Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í fyrra réðst Flugfélag Íslands í það stórvirki að kaupa tvær Vickers Viscount-flugvélar. Þær kostuðu mjög mikið fé. Hv. Alþingi ákvað þá að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir félagið um 2/3 af andvirði vélanna, en 1/3 þurfti að greiða ýmist strax eða mjög fljótlega. Félagið hafði þá gert áætlun um að selja 4 flugvélar: Gullfaxa, Sólfaxa og tvær Dakota-flugvélar. Nú hefur þannig skipazt veður í lofti, að erfiðleikar hafa komið í ljós um að fá það verð fyrir Gullfaxa, sem áætlað var. Hann er óseldur enn þá, ætlunin að selja hann, eins og fyrirhugað hafði verið, en sýnilegt, að minna fæst fyrir hann, en ráð var fyrir gert. Við nánari athugun á flugmálunum yfir höfuð hafa forráðamenn félagsins komizt að raun um, að sala á Sólfaxa mundi verða mikið áfall fyrir flugið og félagið. Hafa þeir þess vegna einsett sér að reyna í lengstu lög að komast hjá því að selja þá flugvél. Enn fremur skilst mér, að það muni vera hæpið mjög að selja nema aðra Dakota-vélina, og mundi koma allverulega niður á innanlandssamgöngum, ef þess þyrfti. Af þessum ástæðum á félagið mjög í vök að verjast að standa í skilum með allar þær greiðslur, sem þarf að inna af höndum út af flugvélakaupunum. Mun láta nærri, að félagið þyrfti, ef vel færi, að afla sér upp undir 15 millj. kr. nú alveg á næstunni til þess að geta staðið fullkomlega í skilum með allar greiðslur og átt áfram Sólfaxa og aðra Dakota-vélina, sem fyrirhugað var að selja. Það er ætlun forráðamanna félagsins að reyna með einhverju móti að útvega þetta fé, og þeim hefur dottið í hug sú leið að bjóða út lán og láta happdrætti fylgja, ef þeir fengju leyfi til þess. Það er talið hæpið a.m.k. í dómsmrn., að það sé hægt að veita leyfi fyrir svona happdrættisláni, þótt heimilt sé að veita leyfi fyrir happdrættum almennt. Þess vegna þykir réttara, að Alþ. skeri úr þessu. Nú er það vilji ríkisstj, að styðja Flugfélagið í þessari viðleitni til þess að útvega sér fé, og þess vegna er þetta frv. komið, en í því felst að heimila Flugfélaginu að bjóða út happdrættislán, þar sem vinningarnir séu farmiðar frá félaginu. Það má telja sérstakt happ, að þannig hefur tekizt til um flugsamgöngur hér innanlands, að hægt hefur verið að halda þeim uppi, án þess að það opinbera hafi þurft að borga styrki. Má telja, að þar hafi tekizt mun betur en ástæða var til að halda, þegar byrjað var á fluginu. Þetta er að þakka myndarskap flugfélaganna, og sýnist mér rétt að styðja þau með ráðum og dáð. Vildi ég því mælast til þess, að hv. Alþ. tæki þessu frv. vel. Nú er það ætlun þeirra, sem fyrir þessum málum ráða, að reyna að selja eitthvað af þessum skuldabréfum fyrir jólin, og er þá orðinn hver síðastur að afgr. málið. En ég skal taka fram, að það eru ekki nema eins og þrír dagar, síðan ríkisstj. fékk þetta mál á þann hátt, að það gæti fengið afgreiðslu hjá henni. Hv. Ed. afgr. þetta mál í gegnum þrjár umr. í gær, og vildi ég leyfa mér að fara fram á það sama við hv. Nd., að það yrði afgr. gegnum þrjár umr. hér í dag. En ég legg það algerlega á vald hæstv. forseta og hv. d., hvort menn telja ástæðu til að vísa frv. til n. eða ekki.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir orð hæstv. fjmrh, um það, að d. taki vel þessari málaleitun, sem hér er komin fram frá Flugfélaginu í sambandi við sérstæða lántöku. Eins og hæstv. ráðh. gat um, er félagið af ástæðum, sem hann tilgreindi, í talsverðri fjárþröng í sambandi við þau flugvélakaup, er fram fóru á s.l. vori, er keyptar voru tvær flugvélar fyrir yfir 40 millj. kr. Eins og kunnugt er, eru þessar flugvélar í ferðum milli Íslands og útlanda, en hins vegar má segja, að erlenda flugið haldi uppi innlenda fluginu. Það hefur verið talsvert rekstrartap á innlenda fluginu, en hins vegar hefur verið talsverður hagnaður af erlenda fluginu. Þess vegna eru flugsamgöngur innanlands mjög háðar flugsamgöngum til útlanda. Það hefur verið svo, frá því að flugfélögin byrjuðu hér að starfa, að þau hafa starfað án þess, að nokkur opinber styrkur kæmi til til þess að standa undir rekstri þeirra, og mun það vera einsdæmi í nokkru landi, að það flugfélag, sem aðallega heldur uppi samgöngum fyrir hvert land, njóti ekki sérstaks ríkisstyrks til rekstrar síns. Í raun og veru innir félagið af hendi slíka þjónustu, að allir landsmenn ættu að vera hluthafar í því, en með slíkum rekstri sem félagið hefur, þarf það meira fé til sinna ráða, en flest önnur félög, sem starfa í landinu. Ég vil því eindregið mæla með, að deildin taki þessu frv. vel, og vildi beina því til hæstv. forseta, að frv. gæti gengið gegnum deildina í dag.



Herra forseti. Ég vil taka undir meðmæli, sem fram hafa komið með þessu frv., og sé ekkert því til fyrirstöðu og mun greiða fyrir því af minni hálfu og við, okkar flokksmenn, að málið nái fram að ganga í dag. En að gefnu tilefni vildi ég spyrja hæstv. forseta, þar sem hæstv. fjmrh, lét það á vald forseta d., hvort málið yrði sett til n., hvort búið sé að breyta l. í þeim efnum, að hæstv. fjmrh. hafi á því nokkurt sérstakt vald umfram hvern einstakan þm. Orðalag hans varð ekki skilið á annan veg. Vonast ég til þess, að hæstv. forseti gefi d. leiðbeiningar um þetta.

Það er ekki á valdi forseta, hvort mál er sett í n. eða ekki. Það er á valdi d.

En er það á valdi fjmrh.?

Nei, en hann hefur sínar uppástungur að gera.



Ég hef hlustað á þær aðfinnslur, sem hafa komið fram um þetta frv., og af öllu því, sem fram hefur komið, finnst mér eitt eiga rétt á sér, og það er, að nokkuð væri óljóst og gæti valdið vandkvæðum, að í 6. gr. er tekið svo til orða: „aðliggjandi götur og næstu hús.“ Ég vil því stinga upp á, að sú breyting verði gerð á frv., að þetta verði orðað eins og gert er í núgildandi kosningalögum, sem sé „næsta nágrenni“, og vil afhenda hæstv. forseta brtt. skriflega, sem er við 6. gr. og þannig, að í stað orðanna „á næstu húsum og í aðliggjandi götum“ komi: í næsta nágrenni. - Ég get ekki séð, að þetta orðalag, sem gert er ráð fyrir í frv., sé til bóta, eins og bent hefur verið á.



Herra forseti. Ég hygg, að sú brtt., sem hæstv, fjmrh. hefur borið fram, sé mjög upplýsandi um eðli þessa máls og þau vinnubrögð, sem átt hafa sér stað um þetta efni. Það var bent á þá vankanta, sem hér voru á, strax við 1. umr. frv. í Nd., e.t.v. einnig í Ed., ég er því ókunnugur. Þeir voru nokkuð rækilega ræddir í allshn., og að þeim var einnig vikið í umr. hér í gær. En það er fyrst nú við 3. umr., að hæstv. fjmrh., sem er farinn að tileinka sér meira vald, en honum ber eftir réttum þingsköpum, hleypur fram og vill láta breyta þessu ákvæði. Og ég held, að það geti engum dulizt, að það er vegna þess, að í nál. minni hl. er sýnt fram á, að hvað sem öllu öðru liði varðandi óvissu 6. gr., þá sé það alveg ótvírætt, að eftir frv. óbreyttu mundi það verða bannað að festa upp þessi margumtöluðu merki á væntanlegu flokkshúsi Framsfl. við Fríkirkjuveg. Þar var komið að hjartanu í hæstv. fjmrh., þegar sýnt var fram á það, að frv. mundi bitna á flokksstarfsemi hans flokks hér í bænum. Það er raunar tekið fram í nál., að þótt í smáu sé, þá sýni þetta, að frv. leiði til alls annars en upphaflega var ætlað, og það stóð þá heldur ekki á staðfestingunni, af því að jafnskjótt og þskj. hafði verið útbýtt og hæstv. fjmrh. hafði áttað sig á þeim óhnekkjanlegu rökum, sem í þeim fólust, þá hljóp hann fram og bar fram brtt. í þeirri von, að flokkshúsið slyppi undan því banni, sem hann lét sér í léttu rúmi liggja, meðan einungis var talað um Iðnó og hús kommúnistanna við Tjarnargötu. En samvizkan lét ekki á sér standa, þegar kom að því fyrirhugaða húsi, ef það nær þá fram að ganga, að íshúsinu við Fríkirkjuveg megi breyta í flokkshús, eins og Framsfl. nú sækir af ofurkappi. Þetta staðfestir enn einu sinni það, sem fram hefur verið haldið, að frv. þetta ber að með mjög furðulegum hætti, og það er ekki um málefnalegar ástæður að ræða, heldur er málið sótt af ofurkappi. Það er ekki hirt um það, þó að mþn. sé starfandi að endurskoðun kosningalaganna. Hv. form. þeirrar n., þm. A-Sk. (PÞ), sagði frá því á þingfundi á laugardaginn, að þessi n. hefði þegar unnið töluvert starf, en hann játaði, að frv. væri þó ekki frá henni runnið né hefði hún fengið það til umsagnar. Í stað þess að bíða till. þessarar n. eða a.m.k. leita umsagnar n. í ró, þar sem fulltrúar allra þingflokkanna eiga sæti, hafa stjórnarflokkarnir að undanförnu verið að pukrast við samningu þessa frv. Menn hafa heyrt um það síðustu vikurnar, að til stæði, að það yrði flutt, og raunar hafa þess sézt nokkur merki, bæði í bæjarstjórn Reykjavíkur og á Akureyri, þar sem einstakir stjórnarliðar hafa leitað eftir stuðningi við a.m.k. sum ákvæði frv. Þau hafa ekki hlotið stuðning, hvorki í bæjarstjórn Reykjavíkur né á Akureyri, svo að vitað sé. En stjórnarliðið var þó ekki af baki dottið við það, heldur lagði málið fyrir Alþingi, og það var ljóst, að það var fyrst gert eftir að sýnt var, að Alþingi átti að fresta nú seint í þessari viku og ekki koma saman aftur fyrr en að afloknum sveitarstjórnarkosningunum. Það var fyrst, þegar stjórnarliðið varð heltekið kosningaskjálfta og ótta við úrslit þessara kosninga, að það mannaði sig upp til að flytja þetta frv., og þá var það gert í slíku óðagoti, að fram var knúin 1. umr, í hv. Ed. strax sama daginn og frv, var þar útbýtt, þ.e.a.s. áður en þm. hefði gefizt lögmætur frestur til þess að kynna sér efni málsins. En eins og fleira í sambandi við þetta mál bitnaði óðagotið jafnvel fyrst og fremst á flytjendum þess sjálfs. Afleiðing þess, að málið hafði ekki verið nógu vandlega hugsað í upphafi, varð að við meðferð þess í Ed. voru gerðar meginbreytingar á frv. Sumt var að vísu kallað leiðrétting á prentvillu, eins og það, að kjörtími var framlengdur til kl. 11 e.h. í stað þess, að upphaflega var ætlazt til þess, að hann væri aðeins til kl. 10. Hæstv. fjmrh. hafði í Ed. tekið á sig svipað stökk til að fá þessu breytt eins og hann gerði nú upp í ræðustólinn hér til að bera fram till. í björgunarskyni fyrir íshús Framsfl. Hann fékk það viðurkennt í Ed., að hér væri um prentvillu að ræða, til þess að hlífa því undanhaldi, sem hann þá taldi ráðlegt. Síðan voru teknar aðrar firrur út úr frv., eins og þetta makalausa bann við því, að maður mætti hafa nokkurs konar skrá með sér á kjörstað, ef hann væri þar umboðsmaður hvort heldur markaskrá, símaskrá eða jafnvel venjulega skrá að hurð, allt er þetta í upphafi bannað í frv., en spekingarnir sáu við gleggri athugun, að það mundi vera meinlaust, þó að menn hefðu með sér hurðarskrá í vasanum á kjörfund, að það mundi ekki breyta miklu um úrslit alþingis- eða sveitarstjórnarkosninga. Þess vegna var þetta fært til heldur réttari vegar. Mestu máli skiptir þó, að það er veruleg breyting til bóta og í raun og veru gerbreyting á frv. frá því, sem í upphafi var ráðgert, þegar fallið var frá því að leggja miklar sektir við, ef menn reyndu að afla sér vitneskju um, hvort kjósandi væri búinn að greiða atkvæði, og jafnvel var lögð mikil refsing við því, ef kjósandi sagði öðrum frá því, hvort hann hefði greitt atkvæði eða ekki. Eftir hinu upphaflega frv. hefði t.d. eiginkona átt á hættu þungar sektir, ef hún hefði hvíslað því að eiginmanni sínum, að hún væri nú búin að skreppa niður í skóla og greiða þar atkvæði. Þeir, sem stóðu að framgangi frv. hér á Alþingi, voru það gleggri en semjendur frv., en aðalsemjandi mun vera fulltrúi Framsfl. í bæjarstjórn Reykjavíkur, lögfræðingurinn Þórður Björnsson, - aðstandendur frv. á Alþingi voru það gleggri en Þórður Björnsson og meðhjálparmenn hans, að þeir sáu, að slík lagasetning mundi ekki verða til góðs, hún væri í eðli sínu hjákátleg og þar að auki gersamlega óframkvæmanleg. Þess vegna var þetta meginatriði frv. numið burt úr því. En eftir stendur samt það, sem verulegu máli skiptir, og það er að mínu viti meginatriði þessa frv., það eru hömlurnar, sem lagðar eru á, að flokkar eða þeir, sem starfa að kosningu einstakra frambjóðenda, megi af upplýsingum frá kjörstað eða merkingu kjörskrár, sem er í vörzlum kjörstjórnar, fá upplýsingar um það, hverjir hafa kosið. Þetta er langsamlega þýðingarmesta ákvæði frv., og það er mjög athyglisvert, hvað hinir mjög gegnu menn stjórnarflokkanna, sem eru í allshn. Nd., segja um þetta meginákvæði frv. Má ég því, með leyfi hæstv. forseta, lesa nál.? Þar segir: „ Nál. um frv. til laga um breyt, á lögum nr. 80 7. sept. 1942, um kosningar til Alþingis, Frá meiri hl. allshn. Frv. þetta miðar yfirleitt í þá átt að gera skýrari og ákveðnari fyrirmæli gildandi kosningalaga um takmörkun áróðurs á kjörfundi og þá sérstaklega koma í veg fyrir áróðursstarfsemi á kjörstað. M.a. er í frv. glögglega mælt fyrir um, hvenær kjörfundi skuli slíta. Er þá, ef frv. verður að l., komið í veg fyrir, að kosning geti dregizt fram yfir miðnætti og þar með fram yfir hinn lögákveðna kjördag. Samkvæmt frv. ber að slíta kjörfundi eigi síðar en kl. 11 að kvöldi, þó þannig, að þeir, sem þá hafa gefið sig fram á kjörstað, geti greitt atkvæði. Annars staðar á Norðurlöndum virðist kjörfundum yfirleitt vera slitið eigi síðar en kl. 9 að kvöldi, en hefjast í fyrsta lagi kl. 9 að morgni, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. N. hefur athugað frv., en varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Alþingi, 16. des, 1957. Pétur Pétursson, formaður. Gísli Guðmundsson, fundaskr., frsm. Gunnar Jóhannsson“ Þetta eru mjög mætir menn, sem undir þetta nál. skrifa, og ég vil vekja athygli hv. d. á því, að þeirra sómatilfinning er svo mikil og skömmustutilfinning fyrir frv., að þeir minnast í nál. sínu ekki einu orði á meginatriði frv., - ekki einu orði. Þeir láta eins og það sé aðalefni frv. að gera ýmis ákvæði kosningalaga ótvíræðari en áður var. Ja, við heyrum nú af till. hæstv., fjmrh., hversu vel hefur tekizt að gera ákvæðin ljósari en var, að nú þarf að skjótast fram af skyndi til þess að bjarga íshúsinu frá þeim hörmungum, sem yfir það áttu að ganga, ef frv. næði óbreytt samþykki. Það er einn vitnisburður um það, hversu vel samning frv. hefur tekizt. Svo er gert í nál. mest úr því, að það eigi að tryggja það, að kosningu sé lokið fyrir miðnætti eða á miðnætti, og það á að tryggjast með því, að hætt sé klukkutíma fyrir miðnætti. En alveg er þagað um það, sem er langsamlega þýðingarmest í öllu þessu máli, og það er sú hindrun, sem á að leggja á vitneskju um það, hverjir hafi greitt atkvæði. Því fer þó fjarri, að þetta hafi verið talið nokkurt aukaatriði málsins hingað til. Í sjálfu frv., eins og það upphaflega var lagt fram, er í athugasemdum berum orðum fram tekið um 4. gr.: „Hér er nýmæli um meðferð kjörskránna, eftir að kosningu lýkur. Með ákvæðinu á að tryggja þann rétt kjósandans, að eftir kjördag sem á kjördegi megi hann treysta því, að óviðkomandi menn fái ekki vitneskju um það, hvort hann hafi kosið eða ekki, en slíkt er jafnmikið einkamál hans eins og hvernig hann kýs.“ Ef hér er virkilega um slíkt einkamál að ræða, að það þurfi að dylja jafnvel, hvort maður hafi kosið, eins og hvernig hann kýs, þá skal játað, að þar er um stórmikla nýjung í íslenzkri löggjöf að ræða og virkilega svo mikla, að það er sannast að segja bæði synd og skömm, að nefndin í Nd., meiri hluti hv. allshn., skuli ganga alveg þegjandi fram hjá þessari stórmerku nýjung, sem nú eigi að innleiða í íslenzk lög. Hitt er svo annað, að það er mjög hæpið, að það fái staðizt, að það sé jafnmikið einkamál kjósanda, hvort hann kýs, eins og hvern hann kýs. Það er t.d. vitað, að í sumum elztu lýðræðislöndum er beinlínis lögboðið, að kjósandi skuli greiða atkvæði. Honum er lögð sú skylda á herðar að neyta atkvæðisréttar síns að viðlagðri refsingu, vegna þess að það er alls ekki talið einkamál kjósenda, hvern hann kýs. Hitt er rétt, að í lýðfrjálsum löndum er það vitanlega talið einkamál, hvern maður kýs, og það er ein af grundvallarstoðum lýðræðisins. En er það þá rétt, sem kemur fram í aths. frv. upphaflega að er einn af meginþáttum frv. og enn er augljóst af efni þess, þó að hv. allshn. Nd, vilji þegja þá staðreynd í hel, - er það þá rétt, að í þessu frv. og með þessu frv. takist að hindra, að með því sé fylgzt, hvort kjósandi greiðir atkv.? Það kann að vera, að þetta takist að einhverju marki. Þó verður það ekki nema að einhverju enn óvissu marki, sem það tekst í þéttbýlinu og þá sérstaklega hér í Reykjavík, að hér er möguleiki til þess, að þetta takist að einhverju verulegu leyti. En allir sjá við athugun, að útilokað er, að í hinum smáu kjördæmum, - og í því sambandi má telja til smárra kjördæma í raun og veru öll kjördæmi utan stærstu kaupstaðanna og Gullbringu- og Kjósarsýslu, - að í öllum öðrum kjördæmum er algerlega tómt mál að tala um það, að það leynist fyrir mönnum, hvort maður neyti atkvæðisréttar síns eða ekki. Það mun ekki einungis ekki takast að leyna því fyrir öllum almenningi, sem litið lætur sig þessi mál skipta, heldur fer svo fjarri, að þetta muni leynast fyrir flokkunum og þeirra umboðsmönnum, að það er vitað, að í mörgum þessara kjördæma hafa flokkarnir samvinnu um það sín á milli að koma fólkinu á kjörstað, að það er smalað bæ frá bæ, heimili frá heimili í góðu samstarfi flokkanna til þess að tryggja, að allir, sem vilja, eigi þess kost að koma á kjörstað. Það mætti segja, að ef hann væri lagt við því, að slík smölun ætti sér stað, - smölun, sem kalla má með óvirðulegu orði, með vinsamlegra orði: fyrirgreiðsla, hvatning, - ef slík smölun eða fyrirgreiðsla og hvatning væri bönnuð í lögunum, þá kynni það að þjóna einhverjum raunhæfum tilgangi. Þá væri verið að draga úr óhæfilegum áróðri og ef til vill þvingun á kjósendur um að koma og kjósa, þá sem til þess eru ófúsir. En það er ekkert bann við slíku, hvorki varðandi strjálbýlið né þéttbýlið. Það er eftir sem áður heimilt að ónáða kjósendurna með heimsóknum, með hvatningum, með bréfaskriftum, með upphringingum, með því að sækja þá í bílum, með því að ýta við þeim yfirleitt á allan þann hátt, sem tíðkanlegur hefur verið. Það eina, sem nú er ætlunin að banna með þessari löggjöf, er, að hindrað er, að hægt sé að tryggja, að ekki séu þeir ónáðaðir, sem búnir eru að kjósa. Afleiðingin af því hlýtur að verða ein og aðeins ein, meðan hinir eftirgangsmunirnir eru leyfðir, og það er enn þá meiri ófriður á kjördag heldur en nokkru sinni fyrr. Það kann vel að vera, að það sé rétt, sem hæstv. fjmrh. mælti hér af nokkurri ákefð og óró hugarfarsins s.l. laugardag, að þetta mundi fyrst og fremst bitna á kosningaapparati Sjálfstfl., eins og hann svo smekklega komst að orði. Það er rétt, að fyrir stærsta kjósendahópinn í stærsta kjördæminu verða þetta mest óþægindin, Þeir eru sviptir möguleikanum til sömu fyrirgreiðslu og verið hefur, vegna þess að þeir eiga þess ekki sama kost og áður að tryggja að vera ekki með ónæði í garð þeirra, sem búnir eru að kjósa. Þetta margfaldar sjálfsagt starfið, gerir eftirgrennslanina örðugri en ella. Að því leyti hlýtur þetta að bitna verst á stærsta kjósendahópnum og þeim flokki, sem hefur fyrirgreiðslu við hann. Að því leyti má segja, að löggjöfin nái sínum tilgangi, að því eina leyti, sem hún beinlínis stefnir að því að gera ákveðnum, tilgreindum, nafngreindum flokki bölvun. Það hefur tekizt. Annað hefur ekki heppnazt í sambandi við þessa löggjöf. Allt annað kemur út með þeim endemum, að hæstv. aðstandendur frv. skammast sín fyrir og vilja helzt um þegja. Og ég spái nú raunar, að ef hæstv. fjmrh. hefði ekki verið svo bugaður af þeirri útreið, sem hann hlaut við 2. umr. fjárl. daginn áður en þessi umr. hér í Nd, fór fram, hefði hann gætt tungu sinnar betur og ekki ljóstrað því upp á þann veg, sem hann gerði, að þessu væri í raun og veru og eingöngu beint gegn því, sem hann kallar kosningaapparat Sjálfstfl. En niðurstaðan er þá sú, að þetta verður eingöngu til óþæginda fyrir þá, sem í mesta þéttbýlinu búa, og til mestra óþæginda fyrir stærstu kjósendahópana þar. Það má vel vera, að þetta bitni t.d. einnig á kjósendum Alþfl. í Hafnarfirði og fleiri stöðum. Þeir hafa valið þann kost að taka á sig nokkur óþægindi til þess að vera hæstv, fjmrh. samtaka í því að gera okkur bölvun. Þeir um það. Þeir munu reyna það á sínum tíma, hvort slíkt form velvildar borgi síg. Um það skal ég engu spá, enda ráða þeir sínum gerðum. Hitt er ljóst, að frv. að þessu leyti, sem er langsamlega meginatriði frv., stefnir að því ódulið eftir yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að skapa misrétti milli þeirra kjördæma annars vegar, þar sem Framsfl, hefur nær ekkert fylgi, og þeirra kjördæma, þar sem Framsfl. á sitt aðalfylgi. Það leynir sér því ekki, hvaðan þessi hugmynd er komin og hver telur sig eiga mestra hagsmuna að gæta við að knýja þetta frv. fram. Slíkt misrétti í löggjöf er ærið varhugavert og er sannast sagt þeim mun varhugaverðara í sambandi við löggjöf um kosningar til Alþ. sem nú þegar er nógu mikið hallað á þá, sem í þéttbýlinu búa. Þeirra hlutur varðandi fulltrúafjölda, sem kosnir eru með alþingiskosningum, er nógu lítill til þess, að ekki sé þar ofan á bætt beinum ögrunum í því formi, sem hæstv, fjmrh. með atbeina Þórðar Björnssonar nú beitir sér fyrir. Slík óhæfileg kappgirni, slík löngun til þess að láta kenna á nöktu valdinu kann að veita vissum mönnum fróun í bili, en hún er ætið það heimskulegasta, sem nokkur valdhafi getur gert sig sekan um, - ekki sízt þegar vald hans stendur jafnveikum fótum og vald og siðferðilegur réttur Framsfl. til yfirráða í íslenzkum stjórnmálum stendur. Það má segja, að þetta mál sé ef til vill ekki ýkjastórt í sjálfu sér. En jafnvel hin smærri mál verða oft stór, af því að þau lýsa, hvað inni fyrir er hjá þeim, sem beita sér fyrir þeim, og sú misnotkun valdsins, sú löngun til þess að níðast á þeim, sem þegar eru harðrétti beittir, það er sú löngun, sem er eftirtektarverðust við þetta mál og mun áður en yfir lýkur bitna harðast á hæstv. fjmrh. og þeim, sem nú ganga í lið með honum um að lögfesta þetta ranglæti. Í smærri mynd kemur þetta sama fram í frv. varðandi þær hömlur, sem á að leggja á rétt manna eða möguleika manna til að greiða atkvæði utan kjörstaðar. Þar á að auka skriffinnsku frá því, sem verið hefur, gersamlega að ástæðulausu, og er sannast sagt ekki sjáanlegur annar tilgangur með því heldur en sá, að kosningin eigi að taka svo langan tíma, fyrir henni eigi að tefja, þannig að vonir standi til, að eitthvað af kjósendum hverfi af kjörstað án þess að hafa neytt atkvæðisréttar síns. Sú smásmygli, sem lýsir sér í þessu, er nánast sagt auvirðileg, og engin frambærileg ástæða hefur verið færð fyrir þessari lagabreytingu. Varðandi ákvæðið um kjörfundartímann má segja, eftir að heimild er þó komin til yfirkjörstjórnar um að ákveða kjörfund klukkan 9 að morgni, að það skipti ekki öllu máli, hvort hann standi til klukkan 11 að kvöldi eða til klukkan 12. En að svo miklu leyti sem þetta ákvæði hefur einhver áhrif, þá hlýtur það og getur ekki komizt hjá því að hafa þau áhrif, að færri kjósi heldur en ella, að það er verið að leggja hömlur á kosningarréttinn. Það er verið að fylgja þeirri kenningu, sem nýlega stóð í Tímanum, að því verr gefist heimskra manna ráð, sem fleiri komi saman. Það er talið alveg víst, að kjósendurnir hljóti að vera heimskir og þar af leiðandi eigi að stuðla að því, að eins fáir þeirra greiði atkvæði og við er hægt að koma, án þess þó að menn séu berum orðum sviptir kosningarrétti. Hvernig sem á mál þetta er litið, efni þess eða meðferð, þá er það með endemum. Það skal játað, að frv. hefur fengið verulega bót í meðferð þingsins. Sú bót er að vissu leyti viðurkenning þess, að þm. hafa skammazt sín fyrir þann óskapnað, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði í fyrstu að knýja fram. Það er vitað mál, að flestir þm. stjórnarflokkanna skammast sín enn fyrir frv. í því formi og með því efni, sem það hefur. Það er einungis fyrir ofurkapp hæstv. fjmrh., fyrir löngun hans til valdbeitingar, fyrir löngun hans til valdníðslu, til þess að sýna sig meiri mann en hann því miður hefur reynzt vera, sem haldið er fast við að knýja þetta frv. enn fram í gegnum Alþ. Ég veit, að marga hv. stjórnarstuðningsmenn fýsir að stöðva þetta frv. og láta ekki keyra sig til þess að gera þau afglöp að samþykkja það. Þeir mundu sýna manndóm og vaxa í áliti alþjóðar, ef þeir fylgdu þeirri sannfæringu eftir.



Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast hér við hv. 1. þm. Reykv. (BBen), en aðeins segja örfá orð út af þessari dæmalausu ræðu, sem hv. þm. flutti. Fyrst vil ég endurtaka, að í öllu því moldviðri, sem hv. 1. þm. Reykv. og aðrir sjálfstæðismenn hafa þeytt upp um þetta frv., og öllu því, sem þeir hafa sagt um það, hefur ekki verið nein glóra nema því, að þeir bentu á, að það væri mjög óákveðið, hvað væri átt við með orðunum „í aðliggjandi götum“. Þetta eina atriði, sem þeir gátu gagnrýnt með rökum, verður nú væntanlega leiðrétt og sú brtt. samþ., sem ég hef lagt fram. Þá verður þessu fyrir komið á sama hátt og í gildandi lögum. Ekki er að heyra á hv. 1. þm. Reykv., að hann gleðjist mjög mikið yfir því, að þessi mikla barátta hans hefur borið þennan árangur, að það hefur verið tekið til greina það eina af því, sem hann hélt fram, sem nokkur vitglóra var í. Ekki var að minnsta kosti svo að heyra á því, sem hann sagði hér áðan. Hann segir, - og það var aðalatriðið í ræðu hans áðan og það, sem ég vildi leyfa mér að benda hv. þingmönnum á, - hann segir, að í þessu frv. felist valdníðsla. Og hv. þm. belgdi sig út, þegar hann sagði: valdníðsla, og önnur álíka smekkleg orð hafði hann um þetta frv. Og atriðið, sem hann færir til, hvað er það? Það er, að það sé ekki leyfilegt að sitja inni í kjörstofunum og skrifa niður nöfn þeirra, sem kjósa. Þetta kallar hv. þm. óeðlilega valdbeitingu og valdníðslu, að þetta skuli vera bannað. Þetta er allt og sumt, sem hann hefur til þess að benda á, og þær hömlur, sem hann vildi nefna í sambandi við þessi ummæli. Hv. þm. gerir sig blátt áfram að skrípi með þessum málflutningi. Síðan setti hv. þm. á langa ræðu og var að fjargviðrast um, hvílíkt óskaplegt misrétti hér væri á ferðinni, það væri hægt að fylgjast með og það væri hægt að greiða fyrir mönnum að notfæra sér kosningarrétt sinn og hvetja þá til þess úti um land, en það væri ómögulegt í Reykjavík, vegna þess að Reykvíkingar væru svo margir. Auðvitað er þetta ekkert annað en slúður. Auðvitað vitum við, að Sjálfstfl. t.d. hefur yfir mörg hundruð trúnaðarmönnum að ráða, sem hann getur látið minna Reykvíkinga á að kjósa, þó að þeir sitji ekki inni í kjörstofunum til þess að skrifa það niður, hverjir kjósa, hverjir hafa mætt til þess að kjósa. Þetta veit hv. þm. auðvitað ofboð vel. Það er ekkert meiri vandi að koma á framfæri hvatningu til manna í þéttbýli um að kjósa og áminna þá um að kjósa, heldur en í strjálbýli. Það vottar ekki fyrir rökum í öðru eins og þessu, enda vitum við, að í fjölbýli eins og í Reykjavík er bæjunum skipt niður á vegum flokks eins og Sjálfstfl. í mörg hundruð hverfi og mörg hundruð trúnaðarmenn, sem eiga að hvetja menn til þess að neyta kosningarréttar síns. Það eru engar hömlur á þetta lagðar, eins og löggjöfin verður eftir þessa breytingu. Það eitt er bannað, að menn sitji inni 1 sjálfum kjörstofunum til þess að skrifa þar niður, hverjir hafa orðið við þessari hvatningu. Það er þetta, sem þessi hv. þm, leyfir sér að kalla valdníðslu og annað þar fram eftir götunum, Það er það eina. En hvers vegna eru yfirmenn Sjálfstfl. svona ofsalega reiðir út af þessu? Það er vegna þess, að þeir vilja eiga þátt í því að reyna að neyða þá menn til þess að fara á kjörfund, sem ekki vilja fara þangað eða kæra sig um að fara þangað. Þeir geta komið hvatningu um það, að menn fari, til hvers einasta manns, ekkert síður í fjölbýli, en í strjálbýli. En það mætti kannske segja, að það yrði erfiðara að vera alveg viss um, hvort allir hafi orðið við þeirri hvatningu. En eins og ég sagði hér um daginn: Hvað ætli það geri til, þó að flokksvél sjálfstæðismanna í Reykjavík og annars staðar eða flokksvélar yfirleitt væru ekki alveg vissar um það, hvort menn hefðu farið eftir þeirri hvatningu eða ekki? Hvern mundi það skemma, þó að það væri ekki hægt að vera alveg viss um það? Nei, vitanlegt er, að sjálfstæðismenn ætluðu sér að fá almenning til þess að snúast gegn þessu frv. Þeir höfðu svo mikið við, þetta var svo hátíðlegt, svo stórkostlegt, sem var að gerast, að þeir boðuðu til alveg sérstaks fundar í Reykjavík. Það mátti ekki minna vera en það, að öll þrjú sjálfstæðisfélögin í Reykjavík stóðu að þessum mikla fundi, og hann átti að vera til þess að koma af stað andúðaröldu í Reykjavík og um allt land gegn þessu ofboðslega frv. En hvað kom í ljós? Það kom bara í ljós, að almenningur er yfirleitt alveg með þessu frv., og það eru ekki nema nokkrir æsingamenn í Sjálfstfl., sem raunverulega beita sér á móti því. Þegar leita átti til almennings, var hann allt annarrar skoðunar, en þessir æsingamenn í forustuliði Sjálfstfl, og áleit, að ákvæði frv. væru alveg eðlileg. Og það er þess vegna, sem sjálfstæðismenn hér á Alþ. eru síðan eins og belgir, sem hefur verið stungið á. Það er úr þeim allur þróttur til andmæla gegn þessu frv., þó að hv. 1. þm, Reykv. væri áðan að reyna að belgja sig hér upp út af því, að með þessu væri verið að framkvæma valdníðslu og annað þess konar. Það var auðheyrt á því, hvernig hv. þm, flutti þetta, að hann meinti ekkert af þessu. Þetta var það, sem kallað er innantóm orð, enda má náttúrlega fyrr vera, fyrr rota en dauðrota, að kalla það valdníðslu að banna það eitt, að menn sitji inni í kjördeildunum til þess að skrifa niður, hverjir mæta til þess að kjósa. Og allt tal hv. 1. þm. Reykv. um misrétti í þessu fellur um sjálft sig, vegna þess að það er alveg jafnauðvelt, raunar miklu auðveldara fyrir menn í þéttbýlinu að koma hvatningu áleiðis til allra um það að neyta kosningarréttar síns, - jafnvel er miklu léttara fyrir fulltrúa flokkanna að hafa persónulegt samband við alla, sem þeir telja til nokkurs skapaðs hlutar að ræða við á kosningadaginn, í þéttbýlinu en á dreifbýlinu, - miklu léttara.



Herra forseti. Það má segja um hæstv. fjmrh., að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Ég hef ekki nýlega séð hann jafnheitan og hann var núna, þegar hann talaði um orðið valdbeitingu, sem hv. 1. þm, Reykv, (BBen) hafði um það frv., sem hér liggur fyrir. Hann segir: Er það valdníðsla að leyfa mönnum ekki að standa inni í kjörklefanum hjá kjósendunum og sjá, hvernig þeir kjósa? En ég vil spyrja: Hvers vegna má enginn vita um það, hverjir hafi kosið. Hvað er það, sem er verið að reyna að dylja, sem enginn má vita?  Ég sé ekki, að 4. gr. komi í veg fyrir þetta, því að enn þá er ekki saklausum mönnum bannað að standa nálægt kjörstaðnum eða horfa á þá, sem inn fara. En úr því að hæstv. fjmrh. er nú að leggja síðustu hönd á þær breytingar á þessu frv., sem hann á nú að öllum líkindum mestan þáttinn í, mundi ég geta kennt honum ráð til þess að koma einni tilhlýðilegri breytingu í sambandi við 4. gr. Ef menn mega ekki sjá, hverjir fara á kjörstað, þá er varla hægt að hindra það nema með því að fyrirskipa, að allir séu grímuklæddir, sem koma á kjörstaðinn. Það er alveg sýnilegt, að þess þarf með, ef þeir eiga ekki að þekkjast. Annars getur hver maður séð, hverjir það eru, sem hafa kosið, og hvar er þá leyndin? Ég sé ekki, að kjósandinn geti að öðrum kosti notið þeirrar leyndar, sem 4. gr. ætlast til og allt þetta frv. virðist byggjast á, þó að hv. stjórnarflokkar hafi ekki enn þá viljað viðurkenna það, sem hv. 1. þm. Reykv. bar fram hér í sinni ræðu áðan, að meginþungi þessa frv. er það, hvort á að koma í veg fyrir, að hægt sé að greiða fyrir kosningunni. Það er verið að koma í veg fyrir það með því, að enginn megi vita, hverjir hafi kosið og hverjir hafi ekki kosið. Það hefur verið mikið rætt um þetta frv. innan þings og utan og ekki sízt utan þings, því að segja má, að allur almenningur furði sig á þeirri valdníðslu, sem hér kemur fram, - valdníðslu, sem notuð er í pólitískum tilgangi. Stjórnarflokkarnir hafa undanfarið verið að leita að hálmstrái til þess að fljóta á í kosningunum. Á milli þeirra hafa farið miklar bréfaskriftir til þess að fá úr því skorið, hvort þeir geti staðið allir saman gegn Sjálfstfl., vegna þess að þá mundu þeir hafa einhverja litla von til þess að geta gengið með sigur af hólmi. Þetta gekk ekki. En þeir hafa getað sameinazt um þetta frv., um það að synja mönnum um vitneskju, hverjir hafa kosið, til þess að ekki sé hægt að greiða fyrir kosningu þeirra, sem eftir eiga að kjósa, m.ö.o., eins og hæstv. fjmrh. hefur látið sér um munn fara, að greiða ekki fyrir því, að kosningaapparat Sjálfstfl. geti unnið á kjördegi. Þar liggur hundurinn grafinn.

Ég hef aldrei sagt þetta, þetta er ósatt hjá þm. Það er gallinn á því.

Eins og margoft hefur verið tekið fram, er þetta frv. eitthvert mesta flaustursverk, sem lagt hefur verið fyrir þingið. Flutningsmenn þess hafa orðið að viðurkenna ýmis atriði, sem sjálfstæðismenn hafa bent á, þeir hafa orðið að viðurkenna, að þessum atriðum þurfi að breyta. En hitt er svo dálítið einkennilegt, hvers vegna þurfti að flaustra þessu frv. svona mikið. Hvers vegna þurfti að flýta sér svo mikið að semja þetta frv., úr því að n. hafði þegar verið sett til þess að endurskoða kosningalögin? Hvers vegna þurfti að flýta sér svo mikið, að frv. gæti ekki verið frambærilegt, þegar það var lagt fram í þinginu, sem það var ekki? Það var ekki frambærilegt. Þetta hafa greindari menn flokkanna séð, og þess vegna hafa þeir orðið að breyta því. En hvers vegna er verið að flýta þessu? Það er til þess, að hægt sé að samþykkja frv., áður en bæjarstjórnarkosningarnar fara fram, eða réttara sagt, áður en þingið fer heim nú, vegna þess að það kemur ekki saman fyrr en eftir kosningarnar. Frv. hefur verið breytt, að vísu ekki í mjög veigamiklum atriðum, en því hefur verið breytt í atriðum, sem voru næsta hlægileg í byrjun, þegar frv. var sett fram, eins og það, að nú er numið burt bannið um að skrifa hjá sér, hverjir kjósi. Þeir hefðu mátt kannske taka með sér stálband og taka nöfnin á það. Enn fremur það, eins og margoft hefur verið tekið fram, að menn máttu ekki taka með sér á kjörfund kjörskrá eða nokkra aðra skrá, eins og 1. þm. Reykv. sagði áðan, að þeir mættu ekki einu sinni í sakleysi taka með sér hurðarskrá í vasann. Í 5. gr. stendur, að ekki megi hafa uppi flokksmerki, merki lista eða önnur auðkenni á sjálfum kjörstaðnum. Þarna er ákvæði, sem er bókstaflega óframkvæmanlegt, enda sáu menn það strax og farið var að athuga þetta, því að þá hefði t.d. ekki nokkur bifreið mátt koma nálægt kjörstaðnum eða keyra um nærliggjandi götur, ef hún hefði nokkur einkenni. Það varð að taka af þeim númer og nafn, kannske ýmislegt fleira. Nú, að ég tali ekki um 8. gr., sem var kippt fljótt út, um það, ef maður safnar saman upplýsingum eða gefur öðrum mönnum upplýsingar um, hver hefur kosið. Þetta hefur verið tekið út úr frv., eins og í raun og veru við var að búast. En hvernig er þá frv., þegar það kemur frá Ed.? Í staðinn fyrir, að sagt er í frv. óbreyttu, að ekki megi taka kjörskrá eða nokkra aðra skrá, þá stendur, að ekki megi hafa meðferðis á kjörfund kjörskrá eða aðra slíka skrá, Hvað er „önnur slík“ skrá? Er það t.d. símaskrá, þar sem nöfn eru á fjölda borgara, og svo gæti kannske einhver notað símaskrána til þess að krossa við þá borgara, sem í skránni eru og kjósa? Enn fremur stendur svo í 4. gr., að kjörstjórn skuli hafa eftirlit með, að ákvæði þessu sé fullnægt og að frambjóðendur eða umboðsmenn þeirra hafist ekki annað að á kjörfundi, en fylgjast með, að kosning fari fram lögum samkvæmt. Ja, hvað þýðir það, að menn megi ekki hafast annað að á kjörfundi, en sjá um, að kosningin fari fram samkvæmt lögum? Mega menn t.d. taka í nefið á kjörfundi? Er það ekki brot á lögunum? Þá hafast þeir eitthvað annað að, en aðeins það að sjá um, að kosning fari fram lögum samkvæmt. Svo kemur þessi margumtalaða 6. gr., sem hæstv. fjmrh. hefur nú komið með breytingu á, enda séð sitt óvænna að líkindum. En ég verð að segja það, að þrátt fyrir þessa breytingu ráðh. er greinin næsta óljós. Ég vil nú spyrja: Hvað nær þetta ákvæði langt, ef þessu verður nú breytt eins og ráðh. vill, að ekki megi fara fram það, sem tiltekið er í gr., í næsta nágrenni, í staðinn fyrir að það megi ekki fara fram í aðliggjandi götum? Mega þeir t.d., sem leiðbeina kjósendum, en það er nú talið nauðsynlegt að hafa menn sem leiðbeina kjósendum við kjörstað, hafa nokkurt einkenni? Ef svo er ekki, hvernig eiga kjósendur þá að vita, hverjir eru til að leiðbeina þeim? Ég verð að segja það, að í hvert skipti sem ég hef komið á kjörstað, er þar fjöldi fólks, sérstaklega eldra fólk, sem hefur þurft á miklum leiðbeiningum að halda, einmitt inni í kjörstöðunum hér í Reykjavík, þar sem um margar kjördeildir er að ræða. Samkvæmt þessum lögum mega ekki leiðbeinendur á kjörstað hafa nein merki, sem geta gefið til kynna, að þeir leiðbeini kjósendum. Það er kannske hættulegt, að svo sé, því að bæði komast þeir að því, hverjir eru að kjósa, og það má ekki, og svo kannske hyggja hv. stjórnarflokkar, að með því mundu vera höfð of mikil áhrif á kjósandann. Þá kem ég að því, sem hefur verið mjög umdeilt og svo virðist sem till. hæstv. ráðh. byggist á, en það er, hvort þetta ákvæði laganna nær til næsta nágrennis, til kosningaskrifstofa stjórnarflokkanna, framsfl., Alþfl. og kommúnistafl.? Framsfl. fær vafalaust í mjög náinni framtíð skrifstofu mjög nálægt aðalkjörstaðnum í Reykjavík. Kommúnistaflokkurinn hefur sína aðalbækistöð hinum megin við Tjörnina. Það hlýtur að teljast til næsta nágrennis. Alþfl. er við hliðina á kjörstaðnum, í Iðnó. Ég held, að það væri mjög heppilegt fyrir framtíðina, ef einhvern tíma yrðu deilur um þetta mál, að það kæmi greinilega fram í umr., hvort hv. flm. telja, að þessir staðir komi undir það ákvæði laganna að vera í næsta nágrenni við kjörstaðinn. Ef það dæmist svo, þá þýddi þetta, að þeir yrðu að flytja sig burt úr sínum venjulegu stöðum, sem þeir nota við kosningar. Það er náttúrlega öllum bannað að hafa nokkur einkenni á kosningadaginn í þessu „næsta nágrenni“ kjörstaðarins. En hvað mundi nú verða sagt, ef einhver væri með íslenzkan fána í hnappagatinu? Yrði hann sektaður fyrir brot á helgi kjörstaðarins? Eða mundi verða álitið, að hann væri að smeygja inn merki einhvers flokks, því að það hefur tíðkazt hér á kosningadaginn, að sumir flokkar hafa notað íslenzka fánann á bifreiðum sínum? Ég held, að fleiri en einn flokkur hafi notað slaufu úr fánalitunum, sem þeir menn hafa borið, er hafa verið að vinna fyrir flokkinn. Þó finnst mér nú, að 6. gr. kóróni þetta að verulegu leyti. Það kann vel að vera, að ekki sé ætlazt til þess, að framkvæmdin verði eins og tekið er fram í lögunum. En ekki verður annað skilið, en að kjósandinn verði að þola mjög nákvæma yfirheyrslu, hvers vegna hann sé að fara úr bænum, í hvaða erindum hann sé að fara og hvar hann verði á þeirri stundu, sem kosning fer fram. Ég sé ekki, að nokkur nauðsyn sé að hafa slíkar aðferðir við utankjörstaðarkosningu eða gera kjósendum hana erfiða á nokkurn hátt. Það hefur ekki sýnt sig undanfarin ár, svo að ég viti til, að misnotað hafi verið að nokkru leyti það frelsi, sem menn hafa haft við utankjörstaðarkosningu. Þessi ákvæði laganna eru þess vegna öll þýðingarlaus. Þessi ákvæði hafa ekkert að segja. En þeim er hrúgað upp til þess að fela eina ástæðu, þeim er hrúgað upp til þess, að það komi ekki berlega í ljós, hvaða ástæða felst á bak við frv. En hún er sú, eins og margoft er búið að taka fram, að synja um upplýsingarnar um það, hverjir hafi kosið. En þetta er gert í einu augnamiði og einu aðeins. Það er til þess, að Sjálfstfl., sem er stærsti flokkurinn í Reykjavík og hefur bezt skipulagða starfsemi, geti ekki greitt fyrir því að koma kjósendum á kjörstað. Það er þungamiðja frv. Enginn má vita, hver hefur kosið, til þess að ekki sé hægt að senda eftir þeim, sem eftir eiga að kjósa, eða greiða fyrir þeim á einhvern hátt. Með þessu ætla stjórnarflokkarnir - og þeir hafa alls ekki farið dult með það - að brjóta niður þá skipulagningu, sem Sjálfstfl. hefur í Reykjavík, Orðið „friður“ er mikið misnotað nú á tímum. Stjórnarflokkarnir segjast gera þetta til þess að friða kjördaginn. Ég geri ekki ráð fyrir því, að allur almenningur taki slíka yfirlýsingu alvarlega. Þegar þeir tala um þetta mál hér á þinginu, ljómar andlit þeirra af helgisvip yfir þeirri friðarviðleitni, sem þeir þykjast sýna. En þegar þeir skrifa, eru pennar þeirra fullir af hræsni, því að hræsni er þetta og ekkert annað, að verið sé að friða kjördaginn með þessum ráðstöfunum. Ég mundi frekar segja, að verið sé að gera kjördaginn friðlausan með þessum ráðstöfunum. Einn mætur framsóknarþingmaður í Ed. vildi sanna þessa friðarsókn með sögu, er hann sagði af atviki, sem kom fyrir í kosningum hér í Reykjavík og hann var sjálfur sjónarvottur að. Hann sagðist hafa verið í húsi, þar sem ein kona var, er ekki hafði kosið. Og meðan hann stendur við, koma menn frá þrem flokkum til þess að reyna að fá konuna til að kjósa. Hún stóðst nú að vísu áhlaupið, en hann segir: Þarna sjáið þið, hvort ekki er nauðsyn að friða kjördaginn. - Ég vil spyrja: Verður þetta hindrað með þessum lögum, þessu frv., sem hér liggur fyrir? Nei, það verður ekki hindrað. Þessi lög reka flokkana inn á heimilin. Þau reka flokkana til þess að afla sér upplýsinga um það, hvort menn hafa kosið. Eina leiðin, sem þeir hafa, úr því að búið er að nema burt heimildina um að mega fylgjast með, hverjir hafa kosið, er að fara á heimilin og afla sér upplýsinga um, hverjir eigi eftir að kjósa. Halda menn, að þetta verði minna ónæði en hitt, að sent sé eftir fólki, sem hefur ekki kosið, heldur en þurfa að afla upplýsinga hjá hverjum kjósanda, hvort hann hafi kosið eða ekki? Hvar er þá friðun kjördagsins, sem ætlazt er til að náð verði með þessu frv., ef ákvæðin verða þess valdandi, að slíkir starfshættir verði upp teknir? Ef eðlilegt hefði verið að breyta kosningalögunum og svo mikil þörf eins og flokkarnir vilja nú vera láta, þá væri fyrir löngu búið að breyta lögunum. En hvað liggur svo á, að það sé gert einmitt nú? Er slík vá fyrir dyrum nú í kosningum, sem aldrei hefur verið fyrr? Eða eru það kosningarnar í Reykjavík í janúarmánuði, sem frv. er ætlað að hafa áhrif á? Hv. 1. þm. Reykv. og ég höfum komið fram með rökstudda dagskrá í minnihlutaáliti okkar. Þar leggjum við til, að frv. verði ekki afgreitt, fyrr en mþn. fái tækifæri til að fjalla um það og segja sitt álit á því. En af þeim umræðum, sem hér hafa nú farið fram, virðist mega ráða það, að hv. stjórnarflokkum er ekkert vel við það að láta málið fara til n., því að ef þeir hefðu trúað því, að n. hefði afgr. málið á þann hátt, sem það liggur nú fyrir, þá hefðu þeir ekki hikað við að senda henni það til þess að hafa n. á bak við sig, En þeir gerðu það ekki, vegna þess að þeir voru hræddir um, að heiðarlegir menn gætu ekki fallizt á frv. eins og þetta.



Herra forseti. Fram er komin í þessum umr. skrifleg brtt. frá hæstv. fjmrh. við 6. gr. frv. Við nm. í meiri hl. allshn., sem stöndum að nál. á þskj. 170, höfum ekki átt þess kost að ræða saman um þessa brtt. í dag, síðan hún kom fram, og get ég því ekkert um hana sagt af hálfu þessa nefndarhluta. Þó vil ég segja það sem mína skoðun og með tilliti til þeirra viðræðna, sem fram fóru í gær meðal nm., að ég geri ráð fyrir, að meiri hl. n. muni ekki hafa neitt á móti því, að þessi brtt. verði samþykkt, og tel ég reyndar, að þar sem dregið hefur verið í efa, að hið nýja orðalag, sem í frvgr. felst, sé til bóta frá því, sem áður stóð í lögum, þá sé eins rétt í þessu tilfelli að hafa það orðalag, sem áður var. En það, sem í þessari brtt. felst, er það, eins og hæstv. ráðh. mun hafa gert grein fyrir, að tekið er upp aftur hið eldra orðalag, þ.e.a.s. orðalag laganna um, að það, sem bannað er í gr., skuli vera bannað í næsta nágrenni. Það er orðalag laganna. Í frv. var þetta orðað á þá lund, að bannið skyldi ná til næstu húsa og aðliggjandi gatna, og hefur þá tilgangurinn vafalaust verið sá að gera orðalagið skýrara, en í lögunum var. Það kann hins vegar að orka nokkurs tvímælis, að það sé nokkuð skýrara á þennan hátt, og að sjálfsögðu hafa menn þegar fyrir löngu gert sér grein fyrir því, hvað þetta orðalag, sem búið er að standa lengi í lögunum, „næsta nágrenni“, eigi að þýða. Get ég því a.m.k. fyrir mitt leyti vel á það fallizt, að þetta orðalag standi áfram. En varðandi fyrirspurnir, sem einstakir hv. þm. hafa verið með nú í umr. í sambandi við þetta orðalag, er því vitanlega til að svara, að það mun þýða hið sama í hinum nýju l., ef samþ. verða, eins og það hefur þýtt í kosningalögum þeim, sem í gildi hafa verið. Nú hefur verið útbýtt á fundinum nál. hv. minni hl. allshn. Hv. 1. þm. Reykv. (BBen), frsm. minni hl., hefur hér á fundinum gert nokkra grein fyrir þessu minnihlutaáliti eða það mun hafa verið ætlun hans að gera grein fyrir því. Það var sumt í ræðu hv. 1. þm. Reykv., sem ég kunni ekki alls kostar vel við, eins og þegar hann sagði, að við meirihlutamenn hefðum í nál. okkar gengið fram hjá því að minnast nokkuð sérstaklega á 3. gr. frv., um hana væri ekkert sérstaklega rætt í nál., og talaði hann eitthvað á þá leið, að þetta mundi vera af því, að við hefðum skammazt okkar fyrir að minnast á þetta atriði í nál. Þetta er nú kannske viðleitni af hálfu hv, þm. til þess að vera þinglegur í orði, og hann um það. En nái. okkar er mjög stutt, og þar af leiðandi var þar ekki farið nákvæmlega í einstakar greinar frv. En ég vil benda á það, sem hv. þm. var kunnugt eins og öðrum hv. þm., að ég flutti hér í deildinni í gær af hálfu meiri hl. nokkuð ýtarlega framsöguræðu, þar sem ég lýsti öllum gr. frv. og þar á meðal þessum, sem hv. þm. gerði að umtalsefni, og gerði mér far um að gera það eftir því, sem kostur var á, í ekki lengri ræðu. Ég fæ því ekki annað séð, en þessi ummæli hv. þm. um það, að við höfum gengið fram hjá því að ræða sérstaklega um þessa gr., séu algerlega tilefnislaus. Annars er það svo, og það er einkennilegt í þessum umr., að það er eitt aðalumræðuefni þeirra hv. þm., sem hafa mælt gegn þessu frv., og það, sem þeir telja óskaplegast í þessu máli, ef svo mætti segja, að lagt skuli hafa verið fram stjórnarfrv., sem hafi þurft að breyta í þinginu. Bæði hv. 1. þm, Reykv. og hv. 2. þm. Reykv. hafa gerzt mjög fjölorðir um það, um þá óhæfu, sem þeir virðast telja, að breytt hafi verið atriðum í frv. Þetta virðist þeim finnast furðulegt, enda byrjar álit minni hl. á því, að frv. beri að með furðulegum hætti. Nú getur það vel verið, að þess séu dæmi, og eru vafalaust, að lögð séu fram stjórnarfrv., sem þingið breytir ekki, sem samþ. eru orðrétt eins og þau koma frá ríkisstj. Það kann að vera, að þetta hafi átt sér stað um frv., sem eru mjög sérfræðilegs efnis. En hitt hygg ég að sé þó miklu algengara og hafi komið fyrir meira að segja um frv., sem hv. 1. þm. Reykv. átti þátt í að flytja sem ráðherra, að þeim hafi verið breytt í þinginu. Þetta er því sannarlega engin nýlunda, að breytt sé frv., jafnvel þótt um stjórnarfrv, sé að ræða. Í hv. Ed. virðist frv. hafa fengið allýtarlega athugun í n., og þar voru gerðar á því nokkrar breytingar, og nú er fram komin í þessari hv. deild sú brtt., sem ég nefndi hér áðan. Það er annars einkennilegt, hvernig tekið er undir þetta mál í hv. Alþ. eða hér í hv. deild. Ég get litið sagt um umr. í hv. Ed., því að ég heyrði lítið af þeim. En ég fæ ekki séð annað, en þessi frumvarpsákvæði, sem hér liggja fyrir, hvort sem þau eru til bóta eða ekki, snerti alla stjórnmálaflokka jafnt. Kjördagurinn á að enda kl. 11 fyrir alla kjósendur, í hvaða flokki sem þeir eru. Það eru lagðar hömlur, ef svo mætti segja, á fulltrúana í kjörfundarstofunum, frá hvaða flokki sem þeir eru, og yfirleitt taka þessi ákvæði að sjálfsögðu til allra flokka, og það er líka eins og það á að vera. En nú ber svo einkennilega við, að það er einn flokkur hér í þingi, sem rís upp gegn þessu frv., hv. Sjálfstfl., og talsmenn hans halda því fram, að þessum ákvæðum sé sérstaklega beint gegn Sjálfstfl. Ég get nú varla hlustað á rök eins og þau, sem fram koma hér í deildinni í dag, að þetta komi þyngst niður á Sjálfstfl., af því að hann sé stærsti flokkurinn hér í Reykjavík. Vitanlega eru það ekki rök í málinu. Þetta er mér sem sagt varla skiljanlegt, hvers konar órói hefur hlaupið í fulltrúa þessa sérstaka flokks út af þessu máli. Ég get ekki annað séð en þetta komi nokkuð jafnt við alla eða á sama hátt við alla. Eins er það vitanlega misskilningur, sem fram kom hér við 2. umr. í gær og aftur í dag, að þessi ákvæði snerti eingöngu þéttbýlið og helzt eingöngu Reykjavík, en þau snerti ekki dreifbýlið. Ég held, að það hafi verið sérstaklega nefnd ákvæðin um, hvenær slíta skuli kjörfundi. Þetta er vitanlega misskilningur og kannske ekki óeðlilegt, þó að hann komi fram hjá hv. 1. þm. Reykv., sem er borinn og barnfæddur Reykvíkingur og hefur ekki sérlega mikinn kunnugleika í dreifbýlinu, eða a.m.k. minni kunnugleika, en ýmsir aðrir. En mig furðar meira á því hjá hv. þm. A-Húnv., sem á að vera kunnugur ástæðum í dreifbýlinu, og ég undraðist það nokkuð og mér fannst það allt að því broslegt, þegar hv. þm. A-Húnv. var að tala um það hér við 2. umr., hvað það gæti orðið erfitt fyrir Reykvíkinga að sækja kjörstað, ef það kæmi nú stórhríð, það yrði svo voðalega erfitt fyrir Reykvíkinga þá að komast á kjörstað. Það getur nú verið, að það sé erfitt fyrir Reykvíkinga að komast á kjörstað í stórhríð. En ég hefði nú haldið, að það væri t.d. erfiðara fyrir Húnvetninga og ýmsa aðra að komast á kjörstað í stórhríð heldur en Reykvíkinga. En vitanlega geta þessi ákvæði á ýmsan hátt snert dreifbýlið. Ef kjörfundurinn er of stuttur, þá er það ekki síður, gæti maður ætlað, óþægilegt fyrir dreifbýlið, þar sem vegalengdir eru miklu lengri, en í bæjunum og þar sem sums staðar kannske stendur svo á, að fólk verður að skiptast á um að fara á kjörstað, þar sem ekki komast allir að heiman í einu. Mætti ætla, að á þeim stöðum væri kannske erfiðara að framfylgja þessum ákvæðum, sem hér eru sett, t.d. um lengd kjördagsins. En ég kvíði því samt ekkert. Ég held, að menn muni komast af á dreifbýlinu og geta sótt sinn kjörfund á fjórtán klukkustundum eða þótt minna sé, ef á annað borð er fært veður. Hitt vita menn líka, að það kemur oft fyrir og er gert ráð fyrir, að atkvæði séu greidd utan kjörstaðar fyrir kjördag og oft í fjarlægð. Þessi atkv. geta verið lengi á leiðinni, og það kemur vitanlega alveg eins fyrir í dreifbýlinu, að atkvæði, sem greidd eru utan kjörstaðar, komi of seint, eins og í þéttbýlinu, og ef kjörfundurinn er styttur, þá hefur það að sjálfsögðu að þessu leyti alveg eins áhrif þar. Ég held nú helzt, að andstaða hv. sjálfstæðismanna gegn þessu frv. hljóti að stafa af einhvers konar misskilningi. Þegar frv. kom fram, var það auðsætt á þeirra aðalmálgagni hér í Reykjavík, að einhver órói hafði gripið menn í flokknum, meira en lítill. Einn morguninn man ég eftir því, að það stóð í Morgunblaðinu, sem hv. 1. þm. Reykv. er nú ritstjóri að, eitthvað á þá leið, að það væri verið að eyðileggja Reykjavík með þessu máli. Nú, þegar búið er að segja svona mikið í aðalblaði flokksins, þó að það hafi kannske verið gert í ógáti eða augnabliksæsingi, er náttúrlega við því að búast, að menn vilji halda þessu máli eitthvað áfram, og það hafa hv. þm. Sjálfstfl. verið að reyna að gera hér. En það var alveg sérstaklega áberandi um hv. þm. A-Húnv., sem talaði hér í gærkvöld og talaði nú af talsverðum móði, að hann hafði í rauninni ákaflega lítið út á þetta frv. að setja. Hann kom hér í ræðustólinn þannig, að honum var sýnilega mikið niðri fyrir, en svo að segja allt hans mál var um allt aðra hluti. Hann var að ræða um frv., sem flutt hefði verið hér í Alþ. fyrir fjórum árum af, ef ég man rétt, hæstv. menntmrh. og hæstv. félmrh. um breytingar á kosningalögum, sem ekki snerta neitt þetta mál, sem hér er um að ræða, og svo eyddi hann alllöngum tíma í að ræða um kosningabandalög í síðustu kosningum. En þegar kom að því að ræða þetta frv., virtist mér hv. þm. hafa ákaflega lítið út á það að setja í raun og veru. Og sama er nú í rauninni um hv. 1. þm. Reykv., sem er frsm. minni hl., að efnislega finnst mér hann ekki hafa sérlega mikið út á frv. að setja. Að minnsta kosti hefur ekkert orðið úr því fyrir honum að sýna fram á, að hér geti verið um sérlega varhugavert mál að ræða. En það er svona, að þegar búið er að láta mjög mikið ummælt í upphafi, þá þykjast menn ekki geta dregið strax í land, og af því munu þessi ræðuhöld stafa af hálfu hv. sjálfstæðismanna. Það er líka eftirtektarvert og sýnir eiginlega, að þeir eru í nokkrum vandræðum í þessu máli, að það breytist nokkuð frá degi til dags, sýnist mér, hvað það er, sem þeir telja hættulegast við frv.  Það hefur ýmislegt einkennilegt komið fram í þessum umræðum, sem ástæða gæti verið til að rekja, þó að ég geri það ekki, eins og það, þegar hv. þm. A-Húnv. fór um það mörgum orðum, hvað það hlyti að vera ákaflega erfitt fyrir allt að því 40 þús. kjósendur í Reykjavík að kjósa á einum degi. Hann gat eiginlega aldrei fyllilega skilið það, hvernig þeir kæmu þessu í verk, 40 þús. manns, að kjósa á einum degi. Auðvitað er þetta erfitt, ef kjósa á aðeins í einni stofu, En menn vita, að það er ekki svo hér í höfuðstaðnum. Og hvernig ætli menn fari þá að því að kjósa og komi því af að kjósa í borgum eins og Osló og Kaupmannahöfn, sem hefur vist meira en millj. íbúa, eða jafnvel í London eða New York? Þessar borgir, sem hafa milljónir af kjósendum, koma því einhvern veginn af að kjósa á einum degi og eru jafnvel búnar fyrr á kvöldin, en við hér í Reykjavík. En þetta sýnir, að menn eru að tala um þetta mál eiginlega meira, en efni standa til og reyna að setja út á frv. og tilgang þess öllu meira, en efni standa til að gera. Ég fyrir mitt leyti lít ekki á þetta frv. sem neitt stórmál. En ég tel og er því sammála, sem stendur í áliti meirihluta allshn., að ákvæði frv. í heild séu til bóta frá því, sem nú er. Það er ég ekki í neinum vafa um, að það hefur mælzt sérlega illa fyrir, einkum hér í Reykjavík, þar sem það hefur nú aðallega tíðkazt, þetta næturgöltur fram til kl. 3 eða 4 á nóttu og að sendimenn frá flokkunum, - ég býst við, að þeir séu ekki eingöngu frá Sjálfstfl., - séu að koma inn í hús, hringja dyrabjöllum eða berja á dyr og spyrja eftir fólki, sem stundum er þá háttað og jafnvel sofnað, í þeim erindum að fá það til að kjósa. Og svo þegar nánar er athugað, þá er þetta fólk, sem farið var að sofa, e.t.v. búið að kjósa. Þetta held ég að hafi yfirleitt mælzt heldur illa fyrir meðal fólks, og ýmsir munu verða því fegnir, að þetta næturgöltur hætti hér í Reykjavík og annars staðar, þar sem það kann að hafa tíðkazt. Einhver hv. þm. - það mun hafa verið margnefndur hv. 1. þm. Reykv., eða má vera, að það hafi verið 2. þm. Reykv, - skaut því hér fram áðan, að menn mundu verða fyrir meira ónæði eins og lögin nú yrðu. Það held ég verði nú ekki. En vera má, að skipuleggjendur kosninga hér séu búnir að hugsa út einhver ný ráð til þess að gera mönnum ónæði, og kemur það þá í ljós á sínum tíma. Mér hefur líka alltaf fundizt það heldur óviðfelldið, frá því að ég sá það fyrst, að menn frá flokkunum sætu inni í kjörstofunni hjá kjörstjórninni og skrifuðu nafn hvers manns, sem kýs, og hefðu svo í förum sendisveina, sem færu með nöfnin til kosningaskrifstofanna. En þetta hefur tíðkazt hér í Reykjavík og sennilega í öllum kaupstöðum og líklega víðar. Þar sem ég er kunnugastur, þekktist þetta ekki, fyrr en eftir 1950. Þá tók einn flokkur sig til og tók upp þennan sið. Þar gerðu menn þá gaman að þessu, töluvert. En ég held, að það sé ágætt, þar sem þetta er ekki orðið algengt, að það verði ekki tekið upp og það verði lagt niður á þeim stöðum, þar sem það nú tíðkast. Og ég sé ekki, að neinum sé mein með því gert, að fyrir það sé tekið. Yfirleitt finnst mér, að þau stóryrði, sem hv, þm, hafa verið með hér um frv., séu mjög ástæðulítil, - ég vil segja ástæðulaus, - og ég hef ekki, eins og ég áður sagði, fullkomlega getað skilið þau. Og sérstaklega á ég erfitt með að skilja það, hvers vegna þessir hv. þm, eru svona órólegir, ef það er eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði og fleiri hv. sjálfstæðismenn, held ég, að ákvæði þessa frv. mundu hafa alveg öfug áhrif við það, sem ætlazt væri til. Það er þá vonandi, ef frv. kemur til með að hafa öfug áhrif og ef því er að einhverju leyti stefnt gegn hv. Sjálfstfl., að þetta verði til góðs fyrir þann ágæta flokk, og mætti sú hugsun verða til þess að hv. þm. Sjálfstfl. taki þessu máli með meiri ró, en þeir sýnast hafa gert að þessu.



Herra forseti. Í þeirri ræðu, sem ég flutti um þetta mál hér við 2. umr., vék ég nokkuð að því, að ég teldi, að það væri mikil áhætta, þegar kosningar fara fram um hávetur, eins og er um allar bæjar- og sveitarstjórnarkosningar í kaupstöðum og kauptúnum, að þær eiga að fara fram síðasta sunnudag í janúarmánuði, þ.e. snemma á þorranum, þegar allra veðra er von. Ég gat um það, að það gæti komið þar mjög óþægilega við, ef það væri allt ófært af snjó öllum bifreiðum eða það væri blindhríð eða ofsaveður. Í samræmi við þetta vil ég leyfa mér að leggja hér fram brtt. við þetta frv., sem ég verð af því, hve mikill hraði er á hafður, að leggja fram skriflega og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir. Hún er á þessa leið: „Aftan við 2. gr. bætist ný málsgrein, svo hljóðandi: Aftan við 77. Gr. laganna komi ný málsgrein, þannig: Þegar kosningar fara fram að vetri til, skulu kjördagar vera tveir.“ Ég hef borið þessa till. fram í samráði við skrifstofustjóra þingsins, þannig að hún falli rétt inn í lögin, og þetta á þá bæði við um alþingiskosningar og sveitar- og bæjarstjórnarkosningar. Nú er það kunnugt, að það var a.m.k. 1942, þegar alþingiskosningar fóru fram fyrsta vetrardag, að þá var það gert til öryggis að ákveða, að það skyldu vera tveir kjördagar, og auðvitað í þeim tilgangi, að það væri því betur tryggt, að allir kjósendur ættu kost á því að greiða atkv., enda þótt eitthvað meira eða minna væri að veðri. Nú er það vitaður hlutur, að í okkar landi er það svo, að það eru undantekningar, að það séu mjög mikil illviðri um veturnætur, þó að það geti komið fyrir, að þá séu hríðar og illviðri. Hitt er miklu algengara, að það sé meira eða minna illviðri og ófærð um miðjan veturinn. Ég get í þessu sambandi bent á það, að þegar lýðveldiskosningarnar fóru hér fram um árið, 1944, voru kjördagar þrír. Og það var gert til þess að tryggja fólkinu möguleika til þess, að allir kysu. Eins vil ég halda því fram, að þegar kjósa á um hávetur, eins og er í lögunum, þá sé í því mikil trygging að hafa tvo kjördaga. Og ef það væri samþykkt, þá gerði minna til sú breyting, sem er í þessu frv., að ákveða, að það skuli skilyrðislaust loka kjördeildum kl. 11 að kvöldi. Nú skal ég ekki hafa fleiri orð um þessa till., en úr því að ég er kominn hér í stólinn, þykir mér ástæða til að minnast á nokkur atriði önnur, sem hér hafa komið fram, og í sambandi við frv. í heild til viðbótar því, sem ég sagði hér í gærkvöld. Það hefur komið fram, bæði hjá hv. þm. N-Þ. og hæstv. fjmrh., að þeir tala um, að það sé eitthvert aðalatriði í frv. að banna mönnum að vera inni í kjörklefanum. Þetta er einhver hroðalegur misskilningur, ef það er þá ekki bara mismæli hjá þessum mönnum, því að það hefur aldrei verið siður og er ekki leyfilegt, að neinir aðrir menn en kjósandinn sjálfur, sem á að vera í einrúmi, fari inn í kjörklefann. Allt tal þessara manna um það, að það varði eitthvað, að það sé verið að banna mönnum að fara inn í kjörklefana, er þess vegna út í hött. Hins vegar get ég sagt það, af því að ég hef fregnir víðs vegar af landinu af frekju sumra pólitískra manna, og þar standa alltaf framsóknarmenn í fremstu röð hvað það snertir, að ég hef fréttir af því, að það skeði fyrir nokkuð mörgum árum við kosningar í einu kjördæmi hér sunnanlands, að þar komu tvær ungar stúlkur, sem voru nýfluttar í kjördæmið, og ætluðu að kjósa. En kjörstjórinn, sem var framsóknarhreppstjóri, heimtaði að fara með þeim inn í kjörklefann og kjósa fyrir þær. Stúlkurnar neituðu. En það var nú ekki nóg með það, að þetta dygði, heldur þegar hann fékk þeim seðilinn, hvorri í sínu lagi, þá bendir hann á seðilinn: Hér áttu að krossa, og það var framan við Framsfl. Þetta er nú kannske einsdæmi, sem betur fer. En það sýnir m.a., að það er þó ekki einsdæmi, að þeir, sem hlut eiga að máli, vilja gjarnan fara inn í kjörklefann. Hitt er það venjulega og sjálfsagða og hefur alltaf verið, að kjörstjórn og umboðsmenn sitja í sérstakri stofu, sem er kölluð kjörstofa, kjörstjórnarstofu, og það er það, sem um er að ræða í þessu sambandi, en alls ekki kjörklefarnir. Og það er alveg rétt, að það er aðalatriði þessa frv. að banna það, að umboðsmenn flokkanna megi nokkurn hlut fylgjast með því og allra sízt skrifa það hjá sér, hverjir hafa kosið. Þetta á að koma í veg fyrir, að það sé hægt að annast það að greiða fyrir mönnum yfirleitt, sem ekki eru búnir að kjósa, útvega þeim bíla o.s.frv. Þetta er aðalatriði frv., ef svo mætti segja, og að mínu áliti ákaflega fráleitt, því að hvað gerir það til, þó að það sé fylgzt með því, hverjir hafa kosið? Það mundi nú hafa þótt dálítið einkennilegt hér í gamla daga, ef það hefði verið álitið eitthvað syndsamlegt að fylgjast með því, hver hefði kosið, því að við, sem erum nú komnir á efri ár, vitum, að það var ekki fyrr en 1908, sem leynileg kosning var lögleidd. Allar alþingiskosningar, sem fram fóru, frá því að Alþ. var endurreist 1845 og fram til 1908, voru opinberar, þannig að kjósendur voru kallaðir upp með nafnakalli af sýslumanni í hverju kjördæmi, og þá fór það ekki einu sinni leynt, hverjir hefðu kosið, heldur vissu það allir menn, hvern hver maður kaus. Hæstv. fjmrh. var að þenja sig yfir því hér áðan, að það væri kunnugt, að almenningur væri þessu frv. samþykkur. Hvað veit hæstv. ráðh. um það? Ég hugsa, að hann viti ekki um annan almenning, en þann innsta hring í Framsfl. hér í Reykjavík. Það getur vel verið, að einhverjir hans fulltrúar úti á landinu hafi hringt til hans um það: Ja, þetta væri náttúrlega ágætt frv. o.s.frv. Annars skil ég nú ekki í, að þessi hæstv. ráðh. viti um það atriði. Þá var hv. frsm. meiri hl., þm. N-Þ., að tala um, að það væri undarlegt, að það væru bara sjálfstæðismenn, sem væru á móti þessu hér, því að þetta gilti jafnt um alla flokka. Jú, það er alveg rétt, að þetta gildir jafnt um alla flokka, að þeir megi ekki fylgjast með því, hverjir hafa kosið. En hitt er ekkert undarlegt, að ég vék hér nokkuð að því í gærkvöld, að þetta komi óþægilegast við Sjálfstfl. hér í Reykjavík, af því að hann hefur meira, einn, en allir hinir flokkarnir til samans, fyrir utan það, að það er kunnugt, að æsingafólkið í pólitík er fyrst og fremst með hinum flokkunum. En það fólk, sem er rólegast og æsingaminnst, fylgir yfirleitt að meginhluta Sjálfstfl., og margt af því er þannig, að það leggur ekkert kapp á það að kjósa. Og margir hugsa á þá leið: Ja, flokkurinn minn er svo sterkur, að það gerir ekkert til, þó að ég sitji heima. - Það er þetta, sem fylgismenn þessa frv, vilja eitthvað spekúlera í, ef það gæti orðið til þess, að færri sjálfstæðismenn kysu en ella. Og það er augljóst, eins og hér hefur verið rækilega á bent af hv. 1. þm. Reykv. og raunar fleirum, að þessi ákvæði, sem hér er um að ræða, koma erfiðast fyrir, þar sem fjölmennið er mest, og það er auðvitað hér í Reykjavík. Þá var hv. þm. N-Þ. að undrast það, að ég hefði talað í þessu sambandi aðallega um Reykvíkinga, en ekki Húnvetninga, að þetta kæmi ekkert illa við þá. En ég verð nú að segja, að það er nú dálítill munur á því. Það á að kjósa núna í vetur til hreppsnefndar á tveimur stöðum í Húnavatnssýslu, og þar eru á hvorum stað eitthvað á fjórða hundrað manns á kjörskrá, og ég hugsa, að það séu engir erfiðleikar á því í svo fámennum kauptúnum að fylgjast með því, þó að það sé bannað að skrifa hjá sér í kjörstjórnarhúsinu, hverjir hafi kosið, - þá séu engir örðugleikar á því að vita alveg um það, hverjir hafa kosið þar og hverjir ekki. Og svo er yfirleitt víðs vegar um landið. Eins og ég vék hér að í gærkvöld, þá er það, að þótt Reykjavík væri skipt í 6 kjördeildir, þá eru í hverri kjördeild miklu fleiri kjósendur, en í nokkru öðru kjördæmi á Íslandi, - miklu fleiri. Þá var hv. þm. N-Þ. að tala um það, að þetta væri undarlegt, það væri mjög örðugt fyrir Reykvíkinga að kjósa allir, þó að þeir væru nú upp undir 40 þús. manns, og hvernig væri þá samanburðurinn við stórborgirnar, þar sem væru margar millj. Ég skal nú játa það, að ég hef ekki fengið neinar skýrslur um það, hvernig það fer fram, en ég reikna með því, að það séu þar þeim mun fleiri kjördeildir, það sé kosið á geysilega mörgum stöðum, og býst við því, að það sé. Og satt að segja væri það náttúrlega hægt hér í Reykjavík að fjölga kjörstöðum miklu meira, en hér hafa komið fram till. um. En það raskar ekki því, að það getur verið nauðsynleg trygging að ákveða það, þegar kosning er um hávetur, að þá séu 2 kjördagar. Annars er það svo, að ég vil að gefnu tilefni segja frá því, hvernig hefur verið nokkuð lengi aðferðin í mínu eigin kjördæmi. Það átti sér þar stað á tímabili, að það voru flokksbílar og fólkið flutt á þeim á kjörstað, og voru af því mikil leiðindi. Það var verið að tína fólkið saman kannske og gera ráð fyrir: ja, þessi er með þessum og þessi er með hinum - og út af þessu voru hin mestu leiðindi. Þetta leiddi til þess, að ég og minn aðalandstæðingur, sem lengi hefur verið, Hannes Pálsson frá Undirfelli, við sömdum um það í kosningunum 1942, sem alltaf hefur gilt síðan, að hafa á þessu alveg sameiginlegan hátt, að flokkarnir allir í sameiningu hefðu bíla í gangi og sæktu hvern mann og ekkert væri um það hirt, hvern hver væri líklegur til að kjósa, heldur flytja allt fólkið í sameiningu á kjörstaðinn, og kostnaðinum var svo deilt niður á flokkana eftir atkvæðatölu eftir á. Þetta hefur gilt alltaf síðan í okkar kjördæmi og ég held allir ánægðir með það Og engum hefur þar dottið í hug að finna að því, þó að það sé algilt, að menn hafi að sjálfsögðu hjá sér kjörskrá eða skrifi niður hjá sér á kjörstað, hverjir hafa kosið og hverjir ekki. En með þessum hætti er það þó svo, að það þarf í hverjum kosningum iðulega að senda bílana oftar en einu sinni á sömu heimilin, vegna þess að þar sem fámenni er mikið og raunar hvort sem er, geta ekki allir heimilismenn farið í einu til þess að kjósa. Hv. þm. N-Þ. var að lýsa því hér í ræðu sinni, sem er nýlokið, að sér hefði fundizt það á ræðu minni í gærkvöld, sem hefði nú komið viðar annars staðar við, að ég hefði ekki svo mjög mikið á móti þessu frv. Það er alveg rangt. Ég álít þetta frv. gersamlega óþarft, - það sé ekki einasta gersamlega óþarft, heldur og þau atriði í því, sem einhverja þýðingu hafa, séu til ills. Það hafa ekki verið færð nein rök fyrir því, hvorki af framsögumanni, fjmrh. né öðrum, að nokkurt einasta atriði í þessu frv. væri þannig, að það væri þörf á að lögleiða það. Aðalatriðið og í raun og veru vitlausasta atriðið í þessu er það, sem ég hef hér verið að tala um, þetta, að það megi ekki fylgjast með því, hverjir hafa kosið. Það dettur engum í hug, að þar með sé nokkurn hlut verið að grúska í það, hvaða flokk þessi eða hinn hafi kosið, og jafnvel á að láta í það skína, - þó að það sé ekki beinlínis fast bannað í frv. sjálfu, þá er það í greinargerðinni, - að það eigi að banna það, að menn geti nokkurn tíma vitað, hverjir hafi kosið eða ekki. Það verður þá mjög mikið að breyta til að öðru leyti um þær aðferðir, sem hafðar eru, þegar talning fer fram. Ég veit, að þar, sem ég þekki til, er það ævinlega svo, að undirkjörstjórnir verða að senda yfirkjörstjórnum allar kjörskrár, sem merktar hafa verið við kosningarnar, og þær liggja fyrir opinberlega hjá yfirkjörstjórn, og umboðsmenn flokkanna þar eða frambjóðendur geta þar alveg auðveldlega séð og eiga að sjá, hverjir hafi kosið í hverri kjördeild og hverjir hafi ekki kosið. Nú held ég að það sé í rauninni ekki fleira, sem ég þarf að taka fram. En ég vil hér með afhenda hæstv. forseta mína brtt. og vænti þess annaðhvort núna, áður en fundi verður slitið, eða þá þegar fundur verður settur aftur, því að það verður sennilega haldið áfram annaðhvort í dag eða á morgun með þetta mál, að þá leiti hæstv. forseti afbrigða fyrir till., sem er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Það hafa nú orðið allmiklar umr. um þetta frv., enda hafa þær leitt í Ed. sérstaklega til nokkurra breytinga og ekki svo fárra á frv., og viðbótarbrtt. liggja fyrir hér í Nd. Mér heyrðist það helzt á hæstv. fjmrh. áðan, að honum fyndist vindurinn vera mikið farinn úr sjálfstæðismönnum í þeirra ræðum nú við 3. umr. þessa máls. Sjálfur viðhafði hæstv. fjmrh. það orðbragð hér, að það væri ekki nein glóra í því, sem þm. segðu, þm. væru eins og skrípi, og það væri ekkert annað en slúður, sem þeir væru að fara með. Ef hæstv. fjmrh, heldur, að það sé eða menn áliti, að það sé eitthvað meiri vindur í þm. eða hæstv. ráðh., sem haga orðum sínum þannig, þá er ég ákaflega hræddur um, að honum séu ekki allir sammála um það atriði. Ég held, að það hafi komið fram í umr. þm. og reyndar frá báðum hliðum, að í sjálfu sér væri ekki svo mikið stórmál nm að ræða hér, þ.e.a.s. ef miðað væri eingöngu við það frv., sem um er að ræða, efni þess eitt út af fyrir sig, eins og það segir til um. Og þetta má sjálfsagt til sanns vegar færa. En ef menn ætla að gera sér grein fyrir viðhorfi þessa máls í heild, þá verður auðvitað allt annað uppi á teningnum, og menn mega þá ekki láta sér yfirsjást að hugleiða, hvað á bak við slíka löggjöf liggur, og þann aðdraganda, sem löggjöfin á. Það er haft eftir nú, ég held, að það hafi verið hv. þm. N-Þ. (GíslG), að 1. þm. Reykv. (BBen) hafi eiginlega viðurkennt, að það væri ekkert atriði út af fyrir síg, hvort kjörfundi ætti að vera lokið kl. 11 eða 12. Það er ekkert merkilegt, þó að slíkt sjónarmið komi fram hjá hv, 1. þm. Reykv., og sérstaklega, ef menn hafa það í huga, sem hvergi hefur komið fram í þessum umr., hvað hefur átt sér stað mikil kosning t.d. í Reykjavík eftir miðnætti. Þeir, sem taka sér fram um það að betrumbæta skipan þessara mála, hafa engin gögn lagt fram undir meðferð málsins um næturkosningarnar, ekki annað en sögusagnir um, að það sé óeðlilegt að heimsækja fólk að næturlagi, en eru hins vegar þess eðlis, að frv., þó að það verði samþ., dregur engan veginn úr möguleikum slíkra næturheimsókna, nema síður sé, eins og réttilega hefur verið bent á. En í hverju felst þetta næturgölt, sem talað hefur verið um? Aðstæður eru þannig hér, að yfirkjörstjórnin hér í Reykjavík hefur alltaf gefið upp á kjördaginn, hve margir væru búnir að kjósa á tilteknum tíma dags, oft með stuttu millibili. Um þetta liggja þess vegna alveg fyrir upplýsingar frá yfirkjörstjórninni, hvað mikil kosning hefur átt sér stað á tilteknum tíma á deginum og einnig hversu mikil kosning hefur þá átt sér stað eftir kl. 11 og eftir kl. 12. Væri nú óeðlilegt, að hæstv. ríkisstj., sem tekur sér fram um að breyta slíku atriði löggjafar og heldur því fram: Það er óhæfilegt, að kjörfundur standi lengur en til kl. 11 eða í hæsta lagi til miðnættis, - að hún hefði kynnt sér og fært rök fyrir sínu máli og þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að hér yrði að stemma á að ósi, vegna þess, hvað væri komið langt út í ógöngur í þessu sambandi? Ég held, að það sé sáralítið brot af kjósendum Reykjavíkur, sem í undanförnum kosningum hefur kosið eftir kl. 12. Ég hef ekkert hirt um að taka upp þessar tölur, því að það var fyrst og fremst og hlaut að vera auðvitað skylda, annarra en okkar. En mér er kunnugt um það bæði fyrr og síðar af afskiptum af kosningum hérna, hversu til þess að gera, lítill hluti kjósendanna greiðir atkvæði, eftir þann tíma. Ef þetta hefur komið fram í umr., hefur það farið fram hjá mér, en slíkt atriði eins og þetta hlaut náttúrlega að vera eitt af því, sem ástæða var til að upplýsa, af því að það var ósköp auðvelt að upplýsa það. En kannske að það eigi að taka upp þann hátt núna að banna yfirkjörstjórninni að gefa nokkrar yfirlýsingar um það, hve mikill hluti kjósendanna sé búinn að greiða atkvæði á tilteknum tíma. Aldrei hefur það verið talið óeðlilegt, og aldrei hefur maður heyrt neinar umkvartanir um það. Og langsamlega fæst af því, sem fram er sett í þessari löggjöf, hefur sætt nokkurri almennri eða opinberri gagnrýni og aldrei komið gagnrýni fram á því hér í þinginu áður, jafnvel þó að breytingar á kosningalöggjöf hafi verið ræddar. Og hvað kemur þá til? Eftir að núverandi hæstv. ríkisstj. var mynduð á s.l. ári, var mikið talað um það af ýmsum stuðningsflokkum hennar, ekki sízt hér í Reykjavík, og þeim, sem viðriðnir voru stjórn bæjarmálefna, að nú skyldi Gutti fá að setja ofan í bæjarstjórnarkosningunum næstu, þ.e.a.s. nú væri kominn tíminn og tækifærið til þess, að Sjálfstfl. hlyti ekki lengur hreinan meiri hl. í bæjarstjórn Reykjavíkur. Í fyrstu lýsti þetta sér í boðun þess, að nú skyldu allir íhaldsandstæðingar, þ.e.a.s. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., standa saman á einum lista. Og eins og kunnugt er var hafin tilraun til þess að hefja slíka allsherjarsamvinnu á milli þessara aðila. Þetta voru fyrstu viðbrögðin, sem hinir vinstri stjórnarsinnar í fyrstu vímu sinni töldu að mundu verðu nægjanleg til þess að leggja Sjálfstfl. að velli í höfuðstað landsins eða hrinda meirihlutaaðstöðu hans þar. Það gerðist í senn, að samninganefndirnar, sem áttu að semja allsherjarlistann, samvinnulistann á milli vinstri sinnanna í Reykjavík, komu sér ekki saman og minni hl. í bæjarstjórn Reykjavíkur varð æ minni og brotin fleiri, en áður höfðu verið. Það hefur sem sagt á þessu kjörtímabili verið að eiga sér stað sú þróun, að það er að stækka alltaf tala minnihlutaflokkanna, um leið og hver minni hluti, þar af leiðandi, eðlilega minnkar, og þannig hefur þetta átt sér stað, einmitt sú þróun haldið áfram, jafnvel eftir að þessi núverandi vinstri ríkisstj. var mynduð og áform voru uppi um það að reyna að hafa sameiginlegt framboð á milli íhaldsandstæðinga, eins og það hefur verið orðað. Það næsta, sem heyrðist í þessu, þegar það var orðið augljóst, að ekkert samkomulag mundi verða um einn allsherjarlista, því að bæði væri ekkert samkomulag milli samkomulagsnefndanna, sem skipaðar höfðu verið milli flokkanna, og ekki heldur mundi það vera hjá stuðningsflokkum þessara íhaldsandstæðinga, - þá voru næstu viðbrögðin þau, að þeir skyldu þó a.m.k. nota aðstöðu sína með löggjafarvaldinu til þess að innleiða reglurnar um kosningabandalög. Það átti ekki að vera út af fyrir sig eins ýkja hættulegt að standa þó ekki nánar saman, en menn gera í slíkum kosningabandalögum, eins og þau hafa verið orðuð. En jafnvel hugmyndin um kosningabandalag milli íhaldsandstæðinganna var mörgum þeirra svo ógeðfelld, að þeir töldu, að það væri á sinn hátt einnig mjög líkleg leið til þess að styrkja aðstöðu sjálfstæðismanna við bæjarstjórnarkosningarnar og líklegri, en að veikja hana. Þegar svo öllu var lokið, voninni um að sameinast nú allir í einingu andans og bandi friðarins á einum sameiginlegum lista, og þegar hugmyndirnar um kosningabandalög voru einnig farnar út um þúfur, þá var þó a.m.k. eftir ein góð leið, sem sumir þessara flokka voru alls ekki neitt óvanir í, og það var að reyna að haga kosningalöggjöfinni og nota sitt vald til þess á Alþingi þannig, að menn stæðu ekki jafnt að vígi í baráttunni. Nú hefur því verið haldið fram og er m.a. af hv. frsm. meiri hl. allshn. hér í Nd., að þetta frv., sem hér liggur fyrir, nái til allra jafnt, til allra flokka, - og hvar stendur í þessu frv., að ákvæði þess taki ekki til allra flokka? Auðvitað er þetta rétt hjá hv. þm. N-Þ., að það stendur hvergi í frv., að það eigi að taka til ákveðins flokks öðrum fremur. En annaðhvort er hv. þm. ótrúlega óglöggskyggn á aðstæður þessara mála eða hann vill ekki viðurkenna það, að aðstaðan er svo gerólík í kosningum á Íslandi, að einmitt löggjöf eða frv. eins og hér er um að ræða er allt öðruvísi og verður allt öðruvísi í framkvæmd fyrst og fremst, eins og hefur verið margtekið fram, í dreifbýlinu, heldur en í þéttbýlinu. Og frv. að lögum, sem hefur þann tilgang að girða fyrir möguleika manna, eftir því sem verða má, því að það skilst mér að sé tilgangurinn að girða fyrir möguleika stjórnmálaflokka til að fylgjast með, hverjir hafa kosið, - ákvæði slíks frv. verða og eru allt öðruvísi í framkvæmd í smáum og litlum kjördæmum, eins og víðast hvar háttar til hér á Íslandi nema í Reykjavík og stærstu kaupstöðunum og kjördæmunum. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) var t.d. að lýsa kosningafyrirkomulaginu í Austur-Húnavatnssýslu, og þar er það samkomulag á milli flokkanna, að þeir leggi í sameiginlegan herkostnað, sem hefur þann tilgang, að enginn þurfi að missa af því að kjósa, af því að hann hafi ekki aðstöðu sambærilega við aðra til þess að koma á kjörstað. M.ö.o.: það eru notaðar bifreiðar sameiginlega af flokkunum til þess að keyra alla, eftir því sem verða má, sem ekki eru hindraðir af veikindum eða fjarvistum, eða gefa þeim öllum kost á því að fara á kjörstað. Og þegar nú þannig háttar til, sjá menn þá ekki í hendi sér, hversu öruggt það er, að hægt er að vita um hvern einasta mann í slíku kjördæmi, í viðkomandi kjördeildum og kjörsvæðum, hvort hann sé búinn að kjósa eða ekki kjósa, án þess að þurfa til þess að hafa menn eða umboðsmenn lista inni á kjörstöðunum sjálfum til þess að merkja þar við kjörskrár eða aðrar skrár, sem menn kunna að hafa meðferðis? Þetta hlýtur þeim, sem sömdu þetta frv., að hafa verið fullkomlega ljóst, og þess vegna er það eðlilegt, að mönnum finnist, að það sé töluvert alvarlegt atriði, þegar gerð er tilraun til að setja reglur um kosningar á landinu, sem engan veginn í framkvæmdinni geta verið þær sömu í einu kjördæmi sem öðru. Nei, það hefur verið látið í veðri vaka af ýmsum stuðningsmönnum hæstv, ríkisstj. um þetta frv., að það væri ósköp augljóst, hvað það þýddi og hvað það meinti. Það var ekkert skafið af því í Þjóðviljanum fyrir nokkrum dögum. Þá var það beinlínis sagt berum orðum, að þetta mundi koma niður á, - ég held, að þeir hafi orðað það: kosningavél Sjálfstfl., þá væntanlega öðrum flokkum fremur. Sömu orð, nákvæmlega sömu orð að efni til, hefur hæstv. fjmrh, viðhaft hér í gærkvöld og endurtekið hér í dag, að það mundi ekki skaði skeður, þó að væri dregið úr áhrifum af kosningaapparati Sjálfstfl. Nú segi ég: Það gerir ekkert til, þó að aðstaðan sé heft, til þess að áhrifin af kosningaapparati einhvers flokks séu ekki söm og hefur verið. En frumskilyrðið til þess að fara hér ekki út í öfgar er, að þetta eigi við alla eins, og þetta á ekki við alla eins. Og fyrst og fremst er það sök Framsfl. að hafa forgöngu um setningu slíkrar löggjafar, þegar það er vitað og hver einasti þingmaður verður að játa, að í langsamlega flestum stöðum, þar sem flokkurinn hefur mest áhrif sín úti um landið, getur hann eftir sem áður, haft alla þá sömu aðstöðu og áhrif til þess að vita, hvort kjósandi er búinn að kjósa eða ekki. Mér dettur nú ekki í hug að halda, að þessi atriði séu ekki alveg ljós jafnglöggskyggnum manni og hv. þm, N-Þ. er, þó að hann hafi eytt töluverðum tíma af ræðu sinni til þess að halda því fram, að frv. fæli ekki í sér neitt misrétti á milli flokkanna og kæmi alls staðar út eins, í dreifbýli og þéttbýli. Ég held, að það sé fullkomlega ljóst. Hv. þm. A-Húnv., Jón á Akri, hefur flutt hér brtt. um, að það skuli vera tveir kjördagar að vetri. Ja, mig undrar ekki, að slík till. komi fram, og í raun og veru má það merkilegt heita, hversu lengi það hefur viðgengizt, að bæjarstjórnarkosningar eru á vetrardegi, svo að segja í svartasta skammdeginu hér á. Íslandi, og það á sama tíma sem það hefur margsinnis endurtekið sig, að ef kosningar hafa farið fram í sveitum landsins, bara á haustdegi eða vordegi, þá hefur verið talið sjálfsagt, að það væri gert ráð fyrir því, að þarna mætti kjósa tvo og jafnvel fleiri daga. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar, að ef menn á annað borð hefðu haft hér áhuga og vilja fyrir því að leiðrétta nokkur atriði, sem eru veigamikil í kosningalöggjöfinni og varða framkvæmd kosningarinnar, sem þetta frv. er talið að taki einkum til, þá hefði það orðið eitt af fyrstu atriðunum að breyta til um kjördagana, þ.e.a.s. flytja kjördag í kaupstöðum og stærri þorpum af vetrardeginum og annaðhvort þá á vorið, sem ég fyrir mitt leyti teldi að væri eðlilegra, í apríl eða maí-mánuði, um þau mánaðamót, eða e.t.v. um mánaðamót ágúst og september eða eitthvað því um líkt, m.ö.o. á þeim tíma árs, þegar mestar líkur væru til þess, að hinn almenni kjósandi ætti auðveldast með að neyta kosningarréttar síns. Og þegar menn eru að tala um það, að kosning standi sums staðar annars staðar yfir skemur, jafnvel heldur en hér á vetrardegi, þá er nú sannleikurinn sá, að í fyrsta lagi er það almennt svo, eins og ég sagði áðan, að kjördagurinn er hér í skammdeginu, og það er stuttur dagur, og auk þess höfum við séð það æ ofan í æ, þótt ég minnist ekki, að það hafi komið fyrir svoleiðis, að skaði væri skeður, þá kjördaga, sem kosið hefur verið undanfarið, ef við miðum bara við hér í Reykjavík, en ég hef sjálfur fylgzt með því, að á milli bæjarstjórnarkosninga hafa verið þeir dagar, og ég á þá við síðasta sunnudaginn í janúar, sem fjórða hvert ár er kosið hér til bæjarstjórnar, sem gersamlega hefði verið útilokað að framkvæma bæjarstjórnarkosningar á öðruvísi en þannig, að kosningin væri á engan hátt lýðræðisleg, heldur aðeins skrípamynd af lýðræðinu, því að það var þá alveg undir hælinn lagt á slíkum degi og í slíkum veðrum, hvað mikill eða lítill hluti kjósendanna hafði aðstöðu til þess að neyta kosningarréttar síns. Ég undirstrika þetta nú vegna þess, eins og ég sagði áðan, að ef menn eru hér að flytja mál sitt til þess að leiðrétta atriði, sem varða framkvæmd kosningalöggjafar, þá skiptir það sáralitlu máli, hvort menn mega bera merki í hnappagatinu. Hitt er aðalatriðið, að hinn almenni kjósandi geti haft sæmilega vissu fyrir því og sæmilegt öryggi um það og a.m.k. flokkarnir hafi forgöngu um að keppa að því að skapa honum öryggi til þess að geta neytt kosningarréttar síns á kjördegi. Ég þykist alveg vita það, að fyrir hv. þm. A-Húnv. vaki það, að hann vilji heldur flytja till. sína um, að kjördagar skuli vera tveir, en flytja kjördaginn fram á vor eða til hausts, úr því að það hefur ekki verið reynt eða þreifað fyrir sér um samkomulag um það atriði áður. Og tel ég það t.d. of seint fram komið nú að breyta beinlínis kjördeginum, ekki aðeins í Reykjavík, heldur í kaupstöðunum og annars staðar, þar sem nú á að kjósa. Þess vegna finnst mér ósköp eðlilegt, að hann flytji sína till. í þessu formi, þó að ég, eins og ég sagði áðan, sjálfur sé þeirrar skoðunar, að fyrst og fremst ætti að flytja kjördaginn og ekki hafa hann í janúarmánuði í slíkum kosningum. Enn er það svo, að töluvert margt er óljóst í þessu frv. og kannske þá ekki óljósara, en áður var. En nú hefur á þessum fundi eða við þessa umr. málsins verið lagt til að breyta enn 6. gr., að í staðinn fyrir „næstu húsum og aðliggjandi götum" verði talað um næsta nágrenni, þar sem menn mega ekki hafa með höndum áróður eða reyna að hafa áhrif á atkvgr., hvort heldur er með ræðuhöldum, prentuðum eða skriflegum ávörpum og auglýsingum, eins og þetta var áður í kosningalöggjöfinni, né heldur með því að bera eða hafa uppi flokksmerki, merki lista eða önnur slík auðkenni á sjálfum kjörstaðnum, þ.e.a.s. í kjörfundastofu, kjörklefa eða annars staðar í eða á þeim húsakynnum, þar sem kosning fer fram, svo og í næsta nágrenni, eins og nú er lagt til, í staðinn fyrir: næstu húsum og aðliggjandi götum. Það hefur verið innt eftir því, og ég leyfi mér að inna eftir því enn: Hver er skilningur hv. meiri hl. allshn. á þessu ákvæði hér: „í næsta nágrenni“? Og þá er langeðlilegast að taka alveg tiltekin dæmi. Meinar hv. meiri hl. og þá kannske í fyrsta lagi hæstv. ráðh., sem flytur þessa brtt., fjmrh., að miðað við kjörstað í Miðbæjarbarnaskólanum sé Iðnó í næsta nágrenni, þar sem vitað er, að Alþfl. hefur haft sína kosningaskrifstofu, og þar megi ekki hafa uppi nein merki eða annað slíkt, eins og hér er um að tala? Meinar hann t.d., ef til þess kæmi, að Framsfl. hefði sína kosningabækistöð í íshúsinu umtalaða, fyrir sunnan Fríkirkjuna, að það sé í næsta nágrenni? Og meina þessir sömu menn, að félagsheimili kommúnista hinum megin við Tjörnina sé þá í þessum skilningi í næsta nágrenni? Mín skoðun er sú, að atriði eins og þetta beri að skilja á frjálslyndan hátt, enda hefur það verið gert fram til þessa, og þess vegna hafa ekki árekstrar af þessu orðið. En þegar er búið að breyta þessu ákvæði í löggjöfinni í annarri deild í þinginu og aftur er lagt til að breyta því í hinni deildinni, þá er auðvitað nauðsynlegt, að þeir, sem standa að lagabreytingunni, geri sér í raun og veru grein fyrir því, sem hér er um að ræða, og hvað þeir meina. Ég sagði, að ég teldi eðlilegt að skýra þetta ákvæði - og það hefur alltaf verið mín skoðun - eins og önnur ákvæði í sambandi við framkvæmd kosningalaganna af hæfilegu frjálslyndi, og þegar við nú ekki megum hafa merki á húsum, ekki merki á bílum og ekki merki á mönnum, ja, hvað segja menn þá um að setja merki í loftið, og hvar verður í því sambandi kallað næsta nágrenni kjörstaðarins? Ég hef sjálfur verið á kjördegi, þar sem gat að líta í loftinu skrifað með tækni nútímans, hvaða kjósendur væru nú líklegast að kjósa, og einnig bent á það, að menn ættu að krossa fyrst og fremst við lista þessa tiltekins flokks, alveg á nákvæmlega sama hátt og hér hefur verið áður. Það hefur verið sett á bílana merki flokksins eða flokkanna. Menn hafa borið í barmi sér merki síns flokks. Eins og ég sagði áðan, þegar menn ekki mega bera þetta, ekki hafa þetta á bílunum, ekki á húsum í tiltekinni fjarlægð, þá getur vel verið og mér þætti ekkert undarlegt, þó að menn færu þá að velja sér loftrýmið til þess að framkvæma slíka merkingu á, ef menn teldu hana verulega mikils virði í sambandi við framkvæmd á kosningunum. Það er m.ö.o. alveg greinilegt, enda hefur það komið ótvírætt fram við meðferð þessa máls, að það er erfitt að setja markalínurnar í slíkum málum. Það er erfitt, og þeir, sem hafa staðið að flutningi þessa máls, hafa þurft að hrekjast úr einni víglínunni frá annarri. Þegar frv. kemur fram, má ekki segja neinum, þá er það refsivert að segja mönnum, að maður hafi kosið. Það er hætt við það núna. Nú er verið að reyna að koma sér niður á, hvað menn meini með „næsta nágrenni“ o.s.frv, Og ýmsar fleiri breyt, hafa verið á frv. gerðar, og ég út af fyrir sig harma þær ekki, eins og hv. þm. N-Þ. var að víkja hér að, að menn væru eiginlega helzt að tala um það, sem ekki væri í frv. lengur. En sannleikurinn er sá, að það eru ákaflega veigamikil atriði, sem ekki eru í frv. lengur, og þannig er það alltaf með setningu löggjafar og frv., að það eru kannske ekkert veigaminni atriði, sem annaðhvort er gengið fram hjá að setja inn í löggjöfina eða fellt er úr löggjöfinni á hverjum tíma. Hér hefur engin tilraun verið gerð til þess að ná þeim megintilgangi, sem sagt er að stefnt sé að, að menn alls staðar á landinu, kjósendur hvar sem er á landinu eigi að vera friðaðir á kjördaginn, eins og það er orðað, vegna þess að það er vitað, þrátt fyrir ákvæði þessa frv., eins og þau eru, og miðað við þá framkvæmd, sem menn geta gert sér í hugarlund, að á flestöllum stöðum nema í höfuðstaðnum og stærstu kaupstöðunum verður eftir sem áður hægt að vita upp á hár, hverjir hafa kosið, hvort menn hafa kosið eða ekki. Og það vekur auðvitað grunsemdir og hefur vakið eðlilegar getgátur í garð Framsfl., sem hefur forgöngu um flutning þessa máls, alveg sér í lagi vegna þess, að hann sækir sitt fylgi einmitt öðrum flokkum fremur á þessa staði í landinu. Það er ósköp skiljanlegt, að hv. þm. hafa hver á fætur öðrum úr stjórnarandstöðunni talið, að ef einlægur vilji hefði verið fyrir hendi til að bæta framkvæmd kosningalöggjafarinnar, væri sá eðlilegi háttur í því sambandi, að mþn., sem kosin er af þinginu, fjallaði um slíkt mál, eða þá að flokkarnir freistuðu þess að hafa samráð um það sín á milli. Mér er alveg ljóst, að það er ekki hægt að ætlast til þess, að flokkar hafi samráð um breytingu á kosningalögum og kjördæmaskipun, þar sem beinlínis er verið að deila um kannske valdskiptingu og aðstöðu í þjóðfélaginu. En það er eðlilegt, að flokkar reyni í lengstu lög að hafa samráð sín á milli um þær leikreglur, sem þeim er ætlað að starfa eftir á kjördegi og í sambandi við framkvæmd kosninga. Þetta held ég líka að flokkarnir hér á landi hafi í æ ríkari mæli gert á undanförnum árum, alveg án þess að til hafi þurft að koma, þvingun löggjafarvaldsins, Ég vék áðan að því, hvernig hv. þm. A-Húnv. lýsti framkvæmd kosninganna í Austur-Húnavatnssýslu, hvernig flokkarnir hefðu haft samráð sín á milli og sett sér reglur. Ég man ósköp vel eftir því, þegar ég var framkvæmdastjóri Sjálfstfl., hvernig flokkarnir höfðu samráð sín á milli um það að skapa sér reglur um það, fastar leikreglur, hvernig þeir skyldu haga sínum útvarpsauglýsingum fyrir kosningar. Og svona hefur þetta verið á fjölmörgum sviðum, að samvinna hefur skapazt á milli flokkanna, að sjálfsögðu grundvölluð á því eðlilega sjónarmiði, að um framkvæmd kosningalöggjafar, hvað snertir fyrirkomulag og háttalag á kjördegi, er það mjög veigamikið og verulegt atriði, að samstaða og samkomulag geti verið á milli flokka. Og það vekur líka mjög skiljanlega alveg sérstakar grunsemdir út af fyrir sig, þegar tiltekinn stjórnarmeirihluti á Alþingi án nokkurs samráðs við stjórnarandstöðuna tekur sig fram um breytingar á kosningalöggjöfinni örfáum vikum fyrir kjördag. Ég tel það mjög óheppilega og illa valinn tíma að hleypa af stokkunum slíku máli. Flutningsmenn þessa máls þurfa þess vegna ekki að furða sig á því, þó að sjálfstæðismenn hafi haft margt og mikið að athuga við þetta frv., og eins og ég sagði áðan, ekki aðeins þau ákvæði, sem í frv. eru, heldur einnig það, sem á bak við flutning málsins býr. Það er ekki hægt að verjast því, þegar við í raun og veru aldrei af hálfu margra þeirra manna, sem nú hafa talað skeleggast í þessu máli af stjórnarliðinu, höfum heyrt nokkra gagnrýni á þeim málum eða atriðum, sem hér er um að ræða, en þurfum nú allt í einu að hlusta á það, hvað þessir menn telja mikið við liggja, að þeir fái að leiðrétta kosningalöggjöfina, svo að réttlætið fái að njóta sín í þessum málum. En af hverju hafa þeir alltaf þagað um þetta óréttlæti og misfellur í kosningalöggjöfinni? Nei, þetta eru sömu mennirnir, sumir hverjir, sem höguðu sinni framkvæmd í síðustu alþingiskosningum þannig, að stærsti stjórnarflokkurinn í dag, kommúnistaflokkurinn, gaf bæði Framsfl. og Alþfl. þann vitnisburð, að framkoma þeirra í alþingiskosningunum, meðferð þeirra á kosningalöggjöfinni þá, væri meiri glæpur en það, þó að menn brytust inn í hús að næturlagi til þess að stela. Þessi orð standa óhögguð og ýmis fleiri, sem ekki var þó síður kveðið að, um það, hvaða dóm stærsti stjórnarflokkurinn í dag felldi um framkomu Framsfl. og Alþfl. í sambandi við síðustu alþingiskosningar. Og þessir menn, sem hafa þessa fortíð að baki sér, - ja, menn þarf ekki að furða það, þó að það sé ekki tekið eins og góð og gild vara, að fyrir þeim vaki, ekkert annað en réttlæti í þessu máli. Þeir þurfa ekki að furða sig á því, og þeir þurfa allra sízt að furða sig á því, að því verði varlega trúað hér í Reykjavík, í höfuðstað landsins. Og það má auðvitað kommúnistaflokkurinn líka vita, að jafnskeleggur og hann var að fordæma kosningasvik og pretti Hræðslubandalagsins við síðustu alþingiskosningar, þá minnast kjósendur þess einnig, hversu gersamlega þessi flokkur át ofan í sig öll stóru orðin í þessu máli, þegar ekki var um að ræða að fullnægja réttlætinu lengur, heldur að næla sér í ráðherrastóla. Þetta er að lokum atriði, sem þeir flokkar, sem nú standa að þessari löggjöf, geta aldrei komizt hjá, að menn trúa varlega tilgangi þeirra til þess að betrumbæta og endurbæta kosningalöggjöfina. Þeir sömdu um það, þegar mynduð var núverandi hæstv. ríkisstj., að þeir ætluðu að bæta kosningalöggjöfina, manni skildist kjördæmaskipunina. Hvar er það réttlætismál? Hversu langt er því komið? Var þá talað um þessa breytingu til þess að fullnægja réttlætinu? Er einhver af hv. þm., sem hefur gerzt talsmaður þessa máls, sem getur með sanni upplýst okkur um það, að þetta hafi verið atriðið, sem þá hafi verið talað um til þess að endurbæta í kosningalöggjöfinni? Ég hugsa, að alveg óhætt sé að fullyrða það, að engum hafi þá verið í huga þessi atriði, engum einasta af þessum postulum réttlætisins, sem nú vilja kalla sig í þessu máli. Að lokum vil ég svo segja það, að um þetta mál eins og önnur verður það auðvitað kjósandinn, sem fellir þyngstu dómana, og þótt bæði kjósendum hér í Reykjavík og á ýmsum öðrum stöðum á landinu sé gert örðugra um vik að kjósa nú en ella væri og lagðar á þá þungar og óeðlilegar hömlur, þá er mér mjög nærri að ætla, að þeir kjósendur muni ekki láta það verða til þess að draga úr kjörsókn á kjördegi í væntanlegum bæjarstjórnar- og sveitarstjórnarkosningum, á engan hátt. En hitt er ég sannfærður um, að þegar kjördagurinn er liðinn, getur engum dulizt, að þeir, sem ætluðu þá að friða kjördaginn, munu gera sér fyllilega ljóst, að þeim hafi herfilega missézt.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir og lagt var fram í hv. Ed. af hæstv. ríkisstj., hefur valdið allmiklum umr. hér í deildinni og enn fremur í Ed. Það merkilega skeður í þessu máli, að hv. alþm. Sjálfstfl. hafa beitt sér mjög ákveðið á móti framgangi þessa máls og á móti því, að frv. næði fram að ganga. Hv. alþm. Sjálfstfl. telja, að frv. gangi mjög í þá átt að torvelda kjósendum að geta notað atkvæðisrétt sinn á kjördegi, og enn fremur, að frv. væri stórt spor aftur á bak frá því, sem nú er í gildandi kosningalögum. Það er nú mál út af fyrir sig að ræða um það, hvort frv. sem slíkt torveldar kjósandanum að komast að kjörborðunum á kjördegi. Ég álít, að það sé alveg öfugt. Ég held, að kjósandinn ætti að hafa miklu meiri frið til þess að mynda sér sjálfur sínar ákveðnu skoðanir um það, hvort hann ætlar sér að kjósa eða kjósa ekki. En það er augljóst öllum þeim, sem eitthvað hafa fylgzt með kosningum hérlendis undanfarin ár, að á því hafa verið mikil vandkvæði, að kjósandinn hefði frið heima hjá sér eða annars staðar til að ákveða það, hvort hann ætlaði að kjósa eða kjósa ekki. Í 1. gr. frv., eins og það liggur nú fyrir frá Ed., eru ný ákvæði um kosningar utan kjörfundar. Þessi ákvæði eiga að verða til þess að útiloka það, að menn greiði atkvæði utankjörstaða, nema til þess liggi gildar ástæður, sem kjörstjórn tekur gildar. Ég tel þessa breytingu til stórbóta. Mér er vel kunnugt um það og gæti fært dæmi þar að lútandi, að það hefur alloft komið fyrir, að freklega hefur verið gengið fram í því að fá hv. kjósanda til að kjósa utankjörstaðar, án þess að fyrir lægju fyllilega næg rök fyrir þeirri kosningu. Um þá fullyrðingu, sem fram kom hjá hv. þm. A-Húnv. (JPálm) í þingræðu í gær, að kjósandinn geti ekki sagt til um það, hvar hann verði staddur á kjördegi, þá held ég, að ef það mál er athugað dálítið niður í kjölinn, sé þetta hin mesta fjarstæða. Mikill hluti þess fólks, sem kýs utankjörstaðar, er t.d. sjómenn, og það er alveg vitað undir flestum kringumstæðum, að þeir muni ekki verða heima í sinni heimasveit á kjördegi. Ef út af því bregður, ber þeim skylda til, hér eftir sem hingað til, að staðfesta atkvæði sitt á kjörstað, ef þeir eru komnir í heimahöfn. Sama gildir vitanlega um aðra, sem kjósa utankjörstaða. Ef þeir koma heim aftur, verða þeir að staðfesta atkvæði sitt á kjördegi. Ég held, að hér sé einmitt mjög þarft ákvæði, þörf lagfæring á kosningalögunum frá því, sem áður hefur verið. Eins og hv. Ed. gekk frá málinu, er 2. gr. í frv., þar sem gert var ráð fyrir, að kjörfundir skuli hefjast kl. 10 f.h. Þó er hægt með samþykki kjörstjórnarinnar að leyfa, að kjörfundir hefjist kl. 9 árdegis. En það er annað ákvæði, sem þarna er sett inn, og það er það, að kjörfundi skuli lokað kl. 23. Ég tel þetta ákvæði mjög til bóta. Þó skulu þeir kjósendur, sem þá hafa gefið sig fram, hafa leyfi til þess að greiða atkvæði. Með þessari breytingu er ákveðið mjög skýrt um það og á ótvíræðan hátt, hvenær kosningu skuli lokið. Eftir kosningalögunum eins og þau eru nú, er það talið leyfilegt að láta kosningarnar standa langt fram á nótt, næsta dag eftir kjördag. Ég veit ekki, hvernig þetta er annars staðar, en ég veit það, að hér t.d. í Reykjavík hafa kosningarnar oft staðið til tvö og jafnvel lengur fram á nótt fyrir næsta dag. En í kosningalögunum er þó ákveðið, að ekki skuli vera nema einn kjördagur. Þarna virðast hafa verið göt í l., þegar frá þeim var gengið, sem hefur vitanlega verið notfært sér út í yztu æsar og þó einkanlega hér í Reykjavík. Útkoman af þessu hefur því orðíð sú við allar kosningar undanfarinna ára, að kosningasmalarnir hafa farið hús úr húsi, rifið fólk upp úr rúmum sínum, drifið það á kjörstað og oft og tíðum þvernauðugt. Flestir munu sammála um það, að með svona aðferðum er hafður í frammi óeðlilegur kosningaáróður. Fólk, sem ekki hefur komið til að kjósa frá kl. 9 eða 10 árdegis til kl. 10 eða 11, er undir flestum kringumstæðum ákveðið í því að kjósa ekki. En fyrir ákveðinn áróður er þetta fólk oft og tíðum drifið á kjörstaðinn nauðugt viljugt. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Það eru hundruð dæma um svona aðferðir. Ég tel, að svona áróður sé algerlega andstæður við anda kosningalaganna og friðhelgi kosningarréttarins. Þessi æðisgengni áróður, sem hafður er í frammi við kosningar, er mjög varhugaverður og nálgast í sumum tilfellum að vera brot á kosningalögunum. Ég skal taka það alveg skýrt fram, til þess að það valdi ekki neinum misskilningi, að þessi mikli áróður flokkanna til að fá fólk á kjörstað, er ekkert bundinn frekar við Reykjavík, en aðra staði. Þessi áróður á sér stað um allt land, og þetta er kannske eitt af allra ljótustu atvikum í sambandi við allar kosningar, það er það, að hv. kjósandi hefur ekki haft frið fyrir kosningasmölunum um það, hvort hann ætlar að kjósa eða hvern hann ætlar að kjósa. Ég tel, að það sé mesta fjarstæða, og ég er alveg hissa, að það skuli hafa komið hér fram hjá hv. þingmönnum Sjálfstfl., að þessu frv. sé alveg sérstaklega beint gegn þeim. Hvaða ástæðu hafa hv. sjálfstæðismenn hér á þingi til að halda slíkri skoðun fram? Það eru til margir aðrir flokkar en Sjálfstfl., og þessi l. verka alveg jafnt á alla flokka. Hafa þeir beitt eitthvað meiri áróðri en aðrir? Hafa þeir gengið eitthvað ósvifnara fram við kosningar hér, en aðrir flokkar? Ég veit það ekki. Ég held, að allir flokkar, hvað sem þeir heita, hafi yfirleitt beitt þeim áróðri, sem þeir hafa haft yfir að ráða, og það séu allir flokkar meira og minna sekir um það að hafa gengið mjög freklega fram, í því að draga fólkið nauðugt viljugt niður í kjördeildirnar. Mér kom það ákaflega einkennilega fyrir, þegar ég heyrði hvern af öðrum af þm. Sjálfstfl. halda því hér fram, að þessu frv. væri alveg sérstaklega miðað gegn þeim. Af hverju ætti því að vera miðað gegn þeim sérstaklega? Ég veit það ekki. Þeir ættu að geta sagt það. Nei, svona málflutningur er engin rök. Það eru ekki rök að segja það, að einu frv., sem nær til allra landsmanna, sé beint gegn einum aðila. Þetta eru breytingar á kosningalöggjöfinni, sem allir flokkar, sem þátt taka í kosningum, verða að beygja sig fyrir og ganga jafnt út yfir alla. Það þarf enginn annan um að saka, það er engum gert órétt þar í. Um ákvæði 4. gr., eins og Ed. hefur gengið frá frv., segir, að aftan við 103. gr. kosningalaganna bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Frambjóðendum og umboðsmönnum þeirra er óheimilt: 1) að hafa meðferðis á kjörfundi kjörskrá eða aðra slíka skrá; 2) að rita til minnis á kjörfundi nöfn þeirra, er neyta atkvæðisréttar; 3) að senda af kjörfundi eða láta í té upplýsingar um, hverjir neyta atkvæðisréttar eða hverjir hafa ekki sótt kjörfund.“ Það hefur verið mikið fundið að þessu, og menn telja, að þetta atriði í frv, sé einna alvarlegasta atriðið. Hvað er það, sem hér er farið fram á? Það, sem frv. gerir ráð fyrir, er það, að flokkarnir, sem bjóða fram, skuli ekki hafa leyfi til þess að skrifa upp, hverjir það eru, sem greiða atkv. Það er fyrst og fremst það. Ég tel þetta ákvæði frv. mjög þýðingarmikið og stórt atriði til þess að gera kosningarnar algerlega leynilegar. Það er mjög vafasamt, hvort hægt er að tala um leynilegar kosningar, þegar hver einasti kjósandi, sem greiðir atkv., er skrifaður upp og listinn er sendur beint á skrifstofur flokkanna. Þar með geta þeir fylgzt með nákvæmlega, hverjir hafa kosið og hverjir ekki. Útkoman af því verður svo sú, að þegar fer að líða á kosningadaginn, er sendur út heill her af kosningasmölum með bíla og fólkið í sumum tilfellum þvingað til að kjósa, þvingað til að fara á kjörstaðinn, hvort sem það vill eða vill ekki. Það má segja það, að fólk, sem er tregt til að fara og vill af einhverjum ástæðum ekki greiða atkv., hefur tæplega frið til þess að vera heima á sínum heimilum. Það eru dæmi til þess, að fólk, sem ekki hefur ætlað að greiða atkvæði, hefur farið burt af sínum heimilum til annarra til þess að hafa frið fyrir þeim, sem sendir hafa verið heim til þeirra til þess að láta það kjósa eða fá það til að fara á kjörstaðinn. Ég vil álíta, og það er mín skoðun, að svona lagaður áróður eins og beitt hefur verið við allar kosningar mörg undanfarin ár og ekkert frekar hér í Reykjavík, en annars staðar nálgist það að vera brot á friðhelgi kosningarréttarins. Þetta ákvæði í frv. er stórt atriði í þá átt að tryggja kjósandann fyrir óeðlilegum áróðri á kjördag. Þá hefur því verið mjög á loft haldið, að þetta frv. sé stórt spor í einræðisátt, þetta sé spor í þá átt að torvelda kjósandanum að geta notað atkvæðisrétt sinn. Ég sé ekki með bezta vilja, hvar í frv. eru nokkur ákvæði, sem torvelda kjósandanum að koma á kjörstað og greiða atkvæði. Það er ekkert einasta orð um það, siður en svo, ekki eitt einasta orð. Það er annað, sem er í frv., og það er það, að það er verið að friða hann fyrir óeðlilegum áróðri, óeðlilegum heimsóknum o.s.frv. Á Norðurlöndum t.d. og í Englandi eru ákvæði í kosningalögum mjög í sama anda og hér er lagt til að verði. Ég hef haldið, að hv. alþm. Sjálfstfl. telji þessi lönd sæmilega góð lýðræðisríki. Ég hef ekki heyrt annað. Ég hef aldrei heyrt því haldið fram, að það ríkti neitt einræði í Noregi, Danmörku eða Svíþjóð eða Finnlandi, en ákvæði mjög í anda þessa frv, eru einmitt í kosningalögum þeirra landa. Mér er t.d. nær að halda, án þess að ég þori þó að fullyrða það, að t.d. í Englandi sé flokkunum bannað beinlínis að nota bíla við kosningar. Ég veit ekki annað, en Íslendingar hafi í mörgum tilfellum talið alveg sjálfsagt að taka sér til fyrirmyndar margt af því, sem er í löggjöf Norðurlanda, og talið sér það til tekna, að þau hafa verið að mörgu leyti á undan okkur í mörgum málum, sem til heilla hafa horft bæði fyrir þá og okkur, og ég hef aldrei heyrt öðru haldið fram, en í þessum löndum ríkti hið prýðilegasta lýðræði að dómi þeirra manna, sem þar þekkja bezt til. Nei, það merkilega skeður í þessu máli, eftir að það kom hér fram á Alþingi, að hv. alþm, Sjálfstfl. hafa beitt sér mjög hatramlega á móti málinu, þrátt fyrir það þótt þeir sjálfsagt viti alvel eins vel og við, sem erum málinu fylgjandi, að lík ákvæði og hér er lagt til að verði gerð að l. eru einmitt í kosningalögum flestra, ef ekki allra Norðurlandanna, enn fremur í Englandi og víðar. Ég vil álíta, að þetta frv. sé til stórbóta frá því, sem nú er, og með samþykkt þess muni skapast miklu meiri friður um kjördaginn, en áður hefur verið. Verði það, er tilgangi þessa frv. náð. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta mál, en tel sem sagt, að málið sé mjög þarft og bein nauðsyn að flytja það hér á Alþingi, og það ætti að verða til þess að setja annan og betri blæ á kosningadaginn, en verið hefur að undanförnu.



Herra forseti. Minn ágæti sessunautur, 6. landsk. þm. (GJóh), sem var að ljúka máli sínu, talaði margt vel og skynsamlega, eins og hans var von og vísa. En ég veit ekki, hvort heldur hann hefur verið villtur og ekki vitað, hvar hann var staddur, eða hvort hann hefur ruglazt á því frv., sem hann var að tala um, því að flest, sem hann sagði, átti alls ekki við það frv., sem hér er til umr. Hann talaði um það, eins og til stæði að friða kjördaginn með þessu frv. og það væri verið með þessu frv. að koma í veg fyrir óhæfilegan kosningaáróður og truflun á friðhelgi kjósendanna. En hæstv, fjmrh. tók einmitt alveg rétt fram í dag það, sem skiptir úrslitamáli í þessu sambandi, en við sjálfstæðismenn höfðum bent á áður, að með þessu frv. á ekki á nokkurn veg að draga úr kosningaáróðri frá því, sem verið hefur, eða hvatningu til manna um að mæta á kjörstað, fyrirgreiðslu eða smölun, svo að orðalag hv. 6. landsk. þm. sé notað. Allt það, sem við getum sagt að óviðfelldið sé og hafi verið í kosninga undirbúningi að þessu leyti, á að haldast, vera leyfilegt eftir sem áður samkv. þessu frv. Ég benti á það strax við 1. umr. málsins hér í Nd. s.l. laugardag, að ef menn hefðu hug á að draga úr þessu, og ég sagði, að við sjálfstæðismenn værum vissulega til viðtals um það, þá þyrfti að gripa til allt annarra ráða, en í þessu frv. eru ráðgerð, Þvert á móti er það sannað svo glögglega, að ekki verður um deilt, að eftir frv. er meiri hætta, en nokkru sinni áður á því, að ófriður skapist, að menn verði truflaðir, þeir jafnvel, sem búnir eru að kjósa, því að það eina, sem meginákvæði frv. fela í sér, er, að sú leiðbeining, sem kosningasmalar, fyrirgreiðslumenn, hverju nafni sem við viljum nefna þá, áður höfðu um það, hverjir væru búnir að kjósa og hverjir eftir væru að kjósa, er nú úr sögunni. En úr því að starfsemi þeirra á að vera allsendis ótrufluð, og það hefur hæstv. fjmrh. viðurkennt, þá er alveg augljóst og þarf ekki að deila um, að þeir verða aðgangsfrekari en nokkru sinni áður, að meiri hætta skapast á því en fyrr, að þeir jafnvel láti þá ekki í friði, sem búnir eru að kjósa, en hingað til höfðu þó næði, eftir að þeir höfðu gegnt þeirri þjóðfélagslegu skyldu að greiða sitt atkvæði. Ég gæti skilið, að hv. 6. landsk. þm, (GJóh) og aðrir, sem ræða um málið frá svipuðu sjónarmiði og hann, væru með frv., ef einhver ákvæði væru þar til þess að vernda menn fyrir þessum ófriði. En þegar ákvæði frv, sannanlega og óhjákvæmilega og samkvæmt beinni yfirlýsingu hæstv. fjmrh. eiga ekki að hagga rétti manna til þess áróðurs, en eina tryggingin, sem áður var fyrir því, að hann gengi ekki úr hófi fram, er numin burt. Þá er ljóst, að það er rétt, sem segir í nál. minni hl. allshn., að frv. hefur alveg þveröfug áhrif við það, sem góðtrúandi fylgismenn þess, eins og hv. 6. landsk. þm., virðast trúa að í því felist, Hv. 6. landsk, þm. talaði um það, að því fari fjarri, það væri óskiljanlegt, að við sjálfstæðismenn teldum, að þessu frv. væri sérstaklega stefnt gegn Sjálfstfl. En hvað liggur fyrir um þetta? Hæstv. fjmrh. hrópaði það upp yfir sig, að vísu í miklu hugarins ójafnvægi, s.l. laugardag, að það væri jafngott, þó að kosningaapparat Sjálfstfl., eins og hann orðaði það, gæti ekki starfað með sama hætti og áður. Hæstv. ráðh. var þá ekki einu sinni að reyna að draga dul á það, heldur hældi sér af því, að þessu máli væri sérstaklega beint gegn Sjálfstfl. Ég veit ekki, hvort hv. 6. landsk. þm. var við hér á laugardaginn. Mig minnir, að hann hafi verið hér. Ég þori ekki að ábyrgjast það. En ef til vill hefur verið um hann svipað og hv, þm. N-Þ. (GíslG) upplýsti, að hann hlustaði ekki á rök, hv. þm. N-Þ. hældi sér af því. Það getur verið, að hv. 6. landsk. þm. hlusti ekki á fjmrh., og mér finnst það miklu meiri vorkunn, að hann hlusti ekki á fjmrh., jafnvel þó að hann sé viðstaddur, heldur en fyrir hv. frsm. n., þm. N-Þ., sem lýsir því yfir, að hann vilji ekki hlusta á rök í málinu. En hv. þm. N-Þ. var að segja þetta sama, að frv. væri alls ekki beint gegn Sjálfstfl. og ég hefði sérstaklega talið, að stytting kjördagsins væri beint gegn Sjálfstfl., en því færi fjarri, að þetta gæti staðizt. Hv. þm. N-Þ. lýsti því ekki aðeins yfir, að hann hlustaði ekki á þau rök, sem honum féllu ekki, heldur sagðist hann líka hafa mjög lítið fylgzt með meðferð málsins í Ed. Það er auðsætt, vegna þess að hæstv. fjmrh. lýsti því berum orðum yfir í Ed., að ákvæðið um styttingu kjördagsins mundi einungis verka á Reykjavík og hefði yfirleitt ekki áhrif annars staðar. Þetta lét hv. þm. N-Þ. eins og sér væri með öllu ókunnugt, þó að frá þessu hafi verið skýrt í blöðum og alls ekki farið leynt innan þingsins, að þarna hafi hæstv. fjmrh. talað af sér, svipað og hann gerði hér s.l. laugardag, opinberaði of augljóslega, hvað vakir fyrir þessum hv. stuðningsmönnum frv., þ.e. að níðast á stærsta kjördæminu og þar með á þeim flokki, sem þar hefur mest fylgi og mest fyrirgreiðslustarf þar að annast. Og hv. þm. N-Þ. þarf ekki að láta svo sem hann skilji ekki, að fyrirgreiðslustarf sé mun erfiðara í jafnstóru kjördæmi og Reykjavík, þar sem á hvern kosningastað koma nú að meðaltali milli 6 og 7 þúsund kjósendur, eða ámóta margir og kjósendur eru flestir í einu kjördæmi utan Reykjavíkur, - hv. þm. N-Þ. þarf ekki að ætla, að fyrirgreiðslustarf sé ekki ólíkt erfiðara á slíkum stað eins og Reykjavík heldur en í Norður-Þingeyjarsýslu, þar sem ég hygg að kjósendur alls séu ef til vill, - ja, kannske kringum 1.200 eða eitthvað um það bil, en kjördeildir eitthvað milli 5 og 10, ég hef ekki tölurnar nákvæmlega, en það er ljóst, hvílíkur meginmunur er hér á. Og í svo litlu kjördæmi sem Norður-Þingeyjarsýslu er það ósköp eðlilegt, að þar hafi ekki verið talið nauðsynlegt fyrr, en þá alveg nýlega, og jafnvel vakið bros manna, ef það þurfti að hafa menn inni á kjörstað til þess að skrifa niður þá, sem komu, vegna þess að flokkarnir vissu þetta ákaflega vel án allrar niðurskriftar. Hv. þm, A-Húnv. (JPálm) hefur sagt hér frá því, hvernig flokkarnir víðs vegar úti um land koma sér saman um það að sjá kjósendum í kjördeildunum fyrir flutningi á kjörstað. Getur nokkrum komið til hugar, að slík fyrirgreiðsla eigi sér stað án þess, að það liggi í augum uppi, hverjir það eru, sem mæta á kjörstaðnum, og hverjir ekki? Svo kemur hv. þm. V-Húnv. (SkG) og segir: Hverjum kemur það við, hverjir mæta á kjörstað eða ekki? Í frv. upphaflega er látið sem það eigi að gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja það, að komið verði í veg fyrir, að kannað verði eftir á, hverjir hafi kosið og hverjir hafi látið það vera. Það á að gera sérstakar ráðstafanir til þess að fela kjörskrárnar á milli kosninga eða eftir hverjar kosningar, til þess að þetta vitnist ekki. Ég hygg, að samkvæmt hagskýrslum sé upplýst, að í kjördæmi þm. V-Húnv. hafi síðast kosið 742 menn samtals, að hrepparnir í þessu kjördæmi séu samtals 7. Vel má vera, að kjördeildirnar séu mun fleiri, en vist er það, að þessir 742 kjósendur hafa skipzt niður á 7 kjördeildir, þ.e.a.s. liðlega 100 manns á hverja kjördeild. Dettur nú nokkrum manni í hug, að maður eins og Skúli Guðmundsson, frambjóðandi til margra ára í Vestur-Húnavatnssýslu, reikningsglöggur maður, sífellt krotandi tölur og brjótandi um þær sinn stóra heila, muni ekki hafa um það nokkra hugmynd eftir hverjar kosningar, t.d. síðustu, jafnvel þó að það hafi ekki verið skráð af hans umboðsmönnum inni í hverri einustu kjördeild, hvaða Vestur-Húnvetningar létu vera að koma á kjörstað? Svo kemur þessi hv. þm., sem er ímynd kaupfélagakúgunarinnar í landinu og þeirrar sérstöku aðstöðu, sem kaupfélögin hafa, og segir: Ja, hverjum kemur það við, hverjir neyta atkvæðisréttar síns eða ekki? - Ja, hræsnin, hún birtist í mörgum myndum, líka stundum í mannlegum myndum, jafnvel úr Vestur-Húnavatnssýslu. Nei, sannleikurinn er sá, eins og ég vakti athygli á við 1. umr. þessa frv., að það er vitanlega mikil hætta á vissri kúgun, óleyfilegum áhrifum í ýmsum kjördæmum landsins, hinum litlu kjördæmum, þar sem fjárhagsvald allt er sameinað í höndum lítils hóps manna, þar sem ekki aðeins verzlunin er í höndum þessara manna, heldur jafnvel öll flutningatækin. Þessir menn hafa í sínum höndum reikningshald yfir fjárhag hvers einasta kjósanda í kjördæminu. Þeir hafa með höndum flutningatækin, sem mennirnir þurfa að hafa til þess að komast að og frá kjörstað, og hvernig þessir menn vilja beita því valdi, urðum við þm. áheyrandi á síðasta Alþingi, þegar hæstv. fjmrh. stóð hér í vandræðum með að verja gerðir sínar í sambandi við misnotkun á leyfisveitingum um flutningatæki til Vestur-Skaftfellinga. Þá beitti hæstv. fjmrh. valdi sínu sem ráðh. til þess að hindra mikinn hluta ábúenda þess byggðarlags í því að nota þau flutningatæki, sem þeir sjálfir óska, og síðan hefur verið hafður uppi eltingarleikur við suma þeirra til þess að koma í veg fyrir, að þeir gætu jafnvel neytt þeirra ráða, sem hingað til höfðu verið talin lögleg í þeim efnum. Svo mjög er lagt kapp á það af þessum mönnum að hafa ráð kjósendanna í þessum kjördæmum að öllu leyti í hendi sér. Og þegar hæstv. fjmrh. leyfir sér hér á Alþingi Íslendinga í áheyrn þingheims, svo að segja í áheyrn alþjóðar, að hrópa það fram í ræðu manns eins og 1. þm. Rang., að það borgi sig ekki fyrir hann að halda fram sjálfstæðri skoðun, að það borgi sig ekki fyrir hann að tala á Alþingi, ja, hvernig halda menn þá, að menn, sem eru mótaðir í anda hæstv. fjmrh., tali úti um byggðir landsins við þá, sem eiga þó minna undir sér en 1. þm. Rang., og þegar engir heyra til þeirra, og þar sem slík fjárhagsaðstaða hefur verið sköpuð eins og framsóknarmenn hafa af öllum lífs og sálar kröftum unnið að því að koma á í kjördæmi eins og Vestur-Skaftafellssýslu, þar sem þeir hófu upp fjandskap og níðskrif, þegar bændur bundust samtökum um að mynda verzlunarfélag, sem væri óháð þeim samtökum, sem Framsfl. hefur mest misnotað sér til framdráttar? Svo leyfa þessir menn, eins og hv. þm. V-Húnv., sér að koma og segja: Hverjum kemur það við að fylgjast með því, hvort kjósendur koma á kjörstað eða ekki? - þegar hvert einasta mannsbarn í landinu velt, að maður eins og hv. þm, V-Húnv. gæti ekki, þó að hann vildi, vegna greindar sinnar og sérstakra gáfna, komizt hjá því að hafa það óhagganlega í minni sínu, þó að hann ætlaði ekki á nokkurn hátt að misnota það, hverjir hafa kosið í hans litla kjördæmi og hverjir hafa sérstaklega látið það vera. Það er einmitt þessi gersamlega fyrirlitning á þeim raunverulegu staðreyndum, að það er hægt að setja hvaða reglur sem er, hversu strangar sem þær líta út á pappírnum, til þess að koma í veg fyrir, að svo líti út, sem framsóknarmennirnir hafi þessa vitneskju í þeim kjördæmum, þar sem þeir beita sínum kosningaaðferðum hatramlegast. Þetta getur litið vel út á pappírnum, en allir vita, að mennirnir komast ekki hjá því, þó að þeir vildu, að hafa þessa vitneskju. En hér í Reykjavík er þetta óhjákvæmilegur þáttur í fyrirgreiðslu á kjördegi, að hafa þá niðurritun, sem átt hefur sér stað, ef hægt á að vera að forðast ófrið og óhæfilegt ónæði á kjördaginn. Hér í Reykjavík er ekki hægt að beita sams konar brögðum og vitað er að framsóknarmenn í skjóli atvinnuvalds síns, fjármálavalds, valds yfir farartækjum, valds yfir ríkissjóðnum nota víðs vegar um landið. Í 40 þúsund manna kjördæmi er tómt mál að viðhafa þvílíkar aðfarir sem hæstv. fjmrh, leyfði sér að bera okkur sjálfstæðismönnum á brýn hér í umr. s.l. laugardag, - þær sömu aðferðir, sem flokksvald Framsfl. byggist á. En það er vegna þess, að þessir menn þola aldrei jafnan leik, það er vegna þess, að þeir þurfa alltaf að hafa rangt við, þeir þurfa alltaf að skapa sér sérstöðu, það er vegna þess, að þeir vita, að þeirra vald í landinu hvílir einungis á því, að þeir njóti forréttinda, það er vegna þess, að þeir feta sig ætíð lengra og lengra upp á forréttindastönginni, sem þetta frv. er fram borið. En eins og ég sagði í dag, mælirinn kann að verða of fullur, og þessir menn njóta nú þegar of mikilla sérréttinda til þess, að það kunni lukku að stýra að setja löggjöf, sem sérstaklega á að níðast á Reykvíkingum. Þess vegna munu þeir, áður en varir finna, að þeir hafa sjaldan stigið meira misstig, en þegar þeir nú, á næstu dögum fyrir jól, knýja sína fylgismenn til þess að samþykkja þetta frv. og neyða jafnvel jafn saklausan mann og hv, 6. landsk. þm. til að koma hér og tala, með leyfi hæstv. forseta, eins og álfur út úr hól, til þess að sýna, að það sé þó ekki einungis Framsfl., sem beitir sér fyrir þessu máli, heldur eigi hann einnig stuðningsmenn því til fylgis, meðal þess flokks, sem hefur friðað kjördaginn svo rösklega, að bannað er nema fyrir einn frambjóðanda að bjóða sig fram, en þar sem líka kosningadagurinn er gerður að sannri hátíð, þar sem kjósendum er smalað með lúðraþyt og söng, til þess að fara á kjörstað og kjósa þann, sem flokksstjórnin hefur útvalið, menn á borð við Beria heitinn, Stalín sáluga og aðra dánumenn þess flokks. Hv. þm. N-Þ. sagði, að sér félli ekki að öllu leyti eða líkaði ekki, hvernig ég hefði talað í þessu máli. Ég hef aldrei búizt við því, að honum mundi líka það, og ég veit það, að honum hefur sízt af öllu líkað, að ég vakti athygli þingheims á því, að í nál., sem sá greindi og glöggi maður hefur sjálfur skrifað, gægist sektarmeðvitundin alveg ósjálfrátt upp, að þeir þora ekki, þeir góðu menn, að minnast á aðalatriði frv., það, sem langsamlega mestu máli skiptir, það, sem fyrst og fremst skapar misréttið með þessu frv. Það má vel vera, að hv. þm. N-Þ, hafi ekki sjálfur gert sér grein fyrir þessu, fyrr en athygli hans var vakin á því, vegna þess að hann hafi verið að dylja sig þess, hversu honum, þótt framsóknarmaður sé, er málið í raun og veru óljúft. En svo var hv. þm, að tala um það og breiddi sig mikið út yfir, að það væri engin nýjung, að lagafrv. væri breytt, það væri eiginlega gert með hér um bil öll frv. á Alþingi. Ja, vissu fleiri, en þögðu þó. En það var vissulega ekki meiningin að breyta miklu í þessu frv. hér í hv. Nd. Í allshn. vakti ég athygli á því, að 6. gr. frv, væri, hvað sem öðru liði, óframbærileg í því formi, sem hún var, og var það bókað, að þetta þyrfti að leiðrétta, jafnvel þó að menn vildu samþykkja frv. að öðru leyti, sem ég vildi ekki gera. Mínir ágætu meðnm. neituðu þessu alls ekki, en þeir bara kinkuðu kolli og horfðu til himins og sögðu, að það yrði að skaffa lögfræðingum og dómstólum eitthvað að gera. En það var þegar hæstv. fjmrh. áttaði sig á því, að ákvæðin, eins og væru, gætu verið óþægileg fyrir íshúsið, þá var ekki lengi verið að taka upp breytinguna og þá varð að gleyma því að skaffa lögfræðingunum og dómstólunum nægilegt starf, vegna þess að íshúsið og þess hagsmunir, máttu ekki vera fyrir borð bornir. Þarna kemur, eins og ég sagði í ræðu minni fyrr í dag, alveg ótvírætt í ljós, hvað það er í raun og veru, sem vakir fyrir þessum mönnum, þ.e. að setja löggjöf, sem mismuni flokkunum og kjördæmunum, alveg eins og hæstv. fjmrh. sagði í Ed., að stytting kjördagsins bitnaði fyrst og fremst eða eingöngu á Reykvíkingum, og hrópaði upp hér í Nd., að það væri kosningaapparat Sjálfstfl., sem ætti að setja úr skorðum með þessari löggjöf. Hæstv. fjmrh. er auðvitað svo greindur maður, að hann skilur ósköp vel, hvers eðlis þetta frv. er. Þess vegna gægist það fram hjá honum, þegar hann hefur ekki þeim mun betur hemil á sinni tungu. Þá mælir hún það, sem satt er, þó að það sé auðsjáanlega mjög á móti hans eigin vilja og óskum hans flokksmanna. En hæstv. fjmrh. gat þó beint tungunni að öðru verkefni og lét hana fara að tala um það og leggja á það ríka áherzlu, að vitanlega væri hægt jafnt í Reykjavík eins og annars staðar, að hafa áróður í sambandi við kosningar, hvetja menn til kjörfundarsóknar þrátt fyrir þessi lög, og lét eins og ég hefði verið að kvarta undan því, að þennan möguleika ætti að skerða. Ég sagði, að þennan möguleika ætti ekki að skerða og ef menn teldu ástæðu til þess að draga úr þessu, og það taldi ég vera mjög til athugunar, þá þyrfti allt aðra löggjöf en þá, sem hér er ráðgerð. Það, sem hæstv. fjmrh. reyndi að sneiða hjá í sinni ræðu, vegna þess að hann skilur ósköp vel, að það er óþægilegast fyrir hans málstað, er það sama og undirvitundin réð væntanlega hjá hv. 1. þm. N-Þ., þegar hann í nál. minntist ekki á bannið við það að láta -  Það er eftirtektarvert, að hv. þm. N-Þ. segir, að það sé því miður, að ekki séu tveir þingmenn fyrir þetta kjördæmi, en eins og ég sagði áðan, munu kjósendurnir vera kringum 1.200, og það sýnir nokkurn veginn réttlætistilfinningu þessa ágæta þingmanns að harma það, að þetta litla kjördæmi skuli ekki fá tvo þm. Ég vil og vona, að kjósendur N-Þ. haldi sínum fulla rétti, og mun aldrei verða með því að skerða þeirra rétt. En meðan ekki verður þar meiri fólksfjölgun en enn er, væri það fullkomið óréttlæti að fjölga þingmönnum þar. En sem sagt, þm. N-Þ, og hæstv. fjmrh, eru báðir sammála um það að leiða umræðurnar frá því, sem er meginatriði málsins, að það er ekki verið að draga úr kosningasmölun, ef menn svo vilja segja, hvatningu til þess að mæta á kjörfundi, heldur verið að hindra, að það megi fylgjast með, hverjir hafa kosið, og sú hindrun kemur einungis til þess að ná til þéttbýlustu staðanna, fyrst og fremst til Rvíkur og síðan í minni mæli til annarra þéttbýlustu kjördæmanna. Með þessu verður skapað raunverulegt ójafnrétti. Með þessu er verið að skapa Framsfl. forréttindi umfram aðra. Það er í samræmi við þeirra stefnu, en það er í óþökk þjóðarinnar í heild, og þess vegna mega þessir þingmenn vita, að þjóðin og mikill meiri hluti hennar mun litla þökk gjalda þeim fyrir þau rangindi, sem hér á að hafa í frammi.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) hefur flutt brtt. við þetta frv. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég muni greiða henni atkvæði, enda held ég, að hún fái ekki staðizt sem brtt. við þetta frv. eða lögin, eins og hún er, og skal ég ekki fjölyrða um það. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) mælti hér nokkur orð fyrir skömmu, og skal ég heldur ekki fjölyrða um það, sem hann sagði. Ég vil þó vekja athygli á því, að hann lét orð falla um það í þessari ræðu, að það mætti til sanns vegar færa, að þetta frv. væri ekki neitt stórmál. Ég held, að ég hafi það rétt eftir honum, og má segja, að þeir séu nokkuð farnir að draga í land, sjálfstæðismennirnir, frá því, sem upphaflega var. En þetta mun nú nærri lagi, sem hv. þm. nú sagði. Þá upplýsti hv, 5. þm. Reykv., að eftir því sem honum væri bezt kunnugt, væru þeir kjósendur ekki sérlega margir í Reykjavík, sem kosið hefðu eftir miðnætti, og styður það þá enn það mál, að með 3. gr. frv, séu ekki sérlega mikið takmarkaðir möguleikarnir til að kjósa og þá því minni ástæða til þeirra ræðuhalda, sem út af því atriði hafa átt sér stað, og blaðaskrifa. Þá minntist hv, þm. nokkuð á orðin „næsta nágrenni“, sem standa í gildandi lögum og eru tekin upp í brtt. hæstv. fjmrh., og var að velta því fyrir sér enn, hvernig þessi orð mundu verða skilin. Ég vil aðeins endurtaka það, sem ég áður sagði, að ég geri ráð fyrir, að þau verði skilin á sama hátt og þau hafa verið skilin í núgildandi lögum. Í sambandi við þessa breytingu held ég, að ég verði að minnast á það, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) sagði í dag, að þessi till. mundi vera fram komin vegna þess, að upplýst hefði verið í nál. minni hl., sem hann stendur að, að það orðalag, sem í frv, er, mundi taka til ákveðins húss hér í Reykjavík á vegum Framsfl. Ég held, að hv. þm. gerist nú nokkuð gleyminn, þar sem hann virðist vera farinn að gleyma sínum eigin ræðum. En við 2. umr. þessa máls, eða a.m.k. við fyrri umr. þessa máls, einmitt gerði hv. þm. sjálfur þetta að umræðuefni, sem síðar kom fram í nál. varðandi þetta hús, þannig að það var ekki um neina opinberun að ræða, þegar nál. minni hl. kom fyrir sjónir manna hér í dag, Annars virtist mér, þegar hv. 1. þm. Reykv. flutti sína ræðu áðan, að honum væri nokkuð runnið í skap, og hafði hann þar ýmis ummæli, sem bentu til þess. Veit ég þó ekki til, að við nm. í meiri hl., hv. 6. landsk. (GJóh) eða ég, höfum gefið neitt tilefni til þess, að skapsmunir hans þyrftu að komast í neina ókyrrð. Ég mun ekki svara þeim svigurmælum, sem hann hafði um Framsfl. og ýmsa menn, sem þar koma við kosningar, eða þeim öðrum svigurmælum, sem flokksmenn hans hafa haft í þessum umr. um það efni. Hv. þm. stæði ef til vill nær að lýsa öðrum hlutum, en framgöngu framsóknarmanna í kosningum. En ýmislegt hefur verið sagt á undanförnum árum um framgöngu hv. sjálfstæðismanna í kosningum, bæði hér í Reykjavík og annars staðar, sem okkur er báðum kunnugt og öðrum. Hv. 1. þm. Reykv. var nú að tala um það, að ekki væri langt gengið í þessu frv. í því að draga úr kosningaáróðri, og get ég fallizt á það. Mætti ef til vill ganga lengra, en það hefur ekki verið gert í þessu frv. og ekki komið fram um það tillögur. Það er eitt atriði í þessu máli, sem þeir hv. sjálfstæðismenn virðast eiga mjög erfitt með að skilja. Þeir eru að ræða um það í hvert sinn, sem þeir taka til máls, að ákvæði þessa frv., þau sem torvelda flokkum nokkuð að fylgjast með því, hverjir kosið hafa, og ákvæðið um, hvenær kjörfundi skuli slíta, sennilega líka komi misjafnt niður og Sjálfstfl. í óhag, vegna þess að það séu svo misjafnlega margir kjósendur í kjördæmum, hvort sem um er að ræða alþingiskosningar eða bæjarstjórnarkosningar. Þeir segja: Það er ekki sambærilegt að fylgjast með kosningu í 1.000 manna kjördæmi og í 40 þús. manna kjördæmi. Þetta er svo mikið verk, að fylgjast með öllum þessum 40 þúsund kjósendum, og það er alveg sérstaklega mikið verk fyrir Sjálfstfl., þar sem tiltölulega margir af þessum 40 þús. kjósendum í Reykjavík fylgja honum að málum. - Eitthvað á þessa leið er þeirra röksemdafærsla. Nú kann það að vísu rétt að vera, að þarna sé um misjafnlega stór verk að ræða. En það, hve auðvelt er að vinna verk, fer auðvitað ekki eingöngu eftir því, hve verkið er stórt, heldur líka eftir því, hve margir eru til að vinna það. Og ætli það sé þá ekki á þá leið, að eftir því sem kjósendurnir eru fleiri og eftir því sem flokkurinn er stærri, sem um er að ræða, séu fleiri menn til að hafa með höndum þessa eftirlitsstarfsemi með kjörsókn, sem þessir hv. þm. telja svo nauðsynlega? Mér er tjáð það og hefur reyndar verið sagt það af sjálfstæðismönnum, að hér í Reykjavík væri það fyrirkomulag hjá flokknum, að hann hefði í þjónustu sinni fjölda af starfsmönnum, - ég veit ekki, hvort það eru launaðir starfsmenn, það eru kannske að miklu leyti sjálfboðaliðar, það skiptir ekki máli, en hann hefði í sinni þjónustu mikinn fjölda af slíkum mönnum til þess að fylgjast með kosningunum og bænum væri skipt niður í mörg lítil hverfi, þannig að í hverju hverfi væru ekki nema fá hús. Og ef hver útsendari frá Sjálfstfl. eða hvaða flokki sem er á að sjá um örfá hús og líta eftir því, að kjósendur þar kjósi, þeir sem flokkurinn vill láta kjósa, þá sé ég ekki, að það sé neitt erfiðara verk fyrir þann eftirlitsmann að sækja kjósendur, heldur en það kynni að vera fyrir mann, sem ætlað er að líta eftir kjörsókn í fámennri sveit. Ég sé ekki, að þar sé neinn munur á. Þetta held ég að hv. 1. þm. Reykv. hljóti að skilja, ef hann íhugar málið, þá hljóti hann að átta sig á því, að hann hefur ekki hugsað þarna alveg rétt, þótt skýr sé. En um þetta eru hv, sjálfstæðismenn búnir að ræða langt mál og hafa gert sér þar mikla fyrirhöfn og öðrum, sem hafa orðið að hlusta á það, að óþörfu. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að taka fram. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt og einnig kom glögglega fram í prýðilegri ræðu, sem hv. 6. landsk. þm. (GJóh) flutti hér áðan, að ákvæði þessa frv. ná vitanlega jafnt til allra kjósenda og allra flokka án tillits til þess, hverjir þar eiga í hlut, og mér er það næstum óskiljanlegt, hvernig á því stendur, að sjálfstæðismenn skuli hafa gert sér svo mikla fyrirhöfn við að mæla gegn þessum ákvæðum, nema þá það sé svo, að það, sem kalla mætti óeðlilegan áróður, - ég segi ekki ólöglegan, heldur óeðlilegan áróður, - að sú starfsemi hefði undanfarið verið meira stunduð af Sjálfstfl. en öðrum flokkum og að hann sjái þess vegna, að hann muni einhvers í missa af þeim ástæðum. En það get ég nú ekki verið að harma, því þó að ég óski þess á engan hátt, að hlutur Sjálfstfl. verði gerður minni, en hann með eðlilegum hætti á að vera, þá finnst mér ekki ástæða til þess, að hann hafi einhverja sérstöðu til þess að halda uppi óeðlilegum kosningaáróðri, sérstöðu vegna ýmissa hluta, sem hann kann að hafa umfram aðra flokka. - Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Það er dálitið broslegt, þegar þingmenn eru hér að tala um, að það þurfi að koma í veg fyrir óeðlilegan áróður Sjálfstfl. á kjördegi með frv. eins og þessu, Og þessi óeðlilegi áróður á vist m.a. að felast í því, að menn mega ekki hafa auglýsingaspjöld, mega ekki hafa merki og annað slíkt, og svo loksins í því að taka ekki upp nöfn þeirra eða fylgjast með þeim, sem hafa kosið. Ég man nú svo langt, að það mun áreiðanlega hafa verið Alþfl. hér í Rvík, sem átti frumkvæðið að þessu merkjakerfi og auglýsingum, sem nú þykir vera nauðsynlegt að nema úr lögum, og þegar svo kommúnistaflokknum óx fiskur um hrygg, fór hann fram úr þessu eins og svo mörgu öðru hjá Alþfl. Hann hefur aldrei látið standa á sér með yfirboð við þann flokk. Og ef menn skyggnast svolítið aftur í tímann, þá held ég, að ef t.d. sjálfstæðismenn hefðu á árunum 1942, þann tíma, sem þeir fóru einir með stjórn í landinu, sett löggjöf eins og þessa, blandist mönnum ekki hugur um það, sem nokkuð þekkja til, að slíkt hefði verið talin mesta firra og nálgast mest og líkjast mest nazisma eða fasisma eða einhverju slíku, - það þykist ég alveg viss um af þeim kynnum, sem ég hef einmitt haft við þessa tvo flokka hér í Rvík um þetta atriði. Ef það á nú að vera orðið nauðsynlegt að breyta löggjöfinni vegna þess, að sjálfstæðismenn hafi farið fram úr öðrum flokkum í þessum þætti kosningastarfseminnar, þá er það atriði út af fyrir sig. Við höfum aldrei litið á það sem mikilvægt, og í þessum umræðum höfum við heldur alls ekki gert það að aðalatriði, heldur það, hvernig frv. er til komið og hvernig frv. frá upphafi vega er byggt á því að mismuna borgurunum í þjóðfélaginu, einmitt eftir því, hvar þeir eru búsettir og hvernig aðstaðan er. Það var alveg tilgangslaust hjá hv. þm. N-Þ. að vera með nokkrar bollaleggingar um það, að þó að kjördæmin séu stór, sé ekkert meira verk að láta í té fyrirgreiðslu við kjósendurna, því að þá séu fleiri menn til aðstoðar. Það er ekki aðeins stærðin, sem margsinnis hefur komið fram í okkar umr., sem máli skiptir um fyrirgreiðslu við kjósendurna, heldur ekki síður hitt, sú aðstaða, sem Framsfl. hefur fyrr og síðar skapað sér í kjördæmum landsins með því fjárkúgunarvaldi, sem þessi flokkur hefur tileinkað sér í gegnum kaupfélagsskapinn í hinum einstöku kjördæmum landsins. Það er atriði út af fyrir sig, sem er ekki minna atriði, en í sjálfu sér hvað eru margir kjósendur í hinum einstöku kjördæmum, og hefur þetta verið margtekið fram af okkar hálfu, fulltrúa eða þingmanna Sjálfstfl., og ekki lögð á það minni áherzla en hitt, enda leiðir það af sjálfu sér, að þar sem samgöngutækin og flutningakerfið eru að verulegu leyti í höndum tiltekinna aðila, sem eru undir sterku pólitísku áhrifavaldi, þá sjá menn það, sem þekkja til í sveitum landsins, hvaða þýðingu það getur haft. En það er sem sagt, herra forseti, látið í veðri vaka af hv, stuðningsflokkum eða stuðningsmönnum núv. hæstv. ríkisstj.; að þeir meini nú allt gott með þessu frv., og skal ég ekki fara lengra út í þá sálma. En ég vék að einu atriði í fyrri ræðu minni um það, hversu óeðlilegt væri, að kjördagur væri í skammdeginu og á miðjum vetri í kaupstöðum og þéttbýlinu, og að mínum dómi væri langeðlilegast að færa þetta yfir á aðra tíma árs, þegar kjósandinn hefði undir öllum venjulegum kringumstæðum nokkrar líkur fyrir því, að hann væri ekki hindraður í að nota þennan mikilsverða rétt sinn bara vegna veðurfars í landi okkar. Hv. þm. A-Húnv. hefur gert tilraun til þess að bæta hér nokkuð úr með þeirri tillögu, sem hann flytur á þskj. 182, þar sem hann gerir ráð fyrir því að bæta inn í kosningalöggjöfina, að þegar kosningar fara fram að vetri til, skuli kjördagar vera tveir. Hv. þm. N-Þ. lét uppi, að hann mundi ekki fylgja þessari till., taldi hana ekki geta staðizt. Ekki sýndi hann fram á í einu eða neinu, að hvaða leyti hún gæti ekki staðizt. Ég fæ ekki séð annað en till. sé algerlega með formlega réttum hætti fram borin og fái að því leyti alveg fullkomlega staðizt, og mennirnir, sem hafa svo mikinn áhuga fyrir kjósendunum og vilja allt fyrir kjósendurna gera á kjördegi, - því skyldu þeir ekki vilja forða kjósendunum frá því, ýmist að glata þessum mikilvæga kosningarrétti af óviðráðanlegum ástæðum eða kannske að stofna sjálfum sér og skyldmennum sínum í stórkostlega hættu, beina lífshættu, eins og oft hefur þurft að ske hér á landi voru, þegar kosningar eru látnar fara fram á þessum tíma árs? Og ég tel það bara ábyrgðarleysi, ef þingmenn vilja ekki fallast á að viðurkenna það annað hvort, að kjördagur almennt fari fram á öðrum tíma, til þess að menn þurfi ekki að tefla á tæpasta vað í þessum efnum, hvorki um það að missa kosningarréttinn né jafnvel að tefla heilsu og lífi sjálfra sín í hættu. Þar sem það liggur nú fyrir frá hv. frsm. allshn., að hann telji sig ekki geta fylgt þessari till., mundi ég vilja leyfa mér að freista þess að flytja við hana varatill. og verð að óska eftir því við hæstv. forseta, að hún megi fram koma bæði skriflega og einnig á síðustu stundu. En till. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, að aftan við till. hv. þm. A-Húnv. á þskj. 182 bætist sem varatillaga eftirfarandi: „Ef yfirkjörstjórn í kaupstöðum telur, að óveður hafi verulega hindrað kjörsókn, getur hún, áður en kjörfundi er slitið, ákveðið, að kjördagar skuli vera tveir. Sama rétt hafa undirkjörstjórnir í einstökum kjördeildum utan kaupstaða til að ákveða, að kjördagar skuli vera tveir.“ Munurinn, sem í þessum till. felst, er sá, að hv, þm. Á-Húnv. leggur til, að kjördagar skuli vera tveir, en mín till. gengur að því leyti skemmra, að hún gerir aðeins ráð fyrir því, að yfirkjörstjórnir og kjörstjórnir hafi heimild til þess að ákveða tvo kjördaga, áður en kjörfundi er slitið, þegar sýnt þykir, að óveður hafi verulega haft áhrif á kjörsóknina eða verulega hindrað kjörsókn í einhverri kjördeild eða kjördæmi. Þetta gæti leitt til þess í fyrra tilfellinu, ef till. hv. þm. Á-Húnv. yrði samþykkt, að kjördagarnir yrðu skilyrðislaust tveir og alls staðar, en í síðara tilfellinu gæti svo farið, að sums staðar á landinu, þar sem engin hindrun af veðurfarsástæðum hefur átt sér stað, er kjörfundi lokið eins og lögin gera ráð fyrir væntanlega eftir þá breytingu, sem lagi er til og meiri hlutinn hér á þingi mun fylgja, en hins vegar gætu þá áfram haldið kosningar annars staðar á landinu í einstökum kjördeildum og einstökum kjördæmum, þar sem óveður hefur hindrað kjörsóknina að dómi yfirkjörstjórnarinnar, og mundi þá um tíma og framkvæmd þessa annars kjördags fara eins og ella segir um hinn fyrri kjördag. Við höfum í kosningalögunum í dag ákvæði um það, ef kosningum er frestað. Í 134. gr. eru bein ákvæði um það, að nú ferst kosning fyrir í einhverri kjördeild á hinum ákveðna degi, sökum óveðurs eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum, og kveður þá undirkjörstjórn innan viku til kjörfundar að nýju. Þetta ákvæði tekur til þess, ef beinlínis kjörfundurinn hefur hindrazt af óviðráðanlegum ástæðum sökum óveðurs og kosningin farizt fyrir. Að mínum dómi er hér engan veginn nægjanlega langt gengið til að tryggja rétt kjósandans, því að vel getur svo farið, að kosning hafi verið hafin, kjörfundur settur, en síðan er orðið það óveður, að kosningin getur ekki haldið áfram, Þá er ekki hægt að hafa annan kjördag eða gera aðra tilraun með kjörfund eftir 134. gr., því að kosningin hefur þá ekki, eins og sú grein er orðuð, farizt fyrir, heldur hefur hún verið stofnuð, kjörfundurinn hefur verið byrjaður, en síðan hindrast hann af óviðráðanlegum ástæðum. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt, að ef til vill væri æskilegra að hafa annan hátt á þessu og hafa kjördagana á heppilegri tíma árs, en a.m.k. er hægt að skapa borgaranum öryggi og tryggja rétt hans með því að samþykkja þá till., sem hér er fram borin, og reyndar einnig till. hv, þm. A-Húnv. Og eftir allar þær miklu umræður, sem um þetta mál hafa farið fram, og þann vilja, sem fram hefur komið í máli stjórnarsinna um það að friða kjördaginn og auka rétt borgaranna og kjósendanna, þá vildi ég mega vænta þess, að við skildum þó aldrei svo við þetta mál, að slík till. sem þessi næði ekki fram að ganga.



Herra forseti. Hv. þm. Sjálfstæðisflokksins hafa nú fundið ýmislegt að þessu frv., sem hér er til umræðu, m.a. það, að ef það yrði að lögum, yrði erfitt fyrir flokkana og kosningaskrifstofur þeirra að fylgjast með því á kjördegi, hverjir hefðu kosið og hverjir ekki. Þegar einn af þeirra hv. þm, var að tala um þetta í ræðu sinni hér í dag, að það væru erfiðleikar á að vita það, hverjir væru búnir að kjósa, þá varpaði ég fram spurningu í fjórum orðum, sem var svona: Hverjum kemur það við? Ég fékk ekki svar við henni þá, en nú nýlega, þegar hv. 1. þm. Reykv. minntist á þessa spurningu mína, vonaðist ég eftir að fá nú svar við henni, en því var ekki að heilsa. Spurningunni er ósvarað enn. Ég veit ekki til þess, að það komi mér neitt við, t.d., hvort hv. 1. þm, Reykv. fer að kjósa á kjördegi eða ekki, og ég sé ekki, að það komi honum við, hvort ég nota minn atkvæðisrétt eða ekki. Ég fæ heldur ekki séð, að það komi mér við, hvort einhverjir kjósendur í mínu kjördæmi sitja heima eða fara á kjörstað, það er þeirra einkamál, og ég held, að sama máli gegni með Reykvíkinga og aðra landsmenn, hvar sem þeir eru búsettir. Hv. 1. þm. Reykv. talaði mikið í sinni ræðu um fyrirgreiðslu og fyrirgreiðslustarfsemi af hálfu flokkanna í kosningum, Hann margendurtók þetta, Það fer ekki fram hjá þeim, sem hafa verið hér staddir í Rvík t.d. einhvern tíma, þegar kosningar hafa farið fram, að þessi fyrirgreiðsla er mikil. Það hefur verið ákaflega mikið af bifreiðum á ferð um göturnar með ýmiss konar flokksmerkjum og oft alls konar veifum þar að auki, og ég held, að engum geti blandazt hugur um það, að allt heilbrigt fólk, sem getur komizt á kjörstað, hafi möguleika til þess að ljúka því af, fyrir venjulegan háttatíma, ef það kærir sig um að nota sinn atkvæðisrétt, með allri þeirri fyrirgreiðslu, sem í té er látin að deginum. En þetta hefur ekki þótt nægja, því að þess eru mörg dæmi, að eftir að komið hefur verið fram á nótt, hefur verið komið heim á heimili fólks og það jafnvel rifið upp úr svefni úr rekkjum sínum og svo hart að gengið, að það hefur fengizt til að koma á kjörstað, þó að það hefði ekki áður ætlað sér það, og notaðar ýmsar vafasamar aðferðir við þessa smölun. Og ég held, að það sé ekki of sterkt að orði kveðið, að þessi starfsemi öll sé ákaflega óviðkunnanleg og megi hverfa, og þarna er áreiðanlega ekki um að ræða fyrirgreiðslu við einstaka kjósendur. Það er þá verið að greiða fyrir einhverjum öðrum með slíkri starfsemi. Hv. 1. þm. Reykv. minntist á mitt kjördæmi og var að tala um kjósendafjölda þar o.s.frv., og í þeim kafla ræðunnar fór hann að tala um, að það gæti nú verið erfitt fyrir fólk, ef það væri einn aðili, sem réði yfir farartækjum –manni skildist, að þá gætu orðið örðugleikar á því að komast á kjörstað, ef það væri einn aðili, sem réði yfir farartækjum, og hv. 5. þm. Reykv., sem talaði hér næst á undan mér, fór að tala um þetta líka, þann háska, ef eitthvert eitt fyrirtæki réði yfir samgöngutækjum. Þetta sýnir ákaflega mikinn ókunnugleika þessara hv. þm., ef þeir halda það virkilega, að það sé þannig í ýmsum sveitakjördæmum t.d., að fólk komist ekki á kjörstað, nema ef til vill kjósendur eins ákveðins flokks, vegna þess að það sé einn aðili, sem ráði yfir samgöngutækjum. Ég held, að það sé ákaflega viða í sveitum landsins, að það sé samvinna um það milli frambjóðenda að greiða fyrir kjósendum að komast á kjörstað með því að láta bifreiðar vera í förum um sveitirnar, en auk þess er svo það, að í flestum sýslum landsins skipta nú bifreiðar hundruðum, og fjöldi manna á slík tæki og þarf ekki að vera upp á neinn annan kominn með að komast á kjörstað. Þeir, sem tala um örðugleika af því, að það vanti farartæki, auglýsa aðeins vanþekkingu sína á þessum hlutum, eins og nú er ástatt. Hv. 1. þm. Reykv. færðist mjög í aukana, þegar hann fór að ávarpa mig og minnast á mitt kjördæmi. Hann gerði sér ferð þangað í júnímánuði 1956, skömmu fyrir kosningar, og boðaði þar fund, til þess að menn þar og einkum flokksbræður hans ættu kost á að sjá hann og heyra hans mál. Hann hafði ekki komið þar áður, a.m.k. ekki á slíkan fund, svo að ég viti til, nýlega, en einhvern tíma á sumarhátíð eða árshátíð þeirra áður. Í þessum kosningum, 1956, varð útkoman sú þar, að það varð miklu meiri munur á atkvæðatölum flokkanna heldur en áður hafði verið, þ.e.a.s. atkvæði, sem Framsfl. hafði fram yfir Sjálfstfl., voru margfalt fleiri 1956, en næst áður. En Bjarni kom heldur ekki þangað í fyrra skiptið.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að ég féllst á það að falla frá ræðu við 2. umr., vegna þess að nál. yrði ekki úthlutað, fyrr en við þá 3., og tel, að í því samkomulagi, sem varð á milli okkar forseta, hafi falizt, að ég hefði fullan framsögumannsrétt við þessa umr. Annars geri ég ráð fyrir, að á því þurfi ekki að halda, vegna þess að þessum umr. er langt komið að efni til, og það voru aðeins örstuttar aths., sem ég hafði nú að gera. Ég hef fært að því við þessar umr. mörg rök, að meginhættan, sem stafar af misnotkun áhrifa í sambandi við kosningar, er í þeim kjördæmum, sérstaklega litlum, þar sem lítill hópur manna hefur náð tökum á miklum hluta verzlunar, fjármála, samgangna og hefur því óeðlilega mikil áhrif á líf og hátterni samborgara sinna í þessu kjördæmi. Ég benti á, að þarna væri um að ræða raunverulega hættu, og ef menn vildu í alvöru snúa sér að því að koma lagfæringum á óhæfilegan áróður í sambandi við kosningar og valdbeitingu, bæri fyrst og fremst að snúa sér að þeirri hættu, sem í þessu er fólgin. Af einhverjum ástæðum varð einn hv. þm. til þess að telja þessum ummælum alveg sérstaklega beint gegn sér. Það var hv. þm. V-Húnv. (SkG). Hann stóð hér upp og fór að gera grein fyrir því, að það væri alls ekki af þessum sökum, að hann hefði hlotið fleiri atkvæði við síðustu þingkosningar heldur en áður, heldur hefði það verið vegna þess, að Bjarni Benediktsson hefði komið í kjördæmið og haldið þar fund. Í mörgu kemur nú fram, að ég er meira metinn af framsóknarmönnum heldur en flestir aðrir, þó að sú virðing komi raunar stundum fram með nokkuð einkennilegum hætti. En hv. þm. V-Húnv. telur það undur, sem hann sjálfur skoðar fylgisaukningu sína, ekki verða skýrt nema í beinu framhaldi af minni dvöl þar fyrir norðan eina kvöldstund, og hefur sjaldan verið gert meira úr áhrifum mínum, en með þessum ummælum hv. þm. Ég er honum sammála um það, að óvenjulegra skýringa þarf á því, að hann skyldi auka kjörfylgi sitt. Það voru hvorki persónulegir verðleikar hans við síðustu kosningar umfram það, sem áður hafði verið, né heldur var málstaðurinn slíkur, að það væri eðlilegt, að kjósendur kysu hann frekar við þessar kosningar heldur en áður. Þvert á móti hefði mátt ætla, að eftir því sem málstaðurinn reyndist lakari, yrði kjörfylgið minna. Hv. þm, finnur bersýnilega til þess arna sjálfur og þarf því að leita mjög óvenjulegrar skýringar á þessu furðulega fyrirbæri, sem honum finnst vera, að honum skyldi sjálfum vaxa fylgi. Nú, hann um það, hvort hann vill heimfæra það til einhverra yfirnáttúrlegra áhrifa minna. Ég hygg, að hitt sé sannara, sem kom fram, að hann tók til sín sem talað var, þegar rætt var um óhæfileg áhrif og misbeitingu þeirra fjármálavalda, sem sumir menn hafa öðlazt úti um byggðir landsins. Fyrir honum fór líkt og karlinum, sem heyrði prestinn nefna þjóf í ræðunni og sagði síðan á eftir: Hann nefndi þjóf og leit á mig, - gætti þess ekki, að það var hans eigin samvizka, sem kippti við honum. Eins reyndist það hér, að það var eigin samvizka hv. þm., sem rak hann upp í ræðustólinn, eftir að búið var að benda á það, að þau undur ske, að sumir, sem til þess hafa mjög ólíklega verðleika, fá skyndilega mikla fylgisaukningu, að á því þarf mjög grandgæfilega skoðun, hvernig á því undri stendur, og hv. þm. skildi það glögglega, að hann er einn af þeim, sem fleiri en honum sjálfum flýgur í hug, þegar að þessu máli er vikið. Aðalefni þess, að ég stóð upp og hafði kvatt mér hljóðs eða kvaddi mér hljóðs, voru þó ekki þessi ummæli hv. þm., heldur hin, að hann, svo glöggur þm. sem hann óneitanlega er og skarpgreindur maður, sneri alveg við því, sem ég og hv, 5. þm. Reykv, höfðum sagt um áhrif þau, sem þessi hópur manna gæti haft með þeim miklu áhrifum í nær öllum efnum, sem þeir hafa sölsað undir sig, verzlun, fjármálum, samgöngum og öðru slíku. Hann virtist skilja það svo sem við beindum því að honum sérstaklega og hans líkum, að þeir væru til þess líklegir að hindra menn með yfirráðum sínum yfir samgöngutæki að komast á kjörstað. Því fer fjarri, að við höfum mælt nokkuð í þá átt. Við nefndum einmitt og sérstaklega ég yfirráð þessara manna yfir samgöngutækjunum og raunar samtök flokkanna um að kanna, með hverjum hætti hver og einn einasti kjósandi í stórum byggðarlögum ætli að fara á kjörstað, þar sem flokkarnir sjá þeim fyrir flutningi, - við nefndum það sem dæmi þess, að úti um land er hægt og er fylgzt með, hverjir fara á kjörstað, á annan veg en merkt sé inni á kjörstaðnum. Sú athugun á sér stað, og það er ekki ætlunin að breyta henni. Það er einungis athugunin inni á kjörstað, sem fyrst og fremst hefur þýðingu í Reykjavík og þéttbýlinu, sem ætlað er að breyta, en ekki hin raunhæfa rannsókn, sem á sér stað t.d. í sambandi við flutning fólks á kjörstað, sem ætlað er að hagga. Og það er einmitt það, sem við höfum gert að meginatriði okkar máls, að með þessu er skapað raunverulegt misrétti og tvenns konar lög látin ganga yfir fólkið í landinu, og það er það, sem við vörum við að gert sé. Þá hef ég svarað þeim aths., sem fram hafa komið við mitt mál, og hef ekki meira að segja að svo komnu.

Forseti (EOl): Ég vil aðeins taka það fram út af aths. hv. 1. þm. Reykv. (BBen), að það var rangt munað hjá mér; frsm. meiri og minni hluta hafa rétt til þriggja ræðna líka við 3. umr., ekki aðeins við 2., svo að hann hafði fullan ræðutíma.