Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Stjskrárn. hefur haldið fund um málið, og má segja, að þó að nál. séu á tveimur blöðum. beri ekki svo mikið á milli. Málið hefur verið rakið rækilega og hefur, eins og kunnugt er, verið íhugað vandlega á meðal þingheims á allar lundir. N. skírskotar um efni og grg. bæði til þess, sem prentað er sem aths. við frv., og þess, sem hæstv. forsrh. hefur tekið fram. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. Minni hl. leggur ekki á móti því, en telur sig mundu sitja hjá við atkvgr. Geta flm. málsins, þ. e. hæstv. ríkisstj., vel við það unað eftir atvikum, því að Framsfl. hefur ávallt tekið þá afstöðu að þykjast ekki vilja blanda sér um of í það mál, sem á að vera mál allrar þjóðarinnar. N. varð öll sammála um vatill. við 1. gr., þó að segja megi, að hún sé óþörf. En hún er óskaðleg og tekur fram það, sem áður er búið að slá föstu, að sé ótvíræður tilgangur þingsins. Viðbótin hljóðar svo: „Þó er óheimilt að gera með þessum hætti nokkrar aðrar breyt. á stjórnarskránni en þær, sem beinlínis leiðir af sambandsslitum við Danmörku og því, að Íslendingar taka með stofnun lýðveldis til fullnustu í sínar hendur æðsta vald í málefnum ríkisins.“ Það væri æskilegt, að þetta mál gengi áfram ím frekari umr. Ég mun verða mjög stuttorður, ef ekki koma fram sérstakar aths. Ég vænti, að hv. minni hl. muni ekki heldur tefja málið. Eins og hæstv. forsrh. hefur tekið fram og er bert, er með þessari breyt. þegar á næsta hausti og hvenær sem með þarf kleift að gera fullnaðarskipun á höfuðatriði þessara mála. Það er tilgangurinn, og þetta mál er svo varið og tímarnir eru svo gerðir, að það getur verið lífsnauðsyn að vinda bráðan bug að þessari fullnaðarskipun. Þess vegna er þetta ákjósanleg leið.

Frsm. minni hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Ég get af hálfu minni hl. í stjskrn. þegar tekið það fram, að það mun ekki af okkar hálfu fjölyrt um málið, nema sérstakar ástæður komi til. Eins og hv. frsm. meiri hl. greindi, var n. öll ásátt um að gera vatill. við 1. gr. Með þeirri vatill. er tryggilega um það búið, að ekki verði með þessu móti gerðar frekari breyt. á stjórnarskránni. Ég er þess fullviss, að það, sem vakað hefur fyrir flm. frv., hefur ekki átt að vera annað, og á það bendir grg., að ekki er til þess ætlazt, að slíkar breyt. verði gerðar á stjórnarskránni. En samkv. þeirri tilvitnun, sem grg. vitnar til um samþ. Alþ. frá 1941, mátti vissulega, ef vilji hefði verið fyrir hendi, heimfæra mörg atriði undir þetta ákvæði, og þess vegna er tryggara, að beinlínis sé tekið fram í lagaákvæðinu, hvað heimilt sé og hvers til ætlazt. Þetta er því nauðsynlegra sem ekki er víst, þegar þetta verður gert, að sömu mennirnir sitji á Alþ. og nú. Um þetta eru menn sammála. Það, sem vinnst með þessu móti, og skírskota ég þar til umr. við 1. umr., frá okkar sjónarmiði, mátti ná með öðru móti á auðveldari hátt, sem sé með einni yfirlýsingu af hálfu Alþingis um þessi tvö ákvæði. Hitt er annað mál, að vera má, að þá hefðu gerzt með öðrum hætti breyt. á stjórnarskránni um önnur ákvæði málsins. Mál þetta var rætt ýtarlega við 1. umr., svo að ég skal ekki fjölyrða um það, ef ekki koma ný atriði fram. Frá okkar sjónarmiði er svo lítið á unnið, að við tókum þann kostinn að sitja hjá við atkvgr., en hinu mótmæli ég harðlega, að við séum ekki ótrauðir að ná þessum réttindum þjóðinni til handa.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Varðandi brtt. stjskrn., sem lesin var upp, get ég lýst yfir því f. h. ríkisstj., að hún hefur ekkert á móti henni, nema hvað ég get vísað til þess, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að brtt. er óþörf, en óskaðleg. Vil ég vitna í rök lm. frsm. um það. Ég skal ekki lengja umr. með því að fara að vitna í ágreiningsatriðin frá 1. umr., sem eru að nokkru leyti tekin upp í nál. hv. minni hl. Aðeins vil ég vekja athygli á því, að það er veigamikill munur á því, hvort þetta er gert með einni þingssamþykkt, án þess að fengið sé til þess löglegt leyfi. Ég vil svo árétta það, að með þessum hætti er hægt að ná markinu með nákvæmlega sama hraða eins og ef málið hefði verið borið fram í frv.formi, eins og í fyrstu var ætlunin.

Frsm. minni hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Ég vil aðeins benda á það út af orðum hæstv. forsrh., að þegar þetta mál verður tekið upp og gengið frá því, öðlast það ekki gildi sem stjórnskipunarl. fyrr en þjóðaratkvæðagreiðsla hefur gengið um það, svo að ekki munar miklu, hvað þetta gengur fljótara en ef verið hefði á annan veg.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja umr. né blanda mér í þær deilur, sem upp komu í dag við 1. umr. Ég tel það miður, með hverjum hætti þær umr. hafa orðið. Sjálfstæðismálið hefur ætíð notið þeirrar helgi, að það hefur verið talið ofar slíkum deilum. En ég vil gera grein fyrir afstöðu minni. Lokaafgreiðsla sjálfstæðismálsins var ákveðin í haust, en úr því varð þó ekki. Hvers vegna? spyr þjóðin. Í grg. fyrir frv. er talað um ný og óvænt viðhorf, sem skapazt hafi. Alþm. er kunnugt um, á hvaða skeri strandaði, en þjóðinni er það ókunnugt, nema af ágizkun einni, en hún hefur rétt til að vita það. Ég kem þá að aðalatriði máls míns. Ég tel, að þær hindranir, sem átt er við í grg., hafi ekki verið þess eðlis, að þeirra vegna væri rétt að hvika frá afgreiðslu sjálfstæðismálsins. Okkar lagalegi og siðferðislegi grundvöllur var nógu sterkur til þess, að ekki þurfti að óttast fullnaðarafgreiðslu málsins. Má í því efni vitna til yfirlýsingar sjálfrar Bandaríkjastjórnar, er gefin var í samningnum um hervernd Íslands. Vegna þagnarheits, sem við þm. erum bundnir viðvíkjandi hinum nýju viðhorfum, þá get ég ekki rætt um þau hér. En mér virðist, að eigi geti lengi verið hægt að hafa algera þögn um þetta, og þjóðin getur ekki unað við það, að talað sé rósamáli um frelsismál hennar, og hún á heimtingu á að fá að vita hið sanna. Viðvíkjandi frv. sjálfu hef ég þetta að segja: Það markar óvenjulegt spor í sjálfstæðismálum Íslendinga, en greiðir þó fyrir fullnaðarsigri í þeim málum síðar. Ég mun fylgja frv., enda þótt ég hefði kosið, að lengra hefði verið gengið. Að lokum vil ég láta þá ósk mína í ljós, að íslenzka þjóðin beri giftu til að standa saman og koma sjálfstæðismálinu í örugga höfn.