Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár til þess að gera að umræðuefni hina mjög svo umdeildu ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins að því er varðar fiskverð, sem nú nýlega birtist. Það er ekki að ófyrirsynju að mikillar óánægju gætir með þessa verðákvörðun, sem nú hefur leitt til þess að allflestir starfandi sjómenn á vestfirska línubátaflotanum hafa tilkynnt uppsögn úr starfi sínu og allt útlit fyrir að floti vestfirðinga, sem stundar línu, muni innan vikutíma stöðvast verði ekkert að gert. Það, sem valdið hefur þessari ákvörðun vestfirskra sjómanna, er hin furðulega ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins um beina lækkun á steinbítsverði úr kr. 16.85 í kr. 10.60, tímabilið jan.– febr., þ.e.a.s. til 1. mars. Að því er best er vitað eftir yfirlýsingu Verðlagsráðs sjávarútvegsins sjálfs grundvallast þessi ákvörðun á því, hafi ég heyrt rétt í tilkynningu frá Verðlagsráðinu, að steinbítur veiddur á þessum árstíma á Vestfjarðamiðum sé ekki mannamatur, í öðru lagi að reglugerð sé í gildi um bann við veiðum á þessari fisktegund til 1. mars að því leyti að ekki sé heimilt að steinbítsafli sé nema 5% af heildaraflamagni, í þriðja lagi að á undanförnum árum hafi steinbítsafli Vestfjarðabáta á þessum árstíma aðeins verið liðlega 2% af heildaraflanum. Steinbítsafli á Vestfjarðamiðum er nú miklum mun meiri á þessum tíma en áður hefur verið eða um 80–90% af heildaraflaverðmæti sem verið hefur núna t.d. í febrúar. Eftir því sem ég best veit hefur sú fullyrðing Verðlagsráðs sjávarútvegsins að steinbítur sé á þessum árstíma óhæfur til manneldis, ekki við rök að styðjast, a.m.k. ekki eins og málin nú standa. Ég tel furðulegt að slík ákvörðun skuli tekin eftir að viðkomandi sjómenn eru búnir að róa í einn og hálfan mánuð, að sjálfsögðu í trausti þess að fiskverð hækki, a.m.k. standi í stað, en lækki ekki stórlega frá því sem áður var. Hér er því vissulega um að ræða alvarlegt málefni sem kemur annars til af því, að ákvörðun um fiskverð dregst svo lengi sem raun ber vitni nú og hefur raunar gert áður líka. Það verður að teljast ámælisvert, a.m.k. af minni hálfu, að þannig skuli staðið að verðákvörðun að það skuli ekki liggja fyrir í vertíðarbyrjun, þannig að menn viti út á hvað þeir eru að róa og hvað þeir komi til með að fá fyrir sina vinnu. Einnig kemur í ljós að fulltrúi sjómanna í Verðlagsráði, sem mér skilst þó að hafi staðið að þessari ákvörðun, lýsir furðu sinni á því að slík ákvörðun skyldi taka gildi á þessum tíma. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh., hvort honum hafi ekki verið um það kunnugt áður en tekin var endanleg ákvörðun að því er þetta varðar, verð á steinbíti í jan.–febr., - hvort honum hafi ekki verið um slíka ákvörðun kunnugt áður en hún var endanlega tekin. Ef svo er ekki, sem mér þykir ólíklegt, að hæstv, ráðh. hafi ekki vitað hvert verðið átti að verða, þá vil ég spyrja hæstv. ráðh. í öðru lagi: Er hann samþykkur þessari lækkun á steinbítsverði á tilteknum tíma? Og í þriðja lagi, sé svo ekki, hvort hæstv. ráðh. hyggist þá gera einhverjar þær ráðstafanir sem koma til með að leiðrétta þessa gífurlegu lækkun á fiskverði og þar með kjörum vestfirskra sjómanna á þessu tímabili og þar með koma í veg fyrir að bátaflotinn verði bundinn við bryggju á Vestf jörðum að viku liðinni eða kannske innan skemmri tíma. Ég satt að segja er undrandi á því, ef hæstv. ráðh. hefur staðfest þessa ákvörðun, ekki síst með tilliti til þess að honum er kannske manna kunnugast um það hvernig málum er háttað á þeim stað, sem hér er fyrst og fremst um að ræða, þ.e. Vestfjörðum, hefur þar að auki um áraraðir staðið að útgerð á þessum stað og ætti því að vera manna kunnugastur hvernig þessum málum er og hefur verið háttað. Mér finnst þetta það mikið mál að því er vestfirska sjómenn varðar, að það sé ástæða til þess að fá um það skýr svör hvort hæstv. ráðh. hefur með samþykki sínu ákvarðað fiskverð að þessu leyti eða ekki og hvort hann treystir sér ekki eða ríkisstj. í heild til þess að grípa til aðgerða, sem koma í veg fyrir að bátaflotinn á Vestfjörðum stöðvist vegna þessarar furðulegu ákvörðunar Verðlagsráðs.

Kjartan Ólafsson Hv. forseti. Ég hafði í gær farið þess á leit við hv. deildarforseta að fá að taka hér til máls utan dagskrár og komið í því sambandi á framfæri við hæstv. sjútvrh. ákveðinni skriflegri spurningu. Mín spurning til hæstv. ráðh. lýtur að sama máli og hv. þm., sem hér var að ljúka máli sinu, minntist á og er á þessa leið : Hvaða ráðstafanir hyggst ríkisstj. gera til að koma í veg fyrir þá stöðvun línuútgerðar á Vestfjörðum sem yfir vofir nú í vikunni, svo sem fram hefur komið í fréttum fjölmiðla síðustu daga? Ég vil leyfa mér að fara örfáum orðum um það alvarlega mál, sem hér er rætt um. Það er staðreynd að af afla línubátanna vestfirsku hefur steinbítur verið um 80% síðustu daga og fer vaxandi að hluta til, en hlutur annars afla að sama skapi minnkandi dag frá degi. Þegar vetrarvertíð hófst um áramót var verð á steinbít óslægðum kr. 16.85 kg. Sjómenn, sem þá réðu sig í skiprúm, höfðu enga ástæðu til að ætla að fiskverð færi lækkandi í krónum talið, enda raunin orðið sú nú þegar fiskverð frá 1. jan. hefur loks verið ákveðið fyrir fáum dögum að almennt er um að ræða nokkra hækkun, sem mun láta nærri að sé 15–17% að jafnaði. Hvað hinsvegar steinbítinn, sem nú er uppistaða í bátaafla vestfirðinga, varðar, þá er um að ræða lækkun sem nemur hvorki meira né minna en 37% að krónutölu mánuðina jan. og febr. Á undanförnum árum hefur það jafnan verið svo, að sama steinbítsverð hefur gilt frá áramótum til vertíðarloka. Þessi lækkun fyrir tíma sem liðinn er og til 1, mars kemur því sem algert reiðarslag yfir sjómenn á þessum bátum. Hafa að mínu viti engin gild rök verið færð fyrir því að nú er allt í einu breytt til og verð á steinbítnum stórkostlega lækkað sérstaklega fyrir jan. og febr. Yfirnefnd Verðlagsráðs segir í Morgunblaðinu á laugardag að nokkrum hluta steinbítsaflans sé fleygt því að hann sé ekki mannamatur. Það kann að vera eitthvað til í þessu varðandi steinbítsafla af togurum sem veiða á djúpmiðum. En hvað snertir bátaaflann á línuveiðum fær þetta ekki staðist, þar er um að ræða steinbít sem veiddur er á grunnmiðum og búinn er að hrygna og farinn að fitna og þar er yfirleitt um ágæta vöru að ræða. Ég hef hér í höndum vegna ummæla Verðlagsráðs eða yfirnefndarinnar, skeyti frá fiskmatsmanni á Vestfjörðum þar sem segir: „Allur steinbítur, sem hefur verið landað hér af línubátum í jan. og febr., hefur verið metinn hæfur til vinnslu. - Friðjón Guðmundsson, fiskmatsmaður.“ Þetta er staðfest skeyti frá Súgandafirði og stangast algerlega á við túlkun yfirnefndar Verðlagsráðs. Það er talað um 2.5% af bátaafla á Vestfjörðum í jan. og febr. 1972 og 1973 hafi verið steinbítur. Þarna hljóta togararnir að vera taldir með því að þetta er miklu meira en af línubátum. Og það er staðreynd að síðustu dagana hefur verið um að ræða ekki 2.5%, heldur 80% af steinbít. Ef litið er á hvers vænta má varðandi febr. í heild, þá má búast við að steinbítur nemi yfir 50% í heildarafla línubátanna, því að hlutur steinbítsins fer nú vaxandi dag frá degi. Frystihúsin hafa tekið við steinbitnum óhindrað og engum dottið í hug að orða að steinbítur mætti ekki vera nema 5% af afla úr hverri veiðiferð, eins og ákvæði er um í reglugerð nokkurri sem ekki hefur verið virt. Kauptrygging hjá hásetum á línubátum á Vestfjörðum mun nú vera 62208 kr. Miðað við að aflinn sé steinbítur þarf línubátur nú að fiska hvorki meira né minna en 200 tonn á mánuði til að hafa fyrir tryggingu. Þess skal getið að í janúar var hæsti línubátur á Vestfjörðum með milli 170 og 180 tonn yfir mánuðinn og má það heita mjög góður afli. Af þessu sést að línusjómenn á Vestfjörðum eru með núgildandi verðlagsákvörðun dæmdir til að hafa nánast enga möguleika á að fiska fyrir meiru en tryggingu þrátt fyrir hörðustu sjósókn og mikinn afla. En hugsum okkur engu að síður að einhverjum bátnum tækist að ná á land einhverjum afla umfram kauptrygginguna. Þá lítur dæmið þannig út að úr 10 tonna steinbítsróðri átti hásetinn að fá í hlut 4 901 kr. samkvæmt því verði sem gilti fyrir áramót, en hins vegar 3 084 kr. skv. núgildandi verði. Er þetta kauplækkun í krónutölu sem nemur 37%. Þarna er miðað við að skipshöfn fái í sinn hlut 32 % og sé skipt í 11 staði eins og almennt mun vera. Steinbítsverðið nú í febr. er kr. 10.60 á kg. skv. ákvörðun Verðlagsráðs. Þetta verð var fyrir einu ári kr. 15.15 og það var fyrir tveim árum, í febr. 1973, kr. 12.45. Kaup sjómanna hefur þannig lækkað um 15% frá því sem það var fyrir tveimur árum, um 15% í krónutölu, og á sama tíma hefur framfærsluvísitala í landinu, þ.e. allt almennt verðlag, hins vegar meira en tvöfaldast eða hækkað um 103%. Ég tel að þetta sé ekki hægt að bjóða upp á gagnvart vestfirskum sjómönnum. Sú verðákvörðun, sem nú er í gildi, er greinilega við það miðuð að línuútgerð á Vestfjörðum leggist hreinlega niður, enda mun svo fara eins og nú horfir og það þegar í þessari viku, ef ekki verður að gert. Ég vil vænta þess, að ríkisstj. grípi til skjótra aðgerða og komi í veg fyrir að svo fari.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) Hæstv. forseti. Þeir hv. tveir fyrirspyrjendur, sem hér hafa komið í ræðustól utan dagskrár út af steinbitsverði, virðast vera mjög mikið niðri fyrir og hafa, sérstaklega sá síðari, reiknað töluvert mikið yfir helgina. Ég gæti leiðrétt með hægu móti allmikið af þessum reikningi. Fyrri spyrjandinn spurði mig m.a. um það, hvort ég hefði staðfest verð Verðlagsráðs sjávarútvegsins  „1. Að ákveða lágmarksverð á öllum tegundum þess sjávarafla, úrgangsfiski og fiskúrgangi, sem seldur er til vinnslu hér á landi eða selja skal í skip eða annað flutningstæki til útflutnings óunnin. 2. Að fylgjast með markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum á hverjum tíma. 3. Að safna gögnum um framleiðslukostnað hinna ýmsu framleiðslugreina sjávarútvegsins svo og að safna öðrum þeim gögnum, sem ákvarðandi kunna að vera um verð á sjávarafla.“ Í 12. gr. l. um verðlagsráðið segir: „Ákvarðanir Verðlagsráðs eru bindandi sem lágmarksverð og má enginn selja sjávarafla undir því verði, sem ákveðið hefur verið skv. ákvæðum þessara laga.“ Verðlagsráð sjávarútvegsins lét frá sér fara skýringu á þessari ákvörðun um steinbítinn í jan.- og febr.- mánuði. Sú skýring er ákaflega stutt og er svo hljóðandi: „Í tilefni af blaðaskrifum um ákvörðun lágmarksverðs á steinbit á tímabilinu 1, jan. - 28. febr. óskar yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins að taka fram: Á tímabilinu frá nóv. til febr. er steinbítur venjulega svo magur að nokkur hluti hans er ekki mannamatur og er fleygt frá í vinnslu. Nýting í vinnslu getur farið niður fyrir helming af því, sem eðlilegt er. Það sem nýtanlegt telst af steinbítnum er þó ekki notað nema í verðminni vöru. Í þessu sambandi er rétt að minna á, að í síðustu málsgr. 5. gr. reglugerðar nr. 393 frá 31. des. 1974 segir: „Þá skal óheimilt á tímabilinu 1. nóv. - 1. mars að landa steinbít sem nemur meir en 6% af afla skips í hverri veiðiferð.“ Samkvæmt upplýsingum Fiskifélags Íslands var steinbítur ekki nema 2.5% af bátaafla á Vestfjörðum í jan. og febr. árin 1972 og 1973, en það eru síðustu árin sem upplýsingar liggja fyrir um. Steinbítur hefur því haft óverulega þýðingu fyrir bátaútgerð á Vestfjörðum í jan. og febr. síðustu árin. Ekki varð ágreiningur í yfirnefnd Verðlagsráðs um að steinbít bæri að verðleggja hærra verði eftir 1, mars en fyrir þann tíma.“ Í nál. nefndar, sem fyrrv. sjútvrh. skipaði og í áttu sæti fulltrúar rn., fulltrúar fiskvinnslu, fiskseljenda og sömuleiðis fulltrúar frá samtökum sjómanna og fulltrúar frá Hafrannsóknastofnuninni segir um möskvastærðir botnvörpu- og þorskfiskneta svo og um lágmarksstærðir fisktegunda: „Um tvær hinna síðastnefndu tegundir, steinbít og karfa, eru nú engar reglur til um lágmarksstærðir, en n. leggur til að auk 40 cm. lágmarksstærðar á steinbít verði ákveðið að á tímabilinu 1. nóv. til 15. mars megi steinbítur ekki nema meiru en 5% af afla skips í hverri veiðiferð, enn fremur að þrátt fyrir 500 gramma lágmarksstærð á karfa megi þó 5% af karfaafla hverrar veiðiferðar vera undir þessu marki.“ Í samræmi við þetta nál. gaf fyrrv. sjútvrh. út reglugerð um möskvastærðir botnvörpu og flotvörpu og um lágmarksstærðir fisktegunda. Í þeirri reglugerð er tekið orðrétt þetta álit þessarar n. og það gildir til 15. mars. Einn stærsti útgerðaraðili á Vestfjörðum sendi mér bréf rétt fyrir áramótin og benti á að það gæti verið gagnvart línubátum hættulegt að láta þetta ákvæði gilda til 15. mars og taldi rétt að það gilti aðeins til mánaðamóta febr.–mars. Í bréfinu, sem ég fékk í hendur rétt fyrir jólin, en er dagsett 15. des., segir þessi aðili: „Mér sýnist að þetta ákvæði gæti komið illa við línubátana hér vestra. Á síðustu vertíð var um 5% af afla línubátanna í mars annar fiskur en steinbítur og á tímabilinu 1.–15. mars komu margir togararnir með 25–30% af steinbít. Ég held að það sé alveg ljóst, að þetta ákvæði verður víða þverbrotið ef því verður ekki breytt í tíma.“ Ég hygg að mér sé óhætt að fullyrða, að þegar fyrrv. sjútvrh. setti þessa reglugerð hefur hann farið eftir áliti þessarar n. og þá sérstaklega hvað snertir togsteinbít, sem við köllum, vestfirðingar, annars staðar á landinu. Hins vegar, við að fá þessa ábendingu, breytti ég tímamörkum þessarar reglugerðar í 1. mars. Það er nokkuð viðkvæmt mál hvað snertir steinbít af öðrum skipum og annars staðar á landinu. Hins vegar óskaði ég eftir upplýsingum um hvað steinbítsveiðin væri í raun og veru mikils virði á síðustu árum. Þá kem ég að því, sem hv. þm. Kjartan Ólafsson gerði að umræðuefni, hvað sjómenn töpuðu miklu. Ég held að þá reikni hann bæði jan.- og febr.mánuð. Þá skulum við líta aðeins á hve mikill steinbítsafli er í janúarmánuði, og þá skulum við líta á upplýsingar Fiskifélags Íslands í þessum efnum, sem ég óskaði eftir að fá þegar þessari reglugerð var breytt á þann veg að stytta þetta tímabil um 15 daga. Þar segir að steinbítsafli báta í Vestfirðingafjórðungi í jan. og febr. undanfarin ár hafi verið sem hér segir í lestum: Þorskafli alls í jan. 4125 lestir 1972, þar af steinbitsafli 30 lestir, langt innan við 1%. Þorskafli 1973 4 459 lestir, þar af steinbítur 33 lestir, einnig langt innan við 1%. 1974 er áætluð tala, en það má segja að það megi fara mjög nærri, þar er þorskafli talinn 3 300 lestir og þar af steinbítur 35 lestir eða aðeins yfir 1%. 1975 áætla trúnaðarmenn Fiskifélagsins að þorskaflinn sé í janúarmánuði 3150 lestir, þar af steinbítur ca. 30–40 lestir. Þetta er áætluð tala og fiskimálastjóri sagði mér að það gæti ekki munað mjög miklu hvað þetta snerti. Afli skuttogara er ekki talinn með í þessum tölum, en tölurnar um steinbítsaflann bæði 1974 og 1975 eru áætlaðar, eins og ég sagði áðan, í janúarmánuði. Í febrúarmánuði 1975 fór fyrst að bera á steinbit í aflanum, rétt um það bil 10. febr., og hann hefur verið mikill hjá línubátum síðan. Eins og fram kemur í þessum upplýsingum hefur nær enginn steinbítur borist á land í febrúarmánuði á árunum 1972–1974. Samkvæmt upplýsingum trúnaðarmanna Fiskifélagsins er fremur óalgengt að steinbítur veiðist í jan. og febr., þá alveg sérstaklega fyrri hluta febrúarmánaðar, en þó koma fyrir ár, eins og t.d. nú í ár, sem steinbítsveiði verður mikil um miðjan febrúarmánuð. Og ég man eftir þeim árum frá þeim tímum sem ég gerði út á línuveiðar frá Djúpi. Að því er snertir þá deilu, sem nú er uppi um steinbítsverð, þá má varpa fram þeirri spurningu hvort sú aðferð Verðlagsráðs að ákveða verð á steinbít eftir tímabilum sé æskileg, hvort ekki sé betri lausn að verðleggja eftir gæðum fyrir alla vertíðina. Þá ætti ferskfiskmatið að setja steinbit, sem veiðist snemma, í lægri gæðaflokk ef gæði hans til frystingar gefa tilefni til þess. Ég fyrir mitt leyti er mótfallinn þessari breyt., sem gerð var af Verðlagsráði sjávarútvegsins, að gefa út sérstakt verð á steinbít fyrstu tvo mánuði ársins. Ég tel að það sé miklu eðlilegra í alla staði að hafa það form á að gefa út verðið yfir verðtímabilið allt, en bæta við: „steinbítur hæfur til frystingar“. Það er mín skoðun. Ég ræddi þetta mál við oddamanninn í Verðlagsráði, sem er fulltrúi ríkisvaldsins, og þá kom þetta vandamál upp sem fram kom í þeirri reglugerð sem ég minntist á og var sett á s.l. ári. Hann var, að mér virtist, mjög inni á þessu sama sjónarmiði og ég. Við ræddum ekki um verðhækkanir á hverri fisktegund fyrir sig, en hins vegar Ræddum við margoft um þá höfuðbreytingu sem nú var gerð varðandi stærðarflokka á fiski, og ég tel að ég hafi átt þar mikinn hlut að máli, að hækka stærsta fiskinn mest í verði og millifiskinn, en ekki smáfiskinn. Vakti það þá fyrir mér að það ætti að vera einn liðurinn af mörgum öðrum til þess að draga úr smáfiskadrápi. Ég tel það líka sterkt í sambandi við framhald þeirra aðgerða, sem víð komum til með að gera í landhelgismálinu, að fara þannig að. Ég hygg að ég hafi svarað þessum spurningum, en ég ætla að koma inn á annað sem skiptir höfuðmáli hvað þetta snertir. Í fyrsta lagi er hér um að ræða lágmarksverð á fiski, og þótt svona hafi tekist til, að allir aðilar Verðlagsráðsins hafi verið sammála um þetta, bæði fulltrúar sjómanna, útgerðar, fiskvinnslu og oddamaðurinn hafi fallist á þessa breytingu, þá breytir það ekki þeirri staðreynd að fyrir fiskkaupendur, ef þeir fá vinnsluhæfan steinbít á þessum tveimur mánuðum, er ekkert verra að greiða það verð fyrir steinbítinn þessa mánuði. Þegar hann er vinnsluhæfur, eins og ég veit að hann er núna samkv. öruggum heimildum sem ég hef fengið víðast hvar af Vestfjörðum, þá er þeim ekki neitt úr lófa lagið að greiða sama verð fyrir steinbítinn í febrúar og þeir eiga að greiða eftir 1. mars. Hann er jafnmikils virði fyrir þá, ef hann er á annað borð vinnsluhæfur. Það, sem hefur skeð, er það, að fiskvinnslustöðvarnar á norðanverðum Vestfjörðum, sem taka við þessum fiski, á Ísafirði, Bolungarvík, Súgandafirði, Flateyri og Þingeyri, þær hafa samþ. fyrir sitt leyti, að greiða það verð sem var að haustinu, svo að útreikningar hv. þm. Kjartans Ólafssonar eru algjörlega út í hött. Verðið á s.l. hausti var 19.05 kr. fyrir slægðan steinbit með haus og fyrir óslægðan 16.80 kr. Verðið á árinu 1974 var aftur 17.15 kr. fyrir slægðan steinbit frá áramótum og 15.15 kr. af óslægðu frá áramótum og til 31. ágúst, en hækkaði þegar nýja ríkisstj. tók við um 11%, í 19.05 og 16.80 kr., eins og ég sagði áðan. Auk þessa kemur uppbót á línufisk allan, þar með steinbit. Þessi uppbót á línufisk var á árinu 1974 til 31. ágúst 75 aurar greiddir af fiskvinnslustöðvum og 40 aurar greiddir úr ríkissjóði. Frá 1. sept. til áramóta hækkaði þetta framlag frá fiskvinnslustöðvum um 10 aura eða úr 75 aurum í 85 aura, en ríkishlutinn var óbreyttur 40 aurar. Frá áramótum breytist þetta framlag á þann veg, að hluti fiskvinnslunnar er nú kominn í eina krónu, hækkar úr 85 aurum í 1 kr., en hlutur ríkissjóðs hækkar úr 40 aurum í 60 aura eða um 50%. Þetta verður líka að taka með í reikninginn.  Það er engin deila um það, hvert fiskverðið verður eftir 1. mars. En það, sem ég hef mestar áhyggjur af, er hvað verðið á steinbít er lágt, en ekki þetta sem hér er um að ræða, því að þetta er auðvelt að brúa á margan hátt. Ég hef haft til athugunar núna undanfarna daga að breytt verði lögunum um útflutningsgjaldið á þann veg, að magnkvótinn af steinbít í útflutningi fari í sama flokk og af karfa vegna þess verðhruns sem orðið hefur á steinbít, eins og gert var þegar var breytt um karfa- og ufsaflök. Ég vil benda á það, að í verðlagningu Verðlagsráðsins getum við ekki ásakað Verðlagsráðið, því að það hefur gengið eins langt og það hefur mögulega getað samkv. lögunum. Ég vil benda á það, að verð á steinbítsblokk er 48 cent í Bandaríkjunum, verð á þorski er 53 cent, 10x5 pakkningar af steinbít eru 76.90 cent pundið, 10x5 af þorski eru 86 cent pundið. Nýting hráefnis á þorski er allt upp í 37%, en nýting hráefnis á steinbít er frá 26–30%. Þetta er mesta vandamálið. Ég hef skrifað margar greinar í blöð um steinbítsvandamálið hér fyrr á árum. Þar hef ég bent á, að eðlilegasta leiðin sé að fisksölusamtökin í landinu verðbæti á milli tegunda. En mér er ekki grunlaust um að fyrir mörgum árum, þegar steinbitsverðið fór fram úr þorskverðinu, hafi verið tekið af steinbít til þess að bæta þorsk. Slíkt hefur ekki verið gert. Verðlagsráð sjávarútvegsins verður ekki sakað um þessa verðlagningu að öðru leyti en því, sem ég er ósammála því um, að það átti aldrei að setja þessa tvo mánuði á, heldur aðeins að setja „steinbítur sem er hæfur til frystingar“. Ég ætla, þó að ég hefði viljað tala mun lengra mál en ég hef gert, að verða við ósk hæstv. forseta til þess að tefja ekki mikilvæg þingstörf.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Mér er ljóst, að það er ekki í verkahring hæstv. sjútvrh. að ákveða fiskverð. Mér er einnig ljóst, að það er ekki á hans valdi að breyta ákvörðun, sem þegar hefur verið tekin varðandi steinbitsverð, þeirri sem hér hefur verið gerð að umtalsefni. En ég vil hins vegar eindregið taka undir þá gagnrýni sem kom fram í ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar og Kjartans Ólafssonar á þá ákvörðun sem Verðlagsráð sjávarútvegsins hefur tekið varðandi steinbítsverðið. Hér hafa orðið mistök sem bitna mjög illilega á vestfirskum sjómönnum. Það kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh., að hann getur haft góð og skynsamleg áhrif á ákvarðanir Verðlagsráðs sjávarútvegsins, því lýsti hann sjálfur í ræðu sinni áðan. Á tveim mínútum á ég þess engan kost að gefa honum nein góð ráð um það hvernig hann nú gæti beitt áhrifum sínum til þess að bæta úr mistökum. Eina erindi mitt í ræðustólinn er að beina þeim eindregnu tilmælum til hans, að hann noti aðstöðu sína sem sjútvrh. til þess að leiðrétta óumdeilanleg mistök sem því miður hafa orðið.



Hæstv, forseti. Ég skal ekki eyða hér löngum tíma, en ég verð samt að mótmæla því fyrir mitt leyti, að umr. utan dagskrár af því tagi sem hér fara fram eigi að miðast við þann ræðutíma sem ákveðinn er í þingsköpum um skriflegar fyrirspurnir. Ég hef mótmælt því áður og geri það enn og tel að það eigi ekki að taka upp þessa reglu. Hitt er eðlilegt og sjálfsagt, að forseti reyni að stytta umr. eins og tök eru á. Þær athugasemdir, sem ég vildi gera við það sem hér hefur komið fram, eru einkum varðandi þá reglugerð sem hér hefur verið minnst á. Ég tók eftir því, að hæstv. .sjútvrh. nefndi það nokkrum sinnum að fyrrv. sjútvrh. hefði sett reglugerð, og það lágu helst orð að því hjá honum að það væri þessi reglugerð, sem hefði að einhverju leyti valdið því sem hér hefur gerst varðandi þá verðlagningu sem nú er verið að ræða. Í sambandi við þessa reglugerð vil ég segja það, að það er rétt að í minni tíð var skipuð nefnd hagsmunaaðila til þess að gera till. um möskvastærð og um stærð á þeim fiski sem leyfilegt er að veiða. Og það er eflaust rétt hjá honum, sem hann tilgreinir, að í sambandi við þær reglur, sem voru settar samkv. áliti þessarar n., hafi í þeirri reglugerð einnig verið komið eitthvað inn á veiði á steinbít. En ég vil taka það fram, að við mig hefur aldrei verið rætt um það mál að setja einhverjar reglur um veiði á steinbít. Mér kemur gjörsamlega á óvart að heyra að í þessu nál. hafi eitthvað verið um þetta atriði fjallað, enda er mér alveg ljóst að það hefur ekki getað haft áhrif á þessa ákvörðun á einn eða neinn hátt. Hæstv. ráðh. tók það líka fram, að hann hafi síðan breytt þessum ákvæðum og stytt þann tíma sem þar hafði verið gengið út frá. Aðalatriði þess máls, sem hér er um að ræða, að mínum dómi og það sem ég vildi fyrst og fremst segja er það, að verðlagningin að þessu sinni fór fram með mjög sérstökum hætti, þar sem lögin um Verðlagsráð sjávarútvegsins voru í rauninni þverbrotin. Verðlagningin fór ekki fram fyrr en komið var fram undir miðjan febrúarmánuð, en átti að eiga sér stað áður en vertíð hófst eða um áramót. Slík frestun er vitanlega óeðlileg og getur í rauninni ekki átt sér stað nema með leyfi ráðh. - Já, hæstv. forseti, ég er rétt að Sjúka við mál mitt. - En vegna þess að verðlagningin á sér stað með þessum hætti er auðvitað mjög hæpið að láta það verð, sem í gildi hafði verið og menn höfðu fulla ástæðu til þess að trúa að mundi standa áfram, ef ekki hækka, lækka á þann hátt sem nú er gert. Það er aðalatriði málsins að mínum dómi að þarna er farið óvenjulega að, og því á að breyta þessu. Ég vil líka segja það, að það hefur verið föst regla að fulltrúi ríkisstj. í yfirnefnd Verðlagsráðs hefur alltaf haft náið samstarf við ráðh. um störf sín og leitað gjarnan samþykkis ráðh. um öll þau atriði sem meiri háttar má telja. Ég taldi mér það skylt sem yfirmaður Verðlagsráðsins þann tíma sem ég var sjútvrh. að fylgjast með störfum ráðsins í einu og öllu, og yfirmaður hafði alltaf samráð við mig þegar teknar voru ákvarðanir, t.d. varðandi lækkun á fiskverði þegar slíkt kom til greina. Ég álft því að hæstv. sjútvrh. hljóti að standa ábyrgur fyrir því, að þetta hafi verið gert nú. Vegna þess að hann er mótfallinn þeirri ákvörðun, sem hefur verið tekin, eins og hann hefur hér sagt, þá álít ég að hann eigi að beita sér fyrir því að kippa þessu til baka og setja verðákvörðun á þann hátt sem hann sagði, að sé um vinnsluhæfan fisk að ræða til frystingar, þá gildi það verð sem átti að taka við 1. mars. Ég held að það sé langeinlægast að fá þessa leiðréttingin fram, því að ég trúi ekki öðru en að það væri hægt að fá þessa breytingu fram við Verðlagsráð, ef hæstv. ráðh. færi eftir því sem hann hefur hér tekið fram að sé hans skoðun.



Ég vil þakka hæstv, ráðh. svörin við fyrirspurn minni. Ég vil vekja athygli á því, að það, sem athyglisvert kom fram í máli hæstv. ráðh., var að fiskvinnslustöðvarnar á Vestfjörðum mundu greiða fyrir steinbitinn það verð sem greitt var fyrir áramót, þrátt fyrir það að lágmarksverð ákveðið af Verðlagsráði væri þetta miklu lægra. Þessari yfirlýsingu ber út af fyrir sig að fagna. En krafa sjómannanna er um að borgað verði það verð sem ákveðið var frá 1. mans, 18.60 kr. á kg. Ég vil hins vegar taka það fram, að það er auðvitað ekki nokkur afsökun fyrir ákvörðun Verðlagsráðs að fiskvinnslustöðvarnar skuli vilja gera þetta, því að ef slíkt ætti að gilda, þá mætti segja sem svo, að það skipti engu máli hvaða ákvörðun Verðlagsráð tæki, fiskverðið væri einfaldlega á frjálsum markaði. Hæstv. ráðh. hrakti ekkert af þeim útreikningum sem ég fór með hér áðan, þó að hann hefði orð um að hann hefði möguleika á því. Hann gat um uppbótina á línufiskinn. Mér var fullkunnugt um hana. En samanburðurinn sem ég gerði milli áranna 1973 og 1975, var miðaður við verð án þessarar uppbótar og þess vegna réttur. Þarna mundi koma örlítið önnur útkoma ef uppbótin á línufiskinn væri tekin með, en það breytir engu um eðli málsins. Ég vil einnig vekja athygli á því til að minna á hve kjör vestfirskra línusjómanna hafa versnað verulega, að jafnvel þó að greitt væri það verð fyrir steinbítsafla sem á að gilda frá 1. mars, þá er samt ekki um að ræða nema 50% hækkun í krónutölu frá því sem var fyrir tveim árum, úr kr. 12.45 og upp í kr. 18.60. Það er rétt í kringum 50%. En á sama tíma hefur framfærsluvísitalan hækkað um yfir 100%. Og þetta segir okkur hvað þessir sjómenn, sem línuveiðar á Vestfjörðum stunda, hafa orðið fyrir mikilli almennri kjaraskerðingu og hversu fráleitt það var, einmitt ekki síst af þeim ástæðum, að skerða kjörin enn frekar og það jafnhrikalega og gert var með ákvörðun um steinbítsverð í janúar og febrúar. Hæstv. ráðh. fór hér með tölur um það, hvað steinbítur hefði verið mikill hluti í afla í janúar og febrúar þetta og þetta árið á liðnum tíma. Ég ætla ekki að vefengja þær út af fyrir sig. Þetta er mjög breytilegt. En það er staðreynd, sem ég hygg að hvorki hæstv. ráðh. né aðrir, sem kynna sér málið, mótmæli, að nú í febrúarmánuði, þ.e. þessa daga sem eru að líða er steinbíturinn 80% af aflanum, fyllilega það. Því hefur ekki heldur verið hér mótmælt, og svo geta menn hugleitt hvað þarna sé að gerast varðandi kjör sjómanna og hafi verið að gerast og hvort uppsagnir þeirra frá störfum hafi ekki verið fyllilega á rökum reistar og reyndar eina eðlilega viðbragðið af þeirra hálfu sem hægt var að grípa til.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austf. kom af alkunnum drengskap inn í umr. og var að kenna mér ráð sem auðvitað reyndur maður, en ég aftur unglingur. En það var eitt sem hann sagði, blessaður höfðinginn, að það hefði ekki nokkur maður talað við sig um að það væri óheimilt að veiða steinbít, eða setja kvaðir á hver steinbitsafli mætti vera í einstakri veiðiferð. Það stendur hér í reglugerð: „Þá skal óheimilt á tímabilinu 1. nóv. til 15. mars að landa steinbít sem nemur meira en 5% af afla skips í hverri veiðiferð.“ Undir þetta skrifa Lúðvík Jósepsson og Þórður Ásgeirsson eigin hendi. Það má hver þm. sjá það sem vill hér á eftir, hvort ég hafi ekki farið með rétt mál. Nei, það hefur enginn talað við hann, hann vissi ekkert um það. Hann veit þá ekki, fyrrv. sjútvrh. undir hvað hann var að skrifa á meðan hana var sjútvrh. Þetta var skemmtilegt innlegg í málið, af því að hann var að reyna að ná sér niðri á mér, að ég ætti að stjórna Verðlagsráðinu á þann veg að það ætti ekki að hreyfa sig á einn eða annan hátt en eins og ráðh. vildi. Ég hef ekki lagt það í vana minn að vera á skrifstofu Verðlagsráðs fram á nætur. Ég hef rætt við oddamann, ég hef rætt við einstaka verðlagsráðsmenn um heildarniðurstöðu á fiskverði. Ég tel það miklu eðlilegri viðbrögð á allan hátt. Mín stefna var sú að hækka sem mest stærsta fiskinn og miðlungsfiskinn, ekki að verðlauna smáfiskinn, ekki að standa að því að auka smáfiskadrápið, eins og ég sagði áðan. Ég óskaði eftir því eindregið - og það veit ég að oddamaðurinn kannast við - og varaði hann eindregið við að fara eftir þessari reglugerð, sem sett var í þessum efnum, og hafa sama verð á vinnsluhæfum steinbít frá áramótum og út tímabilið. Hann var sjálfur inni á þessu og ég veit að hann er sá drengskaparmaður, að hann kemur til með að kannast við það hvenær sem er. Hins vegar setti ég það ekki á oddinn og sagði: Þú gerir engan hlut í Verðlagsráði nema þetta sé gert. Nú er nógu lengi búið að biða eftir fiskverðákvörðuninni. Hæstv. fyrrv. sjútvrh. kemur svo með að það hafi verið lögbrot hvað seint var ákvarðað fiskverð. Fyrst 8. janúar var fiskverðið ákvarðað á s.l. ári. Það er líka lögbrot. En það er ekki lögbrot þegar Lúðvík Jósepsson er annars vegar. En hvaða erfiðleikar voru þá að afgr. fiskverð. Þá var hægt að koma með fiskverðið fyrir áramót. En það er ólíku saman að jafna þeim ástæðum sem nú hafa legið til grundvallar við fiskverðsákvörðun. Ég held að hann ætti að temja sér að tala af meiri drengskap en hann gerir, þessi hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði, að það breytti engu um eðli málsins þó að uppbætur á línufisk og þar með steinbít hafi verið hækkaðar, það breytti engu þó að ríkið hækki sitt framlag um 50%, þó að það sé ekki há upphæð. Vitaskuld breytir það eðli málsins, að fiskkaupendur hækka um 15% sitt framlag og ríkið um 50%. Fyrrv. sjútvrh. hélt þessum tölum niðri við uppbætur á línufisk meðan hann var sjútvrh. Var hann að sýna vestfirðingum og öðrum, sem stunda línuútgerð, sérstakan vináttuvott með því að hafa engan áhuga á því? Ég ræddi við hann einslega um það hvað eftir annað, en hann hafði engan áhuga á þeim efnum. Ég vona að áhugamaðurinn Kjartan Ólafsson fyrir línuútgerð reyni að hafa áhrif á áhugaleysi Lúðvíks Jósepssonar í þessum efnum. Ég tek undir það, að ég sé ekki annað en að fiskverkunarstöðvar, sem taka við steinbít í febrúarmánuði, sem er vinnsluhæfur, geta borgað sama verðlag verður á steinbít 1. mars og út þessa vertíð. Hitt hef ég til athugunar, eins og ég sagði áðan, í sambandi við útflutningsgjaldið, að það er ekkert meira að breyta því hvað steinbít snertir heldur en því hefur þegar verið breytt hvað snertir karfa.

Karvel Pálmason Hv. forseti. Ég vil óska þess við hæstv. forseta að ég njóti sömu réttinda og hæstv. sjútvrh., að ég fái tvöfaldan tíma miðað við það sem hann hefur skammtað. Ég vil aðeins upplýsa það að hæstv. ráðh. þurfti ekki tvöfaldan tíma til þess að svara mínum fyrirspurnum, því að ég var ekki 5 mínútur með þær, þannig að ég óska eftir því að ég njóti sömu réttinda og hæstv. ráðh. og fái tvöfaldan tíma.  Ég spurði hann orðrétt og ég ætla að hafa það yfir aftur, þannig að hann geti heyrt það rétt, - ég spurði orðrétt í fyrsta lagi: „Var sjútvrh. ekki kunnugt um þá ákvörðun Verðlagsráðsins að lækka svo steinbítsverðið, áður en verðákvörðun var endanlega tekin?“ Var honum ekki kunnugt um það? Spurningin er ekki um það, hvort hann hefði staðfest það. Það er rangt hjá hæstv. ráðh. Í öðru lagi spurði ég: „Er sjútvrh. samþykkur þessari verðákvörðun.“ Og það er aðalatriðið. Hvað sem hann segir nú um það, að hann hafi ekki sett stólinn fyrir dyrnar hjá fulltrúa ríkisstj. í Verðlagsráði, yfirnefndinni, um hvað hann ætti að gera, þá verður þessi ákvörðun að skrifast hjá hæstv. ráðh. Hafi hann verið með önnur sjónarmið en þarna urðu ofan á, hefði hann að sjálfsögðu átt að beita sér fyrir því, að hið réttláta sjónarmið hans, sem hann hlýtur að hafa talið, yrði ofan á í verðlagningunni. Ég tel a.m.k. og ég hygg að allir vestfirskir sjómenn telji að ábyrgð á þessu beri hæstv. sjútvrh., og það er vissulega köld kveðja til vestfirskra sjómanna frá núv. hæstv. ráðh. Ég spurði í þriðja lagi: Ef svo er ekki, þ.e.a.s. ef ráðh. er ekki samþykkur þessari verðákvörðun, hyggst hann þá beita sér fyrir breytingu til leiðréttingar í rétta átt á verðákvörðuninni? Hann upplýsti hér áðan, að fiskvinnslustöðvar gætu að sjálfsögðu og hefðu samþ. að greiða hærra verð en Verðlagsráðið ákvarðaði. Út af fyrir sig er það rétt, þær geta það á hverjum tíma, ekki bara í þessu tilfelli, heldur öllum öðrum, ef þær vilja það og geta það. En mér hefur skilist að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert að undanförnu í sambandi við efnahagsmál og hina slæmu stöðu fiskvinnslustöðvanna og fiskvinnslunnar í landinu, hafi verið gerðar vegna slæmrar stöðu hennar, en ekki vegna þess að þær gætu greitt miklu meira en viðkomandi verðlagsyfirvöld ákvörðuðu. Það skýtur þá skökku við. Og hvað sem þessu líður, að fiskvinnslustöðvar geti eða ætli að greiða hærra verð en verðákvörðunin varð, þá er hér um hrein mistök að ræða. Ég tek undir það, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði: Þetta eru mistök, herfileg mistök, og þau verður að leiðrétta. Vestfirskir sjómenn una því ábyggilega ekki og kannske allra síst af hendi núv. hæstv. sjútvrh.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Það er greinilegt að hæstv. sjútvrh. er í mjög illu skapi og á erfitt með að ræða þessi mál, enda von þegar allt snýst svo á móti honum að jafnvel steinbíturinn á Vestfjörðum gerir uppreisn gegn honum og kemur til með að ganga í veiðarfærin á öfugum tíma við það sem hann hefur ætlast til. Ég hafði einmitt sagt, að ég efaðist ekkert um að það væri rétt, sem hæstv. ráðh. hefði sagt, að í þá reglugerð sem hann vitnaði til og ég hefði átt að gefa út hefði verið þetta ákvæði sem hana nefndi um steinbítsverð. Ég efast ekkert um það. Þetta sagði ég, svo að ég var ekki að rengja það sem hann sagði, síður en svo. Ég tók þetta fram. Það heyrði hæstv. ráðh. auðvitað ekki í öllum sínum ofsa. En ég sagði sem rétt er, að um það mál hefði aldrei verið rætt við mig sérstaklega, um ákvæði varðandi steinbítsveiðar á Vestfjörðum. Sú nefnd, sem hann vitnaði til, var sett til þess að setja reglur um möskvastærð og um stærð á fiski sem veiddur er. Ég kannast við að um það mál hafi verið rætt við mig. Ég hef hins vegar í fullum trúnaði við þá n., sem skipuð var mönnum úr mörgum hagsmunahópum, staðfest till. hennar og í þessum till. er þetta að finna. Ég vildi láta koma fram að það er ástæðulaust að ætla að kenna mér sérstaklega um þetta, því að það hefur aldrei verið rætt við mig sérstaklega. Enda kom það greinilega í ljós, eins og ég benti á, að hæstv. ráðh. hafði fjallað um þetta atriði og gert á því breytingar. Það er aðalatriðið, sem ég benti hér á, að ákvörðun fiskverðs að þessu sinni fer fram með mjög óvenjulegum hætti og kemur eftir á og er vitanlega ekki saman að líkja við það sem áður hefur átt sér stað. Af þeim ástæðum kemur þetta illa við menn. Og fyrst hæstv. ráðh. er á sama máli og sjómennirnir fyrir vestan, að það ætti að hafa hér annan hátt á, þá á hann að beita sér fyrir leiðréttingu í þessum efnum. Ég trúi því ekki að hann geti ekki fengið þá leiðréttingu fram hjá Verðlagsráði. Mér finnst það vera harla langsótt, þegar hann fer svo að hæla sér fyrir það að hann hafi hækkað línufisksbætur úr 40 aurum upp í 60 aura, um 20 aura á kg. Ætli hann viti hvað kg. er verðlagt núna og hvað 20 aurar eru lítill hluti. Það er æðilangsótt að fara að hæla sér af því að hafa hækkað línufisksverð um 20 aura.



Herra forseti. Ég hefi litlu við að bæta. Það, sem fram hefur komið, eru aðallega endurtekningar, eins og hjá hv. síðasta ræðumanni. Það er þó allmikill munur á að línubætur hækki um 50% eða viðkomandi ráðh. standi gersamlega eins og hundur á beini að vilja engu hreyfa, eins og hann gerði í tvö eða þrjú ár, hvernig sem var farið fram á það við hann og honum bent á að þessi veiðigrein væri að dragast saman. Þá hafði hann ekki hátt hérna, hana „stóri-hávaði úr Bolungarvík“, þegar hann var í flatsæng með Lúðvík Jósepssyni. Þá lét hann sér nægja að hafa sömu uppbætur á línufisk ár eftir ár. Þá var ekki áhuginn fyrir því. En hver er áhuginn? Hvað er á bak við það sem er hér að gerast. Það er fyrst og fremst að reyna koma eitthvað við bakið á mér af því að ég er þm. Vestf. Þetta er ákaflega stórbrotinn maður og virðulegur og þykir gaman að tala, og það væri auðvitað sjálfsagt að nota gamla ræðustólinn, sem var lagður hér af, og lofa þessum þm. að tala í honum einhvers staðar annars staðar en hérna, því að manninum þykir svo gaman að tala og hann heldur að hann sé algerlega ómissandi. Hann er búinn að fá svar við fsp. sínum, sem hann kom fram með í upphafi. Svo kemur hann og belgir sig upp og það heyrist alla leið til Bolungarvíkur,að hann hafi spurt þessarar spurningar, sem ég var búinn að svara, og hann vildi fá áð vita þetta og hitt, sem ég var búinn að svara. Þetta er að þykja vænt um sjálfan sig og vera hrifinn af sjálfum sér. Ég veit að það er ekkert á bak við það, það er enginn áhugi, því að hann veit að sjómenn koma til með að fá þetta verð fyrir steinbít sem er vinnsluhæfur. Það er búið að fallast á það, ég er búinn að taka það fram. Fiskvinnslustöðvarnar geta greitt þetta eftir gengisbreytinguna sem Karvel Pálmason var á móti og öllum umbótum til þess að hækka fiskverð. Þetta liggur alveg hreint fyrir. Ef við breytum útflutningsgjöldum á þann hátt, sem ég er að hugsa um, þá held ég að komi ekki til með að standa neitt á því að fiskvinnslustöðvarnar almennt greiði það verð fyrir fisk sem er vinnsluhæfur eftir 1. mars eins og áður. En svo má þessi hv. þm. halda áfram að skemmta sjálfum sér og sínu innræti fyrir mér.



Virðulegi forseti. Ég tel að að það sé nauðsynlegt að ég fái að segja hér örfá orð vegna einmitt þess illskukasts sem hæstv. sjútvrh. er vissulega kominn i. Ég tel að ég sé borinn sökum þegar það er sagt, að ég noti þetta tækifæri til að koma í bakið á hæstv. ráðh. En það þurfti ekki mig til að koma í bakið á honum og það er ekki gert vegna þess. Hann hefur líklega ekki heyrt raddir vestfirskra sjómanna núna alls staðar að á Vestfjörðum. Það hefur aldrei gerst fyrr, að ég man eftir og hef ég fylgst með málum sjómanna á Vestfjörðum í langan tíma, að hver og einn einasti sjómaður á línubátum hafi sagt upp starfi vegna aðgerða ríkisvaldsins og þar skuli vera í fararbroddi 1. þm. Vestf. Það er það hlálegasta.

Varstu ekki að kynda undir?

Var ástæða til þess?

Ertu ekki alltaf að því?

Hæstv. ráðh. sagði að línuuppbót hefði staðið í stað í tíð vinstri stjórnarinnar. Þetta er rangt. Hún var hækkuð, en hún stóð í stað í tvö ár í tíð víðreisnar. Tvö næstsíðustu ár viðreisnarstjórnarinnar stóð hún í stað, en hún var hækkuð á árinu 1972, í tíð vinstri stjórnarinnar, þannig að þetta er rangt líka. Ég fullvissa hæstv. ráðh. um það, að ég er ekki að koma í bakið á honum. Hér eru aðeins fluttar inn á Alþ. þær háværu kröfur vestfirskra sjómanna sem hann veit sjálfur að hafa verið uppi undanfarna daga og geta leitt til þess að vestfirski bátaflotinn stöðvist, og það er vegna aðgerða ríkisvaldsins sem þessi hæstv. ráðh. ber kannske höfuðábyrgð á í þessum efnum.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Þetta fyrirferðarlitla mál, sem hér liggur enn fyrir, hefur vakið umr. sem að umfangi eru í öfugu hlutfalli við lengd frv. Ástæðan liggur í augum uppi. Hún er sú, að menn gera sér ljóst hversu miklu skiptir um þá dagskrárstefnu, sem rekin er í Ríkisútvarpinu, og þær aðstæður, sem yfirstjórn dagskrárinnar, útvarpsráð, býr við í starfi sínu. Það var einróma Alþ. sem samþ. núgildandi skipan um aukið sjálfstæði Ríkisútvarps og endanlegt úrskurðarvald útvarpsráðs um dagskrárefni. Fastákveðið kjörtímabil útvarpsráðs var talið ómissandi þáttur í þessari stefnumótun. Tilefni þess, að útvarpslögunum var breytt á þennan hátt fer ekki heldur milli mála. Það var almenn dánægja sem ríkti um áberandi dæmi þess að tilteknum skoðunum og mönnum var með íhlutun stjórnvalda bægt frá því að koma fram í útvarpi og sjónvarpi. Nú rökstyðja flestir stuðningsmenn frv., sem til máls hafa tekið, afstöðu sina með því, að núv. útvarpsráð hafi brugðist óhlutdrægnisskyldu sinni, að vísu ekki með því að útiloka skoðanir, heldur með því að gera skoðunum, sem þessum hv. þm. gest ekki að ótilhlýðilega hátt undir höfði. Um meðalhófið í gæslu óhlutdrægni má að sjálfsögðu lengi deila. En sé grannt skoðað er óánægja með hlutföll í útvarpsefni af þessu tagi engin ástæða til að raska reglu um kjörtímabil útvarpsráðs. Breyting og leiðrétting, ef menn vilja kalla það svo, fæst með því að kosið verður nýtt útvarpsráð að liðnu kjörtímabili þess sem frá fer. Menn ættu við yfirvegun að geta gert sér grein fyrir því, að með afnámi fasts kjörtímabils eru störf útvarpsráðs ekki einungis torvelduð með því að baka því sífellda óvissu um starfstíma, heldur er einnig útvarpsráð gert ósjálfstæðara gagnvart öllum breyt. á stjórnmálahlutföllum á Alþ. Föst skipan á kjörtímabili útvarpsráðs getur ekki, þegar til lengdar lætur, orðið einni né neinni stjórnmálastefnu eða stjórnmálaflokki í bag, því að hið eina, sem ég býst við að við getum öll orðið sammála um að sé öldungis víst og fyrirsjáanlegt í íslenskum stjórnmálum, er að kjósendur muni hér eftir sem hingað til veita flokkum og stefnum brautargengi á víxl eftir því sem þeim tekst að ávinna sér tiltrú eða fyrirgera henni. Flutningur þessa frv. er því skaðlegur samfelldum og skipulegum vinnubrögðum við dagskrárgerð Ríkisútvarpsins og ber að mínum dómi vott um bráðræði sem á sér ekki gilda ástæðu. Það eru ekki traustvekjandi vinnubrögð að hrinda skipun, sem Alþ. hefur sett einróma að vandlega athuguðu máli, í því einu skyni að veita nýjum þingmeirihluta tækifæri til að breyta skipan útvarpsráðs einu missiri fyrr en til slíks kæmi hvort eð er að óbreyttum lögum. Ég hef fyrr vakið athygli hv. d. á því, að hæstv. menntmrh. vill með engu móti gangast við röksemdafærslu og málflutningi áköfustu stuðningsmanna frv. sem hann flytur. Hæstv. ráðh. kveðst einungis hafa skipt um skoðun frá því 1971, þegar hann greiddi núgildandi skipan atkv. Frv. sé af sinni hálfu á engan hátt beint gegn meiri hluta núv. útvarpsráðs né verkum hans. Nú er mér spurn: Finnst hæstv. ráðh. að það sé viðunandi, að þetta mál hans verði afgreitt hér á Alþ. á forsendum sem hann fyrir sitt leyti hefur lýst yfir að hann telji falskar? Geri hæstv. ráðh. þetta, ómerkir hann í rauninni allan málflutning sjálfs sín í þessu máli. Ég sé í rauninni ekki, að hæstv. ráðh. eigi annað ráð, ef hann vill láta taka alvarlega að fyrir honum vaki skipulagsbreyt. um kjörtímabil útvarpsráðs hrein og skær, alls ekkert annað en það að taka frv. aftur á þessu þingi, en flytja það á ný að hausti þegar hvort eð er ber að kjósa nýtt útvarpsráð. Þá á Alþ. þess kost að fjalla um skipulagsbreyt. eina án þess að henni blandist þau persónulegu og flokkspólitísku sjónarmið sem vaðið hafa uppi í þessum umr., en hæstv. ráðh. kveðst vilja vísa frá sér af þvílíkum ákafa, að helst minnir á afneitunina frægu í helgri bók: „Vík frá mér, Satan“. En til þess að afneitun hafi gildi, jafnt í sáluhjálparefnum og í stjórnmálum þarf að sjást að henni fylgi kraftur. Þegar frelsarinn ávarpaði höfðingja myrkranna hrapaði skrattinn fram af musterisburstinni í Jerúsalem og sá í iljar honum, þar sem hann steyptist í undirdjúpin. Þótt fúslega skuli viðurkennt að hér sé ólíku saman jafnað, hef ég bent hæstv. ráðh. á úrræði sem honum dugir til að sýna að hugur fylgir máli varðandi frv. sem hér er til umr. Því skora ég á hæstv. menntmrh. að reka af sér allt slyðruorð um að afneitun hans sé kraftlaus með því að taka margumrætt frv. aftur þangað til Alþ. getur um það fjallað án þess að í meðferð þingsins blandist nokkuð annað en sú breyt. á kjörtímabili útvarpsráðs, sem hæstv. ráðh. segir sitt eina og hreina markmið með flutningi málsins.

Frsm. (Ellert B Schram): Hæstvirti forseti. Allshn. Nd. hefur haft þetta frv. til meðferðar og sent það til umsagnar nokkurra aðila, einkum þó sértrúarsafnaða, sem starfandi eru hér á landi. Það er skemmst frá því að segja, að umsagnir hafa ekki borist utan ein eða tvær og þær hafa verið á þá leið, að þeir aðilar væru meðmæltir samþykkt þessa frv. eins og það lægi fyrir. Óþarfi er að rekja efni þessa frv. ítarlega, það hefur verið gert í framsögu hæstv. kirkjumrh. Það kom fram, eins og reyndar í grg. frv., að löggjöf um þessi efni, um söfnuði utan þjóðkirkjumanna, væri ófullnægjandi og væri tímabært að setja skýrari reglur þar að lútandi. Einkum hefur það ýtt á eftir þessu máli að nokkrar umr. hafa verið um stöðu utankirkjumanna í þjóðfélaginu á undanförnum missirum og sýnst sitt hverjum. N. hefur komist að þeirri niðurstöðu að mæla með samþykkt frv., en Kjartan Ólafsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Tilgangurinn með flutningi frv. á þskj. 284 er, eins og ég tel það beri með sér, tvíþættur. Annars vegar miðar frv. að því, að það fjármagn - það mikla fjármagn vil ég segja, sem ríki og ríkisstofnanir verja til útgáfustarfsemi, nýtist sem best og þar sé allrar hagsýni gætt. Hins vegar og ekki siður er ætlunin með flutningi þessa frv. að stuðla að því, að sú fjölþætta upplýsingastarfsemi, sem ríki og ríkisstofnanir hljóta að reka með útgáfu hvers kyns rita sem þau standa að sé sem tiltækust öllum almenningi sem á þessum upplýsingum þarf að halda. Eins og í grg. kemur fram er það æði-almenn reynsla þeirra, sem einhverra hluta vegna þurfa að afla sér upplýsinga úr opinberum plöggum, að það er bæði tafsamt og torvelt að tina slík upplýsingarit saman, oft á mjög mismunandi stöðum. Á það við um slík höfuðgögn í starfsemi ríkisins sem til að mynda lög, sem sett hafa verið, og reglugerðir svo og hvers konar skýrslugerð sem ríkisstofnanir hafa með höndum. Nú er sá háttur á, að hver ríkisstofnun eða rn. sér um sig, um útgáfu er varðar þau mál, sem þar er um fjallað. Ég er ekki í neinum vafa um að til þess er varið miklu fé og miklum starfskröftum þegar allt er talið, en heildarupplýsingar um það er hvergi að fá. Það er því að mínum dómi og meðflutningsmanns míns tvímælalaust mikil vinnuhagræðing fyrir ríkið að komið yrði á einni stofnun, sem hefði yfirsýn yfir þessa útgáfustarfsemi í heild og annaðist enn fremur sjálf útgáfustarfsemi eftir því sem hagkvæmt þætti að fela slíkri miðstöð. Ég held að ekki þurfi að lýsa fyrir hv. þm. vinnusparnaði og hagræði fyrir þá, sem upplýsinga þurfa að afla, að geta gengið að þeim á einum stað frekar en þurfa að leita milli margra rn., stofnana og skrifstofa til þess að afla sér þeirra gagna sem þörf er á hverju sinni. Í 1. gr. er kveðið á um nafn þessarar fyrirhuguðu stofnunar, hún skuli heita Ríkisforlag, og er slíkt auðvitað ekkert höfuðatriði. En höfuðatriði frv. felst í 2. gr. um að ríkisforlag þetta skuli hafa annars vegar yfirsýn yfir útgáfu allra rita, gagna, bóka, blaða og bæklinga ort annars prentaðs máls, er fram fer í upplýsingaskyni á vegum ríkisins og stofnana þess, og hafa jafnan þetta efni til sölu og dreifingar á einum stað. Hins vegar er gert ráð fyrir að forlag þetta annist sjálft útgáfu rita á vegum rn. og ríkisstofnana, eftir því sem starfssvið og starfshættir stofnunarinnar verða nánar ákvarðaðir í reglugerð. Okkur flm. þykir það allt of viðurhlutamikið að ganga út frá því sem gefnu, að það sé sjálfsagt að fela einni stofnun alla þessa útgáfustarfsemi á ríkisins vegum. Það teljum við að verði best ákvarðað með reglugerð eftir nánari athugun. Þá er einnig í 2. gr. gert ráð fyrir því, að Ríkisforlagið leiti samráðs við landssamtök, sem helst eiga hlut að máli, um upplagsstærð þeirra rita, svo sem laga og reglugerða, sem sérstaklega varða málefni meðlima þeirra. Þetta teljum við að sé nauðsynlegt að taka fram, því að það mun allalgeng reynsla, að þegar leitað er eftir tilteknum gögnum, meira að segja lögum og reglugerðum, þá reynist upplag þrotið og þessi nauðsynlegu gögn jafnvel ekki fáanleg langtímum saman. En ég vek sérstaklega athygli á orðalaginu í 2. gr., að það, sem lagt er til að Ríkisforlagið sjái um, varðar þau rit ein sem ríki og ríkisstofnanir gefa út í upplýsingaskyni. Í grg. er tekið fram, að ekki sé ætlast til að þessi nýja stofnun seilist inn á verksvið þeirra ríkisforlaga sem fyrir eru og hafa með höndum afmarkaða útgáfu, annaðhvort til skólanota eða fyrir almennan markað, eða hin sérhæfða fræðiritaútgáfa sem t.d. fer fram í Stofnun Árna Magnússonar. Í 3. gr. er ákvæði um að við stofnun þessa Ríkisforlags skuli hagnýta starfskrafta þeirra er þegar vinna við útgáfustörf á ríkisins vegum, þannig að sparnaður og vinnuhagræðing náist. Í 4. gr. er gert ráð fyrir að Ríkisforlag heyri undir félmrn. Þessi till. byggist á því, að sú upplýsingaskylda og sú upplýsingamiðlun, sem fram fer á vegum ríkisins, beinist líklega ekki að neinum stærra hópi en til sveitarstjórnarmanna og þeirra sem fjalla um margvísleg sveitarstjórnarmál. Því er ákvæðið um að félmrn. skuli hafa yfirstjórn Ríkisforlags. Ég skal viðurkenna, að þetta er ekki sjálfgefið. T.a.m. kunna menn að benda á, að dómsmrn. sér um útgáfu Stjórnartíðinda, Lagasafns og Lögbirtingablaðs. Vissulega mætti því færa rök að því, að Ríkisforlag ætti þar e.t.v. heima. En þetta er atriði sem ég tel eðlilegt að athugað verði í n. Ákvæðin í 5. gr. eiga að dómi okkar flm. að tryggja það, að stofnun Ríkisforlags verði a.m.k. ekki til þess að auka ríkisútgjöld og jafnvel til þess að draga úr þeim. Við teljum að útgáfan og útgáfuþörfin verði nokkuð jöfn, hvort sem þetta Ríkisforlag starfar eða ekki, hvort sem það verður stofnað eða hver ríkisstofnun og rn. baukar í sínu horni við útgáfu og dreifingu rita og ritlinga. Það mun hafa verið nokkuð almenn regla og vera enn, að ríkisstofnanir útbýti ókeypis þeim ritum sem þær gefa út beinlínis í upplýsingaskyni. Okkur flm. finnst rétt, að Ríkisforlag taki eðlilegt og hæfilegt gjald fyrir þessa þjónustu, sem nægi til þess að mæta kostnaði bæði við útgáfu og við þá dreifingu sem ætti sér stað á vegum Ríkisforlags. Þó er í 2. málsl. þessarar gr. gert ráð fyrir því, að áfram geti haldið ókeypis dreifing þeirra gagna, sem þykja varða hagsmuni svo mikils fjölda þegnanna eða svo samfellds hóps að viðkomandi ráðh. þyki sjálfgefið að dreifa þeim ókeypis. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta frv., herra forseti, en leyfi mér að leggja til að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2 umr. og hv. félmn.



Herra forseti. 1. flm. þessa frv. er Jón Baldvin Hannibalsson. Þar eð hann hefur vikið af þingi mun ég sem meðflm. hans fylgja málinu úr hlaði. Frv. fjallar um tvær breyt. á l. um stéttarfélög og vinnudeilur. Þessi löggjöf, sem er hin mikilsverðasta, er nú senn 40 ára gömul. Hún hefur stórfellda þýðingu vegna þess að á henni byggist kjarabarátta hinna vinnandi stétta í landinu, en framvinda þeirrar kjarabaráttu hefur að sjálfsögðu veigamikil áhrif á efnahag landsins. Enda þótt lögin séu tekin að eldast, er ekki svo að skort hafi hugmyndir um breyt. á þeim en þessi lög eru a.m.k. verkalýðshreyfingunni ákaflega viðkvæm, og hefur ávallt farið svo að hugmyndir um breytingar hafa runnið út í sandinn. Að þessu sinni er þó ekki gerð till. um að breyta neinum af hinum veigameiri atriðum sem snerta vinnudeilur, verkföll eða annað slíkt, sem mest hefur verið um deilt, heldur er aðeins gert ráð fyrir tveim breyt. er varða stöðu trúnaðarmanna á vinnustöðum. Á síðari árum hefur í mjög vaxandi mæli verið talað um efnahagslegt lýðræði, og hefur þar verið átt við að vinnandi fólk ætti að fá aukna hlutdeild í stjórn þeirra fyrirtækja sem það starfar hjá og aukin áhrif á það hvernig vinnustaðir og vinnutilhögun eru. Þá komu fram um þetta margar till. hér á Alþ., og í nágrannalöndum okkar hafa verið stigin allstór skref í áttina til þessa atvinnulýðræðis. Þegar það mál er nánar athugað kemur í ljós, að atvinnulýðræði byggist að verulegu leyti á því, að fyrir hendi sé vel þróað kerfi trúnaðarmanna á öllum helstu vinnustöðum. Reynslan er sú í nágrannalöndum, að slíkt trúnaðarmannakerfi er ekki aðeins uppistaða verkalýðshreyfingarinnar, heldur líka nauðsynlegt grundvallaratriði áður en hægt er að gera atvinnulýðræði í einu eða öðru formi að veruleika. Trúnaðarmannakerfið er að ýmsu leyti skóli og uppeldismiðstöð fyrir vinnandi fólk. Þeir, sem taka að sér störf trúnaðarmanna, hljóta margvíslega þjálfun. Þeir kynnast vinnustöðunum, fyrirtækjunum, svo og samverkafólki sínu, óskum þess og kröfum, betur en aðrir. Úr þessum hóp hafa oft komið menn sem reynast efni í forustumenn fyrir samtökum launastéttanna. Störf trúnaðarmannanna eru því ekki aðeins mikilvæg fyrir vinnustaðina sjálfa, fyrir atvinnurekendur, sem hafa megináhuga á því að vinnan gangi snurðulítið, og síðast, en ekki síst fyrir vinnandi fólk sjálft, sem þarf að eiga einhverjar opnar leiðir til þess að koma á framfæri óskum sínum og umkvörtunum ef einhverjar eru. Ef lítið er á þetta tvennt, hvaða þýðingu trúnaðarmannakerfið hefur fyrir verkalýðshreyfinguna og það er þjóðarnauðsyn að verkalýðshreyfing öðlist hæfa og góða forustumenn og einnig hvaða þýðingu trúnaðarmannakerfið hefur í sambandi við hugsanlega uppbyggingu á atvinnulýðræði, þá er eðlilegt að í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur séu skýr og ítarleg ákvæði um þetta atriði. Það frv., sem hér er til umr., gerir ráð fyrir því að ákvæðunum um trúnaðarmannakerfið verði breytt, þau gerð ítarlegri og fullkomnari, en verði ekki eins almenns eðlis og eins lauslega orðuð og þau eru í 10. gr. hinna tæplega fertugu laga. Mál þetta hefur verið rætt nú undanfarið innan verkalýðshreyfingarinnar í fræðsluhópum og á fundum og hafa þar mjög almennt komið fram skoðanir í þá átt, að nauðsynlegt sé að byggja upp sterkari kerfi trúnaðarmanna á vinnustöðum en hér hafa verið til þessa. Er þá ekkert eðlilegra en að löggjöfin komi þar á undan og mæli svo fyrir sem nauðsynlegt verður talið til þess að trúnaðarmannakerfin geti farið batnandi og eins fljótt og unnt er uppfyllt þau skilyrði, sem nauðsynleg eru. Herra forseti. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta frv. á þessu stigi, en legg til að því verði að lokinni umr. vísað til 2 umr. og hv. félmn.