Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að gera nokkrar athugasemdir við þetta frv. áður en það fer til 2. umr. Frv. var fram borið í fyrra í Ed. og aftur nú að tilhlutun landbrh., eins og segir í grg., sem fylgir því, og ber það með sér, hvers vegna það er fram komið. Þar segir m. a.: „Lög nr. 58 30. nóv. 1914 eru orðin nokkuð ófullnægjandi, einkum eftir að numin hafa verið úr gildi hin eldri sérstöku ákvæði um útrýmingu fjárkláðans með lögum nr. 90 3. maí 1935, sem gera ráð fyrir útrýmingaráðstöfunum í stórum stíl, sem hinsvegar hefir ekki reynzt fært að framkvæma vegna ýmislegra kvilla og faraldurs í sauðfé landsmanna“. - Ennfremur er tekið fram, að nauðsynlegt sé að skylda „sauðfjáreigendur til að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að halda fjárkláðanum í skefjum og reyna að útrýma honum, þar sem hans verður vart.“ Loks er gert ráð fyrir, að ef þrifabaðanir yrðu rækilega framkvæmdar, mundi aldrei þurfa „að koma til allsherjarútrýmingarböðunar, sem mundi kosta mikið fé og þó reynast hæpið, að kæmi að fullum notum“. Ég get fyrir mitt leyti fallizt á þessi rök, það sem þau ná. Það er t. d. nauðsynlegt að skylda menn til að halda fjárkláðanum í skefjum. Og bezt get ég trúað, að það sé hægt með þrifaböðunum, og jafnvel svo að það gangi útrýmingu næst. Ég álít, að það svari kostnaði fremur en að leggja í útrýmingarböðun með þeim tækjum og aðferðum, sem það mundi útheimta. Einmitt af því, að útrýmingarböðun verður að vera tvíböðun, hefir ekki reynzt fært að framkvæma lagaákvæði um hana vegna ýmissa kvilla í sauðfé. Hver er þá munurinn á einböðun og tvíböðun? Tvíböðun er framkvæmd til öryggis, til þess að uppræta maurana, svo að ekki náist einungis til þeirra, sem lifa undir kláðahrúðrinu, heldur líka til eggjanna. Einböðun nægir hinsvegar ekki til að vinna bug á eggjunum. Nú á að skylda menn til einböðunar undantekningarlaust, en leysa undan tvíböðun. - En ég er þeirrar skoðunar, að sjúkt fé - sérstaklega það, sem haldið er þeim faraldri, sem nú gengur viða um byggðir landsins - sé ekki vogandi að leggja undir böðun. Ég er bræddur um, að einböðun hafi líkar verkanir og tvíböðun á sársjúkt fé. Mér finnst því, að hér þurfi eins og ástatt er um heilbrigði sauðfjárins viða, að setja heimildarákvæði fyrir landbrh., sem leyfi aðrar öruggar eyðingaraðgerðir á óþrifum sauðfjárins. Ég vil í þessu sambandi benda á, að til eru meðul, sem eru saklaus, en þó nokkuð örugg, sem geta komið í staðinn fyrir böðun, þar sem svona stendur á. Þarf þar ekki annað en að benda á smyrsli, t. d. smyrsli, sem ég hefi notað einkum við svín, því að það er talið forkastanlegt að nota baðlyf á svín. Þetta hefir gefizt ágætlega, og ég veit, að í öðrum löndum er þetta notað á sauðfé. Sú aðferð, sem talin er bezt, er brennisteinsgaslækning (SO2), en ég geri ráð fyrir, að þótt hún sé talin öruggasta aðferðin, muni það taka tíma að koma henni á, vegna þess að hún er nokkuð dýr og þarf margbrotin áhöld við hana, en það er leið, sem örugglega má nota, bæði fyrir sjúkt fé og eins það, sem er heilbrigt af öðru en óþrifum. Þetta er það, sem ég set aðallega út á frv. og ég held, að verði ekki komizt hjá að breyta, en svo eru ýms smærri atriði, sem kunna að vera álitamál, eins og t. d. tímatakmarkið fyrir því, hvenær böðun eigi að fara fram. Í frv. er það sett frá 1. nóv. til 15. jan. Ég er í efa um, að allir telji þetta þann heppilegasta tíma. 1. nóv. er efalaust bezti tími um það, hvenær böðun skuli hefjast, en að láta hana ganga svona langt fram á fengitímann, held ég að sé varhugavert. Ég held líka, að þrifaböðun gæti farið fram á 6 vikna tíma, ef góður vilji er til þess, og mætti því tíminn vera ákveðinn 1. nóv. til 15. des. Orðalag 1. gr. sýnist mér óviðkunnanlegt, þar sem stendur: „Þrifaböðun skal árlega fara fram á öllu sauðfé á landinu á tímabilinu frá 1. nóvember. til 15. janúar“. Þessar forsetningar eru þarna óviðkunnanlega margar saman, en þessi grein er alveg eins og í l. frá 1914, og mætti laga þetta og færa til betra máls. Þá finnst mér vanta í þetta frv. mikilvægt atriði, sem er í l. frá 1914, en það er ákvæðið um, hvaða baðlyf skuli nota. Þetta er mikilvægt atriði. Nú mun ekki vera um margar tegundir að ræða, sem menn nota. Aðallega er það Barratts- og Coopers-baðiyf. Barratts-baðlyf er mikið notað, en sumir vilja þó fá Coopers-baðlyf með. Í 3. gr. l. frá 1914 er stjórnarráðinu gefið vald til að ákveða í samráði við dýralækni, hvaða baðlyf skuli notuð. Þetta álít ég alveg rétt. Þess vegna finnst mér það vöntun, að þessu skuli vera sleppt í frv. Í 4. gr. frv. er svo fyrir mælt, að hreppsnefndir skuli skipa eftirlitsmenn, en í niðurlagsmálsgr. sömu gr. er talað um eftirlitsmenn þá, sem ræðir um í l. frá 1935 og eiga að hafa hér um bil sama starf. Mér finnst heppilegast og eðlilegast, að sömu mennirnir hafi þetta hvorttveggja með höndum og full ástæða til að ætla, að hvorir fyrir sig væru vel til þess fallnir að annast þetta starf allt, og því óþarfi að hafa tvennskonar eftirlitsmenn. Í 4. gr. er nýmæli, sem ég held, að sé til bóta, en það er sú tilkynningarskylda, sem eftirlitsmönnum er lögð á herðar, þegar grunsöm tilfelli eru á ferðinni. Þetta álít ég mjög til bóta. Ég hefi þá með þessum fáu orðum reynt að lýsa kostum og löstum þessa frv. Ég óska, að n. taki frv. til athugunar og íhugi einnig þessi ummæli mín, annars neyðist ég til að koma fram með brtt. á öðru stigi málsins.

*Einar Olgeirsson: Það er, eins og öllum þm. er kunnugt, ákveðið í hinum upprunalegu lögum um tóbakseinkasöluna, að tekjur af henni skuli renna til verkamannabústaða og byggingar- og landnámssjóðs. Nú um nokkur ár hefir þetta ákvæði verið burt numið með bráðabirgðabreyt. nokkurra laga, eins og enn á að gera samkv. 3. lið 1. gr. þessa frv. Ég hefi borið hér fram brtt. um, að sá liður falli burt, og við það fengju ákvæðin í einkasölulögunum gildi sitt. Ég álít það mjög slæmt, ef lögin fá ekki að halda gildi sínu. Lögin um verkamannabústaði eru ein þau beztu og merkustu lög, sem Alþingi hefir sett. Það er ákaflega óheppileg aðferð fyrir ríkið að ná inn tekjum með því að svipta hinar vinnandi stéttir þeim rétti, sem löggjafarþing þjóðarinnar er búið að veita þeim. Það er bezt fyrir ríkið að varðveita þá hugmynd hjá alþýðu, að sá réttur, sem þannig er fenginn, standi nokkuð stöðugur. Fólkið þarf að finna til öryggis um það, að ekki verði strax farið að breyta til ills því, sem með mikilli og örðugri baráttu hefir komizt í gegn. Þetta hefir samt komið fyrir nokkuð oft. Það má minna á lögin um greiðslu verkakaups í peningum, lög, sem eru búin að standa í meira en þrjátíu ár, án þess að sérlega vel hafi gengið að fá þau framkvæmd. Um leið og ég legg fram þessa brtt., sem mun þýða 600 þús. kr. tekjumissi fyrir ríkissjóð, vil ég lýsa yfir því, að ég mun bera fram frv. um tekjuöflun í ríkissjóð í þess stað: Í fyrsta lagi um stóríbúða- og háleiguskatt, - það er betra en að svipta alþýðu styrk til húsabóta. - Ef þessi brtt. verður samþ., legg ég til, að hinn nýi skattur, sem ég nefndi, renni í ríkissjóð, en renni til verkamannabústaða, ef hún verður felld. Ennfremur mun ég bera fram tillögur viðvíkjandi tekju- og eignarskatti og um skatt á „lúxus“-bifreiðar. Ég álít það þess vegna langheppilegast að hætta þessari venju síðustu ára, að afla ríkissjóði tekna með bráðabirgðabreyt. laga, slíkum sem þessari, og framfylgja heldur þeim lagaákvæðum, sem miða að því að auka atvinnu í landinu.

*Héðinn Valdimarsson: Þessar tekjur, sem verkamannabústöðunum eru ætlaðar frá tóbakseinkasölunni, nema eitthvað 100 þús. kr. á ári, minnir mig. Ákvæðið í l. er fyrst fengið fyrir tilbeina Alþfl. Og í sjálfu sér hefði flokkurinn vissulega viljað halda þessum tekjum óskertum handa verkamannabústöðunum. En þegar þessi bráðabirgðabreyt. laganna hefir verið samþ. á undanförnum þingum, þá er það ekki af því, að okkur fulltrúum hans hafi verið það ljúft. Það hefir verið gert í sambandi við afgreiðslu fjárl. og mjög margra annara mála, sem þurfi hefir að semja um hér á Alþingi. Nú hafa engir slíkir samningar verið gerðir hér enn af hálfu Alþfl., og því mun hann ekki telja sig bundinn við að framlengja þessar bráðabirgðabreyt., sem felast í frv. - Ég vil geta þess, að tryggt hefir verið, að ekki minnkuðu byggingar í landinu við þessa breytingu. Ríkisstj. hefir tryggt það, að lán fengjust í staðinn til þeirra framkvæmda. Eins yrði nú að sjá fyrir því, að ekki minnki atvinna fyrir þessa bráðabirgðabreyting. Ég skal viðurkenna, að það er óþægilegt að þurfa að fresta framkvæmd laga á þennan hátt. Þetta sama mætti í rauninni segja um ýmsar fleiri breyt. í þessu frv. Það er á engan hátt æskilegt að hafa mörg lög, sem frestað er framkvæmdum á frá ári til árs. Þá væri auðvitað betra að hafa annað skipulag á tekjuöflun og sparnaðaraðferðum. Ég hefði óskað, að þessi brtt. hefði ekki þurft að koma til fullnaðarafgreiðslu að sinni. Ég geri ráð fyrir, að málið verði aftur tekið fyrir í Ed., og greiði ekki atkv.



Ég skal ekki tala langt mál um þetta frv. Eins og grg. ber með sér, er frv. flutt að tilhlutun hæstv. landbrh., sem hafði látið undirbúa það áður en síðasta þing kom saman. Lá frv. fyrir því þingi, en náði ekki afgreiðslu. Er það því flutt aftur eftir tilmælum hæstv. ráðh. Frv. er borið fram í þeim tilgangi, að setja l. um húsmæðrafræðslu á svipaðan hátt og nú er og hefir verið lengi um bændafræðslu hér. Hér er miðað við húsmæðrafræðslu í sveitum, og að því leyti er þetta hliðstætt við bændafræðsluna. Það er nú svo, að þótt á síðari árum hafi risið upp nokkrir húsmæðraskólar, þá hefir engin löggjöf verið til um þá og engar fastar reglur til að fara eftir um fjárveitingar til þeirra. Þessu frv. er ætlað að bæta úr slíku, svo að framvegis verði kerfisbundið skipulag á þeim. Fyrri kaflinn fjallar um þá húsmæðraskóla í sveitum, sem nú eru starfandi, og gerir einnig ráð fyrir, að komið verði upp skóla í Reykholti í Borgarfirði, er verði undir þessum l. Siðari kaflinn er um húsmæðrakennaraskóla, sem gert er ráð fyrir, að verði á Laugarvatni. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri. Vil ég leyfa mér að mælast til, að hv. d. samþ. frv. til 2. umr., og geri ég það að till. minni, að því verði vísað til landbn. Gæti verið athugamál að visa því til menntmn., en það er borið fram sem húsmæðrafræðsla fyrir sveitirnar, og legg ég því til, að það fari til landbn., en geri það þó ekki að neinu kappsmáli.

Flm. (Gísli Guðmundsson) : Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, en varð þá ekki útrætt og er því flutt nú á ný. l. um byggingarsamvinnufélög eru frá 1932, en síðar hafa verið gerðar á þeim lítilsháttar breyt., en þetta frv. er flutt sem frv. til nýrra byggingarsamvinnul., af því að eðlilegast þótti, að l. um byggingarsamvinnufélög yrðu öll felld saman í eina heild. Skal ég nú stuttlega gera grein fyrir þeim aðalbreyt., sem í þessu frv. felast. Aðalbreyt. er í því fólgin að gera ráð fyrir, að í hverju bæjarfélagi sé aðeins eitt félag. Það getur naumast verið vafamál, að á ýmsan hátt er heppilegast fyrir þessa starfsemi, að aðeins eitt félag sé á hverjum stað, því að reynslan mun vera sú, að upp rísa fleiri smáfélög, sem byggja aðallega fyrir þá, sem upphaflega hafa stofnað þau. Með þessum hætti eru minni líkur til, að félögin hafi starfsfé heldur en ef um eitt allsherjarfélag er að ræða, auk þess sem óviðkunnanlegt er, að ríkisábyrgð, sem l. gera ráð fyrir, að félögin hafi, sé veitt svo mörgum aðiljum heldur en að veita hana einu félagi. Hinsvegar verður að sjá svo um, að þeir, sem verið hafa í félagi, verði ekki fyrir órétti vegna þessarar breyt. Því er svo ákveðið í frv., að þeir, sem gengið hafa í byggingarfélag, eigi rétt á að ganga inn í það allsherjarfélag, sem verður á hverjum stað, og koma inn í það í sömu röð og þeir hafa komið inn í sitt eigið félag. Í sambandi við þetta er svo önnur breyt. í frv., þar sem gert er ráð fyrir að innan félagsins megi stofna sérdeildir, sem hver í sinu lagi taki lán til sinnar starfsemi, og sú samábyrgð, sem l. gera ráð fyrir, nái aðeins til hverrar deildar fyrir sig. Þá er lagt til, að stofnsjóðsgjaldið verði fellt niður. Verður ekki séð. að nein þörf sé á þessu gjaldi, þar sem ekki er um neinn sameiginlegan rekstrarkostnað að ræða, heldur ber hver húseigandi kostnað af viðhaldi síns húss. Þetta eru aðalbreyt., sem frv. gerir ráð fyrir á núgildandi l. um þetta efni. Ég varð ekki var við á þingi í fyrra, að fram kæmu nein andmæli gegn frv., og held ég, að menn hafi verið þeirrar skoðunar, að breyt. væru sanngjarnar, og ég held líka, að þær séu ótvírætt til bóta. Ég legg svo að lokum til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

* Flm. (Bergur Jónsson) : Þetta frv. er flutt að beiðni hæstv. dómsmrh. Hefir hann látið semja það og undirbúa. Frv. er ætlað að koma í staðinn fyrir núgildandi l. um bifreiðar, og hefir verið við samningu frv. höfð hliðsjón af dönskum og norskum bifreiðal., og hefir ákvæðunum verið breytt eftir því, sem þótt hefir við eiga eftir íslenzkum staðháttum. Þetta er allmiklu ýtarlegri bálkur en núgildandi l. um notkun bifreiða, og er stefnt í þá átt að fá meira öryggi í notkun og meðferð bifreiða en áður hefir verið. 1. kaflinn er aðallega almenn ákvæði um útbúnað bifreiða. Þar er t. d. það nýmæli, að settar eru reglur um útbúnað á stýri og hemlum, hvernig ljóskerin skuli vera og spegill til þess að bifreiðarstjóri geti séð aftur fyrir sig, ennfremur ákvæði um, að í hverri bifreið skuli vera spjald, er sýni framleiðsluverksmiðju og framleiðslunúmer bifreiðarinnar. Í 2. kafla eru ýtarlegri ákvæði um tilkynningu, skoðun og skrásetningu bifreiða en áður hafa gilt, þó að það hafi verið að miklu leyti framkvæmt eftir eldri l. Í þessu samhandi vil ég geta þess, að það verður yfirleitt að tilkynna í báðum stöðum, bæði þar, sem bifreiðin er flutt inn, og þaðan sem hún er flutt, afskráð á öðrum staðnum en lögskráð á hinum, og sett takmark um það, hvenær þarf að skrásetja og hvenær ekki. Þá getur dómsmrh. sett reglur um geymslu og meðferð á benzíni og öðrum eldfimum efnum. 3. kaflinn er um bifreiðarstjóra. Þar er nýmæli að til bifreiðaprófs skuli menn hafa nægilega þekkingu á meðferð benzíns og annara eldfimra efna sem notuð eru í sambandi við bifreiðar. Hefir reynslan sýnt, að þetta er nauðsynlegt. Ennfremur eru ákvæði um kennslu í bifreiðaakstri, sem hafa ekki fyrr verið í lögum. Í ákvæðunum um bann gegn áfengisnotkun við bifreiðaakstur er það nýmæli, að refsivert sé að reyna að aka bíl, þegar menn eru undir áhrifum áfengis. Ennfremur, að skylt sé að taka blóðsýnishorn til að ganga úr skugga um, hvort maðurinn hefir brotið eða ekki. Þá er veitingamanni og þjónum á opinberum veitingastað gert að skyldu að hindra, að menn, sem svona er ástatt fyrir, aki eða reyni að aka bifreið. Þá eru þarna einnig ákvæði um annað ástand manna, ef það telst hættulegt í sambandi við bifreiðaakstur, svo sem ef bifreiðarstjóri neytir einhverra æsandi eða deyfandi lyfja, er syfjaður, þreyttur um of eða sljór, og er bann lagt við, að maður í slíku ásigkomulagi stjórni bifreið. Um akstur á vegum, götum og öðrum svæðum eru einnig nýmæli og ýtarlegar reglur. Ennfremur er það nýmæli, að reglur eru settar um, að enginn óþarfa hávaði eða óþefur stafi af bifreið í sambandi við akstur hennar. Loks eru gerðar mikilvægar breyt. viðvíkjandi skaðabótaskyldunni, ef tjón verður á mönnum eða munum. Almenna reglan er sú, að menn eru ekki skaðabótaskyldir nema þeir hafi unnið tjón annaðhvort af ásettu ráði eða að einhverju leyti af gáleysi. En í 34. gr. þessa frv. er gengið það lengra í þessu efni, að sá, sem ber ábyrgð á bifreið, verði að bæta tjónið að fullu, þó að það verði eingöngu fyrir tilviljun. Er þetta í fullu samræmi við þá réttarskoðun, að sá, sem stundar hættulegri atvinnurekstur, beri þyngri skaðabótaskyldu. Annars eru sérstakar reglur um allar yfirsjónir, sem bifreiðarstjórar kunna að gera við akstur. Þá er hækkuð tryggingarupphæð vegna slysa, sem skylt er að tryggja bifreiðir fyrir, og skal allt tjón af slíkum bílslysum bætt. Lágmark trygginganna skal vera fyrir tvíhjóla bifreiðir 15 þús. kr., og fyrir fjórhjóla bifreiðir 30 þús. kr., og fyrir bifreiðir, sem ætlaðar eru til fólksflutninga, skal tryggingarupphæðin aldrei vera lægri en sem varar 5 þús. kr. á hvern farþega, sem heimilt er að flytja í bifreiðinni. Þá er ennfremur að nokkru leyti gert léttara að koma fram skaðabótakröfum en áður var. Loks er kafli um refsingu fyrir brot á lögunum, og er hún nokkuð aukin, sérstaklega í sambandi við brot við akstur. Þó hefir dómari óbundnari hendur en áður hvað refsidóma snertir. Aftur er nokkuð slakað á ákvæðunum um sviptingu ökuleyfis að fullu fyrir óleyfilegan akstur o. s. frv. og dómara gefið meira svigrúm heldur en í gildandi lögum til að taka málsbætur til greina, þannig að svipta ekki ökuleyfi að fullu. Einnig getur dómsmrh., þegar 3 ár eru liðin frá sviptingu ökuleyfis, ef sérstakar ástæður mæla með því. t. d. ef hlutaðeigandi hefir ekki neytt áfengis þann tíma, ákveðið, að hlutaðeiganda skuli veitt ökuleyfið, þó sá tími sé ekki útrunninn sem hann hafði verið sviptur ökuleyfinu. Að endingu eru ný ákvæði um erlendar bifreiðir, sem notaðar eru hér á landi. Ennfremur er hægt með dómi að svipta bifreiðarstjóra ökuleyfi, sem sætt hefir refsingu erlendis fyrir þau lögbrot, sem varða sviptingu ökuleyfis, og skal þá litið á þau lögbrot eins og þau hefðu verið framin hér á landi. Ég vil svo leggja til, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og allshn. að lokinni þessari umr.