Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um Lífeyrissjóð bænda, sem hér liggur fyrir, var lagt fram á síðasta Alþ., en það seint á þinginu, að þess var enginn kostur, að það gæti fengið afgreiðslu, enda var það í rauninni flutt þá, svo sem ég gerði ráð fyrir í framsögu, til þess að sýna hv. þm. málið, þar sem hér er um nokkuð nýstárlegt mál að ræða, eins og ég mun nánar víkja að, en ekki gert ráð fyrir því, að það yrði þá endanlega afgreitt. Þá fylgdi frv. sérstök grg., sem ekki hefur verið talin ástæða til að endurprenta hér með þessu frv., en vísað er til hennar til nánari skýringar á hinum einstöku atriðum frv., en frv. er þannig til orðið, að hæstv. landbrh. skipaði 12. jan. s. l. nefnd til þess að semja frv. til l. um lífeyrissjóð fyrir bændur, og var tekið fram í skipunarbréfi þeirrar nefndar, að höfð skyldi hliðsjón af sérstöku lagafrv., sem n., er skipuð hafði verið á Búnaðarþingi og af stjórn Stéttarsambands bænda, hafði afhent landbrh. í s. l. desembermánuði. Þetta mál hefur verið alllengi á dagskrá og verið lengi áhugamál bændastéttarinnar, að það næði fram að ganga og komið yrði á fót lífeyrissjóði fyrir bændur, og till. um það efni hafa margsinnis komið fram. En þegar farið var að vinna að athugun á möguleikum á því að koma upp lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn, varð nokkurt hlé á þessu sérstaka lífeyrissjóðsmáli bænda, þar sem gert var ráð fyrir, að það mundi falla undir það viðfangsefni. En hins vegar tók lífeyrissjóðsmálið í heild eða hugmyndin um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn aðra stefnu, þegar það gerðist með samningum bátaútvegsmanna og sjómanna í febrúar 1969 og síðan annarra samtaka vinnumarkaðarins, þ. e. í sambandi við kjarasamninga vinnuveitenda og verkalýðsfélaga í maímánuði sama ár, að samið var um sérstaka lífeyrissjóði fyrir þessar stéttir og með nokkuð sérstökum hætti. Þá var ljóst, að hugmyndin um lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn mundi þurfa að þróast með öðrum hætti og stefnan mundi verða sú, að það yrði haldið áfram á þeirri braut að mynda sérstaka lífeyrissjóði fyrir einstakar stéttir, sem síðan gæti þá aftur komið til álita, að unnið yrði að heildarathugun á, hversu mætti samræma með þeim hætti, að komið yrði á lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn, hvort sem það yrði einn sjóður eða með einhvers konar samstarfi eða samræmingu á lagaákvæðum og reglum um hina einstöku lífeyrissjóði. Eftir að málið hafði tekið þessa stefnu, var eðlilegt, að það yrði einnig tekið upp af hálfu bændasamtakanna, enda var það svo, að á Búnaðarþingi 1969 var kosin milliþinganefnd til að fjalla um málið, og á aðalfundi Stéttarsambands bænda skömmu síðar var skorað á stjórn sambandsins að taka upp baráttu fyrir stofnun Lífeyrissjóðs bænda. Og mþn. Búnaðarþings og stjórn Stéttarsambandsins störfuðu síðan saman að framgangi málsins, svo sem áður hefur verið sagt. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í öllum meginefnum mjög í samræmi við þær till., sem Stéttarsamband bænda og Búnaðarþing höfðu gert, og áður en endanlega var gengið frá frv., var rætt við stjórn Stéttarsambands bænda, og vona ég, að ég fari ekki með rangt mál í því sambandi, þó að ég segi, að í öllum meginatriðum hafi forráðamenn bændasamtakanna talið, að þetta frv. væri viðhlítandi, eins og frá því er gengið í frv. er gert ráð fyrir því, að yfirleitt verði allir bændur á lögbýlum, með örfáum undantekningum, skyldaðir til þátttöku í sjóðnum, þannig að hér verði um skylduþátttöku að ræða, en ekki frjálsan lífeyrissjóð, og jafnframt verði heimilað að taka fastráðið starfsfólk við landbúnað í tölu sjóðfélaga. Það var alveg sérstakt vandamál, sem reis varðandi Lífeyrissjóð bænda, þ. e. hvernig ætti að byggja upp iðgjaldagreiðslur til sjóðsins. Allir þeir sjóðir, sem hingað til hafa verið settir á laggirnar - þ. e. á því eru að vísu örfáar undantekningar, en það er kannske réttara að segja nær allir þeir sjóðir - eru þannig til komnir, að launþeginn greiðir ákveðinn hluta launa sinna, sem í flestum tilfellum er 4%, til sjóðsins, en vinnuveitandi greiðir á móti 6%. Ég sagði, að á þessu væru örfáar undantekningar, en það munu vera til einstaka sjóðir, þó að ekki séu þeir stórir, þar sem menn, sem vinna sjálfstætt, hafa byggt upp lífeyrissjóði og greiða þá að öllu leyti iðgjald til sjóðsins sjálfir. Varðandi bændur er sýnilega ekki um neinn vinnuveitanda í venjulegum skilningi þess orðs að ræða, og þá var spurningin sú, hvernig mætti finna grundvöll til þess að ákvarða iðgjaldagreiðslurnar og hver ætti hér að greiða á móti. Og sú aðferð hefur verið valin í þessu sambandi, sem ég hygg, að menn við nánari athugun geti fallizt á, að sé ekki óeðlileg, þ. e. að líta svo á, að það séu í raun og veru neytendurnir, sem séu vinnuveitendur bænda. Frv. er því þannig upp byggt, að bændur greiði af sínum eigin launum - eða það mundi reiknað þeim til frádráttar í launum þeirra í verðlagsgrundvelli búvöru - 4%, eins og launþegarnir greiða, og síðan komi til mótframlag, sem svari til 6%, þegar það kemur til fullra framkvæmda, og verði það lagt ofan á búvöruna. Má gera ráð fyrir, að útsöluverð hækki af þessum sökum um tæp 2%, en þessi hækkun kemur þó ekki að fullu fyrr en að þremur árum liðnum, því að það er gert ráð fyrir því í frv. að iðgjaldagreiðslur verði lægri fyrstu þrjú starfsár sjóðsins, og það er í samræmi við ákvæði, sem eru í l., sem sett voru til staðfestingar á samkomulagi verkalýðsfélaganna og vinnuveitenda um lífeyrissjóð fyrir verkalýðsfélögin. Það er gert ráð fyrir því einnig í þessu frv., svo sem í l. um lífeyrissjóði verkalýðsfélaga, að það taki þegar gildi varðandi aldraða bændur eða þá, sem réttindi geti átt að hluta til strax eftir gildistökuna. Gildistakan er áætluð í frv. 1. jan. 1972, og með hliðsjón af þessu er ljóst, að það verður halli á sjóðnum um alllangt árabil, og er gert ráð fyrir því, að hann geti orðið allt til ársloka 1985. Gert er ráð fyrir því, að þessi halli verði borinn uppi að 2/5 hlutum af Stofnlánadeild landbúnaðarins og 3/5 hlutum af ríkissjóði, en það er þannig með sjóði stéttarfélaganna - verkalýðsfélaganna, svo sem kunnugt er, að þar tók ríkissjóður á sig að greiða hluta af halla sjóðsins fyrstu árin, en að öðru leyti er það Atvinnuleysistryggingasjóður, sem ber hallann af þeim sjóði. Gert er ráð fyrir því varðandi þennan sjóð, að nokkur hluti af ráðstöfunarfé hans sé bundinn eða sem nemi um 25% af árlegum iðgjöldum og framlögum til sjóðsins og fái Stofnlánadeild landbúnaðarins rétt til lána að þessum hluta til. Þykir það sanngjarnt með hliðsjón af því, að Stofnlánadeildin á að bera halla af rekstri sjóðsins, svo sem ég áður gat um, og að auki er svo heimilt að veita eins og úr öðrum lífeyrissjóðum lán til íbúðabygginga fyrir sjóðfélaga gegn veðrétti í fasteigninni. Ég held ekki, herra forseti, að það sé ástæða til þess að rekja nánara einstök atriði frv. Meginhluti þeirra er tæknilegs eðlis og er alveg í samræmi við þau ákvæði, sem gilda varðandi aðra lífeyrissjóði, og eru til nánari skilgreiningar á því, með hverjum hætti menn fá rétt til lífeyris úr sjóðnum, hvernig lífeyrisréttindi skuli reiknuð, um lífeyrisréttindi maka sjóðfélaga, ef sjóðfélagar falla frá o. s. frv., og tel ég ekki ástæðu til þess að tefja tíma hv. d. við að reka það mál allt saman í einstökum atriðum. Ég vil að lokum aðeins skýra frá því, að snemma í vor var skipuð af hálfu fjmrn. n. til þess að kanna það, hvaða stéttir þjóðfélagsins byggju enn ekki við nein lífeyrisréttindi og með hvaða hætti auðið væri að koma á laggirnar lífeyrissjóðum fyrir þessar stéttir. Ég hygg, að það geti orðið um nokkra lífeyrissjóði að ræða og unnið verði þá eftir þeirri áætlun, sem þegar hefur verið gerð, þ. e. að mynda sérsjóði fyrir hina ýmsu starfshópa. Það getur vafalaust orðið ýmsum vandkvæðum bundið að finna gagnaðila til þess að greiða mótframlag til lífeyrissjóðsins - jafnvel erfiðara en það hefur reynzt hér í sambandi við bændastéttina. En þó hygg ég, að með því sé mörkuð nokkuð ákveðin stefna í því, hvernig hugsanlegt sé að leysa það vandamál og hver eigi að greiða mótframlög á móti framlögum viðkomandi sjóðfélaga. Ætlunin var sú, að að þessu máli yrði unnið nú í sumar, og hefur það nokkuð verið gert, en þetta er töluvert flókið mál, og hér er um fleira starfsfólk að ræða en jafnvel hefur verið reiknað með. En það verður unnið að því að móta þessi mál á þann hátt að lögfesta lífeyrissjóði fyrir aðrar stéttir, eftir því sem undirbúningi þeirra mála er þokað áfram, með þá meginstefnu í huga, að stofnaðir verði sem allra fljótast fyrir alla þjóðfélagsborgara sérsjóðir, sem veiti þeim lífeyrisréttindi, og síðan verði það vandamál skoðað ofan í kjölinn, hvernig auðið verði að samræma þetta mál allt með þeim hætti, að það geti fallið inn í viðhlítandi lífeyriskerfi fyrir landsmenn alla. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni umr. vísað til 2. umr., og ég hygg, að efni málsins samkvæmt ætti það að fara til fjhn., en tel þó a. m. k. álitamál, hvort ekki væri rétt, að það færi til landbn., vegna þess að þessu frv. fylgir annað frv., sem flutt er af hæstv. landbrh., þar sem um er að ræða nauðsynlegar breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, og það gæti því eins komið til álita, að málið færi til landbn., ef mönnum sýndist svo. Þó að hér sé um lífeyrissjóðsmál að ræða, er hér að sjálfsögðu fyrst og fremst um hagsmunamál bænda að ræða, en hins vegar munu lífeyrissjóðsmálin almennt hafa verið í fjhn. Ég tel því ekki rétt á þessu stigi að gera ákveðna tillögu um það efni, en vildi gjarnan, ef fleiri töluðu hér, heyra skoðanir manna á því, í hvora n. eðlilegt væri, að málið færi, en að öðru leyti leggja það í vald forseta, til hvorrar n. hann teldi rétt, að málinu væri vísað.



Herra forseti. Ég vildi þakka hæstv. fjmrh. fyrir það, að hann hefur lagt þetta frv. fram á hv. Alþ. Það má með sanni segja, að lífeyrissjóður hafi lengi verið óskadraumur bænda, og vonandi er, að þegar til framkvæmdanna kemur, verði þetta mál þannig vaxið, að bændur telji sig hafa mikið gagn af og ekki sízt bændur framtíðarinnar, því að eins verður það með þennan lífeyrissjóð og aðra, að það tekur sinn tíma að byggja hann upp þannig að hann geti sinnt þeim fyllstu skyldum, sem lífeyrissjóðir almennt gera, þegar þeim hefur vaxið fiskur um hrygg. En frv. þetta um Lífeyrissjóð bænda er fyrst og fremst ávöxtur af frv. því, sem samið var af mþn., sem Búnaðarþing kaus 1969, og í þeirri n. áttu sæti Sigurður Líndal bóndi á Lækjamóti, sem bar þessa till. um Lífeyrissjóð bænda fram á Búnaðarþingi 1969, og með honum voru kosnir í n. þeir Gunnar Guðbjartsson, form. Stéttarsambands bænda, og Lárus Ágúst Gíslason, bóndi í Miðhúsum. Eftir að stéttarsambandsfundur hafði verið haldinn, var fjölgað í þessari nefnd, og kom þá Páll Diðriksson bóndi á Búrfelli í nefndina. Þessi nefnd gekk frá allítarlegu frv. ásamt grg., og er það frv. uppistaðan í því frv., sem hér er til umræðu á Alþ. En eins og hæstv. fjmrh. drap á, er við meiri vanda að etja, þegar stofna skal lífeyrissjóð bænda, en þegar stofna skal aðra lífeyrissjóði, þar sem um er að ræða atvinnurekendur og launþega. Það liggur nokkurn veginn ljóst fyrir þar, hver mótaðilinn er, en hér er það hins vegar ekki, þar sem um lífeyrissjóð bænda er að ræða. Þó held ég, að í meginatriðum í þessu frv. sé stuðzt við þau lög, sem til eru um lífeyrissjóði, og sömuleiðis höfðu þá nýlega verið gerðir samningar á milli Alþýðusambands Íslands um kaup og kjör og myndun lífeyrissjóðs fyrir verkamenn, og er einnig í þessu frv. stuðzt við þann lífeyrissjóð, sem nýlega hefur verið myndaður fyrir verkamenn. En margt er og verður sameiginlegt um lífeyrissjóði, hver sem í hlut á, en sjóðsmyndanir hljóta alltaf að taka sinn tíma til að geta veitt full réttindi og ekki sízt hér á landi, þar sem taumlaus verðþensla hin síðari ár rýrir sparifé og alla sjóði mjög mikið með hverju ári, sem liður. En mér sýnist á frv. þessu, að ákvæði þessi um lífeyrissjóðsréttindi séu ekki mjög frábrugðin því, sem gerist í öðrum lífeyrissjóðum nema að því leyti, að yfirleitt mun það vera þannig í lífeyrissjóðum, að menn öðlast réttindi samkvæmt greiðslum, sem þeir inna af hendi. En hér gegnir öðru máli. Samkv. þessu frv. öðlast menn ekki réttindi í hlutfalli við þær greiðslur, sem þeir inna af hendi í lífeyrissjóðinn, vegna þess að hér er gert ráð fyrir svokölluðu stigakerfi, þannig að sá, sem hefur það litla framleiðslu, að hann innir ekki af hendi fulla greiðslu til sjóðsins, öðlast í raun og veru meiri réttindi en þær greiðslur segja til um, sem hann innir af hendi. Aftur á móti fær sá, sem hefur mikla framleiðslu eða er stórbóndi, eins og maður segir, stundum ekki réttindi í hlutfalli við það, sem hann greiðir í lífeyrissjóðinn. Þarna er um nokkurn jöfnuð að ræða til að brúa þann mikla aðstöðumun, sem er á milli einstakra bænda innan bændastéttarinnar. Ég vil, að það komi skýrt fram strax, að þetta er ósk bændanna sjálfra og þeirra samtaka, að það sé gerður þarna nokkur jöfnuður á milli, og hygg ég, að í tillögum bændafulltrúanna, sem áttu sæti í mþn., hafi verið gengið nokkru lengra í þessa jöfnunarátt en þetta frv. gerir þó ráð fyrir. Það eru að sjálfsögðu ýmis ákvæði í þessu frv., sem eru óljós og þurfa mikillar athugunar við, og vil ég sérstaklega í því sambandi benda á 11. gr. frv., sem er mjög óljóst orðuð og þarf frekari skýringa við. En vafalaust er þarna um að ræða margt fleira, og ég get tekið það fram, að ég hef ekki ítarlega kynnt mér þetta frv., en við fljótan yfirlestur virðist vera ýmislegt, sem þarf að tilgreina nánara, og vera má, að það hafi verið hugmynd þeirra, sem sömdu frv., að reglugerðir kvæðu nánara á um það, sem mjög er óljóst í frv. sjálfu. En þó þarf að vera einhver fótur fyrir því, sem í reglugerð er sett; það þarf að vera stoð í lögunum sjálfum. En það, sem ég vil aðallega gera hér að umræðuefni, er fjáröflun í Lífeyrissjóð bænda, og þar hljóta að gilda aðrar reglur en almennt um lífeyrissjóði, vegna þess að bændur eru hvort tveggja í raun og veru - atvinnurekendur og eigin verkamenn. Aðalreglan í lífeyrissjóðum er sú, að atvinnurekandinn borgar 6% af kaupi hlutaðeigandi aðila, en sá, sem á launum er, borgar 4%, þannig að 10% af launum renna í lífeyrissjóð, og eins og ég gat um áðan, er þetta auðvelt, þegar um tilgreinda atvinnurekendur er að ræða og starfsmenn hjá þeim. Ýmsar þjóðir, sem hafa komið sér upp lífeyrissjóðum undir svipuðum kringumstæðum og hér um ræðir, hafa mætt þessu misjafnlega, og vil ég benda á það, að t. d. Finnar, sem hafa stofnað lífeyrissjóð bænda, borga mótframlagið að mjög verulegu leyti úr ríkissjóði. En í frv. því, sem hér um ræðir, er samkv. 7. gr. frv. gert ráð fyrir, að kvæntur bóndi borgi 4% af hálfum öðrum launum samkv. verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara næsta haust á undan. Og í grg. frv. frá s. l. vori á bls. 13 er gert ráð fyrir, að þessi meðallaun, sem þar um getur, séu 214 þús. kr. eða hálf önnur laun 321 þús. kr., og 4% af því mundu því vera 12.840 kr., eða nálægt 13 þús. kr., sem væri framlag hjónanna sjálfra í lífeyrissjóðinn. Og ef maður reiknar með þeim verðhækkunum, sem orðið hafa síðan, mundi þessi upphæð vera sem næst 15 þús. kr. á næsta ári eða 1971 eða sem næst um 20%, eins og verðlagsgrundvöllur hækkaði á s. l. ári. Iðgjöld skulu samkv. ákvæðum til bráðabirgða hækka úr einum fjórða á fyrsta ári í fullt iðgjald á fjórða ári, þannig að innan fjögurra ára frá því, að lífeyrissjóður hefur verið stofnaður, borga bændur fullt iðgjald í sjóðinn, eins og 7. gr. frv. gerir ráð fyrir. Í grg. frv. í fyrra segir enn fremur, að full iðgjöld og mótframlög muni verða 90–100 millj. kr. á ári miðað við þágildandi verðlag. En ekki er ósennilegt miðað við núgildandi verðlag, að ársiðgjöld og mótframlög nemi 120 millj. kr. Þessi tala er að vísu ónákvæm og getur orðið mun hærri, en það er erfitt að reikna þetta nákvæmlega, vegna þess að það er margt, sem hefur þarna áhrif á, og reynslan ein sker úr um það, hvað mikið kann að falla til þessa sjóðs á ári hverju, þegar full iðgjöld renna til hans. Bæði eigið iðgjald og mótframlagið á að koma í lífeyrissjóð af búvöruverði. En ég hef dálítið um það hugsað, að ef til þess kæmi, að grundvallarverðið skilar sér ekki til bændanna, hver borgar þá mótframlagið í raun og veru? Og þetta hefur býsna oft komið fyrir, að bændur hafa ekki fengið fullt grundvallarverð fyrir sínar afurðir. En það er svo ráð fyrir gert, og í 7. gr. frv. segir, með leyfi forseta: „Þeir aðilar, sem taka búvörur bænda til sölumeðferðar, svo sem mjólkurbú, sláturhús og verzlanir, skulu innheimta iðgjöld og framlög samkv. 1. og 3. mgr. eftir fyrirmælum sjóðsstjórnar, gera skil á heim til sjóðsins og sundurliða jafnframt eftir sjóðfélögum iðgjaldagreiðslur samkv. 1. mgr.“ Þannig skilst mér, að það sé svo ráð fyrir gert, að bæði iðgjaldi bænda og mótframlaginu sé haldið eftir af verðlaginu. Og þegar verðið skilar sér ekki til bændanna sjálfra, þ. e. vörurnar seljast ekki fyrir fullt verð, hver borgar þá mótframlagið? Mér er spurn, og ég spyr þá, sem eru mér fróðari í þessum efnum: Eru það ekki bændurnir sjálfir, sem borga þá hvort tveggja? Það er mjög æskilegt, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, kanni þetta mál allítarlega, því að þetta er nokkuð stór liður í þessu máli. Það þarf ekki hér að vekja athygli hv. þm. á efnahag bænda, né heldur á því, hversu tíðarfarið hefur leikið þá grátt og hve mikið hefur vantað á, að þeir hefðu það kaup fyrir vinnu sína, sem verðlagsgrundvöllur landbúnaðarvara reiknar með. Ég vildi í því sambandi minna á það, að í úrtaki Hagstofu Íslands á yfirstandandi ári yfir tekjur bænda 1969 kemur í ljós, að þeir hafa haft í kaup 149 þús. kr. á sama tíma og viðmiðunarstéttirnar, sem kaup bændanna er reiknað út frá, höfðu 277 þús. kr. Þeir höfðu 128 þús. kr. minna í árslaun en þeim bar samkv. verðlagsgrundveili árið 1969. Það gefur auga leið, að þegar um er að ræða lífeyrissjóð fyrir bændur, verða vandamálin mörg, sem þarf að athuga og ekki eiga sinn líka, þegar um lífeyrissjóði annarra stétta er að ræða, og það vænti ég, að hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, íhugi gaumgæfilega. Herra forseti. Ég vil að lokum undirstrika það, að ég tel það mikilvægt fyrir bændastéttina að fá lífeyrissjóð og njóta á því sviði þeirra réttinda, sem fjöldinn allur af þjóðinni nýtur í dag, og vonandi kemur öll þjóðin til með að njóta fullra lífeyrissjóðsréttinda, áður en langir tímar liða, og vart er annað sæmandi menningarríki en að gera þjóðfélagsþegnana jafna að þessu leyti til. Ég vil einnig minna á það, að þegar fjallað er um frv. þetta, þarf margs að gæta og vel um að búa, svo að mál þetta nái tilgangi sínum. En bezta leiðarvísinn í þessu máli tel ég vera þann, að frv. það, sem mþn. samdi á sínum tíma, verði gert að leiðarljósi, því að þar ætla ég, að sé komið inn á flest þau vandamál, sem ég hef drepið á, og ég held, að við yfirvegun málsins og samanburð á þessum tveimur frv. getum við með því að tileinka okkur í ríkara mæli það frv. lagað ýmsa agnúa, sem ég tel, að e. t. v. komi greinilega í ljós í því frv., sem hér liggur fyrir. Ég vonast líka eftir því, að sú n., sem fær þetta mál, leiti umsagnar bændasamtakanna, þ. e. Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda um þetta frv. Ég ætla ekki að gera till. um, í hvaða n. þetta mál fer. En ég verð að taka undir orð hæstv. ráðh. með það, að ég tel ekki óviðeigandi, að landbn. þessarar d. fái málið, þar sem mér finnst, að það varði mun meira bændastétt landsins en það falli undir það, sem hægt er að segja, að séu almenn fjárhagsatriði, sem yfirleitt munu vera látin fara til umsagnar hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta er eins og í aths. segir flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 1. júní s. l. En forsendur fyrir þessum brbl. voru þær, að undanfarin 2–3 ár hefur verið verulegur halli á svonefndum Tryggingasjóði fiskiskipa, sem aðallega hefur tekjur sínar af útflutningsgjöldum. Það var hins vegar til þess ætlazt, þegar þessi sjóður var stofnaður, að hann stæði undir sínum útgjöldum, sem hefur reynzt miklum erfiðleikum bundið á undanförnum árum og ríkissjóður þurft að hlaupa þar undir bagga ár eftir ár, og jafnframt er flutningur þessara brbl. ein afleiðing af erfiðleikatímabili, sem yfir gekk í sjávarútvegi. Það þótti því nauðsynlegt að auka tekjur þessa sjóðs, þannig að hann væri fær um að standa undir upprunalegum skyldum sínum og það er meginefni þessa frv. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um frv. fleiri orð, nema tilefni gefist til, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Flm. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég flyt ásamt 4. þm. ,Sunnl., Birni Fr. Björnssyni, frv. til l. um breyt á l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Efni breytingarinnar er ákaflega einfalt. Það er við 1. mgr. 17.gr. l., að hún orðist svo: „Af ágóða Áfengis– og tóbaksverzlunar ríkisins skal greiða ár hvert 2 1/2% í sérstakan sjóð, gæzluvistarsjóð. Sjóðurinn hefur það hlutverk að standa undir kostnaði af framkvæmd l. þessara og þá fyrst og fremst að auka og reisa stofnanir þær, sem um getur í 4. og 9. gr.“ Samhljóða frv. fluttum við þessir sömu þm. snemma á árinu 1969. Ég held, að ég hafi talað fyrir þessu frv. þann 20, marz það ár. Tilefni frv.- flutningsins þá voru umr., sem áttu sér stað í borgarstjórn 6. marz 1969, þar sem fram komu óhugnanlegar upplýsingar um áfengissjúklinga og aðbúð þeirra hér í höfuðborginni. Þar kom fram, að um það bil 40 algerlega heimilislausir menn eru hér í borginni. Þessi tala er að vísu nokkuð breytileg frá einum tíma til annans, en samkv. manntali Reykjavíkurborgar voru þá taldir hér 104 heimilislausir menn. Þess ber þó að gæta, að sumir þeirra eru vistmenn á hælum og stofnunum hér í borginni og utan hennar. Flest eru þetta karlmenn, en þó eru einnig í hópnum nokkrar konur. Flestir eru þessir menn Reykvíkingar, sumir þó komnir frá öðrum stöðum á landinu, en leita hingað af einhverjum ástæðum og þó að tilraunir hafi verið gerðar til að flytja menn úr þessum hóp til sinnar heimabyggðar, hafa þeir jafnan leitað í gamla félagsskapinn aftur að stuttum tíma liðnum. Þetta fólk er allt óreglufólk um meðferð og neyzlu áfengis, en að öðru leyti mein hægt og friðsamt, þannig að lögreglan þarf sjaldan að hafa afskipti af því, þegar það er saman. Flestir þessir menn eru algerir sjúklingar vegna áfengisnautnar, kulda og vosbúðar og fólkið þyrfti allt að vera á lækningahælum og komast undir hendur lækna og sérfræðinga. En fjarri fer, að hægt sé að veita þessu fólki viðtöku á slíkum hælum. Þessar umr. í borgarstjórn Reykjavíkur, sem ég drap á í upphafi, voru almennar. Í þeim tóku þátt menn úr öllum flokkum, menn sem hafa sérstaklega til að bera þekkingu á þessum tegundum félagsmála og niðurstaða borgarstjórnar Reykjavíkur þá varð sú að fela Félagsmálaráði, sem er sú stofnun hér í borginni, sem hefur með þessi málefni að gera, að kanna mál þessara heimilislausu manna og aðbúnað og taka upp viðræður við ríkisstj. um leiðir til úrbóta í þessum efnum. Árangur þessara umr. varð m.a. sá, að starfrækt hefur verið síðan svokallað gistiheimili við Þingholtsstræti hér í borginni, þar sem áður var gamla Farsóttahúsið. Þar hafa að jafnaði 10-15 af þessum mönnum fengið húsaskjól næturlangt og eitthvað að borða, áður en farið var út að morgni. Fyrir skemmstu var framtíð þessa gistiheimilis til umr. í Félagsmálaráði, þar sem ár var liðið frá stofnun þess. Þá komu fram mjög miklar efasemdir ráðamanna um það, hvort rétt væri að halda þessum rekstri áfram og sjónarmið þeirra, sem vildu leggja reksturinn niður, var það, að slík starfsemi tefði fyrir raunverulegum og raunhæfum aðgerðum til úrbóta í þessu vandamáli. Niðurstaða Félagsmálaráðs varð hins vegar sú, að rekstrinum skyldi haldið áfram og hún mun aðallega hafa byggzt á því sjónarmiði meðlima ráðsins, að þeir gátu ekki hugsað þá hugsun til enda að þurfa að standa frammi fyrir því, að enn þá einn útigöngumaðurinn fyndist króknaður á köldum vetrarmorgni. En það er alveg ljóst, að þetta gistiheimili er engin lausn. Það, sem gerzt hefur hér í Reykjavik, er svo það, að þann 17. október s.l. var gerð ályktun með öllum atkv. í borgarstjórn og flutt fram sú eindregna áskorun til Alþ. og ríkisstj., að framlag til gæzluvistarsjóðs verði tvöfaldað á næsta ári, þannig að unnt verði þegar að hefja undirbúning að stofnun lokaðs hælis fyrir drykkjusjúklinga. Þetta bréf hefur borgarstjórinn í Reykjavík sent Alþ. Það er skráð í dagbók 70 nr. 49 og geta hv. þm. kynnt sér það þar. Ég tel, að þessi niðurstaða sé spor í áttina, því að ég geri mér satt að segja vonir um það, að hv. meiri hl. Alþ. og hæstv. ríkisstj. taki tillit til þeirra óska, sem koma frá borgarstjórninni í Reykjavík, þegar þær óskir eru samhljóða. Og ég á von á því, að flokksbræðrum hæstv. ríkisstj. í borgarstjórninni verði meira ágengt við að þoka þessum málum til réttrar áttar heldur en okkur hér, sem teljumst til andstöðu við þá ríkisstj., hefur orðið, þó að við höfum reynt að hreyfa þessum málum. En ég vænti þess, að þetta framlag verið tvöfaldað á fjárl. þessa árs, m.a. og ekki sízt vegna þessarar ályktunar, sem ég hef hér gert grein fyrir. Og má þá segja, að ef menn væru ánægðir með þá lausn mála, væri frv: flutningur okkar hv. 4. þm. Sunnl. óþarfur. En ég vil rökstyðja þann frv.–flutning með því, að þegar á árinu 1964, er l. um gæzluvistarsjóð voru sett og framlag til hans ákveðið 71/2 millj., þá var þar vissulega talsvert rausnarlega á tekið miðað við það, sem áður hafði verið. Þá var framlagið, 71/2 millj., um það bil 2,3% af gjaldstofninum, tekjum Áfengisverzlunar ríkisins. Þá voru þær 320 millj. kr. Á s.l. ári voru þessar sömu tekju komnar upp í 730 millj. kr. En sjóðurinn fær enn 71/2 millj., þannig að framlagið er nú aðeins orðið 1% af tekjum Áfengisverzlunarinnar á s.l. ári. Eins og framlagið var upphaflega, mundu 2.3% hafa gert 16.8 millj. á s.l. ári. 21/2%, eins og við leggjum til, munu gera 18.2 millj. miðað við tekjur af áfengissölu á þessu ári. Ég held, að þessar fáu tölur ættu að færa mönnum heim sanninn um það, að það er engin endanleg lausn, þó að ákveðið verði að tvöfalda framlag gæzluvistarsjóðs einu sinni. Það, sem þarf til að koma, er það að skapa gæzluvistarsjóði fastar, árlegar tekjur, sem dugi eitthvað, til þess að hann geti sinnt þeim verkefnum, sem honum eru samkv. l. falin. En verkefni gæzluvistarsjóðs eru samkv. l. þau að reisa og reka hæli fyrir drykkjusjúka menn og að reisa móttökustöðvar fyrir ölvaða menn, sem lögreglan þarf að koma til gæzlu um stundarsakir. Síðan þessi lög voru sett 1964, hefur ekkert - ekki nokkur skapaður hlutur verið gerður til þess að framkvæma þetta hlutverk sjóðsins. Allar tekjur sjóðsins hafa farið til þess að standa undir rekstri eins drykkjumannahælis á Akurhóli á Rangárvöllum. Og það er sýnt, að þessi mál eru komin í þá sjálfheldu, að við svo búið getur ekki lengur staðið. Þó að hv. Alþ. verði við óskum borgarstjórnar Reykjavíkur og tvöfaldi framlagið einu sinni á þessu ári, sem ég vona, að verði gert-- og er vissulega nokkur áfangi, þá er það engin framtíðarlausn. Eina framtíðarlausnin er sú, að sjóðnum verði nú þegar tryggðir nægilegir fjármunir til þess að undir eins verði hægt að hefjast handa við byggingu þeirra hæla og heimila, sem samkv. l. frá 1964 átti þá að byrja byggingu á, en hefur ekki verið byrjað á enn þá. Ég vona þess vegna, að hv. Alþ. fallist á það með okkur flm., að það sé réttara að breyta l. heldur en að tiltaka hækkun framlagsins einu sinni með skírskotun til þeirra raka, sem ég hef reynt að færa fram máli þessu til stuðnings í örfáum orðum.