Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur ákveðið í samræmi við 16. gr. þingskapa að Sigríður Ingibjörg Ingadóttir taki sæti Þórunnar Sveinbjarnardóttur í umhverfisnefnd. Þessi breyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Um kl. 11 í dag, að loknum dagskrárliðnum Óundirbúinn fyrirspurnatími, fer fram umræða utan dagskrár um skerðingu lífeyrisréttinda og stöðu opinberu lífeyrissjóðanna. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Komið hefur fram í fjölmiðlum að tekin hafi verið ákvörðun um það í forsætisráðuneytinu, og þá væntanlega af forsætisráðherra, að semja sérstaklega við nýjan seðlabankastjóra um launakjör sem væru úr samræmi við það sem hæstv. forsætisráðherra hafði sjálfur ætlast til að næði yfir alla starfsmenn ríkisins, sem sé að enginn yrði með hærri laun en hæstv. forsætisráðherra sjálfur. Þá er spurningin þessi: Hvernig stendur á því að gerður var slíkur sérsamningur við seðlabankastjórann og hvenær var ákveðið að sá sem nú skipar stól seðlabankastjóra skyldi ráðinn seðlabankastjóri? Ég spyr vegna þess að þegar verið var að setja ný lög um Seðlabankann var um það töluverð umræða að búið væri að ákveða hverjum ætti að úthluta stól seðlabankastjóra, það yrði aðeins einn seðlabankastjóri og var töluvert um það rætt að það yrði sá maður sem síðar var skipaður. Var m.a. bent á pólitísk tengsl við ríkisstjórnarflokkana. Í framhaldi af því höfum við séð Seðlabankann beita sér í allmörgum málum með töluvert pólitískum hætti til varnar ríkisstjórninni. Því leita ég eftir svörum frá hæstv. forsætisráðherra um það hvenær ákvörðun var tekin um ráðningu viðkomandi manns og hvenær ákveðið var að semja við hann á sérkjörum. Einnig væri fróðlegt að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort haldið verður áfram þeirri stefnu að ráða tímabundið inn starfsmenn í ráðuneytin til að þurfa ekki að auglýsa stöðurnar og hvort eðlilegt sé að mati hæstv. forsætisráðherra að ráðnir séu menn í ráðuneytin á kostnað skattgreiðenda til þess, að því er virðist, að tala máli ríkisstjórnarinnar í fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Það er rangt sem fram kemur í fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda að gefin hafi verið loforð um ráðningu þess seðlabankastjóra sem nú er í Seðlabankanum. Hv. þingmaður veit mætavel hvernig að því var staðið. Staðan var auglýst og það voru nokkrir sem sóttu um, ég man ekki hve margir. Síðan var skipuð alveg sérstök nefnd valinkunnra manna sem fór yfir umsóknirnar, lagði mat á þær og greindi síðan forsætisráðuneytinu frá niðurstöðu sinni. Eftir þeim var nákvæmlega farið og því sem kom fram hjá þessum þremur mönnum sem til þess voru fengnir. Hvenær það var skipað man ég ekki nákvæmlega, hvort það var í ágúst eða september í fyrra. Varðandi aðrar ráðningar sem hv. þingmaður ýjar að að séu án auglýsinga í ráðuneytum vil ég segja að um ráðningar án auglýsinga gilda alveg sérstakar reglur. Það er heimilt að ráða án auglýsinga þegar um er að ræða fæðingarorlofsleyfi, sumarafleysingar o.s.frv. en af þessu gefna tilefni vil ég líka upplýsa að það er nefnd að störfum á vegum forsætisráðuneytisins sem er að fara yfir ráðningarmál og stjórnarhætti almennt í Stjórnarráðinu. Henni var sérstaklega falið að fara yfir ráðningarmál almennt og setja fram reglur þar að lútandi.

Frú forseti. Það er gott að vita að það er nefnd að störfum við að kanna þetta mál eins og önnur vandamál ríkisstjórnarinnar en ég ýjaði hins vegar ekki að því að menn hefðu verið ráðnir án auglýsingar. Ég hélt því fram á grundvelli svars sem barst frá ráðuneytunum við fyrirspurn um það hversu margar slíkar ráðningar hefðu átt sér stað. Þá voru þær held ég eitthvað um 50 og hefur þá væntanlega fjölgað síðan í gær eða fyrradag þegar svarið barst. Einnig er rangt af hæstv. forsætisráðherra að halda því fram að ég hafi sagt að seðlabankastjóri hafi verið ráðinn eitthvað löngu fyrir fram. Ég spurði einfaldlega hvenær ákvörðun hefði verið tekin um hver ætti að fá seðlabankastjórastólinn í ljósi þess að mikil umræða fór fram á sínum tíma um að einmitt þessi maður yrði fyrir valinu og einmitt þess vegna ætti aðeins einn seðlabankastjóri að sitja. En enn bíð ég svars við fyrirspurninni um hvenær 

Virðulegi forseti. Ég skal svara þessu alveg skýrt. Það hefur engin ákvörðun verið tekin í forsætisráðuneytinu um að seðlabankastjóri yrði ráðinn á sérkjörum. Ákvörðun um hvenær seðlabankastjóri var ráðinn, sem valinn var úr hópi nokkurra sem sóttu um - ég man ekki hvort þeir voru fimm eða sex - var fyrst tekin þegar fyrir lá niðurstaða þriggja manna nefndar sem var sérstaklega til þess kölluð að fara yfir umsóknirnar og gefa forsætisráðuneytinu álit. Þá fyrst var ákveðið hver skyldi hljóta þessa stöðu. Varðandi ráðningar án auglýsinga eru reglurnar alveg skýrar: Það er heimilt að ráða án auglýsinga í störf sem eiga að standa í tvo mánuði eða skemur. Það er líka heimilt að ráða ef um afleysingar er að ræða, eins og ég nefndi áðan, vegna veikinda, orlofs, barnsburðarleyfis o.s.frv. En eins og ég sagði er verið að fara yfir þessi mál og mun væntanlega skýrast á næstu dögum eða vikum hvaða reglur munu í framtíðinni gilda um þetta.

Virðulegi forseti. Þessa dagana þurfa um 16.700 Íslendingar að sætta sig við atvinnuleysi og þeir sem enn eru í vinnu hafa langflestir þurft að taka á sig verulegar kjaraskerðingar og launalækkanir. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja eiga heimili þessa lands í verulegum fjárhagsvandræðum og eiga í miklum erfiðleikum með að ná endum saman. Á sama tíma berast fréttir af því að formaður bankaráðs Seðlabanka Íslands, sem er fulltrúi Samfylkingarinnar í bankaráðinu, hafi lagt til að laun seðlabankastjóra verði hækkuð um 400 þús. kr. á mánuði eða um 4,8 millj. á ári ofan á þær líklega 14 millj. sem hann hefur í laun á ári. Það verður ekki annað sagt en að norræna velferðarstjórnin ætli sér að gera vel við sína menn. Það hefur verið upplýst að með tillögunni hafi formaður bankaráðsins, Lára V. Júlíusdóttir, verið að standa við loforð sem seðlabankastjóranum var gefið að líkindum þegar hann var ráðinn eða í tengslum við ráðninguna. Samkvæmt heimildum sem fjölmiðlar hafa aflað sér mun loforðið um launahækkunina til seðlabankastjórans hafa verið gefið í forsætisráðuneytinu. Hæstv. forsætisráðherra hefur reyndar verið á harðahlaupum undan þessu máli og virðist ætla að reyna að koma því yfir á einhverja aðra. En engum dylst að tilraunir hennar eigin fulltrúa í bankaráðinu til að hækka laun seðlabankastjóra eru lagðar fram á ábyrgð forsætisráðherra. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra eftirfarandi spurninga og fer fram á skýr svör við þeim: 1. Hvenær var þetta loforð gefið? Hver gaf loforðið og hver hafði frumkvæði að því að það var gefið? Í umboði hvers var loforðið gefið og hverjir höfðu vitneskju um það? 2. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að upplýsa líka um eftirfarandi: 

Virðulegi forseti. Svarið við síðustu spurningunni er nei, það var ekki haft samráð við forsætisráðherra eða fjármálaráðherra um þetta mál. Ég hef gefið alveg skýr svör í þessu máli. Það hafa engin loforð eða fyrirheit verið gefin enda ekki á mínu færi að gefa slík loforð. Laun seðlabankastjóra fara eftir lögum og ákvæðum um Seðlabankann og ekki síst niðurstöðu kjararáðs. Ég sé ekki eftir niðurstöðu kjararáðs að það sé eitthvert svigrúm til þess að beita ákvæðum sem eru í seðlabankalögunum í þessu efni til að hækka launin. Það er tvennt sem liggur fyrir: Að seðlabankastjóri sjálfur hefur sagt að hann mundi ekki taka við slíkri launahækkun þó að hún væri í boði og að formaður bankaráðs hefur sagt að líklega verði niðurstaðan sú að þessi hugmynd og tillagan sem liggur fyrir bankaráðinu verði dregin til baka. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar í forsætisráðuneytinu enda ekki á færi þess né ráðherra um að gefa slík loforð. Það fer eftir lögum um Seðlabanka og niðurstöðu kjararáðs. Niðurstaða kjararáðs liggur fyrir og ég sé ekki annað en að í það stefni að eftir henni verði farið vegna þess að auðvitað á að fara eftir niðurstöðu kjararáðs í þessu efni.

Frú forseti. Ég get ekki tekið undir það hjá hæstv. forsætisráðherra að svör hennar í þessu máli hafi verið skýr, síður en svo. Það liggur fyrir að formaður bankaráðs Seðlabankans hefur upplýst um það og það liggur fyrir hjá bankaráði Seðlabankans að tillagan var lögð fram. Hún var lögð fram vegna þess að seðlabankastjórinn fékk í sinn vasa loforð um að kjör hans yrðu með þeim hætti sem tillagan sagði fyrir um. Það var hvorki meira né minna en sérstakur trúnaðarmaður hæstv. forsætisráðherra sem lagði tillögurnar fram og ég geri ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra hafi vitað af þessari tillögu, a.m.k. er hún á ábyrgð hæstv. forsætisráðherra. Ég bið hæstv. forsætisráðherra um að svara spurningum mínum um það hvenær þetta loforð sem tillagan er rökstudd með var gefið, 

Ég veit ekki hvað ég þarf að tala skýrt í þessu máli, virðulegi forseti, til að hv. þingmaður skilji það að ég hef engin loforð gefið í þessu máli. Ég átti engin samtöl við formann bankaráðs í aðdraganda þess að þessi tillaga var lögð fram 

Frú forseti. Það er athyglisvert að heyra svör hæstv. forsætisráðherra hér við frambornum fyrirspurnum á Alþingi. Ég hef ekki enn heyrt það að hæstv. ráðherra hafi neitað því að hún hafi vitað að fyrirheit hafi verið gefið gagnvart Má Guðmundssyni seðlabankastjóra um að hann fengi hærri laun en kveðið er á um í dag. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki neitað því. Ef hæstv. forsætisráðherra veit ekki um slík fyrirheit líkt og formaður bankastjórnar Lára V. Júlíusdóttir hefur talað fyrir í fjölmiðlum, veltir maður fyrir sér: Hvers lags forsætisráðherra er þetta sem veit ekki grundvallarupplýsingar um grundvallarstofnun í íslensku samfélagi og kjör forustumanns þeirrar stofnunar? Það er mikilvægt að við fáum skýr svör frá hæstv. forsætisráðherra í þessari umræðu hér vegna þess að hæstv. forsætisráðherra neitar að tala við fjölmiðla. Hún neitar að veita viðtal vegna þessa máls sem segir okkur að það er eitthvað falið í þessu máli sem ekki hefur komið fram enn og við verðum að nota sal Alþingis til þess að grennslast fyrir um það. Mig langar jafnframt að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort henni sé kunnugt um það að Landsbankinn hafi nú þegar stofnað dótturfélag til þess að yfirtaka önnur dótturfélög í rekstri bankans. Hvað þýðir það? Mögulega getur það þýtt að forsvarsmenn þeirra dótturfélaga heyra ekki undir lög sem kveða á um að laun slíkra einstaklinga skuli ekki vera hærri en laun forsætisráðherra. Það er verið að tefja það mál endalaust. Það liggur fyrir fyrirspurn í fjármálaráðuneytinu frá kjararáði um hvort lögin eigi að ná yfir stjórnendur þessara dótturfyrirtækja Landsbankans. Ég hélt að það þyrfti ekki að spyrja um slíkt ef menn hefðu skoðað þá umræðu sem hér fór fram 

Virðulegi forseti. Ég kannast ekki við að verið sé að stofna dótturfélög í Landsbankanum, eins og hv. þingmaður heldur hér fram, til þess að fara í kringum lögin um kjararáð, vegna þess að bankastjórinn í Landsbankanum á að lúta því líka sem kjararáð ákveður í þessum efnum. Það er því auðvitað alvarlegt ef verið er að fara í kringum lögin til þess að komast hjá því að farið sé að niðurstöðum kjararáðs. Ég kannast ekki við það sem hv. þingmaður er að spyrja um og mér finnst hafa dregist von úr viti að ráða bankastjóra við Landsbankann. Mér skilst að það verði gert núna á næstu dögum og þá hljóta launin sem hann fær að verða þau sem kjararáð ákveður. Svo vil ég vísa því á bug sem hv. þingmaður segir hér og aðrir hafa verið að segja, sumir hafa verið með dylgjur um að ég hafi gefið einhver fyrirheit um laun til seðlabankastjóra. Það er ekki á mínu færi  
            

Frú forseti. Þá liggur það fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafði ekki hugmynd um að verið væri að gefa fyrirheit um að auka laun seðlabankastjóra eins og raun hefur borið vitni, líkt og Lára V. Júlíusdóttir sagði í gær. Mér finnst það alvarlegt ef hæstv. forsætisráðherra fær ekki vitneskju um slíkt. Er hér um eitthvert smámál að ræða? Ég spyr hæstv. forsætisráðherra að því. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki nauðsynlegt að við köfum ofan í þetta mál og komumst að því hver veitti þetta loforð fram hjá sjálfum forsætisráðherranum. Finnst ekki hæstv. forsætisráðherra eðlilegt að þessari spurningu sé svarað? Síðan vil ég að lokum segja það, frú forseti, að með bréfi kjararáðs er snertir þetta dótturfélag Landsbankans leikur greinilega vafi á því 

Enn vill forseti hvetja menn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Mér finnst fyrirspurnin sem hér var borin fram af hv. þingmanni afar sérkennileg. Hann spyr hvort leitað hafi verið til mín um þá tillögu sem liggur fyrir um launahækkun. Finnst hv. þingmanni það eðlilegt? Ef bankaráðið hefur á annað borð talið sig geta hækkað launin á grundvelli væntanlega laganna um Seðlabankann, ætti það þá að koma til forsætisráðherra og spyrja hvort það sé eðlilegt og hvort hann samþykki það? Auðvitað ekki.

Virðulegi forseti. Það er ein skýrasta niðurstaða rannsóknarskýrslunnar að stjórnendur og eigendur íslensku bankanna gengu fram með vægast sagt afar glæfralegum hætti um þær eignir sem þeir voru þar að véla um. Ég hygg að það hafi komið flestum okkar verulega á óvart hversu glæfralega menn gengu þar fram. Það er alveg ljóst, og við höfum þegar rætt það hér í þingsölum, að fram undan er gríðarlegt álag á íslenskum dómstólum vegna þeirra mála sem koma inn í dómskerfið í kjölfar bankahrunsins. Sérstakur saksóknari hefur boðað fyrstu ákæruna núna á næstu dögum, ég hélt reyndar að hann hefði hugsað sér að gera það fyrir lok aprílmánaðar. Einhver dráttur hefur orðið á því en það er alla vega vitað að það styttist í fyrstu ákærur í þessum erfiðu málum. Hæstv. dómsmálaráðherra fékk heimild til þess að ráða fleiri héraðsdómara, ég hygg að það hafi átt að vera búið að ljúka þeirri ráðningu. Mig langar til að grennslast fyrir hjá ráðherranum um hvernig gengur að ráða þá dómara sem Alþingi heimilaði að ráðnir yrðu til þess að létta á héraðsdómstólum landsins. En fyrst og fremst langar mig að spyrja hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra hvaða skoðun hún hefur á því að setja á hér millidómstig, jafnvel með sérþekkingu á sviði efnahagsbrota, til þess að auka réttaröryggi þegar kemur að þessum viðamiklu málum. Ég spyr um það vegna þeirra mála sem nú eru að koma inn í dómskerfið og vegna þess hversu sértæk þau eru og ekki síst vegna þeirrar reynslu sem við höfum af svokölluð Baugsmáli sem tók afar langan tíma. Að nokkru leyti fékkst ekki almennilega úr því máli skorið vegna þess hvernig okkar réttarkerfi er. Það er alveg óásættanlegt fyrir okkur Íslendinga að það sé einhver hætta á því að úrvinnsla þessara mála sé ekki með fullnægjandi hætti eða þannig að við getum vel við unað þegar upp er staðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Hvað varðar skipun nýrra héraðsdómara hefur það ferli tekið ögn lengri tíma en til stóð vegna þess að margar umsóknir bárust og þetta þarf bara að hafa sinn gang, dómnefnd þarf að fara yfir umsóknir og gera sínar tillögur. En ég geri fastlega ráð fyrir því að ganga frá skipun nýrra dómara á morgun. Varðandi það hvernig dómskerfið er í stakk búið til að takast á við aukið álag, komu í því sambandi erindi frá dómstólaráði og Hæstarétti fyrir jól sem brugðist var við m.a. með þeim hætti að héraðsdómurum verður fjölgað. Það blasir við að mikill málafjöldi er á leiðinni og þá verður auðvitað að taka afstöðu til þess hvernig bregðast á við. Það hefur verið nefnt að fjölga eigi hæstaréttardómurum og það hefur líka verið nefnt að koma eigi á fót millidómstigi. Ég er sjálf fylgjandi því að komið verði á fót millidómstigi, ekki einungis vegna aukins fjölda mála heldur líka vegna mannréttindasjónarmiða. Það sem ég gerði í byrjun síðustu viku var að senda erindi til dómstólanna um hvort þeir hefðu hugað að því hvernig unnt sé að bregðast við því álagi sem í vændum er. Ég tel að þar eigi dómsvaldið líka að taka nokkra ábyrgð og láta vita af því hvað dómsvaldið telur að eigi að gera þannig að framkvæmdarvaldið geti þá lagt tillögu sína fyrir löggjafann í þessum efnum.

Frú forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir dómsmála- og mannréttindaráðherra að hraða nokkuð þeirri vinnu sem fram undan er til þess að efla dómskerfið. Við höfum nú þegar lagt umtalsverða fjármuni í embætti sérstaks saksóknara og ég hygg reyndar að við þurfum jafnvel að setja frekari fjármuni í það embætti til þess að tryggja að rannsóknir gangi sæmilega hratt fyrir sig og örugglega. En það er svo mikilvægt að það gleymist ekki að líta á þessa endastöð málsins sem eru dómstólarnir sjálfir. Það er alls ekki nóg að fjölga héraðsdómurum eins og samþykkt var núna í vetur, það mun ekki duga til þess að leysa þann mikla vanda sem þarna blasir óneitanlega við. Við höfum áður rætt hvort hægt væri að létta á dómskerfinu með því að færa minni mál frá því með einhverjum hætti. Ég hvet hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra til þess að hraða þessari vinnu, hvort sem það verður með því að setja hér á millidómstig, sem ég hygg að til framtíðar sé mjög skynsamlegt skref, eða þá að koma með þær tillögur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hvatninguna og að sjálfsögðu er málið, eins og ég hef lýst, til skoðunar í ráðuneytinu. Ég tel einmitt að það sé brýnt að huga vel að því hvaða forsendur liggja að baki ákvörðunum eða tillögunum og það þarf að vinna þær nokkuð vel. En það er hægt að gera það nokkuð hratt vegna þess að tillögur um millidómstig liggja þegar fyrir og er í rauninni hægt að hefjast handa við að undirbúa það en þá þarf auðvitað að tryggja fjármagn. Ég ætla að koma aðeins inn á þetta með sérþekkinguna því að það er auðvitað brýnt að dómsvaldið hugi að því að efla sérþekkingu á efnahagsbrotum innan sinna raða og hef ég hvatt til þess. Það er alveg ljóst að embætti sérstaks saksóknara hefur verið eflt en það þarf að efla það mun frekar til þess að unnt sé að sinna þeim verkefnum sem í vændum eru.

Virðulegi forseti. Það eru erfiðir tímar á íslenskum fjölmiðlamarkaði eins og víðar í okkar atvinnulífi og það er raunverulega hætta á því að fjölbreytni á þessum markaði minnki vegna erfiðra rekstrarskilyrða fjölmiðlanna. Ég tel að eitt mikilvægasta hlutverk stjórnvalda við þessar aðstæður sé að jafna sem kostur er samkeppnisstöðu íslenskra fjölmiðla þannig að í landinu verði öflugt ríkisútvarp sem sinnir almannaþjónustuhlutverkinu með sóma en að jafnframt sé skapað svigrúm fyrir einkarekna fjölmiðla til að veita Ríkisútvarpinu verðuga samkeppni og aðhald. Ríkisútvarpið nýtur sem kunnugt er framlaga frá skattborgurunum í gegnum svokallað útvarpsgjald og einnig í gegnum viðbótarframlag úr ríkissjóði, nemur það 3,2 milljörðum kr. á þessu ári. Þessu til viðbótar keppir Ríkisútvarpið sem kunnugt er á auglýsingamarkaði án verulegra takmarkana ef undan er skilið bann við auglýsingum RÚV á netinu. Þörfin fyrir aðgerðir til þess að jafna samkeppnisstöðu fjölmiðlanna, þ.e. Ríkisútvarpsins annars vegar og einkarekinna fjölmiðla hins vegar, hefur líklega aldrei verið meiri en nú. Það er nauðsynlegt fyrir samfélagsumræðuna í landinu, ekki síst í kjölfar bankahrunsins, að í landinu séu öflugir fjölmiðlar sem keppa í eðlilegu samkeppnisumhverfi. Því vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort til standi að grípa til aðgerða sem takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaðnum, og ef svo er í hvaða farvegi þau mál eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Það er ekki nýtt að þetta mál sé til umræðu hér í þessum sal og tengist nýju frumvarpi um heildarlög um fjölmiðla sem nú er í menntamálanefnd. Mér er kunnugt um að þangað hafa komið umsagnir þar sem er bent á þennan vanda íslenskra fjölmiðla. Það er rétt að annars vegar hafa tekjur RÚV komið úr útvarpsgjaldinu og í raun með viðbótarframlagi frá ríkinu, og hins vegar auglýsingum. Á síðasta rekstrarári var u.þ.b. fjórðungur tekna RÚV af auglýsingum. Ég hef sagt það oft í umræðu um þetta að æskilegast væri að RÚV væri ekki á auglýsingamarkaði frekar en önnur ríkisútvörp í nágrannalöndunum. Hins vegar hef ég ávallt látið það fylgja að þá þurfi að hafa ráðrúm til að bæta RÚV þennan skaða því að um leið og við ræðum þetta gerum við gríðarlegar kröfur á RÚV. Niðurskurðartillögum þar hefur almennt verið mótmælt, líka í þessum sal. Ég hef í raun og veru litið á þetta frumvarp til fjölmiðlalaga sem fyrsta áfanga í endurskoðun á fjölmiðlum því að vandinn er raunverulegur fyrir fjölmiðla sem starfa á markaði. Ef mig rekur rétt minni til var hér til umfjöllunar frumvarp um skorður á starfsemi RÚV á auglýsingamarkaði haustið 2008. Það var í tengslum við hækkun á útvarpsgjaldi. Hækkun útvarpsgjaldsins var þá samþykkt en þessu máli var frestað og ætlanin var að setja það í sérstakan starfshóp sem síðan, ef ég man rétt, tók ekki til starfa. Ég tel eðlilegt ef fjölmiðlafrumvarpið fer í gegn í þinginu að þessi mál verði skoðuð því að það er sjálfsagt að við skoðum það að setja starfsemi RÚV á auglýsingamarkaði einhverjar skorður í tengslum við það fyrirkomulag á tekjustofnum RÚV sem tekið var upp. Því miður hefur það líka orðið umtalsvert deiluefni hér í þessum sal, meira að segja hjá þeim sem studdu það fyrirkomulag á sínum tíma. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þessi skýru svör og tek undir það sjónarmið hennar að vitanlega þarf að mæta öllum takmörkunum á umsvifum RÚV á auglýsingamarkaði með mótvægisaðgerðum sem tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt af krafti sínu mikilvæga hlutverki. Mig langaði að spyrja um afstöðu hæstv. ráðherra til þeirra ábendinga sem komu fram í áliti Samkeppniseftirlitsins í nóvember 2008 þar sem lagðar voru fram tvær tillögur, annars vegar að RÚV hyrfi alfarið af auglýsingamarkaði og hins vegar að settar yrðu skýrar takmarkanir um eftirtalin atriði: Að sett yrði ófrávíkjanleg gjaldskrá sem lyti staðfestingu og eftirliti, að svokallaðar fríbirtingar og kostanir væru óheimilar, að auglýsingatíma og markaðssókn yrðu settar skorður og að óheimilt yrði að birta auglýsingar inni í dagskrárefni. Telur hún að þessar ábendingar séu réttmætar eða telur hún að takmarkanir 

Virðulegi forseti. Ef mig rekur rétt minni til voru þessar ábendingar einmitt settar fram í tengslum við það frumvarp sem ég nefndi áðan. Það skiptir máli að við skoðum þetta sérstaklega í þjónustusamningnum sem gerður er milli menntamálaráðuneytis og Ríkisútvarpsins því að þetta tengist líka þeim skuldbindingum sem við höfum gengist undir í Evrópusamstarfi og ESA hefur gert athugasemdir við, þ.e. að þær tekjur sem aflað er í gegnum auglýsingar fari ekki í samkeppnisrekstur. Ætlunin með þjónustusamningnum er að hafa eftirlit með þessu. Hins vegar hefur skilgreiningin á almannaútvarpi verið þar nokkuð víð svo því sé haldið til haga, þ.e. þar er ekki verið að útiloka afþreyingu, íþróttir eða annað slíkt sem stundum er haldið fram að sé ekki hlutverk almannaútvarps að sinna. Hins vegar er það tvímælalaust skilgreint út frá því í þessari tilskipun og í Altmark-dómnum frá 2003 sem m.a. snerist um þetta. Ég hef hins vegar litið svo á að það sé m.a. okkar hlutverk í þjónustusamningnum og 

Frú forseti. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að þessi liður í þingsköpunum sem var að ljúka er orðinn býsna haldlítill og nánast gagnslaus vegna þess að við þingmenn komum í ræðustól Alþingis og spyrjum hæstv. forsætisráðherra málefnalegra spurninga sem hún svarar síðan ekki. Ég get vel skilið að hæstv. forsætisráðherra vilji ekki svara spurningum í fjölmiðlum en hæstv. forsætisráðherra verður að svara þeim spurningum sem til hennar er beint í þinginu. Til þess er hæstv. forsætisráðherra hér. Ég bar fram spurningar við hæstv. ráðherra út af tillögum um launahækkanir til handa seðlabankastjóra og fékk nánast engin svör önnur en þau að svörin væru skýr. Þetta verður auðvitað að breytast og þó að málið sé óheppilegt fyrir hæstv. forsætisráðherra og allir viti að Lára V. Júlíusdóttir, formaður bankaráðs Seðlabankans, hafi einungis verið að gera það sem henni bar að gera og henni var sagt að gera getur hæstv. forsætisráðherra 

Forseti hvetur þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Frú forseti. Ég vil ræða fundarstjórn forseta því að ég tel að hæstv. forseti eigi að geta beitt sér fyrir því í þágu Alþingis að við fáum skýr svör í þessu máli. Það liggur fyrir, frú forseti, að vilyrði var gefið núverandi seðlabankastjóra um 400.000 kr. launahækkun sem gengur þvert gegn stefnu ríkisstjórnarinnar er kemur að launastefnu hennar. Þessi ákvörðun virðist hafa verið tekin á bak við núverandi stjórnvöld af einhverjum trúnaðarmönnum Samfylkingar og Vinstri grænna og við höfum því miður ekki fengið upplýsingar í þinginu um það hverjir tóku þá ákvörðun. Ég bið frú forseta um að beita sér fyrir því að Alþingi Íslendinga fái skýr svör við þeim spurningum sem við höfum lagt fram. Ég vek sérstaka athygli á því að forsætisráðherra hefur neitað að ræða þessi mál við fjölmiðla 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk og ræða um fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að taka undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að sá dagskrárliður sem hér fór á undan er orðinn býsna haldlítill - en á allt annarri forsendu en hann. Hér komu upp þrír hv. þingmenn, Sigurður Kári Kristjánsson, formaður Framsóknarflokksins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, með sama málið og enginn þeirra heyrði svör hæstv. forsætisráðherra í málinu. Í þrígang þurfti að spyrja um málið. Hv. þingmenn ætluðu allir að verða frægir á sömu fyrirspurninni. Það er orðin býsna haldlítil umræða og ég frábið þinginu  
            

Frú forseti. Ég vil blanda mér í þá umræðu sem hér er um fundarstjórn forseta. Ég get tekið undir það að þessi liður, fyrirspurnir til ráðherra, gengur ekki alveg upp og það er ekki vegna þeirra ástæðna sem hv. þm. Róbert Marshall nefndi. Við höfum örfá tækifæri til að inna hæstv. ráðherra eftir svörum um mál sem brenna á þjóðfélaginu og það er algerlega óásættanlegt að hæstv. ráðherrar, þríspurðir og þráspurðir, svari ekki þeim fyrirspurnum sem til þeirra er beint. Síðan geri ég líka athugasemd undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, við orð hv. þm. Róberts Marshalls sem segir að allir þrír hv. þingmenn sem voru með þessa fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra - án árangurs - hafi ætlað sér að verða frægir á sömu fyrirspurn. Hvers konar virðingarleysi er það sem hv. þingmaður sýnir sjálfum sér og 

Forseti hvetur þingmenn enn til að virða tímamörk og ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Okkur þingmönnum gefast örfá tækifæri til að spyrja ráðherra út í aðgerðir þeirra og gefin loforð. Ráðherra ber samkvæmt lögum að upplýsa Alþingi um hvernig staðið er að málum í stjórnsýslunni. Það er fullkomlega eðlilegt að spurt sé út í þessi mál, sérstaklega í ljósi þess að seðlabankastjóri hefur sjálfur upplýst að honum hafi verið gefin loforð um þessa launahækkun á æðstu stöðum. Lára V. Júlíusdóttir segir það sama. Nú veltir maður fyrir sér hver hafi gefið þessi loforð. Hver annar en hæstv. forsætisráðherra er fær til að gefa þessi loforð? Það er í rauninni engan annan að spyrja en hæstv. 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Róberti Marshall að upp í þennan ræðustól komu þrír hv. þingmenn til að spyrja hæstv. forsætisráðherra sömu spurningarinnar. Ástæðan var sú að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem til hennar var beint og ég er að vekja athygli hæstv. forseta á því að á þessu þurfi að verða breyting. Það lýsir alveg ótrúlegum hroka hjá hv. þm. Róberti Marshall að kalla það einhverjar málfundaæfingar þegar þingmenn á Alþingi gera athugasemdir við það að á meðan 16.700 Íslendingar eru atvinnulausir og megnið af þjóðinni hefur þurft að taka á sig kjaraskerðingar leggi fulltrúi Samfylkingarinnar í bankaráði Seðlabankans til að laun seðlabankastjóra verði hækkuð um 400.000 kr. á mánuði. Þetta kallar hann málfundaæfingar. Ég beini því til hæstv. forseta að það verði kannað sem fram kom í svari hæstv. forsætisráðherra sem sagðist ekkert  
            

Frú forseti. Vegna fundarstjórnar forseta langar mig að benda á að hæstv. forsætisráðherra svaraði í þrígang þeim spurningum sem til hennar var beint.  
            

Virðulegi forseti. Það hefur áður komist til tals undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, hvort óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra séu nægilegur vettvangur til að fá skýr svör. Fjölmargir þingmenn vilja gjarnan spyrja marga ráðherra margvíslegra spurninga sem einmitt snúa að nauðsynlegu eftirliti þingsins með framkvæmdarvaldinu. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þegar slíkt mál kemur upp að efstu menn í stjórnkerfinu virðast, að því er fjölmiðlar segja, búnir að gefa loforð um launahækkanir sem síðan stjórnvöld, hæstv. forsætisráðherra, kannast ekkert við. Er stjórnkerfið sem sagt enn stjórnlaust? Taka menn enn ákvarðanir hvar sem er? Hver ber ábyrgð á þessari ákvörðun? Það hlýtur að vera einhver. Það er verkefni okkar á þinginu að fá svör við því. 

Frú forseti. Ég held að frú forseti geti verið sammála okkur öllum um að ef við eigum að draga einhvern lærdóm af því hruni sem hér átti sér stað þarf að auka eftirlit þingsins með framkvæmdarvaldinu. Með þeim spurningum sem við höfum lagt fram erum við að rækja þá skyldu að hafa eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins sem starfar í umboði þingsins. Ég held að það sé rétt að við förum betur yfir þetta mál. Ég óska hér með eftir því formlega að fundur verði haldinn í efnahags- og skattanefnd þingsins þar sem allir þeir aðilar sem koma að þessari ákvarðanatöku verði kallaðir fyrir, líka hæstv. forsætisráðherra til að henni gefist betri tími til að svara fyrir sig í þessari umræðu. Ég held að við séum fullfær um það í framhaldinu að leysa þetta verkefni á vettvangi nefndarinnar enda ber þingmönnum að rækja það hlutverk sitt að hafa aðhald með framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Málefni lífeyrissjóðanna hafa verið þó nokkuð til umræðu að undanförnu og reyndar allt frá bankahruninu af ýmsum ástæðum. Fyrst eftir hrun bankakerfisins var athyglin á vilja og styrk sjóðanna til að taka öflugan þátt í uppbyggingu efnahagslífsins á ný. Þeirri viðleitni sjóðanna var vel tekið á Alþingi en lítið hefur þó orðið ágengt í því að hrinda í framkvæmd hugmyndum um aðkomu lífeyrissjóðanna að ýmsum verkefnum og það er vegna seinagangs og tregðu hjá ríkisstjórninni. En vilji og geta lífeyrissjóðanna til að koma myndarlega að þessari uppbyggingu hefur dregið fram þann mikla styrk sem býr í sjóðunum. Samtals eru í íslenska lífeyrissjóðakerfinu um 1.800 milljarðar kr. Við getum verið þakklát fyrir forsjálni þeirra sem á sínum tíma stóðu að uppbyggingu sjóðanna til að standa undir framtíðarlífeyrisréttindum landsmanna. Einungis örfáar þjóðir í heiminum standa jafnfætis okkur í þessu tilliti og margar hafa ratað í ógöngur með sitt gegnumstreymiskerfi. Við sjáum dæmi þess nánast í hverjum mánuði vegna erfiðleikanna sem við er að etja hjá ýmsum Evrópusambandsríkjum. Þar er víða nauðsynlegt að hækka lífeyrisaldur verulega og skerða réttindi til að kerfin hrynji ekki hreinlega. Framan af var mikil óvissa um nauðsynlegar niðurfærslur og réttindaskerðingu í íslenska lífeyriskerfinu. Það væri í sjálfu sér eðlilegt að það tæki nokkurn tíma að fá fulla yfirsýn yfir áhrif bankahrunsins og að undanförnu hafa ýmsir sjóðir á vegum aðila vinnumarkaðarins þurft að skerða réttindi sjóðfélaga sinna eftir því sem þessi mynd hefur verið að skýrast. Það kemur ekki á óvart og umræða um þessi efni þarf að fara fram af yfirvegun og ábyrgð. Það væri t.d. óábyrgt af sjóðunum að skerða ekki réttindi þegar ljóst er að eignir sjóðanna standa ekki til lengri tíma undir þeim réttindum sem tryggð hafa verið. Það er ekki einungis óábyrgt, þeim er skylt að skerða réttindin. Það breytir því ekki að það er að sjálfsögðu sanngjörn og eðlileg krafa að stjórnendur sjóðanna standi ábyrgir fyrir sínum gerðum og þeim er skylt að gefa skýringar á því hvernig ávöxtun sjóðanna hefur verið undanfarin missiri. Í því tilliti held ég að menn verði að hafa í huga að það er ekki hægt að halda því fram með nokkurri sanngirni að lífeyrissjóðakerfið hefði getað mögulega komist hjá því að verða fyrir einhverjum áföllum í bankahruninu. Við skulum einnig hafa í huga að í sumum tilvikum er verið að draga úr réttindum sem höfðu verið aukin í uppsveiflunni en langtímaforsendur reyndust ekki vera fyrir. Virðulegi forseti. Eins og efnahagshrunið hefur dregið fram kosti þess kerfis sem við höfum byggt upp hafa að sjálfsögðu einnig komið í ljós ýmsir vankantar og sumir þeirra gamalkunnir. Einn vandinn sem við höfum lengi glímt við er sá að tryggja sjálfbærni kerfisins. Þannig var B-deildinni í opinbera kerfinu lokað á sínum tíma þó að þar séu enn fjölmargir greiðendur. Ófjármögnuð, áfallin skuldbinding nemur þar rúmlega 420 milljörðum - ófjármögnuð skuldbinding. Vandinn sem ég vil gera að umfjöllunarefni liggur í því að réttindaávinnsla í opinbera kerfinu er óháð ávöxtun sjóðanna. Þar eru réttindin föst en ekki föst iðgjöld eins og í almenna kerfinu. Hvað þýðir það að hafa réttindin föst í opinbera kerfinu? Það þýðir t.d. það að við sem í þessum sal erum höfum okkar réttindi tryggð óháð því hvernig ávöxtun þess sjóðs sem að baki réttindunum stendur hefur tekist undanfarin missiri. Við vitum að það hefur gengið illa vegna þess sem hér hefur gengið á, en réttindin eru óskert. Á almenna markaðnum er þessu öfugt farið. Þar þurfa menn að aðlaga réttindin ávöxtun sjóðanna og á endanum þýðir þetta að við erum tryggð en maðurinn í næsta húsi, sem þarf nú að sæta skerðingum á sínum lífeyrisréttindum vegna þess að þar hafa sjóðirnir ekki ávaxtast í samræmi við þau réttindi sem sjóðurinn gefur út, þarf að nýta skattfé sitt til að tryggja réttindi okkar og annarra opinberra starfsmanna. Þetta á sér allt saman sögulegar skýringar. Það sem ég vil bera upp við fjármálaráðherra er spurningin um hvort við þurfum ekki að brjóta okkur leið út úr þessu þannig að til framtíðar litið séum við með eitthvert samhengi 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hreyfa þessu máli, það er brýnt og mikilvægt að Alþingi fjalli um málefni lífeyrissjóðanna og stöðuna sem þar er, það er fullkomlega eðlilegt og öll tilefni til. Ég vil fyrst segja að það var mikil gæfa þegar menn rötuðu inn á það spor á Íslandi að hefja uppbyggingu söfnunarsjóða. Þar urðu mikil tímamót í maí 1969 þegar samkomulag náðist um slíkt á almennum vinnumarkaði og í framhaldinu var því fylgt eftir með lagasetningu um skylduaðild að lífeyrissjóðum upp úr 1970. Fyrir voru lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna í sérstöku kerfi og nokkrir litlir sjóðir en án skylduaðildar. Á grundvelli þessa samkomulags og með löggjöf í framhaldinu var þetta svo þróað. Atvinnurekendur komu inn um 1980 með skyldu til að greiða mótframlag. 1996 voru síðan í grófum dráttum sett þau lög sem nú gilda og kerfið fest í sessi. Segja má að hringnum hafi verið lokað með því að tryggja aðild allra að lífeyrissjóðum og þannig hefur kerfið verið starfrækt síðan. Þá eru sömuleiðis uppskiptin í LSR milli framtíðarinnar og þess sem orðið var sem lokað var inni í B-deildinni. Ef við lítum á stöðu lífeyrissjóðakerfisins í heild um þessar mundir er hún þannig að þar hafa vissulega orðið áföll borið saman við stöðuna eins og hún var þegar hún var best í árslok 2007. Þá voru hreinar eignir lífeyrissjóðanna um 130% af vergri landsframleiðslu, sem ég hygg að sé besta viðmiðunin hér fremur en nafntölur. Í árslok 2008 er áfallið komið fram að verulegu leyti og þá er hrein eign lífeyrissjóðanna komin ofan í 109% af vergri landsframleiðslu en í árslok 2009, um síðustu áramót, hafði hlutfallið aftur hækkað í 119%. Það setur okkur á svipaðan stað í þessu og þær tvær þjóðir aðrar sem best standa í heiminum, þ.e. Ísland, Holland og Sviss skara fram úr í þessum efnum með lífeyrissjóðakerfi sem á um 120–130% af vergri landsframleiðslu í hreinar eignir. Til samanburðar eiga Grikkir 0% og margar aðrar þjóðir eru, eins og málshefjandi nefndi réttilega, í miklum erfiðleikum í þessum efnum. Almenn réttindi voru aukin umtalsvert í kerfinu hjá almennu lífeyrissjóðunum, sérstaklega á árunum 2006–2007, jafnvel í sumum tilvikum umfram skyldur með aukalífeyrisgreiðslum. Þau hafa nú verið skert aftur, því miður, og í flestum tilvikum eru menn eru aftur komnir á svipaðan stað um það bil hvað réttindin varðar og 2006 en þau hafa þó verið verðbætt síðan samkvæmt vísitölu neysluverðs. Þannig er það t.d. hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna og ef skoðað er lengra tímabil jukust réttindin þar um 21,1% umfram verðlagsbreytingar á árunum 1997–2009 og eftir þá lækkun sem orðin er á þessu ári eru réttindin samt um 9% umfram verðlagsbreytingar á tímabilinu. Hjá lífeyrissjóðnum Gildi voru réttindi sjóðfélaga hækkuð um 10% umfram verðlagsbreytingar 2007 og 7% á árinu 2006. Með lækkunum núna og á síðasta ári hafa þessar hækkanir í raun verið teknar til baka en þó þannig að réttindin hafa haldist verðtryggð. Hjá A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins hafa réttindin allan tímann tekið breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs. Þau hækkuðu ekki á sama tíma og almennu lífeyrissjóðirnir juku réttindin umfram verðlagsbreytingar. Þau hafa heldur ekki lækkað núna. Í raun og veru má segja að staðan sé sú að hlutföllin milli kerfanna eru nákvæmlega þau sömu aftur og þau voru 2006 og hafa í báðum tilvikum fylgt verðlagi samkvæmt vísitölu neysluverðs. Stöðuna þekkjum við og málshefjandi kom inn á það. Við vitum af þeim framtíðarskuldbindingum sem liggja í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og eru að vísu ekki nema upp á 350 milljarða áfallnar skuldbindingar og framtíðarskuldbindingar en þar við bætist Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga með um 40 og síðan vantar nokkuð upp á að A-deildin sé tryggingafræðilega rétt eins og kunnugt er. Það er sárgrætilegt þegar það er skoðað að sjá hversu lítið var greitt inn á skuldbindingarnar á árunum 2004–2007. Menn fóru vel af stað og gerðu það sem þeir ætluðu sér og greiddu umtalsvert inn á skuldbindingarnar 2000/2001 en svo dró úr því einmitt þegar afgangur á ríkissjóði var mestur. Það er sorglegt þegar horft er til baka því að þrátt fyrir allt munar gríðarlega um þessar inngreiðslur eins og við sjáum á því að B-deildin mun eiga fyrir skuldbindingum sínum fram til 2025. Spurningunni svara ég svo þannig að ég er hjartanlega sammála hv. málshefjanda um að það sem við þurfum að gera er að horfa til framtíðar, þ.e. að setja okkur upp tímasetta áætlun um hvernig við tökumst á við þann vanda. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir þessa umræðu. Það vill svo til að ég stóð fyrir utandagskrárumræðu um lífeyrissjóðamálin í sumar. Þá voru svör hæstv. fjármálaráðherra á annan hátt því að svo virtist vera að ráðherrann væri þá ekki búinn að gera sér grein fyrir því hversu alvarlega lífeyrissjóðirnir standa. Það hefur átt sér stað mikil sóun á fjármunum lífeyrissjóðanna undanfarin 10–15 ár. Rekstrarkostnaður er hár og eftir þeim upplýsingum sem ég hef kostaði rekstur lífeyrissjóðskerfisins alls árið 2007 tæpa 3 milljarða. Það sjá allir sem sjá vilja að þetta er afar mikil sóun á opinberu og almennu fé og er algerlega óásættanlegt. Þarna sést hversu mikil sjálftaka hefur verið stunduð inni í þessu kerfi af þeim stjórnendum sem þar starfa. Auðvitað eru lífeyrissjóðirnir hér allt of margir. Auðvitað eiga bara að vera tveir eða þrír lífeyrissjóðir á almenna vinnumarkaðinum. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er rekinn með ríkisábyrgð þannig að þeir ríkisstarfsmenn sem greiða í sjóðinn, sem er skylda að greiða í, hafa ríkisábyrgð á sínum eftirlaunum. Þarna er mikið ójafnvægi eins og hefur komið fram. Verði tap á þeim sjóði taka skattgreiðendur það á sig og þurfa að greiða það auk þess að þurfa að mæta skerðingum hjá sínum eigin lífeyrissjóðum. Mér finnst hæstv. fjármálaráðherra alltaf talsvert fastur í fortíðinni. Það vantar framtíðarhugsun, það vantar einhverja nýja hugsun, síðast en ekki síst í starf þessarar ríkisstjórnar. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hefur það eitthvað verið skoðað hvort ekki eigi hreinlega að leggja niður Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, 

Virðulegi forseti. Hrunið dró fram hið innbyggða ójafnræði launafólks á Íslandi hvað varðar lífeyrisréttindi sem kemur fram í mismuninum á almennum og opinberum sjóðum og formaður Sjálfstæðisflokksins fór yfir áðan. Ég verð þó að segja, frú forseti, að ég varð hálfhissa á því hvað hann var kokhraustur í því að ræða að ekki yrði skert afturvirkt í hinu opinbera kerfi. Þar erum við að tala um rúmlega 500 milljarða kr. skuldbindingu þar sem hver og einn þyrfti að greiða 4% meiri tekjuskatt á ári í 25 ár og það eru fyrir ríkissjóð um 28 milljarðar kr. á ári í 25. ár. Hv. þingmaður barðist eins og ljón í marga mánuði fyrir lægri skuldbindingar en þetta. Ég er þó sammála því að fara þarf mjög varlega í þessi mál þar sem mjög stórar kvennastéttir hafa sætt sig við lág laun á forsendum þess að þær byggju þó við atvinnuöryggi og góð lífeyrisréttindi enda er það þannig að einstaklingar sem hefja vinnu við 25 ára aldur, annar á almenna markaðnum og hinn hjá hinu opinbera og hafa 300.000 kr. í tekjur á mánuði, munu við 67 ára aldur hafa ólíkan lífeyri, sá hjá hinu opinbera 280.000 kr. en sá sem er í almennum sjóðum 80.000–100.000 kr. lægri fjárhæð á mánuði. Fyrir 20 árum var lagt fram á Alþingi frumvarp sem hafði það að meginmarkmiði að búa til samfellt lífeyriskerfi sem tæki til allra landsmanna, tryggði öllum viðunandi lífeyri og yki jöfnuð meðal landsmanna sem lífeyris eiga að njóta. Það frumvarp varð því miður ekki að lögum. Þetta markmið á jafnmikið við í dag og ég vona að starfið sem fram fer á vegum stöðugleikasáttmálans skili okkur frumvarpi með sömu markmiðum.

Frú forseti. Ég á sæti í nefndinni sem fjallar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þar hefur verið rætt um að jafnvel þurfi að gera sérstaka úttekt og rannsókn á lífeyrissjóðunum sem eitt af augljósum viðbrögðum nefndarinnar við skýrslunni sem við fjöllum um. Í frétt á RÚV í morgun kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Þrír stærstu lífeyrissjóðir landsins hafa afskrifað um 86 milljarða króna vegna skuldabréfa í fyrirtækjum og fjármálastofnunum. Frá þessu er sagt í fimmtudagsblaði, og netútgáfu, Viðskiptablaðsins . Mestar eru afskriftir hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, eða sem nema 37 milljörðum króna. Lífeyrissjóður verslunarmanna hefur afskrifað 26 milljarða og Lífeyrissjóðurinn Gildi 23 milljarða króna. Viðskiptablaðið segir þetta koma fram í uppgjörsgögnum frá sjóðunum þremur og upplýsingum frá stjórnendum þeirra. Sjóðirnir þrír haldi samanlagt á um helmingi eigna íslenska lífeyrissjóðakerfisins.“ Mér skilst að sjóðfélagar geti ekki fengið upplýsingar um fjárfestingar sjóðanna sem þeir kalla eftir samanber þrautagöngu Ragnars Þórs Ingólfssonar í þá veru um langa hríð en hann hefur kallað eftir sjálfsögðu gagnsæi í fjárfestingu sjóðanna. Mig langar því að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort einhver vinnsla sé í gangi um að það sé gagnsæi í fjárfestingum sjóðanna og að sjóðseigendur, við, fólkið í landinu, hafi aðgengi að því eins og vera ber. Þá langaði mig jafnframt að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hver uppskera hans í lífeyri sé miðað við t.d. verkakonu í krónum talið.

Frú forseti. Frjáls sparnaður á Íslandi hefur verið dapurlega lítill í gegnum tíðina - nema í lífeyrissjóðunum. Þar erum við með þvingaðan sparnað og hann er sem betur fer orðinn meiri en landsframleiðslan eins og hér hefur komið fram. Skuldarar þurfa að átta sig á því að öll lán þarf að spara fyrst. Einhver þarf að fresta neyslu, þ.e. spara, til þess að annar geti flýtt neyslu, þ.e. tekið lán og eytt. Óhjákvæmilega urðu lífeyrissjóðirnir vegna stærðar sinnar á fjármálamarkaðnum fyrir miklum áföllum þegar bankakerfið hrundi en erlendar eignir þeirra, sem eru umtalsverðar, vörðu þá töluvert fyrir áföllum. Þeir höfðu margir hverjir hagnast áður og bætt réttindi sín en hafa núna skert þau til baka, þó ekki allir. Lífeyrissjóðirnir og við hv. þingmenn þurfum að læra af mistökunum í hruninu. Það voru gerð mistök. Almennir lífeyrissjóðir urðu til í samningum 1969 en það var fyrst með lögum frá hv. Alþingi um skylduaðild 1974 og 1980 sem aðildin varð almenn þannig að Alþingi hefur komið að því að byggja upp lífeyrissjóðina. Þess vegna er mjög mikilvægt að Alþingi skipti sér af þessu. Réttindi í almennu sjóðunum standa og falla með ávöxtuninni en réttindi í LSR eru óháð ávöxtuninni. Þar bera skattgreiðendur tapið ef eitthvert verður. Þess vegna tel ég eðlilegt og hef margoft lagt til að sjóðfélagar í almennu sjóðunum kjósi stjórnirnar sjálfir en hins vegar sé opinberu sjóðunum meira og minna stýrt af ríkisvaldinu. Ég held að það sé mjög brýnt að tengja saman kosningarétt sjóðfélaga og skuldbindingar lífeyrissjóðanna. Sjóðfélagarnir hafa hag af því að ávöxtunin gangi vel. Við erum líka með misræmi innan opinbera geirans sem er A- og B-deild. Því miður var það mál ekki leyst 1997 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um stöðu lífeyrissjóða og ætla að taka aðeins annan vinkil á þá því að við búum við þann nöturlega veruleika að lífeyrissjóðssparnaður almennings varð eitt af mörgum viðfangsefnum eða öllu heldur leikföngum íslenska efnahagsundursins svonefnda. Hið siðspillta fjármálakerfi gróf sig í gegnum allt samfélagið og afleiðingarnar finna íbúar Íslands á eigin skinni. Velferðarkerfinu blæðir og mun gera um ófyrirséðan tíma. Siðrofið hefur að öllum líkindum ekki einskorðast við fjármálastofnanir eða stjórnkerfi. Það má alveg ætla að stjórnir félagasamtaka og lífeyrissjóða hafi tekið þátt í veislunni. Þannig gæti spilling og óráðsía hafa náð inn í ótrúlegustu starfsemi, allt frá litlum fagfélögum til stórra lífeyrissjóða. Lífeyrissparnaður er ein mikilvægasta eign okkar. Það er sárt til þess að hugsa að þeir sem við treystum fyrir þeim hafi jafnvel ekki staðið undir ábyrgð sinni heldur valið að fara með sameign sem sína eigin. Auðvitað eru þeir til sem eru á móti því að nokkuð athugavert hafi verið við starfshætti sjóða og félaga. Því skora ég á þingheim allan að styðja alhliða rannsókn á málefnum lífeyrissjóðanna. Þar er enginn lífeyrissjóður undanskilinn og með slíkri rannsókn er um leið komið í veg fyrir að allir lífeyrissjóðir eða eintaka stjórnarmeðlimir séu úthrópaðir fyrir gjörðir sumra.

Frú forseti. Starfsemi lífeyrissjóða og hvernig við ætlum að byggja þá upp til framtíðar er eitt af þeim verkefnum sem er hvað brýnast að ráðast í núna. Mig langar að nálgast þessa umræðu út frá jafnréttishugtakinu, hvernig samfélag við ætlum að byggja upp til framtíðar. Ég hef verið talsmaður þess í gegnum árin að við jöfnum réttindi þjóðfélagsþegna gagnvart lífeyristöku. Þau réttindi eru ekki jöfn í dag og ég hefði haldið að núverandi ríkisstjórn yrði í forsvari fyrir það að breyta því að ákveðnir aðilar í samfélaginu hefðu ekki sérréttindi umfram aðra. Ég er tilbúinn til að koma að slíkri vinnu og hefði talið rétt að við á vettvangi þingsins færum af stað í að endurskoða lífeyrissjóðakerfið í heild sinni þannig að allir hefðu þar jöfn réttindi. Við þurfum líka að huga að lýðræðinu innan þessara sjóða. Það þarf að auka afkomu almennra lífeyrisþega, þ.e. þeirra sem greiða í þessa sjóði. Það er í takt við þann tíðaranda sem ég skynja í samfélaginu og í raun og veru þá kröfu sem fólk gerir um afkomu sína af störfum sjóðanna. Lífeyrissjóðirnir þurfa að sjálfsögðu að endurmeta sig og sína starfsemi í kjölfar hrunsins. Við horfðum upp á það að lífeyrissjóðirnir tóku þátt í fjárfestingargleðinni þrátt fyrir augljós krosseignatengsl og að mörg hættumerki hefðu verið uppi í íslensku hagkerfi á sínum tíma. Lífeyrissjóðirnir þurfa ekkert síður en stjórnmálamenn, fjölmiðlar, háskólasamfélagið o.fl. að líta í eigin barm og við þurfum að takast á við það verkefni. Vonandi mun rannsóknarnefnd þingsins að einhverju leyti skoða afkomu lífeyrissjóðanna eftir hrun, hvort eitthvað megi bæta og hvort við getum lært okkar af því 

Hæstv. forseti. Við ræðum um hina mikilvægu lífeyrissjóði sem eru mjög mikilvægir í sparnaði í landinu og til að tryggja afkomu þjóðarinnar í framtíðinni. Við ræðum um það að sjóðirnir fóru mjög óvarlega eins og ýmsir aðrir sem voru að ávaxta peninga sína. Harma ber þau áföll og töp sem sjóðirnir hafa orðið fyrir. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt að rannsaka hvað olli og hvað brást í fjárfestingarstefnunni og finna þar með út hvað betur má fara til lengri tíma í framtíðinni. Það hefur auðvitað verið staðfest fyrir löngu, m.a. í lokafjárlögum fyrir árið 2008 sem lögð hafa verið fram í þinginu og eru til umfjöllunar í fjárlaganefnd, að hækka þurfi á árinu 2008 lífeyrisskuldbindingar ríkisins um allt að 35 milljarða kr. vegna þeirra áfalla sem opinberu sjóðirnir hafa orðið fyrir. Áður hefur komið fram hversu gríðarlega háar þær fjárhæðir eru sem eru skuldbindingarnar gagnvart ríkinu varðandi framtíðarskuldbindingar B-deildarinnar og raunar sjóðanna í heild. Þessi umræða um skerðingar og hvernig það kemur svo við einstaka sjóðfélaga hefur áður verið til umræðu og það er mikilvægt að halda því til haga að það er samtenging á milli lífeyrisgreiðslna og greiðslna frá Tryggingastofnun þannig að hluti af því sem skert er núna hjá lífeyrissjóðunum kemur beint á ríkissjóð í auknum framlögum í gegnum Tryggingastofnun. Þar er líka hægt að gleðjast yfir því, ef hægt er að segja það, að þá er hægt að tryggja a.m.k. því fólki sem er með lágmarkslífeyri 180.000 kr. í tekjur sem einstaklingar eða 153.000 í tekjur sem hjón að lækkunin í lífeyrissjóðunum hjá þeim ef ekki er um aðrar tekjur að ræða bætast að fullu hjá Tryggingastofnun ríkisins þó að það falli á ríkissjóð. Niðurstaðan af þessari umræðu verður væntanlega sú að hér verði rannsókn á því hvað gerðist hjá lífeyrissjóðunum, hvernig betur megi fara með stjórn lífeyrissjóða, minnka rekstrarkostnað og bæta umhverfi hvað varðar lífeyrissjóðanna. Við verðum auðvitað í framhaldinu að vinna að því þótt til lengri tíma sé að samræma kjörin hjá almennu sjóðunum 

Frú forseti. Það hefur verið athyglisvert að hlusta á þessa umræðu í dag. Þótt ýmislegt megi betur fara í lífeyrissjóðakerfi okkar og stjórn þess mætti vera með öðrum hætti stöndum við Íslendingar í þakkarskuld við þá sem komu þessum öflugu sjóðum á. Nú erum við að taka samfélag okkar til gagngerðrar endurskoðunar í kjölfar hrunsins og mér finnst að við ættum að nota þetta tækifæri til að fara ofan í saumana á lífeyrissjóðakerfinu eins og það er nú til að bæta það sem þarf að laga. Mér finnst mikilvægt að auka lýðræði í lífeyrissjóðunum. Þeir eru fyrir fólkið, ekki atvinnulífið og ekki stjórnvöld. Ég tek undir með hv. málshefjanda og fleirum sem hér hafa tjáð sig, það felst mikið misrétti í að velta tapi opinberra lífeyrissjóða yfir á skattgreiðendur sem þurfa þá ekki einungis að mæta tapi í sínum sjóðum heldur einnig greiða upp tapið í opinberum lífeyrissjóðum. Mér finnst koma til greina að breyta lögum til að eyða þessu misrétti og ég er ekki bara að hugsa um framtíðina. 
             Mikilvægast er þó að færa völdin til sjóðfélaganna og brjóta upp þær klíkur sem hafa ráðið ríkjum innan sjóðanna. Mikil ábyrgð hvílir á herðum almennra sjóðfélaga um að krefjast umbóta á kerfinu og gegnsæis í ákvörðunum sjóðsstjórnanna. Þá þurfum við að láta rannsaka þátt stjórnenda lífeyrissjóðanna í hruninu betur og draga menn til ábyrgðar ef þurfa þykir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið ágæt og eins og ég vék að í fyrri ræðu minni er mismunurinn á milli almenna kerfisins og opinbera kerfisins mér tilefni til þessarar umræðu. Það kom fram hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur að ég væri fullkokhraustur að segja að við skyldum ekki skerða réttindin afturvirkt en það er einfaldlega ekki heimilt og vilji menn fara þá leið að draga úr réttindum sem þegar eru áunnin munu menn þurfa að greiða fyrir það bætur. Þetta er alveg skýrt samkvæmt lögunum. Ég horfi fyrst og fremst fram veginn og spyr mig: Getum við náð sátt við aðila vinnumarkaðarins, við þá sem hér eiga hlut að máli? Það er sanngjarnt og eðlilegt að menn segi t.d.: Þetta er hluti af heildarkjörum okkar opinberra starfsmanna, það er sanngjarnt og eðlilegt, en rökin sem voru upphaflega fyrir því að vera með þessi ríku lífeyrisréttindi fyrir opinbera starfsmenn eru ekki lengur öll til staðar. Upphaflega var það vegna þess að launin voru svo miklu lægri. Það hefur að verulegu leyti breyst. Upphaflega var það vegna þess að menn fengu ekki iðgjöld af yfirvinnu. Því var breytt með aðlögunarsamningunum 1997. Þá var m.a.s. greitt af óunninni yfirvinnu inn í lífeyrissjóðakerfið þannig að margt hefur breyst á tímabilinu og við hljótum öll að vera sammála um að til lengri tíma litið viljum við hafa lífeyrisréttindi sem eru sjálfbær þar sem iðgjöld launþegans og launagreiðandans eiga að standa undir réttindaávinnslunni. Við getum ekki haft kerfi þar sem opinberir starfsmenn eru í þeirri stöðu að verða varðir alveg óháð ávöxtun sjóðanna og þar með komi upp sú staða sem ég lýsti áðan, að maðurinn í næsta húsi við opinbera starfsmanninn þurfi á sama tíma að sæta skerðingu sinna réttinda í almenna kerfinu og sæta því að þeim fjármunum sem hann greiðir í skatta sé varið til að tryggja rétt opinberra starfsmanna. Það er ekki sanngjarnt 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa málefnalegu og ágætu umræðu. Ég held að það sé mikilvægt að halda því til haga að í heild er staða íslenska lífeyrissjóðakerfisins sterk. Hún er ekki jafnfirnasterk og hún var 2007 þar sem hún náði 130% af vergri landsframleiðslu en hún er eftir sem áður mjög sterk og hefur lagast milli ára. Það að vera með um 120% af vergri landsframleiðslu í hreinum eignum í lífeyrissjóðum er eftirsóknarverð staða. Það setur okkur nr. 1–3 á topp 10 listann meðal þjóða og það er á þeim topp 10 lista sem við viljum vera um leið og við fögnum því að við duttum af öðrum í morgun. Ísland er ekki lengur á topp 10 listanum yfir þau ríki sem líklegast er að komist í greiðsluþrot og það er virkilega ánægjuleg þróun að við höfum losnað úr þeim félagsskap. Töpin í lífeyrissjóðunum eru tilfinnanleg og afskriftir þeirra núna vegna skuldabréfaáfalla eru stórar tölur. Ég geri ekki lítið úr því og hef þó sagt og segi að í það heila tekið hefur íslenska lífeyrissjóðakerfið siglt tiltölulega vel í gegnum þessi áföll. Það er rétt að hafa í huga að það eru til lífeyrissjóðir eins og Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda sem ekki hafa þurft að skerða réttindi, hvorki í ár né fyrra, og lof sé honum. Aðrir sjóðir hafa orðið verr úti og stærstu sjóðirnir eru með stærstu tölurnar. Þar af leiðandi er fullkomlega rétt og skylt að fara rækilega yfir það sem lið í heildarskoðun á þessum málum hvort fjárfestingarreglurnar og fjárfestingarstefnan eru þær sem við viljum hafa. Á að gera ríkari kröfur um áhættudreifingu, um að meiri hluti ávöxtunar skuli vera í tryggari pappírum en leyft var með rýmkun ýmissa reglna á árunum að baki? Síðan þurfum við endilega að fá alla saman að þessu borði til að skoða og kortleggja framtíðina. Um þetta þurfum við að ná sátt í samfélaginu því að þetta er stórt og mikilvægt samfélagslegt verkefni sem varðar okkur öll, bæði opinbera og almenna vinnumarkaðinn. Skotgrafahernaður og illdeilur þar á milli leysir 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Frumvarpinu er einkum ætlað að mæta gagnrýni sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur varðandi tilteknar greinar gildandi laga, auk þess sem lagt er til að bætt verði nýju ákvæði við lögin sem styrkja heimildir Vinnumálastofnunar til að beita þvingunarúrræðum gagnvart fyrirtækjum sem virða ekki ákvæði laganna. Markmið með setningu umræddra laga árið 2007 var að styrkja stoðir vinnumarkaðskerfisins að því er varðar erlend fyrirtæki sem senda starfsmenn sína tímabundið hingað til lands í tengslum við veitingu þjónustu á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og annarra alþjóðlegra starfssamninga. Eins og þingheim rekur minni til var árið 2007 mjög mikið um að erlendir starfsmenn kæmu hingað á vegum erlendra fyrirtækja, svokallaðra starfsmannaleigna, og löggjöfinni var ætlað að tryggja að starfsmenn þessara fyrirtækja byggju við sama öryggi og aðrir starfsmenn á íslenskum vinnumarkaði, þar af lágmarkskjör í kjarasamningum. Frumvarp það er varð að lögum árið 2007 byggðist á vinnu starfshóps þáverandi félagsmálaráðherra sem í áttu sæti fulltrúar Alþýðusambandsins, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bandalags háskólamanna, dóms- og kirkjumálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Samstaða var innan starfshópsins um þau efnisatriði er fram komu í frumvarpinu og Alþingi samþykkti það sem lög. Megintilgangur laganna var að veita íslenskum stjórnvöldum betri yfirsýn yfir stöðuna á innlendum vinnumarkaði að því er varðar starfsemi erlendra þjónustufyrirtækja hér á landi sem og fjölda erlendra starfsmanna er starfa hjá slíkum fyrirtækjum. Enn fremur var markmiðið að unnt yrði að viðhalda því eftirliti sem tíðkast á íslenskum vinnumarkaði með því að ákvæði laga og kjarasamninga séu virt svo treysta megi stöðu starfsmanna sem sendir eru tímabundið hingað til lands á vegum erlendra fyrirtækja. Efni frumvarpsins þótti jafnframt vera til þess fallið að stuðla að því að útlendingar sem koma hingað tímabundið á vegum erlendra fyrirtækja dvelji hér og starfi með lögmætum hætti og að áreiðanlegar upplýsingar um að þessir útlendingar væru til. Áhersla er lögð á það að frumvarpinu sem ég mæli fyrir er ekki ætlað að breyta þessum tilgangi laganna enda er ég sannfærður um að lögin frá 2007 gegni mikilvægu hlutverki við að stuðla að því að þær leikreglur sem gilda á innlendum vinnumarkaði séu virtar. Við viljum hins vegar freista þess að sníða frekar einfalda agnúa af lögunum og mæta með þeim hætti hluta af athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA en ekki þeim athugasemdum sem að okkar mati fela í sér hættu á því að lögin nái ekki með fullnægjandi hætti tilgangi sínum. Haldi Eftirlitsstofnunin fast við athugasemdir sínar að því leyti munum við mæta því af fullum krafti og leita eftir atvikum úrlausnar EFTA-dómstólsins um þá þætti mála. Eftirlitsstofnun EFTA hefur farið yfir efni laganna frá 2007 og komist að þeirri niðurstöðu að tiltekin ákvæði þeirra brjóti hugsanlega í bága við það ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið er varðar frjáls þjónustuviðskipti sem og tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu. Í rökstuðningi sínum vísar stofnuninni m.a. til dómaframkvæmdar Evrópudómstólsins. Í rökstuddu áliti stofnunarinnar til íslenskra stjórnvalda kemur m.a. fram að lögin feli í sér kröfur sem jafna megi til þess að sækja þurfi um leyfi fyrir fram til að geta hafið starfsemi hér á landi og telur stofnunin það fela í sér hindrun á frjálsum þjónustuviðskiptum samkvæmt ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Stofnunin leiðir þessa niðurstöðu af eftirfarandi atriðum í lögunum sem er að finna í 8., 10. og 11. gr. þeirra. 1. Þjónustuaðili þarf að veita Vinnumálastofnun upplýsingar átta virkum dögum áður en þjónusta er veitt. Lögð er til sú breyting í frumvarpi því sem ég mæli nú fyrir að þessi skylda verði afnumin en upplýsingaskyldan til Vinnumálastofnunar verði eigi síðar en sama dag og starfsemi hefst hér á landi, þ.e. í stað þess að tilkynna þurfi Vinnumálastofnun og veita henni upplýsingar átta virkum dögum áður en þjónustan er veitt dugi að gera það á sama degi og starfsemi hér á landi hefst. 2. Vinnumálastofnun skal veita skriflega staðfestingu móttöku gagna sem þjónustuveitandanum er skylt að afhenda notendafyrirtæki áður en þjónustan er veitt. Hér er lögð til sú breyting að það verði gert eigi síðar en tveim virkum dögum eftir að starfsemi þess síðarnefnda hefst hér á landi. 3. Láti fyrirtæki hjá líða að tilkynna um fulltrúa sinn til Vinnumálastofnunar eða um skipti á fulltrúa er fyrirtækinu óheimilt að veita þjónustu hér á landi. Lögð er til sú breyting í því frumvarpi sem hér er mælt fyrir að fulltrúi fyrirtækisins geti verið einn af starfsmönnum þess sem starfa tímabundið hér á landi. Eins og ég sagði áðan er þessu frumvarpi aðallega ætlað að mæta þeirri gagnrýni sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur viðhaft að þessu leyti en án þess þó að breyta því markmiði sem lögunum er ætlað að ná. Gert er ráð fyrir að þær breytingar sem lagðar eru til á ákvæðum laganna komi ekki til með að hafa mikil áhrif á þá stjórnsýslu sem viðhöfð hefur verið við framkvæmd laganna, enda Vinnumálastofnun ávallt ætlað að gæta meðalhófs í aðgerðum sínum á grundvelli þeirra. Eftirlitsstofnunin hefur enn fremur gert athugasemdir við þau ákvæði laganna er varða rétt til launa í veikinda- og slysatilvikum og slysatryggingar vegna andláts, varanlegs líkamstjóns og tímabundins missis starfsorku sem er að finna í 5. og 7. gr. laganna. Að mati Eftirlitsstofnunar EFTA fela þessi ákvæði mögulega í sér hindrun á frjálsum þjónustuviðskiptum og brjóta því hugsanlega einnig ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið að því er varðar frjáls þjónustuviðskipti þar sem efni þeirra sé ekki hluti af þeim starfsskilyrðum sem tilskipunin um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu gerir ráð fyrir. Að mínu viti fela hins vegar þessi ákvæði laganna í sér kjarasamningsbundin réttindi á íslenskum vinnumarkaði sem eru hluti af lágmarkskjörum launafólks. Þau hafa því að geyma mikilvæga vernd launafólks sem starfar hér á landi. Í því skyni að tryggja að erlent starfsfólk njóti þeirra lágmarksréttinda og lágmarkskjara sem gilda á íslenskum vinnumarkaði til jafns við aðra sem hér starfa er það grundvallaratriði að ákvæði þessi verði áfram í lögunum. Ég legg líka áherslu á að efni þeirra gildir með fyrirvara um betri rétt starfsmanna samkvæmt ráðningarsamningi við hlutaðeigandi fyrirtæki, kjarasamningi eða löggjöf í því ríki sem þeir starfa í að jafnaði. Ég geri því ekki tillögu um breytingar að því er varðar þessi tvö ákvæði laganna þrátt fyrir athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA að því leyti. Við teljum einfaldlega það sterk efnisrök fyrir þessum ákvæðum að við viljum láta reyna á þau rök til fullnustu. Auk þess að mæta athugasemdum Eftirlitsstofnunarinnar er í frumvarpinu lagt til að bætt verði nýju ákvæði við lögin þar sem mikilvægt þykir að styrkja heimild til Vinnumálastofnunar til að beita þvingunarúrræðum gagnvart fyrirtækjum sem virða ekki ákvæði laganna. Verður að telja það eitt af lykilatriðum þess að stjórnvöld hafi fullnægjandi yfirsýn yfir innlendan vinnumarkað að erlend þjónustufyrirtæki sem veita hér á landi tímabundna þjónustu virði ákvæði laganna. Mælt er því fyrir um að koma á dagsektum sem geta numið allt að 100.000 kr. á dag. Virðulegi forseti. Eins og ég hef rakið er þessu frumvarpi ekki ætlað að breyta tilgangi laganna frá árinu 2007 heldur sníða af þeim agnúa í þeim tilvikum þar sem við teljum að athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA breyti ekki þeim grundvallarforsendum sem lagðar voru af hálfu Alþingis í upphafi máls þar sem þær athugasemdir draga ekki úr virkni laganna til að ná þeim markmiðum sem löggjafinn stefndi að í upphafi. Við teljum það grundvallaratriði að önnur atriði sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert athugasemd við og eru mikilvægur hluti af lágmarkskjörum launafólks og starfsskilyrðum verði áfram í lögunum til að tryggja að erlent starfsfólk njóti sömu lágmarksréttinda og -kjara og aðilar á íslenskum vinnumarkaði. Okkur hefur tekist alveg einstaklega vel að takast á við það erfiða verkefni sem innkoma starfsmannaleignanna var á íslenskan vinnumarkað. Það er mjög mikilvægt að við höldum samfélagslegri samstöðu um að verja þann árangur og að standa vörð um þau grundvallareinkenni íslensks vinnumarkaðar að hann sé jafnt sveigjanlegur og tryggi öflug grundvallarréttindi og verji lágmarkskjör fólks á fullnægjandi hátt. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til félags- og tryggingamálanefndar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp sem er flutt vegna athugasemda frá EFTA. Mig langar til að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra, Árna Pál Árnason, að því hvort Íslendingar hafi færi til þess að koma athugasemdum til EFTA þegar eitthvað frá því ágæta sambandi brýtur greinilega í bága við heilbrigða skynsemi. Ef ég man rétt, frú forseti, kom 1997 lítið frumvarp inn í Alþingi sem var þannig að hlutafélögum og einkahlutafélögum væri heimilt að lána starfsmönnum til kaupa á hlutabréfum. Þetta fór í gegnum Alþingi nánast viðstöðulaust. Það mátti ekki bara lána starfsmönnum fyrir kaupum á hlutabréfum heldur líka tengdum aðilum starfsmannanna, þ.e. gefinn var möguleiki á því að starfsmaðurinn stofnaði hlutafélag um þessi kaup þannig að hann gæti bara grætt en ekki tapað. Hver og einn getur orðið starfsmaður fyrir hádegi og hætt svo eftir hádegi og í millitíðinni keypt fyrir hundruð milljóna. Þetta varð til þess að menn keyptu óhemju mikið af hlutabréfum með lánum og bættu stöðu hlutafélaganna því að skuldabréfið, þ.e. lánið, var talið sem eign en hlutabréfið ekki sem skuld. Einnig breyttist eignarhaldið. Peningarnir fóru hring, fyrst frá hlutafélaginu til starfsmannsins og aftur til baka samtímis, þannig að það skipti ekki máli hvort hann keypti fyrir 100 milljónir eða 200 milljónir. Þá allt í einu, frú forseti, fóru Íslendingar að sjá hugtakið milljarður og 10 milljarðar og 100 milljarðar og 1.000 milljarðar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að við erum einmitt að ræða svona athugasemd frá EFTA, hvort við höfum einhver tæki til þess að benda EFTA á þegar þeir gera einhverjar vitleysur.

Virðulegi forseti. Það er erfitt að svara þessu. Hér er verið að bregðast við athugasemdum frá Eftirlitsstofnun EFTA og verið að mæta hluta þeirra en hluta þeirra erum við tilbúin að rökræða áfram við stofnunina og þess vegna fara með fyrir dóm. Það er einfaldlega þannig eins og hv. þingmaður veit að við höfum ekki pólitíska aðkomu að mótun þeirra reglna sem eru mótaðar á Evrópska efnahagssvæðinu vegna þess að við erum ekki aðilar að Evrópusambandinu. Ég skil alveg ef hv. þingmaður telur mikilvægt að við fáum sæti við borðið og að rödd okkar heyrist og við getum haft áhrif á gerð, efni og hagsmunamat sem liggur þar að baki og tillögugerð á evrópskum vettvangi sem við erum síðan meira og minna skuldbundin til að innleiða eins og það kemur frá Evrópusambandinu vegna EES-samningsins. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að mikilvægt sé að við fáum meira vald yfir þeirri Evrópulöggjöf sem við innleiðum og bendi á að enginn þeirra flokka sem hefur talað gegn aðild að Evrópusambandinu treystir sér til þess að mæla fyrir því að við segjum okkur úr Evrópska efnahagssvæðinu. Þess vegna deili ég þeirri skoðun með hv. þingmanni að gott sé ef við verðum aðilar að Evrópusambandinu, fáum aðild að ákvörðunum, getum setið við borðið þegar þær eru teknar, höfum áhrif á hvernig löggjöfin er útbúin. Ég fagna því að hv. þingmaður sé orðinn talsmaður aðildar að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég ætlaði ekki að fara í hanaslag við hæstv. ráðherra en hann velur þá leið. Hann veit ósköp vel að ég vil ekki ganga í Evrópusambandið og að ég er á þeirri skoðun að þó við gengjum þar inn þá hefðum við akkúrat engin áhrif á lagasetningu. Það sem ég var að spyrja um er að ef í ljós kemur augljós villa hjá Evrópusambandinu hvort við getum ekki sent inn bréf og bent á þessa villu eins og var í því dæmi sem ég nefndi áðan og ég hef beðist afsökunar á - ég hef beðið þjóðina afsökunar á því að hafa skrifað undir nefndarálit sem aðrir hafa reyndar ekki gert sem skrifuðu líka undir nefndarálitið eins og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sem þá var í stjórnarandstöðu og hefði náttúrlega átt að gæta að því sem stjórnarandstöðuþingmaður að menn gerðu ekki mistök. Hér er verið að ræða vissa hluti. Stjórnvöld hér á landi hafa sætt sig við sum atriði en önnur ekki. Ég vil spyrja hvort þau atriði sem menn sætta sig ekki við séu með þeim hætti að hér sé ekki fallist á þau eða ekki gengið eins langt og Eftirlitsstofnunin vill og hvort stofnunin þurfi þá að gagnrýna lagasetninguna þannig að samskiptin fari fram með einhvers konar tilraunalagasetningu í staðinn fyrir að senda þeim bréf og segja: „Heyrið, elsku vinir, það er galli í þessu hjá ykkur.“ Ég er alveg sammála því sem var nefnt hér síðar að menn eru að ganga inn á íslenska kjarasamninga og það á ekki rétt á sér. Hins vegar get ég alveg fallist á fyrri breytinguna sem hér er verið að laga og mun koma inn á í ræðu á eftir. Ég spurði bara að því hvort það væru einhver samskipti við EFTA í öðru formi en með lagasetningu sem þeir þá gagnrýna eða gagnrýna ekki.

Virðulegi forseti. Fjarri er það mér að vilja fara í einhvern hanaslag við hv. þingmann. Hann spurði hvernig við kæmum athugasemdum að varðandi löggjöf sem okkur væri skylt að innleiða samkvæmt EES-samningnum. Staðreyndin er einfaldlega sú að við höfum ekki pólitíska aðkomu að þeim ákvörðunum. Svarið er því ósköp einfalt: Þar sem við erum ekki aðilar komum við ekki þeim áhrifum fram. Ég fagna andsvari hv. þingmanns. Ég skil það sem einhver bestu rökin fyrir aðild að Evrópusambandinu sem ég hef heyrt fram færð í langan tíma hér í þingsal. Að því er varðar aðferðafræðina er það þannig að Eftirlitsstofnun EFTA er óháð stofnun sem lýtur ekki boðvaldi ríkisstjórna. Við segjum mönnum þar af leiðandi ekki fyrir verkum. Hún hefur gert þessar athugasemdir út frá sinni túlkun á Evrópuréttinum. Við beittum annarri túlkun á Evrópuréttinum. Sá túlkunarágreiningur getur eftir atvikum endað fyrir dómstólum. Ég sagði í framsöguræðunni að ég er tilbúinn að fara með þann þátt málsins fyrir dómstóla og verja þá þætti sem ég tel nauðsynlegt að verja af því að þeir snerta grundvallarkjör á íslenskum vinnumarkaði. Þess vegna vildi ég með þessu lagafrumvarpi mæta öðrum athugasemdum stofnunarinnar sem alveg er hægt að halda fram að sé hægt að mæta án þess að það snerti grundvallarkjörin. Við getum tekist á um hinn ágreininginn ef stofnunin vill halda honum til streitu. Það er hennar að ákveða það og ég hef ekkert yfir henni að segja. Hún er hlutlaus samkvæmt þeim samningum sem við höfum gert við önnur ríki. Það þýðir ekkert að fárast yfir samningsumgjörðinni sem við höfum samið um við önnur ríki. Ef hv. þingmaður ætlar að vera samkvæmur sjálfum sér vill hann væntanlega að við segjum okkur úr EES-samstarfinu. Það eru ágallarnir á því sem valda því að við þurfum að taka við löggjöf sem við höfum ekki haft áhrif á. Það eru ágallarnir á því sem valda því að við höfum ekki fullnægjandi pólitísk áhrif og getum ekki varið hagsmuni okkar. Af því verðum við auðvitað að draga ályktanir.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra, með síðari breytingum. Frumvarpið er flutt vegna athugasemda sem hafa borist frá EFTA um að lögin hindri frjálsan flutning fyrirtækja og með ákveðnum rökum er verið að bregðast við því. Það sem ég nefndi í andsvari rétt áðan, frú forseti, er að ýmiss konar löggjöf hefur komið frá Evrópusambandinu sem að mínu mati er ekki nógu góð. Hún er hreinlega gölluð. Þar á meðal þetta makalausa ákvæði eða krafa um að hlutafélög og einkahlutafélög mættu lána starfsmönnum til kaupa á hlutafé, sem er að mínu mati galin regla, því að peningarnir geta streymt viðstöðulaust í hring. Þetta var borið fram á Alþingi að kröfu EFTA. Síðan var Icesave-dæmið, reglan um innlánstryggingar í pínulitlu landi sem kom í ljós að voru alveg meingallaðar. Innlánstryggingarkerfið var meingallað. Að einhver einkabanki hefði viðstöðulaust getað opnað útibú í Hollandi eða hvar sem er í Evrópu og ekki væri hægt að banna honum það. Það eina sem hægt var að gera var að segja að bankinn væri ekki fær um að standa við þetta og loka honum. Það var það eina. Hann gat opnað þetta hvar sem er og sópað inn peningum sem síðan var á kostnað skattgreiðenda. Deilan stendur um hvort það sé á kostnað skattgreiðenda í viðkomandi landi eða á Íslandi. Þetta er meingölluð regla, frú forseti. Ég veit að Evrópusambandið er að breyta þessu en því miður ekki í rétta átt. Í sjálfu sér hefði átt að stofna einn stóran innlánstryggingarsjóð fyrir alla Evrópu sem hefði möguleika á því að stöðva innlánsreikninga með allt of háum vöxtum eins og þessir reikningar voru og stöðva of mikinn vöxt í innlánstryggingarkerfum. Einnig hefði átt að setja í reglur Evrópusambandsins að innlán hefðu alltaf forgang í þrotabú eins og Íslendingar gerðu í neyðarlögunum. Það þurfi fyrir fram að liggja fyrir að þannig væri það. Þannig að það er ýmislegt að í regluverki Evrópusambandsins sem þeir eru ýmist að breyta eða ekki að breyta eins og hér kemur fram og ég held að það þurfi að búa til einhverja leið til þess að þeir sem sjái þessa galla, eins og við Íslendingar höfum því miður þurft að finna á okkar eigin skinni allalvarlega í hruninu, geti sent bréf eitthvert og bent mönnum á gallann þannig að hann sé lagfærður. Ég held reyndar að allar þjóðir í heimi ættu að kynna sér hrunið á Íslandi og hvaða afleiðingar það hafði. Sérstaklega athyglisvert er ef meiri hluti bankakerfis hrynur í einhverju landi að þá verði greiðslukort ónýt eða óhæf til greiðslu og fólk geti ekki lengur keypt sér mat eða borgað fyrir þjónustu eða neitt sem er afskaplega alvarlegur hlutur og eiginlega kraftaverk, frú forseti, að tókst að halda gangandi á Íslandi. Þjóðir eins og Þjóðverjar og Frakkar og þjóðir út um allan heim ættu náttúrlega að reyna að gera sér grein fyrir hvað gerist ef 80% af bankakerfinu hrynur á tveim, þrem dögum. Í frumvarpinu sem við ræðum hér sérstaklega, frú forseti, eru athugasemdir sem ganga út á að ekki megi setja skilyrði sem geri fyrirtækjum erfitt um vik að fara á milli landa, enda gengur Evrópska efnahagssvæðið og Evrópusambandið út á frjálsa för fjármagns, fólks og fyrirtækja. Hér er verið að stytta tímann sem menn þurfa að tilkynna, í staðinn fyrir að gera það á átta dögum áður en þjónustan er veitt þá sé það gert samdægurs. Það er mjög skemmtileg krafa á íslenska stjórnsýslu að hún geti brugðist mjög hratt við. Auðvitað er þetta allt hægt á dögum tölvuvæðingar. Þannig að þetta er svona hvatning til íslenskrar stjórnsýslu að fara að vinna mjög hratt því að hún þarf að geta brugðist strax við ef eitthvað er að í þessum tilkynningum. Eins fellst ég á það sem hér er sagt að ekki megi brjóta lágmarkskjör launafólks að kröfu EFTA, að það geti í raun ekki krafist þess að lágmarkskjör séu skert. Ég fellst að öllu leyti á þessar athugasemdir. Það sem mig langar til að benda hv. nefnd á - nú er formaður nefndarinnar ekki viðstaddur og eiginlega ósköp lítill áhugi á þessu máli eins og var á því máli sem ég nefndi hér áðan og olli gífurlegu tjóni á Íslandi - og ég skora á hv. nefnd - ég vona að nefndarmenn heyri þetta einhvers staðar, ég er nú í nefndinni sjálfur þannig að ég get kannski minnt menn á það - að kanna sérstaklega hvernig þessi athugasemd EFTA er og fara í gegnum það hvort hún sé raunverulega svona og hvort við séum að gera einhver mistök með þessum breytingum. Menn þurfa bara að skoða þetta miklu betur, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér frumvarp til laga um breytingar á barnaverndarlögum nr. 80/2002, með síðari breytingum, sem lagt er fram á þingskjali 947. Við endurskoðun laganna var lagt mat á hvernig lögin hefðu reynst og hvort þörf væri á breytingum. Farið er yfir reynsluna í yfirliti sem birt er sem fylgiskjal með frumvarpinu. Reynslan sýnir að lögin hafa dugað nokkuð vel en ávallt þarf að vera vel á verði til að ákvæði þessara mikilvægu laga séu eins skýr og kostur er og þar með réttarstaða barna og annarra aðila barnaverndarmála. Þá sýnir reynslan einnig fram á nauðsyn á nýmælum í lögunum í samræmi við nýja þekkingu og breytta tíma. Við undirbúning frumvarpsins var aflað fanga úr ýmsum áttum með umsóknum og ábendingum frá þeim sem vinna að þessum málum, ársskýrslum Barnaverndarstofu, úrskurðum kærunefndar barnaverndarmála, álitum umboðsmanns Alþingis og frá dómaframkvæmd. Jafnframt var höfð hliðsjón af þróun barnaverndarréttar á alþjóðavettvangi og þeim alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að, sérstaklega samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og litið til þingsályktunar Alþingis frá 16. mars 2009 um lögfestingu samningsins. Niðurstaðan var í meginatriðum sú að skerpa þurfi á tilteknum efnisatriðum laganna svo þau verði skýrari og afdráttarlausari en að auki þurfi að bæta ákveðnum nýmælum inn í löggjöfina á sviði barnaverndar. Umfangsmestu nýmæli frumvarpsins felast annars vegar í breyttu fyrirkomulagi á vistun barna utan heimilis og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga því tengdu og hins vegar nýjungum á mati á gæðum og eftirliti. Áður en ég kem að þessum viðamestu breytingum frumvarpsins, mun ég gera nokkra grein fyrir öðrum tillögum í því. Dæmi um atriði sem nauðsynlegt er að skýra og skerpa í frumvarpinu eða í lögunum eru kærunefnd barnaverndarmála, tilkynningarskylda almennings til barnaverndarnefnda og samstarf barnaverndarnefnda við aðra aðila sem vinna með börnum. Önnur ákvæði fela í sér skýrari ákvæði auk þess sem nýmæli fléttast þar inn í. Hvað kærunefndina varðar hafa spurningar vaknað um hvaða ákvörðunum barnaverndarnefnda megi skjóta til hennar. Getur það bæði valdið töfum á úrskurði og því að réttur aðila til að fá mál sín endurskoðuð hjá kærunefndinni sé ekki nægilega vel tryggður. Í frumvarpinu er því kveðið skýrt á um hvaða ákvörðunum barnaverndarnefnda megi skjóta til kærunefndar barnaverndarmála auk þess sem lagðar eru til nokkrar breytingar á málsmeðferðinni. Tilkynningarskylda til barnaverndarnefnda er einn af hornsteinum barnaverndarstarfs og þarf á stöðugu endurmati að halda svo hún komi að sem mestu gagni. Í þessu skyni er almennu tilkynningarskyldunni, þ.e. tilkynningarskyldu almennings, stillt upp með nýjum hætti og lagt til að tekið verði sérstaklega fram að tilkynningarskyldan taki til þess þegar talið er að barn verði fyrir ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi. Er sú breyting í samræmi við lög nr. 52/2009, en þar var sú mikilvæga breyting gerð á 1. gr. laganna að sérstaklega var tekið fram að óheimilt væri með öllu að beita börn ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi. Gott samstarf við aðila sem starfa með börnum er afar mikilvægt til að þjónustan nýtist börnum sem best. Samstarf verður að vera mjög virkt og upplýsingar þurfa að ganga greiðlega á milli aðila, allt með hagsmuni barna að leiðarljósi. Ákvæði laganna um málsmeðferð fyrir dómi voru endurskoðuð og lögð fram nokkur nýmæli, eins og skýr ákvæði um lögsögu og það mikilvæga nýmæli að málin skuli hljóta flýtimeðferð. Einnig er kveðið með skýrum hætti á um sérfróða meðdómsmenn. Lagt er til að réttarstaða fósturforeldra verði gerð skýrari hvað varðar umgengni við barn í fóstri. Jafnframt er lagt til það nýmæli að fósturforeldrar barns í varanlegu fóstri verði aðilar að máli um umgengni og geti skotið máli til kærunefndar barnaverndarmála. Gott dæmi um nýjung vegna breyttra tíma er það að börn sem dvelja hér á landi án þess að eiga hér lögheimili og börn sem koma til landsins án forsjáraðila sinna fá hér hæli eða dvalarleyfi. Nauðsynlegt er að skýrt liggi fyrir hvaða barnaverndarnefnd skuli fara með mál, umsjá eða forsjá barnsins og bera ábyrgð á kostnaði vegna ráðstöfunar þess í fóstur eða aðra vistun. Í frumvarpinu er því kveðið sérstaklega á um þessi atriði og jafnframt lögð áhersla á samstarf milli aðila og samfellu í slíkum málum. Aldrei má sofna á verðinum heldur þarf stöðugt að fylgjast með og afla nýrrar þekkingar með það að markmiði að bæta réttarstöðu barna innan barnaverndarkerfisins. Víða í frumvarpinu eru því lagðar fram breytingar í þá veru og ég nefni fimm atriði sérstaklega. Í fyrsta lagi er mjög mikilvægt að auka þátttöku barns í ákvörðunum sem varða það sjálft. Í frumvarpinu er lagt til að fellt verði niður 12 ára aldursmarkið sem er í núgildandi lögum þegar gefa á barni kost á að tjá sig um mál sín en þess í stað skuli miða við þroska barnsins óháð aldri. Er þetta í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og ákvæði sama efnis í barnalögum. Í öðru lagi er lagt til að fjallað verði með skýrari hætti um réttindi barns við málsmeðferð fyrir dómi. Í þriðja lagi er mikilvægt nýmæli sem ætlað er að tryggja betur réttindi barns í fóstri. Þar er m.a. lagt til að barnaverndarnefnd beri ávallt ábyrgð á því að taka ákvarðanir um umgengni við barn eftir að foreldri afsalar sér umsjá eða forsjá eða er svipt forsjá. Í fjórða lagi er lagt til að tryggður sé enn betur en nú er réttur barna sem dvelja á stofnunum ríkisins til einkalífs, til að ráða persónulegum högum sínum og til að hafa samskipti við aðra að því marki sem það samræmist því markmiði sem nást á í vistuninni. Í fimmta lagi hafa nýmæli laganna um mat og eftirlit með gæðum úrræða og vistun barna utan heimilis sannarlega það markmið að tryggja betur réttarstöðu barna. Virðulegi forseti. Ein viðamesta breytingin sem lögð er til í frumvarpinu snýst um vistun barna utan heimilis. Eins og rakið er í athugasemdum með frumvarpinu skiptast vistanir barna utan heimilis nú í nokkra flokka. Ríkið ber ábyrgð á sérhæfðum úrræðum, þ.e. meðferðarheimilum og neyðarvistun. Sveitarfélög bera ábyrgð á öðrum úrræðum, sem eru sérstök heimili og stofnanir, þ.e. vistheimili barna, fjölskylduheimili og sambýli, vistforeldri á einkaheimili, svo og fósturheimili eða styrkt fóstur, en í því síðastnefnda tekur ríkið þátt í kostnaði. Ýmsir ókostir eru við þessa verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Helstu ókostirnir eru þeir að óljós skil eru á milli sérhæfðrar meðferðar á vegum ríkisins og þess stuðnings sem barnaverndarnefndir veita börnum sem vistuð eru á heimilum eða stofnunum. Einnig hafa fæstar barnaverndarnefndir getað boðið upp á þau heimili og stofnanir sem lög kveða á um að Reykjavík undanskilinni. Þá er réttur barna til að njóta úrræða sveitarfélaga, eins og vistheimilis, fjölskylduheimilis eða sambýlis, mjög mismunandi eftir búsetu. Skipting kostnaðar milli ríkis og sveitarfélaga getur valdið togstreitu þegar velja á heppilegt úrræði og núverandi kerfi gerir ekki nægilega samræmdar kröfur til vistunar barna utan heimilis. Í frumvarpinu er lagt til að auka ábyrgð ríkisins á uppbyggingu heimila og stofnana. Meginröksemdin fyrir þessu er að með því fáist samfellt yfirlit og yfirsýn yfir helstu úrræði sem í boði eru, sem þýðir um leið skipulagðari nýtingu á úrræðum og betri nýtingu á fjármunum ríkis og sveitarfélaga. Um leið aukast gæðin, meiri sveigjanleiki verður mögulegur sem og sérhæfing úrræða og frekari samræming auk þess sem verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verður skýrari. Verði þessi leið farin breytist um leið fyrirkomulag á greiðslu vegna ráðstöfunar barns utan heimilis. Um nokkrar leiðir er að velja til að ná þessu markmiði. Sú leið sem lögð er til í frumvarpinu felur í sér að ríkið taki yfir þá ábyrgð sem sveitarfélögin bera nú á því að koma upp stofnunum og sérstökum heimilum fyrir börn, þ.e. vistheimilum barna, fjölskylduheimilum og sambýlum. Önnur vistúrræði verða áfram hjá barnaverndarnefndum, þ.e. vistanir á einkaheimilum og fósturheimilum. Eins og áður var vikið að hafa framangreind heimili og stofnanir í raun einungis verið rekin í Reykjavík en önnur sveitarfélög hafa þurft að leysa úr málum barna sem þurfa á slíkum vistunum að halda með öðrum hætti, svo sem með vistunum á einkaheimilum. Það er augljóst réttlætismál að öll börn á landinu eigi aðgang að framangreindum heimilum og stofnunum án tillits til búsetu. Tillagan felur í sér að fjögur heimili sem nú eru rekin á vegum Reykjavíkurborgar færist til ríkisins og er árlegur rekstrarkostnaður þeirra áætlaður um 204 millj. kr. Nákvæmar tölur um kostnað annarra sveitarfélaga af þeirri tegund vistunar sem færist til ríkisins liggja ekki fyrir en áætlað er að kostnaður við slík úrræði sé á bilinu 50–100 millj. kr. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sveitarfélög taki þátt í kostnaði við vistun barna utan heimilis. Greiðslur verði staðlaðar meira en nú er og sveitarfélögin greiði gjald vegna vistunar barns á heimili eða stofnun á ábyrgð ríkisins. Gjaldið verði útfært í reglugerð sem ráðuneytið setur og verður þar að sjálfsögðu höfð samvinna við Samband íslenskra sveitarfélaga. Stefnt er að því að þessi breyting hafi sem minnst áhrif á hlutdeild ríkis og sveitarfélaga í heildarkostnaði við vistun barna utan heimilis. Loks er í frumvarpinu það mikilvæga nýmæli að auka gæði og eftirlit með úrræðum þar sem börn eru vistuð á ábyrgð barnaverndaryfirvalda. Ekki þarf að hafa mörg orð um nauðsyn þess að vanda hér til verka. Til þess eru dæmin sem við höfum af vistheimilum fyrri tíma allt of ljós og allt of fersk í minni eftir vandaða greiningu vistheimilanefndar á vanrækslusyndum fyrri tíma. Í frumvarpinu er lagt til að lögfesta ákvæði sem skýra frekar verkaskiptingu þeirra aðila sem bera ábyrgð á að byggja upp og beita úrræðum samkvæmt ákvæðum barnaverndarlaga, m.a. til að tryggja að fyrirkomulag úrræða og markmið vistunar uppfylli ákvæði laga, reglugerða og staðla og í því skyni eru sérstök ákvæði um eftirlit af hálfu óháðra eftirlitsaðila. Þá er haft að markmiði að tryggja að ráðstöfun nái tilgangi sínum og að réttindi barna séu virt og að gæði úrræða séu aukin og stuðlað sé að umbótum á því sviði. Í athugasemdum frumvarpsins er fjallað ítarlega um þetta mikilvæga málefni. Rétt er að upplýsa að í ráðuneytinu er í gangi vinna um undirbúning sjálfstæðrar eftirlitsstofnunar með kaupum ríkisins á velferðarþjónustu í samræmi við það fyrirheit sem ég gaf í haust þegar skýrsla vistheimilanefndar um Heyrnleysingjaskólann og önnur vistheimili var kynnt. Við stefnum að því að í haust verði lagt fram frumvarp um sjálfstæða eftirlitsstofnun með kaupum á velferðarþjónustu þar sem eftirlitið verði skilið að fullu og öllu frá ákvörðunum stofnana um kaup á þjónustu, þannig að það gerist aldrei aftur á Íslandi að sami aðilinn taki ákvörðun um tiltekna velferðarþjónustu, beri ábyrgð á henni og hafi líka eftirlit með framkvæmd hennar, gæðum og því hvort réttindi þeirra barna sem fá notið þjónustunnar séu virt. Virðulegi forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til félags- og tryggingamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra Árna Páli Árnasyni fyrir ágæta ræðu. Hér er verið að ræða mjög viðkvæmt og mikið mál. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á í lok ræðu sinnar eru menn að reyna að læra af Breiðavíkurmálinu og ætla sér að setja upp eftirlitsstofnun sem á að fylgjast með aðgerðum sem þá ættu að vera komnar undir ríkið. Við það hef ég kannski mestar athugasemdir. Yfir barnaverndarmálum er nefnilega gífurlega mikið dulúð, frú forseti. Aðilar máls geta jafnvel ekki fengið upplýsingar um það, hvað þá utanaðkomandi, og aðilar máls geta ekki kært mál vegna þess að dulúðin er svo mikil. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur eitthvað breyst í þessari dulúð? Við höfðum hér fyrir hrun ágætiseftirlitsstofnun sem hét Fjármálaeftirlitið, sem átti að hafa eftirlit með einkafyrirtækjum og brást. Getur ekki verið að opinber stofnun sem á að hafa eftirlit með félögum sínum, opinberum starfsmönnum, bregðist á sama hátt? Er þetta ekki fullmikil trú á eftirlitsstofnanir?

Virðulegi forseti. Í grundvallaratriðum hefur lítið breyst í aðferðafræði opinbers eftirlits með velferðarþjónustu frá því á tímum Breiðavíkurmálsins, sami maður ákvað að samið skyldi við heimilið í Breiðavík og bar ábyrgð á að senda börnin þangað. Hann átti líka að hafa eftirlit með framkvæmdinni og var þar af leiðandi fullkomlega vanhæfur til að fylgjast með framgangi mála. Þannig var ástandið. Við þurfum að skilja eftirlitið frá og búa því þannig umgjörð að það verði trúverðugt og geti starfað sjálfstætt. Ég held að í því samhengi verðum við líka að horfa til séreðlis barnaverndarmála og trúnaðar og leyndar sem óhjákvæmilega þarf að vera yfir þeim málum til að verja hag barnanna. Þess vegna skiptir miklu máli að vanda til verka. Ég held að það komi vel til álita að eftirlitsstofnun með kaupum á velferðarþjónustu verði undir þingkjörinni stjórn þannig að hún sé ekki undir stjórn sama ráðherra og ber ábyrgð á úrræðunum. Það er auðvitað framkvæmdarvaldið og stofnanir sem undir ráðherrann heyra sem bera ábyrgð á ákvörðunum um við hverja er samið og hvernig er samið. En með sama hætti og fjárhagslegt eftirlit með fjárreiðum ríkisins er í höndum Ríkisendurskoðunar sem lýtur þingkjörinni stjórn, þá sé ég ekkert óeðlilegt við það að eftirlitsstofnun með gæðum á kaupum á velferðarþjónustu sé líka undir þingkjörinni stjórn og þar með aðskilin frá mögulegri hagsmunatogstreitu þar sem hún heyrir ekki undir sama framkvæmdarvald og tók ákvarðanir um við hverja yrði samið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir þetta svar. Ég segi bara, nú erum við að tala saman, vegna þess að það þarf að aðgreina eftirlitsstofnunina frá framkvæmdarvaldinu. Ég hef lagt til að nefndir þingsins komi meira við sögu og jafnvel undir fullum trúnaði. Einni nefnd þingsins ber að halda trúnað samkvæmt lögum og það er hv. utanríkismálanefnd. Sagan kennir okkur það að það þarf að fara mjög varlega með þetta gífurlega vald, þessa dulúð sem er í barnaverndarmálum, og í rauninni hefur lítið sem ekkert breyst. Það er lítið sem ekkert sem kemur í veg fyrir þau ósköp sem gerðust í Breiðavík. Ég vil að menn í hv. nefnd skoði að þessi eftirlitsstofnun og það mundi jafnvel - þingið gæti að sjálfsögðu flutt um það frumvarp, að þessi eftirlitsstofnun yrði kjörin af félagsmálanefnd þingsins. Þangað kæmu mál og foreldrar, sem telja sig órétti beitta eða barnið sitt, gætu snúið sér til nefndarinnar undir fullum trúnaði og óskað eftir úrbótum á lögum eða reglum, án beinnar kæruheimildar, heldur til að vekja athygli á einhverjum vanda sem kæmi upp. Þetta vantaði þegar Breiðavíkurheimilið var starfrækt. Margir foreldrar vissu hvað gerðist þar en gátu ekki snúið sér neitt. Það væri ágætt út af þrískiptingu valdsins að það væri Alþingi eða nefndir þingsins sem tækju þetta mál og könnuðu hvort þyrfti að breyta lögum, reglum eða eftirliti með starfseminni.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það var lítið tækifæri fyrir fólk, foreldra, sem upplifðu það að missa börnin sín til Breiðavíkur, að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Það er rétt að rifja það upp líka að margt var á almannavitorði. Það þótti allt í lagi að vegalaus börn sem áttu ekki sterka að og voru í flestum tilvikum á framfæri einstæðra mæðra eða annarra þeirra sem stóðu höllum fæti í samfélaginu, að virða mannréttindi þeirra að vettugi. Flest lá fyrir og það hefur margoft komið fram í opinberri umræðu á undanförnum áratugum ýmiss ávæningur af því hvað var að gerast í Breiðavík. Ég las ævisögu Sævars Ciesielskis sem kom út 1980, þar sem þessu var lýst en menn hlustuðu ekkert á fólk eins og hann. Það er auðvitað vanrækslusynd okkar að hlusta ekki. Það hefur blessunarlega margt lagast í barnaverndarmálum á þessum tíma. Auðvitað eru vinnubrögð barnaverndaryfirvalda allt önnur núna en þau voru þá. Eftir stendur að tiltrú skiptir miklu máli og hún skapast auðvitað með hlutlausu eftirliti – hún eykst við það og styrkist. Það skiptir miklu máli að vanda vel til þessarar útfærslu. Ég hlakka til að hafa samráð og eiga samræður við félags- og tryggingamálanefnd þegar við verðum komin lengra með hönnun verkefnisins. Hugsun okkar með eftirlitsstofnun af þessum toga er ekki aðeins að hafa eftirlit með barnaverndarúrræðum, heldur kaupum á velferðarþjónustu. Vera í færum til þess að tryggja að allar ákvarðanir varðandi kaup á velferðarþjónustu séu teknar með faglegum hætti. Það er mikilvægt að koma því eftirliti á einn stað. Það eru fordæmi um þetta í nágrannalöndum okkar sem hafa tekist vel.

Frú forseti. Hér ræðum við um frumvarp til laga um breytingar á barnaverndarlögum. Barnaverndarlög eru afskaplega mikilvæg mál og mér þykir miður hvað umræðan ætlar að vera lítil. Ég hef reynt að setja mig inn í frumvarpið, ég verð að viðurkenna að ég er ekki búinn að lesa það allt, en það er mjög margt áhugavert sem kemur þar fram. Menn reyna að bregðast við því sem gerðist í Breiðavík og annars staðar og það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra um sérstaka eftirlitsstofnun, ég vil að nefndin taki þetta upp sem ábendingu frá ráðherra og vinni sjálf að því að semja frumvarp að eftirlitsstofnun, að það komi einhver aðili að þessu sem ekki er tengdur öllu barnaverndarkerfinu. Þar er ákveðin dulúð og leynd sem kjörnir fulltrúar í hv. félagsmálanefnd gætu haft aðra skoðun á heldur en þeir sem starfa í sjálfu kerfinu. Ég sé ekki neins staðar í frumvarpinu rætt um hina gífurlegu ógn, fíkniefni og fíkniefnaneyslu foreldranna, sem steðjar að börnum þessa lands. Það er þekkt að á Íslandi höfum við lengi haft neyslu, áfengisneyslu og fyllibyttur. Íslendingar hafa kannast við það í 100 ár og öll þau gífurlegu vandræði og fátækt sem af því leiðir, því þar er virkileg fátækt, jafnvel þó viðkomandi sé með miklar tekjur. Það er ekki hægt að kaupa mjólk af því brennivínið er svo dýrt, eins og einhver sagði. Fíkniefnin bjóða upp á alveg nýtt og óþekkt vandamál. Það er spurningin sem barnaverndaryfirvöld og aðrir standa frammi fyrir. Hvenær er komið nóg? Hvenær er barnið búið að líða nógu mikið fyrir fíknina, ruglið, sinnuleysið og allt sem fylgir þessu, brotin og svikin loforð alla daga, tortryggni o.s.frv. og óttann við helgar og jól, frú forseti? Hvenær er komið nóg? Hvenær segir barnaverndarnefnd: „Það er betra fyrir barnið að vera tekið frá foreldrunum, heldur en að vera ekki tekið frá foreldrunum“? Þetta er alls ekki einfalt mál, barnið mundi yfirleitt alltaf velja að vera hjá foreldrum sínum þrátt fyrir allar hörmungarnar. Þetta þarf að ræða, frú forseti. Við getum ekki sagt ja, það er engin neysla á Íslandi, því það er neysla á Íslandi. Við getum ekki sagt að þessi neysla snerti ekki börn, því hún snertir börn. Það er fjöldi barna í umsjá foreldra sem eru í neyslu. Foreldra sem eru sjúkir, viljalausir og stöðugt að svíkja barn sitt sem og aðra. Þetta er mjög alvarlegt mál og ég vil að nefndin fari alveg sérstaklega í gegnum vandamálin, sem eru stóraukin fíkniefnaneysla á heimilum landsins og allt sem að því hlýst. Ég geri mér alveg grein fyrir því að barnaverndarstarfsfólk er engan veginn í auðveldri stöðu að taka á svona málum. Við þurfum einhvern veginn að brjóta þann huliðshjúp sem er yfir þessum málum. Brjótast út úr þessari slæmu stöðu svo að foreldrar og aðrir aðstandendur geti snúið sér eitthvert til að staða barnanna verði bætt, hvort sem það er gert með aðstoð við foreldra sem er gert mjög víða og þar er unnið mjög gott starf, ég ætla ekki gagnrýna það. Það þarf að vera meiri athygli á barnaverndarmálum og ég skora á hv. nefnd að ræða þetta mál í hörgul og mun meira því umræðan hérna á Alþingi gefur til kynna að áhugaleysi sé um barnaverndarmál.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal ræðir um frumvarp til laga um barnavernd og þá mikilvægu ábyrgð okkar að huga að vernd og líðan barna í íslensku samfélagi. Ég kem hér upp því þingmaðurinn, frú forseti, hefur lagt til að félags- og trygginganefnd breytist í einhvers konar úrskurðarnefnd barnaverndarmála. Ég vara við þessari hugmynd, því ég held að í barnaverndarmálum sé fólk með mikla sérþekkingu og reynslu af starfi með börnum sem búa við mismunandi aðstæður og hafa mátt þola mismunandi meðferð. Í mínum huga lyktar þetta af fyrirgreiðslupólitík sem ég veit að hv. þingmaður er ekki - það er ekki það sem hann er að hugsa um. Ég veit að hv. þingmanni gengur gott eitt til. Hann vill tryggja að ekki sé hægt að brjóta á réttindum fólks þegar börn eru t.d. tekin í vistun utan heimilis. Ég spyr hv. þingmann hvernig hann sér hlutverk nefndarinnar fyrir sér og telur hann nefndina hafa þekkingu og reynslu til þess að meta hið rétta í málunum? Þetta eru mjög flókin mál. Þetta eru tilfinningaþrungin mál og varða kjarnann í lífi okkar sem manneskjur. Telur hann að við níu sem sitjum í nefndinni, öll ágætisfólk, séum til þess fallin að meta hvað sé rétt og hvað sé rangt í barnaverndarmálum?

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað nægilega vel á ræðu mína, eða ég hef ekki tjáð mig nægilega vel. Ég sagði að menn ættu að geta snúið sér til nefndarinnar og hún í kjölfarið hugsanlega breytt lögum ef ástæða er til, en ekki úrskurða eitt eða neitt. Það er ekki málið. Ef það hefði komið fram á sínum tíma, ef eitthvert af þeim foreldrum sem áttu börn á Breiðavík, eða börnin sjálf, hefðu getað komið til nefndarinnar og sagt: Svona er þetta á þessum stað, þá hefði nefndin í kjölfarið getað breytt lögunum, því við erum löggjafarsamkunda. Við setjum rammann utan um þjóðfélagið og við megum ekki, eins og ég hef margoft varað við, treysta of mikið á sérfræðingana. Það vill svo til að við þekkjum þessi mál sjálf. Við eigum sjálf börn og höfum kynnst alls konar félögum og öðrum sem eru í þessu. Það eru ekki aðeins sérfræðingar sem geta búið til lög, það er nefnilega mjög varasamt að sérfræðingar búi til lög. Ég tel miklu skynsamlegra að nefndin hafi frumkvæði að því sem þarf að breyta, t.d. eftirlitinu sem á að setja á laggirnar, og semji frumvörpin sjálf. Nefndin getur kallað til sérfræðinga og spurt þá og síðan lagt mat sitt á það hvort ráðleggingar þeirra eru réttar eða rangar. Það er nefnilega stórhættulegt þegar þjóðfélagið og sérstaklega löggjafinn fer að treysta um of á að sérfræðingar úti í bæ vinni að þessum málum og smíði jafnvel vopn í hendur sér eins og maður sér í skattalögunum. Ég legg til að nefndin taki málið upp og fari í gegnum það hvernig þessi eftirlitsstofnun yrði hönnuð. Hún geti jafnvel breytt þingsköpum þannig að hv. félagsmálanefnd verði bundin trúnaði um þau mál og þær athugasemdir sem fólk kemur með. Nefndin eigi að breyta umgjörðinni um þjóðfélagið, en ekki dæma í einstökum málum.

Frú forseti. Ég verð að koma upp og endurtaka að ég er ósammála hv. þm. Pétri Blöndal. Varðandi það að fólk geti komið til nefndarmanna og óskað eftir lagabreytingum, þá er þetta sú regla sem viðhöfð er á Alþingi í dag. Við sitjum sem fulltrúar íslenska ríkisborgara hér á Alþingi og það eru allir í aðstöðu til að koma til okkar ábendingum. Hér spretta upp fjölmörg frumvörp og þingsályktunartillögur, einmitt vegna slíkra ábendinga. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður leggi til, frú forseti, að það verði sérstaklega kveðið á um þetta í lögum um barnavernd. Ég vil líka mótmæla þessari umræðu um sérfræðinga. Ég held að sé mjög heppilegt að sérfræðingar útbúi lagafrumvörp, en það er að sjálfsögðu hlutverk okkar alþingismanna að leggja pólitískar línur sem eiga að vera til grundvallar í markmiðum og tilgangi slíkra frumvarpa. Ég segi það vera fyllilega eðlilegt að félags- og tryggingamálanefnd ræði um hvers konar eftirlitsstofnanir við viljum hafa hér í samfélaginu og síðan gætum við t.d. með þingsályktunartillögu kveðið á um hvaða atriði við vildum að kæmu fram í slíku frumvarpi. Við höfum ólíkar skoðanir á því hvernig Alþingi á að koma að lagasetningu þó ég vilji auka völd þingsins en við eigum að gera það með pólitískri stefnumótun en ekki endilega með því að skrifa frumvörpin. Ég held að það sé aukaatriði. Við skulum svo sannarlega leggja hinar pólitísku línur.

Frú forseti. Enn misskilur hv. þingmaður mig. Ég legg t.d. til að fólk eins og Sævar Ciesielski sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan að hefði ekki verið hlustað á, gæti komið til nefndarinnar og kvartað. Það hlustar enginn á hann að sjálfsögðu, það trúir honum enginn, en nefndin hefði getað spurt aðilana sem um þetta sæju og þeir yrðu að veita upplýsingar. Það mega þeir ekki í dag. Þeir mega ekki í dag veita nefndum upplýsingar. Það er þetta sem ég er að segja, að nefndin sé bundin trúnaði, en hún fái líka allar upplýsingar eins og starfsmenn barnaverndarmála. Ég er að tala um að starfsmenn barnaverndarmála séu leystir frá þagnarskyldu gagnvart nefndinni þannig að hún geti virkilega kannað hvort það sem viðkomandi segir eigi við rök að styðjast. Það er þetta sem ég á við. Varðandi það að sérfræðingar smíði lög er það stórhættulegt vegna þess að sá sem semur frumvarpið upphaflega þarf ekki að rökstyðja neitt. Sá sem semur frumvörp í Samkeppnisstofnun um samkeppnislög þarf ekki að rökstyðja neitt. Allir aðrir, ráðherra, ráðuneyti, ríkisstjórn, þingflokkar, nefndir, þurfa að rökstyðja breytingar. Þeir þurfa að segja: Við þurfum að breyta þessu af því að … en ramminn, meginefnið, er höfundar. Það er svo mikilvægt að þingmenn semji frumvörp sjálfir þó að það sé erfitt og þó að það sé vinna, það er þó handbragð höfundarins á frumvarpinu. Við eigum að stórefla nefndasviðið. Við eigum að ráða þangað fólk úr ráðuneytunum sem vinnur við lagasetningu, vinnur við að semja lög. Við höfum fjárveitingavaldið. Við tökum þetta fólk inn til Alþingis, látum það semja frumvörp í nafni nefndanna, í nafni þingmanna sem hafa þá höfundarrétt á viðkomandi frumvarpi.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um breytingar á barnaverndarlögum en það er sá málaflokkur sem er hvað viðkvæmastur í okkar samfélagi en jafnframt gríðarlega mikilvægur. Það er ekki síst mikilvægt að reglur og öll umgjörð í kringum þennan málaflokk séu skýrar og að menn séu meðvitaðir um hver tilgangur þeirra er. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta frumvarp er komið fram og ég heiti því að umræðan og málsmeðferðin í félags- og tryggingamálanefnd mun verða ítarleg. Við munum beita okkur fyrir því öll sem þar erum að taka á þessu með ábyrgum hætti. Það eru nokkur atriði sem ég vil nefna sérstaklega og sem ég tel mikilvægt að við fjöllum um. Það eru í fyrsta lagi auknar heimildir fyrir barnaverndarnefndir til þess að eiga samstarf við aðra aðila sem koma að því að annast barn. Það er fjallað um það í 11. og 13. gr. frumvarpsins. Ég tel að það sé mjög mikilvægt nýmæli að barnaverndarnefnd getur ákveðið með úrskurði að láta aðilum í té upplýsingar um líðan barns og meðferð máls ef það er talið nauðsynlegt vegna hagsmuna barnsins. Ég tel að sé gríðarlega mikilvægt ákvæði til þess einmitt að tryggja það að öll umgjörðin sé í lagi og allir þeir aðilar sem þarna koma við sögu átti sig á því hver staðan er og að menn vinni saman að sama markmiðinu, en ekki hver í sínu horni. Það hefur auðvitað verið reynt að vinna þetta svona en það er að sjálfsögðu í sumum tilvikum erfitt þar sem strangar trúnaðarreglur gilda um ýmis atriði. Ég tel að þetta sé gríðarlega mikilvæg réttarbót og mikilvægt nýmæli. Síðan er það tilkynningarskyldan sem jafnframt er fjallað um í 6.–8. gr. frumvarpsins. Þarna er í rauninni verið að styrkja ákvæðin, skýra hvað átt er við og hvað felst í tilkynningarskyldunni. Ég tel að þetta sé mikilvægt, við þurfum að fara vel yfir hvort þetta er fullnægjandi. Þarna er t.d. verið að styrkja ákvæði sem lúta að ófrískum konum en jafnframt er tekið að einhverju leyti á því sem kom í máli fram í máli hæstv. þm. Péturs Blöndals varðandi foreldra sem stunda ofneyslu áfengis eða fíkniefnaneyslu. Það skiptir líka máli hvernig almenningur og við öll erum upplýst um innihald laganna. Ég vonast til þess að þegar þetta frumvarp verður afgreitt sem lög héðan frá Alþingi að farið verði í ágætiskynningu á því hvað felst í þessum ákvæðum frumvarpsins hvað varðar tilkynningarskyldu. Frú forseti. Ég vil að lokum tala um það þegar mál flytjast á milli umdæma, þ.e. þegar barnaverndarnefnd hefur mál til meðferðar varðandi barn sem breytir lögheimili og málið flyst til annarrar barnaverndarnefndar. Þarna er hættan á því að mál falli svolítið á milli stafs og hurðar og að málin tefjist. Ef til vill er komið að ákvörðun í ákveðnu barnaverndarmáli þegar forsjáraðilinn ákveður að flytja á milli umdæma til þess að hugsanlega koma í veg fyrir að ákvörðun sé tekin. Í núverandi kerfi er reynt að halda eins vel utan um þetta og hægt er, en við verðum að tryggja að lagagrundvöllurinn sé það skýr að hægt sé að halda áfram með mál nánast á fullum dampi þrátt fyrir að menn velji að flytja með barn milli umdæma. Þetta er atriði sem reynslan hefur sýnt að hefur stundum verið á gráu svæði og það hefur valdið ákveðnum erfiðleikum í starfi barnaverndarnefnda. En okkur í þinginu ber að tryggja að þetta ákvæði laganna sé nógu skýrt og það sé algjörlega ljóst að heimildir eru til staðar. Frú forseti. Ég fagna því enn og aftur að þetta frumvarp er komið fram og hlakka til að takast á við það í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra umferðarlaga. Frumvarpi þessu, ef að lögum verður, er ætlað að leysa af hólmi núgildandi umferðarlög, nr. 50/1987, sem löngu tímabært var orðið að endurskoða. Sá sem hér stendur skipaði nefnd undir forsæti Róberts R. Spanós lagaprófessors þann 1. nóvember 2007 í þessu skyni og skilaði hún drögum að frumvarpinu 5. júní á síðasta ári. Þau voru kynnt á vef ráðuneytisins og fjöldi umsagna barst sem síðar voru metnar. Jafnframt voru ráðuneytum og stofnunum sem koma að umferðarmálum send drögin til umsagnar. Enn komu fjölmargar athugasemdir fram og var sérstaklega áberandi í þeim hversu mikil áhersla var lögð á mikilvægi þess að tekið væri tillit til umhverfissjónarmiða við ákvörðun um tilhögun umferðar hér á landi. Í skipunarbréfi var nefndinni m.a. falið að lagfæra ákvæði gildandi laga sem þóttu óskýr, t.d. að stuðla að samræmingu umferðarlöggjafar við alþjóðlega samninga og skuldbindingar um umferðarmál, útfæra reglugerðarheimildir með skýrari hætti en verið hefur og leggja til efnisbreytingar á ákvæðum um viðurlög. Við gerð frumvarpsins hefur verið tekið mið af niðurstöðum nefndarinnar, svo og þeim athugasemdum sem bárust ráðuneytinu og breytingar gerðar á upphaflegum frumvarpsdrögum til samræmis við fram komnar athugasemdir. Enn fremur hefur orða- og hugtakanotkun verið samræmd í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég geri nú nánari grein fyrir helstu nýmælum og breytingum sem felast í frumvarpinu. Fyrst ber að nefna að sett er inn markmiðsgrein í frumvarpið en slíkt hefur ekki verið í umferðarlögum. Markmið frumvarpsins er háleitt, það að vernda líf og heilsu vegfarenda með auknu umferðaröryggi þar sem jafnræðis sé gætt milli vegfarenda óháð samgöngumáta og tillit tekið til umhverfissjónarmiða við skipulagningu umferðar. Fyrstu formlegu umferðarlögin voru sett fyrir 70 árum en á þeim rúmlega hundrað árum frá því að farið var að nota bifreiðar sem samgöngutæki hér á landi hefur fórnarkostnaðurinn í umferðinni verið allt of hár, ekki hefur svo ár liðið að fleiri eða færri hafi ekki farist og slasast í umferðarslysum. Marktækur árangur hefur þó náðst á undanförnum árum í fækkun umferðarslysa, en betur má ef duga skal. Það er mögulegt að ná sambærilegum árangri í fækkun banaslysa í umferð á landi eins og á sjó og í flugi þar sem banaslysum hefur svo til verið útrýmt. Með markvissara regluverki í umferðinni miðar þetta frumvarp að auknu umferðaröryggi og fækkun umferðarslysa. Ein af mikilvægum breytingunum í frumvarpinu er að nýjar skilgreiningar eru settar fram og aðrar endurskoðaðar. Er hér tekið mið af þeirri þróun sem orðið hefur í umferðarmálum á undanförnum árum, m.a. í gerð umferðarmannvirkja. Of langt mál er að telja upp ný og breytt hugtök í frumvarpinu en endurskoðuð skilgreining á hugtakinu vegur er vafalaust ein róttækasta breytingin. Í núgildandi lögum telst götuslóði til vegar en í frumvarpinu er lagt til að akstur utan vega verði takmarkaður við merkta vegslóð sem þrengir óneitanlega skilgreiningu á því hvað teljist til vegar. Ekki verður lengur undan því komist að taka á því mikilvæga máli sem utanvegaakstur er, og er með þessari skilgreiningu stefnt að því að einungis megi aka hér á landi á fyrir fram merktum leiðum, hvort sem slíkar merkingar taka mið af GPS-staðsetningartækni eða umferðarmerkjum. Í frumvarpinu eru gerðar talsverðar breytingar á almennum umferðarreglum í samræmi við þá þróun sem orðið hefur á þessu sviði á undanförnum árum og verða nokkrar taldar upp hér: Í gildandi lögum segir að ef „ökutæki mætast þar sem vegur er svo mjór, að hvorugt kemst fram hjá hinu áhættulaust, skal sá ökumaður, sem betur fær því við komið, aka út af vegi eða aftur á bak“. Þessi efnisregla er of óáþreifanleg að efni til. Er því lagt til að tekin verði upp fortakslausari viðmiðun þannig að orðalaginu „sem betur fær því við komið“ verði breytt í að „sá ökumaður sem fyrstur kemur að [skuli] njóta forgangs, en sá sem síðar kemur að skal, ef kostur er, nema staðar, aka út af vegi eða aftur á bak“. Til að allrar varúðar sé gætt þegar stöðva þarf eða leggja ökutæki á akbraut er í frumvarpinu lagt til annars vegar að lögfest verði skýr og fortakslaus regla um að stöðuljós og hættuljós skuli, ef nokkur kostur er, vera tendruð. Í frumvarpinu er lagt er til að lögfest verði nýmæli um akstur á hringtorgum sem byggð eru á þeirri reynslu sem fengist hefur. Slík ákvæði er ekki að finna í gildandi lögum. Reyndar er eina ákvæðið í gildandi lögum um hringtorg það að kveðið er á um bann við stöðvun og lagningu ökutækis í hringtorgi. Reglur um akstur í hringtorgum í frumvarpinu eru settar fram í samræmi við eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins, þ.e. að leitast við að laga gildandi reglur að þeim breytingum sem orðið hafa á umferðarmannvirkjum frá því að gildandi lög voru sett ásamt því að gera þessar reglur skýrari. Þá er í frumvarpinu lögð áhersla er að umhverfissjónarmiða sé gætt við skipulagningu umferðar á landi, en eins og áður sagði lutu margar athugasemdir sem bárust vegna frumvarpsins að því að efla bæri umhverfisþátt frumvarpsins. Falla þessi sjónarmið reyndar vel að stefnuyfirlýsingu núverandi hæstv. ríkisstjórnar frá því í fyrra um mikilvægi aukinnar umhverfisvitundar í þjóðfélaginu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við ákvörðun um skipulagningu sérreina og enn fremur við ákvörðun á hámarkshraða skuli meðal annarra atriða tekið tillit til umhverfissjónarmiða. Lagt er til í 82. gr. að sveitarfélög geti ákveðið gjald vegna notkunar nagladekkja en þó eingöngu að höfðu samráði við Vegagerðina. Slíkt fyrirkomulag þekkist víða erlendis, m.a. í Noregi, og hefur gefist vel. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að til grundvallar þessu ákvæði liggi skýrsla starfshóps samgönguráðuneytis og umhverfisráðuneytis sem gefin var út í apríl 2007. Þar er m.a. fjallað um notkun negldra hjólbarða. Bent er á í skýrslunni að negldir hjólbarðar eigi stóran þátt í að hraða sliti á götum, sérstaklega malbiks. Ávinningur af því að draga úr notkun negldra hjólbarða felst m.a. í minna svifryki, minni kostnaði við hreinsun og minni eyðslu eldsneytis. Bent er á að á móti þessum ávinningi vegi hins vegar umferðaröryggissjónarmið í vissum tilfellum þar sem negldir hjólbarðar geti aukið öryggi við sérstakar aðstæður. Heildarniðurstaða starfshópsins var að gjald vegna notkunar nagladekkja mundi draga úr því að ökumenn notuðu nagladekk og að hugað yrði að gjaldtöku fyrir notkun negldra hjólbarða til framtíðar og það nánar útfært í frumvarpi þessu. Í frumvarpinu er lagt til það mikilvæga nýmæli að lágmarksaldur til að öðlast ökuleyfi verði hækkaður úr 17 árum í 18. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að aðlögunartími verði fjögur ár þannig að lágmarksaldur hækki um þrjá mánuði á hverju ári miðað við árið 2011 til ársins 2015, en þá verði lágmarksaldurinn kominn í 18 ár. Hvers vegna að hækka bílprófsaldurinn, virðulegi forseti? Að mati rannsóknarnefndar umferðarslysa er talið unnt að áætla í ljósi fyrirliggjandi rannsókna að hlutfallsleg fækkun umferðarslysa meðal nýliða yrði 5–9% ef tillögur frumvarpsins verða að veruleika. Umferðarslys eru algengasta dánarorsök fólks á aldrinum 15–24 ára innan OECD-ríkja en rúmlega 35% þeirra sem láta lífið á þessu aldursbili farast í umferðarslysum. Einnig er vert að benda á að einstaklingar öðlast lögræði við 18 ára aldur, þ.e. sjálfræði og fjárforræði. Núgildandi fyrirkomulag veldur því vandkvæðum að ýmsu leyti þegar ökumaður undir 18 ára aldri lendir í slysi sem veldur honum eða öðrum fjártjóni. Hann getur ekki borið fjárhagslega ábyrgð á ökutæki sínu án aðkomu forráðamanns. Þá er lagt til í frumvarpinu að þungamiðja ökunáms flytjist til ökuskóla. Hér er um grundvallaratriði að ræða sem mun án efa verða lyftistöng í ökunámi og gera það markvissara. Einnig er lagt til að ökukennarar verði starfsmenn ökuskóla og kröfur um endurmenntun ökukennara eru auknar. Ökuréttindaflokkar eru nú tilgreindir í heild sinni í frumvarpinu í stað þess að hafa upptalningu á reglugerðarheimildum vegna mismunandi ökuréttindaflokka eins og er í núgildandi lögum. Þegar litið er til þess að þessir flokkar eru alls 18 talsins og fyrir öll vélknúin ökutæki er ljóst að hugtakið aukin ökuréttindi á ekki lengur rétt á sér enda hefur það verið tekið út úr frumvarpinu. Ákvæðið um ökuréttindaflokka er byggt á tilskipun Evrópusambandsins um ökuskírteini og kemur það til framkvæmda 1. janúar 2013 í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu. Í frumvarpinu er það mikilvæga nýmæli að 70 ára reglan varðandi gildistíma almenns ökuskírteinis er afnumin. Þetta er í samræmi við nýlega tilskipun Evrópusambandsins. Að vel athuguðu máli er lagt til að gildistími ökuskírteinis hér á landi verði 15 ár og á það við um öll almenn ökuskírteini sem gefin verða út eftir 1. janúar 2013, hvort sem um er að ræða ný eða endurútgefin ökuskírteini, t.d. ef ökuskírteini hefur glatast. Með þessu er stefnt að því að öll ökuskírteinalöggjöf á Evrópska efnahagssvæðinu verði samræmd og ökuskírteini útgefið í einu aðildarríki gildi ótakmarkað á öllu svæðinu. Þá er það mikilvæga nýmæli í frumvarpinu að lagt er til að mælt verði fyrir um þá skyldu læknis að gera trúnaðarlækni Umferðarstofu viðvart án tafar ef hann telur vafa leika á að handhafi ökuréttinda fullnægi umræddum skilyrðum. Það fyrirkomulag sem tíðkast hefur að láta heimilislækna hafa síðasta orðið um það hvort ökumaður búi yfir nægilegri hæfni til að aka bifreið hefur ekki gefist nægilega vel. Því ætti það að vera til bóta að mat um hvort á skorti að ökumaður sé líkamlega og andlega hæfur til að stjórna ökutæki sé í höndum trúnaðarlæknis Umferðarstofu en ekki persónulegs læknis hlutaðeigandi. Trúnaðarlæknir getur ákveðið að handhafi ökuréttinda fari í verklegt ökupróf að lokinni læknisrannsókn. Með því að takmarka gildistíma ökuskírteinis við 15 ár og setja á stofn embætti trúnaðarlæknis Umferðarstofu verður auðveldara að fylgjast með heilsufari ökuskírteinishafa og endurnýja eingöngu réttindin ef viðkomandi telst hæfur til að gegna því ábyrgðarmikla hlutverki að aka bifreið. Hæstv. forseti. Miklu skiptir að reglur um ökuhraða séu þannig úr garði gerðar að þær tryggi öryggi í umferðinni en jafnframt að ökumenn komist greiðlega milli staða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að reglur um hámarkshraða utan þéttbýlis verði rýmkaðar þannig að ökuhraði á akbraut með bundnu slitlagi og fleiri en einni akrein verði samræmdur í 90 km/klst. Þetta felur í sér að hámarkshraði bifreiða sem eru meira en 3,5 tonn að leyfðri heildarþyngd (að undanskildum hópferðabifreiðum) og bifreiða með eftirvagn verði hækkaður úr 80 km/klst. í 90 km/klst. Hér takast á tvenns konar sjónarmið, annars vegar að takmarka eins og kostur er hraða stærri og þyngri bifreiða og bifreiða með eftirvagna vegna hættueiginleika þeirra, og hins vegar að leitast er við að samræma hraða bifreiða á þjóðvegum landsins, m.a. með það að markmiði að draga úr framúrakstri. Þá er það nýmæli í lögunum að kveðið er upp úr um að þar sem ekki eru sérstakar leiðbeiningar og merkingar um annað megi ökuhraði í þéttbýli ekki vera meiri en 50 km/klst. Í gildandi lögum segir að ökuhraði í þéttbýli megi ekki vera meiri en 50 km/klst. Með tilliti til þess að algengt er að stofnbrautir liggi í gegnum þéttbýli þar sem réttlætanlegt getur verið að hámarkshraði sé yfir 50 km/klst. þykir rökréttara að mæla svo fyrir að hámarkshraði í þéttbýli sé 50 km/klst. nema annað sé gefið til kynna með umferðarmerkjum. Lagt til að heimild verði í lögunum til að hækka hámarkshraða í 110 km/klst., en hámarkshraði er 100 km/klst. í gildandi lögum. Ljóst má vera að slíkur hraði verði eingöngu leyfður á svokölluðum 2+1 eða 2+2 vegi utan þéttbýlis þar sem eru tvær akbrautir í eina átt og ein akbraut í gagnstæða átt eða tvær akbrautir í gagnstæðar áttir með vegriði milli akstursleiða. Í frumvarpi þessu hefur verið leitast við að gera valdmörk á milli stjórnvalda, einkum ráðherra, lögreglustjóra og sveitarstjórna, skýrari og einfaldari. Þetta felst m.a. í því að draga úr stjórnsýsluhlutverki lögreglunnar og færa verkefni sem lögregla hefur haft á hendi samkvæmt umferðarlögum í auknum mæli til Umferðarstofu, Vegagerðarinnar og sveitarstjórna, eftir því sem við á. Ljóst er að verkefni lögreglunnar eru ærin fyrir og því rökrétt að stofnunum sem sinna umferðarmálum séu falin verkefni á sínu sviði, jafnframt því sem sveitarstjórnum eru falin aukin hlutverk í útfærslu á ákvæðum frumvarpsins. Þykir eðlilegra að það sé á höndum þessara aðila að útfæra heimildir á grundvelli laganna, t.d. umsýslu vegna aksturskeppna, samanber VI. kafla um akstursíþróttir og aksturskeppni á vegum, ákvarðanir um hraðamörk á vegum og uppsetningu umferðarmerkja, svo eitthvað sé nefnt. Það er hins vegar hlutverk lögreglu eftir sem áður að grípa inn í ef ekki er farið að ákvæðum laganna. Hjólreiðar hafa aukist til muna á undanförnum árum og reiðhjólið er notað í auknum mæli sem samgöngutæki. Lagt er til að efnisákvæði reglna nr. 631/1999, um skyldubundna notkun hlífðarhjálms við hjólreiðar barna yngri en 15 ára gamalla, verði lögfest í frumvarpinu í samræmi við eina af meginstefnumörkun frumvarpsins um að helstu hátternisreglur sem nú er aðeins að finna í stjórnvaldsfyrirmælum séu lögbundnar. Mikil aukning hefur orðið á bifhjólaeign landsmanna undanfarin ár og ber frumvarpið það með sér í ítarlegri ákvæðum um öryggi í bifhjólaakstri en eru í gildandi lögum. Lagt er til að lögfest verði þau nýmæli að heimilt verði að aka bifhjóli samhliða öðru bifhjóli á sömu akrein í þéttbýli, enda sé hámarkshraði eigi meiri en 60 km/klst. Ekki er talin ástæða til að setja hömlur við því að slíkur akstur eigi sér stað þegar aðstæður með tilliti til umferðar leyfa. Kveðið er á um að flytja megi farþega á léttu bifhjóli, enda sé ökumaðurinn 20 ára eða eldri og bifhjólið til þess gert. Þar með er vikið frá fyrri reglu sem bannaði alfarið flutning farþega á léttu bifhjóli. Sé bifhjól hins vegar gert til að flytja farþega er ástæðulaust að banna slíkt sé ökumaður orðinn fullra 20 ára. Rétt þykir í frumvarpinu að gera greinarmun á fortakslausri skyldu til að nota hlífðarhjálm annars vegar og hins vegar æskilegri notkun á hlífðarfatnaði og búnaði við akstur bifhjóls. Með þessu er áréttað samkvæmt frumvarpinu að ökumaður og farþegi bifhjóls skuli klæðast þeim búnaði sem hæfir viðkomandi akstri og fellur slíkur fatnaður og búnaður þannig í flokk með öryggisbúnaði og verndarbúnaði. Rétt er að taka fram að bifhjólamenn hafa tekist mjög á um hvort fortakslaus lagaskylda eigi að liggja til grundvallar notkun á hlífðarfatnaði við akstur bifhjóls. Þá er mikilvæg nýmæli að finna um skráningarskyldu ökutækja en samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að allar vinnuvélar í umferð, svo og allir eftirvagnar og kerrur, verði skráningarskyldar en í gildandi lögum eru kerrur undir 750 kg að þyngd undanskildar skráningu. Hefur lögreglan mjög hvatt til þess að allar kerrur verði skráningarskyldar en borið hefur á því að vanbúnar kerrur í umferð valdi slysum, m.a. með því að losna af festingum og fjúka til. Eftir sem áður þarf ekki að skrá eftirvagna sem alfarið eru notaðir utan umferðar. Enn fremur er gert ráð fyrir að beltabifhjól verði skráningarskyld en þau eru einkum notuð á snjó og hjarni. Í IX. kafla frumvarpsins er fjallað um reglur um aksturs- og hvíldartíma ökumanna en þær byggjast annars vegar á sjónarmiðum sem varða umferðaröryggi og hins vegar vinnuverndarsjónarmiðum. Hefur sú leið verið farin í frumvarpinu að setja fram ítarlegri reglur en nú eru í gildandi lögum, en ekki þykja efni til að taka inn allar hátternisreglur sem er að finna í reglum um aksturs- og hvíldartíma atvinnubílstjóra sem voru fyrst innleiddar í íslenskan rétt í framhaldi af gildistöku EES-samningsins 1993. Nú liggur fyrir umsókn um vissar undanþágur frá þessum reglum hjá ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, og verða þær undanþágur sem fást hluti af löggjöfinni þegar ljóst verður um niðurstöðu málsins. Mikilvæg nýmæli er að finna í frumvarpinu þess efnis að heimilt verði að láta eiganda eða umráðamann ökutækis sæta refsiábyrgð á hlutlægum grundvelli, þ.e. án þess að sýnt sé fram á sök hlutaðeigandi. Á það við þegar hraðakstursbrot er numið í löggæslumyndavél en hér er um svokallaða hlutlæga refsiábyrgð að ræða. Er þessi heimild háð því skilyrði að fyrir liggi að hraðakstursbrot sem myndað er í löggæslumyndavél varði ökumann ökutækisins ekki punktum í ökuferilsskrá. Ef svo er kemur hlutlæg ábyrgð eiganda eða umráðamanns ökutækis á þessum grundvelli ekki til greina. Segja má að refsiábyrgð í formi hlutlægrar refsiábyrgðar eiganda vélknúins ökutækis hafi kosti og líka galla. Kostir hennar eru einkum þeir að með henni verður eftirlit og úrlausn brota gegn ákvæðum um aksturshraða gert skilvirkara í framkvæmd. Til að staðreyna brot á hlutlægum grundvelli, að öðrum skilyrðum uppfylltum, þarf aðeins að ganga úr skugga um hver er skráður eigandi eða umráðamaður þess vélknúna ökutækis sem myndað hefur verið í löggæslumyndavél og sætir hann sektum óháð því hvort hann sjálfur eða annar maður hefur ekið í umrætt sinn. Það er skilyrði samkvæmt ákvæðinu að umrætt ökutæki sé ekki notað í heimildarleysi og þá í þeirri merkingu að ekki liggi fyrir að ökutækið hafi verið tekið ófrjálsri hendi eða að eigandi eða umráðamaður sviptur virkum eignarráðum þess með ólögmætum hætti. Hafi eigandi eða umráðamaður þannig lánað öðrum ökutækið til notkunar eru hlutlæg skilyrði ákvæðisins uppfyllt þótt lántaki fari út fyrir heimildir sínar við notkun þess. Með þessu fyrirkomulagi er eiganda eða umráðamanni ökutækis gert skylt að hafa virka umsjón og eftirlit með ökutæki sínu, t.d. gagnvart nánum aðstandendum, svo sem maka eða börnum, og gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru svo það sé ekki notað með þeim hætti sem fer í bága við ofangreindar reglur umferðarlaga. Sé litið til þess mikla forvarnagildis sem löggæslumyndavélar hafa og afskaplega góðrar reynslu margra Evrópulanda af notkun þeirra verður að álíta að kostir hlutlægrar ábyrgðar í því tilfelli að verið sé að nema brot á hámarkshraða í löggæslumyndavél vegi mun þyngra en fyrrgreindir gallar. Í frumvarpinu eru þau nýmæli að efla á hlutverk Vegagerðarinnar í sérhæfðu eftirliti með akstri ökutækja sem eru meira en 3,5 tonn af leyfðri heildarþyngd og jafnframt að Vegagerðinni verði veitt heimild til að leggja á stjórnvaldssektir í þeim tilvikum sem ekki er farið að settum reglum, en að kæra megi niðurstöðu um stjórnvaldssekt til ráðuneytisins. Með vísan til þeirrar reynslu sem fengist hefur af eftirlitshlutverki Vegagerðarinnar, svo og þeirrar stefnumörkunar frumvarpsins að draga úr sérhæfðu hlutverki lögreglu í eftirliti með umferð, er lagt til að gerð verði sú grundvallarbreyting frá gildandi lögum að brot á ákvæðum laganna um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, um stærð, heildarþyngd og ásþunga ökutækja, um búnað slíkra ökutækja og um hleðslu, frágang og merkingu farms, að undanskildum hættulegum farmi, samanber 78. gr., skuli almennt séð ekki sæta viðurlögum í formi refsinga, þ.e. fjársekta eða fangelsis, heldur varði slík brot stjórnvaldssektum sem ákveðnar verða af Vegagerðinni, eins og áður sagði. Áhersla skal lögð á að ekki verði hróflað við því fyrirkomulagi samkvæmt gildandi lögum að almennt umferðareftirlit í þéttbýli og á þjóðvegum sé sem fyrr eitt af meginviðfangsefnum lögreglunnar í landinu. Mikilvæg nýmæli frumvarpsins snúa að almennri refsireglu gildandi laga en lagt er til að hún verði afnumin og að þess í stað verði skýrt kveðið á um með sérstöku tilvísunarkerfi hvaða hátternisreglur frumvarpsins varði refsingu. Núverandi fyrirkomulag er í grundvallaratriðum byggt þannig upp að í 1. mgr. 100. gr. er að finna almenna refsireglu sem gerir ráð fyrir að hvers kyns brot á lögunum, eða reglum settum samkvæmt þeim, varði sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Það er einkenni slíkra almennra refsireglna að enginn greinarmunur er gerður í slíkum ákvæðum á milli einstakra hátternislýsinga heldur er þar að finna eyðutilvísun án nánari afmörkunar. Í 94. gr. frumvarpsins er lagt til að horfið verði frá slíkri framsetningu enda er hún bæði lagatæknilega óheppileg auk þess sem hún kann að valda vandkvæðum í framkvæmd út frá sjónarmiðum um skýrleika refsiheimilda. Í greininni eru talin upp þau ákvæði frumvarpsins sem valda sektum sé brotið gegn þeim. Á hinn bóginn er lagt til grundvallar að þær hátternisreglur laganna sem ekki eru þar upp taldar séu þess eðlis að ekki standi til þess rök að til refsiábyrgðar stofnist ef út af þeim er brugðið. Þar með má segja að ákvörðun um viðurlög við umferðarlagabrotum sé tekin úr höndum framkvæmdarvaldsins og færð í hendur löggjafarvaldsins. Hæstv. forseti. Frumvarpið felur í sér að verulegar breytingar verða á framsetningu gildandi ákvæða um heimildir ráðherra til að útfæra nánar einstakar efnisreglur í umferðarlögum með setningu almennra stjórnvaldsfyrirmæla, einkum reglugerða. Er því leitast við að fækka reglugerðarheimildum og gera þær sem eftir standa fyllri og skýrari. Ein helstu nýmæli frumvarpsins er að lagt er til að lækkuð verði mörk leyfilegs vínandamagns í blóði ökumanns úr 0,5‰ í 0,2‰ þannig að ökumaður verði ekki talinn geta stjórnað ökutækinu örugglega sé vínandamagnið í blóði 0,2‰ eða meira. Sé vínandamagn í blóði ökumanns 0,2–0,5‰ er þó ekki gert ráð fyrir að stjórnandi vélknúins ökutækis verði sviptur ökurétti við fyrsta brot. Með lækkun marka áfengismagns í blóði ökumanns eru send skýr skilaboð til ökumanna og þjóðfélagsins í heild um að akstur og áfengisdrykkja fari einfaldlega ekki saman. Þegar litið er til þess hversu algengt það er að áfengisneysla orsaki umferðarslys er brýnt að leita allra leiða til að draga úr ölvunarakstri og er þetta leið sem Svíar og Norðmenn hafa farið með góðum árangri. Í samræmi við það meginmarkmið frumvarpsins að vernda líf og heilsu vegfarenda er lagt til að viðurlög verði hert til muna til að efla varnaðaráhrif refsinga vegna umferðarlagabrota. Umferðarlöggjöf er í eðli sínu sérrefsilöggjöf þar sem leitast er við með boðum og bönnum að hafa áhrif á breytni vegfarenda í umferðinni, einkum þeirra sem aka vélknúnum ökutækjum, einnig eftir atvikum annarra, svo sem þeirra er fara um á reiðhjólum og gangandi vegfarenda. Í frumvarpinu er þannig lagt til að sviptingartími vegna alvarlegra eða stórfelldra brota gegn ölvunarakstursákvæðum umferðarlaga verði að jafnaði lengdur. Er með þeim breytingum vikið með skýrum og afdráttarlausum hætti frá þeim dómvenjum sem myndast hafa á undanförnum árum og áratugum við túlkun og framkvæmd á þessu sviði. Sérstaklega er tekið á ítrekuðum brotum gegn bannákvæðum um ölvunar- og vímuefnaakstur. Er þar lagt til að lágmarkssviptingartími vegna ítrekaðra ölvunar- og vímuefnaakstursbrota verði þrjú ár sem er aukning um eitt ár frá gildandi lögum. Við ítrekaðan ölvunarakstur þar sem áfengismagn í blóði er yfir 1,2‰ í síðara skiptið er gert ráð fyrir að ökuleyfissvipting verði fimm ár. Er það lenging um tvö ár frá gildandi lögum og svo róttæk breyting sem ég vil rökstyðja sérstaklega. Í þeim tilvikum hefur stjórnandi vélknúins ökutækis áður sætt sektum og sviptingu ökuréttar vegna brota gegn bannákvæðum um ölvunarakstur og gerist á ný sekur um ölvunarakstur sem telst stórfelldur. Í samræmi við meginmarkmið frumvarpsins er gert ráð fyrir að hlutaðeigandi verði að sæta sviptingu ökuréttar í fimm ár. Verður að telja að þessi nýmæli muni auka verulega á varnaðaráhrif viðurlaga í þessum málaflokki og fela í sér skýr skilaboð löggjafans um að ítrekuð brot af þessu tagi séu með öllu óviðunandi. Það er enn fremur stefnumið frumvarpsins að í ríkari mæli verði gripið til fangelsisrefsingar vegna alvarlegra brota gegn ákvæðum frumvarpsins. Í samræmi við ofangreind stefnumið um að herða skuli refsingar fyrir alvarleg brot gegn ákvæðum umferðarlaga, einkum um ökuhraða og um ölvunar- og vímuefnaakstur, er lagt til í frumvarpinu að þegar stjórnandi vélknúins ökutækis hefur ítrekað brotið gegn ölvunarakstursákvæðum frumvarpsins og vínandamagn í blóði hans hefur í bæði skiptin verið 2‰ eða yfir skuli hann sæta fangelsi eigi skemur en 30 daga. Samkvæmt ríkjandi dómvenju er gert ráð fyrir því að ökumaður sem brotið hefur af sér í þriðja skipti gegn bannákvæðum gildandi laga um ölvunarakstur skuli sæta fangelsi í 30 daga. Er þá lagt til grundvallar að akstur vélknúins ökutækis undir slíkum kringumstæðum sé til þess fallinn að valda gífurlegri hættu, enda ökumaður með öllu ófær um að stjórna ökutæki. Er því með þessari tillögu leitast við að auka varnaðaráhrif fangelsisrefsinga við þessar aðstæður. Á undanförnum árum hefur öðru hvoru skapast umræða hér á landi um hugsanlega tekjutengingu viðurlaga með beinum hætti vegna brota á umferðarlögum. Fordæmi er fyrir slíku fyrirkomulagi í nágrannaríkjum okkar, þ.e. Finnlandi, Danmörku, Svíþjóð og Þýskalandi, svo dæmi séu tekin. Helstu rökin fyrir tekjutengingu viðurlaga við umferðarlagabrotum er að núgildandi fyrirkomulag sektargreiðslna þjóni ekki tilgangi sínum gagnvart hátekjufólki og að til sé hópur fólks hér á landi sem virði ekki einstök ákvæði umferðarlaga þar sem greiðsla sektar vegna brota á þeim varðar viðkomandi ákaflega litlu fjárhagslega. Umferðarlaganefndin tók þetta atriði til sérstakrar umfjöllunar og varð niðurstaða nefndarinnar sú að leggja ekki til slíkt kerfi hér á landi. Í niðurstöðum nefndarinnar kemur fram að slík bein tekjutenging umferðarlagasekta hefði í för með sér umfangsmiklar breytingar á því fyrirkomulagi sem þekkist hér á landi og ýmsa ókosti. Þar ber helst að nefna að innheimta sektar í hverju tilviki tæki sem fyrr segir mið af tekjum þess brotlega og fæli í sér umfangsmeiri útreikninga en nú tíðkast. Verði greiðandi sektar fyrir atvinnumissi eða annars konar tekjuskerðingu gæti skattframtal liðins árs ekki endurspeglað raunverulega greiðslugetu hans. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir helstu nýmæli sem felast í frumvarpinu og breytingum frá gildandi lögum þó að ekki hafi unnist tími til að greina frá öllum þeim breytingum og nýmælum sem er að finna í frumvarpinu. Engum vafa er undirorpið að mikilvægt er að vel takist til um breytingu á gildandi umferðarlögum, enda er hér um mikilvæga löggjöf að ræða sem á einn eða annan hátt snertir líf flestra landsmanna á hverjum degi. Ljóst er að skoðanir eru skiptar um ýmsa þætti umferðarlöggjafarinnar en ég tel engu að síður að með samþykkt þessa frumvarps muni Ísland standa jafnfætis eða jafnvel framar þeim þjóðum sem við berum okkur saman við hvað umferðaröryggi og heildstæða umferðarlöggjöf varðar. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar um leið og ég þakka öllum þeim sem hér hafa lagt hönd á plóg við að semja þetta frumvarp kærlega fyrir mikið og gott starf.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina, sem var ansi góð, en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í 75. gr. frumvarpsins, sem fjallar um öryggis- og verndarbúnað á bifhjólum. Ég vil vitna í hana, með leyfi forseta: „Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um flokkun, gerð og notkun hlífðarfatnaðar og annars hlífðarbúnaðar ökumanns og farþega bifhjóls.“ Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra beint því að sá hlífðarfatnaður sem er mest notaður í dag á bifhjólum eru þykkir leðurgallar, vatnsheldir og vindheldir - hver er skoðun hæstv. ráðherra á því? Telur hæstv. ráðherra þann búnað uppfylla öryggiskröfur um verndarbúnað á bifhjólum og hyggst hann viðurkenna þann búnað inn í reglugerðina sem ráðherra mun setja í framhaldi af þessum lögum?

Virðulegi forseti. Um það atriði sem hv. þingmaður ræðir er þetta eitt af því sem skiptar skoðanir eru um, hvernig gert er. Ef ég man rétt var það í mars 2007 sem samþykkt var frumvarp og gert að lögum á Alþingi um hlífðarfatnað hjá bifhjólafólki. Það frumvarp var samþykkt af öllum þeim þingmönnum sem þá voru í þingsal. Aðeins einn greiddi ekki atkvæði og 7 þingmenn voru fjarverandi. Síðan hef ég fylgst með skrifum og öðru, sem orðið hafa um þetta mál, en aðalatriði er að ég held - og það komu fram í því bréfi sem kom til hv. samgöngunefndar 2007, frá einum af forsvarsmönnum Bifhjólasamtaka Íslands, ef ég man rétt, meðmæli með því að hlífðarfatnaður verði settur í lög og það var gert sem sagt og var samþykkt eins og ég gat um áðan. Síðan er það útfærsluatriði hvað telst lögbundinn búnaður, hvað telst fullkominn búnaður og hvað ekki. Það getum við endalaust rætt um en ég hygg að þetta verði dálítið til umræðu í nefndinni, í hv. samgöngunefnd, þegar frumvarpið verður tekið til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að fjallað verður um málið í hv. samgöngunefnd. En það er ráðherrann sem setur reglugerðina og útfærir reglur um það hvaða búnaður muni uppfylla þau skilyrði að vera kallaður hlífðarbúnaður. Þess vegna var ég að kalla eftir afstöðu hæstv. ráðherra því að það er í hans höndum að gera það, og vænti þess að hann muni þá taka tillit til þeirra starfa sem fara fram í nefndinni. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um annað, þ.e. að gert er ráð fyrir því að þar sem settir eru af stað svokallaðir ökuskólar þurfi að lágmarki að vera starfandi fimm kennarar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hver hans skoðun sé og hvaða áhrif hann telur þetta geta haft, t.d. úti á landsbyggðinni, þar sem kannski einn ökukennari starfar á mjög stóru svæði. Það kemur reyndar fram að menn geta þá farið sem verktakar inn í eitthvert fyrirtæki, hver er skoðun hæstv. ráðherra? Telur hann þetta vera til bóta eða hafa þetta bara óbreytt eins og það er og er þá einhver brotalöm á því?

Virðulegi forseti. Það er svo oft, bæði í sambandi við þetta frumvarp, umferðarlög og ýmislegt annað, þar sem takast á sjónarmið gagnvart margmenninu á höfuðborgarsvæðinu og svo aftur á landsbyggðinni þar sem miklu færri búa. Hvað varðar lágmarkið, sem hv. þingmaður nefndi, fimm ökukennarar, sé ég það fyrir mér að það gerist á þann hátt að aðilar geti stofnað saman ökuskóla ef þannig ber undir og náð þessum fjölda. En aðalatriðið verður þá það líka að ökuskólarnir verða meira að vinna á svipaðan hátt alls staðar og meira samræmt þannig að meiri og heildstæðari mynd komi á ökukennsluna. Ég held að þetta sé atriði sem verður auðvelt fyrir ökukennara á landsbyggðinni eins og hv. þingmaður þekkir vel og ég þekki vel til líka: Einn ökukennari starfandi á svæði - þeir finna sér farveg í þessu eins og ýmsu öðru og ég held að þetta verði ekki neitt vandamál.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir yfirferð sína um þennan mikla lagabálk. Við eigum eftir að ræða hann mjög mikið í þinginu og álitaefnin eru mörg. Það er hins vegar eitt mál sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í, og inna hann eftir afstöðu hans, og það er hver afstaða ráðherrans sé varðandi svokölluð leyfi við að menn taki hægri beygju á rauðu ljósi. Það var gert í Bandaríkjunum upp úr 1973, þegar olíukreppan mikla skall á þar, að menn heimiluðu þetta. Þetta hefur oft komið til tals á Íslandi og hefur verið sýnt fram á að fjármunir sparast við að leyfa þetta. Þetta þarf að gera með miklum fyrirvara, enda mundi það fela það í sér að það þyrfti að stöðva á rauðu ljósi og ef engin umferð er væri heimilt að taka hægri beygju. Mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra út í afstöðu hans til þessa tiltekna máls og síðan hvort þetta mál hafi eitthvað borið á góma í vinnu nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Já, auðvitað var þetta rætt eins og allt annað. Það var mjög margt sem kom til álita og umræðu í nefndinni. Þetta rifjar upp nokkur frumvörp sem flutt hafa verið á undanförnum þingum og komust til samgöngunefndar, að leyfa hægri beygju á rauðu ljósi, en það ratar ekki hér inn. Ég verð að segja eins og er að eins og hv. þingmaður sagði eru mörg álitaefni í frumvarpinu og ég tók fljótlega þá afstöðu að það sem kom frá hópnum, þessari nefnd, færi inn í frumvarpið til þings. Það geta verið nokkur atriði sem ég er ekki sammála, og það er allt í lagi, en mér fannst eðlilegt að þetta kæmi inn til hv. Alþingis og hv. nefndar að fara yfir. Ég þykist vita að það muni taka töluverðan tíma hjá samgöngunefnd, að menn ræði um þetta, og það verður gaman að fylgjast með því hvað gerist í meðförum nefndarinnar hvað þetta varðar.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég skil hæstv. ráðherra á þann veg að hann útiloki ekkert í þessum efnum. Ég á sæti í samgöngunefnd þar sem við munum væntanlega fara yfir þetta atriði sem og mörg önnur. Mér finnst hins vegar að menn eigi að fara mjög vandlega yfir þetta tiltekna atriði og leiða saman rökin með eða á móti. Þetta var gert í Bandaríkjunum, eins og ég sagði áðan, í kjölfar olíukreppunnar snemma á 8. áratugnum. Við sjáum á Íslandi núna síhækkandi bensínverð og ég fagna yfirlýsingu ráðherrans um að hann sé tilbúinn til að skoða þetta. Þetta fær þá efnislega meðferð í samgöngunefnd. En ég vil lýsa þeirri skoðun minni varðandi þetta atriði að ef ég fengi að ráða mundi ég leyfa þetta, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan var þetta mikið rætt. Að mati nefndarinnar er þetta ekki inni og ekki sett inn. Mitt mat sem ráðherra, sem tek svo að mér þetta frumvarp frá nefndinni og flyt það til Alþingis, er það að ég set það ekki inn. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að álitaefnin eru mörg. Það var reyndar eitt atriði sem ég tók út úr frumvarpinu, og það var ákvæði um að unglingar yngri en 18 ára, eða hvort það var 20 ára, mættu ekki vera saman í bíl á ákveðnum tíma sólarhrings um helgar. Þá var þessi spurning sett fram í einhverju blaði: Hvað ef 18 ára par er að koma heim úr skírnarveislu eða giftingarveislu með barn í bílnum, á að banna þeim að keyra um? Mér fannst þetta of langt gengið og verð að viðurkenna að þetta er það eina í tillögu nefndarinnar sem ég bað um að tekið yrði út úr frumvarpinu áður en það kæmi til þings.

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegur húmor hjá hæstv. samgönguráðherra að hann skuli hlakka yfir því að samgöngunefnd muni þurfa mikinn og langan tíma til að fjalla um það frumvarp sem hér um ræðir. Það ætti náttúrlega að vera svo vel úr garði gert að ekki þyrfti mikinn tíma í það. En gott og vel. Ég vil þó aðeins vekja athygli á ákveðnum atriðum. Hlífðarfatnaður fyrir bifhjólamenn er nokkuð sem verður að ákveða í samráði við bifhjólasamtökin. Bifhjólamenn vita manna best hvaðan á þá stendur veðrið, hvað er hyggilegast, skynsamlegast og hagkvæmast. Ráðherra vill ekki svara varðandi reglugerðina og vísar því í samgöngunefnd og við munum taka það fyrir þar. En það er grundvallaratriði að það sé gert í fullu samráði við það sem er raunhæft frá sjónarhorni bifhjólamanna. [Klappað á þingpöllum.]

Forseti biður um hljóð á þingpöllum.

Virðulegi forseti. Engu er svo sem að bæta við það sem kom fram í fyrsta andsvari mínu við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Ég hef lesið og farið yfir og man það vel, vegna þess að ég sat í samgöngunefnd, þegar þetta var samþykkt inn í umferðarlög með öllum greiddum atkvæðum eins og þar var og sett í heimild til þáverandi ráðherra að útfæra það nánar í reglugerð og það stendur áfram. Ég hef líka lesið umsögn, sem kom inn frá aðila, sem þá taldist vera forsvarsmaður Bifhjólasamtaka lýðveldisins, um nauðsyn þess og ítreka það sem ég sagði áðan. Það var merkilegt að á þessum marsdögum 2007, rétt áður en þingmenn fóru heim til kosningaundirbúnings, var þetta samþykkt með öllum greiddum atkvæðum þeirra sem þar voru. Hvernig það er svo útfært skal ósagt látið og það hvort þessi nauðsynlegi hlífðarfatnaður á að vera skattlagður sem einhver hátískuvara er náttúrlega allt annað mál.

Virðulegi forseti. Þessi fatnaður þarf að vera öruggur, hagkvæmur og á skynsamlegu verði og það er hægt að stjórna því í samráði við samtök bifhjólamanna. Nú eru kröfur um að meira að segja í baksætinu sé þessi hlífðarfatnaður eins og fyrir geimferðir til Mars eða eitthvað slíkt og það er fulllangt gengið. Önnur atriði. Einkamerkin? Hækka þau í 50 þús. kr.? Það er bara valdbeiting. Það var 25 þús. kr. síðasta gjald. Þegar það var sett á var það lægra. Það gilti í 10 ár, nú gildir það í 8 ár. Ef gefa á fólki færi á að njóta þessa réttar er miklu skynsamlegra að hafa þetta ódýrara. Það ganga það fleiri inn á það og það skapar meiri tekjur úr því að ríkisvaldið vill hafa af því tekjur. En 50 þús. kr. er okur. Ég vil líka vara við þessum sektum eða sviptingum vegna ölvunarakstursins. Aukin harka í þessu mun ekki leiða til góðs. Hún mun ekki leiða til árangurs og það verður að taka á því í þeim efnum. Svo er alveg klárt að hægri beygjan á að koma strax.

Virðulegi forseti. Þetta með hægri beygjuna. Það er ýmislegt sem Íslendingum ber að varast frá hægri um þessar mundir og hefur verið svo undanfarin ár. Það versta við að leyfa hægri beygju á rauðu ljósi er að það minnir allískyggilega á ákveðna stjórnarstefnu  Virðulegi forseti. Við getum alltaf rætt hvort borga eigi 25.000 kr. eða 50.000 kr. fyrir einkamerkið, hvort sem það er „ÍSLAND“ eða „KLM“. Nú verð ég bara að játa að ég hef ekki framreiknað 25.000 kr. til verðgildis í dag. Ég man ekki hvort það eru tíu ár síðan þessi tillaga frá hv. þm. Árna Johnsen var samþykkt. Var hann ekki frumkvöðull að þessu máli? 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þess að í 43. gr. er kveðið á um lágmarkshæð farþega á bifhjóli. Vísað er til laga um öryggispúða í bílum og þess háttar. Er þetta sambærilegt, hæstv. ráðherra? Síðan langar mig að spyrja ráðherrann út í 92. gr. Er það virkilega svo, hæstv. ráðherra, að markmið frumvarpsins og markmið ráðherra og ríkisstjórnarinnar, sé að færa verkefni lögreglunnar til Vegagerðarinnar? Á að búa til sérstaka vegalögreglu eins og við þekktum í gamla daga, sem var reyndar hluti af hinni venjulegu lögreglu? Hver er hugsunin með því að færa vald lögreglunnar til Vegagerðarinnar, hæstv. ráðherra? Mér finnst nánast óskiljanlegt að málin séu flækt með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég ætla að geyma mér að svara spurningunni um líkamshæðina þangað til í seinni ræðu minni. Varðandi það að færa hluta af eftirliti og sektum eins og talað er um í 92. gr. til Vegagerðarinnar, jú, þá er það að sjálfsögðu sett inn. Við teljum það vera tvímælalaust til bóta. Þá léttum við ákveðnum þáttum af lögreglunni. En eins og ég gat áðan í ræðu minni um þátt lögreglunnar, þá verður hann áfram mjög mikill. Vegagerðin hefur eftirlit með ýmsum þáttum eins og hleðslu, hvernig gengið er frá farmi og hvort olían er lituð eða ekki, o.s.frv. Við skulum hafa í huga að það hefur komið fram að mörg af þessum atriðum er skynsamlegt að hafa hjá þeim aðilum sem þetta gera, hvort sem menn kalla þá B-löggur eða eitthvað annað. Ég minnist þess að þetta var mikið rætt fyrir nokkrum árum síðan. Ég man ekki nákvæmlega í tengslum við hvaða frumvarp. Ég held að reynslan af þessu sýni að það sé allt í lagi að létta á lögreglunni hvað varðar þessi atriði.

Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. ríkisstjórn væri nær að styrkja lögregluna í verkefnum hennar og útvega henni nægt fé til að hún geti starfað með eðlilegum hætti, í stað þess að búa til nýja lögreglu sem á að hafa vald yfir ákveðnum tegundum af ökutækjum. Ef ég skil greinina rétt og frumvarpið er meira að segja verið að leggja til, hæstv. ráðherra, ekki aðeins að Vegagerðin ákæri, ef má orða það svo, heldur rannsaki líka og kveði upp úrskurð á einum og sama vettvanginum. Það getur varla verið það sem við óskum eftir í dag, að einhver stofnun hafi slíkt vald. Síðan er spurning hvort sum brot eigi að láta til Vegagerðarinnar, og miða við einhverja ákveðna þyngd á ökutæki, og þeir aðilar skulu sæta stjórnvaldssektum en jafnvel ekki brot sömu ökumanna á sömu umferðarlögum.. Ég held að þetta þurfi verulegrar skoðunar við.

Virðulegi forseti. Ef minni mitt brestur ekki þá kom þetta fyrst inn og var mikið rætt í samgöngunefnd í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Gott ef þetta byrjaði ekki hjá þáverandi meiri hluta. Varðandi stjórnvaldssektir á tæki af þessari þyngd, þá eru þær vegna brota á reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, um búnað slíkra ökutækja, hleðslu ökutækja, flutning farms, öryggisráðstafanir um flutning á farþegum og akstur breiðra og þungra tækja og hárra ökutækja. Þetta skoðar Vegagerðin allt saman. Við getum sagt að þar séu sérfræðingar á ferð. Þetta er sett inn til að þeir geti lokið málinu í staðinn fyrir að stoppa og kalla svo á lögregluna. Það má segja, virðulegur forseti, að tími lögreglunnar og opinbert fé sé betur nýtt þegar hægt er að gera þetta af einum og sama aðilanum á staðnum, í staðinn fyrir að einn aðili komi, skoði og stoppi og geri athugasemdir, og verði svo að hringja í lögreglu til að framkvæma sektina. Ég held að þetta sé til mikillar hagræðingar, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að blanda mér í umræðuna sem hæstv. ráðherra og hv. þingmaður enduðu hér áðan. Ég held að það sé mikilvægt að farið verði vel yfir ábendingarnar sem komu fram og menn skoði þetta. Ég tek hins vegar undir með hæstv. ráðherra að það er mjög mikilvægt að hafa þetta með skýrum hætti. Þá geta menn klárað málin í stað þess, eins og hæstv. ráðherra lýsti, að hringja í lögregluna til að klára mál sem liggur alveg fyrir. Við eigum að nota öll tækifæri til að einfalda hlutina sem mest. Virðulegi forseti. Þetta er reyndar 1. umr. en mig langar í örstuttu máli að fara yfir einstaka málefni. Ég sé það fyrir mér og geri mér fulla grein fyrir því að frumvarp um umferðarlög á eftir að ræða mikið og lengi í hv. samgöngunefnd. Sennilega verður það ekki klárað fyrr en einhvern tíma í haust. Það á eftir að fara til umsagnar margra aðila og ég tel mjög gott að það skuli tekið á dagskrá núna og tími gefinn til að fara ofan í málin og ræða þau í staðinn fyrir að gera þetta með stuttum fyrirvara. Það er búið að upplýsa mig um það af formanni samgöngunefndar, hv. þm. Birni Val Gíslasyni, að menn munu gefa sér tíma til að fara mjög vandlega yfir þetta. Ég tel það mjög mikilvægt því ég reikna með að hv. samgöngunefnd fái mjög margar ábendingar vegna þessara laga. Mig langar að halda áfram þar sem ég spurði hæstv. ráðherra um hlífðarfatnað. Ég benti á að í 75. gr. kemur fram að hæstv. ráðherra hefur heimild til að útfæra þetta, þ.e. hvaða fatnaður og klæðnaður á bifhjólum í raun og veru, er flokkaður sem verndarbúnaður. Ég tek undir orð hv. þm. Árna Johnsens um að menn verði að taka tillit til þeirra sem best þekkja þessi mál og hafa reynsluna af þeim, þ.e. bifhjólamanna. Það verður svo sannarlega fjallað um þetta í hv. samgöngunefnd en ég bendi hins vegar á, að gefnu tilefni, að ráðherra setur reglugerðina. Nefndin getur kannski komið með ábendingar en ráðherrann setur reglugerðina hvað þetta varðar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka fullt mark á ábendingum þeirra sem best þekkja til, manna sem nota bifhjól. Þetta verði gert þannig að menn þurfi ekki, eins og hv. þingmaður lýsti áðan, einhvers konar geimverubúning til að geta keyrt um á bifhjólum. Það er margt í þessu frumvarpi. Eins og ég sagði áðan er lagt til að hámarkshraðinn verði hækkaður upp í allt að 110 km á klst. Ég tel það að mörgu leyti skynsamlegt því við vitum að hámarkshraðinn er ekki virtur á mjög mörgum stöðum þar sem góð skilyrði eru til aksturs. Miklu skynsamlegra er að bregðast við með því að hækka hann heldur en að menn séu kannski að horfa í gegnum fingur sér og segja: „Hámarkshraðinn er 90 km á klst. en það er kannski allt í lagi að keyra á 100 km á klst. og við tökum engan undir 100 eða 105,“ eða hvernig sem það er. Það er viðtekin venja eins og við þekkjum í gegnum tíðina. Ég tel skynsamlegt að skoða þetta mjög vel. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom í andsvar við hæstv. ráðherra áðan og spurði um 43. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Barn sem er 150 sm eða lægra að líkamshæð má ekki vera farþegi á bifhjóli.“ Ég velti fyrir mér hvort þetta gildi bara um hæðina sem slíka eða einnig um fullorðna, hvernig þetta eiginlega sé. Ef þetta er miðað við hæðina hlýtur hún að gilda jafnt um fullorðna sem börn nema ef fullorðnir eigi að gera sér grein fyrir því, vegna aldurs og þroska, að það sé ekki skynsamlegt yfir höfuð fyrir einstaklinga sem eru 150 sentimetrar að vera á mótorhjóli sem farþegi. Það hljóta að vera rökin fyrir því ef það er meiningin. En þetta verður að sjálfsögðu tekið til umfjöllunar í nefndinni og menn geta kallað eftir nánari útskýringum. Ég hafði mjög stuttan tíma í andsvari um málið og vil beina einu til hæstv. ráðherra. Það er hækkun aldurs vegna ökuréttinda. Nú er lagt til að hækka aldur í 18 ára. Það á að gerast á fjögurra ára tímabili, eins og hæstv. ráðherra fór yfir í ræðu sinni áðan, þ.e. 3 mánuði á hverju ári og enda síðan í 18 ára aldri. Hæstv. ráðherra sagði áðan, ef ég hef tekið rétt eftir, að hann teldi að þetta gæti hugsanlega fækkað slysum um 5–9% og haft jákvæð áhrif í þá veru. Mig langar að velta upp þessu atriði og mun að sjálfsögðu gera það í hv. samgöngunefnd, að þegar maður fær bílpróf 17–18 ára gamall, þá er maður náttúrlega að keyra í fyrsta skipti á ævinni. Það er kannski ekki samasemmerki milli þess hvort keyrt er í fyrsta skipti á ævinni 18–19 ára eða 17–18 ára. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að menn hefðu skoðað þetta. Ég kalla eftir því við hæstv. ráðherra, ef hann veitir andsvör á eftir, hvort þetta væri rétt skilið hjá mér. Mun það að færa aldurinn upp í 18 ár gera það að verkum, eða er útlit fyrir það, það er aldrei hægt að fullyrða um það, að þá yrði 5–9% fækkun á slysum? Það er almennt viðurkennt að flest slysin verða á fyrsta árinu sem menn keyra bíl. Það þarf kannski ekki að vera tiltekið við 17 ára aldur frekar en 18 ára aldur. Á fyrsta árinu eftir bílpróf er mesta hættan er á því að einstaklingar lendi í óhöppum. Öll þekkjum við hörmungarnar í kringum það. Siðan langar mig að ræða styttingu á gildistíma ökuskírteina. Það kemur fram í 58. gr. að stytta á hann í hámark 15 ár. Skírteinin eru svo sem ekki gefin frekar en annað, allt kostar þetta sitt. Ekki þarf að hvetja hæstv. ríkisstjórn til að hækka álögur og gjöld. Ég staldra samt við að þessu sé breytt í 15 ár, þ.e. að ökuskírteini gildi að hámarki í 15 ár í senn. Ef maður fær ökuskírteini 18 ára getur maður aðeins fengið það til 15 ára. Síðan breytist það við 60 ára aldur, þá fæst það til 10 ára, og svo koll af kolli. Þegar einstaklingar eru orðnir 72 ára fá þeir það til tveggja ára í senn. Það verður farið yfir þetta að sjálfsögðu því þetta finnst manni vera hálfgerð lúmsk gjaldtaka. Það er skiljanlegt að á seinni hluta ævinnar eða þegar fólk er orðið fullorðið þá þarf kannski að hafa þetta styttra. En þegar fólk er mjög ungt finnst mér sérkennilegt að þessu sé breytt í einungis í 15 ár. Við þekkjum hvernig þetta var þegar menn voru að endurnýja skírteinin á nokkurra ára fresti. Þess vegna var sú breyting gerð að menn fengu skírteini til sjötugs, ef ég man rétt, eins og er í lögunum í dag. Í andsvari við hæstv. ráðherra áðan kom ég inn á ökunám í ökuskólum. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að í ökuskólum þurfi að vera starfandi að lágmarki fimm ökukennarar, en til að fá ökuréttindi verður að fara í ökuskóla. Ég velti því alvarlega fyrir mér og ég er mjög hugsi yfir því, hvort úti á landsbyggðinni geta kennsla hugsanlega lagst af, þar sem eru einyrkjar eða einn er að kenna, oft jafnvel í hlutastarfi til að geta sinnt því. Þá þurfa þeir sem eru að taka bílpróf í fyrsta skipti hugsanlega að koma á Stór-Reykjavíkursvæðið eða þéttbýlissvæðin í hverjum landshluta, til að ná sér í bílpróf. Það gæti orðið töluverður kostnaður. Ég reyndar skil ekki af hverju þetta þarf að vera svona því ég lít svo á að ökukennslan sé ekkert verri úti á landsbyggðinni en í Reykjavík. Ég velti fyrir mér hver orsökin er. Ef menn ætla að samræma ökukennslu, sem er ágætismarkmið og göfugt og allt í lagi með það, þá skiptir litlu hvort fimm starfa saman eða einn, því menn kenna á mismunandi hátt. Það hlýtur að þurfa að gera frekari kröfur til ökukennaranna, að þeir fari á eitthvert endurmenntunarnámskeið með vissu millibili, til að tryggja að að menn kenni á sambærilegan hátt. Ég set því spurningarmerki við þetta atriði og hef af því dálitlar áhyggjur. Síðan vil ég taka undir með hv. þm. Árna Johnsen um hækkunina á einkanúmeri úr 25.000 kr. í 50.000 kr. Mér finnst í raun og veru að það liggi algerlega kristaltært fyrir að þetta er orðin lúxusvara miðað við ástandið í þjóðfélaginu í dag. Ég held að enginn geti deilt um það, þótt menn komi hingað og segi að menn geti reiknað inn á þetta verðlagshækkanir og þar fram eftir götunum. Ég held að með þessu sé klárlega bara einhverjir útvaldir sem hafi efni á því að fá sér þessi númer. Þetta er ekki fyrir hinn venjulega borgara því ef menn þurfa að kaupa einkaleyfisnúmer upp á 50.000 kr. í dag þurfa menn að þéna 100.000 kr. Ég tek því undir með hv. þm. Árna Johnsen, mér finnst þetta ekki skynsamlegt. Ég er ekki sannfærður um að þetta muni skila meiri skatttekjum til ríkisins, ég hef miklar efasemdir um það. Ég hleyp hér á hundavaði yfir frumvarpið, það á eftir að ræða það vel efnislega og senda það til hv. samgöngunefndar þar sem ég á sæti og þar verður farið yfir þetta. Ég vildi þó koma inn á þessi örfáu atriði. Ég er algerlega sammála því sem hæstv. ráðherra sagði áðan, þegar hann var að svara tveimur hv. þingmönnum um svokallaða hægri beygju á rauðu ljósi, að það á að leyfa. Við gerum þetta með ákveðnum hætti í dag, við setjum afreinar þar sem menn stýra þessu á ákveðinn hátt. Að mínu viti hefur það gengið vel og ég held að það mundi létta mjög á umferðinni að gera það þannig. Síðan sagði hæstv. ráðherra að menn hefðu slæma reynslu af því að fara of mikið til hægri og fór í svona pólitíska fimleika. Ég verð þó að segja það, virðulegi forseti, að við þessi skilyrði núna með þessa kommúnistastjórn, með þessa rauðu stjórn, þá held ég að það væri mjög skynsamlegt að leyfa mönnum að fara aðeins til hægri þótt menn þurfi auðvitað að varast að fara of langt.

Virðulegi forseti. Ég gleymdi áðan að þakka hæstv. ráðherra fyrir umfjöllun hans um frumvarpið. Ég saknaði þess - og það kemur væntanlega skýring á því á eftir - að ráðherra fór ekki nánar út í athugasemd mína varðandi líkamshæð. Ég fæ þetta ekki til að ganga upp. Þegar við horfum á loftpúða, sem eru öryggisbúnaður í bifreiðum, er eðlilegt að menn þurfi að sitja nógu hátt og slíkt og vel getur verið að eðlileg skýring sé á því hvernig hægt sé að heimfæra þetta yfir á bifhjól. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri það því það að gera þetta með þessum hætti lítur út fyrir að geta orðið - ég vil bara nota þessi orð, frú forseti - algert rugl.  Í 62. gr. frumvarpsins er talað um starfsleyfi við ökuskóla. Ég verð að taka undir þær gagnrýnisraddir sem hafa komið fram, það verður að útskýra hver hugsunin í þessu er því að ég held að þetta geti haft áhrif víða um land. Einhverjir hafa vitanlega brugðist við breytingum á ökukennslu með því að stofna ökuskóla í samstarfi en ég leyfi mér að efast um að alls staðar séu fimm ökukennarar við þá skóla. Mér þætti líka ágætt ef hæstv. ráðherra gæti upplýst mig um af hverju talan er fimm. Af hverju er hún ekki tveir? Ég held að hægt sé að gera sömu kröfur til þeirra sem eru í hlutastarfi við ökukennslu eða í fullu starfi og starfa einir eins og til skóla sem inniheldur fimm manns. Þetta snýst um að gera gæðakröfur og að þeim sé fylgt. Í 82. gr. er m.a. rætt um nagladekk, með leyfi forseta: „Sveitarstjórn er heimilt að ákveða gjald allt að 20.000 kr. vegna notkunar negldra hjólbarða á nánar tilteknum svæðum, fyrir ákveðið tímabil eða ákveðið skipti að höfðu samráði við Vegagerðina.“ Svo kemur að ráðherra geti sett reglugerð um nánari ákvæði, um úrræði, kringumstæður og annað slíkt. Þetta finnst mér í raun alveg galið ákvæði nema kveðið sé á um það með einhverju móti að ekki sé hægt að taka þá fasta og sekta sem þurfa nauðsynlega vegna heimilisfesti, vinnu og annars að nota nagladekk lengur en mörgum finnst eðlilegt. Bíllinn minn er t.d. enn á nagladekkjum vegna þess að ég er að keyra heiðar í því kjördæmi sem ég er þingmaður fyrir, það fer kannski að vera í lagi að gera það á sumardekkjum en það hefur ekki verið fram að þessum tíma þannig að það verður að horfa á þetta. Síðan vil ég enn og aftur, frú forseti, nefna 92. gr. varðandi stjórnvaldssektir Vegagerðarinnar á þá ökumenn sem aka ökutækjum sem eru meira en 3,5 tonn að leyfðri heildarþyngd o.s.frv. Það er verið að færa annarri stofnun en lögreglunni vald til að haga sér eins og lögregla við ákveðnar aðstæður. Hæstv. ráðherra sagði áðan að þetta gæti verið tímasparnaður eða eitthvað slíkt, en þá flettir maður aðeins til baka og skoðar 88. gr. Þar er talað um að þegar lögreglan stöðvar ökutæki sem er meira en 3,5 tonn þarf hún að jafnaði að kalla til eftirlitsmann Vegagerðarinnar, eins og kveðið er á um í 92. gr. Maður hlýtur að spyrja sig: Af hverju nær þá ekki það sama yfir lögregluna til að hún geti einfaldlega klárað málið? Af hverju þarf hún að kalla til eftirlitsmann Vegagerðarinnar? Ég fæ þetta ekki til að ganga upp og mér finnst óþarfi að búa til nýja löggu í landinu þegar kemur að þessum málum. Ég held að nær væri að styrkja lögregluna, ekki veitir af, ekki síst þegar við horfum á það að lögreglumenn eru með kjarasamninga sem hafa ekki verið kláraðir þannig að nauðsynlegt er að horfa á ýmislegt í þessu sambandi. Hæstv. forseti. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að upplýsa okkur sem hann í rauninni gerði. Hann sá ástæðu til að taka eina grein út úr frumvarpinu, grein sem varðaði það hversu margir mættu aka í bíl til 18 ára aldurs við ákveðnar aðstæður. Við sem erum í þessum sal hljótum þá að líta svo á að allar aðrar greinar frumvarpsins séu settar fram og séu ráðherra þóknanlegar fyrst hann sá ekki ástæðu til að taka þær út þannig að mjög billegt er að segja að frumvarpið sé þannig að eðlilegt sé að samgöngunefnd breyti því eða eitthvað slíkt. Þingið hefur að sjálfsögðu heimild til þess en ljóst er að frumvarpið og þær greinar sem við sjáum þar er sett fram með fullum vilja ráðherrans. Því hljótum við að beina þeim spurningum sem við höfum fram að færa enn ákafar til hans. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Það er margt sem þarf að skoða í þessu frumvarpi en ég vildi sérstaklega vekja athygli á þessu aukna hlutverki Vegagerðarinnar í löggæslu, ósamræmi á milli 88. gr. og 92. gr., þ.e. eins og ég skil þær, nagladekkjunum, ökuskólanum og hæð farþega á bifhjólum.

Virðulegi forseti. Það er svo með þetta blessaða frumvarp sem hæstv. samgönguráðherra er að mæla fyrir að það varðar einhverja fjárans Evrópubíla. Margt í þessu er Evrópupilsagutl og það þarf að fara mjög grannt í saumana á því og skoða samsetninguna. Það hefur verið svolítil tilhneiging hjá ríkisstjórninni að vera á bak við tjöldin með alls konar tengingar við Evrópusambandið við lagasmíðar og það er sýnt að sumt af þessu er háð kerfi sem byggir númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og fimm á dýru eftirlitskerfi, hæstv. ráðherra.  Við vikum áðan að hlífðarfatnaðinum. Það er mikið deilumál einmitt innan Evrópusambandsins að koma þar á göllum sem í fyrsta lagi eru bara tískufatnaður en svo dýrir að hægt væri að nota þá í geimferðir Bandaríkjamanna nánast hvert sem er. Það er margt í þessu dæmi sem er á þeim nótum, til að mynda það að reikna með því að bara hið svokallaða ríka fólk í landinu geti keypt sér einkanúmer. Sá er hér stendur átti frumkvæði að því að setja það kerfi á og þá var miðað við að fimm þúsund krónur væru greiddar, sem er einfaldlega númerakostnaðurinn og umskráningarkostnaðurinn eins og er með umskráningar á bílum með föstum númerum. Síðan fer ríkið að krækja í peninga og ekki batnaði það með núverandi hæstv. ríkisstjórn sem sér ekkert annað en hækka skatta og teygja sig ofan í vasa fólksins í landinu. Það er nefnilega svo að einkanúmerakerfið á að vera fyrir almenning en ekki bara þá sem hafa meira umleikis, það á að vera fyrir almenning. Það var eftirminnilegt á sínum tíma þegar hæstv. ráðherra Alþýðuflokksins Jón Sigurðsson sagði: Við þurfum ekkert einkanúmerakerfi á Ísland. Við skulum bara hafa fastnúmerakerfið vegna þess að það er langbest fyrir hverfin í Evrópu. Hann var m.a. að fjalla um að þá voru númerin með A, R o.s.frv. Nei, það var best að Íslendingar hyrfu inn í Evrópu. Við erum ekkert á leiðinni inn í Evrópu, virðulegi forseti, og ef einhver heldur það í alvöru þá mun það ekki ganga eftir. Við höldum okkar striki, okkar sjálfstæði, metnaði og reisn. Okkur varðar ekkert um Evrópu nema það sem lýtur að því sem við höfum þegar gert og eru bráðnauðsynleg hvunndagsviðskipti. Ekki fyrirhyggja, forsjá eða stjórnun. Ég vék aðeins í máli mínu áðan að sektum og sviptingum vegna ölvunaraksturs. Það er enginn að mæla því bót að menn séu drukknir undir stýri. Það er alveg klárt mál. En fimm ára svipting ökuleyfis er gríðarleg refsing, einhver mesta refsing sem til er á Íslandi og það þarf að hugsa það svolítið til enda. Hefur það skilað árangri að hafa refsitímann svo langan? Nei, það hefur ekki skilað árangri. Þá þarf að fara einhverja aðra leið sem virkar betur, virðulegi forseti, og eitthvað sem er ekki bara til að auka kerfið, kerfið og kerfið. Gott dæmi er til að mynda að Vegagerðin á að fara að skipta sér af öryggsimálum og umferðarmálum. Nánast undantekningarlaust vísar Vegagerðin málum til lögreglunnar. Þar er bara um tvíverknað að ræða Við þurfum engan tvíverknað, við þurfum að hafa þetta einfaldara, aðgengilegra og skilvirkara og eigum ekki að lúta alltaf í gras fyrir ágætum embættismönnum okkar í öllum þáttum þjóðfélagsins sem hugsa oft fyrst og fremst um það að auka vinnuna í kringum þann vettvang sem þeir vinna á. Það er ekki spurning um öryggisþáttinn, hagkvæmnina eða hag fólksins í landinu heldur spurning um það að auka atvinnu fyrir kerfisfólkið og þetta er í allt of ríkum mæli. Þetta hefur verið leynt og ljóst um langt árabil og kemur hægri eða vinstri ekkert við, þetta ágætisfólk sem oft eru ágætissérvitringar kemst upp með að koma sérviskunni inn í það sem á að gilda fyrir almennt fólk þannig að þetta eru hlutir sem þarf að hugsa um. Svo er líka varðandi ölvunarakstur. Einn maður getur verið 24 klukkutíma að losna við áhrif alkóhóls úr líkamanum á meðan annar sem hefur neytt sama magns losnar við það á 10 klukkutímum þannig að menn sitja ekki við sama borð. Hver á að njóta vafans? Auðvitað þarf að skoða þessa hluti skynsamlega. Mér er t.d. sagt að Norðlendingar, ekki síst Siglfirðingar, séu mjög lengi að eyða alkóhóli úr líkamanum  Ein vitleysan í þessu dæmi er að hækka aldurinn til að fá ökupróf upp í 18 ár. Í hverju felst breytingin? Hún felst fyrst og fremst í árás á landsbyggðina, árás á ungt fólk sem býr úti á landi, í sveitum og dreifðum byggðum, býr heima hjá sér og sækir nám eða vinnu. Ungt fólk er hneppt í gíslingu í heilt ár. Þó að einhver aðlögun eigi að vera á fjórum til fimm árum eins og Evrópukerfið hefur boðið varðandi íslenska kvótann í hafinu þá er þetta eitthvað sem hentar okkur ekki. Þetta eru hlutir sem við þurfum að horfast í augu við. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að slys í umferðinni tengjast fyrsta árinu eftir að fólk fær ökupróf. Það kann vel að vera að það þurfi að þrengja eitthvað notkun eða eftirfylgni á fyrsta árinu eftir að fólk tekur ökupróf en það er út í hött að gera það á þennan hátt. Það er út í hött vegna þess að það er svipting á frelsi ungs fólks í landinu að þurfa að búa við þessa ánauð. Það er allt í lagi fyrir það unga fólk sem býr í 101 og fer aldrei út fyrir 101, sefur ekki einu sinni hjá fyrir austan Elliðaár.  Það eru dæmi þess að einstaklingar sem gera út til að mynda vörubíla hafi gert þau mistök að drekka einum bjór of mikið á síðkvöldi þar sem fagnaður var og hafa tapað vinnunni og fyrirtækinu, öllu út af þessum eina bjór. Þeir hafa tapað lífsstarfi sínu, framtíð og öryggi og þeim á að refsa endalaust með því að fjölga árunum. Það eru bara þumbarar sem reka slíka pólitík. Þeir horfast ekki í augu við það að vandamál eru alltaf til staðar og til að leysa vandamál þarf að hlúa að lausn þeirra en ekki yfirkeyra allt og traðka niður í svaðið þá sem hafa gert slík mistök. Það er ekki verið að réttlæta neitt sem hefur gerst en hvaða munur ætli sé t.d. á því að svipta ökumann ökuréttindum í þrjú ár frekar en fimm ár? Ætli það skili eitthvað betri manni að svipta hann leyfinu í tvö ár til viðbótar þeim þremur sem hann sat uppi með? Auðvitað er það ekki þannig og tími er kominn til að okkar mörgu sérfræðingar fari nú að skoða hlutina út frá sjónarhóli venjulegs fólks. Það er ekki nóg hvort sem það er í öryggismálum, hagfræði, stjórnmálafræði eða öðru að hrósa sér af því einu að kunna að babla á bók. Máttur bókarinnar er mikill, en máttur reynslunnar, þekkingarinnar og venjulegs brjóstvits fólks í landinu er miklu verðmætari og miklu raunhæfari og t.d. þess vegna á ekki að standa í neinu stappi við bifhjólamenn til að stýra því hverju þeir klæðast. Þeir vita sjálfir hvað þeir þurfa til að öryggið sé í lagi, ekki einhverjir Evrópupilsagutlarar í ráðuneytunum. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum á hægri beygjuna. Það er náttúrlega ótrúleg stífni í kerfinu og á ekki bara við um núverandi stjórnvöld, heldur líka fyrri stjórnvöld að klára ekki þetta mál með hægri beygjuna. Ég skora á hæstv. samgönguráðherra, sem er eins og margir Siglfirðingar vanur því að spúla dekkin, að koma þessu á koppinn. Af því að ég er að stikla á nokkrum smærri atriðum sem skipta þó miklu máli fyrir fólk, þá er annað sem er kerfislægt og óþolandi. Hvað er það annað en dónaskapur að sýna fólki sem er orðið sjötugt þá lítilsvirðingu að taka af því bílprófið? Hvað er það annað en dónaskapur? Aldur hækkar, starfsaldur hækkar, heilsa batnar, nei, þá skal skerða réttindin, þrengja mönnum til að vera innan girðingar hjá sér, inni á blettinum og róla í trjánum og hætta sér ekki út í umferðina í Reykjavík sem er skelfileg vegna þess að þar hafa menn ekki staðið sig í stykkinu við að koma dreifingu og eðlilegri hreyfingu á. Nei, þegar fólk er orðið sjötugt, fólk sem er hálfgerðir táningar í dag, á það að halda sig heima við sem endar með því að það verður sett undir sæng. Þessa hluti verður að hugsa um. Það er ekki hægt að setja svona arfavitlaus lög. Virðulegi forseti. Við skulum gæta þess og ég vona að við getum fylgt því eitthvað eftir í samgöngunefnd Alþingis að fækka þessum fjölmörgu agnúum sem eru á frumvarpinu. Þó að það sé vel meint er í mörgum tilvikum allt of langt gengið og miklu máli skiptir að vel, vel, vel sé að verki staðið.

Frú forseti. Mig langaði að benda hv. þm. Árna Johnsen á að það eru ekki endilega sjálfsögð mannréttindi fyrir fólk að keyra vélknúin ökutæki. Ég kom t.d. á hjóli hingað í vinnuna þótt ég sé með bílpróf, hjólaði úr öðru sveitarfélagi og rakst meira að segja á kanínu. Það var mjög gaman og ég mæli með þessum ferðamáta.

Gaman að rekast á kanínu?

Já, ekki bókstaflega, ég sá hana bara. Mér líður mjög vel með það, eigandi tvo unglingspilta, að ætlunin sé að hækka bílprófsaldurinn. Ég á einn 17 ára og annan 13 ára og ég mundi vilja að þeir fengju ekki bílpróf fyrr en eftir mjög mörg ár. Mér hefði líka liðið betur ef aldraður nágranni minn, sem er reyndar fallinn frá, hefði verið sviptur ökuréttindum en hann lést í mjög hárri elli og keyrði fram á síðasta dag - ja, hann keyrði ekki á neinn en það lá við.

Virðulegi forseti. Það skiptir öllu máli þegar vélað er um lagasetningu, réttindi og skyldur að menn séu ekki bara með augað á eigin rassi. Það skiptir öllu máli að horfa yfir sviðið allt. Það hýtur að vera sjónarmið til að mynda foreldra sem búa í sveitum á Langanesi og vilja að börn þeirra geti starfað og sótt skóla eða vinnu en verið samt á heimilinu að meta þetta á annan hátt. Þau hljóta að meta það þannig að eins árs svipting á leyfi til að taka bílpróf sé skerðing og meira að segja skerðing á mjög viðkvæmum tíma þegar þetta unga fólk er að velja sér farveg og byggja upp ákveðna hluti þannig að þetta er ekki svona einfalt. Við getum ekki bara miðað við borgarsamfélagið sem er hringinn í kringum torgið, við verðum að hugsa um landsbyggðina alla og kannski enn þá frekar hana því að borgarsamfélagið hefur svo mörg forréttindi, betri aðgang að menningu, skólum, heilbrigðisstofnunum o.s.frv., miklu meiri aðgang en fólkið sem býr úti á landsbyggðinni. Af hverju ættum við að þrengja kosti þess fyrir einhverja sjálfskapaða eiginhagsmuni? Það gengur bara ekki. Þetta er bara hlutur sem verður að horfa á í heild fyrir landið allt og sérstaklega með tilliti til þeirra sem þetta mundi bitna verst á. 17 ára unglingur getur farið á bíó hérna þó að hann sé ekki á bíl. 17 ára unglingur á Langanesi 

Frú forseti. Við erum náttúrlega að tala um réttindi og mér finnst eðlilegt að bílprófsaldurinn fylgi lögræðisaldrinum. Í höndum ungra og óþroskaðra manneskna getur bifreið verið morðvopn og mér finnst ekki eðlilegt að ósjálfráða fólk geti fengið að keyra bíl með allri þeirri ábyrgð og þeim skyldum sem því fylgja.

Virðulegi forseti. Það er hættulegt og óþarfi að tala um réttindi ökuprófs sem morðvopn. Það eru réttindi til þess að lifa lífinu, nýta þá tækni sem er til, nýta þær aðstæður sem til eru og það léttir róðurinn í mörgu að hafa þannig tækjabúnað. Nákvæmlega eins og nú þykir sjálfsagt að nota farsíma af því að það léttir róðurinn þó að það geti verið hættulegt fyrir einhverjar sellur í heilanum. En það hefur ekki verið sannað og þess vegna sleppum við enn þá þangað til Evrópubandalagið setur reglur um það. Fyrir þessu verður að vera almennt, skynsamlegt sjónarmið út frá brjóstviti venjulegs fólks. Besta dæmið er þegar verið að setja ungu fólki sem býr afskekkt stólinn fyrir dyrnar. Það þarf bíl til þess að hafa tengingu við næsta þéttbýli. Það er bara frekja og yfirgangur ef þingmaður leyfir sér að segja að þetta fólk þurfi ekkert bíl.  Látum fólkið meta hlutina sjálft, komast að því. Það býr við ákveðnar skyldur og kröfur og það verður að mæta þeim en ekki 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar um frumvarp iðnaðarráðherra um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá Fjárfestingarstofu, Landsvirkjun, nefnd um erlenda fjárfestingu, Samkeppniseftirlitinu, Skiptum hf., iðnaðarráðuneyti og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Umsagnir bárust frá 20 aðilum. Flestir þeirra mæltu með því að frumvarpið yrði samþykkt en einnig kom fram gagnrýni á tiltekin atriði frumvarpsins, þar á meðal um meint óæskileg áhrif þess á samkeppnisstöðu hér innan lands, óljósa orkuöflun fyrir síðari áfanga verkefnisins auk þess sem einn umsagnaraðili gagnrýndi ýmsar forsendur sem byggt er á í greinargerð með frumvarpinu um atvinnusköpun, fjölda hátæknistarfa o.fl. Á öld upplýsingatækninnar þegar hvers kyns gögn í stjórnsýslu og atvinnulífi eru geymd rafrænt er þjónusta gagnavera sífellt mikilvægari. Hlutverk þeirra er að hýsa tölvubúnað og fylgihluti á borð við fjarskipta- og geymslubúnað með öruggum hætti. Þessi iðnaður veltir nú hundruðum milljarða kr. á hverju ári og stækkar um 15–25% á hverju ári. Áframhaldandi vöxtur af þessari stærðargráðu er þó m.a. háður því að greinin finni viðunandi lausnir á stóraukinni orkuþörf og samsvarandi hækkun orkukostnaðar sem því fylgir. Nýir kolefnisskattar í Evrópu auka enn frekar áhyggjur manna í þessari grein. Þetta er meðal ástæðna þess að Ísland þykir vera mjög samkeppnishæfur valkostur sem land til að hýsa starfsemi gagnavera. Hér er orka í boði á samkeppnishæfu verði, hægt er að tryggja hana með langtímasamningum og nær öll raforka á Íslandi er græn, umhverfisvæn, og mun því ekki bera kolefnisskatta. Þessu til viðbótar getur Ísland boðið upp á ókeypis kælingu í krafti lágs lofthita sem gerir kleift að byggja upp afar orkusparandi gagnaver hér á landi. Fleiri þætti mætti nefna sem styrkja stöðu okkar. Hér er góður aðgangur að hámenntuðu vinnuafli í upplýsingatækni- og rafmagnsverkfræðigreinum. Grunnkerfi landsins á sviði fjarskipta og orku eru traust og tveir nýlegir sæstrengir, Danice og Greenland Connect tryggja öflugan gagnaflutning með fjölbreyttum varaleiðum. Það er á þessum grundvelli sem ráðgjafafyrirtækið McKinsey telur Ísland vera eitt fjögurra landa í heiminum sem henta best fyrir starfsemi gagnavera í framtíðinni og reyndar fær Ísland hæstu einkunn í samanburðarathugun þess fyrirtækis. Jafnframt sýnir úttekt PricewaterhouseCoopers í Belgíu sterka samkeppnisstöðu Íslands þegar vegin eru saman áhrif kostnaðar og gæða á sviði gagnaveraþjónustu. Gagnaver Verne Holdings ehf. stefnir í að verða fyrsta alþjóðlega gagnaverið sem rís hér á landi en samkvæmt upplýsingum Fjárfestingarstofu er staðfestur áhugi margra annarra stórra og smærri aðila að hefja rekstur gagnavera á Íslandi í kjölfarið. Þeir aðilar munu fylgjast grannt með því hvernig til tekst við að koma rekstri þessa gagnavers á legg og hvaða úrræði finnast varðandi tæknilegar lausnir á þörfum um flutningshraða og gagnaöryggi. Stundum er talað um gagnaver Verne Holdings sem ákveðinn brimbrjót sem muni ryðja veginn fyrir sambærileg fyrirtæki sem koma í kjölfarið. Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er lagt til að iðnaðarráðherra fái heimild til að gera fjárfestingarsamning við Verne Holdings ehf, Verne Real Estate ehf. og eigendur þeirra um að þau reisi og reki gagnaver í Reykjanesbæ. Helstu atriði frumvarpsins eru hin sömu og koma fram í drögum iðnaðarráðherra og fyrrnefndra félaga að fjárfestingarsamningi. Þar eru verkefnin skilgreind, kveðið á um tímalengd samnings, mælt fyrir um undanþágur frá tilgreindum ákvæðum laga, skattlagningu félaganna, um lögsögu íslenskra dómstóla o.fl. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni var ítarlega fjallað um lengd samningsins og gildistökuákvæði. Í síðari málslið 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að í samningi milli ríkisins, eigendanna og félaganna skuli ákveðið hversu lengi ákvæði hans skuli gilda en í ákvæðinu er kveðið á um að þau skuli gilda eigi skemur en í 20 ár frá undirritun. Fram kom við meðferð málsins í nefndinni að iðnaðarráðuneyti hefði borist ábending frá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) um að allar líkur væru á því að stofnunin mundi ekki heimila fjárfestingarsamning til þess tíma, þ.e. til 20 ára. Efnisreglur um byggðaaðstoð eru í leiðbeinandi reglum sem framkvæmdastjórn ESB hefur gefið út og ESA tekið upp. Í gildandi reglum frá því í apríl 2006 er ekki tilgreint til hve langs tíma fjárfestingarsamningar geti verið. Hins vegar hefur framkvæmdastjórnin nú lýst því yfir að hún sé mótfallin því að gerðir séu fjárfestingarsamningar með skattalegum ívilnunum til svo langs tíma og sýna nýleg fordæmi að hún heimilar samninga á bilinu 10 til 20 ár. Í ljósi þessa taldi meiri hluti iðnaðarnefndar eðlilegt að leggja til breytingu á síðari málslið 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins í þá veru að í stað þess að kveðið sé á um að ákvæði samningsins skuli eigi gilda skemur en í 20 ár frá undirritun hans verði kveðið á um að samningurinn skuli gilda í 10 ár. Þar vegur þungt í ákvörðun nefndarinnar sömuleiðis að nú hefur verið lagt fram nýtt frumvarp iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna fjárfestinga í íslensku atvinnulífi og þar er miðað við að ákvæði samningsins um ívilnanir gildi í 10 ár frá því að skattskyldar tekjur myndast. Meiri hluti iðnaðarnefndar telur mikilvægt og raunar höfuðatriði að jafnræðis sé gætt svo sem kostur er varðandi ívilnanir til félaga sem hyggja á rekstur gagnavera og leggur því til að sömu forsendur um gildistíma verði lagðar til grundvallar í þessum fjárfestingarsamningi og í þeirri rammalöggjöf um ívilnanir sem er núna til meðferðar í þinginu og getur haft áhrif á rekstur gagnavera sem kunna að hefja starfsemi hér í landinu á næstu árum. Nefndin fjallaði um áhrif ákvæða frumvarpsins á samkeppni. Nefndinni bárust athugasemdir þess efnis að yrði frumvarpið að lögum gæti það leitt til röskunar á samkeppni á tilteknum mörkuðum. Tekið er fram í athugasemdum við frumvarpið að í þeim frávikum frá lögum sem mælt er fyrir um í frumvarpinu og drögum að fjárfestingarsamningi felist ákveðin ríkisaðstoð til þeirra sem reisa og reka umrætt gagnaver. Í 2. kafla samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eru reglur um ríkisaðstoð. Íslenskum stjórnvöldum ber að tilkynna fyrirhugaða veitingu slíkrar aðstoðar til Eftirlitsstofnunar EFTA og fá hana samþykkta áður en hún er veitt. Frumvarpið og árituð drög að samningnum ásamt öðrum samningum sem tengjast verkefninu hafa verið tilkynnt til ESA á þeim grundvelli að um réttlætanlega byggðaaðstoð sé að ræða. ESA hefur áður samþykkt svokallað byggðakort fyrir Ísland og hafa íslensk stjórnvöld heimild til að veita byggðaaðstoð í landsbyggðarkjördæmunum þremur að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Samkvæmt byggðakortinu getur byggðaaðstoð numið allt að 15% af heildarfjárfestingarkostnaði. Hlutfallið er þó lægra sé um mjög umfangsmikil verkefni að ræða og í því tilviki sem hér um ræðir gæti það hæst orðið 6,34%. Sú ríkisaðstoð sem hér um ræðir hefur verið áætluð 5,4 milljónir bandaríkjadala miðað við 20 ára samning en heildarfjárfestingarkostnaður er áætlaður 726 milljónir dala miðað við gagnaverið fullbúið árið 2016. Ríkisaðstoðin er því 0,74% af heildarfjárfestingarkostnaði ef við miðum við samning til 20 ára. Eins og greint var frá hér að framan hefur meiri hluti iðnaðarnefndar lagt fram breytingartillögu þess efnis að gildistíminn verði styttur um helming og fer áætluð heildarfjárhæð ríkisaðstoðarinnar þá niður í 3,4 milljónir bandaríkjadala og ríkisaðstoðarhlutfallið í 0,47%. Til samanburðar má geta þess að í fyrri fjárfestingarsamningum sem íslenska ríkið hefur gert, svo sem vegna álvera á Grundartanga, í Reyðarfirði og í Helguvík, hefur hlutfallið verið 2–3% af fjárfestingarkostnaði eða fimm til sex sinnum hærra en þær ívilnanir sem hér um ræðir. Þá er rétt að geta þess að þær ívilnanir sem kveðið er á um í frumvarpinu geta aðeins nýst til að reisa og reka viðkomandi gagnaver og er óheimilt að nýta þær til annarrar starfsemi viðkomandi félaga. Rétt er að árétta að engir fjármunir renna úr ríkissjóði til gagnaversins með þessum samningi og frávik frá gildandi skattalögum eru fá og minni háttar. Samningurinn er hins vegar afar mikilvægur fyrir fyrirtækið því að hann eyðir óvissu um framtíðarskattlagningu þess sem gæti raskað að öðrum kosti rekstraráætlunum og möguleikum fyrirtækisins á að laða til sín viðskiptavini og fjámögnunaraðila í framtíðinni. Umsagnaraðili lagði til að bætt yrði við frumvarpið ákvæði þess efnis að óheimilt væri að nota þá ívilnun sem felst í frumvarpinu til að niðurgreiða samkeppnisstarfsemi. Meiri hlutinn telur slíka breytingu ganga gegn meginmarkmiði frumvarpsins sem er jú að styrkja uppbyggingu þessa tiltekna gagnavers. Starfsemi gagnavera er samkeppnisstarfsemi og það fæli því í sér ákveðna rökleysu að taka fram í frumvarpinu að óheimilt væri að nota þá ívilnun sem felst í því til að niðurgreiða samkeppnisstarfsemi. Eins og áður er getið er veiting ríkisaðstoðarinnar háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA áður en hún er veitt og mun ESA við þá ákvörðun leggja mat á ríkisaðstoðina sem felst í frumvarpinu og fjárfestingarsamningnum, jafnt jákvæða sem neikvæða þætti hennar. Hinir neikvæðu þættir eru jú þeir að um sértæka aðstoð er að ræða sem gæti valdið röskun á samkeppni. Jákvæðu þættirnir eru hins vegar þeir að þetta verkefni mun hafa mikil áhrif á atvinnusvæðið, um 200 ný störf verða til og ríflega 300 afleidd störf á því svæði á landinu þar sem atvinnuleysi er hlutfallslega hæst og auk þess er um að ræða starfsemi sem eykur fjölbreytni í atvinnulífi landsins. Í 11. tölulið 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins er lagt til að félögin verði undanþegin gjöldum samkvæmt 14. gr. laga um fjarskipti enda teljist þjónustan sem félögin veita ekki til þeirrar starfsemi sem falli undir ákvæði þeirra laga. Umsagnaraðili lagði til að tekinn yrði af allur vafi í áðurnefndri grein frumvarpsins um að félögunum yrði óheimilt að starfa á fjarskiptamarkaði. Nefndin telur slíka breytingartillögu óþarfa. Verði það raunin að félögin færu að veita fjarskiptaþjónustu mundi sú starfsemi þeirra ekki njóta þeirra ívilnana sem fram koma í frumvarpinu enda eru þær, eins og áður sagði, afmarkaðar við hið skilgreinda verkefni að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ. Ætluðu félögin sér á síðari stigum að veita fjarskiptaþjónustu féllu þau undir lög um fjarskipti og þar með mundi undanþágan frá þeim gjöldum sem mælt er fyrir um í frumvarpinu ekki eiga við. Nefndin ítrekar því að þær ívilnanir sem kveðið er á um hér í frumvarpinu geta aðeins nýst til að reisa og reka viðkomandi gagnaver en ekki til að nýta til annarrar starfsemi viðkomandi félaga. Í 1. gr. frumvarpsins kemur fram að með þeim félögum sem ráðherra fær heimild til að gera fjárfestingarsamning við, verði frumvarpið að lögum, sé átt við Verne Holdings ehf. og Verne Real Estate ehf. en hið síðarnefnda er dótturfélag hins fyrrnefnda. Tveir stærstu hluthafar Verne Holdings ehf. eru Novator og Teha Investments S.A.R.L. en auk þessara tveggja félaga eiga stjórnendur nokkurn hlut í félaginu. Upplýst var við meðferð málsins í iðnaðarnefnd að góðgerðasjóðurinn Wellcome Trust yrði nýr hluthafi í Verne Holdings ehf. Mun hann samkvæmt upplýsingum nefndarinnar verða stærsti hluthafinn og koma inn með hlutafé þegar ritað hefur verið undir fjárfestingarsamninginn. Samkvæmt þessu munu hlutir áðurnefndra aðila, Novators, Teha Investments og eigenda og stjórnenda, minnka um nærfellt helming. Nefndin óskaði eftir nákvæmri sundurliðun á eignarhlutum hluthafa í félaginu en einungis Novator gaf samþykki sitt fyrir því að þeirra eignarhlutur yrði opinberaður. Aðrir hluthafar kváðust ekki geta aflétt trúnaði af þessum upplýsingum, báru við stefnu fyrirtækjanna annars vegar í Bandaríkjunum og Evrópu og vísuðu sérstaklega til þess að það gæti haft skaðleg áhrif á samkeppnisstöðu þeirra. Í erindi frá stjórn Verne Holdings ehf. kom fram að eignarhlutur Novators verður 21,8% með tilkomu hins nýja hluthafa Wellcome Trust og lækkar úr 39,7%. Jafnframt kom fram í meðförum nefndarinnar að forsvarsmenn Novators teldu að hlutur þeirra mundi rýrna enn frekar í nánustu framtíð og stefndi jafnvel í 5–7% á komandi missirum. Líkur eru á því að Novator muni ekki taka þátt í hlutafjáraukningu sem stendur fyrir dyrum síðar á þessu ári og mun þá eignarhlutur félagsins minnka sem því nemur. Virðulegi forseti. Við lifum á afar óvenjulegum tímum í okkar íslenska samfélagi. Fjármálakerfi landsins, sem í eðli sínu er eins konar æðakerfi atvinnulífsins á hverjum tíma, riðaði til falls á haustmánuðum 2008 með afleiðingum fyrir þjóðarbú og íslenskan almenning sem allir þekkja. Afleiðingarnar eru víðtækar, hagkerfið hefur orðið fyrir áfalli, íslensk þjóð býr við mun þrengri kjör, þúsundir Íslendinga glíma nú við atvinnuleysi með öllum þeim andlegu og félagslegu afleiðingum sem því fylgir. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis staðfestir að stjórnendur og eigendur viðskiptabankanna þriggja fóru offari í fjárfestingum, lánveitingum og skuldsetningu með þeim afleiðingum að grafið var undan þessari mikilvægu aflstöð atvinnulífs og heimila í landinu. Ábyrgð þeirra sem réðu för í bönkunum er mikil og leiða má af sterkum líkum að gjörðir margra þeirra verði tilefni til málssókna í dómskerfi okkar. Í þessu máli vegast á sjónarmið atvinnusköpunar annars vegar og siðferðilegrar ábyrgðar stjórnvalda á tímum uppgjörs og endurmats hins vegar. Talsvert var rætt um það í nefndinni að einn þeirra aðila sem tengist verkefninu, nánar tiltekið aðaleigandi Novators, Björgólfur Thor Björgólfsson, var umsvifamikill þátttakandi í íslensku atvinnu- og viðskiptalífi í aðdraganda hruns fjármálakerfisins sem einn af aðaleigendum Landsbanka Íslands og Straums fjárfestingarbanka. Það sjónarmið var ríkjandi í nefndinni að siðferðilega ámælisvert væri ef stjórnvöld gerðu samning sem fæli í sér fjárhagslegar ívilnanir í þágu eins þeirra aðila fjármálakerfisins sem valdið hefðu þjóð sinni svo þungum búsifjum. Meiri hlutinn ákvað að rétt væri að taka mið af niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um orsakir bankahrunsins áður en frumvarpið yrði endanlega afgreitt úr iðnaðarnefnd. Það sjónarmið kom fram í nefndinni að stjórnvöld ættu fortakslaust að hafna því að ganga til samninga við Novator af þeim ástæðum sem að framan greinir og krefjast þess að sá hluthafi losaði sig við sinn hlut í fyrirtækinu. Það er sjálfsagt að það komi fram að sú leið var könnuð en reyndist ekki fær af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi hefði það kippt fótunum undan nýlegum samningi við þann hluthafa sem ég nefndi áðan, hinn nýja hluthafa Wellcome Trust, breskan góðgerðasjóð, sem felur í sér að aðrir hluthafar að fyrirtækinu hverfi ekki frá því næstu 24 mánuði hið minnsta. Í öðru lagi eru allar líkur á því að slík einhliða íhlutun af hálfu stjórnvalda í innri málefnum fyrirtækisins hefði varðað við 65. gr. stjórnarskrárinnar. Ég tel á hinn bóginn að það hefði verið óverjandi af hálfu löggjafans að láta þetta frumvarp fara í gegn óbreytt og taka þar með ekkert tillit til þeirra siðferðilegu álitamála sem tengjast hlut Björgólfs Thors í þessu verkefni. Sá aðili á sinn hlut í hruni fjármálakerfisins, hann gengst við þeirri ábyrgð eins og fram kemur í yfirlýsingu sem fylgir nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar og það er réttlætanlegt og eðlilegt við þessar óvenjulegu aðstæður að taka þá ábyrgð með í reikninginn þegar við leitum lausnar á þessu viðfangsefni. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir það sjónarmið að óheppilegt sé við núverandi aðstæður að stjórnvöld stuðli að því að einn af ábyrgðaraðilum bankahrunsins njóti persónulega fjárhagslegs ávinnings af þessum samningi. Með hliðsjón af þessari afstöðu nefndarinnar hefur verið gert samkomulag milli stjórnvalda og aðaleiganda Novators, á grundvelli yfirlýsingar þess síðarnefnda, þess efnis að við endanlega útgáfu fjárfestingarsamningsins komi fram í sérákvæði að Novator framselji til ríkisins sinn hluta sem eins eiganda Verne af þeim fjárhagslega ávinningi sem rekja má beint til þeirrar ríkisaðstoðar sem kemur fram í samningnum. Verðmæti fjárfestingarsamningsins hefur verið áætlað, eins og áður kom fram, samtals 3,4 milljónir bandaríkjadala. Hlutdeild Novators er því 21,8% af þeirri fjárhæð eða 740 þús. bandaríkjadalir sem svara til tæplega 100 millj. ísl. kr. Samkomulagið felur í sér að Novator endurgreiði ríkinu þá upphæð að lágmarki en sú fjárhæð getur hins vegar hækkað við tilteknar aðstæður, eins og ég vík nánar að hér á eftir. Í slíku framsali er ekki einungis vísað til mögulegs söluhagnaðar eða arðgreiðslna á tímabilinu heldur felst í samkomulaginu greiðsluskuldbinding Novators gagnvart ríkissjóði á hlutdeild fyrirtækisins í áætlaðri ríkisaðstoð á gildistímanum. Til að mæta þessari greiðsluskuldbindingu framselur Novator til ríkisins, að því marki sem nauðsynlegt er til að mæta skuldbindingunni, arðgreiðslur frá félögunum og söluverð hlutafjárins, komi til þess að Novator selji hlutafé sitt í félögunum, á þann hátt að þessar greiðslur fara beint frá félögunum eða viðkomandi kaupanda hlutafjárins til ríkisins. Skal greiðslum að fullu lokið innan tíu ára frá undirritun samningsins. Sé ríkisaðstoðin hins vegar ekki að fullu uppgreidd innan þess tímafrests skal Novator þá standa ríkissjóði skil á eftirstöðvunum, óháð arðgreiðslum úr félögunum eða söluverði hlutafjárins. Enn fremur mun koma fram í sérákvæðinu að komi til sölu á eignarhlut Novators í félögunum, með söluhagnaði, framselji Novator til ríkisins, sem hluta af fjárhagslegum ávinningi af ríkisaðstoðinni, þann söluhagnað sem myndast af þessum hlut Novators. Með því er tryggt að Novator endurgreiði ekki einungis stofnfjárhæð ríkisaðstoðarinnar heldur einnig hluta Novators í hugsanlegri ávöxtun sem verður af henni þannig að hagnaður sem verður vegna ríkisaðstoðarinnar sitji ekki eftir hjá fyrirtækinu. Sem dæmi má nefna að ef hlutur Novators tvöfaldast í verði við sölu þá tvöfaldast að sama skapi endurgreiðsla Novators til ríkisins. Jafnframt mun koma fram í sérákvæðinu að Novator muni ekki auka við hlutfallslegan hlut sinn í félögunum eða öðrum félögum er að verkefninu koma í framtíðinni. Samkomulag hefur verið gert við eiganda Novators um þessa tilhögun með vísan í yfirlýsingu Björgólfs Thors Björgólfssonar sem birt er sem fylgiskjal með nefndarálitinu. Þá liggur fyrir samkomulag við þann aðila um að komi til þess að fyrirtækið njóti hagnaðar af sölu hlutar í félögunum muni sá hagnaður, að því marki sem hann gangi ekki til greiðslu skulda, verða nýttur til frekari fjárfestinga í íslensku atvinnulífi. Meiri hluti nefndarinnar leggur ekki til breytingu á texta frumvarpsins með tilliti til þessa sérákvæðis enda er það í fullu samræmi við 7. gr. frumvarpsins þar sem mælt er fyrir um framsal á réttindum félaganna og eigenda þeirra sem gera samninginn við ríkið. Það er nákvæmlega það sem hér er á ferðinni, samkomulag um framsal á tilteknum réttindum eins eiganda félaganna svo sem kveðið verður á um í fyrrnefndu sérákvæði samningsins. Ég vil leggja áherslu á að þessi tillaga að lausn um sérákvæði í fjárfestingarsamningnum er sáttaleið sem tekur tillit til þess siðferðilega vanda sem tengist einum ábyrgðaraðila verkefnisins án þess þó að gripið sé til róttækra aðgerða sem mundu grafa undan verkefninu og þar með þeirri mikilvægu atvinnusköpun sem því tengist. Ég tel að þessi lausn sé viðunandi og ég árétta að ég tel það skyldu löggjafans í ljósi þess siðrofs sem varð í kjölfar bankahrunsins að leggja sitt af mörkum til að siðferðileg ábyrgð verði þyngri á metunum í samskiptum stjórnvalda og atvinnulífs í framtíðinni. Í því ljósi vil ég nefna að nú hefur verið lagt fyrir þingið nýtt frumvarp um ívilnanir vegna fjárfestinga í íslensku atvinnulífi, mikilvægt frumvarp sem boðar nýjar áherslur stjórnvalda og stefnubreytingu frá sérstökum fjárfestingarsamningum yfir í almennar reglur um ívilnanir sem eru gegnsæjar og standa þeim til boða sem uppfylla tiltekin skilyrði. Það er mín skoðun og ég mun leggja það til í iðnaðarnefnd að við látum skoða það sérstaklega í meðförum þess frumvarps hvort setja eigi inn skilyrði sem lúta að samfélagslegri ábyrgð og viðskiptasiðferði þeirra fyrirtækja sem óska eftir samningum við stjórnvöld um ívilnanir í framtíðinni. Virðulegi forseti. Iðnaðarnefnd ræddi nokkuð orkuþörf gagnaversins en rétt er að árétta að ekki er um það að ræða að í frumvarpinu eða drögum að fjárfestingarsamningi verði samið um sölu á orku til gagnaversins. Félögin hafa þegar gert raforkusamning við Landsvirkjun um kaup á 25 MW af raforku sem er ætluð til nota fyrir fyrsta áfanga þess, þ.e. eina byggingu af fjórum. Í raforkusamningnum er jafnframt kveðið á um að Landsnet skuli leggja sig fram við að veita viðbótarorku komi til þess að félagið hafi þörf fyrir meiri raforku eða allt að 50 MW. Í 8. gr. frumvarpsins er veitt heimild til að vísa ágreiningi milli aðila til gerðardóms sem leysir úr máli á grundvelli gerðardómsreglna Alþjóðaverslunarráðsins eins og þær eru í gildi á hverjum tíma. Nefndinni barst athugasemd um að lög um samningsbundna gerðardóma hefðu ekki fylgt þeirri þróun sem átt hefur sér stað erlendis á sviði úrlausnar ágreiningsmála. Meiri hlutinn telur rétt að skoða hvort styrkja þurfi þá löggjöf. Ákvæði frumvarpsins ná aðeins til þess að heimila iðnaðarráðherra að gera samninga við tiltekna aðila um að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ. Ekki er í frumvarpinu mælt sérstaklega fyrir um reglur um starfsemi gagnavera almennt. Kom til tals í nefndinni að hugsanlega þyrfti að skoða nánar reglur um persónuvernd. Um verndun persónulegra gagna og meðferð þeirra gilda lög nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þau eru í fullu samræmi við löggjöf Evrópusambandsins og ber íslenskum stjórnvöldum að innleiða í íslenska löggjöf gerðir sambandsins á þessu sviði þar sem þær eru hluti af hinum innri markaði og falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Meiri hlutinn telur mikilvægt að fylgst verði með alþjóðlegri þróun í þessum efnum, þar á meðal hvort þörf verði á að styrkja lagaumhverfið hér á landi hvað varðar starfsemi gagnavera almennt, m.a. með hliðsjón af álitamálum um persónuvernd, ábyrgð eigenda gagnaversins og öryggismálum. Sá fjárfestingarsamningur sem hér um ræðir er sá fyrsti hér á landi sem gerður er til að styrkja uppbyggingu á gagnaveri. Fyrirmyndir eru um það erlendis að í kringum slíka starfsemi byggist klasar af hátækni- og þjónustufyrirtækjum og vissulega eru væntingar um það sama hér á landi. Gagnaver Verne Holdings ehf. á Suðurnesjum er fjárfestingarverkefni að verðmæti um 94 milljarða kr. Reiknað er með að um 180–220 störf skapist þegar framkvæmdir vegna verkefnisins eru í hámarki, þar af er áætlað að um 100 störf skapist á vegum fyrirtækisins við reksturinn og á sjö ára tímabili er áætlað að um 100 störf skapist í byggingariðnaði. Um fjölbreytt störf er að ræða, einkum fyrir sérfræðimenntað fólk í rafmagnsverkfræði, vélaverkfræði og upplýsingatækni, auk starfa í byggingariðnaði á framkvæmdatímanum. Þá hefur verið áætlað að um 330 afleidd störf geti orðið til í tengslum við þetta verkefni. Alls má því reikna með að um 500 störf geti skapast í tengslum við byggingu og rekstur gagnaversins á Suðurnesjum. Það munar sannarlega um minna á þessu atvinnusvæði þar sem 1.700 manns eru atvinnulausir og hlutfall atvinnulausra er það hæsta á landinu öllu. Á þingskjali með meirihlutaáliti iðnaðarnefndar eru tvær breytingartillögur sem báðar tengjast gildistíma samningsins. Rétt er að geta þess að í lokafrágangi nefndarálits meiri hluta nefndar láðist að huga að nægilegri samræmingu orðalags milli gildistökuákvæða þessa frumvarps og hins nýja frumvarps um ívilnanir sem ég ræddi áðan. Ég legg því til að málinu verði vísað til iðnaðarnefndar milli 2. og 3. umr. þar sem ég mun leggja til þá breytingu á orðalagi 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins að ákvæði samningsins skuli gilda í 10 ár frá því að skattskyldar tekjur myndast en það er til samræmis við orðalag í 2. mgr. 9. gr. hins nýja frumvarps iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Að auki leggur nefndin til breytingu til samræmis á 1. mgr. 4. gr. þar sem við leggjum til að c-liður 1. tölul. 1. mgr. falli brott. Ég vil að lokum þakka öllum fulltrúum í iðnaðarnefnd fyrir gott samstarf við meðferð þessa máls í nefndinni. Ég tel að framlag þeirra allra hafi verið mikilvægt og bætt málið þótt skoðanir hafi eðlilega verið skiptar um einstök atriði. Þar með hef ég lokið framsögu um nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar. Undir álitið rita Skúli Helgason, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, Björn Valur Gíslason, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, með fyrirvara, Ólafur Þór Gunnarsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir framsögu hans. Við Íslendingar stöndum á miklum tímamótum eftir bankahrunið sem reið yfir. Þar voru margir stórir gerendur og er þeirra getið í rannsóknarskýrslunni sem flestir þingmenn hafa vonandi getað kynnt sér sem mest þeir mega. Siðferði snýst um traust. Við þurfum traust til að endurreisa þjóðina á erlendum vettvangi. Við þurfum traust á ný til að geta tekið þátt í störfum á alþjóðavettvangi. Enn þá sitja þrír ráðherrar sem voru í hrunstjórninni í ríkisstjórn. Það eru þeir hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, það er Össur Skarphéðinsson, hæstv. utanríkisráðherra, og það er Kristján Möller, hæstv. samgönguráðherra. Ég hef lengi talað um að seta þessara ráðherra í ríkisstjórn endurreisi ekki traustið sem við þurfum á að halda. Stjórnvöld í hverju landi verða að sýna fram á að breytinga sé að vænta. Nefndarálitið og lögin snúast um þátttakandann sem hér fær að fjárfesta á nýjan leik eftir að hafa farið frjálslega með traust og sjóði þjóðarinnar. Í skýrslunni er mikið fjallað um þennan aðila.. Enn hefur dómsmál ekki fallið því við búum í réttarríki og allir eru saklausir uns sekt er sönnuð. Miðað við rannsóknarskýrsluna benda allar líkur til þess að þarna séu mál sem kunni að varða við lög. Því spyr ég hv. þm. Skúla Helgason: Er hann sannfærður um það í hjarta sínu að ríkisstjórnin sé á réttri leið með því að leyfa 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir spurninguna, hún er mikilvæg og eðlileg. Það er mikilvægt að byggja að nýju upp traust í samfélaginu. Ég tel að lausnin sem ég kynnti í framsöguræðunni sé viðleitni til að draga ákveðna línu í sandinn í þeim efnum og marka nýja braut sem tekur tillit til þeirra siðferðilegu álitamála sem við stöndum frammi fyrir. Það er mikilvægt að hafa í huga í þessu tiltekna verkefni að sá nýi hluthafi sem kemur inn til liðs við verkefnið, Wellcome Trust, breskur góðgerðasjóður sem nýtur mikils álits, hefur fjárfest mikið í fyrirtækjum á sviði heilbrigðisvísinda og nú í auknum mæli í upplýsingatæknigeiranum. Hann tekur að sér að fjármagna verkefnið að fullu héðan í frá. Þannig má segja að Novator, fyrirtækið sem um er rætt og átti stóran þátt í því að verkefnið eða fyrirtækið fór í gang á sínum tíma, sé fyrst og fremst inni í ljósi forsögunnar. Þeir hafa vissulega fjármagnað verkefnið fram að þessum tíma, en munu ekki taka að sér frekari fjármögnun. Með þessum gjörning er ríkið ekki að stuðla að frekari fjárfestingum Novators í þetta verkefni, þvert á móti. Ég lít hins vegar svo á að með þessari lausn séum við að stuðla að því að aðilinn sem sannarlega hefur brugðist trausti þjóðarinnar og gengst við þeirri ábyrgð sinni, byrji að endurgreiða með þessum gjörningi skuld sína við þjóðina.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn kom vissulega inn á það sem skiptir máli. Eins og kom fram í framsöguræðu hans áðan, annars ágætri, þá eru þessir nýju aðilar nefnilega andlitslausir og hv. þm. Skúli Helgason fór yfir það í ræðu sinni að ekki er vitað hvernig eignarhald þessara nýju aðila sem koma að fyrirtækinu er háttað. Tók hann sérstaklega fram í ræðu sinni að félagið, Wellcome Trust, sem hefur tekið við fjármögnuninni, er andlitslaust og ekki gefið upp hverjir eru eigendur. Er þetta það nýja Ísland sem við viljum sjá eftir hrunið? Ég spyr hv. þingmann að því. Þetta er alveg nákvæmlega sama staðan og við stöndum í gagnvart bönkunum; Íslandsbanka og Arion, við höfum ekki hugmynd um hverjir eru eigendur þeirra. Við höfum ekki hugmynd um hverjir það eru sem koma til með að eiga þetta gagnaver. Það læðist að manni sá grunur 

Hv. forseti. Eins og ég kom inn á í framsöguræðu minni var það eitt af markmiðum okkar í iðnaðarnefnd í þessi máli að fá fram allar upplýsingar um eignarhluti einstakra hluthafa. Við sóttumst býsna fast eftir því en Novator, íslenski hluthafinn, var sá eini sem sá sér fært að opinbera þessar upplýsingar. Ég harma það. Við fengum hins vegar með eftirgangsmunum upplýsingar og staðfestingar sem sannfærðu okkur um að það eru engin krosseignatengsl á milli Novators og annarra hluthafa í félaginu. Það er skjalfest í gögnum iðnaðarnefndar en þessir aðilar, annars vegar breski góðgerðasjóðurinn Wellcome Trust og hins vegar bandaríski hluthafinn General Catalyst sem stofnaði fyrirtækið með Novator, vísa báðir til þess að það er venja í Evrópu og Norður-Ameríku að einkaaðilar á markaði upplýsa ekki um smáatriði varðandi eignarhald sitt, nema 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir framsögu sína og leyfi mér að fagna því að þetta mál sé komið úr þeim hjólförum sem það hefur verið í. Það hefur verið í biðstöðu síðan fyrir jól og ég læt það liggja milli hluta í stuttu andsvari að fara yfir niðurstöðuna. Mig langar hins vegar að horfa til framtíðar. Ég tel afar mikilvægt að verkefnið komist strax af stað og eins og hv. þingmaður sagði, er fyrirtækið ákveðinn brimbrjótur fyrir frekari starfsemi af þessu tagi sem við gætum vænst að fá hingað til lands. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann telji að með þessu sé hindrunum rutt úr vegi, hvort það sé eitthvað annað sem upp á stjórnvöld standi. Nú er það svo að gagnaverið er hýsingaraðili fyrir fyrirtæki sem leita að stað til að geyma gögn sín. Hvort sem það er Google, Microsoft, IBM eða hvað þau heita öll þessi fyrirtæki, hefur tíminn sem farið hefur í tafir verið nýttur til þess að greiða úr ýmsum atriðum varðandi næstu skref, mögulega samninga fyrirtækjanna til að mynda varðandi skattamál sem mér skilst að eigi sér stað í fjármálaráðuneytinu, þannig að við getum haldið áfram hindrunarlaust með þetta verkefni, að því gefnu að frumvarpið og fjárfestingarsamningurinn náist í gegn. Ég spyr að þessu vegna þess sem hv. þingmaður talaði um, staðfestan áhuga annarra fyrirtækja 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spyr hvort aðrar hindranir séu í veginum fyrir því að framkvæmdir geti komist á fullt skrið. Það má segja að mikilvægustu hindruninni verði rutt úr vegi ef við berum gæfu til að samþykkja frumvarpið hér í þinginu. Það er rétt að enn þá eru viðfangsefni til meðferðar í fjármálaráðuneytinu sem snúast um að greiða úr álitamálum varðandi meðferð á virðisaukaskatti. Það getur haft talsverða þýðingu fyrir möguleika Verne að ná samningum við viðskiptavini til fyrirtækisins í framtíðinni. Þarna er verið að bera umhverfið sem við á Íslandi getum boðið fyrirtækjum á þessu sviði varðandi endurgreiðslu á virðisaukaskatti, sérstaklega innflutningi á ýmiss konar tækjabúnaði sem gagnaverin þurfa að nota í sínum rekstri, saman við það sem þekkist innan Evrópusambandsins. Þessum málum hefur þokað fram, en á þessum tímapunkti er málið ekki leyst og ég veit að fulltrúar iðnaðarráðuneytisins eru í stöðugu sambandi við fjármálaráðuneytið um að greiða úr þessu. Ég bind vonir við að það gerist á allra næstu dögum eða vikum. Þessi atriði tengjast ekki eingöngu þessu tiltekna gagnaveri, þetta mun hafa talsverð áhrif á starfsemi allra gagnavera sem vonandi koma hér í kjölfarið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og hvet hann til að beita þeim áhrifum sem hann hefur innan ríkisstjórnarflokkanna til að koma þessum málum áfram. Mér leist svona temmilega vel á „spektrúmið“ ef ég má sletta aðeins, dögum eða vikum. Ég er miklu hlynntari því að við komum þessu verkefni af stað innan fárra daga heldur en innan fárra vikna, vegna þess að það er beðið eftir þessu verkefni. Mannvirki standa tóm, hálfköruð mannvirki, þar sem vinnufúsar hendur bíða eftir að komast að verki, þannig að við höfum beðið nóg. Þess vegna er nauðsynlegt, vonandi er þetta fyrsta gagnaverið af mörgum, að það verði greitt úr þessu til að okkur takist að laða hingað til lands fleiri atvinnutækifæri, fleiri tegundir af erlendri fjárfestingu, til að skapa hér atvinnu og verðmæti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa brýningu og deili algjörlega sjónarmiðum hennar að það sé mikilvægt að leysa úr þessu tiltekna vandamáli. Þetta er tæknilegt vandamál sem við þurfum að leysa og ég held að það sé fullur pólitískur vilji fyrir því að koma málinu í höfn. Ég mun sannarlega ekki telja það eftir mér að halda áfram baráttunni að koma þessu máli í kring. Vonandi þarf það ekki að taka meira en nokkra daga.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir framsögu hans. Ég hef tvær spurningar sem ég vil beina til hans, annars vegar vegna - ég ætla í fyrsta lagi að óska ykkur til hamingju með að frumvarpið sé komið á rekspöl eftir þessar miklu og erfiðu fæðingarhríðir. Það er greinilegt að hér ræðir um fordæmisgefandi hluti. Forsenda þess að meiri hluti Alþingis ætlar að hleypa slíku frumvarpi í gegn er að eigandi Novator afsali sér þeim réttindum sem ávinnst fyrir aðra hluthafa. Vil ég spyrja hv. þingmann: Mun hann leggja til í framhaldinu að gerðar verði svipaðar breytingar á frumvarpi sem nú er til meðferðar hjá iðnaðarnefnd um ívilnanir vegna nýfjárfestinga, þar sem tekin verður afstaða til þess að ekki verði veittar ívilnanir vegna nýfjárfestinga ef um er að ræða einhvern þann er rannsóknarnefnd Alþingis hefur getið um í sinni skýrslu? Ég ætla líka að spyrja: Er hann tilbúinn að beita sér fyrir því að þeir sem þegar hafa lagt fram fé í gagnaver, svipaða starfsemi og hér um ræðir, njóti svipaðra ívilnana og Verne Holdings mun gera nái þetta frumvarp fram að ganga?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir spurningar hans og fyrirspurnir. Já, ég get svarað spurningu hans játandi. Ég tel að við eigum skilyrðislaust að nýta tækifærið sem iðnaðarnefnd fær og fjalla um almenna löggjöf um ívilnanir og flétta inn í hana umræðu og ákvæðum sem lúta að siðferðilegri ábyrgð fyrirtækja. Ég held að þar sé tækifæri sem þjóðin gerir kröfu um að við nýtum á þessum tímamótum. Ég hef reyndar óskað eftir því að Siðfræðistofnun Háskóla Íslands veiti okkur liðsinni í því verkefni. Það er grundvallaratriði í málum sem þessum að við mismunum ekki einstaklingum í íslensku atvinnulífi. Við verðum að láta freista þess hvar sem við getum að hafa almennar leikreglur sem eru óháðar einstaklingum. Þessi viðleitni er því mikilvæg. Ég játa það hins vegar og hef minnst á það hér í þingsal að löggjafarvaldið hafi fram að þessu ekki stigið nægilega ákveðin skref í þessu efni. Ég tel að við höfum misst af tækifærum til þess að senda skýr skilaboð í þessum efnum t.d. inn í bankakerfið varðandi skuldameðferð á fyrirtækjum sem þar hefur átt sér stað á undanförnum mánuðum. Sá slagur er hins vegar ekki tapaður og ég tel og vil ítreka brýningu mína til þingheims og sérstaklega viðskiptanefndarinnar, að slá hvergi af kröfunni varðandi þá mikilvægu vakt. Á sama hátt er ég þeirrar skoðunar að þeir aðilar sem hyggja hér á rekstur gagnavera í framtíðinni, innlendir sem erlendir, eigi skilyrðislaust að njóta sömu möguleika á því að fá ívilnanir frá stjórnvöldum eins og þetta tiltekna fyrirtæki gerir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir svarið. Ég er hins vegar ekki alveg klár á því að ég skilji hann rétt. Hann talar um að hann sé fylgjandi því að sett verði ákvæði í lög um siðferðilega ábyrgð fyrirtækja o.s.frv. Um það var ég ekki að spyrja. Við getum fjallað um það með hvaða hætti slíkt er skynsamlegt og eðlilegt að gera. Ég er að spyrja að því hvort, vegna frumvarps sem nú liggur fyrir og er til meðferðar hjá iðnaðarnefnd um ívilnanir vegna nýfjárfestinga, að þar verði gripið til svipaðra ráðstafana og gert er hér varðandi Novator, þ.e. hvort aðilar sem komi ekki til greina verði nafngreindir og muni ekki njóta þeirra ívilnana sem lagt er til í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það, eins og kom fram í framsögu minni og svari við fyrirspurn hv. þm. Óla Björns Kárasonar, að skoðun mín er sú að við eigum að nota þetta tækifæri í tengslum við frumvarp um ívilnanir til þess að setja í gang vinnu við að skoða hvort við getum fléttað inn tilteknum ákvæðum sem lúta að siðferðilegri ábyrgð fyrirtækja. Þetta yrðu almenn ákvæði og ég gef mér ekki neina niðurstöðu fyrir fram um það með hvaða hætti þau yrðu útfærð í frumvarpinu. Í frumvarpinu, eins og það kemur frá ráðherra, eru nefnd níu skilyrði sem menn þurfa að uppfylla til þess að eiga möguleika á því að njóta ívilnunar. Þar er ekki í dag minnst á neina siðferðilega þætti. Mín skoðun er að við eigum að freista þess í meðförum nefndarinnar að bæta úr því þannig að lokaútgáfan taki tillit til þessara sjónarmiða sem eru hávær í samfélaginu og af fullkomlega réttlætanlegum ástæðum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hlutans í iðnaðarnefnd - sem telur sjálfa mig - um frumvarp til laga um heimild til handa iðnaðarráðherra til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Í frumvarpinu er lagt til að Alþingi heimili iðnaðarráðherra að gera fjárfestingarsamning við Teha Investments S.A.R.L. og Novator, sem eru eigendur Verne Holdings ehf., og Verne Real Estate ehf. en félögin hyggjast reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ. Ég tel ýmislegt athugavert við málið og innkomu þess í þingið. Frumvarpið var lagt fram rétt fyrir jól og var lögð áhersla á það að hálfu framkvæmdarvaldsins að það yrði afgreitt fyrir jólahlé þingsins. Nefndarmönnum í iðnaðarnefnd var tilkynnt að ekki gæfist tími til að óska eftir umsögnum eins og venja er en hægt væri að kalla gesti fyrir nefndina. Þar sem mér var mikið í mun að vanda til verks óskaði ég eftir því eftir því að fjölmargir fróðir gestir yrðu kallaðir fyrir nefndina. Hér er um nýstárlegt mál að ræða og eigandi annars þeirra fyrirtækja sem standa að Verne Holdings ehf., sem umræddur fjárfestingarsamningur er gerður við, er afar umdeildur og átti stóran eignarhlut í banka sem var í viðamikilli skoðun hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Málið komst í fjölmiðla nokkrum dögum fyrir jól þegar iðnaðarráðherra lét hafa eftir sér að umræddur aðili yrði „þynntur út“, eins og hún orðaði það svo smekklega, og uppskar mikla hneykslan og reiði í samfélaginu. Eftir það var ljóst að fjárfestingarsamningurinn var umdeildur meðal þjóðarinnar. Hætt var við að keyra málið í gegn nokkrum dögum fyrir jól, í skjóli fjárlaga og Icesave-umræðu. Þegar þingið kom saman aftur eftir áramótin hófst vinna við frumvarpið fyrir alvöru og var það sent í hefðbundið umsagnarferli eins og venjan er. Hefur vinna nefndarinnar verið góð. Umsagnir bárust frá fjölmörgum aðilum, en einn umsagnaraðili, Guðmundur Ragnar Guðmundsson, skar sig nokkuð úr öðrum umsögnum í umfjöllun sinni. Óskaði ég eftir því að hann kæmi fyrir nefndina en því var hafnað. Ég óskaði einnig eftir því að fulltrúi frá Siðfræðistofnun Háskólans kæmi fyrir nefndina og varð formaður nefndarinnar við því. Auk Salvarar Nordal frá Siðfræðistofnun komu fjölmargir á fund nefndarinnar svo sem Þórður Hilmarsson frá Fjárfestingarstofu, Ingvi Már Pálsson frá iðnaðarráðuneyti, Vilhjálmur Þorsteinsson frá Verne Holdings ehf. og fleiri aðilar. Svo áttum við símafundi við Birgi Má Ragnarsson, stjórnarmann í Verne Global, og Jeff Monroe, forstjóra Verne Holdings ehf. Gagnaver tilheyra þeim flokki fjárfestinga sem kallaður er „orkufrekur iðnaður“, þótt þau noti ekki nærri jafnmikla orku og t.d. álver. Vegna hentugs loftslags og möguleika á vatnskælingu komist þau af með mun minni orkueyðslu hérlendis en annars staðar. Því vekur það athygli minni hlutans að stjórnarformaður Verne Holdings, Vilhjálmur Þorsteinsson fjárfestir, er einnig formaður stýrihóps iðnaðarráðherra um orkustefnu. Vilhjálmur situr því beggja vegna borðsins að því leyti að hann vinnur fyrir iðnaðarráðuneytið, á sama tíma og ráðherra iðnaðarmála semur við fyrirtæki þar sem hann er stjórnarformaður. Slíkt getur varla talist ásættanlegt og hlýtur vera hans á öðrum hvorum staðnum að gera hann óhæfan til að vera á hinum.  Guðmundur Ragnar Guðmundsson bendir í umsögn sinni á fjölmargar staðhæfingar í greinargerð með frumvarpinu, sem hann telur vafasamar. Hann bendir einnig á að tengingar við umheiminn í gegnum sæstrengi séu venjulegum notendum og netfyrirtækjum dýrkeyptar. Verðið sé allt að tífalt miðað við aðra umferð yfir Atlantshafið og að sá samningur sem gagnaversfélögin gerðu um aðgang að sæstrengjum muni ekki skila sér í verðlækkun til annarra fyrirtækja eða einstaklinga. Því sé um mismunun vegna fákeppni að ræða. Þá dregur hann það mjög í efa að í gagnaverinu verði raunveruleg hátæknistörf. Hann telur að umrædd störf verði mest eftirlitsstörf og ef til vill fólgin í því að taka tækjabúnað upp úr pappakössum og setja hann í rekka. Telur Guðmundur að gagnaverið í Reykjanesbæ muni ekki skila íslensku samfélagi öðru en því sem það greiðir fyrir raforku, laun, í skatta og önnur gjöld. Önnur ætluð jákvæð áhrif á samfélag, menntun og tækniþekkingu á Suðurnesjum eigi ekki við rök að styðjast. Þessari gagnrýni hefur ekki verið svarað á vettvangi nefndarinnar og formaður nefndarinnar, hv. þm. Skúli Helgason, tók fyrir að Guðmundur Ragnar kæmi fyrir nefndina, á þeim forsendum að hann væri einstaklingur en hvorki félag né fyrirtæki. Minni hlutinn tekur undir þær áhyggjur sem koma fram í umsögn Félags um stafrænt frelsi, þar sem bent er á að löggjöf um gagnaver skorti. Ísland geti skapað sér sérstöðu með framsækinni lagasetningu um öryggi gagna og vernd tjáningarfrelsis. Fyrirhugaðir viðskiptavinir eru sagðir stórnotendur tölvukerfa á sviði fjármálaþjónustu, netmiðlunar og fjölmiðla, lífvísinda og genatækni, olíu- og gasfélög, auk mennta- og rannsóknastofnana á sviði afkastamikillar reiknitækni. Í umsögninni segir að þessir aðilar muni ekki kjósa að hýsa gögn sín í íslenskum gagnaverum nema ljóst sé fyrir fram að þeim sé tryggð fullnægjandi vernd með lögum. Undir þetta sjónarmið tók Jeff Monroe, forstjóri Verne Holdings ehf., á símafundi með nefndinni. Ég tel brýnt að taka lög sem lúta að tjáningarfrelsi og öryggi gagna til gagngerrar endurskoðunar. Ég bendi á að slíkt gæti verið þessari nýju atvinnugrein veruleg lyftistöng og skapað Íslandi tækifæri til að kynna sig sem öruggan stað fyrir gagnaver þar sem tjáningarfrelsi væri tryggt. Mun meiri arðsemi fælist í slíkri markaðssetningu og sérstöðu á heimsmælikvarða en felst í því að gera út á ódýra raforku. Í auglýsingabæklingi Verne Holdings um fyrirhugað gagnaver sem finna má á heimasíðu þeirra má sjá að lágt raforkuverð er aðalsölupunktur þeirra. Í fyrirsögn í bæklingnum stendur: „Freeze the Price of Energy from 10 to 20 years“ eða „Frystið orkuverðið í 10 til 20 ár.” Þar er talað fjálglega um ódýra orku sem Verne Holdings hefur tryggt sér hjá Landsvirkjun og býður nú viðskiptavinum sínum og er því lofað að verðið á raforkunni hækki ekki næstu 10–20 árin. Þátttaka Björgólfs Thors Björgólfssonar, eiganda Novators, í verkefninu stóð verulega í nefndarmönnum, þar með talið mér, og bað ég um að siðfræðingur kæmi á fund nefndarinnar, til að veita nefndarmönnum leiðsögn. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var ekki komin út á þessum tíma og því ekki ljóst með hvaða hætti Björgólfur Thor kæmi fyrir í henni. Sem kunnugt er var Björgólfur Thor í hópi stærstu eigenda Landsbankans. Salvör Nordal kom á fund nefndarinnar og lýsti þeirri skoðun sinni að nefndin tæki stórkostlega siðferðilega áhættu að samþykkja frumvarpið óbreytt á meðan skýrsla nefndarinnar lægi ekki fyrir. Í kjölfar fundarins var ákveðið að bíða með afgreiðslu málsins þar til skýrslan lægi fyrir. Við útkomu hennar varð ljóst að stærstu eigendur bankanna bera umtalsverða ábyrgð á því hvernig fór, þar með talið Björgólfur Thor Björgólfsson, sem á aðild að þeim fjárfestingarsamningi sem hér um ræðir, í gegnum Novator. Umræddur aðili hefur þó ekki hlotið dóm og hefur ekki réttarstöðu grunaðs svo vitað sé. Samkvæmt þeim leikreglum sem réttarríkið setur okkur er hver maður saklaus þar til sekt hans er sönnuð. Þar með er ekki sagt að umræddur aðili eigi sjálfkrafa rétt á fjárfestingarsamningi við íslenska ríkið sem felur í sér skattaívilnanir enda teljast slíkar ívilnanir ekki til sjálfsagðra mannréttinda. Það er eðlilegt krafa í viðskiptum að hafna því að gera viðskiptasamninga við aðila sem hafa ekki reynst vel í fyrri viðskiptum. Ein meginástæðan sem gefin er til réttlætingar á þessum umrædda fjárfestingarsamningi er að hann skili erlendri fjárfestingu inn í landið. Sú ástæða var einnig gefin þegar Samson ehf., félag í eigu Björgólfs Thors Björgólfssonar og fleiri, keypti stóran hlut í Landsbankanum. Síðar kom í ljós að hluti kaupverðsins var tekinn að láni í Búnaðarbankanum. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis segir: „Stærstu eigendur allra stóru bankanna fengu óeðlilega greiðan aðgang að lánsfé hjá þeim banka sem þeir áttu, að því er virðist í krafti eignarhalds síns […] Við fall Landsbankans voru Björgólfur Thor Björgólfsson og félög tengd honum stærstu skuldarar bankans. Björgólfur Guðmundsson var þriðji stærsti skuldari bankans. Samtals námu skuldbindingar þeirra við bankann vel yfir 200 milljörðum króna. Það var meira en sem nam eigin fé Landsbankasamstæðunnar. Björgólfur Thor var einnig stærsti hluthafi Straums–Burðaráss og hann var stjórnarformaður þess banka. Björgólfur Thor og Björgólfur Guðmundsson voru hvor um sig, ásamt tengdum aðilum, meðal stærstu skuldara bankans og saman mynduðu þeir stærsta lántakendahóp hans.“ Af lestri skýrslunnar má ráða að veruleg áhætta fylgi því að stunda viðskipti við umræddan aðila. Ég álít að ríkinu beri að taka siðferðilega forustu og beina sérstökum ívilnunarsamningum eingöngu til þeirra sem hafa sýnt og sannað að þeir séu traustsins verðir.  Björgólfur Thor Björgólfsson ritaði Alþingi og þingmönnum bréf þar sem hann segist munu afsala sér þeim ríkisstyrk sem felist í lögfestingu fjárfestingarsamningsins. Við sölu Verne Holdings ehf. eða greiðslu arðs til sín frá félaginu muni hann greiða til ríkisins þau verðmæti sem felast í gerð samningsins við lögfestingu, að teknu tilliti til eignarhlutar hans í félaginu og greiddra skatta og að hann sem fjárfestir muni ekki njóta fjárhagslegs ávinnings af fyrirgreiðslu ríkisins. Hann muni heldur ekki auka hlut sinn í félaginu og ekki taka leiðandi hlutverk við stjórn þess. Ekki er hægt að búast við því að jafnstór fjárfesting og gagnaver Verne Holdings í Reykjanesbæ skili arði í byrjun og eðlilegt að ekki komi til arðgreiðslna fyrr en eftir þau 10 ár sem fjárfestingarsamningsins nýtur. Því má gera ráð fyrir að ekki komi til neinna arðgreiðslna fyrr en eftir að því tímabili lýkur. Minni hlutinn spurði fulltrúa iðnaðarráðuneytisins hvort yfirlýsing Björgólfs Thors eða sérákvæði um sama mál í fjárfestingarsamningnum hefði einhver áhrif eftir þau tíu ár sem fjárfestingarsamningurinn er í gildi. Taldi fulltrúi ráðuneytisins svo ekki vera. Novator og Björgólfur Thor munu því njóta allra arðgreiðslna sem koma til eftir þessi tíu ár sem samningurinn gildir og sömuleiðis alls söluhagnaðar ef eignarhlutur þeirra í Verne Holdings verður seldur að þeim tíma liðnum. Ég sé því ekki hverju nákvæmlega Björgólfur Thor hyggst afsala sér. Á vettvangi nefndarinnar hefur því verið haldið fram að verkefnið muni gufa upp ef Novator taki ekki þátt í því. Hinn aðilinn að samningnum er fyrirtækið Teha Investments S.A.R.L. og hefur það lagt jafnmikið fjármagn í verkefnið og Novator. Ég á erfitt með að trúa því að Teha Investments S.A.R.L. sé tilbúið að tapa þeim fjármunum og leggja árar í bát. Nýr fjárfestir í verkefninu er Wellcome Trust en skilyrði fyrir aðkomu sjóðsins mun vera fjárfestingarsamningurinn. Minni hlutinn sér ekki hvaða vandkvæðum það væri bundið að Wellcome Trust tæki yfir eignarhlut Novators í Verne Holdings, sé það vilji þeirra að taka þátt í verkefninu og Novator ætli ekki að hagnast á viðskiptunum. Ég legg því til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og unnið frekar í málinu þar til viðunandi lausn er í sjónmáli. Alþingi verður að taka siðferðilega forustu og leggja línurnar um það með hvaða hætti ásættanlegt sé að viðskipti við fyrri eigendur bankanna fari fram. Frú forseti. Meðan ég var að bíða eftir því að komast í ræðustól fékk ég fregnir af því að sérstakur saksóknari hafi farið fram á það í dag við Héraðsdóm Reykjavíkur að Hreiðar Már Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri Kaupþings, verði úrskurðaður í tveggja vikna gæsluvarðhald. Ég velti fyrir mér, og ég tek fram að ég veit ekki svarið: Erum við að semja við mann sem verður í gæsluvarðhaldi eftir stutta stund?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur kærlega fyrir framsöguna í þessu máli, að mæla hér fyrir munn minni hluta iðnaðarnefndar. Hún stendur að vísu ein að þessu nefndaráliti. Ég vil þakka þingmanninum sérstaklega fyrir hringamyndunina, Samfylkingar-spillinguna, sem er að finna í þessu frumvarpi því að þarna kemur fram að varaþingmaður Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður situr sem formaður nefndar hjá iðnaðarráðuneytinu og er jafnframt hluthafi í fyrirtækinu sem veitir starfsleyfið. Ég veit ekki hvort nýja spillingin sé verri en gamla spillingin. Við vorum að tala um að uppræta ætti spillingu á þessu landi en orð úr þessu nefndaráliti hafa þegar fengið flug í fjölmiðlum og lesa má um hringamyndunina á öllum netmiðlunum nú. Það er hálfgrátlegt eða ótrúlega skrýtið að þegar þetta frumvarp er lagt fram til 2. umr. að þá skuli fyrsti aðili bankahrunsins vera hnepptur í gæsluvarðhald í tvær vikur. Kannski eru forlögin að hjálpa okkur í þessu máli. Ég er mjög neikvæð gagnvart þessu verkefni, sérlega í ljósi þess að verið er að leggja fram rammalöggjöf um gagnaver og starfsemi gagnavera á Íslandi og ívilnanir til þeirra. Mig langar því til að spyrja þingmanninn, Margréti Tryggvadóttur, af því að hún situr í iðnaðarnefnd: Var aldrei rætt á fundum iðnaðarnefndar að þessi sérstaki sérsamningur sem verið er að gera við Björgólf Thor og fyrirtæki tengd honum yrði lagður til hliðar og um hann og gagnaverið á Reykjanesi mundu gilda þau lög sem stendur til að setja hér á vorþingi um gagnaver?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir andsvarið. Mér fannst reyndar aðeins of langt gengið í byrjun að þakka mér fyrir spillingu í Samfylkingunni. Ég vil taka það fram að ég er hlynnt gagnaverum og sérstaklega í Reykjanesbæ þar sem atvinnuástandið er hve verst. Sökum þess að þetta er fyrsta gagnaverið í þessum stærðarflokki sem við leggjum upp með finnst mér sérstaklega mikilvægt að við vöndum til allra verka. Þetta er sérsamningur en það er komið frumvarp um rammasamning um ívilnanir. Nefndin gerði breytingartillögu sem laga skattaívilnanirnar að því sem þar stendur. Það er rétt að þetta eru sérlög um eitt fyrirtæki en lög að mínu mati eiga almennt að vera almenn en ekki um einstök fyrirtæki eða einstaklinga.

Virðulegi forseti. Ég leiðrétti að ég var ekki að þakka hv. þingmanni fyrir spillinguna í Samfylkingunni heldur var ég að þakka henni fyrir að hafa bent á spillinguna í Samfylkingunni með svona afgerandi hætti eins og kemur fram í nefndarálitinu. Ég vil líka þakka þingmanninum fyrir þá rannsóknarvinnu sem hún hefur greinilega lagt á sig við vinnslu þessa nefndarálits. Neðst á bls. 2 kemur fram hvernig þetta fyrirtæki, Verne Holdings, hefur auglýst orkuna okkar og landið okkar fyrir erlendum aðilum. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Frystið orkuverðið í 10 til 20 ár“. Fyrirtækið er farið að auglýsa að hér sé mjög ódýrt að reka gagnaver af þessu tagi. Við vitum að gagnaver á Íslandi þurfa ekki að eyða orku í að kæla sig niður því að hér er frekar kalt og þess vegna ætti Ísland náttúrlega að vera stórkostlegur fjárfestingarkostur fyrir venjulega, heiðarlega fjárfesta til framtíðar eins og kom fram í máli hv. þm. Skúla Helgasonar þegar hann talaði fyrir málinu í annað sinn að fjárfestar biðu í röðum eftir að koma hingað með gagnaver. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnin leggur til að byrja svona þessa glæstu, jafnvel erlendu, framtíðarfjárfestingu sem við fáum nú færi á með því að velja þennan aðila sem nú er til umræðu og hefur svo ekki sé meira sagt afar svarta fortíð á Íslandi og meira að segja heppnaðist ekki fyrsta fjárfestingin sem þessi aðili kom að hér á Íslandi betur en svo að hann skuldar enn þá Landsbankanum.

Frú forseti. Þetta er fyrsta stóra verkefnið og einmitt þess vegna finnst mér fordæmið sem það gefur skipta svo miklu máli. Við eigum að setja markið hátt. Við eigum að einblína á að veita góða þjónustu, vanda til löggjafar, vernda tjáningarfrelsið og búa til eins góða umgjörð um gagnaver og hægt er. Þá fáum við líka miklu meira fyrir þjónustuna sem þau veita og þá skiptir orkuverðið ekki svo miklu máli. Mig langar líka að benda á að við eigum ekki endalausa orku þrátt fyrir að því virðist oft vera haldið fram. Við eigum ekki að gefa orkuna okkar. Við eigum að fá eins mikinn virðisauka út úr hverri einustu orkueiningu og við frekast getum. Þess vegna finnst mér þessi markaðssetning eins og ég sé hana í bæklingnum frá Verne Holdings mjög leiðinleg og leiðinlegt að sjá að menn fara 20 ár aftur í tímann, til þess tíma þar sem Útflutningsráð eða hver sem það nú var auglýsti: „Lowest energy prices“.

Virðulegi forseti. Ég vil gera nokkrar athugasemdir við fullyrðingar sem koma fram í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar. Þar er í fyrsta lagi vikið að því að áhersla hafi verið lögð á af hálfu framkvæmdarvaldsins að frumvarpið yrði afgreitt fyrir jólahlé þingsins. Þarna hlýtur að vera einhver misskilningur á ferðinni. Því fer víðs fjarri. Framkvæmdarvaldið var einmitt með yfirlýsingar um að mikilvægt væri að málið fengi vandaða málsmeðferð og hef ég eftir nefndarmönnum að málið hafi verið sent til umsagnar fyrir jól. Sjálfur var ég nú reyndar ekki á þingi, var í orlofi, en þetta staðfesta nefndarmenn sem ég hef rætt við. Hér er rætt um Vilhjálm nokkurn Þorsteinsson fjárfesti sem er stjórnarformaður í Verne Holdings fyrirtækinu og jafnframt formaður í stýrihópi iðnaðarráðherra um orkustefnu. Af því tilefni er afar mikilvægt að það komi fram af því að hér eru miklar yfirlýsingar og dylgjur um spillingu í þingsalnum að þessi orkustefnunefnd fjallar á engan hátt um einstök orkufyrirtæki eða orkuverð. Hún fjallar almennt um orkumarkaðinn og hvernig eigi að móta heildstæða stefnu um ráðstöfun náttúruauðlinda Íslands í framtíðinni. Ég bið menn að gæta orða sinna og vera með betri málflutning en þennan ef þeir koma með ásakanir um spillingu. Ég átta mig ekki á því í hverju spillingin liggur í þessu máli. 
             Því er haldið fram að Björgólfur Thor geti í reynd og Novator beðið í 10 ár með að endurgreiða til ríkisins það sem ríkinu ber. Ég vék sérstaklega að því í framsöguræðu minni að fyrir þennan leka er tekið í sérákvæðinu sem verður gert við fjárfestingarsamninginn og mun útskýra það betur í seinna andsvari mínu.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. formanni iðnaðarnefndar og þingmanni, Skúla Helgasyni, að hann var í barneignarfríi þegar keyra átti málið í gegnum þingið. Ég hef mjög gott minni, frú forseti, og man mjög vel að það átti að fara með þetta mál í gegnum þingið fyrir jól. Ég fékk þau svör frá ritara nefndarinnar að ekki gæfist tími til þess að senda málið til umsagnar. Ég man líka mjög vel eftir því á fyrsta fundi nefndarinnar eftir jól þegar hv. þm. Skúli Helgason var kominn aftur að einmitt þá var málið loksins sent til umsagnar. Hvað varðar spillingu í Samfylkingunni þá voru það ekki mín orð. Ég benti einungis á að sami maðurinn situr beggja vegna borðsins. Ég minntist ekki á spillingu. Hvað var nú aftur …? 

Virðulegi forseti. Bara eitt orð um meinta spillingu í þessu máli. Ég tel að lykilatriðið í málinu sé að nefndur Vilhjálmur Þorsteinsson er einmitt ekki beggja vegna borðsins. Ef hann væri í einhverjum skilningi aðili að þessum samningi iðnaðarráðuneytisins við Verne gæti ég fallist á að hér væri um spillingu að ræða en hann kemur hvergi að því máli. Hann er formaður í nefnd sem fjallar um allt aðra hluti. Ég bið menn um að koma hér upp og rökstyðja með einhverjum hætti í hverju spillingin er fólgin ef maður sem er í nefnd sem fjallar um allt aðra hluti en þennan samning er síðan aðili að fyrirtækinu. Það eru alvarlegar ásakanir þegar menn koma upp og segja að um spillingu sé að ræða og það á sannarlega ekki við í þessu tilviki. Varðandi hitt atriðið um að Novator geti ekki komið sér undan greiðslu með því að bíða í 10 ár þá vísa ég í nefndarálit meiri hlutans á bls. 4, 2. mgr. þar sem talað er um greiðsluskuldbindingu Novators. Það þýðir á mannamáli að þeir þurfa að borga það sem þeim ber til ríkisins þó að ekki verði neinar arðgreiðslur á tímabilinu og þó að þeir selji ekki sinn hlut í félaginu. Lokasetning 2. mgr., með leyfi forseta: „Sé ríkisaðstoðin ekki að fullu uppgreidd innan nefnds tímafrests skal Novator þá standa ríkissjóði skil á eftirstöðvunum, óháð arðgreiðslum úr félögunum eða söluverði hlutafjárins.“ Ég vona að þetta sé nægilega skýrt en ég rengi ekki það sem kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að rétt sé eftir fulltrúa ráðuneytisins haft en í kjölfarið var hins vegar lögð vinna í að setja fyrir þennan leka eins og kemur fram í meirihlutaáliti nefndarinnar.

Frú forseti. Hvað varðar margumræddan Vilhjálm Þorsteinsson bendi ég á í áliti mínu að hann vinnur fyrir þá sem eru að semja við hann. Það finnst mér óeðlilegt. Ég talaði ekki um spillingu, það gerði hins vegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Hvað varðar arðgreiðslur Novators þá vil ég óska eftir því við formann nefndarinnar að við könnum þetta og ræðum betur þegar málið verður aftur tekið fyrir í nefndinni milli 2. og 3. umræðu og vinnum saman að því að sjá til að þetta plan verði skothelt ef svo má segja.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því sem ég talaði um í fyrri ræðu, að ég teldi að hér væri um spillingu að ræða. Það vill þannig til að sá aðili sem hér um ræðir, Vilhjálmur Þorsteinsson, er varaþingmaður Samfylkingarinnar. Hann er eigandi að Verne Holdings fyrirtækinu og hann er formaður nefndar iðnaðarráðherra sem fjallar um orkustefnu Íslands, hvert skal stefnt og í hvað orkunni skuli ráðstafað. Þetta er alveg skýrt. Og ef þarna skarast ekki hagsmunir, þá veit ég ekki hvar skarast hagsmunir. Þetta er komið fram og hefur vakið athygli fjölmiðla í allan dag. Mig langar til þess að fara aftur í tímann, því ég hef verið að lesa mikið í rannsóknarskýrslunni sem birtist fyrir nokkru. Eins og allir vita þá geri ég fyrst og fremst athugasemd við eignarhald fyrirtækisins. Hins vegar fagna ég allri erlendri fjárfestingu í landinu og vil að sjálfsögðu búa landi og þjóð umhverfi þar sem flestir geti lifað og starfað. En ég er ekki á þeirri skoðun, eins og hefur komið fram hjá samfylkingarfólki, að það sé alveg sama hvaðan gott kemur, eða hvaðan vont kemur. Nú þurfum við að stíga fyrstu skref okkar sem þjóð, eftir hrunið, út í alþjóðasamfélagið á nýjan leik og byggja upp traust hjá alþjóðasamfélaginu. Alþjóðasamfélag mitt nær út fyrir Evrópusambandið, svo því sé haldið til haga. Það hefur komið fram í máli formanns iðnaðarnefndar að þetta sé ófært, því samningurinn gangi ekki í gegn án þess að hafa Novator innan borðs. Annars hrökkvi allir hinir fjárfestarnir burtu. Við könnumst við þetta. Við könnumst við svona hótanir frá þessum aðila. Í skýrslu rannsóknarnefndarinnar í kafla 6.3.5, „Samskipti Samsonar og stjórnvalda í söluferli Landsbankans“, bls. 270, koma eftirfarandi hótanir fram, með leyfi forseta: „… 16. október 2002, skrifuðu forsvarsmenn Samsonar bréf til formanns einkavæðingarnefndar, […] þar sem gengið var lengra og sagt beint út að ef sá hlutur sem Samson yrði boðið að kaupa væri minni en 45,8% væri það mat þeirra að „ekki [væri] verjandi út frá áhættu að færa svo mikla fjármuni erlendis frá til fjárfestingar hérlendis“.“ Þarna hóta þeir því beinlínis að ef íslensk stjórnvöld á þessum tíma lúti ekki vilja þeirra, verði ekkert af fjárfestingunni. Þá hafa þeir ekki áhuga á að koma að kaupum á bönkunum. Þetta er í miðju einkavæðingarferlinu. Svo segir á spássíu, með leyfi forseta: „Ofangreint tilboð gildir til kl. 17:00 fimmtudaginn 17. október 2002. Að öðrum kosti lítur Samson svo á að ríkið hafi slitið viðræðum við félagið.“ Þetta er nokkuð kunnuglegt miðað við málflutning formanns iðnaðarnefndar í dag. Ef Novator fær ekki að vera með í gagnaverinu á Suðurnesjunum, hrökkva allir hinir aðilarnir í burtu. Kunnuglegt. Svo má fara ofan í textann og benda á að auðvitað komu ekki neinir erlendir fjármunir inn í íslenskt hagkerfi þegar þessum aðilum var seldur Landsbankinn eins og bersýnilega hefur komið í ljós. Þeir gengu yfir Austurstrætið og tóku lán fyrir Landsbankanum í Búnaðarbankanum. Saga þessa einstaklings hefur verið sorgarsaga, og raunverulega verið sú ein að skuldsetja íslensku þjóðina. Þessi sami maður lét hafa eftir sér í þætti á Stöð 2 að veð hans væru mjög góð, því sjálfir landsmenn væru veðandlagið. Hann taldi sig hafa veð í lífeyrissjóðum landsmanna í ákveðnu fjárfestingamáli. Það var svo sannarlega þannig, enda ber sá aðili sem við fjöllum hér um, Björgólfur Thor Björgólfsson, ábyrgð á Icesave-reikningunum, sem við sjáum ekki enn fyrir endann á. Hann, ásamt viðskiptafélögum sínum, var einn stærsti eigandi Landsbankans og Straums–Burðaráss. Nú hefur komið í ljós, við lestur rannsóknarskýrslunnar, að hann var beinn gerandi í stjórnum bankanna, svokallaður skuggastjórnandi. Þess vegna er ég nú svo myrkfælin við það að færa þessum einstaklingi upp á nýtt svo mikil gæði sem felast í fjárfestingarsamningi ríkisins við fyrirtækið. Ég lít þetta mjög alvarlegum augum. Það hefur komið fram í máli formanns iðnaðarnefndar að fjárfestar bíða í röðum eftir að reka hér gagnaver. Hér er orkan, hér er kuldinn, hér eru tækifærin. Það þarf alltaf einn til að ríða á vaðið, sagði formaður iðnaðarnefndar. Gott og vel. Það þarf ekki að vera akkúrat þessi aðili með þessum hætti, sem - ég hef aldrei séð það fyrr né síðar í lagasetningu - skrifar aflátsbréf til iðnaðarnefndar. Það er meira að segja sem fylgiskjal með nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar. Frú forseti. Ég hlýt að fara fram á það við íslenska löggjafann að við fáum að setja hér lög í friði. Bretar og Hollendingar reyndu að setja lög fyrir okkur í Icesave-deilunni. Hér er skrifað undir „Virðingarfyllst, Björgólfur Thor Björgólfsson“. Hann er kominn í viðauka í nefndaráliti og farinn að skipta sér af lagasetningu, opinberlega, grímulaust. Við vitum svo sem ekki hvaða þrýstingi þeir aðilar, sem stóðu í útrásinni, beittu þingmenn á sínum tíma, um t.d. Evrópureglurnar og gefa hér allt frjálst. Íslensk löggjöf gekk langtum lengra en EES-samningurinn bauð nokkurn tímann upp á fyrir íslenska þjóð. Það er ekki komið fram enn þá, þó ýjað sé að því í skýrslunni, að hér var öllum gefinn laus taumurinn. Nú er komið aflátsbréf inn í nefndarálit, þar sem viðkomandi aðili heitir því að koma ekki nálægt fyrirtækinu. Það afsalar enginn fjárfestir sér rétti sínum, eins og kemur fram í nefndaráliti, án þess að hafa neitt upp úr því. Það er auðvitað ekkert annað en ríkisábyrgðin sem þetta gengur út á. Fjárfestar í dag hafa ekki eins þolinmótt fjármagn og þeir þurfa, því skyndigróðinn á að vera svo mikill. Í stað þess að fjárfesta í frumkvöðlafyrirtækjum, eins og gagnaver vissulega eru, þá er farið fram á ríkisábyrgð. Það er ríkisábyrgðin sem þessir aðilar voma yfir. Þetta snýst um ríkisábyrgðina. Fyrirtæki, eða kennitala með ríkisábyrgð, er langtum verðmætari pappír í veðsetningum hjá lánastofnunum erlendis og innan lands og þeim aðilum sem reyna að komast yfir eigur Íslendinga og auðlindir. Hún er það sem gefur þessu gildi. Við skulum átta okkur á því. Enginn fjárfestir leggur fjármagn í fyrirtæki og ætlar sér að koma út á núlli. Það er skrýtið að í nefndarálitinu er mjög oft sagt „kannski“ eða „líkur eru á“ að Novator muni ekki taka þátt í hlutafjáraukningu og annað í þeim dúr. Farin er milda leiðin að því að segja að vissir aðilar ætli svo sem ekki að koma nálægt þessu fyrirtæki framar. En af hverju er þetta fyrirtæki ekki keypt út? Af hverju eru þessir fjársterku aðilar ekki hreinlega búnir að kaupa hlut Novators í félaginu, úr því þetta er svona mikið mál, úr því þessi aðili og félag hans ætlar ekki að koma að fjárfestingu hér meir? Auðvitað er þetta allt saman blekking. Allt saman ein stór blekking. Og ætlið þið að segja mér að það sé tilviljun að Wellcome Trust sé akkúrat góðgerðarsjóður sem fjárfestir á sviði heilsu, lyfja og þróunar á heilbrigðissviði? Við skulum muna hvaða fyrirtæki þessi aðili á, Björgólfur Thor Björgólfsson. Hann á nú hvorki meira né minna en Actavis í Hafnarfirði. Réttara sagt, hann á það ekki, því hann skuldar Deutsche Bank, íslenskum félögum og þrotabúum bankanna, 1.000 milljarða. Þeir koma fram sem skuld íslenska ríkisins á alþjóðavettvangi í reikningum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þessi 1.000 milljarða skuld mannsins sem árið 2007 keypti upp fyrirtækið og skráði það af markaði, leiðir m.a. til þess að lánshæfismat íslenska ríkisins hefur lækkað. Þetta eru svo rosalega stórar einkaskuldir að þær hafa áhrif á lánshæfismat íslenska ríkisins. Þetta kemur til af því að félagið hefur heimilisfesti hér á landi. 90–95% starfseminnar fer fram erlendis. Af einhverjum ástæðum fóru eigendur Landsbankans samt sömu leið, að hafa heimilisfesti á Íslandi. Þess vegna m.a. er reynt að troða Icesave-skuldbindingum upp á Íslendinga. Það er vegna þess að þetta var rekið í útibúaformi með heimilisfesti á Íslandi, en ekki í dótturfélögum eins og hinir bankarnir gerðu.

Með veði í þjóðinni.

Ha?

Með veði í þjóðinni.

Já, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir segir, með veði í þjóðinni. Svo sannarlega er búið að taka veð í þjóðinni og við horfum upp á fréttir af því síðustu daga að lífeyrissjóðirnir eru hrikalega illa staddir. Það eru sömu aðilarnir, útrásarvíkingarnir, sem komu okkur í þessi vandræði. Það kemur fram að ein stærsta og mikilvægasta eign Björgólfs er svokallaður eignarhlutur í Actavis. Þessi aðili á einnig hlut í CCP, sem er leikjafyrirtæki, fjarskiptafyrirtækið Nova og hlutinn í Verne Holdings. Þetta er mjög skyldur rekstur og allt snýr þetta að því að hafa aðgang að umheiminum í gegnum sæstreng. Gagnaverið tryggir einmitt þessum aðila aðgang að sæstrengjunum sem liggja til Evrópu, eins og kemur fram í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir fór svo vel yfir. Í nefndarálitinu kemur fram að samningurinn er með þeim hætti að ekki er hægt að keppa við verðið sem félagið hefur tryggt sér um sæstrengina. Hér er raunverulega um fákeppni að ræða og hún verður ekki samkeppnishæf á nýjan leik. Við skulum sjá hvaða hagsmunir búa að baki. Fyrirtæki í fákeppnisstöðu sleppir ekki svo auðveldlega höndum af því sem það hefur náð, enda sýna viðbrögð mannsins að hann ætlar svo sannarlega ekki að sleppa hendinni af þessum gullmola sem hann hefur náð. Í frétt á vísi.is 14. apríl sl. kemur fram að Björgólfur hafi samið við Deutsche bank um að halda Actavis. Þessi aðili er í miklu skuldauppgjöri. Hann skrifaði aflátsbréf til íslensku þjóðarinnar, sem birtist í fjölmiðlum, þar sem hann fullyrti og lofaði að hann skyldi vinna fyrir kröfuhafa svo lengi sem hann stæði uppi og svo lengi sem kröfuhafar ættu á hann kröfur. Eins og ég kom inn á áðan, eru erlendar skuldir Actavis 1.000 milljarðar og er verið að endurskipuleggja allan þann rekstur. Þetta er jafnvel einn hluti af ótrúlegri ásókn hans í að halda hlut sínum í fyrirtækinu. Þetta fyrirtæki á eftir að mala gull í framtíðinni, því fyrirtæki á sviði tækni og fjarskipta eiga eftir að margfaldast í verði í framtíðinni. Það má vel vera að erlendir kröfuhafar geri þá kröfu að hann eigi áfram hlut í fyrirtækinu. Það má vel vera að nákvæmlega þetta fyrirtæki, gagnaverið í Keflavík, sé nú þegar metið sem eignarhluti upp í skuldir sem hann skuldar erlendum aðilum. Erlendir fjárfestar, erlendir hrægammar, þeir hugsa í áratugum, ekki mánuðum, eins og íslensk stjórnvöld gera. Hér heima er bara horft rétt fram yfir tærnar á sér á meðan erlendir aðilar horfa á málin í áratugum. Ég hef enda margoft síðan ég varð þingmaður, kallað eftir framtíðarsýn hjá stjórnvöldum. Hvernig sjáum við landið fyrir okkur eftir 30 ár? Hvernig verður umhverfið þá? Náttúruauðlindanýting, skynsamleg náttúruauðlindanýting, er eina leið okkar sem þjóðar til að koma okkur á fætur á ný og vinna traust erlendis. Við megum ekki vera búin að afhenda allar okkar auðlindir til erlendra og innlendra hrægamma. Það er eitt sem víst er. Við verðum að passa upp á það, sérstaklega nú á þessum tímum þegar þjóðin er brotin. Stjórnvöld virðast komast upp með það sem þau vilja. Frú forseti. Það eru nefnilega örlagatímar. Örlagatímar eru upp runnir. Eitt af því sem ég hef ekki séð áður er að Alþingi Íslendinga skuli taka þátt í því að setja sérstök lög um einn einstakling og eitt félag. Það stríðir beinlínis móti stjórnarskránni. Það hafa fallið dómar í Hæstarétti þar sem slíku er hnekkt. Það má ekki setja lög hér á landi sem snúast um einstaklinga eða fámenna hópa eða einstök félög. Nú er komið inn á Alþingi enn eitt frumvarpið sem er í tætlum gagnvart löggjafanum. Það er ekki búið að lesa það nægjanlega vel yfir, hvort það stríði gegn stjórnarskrá og öðrum lögum. Þetta eru vinnubrögðin, enda hef ég lagt fram frumvarp um að bæta lagasetningu Alþingis og að hér verði starfrækt lagaráð. Þá værum við ekki að taka þátt í þessari vitleysu sem við þurfum að taka þátt í á hverjum einasta degi. Þjóðin á skilyrðislaust að njóta vafans í þessu máli. Menn eru saklausir uns sekt er sönnuð. Ég tek það aftur fram. Ef við ætlum að komast á fætur sem þjóð á meðal þjóða, verðum við að rísa upp úr þessum vafa sem fylgir því að draga inn í landið aðila sem voru stórir gerendur í bankahruninu og sem hafa ekki greitt skuldir sínar við samfélagið. Draga inn í landið aðila sem hafði ekki einu sinni fjármagn til þess að kaupa Landsbankann þótt honum hafi verið færður hann á silfurfati. Það kom fram í rannsóknarskýrslunni. Hvers vegna ætti þessi aðili að leggja eitthvað til samfélagsins nú frekar en þá, sér í lagi í ljósi þess að hann er mjög illa staddur fjárhagslega? Eins og ég kom inn á áðan þá hvíla 1.000 milljarðar á Actavis. Þarna er honum ásamt fleirum færð gæði á ný, gæði sem snúa að auðlindum okkar, rafmagni og orkuauðlindum sem hægt væri að nýta á öðrum stað og á skynsamlegri máta og fyrir önnur félög. Ég fór yfir það í andsvari áðan að ég er fullviss um að ekki verði viðsnúningur í atvinnulífi okkar né áliti erlendra aðila á okkur, fyrr en sú ríkisstjórn sem nú situr hverfur frá völdum. Innan hennar sitja þrír ráðherrar sem voru ráðherrar í hrunstjórninni. Það er gert grín að því að í Afríkuríkjum sé svo léleg stjórn og menn hafi ekki trú á stjórnvöldum. Við sitjum uppi með sama glæpinn hér heima. Við höfum forsætisráðherra í dag sem var ráðherra í hrunstjórninni. Hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, var ráðherra í hrunstjórninni. Hæstv. samgöngumálaráðherra, Kristján Möller, var ráðherra í hrunstjórninni. Frú forseti. Er nema von að það gangi illa að koma okkur á fætur? Hvers vegna ættu erlendir aðilar að treysta því að þetta fólk sé raunverulega að vinna að hagsmunum þjóðarinnar þegar það brást ekki við í aðdraganda hrunsins, þegar vitað var að hér var allt að fara til fjandans 2007? Nei, þá gaf ríkisstjórnin í. Ríkisstjórnin gaf í, í mars 2008, og fór í kynningarherferð á íslensku bönkunum. Hér væri allt í himnalagi. Seðlabankinn situr uppi með lán á gjalddaga 2011, sem eru timburmenn míníkreppunnar 2006 þegar Seðlabankinn varð að grípa inn í og taka lán til þess að auka gjaldeyrisvaraforðann til að bjarga bönkunum. Frú forseti, bankaskaðinn er tvöfaldur. Lánin sem eru á gjalddaga hjá Seðlabankanum 2011, eru afleiðingar bankanna frá 2006. Þetta er ömurlegt mál. Ég á þá ósk heitasta 

Virðulegi forseti. Við ræðum vissulega umdeilt mál en ég vil fagna þeim áfanga sem við náum í því, að við skulum koma því áfram, vegna þess að ekkert er okkur mikilvægara við þær erfiðu aðstæður sem eru í samfélaginu í dag en að koma hjólum atvinnulífsins í gang og auka þá verðmætasköpun sem byggist á nýtingu innlendra náttúruauðlinda og skapar útflutning og eykur hagvöxt. Í raun er grundvallaratriði að þetta gerist í samfélagi okkar til að hér verði vænlegt að nýju. Málið hefur að mínu mati tafist of mikið. Hér er verið að reyna að svara ákveðnum grundvallarspurningum og að mínu viti hafa þau svör eða þær niðurstöður sem úr þeirri vinnu hafa komið ekki verið að fullu leyti ásættanleg fyrir Alþingi. Ekki verður deilt um það að byggja upp rekstur sem þennan á Íslandi. Hagkvæmni í rekstri gagnavera hér á landi er klárlega mjög mikil og í raun sérstakt að slíkar hugmyndir hafi ekki komið upp fyrr og orðið að veruleika. Langstærstur hluti rekstrarkostnaðar gagnavera er raforkunotkun, allt að 60%. Hér er reiknað með því að umtalsverður sparnaður geti orðið á þeim vettvangi og að rafmagnskostnaður geti verið umtalsvert lægri en í þeim löndum sem eru nálægt okkur, fyrst og fremst út af því hvað sparast vegna kælingar. Að því leyti getur rekstrarumhverfið orðið mjög hagkvæmt. Annað sem hentar okkur mjög í uppbyggingu á þessum iðnaði er að hann getur í raun verið staðsettur hvar sem er á landinu. Þannig er hægt að setja þessa starfsemi niður á svæðum þar sem meiri þörf er á uppbyggingu atvinnutækifæra og koma þannig til móts við þau svæði sem hafa kannski farið hvað verst út úr byggðaþróun síðustu ára. Vinnustaðirnir eru ekkert endilega mjög fjölmennir, það fer eftir því hversu mikil vinnsla fer fram á þeim og hvort um einfaldar gagnageymslur er að ræða eða hvort einhver önnur vinnsla fer fram samhliða, sem er enn áhugaverðara. Þarna eru í boði vel launuð störf, þannig að þeir sem fá störf munu skila ágætlega til samfélagsins. Þessu fylgir lítil eða engin mengun en það þarf að virkja og þar er hængur á eins og í svo mörgu sem ræður ferð í þeirri mikilvægu atvinnuuppbyggingu sem fram undan er. Á föstudag var fundur í iðnaðarnefnd þar sem til fundar við nefndina komu helstu aðilar sem standa í viðræðum við erlenda fjárfesta, þ.e. erlenda aðila sem hafa áhuga á því að koma og fjárfesta í íslensku atvinnulífi og byggja hér upp. Vandamál þeirra fulltrúa okkar sem standa í slíkum viðræðum eru nákvæmlega þau sömu og eru á borði ríkisstjórnarinnar og komast ekkert áfram þar. Það er í fyrsta lagi orkuafhending, ekki er hægt að segja þessum áhugasömu erlendu aðilum hvenær þeir geti fengið orku. Umhverfismat er langt ferli og annað er okkur erfitt, t.d. eru ákveðin virðisaukaskattsmál gagnvart þessum gagnaverum óafgreidd í fjármálaráðuneytinu. Beðið er eftir að því ljúki. Síðan þarf skýrari línur varðandi ívilnanir. Iðnaðarráðherra hæstv. hefur nýlega lagt fram frumvarp varðandi almennar ívilnanir fyrir þau fyrirtæki sem hyggjast byggja upp starfsemi hér. Ég held að það sé að mörgu leyti mjög gott skref og tek undir með hv. formanni iðnaðarnefndar, Skúla Helgasyni, að það beri að reyna að hraða vinnslu þess þannig að við skýrum leikreglurnar sem best fyrir þá sem hingað vilja koma. Þá kem ég aftur að þessu verkefni suður með sjó, uppbyggingu gagnavers Verne Holdings og þeim ágreiningi sem er um það mál, sérstaklega vegna eignaraðildar Björgólfs Thors eða fyrirtækisins Novators sem er á hans vegum. Ef frumvarpið sem hæstv. iðnaðarráðherra lagði hér fram í síðustu viku væri þegar afgreitt af Alþingi væri þetta mál einfaldlega ekki á okkar borði. Þá þyrfti Alþingi ekki að fjalla um þetta mál og setja einhver skilyrði. Alþingi hefur ekki sett sér almennar reglur um það hvernig það ætlar að meðhöndla fyrirtæki sem eru að hluta til eða öllu leyti í eigu þeirra sem stóðu fremst í útrásinni og eiga kannski mestan þátt í því hvernig fór í efnahagshruninu. Alþingi hefur ekki sett sér neinar vinnureglur eða skilyrði um það hvernig eigi að vinna gagnvart slíkum fyrirtækjum. Í hv. iðnaðarnefnd eru við afgreiðslu á þessu máli í raun sett þau skilyrði að Björgólfur Thor eða fyrirtæki hans verði að falla frá arðgreiðslum sem myndast af þessum skatthlunnindum. Á meðan Alþingi hefur ekki sett sér almennar vinnureglur um það hvernig eigi að meðhöndla mál sem þessi verða menn hreinlega að taka afstöðu til þess hvort þeir vilji yfir höfuð eiga viðskipti við þessi fyrirtæki, vilji setja reglur sem ívilna þeim fyrirtækjum sem eru í hlutaeigu eða fullri eigu þeirra sem voru tengdir útrásinni. Í samfélaginu eru önnur fyrirtæki sem gegna gríðarlega veigamiklu hlutverki og starfa í raun í skjóli ríkis og fjármálastofnana og eru klárlega í eigu þeirra sem fremst stóðu í útrásinni og stærstan þátt eiga í því hversu alvarlegt efnahagshrun okkar var. Stærsta smásöluverslanakeðja landsins starfar við slíkar aðstæður, sem og eitt stærsta flutningafyrirtæki landsins og ein stærsta fjölmiðlasamsteypa landsins. Ég held að mjög mikilvægt sé að við setjum okkur einhverjar reglur áður en við tökum afstöðu eins og hér er gert. Ég vil á sama tíma segja að ég hef fullan skilning á gagnrýni í þá átt að Alþingi skuli leggja hér fram frumvarp sem ívilnar sérstaklega fyrirtæki í eigu Björgólfs Thors eða annarra þeirra sem að útrásinni stóðu og áttu stóran þátt í efnahagshruni okkar. Ég hef fullan skilning á því. Mér er einnig mjög ógeðfellt að taka þátt í slíku og get tekið undir marga fyrirvara sem hér hafa komið fram í þeim efnum. Mér finnst vera mikill tvískinnungur í því að í þessu tilfelli ætlar Novator að skila þeim hluta arðgreiðslna sem rekja má til skattaívilnana. Ég styð þetta frumvarp með fyrirvara um þetta atriði. Ég styð að þetta fari í gegn á grundvelli þeirra staðreynda sem fyrir framan mig liggja. Eins og ég kom inn á í upphafi ræðu minnar er í mínum huga í öllu tilliti mikilvægast fyrir íslenskt samfélag að hjól atvinnulífsins komist af stað. Við verðum að auka verðmætasköpun og hagvöxt og það er bara ein leið til þess. Grundvöllur þess að ég styð þetta mál er fyrst og fremst sá að þetta verkefni er komið af stað. Þetta er verkefni sem þarf ekki frekari undirbúning og strax á morgun er hægt að halda áfram þaðan sem frá var horfið. Þetta skapar atvinnu strax. Það er líka stutt í það að fyrsti áfanginn verði tilbúinn og skapi hér útflutningsverðmæti og frekari atvinnutækifæri, ásamt áframhaldandi uppbyggingu. Þetta er lykilatriði. Ef við berum saman það sem hefur verið rætt, af hverju við semjum ekki við aðra áhugasama aðila um uppbyggingu gagnavera annars staðar á landinu, þá er það ekki komið jafnlangt. Ég vil beita öllu því slökkviliði sem ég get náð í núna til að komast áfram. Af minni hálfu hjálpar það til við þessa ákvörðun hversu lítil eignaraðild Novators er í þessu tilfelli. Fyrir liggur að eftir innkomu nýrra aðila verður hún 21,8%. Það liggur einnig fyrir að Novator mun ekki hafa tækifæri til að taka þátt í nauðsynlegri hlutafjáraukningu á næstu mánuðum þannig að leiða má líkur að því að eignarhlutur fyrirtækisins fari niður í 5–7%. Í ljósi lítils eignarhluta þessa umdeilda aðila - sem ég ítreka að mér er ógeðfellt að eiga einhver samskipti við, sérstaklega á meðan málin hafa ekki verið kláruð fyrir dómstólum - og þeirra ríku hagsmuna sem Suðurnesin, landið og við höfum af því að atvinnuuppbygging fari í gang er það mat mitt að við eigum að greiða þessu verkefni leið. Ég tel mjög mikilvægt að gera það strax. Wellcome Trust er viðurkenndur fjárfestingarsjóður í Bretlandi og önnur fyrirtæki sem verið er að tala við í dag og eru að huga að því að kaupa þjónustu af þessu fyrirtæki eru jafnvel á meðal stærstu notenda gagnavera í heiminum. Þetta eru alþjóðlega viðurkennd fyrirtæki og það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að út á við sjái fjárfestar að fyrirtæki eru tilbúin að byggja hér upp. Þetta eru fyrirtæki sem eru tilbúin til að veðja á okkur í framtíðinni. Svona virtir aðilar munu mögulega draga fána sinn hér að húni. Traust á Íslandi sem landi til að byggja upp atvinnutækifæri í framtíðinni mun aukast. Ég held og vona að þetta sé fyrsta skrefið í átt að því að snúa hjólum og snúa málum hér eitthvað við, svo við förum að komast eitthvað áfram. Það var mjög uppbyggjandi og hvetjandi að heyra þá aðila sem komu á fund iðnaðarnefndar á föstudaginn fara yfir þau fjölmörgu tækifæri sem fyrir hendi eru. Tækifærin liggja í raun á borðinu hjá okkur. Við þurfum ekki að gera annað en að vinna úr þessu, en innlendir aðilar, þau ráðuneyti og þær stofnanir sem í hlut eiga geta ekki gefið svör. Það er auðvitað stjórnvalda að byggja það upp. Eitt af því sem hefur verið gagnrýnt í þeim efnum og er ágætt að nefna hér er umhverfismat og það ferli sem við vinnum eftir þar. Það hefur verið gagnrýnt m.a. af aðilum vinnumarkaðarins og það var ályktað alveg sérstaklega á síðasta þingi ASÍ að það yrði að einfalda þetta ferli, við yrðum að einfalda þá vinnu til að geta verið samkeppnisfær og brugðist betur við tækifærum. Það kom fram á þessum fundi á föstudaginn að við værum mun seinni í slíkri vinnu heldur en margar þjóðir Evrópu sem við værum að keppa við. Það kom alveg sérstaklega fram. Á sama degi og verið er að tala um þetta í iðnaðarnefnd leggur hæstv. umhverfisráðherra fram frumvarp um að lengja umþóttunarmöguleika ráðuneytisins til að fjalla um sameiginlegt umhverfismat úr tveimur mánuðum í sex.  Þetta er allur vilji þessarar ríkisstjórnar til að reyna að koma málum áfram. Það er áfram verið að reyna, svolítið í skjóli myrkurs, að draga upp girðingar sem mögulega geta stoppað þessa framrás. Það gengur ekki, virðulegi forseti. Það gengur ekki lengur. Við verðum að hafa ríkari hagsmuni að leiðarljósi í þessu, þá hagsmuni sem felast í því að nýta skynsamlega orku í landinu, koma því færibandi í gang þannig að það geti gengið með jöfnum hraða næstu árin til heilla fyrir íslenska þjóð. Um það snýst málið. Ákveðið óbragð er að þurfa að afgreiða þetta með þessum hætti og ég hef miklar efasemdir um að sú leið sem Alþingi er að fara sé réttlætanleg, ég tel að við séum komin út á mjög hála braut þegar menn í meiri hlutanum eru jafnvel farnir að fella dóma áður en dómstólar hafa fjallað um málin. Við erum jú löggjafinn og skulum fara varlega þegar kemur að þessu. Mitt mat er byggt á öðrum forsendum. Mitt mat er byggt á þeim ríku hagsmunum sem felast í því að fara af stað með þetta verkefni sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Hann upplýsti að hann hefði mikið óbragð í munni yfir þessu frumvarpi. Það er örlítið vægar til orða tekið en ég vil gera, því ég fæ hreinlega hroll út af þessu frumvarpi. Með því er tekinn annan snúningur á þjóðinni í skjóli löggjafans. Það er verið að færa ákveðin gæði frá þjóðinni, sem aðrir gætu notað, til þessa einstaklings sem skuldar hundruð milljarða. Finnst hv. þingmanni þetta í lagi? Á þjóðin ekki að njóta vafans í þessu máli í stað þess að þetta frumvarp verði að lögum og svo kemur bara í ljós hvernig viðkomandi aðilar standa sig? Við þekkjum ekki þau félög sem að þessu fyrirtæki standa. Þau eru andlitslaus og ekki fæst uppgefið hverjir eru eigendur þeirra. Við erum með andlitslausa banka starfandi í landinu. Það eru einhverjir vogunarsjóðir. Spurningar liggja frammi fyrir hæstv. viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra um hverjir eigi bankana en þingmenn fá engin svör. Af hverju erum við að leika okkur með fjöregg þjóðarinnar með þessum hætti, að afhenda þetta andlitslausum fyrirtækjum? Nú fer ríkisstjórnin fram með þetta mál af mikilli hörku og það er greinilega tengt Samfylkingunni, í umræðunum hefur komið fram að það eru samfylkingarhagsmunir að færa yfir í þetta eignarhald. Er hv. þm. Jón Gunnarsson  
            

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er þjóðin sem á að njóta vafans. Grunnurinn að minni skoðun í þessu máli er kannski að ég læt ekki hagsmuni fyrirtækis útrásarvíkings, sem fara mjög þverrandi í þessu fyrirtæki, þvælast fyrir mér heldur hef ég hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi við þetta verkefni sem er komið vel á leið og mun gegna miklu hlutverki, ekki síst á því svæði þar sem atvinnuleysið á landinu er hvað mest. Ég læt það ráða niðurstöðu minni. Ég ítreka að við þurfum að koma okkur upp vinnureglum um hvernig við ætlum að meðhöndla fyrirtæki sem tengjast þessum útrásarvíkingum. Ég tek alveg undir að það er með ákveðið óbragð í munni sem maður gengur frá þessum hlutum, vitandi að þeir eru innan borðs í þessu verkefni þó að litlu leyti sé. Ég er þó ákveðinn í því að láta þessa aðila ekki eyðileggja meira fyrir þjóðinni en orðið er. Ég ætla ekki að láta þá gera það. Þarna er tækifæri sem mun skapa okkur mikil verðmæti og mikla atvinnu. Að þessu fyrirtæki koma aðilar sem njóta trausts í Bretlandi, t.d. þessi sjóður, Wellcome Trust. Það er ljóst að það eru aðilar í viðræðum við þetta fyrirtæki sem eru einhverjir þekktustu notendur svona þjónustu í heiminum, fyrirtæki á borð við Microsoft og fleiri. Það hangir margt 

Virðulegi forseti. Okkur greinir aðeins á um hver eigi að njóta vafans. Ég fór yfir það, hér er verið að taka annan snúning á þjóðinni og þannig stendur málið. Úr því að þessi aðili er svona áfram um að gefa þjóðinni frí frá sér, eins og kemur fram í fylgiskjali með nefndaráliti meiri hlutans, hvers vegna gerir hann þjóðinni ekki þann greiða að stíga út úr þessu verkefni og leyfa þessum andlitslausu fjárfestum að eiga það? Ég er þannig gerð að ég er ekki tilbúin að fyrirgefa þeim aðilum sem settu heila þjóð á hausinn. Þó að þeir verði ekki fundnir sekir um neitt á ég langt í land með að fyrirgefa þeim hvernig þeir fóru með okkur.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum alveg sammála um þetta. Ég er ekki tilbúinn til að fyrirgefa þessu fólki heldur. Það er bara svoleiðis. Ég er heldur ekki tilbúinn til að láta það eyðileggja meira fyrir þjóðinni en orðið er. Það má vel vera og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að eignarhald á bönkum er í raun andlitslaust. Margt í okkar samfélagi er andlitslaust en það er líka margt í okkar samfélagi sem hefur andlit og er í raun í skjóli þessarar ríkisstjórnar, t.d. þau öfl sem ráða í fjölmiðlum, verslun og flutningum og komast óáreitt upp með það, þrátt fyrir að eiga sinn þátt í hruninu. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að þetta verkefni haldi áfram. Það verður ekki sagt 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að halda sig innan ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans hér að framan og sömuleiðis liðveislu hans við að gera málið eins skaplega úr garði og kostur er. Ég hef fullan skilning á því viðhorfi sem kom fram í ræðu hv. þingmanns. Auðvitað væri ákjósanlegasta staðan sú að við hefðum borið gæfu til þess að móta nú þegar almennar reglur um hvernig stjórnvöld ætla að haga samskiptum sínum við einstaklingana sem bera ábyrgð á bankahruninu. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að þessi stofnun eigi að taka sér tak og móta slíkar reglur. Vandi iðnaðarnefndar í þessu máli er hins vegar sá að við höfum þetta ágæta frumvarp í fanginu og reglurnar hafa ekki verið mótaðar. Við stóðum frammi fyrir siðferðilegu spursmáli. Eigum við að leggja niður vopnin og hleypa þessu máli óbreyttu í gegn? Eða eigum við að hafna því og kasta þar með á glæ atvinnutækifærunum sem í því felast, í ljósi þess að þessi vinna hefur ekki átt sér stað? Við tókum þann kost, ófullkominn og flókinn sem hann er, að freista þess að finna ásættanlega lausn. Forsenda þess var vissulega sú að samkomulag næðist við aðilann sem um ræðir, aðaleiganda Novators. Það tókst og ég tel að þetta sé skásti leikurinn í stöðunni til þess að koma þessu máli í framkvæmd. Eftir sem áður hvílir á okkur sú skylda að við eigum að móta þessar reglur. Það er rétt hjá þingmanninum að þessi aðili er hluti af íslensku atvinnulífi í dag. Við höfum ekki tæki í höndunum til að kasta mönnum út úr fyrirtækjum sem þeir vinna í og fjárfesta með. Ég ítreka að í frumvarpinu sem kemur til kasta iðnaðarnefndar í næstu viku, um almennar ívilnanir vegna nýfjárfestinga, fáum við tækifæri til þess að leggja mark okkar á nýja löggjöf 

Virðulegi forseti. Þeir fyrirvarar sem ég set við vinnubrögð nefndarinnar í málinu, eru að við þvingum fram ákveðna niðurstöðu hjá einum aðila málsins. Mér finnst það tæplega viðeigandi vinnubrögð af hálfu Alþingis. Þeir lögfræðingar sem hafa gefið okkur skýringu á því hvort samningurinn sem gerður er við Björgólf Thor, eða Novator í þessu tilfelli, standist jafnræðisregluna, hafa gert það á grundvelli þess að um samning sé að ræða. Þetta sé bara vilji til þess að semja um þessi mál og ekkert því þvingað fram. Þessi samningur er auðvitað þvingaður fram. Þetta er ekkert annað en þvingaður samningur við þennan aðila. Hann sér sig knúinn til þess að koma með eitthvert útspil, eitthvað sem getur sætt nefndina, vegna þess að það er ljóst að annars fer þetta frumvarp ekki í gegn. Það hefði verið miklu hreinlegra af hálfu þeirra sem ekki gátu hugsað sér að afgreiða frumvarpið óbreytt, að hafna því. Það eru fullar forsendur fyrir því. Þær hugsanir fóru í gegnum huga minn, þegar ég mat afstöðu mína til þessa máls, hvort á þessari stundu væri siðferðilega rétt að hleypa málinu í gegn, vegna aðildar Novators og Björgólfs Thors að því. Ég fór í gegnum það í ræðu minni áðan, að ég mat þessar ástæður ríkari, þ.e. verðmætasköpunina og atvinnusköpunina. Allt sem þessu fylgir, ég mat það ríkara en þessa litlu eignaraðild hans að málinu. En Alþingi er komið út á mjög hála braut í vinnubrögðum sínum, 

Virðulegi forseti. Lykilatriði málsins, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, er að þessi niðurstaða er fengin fram með samningi. Sá samningur er staðreynd vegna frumkvæðis aðilans sem við ræðum um, Björgólfs Thors Björgólfssonar. Við getum ekki lagt mat á það hvað fer í gegnum huga hans þegar hann leggur fram þessa tillögu, en hún kom inn á borð hjá stjórnvöldum. Rétt er að árétta það og leiðrétta, að það er ekki Alþingi sem gerir samning við Björgólf Thor og Novator um þetta atriði. Það er framkvæmdarvaldið, það er iðnaðarráðuneytið sem gerir fjárfestingarsamninginn. Samkomulagið er gert með hliðsjón af þeim gagnrýnisröddum sem komu fram hjá iðnaðarnefnd, svo að samhengi hlutanna sé ljóst í þessu máli. Ég tel að þingið beri mikla ábyrgðarskyldu og eigi ekki að láta svona mál fara í gegn án þess að taka tillit til siðferðilegra sjónarmiða. Þau flækja vissulega málið, en setja okkur í stöðu sem ég 

Virðulegi forseti. Þessi fjárfestingarsamningur kemur frá iðnaðarráðuneytinu í gegnum ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkana, til þingsins í lok síðasta árs. Það átti að reyna að afgreiða þetta mál með hraði, til þess að halda því áfram. Það komu upp mjög ríkar efasemdir um hvort það væri réttlætanlegt, vegna eignaraðildar Novators, eða Björgólfs Thors, í fyrirtækinu. Það var skiljanlegt. Það komu upp raddir í samfélaginu sem gerðu alvarlegar athugasemdir við þetta. Og það er mjög skiljanlegt. Ég hef mikinn skilning á því öllu. Breytingin á samningnum núna er auðvitað ekkert annað en þvinguð aðgerð. Það er búið að semja um þetta og ganga frá þessu. Þetta atriði er þvingað fram. Þarna finnst mér Alþingi vera komið út á hálan ís, þegar það vinnur þannig. Við eigum að taka afstöðu til málsins eins og það var. Ég hef fullan skilning á þeirri skoðun að því hefði verið hafnað algjörlega. En ég mat aðrar aðstæður og aðrar ástæður ríkari, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni Jóni Gunnarssyni fyrir framsögu hans í dag um þetta efni. Ég get tekið undir mörg orð sem hann lét fjalla í pontu um þetta sérstaka mál. Það eru margir sem hafa goldið varhuga við aðkomu títtnefnds viðskiptamanns, Björgólfs Thors, að þessu máli. Hér er vitaskuld meiri hagsmunir að leiðarljósi en minni og þess vegna hefur iðnaðarnefnd afgreitt málið með þeim hætti, sem nú liggur fyrir Alþingi. Mig langar að beina eftirfarandi spurningu til hv. þingmanns: Getum við tekið almennt á málum útrásarvíkinganna sem hraðast fóru fram í þenslu viðskiptalífsins? Munum við ekki alltaf þurfa að taka sértækt á þeim málum? Munu almennar reglur ná yfir þessa menn?

Virðulegi forseti. Spurningunni er vandsvarað. Ég held að það geti verið okkur að mörgu leyti mjög erfitt að taka á heildstætt á þessu. Við verðum að átta okkur á því, hvort sem okkur líkur betur eða verr, að eignaraðild aðila sem svo mjög voru tengdir útrásinni og efnahagshruninu, og léku þar kannski lykilhlutverk, er víðtæk í fyrirtækjum í íslensku samfélagi. Við skulum taka sem dæmi fyrirtæki sem gjarnan er hampað af okkur öllum á góðri stundu, leikjafyrirtækið CCP. Umræddur Björgólfur Thor og Novator er stór eignaraðili í því fyrirtæki. Hvað ef það kemur nú til okkar með einhverja bráðsnjalla hugmynd og þarf að fá ívilnandi samning af hálfu hins opinbera? Ætlum við þá að neita því um það, fyrirtæki sem er í raun að mörgu leyti frumkvöðull á ákveðnu sviði i íslensku atvinnulífi, og er brautryðjandi á sviði sem við viljum að eflist mikið í framtíðinni? Menn verða eflaust að meta það hverju sinni hversu langt við viljum fara. En á meðan við erum ekki komin lengra í því en raun ber vitni á Alþingi að móta þessa leið. Við erum nýbúin að fá rannsóknarskýrsluna. Okkar nefnd vinnur nú úr henni. Meðan við erum ekki komin lengra verðum við að taka afstöðu til þess hvort við ætlum að starfa með fyrirtækjum sem eru að hluta til, eða að öllu leyti, í eigu þessara aðila, eða ekki. Við getum ekki verið með málamyndalausnir, eins og hér eru að fara í gegn, vegna þess að auðvitað 

Frú forseti. Ég þakka svarið frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Vitaskuld er þetta snúið mál, hvernig svo sem maður veltir því fyrir sér. Hvar byrjar ormahreinsunin í íslensku viðskiptalífi og hvar endar hún? Ég veit að hv. þm. Jóni Gunnarssyni er, rétt eins og mér og fleiri þingmönnum, mjög umhugað um íslenskt atvinnulíf og að það fari af stað af miklum krafti á komandi missirum. Þá veltir maður fyrir sér hvernig hv. þingmaður sér yfirleitt fyrir sér aðkomu helstu viðskiptamanna, sem komu okkur í þau vandræði sem nú blasa við íslenskri þjóð. Hvernig sér Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þingmaður fyrir sér aðkomu alls þessa hóps að íslensku viðskiptalífi? 
            

Aftur er stórt spurt, virðulegi forseti. Sé ég fyrir mér að stærsti smásölurekstur landsins verði áfram í eigu þeirra sem voru fremstir í flokki? Eða eitt stærsta skipafélags landsins eða ein stærsta fjölmiðlasamsteypa landsins? Nei, ég á ekki von á því, ég sé það ekki fyrir mér þannig. Ég vil sjá þetta með öðrum hætti. Mér finnst ógeðfellt að hugsa til þess að það verði hlutskipti okkar, að þessir aðilar muni stýra svo ríkum þáttum í samfélagi okkar í framtíðinni. Það er þannig. Ég vil snúa mér af alefli að byggja upp íslenskt samfélag. Ég sagði áðan frá fundi í iðnaðarnefnd á föstudaginn var, sem var mjög áhugaverður. Stjórnvöld þurfa að taka til hendinni. Ég veit að mörg öfl innan ríkisstjórnarflokkanna vilja gera það. Það er kannski þar sem við þurfum að taka til hendinni, hv. þingmaður, 

Virðulegi forseti. Við ræðum býsna snúið mál. Ég er á nefndaráliti meiri hlutans með fyrirvara en sá fyrirvari hefur nokkrar hliðar. Í fyrsta lagi hefur þetta mál ekki verið fullrætt innan þingflokks framsóknarmanna og því óljóst hvernig þingflokkurinn nálgast það, hvort hann gerir það í heild eða einstakir þingmenn. Ég á nú frekar von á því að skiptar skoðanir verði um málið, það hefur svo sem verið kynnt þar en eftir að nefndin skilaði af sér er ekki búin að fara fram sú umræða sem ég vil gjarnan taka með mínu fólki áður en hægt er að segja að ég sé einhver talsmaður þingflokksins alls hér. Fyrirvarinn sem ég set við þetta er líka sá, eins og einhver orðaði það hér, að við séum mörg hver ef ekki öll í iðnaðarnefnd með ákveðið óbragð í munninum við að standa í þessu brasi. Hins vegar togast á í manni sú staðreynd að þetta er mikilvægt verkefni fyrir uppbyggingu efnahagslífsins á Íslandi. Nefndin hefur verið upplýst um það, m.a. af þeim sem sækja erlenda fjárfesta til landsins, að þetta verkefni sé talið vera mikilvægt frumkvöðlaverkefni eða brimbrjótur fyrir fleiri slík verkefni. Ég veit að svo er. Ég veit það og trúi því sem þessir aðilar hafa sagt okkur, t.d. frá Fjárfestingarstofu, utanríkisráðuneyti og fleirum. Ég veit það líka frá öðrum aðilum sem eru að brasa við að sækja starfsemi sem þessa til landsins. Hvað eigum við að gera? Ég vil nota tækifærið til þess að þakka formanni nefndarinnar fyrir það hvernig hann hefur tekið á málum í nefndinni því að ég held að ekki sé hægt að klaga neitt upp á hann. Við höfum reynt að nálgast þetta frá öllum hliðum. Það er búið að velta upp alls konar möguleikum til þess að gera þennan umdeilda aðila óvirkan með einhverjum hætti. Niðurstaðan er að fara með þetta í 2. umr. Við verðum að átta okkur á því, öll sem hér tölum, að þetta þarf ekki að vera endanleg útfærsla. Ef eitthvað kemur upp þarf nefndin að sjálfsögðu að taka það fyrir, en ég tel að menn séu komnir nánast á leiðarenda með hvað hægt er að gera ef ekki á hreinlega að hætta við verkefnið. Það er auðvitað valkostur sem hægt er að greiða atkvæði um, þ.e. að segja: „Nei takk, við viljum þetta ekki.“ Mín skoðun er sú að þá værum við að setja enn frekara hlé á uppbygginguna sem er hér nauðsynleg. Ég ætla að nota tækifærið og segja að það eru mikil vonbrigði hvernig ríkisvaldið og ríkisstjórnin hafa sinnt uppbyggingu landsins og endurreisn efnahagslífsins, að staðan skuli í raun vera sú að eina verkefnið sem við erum að liðka fyrir sé þetta verkefni - eins umdeilt og það er. Það er að sjálfsögðu mjög sorglegt, frú forseti, að ekki skuli meiri árangur hafa náðst á þessum langa tíma sem liðinn er frá hruninu. Við verðum líka að horfast í augu við að björninn er ekki unninn þannig að verkefnið skapi störf og uppbygging verði til langframa. Björninn er ekkert unninn þó að Alþingi samþykki að veita iðnaðarráðherra, framkvæmdarvaldinu, heimild til þess að gera þennan samning. Það er í rauninni það sem við erum að gera. Það eru önnur ljón í veginum fyrir fjárfestingu á Íslandi. Á það hefur verið minnst hér og snýr að skattamálum, ekki síst virðisaukaskattsmálum. Maður veltir því aðeins fyrir sér hvort við eigum að taka þennan erfiða slag sem við erum að gera, slag milli siðferðisvitundar okkar og kannski raunsæis því að nauðsynlegt er að skapa störf og byggja upp landið, meðan við vitum að það eru aðrir hnútar sem á eftir að leysa og framkvæmdarvaldið á eftir að skýra og finna lausn á, eins og í fjármálaráðuneytinu svo dæmi sé tekið. Gagnaver sem slíkt er einn af mörgum kostum sem við eigum til að byggja hér upp og fjölga störfum. Þetta er orkufrekur iðnaður, eins og hefur komið fram, en við vitum líka frá þeim aðilum sem hafa heimsótt nefndina að það er ekki eingöngu gagnaversaðilarnir sem þetta mun hafa jákvæð áhrif á ef af þessu verður heldur ýmsir aðrir fjárfestar. Það verðum við líka að horfa á. Ég verð að segja að eftir að hafa vegið og metið kosti og galla og allt sem er búið að fara í gegnum kollinn á mér í þessum pælingum að ég tel skipta miklu máli að af þessu verði. En ég verð að viðurkenna að ég hef líka velt því fyrir mér hvers vegna í ósköpunum þessi umdeildi aðili hefur ekki sagt sig frá verkefninu. Af hverju hefur hann ekki afsalað íslensku þjóðinni hreinlega sínum hlut ef honum er svona annt um að bæta orðspor sitt eða leggja hönd á plóginn við endurreisn íslensks efnahags? Af hverju hefur þessi umdeildi aðili ekki stigið fram og sagt: „Ég ætla að afhenda íslenska ríkinu minn hlut í þessu félagi“? Þrátt fyrir góð orð og yfirlýsingar hans þá er það ekki af þeim sem skoðun mín mótast. Ég bara trúi þeim ekki, því miður. Ég velti því upp einhvern tímann í nefndinni hvort hægt væri að setja málin í þann farveg að ef umræddur aðili yrði fundinn sekur um eitthvað færi hann sjálfkrafa út úr öllu þessu dæmi. Þá er væntanlega of langt gengið, ef það má orða það þannig, eða spurning hvort við séum þá komin enn lengra út í óvissuna með hlutverk þingsins - ég velti því fyrir mér - en þeir þættir sem ég er að reyna að útskýra eru ástæðan fyrir að ég er með fyrirvara á nefndarálitinu og hvers vegna ég tel mikilvægt að þetta mál fari áfram. Ég tek að vissu leyti undir þær vangaveltur sem hér hafa verið um tengsl einstakra aðila við Novator, stjórnarformennsku í Verne og allt það. Ég held að full ástæða sé til þess að velta þessu fyrir sér. Ég vil þó fullyrða að þetta hefur engin áhrif haft á störf nefndarinnar. Frú forseti. Margt er búið að segja og fara yfir, bæði meirihlutaálitið og álit minni hlutans, álit Margrétar Tryggvadóttur. Ég get tekið undir margt af því sem kemur fram í áliti Margrétar Tryggvadóttur í nálgun hennar á þetta mál. Eitt vil ég nefna sérstaklega, það er skortur á löggjöf um gagnaver og ég held að þrátt fyrir aðild okkar að evrópskri löggjöf eða evrópskum tilskipunum eða hvað á að kalla það þá þurfum við að hraða eins og hægt er vinnu við að setja sérstaka löggjöf um gagnaver. Við vitum að einhvern tímann mun hér rísa gagnaver, hvort sem þetta nær fram að ganga eða ekki, og mikilvægt er að hér á landi sé löggjöf sem nær yfir slíkt. Við viljum ekki að einhver óþverri verði vistaður undir íslenskum hatti. Það eru fleiri spurningar sem hafa farið í gegnum hugann þegar við höfum fjallað um málið. Ég vona að ég hafi náð að útskýra þær blendnu tilfinningar. Hér er búið að fara yfir ýmsa hluti sem tengjast þessu máli á einn eða annan hátt. Ég vil velta hér upp einhverju sem má gagnrýna okkur í nefndinni fyrir en það er að hafa ýtt málinu svolítið á undan okkur með því að taka ekki af skarið í sambandi við hvað við viljum og viljum ekki. Ég viðurkenni það hreinlega að sá tími sem er liðinn frá því að við fórum að fjalla um þetta hefur einhver áhrif á að nú vil ég að málinu ljúki - ég vil að því ljúki farsællega. Ég vil gjarnan að það verði til gagnaver á Íslandi, það verði til störf við að byggja gagnaver og svo framtíðarstörf við atvinnusköpun og atvinnu í slíku veri. Ég veit að það mun hafa áhrif á aðra sem hingað vilja koma. Frú forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að þetta hefur ekki verið rætt í þingflokki framsóknarmanna með þeim hætti að reynt hafi verið að ná fram sameiginlegri nálgun á þetta málefni og ég á ekki von á að það verði. Málið liggur nokkuð ljóst fyrir. Nefndarálitin eru tvö. Það er búið að fjalla um þetta í fjölmiðlum og annars staðar. Ef hins vegar koma upp álitamál núna þegar þetta fer til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. er að sjálfsögðu eðlilegt að nefndin taki það til umfjöllunar og velti fyrir sér þeim athugasemdum sem hér hafa komið fram ef þær hafa ekki þegar fengið umfjöllun í nefndinni.

Virðulegi forseti. Öll viljum við stuðla að atvinnuuppbyggingu og ekki síst á Suðurnesjum. Ég sé augljóslega að mikil vandamál fylgja því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins, Gunnar Bragi Sveinsson, lýsti hér áðan mjög vel angist sinni og vangaveltum út af átökum milli þess sem hann kallaði annars vegar siðfræði og hins vegar raunsæi, sem felst væntanlega í því að siðfræði er góð í teoríunni en ef maður vill vera raunsær þá getur maður ekki verið heiðarlegur lengur. Hérna hefur nýlega orðið allsherjarhrun efnahagslega. Frumorsök þess hruns er að þjóðin í heild, leidd af leiðtogum sínum, framámönnum í viðskiptalífi, fór í ferðalag inn á mjög grátt svæði siðfræðilega. Um þetta ætla ég ekki að fílósófera í stuttu andsvari. Mig langar hins vegar til að bera upp tvær spurningar. Sú fyrri er: Hvenær á þjóð að slá af siðfræðilegum kröfum sínum? Við 1 milljón, 100, 1 milljarð, 100 milljarða eða einhverja tiltekna upphæð? 
             Hin spurningin er: Ef við viljum ekki sem þjóð taka í höndina á Björgólfi Thor og öðrum þeim sem orsökuðu hrunið hérna á Íslandi er þá í lagi að rétta þeim litlafingurinn?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er ég ekki sammála því hvernig hv. þingmaður lagði út af siðferði andspænis raunsæi. Ég held að  Ég get ekki svarað spurningunni um það hvenær þjóð eigi að slá af siðferðiskröfum. Ég hef ekkert umboð til þess að tala fyrir þjóðina sem slíka. Það hefur enginn okkar þrátt fyrir að oft sé sagt sem svo að þjóðin vilji ekki eða að þjóðin vilji eitt eða annað. Við höfum ekkert umboð til þess að tala fyrir heila þjóð með þeim hætti. Ég get því ekki svarað því, hv. þingmaður, hvenær þjóðin eigi að slá af siðferðilegum kröfum. Nógu erfitt er að hugsa sjálfur um hvenær og hvort maður eigi að gera það. Önnur spurningin um hvort við eigum að taka í litlafingurinn ef við viljum ekki taka í alla höndina 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið en er litlu nær. Ég gleðst yfir því, ef ég skil hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson rétt, að hann finni það í hjarta sínu að hér sé stórt siðferðilegt vandamál á ferðinni. Eftir stendur spurningin sem við verðum að svara hvert fyrir sig og sem þjóð - við komumst ekki hjá því sem erum þingmenn og fulltrúar þjóðarinnar að geta svarað því - hvenær við sláum af siðferðilegum kröfum. Hvaða mörk drögum við? Höfum við einhver siðferðismörk yfirleitt? Hvaða siðferðiskröfur gerum við til annarra? En okkar sjálfra? Ég fyrir mína parta harma mjög að þessi tiltekni maður skuli vera aðili að þessu gagnaveri, sem annars væri hið besta mál að drífa upp sem allra fyrst. Það að gefa einhvern siðferðilegan afslátt er bara ekki til í mínum huga, hvorki gagnvart þessum aðila né öðrum, vegna þess að annaðhvort er maður hrein mey eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessar líffræðilegu upplýsingar sem hann deildi með okkur. Ég held að ég og hv. þingmaður séum að mörgu leyti sammála um þennan siðferðilega þátt. Kannski greinir okkur einhvers staðar aðeins á en þegar við tölum um siðferði þjóðar verðum við vitanlega að horfa á alla myndina og hvaða siðferðiskröfur eru gerðar. Ég ætla ekki að halda því fram að einhver sé með betra siðferði en annar í dag. Hins vegar er alveg ljóst t.d. af þeim tölvupóstum sem við í iðnaðarnefnd höfum fengið frá atvinnulausu fólki á Suðurnesjum að þar er ekki endilega spurt um siðferði heldur hreinlega afkomu og hvort fólk hafi vinnu, geti brauðfætt sig og slíkt. Þar með er ég ekki að segja að það fólk hafi minni siðferðisvitund en við hin, alls ekki, en þegar fólk er komið á þann stað að það hefur ekki atvinnu en sér fram á verkefni, vinnu og lausnir er eðlilegt að það reyni að þrýsta á til að bjarga sér. Það er þó ekki endilega það sem mótar þessa afstöðu heldur einfaldlega að þegar við vegum og metum kostina og gallana, það að búa til þau störf sem þarna eru til framtíðar á móti því að þarna er nefndur á nafn, og tengist þessu vissulega, einn af okkar verstu bófum sem hefur farið illa með þjóðina, þá hljótum við að vega og meta þessa hagsmuni. Nákvæmlega þetta togast á í manni.

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hér á sér stað og sérstaklega hreinskilna ræðu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Hann lýsti því þannig að flestir ef ekki allir nefndarmenn í iðnaðarnefnd hefðu verið með óbragð í munninum við afgreiðslu þessa máls og ég held að það sé að mörgu leyti rétt lýsing. Við stóðum frammi fyrir þremur kostum þar sem tveir voru tiltölulega einfaldir. Í fyrsta lagi að samþykkja frumvarpið óbreytt og láta það ganga aftur til þings án þess að grípa til neinna þeirra úrræða sem kæmu til móts við þessar siðferðilegu spurningar sem þjóðin spyr sig og við sjálf. Í öðru lagi því að hafna málinu á grundvelli þessa siðferðilega vanda og í þriðja lagi þeirri leið sem við völdum, sem er að freista þess að finna á þessu lausn sem kemur að einhverju leyti til móts við báða fyrri kostina. Það er rétt sem hv. þm. Þráinn Bertelsson segir, annaðhvort er maður hrein mey eða ekki. Í þessu máli er þingheimur ekki hrein mey, ég viðurkenni það fúslega. Ég er líka hugsi yfir því að hvorki Alþingi né stjórnvöld hafa leyst það verkefni að móta almennar reglur um samskipti sín við þessa útrásarvíkinga og ábyrgðaraðila hrunsins. Við vitum að bankarnir fara í gegnum skuldameðferð fyrirtækja og þessir sömu einstaklingar og þar báru mikla ábyrgð fá fyrirtækin aftur í sínar hendur. Við höfum staðið álengdar og horft á þetta gerast og ég tel að það sé ámælisvert. Ég fann í mínum beinum að mér fannst ekki boðlegt að iðnaðarnefnd freistaði þess ekki að finna lausnir sem a.m.k. kæmu til móts við þessi sjónarmið að einhverju leyti, þó ekki að fullu því ég játa að mér fannst mikill ábyrgðarhluti að hafna verkefninu eingöngu á þeim forsendum að þessi tiltekni aðili væri þarna inni. Þessi aðili 

Virðulegi forseti. Með þessari afgreiðslu, eða með því að fara með þetta mál með þessum hætti í gegnum þingið, leggur meiri hlutinn í nefndinni að sjálfsögðu til að þriðja leiðin sé farin, þ.e. að frumvarpinu sé ekki hafnað eins og það er lagt fram en ekki heldur hleypt óbreyttu í gegn, ef það má orða það þannig, eins og þetta kom frá framkvæmdarvaldinu heldur sé reynt að lappa upp á málið og gera það ásættanlegt. Síðan er það þessi togstreita, hvenær er það ásættanlegt? Hvenær er það „í lagi“ og hvenær ekki? Ég tek reyndar undir það sem kom fram hjá hv. þingmanni að það er óþolandi að löggjafinn skuli standa álengdar og horfa á hlutina renna fram hjá sér og hafa í rauninni ekkert um það að segja hvort stórir leikendur fái kannski 15% forkaupsrétt í félögum sínum, vitandi að stórir leikendur reka aðra fjölmiðlasamsteypuna á landinu, eða reyndar báðar þessar svokölluðu frjálsu samsteypur, o.s.frv. Þetta er vitanlega óþolandi staða. Við erum að mínu mati hér að senda ákveðin skilaboð inn í framtíðina um það hvernig við hyggjumst taka á aðilum sem tengjast hruninu og ætla sér áfram inn í viðskiptalífið og vilja njóta einhverrar fyrirgreiðslu af hálfu ríkisins. Við erum kannski vanmáttug gagnvart því sem gerist í hinum almenna geira eða einkageiranum eins og staðan er í dag meðan við höfum ekki þau tæki sem við viljum hafa til þess að hafa áhrif. Þess vegna þurfum við að vanda okkur mjög vel við þetta mál og senda skýr skilaboð. Ef við getum gert þau enn skýrari en við gerum tillögu um hér 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Í frumvarpinu er lagt til að iðnaðarráðherra fái heimild til að gera fjárfestingarsamning við Verne Holdings ehf., Verne Real Estate ehf. og eigendur þeirra um að þau reisi og reki gagnaver í Reykjanesbæ. Í samningnum er verkefnið skilgreint. Það er kveðið á um tímalengd og mælt fyrir um undanþágur frá lagaákvæðum og skattlagningu og um lögsögu íslenskra dómstóla. Þær undanþágur sem mælt er fyrir um eru þessar: að tekjuskattshlutfall byrji í 15% og fari síðan stighækkandi á samningstímanum; að ákveðnar sérreglur gildi um fyrningu eigna; að undanþága sé frá iðnaðarmálagjaldi og markaðsgjaldi; að sérreglur gildi um stimpilgjald og skipulagsgjald; að það gildi sérreglur um útreikning á fasteignaskatti; að það sé ákveðin undanþága frá rafmagnsöryggisgjaldi. Þessar ívilnanir eða undanþágur eru metnar á 3,4 millj. bandaríkjadala eða 0,47% af heildarfjárfestingarkostnaði, sem er vel innan þeirra marka sem Eftirlitsstofnun EFTA setur og talsvert lægra hlutfall en áður hefur verið veitt í svipuðum fjárfestingarsamningum. Hér er einnig um að ræða mun skemmri tíma eða einungis 10 ár. Í frumvarpinu er einungis verið að heimila iðnaðarráðherra að semja við ákveðna aðila um að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ en ekki eru settar almennar reglur um starfsemi gagnavera. Í nefndinni var rætt um að hugsanlega þyrfti að skoða reglur um persónuvernd og í því tilfelli þurfum við að fylgjast mjög vel með alþjóðlegri þróun í þessum málaflokki með hugsanlega lagasetningu um starfsemi gagnavera almennt í huga. Þessi fjárfestingarsamningur er sá fyrsti sem gerður er um uppbyggingu gagnavers á Íslandi. Margir hafa lagt mikla vinnu í það verkefni að fá hingað aðila til að byggja og reka gagnaver og sú vinna hefur staðið yfir í mörg ár. Sveitarfélög, einkaaðilar, íslenskir og erlendir, opinberar stofnanir og ríkið hafa lagt mikla áherslu á að slík starfsemi gæti skapað mörg störf og góðar tekjur. Nú liggur þessi ísbrjótssamningur fyrir og það er gleðilegt en það fylgir böggull skammrifi. Einn af hluthöfunum í Verne Holdings er Novator og aðaleigandi þess síðarnefnda var einn af aðalleikurunum í leikritinu Íslenska viðskiptabóluundrið, m.a. einn af aðaleigendum Landsbanka Íslands. Það þarf ekki að fjölyrða um það tjón sem leikendur í fyrrgreindum farsa ollu íslensku samfélagi og íslenskum almenningi. Því var ljóst að þessi aðkoma mundi valda þessu góða verkefni tjóni. Siðferðiskennd íslenskra þegna tekur eðlilega kollhnís þegar til stendur að íslenska ríkið ívilni á einhvern hátt slíkum hrunleikara. Þó var mikil bót í máli þegar fjárfestingarsjóðurinn Wellcome Trust kom inn í verkefnið, varð stærsti hluthafinn og minnkaði þannig hlut Novators í verkefninu úr 39,7% í 21,8%. Það var til bóta en ekki nægjanlegt. Þær staðreyndir að verkefnið er ísbrjótur í gagnaverum og tilheyrandi hátækniiðnaði á Íslandi, atvinnuleysi á Reykjanesi er skelfilegt, 200 störf mundu verða til á framkvæmdatímanum, 100 störf þegar rekstur er hafinn og 330 afleidd störf gáfu nefndinni þó ekki leyfi til þess að hætta við verkefnið og gefast upp. Siðferðileg grunnhugsun um skyldur gagnvart íslensku samfélagi sem getur ekki samþykkt að opinbert ívilnunarfé renni í vasa stórs áhættuaðila í efnahagshruninu annars vegar og skyldur okkar gagnvart uppbyggingu íslensks efnahagslífs hins vegar dansa þarna línudans. Þessi lausn er að mínu mati ásættanleg aðferð í þessum línudansi en hún er sett fram í samkomulagi við Björgólf Thor sem afsalar sér ríkisstyrk og heitir að auka ekki hlut sinn í félaginu eða leiða það á nokkurn hátt. Grunnhugsunin um að siðferðileg viðmið eigi að taka inn í allar okkar ákvarðanir komst til skila um leið og við tókum stórt skref í uppbyggingu íslensks atvinnulífs, þótt ég verði að viðurkenna að ég vona að ofurtrú á gagnaver muni ekki hefta frumkvæði og nýsköpun á nokkurn hátt.

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að annaðhvort væri maður hrein mey eða ekki. Að sjálfsögðu láðist mér að taka fram að það gildir líka að annað hvort er maður hreinn sveinn eða ekki. Fyrir flestum manneskjum á fyrir að liggja að missa meydóminn og sveindóminn einhvern tíma á ævinni en vonandi við ánægjulegar aðstæður. Við þessar aðstæður er auðugur maður með lítinn orðstír, og sem nýtur lítillar virðingar, beinlínis að nauðga nærveru sinni upp á okkur. Það sem mér finnst viðbjóðslegast í þessu máli er að hann skuli ekki draga sig út úr þessu, þegjandi og hljóðalaust. Ég hef siðferðilega ekki úr háum söðli að detta sjálfur. Ég er daglega í viðskiptum við banka og kaupið mitt fer inn á bankareikning í banka sem reyndist vera glæpafélag. Það er nýbúið að setja aðalbankastjórann í tugthúsið í dag. Ef ég kaupi bensín á bílinn, þarf ég að versla við fyrirtæki sem hafa verið dæmd fyrir samráð. Ef ég kaupi í matinn, versla ég við menn sem - þótt þeir séu ekki komnir í fangelsi - eru sennilega eða vonandi á leiðinni í fangelsi. Ég vil deila því með hv. þm. Jónínu Rós, að siðferðilegar kröfur í þessu tiltekna máli eru svona svakalegar, vegna þess að þarna er verið að nauðga okkur. Við gefum ekki eftir af siðferðilegum kröfum heldur er verið að nauðga okkur til þess. Það er það sem er svakalegt í þessu máli.

Forseti vill hvetja hv. þingmann til þess að gæta orða sinna.

Má ekki segja nauðga?

Jafnframt beinir forseti þeim tilmælum til þingmannsins að ávarpa þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur og hlakka til að eiga við hann umræður um skilgreiningu á hreinni mey og hreinum sveini á öðrum vettvangi. Það getur stundum verið spurning um aðstæður. Ég tel að við hv. þm. Þráinn Bertelsson séum algjörlega sammála um að við eigum að byggja siðferðilegar kröfur inn í allt okkar kerfi. Kannski erum við ákveðnir ísbrjótar í þessu samhengi hér og nú. En sama hversu erfiðar aðstæðurnar eru og hversu mikið óbragð við höfum í munninum, þá setjum við að minnsta kosti siðferðilegt mat inn í þetta mál. Hvað varðar á hvern hátt við gerum það og hvort einhver sé þar nauðugur viljugur; auðvitað setjum við þetta inn nauðug viljug. Þarna eru kannski fleiri nauðugir viljugir. Ég held að við eigum að standa fast við allar okkar siðferðilegu kröfur. Við vitum innst inni hvað er rétt og hvað er rangt, við það eigum við að standa. Ég lagði oft fyrir nemendur mína svokallaðar siðferðilegar klípusögur, þar sem þau áttu að æfa sig í að finna rök með og á móti. Við fengum ekki skírteini upp á það, þegar við fæddumst, hvort aðstæður sem við lentum í, væru annaðhvort hvítar eða svartar og það væri annaðhvort gott eða vont. Við þurfum alltaf að taka erfiðar ákvarðanir. Ég tel mig vera búna að eiga mjög gott samtal við sjálfa mig og ýmsa aðra í þessu máli, og byggi ákvörðun mína á því.

Virðulegur forseti. Það er mjög stutt á milli skoðana okkar í málinu, milli mín og hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur. Mig langar til að segja að heiðarleiki er eftirsóknarverður og öll siðfræði byggir á því að reyna að nálgast heiðarleikann. Enginn maður er fullkominn en við verðum að gera okkar besta. Ég auglýsi eftir því hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Hvaða stefnu hefur hún yfirleitt varðandi þau siðferðilegu vandamál sem við höfum átt við að glíma að undanförnu? Þau eru fyrirsjáanleg því þessi tiltekni maður, Björgólfur Thor Björgólfsson, er ekki eini útrásarkappinn sem við sem þjóð þurfum að eiga einhvers konar samskipti eða viðskipti við í framtíðinni. Ég auglýsi eftir því: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessu máli og hvað finnst hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur að ríkisstjórnin ætti að gera?

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekkert mál að svara svona spurningum á tveim mínútum, það rennur bara í gegn. Mig langar að benda á það sem hv. þingmaður og formaður iðnaðarnefndar benti á, að við ræðum þetta, að minnsta kosti ívilnanirnar, í tengslum við rammalöggjöfina. Varðandi spurninguna um hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í málaflokknum í heild sinni, þá legg ég til að við tölum ekki um ríkisstjórnina heldur um þingið. Við erum með þingmannanefnd sem skoðar rannsóknarskýrsluna. Ég bind miklar vonir við að út úr þeirri vinnu komi ákveðin niðurstaða sem við getum nýtt okkur til þess að byggja upp ný vinnubrögð. Það er ljóst að mikið er deilt á vinnubrögð Alþingis og vinnubrögð framkvæmdarvaldsins. Það þurfum við að taka allt í gegn. Ég hefði óskað þess, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson orðaði það áðan, að Björgólfur Thor hefði séð sóma sinn, ef segja má sem svo, í að draga sig til baka. Ég verð að viðurkenna að mér finnst mjög erfitt að setja öðrum siðferðismörk, eða að aðrir geri það. Mér finnst í raun og veru að hver og einn verði að eiga samtal við samvisku sína og draga ályktanir af því. Ég get haft ákveðnar skoðanir á því hver ég vildi helst að niðurstaðan væri og ég get gjarnan komið því á framfæri.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um brottfall laga nr. 16/1938, um að heimila í viðeigandi tilfellum aðgerðir á fólki, er koma í veg fyrir, að það auki kyn sitt. Nefndarálitið er frá heilbrigðisnefnd og mér er ljúft að segja að heilbrigðisnefnd stóð öll að þessu nefndaráliti og styður afgreiðslu málsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir frá landlækni, Þroskahjálp og Öryrkjabandalagi Íslands. Umsagnirnar sem bárust eru samhljóma og styðja framgang frumvarpsins. Frumvarpið kveður á um brottfall laga sem heimila í viðeigandi tilfellum aðgerðir á fólki til að koma í veg fyrir að það auki kyn sitt. Lögin eru birt í heild í lagasafni með eftirfarandi athugasemd: „L. 16/1938 eru úr gildi fallin, sbr. 33. gr. laga 25/1975, nema að því er varðar afkynjanir.“ Íslensk stjórnvöld undirrituðu samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks 30. mars 2007. Í kjölfar þeirrar undirritunar var skipuð nefnd til að kanna hvort lög og reglugerðir hér á landi uppfylltu kröfur sem lagðar eru á aðildarríki samkvæmt samningnum. Komst sú nefnd m.a. að þeirri niðurstöðu að fella þyrfti framangreind lög úr gildi. Í skýrslunni kom jafnframt fram að Danmörk var fyrsta landið á Norðurlöndum til að setja lög um ófrjósemisaðgerðir árið 1929. Noregur og Svíþjóð fylgdu fast á eftir árið 1934 og Finnland ári seinna. Þessi lög giltu fram á áttunda áratuginn. Nefndin hefur á fundum sínum fjallað um málið og telur að með frumvarpinu sé stigið tímabært skref í átt að auknum réttindum fatlaðs fólks. Enn fremur bendir nefndin á að með frumvarpi þessu sé komið til móts við kröfu 23. gr. framangreinds samnings Sameinuðu þjóðanna. Þar er kveðið á um skyldu aðildarríkja að gera árangursríkar og viðeigandi ráðstafanir í því skyni að uppræta mismunun gagnvart fötluðum í öllum málum sem lúta að hjónabandi, fjölskyldu, foreldrahlutverki og samböndum. Í c-lið 1. mgr. greinarinnar segir enn fremur að fatlaðir, þar með talið börn, skuli fá haldið frjósemi sinni til jafns við aðra. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt. Guðlaugur Þór Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Siv Friðleifsdóttir, Auður Lilja Erlingsdóttir, Ásbjörn Óttarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Skúli Helgason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum. Með frumvarpinu er lagt til að lagarammi verði settur um notkun vinnustaðaskírteina og eftirlit aðila vinnumarkaðarins á vinnustöðum. Frumvarpið má rekja til stöðugleikasáttmála stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Nefndin fékk til sín fjölda gesta sem málið varðar og hefur lagt til tvær breytingar á frumvarpinu. Nefndinni bárust athugasemdir um að það næði til félaga sem ekki væru í SA. Óeðlilegt væri að lögin tækju til atvinnurekenda sem eiga aðild að öðrum félögum en þeim sem teljast til heildarsamtaka atvinnurekenda samkvæmt lögum. Með slíku yrði vald haft af öðrum félögum til samningsgerðar og hagsmunagæslu. Að auki gæti óeðlilegt vald færst til aðila sem geta ákveðið hvaða stéttir skuli hafa vinnustaðaskírteini. Þeir gætu þar með ákveðið að gildissviðið næði til atvinnugreina, atvinnurekenda og starfsmanna sem ekki eiga aðild að félögum þeirra. Meiri hlutinn áréttar að frumvarpinu er ekki ætlað að hafa áhrif á hagsmunagæslu eða vald einstakra félaga til samningsgerðar. Þó sé óhjákvæmilegt að lög um þessi mál gildi almennt, svo að atvinnurekendur geti ekki sagt sig úr félagi til að komast undan eftirlitinu. Nauðsynlegt er einnig að hafa vissan sveigjanleika í því, í hvaða atvinnugreinum verður skylt að gefa út vinnustaðaskírteini til að hægt sé að leggja áherslu á þær greinar þar sem grunur leikur á að brotið sé á réttindum starfsfólks og stunduð svört atvinnustarfsemi. Verði þetta frumvarp að lögum mun það gilda um alla atvinnurekendur og starfsmenn, þó með þeirri afmörkun að aðilum vinnumarkaðarins verði gert að semja nánar um það í kjarasamningum til hvaða atvinnugreina og starfa innan þeirra lög þessi taki á hverjum tíma. Í frumvarpinu er kveðið á um dagsektir ef allir starfsmenn vinnustaðar eru ekki með vinnustaðaskírteini í þeim atvinnugreinum sem kjarasamningar ná til hverju sinni. Kveðið er á um að dagsektirnar verði að hámarki verði 100 þús. kr. á dag. Meiri hlutinn leggur ekki til breytingu á þessu en þó var rætt í þessu samhengi að t.d. í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, er kveðið á um að dagsektir skuli vera að hámarki 50 þús. kr. Meiri hlutinn telur að það sé mikilvægt að samræmis sé gætt í ákvæðum laga um dagsektir. Við ákváðum þó, frú forseti, að breyta þessu ekki. Við teljum að aðstæður í stjórnkerfinu þessi missirin séu þannig, að þetta sé ekki það sem brýnast er að samræma. Þetta er vissulega eitthvað sem ætti að huga að, svo ekki sé háð mati hverju sinni hvernig þetta er, heldur sé samræmi í því. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á mikilvægi þess að gætt sé að lögbundnum réttindum starfsmanna, sama hjá hvaða atvinnurekendum þeir starfa. Þá sé brýnt að sporna við svartri atvinnustarfsemi sem leiðir ekki eingöngu til réttindaleysis starfsmanna og lægri skatttekna í ríkissjóð heldur einnig aukinna útgjalda úr ríkissjóði, m.a. í formi atvinnuleysisbóta og bóta úr almannatryggingakerfinu sem eru tekjutengdar. Það er mikilvægt að sátt ríki um velferðarkerfið og að það nýtist á lögmætan hátt og bætur séu greiddar til þeirra sem eiga sannanlegan rétt á þeim. Ég nefndi áður, frú forseti, að meiri hlutinn leggur til tvær breytingar. Annars vegar leggjum við til að í stað þess að segja í markmiðsgrein frumvarpsins að lögunum sé ætlað að „stuðla að því“ að atvinnurekendur á innlendum vinnumarkaði og starfsmenn þeirra fari að gildandi lögum, reglugerðum og kjarasamningum, þá verði sagt „að tryggja“. Tryggja eigi að farið sé eftir lögum og reglugerðum. Hins vegar leggjum við til breytingu á 7. gr. frumvarpsins. Í þeirri grein er lagt til að félags- og tryggingamálaráðuneytið skuli leitast við að kveða upp úrskurð innan tveggja mánaða. Samkvæmt stjórnsýslulögum á að kveða upp úrskurði eins fljótt og unnt er. Við teljum eðlilegt að þetta sé í samræmi við stjórnsýslulög og leggjum til að 3. mgr. 7. gr. hljóði: „Félags- og tryggingamálaráðuneytið skal kveða upp úrskurð svo fljótt sem auðið er og eigi síðar en tveimur mánuðum frá því að ráðuneytinu berst mál til úrskurðar.“ Undir nefndarálitið rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson, Ólafur Þór Gunnarsson, Guðmundur Steingrímsson og Anna Margrét Guðjónsdóttir. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Ásmundur Einar Daðason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég vil leggja til að forseti skoði þá breytingu á framkvæmd slíkra nefndarálita að þeirra þingmanna sé getið sem ekki skrifa undir. Í þessu nefndaráliti kemur fram að undir það skrifa fimm þingmenn en þrír voru fjarverandi. Samanlagt eru þetta því átta þingmenn en í nefndinni sitja níu þingmenn og einn skrifaði ekki undir. Þess er hvergi getið. Þessi einn var ég vegna þess að ég er á móti þessu máli en það kemur hvergi fram. Ég hefði auðvitað getað skrifað sjálfur nefndarálit en ég taldi þetta ekki svo mikið mál. Ég ætla aðeins að koma því að sem ég var á móti, ég reyndar gat um það við 1. umr. og sú skoðun hefur ekki breyst þrátt fyrir umræður í nefndinni við gesti og lestur umsagna. Í fyrsta lagi er verið að stofnanavæða verkalýðshreyfinguna. Það er verið að stofnanavæða Samtök atvinnulífsins því þau eru orðin hluti af stjórnsýslunni. Nú er þeim falið að hafa eftirlit með fólki og fyrirtækjum sem hvorki eru félagar í þeim sem atvinnurekendur né sem einstaklingar, verkafólk eða vinnandi fólk. Þeim er gefið vald til að úrskurða hvort einhver ákveðin stétt skuli bera þessi skírteini sem ég fellst á að geti verið nauðsynleg en minna óneitanlega á skírteini sem ætlast var til að vissar stéttir eða þjóðflokkar bæru fyrir löngu síðan. Hér er líka verið að framselja ríkisvald vegna þess að Samtök atvinnulífsins, sem eru orðin eitthvert opinbert fyrirbæri, eiga að ákveða eitt og annað. Nú er nýfallinn dómur, frú forseti, hjá Mannréttindadómstóli Evrópu um að iðnaðarmálagjaldið sem ríkið tók að sér að innheimta fyrir ákveðin félagasamtök brjóti mannréttindi. Hér er verið að ganga enn lengra í slíka veru, vissum félögum, vissum samtökum er falið ákveðið vald frá ríkisvaldinu. Þau geta farið með það vald eins og þau vilja og geta t.d. ákveðið að þessi hópur fólks beri svona skírteini og annar ekki, væntanlega eftir einhverjum málefnalegum sjónarmiðum. Ég er á móti þessu. Ég benti reyndar á miklu einfaldari leið, að ekki sé verið að gefa út skírteini heldur verði á tölvuöld hreinlega tilkynnt til Vinnumálastofnunar að þessi kennitala vinni hjá þessari kennitölu. Ef menn hitta manninn og hann er einhvers staðar að vinna þá er hægt að sannreyna hvort hann sé í vinnu hjá þessu ákveðna fyrirtæki. Frú forseti. Það leysir í raun ekki þann vanda sem menn glíma við, ekki nema að litlum hluta, því maðurinn gæti verið að vinna þarna allan daginn en sagst vera að vinna hálfan daginn eða hluta úr starfi o.s.frv. Það eru svo margar leiðir sem menn loka ekki með þessu, þeir geta einungis fundið að þessi starfsmaður vinnur hjá þessu fyrirtæki, er með starfsmannaskírteini, vinnustaðaskírteini o.s.frv. Ég hef þessar athugasemdir við þetta mál og ég var ekki sannfærður í nefndinni um að það væri til bóta. Mér finnst raunverulega menn ganga mjög langt í því að gera þessi félög, sem einu sinni, frú forseti, voru stofnuð til að berjast fyrir kjörum launþega eða standa vörð um hagsmuni atvinnurekenda, að framlengingu á ríkisvaldinu. Hvað gerist ef einhver vill stofna samtök atvinnurekenda gegn þeim gömlu af því að hann er ósáttur við hvernig þau berjast fyrir hagsmunum sínum og séu orðin svo samtengd ríkisvaldinu og farin að gera alls konar stöðugleikasáttmála sem fyrirtæki hans er ekki sátt við? Eða ef einhverjum launþegum fyndist t.d. verkalýðshreyfingin ekki berjast nægilega vel fyrir kjörum sínum, hún væri að hugsa um eitthvað allt annað, völdin í lífeyrissjóðunum eða að viðhalda einhverjum stöðugleikasáttmála. Hvað gerist ef verkalýðurinn fer að berjast fyrir kjörum sínum upp á nýtt? Hann getur það ekki, vegna þess að ríkið hefur neglt niður þessi opinberu verkalýðsfélög. Opinber verkalýðsfélög sem eru komin með heilmikil völd og hlutverk í stjórnsýslu ríkisins. Ég tel þetta hættulega þróun, frú forseti, eins og í dæminu um lífeyrissjóðina og valdleysi og magnleysi sjóðfélaga sem mæta á fund og leggja fram vantrauststillögu á stjórnina sem er felld. Vita menn af hverjum hún er felld? Hún er felld af þeim mönnum sem kusu stjórnina, einhverjum þröngum hópi. Lýðræðið er farið. Hinn venjulegi sjóðfélagi getur ekki mætt á fund í lífeyrissjóði sínum og samþykkt einhverja ályktun, hann getur það ekki. Ég held að menn séu komnir út á mjög hættulega braut í þessu og ég vonaðist til að í kjölfar hrunsins mundu menn skoða þessi mál öll, stöðu hinna frjálsu verkalýðsfélaga, stöðu Samtaka atvinnulífsins, stöðu lífeyrissjóðanna o.s.frv. en þetta frumvarp gengur þvert á þær væntingar sem ég hafði um breytingar á íslensku þjóðfélagi.

Virðulegi forseti. Ég ætla síst að gerast einhver útvörður aðila vinnumarkaðarins hér í ræðustól á Alþingi en ég vil þó árétta að ég sé ekki að umræða um lýðræði í lífeyrissjóðum tengist beinlínis þessu frumvarpi þótt full þörf sé á slíkri umræðu. Ég tel að frumvarpið um vinnustaðaskírteinin sé komið til vegna mikils þrýsting frá verkalýðshreyfingunni að fá tæki til að tryggja að ákveðnir atvinnurekendur geti ekki verið með launafólk í svartri atvinnustarfsemi, fólk sem fer þá á mis við mikilvæg lögbundin réttindi sem verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir þannig að þetta frumvarp er til þess fallið að tryggja réttindi og kjör launafólks. Mér finnst óeðlilegt að gera þetta tortryggilegt í ljósi reynslunnar af hruninu. Ég held að við eigum að læra mjög margt af hruni bankanna og gjaldmiðilsins á Íslandi en sá lærdómur á ekki að vera sá að Alþingi Íslendinga vinni gegn baráttu verkalýðshreyfingarinnar til að tryggja réttindi og kjör launafólks á Íslandi.

Frú forseti. Hv. þingmaður beindi ekki til mín fyrirspurn en nefndi að hann sæi ekki samhengið við lýðræði lífeyrissjóðanna sem ég nefndi. Alþingi Íslendinga setti 1974 og svo aftur 1980 lög sem skylda alla launþega til að greiða í lífeyrissjóð viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps hvort sem þeir vildu eða ekki. Þar með var búið að negla niður alla lífeyrissjóðina og allt það kerfi sem þar var uppbyggt, sem felst í því að SA tilnefnir nánast helminginn af öllum stjórnarmönnum almennu lífeyrissjóðanna og stéttarfélögin með því lýðræði sem þar er innan borðs tilnefna hinn helming fulltrúanna. Sjóðfélagar koma ekki að þessu. Margir sjóðfélagar eru ekki einu sinni í þeim stéttarfélögum sem standa að viðkomandi lífeyrissjóðum og hafa ekki nokkur tæki til að koma að því að kjósa stjórn. Þannig er nú lýðræðið í því. Mannabreytingar eða skortur á mannabreytingum bæði í verkalýðshreyfingunni og lífeyrissjóðunum segir mér að ekki er mikið og virkt lýðræði í þessum stofnunum. Það er fréttnæmt ef kosið er til formanns VR eða í stjórn VR, það er fréttnæmt og þurfti væntanlega hrun til. Ég segi að samhengi sé þarna á milli vegna þess að verið er að negla niður ákveðin réttindi SA og ASÍ, sem er fulltrúi flestra stéttarfélaga í landinu, að þau séu framlengdur armur ríkisvaldsins. Þannig að ekki verða lengur stofnuð frjáls stéttarfélög til að berjast við þau ósköp sem ríkið er að negla niður.

Virðulegi forseti. Staða lífeyrissjóðanna og stjórnarhættir þeirra eru mjög mikið til umræðu þessi dægrin, enda er full þörf á því. Það kerfi er þannig uppbyggt að fulltrúar eru kosnir, það er fulltrúalýðræði - frú forseti, þú verður að afsaka hvað mér vefst tunga um tönn. Fulltrúar eru kjörnir sem síðan kjósa aðra fulltrúa til að setjast í stjórnir lífeyrissjóðanna. Þetta er nákvæmlega það fyrirkomulag sem við höfum hér á hinu háa Alþingi. Við erum kjörnir fulltrúar almennings og kjósenda í þessu landi og síðan veljum við fólk í alls kyns nefndir og ráð. Við höfum reynt að hverfa frá þessu í einhverjum mæli en þó tel ég mjög mikilvægt að við höfum áfram pólitíska stjórn á ákveðnum stofnunum í þessu landi því stjórnmál eru til þess að ná fram lífssýn og áherslum sem ekki verða tekin frá okkur. Margt brast í kerfi okkar í hruninu og lífeyrissjóðirnir eru þar til endurskoðunar tel ég. Hv. þm. Margrét Pétursdóttir lagði til í dag að fram færi sérstök rannsókn á lífeyrissjóðunum og framferði þeirra. Ég held að mjög mikil og brýn ástæða sé til því lífeyriskerfið er eitt af sterku stoðunum í íslensku efnahagskerfi. Ef almenningur hættir að treysta þeim sem eiga að fara með fé sem við greiðum af laununum okkar mun molna út úr þessu mikilvæga samtryggingarkerfi okkar, sem er eitt það besta í heiminum þótt á því séu margir vankantar. Það tek ég undir með hv. þingmanni.

Frú forseti. Það þurfti ekki hrun til að ég ræddi um lífeyri í lífeyrissjóðunum. Síðan ég kom á þing fyrir 15 árum hef ég ítrekað flutt breytingartillögur, sem hafa verið kolfelldar, um að sjóðfélagar kjósi stjórnir lífeyrissjóðanna og sérstaklega um að þeir eigi þá. Það mátti ekki samþykkja. Varðandi að hér sé verið að framlengja arm ríkisvaldsins vil ég lesa upp úr frumvarpinu, með leyfi frú forseta: „Eftirlitsfulltrúum samtaka aðila vinnumarkaðarins er heimilt að leita aðstoðar lögreglu við eftirlitið þegar slíkt þykir nauðsynlegt.“ Það er ekkert annað. Það á bara að beita lögreglunni við þetta eftirlit. Nú má vel vera að þetta sé allt saman nauðsynlegt, að við séum að láta meiri hagsmuni fyrir minni og ganga svona langt til þess að ná í einhverja aðra hagsmuni. Ég benti þó á miklu einfaldari leið í nefndinni, en það var ekki hlustað á hana, um að atvinnurekendum bæri að tilkynna inn þá starfsmenn sem vinna hjá þeim, hversu lengi þeir vinna o.s.frv., að þessir eftirlitsfulltrúar gætu hitt einhvern mann og ekki þyrfti skírteini til. Mér finnst nefnilega mjög niðurlægjandi að vissir hópar séu merktir sérstaklega því það minnir okkur á mjög dökkan blett í sögu mannkynsins, Davíðsstjörnuna. Ég hef því mjög miklar efasemdir um þetta frumvarp en mér sýnist að meiri hlutinn fallist á það og vilji bara samþykkja það eins og það er. Þá koma eflaust upp vandamál eftir einhver ár ef verkafólk vill stofna verkalýðsfélag en getur það ekki vegna þess að það er búið að búa til opinber verkalýðsfélög.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til landflutningalaga frá samgöngunefnd. Við 2. umr. málsins hér á Alþingi var talsverð umræða um 27. gr. frumvarpsins þar sem annars vegar er kveðið á um móttöku og afhendingu vöru og hins vegar greiðsluskyldu móttakanda við afhendingu á vöru. Nefndin tók þetta mál fyrir á fundum sínum og komst að þeirri niðurstöðu að gera tillögur um breytingar á þessu ákvæði. Nefndin leggur til að lokinni nánari umfjöllun að frestur skv. 1. mgr. 27. gr. verði fimm dagar í stað þriggja, þ.e. að móttakandi skuli taka við vöru á ákvörðunarstað eins fljótt og verða má, eins og segir í frumvarpinu, en eigi síðar en fimm dögum eftir að honum er kunnugt um að vara sé tilbúin til afhendingar. Í annan stað að 3. og 4. mgr. greinarinnar falli brott, þar sem kveðið er á um greiðslu móttakanda við afhendingu vöru. Færð hafa verið fram þau rök fyrir síðarnefndu tillögunni að óeðlilegt sé að móttakandi geti samtímis hafnað greiðsluskyldu og móttekið vöru. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 27. gr. a. Í stað orðsins „þremur“ í 1. mgr. komi: fimm. b. 3. og 4. mgr. falli brott. 2. Við 33. gr. Fyrri málsliður orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Undir þetta álit skrifa sá sem hér stendur, hv. þm. Róbert Marshall, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, eða allir mættir nefndarmenn í samgöngunefnd á þessum fundi. Að þessum breytingum orðnum er full samstaða í samgöngunefnd um frumvarp til landflutninga, eins og reyndar flest önnur mál sem samgöngunefnd afgreiðir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um ferjusiglingar frá Bretlandseyjum til og frá Vestmannaeyjum. Ásamt mér eru flutningsmenn að þessari þingsályktunartillögu hv. þm. Eygló Harðardóttir, Vigdís Hauksdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og einnig Siv Friðleifsdóttir og Gunnar Bragi Sveinsson. Í tillögunni stendur að Alþingi eigi að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að hafa forgöngu um að kanna til hlítar möguleika á ferjusiglingum frá Bretlandseyjum til Vestmannaeyja. Í greinargerðinni stendur að þingsályktunartillaga þessi feli það í sér að unnin verði hagkvæmniathugun á ferjusiglingum milli Bretlandseyja og Vestmannaeyja og jafnframt að skoðað verði hvort einhverjar reglugerðir eða lagasmíð þurfi til að slíkar siglingar séu gerlegar. Ástæða þess að þetta er lagt fram er auðvitað fyrst og fremst að í kjölfar opnunar nýrrar Landeyjahafnar munu vegalengdir og ferðatímar milli lands og Eyja styttast og tíðni ferða aukast. Þá opnast gríðarlegir möguleikar í flutningastarfsemi, m.a. með því að nýta höfnina í Heimaey sem millilandahöfn en hún er mjög góð höfn og getur tekið við stórum skipum. Einnig mætti nefna, þótt það standi ekki í þessari greinargerð og sé ekki efni þingsályktunartillögunnar, að eins og ég kom inn á fyrr er ástæðan fyrir því að þetta er lagt fram auðvitað opnun Landeyjahafnar og það er verið að vekja athygli á þeim möguleikum sem þá opnast. Þessir möguleikar eru líka til staðar í Þorlákshöfn og kannski ekki síst þegar Herjólfur hættir að sigla þangað. Nú þegar hafa flutningaskip á vegum stóru skipafélaganna viðkomu í Vestmannaeyjum, einkum vegna útflutnings á sjávarafurðum. Með tilkomu Landeyjahafnar aukast möguleikar á út- og innflutningi um Vestmannaeyjahöfn til hagsbóta fyrir inn- og útflytjendur á Suður- og Austurlandi og sunnanverðu Reykjanesi, og reyndar á Íslandi öllu. Mikilvægt er að kanna til hins ýtrasta þá möguleika sem aukin umsvif í Vestmannaeyjum geta boðið upp á. Rétt er að nefna, frú forseti, að ferjan Norræna siglir til Austfjarða, til Seyðisfjarðar, og hefur gert um langt árabil. Hér er auðvitað ekki talað fyrir því að taka verkefni frá þeim siglingum, þetta er nýsköpun, nýir markaðir og auknir möguleikar, og Norræna mun eftir sem áður standa vel fyrir sínu. Milli Vestmannaeyja og Skotlands eru aðeins um 600 sjómílur og á 20 sjómílna hraða, sem er siglingahraði Norrænu til að mynda, tekur sigling á milli þessara staða aðeins um 30 klst. Þá eru einnig til úthafsferjur sem ná enn meiri hraða og raunhæft er að ætla að yfir sumartímann geti siglingatími ferju milli Vestmannaeyja og Skotlands verið allt niður í 20 klst., eða sem næst sólarhring. Ljóst er að ef útgerðir í Vestmannaeyjum og á Reykjanesi, og reyndar um allt land austur um, hafa aðgang að slíkum samgöngum aukast möguleikar á útflutningi sjávarafurða og ferskra matvæla á borð við landbúnaðarafurðir til mikilla muna. Þær verða þá samkeppnishæfar við flugsamgöngur sem og aðra hefðbundna skipafélagaflutninga. Í því sambandi er rétt að minna okkur öll á að við búum í landi fákeppni þar sem fáir aðilar hafa verið á þessum markaði um árabil og samkeppni því erfið. Í kjölfar kreppunnar og þeirrar endurreisnar sem menn horfa til er það kannski svolítið uggvænlegt að í fákeppninni geti falist möguleikar fyrir flutningafélög að leggja nokkuð ríflega á þannig að landsmenn þurfi að greiða upp tap hrunsins á tiltölulega fáum árum með dýrari flutningum en ella ætti að vera. Hér opnast möguleiki til frekari samkeppni á þessu sviði. Ekki einasta eru miklir möguleikar fólgnir í vöruflutningum milli Evrópu og Íslands þessa leið heldur fengju ferðamenn á eigin bílum eða á eigin vegum nýjan valkost bæði í styttri og lengri ferðum til Íslands. Hér er um nýsköpun að ræða, farið er inn á nýja markaði, ferðaþjónustu og flutning á fólki sem kæmi hingað keyrandi á eigin bílum. Við þekkjum það sjálf að ef við ættum þess kost að fara í nokkurra daga ferð á okkar eigin bíl mundum við frekar gera það ef þessi möguleiki væri opinn. Lykillinn að því er að það taki ekki svo langan tíma að sigla milli Íslands og Evrópu. Í sambandi við þessar siglingar er líka rétt að nefna að siglt yrði til Norður-Skotlands, hvort sem er Aberdeen eða bæja eins og Oban sem eru enn nær. Það þyrftu flutninga- eða ferjufyrirtækin sjálf þó að skoða, við gerum það ekki í þessari tillögu. Markaðssvæðið er í raun öll Evrópa þar sem nægar tengingar eru um Bretland, þar á meðal ferjusiglingar til meginlands Evrópu. Þannig gæti opnast raunverulegur möguleiki á að fara á eigin bíl frá Íslandi til meginlands Evrópu með því að aka í gegnum Bretland. Nær yrði þó markaðssvæðið Skotland með rúmlega 5 milljónir íbúa og það er áhugavert að auka samskipti þar á milli, bæði fyrir okkur og Skota. Vinna þarf verkefnið með heimamönnum í Vestmannaeyjum, sveitarstjórninni og fleiri aðilum. Eins ef við tækjum höfnina í Þorlákshöfn inn þyrfti að skoða að taka sveitarstjórnina í Ölfusi með líka. Á báðum þessum stöðum eru uppi áform um byggingu stórskipabryggju eða hafnar, til að mynda stórskipakants í Eyjum, og áform um ferjusiglingar milli Eyja og Skotlands gætu styrkt slíkar framkvæmdir verulega. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið þarf að láta gera hagkvæmniúttekt á slíkum siglingum samhliða því að tryggja að ekki séu hindranir í stjórnsýslunni. Þá þarf að gera markaðsgreiningu og kanna hvort skipafélög, innlend sem erlend, hafi áhuga á að koma inn á þennan markað. Einnig þarf að vinna úr því með hvaða hætti sé eðlilegast að standa að slíkum siglingum til að tryggja öruggar siglingar, eðlilega samkeppni, nýsköpunarsjónarmið og fleira. Ferjusiglingar í meira mæli en við þekkjum nú gætu líka orðið að öryggismáli framtíðarinnar. Þegar unnið var að þessari þingsályktunartillögu fyrr í vetur sáum við auðvitað ekki fyrir eldgos sem hefði veruleg áhrif á flugsamgöngur en engu að síður var það sett hér inn að t.d. hefðu sumir spáð því að við Kötlugos gætu flugsamgöngur legið niðri í langan tíma í meira eða minna mæli, mánuði eða ár í versta falli. Þá væru ferjusiglingar milli Íslands og Bretlandseyja ákaflega mikilvægar til að koma nauðþurftum til Íslands og útflutningsvörum okkar, m.a. fiski, á markaði erlendis, sem og að halda uppi ferðamannaþjónustu. Við höfum séð það núna í kjölfar gossins í Eyjafjallajökli að þrátt fyrir að það sé kannski ekki eins stórfenglegt eins og við höfum stundum rætt um að Kötlugos gæti orðið hefur það valdið verulegu tjóni hér á landi og einnig verulegri röskun á flugsamgöngum í allri Evrópu og jafnvel heiminum. Því held ég að það sé ákaflega mikilvægt, og kannski enn mikilvægara en ég gerði mér grein fyrir þegar við ræddum þennan möguleika sem fyrst og fremst snerist um að varpa kastljósinu á nýja og aukna möguleika í kjölfar opnunar Landeyjahafnarinnar, að hér er komið tækifæri eða nauðsynlegt öryggistæki. Við þurfum að skoða alvarlega hvort ekki þurfi hreinlega að tryggja reglulegar siglingar hingað, eins og á fyrstu öldum landnáms, til þess að geta haldið uppi eðlilegri starfsemi í landinu og flutt inn og út vörur óháð því hvort flugsamgöngur skerðist að einhverju leyti um lengri eða skemmri tíma. Við vonum þó auðvitað að svo verði ekki og að því gosi sem nú stendur yfir ljúki sem fyrst því það hefur valdið fólki nægilegu tjóni. Ég ætlast til að þessi þingsályktunartillaga fari væntanlega til samgöngunefndar til umfjöllunar og umsagnar og vonast til að menn flýti því aðeins að fara yfir þetta, ekki síst í ljósi þessa öryggisþáttar í sambandi við ferjusiglingarnar.

Hæstv. forseti. Mig langar að fagna því að þessi tillaga til þingsályktunar um ferjusiglingar frá Bretlandseyjum til og frá Vestmannaeyjum er komin fram. Þetta er hugmynd sem hefur lengi legið í loftinu og það er mikilvægt að við grípum öll þau tækifæri sem til staðar eru til þess að þróa enn frekar ferðaþjónustu hér á landi og eins þá möguleika í samgöngumálum sem standa til boða fyrir ferðamenn sem hingað vilja koma og eins Íslendinga og fyrirtækin sem treysta á samgöngur til Evrópu. Tækifærin eru mikil og ég tel rétt að farið sé í að kanna þessa möguleika. Tilkoma Landeyjahafnar núna í júní breytir ansi miklu. Hún breytir því að Íslendingar koma til með að ferðast í ríkari mæli til Eyja, ferðaþjónusta þar kemur til með að vaxa og blómstra enn frekar en nú er og því er mikilvægt að grípa tækifærið, horfa til framtíðar, hugsa stórt og reyna að ímynda sér hvaða fleiri tækifæri kunna að fylgja í kjölfarið. Þess vegna hvet ég hv. þingmann áfram til þess að vinna að þessu máli og heiti honum öllum þeim kröftum sem ég get lagt þessu máli til enda er mikil stemning fyrir því í samfélaginu að efla ferðaþjónustuna og ég tel, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á, mikilvægt að við reynum að treysta innviði samfélagsins með því að fjölga ferðamöguleikum. Ekki veitir af. Ég hvet hv. samgöngunefnd til þess að fara vel yfir þetta mál og vonast til að slík könnun komi til með að eiga sér stað af hálfu hv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en vildi koma hér upp til að lýsa fullum stuðningi við þessa þingsályktunartillögu sem mér finnst vera fersk, það er verið að hugsa út fyrir boxið eins og maður segir og kanna nýja möguleika til þess að auka hér atvinnu og tækifæri og skapa möguleika í bæði ferðaþjónustu og öðrum atvinnugreinum. Það er ljóst að með opnun Landeyjahafnar mun landslagið og hegðun okkar breytast með tilliti til þess að Vestmannaeyjar verða þá ekki svona órafjarri eins og þær virðast hjá sumum heldur verður þetta skottúr og öll aðstaða fyrir hendi þannig að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að kanna möguleika eins og hér eru lagðir til um siglingar frá Vestmannaeyjahöfn til Bretlandseyja. Ég, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, heiti mínu liðsinni við þetta mál og vona svo sannarlega að það verði tekið til meðhöndlunar í hv. samgöngunefnd og að við getum sameinast um að veita þessu góða máli brautargengi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um annars vegar gjaldþrotaskipti, nr. 21/1991, og hins vegar lögum um fyrningu kröfuréttinda, nr. 150/2007. Flutningsmenn frumvarpsins eru ásamt þeirri sem hér stendur: Ögmundur Jónasson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Eygló Harðardóttir og Margrét Tryggvadóttir. Við þær aðstæður sem nú eru í samfélaginu má leiða að því líkur að stór hópur einstaklinga sem tók bæði gengistryggð og verðtryggð lán verði gjaldþrota á næstu mánuðum og missirum. Telja flutningsmenn því nauðsynlegt að breyta lögum um gjaldþrotaskipti og lögum um fyrningu kröfuréttinda. Flutningsmenn leggja til að kröfur fyrnist að hámarki að fjórum árum liðnum frá lokum gjaldþrotaskipta. Þannig verði fyrningarfrestur krafna eftir gjaldþrot fjögur ár frá þeim degi þegar skiptum lauk hafi krafan verið viðurkennd en annars frá þeim degi þegar kröfunni var lýst. Eftir að þessi fyrningarfrestur er hafinn verði ekki hægt að slíta fyrningu. Sá fyrirvari er þó gerður að hafi krafa orðið til vegna ólögmætra athafna þrotamannsins skulu almennar reglur um fyrningu gilda. Mikilvægt er að tryggja virkni þessa úrræðis án þess þó að gefa færi á því að það sé misnotað til að komast undan ábyrgð á kröfum sem stofnað er til með ólögmætum hætti. Frú forseti. Markmið þessara lagabreytinga er að gera einstaklingi sem gengur í gegnum gjaldþrot unnt að vinna sig út úr þeirri stöðu. Samkvæmt gildandi lögum leiðir gjaldþrot einstaklings núna til þess að fyrningu krafna er slitið og byrjar nýr fyrningarfrestur að líða á þeim degi er slitum er lokið. Eftir það er mögulegt að slíta fyrningu að nýju samkvæmt ákvæðum laga um fyrningu kröfuréttinda. Augljóst er að með gildandi reglum hallar á einstaklinga í greiðsluvandræðum og gjaldþrot er ekki sú núllstilling sem nauðsynlegt er að það sé. Með því að kveða á um að fyrningu verði ekki slitið að nýju er kröfuhöfum gefinn tími og kostur á því að innheimta skuldir sem ekki hafa fengist greiddar við gjaldþrot en þess jafnframt gætt að skuldarar standi ekki uppi með skuldir sínar í fjölda ára eftir gjaldþrot. Ábyrgð hlutafélaga eða einkahlutafélaga á skuldum sínum fellur niður við gjaldþrot enda eru þau þá ekki lengur til. Það má því segja að hér sé verið að tryggja nokkurt jafnræði með skuldurum án þess þó að ganga of nærri réttindum kröfuhafans. Frú forseti. Í 18. gr. viljayfirlýsingar til AGS sem efnahags- og viðskiptaráðherra, fjármálaráðherra, forsætisráðherra og seðlabankastjóri undirrituðu nýlega segir að ekki verði frekari frestanir á nauðungarsölum og þær verði settar á áætlun í október. Í lok mars höfðu 59 fasteignir verið seldar á nauðungarsölu hjá sýslumanninum í Reykjavík á árinu. Þær voru 207 á síðasta ári en nauðungarsölubeiðnir 2.504. Frú forseti. Það er einsýnt að mörg heimili munu ekki aðeins missa eigur sínar við gjaldþrot heldur jafnframt sitja uppi með kröfur sem lítil von er til að hægt verði að greiða upp. Hvatinn til að hverfa af landi brott er mikill fyrir mörg heimili. Hætta er á að ástandið verði mörgum svo erfitt að þeir leiðist til þess að stunda svarta atvinnustarfsemi sem getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir skattstofn ríkisins á næstu árum. Frú forseti. Það eru því augljósir almannahagsmunir að búa svo um hnútana að ábyrgð einstaklings á skuldum sínum falli niður á einhverjum tímapunkti eftir að hann hefur gengið í gegnum gjaldþrot. Með því að kveða á um að einstaklingur beri ábyrgð á skuldum sínum í hámark fjögur ár eftir gjaldþrot ætti jafnframt að vera tryggt að fólk sem gengur í gegnum þá erfiðu raun sem gjaldþrot er taki áfram virkan þátt í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem um ræðir og flutningsmaður hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur greint frá snertir atriði sem hefur lengi verið í umræðunni á vettvangi fullnusturéttarfarsins um hvernig eigi að ljúka eða ná niðurstöðu eftir gjaldþrot gagnvart einstaklingum. Þær hremmingar sem hér urðu haustið 2008 og það sem við höfum verið að vinna okkur út úr á síðustu mánuðum sýnir svo glögglega að gjaldþrotarétturinn er ekki hugsaður þannig að fjöldamargar íslenskar fjölskyldur verði settar til gjaldþrotaskipta. Gjaldþrotarétturinn var ekki hugsaður þannig að heil þjóð lenti í slíkum hremmingum sem hér hafa orðið. Ég get tekið undir með hv. þm. Lilju Mósesdóttur að nauðsynlegt sé að skoða breytingar á gjaldþrotaréttinum með það fyrir augum að reyna að ná niðurstöðu þannig að menn geti byrjað upp á nýtt. Ég þarf hins vegar að fara nánar yfir þetta mál. Breytingartillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar á vettvangi gjaldþrotaréttarins eru til meðferðar núna í allsherjarnefnd og eftir því sem mér hefur skilist er að einhverju leyti verið að koma til móts við þær athugasemdir sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur gert í sambandi við íslenskt gjaldþrotaréttarfar í áliti sínu til íslenskra stjórnvalda. Mig langar að varpa þeirri spurningu til hv. þm. Lilju Mósesdóttur hvort það hafi verið sérstök fyrirmynd að þeirri tillögu sem þarna er á ferðinni. Við vitum auðvitað að í Bandaríkjunum er allt annað réttarfar en hér en þar er svokölluð núllstilling, ef maður getur orðað það svo, mun einfaldari en í réttarkerfi okkar hér á Íslandi og á Norðurlöndunum. Ég spyr hv. þingmann að því hvort litið hafi verið sérstaklega til t.d. Danmerkur og Noregs þar sem réttarkerfið er mjög líkt okkar þegar þessi tillaga var smíðuð.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Hvað varðar fyrirmyndina kviknuðu hugmyndir að þessu frumvarpi þegar ég heyrði útvarpsþátt um svokölluðu fimm ára regluna sem er viðhöfð í Bandaríkjunum. Þar fyrnast kröfur á fimm árum og það er sem sagt ekki hægt að slíta fyrningunni. Við undirbúning að þessu frumvarpi lét ég kanna hvernig þessu væri háttað á hinum Norðurlöndunum og þar er löggjöfin svipuð gildandi löggjöf hér á landi þannig að enn og aftur er hér verið að leggja til róttæka breytingu á löggjöf okkar sem er ekki alveg í samræmi við löggjöfina á Norðurlöndunum enda held ég að fjármálakreppan í þeim löndum hafi ekki valdið jafnmiklum erfiðleikum og hér á landi, vandræði heimila hafi ekki verið álíka mikil þar og þau eru og munu verða hér á landi, sem má m.a. rekja til þess að flestöll fasteignalán eru verðtryggð. Þetta er sem sagt róttæk breyting og ég vona að lögfræðistéttin hér á landi sé tilbúin til þess að bregðast við óvenjulegum aðstæðum með því að opna fyrir tillögur sem koma annars staðar frá og frá landi hefur farið í gegnum mikla bankakreppu.