Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að ákvæðum gildandi laga um orlof verði breytt varðandi þrjú atriði. Í fyrsta lagi, að orlofstíminn verði lengdur úr 12 virkum dögum í 18 virka daga á ári og að í samræmi við þetta hækki orlofsfé úr 4% í 6%. Annað atriði er það í frv., að sérregla sú, sem gilt hefur um orlof starfsmanna á fiskiskipum, verði afnumin og að sömu ákvæði gildi um þá, sem taka laun sín í hluta af verðmæti, eins og um þá, sem taka laun sín í peningum, þ.e.a.s., að hlutarsjómenn fái fullt orlof. Þriðja breytingin, sem í frv. felst, er um það, að fyrning orlofskrafna verði með sama hætti og fyrning kaupkrafna, þ.e.a.s., að fyrningarfresturinn verði 4 ár, en samkv. gildandi lögum falla orlofskröfur nú úr gildi vegna fyrningar, ef þær hafa ekki verið viðurkenndar eða lögsókn verið hafin innan loka næsta orlofsárs frá því að kröfurnar voru stofnaðar. Ég vil fara örfáum orðum um hverja þessara breytinga um sig. Þá er um fyrstu breytinguna þetta að segja: Í desemberverkfallinu 1952 var orlofsfé hækkað með samningum úr 4% í 5%, og í verkfallinu 1955 var það aftur hækkað úr 5% í 6%, en í lögum er enn þá ákveðið, að orlof skuli vera 4%. Samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og einnig reglugerð samkv. þeim lögum er ákveðið, að orlof og veikindaforföll starfsmanna ríkisins skuli vera 15 virkir dagar. Þegar sérstaklega stendur á, má orlof þó vera allt að 18 virkum dögum, en með reglugerð er ákveðið, að 18 daga orlof skuli gilda fyrir alla þá, sem eiga að baki sér 10–15 ára þjónustualdur. Starfsmönnum, sem verið hafa í þjónustu ríkisins lengur en 15 ár, ber orlof í 24 virka daga. Á síðasta sumri var opinberum starfsmönnum þó veitt orlof í 18 virka daga þrátt fyrir 15 daga ákvæði laganna, og þeim, sem höfðu verið í þjónustu ríkisins í 10–15 ár, var veitt 24 daga orlof þrátt fyrir lagaákvæðið um 21 dags orlof. Nú liggur fyrir Alþingi frv. til l. um breyt. á l. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem felur í sér þá breytingu á ákvæðunum um orlof, að í stað 15 daga komi 18 dagar hjá opinberum starfsmönnum og í stað 18 daga hjá þeim komi 21 dagur. Sú breyting á orlofstíma og orlofsfé, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er í raun og veru að öllu leyti til samræmingar við þær reglur, sem þegar er fylgt með samningum stéttarfélaga og atvinnurekenda, og verður einnig í fyllsta samræmi við lágmarksákvæðið um orlof viðvíkjandi opinberum starfsmönnum. Ef menn vilja fá upplýsingar um það, hvernig þessu er háttað í nágrannalöndum okkar, þá er hægt að upplýsa það, að í Noregi var 18 daga orlof, eins og hér er verið að fara fram á, lögfest árið 1947, eða fyrir níu árum, í Svíþjóð árið 1951, fyrir fimm árum, og í Danmörku árið 1953, fyrir þremur árum. Við erum því einnig að færa okkar lagasetningu til samræmis við það, sem þegar er orðið viðurkennt í öllum nágrannalöndunum. Um annað atriðið vil ég taka það fram, um sérregluna í 1. gr. orlofslaganna um starfsmenn á fiskiskipum, sem ráðnir eru eftir reglu um hrein hlutaskipti, að þau ákvæði hafa þótt vera óljós, og hefur það hvað eftir annað valdið ágreiningi, hvernig eigi að skilja þessi lagaákvæði. Hefur hvað eftir annað komið til kasta félagsdóms að úrskurða og dæma um slíkan ágreining. Mér finnst, að það beri að líta svo á, að hlutaskiptafyrirkomulag sé ekkert annað en ákveðin aðferð, sem höfð sé um ákvörðun og útreikning launa þessara starfsmanna á fiskiskipunum, og sá skilningur staðfestist raunar af hæstaréttardómi, sem fallið hefur um slíkt málsatriði. Það verður ekki séð, að það skipti verulegu máli varðandi greiðslu orlofsins, hvort laun starfsmannsins eru ákveðin með þessum sérstaka hætti eða á annan hátt, hvort það er eftir hlutaskiptareglu eða beinni peningagreiðslu fyrir unna klukkustund. Þetta ákvæði, ef að lögum verður, veitir þess vegna sjómönnum fiskiskipa, sem ráðnir eru upp á hlut, sama rétt til orlofs og öðrum launþegum, og fæ ég ekki betur séð en að það sé í alla staði sanngjarnt. Við þurfum fyrst og fremst að nema úr gildi þau lagaákvæði, sem gefa sjómönnum okkar skarðan hlut, og miklu fremur að innleiða ný lagaákvæði, sem veiti þeim fyllri rétt en öðrum í þjóðfélaginu, til þess að tryggja, að við fáum fólk til þess að starfa við undirstöðuatvinnuveg okkar, sjávarútveginn. Þriðja atriðið, sem felst í þessu frv., er svo ákvæði um fyrningu orlofsins. Orlofið er, eins og kunnugt er, ákveðið sem hundraðshluti af kaupgjaldi og er í raun og veru aðeins hluti af kaupgjaldinu, enda fær sú skoðun stuðning af því, að samkv. lögum á að greiða skatt af orlofsfé alveg eins og um kaupgjald væri að ræða. Þess vegna virðist eðlilegt, að lagaákvæði um fyrningu þessa hluta kaupgjaldsins séu þau sömu og fyrningarákvæðin um kaupgjaldið sjálft. Kaupkröfur fyrnast á fjórum árum, og því tel ég vera rétt, að orlofsrétturinn fyrnist ekki heldur á skemmri tíma en í jórum árum, en nú, eins og ég áðan sagði, getur svo farið, að hann fyrnist á næsta ári á eftir. Ég held, að með þessu, sem ég nú hef sagt, liggi það alveg ljóst fyrir þingheimi, hvað í þessu frv. felst, það eru þessar þrjár breytingar á orlofslögunum, og vil ég því láta máli mínu lokið og legg til, að málinu verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að lokinni umr.



Í sambandi við frv., sem hér er til umr., um eflingu fiskveiðasjóðs á þskj. 18, tel ég nauðsynlegt, að hv. þm. geri sér grein fyrir heildarmynd málsins og mikilvægi þess. Það er annars vegar um að ræða fjárreiður fiskveiðasjóðs eins og þær nú eru, en hins vegar þá lánsfjárþörf, sem ætla verður að sé fyrir hendi á næstunni, miðað við verkefni fiskveiðasjóðs. Ég skal fyrst ræða fyrri þátt málsins eða fjárreiður sjóðsins. Segja má, að þessu atriði séu gerð góð skil í grg. frv., og vil ég því einkum árétta það, sem þar er fram tekið og mestu máli skiptir, en auk þess benda á fleiri staðreyndir, sem hafa úrslitaþýðingu. Ef litið er á fjárhag fiskveiðasjóðsins nú, koma m.a. fram eftirfarandi atriði: Á yfirstandandi ári og fram til 25. okt. hefur sjóðurinn veitt lán, sem nema alls rúmum 42 millj. kr., og loforð sjóðsins um lán til afgreiðslu fyrir lok þessa árs munu vera nálægt 20 millj. kr. Þær koma ekki allar til útborgunar þessar upphæðir á þessu ári, vegna þess að yfirleitt hefur fengizt eins, tveggja og þriggja ára gjaldfrestur á helmingi andvirðis þeirra báta, sem erlendis eru smíðaðir. Útborganir til áramóta eða þar til um bil munu vera áætlaðar um 16 millj. kr., en bankainnstæður sjóðsins nú eru tæpar 10 millj. Er þá sjóðurinn meir en þurrausinn, þó að nokkrar tekjur falli til fram að áramótum, því að hér eru ekki heldur taldar ýmsar brýnar lánbeiðnir, sem fyrir liggja og nauðsynlegt væri að geta afgreitt á næstunni. Þessar niðurstöður eru í framhaldi af og í samræmi við áætlanir og horfur síðari hluta árs 1955, en þá var fyrrv. hæstv. ríkisstj. bent á, að óhjákvæmilegt væri að afla fiskveiðasjóði viðbótarfjár, 10 millj. kr. á ári 1956 og 1957, til þess eins, að hægt væri að veita lán til skipasmíða, sem þá voru þegar hafnar eða um það bil að hefjast. Í þessu sambandi verð ég að leiðrétta það, sem fram kemur í grg. frv. um framlög til fiskveiðasjóðs af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1955 og 1956, eins og þar stendur, en það á við árin 1954 og 1955. Áætlaðar árstekjur sjóðsins að óbreyttum kringumstæðum eru nú um 18 millj. kr. Það eru í fyrsta lagi afborganir og vextir, sem munu nema nálægt 7500 þús. Í öðru lagi hluti útflutningsgjalds af sjávarafurðum, sem mun nema nálægt 8500 þús. kr., og í þriðja lagi ríkissjóðsframlag samkvæmt síðustu lögum um fiskveiðasjóð, 2 millj. kr. Þarna er sem sé um 18 millj. kr. árlegar tekjur, sem vitað er um, að ræða. En næstu tvö árin, 1957 og 1958, falla hvort árið um sig til afborgunar af erlendu bráðabirgðalánunum til bátakaupanna undanfarið um 10 millj. kr. á ári, og verður þá handbært fé til útlána næstu tvö ár, að öðru óbreyttu, aðeins 8 millj. kr., sem eins og nú er hrekkur ekki einu sinni til að endurnýja vélarnar í bátaflotanum árlega, hvað þá meira. Að vísu veit ég, að þessi fjárskortur fiskveiðasjóðs kemur hv. alþm. ekki á óvart, því að alkunna er, að reynt hefur verið að fá erlent lánsfé til fiskveiðasjóðs tvö undanfarin ár frá Alþjóðabankanum, en án árangurs. Frv. það, sem hér er borið fram um að hækka hið árlega ríkissjóðsframlag þegar í stað um 10 millj. kr., miðar að því að firra vandræðum eins og nú horfir. Það leysir ekki lánsfjárþörfina, sem fram undan er, en það er vissulega að dómi okkar flm. ekki til of mikils mælzt, að af hinum risavöxnu útgjöldum ríkissjóðs fari árlega 12 millj. kr. í hinn mikilvæga stofnlánasjóð sjávarútvegsins, Fiskveiðasjóð Íslands. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að lánsfjárþörfinni, sem fyrir hendi er, ef tryggja á, að fiskveiðasjóður geti haldið áfram að gegna sínu mikilvæga uppbyggingarhlutverki í íslenzkum sjávarútvegi. Eins og fram kemur í grg. frv. á fskj. 4, er hin árlega lánsfjárþörf áætluð rúmlega 44 millj. kr., og er þá miðað við sömu eða svipaða þróun eða hraða í uppbyggingu bátaútgerðarinnar, bæði bátabyggingum og aðstöðu bátanna í landi, eins og verið hefur undanfarin 2–3 ár. En þessi áætlun sundurliðast þannig, að til aukningar bátaflotans, miðað við þessa sömu þróun, mundi þurfa rúmar 26 millj. kr., eða 26250 þús., til vélakaupa, þ.e.a.s. til að endurnýja vélarnar í bátaflotann árlega, með núverandi verðlagi um 9 millj. kr., í viðgerðir skipa og véla 2 millj. kr. og til verbúða og vinnslustöðva 7 millj., en samtals gerir þetta þessar 44250 þús. kr. Ef til vill er þessi áætlun rífleg og mætti komast af með minna til sumra liða hennar. En þá er einnig á það að líta, að önnur aðkallandi verkefni eru fyrir hendi, sem fiskveiðasjóður hefur ekki treyst sér til að sinna eða ekki nema að nokkru leyti, og á ég þar við margs konar verkefni í sambandi við hagnýtingu aflans í landi, og alveg sérstaklega vek ég athygli á þeirri miklu þörf, sem fyrir hendi er hjá söltunarstöðvunum á Siglufirði og víðar til endurnýjunar og nýbyggingar, en margar eða flestar þessar söltunarstöðvar eru að verulegu leyti úr sér gengnar. Þörfum þessara aðila hefur fiskveiðasjóður ekki getað mætt, og ég óttast, að þeir eigi ekki í nokkur hús að venda, eins og nú standa sakir. Af öllu þessu má marka, eins og fram kemur í grg., að til stórra vandræða horfir, enda þótt þetta nauðsynlega frv. yrði að lögum, ef ekki tekst jafnframt að hagnýta 50 millj. kr. lánsheimild þá, sem fyrir hendi er í gildandi lögum um fiskveiðasjóð, nr. 40 frá 1955. Ég vil svo að lokum minna á eftirfarandi staðreyndir um þýðingu bátaútgerðarinnar fyrir fjárhag þjóðarinnar og atvinnuöryggi: 1) Viðskipti þjóðarinnar út á við og fjárhagsleg afkoma er meira undir útveginum komin en nokkrum öðrum atvinnuvegi þjóðarinnar, en framleiðsla sjávarútvegsins hvílir á tveimur meginstoðum, annars vegar bátaflotanum, en hins vegar togurunum. 2) Af því aflamagni, sem á land kemur árlega, eru nærri 57% frá bátaflotanum, og svipað verður hlutfallið að því er snertir þau verðmæti, sem framleidd eru til útflutnings úr aflanum. 3) Á bátaflotanum munu að jafnaði vera 4–5 þús. sjómenn, sem hafa aðalframfæri sitt af þessari atvinnugrein. Í öllum kaupstöðum og kauptúnum á suðvesturhluta landsins, ef frá er tekin Reykjavík og að nokkru leyti Hafnarfjörður, byggist afkoma manna að langmestu leyti á bátaútveginum, og sérstaklega má nefna staði eins og Vestmannaeyjar, sem byggja afkomu sína að öllu leyti á bátaútveginum. Víðs vegar um landið eru vaxandi sjávarþorp með nýtízku fiskiðnaði í landi, nýjum og vistlegum íbúðarhúsum og almennri velmegun ávöxtur bátaútgerðarinnar. 4) Bátaflotinn hefur sérstöðu til hagnýtingar auknum aflabrögðum vegna friðunarráðstafana i hinni nýju og vaxandi landhelgi, og síldveiðarnar má segja að grundvallist á bátaflotanum. 5) Það er á færi einstaklinganna sjálfra, sjómanna og samtaka þeirra, að stofna til bátaútgerðar, svo sem hin öra þróun og nýsköpun bátaflotans á síðustu tveimur og hálfu ári sýnir, en á þeim tíma hefur hann aukizt um 4276 rúmlestir, en samtímis hefur aukning togaraflotans verið einstaklingunum algerlega ofviða. 6) Af framangreindu má m.a. marka grundvallarþýðingu bátaútgerðarinnar í þjóðarbúskap landsmanna. Hún skapar hlutfallslega mesta vinnu, skilar tiltölulega mestu af verðmæti aflans til mannanna, er að útgerðinni vinna, tiltölulega mestum erlendum gjaldeyri og krefst minnsts fjármagns. Eru því fá verkefni Alþ. og ríkisstj. veigameiri en að skapa Fiskveiðasjóði Íslands aðstöðu til að gegna hinu mikilvæga hlutverki að veita bátaútveginum nauðsynleg stofnlán framvegis, því að ella væri fótum kippt undan einni meginstoð íslenzks atvinnulífs, bátaútveginum. Ég leyfi mér að leggja til, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn. og 2. umr.



Herra forseti. Sjálfstfl. á Alþingi, sem áður skipaði helming ríkisstj., á nú ekki lengur sæti í henni, heldur stendur hann utan við hana. Afstaða flokksins til málefna á Alþ. hefur tekið stakkaskiptum til samræmis við þessar breyttu kringumstæður hans. Má nú þegar sjá ný viðhorf hv. þingmanna hans til ýmissa mála, og er gott dæmi um það frv. það, er hér liggur fyrir til umr. Það er frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 frá 1955, um Fiskveiðasjóð Íslands, flutt af fimm hv. þm. Sjálfstfl. Frv. er um 500% hækkun á framlagi ríkissjóðs til fiskveiðasjóðs. Það verður að viðurkennast, að betra er seint en aldrei. Það hefur öll undanfarin ár verið mjög aðkallandi að efla fiskveiðasjóðinn og útvega þar með fé til uppbyggingar og aukningar á bátaútvegi landsmanna. Undanfarnar ríkisstjórnir og Alþ. hafa ekki heldur bætt úr brýnni þörf landsmanna fyrir fjölgun togaranna á Vestfjörðum og víðar. Hv. þm. Eyf. sagði í þingræðu fyrir nokkrum dögum í umræðum um togarafrv. ríkisstj., að byggja þyrfti þrjá togara á ári, til þess að fullnægt væri þörf í landinu. Það er alveg rétt. Það þarf 2–3 nýja togara fyrst um sinn, og það hefur þurft á undanförnum árum. En Sjálfstfl. hefur ekki borið gæfu til að standa fyrir þessari sjálfsögðu árlegu aukningu, enda þótt hann hafi talizt hafa forustu sjávarútvegsmála. Frv. þau, sem ég og hæstv. núverandi félmrh. höfum flutt um togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar, gátu ekki fengið þinglega afgreiðslu í samstjórn við Sjálfstfl. á undanförnum þingum, og tillögur, sem gengu í sömu átt, hafa dagað uppi í sjútvmrn., meðan formaður Sjálfstfl., hv. þm. G-K., var sjútvmrh., án þess að ég sé að halda því fram, að hann, sá ágæti þm., sé á móti því, að togarar séu til. En einhvern veginn var það svo, að ekki lágu lausir peningar í ráðherratíð sjálfstæðismanna undanfarið, hvorki í árlegar byggingar togara né stórum hækkaða styrki til fiskveiðasjóðs. Áætlaðar tekjur sjóðsins voru árið 1956 vextir af lánum kr. 3.8 millj., áætlaðar afborganir 5 millj. og útflutningsgjöld 7 millj., samtals 15.8 millj. kr., en áætlaðar lánveitingar á árinu eru 28 millj. kr. Árið 1955 voru útlánaþarfir fiskveiðasjóðs 38 millj. kr. Þáverandi hæstv. sjútvmrh., Ólafur Thors, útvegaði það ár aðeins 5 millj. kr. óafturkræfan styrk úr ríkissjóði, og þó voru allar tekjur sjóðsins áætlaðar það ár aðeins 12.4 millj., eða 3.4 millj. lægri en árið 1956, þó að útlánaþörfin væri 10 millj. hærri 1955. Af þessum augljósu tölum má sjá, að Sjálfstfl. notaði ekki valdaaðstöðu sína sem skyldi fyrir málefni sjávarútvegsins, og það frv., sem hér liggur nú fyrir til umr. í hv. d., er fyrst og fremst vottur iðrunar og yfirbótar þessa flokks. Hvað þá hlið málsins snertir verður frv. að teljast gott, enda túlkar frv. þessa hugsun: Vér vildum meira en vér framkvæmdum, en nú viljum vér bæta fyrir það, sem ógert var. Samkv. gildandi lögum um Fiskveiðasjóð Íslands hefur sjóðurinn heimild til að taka lán allt að 50 millj. kr. með ríkisábyrgð. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, virðist sjóðurinn ekki hafa notað neitt af þessari heimild, og hefur hún þó verið í lögum um nokkurn tíma. Tel ég sjálfsagt, að n. sú, er fær málið til meðferðar, kynni sér vel, hvaða tilraunir hafa verið gerðar af sjóðsins hálfu til að afla þess lánsfjár, sem hér er um að ræða. En eins og hv. þm. er kunnugt, er stjórn Útvegsbanka Íslands jafnframt stjórn fiskveiðasjóðsins. Er því hugsanlegt, að hv. 1. flm. þessa frv. geti nú þegar gefið upplýsingar um þær tilraunir, sem stjórn sjóðsins hefur gert til að útvega sjóðnum lánsfé, og hvernig þeim hefur reitt af. Í frv. er lagt til, að framlag ríkissjóðs til fiskveiðasjóðs verði hækkað úr 2 millj. kr. upp í 12 millj. kr. á ári. Auðvitað er full þörf á að auka fjármagn sjóðsins, og vitanlega ber að athuga möguleika á að gera það að einhverju leyti með ríkisframlagi umfram það, sem nú er. Ég skal engu spá um það, hvernig því verði tekið af hv. Alþ. að sexfalda hið árlega ríkisframlag núna, áður en fjárlög verða afgreidd. En hætt er við, að slíkt reynist ekki framkvæmanlegt, nema aðrar hliðstæðar lánsstofnanir atvinnuveganna, t.d. ræktunarsjóður, fái þá jafnframt sín ríkisframlög hækkuð til mikilla muna. Fer þá afgreiðsla að sjálfsögðu nokkuð eftir því, hvort þingið treystist til að spara á öðrum útgjaldaliðum eða afla nýrra tekna með sköttum. Og mér þykir hv. flutningsmenn hafa mikla trú á áhuga núverandi stj. og þingmeirihluta fyrir sjávarútveginum, ef þeir gera sér vonir um, að þessir aðilar verði svo miklu stórtækari á ríkisframlög til fiskveiðasjóðs en þeir, sem áður réðu fyrir þessum málum. Um það skal þó ekki fleira sagt að sinni. Hitt er svo staðreynd, sem ástæða er til að gefa gaum fyrst og fremst, að fiskveiðasjóður hefur þegar með gildandi lögum rétt til 50 millj. kr. lántöku á ábyrgð ríkissjóðs. Þennan möguleika liggur beinast við að nota, og á það verður að leggja fulla áherzlu. Á þann hátt verða möguleikar sjóðsins til lánveitinga tryggðir í bráðina, sennilega næstu tvö árin a.m.k., eftir fyrirliggjandi upplýsingum. Sjálfur á sjóðurinn mikið eigið fé, sem fer stöðugt vaxandi, og er því í rauninni vel efnuð lánsstofnun, þótt laust fé skorti. Núverandi árlegt framlag ríkissjóðs, 2 millj. kr., mætti nota a.m.k. að einhverju leyti til að greiða vaxtamismun, ef með þyrfti. Ég vil leyfa mér að beina því til hv. flm. þessa frv., að mér virðist þeir hafa mjög góða aðstöðu til að vinna þessu máli gagn á þann hátt að koma því til leiðar, að fiskveiðasjóður fái – og helzt sem fyrst - þær 50 millj. kr., sem honum er með lögum heimilt að taka að láni og hefur ríkisábyrgð fyrir. Flokkur hv. flutningsmanna hefur meiri hluta í bankaráði og bankastjórn Útvegsbankans, sem fer með stjórn sjóðsins. Útvegsbankinn virðist hafa nokkra aðstöðu til þess að útvega sjóðnum lán með ríkisábyrgð og sennilega lána honum eitthvað sjálfur. a.m.k. í bili. Væri þetta sanngjarnt, því að samkv. reikningum fiskveiðasjóðs hefur sjóðurinn oft og jafnvel að staðaldri um langan tíma átt mikið fé inni í bankanum, um síðustu áramót ekki minna en 22 millj. kr., að því er virðist. Hins vegar verður ekki séð, að bankinn hafi lánað sjóðnum fé. Mér er kunnugt um, að t.d. Búnaðarbankinn eða sparisjóðsdeild hans hefur oft hlaupið undir bagga með ræktunarsjóði og byggingarsjóði, a.m.k. til bráðabirgða, og er ekki óeðlilegt, að Útvegsbankinn gerði hið sama öðru hverju. Þá er á það að líta, að Sjálfstfl. hefur einnig meiri hluta í bankaráði og bankastjórn Landsbankans. Þar hafa því flm. frv. einnig mjög góða aðstöðu til að stuðla að því, að fiskveiðasjóður geti notað lánsheimild sína, annaðhvort með því að Landsbankinn láni fé eða útvegi það. Eins og hv. flm. vita, eru tveir af þm. Sjálfstfl. í bankaráði Landsbankans, og er annar þeirra formaður flokksins og fyrrverandi sjútvmrh., en fyrsti flm. þessa frv. er í bankastjórn Útvegsbankans, eins og ég sagði áðan. Ég vil því þegar á þessu stigi málsins heita á hv. flutningsmenn þessa frv. að nota meirihlutaaðstöðu flokksins og persónulega aðstöðu sína og flokksmanna sinna í Landsbankanum og Útvegsbankanum til að stuðla að því, að fiskveiðasjóður fái sem allra fyrst þær 50 millj. kr. að láni, sem honum er leyfilegt að taka og hefur ríkisábyrgð fyrir. Þar með væri vandinn leystur í bráðina. Varðandi frekari framtíðarúrræði hygg ég farsælast, að hæstv. ríkisstj. fái ráðrúm til að fjalla um það mál og gera um það tillögur að athuguðu máli.



Ég verð að leyfa mér að segja, að þetta er ein lágkúrulegasta ræða, sem ég hef lengi heyrt á Alþ., og hún skýrir dálítið, með hverjum hætti þessi hv. þm. situr hér í þingsölunum. Hann situr hér, þó að kjósendurnir í kjördæmi hans séu búnir að segja honum, að þeir vilji ekki hafa hann sem þingmann, þó að hann hafi fengið færri atkv. frá kjósendum sínum en andstæðingur hans í kjördæminu. Ég hélt, að sorgarsaga hv. þm. V-Ísf. í sjávarútvegsmálum og afskipti hans af þeim væri orðin slík, að það væri ofraun, að hann mundi bæta ofan á þá sorgarsögu annarri eins skömm og þeirri ræðu, sem hann hefur nú hér flutt. Hann hefur sótt um og látið birta af sér myndir og þótzt vera brautryðjandi í sjávarútvegsmálum með kaupum á bátum og fengið til þess fé úr almannasjóðum, sem áttu að aðstoða fólkið í byggðarlagi hans. Sumir af þessum bátum komu þar aldrei, og fæstir hafa nokkurn tíma verið gerðir út. Hann gekk vel fram í því að gera út togara í þessu byggðarlagi, sem lagður var við bryggju daginn eftir kosningar. Þá var áhuginn búinn hjá þessum hv. þm. En aðrir dugnaðarmenn hafa síðan keypt þennan togara, þegar hann lá hér uppgefinn í höfninni í Reykjavík, og gert hann út í byggðarlagi þessa hv. þm. með miklum árangri fyrir fólkið, sem býr þar. Það eru miklu fleiri raunasögur, sem hægt væri að rekja. En svo kemur þessi hv. þm. hér og heldur ræðu, eins og menn hafa nýlega hlustað á. Hann segir, að það sé betra seint en aldrei, að sjálfstæðismenn hafi áhuga fyrir fiskveiðasjóði. Ég held nú, að ef saga fiskveiðasjóðs væri rakin, þá blandist engum hugur um það, að fyrr og síðar hafa a.m.k. ekki aðrir staðið framar sjálfstæðismönnum í að stofna til og efla þennan sjóð. En það, sem máli skiptir, er í sjálfu sér ekki að rekja slíkar sögur eins og hv. þm. gerði, og það mætti nú frekar ætla, að það væri verkefni Tímans, og þetta er sennilega skrifað til þess að birtast í Tímanum, en í raun og veru ekki sem innlegg í þingmál, því að auðvitað bar þm. að koma og lýsa afstöðu sinni til þessa frv. Ætlar hann að vera með þessu frv. eða ekki? Það er það, sem við viljum fá að heyra hér í þingsölunum. Það skiptir máli, þegar þm. koma hér til að tala um frv., sem eru á dagskrá, en ekki, hvort hægt er að fara í einhvern skæting um það, að menn séu núna að bera fram það, sem menn hafi ekki áður borið fram. Og ég vil leiðrétta það hjá hv. þm., að sjálfstæðismenn ætlist nú til stórtækari framlaga úr ríkissjóði en meðan þeir voru við völd, því að eins og fram kemur bæði í grg. og ég vék að, hefur þessi sjóður fengið á undanförnum tveimur árum 8 millj. kr. fyrra árið í framlagi frá ríkissjóði og 10 millj. kr. seinna árið, og til viðbótar var honum í fyrsta skipti ákveðið í lögum í tíð fyrrv. stjórnar 2 millj. kr. ársframlag. Þetta er nákvæmlega sama upphæð, sem nú er verið að fara fram á að ákveðið sé með lögum að sjóðurinn fái, eins og hann undanfarin ár hefur fengið, án þess að það hafi verið lögákveðið, en hins vegar ráðstafað frá ári til árs. Hér er þess vegna, einmitt um þetta atriði, ekki verið að gera annað en að slá því föstu, að framhaldið verði eins og málunum var skipað í tíð fyrrverandi stjórnar, meðan sjálfstæðismenn fóru með völd. Svo spyr hv. þm. V-Ísf. með nokkrum vandlætingartón: Hvað hefur sjóðurinn gert til þess að nota sér heimild til lánsfjáraukningar eða til lánsfjáröflunar, þ.e.a.s. hefur sjóðstjórnin, sem er í höndum Útvegsbankans, notað heimildina til þess að afla sjóðnum 50 millj. kr. lánsfjár? Það er helzt að skilja sem svo, og hann vill láta skína í það, þessi hv. þm., að stjórn Útvegsbankans hafi vanrækt verkefni sitt í þessu efni. Mig undrar, að slíkt skuli koma fram. Ég hélt, að þessi hv. þm. vissi, að það var ákveðið í tíð fyrrv. stjórnar og það var í samráði við stjórn fiskveiðasjóðs, að það væri fyrst og fremst Framkvæmdabankinn, sem hefði með höndum lánsfjáraflanir og þ. á m. til fiskveiðasjóðs. En nú vill svo til, að einmitt hæstv. fjmrh. er bankamálaráðherra þess banka, og það er þess vegna undir forustu hans, sem Framkvæmdabankinn hefur gert tilraunir til þess að undanförnu að afla fiskveiðasjóði lánsfjár. Ég færi hér ekki fram neinar ásakanir á hendur Framkvæmdabankanum fyrir að hafa ekki getað aflað þessa lánsfjár, en það er staðreynd, sem ég hélt a.m.k. að allir hv. þm. vissu, að þetta verkefni var í höndum Framkvæmdabankans, en ekki í höndum stjórnar Útvegsbanka Íslands. Ef Framkvæmdabankinn eða bankamálaráðherra hans vill breytingu á þessu, þá verður það að koma sérstaklega fram, því að það er óeðlilegt, að stjórn Útvegsbankans fari að leita eftir lánsfé á erlendum vettvangi, á sama tíma og það er vitað af stjórn Útvegsbankans, að Framkvæmdabankinn hefur þetta verkefni með höndum. Varðandi það, að það væri eðlilegt, að Útvegsbankinn legði þessum sjóði eitthvert fé, þá tel ég, að það verði að sjálfsögðu að horfa á það, ekki síður en önnur verkefni. En það er nú höfuðverkefni og viðfangsefni Útvegsbankans að styðja sjávarútveginn í einni eða annarri mynd, og ég tek það fram hér, að útlán bankans til einna eða annarra þarfa sjávarútvegsins hafa farið vaxandi á liðnum árum og verið mest einmitt undanfarin tvö eða þrjú ár, þegar aðstaða sjávarútvegsins var verst. Það sannar, að Útvegsbankinn muni ekki láta sitt eftir liggja að leggja sjávarútveginum lið í. einni eða annarri mynd. Og ég hygg, að það sé óhætt að fullyrða, að sú aðstaða, sem Útvegsbankinn hefur búið fiskveiðasjóði, sé með þeim hætti, að fiskveiðasjóður megi mjög vel við una, og hefur allt verið gert til þess af bankans hálfu að liðsinna sjóðnum eftir þörfum. Hins vegar hefur ekki á undanförnum árum verið ætlazt til þess, að Útvegsbankinn legði fram stofnfé í sjóðinn. Þetta er stofnlánasjóður sjávarútvegsins, en Útvegsbankinn er fyrst og fremst rekstrarbanki sjávarútvegsins, og á þessu eru tvenn skil, og þess vegna er það eðlilegt, að fjárfestingarbanki eins og Framkvæmdabankinn hafi einmitt haft öðrum fremur með höndum tilraunir til fjáröflunar til fiskveiðasjóðs og annarra lánveitinga. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál. Ég hef leiðrétt í örfáum orðum missagnir, sem fram hafa komið, en endurtek, að mig furðar á því, að þm. skuli koma fram með svo lágkúruleg sjónarmið sem fram komu í ræðu hv. þm. V-Ísf. Og ef hann á eftir að tala hér aftur, skora ég á hann að gera hreint fyrir sínum dyrum og segja til um, hvort hann ætlar að fylgja þessu frv. eða ekki.



Herra forseti. Mér fannst nú sú ræða, sem ég flutti hér áðan, vera frekar meinleysisleg. Ég verð að líta þannig á, en hún gat samt farið mjög í taugarnar á hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), 1. flm. þess frv., sem ég minntist á hér. Ég get ekki verið að eltast við hans persónulegu sjónarmið gagnvart mér eða því, hvort Vestur-Ísfirðingar hafi viljað mig á þing. Ég geri ráð fyrir því, að þeir hafi viljað mig svipað og Reykvíkingar vilja hann. Ég get búizt við því. Ég veit ósköp vel, að þeir vilja ekki allir þennan hv. þm., þó að hann sé kosinn með miklu atkvæðamagni, vegna aðstöðu sinnar á flokkslista í Rvík, og ég held, að við ættum að spara okkur frekari umr. um okkur persónulega. Ég sé ekki, að það geri þessu máli nokkurt gagn. Ég skal taka það alveg skýrt fram, að ég kom aðeins hér fram með mín sjónarmið á málinu, og ég geri ráð fyrir því, að ég greiði því atkv. hér við 1. umr., svo að það geti farið til athugunar í nefnd. Ég benti líka á atriði, sem ég vildi að n., sem fjallaði um málið, tæki til athugunar. Það gæti vel verið, að frv. gæti komið þannig frá n., að það yrði þess virði, að því yrði veitt full afgreiðsla í hv. þingdeild. Ég þarf ekki að lengja mál mitt. Ég hygg, að því sé flestu ósvarað, sem ég beindi til hv. 5. þm. Reykv., sem er 1. flm. að frv. Ég geri ráð fyrir því, að hann telji sig hafa svarað því, en við höfum allt aðrar skoðanir á þessu máli, eins og kom fram í minni framsöguræðu.



Herra forseti. Á síðasta þingi bar ég fram frv. um breyt. á bifreiðalögunum, samhljóða því frv., sem hér liggur fyrir. Það frv. var afgreitt með nokkrum breytingum frá Nd. skömmu fyrir þingslit, en dagaði uppí í Ed. Ég hef því leyft mér að flytja frv. aftur á þessu þingi, og er það á þskj. 17. Í 1. gr. frv. er lagt til, að tvær breytingar verði gerðar á 36. gr. bifreiðalaganna. Í fyrsta lagi, að tryggingarfélögum, sem annast bifreiðatryggingar, skuli ekki heimilt að borga tjónbætur skv. ákvæðum tryggingasamninga nema lögreglurannsókn hafi farið fram á því slysi eða tjóni, sem krafan er gerð út af. Það mun oft koma fyrir, að löggæzlumenn séu ekki til kvaddir að athuga málavexti, þó að bifreið valdi tjóni, heldur er látið nægja að senda tilkynningu til tryggingafélagsins, sem á að bæta tjónið, og krefja það um skaðabætur. Miklar líkur eru fyrir því, að það yrði ökumönnum hvöt til aukinnar varkárni, ef tekið yrði í lög. að í hvert sinn, sem þeir valda tjóni, skyldi mál þeirra rannsakað af lögreglunni. Það getur einnig verið gagnlegt fyrir þá, sem eiga að hafa eftirlit með umferðinni, að hafa fullkomnar skýrslur um þau efni, t.d. hvaða ökumenn það eru, sem oftast valda tjóni, á hvaða stöðum árekstrar eru tíðastir og af hverju þeir stafa. Slíkar upplýsingar geta verið mikils virði til leiðbeiningar um það, hvað gera þurfi til þess. að fækka slysunum. Þingnefndin, sem hafði þetta mál til athugunar á síðasta þingi, lagði til, að ákvæðið um þetta yrði nokkuð á annan veg. N. bar fram brtt., sem samþ. var í d., og var þar svo fyrir mælt, að tryggingafélag yrði því aðeins krafið um 5000 kr. bætur eða hærri, að lögreglurannsókn hefði farið fram á því slysi eða tjóni, sem krafan er byggð á. Ég hef átt tal um þetta við menn, sem hafa fengizt við bifreiðatryggingar, og hafa þeir bent á þann annmarka á framkvæmdinni, ef till. n. frá í fyrra verður lögfest, að þegar bifreiðaárekstrar verða, sé oft ekki hægt að vita fyrir fram með nokkurri vissu, hvaða fjárupphæð muni þurfa til að bæta tjónið. Ég hef því tekið þann kostinn að hafa þetta atriði frv. eins og það var upphaflega í frv. mínu á síðasta þingi, þannig að krafizt verði lögreglurannsóknar í öllum tilfellum. Þá er önnur brtt. við 36. gr. laganna. Í núgildandi lögum er ákveðið, að þegar bifreiðarstjórar valda tjóni af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, hafi tryggingafélög rétt til þess að endurkrefja þá um tjónbætur, sem þau hafa þurft að borgá vegna slíkra slysa, en tryggingafélögin munu ekki hafa notað þennan endurkröfurétt. Í frv. er lagt til, að félögunum sé gert skylt að endurkrefja tryggingartaka um eigi minna en 30% af skaðabótum, sem þau þurfa að borga vegna slysa, sem valdið er af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi ökumanna. Eftir sem áður hafa þau rétt til að krefja um alla upphæðina. Ætla má, að ökumenn gæti sín betur og valdi síður tjóni með óafsakanlegu og vitaverðu framferði, ef það kostar þá sjálfa fjárútlát, heldur en ef tryggingafélögin borga allan skaðann. Í 2. gr. frv. eru tillögur um breytingar á 39. gr. laganna, en þar eru ákvæði um sviptingu ökumannsréttinda. Lagt er til, að bifreiðarstjóri, sem ekur bifreið undir áhrifum áfengís eða neytir áfengis við bifreiðaakstur, skuli sviptur ökuleyfi sínu að fullu. Það kom fram á síðasta þingi, að sumir hv. þm. vildu ekki taka svo hart á ölvun ökumanna. En öllum er kunnugt um mörg og alvarleg slys, sem hlotizt hafa af bifreiðarakstri ölvaðra manna. Slysunum mundi vafalaust fækka, ef ákvæði frv. um ökuleyfissviptingu yrðu lögfest, og þess vegna á lögfesting þeirra rétt á sér. Hér er um svo alvarlegt afbrot að ræða, að fyllsta ástæða virðist til þess að svipta þá menn ökuleyfi fyrir fullt og allt, sem gera sig seka um slíkt. Í frvgr. er einnig till. um að herða mjög á ákvæðum laganna um ökuleyfissviptingu fyrir mjög vítaverðan akstur, þó að ölvun ökumanns sé ekki um að kenna. Í sambandi við ákvæði þessarar frvgr. vil ég benda á, að samkvæmt 39. gr. l. hefur dómsmrh. heimild til að veita manni, sem hefur verið sviptur ökuréttindum lengur en 3 ár, ökumannsréttindi á ný, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum um bindindissemi. Þó er ekki heimilt að veita neinum slíka uppreisn nema einu sinni. Að þessu er vikið í grg. frv., og þetta lagaákvæði stendur óhaggað, þó að frv. mitt verði samþykkt. Ef einhverjir hv. þdm. líta svo á, að ákvæði 2. gr. frv. um sviptingu ökumannsréttinda séu óeðlilega ströng, þá vil ég sérstaklega benda þeim á þetta heimildarákvæði í lögunum. Flestum mun vera ljóst, að brýn þörf er fyrir umbætur í umferðarmálunum, sem svo eru nefnd. Sennilega getur fleira komið til greina til úrbóta í þeim efnum en þær ráðstafanir, sem lagt er til í þessu frv. að gerðar verði. En ég tel alveg vafalaust, að með lögfestingu þeirra ákvæða, sem frv. þetta felur í sér, og framkvæmd þeirra muni umferðarslysunum fækka verulega. Vil ég því vænta þess, að málinu verði vel tekið að þessu sinni á hv. Alþingi. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, er að efni til á þá lund, að undanþeginn verði frá tekjuskatti sá hluti af atvinnutekjum þeirra, sem vinna beint við framleiðsluna, sá hluti launa þeirra, sem þeir afla sér í eftir-, nætur- og helgidagavinnu, að svo miklu leyti sem laun fyrir þessa vinnu eru ekki orlofsskyld, en það þýðir, að þeir greiði einasta skatt af þeim eins og um venjulega dagvinnu væri að ræða, en það, sem borgað er umfram dagvinnuna, verði þeim skattfrjálsar tekjur. Þá er gert ráð fyrir í frv., að ráðherra setji reglugerð um framkvæmd þessa atriðis og miði þá við það, að einungis bein störf við framleiðsluvöruna sjálfa heyri undir þetta ákvæði. Það, sem hér er fyrst og fremst átt við, er það, þegar svo ber undir, að fólki í verstöðvum landsins berast svo mikil verkefni, að fullkominn ómöguleiki er að afkasta því á venjulegum vinnudegi og viðkomandi verkamenn og verkakonur bæta á sig kannske sem nemur öðrum vinnudegi í viðbót eða jafnvel meiru, eins og dæmi eru til. Það kemur iðulega fyrir í aflahrotum, t.d. í Vestmannaeyjum. Sömuleiðis kemur það fyrir, þegar mikið berst að af síld í Norðurlandshöfnum, að vinnudagur verkafólksins við þessi framleiðslustörf verður upp í 16 og jafnvel upp í 20 klst. á sólarhring. Það verður að játa, að það er alls ekki æskilegt að þurfa að leggja svo mikla vinnu á menn. Það, sem bjargar, er það, að oftast nær er þetta mjög tímabundið. Þó kemur það fyrir í verstöðvunum, þar sem unnið er úr þorski og afurðum bátaflotans, að slíkar „tarnir“ standa kannske heilan mánuð eða jafnvel lengur, og eru menn þá í rauninni mjög lúnir og oft beinlínis illa farnir á heilsu eftir slíkar „vinnutarnir“. Og ef það er athugað, hvað þeir svo bera úr býtum fyrir þetta, þá verður það í rauninni harla lítið, því að af þessum ástæðum komast þeir venjulega með sínar tekjur í það háan skattstiga, að meiri hluti teknanna rennur til allt annars aðila en viðkomandi verkamanna eða verkakvenna sjálfra, og er þessi umframáreynsla, sem menn af þegnskap leggja á sig til þess að gera framleiðslu þjóðarinnar sem mesta og bezta, þess vegna verr launuð en skyldi. Í ýmsum löndum er það talinn fastur liður í heilsuvernd að ákveða með lögum, að ekki sé leyft, að einn einstaklingur vinni umfram ákveðinn vinnustundafjölda. Það væri að ýmsu leyti hollt, ef hægt væri að taka upp þann hátt hérlendis. En það er bersýnilegt, að slíkt er fullkominn ómöguleiki, nema þjóðin sé þá jafnframt undir það búin, að framleiðsla hennar minnki verulega. Nú er það greinilegt, að frá þjóðhagslegu sjónarmiði eru þær forsendur ekki fyrir hendi, eins og sakir standa. Það er þess vegna eðlilegast, að þjóðfélagið reyni að sjá í það við þegna sína á einhvern hátt, þegar þeir leggja hart að sér til þess að framkvæma þau störf, sem þjóðfélaginu eru allra nauðsynlegust, og þess vegna er frv. þetta fram komið, til þess að reyna að ganga svo frá í skattalöggjöfinni, að þjóðfélagið a.m.k. veiti þá viðurkenningu fyrir slíka áreynslu umfram það, sem venja er að heimta af mönnum, að ekki verði krafinn skattur af henni. Ég vil taka það fram, að ef svona væri að farið, eins og frv. gerir ráð fyrir, að telja tekjur við framleiðslustörfin sjálf einungis skattskyldar að sama skapi og skylt er að greiða orlof á þær, þá væri þar skapað samræmi á milli þeirra tveggja lagabálka, sem hér er um að ræða, orlofslaganna og skattalaganna. Það er á allra vitorði, að það er ekki skylt, eins og nú standa sakir, að greiða orlof á þessa vinnu, nema eins og um dagvinnu væri að ræða og það væri þess vegna mjög til samræmis, að hið sama gilti um skattinn, að það væri ekki heldur skylt að greiða af þeim skatt nema til jafns við venjulegar dagvinnutekjur, og mundu þar vegast á réttindi og skyldur í sambandi við þessi störf. Ég vil enn fremur taka fram, að það verður æ greinilegra, eftir því sem tímar líða lengra fram, að krafa verkafólksins, sem við þessi störf vinnur, verður æ háværari um það, að tekjur, sem þannig er aflað, séu ekki skattskyldar á sama hátt og hinar almennu tekjur. Það er á allra vitorði og ekki sízt þeirra manna, sem hart leggja að sér við framleiðsluna, að ýmsir aðrir þegnar í þjóðfélaginu sleppa betur frá skatti en ástæða væri til. Þeir hafa aðstöðu til þess að telja fram með öðrum hætti en það fólk, sem hér um ræðir. Og það er raunar á allra vitorði, að þeir gera það og notfæra sér það, þeir sem sjálfir hafa með höndum einhvern rekstur. Það mun vera almennt viðurkennt í landinu, að þeirra tekjur komi ekki allar fram á skattframtölum. Hér gegnir öðru máli. Hér er um að ræða launþega, sem eru í annarra þjónustu, og þeirra skattframtöl eru í rauninni endurskoðuð af viðkomandi atvinnurekendum. Skattyfirvöldunum berast sem sagt tvöfaldar skýrslur um þessa vinnu, svo að það er ekki möguleiki fyrir viðkomandi aðila að draga þar neitt undan í skattframtölum, enda þótt tilhneiging væri fyrir hendi til þess. Ég vil ekki halda því fram sem rökum, að vegna þess að ákveðnar stéttir eða fólk með ákveðna aðstöðu í þjóðfélaginu fremji skattsvik, beri að losa aðra við skattgreiðslur. En þegar um svo almennt mál er að ræða, eins og allir vita að skattframtöl eru í okkar þjóðfélagi, eins og nú er komið, þá er ekki óeðlilegt, að þjóðfélagið reyni með lögum að gera ráðstafanir til þess, að ekki leggist óhóflega mikill skattþungi á einmitt það fólkið, sem þarfast er þjóðfélaginu sem slíku. Það væri líka illa komið okkar málum, ef einn góðan veðurdag, kannske mitt í stórfelldustu aflahrotu vertíðarinnar, gerðu verkalýðsfélögin samþykktir um það, að frá og með deginum í dag eða á morgun leyfði viðkomandi félag ekki yfirvinnu. Þetta er hugsanlegur möguleiki, og ég sé ekki annað en hann ætti lagalegan rétt á sér. Það væri svo margfalt viturlegra af löggjafanum að koma til móts við sanngjarnar óskir manna í þessu efni, og þess vegna hygg ég, að það væri líka frá þjóðhagslegu sjónarmiði veruleg trygging og ávinningur í því fyrir þjóðarbúið sjálft að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir. Ég vænti þess svo, að þegar þessari umr. lýkur, verði málinu vísað til hv. fjhn.