Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um brottfall laga um náttúruvernd. Frumvarpið felur í sér að lög um náttúruvernd nr. 60/2013, sem samþykkt voru í mars sl. og eiga að taka gildi 1. apríl nk., falli brott. Við brottfall laganna halda eldri lög um náttúruvernd, nr. 44/1999, gildi sínu. Þegar frumvarp til laga um náttúruvernd, sem síðar varð að lögum nr. 60/2013, var afgreitt á 141. löggjafarþingi mætti það mikilli andstöðu frá ólíkum hópum samfélagsins. Í því sambandi ber að nefna að hv. umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis bárust margar athugasemdir vegna frumvarpsins, meðal annars frá mikilvægum hagsmunaaðilum eins og sveitarfélögum. Stór hluti þeirra athugasemda eiga það sameiginlegt að gagnrýna skort á samráði auk þess sem mikið hefur verið fjallað um að yfirbragð frumvarps þess sem varð að lögum nr. 60/2013 hafi einkennst of mikið af boðum og bönnum. Athugasemdir, sem gerðar voru í umsögnum um frumvarpið, lutu meðal annars að því að verkaskipting og hlutverk væru ekki nógu skýr milli ríkisstofnana innbyrðis en einnig milli ríkisstofnana annars vegar og sveitarfélaga hins vegar. Orðskýringar væru óljósar og gæfu tilefni til mismunandi túlkunar og skipulagsvald sveitarfélaga væri skert. Þessi atriði skipta miklu. Ég tel mun líklegra til árangurs að ríki og sveitarfélög geti átt góða samvinnu um náttúruverndarmál, svo og að valdmörk og verkaskipting aðila séu skýr. Einnig má nefna 37. gr. frumvarpsins sem fjallar um rétt ráðherra til að kveða á um tímabundið bann við framkvæmdum eða nýtingu sem skaðað getur verndargildi náttúruminja og getur gilt í allt að 5 ár. Samband íslenskra sveitarfélaga gerði einnig verulegar athugasemdir við X. kafla frumvarpsins, sem fjallar um vernd jarðminja, vistkerfa, vistgerða og tegunda. Þó nokkrar athugasemdir voru gerðar við XI. kafla sem fjallar um framandi tegundir og meðal annars var sérstaklega bent á að stjórnsýsla vegna innflutnings og dreifingar framandi lífvera yrði sérstaklega flókin og gæti jafnvel þurft að sækja um leyfi til innflutnings á grundvelli margra mismunandi laga. Miklar athugasemdir voru gerðar við IV. kafla frumvarpsins sem fjallar um almannarétt, útivist og umgengni, og bent er á að ákvæði kaflans gæti haft í för með sér skerðingu á umráðarétti landeigenda. V. kafli frumvarpsins, sem fjallar um akstur utan vega, var harðlega gagnrýndur og ber til að mynda að nefna að umhverfis- og samgöngunefnd gerði breytingar á þeim kafla frumvarpsins þegar það var í meðförum Alþingis. Þingið mat það svo að kaflinn væri ekki nægilega vel útfærður og bætti því bráðabirgðaákvæði við frumvarpið þar sem kveðið er á um að ráðherra skuli taka V. kafla til endurskoðunar og leggja fram frumvarp um nýjan kafla á haustþingi 2017. Að auki lá fyrir að gildistaka laganna hefði í för með sér mikinn kostnað, bæði fyrir ríki og sveitarfélög, og vísa ég í því sambandi til kostnaðarmats fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Þau atriði sem ég hef hér farið yfir fela alls ekki í sér tæmandi upptalningu á þeim athugasemdum sem gerðar voru við frumvarp það er varð að lögum um náttúruvernd nr. 60/2013. Vegna þeirrar gagnrýni sem fram kom vegna frumvarpsins var tekin ákvörðun í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu um að skoða leiðir til að jafna þann ágreining sem til staðar er og reyna að skapa betri sátt um lagaramma náttúruverndar. Að mati ráðuneytisins voru tvær leiðir í boði. Annars vegar að fresta gildistöku laganna um til dæmis eitt ár og hins vegar að fella lögin úr gildi. Ef fyrri leiðin yrði farin, þ.e. að fresta gildistöku laganna og leggja í kjölfarið fram frumvarp til nauðsynlegra breytinga á lögunum áður en þau tækju gildi, hefði það í för með sér ákveðna óvissu um framtíðarfyrirkomulag heildarlöggjafar á sviði náttúruverndar á meðan veigamikil endurskoðun færi fram á lögum 60/2013. Að mínu mati verður að telja að slík óvissa yrði bagaleg gagnvart almenningi, hagsmunaaðilum og stofnunum á sviði náttúruverndar sem skipuleggja starf sitt í samræmi við gildandi löggjöf hverju sinni. Að auki er ekki hægt að áætla með nákvæmum hætti hversu umfangsmikil og tímafrek vinna við endurskoðun laga 60/2013 yrði og því ekki ljóst hversu langan tíma tæki að leggja fram drög að nýju frumvarpi. Það liggur hins vegar fyrir að ef endurskoðunin mundi dragast yrði nauðsynlegt að framlengja gildistöku laga nr. 60/2013, jafnvel ítrekað eins og hér hefur gerst áður í öðrum lagabálkum, og það getur ekki talist heppilegt. Allar þær athugasemdir sem gerðar hafa verið við frumvarp það sem varð að lögum 60/2013 gefa tilefni til endurskoðunar á lögunum. Vinna við slíka endurskoðun verður tímafrek þar sem um afar flókinn og viðamikinn lagabálk er að ræða. Ég tel því eðlilegt að leggja til að lög nr. 60/2013 falli brott og að nýtt frumvarp verði lagt fram síðar þegar vinnu við endurskoðun hefur verið lokið. Gert er ráð fyrir að nýtt frumvarp muni samt sem áður byggja á þeirri miklu vinnu sem unnin hefur verið á vegum umhverfisráðuneytisins og stofnana þess við endurskoðun löggjafar um náttúruvernd á liðnum árum. Fari svo að Alþingi samþykki þetta frumvarp mun ég strax setja af stað vinnu innan ráðuneytisins og skipa vinnuhóp, meðal annars með fulltrúum ólíkra sjónarmiða og sveitarfélaga, til að endurskoða lögin í samráði við fagstofnanir ráðuneytisins á þessu sviði. Mun ég jafnframt leggja til að þess verði gætt við vinnuna að upplýsa umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis vel um gang mála. Er það von mín að sú vinna gangi vel og um þetta mikilvæga málefni megi skapa betri sátt í þágu íslenskrar náttúru og samfélags. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Við hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra höfum áður átt orðaskipti um þá fyrirætlan ráðherrans að fella úr gildi ný náttúruverndarlög. Þó verð ég að segja að ég hef enn ekki heyrt þau rök sem ég tel fullnægjandi, hvorki í sérstökum umræðum um málið né í framsöguræðu hæstv. ráðherra núna um af hverju sú leið er valin að afturkalla lögin í stað þess að fara nákvæmlega í þær greinar sem hæstv. ráðherra telur athugaverðar við lögin sem samþykkt voru hér í vor. Hann nefndi hér áðan í ræðu sinni að lögin sem slík einkenndust um of af boðum og bönnum, sem hlýtur að vera eðli laga sem fjalla um náttúruvernd. Hyggur hæstv. ráðherra á miklar breytingar, til að mynda hvað varðar að innleiða varúðarregluna, því að hann nefndi líka í ræðu sinni að byggja ætti á fyrirliggjandi vinnu? Erum við að fara að tala um grundvallarbreytingu á hugmyndafræði í þeim nýju náttúruverndarlögum sem hæstv. ráðherra hyggst 

Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir í framsögu minni eru fjölmörg atriði og jafnvel hvert og eitt sem gefur tilefni til endurskoðunar laganna. Og þegar þau verða mjög mörg ásamt því sem kom fram hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, um að frumvarpið í heild sinni einkenndist um of af boðum og bönnum, þá varð það niðurstaða mín, m.a. til þess að eyða líka ákveðinni óvissu, að skynsamlegra væri að leggja til að fella lögin brott í stað þess að fresta gildistökunni og hefja heildarendurskoðun. Auðvitað verður talsverð breyting á þegar maður lýsir því yfir að þessi lög einkennist um of af boðum og bönnum. Það á að hlusta meira á þá sem kvörtuðu hvað sárast. Í landinu eru tvö stjórnsýslustig, ríkisvaldið og sveitarfélögin, og þau telja að brotið hafi verið á rétti þeirra til að koma að þessu máli og ég ætla mér til að mynda að hlusta meira á rök þeirra í þessu máli.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að það sem var hvað mest til umræðu og laut að utanvegaakstri var sett í sérstakan farveg hjá tilteknum starfshópi, eins og vel er þekkt í lagaumhverfi okkar og var til að mynda gert við umræðu um fjölmiðlalög þar sem settur var sérstakur starfshópur um eignarhald á fjölmiðlum, og í ljósi þess að hæstv. ráðherra nefndi hér tímabundið bann við framkvæmdum, sem er auðvitað vel þekkt úr öðrum lögum, ég nefni bara lög um húsafriðun svo dæmi sé tekið þar sem skyndifriðanir tíðkast, og í ljósi þess að hæstv. ráðherra nefndi orðskýringar, sem ég fæ mig nú ekki til að trúa að séu aðalmálið í grundvelli þessara laga, þá hlýt ég að túlka orð hæstv. ráðherra sem svo að ætlunin sé að hverfa frá þeirri heildarhugmyndafræði sem sett er fram í frumvarpinu. Það eru auðvitað veruleg tíðindi, þó að hæstv. ráðherra segi að byggja eigi á fyrirliggjandi vinnu, þeirri heildarhugmyndafræði sem er gegnumgangandi í frumvarpinu hvað varðar varúðarregluna og sérstaka vernd, að það eigi virkilega að hverfa frá henni til frambúðar. Er þetta rétt, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Oft og tíðum er skynsamlegra, í stað þess að túlka fyrir fram niðurstöður eða hvað menn eru að hugsa, að hlusta eftir því hvað menn segja og rita. Ég hef sagt það hér og get sagt það enn og aftur og þúsund sinnum að það liggja fyrir umtalsverð gögn sem munu verða notuð við þessa vinnu. Ég hef líka sagt að fjölmargar athugasemdir bárust við fjölmörgum greinum þessara laga, sem eiga að taka gildi næsta vor ef þau verða ekki felld á brott, og ég tel skynsamlegast að setjast niður og reyna að ná meiri sátt við fólkið í landinu, fjölmörg félagasamtök, sveitarfélög og aðra aðila sem töldu að ekki hefði verið hlustað á þeirra rök og voru þess vegna mjög ósáttir allt til þess enda að lögin fóru hér í gegn, m.a. með frestun á gildistöku 

Virðulegur forseti. Í hvert sinn sem hæstv. ráðherra er spurður út í efnisatriði þessa máls þá nefnir hann að það séu svo mörg atriði sem þarf að fjalla um að eiginlega sé ekki hægt að telja upp neitt þeirra. Þess vegna langar mig að bera fram afmarkaða spurningu varðandi það sem hæstv. ráðherra kom inn á í erindi sínu hér áðan: Hvaða verkaskipting er óljós á milli ríkisstofnana innbyrðis og milli ríkisstofnana og sveitarfélaga? Og hvaða orðskýringar eru óljósar í frumvarpinu sem hæstv. ráðherra vill breyta? Við getum bara látið þessar spurningar duga, ég veit að hæstv. ráðherra vill koma sér beint að efninu og ekki þurfa að fara um víðan völl. Ég get síðan bætt við fleiri spurningum í næstu umferð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall sem á sæti í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég lýsti því yfir, bæði í heimsókn til nefndarinnar og einnig hér í framsögu, að ég hyggst eiga samráð við nefndina um þetta mál. Það voru fjölmörg atriði sem snertu bæði Náttúrufræðistofnun og Umhverfisstofnun, á fjölmörgum stöðum, þar sem verksvið þeirra var óljóst. Ég nefndi til að mynda innflutning á nýjum tegundum, þar sem virðist stefna í að óska þurfi eftir innflutningsleyfum undir fleiri en einum lögum, svo að dæmi sé tekið. Af því að hv. þingmaður spurði einnig um orðskilgreiningar, og tími minn líður nokkuð hratt, þá get ég nefnt dæmi um skilgreininguna „ræktað land“ af því að hún hefur beina afleiðingu - bara þessi eina orðskýring sem margsinnis var reynt að ræða hér síðasta vor: „Land sem nýtt er til framleiðslu nytjajurta með íhlutun, svo sem sléttun, þurrkun, áburðargjöf, jarðvinnslu, sáningu eða öðrum ræktunaraðgerðum. Land telst óræktað eftir langvarandi notkunarleysi. Skóglendi  Við þetta sköpuðust margar spurningar, það fengust engin svör. 

Virðulegur forseti. Nú eru liðnir sex mánuðir frá því að hæstv. ráðherra tók við starfi og fjórir mánuðir til 1. apríl. Ég er viss um að við hefðum getað búið til skilgreiningu og skýrt betur hugtakið „ræktað land“ á þeim tíma. Af því tilefni langar mig til að spyrja: Hvað hefur hæstv. ráðherra gert á þeim tíma til að undirbúa jarðveginn til að hefja þessa vinnu og nýta tímann sem best? Vegna þess að mér sýnist af lestri athugasemda við lagafrumvarpið að það sé ekkert í því sem hér er talið upp sem ekki sé hægt að laga í meðförum þingsins á þeim tíma sem er til stefnu. Annað sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í, af því að hann nefnir sérstaklega aukinn kostnað samhliða þessum breytingum og nýju lögunum, reyndar er búið að draga til baka kostnaðaraukann sem átti að lenda á sveitarfélögunum og það sem eftir stendur eru 105 milljónir aukreitis sem kemur úr ríkissjóði út af nýjum náttúruverndarlögum. Þykir hæstv. ráðherra það of mikill peningur?

Virðulegi forseti. Þar sem ég var nú rétt að byrja að telja upp einhverjar orðskýringar þá get ég líka nefnt 5. gr. um skilgreiningar, „28. Þéttbýli: Svæði afmarkað með sérstökum merkjum sem tákna þéttbýli“ sem skynsamlegra hefði verið að vísa til samþykkts skipulags. Líka í IV. kafla og VI. kafla. Svona væri hægt að telja lengi áfram. Það eru sem sagt fjölmörg atriði er varða orðskýringar. En orðskýringarnar einar og sér er ekki nóg að lagfæra heldur eru þær notaðar í textanum til að mynda þegar talað er um ræktað land og skilgreiningu á því hvort einhverjir megi tjalda þar og til tiltekins tíma, svo og svo mörg tjöld í svo og svo marga daga. Það eru sem sagt áhrif á mörg svæði og það tekur tíma að fara yfir það. Ég nefndi að fjölmörg atriði í lögunum væru þess eðlis, og það er mín skoðun, að þau þurfi að taka til endurskoðunar. Og varðandi kostnaðinn er rétt að við síðasta matið áður en lögin voru samþykkt var kostnaðurinn kominn niður í 105 milljónir. Talið var að hann væri um og yfir 200 milljónir. 105 milljónir er mikið og ef þú átt of lítið fé til þeirra verka sem grunnþjónusta samfélagsins 

Herra forseti. Mig langar einfaldlega að vita: Í hverju er metnaður hæstv. umhverfisráðherra gagnvart málaflokknum fólginn? Ég held að þetta hljóti að vera eitthvert snautlegasta mál sem nokkur umhverfisráðherra hefur flutt, að fella bara úr gildi á einu bretti náttúruverndarlög í heild sinni, nýlega endurskoðuð eftir mikla undirbúningsvinnu. Það er eins og hæstv. ráðherra sé fastur í bakkgírnum. Það var einhvern tíma sagt um ítölsku skriðdrekana að þeir hefðu einn gír áfram og fjóra gíra aftur á bak. Er hæstv. umhverfisráðherra eitthvað skyldur þeim að þessu leyti? Er það metnaður hæstv. ráðherra að komast bara sem hraðast og sem lengst aftur á bak í umhverfismálum á Íslandi? Getur hæstv. ráðherra kveikt eitthvert örlítið ljós fyrir okkur í ljósi þessa dapurlega máls, að hann hafi samt einhvern metnað fyrir málaflokkinn sem hann er að sögn sagður sinna með annarri hendinni ofan úr atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu?

Virðulegi forseti. Ég hef þann metnað í náttúruverndarmálum og reyndar öllum málum er lúta að stjórnsýslunni að þau séu undirbyggð faglega og vel og að haft sé samráð við alla aðila og að á þá sé hlustað. Það hyggst ég gera. Varðandi aðra þá þætti er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á verður hann að svara því sjálfur.

Herra forseti. Þetta er ekkert svar gagnvart þeirri tillögu hæstv. ráðherra að fella lögin úr gildi í heild sinni. Eins og menn hafa hér þegar bent á mátti taka einhver einstök tiltekin atriði úr sambandi ef menn vildu skoða þau betur, eða hitt sem hefur áður gerst með löggjöf að farið er yfir það hvernig hún reynist í framkvæmd og síðan gerðar einhverjar lagfæringar þegar reynsla er komin á lögin. Og ætli mætti ekki nota þessi lög, þessar röksemdir um býsna margt ef menn eru núna allt í einu orðnir svona viðkvæmir gagnvart því að eitthvað skiptar skoðanir séu þegar verið er að ganga frá og setja niður mál af þessu tagi. Alþingi komst að niðurstöðu. Það var gengið mjög langt til móts við þau sjónarmið sem þóttu málefnaleg í gagnrýninni eins og hún kom fram og náðist ágæt lending í mjög mörgum þáttum. En hæstv. ráðherra dugar það ekki. Það á að slá lögin af í heild sinni og þá gerist fleira en bara það að þau falla úr gildi. Þá stöðvast öll sú vinna sem hefja átti á grundvelli hinna nýju laga og það kemur fram í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Þar hlakkar í mönnum að nú verða umhverfismálin ókeypis á fjárlögum næsta árs.

Virðulegi forseti. Nú er það svo að vissulega vildi sá sem hér stendur og er starfandi umhverfisráðherra hafa úr mun meiri peningum að spila til að sinna bæði umhverfisvernd, náttúruvernd og grundvallarumhverfismálum, fráveitumálum sem setið hafa á hakanum í mörg ár vegna þess að menn hafa verið að sinna einhverjum öðrum verkefnum. Nú er það líka svo að í gildi eru náttúruverndarlög, þau verða í gildi áfram. Og það er jafnframt þannig að hér er búið að lýsa því yfir að strax verði hafin endurskoðun við gerð nýrra laga sem byggir m.a. á þeirri vinnu sem búið er vinna á undanförnum árum við gerð þeirra laga sem ég legg til að þingið felli út vegna ýmissa galla sem á þeim eru. Ég vænti góðs samstarfs við þingið um þá miklu og góðu vinnu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Við skulum ræða hér, eins og hæstv. ráðherra segir, út frá því sem sagt hefur verið og skrifað. Hæstv. ráðherra segir í umræðum um rammaáætlun á Alþingi 2012, með leyfi forseta: „Á eitt varúðarsjónarmið í umhverfisvernd að ýta öllu öðru til hliðar, meira að segja hagkvæmum virkjunarkosti eins og Norðlingaöldu, sem er kannski sá virkjunarkostur sem hefur minnst umhverfisleg áhrif?“ Þarna talar hæstv. ráðherra strax beint og lóðbeint gegn varúðarreglu umhverfisréttarins. Því spyr ég hann: Hvaða sess á varúðarreglan að skipa í nýjum og endurskoðuðum lögum í draumalandi hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Nú er það svo að þegar notað er hugtakið sjálfbærni sem meðal annars er notað í rammaáætlun skal tekið tillit til þriggja þátta, þ.e. umhverfislegra, efnahagslegra og félagslegra. Þegar þeir þættir eru síðan allir vegnir saman komast menn að niðurstöðu. Ég held að það sé rétt að taka það ekki úr samhengi við þá tilvitnun sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir fór með hér. Varúðarreglan er mjög mikilvæg regla, ekki síst í umhverfisrétti og hún verður að sjálfsögðu viðhöfð eftir sem áður í endurskoðun á nýjum lögum eða við samningu á nýju frumvarpi sem, eins og hér hefur margoft komið fram, mun hefjast og hefur auðvitað verið til skoðunar í ráðuneytinu. Það mun ekki hefjast formlega fyrr en þingið hefur klárað það hvort fella eigi út þessi lög eður ei. En slík vinna verður farin af stað og hún verður unnin í samráði við alla aðila, á þau sjónarmið verður hlustað og það verður líka haft verulegt samráð við þingið, umhverfis- og samgöngunefnd, eins og hér hefur fram komið.

Virðulegi forseti. Það er alltaf leiðinlegt þegar maður lendir í því að vitnað er í það sem maður segir í öðru samhengi, en hæstv. ráðherra verður að búa við það. Það sem við blasir í þessari umræðu nú þegar er að hæstv. ráðherra hafði strax horn í síðu varúðarreglunnar, hafði það í raun við alla umræðu um náttúruvernd í þingsalnum, um rammaáætlun, um náttúruverndarlög, um stórt og smátt. Það var því djarft af nýrri ríkisstjórn að setja hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson í sæti umhverfisráðherra þar sem hann hafði beitt sér ítrekað í orði og á borði gegn náttúruvernd. Hann hafði raunar talað um að umhverfisráðuneytið mætti leggja niður í þann mund sem hann settist á stól umhverfisráðherra. Mig langar að spyrja: Hvernig sér ráðherrann fyrir sér að samráðinu verði háttað og þá vil ég sérstaklega nefna samráð við náttúruverndarsamtök?

Virðulegi forseti. Eins og ég hef áður sagt í þessari umræðu þá er skynsamlegt að halda sig við það sem menn segja og skrifa og ekki reyna að klippa það út úr samhengi til að búa til einhverjar fyrirsagnir eins og stundum gerist í þessum þingsal og sumir kunna betur en aðrir og allt í lagi með það.  Það er rétt að ríkisstjórnin sem nú situr hyggst taka til hendinni og koma ýmsum málum í gegn. Koma hjólum atvinnulífsins í gang, bæta umhverfismál og það er stór kafli um það í stjórnarsáttmálanum og hefði verið áhugavert ef umræðan hefði snúist um það. 

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað um margt sérstakt mál sem við ræðum hér við 1. umr. því að það er ekki á hverjum degi sem lagt er til að tiltölulega nýsamþykkt lög falli brott. Það sem mig langar að nefna fyrst er hvernig Alþingi vinnur með slíkt frumvarp. Ég ætla að segja strax í upphafi að ég tel eðlilegt að farið verði mjög ítarlega til að mynda í vinnu hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég nefndi það raunar áður í þeirri sérstöku umræðu sem var um málið fyrr á þessari önn að mér fyndist mjög eðlilegt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd færi mjög ítarlega yfir lögin áður en samþykkt yrði að fella þau brott, færi mjög ítarlega yfir þá vinnu sem þar var unnin. Ég tel þegar ég hef farið yfir þá umræðu, og ég er í raun og veru rétt byrjuð að fara yfir umræðuna sem varð í þinginu um ný náttúruverndarlög, að unnið hafi verið alveg feikilega mikil vinna. Það verður að byrja á því að rifja upp. Ég reikna með að málið muni taka alllangan tíma í meðförum þingsins en það er nógur tími fyrir hendi því að gildistaka laganna sjálfra er ekki fyrr en í apríl. Við höfum því langan tíma til að fást við málið og veitir ekki af honum því ýmsar spurningar munu vakna. Það er nóg fram undan. Eins og allir hv. þingmenn hér inni þekkja mótast löggjöf um náttúruvernd á hverjum tíma í ríkum mæli af þeim viðhorfum sem uppi eru á þeim tíma um samspil manns og náttúru, þeim markmiðum sem eru sett á oddinn hverju sinni og að sjálfsögðu þeim framförum sem hafa orðið í náttúruvísindum og þeim viðhorfsbreytingum sem verða á hverjum tíma. Það er áhugavert ef við skoðum söguna að fyrstu lög um náttúruvernd voru sett árið 1956. Þau voru endurskoðuð árið 1971 og fór næsta endurskoðun fram í tveimur áföngum, 1996 og 1999 og þá voru samþykkt lögin sem eru í gildi ef lögin sem samþykkt voru í vor taka ekki gildi eins og hér er lagt til. Það dylst náttúrlega ekki nokkrum hv. þingmanni að gríðarleg breyting hefur orðið á allri umræðu um umhverfis- og náttúruvernd sem og alveg gífurlegar framfarir í vísindalegri þekkingu á því sviði. Þar nægir að nefna þau viðfangsefni sem eru kannski hvað mest knýjandi í samtímanum sem eru loftslagsbreytingar sem lúta að málefnum umhverfismála og umhverfisverndar, en líka gerbreytt viðhorf almennt í samfélaginu til náttúruverndar. Það er nokkuð augljóst að tími er kominn á nýja löggjöf um náttúruvernd og löggjöfin frá 1999 er að sjálfsögðu barn síns tíma. Þegar hér er rætt um að þá muni lögin frá 1999 einfaldlega halda gildi sínu held ég að ef við tökum tillit til þeirrar umræðu sem hefur orðið og þeirra framfara sem hafa orðið í almennri þekkingu á þessum málaflokki, yrði það ástand með öllu óviðunandi og hreinlega ekki hægt að sætta sig við það. Það verður líka að rifja upp að þau lög sem eiga að taka gildi í apríl 2014 byggðust á mikilli vinnu. Ég skautaði hratt yfir það í sérstöku umræðunni og mér finnst ágætt að nýta þann örstutta tíma sem ég hef hér til að rifja það upp. Það voru haldnir fundir víða um land. Það var samin svokölluð hvítbók um náttúruvernd. Um hana barst fjöldi umsagna. Síðan var unnið frumvarp sem byggði að einhverju leyti á hvítbókinni og þeim umsögnum og svo tók frumvarpið að sjálfsögðu verulegum breytingum í meðförum Alþingis á síðasta þingi. Það er áhugavert af því að hér hefur verið rætt talsvert um hvað sé að þeim lögum sem eiga að taka gildi í apríl 2014 að komið var ríkulega til móts við ýmsar þær umsagnir sem bárust af hálfu þáverandi meiri hluta í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Það má nefna að það sem var kannski hvað mest áberandi í þeirri umræðu sem varð um frumvarpið á sínum tíma var umræðan um almannaréttinn og rétt almennings til ferða um landið, ekki síst ákvæði um akstur utan vega. Það er merkilegt ef við horfum á almannaréttinn, sem hefur skipað sess í löggjöf Íslendinga allt frá þjóðveldistímum og var sá hluti almannaréttar sem var mikilvægastur á fyrri öldum, að hann felst að mestu leyti nú orðið í lagaverki um samgöngumál en í náttúruverndarlögum hefur svo verið fjallað um þann almannarétt sem lýtur að rétti fólks til ferða um landið til að njóta útiveru og samvista við náttúruna, en ákvæði um almannarétt er að finna í þessum fyrstu lögum frá 1956. Það má segja að með breytingum sem felast í lögunum sem eiga að taka gildi í apríl sé almannaréttur aukinn frá lögunum 1999 þar sem hann var þrengdur frá lögunum 1971 og það er í raun og veru það sem um var deilt. Í kringum almannaréttinn voru hins vegar skorður sem átti að setja við utanvegaakstri. Ég þykist viss um að hv. þingmenn vilji ekki verja utanvegaakstur en það sem málið snerist um var svokallaður kortagrunnur sem átti að koma á laggirnar til þess að skilgreina slóða og vegi. Eins og ég nefndi áðan í örstuttu andsvari mínu var sett ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Þrátt fyrir 1. mgr. 31. gr. er heimilt að aka vélknúnum ökutækjum á greinilegum vegslóðum sem eru að staðaldri notaðir til umferðar vélknúinna ökutækja eða fáfarnari vegslóðum þar sem hefð er fyrir akstri og slóðarnir falla að skilyrðum 2. mgr. 32. gr.“ Síðan er það sem ég kom að: „Starfshópur ráðherra sem vinnur, í samvinnu við viðkomandi sveitarfélög, að greiningu vegslóða innan miðhálendislínunnar og gerð tillagna um það á hverjum þeirra skuli heimilt að aka vélknúnum ökutækjum, með eða án takmarkana, skal skila tillögum sínum til ráðherra eigi síðar en 1. janúar 2014. Ráðherra skal eigi síðar en 1. janúar 2014, í samvinnu við þann ráðherra sem fer með samgöngumál, skipa starfshóp til að vinna að greiningu vegslóða á láglendi og gerð tillagna um það á hverjum þeirra skuli heimilt að aka vélknúnum ökutækjum með eða án takmarkana.“ Þarna áttu að eiga sæti fulltrúar útivistarhópa, náttúruverndarsamtaka og Vegagerðarinnar auk fulltrúa frá sveitarfélögunum og ráðuneytinu og sá hópur átti að skila tillögum sínum eigi síðar en 1. janúar 2017 og kortagrunnurinn átti síðan að vera staðfestur 1. október 2017. Nú verð ég að taka fram að ég var ekki viðstödd alla þá umræðu sem hér varð en fylgdist þó eins vel með henni og unnt var. Þetta kannski var það mál sem almenningur tók hvað mest eftir í deilum um frumvarpið á sínum tíma í þinginu og ég lít svo á að þarna hafi verið gerð ákveðin tilraun til að skapa þá sátt sem hæstv. ráðherra er ofarlega í huga, þ.e. að setja þetta mál sem var þá umdeilt í ákveðinn farveg, setja það í ákveðinn vinnufarveg þar sem fólk hefði nægan tíma til að koma sér saman um þau sjónarmið sem ættu að vera ríkjandi. Við verðum að horfast í augu við að utanvegaakstur er vissulega vandamál og við eigum ekki, hv. þingmenn, að láta okkar eftir liggja við að koma í veg fyrir það vandamál. Við verðum hreinlega að koma í veg fyrir það vandamál. Við erum því miður enn að sjá myndir af ýmsum stöðum á landinu sem bera vott um að ekki er nægilega almenn meðvitund um skaðsemi utanvegaaksturs. Þarna var hins vegar ákveðið að setja málið í þennan vinnufarveg, ef svo má að orði komast. Í ljósi þeirra deilna sem voru í raun og veru leiddar í jörð á þennan hátt undrar mig, og slíkt hefur auðvitað gerst, það eru ýmis fordæmi fyrir því, að hæstv. ráðherra hafi ákveðið að ganga þá leið að leggja til brottfall laga í stað þess til að mynda að þessi starfshópur starfi eins og kveðið er á um í lögum og tíminn sé svo nýttur, eins og kom fram í máli mínu áðan og hjá hv. þm. Róberti Marshall, til að skoða aðrar þær athugasemdir sem hæstv. ráðherra hefur nefnt hér. Í breytingunum sem gerðar voru í þinginu var líka komið til móts við ýmis önnur atriði, sem kunna að virðast smærri, í umsögnunum sem komu fram og þá vitna ég sérstaklega til orðskýringanna sem hér voru nefndar. Komið var til móts við ýmsar af þeim umsögnum með nánari skilgreiningum í lögunum sem svo voru samþykkt. Þar má nefna ýmislegt, muninn á viðlegutjöldum og göngutjöldum og svo mætti lengi telja. Það má því segja að reynt hafi verið að koma til móts við þau sjónarmið að einhver hugtök væru ekki nægjanlega vel skýrð, það er bæði gert í nefndaráliti meiri hlutans og líka með þeim breytingum sem lagðar eru til. Enn fremur vil ég nefna hvað varðar frumvarpið sem við erum að fjalla um að það þarf að átta sig á því hvað felst í því að hverfa aftur til 1999. Eins og komið hefur fram bera lögin sem eiga að taka gildi í apríl vott um þær breytingar og þær framfarir sem hafa orðið í bæði viðhorfum og þekkingu þegar kemur að náttúrunni. Það lýtur að því sem ég nefndi áðan í stuttu andsvari, þ.e. innleiðingu á hinni sérstöku vernd, innleiðingu á nýju skipulagi friðlýsingar, friðunar og verndunar. Þau ákvæði bera vott um, mundi ég telja og það er rökstutt ágætlega í téðu nefndaráliti meiri hlutans á sínum tíma, og endurspegla þær breytingar sem hafa orðið á öllu réttarumhverfi umhverfis- og náttúruverndar í löndunum í kringum okkur, endurspegla þær breytingar sem við höfum tekið þátt í með því að gerast aðilar að alþjóðlegum samningum á þessu sviði. Ég tel það gríðarlegt áhyggjuefni ef afturkalla á þessi nýju lög sem endurspegla allar þær breytingar sem við höfum óbeint tekið þátt í með því að vera aðilar að alþjóðlegum samningum og hverfa til baka til ársins 1999. Við þurfum ekki að hugsa neitt voðalega lengi til að átta okkur á öllum þeim breytingum sem hafa orðið í umhverfis- og náttúruverndarumræðu á Íslandi frá árinu 1999. Það var til að mynda á árinu 1999 sem beinlínis var stofnaður stjórnmálaflokkur um umhverfismál, sá stjórnmálaflokkur sem ég tilheyri. Íslendingar voru í raun og veru mjög seinir til þess að stofna grænan flokk. Við vorum líka mjög sein að koma á laggirnar sérstöku umhverfisráðuneyti. Við sjáum með því að horfa til baka að auðvitað er gríðarleg afturför í því fólgin eftir alla vinnuna sem var unnin að fara til baka til 1999. Ég tel sjálf að affarasælast hefði verið, í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur viðrað þau sjónarmið að hann telji lögin sem eiga að taka gildi í apríl 2014 ófullkomin, að við hefðum haft talsverðan tíma til að gera þær breytingar sem hæstv. ráðherra hefur nefnt og það snýr þá kannski að einhverju leyti að skilgreiningum sem hann telur ekki hafa tekið nægjanlegum breytingum. Ég nefndi áðan gjöldin, ég nefni líka ósnortin víðerni sem breyttist á sínum tíma í óbyggð svæði í meðförum nefndarinnar, einmitt af því að verið var að koma til móts við þær athugasemdir sem gerðar voru við ýmsa orðanotkun. Ég tel því að affarasælla hefði verið ef hæstv. ráðherra hefði nýtt þann tíma sem hann hafði og hefur enn til að leggja til þær breytingar sem hann telur að þurfi að gera á lögunum sem eiga að taka gildi í apríl fremur en að boða afturhvarf til ársins 1999 því að við vitum hversu miklum breytingum umræðan hefur tekið. Ég er ekki byrjuð að ræða ákvæðin sem líka var rætt talsvert um, ákvæði laganna sem eiga að taka gildi í apríl um framandi tegundir. Það er eitt af því sem var umdeilt. Þau er umdeild þó að ákvæði þessara laga byggi í raun og veru að mestu leyti á lögunum frá 1999, ákvæðin voru örugglega umdeild 1999 og þau eru enn þá umdeild og lýtur það að ýmsu sem snýr að skógrækt og hvers kyns landgræðslu. Það er mjög mikilvægt að við séum meðvituð um að um sum mál í þeim efnum verður kannski aldrei fullkomin sátt, eins og til að mynda ágang á framandi tegundir. Við getum lengi setið, það náðist ekki sátt um það 1999 og það hefur ekki enn náðst sátt um það. Virðulegi forseti. Ég er rétt byrjuð á ræðu minni og tími minn í þessum ræðustóli er liðinn. Ætli maður verði ekki að setja sig aftur á mælendaskrá til að reyna að ljúka yfirferðinni.

Forseti. Ég fjalla hér í nokkurri forundran um lög sem fella á úr gildi skömmu eftir að við fjölluðum um það mál hér í þinginu. Mig langar að spyrja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur um álit hennar á því hversu flókið það hefði verið að laga þessi álitaefni og hvort þingmaðurinn þekki til margra fordæma fyrir því að lög sem nýbúið er að fjalla um á þinginu séu felld úr gildi. Það náðist mjög víðtæk sátt um margt í þessum lögum. Það er ekki eins og ég hafi fylgst náið með umræðum hér um málið og það er ekki eins og það hafi verið blóðug átök um neitt nema um atriði sem ég hefði haldið að auðvelt væri að laga. Mig langaði því að spyrja þingmanninn álit hennar á þeirri skoðun minni að það hefði verið nær að reyna að laga þetta. Eins og ég upplifi þetta þá er hér verið að setja mjög viðkvæman málaflokk í algjört uppnám. Það var búið að ná einhverjum grunni. Hvert er álit þingmannsins á því að verið sé að færa þennan málaflokk í þennan farveg?

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra fór yfir það í ræðu sinni að verið hefðu tveir valkostir í boði að hans mati. Ef ég set mig í spor hæstv. ráðherra og er ósátt við lögin eins og þau líta út þá benti hæstv. ráðherra sjálfur á að hinn valkosturinn hafi verið að fresta gildistökunni enn um sinn á meðan unnið væri að úrbótum á lögunum. Það hefði ég sjálf talið miklu eðlilegri framkvæmd, því að með því að leggja til brottfall þeirra laga sem taka eiga gildi í apríl næstkomandi er auðvitað verið að boða óvissu. Eins og ég sagði áðan er fullkomlega óviðunandi að segja: Við ætlum að færa lagaumhverfið til baka í tíma í raun og veru til 1999, eftir alla þá vinnu og alla þá umræðu sem hér hefur farið fram. Auðvitað hafa orðið verulegar breytingar í atvinnuumræðu og allri þekkingu síðan þá. Það hefði verið eðlilegri ferill að mínu mati að fresta gildistökunni enn um sinn og reyna að gera breytingar á lögunum. Sú tilfinning hlýtur að koma upp í þessari vinnu að í ljósi þess að öll lögin eiga að falla brott sé verið að hverfa frá einhverri heildarhugmyndafræði í lögunum og fara inn á allt aðra braut. Nú á það auðvitað eftir að koma í ljós eins og hæstv. ráðherra hefur sagt, en það er alveg ljóst að óvissan er mikil.

Forseti. Mig langar að fá álit þingmannsins á því hvort e.t.v. hefði farið betur á því að fresta því að fella lögin úr gildi og fela nýjum umhverfisráðherra, sem á væntanlega að taka við ráðuneytinu um áramótin - það er reyndar ekki alveg ljóst - að sjá um þessi mál. Hann er væntanlega sérfræðingur í umhverfismálum. Hefði kannski farið betur á því að færa þeim ráðherra þann bitra kaleik?

Virðulegi forseti. Nú veit ég ekki hvenær nýr umhverfisráðherra kemur til starfa. Hann er margboðaður eins og margt annað þannig að ég veit ekki hvort eðlilegt væri að bíða þess. En mitt mat er hins vegar það að eðlilegasta vinnulagið hefði þá verið að setja strax í gang vinnu við þær greinar sem mat hæstv. ráðherra væri að breyta og grípa þá til þess að fresta gildistökunni enn um sinn ef niðurstaða úr þeirri vinnu lægi ekki fyrir. Ég tel auðvitað sjálf að ekki sé ástæða til þess að ráðast í breytingar á náttúruverndarlögum, en ef ég set mig í spor hæstv. ráðherra hefði ég talið það eðlilegra vinnulag.

Hæstv. forseti. Það er með mjög blendnum huga sem maður tekur þátt í þessari umræðu þegar maður fær það framan í sig, eftir að hér liggur að baki tveggja ára vinna í Alþingi, margra ára vinna við að búa til hvítbók og niðurstaða sem var svo afgreidd í þinginu, að þegar ný ríkisstjórn tekur við skuli þessu vera hent til baka. Maður veltir fyrir sér og það er það sem mig langar aðeins að velta upp við hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, sem þekkir vel til þingstarfa, hvort hún kannist við einhver sambærileg fordæmi um slík vinnubrögð. Hvort það sé ekki einsdæmi að menn leggi til hliðar jafn mikla vinnu án þess að gefa skýra vinnuáætlun um hverju eigi að breyta og hvað þurfi að laga og hversu langan tíma það eigi að taka. Í öðru lagi langar mig að velta því líka upp hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér um það - en nú sit ég tímabundið, a.m.k. þessa viku, í þeirri nefnd sem tekur við málinu - að eðlilegt sé að kalla til alla þá aðila sem komu að vinnunni hjá Alþingi, af virðingu við þá og að þeir fái tækifæri til að segja álit sitt á þessum breytingum. Hér horfum við upp á það að lög frá 1999 verði aftur sett í gildi og gildi þá jafnvel að minnsta kosti tvö til fjögur ár í viðbót. Við erum þá að tala um að á einum mestu umbrotatímum hvað varðar náttúruvernd og breyttar forsendur í tengslum við hana verði 20 ára gömul lög í gildi á Íslandi í þeim efnum. Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns, hvort hún sé ekki sammála mér um að það væri full ástæða til að fá alla þá aðila að borðinu og gefa sér þann tíma sem það mun taka. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hvaða skoðun hv. þingmaður hefur á því hvað liggi að baki. Hvað liggur raunverulega að baki? Hvaða skilaboð er verið að gefa með því að kasta þessu aftur til þingsins? Er þetta valdahroki, er þetta hagsmunagæsla, er þetta vantraust á Alþingi? 

Virðulegi forseti. Nú er ég ekki þingreyndari en svo að ég hef setið hér í sex ár, en ég man ekki eftir sambærilegu dæmi. Það segir ekkert meira en það að ég man ekki eftir því og kann vel að vera að þau séu til. Hvað varðar vinnuna við þetta lýsti ég því áðan í ræðu minni að ég teldi að hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefði nægan tíma til að fást við málið í ljósi þess að lögin sem hér er boðað að eigi að fella niður taka ekki gildi fyrr en í apríl. Þannig að ég lít svo á að við höfum nægan tíma. Ég veit að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar, hefur lagt mikla áherslu á gott samstarf í nefndinni. Ég tel að sjálfsögðu eðlilegt að við köllum til verulegan fjölda gesta til að fara yfir málið og að þeir sem komu að lagasetningunni á sínum tíma fái tækifæri til að veita umsagnir og segja sína skoðun í nefndinni. Ég veit að það verður að sjálfsögðu auðsótt. Hvers vegna þessi leið? Ég hef sagt það hér að ég er ekki sammála þessari aðferðafræði. Ég hef kallað það kollsteyputaktík þegar farið er í að afturkalla beinlínis verk þingsins, nýunnin verk. Ég ætla ekki að láta eins og það sé einkamál þessa hæstv. ráðherra eða að það hafi ekki áður verið gert af ýmsum en ég er ekki sammála þeirri leið. Ég hefði talið eðlilegra, eins og til að mynda gert var í tengslum við Ríkisútvarpið á sínum tíma þar sem voru tiltölulega ný lög í gildi, að farið væri í vinnu um ný lög. Það væri lögð vinna í það að leggja hreinlega fram ný, heildstæð lög sem kæmu í stað fyrri laga, fremur en að fara í einhverjar svona afturhvarfsaðgerðir. Ég hefði talið æskilegra að setja slíka vinnu af stað, en halda líka áfram að horfa fram á við og missa ekki sjónar á því en ekki bara að horfa í 

Hæstv. forseti. Ég heyri að við hv. þm. Katrín Jakobsdóttir deilum þeirri skoðun að það hefði átt að vinna þetta með öðrum hætti og hefði verið eðlilegra að reyna að vinna á þeim grunni sem kominn var. Þess vegna langar mig til að heyra hvort það sé ekki eðlileg krafa til nefndarinnar, af því að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir situr þar og fær kannski lengri tíma til að vinna með þetta þar og ég sé að hv. formaður nefndarinnar hlustar hér á, að kalla eftir því frá ráðuneytinu og frá hæstv. ráðherra að það komi listi yfir nákvæmlega þau atriði sem þarf að skoða. Þá er hægt að glíma við þau og fjalla um þau. Við höfum heila hvítbók og við erum með frumvarp upp á 118 blaðsíður og þá skulda menn það að skerpa fókusinn og skýra betur út hvað er það sem er ágreiningur um og þarf að laga. Við höfum aðeins heyrt nokkur atriði. Ég held að þetta sé líka mikilvæg forsenda fyrir þingið til að fá gagnrýni á þá vinnu sem þar var unnin 

Virðulegi forseti. Ég tel að það væri auðvitað best að fyrir lægi í raun og veru yfirlit yfir þær breytingar sem hæstv. ráðherra hefur orðið tíðrætt um og þær hafa einhverjar verið nefndar. Það væri langeðlilegast að nefndin gerði atlögu að því að fá það yfirlit og meta hvort aðrar leiðir væru færar til að ná sátt um málið eins og hv. þingmaður nefnir. Þá gætum við hreinlega framkvæmt þær breytingar en lokið samt heildstæðum lagaramma um náttúruvernd án þess að þurfa að fara til baka í tímann, án þess að þurfa að hverfa aftur til ársins 1999 í allri sýn á málefni náttúruverndar innan löggjafarinnar. Það er nokkuð sem við munum væntanlega ræða í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, að fá þetta nánar skilgreint, fá á hreint hvaða orðskýringar það eru sem út af standa. Fá á hreint hvaða boð og bönn það eru sem út af standa. Fá á hreint hvort menn treysti því ekki að þessi starfshópur um slóðana muni skila af sér 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún kom mjög ítarlega inn á þann ágreining sem var við setningu laganna á síðasta kjörtímabili og rakti hann ágætlega. Ég hefði kannski tekið mun sterkara til orða en hv. þingmaður, það liggur í hlutarins eðli, en við boðuðum það vissulega í kosningabaráttunni að við mundum endurskoða lög um náttúruvernd og ég tel eðlilegt að byrja upp á nýtt og vinna ný lög í fullri sátt eins og hefur komið fram. Ég vona að svo verði í umhverfis- og samgöngunefnd enda hefur ríkt þar ágætissamkomulag hingað til og ég vona að svo verði áfram. Ég vil þó gera athugasemdir við orðaval hv. þingmanns þegar hún segir ítrekað í ræðu sinni að það sé verið að hverfa aftur til ársins 1999. Það er ekki verið að hverfa aftur til ársins 1999, það er í rauninni bara verið að halda áfram með núgildandi lög sem eru að mínu mati ágæt um margt en þarfnast þó breytinga. Ég greindi það líka í orðum hv. þingmanns að hún teldi þetta mál þola mikla umræðu og langan tíma, jafnvel langt fram á næsta ár. Þá spyr ég hv. þingmann: Er hér verið - jafnvel undir rós - að boða til einhvers konar málþófs? Megum við eiga von á því að stjórnarandstaðan 

Virðulegur forseti. Við hv. þingmaður erum algjörlega sammála um hið góða samstarf í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og ég á ekki von á öðru en að það haldi áfram að vera gott þannig að ég segi það strax. En hvað varðar afturhvarf, já, ég stend við þá sýn að ég telji þessa tillögu bera í sér afturhvarf til ársins 1999. Þó að lögin frá 1999 séu út frá hinum þrengsta skilningi laganna gildandi lög, og ég deili ekki um það, eru þau að sjálfsögðu barn síns tíma og með því að boða brottfall laganna sem eiga að taka gildi í apríl er að mínu mati í raun litið fram hjá allri þeirri vinnu sem hér hefur farið fram undanfarin ár sem miðaði að því að skapa nýjan lagaramma um náttúruvernd á Íslandi. Það er litið fram hjá allri þeirri vinnu og með því að halda sig við gildandi lög lít ég á það sem afturför í málaflokknum því að þá erum við að leggja allt hitt til hliðar sem unnið hefur verið. Það eru skilaboðin, eins og ég reyndi að rökstyðja, að taka allan rammann til hliðar, allan rammann til endurskoðunar, með því að leggja til að fella brott nýju lögin í stað þess þá að gera á þeim einhverjar breytingar sem hæstv. ráðherra og meiri hluti Alþingis teldi nauðsynlegar og þá er það auðvitað ákveðið afturhvarf því að þá erum við að horfa fram hjá þeirri vinnu sem hefur verið unnin. Hvað varðar orð hv. þingmanns um málþóf tel ég þessi mál, alveg eins og þau voru rædd mjög ítarlega á síðasta þingi, verðskulda að sjálfsögðu áfram ítarlega umræðu. Hv. þingmanni ætti að vera sú umræða í fersku minni.

Virðulegi forseti. Ég man ekki betur en að sú ríkisstjórn sem starfaði hér á síðasta kjörtímabili hafi frestað gildistöku vatnalaga og fellt svo úr gildi. Ég held að við horfum ekki fram á algjörlega glæný vinnubrögð þegar kemur að einhverju sem snýr að umhverfinu. En ég er ósammála hv. þingmanni um að hér sé litið algjörlega fram hjá þeirri vinnu sem þó hefur verið unnin síðustu ár. Ég er þeirrar skoðunar að ef menn vilja raunverulega vanda sig sé betra að fella lögin úr gildi og hefja strax ítarlega og vandaða vinnu við gerð nýrra náttúruverndarlaga. Virðulegi forseti og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir. Vonandi næst meiri sátt um þau lög vegna þess að ég er alveg viss um að þingmaðurinn, sem ég veit að er sanngjörn, er 

Virðulegi forseti. Í greinargerð með þessu frumvarpi um brottfall laga um náttúruvernd kemur fram að ljóst sé að vinna við endurskoðun laganna verði tímafrek þar sem um afar flókinn og viðamikinn lagabálk sé að ræða og þess vegna sé lagt til að þessi lög falli brott og nýtt frumvarp verði lagt fram síðar. Mér finnst þessi skilaboð bera með sér að það eigi að hefja vinnu frá grunni og þess vegna segi ég að það sé verið að skapa hér gríðarlega óvissu. Það er verið að gefa til kynna að við séum að setja til hliðar alla þá vinnu sem unnin hefur verið, það er verið að boða afturhvarf. Það er það sem er hægt að lesa úr greinargerðinni með þessu frumvarpi. Það eru skilaboðin sem eru send út, að það sé gríðarleg vinna eftir við að smíða nýtt frumvarp og við höfum enn þá ekki fengið skýr svör um það hver nákvæmlega heildarbreytingin á þessum lögum 

Virðulegur forseti. Ég er hér sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar í forföllum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, 1. varaformanns umhverfis- og samgöngunefndar, sem mun af okkar hálfu í Samfylkingunni fylgjast með þessu máli í nefndinni og taka þátt í þeirri umfjöllun sem þar verður. Ég mun við 1. umr. kannski fyrst og fremst einbeita mér að því sem lýtur að vinnubrögðunum í málinu og með hvaða hætti það er fram komið og hvernig unnt væri að reyna að bæta úr því í meðförum þingsins. Eins og fram kom hjá þeim hv. þingmanni sem talaði á undan mér er með frumvarpinu verið að hverfa aftur til ársins 1999, í raun og veru til liðinnar aldar í umhverfismálum. Framganga hæstv. ráðherra er auðvitað mikið umhugsunarefni vegna þess að sú gjörð að leggja einfaldlega fram afturköllun á öllu því starfi sem unnið hefur verið hlýtur að kalla á spurningar hér í þinginu, eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson nefndi áðan. Hvað býr að baki því að stíga með þeim hætti til jarðar í málaflokki þar sem einmitt er mikilvægt að við ræðum og vinnum saman að lausnum og því að setja niður deilur? Er þetta valdhroki? Það er auðvitað það fyrsta sem læðist að manni þegar maður sér framgöngu af þessu tagi.  Nú verða auðvitað slys og vissulega getur það hent að ráðherra í einhverjum málaflokki gangi fram með einhverjum þeim hætti að stjórnarandstöðunni á viðkomandi tíma finnist vera gengið á hlut sinn, hann gangi of langt eða sýni öðrum sjónarmiðum eða málaflokkum ekki virðingu, og aldrei er hægt að koma í veg fyrir slíkt. En í þessum málaflokki, hjá þessum hæstv. umhverfisráðherra, er það því miður þannig að það er hvert málið sem rekur annað. Í fyrsta lagi er til að taka, fyrir utan þetta mál, þegar hæstv. ráðherra tók að sér þennan mikilvægasta málaflokk veraldarinnar á okkar tímum sem svona eitthvert aukaverkefni og lýsti því yfir að hann væri að skoða það hvort nokkur þörf væri á umhverfisráðuneyti. Það viðhorf sem sú yfirlýsing endurspeglar er náttúrlega til þess fallin að vekja mörgum hér í þinginu alvarlegar áhyggjur. Þá bætir ekki úr skák þegar hver ríkisstjórnin á fætur annarri, hver iðnaðarráðherrann á fætur öðrum, m.a. úr Framsóknarflokknum, þegar allir stjórnmálaflokkar í þinginu hafa verið að reyna að vanda sig eftir fremsta megni við að vinna að heildstæðri rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúru Íslands, þar sem á endanum voru nokkrir kostir, einkanlega í Þjórsá, sem pólitískur ágreiningur var um hvað gera skyldi við á lokasprettinum, að þegar þeim gríðarlega mikilvæga áfanga í umhverfismálum hafði verið náð kemur hinn nýi umhverfisráðherra og gefur út yfirlýsingar um að Norðlingaalda, sem allir í því ferli, allir sem að því höfðu komið, höfðu bara tekið beint út af borðinu, að sá kostur skyldi rifinn upp og allur sá friður sem þó hafði tekist að skapa millum ólíkra sjónarmiða, millum stjórnmálaflokka í þinginu og milli atvinnulífsins og umhverfisverndarfólks. Það er ekki síst í því samhengi þeirra fyrri athafna hæstv. ráðherra sem maður skoðar þetta stutta frumvarp þar sem allri hvítbókinni, allri samráðsvinnunni, öllu starfinu í þinginu er bara vikið til hliðar eins og það skipti engu máli. Nú kann vel að vera að einhver annar ráðherra hafi gert það áður. Það bætir það ekkert. Þetta er ekki góð pólitík, virðulegi forseti. Við hér á Alþingi sem þurfum þess mjög með að ávinna okkur aukið traust hjá almenningi, skilning og stuðning í samfélaginu, þurfum ekki á því að halda að ganga svona fram hvert gagnvart sjónarmiðum annars. Við þurfum þvert á móti á því að halda að við ræðumst við í þessum sal um málefni eins og náttúruvernd og reynum að ná samkomulagi um hvernig sjónarmið geti mæst. Ekki síst í þessu máli sem varðar náttúru Íslands sem er okkur öllum kær sama hvar í flokki við stöndum og við viljum öll kappkosta að vernda og gæta svo sem kostur er þó að okkur kunni að greina á um leiðir. Ef það er afstaða hæstv. ráðherra, sem er bara afstaða og geta verið fullkomin rök á bak við, að það gangi ekki að frumvarpið sem samþykkt var á síðasta þingi af öðrum meiri hluta hér í þinginu taki gildi óbreytt, þá er það bara heiðarleg afstaða. Ég hefði talið að það færi svo miklu betur á því að hæstv. ráðherra upplýsti um þá afstöðu sína og óskaði eftir samstarfi annarra stjórnmálaflokka í þinginu um það hvernig mætti vinna með málið þannig að það í einhverjum áföngum tæki gildi en einhverjir þeir þættir sem ráðherrann væri ósáttur við væru endurskoðaðir, líka í ljósi nýs þingmeirihluta, og þess freistað að ná saman um það á Alþingi með hvaða hætti þessi lög gætu tekið gildi. Einnig þegar horft er til þess að þau efnisatriði, sem ég ætla ekki að fara ýkja djúpt í við 1. umr., eins og ég sagði áðan, sem kannski helst hefur verið deilt á, varúðarreglan, mengunarkvótareglan, sem hét svo í eina tíð og hefur víst vikið fyrir nýju og ógagnsærra nafni, greiðsluregla eða hvað það nú er, og sérstök vernd, þetta eru allt saman þættir sem hafa verið til umfjöllunar á Alþingi í 20 ár, atriði sem hafa verið flutt af umhverfisráðherra eftir umhverfisráðherra, ríkisstjórn eftir ríkisstjórn, m.a. ríkisstjórnum sem báðir stjórnarflokkarnir núverandi hafa átt aðild að, atriði sem hafa verið lögð hér fram sem stjórnarfrumvörp og getur ekki verið sá ágreiningur hér á milli flokka um að víkja þurfi öllu því starfi í burtu. Hvað er ráðherrann búinn að vera að gera í hartnær hálft ár? Hvers vegna hefur nýkjörinn ráðherra ekki nýtt tímann ef það er svona óskaplega brýnt að endurskoða einhver einstök atriði í frumvarpinu? Af hverju er hann ekki löngu byrjaður á þeirri vinnu? Af hverju hefur hann ekki fyrir löngu síðan óskað eftir atbeina okkar í stjórnarandstöðunni að því með hvaða hætti mætti vinna með málið þannig að það öðlaðist gildi í áföngum eða einhverjum einstökum atriðum væri breytt? Staðreyndin er náttúrlega sú að hæstv. ráðherra hefur ekki gert neitt í málinu og finnst það sæma að ganga inn í þingið með strokleður yfir vinnu sem fjöldinn allur af fólki, bæði embættismenn, stjórnmálamenn auðvitað - látum það nú vera, það verðum við að búa við, stjórnmálamenn, að okkar vinna getur verið að engu gerð með einum kosningum - en líka margvísleg samtök fólks úti um allt land sem hafa auk sérfræðinga og embættismanna lagt hér hönd á plóg í mörg, mörg ár. Ég vil hvetja til þess að þingið taki á því sem hæstv. ráðherra hefur látið undir höfuð leggjast og þingnefnd sem sannarlega á að ráða úrslitum mála og standa fyrir lagasetningu - eins og hv. þm. Pétur Blöndal og margir aðrir þingmenn eru einmitt að flytja sérstakt þingmál um - þ.e. umhverfis- og samgöngunefnd, láti ekki alla þessa vinnu fara til ónýtis, heldur úr því að svona er komið, inn í þetta öngstræti, verði kallaðir til í nefndina þeir sem komu að þeirri vinnu á fyrri stigum, þeir sem voru til ráðgjafar á síðasta kjörtímabili, og ræði við nefndina um hvaða leiðir þeir sjá til þess að láta sjónarmið mætast og kannski nýjan þingmeirihluta endurspeglast meira í niðurstöðu málsins að endingu. Það verður auðvitað ekki fram hjá því horft að alþingiskosningar hafa farið fram. Það er eðlilegt að einhverjar pólitískar áherslubreytingar verði. En að allri þessari vinnu sé bara hent og það á þeim grundvelli einum að það eigi svo kannski að hefja eitthvert ferli sem kannski ljúki einhvern tímann, það er ekki boðlegt finnst mér fyrir þingið. Ef þingið vill breyta þeirri löggjöf sem umhverfis- og samgöngunefnd hefur afgreitt og Alþingi samþykkt þá gerir þingið það bara sjálft og gerir það í góðu starfi í nefnd í samvinnu við þá aðila sem að því máli þurfa að koma. Ég vil fyrir hönd okkar í Samfylkingunni lýsa mig algerlega reiðubúinn til slíkrar samræðu ef vilji er til þess af hálfu stjórnarmeirihlutans í þinginu. Af því ég held að hvað svo sem menn treysta sér til að segja í ræðustólnum sjái það hver maður í hendi sér að þetta eru ekki góð vinnubrögð. Það getur vel verið að einhver ráðherra hafi gert þetta áður, jafnvel einhver ráðherra úr mínum eigin flokki, en það gerir það ekkert betra. Þetta eru svolítið vinnubrögð liðinnar aldar. Við eigum að reyna í miklu ríkari mæli að ræða málin okkar á milli og komast að einhverri þeirri niðurstöðu sem getur haldið í meira en eitt kjörtímabil. Það sem stjórnarmeirihlutinn núna verður líka að muna er að eftir kosningarnar í vor koma aðrar kosningar. Þá kann vel að vera að hann verði fjarri stjórnartaumunum að þeim loknum. Það kann ekki góðri lukku að stýra að við séum að kollsteypa löggjöf, setja lög og afturkalla þau á víxl frá einu kjörtímabili til annars, síst af öllu í málaflokkum eins og hér er um að ræða, náttúruvernd á Íslandi, sem er í raun og veru málaflokkur sem hver einn og einasti Íslendingur, 320 þúsund manns, á hlut í. Það er náttúrlega ekki með nokkrum hætti boðlegt að við séum að vinna það með þeim hætti að því sé kollsteypt frá einu kjörtímabili til annars. Við hljótum öll að hafa metnað til þess að slaka eitthvað á okkar ýtrustu eigin sjónarmiðum ef það mætti verða til þess að við Íslendingar ættum saman heildarmynd og löggjöf á þessu sviði sem þurfi ekki að kollvarpa á fjögurra ára fresti, heldur sé í öllum helstu atriðum sammæli um hjá stærstum hluta þingmanna og þjóðinni.

Herra forseti. Hv. þingmaður velti því aðeins fyrir sér hvað byggi að baki þessari framgöngu hér og mér fundust það áhugaverðar hugleiðingar. Það má auðvitað spyrja sig: Sátt við hverja er meiningin að ná með þessum vinnubrögðum? Sátt við hverja? Maður veltir stundum fyrir sér hvort þetta sé orðið skylt umræðu við sjávarútvegsumræðuna, að allir tali um sáttina, hina miklu sátt, en hún virðist eiga að vera við tiltekna aðila en ekki aðra. Af því hv. þingmaður spurði spurningarinnar, hvort jafnvel væri verið að ganga einhverra sérhagsmuna veltir maður því fyrir sér og tengir til dæmis við þá staðreynd að hér átti loksins að lögfesta varúðarregluna. Getur verið að þar sé sáttin, að sáttin eigi að felast í því að það verði ekki gert? Ég geri ráð fyrir því að við getum giskað á hverjir væru ósköp sáttir við að varúðarreglan kæmist ekkert inn í lög á Íslandi þó seint sé. Treystir hv. þm. Helgi Hjörvar sér til að vera aðeins beinskeyttari í umfjöllun um þessi efni, svo að við tölum nú ekki tæpitungu mikla, meira en þarf? Auðvitað er staðan grafalvarleg. Hvað vorum við að ræða hér fyrir ári eða innan við það? Við vorum að ræða um hvort við fengjum inn í stjórnarskrána þessar mikilvægustu grundvallarreglur umhverfismálanna, meginprinsipp og grundvallarreglur umhverfisréttarins. Þá voru menn að gera sér vonir um það. En hvað er hér á dagskrá? Nei, það er nú ekki að þetta sé á leiðinni inn í stjórnarskrána. Nei, að þetta fari út úr lögum eða komist ekki inn í lög. Ég hefði áhuga á að heyra mat hv. þingmanns á þessu út frá þeim hugleiðingum sem hann var hér með um þennan bakgrunn málsins: Hvað gengur mönnum til? Hvað er þarna á ferðinni?

Virðulegur forseti. Mér þykir ótrúlegt að það sem hv. þingmaður nefndi búi að baki vegna þess að það er nú svo um varúðarregluna og raunar sérstöku verndina, og samspil þeirra reglna, að það eru auðvitað atriði sem hafa verið flutt áður af öðrum ríkisstjórnum en hinni síðustu, þau hafa verið flutt fram af ráðherrum Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, af ríkisstjórnum sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa 

Herra forseti. Hv. þingmaður er afar varkár, finnst mér, í hugleiðingum sínum í þessum efnum og vill ekki ganga svo langt að gefa sér að beinlínis andstaða við varúðarregluna og aðrar slíkar grundvallarreglur sé hérna á ferðinni, hugsanlega frekar að einhverjir telji þetta leiðina í mark hjá þeim með einhverjar framkvæmdir. Það rímar svo sem við talið um reglusetninguna, að afnema hana, koma hjólum atvinnulífsins í gang, komast áfram eins og menn tala mikið um, sem virðist því miður vera gamla hugsunin, stóriðjukeyrsluhugsunin, að sullast bara áfram með eitthvað slíkt. Það er verið að senda Landsvirkjun tóninn þessa dagana eins og við heyrum. Mér finnst þetta umhverfi ískyggilegt, ég verð að segja alveg eins og er. Það fer dálítill hrollur um mann. Ég er ekkert endilega viss um að við séum einu sinni að fara bara einn og hálfan áratug aftur í tímann, mér finnst glitta í viðhorf sem eru jafnvel enn eldri þegar stóriðjubrjálæðið var enn blindara. Kannski eigum við að þakka fyrir að menn fóru ekki aftur í náttúruverndarlögin frá 1973.

Já, virðulegur forseti, það er hverju orði sannara hjá hv. þingmanni. Hér er verið að hverfa aftur til liðinnar aldar. Auðvitað vekur hjá manni áhyggjur þessi einfeldningslega nálgun að eflingu atvinnulífs sem er á því byggð að þeim mun færri reglur sem séu í gildi þeim mun öflugra atvinnulíf muni menn uppskera. Ég held að það viti allir sem vilja vita að í þeim samfélögum t.d. hér í kringum okkur þar sem einmitt þessar reglur, umhverfisreglurnar, eru hvað sterkastar og öflugastar, er verið að fjárfesta í hvað bestum störfum í heiminum í dag. Þar er efnahagslegur uppgangur hvað mestur. Þar eru þjóðartekjur á mann umtalsvert meiri en hér á Íslandi þótt hér séu reglurnar miklu færri.

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að staldra enn frekar við þau atriði sem hafa komið fram í orðaskiptum hv. þm. Helga Hjörvars og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, þ.e. um það frumvarp sem hér er lagt fram í víðara pólitísku samhengi. Hér er um að ræða ákveðnar pólitískar meginlínur og sjónarmið sem togast á og ákveðna atvinnustefnu sem er yfir og allt um kring hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég vil þess vegna biðja hv. þingmann að bregðast aðeins við því með skýrari hætti hver ástæðan sé að baki þessari leið sem er leið offorsins. Það er ekki farin sú leið að reyna að fara rólega um og meira að segja í nafni sáttar er stigið skref kúvendinganálgunar. Það er umhugsunarefni. Í því samhengi langar mig að nefna umhugsunarvert atriði sem er sú staðreynd að ein meginniðurstaða skýrslu Vegagerðar ríkisins um áhrif 37. gr. náttúruverndarlaga frá 1999 á framkvæmdir, er í megindráttum sú að 37. gr. laganna, um sérstaka vernd, hefur lítil áhrif, hefur engin raunveruleg áhrif til verndar. Þannig að náttúran er í raun og veru óvarin í lögunum frá 1999 þegar við ræðum um sérstök náttúrufyrirbæri. Þegar við stígum aftur til baka til ársins 1999 erum við í raun og veru að stíga til baka í bitlaus lög hvað þetta varðar. Mig langar að biðja hv. þingmann að reifa afstöðu sína til þessa.

Virðulegur forseti. Að því er lýtur að atvinnustefnu og samhengi við annað sem er að gerast er auðvitað hægt að sjá þetta skref sem hluta af ákveðinni örvæntingu sem virðist gæta. Það er verið að stíga skref í átt til þess að rífa upp þá sátt sem hefur verið um Norðlingaöldu. Það er öllum ljóst hvaða ástæður gætu verið að baki því að fara í þann mjög svo sérstaka leiðangur, að ekki sé meira sagt, þegar það síðan er lagt saman að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur uppi mjög stór orð á haustfundi Landsvirkjunar um þann pólitíska þrýsting sem sé á fyrirtækinu um að útvega eitthvað sem hingað til hefur ekki tekist að útvega og að hér kemur svo fram frumvarp um að ryðja úr vegi helstu reglum sem gætu hugsanlega verið fyrir einhverjum á þessu sviði. Auðvitað er hægt að sjá þetta í samhengi og hafa af því áhyggjur að einhver örvænting sé farin að ríkja um atvinnuuppbyggingu á næstu missirum, en ég ætla að minnsta kosti að vona að sú afstaða sé bundin við mjög fáa stjórnmálamenn og sé ekki ráðandi í ríkisstjórn Íslands. Ég er þeirrar sannfæringar að við Íslendingar höfum margar ástæður til að vera bjartsýn, margt í efnahags- og atvinnulífi okkar horfir til betri vegar og við þurfum ekki á neinum neyðarúrræðum að halda, hvorki að fórna Þjórsárverum né knýja Landsvirkjun til þess að selja orkuna á útsöluprís eða ryðja úr vegi sjálfsögðum reglum í umhverfisvernd á Íslandi.

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður deilum áhuga á stjórnmálum líðandi stundar og sögulegum víddum í þeim efnum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvernig hann sér þetta undarlega afturköllunarfrumvarp í ljósi sögu Framsóknarflokksins. Einu sinni var Framsóknarflokkur flokkur Eysteins Jónssonar og flokkur Steingríms Hermannssonar, flokkur sem hafði græna tóna, einhverja græna tóna 

Virðulegur forseti. Vegna þeirra efnisreglna sem hér á að afnema er auðvitað eðlilegt að spurningar af þessu tagi vakni. Við þurfum ekki að fara svo langt aftur eins og til Steingríms Hermannssonar, hvað þá Eysteins Jónssonar, til að finna Framsóknarflokk sem var tilbúinn til að innleiða þessar efnisreglur. Mörgum fannst að Framsóknarflokkurinn undir forustu Halldórs Ásgrímssonar væri nú ekki ýkja grænn en það var engu að síður það ríkisstjórnarsamstarf sem ég hygg að hafi í tvígang flutt frumvörp á Alþingi um að innleiða þessar efnisreglur. Ef það eru slík sjónarmið sem búa að baki afturkölluninni mætti segja að Framsóknarflokkurinn væri orðinn minna grænn en hann var á árabilinu 1995–2007 og þótti þá sumum samt nóg um.

Virðulegi forseti. Ég var að vona að umræðan hér yrði málefnaleg og mundi kannski snúast um efnisatriði frumvarpsins en þegar þetta er komið út í vangaveltur um Framsóknarflokkinn og hvað hugsanlega einhverjum þingmönnum finnist eða hvaða stefnu hann ætli að taka verð ég bara að segja eitt: Eigum við ekki að ræða hér umhverfisvernd á aðeins hærra plani? Ég get alveg fullvissað ykkur um að þingmönnum Framsóknarflokksins er mikið í mun að standa vörð um umhverfið hvar og hvenær sem er. Ég ætla hins vegar að víkja að ræðu hv. þingmanns. Hann byrjað á nokkrum samsæriskenningum sem mér fannst ekkert sérstaklega málefnalegar en svo heyrði ég andsvar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og áttaði mig á því að hv. þm. Helgi Hjörvar hefði kannski þrátt fyrir allt ekki verið svo ósanngjarn. Þó sagðist hann telja að ráðherra hefði haft sex mánuði til að koma fram með nýtt frumvarp og að hann hefði nýtt þann tíma illa. Ég spyr þá á móti: Hafði Samfylkingin ekki heil sex ár, síðustu tvö kjörtímabil, til að koma með ný lög? Kannski hefði verið hægt að vinna þau í meiri og betri sátt. Ég tek undir með hv. þingmanni um að við þurfum að skoða heildarmyndina og að við þurfum að vinna vel. Ég er sannfærður um að hægt sé að gera það í sátt, en það er spurning hvort þingmenn stjórnarandstöðunnar, a.m.k. þingmenn Vinstri grænna, vilji sátt. Þeir voru ekki á þeim buxunum síðasta vor. Við skulum þó sjá. Enn er talað um afturhvarf til ársins 1999 eins og verið sé að fella einhver lög úr gildi. Ég minni hv. þingheim á að lögin sem 

Virðulegur forseti. Ég held að við þingmenn ættum að leyfa áheyrendum okkar að fella dóma um ræður þær sem hér eru fluttar og hversu málefnalegar þær eru. Ég sagði aldrei að hæstv. ráðherra hefði átt að koma inn með ný lög eftir þann tíma sem hann hefur setið á ráðherrastóli. Ég kallaði einfaldlega eftir því að hann hefði átt að hafa samband við aðra stjórnmálaflokka, ræða þann vanda sem hann væri í og setja af stað vinnu um það hvernig mætti standa að breytingum á þeim samþykktum sem gerðar hafa verið þannig að meiri sátt yrði þar um. Fyrst hæstv. ráðherra gerði það ekki liggur sá bolti hjá hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni. Ég treysti því að hann muni halda þannig á málum hér í þinginu og í nefndarstarfinu fram undan að niðurstaðan úr því verði sem víðtækust sátt stjórnmálaaflanna á Alþingi um það með hvaða hætti löggjöf um náttúruvernd á Íslandi verði skipað. Ég held einfaldlega að þjóðin ætlist til þess af okkur að við höfum þroska til að lenda þessum málum í eins breiðri samstöðu og við getum og að þurfa ekki að vera að kollvarpa þessari grundvallarlöggjöf, sem ég tel að allir Íslendingar eigi sinn hlut í, á fjögurra ára fresti. Það er sú áskorun sem hv. þingmaður stendur frammi fyrir og ég vona að hann rísi undir henni.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að við eigum að leyfa þjóðinni að fella sinn dóm um þær ræður sem hér eru haldnar. Ég heyrði hins vegar hv. þingmann fara hér með samsæriskenningu eftir samsæriskenningu um hvað stæði á bak við þá aðgerð sem við ræðum hér. Ég heyrði meira að segja hv. þingmann ræða um að hugsanlega lægju á bak við þessa ákvörðun einhverjir dólgslegir tilburðir hæstv. ráðherra. Mér fannst það ekkert sérstaklega sanngjarnt og málefnalegt. Ég áskil mér fullan rétt til að hafa skoðun á þeim orðum sem mér fundust hv. þingmanni reyndar ekki til sóma, svo ég segi það. Að sjálfsögðu munum við hafa gott og mikið samráð í umhverfis- og samgöngunefnd 

Virðulegur forseti. Svo uppskera menn sem þeir sá. Það er auðvitað ekki annað hægt en að tala með nokkuð afgerandi hætti til umhverfisráðherra sem hefur lýst því yfir að hann skoði hvort ekki sé hægt að leggja ráðuneytið niður og til Framsóknarflokks sem meðal annars átti umhverfisráðherrann Siv Friðleifsdóttur sem í pólitískri þjónkun sneri við faglegum úrskurði Skipulagsstofnunar í stærsta deilumáli umhverfisverndar á Íslandi síðustu áratugi. 

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé í húsinu, vilji kannski „vera memm“.

Forseti mun gera hæstv. ráðherra þau boð að nærveru hans sé óskað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma að tala við okkur vegna þess að ég er með einlægar spurningar sem ég hefði gaman af að fá svör við. Ég skal viðurkenna að stundum er ég heldur kaldhæðinn og þegar ég las þetta frumvarp sem hér er til umræðu þá gat ég ekki að því gert að hlæja svolítið upphátt, en það er kannski meinhæðni. En mig langar til að deila því með öðrum og til þess að það sé á hreinu hvað við erum nákvæmlega að tala um þá ræðum við hér frumvarp til laga um brottfall laga um náttúruvernd, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. gr. Lög um náttúruvernd, nr. 60/2013, sem taka áttu gildi 1. apríl 2014, falla brott. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég held að ég hafi aldrei séð styttra frumvarp á minni stuttu þingsetu, en ég gat ekki annað en hlegið vegna þess að hér er auðvitað um að ræða eitt af stærstu málefnunum sem Íslendingar fást almennt við. Mér þykir ótrúlegt að hægt sé að taka svo stóra ákvörðun með svo litlum texta, þótt það sé reyndar í sjálfu sér ekki stórt vandamál. En mér þykir það ótrúlega djarft í raun og veru að gera það og koma ekki einu sinni með neitt, ég meina ekkert, til að setja í staðinn. Lög um náttúruvernd, nr. 60/2013, sem ber hér að afnema eru heilar 15 blaðsíður, sem þó nokkuð mikil vinna liggur á bak við, og eiga að taka við af lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, sem komast fyrir á níu síðum, rétt rúmlega átta síðum. Hér er því um heilmikið efni að ræða, fyrir utan auðvitað hvítbókina sem er nógu stór og þung til að slasa fullorðinn mann. Að það sé einfaldlega hægt að afnema þessi lög með svo, hvað segir maður, „brútal“ texta þykir mér alveg stórmerkilegt. Það hlýtur vissulega að vera eitthvað í þessum nýju lögum, sem hefðu átt að taka gildi 1. apríl 2014, sem hefði mátt vera inni. Sérstaklega ef talað er um sátt. Sérstaklega ef talað er um að vinna hlutina í sameiningu. Nú má kannski vel gagnrýna fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn fyrir að hafa ekki haft nóg samráð, en er þá ekki mál að sýna aðeins betri vinnubrögð sjálfur? Er það ekki við hæfi? Er ekki við hæfi að í stað þess að gagnrýna slík vinnubrögð eingöngu og hafa þau síðan eftir, að reyna frekar að sýna meiri lit? Nú langar mig að nefna sérstaklega þingsályktunartillögu sem var lögð fram af hv. þm. Pétri H. Blöndal og sá sem hér stendur var meðflutningsmaður að. Þar er skorað á ríkisstjórnina að láta fleiri mál fara til nefndar, láta fleiri mál vera unnin frá upphafi í nefndunum. Þannig væri hægt að ná miklu meiri sátt. Hér er endalaust kvartað um að ekki sé næg sátt þó að greinilega sé um grundvallaratriði að ræða sem sátt ríkir ekki um. Stundum þarf bara að hafa það, gott og vel, en hefði vinnan byrjað í nefnd þá hefði kannski verið hægt að ná betri samstöðu á síðasta þingi. Hvernig væri að byrja þann leik núna? Hvernig væri að leggja það fyrir nefnd hvernig hægt sé að vinna úr þessum lögum frekar en að slátra þeim einfaldlega með svo sem eins og einni línu? Mig langar að nefna sérstaklega nokkur ákvæði sem ég skil ekki hvers vegna mega ekki vera með. Það er til dæmis 8. gr. laga nr. 60/2013, sem varðar vísindalegan grundvöll ákvarðanatöku. Með leyfi forseta: „Ákvarðanir stjórnvalda sem varða náttúruna skulu eins og kostur er byggja á vísindalegri þekkingu á verndarstöðu og stofnstærð tegunda, útbreiðslu og verndarstöðu vistgerða og vistkerfa og jarðfræði landsins. Þá skal og tekið mið af því hver áhrif ákvörðunarinnar muni verða á þessa þætti. Krafan um þekkingu skal vera í samræmi við eðli ákvörðunar og væntanleg áhrif hennar á náttúruna.“ Mátti þetta ekki vera með? Mátti frumvarpið ekki vera þrjár greinar; 1. gr. sem afnemur lögin, 2. gr. sem inniheldur vísindalegan grundvöll ákvörðunartöku og síðan 3. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi. Mátti það ekki vera þannig? Og mátti varúðarreglan ekki vera með? Maður hefði nú haldið að hún væri frekar sjálfsögð. Mikið hefur verið rætt um hana hér þannig að ég ætla ekki endilega að ræða hana mjög mikið, en manni þykir hún vera skynsamleg og ég gat ekki betur heyrt af ræðu hæstv. ráðherra en að hann vildi hafa hana með í endurskoðun laganna. Þá velti ég fyrir mér: Hvers vegna er hún ekki einfaldlega með? Lögin sem taka áttu gildi eru 15 blaðsíður af heilmikilli vinnu sem tók mörg ár. Það hlýtur að vera eitthvað, ekki endilega mikið, en eitthvað smá, eitthvað pínupons sem má vera eftir, sem taka má gildi 1. apríl 2014 án þess að hér fari allt til fjandans vegna þess að aðilar geti ekki hafist handa af ótta við framtíðina. Það minnir mig reyndar á annan punkt sem er þessi: Er ekki bara fínt að aðilar vinnumarkaðarins viti að þeir geti vænst breytinga á náttúruverndarlögum því að vissulega stendur það til, er það ekki? Virðulegi forseti. Stendur ekki til að endurskoða lög um náttúruvernd? Það hlýtur að vera eitthvað í þessum 15 blaðsíðum sem aðilar vinnumarkaðarins mega taka til sín strax og gera að minnsta kosti ráð fyrir að gerist kannski. Það er önnur grein sem mér þykir svolítið undarlegt að sé ekki með, það er 11. gr., um ábyrgð á kostnaði. Til að vera skýr þá er það 11. gr. náttúruverndarlaga, nr. 60/2013, þ.e. lögin sem hér skal afnema, og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Framkvæmdaraðili skal bera kostnað af því að koma í veg fyrir eða takmarka spjöll á náttúrunni sem af framkvæmd hans hlýst að því marki sem það telst ekki ósanngjarnt með hliðsjón af eðli framkvæmdarinnar og tjónsins.“ Nú verð ég að viðurkenna að ég á mjög bágt með að kalla mig svakalegan hægri mann, svakalegan vinstri mann eða svakalegan sósíalista eða kapítalista en mér sýnist persónulega að það sé akkúrat hin fínasta kapítalíska lausn á vandamálum á borð við umhverfisvernd að gefa hlutunum verðmiða, að það kosti að menga, að það kosti að ganga á náttúruna. Það er hin kapítalíska leið. Ég hefði haldið að ef eitthvað væri til staðar í þessu frumvarpi sem svokallaðir hægri menn, hvað svo sem það á nákvæmlega að þýða, gætu sæst á, væri það slík ábyrgð á kostnaði. Maður veltir fyrir sér: Hvers vegna ekki? Hver annar ætti að bera ábyrgð á þeim kostnaði? Samfélagið, hvers vegna? Auðvitað er það framkvæmdaraðilinn sem á að bera ábyrgð á því. Vegna þess, eins og ætti ekki að þurfa að fræða mikla kapítalista um, að það skiptir verulegu máli að ábyrgð á skaða sé á réttum höndum. Það er oft gagnrýnt við vinstri stjórnir og svokallaða sósíalista að þeir kunni ekki að fara með eignir vegna þess að allir eigi eignirnar. Þeir kunni ekki að fara með náttúruna vegna þess að það sé enginn skýr eignarréttur. Það séu ekki skýrir hagsmunir fyrir því að vernda náttúruna. Sá sem á eignina á að hafa þessa skýru hagsmuni. Þetta er skref í þá átt að skýra þá hagsmuni og láta þá hagsmuni standa þar sem þeir eiga heima, nefnilega hjá framkvæmdaraðilanum. Hvers vegna er þá það ekki með? Hvers vegna er ekki 11. gr. laganna með? Jafnvel bara til þess að vara aðila atvinnulífsins við því að hugsanlega gerist það einhvern tímann að þeir þurfi að fara að bera almennilega ábyrgð á þeim spellvirkjum sem verða af völdum aðgerða þeirra. Maður hefði haldið að það væri fullkomlega eðlilegt. Síðast en ekki síst langar mig til að tala um pólitískan óstöðugleika. Þetta er ekki í fyrsta sinn og því miður ekki í síðasta sinn sem það atriði ber á góma. Oft er kvartað undan því á erlendum vettvangi að þegar ný ríkisstjórn taki við hér sé öllu kollvarpað. Þetta er alveg skólabókardæmi um það. Ég get reyndar ekki ímyndað mér skýrara dæmi um þetta. 15 blaðsíður af heildarendurskoðun sem tók mörg ár á einni af mikilvægustu löggjöf landsins, tekin út svona.  Það er ekki fleira sem ég hef um þetta að segja í nema það að við endurskoðun náttúruverndarlaga vænti ég þess fastlega að hugmyndin sé að bæta lögin, ekki að bæta aðstöðu einkaaðila til þess að ganga á náttúruna því að eitt hefur gerst síðan 1999, árið sem núgildandi lög tóku gildi. Það er það að hér hefur orðið sprenging í túrisma eða ferðamannaþjónustu, eins og maður segir á góðri íslensku, virðulegi forseti. Við því þarf að bregðast. Hér ganga um landið hundruð þúsunda manna á ári hverju sem náttúran okkar er ekki gerð til þess að standa undir. Við þurfum því breytingar á náttúruverndarlögum. Það er ekkert ef eða kannski. Það þarf að gerast og það þarf að gerast frekar fljótt. Að reyna að halda uppi sömu löggjöf nú árið 2013 og var sett árið 1999 áður en þessi sprenging varð í ferðamannaiðnaði - ja, ég veit ekki hverju ég á að líkja því við en það getur ekki verið að við ætlum að halda áfram að hafa þá löggjöf. Við hljótum að líta náttúruna öðrum augum núna en við gerðum 1999. Ég trúi ekki öðru og því velti ég fyrir mér: Hvað á að koma í staðinn? Við heyrum ekkert um það. Hérna kemur ekki stafkrókur fram um hvað eigi að koma í staðinn. Hér eru lögin einfaldlega afnumin og lögin frá 1999 skilin eftir eins og hér hafi ekkert gerst síðan þau voru sett.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er mjög áhugasöm um að heyra frá honum sjónarmið í ljósi þess að hann tilheyrir tiltölulega nýrri stjórnmálahreyfingu, stjórnmálahreyfingu sem kom fyrst inn á Alþingi í síðustu kosningum og hv. þingmaður var ekki hér á síðasta kjörtímabili. Ég heyrði það á máli hv. þingmanns að hann undraðist þau vinnubrögð að boða brottfall laga, getum við sagt, sem eiga að taka gildi í apríl, rétt eftir að þau eru samþykkt, má segja. Ég tók ekki eftir því að hv. þingmaður nefndi það. Mig langar að spyrja hann út í hvernig hann sér fyrir sér áframhaldandi vinnu því að hv. þingmaður sagði: Hvað á að koma í staðinn? Var ekki eitthvað sem átti að halda eftir? Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að Alþingi Íslendinga eigi að fara með þetta frumvarp? Finnst hv. þingmanni eðlilegt að farið verði í gegnum það með öllum þeim sem komu að vinnunni við lögin sem eiga að taka gildi í apríl? Finnst hv. þingmanni eðlilegt að þeir verði kallaðir til samráðs í hv. umhverfis- og samgöngunefnd? Finnst hv. þingmanni eðlilegt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd reyni að gera atlögu að því að gera einhverjar tillögur í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði áðan, og ég er honum hjartanlega sammála, um að mjög mikið hafi breyst frá árinu 1999, bæði hvað varðar ferðaþjónustu, aðgang að náttúrunni og líka í viðhorfum til náttúruverndar og í rannsóknum á náttúrunni? Hvernig finnst hv. þingmanni að við eigum að vinna málið áfram hér á Alþingi? Ég er mjög áhugasöm um að heyra fersk sjónarmið í því máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Ég veit ekki alveg hvernig ætti að vinna þetta tiltekna frumvarp frekar vegna þess að það er svo, - nú vantar mig aftur íslenska orðið fyrir „brutal“ - frumvarpið tekur einfaldlega út gömlu lögin. Það sem ég hefði viljað sjá hérna er nefndarvinna um hvað það er í nýju lögunum, nr. 60/2013, sem við getum haldið þrátt fyrir að hafa áfram lögin frá 1999. Það hefði verið einhvers konar sáttaumleitun. Það hefði verið einhvers konar framþróun. Ég hef sérstaklega nefnt 8. gr. og líka 11. gr. sem eru í stefnu okkar pírata og ég sé ekki hvers vegna ekki mátti hafa þær með. Það fyrsta sem hefði mátt spyrja að er hverju ríkisstjórnin getur lifað með. Hún hlýtur að geta lifað með 8. gr. sem fjallar um að byggja ákvarðanatöku á vísindalegum grunni. Það getur ekki verið að einhver vilji byggja á óvísindalegum grunni. Það getur ekki verið. Því velti ég fyrir mér hvort við hefðum ekki getað farið í gegnum hverja grein og sagt: Allt í lagi, við getum lifað með þessu, atvinnulífið fer ekki í klessu með þessu o.s.frv. Það hefði þá alla vega verið hægt að hafa það með. Hver veit, kannski hefði verið góð hugmynd að setja það í nefnd og spyrja: Hvað af þessu virkar ekki? Ég velti fyrir mér hvað gæti verið verra en þetta tilfelli. Ég á mjög erfitt með að ímynda mér hvernig væri hægt að vinna þetta verr en einfaldlega svona, með því að afnema gömlu lögin og láta ekkert koma í staðinn, hunsa alla fyrri vinnu, að því er virðist, leiðrétti mig hver sem betur getur. Ég hefði viljað sjá eitthvað standa eftir. Það eru vissulega hlutir þarna sem geta ekki verið umdeildir, sérstaklega 8. gr. en líka ábyrgðarákvæðið um kostnað. Ef fólk hefði farið að ræða frumvarpið í nefnd, sem verður væntanlega gert, á ég bágt með að sjá hvernig fólk hefði getað verið með einhver rök gegn þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt um að ætlunin sé að hafa víðtækt samráð í vinnunni fram undan vil ég inna hv. þingmann eftir því hvort sjónarmið Pírata, sem væntanlega munu taka þátt í því samráði, séu þau, ef ég skil hv. þingmann rétt, að farið verði markvisst í að kanna hvaða greinar þeirra laga sem eiga að taka gildi í apríl geti staðið. Er það sjónarmiðið sem hreyfing hv. þingmanns mun koma með inn í þá vinnu sem er fram undan og það samráð sem er fram undan?

Virðulegi forseti. Við Píratar munum vissulega koma að því samráði sem býðst, það er því miður ekki víst að það bjóðist mjög mikið, en vissulega og algjörlega. Okkar stefna tilgreinir varúðarregluna sérstaklega og þykir hún í raun vera almenn skynsemi. Einnig eru Píratar mjög framsýnn flokkur, þ.e. við leggjum áherslu á að taka tillit til nútímans eins og hann er núna, það þýðir ekkert að byggja endalaust á gömlum grunni. Það er skýr munur á umhverfi nútímans, árið 2013, frá því sem var 1990, munurinn er svo yfirþyrmandi og skýr að það blasir við að endurskoða þarf náttúruverndarlög með hliðsjón af því. Varúðarreglan er í stefnu okkar og vernd náttúrunnar almennt. Við viljum ólm komast í það verk að endurskoða lögin og viljum hjálpa til við að bæta þau ef okkur gefst færi á því.

Virðulegur forseti. Ég vil bara fá að taka undir með hv. þm. Helga Gunnarssyni um þetta frumvarp um brottfall þessara fínu, flottu laga sem áttu að taka gildi í apríl á næsta ári. Hann minntist til dæmis á kostnaðaraukninguna og ég tek undir það. Ég er að stíga inn á þing í dag og er búin að vera að lesa þetta frumvarp til laga um brottfall laga um náttúruverndina og sé að meðal rakanna er að kostnaðaraukningin sem af þessu hljótist sé svo íþyngjandi fyrir sveitarfélögin. Hún er 20–50 millj. kr. á ári því að kannski þyrfti að ráða sérfróðan starfsmann sem ætti meðal annars að vinna að verndun og friðlýsingu vatna- og jarðhitasvæða. Ég tel mig ágætlega kunnuga rekstri og umhverfi sveitarstjórnanna. Það að gera sveitarfélögin skyld til að ráða starfsmann sem er sérfróður á þessu sviði er gott. Það er jákvætt. 20–50 milljónir sem deilist niður á 75 sveitarfélög er ekki slæmt, það er ekki mikill kostnaður. Það að nota það sem rök fyrir brottnámi þessara laga er algjörlega út í hött. Ég verð bara að fá að koma því hér að. Mér finnst kominn tími til að sveitarfélögum hér á landi verði gert skylt að sinna þessum málaflokki af virðingu, fagmennsku og natni og að fylgja lögum, einkum þegar kemur að verndun vatnasvæða. Við skulum gera okkur grein fyrir því hvað í þeim orðum felst að vernda hjá okkur vatnasvæðin. Ég get alveg fullyrt að kostnaður sveitarfélaganna vegna þessara laga er brotabrot af kostnaði þeirra vegna annarra laga 

Virðulegi forseti. Ég tek bara undir með hv. þingmanni. Þessar tölur stungu líka svolítið í augu þegar ég renndi yfir þetta á sínum tíma - 20–50 milljónir, mér finnst þetta ekki neitt óskapleg upphæð. Þetta er hús, ekki einu sinni stórt hús, í Gerðunum, þetta er ekki mikill peningur fyrir sveitarfélög landsins, hvað þá ríkið. Ef sveitarfélögin gætu ekki borið þennan kostnað mætti alveg leggja til að ríkið borgaði þetta bara sjálft eins og ég segi. Þetta er ekki há upphæð þegar kemur að ríkisrekstrinum. Það er reyndar erfitt að finna lægri upphæðir, verð ég að segja. Ef maður lítur yfir fjárlög eru þau talin í milljónum, það er ekki talin 1,1 milljón eða 1,9 milljónir, það eru bara 1 milljón eða 2 milljónir vegna þess að það tekur því ekki að brjóta tölurnar meira niður. Að tala um 20–50 milljónir sem einhver rök gegn þessum gömlu lögum er hlægilegt með fullri virðingu fyrir þingheimi öllum.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé líka kominn tími til að Alþingi sýni þessum málaflokki þá virðingu að skylda sveitarfélögin til að vera með fagfólk til ráðgjafar fyrir sveitarstjórnarfólk við þær ákvarðanir sem það tekur. Því miður var það þannig að í hruninu, afsakið, „hinu svokallaða hruni“, voru þessir málaflokkar skornir hvað harðast niður af sveitarfélögunum. Ég þekki það sjálf þar sem ég er bæjarfulltrúi í Hafnarfirði. Það er allt í lagi, gott og jákvætt að setja það í lög að þessi starfsheiti og verkefni þeirra séu vernduð með lögum.

Virðulegi forseti. Ég tek einnig undir þetta sjónarmið en vil líka undirstrika það með þeim orðum að náttúruvernd er ekki lengur bara hugmyndafræðilegt bitbein. Hún er ekki spurning um vinstri og hægri eða hvort við viljum sjá falleg fjöll eða ekki, hún er beinlínis orðin útflutningsvara. Okkur ber skylda, jafnvel út frá hörðustu sjálfselskusjónarmiðum, jafnvel ef við viljum fara þangað sem ég er ekki að segja að við eigum að gera, 

Frú forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson dró ágætlega athyglina að því sem er í raun og veru það furðulega við framgönguna hér, að hæstv. ráðherra eða ríkisstjórn skuli ekki leggja fyrir þingið að ýta nýjum náttúruverndarlögum til hliðar en tiltekin ákvæði þeirra taki þó gildi, bætist við gildandi lög. Eða hitt sem hefði verið betra að segja, að þrátt fyrir gildistöku laganna skulu þessi tilteknu ákvæði frestast eða eitthvað í þeim dúr. Það er alveg rétt að auðvitað er mjög langt gengið að ætla að stúta lagabálki eins og hann leggur sig á einu bretti. Það er það ævintýralega sem er lagt til við Alþingi eftir heildarendurskoðun á afar mikilvægum málaflokki með margra ára aðdraganda. Þá kemur að því sem mig langar líka að heyra sjónarmið hv. þingmanns gagnvart. Nú á þingið næsta leik, nú er málið að komast á forræði Alþingis. Það er auðvitað ekkert sem stöðvar umhverfis- og samgöngunefnd í því að komast að annarri niðurstöðu en ráðherra leggur hér til, fara í þá vinnu sem þarna er verið að tala um, sem auðvitað hefði átt að byrja á í vor ef ný ríkisstjórn var ósátt við einhverja tiltekna hluti í þessari löggjöf, að greina hvað það var. Er tími til að koma með tillögur um lagfæringar á því eða viljum við leggja til við þingið frestun gildistöku einhverra tiltekinna ákvæða? Nei, það er ekki gert, heldur beðið til 18. nóvember, þá kemst málið á dagskrá og setur þingið auðvitað í tímapressu. Engu að síður er það þannig að fordæmi eru fyrir því, ekki síst í umhverfisnefnd Alþingis, að menn hafi sýnt sjálfstæði í vinnubrögðum. Ég minnist þeirra tíma þegar þar voru menn eins og Hjörleifur Guttormsson og Ólafur Örn Haraldsson sem tóku stundum frumvörp úr umhverfisráðuneytinu og eiginlega stútuðu þeim gjörsamlega og skrifuðu ný og höfðu fullan kjark. Hv. þm. Pétur Blöndal er að hvetja okkur með tillöguflutningi til þess að Alþingi taki sjálft meira frumkvæði í lagasmíð. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson 

Virðulegi forseti. Í stuttu máli tek ég heils hugar undir að þingið eigi að nýta þau tól sem því eru góðfúslega gefin til að móta frumvörp og lagasetningu. Ég hef þó áhyggjur af öllu sem við gerum hér í þinginu vegna þess að mér finnst meiri hlutinn alltaf ráða förinni, sama hvað gerist. Þess vegna er í þingsályktunartillögunni sem hv. þm Pétur H. Blöndal lagði fram ásamt mér og öðrum skorað á ríkisstjórnina, það virðist ekkert annað hægt en að skora á hana sem er einn af sorglegri vanköntum á kerfinu sem við búum við og vonandi er hægt að gera eitthvað til að breyta því í framtíðinni. En þangað til það atriði verður meira í deiglunni og fólk er farið að taka vandamálið alvarlega er algjörlega sjálfsagt að þingið, og allar háttvirtar nefndir þess, nýti það frumkvæði sem það hefur. Á móti kemur þó að þegar allt kemur til alls ræður meiri hlutinn öllum nefndum, alla vega langflestum þeirra, og í sjálfu sér er lítið við því að gera. En ég tek heils hugar undir að háttvirtum nefndum og þinginu beri að nota tólin sem til eru til að hafa áhrif.

Frú forseti. Ég fagna þessu svari. Ég hefði jafnvel viljað sjá hv. þingmann vera skeleggari í anda þess að vera hér nýr þingmaður Pírata sem ég hélt að væru uppreisnargjarnir og ófeimnir við að brjóta hefðir.  Ég gef mér að það hljóti að vera margir umhverfisþenkjandi þingmenn innan meiri hlutans líka sem líður ekki allt of vel með þetta. Það bara getur ekki verið að öllum meiri hlutanum finnist þægilegt að eiga að fara að standa að því með ráðherra sínum að stúta nýju náttúruverndarlöggjöfinni. Eigum við ekki að láta á það reyna, láta menn njóta vafans? Þingið hefur öll úrræði í höndum sínum ef það kýs að færa vinnuna inn á það spor að skoða og afmarka þá þætti sem raunveruleg ástæða er til að skoða í þessum lögum, 

Virðulegi forseti. Ég tek aftur undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að vissulega hafi það gerst að ekki séu allir hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans sáttir við það sem hæstv. ráðherrar leggja fram og allur gangur á því hvað sé hægt að gera. Ég vona að hæstv. ráðherrar sjái sóma sinn í því að taka sönsum, að taka ábendingum og líti ekki á það sem niðurlægingu þegar eitthvað er leiðrétt eða bætt sem þeir gera. Það er kannski eitt af þeim viðhorfum sem vantar hér á hinu háa Alþingi. Við þurfum að losa okkur svolítið við þetta stolt, þetta ofboðslega stolt sem við fyllumst af öllu sem við gerum, að það megi ekki breyta á nokkurn hátt því að þá sé það einhvern veginn niðurlægjandi. Við megum ekki hugsa svona. Ég vona að hæstv. ráðherrar og þingmenn allir sjái sóma sinn í því að ganga ekki eins hart fram 

Virðulegi forseti. Það eru sannarlega mörg orð, bæði nafnorð og lýsingarorð, sem koma í hugann þegar rætt er um það frumvarp sem hér liggur fyrir, sem er um að nema úr gildi hvorki meira né minna en náttúruverndarlög sem sett voru hér síðastliðið vor, lög nr. 60/2013. Ég ætla samt að neita mér um að nota nokkurt þeirra en ég get fullvissað viðstadda og forseta um að ekkert þeirra er jákvætt. Öðru máli hefði gegnt ef komið hefði tillaga um breytingar á einhverjum greinum laganna sem ganga eiga í gildi 1. apríl 2014, eins og rætt hefur verið hér á undan af öðrum ræðumönnum, að einhverju væri frestað eða eitthvað tekið til sérstakrar athugunar, því að það er auðvitað allt annað mál að endurskoða lögin og fara yfir þau en að nema þau úr gildi. Vissulega verður því ekki neitað að það var ágreiningur á síðasta þingi, það er nýr meiri hluti og hæstv. ráðherra vill bara sópa öllu út af borðinu. En vonandi eru nú einhverjir og t.d. eins og hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, sem er sanngjarn maður og réttsýnn, sem vilja kannski líta yfir málið og athuga hvort ekki megi nota lögin eins og þau eru núna. Lögin eru vissulega til þó að þau séu ekki gengin í gildi. Þau eru þarna, við vitum hvernig þetta ætti að líta út og ég get sannfært menn um að fólk úr stjórnarandstöðu væri mjög tilbúið til þess að athuga hvort hægt væri að ná einhverri samstöðu um málið. Kannski er það ekki hægt, en að ætla að leyfa sér það snemma vetrar og í byrjun kjörtímabils að byrja á því að henda slíkum lagabálki út í sjó finnst mér ámælisvert. Ég verð að segja að ég held að það sé í fáum málaflokkum eins og einmitt þessum, í umhverfismálum og náttúruvernd, þar sem viðhorf og gildismat fólks hefur breyst jafn mikið á jafn stuttum tíma, þ.e. þeim tíma sem liðinn er síðan lögin voru sett 1999. Þess vegna er þetta svo mikið afturhvarf vegna þess að með þeim lögum sem fella á úr gildi eru náttúruverndarlögin færð til nútímans og nútíminn, sem sagt 2013, er allt öðruvísi en hann var 1999 og meira í þessum efnum en svo mörgum öðrum. Sagt er að skortur hafi verið á samráði. Auðvitað er það ekki rétt, það er einfaldlega ósatt, virðulegi forseti. Hér var settur á fót starfshópur árið 2009, held ég að hafi verið. Hann skilaði hvítbók, þá setur fagfólk, kunnáttufólk niður þau atriði sem þurfa að koma til skoðunar. Það er vandaðasti undirbúningurinn að lagasetningu sem til er að búa til hvítbók. Því miður er ekki nóg gert af því hér á landi. Síðan er frumvarp lagt fyrir þingið. Það vita það náttúrlega allir sem fylgdust með þessu máli á síðasta kjörtímabili að það var unnið mjög mikið í nefndinni. Mjög margar umsagnir komu inn og hver einasta umsögn var grandskoðuð. Allir gátu tjáð sig sem það vildu, talað var við þá og reynt að koma til móts við hin ýmsu sjónarmið. Á hinn bóginn var það þannig, virðulegur forseti, og ég hef það fyrir satt og það kemur mér ekki á óvart vegna þess að það er svo sem hegðan sem ég hef orðið vitni að í öðrum nefndum þingsins, að stjórnarandstaðan var ekki til viðræðu, hún vildi ekki viðræður. Hún vildi ekki leggja neitt til, hún þagði bara. Það er ekki hægt að semja við fólk sem þegir, eða til hvers ætlast menn? Ætlast menn til þess að þeir sem leggja fram frumvarp segi: Heyrðu, nei, á ég ekki að breyta þessu svona af því að þú vilt það endilega? Nei, þeir sem vilja breyta, þeir sem vilja að textinn sé öðruvísi verða að segja það. Þá hefjast samningar og þá verður málamiðlun. En ef menn þegja, vilja ekki taka þátt í starfinu er ekkert til að hlusta á af því að þeir segja ekki neitt, það er þess vegna. Sagt er að frumvarpið hafi mætt andstöðu ólíkra hópa innan samfélagsins,  Síðan voru Samtök atvinnulífsins og sveitarfélög líka á móti ýmsu í lögunum en gagnrýni þeirra hópa var af nokkuð ólíkum toga. Var reynt að koma til móts við mörg þeirra sjónarmiða en auðvitað ekki öll. En nú er þá tækifærið fyrir þá sem eru svona óskaplega óánægðir með lögin, ég trúi varla að þeir svona óskaplega óánægðir með hvert einasta atriði, en þau atriði sem þeim eru á móti skapi, að fara aftur í málið og athuga hvort við náum málamiðlun. Þá fyndist mér það í anda þeirrar ríkisstjórnar sem boðar sátt og samlyndi frá morgni til kvölds að þeir gengju á undan í þeim efnum. Sagt er að frumvarpið einkennist of mikið af boðum og bönnum. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að þegar eru settar reglur fjalla þær um hvað má og hvað má ekki. Það er náttúrlega svolítill útúrsnúningur, þykir mér, og ómálefnalegt, svo ég noti nú orð sem er mjög í tísku hér í þingsal, að kalla reglur boð og bönn. Mér finnst það mjög ómálefnalegt, virðulegi forseti. Þegar er talað um þessi boð og bönn er oft vikið að utanvegaakstri. En við vitum það líka að þessar reglur eru settar til að reyna að koma í veg fyrir þau náttúruspjöll sem utanvegaakstur getur valdið. Við vitum líka að margt hefur verið reynt í fjölda ára til að koma í veg fyrir það og sett upp skilti og talað við þennan og hinn og ýmislegt verið gert en það hefur ekki tekist að koma í veg fyrir náttúruspjöll vegna þessa. Þess vegna er lagt upp í þá vegferð að búinn verði til kortagrunnur svo menn viti hvar þeir mega keyra og hvar þeir mega ekki keyra. Síðan á að setja þá vinnu af stað en gerð er sú málamiðlun að sá kafli um einmitt þennan þátt falli úr gildi 1. janúar 2018, held ég að sé. Núna er það ein af röksemdunum fyrir því að fella allan málaflokkinn úr gildi að endurskoða eigi þennan kafla fyrir 2018. Þá segi ég: Forsætisráðherra var hér um daginn og flutti frumvarp um reglubyrði - ég var að reyna alltaf að finna út hvaða orð ég vildi nota, ég tel reglubyrði mjög gildishlaðið orð. Í frumvarpinu stendur að þau lög, ef þau verða samþykkt nú þegar, eigi að gilda í fjögur ár. Þá spyr ég: Er ekki óþarfi að setja þessi lög fyrst þau eiga bara að gilda í fjögur ár, ef það er notað sem röksemd fyrir því að endurskoða eigi þessi lög eða að nýr kafli eigi að taka við 2018, er það þá ekki bara óþarfi? Það eru ekki rök, virðulegi forseti, það er það sem ég er að reyna að segja hér. Samtök íslenskra sveitarfélaga eru óánægð. Rétt áðan var hér vakin athygli á öllum þeim kostnaði sem sveitarfélögin eiga að standa undir í þessu sambandi. Það eru nú ekki þær upphæðir að það þurfi að setja þær fyrir sig, en vissulega það eru önnur atriði sem Samband íslenskra sveitarfélaga setur fyrir sig. Þar er m.a. um að ræða það sem má fresta, t.d. varðandi sérstaka vernd og annað þar sem setja má á bann á framkvæmdir í alllangan tíma. Við getum velt því fyrir okkur hvort það sé nákvæmlega það sem sveitarfélögin eru á móti, að þá sé skipulagsvaldið tekið alveg af sveitarfélögunum, en mér finnst sjálfsagt að ræða það nánar og athuga hvort hægt sé að ná þar einhverri málamiðlun og sátt í þeim efnum. Mig langar loks að tala um það sem stendur í greinargerðinni með þessu mikla frumvarpi sem er á þá leið að það hefði verið annar kostur en að fella lögin, með leyfi forseta: „Annar kostur en sá að fella lög nr. 60/2013 úr gildi væri að fresta gildistöku laganna, t.d. um eitt ár, og leggja fram í kjölfarið frumvarp til nauðsynlegra breytinga á lögunum áður en þau taka gildi.“ Svo vil ég vekja athygli á þessu, virðulegi forseti, með leyfi forseta: „Sá kostur mundi hins vegar hafa í för með sér óvissu um framtíðarfyrirkomulag heildarlöggjafar á sviði náttúruverndar á meðan veigamikil endurskoðun færi fram á lögum nr. 60/2013.“ Hvað þýðir það að nema þessi lög úr gildi og hverfa aftur til ársins 1999? Er það ekki meiri óvissa en að vita að einhverjir einstakir kaflar gangi ekki í gildi strax eða að einhverjum greinum sé breytt? Það er varla hægt að færa fram svona rök, virðulegi forseti. Ég vil segja aftur að ég tel að fara eigi þannig með málið að það fari inn í nefndina, og ég bind vonir við hv. formann nefndarinnar sem er, eins og ég sagði áður, sanngjarn og réttsýnn maður. Ég trúi því að hann muni vilja reyna að skilja það eftir sig sem formaður nefndarinnar að hann hafi komið á sátt í þessu mjög svo veigamikla máli sem náttúruvernd Íslands er, sem við viljum öll, held ég, hina mestu og bestu þó að okkur greini á um einhver atriði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mikið hefur verið talað um að ná þurfi meiri sátt og meira samráð þurfi. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því, af því að nú hefur komið fram að fjöldi gesta kom fyrir nefndina við umfjöllun málsins og fjöldi umsagnaraðila lögðu inn umsagnir, hvort hann telji að kalla þurfi allan þann hóp aftur fyrir nefndina til að fara í gegnum þetta viðamikla mál og hvort hann telji að það muni skila þeim árangri að menn detti akkúrat niður á þann jafnvægispunkt að finna þá miklu sátt, sem ég tel vissulega að þurfi að vera. En maður spyr, sátt við hvern ef menn ná sátt við einhverja aðila í þessu máli sem hafa gagnrýnt þetta mál? Eru menn ekki að kalla á ósætti annarra aðila? Mig langar að heyra hjá hv. þingmanni hvernig hann sjái fyrir sér að vinnan verði í framhaldinu og hvort hann sjái líka fyrir sér að næstu stjórnvöld sem kæmu til með að komast til valda eftir fjögur ár mundu fara sömu vegferð og hæstv. ráðherra er að gera núna, að rífa þessi lög upp með rótum eftir áralanga vinnu og aðkomu fjölda aðila, til að ná sátt við kannski einhverja aðra en nú er verið að tala um?

Virðulegi forseti. Ég hef velt þessu með sáttina svolítið fyrir mér líka. Við erum náttúrlega í pólitík og okkur greinir á um ýmsa hluti. Það er út af fyrir sig eðli þess að vera í pólitískum flokkum að sumir eru meira félagshyggjufólk og aðrir eitthvað annað og sumir eru kannski meira náttúruverndarfólk en aðrir þannig að alltaf mun okkur greina á í einhverjum atriðum. Við náum aldrei hinni endanlegu stóru sátt. Á hinn bóginn held ég að við getum nálgast hvert annað. Ef við ætlum að vera svo stórstíg, ef ég má orða það svo, þegar nýr stjórnarmeirihluti kemur og tekur stóran og merkan lagabálk eins og þennan, sem er búið að vinna mikið að, og hendir honum bara, eyðir honum, þá held ég að ósættið sem verður eftir það verði meira en ef við getum náð að fara í einstakar greinar. Þá hlýtur það að standa upp á ráðherrann að segja hvaða greinar eru svona erfiðar. Við vitum það. Ég veit til dæmis að greinin um hina sérstöku vernd er mörgum erfið og kannski er hægt að ná einhverju samkomulagi þar sem þeir sem eru hæstánægðir með greinina væru ekki alveg jafn ánægðir en hinir ekki jafn óánægðir. Það er náttúrlega líka svolítil kúnst að ná hinu góða jafnvægi. Auðvitað verður það aldrei þannig að við föllumst öll í faðma, en ég held að það sé alveg 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðherra hér áðan að hann vildi ekki tíunda akkúrat þau atriði í frumvarpinu sem hann væri ósáttur við og teldi tilefni til þess að afturkalla heilan lagabálk. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni, af því ég veit að hún er glögg kona, hvað væri helst þarna á ferðinni sem mætti taka, eins og einhverjar greinar, og skoða án þess að fara í svo róttæka aðgerð að afturkalla löggjöf sem fjöldinn allur hefur komið að á undanförnum mánuðum og missirum, jafnvel áratugum og er komin á þennan stað í dag en á að henda í svartholið sem hæstv. ríkisstjórn virðist ætla að henda mörgum brýnum málum í.

Virðulegi forseti. Þótt ég sé glögg treysti ég mér ekki alveg til að telja upp hér hvaða greinar það væru nákvæmlega sem mætti skoða. Mér sýnist að það mætti skoða greinina um sérstaka vernd. Hún er auðsjáanlega einhverjum þyrnir í augum. Ég get líka sagt að ég tel að það eigi ekki að skoða varúðarregluna, það eigi ekki að skoða greiðsluregluna eða hvað hún er kölluð. Vel má vera að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra, vegna þess að það eina sem hann nefndi voru skilgreiningar á einhverjum orðum eða hugtökum, að fara þurfi betur ofan í það vegna þess að orðalag sé ekki nógu nákvæmt. Ég skal ekki um það segja, en ef þarf að gera það þá held ég að það sé mun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir yfirferðina. Þingmaðurinn staldraði nokkuð við umræðuna um utanvegaakstur. Ég hef verið, virðulegi forseti, þeirrar skoðunar og haft þá tilfinningu lengi, hafandi gegnt embætti umhverfisráðherra, að það væri ekki bara samstaða um það í samfélaginu heldur verulega brýn þörf á því að ná utan um það vandamál sem utanvegaakstur er. Sumir hafa gengið svo langt að segja að það sé engin ógn eins alvarleg gagnvart íslenskri náttúru og nákvæmlega utanvegaakstur. Með þessu frumvarpi hæstv. ráðherra er verið að taka til baka öll ákvæði, hvert einasta ákvæði fyrra frumvarps, og m.a. þetta verkefni Landmælinga Íslands, þetta litla verkefni en óendanlega mikilvæga, sem er að vinna að gerð kortagrunns um vegi og vegslóða. Meðan það er ekki gert höfum við ekki tækið. Það stóð til samkvæmt frumvarpinu, eftir samskipti við ýmsa aðila, að bíða með það að negla niður hvað við ætluðum að gera við slóðayfirlitin við kortlagninguna. Telur hv. þingmaður að ráðherrann sé í raun og veru að reyna að liðka fyrir um utanvegaakstur? Getur það verið markmið umhverfisráðherra á einhverjum tímum að þjóna harðlínumönnum sem vilja ekki sætta sig við undir nokkrum kringumstæðum neinar takmarkanir á utanvegaakstri? Það væri algjörlega með ólíkindum ef svo væri. Þetta litla einfalda og skýra atriði sem snýst um að kortleggja vegslóða á hálendinu er eina leiðin til að nálgast það viðfangsefni og um það eru allir sammála. Telur hv. þingmaður að það geti verið að ráðherra umhverfismála gangi svo langt gegn hagsmunum náttúruverndar að hann sé að gæta hagsmuna 

Virðulegi forseti. Ég er hv. þingmanni hjartanlega sammála um að utanvegaakstur er náttúruspjöll og við höfum reynt að taka á honum í mörg ár en ekkert hefur gengið. Eftir því sem mér er sagt skiptast menn þar í hópa. Margir menn og konur sem nota vélknúin ökutæki úti á landi og á hálendinu eru mjög ánægðir með þessa grein. Aðrir eru það ekki, að því mér er sagt. Ég trúi því samt ekki að hæstv. umhverfisráðherra sé að vernda hagsmuni þess fólks, ég trúi því ekki. Ég held miklu frekar að þetta sé byggt á einhverjum misskilningi, að ein af ástæðunum fyrir því að lögin eigi ekki að ganga í gildi sé að þessi þáttur eigi hvort sem er að falla úr gildi árið 2018. Það sem er náttúrlega einmitt verið að gera með því að láta þennan kafla verða fyrst að lögum en falla úr gildi 2018 er að þá yrði til kortagrunnur, fólk sæi hvernig þetta liti út, bannið gildir. Kannski verður kortagrunnurinn þannig og kannski verður þetta allt þannig að það þarf ekki að setja svo ofsalega strangar reglur árið 2018 af því við höfum tæki til að nota. Það er það sem ég held. Þess vegna held ég að það sé bara einhver misskilningur að það séu rök fyrir því að fella lögin úr gildi að þetta ákvæði eigi hvort sem er að falla úr gildi árið 2018.

Virðulegi forseti. Það var nú gjarnan þannig ef ég kom heim til ömmu og afa með skeifu yfir einhverju sem einhver hafði sagt við mig úti á leikvelli að amma sagði alltaf: Þetta hlýtur að vera einhver misskilningur. Þannig að ég fékk svona notalegan titring í barnshjartað undir þeirri skýringu. Auðvitað er best ef um misskilning er að ræða. Þá langar mig til að nefna þá nálgun við hv. þingmann, af því að hún hefur aðeins verið nefnd í umræðunni, hvort ekki sé hugsanlegt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd taki þetta vonda afturkallsfrumvarp til kostanna. Hún horfi sérstaklega til þeirra kafla og greina í þeim lögum sem ganga í gildi 1. apríl að öðru óbreyttu og þar með talið áform um að kortleggja vegslóða á hálendinu þannig að við séum a.m.k. nestuð af þeim gögnum sem þarf til að stemma stigu við þessum mikla vanda.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála. Ég held að það sé leiðin út úr þessu. Mér finnst ríkisstjórnin vera komin í svolitlar ógöngur með því að leggja til að fella þetta allt úr gildi, alla þessa miklu vinnu, alla þá málamiðlun sem búið er að reyna að gera. Mér finnst utanvegaaksturinn sérstaklega vera dæmi um það. Þarna er reynt að finna leið til þess að menn geti verið á vélknúnum ökutækjum út um landið þvert og endilangt. Mér skilst líka að almannaréttur þeirra sem eru á slíkum ökutækjum sé aukinn með frumvarpinu. Ef menn koma til dæmis að einkavegi þar sem stundum er sett keðja fyrir og skilti um að þetta sé einkavegur, allur akstur bannaður, geta þeir gert athugasemdir við það og fengið úr því skorið hvort hægt sé að loka þeim vegi fyrir almennri umferð. Jú, ég tel að 

Hæstv. forseti. Það felst mikil virðing í því að standa í þessum ræðustól. Mig langar að spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvort hún telji að kortagrunnurinn, ég er ekki mótfallinn honum, tek það skýrt fram, sem slíkur komi í veg fyrir utanvegaakstur. Ég held að svo sé ekki. Þá velti ég fyrir mér, því að ef við viljum raunverulega koma í veg fyrir utanvegaakstur þurfum við að auka eftirlit gríðarlega mikið, hver eigi að kosta það eftirlit. Grundvöllurinn er að ná fram hugarfarsbreytingu. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum ekki utanvegaakstur. Ég vil líka nefna, sitjandi hér í salnum og eftir að hafa hlustað á nokkrar ræður, verandi sveitarstjórnarmaður sjálfur, að nokkrir alþingismenn segja að 20–50 milljónir séu engir peningar fyrir sveitarfélögin. Mér finnst óábyrgt af alþingismönnum að standa í þessum ræðustól og segja það. Það er búið að nefna það fjórum sinnum hér í dag. Ég verð að segja það.

Virðulegi forseti. Mér finnst það leitt ef ég hef orðað það þannig að kortagrunnurinn sem slíkur kæmi í veg fyrir utanvegaakstur, hann gerir það auðvitað ekki. Hins vegar skil ég kortagrunninn þannig að ef þeir sem aka um hálendið hefðu slíkan kortagrunn væri alveg ljóst hvar þeir mættu vera og hvar þeir mættu ekki vera. Þá geri ég líka ráð fyrir að flestir sem væru þar væri - hvaða orð á ég að nota? - sómasamlegt fólk sem vissi að það mætti keyra þarna og ætti þess vegna ekki að fara út fyrir þessa slóða. Ég tel ósóma af því að fara út fyrir slóðana, það er náttúrlega svo. Hv. þingmaður segir að það þyrfti mjög mikið eftirlit. Ef það væri ljósara en er í dag hvar menn mega vera og það væri alveg skýrt - jú, það þyrfti eftirlit en það eru ýmsir sem keyra um hálendið sem gætu séð aðra sem keyra þar um á slóða sem þeir mættu ekki vera á. Fólk hefði þannig eftirlit hvert með öðru. Ég held að það væri hið besta mál. Ég er yfirleitt ekki mjög hrifin af því að menn séu að klaga hver annan á almennum stöðum, til dæmis ef þeir eru á gangi í Austurstrætinu, en ég treysti mér alveg til að klaga einhvern sem keyrir utan vegar einhvers staðar uppi á hálendi.

Hæstv. forseti. Í dag erum við með nokkuð góðan kortagrunn. Ég hef keyrt talsvert mikið á hálendi Íslands, uppi á Vatnajökli. Tökum bara Þeistareykjasvæðið sem dæmi, þar er gríðarlega góður kortagrunnur. Það breytir því ekki að menn keyra engu að síður utan vegar þannig að kortagrunnurinn sem slíkur kemur ekki í veg fyrir utanvegaakstur.

Virðulegur forseti. Nei, auðvitað gerir hann það ekki, ekki frekar en að vegakerfið kemur í veg fyrir að einhver keyri út af. En ef kortagrunnurinn er til veit fólk betur hvar það má vera. Ef ég væri þarna upp undir Hofsjökli með hv. þingmanni og sæi einhvern fara út fyrir kortagrunninn og hann vissi að viðkomandi væri fyrir utan, þá ætti hann að flauta á hann og helst hlaupa á eftir honum og stoppa hann, alla vega gefa upp númerið þegar hann kæmi í bæinn.

Virðulegur forseti. Ég tel að það mál sem hér er til umfjöllunar feli í sér mikla afturför og sé í raun og veru mikill óþarfi. Ég held að það sjónarmið sem fram kom í máli hæstv. ráðherra í andsvörum þegar hann hafði mælt fyrir frumvarpinu, að hlusta á öll sjónarmið og koma til móts við þau, eins og hann sagði ef ég man rétt, sé góðra gjalda vert en það er auðvitað ekki hægt að koma til móts við öll sjónarmið. Einhvers staðar verður pólitíkin að koma inn í málið og stefna sem menn fylgja og marka. Ég held að verið sé að byrja á öfugum enda á þessu máli. Auðvitað eru misjafnar skoðanir á lögum um náttúruvernd og hefði það verið mun auðveldara viðfangs og eðlilegra fyrir málið í heild sinni ef hæstv. ráðherra hefði komið inn í þingið með frumvarp til laga þar sem hann hefði talið upp þær breytingar sem hann vildi gera á þessum gildandi náttúruverndarlögum. Þá hefði verið hægt að taka efnislega afstöðu til þeirra breytinga og við værum ekki að fjalla um þessi mál með jafn loðnum og loftkenndum hætti og við gerum núna þar sem í raun er verið að taka heilan lagabálk sem gríðarleg vinna liggur á bak við og fella hann úr gildi án þess að nefna það sem koma á í staðinn eða eitthvert ferli sem koma muni í staðinn fyrir lögin. Í athugasemdum við frumvarp hæstv. ráðherra um tilefni og nauðsyn þessarar lagasetningar segir að frumvarpið hafi meðal annars einkennst of mikið af boðum og bönnum. Ef maður skoðar lög um náttúruvernd þá er það auðvitað þannig. Mér finnst þetta nú svolítið eins og að segja að það sé of mikið af boðum og bönnum í almennum hegningarlögum ef menn ætla að gagnrýna þau. Þegar við erum með lagasetningu sem fjallar um umgengni við náttúru Íslands sem er okkur gríðarlega dýrmæt þá hlýtur auðvitað að vera óhjákvæmilegt að í því felist nokkur boð og nokkur bönn. Þær athugasemdir sem taldar eru upp í greinargerðinni með frumvarpinu og sem vitnað er í í umsögnum um frumvarpið lutu meðal annars að því að verkaskipting milli ríkisstofnana innbyrðis væri óljós. Mig langar að staldra aðeins við þá fullyrðingu og skoða hvað það getur verið sem er óljóst við verkaskiptingu stofnana. Ef ég gríp niður í þann kafla sem fjallar um stjórn náttúruverndarmála í 13. gr. um yfirstjórn ráðherra og hlutverk stofnana er það alveg skýrt að það er ráðherra sem fer með yfirstjórn náttúruverndarmála og það er Umhverfisstofnun sem „fer m.a. með eftirlit með framkvæmd laganna, veitir leyfi og umsagnir“ - ég ætla nú ekki að klára að lesa þessar greinar til enda. Síðan er talið hér upp hvað Náttúrufræðistofnun Íslands annast sérstaklega og í síðustu málsgreininni segir, með leyfi forseta: „Ráðherra kveður í reglugerð nánar á um verkefni Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands, þar á meðal fræðsluhlutverk þeirra.“ Ef verkaskiptingin er óljós þarna á milli er ráðherra auðvitað í lófa lagið samkvæmt lögunum að lagfæra það. Í frumvarpi ráðherra segir líka að verkaskiptingin á milli ríkisins og sveitarfélaga sé óljós. Mig langar að staldra aðeins við þann kafla vegna þess að lögin gera ráð fyrir því að á vegum hvers sveitarfélags starfi þriggja til sjö manna náttúruverndarnefnd og það er sveitarstjórn sem ákveður fjölda nefndarmanna. „Náttúruverndarnefndir skulu vera sveitarstjórnum til ráðgjafar um náttúruverndarmál. Skulu þær stuðla að náttúruvernd hver á sínu svæði, m.a. með fræðslu“ og umfjöllun um framkvæmdir og starfsemi sem líklegt er að hafi áhrif á náttúruna og gera tillögur um úrbætur til sveitarstjórna og Umhverfisstofnunar. Sagt er að verkaskiptingin sé óljós en í þessari grein segir, með leyfi forseta: „Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um hlutverk náttúruverndarnefnda og tengsl þeirra við náttúrustofur samkvæmt lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, nr. 60/1992.“ Í þeim kafla sem ráðherrann nefnir eru honum tryggð þau úrræði að skera úr um það sem honum þykir ef til vill óljóst og koma til móts við þær umsagnir sem honum finnst að ekki hafi verið komið til móts við. Hvað þetta tvennt varðar er fullkominn óþarfi að draga til baka löggjöf sem tekið hefur mörg ár að smíða. Í frumvarpi hæstv. ráðherra segir líka að orðskýringar séu óljósar. Ég spurði reyndar hæstv. ráðherra út í það áðan en ég náði ekki alveg utan um svar hans varðandi hvað honum fyndist vanta upp á í orðskýringum. Ég minnist þess að í nefndinni var miklum tíma eytt í að laga þær til og fjalla um þær og þær sættu miklum breytingum af hálfu nefndarinnar einmitt til þess að koma til móts við þær umsagnir sem okkur höfðu borist á síðasta kjörtímabili. Síðan segir enn fremur í greinargerð með frumvarpinu að miklar athugasemdir hafi verið gerðar við IV. kafla frumvarpsins sem fjallar um almannarétt, útivist og umgengni og bent á að ákvæði kaflans gæti haft í för með sér skerðingu á umráðarétti landeigenda. Mig langar aðeins til að staldra við þennan mikilvæga rétt almennings og reyna að koma auga á hvar umráðaréttur landeigenda er skertur. Hér segir í 17. gr., með leyfi forseta: „Rétti þessum fylgir skylda til að ganga vel um náttúru landsins“, þ.e. réttinum um för um landið og dvöl þar í lögmætum tilgangi. Ég ætla að stikla á stóru. Hér segir enn fremur: „Á ferð sinni um landið skulu menn sýna landeiganda og öðrum rétthöfum fulla tillitssemi, virða hagsmuni þeirra, m.a. vegna búpenings og ræktunar, þar á meðal skógræktar og landgræðslu, og fylgja leiðbeiningum þeirra og fyrirmælum varðandi ferð og umgengni um landið.“ Varla felur þetta það í sér að gengið sé á rétt landeigenda. „Fara skal eftir merktum leiðum og skipulögðum stígum og vegum eftir því sem auðið er, hlífa girðingum, fara um hlið eða stiga þegar þess er kostur og ef farið er um lokuð hlið skal loka þeim eftir að gengið hefur verið um þau. Forðast skal að valda öðrum óþægindum og truflun með hávaða. Skylt er að gæta fyllsta hreinlætis og skilja ekki eftir sorp eða úrgang á áningarstað eða tjaldstað. Sérstök aðgát skal höfð í nánd við búsmala, selalátur, varplönd fugla, veiðisvæði og veiðistaði. Forðast skal að eyða eða spilla gróðri með mosa-, lyng- eða hrísrifi eða á annan hátt. Almenningi er frjáls för um vegi og vegslóða þar sem akstur er heimill samkvæmt kortagrunni […] með þeim takmörkunum og skilyrðum sem kveðið er á um í lögum þessum og í vegalögum, og reglugerðum settum eftir þeim.“ Mér finnst þetta í sjálfu sér vera mjög skýrt og get ekki séð að verið sé að ganga á rétt og umráðarétt landeigenda. Síðan kemur að umferð gangandi manna og þar er skilgreint hvenær mönnum er heimilt að fara um landið. Það er tiltölulega skýrt og þarf í sjálfu sér ekki að fjalla nánar um það. Ekki sé ég að þar sé verið að ganga á rétt landeigenda. Þar segir, með leyfi forseta: „Mönnum er heimilt, án sérstaks leyfis landeiganda eða rétthafa, að fara gangandi, á skíðum, skautum og óvélknúnum sleðum eða á annan sambærilegan hátt um óræktað land og dveljast þar. Þó er í sérstökum tilvikum heimilt að takmarka eða banna með merkingum við hlið og stiga för manna og dvöl á afgirtu óræktuðu eignarlandi í byggð ef það er nauðsynlegt vegna nýtingar þess eða verndunar.“ Hér er verið að tryggja rétt landeigenda. Þegar kemur að umferð hjólreiðamanna þá er rétturinn tryggður og enn hnykkt á því að ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um umferð hjólreiðamanna. Það sama má segja um umferð ríðandi manna: „Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um umferð ríðandi manna og rekstur hrossa.“ Sama gildir um umferð um vötn, samanber 21. gr., þannig að þau ákvæði sem fjalla um almannarétt og hæstv. ráðherra finnst mögulega á einhvern hátt gölluð eru líka þannig úr garði gert að honum er í lófa lagið að bregðast við því og breyta því. Varðandi síðan utanvegaaksturinn eru settar heimildir inn í lögin sem eru svipaðar þeim heimildum sem eru til staðar í núgildandi lögum um heimildir ráðherra til þess að takmarka eða banna akstur á jöklum og snæviþakinni jörð þar sem hætta er á náttúruspjöllum eða óþægindum fyrir aðila sem þar eru á ferð. Það er efnislega nákvæmlega það sama og stendur í gildandi lögum. Hins vegar er hér skerpt mjög á því hvar heimilt er að aka á vélknúnum ökutækjum, sem er auðvitað það sem okkur skortir. Það sem hér er á ferðinni og birtist í þessu frumvarpi almennt séð er það sem vantar í íslenskri stjórnsýslu, íslensku lagaumhverfi og íslenskri pólitík, þ.e. virðing fyrir ferlum, að menn setji sér skýrar reglur þannig að til dæmis sé alveg klárt hvar má aka og hvar má ekki aka. Menn ættu því ekki að þurfa að velta mikið vöngum yfir því hvort þeir hafi verið að aka á vegi, vegslóða eða utan vegar. Það er það sem verið er að reyna að gera með þessari lagasetningu. Í lögunum er líka gert ráð fyrir því að ráðherra hafi mikla aðkomu að því regluumhverfi og að kortagrunninum. Í 32. gr. segir, með leyfi forseta: „Ráðherra skal í reglugerð kveða á um gerð kortagrunns þar sem merktir skulu vegir og vegslóðar sem heimilt er að aka vélknúnum ökutækjum um.“ Það er auðvitað það sem allir vita að þarf að gerast. Af því að ég kemst ekki í fleiri efnisatriði frumvarpsins þarf ég klárlega að koma hér aftur upp vegna þess að af nógu er að taka, en ég vil aðeins að fjalla um það í restina sem sagt er í frumvarpinu, að það sé horft til þess mikla kostnaðar sem gert var ráð fyrir að lögin hefðu í för með sér bæði fyrir ríki og sveitarfélög. Í mati á áhrifum frumvarpsins á fjárhag sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: „Áður en frumvarpið varð að lögum færði Alþingi ákvæði um náttúruverndarnefndir til þess horfs sem það var samkvæmt gildandi lögum um náttúruvernd […] og er því væntur kostnaðarauki umræddra ákvæða ekki lengur fyrir hendi.“ Það sem eftir stendur eru 105 milljónir króna sem mér finnast ekki vera háir fjármunir til þess að verja í aukna náttúruvernd á Íslandi. Það er svona um það bil helmingurinn af aðstoðarmannaflota ríkisstjórnarinnar á ársgrunni, ef ég reikna aðeins ríflega og geri þeim upp aðeins meiri tekjur en þeir hafa. Það er samt sem áður ekki hægt að rökstyðja það eða halda því fram að þetta sé mikill kostnaður. Ég kemst því miður ekki lengra í þessari ræðu en mig langar að láta þetta verða það fyrsta sem ég segi í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það var þrennt sem mig langaði að nefna í þessu stutta andsvari. Í fyrsta lagi ágæt líking hv. þingmanns við almenn hegningarlög. Því skaut upp í huga mér að kannski mundi sá hæstv. ráðherra sem fer með samgöngumál leggja fram nýtt umferðarlagafrumvarp sem ekki mundi einkennast af boðum og bönnum. Þá værum við líklega farin að tala um mjög spennandi frumvarpssmíð, því að það eru vissulega sumir málaflokkar sem kalla bara á ákveðin boð og bönn, ákveðið regluverk ef við viljum sinna þeim almennilega. Ég var með tvær spurningar. Í fyrsta lagi tók hv. þingmaður þátt í þeirri vinnu sem fór fram í þinginu við gerð laganna sem taka eiga gildi í apríl. Mig langaði að inna hv. þingmann eftir því hvort hans mat, en hann hefur tekið þátt í mörgum umræðum hér á þingi og ýmsum þingmálum, væri að komið hefði verið til móts að miklu leyti, kannski ekki öllu leyti, við þær athugasemdir sem komu fram við frumvarpið í vinnu hv. þingnefndar á síðasta þingi. Það er auðvitað mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hvaða breytingum frumvarpið tók í meðförum þingsins, hvaða athugasemdir var komið til móts við og hvort þessi ráðstöfun að fella niður lögin sé í raun nauðsynleg. Hitt sem mig langar að inna hv. þingmann eftir og ég hef spurt aðra hv. þingmenn um líka er hvernig hann sér fyrir sér framhald málsins í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þar sem hv. þingmaður situr. Hvort hann sjái fyrir sér að þar verði farið í nokkuð ítarlega vinnu við kortlagningu á því sem vilji er til að breyta þannig að nefndin geti tekið upplýsta afstöðu til málsins.

Virðulegur forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að menn fari aftur yfir allt umsagnarferlið sem farið var í gegnum í nefndinni. Hér í þinginu starfar ný umhverfisnefnd sem að stærstum hluta hefur ekki komið að þessu máli áður. Þeir sem taka ákvarðanir um að taka svo mikinn og veigamikinn lagabálk úr sambandi verða auðvitað að hafa yfirsýn yfir það sem þeir eru að gera, þannig að ég tel það óhjákvæmilegt. Ég held að mjög sjaldan í íslenskri stjórnmálasögu hafi farið fram jafn vönduð vinna í aðdraganda lagasetningar og í þessu máli, þar sem menn fara í margra ára ferli, halda fundi um allt land, taka við umsögnum í hina svokölluðu hvítbók, leggja sérstakt umhverfisþing árið 2011 undir málefnið, búa síðan til löggjöf sem fer í umsagnarferli í þinginu og að mjög stórum hluta tekið mið af þeim fjölda umsagna sem bárust. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa sig í gegnum nefndarálit hv. umhverfisnefndar frá síðasta kjörtímabili í þessu máli og sjá þar að hvaða leyti gerðar voru breytingar á frumvarpinu til að koma til móts við þessar umsagnir. Ég held að allir hljóti að sannfærast sem lesa sig í gegnum þann texta að það sem út af stendur er handavinna sem gæti farið fram í umhverfis- og samgöngunefnd núna á þeim fjórum mánuðum sem til stefnu eru þangað til lögin taka gildi 1. apríl.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og tek undir þau sjónarmið sem hann kom fram með í svari sínu. Að lokum langar mig að nefna eitt atriði sem tengist því sem hv. þingmaður ræddi hér um kostnað vegna laganna. Vissulega er það svo að því fylgir ákveðinn kostnaður að efla vöktun, sem var hluti af þessum kostnaði sem var ræddur í kostnaðarmati fjármálaráðuneytis við frumvarpið þegar það kom fram á sínum tíma og einnig ákveðinn kostnaður við ýmsa innleiðingarþætti. Nú langar mig að spyrja, því að það vill svo til að hv. þingmaður er mikill ferðalangur og ferðast mikið um hálendið og um landið: Er það mat hv. þingmanns að þörf sé á hreinlega auknum fjárveitingum til landvörslu um land allt en líka til meiri vöktunar á náttúrufari landsins, í ljósi aukins álags ferðamanna og þeirra breytinga sem hafa orðið almennt hér í náttúrufari á undanförnum árum?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt naglann á höfuðið. Það er augljóst að setja þarf miklu meiri fjármuni í uppbyggingu á ferðamannastöðum, í eftirlit, í hreina og klára náttúruvernd á landinu, en verið er að gera og mun meiri fjármuni en gert er ráð fyrir að bæta í miðað við þau náttúruverndarlög sem hér eru til umfjöllunar. Það er mikill ágangur á mjög mörg viðkvæm svæði og við eigum að hafa í huga að það að eiga hreina og ósnortna náttúru er ekki sjálfgefið og er ekki eitthvað sem menn geta bara gert ráð fyrir að sjái um sig sjálft, það er af og frá, sérstaklega þegar ágangurinn er vaxandi eins og nú er.

Virðulegi forseti. Ég kem í ræðustól til þess að fá að taka undir orð hv. þm. Róberts Marshalls. Ég tók eftir því að hann talaði sérstaklega um svokallaðar náttúruverndarnefndir, eins og þær eru kallaðar í lögunum. Ég vil fá að árétta það að í öllum sveitarfélögunum 75 eru nú þegar starfandi einhvers konar umhverfisnefndir eða náttúruverndarnefndir þannig að ef það er sá kostnaður sem tiltekið er að muni bætast við sveitarfélögin, þessar heilu 50 milljónir, ef við dreifum þeim á 75 sveitarfélög er það undir milljón á hvert sveitarfélag. Það er því náttúrlega ekki hægt að nota sem rökstuðning fyrir því að afnema þessi lög, nefndirnar eru þegar starfandi. Ég get stolt sagt frá því að ég er formaður slíkrar nefndar í þriðja stærsta sveitarfélagi landsins. Ég hef farið í gegnum þessi lög og ég tel þau vera mjög góð og brýn og leiðbeinandi fyrir þær nefndir sem kjörnir fulltrúar á sveitarstjórnarstiginu starfa með. Í frumvarpinu um brottfall laga um náttúruvernd er einnig talað um vatnsverndarsvæðin, að það séu einhver ákvæði þar sem flækjast fyrir. Ég vil til dæmis benda á að árið 2014 mun hafa fjölgað um 70 þúsund manns á höfuðborgarsvæðinu. Í dag erum við þegar komin í bölvað basl með að vernda hjá okkur vatnsverndarsvæðin, þau hopa fyrir skipulagsvöldunum og eru í hættu. Ég vil ekki þurfa að rifja upp meira en olíuslysið við Bláfjallaafleggjara á sínum tíma og hvað við vorum guðs lifandi fegin að það var tankur sem lenti á malbikuðum slóða. Hér er verið að tala um friðlýsingu heilla vatnskerfa, um heimild ráðherra til að friðlýsa heil vatnskerfi og þar á meðal lindarsvæði. Ég get ekki ítrekað nógu oft 

Virðulegi forseti. Það var kannski engin bein fyrirspurn í máli hv. þingmanns sem hún beindi til mín en ég tek undir það sem hún segir varðandi þessar nefndir á vegum sveitarfélaganna. Í greinargerð með frumvarpi ráðherra um brottfall laga um náttúruvernd er talað um að það séu óskýr valdmörk og eitthvað óskýrt með hlutverk sveitarfélaga gagnvart stofnunum sem fjalla um umhverfismál. Samt sem áður er gert ráð fyrir því að ráðherra geti með reglugerð skorið betur úr um þessi valdmörk og hlutverk þannig að það eitt og sér finnst mér ekki vera rök fyrir því að fara í þetta mál. Ég tók nokkur önnur dæmi í röksemdafærslu hæstv. ráðherra sem mér finnst ekki standast efnislega skoðun. Ég ítreka það sem ég sagði hér áður að við þurfum auðvitað að fá þær hugmyndir sem hæstv. ráðherra hefur varðandi breytingar áður en lengra er haldið með málið. Við þurfum að fá að sjá í hvaða átt er verið að fara með lög um náttúruvernd áður en við fellum úr gildi þessa lagasetningu vegna þess að búið er að fara í gegnum mjög viðamikð ferli. Að vísu hefur ráðherra sagst ætla að byggja á fyrri vinnu, en ég held að það væri miklu eðlilegra og miklu meira til sátta fallið og miklu meira, held ég, í anda nýrra vinnubragða hér á Alþingi að fá einfaldlega lista yfir þær breytingar sem ráðherra og ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn vill gera á lögunum svo að hægt sé að fara yfir þær efnislega. Ég held að slík skoðun mundi leiða í ljós að við erum sammála um fleira en við erum ósammála.

Virðulegi forseti. Ég vil bara fá að árétta það að lögin um náttúruvernd sem áttu að taka gildi í apríl á næsta ári eru mjög leiðbeinandi og góður leiðarvísir fyrir allar þær náttúruverndarnefndir sem starfa á vegum sveitarfélaganna hér á landi. Þarna finnst mér verið að skerpa á ráðgjafarhlutverki Umhverfisstofnunar varðandi umhverfis- og náttúruverndarnefndirnar sem hefur vantað. Það er gott. Þar sem ég náði ekki að klára það áðan ætla ég að fá að lýsa yfir miklum áhyggjum. Ég þekki ekki lögin frá árinu 1999, hvað þar stendur um friðlýsingu á vatnsverndarsvæðunum. Mér skilst að það sé ekkert, það er ekki víst að gerðar hafi verið við það athugasemdir eins og hér er talað um, en ég held að það sé alveg á hreinu að um 55. gr. í þessum lagabálki sé ekki hægt að koma með neina málamiðlanir. Menn semja ekkert um þetta. Þetta þarf að friðlýsa 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir hans yfirferð á nokkrum þeim atriðum sem í greinargerð frumvarpsins er talað um að séu óljós eða einhver vandamál í sambandi við gildandi lög. Ég tek undir þá kröfu að hæstv. ráðherra geri efnislega grein fyrir því hverju í væntanlegri löggjöf hann telur áfátt. Það er ekki hægt að tala svona í almennum orðum, að þetta lykti of mikið af boðum og bönnum - hvað segir það okkur? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Hvar er farið offari? Hvar fara menn offari í því að leggja hömlur á hlutina og hvaða boð og bönn eru það? Ég og hv. þm. Róbert Marshall áttum hér ágæta umræðu fyrir tveimur eða þremur dögum, eða svo, um tillögu um uppbyggingu vega á hálendinu, og ræddum þar ástandið. Þrátt fyrir að ýmis sjónarmið kæmu fram um slíka vegauppbyggingu þá leyfi ég mér að túlka þá umræðu þannig að allir hafi verið sammála um að hlutirnir væru ekki í nógu góðu horfi. Það væri allt of tilviljunarkennt hvar slóðir væru að myndast sem síðan væri farið að líta á sem vegi og leyfilegar leiðir til aksturs. Þá vaknar spurningin, út frá þeim dæmum sem hv. þm. Róbert Marshall var með í þeirri umræðu, hvaða skilaboð verða það ef hæstv. ráðherra hefur vilja sinn fram, ef það verður slegið af það sem menn hafa þó bundið vonir við að væri að komast af stað varðandi það að ná tökum á þessum máli? Hvaða skilaboð erum við að senda inn í þennan málaflokk ef lögin í heild sinni verða ekki látin taka gildi, ef engin vinna er að hefjast við kortagrunn eða afmörkun vega og vegslóða, hvar má þá keyra og hvar ekki, ef engin varúðarregla kemur í lög, hvaða skilaboð erum við að senda? Hvað mundi hv. þingmaður, út frá sinni þekkingu sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn vegna þess að ég held að afleiðingin geti verið mjög alvarleg, satt best að segja. Unnin hefur verið töluverð vinna og ég hef sjálfur tekið þátt í því, á vettvangi Ferðafélagsins 4x4, að stikumerkja ákveðna slóða, t.d. í kringum Kerlingarfjöll, þannig að menn séu klárir á því hvar eigi að aka þar. En því miður er það svo að nú þegar allir ferðast um hálendið með svokölluðu GPS-tæki og, svo ég leyfi mér að sletta, virðulegur forseti, „tracka“ för sína, eða búa til slóða í kortagrunn sinn, sem þeir svo deila með öðrum, þá myndast mjög fljótt slóðar sem kannski tveir, þrír eða fjórir hafa ekið og aðrir líta á sem vegslóða. Og það að hverfa frá gerð svona kortagrunns sem er hin endanlega útgáfa sem menn vinna þá auðvitað í sátt við útivistarfélög og ferðafélög þýðir einfaldlega að áfram ríkir einhvers konar villta vesturs ástand í þessum efnum. Það held ég að enginn vilji. Það er það sem á að forðast og það er meðal annars vegna þess sem ég hafði mikla fyrirvara við þær breytingar sem gerðar voru í lokameðförum frumvarpsins á síðasta kjörtímabili, þar sem menn frestuðu þessu, að vísu í tilraun til að gera málamiðlun og koma til móts við sjónarmið þáverandi stjórnarandstöðu, en tíminn vinnur svo sannarlega ekki með okkur í þessum efnum. Það færist í vöxt að jafnvel erlendir ferðamenn leigi stóra, breytta jeppa og hafi ekki þekkingu á þeim lögum og reglum sem gilda í þessum efnum.

Frú forseti. Ég þakka svarið og get ekki annað en lýst mig verulega sammála. Ég ætla að nefna nýtt dæmi um það hvernig hlutirnir geta verið að þróast, þar sem eru hreindýraveiðarnar. Nú hefur það gerst að hreindýrin hafa færst norðar á norðausturhálendinu þar sem eru mjög stór víðerni og hafa verið að mestu leyti án vegaslóða fyrir utan kannski slóðir sem liggja upp að gangnakofunum í heiðunum upp af Þistilfirði, Langanesströnd, Vopnafirði og jafnvel Öxarfirði. Þetta er þurrt land en mjög viðkvæmt og það sýnir sig að freistingin, bara til að keyra af augum í átt að hreindýrahjörðunum, er mikil. Og menn slá inn slóðirnar, það er rétt, og næsti veiðimannahópur fær upplýsingar frá þeim á undan: Já, við gátum bara farið þarna norðan við hornið á þessu felli og austan við hitt. Og þannig gerist þetta. Þetta er að gerast svona. Það er tilviljunarkennd slóðamyndun á hálendinu - ef hæstv. ráðherra legði nú kannski líka eyrun við. 

Virðulegur forseti. Menn þurfa ekki einu sinni að leita langt inn á eða út í einhver víðerni til að verða vitni að því sem hv. þingmaður lýsti hér. Meira að segja á Hallormsstaðahálsinum er stundaður töluverður utanvegaakstur, ég hef sjálfur orðið vitni að honum. Sem betur fer tókst á síðasta kjörtímabili að setja inn breytingu í gildandi náttúruverndarlög hvað varðar beinar refsingar fyrir náttúruspjöll af völdum utanvegaaksturs. Dæmin sýna að nauðsynlegt er að skýr viðurlög séu við því að aka utan vega en þegar engin klár skilgreining liggur fyrir á því hvað sé vegur, hvað sé löglegur slóði, þá er mjög erfitt að sanna utanvegaakstur á nokkurn mann. Það er auðvitað þannig að bróðurpartur þeirra ferðamanna sem aka um hálendið og eru á breyttum jeppum gerir það löglega. En lítið brot gerir það ekki og við þurfum að vera í stakk búin til að horfast í augu við þann veruleika.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli hæstv. forseta á þeirri staðreynd að stjórnarliðar taka ekki þátt í umræðunni hér. Stjórnarliðar hafa komið í nokkur andsvör en engar ræður haldið. Hvar er formaður nefndarinnar akkúrat á þessu augnabliki og hvar eru hv. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins? Hvar er hv. þm. Birgir Ármannsson sem var í umhverfisnefnd þegar málið var klárað? Hvar er hv. þm. Brynjar Níelsson sem er núna í umhverfis- og samgöngunefnd? Ætlar hann ekki að tala í þessu máli? Það hefur ekki vafist fyrir honum hingað til að ræða málin. Hver talar fyrir Sjálfstæðisflokkinn í þessu máli? Er Framsókn að gera þetta fyrir Sjálfstæðisflokkinn? Hvaðan kemur frumkvæðið að þessu máli? Eru þetta pólitísk skítverk, með leyfi forseta? Stendur til að öll lagasetning hér eftir skuli þóknanleg tilteknum hagsmunaöflum í samfélaginu og þetta mál sé þar með í takti við það að dregið skuli úr eftirliti og stóriðjustefnan fari á fulla ferð? 
             Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessari staðreynd í þessari mikilvægu umræðu því að það er ekki eins og hér sé um smámál að ræða.

Frú forseti. Í ljósi þess að klukkan er nú að ganga átta og umræðum um þetta mál hér í dag er væntanlega að ljúka þá vil ég taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Mér finnst til dæmis mjög sérkennilegt ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að skila algerlega auðu í þessu máli. Tveir þingmenn Framsóknarflokksins hafa þó komið hér í andsvör, þar á meðal glænýjasti þingmaðurinn okkar. Það er vel, en mér finnst það lítið að nánast engir sjálfstæðismenn sitji hér í salnum og enginn þeirra taki til máls. Hvernig væri nú að beina bara þeim tilmælum til stjórnarliða og alveg sérstaklega til sjálfstæðismanna að þeir verði hér við umræðuna hvort sem henni verður fram haldið á morgun eða hinn eða hvað verður. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hefði mjög gaman af því að leggja spurningar fyrir hæstv. iðnaðarráðherra eða ráðherra atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins sem fer með iðnaðarmál. Hún hefur verið að senda frá sér ýmsar yfirlýsingar þessa dagana 

Virðulegur forseti. Það er fagnaðarefni að það hefur gefist tækifæri til að halda þessari umræðu áfram aðeins fram á kvöld og er ástæða til að þakka fyrir þann tíma sem gefinn er til umræðunnar um leið og maður hlýtur auðvitað að taka undir þær athugasemdir sem hér koma fram, ekki síst um fjarveru formanns nefndarinnar sem þó eins og fram kom áðan hefur tekið þátt í andsvörum við umræðuna. Maður skyldi ætla að það væri hér sem sjónarmið stjórnmálaflokkanna kæmu fram og þingmanna þeirra sem ekki eiga sæti í nefndinni og væri því mikilvægt í jafn miklu deilumáli og þetta verður fyrirsjáanlega á þinginu í vetur að nefndarformaðurinn gæfi sér tíma til að vera við umræðuna. Kannski er hann mættur til leiks og situr hér í hliðarsal án þess að ég hafi orðið var við það en það kemur þá fram undir fundarstjórn forseta ef svo er.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að ég geri engar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég ætla bara að koma því að að ég tel að hér hafi farið fram málefnaleg umræða og mælendaskrá sé opin fyrir alla til að skrá sig á. Hér hafa menn verið virkir í þingsal bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, ekki síður stjórnarliðar, hlustað á þær ræður sem hafa verið haldnar, tekið þátt í umræðum og verið í þingsalnum. Mér finnst það ómaklegt þegar menn hverfa úr salnum að hlaupa hingað upp í ræðustól og segja að þeir séu ekki staddir í húsinu þegar þeir hafa verið undir allri umræðunni. Ég held að það komi umræðunni ekki neitt sérstaklega á málefnalegri braut. Ítrekað hefur verið kvartað yfir því að menn séu ekki í þingsal. Ég gat ekki betur séð en hér hefðu verið fjölmargir ráðherrar í óundirbúnum fyrirspurnum í dag, þar á meðal hæstv. iðnaðarráðherra sem hefði 

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að taka þátt í þessu leikriti. Ég hef lengi fylgst með Alþingi en ég vil í upphafi segja að mér þykir leitt að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hafi ekki tekið eftir jómfrúrræðunni. Nú skulum við bakka eitt ár aftur í tímann. Fyrir ári var það þannig að stjórnarliðar hjá Samfylkingunni og Vinstri grænum voru þá fjarstaddir umræður í þingsal. Þá kölluðu framsóknarmenn og sjálfstæðismenn eftir fleiri þingmönnum og hæstv. ríkisstjórn þannig að við skulum vanda okkur í þessum málflutningi.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér sögulega flatneskjulegt mál, að ég segi nú ekki hallærislegt mál sem er þeirrar gerðar að hægt er að lesa frumvarpið upp á nokkrum sekúndum. Það snýst um að fella lög um náttúruvernd, nr. 60/2013, brott. Hæstv. ráðherra boðaði það með fréttatilkynningu seint á kvöldi og orðaði það þannig að ráðherrann hefði ákveðið að afturkalla lögin. Það var mikill bragur að því en það var ekki í fyrsta skiptið og væntanlega ekki í það síðasta sem hæstv. umhverfisráðherra þarf að fara yfir það sem hann sagði um daginn og leiðrétta það eða jafnvel setja það í samhengi fyrir þá sem gera við það athugasemdir. Það er orðið nokkuð mikið þrástef í málflutningi hæstv. ráðherra. En þó að hæstv. ráðherra hafi boðað afturkall sem hann sjálfur hafði ákveðið þá gerist það eftir einhverja umræðu, sjálfsagt einhverja leiðsögn að hæstv. ráðherra leggur hér fram frumvarp til laga til meðferðar í þinginu, því að það er nefnilega þingræði í þessu landi. Ráðherrar ákveða ekki að afturkalla lög þó að þeim sé mikið niðri fyrir eins og hæstv. umhverfisráðherra eða þeim ráðherra sem fer með málaflokk umhverfismála, sem lýsir því kannski betur. Hér er um að ræða frumvarp um brottfall laga sem er heildarendurskoðun laga um náttúruvernd á Íslandi. Hér hafa nokkrir fjallað um það verklag og þá vinnu sem var undanfari þess frumvarps sem fram var lagt og þó að ekki sé nú staður eða stund fyrir leikmuni hér í þingsal þá held ég að það sé ágætt fyrir þá sem hér eru og sjá til að lyfta hvítbók um löggjöf til verndar náttúru Íslands sem er í raun alger nýbreytni í íslenskri löggjöf, þ.e. að fyrir liggi ítarleg kortlagning um allt lagaumhverfi náttúruverndar á Íslandi, áður en lengra var haldið. Sú vinna hófst strax eftir kosningar 2009, af því að það tekur nefnilega tíma að vinna svona stórt verkefni eins og þarna var undir, og að þeirri vinnu kom gríðarlegur fjöldi fólks. Og af því að okkur Íslendingum þykir vænt um landið okkar og af því að við höfum mörg hver ekki bara skoðanir og tilfinningar gagnvart landinu okkar heldur líka hagsmuni af umgengni við það þá greinir fólk á um gríðarlega mörg atriði. Sennilega er það svo að það einkennir löggjöf um náttúruvernd að tekist er á um hana. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni að fólk skuli hafa skoðun á lögum um náttúruvernd. Í aðdragandanum að frumvarpi til laga sem lagt var fram í fyrra á 141. löggjafarþingi 2012–2013 hafði farið fram gríðarlega mikið samtal sem snerist í fyrsta lagi um það að hvítbókin um löggjöf til verndar náttúru Íslands væri ekki sáttagrunnur heldur kortlagning, að þessi pakki, þetta gríðarlega mikla rit hér væri ekki einhvers konar sáttargjörð heldur legði það miklu frekar línur um það hvað málið fæli í sér. Hvítbókin var kynnt á fundum úti um land. Hún var rædd víða á opnum fundum. Hún var meginumfjöllunarefni á haustþingi 2011 þar sem fjölmargir aðilar, bæði félagasamtök og hagsmunaaðilar aðrir, stofnanir og einstaklingar, komu að umræðum. Allt það ferli var óvenjulega opið vegna þess hversu dýrmætt það er og ég varð þess áskynja í ferlinu að margir umsagnaraðilar töldu að hvítbókin væri frumvarp, að hvítbókin væri í raun og veru endanleg tillaga stjórnvalda um lagasetningu. Það var ekki svo. Á þeim tíma var samtalið enn þá opið og enn þá í gangi. Það má segja að þetta sé einn af þeim lærdómum sem mér sem ráðherra umhverfismála fannst skipta máli að við drægjum af hruninu, þ.e. að við hyrfum frá því verklagi sem við höfum allt of oft verið menguð af sem er að vinna frumvörp og grundvöll löggjafar í tiltölulega þröngu samhengi og stundum meira að segja svo þröngt að aðeins er unnið inni í ráðuneytunum með litlu samtali og almenningur hefur ekki aðkomu að því hvað þar er í gangi. Undirbúningur löggjafar á Norðurlöndunum er mjög gjarnan með þessum hætti, að settur er mikill tími í verkið og fjöldamargir sérfræðingar eru dregnir að borðinu til að þekkingin sé nógu rík sem liggur síðan til grundvallar frumvarpinu þegar það er lagt fram. Þegar frumvarpið er síðan lagt fram í þinginu heldur þetta samtal áfram. Vegna þess að hér hefur aðeins verið rætt um hlutverk þingsins við krefjandi löggjöf eins og þá sem er hér á ferðinni vil ég geta þess sérstaklega að ég lagði í góðu samstarfi við þingnefndina mjög mikla áherslu á að þingnefndin gerði allar þær breytingar sem hún teldi til bóta á frumvarpinu og sem hún teldi horfa til betra jafnvægis gagnvart sem flestum aðilum í samfélaginu án þess þó að gengið væri á grundvallarmarkmið náttúruverndar sem er að gæta náttúrunnar sjálfrar vegna þess að veruleikinn er sá að rödd náttúrunnar er ekki við borðið. Það er hlutverk okkar þingmanna og hlutverk ráðherrans á hverjum tíma að gæta að því að náttúran eigi sér rödd. Náttúran er ekki í samtökum um akstur vélknúinna ökutækja eða í Samtökum atvinnulífsins eða iðnaðarins eða einhverju slíku. Þær raddir eru allar mjög sterkar og þar eru líka miklir peningar til að halda auglýsingaherferðum o.s.frv. á lofti. En ef við setjum fram lög um náttúruvernd þá er það þessi rödd sem við verðum að gæta að að sé við borðið. Og ekki bara rödd náttúrunnar sem slíkrar og hagsmuna hennar heldur líka rödd komandi kynslóða. Það er krefjandi verkefni og verkefni sem við verðum að tileinka okkur í sífellt ríkari mæli, við sem höldum utan um hvort sem er löggjöf eða framkvæmdarvaldið, þ.e. að gæta að því að þegar við ráðum ráðum okkar, þegar við tökum ákvarðanir að við hugsum okkur einn stól við borðið þar sem eiga sæti komandi kynslóðir vegna þess að við höfum ekki leyfi til að ráðstafa náttúrugæðum sem orðið hafa til, sem eiga sér hundruð og þúsundir ára sögu, með skammtímasjónarmið að leiðarljósi. Við höfum ekki leyfi til þess vegna þess að komandi kynslóðir hafa falið okkur það hlutverk að gæta þess. Þetta er stundum kallað sjálfbær þróun en við höfum líka alþjóðlegar skuldbindingar sem ég hefði gaman af því að ræða einhvern tíma við hæstv. ráðherra við betra tækifæri og það er sáttmáli Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni. Það eru fjöldamörg atriði í því frumvarpi til laga sem lagt var fram í fyrra, þ.e. í samþykktum lögum, sem byggja á þessum alþjóðasamningum og snúast um það að náttúran hafi sjálfstæða tilveru, þ.e. að hún sé mikilvæg, ekki bara sem andlag einhvers konar atvinnuuppbyggingar, ekki bara sem viðfangsefni einhverra sem vilja skoða hana, ganga um hana, aka um hana o.s.frv. heldur sjálfrar sín vegna. Í því efni hefur sífellt farið vaxandi sú sýn sem stundum er kennd við vistkerfisnálgun, þ.e. að náttúran sé ein heild. Við getum aldrei leyft okkur að fjalla um hana sem litla hluta. Þess vegna getum við ekki bara talað um jarðhita. Þess vegna getum við ekki bara talað um makríl. Þess vegna getum við ekki bara talað um hrafnaklukku af því að um leið og við grípum inn í einn þráð vistkerfisins þá erum við hugsanlega að hafa áhrif á aðra. Við þekkjum það mörg að hægt er að kippa í þræði góða stund en einn daginn hrynur vefurinn allur og það er viðfangsefni okkar sem erum að fjalla um náttúru og nýtingu, af því að ég veit að hæstv. ráðherra er mikið í mun að tala máli nýtingar, að nýtingin sé alltaf með hliðsjón af þessum þáttum, að ekki sé gengið lengra en svo á hagsmuni náttúrunnar en að hún lifi það af inn í næstu kynslóðir. Verkefnið er nefnilega svo vandmeðfarið og aðkoma mannsins verður að vera þrungin auðmýkt vegna þess að náttúran getur verið án okkar en við getum ekki verið án hennar. Það er vandinn. Við erum bara auðmjúkur hluti af náttúrlegri heild lífríkisins, jarðminjanna o.s.frv. Það er áhugavert að horfa til þess að það er ekkert jarðfræðilegt afl sem hefur haft eins mikil áhrif og breytt eins miklu í veröldinni og maðurinn, og þá leggjum við saman alla heimsins jarðskjálfta, flóð og náttúruhamfarir af öllum stærðum og gerðum. En það er maðurinn sem hefur valdið mestum usla í náttúrunni. Þess vegna var það hér undir að færa íslenska löggjöf í áttina að meiri náttúruhyggju, að nálgast meira þá hugsun að það væri náttúran sjálf sjálfrar sín vegna sem ætti að njóta vafans og í framhaldinu af því gætum við tryggt viðgang mannkynsins inn í framtíðina. Þetta er ekki séríslensk umræða. Þetta er vefur hugmynda og hugmyndafræði þar sem allt alþjóðasamfélagið er að færa náttúruverndarlöggjöfina í áttina að þessari sýn. Þess vegna er þetta mikilvægt og þess vegna er þessi löggjöf ekki bara hluti af einhverjum slagsmálum hér á síðasta kjörtímabili sem stjórnarandstaðan vildi stoppa af því að þetta var mál þáverandi ríkisstjórnar. En því miður varð þetta mál þess eðlis. Það varð þess eðlis í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu hér í húsi. Stjórnarandstaðan gekk svo langt í þeirri umræðu að nýta sér andstöðu við málið og kynda vísvitandi undir misskilning. Það kom í ljós undir lokin á umræðunni að hvorki sjálfstæðismenn né framsóknarmenn höfðu í raun og veru áhuga á efnislegri umræðu eða efnislegri nálgun í því að komast að nokkurri sameiginlegri niðurstöðu um þetta mál, því miður. Ég veit að margir eru hissa, hér eru ungir og nýir þingmenn sem eru hissa en staðan hér á síðasta þingi fyrir kosningar var algerlega með ólíkindum. Staðan var þannig að stjórnarandstaðan stoppaði hvert einasta mál og líka mál sem sátt var um. Hér sitja hæstv. ráðherrar uppi með það að vera með fullar þingmálaskrár af endurfluttum málum sem þeir stoppuðu sjálfir með málþófi.  Virðulegi forseti. Það er óendanlega margt sem hægt er að segja í þessari umræðu og ég geri ráð fyrir því að hún eigi eftir að taka meiri tíma bæði í umfjöllun nefndarinnar og síðan í framhaldinu því að ég er ekki einu sinni byrjuð að tala um efnisatriði máls. En þetta er óskaplega vont mál 

Virðulegur forseti. Ég hef hingað til alltaf neitað mér, með örfáum undantekningum, um einkunnagjafir í ræðustólnum en ég ætla að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir góða og fróðlega ræðu. Mér finnst hún lýsa því sérstaklega vel af meiri kunnáttu en ég hefði nokkurn tíma, hvernig viðhorfið til reglna og laga um náttúruna hefur breyst á undanförnum árum. Hún lýsir því fyrir mér hvers vegna lögin frá 1999 eru algerlega úrelt. Hv. þingmaður talar um vinnuna í þinginu og af því að hún lagði frumvarpið fram sem hæstv. umhverfisráðherra, getur hún þá sagt mér hvað tók helst breytingum? Hverju tekur hún eftir að hafi helst verið breytt í meðförum þingsins í fyrra?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það var raunar þannig að hv. umhverfis- og samgöngunefnd gerði 56 breytingartillögur á frumvarpinu, ég tel að það sé nokkuð vel að verki staðið. Margar þeirra voru auðvitað minna efnislegar en aðrar. Það var áhugavert að horfa yfir þær. Ég tel að lokahnykkurinn varðandi utanvegaakstur hafi verið það mikilvægasta þarna. Efasemdir voru um að nægilega vel væri haldið utan um það í frumvarpinu eins og það var lagt fram og það var hluti af sáttaumleitunum að fara bara í kortagrunnsvinnuna og bíða síðan með kaflann inn í framtíðina, fram til 2017, til að menn áttuðu sig á því að ekki var verið á þessum tímapunkti að loka því hvernig kortagrunnurinn 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Ég vildi þá kannski spyrja hv. þingmann af því að hún spurði mig áðan og fannst ég svolítið lík ömmu sinni þegar ég svaraði; telur hún að bráðabirgðaákvæðið sé ekki nógu stíft til að halda utanvegaakstrinum í skefjum? Er það ekki rétt skilið hjá mér að það skipti miklu máli að halda þessu inni þannig að við vitum betur hvert á að fara árið 2018?

Virðulegi forseti. Ég held að þetta hafi að minnsta kosti verið leið til þess að nálgast það markmið og eins og ég kom að áðan í andsvari er þetta kannski það viðfangsefni sem er hvað mest krefjandi varðandi náttúruvernd, þ.e. að ná með einhverju móti utan um utanvegaakstur. Ég er alveg sammála því sem hér hefur komið fram í umræðunni að það er engin trygging til að að koma í veg fyrir utanvegaakstur að kortleggja landið, alls ekki, ekki frekar en hraðatakmarkanir koma í veg fyrir hraðakstur. Meginreglan er sú, og þar er ég líka tala um jeppafólk, að fólk vill fara að lögum. Fólk vill fara að reglum. Það er alls ekki þannig að það sé bara eitthvert barbarí í gangi á hálendinu, alls ekki, en fólk þarf að hafa einhverja leiðsögn og vita hverjar reglurnar eru o.s.frv. Eftir mjög mikla vinnu og mikil og löng samtöl margra aðila í þessum efnum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og líka fyrir starf hennar sem umhverfisráðherra að undirbúningi málsins. Það var gagnlegt að rifja upp hvernig þinghaldið var hér síðasta vetur því að það var auðvitað með þeim ósköpum að hver maður sem var í þessum sal þann vetur hlýtur að reyna að gleyma þeirri reynslu sem allra fyrst með hvaða hætti hæstv. núverandi umhverfisráðherra og félagar hans gengu fram. Þingmaðurinn nefndi það að af hálfu minni hlutans hafi verið kynt undir misskilningi. Ég vil biðja þingmanninn um að segja okkur dálítið betur hvað átt er við með því. Var vísvitandi verið að kynda undir misskilningi á ákvæðum frumvarpsins af hv. þingmönnum í þessum sal á síðasta vetri?

Virðulegur forseti. Andrúmsloftið í pólitíkinni á Íslandi þá var með þeim hætti að menn tóku því frekar fagnandi en hitt ef einhver spjót stóðu á þáverandi ríkisstjórn. Meðal annars var því tekið fagnandi að umræðan um utanvegaakstur - þ.e. hópur sem kenndi sig við ferðafrelsi og stóð fyrir undirskriftasöfnunum - færi fram þannig að til stæði að loka hálendinu, það stæði til að loka Íslandi. Sú umræða var aldrei leiðrétt. Henni var beitt á opnum fundum og mörg dæmi voru um það að enginn vilji var í raun og veru til þess að ná utan um það. Meira að segja var haft eftir einhverjum að sú sem hér stendur væri með einhvern takka held ég til þess að loka hálendinu, samkvæmt frumvarpinu væri það það dramatískt að til stæði að ráðherrann hefði eitthvert endanlegt vald í þeim efnum að geta bara lokað sisvona og fyrirvaralaust. Slík umræða 

Virðulegur forseti. Það er ömurlegt að heyra þessar lýsingar og auðvitað til skammar fyrir þá sem að því stóðu, eins og svo margt annað sem hér fór fram á síðasta vetri, sennilega einhver ótrúlegasta framganga manna í þessum sal í einhverja áratugi held ég að sé alveg óhætt að segja. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hún sjái einhver tækifæri til að koma til móts við þau sjónarmið sem uppi eru í kringum þetta mál þannig að það gæti tekið einhverjum breytingum, en lögin með breytingum eða frestun á einhverjum gildistökum eða einhverju slíku tækju engu að síður gildi. Eru einhverjir sáttafletir í málinu að mati þingmannsins?

Virðulegur forseti. Það eru alltaf sáttafletir fyrir hendi en hins vegar hefur okkur gengið frekar erfiðlega, við þessa umræðu, að kalla fram raunverulega ástæðu þess að málið er sett fram með þessu sniði, þ.e. að það sé svo mikið offors í málinu og þessi stórhættulegu lög séu þeirrar gerðar að það þurfi bara að ógilda þau, bara henda þeim út í hafsauga. Menn eru ekki einu sinni tilbúnir að segja: Heyrðu, við þurfum meiri tíma. Við þurfum að ná betur utan um það hvað sátt er um og hvað síður og við frestum gildistímanum um þrjá mánuði til viðbótar eða eitthvað slíkt og setjumst svo yfir það í raun, eins og til að mynda þessa kortagrunnsumræðu og fleiri þætti sem eru bara umtalsvert jákvæðir við þessi lög og allir ættu að geta verið sammála um. Ef það er þannig að þetta snýst um 57. gr., ef þetta snýst um varúðarregluna, ef þetta snýst um ákvæðið um sérstaka vernd, og menn vilja ekki varúðarregluna, þá eru ekki margir sáttafletir í hendi, virðulegi forseti, því miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hv. þingmaður kom inn á skyldur okkar við komandi kynslóðir og það er kannski kjarninn í þessu öllu. Ég vil undirstrika það hvað við sem nú erum við völd í landinu, hvort sem það er framkvæmdarvaldið eða löggjafarvaldið, erum að gera sem er kannski óafturkræft. Hvaða áhrif hefur það að afturkalla þessi lög bara heildstætt, hvaða óafturkræf áhrif hefur það á komandi kynslóðir, hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér? Utanvegaakstur hefur verið nefndur. Ferðamannastraumur til landsins er alltaf að aukast - hvaða skilaboð eru það til ferðamanna, sem eru að koma hingað til lands og hafa áhuga á að skoða náttúru landsins, að verið sé að afturkalla heildstæða löggjöf um náttúruvernd?

Virðulegi forseti. Þetta er kannski ekki beinlínis til að bæta orðspor Íslands. Það hefur þó komið fram í samstarfsyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar að hún vilji áfram vera í fararbroddi í umhverfismálum, það er eitthvað slíkt sem hún hefur sagt. Ég hef að vísu ekki enn þá séð eitt einasta mál sem er stikla í áttina að því markmiði. Í 57. gr. laganna segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að raska vistkerfum og jarðminjum sem taldar eru upp í 1. og 2. mgr. nema brýna nauðsyn beri til og sýnt þyki að aðrir kostir séu ekki fyrir hendi.“ Ég gæti kallað þetta Gálgahraunsákvæðið vegna þess að þetta snýst um að ekki sé hægt að fara inn í náttúruperlur öðruvísi en búið sé að rökstyðja að ekki sé hægt að vinna verkið með öðrum hætti. Þetta er í raun varúðarreglan 

Virðulegi forseti. Skil ég hv. þingmann rétt, að ef þessi lög hefðu verið í gildi fyrir tveimur árum hefði verið farið öðruvísi með Gálgahraun en gert er í dag? Á það kannski við eitthvað sem við erum ekki með hugann við akkúrat í augnablikinu ef heildarendurskoðun þessara laga dregst og lögin verða felld niður sem eiga að taka gildi á næsta ári? Hvað gæti verið í húfi? Þrýstihópar hafa verið háværir. Því miður er allt of mikið um háværa þrýstihópa sem ná eyrum stjórnvalda með frekju og yfirgangi á kostnað almannahagsmuna, ná að koma sínum sjónarmiðum á framfæri sem eru í raun minnihlutasjónarmið því að önnur sjónarmið, 

Virðulegi forseti. Af því hv. þingmaður spurði hvort við gætum nefnt dæmi um náttúruminjar eða náttúrusvæði sem hefðu verið í skjóli með svona sterkri löggjöf þá held ég að ég geti nefnt Lagarfljót. Ég gæti nefnt Þjórsárver, Kárahnjúkasvæðið, Kringilsárrana, Mývatn, Bjarnarflag, Eldvörp. Svæðin eru mjög mörg. Sum hafa þegar verið nýtt og önnur eru í sigti ef svo má að orði komast. Sterk löggjöf af þessu tagi ver svæði þangað til sýnt hefur verið fram á að önnur leið sé ekki fær. Þetta er í raun og veru löggjöf sem stendur undir því nafni að vera náttúruverndarlöggjöf sem gamla löggjöfin frá 1999 er ekki. Það hefur sérstaklega verið 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrrverandi umhverfisráðherra fyrir góða og innblásna ræðu. Mér finnst ég reyndar þurfa að taka það skýrt fram eftir umræðuna í kvöld að þetta er ekki kaldhæðni. Hins vegar saknaði ég eins alveg sérstaklega í þessari góðu ræðu. Ég er sammála um að maðurinn hefur sannarlega breytt ásýnd jarðar. Ég sakna einnar lífveru sérstaklega vegna þess að þingmaðurinn sagði að maðurinn hefði valdið mestum usla. Ég saknaði þess í ræðunni að maðurinn er engu að síður hluti af náttúrunni. Mér fannst það vanta inn í ræðuna.

Virðulegi forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að endurtaka það hér hátt og snjallt úr ræðustól Alþingis að maðurinn er náttúrlega bara auðmjúkur hluti náttúrunnar og getur ekki án hennar verið. Þess vegna þarf auðvitað alltaf að taka manninn með inn í dæmið. En það sem ég sagði líka er að náttúran getur verið án mannsins. Ef maðurinn kemur tilveru sinni svo illa fyrir að hann þrífst ekki lengur þá mun sjálfsagt verða eitthvert líf eftir það, en það er kannski ekki akkúrat það líf sem við viljum búa framtíðinni.