Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til fjáraukalaga fyrir árið 1968, sem hér liggur fyrir, skýrir sig sjálft, og þarf ég því ekki mörg orð til að fylgja því úr hlaði. Það er að vísu uppsett með nokkuð öðrum hætti en undanfarin ár, sem stafar af hinni breyttu skipan á uppsetningu fjárl. og ríkisreiknings, en nú er uppsetningin á þann veg, að útgjaldaliðum er raðað eftir rn., en ekki eftir málefnaflokkum. Frv. er samið eftir till. yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og í samræmi við ríkisreikning, og er lagt til, að aflað verði aukafjárveitingarheimildar fyrir umræddum fjárhæðum, sem samtals nema 782 millj. og 40 þús. kr. Ég tel ástæðu til þess að leggja áherzlu á þá skýringu, sem fram kemur í aths., án þess að fara að eyða um það fleiri orðum, hvernig meiri hl. þessarar fjárhæðar er til orðinn, eða um 441 millj. kr., sem ekki eru eiginleg útgjöld umfram fjárl. sem slík, heldur er þar um að ræða útgjöld samkv. sérlögum og útgjöld vegna markaðra tekjustofna, þannig að til þess að fá raunverulega fram þá tölu, sem svarar útgjöldum umfram fjárlög, þá ber að draga þá upphæð frá. Að öðru leyti gerði ég grein fyrir afkomu ársins 1968 í sambandi við meðferð fjárl. fyrir yfirstandandi ár, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um frv., nema tilefni gefist til, og legg til, herra forseti, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta og hv. þm. á því, að á dagskrá þessa fundar er 21 mál. Það er talið nú, að þingi muni verða slitið um næstu mánaðamót, og samkv. venju, sem virðist hafa verið ríkjandi á þessu þingi, væri þessi fundur, sem nú er haldinn í dag, næstsíðasti fundur í Sþ., a. m. k. af þeim fundum, sem boðaðir eru til þess að hafa með höndum venjulega meðferð mála. Mér sýnist allt útlit fyrir, að margt mála, sem liggur fyrir Sþ., muni verða óafgreitt og þar á meðal mál, sem borin voru fram snemma á þinginu. Ég vil leyfa mér að láta í ljós þá skoðun, að til þess að gera mögulega hæfilega afgreiðslu mála, a. m. k. þeirra, sem lengst hafa legið fyrir þinginu, þyrfti að halda fleiri fundi og lengri, áður en þinginu lýkur. Ég vil sérstaklega leyfa mér að minnast hér á tvö mál, sem nú eru á dagskránni, það eru 7. og 8. mál. Í báðum þeim till., sem þar er um að ræða, kemur fram viðleitni til þess að bæta úr miklu vandamáli, sem margir eiga við að stríða, og það er læknaskorturinn í strjálbýlinu. Ég er ekki flm. þessara till., en ég á sæti í n., sem hefur afgreitt fyrir nokkuð löngu báðar þessar till., og í röð þingmála er önnur till. 64. mál og hin 69. mál. N. hefur eins og ég sagði áðan, afgreitt frá sér báðar þessar till. einróma eða að mestu leyti einróma, ef ég man rétt. Það stendur þannig á, að formaður þeirrar n., sem í hlut á, er vikinn af þingi, og m. a. af þeirri ástæðu finn ég hvöt hjá mér til þess að minna á þessar till., og ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, að hann hlutist til um það, að þessar till., sem svo lengi eru búnar að liggja fyrir þingi, verði afgreiddar.

Forseti (BF): Tilmæli hv. þm. munu verða tekin til athugunar, eftir því sem föng eru á.

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 21. apríl 1970. Axel Jónsson, 4. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, Oddur Andrésson bóndi, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jónas G. Rafnar, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Varamaður Axels Jónssonar, Oddur Andrésson bóndi, hefur áður setið á Alþ. og þá farið fram rannsókn á kjörbréfi hans. Ég leyfi mér að bjóða hann velkominn á ný til þingstarfa.



Herra forseti. Þessi till. gefur út af fyrir sig ekki tilefni til mikilla umr., og það er sjálfsagt öllum ljóst, að hún er ekki hugsuð nema sem úrbót á bráðasta vanda eða gæti komið til greina sem úrbót á bráðasta vanda. En eftir að þessi till. var afgr. úr allshn., - það er nokkuð liðið síðan umr. voru hafnar um þessa till., - þá gerði hv. 4. þm. Austf. hana nokkuð að umtalsefni, og má sannarlega segja, að hún gaf tilefni til nýrrar umhugsunar um þetta vandasama mál. Þar er ég með í huga prófin frá læknadeild, þegar 19 af 24 nemendum, sem þar gengu undir próf, voru felldir. Mig langar til að minna á, að 3. marz s.l. birtist grein í Morgunblaðinu eftir lækninn á Eyrarbakka, sem hann kallaði „Mannskaðagil íslenzkrar háskólamenningar“. Ég tel þessa grein svo athyglisverða, að ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana hér. Hún er stutt, en þess verð, að hún verði geymd í Alþingistíðindum. Hún er svona: „Þau furðulegu tíðindi hafa borizt frá Háskóla Íslands, að 80% stúdenta, sem gengu undir upphafspróf í læknadeild (vefjafræði og efnafræði) í jan. s.l., 8. og 30. janúar 1970, hafi verið felldir, - 19 af 24 dæmdir óhæfir til læknisfræðináms. (Til eru mörg mannskaðagil á Íslandi, sem sagt er, að einmitt 19 manns hafi hrapað í!) Þetta unga fólk hafði hingað til ekki setið í tossabekk, það hafði yfirleitt glæsilegan námsferil að baki, allt frá unglingaprófi, landsprófi upp í stúdentspróf, sem sé úrval og námshæfni þess margviðurkennd, það er yfirleitt útskrifað með ágætum stúdentsprófum, jafnvel dúx er í þessum hópi. Stúdentar hafa skýrt nokkuð frá tilhögun prófanna og mótmælt þeim vinnubrögðum, sem þar voru viðhöfð, jafnt þeir, sem náðarinnar nutu og komust í gegn, og hinir, sem felldir voru. Alls skrifa 22 undir mótmælin. Sýnir það manndóm og drengskap þeirra, sem náðu prófinu, að standa með skólasystkinum sínum í þessari eldraun, en stundum hættir manni til að draga sig í hlé, þegar eigin skinni er borgið. Ekki efa ég, að mótmæli stúdentanna séu á rökum reist. Það er alvarlegur hlutur að vera hrakinn frá námi til þess ævistarfs, sem maður hefur valið sér í fullri alvöru, eflaust að vel athuguðu máli. Flestir velja það aðeins einu sinni sjálfviljugir, enda aðeins ein ævi til ráðstöfunar. Það er andleg misþyrming að vera neyddur til að hætta við sín helgu áform, mörg dæmi eru til, að fólk biði þess aldrei bætur. Hver ber ábyrgðina á því? Einnig má ímynda sér undrun og vonbrigði foreldra, vina og annarra vandamanna, sem séð hafa þetta æskufólk koma til mikils þroska, styrkt það eftir mætti og treyst því, að það nyti áfram góðrar handleiðslu hjá lærimeisturunum, sem er trúað fyrir því. Og hefur nokkur reiknað út, hvað hinn glataði námstími er búinn að kosta þetta fólk? Þessi fallprósenta, - 80%, er svo óeðlileg og óvenjuleg, að ekki er hægt að viðurkenna hana rétta. Það er því krafa vandamanna þessara stúdenta og allra réttsýnna manna, að yfirvöld menntamála skipi nefnd óvilhallra, sérfróðra manna, sem rannsaki og dæmi um, hvort prófverkefnin hafi verið hæfilega þung miðað við þá kunnáttu, sem eðlileg er eftir þann námstíma, sem er að baki, svo og „pensúm“, og í öðru lagi, hvort einkunnir hafi verið gefnar af fullri sanngirni. Einnig ætti að afnema tímatakmarkanir við nám og í öðru lagi það ákvæði, að endurtaka þurfi próf, sem stúdentar hafa við nám áður staðizt. Það er nú varla lengur hulið, hvað veldur læknaskorti á Íslandi. Meðan alþm. brjóta heilann um, hvernig leysa megi og bæta úr læknisleysinu víða um land, keppast prófessorar við að fella stúdenta í læknadeild. Í aths. Steingríms Baldurssonar efnafræðiprófessors við grein læknastúdentanna 22, birtri í blöðunum 28. febr. s.l., finnst ekkert rökstutt svar, sem hnekkt geti nokkru atriði í grein stúdentanna eða varpað geti ljósi á hina furðulegu útkomu prófanna. En það skal sá góði maður vita, að væri hann kennari við einhvern annan skóla og 80% af nemendum hans féllu þar á prófi í sérfagi hans, þá væri slíkur starfsárangur ekki talinn með felldu og mundi vissulega verða tekinn til rækilegrar athugunar af yfirvöldum skólans. Eyrarbakka, 1. marz 1970, Einar Th. Guðmundsson, héraðslæknir.“ Ég tel þessa grein svo merkilega og snerta þetta mál þannig, að ég vildi, að hún væri bókuð með í Alþingistíðindum. Ég vil aðeins bæta því við, að ég hef átt tal við ungan lækni eða raunar læknastúdent, sem ekki hafði að fullu lokið námi, en gegndi um skeið héraðslæknisstörfum í héraði á landinu, og hann sagði, þegar ég ræddi læknaskortinn við hann: Framleiðið þið nóga lækna, og þá verður læknaskorturinn úr sögunni. Og það var alveg sérstaklega vegna þess, að ég lagði mikið upp úr þeim dómi, sem hann felldi um þessi mál, og einmitt vegna þess, að mér var svo minnisstæð þessi yfirlýsing hans, að ég hnaut um þetta, sem skeði í læknadeild Háskólans fyrir skömmu. Ég vil enn fremur upplýsa, að ég hef átt tal við annan læknanema, sem var við framhaldsnám erlendis. Hann er upp runninn úr sveit, þess vegna mjög vel kunnugur. Hann þekkti af eigin reynslu þau vandamál, sem þessu fylgja, aðstöðu o.s.frv. Ég spurði hann þessarar spurningar: Hvenær varst þú á námstíma þínum þannig staddur í námi, að þú værir vel hæfur til þess, sem ég vildi nefna hjálp í viðlögum? Nú er það kannske orðinn ákaflega úreltur hugsunarháttur, að það mætti a.m.k. hafa allmikla hjálp af því, þó að læknir væri ekki fullmenntaður, ef svo mætti segja, en það, sem ég átti við með þessari spurningu, er það, að auðvitað krefst héraðslæknisstarfið í raun og veru þess, að héraðslæknarnir séu sem mest a.m.k. það, sem kallað er stundum á dönsku „altmuligmand“. En hann svaraði þessari spurningu þannig: Ég var í raun og veru aldrei þannig staddur á námsbrautinni. Og þetta staðfestir það, sem sífellt hefur verið að skýrast betur, m.a. fyrir okkur alþm., að námstilhögunin í læknisfræðináminu í Háskólanum er alls ekki miðuð við það að mennta héraðslækna. Og ég segi fyrir mig, að mér finnst alls ekki við það unandi miðað við það, að þetta er eitt af þeim erfiðustu málum, sem við þurfum að fást við, það eru gerðar hvað mestar kröfur til okkar þm. með eðlilegum hætti víðs vegar um landið, að við getum ráðið bót á læknaskortinum. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram. Ég er einn af þeim, sem legg með því í allshn., að þessi till. sé samþ., og ég þurfti ekki af þeim ástæðum að taka hér til máls, en hitt er ljóst, að það er tæpast að vænta nema þá helzt einhverra skyndiúrbóta með samþykkt þessarar till. Hitt er aðalmálið, að við áttum okkur á því, hvað er að í læknisfræðináminu hér, sem þarf að laga, til þess að til frambúðar verði bætt úr læknaskortinum í landinu.



Herra forseti. Þessi mál öll hafa mikið verið rædd á hv. Alþ. áður, og það er ástæðulaust að flytja langa framsögu, eins og nú er komið tíma þingsins. Allshn. varð sammála um, að hér væri mikið alvörumál á ferðinni og leggur til, að þessi till. verði samþ., en þó með tveimur meginbreytingum. Annars vegar þeirri að fækka í nefndinni. Í upphaflegu till. er gert ráð fyrir níu manna nefnd, en í brtt. allshn. er gert ráð fyrir, að nefndin verði skipuð fimm mönnum. Að hinu leytinu að færa út verksvið þessarar nefndar, þannig að hún, auk þess að taka til athugunar læknaskipunina, athugi einnig sérstaklega skipulag sjúkrahúsanna. En nál. og till. allshn. um breytingu liggur hér fyrir á þskj. 565, og vil ég að öðru leyti láta nægja að vísa til þskj.

Frsm.(Jónas Árnason): Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa till. frá hv. 5. þm. Norðurl. v. um samvinnu yfirstjórnar fræðslumála og sjónvarps og einnig þáltill. frá mér um skólasjónvarp. Ég vildi aðeins láta þess getið í þessu sambandi, að ástæðan til þess, að hér eru tvær till. á ferðinni um raunverulega sama mál, er sú, að þann dag, sem till. frá hv. 5. þm. Norðurl, v. var útbýtt, að morgni þess sama dags lagði ég fram þessa till. mína, sem ég flutti einnig í fyrra, og úr því sem komið var, var ekki hægt að stöðva hana. En n. hefur sem sagt athugað till. báðar og orðið sammála um það að afgreiða þær í einu lagi, orðið sammála um að afgreiða þær þannig, að n. mælir með samþykkt fyrrnefndu till., þó með nokkurri breytingu, eins og segir á þskj. 528. Breytingin er á þá leið, að í brtt. er tekið tillit til upplýsinga, sem fram koma í bréfi frá útvarpsráði, sem fékk báðar till. til athugunar, en þar kemur fram, að þegar er hafinn undirbúningur að skólasjónvarpi, og þess vegna er orðalagi breytt í samræmi við það í brtt, n., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að efld verði sú samvinna yfirstjórnar fræðslumála og sjónvarps, sem þegar er hafin, og að þar verði lögð rík áherzla á að jafna námsaðstöðu nemenda og starfsaðstöðu kennara í hinum ýmsu landshlutum.“ Þessi samvinna yfirstjórnar fræðslumála og sjónvarps, sem þarna er rætt um að sé þegar hafin, er á þá leið, eftir því sem segir í bréfi frá útvarpsráði, að gerð verður tilraun nú á þessu ári með skólasjónvarp í eðlisfræði, enda hafa verið veittar til þessarar tilraunar 250 þús. kr. á fjárl. Nú er þetta enginn obbi, slík fjárveiting til jafnvíðtækrar starfsemi og skólasjónvarp hlýtur að vera, skóla- og fræðslusjónvarp, en byrjun er þetta þó engu að síður, og her að fagna því. Ég vildi aðeins beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh. í þessu sambandi, í hverju þessi tilraun er fólgin og hvenær þess megi vænta, að hún hefjist í sjónvarpinu. Ég vona, að þessi sakleysislega fsp. mín verði ekki til þess að hleypa af stað skriðu upp í ræðustólinn. Nóg er nú að gert á þessum síðustu dögum þingsins með langar umr. Ég vildi svo aðeins sem flm. annarrar þessarar till. þakka afgreiðslu hennar og vænti þess, að menntmrh. veiti svör við fsp. minni. Ég sá nú, að hann gekk úr salnum. Eflaust hefur hann ætlað að afla einhverra upplýsinga um þetta.



Herra forseti. Ég kem í ræðustól aðeins til að lýsa þakklæti mínu til allshn. Sþ. fyrir málsmeðferðina á till., sem ég flutti á þskj. 96, og lýsi mig fyllilega samþykkan þessari breytingu, sem er hér að finna á þskj. 528. og ég vona, að hv. alþm. muni samþykkja hana nú á þessum fundi.



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, að ég var kallaður í símann, en það tók sem betur fer ekki lengri tíma en svo, að ég get svarað fsp., sem ég heyrði áður en ég fór í símann. Hv. fyrirspyrjandi spurðist fyrir um það, hvað væri fyrirhugað á vegum sjónvarpsins til þess að þjóna skólum, þ.e. hvers konar framkvæmdir væru fyrirhugaðar hjá skólasjónvarpi. Ég get sagt, að almennt hefur verið hafinn að því nokkur undirbúningur að nýta sjónvarpið í þágu skólastarfsins. Ekki hefur þó verið tekin endanleg ákvörðun um nema eitt atriði í þessu sambandi. Eins og hv. þm. er e.t.v. kunnugt, hefur staðið yfir undirbúningur að allvíðtækri endurbót á kennslu í eðlisfræði á skyldunámsstiginu. Fram að þessu hefur eðlisfræðikennsla ekki hafizt fyrr en í 2. bekk gagnfræðaskólanna. Tvö undanfarin ár hefur verið unnið að því á vegum skólarannsókna og af hálfu námsstjórans í eðlisfræði, Arnar Helgasonar, með aðstoð sérstakrar nefndar, að undirbúa gagngera breytingu á eðlisfræðikennslunni. Öllum undirbúningi undir þetta er lokið, og hið nýja námsefni og hin nýja námsaðferð í eðlisfræðikennslunni mun verða reynt næsta haust. Það „prógramm“ í eðlisfræðikennslunni, sem undirbúið hefur verið, er þannig, að þegar á næsta hausti mun verða byrjað að kenna 11 ára nemendum eðlisfræði og síðan fram haldið og á næsta vetri 12 ára nemendum og 14 ára nemendum. Þar er bæði um gerbreytt námsefni að ræða, eins og eðlilegt er, þar sem um allt annað aldursskeið er að ræða og auk þess nýjar kennsluaðferðir með nýjum tækjum. En einmitt í sambandi við þennan undirbúning hefur verið ráð fyrir því gert, að sjónvarpið væri notað, og það hafa verið undirbúnir 10–12 sjónvarpsþættir, sem sjónvarpið sýnir frá og með næsta hausti til stuðnings og eflingar þessari kennslu. Efni þáttanna er þannig, að það er ekki bráðnauðsynlegt fyrir nemendur að fylgjast með þeim. Það námsefni, sem þeir munu fá í hendurnar og sú kennsla, sem þeim mun verða búin, mun nægja til þess að gera þeim kleift að tileinka sér það efni, sem ætlazt er til, að þeir tileinki sér og standast síðan prófkröfur. En þessi sjónvarpskennsla á að auðvelda nemendunum að tileinka sér námsefni í eðlisfræðinni í sem ríkustum mæli. Hér verður m.ö.o. um mjög athyglisverða tilraun að ræða og eftir því, hvernig hún tekst, má mikið læra um áframhald á notkun sjónvarpsins í þágu skólastarfsins. Fleiri atriði eru þarna til athugunar og undirbúnings, en þetta er það eina, sem endanleg ákvörðun hefur verið tekin um.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör við fsp. minni, og ég vænti þess, að þessi byrjun á skólasjónvarpi takist vel og það verði eflt sem frekast er kostur til bættrar aðstöðu fyrir dreifbýlið, skólana í dreifbýlinu, nemendur þar og kennara.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um endurskoðun laga um framkvæmd eignarnáms, sem borin var fram á þskj. 134. Allshn. er sammála um að leggja til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta hjá líða að þakka allshn. fyrir skjóta og jákvæða afgreiðslu á þessari till. Ég veit, að annríki er mikið hjá þingnefndum um þessar mundir, en ég ætla, að það hafi legið svo í augum uppi, hvílíkt nauðsynjamál og sanngirnismál hér var um að ræða, að hv. nm. hafi ekki lengi þurft að skoða hug sinn til þess að mæla með samþykkt till.



Herra forseti. Allshn. hefur leitað umsagnar um þessa till. hjá Hafrannsóknastofnuninni og Fiskifélagi Íslands, og að fengnum þeim upplýsingum leggur n. til að gera nokkra breytingu á till. á þann veg, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að ráðinn verði til reynslu á vegum Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar vel hæfur erindreki, sem ferðist um landið til að glæða áhuga og kynna mönnum nýjungar við leit, útbúnað báta, veiðar og vinnslu á rækju, og þá sérstaklega eins og það gerist meðal þeirra þjóða, sem lengst eru komnar á þessu sviði. N. er sammála um að mæla með þessari till. og telur, að hér sé hreyft athyglisverðu máli og það heri að nýta sem bezt rækjumið víðs vegar um landið og efla þessa atvinnugrein á sviði sjávarútvegs.



Herra forseti. Ég vil pakka hv. n. fyrir góða og tiltölulega fljóta afgreiðslu á þessari till. 1. flm. hennar, Þorsteinn Gíslason, hv. 1. þm. Reykv. þáv., er ekki á þingi nú. Tala ég því væntanlega fyrir okkur báða, er ég lýsi ánægju með þessa afgreiðslu. Eina breytingin, sem n. hefur gert á till., er sú, að þessi ráðstöfun um erindreka verði á vegum Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar. Og ég verð að telja það mjög eðlilega breytingu og hef síður en svo neitt við hana að athuga. Ég vona, að þetta geti orðið til þess að auka þessa atvinnugrein og efla hana, að þetta verði gert í tilraunaskyni, enda trúi ég því, að rækjuveiðar megi stunda víðs vegar allt í kringum landið, og þær eru þess eðlis, að þær skapa mikla atvinnu í landi jafnframt, ég vil segja óvenjulega mikla atvinnu miðað við það aflamagn, sem venjulegt er. Ég er þakklátur hv. n. fyrir þessa afgreiðslu á málinu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þannig orðaða fsp.: „Hvað líður undirbúningi þess, að niðurlagningarverksmiðja ríkisins á Siglufirði verði sett undir sérstaka stjórn með nýrri löggjöf um verksmiðjuna?“ Eins og kunnugt er, þá var til þess ætlazt í upphafi, að þessi verksmiðja yrði starfrækt sem sérstakt fyrirtæki með sérstakri stjórn, en síðan var því breytt, og stjórn þessa fyrirtækis var falin stjórn Síldarverksmiðja ríkisins. Nú er orðið um svo umsvifamikið fyrirtæki að ræða í þessum efnum, að ég hygg, að það þyki orðið sjálfsagt, að þarna verði um sérstaka stjórn og alveg sjálfstæðan rekstur að ræða, og af þessum ástæðum hef ég óskað eftir því að fá upplýsingar um málið í samræmi við þessa fsp.



Herra forseti. Í stuttu máli hef ég þetta svar við þessari fsp.: Stjórn Síldarverksmiðja ríkisins kom á minn fund um miðjan janúar s.l. Var þá allt komið í óefni um málefni niðursuðuverksmiðju ríkisins og var leitað eftir háum fjárhæðum, til þess að hægt væri að afla verksmiðjunni hráefnis til úrvinnslu á þessu ári. En fleira var að. Mikil óvissa ríkti um sölumöguleika á erlendum markaði. Enn fremur varð mér strax ljóst, að skipulag fyrirtækisins var með annarlegum hætti. Þetta var í fyrsta skipti, sem málefni þessa fyrirtækis hafði rekið á fjörur iðnrn., en samkv. hinni nýju reglugerð um Stjórnarráð Íslands, sem gefin var út um áramót, heyra niðursuða og niðurlagning sjávarafurða undir iðnrn. Fram úr vandkvæðum þessa fyrirtækis, hvað fjáröflun snertir, tókst að ráða að þessu sinni. Um þetta var síldarniðursuðuverksmiðjunni skrifað eftirfarandi af hálfu iðnrn. þann 30. jan. s.l.: „ Ríkisstj. hefur á fundi í dag ákveðið eftirfarandi: 1. Síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins verði lánuð úr ríkissjóði fjárupphæð, sem nægir til þess að festa kaup á 3000 tunnum kryddsíldar hjá síldarútvegsnefnd, sbr. bréf stjórnar síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins til nefndarinnar, dags. 20. jan. s.l., og bréf síldarútvegsnefndar til niðursuðuverksmiðjunnar, dags. 21. jan. s.l. Ráðgert er, að lánið þurfi að nema um 4 millj. kr. Lánið endurgreiðist á þessu ári. 2. Ríkisstj. mun láta semja frv. til nýrra laga um síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins, sem hafi þann tilgang að skapa fyrirtækinu viðunandi fjárhagsgrundvöll miðað við hagkvæman rekstur. Ráðgert er að leggja slíkt frv. fyrir Alþ., sem nú situr. 3. Ákvörðun um niðurlagningu síldar úr umræddum 3000 tunnum bíði þessara aðgerða eða a.m.k. þar til endanlega fæst úr því skorið, hvert gæti orðið söluverð á afurðum verksmiðjunnar til Sovétríkjanna eða á aðra erlenda markaði. Þetta tilkynnist yður hér með.“ Jafnframt var síldarútvegsnefnd ritað svo hljóðandi bréf: „Ráðuneytið hefur í dag ritað síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins bréf það, sem hér með fylgir í ljósriti, með ákvörðun ríkisstj. í dag um 4 millj. kr. lán til kaupa á 3000 tunnum kryddsíldar, sem staðið hafa til boða hjá síldarútvegsnefnd. Hefur ríkisstj. viljað tryggja, að umrætt magn kryddsíldar gæti orðið hagnýtt til vinnslu innanlands.“ Síðar lánaðist að semja um hækkað verð á meginhluta framleiðslu verksmiðjunnar við fulltrúa Sovétríkjanna. Iðnrh. fól ráðuneytisstjóra sínum, Árna Snævarr, Herði Sigurgestssyni, rekstrarhagfræðingi í fjmrn., og Hirti Torfasyni hrl. þann 17. febr. að undirbúa nýja löggjöf um fjárhagslega uppbyggingu síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins á Siglufirði miðað við það, að hún verði rekin sem sjálfstætt fyrirtæki á hagkvæmum grundvelli. Unnið hefur verið að þessu verkefni af framangreindum aðilum, sem haft hafa samráð við stjórnendur fyrirtækisins. Ráðh. hefur rætt málið við bæjarstjóra Siglufjarðarkaupstaðar, Stefán Friðbjarnarson, varðandi þýðingu fyrirtækisins fyrir atvinnulíf á Siglufirði. Enn fremur hefur það verið áform ráðh., þegar lengra væri komið tillögugerð um fjárhagslega uppbyggingu fyrirtækisins og samningu frv. til nýrra laga á grundvelli þeirra, að kalla til bæði formann stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins, Svein Benediktsson, og bæjarstjórann á Siglufirði, áður en málið yrði lagt fyrir ríkisstj. til endanlegrar ákvörðunar. Ráðgert hafði verið samkvæmt bréfi iðnrn., sem áður er til vitnað, að hægt yrði að leggja frv. til nýrra laga fyrir Alþ. það, er nú situr. Það hefur ekki reynzt fyrst, fyrst og fremst vegna þess, að fljótt kom í ljós, að öllu máli skipti að ganga vandlega frá hinni fjárhagslegu uppbyggingu, áður en ný lög yrðu samþ. eða frv. að þeim samið, en lögin, sem nú gilda um þetta fyrirtæki, eru því miður næsta fábrotin. Ákvörðun ríkisstj. um endurskipulagningu fyrirtækisins, eins og að framan greinir, verður að sjálfsögðu framfylgt, og frv. til nýrra laga um síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins á Siglufirði verður lagt fyrir Alþ. strax og það kemur saman að nýju næsta haust. Samkvæmt þessu hefur megináherzla verið lögð á hina fjárhagslegu uppbyggingu, áður en endanlega verði gengið frá frv., en dráttur frá því, sem ráðgert hafði verið, að hægt yrði að leggja frv. fyrir þetta þing, hefur engin áhrif á rekstur fyrirtækisins, sem nú vinnur af fullum krafti úr því hráefni, sem tókst að tryggja því með framangreindum ráðstöfunum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir gefnar upplýsingar um málið. Ég mun ekki fara að ræða málið hér eða lýsa mínum skoðunum í sambandi við það, til þess er ekki tími nú, en væntanlega gefst tími og tækifæri til þess, þegar frv. verður lagt hér fyrir þingið um nýja skipan í sambandi við rekstur þessa fyrirtækis.



Herra forseti. Mér skilst, að það sé nú betra að vera stuttorður, ef eitthvað á að komast áfram með dagskrána, og skal því ekki eyða dýrmætum tíma Alþingis í framsögu fyrir þessari fsp., en flm. hennar er ekki á þingi núna, eins og menn vita. Fsp. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Hvaða nefndir eða ráð eru skipuð af ráðherrum og kosin af Alþingi? Hverjar af þessum nefndum eru fastanefndir? Enn fremur óskast upplýst: 1. Hve fjölmennar eru nefndirnar? 2. Hvert er verkefni þeirra? 3. Hver er þóknun nefndarmanna og annar kostnaður við nefndastörfin?“ Ég sé ekki ástæðu til þess að fylgja þessu úr hlaði með neinni ræðu, og læt þetta duga.



Herra forseti. Ég benti á það, þegar það var til ákvörðunar í hinu háa Alþingi, hvort þessa fsp. skyldi leyfa, að á því væru nokkrir annmarkar samkvæmt ákvæðum þingskapa og raunar erfitt að svara henni, a.m.k. í fljótu bragði, svo að viðhlítandi væri, enda væri málið svo umfangsmikið, að það tilheyrði raunar frekar stjórnarfarsrétti heldur en skýringum eða svari við fsp. að veita full svör. Hv. fyrirspyrjandi taldi ekki ástæðu til að verða við bendingum um að breyta fsp., og var hún þá leyfð, vegna þess að engin ástæða er til launungar á neinu af því, sem hér er spurzt fyrir um. Hins vegar verð ég vegna þess, hvernig fsp. er í eðli, að taka það fram, að ekki er hægt að svara henni nema að nokkru leyti. Eins og fram kemur í sjálfri fsp., greinast nefndir í tvennt eftir því, hvort þær eru kosnar eða skipaðar af Alþ. eða ríkisstj., og í raun og veru eru þær nefndir, sem skipaðar eru af ríkisstj., sumar formlega, einnig margar eftir fyrirmælum Alþingis, skipaðar ýmist samkvæmt löggjöf eða samkvæmt þál. Og það er eðli málsins samkvæmt út í hött að ætlast til þess, að ríkisstj. fari að gera Alþ. grein fyrir þeim nefndum, sem það sjálft hefur ýmist lögboðið eða skorað á ríkisstj. að skipa. Hv. fyrirspyrjandi benti raunar á, að upplýsingar um þetta væri hægt að fá í Ríkishandbók svo kallaðri. Það kann að vera að einhverju leyti, en þá er það jafnauðvelt fyrir þm. eins og fyrir ríkisstj. En ég hef þó látið taka saman til yfirlits, hversu margar nefndir mundu vera, sem ýmist eru lögákveðnar eða kosnar eða skipaðar samkvæmt þál. Og mér skilst í fljótu bragði, að það muni vera um 708 nefndir. Þessar nefndir eru mjög ólíkar að eðli, og þá eru þær taldar, þar sem ríkisstj. eða Alþ. kýs nefndina annaðhvort að öllu eða einhverju leyti. Verkefni nefndanna er ákaflega misjafnt og eins það, hver greiðir kostnað af þeim, svo að það er ekki nokkur leið hér að ætla að fara að gera grein fyrir öllum þessum 708 nefndum, og því fer fjarri, að þær séu yfirleitt samkvæmt löggjöf frá allra síðustu árum. Það er mjög mismunandi þeirra aldur og þeirra verkefni og eins og ég segi tilheyrir frekar stjórnarfarsrétti heldur en það sé eðli málsins samkv. hægt að rekja það hér. Ég vil einungis til þess að sýna, hversu málið er í raun og veru misjafnt eða ólíkt að formi, segja, að þær nefndir, sem ætti að svara fyrir af forsrn., væru 26. Þar af er nú 21 fastanefnd Alþingis, sem er spurt um í þessari fsp., sem er auðvitað fráleitt fyrir ríkisstj. að fara að gera Alþ. grein fyrir, en fsp. fjallar um þetta. Hinar nefndirnar, sem ætlazt er til samkv. fsp., að forsrn. geri grein fyrir, eru: Þingvallanefnd, sem er kosin samkvæmt sérstökum lögum frá 1928, kosin á Alþingi. Hrafnseyrarnefnd, sem kosin er samkvæmt þál. frá 1945. Þjóðhátíðarnefnd 1974, sem kjörin er á Alþ. 1966, samkvæmt þál. þá. Stjórn Efnahagsstofnunarinnar, sem sett er samkvæmt lögum frá 1966, og ríkisstj. skipar eftir atvikum, eftir því, hvernig á er litið, einn eða tvo af nefndarmönnum. Kjararannsóknarnefnd, sem ekki hefur beina lögfestingu, en er gert ráð fyrir í lögum að sé til, og forsrn. á að úrskurða hennar reikninga, en sjálf er nefndin efnislega skipuð af Alþýðusambandinu annars vegar og samtökum vinnuveitenda hins vegar. Þá er orðunefnd, sem er samkvæmt forsetabréfi frá 1944, en gert er ráð fyrir í fjárlögum að sé til, þó að forsetabréfið sé hin beina heimild. Enn fremur er svo heiðursmerkjanefnd Rauða kross Íslands og afreksmerkisnefnd. Þetta eru þær nefndir, sem heyra sérstaklega undir forsrn. Hvort menn langar til þess að fá nákvæmlega upplesið, hve margir eru í þessum nefndum, hvernig þær séu skipaðar og kostnað af þeim, - en ég tel, að menn séu ósköp lítið bættari, og nenni ekki að fara að -  Um forsrn. er annars það að segja, að þá að þessar 26 nefndir að þessu leyti heyri undir rn., ekki nema að nafninu til, t.d. þingnefndir, og ekki þá einu sinni að nafninu til, þó að forsrn. eigi að fjalla um mál Alþingis, þá er engin nefnd skipuð af rn. að þess eigin hvötum nú starfandi. Aftur á móti eru af dóms- og kirkjumrn. sams konar nefndir skipaðar samkvæmt lögum eða þál., telst okkur til 24. Það eru aftur á móti einnig nokkrar nefndir, sem rn. hefur sjálft skipað og sjálfsagt er að gera hér grein fyrir. Það er þá fyrst byggingarnefnd lögreglustöðvar í Reykjavík, skipuð þrem mönnum, og formaður sýnist hafa þar í laun í kringum 13 500 kr. á ári, eða nákvæmlega 13 335 kr. Byggingarnefnd ríkisfangelsis skipuð þrem mönnum, þóknun á ári til hvers sýnist vera 10 þús. kr. Hegningarlaganefnd, skipuð þrem mönnum, skipuð af ráðh. til að vinna að endurskoðun hegningarlaga. Engin þóknun greidd síðustu árin. Nefnd til endurskoðunar á skipan og meðferð dómsmála, skipuð af ráðh. 1966 með átta mönnum. Engin þóknun greidd enn. Rannsóknarnefnd umferðarslysa, skipuð af ráðh: 1963 til að rannsaka orsakir umferðarslysa og gera till. um ráðstafanir til úrbóta, skipuð sjö mönnum. Þóknun hefur enn ekki verið greidd. Sálmabókarnefnd skipuð 1962 til að vinna að endurskoðun sálmabókar, nefndarmenn upphaflega fimm. Engin þóknun greidd síðan 1967. Sifjalaganefnd, skipuð tveim mönnum, vinnur að endurskoðun hjúskaparlaga og laga um réttindi og skyldur hjóna. Engin þóknun greidd enn. Starfsnefnd um meðferð og neyzlu ávana- og fíkniefna og eftirsókn í þau. Þessi hópur er kallaður saman af ráðh. með bréfi 26. febr. 1970, í honum eru fimm menn, og þeir eru embættismenn, sem enga greiðslu hafa fengið a.m.k. enn og mér sýnist ekki ætlazt til. Umferðarlaganefnd, hlutverk nefndarinnar, sem skipuð er fimm mönnum, er endurskoðun umferðarlaga og reglna um umferðarmál. Árið 1969 fékk formaður 13 012 kr. greiddar, aðrir nefndarmenn 8 674 kr. hver. Þetta eru þær nefndir, sem starfa á vegum dóms- og kirkjumrn. Á vegum félmrn. sýnast starfa níu nefndir lögskipaðar eða samkvæmt þáltill., en aðrar nefndir, sem rn. sjálft hefur skipað, eru: Nefnd um rannsókn á tekjustofnum sveitarfélaga með þrem mönnum. Engin þóknun ákveðin. Atvinnuleyfanefnd vegna útlendinga, skipuð þrem mönnum. Þar var á árinu 1969 greitt í þóknun 33 054 kr. Velferðarnefnd aldraðra, skipuð 1966, og nefndarmenn hafa fengið 45 þús. kr. upp í þóknun. Nefnd til endurskoðunar laga nr. 16 1958 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests o.fl. Þóknun ekki ákveðin. Skipuð þrem mönnum. Framkvæmdanefnd hagræðingaráætlunar fjallar um aðstoð ríkisins í hagræðingarmálum, skipuð 1965, þrír menn eins og ég sagði, þóknun er 30 þús. kr. á ári, en kostnaður á s.l. ári sýnist mér hafa verið þar fyrir utan kr. 40 871,50. Nefnd til að gera till. um úthlutun íbúða ríkisins í Breiðholti, skipuð þrem mönnum. Þóknun 1969 var 18 þús. kr. Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar ríkisins og Reykjavíkurborgar með fimm mönnum. Laun 1969 voru 280 500 kr. Þá eru framkvæmdanefndir byggingaráætlunar ríkisins og níu sveitarfélaga, fimm í hverri, en þóknun ekki ákveðin a.m.k. enn. Ef sú breyting verður gerð á skipan þessara mála, sem nú eru till. um, þá eru þessar nefndir úr sögunni. Þá er nefnd til endurskoðunar laga um atvinnuleysistryggingar og vinnumiðlun, skipuð í febrúar 1969 og greitt upp í þóknun 90 þús. kr. Nefnd til að endurskoða lög um orlof með þrem mönnum. Þóknun ekki ákveðin. Nefnd til að endurskoða lög um sameign fjölbýlishúsa með tveimur mönnum og þóknun ekki ákveðin. Þetta eru þær nefndir, sem heyra undir félmrn. Undir fjmrn. teljast heyra 16 nefndir lögskipaðar eða settar samkvæmt þál. En þar fyrir utan hafa verið skipaðar samkvæmt ákvörðun ráðh.: Bíla- og vélanefnd með fimm mönnum. Þóknun til aðalmanna 54 þús. kr. á mann, en 27 þús. kr. til ritara og varamanns. Bókhaldsnefnd með þrem mönnum og óráðin þóknun. Hússtjórn Borgartúns 7 með þrem mönnum. Þóknun 20 þús. kr. á ári. Nefnd um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og endurskoðun gildandi laga um það efni með fimm mönnum og þóknun óráðin. Nefnd um skattlagningu fyrirtækja, vinnur að endurskoðun skattalaga, með fimm mönnum. Þóknun óráðin. Prófnefnd ritara, sem sér um próf ritara, sem sækja um að hækka úr 7. í 10. launaflokk, einnig umsjón með þeim riturum, sem settir eru í 13. flokk. Það eru þrír menn, og hefur formaður í árslaun 12 þús. kr., en hinir 10 þús. kr. hver. Samstarfsnefnd BSRB og fjmrn. um kjaramál með fjórum mönnum. Árslaun formanns eru 15 þús., en aðrir hafa 10 þús. Trúnaðarmenn um nefndarlaun og ýmsar þóknanir eru tveir. Þóknun óákveðin, en var 1968 36 þús. á mann. Og svo er úrskurðarnefnd um tollaendurgreiðslur vegna EFTA-aðildar. Það eru þrír menn og þóknun óráðin. Þá er fulltrúi í stjórn Gjaldheimtunnar í Reykjavík, og þóknun fulltrúa ríkisins þar er 23 þús. kr., sem greiðist af Gjaldheimtunni. Stjórn skýrsluvéla ríkisins og Reykjavíkurborgar, það eru tveir menn og mánaðarlaun á mann eru 1967 kr. Þetta eru þær nefndir, sem má segja, að tilheyri fjmrn. Þá er næst heilbr.- og trmrn. Þar eru lögboðnar nefndir eða byggðar á þál. samtals 344, en aðrar nefndir eru: Byggingarnefnd Landsspítalans með sex mönnum og fékk í laun 1969 137 500 kr. samtals. Byggingarnefnd Kópavogshælis með fjórum mönnum, fékk í laun 1970 58 940 kr. Samvinnunefnd um skipulagningu sjúkrahúsmála í Reykjavík með fjórum mönnum, ólaunuð. Nefnd til að endurskoða lög um fóstureyðingar, afkynjanir og vananir. Þóknun ekki ákveðin. Nefnd til að endurskoða lög um vátryggingarstarfsemi með þremur mönnum. Þóknun ekki ákveðin. Því næst er iðnrn. Þar sýnast vera 12 nefndir, sem eru samkv. lögum eða þál., en þar fyrir utan hefur rn. skipað: Nefnd til þess að rannsaka, hvort hagkvæmt væri að reisa og reka hér hveitimyllu, og eru nefndarmenn fjórir. Greiðslur hafa ekki átt sér stað til nefndarinnar, en kynnu að verða metnar síðar af þar til skipuðum matsmönnum fjmrn. Nefnd til að gera till. um eflingu verkkennslu iðnverkafólks og stofna til endurhæfingarstarfsemi og þjálfunar þess eða íhuga sjóðmyndun til að tryggja bætur því iðnverkafólki, sem sagt er upp starfi, án þess að það sé vegna tilverknaðar þess sjálfs. Nefndarmenn eru fimm. Engar greiðslur hafa átt sér stað til nefndarinnar, en verða metnar síðar af þar til skipuðum matsmönnum fjmrn: Nefnd til að endurskoða námulög frá 1909 með þrem mönnum. Nefndin hefur nýlega hafið starfsemi sína og ekkert fengið greitt. Námskeiðastjórn, sem veita skal forstöðu föstu námskeiðahaldi í stjórnun fyrirtækja, er fram fer á vegum rn. Þar eru þrír menn. Hér er um að ræða vinnunefnd framkvæmda, eins konar skólastjórn að víssu leyti, hliðstætt stjórn verzlunarnámskeiðanna, en tímabundið starf, að því er ætlað er. Iðnþróunarráð, sem má segja, að sé fastanefnd til þess að vera iðnrn. til styrktar um meðferð meiri háttar mála, er snerta iðnþróun landsins. Þar sýnast ráðsmenn vera 13 samtals, árlegur kostnaður um 200 þús. kr. En ráðgert er að flytja frv. til l. um iðnþróunarráð, áður en langt um líður. Samstarfsnefnd varðandi útflutning neyzluvarnings úr íslenzkum hráefnum með íslenzkum sérkennum, og eru nefndarmenn þar sex. Engar greiðslur hafa verið inntar af hendi til þessarar nefndar. Samstarfsnefnd varðandi iðnað, er sérstaklega þjónar sjávarútvegi, skipuð 1969, fimm nefndarmenn. Engar greiðslur hafa verið inntar af hendi til samstarfsnefndarinnar. Nefnd til þess að stuðla að útflutningi á bátum og skipum smíðuðum á Íslandi. Þar eru þrír nefndarmenn. Greiðslur hafa engar átt sér stað til nefndarinnar, en verða metnar síðar af þar til skipuðum matsmönnum fjmrn. Þetta er um iðnrn. að segja. Landbrn. Þar sýnast vera sjö nefndir lögboðnar eða samkv. þál., en samkv. ákvörðun ráðh. eru: Stjórn laxeldisstöðvar ríkisins í Kollafirði með fimm mönnum, og fær hver nefndarmaður í ár 13 020 kr. greiddar fyrir sitt starf. Byggingarnefnd bændaskóla á Hvanneyri með tveim mönnum og sýnast munu fá 10 850 hvor í ár. Nefnd til þess að endurskoða lög nr. 74 1962, um innflutning búfjár, með þremur mönnum. Þóknun hefur ekki verið greidd. Nefnd til þess að athuga ýmsa þætti landbúnaðarmála með sjö mönnum. Þóknun hefur ekki verið greidd. Nefnd til þess að semja frv. til 1. um lífeyrissjóð fyrir bændur með fimm mönnum. Þóknun hefur ekki verið greidd. Kalnefnd með sjö mönnum. Þóknun hefur ekki verið greidd. Nefnd til að endurskoða lög um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám o.fl. með fimm mönnum. Þóknun hefur ekki verið greidd. Harðærisnefnd með þremur mönnum. Laun nefndarmanna eru óuppgerð. Þetta er um landbrn. að segja. Af menntmrn, eru lögskipaðar nefndir eða settar samkv. þál., ýmist skipaðar allar eða með aðild rn. að meira eða minna leyti, - þær eru 240. En þær nefndir, sem rn. hefur sett án slíkrar tilhlutunar, eru: Byggingarnefnd Heyrnleysingjaskólans með þremur mönnum. Þóknun óákveðin. Byggingarnefnd iðnskólans í Reykjavík með fimm mönnum. Nefndin er ólaunuð. Byggingarnefnd kennaraskólahúss með fimm mönnum og hefur ekki fengið laun hin síðari ár a.m.k. Byggingarnefnd til að annast byggingu kennslustofuhúsnæðis fyrir menntaskólann á Akureyri með tveimur mönnum, og er ekkert tekið fram um greiðslur til þeirra. Byggingarnefnd menntaskólans í Reykjavík, skipuð þremur mönnum. Laun greiðast fyrir nefndarstörf 450 kr. á fund. Byggingarnefnd náttúrugripasafnshúss með sex mönnum. Nefndin hefur verið ólaunuð. Byggingarnefnd Æfinga- og tilraunaskóla kennaraskólans með sjö mönnum, og er ekkert tekið fram um greiðslur þar. Endurmenntunarnefnd með fimm mönnum og þóknun óákveðin. Hún er skipuð til þess að gera áætlun um endurmenntun kennara á barna- og gagnfræðastigi. Framhaldsdeildanefnd skipuð af menntmrn. til þess að gera till. um réttindi nemenda í framhaldsdeildum gagnfræðaskóla til inngöngu í aðra skóla. Það eru fjórir menn og ekki tekið fram um neina þóknun. Geysisnefnd, skipuð 1953, sex menn og nefndin er ólaunuð. Kennaraskólalaganefnd til þess að endurskoða löggjöfina um Kennaraskóla Íslands og gera nýskipan kennaranámsins. Þóknun til nefndarinnar er óákveðin. Menntaskólanefnd til þess að endurskoða gildandi laga- og reglugerðaákvæði um menntaskóla með sjö mönnum. Nefndin skilaði áliti 1968, fékk greidda þóknun fyrir störf sín fram til þess tíma. Nefndinni hefur nú verið falið að semja reglugerð samkv. nýsamþykktum lögum um menntaskóla, og hefur engin greiðsla enn farið fram fyrir það starf. Menntaskólanefnd Ísafjarðar skipuð sjö mönnum. Þóknun óákveðin. Námsskrárnefnd til þess að endurskoða námsefni og stundaskrá frá fyrra ári í framhaldsdeildum gagnfræðaskólanna með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fæst í vetur, með þremur mönnum. Ekkert tekið fram um greiðslu. Nefnd, sem aðstoðar við vistun stúlkna á uppeldisheimilum erlendis. Það eru þrír menn og fær hver 5 þús. kr. á ári í þóknun. Nefnd skipuð til að endurskoða lög og reglugerð um þjóðleikhús, með þremur mönnum, þóknun er óákveðin. Nefnd til þess að gera till. um skipulagningu aukinnar fræðslu um þjóðernismál og kynningu þjóðernislegra verðmæta í skyldunámsskólum landsins, með fimm mönnum. Þóknun óákveðin. Nefnd til þess að endurskoða námsefni og kennslu í líffræði og náttúrufræði barnaskóla, með fimm mönnum. Þóknun óákveðin. Nefnd til þess að sjá um undirbúning 20. norræna skólamótsins, sem halda á í Stokkhólmi sumarið 1970, með fimm mönnum og svo fulltrúum nokkurra manna þar fyrir utan, mér sýnist 10 mönnum samtals, en það er ekki tekið neitt fram um þóknun. Nefnd skipuð til þess að endurskoða gildandi lög um skólakerfi og fræðsluskyldu, nr. 22 1946, lög um fræðslu barna, nr. 34 1946, og lög um gagnfræðanám, nr. 48 1946, á grundvelli athugunar, sem fram hefur farið í menntmrn. Það eru sex menn. Þóknun óákveðin. Nefnd til þess að semja drög að námsskrá í stærðfræði fyrir barnafræðslustig, og skal nefndin starfa í samráði við ráðgefandi nefnd um stærðfræði, sem vinnur á vegum skólarannsókna. Það eru fjórir menn. Þóknun óákveðin. Nefnd til þess að athuga starfsgrundvöll og fjármál Sinfóníuhljómsveitar Íslands og framtíðarskipulag hennar. Það eru fimm menn. Þóknun óákveðin. Nefnd til þess að fjalla um kennslu og fleiri málefni heyrnskertra barna í almennum skólum, með þremur mönnum. Ekkert tekið fram um þóknun þar. Nefnd til þess að annast aðild Íslands að Alþjóðasambandi jarðfræðinga. Það eru tveir menn og þóknun óákveðin. Nefnd til þess að ráðstafa eignum og sjá um endanleg reikningsskil Viðtækjaverzlunar ríkisins. Fjórir menn og ekkert tekið fram um greiðslu. Nefnd til að vera Efnahagsstofnuninni til ráðuneytis um áætlunargerð varðandi fjárfestingarþörf o.fl. á sviði menntamála. Það eru 12 menn og nefndin er ólaunuð. Nefnd til þess að vera menntmrn. og fjmrn. til aðstoðar við að ákveða, hvaða börn skuli teljast afbrigðileg í skilningi II. kafla 1. gr. E. 4 í dómi kjaradóms frá 3. júlí 1963 og II. kafla 1. gr. D. 3, 2. mgr. dóms kjaradóms frá 30. nóvember 1965. Það eru þrír menn og ekkert tekið fram um greiðslu. Samræmingarnefnd gagnfræðaprófs samkv. reglugerð nr. 2 1968 um samræmt gagnfræðapróf. Það eru níu manns, formaður hefur 21 þús. og aðrir í nefndinni 14 þús. og auk þess greiðsla samkv. reikningi fyrir úrvinnslu einstakra prófa, og það eru alls 133 þús. kr., sem hafa verið greiddar. Starfslaunanefnd til þess að annast úthlutun starfslauna handa listamönnum, þrír menn, formaður fær 12 þús. kr., aðrir 9 þús. kr. auk verðlagsuppbóta, alls 30 þús. kr. Stjórn hljómplötudeildar Þjóðminjasafnsins, þrír menn, og nefndin er ólaunuð. Stjórnarnefnd Listasafns Einars Jónssonar með fimm mönnum og ekkert tekið fram um greiðslur. Og tónlistarnefnd Þjóðleikhússins samkvæmt ákvæðum reglugerðar nr. 163 1953 um breytingar á reglugerð nr. 162 1949, um þjóðleikhús. Það eru þrír menn og ekkert tekið fram um greiðslur, enda hefur manni skilizt, að ýmist hafi menn sagt af sér eða nefndin ekki starfað nokkuð lengi, eftir því sem annars staðar hefur komið fram. Þetta var um menntmrn. að segja. Í samgrn. sýnast vera 10 nefndir, sem starfa samkv. lögum eða þál., en samkv. ákvörðun ráðh. eru: Byggingarnefnd strandferðaskips. Það eru sex menn. Mánaðarleg þóknun nefndarmanna, sem var ákveðin af trúnaðarmönnum fjmrn., er 3500 kr. til annarra en formanns, sem hefur 6 þús. kr. Póst- og símanefnd, þriggja manna nefnd, skipuð af ráðh. 14. janúar 1969 til að athuga rekstur og framkvæmdir Pósts og síma og fjármál stofnunarinnar. Engin þóknun hefur enn verið greidd. Gírónefnd, í nefndinni eru fjórir fulltrúar til að athuga mál eins og gíróþjónustu. Engin þóknun hefur enn verið greidd. Nefnd til að gera till. um framtíðaruppbyggingu ferðamálasjóðs, þrír fulltrúar. Engin þóknun hefur enn verið greidd. Nefnd til að gera áætlun um þörf fyrir hótelbyggingar til 1974 og till. um fjármögnun til þeirra framkvæmda. Í nefndinni eru fimm menn. Engin þóknun hefur enn verið greidd. Byggingarnefnd Straumsvíkurhafnar, sem skipuð var á sínum tíma til að fylgjast með fjáröflun, frágangi lánsskjala, byggingarreikningum og þess háttar. Í nefndinni eru þrír fulltrúar. Þóknun nefndarinnar hefur verið 3 þús. kr. á mánuði til hvers. Þá er úthlutunarnefnd atvinnuleyfa fyrir leigubifreiðastjóra í Reykjavík. Það er þriggja manna nefnd, sem starfar samkv. reglugerð og úthlutar leyfum, eins og heiti nefndarinnar segir til um, og þóknun 1969 var 20 þús. kr. til hvers fulltrúa rn. í nefndinni. Nefnd til að vera rn. og ferðamálaráði til ráðuneytis um starfsemi ferðamálasjóðs, þrír fulltrúar og engin þóknun hefur enn verið greidd. Stjórn umferðarmiðstöðvar, þar eru fimm fulltrúar, formaður hafði 29 260 kr. árið 1969, ritari, sem er einn nefndarmanna, fékk 16 255 kr., en hver hinna þriggja 10 575 kr. Þetta er um samgrn. að segja. Sjútvrn. sýnist hafa 14 lögskipaðar nefndir eða samkv. þál., en þar fyrir utan eru: Stjórn Tryggingasjóðs fiskiskipa með fjórum mönnum. Þóknun ekki ákveðin. Stjórn byggingar rannsóknastofnana sjávarútvegsins með þremur mönnum, ólaunuð. Þá er það ísfisksölunefnd með þrem mönnum og þóknun nefndarmanna 1969 var 52 500 kr. alls. Fjárhæðanefnd Tryggingasjóðs fiskiskipa með fjórum mönnum og fékk 45 þús. kr. Iðgjaldanefnd Tryggingasjóðs fiskiskipa með tveimur mönnum og fékk 60 þús. kr. Þá er það ráðgjafarnefnd Hafrannsóknastofnunar með sjö mönnum, ólaunuð, og ráðgjafarnefnd Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins með 11 mönnum og er ólaunuð. Byggingarnefnd hafrannsóknaskips með fimm mönnum og fengu á árinu 1969 51 845 kr. Skuttogaranefnd með sex mönnum fékk 65 þús. kr. Tillögunefnd um hollustuhætti í fiskiðnaði með fimm mönnum. Samkv. síðustu skilagrein voru þar 45 500 kr. Staðlaskrárnefnd fiskafurða með þrem mönnum með 30 þús. kr. Grænlandsnefnd, aðstoð við fiskiskip, með þrem mönnum með 52 500 kr. Og landhelgismálanefnd, sem er valin eftir till. stjórnmálaflokkanna og má nú telja eins konar þingnefnd. Þar eru nefndarmenn fimm og þóknun samkv. síðustu skilagrein var 220 þús. og annar kostnaður við nefndina 165 348.50 kr. Utanrrn. hefur eingöngu nefndir, sem eru skipaðar af ráðh. Það eru: Varnarmálanefnd skipuð þremur mönnum. Laun til nefndarmanna voru 1969 119 941 kr. og annar kostnaður vegna nefndarinnar það ár 322 634 kr. Þá er það kaupskrárnefnd, til þess að skrá gildandi kaupgjald í landinu á hverjum tíma og sjá um, að erlendir vinnuveitendur á Keflavíkurflugvelli fái vitneskju um það. Það eru þrír menn. Laun nefndarmanna 1969 voru 64 061 kr. og enginn annar kostnaður. Sölunefnd setuliðseigna, til þess að annast kaup og sölu af hálfu ríkisstj. á vörum og tækjum frá varnarliðinu, þrír menn. Laun til nefndarmanna voru 1969 182 390 kr. Skaðabótanefnd, nefndin úrskurðar kröfur, er rísa út af varnarsamningi Íslands og Bandaríkja Ameríku á grundvelli Norður-Atlantshafssamningsins, með tveimur mönnum. Laun nefndarmanna árið 1969 voru 64 020 kr. Annar kostnaður ekki talinn. Og Íslandsnefnd Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna með fimm mönnum. Laun til nefndarmanna eru engin. Kostnaður vegna nefndarinnar er enginn. Byggingarnefnd flugstöðvarbyggingar. Það eru fimm menn. Laun nefndarmanna eru engin. Kostnaður vegna nefndarinnar er enginn. Þá er það loksins viðskrn., sem er með sex lögskipaðar nefndir eða hliðstæðar, en þar að auki hefur það skipað: Verzlunarmálanefnd, var sett samkv. ósk fulltrúa launþega í verðlagsnefnd með samkomulagi þar. Nefndarmenn eru átta. Þóknun til nefndarmanna árin 1968 og 1969 samtals 100 þús. Laun starfsfólks árið 1968 eru 75 þús. og 1969 417 þús. Annar kostnaður vegna nefndarinnar var 1968 2 þús., en 1969 24 þús. Þá er EFTA-nefnd, sem skipuð er samkv. till. þingflokkanna og með sex mönnum. Hennar aðalstarfi er nú lokið. Þóknun til nefndarmanna er óákveðin, en ætlazt er til, að haft verði samráð við nefndina áfram, og verður þá vafalaust einhver þóknun greidd fyrir þau störf, eftir því sem atvik standa til. Þetta eru þær upplýsingar, sem ég get gefið um þessa fsp. að svo stöddu.



Herra forseti. Ég get ekki verið hæstv. forsrh. sammála um, að fsp. sé á nokkurn hátt óeðlileg, og þar af leiðandi tel ég, að henni hafi ekki verið svarað nema að nokkru leyti. Fsp. fjallar um það að fá upplýsingar um allar nefndir, bæði þær, sem settar eru samkv. lögum og þál. og eins þær, sem settar eru af ríkisstj. Þetta finnst mér afar eðlilegt, að um þetta allt sé spurt og ríkisstj. sé einmitt ætlað að gefa skýrslu um þetta. Ríkisstj. hefur framkvæmdavaldið og það er alveg í hennar verkahring að gefa Alþ. yfirlit um þessi efni. Það er í hennar verkahring að framkvæma lög og þál. og gefa skýrslu um það hér á hv. Alþ., hvernig það hefur verið gert. Þar á meðal að gefa yfirlitsskýrslur, þegar tilefni gefst til um efni eins og þessi, sem hér er spurt um, sem sé, hvað starfandi sé af nefndum samkv. lögum og þál. Ég er heldur ekki einn um þessa skoðun eða fyrirspyrjandinn, því að þetta er sú skoðun, sem einnig kemur fram í aths. við ríkisreikninginn, sem við höfum fengið og er hér á borðinu hjá okkur, ríkisreikninginn 1968, því að þar er spurt af hálfu yfirskoðunarmanna, með leyfi hæstv. forseta, 3. liður: „Hvað störfuðu margar nefndir, þar með talið vegna undirbúnings lagafrv., og hverjar á vegum ríkisins og rn. á árinu 1968? Hvað störfuðu margir menn í hverri nefnd, og hver voru launakjör þeirra hvers um sig, og hversu margar af nefndunum hafa lokið störfum?“ Þessu svarar svo fjmrn. með æðilangri klausu, þar sem mjög er kvartað yfir, hvað það sé erfitt verkefni að komast eftir því, hversu margar nefndir vinni á vegum ríkisins, en þó er ekki með öllu færzt undan að reyna þetta, ef nægilegt tóm reynist til. Því hafi ekki verið hægt að ljúka áður en svara varð endurskoðendunum, og eru fleiri ummæli hér um höfð, sem sýna það, hvað fjmrh. lítur á það sem erfitt verkefni að komast eftir því, hvað margar nefndir séu starfandi á vegum ríkisins, og segir það út af fyrir sig sína sögu. En síðan segja yfirskoðunarmenn landsreikninganna og það sýnir, að ég ætla, að þeir eru nákvæmlega sömu skoðunar og fyrirspyrjandinn um þetta, og ég hef einnig hér látið í ljós, en ekki á sömu skoðun og hæstv. forsrh. um það, hvað eðlilegt sé, að ríkisstj. geri í þessu: „Að svarið skuli fylgja ríkisreikningi 1969,“ svarið við þeim spurningum, sem ég las áðan og þeir höfðu sett fram, og sé að öllu leyti miðað við það ár og í svarinu sé eingöngu miðað við eftirtalin launuð störf: Í fyrsta lagi, stjórnir og ráð, sem Alþ. kýs, þar á meðal bankaráð. Í öðru lagi, nefndir kjörnar og skipaðar samkv. lögum og ályktunum Alþingis. Í þriðja lagi, nefndir skipaðar af stjórnvöldum og enn fremur verkefni, sem einstökum aðilum er fengið, svo sem athugun einstakra mála og undirbúningur lagafrv., sem sérstakar greiðslur koma fyrir, þótt ekki sé um formlega nefndaskipun að ræða. Á þetta einnig við hliðstæð störf, sem eru unnin á vegum einstakra stofnana. Hér kemur það alveg greinilega fram, að endurskoðendur landsreikninganna, sem eru fulltrúar Alþ. og kjörnir hlutfallskosningu á hv. Alþ. af a.m.k. þremur stjórnmálaflokkum, urðu sammála um þann skilning, sem kemur fram í þessari fsp., að það sé algerlega eðlilegt að leggja þetta verkefni fyrir hæstv. ríkisstj. Þess vegna verð ég að telja, að hæstv. forsrh. hafi ekki svarað spurningunni nema að nokkru leyti og þá að því leyti, sem lýtur að þeim nefndum, sem ríkisstj. eða rn. hafa skipað, en um það las hann æðilangan lista, og er það út af fyrir sig góðra gjalda vert og þýðingarmikið að fá þær upplýsingar fram, og verða þær að sjálfsögðu skoðaðar af hv. þm. í tómi. Ég vil ekki á nokkurn hátt vefengja þennan lista, en ég get þó ekki komizt hjá að benda á, að mér var ekki alveg ljóst, hvernig hann er uppbyggður, sérstaklega vegna þess, að ég varð t.d. sáralítið var við, að taldar væru nefndir til þess að undirbúa lagafrv. og annað slíkt, en ég hefði haldið, að æðimargar nefndir væru látlaust starfandi að slíkum málum. En máske hafa orðið mistök af minni hendi og ég ekki heyrt nægilega greinilega allt, sem hæstv. ráðh. las. En ég vil leyfa mér að spyrja hann að því, hvort þær nefndir séu ekki taldar með, hvort þetta eigi ekki að vera tæmandi upplýsingar um allar nefndir, sem settar eru á laggirnar af rn. Ég vil svo aðeins segja, því það er ekki ætlazt til, að það séu mikil ræðuhöld af hálfu fyrirspyrjenda í þessum tíma, og ég tel, að það sé ekki vel viðeigandi að reynt sé að sniðganga neitt þingsköpin í því efni, að það er talsverður ávinningur að því að fá það fram, eftir mikið erfiði, að það eru a.m.k. 708 nefndir starfandi á vegum ríkisins. Það hygg ég, að einhverjum muni finnast fréttir, satt að segja, og er þó sá listi að mér skilst ekki tæmandi. Þegar þess er gætt, að það var eitt af helztu stefnumálum núverandi stjórnarmeirihluta, er hann tók við, og hefur verið alla tíð á loft haldið, að fækka nefndum, þá er kannske ekki svo einkennilegt, þó að hæstv. forsrh. hafi verið tregur til þess að svara þessari fsp. En sannast að segja virðist mér hæstv. forsrh. hafa sýnt í því efni alveg óeðlilega tregðu, því að ég hef það eftir góðum heimildum, að hann hafi upphaflega viljað, að þessi fsp. kæmi ekki til greina, væri ekki þingleg og ætti ekki að takast hér fyrir. En samt hefur nú fyrir harðfylgi þess meiri hl. á Alþ., sem samþykkti það, að þessari fsp. skuli svarað, tekizt að toga það út úr hæstv. ríkisstj., að nefndirnar eru a.m.k. 708. Á hinn bóginn skyldi maður hafa haldið, að hæstv. ríkisstj. væri það kærkomið verkefni að gera grein fyrir þessum nefndamálum, þegar þess er gætt, hvaða stefnu hún taldi sig hafa í þeim, og manni hefur skilizt af og til, að einhver árangur væri í þann veginn að verða af þeirra baráttu í því að fækka nefndunum. En þegar alls er gætt, þá verð ég að segja, að mér finnst niðurstaðan ekki glæsileg né hrósverð, því að það liggur nánast fyrir sú yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj., að það sé orðið óvinnandi verk að telja saman allar þær nefndir, sem vinna nú orðið á vegum ríkisins. M.ö.o., þær séu óteljandi.



Herra forseti. Einhver hefur gert sér til gamans að skrökva að þessum þm., og hefur haldið hann vera frekar meira auðtrúa heldur en hann er nú dags daglega, ef honum hefur verið sagt, að ég hafi reynt að fá þingmeirihluta til þess að fella þessa fsp. Ég tók þvert á móti fram, að ef fyrirspyrjandi féllist ekki á að breyta til sjálfur og talið yrði, að hún rúmaðist innan þingskapa, þá hefði ég ekki á móti því, að hún yrði samþ. Ég benti hins vegar á þá galla, sem á fsp. eru. Það er einnig ljóst, að hv. þm. er eitthvað farið að förlast að fleira leyti heldur en trúgirninni, þegar hann vill bera það saman og segir, að hv. endurskoðendur ríkisreikninga séu sér og fyrirspyrjanda sammála um, að fsp. hafi verið rétt form. Í því, sem hv. þm. las upp, var það svo augljóst, að fyrirspyrjendur töldu einmitt, að hér væri um meira verk en svo að ræða, að hægt væri að gera því fullnægjandi skil í skjótri svipan, því að annars hefðu þeir ekki sætt sig við svör fjmrn. og þeir ætlast til þess að fá fyrst svar ári seinna. Nú kemur mér að vísu ekki til hugar að halda, að það taki heilt ár að vinna þetta verk, en það er meira verk en svo, að það verði unnið á þeim fimm vinnudögum, sem menn hafa hér á milli þess, að fsp. er samþykkt og þangað til henni á að svara. Það er óvefengjanlegt, og það er beinlínis staðfest af yfirlýsingu hv. endurskoðenda, svo að þetta snýst algerlega við hjá hinum hv. þm. Að nefndirnar séu óteljandi, held ég, að séu nú kannske einhverjar ýkjur. Það er hins vegar ljóst, að hv. þm. fannst, að nefndirnar, sem ríkisstj. hefði skipað, væru mun færri heldur en hann hafði gert ráð fyrir, og spurði, hvort það væri svarað öllu varðandi undirbúning laga. Nú er það svo, að a.m.k. sum rn. taka það beinlínis fram, að þarna eru nefndir, sem eiga að undirbúa lög, svo að þau hafa skilið það á þann veg. Hins vegar hef ég ekki sjálfur átt kost á því að kynna mér það til hlítar, hvort þetta mál er fullunnið eða ekki. Það er rétt að taka fram, að eitt rn. segist einungis telja þær nefndir, þar sem í eru þrír menn eða fleiri. Önnur telja nefndarmenn, þótt það séu einungis tveir, og það er mín skoðun, og ég lét það rn. vita, sem þessu svaraði á þann veg, að ég teldi það hafa misskilið fsp., en það vannst ekki tími til þess að bæta við, ef einhverju hefur verið við að bæta, sem ég veit ekki. En vitanlega eru þær nefndir, sem vinna að endurskoðun löggjafar, taldar hér með, eins og fram kom í þeim upplestri, sem ég gerði. Hitt er annað mál og er bara staðfesting á því, hversu fráleitt þetta form er til þess að fá mál upplýst, að auðvitað er ómögulegt fyrir þm., jafnvel svo skarpan og yfirburðamann sem hv. 1. þm. Austf., að fylgjast með, jafnvel þótt jafnskýrmæltur maður lesi eins og ég, og úr því að hann skilur mig ekki, hvernig ætti þá öðrum að fara, sem báðum væri verr farið en okkur tveimur? Ég vil einmitt benda á og segja, að þetta er ekki sá rétti máti til þess að upplýsa mál. Ríkisstj. hefur reynt að gera það eftir föngum, úr því að hv. fyrirspyrjandi, sem er nú nýgræðingur hér, vildi ekki taka góðfúslegri leiðbeiningu, af því að við höfum engu að leyna og allra sízt, að nefndirnar séu óteljandi, af því að við höfum nú komið á þær nokkurri bráðabirgðatölu í bili. En við sjáum, hversu þýðingarlítill þessi leikur er, af því að nú ætlar hv. þm. að segja: Ekki hefur orðið mikið úr nefndafækkun hjá núv. ríkisstj., úr því að nefndirnar eru a.m.k. 708, og þá eru einungis taldar lögskipaðar nefndir eða þær, sem eru skipaðar samkv. þál. Ég held, að hv. þm. hafi nú átt bróðurpartinn í skipun margra þessara nefnda, eins og t.d. allra skólanefnda, sem eru eitthvað á milli 200 og 300, áfengisvarnanefnda, sem eru annaðhvort 200–300 eða 300–400. Þetta er talið með í þessari tölu hér. Um þetta er spurt, og hverju eru menn nær, þótt þeir fái svona tölur? Menn eru bókstaflega engu nær. Er nokkur maður, sem lætur sér koma til hugar, að það merki gott eða vont stjórnarfar, þó að við höfum margar skólanefndir og það hafi ekki verið afnumið að hafa skólanefnd og skipa formann skólanefndar af hálfu ríkisins? Er það nokkuð, sem ber vitni um gott eða vont stjórnarfar, þó að áfengisvarnanefndir séu? En til hvers er að vera að spyrja um svona fjarstæður með hátíðlegum fsp. á Alþ. eða hverju eru þm. bættari með það, þó að þeir fái upplýst, að fastanefndir á Alþ. eru 21? A.m.k. hv. þm., sem er búinn að sitja hér 30–40 ár, ætti að vita það, jafnvel þó að varamaður vissi það ekki. Allur þessi málatilbúnaður af hálfu þessara manna er gersamlega vindhögg, fullkomið vindhögg. Og þess vegna verður hv. þm. gramur og segir: Nú, það eru þá ekki fleiri nefndir, sem ríkisstj. hefur skipað, og það er bara eitthvað bogið við það. En það óskaplega mikla nefndafargan, sem hann sjálfur hefur verið með í að skipa, allar skólanefndirnar og áfengisvarnanefndirnar, fastanefndir á þingi og annað slíkt, það á að vera vitni um það, að stjórnarfarið sé spillt og við séum ekki nógu duglegir að hreinsa flórinn eftir hann sjálfan.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota þetta. Það var aðeins til þess að benda á, að það kom greinilega fram hjá hæstv. forsrh., að ég hafði ekkert misskilið í þessu í meginatriðum, því að hann gerði sérstaka aths. við fsp. og það kom greinilega fram í þeim umr., að hann taldi hana ekki eðlilega og hún ætti ekki að verða tekin fyrir, svo að hér hefur ekkert farið á milli mála. Það er nokkuð óvenjulegt, að ráðh. rísi upp til þess að halda slíku fram, og það dettur víst engum í hug, að hæstv. forsrh. hefði farið að hreyfa því, ef honum hefði verið þessi fsp. sérlega kærkomin eða bara staðið á sama um hana efnislega. En ástæðan til þess, að hæstv. forsrh. hleypur upp á sínum tíma með þetta, er auðvitað sú, að honum hefur verið í nöp við fsp., en þó hefði honum í raun og veru átt að vera vel við, að þessi mál kæmu hér til umr., til þess að honum og ríkisstj. gæfist tækifæri til að gera grein fyrir því, hvað þeim hefur tekizt að fækka nefndunum mikið, hvað orðið hefur ágengt í því að kveða niður nefndafarganið, sem var eitt aðalstefnumálið, og hefur verið í 11 ár. Ég vil nú skora á hæstv. forsrh., ekki endilega í sambandi við þennan fsp.-tíma, því að mér skilst, að hann muni þurfa lengri tíma til þess að átta sig á þessu en svo, að gera grein fyrir þessu. Annars skyldi maður nú halda, að formaður stjórnarinnar fylgdist nákvæmlega með því, hvernig stjórninni tækist að framkvæma stefnumál af þessu tagi, og hefði aflað sér t.d. spjaldskrár um nefndir og tekið svo út úr spjaldskránni jafnóðum og tókst að fækka þeim. Það hefðu verið miklu eðlilegri vinnubrögð en að koma alveg eins og út úr hól og segjast ekki hafa yfirlit yfir þessi efni. Með tilliti til þess, að hér var um eitt aðalstefnumál stjórnarinnar að ræða, þá hefði hann átt að láta gera sér spjaldskrá yfir nefndir þessar, sem hann sat við, og tína svo jafnóðum út úr spjaldskránni. Þá gat hann glaðzt yfir því, hvað miðaði áfram í þessu efni og hvað spjaldskráin minnkaði, þ.e.a.s. ef gengið hefði í rétt horf. Maður getur þó skilið, að hæstv. forsrh. sé gramur yfir því, að þessi málefni eru yfirleitt rifjuð upp eða tekin fyrir, en ég hefði talið skynsamlegra af honum að láta ekkert á því bera, að honum þætti nokkuð miður í þessu tilliti. Svo vil ég segja að lokum: Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki réttmætt að ætlast til þess, að ríkisstj. gæfi skýrslu um þær nefndir, sem settar væru samkv. þál. og lögum. Ég er enn á annarri skoðun og yfirskoðunarmenn eru á annarri skoðun og það kemur ekki því máli við, þessu grundvallaratriði, hvort það þarf skemmri eða lengri tíma til þess að gefa slíka skýrslu. Það er annað mál. En ég undirstrika, að hæstv. forsrh. ætti ekki að drepa þessu á dreif og blanda þarna saman óskyldum atriðum. Annars vegar er skyldan til þess að gefa slík svör. Hún er að mínu viti ótvíræð og einnig er skoðun endurskoðenda landsreikninganna alveg ótvíræð, og það stangast við skoðun forsrh. Hitt er svo annað mál, hversu langan tíma skuli taka til þess að undirbúa slíka skýrslu. Á 43. fundi í Sþ., 8. apríl, var fsp. tekin til meðferðar, hvort leyfð skyldi. Fsp. leyfð með 34 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. samgrh. um eftirfarandi: „1. Hvað líður undirbúningi að gerð á jarðgöngum á Oddsskarðsvegi? 2. Hvað er áætlað, að göngin kosti? 3. Hvenær má búast við, að göngin verði gerð?“ Hér er um að ræða mjög þýðingarmikla framkvæmd í samgöngumálum á Austurlandi, sem lengi hefur verið beðið eftir, og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geti veitt hér upplýsingar um málið.



Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. er það að segja, að sumarið 1964 voru gerðar verkfræðilegar og jarðfræðilegar frumathuganir á möguleikum á gerð jarðganga á veginum um Oddsskarð. Kort af svæðinu var fullgert á árinu 1965, og lá þá einnig fyrir umsögn jarðfræðinga, sem byggð var á athugunum þeirra árið áður. Samkv. athugun jarðfræðinganna virðast skilyrðin til jarðgangagerðar í Oddsskarði sízt lakari en um Stráka á Siglufjarðarvegi og um Breiðadalsheiði á Vestfjarðavegi. Þó að þessar athuganir gætu talizt nægilegar til gerðar fyrstu frumáætlunar um verkið, þá töldu þeir, að til þess að unnt yrði að staðsetja jarðgöngin endanlega og gera fullnaðaráætlun um verkið, þyrfti allmiklar viðbótarrannsóknir, m.a. að bora tvær holur 50–60 m djúpar sitt hvoru megin skarðsins og sprengja við fyrirhugaðan gangamunna að norðan. Þar sem hér var um allkostnaðarsamar undirbúningsrannsóknir að ræða, var ekki talið unnt að halda þeim áfram, fyrr en sérstök fjárveiting fengist til þeirra í vegáætlun. Í vegáætlun fyrir 1969–1972 er tekin upp 7 millj. kr. fjárveiting til Norðfjarðarvegar um Oddsskarð. Af þessari heildarfjárveitingu voru 650 þús. kr. veittar á árinu 1969 með það fyrir augum, að unnt yrði að halda áfram frekari jarðfræðirannsóknum. Var s.l. vor samið við jarðborunardeild Orkustofnunar um að bora þrjár holur í Oddsskarði til jarðfræðilegrar könnunar síðari hluta sumars 1969. Var um sumarið ruddur vegur að væntanlegum holustæðum, en þegar til átti að taka fékkst enginn jarðbor fyrr en í október sökum mikils annríkis hjá jarðborunardeild Orkustofnunar, m.a. vegna tilraunaborana fyrir Landsvirkjun við Þórisvatn og víðar. Ekki þótti tiltækilegt að hefja jarðboranir uppi á Oddsskarði í október, og var frekari framkvæmdum frestað til ársins 1970. Liggur nú fyrir loforð frá jarðborunardeild Orkustofnunar um að hefja þessar tilraunaboranir snemma sumars í ár. Hvað er áætlað að göngin kosti? Miðað við þær frumathuganir, sem fyrir liggja, er gert ráð fyrir, að jarðgöngin verði um 570 m löng, en auk þess komi til framlengdir gangamunnar um 10 m, þannig að heildarlengd þeirra yrði um 590 m. Reiknað er með einni akbraut í göngunum með útskotum og að akbrautin verði steypt. Þar eð berglög hafa ekki verið könnuð að fullu með borun og forskerðingu, er óvíst, hversu langan kafla af göngunum þarf að fóðra. Í frumáætlun um kostnað er gert ráð fyrir, að við beztu skilyrði yrði lágmarkið að fóðra með steypu 60 m af göngunum næst gangamunnum, en um 530 m yrðu styrktir með boltum og neti til öryggis. Er áætlaður kostnaður við göngin, á verðlagi 1969, 42.5 millj. kr. miðað við þessar forsendur. Kostnaður við að fóðra einn lengdarmetra af göngunum er áætlaður um 108 þús. kr., og gæti heildarkostnaður farið upp í 100 millj. kr., ef fóðra þyrfti öll göngin. Hvenær má búast við, að göngin verði gerð? Það er einnig spurt að því. Ef áætlun um borun snemma sumars stenzt og hægt verður að hraða nauðsynlegum jarðfræðilegum athugunum í framhaldi af því og þær verða jákvæðar, þá ætti að verða hægt að framkvæma forskerðingu við norðurenda ganganna síðari hluta sumars. Á þá að geta legið fyrir endanleg staðsetning ganganna og kostnaðaráætlun seint á þessu ári eða u.þ.b. sem endurskoðun á vegáætlun fyrir árin 1971 og 1972 fer fram. Yrði þá, eða í næstu vegáætlun, unnt að leita eftir viðbótarfjárveitingu til þessarar framkvæmdar, þar sem ljóst er, að þær 7 millj., sem veittar eru til framkvæmdar vegar um Oddsskarð, munu hrökkva skammt til gerðar jarðganganna og nauðsynlegrar vegagerðar í beinu sambandi við þau. Vænti ég, að hv. fyrirspyrjanda finnist þetta svar fullnægjandi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, en vænti þess, að það verði nú unnið að framkvæmdum í þessum efnum með öllum þeim hraða, sem unnt er. Það er búið að dragast allt of lengi, að hafizt verði handa um byggingu þessara ganga. Ég vil m.a. geta þess, að þegar fyrstu áætlanir voru gerðar um þessi göng, þá voru þær upp á 12 millj. kr. kostnað. En nú er farið að tala um kostnað, sem nemur um 42.5 millj. kr. Það er ósköp hætt við, að verði þetta dregið, þá hækki þetta látlaust, en ég tel, að hér sé um svo aðkallandi verk að ræða, að það sé ekki verjandi með neinum hætti að draga það öllu lengur en verið hefur. Á þessu svæði, sem hér um ræðir, liggja fyrir meiri og betri jarðfræðilegar athuganir en á öðrum svæðum í landinu, samkvæmt viðurkenningu frá jarðfræðingum okkar, þar sem sérstök og mjög ítarleg athugun erlendra sérfræðinga hefur einmitt farið fram á þessu svæði. Enda er það, sem nú er talað um að gera í þeim efnum, þessar forskerðingarframkvæmdir fyrir væntanlega gangamunna og eins boranir niður í skarðið sjálft, aðeins til þess að fá frekari staðfestingu á því, sem jarðfræðingar hafa talið að væri í þessum efnum, fremur en það, að hér sé um einhverjar meiri háttar jarðfræðilegar athuganir að ræða. En ég sem sagt vænti þess, að hæstv. ráðh. beiti sér nú fyrir því, að það verði farið að hefjast handa um framkvæmdir í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. samgrh. um eftirfarandi: „Hve langir eru vegir innan borgarmarka Reykjavíkur, sem ríkissjóður á að leggja og annast rekstur á samkv. vegalögum? Hvað er áætlað, að þessir vegir kosti fullbúnir? Hvað hefur ríkið þegar lagt í þessa vegi? Hvað kosta brýr á þessum vegum? Ég hef oft rekið mig á það, að mikill misskilningur er á ferðinni hjá mönnum um það, hvernig sé háttað kostnaði við vegagerð hér innan borgarmarka Reykjavíkur. Sjálfur hef ég ekki getað áttað mig á því til fullnustu, hvaða vegi hér er um að ræða, og ég tel því, að hér sé um svo þýðingarmikið mál að ræða, að ástæða sé til þess að fá upplýsingar um það á Alþ., og vænti ég, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að gera það.



Herra forseti. Fyrsta spurning: Hve langir eru vegir innan borgarmarka Reykjavíkur, sem ríkissjóður á að leggja og annast rekstur á samkv. vegalögum? Samkv. gildandi vegáætlun munu þjóðvegir innan borgarmarka Reykjavíkur, aðrir en þjóðvegir í þéttbýli samkv. reglugerð nr. 44 1965, vera eins og hér segir: 1. Vesturlandsvegur frá vegamótum Reykjanesbrautar og Elliðavogs á enda Miklubrautar vestan Elliðaáa, um Elliðaárdal að borgarmörkum um 1 km austan við ána Korpu, alls 6.6 km. 2. Suðurlandsvegur frá enda götunnar Bæjarháls hjá Selási hjá Rauðavatni að Geithálsi, alls 5 km. 3. Reykjanesbraut frá vegamótum Miklubrautar og Vesturlandsvegar, vestan við Elliðaár, að borgarmörkum við Kópavog, alls 2.5 km. 4. Elliðavatnsvegur frá Suðurlandsvegi við Rauðavatn að borgarmörkum við Kópavog, 1 km. Fyrst töldu þrír vegirnir eru í gildandi vegáætlun flokkaðir sem hraðbrautir og eru samtals 14.1 km að lengd. Fjórði vegurinn, Elliðavatnsvegur, er í landsbrautaflokki, og er 1 km að lengd. Samtals eru því þjóðvegir innan borgarmarka Reykjavíkur, aðrir en þéttbýlisvegir, 15.1 km að lengd. Þá er spurt: Hvað er áætlað, að þessir vegir kosti fullbúnir? Miðað við skilgreiningar samkv. fyrsta lið og þær frumáætlanir, sem fyrir liggja, er kostnaður áætlaður eins og hér segir: Á Vesturlandsvegi 200 millj. kr. Við Suðurlandsveg 100 millj. kr. Við Reykjanesbraut 65 millj. kr. Við Elliðavatnsveg 1 millj. kr. Samtals 365 millj. kr. Tekið skal fram, að á Vesturlandsvegi er miðað við veg með fjórum akreinum frá enda Miklubrautar að Höfðabakka, en tveim akreinum úr því, og gildir það sama um Suðurlandsveg og Reykjanesbraut. Tekið skal fram, að Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur innan borgarmarka Reykjavíkur eru fjölförnustu þjóðvegir landsins, sem ríkið sér um byggingu á. Meðal sumarumferð 1968 um Vesturlandsveg um Elliðaárdal var 14 þús. bifreiðar á sólarhring, og milli Höfðabakka og Korpu á fjórða þús. bifreiða á sólarhring. Umferð á Suðurlandsvegi hjá Rauðavatni var á sama tíma tæpar 5 þús. bifreiðar á sólarhring. Vegarkaflinn frá enda Miklubrautar að Höfðabakka, sem nú er unnið að lagningu á, má heita eini vegurinn, sem tengir höfuðborgina víð Vestur-, Norður- og Austurland og einnig við Suðurland. Þegar reglugerð um þjóðvegi í þéttbýli var sett í marz 1965, var fylgt þeirri meginreglu, að endamörk þéttbýlisveganna voru sett við yztu mörk á viðkomandi þéttbýli. Þá var engin teljandi byggð við Reykjavík innan við Elliðaár, þó -  Þá er spurt: Hvað hefur ríkið lagt í þessa vegi? Við s.l. áramót var bókfærður stofnkostnaður við lagningu ofangreindra vega eins og hér segir: Vesturlandsvegur frá enda Miklubrautar að Höfðabakka 52 millj. kr. Reykjanesbraut frá enda Miklubrautar að Breiðholtsbraut 12.8 millj. kr. Samtals 64.8 millj. kr. Þá er spurt: Hvað kosta brýr á þessum vegum? Á þessum vegum verða þrjár brýr: 1. Brú á Vesturlandsvegi yfir Reykjanesbraut og enda Miklubrautar, 2. brú yfir Elliðaár, 3. brú yfir Korpu. Áætlaður heildarkostnaður við þessar þrjár brýr er 46.3 millj. kr. Reykjavíkurborg greiðir helming kostnaðar við vegamótabrúna yfir Reykjanesbraut og hluta af kostnaði við Elliðaárbrú vegna vegar, sem liggur undir brúna á bakka árinnar, eða alls 18.8 millj. kr. Verður því kostnaðarhluti ríkisins af þessum þremur brúm 27.5 millj. kr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar. Ég skildi svör hans þannig, að lengd þeirra vega, sem ríkið á að sjá um lagningu á og rekstur á innan borgarmarka Reykjavíkur væri 15.1 km og áætlaður stofnkostnaður þeirra, eða það að gera vegina eins og áætlanir eru um, mundi vera 365 millj. kr., en auk þess þyrfti ríkið að leggja fram í brýr á þessu svæði 27.5 millj. kr., og búið væri að verja í þessu skyni til veganna 64.8 millj. kr. Ég endurtek sem sagt þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar, sem eru hinar merkilegustu.



Herra forseti. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. samgrh., sem er á þessa leið: „Hvað nam kostnaður ríkisins við snjómokstur á þjóðvegum árin 1967, 1968 og 1969, hvert ár um sig? Hvernig skiptist kostnaðurinn á nokkra helztu þjóðvegi landsins, þar sem mest var um snjómokstur? Hvaða reglur gilda um snjómokstur á þjóðvegum hjá Vegagerð ríkisins?“ Mér þætti fróðlegt að fá upplýsingar um þessi atriði. Það er vel kunnugt, að ríkið leggur fram allmikið fé til snjómoksturs, þar sem brýn þörf er á slíku til þess að reyna að halda opnum brautum yfir vetrartímann, en það er eins og vill verða, að það er mokað á vissum stöðum, en á öðrum stöðum ekki, þar sem ekki er talið fært að leggja í slíkar framkvæmdir, og sýnist þá sitt hverjum um það, hvar réttast hefði verið að moka. Ég vil gjarnan fá nokkrar upplýsingar um þessi atriði og vænti, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að veita þær.



Herra forseti. Það er spurt að því, hve miklu fé kostnaður ríkisins við snjómokstur hafi numið á þjóðvegum árin 1967, 1968 og 1969, hvert ár um sig. Kostnaður við snjómokstur á þjóðvegum undanfarin þrjú ár var eins og hér segir: Árið 1967 28 millj. kr., 1968 31.9 millj. kr., 1969 31.3 millj. kr. Þá er spurt að því; hvernig kostnaðurinn skiptist á nokkra helztu þjóðvegi í landinu, þar sem mest var um snjómokstur. Sundurliðun á kostnaði við snjómokstur á einstökum þjóðvegum framangreind þrjú ár er ekki fyrir hendi. Til fróðleiks má þó geta þess, að kostnaður við snjómokstur á Norðfjarðarvegi, frá Eskifirði til Norðfjarðar, á yfirstandandi vetri, þ.e. okt.–apríl, er orðinn 850 þús. kr., og mun enginn þjóðvegur að tilsvarandi lengd vera með hærri kostnað á þessum vetri. Þetta er vitanlega af skiljanlegum ástæðum, vegna þess að þarna er snjóþungt. Ég hef leitað eftir greinilegra svari frá Vegagerðinni um þetta, en það liggur ekki fyrir sundurliðaður snjómokstur á hinum einstöku vegum. Hins vegar liggur hér fyrir skýrsla um það, hver kostnaðurinn hefur verið á vetrarviðhaldi á s.l. ári, en það lá ekki fyrir, þegar skýrsla um vegaframkvæmdir s.l. ár lá fyrir og var rædd hér, og vil ég því bæta því hér við. Það er vetrarviðhald þjóðvega fyrir árið 1969, sem er í aðalatriðum snjómokstur, þó að það sé að nokkru leyti viðgerð vegna vatnavaxta. Þá var það í Reykjaneskjördæmi 1 millj. 448 þús. kr. í Vesturlandskjördæmi 4 millj. 380 þús. kr. Í Vestfjarðakjördæmi 7 millj. 194 þús. kr. Í Norðurlandskjördæmi vestra 3 millj. 422 þús. kr. Í Norðurlandskjördæmi eystra 6 millj. 237 þús. kr. Í Austfjarðakjördæmi 7 millj. 725 þús. kr. Í Suðurlandskjördæmi 931 þús. kr. En ég hafði lesið hér upp í vetur sundurliðaðan kostnað við vetrarviðhald fyrir árin 1967 og 1968. Ég ætla ekki að endurtaka það, nema sérstaklega verði eftir því óskað. Þá er spurt að því, hvaða reglur gildi um snjómokstur á þjóðvegum hjá Vegagerð ríkisins. Með heimild í 66. gr. vegalaga setti rn. Vegagerð ríkisins vissar starfsreglur um snjómokstur á þjóðvegum í desember 1967, og var þá um að ræða endurskoðun á reglum um sama efni, settum af rn. 1958. En nýju reglurnar eru allmiklu rýmri en þær eldri voru. Starfsreglur þessar eru æði margbrotnar eftir þeirri atvinnulegu þýðingu, sem hinir einstöku vegir hafa, svo sem í sambandi við mjólkurflutninga og því um líkt. Meginreglan er að veita nauðsynlega lágmarksþjónustu við viðráðanlegum kostnaði, og er þá reynt að samræma opnunardaga áætlunarferðum, flugsamgöngum og því um líku. Getur verið um að ræða allt frá því að moka eftir þörfum upp í mokstur einu sinni í mánuði, að fullu á kostnað Vegasjóðs. Um þá vegi, sem ekki eru mokaðir algerlega á kostnað Vegasjóðs, gildir sú meginregla, að þeir eru mokaðir gegn helmingsframlagi úr héraði. Um framkvæmd á þessum reglum gildir enn fremur sú meginregla, að ekki er lagt í snjómokstur nema því aðeins, að það sé talið tæknilega framkvæmanlegt vegna veðurs og fjárhagslega viðráðanlegt vegna kostnaðar.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því, að hv. fyrirspyrjandi hafi spurt um það, hvernig kostnaður við snjómokstur skiptist milli hinna ýmsu þjóðvega, en að hæstv. ráðh. hafi svarað þessari spurningu, að því leyti sem hann svaraði henni, með því að skýra frá því, hvernig snjómokstur á tilteknu ári hefði skipzt á milli kjördæma. Nú vil ég leyfa mér að benda á, að þetta er vitanlega alls ekki það sama og getur valdið misskilningi. Snjómokstur innan sumra kjördæma getur verið alveg eins mikið í þágu annars kjördæmis en þess, sem snjómoksturinn fer fram í, að því er varðar þjóðbrautir, þannig að fsp. er ekki svarað eins og hún var. En aðalerindi mitt hér upp í ræðustólinn er að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forsrh., hvort hann telji ekki sérstaka ástæðu til að endurskoða gildandi reglur um snjómokstur á Norðausturlandi. Með Norðausturlandi á ég í þessu tilfelli við veginn milli Tjörness og Vopnafjarðarkauptúns. Þarna er um tvær þjóðbrautir að ræða, Þingeyjarsýslubraut og nyrzta hluta Stranda- og Jökulsárhlíðarvegar. Ég ætla ekki að gera nánar grein fyrir því, hvers vegna ég spyr um þetta, að öðru leyti en því, að ég vil benda á, að á þessu svæði, sem hér er um að ræða, norðausturhluta landsins, eru fjögur læknishéruð, en að jafnaði hefur ástandið verið þannig, að ekki hefur læknir verið í nema einu eða tveimur af þessum fjórum héruðum. Þess vegna hafa 2–3 héruðin að miklu leyti orðið að leita til læknis í öðru læknishéraði, og það skiptir því ákaflega miklu máli, að þjóðbrautir þær, sem hér er um að ræða, séu færar. En eins og kunnugt er, snjóar mjög mikið í þessum landshluta. Ég vil sem sé endurtaka þessa fsp. til hæstv. ráðh., hvort hann sjái ekki ástæðu til þess sérstaklega að endurskoða snjómokstursreglurnar í þessum landshluta.



Herra forseti. Þegar fram fóru umr. hér í þinginu í vetur um vegamálin, þá bar snjómokstur á góma, og höfum við nú fengið upplýsingar um það, hvað vinna við snjómokstur hefur kostað á s.l. þremur árum, og þetta er mikil upphæð, sem fer til þessarar viðhaldsvinnu. En um það er ekkert að segja. Það er nauðsynlegt að halda þjóðvegunum opnum, og það er vitað mál, að ekki eru allir ánægðir. Hér hefur hv. 4, þm. Austf. verið að lýsa áliti sínu í sambandi við Norðfjörð, og ég vil með fáeinum orðum endurtaka það, sem ég sagði hér í vetur, þegar þetta var á dagskrá, að Siglfirðingar eru langt frá því að vera ánægðir með snjómoksturinn á leiðinni frá Sauðárkróki til Siglufjarðar. Þar hefur verið ákveðið að moka aðeins einu sinni í viku, en ég held, að það sé mjög óheppilegt að hafa slík ákveðin fyrirmæli um mokstur. Stundum hefur hríðað svo mikið, að það nær náttúrlega ekki nokkurri átt að ráðast í mokstur einu sinni í viku. Það geta verið stanzlausar hríðar, og þá þýðir ekkert að vera að tala um þetta, en svo geta líka verið smáskaflar, sem er hægt að ryðja úr vegi með kannske 2–3–4 klst. vinnu, þegar stórvirk verkfæri eru á næsta leiti. Mér finnst, að verkstjórar Vegagerðarinnar verði að hafa það teygjanleg fyrirmæli, að þeir sjálfir megi ráða því, hvort út í snjómokstur er farið eða ekki. Ég vil svo að lokum taka undir það, sem hv. alþm. Gísli Guðmundsson var að tala hér um, hvort það væri ekki rétt að athuga og endurskoða ákvæðin og reglurnar um snjómokstur, og ég held, að það ætti að gilda þá almennt um snjómokstur og þyrfti að fá inn í reglugerðir fyrirmæli um enn meira svigrúm fyrir verkstjóra til að láta vinna eftir því, sem heilbrigð skynsemi býður hverju sinni.