Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um þetta frv. á nokkrum fundum. Ásamt landbn. Nd. mætti nefndin á aukafund búnaðarþings og fylgdist með umræðum um málið, reyndar áður en málið hafði verið tekið hér fyrir til 1. umr. Þá komu og búfjárræktar- og jarðræktarnefndir búnaðarþings á sameiginlegan fund með landbn. þingsins til viðræðna um frv. Nefndin hélt síðan fund með Magnúsi Sigurðssyni á Gilsbakka, formanni búfjárræktarnefndar búnaðarþings, og Bjarna Guðjónssyni í Nesi, formanni jarðræktarnefndar búnaðarþings, og Jónasi Jónssyni búnaðarmálastjóra. Á þeim fundi var farið mjög rækilega yfir frv. Að lokinni athugun og viðræðum við áðurgreinda aðila leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á þskj. 1084. Að meginhluta og efnislega byggja þær á breytingum og tillögum frá búnaðarþingi. Með samþykkt þessa frv. standa eftir í gildandi búfjárræktarlögum fyrst og fremst ákvæði er taka til búfjárhalds. Þó eru enn í þeim lögum nokkur atriði sem falla undir búfjárrækt, m.a. um lausagöngu og þá fyrst og fremst í sambandi við lausagöngu graðpenings. Þau atriði verða hins vegar felld inn í væntanleg lög um búfjárrækt við endurskoðun gildandi búfjárræktarlaga og setningu nýrra laga um búfjárhald. Nefndin telur nauðsynlegt að endurskoðun á gildandi búfjárræktarlögum verði lokið sem fyrst. Ég þakka meðnefndarmönnum mínum í hv. landbn. fyrir mjög gott samstarf og góða vinnu við frágang þessa máls og frágang brtt. sem hér liggja fyrir eins og ég sagði á þskj. 1084.

Egill Jónsson Herra forseti. Ég gat þess við 1. umr. málsins að afstaða mín til þessa máls og afgreiðslu þess mundi fara mikið eftir því hvernig spilaðist úr tillögum búnaðarþings, en aukabúnaðarþing var þá í undirbúningi og þar af leiðandi fjallaði ég ekki efnislega ítarlega um málið við þá umræðu. Nú hafa mál skipast þannig, eins og hefur komið fram hjá hv. frsm., að í meginatriðum og það má segja nálega algjörlega hefur verið tekið mið af tillögum búnaðarþings, vel undirbúnum og vandlega fram settum. Það er að sjálfsögðu afar þýðingarmikið að þannig skuli hafa fengist sátt um þetta mál. Menn geta haft ákveðnar meiningar um hitt eða þetta ákvæðið í þessum lögum. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir að hér í landinu er hægt að halda uppi vönduðu ræktunarstarfi og mikilvægu á grundvelli þessara laga og það er grundvallaratriði. Þetta frv. felur í sér einhvern sparnað frá fyrri lögum og út af fyrir sig er ekkert nema gott um það að segja. Það er ekkert sérstakt markmið að eyða miklum fjármunum í félagsmálum í landbúnaði heldur hitt, að ná góðum markmiðum. Það mun koma í ljós á grundvelli þessara laga, verði þau á annað borð gerð virk, hvort hér verður, eins og ég sagði áðan, hægt að halda uppi vönduðu og árangursríku ræktunarstarfi á sviði búfjárræktar í landinu. Mér finnst ástæða til að fagna því alveg sérstaklega að hér skuli hafa náðst samstaða. Það hefði verið afar slæmur kostur ef afgreiðslu þessa máls hefði þurft að fylgja ágreiningur og deilur meðal bændanna í landinu og er flestu öðru mikilvægara að hér skuli hafa náðst jafneindregin niðurstaða og ágreiningslaus. Mér finnst ástæða til að færa samnefndarmönnum í landbn. Ed. sérstakar þakkir fyrir afgreiðsluna og störfin í þessari nefnd og ég vona að það verði ekki tekið svo að ég halli á neinn þó að ég geti sérstaklega formanns nefndarinnar, en samkvæmt eðli málsins hefur það komið í hans hlut að leiða þetta mál og ná því fram þannig að full sátt væri og því fylgdi góður hugur. Ég legg áherslu á að það hefur verið uppi í þjóðfélaginu, a.m.k. á Alþingi, nokkur ágreiningur í kringum þessa lagagjörð og framkvæmd hennar og ég treysti því að þeim ágreiningi sé eytt og að menn geti tekið höndum saman við að ganga þannig frá þessum málum, m.a. við fjárlagagerð, að ekki þurfi að vera þar í stöðugum átökum og erjum út af jafnlitlum fjármunum og hér um ræðir sem þó hafa mikla þýðingu í störfum bændanna í landinu og fyrir framþróun í búfjárrækt. Þetta er grundvallaratriði og ég treysti því að hæstv. landbrh. beiti sér mjög í þá veru að ná fram góðum vinnubrögðum. Landbn. Ed. og væntanlega Ed. hefur gefið tóninn um gott fordæmi í því starfi sem hér hefur verið unnið og það auðveldar eftirleikinn. Ég endurtek svo þakklæti mitt fyrir drengilega afstöðu efrideildarmanna og úrvalsvinnubrögð.

Guðrún Agnarsdóttir Virðulegur forseti. Aðeins nokkur orð um þetta mál þar sem ég á sæti í hv. landbn. Ég get eins og aðrir sem hafa talað á undan mér þakkað fyrir ágæta samvinnu í nefndinni. Það hefur verið farið nokkuð vel og ítarlega yfir þetta frv. og ég tek undir það að nauðsyn er á ákveðinni endurskipulagningu í sambandi við búfjárræktina. Farið var nokkuð náið eftir þeim breytingartillögum sem gerðar voru á búnaðarþingi þannig að frv. ber nú merki meiri valddreifingar en áður og er það vel. Hins vegar er þarna um nokkurn samdrátt að ræða í landbúnaði eins og líka kemur fram í öðru frv., um jarðræktarlög, sem hér er til umfjöllunar. Það er eðlilegt að á tímum samdráttar og breyttra búhátta sé endurskipulagt og jafnvel að dregið sé saman eitthvað í fjárveitingum. Hins vegar tel ég það vera meginefni að þegar verið er að draga saman fjárveitingar til landbúnaðarins og dreifbýlisins sé það ekki gert á þann veg að það renni aftur til ríkissjóðs og e.t.v. til framkvæmda annars staðar. Ég tel það mjög mikilvægt til að halda byggð í landinu að það fjármagn sem sparast í hefðbundnum greinum landbúnaðar fari til að byggja upp atvinnuhætti í dreifbýli þannig að endurskipulagningunni fylgi jafnframt hugsun um byggðastefnu. Eftir umfjöllun í nefndinni hef ég velt því talsvert fyrir mér, einkum vegna þess tillits sem tekið var til valddreifingar í nefndinni varðandi frv., hver væru lýðræðislegustu samtök bænda, hvort það væru í raun búnaðarþing og þá búnaðarsamböndin eða Stéttarsamband bænda. Mér fannst af viðtölum við marga og þá sérstaklega konur víða á landsbyggðinni að um það væru talsvert skiptar skoðanir og færi þá kannski eftir því hvort um væri að ræða stórbændur eða smábændur. Hins vegar er mjög mikilvægt að bændastéttin fái að koma að þessu máli og að ákvarðanataka sé að einhverju leyti og kannski talsverðu einmitt líka í höndum hennar en ekki stjórnvalda einna. Þarna þarf að vera virk og góð samvinna til þess að vel takist. En umfram allt held ég að við verðum að hafa sjónarmið byggðastefnu í huga þegar við erum að endurskipuleggja og draga saman í hefðbundnum landbúnaðargreinum. Við verðum að hyggja að uppbyggingu annarra atvinnugreina úti á landsbyggðinni ef við ætlum að hafa byggð í landinu öllu.

Samgönguráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að þakka hv. landbn. Ed. fyrir vel unnin störf og góða efnislega niðurstöðu sem ég er sannfærður um að hér hefur fengist. Eins og nefndarinnar var von og vísa hefur hún unnið vel að þessu máli og farið rækilega yfir það og rætt við fjölmarga aðila sem því tengjast. Þeim mun sannfærðari er ég um að niðurstaðan sé skynsamleg. Sérstaklega er það fagnaðarefni að samstaða hefur tekist um breytingar og allir standa að sameiginlegum brtt. og nál. Þá er og mikilvægt að sem næst samstaða er um að taka tillit til þeirra tillagna sem frá búnaðarþingi koma og að sjálfsögðu er æskilegast ef svo getur orðið að löggjafarvaldið og kjörið þing hagsmunaaðilanna sem hér eiga hlut að máli og faglegur umsjónaraðili málsins, búnaðarþing og búnaðarfélögin, búnaðarsamböndin, geta orðið samferða og sammála um efnislega niðurstöðu. Þessu öllu saman ber að fagna og ég treysti því að framgangur málsins verði greiður í gegnum þingið úr því að svona vel hefur tekist til.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég vildi óska eftir því að annaðhvort settur forsrh. eða hæstv. fjmrh. væru hér vegna þess atriðis sem ég vildi fá að ræða við hæstv. ríkisstjórn. Ég er með fyrirspurn um afar mikilvægt atriði sem snýr að fjmrh. eða hæstv. forsrh.

Er það viðkomandi þessu dagskrármáli?

Það er viðkomandi þessu máli og það er viðkomandi ákveðnu atriði í fskj. með þessu frv.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Er það ekki um kjarasamningana?

Jú.

Það getur nú komið fyrir virðulega þingmenn að þeim liggi svo á að komast í ræðustól að þeir tali jafnvel í öðru máli en þeir ætla. En nú er komið á dagskrá hið eina og sanna og rétta mál sem þingmaðurinn vildi hafa rætt um áðan. Ég vil í fyrsta lagi, virðulegur forseti, fá að víkja nokkuð að ræðum hæstv. ráðherra í fyrri umræðunni. Sérstaklega vil ég víkja að ræðu hæstv. viðskrh., Jóns Sigurðssonar, þar sem hann fjallaði um vörugjald, en eins og hv. þm. minnast var mikil umræða í vetur um álagningu vörugjalds, sérstaklega í sambandi við áhrif þessa vörugjalds á iðnað í landinu. Það var mjög athyglisverð yfirlýsing sem hæstv. ráðherra Jón Sigurðsson gaf fyrr í umræðunni þegar hann sagði að álagning vörugjalds á verkstæðisiðnaðinn hefði verið mistök. Ég undirstrika að hæstv. ráðherra viðurkennir að hér hafi orðið mjög alvarleg mistök af hálfu ríkisstjórnarinnar í sambandi við álagningu vörugjalds. Þetta var einmitt það sem við sjálfstæðismenn lögðum mikla áherslu á í umræðunni í vetur, að með ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar þá væri verið að hindra eðlilega atvinnustarfsemi og jafnvel koma miklum fjölda fyrirtækja fyrir kattarnef og átti það sérstaklega við um fyrirtæki í verkstæðisiðnaði. En það eitt að hæstv. ráðherra skuli viðurkenna jafnalvarleg mistök með þeim hætti sem hann gerði í umræðunni hlýtur að leiða hugann að því hvort ekki þurfi að huga að öðrum málum sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að fjalla um í sambandi við skattlagningu. Minnist ég þar sérstaklega á þá skattlagningu sem átti sér stað við hækkun eignarskatta. Það er ekki nokkur vafi á að sú lagasetning mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir fjölda fólks, auk þess sem hún mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir íslenskt atvinnulíf og draga úr framkvæmdaþreki manna til að fara út í áhættuatvinnurekstur. Niðurstaðan er sú að hæstv. ráðherra hefði getað viðurkennt einnig að í þeim efnum hefðu hæstv. ríkisstjórn orðið á mikil mistök. Hæstv. ráðherra Jón Sigurðsson sagði að mótuð yrði langtímastefna í atvinnulífinu. Ég varð ekki var við það í ræðu ráðherra að það kæmi fram nein jákvæð langtímastefna í sambandi við uppbyggingu atvinnulífsins eða styrkingu þess. Ég vildi, virðulegi forseti, einnig víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar. Að vísu er hann því miður ekki viðstaddur, en í hans stað er hæstv. sjútvrh. hér og hann getur örugglega svarað því sem ég ætla að beina til ráðherra varðandi stöðu útflutningsatvinnuveganna. Mér fannst ekki koma nægilega skýrt fram hjá hæstv. forsrh. hvort hann væri sammála þeirri skoðun minni að útflutningsatvinnuvegirnir væru núna reknir með 4--5% halla. Að vísu kom fram óbein viðurkenning hjá hæstv. forsrh. á því að um halla væri að ræða þegar hann segir eitthvað á þá leið að gengið hljóti að síga á næstunni. Að vísu vildi hann ekki nálgast umræðuna út frá því að ef hallinn væri 4--5% á útflutningsatvinnuvegunum þyrfti gengið að síga til samræmis við það, sem er allverulegt gengissig. Hann vildi ekki ræða það, en tók fram að það væri engin kollsteypa fram undan í þessum efnum. Ég vildi óska eftir því við hæstv. sjútvrh., sem situr nú fyrir hæstv. forsrh., að hann upplýsi þingheim um hvað þurfi til að koma í sambandi við gengissig til þess að útflutningsatvinnuvegirnir verði á hinu svokallaða núllstigi, þ.e. að þeim verði vikið úr þeirri tapstöðu sem þeir eru komnir í nú þegar, svo ekki sé talað um að líklegast er fiskvinnslan eða sumar greinar hennar enn verr staddar. Á ég þar sérstaklega við hraðfrystiiðnaðinn og þá einkum við hraðfrystihúsin en ekki frystitogarana. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, forseti, en ég vildi gjarnan fá að spyrja hæstv. sjútvrh. að öðru. Ég harma að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera til staðar því að raunverulega á þessi spurning frekar við hann eða jafnvel ætti félmrh. að svara þessari spurningu. Mér láðist í fyrri ræðu minni að víkja að einu atriði í fylgiskjali II, þ.e. bréfi ríkisstjórnarinnar til Alþýðusambands Íslands, dags. 30. apríl, 7. lið. Þessi liður fjallar um lífeyrismál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra.`` Mér er ekki alveg ljóst, virðulegur forseti, hvað hér er átt við og vildi gjarnan fá skýrt um hvaða lög er að ræða. Er verið að ræða um lög er lúta að umsjónarnefnd eftirlauna? Eins og hv. þm. vita voru á sínum tíma sett lög um umsjónarnefnd eftirlauna. Þau lög fela m.a. í sér samkomulag sem gert var á sínum tíma við verkalýðshreyfinguna á grundvelli fyrra samkomulags sem var gert á tíma ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar, árið 1976 eða 1977, en þá gerði verkalýðshreyfingin með sér þannig samkomulag, m.a. fyrir frumkvæði ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar, að undirgangast þá skuldbindingu af fúsum og frjálsum vilja í samningum að borga 5% af iðgjöldum til svokallaðrar umsjónarnefndar eftirlauna. Það er sjóður sem er notaður til að jafna út tryggingum þannig að þeir sjóðir sem voru vel staddir tryggingarlega séð greiddu til annarra sjóða sem voru verr staddir. Eins og hv. þm. muna var stofnað til almennra lífeyrissjóða verkalýðshreyfingarinnar 1970 og það var álit manna innan verkalýðshreyfingarinnar þá að það væri æskilegt að þeir sjóðir sem væru eldri og stæðu betur kæmu til skjalanna á fyrstu stigum almenna lífeyrissjóðakerfisins þannig að þeir borguðu sem næmi 5% af árlegum iðgjöldum í þann sameiginlega sjóð sem umsjónarnefnd fjallaði um og þær greiðslur væru notaðar til að styrkja eftirlaun t.d. verkafólks og verkakvenna í þeim sjóðum sem voru að byrja og höfðu verið stofnaðir 1970. Síðar varð sú breyting á að það voru sett lög sem fólu í sér að þetta var ekki lengur samkomulag milli verkalýðsfélaganna og vinnuveitenda heldur var það orðin lagaskylda að svo skyldi gert. Mál þróast nú þannig að eftir því sem sjóðirnir urðu eldri, en nú eru 18 ár síðan þeir voru stofnaðir á hinu almenna sviði, almennu verkalýðsfélaganna, þá var það almennt mat innan verkalýðshreyfingarinnar að nú væri eðlilegt að þessi lög rynnu úr gildi, þ.e. að greiðslur til umsjónarnefndar hyrfu í áföngum. Um þetta var sátt og samkomulag, virðulegur forseti, innan verkalýðshreyfingarinnar. Þessi lög, ef ég man rétt, renna út í árslok 1989. Eins og þau eru núna er gert ráð fyrir því að 3% af iðgjöldum lífeyrissjóðanna renni til umsjónarnefndar eftirlauna. Nú bregður svo við að í því samkomulagi sem ríkisstjórnin virðist hafa gert kemur atriði fram sem heitir að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra. Þess vegna vil ég fá upplýst, vegna þess að mér hefur ekki tekist að fá það nægilega skýrt fram, hvað hér er átt við. --- Virðulegur forseti. Ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra hlusti á þetta. En það er kannski svo ómerkilegt þegar maður talar um málefni verkalýðshreyfingarinnar að hv. þm. hafa ekki áhuga fyrir því að fylgjast með því. Ég held að það mundi mörgum hnykkja við þegar þeir heyra um hvaða tölur hér er verið að ræða og hvað er verið að færa til. Ég hef ástæðu til að halda að það hafi ekki verið kynnt sem skyldi í samningaviðræðunum um daginn sem fram fóru milli Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar hvað þetta ákvæði áhrærir. Hér er staddur í salnum einn af forustumönnum íslenskrar verkalýðshreyfingar, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, og ég vona að hann geti upplýst okkur um það. En ég hef rætt við verkalýðsforingja sem voru m.a. á þessum samningafundum og þeim var ekki gert ljóst hvað í þessu fælist. Hins vegar mun forseti ASÍ ásamt einhverjum tilkvöddum fulltrúa eða fulltrúum hafa farið til fundar við ríkisstjórnina og fjallað um m.a. þessi mál. Ég vil fá upplýst hvort samið hafi verið um það á þessum fundum án þess að það væri lagt fyrir samninganefndina í heild, án þess að samninganefndum einstakra félaga væri gerð grein fyrir því hvað hér væri raunverulega um að ræða því hér er um grundvallarstefnubreytingu að ræða sem felur í sér tilfærslur á tugum milljóna króna úr örfáum lífeyrissjóðum til að framlengja það kerfi sem verkalýðshreyfingin var búin að gera sátt um sjálf innbyrðis að ætti að afleggjast. Ég vil fá alveg hreint upplýst hvort þetta hafi orðið til í samningaviðræðum við þá fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar sem mættu á fundum með ríkisstjórninni með þeim hætti sem fram kemur í umræddu bréfi til miðstjórnar Alþýðusambands Íslands.

Viltu ekki endurtaka þetta?

Já, það er hvað felist í 7. lið bréfs til Alþýðusambands Íslands frá hæstv. ríkisstj., dags. 30. apríl, þar sem segir: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra.`` Ef hér er um að ræða framlengingu á þeim lögum að lífeyrissjóðirnir greiði 3% af iðgjöldum sínum í eftirlaunasjóðinn, sem raunverulega var sátt um af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og fyrri ríkisstjórna, ég tek fram að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar m.a. var búin að gangast inn á að það yrði mál viðkomandi ríkisstjórnar og þá ríkisstjórna sem við taka, að þessu yrði aflétt af lífeyrissjóðum verkalýðshreyfingarinnar sem þurfa á því að halda að iðgjöldin renni til þessara sjóða til þess að þeir geti betur staðið við sínar tryggingaskuldbindingar, þá vil ég fá upplýst hvort hér hefur orðið stefnubreyting því að það er svo til vonlaust fyrir heiðarlegt fólk að standa að samningamálum utan við valdakerfið. Virðulegi forseti. Ég ætlaði að segja að það virðist vera orðið vonlaust fyrir sæmilega heiðarlegt fólk í íslensku atvinnulífi og íslensku þjóðlífi að fjalla um sín eigin mál fyrir einhverjum ákveðnum samningakerfum í íslensku valdakerfi. Nú er ég ekki að tala til hæstv. sjútvrh. Ég er að tala um valdakerfið í heild. Það virðist vera orðið vonlaust fyrir sæmilega heiðarlegt fólk að gera samninga sem það geti treyst á þannig að ekki sé komið aftan að því. Ég nefni þetta tiltekna dæmi sérstaklega vegna þess að með þessari einu setningu, sem ekki hefur verið nægilega skýrð í samningunum, ekki einu sinni fyrir samningsaðilunum, og á ég þar við suma forustumenn verkalýðshreyfingarinnar sem tóku þátt í samningaviðræðunum, er ekki einu sinni skýrt frá því að þarna er verið að gera grundvallarbreytingu á fyrra samkomulagi sem gert var innan verkalýðshreyfingarinnar eins og ég gat um áðan og við ríkisvaldið. Hvað felst í þessu samkomulagi? Ef við gefum okkur að hér sé um að ræða að það eigi að framlengja lög um greiðslur til umsjónarnefndar eftirlauna á grundvelli gildandi laga er um að ræða 3% af iðgjöldum hvers árs. Ég hef fyrir framan mig bráðabirgðauppgjör frá því í mars 1989 um lífeyrissjóði landsmanna sem greiða í þennan sameiginlega sjóð. Það er áætlað að iðgjöld ársins 1989 hjá þessum sjóði verkalýðshreyfingarinnar séu 5,4 milljarðar. Ef það á að framlengja lögin á þeim grundvelli sem lög mæla fyrir er um að ræða 3% af áætluðum iðgjöldum. Það er um að ræða 163 millj. kr. Þessar greiðslur koma úr almennu lífeyrissjóðunum. Þær koma ekki úr lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Þær koma ekki úr lífeyrissjóði borgarstarfsmanna. Þær koma úr lífeyrissjóðum á samningssviði ASÍ. Það er verið að færa þarna til ákveðna byrði sem við undirgengumst á sínum tíma sjálfir af fúsum og frjálsum vilja en vorum búnir að koma okkur saman um að ríkið ætti að yfirtaka þegar þessi lög væru útrunnin. Ef við lítum á breytingarnar sem hafa orðið er tvennt sem hefur meginþýðingu að gera sér grein fyrir. Það er í fyrsta lagi að þeir sjóðir sem voru stofnaðir 1970 eru þegar orðnir mjög öflugir hvað höfuðstól áhrærir þó að þeir geti ekki fullnægt tryggingaskuldbindingum sínum sem skyldi. Á sama tíma hafa þeir sjóðir sem fyrir voru eflst enn frekar. Með núverandi lögum mundi það þýða að það væru raunverulega þrír lífeyrissjóðir sem stæðu undir rúmlega helmingi þeirrar greiðslubyrði sem um er að ræða, þ.e. útstreymis til að verðbæta lífeyristryggingar hjá öðrum verkalýðsfélögum. Það eru þrír sjóðir sem standa undir rúmlega helmingnum af nettógreiðsluflæðinu til styrktar öðrum lífeyrissjóðum. Þessir lífeyrissjóðir eru Lífeyrissjóður verslunarmanna, Lífeyrissjóður sjómanna og Lífeyrissjóður rafiðnaðarmanna. Þessir sjóðir borga samtals 57,8 millj. Þegar uppbótum hefur verið skipt fá þeir til baka nokkrar milljónir þannig að þegar búið er að skipta áætluðum uppbótum eða uppbótum sem koma til skipta standa upp úr 102 millj. Af þessum 102 millj. sem eiga að færast á milli greiða þessir þrír sjóðir 52 millj. kr. Ég hef því miður, virðulegi forseti, ástæðu til að halda, og ég vona að hv. þm. Karl Steinar geti leiðrétt það, að svona hafi málið aldrei verið lagt fyrir forustumenn Verslunarmannafélags Reykjavíkur.

Jú, jú.

Nei, það er ekki rétt vegna þess að ég spurði formann Verslunarmannafélags Reykjavíkur einmitt að þessu atriði. Það var aldrei lagt þannig fyrir hann að það væri verið að framlengja lög sem fælu í sér greiðsluskuldbindingu fyrir Lífeyrissjóð verslunarmanna upp á 31,5 millj. nettó. Það var aldrei lagt þannig fyrir formann Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Þetta get ég staðfest. Nú er hv. þm. Karl Steinar horfinn úr salnum og þykir mér það lakara vegna þess að við erum að tala um mjög þýðingarmikið atriði í þessum samningum sem ekki hefur farið hátt. Ég segi bara sem dæmi og varpa fram hér í þingsal: Ég efast um að nokkur hv. þm. sem hér er inni hafi áttað sig á því hvað felist í þessari einu setningu sem lætur lítið yfir sér. Það eru ákveðnar þarna tilfærslur á peningum sem fela í sér hundruð milljóna ef litið er t.d. til þriggja ára tímabils. Þetta er ekki lítil skattlagning á lífeyrissjóðunum. Það er ekki lítil skattlagning á Lífeyrissjóð verslunarmanna þar sem gerðar eru kröfur um það m.a. af hæstv. fjmrh. að lífeyrissjóðirnir skuli semja við ríkissjóð og skuli semja við húsnæðismálakerfið um ákveðna vexti sem við viljum reyna að nálgast. En á sama tíma sem verið er að reyna að framfylgja því markmiði að lækka vexti er verið að skattleggja hina sömu lífeyrissjóði svo hundruðum milljóna skiptir. Ég segi eins og er. Ef það væri ekki einn þingmaður eða tveir eða þrír á hinu háa Alþingi sem kynnu eitthvað til talna í þessu dæmi væri þetta mál ekki rætt í þingsölunum. Þá gæti þessi ,,ágæta`` ríkisstjórn fært til peninga lífeyrissjóðanna sem nemur hundruðum milljóna án þess að nokkur maður tæki eftir því. Viðkomandi aðili er ekki einu sinni spurður að því. A.m.k. hefur farið lítið fyrir því á síðum stjórnarblaðanna, ég nefni sem dæmi á síðum Þjóðviljans. Það hefur lítið farið fyrir því á síðum Alþýðublaðsins og ég tala ekki um á síðum Tímans að skýra frá því að nú hafi verið gert samkomulag við sjálfan sig því að forseti ASÍ er stjórnarstuðningsmaður. Þessir herrar gera samninga við sjálfa sig um að færa til peninga með þessum hætti án þess að greina skýrt og skorinort frá því hvað þeir eru að gera. Þetta eru ekki góðir stjórnarhættir. Þetta hlýtur að vekja upp margar efasemdir hjá heiðarlegu fólki úti í atvinnulífinu sem á þessa sjóði og þarf að byggja framtíð sína og tryggingar í ellinni á þessum sjóðum. Á sama tíma sem verið er að draga úr ávöxtun sjóðanna er verið að skattleggja þá áfram þrátt fyrir að hér hafi verið gert samkomulag á sínum tíma um að þessu skuli linna og þessar greiðslur færu þá í gegnum ríkissjóð með eðlilegum hætti eins og aðrar tryggingaskuldbindingar í þjóðfélaginu. Mér finnst við hæfi að það sé upplýst nokkuð hvaða sjóðir það eru sem eru með útstreymi og hvaða sjóðir það eru sem styrkja þetta tryggingakerfi þannig að þeir sjóðir sem enn lakar eru staddir fái þessa peninga til að styrkja ellilífeyrisgreiðslur sinna tryggingataka. Ég nefni dæmi: Þeir sjóðir sem leggja mest til þessa tryggingakerfis eru, eins og ég gat um áðan, Lífeyrissjóður sjómanna, sem mun koma til með að greiða á þessu ári samkvæmt gildandi lögum 22,6 millj., Lífeyrissjóður verslunarmanna 31,5 og Lífeyrissjóður rafiðnaðarmanna 3,7 millj. Einnig mun Lífeyrissjóður samvinnustarfsmanna greiða 1,8 millj. og Lífeyrissjóður Austurlands mun greiða 2,3 millj. Þetta eru helstu sjóðirnir sem greiða í þennan sameiginlega sjóð sem styrkir síðan tryggingagreiðslur hjá öðrum sjóðum. Og hverjir eru þá helstu viðtakendur? Hverjir eru það sem fá þessa peninga? Ég vil að það komi fram vegna þess að það fólk á það skilið sem hefur tekið þátt í þessum greiðslum samkvæmt góðu samkomulagi á sínum tíma innan verkalýðshreyfingarinnar að það sé vakin athygli á því að á sama tíma sem það er að reyna að styrkja sína sjóði er það jafnframt að styrkja stöðu annarra sjóða sem eru verr staddir. Þeir sjóðir sem helst njóta þessara greiðslna úr sjóði umsjónarnefndar eftirlauna eru: Lífeyrissjóður Dagsbrúnar og Framsóknar hér í Reykjavík. Greiðslur til styrktar ellilífeyrisgreiðslum í þeim sjóði eru upp á 26,2 millj. Þá er það Lífeyrissjóður verksmiðjufólks sem fær 9,4 millj. Lífeyrissjóður verkafólks á Suðurnesjum fær 3,8 millj. umfram það sem hann greiðir sjálfur og umfram það sem skipt er upp. Yfirleitt eru það lífeyrissjóðir hinna almennu verkalýðsfélaga sem fá þessar greiðslur í sína sjóði til að styrkja ellilífeyrisgreiðslur. Um það er allt gott að segja. Ég hef m.a. tekið þátt í því og tók þátt í því að þetta kerfi var tekið upp á sínum tíma innan verkalýðshreyfingarinnar í góðu samkomulagi að frumkvæði ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar, sem hófst árið 1976, að byggja upp samfellt og sterkt lífeyrissjóðakerfi fyrir alla landsmenn. Þetta er liður í því. En það var aldrei ætlast til þess að það yrði alfarið lagt á örfáa sjóði að standa undir meginþunga þessara greiðslna. Þess vegna var gert samkomulag um að þetta kerfi skyldi hverfa út um leið og gildandi lög rynnu út í árslok 1989 frekar en 1990. Þetta er staðreynd. Þess vegna óska ég eftir því við hæstv. ráðherra að hann kynni sér það eða skýri okkur frá því, ef hann hefur upplýsingar þar að lútandi, ég gæti skilið ef hæstv. sjútvrh. hefði þær ekki alveg á reiðum höndum núna, en mér þætti mjög gott ef það gæti komið fram síðar í umræðunni, hvort þetta er meiningin. Ég geri mér grein fyrir því að ég er stjórnarandstæðingur. Það þýðir ekki að ég sé efnislega á móti því að ríkissjóður eða tryggingakerfið komi inn í þetta mál með sama hætti og lífeyrissjóðirnir hafa gert hingað til. Ég er því fylgjandi. En ég tel mikið ranglæti fólgið í því að leggja þessa greiðslubyrði á örfáa sjóði með þessum hætti án þess að það hafi verið gengið betur frá þessum málum. Ég vildi gjarnan fá að vita hjá hæstv. ráðherra, ef hann hefur ekki upplýsingar á reiðum höndum núna, þá síðar, áður en þetta mál verður endanlega afgreitt í deildinni, hver sé hugsunin á bak við þetta atriði í umræddu bréfi ríkisstjórnarinnar til Alþýðusambandsins þar sem segir, svo að ég endurtaki það í þriðja skipti, að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra. Ég vil fá upplýst hvað felist í þessari setningu. Er þar um að ræða að framlengja lögin óbreytt með þessu 3% álagi á iðgjöldin og til hve langs tíma? Ég vil gjarnan fá þetta nánar upplýst.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það virðist vera orðin venja í þinginu ef maður forfallast sem er í miðri ræðu að það er algerlega gengið fram hjá honum síðan. Þetta kom fyrir í Sþ. Þá var ég veðurtepptur. Að þessu sinni þurfti ég að fara og vera við jarðarför, en ég hafði látið hæstv. forseta vita og hafði beðið um að umræður biðu, en ég vissi ekki betur en ég væri í miðri ræðu. Ég vil rétt aðeins taka það fram úr því að ég er staðinn upp að fundir voru boðaðir kl. hálfníu í morgun fyrst. Síðan er ráðgert að halda kvöldfund í kvöld út af því máli sem hér er til umræðu. En af einhverjum undarlegum ástæðum var þinghaldi hagað þannig í dag að deildarfundir byrjuðu ekki klukkan tvö eins og gert var ráð fyrir að sé á þriðjudögum.

Það er mánudagur í dag.

Já, það er mánudagur. Ég biðst afsökunar. Nú ruglaðist ég illa. Ég bið afsökunar á því. --- En aðalatriði míns máls er að ég óska eftir því að það verði ekki nefndarfundir í matarhléi og vil biðja hæstv. forseta að sjá til þess. Við höfum verið á fundum í dag og mér finnst eðlilegt að menn fái matarhlé þegar kvöldfundur er.

Forseti (Jón Helgason) Það verður tekið til athugunar, en það var samkomulag meðal forseta og formanna þingflokka að fundir byrjuðu aftur kl. 8.30 hér í þinginu. Það er byggt á samkomulagi að fundur sé þá.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég var því miður fjarverandi þegar þessi umræða um frv. til l. um ráðstafanir vegna kjarasamninga hófst, en engu að síður langar mig til að leggja orð í belg því að hér er um mjög merkilegt mál að ræða. Ég hef verið að spyrja mér eldri og reyndari þingmenn um það atriði hvort það sé algengt hér í þinginu að það séu flutt frumvörp til laga um að lækka skatta á vori áður en þing lýkur störfum. Menn voru einna helst á því að það hefði kannski komið fyrir einhvern tíma fyrir mjög löngu að slík frumvörp hefðu verið flutt varðandi tekjuskatta einstaklinga, en það er enginn sem minnist þess nokkru sinni að hafa verið vitni að því að það hafi verið flutt frv. til laga um að lækka skatta á fyrirtækjum þannig að hér er um mjög merkilegt mál að ræða og rétt að vekja athygli á þessu. Það út af fyrir sig er ágætisaðferð til að liðka til við gerð kjarasamninga að leggja á mikla skatta rétt fyrir jól á ári hverju til að eiga eitthvað í sarpinum þegar samningagerð hefst svo síðar á árinu. Geta þá skrúfað til baka, þ.e. flutt frv. um að afleggja eitthvað af þeim sköttum sem voru lagðir á fyrir jólin. Þetta er kannski ný tækni af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til að liðka fyrir samningagerð. Annars er athyglisvert fyrir okkur þingmenn Borgfl. að renna augum í gegnum þetta frumvarp vegna þess að við hljótum að kinka kolli við ýmsum atriðum sem þarna koma fram. Eins og menn kannski muna fórum við til viðræðna við fulltrúa Framsfl., Alþfl., Alþb. og Samtaka um jafnrétti og félagshyggju í janúar sl. um samstarfsgrundvöll í tengslum við myndun hugsanlegrar nýrrar ríkisstjórnar með þátttöku Borgfl. Mig langar til að rifja upp hvað þar fór fram. Að ég fái að lesa 1. síðu í plaggi sem við útbjuggum þá, þingmenn Borgfl., sem áttum sæti í viðræðunefnd við fulltrúa þeirra flokka sem ég nefndi áðan. Með leyfi virðulegs forseta heitir 1. kafli þessa plaggs Skattamál, en hann hljóðar svo: ,,A. Söluskattur á matvæli verði felldur niður eða færður til sama horfs og var fyrir stjórnarmyndun 1987.`` Ef ég gríp hér inn í sé ég reyndar ekkert um að söluskattur á matvælum verði lækkaður eða lagður niður. Er það miður því ég tel að með þeim hætti hefði kannski verið auðveldast að koma til móts við lágtekjuhópana sem stynja undan allt of háu matvælaverði. Ég get svo sannarlega tekið undir það því ég er nýkominn heim frá útlöndum. Ég var reyndar staddur á ferðalagi í London og átti þess kost að fara þar inn í venjulega matvælaverslun og bera saman verð á matvælum í kjörbúð í London og svo aftur hér heima á Íslandi. Það er reyndar alveg skelfileg lífsreynsla að skrifa niður verð á nokkrum algengustu matvælum í kjörbúð í Englandi og bera síðan saman við það sem við Íslendingar þurfum að borga. Það er vægast sagt alveg hryllileg lífsreynsla að verða vitni að þeim geipilega verðmun sem er. Það er athyglisvert í framhjáhlaupi að mér virðist sem svo að sama embættismannagengið sem hannaði söluskattinn á matvælum hafi hannað svokallað húsbréfafrumvarp. Það ætlar að verða okkur dýrt þetta embættismannagengi sem semur hvert frumvarpið á fætur öðru fyrir hæstv. ríkisstjórn. Svo ég haldi áfram að lesa upp úr þessum kafla um skattamál frá því í viðræðunum í janúar sl. lögðum við til að eignarskattsauki, þ.e. stóreignaþrep, yrði felldur niður. Ég sé því miður ekkert um það í þessu frumvarpi og hefði verið betur að taka á því því að ég held að allir geti verið sammála um að þar var farið langt út fyrir öll velsæmismörk í skattheimtu með eignarskattsaukanum margfræga. Við lögðum enn fremur til að skattleysismörk yrðu hækkuð í ca. 60 þús. og athugað með launabætur. Ónýttur persónuafsláttur maka yfirfærðist 100% til hins makans. Það mun liggja fyrir frumvarp til laga um þetta atriði í hv. fjh.- og viðskn. Ed. Ég hef gert ítrekaðar tilraunir til að fá það frumvarp út úr nefndinni. Nú veit ég ekki hvað hefur gerst þessa örfáu daga sem ég brá mér í burtu. Ég hef ekki orðið var við að það hafi komið fram í hv. deild þannig að það virðist enn þá vera fast í nefndinni. En það væri athugandi að við legðumst á eitt, þeir hv. þm. sem eigum sæti í hv. fjh.- og viðskn., að reyna að losa þetta frumvarp út úr nefndinni og fá það til afgreiðslu hér því það er réttlætismál að ónýttur persónuafsláttur maka yfirfærist 100% til hins makans. Svo ég haldi áfram lögðum við enn fremur til að skyldusparnaður ungmenna til Byggingarsjóðs ríkisins yrði skattfrjáls í staðgreiðslukerfi svo og framlög til húsnæðissparnaðarreikninga. Mér skilst reyndar að ríkisstjórnin hafi lagfært þetta atriði þannig að batnandi mönnum er best að lifa, það verður að segjast eins og er. Við lögðum enn fremur áherslu á það að almennur sparnaður í bönkum og sparisjóðum verði áfram skattfrjáls. Ég hef reyndar ekkert heyrt um það atriði og á von á hinu versta í þessu efni. En við skulum bíða og sjá hvað setur hvað þetta atriði varðar. Síðan kom liður sem við lögðum mikla áherslu á, en það er að vörugjald verði lækkað á móti lágum ytri tollum á fullunnum vörum sem settir yrðu í staðinn. Vörugjald verði fellt niður á næsta ári, en sérstakur sykurskattur eða sykurtollur verði settur á. Hæstv. ríkisstjórn hefur tekið þessa hugmynd upp þar sem við bentum mjög rækilega á það í þeim viðræðum sem við áttum við stjórnarflokkana í janúar að vörugjaldsfrumvarpið sem var samþykkt hér fyrir jólin hefði verið meingallað. Reyndar var sú breikkun á vörugjaldinu, sem þá varð, til þess fallin að gera vissum hlutum íslensks iðnaðar mjög erfitt fyrir. Einkum er þar átt við húsgagnaiðnaðinn og reyndar fleiri þætti íslensks iðnaðar sem urðu mjög illa úti með breikkun vörugjaldsstofnsins eins og það var samþykkt fyrir áramótin. Reyndar er eitt atriði eftir enn sem ég hefði viljað vekja athygli á í sambandi við tollamál, en það kemur fram m.a. í nál. á þskj. 1053. Það er reyndar till. til þál. um bætta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar. Þar eru nefndarmenn sammála um að ríkisstjórninni beri að reyna eftir fremsta megni að bæta samkeppnisstöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar. Úr því að hæstv. sjútvrh. og starfandi forsrh. er mættur í salinn mundi mig langa til að spyrja hann að því: Ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera nokkurn skapaðan hlut til að koma í veg fyrir það að skipasmíðaiðnaður leggist endanlega af í þessu landi? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að láta Norðmönnum það eftir að ganga endanlega frá bæði íslenskum skipasmíðaiðnaði og ekki nóg með það heldur öllum þeim iðnaði sem tengist sjávarútvegi á Íslandi? Er það virkilega ætlun hæstv. ríkisstjórnar að í framtíðinni skuli Íslendingar sækja alla þjónustu, bæði hvað varðar skipasmíðar, skipaviðgerðir og framleiðslu hvers konar á ýmsum iðnaðarvörum í tengslum við sjávarútveg, til Norðmanna eða annarra nágrannalanda? Er það stefna hæstv. ríkisstjórnar? Ég vildi gjarnan fá svar hæstv. sjútvrh. við þessari spurningu. Við bentum á leið til að lækna þetta ástand mjög snarlega. Það er einfaldlega með því að nota sér heimildir sem fríverslunarsamningurinn gefur, þ.e. að setja hátt jöfnunargjald á skip smíðuð í Noregi vegna óheiðarlegrar samkeppni Norðmanna. Allar norskar skipasmíðar eru með ríkisstyrkjum, þ.e. norska ríkið niðurgreiðir skipasmíðar í norskum skipasmíðastöðvum um 20%. Er nema von að íslenskar skipasmíðastöðvar eigi erfitt með að keppa við slíkt?

Ég vil vekja athygli ræðumanns á að það er komið að þingflokksfundatíma.

Ég er alveg að verða búinn, virðulegur forseti. Ég á ekki langt eftir þannig að ég, með leyfi virðulegs forseta, ætla að ljúka því að lesa upp það sem við lögðum til í janúar í því plaggi sem ég nefndi Umræðugrundvöll. Við lögðum enn fremur til að ákvæði um skattfrelsi vegna hlutafjárkaupa yrðu rýmkuð og stimpilgjöld hlutabréfa felld niður eða lækkuð verulega. Athugað yrði með löggjöf um auðhringi. Það væri betur að hæstv. ríkisstjórn tæki mark á þessari ábendingu og hefði þetta átt að koma fram í þessu frumvarpi. Við lögðum enn fremur til að skattar á fyrirtæki yrðu lagfærðir, þ.e. að skattfrjálst varasjóðsframlag verði aftur heimilað. Enn fremur leyft að stofna sveiflujöfnunarsjóði innan fyrirtækja með skattfrjálsum framlögum. Þetta vantar einnig því miður í þetta frumvarp til laga um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Síðan lögðum við til að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði yrði lækkaður í 1,1% og síðan felldur niður. Það er vel að hæstv. ríkisstjórn virðist hafa sinnt þessari ábendingu þó að hún hafi ekki viljað ganga alveg eins langt og við, þ.e. að í frumvarpinu er lagt til að sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði lækki í 1,5% úr 2,2%. Var nú tími til kominn því þetta er einhver ósanngjarnasti skattur á atvinnurekstur í landinu sem ég minnist að hafa orðið vitni að eða séð verða til í meðförum á hinu háa Alþingi. Svo lögðum við að lokum til að dregið yrði úr gjaldskrárhækkun ríkisfyrirtækja. Ég hef því miður séð litla tilburði til þess. Ég held að allir geti verið sammála um að auðvitað ætti ríkið að ganga á undan í því að reyna að halda niðri verðlagi í landinu með þeim hætti að sporna við, alls staðar þar sem framast verður unnt talið, og halda gjaldskrárhækkunum niðri, a.m.k. hvað fyrirtæki ríkisins sjálfs varðar. Að lokum langar mig rétt aðeins til að fjalla um 1. gr., þ.e. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og áframhaldandi möguleika hans til þess að greiða verðuppbót á freðfisk og verðuppbót á hörpudisk. Þetta er bráðabirgðaráðstöfun sem slík og er út af fyrir sig ekki nema gott eitt um það að segja að þessum uppbótum skuli haldið áfram. Hins vegar væri miklu nær að reyna að laga efnahagsástand þjóðfélagsins þannig að það þurfi ekki að grípa til ráðstafana sem þessara. Það er alveg fráleitt ef við ætlum að halda áfram ár eftir ár að borga verðuppbætur á frystan fisk og ýmsar aðrar sjávarafurðir. Þá erum við komin út á hála braut sem ég veit ekki hvort verður aftur snúið af. Það hlýtur að verða að reyna að höggva að rótum meinsemdarinnar, þ.e. koma efnahagsmálum í almennilegt lag og útflutningsmálum þannig að það borgi sig að frysta fisk og selja hann út úr landinu.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það eru nú þegar liðnar 7 mínútur af þingflokksfundatíma og ég sé ástæðu til að ítreka aftur að ég óska eftir því að nefndarstörf falli niður í kvöld þar sem þingfundir eru. Ég vil í öðru lagi skýra hæstv. forseta frá því að ég óska eftir því að við umræðuna í kvöld um þetta mál verði viðstaddir þeir ráðherrar sem málið varðar. Þá er ég að tala um hæstv. sjútvrh. og í forföllum forsrh. mun hann verða fyrir svörum. Ég er að tala um hæstv. fjmrh. og ég er að tala um hæstv. viðsk.- og iðnrh.

Forseti (Jón Helgason) Ég mun koma því á framfæri, en hæstv. viðskrh. hefur tjáð mér að hann geti ekki komið fyrr en kl. 10. --- Fundarhlé.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég vil fyrst gera aðeins að umtalsefni grein sem birtist í Dagblaðinu 9. ágúst sl. sem ber yfirskriftina ,,Ríkisstjórnarhlé. Það vantar verkstjórann, segir Steingrímur``. Það er fyrirsögn greinarinnar og síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég hef einnig frétt það að forsrh. muni ekki koma til landsins fyrr en eftir 21. ágúst. Ég vil sem minnst um það segja. Við framsóknarmenn munum ekkert slaka á,,, sagði Steingrímur Hermannsson utanrrh. ,,Þið metið stöðuna þannig að ekki sé hægt að fara í frí``, er spurt. ,,Ég held að það sé voðalega erfitt að fara í frí núna fyrir mitt leyti, en það verður hver að meta stöðuna fyrir sig``, svarar utanrrh. Spurt er: ,,Má búast við því að ríkisstjórnin hefji undirbúning að efnahagsstörfunum fyrr en Þorsteinn kemur úr fríinu?`` Utanrrh. svarar: ,,Nei, ég held að það sé alveg útilokað mál. Það vantar verkstjórann. Ég vil sem minnst láta eftir mér hafa um þá hluti. Við vinnum. Við erum með daglega fundi núna og höfum skipað nefnd til að vinna úr því sem fram hefur komið þannig að við ætlum ekkert að fara í frí``, sagði hæstv. utanrrh. í ágústmánuði, núv. hæstv. forsrh. Það er eðlilegt að þetta sé rifjað upp nú. Við fengum þær fréttir nú upp úr átta að slitnað hefði upp úr samningum við kennara og Bandalag háskólamanna. Það liggur fyrir að útflutningsatvinnuvegirnir eru reknir með miklu tapi og er ekki að sjá að ríkisstjórnin hafi gert upp við sig hvernig hún hugsi sér að ljúka þessu þinghaldi. Það vantar verkstjórann. Þegar formaður Framsfl. fann að því að formaður Sjálfstfl. og forsrh. skyldi hverfa úr landi var þáv. hæstv. forsrh. erlendis þeirra erinda að fara í opinbera heimsókn til forseta Bandaríkjanna og er athyglisvert að ummæli utanrrh. þá birtast sama daginn og hæstv. forsrh. gekk á fund forseta Bandaríkjanna. Ég vil jafnframt rifja upp að sú heimsókn hafði verið ákveðin í maímánuði, en vegna erfiðleika í ríkisstjórninni sá hann sig knúinn til að slá þeirri heimsókn á frest og var auðvitað algerlega útilokað að hann gæti enn á ný afboðað opinbera heimsókn til Bandaríkjanna sem þá hefði verið tekið sem hrein móðgun við Bandaríkin. En það er til gamans, hæstv. forseti, að þegar ég frétti af síðara boði Þorsteins Pálssonar meðan hann var forsrh. sagði ég við hann að ný kreppa mundi koma í stjórnarsamstarfið sama daginn og hann gengi fyrir forseta Bandaríkjanna og það reyndist svo sannarlega rétt. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu nú við þessa umræðu til að rifja upp þann samanburð á þeirri ríkisstjórn sem nú situr og síðustu ríkisstjórn. Hæstv. forsrh. mun vera erlendis. Mér er ekki alveg ljóst hverra erinda  Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að vera viðstaddur þessa umræðu og aðeins vekja athygli á því að við umræðurnar á laugardaginn lýsti hæstv. iðnrh. því yfir að lántökugjald hefði verið fellt niður af lánveitingum til skipasmíða, þeim eyrnamerktu lánveitingum sem Byggðasjóður hefur haft með að gera. Nú vill að vísu svo til að Byggðasjóði er alveg ókunnugt um að þessi ákvörðun hafi verið tekin og hefur það sem af er þessu ári greitt 28 millj. kr. í lántökugjald og þar af hefur Byggðastofnun innheimt hjá útgerðarmönnum vegna skipasmíða 8 millj. kr. Nú væri fróðlegt að fá upplýst hjá hæstv. fjmrh. hvernig á þessu megi standa, en ég vona að ástæðan sé sú að hæstv. fjmrh. geri sér grein fyrir því að atbeina Alþingis þarf til svo að hægt sé að fella lántökugjaldið af skipasmíðapeningunum af þeirri einföldu ástæðu að ég lagði fram brtt. á sínum tíma við frv. til l. til breytinga á lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum á árinu 1989 og þá felldi deildin tillögu mína um að 6% lántökugjald félli ekki á þá peninga sem hér um ræðir þannig að deildin hefur fellt það að undanþiggja skipasmíðapeningana þessu lántökugjaldi og ég er ekki í nokkrum vafa um að ef rétt eru lesnar þær skýrslur sem Ríkisendurskoðun hefur verið að senda frá sér m.a. um framkvæmd búvörulaga komi mjög glöggt fram að það er mat Ríkisendurskoðunar að ráðherrar verði að hafa heimildir til að fella niður gjöld eða stofna til útgjalda þegar fyrir liggur skýr vilji Alþingis um hið gagnstæða. Ég held þess vegna að nauðsynlegt sé að breyta texta 2. gr. þannig að lántökugjald af skipasmíðafénu verði fellt niður. Það verður að koma skýrt fram í textanum. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að t.d. Byggðasjóður hefur nú ákveðið lántöku sem svarar nær hálfum milljarði króna hjá Norræna fjárfestingarbankanum og það er alveg útilokað mál að hægt sé að hugsa sér að Byggðasjóður taki þessa peninga til landsins fyrir 1. júlí ef frv. verður samþykkt óbreytt og mundi þá leggja þetta 6% lántökugjald á viðskiptavini sína sem eru veruleg afföll fyrir ekki lengri tíma. Ég er í engum vafa um það, herra forseti, að þegar hæstv. ríkisstjórn hefur velt þessu máli fyrir sér og þegar hún gerir sér grein fyrir því hver verða viðbrögð stofnlánasjóðanna og annarra þeirra sem þurfa að taka erlend lán gerir ríkisstjórnin sér ljóst að þetta lántökugjald getur ekki orðið tekjupóstur fram til 1. júlí. Það er auðvitað nauðungarlán ef einhverjir færu að taka á sig 6% afföll fyrir ekki lengri tíma, en einmitt þessar síðustu vikur og mánuði höfum við þingmenn verið að fjalla um að óheimilt sé að setjast sérstaklega að þeim sem eiga í miklum fjárhagslegum erfiðleikum, láta þá sæta afarkostum og það er í samræmi við málflutning ríkisstjórnarinnar og í samræmi við skýran vilja Alþingis á síðustu vikum að þvinga atvinnureksturinn ekki til að taka erlend lán með þeim afarkjörum, 6% afföllum, fyrir nokkrar vikur. Ég vil í öðru lagi, herra forseti, til þess að forðast misskilning taka fram að í sambandi við það sem ég hef áður sagt um gjaldþrotaskipti og þá hættu sem m.a. stafar af því þegar um systurfyrirtæki er að ræða eða móðurfyrirtæki og dótturfyrirtæki að ég hef ekki haft nein sérstök dæmi þar í huga. Þó svo að mér hafi orðið á fyrir ógætni að nefna í nefnd í dag tvö fyrirtæki sem ég sé ekki ástæðu til að nefna hér gerði ég það vegna þess að ég vissi að í því sérstaka dæmi þar sem nú er gjaldþrotaskiptum að ljúka hefur ekki komið upp neinn grunur um eða nein ábending um að neitt óeðlilegt eða óheiðarlegt hafi átt sér stað. Ég tel nauðsynlegt að taka þetta fram vegna minnar fyrri ræðu og þar sem orð mín að öðru leyti gætu misskilist sem ég sagði í fjh.- og viðskn. og hafa annaðhvort misheyrst eða ég komist ógætilega að orði. Það liggur þá fyrir hér að dæmi það sem ég tók var tekið vegna þess að ég hafði ekki ástæðu til að ætla að í því sérstaka tilviki væri um neitt óheiðarlegt að ræða. Þetta tel ég nauðsynlegt að komi fram. Ég vil svo vekja athygli á því, herra forseti, að 7. gr. eins og hún var orðuð í frv. tekur ekki á þeim vanda sem henni er ætlað að gera þar sem dæmi eru um að launafólk hafi orðið að bíða jafnvel svo mánuðum eða árum skiptir eftir uppgjöri í því tilviki að fyrirtæki verði gjaldþrota þar sem endanlegur úrskurður hefur ekki fengist fyrir skiptarétti og ég tel þess vegna nauðsynlegt að endurskoða efnisatriði þeirrar greinar, en skal ekki að öðru leyti gera það að umræðuefni.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég vildi aðeins svara einni beinni spurningu sem hv. 14. þm. Reykv. beindi til mín, þ.e. hvernig bæri að skilja 7. lið bréfs til Alþýðusambands Íslands þar sem stendur: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra``, en hér er um að ræða lög frá 1985 sem fjalla um það að tryggja þeim eftirlaun sem ekki fengu tryggðan eftirlaunarétt með lögunum frá 1971 um lífeyrissjóði. Hv. þm. var fyrst og fremst að spyrja um hvort með þessu hefði Alþýðusambandið fallist á það að greiðsla lífeyrissjóðanna til þessara mála yrði framlengd. Það hefur ekki á nokkurn hátt verið um það rætt. Hér er fyrst og fremst um að ræða að framlengja þessa skipan mála, en um það er fyrst og fremst fjallað í I. kafla laganna. En það hefur ekkert verið rætt við verkalýðshreyfinguna með hvaða hætti það verði gert. Hér er fyrst og fremst um að ræða að ríkisstjórnin lýsi því yfir að lögin verði framlengd, þ.e. lögin frá 1985 sem falla úr gildi í árslok 1989, held ég að sé rétt hjá mér, en þessi lög voru sett til að tryggja því fólki eftirlaunarétt sem ekki fékk réttindi samkvæmt lögunum um lífeyrissjóði frá 1971. Það hefur ekki verið um það fjallað milli ríkisstjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar með hvaða hætti þessi lög skuli fjármögnuð, þ.e. hvernig fé skuli fengið til þessara hluta. Eins og ljóst er kemur Atvinnuleysistryggingasjóður þar inn í og ríkissjóður ásamt lífeyrissjóðunum þannig að það hefur á engan hátt verið fjallað um hvort eða hvernig lífeyrissjóðirnir skuli greiða til þessara hluta. Ég var viðstaddur þann fund sem var haldinn á lokastigum þessa máls og efnislega var þetta ekki rætt á þeim fundi þannig að það bíður þá þess frv. sem þarna er rætt um og meðferðar á hv. Alþingi að taka ákvörðun um það. En ég vænti þess að allir séu sammála um það, sem til þessara mála þekkja, að nauðsynlegt sé að framlengja þessi lög eitthvað þó að sá tími komi að sjálfsögðu að þeirra verður ekki lengur þörf þar sem alltaf hefur verið gert ráð fyrir því að starfsemi lífeyrissjóðanna muni smátt og smátt gera þessi lög óþörf, en nauðsynlegt er að tryggja því fólki sem ekki greiddi nægilega til sjóðanna fyrr á árum einhvern eftirlaunarétt. Ég vænti þess að þessi svör séu fullnægjandi, en að öðru leyti getur hv. nefnd að sjálfsögðu leitað upplýsinga um þetta mál.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem Nd. hefur þegar fjallað um. Landbn. þessarar hv. deildar hefur athugað frv. og mælir einróma með samþykkt þess.

Frsm. iðnn. (Stefán Guðmundsson) Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. iðnn. þessarar deildar, en hún fjallaði um frv. til l. um stofnun hlutafélags um ríkisprentsmiðjuna Gutenberg á þskj. 770. Iðnn. var sammála um að mæla með samþykkt frv. Undir nál. skrifa Karl Steinar Guðnason, Þorv. Garðar Kristjánsson, Margrét Frímannsdóttir, Stefán Guðmundsson, Guðmundur Ágústsson, Jón Helgason og Eyjólfur Konráð Jónsson.

Frsm. iðnn. (Stefán Guðmundsson) Herra forseti. Ég tala fyrir nál. iðnn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 58 4. júní 1981, um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins, með áorðnum breytingum. Nefndin fjallaði um þetta frv. á fundi sínum og varð sammála um að mæla með samþykkt þess. Undir nál. skrifa Karl Steinar Guðnason, Þorv. Garðar Kristjánsson, Margrét Frímannsdóttir, Stefán Guðmundsson, Guðmundur Ágústsson, Jón Helgason og Eyjólfur Konráð Jónsson.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um samningsbundna gerðardóma, en frv. þetta er samið á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins af þeim Stefáni Má Stefánssyni prófessor og Valtý Sigurðssyni borgarfógeta. Við samningu þessa frv. var haft náið samráð við réttarfarsnefnd sem starfar á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Þetta frv. er fram komið af brýnni þörf, þ.e. það er mjög mikilvægt að hægt sé að leggja sakarefni í gerð. Með því er hægt að hraða málsmeðferð og með því eru líka minni líkur á því að deilur aðila komist í hámæli og aðilar geta þá að miklu leyti ráðið hverjir eru gerðarmenn. Það færist mjög í vöxt, ekki síst vegna alþjóðlegra viðskipta og fjölþjóðaverkefna, að gerðarmeðferð sé viðhöfð um ágreiningsefni þar sem samningsaðilar í alþjóðlegum viðskiptum telja þá leið í mörgum tilvikum greiðfærari og álitlegri en að leita til dómstóla í viðkomandi ríki. Þetta á að sjálfsögðu jafnframt við um viðskipti milli aðila innan lands. Með þessu frv. er reynt að skapa meira öryggi á þessum vettvangi. Ég ætla ekki að þreyta deildarmenn með því að fara nánar yfir frv. Það var samþykkt óbreytt og samstaða um það í hv. Nd. og vænti ég þess að um það geti jafnframt ríkt góð samstaða hér í Ed. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Frv. þetta er mjög einfalt. Það fjallar um það að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sé heimilt að fengnu samþykki stjórnar stofnunarinnar og sjútvrh. að eiga aðild að rannsóknar- og þróunarfyrirtækjum er séu hlutafélög eða önnur félög með takmarkaðri ábyrgð er þrói hugmyndir og hagnýti niðurstöður rannsókna- og þróunarverkefna sem stofnunin vinnur að hverju sinni. Hér er um að ræða sambærilega heimild við það sem Iðntæknistofnun fékk með lögum nr. 77/1986 og Háskóli Íslands með lögum nr. 8/1985. Þetta getur verið nauðsynlegt í mörgum tilvikum. M.a. vinnur Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins nú að rannsóknum á sviði líftækniiðnaðar og um það hefur verið rætt að stofna sérstakt fyrirtæki til að þróa þau mál áfram, m.a. með aðild Háskóla Íslands og fleiri aðila. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Frsm. allshn. (Eiður Guðnason) Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta samninga um réttarstöðu skrifstofa ráðherranefndar Norðurlanda, stjórnarnefndar Norðurlandaráðs og um réttarstöðu samnorrænna stofnana. Allshn. mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Hér er í rauninni um það að ræða að staðfesta nýjan samning um þetta efni sem leysir af hólmi samning um réttarstöðu starfsfólks við samnorrænar stofnanir sem undirritaður var í Reykjavík 1974. Þessi samningur tekur einnig til þeirra norrænna stofnana sem staðsettar eru hér á landi, þ.e. Norræna hússins og Norrænu eldfjallastöðvarinnar. Allshn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir nál. skrifa allir nefndarmenn í allshn.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Herra forseti. Það frv. sem hér liggur frammi er um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis nr. 80/1987 og var flutt af hv. þingkonum Kvennalistans í Nd., Kristínu Halldórsdóttur, Málmfríði Sigurðardóttur, Þórhildi Þorleifsdóttur og Kristínu Einarsdóttur. Frv. fjallar eins og ég gat um áðan um breytingu á lögum um kosningar og varðar Íslendinga sem eru búsettir erlendis. Samkvæmt núgildandi kosningalögum missa íslenskir ríkisborgarar er dveljast erlendis kosningarrétt sinn ef lengra líður en fjögur ár frá því að þeir áttu lögheimili hér á landi. Mörgum finnst þetta ákvæði kosningalaganna setja Íslendingum sem af einhverjum ástæðum dveljast erlendis um árabil of þröngar skorður og vilja lengja þetta viðmiðunartímabil eða jafnvel fella þessa takmörkun alveg niður. Í frv. þessu er gerð tillaga um hið síðarnefnda, en jafnframt að þeir sem ekki hafa átt lögheimili hér á landi á sl. átta árum talið frá 1. desember næstum fyrir kjördag þurfi að sækja sérstaklega um að vera teknir á kjörskrá. Kosningalögin hafa um nokkuð langt skeið verið til umfjöllunar í stjórnarskrárnefnd og enn þá sér ekki fyrir endann á því starfi. Það er hins vegar brýnt að breyta því ákvæði kosningalaganna sem frv. þetta tekur til svo það verði orðið að lögum fyrir næstu kosningar. Hv. 1. flm., Kristín Halldórsdóttir, bar fram fsp. um þetta mál til dómsmrh. 3. mars 1988 eins og fram kemur í fskj. með frv., en þar kom fram áhugi margra þingmanna og þáv. dómsmrh. til að gera þær breytingar á kosningalögunum sem tryggðu betur rétt Íslendinga búsettra erlendis til að greiða atkvæði við alþingiskosningar. Frv. þetta er lagt fram til að breyta þessu eins og ég hef áður komið að. Það var einróma samþykkt í allshn. Nd. og vænti ég þess að því verði jafnvel tekið í þessari hv. deild og legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til allshn. og 2. umr.