Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna alvarlegs ástands í lyfjamálum hér á landi. Skortur á lyfjum, jafnvel lífsnauðsynlegum lyfjum, hefur verið í landinu um nokkurt skeið. Sykursýkislyf, skjaldkirtilslyf og krabbameinslyf fyrir börn hefur skort og það hefur þurft að panta þau með hraði til landsins. Við heyrum fréttir eins og þessar: „Krabbameinslyf barna var ófáanlegt“ og „Í lífshættu vegna lyfjaskorts“. Þar er verið að tala um sjúkling með skerta virkni í skjaldkirtli. Fólk er í lífshættu vegna þess að ekki eru til rétt lyf. Aðrir sjúklingar þurfa að líða miklar þjáningar vegna þessa ástands að sögn lækna sem ég hef verið í sambandi við. Kvartanir berast til landlæknis í sambandi við þetta ástand. Samkvæmt lyfjalögum, þ.e. 33. gr., er lyfjaheildsölum skylt að eiga nægar birgðir af tilteknum nauðsynlegum lyfjum sem veitt hefur verið markaðsleyfi fyrir. Með þessu ástandi er verið að brjóta lyfjalögin. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvernig hyggst hæstv. heilbrigðisráðherra bregðast við? Mun hann koma með lagabreytingu? Mun hann skerpa á þessum ákvæðum? Aðstoðarlandlæknir segir að ákvæðið sé óljóst og ég tek undir það. Það er kvartað yfir ýmsu fleiru í lyfjamálunum. Innflytjendur eru hættir að flytja inn algeng lyf og í staðinn koma dýrari ný lyf þó að hin algengu séu ekkert síðri og jafnvel betri. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra bregðast við þessu ástandi? Við þetta verður ekki unað. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort það veki ekki áhyggjur hjá honum að fyrirtæki eru hætt að sækja um markaðsleyfi vegna þess að markaðurinn hér er svo lítill. Virðulegi forseti. Það er mjög brýnt að við þessu verði brugðist fljótt og gripið verði til aðgerða á þinginu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að taka upp þá hlið lyfjamála sem hún gerir hér í upphafi þingfundar og það er í framhaldi af umfjöllun um málið á opinberum vettvangi. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég lít á þetta sem mjög alvarlegt mál og sé það rétt sem haft er eftir landlækni, að menn séu að fara á svig við lyfjalög. Það verður auðvitað ekki þolað. Við höfum haft áhyggjur af þessu máli í ráðuneytinu um hríð og landlæknisembættið og Lyfjastofnun. Ég ræddi þessi mál á fundi með Lyfjastofnun 27. september og Lyfjastofnun hefur þegar rætt við innflytjendur um leiðir til þess að koma í veg fyrir að lyf verði tekin af markaði og leiðir til að koma þeim aftur inn á markað. Rétt er að benda á það varðandi lögin sem í gildi eru að sett voru ákvæði í lyfjalög árið 2004 þar sem Lyfjastofnun var heimilt á grundvelli markaðsleyfis í öðru aðildarríki EES og að uppfylltum skilyrðum laganna að gefa út markaðsleyfi fyrir lyf sem eru afskráð eða ekki sótt um markaðsleyfi fyrir, telji Lyfjastofnun það réttlætanlegt á grundvelli sjónarmiða um almannaheilbrigði eða almannahagsmuni að hafa viðkomandi lyf á markaði. Ég vil geta þess að innan skamms verður haldinn fundur Lyfjastofnunar, landlæknis og ráðuneytisins með fulltrúum Félags íslenskra stórkaupmanna og lyfjaheildsala þar sem m.a. verða ræddar verklagsreglur og hvernig skuli bregðast við þegar skortur verður á nauðsynlegum lyfjum. Fyrirmæli mín eru skýr. Það verður að tryggja það að almannaheilbrigði og hagsmunir almennings verði í þessu sambandi tryggðir.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að skortur á lífsnauðsynlegum lyfjum er alvarlegt mál. Ég hef fullvissu fyrir því að hlutaðeigandi aðilar geri sér fullkomlega grein fyrir því að í ákveðnum tilvikum hafi orðið um mistök að ræða. En það sem skiptir mestu máli í þessu sambandi er að þeir bregðist við því og það hafa þeir þegar gert eins og hæstv. ráðherra hefur greint frá, þ.e. að þeir munu bregðast við því og hafa beðið um fund með lyfjayfirvöldum, með landlækni þannig að þetta komi ekki fyrir aftur. Ég bendi á að miklar kröfur eru gerðar til innflutningsaðila lyfja og ég tel rétt að þessar miklu kröfur séu gerðar. En mestu máli skiptir að þeir geri sér grein fyrir ábyrgð sinni og ég tel að þeir geri það í þessu máli með því að bregðast við á þann máta að þetta muni ekki gerast aftur.

Herra forseti. Það er mjög alvarlegt ef það er lyfjaskortur í landinu og lyf skortir við alvarlegum sjúkdómum og að lyf séu ekki til sem eru þó skráð og eiga að vera til, sérstaklega í þeim tilvikum þegar um mjög alvarlega sjúkdóma er að ræða. Það er mjög óþægilegt bæði fyrir sjúklinga og ekki síður fyrir lækna og lyfjafræðinga þegar sú staða kemur upp. Það er mjög gott til þess að vita að hæstv. heilbrigðisráðherra ætlar að taka á þessum málum og ég er sannfærð um að innflytjendur og lyfjaheildsalar munu sannarlega gera það líka því að þeirra er hagurinn að til séu næg lyf hér á landi og að þeir uppfyllti þær kröfur og þær reglugerðir sem þeim ber að fara eftir. Til þeirra eru gerðar miklar kröfur og við ætlumst til þess að þeir standi undir þeim.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur kærlega fyrir að taka þetta mál upp á þingi. Þær fréttir sem við höfum fengið að undanförnu um að ákveðin lyf, svo sem krabbameinslyf barna, séu ekki fáanleg eru auðvitað hreint út sláandi. Nú hefur kvörtunum rignt yfir landlækni vegna þessa og hefur landlæknir bent á að skortur á skráðum lyfjum sé brot á lyfjalögum. Landlæknir hefur einnig sagt að ekki eigi að vera neinar undanþágur hvað þetta varðar og að lögin eigi að skerpa. Ég vil sömuleiðis fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra lítur þetta mál mjög alvarlegum augum eins og hann sagði í ræðu sinni. Ég fagna því einnig að hann ætlar að halda fund um málið. En ég vil ítreka spurningar fyrirspyrjanda um hvort hann sé reiðubúinn á þessari stundu að segja hvort hann ætli að ráðast í lagabreytingar eða skerpa á lögunum því þetta mál þarf að vera klárt og þessi staða á ekki að koma upp í okkar samfélagi. Ég vil því gera þá spurningu fyrirspyrjanda að minni hvort hæstv. ráðherra sé tilbúinn að fara í nauðsynlegar lagabreytingar eða a.m.k. skerpa á þeim lögum sem landlæknir telur að þurfi að skerpa á sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta er tekið upp hér þar sem um mjög alvarlegt mál er að ræða, skort á lyfjum við alvarlegum langvarandi sjúkdómum og ekki síst þegar það snertir börnin þá snertir það okkur tilfinningalega. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra. Ef það er staðreynd að lög hafi verið brotin, að farið hafi verið á svig við lög, þá dugar ekki fyrir mig að sagt sé að innflytjendur hafi gert sér grein fyrir ábyrgðinni og ætli að taka sig á. Það hlýtur að þurfa að taka þá á þessu. Það hljóta að vera til einhvers konar refsiákvæði sem gilda gagnvart brotum á lögum eins og lyfjalögum sem valda skorti á skráðum lyfjum. Á hvern hátt verður tekið á því í ráðuneytinu?

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Menn gera sér grein fyrir hversu alvarlegt ástandið er og ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að taka á þessum málum og halda fund um verklagsreglur með hagsmunaaðilum. Það verður að vera ljóst að við verðum að tryggja hér almannaheill. Ég held að skerpa þurfi ákvæði lyfjalaga og ég spyr hæstv. ráðherra: Megum við vænta frumvarps í þá veru hingað inn í þingið? Talað er hér um að lyfjainnflytjendur verði að gera sér grein fyrir ábyrgð sinni. Það var vitað að krabbameinslyf fyrir börn mundi vanta. Það var alveg ljóst. En þeir brugðust ekki við, ekki nógu fljótt. Þetta var vitað með nokkrum fyrirvara. Svona hlutir eiga auðvitað ekki að gerast. Svo er það annað sem varðar börnin. Það hefur einnig skort lyf í barnvænu formi, þ.e. lyf sem auðvelt er að gefa börnum, t.d. mixtúrur. Þessu hafa barnalæknar kvartað yfir og þessu þarf auðvitað líka að kippa í liðinn og tryggja að slík lyf séu til staðar. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að sjá til þess að heilbrigðis- og trygginganefnd verði upplýst um það hvernig þessum málum vindur fram. Ég vil þakka honum fyrir að hann ætlar að bregðast við og ég veit að hann gerir sér grein fyrir hversu alvarlegt það ástand er þegar lyf skortir og sérstaklega þegar um lífsnauðsynleg lyf er að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa það að lyfjalögin eru í endurskoðun. En ég vil taka það fram að um skyldur heildsala á þessu sviði er fjallað í reglugerð frá 1996. Þar segir, með leyfi forseta: „Í lyfjaheildsölu skulu ávallt vera til birgðir helstu lyfja sem markaðsleyfi hafa á Íslandi og lyfjaheildsalan annast dreifingu á. Lyfjaheildsala skal útvega eins fljótt og kostur er, lyf sem ekki eru til í birgðum og veita öllum landshlutum sambærilega þjónustu.“ Sömu skyldur eru lagðar á herðar lyfsölum í lyfjabúðum. Um það segir, með leyfi forseta: „Í lyfjabúð er skylt að hafa á boðstólum lyf sem selja má hér á landi og hafa hæfilegar birgðir miðað við ávísanir lækna, tannlækna og dýralækna sem starfa á viðkomandi svæði.“ Ákvæðin í þessu eru því alveg skýr. Lyfjalögin eru í endurskoðun en við störfum á grundvelli ákvæða sem eru alveg skýr í þessu efni. Hins vegar verð ég að segja það líka að stundum taka erlendir framleiðendur lyf af markaði í einhvern ákveðinn tíma og það þarf að bregðast við því. Til dæmis var þekkt skjaldkirtilslyf afskráð og lyf sem kom í stað þess reyndist ekki jafn vel. En lyfið var sett aftur á markað. Um getur verið að ræða ástæður sem er erfitt að ráða við. Ákvæðin í þessu eru skýr og ég vil auðvitað fylgja þeim eftir. En það sem skiptir mestu máli er að ástandið í þessum efnum lagist. Ég segi það líka að ekki eru öll heildsölufyrirtæki undir sama hatti í þessu. En þetta er jafnslæmt fyrir því ef svona dæmi koma upp sem hér hafa verið rakin.

Samkomulag er á milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar sem verður með sama hætti og á síðasta þingi. Ræðutími verður sem hér segir: Ráðherra hefur 35 mínútur í framsögu sinni, síðan 15 mínútur og í þriðja lagi 10 mínútur. Talsmenn flokka hafa 20 mínútur í 1. umferð og síðan tvisvar sinnum 10 mínútur. Aðrir þingmenn hafa 10 mínútur tvívegis. Með talsmönnum er átt við fyrsta ræðumann þingflokka í umræðunni. Enn fremur er samkomulag um að andsvör verði leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokka og fjármálaráðherra heimilt að veita andsvör. Gert er ráð fyrir að umræðunni ljúki síðar í dag eða í kvöld eftir atvikum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006 sem er 1. mál þessa þings. Ég mun rekja helstu áherslumál ríkisfjármála og forsendur frumvarpsins. Stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum fyrir næstu ár er mikilvægur hluti af fjárlagafrumvarpinu. Ekki síst þegar framkvæmdir við virkjanir og stóriðju eru í hámarki og sýnt er að verulega dragi úr þeim á allra næstu árum. Er mikilvægt við þessar aðstæður að hagstjórn verði áfram ábyrg og fylgt sömu staðfestu í ríkisbúskapnum og á undanförnum árum. Stigvaxandi hagvöxtur hefur einkennt þjóðarbúskapinn undanfarin ár. Þannig benda bráðabirgðatölur til þess að landsframleiðslan hafi vaxið um 6,2% á síðasta ári. Horfur eru á að hagvöxtur verði einnig mikill á þessu ári, eða um 6%, en síðan taki að hægja á árið 2006 og enn frekar árið 2007. Það er því ljóst að hápunkti hagsveiflunnar verður náð fyrr en ætlað var. Mjög svo auknar stóriðjuframkvæmdir og einkaneysla hafa ráðið miklu um hagvöxtinn að undanförnu. Störfum hefur fjölgað ört og atvinnuleysi minnkað. Sú þróun mun líklega vara fram á næsta ár. Það er jákvætt og ekki síst að kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna hefur haldið áfram að aukast ár frá ári, en áætlað er að hann aukist um 12% á árunum 2004 til 2007. Þrátt fyrir hátt vaxtastig Seðlabanka Íslands frá síðari helmingi ársins 2004 er því spáð að verðbólga verði nærri 4% efri þolmörkum verðbólgumarkmiðs Seðlabankans á komandi árum. Við þær aðstæður er nauðsynlegt að framkalla aðhald í stjórn ríkisfjármála til að viðhalda áframhaldandi stöðugleika efnahagslífsins. Sú stefna hefur verið höfð að leiðarljósi við gerð fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2006. Mótvægisaðgerðir í ríkisfjármálum hafa þegar komið fram í fjárlögum tveggja undangenginna ára. Haldið hefur verið aftur af vexti samneyslu- og tilfærsluútgjalda og verulega dregið úr opinberum framkvæmdum. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa og í uppsveiflu áranna 2003 til 2005 jókst afgangur ríkisfjármála um tæp 5% af landsframleiðslu, sem er einn besti árangur í ríkisfjármálum OECD-ríkja á tímabilinu. Í ár er áætlað að tekjuafgangurinn verði tæplega 30 milljarðar króna sem samsvarar 3% af landsframleiðslu og er hagnaður af sölu Landssímans þá ekki meðtalinn. Þetta er 17 milljarða króna meiri afgangur en áætlað var í fjárlögum 2005 og skýrist m.a. af meiri tekjum af umsvifum á fasteignamarkaði og einkaneyslu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 14,2 milljarða króna tekjuafgangi eða sem nemur 1,4% af landsframleiðslu. Samanlagður tekjuafgangur árin 2004–2006 er því áætlaður um 44 milljarðar króna. Á útgjaldahlið ríkisfjármála er áætlað að raunvöxtur samneyslu og tekjutilfærslna ríkis og almannatrygginga verði innan við langtímamarkmið í ríkisfjármálum. Þá hefur staða ríkissjóðs styrkst til muna á árinu með stórfelldum niðurgreiðslum erlendra lána. Í fjárlagafrumvarpinu er nú þriðja árið í röð lögð fram stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára. Slík stefnumörkun styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar og stuðlar að stöðugleika í efnahagslífinu eins og reyndin hefur sýnt. Helstu markmið stefnunnar í ríkisfjármálum 2006–2009 eru óbreytt frá fjárlagafrumvarpi 2005 og eru þau eftirfarandi: Fylgt verði aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum. Þannig verði árlegur vöxtur samneyslu ekki umfram 2% að raungildi og tilfærsluútgjalda ekki umfram 2,5%. Dregið verði úr framkvæmdum ríkisins um 2 milljarða króna árið 2006, þriðja árið í röð. Framkvæmdir verði aftur auknar um 2 milljarða króna árið 2007 og 2 milljarða árið 2008 en þar til viðbótar kemur fé í samræmi við tillögu ríkisstjórnarinnar um ráðstöfun á söluandvirði Landssímans hf. Á árunum 2006–2009 verði verulegum fjármunum varið til skattalækkana á fyrri hluta tímabilsins, í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, og til forgangsverkefna á síðari hluta þess. Í þessari stefnumörkun, líkt og í fyrri langtímaáætlunum, er gert ráð fyrir að ríkisfjármálunum verði beitt með öflugum hætti til að halda aftur af innlendri eftirspurn þegar stóriðjuframkvæmdir standa sem hæst og örva hagvöxt þegar þeim lýkur. Dregið hefur verið úr framkvæmdum á vegum ríkisins og mun svo einnig verða á næsta ári. Í spá fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að fjárfesting hins opinbera dragist saman um liðlega 12% á yfirstandandi ári og 15% árið 2006. Framkvæmdir verða síðan auknar á árunum 2007 og 2008 þegar hægir á hagvexti. Aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum er ekki einungis mikilvæg forsenda fyrir stöðugleika í efnahagsmálum næstu árin heldur einnig fyrir framgang skattalækkunaráforma í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og ný lög um það efni. Ríkisstjórnin stóð fast á því að lækka skatta hjá einstaklingum og fyrirtækjum og mun meginþungi og lokaáfangi þeirra verða árið 2007. Enn heyrast þær raddir að fresta eigi þessum aðgerðum, að þær séu ekki tímabærar og muni auka kaupmátt þegar síst skyldi. Ég vil í því samhengi benda á að í spá ráðuneytisins er gert ráð fyrir að árið 2007 vaxi einkaneysla minna en 1% sem þýðir í raun að einkaneysla á mann dregst saman milli ára. Og þetta verður þrátt fyrir skattalækkanir. Einkaneyslan hefur aukist verulega undanfarið og á árabilinu 2003 til 2006 er áætlað að hún vaxi að meðaltali um 6,6% milli ára. Einkaneysla verður því að teljast komin á hátt stig þegar hægir á í efnahagslífinu. Í langtímaspá ráðuneytisins er gert ráð fyrir að hún vaxi að meðaltali um 1,8% árin 2007 til 2010. Ég tel því að skattalækkanir nú komi á ágætum tíma til að vega á móti niðursveiflunni auk þess sem rétt er að láta heimilin njóta þess þegar verulegur tekjuafgangur er á ríkissjóði. Til að mæta minni tekjum vegna skattalækkana verður tekjuafgangi ríkissjóðs árið 2005 að hluta ráðstafað til að greiða niður skuldir og þar með minnka vaxtabyrði á komandi árum auk þess sem greitt var inn á lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs. Það sem eftir stendur verður ávaxtað hjá Seðlabankanum og ráðstafað þegar dregur úr umsvifum í efnahagslífinu. Sömu sjónarmið voru höfð að leiðarljósi við ákvörðun um ráðstöfun á söluandvirði Landssímans, en eins og kunnugt er lauk með sölu fyrirtækisins stærstu einkavæðingu Íslandssögunnar. Eins og kom fram í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni við söluna er mikilvægt að ráðstöfun söluandvirðisins verði notað til að tryggja enn frekar jafnvægi og stöðugleika í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ákveðið var að sá hluti söluandvirðisins sem greiddur var í erlendri mynt yrði notaður til að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs á árinu 2005. Með þessari ráðstöfun minnka vaxtagreiðslur ríkissjóðs sem stuðlar að meiri afgangi á ríkissjóði. Afgangur sölutekna var settur í skuldabréf Seðlabankans þar sem þær munu skila ríkissjóði umtalsverðum vaxtatekjum á næstu árum. Ríkisstjórnin hefur því haldið fast við þau markmið sín að halda sölutekjunum utan hagkerfisins þar til dregur úr umsvifum. Skuldir ríkissjóðs hafa snarminnkað á síðustu tíu árum. Þannig hafa þær nær árlega farið stiglækkandi, úr 50% af landsframleiðslu árið 1996 í 20% árið 2005. Hrein staða ríkissjóðs, þ.e. skuldir að frádregnum veittum lánum að viðbættu handbæru fé, stefnir í að lækka verulega á yfirstandandi ári og einnig árið 2006. Gert er ráð fyrir að hrein staða ríkissjóðs verði neikvæð um 5,4% af landsframleiðslu í ár og 4,8% á því næsta. Til samanburðar var hlutfallið neikvætt um 16% árið 2004. Gangi áætlanir fjármálaráðuneytisins eftir verður samanlagður tekjuafgangur ríkissjóðs árin 1999 til 2006 tæplega 100 milljarðar króna og samanlagður lánsfjárafgangur 150 milljarðar. Í langtímaáætlun er gert ráð fyrir umtalsverðum hagvexti árið 2006 en hægari vexti árin 2007 til 2009. Nú um stundir er verulegur halli á viðskiptum við útlönd. Við því var búist enda mikill innflutningur vegna stóriðjuframkvæmdanna. Hins vegar hefur óvenju sterk króna að auki haft áhrif til að auka verulega innflutning neysluvöru og ferðalög landsmanna til útlanda. Þrátt fyrir það mun mikill viðskiptahalli óhjákvæmilega leiða til þess að krónan gefi eftir og er gert ráð fyrir að hún muni veikjast stig af stigi. Samkvæmt framreikningum er gert ráð fyrir að hagvöxtur árin 2007–2010 verði að meðaltali 2,5%. Ef þetta gengur eftir má segja að mjúk lending náist eftir uppsveifluna sem nú stendur yfir. Ástæða þess að því er spáð að ekki verði harkalegur efnahagslegur samdráttur þegar hægir á stóriðjuframkvæmdunum er meðal annars aukinn útflutningur áls og minni innflutningur í kjölfar framkvæmdanna. Að auki koma til auknar opinberar framkvæmdir á þessu tímabili sem taka mið af því að draga úr niðursveiflunni sem og skattalækkanirnar eins og áður hefur verið nefnt. Meginniðurstaðan er því sú að það muni nást að halda ágætum stöðugleika. Framreikninga sem þessa verður að taka með nokkrum fyrirvara þegar horft er þetta langt fram á veginn. Við gerð þeirra ber að hafa í huga að íslenskt atvinnulíf stendur á sterkari fótum en oft áður. Efnahagslegt umhverfi fyrirtækja hefur batnað á síðustu árum. Breytingar á fjármála- og peningamarkaði hafa verið miklar. Eins hafa skattkerfisbreytingar eins og lækkun tekjuskatts á lögaðila haft jákvæð áhrif á rekstur fyrirtækja og þær breytingar sem nú standa yfir og eru fram undan varðandi lækkun skatta stuðla enn frekar að betri grundvelli fyrir rekstri þeirra. Atvinnustarfsemi er orðin fjölbreyttari og öflugri en áður var. Utanríkisverslun er einn meginaflvaki hagvaxtar og ef breytingar í hagvexti á Íslandi eru skoðaðar á síðustu öld má að jafnaði sjá að hagvöxtur fylgir í kjölfar aukins útflutnings. Meginstoð útflutnings var og er enn sjávarútvegur og því skiptir verulegu máli hve vel tókst til við skipulagsbreytingar á auðlindastjórninni. Aukin starfsemi í stóriðju, ferðaþjónustu og hátæknigreinum hefur styrkt stoðir útflutnings og dregið úr einhæfni en sjávarútvegur er þó enn undirstöðugreinin. Þessar forsendur, til viðbótar þeirri aðhaldssömu stefnu í ríkisfjármálum sem hér er gengið út frá, ættu enn frekar að stuðla að því að stöðugleiki haldist og mjúk lending náist þegar stóriðjuframkvæmdum lýkur. Herra forseti. Ég mun nú víkja að helstu þáttum fjárlagafrumvarps næsta árs. Tekjuafgangur ríkissjóðs árið 2006 er áætlaður 14,2 milljarðar króna, handbært fé frá rekstri er áætlað tæplega 11 milljarðar króna og lánsfjárafgangur 9,6 milljarðar. Áformað er að greiða niður skuldir fyrir 6,6 milljarða króna á næsta ári. Verða skuldir því greiddar niður um samtals 64,3 milljarða á tveimur árum. Lækkun tekjuafgangs á milli ára má einkum rekja til þess að spáð er að einkaneysla vaxi ekki eins mikið á næsta ári og í ár og til lækkunar tekjuskatts einstaklinga og afnáms eignarskatta sem skýrir rúmlega 8 milljarða króna lækkun tekna. Haldið hefur verið aftur af ríkisútgjöldum með ýmsum aðgerðum á gjaldahlið en auknu fjármagni verður varið til forgangsverkefna svo sem til hækkunar barnabóta, úrræða fyrir fatlaða og til eflingar rannsókna og menntunar. Tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2006 gerir ekki ráð fyrir áframhaldandi vexti efnahagslífsins í eins miklum mæli og á yfirstandandi ári. Spá fjármálaráðuneytisins gerir ráð fyrir að hagvöxtur verði 4,6% á árinu 2006, samanborið við 6% í ár. Einnig er gert ráð fyrir að verðbólga verði um 3,8% og kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist um 2,7%. Á þessum forsendum er áætlað að skatttekjur ríkissjóðs verði 301,4 milljarðar króna sem er svipuð fjárhæð og á yfirstandandi ári án fjármagnstekjuskatts ríkissjóðs af söluhagnaði Landssímans. Óbreyttar skatttekjur milli ára þrátt fyrir 5% hagvöxt skýrast meðal annars af lækkun tekjuskattshlutfalls einstaklinga, afnámi eignarskatta og verulega minni tekjum af stimpilgjöldum og vörugjöldum af ökutækjum. Áætlað er að heildartekjur ríkissjóðs verði 327,4 milljarðar króna eða 6,7 milljörðum króna lægri en tekjur yfirstandandi árs án eignasölu. Meginskýring þeirrar lækkunar er eins og áður sagði minni tekjur af fjármagnstekjuskatti sem ríkissjóður greiðir og minni arðgreiðslur eftir sölu Landssímans. Á móti kemur að vaxtatekjur af innstæðu ríkissjóðs í Seðlabankanum hækka. Heildarútgjöld ríkissjóðs árið 2006 eru áætluð 313,2 milljarðar króna og hækka um 16,8 milljarða króna frá fjárlögum 2005 eða um 5,7%. Útgjöldin hækka því um 1,8% að raungildi frá fjárlögum miðað við verðvísitölu neysluverðs. Sé miðað við áætlaða útkomu ársins 2005 standa útgjöldin nánast í stað í krónutölu og lækka að raungildi um 2%. Lækkunin er hins vegar minni, eða tæplega 1%, séu útgjöld vegna sölu Landssímans árið 2005 ekki talin með. Helstu breytingar á milli ára er frekari efling mennta- og rannsóknarmála þar sem Íslendingar hafa skipað sér í fremstu röð, aukin framlög til málefna fatlaðra og til þróunaraðstoðar í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Þá hækka barnabætur um 1,2 milljarða króna vegna hækkunar bótafjárhæða í samræmi við breytingar sem gerðar hafa verið á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Framlög í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga hækka um 1,3 milljarða króna frá fjárlögum, einkum vegna samkomulags í tekjustofnanefnd um tímabundið 700 milljóna kr. framlag í sjóðinn og vegna tengingar framlaga í sjóðinn við tekjur ríkis og sveitarfélaga. Framlög til atvinnuleysisbóta lækka á milli ára svo og stofnkostnaður og loks lækka vaxtagjöld ríkissjóðs um 2 milljarða króna frá fjárlögum 2005. Lækkun stofnkostnaðar frá fjárlögum er í samræmi við langtímastefnumörkun ríkisstjórnarinnar um frestun framkvæmda á meðan stóriðju- og virkjanaframkvæmdir standa sem hæst. Áformað er að stórauka framkvæmdir í vegamálum árið 2007 og það ár hefst einnig ráðstöfun á söluandvirði Landssímans. Lítil hækkun rekstrarútgjalda og lækkun fjárfestingaútgjalda endurspeglar aukið aðhald í útgjöldum ríkissjóðs. Alls er í frumvarpinu gert ráð fyrir aðgerðum sem skila 4 milljarða króna lækkun útgjalda frá því sem annars hefði orðið. Þar af er gert ráð fyrir tímabundinni 2 milljarða kr. lækkun framlaga til vegamála eins og á þessu ári. Við upphaf fjárlagagerðar var ráðuneytum gert að lækka útgjöld sín um 1 milljarð kr. samtals frá því sem ráð var fyrir gert í langtímaáætlun og hefur því ýmist verið mætt með því að falla frá nýjum verkefnum, lækka framlög til einstaka verkefna eða með hagræðingu í starfsemi. Loks útfærði ríkisstjórnin sérstaklega rúmlega eins milljarðs kr. lækkun útgjalda sem skiptist þannig að áformað er að lækka lyfjaútgjöld um 300 millj. kr., vaxtabætur um 250 millj. kr., fresta hafnarframkvæmdum um 200 millj. kr., fresta verkefnum Ofanflóðasjóðs um 100 millj. kr., fresta stofnkostnaði háskóla um 100 millj. kr. og fresta framkvæmdum við flugvelli um 50 millj. kr. Samtals eru því útgjöld ríkissjóðs 4 milljörðum kr. lægri en orðið hefði að óbreyttu. Þegar leiðrétt hefur verið fyrir óreglulegum tekjum og gjöldum er tekjuafkoma ríkissjóðs áætluð tæplega 25 milljarðar króna árið 2006. Með óreglulegum tekjum er hér átt við söluhagnað af eignum og endurmat sem færist um tekjuhlið. Með óreglulegum gjöldum er átt við gjaldfærðar lífeyrisskuldbindingar og afskriftir skattkrafna, en þá liði má að stórum hluta rekja til fyrri ára. Tekjuafkoma ríkissjóðs á þennan mælikvarða lýsir betur reglulegri starfsemi ríkisins og áhrifum hagsveiflunnar á hana. Á næsta ári dregur úr tekjuafgangi ríkissjóðs samanborið við áætlaðan tekjuafgang þessa árs og er það í samræmi við spár fjármálaráðuneytisins um að hagvöxtur verði ekki eins mikill á næsta ári og í ár. Áfram verður þó rekin aðhaldssöm ríkisfjármálastefna á næsta ári. Gangi áætlanir fjármálaráðuneytisins eftir verður samanlagður tekjuafgangur ríkissjóðs frá 1999 til 2006 samtals tæplega 100 milljarðar króna og samanlagður lánsfjárafgangur 150 milljarðar eins og áður kom fram. Staða ríkissjóðs hefur styrkst verulega á þessum tíma og nam uppsöfnuð fyrirframgreiðsla ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins ásamt vöxtum um 80 milljörðum króna í árslok 2004. Þá verða skuldir greiddar niður um rúmlega 37 milljarða króna nettó frá árinu 1999 til 2006 á verðlagi hvers árs. Hrein staða ríkissjóðs, þ.e. skuldir að frádregnum veittum lánum, viðskiptareikningum og handbæru fé hjá Seðlabanka, lækkar að óbreyttu úr 35% af landsframleiðslu árið 1996 í 4,8% árið 2006. Vaxtagjöld ríkissjóðs lækka áfram sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, eða úr 2,8% árið 1998 í 1,3% á næsta ári. Ef hlutfallið hefði haldist óbreytt væru vaxtagjöld tæplega 16 milljörðum króna hærri en áætlað er í frumvarpinu. Verða vaxtagjöld í fyrsta skipti lægri en vaxtatekjur í frumvarpinu. Hefur sú þróun ásamt öflugum hagvexti undanfarinna ára veitt ríkissjóði svigrúm til að lækka skatta á sama tíma og ráðist hefur verið í ný og aukin verkefni í mennta- og velferðarmálum, eins og áður er komið fram. Einnig hefur lækkandi skuldastaða ríkissjóðs styrkt stöðu þjóðarbúsins til að taka á sig óvænt áföll. Hefur það skilað sér í betra lánshæfismati og lægri vöxtum sem fyrirtæki og einstaklingar njóta einnig. Herra forseti. Staða Íslands er góð borið saman við önnur ríki OECD. Samkeppnishæfni atvinnulífsins hefur batnað og við færumst sífellt ofar á þá lista sem raða ríkjum eftir samkeppnishæfni og lífskjörum almennings. Þessi staða er engin tilviljun. Undanfarin ár hefur íslenskt efnahagslíf verið í mikilli sókn sem má sjá á nær öllum sviðum þjóðlífsins. Það er vandi að stýra ríkisfjármálum við slíkar aðstæður. Margir gagnrýndu ríkisstjórnina þegar hún lækkaði tekjuskatta á fyrirtæki og hóf eina mestu einkavæðingu Íslandssögunnar með sölu á hlut ríkisins í fjármálastofnunum og nú síðast með því að færa ríkið af fjarskiptamarkaði. Einnig hafa háværar úrtöluraddir heyrst vegna þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar að nýta endurnýjanlega orkugjafa með uppbyggingu stóriðju. Loks hafa ýmsir stjórnmálamenn reynt að grafa undan fiskveiðistjórnarkerfinu sem fullyrða má að hafi fært sjávarútveginn í gegnum mikla hagræðingu þannig að hann er rekin með hagnaði og getur mætt tímabundnum erfiðleikum vegna sterks gengis krónunnar. Þessar skipulagsbreytingar hafa varðað veginn fyrir þá lífskjarabreytingu og stöðugu kaupmáttaraukningu sem landsmenn hafa notið undanfarin ár. Skipulagsbreytingarnar hafa einnig skilað sér í því að ríkissjóður getur lækkað tekjuskatta einstaklinga, fellt niður eignarskatta og hækkað barnabætur án þess að raska stöðugleika í ríkisfjármálum. Hagkerfið hefur tekið stakkaskiptum undanfarin ár, skilvirkni hefur aukist við skipulagsbreytingar sem ég nefndi að framan og samkeppni og sveigjanleiki á þeim sviðum sem ríkið hefur dregið sig út úr með einkavæðingu hefur aukist til muna. Íslenskur vinnumarkaður hefur ávallt verið sveigjanlegur og atvinnuleysi jafnan tiltölulega lítið. Velferðarkerfið hefur ekki dregið um of úr hvata til sjálfsbjargar eins og víðar í Evrópu og lífeyriskerfið er ekki baggi á ríkissjóði eins og í mörgum vestrænum ríkjum. Alþjóðavæðing og aukin samkeppni hefur opnað nýja markaði fyrir íslensk fyrirtæki sem hafa ráðist í stórar fjárfestingar í útlöndum sem eftir hefur verið tekið. Aðgengi að erlendu fjármagni og vinnuafli hefur að sama skapi aukið sveigjanleika og afl íslensks efnahagslífs til að vaxa hratt án of mikilla aukaverkana. Við þessar aðstæður er mikill þrýstingur á að ríkissjóður auki útgjöld sín enda eykst eftirspurn eftir þeim gæðum sem ríkið veitir aðgang að með auknum tekjum þjóðarinnar. Einnig heyrast háværar raddir um að ríkið eigi að draga verulega úr útgjöldum á öllum sviðum til að draga úr aukinni innlendri eftirspurn. Þannig eigi að lækka útgjöld helstu málaflokka svo sem heilbrigðis- og menntamála. Ríkisstjórnin hefur markað þá stefnu að miða útgjaldavöxt yfir lengra tímabil við það að heildarútgjöld vaxi minna en landsframleiðsla og brugðist við tímabundinni innlendri eftirspurn með niðurskurði á framkvæmdum. Þegar dregur úr stóriðjuframkvæmdum verða framkvæmdir ríkissjóðs auknar eins og fram hefur komið. Ríkisstjórnin hefur einkavætt rekstur sem talið er betra að einkaaðilar sjái um og lagt áherslu á að ríkið einbeiti sér vel að þeim verkefnum sem það á að sinna. Þannig hefur verið stefnt að markvissari ríkisrekstri og þjónusta efld í mennta- og heilbrigðismálum þar sem miðað er við það besta sem þekkist annars staðar. Til að tryggja góða nýtingu opinbers fjár hefur þjónusta í þessum stóru málaflokkum í auknum mæli verið falin einstaklingum með þjónustusamningum og útboðum. Einnig hefur starfsmannastefna ríkisins stuðlað að endurmenntun og sveigjanleika til að umbuna þeim starfsmönnum sem skila góðu verki. Þannig hefur hlutverk ríkisins verið afmarkað og leitað nýrra leiða við að leysa þau verkefni á hagkvæmari hátt sem samstaða er um að ríkið veiti aðgang að. Verður því verkefni aldrei lokið enda er hagkvæmur ríkisrekstur og góð grunnþjónusta hluti af samkeppnishæfni íslensks efnahagslífs. Hlutverk ríkisins í stjórn efnahagsmála er mjög mikið og mikilvægt. Þess vegna hefur verið beitt markvissu aðhaldi í ríkisútgjöldum án þess að ganga nærri grunnþjónustu og á sama tíma dregið verulega úr opinberum framkvæmdum. Ráðstöfun á söluandvirði Landssímans er hluti af þessari stefnu þar sem því verður ekki varið fyrr en stóriðjuframkvæmdum lýkur. Þannig er fénu haldið í Seðlabanka og komið í veg fyrir að það renni óbeislað út í hagkerfið. Ríkisstjórnin axlar því ábyrgð sína í hagstjórnarmálum af fullum þunga og gerir það sem mögulegt er til að tryggja stöðugleika í efnahagsmálum. Nauðsynlegt er að aðrir axli einnig þá ábyrgð svo sem sveitarfélög og að fjármálastofnanir gæti aðhalds í aukningu útlána við þær aðstæður að eignaverð fer hækkandi. Í þessu sambandi er vert að minnast á að margir hafa gagnrýnt ríkissjóð fyrir að lækka tekjuskatta einstaklinga á meðan stóriðjuframkvæmdir standa yfir. Þeir sem þannig tala virðast standa í þeirri trú að fé sé betur varið hjá ríkissjóði en hjá þeim sem afla teknanna. Lækkun tekjuskatta er einmitt vel tímasett og er hugsuð sem aðgerð til að draga úr spennu á vinnumarkaði með því að hvetja til aukins vinnuframboðs á sama tíma og eftirspurn eftir vinnuafli fer vaxandi. Lokaáfangi í lækkun tekjuskatta einstaklinga er árið 2007 þegar stóriðjuframkvæmdum lýkur. Herra forseti. Að lokum vil ég undirstrika þá ríkisfjármálastefnu og meginniðurstöðu sem frumvarpið byggir á. Beitt verður áframhaldandi aðhaldi á næsta ári, en útgjöld verða aukin verulega og skattar lækkaðir markvisst þegar stóriðjuframkvæmdum á Austurlandi lýkur árið 2007. Sterk staða ríkissjóðs í alþjóðlegum samanburði hefur skilað sér í góðu lánshæfismati sem einstaklingar og fyrirtæki hafa notið góðs af. Skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu hafa lækkað verulega, eða úr 50% af landsframleiðslu árið 1996 í 19% árið 2006. Lækkun skulda hefur skilað sér í lækkun vaxtagjalda sem eru í frumvarpinu lægri en vaxtatekjur ríkissjóðs. Ríkissjóður hefur haldið fast að útgjöldum en á sama tíma staðið vörð um góða og hagkvæma þjónustu og stóreflt framlög til rannsókna og menntamála. Síðast en ekki síst hefur ávinningi af fjármálastjórninni verið skilað til almennings með því að lækka tekjuskatta verulega, afnema eignarskatta og sérstakan tekjuskatt einstaklinga. Tekjuafgangur ríkissjóðs verður rúmlega 14 milljarðar króna á næsta ári og skuldir ríkissjóðs verða lækkaðar um 6,6 milljarða. Stofnkostnaður ríkissjóðs verður í algeru lágmarki á næsta ári og útgjöld ríkissjóðs lækka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Meginniðurstaða stefnumörkunar í ríkisfjármálum er að áfram mun ríkja stöðugleiki. Hagkerfið mun að öllum líkindum ná mjúkri lendingu með um 2,5% árlegan hagvöxt árin 2007–2009. Viðskiptahalli mun þá minnka verulega og hagvöxturinn vera borinn uppi af auknum útflutningi. Ég tel að sú stefna sem birtist í fjárlagafrumvarpinu og langtímaáætlun sýni sterka stöðu ríkisfjármála og staðfestu ríkisstjórnarinnar um að beita ríkisfjármálum til að hamla gegn þenslu á þessu og næsta ári. Stefna ríkisstjórnarinnar mun skila áframhaldandi bættum lífskjörum. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar. Óska ég eftir góðu samstarfi við nefndina nú sem endranær og vona að takast megi að afgreiða frumvarpið í samræmi við starfsáætlun þingsins svo sem verið hefur undanfarin ár.

Virðulegur forseti. Sérfræðingar leggja mat á fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gagnrýndi harðlega fyrirætlanir hennar þegar í sumar og í vikunni hefur KB-banki sagt að í frumvarpinu séu misvísandi yfirlýsingar um eyðslu og sparnað. Landsbankinn segir okkur að aðhald sé fráleitt nóg og að gefist hafi verið upp við verðbólgumarkmiðið. Íslandsbanki segir okkur að afgangurinn hefði þurft að vera tvöfalt meiri og að þjóðhagsspáin sé ótrúverðug vegna þess að það sé pólitík í henni. Samtök atvinnulífsins segja að viðvarandi verðbólga kippi stoðunum undan kjarasamningum. Alþýðusambandið telur að ekki sé sparað nægilega til að skapa forsendur fyrir skattalækkunum og lýsir sárum vonbrigðum með fjárlagafrumvarpið. Seðlabankinn átti í síðustu viku von á tvöfalt meiri afgangi ríkissjóðs. Áður en fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2006 kemur til 1. umr. hefur það fengið falleinkunn hjá öllum sérfræðistofnunum sem um málið hafa fjallað. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, nú þegar fjármálalífið, atvinnulífið og efnahagsstofnanirnar hafa fellt þennan dóm, hvort ekki sé nauðsynlegt að taka frumvarpið til gagngerrar endurskoðunar og hvort hann útiloki að endurskoða að hluta eða í heild skattalækkunaráform ríkisstjórnarinnar. Neyðist hann ekki til að játa, þegar allir þessir sérfræðingar hafa komið fram, að aðhaldsstig fjárlaganna sé fráleitt nóg? Eða getur hæstv. fjármálaráðherra bent okkur á eina stofnun í íslensku samfélagi, aðra en ríkisstjórnina, sem telur að þetta frumvarp takist á við þau verkefni í hagstjórninni sem blasa við okkur og ógna þeim stöðugleika sem svo hart var unnið að að koma á eftir það verðbólgubál sem brann undir lok síðustu aldar?

Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra hjá hv. þingmanni Helga Hjörvar hve mikla áherslu hann leggur á að viðhalda þeim stöðugleika sem tekist hefur að ná. Með því viðurkennir hann þann árangur sem ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum náð í hagstjórninni sem hefur að verulegu leyti skilað sér til íbúa landsins. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að fjárlagafrumvörp geta verið umdeild og forsendur þeirra geta verið umdeildar líka. Þegar við skoðum það sem gagnrýnendur segja held ég að við þurfum fyrst að athuga hvort þeir eru að gagnrýna þjóðhagsspána. Velta þeir upp einhverjum flötum á því að niðurstaða hennar ætti að vera öðruvísi? Eða eru þeir að gagnrýna þær fyrirætlanir sem ríkisstjórnin byggir á þeirri spá sem fyrir liggur frá fjármálaráðuneytinu? Ég heyri þá gagnrýna spána og ég heyri þá síðan gagnrýna aðgerðirnar að hluta til. En ég heyri þá ekki gagnrýna aðgerðirnar í tengslum við spána sjálfa. Þeir eru ekki að segja að aðgerðir ríkisstjórnarinnar séu í ósamræmi við spána en þeir eru að gagnrýna spána. Spá, eins og ég segi, er eðli málsins samkvæmt spá. Spár geta verið umdeildar og menn geta byggt þær upp á mismunandi forsendum og þær geta breyst vegna ófyrirsjáanlegra atburða eins og við höfum oft séð. En þá skiptir mestu máli að það kerfi sem við höfum byggt upp geti brugðist við breyttum aðstæðum. Ef hagvöxturinn verður meiri, tekjur ríkissjóðs meiri, þá verður tekjuafgangurinn líka meiri og þá verður aðhaldið meira. Þannig er kerfið hjá okkur upp byggt.

Virðulegur forseti. Því miður, verð ég að segja, er hæstv. fjármálaráðherra alveg einn um það í þessari viku að telja að stöðugleiki sé í efnahagsmálum á Íslandi. Hann er líka alveg einn um það að telja að í þessu frumvarpi komi fram nægilega mikið aðhald. Bæði gagnrýna menn spána sem það byggist á og aðgerðirnar sem í því er að finna. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji það trúverðugt að núna á mesta þenslutíma Íslandssögunnar sé minni þörf á aðhaldi en árin 1999 og 2000. Það er sú forsenda sem hér er lagt upp með. Það er ekki trúverðugt að við á þessum tímum þurfum minna aðhald í ríkisbúskapnum en við þurftum 1999 og 2000. Munum að þá missti ríkisstjórnin verðbólguna upp í 9%, sem hækkaði skuldir heimilanna í landinu gríðarlega í einu vetfangi. Af því eigum við að hafa áhyggjur hér, en líka aðgerðunum. Það vekur athygli að í þessu fjárlagafrumvarpi er aðeins gerð tillaga um hækkun persónuafsláttar um 2,5% í 4% verðbólgu. Lægst launaða fólkið á ekki einu sinni í persónuafslættinum að fá að halda raungildi af neysluverði, hvað þá að fylgja launum. Við hljótum að spyrja: Er þetta, ofan á það að gefast upp við verðbólgumarkmiðið, framlag ríkisstjórnarinnar í stöðuna á vinnumarkaði og þá kjarasamninga sem verið er að reyna að leysa úr? Eru þetta skilaboðin inn í þær kjaraviðræður að ríkisstjórnin leggi það hér til að rýra raungildi persónuafsláttarins um 1,5%? Eða hefur ríkisstjórnin ekki hugsað sér að vera með nein innlegg í þá erfiðu stöðu sem Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið eru að fást við? Er það rétt lýsing 

Já, það getur breyst heilmikið í forsendum hjá hv. þingmanni á stuttum tíma á milli andsvara. Núna í síðasta andsvari var stöðugleikinn horfinn út í veður og vind og hafði greinilega enginn verið, það var forsendan hjá honum í hinu fyrra andsvari. Þetta sýnir í hnotskurn hvernig málflutningur stjórnarandstöðunnar er. Fjárlagafrumvarpið byggist auðvitað fyrst og fremst á því hverju er spáð um framtíðina, ekki bara á næsta ári heldur einnig á þar næsta ári og þar á eftir, þannig að það er ákveðin framsýni sem þar kemur fram. Þær aðgerðir sem fjárlagafrumvarpið boðar eru í samræmi við þá spá sem lögð er til grundvallar. Ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af því hvernig hlutirnir þróast ef sú spá gengur eftir og fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar ganga eftir. Svo er það strax í annarri ræðu stjórnarandstöðunnar í þessari umræðu, þar sem hv. þingmaður virtist til að byrja með fyrst og fremst vera að kvarta yfir því að aðhald væri ekki nógu mikið, að hann fer að kvarta yfir því að skattarnir séu ekki lækkaðir nógu mikið. Strax eru þversagnirnar og tvíhyggjan komin fram. En ég spái því að við munum heyra meira af slíku eftir því sem líður á umræðuna í dag.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hér talað fyrir fjárlagafrumvarpi sínu og nefnir þar margt til og sumt gott. Vissulega er það fagnaðarefni að staða ríkissjóðs sem slíks sé góð og skuldir ríkissjóðs sem slíks fari lækkandi. Hins vegar held ég að hæstv. ráðherra hafi rækilega stungið hausnum í sandinn varðandi stöðugleikann í efnahagslífinu. Seðlabankinn talar um vaxandi óstöðugleika, mjög sérkennilegt orðalag að tala um vaxandi óstöðugleika. Verkalýðshreyfingin segir að kjarasamningar séu í uppnámi vegna þess að verðbólga sé mun meiri en viðmiðunarmörk voru sett við gerð kjarasamninga. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra vilji ekki kaupa sér áreiðanleikakönnun á þetta fjárlagafrumvarp. Seðlabankinn hefur gagnrýnt það og aðrir aðilar á fjármálamarkaði gagnrýnt það, að það sé óraunhæft. Lítum á eitt atriði, bara gengismálin. Fyrir árið 2004 var gert ráð fyrir því að gengisvísitalan væri 132–135, það væru forsendur þeirra fjárlaga. Hún reynist 121. Í forsendum fjárlaga fyrir þetta ár var gert ráð fyrir 122–125 í gengisvísitölu. Hún verður líklega undir 110 og spáin fyrir næsta ár að hún verði 114, 115. Er hún ekki jafnóraunhæf og allar þær spár sem hafa áður gilt? Er ráðherra reiðubúinn að kaupa sér áreiðanleikakönnun því að hér er tekist á um trúverðugleika? Þar þarf ríkisvaldið að ganga fram með góðu fordæmi.

Herra forseti. Ég sé nú enga sérstaka ástæðu til þess að kaupa slíka könnun. Ég fagna hins vegar þeirri umræðu sem er um þjóðhagsspárnar og fagna því að greiningardeildir bankanna skuli taka þátt í þeirri umræðu. Ég kveinka mér ekkert undan því þótt umræðan sé gagnrýnin, ég held að það sé af hinu góða að við höfum uppi faglega og efnismikla umræðu um efnahagsmálin og ríkisbúskapinn. Við verðum síðan bara að sjá hvaða spár standast og hverjar ekki og á hvaða forsendum þær gera það. Ég held að reynslan styrki mjög vel málstað ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur náð mjög góðum árangri í ríkisfjármálunum og það hefur hún auðvitað byggt á þeim spám sem starfsmenn ráðuneytisins hafa gert og hún hefur byggt aðgerðir sínar á þeim spám. Það hefur allt gengið mjög vel eftir og staða ríkissjóðs er sterkari nú en hún hefur sennilega verið nokkru sinni. Ég held því að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa mjög miklar áhyggjur á þessu stigi málsins.

Herra forseti. Ég held að þarna sé einmitt alvara málsins, að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn virðist stinga höfðinu í sandinn. Ráðherranum finnst allt í lagi þó að gengisvísitalan sveiflist um tugi prósenta innan árs og frá áætluðum gildum sem ríkisstjórnin hefur gengið út frá við sína fjárlagagerð. Gerir ráðherrann sér ekki grein fyrir hvaða áhrif það hefur á útflutningsatvinnuvegina? Mér finnst hann tala af mikilli léttúð. Útflutningsatvinnuvegirnir eru að kikna undan þessu háa gengi og hæstv. ráðherra finnst það vera allt í lagi. Spárnar séu bara eins og tölvuleikur. Ráðherrann minntist ítrekað á að miklar breytingar ættu eftir að verða hér aftur og viðsnúningur þegar stóriðjuframkvæmdunum, sem nú standa yfir, lýkur 2007. Allir á fjármálamarkaði og atvinnumarkaði spyrja: Er það pottþétt að stóriðjuframkvæmdunum ljúki þá, að ekki verði ráðist í frekari stóriðjuframkvæmdir, ekki skrifað undir samninga eða undirbúnar aðrar stóriðjuframkvæmdir þegar þeim lýkur 2007? Við það eru öll viðmið sett. Meira að segja í ræðu hæstv. fjármálaráðherra hér áðan setur hann öll viðmið við það þegar núverandi stóriðjuframkvæmdum lýkur. Er ráðherra reiðubúinn að gefa hér yfirlýsingu um að þá verði sagt stopp, a.m.k. til næstu tíu ára? Það held ég að skipti miklu máli, herra forseti, fyrir trúverðugleika frumvarpsins sem við erum að ræða.

Herra forseti. Ég held að það séu fáir sem gera sér jafn vel grein fyrir því og ég hversu erfiðar gengissveiflur geta verið fyrir útflutningsatvinnugreinarnar. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvar hv. þingmaður hefur verið undanfarin ár. Við búum í markaðsþjóðfélagi. Gengið og vextir ráðast á markaði. Við gætum auðvitað haft þetta öðruvísi. Við gætum auðvitað verið með miðstýrðar ákvarðanir og tekið ákvarðanir um gengisstigið og vextina miðstýrt hjá ríkisstjórninni. Við gætum haft það þannig. En það hefur einfaldlega verið niðurstaða allra þeirra sem stýra efnahagsmálum í hinum vestræna heimi að það sé betra að láta þessa hluti ráðast á markaði. Gengissveiflur íslensku krónunnar hafa ekkert verið meiri en aðrir gjaldmiðlar hafa þurft að þola. Mér leiðist alltaf að þurfa að hryggja menn með svörum mínum en ég verð að hryggja hv. þingmann með því að það eru vonir til þess að stóriðjuframkvæmdir haldi áfram. Það er meira að segja gerð grein fyrir því í heftinu Þjóðarbúskapurinn. Það er ekki frágengið en það eru vonir til þess. Þá munu þær framkvæmdir halda áfram 

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns fá að nota tækifærið fyrir mína hönd og okkar í Samfylkingunni og óska nýjum hæstv. fjármálaráðherra hjartanlega til hamingju með það að hafa tekið við því ábyrgðarmikla embætti. Við þekkjum Árna Mathiesen af farsælum ferli hans í stjórnmálum og góðu samstarfi í þinginu og væntum góðs af honum í því starfi sem hann á fyrir höndum um leið og við vitum auðvitað að það frumvarp sem hér er lagt fram er ekki nema að forminu til á hans ábyrgð því að það er unnið í tíð annars hæstv. fjármálaráðherra og því kannski að hengja bakara fyrir smið að láta núverandi hæstv. fjármálaráðherra gjalda þess hversu vont plagg þetta frumvarp er. En sem kunnugt var það núverandi hæstv. utanríkisráðherra og fyrrverandi fjármálaráðherra, Geir Haarde, sem hefur haft á höndum fjármálastjórnina um langt árabil og við í stjórnarandstöðunni höfum fylgst með viðvarandi aðhaldsleysi í útgjöldum ríkissjóðs yfir allt það tímabil og gagnrýnt það og varað við ár eftir ár eftir ár. Í raun og veru erum við ekki að fást við vandann sem er að skapast núna í fjárlögum næsta árs heldur er vandi hæstv. fjármálaráðherra hið uppsafnaða aðhaldsleysi í tíð hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Geirs Haarde, en á árunum 1998 og til 2005 jukust raunútgjöld ríkissjóðs á föstu verðlagi um tugi milljarða kr. og raunar yfir 20% á sjö ára tímabili. Það er sá vandi sem hér er við að fást og það er auðvitað ekki hlaupið að því að vinna gegn þeirri útgjaldaaukningu í einu frumvarpi. En við teljum það auðvitað vel til fundið að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Geir Haarde, hafi verið fenginn til þess að taka við utanríkisráðuneytinu og óskum honum alls góðs á þeim vettvangi. Stundum er sagt að það þurfi sterk bein til að þola góða daga og víst er það þannig að við Íslendingar erum mikið gæfufólk. Hér eru og hafa um áratuga skeið, allt frá síðari heimsstyrjöld, að mestu og í meginatriðum verið lífskjör góð og betri en víðast gerist. Við búum að því að eiga ákaflega öflugt atvinnu- og efnahagslíf, fólkið í landinu er duglegt og fyrirtækin eru útsjónarsöm. En það skapar vanda, þensluvanda, og það er hlutverk ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda að takast á við þann vanda. Ég held að það sé þess vegna þannig að eftir þetta langvarandi aðhaldsleysi í ríkisfjármálum blasi stórverkefnin við nýjum fjármálaráðherra. Það má a.m.k. skipta þeim í þrjá þætti. Í fyrsta lagi að horfast í augu við veruleikann, við þau hættumerki sem sjá má í efnahagnum, fjalla um það af varúð, fara fyrir í umræðu um aðgæslu, um sparnað og leiðir til þess að ná hvoru tveggja fram en ekki standa einn og segja mönnum að engin tilefni séu til að hafa áhyggjur þó að allt fjármálalífið, allt atvinnulífið, launþegarnir og efnahagsstofnanirnar hafi áhyggjur vegna þess að þannig eiga menn ekki að tala um opinber fjármál á tímum eins og nú eru. Við ræddum aðeins í andsvörum áðan, ég og hæstv. fjármálaráðherra, um stöðugleikann. Það er rétt að við náðum stöðugleika með þjóðarsáttarsamningunum í tíð vinstri stjórnarinnar 1981–1991 og höfum notið hans að mestu síðan. En því miður hafa á síðustu mánuðum og missirum verið blikur á lofti í gengisþróun, í verðbólgunni, í þenslu og einkaneyslu o.s.frv. Og það er einfaldlega óábyrgt þegar fjármálaráðherrann yfir Íslandi á slíkum tímum þegar allt samfélagið er að tala um þessi hættumerki að ætla bara að halda áfram að segja: Hér er góðæri, hér verður mjúk lending vegna þess að með því er hæstv. fjármálaráðherra að auka væntingar og í raun og eru með óábyrgum hætti að hella olíu á eld væntinganna, t.d. með því að tala í andsvari áðan um að það sé aldrei að vita nema stóriðjuframkvæmdirnar muni bara halda áfram vegna þess að slík yfirlýsing vekur auðvitað væntingar á markaði og væntingar hjá fólki, er hvetjandi til eyðslu og er hvetjandi til fjárfestinga á tímum þegar það er þvert á móti hlutverk fjármálaráðherrans að tala til fólks með aðvörunarorðum, biðja fólk að gæta að sér, að reisa sér ekki hurðarás um öxl, tala fyrir sparnaði og leita leiða til sparnaðar. Það er líka mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra vinni að því að orðræðunni í stjórnmálunum um hlutverk ríkisfjármálanna verði breytt. Það er verulegt áhyggjuefni að aftur og aftur við umræður koma hv. þingmenn fram og lýsa því yfir að í ríkisfjármálunum séu þetta svo litlar upphæðir að þær skipti hvort eð er engu máli í hagstjórninni. Virðulegur forseti. Ef það á að verða almennt viðhorf í þingsölum að milljarðurinn til og frá í ríkisútgjöldum skipti ekki máli af því að atvinnulífið sé í svo miklum fjárfestingum, þá getum við alveg eins gefist upp við verkefni okkar fyrir fram. Það skiptir verulegu máli á þenslutímum að við í þessum sal sýnum aðhald, að við veltum hverri krónu og leitum allra leiða til að spara í útgjöldum ríkisins, þó vonandi án þess að skerða þjónustu sem mikilvæg er, en við vitum að mörgum af þeim verkefnum sem við fáumst við er hægt að slá á frest eða vinna með ódýrari hætti. Ég hvet því hæstv. fjármálaráðherra til þess að tala ekki með þessum hætti í umræðunni um ríkisfjármálin vegna þess líka að hættumerkin eru svo mörg. Við skulum skoða skuldirnar sem hafa verið að þróast í landinu í tíð hæstv. ríkisstjórnar og við skulum hafa í huga að sem betur fer hefur hlutabréfaverð hækkað mjög og matsverðið á fasteignum okkar hefur hækkað mjög og þess vegna hafa eignir okkar í landinu aukist mjög á sama tíma. En skuldir ríkisins hafa frá árslokum 1995 og fram á mitt þetta ár á föstu verðlagi lækkað úr 201 milljarði í 191 eða um 10 milljarða. Á sama tíma hafa skuldir sveitarfélaganna aukist úr 57 milljörðum í 120 eða meira en tvöfaldast, aukist um 63 milljarða. Það er þá þannig að skuldir hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, hafa á tímabilinu aukist um tugi milljarða. Skuldir atvinnulífsins hafa auðvitað slegið öll met því að hér hafa verið miklar fjárfestingar í gangi. Þær hafa farið úr 455 milljörðum í árslok 1995 í 1.825. Þær skuldir sem mest ástæða er þó til að hafa áhyggjur af eru skuldir heimilanna, 437 milljarðar þegar þessi ríkisstjórn var að taka við eða kannski svona rétt um 4 millj. á hvert heimili í landinu. Þær eru nú 967 milljarðar eða yfir 9 milljónir á hvert heimili í landinu og þegar við búum í verðtryggingarsamfélagi eins og við gerum hér og skuldsetning heimilanna er orðin svo mikil, þá er það mikilvægara en nokkru sinni fyrr að halda aftur af verðbólgunni. Það er þess vegna alveg sérstakt áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli gefast upp við markmið sitt í þessu frumvarpi, gefast upp við að halda verðbólgumarkmiðinu sem Seðlabankanum er sett. Þegar fjármálaráðuneytið áætlar nú beinlínis að þessu markmiði verði ekki náð heldur verði hér umtalsvert meiri verðbólga næstu árin, er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort í bígerð sé að breyta verðbólgumarkmiði því sem Seðlabankanum hefur verið sett. Er það ætlun ríkisstjórnarinnar að hækka markmiðið um 2,5%, í 3,5% eða 4 til þess að endurspegla stefnu ríkisstjórnarinnar eða er ekki eðlilegt að ætla að ríkisstjórnin láti lög standa til stefnu sinnar á hverjum tíma? Og hvaða áhrif mun það þá, hæstv. fjármálaráðherra, hafa á skuldir heimilanna í landinu ef af þeirri uppgjöf verður? Annað stórt verkefni hæstv. fjármálaráðherra er að snúa af þeirri braut misskiptingar á tekjum í landinu sem þessi ríkisstjórn hefur farið. Það er kannski önnur mesta ógnin við stöðugleikann í íslensku samfélagi. Við þekkjum það og það er alþjóðleg þróun sem við getum kannski ekki nema að takmörkuðu leyti unnið gegn að tekjuskipting er að verða ójafnari. Munur á tekjum manna, hinna hæstu og hinna lægstu vex ár frá ári, ekki bara á Íslandi heldur trúlega um allan hinn vestræna heim. En það sem við getum gert í þessum sal er að sporna gegn þeirri þróun eða a.m.k. tryggja að aðgerðir ríkisins séu ekki til að auka enn á misskiptinguna í samfélaginu, breikka enn bilið á milli þjóðfélagshópanna og valda þannig gliðnun í okkar ágæta samfélagi. Það hefur verið mikil gæfa íslenskri þjóð að við höfum verið ein þjóð í einu landi og við verðum að gæta þess við ákvarðanir í skattamálum að við búum ekki til tvær þjóðir vitandi vits og með eigin hendi og handauppréttingu. Það er þannig að í tíð þessarar ríkisstjórnar horfum við upp á það að milljónkrónamaðurinn er að fá heilum mánaðarlaunum minna í skattgreiðslur en hann áður fékk. Fyrst var tekjuskatturinn lækkaður um 4% og á þessu kjörtímabili verður hann lækkaður aftur um önnur 4% og auk þess var sérstaki tekjuskatturinn tekinn af um 5%, alls 13%. Þá erum við ekki að líta til annarra skatta sem ívilnað hefur og kemur hátekjufólki til góða. Á sama tíma hefur ellilífeyrisþeginn með 110 þús. kr. farið úr því að borga 2–3% af tekjum sínum í skatt í það að borga 14% eða heilum mánaðarlaunum meira. Þetta er algerlega óviðunandi. Hæstv. fjármálaráðherra, það ógnar stöðugleikanum ef haldið er áfram á þessari braut því að láglaunafólk í landinu mun ekki til lengdar láta bjóða sér að það þurfi ávallt að borga reikninginn fyrir stöðugleikann og að þegar stöðugleikinn er farinn eins og nú er skuli það bótalaust halda áfram að taka á sig byrðarnar. Þess vegna var það rangt í andsvari hæstv. fjármálaráðherra áðan að ég með ábendingu minni um þróun persónuafsláttar eins og í næstu fjárlögum hefði verið að leggja til aukin útgjöld eða minni tekjur ríkissjóðs. Það er alls ekki rétt og það er óleyfileg ályktun, hæstv. fjármálaráðherra, því eins og hæstv. ráðherra veit þá er verið að lækka skatta. Það sem deilt er um er með hvaða hætti það skuli gert. Það hefur legið fyrir og þarf engum að koma á óvart að í síðustu kosningabaráttu sagði Samfylkingin það skýrt að loforð ríkisstjórnarflokkanna um skattalækkanir væru of mikil. Þar væri of langt gengið í að skerða tekjur ríkissjóðs og þar af leiðandi yrði aðhald í ríkisfjármálum óviðunandi ef þær næðu fram að ganga. Við síðustu umræðu um fjárlög lögðum við líka fram valkost í skattalækkunarmálum. Tillaga okkar var sú að matarskatturinn yrði lækkaður um helming í stað þess að lækka tekjuskattsprósentuna um 1% og hvað kemur á daginn? Það kemur á daginn að verðbólgan verður meiri á árinu í ár en ætlunin var vegna þess að tekjuskattslækkunin og ýmislegt annað leiðir til of mikillar einkaneyslu og meiri en áætlað var og verðbólgan er meiri en áætlað var. En lækkun á matarskattinum hefði lækkað verðlagið í landinu um 0,6% og tryggt það að verðbólguspá ráðuneytisins hefði staðist. Þannig voru þær tillögur okkar í skattamálum á síðasta ári miklum mun ábyrgari en tillögur ríkisstjórnarinnar enda fyrir þeim verulegur þingmeirihluti og því miður aðeins Framsóknarflokkurinn sem stóð í veginum fyrir því að vilji allra annarra flokka um að fara þessa leið yrði að veruleika, hygg ég. Þriðja verkefni nýs fjármálaráðherra er augljóslega að stórbæta gerð fjárlaganna. Það hefur því miður verið lenska í samfélagi okkar að í upphafi þings er fjárlagafrumvarpið notað sem einhvers konar áróðurstæki. Haldnir eru blaðamannafundir með hagstæðum glærusýningum og tölfræði í fínum sölum úti í bæ og þess gætt að stjórnarandstaðan fái ekki frumvarpið nema bara nokkrum tímum áður þannig að örugglega öll tölfræðin upp úr frumvarpinu sé tölfræði ríkisstjórnarinnar. Þetta eru kölluð sólskinsfrumvörp og mesti afgangur Íslandssögunnar og ég veit ekki hvað og hvað. En reynslan er sú, með ánægjulegri undantekningu þó í ár vegna hinnar miklu þenslu, að þessi áform ganga engan veginn eftir og þó að afgangurinn verði ánægjulegur í ár ganga áætlanirnar samt ekki eftir. Útgjöldin aukast meira en ætlað var. Fjárlagafrumvarpið er aðeins hluti af sannleikanum því að fjárlagafrumvarpið á eftir að taka útgjaldaauka í þinginu, það á eftir að taka fjáraukalögum, jafnvel fleiri en einum fjáraukalögum, og síðan verða einhverjar allt aðrar tölur í ríkisreikningi. Skoðum forsendurnar í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið í ár. Þar var spáð einkaneyslu upp á 5%. Raunin varð 9,5% eða nær tvöfalt meiri aukning einkaneyslunnar. Samneyslunni var spáð aukningu um 2%. Nú er henni spáð 2,4%, 20% meiri aukning. Fjárfestingunum var spáð 18%, þar verður um 28,5% aukning. Og þegar við skoðum þjóðarútgjöldin alls eru þau ekki að aukast um 7,5%, hæstv. fjármálaráðherra. Þau eru að aukast um 12,8%. Væntingar um auknar útflutningstekjur voru 4% en þær aukast aðeins um 1,4%. Áætlun um aukningu á innflutningi vöru og þjónustu hljóðaði upp á 10,5%. Hún varð nærri 20%, 18,2% eða tvöfalt meiri, aukningin á innflutningi. Þetta er áhyggjuefni og á að vera áhyggjuefni að væntingar um útflutningstekjur verði minni en innflutningseyðsla verði meiri. Verg landsframleiðsla gekk nokkurn veginn eftir, 6% í stað þeirra 5% sem áætlað var. En sá viðskiptahalli sem spáð var, 11%, og þótti flestum nóg um, reynist 13,3% og hlýtur að vera met frá stríðslokum. Spár um breytingar á kaupgjaldi reyndust flestar nálægt áætlunum. Kauphækkun á mann er 7,6% í stað áætlunar upp á 6,7%, hygg ég. Launaþróunin varð 6,3% í stað 5,2% og kaupmáttaraukningin ánægjulega 0,45% hærri en ætlað var, 3,7% í stað 3,25%. En gengisvísitölunni var spáð 125 og raunin er 112,8. Það hversu langt frá veruleikanum forsendur fjárlaga yfirstandandi árs hafa verið sýnir glögglega að hér þarf að vanda miklu betur til verks. Það er verulegt áhyggjuefni að forsendur þessa fjárlagafrumvarps eru að hér sé minna aðhalds þörf en var á árunum 1999 og 2000 og ég tel, virðulegur forseti, að það sé stórhættulegt vanmat og gæti haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir skuldir heimilanna í landinu.

Herra forseti. Aðeins eitt atriði í lokin hjá hv. þingmanni. Hann telur að meira aðhald þurfi. Til að umræðan geti gengið skaplega fyrir sig mundi ég gjarnan vilja vita hvað hann telji að aðhaldið þurfi að vera mikið. Ef við gefum okkur að drifkrafturinn í þessu sé landsframleiðslan og hagvöxturinn, hvað þyrfti þá að minnka hagvöxtinn mikið og hvernig telur hann að aðhaldið geti verið til þess að það nái þá þeim tiltekna árangri sem hann vill ná, annars vegar á tekjuhliðinni og gjaldahliðinni í prósentum af landsframleiðslu? Ég er ekki að biðja hann um að segja mér nákvæmlega hvar hann mundi vilja skera niður, ég held að það sé kannski ósanngjarnt í upphafi fjárlagavinnunnar, en ef hann telur að þörf sé á meira aðhaldi hlýtur hann að hafa einhverja stærð í huga um það hversu mikið aðhaldið ætti að vera á gjaldahliðinni og tekjuhliðinni og líka hvaða árangri hann ætlaði sér að ná með því aðhaldi, mælt í minni landsframleiðslu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir málefnalega spurningu um efni máls míns: Hversu mikið þarf aðhaldið að vera? Ég held að þeir aðilar sem hafa haft umsögn í vikunni um fjárlagafrumvarpið fari nokkuð nærri um hvert aðhaldið þyrfti að vera við núverandi þensluástand. Mér sýnist að þeim beri nokkuð saman um að það þyrfti að vera tvöfalt á við það sem hér er ráðgert, þ.e. að tekjuafgangur ríkissjóðs þyrfti að vera 3% af landsframleiðslu eða nærfellt 30 milljarðar á næsta ári. Ég vil þó jafnframt lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að það væri óraunsætt að ætla að ná því markmiði í fjárlögum fyrir næsta ár því að það sem við erum að fást við hér er uppsafnað aðhaldsleysi margra ára og tugmilljarðaraunaukning útgjalda ríkissjóðs á örfáum árum, stefnu- og aðhaldsleysi ríkisstjórnarinnar yfir langt tímabil, og því verður ekki mætt í einum fjárlögum. Hæstv. fjármálaráðherra mun auðvitað við umfjöllun um fjárlagafrumvarpið fá hér inn í umræðuna tillögur Samfylkingarinnar um breytingar á þessu frumvarpi og með hvaða hætti við sæjum og teldum eðlilegt að aðhald kæmi fram. En tvöfalt meira hefði það þurft að vera og eitthvað talsvert meira en hér er sýnt þó að ég telji ekki að raunsætt sé að ná því markmiði eins og haldið hefur verið á spilunum um langt árabil.

Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi aðeins að það þyrfti að vera tvöfalt meira, það þyrftu að vera aðrir 14 milljarðar. Hann nefndi hins vegar ekki hvernig hann mundi þá dreifa því á tekjuhliðina og gjaldahliðina og hvað ætti að ná miklum árangri í landsframleiðslunni. Hann nefndi líka að óraunsætt væri að leggja upp með þetta vegna aðhaldsleysis, sagði hann. Hann hefur vitnað mikið til greiningardeildanna í ræðum sínum í dag. Ef það er eitthvað eitt sem greiningardeildirnar eru sammála um þá er það að mjög mikið aðhald sé á útgjaldahliðinni í frumvarpinu. Það held ég að þær hafi allar sagt, að mjög mikið aðhald sé á útgjaldahliðinni. Er í lagi að vitna bara stundum í greiningardeildirnar og trúa þeim og stundum ekki? Síðan, sem er auðvitað lykilspurning í þessu líka, segir hann að aðhaldið þyrfti að vera töluvert meira, það þyrftu að vera 14 milljarðar í viðbót. Er hann þá að miða við að hagvöxtur verði 4,7% eins og forsendur frumvarpsins gera ráð fyrir? Eða er hann að miða við að hagvöxtur verði annar, eins og einhverjir aðrir spá? Er hann þá með einhverja aðra tölu í huga?

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra spyr um spár. Forstöðumaður efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins sagði á fundi fjárlaganefndar að það væri nú með hagfræðina eins og sjávarlíffræði og veðurfræði að þær væru óvissu háðar. Það kemur auðvitað í ljós þegar þær forsendur sem lagt var upp með í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið í ár eru skoðaðar eftir á. Víst telja greiningardeildir bankanna að aðhald í ríkisútgjöldum sé ekki nóg. Þær segja það a.m.k tvær alveg skýrt að til þess að skapa svigrúm fyrir þeim skattalækkunum sem ráðgerðar eru sé aðhaldið ekki nóg. Þá er eðlilegt að spurt sé og það vakti athygli að hæstv. fjármálaráðherra skyldi víkja sér undan að svara því hér áðan hvort ríkisstjórnin útiloki að taka til endurskoðunar þær fyrirætlanir sínar að hluta eða í heild um skattalækkanir eins og t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hvatti hana til í sumar. Hæstv. fjármálaráðherra getur auðvitað ekki gengið hér í ræðustólinn og krafið mig um niðurskurð á tekjum og aukningu útgjalda tveimur sólarhringum eftir að hann lét mig hafa fjárlagafrumvarpið. Ég hef sagt hæstv. fjármálaráðherra að við teljum að aðhaldið þurfi að vera talsvert meira en 1,4%, óraunsætt sé að ná því í 3%. Hann mun fá að sjá tillögur okkar í þessum efnum þegar líður fram á þingið. Ég tel að tillögur okkar við síðustu fjárlagaumræðu, um lækkun á matarskatti og ýmiss konar ráðstafanir á útgjaldahliðinni, hafi verið ábyrgari og skynsamlegri til að ná efnahagsmarkmiðunum í þensluástandi heldur en þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin tók og ég finn auðvitað að hluta til til með hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins vegna þess að það voru jú 

Hæstv. forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2006 sem er fyrsta fjárlagafrumvarp nýs hæstv. fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesens. Um leið og ég býð hann velkominn til starfa sem fjármálaráðherra og óska honum velfarnaðar í mikilvægu starfi óska ég honum til hamingju með þetta fyrsta frumvarp hans þó svo að við öll vitum að hann kom að því máli undir lokin en fylgir því mjög vel eftir hér á Alþingi. Ég er þess fullviss að við í fjárlaganefndinni munum eiga mjög gott samstarf við nýjan hæstv. fjármálaráðherra enda er hann gamall meðlimur fjárlaganefndar og þekkir vel til starfa þar og veit hvað þar fer fram og ég hlakka til samstarfs við hann. Ég vil einnig, hæstv. forseti, nota þetta tækifæri og þakka fráfarandi hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, fyrir störf hans í fjármálaráðuneytinu og þakka honum fyrir einstaklega gott og ánægjulegt samstarf við fjárlaganefnd. Umfjöllun um frumvarp til fjárlaga setur jafnan mikinn svip á störf Alþingis á hverju haustþingi enda felur fjárlagafrumvarpið í sér pólitíska stefnumótun ríkisstjórnar á hverjum tíma og samþykkt fjárlaga er auðvitað grundvallarlagasetning um rekstur og starfsemi ríkisins á hverjum tíma, á hverju ári, og hafa fjárlögin því mikil áhrif á þjóðlífið og snerta hagsmuni hvers einasta Íslendings á einhvern hátt. Samkvæmt starfsáætlun Alþingis er gert ráð fyrir að lokaumræða og afgreiðsla fjárlagafrumvarpsins fari fram viku af desember og það er mikilvægt að Alþingi takist að ljúka afgreiðslu fjárlaga sem fyrst fyrir upphaf þess fjárlagaárs sem það tekur yfir. Það skiptir máli fyrir alla aðila að vita tímanlega um niðurstöður fjárlaga svo þær forsendur sem það felur í sér séu ljósar með góðum fyrirvara þannig að allir aðilar hafi sem best svigrúm í tíma til að gera áætlanir sínar. Til þess að þetta takist allt saman er ljóst að fjárlaganefnd og allir þeir aðilar sem nefndin mun eiga samskipti við vinni markvisst og vel á þeim tíma sem fram undan er. Virðulegi forseti. Ljóst er að staða ríkissjóðs er mjög sterk um þessar mundir og hefur sjaldan eða aldrei verið betri. Ríkissjóður hefur skilað umtalsverðum tekjuafgangi undanfarin ár og mun gera það á næsta ári. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að tekjuafgangurinn verði um 14 milljarðar kr., sem er um 1,4% af landsframleiðslu. Þetta hefur m.a. gert okkur kleift að greiða niður skuldir og skuldbindingar ríkissjóðs í miklum mæli og nú hillir undir að skuldastaða ríkissjóðs verði með því lægsta sem þekkist og því fylgir að vaxtagreiðslur hafa minnkað mjög verulega. Ég held að rétt sé að rifja upp að fyrir um tíu árum voru vaxtagreiðslur álíka stór útgjaldaliður fjárlaga og allt það fjármagn sem varið var á þeim tíma til menntamála, með öðrum orðum u.þ.b. þriðji stærsti útgjaldaliður fjárlaganna. Ef horft er til frumvarpsins fyrir 2006 er gert ráð fyrir að vaxtagjöldin verði rúmir 13 milljarðar eða sjöundi hæsti útgjaldaliðurinn. Í þessu sambandi er ekki úr vegi að nefna að ef skuldastaðan væri nú sú sama og var árið 1998 þyrfti að gera ráð fyrir meiri útgjöldum vegna vaxtagjalda sem nemur um 16 milljörðum kr. og það munar um minna. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því einnig að vaxtatekjur og eignatekjur eru áætlaðar um 14,2 milljarðar í frumvarpinu, sem er um 800 milljónum hærri fjárhæð en vaxtagjöldin. Hér er óneitanlega um athyglisverðar tölur að ræða sem sýnir betur en margt annað hve staða ríkissjóðs er góð um þessar mundir. Þetta er mikil og ánægjuleg breyting sem hefur m.a. skapað aukið svigrúm til útgjalda í öðrum málaflokkum, svo sem til velferðarmála, og með lækkun skulda og vaxtagjalda er verið að búa í hag fyrir komandi kynslóðir. Það er göfugt verkefni og ánægjulegur árangur. Við þær aðstæður sem nú ríkja í efnahagsmálum hefur mikið verið rætt um að beita verði ýtrasta aðhaldi í ríkisrekstri til hagstjórnar. Þetta er rétt. Mikilvægt er að sýna aðhald í ríkisútgjöldum, ekki síst við þessar aðstæður. Ég tel að fjárlagafrumvarpið feli í sér verulegt aðhald þótt ýmsir, þar á meðal ýmsir forustumenn stjórnarandstöðunnar, hafi rætt um að svo sé alls ekki. Ég hef hins vegar ítrekað bent á, og geri það enn á ný, að alltaf megi gera betur varðandi almennt aðhald og aga í rekstri ríkisins. Ég ítreka að alltaf má gera betur í þeim efnum og við höfum margoft farið yfir það Sumir halda því fram að stjórnvöld séu stikkfrí í hagstjórninni og taki ekki hlutverk sitt alvarlega. Einn orðhvatur forustumaður stjórnarandstöðunnar hefur haldið því fram að í frumvarpi felist afneitun ríkisstjórnarinnar á stöðu efnahagsmála. Það blasir hins vegar við að ýmsir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar virðast afneita öllu því jákvæða og góða sem við búum við um þessar mundir og er vonandi að heilsufar þeirra lagist sem allra fyrst og þeir sjái ljósið. Staðreyndin er sú að í fjárlagafrumvarpinu felst mikið aðhald. Sem dæmi má nefna að miðað við áætlaða útkomu ársins 2005 eru útgjöld í heild sinni aðeins 1,8% hærri að raungildi, miðað við almennt verðlag, í frumvarpinu 2006. Sé miðað við áætlaða útkomu ársins 2005, án áhrifa á sölu Landssímans, lækka útgjöldin að raungildi um tæplega 1%. Einnig má benda á að í frumvarpinu kemur fram að dregið verði úr fjárfestingum á næsta ári. Gert er ráð fyrir að framkvæmdakostnaður verði alls um 13,2 milljarðar kr., sem er mun lægri fjárhæð en árið 2005. Stærstu framkvæmdaliðirnir eru vegamál, tæpir 6 milljarðar kr., heilbrigðisstofnanir 1,6 milljarðar kr., framhalds- og háskólar 1,5 milljarðar kr. Ég tel að þessar stærðir séu ekki til skiptanna til frekara aðhalds, en fróðlegt væri að heyra hvort stjórnarandstaðan hefur tillögur í þeim efnum. Ég geri ráð fyrir að það muni þá koma fram við þessa umræðu. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að rekstrarútgjöld aukist mest til menntamála, til barnabóta, málefna fatlaðra, til löggæslu- og öryggismála og til reksturs sjúkrastofnana og heilsugæslu. Auk þessa eru sérstök framlög til rannsóknar og nýsköpunar og ég er sannfærður um að almennt er góð samstaða um þær áherslur í þessum málaflokkum. Ég tel ekki líklegt að stjórnarandstaðan muni koma fram með sérstakar tillögur um aukið aðhald á þeim sviðum. Ef rýnt er í frumvarpið og skoðaðar breytingar á tegundagreindum útgjöldum kemur í ljós veruleg hækkun launa. Í áætlun fyrir árið 2005 eru launagjöldin áætluð rúmir 85 milljarðar kr. en hækka í tæpa 92 milljarða kr. samkvæmt frumvarpinu fyrir árið 2006, eða um rúma 6 milljarða kr., sem nemur um 7% milli áranna 2005 og 2006. Þótt allir vilji eflaust hærri laun þá sýnir þetta mikilvægi þess að aðhald sé í launaútgjöldum og kjarasamningum. Það er eitt af lykilatriðum þess að takast megi að halda vexti samneyslunnar þannig að hún aukist ekki umfram 2% á ári yfir langt tímabil, eins og markmiðið er og fram kemur í stefnumótun ríkisstjórnarinnar. Í ljósi þess að sumir hafa rætt um að ekki sé gætt nægilegs aðhalds í ríkisfjármálum má vísa til upplýsinga frá OECD. Þar kemur fram að aðhaldsstig ríkisfjármála hafi aukist meira á Íslandi en í nokkru öðru ríkja OECD. Ég þori að fullyrða að sú staða hefur ekki breyst. Einnig verður að halda til haga að ábyrgð í ríkisfjármálum birtist m.a. í því að frá árinu 2003 hafa, samhliða frumvörpum til fjárlaga, verið lagðar fram langtímaáætlanir til næstu ára þar sem fram kemur langtímastefna í ríkisfjármálum og efnahagsmálum almennt. Reynslan er sú að markmið þeirra áætlana hafa náðst, enda er það grundvallaratriði ef þessar áætlanir eiga að vera trúverðugar. Ef stjórnarandstöðunni þykir aðhaldið í frumvarpinu ekki nægilega þá hlýtur að vera eðlileg krafa að stjórnarandstaðan leggi fram raunhæfar tillögur um frekara aðhald. Að öðrum kosti er sú umræða ekki trúverðug. Ég heyrði áðan einn hv. þingmann Samfylkingarinnar lýsa því yfir að við mættum eiga von á slíkum tillögum. Ég hlakka til að sjá þær og taka þátt í umfjöllun um þær. Ég vil nefna það, virðulegur forseti, sem dæmi um það sem ég tel ótrúverðuga umræðu, að í umræðu um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra á mánudag kom fram í máli hv. þingmanns, varaformanns Samfylkingarinnar, að Samfylkingin vildi stórefla framlög til menntamála og ýmissa annarra málaflokka. Slíkar yfirlýsingar hljóta að teljast ótrúverðugar á sama tíma og talsmenn Samfylkingar, og annarra flokka reyndar líka, halda því fram að aðhald skorti í fjárlagafrumvarpið. Það er mikilvægt að í umræðunni tali menn skýrt og fullt mark megi taka á málflutningi þeirra. En eins og ég sagði áðan geri ég ráð fyrir að við munum sjá tillögur frá stjórnarandstöðunni um aukið aðhald í ríkisfjármálum. Virðulegur forseti. Í gær mælti hæstv. forsætisráðherra fyrir frumvarpi til laga um ráðstöfun söluandvirðis Landssíma Íslands hf. Það mál er mjög merkilegt fyrir margra hluta sakir. Það liggur fyrir að salan var vel heppnuð og vel að henni staðið. Söluverð eignanna var mjög hátt og reyndar mun hærra en flestir höfðu gert ráð fyrir fyrir fram. Í frumvarpinu liggja fyrir skynsamlegar tillögur um ráðstöfun söluandvirðis. Mestur hluti þeirra fjármuna verður nýttur til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, sem ég fagna sérstaklega. Sá hluti söluandvirðisins sem var greiddur í erlendum gjaldmiðlum fer til greiðslu erlendra skulda og það fjármagn kemur ekki inn í hagkerfi okkar sem erlendur gjaldeyrir. Miklir fjármunir eru lagðir inn til ávöxtunar hjá Seðlabankanum og munu ekki settir í umferð fyrr en mesta þensluskeiðið er yfirstaðið. Stór og fjárfrek verkefni verða fjármögnuð með þessu fé, verkefni sem seint eða varla verður svigrúm til að fjármagna með venjulegum hætti í fjárlögum næstu ára. Fyrir utan skynsamlega ráðstöfun þessara fjármuna út frá stöðu efnahagslífsins um þessar mundir skapast aukið svigrúm í fjárlögum næstu ára fyrir ýmis verkefni, þar á meðal í velferðarmálum, m.a. vegna lægri vaxtagjalda og minni greiðslubyrðar ríkissjóðs vegna lægri skulda. Öll þessi ráðstöfun er í þágu framtíðarinnar og komandi kynslóða. Því ber að fagna. Ljóst er að almennt gengur okkur Íslendingum vel um þessar mundir. Að vísu glímum við við krefjandi verkefni vegna óvenjuflókins samspils ólíkra þátta í efnahagskerfinu en það er tímabundið ástand sem ég er sannfærður um að okkur tekst að leysa. Stóra áhyggjuefnið í þessu sambandi er gengisstig krónunnar sem veldur útflutnings- og samkeppnisgreinum erfiðleikum um þessar mundir. Okkur sem þjóð verður að takast að leysa úr þeirri stöðu þannig að t.d. sjávarútvegur og ferðaþjónusta nái að blómstra enn meira, eins og forsendur eiga að vera fyrir. En þetta úrlausnarefni snertir ekki aðeins Seðlabankann og ríkissjóð. Þar eiga ekki síður hlut að máli fjármálastofnanir og einstaklingar almennt. Ýmsir aðilar beina orðum að Seðlabankanum og ríkissjóði, sem út af fyrir sig er eðlilegt. En það væri ekki úr vegi fyrir fjármálastofnanir sem hafa áhyggjur af stöðu mála að líta aðeins í eigin barm og leggja sitt af mörkum í þessum efnum. Þá er ekki síður ástæða til að beina því til almennings í landinu að leggja sitt af mörkum með því að draga verulega úr einkaneyslu og snúa sér í meiri mæli að sparnaði. Það er staðreynd að við Íslendingar erum eftirbátar annarra þjóða hvað varðar almennan sparnað. Í umræðu um efnahagsmál og lífskjör heyrist oft að mörgum finnist á sig hallað en aðrir maki krókinn. Það er söguleg staðreynd, sem á við í dag og mun eflaust eiga við í framtíðinni, að aðstæður fólks eru misjafnar á margan hátt. Okkar hlutverk er að leggja okkur fram um að koma til móts við þá sem af einhverjum ástæðum standa höllum fæti og eiga minni möguleika á að standa undir framfærslu sinni en aðrir. Það höfum við að sönnu gert. Það kemur einnig fram í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2006. En eflaust má alltaf gera betur og meira í þessum efnum. Í samanburði við aðrar þjóðir kemur Ísland mjög vel út um þessar mundir. Nægir að nefna nýlegar upplýsingar frá Sameinuðu þjóðunum þar sem fram kemur að Ísland er í öðru sæti yfir þjóðir heimsins sé litið er til lífskjara og búsetuskilyrða. Þótt einhverjir kunni að vilja gera lítið úr þessu, þar sem um einhvers konar meðaltalsmælingu er að ræða, þá segir þetta ákveðna sögu. Við eigum að vera stolt og ánægð yfir því. Þegar maður hittir kollega sína frá öðrum þjóðum, jafnvel frá nágrannaþjóðum okkar, þá vekur árangurinn mikla athygli og umræðurnar snúast um hvernig í ósköpunum við Íslendingar förum að því að standa okkur svo vel. Okkur hefur einfaldlega tekist að halda uppi góðum hagvexti undanfarin ár. Atvinnuleysi er sem betur fer mjög lítið og kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur vaxið um 60% síðustu 10 ár. Það er útlit fyrir það, samkvæmt fjárlagafrumvarpi næsta árs og þjóðhagsáætlun, að okkur takist að halda áfram á þeirri braut næstu árin. Það er ekki síður krefjandi að halda vel um þegar vel gengur í ríkisfjármálum en þegar þrengir að. Í hagkerfinu er mikið um að vera. Nú ríkir þensluskeið sem stafar ekki nema að litlu leyti af stóriðjuframkvæmdum heldur hefur þensla á húsnæðismarkaði haft afgerandi áhrif síðustu mánuði, auk olíuverðshækkana á heimsmarkaði. Ég treysti að sjálfsögðu stjórnvöldum til að halda þannig á málum að okkur farnist vel í efnahagsmálum hér eftir sem hingað til. Ég kalla einnig eftir því að fjármálastofnanir og almenningur í landinu leggi sitt af mörkum til að svo geti orðið. Hæstv. forseti. Við 1. umr. um fjárlagafrumvarp ársins 2006 er umræðan eðlilega meira á almennum efnahagslegum nótum en í smáatriðum um einstaka liði frumvarpsins, enda hefur fjárlaganefnd ekki hafið eiginlega umfjöllun um frumvarpið. Ég mun láta nánari umfjöllun um einstaka þætti bíða síðari umræðu eftir að fjárlaganefnd hefur fjallað efnislega um málið. Ég vil í lokin segja að ég vænti góðs samstarfs í fjárlaganefnd, líkt og verið hefur hingað til, við þá fjölmörgu aðila sem munu koma að vinnu nefndarinnar á næstu vikum. Fram undan er annatími í störfum fjárlaganefndar og mikilvægt að okkur takist að vinna vel og markvisst þannig að starfsáætlanir gangi eftir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar ræðu hans. Hún var málefnaleg eins og hans er vandi í þinginu. Um leið verð ég að lýsa nokkrum vonbrigðum með hana því að efni hennar og kjarni var í raun að blessa það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram. Af orðum formanns fjárlaganefndar verður ekki annað dregið en að frumvarpið verði að mestu afgreitt óbreytt í gegnum nefndina, a.m.k. gætti í engu gagnrýninnar afstöðu til einstakra þátta frumvarpsins eða sjálfstæðrar stefnu gagnvart því af hálfu formanns fjárlaganefndar Alþingis. Það veldur mér áhyggjum því að ég held að ríkisstjórninni veiti ekki af aðhaldi frá fjárlaganefnd og þinginu, ekki síst frá samherjum ráðherranna í þinginu, sem þó hefur stundum örlað á hjá varaformanni fjárlaganefndar. En fyrst háttvirtur formaður fjárlaganefndar er svona ánægður með frumvarpið og telur aðhaldið í því nóg er óhjákvæmilegt að spyrja hann eins og hæstv. fjármálaráðherra: Finnst honum sú forsenda sennileg, sem þetta frumvarp er byggð á, að við þurfum minna aðhald í ríkisfjármálum á næsta ári í mestu framkvæmdum Íslandssögunnar þegar tugir milljarða hafa spýst inn í hagkerfið með erlendum innspýtingum og einkaneysla er í hámarki? Finnst honum sennilegt að við þurfum minna aðhald í ríkisfjármálunum en við þurftum á að halda árin 1999 og 2000, þegar ríkisstjórnin missti tökin á verðbólgunni og hún fór í 9% með þeirri afleiðingu að skuldir heimilanna hækkuðu um tugmilljarða króna?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mér þykir auðvitað vont ef hann verður fyrir vonbrigðum með mig en ég átti svo sem ekki von á að hann mundi hrósa mér mjög mikið, en þó gerði hann það og ég þakka fyrir það. Hvort frumvarpið verði afgreitt óbreytt er auðvitað nokkuð sem kemur í ljós eftir að fjárlaganefnd hefur farið yfir málið. Það hafa oft orðið breytingar á fjárlagafrumvörpum í meðförum fjárlaganefndar og það hefur verið með ýmsum hætti gegnum tíðina eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir, enda á hann sæti í fjárlaganefnd. Hann spyr hvort það sé sennilegt að við þurfum minna aðhald nú en árið 2000, ef ég tók rétt eftir. Sem svar við því vísa ég til þeirrar spár og áætlana sem liggja að baki frumvarpinu. Ég er í meginatriðum sammála þeim áætlunum eins og fram kom í ræðu minni. Ég get ekki svarað því öðruvísi. Í frumvarpinu felst töluvert aðhald en hvort það þurfi að vera minna eða meira munum við ræða okkar í milli. Ég stend hins vegar að þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir og ég tel að spárnar og það sem að baki liggur sé nægileg rök fyrir því sem þar kemur fram.

Virðulegur forseti. Þetta lykilatriði, grundvöllur frumvarpsins sjálfs, spáin um þörfina fyrir aðhald á næsta ári er áhyggjuefni í því frumvarpi sem hér er. Það er líka áhyggjuefni ef hv. formaður fjárlaganefndar hefur bara ákveðið að trúa spá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins og hafa ekki um hana neinar efasemdir. Við höfum niðurstöðuna af spá sömu skrifstofu fyrir árið í ár og hún var víðs fjarri veruleikanum. Staðreyndin er sú að spá Seðlabankans um þörf fyrir aðhald á næsta ári segir allt annað. Seðlabankinn segir að hér sé þörf fyrir umtalsvert meira aðhald en á árunum 1999 og 2000. Því er hætt við að í frumvarpinu sé hættulegt vanmat á ferðinni. Álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins styður það einnig en í júní á þessu ári hvatti hann ríkisstjórn Íslands til þess að fresta fyrirhuguðum skattalækkunum á næsta ári. Það er alveg ljóst að eini aðilinn sem telur að ekki sé þörf fyrir mikið aðhald er efnahagsskrifstofa fjármálaráðherrans. Það er áhyggjuefni þegar Alþingi á að leggja sjálfstætt mat á tillögur fjármálaráðuneytisins að formaður fjárlaganefndar hafi ákveðið að trúa fjármálaráðuneytinu en skella skollaeyrum við spám og viðvörunum fjármálalífsins, atvinnulífsins, launþegasamtakanna, Seðlabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Fyrir þeirri afstöðu sinni verður hann að færa einhverjar röksemdir og ég spyr hv. formann fjárlaganefndar hvort hann getur bent mér á eina stofnun í íslensku samfélagi, sérfræðistofnun sem hafi í þessari viku lýst því yfir að aðhald í íslenskum fjárlögum sé nóg.

Virðulegi forseti. Mér finnst satt best að segja óþarfi hjá hv. þingmanni að orða það sem svo að ég skelli skollaeyrum við því sem fram kemur frá hinum ýmsu aðilum í þjóðfélaginu varðandi efnahagsmálin og trúi eingöngu því sem kemur frá fjármálaráðuneytinu. Ég verð einfaldlega að vísa þeim ummælum til föðurhúsanna. En það vill nú svo til núna að gert er ráð fyrir minni hagvexti á næsta ári en gert var ráð fyrir á þeim tíma sem hv. þingmaður er að vísa til og það liggur fyrir að það er meira aðhald í ríkisfjármálum á þessu ári en var á þeim tíma sem hv. þingmaður vísar til. Það væri út af fyrir sig hægt að nefna fleira en það eru ekki algerlega sambærilegar aðstæður í hagkerfinu núna og voru á þeim tíma.

Virðulegi frú forseti. Hér er til 1. umr. frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006 og hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir því. Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar og fjárlög sýna í hnotskurn hver stefna ríkisstjórnar er á hverjum tíma. Þar kemur fram hvernig tekna skal aflað, áætlun um tekjur, hvernig tekjuöflun ríkissjóðs er skipt niður á þegnana, á atvinnulífið, á velferðarkerfið, í fjárfestingar o.s.frv. Í umræðunni um fjárlögin og meðferð þeirra birtist með skýrum hætti munurinn á stefnu stjórnmálaflokkanna í þjóðfélagsmálum eins og við höfum heyrt í dag. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að íslenskt samfélag eigi að einkennast af jöfnuði, frelsi, fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er sú að allir eigi að fá að njóta sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríkir. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill hverfa frá núverandi áherslu á auðhyggjusamfélag þar sem efnahagslegur mælikvarði er lagður á allt og alla. Stefna núverandi stjórnvalda leiðir þjóðfélag okkar nú hratt á hættulegri braut til aukinnar einhæfni í atvinnulífi með ofuráherslum á risavaxnar töfralausnir sem passa sjaldan í okkar fámenna og dreifbýla landi. Við leggjum áherslu á að náttúra, velferð og menning eigi að fá jafnt vægi og efnahagsleg rök. Lausnir á vandamálum jarðarinnar verða aðeins fundnar með því að jafnt sé stillt, jafnt tillit sé tekið til félagslegra, efnahagslegra, lífrænna og menningarlegra þátta. Sé slíkt haft að leiðarljósi, sé unnið eftir þeirri sýn munu sveit og borg blómgast á eigin forsendum. Þar mun verða fjölbreytt mannlíf, fjölbreytt atvinnulíf og fjölbreytt og vistvæn náttúra. Lögmál um framboð og eftirspurn skýrir ekki eitt og sér óendanlegan fjölbreytileika í tilveru okkar. Það er alveg hárrétt að í efnahagslegu tilliti hefur Íslendingum gengið um margt í haginn á síðustu árum og uppgangur verið talsverður og reyndar mikill á sumum sviðum. En misskipting og vaxandi bil er á milli fátækra og ríkra. Það er mikið áhyggjuefni. Við höfum þungar áhyggjur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum þungar áhyggjur af aukinni misskiptingu sem er að verða í tekjum og kjörum fólks í landinu. Við höfum áhyggjur af aukinni fákeppni, reyndar einokun á mikilvægum sviðum, í atvinnulífi, í velferðarþjónustu, í almannaþjónustunni. Nýjasta dæmið er sala Símans sem á stórum hluta landsins fer nú með einokunarvald í þeirri mikilvægu almannaþjónustu sem fjarskiptin eru. Við höfum horft upp á gríðarlega auðsöfnun. Við sjáum blöð og tímarit sem sýna hóp Íslendinga sem státa sig af því að vera komnir í hóp ríkustu manna heims með tilheyrandi velsæld og lífsstíl. Ég er ekki á móti því að fólk verði ríkt. En ég vil að jöfnuður ríki. Það er ekki sanngjarnt að sumir verði ríkir og ríkari en aðrir en þeir fátæku verði fátækari. Það er jöfnuður sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á. Á vísnakvöldi á hagyrðingamóti á Hólmavík 30. júní sl. var ort um stjórnarfarið. Aðalsteinn Valdimarsson frá Strandseljum í Ögursveit komst svo að orði um stefnu stjórnvalda, með leyfi forseta: Margur enn af ágirnd kvelst ekki lífskjör jafnast. Flestallt sem að fémætt telst á fáar hendur safnast. Því miður, frú forseti, blasir þetta við mörgum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á að skattheimtunni sé skipt með þeim hætti að þeir borgi mest til samfélagsins sem hafa mesta burði til þess. Þegar við ráðstöfum skatttekjum ríkissjóðs þá ráðstöfum við þeim líka þannig að þær rétti kjör, hag og stöðu þeirra sem ekki hafa aðstöðu til þess að hrifsa til sín verðmæti til jafns við aðra. Við leggjum áherslu á að skattkerfinu sé beitt til jafnaðar til að standa undir öflugri velferðarþjónustu. Það er á grunni þeirra forsendna sem ég í þessari ræðu legg mat á og skoða fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sem hér hefur verið mælt fyrir. Flestallar tölur í þessu fjárlagafrumvarpi hafa verið margendurteknar í samfélaginu og því kannski ekki nein sérstök ástæða til þess að rekja þær. En við skulum velta því fyrir okkur hverjir eru stærstu atburðirnir á þessu ári sem snerta samfélagið, atvinnulífið, fjárhag, stöðugleika - einmitt stöðugleikann því hann byggist á öflugu atvinnulífi og á jafnræði milli þegnanna hvar sem þeir búa á landinu. Markaðsvæðing raforkukerfisins var eitt af því sem hóf innreið sína í upphafi árs. Leiðir ríkisstjórnarinnar í því að einkavæða og selja raforku hafa verið nokkrar og raforkufyrirtækin samkvæmt yfirlýsingu hæstv. iðnaðarráðherra sem hann gaf á síðasta vetri. Hverjar eru afleiðingarnar? Jú, við höfum fengið inn á borð til okkar í fjárlaganefnd sveitarstjórnarmenn sem greina okkur frá hvernig rekstur atvinnulífs og mannlífs gengur þar. Allt gengur vel. Ég minnist þess að sveitarstjórin á Súðavík sagði að bara breytingin á raforkuumhverfinu nú í byrjun árs hafi orðið til þess að raforkukostnaður við rækjuverksmiðjuna á ári óx um 2–3 millj. kr. og var það þó atvinnugrein sem ekki hafði burði til þess að fara að borga sérstaklega aukaskatt til markaðsvæðingar og einkavæðingaráforma ríkisstjórnarinnar. Sveitarstjórinn á Þórshöfn kom og sagði nákvæmlega sömu sögu. Hækkun á rafmagni víða um land, sérstaklega í dreifbýlinu og minni þéttbýlisstöðum. Það þykir sérstök ástæða til þess að með raforkulagabreytingunum séu lagðar auknar álögur á atvinnulíf og fólk í þessum landshlutum. Í andsvörum áðan við hæstv. ráðherra vorum við að ræða um gengið og gengismálin. Hæstv. sjávarútvegsráðherra gerði ekki mikið úr því þó að spár fjármálaráðherra varðandi gengið rættust ekki. Fyrir þetta ár var spáð gengisvísitölu upp á 120, 125 en reynist síðan rétt um 110 og árið er ekki liðið. En hvaða áhrif ætli þetta hafi á atvinnulífið, frú forseti? Ágætur framkvæmdastjóri í fyrirtæki á Ísafirði sendi okkur tölvupóst nú á dögunum og ég hef fengið leyfi hjá honum til að vitna aðeins í þetta bréf. Þegar gengisvísitalan var komin niður í 103 og Seðlabankinn hækkaði stýrivextina upp í 10,25 þá fengum við þetta sent frá Elíasi Oddssyni sem er framkvæmdarstjóri fyrir Miðfell, með leyfi forseta: „Nú get ég ekki orða bundist lengur yfir þeim hörmungum sem stefna Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar í peningamálum er að leiða yfir okkur hér fyrir vestan. Síðan fyrir ári hafa tekjur Miðfells hf. lækkað vegna gengisbreytinga sem nemur tæpum 4 milljónum króna, já, 4 milljónum á viku. Eins og gefur að skilja gengur þetta ekki til lengdar. Áhrif vaxtahækkana Seðlabankans hafa ekki skilað sér í því sem stefnt er að, lækkun verðbólgu, nema að litlu leyti en hefur komið af fullum þunga fram í hækkun krónunnar og þar með tekjurýrnun útflutningsatvinnuveganna. Eins og fram hefur komið í fréttum er nú undanfarnar vikur búið að tilkynna um lokun tveggja til þriggja rækjuverksmiðja hér á Vestfjörðum. Auk þess hafa lokað nokkur fiskvinnsluhús. Allir sem í sjávarútvegi starfa eru á heljarþröm. Þrátt fyrir að gengi krónunnar hafi hækkað verulega frá því í júní sá Seðlabankinn sér ekki fært annað en að ganga þannig til verks að allar líkur eru á að atvinna hér í kjördæminu muni dragast verulega saman. Útsvarstekjur sveitarfélaga fara hratt lækkandi og munu ekki duga fyrir þeim rekstri sem nú er. Fólk er þegar farið að flytja héðan. Það er kannski þess vegna sem ríkisstjórnin boðar stóraukna byggingu leiguíbúða með niðurgreiddum vöxtum. Yfirlýsingar um stórframkvæmdir í eða við höfuðborgina auka enn á þetta misvægi. Ég get ekki annað en mótmælt þeirri eignaupptöku sem nú fer fram. Verið er að ræna í stórum stíl eignum okkar sem á landsbyggðinni búum og færa til verslunar- og þjónustugreina á höfuðborgarsvæðinu.“ Ég held að þetta sé dæmigert hvernig atvinnugreinarnar úti um land, sem hafa staðið undir útflutningstekjunum, standa nú. Hæstv. fjármálaráðherra finnst þetta ekkert mál. Mér finnst þetta mál. Hæstv. fjármálaráðherra rakti mjög ítarlega og lagði áherslu á áhrif stóriðjuframkvæmdanna á hagkerfið. Hann minntist á að eftir árið 2007 gæti orðið uppstytta á þeim erfiðleikum sem útflutningsgreinarnar búa við nú og gengisstefnan er hrjáð af ef þessum stóriðjuframkvæmdum linnti þá og atvinnulífið gæti farið að jafna sig og ná jafnvægi á ný. Ég leyfi mér að vitna áfram til Vestfirðinga sem eru að upplifa hágengistefnuna, stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Jens Valdimarsson, framkvæmdastjóri Bílddælings, sagði í viðtali við Bæjarins besta 1. júní sl. þegar hann stóð frammi fyrir lokun eins stærsta fyrirtækis bæjarins, með leyfi forseta: „Gengi krónunnar hefur styrkst mjög mikið að undanförnu vegna framkvæmda fyrir austan og það hefur veikt grundvöll fiskvinnslunnar. Það eru miklar væntingar til stóriðju og það fundum við á dögunum þegar umræða hófst um hugsanlega stóriðju á Suðurnesjum. Þá styrktist gengi krónunnar að nýju og því er sjávarútvegurinn og fólkið í sjávarbyggðunum að greiða herkostnaðinn af virkjunum og stóriðjuuppbyggingunni eystra.“ Engin úrlausn hefur enn fengist í atvinnumálunum á Bíldudal en það skiptir víst ekki miklu máli samkvæmt orðanna hljóðan hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það er vitað að það eru einmitt gengismálin, staða gengisins sem skiptir máli fyrir stöðu útflutningsgreinanna og gengið kemur ekki að ofan, það kemur vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum. Í greiningu Íslandsbanka, Þjóðarbúskapurinn fyrir árið 2005, segir svo, með leyfi forseta: „Segja má að þær sveiflur í hagvexti sem við sjáum fram undan séu að meira eða minna leyti drifnar áfram beint og óbeint af breytingum í stóriðjufjárfestingum. […] Til viðbótar hinum beinu áhrifum fjárfestingarinnar á landsframleiðsluna hefur gjaldeyrisinnflæði vegna hennar orðið til þess að hækka gengi krónu, sem aftur hefur aukið neyslu almennings og innflutning. […] Ljóst er að hinar miklu fjárfestingar í stóriðju hafa að einhverju leyti verið á kostnað annarrar fjárfestingar í atvinnulífinu.“ - Það er hóflega til orða tekið, frú forseti. - „Einkum hafa útflutningsfyrirtæki haldið að sér höndum, og fréttir hafa undanfarið borist af því að bróðurpartur vaxtar ýmissa fyrirtækja af því tagi eigi sér nú stað erlendis. Er það nokkuð bagalegt í ljósi þess að mörg þessara fyrirtækja hafa skapað fjölda verðmætra starfa og aflað umtalsverðra útflutningstekna undanfarin ár. Gengisþróun krónu hefur aftur á móti verið þessum fyrirtækjum mótdræg síðastliðin missiri.“ Þegar Íslandsbanki leggur mat á hvert væri jafnvægisgengi krónunnar - krónunnar sem er nú á gengi líklega í kringum 103, milli 103 og 104 - þá segir í greiningu Íslandsbanka að jafnvægisgengið sé einhvers staðar á bilinu 130–135, sem væri þá um lengri tíma, og að við slíkt gengi skapaðist jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Við erum langt frá því. Við erum langt, langt frá því sem greiningardeild Íslandsbanka segir að sé forsenda fyrir að jafnvægi skapist í efnahagskerfinu. Og svo talar hæstv. ráðherrann um að það sé stöðugleiki. Seðlabankastjóri segir að það sé vaxandi óstöðugleiki og er hann þó að taka hógvært til orða. Það vekur líka athygli, frú forseti, að það er minnst á aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum, 2 milljarða kr. niðurskurð til vegaframkvæmda. Í fyrra sáum við aðhaldsaðgerðir sem lutu að því að hækka skatta á sjúklingum, komugjöld á heilsugæslustöðvar og sjúkrahús. En hvar er nú borið niður? Jú, nú er borið niður á öryrkjum. Því er nú lýst í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu að menn hafi þungar áhyggjur af því að öryrkjum fjölgi og þeim öryrkjum fjölgi sem ekki geta sótt vinnu með eðlilegum hætti. Ástæða er til að hafa áhyggjur af því. En hvernig mætir ríkisstjórnin þessum áhyggjum? Jú, með því að skera niður stuðning, bensínstyrk sem þessir sömu öryrkjar hafa fengið til að létta sér atvinnusóknina. Þar var punktur sem hægt var að skera niður, þar var hægt að hagræða. Þar er hægt að hagræða um 720 millj. kr., flutt að hluta til yfir á hækkun á tekjutryggingarauka, gott mál, en átti endilega að taka það af bensínpeningum öryrkjanna? Þarna er ríkissjóður að reyna að spara sér, krækja sér í milli 200 og 300 millj. kr. nettó eftir að búið er að draga frá tilfærslurnar milli öryrkjahópa. Þarna á sparnaðurinn að koma niður. Sparnaðurinn á líka að koma niður í lyfjakostnaði ríkisins upp á 300 millj. kr. Og hvernig kemur það út? Jú, frú forseti, það þýðir hækkað lyfjaverð hjá sjúklingum. Þetta er sú leið sem ríkisstjórnin velur þegar hún beitir hagræðingu, setur kröfur um hagræðingu eða aðhald. Frú forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Við teljum það eitt brýnasta verkefnið sem Alþingi stendur nú frammi fyrir að taka á þessum málum sameiginlega. Allir aðilar í samfélaginu með Seðlabankann í broddi fylkingar hafa bent á nauðsyn þess, allir aðrir en ríkisstjórnin. Allir aðrir aðilar viðurkenna að vandi sé á höndum 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason flutti hér mikla gagnrýni og vitnaði til ýmissa aðila í því sambandi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann sammála því sem sumir hafa nefnt og hann vitnaði í, að ekki sé nægilegt aðhald í fjárlagafrumvarpinu? Ef hann er sammála því vildi ég gjarnan heyra hvaða tillögur hann hefur í þeim efnum. Varðandi gengismálin þá er á sama hátt ekki nóg að gagnrýna þau. Ég spyr hv. þingmann hvaða töfralausnir hann geti bent á í því sambandi. Það er nefnilega ekki nóg að gagnrýna, hæstv. forseti, gagnrýni verður hol og klisjukennd ef engar tillögur fylgja. Það er ekki nóg að segja: Það á að gera eitthvað annað. Til að menn séu trúverðugir verða menn að koma fram með raunhæfar tillögur.

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir þessa ágætu spurningu. Jú, við höfum bent á það. Í þeirri tillögu til þingsályktunar um aðgerðir í efnahagsmálum sem við leggjum hér fram, leggjum við til að gefin verði afdráttarlaus yfirlýsing um að ekki verði ráðist í frekari stóriðjuframkvæmdir eftir að þeim sem nú standa yfir verður lokið. Það segja allir aðilar. Meira að segja fjármálaráðherrann sagði hér áðan að sá óstöðugleiki sem nú ríkti í efnahagslífinu væri kominn til vegna stóriðjuframkvæmdanna en þegar þeim lyki tæki við nýtt tímabil og þá væri möguleiki á að hin erfiðu og þungu áhrif af stóriðjustefnunni gengju til baka og efnahagslífið jafnaði sig. Númer eitt væri að gera þetta, frú forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvað við teljum aðhald. Við viljum bara allt aðra skattastefnu. Við viljum ekki að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar komi fyrst og fremst þeim til góða sem hæstar hafa tekjurnar, en síðan er persónuafslátturinn skertur eða fylgir ekki verðlagsþróun. Það er ekki stefna sem við fylgjum. Við mundum ekki láta hagræðingaraðgerðir koma niður á öryrkjum eins og verið er að gera með því að skera niður bensínstyrkinn. Það er af og frá. Við höfum ekki stutt þessar miklu skattalækkanir og meira að segja hefur verið bent á það af hálfu Seðlabankans að við þessar aðstæður eru skattalækkanirnar sem núna er verið að framkvæma hið mesta óráð. Þetta eru svör mín, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég kem eingöngu upp til þess að gefa hv. þingmanni kost á að koma aftur vegna þess að ég verð að segja eins og er að mér finnst það ekki trúverðug svör sem hann kemur hér með. Ég vil gjarnan heyra hann gefa álit sitt á því hvort Vinstri hreyfingin – grænt framboð telji að það þurfi aukið aðhald í útgjöldum ríkissjóðs. Það kom ekkert fram um það. Þetta tal um að gefa eigi yfirlýsingar um að ekki verði farið í frekari stóriðjuframkvæmdir einhvern tíma í framtíðinni er í sjálfu sér ekkert innlegg í þessa umræðu að mínu mati. En ég vil gefa hv. þingmanni kost á að koma hér aftur ef hann hefur frekari svör.

Frú forseti. Ég mundi vilja beita auknu aðhaldi með því að falla frá því að skera niður tekjustofna ríkisins eins og tekjuskattinn sem núna kemur fyrst og fremst hátekjufólki til góða. Þessi ríkisstjórn er fyrst og fremst ríkisstjórn hátekjufólks, enda held ég að allur almenningur í landinu hafi löngu áttað sig á því. Skattalækkanirnar sem nú er verið að koma fram með, í fyrra og núna, um milljarða króna, koma fyrst og fremst hátekjufólkinu til góða. Verið er að færa byrðarnar, framlögin til samfélagsþjónustunnar, frá þeim sem hafa hæstar tekjur yfir á þá sem hafa lægri tekjur. Þetta er ekki stefna sem við styðjum, Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Ég ítreka það, frú forseti, að í allri efnahagsumræðunni núna er bent á að stóriðjuframkvæmdirnar sem nú ganga yfir ráði för, ryðji burt öðrum atvinnugreinum. Iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins sagði í útvarpi í júní að ruðningsáhrif stóriðjuframkvæmdanna gætu líka verið af því góða. Hún sagði þetta við Vestfirðinga sem þá var verið að segja upp. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Auðvitað er gott að vera með fjölbreytt atvinnulíf en einhæft atvinnulíf í formi álverksmiðja getur ekki verið farsælt eins og nú stefnir í. Þess vegna tel ég mikilvægt að nú verði lýst yfir að þegar þeim stóriðjuframkvæmdum sem nú standa yfir ljúki verði ekki ráðist í nýjar stóriðjuframkvæmdir yfir eitthvert ákveðið tímabil. Það er ein forsendan fyrir því að við náum aftur stöðugleika í efnahagslífinu. Ég minni á að í tillögu okkar, þingmanna Vinstri grænna, um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika er lögð áhersla á að aðilar 

Hæstv. forseti. Í upphafi máls vil ég óska nýkjörnum fjármálaráðherra velfarnaðar í starfi og vona að honum farnist vel. Það er auðvitað vandasamt að stýra fjármálum þjóðarinnar ekki síður en sjávarútveginum eins og ráðherra veit mætavel og sjálfsagt betur en ég en ég vona sem sagt ...  Það eru nokkur atriði sem ég vil byrja á að gera að umræðuefni við 1. umr. um fjárlögin. Menn voru rétt áðan að skiptast á skoðunum um m.a. skattana og ég vil víkja að því í upphafi máls míns. Ég held að það sé mikil þörf á því að endurskoða stefnuna í skattamálunum, þó ég þykist vita að fjármálaráðherra og ríkisstjórnin séu mér ekki sammála í því, en ég tel að sú útfærsla sem er í skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar þjóni ekki þeim markmiðum að auka jöfnuð í þjóðfélaginu og þjóni ekki heldur nægilega þeim markmiðum að koma til móts við þá sem lægri tekjur hafa í þjóðfélaginu sem ég held að sé mjög nauðsynlegt í núverandi stöðu. Við vitum um mikla óánægju verkalýðshreyfingarinnar um hvernig verðlagsmál hafa þróast hér á landi og þegar verið er að tala um hér að meðaltalskaupmáttur hafi aukist verulega þá er það auðvitað þannig að meðaltalskaupmátturinn tekur mið af þeim launabreytingum sem hafa orðið í þjóðfélaginu og við vitum að þeir sem hafa hærri launin hafa verið að bæta við sig og það er launaskrið sums staðar í fyrirtækjum og einkum í þeim stöðum þar sem er greitt hærra kaupið. Hinir föstu samningar verkalýðshreyfingarinnar hafa jafnan gert það að verkum að í slíku ástandi dregst kaupmáttur verkamanna meira saman en meðaltöl sýna og það er það sem er gerast hjá okkur nú er að verkalýðshreyfingin telur að umbjóðendur hennar sitji mjög verulega eftir og ég hygg að það sé rétt. Þess vegna er það að mínu mati mjög verðugt verkefni núverandi ríkisstjórnar að endurskoða skattastefnu sína, m.a. með það að markmiði að í stað þess að fara í flata prósentulækkun í skattinum upp á 1% á næsta ári og 2% árið 2007 þá hefði verið skoðað hvort ekki mætti koma til móts við sjónarmið á almennum vinnumarkaði og vera með öðruvísi útfærslu í þessum skattalækkunum. Það er mín skoðun og okkar í Frjálslynda flokknum að miklu nær hefði verið, sérstaklega eins og ástandið er nú að setja þá fjármuni sem gert er ráð fyrir í skattalækkunum á næsta ári, 4 milljarða kr. vegna 1% skattalækkunar yfir í persónuafsláttinn, og ég tel að með þeim 4 milljörðum hefði verið hægt að hækka persónuafsláttinn á bilinu 2.600–2.800 kr. á mánuði fyrir hvern einstakling og þá hefðum við verið að tala nokkurn veginn um sömu fjárhæð eða um 4 milljarða kr. vegna þess eins. Með sama hætti hefði auðvitað verið hægt að taka næstum því tvöfalt það í janúar 2007 ef menn hefðu valið þá leið. Ég hygg að verkalýðshreyfingin hefði metið það talsvert ef menn hefðu farið slíka leið í skattalagabreytingunum og þannig búið til meiri jöfnuð í þjóðfélaginu og það hefði örugglega komið þeim betur sem lægri hafa launin að fá þessa útfærslu en fá þessa prósentutengdu flötu skattalækkun. Að ég tali ekki um að við hefðum getað sleppt því að fella niður hátekjuskattinn og ekki að setja þá forgangsröðun á undir þessum kringumstæðum að lækka sérstaklega tekjuskatt hátekjufólksins. Svo er sett inn í fjárlagafrumvarpið að sjálfsagt sé að skerða svokallaðan bensínstyrk ellilífeyrisþega sem er gert á sama tíma og hátekjuskattur er felldur niður af þeim sem mestar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu, bæði mér og öðrum. Ég tel að þetta sé röng forgangsröðun og þarna hefði átt að standa öðruvísi að verki. Slíkt hefði getað stuðlað að meiri sátt á vinnumarkaðnum og meiri horfum á því að við lendum ekki í verulegum deilum á vinnumarkaðnum eins og vissulega horfir til nú. Í þessari 1. umr. hefur oft verið venjan að við reyndum að afla okkur upplýsinga og þegar ég var að lesa mér til í gögnunum um fjárlögin sem við fengum afhent í upphafi þings þá staldraði ég við eina setningu og ætla að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti gefið mér skýringu á henni en hún fjallar um afskriftir skattkrafna en þar er sagt að afskriftir skattkrafna verði 4 milljörðum kr. hærri en áætlað var í fjárlögunum. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. fjármálaráðherra færi nokkrum orðum um hvað þarna er að koma til, ef hann eða aðstoðarmenn hans hafa þær tölur hjá sér. Eru þetta sérstakar afleiðingar af gjaldþrotum fyrirtækja eða hvers vegna breytist þetta svona mikið á milli ára að það muni 4 milljörðum kr.? Það er þó nokkur upphæð ekki síst í ljósi þess að við erum að tala um að fjárlögin hækki um 8 milljarða. En ég vonast til að hæstv. fjármálaráðherra geti svarað þessari einföldu spurningu. Mig langar einnig að ræða það sem kallað er þenslan í íslensku þjóðfélagi, í þessari 1. umr. um fjárlögin, það að menn geri t.d. ráðstafanir til að draga úr verklegum framkvæmdum, aðallega í vegagerð á næsta ári. Þar kæmu um 2 milljarðar til viðbótar við þá 2 milljarða sem dregið var úr á þessu ári og tæpa 2 milljarða sem dregið var úr á árinu þar á undan. Á þremur árum yrði dregið úr framkvæmdum samanlagt um 6 milljarða. Mér sýnist að á árunum 2007 og 2008 komi á móti að að bæta eigi tveimur milljörðum inn, á hvoru ári fyrir sig og síðan eigi símapeningarnir að bæta það upp sem á vantar, þ.e. að tvisvar sinnum verði skilað inn 2 milljörðum á árinu 2007 og 2008. En ég spyr um það sem út af stendur, þ.e. 1,8 milljarðinn sem áður var tekinn og mér sýnist að við séum að setja verulega fjármuni í ýmsar framkvæmdir í vegagerð með þeim peningum sem komu fyrir sölu Símans sem ég tel vera af hinu góða. En ég spyr um hvort það sé réttur skilningur hjá mér að aðeins komi 4 milljarðar til baka af því sem hefur verið skorið niður úr fjárlögum á undanförnum árum en viðbótin komi þá úr símapeningunum, að við séum þannig að fylla í þær tilfærslur sem við höfum staðið fyrir með fjármunum frá sölu Símans. Ég hlýt líka að spyrja, hæstv. forseti, er það svo að þenslan sé um allt land? Búum við við þenslu alls staðar í landinu og er þá réttlætanlegt á þeim forsendum að beita niðurskurði m.a. í verklegum framkvæmdum í samgöngumálum hvar sem er á landinu að teknu tilliti til þess hvernig ástandið er? Mér finnst mikið skorta á að við séum að skoða ástandið á Íslandi eins og það raunverulega er. Það liggur fyrir að það er mikil þensla á suðvesturhorninu og að sú þensla er að teygja sig til nágrannabyggðanna, bæði upp á Vesturland og austur fyrir fjall, austur á Suðurland og meira að segja er talið að nokkur tilflutningur af fólki sé af höfuðborgarsvæðinu inn á svæði eins og Akranes og Borgarfjarðarsvæðið og síðan austur á Suðurland og til annarra nágrannasveitarfélaga eins og á Reykjanesskagann. Það er samt verið að byggja mikið á Reykjavíkursvæðinu, mikil þensla er á íbúðamarkaði og mikið um að vera nánast í öllum byggðakjörnunum hér. En við sem erum þingmenn fyrir landsbyggðina nánast horfum á að á svæðum eins og t.d. í stórum hluta Norðvesturkjördæmis, þegar búið er að taka frá þennan suðvestasta hluta á Vesturlandinu og kannski í sumum tilfellum upp á Snæfellsnes, þá er því miður samdráttur í því sem eftir er af kjördæminu og við erum að horfa á lokun fyrirtækja sem þar eru burðarásar í atvinnulífi eins og rækjuverksmiðja og það er ekki ólíklegt, fyrrv. sjávarútvegsráðherra, að á öllu landinu verði á næsta ári innan við einn tugur af rækjuverksmiðjum sem verða í rekstri. Þar er mikið áfall og það sem meira er, að rækjuveiðarnar hafa líka dregist verulega saman og ekki eru miklar horfur á því miðað við núverandi orkukostnað að þær verði stundaðar af miklu kappi hér við land ef miðað er við það verð sem rækjuvinnslan getur greitt fyrir hráefnið. Og þá erum við komin í þá stöðu að vera með nánast allt hráefnið í rækjuverksmiðjurnar innflutt, innflutta iðnaðarrækju af miðum við Kanada, Grænland og Noreg. Og það er nú svo að þegar hráefnið er orðið iðnaðarvarningur sem fluttur er inn, þá er líka hægt að flytja hann til annarra landa þar sem kaupgjald er miklu lægra en hér. Við höfum horft á það bæði með nokkrum áhyggjum að atvinnufyrirtæki væru að fara úr landi með starfsemi sína, iðnaðarfyrirtæki hafa verið að gera það, og við gætum horft á að rækjuiðnaðurinn að óbreyttum forsendum, gengisþróun og kostnaði, hverfi allur úr landinu. Á því er mikil hætta þegar rækjuveiðarnar eru nánast dottnar niður og aðföng vinnslunnar eru öll innflutt. Það er alveg eins hægt að senda lausvinnslurækju til Lettlands eins og til Íslands og vinna hana þar á verulega lægra kaupi. Það eru mikil hættumerki, finnst mér, að því er varðar sjávarútveginn þegar við erum að ræða forsendur fjárlaganna næsta árið. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því miðað við þessar forsendur að verðmæti sjávarútvegs hér á landi aukist. Það er ekki bara vegna rækjunnar, við höfum líka skorið aðeins niður þorskinn og við vitum jú að þorskframleiðslan er langverðmætasti hlutinn af sjávarvöruframleiðslunni. Ætli þorskurinn sé ekki að gefa um 40% af botnfiskverðmætunum í útflutningi? Samanlagt sýnist mér því að margt bendi til þess að verðmæti úr sjávarútvegi aukist ekki. Þess vegna held ég að forsendurnar í fjárlögunum séu í raun og veru rangar að þessu leyti. Á síðustu mánuðum hefur verð á almennum botnfiskafurðum hækkað. Það hefur í raun og veru bjargað því að fiskvinnslan hangir kannski enn á horriminni og getur rekið sig. Það er ekki líklegt að verð á botnfiskafurðum haldi áfram að hækka eftir stökkið sem það hefur tekið á undanförnum mánuðum, sem liggur sennilega á bilinu 8–9%. Það er því mjög óvarlegt að gera ráð fyrir því í forsendum fjárlaganna að þar verði áframhaldandi vöxtur í verðmætum á árinu 2006 og 2007, eins og mér sýnist að gert sé ráð fyrir. Það eru að vísu nokkur atriði í sjávarvöruframleiðslunni sem gefa mikla fjármuni, eins og síldarútvegurinn og vinnsla síldarinnar, og skiptir tugum prósenta í hærra afurðaverði. Ég held að sjávarútvegurinn muni eiga mjög erfitt með að þola þá gengisstefnu sem rekin er hér á landi og dreg það reyndar í efa að við eigum að standa að málum eins og við gerum. Það verður ekki aftur tekið ef við missum sjávarútveginn að stórum hluta úr landi. Það eru engar líkur til þess að menn færi þá starfsemi aftur inn í landið ef þeir á annað borð hafa tekið ákvörðun um að færa hana út. Í útflutningi okkar er sjávarútvegur um 60%. Gengismálin koma einnig afar illa við ferðaþjónustuna og allar líkur á því að þar verði tekjusamdráttur. Ferðamönnum hefur heldur fækkað frá því á síðasta ári og ef ferðamannaiðnaðurinn þarf að hækka verð á þjónustu verulega í erlendri mynt er hætt við að samdráttur verði enn meiri. Staðan er því að mörgu leyti mjög varasöm. Ég er ekki að halda því fram að stjórnvöld séu með auðvelt mál fyrir framan sig þegar við erum að tala um fjárlögin fyrir næsta ár og efnahagsstefnuna. Mér finnst hins vegar ekki sjálfgefið, virðulegur forseti, að svæði eins og Norðvesturlandið, Norðurland og Norðausturland verði fyrir sérstökum niðurskurði í verklegum framkvæmdum. Ég er ekki viss um að það sé rétt stefna. Ég hef reyndar gert athugasemdir við það áður í sambandi við arðbærar framkvæmdir eins og vegagerð. Sá niðurskurður bitnar á svæðum þar sem samdráttur er í atvinnu og ég held að það megi nú ekki í bæta á þessum landsvæðum. Það hefði verið fullt tilefni til þess að ræða hér aðeins um eldri borgara og stöðu þeirra. Ég verð að geyma mér það þangað til ég kem í þá seinni ræðu hér í dag. Ég hefði einnig viljað ræða um daggjaldastofnanir en get kannski komið því að í fyrirspurnarformi til ráðherrans núna í lok ræðu minnar. Ég hefði viljað að hæstv. ráðherra upplýsti mig um það hvernig greiðslur ganga frá ríki til hinna svokölluðu daggjaldastofnana. Ég nefni Sóltún, ég nefni DAS, ég nefni Grund og önnur dvalarheimili. Mér sýnist að mun hærri daggjöld séu greidd frá ríki til t.d. Sóltúns en hinna stofnananna sem ég nefndi. Hvernig er þetta fundið út og með hvaða rökum? Ég held að þarna sé um mikla mismunun að ræða. Takk fyrir, ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Frú forseti. Aðeins til þess að svara nokkrum af þeim atriðum sem hv. þingmaður spurði um, ég svara öðrum síðar. Verið er að færa afskriftir skattkrafna í fjárlögunum að því sem gerist í ríkisreikningnum. Ekki er um neinar raunverulegar breytingar í þessu skattkrafnaumhverfi að ræða. Þetta er um áætlanir sem síðan reynast ekki vera réttar, þegar menn skila ekki inn upplýsingum eða skýrslum og þar fram eftir götunum. Það er ekki nein sérstök breyting sem býr þarna að baki. Síðan varðandi þessa 1,8 milljarða sem hann nefndi, sem var almennur samdráttur í framkvæmdum á árinu 2004. Það var ekki hugmyndin sérstaklega á þeim tíma að það sama gilti um þá og þessa 2 milljarða sem við erum að ræða um á næsta ári og á þessu ári í vegamálunum, þar sem er um beina frestun að ræða. Það sama á því ekki við þó að auðvitað séu sjálfsagt í þessum 1,8 milljarða pakka verkefni sem fyrr eða síðar munu koma til að mestu leyti. Síðan spyr hv. þingmaður hvort þenslan sé um allt land. Sjálfsagt gætir hennar mjög víða ef ekki víðast. Ég held hins vegar ekki að það sé landsvæðabundið heldur er það kannski frekar eftir geirum atvinnulífsins og því gætu áhrifin verið mismunandi eftir landsvæðum. En ég held að það standist ekki alveg að draga af því sérstakar ályktanir um vegamálin, að þess vegna ætti að fara í vegaframkvæmdir á sérstökum svæðum til þess að vega þar upp á móti. Ég held að það gangi ekki vegna þess að það er frekar þensla í verktakageiranum yfir landið allt.

Hæstv. forseti. Ég vil nú gefa hæstv. ráðherra kost á að koma hér aftur og reyna þá að svara líka fyrirspurn minni um daggjaldastofnanirnar sem ég spurði um áðan. Varðandi þessa 1,8 milljarða á árinu 2004 minnist ég þess ekki, en það er auðvitað hægt að fletta því upp, að við höfum sérstaklega rætt um að sú tilfærsla væri óafturkræf, að hún ætti ekki að koma aftur inn í áætlanir um samgöngubætur hér á landi. En það kann að vera að ríkisstjórnin hafi skilið það svo á þeim tíma eða hafi þann skilning nú þegar símapeningarnir eru komnir inn í tillögur um þá fjármuni sem koma í vegagerð. Hæstv. ráðherra orðaði það svo að þenslan væri ekki um allt land, eigum við ekki að orða það þannig að þenslan sé á vissum svæðum, hæstv. fjármálaráðherra. Hún er örugglega á Miðausturlandi í tengslum við stóriðjuuppbygginguna þar og verður þar sjálfsagt á næstu árum og vonandi þegar álversreksturinn kemst þar á skrið að þá verði þar áframhaldandi betri lífskjör en voru áður en þessar framkvæmdir voru hafnar. Síðan er hún auðvitað hér suðvestanlands. En eigum við ekki frekar að orða það þannig hvað varðar góðærið og þensluna, sem við sjáum greinilega á sumum svæðum landsins, og mikil umsvif, að aðrir landshlutar séu þá að gjalda þess vegna þess að við séum að taka niðurskurðinn heilt yfir en ekki að reyna að stýra honum eftir landsvæðum.

Frú forseti. Ég held ekki að það sé rétt að önnur landsvæði gjaldi þess. Ég held að landið allt njóti þess hagvaxtar sem er í gangi. Þó að það það sé kannski ekki hægt að segja að það sé þensla alls staðar held ég að staðan sé betri nánast alls staðar en hún hefði annars verið. Hins vegar varðandi daggjaldastofnanirnar, og þá er sérstaklega nefnt Sóltún, þá er daggjaldastofnunum almennt greitt eftir fjölda legurúma og hjúkrunarþyngd. Hins vegar er Sóltún sérstakt dæmi þar sem það var samkvæmt útboði, og inni í þeim tölum sem þar eru er líka fjárfestingarkostnaður sem skýrir þann mun sem þar er á.

Hæstv. forseti. Já, Sóltún sérstakt dæmi. Hvar voru sjúklingarnir sem fóru á Sóltún áður en þeir fóru þangað? Voru þeir ekki á einhverjum stofnunum, jafnvel daggjaldastofnunum, þar sem kostnaðurinn fyrir dvöl þeirra af hendi ríkisins var greiddur með miklu minni fjármunum en settir eru í þetta dæmi í dag, þ.e. þetta einstaka heimili? Ég held að menn ættu að skoða þessi mál upp á nýtt og tel að það þurfi lagfæringar við að þessu leyti, þannig að sum fyrirtæki í öldrunarþjónustu séu ekki með miklu meiri rekstrarvanda en önnur og þetta dæmi sé svona til þess að læra af því. Þegar talað er um að landsbyggðin sums staðar sé ekki að gjalda þess hvað gerist á ákveðnum svæðum landsins þá nefni ég uppbygginguna hér á byggingariðnaði og þensluna hér og síðan á Austurlandi. Ég held að landsvæðin norðan- og norðvestanlands og norðaustanlands gjaldi þessarar stöðu. Það er mjög hætt við því ef gengisstefna ríkisstjórnarinnar og stefna Seðlabankans helst óbreytt að sjávarútvegurinn á þessu svæði fari halloka og jafnvel annars staðar á landinu líka. Ég vara sérstaklega við því og tel að menn eigi að skoða þessi mál talsvert betur og vona að við endurskoðun fjárlaganna nú í fjárlagavinnunni fari menn yfir þessi dæmi og velti því fyrir sér: Er einhver lógik í því að standa svo að málum að við missum niður grunnatvinnuveginn?

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns Guðjóns A. Kristjánssonar að hann hafði miklar áhyggjur af stöðu sjávarútvegsins, hann hafði miklar áhyggjur af stöðu rækjuiðnaðarins, hann hafði miklar áhyggjur af stöðu ferðaiðnaðarins og hann hafði miklar áhyggjur yfirleitt af samkeppnisstöðu Íslands í því gengi sem við búum við, eins og hann orðaði það. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að ég deili þessum áhyggjum með hv. þingmanni. Hann sagði líka að hann hefði efasemdir um þá gengisstefnu sem hér væri í gangi. En hann sagði ekkert meira. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða ráða telur hann að hægt sé að grípa til? Hvað telur hann rétt að gera í þessari stöðu, eins og hann réttilega orðaði það, þegar atvinnulífið á landsbyggðinni, sem byggir alla tilveru sína á útflutningnum, er í þeim voða sem ég veit að það er í? Hvað telur hann að eigi að gera við þessar kringumstæður?

Hæstv. forseti. Það er stórt spurt og ekki víst að svarið verði algjörlega tæmandi þannig að ég bendi á patentlausnina. Ég held hins vegar að sú vaxtastefna sem haldið hefur verið uppi af Seðlabankanum sé ekki að vinna okkur það gagn sem að er stefnt. Ég hef ekki þá trú að við getum leyft okkur að fórna svo miklu sem við virðumst vera að gera varðandi stöðuna í sjávarútveginum með því að standa að þeirri stefnu sem Seðlabankinn hefur staðið að og ég deili ábyggilega þeim áhyggjum með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Þess vegna held ég að það sé verkefni okkar á þessum haustdögum, þar sem hann situr nú í fjárlaganefnd, ég á reyndar þar áheyrnarsetu, að fara í gegnum þessi mál og spyrja okkur: Getum við haldið þeirri stefnu úti sem ríkisstjórnin hefur haldið úti á liðnum missirum og virðist ætla að gera á næsta ári? Mun sjávarútvegurinn þola þessa gengisstefnu? Ég held að það verði sú spurning sem við verðum að svara nú á haustdögum og velta virkilega fyrir okkur: Er þessi stefna rétt? Ég þykist skynja á orðum hv. þingmanns, þó að hann sé í stjórnarliðinu, að hann hafi þessar sömu áhyggjur og ég, kannski meiri enda þekkir hann vel til í sjávarútveginum.

Virðulegi forseti. Það vill þannig til að ég hef nokkuð lengi eða meira en heilt ár talað mjög tæpitungulaust um þessa hluti. Því verð ég að lýsa yfir dálitlum vonbrigðum að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, félagi minn að vestan, maður sem þekkir íslenskan sjávarútveg, hefur starfað þar og við höfum starfað þar hlið við hlið í marga áratugi, að hann telji að við þurfum að nota haustdagana til að átta okkur á því hvort íslenskur sjávarútvegur geti lifað við þessar aðstæður eða ekki.  Mér eru það vonbrigði að hv. þingmaður - ég hafði vonast til þess að hann kæmi hér og tæki undir með mér og ég skora á hann að gera það. Hann fór nefnilega alveg rétt yfir það áðan að allt atvinnulífið er í mjög mikilli hættu og meira en hættu, við vitum að það mun leggjast af í stórum landshlutum ef ekkert verður að gert. Þetta gengi fær ekki staðist og ég skora á hv. þingmann að koma hérna upp að hliðinni á mér og þora að segja það upphátt.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um að íslenskur sjávarútvegur mun ekki þola þá gengisspá sem er í fjárlagafrumvarpinu. Það held ég að öllum hljóti að vera ljóst. Þess vegna erum við auðvitað sammála um að það verði að bregðast við og því segi ég að við verðum að ræða þessa stefnu. Þetta er stefna stjórnvalda, hún er í fjárlagafrumvarpinu. Við komumst ekkert hjá því að ræða hana. Við erum hérna við 1. umr. og við eigum vonandi eftir að kalla til okkar marga sérfræðinga og ræða við fulltrúa frá hinum ýmsu atvinnugreinum áður en umfjöllun okkar um fjárlögin lýkur. En ég segi það alveg og meina að ég tel að við þolum ekki óbreytta gengisstefnu fram á næsta ár.

Virðulegi forseti. Við erum hér í 1. umr. fjárlaga fyrir árið 2006. Það er athyglisvert og rétt að hafa orð á því hér í upphafi að við kynningu þessara fjárlaga hafa margir aðilar þjóðfélagsins verið að tjá sig um þau. Margar hagdeildir hafa komið þar að verki og nokkuð lengi. Segja má að ákveðinn samhljómur sé í mjög mörgu, t.d. því sem hefur komið frá Seðlabankanum, greiningardeildum bankanna, Hagfræðistofnun háskólans, aðilum vinnumarkaðarins og mörgum fleiri. Það er svona gegnumgangandi í þeirra tali að það verði að vera meira aðhald í ríkisfjármálunum en þetta frumvarp sýni. Ég tók eftir því í morgun þegar ég las Morgunblaðið að á bls. 2 þar er lítil grein sem heitir „Ójafnvægi er í efnahagsmálunum“. Þar segir frá ályktun ASÍ. Þar stendur í umfjöllun þeirra um frumvarpið, með leyfi forseta: „Þetta gerist þrátt fyrir að ASÍ, Seðlabankinn og fleiri aðilar hafi kallað eftir ábyrgri efnahagsstefnu og meiri festu í ríkisfjármálum.“ Og svo áfram, með leyfi forseta: „Miðstjórn ASÍ skorar á ríkisstjórn og Alþingi að taka með ábyrgum hætti þátt í efnahagsstjórninni og beita ríkisfjármálunum með þeim hætti að það dragi úr þörf fyrir harkalegar aðgerðir Seðlabankans í peningamálum samhliða því sem verðbólga lækki.“ Virðulegi forseti. Í sömu grein er viðtal við þann ágæta mann, Grétar Þorsteinsson, forseta ASÍ. Þar segir, með leyfi forseta: „Það sem er athyglisvert í þeirri stöðu er að við höfum ekkert verið einir með það viðhorf. Seðlabankinn hefur ítrekað áréttað þetta, sama er að segja um OECD og greiningardeildir bankanna. Ég man raunar ekki eftir því að það hafi áður verið svona sameiginlegur tónn eiginlega allra aðila um að stjórnvöld þyrftu að taka með afdráttarlausari hætti á.“ Þetta er mjög óvenjulegt og athyglisvert, allrar athygli vert. Ég held að það sé mikil þörf á því að menn átti sig á því og spyrji eftir því hvað menn vilja ef það er svo mikill samhljómur í þjóðfélaginu um að enn eigi að taka hér á í ríkisfjármálunum. Við gerum þá ábyggilega ekkert þarfara núna í þessari umræðu en reyna að átta okkur á því hvað þessi ríkisfjármál eru. Í fjárlagafrumvarpinu á bls. 264 er yfirlit yfir hagræna skiptingu ríkisfjármálanna. Við skulum fara yfir hana hér, virðulegi forseti, og átta okkur á því hvað um er að ræða. Þar sjáum við, ef við tökum þessa þætti, að fjármagnskostnaður ríkisins hefur mjög farið lækkandi. Það er reyndar þannig, eins og kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, að fjármagnstekjurnar eru meiri en gjöldin þannig að þetta hefur mjög mikið lækkað, verulega mikið lækkað. Ef við tökum viðhaldið þá er það nokkurn veginn hið sama og það var áður þannig að varla breytir það nú miklu. Í þriðja lagi verðum við að taka eftir því að fjárfestingar ríkisins eru að dragast verulega saman og eru núna nærri því í sögulegu lágmarki. Þær eru orðnar mjög litlar eða um 13,4 milljarðar samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, sem er sögulegt lágmark, 1,3% af vergri landsframleiðslu. Varla geta það því verið slíkir þættir - ég trúi því nú varla - sem menn eiga við í þessari umræðu um meira aðhald í ríkisfjármálunum, sem að vísu stjórnarandstaðan er, að ég reyndi að giska á eftir að hafa hlustað á ræður hér áðan, að taka undir. Ég er þó ekki alveg viss því að ég var ekki alveg viss um hvað þeir vildu sagt hafa. En það er athyglisvert ef t.d. stjórnarandstaðan vill fara í að skera niður opinberar framkvæmdir enn frekar úr þessum 13,2 milljörðum og þá á að skoða það í fullri einlægni, þ.e. ef menn sjá þörf á því. Hins vegar liggur fyrir hver þessi útgjöld eru. Útgjöldin eru rekstur ríkisins, sem er 150 milljarðar, og svo rekstrartilfærslurnar eða til atvinnuveganna og neyslutilfærslurnar sem eru 132 milljarðar. Þetta eru útgjöld ríkisins. Ef við tökum rekstur ríkisins - það má svo sem fjalla um það á margan hátt - þá er alveg sama hvernig það er gert, menn fá alltaf þá niðurstöðu að af þessum rekstri eru um það bil 70% laun, alveg sama hvernig það er reiknað. Og ef tilfærslurnar eru teknar fæst nokkurn veginn það sama út, 70% þeirra eru mjög háð launum beint eða óbeint eða alveg beint. Það geta því allir séð af þessu að launagreiðslur ríkisins eru hinn stóri faktor sem ræður því fyrst og fremst hver þróun ríkisfjármálanna er, þ.e. fjölgun ríkisstarfsmannanna og hækkun launa þeirra. 
             Þá er spurningin: Úr því að svona mikill samhljómur er í þjóðfélaginu um að taka eigi á í ríkisfjármálunum, hvað getum við þá gert? Er það rétt, virðulegur forseti, höfum við farið óvarlega á undanförnum árum? Ég get sagt fyrir mig, virðulegi forseti, að ýmislegt í þessari gagnrýni kann að vera rétt. Það er hugsanlegt að svo sé. Við höfum kannski farið óvarlega. En hvar höfum við þá farið óvarlega? Hvað hefur verið að hækka hjá ríkinu? Á undanförnum árum höfum við verið að stórefla og auka það velferðarkerfi sem hér er við lýði og erum að því enn. Ef við skoðum hækkanirnar sem eru í fjárlagafrumvarpinu núna þá eru þær mestar í framlögum til lífeyristrygginga og barnabóta. Þar eru þær mestar. Ef við lítum á lengra tímabil, hvort sem það eru fimm, tíu eða fimmtán ár yfir þetta stjórnartímabil, þá er alveg ljóst að mestu hækkanirnar sem orðið hafa eru í málefnum hverra? Hverjir skyldu það nú vera, virðulegi forseti? Það eru nú ekki allir sem trúa því, en það er í málefnum fatlaðra. Þar hefur þessi ríkisstjórn hækkað mest. Þar hafa hækkanirnar verið langsamlega mestar, sama hvort við tökum fimm, tíu eða fimmtán ár. Það kann að vera, og ég ætla ekki að útiloka það, að menn hafi farið óvarlega fram í að búa til þetta velferðarþjóðfélag. Við áttum kannski að fara vægar í sakirnar. Við þurfum að ræða það við alla þá sem gagnrýna stöðu ríkisfjármálanna í dag. Við þurfum að gera það. En fyrst og síðast er ég viss um að ef við höfum farið óvarlega þá höfum við farið óvarlega í launamálum. Við höfum verið að hækka raunlaun á Íslandi verulega mikið og verulega miklu meira en allar okkar samkeppnisþjóðir og allar okkar nágrannaþjóðir. Þá spyr ég, virðulegi forseti: Var einhver á móti? Var einhver sem varaði við? Var einhver með efasemdir um að við ættum að hækka launin? Nei, það var enginn. Allir voru sammála um það eða það minnir mig. Verið getur að kannski einn maður hafi eitthvað verið að röfla um þetta, að það væri kannski of mikið og ekki ætti að gera þetta svona. En það hlustaði hvort sem er enginn á hann og enginn vildi taka mark á þeim viðvörunum þannig að við skulum bara gleyma því. Það stóðu allir að þessu. Við skulum vera alveg viss um það. 
             Svo skulum við fara yfir það hvar við erum komin í þessum launagreiðslum. Þessar símalandi greiningardeildir bankanna sem núna senda okkur kveðju guðs og sína bæði kvölds og morgna tala ekki um það sem þær ættu nú fyrst og fremst að tala um. Þróunin hefur verið sú, þ.e. ef við tökum þáttatekjurnar - það skiptir öllu máli að fjalla um þær - ef við tökum þáttatekjurnar þá hafa laun á Íslandi verið í kringum 70% af þáttatekjunum núna um nokkurra ára skeið, 70%. Engin önnur þjóð í Evrópu er með þetta launahlutfall. Launahlutfallið í þáttatekjunum er í kringum 60% hjá Evrópuþjóðunum. Sú sem er næst okkur, eina þjóðin sem kemst nálægt okkur, eru Svíar með töluna 64, 65. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að ekkert þjóðfélag getur staðið með þetta launahlutfall. Það er orðið allt of hátt vegna þess að hið óhugnanlega og það sem við eigum að vera hrædd við - menn eru nú að vara hér mikið við og eru með mikið viðvörunartal - er það að á móti hefur hreinn hagnaður þjóðfélagsins, hreinn hagnaður í atvinnurekstrinum, verið að minnka. Hann er kominn núna niður í 10–11% sem er mjög hættulegt. Þetta heitir að borða útsæðið. Það er kannski ekki von að almenningur átti sig á því miðað við þær gríðarlegu tölur sem er verið að segja frá af hagnaði fyrirtækja. En sá hagnaður getur ekki stafað af öðru en velgengni þeirra í útlöndum eða þá eignatilfærslu. Þeir eru hækka hlutabréfin hver í öðrum og búa þannig til nýjan hagnað. Þetta er hið hættulega sem við þurfum að horfast í augu við. Ef við lítum nú á þróun ríkisútgjaldanna á umliðnum árum og spyrjum: Var einhver á móti? Þá er svarið, virðulegi forseti: Nei, það var enginn á móti. Hins vegar vildu mjög margir bæta enn meira í. Og nú koma menn í stórum hópum, nú kemur hagfræðistofnun eftir hagfræðistofnun, Seðlabankinn og hinir bankarnir og allir þessir og segja: Nú þarf að skera niður í ríkisútgjöldunum. Það er ágætt ef um það næst samstaða í þinginu að skera niður ríkisútgjöld. Ekki ætla ég að hafa á móti því. En ég bendi á, virðulegi forseti, að í sögulegu samhengi hefur það aldrei tekist. Í nútímasögu Íslands er eitt dæmi til um að tekist hafi að skera niður í ríkisútgjöldum á einum þætti og það var með mjög víðtækri þjóðfélagssátt. Það gerðist árið 1990 þegar samstaða var um að fella út á nokkrum árum útflutningsuppbætur á dilkakjöt. Það er eina dæmið. Það er bara eitt dæmi til. Að vísu reyna menn á hverju ári að stemma aðeins stigu við hækkunum með því að skera niður 100 milljónir hér og 100 milljónir þar. Það er hið eðlilega starf. En niðurskurður á ríkisútgjöldum hefur ekki átt sér stað á Íslandi og það sem meira er, virðulegi forseti, hann hefur ekki átt sér stað í Evrópu. Evrópuþjóðirnar hafa ekki ráðið við þetta. Virðulegur forseti. Ég tel því að það liggi alveg ljóst fyrir að ef mönnum er alvara í því að vilja stemma stigu við hækkun ríkisútgjalda þá sé kenningin bara ein, að það sé algild kenning um það. Það er ekki hægt að standa að því að lækka ríkisútgjöld eða stemma stigu við hækkun þeirra nema með því að vera á móti áður en það er samþykkt. Þegar búið er að samþykkja það, gera t.d. samning um laun, þá stendur það. Ef menn ætla að vera ábyrgir þá eru þeir á móti því áður en samið er og berjast gegn því. Menn skera ekkert niður íslenska velferðarþjónustu. Hér er ekkert hægt, eins og þessir kappar eru að skora á okkur að gera - menn skera ekkert niður framlög til skóla eða rannsókna eða velferðarmála eða sjúkrahúsa. Þetta er bara vitleysa, virðulegi forseti. Þetta er bara bull sem verið er að segja. Þau geta kannski verið vel menntuð og vel meinandi en þau vita ekkert um hvað verið er að fjalla. Þetta er óframkvæmanlegt og verður ekki gert, hvorki á Íslandi né í öðrum Evrópulöndum. Vandamál Evrópuþjóðanna sem hafa misst efnahagsmálin út úr höndunum á sér - en það hafa þau nærri því öll gert með undantekningunum Noregi, Íslandi og Sviss - er þetta: Menn eru að hækka ríkisútgjöldin, auka velferðina, hækka, stækka og efla og auka allt sem þeir vilja þegar vel gengur. Svo þegar slær í bakseglin þá er ekkert pólitískt afl til til þess að skera þetta niður. Þá stendur eftir kostnaðurinn. Þetta er ferlið. Við sjáum þetta í sögunni alls staðar. Við skulum því horfast í augu við þetta. Við erum ekkert öðruvísi en aðrir. Við munum ekki standa hér fyrir neinum róttækum aðgerðum þó að menn berji sér á brjóst. Ég á líka eftir að sjá að stjórnarandstaðan, hversu mikið sem við munum krefja hana um það, komi með nokkra einustu tillögu þar að lútandi. Ég veit það alveg fyrir fram, enda er ósanngjarnt að vera að kalla eftir því. Það er bara svona leikaraskapur. Ég ætla ekki að gera það heldur. Við stöndum frammi fyrir þessu, virðulegur forseti. Ríkisfjármál Íslands eru einhver þau sterkustu í Evrópu og við skulum þakka fyrir það hversu lánlega við höfum komist í gegnum þetta. Ég þakka það nú sérstaklega þeim góðu samningum sem við rötuðumst til að gera á sínum tíma til að byggja upp lífeyrissjóðakerfi Íslendinga  
             Ef við lítum á spána, á forsendurnar sem fjárlagafrumvarpið byggist á, þá er athyglisvert að gert er ráð fyrir því að stýrivextir Seðlabankans verði óbreyttir í ár og fram eftir næsta ári, þegar þeir fari að lækka. Einnig er gert ráð fyrir því að meðalgengi íslensku krónunnar, sem núna er í 103,7 eða 103,8 verði 114 á næsta ári. Það er líka gert ráð fyrir því að viðskiptahallinn á næsta ári verði 120 milljarðar kr.  Ég veit, virðulegi forseti, að útflutningsatvinnugreinar Íslands geta ekki lifað við gengið. Ég er viss um það. Ég hélt ræðu um það 3. desember á síðasta ári og er tilbúinn til að flytja þá ræðu aftur.

Þú verður að segja Halldóri Ásgrímssyni þetta.

Allir sem lyst hafa geta lesið þá ræðu. Ég ítreka, virðulegur forseti, að ég tel að allt sem hefur gerst síðan sanni mál mitt. Hættan fyrir okkur er sú að við sem þjóð höfum hækkað laun okkar, raunlaun Íslendinga - við allir og við berum öll ábyrgð á því - meira en vöxtur efnahagslífsins hefur leyft. Þetta höfum við öll gert sameiginlega og berum sameiginlega ábyrgð á því. Þetta, virðulegi forseti, er ekki hægt. Engri þjóð hefur tekist þetta. Ef þetta væri hægt, hvers vegna viðgengst það sem virðulegur þingmaður sagði frá í fyrradag, að það væru 800 milljónir manna vannærðar í heiminum? Það er rétt hjá honum. Ef hægt væri að hækka raunlaunin í heiminum þá væri enginn svangur. Ef þetta væri hægt þá væri líka sagan af Münchhausen baróni sönn, en hvert mannsbarn veit að sá barón var lygalaupur. Hann gat ekki dregið sig upp á hárinu.

Það er góð saga.

Meira að segja litlu börnin sem lesa söguna vita að hann var lygalaupur. Það sér það hver í hendi sér. Við skulum horfast í augu við að við höfum bætt lífskjörin á Íslandi meira en gerst hefur í nokkru öðru landi. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það hlutfall af þáttatekjunum sem ég nefndi áðan, 70% laun, fær ekki staðist nema í örskamma stund nema vaxtakjörin séu því betri. Svo hefur verið í nokkur ár en fær ekki staðist og því verður að linna. Það bíður að mínum dóm, virðulegi forseti, hvers einasta stjórnmálamanns að þora að segja, horfast í augu við þjóðina og segja að fram undan eigum við helst von á að lífskjörin hljóti aðeins að rýrna. Það verður kjaraskerðing á Íslandi, kannski ekki mikil, vonandi ekki nema svona 1–2%. Kannski sleppum við þar, kannski verður hún meiri. En það ber að segja það vegna þess að menn eiga að segja satt og rétt frá. Núna stöndum við frammi fyrir þessu. Útflutningsframleiðslugreinar Íslands geta ekki lifað við þá stöðu sem við erum í og engum er greiði gerður með því að þjóðin haldi áfram að safna tugmilljarða skuldum í útlöndum. Menn geta kennt ríkisstjórninni um þetta ef þeir vilja. Það er þó erfitt að finna það út vegna þess að ríkisfjármálin eru mjög sterk. Þessi þjóð hefur sjálf staðið að eyðslunni, allir hafa tekið þátt í henni, við finnum enga sem ekki eru sekir. Menn taka lán og aftur lán og auka neyslu sína. Það er komið að því að við verðum að stoppa, því verður að linna. Við getum ekki haldið genginu svona. Hvað eigum við þá að gera vegna þeirrar hættu sem upp er komin? Það er ljóst, virðulegi forseti, að við höfum gert ein mistök sem eru greinileg. Það var þegar við hækkuðum hlutfall húsnæðislána. Við eigum þegar í stað, helst í dag, að færa það niður aftur í 80%, helst 75%. Við verðum að gera það. Þetta var augljós vitleysa. Við verðum líka, miðað við vinnumarkaðinn eins og hann er, að galopna landið fyrir þjóðum sem nýgengnar eru í Evrópubandalagið, eins og Pólverjum, galopna það þegar í stað. Í þriðja lagi verðum við - menn hafa ekki viljað hlusta en nú eru þeir í þeirri stöðu að verða að hlusta - að fara í að skoða verðtryggingar. Það er brýnasta verkefnið, virðulegi forseti, hjá okkur í dag. Við getum hálsbrotnað á þeim núna. Við verðum að taka þær út. Við erum með tvenns konar krónu, þ.e. íslenska krónan og verðtryggða krónan, en á verðtryggðu krónuna bíta vextirnir ekki. Það getur vel verið að það séu góðir menn og gegnir í Seðlabankanum, sem þykjast standa vaktina sína, en þeir geta hækkað stýrivexti í sífellu. En þeir bíta ekki, eins og vextir bíta hjá öðrum þjóðum. Það er brýnt að við breytum þessu.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni fyrir að draga fram að allir málsmetandi aðilar í íslensku samfélagi hafa á undanförnum dögum lýst því yfir að þetta fjárlagafrumvarp takist ekki á við það verkefni sem takast þarf á við í hagstjórninni. En hver er boðskapur hv. þingmanns? Það er hræðsluáróðurinn. Eina leiðin til að takast á við vandann, segir hann, er að lækka launin vegna þess að hagnaður fyrirtækjanna er orðinn svo lítill að þau nærast á, hvað var orðið, útsæðinu?

Það heitir að éta útsæðið.

Í hvaða heimi býr hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson? Við sem fylgst höfum með uppgangi efnahags- og atvinnulífs á Íslandi og þeim stóreignamönnum sem hér hafa orðið til vitum betur. Við vitum að það er ekki einvörðungu launafólkið sem á að axla stöðugleikann í samfélaginu. Hv. þingmaður er ekki fyllilega heiðarlegur þegar hann fjallar um aðhald í ríkisfjármálum sem einvörðungu útgjaldamál. Hann veit vel að þar erum við að fást við uppsafnaðan vanda síðustu ára. Hann veit vel að þar má skera niður víðar, t.d. hátt í milljarðs vöxt á útgjöldum ráðuneytanna á undangengnum árum. Ýmis útgjöld í utanríkisþjónustu hefur hann sjálfur gagnrýnt. Þannig gætum við haldið áfram. En mergurinn málsins, varðandi aðhald í fjárlögunum, er að úr því að ekki er hægt að skera niður útgjöldin þá hljóta menn að þurfa að horfa á tekjuhliðina. Það er því óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki einsýnt, eftir þessa útreið fjárlagafrumvarpsins, að ríkisstjórnin fari að ráðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og taki að hluta eða í heild til endurskoðunar áform um skattalækkanir. Hv. þingmaður hefur sjálfur lýst því yfir úr ræðustólnum að ómögulegt verði að skera ríkisútgjöld nægilega niður til að mæta þessum skattalækkunum. Er það ekki hin eina ábyrga afstaða að hafa, virðulegur forseti?

Virðulegi forseti. Hagstofa Íslands gefur út tölur um skiptingu þáttateknanna. Það er ekki ég sem er að ljúga einhverju að Alþingi, virðulegi forseti. Menn skulu bara lesa þær upplýsingar og bera saman skiptingu þáttateknanna á Íslandi miðað við aðrar þjóðir. Það er ekki uppspuni minn að hagnaður íslenskra fyrirtækja sé 10–11%. Það er ekki uppspuni minn að laun á Íslandi séu 70% af þáttatekjunum þegar þær eru 60% í Evrópu, hæst 64% í Svíþjóð. Þetta eru opinber gögn. Menn geta lesið þau. Menn skulu gera sér grein fyrir því að ég var bara að upplýsa þá um stöðuna. Ef menn vilja ekki trúa mér er það þeirra vandamál og kannski þjóðarinnar, ef hún vill ekki trúa mér. 70% af þessu eru laun. Ég sagði það áðan, virðulegi forseti, að ég vil ekki trúa að sú gengisstefna sem boðuð er í frumvarpinu fái staðist. Ég hélt því fram að gengið yrði að fara miklu neðar til að framleiðslan gæti lifað. Hvað þýðir það á mæltu máli, virðulegi forseti? Það þýðir að lífskjör munu skerðast á Íslandi. Ég segi það hér framan í alla. Þetta er óumflýjanleg og einhver verður að segja það. Það er óumflýjanleg. Ríkissjóður Íslands stendur miklu betur en ríkissjóður allra annarra ríkja Evrópu. Ef þróunin verður sú sem ég tala um þá munu tekjur ríkisins falla verulega. Þá verður strax skorið á einkaneysluna. Það er gott. Það er af hinu góða ef tekjurnar minnka. Ríkissjóður hefur ekkert að gera með allar þær tekjur. Ef það er til að ná jafnvægi í fjármálum, að ríkið missi af tekjuafgangi sínum, þá er það gott. Það er nauðsynlegt. En ég tel að um leið og við vitum að lífskjörin hljóta að skerðast þá sé fátt betra fyrir ríkissjóð en að geta þá komið til móts við þá tekjuskerðingu með lækkun skatta.

Virðulegur forseti. Það er með hreinum ólíkindum að fylgjast með mótsögnunum í málflutningi hv. þingmanns. Hann telur útilokað að ná fram aðhaldi í útgjöldum ríkissjóðs, sem er út af fyrir sig athyglisvert. Hann heldur því annars vegar fram, réttilega, að verkefnin nú séu að hemja einkaneysluna og lántökurnar og draga úr þenslunni. Á sama tíma fullyrðir hann að besta framlagið til þess sé að ráðast í umfangsmiklar skattalækkanir og skapa þar með hátekjufólki, fólki sem hefur greitt hátekjuskatt, meira svigrúm til að flytja inn fleiri bíla og væntingar til að taka fleiri lán. Þetta fær ekki staðist, virðulegur forseti. En ég fagna því að hv. þingmaður veki athygli á verðtryggingarvandanum. Ég spyr mig sömu spurningar, þ.e. hvort ástæðan fyrir því að við Íslendingar eigum erfiðara með að halda stjórn á hagsveiflum í landinu en aðrar þjóðir, sé ekki einmitt sú sem hv. þingmaður nefndi, verðtryggingarkerfið sem gerir það að verkum að viðleitni Seðlabankans til að halda aftur af lántökum, eyðslu og fjárfestingum með hækkun stýrivaxta, nær ekki fyrr en löngu síðar til verðtryggðra lána og hins stóra hluta neyslunnar og fjárfestingarinnar sem í því felst. Ég spyr þess vegna hv. þingmann hvað hann hyggist gera á Alþingi, sem varaformaður fjárlaganefndar og talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þinginu. Hvað hyggst hann gera í verðtryggingarmálum, til að reyna að vinda ofan af þessum kerfislæga vanda og vinna okkur út úr afleiðingunum af honum?

Virðulegi forseti. Það er útúrsnúningur hv. þingmanns að segja að ég hafi sagt að vonlaust væri að skera niður ríkisútgjöld. Ég sagði bara að reynslan væri sú að við færum stundum í það öðru hverju, að skera niður 100 millj. kr. eða einn milljarð hingað og þangað, sem er nauðsynlegt og vissulega hægt að gera. En reynslan er sú á Íslandi, í Evrópu og alls staðar, að það að vera á móti útgjöldunum áður en þau eru samþykkt er hin raunhæfa barátta fyrir því að ríkisútgjöldin vaxi ekki. Ég veit ósköp vel að það er fitulag víða í ríkisútgjöldunum. Við förum á hverju ári í gegnum það. Það gerum við alltaf og eigum alltaf að gera. Það er eilífðarverkefni. En það er bara venjuleg hreingerning. Það hefur engin úrslitaáhrif á efnahagslíf Íslendinga, hvorki fram né til baka. Ég fagnaði því ef svo undarlega mundi vilja til að stjórnarandstaðan á Íslandi vildi vera við hliðina á okkur og hjálpa til við það. Það er alltaf til bóta þótt það væri ekki einn og einn milljarður hingað og þangað. Við erum alveg reiðubúin til að standa að slíku og höfum alltaf verið. En ég spyr: Hvar voru menn þegar þessi útgjöld voru ákveðin? Stóð stjórnarandstaðan og mótmælti óvarlegri meðferð í launamálum ríkisins? Var því mótmælt af stjórnarandstöðunni? Hefur stjórnarandstaðan á umliðnum árum, yfir þau tímabil er hún vildi meina að óvarlega hefði verið unnið, verið einhvers staðar á vettvangi til að vara við? Eru einhvers staðar til einhver ummæli eftir hana eða tillögur? Virðulegur forseti. Ég veit að svo er ekki.

Frú forseti. Ræða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, talsmanns Sjálfstæðisflokksins í fjármálum á þinginu, var mjög athyglisverð. Sérstaklega fannst mér athyglisverð sú nafngift sem hann gaf ráðherrum sínum, fjármálaráðherra og forsætisráðherra, að þeir væru eins og Münchhausen sem héldu að þeir gætu dregið sig upp á hárinu. En ég tek undir þá skoðun hans. Hv. þingmaður rakti þetta. Ég velti fyrir mér gengismálunum. Hann hafði áhyggjur af gengismálunum í fyrra og hefur áhyggjur af þeim enn. Hverju ætlar þingmaðurinn að beita sér fyrir innan flokks síns gagnvart þessum „Münchhausenum“ sem hann nefndi hér sjálfur? Gengisspá þessa árs stóðst engan veginn. Í forsendum fjárlaga var spáð gengi upp á 120–125 en það reyndist í kringum 110, undir ráðslagi þessara Münchhausena. Í gengisspánni fyrir næsta ár er gert ráð fyrir genginu 114,2. Telur þingmaðurinn að það náist, miðað við þau fjárlög sem nú eru sett upp? Miðað við stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, telur hann sig geta „garanterað“ þetta gagnvart atvinnulífinu, að þetta náist sem meðalgengi fyrir næsta ár? Það er þó er allt of lágt, eins og við vitum báðir. Það er talið að gengisvísitalan þurfi að vera í 130–135 til að hægt sé að búast við jafnvægi í utanríkisviðskiptum. Ég hefði viljað heyra betur hvernig þingmaðurinn ætlar að bregðast við innan síns flokks.

Virðulegi forseti. Ég taldi mig vera að tala hér í heilmikilli alvöru og lagði mig fram um það vegna þess að ég tel að málefnið sé alvarlegt. Ég kann því illa þegar menn koma og eru með ómerkilega útúrsnúninga varðandi þetta. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann hvort hann sem stjórnarandstöðuþingmaður þori, geti og vilji koma hér upp í pontu og segja það sem hann veit að er rétt og satt, að nauðsynlegt er að rýma fyrir framleiðslunni á Íslandi, búa til rými fyrir íslenska framleiðslu svo við getum lifað í landinu. Þorir hann að segja við Íslendinga að það sé lífsnauðsynlegt og það geti ekki gerst öðruvísi en að kjör almennings muni rýrna aðeins um nokkurn tíma? Þó að ég viti vel að það taki flugið aftur, þjóðfélagið verður mjög fljótt að jafna sig, það þarf kannski ekki nema nokkur missiri. Þorir hann að segja þetta eða vill hann bara halda áfram að snúa út úr og segja einhverjar sögur af Münchhausen? Þorir hann að tala um það? Veit hann ekki að það er rétt að við Íslendingar höfum hækkað laun, raunlaun okkar meira en nokkur önnur þjóð, meira en aukningin hefur verið á framleiðslunni og við stöndum frammi fyrir því að viðurkenna það? Það er ekki annað hægt. Ég spyr: Þorir hann að segja það eins og honum ber vegna þess að stjórnarandstöðuþingmenn hafa sannarlega ábyrgð eins og aðrir þingmenn og eru ekkert undanþegnir henni. Þeir eiga að koma og þora að segja það, ef þeir hafa meiningar um efnahagslíf á Íslandi, hvað þurfi þar til að koma og hvernig það standi. Því þorir hann þá ekki að segja það heldur hann fer alltaf eins og köttur í kringum heitan graut? Þorir ekki að segja það. Þorir hann að meina að það sé lífsnauðsyn? Gerir hann það eða gerir hann það ekki?

Frú forseti. Það fór sem mig grunaði að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefði ekki kraft til að fylgja því eftir sem hann sagði áðan. Hann treysti sér ekki til að segja: Ég trúi eða ég treysti því að það gengi sem boðað er á fjárlögum næsta árs í fjárlagafrumvarpinu standist. Enda getur hann það ekki, hann veit að efnahagsstefnan sem nú er keyrð með þeim hætti að það veit enginn hvert ber enda hefur Seðlabankinn og allir aðilar aðrir í fjármálalífinu bent á það eins og þingmaðurinn rakti í upphafi ræðu sinnar áðan. Hitt er síðan þessi veikleiki þingmannsins að halda að launafólk hins opinbera sé vandi ríkisins. Eru laun leikskólakennara vandi ríkisins? Eru laun starfsmanna sjúkrahúsanna, sjúkraliðanna, vandi ríkisins? Er þetta fólk, sem er kannski með liðlega 100 þús. kr. á mánuði, að mynda viðskiptahallann? Hvar eru gælumennirnir, gæludýrin, þeir sem eru með yfir milljón á mánuði sem hv. þingmaður hefur búið slíkt umhverfi og boðar svo skattalækkanir í þokkabót? Það eru þeir aðilar sem eru að setja gengið um. Það eru þessir aðilar sem búa til viðskiptahallann og kaupa rándýra bíla, ekki starfsfólkið á sjúkrahúsunum. Þorir þingmaðurinn að viðurkenna það? Ég vil benda á að við þingmenn Vinstri grænna höfum einmitt lagt fram tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Þar eru listaðar þær aðgerðir sem við teljum að þurfi að grípa til. Þær eru vafalaust sársaukafullar fyrir einhverja, sérstaklega þá sem hafa hæstar tekjurnar. En jafnframt er lögð áhersla á að verja kjör þeirra sem lægstir eru og jafnframt tryggja atvinnulegan stöðugleika. 

Ég bið hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega eins og við þekkjum fyrri daginn, hv. þm. Jón Bjarnason reynir að vera með einhverja útúrsnúninga. Það hefur enginn sagt það hér, virðulegur forseti, að hinir lægst launuðu á Íslandi séu valdir að ójafnvæginu. Það hefur verið sagt að launagreiðslur á Íslandi í heild sinni séu hærri en fái staðist. Það er óyggjandi. Svo kemur þingmaðurinn og vill meina að ég sé að ráðast á þá sem - þetta er venjulegt skítkast og ekki svaravert. Hins vegar er það oft þannig, virðulegur forseti, að mikla lagni þarf til að tryggja það að passað sé upp á hag þeirra sem lakast standa í þjóðfélögum þegar á hallar. Það er bara allt annar hlutur. Ríkisfjármálin eru ekki vandamál á Ísland í dag. Ríkisfjármál á Íslandi standa betur en hjá nokkurri annarri þjóð í Evrópu, það er ekki vandamálið. Þurfum við á því að halda að stoppa hér aðeins við, þá hefur ríkissjóður Íslands alveg efni á því, hann mun þola það mjög vel. Það gerir ekkert til þó að tekjuafgangurinn hverfi, það er bara hið besta mál. Hins vegar óttast ég að Íslendingurinn, hinn venjulegi Íslendingur sem hefur verið að ganga þessa götu fram eftir veg á undanförnum nokkrum árum, tveim, þrem, fjórum, og mánuðum, að með því að skuldsetja sig og skuldsetja, þá er ég hræddur um afkomu hans. Ég segi þetta núna vegna þess að það borgar sig að segja þetta við fólk því að ef menn ætla að framlengja þetta í eitt ár eða eitt og hálft ár í viðbót, halda áfram viðskiptahalla upp á 120 milljarða á ári þá veit ég að það verður tíu sinnum sárara þegar kemur að skuldadögunum. Ég tel það rétt og sanngjarnt að segja fólki þetta þó að það vilji ekki heyra það, segja það upp í opið geðið á hverjum Íslendingi. Hann hefur gott af að heyra það vegna þess að öll bið er af hinu verra. Það verður enn þá verra 

Frú forseti. Enn einu sinni er athyglisvert að fylgjast með umræðum um fjárlagafrumvarp. Enn einu sinni kemur stjórnarmeirihlutinn með fjárlagafrumvarp sem því miður er ekki hægt að taka mark á. Enn einu sinni falla menn í gryfju sýndarveruleikans. Frú forseti. Ég hafði trú á því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson mundi koma hér og færa umræðuna upp á örlítið hærra plan. Hv. þingmaður hefur oft leikið það hlutverk í umræðum að koma hér með aðvörunarorð. Og út af fyrir sig má segja að ekki hafi aðvörunarorðin skort í ræðu hv. þingmanns en því miður voru ábendingar hans eins og úr öfugri átt. Hv. þingmaður talaði um að ríkisfjármálin skiptu engu máli, þau væru ekkert vandamál. Tekur þar af leiðandi undir sönginn um að ríkisstjórnin þurfi ekkert að hafa áhyggjur af því sem er að gerast í hagkerfinu, það komi líklega ríkisstjórninni ekkert við. Hv. þingmaður sleppti að vísu úr ræðu sinni þeim mikla kafla sem við höfum oft heyrt, að Seðlabankinn væri höfuðvandamál í efnahagslífinu. Þegar hv. þingmaður sagði að engu máli skipti þó að enginn afgangur yrði á ríkissjóði, þá sagði hann í raun og veru: Þá verður Seðlabankinn að sjá um þetta mál. Hvaða aðferðir, hv. þingmaður, hefur Seðlabankinn til þess að taka á málinu? Hann hefur aðeins eina leið, og hver er hún? Að hækka stýrivexti. Og hver eru áhrifin? Hv. þingmaður þekkir það mjög vel. Hann varaði við því að það mætti ekki gerast. Hvernig stendur þá á því að tengingin hjá hv. þingmanni er ekki betri en svo að hann áttar sig ekki á að þarna eru tengsl á milli, að þarna skiptir öllu máli að Seðlabankinn og stjórnvöld séu í takt, þau séu í takt að reyna að ná þeim markmiðum sem mér heyrðist að hv. þingmaður vildi ná fram. Og það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ef ekkert verður að gert í eitt ár, þ.e. á tíma þess fjárlagafrumvarps sem við nú ræðum, þá er mikil hætta á að skellurinn verði miklu, miklu verri. Þetta er nákvæmlega það sama og við flest höfum verið að reyna að segja í stjórnarandstöðunni og allir þeir aðilar, hefur mér heyrst, á markaðnum sem hafa skipt sér af fjárlagafrumvarpinu hafa tekið undir þetta nema stjórnarliðarnir, sem tala að vísu nokkuð í kross því að hæstv. fjármálaráðherra segir þó að það skipti verulegu máli að afgangur sé á fjárlögum. Telur aðhaldsstigið nægjanlegt, er einn um þá skoðun að vísu, en hann talar þó í þá áttina. En hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, nei, það skiptir bara engu máli hvernig staðið er að málum í ríkisrekstrinum. Þetta segir okkur auðvitað ýmislegt um hvernig á því stendur að við náum aldrei nokkrum árangri í því að gera alvörufjárlög í landinu. Ef þetta er stefna meiri hluta fjárlaganefndar skilur maður vel að fjárlaganefndin hafi aldrei nokkurn tíma lyft litla putta í að sýna neitt aðhald í ríkisrekstrinum. Þá skilur maður líka af hverju Ríkisendurskoðun ár eftir ár í skýrslum sínum um framkvæmd fjárlaga bendir á að ekkert aðhald sé í málunum og það sé algjör lausaganga í ríkisfjármálunum, þ.e. að útgjöldin séu stjórnlaus, aldrei sé tekið á þeim. Þá skilur maður líka af hverju aðvaranir Ríkisendurskoðunar snúast um að það sé á ábyrgð Alþingis að þetta gerist svona ár eftir ár, og það sé verkefni fjárlaganefndar að taka í taumana vegna þess að fjárlögin segja ekkert til um það í rauninni hver útgjöldin eru. Það er hægt að koma hér ár eftir ár með falleg fjárlög, að vísu misjafnlega falleg eins og þau fjárlög sem nú eru, sem auðvitað sýna ekki nægjanlega fegurð. En, frú forseti, ég verð að segja að það skiptir því miður engu máli vegna þess að engin merking virðist vera á bak við plaggið. Ekkert er gert í því þó að ár eftir ár séu fjárlagaliðir ýmissa stofnana þannig að uppsafnaður halli sé til fjölda ára og aðrar stofnanir sem safna stöðugt innstæðu. Það er ekkert gert í því að skoða hvernig á þessu standi. Þegar við erum að samþykkja hér fjárlög er fjöldi stofnana í raun búinn með stóran hluta af þeim fjárveitingum sem þær eiga að hafa til þess að reka sig á næsta ári. En aðrar stofnanir hafa hins vegar í sjóði stórar fúlgur til að geta þess vegna aukið útgjöld. Það er ekkert gert í því að skoða þetta, hefur ekki verið gert til fjölda, fjölda ára. Þess vegna kemur Ríkisendurskoðun ár eftir ár með ábendingar um að á þessu verði að taka. Hún bendir reyndar á það í síðustu skýrslu sinni sem kom nú í sumar að það gæti nú hreinlega verið þannig að það væri í anda stjórnvalda að hafa það svona, það gæti verið að það hentaði hreinlega stjórnvöldum að vera ekkert að breyta þessu vegna þess að með því geti menn lagt fram falleg fjárlög ár eftir ár. En, frú forseti, vegna þess að það hefur nú stundum gerst, og það á síðustu missirum, að ýmsir stjórnarliðar hafa veifað pappírum frá Ríkisendurskoðun og talið þá vera þá markverðustu sem sést hafa er kannski rétt að vitna orðrétt í skýrslu Ríkisendurskoðunar þannig að hv. þingmenn sumir hverjir haldi ekki að þetta sé eingöngu frá fulltrúum Samfylkingarinnar. Hér segir, með leyfi forseta: „Reyndar má spyrja hvort stjórnvöld hafi í raun nokkurn áhuga á að breyta því fyrirkomulagi sem verið hefur á framkvæmd fjárlaga þar sem það geti bara hentað ágætlega. Í fjárlögum megi þannig sýna aðhald með ríkisútgjöldum enda þótt ljóst sé að raunveruleg útgjöld verði í mörgum tilvikum hærri.“ Orðrétt tilvitnun í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Skömmu síðar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Strangt aðhald með ríkisfjármálum sé ekki líklegt til vinsælda á vettvangi stjórnmálanna, sérstaklega ekki þegar auknar tekjur ríkissjóðs vegna uppsveiflu í hagkerfinu geri gott betur en að mæta meiri útgjöldum.“ Frú forseti. Það er nákvæmlega þetta sem við sjáum í því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur fyrir. Og það er nákvæmlega þannig því miður sem haldið hefur verið um ríkisfjármálin á undanförnum árum, og sérstaklega á þessu ári þegar sveiflan er í þá áttina að fjármagn streymir inn í ríkissjóð. Þá er ekkert aðhald við útgjöldin og það er auðvitað vandamálið. Þess vegna er það áhyggjuefni þegar varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem oft hefur talað hér af mikilli ábyrgð um að sýna þurfi aðhald í útgjöldum ríkissjóðs - það er minnisstætt að þegar efnahagslífið var að byrja að rísa aftur eftir síðasta fall var hv. þingmaður hér með miklar ræður um hversu mikilvægt væri að varast þetta þensluástand og reyna að sýna sem mest aðhald - að nú virðist hv. þingmaður genginn í björg og sér ekkert annað en Seðlabankann og vill láta hann um allt, vill láta hann leysa allan vanda. Hef ég grun um að því fylgi eitthvað. Við höfum heyrt einstaka sinnum að hv. þingmaður telji að nú þurfi að breyta hreinlega verðbólgumarkmiðum Seðlabankans og þannig eigi að leysa málið. En hv. þingmaður hefur möguleika til þess seinna í umræðunni að skýra betur út hugmyndir sínar um hvernig við eigum að komast út úr því sem nú blasir við og veldur okkur mörgum áhyggjum og það er eðlilegt að það valdi okkur áhyggjum. Hv. þingmaður sagði það áðan að hann vildi tala um þessi mál af fullri alvöru og ég trúi því og treysti að hv. þingmaður muni gera það í seinni ræðum sínum. Ég talaði áðan um vinnubrögðin. Það er mjög víða sem við rekumst á að vinnubrögðin eru afar sérstök og óábyrg. Ég nefni eitt lítið dæmi en samt sem áður nokkuð dæmigert. Í sumar heyrðum við að ákveðið hefði verið á einhverri skrifstofu hér í borginni að leggja niður Listdansskólann. Hann er aflagður sisona, það er ekki haft samráð við einn eða neinn og það veit enginn hvað við tekur. Við sjáum svo í fjárlagafrumvarpinu að þeir peningar sem þangað áttu að fara, ja, þeir eru bara nægjanlegir og varla það til þess að keyra þennan skóla áfram það skólaár sem nú er hafið. Trúlega mun það ekki duga vegna þess að ef ég man rétt þá er hali til margra ára á þessari stofnun sem aldrei hefur verið tekið á. Þetta er líklega mesta uppgjör sem maður hefur séð í því að taka á vanda stofnunar en afar einfalt, leggja hann bara niður. Fleira vekur athygli. Ég sé það í 6. gr., afar sérstakri grein þar sem kemur í ljós að undirbúningskostnaður vegna þess stóra mannvirkis sem á að reisa við austurhöfnina í Reykjavík á að leysast með því að í heimildarákvæði má borga allan kostnaðinn. Ég spyr, frú forseti: Hvernig stendur á því að svo slælega er staðið að málum? Þetta verkefni er búið að undirbúa til fjölda ára og enn situr í fjárlagafrumvarpinu heimild til þess að greiða allan þennan kostnað. Ég spyr: Veit enginn hver þessi kostnaður er? Er þetta bara opinn tékki í allar áttir? Er ekki unnið eftir neinum áætlunum? Hvernig stendur á því að þegar við erum farin að sjá í blöðunum myndir af því hvernig þessi glæsibygging á að líta út þá er ekki einu sinni í fjárlagafrumvarpinu nokkur upphæð um það hvað áætlaður kostnaður verður um þessa byggingu? Nei. Það er áfram haldið með að hafa opinn tékka, heimildarákvæði um að nú skuli allan kostnað greiða. Það eru engar upplýsingar um hvernig hann eigi að skiptast eða í hvaða hæðum hann er. Ég sagði, hæstv. forseti, að ég ætlaði að nefna örfá dæmi og lítil út af fyrir sig en þau eru táknræn um vinnubrögðin. 

Virðulegur forseti. Það vekur undrun mína hvernig sá ágæti virðulegi þingmaður Einar Már Sigurðarson nennir að koma hér upp, fjasa og masa um það sem hann veit að er hreinn tilbúningur hans sjálfs. Ég sagði áðan í ræðu minni, virðulegi forseti, að ef þjóðfélag stendur frammi fyrir því að lífskjör þegnanna þurfi að skerða í smátíma sé sjálfsagt að fórna ríkissjóði fyrir það. Þá minnkar einkaneyslan strax og tekjur ríkisins minnka og það er sjálfsagður hlutur. Það er fagnaðarefni að umframeyðslan í þjóðfélaginu hverfi og hinar óraunhæfu tekjur ríkissjóðs hverfi. Ég hélt að hvert mannsbarn skildi þetta og auðvitað skildi nafni minn og hv. þingmaður þetta. Honum fannst bara sjálfsagt og gaman að masa um þetta, hann sneri þessu öllu á hvolf og masaði og fjasaði um að þar með hefði ég lýst því yfir að ríkisfjármál skipti engu máli o.s.frv. o.s.frv. út og suður, eintómt hugarfóstur og bull. En ef hann hefur gaman af þessu þá er það náttúrlega eins og sagt er - nei, ég ætla ekki að segja það. Jæja, virðulegi forseti. En ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á að 6. gr. heimildin sem er þarna inni varðandi undirbúning að tónlistarhúsinu er bara eðlileg og veitir heimild til þess að undirbúa þessa gjörð. Hins vegar liggur það alveg ljóst fyrir í mínum huga, og ég skal taka það fram hér, að fjármögnun þessa húss og þátttaka ríkisins í þeirri fjármögnun, hvort sem það er 45% eða 55%, ég man það ekki, hversu margir milljarðar sem það eru, það getur aldrei haft gildi nema flutt sé um það lagafrumvarp, sérstök lög um þetta tónlistarhús. Skuldbinding ríkisins hefur ekkert gildi fyrr en Alþingi hefur samþykkt hana.

Herra forseti. Þetta innslag hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar var afskaplega merkilegt og í raun og veru betri skýring á því sem fram hafði komið hjá hv. þingmanni í ræðu hans. Hv. þingmaður hefur gefist upp á því og hefur enga trú á því að ríkisstjórnin muni taka þátt í því að reyna að verja lífskjörin. Hann telur að það sé ekki hægt að verja lífskjörin. Okkar áhyggjuefni er nákvæmlega þetta, að það verði ekki hægt að verja lífskjörin vegna ábyrgðarleysis í ríkisfjármálum. Þess vegna skiptir máli að tekið sé á ríkisfjármálunum. Það er auðvitað áhyggjuefni þegar báðir aðilar á vinnumarkaði, þ.e. Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands, eru sammála um að forsendur kjarasamninga eru brostnar, verðlagsforsendur kjarasamninga eru brostnar. Þá er hættan sú að segja þurfi upp kjarasamningnum og semja á ný. Það væri auðvitað miklu æskilegra að hjá því væri hægt að komast og að hægt yrði að gera samninga sem giltu eitthvað fram í tímann en þeir verða þá að byggjast á einhverju trausti. Ég verð að trúa því, herra forseti, og treysta að aðilar vinnumarkaðarins, líkt og síðast þegar við stefndum í svipaða stöðu, hafi vit fyrir ríkisstjórninni, dragi hana að borðinu og hjálpi henni við að komast að skynsamlegri niðurstöðu. Það er í raun og veru, sýnist mér, okkar eina von vegna þess að það virðist enga von að hafa í stjórnarliðunum. Hv. þm. Einar Oddur boðar bara lífskjaraskerðingu og ég hef ekki trú á því að nýir kjarasamningar verði reistir á þeim forsendum. Ég trúi því og treysti að aðilar vinnumarkaðarins komi hér til aðstoðar og bjargi okkur frá þeirri stefnu sem ríkisstjórnin nú fylgir og greinilega með stuðningi hv. þingmanns eins og oft áður.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það vilji allra að reyna að verja lífskjör Íslendinga. Það hafa allar ríkisstjórnir alltaf reynt að gera. Lífskjör Íslendinga, raunlaunin, raunkaupmátturinn, hafa vaxið hér meira en annars staðar. Ég er margbúinn að segja þetta og þetta vita allir. Ég met stöðu atvinnulífsins þannig að það væri öllum fyrir bestu að við yrðum að búa til rými fyrir útflutningsframleiðsluna. Í fjárlagagerðinni og þeim grundvelli sem hún er byggð á er gert ráð fyrir því að áfram verði 120 milljarða viðskiptahalli, að kaupmáttur muni aukast um 2,7%. Það er viðmiðunin. Ég lét þess getið, virðulegi forseti, að ég tryði þessu ekki af því að ég tryði ekki grunntölunni, þ.e. viðskiptahallanum. Ég vona og ég þykist viss um að þetta fær ekki staðist. Þegar við stöndum frammi fyrir því að launin kunni að rýrna eitthvað smávegis, 1–2% giska ég á, eftir 10 ára velgengni, eftir að hafa hækkað að raungildi milli 50 og 60% þá er það ekkert voðalegt áfall. Það er ekkert skelfilegt áfall. Það er hlutur sem borgar sig að tala um og tala um af fullri hreinskilni og auðvitað er eðlilegt að ríkið komi þar inn í og reyni með öllu móti að hjálpa til við að gera þetta eins sársaukalítið og hugsast getur, m.a. með skattalækkunum. Það má fjalla um það á ýmsan hátt og fara í gegnum það. Auðvitað gerir hún það og auðvitað á ríkissjóður að fórna tekjum sínum þegar tekjur almennings eru að rýrna. Enda er það ekkert markmið í sjálfu sér að ríkissjóður sé alltaf rekinn með miklum afgangi. Það er mjög nauðsynlegt á velgengnistíma en þegar verr gengur er líka alveg eins lífsnauðsynlegt að ríkið sé tilbúið til að fórna sínum hlut.

Herra forseti. Þar kom hv. þingmaður loksins með áhyggjuefnið og ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er auðvitað mikið áhyggjuefni hvernig staða útflutningsatvinnuveganna er, og þar með atvinnulífsins í heild. Það er nákvæmlega það sem minn málflutningur gekk út á. Munurinn á okkur hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og mér er sá að ég tel að við eigum í ríkisfjármálunum að taka þátt í þessu. Við eigum ekki að segja að það skipti ekki máli, eins og hv. þingmaður hefur því miður endurtekið hér, að það megi fórna afgangnum af ríkissjóði til þess að reyna að bjarga málunum fyrir horn. En þá skilur hann þetta allt eftir í fangi Seðlabankans og það gengur ekki vegna þess að þá erum við um leið að riðla afstöðu útflutningsatvinnuveganna og atvinnulífsins í heild og það gengur auðvitað ekki upp. Hv. þingmaður sagði reyndar að hann tryði ekki á grundvöll fjárlagafrumvarpsins og út af fyrir sig er hægt að taka undir það. Hann gengur ekki upp og það er auðvitað mikið áhyggjuefni. Ég ætla að vona að hv. þingmaður taki af heilindum þátt í störfum fjárlaganefndar, sem verður augljóslega að koma meira að þessu máli en oft áður og taka hugsanlega þátt í því með aðilum vinnumarkaðarins að bjarga kúrsinum. Ég sé ekki að við höfum aðra möguleika í stöðunni og því fyrr því betra. Ég vona að hv. þingmaður komi af fullri einurð til þeirra starfa. Það var einnig mjög athyglisvert hjá hv. þingmanni að hann taldi að það sem ég nefndi í 6. gr. frumvarpsins væri í raun merkingarlaust, það skipti í raun engu máli vegna þess að ekki lægi einu sinni fyrir lagafrumvarp um framkvæmdina og þetta öðlaðist ekki gildi fyrr en það væri samþykkt. Þetta er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni og það er algerlega með ólíkindum að þetta skuli ekki vera löngu búið. Sýnir því miður kæruleysið sem er allt of víða. Þessi framkvæmd er komin á það stig að hér ættu að liggja fyrir tölur og áætlun um kostnað á næsta ári. Það er eiginlega lágmarkskrafa.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006, frumvarp sem einkennist fyrst og fremst af aðhaldi og ábyrgð, nú sem fyrr. Hæstv. fjármálaráðherra fór ágætlega yfir það fyrr í dag. Á uppgangstímum eins og nú eru er mjög mikilvægt að allir aðilar, hið opinbera, sem sagt ríki og sveitarfélög, og aðrir aðilar á markaði gæti aðhalds og sýni ábyrgð. Ég vil ekki gera lítið úr hlut þeirra. Við sem höldum utan um ríkisfjármálin höfum sýnt aðhald með niðurskurði í stofnframkvæmdum á vegum ríkisins. Það er líka mikilvægt að sveitarfélögin í landinu sýni aðhald og einnig aðilar á markaði. Menn tala mikið um að ríkisstjórnin sýni ekki nægilegt aðhald og að hún þurfi að sýna enn meira aðhald en gengur og gerist. Ef við skoðum þá þróun sem hefur átt sér stað úti á markaðnum þá eru útlán bankanna frá ágúst 2004 til ágúst 2005 312 milljarðar, sem er hátt í öll fjárlög íslenska ríkisins. Erlendar skuldir íslenskra bankastofnana, að frádregnum eignum, voru um áramót 780 milljarðar kr. en eru í dag um það bil 1.050 milljarðar og breytast nú dag frá degi. Ef við setjum þetta í slíkt samhengi hljóta menn að sjá að það er ekki ríkið eitt sem ber ábyrgð á því hvernig þenslunni er nú komið. Ég dreg ekkert úr því að þensla er í íslensku samfélagi og öllum ber að stefna að því að draga úr henni til þess að varðveita stöðugleikann. Hæstv. forseti. Því miður er það svo að stærstur hluti útgjalda ríkissjóðs er bundinn í kjarasamningum og rekstri ríkisstofnana. Það er því ljóst að ef fylgja á eftir aðhaldsskilaboðum sem komið hafa fram í dag frá hv. stjórnarandstöðu þarf að grípa til mikilla aðgerða. Segja þarf upp opinberum starfsmönnum í hundraðatali. Aðilar á markaði hafa tjáð okkur að ef ríkið ætlar að stunda hagstjórn á þessum markaði þurfum við að skera niður á bilinu 30–40 milljarða svo eitthvert mark sé takandi á. Hagkerfið er um 1.000 milljarðar kr. og 1 milljarður eða 5 milljarðar skipta engu máli í því samhengi. Það þurfa þá að koma til tuga milljarða króna tillögur. Ég hjó eftir því áðan að hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að Samfylkingin kæmi með niðurskurðartillögur sem mundi væntanlega muna um við 2. umr. fjárlaga. Ég mun bíða eftir þeim niðurskurðartillögum í ljósi þess að rekstur ríkissjóðs er að 70–80% leyti múlbundinn og menn skulu þá finna þessi fitulög upp á 30–40 milljarða þannig að muni um. Ábyrgur flokkur eins og Samfylkingin hlýtur að fylgja þeirri ræðu sem hv. þm. Helgi Hjörvar flutti sem talsmaður Samfylkingarinnar í efnahagsmálum eða innan fjárlaganefndar. Hæstv. forseti. Hagstjórnin hefur því verið ábyrg og aðhaldssöm. Kaupmáttaraukning hefur verið um 60% frá árinu 1995. Hvergi á Vesturlöndum hefur kaupmáttaraukning einnar þjóðar verið jafngríðarlega mikil og í tíð þessarar ríkisstjórnar. Nú standa yfir skattalækkanir og ég ætla að fara yfir þær í ræðu minni á eftir. Enginn stjórnarandstöðuþingmaður mótmælti þeim skattalækkunum, greiddi atkvæði gegn skattalækkunaráformum ríkisstjórnarinnar. Það er því mjög áhugavert að hlusta á málflutning Samfylkingarinnar í dag um að nú þurfi að taka skattalækkunaráformin til endurskoðunar. Ég hjó eftir því að hv. þm. Helgi Hjörvar talaði um að við þyrftum að hækka enn frekar persónuafsláttinn. Hvaðan ætlar hv. þingmaður að taka þá fjármuni? Eigum við að minnka tekjuskattsprósentulækkunina sem Samfylkingin lofaði fyrir síðustu kosningar og sagði á hverjum fundinum á fætur öðrum að væri öflugasta vopnið til að minnka jaðaráhrifin í skattkerfinu? Sem er reyndar rétt. Stefna Samfylkingarinnar í skattamálum er kapítuli út af fyrir sig. Í þeim umræðum sem átt hafa sér stað hér um skatta- og efnahagsmál á síðustu árum hefur Samfylkingin alloft gripið tækifærið og verið fylgjandi lækkun á tekjuskattsprósentunni, a.m.k. greiddi hún ekki atkvæði gegn þeim áformum ríkisstjórnarflokkanna. Það er vinsælt hjá Samfylkingunni að tala um gjaldfrjálsan leikskóla. Lækkun á virðisaukaskatti er skattalækkunaráform sem Samfylkingin talar um í nærri því hverri einustu ræðu um efnahagsmál, afnám stimpilgjalds og svo núna hækkun persónuafsláttar. Hvað þýðir þetta fyrir ríkissjóð? Þetta eru tuga milljarða króna skattalækkanir sem Samfylkingin hefur boðað út og suður. Ég fullyrði það að ef Samfylkingin færi með stjórn efnahagsmála væri hér allt í kaldakoli ef við hefðum samþykkt tillögur hennar í skattamálum.

Ertu bara farinn að rugla?

Hv. þm. Einar Már Sigurðarson spyr hvort ég sé farinn að rugla og ég sé að hv. þingmanni líður ekki vel undir þessari ræðu því að sannleikanum verður oft hver sárreiðastur. Samfylkingin er einfaldlega út og suður í málflutningi sínum þegar að skattamálum kemur. 
             Hæstv. forseti. Af því að svo má skilja að Samfylkingin sé á móti því að við lækkum tekjuskattsprósentuna um 4% þá skulum við fara yfir hverjum það gagnast helst. Jú, ungu skuldsettu fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið, oft og tíðum dýru húsnæði, er að koma úr kostnaðarsömu námi og er að hefja sitt líf. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar töluðu mjög hlýlega til þessa þjóðfélagshóps fyrir síðustu kosningar. Þetta fólk borgar gríðarlega háa skatta vegna þess að það er með háar tekjur. Það fær nærri því engar barnabætur og engar vaxtabætur vegna þess að það er með mjög háar tekjur. Hvað eigum við að gera til að koma til móts við þetta fólk? Það þarf að lækka tekjuskattsprósentuna. Þetta er fólkið sem lendir í viðjum jaðarskattsins sem ég man ekki betur en Samfylkingin talaði gegn fyrir síðustu kosningar. Ekki hefur Samfylkingin talað fyrir áhrifum jaðarskattsins á íslenskar fjölskyldur. Því miður heyrist mér í þessari umræðu að Samfylkingin sé á móti því að við lækkum tekjuskattsprósentuna og þá skal hv. þm. Helgi Hjörvar koma hér upp og segja að Samfylkingin sé á móti því, því þá er Samfylkingin að tala þvert um hug sér miðað við hvernig hún talaði fyrir síðustu alþingiskosningar. Hæstv. forseti. Ég verð að segja að lausatök formanns Samfylkingarinnar á þingflokki sínum, og hef ég samanburðinn hér, virðast vera alger því fólk talar út og suður og erum við þó bara við 1. umr. fjárlaga og ég býst við að margar tillögur eigi eftir að koma frá Samfylkingunni í því skyni að auka útgjöld ríkisins. Ég kalla því eftir og fer ekki úr þessum sal fyrr en ég fæ svar við því hver stefna Samfylkingarinnar er í skattamálum. Það er prinsippatriði í stjórnmálum. Því miður gefst mér ekki tími til að fara yfir hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa náð þeim árangri sem raun ber vitni á síðustu tíu árum, árangri sem við sjáum hvergi annars staðar viðlíka í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Mig langaði að koma inn á umdeilda sjávarútvegsstefnu, um það er þó stjórnarandstaðan sammála. Það er eina málið sem stjórnarandstaðan getur verið sammála um að auðvitað eigi að fyrna kvótaeign íslenskra fyrirtækja  Annað er atvinnuuppbygging á landsbyggðinni, uppbygging iðnaðar. Þar hefur Samfylkingin haft þrjár skoðanir, Vinstri grænir eru náttúrlega á móti, en allt þetta miðar að því að auka atvinnu hér á landi, auka tekjur ríkissjóðs. Þannig höldum við áfram að byggja upp velferðarkerfið en okkur greinir á um leiðirnar. Aðalatriðið er að stjórnmálaflokkar tali einum rómi, tali ekki út og suður og séu með endalaus pólitísk yfirboð eins og Samfylkingin hefur gert, t.d. í umræðu um skattalækkanir ríkisstjórnarinnar í fyrra og hittiðfyrra. Ég tel því mjög mikilvægt að fá skýr svör frá hv. forustumönnum Samfylkingarinnar hér í þinginu.

Herra forseti. Þetta var mikil ræða og skörulega flutt. Ég ætla ekki að blanda mér í djúpar deilur um þær dýpstu röksemdir sem hv. þingmaður flutti fyrir því að fjárlagafrumvarpið væri svona gott en það er eitt sem mér leikur hugur á að spyrja hv. þingmann um. Hann hefur víða komið við á sínum skamma þingferli, sem ég vona að verði mjög langur, og alls staðar hefur hann komið fram í líki bjargvættarins. Það líkar mér vel. Hv. þingmaður er líka formaður iðnaðarnefndar og fyrir skömmu lýsti hann því yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að hún mundi koma til bjargar og endurreisa rekstur Slippstöðvarinnar á Akureyri. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann hvort hann muni þá fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og sem fulltrúi í fjárlaganefnd leggja til við 2. umr. fjárlaga það fjármagn sem nauðsynlega þarf til að leggja Slippstöðinni svo hægt sé að hefja rekstur hennar á nýjan leik.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessa fyrirspurn og að ég skuli geta fengið að bregðast við því úr ræðustól á Alþingi. Það var gríðarlegt áfall þegar Slippstöðin á Akureyri varð gjaldþrota, um hundrað manns misstu vinnuna. Gríðarleg verkþekking er innan þessa fyrirtækis og fyrirtækið hefur malað gull fyrir þjóðarbúið og íslenskan sjávarútveg í gegnum áratugina. Það vitum við hv. þingmaður. Það er mjög mikilvægt að stjórnvöld, hver sem þau eru á hverjum tíma, tryggi rekstrarumhverfi fyrirtækja á borð við Slippstöðina á Akureyri. Lagðar voru fram tillögur á sínum tíma sem höfðu það að markmiði að bæta umhverfi íslensks skipasmíðaiðnaðar. Því miður hefur þeim tillögum ekki verið fylgt nægilega vel eftir og ég tel að það sé verkefni okkar sem hér erum að fylgja þeim tillögum eftir til þess að bæta umhverfi þessa iðnaðar hér á landi sem er gríðarlega mikilvægur. Við erum væntanlega sammála um það, ég og hv. þingmaður, að við viljum ekki sjá að þessi starfsemi flytjist úr landi og menn vinni þessi verk nær eingöngu einhvers staðar í Austur-Evrópu. Því segi ég það enn og aftur að ég mun leggja mikið á mig til þess að umhverfi þessa iðnaðar verði bætt þannig að rekstrarumhverfi væntanlegs iðnaðar á Akureyri og víða um landið verði blómlegt og blómlegra eftir það.

Herra forseti. Ég og hv. þm. Birkir J. Jónsson erum sammála um svo margt og við erum sammála um að það þurfi með einhverjum hætti að standa við þau ágætu loforð og drengilegu sem hv. þingmaður gaf fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um að rekstur Slippstöðvarinnar yrði endurreistur. Við erum líka sammála um það, ég og hv. þm. Birkir J. Jónsson, að menn þurfi að vera samkvæmur sjálfum sér. Hv. þingmaður flutti góða ræðu um það áðan sem var auðvitað þörf áminning fyrir okkur öll sem erum í þessum sal. Hv. þingmaður sagði að skapa þyrfti gott starfsumhverfi fyrir skipasmíðaiðnaðinn svo að hann flyttist ekki allur til Austur-Evrópu. Herra forseti. Má ég rifja upp minni virðulegs forseta og þingheims um hvað hugsanlega var mesta áfallið fyrir þessa ágætu skipasmíðastöð á umliðnum missirum. Það var þegar ríkisstjórnin sem hv. þingmaður styður tók ákvörðun um að flytja mjög mikilvæg viðhaldsverkefni á vegum íslenska ríkisins, viðhald á varðskipum, til Póllands, til Austur-Evrópu. Það var öll hjálpin sem hæstv. iðnaðarráðherra beitti sér fyrir. Þess vegna gladdi það mig þegar ég heyrði hv. þingmann gefa þessi drengilegu loforð gagnvart starfsmönnum Slippstöðvarinnar vegna þess að mér þótti, af því að hv. þingmaður er það ungur að árum, sem hann væri þarna að reyna eins og gott og jákvætt er að bæta fyrir syndir sinna pólitísku formæðra. Nú spurði ég hv. þingmann bara einnar spurningar og hún var sú: Hyggst hann við 2. umr. fjárlaga standa við loforð sín sem hann gaf fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og leggja fram tillögu um fjármagn sem þarf til að koma rekstri stöðvarinnar aftur af stað? Þetta er einföld spurning. Hv. þingmaður er greindur, ungur þingmaður. Hann hefur öll skilningarvit í lagi og hann skilur þessa spurningu. Spurning mín er, virðulegi forseti: Ætlar hann að standa við þetta?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er dálítið fljótur á sér nú kannski sem endranær, enda bráðlátur maður og skapríkur og mikill ágætismaður. Nú er allt of snemmt að spyrja að því hvort ég hyggist leggja fram einhverja tillögu við 2. umr. fjárlaga sem fer kannski ekki fram fyrr en eftir rúman einn og hálfan mánuð. Hver veit nema hæstv. ríkisstjórn verði búin að bregðast við fyrir þann tíma. Það er allt of snemmt fyrir mig að gefa einhver slík fyrirheit nú en þegar ég tala um endurreisn Slippstöðvarinnar á Akureyri þá stend ég við það að það er skylda stjórnvalda að tryggja þessum iðnaði slíkt umhverfi að hann geti staðið í samkeppni við erlendar skipasmíðastöðvar. Það er það sem við getum lagt hér á vogarskálarnar og er skylda okkar því það er gríðarlegt áfall, ekki einungis fyrir Akureyri heldur útgerðina alla í landinu. Það vill svo til að sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, ef sjávarútvegurinn getur ekki fengið þá þjónustu sem fyrirtæki eins og Slippstöðin á Akureyri hefur veitt í gegnum áratugina. Það er gríðarlegt hagsmunamál og ég hef trú á því að þessi iðnaður verði reistur þarna. Það er ekkert vit í öðru. Þarna er dugmikið fólk með gríðarlega verkþekkingu og það er mjög mikilvægt að þessi starfsemi verði áfram á Akureyri.

Herra forseti. Hún var að mörgu leyti skrýtin ræðan hjá hv. þm. Birki J. Jónssyni um fjárlagafrumvarpið. Á þeim tiltölulega stutta tíma sem hann hafði fannst mér honum takast að tala bæði út og suður og upp og niður um málefnið því hann byrjaði á því að segja að fjárlagafrumvarpið einkenndist af aðhaldi. Hann hældi ríkisstjórninni fyrir að leggja fram þetta aðhaldssama fjárlagafrumvarp, ríkisstjórnin væri með því að bregðast við þenslunni eins og hún væri, og tók sérstaklega fram að verið væri að fresta framkvæmdum upp á 2 milljarða í vegamálum og það sýndi hve ábyrg og föst stjórn á peningamálunum væri hjá ríkisstjórninni. Örstuttu síðar í ræðu sinni sagði hann að aðilar á markaði segðu að ekkert þýddi annað en skera niður 30–40 milljarða ef menn ætluðu að hafa einhver áhrif á hagstjórnina og peningamálin. Þá sagði hv. þingmaður: Það munar ekkert um 5–10 milljarða í því efni. Búinn að segja örstuttu áður að þeir 2 milljarðar sem verið væri að skera niður í vegamálum skiptu öllu máli í hinum aðhaldssömu fjárlögum sem væri verið að leggja fram. Því er ekki úr vegi að spyrja hv. þingmann hvort hann meini í raun að fjárlögin séu aðhaldssöm og það skipti miklu máli að fresta vegaframkvæmdum upp á 2 milljarða eða hitt sem hann sagði stuttu síðar að það skipti engu máli þó að skorið væri niður um 5–10 milljarða því það þyrfti í raun að spara um 30–40 milljarða til að það hefði einhver áhrif. Ég verð þó að hæla hv. þingmanni fyrir að hann viðurkenndi hér að það ríkti þensla og ég held að þetta sé fyrsti stjórnarþingmaðurinn í langan tíma sem talar um peningamál án þess að nefna orðið stöðugleiki. Ég heyrði ekki orðið stöðugleiki í ræðu hv. þingmanns og er það gott því eins og allir vita er stöðugleikinn ekki fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Þetta var ágætt innlegg hjá hv. þingmanni Jóni Gunnarssyni. Ég er á því að niðurskurður upp á 6 milljarða á þremur árum í vegamálum skipti ekki sköpum í efnahagslífi þjóðarinnar. Hins vegar er það mjög mikilvægt að stjórnvöld á hverjum tíma sendi út skilaboð. Ég hef ekki orðið var við að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi verið að hæla þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þeir hafa komið hér upp, hv. þingmenn, hver á fætur öðrum og gagnrýnt niðurskurð í vegamálum. Svo koma hinir sömu hv. þingmenn hér upp og kalla á aðhald og ekkert smáræðis aðhald, það skal vera eitthvað sem munar um. En ég vil benda hv. þingmanni á að það eru ekki einungis 2 milljarðar sem ríkisstjórnin ætlar að fresta í vegamálum á næsta ári heldur 3 að auki í ýmsum öðrum stofnframkvæmdum og ég hef trú á því að þau skilaboð sem stjórnvöld eru að senda út bæði til sveitarfélaga og annarra aðila á markaðnum skipti máli. En hv. þingmaður Jón Gunnarsson verður náttúrlega að vera samkvæmur sjálfum sér þegar talar um samgöngumál í Suðurkjördæmi eða um fjárlögin. Við verðum að sýna aðhald í ríkisrekstri, við verðum að sýna ábyrgð, en eins og ég sagði áðan finnst mér oft á tíðum að Samfylkingin tali með nokkru ábyrgðarleysi þegar að efnahagsmálum kemur.

Herra forseti. Það var þó ærlegt af hv. þingmanni Birki Jóni Jónssyni að viðurkenna að aðhaldið væri ekki nægjanlegt til að hafa einhver áhrif sem heitið gætu. Það er gott þegar menn viðurkenna sannleikann eins og hann liggur fyrir og allir sjá hver er. Aðeins um skattamálin sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Mig langar að rifja upp umræðu sem ég tók sjálfur talsverðan þátt í á síðasta þingi um hvort ekki væri ástæða til að lækka svokallaðan matarskatt. Sú umræða stóð ansi lengi og virtist sem það væri almennur vilji þingsins að ráðast í að lækka þennan óréttláta skatt. En það sáu allir og menn sögðu það hér í umræðunni, jafnt sjálfstæðismenn sem aðrir, að fyrirstaðan í því efni væri Framsóknarflokkurinn. Framsóknarflokkurinn vildi ekki lækka skattinn á matvælum og þannig endaði það, því að í ríkisstjórn þar sem tveir flokkar eru þá þýðir ekki að valta yfir samstarfsflokkinn og það tókst ekki að fá Framsóknarflokkinn til þess að viðurkenna það í fyrra að kannski væri rétt að taka þá ákvörðun að lækka matarskattinn.  Væri nú ekki gott í allri þessari þenslu ef matarverðið hefði nú lækkað sem næmi þessari lækkun? Væri nú ekki gott í þessari verðbólgu sem við erum að horfa á ef matarverðið hefði lækkað með þeim áhrifum sem það hefði á vísitölu neysluverðs? Mig langar að spyrja hv. þingmann um það núna hvort það hefði kannski verið skynsamlegt af Framsóknarflokknum á þessum tíma að samþykkja lækkun matarskattarins eins og um var talað og hafa þannig áhrif til að slá á þensluna eins og ég lýsti áðan.

Hæstv. forseti. Þetta var merkileg innkoma hjá hv. þingmanni Jóni Gunnarssyni. Ég veit ekki betur en að Samfylkingin hafi stutt þau fyrirheit okkar að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Menn hafa slegið á að það séu um 5 milljarðar kr.

Ég var að tala um matarskattinn.

Ég veit ekki betur en að Samfylkingin hafi líka talað um að lækka matarskattinn um ein 7%. Ég held að það séu aðrir 5 milljarðar kr. Hér kom hv. þingmaður og spilaði út einum 10 milljörðum, nema hann sé ekki sammála hinum félögum sínum í Samfylkingunni um að rétt sé að gera leikskólann gjaldfrjálsan í áföngum. Ég spyr: Hefur hv. þingmaður ekki hlustað á talsmenn Neytendasamtakanna? Hafa neytendur notið þess að fullu að gengið hafi styrkst svona sem raun ber vitni? Hefur það skilað sér algjörlega í vasa neytenda? Nei, aldeilis ekki. Ætli það sé ekki einhver milliliður þarna á milli sem hirðir nú eina og eina krónu? En eins og við öll vitum hafa hv. þingmenn Samfylkingarinnar mikla trú á þeim aðilum. Hvort er þá betra að gera leikskólann gjaldfrjálsan í áföngum eða að lækka matarskattinn? Því að það er nú þannig að ríkissjóður er ekki botnlaus og við verðum að velja á milli aðgerða, en þetta er mjög einfalt hjá Samfylkingunni, hún vill bara hvort tveggja. Svo vill hún lækka stimpilgjöldin, sem eru nokkrir milljarðar til viðbótar, og við eigum væntanlega von á slíkum tillögum við 2. umr. fjárlaga. Reyndar boðaði forustumaður Samfylkingarinnar aðhald í ríkisfjármálum þannig að ég veit ekki hvar þessi málflutningur Samfylkingarinnar endar. En í þessum tveimur andsvörum sem ég hef fengið hér og þeim ræðum sem Samfylkingin hefur flutt í dag þá kristallast það enn og aftur að hún talar út og suður.

Hæstv. forseti. Þetta er nú dálítið sama tuggan og í umræðum um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra hér fyrir nokkrum dögum þar sem við tökumst á, stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar, um það hvernig staðan í þjóðarbúskapnum sé í raun og veru, hvort peningastefna Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar sé að ganga upp eða ekki, og menn heyrðu skilaboð varaformanns fjárlaganefndar áðan. Þau voru skýr. Vandamálið liggur ekki í ríkisútgjöldunum, það er ekki vandamálið. Hvert er vandamálið að mati hv. varaformanns fjárlaganefndar? Það er eyðslusemi og skuldasöfnun Íslendinga, annarra en ríkissjóðs, lá í orðunum. Og hættið nú að safna skuldum, góðir Íslendingar, voru skilaboð hv. þingmanns til þjóðarinnar, hættið að skuldsetja ykkur. En ég spyr: Eru það bara einstaklingar og fyrirtæki einkaaðila úti í bæ sem eru að safna skuldum eða skuldsetja sig þessa dagana? Ekki ef marka má þetta fjárlagafrumvarp þar sem á einni af fyrstu blaðsíðum þess getur að líta heimildir fyrir ýmiss konar lántökum. Þar stingur auðvitað mest í augun lántökuheimild til handa Landsvirkjun upp á 41 milljarð kr. Tengist þetta kannski því sem við höfum verið að tala um, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að það sé að hluta til stóriðjustefnan og sú gegndarlausa eyðsla og þensla sem hún kveikir í og espar upp, hvort það sé að hluta til þessari stefnu að kenna hvernig komið er í peningamálunum? Auðvitað er það svo. Ég spyr: Hvers vegna ljá hv. stjórnarliðar þessu ekki einu sinni eyra? Þeir blása á þau rök okkar að stóriðjustefnan sé hér stór orsakavaldur og hæstv. forsætisráðherra sagði í stefnuræðu sinni fyrir tveimur dögum síðan að þetta væri nánast eingöngu olíuverðshækkunum og íbúðaverðshækkunum um að kenna. Í sama streng tekur hv. þingmaður Birkir Jón Jónsson í ræðu sinni áðan og reynir að verjast fimlega þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar reyna að reka hann á gat í þessum fræðum og telur að hér sé allt í stakasta lagi. En ég verð þá að benda hv. þingmanni á að tónninn sem er í síðustu útgáfu Peningamála Seðlabankans er auðvitað mjög geigvænlegur. Hann er mun neikvæðari en hann hefur verið undanfarið og Seðlabankinn segir það raunar berum orðum, svo að ég fái að vitna í kafla um strangt peningalegt aðhald þar sem Seðlabanki Íslands segir í Peningamálum, 3. hefti 2005, með leyfi forseta: „Ójafnvægið er jafnvel meira nú:“ - en á árunum 2001–2002 - „viðskiptahalli meiri, raungengi hærra, íbúðaverð lengra yfir langtímajafnvægi og skuldsetning heimila, fyrirtækja og þjóðarbúskaparins í heild töluvert meiri.“ Sem sagt, vandamálin sem við erum að glíma við núna eru töluvert meiri en vandamálin í dýfunni á milli áranna 1999 og 2000. Þetta er mat Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn er greinilega hræddur við þessa stöðu því að hann tekur það fram í nýjasta hefti Peningamála að á næstu árum verði aðstæður í þjóðarbúskapnum óvenju erfiðar og það virðist vera að Seðlabankinn sé hræddur við að peningastefnan standist ekki þessa prófraun, þessi vandamál sem nú er við að glíma, og ótti hans byggir á því að verðbólgan komi ekki til með að víkja umtalsvert nema í skamma hríð frá verðbólgumarkmiðunum sem honum ber lögum samkvæmt að halda. Bankinn telur að takist ekki að halda sig innan verðbólgumarkmiðanna á næstu árum, á næstu missirum, sé hætt við að trúverðugleiki Seðlabankans og peningastefnunnar sem heildar bíði skaða af og það getur auðvitað verið erfitt að endurheimta þann skaða, segir Seðlabankinn. Ég fæ því ekki betur séð en að þær áhyggjur sem þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa látið í ljós séu studdar af áhyggjum Seðlabankans. Við nefnum stóriðjustefnuna. Þingmenn vinstri grænna og hv. þingmaður Jón Bjarnason, talsmaður okkar í fjárlaganefnd, gerði í ræðu sinni að hluta til grein fyrir þeim tillögum sem við höfum lagt til málanna, en þær er að finna á sérstöku þingmáli sem er 5. mál þessa löggjafarþings, þar sem við leggjum til í einum sex tölusettum liðum ákveðnar aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Þingmálið verður auðvitað rætt frekar innan fárra daga, trúi ég, hér í þinginu og ég fer svo sem ekkert ítarlega í það núna. En eitt af því sem við erum þó að benda á í því er að stóriðjustefnan og afleiðingar hennar sé orsakavaldur í þessu ástandi og við styðjum það ákveðnum rökum sem koma fram í greinargerð með málinu. Hæstv. fjármálaráðherra vék að stóriðjuframkvæmdunum örfáum orðum í inngangsræðu sinni fyrr í dag. Hann telur að ríkisstjórnin sé að fara skynsamlega að ráði sínu þar sem er frestað allri ráðstöfun söluandvirðis Landssímans þangað til stóriðjuframkvæmdum lýkur. Gott og vel, hvenær lýkur þeim? Að öllum líkindum út frá mati hæstv. fjármálaráðherra um 2007. En hvað þýða þá þessi orð sem hér standa í haustskýrslu fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn? Á bls. 6 getur að líta eftirfarandi um stóriðjuframkvæmdirnar, með leyfi forseta: „Formleg ákvörðun liggur ekki fyrir um frekari stóriðjuframkvæmdir og því ekki gert ráð fyrir þeim í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins. Þar á meðal er ekki reiknað með seinni áfanga stækkunar Norðuráls en það yki 40 þúsund tonna ársframleiðslugetu við núverandi stækkun um 130 þúsund tonn en líkur á þeirri framkvæmd eru taldar góðar.“ Hvenær er gert ráð fyrir þeim framkvæmdum, 2005, 2006, 2007? Hvað er ríkisstjórnin að reyna að segja? Eru menn að tala austur og vestur? Ætla menn í áframhaldandi stóriðjuframkvæmdir eða ekki? Ætla menn að ljúka stóriðjuframkvæmdum 2007 eða ekki? Það liggur ekki fyrir. Skilaboðin eru afar loðin og sannarlega ekki vanþörf á að við fáum skýringar frá stjórnarherrunum um þessi mál. En ríkisfjármálin eru ekki vandamálið, sagði hv. varaformaður fjárlaganefndar. Þið sem eruð þarna úti í samfélaginu lifið um efni fram, þið eruð vandamálið. Þessu mótmæli ég, virðulegi forseti, því að vandamálið liggur hér á stjórnarheimilinu og hvergi annars staðar. Þegar menn berja sér á brjóst og fjalla um ábyrga stjórn ríkisfjármála þá nægir að lesa Peningamál Seðlabankans til þess að sjá að það er ansi holur hljómur í málflutningi ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar. Mig langar, virðulegi forseti, að fara örfáum orðum um þau mál sem lúta að þeim nefndum sem ég starfa í á vegum Alþingis. Þar er m.a. um að ræða menntamálanefnd og ég vil nota tækifærið og fagna hækkuðum framlögum til háskólastigsins en þar getur að líta umtalsverða hækkun sem fyrst og fremst er ætluð til rannsókna eða rannsóknaþáttarins í háskólunum. Því ber auðvitað að fagna en þó er líka hægt að gagnrýna það að hluta því að áherslan í þessari hækkun er auðvitað á dekurbörn hæstv. menntamálaráðherra, þ.e. einkaskólana á háskólastiginu sem geta að mörgu leyti ákveðið sjálfir hvað þeir taka inn marga nemendur og fá þannig framlög úr ríkissjóði sem samsvara nemendafjölda þeirra á sama tíma og einn af okkar opinberu háskólum, Kennaraháskóli Íslands, þarf ár eftir ár að hafna um þúsund umsækjendum með góð stúdentspróf. Ég sé, hæstv. forseti, að ég kemst ekki lengra í þessari ræðu minni, frekari umfjöllun um hækkun til rannsóknaþáttar háskólanna þarf ég að láta bíða til síðari ræðu minnar en það eru ákveðnir þættir, sérstaklega er varðar Háskóla Íslands, sem þarf aðeins að gefa gaum að.

Herra forseti. Svo ég svari einu atriði hjá hv. þingmanni er varðar stóriðjuna þá er það hárrétt að stóriðjuframkvæmdirnar eru hluti af hagvextinum. Það væri eitthvað skrýtið ef svo væri ekki. En þær eru langt frá því að vera allur hagvöxturinn. Það er svo margt annað sem er að gerast í þjóðfélagi okkar sem skiptir máli og veldur því að hagvöxturinn er svo mikill um þessar mundir sem raun ber vitni. Varðandi framhald á stóriðjuframkvæmdum þá er, eins og fram kemur í Þjóðarbúskapnum, fyrirhuguð stækkun á Grundartanga um 40 þús. tonn og eftir því sem mér skilst, samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja fyrir, er lokið umhverfismati og starfsleyfi fyrir stækkuninni. En fyrirtækið sjálft hefur ekki tekið ákvörðun um hvort í þetta verði ráðist eða ekki. Þar af leiðandi er ekki forsvaranlegt að taka þessa framkvæmd inn í áætlanir þar sem ekki er búið að taka ákvörðun um að fara í framkvæmdirnar. Miðað við gróft mat á því hvað svona framkvæmd mundi kosta og hve langan tíma tekur að ganga í gegnum ferlið þá verða það sennilega tvö ár. Líklegt er að ef yrði af framkvæmdum þá mundu bætast 0,2% við hagvöxt á ári í þau tvö ár sem framkvæmdin væri í gangi. Þá ætti hv. þingmaður að hafa allar þær upplýsingar um þetta sem völ er á.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra þessar upplýsingar. En mig langar að benda honum á að annað álfyrirtæki áformar stækkun, þ.e. álverið í Straumsvík, Alcan. Þar er um talsvert meiri stækkun að ræða en 40 þús. tonna viðbót. Þar er sennilega um rúmlega 200 þús. tonna viðbót að ræða. Í orðum hæstv. ráðherra liggur að Norðurál virðist eiga að fá grænt ljós hjá ríkisstjórninni með sínar stækkanir, af því að það vegi svo lítið í heildinni. Hvað ætla þeir þá að segja við Alcan? Er ríkisstjórnin á því að það sé allt í lagi að halda stóriðjustefnunni áfram á sömu nótum, af þeirri stærðargráðu sem þau álfyrirtæki sem hér starfa hafa gefið í skyn að verði gert? Ef svo er, af hverju segir þá hæstv. ráðherra í ræðunni sinni að ráðstöfun á söluandvirði Landssímans sé hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar, sem verði ekki eytt fyrr en stóriðjuframkvæmdunum lýkur? Hæstv. ráðherra á auðvitað að nota önnur orð um þetta ef það er ekki spurning um að þessum stóriðjuframkvæmdum fari að ljúka.

Herra forseti. Ég sagði ekki orð um að ríkisstjórnin leyfði þetta vegna þess að þetta væri svo lítið. Ekkert slíkt kom fram í orðum mínum. Hins vegar er einfaldlega ekki búið að taka ákvarðanir um stækkun. Við vitum það bara ekki og getum við ekki tekið það inn í áætlun. Við vitum ekki betur en að stóriðjuframkvæmdum hér á landi ljúki þegar framkvæmdum við Kárahnjúka og álver í Reyðarfirði er lokið. Síðan eru fyrirætlanir hjá Alcan í Straumsvík. Það er alveg rétt. Það eru líka fyrirætlanir hjá bæði Alcan og Alcoa um að byggja álver fyrir norðan. Það eru líka fyrirætlanir um það hjá Norðuráli að byggja álver í Helguvík. Ég held að við ættum að fagna því að í þessar framkvæmdir verði farið. Hvenær það gerður gert getur enginn sagt um á þessu stigi. Ég held að það sé afskaplega ólíklegt að það gerist allt á sama tíma. Við þurfum því ekki að hafa stórkostlegar áhyggjur af því að það rekist neitt sérstaklega á. Tímasetningar í þessu liggja ekki fyrir en það sem menn vita gefur enga ástæðu til að hafa áhyggjur. Ég held að það muni skipta miklu máli fyrir okkur í framtíðinni til að við getum tryggt áframhaldandi hagvöxt. Við vitum að 2,5% hagvöxtur, sem við sjáum fram á í áætluninni á árunum 2007–2009, er ekki nægilega mikill fyrir jafnunga þjóð sem vex jafnhratt og okkar. Við eigum að fagna því að einhverjir vilji koma hingað til að fjárfesta í stóriðju á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa því yfir að orð hæstv. fjármálaráðherra róa mig engan veginn, þvert á móti. Þau auka enn á kvíða minn og óróa hvað þetta varðar. Það er alveg ljóst að hæstv. ráðherra sér ekkert athugavert við þá stefnu sem keyrð hefur verið varðandi álversframkvæmdir og stóriðju. Hann fær þvert á móti glampa í augun. Álglampinn kemur í augun á hæstv. ráðherra eins og svo mörgum öðrum í ríkisstjórn. Jafnvel þótt hæstv. ráðherra viti að arðsemin af iðnaði á borð við þungaiðnað sé sáralítil fyrir þjóðarbúið. Auðvitað verður hagvöxtur meðan á framkvæmdum stendur en það getur líka verið hagvöxtur ef það er veruleg óöld eða skálmöld í landi. Hagvöxtur er ekki upphaf og endir alls. Hagvöxturinn er einn og sér ákveðinn mælikvarði sem allt í lagi er að líta til. En svo verðum við að gá að okkur. Hvað gerist þegar álbræðslurnar eru komnar á fullt? Þá er arðsemin af framleiðslunni sáralítil. Ég vil ráðleggja hæstv. fjármálaráðherra að taka alvarlega þau skilaboð sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa fært héðan úr ræðustól, að ríkisstjórnin ætti að sýna skynsemi og gefa út yfirlýsingu um að ekki verði farið út í frekari álversframkvæmdir, a.m.k. á næstu sjö árum. Þess í stað verði áhersla lögð á annars konar iðnað og atvinnustarfsemi, t.d. smáa og meðalstóra iðnaðarkosti af viðráðanlegri stærð, þ.e. fyrir hagkerfi okkar. Hagkerfi okkar er lítið og stóriðjuframkvæmdir af því tagi sem hér standa til, eins og mætur maður sagði fyrir tveimur árum og vitnað var til í ræðustól, eru eins og að græða fílshjarta í barn.

Herra forseti. Skilaboð okkar í Frjálslynda flokknum til almennings við þessa umræðu eru að spara. Ástæðan fyrir því er sú að ríkisstjórnin er ekki að spara. Frumvarpið sem við ræðum um hér er mjög óábyrgt. Það sér ekki fyrir endann á útgjaldagleði ríkisstjórnarinnar. Í umræðunni hefur ríkisstjórnin ítrekað spurt okkur í stjórnarandstöðunni: Hvernig eigum við að spara? Þeir virðast ekki hafa neinar hugmyndir um hvernig eigi að spara. Það eina sem fram hefur komið í umræðunni er að klípa eigi ökutækjastyrk af öryrkjum og eldri borgurum. Það eru einu hugmyndirnar. Annað stendur ekki til boða, sem er eftir öðru í umræðunni. Ég hlýddi fyrr í dag á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Hann hélt því fram fullum fetum að það sem hefði hleypt upp fjárlögum undanfarin ár væri að öryrkjar, eða fatlaðir eins og hann orðaði það, hefðu hrifsað til sín stærri og stærri hluta af kökunni. Það er einfaldlega ekki rétt. Staðreyndin er sú að lífeyrisgreiðslur til öryrkja hafa ekki fylgt almennri launaþróun. Einnig má benda á að lífeyrisgreiðslur til öryrkja hafa ekki heldur fylgt lífeyrisgreiðslum til æðstu embættismanna þjóðarinnar, svo það komi enn og aftur fram. En fyrst að stjórnarliðar hafa þráspurt um það í dag hvernig eigi að spara þá er best að reyna að bjarga stjórnarliðum. Við í Frjálslynda flokknum höfum m.a. bent á mikla óráðsíu í utanríkisþjónustunni. Í þessum fjárlögum eiga framlög til hennar að hækka um heilan milljarð á milli ára, 1000 millj. kr. greiðsla í utanríkisþjónustuna. Nánast í hverjum mánuði berast fréttir af nýjum og nýjum sendiherra sem oftar en ekki er innvígður og innmúraður í stjórnarflokkana. Þetta er náttúrlega með ólíkindum, að þegar á að slá á þensluna þá sé farið í slíka óráðsíu. Mér finnst að stjórnvöld ættu að íhuga þessi skilaboð til þjóðarinnar. En hvernig á að ná fram sparnaði? Það á ekki að ná fram sparnaði með því að klípa í einn og einn fjárlagalið, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson benti svo barnalega á. Auðvitað eiga menn að skoða verkferla í hinu opinbera. Benda má á að í Morgunblaðinu kom fram að veitingahúsamenn hefðu rætt um að stjórnsýslan í sambandi við leyfisveitingar væri mjög flókin og hana þyrfti að einfalda. Það eru einmitt svoleiðis hlutir sem þarf að fara yfir en ekki klípa einn og einn fjárlagalið, t.d. að klípa í ökutækjastyrk öryrkja og eldri borgara. Mér finnst undarlegt að menn sjái þetta ekki. Af því að formaður allsherjarnefndar er hér inni mætti t.d. skoða stofnanirnar sitt hvorum megin við Snorrabrautina en þar eru verkferlar og verkaskipting oft og tíðum ekki alveg ljós. Það er ríkislögreglustjóri og lögreglustjórinn í Reykjavík. Önnur stofnunin er með rúman milljarð og hin á þriðja milljarð. Auðvitað eiga menn að fara yfir það hvort nýta megi þá fjármuni betur og athuga hvort ekki megi samnýta eitthvað hjá þeim við Snorrabrautina, hjá ríkislögreglustjóra annars vegar og lögreglustjóranum í Reykjavík hins vegar. Eins ætti að skoða áherslur embættis ríkislögreglustjóra og hvort eitthvert vit sé í áherslunum. Er vit í að auka t.d. fjárframlög til víkingasveitar um 100 millj. kr. eða meira? Væri ekki nær að skoða hvort ná mætti fram sparnaði, t.d. hvað varðar umferðarslys? Mig minnir að orðið hafi 23 banaslys á síðasta ári og yfir 100 alvarleg umferðarslys. Það væri nær að beina kröftunum þangað en að efla víkingasveit sem hefur það eitt verkefni að vera á réttarböllum í Skagafirði. Þessi mál þarf að skoða og ég vona að hæstv. fjármálaráðherra leggi við hlustir, t.d. að skoða ferðir opinberra starfsmanna til útlanda. Ég legg til að um að það verði gert skylt að þegar menn fari slíka ferð á vegum hins opinbera þá skrifi menn þrjár línur um tilganginn, að ferðin hafi skilað einhverjum árangri og það verði þá öllum aðgengilegt. Það er með ólíkindum að embættismenn séu sendir um hálfan hnöttinn, t.d. að fylgja eftir eiturefnasamningum í Sri Lanka. Til hvers? Það eru þessir þættir sem fara þarf yfir. Eins ættu stjórnvöld að sjá að sér varðandi framboð sitt til öryggisráðsins. Það er ekkert vit í því. Það er eitt af þeim verkefnum sem íslenska þjóðin getur bara tapað á að taka þátt í. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði um að ekki væri hægt að hemja ríkisútgjöldin. Þetta væri bara eins og náttúrulögmál. Það er með ólíkindum að heyra að flokkur sem kennir sig stundum við einkaframtak skuli vera búinn að auka svona ríkisútgjöldin og komi síðan og biðji vinstri flokkana í þinginu og okkur frjálslynda um hjálp. Hann ræður ekkert við þetta og segir að þetta sé eins og náttúrulögmál og spyr: Hvað eigum við að gera? Ég ætla að benda hv. þingmanni á að það er ýmislegt hægt að gera. Til dæmis eiga menn ekki að samþykkja frumvörp um að skipta upp ríkisstofnunum eins og þegar Samkeppnisstofnun var skipt upp í tvær stofnanir. Ég efast um að það hafi verið einhver sparnaður í því. Eða frumvarpinu sem sjálfstæðismenn lögðu mjög mikla áherslu á að samþykkja um gæðamat á æðardún. Ég skil ekki að það hafi verið mjög mikill sparnaður í því eða til að minnka útgjöld hins opinbera að stofna Ferðamálastofu, eitthvert nýtt eftirlitsbatterí í ríkisrekstrinum. Nú höfum við fjármálaráðherra sem áður var sjávarútvegsráðherra og það væri fróðlegt að fá að heyra hjá honum t.d. hvað hann hafi náð fram miklum sparnaði, af því að honum hefur örugglega verið umhugað um það, þegar hann flutti Fiskistofu í Hafnarfjörð, hvort þar hafi náðst fram einhver sparnaður. Ég get ekki betur séð en að fjárframlög til Fiskistofu hafi aukist um nokkur hundruð milljónir á nokkrum árum. Það er mjög nauðsynlegt þegar verið er að auka svona fjárframlög til einhverra stofnana að menn skýri þá ávinninginn af starfseminni. Eins vil ég ræða lítillega um menntakerfið á þeim skamma tíma sem ég hef. Ég las í Morgunblaðinu að hæstv. menntamálaráðherra hreykti sér mjög af því að verið væri að auka fjárframlög til menntunar og hún væri hagvöxtur framtíðarinnar. Jú, jú, ég get svo sem tekið undir það. En ef maður les fjárlagafrumvarpið blasir við að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa enga trú á iðnmenntun. Það kemur nefnilega í ljós að skorið er niður á rekstrargrunni Iðnskólans í Reykjavík um heilar 8 milljónir. Það er líka mjög athyglisvert að einnig er skorið niður til framhaldsskólans á Höfn í Hornafirði og mér finnst það í rauninni táknrænt að í heimabæ sjálfs hæstv. forsætisráðherra skuli koma niðurskurður til menntamála. Það lýsir í rauninni afstöðu Framsóknarflokksins til landsbyggðarinnar að þar skuli niðurskurðarhnífurinn koma niður, sérstaklega vegna þess að verið er að auka fjárframlög almennt til menntunar. Einnig má sjá að í heimabæ mínum er skorið niður og ekki veit ég hvers vegna. En það sem ég vil vara við, hæstv. fjármálaráðherra, er niðurskurðurinn til Verkmenntaskóla Austurlands vegna þess að það kom fram á ráðstefnu á Höfn í Hornafirði sem ég sótti á dögunum að það er skortur á iðnaðarmönnum til að taka þátt í þeirri uppbyggingu sem á sér stað á Austurlandi. Því er mjög einkennilegt að hæstv. menntamálaráðherra og fjármálaráðherra skuli leggja til að skera niður einmitt þar. Þar eru fjárframlög mjög naumt skorin. 

Frú forseti. Ég vil svara örfáum atriðum sem komu fram hjá hv. þingmanni. Það er auðvitað góðra gjalda vert hjá Frjálslynda flokknum að hvetja þjóðina til sparnaðar. Ríkisstjórnin tekur undir það með Frjálslynda flokknum og er reyndar að því í fjárlagafrumvarpinu. Eins og komið hefur fram eru útgjöldin að raungildi miðað við það sem stefnir í á þessu ári um 1% minni. Þingmaðurinn spurði um Fiskistofu. Það er auðvitað rétt að það eru auknar fjárveitingar þangað vegna aukinna umsvifa stofnunarinnar og eins vegna þess að verið er að flytja stofnunina út á land og setja upp ný útibú víða um landið. Hins vegar verður það auðvitað að viðurkennast að flutningur höfuðstöðvanna til Hafnarfjarðar hefur ekkert nema kostnað í för með sér því þar er um dýrara húsnæði að ræða en húsnæðið sem Fiskistofu var sagt upp í. Auglýst var eftir húsnæði og þetta var það besta sem út úr þeirri auglýsingu kom og síðan fylgir því auðvitað alltaf kostnaður að flytja. Það var ekki verið að flytja vegna þess að það væri einhver tilgangur í því í sjálfu sér. Það var einfaldlega flutt vegna þess að Fiskistofu var sagt upp því leiguhúsnæði sem hún var í. Loks varðandi spurningar um framhaldsskólana. Þeir framhaldsskólar sem hv. þingmaður tiltók fá lægri fjárframlög samkvæmt frumvarpinu vegna þess að gert er ráð fyrir því að færri nemendur verði þar á næsta ári en eru á yfirstandandi ári. Það er út af fyrir sig eðlilegt að fjárframlög minnki þegar nemendum fækkar. Hvers vegna þeim fækkar get ég ekki svarað. Hins vegar er augljóslega verið að ýta undir tækninám í landinu. Verið er að styðja við sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík og auka þar fjárframlög og það mun skila sér á mjög jákvæðan hátt í tækni- og iðnmenntun landsins.

Frú forseti. Því miður varð ég ekki var við það við lestur á fjárlagafrumvarpinu að verið væri að ýta undir iðnnám, alls ekki, þvert á móti. Ég komst ekki fyrr í dag með andsvar við ræðu hæstv. fjármálaráðherra og þess vegna langar mig að nýta tækifærið og beina einni fyrirspurn að hæstv. fjármálaráðherra en hún er á þá leið að þegar ríkisreikningur fyrir árið 2003 kom út var niðurstaðan sú að ríkisreikningur sýndi að útgjöld voru heilum 27 milljörðum hærri en voru áætluð í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2003. Sömu sögu var að segja fyrir árið 2004 þegar það var gert upp að þar munaði heilum 27 þús. milljónum Mig langar að beina þeirri fyrirspurn að hæstv. fjármálaráðherra hvort eiga megi von á viðlíka fráviki í þessum fjárlögum eða hvort vinnubrögðin við fjárlagafrumvarpið hafi að einhverju leyti verið bætt þannig að við eigum von á minni mun á útgjaldahlið þess.

Frú forseti. Ekki er alveg hægt að bera saman uppgjör fjárlaganna og uppgjör ríkisreiknings því inni í ríkisreikningnum eru liðir sem ekki endilega koma inn í fjárlögin vegna þess að þeir tilheyra ekki útgjöldum þess árs sem fjárlögin fjalla um. Það er því ekki hægt að segja til um það fyrir fram hvort það verði minni eða meiri munur á uppgjörinu. Maður veit það bara ekki, eins og t.d. með skattakröfur sem koma inn. Eins er með lífeyrisgreiðslur. Ef svigrúm er hjá ríkissjóði til að greiða inn á lífeyrissjóðina vænti ég þess að það verði notað en það mun þá koma sem útgjöld í ríkisreikningnum en þau tilheyra ekki endilega því ári sem greiðslurnar fara fram á. Þetta var reyndar skýrt mjög skilmerkilega í fjárlagaræðu fjármálaráðherra á síðasta ári þannig að ég á erfitt með að útskýra það betur í stuttu andsvari. Ef hv. þingmaður vill fá nákvæmari skýringar þá vísa ég honum á að fletta upp í tölvunni ræðu fjármálaráðherra frá í fyrra. Þar er þetta skýrt mjög skilmerkilega.

Virðulegi forseti. Við ræðum um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006 og ekki verður um það deilt að staða ríkissjóðs er sterk. Þá verður varla um það deilt heldur að allur almenningur og atvinnulífið á Íslandi hefur mjög notið góðs af þeirri traustu efnahagsstefnu sem við höfum fylgt undanfarinn áratug og rúmlega það. Um þetta vitna staðreyndir eins og þær að kaupmáttur almennings hefur aukist um 50% á umliðnum tíu árum og eins bera öll þau stóru verkefni sem við höfum getað ráðist í á þessu tímabili vitni um hið sama. Við höfum fylgt mjög farsælli stefnu þegar kemur að þeim málum sem við erum að taka hér til umfjöllunar. Við höfum lækkað skuldir ríkissjóðs verulega og við njótum góðs af því með lægri vaxtagjöldum. Lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs hafa jafnframt verið greiddar niður. Ríkisfyrirtæki hafa verið einkavædd, skattar hafa stórlega lækkað á fólk og fyrirtæki. Við höfum á þessu tímabili þrátt fyrir allt þetta sem ég hef nú talið fram getað stóraukið framlög til velferðarmála. Það höfum við gert jafnt og þétt yfir þetta tímabil. Það er því sérstaklega ánægjulegt þegar við komum nú til þings á þessu hausti að við skulum geta með jafnkröftugum hætti og frumvarp til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands kynnir okkur, með jafnkröftugum hætti og það frumvarp gengur út frá, haldið áfram á þeirri sömu braut að verja fjármunum til framfara- og velferðarmála á Íslandi. Þar er gerð grein fyrir því hvernig 43 milljörðum verður varið til þessara málaflokka fram til ársins 2012. Þeir sem gagnrýnt hafa sölu Landssímans hafa ekki verið mjög háværir um þau verkefni sem þar eru tilgreind enda eiga þeir eflaust innra með sér mjög erfitt með að andmæla því að þar sé um framfaramál að ræða fyrir þjóðina. Í hinu pólitíska samhengi hafa hins vegar þeir sömu aðilar sem mynda stjórnarandstöðu á þinginu átt mjög erfitt með að sætta sig við að Landssíminn yrði seldur og í því birtist kannski sá ágreiningur sem um það mál hefur verið að þeirra leið til þess að hrinda þessum verkefnum í framkvæmd hefði aldrei getað orðið önnur en sú að hækka skatta.  Aftur að frumvarpinu sem hér er til umræðu þá er að finna í því yfirlit yfir hagvöxtinn eins og hann hefur þróast frá árinu 2000. Það verður auðvitað að segjast að það er með miklum ólíkindum hversu mikill hagvöxtur hefur verið hér á árunum frá 1995. Í frumvarpinu er sérstakt yfirlit yfir árin frá 2000 og útlitið fram til 2010 er áfram sérstaklega jákvætt. Við erum reyndar öfunduð af öðrum þjóðum af þeim hagvaxtartölum sem við höfum búið við hér á landi og þeim hagvaxtartölum sem við horfum fram á. Um leið og ég óska hæstv. fjármálaráðherra Árna M. Mathiesen velfarnaðar í nýju starfi er ástæða til að óska fráfarandi hæstv. ráðherra, Geir H. Haarde, til hamingju með þann glæsilega feril sem hann hefur átt í ráðuneyti fjármála. Það hafa sannarlega orðið mikil umskipti á íslensku samfélagi og efnahagsástandi landsins í fjármálaráðherratíð hans í ríkisstjórnum undir forustu Davíðs Oddssonar og nú síðast Halldórs Ásgrímssonar. Ég hef fylgst með umræðunum á hinu háa Alþingi í dag og ég verð að segja að umræðan og gagnrýni stjórnarandstöðunnar á það frumvarp sem hér er til umfjöllunar er einhver sú allra bitlausasta sem ég hef orðið vitni að. Það kann að vera að ástæðan sé sú að hér sé ekkert annað á ferðinni en endurómur af þeirri bölsýni sem við höfum mátt hlýða á undanfarin ár um þetta sama mál. Á sama tíma og sú afstaða hefur verið uppi af hálfu stjórnarandstöðunnar að hér væri allt að fara í bál og brand þá hafa kjör almennings batnað ár frá ári. Ár eftir ár kemur stjórnarandstaðan fram með gagnrýni á fjárlagafrumvarpið og dregur upp dökka mynd af horfunum en ár eftir ár batna kjörin, skuldir ríkisins lækka, skattar almennings fara niður og atvinnulífið blómstrar. Auðvitað er þetta vandræðaleg staða fyrir stjórnarandstöðuna og þeim er að vissu leyti vorkunn að hafa ekki fengið að taka virkan þátt í þeirri miklu umbyltingu á samfélaginu sem styrk stjórn efnahagsmála undanfarin ár hefur tryggt. Ég segi að gagnrýni stjórnarandstöðunnar hér í dag sé bitlaus vegna þess að þingmenn hennar hafa ekki boðið upp á neinar lausnir á vandanum sem verið er að lýsa. Þeir hafa í raun og veru ekki gert neitt annað en draga upp mynd af því sem þeir telja að sé í vændum og þeirra sýn á stöðuna án þess að leggja fram hugmyndir til lausnar á þeim mikla vanda sem þeir telja að verði til staðar. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson kom upp áðan og sagði ríkisstjórnarflokkana, okkur þingmenn meiri hlutans á þinginu, vera að kalla eftir svörum frá stjórnarandstöðunni um hvernig ætti að bregðast við. Það er auðvitað þannig, hæstv. forseti, að svör okkar birtast í fjárlagafrumvarpinu. Þau birtast í langtímaáætluninni og þau birtast í því hvernig við höfum hagað ríkisfjármálunum. Þar eru okkar svör. Vilji menn gagnrýna þessi svör okkar við þeirri stöðu sem núna er uppi þurfa menn að koma með einhver svör við því hvaða leiðir væru heppilegri. Það þýðir ekkert í því samhengi að tína til einhverja smávægilega liði þótt þeir hver fyrir sig kunni að vera mikilvægir. Við getum rætt um það en það þýðir ekkert að vera að tína þá til í samhengi við stöðu efnahagsmála, í samhengi við hagvöxt, í samhengi við viðskiptajöfnuð og aðra slíka þætti. Það þýðir ekki að tína til einstök embætti og aðra slíka hluti. Við erum að tala um stóru drættina í efnahagsmálum þegar við ræðum um stöðuna og horfurnar í efnahagsmálum ríkisins. Þegar rætt hefur verið um þau krefjandi verkefni sem við okkur blasa þá eru þau ekki ný af nálinni. Við höfum vitað það allan tímann að hagstjórnarverkefnin yrðu mjög krefjandi á tímum stóriðjuframkvæmda. Við höfum vitað þetta allan tímann og menn eru ekki að koma með neina speki inn á þingið þegar þeir tala um að gengið sé hátt, að það sé mikill ójöfnuður í viðskiptum við útlönd eða að vextir séu háir. Þetta eru bara staðreyndir sem allir þekkja. Það þýðir ekkert að koma hingað upp í ræðustól á Alþingi og þylja þetta allt saman upp og segja óveðursský hrannast upp og að blikur séu á lofti. Við erum ekki kjörin hingað inn á þing til að gera þjóðinni grein fyrir því hver staðan er. Við erum komin hingað til að segja þjóðinni hvernig við ætlum að greiða úr þeim vandamálum sem að okkur steðja og það er þess vegna sem ég sakna þess frá stjórnarandstöðunni að hún komi með einhver svör við því hvernig eigi að bregðast við stöðunni sem vissulega er krefjandi. Hvar eru lausnirnar? Menn segja að aðhaldið sé ekki nóg. Það er greint frá því í haustskýrslu fjármálaráðuneytisins, Þjóðarbúskapnum, að stjórnvöld hafa aukið aðhald í ríkisfjármálum og það er áætlað, eins og fram kemur í skýrslunni, með leyfi forseta: „... að afgangur ríkissjóðs verði 2,8% af landsframleiðslu árið 2005.“ - Samkvæmt þjóðhagsreikningsdæmi. - „Frá árinu 2003 til ársins 2005 er búist við að tekjuafkoman batni um tæplega 5% af landsframleiðslu sem er með besta árangri í ríkisfjármálum OECD-ríkja á þessu tímabili.“ Það er aukið aðhald í þessu frumvarpi. Menn eru að fresta framkvæmdum og kynna auknar framkvæmdir þegar stóriðjuframkvæmdum lýkur. Þetta eru svörin sem fjárlagafrumvarpið geymir við þeim vanda sem hér er verið að tala um. Síðan er það spurningin hvort hér komi til með að verða einhver samdráttur í skamman tíma. Það kann vel að vera og ég tek undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Við getum ekki endalaust aukið kaupmáttinn með þeim hætti sem við höfum gert undanfarin ár. Það er ekki endalaust hægt að gera það. Hugsanlega höfum við farið of geyst en hversu dýrt er það gjald að upplifa hér eitt og hálft ár þar sem kaupmátturinn vex ekki eða við fáum skammvinnt samdráttarskeið, sem reyndar er ekki spáð í þessu fjárlagafrumvarpi. En jafnvel þó að þær spár gangi eftir, hversu mikið gjald er það í samhengi við allan þann ávinning sem við höfum haft hér af stjórn efnahagsmála síðustu 10–15 ár. Það er smávægilegt, segi ég.

Frú forseti. Ég bjóst við að hv. þingmenn stjórnarliðsins tækju betur þeim sparnaðartillögum sem fram kæmu en raun ber vitni, en ég vona að hv. þm. Bjarni Benediktsson átti sig á því að margt smátt gerir stórt. Ég vil snúa þessari spurningu við: Hvers vegna er hann ásamt stjórnarliðunum að klípa ökutækjastyrkinn af öryrkjum ef þessar litlu upphæðir skipta engu máli? Við erum að tala um lægri upphæð en verið er að auka til utanríkisþjónustunnar og mér finnst málflutningur eins og borinn er hér á borð ekki boðlegur. Að segja að það skipti engu máli þegar verið er að setja fram málefnalegar tillögur og hvetja til sparnaðar. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann: Tekur hann ekki undir með okkur í Frjálslynda flokknum að það sé ráðlegt að beina þeim tilmælum til fólksins í landinu að spara? Besta leiðin til þess er að greiða niður skuldir. Það mun slá á þensluna. Eigum við ekki að sameinast um að flytja jákvæð skilaboð út í þjóðfélagið?

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram að auðvitað get ég tekið undir með hv. þingmanni Frjálslynda flokksins: Það er skynsamlegt fyrir almenning að spara og skynsamlegt fyrir stjórnvöld að greiða niður skuldir. Það er ekki hægt að andmæla því og við erum fullkomlega sammála um þetta atriði. Ég var að vekja athygli á því hér að það þýðir ekkert að tína til einhver smávægileg sparnaðarúrræði þegar við erum að tala um horfur í efnahagsmálum, þegar við erum að tala um viðskiptajöfnuðinn við útlönd og annað þess háttar. Það þýðir samt sem áður ekki að það kunni ekki að vera til í kerfinu, og hjá hv. þingmanni og öðrum þingmönnum, fjölmargar minni háttar hagræðingartillögur sem geta horft til sparnaðar í ríkisfjármálum, en þær skipta engu máli í því samhengi sem við erum að ræða hér, nákvæmlega engu máli. Þær telja ekkert þegar kemur að úrlausn þess vanda sem stjórn ríkisfjármálanna snýst um. 250 millj. Ég efast um að hv. þingmaður geti fundið slíka fjármuni með einhverri hagræðingu á milli lögreglunnar í Reykjavík og ríkislögreglustjóra. Mér þætti gaman að sjá hvar hann ætlar að finna þá fjármuni. Hér er komið fram fjárlagafrumvarp og hv. þingmaður vék að ökutækjastyrk. Við skulum bara sjá hverjar lyktir þess máls verða. Ég hef í sjálfu sér ekki sérstaklega mælt fyrir þeim niðurskurði. Við skulum bara sjá það mál þróast á þinginu. En ég held að það væri ágætt að hv. þingmaður notaði seinni ræðu sína í dag til að gera grein fyrir því hvar hann hyggst skera niður í stóru málaflokkunum. Við setjum í þessu fjárlagafrumvarpi 3 milljarða í aukin útgjöld til menntamála miðað við fjárlög ársins 2003. Við setjum 1,5 milljarða í aukin útgjöld til velferðarmála og almannatrygginga, rúman milljarð í heilbrigðismál o.s.frv. Er það þarna sem hv. þingmaður vill skera niður? Vill hann hætta við framlög til þessara velferðarmála eða hvar er það sem hv. þingmaður hefur hugmyndir um að hægt sé að ná milljörðunum?

Frú forseti. Ég vil minna hv. þm. Bjarna Benediktsson á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur blásið út hið opinbera á umliðnum árum og það hefur ekki gerst í einu vetfangi heldur hefur þetta gerst smám saman, m.a. með æðardúnsfrumvarpinu sem Sjálfstæðisflokkurinn barðist mjög hart fyrir að ná í gegn. Síðan með skiptingu Samkeppnisstofnunar í tvær stofnanir og svona má lengi telja. Sjálfstæðisflokkurinn hefur smátt og smátt verið að blása út hið opinbera og ef við ætlum að ná tökum á þessu, þá vona ég að Sjálfstæðisflokkurinn gangi í lið með okkur í Frjálslynda flokknum, verður að gera þetta smám saman og vinda ofan af þessu og gefast ekki upp fyrir fram og segja: Það er hægt. Það er ekki hægt. Ég hef trú á því, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég hef jafnmikla trú á því og hv. þingmaður að hægt sé að ná fram auknu aðhaldi og sparnaði í ríkisrekstrinum. Ég efast ekki um það eina mínútu. En ég held að við ættum þá að einbeita okkur að stóru málaflokkunum frekar en að vera að tala um æðardúnsfrumvarpið í samhengi við fjárlög ársins 2006. Ég vona að hv. þingmaður hafi hlýtt á ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar þar sem hann dró fram hvaða stærðir er um að ræða hérna. Hverjir eru áhrifavaldarnir í ríkisfjármálunum? Það er ekki æðardúnsfrumvarpið, hv. þingmaður, það eru liðir eins og fjöldi ríkisstarfsmanna og launaþróun hjá opinberum starfsmönnum. Það eru liðir sem skipta verulegu máli þegar kemur að ríkisfjármálum, ekki æðardúnsfrumvarpið.

Virðulegi forseti. Stöðugleiki ríkir í efnahagsmálum er klisja sem hefur dunið yfir frá ríkisstjórninni árum saman og hefur líka dunið yfir frá ríkisstjórninni í þessari umræðu ef frá er talinn hv. þm. Bjarni Benediktsson sem talaði hér á undan mér og fagna ég því að hann sé töluvert jarðbundnari en margur annar. Meira að segja núna segir ríkisstjórnin að stöðugleiki sé þegar viðskiptahallinn er 13,3% sem er sögulegt hámark frá stríðslokum. Stýrivextir Seðlabankans eru komnir yfir 10%. Greiningardeildir bankanna spá allt að 8% verðbólgu og að fram undan sé skarpt gengissig jafnvel upp á 15–25%. Skuldir heimila og ekki síður fyrirtækja hrannast upp. Forsendur kjarasamninga eru að bresta, eins og við höfum heyrt frá verkalýðshreyfingunni á undanförnum dögum, og útflutningsgreinarnar eru í miklum vanda. Þetta kýs hæstv. ríkisstjórn að kalla stöðugleika og loka eyrunum fyrir viðvörunum sem blasa við alls staðar í þjóðarbúskapnum. Ef skoðuð eru einföld línurit af stöðunni og yfir þennan mikla stöðugleika, sem ríkisstjórnin kallar svo, bara frá árinu 2000 þá verða orð hæstv. ríkisstjórnar um stöðugleika vægast sagt kómísk. Línuritið yfir gengisvísitöluna lítur út um það bil eins og Mont Blanc fjallgarðurinn. Gengisvísitalan tók flugið á árinu 2000 frá 110 stigum og hefur rokið upp í tindinn í tæplega 150 stig í lok árs 2001 og hefur með sveiflum hrapað niður í 103–104 stig sem krónan liggur núna í. Er þetta stöðugleikinn, hæstv. ríkisstjórn? Línuritið yfir stýrivexti Seðlabankans minnir helst á hjólabrettapall. Léttir pallar upp og niður til að byrja með, smáupphitun, en með vöxtum frá 9% í 5,5% og síðan tekur hjólabrettakappinn tilhlaupið upp og upp í Skaftárbrekku fyrir lokastökkið í 10,7% vexti sem nú eru eftir síðustu vaxtahækkun Seðlabankans. Er þetta stöðugleikinn, spyr ég, hæstv. ríkisstjórn? Línuritið yfir skuldir heimilanna er reyndar öllu einfaldara. Það er bara eins og vangasvipurinn á Holmenkollen, skíðastökkpallinum fræga. Það sama má segja um fyrirtækin nema pallurinn er heldur brattari þar og hafa skuldir fyrirtækja í landinu meira en tvöfaldast frá árinu 2000. Er þetta stöðugleikinn? Maður verður að spyrja sig. Bábiljan um stöðugleikann er bara ekki trúverðug þegar þetta er skoðað svart á hvítu. Ríkisstjórnin er ein um að halda að hér ríki stöðugleiki. Virðulegi forseti. Undanfarin ár hefur ríkissjóður bólgnað út og útgjöld ríkisins snaraukist og verða á næsta ári samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi 313 milljarðar, sem er 12 milljarða hækkun frá árinu í fyrra á verðlagi þess árs. Samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi er áætlað að tekjur ríkissjóðs verði 895 milljónir á dag alla daga vikunnar og yfir hátíðir. Því svíður manni að sjá yfirlit ríkisstjórnarinnar í þessu fjárlagafrumvarpi yfir lagabreytingar sem miðað er við í forsendum frumvarpsins. Á síðu 451 í frumvarpinu er yfirlit yfir þær lagabreytingar sem ríkisstjórnin hyggst ráðast í til að áform frumvarpsins nái fram að ganga eins og þar segir. Í þessu yfirliti eru einungis tvær breytingar vegna gjaldahliða frumvarpsins og hverjar eru þær? Jú, á þessu metári ríkisútgjalda á að kroppa fjármuni af þeim sem allra síst skyldi, nefnilega hreyfihömluðum og skuldugu fólki. Einu lagabreytingunum sem gera þarf til að áform ríkisstjórnarinnar í frumvarpinu nái fram að ganga á að beina gegn þessum tveimur hópum. Af hreyfihömluðum á að kroppa bensínstyrk sem er forsenda þess hjá mörgum að þeir geti stundað vinnu og tekið þátt í samfélaginu. Af þeim sem skulda mikið í íbúðum sínum og bera þunga vaxtabyrði, sem er að langstærstum hluta til ungt fólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuð, á að kroppa í vaxtabæturnar. Virðulegi forseti. Þetta finnst mér rangt að gera. Þetta er ofsalega óréttlátt. Fjárlagafrumvarpið er stefnumarkandi plagg. Það er því stefna ríkisstjórnarinnar að á næsta ári skuli kroppa aurana af hreyfihömluðu fólki og unga fólkinu með húsnæðisskuldirnar. Þannig ætlar ríkisstjórnin að mæta hagræðingarkröfunni eins og hún er kölluð. Ég hefði haldið að hagræðing þýddi að skera niður óþarfa lúxus, eða eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson orðaði hérna áðan, svona ákveðið fitulag. Ég verð því að spyrja: Telur núverandi ríkisstjórn að bensínstyrkur til hreyfihamlaðra sé lúxus eða óþarfa fitulag? Telur ríkisstjórnin að vaxtabætur vegna húsnæðiskaupa nú á tímum uppsprengds húsnæðisverðs sé lúxus á venjulegum íslenskum heimilum barnafjölskyldna? Við í Samfylkingunni teljum svo ekki vera. Munurinn á forgangsröðun Samfylkingarinnar og núverandi ríkisstjórnar kristallast í þessu máli og er alveg skýr. Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur verið tíðrætt um stöðu fjölskyldunnar í landinu, nú síðast í stefnuræðu hér á Alþingi síðasta þriðjudagskvöld. Ég fagna þeirri auknu umræðu um málefni barnafjölskyldna. Einmitt þess vegna skil ég ekki hvers vegna á að kroppa í vaxtabætur ungra barnafjölskyldna og skerða þær annað árið í röð. Meinar hæstv. forsætisráðherra ekkert með orðum sínum þegar hann boðar fjölskylduvænt samfélag? Á barnafjölskyldum hvíla miklar byrðar. Þar vegur þungt hátt matvælaverð, skólagjöld í leikskóla, gjöld fyrir dagvistun yngri barna í grunnskólum, hár læknakostnaður og þá ekki síst tannlæknakostnaður og ekki síst núna himinhár húsnæðiskostnaður. Daglegur rekstur heimilanna og ekki síst þeirra sem börn búa á er afar kostnaðarsamur í samfélagi okkar og hefur hækkað mikið undanfarin ár. Virðulegi forseti. Annað árið í röð á að skerða vaxtabætur til þeirra sem standa í húsnæðiskaupum með því að breyta lögum þannig að greiddar vaxtabætur skuli nema 95% af útreiknuðum bótum, eða eins og segir í texta fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2006, á bls. 391, með leyfi forseta: „Við breytingar á vaxtabótum á síðasta ári var miðað við að vaxtabætur við álagningu ársins 2005 yrðu 95% af því sem gildandi reglur skv. b-lið 68 gr. laga nr. 90/2003 kveða á um. Ákveðið hefur verið að framlengja þá ráðstöfun í samræmi við áform um aðhald með útgjöldum ríkissjóðs.“ Virðulegi forseti. Þetta er aðhald hæstv. ríkisstjórnar. Eða er þetta kannski fjölskyldustefna hæstv. forsætisráðherra? Maður hlýtur að spyrja sig þeirrar spurningar þegar einungis þessar tvær aðgerðir eru settar sem forsendur frumvarpsins. Nú þegar húsnæðisverð hefur rokið upp og skuldir ungra barnafjölskyldna vegna húsnæðiskaupa hafa aukist að sama skapi ætlar ríkisstjórnin, sem boðar fjölskyldustefnuna, að kroppa í vaxtabæturnar. Við vitum að einmitt á ungum barnafjölskyldum hvílir þyngsta vaxtabyrðin vegna húsnæðiskaupa. Við vitum líka að skuldir ungs fólks eru að stærstum hluta vegna húsnæðiskaupa. Í svari við fyrirspurn Helga Hjörvars til ráðherra um skuldir eftir aldri, sem lögð var fram á 131. löggjafarþingi, kom nákvæmlega þetta fram, að árið 2003 var hlutfall húsnæðisskulda fólks á aldrinum 21–45 ára 75% af heildarskuldum vegna húsnæðis. Það þarf varla að taka fram að hlutfallið var hærra eftir því sem yngra fólk er. Þetta unga fólk er ekkert að bruðla eða taka óþörf lán eins og hér hefur verið gefið í skyn af hv. þingmönnum ríkisstjórnarinnar. Það er einfaldlega að koma sér og fjölskyldu sinni upp þaki yfir höfuðið, ekki eru flóknari hlutir á ferðinni en svo. Ef ungar barnafjölskyldur hafa einhvern tíma þurft fullar vaxtabætur þá er það nú í þessari stöðu. Mér finnst það því vond ákvörðun hjá ríkisstjórninni að lækka vaxtabæturnar og Samfylkingin er henni algjörlega ósammála. Vaxtabæturnar eru tæki til þess að koma til móts við ungar barnafjölskyldur sem ríkisstjórnin á að nota ef hún meinar eitthvað með því að hér eigi að vera stefna sem er barnafjölskyldum landsins í hag. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir ofsalegum vonbrigðum með þetta vegna þess að mér finnst það lýsa hugarfari sem að mínu mati er algjörlega óþolandi, að þegar á að leita að einhverjum krónum til að kroppa í þá skal fara þangað sem síst er von á mótmælum. Ungu barnafjölskyldurnar hafa ekki enn myndað með sér samtök en ég tel að tími sé til kominn til að svo verði gert vegna þess að það þarf svo sannarlega að verja hag þeirra í samfélaginu. Skattalækkanirnar komu þeim ekki til góða, langstærstum hópi kom það ekki til góða. Barnabæturnar sem voru teknar af þeim og mun verða skilað til baka á næsta ári munu gera eitthvað en ekki nándar nærri nóg. Því eigum við að nota öll þessi tæki sem við höfum til að koma til móts við barnafjölskylduna, barnabæturnar, vaxtabæturnar, skattkerfið til að bæta hag þeirra, ekki að skerða vaxtabæturnar með þeim hætti sem nú er gert þegar húsnæðisverð er upp úr öllu valdi.

Hæstv. forseti. Þetta var falleg ræða hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Hæstv. ríkisstjórn er einmitt að mæta því fólki sem henni var svo tíðrætt um í ræðu sinni. Ungt fólk með mikla greiðslubyrði, sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og stofna fjölskyldu, er fólk sem er oftar en ekki að koma úr dýru námi. Við hv. þingmaður hljótum að vera sammála um það, hún sem fyrrverandi forustumaður námsmanna innan Háskóla Íslands. Þetta fólk er að koma úr dýru námi, það er með gríðarlega háa greiðslubyrði en það er líka með há laun. Það er líka með há laun vegna þess að það hefur haft fyrir því að afla sér menntunar við hæfi. Nú ætlar ríkisstjórnin að lækka tekjuskattsprósentuna um 4% á þennan hóp sem er með gríðarlega miklar tekjur. Þetta fólk fær engar vaxtabætur eins og hv. þingmaður gaf í skyn. Þetta fólk fær litlar barnabætur eins og hv. þingmaður vill gefa í skyn. Svo töluðu aðrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar um það hér í dag að ekki hefði átt að fara í þessa lækkun á tekjuskattsprósentunni. Ég vil fá það á hreint, er hv. þingmaður sammála því sem ríkisstjórnin er að gera, að lækka tekjuskattsprósentuna um 4% eða ekki? Það kemur ungu fólki sem er að koma úr kostnaðarsömu námi til góða, sem er með há laun og hefur haft mikið fyrir því að afla sér þeirra tekna. Er hún sammála því eða ekki að lækka tekjuskattsprósentuna um 4% á þennan þjóðfélagshóp? Þannig talaði hv. þingmaður fyrir síðustu kosningar. Það er ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum. Unga fólkið á að stofna samtök, sagði hv. þingmaður. Ég var á fundi á Bifröst fyrir ári þar sem voru miklar umræður um hvernig sá hópur fer út úr jaðarsköttunum í samfélaginu. Við kynntum þessar skattalækkanir og það var hrópað húrra þar. Nú viljum við fá að heyra hver er stefna Samfylkingarinnar gagnvart ungu fólki.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir þessu, hv. þm. Birkir Jón Jónsson hélt svipaða ræðu áðan um alla þá hálaunamenn og allt það unga fólk sem er með háu launin og fær það mikið út úr skattkerfinu að það fær engar barnabætur og engar vaxtabætur vegna hárra launa. Þá vil ég benda hv. þingmanni á að það er ekki allt ungt fólk og ungar barnafjölskyldur með há laun eða í þessum hálaunahópi. Ég vil benda honum á að við höfum látið reikna út dæmi að hálaunahjón með um 960 þús. kr. tekjur á mánuði fá um 66 þús. kr. í skattalækkun á mánuði eða tæplega 800 þús. á ári miðað við skattkerfisbreytingar eða skattalækkanir ríkisstjórnarinnar. En í fjölmennasta hópi millitekjuhjóna fær fólk rúmlega helmingi lægri upphæð en þetta og er langfjölmennasti hópurinn. Virðulegi forseti. Stefna Samfylkingarinnar í þessum efnum er alveg skýr, hún var það í fyrra. Við lögðum til að matarskatturinn yrði lækkaður í stað þess að lækka tekjuskattinn um 1% vegna þess að það kæmi öllum til góða, öllum jafnt. Hv. þingmaður hlýtur að vita og hafa reiknað það út að flöt tekjuskattslækkun þýðir að þeir sem hafa mest fá mest í vasann, þetta er ekki flókin reikningskúnst. Þetta er því alveg klárlega stefna okkar og var okkar stefna, við lögðum hana fram í fyrra, að við vildum lækka matarskattinn til þess að barnafjölskyldur fengju lægra matarverð og þannig kæmi það öllum til góða, ekki bara unga fólkinu með háu launin, sem er ekki í meiri hluta í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Það er afstætt hvað eru há laun og hvað eru lág laun. En það er staðreyndin að ungt menntað fólk er yfirleitt með meðaltekjur eða vel það. En þetta fólk er að koma yfir sig mjög dýru húsnæði eins og gefur að skilja. Hv. þingmaður segir að Samfylkingin hafi ekki verið fylgjandi því að lækka tekjuskattsprósentuna um 1% á síðasta ári. Af hverju í ósköpunum greiddi þá Samfylkingin ekki atkvæði á móti því? Hvers lags tvískinnungur er þetta? Samfylkingin var ekki á móti því að lækka tekjuskattsprósentuna í fyrra, hv. þingmaður getur ekki komið hér upp og sagt slíka hluti. Við erum líka að stórhækka barnabætur, um 2,4 milljarða, sem mun koma sérstaklega lágtekju- og millitekjufólki til góða, því er ekki eingöngu verið að hampa hátekjufólki eins og hv. þingmenn Samfylkingarinnar gefa í skyn. En við megum heldur ekki reka þannig skattastefnu að það sé letjandi fyrir fólk að hafa há laun, að það sé letjandi fyrir fólk að vera duglegt og vinna. Ég vil ekki lifa í slíku þjóðfélagi. Við eigum að skapa því fólki sem fer utan í mjög dýrt nám þær aðstæður að það geti flutt hingað heim og rekið heimili sitt með sóma. Ég veit ekki í hvaða umhverfi hv. þm. Katrín Júlíusdóttir lifir en ég þekki mörg heimili þar sem ungt fólk er með meðaltekjur og það berst í bökkum. Þetta fólk fær ekki fullar vaxtabætur ef það er með rúmlega meðaltekjur og það fær ekki fullar barnabætur. Hvernig ætlar Samfylkingin að koma til móts við það fólk? Það er ósköp eðlilegt að spurt sé. Málflutningur Samfylkingarinnar almennt - hún hefur boðað það að hún ætli að afnema stimpilgjald, lækka matarskatt, gera leikskólann gjaldfrjálsan, þetta eru orðnar tillögur upp á 15 eða 20 milljarða, stórhækka skattleysismörkin. Hvar endar þessi stefna Samfylkingarinnar? Hvar endar Samfylkingin?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr í hvaða heimi ég lifi. Virðulegi forseti, ég verð að segja að …  Hann talar um að eitthvað eigi að gera fyrir þennan hóp. Þá spyr ég til baka: Er þessi þingmaður, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, þá stoltur af sínum mönnum í Framsóknarflokknum sem hafa verið í ríkisstjórn síðan 1995  Virðulegi forseti. Mér þykir því gríðarlegur tvískinnungur í málflutningi hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar sem í annan stað talar um að hér eigi að vera flöt skattalækkun fyrir þá sem eru með svo há laun að þeir fá ekki barnabætur og vaxtabætur, síðan á hinn bóginn talar hann með fólki sem er með millitekjur og berst í bökkum en er á sama tíma að samþykkja að skerða vaxtabætur til þess hóps. Þetta þykir mér afar rangt vegna þess að sá hópur á auðvitað að fá eitthvað líka. Hann fær ekki þessar skattalækkanir í sama mæli og hátekjufólkið, þ.e. millitekjuhópurinn, hann fær það ekki. Og hann á að fá það í gegnum vaxtabæturnar þess í stað.

Virðulegi forseti. Það eru tvö atriði sem mig langar til að ræða hérna. Annað er það að hv. þingmaður fór yfir það í upphafi ræðu sinnar að hún hefði miklar áhyggjur af jafnvægisleysi eða skorti á stöðugleika í efnahagslífinu. Það er ekkert nema gott um það að segja að menn hafi áhyggjur af slíku vegna þess að það er rétt að vera á varðbergi. En ég heyrði ekki eitt einasta orð um hvernig hún telur að bregðast eigi við þessu og hvað væri helst til ráða ef útlitið er þannig að við getum átt von á að meira ójafnvægi verði hér en við höfum vanist nú um langan tíma. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að þingmenn komi fram með það og segi skoðun sína á því þannig að við getum áttað okkur á hvernig menn líta á þetta og hverjar væru þá tillögurnar. Annað atriði sem hv. þingmaður kom inn á finnst mér ástæða til að gera að umræðuefni. Hún fór að ræða um þann texta sem kemur fram frá heilbrigðisráðuneytinu um breytingu á svokölluðum bensínstyrk. Nú geta ráðuneyti og ríkisstjórnir breytt styrkjum fram og til baka og í því sambandi eru alltaf umræðuefni og deilumál hvað sé rétt og rangt. En ég ætla að taka það fram að textinn sem stendur þarna, að ráðuneyti heilbrigðismála ætli að eyða 224,5 milljónum til að mæta hagræðingarkröfunni sem það hefur, er náttúrlega annaðhvort ósvífni eða bara hreint bull. Ég get lofað hv. þingmanni því að Alþingi mun örugglega aldrei láta eitt ráðuneyti komast upp með svona vitleysu. Ráðuneytinu ber að svara kröfunni um hagræðingu, sem er nú ekkert mjög mikil, og þetta ráðuneyti kemst ekkert upp með það frekar en annað ráðuneyti. Það verður að svara kröfunni um hagræðingu. Það væri nú aldeilis ef einhver ráðuneyti ætluðu að fara að afgreiða kröfuna með þessum hætti að breyta bótum eða hverju sem væri til þess að geta svarað þessu. Þetta er fráleitt og ég lofa þingmanninum því að þetta fer aldrei í gegn.

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu orð hv. þingmanns Einars Odds Kristjánssonar fagna ég því að þetta eigi ekki að fara í gegn, við hljótum að fagna því. En það sem ég var að segja er að þetta stendur einfaldlega í fjárlagafrumvarpinu og í texta um þennan svokallaða bensínstyrk. Þar segir, með leyfi forseta: „Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra mun leggja fram frumvarp til laga fyrir Alþingi þess efnis að uppbót á elli- og örorkulífeyri og örorkustyrk vegna reksturs bifreiðar, svokallaður bensínstyrkur, verði felld niður frá og með 1. janúar 2006 en styrkurinn er áætlaður 720 millj. kr. Af þeim fjármunum er lagt til að 100 millj. kr. verði millifærðar til að efla starfsendurhæfingu sjúkratrygginga og 393,6 til að hækka tekjutryggingarauka hjá elli- og örorkulífeyrisþegum og 226,4 millj. kr. notaðar til að mæta hagræðingarkröfu.“ Virðulegi forseti. Ég fagna því ef hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson er sammála mér um að þetta sé röng leið til að mæta hagræðingarkröfu, þá finnum við án efa flöt á því innan fjárlaganefndar að þetta hverfi út, þessi ákvörðun sem hér liggur fyrir og hér er kynnt og er einnig kynnt í yfirliti yfir lagabreytingar sem gera þarf. Varðandi það hvaða leiðir við mundum fara til bóta og til að koma meira jafnvægi á efnahagsástandið þá get ég upplýst hv. þingmann um að ef hann t.d. læsi yfir þær róttæku breytingar sem við höfum áætlað að gera á Stjórnarráðinu þá er ég alveg viss um að þar mundi felast töluverð hagræðing fyrir stjórnkerfið þar sem við munum fækka ráðuneytunum úr 12 í 9 og sameina krafta þeirra ráðuneyta sem ættu að vera saman. En auðvitað hefði átt að byrja að taka á þessum málum árið 2000 þegar menn sáu í hvað stefndi. En það var þá sem ríkisstjórnin byrjaði að kalla: Stöðugleiki, stöðugleiki, og hætti að hlusta og hætti að gera nokkuð í málunum sem hefði getað komið í veg fyrir þetta

Virðulegi forseti. Auðvitað sagði ég ekkert um það hvort bætur gætu breyst, hækkað eða lækkað. Það getur alltaf verið þannig. En ég sagði að eitt ráðuneyti kemst aldrei upp með að neita að svara hagræðingarkröfunni og að ætla að breyta einhverjum bótum til að nota peningana í það, það er fjarstæða og bull. Svo geta bæturnar breyst, ég var ekkert að segja um það. En nú höfum við fengið að heyra þetta, virðulegi forseti, hvernig á að bregðast við aðsteðjandi vanda í efnahagsmálum og hættu á miklu ójafnvægi. Breyta í Stjórnarráðinu, þá lagast þetta. Þannig að það má svona með herkjunni fiska upp eitt og eitt svona, það má fiska upp tillögur um það hvernig eigi að gera þetta. 

Virðulegi forseti. Ég lýsti því áðan að við hefðum lagt fram þessar róttæku breytingar á Stjórnarráðinu. Auðvitað fylgir því að farið yrði í gegnum öll ráðuneyti, alla verkferla og allar undirstofnanir þeirra, sem án efa mun fela í sér töluverðar breytingar þar. Við vitum það mætavel, ég og hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson, að kallað hefur verið eftir því af aðilum atvinnulífsins, verkalýðshreyfingunni og þeim sem hafa verið að gagnrýna ríkisfjármálin að undanförnu, að það sjáist á ríkisútgjöldum að ríkisvaldið sé að gera eitthvað og taka þátt í því í samfélaginu að koma á meiri stöðugleika og styrkja efnahagslífið. Staða ríkissjóðs er góð. Hér flæðir allt í fjármunum. En þeir flæða líka jafnhratt út. Og það er eitthvað sem við verðum auðvitað að skoða sem virkir þátttakendur í þessu. Grunnbyrjunin, upphafið að því er að fara í gegnum allt Stjórnarráðið, í gegnum ráðuneytin, verkferlana og í gegnum undirstofnanir. Leiðin er ekki að kroppa eitthvað í meint fitulag, eins og hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson kallaði það hér áðan, með því að kroppa í vaxtabætur hjá ungu fólki með húsnæðisskuldir, bensínstyrk hjá hreyfihömluðum eða aðrar viðlíka aðgerðir. Við hljótum að hafna þeim. Það eru ekki leiðirnar. Við vonumst auðvitað til þess að ríkisstjórnin sé tilbúin til að fara að vinna raunverulega að því að skapa hér umhverfi til að ráðast í breytingar á Stjórnarráðinu sem eru löngu, löngu tímabærar og yrðu í mun meiri takt við nútímann en raunin er núna.

Hæstv. forseti. Hér var auglýst eftir hugmyndum og tillögum frá stjórnarandstöðunni. Hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndar, sagðist sakna þess að frá stjórnarandstöðunni kæmu engar tillögur fram. Hér eru tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: „Tillaga til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika.“ Ítarlega og vel unnið plagg sem við höfum gert grein fyrir í fjölmiðlum á undanförnum vikum og dögum og munum síðan taka til umfjöllunar í þinginu fljótlega. Á tíu mínútum er aðeins unnt að stikla á stóru. Um almennar áherslur og stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vísa ég til framsöguræðu hv. þingmanns Jóns Bjarnasonar sem talaði fyrstur úr okkar hópi við þessa umræðu og ég vil gera hans orð og hans áherslur að mínum. Ég ætla að víkja í örstuttu máli að fjórum meginsviðum, stórum og smáum, að öryrkjum, að dvalarheimilum aldraðra, að sölu Landssímans og að lokum fara almennum orðum um þá stefnu sem boðuð er í fjárlagafrumvarpinu að þessu sinni. Ég sagði að ég ætlaði að víkja að stórum og smáum málum. Hvað eru stór mál og hvað eru smá mál? Metum við stærð mála eftir krónutölu eða pólitískum ásetningi? Hvernig sem á málin er litið er aðförin sem boðuð er að kjörum öryrkja stórmál. Og þó að erfitt væri að ráða í orð hv. þingmanns Einars Odds Kristjánssonar, varaformanns fjárlaganefndar, hér áðan þá eru skilaboðin frá Öryrkjabandalagi Íslands mjög skýr. Í yfirlýsingu sem kom frá bandalaginu fyrir fáeinum dögum segir, með leyfi forseta: „Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár kemur fram að heilbrigðisráðherra muni leggja fram frumvarp á Alþingi sem kveður á um að uppbót á elli- og örorkulífeyri vegna reksturs bifreiðar, oft nefnd bensínstyrkur, verði felld niður frá og með 1. janúar næstkomandi. Styrkurinn er áætlaður um 720 millj. kr. Lagt verður til að þessum fjármunum verði varið til hækkunar á tekjutryggingarauka hjá elli- og örorkulífeyrisþegum, um 393 milljónir, 100 milljónir verði millifærðar til að efla starfsendurhæfingu sjúkratrygginga og 226 milljónir verði skornar niður til að mæta hagræðingarkröfu, eins og það er orðað í greinargerð frumvarpsins. Hér er um beina ávísun á kjararýrnun fjölda hreyfihamlaðra að ræða. Einnig er gert ráð fyrir að útgjöld vegna laga um félagslega aðstoð lækki um 226 millj. kr., óhjákvæmilega bein ávísun á kjararýrnun fjölda öryrkja.“ Tilvitnun lýkur í yfirlýsingu frá Öryrkjabandalagi Íslands. Hér er um að ræða háar fjárhæðir þar sem að hluta til er um millifærslu að ræða og að hluta til um beina kjaraskerðingu að ræða. Ég lít á þetta sem stórmál sem við eigum eftir að takast á um í haust áður en fjárlögin verða afgreidd. Annað atriði sem ég ætlaði að víkja að varðar dvalarheimili aldraðra. Hæstv. fjármálaráðherra var spurður um þetta efni og skýringu á því að einkarekið dvalarheimili fái hlutfallslega meira fjármagn en sjálfseignarstofnanir eða stofnanir sem eru reknar beint á vegum hins opinbera. Hann svaraði á þá lund að ástæðan væri hærri fjárfestingarkostnaður. Ég tel að hér sé um misskilning að ræða. Ég tel þetta vera rangt. Ríkisendurskoðun telur þetta líka rangt vegna þess að fjárfestingarkostnaðurinn hjá hinum stofnununum er, ef eitthvað er, hærri en hjá hinum einkarekna aðila sem fær húsnæðiskostnaðinn að fullu greiddan úr ríkissjóði, ekki hinir. Ástæðan fyrir því að gjöldin eða framlagið frá ríkinu er hærra er samkvæmt niðurstöðu Ríkisendurskoðunar sú að eigendur hins einkarekna heimilis hljóti að krefjast arðs, að þar sé komin skýringin á hærra framlagi. Í þriðja lagi ætlaði ég að víkja sölu Símans, að einu litlu atriði þar. Hv. þingmaður Bjarni Benediktsson sagði áðan að hugsunin að baki einkavæðingu og sölu Símans væri sú að ríkið losaði fjármagn út viðjum ríkisreksturs og færði yfir í önnur uppbyggileg verkefni. Þetta er ákveðin hugsun sem við höfum oft heyrt, að taka peninga úr þjónustufyrirtækinu Símanum og færa annað, til að mynda í hátæknisjúkrahús. Þetta er ágæt hugsun. En það er einn grundvallarmunur á þessum tveimur stofnunum. Hann er sá að fyrrnefnda stofnunin, Síminn, gefur okkur skattborgurunum, okkur sem eigum ríkissjóð, arð. Hann færir okkur fjármuni en sjúkrahúsið veldur einvörðungu kostnaði. Á þessu er að sjálfsögðu grundvallarmunur. Nú kemur að fjórða atriðinu sem ég vildi nefna. Hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson fór orðum um fjárlagafrumvarpið, fór með okkur í ferðalag yfir á síðu 264 þar sem segir frá tekjum og kostnaði. Hann benti réttilega á að samkvæmt frumvarpinu er dregið úr fjárfestingum. Hann spurði í framhaldinu: Þeir sem vilja lægri útgjöld ríkisins verða að gera grein fyrir því hvar þeir vilji skera niður. Hann benti einnig réttilega á að útgjöld ríkisins væru fyrst og fremst rekstrarkostnaður. Vissulega er hægt að hagræða víða, t.d. í utanríkisþjónustu og í ýmsum framkvæmdum, en fyrst og fremst er um rekstrarkostnað að ræða. Hann sagði: Við erum öll ábyrg fyrir því hvert stefnir. Nei, það er rangt. Vinstri hreyfingin – grænt framboð varaði við þeirri stefnu sem tekin var í kjölfar síðustu kosninga. Vinstri hreyfingin, einn flokka, varaði við skattalækkunum, ekki aðeins vegna þess að það væri óheppilegt á þessum þenslutímum, það mundi valda frekari þenslu heldur og vegna þess að við mundum þegar fram liðu stundir lenda í vandræðum með rekstur hins opinbera. Ríkisstjórnin mun skera niður á milli 20 og 30 milljarða kr., skerða tekjur ríkisins um á milli 20 og 30 milljarða kr., þegar skattalækkanirnar verða komnar til framkvæmda. Menn segja: Já, en er ekki allt í lukkunnar velstandi? Núna er afgangur. Já, það er afgangur, eftir að Landssíminn er seldur. Hann er aðeins seldur einu sinni. Og ef við lítum á þá tekjuaukningu sem er að finna í þessu frumvarpi frá því sem áður hafði verið ætlað þá er um tímabundnar tekjur að ræða. Það kemur fram í fylgigagni með frumvarpinu. Hér segir, með leyfi forseta: „Tekjur ríkissjóðs hafa aukist verulega vegna aukinna umsvifa í efnahagslífinu og aukinnar neyslu. Af einstökum tekjuliðum er áætlað að eftirtaldir skattar muni skila ríkissjóði rúmlega 20 milljarða krónum meiri tekjum en áætlað var í fjárlögum; tekjuskattur einstaklinga 5,5 milljörðum, stimpilgjald 4,4 milljörðum, virðisaukaskattur 7 milljörðum og vörugjöld af ökutækjum um 3,3 milljörðum króna. Þá er fjármagnstekjuskattur greiddur af ríkissjóði um 6,3 milljörðum meiri en áætlun fjárlaga, sem skýrist aðallega af sölu Landssímans, og arðgreiðslur um 4,3 milljörðum króna meiri vegna sérstakrar arðgreiðslu frá Landssímanum.“ Allt er þetta tímabundið. Þetta eru tímabundnir þenslu- og einkavæðingarskattar, ágóði af einkavæðingu. Við þessu höfum við varað og það er rangt að gera okkur samábyrg í þeirri stefnu sem ríkisstjórnarflokkarnir og aðrir flokkar, 

Virðulegi forseti. Ég vil segja örfá orð við þá umræðu sem farið hefur fram í dag um fjárlagafrumvarpið. Ég tek undir það sem stjórnarliðar hafa talað um, að um er að ræða gott frumvarp að langmestu leyti. Það er gott innlegg í efnahagsmálin í samfélaginu. Að öðru leyti vildi ég halda mig við þann málaflokk sem ég fer með og nefna örfá atriði um stefnu okkar, sem ég tel til bóta. Áðan töluðu menn um stór mál og smá. Mér er mikil ánægja að geta skýrt frá nokkrum smærri málum sem þetta frumvarp þokar áleiðis. Við gerum átak í meðferð átröskunarsjúklinga á Landspítalanum. Við greiðum niður gleraugu fyrir börn, sem er ekki stórt mál en hins vegar stórt mál fyrir þá sem í hlut eiga. Við ætlum að gera sérstakt átak í Hafnarfirði og bæta þar 20 rýmum við fyrir alzheimersjúklinga. Við leggjum mjög mikla áherslu á endurhæfingu í þessu frumvarpi höldum áfram uppbyggingu í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Ætlunin er að koma tveimur nýjum heilsugæslustöðvum í not á því svæði. Af því að ég minntist á endurhæfingu vil ég hafa nokkur orð um mál sem nefnt hefur verið af flestum í umræðunni. Það eru tillögur sem er að finna í frumvarpinu, um svokallaðan bensínstyrk sem verður felldur niður frá áramótum. Það hefur verið gagnrýnt, bæði í fjölmiðlum og af stjórnarandstöðunni á Alþingi. Ég vil undirstrika að um leið og bensínstyrkurinn er lagður niður hækkar tekjutryggingarauki um rúmlega fimmtung, eða sem nemur um 400 millj. kr. 100 millj. kr. renna svo til endurhæfingar. Afgangurinn, rúmlega 220 millj. kr., er svo nýttur til að mæta almennum hækkunum í almannatryggingakerfinu. Bætur almannatrygginga hækka frá fjárlögum þessa árs um 2.600 millj. kr., af því eru verðbætur um 1.000 milljónir af upphæðinni þannig að bein hækkun bóta, m.a. vegna fjölgunar í þessum flokki, er um 1,6 millj. kr. Bensínstyrkurinn var í upphafi hugsaður sem styrkur við hreyfihamlaða og er lögum samkvæmt félagslegt úrræði, viðbót við þá aðstoð sem tiltekinn hópur manna fær til að kaupa bíl og viðbót við þá þjónustu sem sveitarfélögin veita með akstursþjónustu sinni. Útgjöld vegna hans hafa tvöfaldast frá árinu 2000, þá voru þau 389 millj. kr. en hefðu að óbreyttu orðið 750 millj. kr. á næsta ári. Nú fá 6.800 manns svokallaðan bensínstyrk til að reka bíla sína, 2.650 öryrkjar og rúmlega 4.000 ellilífeyrisþegar. Tæplega 4.600 manns missa bensínstyrkinn og eru ekki með tekjutryggingarauka, sem þýðir að þeir fá enga hækkun á móti. Af þessum hópi eru um 2.500 ellilífeyrisþegar og rúmlega 1.900 öryrkjar. Þeir sem aftur á móti fá fimmtungshækkun á tekjutryggingarauka eru tæplega 11.000 talsins eða um 6.300 ellilífeyrisþegar og um 4.200 öryrkjar. Meðaltal viðmiðunarbóta og tekna öryrkja sem missa bensínstyrkinn er um 200 þús. á mánuði en þeir sem fá í staðinn hærri tekjutryggingarauka eru með samsvarandi tekjur á mánuði, um 127 þús. kr. Meðaltal viðmiðunartekna og bóta ellilífeyrisþega hins vegar sem missa bensínstyrkinn var um 153 þús. kr. á mánuði í maí síðastliðnum en meðaltal tekna og bóta þeirra sem fá í staðinn fimmtungshækkun tekjutryggingarauka var hins vegar um 108 þús. kr. á mánuði á sama tíma. Í hópi hreyfihamlaðra hafa þeir einir fengið þennan þátt félagslegra bóta sem eiga bíl en hinir ekki sem eru bíllausir. Stuðningurinn, þ.e. bifreiðakaupastyrkir, hjálpartæki bifreiða, niðurfelling bifreiðagjalda og annað sem hefur komið í hlut þeirra sem eiga bíl hefur ekki gagnast þeim sem t.d. hafa ekki ráð á að kaupa sér og reka bíl. Þeir sjá hins vegar fram á fimmtungshækkun tekjutryggingaraukans. Það er rétt að geta þess að með þessari aðgerð er starfsendurhæfing efld umtalsvert með því að fjölga úrræðum í starfsendurhæfingu og reyna þannig að koma í veg fyrir að einstaklingar fari á örorkubætur. Það skal ítrekað að í frumvarpinu er það fjármagn þrefaldað sem varið er til starfsendurhæfingar frá fjárlögum þessa árs. Virðulegi forseti. Í ljósi umræðunnar um þetta mál hef ég ákveðið að fara fram á fund með forustumönnum Öryrkjabandalagsins um þetta mál. Ég hef rætt við formann Öryrkjabandalagsins og mun þeim fundum verða komið á eftir helgina. Þessar aðgerðir þarfnast lagabreytingar en ég hef ákveðið að fara rækilega yfir málið með forsvarsmönnum Öryrkjabandalagsins áður en ég legg það frumvarp fram, sem mun og á að fylgja fjárlagafrumvarpinu. Ég vildi koma þessum skýringum á málinu á framfæri í fjárlagaumræðunni vegna þess að þetta hefur verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu og eins hér á Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. heilbrigðisráðherra um að hann hyggist fara í viðræður við Öryrkjabandalagið um þessar breytingar. Betra hefði verið að það hefði verið gert áður því að þá hefði mátt forðast þessi mistök. Ég vil bara kalla þennan tillöguflutning það sem hann er, mistök. Ég minni hæstv. ráðherra á að meginreglur Sameinuðu þjóðanna í málefnum fatlaðra kveða á um þá skyldu stjórnvalda að hafa samráð við samtök fatlaðra áður en gripið er til aðgerða gegn þeim. Það hefði verið farsælla í vinnslu þessa máls að gera svo. Það að afnema bifreiðastyrk til hreyfihamlaðra er einfaldlega vond hugmynd. Ég held að það hafi ekki verið hægt að ráða annað af ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra en að hann viti að svo er. Ég trúi því tæpast að hér sé þingmeirihluti fyrir því að grípa til þeirra aðgerða. Ég held að ég láti ógert að fara yfir þau rök sem til þessarar skoðunar minnar standa, ég held að það sé Alþingi farsælast og best og hæstv. heilbrigðisráðherra og hreyfihömluðum líka, að við þurfum aldrei aftur að ræða þessa hugmynd heldur vinni ráðherra með Öryrkjabandalaginu að því að komast að þeirri niðurstöðu að hætta við þessa breytingu enda held ég að hún hafi mætt andstöðu hvarvetna í þjóðfélaginu, hjá háum sem lágum og fólki úr öllum flokkum. Við gætum, þegar fram líða stundir, bara skrifað þetta á reikning mistaka í ráðuneytinu.

Herra forseti. Ég vil minna á varðandi samráð að samkvæmt hinum venjulegu reglum og þingsköpum sem gilda hér þarf að flytja slíkar breytingar sem fylgifrumvarp með fjárlagafrumvarpinu. Ég hef ákveðið að áður en ég legg það frumvarp fram að fara yfir málið með Öryrkjabandalaginu og hef rætt það við formann þess. En ef svo hefði ekki verið hefði Öryrkjabandalagið vissulega komið að vinnslu þessa máls í þinginu eins og venja er til. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um málið á þessu stigi. Málið fer í vinnslu og ég hef ákveðið að kanna hug Öryrkjabandalagsins til þessa máls og hvaða tillögur þeir eru með. Ég hef ekkert horfið frá því að ég tel að þessi tegund bóta sé gölluð og þurfi endurskoðunar við og það er sjálfsagt að fara yfir það mál.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fjölmörgum hv. þingmönnum fyrir hlý orð í minn garð og góðar óskir. Það er ágætt að geta byrjað starfið á slíkri umræðu á hv. Alþingi. Það hafa líka komið fram þó nokkrum sinnum í umræðunni óskir um að orðræðan væri á tiltekinn hátt eða að menn lýstu hlutunum eins og þeir væru en væru ekki með einhvern sýndarveruleika á takteinum. Ég get svo sannarlega tekið undir það, það fer alltaf best á því að lýsa hlutunum eins og þeir eru, lýsa raunveruleikanum. Ef menn geta ekki lýst hlutunum eins og þeir eru þá lýsi þeir þeim alla vega eins og þeir sjá þá, að menn séu ekki með hræðsluáróður og heldur ekki með óraunsæjar væntingar. Það er einmitt nákvæmlega það sem við erum að reyna að gera í fjármálaráðuneytinu eða í þjóðhagsspánni, að lýsa raunveruleikanum eins og við sjáum hann út frá þeim upplýsingum sem við höfum eins vel og við getum. Það vita hins vegar allir að þar sem um spár er að ræða geta menn haft mismunandi skoðanir á því hvað er lagt til grundvallar og hvernig hlutirnir þróast. En ég get fullvissað hv. þingmenn um að í þjóðhagsspánni eru hlutirnir eins og við sjáum þá best. Eins og eðlilegt er er mikið talað um fjármuni í fjárlagaumræðunni og skiptingu fjármuna, menn hafa rætt um misskiptingu fjár, misskiptingu auðs og þróun í þá veru. Einn hv. þingmaður, hv. þm. Jón Bjarnason, lýsti því yfir að hann væri alls ekki á móti því að fólk yrði ríkt, hann vildi hins vegar að það ríkti jöfnuður. Það mætti vissulega leggja þessi orð út á þann veg að þarna væri um þversögn að ræða en ég vil frekar túlka þau þannig að hann hafi verið að meina að hann vildi gjarnan að fólk hefði það gott og jafnvel að það væri ríkt en hann vildi hins vegar ekki að munurinn væri of mikill og að það að einn væri ríkur þýddi að aðrir væru fátækir. Þetta er falleg hugsun af hans hálfu og held ég meira að segja raunhæf hugsun ef við horfum á hana í samhengi þjóðfélags okkar. Það sem hefur verið að gerast hjá okkur hefur gerst á þann hátt að allir hafa það betra í dag en þeir höfðu áður, t.d. ef við miðum tíu ár aftur í tímann. Það er enginn sá þjóðfélagshópur sem ekki hefur það betra nú en hann hafði það þá og það er alveg sama á hvaða mælikvarða menn bera þetta saman, þannig lítur það út. En ef hlutirnir skyldu nú æxlast þannig að einhverjir af einhverjum orsökum yrðu ofboðslega ríkir, hvað eigum við þá að gera? Eigum við að banna það? Eigum við að reyna að koma í veg fyrir það, eigum við leggja stein í götu fólks sem vill verða ríkt, vill eiga mikla peninga?  Eigum við að banna þetta? Ættum við þá að hafa það eins og einn hv. þingmaður talaði um hérna, að það væri alveg óþolandi að gengið sveiflaðist svona, alveg óþolandi að vextirnir sveifluðust svona. Ætlum við þá að fara að miðstýra því hverjir vextirnir eigi að vera, hvað gengið á að vera og hvort eða hverjir megi verða ríkir? Ég held að það yrði þjóðfélag sem enginn hér á landi vildi búa í, en auðvitað koma upp svona hugmyndir í hita leiksins í umræðunni. Hætta að gefa þeim gullið, sagði hv. þingmaður, og þá á hann væntanlega við skattalækkanir sem hér hafa líka verið til umræðu.  Einnig hefur mikið verið talað um aðhald og að aðhald skorti í fjárlögin. Auðvitað hlýtur það að vera álitamál á hverjum tíma hvert aðhaldið á að vera og einnig hversu mögulegt er að hafa aðhaldið mikið. En til þess að hafa umræðuna nokkuð skikkanlega verða menn að leggja eitthvað til grundvallar, hafa einhvern útgangspunkt um hverju þeir ætla að ná fram með aðhaldinu. Þá þurfa menn væntanlega að hafa hagvaxtarspá og síðan eitthvert markmið um hvaða áhrif þeir ætla að hafa á hagvaxtarspána á landsframleiðsluna með því aðhaldi sem þeir ætla sér að ná. Við höfum heyrt hér loforð frá hv. þingmanni Samfylkingarinnar um að Samfylkingin muni leggja fram tillögur um aukið aðhald í ríkisfjármálunum og er gott eitt um það að segja. En ég verð að leggja ríka áherslu á að menn skilgreini það þá hver útgangspunkturinn er, út frá hverju er verið að ganga og hvaða markmiðum ætla menn að ná og hvernig ætla þeir að ná þeim. Og af því að ég vil gjarnan að þær tillögur verði sem bestar úr garði gerðar að hafa það þá í huga að máli skiptir á hvora hliðina verið er að sækja aðhaldið, hvort það er á tekjuhliðina eða gjaldahliðina. Einhverjir hafa talað um að vandamálin í dag séu meiri en þau voru um aldamótin, á árunum 1999, 2000, 2001. Ég er ekki alveg viss um að það sé rétt, ég er ekki viss um að þenslan eða spennan sé meiri nú en hún var þá eða réttara sagt verði meiri á næsta fjárlagaári en hún var á því tímabili. Það gæti hafa litið út fyrir það um tíma en miðað við hvernig hagvöxturinn hefur þróast þá hefur hann færst til. Þunginn í framkvæmdunum, þunginn í efnahagsumsvifunum hefur færst framar og er fyrr á ferðinni en við ætluðum. Ég er því alls ekki viss um að þegar við horfum fram á næsta ár sé um það að ræða að þá verði spennan meiri en hún var á þessu fyrra skeiði sem nefnt hefur verið og vísað hefur verið til og þess vegna sé nauðsynlegt að hafa meira aðhald á næsta ári en var t.d. á árinu 2000. Ég var beinlínis spurður að því hvort til stæði að breyta verðbólgumarkmiðunum vegna þeirra verðbólgutalna sem sést hafa og þeirra vaxtatalna sem sést hafa í stýrivöxtum Seðlabankans. Ekkert slíkt stendur til. Mér fannst á máli hv. þingmanns að það gæti verið að hann teldi að verðbólgumarkmiðin væru sett með lögum, sem ég held reyndar að sé ekki raunin og mekanisminn sé sá að Seðlabankinn setji markmiðin með samþykki eða staðfestingu forsætisráðherra, þannig að við höfum það bara á hreinu til þess að umræðan geti gengið greiðlega fyrir sig. Auðvitað hefur þetta allt saman mikil áhrif á gengið. Ég vil meina að enginn viti það betur en ég, kannski veit einhver það jafn vel og ég, hversu erfitt það getur verið fyrir sjávarútveginn að mæta sveiflum í genginu. Hann hefur hins vegar gert það, held ég, með alveg ótrúlegum hætti síðustu missirin og sýnt alveg gríðarlega mikinn styrk og ég held að þær breytingar sem við höfum gert á fiskveiðistjórnarkerfi okkar á undanförnum árum og áratugum sýni virkilega hvers megnugar þær eru og hversu megnugur sjávarútvegurinn er við þessar aðstæður. Einn hv. þingmaður vísaði til jafnvægisgengis, að það ætti að vera 130 stig eða þar um bil. Það er vissulega rétt að talað var um þetta fyrir nokkrum missirum en ég er næstum því viss um að í dag er þetta orðið breytt. Að minnsta kosti talaði framkvæmdastjóri í sjávarútvegi þannig við mig að hagræðingin er gengin það langt að þessi tala er orðin einhver önnur í dag en hún var fyrir nokkrum missirum.  Einn flokkur lýsti því yfir að hann hvetti til sparnaðar. Ekki er annað hægt en taka undir það því að út af fyrir sig er það rétt að það sem kannski skortir einna helst á hjá okkur almennt er þjóðhagslegur sparnaður. Talað hefur verið um það hérna af mörgum að óþarflega mikil eyðsla og mikil skuldasöfnun sé meðal þjóðarinnar og ekki ætla ég að hvetja til skuldasöfnunar, frekar vil ég hvetja til sparnaðar. Við skulum hins vegar einnig hafa það í huga að á bak við þær skuldir sem heimilin, fyrirtækin og jafnvel sveitarfélögin hafa stofnað til eru eignir þó að það eigi kannski síst við um sveitarfélögin og kannski allra síst við um höfuðborgina. Farið var út í útgjaldaþróun og skuldaþróun eins og eðlilegt er. Þar fóru menn því miður ekki rétt með tölur og ég vísa mönnum í talnaheftið, annars vegar með þjóðarbúskapnum og hins vegar með frumvarpinu, til þess að fara yfir útgjaldaþróun sem hlutfall af landsframleiðslu og skuldir sem hlutfall af landsframleiðslu, það er óþarfi fyrir mig að lesa upp heilu töflurnar.  Talsvert hefur verið minnst á stóriðju. Hún á auðvitað sinn þátt í þeim hagvexti og kannski má þá segja í þeirri þenslu sem við sjáum hér nú um stundir. Það er hins vegar fleira sem þar kemur til. En ég held að ég verði að vara við því sem fram kemur í efnahagstillögum frá Vinstri grænum í þingmáli þeirra þar sem að eitt helsta vandamálið virðist vera stóriðjan og að við mundum leysa öll mál með því að hætta við stóriðjuna, að setja bann á hana í einhvern tiltekinn tíma. Við sjáum það hins vegar í framreikningum í þjóðhagsspánni að þegar framkvæmdunum lýkur, þeim framkvæmdum sem við vitum að verða og eru í gangi, mun hagvöxturinn minnka umtalsvert. Ef við ætlum að halda áfram því þjónustustigi sem við erum með og þeim framkvæmdum sem við viljum fara í, þá verður um halla að ræða hjá ríkissjóði. Það segir okkur að 2,5% hagvöxtur er ekki nægjanlegur fyrir þessa þjóð sem er svona ung og er að stækka svo ört. Ég er því hræddur um að ef gefin yrði út yfirlýsing um að engar stóriðjuframkvæmdir yrðu í sjö ár yrðu það sjö mögur ár. Jafnvel þótt Vinstri grænir væru þá komnir í ríkisstjórn og þjóðin mundi fljótt skipta um skoðun þá gæti skaðinn verið skeður og við mundum þrátt fyrir stuttan stjórnartíma samt upplifa sjö mögur ár af þeirra völdum.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að allir hefðu það betra en fyrir tíu árum. Víst er það svo í vestrænum samfélögum, sem betur fer, að kaupmáttur vex eftir því sem tímarnir líða fram og öll höfum við það sýnu betra þennan áratuginn en hinn síðasta, en það sem skiptir máli er tekjuskiptingin í samfélaginu. Ef hæstv. fjármálaráðherra kynnir sér kjör hinna ýmsu hópa í samfélaginu held ég að hann verði ekki eins glaðbeittur í yfirlýsingum sínum vegna þess að til að mynda um ellilífeyrisþega er það að segja að þó að bætur þeirra hafi hækkað nokkuð umfram verðlag hafa þær langt í frá hækkað í samræmi við laun. Á móti þessum hækkunum hefur það vegið að haldið hefur verið aftur af persónuafslættinum þannig að nú greiðir ellilífeyrisþeginn ekki 3% í skatt eins og hann áður gerði heldur 14%. Þar með er hækkun bóta umfram verðlag í rauninni tekin aftur með hinni hendinni. Því er ómótmælt að skattaaðgerðir ríkisstjórnarinnar gera það að verkum að hálaunamenn, eins og til að mynda við sem störfum í þessum sal, fá allt að heilum mánaðarlaunum í lægri skattbyrði á ári hverju meðan þessir ellilífeyrisþegar greiða heilum mánaðarlaunum meira. Það er óhjákvæmilegt að spyrja nýjan hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé stefna hans að halda áfram að beita skattkerfinu til þess að auka mismununina og misskiptinguna í samfélaginu með skattaaðgerðum ofan á þá þróun sem við sjáum í launum og almennt á markaðnum til aukinnar misskiptingar í launum. Er það stefna hæstv. fjármálaráðherra að halda þessari gliðnun íslensks samfélags í ólíka tekjuhópa, ríka og fátæka, áfram með sérstökum skattaaðgerðum?

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður sé að vísa til samanburðar við launaflokka sem voru hækkaðir á sínum tíma umfram aðra launaflokka til að hækka laun hinna lægst launuðu sérstaklega. Það voru mjög fáir í þessum launaflokkum. Það var sérstakt samkomulag sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu og um það var talað að þessir launaflokkar og þessi hækkun ætti ekki að vera til viðmiðunar á einn eða neinn hátt. Ef þetta er hins vegar skoðað út frá þróun á framfærsluvísitölum þá hafa kjör allra þessara hópa sem verið er að ræða um í þessari umræðu batnað umtalsvert og kjör þeirra hópa sem eru á bótum batnað meira en annarra. Það er rétt að í flestum löndum Vestur-Evrópu eru kjör almennt að batna. Hins vegar verður því ekki á móti mælt að kjör á Íslandi hafa batnað hraðar og meira en á flestum öðrum stöðum. Varðandi það hvort ég ætli að halda áfram þeirri stefnu að beita skattkerfinu til að auka á misskiptinguna þá lít ég þannig á að skattkerfi almennt séu til jöfnunar. Hvort hægt sé að beita því á þann hátt sem hv. þingmaður lýsir og hvað þá að ég ætli að halda því áfram er eiginlega spurning sem er bara ekki hægt að svara því að hún styðst ekki við raunveruleikann.

Virðulegur forseti. Ég held að ég láti ellilífeyrisþegum sjálfum eftir að svara hæstv. fjármálaráðherra um þróun kjara þeirra. Þeir vitna sennilega best um það, enda sá eldurinn heitastur er á sjálfum brennur. En ég fullvissa hæstv. ráðherra um að fullyrðingar mínar um að ellilífeyrisþegar hafi dregist aftur úr almennri kjaraþróun í landinu eiga svo sannarlega við rök að styðjast. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjármálaráðherra að ætla að hafna því hér að skattkerfinu hafi á síðustu árum í tíð þessarar ríkisstjórnar verið beitt skipulega til þess að auka tekjulega misskiptingu í landinu. Það blasir einfaldlega við. Ég og hæstv. fjármálaráðherra þurfum að borga mánaðarlaunum minna í skatta þegar þetta er um garð gengið en við þurftum að gera áður, en nefndir ellilífeyrisþegar þurfa að borga mánaðarlaunum meira og það munar um minna. Það hryggir mig að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki einu sinni gangast við sínum eigin stjórnarathöfnum að þessu leyti. Ég vil líka nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji það ekki óviðeigandi að þær tvær stofnanir sem eiga að fara með hagstjórnina, fjármálaráðuneytið og Seðlabankinn, skuli vera ósammála í grundvallaratriðum um stöðu efnahagsmála, spá með gerólíkum hætti fyrir um þensluna hér á næsta ári. Og er það ekki óviðunandi að fjármálaráðuneytið sé búið að ákveða að hér verði föst 4% verðbólga um margra ára skeið en Seðlabankanum er á sama tíma sett að stefna að 2,5% verðbólgu og halda henni þar? Telur hæstv. fjármálaráðherra ekki nauðsynlegt að Seðlabankinn og ríkisstjórnin noti sama landakortið 

Herra forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að við eigum ekki að þurfa að deila hér um staðreyndir, við getum bara fengið þær á blaði í tölum. Þegar hann talar um að einhverjir borgi meiri skatta og aðrir borgi minni skatta þá eru það væntanlega þeir sem hafa meiri tekjur en þeir höfðu áður sem borga meiri skatta. Það felst einfaldlega í því. Varðandi það hvort fjármálaráðuneytið og Seðlabankinn geti verið ósammála þá held ég að engin leið sé að koma í veg fyrir þann möguleika. Það er talað um að við séum með sjálfstæðan seðlabanka, og eins og margoft hefur verið farið yfir í dag er nú einfaldlega þannig komið með hagfræðina eins og fleiri fræðigreinar, eins og fiskifræðina sem ég veit mætavel, að þar geta menn haft mismunandi skoðanir og mismunandi sjónarmið, komist að mismunandi niðurstöðum og beitt mismunandi aðferðum og það er ekki hægt að segja að annar hafi rétt fyrir sér eða hinn hafi rangt fyrir sér. Hins vegar verða menn að hafa það í huga þegar verið er að bera saman spár, annars vegar Seðlabankans og hins vegar fjármálaráðuneytisins, að spá Seðlabankans er gerð áður en hann grípur til sinna aðgerða en spá fjármálaráðuneytisins tekur tillit til þeirra aðgerða sem Seðlabankinn hefur gripið til. Ef það kemur upp úr kortunum að fjármálaráðuneytinu sýnist verðbólguþróunin verða eitthvað tiltekið verður fjármálaráðuneytið auðvitað að segja eins og er en horfa ekki á markmiðin sem Seðlabankanum eru sett bara vegna þess að honum hafa verið sett þau markmið. Síðan er kannski líka ágætt, ef menn hafa áhyggjur af því að menn séu ósammála, að bera saman við greiningardeildirnar. Þá fáum við enn þá meiri breidd í spárnar um það hvernig málin muni þróast á næstu missirum og árum.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra velti vöngum yfir ríkidæmi og jöfnuði og vísaði í hugleiðingar okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um það efni. Að sjálfsögðu höfum við ekkert á móti því að þjóðirnar verði burðugri, ríkari, auðugri, en við leggjum áherslu á jöfnuðinn. Á að banna misskiptinguna? spyr þá hæstv. ráðherra. Stjórnmálin snúast í og með um þetta. Annars vegar eru þeir sem telja misskiptinguna vera í lagi og hins vegar hinir sem vilja draga úr henni. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum að reyna að koma í veg fyrir stjórnvaldsaðgerðir og lagasetningu sem stuðlar að aukinni misskiptingu. Við höfum t.d. gagnrýnt það þegar auðmönnum eru afhentar dýrmætar ríkiseignir á spottprís. Slíkt stuðlar að aukinni misskiptingu í þjóðfélaginu. Allir hafa það betra, segir hæstv. ráðherra. Ég er ekki viss um það. Reyndar er ég handviss um að hið gagnstæða er uppi. Hér vara ég við því að einblína á tekjur, það sem kemur í vasann hjá fólki. Til þess að við áttum okkur á því hvort fólk hafi það betra eða verra verðum við að skoða samhengið á milli tekna annars vegar og útgjalda hins vegar. Þess vegna er erfiðara núna en fyrir fimmtán árum að vera fátækur og heilsulaus. Þetta er hið pólitíska samhengi sem hæstv. ráðherra virðist ekki koma auga á. Að hætta við stóriðjuna er allra meina bót telur ráðherra vera það sem upp úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði standi. Svo er ekki. Við höfum hins vegar bent á samhengið á milli stóriðjuframkvæmda, neikvæðra viðskiptakjara og aukinnar 

Herra forseti. Ég er fullkomlega meðvitaður um að pólitíkin snýst um það hvernig menn vilja deila ríkidæminu og hvaða aðferðir menn telja vænlegastar til þess að hægt sé að auka það. Þar greinir mig og hv. þingmann einfaldlega á alveg eins og í stóriðjunni. Það er út af fyrir sig ekkert ljótt við það og hvorugum okkar til vansa að það komi fram í umræðunni og ekki hægt að ætlast til að við verðum sammála um það. Hins vegar sýna tölulegar staðreyndir að jafnvel með þeirri útfærslu á því að menn hafi það betra sem hv. þingmaður nefndi - það heitir reyndar kaupmáttur - jafnvel á þeim mælikvarða hafa allir hópar það betra. Ég var farinn að halda að hv. þingmaður ætlaði svo að fara út í það til viðbótar hvernig menn hefðu það andlega en það er út af fyrir sig kannski ekki að stóru leyti hluti af fjárlagafrumvarpinu þó að það snerti það auðvitað að einhverju leyti líka eins og flest annað í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég held að það væri þess virði að gerð yrði rækileg könnun á lífskjörum á Íslandi og horft þar sérstaklega til fátækasta hluta þjóðarinnar og þá einkum þeirra sem búa við heilsubrest eða eru húsnæðislausir og við skoðuðum tilkostnaðinn sem hlýst af auknum lyfjakostnaði og aukinni gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu. En aðeins til að botna það sem ég vildi sagt hafa um stóriðjuna og samhengið sem er á milli stóriðjuframkvæmda, neikvæðra viðskiptakjara og skuldaaukningar þjóðarinnar þá höfum við bent á að krónan sé sterk að hluta til og að verulegu leyti vegna þess að eftir henni er spurt. Það er aukin eftirspurn eftir henni og til hvers? Jú, til að nota í framkvæmdir tengdar stóriðju. Þegar krónan styrkist verður erlend vara ódýrari og við kaupum meira erlendis frá. Og það sem meira er, á undanförnum mánuðum og vikum hefur tugum milljarða verið pumpað inn í hagkerfið þar sem fjármálamenn eru að hagnast á háum vöxtum á Íslandi. Það er um 7 prósentustiga munur á vöxtum í evrulöndunum og því sem gerist hér.  Fjármálamenn sem gera þetta taka eina áhættu og það er krónan, það er gengið. Ef krónan rýrnar í verði tapa þeir. En þeir fá hins vegar vissu fyrir því að þeir hafi ekkert að óttast í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem lofar eða öllu heldur hótar áframhaldandi stóriðjuframkvæmdum á komandi árum. 

Herra forseti. Það var svo sem ekkert í grundvallaratriðum rangt við þessar útleggingar hv. þingmanns á því hvernig vextirnir, gengið og verðlagið spilar saman og eftirspurnin eftir krónunni nema að því leyti til að stóriðjan er ekki orsakavaldur nema að hluta til á þeirri eftirspurn sem við sjáum í dag. Hins vegar verðum við líka að horfa til þess að þegar stóriðjuframkvæmdunum lýkur og stóriðjan fer að framleiða og flytja út þá munum við fá arðinn og hagnaðinn í útflutningnum 

Herra forseti. Það er ástæða til að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með embættið af því að hann er hér í fyrstu eldskírn sinni sem fjármálaráðherra við þessa fjárlagaumræðu og ég ætla líka að óska honum sérstaklega til hamingju með að hafa þó náð því að verða fjármálaráðherra á árinu 2005 en ekki 2006 því ég er nokkuð sannfærður um að það fer að minnka hamingjan yfir því að koma saman fjárlögum ef svo heldur fram sem horfir hjá hæstv. ríkisstjórn. Það gefur auðvitað auga leið að það er auðvelt að koma saman fjárlögum á veltiárum eins og við erum að upplifa nú þegar ríkissjóður fær inn geysilegar tekjur af viðskiptahalla, umframeyðslu og þenslu þjóðarbúsins og þetta sýna allar breytur í búskapnum á yfirstandandi ári. Áhyggjuefnið er hins vegar það að ríkisstjórnin er með skattalækkunarstefnu sinni að skerða verulega hina beinu og stöðugu tekjustofna ríkisins en þannig er það jafnan að þegar hagsveifla gengur til baka og niðursveifla kemur þá eru það beinu skattarnir sem eru stöðugastir og halda sér uppi á meðan kannski tekjur ríkissjóðs af innflutningi, tollum og aðflutningsgjöldum og jafnvel af veltusköttum, virðisaukaskatti geta dregist snöggt saman. Nú liggur það fyrir að með þessu skattalækkunarprógrammi ríkisstjórnarinnar, gangi það allt til enda, er í tekjuskattinum einum, þ.e. í fjögurra prósentustiga lækkun tekjuskattsins á þremur árum og niðurfellingu hátekjuskattsins, verið að afsala ríkissjóði tekjum sem eru í nágrenni við 20 milljarða kr. á núgildandi verðlagi. Það eru ekki litlir peningar. Og ætli það geti ekki farið svo að fjármálaráðherrar framtíðarinnar muni sakna vinar í stað þar sem er þessi tekjustofn svona mikið skertur og hann verður þó orðinn þegar hagsveiflan snýst við og það dregur snöggt og verulega úr tekjum ríkissjóðs af þeirri eyðslu sem núna er uppistaðan í auknum tekjum ríkissjóðs. Skattalækkanirnar eru m.a. af þessum ástæðum varhugaverðar en verstar eru þær auðvitað vegna þess að þær eru svo bersýnilega rangt útfærðar. Að því marki sem menn gætu orðið sammála um að svigrúm væri til skattalækkana þá á auðvitað að nota það svigrúm til að leiðrétta og færa til baka þá auknu skattbyrði sem lágtekjufólk á Íslandi hefur tekið á sig síðastliðin 15 eða nær 20 ár frá því að staðgreiðsla var tekin upp með meira og minna stanslausri raunlækkun skattleysismarka. En það er auðvitað veruleikinn. Þar er hin stóra tilfærsla skattbyrði sem orðið hefur hægt og hljótt í gegnum það að skattleysismörkin hafa ekki fylgt þróun verðlags og þaðan af síður þróun launa, ættu að vera eitthvað um 85–90 þús. kr. ef þau hefðu fylgt þróun verðlags og 115–120 þús. kr. ef þau hefðu fylgt þróun launa frá því sem var á sínum tíma. Það er fróðlegt fyrir menn - það er ekki tími til þess nú en ég tók hið fræga blað Frjálsrar verslunar með tekjuyfirliti ársins í fyrra eins og það birtist núna í álagningunni og skoðaði aðeins hvernig þessar jólagjafir koma út hjá hæstv. ríkisstjórn gagnvart tekjuhæstu hópum samfélagsins. Það er athyglisvert að það fjölgar hratt á milli ára t.d. í þeim hópnum sem fer yfir 2 millj. kr. í mánaðarlaun. Við erum sem sagt komin með milli 70 og 80 einstaklinga sem lenda inni á þessu yfirliti og þeir eru auðvitað fleiri, sem hafa 2 millj. kr. eða meira, allt upp í 20 millj. kr. í laun á hverjum einasta mánuði, tuttuguföld lágmarkslaun launamanna eins og þau eru í dag, rétt skríða yfir 100 þús. kr. Þessum hópum, 2 millj. kr. mönnunum eru færðar milli 50 og 60 þús. kr. í gjöf á mánuði hverjum bara með breytingunum núna, með niðurfellingu 2% leyfa af hátekjuskatti og 1% lækkun almenns tekjuskatts. En láglaunafólkið sem er á lægstu umsömdu kauptöxtum milli 100 og 110 þús. kr. fær hundraðkalla. Þetta er réttlæti stjórnarflokkanna. Þetta er skattastefna þeirra. Sjálfstæðisflokkurinn hefur algerlega haft sitt fram og Framsóknarflokkurinn veður flórinn alveg upp að hnjám og er að framkvæma einhverja mestu frjálshyggjustefnu í skattamálum sem sést í allri Vestur-Evrópu. Þegar þetta prógramm hefur verið keyrt í gegn með þessum lágu skattleysismörkum og engum hátekjuskatti verður íslenski tekjuskatturinn einn sá flatasti sem fyrirfinnst í heiminum og minnst prógressívur sem sagt, eins og það er stundum kallað, þannig að þetta verður paradís fyrir hátekjufólk. Síðan vil ég víkja aðeins að því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði um stóriðju og tillögu okkar Vinstri grænna.

Það er nú það sem við viljum, hafa paradís á jörðu.

Já, fyrir hátekjufólkið en ekki fyrir almenna launamenn og langt er nú hv. þm. Halldór Blöndal kominn frá uppruna sínum. Einu sinni hafði hann skilning eða hans ættmenni a.m.k. á kjörum allrar alþýðu en það er liðin tíð. Nú eru það bara þessi 3–5% þjóðarinnar sem hagnast sérstaklega og stórkostlega á skattastefnu ríkisstjórnarinnar sem hafa ástæðu til að gleðjast. Milljón krónu flokkurinn og tveggja milljón krónu flokkurinn, 10 millj. kr. hópurinn og 20 millj. kr. hópurinn, mælt í launum á mánuði hverjum, þeir fá stórar gjafir um næstu jól frá ríkisstjórninni, það munar um 500, 1.000, eina milljón, eða hvað það verður mikið sem gjafirnar verða hjá þessu fólki. Það er ekki dónalegt fyrir mann sem hefur 20 millj. kr. í laun á mánuði eins og dæmi eru um á Íslandi að fá 3% lækkun tekjuskatts með niðurfellingu hátekjuskatts og 1% flatri lækkun. Vegna þess sem hæstv. fjármálaráðherra sagði um stóriðjuna og áherslur okkar í þeim efnum, þá vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra á móti um þau vandamál sem hann sagði að kæmu varðandi hagvöxt eftir 2007 þegar engar væru stóriðjuframkvæmdirnar. Er hæstv. fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen af gamla skólanum og trúir hann því virkilega að ekkert nema erlendar stóriðjufjárfestingar geti drifið áfram hagvöxt í íslenska hagkerfinu? Er það virkilega svo að við sitjum enn uppi með eftirlegukindur sem hafa þessa undarlegu skoðun að engir burðir séu til þess í hinu almenna atvinnulífi í formi nýrra vaxtargreina íslensks atvinnulífs að halda hérna uppi eðlilegu hagvaxtarstigi ef skilyrði eru til þess? Þau eru það auðvitað ekki í dag með gengi á krónunni eins og raun ber vitni eða öðrum aðstæðum. Svo kemur klisjan um að 2,5% hagvöxtur sé ekki nóg á Íslandi af því að við séum svo ung þjóð. Halda menn að það sé vandamál að við erum ung þjóð? Átta menn sig ekki á því að það er styrkur fyrir íslenska hagkerfið að við erum ung þjóð. Það eru stærri árgangar á leiðinni á vinnumarkaðinn og aldurssamsetning þjóðarinnar efnahagslega betri en flestra annarra þjóða í Vestur-Evrópu. Það eru aðeins Írar sem eru okkur sambærilegir í þessum efnum og við erum tvær yngstu þjóðir Evrópu að þessu leyti og það er gott, það er styrkur fyrir efnahagslífið. Það sem þarf að tryggja er að þetta unga fólk eigi kost á góðri menntun og þess bíði hagstæð skilyrði þegar það kemur út á vinnumarkaðinn eða vill hasla sér völl í atvinnulífinu. Þannig að þetta er alveg, ótrúleg afdönkuð hugmyndafræði sem hér er borin á borð fyrir menn af tiltölulega ungum hæstv. fjármálaráðherra. Að ekkert nema þessi gamaldags þungaiðnvæðing geti drifið áfram hagvöxtinn. Þetta er hugmyndafræðin frá 5. og 6. áratugnum sem menn eru algerlega búnir að kasta fyrir róða alls staðar þar sem nútímaleg nálgun í sambandi við nýsköpun er í atvinnulífi og fjölbreytni og stuðningur við nýgræðinginn eru lykilorðin. En svo kemur einn hæstv. fjármálaráðherra, að vísu úr þessari ríkisstjórn sem er drifinn áfram af þessu eina hugsjónamáli, þungaiðnvæðingunni, og ber það á borð fyrir okkur að það megi alls ekki fara í neitt stóriðjubindindi til að hægja hér á og kæla niður hagkerfið vegna þess að þá detti hagvöxturinn niður. Þvílík vantrú á öllu öðru sem getur skapað verðmæti í þjóðfélaginu og skilað okkur fram á veginn. Það sem er einmitt hættulegast við stóriðjustefnuna er það hvernig hún er að rústa möguleikum til nýsköpunar og verðmætasköpunar á öðrum sviðum í atvinnulífinu. Ruðningsáhrifin eru geigvænleg eins og við erum að verða vitni að þessa dagana og það eru ekki bara láglaunastörf í ferðaþjónustu eða fiskvinnslu. Það eru t.d. hátækni- og þekkingargreinar sem núna flýja land í stórum stíl. Þetta er ekki bara eitthvað sem ég er að finna að, þetta segja forsvarsmenn þeirrar starfsemi. Að síðustu hlýt ég að nefna gæluverkefni ríkisstjórnarinnar sem eins og venjulega er á sínum stað. Það er alveg kostulegt að lesa það að eina ferðina enn bólgnar ríkislögreglustjóraembættið út, ekki til að efla almenna löggæslu sem væri full þörf á. Nei, það eru gæluverkefnin, það er sérsveitin, það er herinn í útlöndum, það eru vopnakaup, þá eru til nógir peningar. En það eru ekki til peningar til að halda áfram að greiða öryrkjum bensínstyrk. Þetta eru áherslurnar hjá hæstv. ríkisstjórn. Við getum tekist lengi á um hin stóru mál sem varða stöðuna og óstöðugleikann í efnahagsmálum, hagstjórnarverkefni o.s.frv. En verkin sýna merkin í svona löguðu. Það er rifinn bensínstyrkurinn af öryrkjum. Það eru settir tugir og hundruð milljóna í gæluverkefni ríkisstjórnarinnar á sviði vopnakaupa, 

Herra forseti. Það er augljóst af ræðu hv. þingmanns að hann mun sakna skattteknanna. Hann mun sakna þess að geta ekki ráðstafað þeim úr ráðherrastóli eins og hann gerði á sinni tíð í stað þess að einstaklingarnir fái að ráðstafa sínum peningum sjálfir. Varðandi hagvöxtinn. Það er spáð 2,5% hagvexti 2007, 2008 og 2009. Það er þá án stóriðju. Þetta er hagvöxtur sem er að koma úr öðrum greinum, sem byggist á mannauðnum, sjávarauðlindinni og ferðaþjónustunni og öðru því sem við höfum verið að byggja upp á undanförnum árum þannig að þessi spá, sem er í þjóðarspá fjármálaráðuneytisins, ber einmitt vitni um að við höfum trú á öðrum greinum en stóriðju. En 2,5% hagvöxtur væri bara talið harla gott víðast hvar í Evrópu nú um stundir hjá ákveðnum þjóðum sem eru öðruvísi samsettar en við. En ung þjóð eins og við sem er að stækka, það er auðvitað styrkur, það er rétt hjá hv. þingmanni en þessir stóru árgangar þurfa atvinnutækifæri og til að skapa þau þurfum við líka að nýta orkuna. Og til þess að geta gert það þurfum við stóriðjuna með hinu. Með öðrum orðum þurfum við fjölbreytnina og við höfum ekki efni á því að segja nei við þeim hagvexti sem felst í því að virkja og nýta í stóriðju.

Herra forseti. Auðvitað eru hrottalegar mótsagnir í málflutningi ríkisstjórnar sem í öðru orðinu stærir sig af öllum sínum glæsilega árangri, vitnar í alls konar erlendar mælingar og skýrslur og montar sig af því að við séum í hópi allra ríkustu þjóða heimsins, en svo er í næstu setningu talað um að við höfum ekki efni á því að afsala okkur stóriðjunni jafnvel þó að hún sé að stórskemma náttúru landsins og það sem verra er, fyrir liggi að arðsemi þessara fjárfestinga er hörmulega lítil ef nokkur. Hún ryður öðru út úr atvinnulífinu og efnahagskerfinu um leið og hún kemur þar inn eins og dæmin sanna núna.  Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að ég sakna skattteknanna, þ.e. ef undirstaða samábyrgs velferðarkerfis á Íslandi veikist og veikist með endalausum hægri áherslum í skattamálum. Staðreyndin er sú að opinber samneysla á Íslandi er núna mun lægri en á nokkru hinna Norðurlandanna, 40% eða tæplega það. Það er mun lægra hlutfall, 

Herra forseti. Það hljóta náttúrlega að vera alveg skelfilegir stjórnmálamenn sem hafa staðið þannig að málum hér undanfarin ár að atvinnuleysisspá þjóðhagsbúskaparins er 1,8%. Þetta hlýtur að vera alveg skelfilegt ástand, hv. þingmaður.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra flúði í það að tala um að hér væri ekki atvinnuleysi þegar hann hafði greinilega engin rök til að svara öðru sem hér var tekið upp. Auðvitað er gott að hér sé ekki atvinnuleysi. Það hefur mjög lengi verið aðall okkar á Íslandi að við höfum náð að hafa full verkefni fyrir okkar að vísu fámennu þjóð. Við erum fámenn þjóð í stóru landi með mikla möguleika þannig að það er auðvitað margt sem hefur hjálpað okkur og lagst með okkur í því. Við höfum verið að byggja mjög mikið upp okkar þjóðfélag, sem er líka gott, og á slíkum skeiðum í sögu þjóðar er það gjarnan svo að það er auðveldara að halda uppi fullri atvinnu. Sumir mundu jafnvel segja að það væri stundum meira en nóg af því góða. Hluti af ójafnvæginu sem við glímum við núna er auðvitað spennan á ákveðnum sviðum vinnumarkaðarins. Hér eru þúsundir erlendra farandverkamanna sem við eigum eftir að sjá hvernig til tekst með og mætti búa betur að eins og raun ber vitni. Það er líka tengt því að við erum ung að það er vöxtur í þjóðfélaginu. Fólki fjölgar og það kallar á uppbyggingu þannig að allt er þetta hvað öðru tengt. Mér finnst því að hæstv. ríkisstjórn ætti ekki að reyna að slá umræðunni út í þessu. Það er enginn ágreiningur um að það er gott að hér sé full atvinna en það hefur jú langlengst af öllum eftirstríðstímanum verið svo hjá okkur, ekki satt? Tel ég þar allar ríkisstjórnir eiga svipaðan hlut að. Hér hafa komið tímabundnar atvinnuleysisveiflur eins og á viðreisnarárunum þegar sjálfstæðismenn sátu í stjórn en það var vegna þess að þjóðarbúið varð fyrir ýmsum áföllum, það varð síldarbrestur og fleira í þeim dúr. Þannig gætum við farið yfir þá sögu. Mergurinn málsins er að mínu mati sá að hæstv. ríkisstjórn er ekki á nokkurn hátt að horfast af raunsæi í augu við veruleikann, jafnvægisleysið í efnahagsmálunum. Það eru verulegar blikur á lofti varðandi framhaldið og ég spái hæstv. fjármálaráðherra því, þ.e. verði hann svo óheppinn og þjóðin svo óheppin að hann verði áfram í embætti á árinu 2006, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau viðurkenningarorð sem hann fór um þá skattastefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir. Við erum að reyna að koma hér á sem flötustum skatti, það liggur fyrir. Við höfum lækkað skattprósentuna á Íslandi, en það er af og frá að við höfum lækkað skattinn vegna þess að aðalatriðið í skattlagningu er að varðveita skattstofninn. Við vorum einu sinni með 50% skatt á fyrirtækjum, við höfum lækkað hann niður í 18%. Allan tímann var skatturinn að aukast. Ég er sannfærður um það, herra forseti, að ef við lækkum hann enn meira mun hann vaxa enn hraðar. Það sama á við um tekjuskattinn. Tekjuskatturinn er að aukast, hann er ekki að minnka. Það er einmitt með því að varðveita það gildi og passa upp á að þjóðin sé vinnufús sem skiptir öllu máli. Það er jaðarskatturinn sem er fráhrindandi og hættulegur hverju samfélagi. Síðan vildi ég spyrja hv. þingmann af því að hann ræddi hér um starfsskilyrði atvinnuveganna: Telur hann þegar fyrir liggur að í fyrra voru 17 milljarðar af viðskiptahallanum vegna stóriðjuframkvæmdanna, í ár eru það 37 milljarðar og á næsta ári eitthvað svipað eða 25% áætlað, telur hann að stóriðjuframkvæmdirnar einar sér valdi þessu háa gengi? Eða vill hann ekki viðurkenna að það hlýtur að vera eitthvað annað og fleira sem veldur því að við erum með svona hátt gengi? Vill hann ekki segja okkur frá því hvort hann líti svo á að þetta sé eðlilegt eða heilbrigt og ef hann sér einhvern flöt á því, telur hann þá ekki rétt að við færum gengið til jafnvægis í stað þess að halda því uppi með handafli eins og Seðlabankinn stendur fyrir í dag?

Herra forseti. Enn kemur ræðan um hinn vonda Seðlabanka sem sé meinsemdin í þessu öllu saman. Það er út af fyrir sig rétt að ef maður tekur stóriðjufjárfestingarnar sem slíkar og setur þær í samhengi við ýmsar aðrar stærðir í hagkerfinu eins og útlánaþenslu bankanna o.s.frv. þá eru þær ekkert óskaplega stórar en við vitum að þær verka á tvo vegu. Annars vegar eru hin beinu efnislegu áhrif af þeim og hins vegar eru það væntingarnar. Það neitar því varla nokkur ábyrgur maður í umræðum um efnahagsmál að það sem aðallega varð til að keyra þetta af stað voru hinar stórfelldu samþjöppuðu stóriðjuframkvæmdir og væntingarnar sem þær keyrðu upp í þjóðfélaginu. Í viðbót kom svo skattalækkunarprógramm ríkisstjórnarinnar, lögfest langt fram í tímann, sem auðvitað var arfavitlaust þegar það bætist við það sem þá þegar lá fyrir í sambandi við stóriðjuna. Í þriðja lagi hafa menn keyrt hér algjörlega út af hvað varðar ástandið á fasteignamarkaði og má segja útlánaþenslu bankanna þar í viðbót. Hvað varðar stóriðjustefnuna þá verður ekkert af henni þvegið að hún er verulegur upphafsorsakavaldur í þessu. Það er bara þannig. Ef menn boða svo áfram meira í beinu framhaldi af núverandi framkvæmdahrinu þá fara menn að gæla við það í huga sér að kannski verði bara ástandið svona áfram. Tekjuskattur lögaðila var einu sinni 50%, segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, og ég sé það í súluritum hér frá merkum ráðuneytum. Vilja menn þá ekki vera svo góðir að reikna þetta á raungrunni? Tekjuskattur lögaðila var 50% í 30% verðbólgu í eftirágreiddum skatti. Það þarf heldur betur að leiðrétta fyrir því. Auðvitað var rauntekjuskattsprósenta lögaðila aldrei svona há og það er ótrúlegt að menn skuli bera þetta á borð sisona endalaust. Ég bið um að í næsta fjárlagafrumvarpi fylgi þá leiðrétt skjal að þessu leyti. Varðandi vinnustundir hér á landi og að það sé aðalatriðið að þjóðin sé vinnufús. Það hefur ekki verið vandi okkar hingað til með langlengstu vinnuviku í Evrópu og á uppleið, 48 stundir 

Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hv. þingmaður svaraði mér ekki um gengismálin. Það liggur alveg fyrir hversu stór hluti af viðskiptahallanum er vegna stóriðjunnar. Hann vill ekki horfast í augu við það að Ísland er með langhæstu vexti í Vestur-Evrópu og þó að við leituðum alls staðar nema í Afríku, við getum fundið það í Kenía eða einhvers staðar þar. Við erum með svo háa vexti að það þrýstir hér inn fjármagni, við erum að dæla hér inn peningum, við erum með ranga peningastefnu sem veldur atvinnuvegunum mjög miklum erfiðleikum, svo miklum erfiðleikum að ekki verður við það lifað. Hann talar um 500 störf í fiskiðnaði sem hafi fallið á tiltölulega skömmum tíma. Ég fullyrði að þau munu margfaldast á næstu missirum ef við snúum ekki af þessari braut. Vill hann ekki taka undir það sem ég hef verið að segja hér að það er óumflýjanlegt að við bætum stöðu samkeppnisiðnaðarins á Íslandi, framleiðsluna í heild? Við verðum að gera það því hver er kaupmáttur atvinnulauss fólks? Hann er enginn. Það verður ekki frá því vikist, hvernig sem við gerum það, að segja þetta opinberlega og þannig stuðlum við að betri stöðu í þjóðfélaginu. Auðvitað kostar þetta kjararýrnun en það vilja þeir ekki segja því þessir hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni telja það skyldu sína að segja alltaf það sem þeir halda að aðrir vilji heyra. Þeir vilja ekki koma hér og segja það sem er óþægilegt. En böggull fylgir skammrifi, það er nauðsynlegt að horfast í augu við staðreyndir. Það getur komið sú staða að við þurfum að stoppa hér við, kannski hálft ár, kannski eitt ár, og segja við fólk: Nú getum við ekki bætt kjör ykkar, nú verður að vera bið. Síðan getum við haldið áfram á fullri ferð með þetta mjög svo vel smurða og vel skipulagða hagkerfi. Við verðum að segja mönnum þetta opinskátt. Ef stjórnarandstaðan telur sig vera ábyrga, hvers vegna í ósköpunum vill hún ekki taka undir það, 

Það verður nú að segja, virðulegur forseti, að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur þó alltaf það að hann er gamansamur maður. Hér kemur stjórnarliðinn Einar Oddur Kristjánsson og þenur sig og skammar stjórnarandstöðuna fyrir ábyrgðarleysi í þessum efnum og að hún skuli ekki sjá það að gengið sé allt of hátt og vilji ganga í lið með honum til að lækka það. Bíddu, hvaðan kemur hv. þingmaður svona fyrir utan það að vera af Vestfjörðum? Hann er úr stjórnarliðinu. 

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni ræddi ég um þá nauðsyn sem ég tel á að menn endurskoði allar hugmyndir sínar um að hafa tvær myntir, þ.e. krónuna og hina verðtryggðu krónu. Ég er sannfærður um að eitt það brýnasta sem við getum gert núna er að endurskoða þetta og hverfa frá verðtryggingunni sem menn voru þó sammála um á sínum tíma að hefði nokkurt gildi. Við þurfum að hverfa frá henni til að tryggja að vextir á Íslandi fari að bíta. Vextir bíta ekki neitt. Seðlabanki Íslands, svo að við höldum áfram umræðunni, hækkar og hækkar stýrivexti. Þeir voru hækkaðir um 0,75% í lok síðasta mánaðar. Hvað gerðist? Ekkert nema það að gengið styrktist. Hafði það áhrif á vexti á Íslandi? Mér er sagt að á skemmstu eða stystu lánunum, 16 mánaða lánunum, hafi það styrkst um 20 punkta um morguninn en það var horfið til baka um hádegið. Það voru áhrifin vegna þess að vextir bíta ekki neitt. Hér er allt verðtryggt. Þessar aðferðir þeirra eru vonlausar. Ég fór yfir það, virðulegi forseti, í byrjun desember á síðasta ári og ég gæti gert það aftur núna. Við verðum að horfast í augu við, það er rétt sem síðasti ræðumaður sagði um það, að við höfum sett okkur verðbólgumarkmið. Það er rangt sem formaður Samfylkingarinnar sagði í ræðu í gær, að það hafi verið lögbundið verðbólguviðmið. Það er ekkert lögbundið. Mér finnst ástæða til þess að endurskoða þetta viðmið, sérstaklega af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi þarf að skoða hvernig mælt er, hver mælingin er. Við vitum hvernig eignaverðbólgan virkar í þessu. Í öðru lagi verðum við að endurskoða á hverjum tíma hvað er raunhæft í þessu sambandi. Við verðum að halda þannig á spöðunum að framleiðslan í landinu hafi svigrúm, geti lifað, veitt atvinnu og haldið þessu uppi. Að því leyti tel ég þetta óraunhæft hjá ríkisstjórninni. Ég hef gagnrýnt það mikið og mjög lengi. Það er ekkert nýtt. Ég tel að hún eigi að endurskoða það. Ég fagna því þegar ég sé í forsendum fjárlaganna að fjármálaráðuneytið geri ráð fyrir því að stýrivextirnir breytist ekki það sem eftir er af þessu ári, verði óbreyttir fram eftir næsta ári og fari svo að lækka. Ég er hins vegar ekki alveg viss um að að þetta gangi eftir. Ég trúi því ekki að við getum safnað 120 milljörðum kr. í nýjar skuldir á næsta ári. Ég hef hvatt til að menn horfist í augu við þetta, hvatt til að menn reyni að ná mjúkri lendingu. En það hefur í för með sér að sú spá sem liggur fyrir í fjárlagafrumvarpinu, að kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist um 2,7%, fær ekki staðist. Það á að segja við fólk það sem við höldum að sé rétt og ég segi að það fái ekki staðist. Jafnvel þótt kaupmátturinn vaxi ekkert á næsta ári, þótt að hann rýrni um 1–2% þá teldi ég það engan voða. Íslensk fyrirtæki mundu þegar í stað blómgast á ný. Þó að Íslendingar, eins og allar aðrar þjóðir, verði fyrir því að kaupmáttur vaxi ekki eitt árið eða rýrni kannski um 1–2% eftir að hann hefur vaxið stöðugt í tíu ár, vaxið um rúm 50%, þá er það enginn voði. Ég tel rétt að tala um þetta opinskátt vegna þess að ég trúi því að þetta sé rétt. Hættan er miklu meiri ef við ofkeyrum þetta, ef kemur ofris í gengið og menn missa síðan móðinn. Þá er hætta á að fall gengisins verði miklu meira en efni standa til og það fari neðar en þarf til að ná jafnvægisgengi. Ég sé ógnina og skora á menn að fara varlega, hætta þessu og horfast í augu við að verðbólgan sem kæmi færi bara í gegn. Það brennur ekki annað í verðbólgu en það sem brunnið getur. Það er fyrst og fremst kaupmáttur sem á sér ekki stoð í forsendum efnahagslífsins. Menn eru tregir til að segja þetta og mönnum finnst þetta kannski ósvífið. Það er hins vegar rétt að tala opinskátt og segja þetta framan í þá, það er miklu betra en að fara aftan að mönnum. Hins vegar er staðan á Íslandi mjög góð. Það er ástæða til að fara yfir það að ríkissjóður Íslands stendur enn einu sinni best allra ríkissjóða í Evrópu. Það er okkar gæfa, sem við skulum þakka fyrir. Jafnvel þótt svo fari, sem ég held að gerist innan tíðar, að kaupmátturinn minnki og tekjur ríkissjóðs minnki fyrir vikið - ég gæti alveg trúað því og bið menn að búa sig undir það - þá er ríkissjóður Íslands mjög sterkur og getur alveg tekið við því. Það er enginn voði fram undan þó að tekjurnar rýrni um skeið. Það hefur verið búið þannig um hnútana í skattakerfinu að það hvetur til vinnu, hvetur fyrirtækin til að vera á Íslandi og hafa Ísland sem miðstöð hagnaðar síns. Það skiptir okkur öllu máli, að hvetja fyrirtækin til að vera á Íslandi. Það hefur tekist mjög vel. En aðrar þjóðir hafa verið það ógæfusamar að missa fyrirtæki sín úr landi, misst sitt besta fólk úr landi og setið eftir án tekna, hafa kannski háa skattprósentu en engar tekjur. Það hefur gerst víða en það höfum við getað forðast með þeirri skattastefnu sem markvisst hefur verið rekin í meira en tíu ár. Það hefur verið gert vitandi vits hvað við værum að gera.  Ég tók það fram í fyrri ræðu minni að ég gæti alveg ímyndað mér það að margir þeir sem gagnrýnt hafa þetta fjárlagafrumvarp hafi rétt fyrir sér að því leyti að aðhald sé ekki nægjanlegt. Ég skal alveg taka undir það. Aðhald er nefnilega aldrei nægjanlegt þegar um ríkisbúskapinn er að ræða. Við getum gert betur og hefðum átt að gera betur. En ég nefndi einnig að það að skera niður ríkisútgjöldin eftir á er allt í lagi ef menn vilja fara í það, ekki skal standa á mér við það verk. Hið raunhæfa er þó að læra af reynslunni, átta sig á því að það var áður en við ákváðum útgjöldin sem menn áttu að standa vaktina og verja ríkissjóð, þ.e. áður en samningar eru undirritaðir, áður en launasamningar eru undirritaðir. Menn fara ekki eftir á og eyðileggja það. Þetta er málið, virðulegur forseti, og við verðum að gera okkur grein fyrir því. Ég fór yfir það einnig að það hefur sannarlega verið lausung í launamálum á Íslandi. Það er hárrétt. Það liggur fyrir hjá kjararannsóknarnefnd hvar launahækkanirnar hafa orðið. Þar tróna á toppnum íslenskir bankar og peningastofnanir. Enda held ég stundum að þeir telji sig ekki af þessum heimi. Kannski er það rétt hjá þeim, að þeir séu ekki af þessum heimi. Þeir telja sig ekki vera það. Þeir hafa farið mjög óvarlega. Næstir í röðinni eru íslensk sveitarfélög sem hafa því miður líka farið mjög óvarlega. Ég held að eitt af því sem við getum gagnrýnt í fjármálastjórn ríkisins sé t.d. að við höfum sýnt mikla linku við sveitarfélögin og látið undan kröfum þeirra um tekjur. Þau krefja ríkið um tekjur eftir að þau eru búin að semja óvarlega og óábyrgt um laun. Í þriðja sæti er ríkið og þar fyrir neðan er hinn almenni markaður, sem hefur dregið vagn ábyrgðarinnar í launamálum. Hinn almenni verkamaður hefur gert minni kröfur og verið ábyrgari allan þennan tíma. Þegar ég segi að komið sé að lokum þess í bili að við getum bætt lífskjörin þá skil ég mætavel að hinum almenna verkamanni sárni. Það er mjög eðlilegt. Þeir hafa verið hinir ábyrgu og það væri ekki skynsöm ríkisstjórn sem skoðaði ekki undir þeim kringumstæðum hvort von væri á dýfu kjararýrnunar og reyndi ekki með öllum ráðum að minnka þann sársauka gagnvart þeim sem lakast standa. Það verður ríkisstjórnin að gera. Ég trúi því að hún muni gera það vegna þess að þetta er í vændum, menn eiga að búa sig undir það.

Virðulegur forseti. Það líður nú á seinni hluta umræðunnar í dag sem hefur verið ágæt og málefnaleg. Sú mynd sem við okkur blasir er ákaflega skýr. Allir málsmetandi aðilar í íslensku samfélagi hafa í þessari viku fellt þann dóm yfir fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2006 að þar sé hvergi nærri nógu mikið aðhald og að það takist ekki á við það verkefni sem við blasir, að halda aftur af verðbólgunni. Þegar talað er um aðhald í þessu sambandi er ekki aðeins um útgjöldin að ræða heldur er líka verið að tala um tekjurnar. Ljóst er af ræðum stjórnarliða að ríkisstjórnin hefur gefist upp við verkefnið. Komið hefur fram við umræðuna að menn treysta sér hvorki til að draga úr þeim útgjöldum sem þeir hafa lagt til né hitt, að auka tekjurnar. Þá er full ástæða til að hafa áhyggjur. Þá spáir jafnvel sjálft fjármálaráðuneytið því að verðbólga verði hér viðvarandi umfram þau markmið sem við höfum sett okkur. Það er jafnvel hætta á því, eins og kom fram hjá hv. þingmanni Einari Oddi Kristjánssyni, að hér verði einhver skellur þó að vonandi verði það mjúk lending. Þetta er ekki hræðsluáróður. Þetta er staða mála að bestu manna yfirsýn. Við höfum reynsluna fyrir okkur. Það eru aðeins örfá ár síðan hið sama gerðist. Það sem hæstv. ríkisstjórn kallar mjúka lendingu var 9% verðbólga árið 2001. Það er það sem við köllum mjúka lendingu og guð forði okkur þá frá því að hún verði harkaleg því að 9% verðbólga á einu ári, í landi þar sem meðalheimilið skuldar tíu milljónir kr., hækkar skuldir þess heimilis í einu vetfangi um nærfellt milljón kr. Ef það er mjúk lending þá skulum við vona að hér takist mönnum að halda þannig á spilunum að hún verði a.m.k. ekki harkaleg. Til þess að svo megi verða er ljóst, fyrst að ríkisstjórnin hefur gefist upp við viðfangsefnið og treystir sér ekki til að sýna það aðhald í ríkisfjármálunum sem nauðsynlegt er, að aðrir aðilar í samfélaginu verða að hjálpa ríkisstjórninni við að takast á við vandann. Það verður Seðlabankinn að gera með vaxtastefnu sinni, það verða bankarnir að gera í útlánastefnu sinni og það verða aðilar vinnumarkaðarins að gera í þeim viðræðum sem þeir eiga í. Upp á okkur í stjórnarandstöðunni stendur þá að leggja ríkisstjórninni gott til og hafa tillögur fram að færa hér við 2. umr. um fjárlögin, um það sem betur má fara. Sá vandi sem við er að glíma er uppsafnað aðhaldsleysi margra ára. Það er ljóst að á því verður ekki unnið í einu vetfangi. Ég held að það sýni sig að við þurfum að ræða um grundvallarkerfisbreytingar. Við skulum tala um veruleikann eins og hann er. Hér er ekki voðinn vís, sagði hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson. Vissulega er það hætta og voði ef verðbólgan fer af stað. En við skulum minnast þess að efnahags- og atvinnulíf landsins er öflugt og við höfum náð miklum árangri á undanförnum árum. Við höfum ástæðu til að vera bjartsýn á framtíðina. En við höfum líka reynsluna af því að kollsigla okkur með sveiflum í íslensku hagkerfi vegna þess að menn hafa ekki tekið hlutverk sitt nægilega alvarlega, ekki tekið það nægilega alvarlega að jafna hagsveifluna. Til þess að gera það hljótum við að þurfa að ræða og hrinda í framkvæmd kerfisbreytingum sem gætu leitt okkur til farsælli stjórnar ríkisfjármála og þar með efnahagsmála á komandi árum. Við höfum í þessari umræðu sagt að mikilvægasta kerfisbreytingin til að tryggja hér áframhaldandi stöðugleika sé að hverfa af braut aukinnar misskiptingar í skattheimtu landsmanna. Ég lýsi áhyggjum af því að hæstv. fjármálaráðherra sýnir því ekki skilning að það getur ekki gengið til lengdar að auka hér sífellt skattaálögur á þá sem minnst hafa. Við höfum bent á að ellilífeyrisþegar með 110 þúsund kr. á mánuði greiða umtalsvert hærra hlutfall af tekjum sínum í skatta en áður var meðan hátekjufólkið fær hvern jólapakkann á fætur öðrum. Frá því kerfi verður að snúa því að sú þróun sundrar samfélaginu sjálfu, sem við erum að stjórna, í svo ólíka hópa að ekki verður við unað. Slík misskipting fjármuna ógnar stöðugleikanum. Hv. þm Einar Oddur Kristjánsson talaði hér áðan um verkafólkið og sagði réttilega að það hefði axlað ábyrgðina á stöðugleikanum. En verkafólkið getur ekki gert þetta endalaust ef stjórnvöld eru síðan sífellt að létta sköttum af hátekjufólkinu en þyngja skattheimtuna á hina lægst launuðu. Við hljótum líka að þurfa að taka ríkisfjármálin miklu fastari tökum. Ég bendi hæstv. fjármálaráðherra á að lesa í upphafi ferils síns síðu 45 í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga. Hún rekur ágætlega þá lausung sem hér hefur viðgengist í ríkisfjármálum og þar segir berum orðum að sá háttur sem hafður hefur verið á í því þekkist hvergi hér í löndunum í kringum okkur. Það er einfaldlega þannig að í aðhaldi í útgjöldum í ríkisfjármálum eru fáar töfralausnir. Þar þarf aga og festu í vinnubrögðum frá degi til dags til þess að vandinn í útgjöldunum safnist ekki upp ár frá ári og verði jafnmikill og við okkur blasir núna. Hér þarf áætlunargerð að vera miklum mun nákvæmari en verið hefur. Tuttugu milljarða frávik frá frumvarpi til fjárlaga og til niðurstöðu í ríkisreikningi ár eftir ár eftir ár getur ekki gengið lengur, að fjárlagaliðir og stofnanir tugum saman fari ár eftir ár langt fram úr fjárheimildum sínum án þess að við því sé brugðist, menn áminntir eða gripið til þeirra aðgerða sem þörf krefur. Það getur ekki gengið lengur. Hér verður að kalla eftir miklu meira aðhaldi og eftirliti í ríkisrekstrinum og ég vona svo sannarlega að hæstv. fjármálaráðherra, nýr, einhendi sér í að skerpa aðhald og eftirlit í ríkisrekstrinum og stuðla að því að áætlunargerðin og fjárlögin sjálf haldi frá því að þau eru lögð fram og þar til þeim er hrint í framkvæmd. Fjárveitingavaldið er hér hjá Alþingi og á ekki að vera eftir geðþótta manna í einstökum stofnunum framkvæmdarvaldsins og í framúrkeyrslum ár eftir ár. Þannig munum við fyrst og fremst geta haldið aftur af ríkisútgjöldum til lengri tíma með aðhaldi frá degi til dags og þá kerfisbreytingu þurfum við að gera. Við hljótum líka að þurfa að skoða þá kerfisbreytingu sem snýr að íslensku myntinni, sem er nú ekki stór mynt eins og menn þekkja. Samfylkingin hefur flutt tillögu hér á Alþingi um að tekið verði til skoðunar hvort og þá hvaða mynt gæti leyst íslensku krónuna af hólmi. Það er engum blöðum um það að fletta að sveiflur hafa verið á henni undanfarin ár. Árið 2000, trúi ég, úr því að vera 70 krónur í hverjum dollara í það að vera 115, eða helmingi veikari. Þetta skapar okkur erfiðleika í áætlunargerð og veldur óstöðugleika. Að síðustu vil ég nefna þá kerfisbreytingu sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefndi hér áðan. Það er verðtryggingarkerfið okkar og við hljótum að þurfa að spyrja: Hvers vegna gengur okkur verr en öðrum þjóðum að hemja hagsveiflurnar? Hvers vegna erum við að taka þessa skelli? Þá hljótum við að skoða hvað er öðruvísi hjá okkur en hjá nágrannaþjóðum okkar. Eitt af því sem er öðruvísi hjá okkur og einstakt fyrir Ísland 

Hæstv. forseti. Það hefur verið farið vítt yfir sviðið í umræðunni. Það sem stendur upp úr í mínum huga eru þær ásakanir sem bornar eru á ríkisstjórnina að efnahagsstefnan og hagstjórnin skapi samfélag fyrir hátekjufólk og í því kapphlaupi gleymist að það er fleira fólk í þessu samfélagi sem ríkisstjórnin þarf að huga að. Það er fleira fólk í þessu samfélagi sem ríkisstjórnin hefur skyldum að gegna við. Skyldum sem hún sinnir ekki. Það hefur verið haft hér á orði að Ísland sé að verða paradís fyrir hátekjufólk með skattastefnu ríkisstjórnarinnar þar sem milljarðar og milljarðatugir á hverju ári eru í raun og veru afþakkaðir inn í sameiginlega sjóði landsmanna, inn í þá sjóði sem eiga að standa straum af kostnaði við velferðarkerfið, sjóði sem eiga að standa straum af því sem það kostar að fólk geti borið höfuðið hátt og lifað mannsæmandi lífi. Mig langar til að vitna hér til orða Íslendings sem lét í sér heyra í Tímariti SFR fyrir skemmstu. Gróa Salvarsdóttir er fyrrverandi formaður lífeyrisþegadeildar SFR, en hún var fyrir skömmu að hætta afskiptum af félagsmálum eftir 70 ára dygga og öfluga þátttöku. Gróa sendir ríkisstjórninni tóninn í viðtali í þessu blaði sem ríkisstjórnin þarf að hlusta á. Hún talar um stjórnvöld sem setji verkalýðshreyfingunni og verkalýðsfélögunum sífellt stólinn fyrir dyrnar með því að koma í veg fyrir ýmis framfaramál sem verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir að nái fram að ganga. Hún segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld og atvinnurekendur skammta launafólki skít úr hnefa vegna þess að þessir aðilar virðast ekki gera sér grein fyrir því hvað fólkið í landinu þarf til að geta staðið á eigin fótum og lifað mannsæmandi lífi.“ Þetta er mergurinn málsins, virðulegi forseti. Þegar stefna stjórnvalda í skattamálum er skoðuð og einnig launastefnan sjáum við að þeim er að mistakast með velferðarkerfið. Lífeyrisþegar eru að greiða skatta, öryrkjar eru að greiða skatta. Það er verið að taka bensínstyrk af öryrkjum. Hvenær á þessu að linna? Hvenær ætlar ríkisstjórnin að gera sér grein fyrir því að þessi stefna stefnir okkur í verulegan voða? Við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum verið að benda á þessi hættumerki og höfum reifað tillögur um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Við höfum haldið því fram að hér séu stjórnmálamenn sem geri sér grein fyrir afleiðingunum af skattastefnu ríkisstjórnarinnar og stefnunni í hagstjórninni en sá söngur heyrist eilíflega frá stjórnarliðum að gagnrýni stjórnarandstöðunnar sé marklaus. Það er ekki rétt. Stjórnarandstaðan setur fram efnismikla gagnrýni og mjög alvarlega, gagnrýni sem byggist á því að ekki sé bara tyllt undir þá sem hæst standa heldur ekki síður þá sem hafa borið þetta þjóðfélag uppi í áranna rás, t.d. eldri borgara þessa lands. Hæstv. heilbrigðisráðherra keyrir þá stefnu að eldri borgarar og eldra fólk eigi að fá að vera heima hjá sér sem lengst, að allt eigi að gera sem hægt er til þess að fólk geti dvalið lengur inni á heimilunum. Ekki eigi að koma eldra fólki inn á stofnun um leið og einhver aðstoð þarf að koma til. En þá spyr ég: Hverjir eiga að aðstoða eldra fólkið? Það fæst ekkert fólk í heimahjúkrun. Þeir sem fást í heimahjúkrun vilja vera á einkareknu heimili fyrir eldri borgara af því að einkarekna heimilið getur í skjóli ríkisvaldsins greitt þessu fólki hærri laun. Þetta er hluti af stefnu stjórnvalda, þetta er ein af birtingarmyndum þeirrar stefnu sem verið er að gagnrýna hástöfum þegar fjárlagafrumvarpið er til umræðu. Segi menn svo að gagnrýni stjórnarandstöðunnar sé efnisrýr og bragðlítil. Það er ekki rétt, ég vísa því til föðurhúsanna. Það er ekkert réttlæti í því að koma svona fram við það fólk sem ber ekki meira úr býtum en lífeyrisþegar og öryrkjar gera. Það ber vott um verulega skammsýni hjá ríkisstjórninni og ég vona sannarlega að henni verði refsað fyrir það í næstu kosningum. Ég trúi ekki öðru en langlundargerð þjóðarinnar sé á þrotum. Hæstv. forseti. Það er ekki langur tími eftir af ræðu minni. Mig langaði til að nefna hér nokkur atriði í fjárlagafrumvarpinu, sem ég var reyndar farin að ýja að í fyrri ræðu minni. Þá var ég fyrst og fremst að huga að menntamálunum, einum af þeim málaflokkum sem ég hef reynt að sinna í störfum mínum sem þingmaður. Ég fagna hækkuðum framlögum samkvæmt fjárlagafrumvarpinu til háskólastigsins en gagnrýni jafnframt ákveðna þætti í þeim efnum. Ég gagnrýni þá áherslu sem er á einkaskólana og sú áhersla er á kostnað hinna opinberu háskóla eins og t.d. Kennaraháskóla Íslands sem, eins og ég sagði áðan, hefur verið að synja u.þ.b. þúsund umsækjendum um skólavist á hverju ári núna undangengin ár. Ég sé ekki að samkvæmt þessu frumvarpi geti orðið nokkur breyting þar á. Þetta er grafalvarlegt þegar við horfum til þess að okkur sárvantar menntaða kennara. Okkur sárvantar menntaða kennara í leikskólana og inn í fullorðinsfræðsluna til dæmis. Lítum þá aðeins á stöðuna hjá Háskóla Íslands. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að Háskóli Íslands sé að fá hækkun og því ber að fagna, hækkunin er þó nokkur. En henni er fyrst og fremst ætlað að taka á tilteknum vandamálum sem Háskóli Íslands hefur átt við að stríða undanfarin ár og varða grunnnámið í skólanum. Hækkuninni til Háskóla Íslands er í fyrsta lagi ætlað að koma til móts við fjölgun nemenda, en við vitum að undanfarið hafa einhver hundruð nemenda verið í námi í skólanum án þess að nokkur greiðsla hafi komið frá hinu opinbera. Nú er verið að leiðrétta það og er það vel. Samt sem áður er leiðréttingin einungis til hálfs eða að hluta, skrefið er ekki stigið til fulls. Maður hlýtur að spyrja sig: Úr því að verið er að leiðrétta augljóst misrétti, hvers vegna er skrefið þá ekki stigið til fulls? Hvert er svarið við því? Í öðru lagi er hækkuninni til Háskóla Íslands ætlað að leiðrétta ákveðið misræmi sem hefur myndast á milli opinberra framlaga vegna launa og raunverulegra launagreiðslna. Um árabil hefur Háskóli Íslands verið að vekja athygli menntamálanefndar Alþingis á þessu misræmi en því miður hefur háskólafólk talað fyrir daufum eyrum þar til núna. Þess vegna er það ánægjuefni að nú skuli loksins ætlað fé í þessar launaleiðréttingar. En eins og ég sagði rétt áðan, hæstv. forseti, þá eru þessar leiðréttingar fyrst og fremst vegna grunnnáms við skólann. Háskóli Íslands hefur hins vegar verið að byggja upp öflugt doktorsnám og talið að það þarfnaðist viðurkenningar frá stjórnvöldum. Til þess að Háskóli Íslands geti gert tilkall til þess að vera kallaður rannsóknarháskóli í fremstu röð þarf hann að efla doktorsnámið til mikilla muna. Hann þarf að fjölga doktorsnemum en það kostar umtalsverða fjármuni. Nú er reyndar verið að hækka framlögin til samkeppnissjóðanna sem doktorsnemar geta sótt um laun í, og það er gott, en skólinn ber líka ákveðinn grunnkostnað af doktorsnemunum. Þetta þurfa stjórnvöld og við í menntamálanefnd Alþingis að skoða núna þegar fjárlagafrumvarpið kemur inn til umfjöllunar. Við verðum að sjá til þess að Háskóli Íslands fái þetta viðurkennt. Háskóli Íslands er að mennta doktorsnema en hann gæti gert svo miklu, miklu meira af því ef hann fengi örlitla viðurkenningu frá okkur sem förum með fjármál ríkisins. Hækkunin til rannsóknarþáttar Háskóla Íslands er upp á 20 milljónir og hún er mjög afmörkuð. Hún er eingöngu hugsuð til þess að greiða þeim greinum sem háskólinn er nú að taka við frá Tækniháskólanum sem var lagður niður fyrr á þessu ári. Þetta eru tvær greinar, geislatækni og lífeindatækni, og þessar 20 milljónir eru ætlaðar til að efna samkomulag sem menntamálaráðuneytið var búið að gera við Tækniháskólann áður en hann var lagður niður. Menn verða því að hafa í huga að hér er ekki um að ræða hækkað framlag til þeirra rannsókna sem hafa verið stundaðar í Háskóla Íslands. Ég hefði gjarnan viljað fara nánar út í ákveðin atriði en læt nægja í lokaorðum mínum að nefna Mannréttindaskrifstofu Íslands. 

Hæstv. forseti. Hvers vegna er ekki gerð leiðrétting á framlagi til Mannréttindaskrifstofu Íslands? Umræðu um Mannréttindaskrifstofuna er ekki lokið og ég er ansi hræddur um að fjárlagafrumvarpið verði ekki afgreitt hávaðalaust ef ekki verður ráðin bót þar á. Í fyrri ræðu minni vék ég að tillögum sem varða kjör öryrkja og áformum um að skerða þau. Síðan gerist það við umræðuna í dag að hæstv. heilbrigðisráðherra lýsir því yfir að teknar verði upp viðræður við forsvarsmenn Öryrkjabandalags Íslands um þann þátt og fyrir mitt leyti vil ég lýsa mikilli ánægju með að svo verði gert. Það er greinilegt að mótmælin sem borist hafa frá Öryrkjabandalagi Íslands og fulltrúum stjórnarandstöðu hafa borið árangur. Að vísu eigum við eftir að sjá þann árangur í verki, að fyrirhugaðar lagabreytingar eða áður boðaðar lagabreytingar nái fram að ganga, en við hljótum að vona það besta í því efni. Síðan hafa menn einnig talað á mjög almennum nótum um nauðsyn þess að frumvarpinu verði fylgt rækilega eftir, að séð verði til þess að stofnanir fari ekki fram úr rammanum sem þeim er ætlaður samkvæmt því. Í því sambandi vil ég minna á að ástæður fyrir því að stofnanir fara fram úr fjárlögum og fjárlagaheimildum eru stundum orðnar til vegna þess að of naumt er skammtað. Það er skammtað er á óraunsæjan hátt og niðurskurður á undanförnum árum hefur þar að auki stundum verið af pólitískum ástæðum. Þar vil ég minna á niðurskurðinn hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi, sem var þröngvað til að einkavæða ýmsa starfsemi á vegum stofnunarinnar. Menn hafa velt því fyrir sér hvort íslenska efnahagskerfið og íslenskur efnahagur, sú velsæld sem blasir við okkur á ýmsum sviðum, sé byggð á bjargi eða sandi. Menn halda hinu gagnstæða fram, annars vegar stjórn og hins vegar stjórnarandstaða. Ég held að hið rétta sé að þetta vitum við ekki með vissu, ekkert okkar. Við byggjum á líkindum og skoðum ýmis teikn sem eru á lofti, þar á meðal á skuldastöðu þjóðarinnar, á viðskiptakjörum við útlönd. Ég hef aðeins staðnæmst við þetta með nokkurn ugg í brjósti. Það er staðreynd að skuldir íslensku þjóðarinnar hafa stóraukist á undanförnum árum. Skuldir eru ekki endilega af hinu illa. Menn ráðast í fjárfestingar og ef þær gefa okkur arð í framtíðinni eru þær að sjálfsögðu til góðs. Þannig breyting varð á Íslandi fyrir 100 árum þegar við fórum út úr kyrrstöðuþjóðfélagi og Skúli Thoroddsen og félagar hans á Alþingi töluðu um nauðsyn þess að taka lán og láta kapítölin borga sig, byggja upp. Spurningin er hins vegar hvort þær miklu fjárfestingar sem við erum að ráðast í séu til þess fallnar að skapa arð og þá vísa ég sérstaklega í stóriðjuframkvæmdirnar. Við tökum eftir því að í hópi hagfræðinga og sérfræðinga sem sérstaklega hafa kynnt sér þessi mál fer þeim fjölgandi þeim sem efast stórlega um að svo sé, að þetta séu skynsamlegar fjárfestingar og þeir hafa fært mjög ítarleg rök fyrir máli sínu. Ef við lítum aðeins nánar á skuldsetningu þjóðarinnar þá er svo komið að á síðasta ári námu skuldir Íslendinga þegar á heildina er litið 2.650 milljörðum kr. og samkvæmt tölum Seðlabanka er því spáð að þær verði yfir 2.800 milljarðar á þessu ári. Ef erlendar skuldir, nettóskuldir, eru skoðaðar einvörðungu er talan lægri en þó rétt undir 900 milljörðum kr. Þegar litið er á hlutföllin þá eru þau að versna mjög. Skuldirnar verða sífellt stærra hlutfall af landsframleiðslu og ég staðnæmist nokkuð við stöðu ríkissjóðs í því efni. Það stendur upp úr hverjum manni að ríkisstjórnin hafi haldið vel á málum hvað ríkissjóð snertir. Ég skal taka undir það að ríkisstjórnin hefur sýnt mikla fyrirhyggju að sumu leyti. Miklir peningar hafa verið látnir renna inn í lífeyriskerfið, inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, LSR, á undanförnum árum en fyrirsjáanlegt var að sá sjóður stefndi í þrot ef ekkert yrði að gert og þá er ég að vísa í gömlu deild lífeyrissjóðsins. Hinni nýju A-deild er ætlað að vera sjálfbær í þeim skilningi að iðgjöld eiga að rísa undir útgjöldunum. Þarna hefur ríkisstjórnin sýnt fyrirhyggju á undanförnum árum. Þegar niðurgreiðslan eða uppgreiðslan á skuldum ríkisins er hins vegar skoðuð þá eru menn að horfa mjög skammt aftur í tímann. Menn horfa aðeins 10 ár aftur í tímann, aftur á miðjan síðasta áratug. Mestar urðu skuldirnar sem hlutfall af landsframleiðslu árið 1995, fóru yfir 32%. Á næsta ári varð hlutfallstalan rétt undir 30% og sama gildir um árið þar á eftir. Síðan fór þetta smálækkandi. Núna nema skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana rúmum 17% af vergri landsframleiðslu. Hvert skyldi þetta hlutfall hafa verið í byrjun 10. áratugarins? Það var rétt rúmlega 18%. Það hlutfall sem ríkissjóður og ríkisstofnanir skulda nú er mjög svipað og þær gerðu fyrir 15 árum. Hins vegar hefur staða sveitarsjóðanna stórversnað á tímabilinu. Bæjar- og sveitarfélög skulda núna sem nemur rúmum 12% af vergri landsframleiðslu en skulduðu rúmlega 6% fyrir 15 árum. Þannig að þegar það stendur upp úr hverjum manni að staða ríkissjóðs hafi batnað stórlega að þessu leyti þá eru menn að horfa mjög skammt aftur í tímann, menn eru að horfa aftur til samdráttarskeiðsins eða öllu heldur þess sem gerðist í kjölfar þess, um miðjan síðasta áratug. Þetta eru staðreyndir. Staða ríkissjóðs, ef skuldirnar eru reiknaðar sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, er því svipuð núna og hún var fyrir 15 árum. Ég hef ekki tíma til að ræða hin mögru ár sem hæstv. ráðherra spáir að gengju í garð ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð kæmist til áhrifa. Ég tel að við fylgjum mjög ábyrgri efnahagsstefnu. Við höfum sett fram ítarlegar og vel ígrundaðar tillögur um hvernig beri að taka á efnahagsvandanum og höfum gert grein fyrir til hvaða aðgerða við viljum láta grípa til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika á Íslandi.

Virðulegur forseti. Það var þannig að fyrri ræðumaður gerði skuldir dálítið að umræðuefni. Það er ástæða til að taka undir það með honum að skuldasöfnun einstaklinga og fyrirtækja á Íslandi er mjög mikil. Hún er meiri en hjá öðrum þjóðum og menn fara víða mjög glannalega. Ég hef ekki dæmi um hvaða eignir standa þar á bak við en það er ástæða til þess að óttast það og hvetja mjög til þess að menn fari af meiri gát en þeir hafa gert. Hins vegar fór hann með skuldir ríkisins og fór þá ekki rétt með. Skuldir ríkisins í upphafi þessa árs voru einhvers staðar kringum 16–17% af vergri landsframleiðslu. Skuldir ríkisins núna eru einhvers staðar kringum 10% ef við tökum afganginn af ríkissjóði í ár og hagnaðinn af sölu Símans, kringum 10%. Í alþjóðlegum samanburði þegar menn bera saman ríkisskuldir heimsins þá er vant að reikna þannig að gjaldeyrisvarasjóður viðkomandi lands er alltaf dreginn frá þannig að skuldir hins opinbera, íslenska ríkisins eru í dag eins og þetta er reiknað, eru milli 4 og 5% af landsframleiðslu sem er með því allægsta sem við þekkjum í hinum vestræna heimi. Það er eitthvað sem gefur okkur mikil tækifæri í framtíðinni vegna þess að þetta er grundvöllurinn að lánshæfismati Íslands og við sem höfum þetta góða lánshæfismat eigum mikla möguleika í framtíðinni til að mæta jafnvel þeim erfiðleikum sem kunna að verða á vegi okkar - við erum einu sinni katastrófuþjóð heimsins, við skulum alltaf búa okkur undir það - en Ísland og íslenska ríkið stendur mjög vel að vígi, betur en flestar aðrar þjóðir Evrópu.

Hæstv. forseti. Þetta er hið stóra álitamál hve traustum fótum íslenskur efnahagur stendur og við verðum að skoða þar ýmis teikn á lofti. Ég legg mikið upp úr því að fara rétt með þær tölur sem ég nefni og ég vísa hér í tölur sem koma frá Seðlabanka Íslands. Samkvæmt þeim tölum námu skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana á síðasta ári 21,67% af vergri landsframleiðslu. Samkvæmt tölum Seðlabankans er áætlun fyrir þetta ár 17,09%. Þetta eru nýjar tölur sem liggja fyrir frá Seðlabanka Íslands. Það er alveg rétt að nú er búið að selja Símann. Það er ekki búið að ráðstafa öllum þeim fjármunum sem þar koma inn. En ég legg áherslu á að ég er að lesa hér upp úr og vísa til gagna sem koma frá Seðlabanka Íslands.

Virðulegi forseti. Ég stend við það sem ég sagði áðan. Ég skal ekki nákvæmlega segja til um hvort einhver ríkisfyrirtæki eru inni í þessu, ég hef ekki þau gögn. En ég veit þetta: við seldum Símann og þegar við tölum um skuldir ríkisins erum við að tala um nettóskuldir. Ríkissjóður á mjög miklar inneignir í Seðlabankanum í dag. Hann á líklega um, og ætlast er til að hann eigi um áramótin kringum 50 milljarða. Þar af hefur þegar verið ákveðið að setja rúmar 30 þeirra á skuldabréf, 20 milljarðar eru þar fyrir utan. Þegar við tölum um skuldir ríkisins eða nettóskuldirnar, eru nettóskuldir íslenska ríkisins í dag einhvers staðar í kringum 100 milljarðar. Ef ég fer aftur yfir þetta þá er inneign gjaldeyrisins dregin frá. Þetta er alþjóðlegur samanburður og þetta er staðan. Ég fullyrði að íslenska ríkið stendur í dag betur en allar aðrar þjóðir Vestur-Evrópu að Sviss og Noregi undanskildum, þetta eru tölurnar. Ef til vill eru einhverjir hnökrar á þessu, t.d. ef einhver ríkisfyrirtæki eru inni í þessu, ég átta mig ekki alveg á því, en þetta eru tölurnar og þannig stöndum við í dag og við skulum fagna því þar sem þetta gefur okkur hin miklu sóknartækifæri framtíðarinnar.

Hæstv. forseti. Hér gerast menn mjög miklir spekingar. Við vísum í tölur frá Seðlabanka Íslands. Reynist þær tölur rangar skulum við einfaldlega leiðrétta það. Það er hins vegar staðreynd að Íslendingar eru að verða ein skuldsettasta þjóð í heiminum. 

Frá hvaða tíma?

Ég er ekki með dagsetningu á þessu en þetta eru nýjar tölur. Hins vegar væri fróðlegt að heyra álit hv. þingmanns, sem fór mikinn í ræðu sinni í dag og hafði uppi mikil varnaðarorð. Hann tók þátt í því ásamt félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum og samstarfsmönnum í Framsóknarflokknum að færa niður tekjur ríkissjóðs um á milli 20 og 30 milljarða kr., þegar allt er komið til, þ.e. þegar kjörtímabilið er úti. Hann horfir síðan upp á hagstæðar tölur ríkissjóðs sem eru til orðnar vegna tímabundins hagnaðar, vegna þensluskatta og einkavæðingar. Síðan kemur hv. þingmaður og segir að hér sé allt í lukkunnar velstandi. Mér finnst gæta mikilla mótsagna í afstöðu hv. þingmanns til þessa.

Virðulegi forseti. Skattastefna ríkisstjórnarinnar miðar að því að efnahagslífið og einstaklingarnir í þjóðfélaginu geti blómstrað, vaxið og dafnað. Þannig hefur íslenska ríkisstjórnin miðað allt við að skattstofninn sjálfur sé til staðar. Þannig hafa tekjur ríkisins vaxið þrátt fyrir það að skattprósenta hafi lækkað. Það er því engin tvísögn í þessu. Þetta er nákvæmlega eins og við ætluðum að gera það og það hefur borið ríkulegan ávöxt. Þess vegna stendur íslenska ríkið svo vel sem ég lýsti áðan. Þótt eitthvað beri á milli talna frá því í september frá Seðlabankanum þegar við drögum frá afganginn á ríkissjóði í ár plús sölu Símans þá fáum við nákvæmlega sömu tölu. Íslenska ríkið veit að þannig búum við best í haginn fyrir framtíðina. En það er mikil misheyrn hjá hv. þingmanni ef hann hefur heyrt mig segja það í dag að allt væri í hinum mesta blóma. Ég hef einmitt varað við því hvernig hlutirnir standa og hvatt menn til að fara varlega. Ég hef jafnframt sagt að þó við yrðum fyrir einhverjum smávandræðum þá væri íslenskt efnahagslíf og íslenska ríkið það vel búið að við mundum strax ná fluginu aftur. Menn skulu ekki örvænta um stöðu þess. Þetta er málið sem við horfumst í augu við. Þannig er staðan í dag. Hún er blómleg þótt menn verði að gæta sín á því að hættur geti verið á næsta leiti.

Hæstv. forseti. Annars vegar segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að efnahagurinn hvíli á mjög traustum grunni. Hann vísar þar í kannanir sem sýna að við stöndum í fremstu röð. Hins vegar hefur hv. þingmaður uppi mikil varnaðarorð um að hér geti stefnt í óefni. Mig langar til að spyrja hann hvaða afleiðingar það muni hafa þegar dregur úr tímabundnum þenslusköttum, sem nú streyma inn í ríkissjóð, um 20 milljarðar umfram það sem áætlað hefur verið. Eins og kemur fram í fylgigagni með fjárlagafrumvarpinu er þar um að ræða rúma 4 milljarða í stimpilgjöld, virðisaukaskatt, gjöld af ökutækjum og fjármagnstekjuskatt vegna sölunnar á Símanum. Allt eru þetta tímabundnir skattar, tímabundið innstreymi í ríkissjóð. Þegar það síðan gerist að skattbreytingar ríkisstjórnarinnar hafa náð fram að ganga í lok kjörtímabilsins, sem mun rýra tekjur ríkissjóðs um á milli 20–30 milljarða kr., hvernig gengur þá dæmið upp hjá manninum, sem sagði okkur í dag og útlistaði hve erfitt væri að skera niður rekstrargjöld ríkisins? Hvernig gengur það dæmi upp? Þegar sleppir þenslusköttunum, þegar þeir eru horfnir og ekkert er hægt að selja til að hagnast á, einkavæðingin er búin og þessar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar hafa náð fram að ganga, hvernig gengur það dæmi upp? Það væri fróðlegt að fá örlitla kennslustund í því.

Virðulegi forseti. Þá er best að hefja kennslustundina. Ríkissjóður fær vissulega umframtekjur í dag vegna innstreymis peninga, vegna eyðslunnar sem er í samfélaginu umfram verðmætasköpun, vegna viðskiptahallans. Hv. þingmaður varaði við viðskiptahallanum og sagði að hann væri hættulegur og slæmur, hversu mjög Íslendingar ykju skuldir sínar. Ég tók undir það með honum. Það er nauðsynlegt að við reynum að ná jafnvægi og stöðva þessa eyðslu fólks og fyrirtækja. Það er mjög nauðsynlegt. Ef okkur tekst að ná sæmilegu jafnvægi í viðskipti við útlönd munu tekjur ríkisins lækka um 12–15 milljarða kr. Ég segi, virðulegi forseti, að það er gott. Það er prýðilegt. Ríkið hefur ekkert með þá peninga að gera, bókstaflega ekki neitt. Ríkissjóður er í jafnvægi og skuldar lítið. Aðalatriðið fyrir ríkissjóð gagnvart framtíðinni er að atvinnustarfsemin, fólkið í landinu, standi sem best. Við höfum vitnisburð erlendra stofnana um samanburð þjóðanna. Við erum talin einhver best menntaða þjóð heimsins. Við erum talin sú þjóð sem er einna heilbrigðust og talin sú þjóð sem hefur sýnt mesta framleiðniaukningu. Allt þetta mun koma okkur til góða. Það eru engin vandamál.

Hvenær hefst kennslustundin?

Þess vegna er ég að kenna hv. þingmanni þetta að hann má ekki líta á það sem stórkostleg vandræði fyrir ríkissjóð að þessar umframtekjur hverfi. Það er bara gott. Við erum sammála um það að leita jafnvægis í viðskiptunum en þá munu tekjurnar minnka. Ríkissjóður er núna ætlaður með 14 milljarða kr. afgangi. Það er ekkert keppikefli í sjálfu sér að ríkið sé rekið með einhverjum stórkostlegum afgangi á hverju ári. Það er ekkert keppikefli. Aðalatriðið er að við stöndum þannig að málum að atvinnufyrirtækin geti blómstrað og menn hafi mikla vinnu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir mjög málefnalega umræðu um fjárlagafrumvarpið sem fram hefur farið í dag. Menn hafa aðeins farið í talnaleiki nú í lokin. Menn ná ekki alveg að láta tölurnar standast á hver hjá öðrum. Ég held að það sem skipti mestu máli varðandi skuldastöðu ríkissjóðs sé að á næsta ári verða vaxtatekjur ríkissjóðs í fyrsta skipti meiri en vaxtagjöldin. Ég held að það hljóti að segja meira en nokkuð annað um skulda- og eignastöðuna þar á móti.

Hvað er það til langs tíma?

Um það getur auðvitað enginn sagt nákvæmlega en þannig verður staðan á næsta ári miðað við þær áætlanir sem uppi eru. Hv. þm. Helgi Hjörvar heldur því fram að ríkisstjórnin hafi gefist upp við hagstjórnina. Því fer víðs fjarri. Við grípum til þeirra úrræða sem við teljum nauðsynleg út frá stöðunni í dag og Þjóðarbúskapurinn skýrir þá mynd betur en nokkuð annað, hvernig við teljum að málin standi og hvernig þau muni þróast á næsta ári og næstu ár þar á eftir. Hann segir jafnframt að aðrir verði að taka á vandanum. Ég tek hins vegar undir með Seðlabanka Íslands. Hann segir að til viðbótar því sem Seðlabankinn sé að gera verði ríkissjóður, atvinnulífið og bankakerfið jafnframt að taka á. Ég lít svo á að allir sem koma að því að gera þetta hagkerfi þurfi að takast á við þær breytingar sem við stöndum frammi fyrir. Sumar hverjar hafa orðið óvænt á því tímabili sem núverandi fjárlög gilda fyrir. Hv. þingmaður talaði jafnframt um kerfisbreytingar, að veita þurfi meira aðhald í ríkisfjármálunum og hafa meira eftirlit. Ég vil kannski ekki taka undir með honum með að gera þurfi kerfisbreytingar en get alveg verið sammála honum um að alltaf sé svigrúm til að auka aðhald og eftirlit með því hvernig farið er með fjármuni ríkisins. Það mun ekki standa á því að ég geri mitt ýtrasta til þess að það sé í góðu lagi. Ég er hins vegar svolítið hissa á umræðu Samfylkingarinnar um hugsanlega myntbreytingu og um evruna, sérstaklega í ljósi þeirrar áherslu sem ég hef orðið var við hjá talsmönnum Samfylkingarinnar á virkni Seðlabankans og áhrif Seðlabankans á hagstjórnina. Ef við tækjum upp aðra mynt, t.d. evruna, þá mundum við missa það stjórntæki sem Seðlabankinn er. Ég tel að Seðlabankinn sé mikilvægt stjórntæki og tel að hann hafi jákvæð áhrif í umhverfi okkar í dag, þótt vissulega fylgi þeim áhrifum ákveðin neikvæð áhrif, a.m.k. tímabundið. En undir öðrum kringumstæðum, undir þeim kringumstæðum að um almenna verðlagsverðbólgu væri að ræða en ekki eignaverðbólgu, bæði í fasteignum og hlutabréfum, þá held ég að virkni Seðlabankans væri miklu meiri en hún virðist í dag og þau neikvæðu áhrif sem við sjáum yrðu jafnframt miklu minni. Ég er ekki viss um að það sé rétt ályktun að draga af stöðunni í dag, að það sé rétt að skipta um mynt eða að hún kalli sérstaklega á að taka það til skoðunar núna. Ég sé ekki rökin fyrir því. Ég get vel tekið undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni með að skuldir þjóðarinnar, þ.e. heildarskuldir þjóðarinnar, einstaklinga, fyrirtækja, sveitarstjórna og auðvitað ríkisins líka - skuldir ríkissjóðs eru í dag bara brot af þeim heildarskuldum en voru áður yfirgnæfandi - er nokkuð sem maður þarf alltaf að hafa áhyggjur af, þ.e. að skulda of mikið, hvort sem það er í stóru eða litlu samhengi. Maður þarf að gæta að því að eiga fyrir skuldunum. Hins vegar eru skuldararnir, þeir sem eiga þær skuldir, fjölmargir. Þeir hafa tekið lánin á mismunandi forsendum en ég ætla að vona að þeir hafi gert það á þeim forsendum að þeir væru borgunarmenn fyrir þeim. Þeim hefur líka verið lánað í þeirri trú að þeir væru borgunarmenn. Þessi lán eru lán á markaði og enginn er þvingaður til að taka lánin. Það er enginn þvingaður til að veita þau. Þeim fylgir viðskiptaáhætta á báða bóga en viðskiptakerfi okkar á að vera í stakk búið til að takast á við ýmsar uppákomur í þeim efnum. Bak við þetta eru auðvitað eignir sem skila arði til þeirra að standa þar að baki. En ég tel, hæstv. forseti, að við höfum átt góðar og gagnlegar umræður í dag. Þetta er auðvitað 1. umr. Umræðunni í heild er langt frá því lokið. Ég vil þakka fyrir umræðuna og óska þess að okkur takist að afgreiða fjárlögin frá þinginu á tilsettum tíma.