Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Miðflokkurinn styður breytingartillögu meiri hlutans um að 1. gr. falli brott. Við fögnum þeim sinnaskiptum ríkisstjórnarinnar og að hún sé loksins að átta sig á því hversu skaðlegur þessi tollasamningur er íslenskri búvöruframleiðslu. Miðflokkurinn er á móti tollasamningnum og við viljum segja honum upp. Það hefur komið fram. Við höfum flutt þingsályktunartillögu þess efnis. Og við óskuðum eftir sérstakri umræðu um þennan samning hér í þingsal. Við viljum segja honum upp vegna brostinna forsendna og samráðsleysis við hagsmunasamtök bænda í málinu og auk þessa fór engin greining fram á áhrifum samningsins á innlenda búvöruframleiðslu. Myndi 1. gr. frumvarpsins ekki falla brott hefðu á næstu átta mánuðum eða svo tollkvóti fyrir sérosta ellefufaldast, úr 20 tonnum í 230 tonn. Fram kom hjá hv. þm. Haraldi Benediktssyni áðan að sérostaframleiðsla á Íslandi er um 240 tonn. Þeir eru framleiddir í Búðardal. Þar starfa 25 manns. - Hv. þm. Smári McCarthy hefur misskilið þetta áðan þegar hann talaði um þúsund tonn. En við sjáum hvaða áhrif þetta hefur á íslenskan markað. Þetta kippir algjörlega fótunum undan íslenskri sérostaframleiðslu. Með frumvarpinu, eins og það kom fyrst fram, var ríkisstjórnin að ganga lengra en Evrópusambandið fór fram á án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Þessi endalausa undirlátssemi í garð Evrópusambandsins er óþolandi. Þegar tollkvótinn hefur náð umsömdum 230 tonnum þá nemur magnið 95% af allri sérostaframleiðslu á Íslandi, eins og ég nefndi. Það er hreint út sagt ótrúlegt að ríkisstjórninni þyki það ekkert tiltökumál að veita ekki íslenskum landbúnaði og íslenskum matvælaiðnaði eða matvælafyrirtækjum nokkurt svigrúm til að aðlagast því nýja samkeppnisumhverfi. Miðflokkurinn telur þennan tollasamning vondan. Við viljum segja honum upp, eins og ég kom inn á áðan. Það er afar mikilvægt að standa vörð um íslenska landbúnaðarframleiðslu. Hún á undir högg að sækja. Landbúnaður er okkur mjög mikilvægur, tryggir okkur matvælaöryggi, veitir fjölda fólks störf víða um land, á landsbyggðinni, og við viljum sjá allt landið í byggð. Þetta er hluti af því að landið sé í byggð, að hér ríki öflugur landbúnaður. Frú forseti. Miðflokkurinn getur ekki staðið að afgreiðslu málsins í heild sinni eins og það er sett fram.

Virðulegur forseti. Hér hefur átt sér stað ágæt og athyglisverð umræða, þótt oft og tíðum hafi hún ekki beint fjallað um nákvæmlega það mál sem við erum að ræða núna, heldur almenna afstöðu til tolla og fríverslunar almennt og einhvers óskilgreinds frelsis sem stjórnmálamönnum er tamt að veifa þegar það hentar þeim í pólitískri umræðu. Í ljósi orða margra hv. þingmanna sem talað hafa á hér undan langar mig að fara í örstuttu máli yfir tímalínuna í þessu af hverju við erum yfir höfuð að fjalla um þetta mál. 17. september 2015 gera stjórnvöld tollasamninga við Evrópusambandið. Þar er kveðið m.a. á um innflutning á ostum. Í tollasamningunum er kveðið á um fjögurra ára aðlögunartíma fyrir íslenskan landbúnað. 19. febrúar 2016 eru búvörusamningar undirritaðir. Rúmum mánuði síðar samþykkja bændur búvörusamninga þar sem þessir umræddu tollasamningar liggja undir, einu tollasamningarnir með fjögurra ára aðlögunartíma sem bændur vissu af þegar þeir rituðu undir og samþykktu síðan búvörusamningana. 13. ágúst 2016 ákveður atvinnuveganefnd Alþingis einhliða, án nokkurs samráðs við bændur, að breyta ákvæðum þess tollasamnings er lýtur að akkúrat þessum upprunamerktum sérostum. Það er, eins og ég segi, einhliða ákvörðun Alþingis sem því er að sjálfsögðu frjálst að taka, enda ekki hægt að binda hendur Alþingis með undirskriftum ráðherra. En ég ítreka að þetta er einhliða ákvörðun sem bændur vissu ekki af þegar þeir samþykktu búvörusamninginn. Þar var kveðið á um að falla frá þessu fjögurra ára aðlögunartímabili sem lá undir þegar bændur samþykktu. En þessi einhliða ákvörðun var hins vegar tvíhliða samþykkt, því að tekið var af bændum fjögurra ára aðlögunartímabilið. En til að vega upp á móti því skuldbatt Alþingi sig, og stjórnvöld, til að vinna að því að opna markaði erlendis. Kaup kaups. Svo erum við hér í dag að taka ákvörðun um hvort eigi að líta einungis á aðra hlið peningsins alveg óháð því hvort unnið hafi verið í hinni. Að kaup kaups séu ekki lengur kaup kaups, heldur að við ákveðum að taka bara aðlögunartímann í burtu þó að við höfum ekkert unnið í því sem við sögðum þó að kæmi í staðinn fyrir aðlögunartímann, því að það er ástæðan fyrir því að atvinnuveganefnd samþykkti á sínum tíma að beina því til ráðherra samhliða því að vinna að aðgangsheimildum á innri markaði Evrópusambandsins fyrir mjólkurafurðir, að þeim verði hraðað. Það er ágætt að algjörlega óháð þessu sé verið að flytja út mjólkurafurðir. Það er bara ekki hluti af þessum samningum. Það er ekki hluti af þessum aðgerðum eða loforðum eða vilyrðum eða hvað við eigum að kalla það sem stjórnvöld fóru í, gáfu ádrátt um, í þessu máli. Þetta eru staðreyndir málsins. Við getum haft allar þær skoðanir sem við viljum og höfum á því hvort eigi að vera tollar á ostum eða ekki. Það er bara allt, allt önnur umræða. Við erum að ræða um það ferli sem hófst með tollasamningunum 17. september 2015.

Frú forseti. Í síðustu viku má segja að við þingflokksformenn og formenn flokka höfum hafið þá vegferð að komast að samkomulagi um þinglok. Við þá vinnu notuðum við það verklag að við ræddum þau mál sem við töldum verulega vankanta á eða að þörfnuðust lagfæringa. Þetta á t.d. við um frumvarp um rafrettur þar sem við náðum fínustu lendingu með lausnamiðaðri vinnu allra sem að málinu komu. Sömu sögu má segja um sterafrumvarpið svokallaða, bann við ákveðnum frammistöðubætandi efnum, þar sem við náðum góðri lausn fyrir alla hlutaðeigendur. Herra forseti. Ég hef vonda tilfinningu fyrir þessu máli vegna þess að við í stjórnarandstöðunni höfðum tíma og tækifæri til að ræða þau mál sem við höfðum áhyggjur af og komast að einhvers konar niðurstöðu, hvernig sem hún svo sem varð, en gagnvart þessu máli hef ég vonda tilfinningu vegna meðferðar þess. Við upphaf þeirrar vegferðar að gera samninga um þinglok vakti það engar áhyggjur hjá minni hlutanum en það hefur tekið grundvallarbreytingum á lokadegi þingsins í vafasömum kringumstæðum. Mér þykir miður að segja það en þetta dregur úr trausti mínu á þeim samningum sem eru gerðir við þinglok vegna þess að í byrjun þessarar vegferðar töluðum við um þau mál sem við höfðum áhyggjur af og athuguðum hvort við gætum komist að einhverri niðurstöðu. Svo komumst við að samkomulagi um hvernig þinginu skyldi lokið. Ef það gerist svo á lokadegi að málinu sem við höfðum engar áhyggjur af, vegna þess að það virtist í fínu standi, er breytt í grundvallaratriðum á lokaklukkustundum þessa þings veldur það þeim ugg að það geti gerst við hvert einasta mál sem veldur okkur engum áhyggjum þegar við erum að byrja þetta ferli. Það gæti orðið til þess að við í stjórnarandstöðunni þurfum að segja að við höfum áhyggjur af öllum málum sem virðist meira að segja vera samkomulag um og virðist vera sátt um vegna þess að þeim gæti verið breytt í grundvallaratriðum á síðustu klukkustundunum án teljandi samráðs eða samkomulags og án þess að reynt væri að leita sátta. Mér finnst mjög leitt að við séum að eyða lokamínútunum og kannski síðustu klukkustundinni á þessu þingi í mál sem hefði alveg getað endað farsællega fyrir alla hlutaðeigendur. Ef við hefðum vitað fyrir fram að áætlunin væri að breyta þessu svona mikið hefðum við getað átt samtal um það. Ég vildi bara koma hingað upp til að lýsa þessum vonbrigðum mínum hér í kvöld.

Herra forseti. Það hefur verið nokkuð merkilegt að fylgjast með þessu máli. Í ræðum sínum hafa stjórnarliðar farið svolítið aftur í tímann og talað um samninga við Evrópusambandið sem gerðir voru fyrir einhverjum árum og verkefni eða verkefnaleysi ráðherra á tilteknum tíma. Menn hafa rifjað það upp að þegar núverandi landbúnaðarráðherra kom í ráðuneyti sitt hafi þar vart staðið steinn yfir steini í því að standa við búvörusamninginn. Hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði, ef ég tók rétt eftir, að hann hefði verið settur í að fara yfir þetta og hefði komist að því í febrúar sl. að ekkert hefði verið unnið í þeim málum sem áttu að koma til móts við sjónarmið bænda. Það hefur verið farið ítarlega yfir allar tímalínur í málinu en mig langar til að fara yfir aðra tímalínu, tímalínu þessa máls hér í þinginu. Þann 8. maí var frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lagt fram á Alþingi. Þá var gert ráð fyrir því að þessi innflutningur yrði leyfður í einu lagi.  Síðan gerist það í dag að menn vilja draga þetta allt saman til baka. Þá hlýtur að vera eðlilegt að spyrja sig: Fengu menn vitrun í gær um öll þessi sviknu loforð og allan þann vanda sem myndi steðja að bændum ef málið færi fram eins og var í fyrsta lagi lagt fram af hæstv. ráðherra og síðan af meiri hluti nefndarinnar í fyrradag? Hvað gerðist? Hvaða vitrun fengu menn? Voru menn í blakkáti? Hvaða nýju upplýsingar komu fram? Ég á mjög erfitt með að skilja þetta, ég verð að segja það alveg hreint eins og það er. Af hverju í ósköpunum datt hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í hug að flytja þetta frumvarp yfir höfuð í ljósi þess sem menn tala núna um af miklum fjálgleika? Hvernig í ósköpunum datt meiri hluta atvinnuveganefndar í hug að flytja nefndarálit með breytingartillögu í gær þegar hann vissi allt þetta? Og hvernig datt mönnum þetta í hug núna fyrst? Rann upp fyrir þeim ljós, fengu þeir vitrun? Ég botna ekkert í þessu. Vegir þessarar hæstv. ríkisstjórnar eru mér 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég hef áður nefnt, ég hefði svo gjarnan viljað gefa þinginu meiri tíma til að ræða þetta mikilvæga mál og er sammála hv. þingmönnum sem nefnt hafa að hér hafi verið knappur tími til að fjalla um málið. Það hefur hins vegar ekki komið í veg fyrir að lagðar hafi verið fram nokkrar breytingartillögur við frumvarpið sem samþykktar hafa verið í mikilli sátt, allt saman mjög fínar breytingartillögur. Ég vil að þessu sögðu þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir mjög gott samstarf um þetta mál. Við þá hv. þingmenn sem hafa mikinn áhuga á að ræða persónuverndarmál vil ég segja að menn geta átt von á fleiri málum af þeim toga strax næsta haust. Umræðu um persónuvernd er fráleitt lokið með þessu.

Háttvirtir alþingismenn. Störfum þessa þings lýkur nú að sinni. Þetta hefur verið fremur stutt þing. Við komum ekki saman hér fyrr en 14. desember, að loknum alþingiskosningum, þremur mánuðum síðar en reglulegt þinghald hefst venjulega, og gerðum þar í viðbót rúmlega hálfs mánaðar hlé vegna sveitarstjórnarkosninga. Eins og við er að búast hafa störf þingsins mótast af þessum aðstæðum. Ríkisstjórnin hafði skemmri tíma til að undirbúa mál fyrir Alþingi en ella hefði verið. Þingmálaskrá ríkisstjórnar sem lögð var fram í upphafi þings var því í reynd yfirlit yfir mál sem voru í vinnslu og kynnu að koma fyrir þingið fremur en raunhæfur verkefnalisti. Þessar aðstæður hafa líka sýnt betur en annað að bæta þarf samskipti ríkisstjórnar og Alþingis við framlagningu stjórnarmála. Forsætisnefnd og formenn þingflokka áttu um þetta efni gagnlegan fund með forsætisráðherra um miðjan apríl sl. Ljóst er að einkum tvennt brennur á þingmönnum í þessum efnum. Hið fyrra er að breyta þarf vinnsluferli mála innan Stjórnarráðsins og aðgreina endurflutt þingmál og ný mál. Þannig má tryggja að endurfluttu málin komi fram snemma á haustþingi en dragist ekki fram undir lokafresti fyrir jól eða að vori. Í annan stað hafa verið uppi óskir um að þingmálaskrá ríkisstjórnar væri uppfærð reglulega á vef Stjórnarráðsins og þess gætt að hún væri raunhæf lýsing á vinnslustöðu mála. Það myndi auka fyrirsjáanleika í skipulagningu þinghaldsins en eftir slíku er mjög kallað af hálfu þingmanna. Þeir vilja eðlilega geta skipulagt tíma sinn betur en nú er hægt. Hæstv. forsætisráðherra hefur tekið vel í þessar ábendingar og bind ég því vonir við að sjá breytingar í þessum efnum á næsta þingi. Skipulag þingstarfanna og starfshætti hér á Alþingi þarf einnig að taka til endurskoðunar, m.a. í því skyni að auka fyrirsjáanleika í störfum þingsins. Um það eru allir þingflokkar sammála. Niðurstaðan varð því sú í mars sl. að koma á fót vinnuhópi til að sinna þessum málum og er hann auk forseta skipaður einum fulltrúa frá stjórnarliðum og öðrum frá stjórnarandstöðu. Hópurinn hefur þegar komið saman til skrafs og ráðagerða en vegna anna í þingstörfum hefur honum ekki tekist að ljúka störfum. Engu að síður tel ég að þegar hafi komið fram, bæði í umræðum við formenn þingflokka og í vinnuhópnum, ýmsar góðar hugmyndir sem mikilvægt er að vinna frekar úr. Ég hef einsett mér að þetta starf haldi áfram á haustþinginu. Vissum hlutum hefur þegar verið hrint í framkvæmd, eins og t.d. að senda formönnum allra þingflokka í lok hverrar viku dagskrá þess mánudags sem í hönd fer og drög að fundahaldi út næstu viku. Ég tel að það hafi verið mikilvægur áfangi þegar Alþingi samþykkti siðareglur fyrir alþingismenn fyrir rúmum tveimur árum. En siðareglur eiga að vera lifandi plagg og ég vil því lýsa ánægju minni með þær breytingar á siðareglum sem Alþingi samþykkti fyrir nokkrum dögum. Í þeim breytingum felast skýr og afdráttarlaus viðbrögð þingmanna við þeim opinskáu umræðum sem átt hafa sér stað í íslensku samfélagi og þar á meðal innan stjórnmálanna. Með breytingunum eru tekin af öll tvímæli um að þingmenn muni leggja sig fram um að skapa í störfum sínum heilbrigt starfsumhverfi innan sem utan þings og hvarvetna þar sem þeir sinna störfum sínum og að kynbundin áreitni verði ekki liðin, hvað þá ofbeldi. Ég tel að þær opinskáu umræður sem urðu á rakarastofumálþingi sem við héldum í Alþingishúsinu í febrúar sl. um ofbeldi og áreitni innan stjórnmálanna hafi sýnt að alþingismenn láta sig þessi málefni miklu varða. Á þessu ári höfum við Íslendingar fagnað því með margvíslegum hætti um land allt að liðin eru 100 ár frá því að Ísland varð frjálst og fullvalda ríki. Alþingi mun af þessu tilefni koma saman til hátíðarfundar á Þingvöllum 18. júlí nk., en þann dag fyrir einni öld var samningnum um fullveldi Íslands lokið og hann undirritaður hér í þessu húsi. Þingfundurinn verður undir berum himni líkt og áður þegar Alþingi hefur komið saman á Þingvöllum á hátíða- og minningarstundum í sögu þjóðarinnar. Stefnt er að því að hafa alla umgjörð þingfundarins þennan dag hóflega og látlausa. Bein sjónvarpsútsending verður frá þingfundinum og öllum landsmönnum gefst þannig kostur á að fylgjast með athöfninni. Við undirbúning hátíðarfundarins hefur skrifstofa Alþingis átt mjög gott samstarf við fjölmarga aðila, eins og Framkvæmdasýslu ríkisins, embætti ríkislögreglustjóra og ýmis lögregluembætti, Vegagerðina, þjóðgarðinn á Þingvöllum, Þingvallanefnd, Ríkisútvarpið og ýmsa aðila innan Stjórnarráðsins. Miðað er við að daginn fyrir Þingvallafundinn, þ.e. 17. júlí, komi Alþingi saman í Alþingishúsinu til að fjalla um og undirbúa lokaafgreiðslu þeirra mála eða þess máls sem á að fá endanlega samþykkt á Þingvöllum af þessu tilefni. Bið ég þingmenn að hafa þetta í huga og þá jafnframt að þingflokkar kunna að þurfa að koma saman fyrr vegna þessa máls. Það er einlæg ósk mín að forystumenn stjórnmálaflokkanna nái samstöðu um mál sem tekið verður fyrir á hátíðarfundinum. Fleiri atburðir fylgja svo í kjölfar Þingvallafundarins í tilefni afmælisársins. Þannig munu Danir standa fyrir mikilli dagskrá í fyrri hluta október í Kaupmannahöfn. Þá stendur ríkisstjórnin fyrir hátíðahöldum 1. desember nk., þann dag sem sambandslögin milli Dana og Íslendinga tóku gildi. Ég vil einnig nota þetta tækifæri og vekja athygli hv. alþingismanna á einum þremur atburðum á haustmánuðum sem ástæða er að hvetja þá til þátttöku í: Það er fyrst lýðræðis- og almenningsstefnumótið „Lýsa“ sem haldið verður á Akureyri dagana 7.–8. september. Hér er um norræna hefð að ræða sem vonandi nær einnig að festa sig í sessi á Íslandi, eins konar stefnumót grasrótarhreyfinga, almannasamtaka, stjórnmálamanna, fræðasamfélagsins o.s.frv. Þessi atburður fer nú fram á Akureyri í annað sinn en var áður haldinn í og við Norræna húsið í tvígang. Í öðru lagi er það Hringborð norðurslóða sem haldið verður í Hörpu dagana 19.–21. október en þar hefur undanfarin ár verið að myndast stærsti og fjölsóttasti vettvangur umræðna um norðurslóðamál í heiminum. Og að síðustu vil ég minna á ráðstefnu kvenleiðtoga í stjórnmálum sem Ísland hefur nú tekið að sér að hýsa sem gestgjafi, a.m.k. næstu fjögur árin. Sú ráðstefna verður nú haldin hér í annað sinn undir lok nóvember. Ég vil að lokum geta þess lokahönnun skrifstofubyggingarinnar hér á reitnum er að hefjast og bind ég vonir við að jarðvegsframkvæmdir geti hafist á þessu ári. Þessi nýja bygging mun hafa í för með sér gríðarlega breytingu á starfsaðstöðu þingmanna og starfsmanna, nefndanna og raunar þingsins alls. Þegar við bætast þeir fjármunir sem nú hafa verið tryggðir í fjárlögum yfirstandandi árs og í nýsamþykktri fjármálaáætlun til næstu fimm ára til að efla nefndasvið Alþingis og aðra stoðþjónustu, bæta afkomu þingflokka og auka aðstoð við þingmenn tel ég alla ástæða til að horfa bjartsýnn fram á veginn fyrir hönd Alþingis. Við lok þinghaldsins vil ég þakka öllum alþingismönnum fyrir samstarfið. Eðlilega greinir þingmenn á um ýmis mál, en hér á Alþingi hefur almennt ríkt góður andi og ríkur samstarfsvilji og vil ég þakka fyrir það. Þá hefur þetta þing, þótt stutt sé, afkastað miklu og leitt mörg stór mál til lykta með farsælum hætti. Alls 84 frumvörp hafa orðið að lögum og þingið hefur samþykkt 29 ályktanir. Ég færi varaforsetum sérstakar þakkir fyrir ágæta samvinnu við stjórn þinghaldsins, svo og formönnum flokkanna og þingflokka fyrir mjög gott samstarf. Skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis þakka ég góða aðstoð og mjög mikið og gott starf og samvinnu í hvívetna þar sem mikið hefur mætt á, ekki síst nú síðustu dagana. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og vænti þess að við hittumst öll heil þegar Alþingi kemur saman að nýju í næsta mánuði.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir hönd okkar alþingismanna flytja hæstv. forseta og varaforsetum kærar þakkir fyrir samstarfið í vetur og hlý orð í garð okkar þingmanna. Ekki síst vil ég þakka hæstv. forseta samstarfið við okkur þingflokksformenn. Þó að stöku sinnum hafi hvesst hressilega á fundum okkar hefur hvellurinn aldrei staðið of lengi. Reynsla og þekking forseta á þingstörfum hefur komið sér vel. Ég vil einnig fyrir hönd alþingismanna þakka starfsfólki Alþingis fyrir góð störf og fúslega veitta aðstoð. Starfsfólk Alþingis sýnir okkur alþingismönnum lipurð, þolinmæði og ljúfmannlega framkomu og er ávallt viljugt að leita lausna og aðstoða í hvívetna og fyrir það erum við afar þakklát. Í stjórnmálum er tekist á og síðasti áratugur hefur verið stormasamur. Við viljum öll að traust almennings á Alþingi aukist og vonum að með störfum okkar náist að vinna það traust sem nauðsynlegt er til að skapa sem mesta sátt í samfélaginu. Við tökumst á í þessum sal því að vonir og væntingar fara ekki saman, áherslur og leiðir sem við viljum fara í stórum málum sem smáum eru ólíkar. Sáttfýsi og greiðar samskiptaleiðir skipta miklu máli í vinnu okkar fyrir þjóðina. Þeim leiðum verðum við ávallt að halda opnum. Ég ítreka þakkir okkar til hæstv. forseta og starfsfólks Alþingis og bið þingmenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Ég þakka hv. 6. þm. Suðurk., Oddnýju G. Harðardóttur, hlý orð og góðar óskir í minn garð. Ég þakka hv. alþingismönnum fyrir að taka undir orð hennar. Ég tek undir þakkir til starfsmanna Alþingis.

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 148. löggjafarþings, frá 12. júní 2018 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 17. júlí 2018. Gjört í Reykjavík, 11. júní 2018. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég yfir því að fundum Alþingis, 148. löggjafarþings, er frestað. Ég þakka starfsmönnum Alþingis einkar gott og farsælt samstarf og þakka alþingismönnum gefandi samskipti á þessu þingi. Eins og fram kemur í því forsetabréfi sem ég hef hér lesið upp mun Alþingi koma saman til framhaldsfunda 17. júlí nk. og þann 18. júlí, eins og kom fram í máli forseta, verður haldinn hátíðarþingfundur í tilefni af 100 ára afmæli fullveldisins þar sem við munum koma saman og ekki aðeins minnast þess hvað fullveldið hefur fært okkur heldur líka hvað framtíðin getur fært okkur sem fullvalda þjóð. Ég óska þingmönnum og fjölskyldum þeirra gleðilegs sumars.

Nú verða tekin fyrir dagskrármál 1–3 og umræðum um þau lokið en atkvæðagreiðslu frestað og gert nokkurt hlé á þessum fundi vegna nefndarfundar. 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um Ferðamálastofu. Nefndin fjallaði um frumvarpið að nýju eftir 2. umr. og leggur til nokkrar breytingar til lagfæringar á því. Lögð er til breyting á 6. gr. og 4. mgr. 8. gr. til að orðalag samræmist betur ákvæðum frumvarps til laga um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Einnig er lögð til lagfæring á orðalagi 9. gr. um upplýsingamiðstöðvar, annars vegar til að samræma orðalag og hins vegar til að fella brott tilvísun í hugtök sem ekki eiga lengur við, þ.e. bókunarþjónustu og ferðaskipuleggjanda. Lagfæring á orðalagi 9. gr. lýtur að því að kveða á um að upplýsingamiðstöðvar tilkynni starfsemi sína en ekki að notað verði hugtakið skráning eða skráningarskylda. Þá er lögð til orðalagsbreyting á lokamálsgrein 8. gr. þar sem í upphaflegu frumvarpi hefði aðeins átt að vísa til trygginga samkvæmt frumvarpi til laga um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um frumvarpið að nýju eftir 2. umr. þar sem breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar við 1. gr. frumvarpsins á þskj. 1209 var kölluð aftur. Í athugasemdum við frumvarpið er m.a. vísað til frumvarps til laga um breytingu á ýmsum lögum þegar búvörusamningar voru lögfestir. Í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar við 3. umr. um það mál var vísað til þess að hraða ætti því að innleiða aukna kvóta fyrir innflutning á sérostum þannig að aukningin kæmi öll til framkvæmda á fyrsta ári samningsins. Einnig var í álitinu vísað til gagnkvæmni og var því beint til ráðherra að hraða eins og mögulegt væri aðgangsheimildum fyrir mjólkurafurðir á innri markað Evrópusambandsins. Við umfjöllun um frumvarp þetta hefur komið fram að ekki hefur verið farið fram á neinar formlegar viðræður við Evrópusambandið um aðgangsheimildir fyrir mjólkurafurðir að innri markaði þess. Ljóst er að fyrrgreint nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar átti að eiga við um vörur sem ekki væru framleiddar hér á landi og væru því ekki í beinni samkeppni við innlenda framleiðslu. Meiri hlutinn telur þó hafa komið í ljós við umfjöllun um frumvarp þetta að ef það nær fram að ganga mun það hafa mikil áhrif á framleiðslu hér á landi. Í samningi Íslands við ESB um viðskipti með landbúnaðarvörur sem ritað var undir haustið 2015 var gengið út frá því að viðbótarmagn á innflutningi á ostum myndi dreifast á fjögur ár. Í frumvarpi þessu er lagt til að viðbótarmagn verði unnt að flytja inn á einu ári. Í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar við frumvarpið á þskj. 1209 var lagt til að tímabilið yrði tvö ár. Meiri hlutinn telur ljóst að innlend framleiðsla þarf aukinn aðlögunartíma fyrir viðlíka breytingu á innflutningi mjólkurvara og að einnig þarf samhliða að leita eftir auknum heimildum til aðgangs að innri markaði Evrópusambandsins. Samningur milli Íslands og Evrópusambandsins er tvíhliða þannig að á móti innflutningi áttu að koma aðgangsheimildir að markaði Evrópusambandsins. Meiri hlutinn leggur til að 1. gr. frumvarpsins falli brott og því verði ekki um hraðari innleiðingu á tollkvótum fyrir osta að ræða heldur verði farið eftir því sem kveðið er á um í samningi Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með landbúnaðarvörur, en þar er gert er ráð fyrir að viðbótarmagn dreifist á fjögur ár frá gildistöku samningsins. Meiri hlutinn beinir því til ráðherra að fyrir 1. nóvember 2018 verði unnin úttekt um áhrif innflutningskvóta á ostum, sem eru verndaðir með upprunatáknum eða með vernduðum landfræðilegum merkingum, á íslenskan markað og kynna atvinnuveganefnd. Við gerð úttektarinnar skal leita eftir sjónarmiðum þeirra sem eiga hagsmuna að gæta. Meiri hlutinn ítrekar að ríkisstjórnin skuli hraða eins og kostur er samningum við Evrópusambandið um aðgangsheimildir fyrir mjólkurafurðir að innri markaði þess. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með ofangreindri breytingu.

Herra forseti. Margt má segja um þetta mál. Það er náttúrlega hjákátlegt að hafa setið fundi í atvinnuveganefndinni núna eftir að meiri hluti nefndarinnar á fundinum þar áður, fyrir 2. umr., þvingaði fram ákveðna málamiðlun sem hægt var að fella sig við og fékk hluta úr stjórnarandstöðunni til þess að vera á því máli, en svo er sú tillaga kölluð til baka. Ég hélt í einfeldni minni, eins og ég gat um áðan, að það væri til þess að styðja einfaldlega við frumvarp hæstv. landbúnaðarráðherra. En það var nú aldeilis ekki, heldur var farin eins ýkt leið og hægt var og lokað fyrir allar glufur, hvað þá að gefa frjálslyndinu tækifæri, sú leið var farin sem hefur í för með sér að sú opnun sem meiri hluti atvinnuveganefndar talaði fyrir árið 2016, að lokað var fyrir þá opnun, þ.e. að auka magnið í tonnum varðandi tollkvótana. Ég hélt líka á þeim fundi að meiri hluti nefndarinnar, þ.e. ríkisstjórnarflokkarnir þrír, Vinstri græn, Framsóknarflokkur og ekki síst Sjálfstæðisflokkur - sem getur ekki lengur kennt sig við frelsi og frjálslyndi, það er alveg ljóst með hverju málinu á fætur öðru sem afgreitt er hér í þingsal - myndi leggja fram nýjar upplýsingar, einhver ný gögn. Nei, einmitt, það er alveg hárrétt, menn hrista hér höfuðið og segja: Nei, það voru ekki lögð fram nein ný gögn, ekki eitt einasta skjal. En hvað kemur í ljós á fundinum? Miklar hringingar höfðu verið úr Norðausturkjördæmi. Búinn að vera mikill þrýstingur af hálfu hagsmunaafla á milli umræðna. Þetta var mál sem við ræddum fyrr í vetur, og þá var það ekki tiltökumál að nefndin myndi flytja það. Svo varð málið bara svo gott að hæstv. ráðherra treysti sér sjálfur til þess að flytja það, af því að málið var gott í sjálfu sér, fyrir neytendur, bændur, fyrir íslenskt samfélag sem hefur trú á alþjóðasamskiptum og samvinnu og hvað þá að standa við samninga eða meiri hluta nefndarálita sem eru samþykkt með einhverjum tilgangi rétt fyrir kosningar. Þess vegna tók ráðherra þetta mál af því að málið var gott. Ég hélt satt best að segja, ég hef sagt það áður, að menn væru tilbúnir til að opna þessa pínulitlu glufu frjálslyndis, frelsis, traust á neytendunum, aðeins ýta við því, en þeirri glufu var lokað og hnýtt fyrir og það kirfilega. Ekki bara að fara með málamiðlunina, sem einn hv. þingmaður í meiri hlutanum beitti sér fyrir og hægt var með semingi að samþykkja, um tvö árin, nei, öllu heila klabbinu var bara ýtt aftur í fjögur ár. Alltaf þegar reynir á að taka afstöðu með frelsinu, frjálslyndinu, þá er þingheimi hent í afturhaldið, íhaldssemina, stöðnunina. Ekki hafa traust á því að breytingar séu aflvaki framfara, aflvaki fyrir nýsköpun, aflvaki fyrir það að við þróum okkur hér áfram. Það höfum við séð gerast í öðrum málum, öðrum atvinnugreinum og öðrum greinum innan iðngreinanna sem stóðu frammi fyrir því að opnað var á það í ljósi alþjóðasamskipta og trú á frelsi og markaðinn. Þá var opnað fyrir alþjóðaviðskipti. Árið 1972 þegar við gerðumst aðilar að EFTA voru háværar raddir um að t.d. íslenski sælgætisiðnaðurinn myndi leggjast af, bara algjörlega með tölu og öll þau störf sem þar voru. Hvað gerðist? Sælgætisiðnaðurinn íslenski umbreyttist. Hagræðing átti sér stað innan greinarinnar og meiri fjölbreytni í vörum var sett á markaðinn. Til hagsbóta fyrir hverja? Kannski aðeins líka fyrir tannlækna, nei, ekki síst fyrir neytendur sjálfa. Íslenska vöruúrvalið batnaði. Ég fullyrði að þrátt fyrir opnun fyrir erlendar vörur í innflutningi hingað til landsins þá batnaði markaðurinn fyrir íslenska neytendur, fyrir Íslendinga. Að vera hluti af alþjóðaheiminum þýðir að umhverfi okkar Íslendinga batnar, það versnar ekki. Það á við um alla, hvort sem það eru neytendur, bændur eða aðrir, af því að dæmin sýna það. Hér hefur hæstv. samgönguráðherra talað um trumpisma. Já, trumpisminn ríður hér röftum. Það er ríkisstjórnin sem hefur forgöngu um það að innleiða trumpisma. Þetta er rétt byrjunin spái ég, því að við erum að heyra það núna í öðru máli að í stað þess  Ég er rétt að byrja. Þetta var 

Herra forseti. Þegar málið var afgreitt úr nefnd í 2. umr. var það minn skilningur að komið væri samkomulag um að afgreiða það með þeim hætti sem þá var talað um, að komið yrði til móts við áhyggjur með því að afgreiða málið á tveimur árum, í tveimur hollum þar sem væru 110 tonn af ostum í hvoru hollinu. Það væri málamiðlun sem allir gætu sætt sig við. Ég var reyndar ekki sérstaklega sáttur við þá málamiðlun vegna þess að mér fannst frumvarpið í sinni upprunalegu mynd alveg fínt, að opna á frekari innflutning á ostum vegna þess að það er það sem neytendur vilja, að hafa greiðan aðgang að góðum matvælum hvaðan sem þau koma. Auðvitað ættum við á sama tíma að vera að bjóða neytendum úti í heimi, hvort sem það er í Evrópusambandinu eða annars staðar, upp á góðar íslenskar mjólkurafurðir í leiðinni. Þetta er eitthvað sem er í þróun. Þetta er að gerast. Þetta gerist hægt að vísu, en þetta er að gerast. Það er eitthvað sem ætti auðvitað að spýta í lófana með og veita því aðeins meiri athygli að selja vörur okkar til Evrópu en að vera alltaf í einhverju Brexit-standi. Gott og vel. Þetta samkomulag var lagt fyrir og ég var beinlínis neyddur til þess að taka þátt í því og skrifa undir nefndarálit vegna þess að ef ég gerði það ekki þá væri samkomulagið upp í loft. Ég var ekkert sérstaklega sáttur, en ég gerði það með þeim fyrirvara sem ég gerði. Mér fannst það skárra en að hleypa öllu í uppnám. Mér fannst það heiðarlegt. Mér fannst það vera ágætisniðurstaða. Og það áttu allir að vera sammála því. Síðan kemur allt í einu einhver skipun úr ráðuneytinu um að sú breytingartillaga muni ekki geta gengið. Hún var dregin til baka. Inn kemur ný breytingartillaga sem fellir út helminginn af frumvarpinu. 1. gr. með öllu og meira að segja að svo miklu leyti að ekki er einu sinni hægt að viðhafa sama titil á frumvarpinu, það þarf að fjarlægja orðin „upprunatengdir ostar“ úr titlinum. Vegna þess að það er ekki lengur um upprunatengda osta að ræða. Herra forseti. Það er óforskammað að viðhafa svona vinnubrögð og er nefndinni til niðrunar. Mér finnst sárt að sjá þessa niðurstöðu vegna þess að þetta er verri niðurstaða fyrir neytendur. Þetta er verri niðurstaða fyrir frjálslynd viðskipti í heiminum. Það eru ótrúlega léleg vinnubrögð hjá nefndinni að ákveða þetta upp úr þurru án nokkurra gagna, án nokkurrar umræðu, án nokkurrar skynsemi. Síðan er náttúrlega það sem er kannski sárast í þessu, þetta grefur undan trausti. Málið var ekki í þingflokkasamningapakkanum af því að sátt var komin í málið. Auðvitað hefði fólk viljað gera þetta öðruvísi ef skilningur hefði verið á því að einhvers konar boð kæmi frá ráðuneyti hæstv. ráðherra Kristjáns Þórs Júlíussonar um að það ætti að breyta öllu á síðustu stundu þegar allt annað væri nokkurn veginn komið í gegnum þingið. Þetta er til þess fallið að valda því að í framtíðinni, t.d. næsta haust, þegar þinglokasamningar koma á borðið hjá okkur þá getum við ekki gengið út frá neinu vísu, við getum ekki treyst því að ríkisstjórnin og meiri hlutinn muni standa við nokkurn skapaðan hlut vegna þess að breyta þurfti þessu örlitla atriði núna. Þetta er lítið atriði. Það er spurning um að gera hlutina á tveimur árum eða fjórum. Þetta er ekki einu sinni neitt rosalega mikið af osti sem um ræðir. Þegar allt kemur til alls verða þetta 230 tonn í ostaneysluumhverfi sem hljóðar upp á þúsundir tonna. Í alvöru talað, er virkilega verið að fórna þetta miklu trausti fyrir þennan litla ávinning? Þetta veikir tiltrú á ferlið. Þetta veikir tiltrú okkar í stjórnarandstöðunni á að geta treyst stjórninni. Það hefur verið þrátt fyrir allt mjög gott samráð og mjög góð samstaða í mörgum málum, en við getum ekki leyft okkur að treysta stjórnarandstöðunni ef farið er svona að. Þetta veldur mér miklum áhyggjum. Við eigum að gera þessa hluti miklu betur og skynsamlegt núna væri auðvitað að fella breytingartillögu meiri hlutans í málinu. Það væri fyrsta skrefið. Annað skrefið væri hreinlega að meiri hlutinn bæði minni hlutann afsökunar til að farvegur yrði alla vega til að undirbyggja traust. Ef þetta fer í gegn er það í bullandi ósætti því að 

Virðulegi forseti. Rétt áðan vorum við að samþykkja að innleiða ný persónuverndarlög, GDPR, sem ganga m.a. út á að notendur á félagsmiðlum og öðru slíku séu ekki til sölu. Þeir séu ekki eign fyrirtækjanna. Neytendur séu ekki eign sem megi ganga kaupum og sölum. Af hverju lítum við enn þá á aðra neytendur sem fara út í búð og kaupa vörur sem eign mjólkurframleiðenda eða eign kjötframleiðenda? Við erum ekki eign, við erum manneskjur og höfum rétt á valfrelsi. Það hefur enginn rétt á að segja mér hversu mörg hundruð tonn af osti ég má kaupa og hvort ég megi borða hann eða ekki, né hvers konar osta. Þetta er algerlega fáránlegt. Til að undirstrika hversu fáránlegt dæmi þetta er ætla ég að koma hérna með absúrd dæmi. Segjum sem svo að Rithöfundasamband Íslands væri með álíka viðtök og bændur á Íslandi. Það gæti þá tekið upp á því að segja: Við viljum setja á ákveðna þýðingarkvóta og banna innflutning á þýddum skáldverkum. Eigum við að fara að reikna út hversu mikið Andri Snær Magnason tapaði á Harry Potter? Eða eigum við kannski að gera ráð fyrir því að ef við hefðum bannað þýðingar á erlendum skáldverkum hefði hreinlega dregið úr lestri almennt? Því að það merkilega við samkeppni er nefnilega að samkeppni eykur oft á neyslu. Ef við viljum selja osta eigum við að leyfa sölu á öllum ostum og eins mikið af osti og mögulegt er. Það er bara almenn skynsemi. Fólk sem stendur í vegi fyrir því stendur í vegi fyrir sjálfsögðum framförum, stendur í vegi fyrir frelsi. Það er fáránlegt að reyna að tefja þessa sjálfsögðu framþróun um fjögur ár eða hvað sem fólk lætur sér detta í hug. Heldur það í alvöru talað að það geti stoppað þetta? Við horfum upp á Trump hinum megin reyna að loka á og berja niður alþjóðaviðskipti. Við vitum að þetta er töpuð barátta hjá honum. Menn snúa ekki við þessum hjólum, því að alþjóðasamskipti og alþjóðaviðskipti eru þrátt fyrir allt framtíðin. Það er í þeirri framtíð sem velmegun hefst, sem frelsið er. Það er í þeirri framtíð sem ég myndi heldur vilja búa. Og ég get bara sagt þingheimi að ef við myndum loka okkur alveg af, loka á alla valmöguleika, myndi það eina gerast að neytendurnir myndu neita að vera eign og hreinlega flytja til Noregs eða einhvers annars lands þar sem valmöguleikarnir væru fleiri. Ég get bara sagt að leiðin til að styrkja innlenda framleiðslu er einmitt að styrkja hana með jákvæðum hætti, enda er það þess vegna sem við styrkjum rithöfunda, við bönnum ekki Harry Potter.

Frú forseti. Mér finnst menn ræða um þetta mál eins og hér sé verið að boða einhvern haftabúskap. Það er náttúrlega eins og hver önnur della. Ef við ætlum að mæla frjálslyndi og frelsi á mælikvarða þess hversu opin viðskipti við höfum við önnur lönd stöndum við eiginlega betur að vígi en flest önnur ríki, m.a. ríki Evrópusambandsins. Ætli við getum ekki hreinlega haldið því fram að við séum með frjálslyndari löggjöf þegar kemur að innflutningi á landbúnaðarvörum en Evrópusambandið? Sá tollasamningur sem við höfum verið að tala um í kvöld og fyrr í dag er auðvitað þannig að verið er að auka frelsið, ekki takmarka það. Það er ekki verið að koma í veg fyrir innflutning eða minnka hann.  Þegar atvinnuveganefnd, meiri hluti atvinnuveganefndar, lagði til í ágúst 2016 að við myndum innleiða tollasamninginn við Evrópusambandið hraðar en um var samið, þ.e. á einu ári, var gengið út frá einni forsendu. Hún var sú að gagnkvæmni væri í viðskiptum. Það er náttúrlega það sem við gerum kröfu til, að það sé gagnkvæmni í viðskiptum milli okkar og annarra landa. Fríverslunarsamningar byggja einmitt á gagnkvæmni. Við erum að opna á viðskipti, gagnkvæm viðskipti. Í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar undir lok ágúst, og nokkrum vikum síðar var síðan kosið, ef ég man rétt, kemur fram að nefndin leggi þetta til, að við reyndum að hraða þessu. Um það var samstaða. En um leið var þeim tilmælum beint til landbúnaðarráðherra að aðgangsheimildum á innri markað Evrópusambandsins fyrir mjólkurafurðir verði einnig hraðað eins og mögulegt væri, þ.e. mjólkurafurðir okkar. Og var skyrið þar kannski efst á blaði. Landbúnaðarráðherra var falið þetta. Kannski vegna kosninganna gerðist ekkert það sem eftir lifði ársins 2016. En menn höfðu þó tíma til að hefja að minnsta kosti vinnuna við að tryggja gagnkvæman aðgang Íslendinga að markaði Evrópusambandsins þegar kæmi að mjólkurafurðum allt síðastliðið ár. Það var ekki gert. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fór engin slík vinna af stað í landbúnaðarráðuneytinu 2017. Þannig að það var nú ekki meiri áhugi á síðasta ári í ríkisstjórn eða í þessum sal en svo að ekki var talið þess virði að reyna að hefja viðræður og undirbúa að tryggja að gagnkvæmni myndi ríkja í samskiptum við Evrópusambandið þegar kæmi að þessum tollasamningi. Það er nauðsynlegt að hafa þetta í huga. Frú forseti. Við getum vissulega haldið áfram að ræða almennt um stefnu okkar þegar kemur að landbúnaðarmálum. Það er ýmislegt  
            

Frú forseti. Ég veit eiginlega ekki alveg hvar ég á að byrja í þessu máli. Margt hefur verið sagt og margt hefur verið rætt, en í stuttu máli get ég ekki annað sagt en að ég hafi orðið fyrir verulega miklum vonbrigðum með málatilbúnað og umfjöllun og umræður, að sumu leyti í öllu falli, í tengslum við þetta mál. En ég held að fæst orð beri minnsta ábyrgð hvað það varðar, en ég hef þegar tekið það upp sérstaklega við forseta og formann nefndarinnar og nefndina sjálfa. Það er dálítið írónískt samt að vera að ræða þetta mál hér, útflutning íslenskrar framleiðslu og annað slíkt. Með leyfi forseta, eru á forsíðu mbl.is fréttir af því að MS í samstarfi við Kaupfélag Skagfirðinga er að opna skyrframleiðslu í Rússlandi. Setur málið í svolítið skemmtilegt samhengi. En í stuttu máli sagt hefur umræðan verið þannig að ég veit hreinlega ekki hvort meiri hluti nefndarinnar er að koma eða fara, svo oft hefur sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn skipt um skoðun í málinu, og maður er pinkulítið hugsi yfir þessum málatilbúnaði öllum saman. Auðvitað hefði verið heppilegast ef fyrri atvinnuveganefnd hefði klárað málið á réttan hátt og allt þetta klúður hefði ekki átt sér stað, en ég held að ljóst sé og nauðsynlegt, eins og hæstv. ráðherra lagði til, að málið verði klárað og leiðrétt. Það hefði verið heppilegast og best fyrir þingið. En staðan er sú sem við erum í í dag, einstaklega sérkennileg. Þó að þingmönnum í hliðarsölum finnist það greinilega mjög fyndið og skemmtilegt get ég ekki sagt að ég hafi neitt sérstaklega mikinn húmor fyrir því. Mér finnst virðing þingsins hafa borið svolítið skarðan hlut frá borði í þessu tilviki.

Frú forseti. Við skulum hafa það hugfast að uppruni þess að flýta ætti innleiðingu þessa máls kemur m.a. frá afgreiðslu meiri hluta atvinnuveganefndar frá árinu 2016. Þá var allt upp í loft út af búvörusamningum sem menn höfðu ekki unnið nægilega vel að, menn höfðu ekki fengið nægilega mikla samstöðu, unnið að þeirri samstöðu inni á þingi, hvað þá úti í samfélaginu, og stutt var í kosningar. Þá var brugðið á það ráð af hálfu m.a. Sjálfstæðismanna í nefndinni, af því að menn áttuðu sig á mjög alvarlegri stöðu málsins, að ná þyrfti meiri sátt um þetta mikilvæga mál, um mikilvægi búvörusamninga sem eru gríðarlega þýðingarmiklir fyrir bændur sem og neytendur í landinu, að þeir séu vel gerðir og sátt ríki um þá. En um aðferðafræðina ríkti ekki sátt. Þess vegna var það sett inn í meiri hluta atvinnuveganefndar á sínum tíma að flýta ætti innleiðingunni, sem nemur einmitt þessi 230 tonnum af sérostum og fleira til að koma til móts við þau sjónarmið sem voru viðhöfð þá. Þetta er mál sem til að mynda núverandi þingmenn í Suðvesturkjördæmi, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, flögguðu mjög í kosningabaráttunni 2016, að þeir hefðu náð gríðarlegum árangri til að opna frekar á frelsi. Verið væri að koma til móts við neytendur. Þegar þetta mál kemur til umfjöllunar núna var eðlilegt að atvinnuveganefndin myndi bara flytja málið til að ýta því áfram. Ég hélt einfaldlega í einfeldni minni að samstaða ríkti um það, og það mikil samstaða að ráðherra vildi taka málið upp sjálfur og flytja það. Síðan kemur eitthvert babb í bátinn, það eru einhverjar vöflur á mönnum, sérstaklega virtist það vera á Framsóknarflokknum í ríkisstjórn, þó að þeir séu fleiri, en aðallega þessum Framsóknarflokki sem var á sínum tíma með landbúnaðarráðuneytið. Ég virti það vel við einn hv. þingmann, Kolbein Óttarsson Proppé, sem vann að ákveðinni málamiðlunartillögu sem fleiri gætu lifað með. Mér fannst hún þrengja málið, en gott og vel, við að koma til móts við Framsóknarflokkinn. Ég hafði ekki hugmyndaflug í það. Ég hafði bara ekki hugmyndaflug í það að Sjálfstæðisflokkurinn myndi stökkva á þann vagn og vera harðari í kröfum sínum eftir alla forsöguna, eftir að hafa verið að hreykja sér af því að hafa náð ákveðnum árangri 2016. Ég hafði ekki hugmyndaflug í að það væri Sjálfstæðisflokkurinn sem berðist harðast fyrir því að hafa gildistökuna þannig að hún yrði að fjórum árum, þ.e. að innleiðingin myndi taka þessi fjögur ár. Gott og vel. Þetta er komið á blað. Menn vita af þessu. Síðan koma menn hingað upp og segja að þessi og hinir megi ekki tala um frelsið og þetta sé svona eða hinsegin. Gott og vel. Við höfum staðið frammi fyrir fullt af prófsteinum. Einn er sá t.d. sem mér þætti vænt um en hef engan stuðning fengið við, ekki frá ríkisstjórnarflokkunum og allra síst Sjálfstæðisflokknum, í þá veru að innleiða almenn samkeppnislög um mjólkuriðnaðinn. Hafa verið undirtektir í þá veru að íslenski mjólkuriðnaðurinn, sem er í mikilli sókn, minnst var á Rússland rétt áðan - þarf hann á þessum hömlum að halda? Þarf Mjólkursamsalan að vera sá einokunaraðili sem hún er í dag? Eigum við ekki að leyfa fleiri litlum sprotum, sem eru að byrja að ná að festa rætur hér, að fá aðeins meira svigrúm núna með því að láta almenna reglu samkeppnislaga gilda? Trúa aðeins á að frelsi og samkeppni færi okkur eitthvað lengra? Þetta verður prófsteinn á næsta vetri því að enn og aftur er verið að svæfa málið í nefnd, því að við í Viðreisn lögðum fram tillögu þess efnis, en hún hlaut ekki hljómgrunn. Enn eitt tækifærið fyrir þá sem eru eða hafa talið sig frelsis- og samkeppnisunnendur. En þeir falla á hverju prófinu á fætur öðru. Síðan er hitt, og það er líka bara lexía sem ég sjálf tek - það er náttúrlega bara ágætt þrátt fyrir að vera reynslubolti hér á þingi - inn í samningaviðræður sem verða við stjórnarmeirihlutann á næsta ári. Ég held að það verði þannig að maður hugsi sig um að biðja um allt skriflegt eftirleiðis frá stjórnarmeirihlutanum. Ef ekki er minnst eða bent á ákveðin mál sem maður treystir að fari í gegn með þeim hætti sem búið er að leggja fyrir, ef maður bendir ekki á þau þá á maður á hættu að stjórnarmeirihlutinn komi og tvisti þau, breyti þeim og komi síðan í bakið á okkur sem treystum því og trúum að þau sé komin í ákveðinn farveg. Mér finnst ekki myndarbragur á þessu. Mér finnst enginn bragur á þessu. Mér finnst enginn bragur á því að meiri hluti atvinnuveganefndar komi núna á milli 2. og 3. umr. með 

Frú forseti. Mig langar að fara yfir það hvernig samningarnir hafa verið og hvers vegna mér sýnist meiri hlutinn vera að fara á svig við þá samninga sem hafa náðst, sem hafa þó verið einir þeir farsælustu sem ég hef upplifað á þessu þingi. Ég hef ekki verið hér lengi en hef upplifað marga svona samninga, þeir eru a.m.k. tveir á ári. Sá forseti sem hefur sinnt þessu hér hefur gefið gott svigrúm til að þingflokksformenn og formenn hafi getað sest niður og rætt sig niður á niðurstöðu. Nefndirnar hafa fengið gott svigrúm til að vinna inn á milli til að klára og lenda málum í sátt og það hefur tekist tiltölulega vel. Það sem er aftur á móti að gerast núna er að í þessum samningum var lagt af stað með það hvaða málum menn vilja flagga, þ.e. um hvaða mál menn segja: Þetta getur ekki farið í gegn svona, og þá setjast menn niður og reyna að finna einhverja lausn, finna einhverja lendingu sem allir geta sætt sig við. Viðreisn ákvað að flagga ekki þessu máli af því að hún treysti því, og Píratar líka, að þær breytingartillögur sem voru komnar fram og gerðu málið betra myndu halda. Nú er sagt: Þar af leiðandi var ekkert undir í samningunum. En það þýðir það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi áðan, að þá verði öll mál að vera undir því að þá er ekki hægt að treysta að meiri hlutinn breyti ekki málum eftir á, málum sem eru á ákveðnum stað með breytingartillögum frá meiri hlutanum, eftir að samningar hafa náðst og segi: Nú tökum við þessa breytingartillögu sem gerði málið gott og breytum málinu á þann hátt sem við vitum að þið hefðuð ekki getað sætt ykkur við þegar samið var. Það gengur ekki. Ég myndi segja að þetta væri á mjög gráu svæði þegar kemur að því að semja við fólk. Þetta þýðir, eins og Þorgerður Katrín nefndi, að næst verður allt undir. Það er ekki hægt að treysta því að þau mál sem við flöggum og er samið um standi af því að stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að fara þá leiðina að breyta máli eftir á þannig að þau fari á þann veg sem sé klárlega eitthvað sem við getum ekki sætt okkur við. Þetta er það sem ég vildi fara yfir og skjalfesta hér hver staðan væri í þessu máli. Það er nákvæmlega það sem hefur gerst. Nú vantar klukkuna korter í 12, þinglok eiga að vera einhvern tímann á eftir og núna á síðasta klukkutímanum eða síðustu tveimur er verið að breyta málinu. Meiri hlutinn kippir til baka sínum breytingartillögum, sem hann hafði lagt fram sem gerðu málið gott, og gerir málið slæmt. Þetta er siðferðislega ekki á mjög háu plani. Þetta er mjög grátt varðandi samningaviðræður. Við getum ekki sætt okkur við að semja svona í framtíðinni þannig að framvegis verður allt skriflegt. Hvers vegna gerist þetta? Maður hefur heyrt ýmsar sögur um það sem ég ætla ekki að fara yfir en svona samningaviðræður munum við ekki sætta okkur við þegar aftur kemur að því að fara að semja um mál þegar þing kemur aftur saman.

Virðulegi forseti. Hér hafa menn talað um mjög mikilvægt mál, viðskiptafrelsi. Það verður að segjast eins og er að sá sem kemur hingað og vænir Sjálfstæðisflokkinn um að hafa ekki staðið fyrir slíku er vægast sagt á miklum villigötum. Við skulum bara vitna í staðreyndir, ekki eitthvert hjal út í loftið. Hverjir stóðu fyrir því að Ísland gengi í EFTA?  Reyndar er stóra málið sem gerir það að verkum að við Íslendingar erum með 90% tollfrelsi meðan t.d. Evrópusambandið er með 26% það að Sjálfstæðisflokkurinn beitti sér í samvinnu við Framsóknarflokkinn fyrir því að afnema tolla og vörugjöld. Það þýðir að ef við færum í Evrópusambandið færum við úr 90% tollfrelsi í 26%. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Menn geta haft allar skoðanir á því hvernig að þessum málum er staðið, en ef menn eru sammála um að tollasamningur sé leið til frelsis í viðskiptum, sem ég held að sé rétt, má spyrja: Hverjir gerðu þann samning? Það var í tíð Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Stendur til að gera eitthvað annað en að standa við þann samning? Nei, að sjálfsögðu ekki. Það sem var hins vegar ákveðið, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, var að fara út í ákveðnar mótvægisaðgerðir og flýta þar af leiðandi innleiðingunni varðandi innflutning á ostum og það er ekkert lítil aukning. Innflutningurinn fer úr 100 tonnum í 610 tonn í heildina. Breyting á sérostum var úr 20 tonnum í 210, hvorki meira né minna. Það þurfti að vinna ákveðnar mótvægisaðgerðir ef átti að fara eftir áliti þingsins. Það var á borði hæstv. landbúnaðarráðherra. Það sem snýr að utanríkisráðuneytinu sem við höfum þurft að sinna, og höfum að sjálfsögðu gert þegar við höfum fengið eitthvert erindi þar um, var að reyna að semja við Evrópusambandið um að flýta líka innleiðingu þeim megin. Evrópusambandið er mjög harðdrægt og við höfum þurft að hafa fyrir því. Engin slík beiðni kom fram Ég er búinn að láta kanna það í mínu ráðuneyti. Ég kannaðist ekki við málið þegar það kom upp í dag og ekkert slíkt kom fram. Þegar hv. þingmenn segjast tala fyrir viðskiptafrelsi og gagnrýna á sama tíma núverandi ríkisstjórn og fyrrverandi ríkisstjórn fyrir að vera í svokölluðu Brexit-standi, eins og hv. þm. Smári McCarthy sagði, í staðinn fyrir að einbeita sér að því að selja til Evrópu er rétt að benda á að síðast þegar ég vissi var Bretland í Evrópu og reyndar stærsti markaður okkar í Evrópu. Í báðum þeim ríkisstjórnum sem ég hef setið í hefur verið algjör samstaða um að setja í forgang að sjá til þess að við gætum áfram selt á þann markað. Síðan höfum við farið í miklar breytingar á utanríkisþjónustunni og komið með frumvarp um Íslandsstofu til að halda áfram að selja líka til annarra ríkja Evrópu sem er afskaplega mikilvægt. Ég vildi koma þessu hér fram vegna þess að sama hvað mönnum finnst um hvernig menn vinna þessi mál núna hér, og það má örugglega gagnrýna það, skulum við fara rétt með þegar við tölum um viðskiptafrelsi. Ef menn eru í alvöru talsmenn viðskiptafrelsis skulu menn styðja það alla leið en ekki vera að þvælast fyrir í málum sem ganga út á að styrkja stöðu okkar sem útflutningsþjóðar sem er afskaplega mikilvægt. Virðulegi forseti. Ég vona að niðurstaðan sé sú að við séum fylgjandi viðskiptafrelsi. Við þurfum hins vegar að horfast í augu við það að ef við ætlum að ná inn á aðra markaði þurfum við oft og tíðum að semja við aðrar þjóðir, í flestum tilfellum, og ríkjabandalög. Við vitum að Evrópusambandið er mjög harðdrægt þegar kemur að 

Frú forseti. Það er kannski ágætt að hæstv. utanríkisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, hafi farið yfir þetta mikilvæga hugtak um viðskiptafrelsi í ljósi þess að það er í rauninni nákvæmlega það sem ég hef verið að tala fyrir hérna, að við höfnum þessari fáránlegu breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar svo hægt sé einmitt að opna á viðskiptafrelsi í því formi að flytja inn þessa osta. Í ljósi þess að ráðherrann talaði um tollfrelsið sem við búum við á Íslandi þá er ég reyndar þeirrar skoðunar yfirleitt að það að fella niður tolla einhliða veiki samningsstöðu ríkis gagnvart öðrum ríkjum þegar reyna á að skapa betri skilyrði til útflutnings á vörum sem eru framleiddar þar og auðvitað á að reyna að gera alla þessa hluti tvíhliða. Nú vill svo til að í þessu máli hefur myndast ákveðin sátt við önnur lönd um að fella niður eða alla vega minnka skyrtolla að einhverju leyti. Og það sést líka á tölunum. Ég er með ágætistölur frá Hagstofu Íslands sem teknar voru saman af Íslandsstofu þar sem er rakið hvernig heildarútflutningur á mjólkurvörum hefur aukist, ekki alveg stöðugt, en mestmegnis á tímabilinu 2005–2017. Að vísu leitar þetta svolítið niður á við í augnablikinu, það kann hugsanlega að vera vegna sterkrar krónu, en almennt er ástandið þess eðlis að við erum að standa okkur betur. Auðvitað ættum við að geta opnað á aðeins lægri tolla á ostavörum í því samhengi. Þannig má t.d. sjá í þeim gögnum að skyrútflutningur árið 2017 til Hollands, sem er okkar helsta gegnumflæðisland, var upp á 300 millj. kr., til Bretlands 160 milljónir, til Bandaríkjanna um 70 milljónir, til Færeyja um 70 milljónir og til Sviss um 40 milljónir. Samanlagt er þetta um hálfur milljarður kr. í skyrútflutningi einum talið. Það þykir mér býsna gott. Að vísu hrundi skyrútflutningur okkar til Finnlands fyrir nokkrum árum þegar finnskir aðilar byrjuðu að framleiða sambærilega vöru. Og það er að hluta til vegna þess að ekki hefur fengist vörumerkjaréttindavernd og heitisvernd á hugtakinu „skyr“, þannig að við stöndum höllum fæti vegna þess að þeim tiltekna pósti hefur ekki verið sinnt af okkar ráðherrum utanríkisviðskipta í gegnum tíðina. Engu að síður er það þannig að þegar við lítum heilt yfir erum við að skoða stórkostlega breytt ástand í alþjóðaviðskiptum þar sem lönd eru að keppast við að koma með refsitolla og verndartolla á alla bóga. Það er því nauðsynlegt að við horfum á mál eins og þetta sem tækifæri til að vera aðeins öðruvísi og detta ekki ofan í þennan taumlausa popúlisma, sem veldur því að samfélög eru að færa sig fjær hvert öðru í fyrsta skipti í mjög langan tíma. Þannig mætti t.d. fella þessa breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar vegna þess að hún er fáránleg, hún er slæm, hún er ekki til að bæta ástandið hér. Við fáum svo sem nákvæmlega sömu niðurstöðu, en munurinn á einu ári og fjórum árum, eða tveimur árum og fjórum árum, er stórkostlegur. Hver hann er nákvæmlega fyrir þjóðarbúið, ég náði ekki alveg að reikna það áður en ég kom í þessa ræðu, en ljóst er að þegar við erum að tala um heildarframleiðslu hjá einum aðila - nýjustu tölur sem ég fann voru frá árinu 2012 - einn aðili, MS á Akureyri, var að framleiða 3.000 tonn af ostum. Það eru fleiri aðilar og árið er ekki lengur 2012. Við erum komin með töluvert opnari ostamarkað og miklu fleira er að gerast. En mig vantar nákvæma tölu um hversu mikið af osti er framleitt, en ég myndi giska á um 10.000 tonn til að vera mjög hóflegur í því. Það að opna á 230 tonn núna myndi ekki breyta mjög miklu fyrir ostaframleiðendur, en fyrir neytendur væri þetta ákveðin bylting vegna þess að það myndi auka vöruframboð á mjög ásættanlega vegu. Það mætti tala miklu meira um þetta, nú er ég að renna út á tíma, en lykilpunkturinn er: Við erum að bæta okkur í útflutningi á mjólkurafurðum. Við ættum að opna meira á innflutning, á ostum sérstaklega, og við ættum auðvitað að standa 

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra ætti frekar að nýta tíma sinn og pólitísk tengsl til að hafa uppi á íslenskum ríkisborgara sem er horfinn í Norður-Sýrlandi, mögulega af völdum tyrkneska hersins. Vonandi getur hann nýtt sín góðu tengsl við Erdogan og vini hans. Hann ætti að sleppa því að grafa undan arfleifð Alþýðuflokksins sem er svo sannarlega miklu merkilegri hreyfing en Sjálfstæðisflokkurinn hefur nokkurn tímann verið, enda var fólk þar með einhverja sýn og hugrekki til að stefna að en Sjálfstæðisflokkurinn minnir alltaf frekar á stóra sauðahjörð sem fylgir einum forystusauð. Menn tala hérna um frelsi. Ég held alveg að menn hafi viljað ganga lengra, það er ekki það, en þá hefur bara skort hugrekki og núna draga þeir lappirnar, snúast í hringi og ganga á bak orða sinna. Það er eiginlega fyndið að fylgjast með því og fyndið að heyra menn bregðast við, maður heyrir ef maður hefur hitt á einhverja viðkvæma taug þegar þeir tala um það. Annars verð ég að segja að ég hef upplifað á þessum eina degi mínum í þinginu að það eru ýmsar brotalamir í þessu starfsumhverfi og mér þykir það leitt. Það ríkir greinilega ekki traust og ekki algjör heiðarleiki. Ég hef séð þingmenn úr ýmsum öðrum flokkum mjög leiða og bitra yfir því. Mögulega er hluti af þessari súru stemmningu sá að það eru fjórir framsóknarflokkar á þinginu en einn af þeim fær af einhverjum ástæðum ekki að vera með í stjórn og það er mesti framsóknarflokkurinn um leið. Ég skil það eiginlega ekki.

Virðulegi forseti. Það er kannski hægt að segja í upphafi ræðu núna að berin séu súr. Það sem hefur komið fram, og kom vel fram í máli hæstv. utanríkisráðherra, var einfaldlega að aldrei hafði komið beiðni frá landbúnaðarráðherra til utanríkisráðuneytisins um að framfylgja vilja Alþingis um að sækjast eftir því að hraða innleiðingu og þar með auka hraðann á því frelsi sem við ætlum að innleiða. Það er hjákátlegt að hlusta á hæstv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra halda innblásna ræðu um þetta mál og velta því fyrir sér af hverju hún hafi ekki komið því í verk. Það er ákveðið rannsóknarefni sem ég held að sitji kannski svolítið eftir þennan dag. Það eru vafalaust ágætar og gildar skýringar fyrir því, en það sem hefur þó gerst hér í dag er að þingið hefur gætt að því að fylgja því eftir sem það hefur áður samþykkt. Okkar hlutverk er þá að vera gæslumenn þess sem var samþykkt hér í ágúst/september 2016, að unnið væri eftir þeim átta meginpunktum sem meiri hluti atvinnuveganefndar þá og Alþingi samþykkti. Einn af þeim punktum var nákvæmlega sá sem nú hefur verið afhjúpað að hefur brugðist. Það er veruleikinn sem við skulum ekki reyna að víkja okkur undan. Hvers vegna var það? Hvers vegna var utanríkisráðuneytinu ekki sent erindi frá landbúnaðarráðuneytinu til að fylgja þessu atriði eftir? Hvers vegna var það svo að þegar núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra tók við ráðuneytinu í byrjun desember og fór yfir hverju væri búið að fylgja eftir af þeim atriðum sem Alþingi ályktaði um við innleiðingu tollasamnings og samþykktar búvörusamninga var það meira og minna óunnið? Það er einfaldlega þannig, ég get ágætlega vitnað um það. Ég tók við því verki ásamt Brynhildi Pétursdóttur, hv. fyrrverandi þingmanni hér, að fara í þá vinnu 7. febrúar sl. Veruleikinn er sá að eftir þennan tíma liggur ekkert eftir. Við höfum sóað vikum og mánuðum í að framfylgja því sem við höfðum rætt og samþykkt á Alþingi. Þess vegna erum við í þessari stöðu hér í dag. Það er dapurlegt en ekki óvænt að við skulum þurfa að taka umræðuna um landbúnaðarmál af ekki meiri dýpt en við gerum oft og tíðum. Ég vil segja við hv. þm. Smára McCarthy til að hann velti fyrir sér framleiðslumagninu og slíkum hlutum: Ágætisgreining hjá hv. þingmanni en ég minni á að við erum að tala um 230 tonn af sérostum sem eru framleiddir á Íslandi, það eru ekki tugþúsundir tonna eða þúsundir tonna, það eru 230 tonn af sérostum og málið snýst um þá. Það var hins vegar engan veginn á hreinu þegar meiri hluti atvinnuveganefndar fjallaði á sínum tíma um málið hvað tilheyrði þessum sérostakafla. Þess vegna stendur í meirihlutaálitinu að það skuli þá vera sérostar sem eru ekki í beinni samkeppni við innlenda framleiðslu. Sá varnagli var þá sleginn. Það er ekki verið að svíkja neitt. Það er ekki verið að ganga á bak neinna orða. Það er einfaldlega verið að taka umræðuna inni í þingsalnum og gæta að þeim atriðum sem Alþingi hefur áður fjallað um og samþykkt. Það er veruleiki málsins. Við komumst að því að nánast ekkert hafði verið gert. Á margan hátt hefur umræðan verið mjög upplýsandi um þetta mál og upplýsingar hér komið fram eins og kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra áðan. Það er náttúrlega ákaflega sérstakt ef við ætlum að meta frjálsræði og frelsi á Íslandi og mæla það í kílóum í kjöti og mjólk. Er það ekki sérstakur mælikvarði á frelsi? Umræðan um frjálslyndi á Íslandi virðist einhvern veginn snúast fyrst og fremst um það hvort flutt sé inn meira eða minna af landbúnaðarvörum. Samt erum við með einhverja frjálslyndustu tollastefnu í landbúnaði í þeim heimshluta sem við viljum helst bera okkur saman við. Það kom líka ágætlega fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra áðan.