Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Mjer finst það rjett, að ekki fari fram atkvgr. um þetta mál, meðan annað frv., svipaðs efnis og komið frá stjórninni, liggur hjer fyrir þinginu óútkljáð. Hv. flm. ættu ekki að hafa neitt á móti því, að atkvgr. við 3. umr. þess frv. fari fram á undan þeirri atkvgr., sem nú stendur fyrir dyrum, því að ef frv. stjórnarinnar verður felt, er nægur tími að greiða atkv. um þetta frv., en verði frv. stjórnarinnar samþ., verður þetta frv. óþarft.

Forseti (BSv): Eftir tilmælum hæstv. atvrh. (MG), verður málið tekið af dagskrá.

Frsm. (Hákon Kristófersson) Jeg er á öndverðum meið við hæstv. atvrh. um þetta. Það er þarfleysa, að vera að hanga með mál, sem hægt er að afgera strax. Það er ekkert því til fyrirstöðu, að málið fari nú þegar til 3. umr. Mjer er ekki grunlaust um, að aðferð hæstv. atvrh. (MG) sje einlægni blönduð slægð, í því skyni að tefja þetta frv. á þeirri leið, sem það á að ganga. Jeg vil halda því fast fram, að málið sje nú þegar tekið til umr. og afgert, hvort það skuli fara til 3. umr. eða ekki. Það á það miklu betur skilið heldur en hitt frv., sem samþykt var í dag til 3. umr.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Háttv. þm. Barð misskilur algerlega ætlun mína. Tilgangur minn er aðeins sá, að fá útgert um stjfrv. fyrst. Verði það felt, stendur þetta frv. jafn vel að vígi, þótt því sje frestað nú. Verði það hinsvegar samþykt, þá er þetta úr sögunni. Það er enganveginn sjeð fyrir um forlög stjfrv. enn, því að margir sögðu: já, til 3. umr. En það er rjett að sjá, hvernig því reiðir af fyrst.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vil benda á, að þótt útrýmingarfrv. verði samþ., þá er hjer í þessu frv. á ferðinni alt annað efni. Það er nokkur frestur, þar til útrýmingarböðunin á að fara fram. Þangað til gæti ákvæði þessa frv. komið í góðar þarfir. Frv. gætu því bæði náð fram að ganga, því að þetta frv. felur í sjer mikla umbót frá núgildandi lögum. Jeg styð því eindregið tilmæli háttv.þm. Barð., að málið sje nú þegar tekið til meðferðar. Sje háttv. þingmönnum ant um að koma því fyrir kattarnef, þá þeir um það. Jeg tel ekki eftir þeim heiðurinn af að drepa það.

Magnús Torfason Jeg get ekki skilið í því, hvers vegna þetta mál má ekki fara til 3. umr.; það er þó jafnt á döfinni, hvort það er til 2. eða 3. umr. En hinsvegar, ef hitt frv. verður felt, þá er þetta þó komið lengra áleiðis; nú er þegar liðið á þingið og veitir ekki af að tefja ekki mál að óþörfu. Enginn neitar því með rökum, að frv. sje til bóta frá þeim lögum, sem við höfum nú. Hvað þá heldur, ef það yrði bætt við 3. umr.

Árni Jónsson „Eggjar nú móðir vor oss lögeggjan“, datt mjer í hug, er hv. 2. þm. Árn. (JörB) hóf upp sína snjöllu raust. Jeg er reiðubúinn að greiða atkv. nú þegar, ef það er ósk háttv. þingmanna. En jeg hafði skilið svo aðstandendur þessa frv., að ekki gæti komið til mála að þetta frv. hjeldi áfram, fyr en útsjeð væri um afdrif útrýmingarfrv. stjórnarinnar. En úr því mönnum er það áhugamál að bítast um málið nú, þá er síður en svo, að jeg hafi fyrir mitt leyti nokkuð á móti því.

Forseti (BSv): Úr því að hv. deildarmenn vilja óðfúsir fá málið tekið fyrir, þá tek jeg það hjer með á dagskrá aftur. - En með því að enginn hefir kvatt sjer hljóðs, er umr. lokið.

Frsm. minni hl. (Jón Guðnason) Það er þegar búið að tala svo mikið um þetta mál, að jeg þarf ekki að vera langorður, að því er snertir málið alment. Jeg ætla því aðallega að minnast á brtt. þær, sem minni hl. hefir borið fram á þskj. 320. Eins og hv.þm. muna, hjelt jeg því fram við 2. umr. málsins, að þetta samskólámál væri ekki tímabært, í fyrsta lagi af því, að ekki er útlit fyrir, að það komist til framkvæmda nú í bráð, og í öðru lagi af því, að ekki virðist rjett að vera að taka þetta mál út úr hinu væntanlega ungmennafræðslukerfi í landinu. Þar sem nú má búast við, að frv. gangi eigi að síður fram á þessu þingi, vildum við, sem í minni hl. erum, gera það, sem í okkar valdi stendur, til þess að sporið verði stigið til fulls, eftir því sem unt er, þannig, að ungmennafræðslulöggjöfin verði víðtækari en frv. stjórnarinnar gerir ráð fyrir. Við höfum því komið fram með viðaukatill., sem breytir frv. svo, að það tekur ekki aðeins til samskóla Rvíkur, heldur og til ungmennaskóla utan Rvíkur, og eins sjerskóla hjer í bæ, sem ekki hefir verið tekinn upp í frv. Það kann að virðast líta svo út, að ef frv. tekur þessum breytingum, þá sje það enn fjær því að geta komist brátt til framkvæmda, þar sem hjer verður um stærra fyrirtæki að ræða en í stjfrv. er gert ráð fyrir. Svo er þó í rauninni ekki að öllu leyti, vegna þess að flestir skólarnir, sem nefndir eru í viðbótartill., eru nú þegar komnir á laggirnar og njóta styrks af opinberu fje. En ef skólarnir yrðu teknir upp í frv., þá hefði það þá þýðingu fyrir ríkissjóðinn, að kostnaðurinn við rekstur þeirra mundi eitthvað aukast, frá því, sem nú er. Jeg vil segja það, að úr því verið er að setja löggjöf um þessi efni og stíga nýtt spor í ungmennafræðslu þjóðarinnar, þá sje rjett að taka hjer með þá skóla, sem þegar njóta sæmdar og hlunninda frá ríkinu. Það er rjett, að þeir fyrstu verði fyrstir, að þeir skólar, sem komnir eru á fót eftir langa og erfiða baráttu, verði þeir fyrstu, sem njóti hlunninda þessarar löggjafar. Þetta er rjettlætis- og sanngirnismál. Úr því að setja á löggjöf um samskóla Rvíkur og álitið er, að hennar sje þörf, þó að hún komi ekki þegar til framkvæmda, þá virðist fult eins rjett að gera þessa löggjöf víðtækari, eins og farið er fram á í viðbótartill. Það er vitanlegt, að við, sem höfum komið fram með þessar brtt., höfum ekki haft líkt því eins mikinn tíma til þess að undirbúa þær, eins og þeir, sem undirbúið hafa samskólafrv. Má því vera, að till. mættu betur fara á annan hátt en við höfum orðað þær. Jeg hygg þó, að það komi ekki að sök. Aðalatriðið er, að um leið og sett eru lög um samskóla Rvíkur, þá komi sömu heildarákvæði til að gilda um aðra slíka ungmennaskóla utan Rvíkur. Á þeim grundvelli, að þingið setti allvíðtæka löggjöf fyrir alt landið um þessi mál, eins og verða mundi, ef viðaukatill. okkar yrði samþ., þá gæti jeg fyrir mitt leyti samþ. þetta frv. Hin eina meining, sem mjer virðist, að slíkt frv. sem þetta geti haft, er það, að fá því slegið föstu, hvernig vera skuli fyrirkomulag ungmennafræðslunnar í landinu yfirleitt. En hitt, að það sje svo mjög áríðandi að setja þessa löggjöf til þess eins að hrinda áfram stofnun samskóla í Rvík á þessu ári, á því hefi jeg enga trú. Þar með tel jeg fallna þá ástæðu að taka þessa samskóla út úr hóp annara ungmennaskóla á landinu. Þeir skólar, sem við viljum sjerstakelga taka með, ef þetta frv. verður á annað borð að lögum, eru skólar, sem þegar eru stofnaðir, og einn skóli, sem er í stofnun, Suðurlandsskólinn. Af þessum 5 skólum munu 4 vera ungmennaskólar með svipuðu fyrirkomulagi og ætlast er til að slíkir skólar hafi í framtíðinni. Um Flensborgarskólann er öðru máli að gegna, af því að fyrirkomulag hans er líkara gagnfræðaskóla. Þessir skólar áttu að eiga forgangsrjett á því að ganga inn í skólakerfi það, sem sett yrði í landinu. Ungmennaskóla Suðurlands þótti okkur rjett að taka með, vegna þess að það líður ekki á löngu, að hann verði stofnaður. Jeg geri ráð fyrir því, að fleiri skólar verði teknir upp. En þá þarf þessi upptalning ekki að vera tæmandi, heldur má auka við hana eftir þörfum. Af þessum skólum mun einna hljóðast um skólann á Ísafirði. En eftir þeim upplýsingum, sem hjer hafa verið gefnar, þá mun hann vera mjög myndarlegur, og hefir verið talað um að gera hann að gagnfræðaskóla, enda þótt annar skóli sje nálægt honum, í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Að öðru leyti eru brtt. okkar, sem við höfum flutt um ungmennaskólana, mjög með sama sniði og till. samskólafrv. Þarf jeg því ekki að fara nánar út í það, því að sömu rök liggja að till. okkar og samskólafrv. stjórnarinnar. Þá kem jeg að 3. kafla frv. Þar viljum við minni hl. bæta samvinnuskólanum í Reykjavík við. Samkvæmt frv. um samskóla, gengur verslunarskóli kaupmanna inn í samskólana, þá þykir okkur sanngjarnt, að samvinnuskólinn, enda þótt honum sje ætlað að standa utan við samsteypuna, njóti samt sömu rjettinda og verslunarskóli kaupmanna, þar sem skólinn hefir sjálfstætt verkefni, þó að námsgreinarnar sjeu að nokkru leyti þær sömu, því vitanlega er markmið samvinnuskólans annað en verslunarskólans, enda hefir mikið verið um það rætt og þarf jeg ekki að fara nánar út í það. Um stofnkostnaðinn geri jeg ráð fyrir að samvinnuskólinn njóti sömu rjettinda og verslunarskólinn á að njóta. samkv. stjfrv., þegar hann sameinast samskólanum. Jeg veit ekki, hvernig hv. deild muni taka þessum till. okkar, en jeg vænti þess, að við atkvgr. komi skýrt fram, hver sje vilji deildarinnar í þessu máli. Þó að það megi benda á, að þessar viðaukatill. okkar sjeu ekki fullkomnar, þá gefur það í sjálfu sjer ekki tilefni til þess, að frv. verði ekki afgr. Í þeirri mynd, sem við leggjum til. Það er hægurinn hjá að leiðrjetta till., án nokkurrar tafar fyrir málið. Við höfum með brtt. viljað láta það koma skýrt fram, hvað við álítum að sje verkefni vort í ungmennafræðslunni. Við minni hl. viljum ekki, að stigið sje stórt spor í þessu efni, nema því að eins, að um leið sje tekin bindandi ákvörðun um það frá Alþingi, að samskonar mentastofnanir út á meðal þjóðarinnar njóti sömu rjettinda, sem samskólanum eru ætluð. Vjer vitum ekki, hvernig næsta þing verður skipað. Þó að við vitum hug okkar til þessa máls, þá getum vjer ekki vitað, hvað næsta þing gerir í þessu efni. Fyrir utan það, að nýir menn geta komið með nýjar stefnur, þá getur einnig breyttur tími haft áhrif til skoðanaskifta í þessu máli. Slíkt hefir skeð hjer oft áður; t. d. var nýlega rætt mál í þessari hv. deild, sem svo stóð á um. Segi jeg þetta ekki til þess að ámæla þeim, sem um skoðun skifta; þeir geta haft rjettmætar ástæður fyrir því. Við flm. höfum með brtt. okkar viljað færa út þann grundvöll, sem lagður er með samskólafrv., og höfum við með því viljað sýna vilja okkar á því að útbúa frv. þannig, að það bendi betur en það nú gerir á hið mikla verkefni, sem liggur fyrir þjóðinni í ungmennafræðslunni.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Hv. minni hl. hefir lagt fram viðamiklar brtt. við frv. það, seni hjer liggur fyrir. En till. þær bera það með sjer, eins og reyndar hv.frsm. minni hl. hefir og viðurkent, að hv. minni hl. hefir ekki haft tíma til þess að gera þær svo úr garði, að þær geti staðist sem lög, ef þær verða samþyktar. Hv. minni hl. hefir tekið út úr Flensborgarskólann og Ísafjarðarskólann, en hefir engin ákvæði um aðra kaupstaði. Hefði verið meira rjettlæti í því, að koma með tillögu um alla kaupstaði, er náð hefðu ákveðinni íbúatölu. Með því hefði verið komist hjá þeim leiðindum, að þurfa að breyta lögunum í hvert skifti sem óskir koma frá nýjum kaupstað um að vera tekinn inn í kerfið. Auk þessa sleppir hv. minni hl. öllum unglingaskólum öðrum en þeim stærstu. En hjá því verður ekki komist, að taka upp alla unglingaskóla, sem gera verulegt gagn, enda hefir um langt skeið verið veittur nokkur styrkur til flestra unglingaskóla, sem upp hafa risið. Þá hefir og hv. minni hl. alveg slept húsmæðraskólunum. Það er nú svo með ungmennafræðsluna, að þörfin skapar smáskóla, sem svo leita til ríkisvaldsins um stuðning. Þegar mikið kveður að þessu, þá er nauðsynlegt að koma föstu skipulagi á þessa skóla, og jeg hygg, að ekki hvað síst þurfi nú að setja ákveðið skipulag á húsmæðraskólana, til þess að hindra það, að skólarnir vaxi upp skipulagslaust. En þetta eru alt atriði, sem þurfa rannsóknar og umhugsunar við, áður en vissa er fyrir, að komið verði á því skipulagi, er geti verið til frambúðar. Í brtt.hv. minni hl. er gert ráð fyrir því, að kenslumálaráðuneytið skipi skólastjóra og kennara eftir till. þeirra, er lagt hafa fram stofnfje skólanna, Þetta er óframkvæmanlegt. Stofnkostnaðurinn við skólana er oft svo tilkominn, að ómögulegt er að ná til rjettra aðila, auk þess sem það getur oft verið mjög óheppilegt að fela aðilum að gera slíkar till. eins og hv. minni hl. vill vera láta. En hvers vegna eiga þeir aðilar að ráða mestu, er lögðu fram stofnkostnaðinn? Jeg vil heldur hallast að því, að farið væri eftir till. þeirra, sem legðu fram rekstrarkostnaðinn á móti ríkinu. En það eru oft ekki þeir sömu og lögðu fram stofnkostnaðinn. Um þetta þarf nú nánari og betri ákvæði en hv. minni hl. hefir búist við. Það kemur oft fyrir í brtt., að hv. minni hl. talar um skólahjerað sem aðila. En þessi skólahjeruð eru ekki til. Það er hvergi hægt að ná tökum á þeim. Í lögunum þarf að ákveða, hver hjeruðin skuli vera og hvernig þau eiga að koma vilja sínum að, þegar um skólana er að ræða. Það þyrfti að setja skólanefndir, er svaraði til skólaráðs í samskólafrv. Þetta þarf alt að vera ákveðið í lögunum. Ef brtt. væru í samræmi við samskólafrv., þá ættu skólastjórarnir að teljast til kennara. Auk þess vantar fjölda skóla, sem eiga fullan rjett á því að vera teknir með. Ákvæðin um aðila er leggi til stofnkostnað og reksturskostnað, og um skólanefndirnar, eru losaralegar, auk þess sem ýmislegt fleira vantar í till. Skal jeg ekki fara ítarlegar út í það. En hvernig sem á þetta er litið, þá er ógerningur að samþ.till. eins og þær liggja fyrir. Þó að hægt væri á viku að gera ítarlegar breytingar á frv., þá þyrftu þær að ræðast mikið og það mundi taka langan tíma og stofna málinu í heild í mikla hættu. Mundi jeg helst kjósa, vegna unglingaskólanna, að það fengist svo sem eitt ár til rækilegs undirbúnings um það, hvernig þeim væri best fyrir komið. Hv. minni hl. hefir sagt það um meiri hl., að stefna hans væri að ýta sem mest á eftir samskólafrv., en skilja aðra unglingaskóla eftir. Jeg vil leyfa mjer, til leiðrjettingar þessu, að lesa nokkur orð upp úr nál. meiri hl., er að þessu lúta; þar segir: „Með þessu frv., ef það verður að lögum, er stigið svo stórt spor, að meiri hl. telur trygt, að ekki verði lengra að bíða almennrar löggjafar um sveitaskólana en til næsta þings.“ Nú hafa engin andmæli komið fram fyr í þessari hv. deild gegn frv., á þeim grundvelli, að ef þetta spor yrði stigið, þá leiddi það af sjer meiri aðgerðir á næsta þingi um ungmennafræðsluna í sveitum. Þetta sýnir aðeins tortrygni hv. minni hl. Þá tortrygni hafði jeg ekki til að bera, sem heldur, að samskólafrv. verði til að tefja fyrir öðrum unglingaskólum. Jeg veit þvert á móti með vissu, að samþykt þessa frv. verður til að hjálpa almennri unglingaskólalöggjöf áleiðis. Einnig get jeg bent á það, að samskólar Reykjavíkur verða ekki afgreiddir til fulls, þó frv. verði samþ. á þessu þingi, þar eð sækja verður til næstu þinga um endanlegar framkvæmdir málsins, og er þannig víst, að næsta kjörtímabil mun ráða úrslitum þess. Jeg sje því enga ástæðu til þess að víkja frá stefnu meiri hl. um það, að frv. það, sem fyrir liggur, verði afgreitt nú, í trausti þess, að það, sem eftir er af unglingaskólamálum, verði afgreitt á næsta þingi. Slíkar tillögur sem þessar eiga ekki að koma fram við 3. umr. Ef þær eru bornar fram í fullri alvöru, þá eiga þær að koma fram við 2. umr., og á þá að fylgja þeim ítarlegt nál. Meiri hl. mentmn. hafði fyrir sitt leyti hugsað sjer að afgreiða frv. um gagnfræðaskóla á Ísafirði með rökstuddri dagskrá, þess efnis, að deildin treysti því, að stjórnin leggi fyrir næsta þing frv. um ungmennafræðslu utan Reykjavíkur. En jeg mun láta mjer nægja, ef hæstv. kenslumálaráðh. (MG) lýsir yfir því, að hann muni leggja fyrir næsta þing frv. um unglingafræðslu utan Reykjavíkur. Ef hann lýsir yfir því, þá mun jeg ekki hika við að láta þessar brtt. allar bíða næsta þings. Eins og jeg hefi margtekið fram við 2. umr., þá er kerfi um kostnaðarhlutfalli milli ríkis og hjeraðs afgreitt með þessum lögum, svo það er óþörf tortrygni að halda, að aðrir landshlutar sæti lakari kjörum en Reykjavík. Jeg hygg, að fæstir hv.þm. mundu verða því fylgjandi, þó ekki væri nema vegna kjósendanna, svo maður nefni ekki göfugri hvatir, að setja hjeruð úti um landið lægra en höfuðstaðinn í þessum efnum. Í fullu trausti þess, að þessu máli verði vel borgið á næsta þingi, ef stjórnin ber fram frv. um það, mun jeg greiða atkv. á móti öllum brtt. minni hl., til þess að greiða aðalfrv. götu. Vænti jeg þess, að hv. deild geti gert slíkt hið sama.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg þarf ekki að ræða mikið brtt.hv. minni hl. mentmn., því að hv.þm. V.-Ísf. hefir nú rifið þær og tætt í sundur, svo að segja má, að þar standi ekki steinn yfir steini. En af því að hann mintist ekki á brtt. þær, sem minni hl. hefir gert viðvíkjandi samvinnuskólanum, þá skal jeg athuga þær lítið eitt. Það er nú fljótsjeð, að minni hl. vill setja þennan skóla ofar öllum hinum skólunum. Honum nægir ekki, að skólinn verði tekinn upp í skólasambandið, heldur á ríkissjóður líka að greiða 2/5 hluta af stofnkostnaði hans, eftir mjög lauslegri áætlun, sem á gera sem fyrst eftir að lög þessi öðlast gildi. Auk þess er þetta eini skólinn, sem ákveðið er um, hve margir kennarar skuli vera þar, fyrir utan skólastjóra, án tillits til nemendafjölda. Þar eiga þeir að vera tveir. Mjer er sagt, að nú sje milli 20 og 30 nemendur í samvinnuskólanum, svo hjer er vel í lagt með kennara, þar sem um aðra ungmennaskóla er svo fyrir mælt, að kennarafjöldi skuli miðast við 25 nemendur í bekk. Annars er það auðsætt, að ef setja á kerfi um þetta og ef taka á samvinnuskólann inn í það kerfi, þá verða sömu reglur að gilda um hann og hina skólana. Þá er ekki nefnt, hver eigi að skipa skólastjóra og kennara; laununum hefir ekki verið gleymt, en því gleymt, hver eigi að skipa mennina. Þá er alt annan veg um reglugerð þessa skóla. Hana á að setja „eftir tillögum“ Sambands íslenskra samvinnufjelaga, en reglugerðir annara skóla á að setja „að fengnum tillögum“. Það er sýnilega ekki meining hv.flm., að sömu reglur eigi að gilda um þennan skóla og hina skólana, og skil jeg þá ekki, hvað meint er með því, að taka hann upp í sambandið. Það eru nokkur atriði, sem jeg þarf að svara hv.flm. (JG) frá 2. umr. Hann sagði, að Í. S. Í. hefði ekki verið um það spurt, hvort það vildi láta taka skólann upp í kerfið. En það skiftir nú að vísu ekki máli, því að hv.þm. sagði sjálfur að S. í. S. hefði aldrei sætt sig við að ganga inn í samsteypuna. En jeg spurði hv.þm. V.-Ísf., þegar verið var að undirbúa frv., hvort hann hjeldi, að það væri til nokkurs að bjóða Sambandinu að taka samvinnuskólann með, en hann kvað nei við því. Alt tal hv.þm. (JG) um það, að það hafi í móðgunarskyni verið gengið fram hjá þessum skóla, er því út í loftið. Þá sagði hv.þm., að jeg hefði komið fram með spurningu um það, hvort fræðslumálastjórinn væri forsvaranlega valinn, úr því að minni hl. mentmn. gæti ekki fylgt honum. Jeg kom ekki fram með neina spurningu, en jeg sagði, að það væri ekki nema eðlilegt, að jeg færi að athuga, hvort mjer hefði ekki mistekist val á fræðslumálastjóra. Þegar sjálfir flokksmenn hans gætu ekki verið með honum í þessu mentamáli. Hv. þm. svaraði þessu á þann veg, að það væri svo langt frá því, að hann vantreysti núverandi fræðslumálastjóra, að hann treysti honum manna best í þessum efnum. Mjer finst, að hv.þm. hefði vel getað tekið einn mann undan, nefnilega sjálfan sig, því að hann hlýtur að treysta sjálfum sjer betur en hv.þm. V.-Ísf., annars mundi hann fylgja honum. Hv. þm. sagði, að andstaðan gegn þessu frv. væri bygð á rjettmætri tortrygni á því, að ekki mundi verða lagt fyrir næsta þing frv. um unglingafræðslu. Hann margtók það fram, að þetta væri framfaraspor, en hann vildi ekki stíga það, vegna þess að hann var ekki viss um, að annað framfaraspor yrði stigið á næsta þingi. Þetta virðist mjer nú næsta einkennileg skoðun. En út af þessari tortrygni hv.frsm. minni hl. og að gefnu tilefni frá hv.þm. V.-Ísf., skal jeg geta þess, að jeg mun leitast við að leggja fyrir næsta þing frv. í þessa átt, ef það þing verður ekki háð fyr en á venjulegum tíma. Hv. þm. sagði, að unglingaskólar hefðu hingað til átt svo erfitt uppdráttar hjer á þingi, að því væri ekki að treysta, að næsta þing samþykti sæmilega löggjöf um þá, og gat þess sem dæmis, að styrkur Laugaskólans hefði ekki verið samþyktur í einu hljóði. Fyr má nú gagn gera og kemur að sömu notum, þótt ekki sje samþykt í einu hljóði, ef meiri hluta fylgi er örugt, og mun þurfa lengi að leita hjer á þingi að því, að allir sjeu sammála. Annars verð jeg að segja það, að það er eitt með þessar brtt., sem gleður mig, en það er, að þær fela nákvæmlega í sjer þau spor, sem aðalfrv. markar. Þetta sýnir, að flm.brtt. álíta, að frv. fari í rjetta átt. Þegar þessar brtt. eru bornar saman við ummæli hv.frsm. (JG) við 2. umr., þar sem hann sagði, að undirbúningur þessa máls væri slæmur, þá verð jeg að segja, að verkin sýna alt annað álit, þar sem hann fitjar aftan við frv. með alveg sömu prjónatökunum sem eru í aðalfrv. sjálfu. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 254 skal jeg geta þess, að þó jeg geri ekki svo mikið úr henni, að jeg verði á móti frv., ef hún verður samþ., þá mun jeg greiða atkvæði á móti henni. Jeg álít, að seinni setning hennar eigi ekki heima í frv., og mun því greiða atkv. með brtt.hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) á þskj. 278. En annars skal jeg lýsa yfir því, að þegar þetta frv. var borið fram, þá var engin afstaða tekin til samvinnuskólans, vegna þess, að jeg hafði það fyrir satt, eftir orðum hv.þm. V.-Ísf., að hann vildi ekki ganga inn í samsteypuna, svo og vegna þess, að jeg bjóst við því, að það mundi framvegis eins og að undanförnu verða veitt fje til hans á fjárlögunum.

Sigurjón Jónsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þskj. 278 við brtt.hv.þm. V.-Ísf. á þskj. 254, um að síðari hluti þeirrar till. falli niður. Jeg get fallist á fyrri hl. þeirrar till., þar sem ákveðið er, að samvinnuskólinn geti gengið inn í samskólana, enda þótt hann leggi ekkert af mörkum til stofnkostnaðar, eins og aðrir skólar sambandsins. Jeg hefi fallist á þennan hluta brtt., af því að jeg geri ráð fyrir, að kenslan í verslunarfræðum geti orðið að mestu leyti sameiginleg með þeim, er nema samvinnufræði, og öðrum. - Aftur á móti get jeg alls ekki greitt atkv. með síðara málslið brtt., að samvinnuskólinn skuli njóta þess styrks, er hann nú hefir, þangað til hann gangi í samskólana. Þetta atriði sýnist mjer með öllu óskylt því frv., sem hjer er á ferð. Það snertir ekkert samskóla Reykjavíkur, hvort einhver annar skóli utan við þá nýtur meiri eða minni styrks úr ríkissjóði. Það er algert fjárlagaatriði, nema Alþingi þætti rjett að selja það í lög um samvinnuskólann. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg geri ráð fyrir, að styrkurinn til samvinnuskólans verði lækkaður eða feldur niður. Þvert á móti geri jeg ráð fyrir, að hann haldi þeim styrk, er hann nú hefir, uns hann gengur í samskólana. En það veit jeg að hann gerir fyr eða síðar. Jeg fæ ekki betur sjeð en að þessi síðari liður brtt.hv.þm. V.-Ísf. sje einskonar fleygur, sem alls ekki eigi heima í þessu frv. Jeg get því engan veginn trúað því, að þv. þm. V.-Ísf. láti það hafa slík áhrif á sína afstöðu í þessu máli, hvernig fer um síðari lið brtt. hans, að hann samþ. ekki frv. jafnt fyrir því. Jeg mun ekki fara út í önnur atriði þessa máls, en vil mælast til þess við hv.þd., að hún samþ.brtt. mína, og sniði þannig af brtt.hv.þm. V.-Ísf. það, sem ekki á heima í þessu frv.

Frsm. minni hl. (Jón Guðnason) Jeg þarf ekki mörgu eða miklu að svara hv. andmælendum mínum, hæstv. kenslumálaráðh. (MG) og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), því að það, sem ræður þeirra snerust um, hafði að miklu leyti verið rætt til fulls áður, og þarf jeg því ekki að eyða að því mörgum orðum. Jeg mun fyrst snúa mjer að hv.þm. V.-Ísf., frsm.hv. meiri hl., og því sem hann sagði sjerstaklega um brtt. okkar minnihlutamanna. Hann hafði margt út á þær að setja; í fyrsta lagi, að ákvæðin væru ekki nógu ljós, og ennfremur að brtt. væri ekki nógu víðtækar, næðu ekki yfir alla ungmennafræðslu í landinu. Jeg mun ekki neita, að þessar aths. sjeu að nokkru leyti á rökum bygðar. En þess er heldur ekki að vænta í slíku máli, að ítarlegar og skipulegar till. verði samdar á skamri stundu. Það var minni hl. mentmn. ljóst, og því lagði hann til, að frestað yrði að gera ákvarðanir um málið að þessu sinni, uns betri undirbúningur fengist. En þegar við sáum, að frv. mundi ganga í gegnum þessa hv. deild, ákváðum við að bera fram brtt. um að gera frv. að víðtækari grundvelli undir ungmennafræðslu landsins. Það er því ofur eðlilegt, að finna megi ýms atriði, er betur gæti á farið, í brtt. okkar. En þótt orðalaginu kunni að vera nokkuð ábótavant, er það eitt ekki næg ástæða til að fella till. og byggja alveg á grundvelli stjfrv. því að það, sem brtt. okkar kann að vera áfátt, er áreiðanlega ekki meira en svo, að auðvelt er að lagfæra það, án þess að stofna málinu á nokkurn hátt í hættu. Í því sambandi vil jeg minna á, að nokkrir dagar eru síðan þetta frv. kom fyrst á dagskrá til 3. umr., og allan þann tíma hafa brtt. okkar legið frammi. Hefði verið auðvelt fyrir hv.frsm. meiri hl. og hæstv. kenslumrh. að gera á þeim tíma brtt. við till. okkar, sem gerðu þær aðgengilegri í þeirra augum og sniðu af þá galla, er þeir hafa rætt um. Annars get jeg ekki fallist á, að allar aðfinslur hv.frsm. meiri hl. sjeu á rökum bygðar. T. d. sagði hann, að ekki væri minst á húsmæðrafræðsluna í brtt. okkar. Er það vitanlega rjett hjá honum. En húsmæðrafræðslan er ekki ungmennafræðsla í venjulegum skilningi. Fanst okkur, að ákvæði um hana ættu ekki frekar heima í frv. en t. d. ákvæði um bændaskólana, sem eru henni mjög hliðstæðir. En jeg hefi ekki heyrt nokkurn mann fara fram á, að þeim skólum verði komið í þetta kerfi. Annars má geta þess enn á ný, að okkar aðaltill. var, að málinu væri frestað til betra undirbúnings. Að öðru leyti hygg jeg óþarft að fara út í aths. hv.frsm. meiri hl. Jeg get mjög fúslega kannast við, að betra hefði verið að hafa sum ákvæði í brtt. ítarlegri, en jeg kannast ekki við, að þau sjeu svo óljós, að vandræði þurfi af að hljótast. Á hinn bóginn er svo mikið unnið með þeim í að tryggja grundvöllinn undir ungmennafræðslunni, að frv. má alls ekki ná fram að ganga án þess að þær verði samþyktar. Þá kem jeg að ræðu hæstv. kenslumrh. Þar er ekki heldur sjerlega mörgu að svara, því að ræða hans var mestmegnis endurtekningar, sumpart á því, sem hv.frsm. meiri hl. hafði sagt, og sumpart á því, sem hæstv. ráðh. hafði sjálfur sagt við 2. umr. - Hæstv. ráðh. vjek tali sínu að samvinnuskólanum, og þótti honum vera gert of hátt undir höfði í samanburði við aðra sjerskóla í brtt. En brtt. okkar gera einmitt ráð fyrir, að sömu reglu sje fylgt um greiðslu hans á stofnkostnaði og til er ætlast um verslunardeild samskólanna. Þá fann hæstv. ráðh. að því, að í brtt. væri ákveðinn kennarafjöldinn, og taldi það óeðlilegt, þar sem enginn gæti vitað fyrir um nemendafjöldann. En jeg vil benda á, að sú er venjan nú um ýmsa af skólum okkar, sem eru heild út af fyrir sig, t. d. Eiðaskóla, Akureyrarskóla o. fl., að tiltekinn er með lögum fjöldi fastra kennara. Þetta er ekki miðað eingöngu við þann nemendafjölda, sem búast má við að í skólanum verði, heldur eins mikið við það, að hafa færa kennara í öllum greinum. Og sje óvíst um nemendafjölda í samvinnuskólanum, er það eins um alla aðra skóla. Þá fann hæstv. ráðh. að því, að í brtt. er ekki gert ráð fyrir, á hvern hátt kennarar verði skipaðir. En við gerum í brtt. ráð fyrir, að samin verði reglugerð og staðfest af stjórnarráðinu, og þar má og á að taka þetta fram, eins og annað, viðvíkjandi skipulagi skólans. - Þetta voru nú aðalatriðin í því, sem hæstv. ráðh. hafði að segja um brtt. minni hl. Síðan vjek hann að því, sem jeg hafði sagt, að samvinnuskólanum hafi ekki verið gert tilboð um að ganga inn í samskólana, og vitnaði hann í því sambandi í samtal sitt við fræðslumálastjóra, hv.þm. V.-Ísf. Út af þessu vil jeg taka það fram um afstöðu samvinnuskólans til samskólanna, að jeg hefi sagt það eitt, að mjer þætti ekki líklegt, að Samband íslenskra samvinnufjelaga mundi óska eftir að skólinn yrði með í samskólastofnuninni, úr því sem komið væri. En um hitt sagði jeg ekkert, hvernig farið hefði, ef aðstandendur skólans hefðu verið hafðir með í ráðum frá upphafi. Jeg fæ ekki skilið, hvernig hæstv. kenslumálaráðh. hefir fundið það út, þó að við minnihlutamenn sjeum ekki sammála fræðsulmálastjóra um þetta atriði, að við treystum honum ekki til að fara með fræðslumál þjóðarinnar. Og mjer kemur enn kynlegar fyrir, að hæstv. ráðh. skuli halda því fram, í alvöru að mjer skildist, að afstöðu okkar til þessa máls mætti skilja sem leiðbeiningu um það, að stjórnin hefði ekki verið heppin í vali á núverandi fræðslumálastjóra. Eftir þessum kenningum að dæma ætti ekki að vera hægt að hafa traust á neinum manni, nema vera honum sammála í einu og öllu. En í flestum málum er um ýmsar leiðir að ræða, er menn greinir á um, hverjar fara skuli, til þess að komast að sama marki að lokum. Og þetta á sjer ekki hvað síst stað um fræðslumálin, á meðan ekki er búið að marka leiðina. Þess vegna sje jeg ekki annað, en að við minnihlutamenn gætum borið fult traust til hv.frsm. meiri hl. sem fræðslumálastjóra, þó að okkur hefði greint meira á við hann um þetta mál en komið hefir á daginn. Mjer finst þessar athugasemdir hæstv. kenslumálaráðh. svo undarlegar og óskiljanlegar, að jeg get freistast til að halda, að honum hefði snúist hugur og að hann væri með þessu að reyna að búa sjer til útgöngudyr, til þess að veita öðrum manni fræðslumálastjórastarfið. Þó að hæstv. ráðh. færi nú svona langt í aðdróttunum til okkar minni hl., þá get jeg ekki betur skilið orð hans við 2. umr., en að hann sjálfur sje mjög ósammála settum fræðslumálastjóra, hv.þm. V.-Ísf., og teldi á litlum rökum bygðar brtt. hans um samvinnuskólann. Þetta á kannske að skoðast sem fullkomið vantraust á hv.þm. V.-Ísf. sem fræðslumálastjóra af hálfu þeirrar stjórnar, sem setti hann til þess að gegna starfinu. Jeg skil ekki, hvað hæstv. kenslumálaráðh. og fleiri hv.þdm. geta haft á móti brtt.hv.þm. V.-Ísf. Hjer er ekki um annað en bráðabirgðaákvæði að ræða. Þar stendur: „Samvinnuskólinn hefir rjett til að ganga í samband við samskólana, þegar stjórn Sambands íslenskra samvinnufjelaga óskar þess, enda sje þá kensla í almennum verslunarfræðum sameiginleg.“ Hæstv. ráðh. talaði um undarlega tortrygni, sem við minni hl. hefðum gagnvart þessu frv., og boðaði í því sambandi, að hann mundi leggja fyrir næsta þing frv. um skipun unglingafræðslunnar í landinu, og vildi víst með því útiloka alla tortrygni. Það er náttúrlega gott og gleðilegt að eiga von á þessu. En jeg vildi þá óska þess, að með því frv. mætti honum takast að tryggja eins vel rjett sveitanna, hvað viðkemur unglingaskólunum, eins og honum hefir tekist, hvað Reykjavík snertir, með þessu samskólafrv. Annars vildi jeg segja það, að tortrygni okkar er ekki ástæðulaus, eins og best sýndi sig hjer á dögunum við 2. umr. fjárl. í sambandi við stofnun húsmæðradeildar við Laugaskólann. Það mun víst flestum hv.þdm. í fersku minni, að í þeim umr. rjeðst einn af aðalstuðningsmönnum hæstv. stjórnar ekki aðeins á stærstu fjárveitinguna til húsmæðrafræðslunnar, heldur og á þá stefnu, er hann taldi, að ríkjandi væri um unglingafræðsluna yfirleitt og fylgt hefði verið hjer á þingi undanfarið. Það var hv.þm. Ak. (BL), sem notaði tækifærið til þess að hella úr reiðiskálum sínum yfir unglingaskólann í hans eigin hjeraði, sem sje Laugaskólann, sem talinn er þó að vera einhver efnilegasti og fullkomnasti unglingaskóli á landinu. Hv. þm. Ak. setti sig mjög á móti því, að stofnuð væri húsmæðradeild við skólann, og aðalástæðan fyrir því var sú, eins og hann sjálfur orðaði það, að hann væri móti öllu „auknu skólafargani“. Og á meðan slík orð falla frá einum aðalstuðningsmanni hæstv. stjórnar, jafnhliða því, að talað er um skipulagsleysi um stjórn Laugaskólans, sem þó er í besta lagi - og þetta alt er borið fram samhliða því, sem talað er um að leggja grundvöll undir bætta og aukna unglingafræðslu - þá finst mjer ekki undarlegt, þó að við sjeum tortryggir og látum okkur jafnvel koma til hugar, að þessi efling unglingaskólanna eigi ekki óskorað fylgi íhaldsflokksins. Annars var jeg hissa á því, hvernig hæstv. kenslumálaráðh. gat látið árás hv.þm. Ak. á unglingafræðslu landsins eins og vind um eyru þjóta. Það má segja, að oft væri þörf, en þ á var áreiðanlega nauðsyn að andmæla, er svo hörð orð voru höfð um mentamál sveitanna, og það sömu dagana sem verið er að leggja grundvöllinn að aukinni fræðslu landsmanna. Og þar sem hæstv. kenslumálaráðh. þagði við slíkri árás, þá er mjer næst að halda, að honum sje þetta mál ekki jafnmikil alvara og hann vill láta í veðri vaka. Hæstv. ráðh. sagði, að við minni hl. hefðum í brtt. okkar þrætt frv. stjórnarinnar, og vildi af því draga þá ályktun, að við hefðum þó fallist á, að frv. væri vel undirbúið af hálfu stjórnarinnar. Það var nú óþarft fyrir hann að draga þessa ályktun af brtt. okkar, því þó að við, eftir því sem málið horfði, færum þessa leið, er ekki þar með sagt, að frv. okkar hefði orðið í þessu formi, hefðum við átt að semja það frá upphafi. Fyrir okkur vakir ekkert annað en að tryggja þeim skólum, sem þegar eru stofnaðir út um landið eða verða stofnaðir á næstu árum, sama rjett og þeim skólum í Reykjavík, sem þetta frv. nær til. Og þó við tækjum ekki fleiri skóla, þá var það af því, að við álitum þess ekki þörf, svona í bráð. Hitt væri mest um vert, að sú stefna, sem við vildum fylgja um unglingafræðslu sveitanna, væri mörkuð skýrum línum, enda auðveldast að bæta við, þegar erfiðustu sporin væru stigin. En það teljum við að sje gert, með því að samþ.brtt. okkar.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Jeg vil þakka hæstv. kenslumálaráðh. fyrir yfirlýsingu hans um stjórnarfrv. um almenna unglingafræðslu á næsta þingi, sem mjer virðist þess eðlis, að hv. minni hl. geti með góðri samvisku tekið brtt. sínar aftur. Jeg þarf ekki miklu að svara hv.frsm. minni hl., því að um kjarna málsins erum við sammála. Meiri hl. fylgir einmitt þeirri stefnu, að sem mestur jöfnuður komist á milli sveita og kaupstaða um fræðslumálin. Annars var það ræða hv.þm. Ísaf., sem kom mjer til þess að kveðja mjer hljóðs. Það hefir verið á það minst, að ekki hafi í tíma verið talað við stjórn samvinnuskólans um að sameina hann verslunarskólanum, svo að óþarft er að rifja það frekar upp nú, enda hefir verið vitanlegt, að forgöngu- og stuðningsmenn skólans hafa ekki óskað eftir þeirri sameiningu. Hinsvegar hefir hæstv. kenslumálaráðh. lýst því yfir, að samvinnuskólinn geti komist í þetta samband hvenær sem er og án þess að leggja fram stofnkostnað. Er því óþarft að deila frekar um þetta, nema þá að menn vildu nota það til að vekja illindi og tortrygni um þetta mál. Mjer var frá upphafi ljóst, að þetta samskólafyrirkomulag mundi komast inn á hættulegt tundurduflasvæði með því að taka verslunarskólann með. Jeg hefði í upphafi borið fram till. um að taka verslunarskólann út úr, ef jeg hefði haldið, að það gæti orðið málinu til bjargar. En jeg sá við nánari rannsókn, að sú leið mundi ekki verða til þess að auka þessu máli fylgi. Þess vegna bar jeg fram brtt. mína á þskj. 254 og vildi með henni tryggja það, að ekki yrði farið aftan að samvinnuskólanum með samþykt frv. Síðari hluti brtt. minnar, sem hv.þm. Ísaf. leggur til að fella niður, snertir að vísu ekki samskólann, en getur þó á sínum tíma haft talsverða þýðingu, þegar leitað verður fjárveitingar handa samvinnuskólanum. Þegar leiða ætti það mál til lykta, gæti síðari liðurinn orðið til þess að draga úr þeim ofsa, sem annars kynni að standa um slíka fjárveitingu. Það er ekki síst vegna samskólans sjálfs, að jeg legg mikla áherslu á að fylgja því fast fram, að brtt. mín verði samþ. Annars gladdi mig að heyra það í ræðu hv.þm. Ísaf., að hann og enda fleiri hv. Íhaldsmenn teldu sjálfsagt, að samvinnuskólinn hjeldi sínum styrk á meðan sambandið vildi halda honum sjerstökum utan við samskólafyrirkomulagið. Mín till. stefnir því í þá átt að undirbúa jarðveginn sem best fyrir væntanlega sameiningu og að fyrirbyggja alla tortrygni í garð samvinnuskólans á meðan hann verður rekinn með sjerstökum styrk úr ríkissjóði. Mín till. er fram borin vegna þess að málið komst inn á þetta tundurduflasvæði, þar sem mörgum þm. er örðugt að halda tilfinningum sínum og skynsemi í jafnvægi. Hún er útlátalaus, en þó til gagns, því jeg hygg, að með henni mundi auðveldara í framtíðinni að stýra samskólanum fram hjá ýmsum tundurduflum, sem annars kynnu að verða á leið hans; hjer er því ekki um annað að ræða en öryggisráðstafanir vegna framtíðarinnar. Þess vegna vænti jeg, að hv.þdm. skilji, af hvaða hvötum brtt. er fram komin og samþ. hana. Hún er skynsamleg og velviljuð ráðstöfun þessu máli til góðs og vegna málsins sjálfs.

Bernharð Stefánsson Það er ekki nema fátt eitt, sem jeg þarf að taka fram út af þessu máli, enda hefir hv.þm. Dal. gert svo glögga grein fyrir afstöðu minni hl., að við það þarf jeg engu að bæta. En það, sem sjerstaklega kom mjer til þess að kveðja mjer hljóðs, voru þau ummæli hæstv. kenslumálaráðh., er hann hefir að minsta kosti tvisvar vikið að í ræðum sínum, að það beri vott um vantraust á núverandi fræðslumálastjóra af hálfu okkar minnihlutamanna, að við hefðum aðra skoðun á þessu máli en hann. Þessu vil jeg harðlega mótmæla sem staðlausu hjali á engum rökum reistu. Þó að við sjeum á annari skoðun um eitt mál, þá er engin ástæða til að ætla, að við munum vantreysta honum sem fræðslumálastjóra. Það er því næsta hjákátlegt að heyra slíkri fjarstæðu haldið fram úr ráðherrastóli. Enda veit hæstv. ráðh., að hjer er alls ekki um vantraust að ræða á fræðslumálastjóra, heldur aðeins um skoðanamun milli okkar og hans um það, hverjar leiðir skuli fara í þessu máli. Jeg veit ekki hvort hæstv. ráðh. gerir þá kröfu til flokksmanna sinna, að þeir fylgi honum í hverju máli og sjeu altaf á sömu skoðun og hann. Þó held jeg það varla, enda kom það fram í dag, að margir hv. Íhaldsmenn greiddu atkv. á móti hæstv. ráðh. (MG). Hefði þá eins mátt segja, að það beri vott um vantraust á honum sem ráðherra, er hans eigin fylgismenn ganga á móti málum, sem honum er allmikið kappsmál að fá samþ. Ef marka ætti traust mitt á hv.þm. V.-Ísf. sem fræðslumálastjóra eftir því, hve oft jeg hefi verið á sama máli og hann, þá held jeg líka, að ekki væri hægt að efast um, að jeg beri fylsta traust til hans. Við höfum nú starfað saman í sömu nefndinni um fjögra ára bil og oftast verið sammála, eins og Alþingistíðindin bera með sjer. Hæstv. ráðh. vildi líta svo á, að við minnihlutamenn viðurkendum, að undirbúningur þessa máls væri ekki slæmur, þar sem við vildum hnýta okkar till. aftan við frv. Við þessu er það að segja, að þessi hv. deild hefir með atkvgr. um málið við 2. umr. sýnt, að hún fylgdi málinu, og við teljum því víst, að málið gangi í gegn, að minsta kosti gegnum þessa deild. Við það getum við ekki ráðið. Og þá þykir okkur betra, að ungmennaskólar út um land fylgi með, ef á annað borð á að setja þessi lög gegnum þingið. Hæstv. ráðh. hafði góð orð um það, að ef frv. gengi í gegn, mundi á næsta þingi verða gerð gangskör að því, að setja lög um aðra unglingaskóla í landinu. Jeg skal ekki efast um góðan vilja hæstv. ráðh. í þessu efni, en jeg verð að segja, að mjer er í raun og veru alveg óskiljanlegt, hvers vegna þetta má ekki fylgjast að nú. Þá hefir undirbúningsleysi í þeim efnum verið borið við; en jeg fyrir mitt leyti get ekki tekið það til greina, því að jeg hygg helst, að þetta mál, um ungmennafræðsluna yfirleitt, sje í raun og veru öllu betur undirbúið en þetta frv. um samskóla Reykjavíkur. Því að það hefir einmitt áður legið fyrir þinginu frv. um ungmennafræðsluna yfirleitt. Býst jeg við, að það frv. hafi getað gefið tilefni til athugunar um málið, svo að ef að því ráði hefði verið horfið nú, að fylgja því máli fram, hefði ekki verið hægt að segja, að það væri svo laklega undirbúið. Og hvað snertir tillögur okkar í minni hl., þá eru þær bygðar á þessu frv., sem áður hefir komið fram um þetta efni, og þar af leiðandi ekki eins lítið hugsaðar og lítið undirbúnar, eins og haldið hefir verið fram. Hv. frsm. meiri hl. gaf okkur í minni hl. það ráð, að taka okkar till. aftur, vegna þessarar yfirlýsingar hæstv. ráðh. (MG). Jeg býst nú ekki við, að við getum orðið við þessum tilmælum, enda sje jeg ekki neina ástæðu til þess. Ef það er auðvelt og sjálfsagt að gera þetta næsta ár, þá er jeg ekki farin að öðlast skilning á því, hvers vegna ekki má gera það í ár. Þá sagði hv.frsm. meiri hl., að hv.frsm. minni hl. hefði játað, að við hefðum talið heppilegast að láta lögin um skipun ungmennafræðslu í landinu bíða þangað til á næsta ári. Þetta er ekki allskostar rjett, og jeg býst við, að hv.frsm. meiri hl. kannist við það, að jeg að minsta kosti bauð fyrir mitt leyti fram samkomulagsgrundvöll í nefndinni, að gerð yrði tilraun til að setja heildarlög um ungmennafræðsluna í landinu. En hitt er rjett, að við vildum láta þetta sjerstaka mál um samskóla Reykjavíkur bíða eftir hinu, þannig, að ráðstafanir í þessu efni fylgdust að, því þetta er svo náskylt efni, hvernig við eigum að skipa ungmennafræðslunni í Reykjavík og út um landið. En samræmið er best trygt með því, að þessum málum sje skipað í einu og af sömu mönnum. Þá sagði hv.frsm. meiri hl., að allir væru sammála um, að samvinnuskólinn ætti að eiga opna leið inn í þetta skólasamband. Jeg býst við að það sje rjett, að þetta sje svo í orði kveðnu. En hinu býst jeg einnig við, að það sje langt frá, að allir sjeu sammála um, hvernig það eigi að verða. Jeg hefi fulla ástæðu til að ætla, að mjög margir af þeim, sem fylgja fram frv. um samskóla Reykjavíkur, líti svo á, að samvinnuskólinn eigi þá að hverfa sem sjerstakur aðili í þessu skólasambandi, eigi algerlega að renna saman við verslunarskólann, þannig, að aðeins verði aukakensla í samvinnufræði og þesskonar, en að öðru leyti eigi námið að vera sameiginlegt fyrir þessa tvo skóla. En jeg er ekki viss um það, að þeir, sem að samvinnuskólanum standa sjerstaklega, sem er S. Í. S., telji sínum málum betur borgið með því móti - og það af mjög mörgum ástæðum, sem þýðir ekki að telja hjer. Jeg býst við, að þessir menn muni helst óska þess, að samvinnuskólinn haldi áfram að vera sjálfstæður skóli. Það er að vísu svo, að margt og mikið er sameiginlegt, sem er öllum verslunarmönnum jafnnauðsynlegt að kunna og vita; en á eitt talsvert þýðingarmikið atriði skal jeg benda, sem mælir móti því, að þessir skólar eigi að renna saman í eitt: Nemendur þessara skóla munu vera á talsvert ólíkum aldri og með ólíka undirbúningsmentun. Á verslunarskólann koma aðallega lítið þroskaðir unglingar hjeðan úr Rvík, eða öðrum kaupstöðum. Hitt mun aftur vera regla, að nemendur samvinnuskólans komi aðallega úr sveit, einna helst frá ungmennaskólum, sem þar eru, og eru orðnir talsvert meira þroskaðir menn og eldri en verslunarskólanemendur. Nú býst jeg við, að það sje nokkurnveginn viðurkent af skólamönnum, að það sje ekki heppilegt að kenna í einu lagi mönnum á mjög ólíkum aldri. Svo er það t. d. um gagnfræðadeildina hjer í mentaskólanum, að þar er aldurstakmark að ofan 15 ár, þannig, að eldri nemendur en 15 ára fá ekki aðgang í gagnfræðadeildina. Þetta mun stafa af því, að ekki þykir heppilegt að hafa saman nemendur á mjög ólíkum aldri. Það er þetta hvorttveggja, sem mælir á móti því, að steypa saman samvinnuskólanum og verslunarskólanum, að undirbúningur undir þessa skóla mun vera talsvert ólíkur og aldur nemenda ólíkur, - og auk þess hitt, að það er náttúrlega töluvert ólíkt starf, sem ætlast er til að þeir menn vinni, sem ganga á samvinnuskólann og ganga síðan í þjónustu samvinnufjelaganna, heldur en hinir, sem síðar ætla að fást við aðra verslun.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það skulu ekki verða mörg orð, en hv.frsm. minni hl. þarf jeg þó að svara að nokkru. Hann sagði, að það hefði verið mín skylda og hv.frsm. meiri hl. að koma með brtt. við brtt. þeirra, að því leyti sem þær eru óframbærilegar. En jeg verð að segja honum, að af því að jeg álít ekki það mál nægilega undirbúið á þessu þingi, þá teldi jeg ekki unt - í því annríki, sem nú er - að koma því við, án þess að málið drægist svo lengi, að það dagaði uppi á þinginu. Annars er það dálítið einkennileg játning af hálfu hv.frsm. minni hl., að hann þurfi ekki að fara ítarlega út í ræðu hv.frsm. meiri hl. Hann hefir einmitt sýnt fram á, að tillögur minni hl. eru óframkvæmanlegar. Það væri þess vegna full ástæða fyrir hv.frsm. minni hl. að hrekja þetta, ef kostur er. En því er nú ekki að heilsa, því að till. eru óframkvæmanlegar, eins og þær liggja fyrir. Um kennarafjöldann við samvinnuskólann vildi hann halda fram, að nauðsynlegt væri að hafa þá svo marga, til þess að tryggja þar góða „fag“-menn. En jeg held það sje ekki hægt að komast hjá því, ef sama regla skal gilda um hann og aðra skóla, að láta kennarafjölda fara eftir nemendafjölda. Hann viðurkendi, að það væru ekki nein ákvæði í till. þeirra um það, hvernig ætti að skipa kennarana, og áleit hægt að gera það með reglugerð. En slíkt er yfirleitt ákveðið með lögum, og er þá undarlegt að láta þennan skóla hafa sjerstöðu. Annars er auðsætt af þessum orðum, að það er S. Í. S., sem á að skipa kennara við þennan skóla; og þá sýnist mjer rjettast að segja það í lögunum sjálfum. Hann kvaðst ekki vita, hv.frsm. minni hl., hvað S. Í. S. mundi segja, ef því hefði verið boðið upp á að koma í þetta skólasamband.

Jeg sagðist ekkert hafa sagt um það

. Þá vildi jeg biðja hann að gera svo vel að segja, hvað hann álítur um það. En mjer skilst það alveg vafalaust, að S. Í. S. hafi ekki viljað það. Fyrir því hefi jeg orð ekki ómerkari manns en hv. fræðslumálastjóra. Enda skildist mjer líka á hv. 2. þm. Eyf., að hann drægi ekki neina dul á það. Það sem hjer hefir verið gert, er ekki annað en það, að láta undir höfuð leggjast að spyrja aðila, sem maður var fyrirfram viss um, að ekki mundi kæra sig um samband. Annars skal jeg geta þess, til þess að taka af allan efa, að samvinnuskólinn er margvelkominn í þetta samband, þegar hann vill, og meira að segja með þeim kjörum fram yfir verslunarskólann, að hann þurfi ekki að leggja til neinn stofnkostnað. Út af orðum hv.þm. Dal., að jeg væri ef til vill farinn að veiklast í þessu máli, þá verð jeg að segja, að jeg veit ekki, hvernig hann getur fundið það út, þar sem jeg er sammála hv.þm. V.-Ísf. um þetta frv. Og þó að jeg vilji taka fult tillit til orða hv.þm. Dal., þá tek jeg ekki svo mikið tillit til þeirra, að jeg snúist vegna þeirra. Hv. þm. (JG) áleit það ekki ástæðulaust, þótt hann sýndi tortrygni í þessu máli, vegna undirtekta um Laugaskóla mjer skildist frá hv.þm. Ak. Hann var að ræða um kvennaskóla eða ungmennaskóla fyrir konur; en hv. minni hl. hefir alveg gleymt að taka það inn í sitt frv. Svo að það kemur ekki þessu máli við. Annars man jeg ekki betur en að hv.þm. Ak. hafi lýst yfir því, að hann væri samþykkur þeim grundvelli, sem hv.þm. V.-Ísf. stakk upp á í fyrra viðvíkjandi ungmennafræðslunni.

Rjett!

. Það er því engin ástæða fyrir hv.þm. Dal. að tortryggja mig eða hv.þm. Ak. út af þeim ummælum, sem hann ljet falla um daginn um Laugaskólann. Það var af alt öðrum toga spunnið. En um minni hl. er það að segja, að hann hefir gleymt eða viljandi slept allri húsmæðrafræðslu í sínu nýja kerfi, sem hann ætlar að prjóna aftan við frv., sem fyrir liggur. En ef hann nú þykist hafa ástæðu til tortrygni út af því, að jeg hefi ekki mótmælt orðum hv.þm. Ak., hvað mættum við þá segja, sem höldum fram þessu frv., út af mótstöðu hv. minni hl., ef við vildum beita tortrygni? Út af orðum hv.frsm. meiri hl. þarf jeg ekki mikið að segja. Jeg veit það, af því sem okkur fór á milli, að það er rjett, sem jeg sagði, að samvinnuskólinn skal vera velkominn í þetta samband, þegar hann vill. Og jeg skil ekki hans till. sem neina tortrygni í minn garð, en frekar á þann veg, að hann vilji eyða tortrygninni hjá sínum eigin flokksmönnum. Enda er þetta frv. alls ekki borið fram af minni hálfu til höfuðs samvinnuskólanum. Það eina, sem jeg er ósamþykkur hv.þm. V.-Ísf. um, er það, að jeg álít ekki, að hann ætti að gera samþykt þessarar till. að skilyrði um fylgi sitt við frv. Jeg lýsti yfir því, að jeg vildi ekki gera svo mikið úr henni. Jeg get ekki sjeð, að þetta atriði sje nema lítill brothluti af því, sem ber á milli meiri og minni hl. nefndarinnar. - Hv. 2. þm. Eyf. þarf jeg litlu að svara, því að hann tók mjög hóglega á málinu. En hann spurði, hvers vegna þetta mál gæti ekki beðið eftir ungmennafræðslunni í heild sinni. Vil jeg svara honum því, að þessu máli liggur meira á, vegna þess að það þarf miklu meiri undirbúning. Þótt svo færi, að við samþ. þetta mál á þessu þingi, þá verður það samt á eftir aðalmálinu, þótt það verði samþ. á næsta þingi. Það er vegna þess, hve margir aðilar eru hjer, sem þurfa að leggja fram fje, og þeir þurfa mikinn tíma til þess að safna fjenu. Þá fyrst er hægt að byrja á framkvæmdum, er allir aðilar hafa lagt fram það, sem þeir hafa skyldu til. En það er ekki hægt að búast við, að slík fjársöfnun byrji fyr en sýnt er, að Alþingi gangi að þeim skilmálum, sem hjer eru í boði. Og þá er önnur ástæða, sem rekur eftir, en það er plássleysið í mentaskólanum. Það er nú orðið óhjákvæmilegt að leigja úti í bæ fyrir allmarga nemendur þess skóla. Það er svo komið, að jeg býst ekki við, að hægt sje að halda áfram á þeirri sömu braut, sem farin hefir verið undanfarin ár, án þess að finna ný ráð. Mjer virðist ágreiningur um þetta mál ekki vera mikill. Hann er í rauninni ekki annar en sá, hvort þetta frv., sem hjer liggur fyrir, skuli samþ. nú eða látið bíða eftir lögum um ungmennafræðslu í landinu yfirleitt. En það eru þessar tvær sjerstöku ástæður fyrir að flýta þessu máli, sem jeg hefi nefnt - fjársöfnun aðila, sem Alþingi ræður ekki yfir, og plássleysið í mentaskólanum.