Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Ottesen Jeg þarf ekki að fara út í það að gera grein fyrir afstöðu minni hl. fjvn. til fjárlagafrv. eins og það nú liggur fyrir, því að það hefir verið gert áður af hv.þm. V.- Húnv. (ÞórJ) og hv. 2. þm. Skagf. (JS). En það, sem kom mjer til að standa upp, er það, hversu tíðrætt sumum hv. deildarmönnum hefir orðið um eina af hækkunartill. meiri hl.fjvn., um hækkun á gjöldum til Hvanneyrarskólans. Eins og kunnugt er, var samþ. hjer í deildinni að veita 9 þús. kr. til fjós- og hlöðubyggingar á Hvanneyri. En meðal þess, sem hv.Ed. feldi niður til að koma jöfnuði á fjárlagafrv., var þessi liður. Mjer þykir það ekkert undarlegt, þótt rætt sje um þessa upphæð og aðrar út frá því, hvort hægt sje, fjárhagsins vegna, að leggja á ríkissjóðinn nú þessi og önnur útgjöld, sem hjer eru komnar fram till. um. En mjer þykir hitt dálítið undarlegt, þegar deilt er um það, hversu rjettmæt eða órjettmæt þessi fjárveiting sje í sjálfu sjer. Ástæða hv.Ed. til að fella niður þessa og aðrar fjárveitingar til verklegra framkvæmda hafa tvímælalaust verið þær einar, að hún sá ekki aðra leið til að koma rjettingu á fjárlagafrv., en alls ekki hitt, að þessi og aðrar fleiri fjárveitingar ættu ekki fullan rjett á sjer, þegar fje væri fyrir hendi. Jeg minnist þess ekki, þegar fjárveiting þessi var samþykt hjer í deildinni við 3. umr. fjárlagafrv., að nokkrar brigður væru bornar á rjettmæti hennar út af fyrir sig. En nú hefir komið fram hjer í umr. metingur um fjárframlög til bændaskólanna á Hvanneyri og Hólum. Þessi metingur er bygður á því, að þessi fjárveiting til Hvanneyrarskólans hefir verið feld niður. en eftir stendur fjárveiting til fjárhúsbyggingar á Hólum. En svo stendur á um þessa fjárveitingu til fjárhúsbyggingar á Hólum, að á síðasta þingi var ákveðið að veita fje til hennar, en þótti of mikið að taka þá fjárveitingu á eitt ár, og var þá ákveðið að skifta fjárveitingunni á tvö ár, yfirstandandi ár og árið 1928. Þess vegna var það, að fjvn.Ed. sá sjer ekki fært að fella þessa fjárveitingu niður, enda hafði verið gert ráð fyrir því að byrja á verkinu á þessu ári. Ella hefði hún líka lagt það til, að þessi fjárveiting fjelli líka niður, eins og fjárveitingin til fjósbyggingar á Hvanneyri. Í sambandi við þennan meting, sem hjer hefir komið upp um það, að hvorum þessara skóla sje meira hlynt, hafa heyrst raddir um það hjer, hvort rjettmætt sje að veita f je til þess að byggja upp f jósið á Hvanneyri, fjós, sem sje við hæfi þess kúabús, sem nú er á jörðinni. Sú aukning, sem orðið hefir á kúabúinu fyrir dugnað og atorku skólastjórans, er vitanlega hans eign. En þess verður að gæta, að verðmæti ríkissjóðs í kúabúinu, að því leyti sem það er hans eign, hefir líka aukist mikið fyrir þær stórvægilegu umbætur á kúakyninu, sem orðið hafa, eins og viðurkent er, í tíð núverandi skólastjóra. Og þó að hjer sje farið fram á 9 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, þá er það ekki nema nokkur hluti þess, sem byggingin kostar, og mismuninn verður skólastjórinn að leggja fram af eigin rammleik, og jeg býst við, að hann nemi miklu meira en því, sem byggingin þarf að vera stærri vegna aukningarinnar á búinu. Svo er á það að líta, að þessar byggingar, sem hjer um ræðir, eiga auðvitað að vera fyrir framtíðina. Þær eiga að vera miðaðar við framtíðarþarfir búsins á Hvanneyri, og þess er að vænta, að búskapnum verði þannig háttað, að full þörf verði fyrir þessa aukningu á búpeningshúsum í framtíðinni. Þá hefir verið minst á það í þessu sambandi, að þegar væri búið að leggja mikið af ríkisfje í Hvanneyrareignina. Það er vitanlega rjett. Þar hefir verið bygt myndarlegt skólahús og sjerstakt leikfimihús, og var það vitanlega alt í þarfir skólans. Auk þess tókst svo illa til, að hið mikla og rammgera íbúðarhús, sem bygt var í skólastjóratíð Hjartar heitins Snorrasonar, brann til kaldra kola og var bygt upp aftur á dýrasta tíma. Það hús varð ákaflega dýrt, einkum vegna þess dráttar, sem varð á byggingunni, en þess er vert að geta, að skólastjórinn hafði enga yfirstjórn með þeirri byggingu. En til búpeningshúsa, hlöðubyggingar, haughúsgerðar, safnþróa og þess háttar hefir aldrei verið veitt neitt fje í fjárlögum í tíð núverandi skólastjóra. Þetta, sem hjer um ræðir, er fyrsta fjárveitingin, sem farið er fram á í því skyni. Þó hefir núverandi skólastjóri bygt ný peningshús, steypt haugstæði og safnþrær, þrjár votheystóftir og leitt vatn í fjós og bæ, alt á eigin kostnað. Aðrar umbætur hefir hann gert miklar, og má nefna til dæmis um 7 þús. dagsverk í jarðabótum og garðrækt. Þar af sljettað og stækkað túnið um 45 dagsláttur, veitt vatni á engjarnar og sótt áveituvatnið alla leið upp í svokallað Vatnshamravatn, sem er löng leið, gert skurði og stíflugarða í sambandi við áveituna, og með þessu hefir hann gert óbrigðult engi þar, sem áður voru venjulegar mýrarslægjur. Þá hefir því verið haldið fram, að skólastjórinn búi við góðan og hagstæðan leigumála. það er rjett, hann býr við gamlan leigumála, sem bygður var á verðlagi því, sem þá var, en hefir orðið enn hagstæðari síðan vegna verðlagsbreytinga. En þetta er ekkert sjerstakt með skólastjórann á Hvanneyri. Það er svo um alla, sem búa við gamla leigumála, frá því fyrir stríð, að því leyti, sem eftirgjaldið er borgað í peningum, þá hefir verðlagsbreytingin yfirleitt að þessu leyti verið hagstæð ábúandanum, en það raskar vitanlega í engu gerðum samningum. Þessi hagstæða aðstaða skólastjórans hefir líka komið ljóst fram í stórvægilegum umbótum á jörðinni og þar með aukningu á verðmæti hennar. Jeg vildi gefa þessar upplýsingar og taka þetta fram út af þeim ummælum, sem hjer hafa fallið. Einhver kynni nú að halda því fram, að gott væri fyrir ábúandann að mega vinna afgjaldið af sjer í jarðabótum. En þetta er ekkert sjerstakt fyrir skólastjórann á Hvanneyri, heldur er þetta nú orðin meginregla um ábúendur á ríkissjóðsjörðum. Mjer finst, að hjer á Alþingi eigi ekki að fara í neinn meting um þessa skóla, heldur eigi að hlynna sem best að þeim báðum, gera þá svo úr garði, að þeir nái sem best tilgangi sínum, og að þeir komi þjóðfjelaginu að sem mestu gagni. Jeg get búist við því, þótt nú sje komin fram tillaga um það að taka þessa upphæð aftur upp í fiárlagafrv., að svo fari, að það sitji við það, sem nú er. En þörfin á að byggja þarna er hinsvegar mjög aðkallandi. En ráðist skólastjórinn samt sem áður í bygginguna. þá vænti jeg þess, að því megi treysta, að styrkur til þessarar byggingar verði tekinn upp í næstu fjárlög. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess, að hv. deild líti á sínum tíma á málið með fullri sanngirni. Mjer fanst sem sagt rjett að gefa þessar upplýsingar, úr því farið var að ræða málið á þeim grundvelli, hvort rjett væri í sjálfu sjer að veita þetta fje eða ekki.

Jón Guðnason Jeg þarf ekki að segja nema örfá orð, því að þessar tvær brtt., sem jeg ber fram, eru hv.þm. kunnar frá fyrri umr. fjárlagafrv. Styrkveitingin til húsmæðraskólans á Staðarfelli náði þá samþykki í þessari háttv. deild, en er eitt af því, sem hv.Ed. hefir lækkað. Jeg vænti þess, að sama verði látið ganga yfir þessa till. og aðrar, sem fram eru komnar í þá átt að hækka styrki til húsmæðrafræðslu, sem hv.Ed. hefir ýmist lækkað eða felt niður. Hin brtt. er um námsstyrk til Sigurkarls Stefánssonar, sem ekki náði samþykki við fyrri umræður. Um þennan styrk vil jeg aðeins segja það, að þar sem þingið hefir nú samþ. styrki til allmargra námsmanna, væri mikið ranglæti, ef þessi yrði feldur. Þó að jeg geri ráð fyrir, að hinir, sem styrk hafa hlotið, muni vera vel gefnir menn, þá hygg jeg, að þessi piltur muni vera í fremstu röð íslenskra námsmanna, sem nú stunda nám erlendis. Hann hefir lokið stúdentsprófi hjer heima og miðprófi í stærðfræði við háskólann í Kaupmannahöfn með hæstu 1. einkunn, en vegna fátæktar mun hann varla geta lokið námi, nema hann fái til þess nokkurn styrk.

Benedikt Sveinsson Jeg er riðinn við fáeinar brtt. við þessa umr., en áður en jeg vík að þeim vil jeg minnast lítið eitt á meðferð háttv.Ed. á frv. Hún hefir fengið eigi alllítið lof fyrir „lagfæringar“ sínar á frv., einkum frá blöðunum, og það hefir verið látið heita svo, að hún hafi komið vitinu fyrir þingið í þessu efni. Sama hrós fjekk hún í fyrra. Jeg get þó ekki fallist á, að hv.Ed. eigi einskært lof skilið fyrir allar till. sínar, því að þótt hún hafi tekið þá stefnu að færa niður gjöldin, virðist mjer nokkuð á skorta, að þar sje alstaðar gætt fullrar sanngirni eða farin heppilegasta leið. Það er enginn galdur að færa niður gjaldaliðina á þann hátt að taka upphæðir af handahófi og lækka fjárveitingar t. d. til vegagerða, brúa, sjúkrahúsa o. s. frv. Þetta var líka gert í fyrra og fært sem ástæða, að líkur væru fyrir nokkurri lkkun á ýmsu, sem til framkvæmdanna þyrfti. En alt annað kom á daginn. Það má búast við, að enn fari á sömu leið, áætlanirnar reynist of lágar, þegar til á að taka, en hinsvegar kemur sjer illa fyrir menn að vera í óvissu um, hvað fram eigi að ganga af því, sem fyrirhugað er og til hefir verið ætlast, að framkvæmt yrði. Jeg vildi minnast á þetta í sambandi við styrkinn til sjúkrahúsa, sem efri deild hefir fært niður alveg út í bláinn, án þess að nokkur grein sje gerð fyrir því nokkursstaðar, hvar niður eigi að koma, og það hefir víst hv.Ed. ekki sjálf gert sjer grein fyrir. - En svo er mál með vexti, að í Þistilfjarðarhjeraði var ráðist í að reisa sjúkraskýli og læknisbústað með fyrirheiti um 14 kostnaðar úr ríkissjóði. Var þetta mest gert að hvötum landlæknis og með hans ráði. Var búist við, að allur kostnaður yrði 12 þús. kr., og fjekk hjeraðið greiddar 3 þús. kr. úr ríkissjóði. En vegna dýrtíðarinnar fór kostnaðurinn langt fram úr áætlun og varð yfir 40 þús. kr. Hjeraðið hefir aldrei fengið neina rjetting þessa máls, aðeins þessar 3000 kr., eða um 1/14 af kostnaðinum. En nú er venjan orðin sú, að hjeruðin fái til þessara framkvæmda 1/3 kostnaðar. Því hefir nú verið farið fram á, að hjeraðið fengi eftirgjöf á 7000 króna láni úr viðlagasjóði, svo að alls væru veittar úr ríkissjóði 10 þús. kr., eða tæpur 1/4 hluti kostnaðar. Landlæknir hefir gefið þessu eindregin meðmæli sín, og hv.fjvn. þessarar deildar tók málið að sjer og færði þessar 7000 kr. til tekna í 5. gr. fjárlagafrv., og þar stendur talan óhreyfð. En í hv.Ed. var styrkur til sjúkrahúsa færður niður, án þess að sjeð verði, hvar sú niðurfærsla á fram að koma. Mjer þykir ólíklegt, að Ed. sje svo ósanngjörn að ætlast til, að lækkunin komi fram á þessu hjeraði, sem hefir borið svo skarðan hlut frá borði að fá eðeins 1/14 af kostnaðinum. Slíka sakargift ber jeg alls ekki á hv.Ed. En jeg tek þetta fram hjer til þess að koma í veg fyrir misskilning síðar. Þessi eftirgjöf liggur við traust akkeri, þar sem styrkurinn til sjúkrahúsa var hækkaður um 7000 krónur, en sama upphæð látin koma til tekna í 5. gr., sem rjett var, og stendur þar sem örugt vitni um eftirgjöfina. Nú sje jeg, að hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) hefir borið fram till. um að fella niður þessa greiðslu í 5. gr. þykir mjer það grálega gert, ef svo á að skiljast, að hann hafi tekið sinnaskiftum í málinu. Heiti jeg á deildina að vera samtaka um að fella þessa till.hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ), og ef hún gerir það, sem jeg treysti fullkomlega, þá skoða jeg það sem nýja yfirlýsingu þess, að eftirgjöfin eigi fram að ganga. Læt jeg svo úttalað um þetta atriði. Það hefir komið fram mikill áhugi á þessu þingi í þá átt að stofna og styrkja húsmæðraskóla í landinu. Tillögunni um stofnun húsmæðraskóla á Laugum hefi jeg fylgt og mun fylgja. Einnig kom fram till. frá hv.þm. Ak. (BL) um framlag til húsmæðraskóla í Eyjafirði samkv. eldri lögum, og greiddi jeg þeirri till. sömuleiðis atkvæði. Menn munu sammála um, að nauðsynlegt sje, að húsmæður geti aflað sjer sem mestrar þekkingar á starfi sínu. En þar sem víst er, að húsmæðraskóli verður ekki reistur í Eyjafirði að svo stöddu, og undir högg er að sækja um Laugaskólann, hefi jeg borið fram till. um, að Guðrúnu Björnsdóttur skuli veittur styrkur til húsmæðrakenslu á heimili hennar, Knarrarbergi, sem er nýbýli í Kaupangslandi í Eyjafirði. Guðrún er alþekt dugnaðarkona, hefir lært erlendis og staðið fyrir bæði Blönduósskólanum og Gróðrarstöðinni á Akureyri. Gerir hún ráð fyrir, að húsmæðrakensla gæti staðið þarna yfir 10 mánuði ársins. Jeg býst við, að þetta verði vinsælt mál og viðurkent verði, að með þessu sje þó stigið dálítið spor til þess að efla þá gagnlegu fræðslu, sem svo mikill áhugi er fyrir í Norðurlandi. Þá hefi jeg borið fram aftur till. um uppbót til Friðriks Jónssonar pósts. Nd. hafði samþ. 3000 kr. styrk, en Ed. feldi hann niður. Til samkomulags hefi jeg fært upphæðina niður í 2000 krónur og vænti, að deildinni hafi ekki snúist svo hugur, að hún felli þá till. Jeg hefi heyrt vitnað í brjef póstmeistara gegn þessu máli, en eins og jeg hefi bent á, er harla lítið á því að græða, því að hann tekur fram, að hann „þekki ekkert til þessa máls“. Þegar því er svo greinilega yfir lýst, virðist farið í geitahús að leita ullar að sækja lærdóm um þetta efni til hans. Það er gefið í skyn í brjefi póstmeistara, að maðurinn muni ekki geta verið mjög efnalítill, þar sem hann hafi ráð á að koma hvað eftir annað hingað til Reykjavíkur. En Friðrik er nú sextugur að aldri og hefir komið alls þrisvar sinnum á æfinni hingað til Reykjavíkur. Hann hefir meðfram a. m. k. komið til þess að leita sjer lækninga og dvalið hjá systur sinni, sem er búsett hjer í bænum, svo að þetta sannar ekki, að hann sje vel stæður. Að öðru leyti er ekkert á þessu brjefi póstmeistara að græða. Þá ber jeg fram brtt. um að Páll Þorkelsson fái 1500 kr. í stað 800. Hann er hniginn að aldri, en hefir stundað ýmisleg vísindi alla æfi. Hann varð fyrstur manna til að greiða fyrir frönskunámi hjer og hefir samið bæði franska samtalsbók og orðabók, og fleiri vísindarit hefir hann í smíðum. Hann er því vel að þessum styrk kominn á gamalsaldri, þegar hann getur ekki lengur rekið atvinnu sína sem áður, en hefir löngun til að ganga til fulls frá fræðiritum þeim, er hann hefir með höndum. Hjer eru ýmsar lækkunartill., sem jeg hlýt að verða á móti, þar á meðal niðurfelling styrks til stúdentagarðs. Landsmenn hafa mikinn hug á því að koma þessari stofnun á fót, sem glögglega kemur fram í því, að fátæk hjeruð hafa lagt fram 5000 kr. hvert um sig til þess að koma stofnuninni upp. Stúdentar hafa og gengið mjög drengilega fram um fjársöfnun og annan undirbúning. Nú, þegar safnað hefir verið miklu fje, væri það óhagsýni að láta það liggja ónotað, en hinsvegar mesta nauðsyn á, að þessi stofnun komist sem fyrst á fót og geti orðið að tilætluðu gagni. Þá eru hjer ýmsir smástyrkir, sem jeg vildi mæla með, þar á meðal styrkurinn til Færeyjafjelagsins. Þessi fjárveiting munar ríkissjóð engu, en henni á að verja til þess að afla ísl. bókum markaðs í Færeyjum. Ef það tekst, getur það orðið nokkur styrkur ísl. bóksölum og rithöfundum, og styrkir auk þess þjóðernisbaráttu Færeyinga. Jeg skal ekki kasta neinum hnútum til hv. efri deildar fyrir meðferð hennar á frv. En hinsvegar tel jeg það óþarfa kurteisi að taka því tveim höndum eins og það kemur þaðan, án þess að lagfæra það, sem betur þykir mega fara.

Frsm. fyrri kaflans (Þórarinn Jónsson) * Jeg þarf ekki að segja nema örfá orð, því að fyrir nefndarinnar hönd þarf jeg ekki að gera grein fyrir neinum brtt., sem fyrir liggja. Hv. meiri hl. nefndarinnar hefir gert grein fyrir sinni afstöðu, og mín afstaða er á þá leið, að ef samkomulag næst á milli flokkanna, get jeg fallist á að láta gilda það, sem hv.Ed. hefir gert, og ef það verður ofan á, mun jeg taka brtt. mínar aftur. Nú hefir meiri hl. lýst því yfir, að hann vildi heyra undirtektir deildarinnar um stærstu lækkunartillögurnar. Jeg hefi lýst afstöðu minni til stærsta liðsins, fjárveitingarinnar til landsspítalans. Jeg hefi álitið, að ekki væri hægt samnings vegna að fella þann lið niður, og þar sem hv.þm. A.-Sk. (Þorlj) fót út í, að framan af hefði það verið skoðun nefndarinnar, að þann lið væri hægt að fella niður, skal jeg taka fram, að það hefir aldrei verið mín skoðun. Jeg fjekk afrit af samningnum og lagði fyrir nefndina og hjelt því altaf fram, að þar sem um væri að ræða samning, sem þingið hefir viðurkent og staðfest, væri órjettmætt að breyta þessu. Jeg ætla aðeins að segja örfá orð út af tillögu minni um Eimskipafjelagið, af því að hæstv.forsrh. hefir gefið mjer tilefni til þess með sínum undirtektum. Mjer virtist hæstv. ráðh. álíta, að tillagan væri fram komin af óánægju um áætlun fjelagsins, en það er ekki rjett. Jeg áleit, að þegar farið var að fella niður framkvæmdir úr fjárlagafrv., sem þjóðina skifta jafnmiklu og brúagerðir og vega, þá væri jafnrjett að fresta ýmsum framkvæmdum, sem ónauðsynlegri væru. Þó að Eimskipafjelagið kunni í framtíðinni að bíða meiri halla af rekstri „Brúarfoss“ en annara skipa, svo að ástæða væri til, að ríkissjóður styddi það í samkepninni, þá er nægur tími til þess á næsta þingi. En viðvíkjandi óánægju minni um áætlun fjelagsins, þá sýndi jeg fram á, að hún er á rökum bygð. Jeg fjekk í ræðu hæstv. ráðh. viðurkennningu á því, að það, að áætlunin nær ekki til Húnaflóa, er ekki sprottið af ókunnugleika, eins og ætla mátti. Hæstv. ráðh. minti á, að hann á sæti í stjórn Eimskipafjelagsins. En hjer er einmitt um hans fæðingarhjerað að ræða, svo að gera má ráð fyrir, að hann sje þarna manna kunnugastur. Jeg vil líka taka það fram, að hvert einasta útgerðarfjelag, sem semur áætlun, leitar fyrst að flutningsþörfinni, hvar hún sje mest. Jeg hefi sýnt fram á, að meiri flutningsþörf er við Húnaflóa en Skagafjörð. Fæ jeg því ekki sjeð, hvers vegna „Brúarfoss“ á að koma á Sauðárkrók í hverri ferð. Jeg veit ekki til, að þar sje um neinar sjerstakar vörur að ræða, sem þurfi að flytja í kælirúmi. Alt öðru máli er að gegna um Húnaflóa. Þar býst jeg við, að sje um að ræða vörur fyrir 20 –30 þúsundir, t. d. lax, sem þarf að koma í kæliskip, ef þær eiga ekki að liggja verðlausar. Öll þau ár, sem „Gullfoss“ hefir gengið, hefir hann aðeins einu sinni komið inn á Húnaflóa, og var hann þó eina skipið, sem hgt var að nota í þeim tilgangi, sem mestu skifti fyrir hjeraðið. Flutningsþörfin er því mjög rík. Mjer þykir ein kennilegt, ef Eimskipafjelagið getur ekki sjeð, eða vill ekki sjá, nauðsynina á því að hafa viðkomur á Húnaflóa og jafnvel flytja til áætlunina. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki rjett leið að lækka styrkinn, ef menn vildu fá auknar viðkomur. En jeg setti þetta tvent alls ekki í samband hvort við annað. Annars veit jeg ekki, hver er rjetta leiðin í þessu máli. Jeg byrjaði á þeirri, sem jeg áleit að væri rjettust. Jeg fór sem sje til hæstv. atvrh. og bar málið undir hann, en lítið var á því að græða. Háttv. þm. A.- Húnv. (GÓ) fór svo til forstjóra Eimskipafjelagsins, en fjekk það svar, að reynandi væri að senda almenna bænarskrá. Það er gamla sagan. Viðkomu var lofað í þetta skifti, ef svo og svo margra tonna flutningur fengist. Þetta er ófært. Fjelagið á hagsmuna sinna vegna að gera þetta ótilkvatt, eins og hvern annan sjálfsagðan hlut. Eimskipafjelagið á að hafa viðkomur bæði á Hvammstanga og Blönduósi, einkum að sumrinu til. Jeg býst við, að ef ekki hefði dregið til þess samkomulags, sem varð um fjárlagafrv., og þessi tillaga hefði komið til atkv., þá hefði verið mikið gert til þess að fella hana. Jeg þykist ekki hafa verið fyrstur manna til þess að sporna við því, að ríkissjóður styrkti Eimskipafjelagið. Þingið hefir ekkert gert til þess að veikja aðstöðu þess, en hinsvegar stendur það betur að vígi nú en áður, þar sem það er búið að greiða hollenska lánið að fullu. Þess vegna álít jeg ekki rjett að auka heimild stjórnarinnar til þess að styrkja fjelagið fyr en komið er í ljós, að nauðsyn beri til þess. Jeg vil biðja hv.þdm. að athuga vel, hvað þeir gera, þegar þeir fella þessa till., eftir að búið er að fella niður ýmsar merkustu framkvæmdir í landinu. Jeg vil minna á, í sambandi við þennan órjett, sem hjeruðunum við Húnaflóa er sýndur, að þar er meira en lítil hreyfing í þá átt að semja við aðra um vöruflutninga. Hitt verða menn líka að muna, að Húnvetningar hafa einungis notað Eimskipafjelagsskipin, auðvitað fyrst og fremst af þjóðrækni. En þegar þeim er hvað eftir annað misboðið, er ekki undarlegt að þeir verði óþolinmóðir. Í mínu kjördæmi er aðeins einn útflutningsstaður. Jeg hafði farið fram á það áður við hæstv. atvrh., að „Esja“, sem er aðalskipið við Húnaflóa, kæmi þar við. Um þetta voru höfð góð orð, en úr framkvæmdum varð ekkert. Jeg vil leggja áherslu á, að jeg hefi þó ekki flutt tillögu mína í því skyni að vilja Eimskipafjelaginu illa, heldur af því, að jeg áleit hana nauðsynlega vegna annara gerða þingsins. Jeg vil minna á brtt. mína við 5, gr., sem háttv.þm.N.-Þ. (BSv) gat um. Jeg flutti hana fyrst og fremst af því, að jeg hjelt, að jeg fengi nánari upplýsingar um það, hvað hv.Ed. meinti með því að fella niður þessa fjárveitingu, og hvar sú niðurfærsla ætti að koma niður. En jeg hefi engar upplýsingar fengið. Hinar upphæðirnar eru svo huldar, að jeg sje ekki, að yrði farið að grípa til þeirra. - Reikningar eru komnir og greiðslunni er lofað. Auk þess er aðeins ætlast til, að bygt sje eitt einasta sjúkraskýli. Verði þarna bygt, er auðvitað, að ef klipið er af upphæðinni, er alt gert ómögulegt. En verði ekki bygt, er öðru máli að gegna. Hitt eru greiðslur, sem hafa farist fyrir, af því að fje hefir ekki verið fyrir hendi. Nú er það þó ekki svo, að jeg vilji fyrirmuna Þistilfjarðarhjeraði að fá sinn hlut. Jeg get því tekið aftur brtt. mína, því að brtt. í sjálfu sjer gerir ekkert til, en jeg vil ekki, að hún verði til þess að opna fjárlagafrv. Jeg mun því taka hana aftur, í fyrsta lagi vegna hv.þm.N.-Þ. (BSv) og hans kjördæmis, og í öðru lagi af því, að nú stendur fyrir dyrum atkvæðagreiðsla um lækkunartill. meiri hl. fjvn., en þessi till. kemur fyrst til atkvæða. Ef meiri hlutinn tæki aftur allar sínar tillögur út af henni, teldi jeg illa farið. * Ræðuhandr. óyfirlesið.

Frsm. síðari kaflans (Tryggvi Þórhallsson) Það er vafamál, hvort ástæða er til að ræða einstakar tillögur. Ef lækkunartill. okkar í meiri hl. fjvn. verða ekki samþ., tökum við allar hinar aftur og greiðum atkvæði gegn öllum breytingum. Við álítum, að tekjuáætlunin sje of há, og viljum því kosta kapps um að skila fjárlagafrv. ekki verra hjeðan en það er frá hv.Ed. Jeg ætla aðeins að segja örfá orð út af annari brtt. nefndarinnar. Fyrst vildum við fella niður styrkinn til landsspítalans. Því var eindregið mótmælt, bæði af hæstv. stjórn og fleirum. En hinu hefir ekki verið mótmælt, að það, sem á að veita á næsta ári, er ekki nema lítill hluti af öllu, sem um er samið að veita til spítalans. Ef standa á við samninginn, þarf ríkið að minsta kosti að borga 450 þús. kr. hvort áranna 1929 og 1930, ef áætlunin ekki hækkar. En reynslan sýnir, að hún hefir þegar hækkað úr 800 þús. kr. upp í 1500 þús. krónur. Hæstv. stjórn ber því við, að hún hafi gert skuldbindandi samning um greiðslu til landsspítalans. Það kom fram seint á þinginu.  (Atvrh. MG: Hann var lagður fram 1925)  . Já, en það vissi fjvn. ekki um. En til þess að hægt sje að vitna í samninginn, verður hann fyrst og fremst að vera löglegur. Samningurinn er fyrst og fremst reistur á lögum um húsagerð ríkisins frá 1919, 1. gr. Samkvæmt 2. gr. er svo ríkisstjórninni heimilað að taka lán. Enginn efast um, að hún hafi leyfi til þess, ef hún vill takast slíka ábyrgð á hendur. En hún hefir í þessum lögum engan rjett til að skuldbinda fjárveitingarvaldið til að leggja fram hundruð þúsunda í þessu skyni, hvernig sem á stendur, og hvernig sem fjárhag ríkissjóðs er háttað. Önnur heimild, sem hæstv. stjórn mundi vitna í, er þál. frá 1925, en þar er sagt, að byggingunni skuli vera lokið í árslok 1929, ef ekki ófyrirsjáanleg atvik komi til greina. Hver á að skera úr þessu? Auðvitað á fjárveitingarvald Alþingis að segja fyrir um, hvaða afstöðu á að taka til málsins. Jeg held því þess vegna hiklaust fram, að þó að stjórnin hafi vald til að taka lán, þá hefir hún ekkert vald til að binda hendur okkar þingmanna um atkvgr., en það hefir hún gert, og að því leyti er samningurinn að engu hafandi. Í stað þess verður nú hver einstakur þm. að taka þá ábyrgð á sig að skuldbinda okkur til að veita 450 þús. kr. hvort áranna 1929 og 1930. Nú skulum við athuga, hver sá samningsaðili er, sem hæstv. stjórn telur sig svona bundna við. Það er stjórn landsspítalasjóðsins. Mjer þykir það ákaflega merkilegt, ef það, að fólk víðsvegar á landinu gefur fje í landsspítalasjóðinn, þegar vel lætur í ári, á að gefa konunum vald til að gera svona óheyrilega kröfu. Jeg skil ekki, að til hennar þurfi að taka nokkurt tillit, þegar ríkissjóður er í fjárþröng og atvinnuvegir landsins bera sig ekki. Við eigum ekki að greiða atkvæði um samninginn, heldur hitt, hvort ríkið sje þess megnugt að leggja fram þessa miklu fjárhæð til landsspítalans. Við eigum að kasta mæðinni og sníða okkur stakk eftir vexti. Jeg geri ráð fyrir, að þessi tillaga verði feld, þar sem mjer virðist Íhaldsflokkurinn gera það að kappsmáli, að staðið verði við samninginn. Það er hlutur, sem hæstv. stjórn verður að standa þjóðinni reikningsskil á. Hin tillagan, sem fjvn. hefir borið fram og orðið hefir að deilumáli, er þess efnis að veita fjárhæð til fjósbyggingar á Hvanneyri, eins og samþ. var við 2. umr.Hv. þm. Borgf. (PO) hefir allmikið um hana talað og sömuleiðis hæstv. ráðh. - Hæstv. forsrh. vildi halda því fram, að jeg hefði farið með rangt mál í gær, þar sem jeg sagði, að auglýst væri eftir tilboðum í fjárhúsbygginguna á Hólum, byggingu, sem framkvæma ætti fyrir fje, sem nú væri farið fram á að veita. Að jeg hafi farið þarna með rangt mál, vil jeg harðlega mótmæla; jeg fór þvert á móti með fyllilega rjett mál. Og það er býsna merkilegt, að hæstv. ráðh. skyldi leggja út í að mótmæla þessu, þar sem það er skýrt tekið fram í athugasemdum við fjárlagafrv. það, sem hjer er til umræðu, að ýmisleg útgjöld Hólaskóla sjeu áætluð svo há vegna byggingarkostnaðar fjárhúsa og heyhlöðu. Það verður því ekki hrakið, að verið sje að leita tilboða um byggingu á húsum, sem að minsta kosti að miklu leyti á að byggja fyrir fje? sem ekki er búið að veita ennþá. Út af orðum háttv. 2. þm. Skagf. (JS) vil jeg taka það fram, að það er langt frá, að jeg sje að mæla á móti þessari fjárveitingu, um það hlýtur honum líka að vera kunnugt frá samstarfi okkar í fjvn., heldur vil jeg, að báðum bændaskólunum sje gert jafnt undir höfði. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða öllu frekar um þessa deilu. Aðrar till., sem meiri hluti fjvn. hefir borið fram, hafa ekki verið gerðar að umtalsefni; er þar því engu að svara. Um þær mörgu brtt., sem bornar hafa verið fram af einstökum þingmönnum, er það að segja, að jeg mun ekki taka fram afstöðu nefndarinnar til hverrar einstakrar, fyrst og fremst af því, að nefndin er klofin, og í öðru lagi sökum þess, að ekki er útlit fyrir, að sparnaðartill. meiri hlutans verði samþyktar, en þá mun hann ganga á móti öllum öðrum tillögum.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil aðeins leiðrjetta þann misskilning, sem kom fram í ræðu hv.þm. Str. (TrÞ), að samningurinn við stjórn landsspítalasjóðsins um byggingu spítalans væri ekki bindandi. Hv. þm. (TrÞ) sagðist ekki hafa þekt þennan samning fyr en á þinginu nú, en mjer kemur það talsvert undarlega fyrir, þar sem samningur þessi var lesinn upp orði til orðs í efri deild á þinginu 1925. Var fjárlagafrv. svo breytt í þá átt, sem samningurinn kvað á um. Fór fjárlagafrv. svo aftur til neðri deildar og að sjálfsögðu til fjvn., sem háttv.þm. Str. (TrÞ) átti sæti í. Hlýtur hann því að hafa sjeð þessa breytingu á frv., svo framarlega sem hann hefir gert skyldu sína, að athuga frumvarpið nákvæmlega. Getur þá ekki hjá því farið, að hv.þm. (TrÞ) hafi vitað um þennan samning, en að hann hafi gleymt honum, má vel vera. Hann getur því ekki staðið upp og sagt, að samningur þessi hafi aldrei verið lagður fyrir þingið, þar sem hann hefir verið samþyktur af því, orði til orðs. Að þingið sje bundið af samningi þessum er því ekkert efamál. Hitt er satt, að það er látið laust og óbundið, hvort taka skuli lán til þess að fullnægja honum. Þá skildist mjer hv.þm. Str. vilja halda því fram, að hæstv.forsrh. (JÞ) hefði ekki farið rjett með, að fjárhúsin á Hólum ættu að byggjast að mestu leyti fyrir fje í fjárlögum 1927. En þetta er alveg rjett. Fjárveitingin til þeirra er í núgildandi fjárlögum, enda þótt stungið sje upp á dálítilli viðbót nú, og þó að leitað hafi verið tilboða í þessa byggingu nú, til þess að sjá, að hve góðum kjörum hægt er að komast, þá fæ jeg ekki sjeð, að það sje nein goðgá.

Pjetur Þórðarson Það hefir orðið samkomulag milli mín og háttv.þm. Barð. (HK), fyrri flm.brtt. á þskj. 560, að jeg segði nokkur orð um hana. Nokkuð snemma á þessu þingi bárust hingað erindi frá kjötmatsmönnunum Filippusi Magnússyni og Jóni Guðmundssyni um að fá laun sín hækkuð. Þeir telja laun sín 600 kr. á ári, og geta þess jafnframt, að þau sjeu ófullnægjandi, og færa fram fyrir því aðallega þrjár ástæður. Fyrst og fremst, að þeir sjeu bundnir við starfið 10–12 vikur á ári. Í öðru lagi, að starf þetta sje bundið því skilyrði, að þeim sje ekki heimilt að hafa neinskonar kjötsölu á hendi nje umboð fyrir kjötseljendur. Og í þriðja og síðasta lagi, að starfið útiloki þá frá að hafa önnur föst atvinnustörf á hendi. Um þessa starfsmenn er það að segja, að þeir eru búnir að hafa þetta starf á hendi frá því fyrst, að kjötmat komst á hjer á landi. Annar hefir haft Suðurland, frá Vík í Mýrdal og að Hvammsfirði, en hinn Vestfirði alla, Dali og Hrútafjörð að Hvammstanga. Filippus Magnússon hefir mikinn áhuga fyrir þessu starfi og hefir komið mörgu góðu til leiðar í þessum efnum og er nú viðurkendur fyrir dugnað sinn og áhuga, enda þótt hann væri dálítið illa liðinn fyrst fyrir það, hve strangur hann var um alla verkun kjöts til útflutnings, og hve vel hann vildi leysa starf þetta af hendi. En slíkt er nú alt jafnað fyrir löngu, því að það hefir altaf reynst best, sem hann hefir lagt til í þessu efni. Hinn maðurinn, Jón Guðmundsson, er fyrsti kjötmatsmaðurinn, sem lært hefir erlendis. Er hann því búinn að vinna lengi að meðferð kjöts. Hann er búsettur hjer í Reykjavík og hefir umdæmi það, sem nær frá Vík í Mýrdal að Hvammsfirði. Má því segja, að umdæmi hans sje allerfitt. En þó er Filippus ver settur, þar sem hann þarf að ferðast um alla Vestfirði og norður á Hvammstanga. Í fyrra barst samskonar erindi til landbn. Nd. og var þá frá fleiri kjötmatsmönnum. Hún mun þá hafa tekið þá ákvörðun, að þrír af fimm fengju einhverja uppbót, en sú ákvörðun mun aldrei hafa komið til framkvæmda. Nú gerði landbúnaðarnefnd þessarar deildar, sem erindið fjekk til umsagnar, tilraun til að afgreiða málið á þann hátt að leggja til við atvrh., að hann sæi um, að menn þessir gætu fengið einhverja ákveðna launauppbót. En í gær barst mjer, sem formanni nefndarinnar, brjef frá ráðherranum, þar sem hann telur sig ekki hafa heimild til að greiða þessa uppbót. Vegna þessarar yfirlýsingar ráðherrans er það, að við berum fram þessa brtt. Við gerum dálítinn mismun á uppbótinni til þessara tveggja manna, því að það er alment viðurkent, að Filippus eigi að fá meira, þó að þeir sjeu vitanlega báðir fullkomlega þess maklegir að fá þessa uppbót. Jeg ætla ekkert að fara að blanda mjer í þær umræður, hvort rjett sje eða viðeigandi að fara að breyta fjárlagafrumvarpinu frá því, sem nú er. En það verð jeg þó að segja, að jeg tel það enga sjálfsagða kurteisi eða siðferðilega nauðsyn að ganga að frumvarpinu eins og það kom frá efri deild. Þess vegna leyfi jeg mjer að leggja til, að þessar till., sem jeg flyt, verði þó að minsta kosti samþyktar. Og fyrir mitt leyti heiti jeg engu góðu um að styðja það, sem meiri hl. fjvn. hefir lofað að gera, ef lækkunartillögur hans verða ekki samþyktar.

1264Frsm. síðari kaflans (Tryggvi Þórhallsson) Það er sjaldan, sem jeg get látið í ljós ánægju mína yfir orðum hæstv. atvrh. (MG), en það get jeg þó að þessu sinni. Hann staðfesti það, sem jeg hefi haldið fram um gildi samningsins milli stjórnarinnar og stjórnar landsspítalasjóðsins. Jeg vissi vel, að einhver samningur var gerður á milli þessara aðilja, en að hann væri svona, það vissi jeg ekki. Jeg taldi sem sagt víst, að hann hefði verið gerður á grundvelli þál. þeirrar, sem þingið þá hafði samþykt um þetta mál. Þá sagði hæstv. ráðherra, að þingið 1925 hefði samþykt samning þennan, en það er ekki rjett, samþykt þingsins í þá átt grundvallaðist á þál., sem samþykt var á því sama þingi. Hitt atriðið, sem gladdi mig, var út af orðahnippingum þeim, sem jeg átti í við hæstv. fjrh. í gær. Hæstv. atvrh. varð nefnilega til þess að staðfesta það, sem jeg sagði um fjárhúsbygginguna á Hólum, að til hennar væri ekki veitt nægilegt fje á þessu ári, heldur ætti líka að byggja fyrir það fje, sem veita á til skólans í fjárlagafrv. því, sem nú er til umræðu. Jafnframt viðurkendi hann, að búið væri að auglýsa eftir tilboðum í byggingu þessa, sem ekki er búið að veita nægilegt fje til. Hæstv. atvrh. hefir því orðið til þess að bera vitni á móti embættisbróður sínum, hæstv.forsrh. Það síðasta, sem jeg vildi segja, er það, að það mun vera einsdæmi í stjórnmálasögunni, að nokkur stjórn og flokkur hennar reyni af alefli að spyrna á móti góðri afgreiðslu fjárlaganna, en það gerir íhaldsstjórn Íslands og flokkur hennar á þinginu 1927. Háttv. Ed. hefir gengið í sömu átt og meiri hluti fjvn. vill gera nú, og hefir viljað gera fyr, að stýfa tillögur hæstv. stjórnar, að hafa vit fyrir henni, en þá skeður þetta undarlega, að hún leggur áherslu á, að úr engu sje bætt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg þekki háttv.þm. Str. (TrÞ) svo vel, að honum hefir ekki þótt vænt um það, sem jeg sagði síðast um landsspítalabygginguna, og því til frekari árjettingar vil jeg enn á ný rifja upp gang málsins frá 1925. Þá á þinginu var samþykt þál. um byggingu landsspítalans, og þar á eftir var samningur þessi gerður, sem fjárlagafrumvarpinu var svo breytt í samræmi við í efri deild. Og eins og jeg benti þessum háttv.þm. á, þá bar honum sem fjvn.manni að athuga þann samning, sem vitnað var til í fjárlagafrv. Ef hann hefir ekki gert þetta, hefir hann vanrækt skyldu sína, og ætti hann síst að vera að halda því á loft sjálfur. Nú vill háttv.þm. (TrÞ) fá felda burtu fjárveitinguna til landsspítalans, til þess að geta sett aftur inn ýmsar aðrar fjárveitingar, sem hann veit, að hægt er að komast af án. En hv.þm. dettur ekki í hug, að hægt sje að komast af án þessara fjárveitinga, og þetta er það sem skilur, en ekki annað. Jeg hlustaði ekki á, hvað hæstv.forsrh. (JÞ) sagði hjer í gær, en jeg vil aðeins segja það, að þótt hv.þm. Str. vilji halda því fram, að það væri rangt að vilja ráða yfir fjárveitingu í fjárlögum fyrir 1928 - 

Jeg var að bera saman framkomu hv.Ed. og þessarar hv. deildar!

. Þá er um alls engan ágreining að ræða, og hv.þm. hefir verið að hæla stjórninni, og vil jeg þá taka undir með honum og segja, að stjórnin hafi farið alveg rjett að.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hæstv. atvrh. hefir svarað svo skýrt og skorinort því, sem sagt var um landsspítalann, að jeg þarf svo sem engu þar við að bæta. Hv. þm. Str. sagði, að því hefði ekki verið mótmælt, að það þyrfti að leggja fram 450 þús. krónur hvort árið 1929 og 1930. Þetta er rjett, jeg mótmælti því ekki, en staðfesti það ekki heldur. Svo hnýtti hv.þm. því aftan við ræðu sína, að áætlunin hefði hækkað um 750 þús. kr. á nokkrum árum. Þetta er rangt hjá hv.þm. Eftir því sem hv.þm. hefir gefið upp fyrir árin 1929 og 1930, getur fjárframlagið skoðast 1550 þús. krónur, en það hefir aldrei verið búist við því, að landsspítalinn, sem nú er verið að byggja, fengist fyrir 800 þús. krónur. Það var gengið út frá því, að byggingin myndi kosta 1200 þús. krónur.

800 þús. kr. var sagt hjá okkur í nefndinni

. Það hefir aldrei verið sagt um þessa byggingu. Ef það hefir verið sagt í nefndinni, þá hlýtur að hafa verið miðað við annað hús en það, sem varð ofan á að byggja. Það er nú búið að leggja það svo greinilega fram, að landsstjórnin er bundin þessum samningi, og að hún hefir gert hann eftir hvötum Alþingis, með vitund og samþykki Alþingis eftir á, svo að það er ómögulegt annað en að standa við hann, og er sjálfsagt að standa við hann. Hv. þm. sagði, að stjórnin mundi verða að standa þjóðinni reikningsskap á því, hvort hún ætlaði að standa við gerða samninga. Jeg held, að það verði ljett fyrir stjórnina, en jeg hygg, að það verði erfiðara fyrir hv.þm. (TrÞ) að standa kjósendum sínum reikningsskap á því, þegar hann hefir setið í fjvn. þriggja þinga í röð, en ekki vitað fyr en nú, að til er ákveðinn samningur, sem þó hefir verið vísað til um fjárveitingar í fjárlögum, bæði fyrir árið 1926 og 1927; og þess vegna hefir annaðhvort legið fyrir fjvn. þessara þinga samningurinn sjálfur, eða þá full vitneskja um að hann væri til, en hv.þm. Str. hefir ekki rækt sitt starf betur en svo, að hann veit ekkert um, að samningurinn sje til, fyr en nú á þriðja þinginu. Jeg held, að hv.þm., sem talar hjer fyrir hönd meiri hl. fjvn., ætti ekki að tala mjög digurt um, að sá hv. meiri hl. sje sjerlega vel fær um að hafa vit fyrir fjármálastjórn landsins. Jeg held, að hv.þm. (TrÞ) ætti að hafa vit á að reyna að læra að hafa betra handbragð á því verki, sem hann er sjálfur settur til. Út af þeirri deilu, sem orðið hefir um fjárhúsið á Hólum, þarf jeg ekki að segja margt, því að hv.þm. hefir nú snúið frá öllu því, sem hann sagði um það mál í fyrstu. En hv.þm. byrjaði á því að víta það, að auglýst hefði verið útboð á fjárhúsum á Hólum, sem engin fjárveiting væri fyrir, og þá benti jeg hv.þm. á þann lið, sem ætlaður er til óvissra útgjalda á Hólum, og þó að svo sje farið fram á framhald af þessum styrk, þá gefur það hv.þm. ekki tilefni til að rjúka upp, eins og hann hefir nú gert. En ástæða er sú, að hv.þm. vildi ekki veita eftirtekt liðnum í fyrra, og rýkur þess vegna upp. Um afgreiðslu fjárlagafrv. er það að segja, að þessi till. um burtfellingu á 150 þús. krónum til landsspítalans er þannig, að hún hefir ekki í för með sjer neina lækkun á útgjöldum ríkissjóðs árið 1928, því að það er ekkert annað en að taka ekki upp í fjárlögin upphæð, sem þó verður að borga hvort sem er. Og þó að fram komi við það tekjuafgangur að nafninu til, þá er náttúrlega enginn fjárhagslegur vinningur við það, þegar vitanlegt er, að slept hefir verið útgjaldapósti, sem verður að greiða alt að einu. Jeg hefi vikið að því áður, að landsspítalabyggingin verður ekki stöðvuð með niðurfellingu þessa gjaldaliðs. Það verður að gera alt aðrar ráðstafanir til þess, ef það á að verða. Hv. þm. Str. fór upp í hæðirnar í lok ræðu sinnar og sagði, að það mundi vera einsdæmi í stjórnmálasögunni, að stjórnin stæði á móti því, að fjárlögin fengju bætta afgreiðslu, og svo hjelt hv.þm. áfram með nokkrum líkum ummælum. En jeg verð nú að segja, að það eru að vísu lofsverð sinnaskifti, sem fram eru komin hjá hv.þm. Str. og hv. meiri hl. fjvn., þegar nú er svo komið, að þeir eru farnir að keppa við okkur íhaldsmenn um það að reyna að láta fjárlögin fá sómasamlega afgreiðslu; en jeg er hræddur um, að trúin á þennan góða vilja þeirra minki nokkuð, þegar hv.þm. notar tækifærið til að hella sjer yfir stjórnina fyrir það, að hún vill ekki sætta sig við, að færð sjeu niður fastákveðin og samningsbundin útgjöld. Þetta finst hv.þm. (TrÞ) vera ódæði og álasar stjórninni mjög fyrir. en jeg held, að það sje óþarfi fyrir hv.þm. (TrÞ), og vil jeg nú gera dálitla grein fyrir aðstöðu stjórnarinnar alment. Þegar einhver stjórn er að undirbúa fjárlagafrv., þá á hún tvenns úrkosti; annaðhvort getur hún sjálf gert ráðstafanir um notkun allra tekna, eins og henni sýnist rjettast að verja þeim, eða þá að hún getur skilað frv. með einhverjum verulegum tekjuafgangi, sem þinginu er þá ætlað að ákveða um, hversu verja skuli. Nú verð jeg að segja það, að meðferð þingsins á fjárlögunum undanfarin ár hefir ekki verið þannig, að hún lokkaði á nokkurn hátt til að afhenda þinginu nema sem allra minstan tekjuafgang til umráða. Það hefir komið hjer inn á síðustu stundu æði mikill fjöldi af einstökum fjárveitingum, sem mikill meiri hluti þjóðarinnar álítur að megi spara og sjeu óþarfar. Jeg fyrir mitt leyti hefi ekki viljað fara þá leið að áætla svo lágar upphæðir til verklegra framkvæmda, að það yrðu afgangs einhverjar verulegar upphæðir handa þinginu til að ráðstafa, því að jeg var fullviss um, að þá mundi verða of mikil freisting til að veita fje til ýmislegs óþarfa. Jeg áleit þess vegna rjettara að stinga upp á fjárveitingum til verklegra framkvæmda, svo að ekki væri eftir nema sem svaraði 100 þús. kr., sem þá mætti nota til ýmislegs, sem óhjákvæmilega kemur fram síðar og naumast verður komist hjá að veita til. Nú er liðinn nokkur tími frá því að frv. var samið, og svo má benda á það, að ýmsir hv.þm. hafa gert sjer það að venju að koma með ýms áhugamál kjördæma sinna beina leið inn í þingið, án þess að snúa sjer til stjórnarinnar. Af þessu leiðir svo, að það koma fram ótal nýjar óskir, sumt alveg nýjar framkvæmdir, en sumt óskir um viðbótarstyrki við það, sem stjórnin hefir stungið upp á og hún þá gjarnan vill verða við. Þingið hefir oft aukið við fjárlögin á þennan hátt til nauðsynlegra framkvæmda. Jeg verð sjerstaklega að halda því fram, að á þinginu 1926 hafi starfsemi þingsins á þessu sviði ekki verið nægilega varkár, því að það lítur helst út fyrir, að þingið hafi talið það verk sitt að hlaða ofan á þau útgjöld, sem stjórnin hafði stungið upp á. En það verður auðvitað að vera hitt, að þingið telji það sitt verk að framkvæma þannig lagaðar lagfæringar á framkvæmdum og áætlunum stjórnarinnar, sem verða í samræmi við borgunargetu ríkissjóðs. - Þessu verður að halda áfram, og jeg hefi í hv.Ed. farið fram á, að sú deild tæki fjárlagafrv. til endurskoðunar á þá leið, að útgjaldaliðir væru færðir í námunda við það, sem þeir voru í stjfrv., og jeg taldi það alveg sjálfsagða skyldu mína að leggja til, að fjárveitingar stjfrv. væru færðar niður jöfnum höndum, til þess að ná rjettingu í frv. Jeg get sagt hæstv.þm. Str. það, að ef það á að liggja fyrir hans flokki að taka við stjórnartaumunum, þá verður hv.þm. að taka aðra stefnu gagnvart þeim fjrh., sem þá verður, svo framarlega sem hv.þm. vill ekki verða sjer til minkunar fyrir þinginu. Hv. þm. má þá ekki storka sínum fjrh. fyrir það, að hann sætti sig við einhverjar lækkanir á þeim útgjaldaupphæðum, sem stjórnin stingur upp á, til þess að þingið geti að einhverju leyti fengið framkvæmdan sinn vilja um breytingar á fjárlagafrv., án þess að koma ríkissjóði á kaldan klaka. Hv. þm. verður þvert á móti að veita sínum fjrh. viðurkenningu, ef hann sýnir þá stillingu og sjálfsafneitun að sætta sig við, að þingið geri slíkar rjettingar á hans uppástungum. Jeg get látið mjer storkunaryrði hv.þm. Str. í ljettu rúmi liggja, því að jeg er ekki kominn í þá stöðu, sem jeg er nú í, til þess að geðjast þeim hv.þm., heldur til þess að vinna mitt verk á þann hátt, sem jeg álít að þjóðinni sje fyrir bestu, og það hefi jeg einnig gert í þessu tilfelli.

Frsm. síðari kaflans (Tryggvi Þórhallsson) Hæstv. ráðh. hafa nú báðir flutt ræður til þess að veita nokkur andsvör þeim orðum, sem jeg sagði hjer áður, og þykir mjer kurteisi að segja þar nokkur orð í móti. Jeg ætla þó ekki að fara út í smáatriði, eins og fjárhúsin á Hólum, því að það atriði var upplýst af hæstv. atvrh. (MG). En jeg ætla aðeins að koma að því atriði, hvort haldið verði áfram með landsspítalann, og að þeim almennu atriðum, sem hæstv. fjrh. (JÞ) nefndi um afgreiðslu fjárlaganna. Jeg vil leyfa mjer að benda á það, að hæstv.forsrh., sem sat fyrir svörum í þessu máli, segir söguna þannig frá þinginu 1925: Fyrst var till. til þál. samþykt, og síðan var samningurinn gerður. Þetta er þá grundvöllurinn undir röksemdafærslu hæstv. ráðh. Jeg hefi hjer fyrir mjer þingtíðindin frá 1925, þar sem þessi þingsályktun kemur til umr. í Nd. 30. apríl og er svo afgreidd frá deildinni 1. maí. Hún er prentuð hjer í A- deild þingtíðindanna sem afgreidd frá Nd. 1. maí, en samningurinn er dagsettur 24. apríl. Þetta, sem hæstv. ráðh. (JÞ) hefir borið hjer fram um þetta mál, að þál. hafi fyrst verið samþykt, og að svo hafi samningurinn verið gerður, er þá bersýnilega rangt. Samningurinn er gerður viku áður en þál. er samþykt, svo að þessi undirstaða er algerlega röng. Hæstv. ráðherra beindi því til mín, að það mundi verða þungt fyrir mig að bera ábyrgð á því gagnvart kjósendum mínum, að jeg hefði ekki þekt þennan samning. Jeg taldi það víst, að samningurinn hefði verið gerður á grundvelli þessarar þál., og að þetta mundi eiga að gerast, ef ófyrirsjáanleg fjárhagsvandræði ríkisins gerðu það ekki ókleift, að samningnum yrði fullnægt. Jeg ætla mjer að vera óhræddur við að ganga út frá því, að það verði staðið við það, sem í þál. stendur. En hæstv. stjórn getur borið ábyrgðina á því, að það er búið að skuldbinda ríkið til að leggja í þetta fyrirtæki meira en eina miljón króna nú á næstunni. Hæstv. stjórn getur bundið sína flokksmenn á þann klafa, en við Framsóknarmenn munum ekki binda okkur, eins og hæstv.forsrh. hefir gert, og það ættu hans flokksmenn ekki heldur að gera. Hæstv. ráðh. sagði síðan, að jeg hefði sagt nokkur háfleyg orð um afgreiðslu fjárlaganna; en jeg vil þá gjarnan grípa tækifærið, því að jeg álít, að það fari ekkert illa á því nú, til þess að segja nokkur orð um afgreiðslu fjárlaganna, sem þá verða þau, að það, sem jeg fyrst og fremst finn þessari stjórn til foráttu, er það, hver svipur hefir verið yfir því, hvernig hún hefir litið á fjármál ríkisins. Það er sem sje þannig ástatt, að fjárlögin eru að meðaltali 21/2 milj. kr. hærri en áður, og útgjöldin að meðaltali 4 milj. króna hærri en áður tíðkaðist, og samhliða þessu eru þær drápsklyfjar lagðar á þjóðina, að verðgildi íslenskra peninga er hækkað um meira en 50%. Jeg álít, að vegna þessarar frammistöðu og þessarar afgreiðslu á fjárlögunum eigi þessi stjórn að vera dauðadæmd hjá þjóðinni. Síðast sagði hæstv. ráðherra nokkur orð um það, hverja afstöðu jeg ætti að hafa gagnvart þeim fjrh., sem Framsóknarflokkurinn setti, þegar hann tæki við stjórninni. Mjer þykir gott að fá tækifæri til að bera það saman, hvaða afstöðu hæstv. fjrh. á sínum tíma hafði gagnvart fyrirrennara sínum í stöðunni, og hvaða afstöðu jeg hefi nú gagnvart hæstv. fjrh. Jeg man það vel, hvaða afstöðu hæstv. fjrh. þá hafði, því að það er vegna orða, sem lengi munu fræg verða. Hæstv. ráðh. sagði það um fyrverandi stjórn, að hún ætti ekki skilið að fá tekjuhallalaus fjárlög. Þá var það skoðun hæstv. ráðh., að hann, vegna fjandskapar við stjórnina, ætti ekki að gegna sinni þingmannsskyldu að afgreiða fjárlögin varlega. En mín afstaða er sú, að vera frsm. þeirrar fjvn., sem setur sjer það takmark að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög, og jeg get sagt hæstv. fjrh. (JÞ) það, að jeg er albúinn, hvenær sem er, að leggja þessa afstöðu mína undir dóm þjóðarinnar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil aðeins út af hinum almennu niðurlagsorðum hv.þm. Str. geta þess, að mjer þykir það ekki undarlegt, þó að hv.þm. sje orðið nokkuð þungt í skapi út af þeirri ádrepu, sem hann hefir nú fengið fyrir sín ummæli. En þegar hv.þm. er hjer að endurtaka það, sem hann hefir áður sagt í blaði sínu, að það sje einhver synd hjá núverandi stjórn, að hennar fjárlagafrv. hafi verið 21/2 milj. kr. hærri en fjárlagafrv. hafi verið áður, þá leggur hv.þm. satt að segja vangann svo flatan við kinnhesti á þá stjórn, sem hjer var áður, að það þarf talsverða stillingu til þess að skella ekki lófanum á vangann. En jeg ætla ekki að gera það, af því að jeg á ekkert útistandandi við þá fjrh., sem hjer voru áður, hvorki við núverandi hv. 1. þm. Rang. (KIJ) nje hinn fjrh., sem nú er farinn út úr hinu pólitíska lífi. En jeg vil benda hv.þm. Str. á það, að þótt stjórnin leggi fram fjárlagafrv. að upphæð 101/2 milj. kr., þá er ekki nóg að bera það saman við fjárlagafrv. annara stjórna. Það er þá miklu nær að bera það saman við landsreikningana, því að það er satt að segja ekki mikil dygð að hafa fjárlagafrv. þannig úr garði gert, að það sýni svo sem 2 milj. kr. lægri útgjöld í fjárlagaliðunum sjálfum, en svo verður að líta á það, sem borgað hefir verið, en það sýna landsreikningarnir. En jeg held nú einmitt, að af því sjáist það best, hvað núverandi þing og stjórn hefir gert til að rjetta við fjárhag landsins, en það er að útgjöldin í fjárlögunum eru nú talsvert nær því, sem vænta má, að þau verði, heldur en þau voru áður. Hv. þm. Str. var kominn í fjvn., þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1925 kom í hendur þeirrar nefndar, svo að jeg tala hjer um hluti, sem hv.þm. átti þátt í. Það getur verið, að útgjöldin hafi þá verið 4 milj. kr. lægri heldur en þau eru eftir núverandi frv., en jeg býst við, að það megi, með því að benda á tvö atriði, skýra allan þann mismun. Annað var það, að ýmsar alveg bundnar upphæðir, sem skylt var að greiða eftir fjárlögunum, reyndust of lágt áætlaðar, og hinn liðurinn er sá, að nú er stungið upp á að veita hátt á aðra milj. kr. til ýmissa verklegra framkvæmda í landinu, fram yfir það, sem gert var í stjfrv. fyrir árið 1925. Þetta mun vera það, sem hv.þm. á við. Og jeg hygg, að hvorki jeg nje Íhaldsflokkurinn muni þurfa að blygðast sín fyrir að koma slíkri reglu á fjárlögin, og jeg veit, að hv.Ed. treystir landsmönnum líka til að bera þessar byrðar, sem hjer er stungið upp á; en jeg vona, að það takist að fella allar hækkanir hv.Nd. Það, sem hv.þm. hafði eftir mjer um fyrverandi stjórn, að hún ætti ekki skilið að fá tekjuhallalaus fjárlög, er slitið út úr rjettu sambandi og illa túlkað. Jeg hirði ekki að hafa hjer upp ummæli mín, en jeg skal birta þau á einhverjum þeim stað, þar sem alþjóð getur sjeð, hvað ráðvandlega hv.þm. Str. fer með tilvitnanir.

Orðin geta ekki gefið nema eina merkingu!

. Það má slíta setningar svo út úr samhengi, að þær verði óskiljanlegar eða hafi þveröfuga merkingu, ef ekki er lesið það, sem á undan og eftir fer. Þátttaka mín í þessum umræðum fer nú að styttast, og jeg skal láta það verða mín seinustu orð nú, að fari fjárlögin frá þinginu lík því, sem hv.Ed. gekk frá frv., þá má stjórnin vel við una. Þá hefir ekki orðið önnur breyting á stjfrv. en að gjaldaliðirnir hafa verið hækkaðir um 50–60 þús. kr., eða nálægt því, sem svarar tekjuafganginum, eins og hann var áætlaður í frv. stjórnarinnar. Ef frv. fær líka afgreiðslu hjer eins og hjá háttv.Ed., þá gefa lögin heildarmynd af tekjum og gjöldum, sem líkari er stjfrv. heldur en verið hefir á nokkru þingi áður. Hlýt jeg að telja það góðan ávinning, sem gefur góða von um framhaldandi gætni í fjármálum. - Þingið hefir að þessu sinni staðist prýðilega þá freistingu að hlaða meira á fjárlögin heldur en stjórnin hefir stungið upp á og talið fært. Það er eðlilegt, að menn geri nokkurn samanburð á frv. þessu og núgildandi fjárlögum, sem samþykt voru á síðasta þingi. Landsmenn búast við því, að útgjöldin fari lækkandi, því að þeir gera sömu kröfur til ríkissjóðs og annara. Það er því um samanburðinn að segja að þessu leyti, að útgjöldin eru lækkuð um ca. 650 þús. krónur frá því, sem er í gildandi fjárlögum. Og þó að það sje ekki mikil upphæð í samanburði við þær 10–11 miljónir króna, sem útgjöldin nema, þá er það þó spor í rjetta átt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það er eins og háttv.þm. Str. verði hissa í hvert skifti, sem ráðherrarnir svara honum. Veit jeg ekki, hvort það er heldur af því, að honum finst ekki svaravert það, sem hann segir, eða að honum er illa við það, að honum sje svarað. Hv. þm. þóttist nú heldur ná sjer niðri á mjer, þar sem hann sagði, að stjórnin hefði fyrst gert samning um framlög til landsspítalans, og á eftir hefði hún svo komið fram þál. um það. Þessu máli horfir þannig við, að um þetta hafði verið samþ.þál. í hv.Ed. áður en samningurinn var gerður, og það voru samtök um það í öllu þinginu að gera þann samning, og var það talið svo sjálfsagt mál, að enginn maður tók til máls um það í þessari deild, hvorki við fyrri nje síðari umr. En í umr. um málið í hv.Ed. gaf þáverandi forsrh., sem nú er látinn, yfirlýsingu um það, að verið væri að undirbúa samning um málið. Vil jeg leyfa mjer, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hjer upp það, sem hann sagði því viðvíkjandi: „Þessum samningi er nú sama sem lokið, svo innan fárra daga mun verða hægt að leggja málið fyrir þingið á þeim grundvelli.“ Með öðrum orðum: þegar verið er að ræða þál. í hv.Ed., er það undir eins upplýst af stjórninni, að samningurinn sje aðeins ógerður. Síðan var hann lagður fyrir þingið og samþyktur orði til orðs. Hvernig getur þá hv.þm. Str. komið fram með aðra eins bábilju og þá, að samningurinn sje ekki bindandi fyrir þingið? Það skiftir engu máli, þótt háttv.þm. hafi ekki lesið samninginn. Það var þó sjerstök skylda hans sem fjvn.-manns að kynna sjer samninginn rækilega, og jeg býst við því, að hann hafi gert það, hvernig sem hann lætur nú. En í þessu sambandi er fróðlegt að rifja það upp fyrir sjer, hvernig „Tíminn“ tók í þetta mál 1925. Hann sagði þá, að íhaldsmenn vildu drepa allar framkvæmdir, þar á meðal landsspítalann. Þetta stendur í grein, sem er undirrituð J. J., og vona jeg, að hv.þm. Str. kannist við höfundinn. Greinin er birt í „Tímanum“ 23. maí 1925. Þar segir svo: „Þá var landsspítalinn settur á fjárlög í trássi við meginþorra íhaldsmanna, sem greiddu atkvæði tvívegis á móti. Verður nú byrjað að reisa spítalann í sumar, og á að vera lokið fyrir 1930.“ Þetta er góð mynd af stefnufestu forkólfa Framsóknarflokksins og góður spegill þess, hvernig sannleikurinn er borinn fram í þessu blaði. Það segir, að íhaldsmenn hafi barist gegn samningnum og tvívegis greitt atkv. á móti honum. En nú, tveimur árum síðar, fjargviðrast hv.þm. Str. út af því, að það sjeu íhaldsmenn, sem beri ábyrgðina á því, að samningurinn var gerður.

Jón Sigurðsson Það er nú svo langt síðan jeg kvaddi mjer hljóðs, að jeg hefi gleymt ýmsu af því, sem jeg ætlaði að segja, en vegna þess, að komið mun nú að lokum umræðunnar, skal jeg gera stutta grein fyrir afstöðu okkar minnihlutamanna. Hv. form. fjvn. (ÞorlJ) gat þess, að við fjvn.-menn hefðum ekkert vitað um samning stjórnarinnar við stjórn landsspítalasjóðsins, er gerður var samkv. þál., er samþykt var 1925, en að okkur hefði snúist hugur, er það kom í ljós, að samningur var gerður. Þessu þarf jeg ekki að svara, því að hv.þm. Str. sagðist hafa gengið út frá því, að samningurinn væri gerður, enda þótt hann neitaði því áður að hafa haft nokkra vitneskju um það. Það er satt, að við minnihlutamenn vissum, að þessi samningur var gerður, þótt við myndum ekki, hve mikið ætti að leggja fram árlega úr ríkissjóði. Jeg er ekki svo minnugur, að jeg muni fyrir víst tölur, sem samþ. hafa verið fyrir svo löngu. Þess vegna var hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) falið að fara upp í stjórnarráðið til að kynna sjer samninginn. Og af því að menn mundu ekki, hver upphæðin var, þá hafði komið til orða, hvort ekki mundi hægt að færa þennan lið í fjárlagafrv. niður. Er ekki ástæða til þess að deila neitt um þetta atriði, því að það liggur ljóst fyrir. Þegar litið er á brtt. þær til lækkunar á útgjöldum, er hjer liggja fyrir, þá tel jeg fullvíst, að þær stærstu þeirra, svo sem um að fella niður fjárveitingu til landsspítalans, draga af fje til brúagerða, síma og vita, og fella niður styrk til markaðsleitar, hafi litla eða enga möguleika til þess að ganga fram. Allar þessar fjárveitingar voru samþyktar hjer við 2. og 3. umr. um daginn, og var fjvn. þar ofurliði borin. En að meiri hl. nefndarinnar skuli nú fara að bera þetta fram aftur, er hreinn skrípaleikur. Það er aðeins gert til þess að kasta ryki í augu þeirra manna út í frá, sem ekki geta fylgst með því, sem gerist í þinginu, og telja þeim svo trú um, að hjer sje alvarleg sparnaðartilraun á ferðinni. Hjer er að vísu um stóra upphæð að ræða, þar sem er framlag til landsspítalans, og mjer skildist á hv.þm. Str., sem nú ætti að slá stórt slag föðurlandsins vegna og spara nú svo, að um munaði. En hann komst þar í mótsögn við sjálfan sig undir eins, því að hann sagði, að þingmönnum bæri engin skylda til að taka þessa fjárveitingu upp í fjárlög, en stjórnin ætti að taka lán til þessa. Mjer er spurn: Hvað er þá unnið?

Jeg sagði ekki, að stjórnin ætti að taka lán handa spítalanum!

. Jú, hv.þm. sagði, að stjórnin ætti að taka lán til spítalans, upp á sína ábyrgð. Jeg skrifaði það hjá mjer um leið og hann sagði það, svo að ekki þýðir að mæla því í mót. Með öðrum orðum: Hv. þm. Str. vill fella niður 150 þús. kr. fjárveitingu í fjárlögum, en láta svo ríkið taka 150 þús. kr. lán. Hverjum ætlar hann að telja trú um, að það sje nokkur rjetting á hag ríkissjóðs? Um ýmsa aðra liði, svo sem stúdentagarðinn o. fl., get jeg tekið það fram, að við minnihlutamenn gætum fallist á, að eitthvað mætti spara á þeim í bili. En svo liggja hjer fyrir um 50 brtt., flestar bitlingar. Nokkrar af þeim upphæðum hafa verið samþyktar hjer áður, og ef menn halda þeim eins fast fram nú eins og þeir gerðu við 2. og 3. umr., þá má búast við, að margar af þeim komist nú í fjárlögin. Afleiðingin verður þá sú, að í staðinn fyrir lækkun á framlagi til verklegra framkvæmda koma margir nýir liðir, sem eru ýmist persónustyrkir eða aðrir bitlingar. Minni hl. óskar ekki eftir þessum skiftum, og þótt hann, eins og jeg hefi þegar tekið fram, hefði getað fylgt því, að feldir yrðu eða lækkaðir ýmsir liðir til sparnaðar, þá getur hann ekki undir þessum kringumstæðum lagt til, að nokkur breyting verði gerð á frv. Við minnihlutamenn munum því greiða atkvæði á móti öllum lækkunartillögunum, og líka á móti öllum hækkunartillögunum. Treysti jeg því, að háttv. deild verði okkur sammála um að samþykkja frv. óbreytt, og skila fjárlagafrv. þannig tekjuhallalausu. Jeg verð áður en jeg sest niður að víkja örlítið að því, sem hv. 1. þm. Rang. (KIJ) sagði, en jeg skal reyna að haga orðum mínum svo, að þau gefi ekki tilefni til neinnar deilu. Hann vjek að gömlu deilumáli okkar á milli.  Jeg vildi aðeins gefa þessa skýringu, úr því að þessu máli var hreyft, eins og gert var í gær.

Frsm. síðari kaflans (Tryggvi Þórhallsson) Það skal ekki verða nema stutt athugasemd. Jeg vil ekki láta hjá líða að lýsa ánægju minni út af því, að hæstv. atvrh. hefir nú játað, að samningurinn var gerður áður en þál. var samþykt, og að hann hefir ekki farið með rjett mál. En sjerstaklega gladdi það mig, er hann kom inn á afskifti Framsóknarflokksins af þessu máli. Árið 1925 ljek hjer alt í lyndi, þá var mikið góðæri og ríkisfjárhirslan var að fyllast. Þá lágu fyrir áætlanir um það, að landsspítalinn mundi kosta ca. 800 þús.–1 milj. kr. Þá vildi Framsóknarflokkurinn, að ráðist yrði í að byrja að reisa hann. Nú liggur það fyrir, að hann muni kosta um 11/2 milj. kr., en nú horfir öðru vísi við en 1925, því að fyrir sorglega fjármálastjórn er hjer komin versta kreppa. Þess vegna segjum við Framsóknarmenn nú, að við verðum að falla frá því að koma spítalanum upp þegar. En þá vilja íhaldsmenn ólmir berja höfðinu við steininn og halda áfram byggingunni. Orð þau, er hæstv. atvrh. hafði eftir Jóni heitnum Magnússyni, sýna það alls eigi, að samningurinn við stjórn landsspítalasjóðsins hvíli á neinum lagalegum grundvelli. Og í samningnum er einmitt gert ráð fyrir. að fje sje ekki veitt í fjárlögum til spítalans, ef fjárhagsvandræði beri að hendi, - og þau fjárhagsvandræði eru nú að höndum komin.

Hákon Kristófersson * Það er vegna þess, að mín fáu orð, sem jeg sagði í gærkvöldi, hafa gefið mönnum tilefni til að taka til máls og þar að auki verið misskilin, að jeg þarf að segja nokkur orð. Háttv. þm. Mýr. (PÞ) kvað svo að orði, að ummæli mín hefðu borið vott um nokkuð einkennilegar hugmyndir um sanngirni. En ef svo hefir verið, þá hefir það aðeins verið af því, að jeg hefi ekki komið eins vel orðum að meiningu minni og æskilegt hefði verið. Jeg reyndi aðeins að stilla svo í hóf ummælum mínum, að enginn teldi sig móðgaðann af þeim. Hvað viðvíkur fjósbyggingunni á Hvanneyri, þá bar jeg aðeins þá upphæð, sem til hennar á að fara, saman við aðrar nauðsynlegar fjárveitingar, sem þó hafa verið feldar niður. Þennan samanburð leyfði jeg mjer að gera, en það var aftur ómaklegt af háttv.þm. Str. að gera mjer upp þá meiningu, að jeg væri á móti því, að fje færi til þessa fyrirtækis. En jeg verð nú að segja það, að engu minni rjett til fjárframlaga hafa mörg önnur fyrirtæki, sem hv.frsm. meiri hl. fjvn. (TrÞ) leggur til, að niður falli. Jeg tók það skýrt fram í gær, að ummæli mín bæri ekki að skilja sem andúð gegn viðkomandi skólastjóra, því að jeg met þann mann mjög mikils. En hinu ætti enginn að þurfa að furða sig á, þó að þm. leyfi sjer áð gera athugasemdir við ýmsar fjárveitingar, ef það er gert klækjalaust og án brigslyrða, og ekki þarf það heldur að vera af neinni andúð til vissra manna, þó að maður hafi aðra skoðun á ýmsum málum en sumir aðrir háttv.þm. Jeg hafði raunar ekki búist við, að orð mín mundu koma af stað andmælum. Hv. þm. Mýr. (PÞ) mintist á það í sambandi við orð mín, og það var það, sem hann hafði við þau að athuga, að líklegast væri betra, að hið opinbera tæki kúgildin af prestssetrunum, en bygði þar aftur á móti peningshúsin. Hann sagði þetta út af því, að jeg drap á það, að prestarnir yrðu vanalega sjálfir að byggja öll nauðsynleg peningshús á prestssetrunum og Önnur þau hús, er áhöfn jarðarinnar heimtaði. En jeg hygg, að það mundi nú verða allútdráttarsamt fyrir ríkissjóð, ef hann ætti að fara að byggja öll peningshús á prestssetrum þeim, er ríkið á nú. Þá var það vinur minn, háttv.þm. Borgf. (PO), sem flutti ræðu um þetta sama í dag, og þykir mjer leiðinlegt, ef hann heldur, að jeg hafi ætlað að fara að traðka hjer rjetti nokkurs manns. Annars hefi jeg ekkert út á ræðu hans að setja. Hún var flutt með hógværð og stillingu og snerti mig ekki að neinu leyti. Honum þótti undarlegt, að það skyldi vera verið að ræða þetta, en það er aðeins af því, að jeg vjek að þessu til samanburðar, og finst mjer ekkert athugavert við það. Jeg hefi aldrei mótmælt því, að búið á Hvanneyri hafi blómgast í tíð núverandi skólastjóra. Jeg er viss um, að það er í ágætu standi, bæði hvað fje og jarðrækt snertir, og ber vott um hagsýni og dugnað húsbóndans. En er það í rauninni nokkuð aðdáunarvert? Þegar núverandi skólastjóri tók við, þá var búið að reisa þar bú á föstum grundvelli og þegar kominn hinn mesti menningarbragur á það, og var það fyrst og fremst verk hins látna heiðursmanns, Hjartar Snorrasonar. Þá sagði sami merki þm. (PO), að umbætur þær, sem orðnar væru á kúabúinu, mundu auka tekjur ríkissjóðs. Jeg get þó ekki fallist á það, því að það eykur ekki tekjurnar, meðan leigumálinn er hinn sami.

Það eykur verðgildi eigna ríkissjóðs

. En það er þó langt þangað til það verðgildi verður að nokkru gagni fyrir ríkissjóð, og svo lengi sem leigumálinn helst óbreyttur, getur það ekki orðið. Jeg er þó alls ekki að hafa neitt á móti leigumálanum, því að leigumála, sem saminn er til ótiltekins tíma, er eðlilega ekki hægt að rifta. En þetta er ekki óverulegt atriði, því að þessum manni á að vera miklu hægara um allar umbætur en þeim mönnum, er búa við erfiða leigumála. Og þó að segja megi, að ekki sje veitt fje í fjárlögum beint til búsins, þá er þó aðstaðan miklu betri til jarðabótaframkvæmda en annarsstaðar, og gerir það mögulegt að hafa þar stórt bú, enda má þar að nokkru leyti nota aðstoð pilta þeirra, er við nám eru í skólanum, og sem svo má heita, að gefið sje með af hálfu ríkissjóðs. Hv. frsm. meiri hl. (TrÞ) sagði, að skólastjórinn hefði lagt fram fje frá sjálfum sjer í þessu skyni. Má vera, að svo sje, en jeg tel það nú heldur ekkert aðdáunarvert. Og ef um stórfeldar jarðabætur er að ræða fram yfir hið ákveðna afgjald, þá er ekki fyrir það að synja, að fram kunni að koma kröfur til ríkissjóðs, fyrir það, sem skólastjórinn kynni að eiga inni.  (Atvrh. MG: Það er fyrirgirt)  . Það er nú alls ekki víst. Annars er jeg nú alls ekki að benda á þetta af því, að jeg sjái eftir neinu handa þessum mæta manni, en það er fullkomlega heimilt að vekja athygli á þessu. En jeg get tekið undir það hjá hv.þm. Borgf. (PO), sem hann orðaði svo snildarlega vel, að byggingarskilmálarnir hefðu altaf gengið meira og meira í þá átt, sem til hagræðis er fyrir ábúanda. Jeg er honum alveg sammála um þetta. - Jeg get líka fúslega tekið undir það með hv.þm. (PO), að það er leiðinlegt, ef misrjetti á sjer stað milli skólanna, því að það á ekki að geta komið fyrir. Hv. frsm. meiri hl. mintist á það í sambandi við tillagið til landsspítalans, að stjórnin og flokkur hennar bæri ábyrgð á því, ef till. um það efni kæmist ekki að, og ef byggingunni yrði ekki frestað. Það er rjett hjá hv.þm. (TrÞ), en stjórnin og flokkur hennar hafa þá ábyrgðartilfinningu að vilja standa við gefin loforð. Það kemur stundum fyrir í lífsins sögu, að þó að menn sjái kannske síðar, að eitthvað hefði mátt betur fara öðruvísi, eða orðið þeim sjálfum hagkvæmara, þá eru þeir þó svo heiðarlegir að vilja heldur taka á sig hið óhagstæða en að standa andspænis öðrum sem óáreiðanlegir menn. Það mun nú víst vera tilgangurinn hjá háttv.frsm. (TrÞ) að skrifa þetta smávægilega aukaatriði á syndareikning stjórnarinnar og Íhaldsflokksins, en ekki býst jeg nú við, að það komi til að gagna honum mikið. Þá er það líka látið í veðri vaka, að það verði svipur „hinnar harðdrægu íhaldsstjórnar, sem setji mark sitt á ýmislegt í þjóðarbúinu.

Það er alveg rjett

. Já, það vill nú svo til, að það er alveg rjett hjá háttv.þm. En hvernig er sá svipur? Jeg þori að fullyrða það, að hann er alt öðruvísi og miklu hollari en ef hann kæmi af áhrifum háttv.þm. Str. eða þeirra manna, sem honum ráða mest. Hv. þm. vildi gefa það í skyn. að við íhaldsmenn værum bundnir á flokksklafa stjórnarinnar. En jeg verð að neita því fastlega, að þessi ásökun sje á rökum bygð. Jeg hefi ekki fundið til þess, hvorki fyr nje síðar, og jeg mundi ekki þora að fullyrða það á opinberum fundi, ef það væri þvert um huga minn, að stjórnin hafi á nokkurn hátt reynt að binda mig eða flokksbræður mína á klafa, eða gera okkur að „attaníossum“, sem kallað er. Þetta er aðeins illgirnisleg ásökun, sprottin af vanmætti og vöntun á gildum rökum. Jeg hygg, að það hafi verið sorglegur misskilningur hjá hv.þm. Str., er hann vildi halda því fram, að þetta væri Íhaldsflokknum eða stjórn hans að kenna. Jeg hygg, að ekki verði öðru um kent í þessu efni en óheppilegri rás viðburðanna. Þarf ekki að benda nema á eitt dæmi. Það hefir verið haft til ásökunar stjórninni, hvernig fór um sölu afurðanna haustið 1926. Það var á engan hátt gengissveiflum að kenna, heldur óheppni, sem kom fram í versluninni. En slíkt getur altaf komið fyrir. Jeg sje, að hv.þm. (TrÞ) hristir höfuðið, líklega af því að hann álítur, að jeg segi ósatt. En svo er ekki. Jeg segi satt, það veit veit háttv.þm., sem sjálfur hefir starfað í gengisnefndinni. Jeg veit ekki betur en að 2–3 kaupmenn hafi gert sölusamninga 1926, sem virtust í alla staði hinir hagstæðustu, en atvik þau komu til, sem urðu þess valdandi, að þeir biðu stórtjón af. Og svo er oft, þótt ilt sje að benda á eitt sjerstakt atvik, er slíku valdi. Hvað hv.þm. (TrÞ) snertir, þá veit jeg, að í honum eru svo margar góðar og ærlegar taugar, að ásakanir hans í garð hæstv. stjórnar eru frekar sprottnar af fljótfærni hans en illgirni. Jeg vil benda á eitt mál, sem Íhaldsflokkurinn hefir mjög verið ásakaður fyrir, en það er kjöttollsmálið, einkum í blaði Framsóknarflokksins, „Tímanum“. En þó vita bæði guð og menn, að það mál hefir átt atfylgi beggja flokkanna að fagna, þó að vísu Íhaldsflokkurinn hafi átt meiri þátt í góðum framgangi málsins. Jeg neita því ekki, að það sje rjett hjá hv.þm., að skattamir hafi verið mjög þungir undanfarið, en hafa ekki einnig framkvæmdirnar verið óvenjulega miklar og svo nauðsynlegar, að hæstv. stjórn hlaut að láta undan kröfum manna um að ráðast í þær? Og sje ekki hægt að benda á það, að hæstv. stjórn hafi farið óráðvendilega með fje ríkissjóðs, þá er ekki hægt að ásaka hana neitt. En slíkt hefir enginn getað bent á ennþá. Jeg vildi aðeins taka þetta fram vegna þess, að jeg hlýt að taka minn hlut af þeim hörðu árásum, sem hv.þm. Str. hefir gert á Íhaldsflokkinn og stjórn hans. En þær árásir hafa nú að vísu verið slegnar niður af hæstv.forsrh. (JÞ) og fleiri háttv.þm., og hefir þannig áfellisdómur hv.þm. (TrÞ) að engu orðið. Seinni tíminn mun leiða það í ljós, - sem jeg þó vona, að verði sem lengst að bíða, - þegar hv.þm. skipar eitt sæti í stjórn landsins, að honum munu ekki fara stjórnarstörfin betur úr hendi. Jeg veit að vísu, að hann mun ekki trana sjer mjög fram, enda skortir hann, þrátt fyrir marga góða hæfileika, algerlega vit og þekkingu til þess að fara með fjármál landsins; Jeg læt svo útrætt um þetta mál. Jeg gerði aðeins þessa hógværu grein fyrir orðum, sem fjellu hjer í gærkvöldi, og vísa hjer með frá mjer öllum órökstuddum fleipursummælum um Íhaldsflokkinn og þá stjórn, sem hann styður. * Ræðuhandr. óyfirlesið.

Klemens Jónsson Jeg hefði í rauninni getað fallið frá orðinu, þar eð ummæli hv. 2. þm. Skagf. (JS) voru þannig, að jeg hefði í rauninni getað slept að svara þeim, ef umræðum þá hefði verið lokið. En úr því svo er nú ekki, ætla jeg að svara þeim nokkrum orðum. Hv. þm. (JS) sagðist sjálfur hafa sjeð brjef frá Pjetri heitnum Jónssyni, þar sem hann lofi skólastjóranum á Hólum peningum til þess að auka með búið þar. Þetta hlýtur að hafa verið einkabrjef, því ef svo væri ekki, hlyti uppkast að því að hafa fundist í stjórnarráðinu. En það hefir ekki sjest, þó að leitað hafi verið. Ef slíkt loforð hefði verið gefið af formanni mínum í embættinu, þá hefði mjer ekki dottið í hug annað en að uppfylla það. Hv. þm. (JS) sagði, að það hefði verið hægt fyrir mig að taka upphæðina í fjáraukalög. Það má vel vera, en þetta mál er mjer nú úr minni liðið, enda datt mjer ekki í hug, að nú, 4 árum síðar, yrði farið að rifja það upp aftur, áður útkljáð, ómerkilegt mál. En eftir því, sem mig minnir, þá var það engin smáupphæð, sem skólastjórinn fór fram á, 10–12 þús. kr. Jeg þori þó ekki að fullyrða, að þessar tölur sjeu rjettar, - jeg hefi ekki átt kost á að rannsaka það, en það skiftir litlu máli. Mig furðar aðeins á því, að þetta skuli vera dregið inn í umr. nú. - Þá var það eitt atriði ennþá, sem jeg vildi minnast á. Háttv. þm. (JS) sagði, að málinu hefði verið hraðað of mikið. Jeg man það ekki svo gerla, en það man jeg, að mjög álitlegur maður með góðum meðmælum kom frá Vesturlandi og falaðist eftir því að fá skólabúið til rekstrar, en maður þessi þurfti að fara fljótlega brott; það stóð svoleiðis á skipaferðum. Þegar því skólastjórinn svaraði ekki skriflegri fyrirspurn minni, þá gat jeg ekki beðið lengur og gerði því samningana um það. Úr því að jeg stóð upp, þá skal jeg, vegna þess að verið var að gera samanburð á fjárlagaútgjöldunum nú og fyrir 4 árum, geta þess, að það er ekki mikils metandi slíkur samanburður, vegna þess, hve einhliða hann er gerður, og það frá beggja þm. hálfu, er gert hafa hann. Ef menn vilja gera samanburð, þá verða þeir að gera hann óhlutdrægt. Eins og vjer nú getum gert hlutlausa grein fyrir fjárhaglandsins fyrir 40–50 árum, eins verður ekki hægt fyr en nokkur tími er liðinn hjer frá að gera hlutlausa grein fyrir fjárhagnum nú. Það verða þeir að gera, sem standa fyrir utan deilumálin, en ekki þeir, sem standa mitt í stríði dagsins; og þá kvíði jeg alls ekki samanburðinum. Það er og hefir verið alsiða í stjórnarráðinu að senda embættismönnum og stofnunum fyrirspurnir um það áður en fjárlagafrv. er samið, hvaða till. þeir vildu gera um frv. Margir þessir menn fara fram á hin ítrustu fjárútlát. En svo framarlega sem stjórnin vill vera gætin, þá tekur hún ekki allar þessar beiðnir til greina eins og þær koma frá hlutaðeigendum, heldur færir hún þær niður og segir við embættismennina: Þið verðið að komast af með þetta. Þetta var gert á meðan jeg var landritari og eins á meðan jeg var ráðherra, og þetta er sennilega gert enn þann dag í dag. Er því mikill munur á fjárlagafrv. eftir því, hvort allar tillögur og beiðnir eru teknar til greina, eða klipt af þeim, en útgjöldin samt reynast hærri. Það ber að leggja meiri áherslu á niðurstöðuna, landsreikninginn, en undirstöðuna, fjárlagafrv., í þessu atriði. Jeg gæti komið með mörg einstök atriði, er mundu sanna mál mitt í þessu efni, en jeg vil ekki fara út í það nú, enda þótt jeg áliti nauðsynlegt að drepa á þetta í þessu sambandi.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það voru aðeins fá orð til hv.þm. Str. út af 5. ræðu hans nú í þessu máli. Hann hjelt því fram, að samningurinn um að reisa landsspítalann hvíldi ekki á traustum grundvelli. En þetta er ekki rjett. Samningurinn hvílir á þeim grundvelli, að hann var gerður af stjórninni og Alþingi samþykti hann mótmælalaust. Jeg var rjett áðan, á milli funda, að fara í gegnum umr. um málið og gat ekki fundið nokkur mótmæli gegn samningnum. Hann var lesinn upp frá upphafi til enda og finst allur í þingtíðindunum. Þetta sýnir, að samningurinn var álitinn hvíla á traustum grundvelli, enda var ekki hægt að undirbúa hann betur. Hv. þm. (TrÞ) sagði, að jeg hefði gert mig sekan um missögn, þar eð þál. hefði ekki verið samþ. af þinginu. Þegar samningurinn var gerður. Þetta er að vísu rjett, en hún var samþykt í hv.Ed. með samþykki allra flokka. Það var búið að tala svo mikið um þetta í þinginu, að það var vitanlegt, að það yrði alt samþykt, enda varð enginn til þess að taka til máls hjer í hv.Nd. um þáltill. Hv. þm. (TrÞ) sagði, að þó að hann hefði verið málinu fylgjandi áður, þá væri það ekkert undarlegt, þó að hann væri það ekki nú, þar eð aðstaðan væri breytt. Það er ekki annað breytt en það, að nú er ákveðið, að alt það fje, sem safnast hefir, skuli lagt í bygginguna. Jeg fæ ekki sjeð, að sú breyting sje svo mikilvæg. Jeg held, að hv.þm. hefði, ef hann var andvígur samningnum í byrjun, átt að nota gömlu regluna, sem hann vafalaust þekkir frá prestsskaparárum sínum, um hjónalýsingar, að segja til í tíma eða þegja ella. Jeg geri ráð fyrir því, að hæstv.forsrh. (JÞ) svari hv.þm. (TrÞ) að því er snertir skatta þá, er Íhaldsflokkurinn hafi lagt á landsmenn, og skal því ekki fara út í það nánar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg tek undir það með háttv. 1. þm. Rang. (KIJ), að samanburður fjárlaga mismunandi árabila er einskisvirði, þegar honum er slegið fram með nálægar kosningar fyrir augum, eins og samanburður hv.þm. Str. Jeg hefi athugað þetta mál og er hvergi hræddur við slíkan samanburð, ef hann er rjett gerður. Hv. þm. (TrÞ) endurtók það, sem hann hefir sagt oft áður, að kreppa atvinnuveganna stafi af misstjórn fiármálanna í landinu, og beindi þeirri ásökun til mín. Jeg skal ekkert um það segja, hve mikið af kreppunni stafar af mistökum í fjármálastjórninni, en jeg hygg, að best sje þó að taka þann blettinn, sem svartastur er í þessu efni, en það er útflutningsvara bænda, - kjötið. Ef hv.þm. (TrÞ) vill halda því fram, að það sje mistökum að kenna, hvernig farið hefir með sölu á þeirri útflutningsvöru, þá eru þau mistök ekki hjá landsstjórninni, heldur hjá þeim mönnum, sem nær standa framkvæmdum á þessu sviði og með söluna hafa að gera. En jeg tek ekki undir ásökun þessa efnis, enda þótt hv.þm. (TrÞ) vilji halda slíku fram. Hæstv. atvrh. (MG) hefir svarað því, sem svara þurfti um tekjur ríkissjóðs undanfarin ár og hina þungu skatta. En þeir hafa verið óhjákvæmilegir vegna gamalla skulda. Og jeg veit það, að dómur þjóðarinnar mun verða sá, að þegar góðæri sje, þá sje rjett að nota arð þess til þess að grynna á skuldum landsins. En sú skuldasúpa er orðin of mikil til þess, að góðærið hefði getað borið þjóðina yfir alla þá kreppu, sem nú stendur yfir. Samt sem áður hafa skuldir ríkissjóðs lækkað vegna þess, eins og 7. gr. fjárlagafrv. ber með sjer. Hv. þm. (TrÞ) mintist á mismun afstöðu Íhaldsflokksins og Framsóknarflokksins til landsspítalans. Er það gott dæmi eins, er greinir meðal annars þessa flokka í sundur. Það er rjett, að Framsóknarflokkurinn var sóknharður um það að tala um, að í framkvæmdir yrði ráðist. En Íhaldsflokkurinn hjelt þá aftur af, enda er það í samræmi við eðli hans, að hann vill vita fótum sínum forráð í hvívetna, en ekki ráðast í framkvmdir fyr en sýnt er, að ástæður leyfa. En nú, er á móti blæs fyrirtækinu, þá heykist hv.þm. Str. Kjarkurinn bilar, og nú koma úr þeirri átt ekki óskir um annað en að hætta framkvæmdum. En Íhaldsflokkurinn er staðfastur. Þegar samþykt hefir verið að byrja á framkvæmdum, þá vill hann þrauka áfram, þangað til áforminu er komið í framkvæmd. Jeg játa, að bæði íhald og framsókn er nauðsynlegt, en þegar komið er svo langt sem bygging landsspítalans nú er komið, þá er sú festa, sem ekki lætur bugast við fyrsta mótblástur, meira virði fyrir þjóðina en kviklyndið, kröfuhart en fyrirhyggjulítið og ístöðulaust.

Frsm. síðari kaflans (Tryggvi Þórhallsson) Jeg fjekk leyfi hæstv. forseta til þess að segja fáein orð. Skal geta þess, að nú hefir hæstv. atvrh. (MG) fengið 2 tíma hlje til þess að reyna að rjetta hlut sinn, en jeg get ánægður lýst yfir því, að samt sem áður hefi jeg engu við að bæta það, sem jeg hefi þegar sagt.

Jakob Möller Út af orðum hæstv. atvrh. (MG), þar sem hann sagði, að deilan út af till. um fjárframlag til landsspítalans stafaði af því, að þeirri till. hefði fylgt athugasemd um það að ráða yfir fje annara, sem sje landsspítalasjóði kvenna, þá vildi jeg gera stutta athugasemd, vegna þess að jeg bar fram till. Var hún borin framsamkvæmt umræðum og till., sem borin var fram og samþykt á fundi kvenna, sem að landsspítalasjóðnum standa, og haldinn var hjer í bæ. Var þar skorað á landsstjórnina að leggja fram fje til byggingar landsspítalans, og kváðust þær mundu leggja fram fje á móti. Í samræmi við þetta kom jeg fram með till. um 150 þús. kr. fjárveitingu, sem var feld, en við 3. umr. fjárlagafrv. var borin fram till. um 100 þús. kr., og var hún samþykt. Þá mun hæstv. ráðh. (MG) ekki hafa mælt á móti till. vegna þess, að með henni væri farið fram á að ráða yfir fje annara. Jeg man ekki betur en aðalástæðurnar, sem hann flutti fyrir þessu, væru alt aðrar. Hann sagði, að í svona fyrirtæki ætti ekki að ráðast í á þessum tíma, heldur ætti að geyma það til erfiðu áranna, þegar litla vinnu væri að fá. En jeg er sannfærður um, að það var gott að till. var samþykt á þinginu 1925, annars væri ekki farið að byrja á byggingunni enn. Fyrsta greiðslan til landsspítalans kom á árið 1926, í byrjun þeirrar kreppu, sem nú stendur yfir. Að því er snertir brtt. um það að fella nú niður fjárveitinguna til landsspítalans, þá get jeg ekki verið henni fylgjandi. Úr því að byrjað er á byggingunni, þá er sjálfsagt að halda áfram, uns spítalinn er kominn upp. Og það mun líka verða gert hvort sem er, hvernig svo sem fer um þessa brtt. Þá verður tekið lán til byggingarinnar, og sje jeg þá ekki, hvaða þýðingu það hefir að fella þessa fjárveitingu úr fjárlögunum. Það kann að þykja skemtilegra að skila fjárlögunum tekjuhallalausum eða með tekjuafgangi. En þessi aðferð til þess að búa til tekjuafgang er gersamlega þýðingarlaus. Hv. frsm. meiri hl. (TrÞ) hefir lýst yfir því, að þessi brtt. væri fram borin vegna þess, að meiningin væri sú, að allar framkvæmdir í þessu efni væru stöðvaðar fyrst um sinn. Því síður mun jeg geta verið henni fylgjandi. Jeg mun því greiða atkvæði móti þessari brtt., svo og hinni brtt. um að lækka tillagið til landsspítalans.

Forseti (BSv): Þess hefir verið óskað, að fyrst verði bornar upp 4 brtt. um lækkun á útgjöldum ríkissjóðs. Þótt slíkt sje ekki venjulegt, skal það nú gert, eftir almannaósk og af því, að sjerstaklega stendur á.

Tryggvi Þórhallsson Eftir þessar atkvgr. tekur meiri hl. fjvn. aftur allar aðrar brtt., er hann hefir fram borið. Hann vill ekki eiga sök á því, að fjárlögin verði „opnuð“, úr því að helstu lækkunartillögurnar eru fallnar. Meiri hl. mun úr þessu greiða atkvæði gegn öllum brtt.

Magnús Torfason Í samræmi við þetta tek jeg aftur brtt. mína á þskj. 336.

Jörundur Brynjólfsson Af sömu ástæðum tek jeg aftur brtt. mínar.

Klemens Jónsson Eftir þessi úrslit neyðist jeg til að taka aftur brtt. mínar og hv. meiri hl. samgmn. En jeg tek fram, að jeg geri það mjög nauðugur.

Þórarinn Jónsson Jeg tek einnig aftur mínar brtt., ef aðrir gera hið sama.

Hákon Kristófersson Jeg tek glaður aftur mínar brtt., fyrst þessi urðu úrslit atkvæðagreiðslunnar.

Sigurjón Jónsson Jeg tek einnig aftur brtt. mína.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg verð víst að feta í fótspor annara og taka aftur brtt. mínar. En jeg leyfi mjer samt að taka upp brtt.hv. meiri hl. samgmn.

1288Forseti (BSv): Jeg mun ekki taka aftur þær brtt., er jeg hefi borið fram. Hinsvegar tek jeg upp aftur brtt. 550,1, frá hv.þm. V.-Húnv.  (ÞórJ, að vísu í þeim einum tilgangi að fá hana felda. (ÞórJ: Er það ekki of seint? Jeg tók hana aftur í dag)  . Hv. þm. V.-Húnv. lýsti því í dag, að hann mundi taka aftur till. sínar, og endurtók þá yfirlýsingu nú, með því skilyrði, að aðrir þm. gerðu hið sama, en þeir hafa ekki gert það allir, - og undir öllum kringumstæðum tek jeg tillöguna upp.

Því hefir aldrei verið lýst úr forsetastóli, að till. væri tekin aftur

.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Í samræmi við gerðir hv.þdm. tek jeg aftur mína brtt., um að fella niður styrk til Magnúsar Pjeturssonar. Brtt. 550,1.1 tekin aftur, tekin upp af þm.N.-Þ. (BSv). og feld með 20 shlj.atkv. - 554 tekin aftur. - 545,1.1 tekin aftur. - 536,1.2 tekin aftur. - 545,11 feld með 16:3 atkv. - 545,III tekin aftur. - 536,11 tekin aftur, tekin upp af þm. V.-Ísf. (ÁÁ) og feld með 14:9 atkv. - 536,111.1–2 teknar aftur. - 550,1.2 tekin aftur. - 550,11 tekin aftur, tekin upp af 4. þm. Reykv. (HjV) og feld með 20:6 atkv. - 336,IV og V.1–4 teknar aftur. - 550,111–IV teknar aftur. - 545,V tekin aftur. - 545,IV feld með 15:3 atkv. - 536,V.5 tekin aftur. Brtt. 550,V.l tekin aftur. - 550,V.2 tekin aftur, tekin upp af 1. þm. S.-M. (SvÓ) og þm.N.-Þ. (BSv) og feld með 16:5 atkv. - 536,V.6 tekin aftur. - 550,VI feld með 16:3 atkv. - 536,V.7 tekin aftur. - 545,VI.l feld með 15:2 atkv. - 536,V.8 tekin aftur. - 545,VL2 feld með 15:2 atkv. - 545.VI.3 tekin aftur. - 536,V.9 tekin aftur. - 545,VI.4 feld með 16:3 atkv. - 545,VII feld með 15:3 atkv. - 545,IX tekin aftur. - 545,X.l (aðaltill.) feld með 14: 4 atkv. - 545,X.l (varatill.) feld með 15: 4 atkv. - 545,VIII.l tekin aftur. - 552 feld með 18:4 atkv. - 536.V.10–13 teknar aftur. - 545,VIII,2 tekin aftur. - 550,VII tekin aftur. - 560 tekin aftur - 545,X,2 tekin aftur. - 545,XI tekin aftur. - 545,XII feld með 14:1 atkv. - 550,VIII tekin aftur. - 536,VI–VII teknar aftur. - 555 tekin aftur. - 550,IX tekin aftur, tekin upp af 1. þm. Reykv. (JakM) og feld með 16:3 atkv. Frv. samþ. með 15 shlj.atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (A. 570).