Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þær spurningar sem ég beini til félagsmálaráðherra miða að því að fá fram afstöðu ráðherrans til aðgerða sem styrkja mundu verulega samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs í þeirri jákvæðu samkeppni sem nú er orðin á fasteignalánamarkaðnum. Skoðun mín er sú að nauðsynlegt sé að Íbúðalánasjóður standi vel í þeirri samkeppni því að mikilvægt er að innlánsstofnanir sem komið hafa með afar jákvæðum hætti inn á markaðinn með vaxtalækkunum hafi aðhald frá Íbúðalánasjóði. Ófært er ef innkoma bankanna er bara tímabundin meðan bankarnir eru að hrista af sér Íbúðalánasjóð með líkum hætti og tryggingafélögin gerðu við Félag íslenskra bifreiðaeigenda á sínum tíma. Þá komu tryggingafélögin inn með tímabundna lækkun á bifreiðatryggingum í samkeppni við lágar tryggingar FÍB en allt fór í sama horfið þegar tryggingafélögin höfðu verðlagt FÍB út af markaðnum. Því verður Íbúðalánasjóður að sýna að hann geti veitt lánastofnunum öfluga samkeppni og um leið aðhald til hagsbóta fyrir íbúðakaupendur en ljóst er að óbreyttu að draga mun verulega úr markaðshlutdeild Íbúðalánasjóðs í lánveitingum vegna íbúðakaupa og enn er ekki komin sú reynsla á þessa jákvæðu innkomu bankanna að treysta megi að bankarnir bjóði til frambúðar fasteignalán með lágum vöxtum. Ég tel að ráðherrann eigi þegar í stað að beita sér fyrir því að viðmið lánveitinga verði hækkað úr 85% af brunabótamati í 100% eins og hann hefur heimild til samkvæmt reglugerð. Það mundi styrkja Íbúðalánasjóð verulega í samkeppni við bankana sem nú lána ótakmarkaðar fjárveitingar án nokkurs þaks rúmist þær á 1. veðrétti og séu innan 80% af markaðsverði íbúða, þó ekki hærra en sem nemur brunabótamatinu. Í 2. tölulið fyrirspurnarinnar er spurt um áætlanir ráðherra um hækkun á lánshlutfalli og hvaða áætlanir liggi fyrir um hámarksfjárhæð og hvort mat Seðlabanka liggi fyrir á áhrifum þeirra breytinga. Þá er spurt um hvort ráðherra sé reiðubúinn að auka sveigjanleika varðandi veðröð annarra lána á undan lánum frá Íbúðalánasjóði. Mistúlka má framsetningu spurningarinnar þannig að einungis sé átt við nýju ÍLS-veðbréfin en hér er átt við öll eldri lán hjá Íbúðalánasjóði. Eins og fyrirkomulagið er núna eru þeir sem vilja einungis skuldbreyta dýrum bankalánum oft tilneyddir til þess að skuldbreyta öllum sínum lánum vegna kröfu bankanna um að lánin séu á 1. veðrétti. Ég spyr því ráðherra hvort hann sé reiðubúinn að auka sveigjanleikann í veðmörkum þannig að hægt sé að færa á 1. veðrétt endurfjármögnuð lán að því tilskildu að heildarfjárhæð lána á 1. og 2. veðrétti fari ekki yfir tilskilin veðmörk hjá Íbúðabúðalánasjóði. Ég er sannfærð um að það mundi draga verulega úr því að fólk sé að endurfjármagna t.d. húsbréfalán hjá Íbúðalánasjóði og er ótækt að hafa slíkar girðingar ef fólk vill einungis fjármagna lán upp á 1–2 millj. sem eru með afar óhagstæðum vöxtum.

Hæstv. forseti. Viðskiptabankar og sparisjóðir hafa nú síðustu vikurnar boðið lánskjör til kaupa á íbúðarhúsnæði sem eru áþekk því sem Íbúðalánasjóður býður. Þetta gerðist eftir að Eftirlitsstofnun EFTA komst að þeirri niðurstöðu að starfskilyrði Íbúðaránasjóðs og fyrirhuguð hækkun hámarksláns brytu ekki gegn EES-samningnum. Þar með var staðfest af hálfu ESA að stefnumörkun íslenskra stjórnvalda í húsnæðismálum er raunverulega til þess fallin að tryggja jafnrétti landsmanna í húsnæðismálum óháð búsetu og efnahag. Ég á von á því að hér eftir sem hingað til takist að viðhalda þeirri breiðu pólitísku samstöðu sem hefur verið um þá stefnumörkun. Það er fagnaðarefni að bankarnir skuli loksins stíga það skref að bjóða sambærileg kjör og Íbúðalánasjóður en það breytir ekki því að sjóðurinn gegnir áfram mikilvægu hlutverki í almannaþágu. Skapa þarf skilyrði til þess að bankarnir geti haldið áfram að auka hlutdeild sína á íbúðalánamarkaði á sama tíma og Íbúðalánasjóður verði áfram til reiðu sem raunverulegur valkostur í lánveitingum í samræmi við lögbundið hlutverk hans. Hafi einhver efast um nauðsynlegt aðhaldshlutverk Íbúðalánasjóðs á þessum markaði ættu atburðir ágústmánaðar að nægja til að eyða öllum efa hjá réttsýnu fólki. Bankarnir gera nú kröfu um 1. veðrétt sem forsendu hagstæðra íbúðalána. Þetta skilyrði veldur því að mikilvægt er að hámarkslán Íbúðalánasjóðs sé nægilega hátt til að kaupendur hóflegs íbúðarhúsnæðis eigi möguleika á heildstæðri fjármögnun hjá Íbúðalánasjóði því ella þarf að sækja viðbótarfjármögnun á mun lakari kjörum en bankarnir bjóða fái þeir 1. veðrétt. Þess vegna er afar mikilvægt, hæstv. forseti, að fjárhæð hámarkslánsins þróist áfram með þeim hætti að lánafyrirgreiðsla Íbúðalánasjóðs sé raunverulegur valkostur við kaup á hóflegu íbúðarhúsnæði. Einungis þannig verður tryggt til lengri tíma að markmið um áframhaldandi jöfn tækifæri til lántöku óháð búsetu og efnahag náist. Um leið ber mér sem ráðherra húsnæðismála að gæta hagsmuna ríkisins sem eiganda Íbúðalánasjóðs og tryggja að sjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar. Hæstv. forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi tel ég nauðsynlegt að treysta samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs í breyttu umhverfi með þeim hætti að hann sé betur í stakk búinn til að sinna því hlutverki sem stjórnvöld ætla honum. Aðgerð í því eru að hækka viðmið lánveitinga úr 85% af brunabótamati í 100%. Svarið við þessari spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er því já. Drög að reglugerð þessa efnis liggja nú þegar fyrir og bíða kostnaðarumsagnar fjármálaráðuneytis. Þingmaðurinn spyr enn fremur um hækkun á lánshlutfalli og hámarksfjárhæð íbúðabréfa og hvort fyrir liggi mat Seðlabanka á áhrifum breytinganna. Eins og þingheimi er eflaust kunnugt um hefur hámarksfjárhæð almennra íbúðalána hjá Íbúðalánasjóði hækkað tvívegis á þessu ári og er nú 11,5 millj. kr. bæði af nýju og notuðu húsnæði. Þessar hækkanir eru liður í undirbúningi þess að hækka lánshlutfall almennra íbúðalána í 90% af kaupverði húsnæðis. Við gildistöku frumvarps til breytinga á lögum um húsnæðismál sem lagt verður fram á Alþingi á næstu dögum er stefnt að því að fjárhæðin hækki enn frekar og síðan verði ákveðnar hækkanir í þrepum á kjörtímabilinu. Leitað var eftir áliti Seðlabanka Íslands sem skilaði skýrslu 28. júní sl. um líkleg efnahagsleg áhrif breytinganna. Hið sama gerði efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins 2. apríl sl. Síðan skýrslurnar voru gerðar hafa orðið miklar breytingar á íbúðalánamarkaðnum sem gætu leitt til hækkunar fasteignaverðs óháð því hvort lánshlutfall og hámarkslánsfjárhæð Íbúðalánasjóðs hækkar á næstu mánuðum. Hækkun lánshlutfalls og hámarksfjárhæðar Íbúðalánasjóðs við núverandi aðstæður mun því að öllum líkindum hafa hverfandi áhrif á lána- og fasteignamarkaðinn a.m.k. á þeim svæðum þar sem lánaframboðs banka og sparisjóða gætir. Enn fremur er spurt um aukinn sveigjanleika varðandi veðröð lána. Ég get upplýst það, hæstv. forseti, að í áðurnefndu frumvarpi er miðað við það sem meginreglu að lán frá Íbúðalánasjóði hvíli á 1. veðrétti en að uppreiknaðar eftirstöðvar framar áhvílandi lána dragist frá lánsfjárhæð ef lánið er aftar í veðröðinni. Mikilvægt er að þau góðu lánskjör sem Íbúðalánasjóður getur veitt og eru árangur breytinga á fjármögnun sjóðsins sem tóku gildi 1. júlí sl. skili sér til lántakendanna sjálfra en ekki til lánveitendanna sem hingað til hafa getað veitt lán á veðréttum á undan Íbúðalánasjóði og þar með notið óbeinnar ríkisábyrgðar á viðkomandi lánum. Í núverandi kerfi er ekki gerð krafa um 1. veðrétt. Íbúðalánasjóður getur fallist á endurfjármögnun skulda sem standa framar áhvílandi lánum sjóðsins svo fremi að um endurfjármögnun sömu fjárhæðar sé að ræða. Breyting af því tagi sem þingmaðurinn spyr um felur í sér ákveðið fráhvarf frá þeirri meginreglu sem beitt hefur verið þess efnis að lán sjóðsins standi einungis til kaupa á íbúðarhúsnæði. Ástæða þeirrar reglu er sú að lán Íbúðalánasjóðs hafa almennt verið hagstæðari en lán á almennum markaði. Að sjálfsögðu gerir sú samkeppni sem nú ríkir á íbúðalánamarkaði það að verkum, hæstv. forseti, að bæði stjórn, starfslið Íbúðalánasjóðs og ráðuneyti húsnæðismála þurfa að sýna árvekni í eftirliti með stöðu sjóðsins. Staða sjóðsins í samkeppni á íbúðalánamarkaði verður að mínu viti best tryggð með því að hámarkslánin þróist áfram með eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en ég hef verið að reyna að átta mig á því sem hæstv. ráðherra segir hér, að það sé mikilvægt að efla samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs í þeirri samkeppni sem nú er á bankamarkaði, en á hinn bóginn hafa menn sagt að sala bankanna hafi gert það að verkum að sú staða sé nú á bankamarkaði að einstaklingar hafi aðgang að betri lánakjörum en oft áður. Það sem ég er að reyna að draga fram, virðulegi forseti, er hvort hæstv. ráðherra sé að segja að ríkið sé á leiðinni í samkeppni við bankana. Eru það viðbrögð við því sem er að gerast eða er það til að tryggja verðmæti Íbúðalánasjóðs til einhvers tíma og að þá muni ríkið væntanlega draga sig út af þessum markaði? Það er afar erfitt að átta sig á því, virðulegi forseti, í ljósi þessa svars á hvaða ferðalagi hæstv. ráðherra er og mér þætti vænt um ef það mundi skýrast síðar í umræðunni.

Hæstv. forseti. Það hefur verið ósveigjanleiki í Íbúðalánasjóði á undanförnum árum gagnvart þeim sem hafa verið með lán þar og menn hafa einblínt á hámarkslán sem veitt eru við kaup á íbúðum. Síðan hafa orðið breytingar í gegnum tíðina, menn hafa verið að hækka það hámark og margir sem fjármögnuðu hluta af sínum íbúðakaupum eða húsakaupum með viðbótarlánum hafa verið í algerum vandræðum með að fá viðbótarlán til íbúðanna. Íbúðalánasjóður hefur ekki viljað líta á það að taka þátt í endurfjármögnun af því tagi og ég spyr hæstv ráðherra: Finnst honum ekki kominn tími til að Íbúðalánasjóður endurskoði þá afstöðu og gefi mönnum möguleika á endurfjármögnun allt að hámarki í því sem Íbúðalánasjóður hefur til ráðstöfunar handa þeim sem eru að kaupa íbúðir?

Virðulegi forseti. Ég fagna svörum ráðherra sem upplýsir hér að það liggi á borðum hans að breyta reglugerð þannig að það er verið að hækka viðmið vegna lánveitinga úr 85% af brunabótamati í 100% og það mun hafa veruleg áhrif til þess að auka samkeppnishæfni Íbúðalánasjóðs. Það ætti auðvitað líka að skoða hvort ekki ætti að miða við markaðsverð eigna eins og bankarnir gera. Við fórum í gegnum það fyrir nokkrum árum að brunabótamatið er orðið að verulegu leyti úrelt, ekki síst eftir að því var breytt, og hálfónothæfur grundvöllur fyrir lánaviðmið og það hefur skert verulega lánsfjárhæðir úr Íbúðalánasjóði í gegnum árin. Það er auðvitað spurning hvort ætti ekki að gera það en þetta er góður áfangi að hækka viðmiðið í 100%. Hæstv. ráðherra upplýsir að hann muni leggja hér fyrir frekari áætlun um hækkun á hámarksfjárhæðum. Ég vil spyrja ráðherrann hver þau áform eru. Í 2. tölulið fyrirspurnarinnar er spurt um hverjar áætlanirnar eru um hækkun á lánshlutfalli og hámarksfjárhæðum. Ég vil spyrja ráðherrann um áform hans í því sambandi. Ég geri ráð fyrir að hann ætli strax að hækka lánin í 90%, það verði í því frumvarpi sem hann leggur fyrir, en þá er spurningin um áætlanirnar varðandi hámarksfjárhæðina, í hvaða skrefum það verður tekið að hækka þær. Síðan vantar auðvitað mat Seðlabankans inn í þetta en ég býst við að þær breytingar sem orðið hafa á lánamarkaðnum breyti þar verulega. Ég lýsi vonbrigðum mínum með að hæstv. ráðherra vilji ekki auka sveigjanleikann að því er varðar veðmörkin. Ég er sannfærð um að ef hann gerði það væri það hvati til þess að fólk væri ekki í eins miklum mæli og núna að endurfjármagna lán sín hjá Íbúðalánasjóði og fara með þau yfir í bankana. Það eru hæg heimatökin fyrir hæstv. ráðherra að breyta þessum veðmörkum og hann gæti þá haldið sig við 100% af brunabótamati á 1. og 2. veðrétti og þannig hjálpað fólki til að losa um erfið og dýr lán upp á 1 eða 2 millj. í stað þess að þurfa að fara út í heildarendurfjármögnun.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson spyr hvort ríkið sé með þessu að hasla sér frekari völl í samkeppni við banka á lánamarkaði. Svo er ekki. Hins vegar ber Íbúðalánasjóði, samkvæmt lögum um húsnæðismál, að sinna skyldum sínum um lánveitingar til fólks á húsnæðismarkaði óháð búsetu og efnahag. Það er að sjálfsögðu fyrst og fremst það markmið sem við stöndum vörð um auk þess að tryggja stöðu sjóðsins í breyttu umhverfi. Hæstv. forseti. Hér hefur orðið nokkur umræða um endurfjármögnun lána bæði af hálfu hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Staðan er sú að Íbúðalánasjóður þarf í dag að bregðast við auknum þrýstingi á uppgreiðslur sem stafar af hærra vaxtastigi á liðnum árum en nú er. Sjóðurinn byggir nú á nýju áhættufjárstýringarkerfi sem á að tryggja að hann standi undir skuldbindingum sínum. Félagsmálaráðherra og Fjármálaeftirlitið bera lykilábyrgð á því að svo verði. Ég tel hins vegar, hæstv. forseti, varhugavert að gera breytingar á útlánareglum sjóðsins í flýti án þess að nauðsynleg greining liggi þar að baki. Ég vil ekkert útiloka um aldur og ævi í þeim efnum. Það er eðlilegt að tillögur um breytingar á útlánareglum sjóðsins komi frá stjórn Íbúðalánasjóðs og taki mið af faglegri greiningu áhættu hans á einstökum sviðum. Yfir því er stjórn og starfslið Íbúðalánasjóðs sem og starfslið ráðuneytis húsnæðismála vakandi á hverjum tíma.

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra um aðgerðir gegn svonefndum félagslegum undirboðum, þ.e. því að launakjör, vinnuaðstæður og aðbúnaður starfsmanna, hvort heldur er af erlendum eða innlendum uppruna, séu ekki í samræmi við hérlenda kjarasamninga, lög og reglur um aðbúnað, öryggi á vinnustöðum o.s.frv. Þessi mál hafa verið mjög á dagskrá og einkum tengst stórframkvæmdunum eystra. Það má segja að þar hafi nánast allt farið úrskeiðis sem svo gat farið hvað varðaði upphaf þeirra framkvæmda og aðkomu erlendra starfsmanna að verkinu. Aðbúnaður var allur mjög í skötulíki og mikil klögumál hafa risið og uppi verið um þann þátt mála. Gengið hefur þrálátur orðrómur um að menn væru starfandi án tilskilinna réttinda, að öryggismálum væru ábótavant. Brunavarnir voru lengi í ólestri og annað í þeim dúr. Alvarlegast er þó kannski að rökstuddar vísbendingar hafa verið uppi um að ætlun aðalverktakans hins erlenda hafi verið að greiða mun lægri laun en samræmast íslenskum kjarasamningum, lágmarkskjörum sem tryggð eiga að vera samkvæmt íslenskum kjarasamningum. Þetta ástand er að sjálfsögðu ekki einskorðað við virkjunarframkvæmdirnar eystra því að dæmi hafa verið uppi um sambærilega hluti t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Ónefnt járniðnaðarfyrirtæki hefur orðið uppvíst að þrálátum tilraunum til að vera með erlent vinnuafl á skammtímagrunni og komast þannig hjá því að skrá það með eðlilegum hætti inn í landið. Einnig hafa vaknað grunsemdir um að launakjör hafi þá ekki verið sem skyldi. Það ber í vaxandi mæli á því að talsvert sé af erlendu vinnuafli hér, t.d. í byggingariðnaði og við frágang á húsnæði, í múrverki og málningarvinnu og virðist tilhneigingin vera sú að hið erlenda vinnuafl sem sótt er til Austur-Evrópu eða Asíu sé gagngert tekið inn í landið til að vinna óþrifalegustu og erfiðustu eða óvinsælustu störfin. Það er líka þekkt frá nálægum löndum eins og Danmörku að mikil brögð eru að því að reynt sé að ná niður launakostnaði í verkefnum, sérstaklega útboðsverkefnum, með því að ráða inn erlent vinnuafl gjarnan gegnum svonefndar starfsmannaleigur. Ég hef því leyft mér að spyrja félagsmálaráðherra hvort umfang félagslegra undirboða á íslenskum vinnumarkaði hafi verið kannað sérstaklega, hvort umsvif starfsmannaleigna hafi verið skoðuð sérstaklega með tilliti til hættu á félagslegum undirboðum, hvort félagsmálaráðuneytið hyggist þarna aðhafast eitthvað og hvernig samstarfi þess við aðila vinnumarkaðarins sé háttað hvað varðar varnir gegn félagslegum undirboðum.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég nefna að kjarasamningar sem samtök aðila vinnumarkaðarins hafa gert gilda sem lágmarkskjör fyrir alla launamenn hér á landi í viðkomandi starfsgrein á því svæði sem hlutaðeigandi samningar taka til, samanber 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Gildir þetta, hæstv. forseti, um launamenn er vinna störf sín hér á landi óháð þjóðerni eða uppruna starfsmanna eða eigenda fyrirtækjanna. Þessi regla var síðan ítrekuð í lögum frá árinu 2001 um réttarstöðu starfsmanna sem starfa tímabundið hér á landi á vegum erlendra fyrirtækja. Með hliðsjón af þeirri meginreglu að kjarasamningsviðræður hafa verið á verksviði aðila vinnumarkaðarins hefur eins og flestum ætti að vera kunnugt verið litið svo á að eftirlit með að kjarasamningar skuli haldnir sé einnig á ábyrgð aðilanna sjálfra. Verður þetta enn fremur að teljast eðlilegt í ljósi þess að um frjálsa samninga milli aðila er að ræða. Þar af leiðandi hefur opinbert eftirlit með kaupi og kjörum launafólks ekki tíðkast hér á landi. Hafa stéttarfélögin séð um að gæta hagsmuna félagsmanna sinna telji þeir brotið á sér í starfi með því að beina kröfum að vinnuveitendum um úrbætur. Engin undantekning gildir um stöðu útlendinga að þessu leyti. Hafa stjórnvöld því ekki heimildir til að kanna launakjör almennt á innlendum vinnumarkaði, hvorki hjá útlendingum né öðrum hópum. Í þessu samhengi ber að geta þess að fyrr á þessu ári gerðu Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins með sér samning um útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Þar kemur m.a. fram að það sé hlutverk trúnaðarmanna stéttarfélaga á vinnustað að ganga úr skugga um að gerðir kjarasamningar séu haldnir gagnvart starfsfólki. Í tilvikum þegar ekki tekst að leysa innan fyrirtækis ágreining sem kann að rísa vegna starfskjara erlends launafólks er heimilt að vísa þeim ágreiningi til sérstakrar samráðsnefndar Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands. Samhliða samkomulaginu samþykktu aðilarnir bókun þar sem því var beint til mín sem félagsmálaráðherra að sjá til þess að því yrði veitt almennt gildi með því að leggja fram hér á Alþingi frumvarp til breytinga á lögum nr. 55/1980. Sú frumvarpsvinna fer nú fram í félagsmálaráðuneytinu í nánu samstarfi við hlutaðeigandi samtök. Að því er varðar ríkisborgara ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins ber atvinnurekanda að skila ráðningarsamningi hans við hlutaðeigandi starfsmann til Vinnumálastofnunar um leið og hann leggur inn umsókn um atvinnuleyfi. Þar skulu m.a. koma fram upplýsingar um kaup og kjör starfsmannsins. Fái Vinnumálastofnun fregnir um að vinnuveitendur fari ekki að ráðningarsamningi sem leyfisveiting byggir á kannar stofnunin hvort skilyrði leyfisveitingarinnar séu ekki lengur fyrir hendi. Sem dæmi um slíkar aðgerðir má nefna atvik sem kom upp á síðasta ári er fregnir bárust um að starfsmönnum á Kárahnjúkum væru greidd laun í ósamræmi við ráðningarsamninga. Við þessu var brugðist af hálfu Vinnumálastofnunar. Starfsmenn hennar fylgdust með útborgun launa en við það eftirlit kom ekkert athugavert í ljós, hæstv. forseti. Það skal tekið fram að það stendur ekki til af hálfu stjórnvalda að koma á opinberu eftirlitskerfi með launakjörum útlendinga. Það er hins vegar lögð á það áhersla að viðhalda því vinnumarkaðskerfi sem hefur þróast hér í gegnum tíðina í nánu samráði aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Ég bind vonir við að fyrrgreint samkomulag aðilanna komi til með að vera tæki sem sporni gegn hættunni á félagslegum undirboðum á íslenskum vinnumarkaði. Hæstv. forseti. Að því er varðar aðbúnað starfsmanna á vinnustöðum gilda lög nr. 46/1980. Samkvæmt þeim hefur Vinnueftirliti ríkisins verið falið eftirlitshlutverk með að atvinnurekendur sem lögin taka til stuðli að góðum aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi fyrir starfsmenn sína á vinnustöðum. Vinnueftirlitið heldur úti reglulegu eftirliti með fyrirtækjum er starfa í landinu án tillits til þess hverrar þjóðar starfsmenn eða eigendur þeirra eru. Fyrirtækin eru flokkuð í fjóra áhættuflokka og ræðst tíðni reglubundinna skoðana að nokkru leyti af þeirri áhættu sem til staðar er í fyrirtækjunum. Í tilvikum þegar Vinnueftirlitið telur úrbóta þörf beinir það fyrirmælum til atvinnurekandans. Verði hann ekki við kröfum stofnunarinnar er henni heimilt að beita atvinnurekandann þvingunarúrræðum. Er gengið út frá því að eftirlit Vinnueftirlits sé til þess fallið að koma í veg fyrir félagsleg undirboð að því er varðar aðbúnað starfsmanna hvort sem þeir eru af erlendum eða innlendum uppruna. Í sambandi við fyrirspurn um umsvif starfsmannaleigna þá er frá því að segja að ég skipaði þriggja manna starfshóp í haust sem hefur m.a. það hlutverk að skoða sérstaklega starfsumhverfi starfsmannaleigna sem hafa staðfestu í öðru ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins en kjósa að veita þjónustu hér á landi. Hópnum er enn fremur ætlað að kanna nauðsyn þess að sett verði sérlög um starfsemi starfsmannaleigna er eiga sér staðfestu hér á landi. Þá er starfandi samstarfsnefnd á grundvelli laga um atvinnuréttindi útlendinga milli stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins. Hæstv. forseti. Ég hef lagt á það áherslu að viðhafa gott samráð við aðila vinnumarkaðarins og því er ekki öðruvísi farið hvað varðar málefni útlendinga og hugsanleg félagsleg undirboð. Það hefur ekkert breyst í þeim efnum og ég stefni á að halda uppteknum hætti á komandi vetri.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft afar alvarlegu máli og kannski er ekki mögulegt að ræða það til hlítar í fyrirspurnatíma. Hæstv. félagsmálaráðherra kýs að svara efnismiklum spurningum á afar almennan hátt og sneiðir í raun hjá því að orða hið alvarlega ástand sem uppi er í þessum málum á Íslandi. Sannleikurinn er auðvitað sá að við höfum frá því að framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun hófust séð alvarleg dæmi þess að aðbúnaður á vinnustöðum erlendra farandverkamanna á Íslandi er skelfilegur og langt undir því sem eðlilegt gæti talist að kröfur væru gerðar um. Ég fullyrði hér, frú forseti, að stéttafélögin, Vinnueftirlitið, Vinnumálastofnun og aðrir aðilar sem að þessum málum koma eru fullkomlega vanbúnir því ástandið er slíkt. Við gerðum ráð fyrir að 30% af mönnunum sem ynnu við framkvæmdirnar væru erlendir eða kæmu utan lands frá. Sannleikurinn er sá að þeir eru 70%. Ástandið er sem sagt þannig að okkar aðilar sem hafa með umsýslu þessara hluta að gera eru vanbúnir.

Frú forseti. Þetta var ágætisræða hjá hæstv. félagsmálaráðherra um hvaða lög giltu í landinu. En mér fundust svörin heldur rýr í roðinu. Svo finnst mér líka vera fullseint gripið í taumana hvað varðar það að skoða starfsmannaleigur, að vera fyrst núna í haust að fara að skoða það mál. Aðbúnaður starfsmanna austur á Kárahnjúkum hefur verið í fréttum allt síðasta ár og nú í haust er hæstv. félagsmálaráðherra fyrst að fara að skoða þetta. Mér finnst það ansi seint í rassinn gripið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta upp hér en minni á aðerlendir starfsmenn eru ekki einungis á Kárahnjúkum. Starfsfólk af erlendum uppruna, kannski sérstaklega konur eru nú í auknum mæli í láglaunastörfum við þrif og annað, meðal annars hjá stofnunum ríkisins. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það hafi verið kannað sérstaklega, hvort það hafi verið skoðað, hvort verktakar sem þar eiga hlut að máli greiði þessu fólki þau laun sem því ber eða hvort munur sé á milli erlendra verkamanna og innlendra.

Frú forseti. Ég verð að segja að hæstv. félagsmálaráðherra hefur í flestum málum öðrum sýnt meiri vaskleika en þeim sem tengjast erlendum starfsmönnum sem hingað koma í krafti starfsmannaleigna. Ég spyr, frú forseti: Hvernig stendur á því að hæstv. félagsmálaráðherra hefur ekki enn gert reka að því að efna þær yfirlýsingar sem hann gaf hér fyrir sléttu ári síðan, í fyrsta lagi um að kannað yrði hvort ekki ætti að setja sérstök lög á hinu háa Alþingi sem takmörkuðu möguleika þessara einkareknu starfsmannaleigna til þess að beita starfsmenn harðræði og í öðru lagi um að hafa frumkvæði að því á erlendum vettvangi að það færi af stað alþjóðlegt samstarf til að koma í veg fyrir að menn geti með þessum hætti framið mannréttindabrot, því þetta er ekkert annað? Man ekki hæstv. félagsmálaráðherra að hann gaf yfirlýsingu um að hann hygðist taka málið upp t.d. á vettvangi erlendra félagsmálaráðherra og í því samstarfi sem hann á þar? Ætlar hann ekki að standa við það?

Frú forseti. Ég þakka fyrir svör hæstv. ráðherra og þakka öðrum hv. þingmönnum fyrir undirtektir. Okkur er öllum ljóst að fyrirkomulagið á að vera það að lágmarkskjör séu tryggð með vinnulöggjöfinni eins og þau eru samkvæmt gildandi kjarasamningum. En þeir sem vel til þekkja á svæðinu eystra orða það svo að þeir vonist til þess eða í besta falli sé það vonandi að verið sé að greiða lágmarkslaun, lágmarkskjör. En meira er það ekki. Og svo er til viðbótar ákaflega erfitt að sannreyna hvort svo sé í raun og veru. Þegar launin eru greidd í gegnum starfsmannaleigur inn á bankareikninga í Portúgal þá er umhendis fyrir hina íslensku trúnaðarmenn sem helst þurfa að reyna að hafa þarna eftirlit, ekki með sínum eigin félagsmönnum heldur með þessum erlendu starfsbræðrum sínum, að koma eftirlitinu við. Ég held að það sé mikilvægt að yfirvöld styðji við bakið á trúnaðarmönnum og stéttarfélögum, t.d. með því að láta Vinnumálastofnun fara meira en eina ferð þarna austur. Er þeim nokkuð að vanbúnaði að vera oftar viðstaddir útborgun launa en í eitt einasta skipti? Eru þeir svona blankir eða eru þeir flughræddir, mennirnir? Geta þeir ekki farið austur og lagt sitt lóð þar á vogarskálar? Þarna eru t.d. við störf núna mjög margir Portúgalar sem flestir eru ráðnir af starfsmannaleigum og ástandið er þannig að launin eru greidd beint inn á reikning í Portúgal. Ég hef grun um að hæstv. fjármálaráðherra Geir Hilmar Haarde fái lítið í skatta enn af þeim launum. Síðan er þarna vaxandi fjöldi Kínverja. Þeir eru fluttir inn beint af verktakanum frá Kína og að sögn er ákaflega erfitt að komast að því á hvaða kjörum þeir eru og þeir ákaflega feimnir við að tjá sig yfir höfuð um sína veru hér, hvað þá sín launakjör. Því miður er þess vegna veruleg ástæða til að ætla að enn sé þarna pottur brotinn auk þess sem þetta vandamál er að sjálfsögðu að skjóta upp kollinum miklu víðar, í byggingariðnaðinum t.d. eins og ég nefndi og eins og nefnt var hvað varðar ýmis umönnunarstörf í láglaunageiranum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu. Ég tel að hún sé gagnleg og þörf og ástæða til að taka hana upp á hinu háa Alþingi. Ég vil hins vegar hafna því að þeir aðilar sem hér hafa verið nefndir til sögunnar, bæði Vinnumálastofnun og Vinnueftirlitið, séu vanbúnir til að sinna eftirliti sínu og tel að það ágæta fólk sem þar starfar hafi gert það af mikilli kostgæfni. Ég vil svara fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur um hvort mismunur er á störfum manna eftir því hvort þeir eru erlendir eða innlendir og eftirliti með þeim. Svo er að sjálfsögðu alls ekki eins og fram kom í máli mínu áðan né heldur eftir því hvar þeir vinna, á Kárahnjúkum eða annars staðar í landinu. Þar gilda að sjálfsögðu sömu reglur og sömu lög. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að rifja upp ummæli mín hér frá því fyrir ári síðan. Mér gafst ekki tóm til þess í fyrri ræðu minni. Að sjálfsögðu er það eitt hlutverk þeirrar nefndar sem ég minntist á áðan að kanna hvort ástæða er til að setja sérstök lög um starfsmannaleigur eins og ég kom inn á. Ég vil líka upplýsa um það, hæstv. forseti, að ég hef haft frumkvæði að því, bæði á vettvangi evrópskra ráðherra sem um þessi mál fjalla og enn fremur á vettvangi Norðurlandasamstarfsins að málefni starfsmannaleigna og félagsleg undirboð og annað sem hér hefur verið nefnt sé tekið til umfjöllunar. Eins og ég sagði í svari mínu áðan legg ég á það sérstaka áherslu að viðhalda því vinnumarkaðsumhverfi sem við þekkjum og hefur verið að festa sig í sessi á undanförnum 100 árum eða svo. Það byggir m.a. á þátttöku launamanna í stéttarfélögum en raunin er sú að mikill meiri hluti launafólks eru félagsmenn í stéttarfélögum hér á landi. 

Virðulegi forseti. Í nýrri skýrslu umboðsmanns barna er ítarlega fjallað um kjör og vinnuskilyrði blaðburðarbarna en málefni blaðburðarbarna hafa lengi verið til athugunar hjá embættinu og hefur umboðsmaður reynt frá árinu 1995 að beita sér fyrir bættum kjörum og vinnuskilyrðum blaðburðarbarna. Í skýrslunni kemur fram að embættinu hafi í gegnum árin borist margar ábendingar sem benda til þess að víða sé pottur brotinn í kjörum og aðbúnaði blaðburðarbarna. Hjá embættinu hefur verið lögð áhersla á nauðsyn þess að gerður verði kjarasamningur fyrir blaðbera til að tryggja að þeir fái notið lögvarinna lágmarksréttinda til jafns við aðra launþega. Fram kemur í skýrslu umboðsmanns að félagsmálaráðherra hafi opinberlega lýst þeirri skoðun sinni að ófært væri að blaðburðarbörn væru ekki í stéttarfélagi. Í framhaldi af því ákvað umboðsmaður að senda félagsmálaráðherra bréf þar sem hann var hvattur til að taka upp málið við aðila vinnumarkaðarins. Ljóst er að deilur hafa staðið um það milli aðila vinnumarkaðarins hvort gera eigi kjarasamning fyrir blaðburðarfólk. Í Morgunblaðinu í nóvember sl. kom fram opinberlega að Efling taldi að Samtök atvinnulífsins hafi ekki gengist við þeirri ábyrgð sinni að setjast að samningaborði og ganga frá formlegum kjarasamningum fyrir þá sem starfa við blaðburð. Félagið hafi í fimm ár reynt að ná slíkum samningum við Samtök atvinnulífsins en án árangurs. Einungis blaðberar Morgunblaðsins séu með kjarasamninga hjá VR. Í kjarasamningum árið 2000 ákváðu fulltrúar Flóabandalagsins og Samtaka atvinnulífsins að tryggja þyrfti réttarstöðu blaðburðarfólks, að grundvallarréttindi þeirra sem launafólks væru tryggð eins og lágmarkslaun, veikindaréttur, vinnufatnaður ásamt sértækari atriðum svo sem þyngdarmörkum blaða o.s.frv. Einn fundur var haldinn í maí 2001 og á þeim fundi kom fram afstaða Samtaka atvinnulífsins að þeir sæju ekki ástæðu til að koma að kjarasamningagerð fyrir blaðburðarfólk. Þess vegna tel ég ástæðu til þess miðað við þá stöðu sem núna er uppi að beina fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra um kjör og vinnuskilyrði blaðburðarfólks. 1. Eru kjör og vinnuskilyrði blaðburðarfólks í samræmi við lög og reglur, samanber t.d. 1. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda? 2. Hefur ráðherra tekið þetta mál upp við aðila vinnumarkaðarins eins og hann lýsti yfir opinberlega í nóvember 2003 að hann hygðist gera? Ef svo er, hver var niðurstaðan?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt fyrir mig fyrirspurn í sambandi við kjör og vinnuskilyrði blaðburðarfólks. Því er til að svara að það hefur verið löng og viðtekin venja hér á landi að samtök aðila vinnumarkaðarins semji um kaup og kjör launafólks sem og önnur vinnuskilyrði í frjálsum kjarasamningsviðræðum. Íslensk stjórnvöld hafa því litið svo á að kjarasamningsviðræður væru í höndum aðila vinnumarkaðarins án opinberra afskipta. Verður ekki annað séð en að hið sama skuli gilda um kaup og kjör blaðburðarfólks. Einhverra hluta vegna virðist, hæstv. forseti, sem lengi vel hafi engir kjarasamningar verið í gildi á milli aðila vinnumarkaðarins sem ætlað var að taka til starfa blaðburðarfólks og þótti mér það miður eins og fram hefur komið opinberlega. Hins vegar hefur verið gerð bragarbót á þessu en Verslunarmannafélag Reykjavíkur og Landssamband íslenskra verslunarmanna annars vegar og Samtök atvinnulífsins vegna Árvakurs hf. hins vegar hafa gert með sér sérkjarasamning sem gildir fyrir starfsmenn fyrirtækisins er starfa við blaðburð. Fagna ég þessu framtaki aðila. En um leið vil ég að það liggi fyrir, hæstv. forseti, að ég tel það ekki til fyrirmyndar að þau fyrirtæki sem hafa látið hjá líða að gera slíka samninga skuli láta svo vera. Á þetta ekki síst við þegar um ungmenni er að ræða. Ég hef engar valdheimildir í krafti embættis míns sem félagsmálaráðherra að skylda samtök aðila vinnumarkaðarins til gerðar á almennum kjarasamningi sem næði til alls blaðburðarfólks. Ég vil þó engu að síður nota þetta tækifæri til að hvetja aðila vinnumarkaðarins sem og önnur þau fyrirtæki sem í hlut eiga til þess að gera með sér kjarasamning sem ætlað væri að kveða á um kaup og kjör blaðburðarfólks hvort sem um væri að ræða almennan kjarasamning eða sérkjarasamninga. Með hliðsjón af þeirri meginreglu að kjarasamningsviðræður hafi talist vera á verksviði aðila vinnumarkaðarins hefur jafnframt verið litið svo á að eftirlit með því að samningar séu haldnir séu einnig á ábyrgð aðilanna sjálfra. Þetta verður að teljast eðlilegt í ljósi þess að um frjálsa samninga er að ræða milli aðila. Þar af leiðandi hefur hvorki tíðkast að opinberir aðilar hafi viðhaft sérstakt eftirlit með því að vinnuveitendur haldi gerða kjarasamninga né hvort efni þeirra brjóta hugsanlega í bága við innlenda löggjöf. Í stað opinbers eftirlitskerfis um kaup og kjör gerir vinnumarkaðskerfi okkar ráð fyrir að launamaður leiti til stéttarfélags síns telji hann brotið á sér í starfi. Það er síðan hlutverk stéttarfélagsins að beina kröfum fyrir hönd félagsmannsins til vinnuveitandans um úrbætur á aðstæðum launamannsins. Verði vinnuveitandinn ekki við kröfum stéttarfélagsins eða telur þær ekki eiga við rök að styðjast geta aðilar höfðað mál fyrir Félagsdómi eða almennum dómstóli eftir atvikum. Í ljósi þessara samskiptareglna og þess sem að framan er rakið liggja umbeðnar upplýsingar því ekki fyrir hjá stjórnvöldum. Hæstv. forseti. Hins vegar er annað mál að Vinnueftirliti ríkisins hefur verið falið eftirlitshlutverk með að atvinnurekendur er lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum taki til, stuðli að góðum aðbúnaði. Vinnuveitendur blaðburðarfólks falla undir framangreind lög og Vinnueftirliltið hefur beitt sér í eftirliti með aðbúnaði blaðburðarfólks einkum þeirra sem eru undir 18 ára að aldri. Um störf þeirra gildir jafnframt reglugerð nr. 426/1999 um vinnu barna og unglinga og samkvæmt þeim reglum er börnum yngri en 13 ára óheimilt að starfa við blaðburð. Á árinu 2001 var öllum fyrirtækjum sem sáu um dreifingu dagblaða á þeim tíma sent bréf þar sem sérstök athygli var vakin á að óheimilt væri að ráða yngri starfsmenn en 13 ára til að starfa við blaðburð. Í kjölfar ummæla minna í nóvember fyrir tæpu ári um vinnuskilyrði blaðburðarfólks sem hv. þm. vísaði til stóð Vinnueftirlitið að eftirlitsheimsókn í fyrirtæki sem annast dagblaðaútgáfu og dreifingu. Þar var farið yfir skyldur og ábyrgð atvinnurekandans og farið yfir aðstæður í viðkomandi fyrirtæki. Jafnframt voru gefin fyrirmæli um að engir starfsmenn við blaðburð væru undir lágmarksaldri. Nokkru síðar var atvinnurekendum er annast útgáfu og dreifingu dagblaða hér á landi sent bréf þar sem vakin var athygli á skyldu þeirra til að gera áhættumat vegna starfa blaðburðarfólks með tilliti til heilsu þeirra og öryggis. Fyrirtæki hafa brugðist misjafnlega við fyrirmælum Vinnueftirlitsins, sum gert skriflegt áhættumat vegna starfa blaðburðarfólks sem er vel. Vinnueftirlitið hefur jafnframt margítrekað fyrirmæli sín við þau fyrirtæki sem ekki hafa uppfyllt þá skyldu sína að gera slíkt áhættumat. Vinnueftirlitið mun halda áfram að beina fyrirmælum sínum að þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga og grípa til viðeigandi ráðstafana teljist þess þörf. Hæstv. forseti. Ég mun að sjálfsögðu beita mér áfram í því að Vinnueftirlitið annist reglulegt eftirlit með aðbúnaði blaðburðarfólks á vinnustöðum. Að lokum vil ég nota tækifærið til að ítreka vinsamleg tilmæli mín til aðila vinnumarkaðarins um að þeir sjái til þess að kjarasamningar komi til með að verða gerðir um störf blaðburðarfólks. Þeim væri sómi að því, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. fyrirspyrjanda og tel það aðkallandi að tryggja kjör og vinnuskilyrði blaðburðarfólks ekki síður en annarra launþega. Stór hluti blaðbera eru börn og unglingar og sá hópur er yfirleitt ekki í stakk búinn til að sækja rétt sinn. Við höfum séð það í lesendabréfum dagblaðanna á undanförnum mánuðum að foreldrar hafa verið að lýsa því að réttur þessara unglinga sé lítill sem enginn hjá sumum fjölmiðlum og á því þarf að verða breyting. Þessi hópur þarf eins og aðrir launþegar í landinu að hafa kjör sín og vinnuskilyrði á hreinu, líkt og er t.d. hjá Morgunblaðinu eins og hér kom fram í ræðu fyrirspyrjanda, þar sem samið var um kaup og kjör blaðburðarfólks þess fyrir nokkrum árum og blaðið á heiður skilinn fyrir það. Það er raunar með ólíkindum að aðilar vinnumarkaðarins skuli ekki hafa komið þessum málum á hreint og hlýtur að verða að hvetja þá til þess. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að aðilum vinnumarkaðarins væri sómi að því að ljúka þessu máli og ganga frá samningum þessa fólks.

Frú forseti. Ég vil þakka ráðherra svörin og þær undirtektir sem komu fram hjá síðasta ræðumanni. Ég geri mér alveg ljóst að hæstv. ráðherra hefur ekki vald til að vera með neinar fyrirskipanir til aðila vinnumarkaðarins en engu að síður spurði ég um það sem ráðherrann svaraði ekki, hvort kjör og vinnuskilyrði blaðburðarfólks væru í samræmi við lög og reglur og vitnaði þar til laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Það er brotalöm að því er varðar kjör og vinnuaðstæður blaðbera og ég vitnaði til bæði launa, veikindaréttar, vinnufatnaðar o.s.frv. Ég spyr því hvort ráðherrann hafi ekki kannað það sérstaklega. Ég spyr líka af því að ráðherrann nefnir að það sé mismunandi hvernig brugðist hafi verið við kröfum Vinnueftirlitsins: Hvaða úrræði hefur Vinnueftirlitið til þess að þvinga fram að brugðist sé við þeim kröfum sem það gerir varðandi aðbúnað blaðburðarbarna? Málið er í ólestri, það er alveg ljóst. Ég las nýlega grein sem birtist í Morgunblaðinu þar sem fram kemur að kjör hjá blaðberum séu mjög mismunandi eftir því hvort um er að ræða þá sem eru í vinnu hjá Morgunblaðinu eða hjá Fréttablaðinu eða DV og það þarf auðvitað að taka á því. Það er ótækt að ekki náist fram ásættanleg niðurstaða að því er varðar vinnuaðstæður og kjör blaðbera og að þar ríki bara geðþóttaákvarðanir atvinnurekenda. Þarna verða að vera til eðlilegar og sanngjarnar leikreglur þannig að blaðberar þurfi ekki að láta yfir sig ganga ósanngjörn kjör og standi vanmáttugir frammi fyrir vinnuveitanda sínum. Það er ágætt að úr þessum ræðustól komi hvatning frá hæstv. ráðherra til aðila vinnumarkaðarins að taka nú þegar á þessu máli. Það gengur ekki að ár eftir ár séu þessi mál í ólestri. Og ég ítreka fyrirspurn mína til ráðherra hvort hann hafi skoðað þessi kjör og vinnuskilyrði og vísa þá til laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar er hér ekki síst um að ræða börn og unglinga. Það var ekki síst ástæða þess að ég sá tilefni til þess í fyrri ræðu minni að rekja það með nokkuð nákvæmum hætti á hvern hátt væri farið með deilumál af þessu tagi því það sér væntanlega hver í hendi sér að það er ekki á færi barna eða unglinga að annast slík mál hver fyrir sig. Enn frekar er það undirstrikun þess og ástæða þess að aðilar á vinnumarkaði taki sig saman í andlitinu í þessu máli og gangi svo frá og búi svo um hnútana að sómi sé að. Ég ítreka hvatningu mína þess efnis í þeirra garð. Hv. fyrirspyrjandi Jóhanna Sigurðardóttir spyr um eftirlit. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan er eftirlit með kjörum á höndum aðila vinnumarkaðarins. Þær upplýsingar sem hér er spurt um liggja ekki fyrir. Við höfum ekki aðstöðu til þess í félagsmálaráðuneytinu að kalla eftir þeim en hvað varðar úrræði Vinnueftirlitsins sem ég rakti áðan að hefur staðið í samskiptum við þá aðila á þessum markaði sem ekki hafa staðið sig sem skyldi, þá liggur það fyrir að Vinnueftirlitið getur beitt dagsektum. En samkvæmt þeim upplýsingum, hæstv. forseti, sem ég hef aflað mér er komið að því stigi í aðgerðum Vinnueftirlitsins og ég sé ekki ástæðu til að bíða með það frekar án þess þó að ég gefi nákvæmar fyrirskipanir um það úr þessum stól.

Frú forseti. Á síðasta þingi beindi ég þeirri fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra hvort til stæði að sameina Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins og einnig hvort fram hefði farið einhvers konar undirbúningsvinna eða könnun á slíkri sameiningu. Að mínu mati og margra annarra mælir margt með því að sameina eigi þessar tvær stofnanir þar sem þær vinna að mörgu leyti að svipuðum verkefnum og hafa að sumu leyti sameiginleg markmið og voru upphaflega ein og sama stofnunin og störfuðu lengi eftir sömu lögum. Við þá umræðu mæltist hæstv. ráðherra þannig, með leyfi forseta: „Ég útiloka í raun ekki að það geti komið til þess og það þarf að fara rækilega yfir samruna Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins og hinna stórfenglegu skógræktarverkefna, landshlutaverkefnanna, og hvernig við þjónum best þeim nýja og öfluga atvinnuvegi sem er að rísa í landinu.“ - Sagði ráðherra þá. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hans nú hvort málinu hafi fleygt fram með einhverjum hætti og hvort hafin sé vinna að sameiningu þessara stofnana sem mér þótti fá góðan byr á meðal bænda og margra annarra áhugamanna um landgræðslu, skógrækt og eflingu landbúnaðarins eins og það kemur fyrir og virtist málið falla í góðan jarðveg, m.a. í fréttaflutningi og umræðum í Bændablaðinu. Ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann væri farinn af stað með slíka sameiningu, hvort einhvers konar samrunaferli væri hafið, viðræðuferli, könnunarferli á kostum og göllum eða einhvers konar langtímamarkmið um slíka sameiningu. Það liggur fyrir að ávinningur af slíkri sameiningu gæti verið mjög margvíslegur, aukin skilvirkni, hagræði, samnýting, minni sóun, aukið þekkingaflæði, miklu betri nýting á sérfræðiþekkingu sem er mjög mikil innan beggja stofnana og búa þær yfir þekkingu á heimsmælikvarða, þær rannsaka svipuð svið og vinna að svipuðum málum og því er mjög freistandi að leggja til að menn fari í slíkt ferli að sameina stofnanirnar. Þær gætu skilað okkur mjög margvíslegum ávinningi eins og aukinni fræðslu um mikilvægi bæði landgræðslu og skógræktar, möguleikum á auknu fjármagni, ekki síst gegnum Evrópusambandið og rannsóknasjóði ýmiss konar. Þá má sjá fyrir sér að það væri bæði sjálfsagt og vel mögulegt að tengja slíka nýja og sameinaða öfluga stofnun landgræðslu og skógræktar við hinn nýstofnaða Landbúnaðarháskóla Íslands þar sem sá háskóli gæti hagnast mjög á nánu samstarfi við þá nýju og öflugu stofnun sem augljóslega tengist svo mjög landbúnaðinum og ekki síst nýjum og góðum sóknarfærum fyrir landbúnaðinn sem er að sjálfsögðu í sókn á mörgum sviðum þó að hann sé í harkalegri nauðvörn á öðrum og við þurfum öll að leggja þar til ný tækifæri.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ágæta ræðu og áhuga á þessum mikilvæga málstað og eins og hann minntist á ræddi hann þetta mál á síðasta þingi. Orðið sameining er stórt og stundum erfitt þannig að það er vandmeðfarinn ferill þegar sameina á fyrirtæki en líka jafnvandmeðfarinn ferill þegar til stendur að flytja fyrirtæki til eins og þekkt er. Sjálfur stóð ég eitt sinn að því að flytja Lánasjóð landbúnaðarins á Selfoss. Það var vel unnið verk innan frá og var mikill friður um þann flutning. Ég minnist þess þegar Landmælingar ríkisins voru fluttar á Akranes. Sá flutningur hlaut mikla gagnrýni í samfélaginu, ómaklega að mínu viti því að oft hef ég komið í þá stofnun síðan og sé að hún blómstrar með góðu fólki þannig að sá flutningur hefur heppnast vel. Síðan er auðvitað það sem ég verð að segja hér að þingið lagðist í lið með mér sem landbúnaðarráðherra á síðasta þingi um stórkostlega sameiningu sem hv. þm. minntist á, Landbúnaðarháskóla Íslands þar sem Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Garðyrkjuskólinn á Reykjum í Ölfusi voru gerðir að einni stofnun með lögum og það sameiningarferli er í fullum gangi. Sú stofnun tekur til starfa hinn 1. janúar nk. Það hefur verið mikið verk í landbúnaðarráðuneytinu að fylgja þeirri löggjöf eftir og þeirri ákvörðun þannig að mikil vinna hefur farið í þá sameiningu og ég bind miklar vonir við að það verkefni muni heppnast mjög vel. Rektor var ráðinn að þeirri stofnun og er hann nú að undirbúa þetta með okkur í landbúnaðarráðuneytinu og tekur til starfa hinn 1. janúar nk. Hvað Landgræðsluna og Skógræktina varðar hef ég aldrei neitað því að það geti komið til þess síðar að það þurfi að endurskoða það, eins og endurskoðun á öllu kerfi landbúnaðarins og stoðkerfi hans, og ýmislegt er auðvitað á döfinni í mínu ráðuneyti í þeim efnum. Það er mikilvægt að endurskoða löggjöf um Landgræðsluna og Skógrækt ríkisins. Það liggur líka fyrir og í því er verið að vinna varðandi hin landshlutabundnu verkefni að þar þarf að setja ein lög og eina reglu sem snýr að landinu öllu og marka þeim skýran ramma til framtíðar. Það er vinna sem er í gangi, en ég hef ekki hafið neina þá vinnu sem skiptir máli hvað varðar það sem hv. þm. spyr um, að sameina formlega Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins. Þetta eru mjög farsælar stofnanir og komi til þess verð ég auðvitað að vinna það innan frá, innan þeirra stofnana og ég útiloka það ekki hér frekar en annað. Ég fór yfir það á síðasta þingi að fyrirrennarar mínir tveir höfðu lagt í það mikla vinnu og skoðað það formlega hvort það væri heppilegt og komust báðir að þeirri niðurstöðu að slá því á frest. Tímarnir breytast og þegar einu verkefni lýkur tekur annað við. Ég mun auðvitað fara yfir það sem kom fram í ræðu hv. þm. og hefur komið fram fyrr, skoða með hvaða hætti og hvort það sé rétt. Sannarlega er það svo að þessar stofnanir gegna miklu lykilhlutverki hvor á sínu sviði og eiga með sér mikla samvinnu en hitt er ljóst að bæði hluti af landgræðslustarfinu, framkvæmdastarfið hvað það varðar er mikið unnið af bændum landsins, og hin landshlutabundnu skógræktarverkefni gera það að verkum að við eigum orðið hátt í þúsund skógræktarbændur sem planta skóginum og hinni nýju auðlind sem er að takast mjög vel og breyta ásýnd sveitanna. Ég mun vissulega fara yfir þessi mál, ræða þau í ráðuneyti mínu og fara yfir þau með forustumönnum þessara stofnana, Bændasamtökunum, og hafa þar allt undir til að mæta þeim breytingum sem mikilvægar eru framtíðarinnar vegna þannig að þetta kemur til greina en er ekki á neinn hátt enn farið í gang.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn um hugsanlega sameiningu Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins en ég tel að báðar stofnanirnar séu vel reknar, farsælar stofnanir og mikil gróska hjá báðum og verkefnin hafa sífellt verið að aukast. Ég tel einnig að verkefnin skarist og það sé hugsanlegt að sjá hagræðingu í sameingu þessara stofnana en ég tek vara við því að farið verði það verk núna. Það er nýbúið að stofna landbúnaðarháskóla, hann á eftir að móta sér stefnu, og miðað við það að þessar stofnanir eru í hvor í sínum landshlutanum og eins að það er alltaf tilhneiging til að koma allri starfsemi undir einn hatt á sama stað, þá vara ég við því að farið verði of hratt í að skoða sameiningu þessara tveggja stofnana.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp og minna á að fyrir nokkrum árum var birt heilmikið skýrsla Ríkisendurskoðunar um þessar tvær stofnanir þar sem m.a. var lagt til að þær yrðu sameinaðar í hagræðingarskyni. Þáverandi landbúnaðarráðherra tók vel í þær tillögur að það þyrfti að skoða málið, það eru nú liðin nokkur ár síðan. Ég tel að þetta verkefni sé nauðsynlegt því að þó að þessar stofnanir séu öflugar og vel reknar í dag er það samt svo að verkefnin skarast, samvinnan er náin, en það þarf líka ákveðna uppstokkun á verkefnum stofnananna og ég held að það gefist tækifæri til þess við sameiningu þeirra.

Frú forseti. Ekkert er núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra jafnmikið á móti skapi og þegar hlutirnir ferðast með hraða snigilsins, sérstaklega ef það gerist innan landbúnaðarráðuneytisins. Hæstv. ráðherra talaði um það í fyrra að hann ætlaði að skoða málið. Hann hefur haft það til skoðunar töluvert lengi en það bólar ekki á neinum framkvæmdum. Ég er þeirrar skoðunar að það væri hagkvæmt fyrir ráðuneytið og fyrir þessar tvær stofnanir að þeim yrði rennt saman. Ég er reyndar þeirrar skoðunar almennt að það sé stofnunum íslensku ráðuneytanna til baga hversu smáar þær eru og að það eigi að fækka þeim með því að styrkja þær og sameina. En mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra af því að hann hefur þrátt fyrir allt verið að sameina stofnanir með nokkuð góðum árangri, ég er þá að tala um hinn nýja landbúnaðarháskóla. Hólaskóli var þar undanskilinn en er ekki rétt að styrkja Hólaskóla og ferskvatnsrannsóknir í landinu með því að sameina Veiðimálastofnun og Hólaskóla?

Frú forseti. Þetta hefur verið prýðileg umræða og ég þakka hv. þingmönnum fyrir að taka þátt í henni og koma með nýjar og ferskar hugmyndir og minna á fyrri umræðu og samantekt um kosti sameiningar. Sjálfur er ég sannfærður um að það á að ráðast í þessa sameiningu strax í kjölfar sameiningar landbúnaðarháskólanna í fyrravetur sem ég vona að muni takast mjög vel og verða farsæl fyrir bæði landbúnaðarfræðslu og landbúnaðinn í heild sinni allan þar sem öflugur landbúnaðarháskóli og öflugar rannsóknastofnanir á hans vegum auk að sjálfsögðu hins góða landbúnaðarháskóla á Hólum, muni færa landbúnaðinum í heild sinni mörg ný tækifæri til sóknar og útrásar, enda er það örugglega megimarkmið og verkefni okkar allra sem viljum landbúnaðinum allt hið besta. Það eru ákveðin vonbrigði að landbúnaðarráðherra skuli ekki hafa hrint þessu ferli af stað en ég bjóst við því miðað við jákvæðar undirtektir hans í fyrra. En um leið fagna ég því að hann skuli áfram taka mjög jákvætt undir þær hugmyndir að sameina Landgræðsluna og Skógræktina í eina öfluga stofnun sem hefði það að markmiði að endurskoða bæði verkefni og markmið slíkrar stofnunar, hvert það ætti að leiða. Ég vona að slík grundvallarstofnun á sviði landverndar og landgræðslu hvers konar muni færa okkur aukin tækifæri til að nýta þá miklu auðlind sem landið er og getur orðið. Fái þessar stofnanir aukinn byr í seglin með sameiningu eins og við ræðum um hérna held ég að þessu gæti fleygt mjög hratt fram. Ég held að ráðherra ætti ekki að hika við að hrinda þessu ferli af stað, að sjálfsögðu í samráði við þá sem vinna í stofnunum og að sjálfsögðu á að gera það innan frá eins og hann ræddi um. Það er eina vitræna leiðin. Eftir að hafa heyrt í ýmsum sem í þessum stofnunum starfa þá er að mínu mati mikill vilji til þess víða að ráðast í slíka sameiningu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa jákvæðu umræðu. Ráðherra sá sem hér stendur hefur haft það fyrir sið að vera bæði jákvæður og bjartsýnn en hann veit samt sem áður að allt hefur sinn tíma og verður að hafa sinn tíma og að fara verður að hlutunum með gætni. Það vill svo til að starfsemi Skógræktar ríkisins og Landgræðslu ríkisins er rekin um allt land. Þær starfa um allt land, í höfuðborginni og í öllum kjördæmum eru þær með sín setur og sína fulltrúa. Ég get nefnt sem dæmi að vísindamennirnir hjá Skógrækt ríkisins sitja enn undir Esjurótum á Mógilsá. Ég hygg að sú sýn sé rétt sem bæði kemur fram í þessari umræðu og kemur oft fram að við þurfum að tengja saman bæði menntunina og rannsóknirnar og gera það eftir skilvirku kerfi. Ríkisendurskoðun segir engum fyrir verkum og fer ekki með pólitíkina í landinu en hún hefur auðvitað sitt frelsi til að setja ýmislegt fram, oft rétt en stundum vafasamt. Ég vil segja undir lok þessarar umræðu og svara því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði um. Það er að koma ný skýrsla eða ný úttekt á Hólaskóla og styrkingu hans til framtíðar. Þar kemur auðvitað margt til greina til að efla þá mikilvægu menntastofnun hvort sem það verður Veiðimálastofnun eða annað sem gæti farið þangað en þar er mikil þekking í bleikju eins og hv. þm. þekkir og mikil þekking saman komin. Ég þakka þessa umræðu og er jákvæður fyrir því að skoða málið varðandi Landgræðsluna og Skógræktina og vinna það þá innan frá og finn þann skilning á hinu háa Alþingi og þakka fyrir það. En eins og hv. þm. sagði áðan, þegar hinu stóra verki er lokið um áramót þá hefst auðvitað nýr tími og þá skulum við tala saman.

Hæstv. forseti. Fyrir nokkru síðan ákváðu forráðamenn banka og lánastofnana að bjóða viðskiptavinum sínum upp á sérstök lánakjör vegna íbúðakaupa. Með því hefði átt að komast á virk samkeppni milli þeirra stofnana sem bjóða lán til fasteignakaupa sem aftur hefði skilað sér í betri vaxta- og lánakjörum til þeirra sem eru að kaupa húsnæði eða eru með erfiða greiðslubyrði vegna húsnæðiskaupa. Svigrúm hefði átt að aukast verulega til þess að endurfjármagna og skuldbreyta hjá þeim sem eru með mikla skuldabyrði í dag sem oftar en ekki er ungt fólk með börn sem er eða hefur verið að koma sér upp húsnæði. Breytt samkeppnisumhverfi á lánamarkaði hvað varðar lán til íbúðakaupa og endurfjármögnun eldri lána vegna íbúðakaupa hefði getað orðið veruleg kjarabót en mun ekki virka sem skyldi vegna reglna um álagningu stimpilgjalds ef lántakandi ætlar að færa sig milli lánastofnana og njóta hagstæðustu kjara hverju sinni. Samfylkingin hefur ítrekað lagt fram frumvörp þess efnis að stimpilgjaldið verði lagt niður í þeirri mynd sem það er. Þessi óréttláti skattur bitnar harðast á fjölskyldum sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið og á smærri fyrirtækjum sem erfitt eiga með að nálgast lán erlendis frá. Það er lágmarkskrafa að stimpilgjöld af skuldbreytingum og endurfjármögnun lána verði felld niður. Samkvæmt athugun sem Samtök atvinnulífsins fengu endurskoðunarfyrirtækið KPMG til þess að vinna þekkist það vart á hinum Norðurlöndunum að lagt sé á stimpilgjald í tengslum við endurfjármögnun lána. Þannig er ekkert stimpilgjald lagt á í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð og í Danmörku er einungis greitt eitt fast gjald við endurfjármögnun vegna fasteignaveðlána. Hér erum við því sér á parti hvað þessa óréttlátu skattlagningu varðar. Þær tekjur sem ríkissjóður hefur af þessum hluta stimpilgjalda geta ekki skipt sköpum. Aukin samkeppni á íbúðalánamarkaði er af hinu góða og getur skilað sér sem kjarabót fyrir einstaklinga og fjölskyldufólk. En álagning stimpilgjalda á endurfjármögnun lána getur virkað samkeppnishamlandi og þannig dregið úr möguleikum fólks til að leita bestu kjara hverju sinni. Því beini ég ásamt hv. þingmönnum Jóhönnu Sigurðardóttur og Össuri Skarphéðinssyni eftirfarandi spurningu til hæstv. ráðherra: 1. Í hvaða aðildarríkjum OECD eru stimpilgjöld lögð á við endurfjármögnun fasteignaveðlána? 2. Eru ávallt innheimt stimpilgjöld við endurfjármögnun fasteignaveðlána? 3. Hvaða rök eru fyrir því að stimpilgjöld séu lögð á í annað sinn í tengslum við endurfjármögnun fasteignaveðlána? 4. Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að hætt verði að innheimta stimpilgjöld við endurfjármögnun fasteignaveðlána?

Virðulegi forseti. Til mín er beint nokkrum fyrirspurnum varðandi stimpilgjald við endurfjármögnun fasteignaveðlána. Í fyrsta lagi er spurt um í hvaða aðildarríkjum OECD stimpilgjöld séu lögð á við endurfjármögnun fasteignaveðlána. Því miður hef ég ekki slíkar upplýsingar haldbærar en get þó vitnað í það sem hv. fyrirspyrjandi gerði sjálf varðandi úttekt Samtaka atvinnulífsins. Slíkri spurningu er auðvitað ekki hægt að svara í munnlegri fyrirspurn og væri eðlilegra að bera fram og óska eftir skriflegu svari, enda kallar þetta á sérstaka gagnaöflun. Í öðru lagi er spurt hvort ávallt séu innheimt stimpilgjöld við endurfjármögnun fasteignaveðlána, hér á landi væntanlega, og það er þannig. Stimpilgjald er ávallt innheimt við útgáfu skuldabréfa en þó mismikið. Í 26. gr. laga nr. 36/1978, um stimpilgjald, sem eru þau lög sem um þessa hluti gilda hér á landi, er kveðið á um að þegar skuld er endurnýjuð með nýju bréfi skuli innheimta helming þess gjalds er getur um í 24. gr., þ.e. 0,75% í stað 1,5% eða eftir atvikum 0,25 í staðinn fyrir 0,5%. Hæstiréttur Íslands hefur í praxís túlkað þetta ákvæði þannig að það eigi eingöngu við þegar skjal til staðfestu eða tryggingar tiltekinni skuld er leyst af hólmi með nýju skjali og um sama skuldarsamband sé áfram að ræða, þ.e. ákvæðið eigi eingöngu við þegar sami kröfuhafi er á hinu nýja skuldabréfi og því bréfi sem nýja bréfið kemur í staðinn fyrir. Um þetta hefur fallið dómur sem er nr. 63/1999. Í þriðja lagi er spurt um hvaða rök séu fyrir því að stimpilgjöld séu lögð á í annað sinn í tengslum við endurfjármögnun fasteignaveðlána. Því er til að svara að formlega séð er ekki um að ræða að stimpilgjaldið sé lagt á í annað sinn því að það er um nýjan gerning að ræða. Þannig hefur lagatúlkunin verið fram til þessa. Það sem á sér stað við endurfjármögnun er að nýtt skuldabréf er gefið út og er með sama hætti stimpilgjaldsskylt eins og önnur skuldabréf nema í þeim tilvikum þegar það kemur í stað eldra bréfs og kröfuhafinn er þá hinn sami. Þá er eins og áður kom fram aðeins innheimtur helmingur venjulegs stimpilgjalds. Í fjórða lagi er spurt hvort ráðherra sé tilbúinn að beita sér fyrir því að hætt verði að innheimta stimpilgjöld við endurfjármögnun fasteignaveðlána. Ég vil svara því til að við höfum rætt um það í mörg ár að gera breytingar á stimpilgjaldakerfinu sem hér er við lýði. Þá hefur einkum verið horft til þess að lækka eða fella niður stimpilgjaldið sem innheimt er í tengslum við lánsskjöl, þ.e. af útgáfu skuldabréfa eða veðskuldabréfa sem tengjast fasteignaviðskiptum. Þetta hefur sérstaklega verið rætt vegna þess að núverandi fyrirkomulag getur í ákveðnum tilvikum mismunað fjármálafyrirtækjum og gert innlendum fyrirtækjum óhægara um vik í samkeppni við erlenda aðila en jafnframt hugsanlega innlendum fyrirtækjum sem eiga erfiðara með að fjármagna sig erlendis en aðrir. Við þekkjum öll þá umræðu. Hins vegar hefur það ekki verið sérstakt markmið í þeirri umræðu almennt séð að draga endilega úr þeim hluta stimpilgjaldanna sem lagður er á við eignayfirfærslu á fasteignum. Ef maður skoðar það mál, eins og gert hefur verið af hálfu Samtaka atvinnulífsins í áðurnefndri könnun sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til og eins og vikið hefur verið að í vefriti fjármálaráðuneytisins nýlega, þá eru víða um lönd lögð miklu hærri stimpilgjöld á sjálfa eignayfirfærsluna þegar eigendaskipti verða á fasteignum en hér tíðkast. Og ef menn leggja saman þetta tvennt, stimpilgjaldið á veðskuldabréfinu sem um er að tefla og fyrirspyrjandinn spyr um og svo aftur það sem varðar gjaldið á eignayfirfærslunni sem slíkri, þ.e. þinglýsingargjaldið, þá er oft um það að ræða að slík gjöld eru lægri hér á landi en annars staðar þegar lagt er saman. Ég er opinn fyrir því að endurskoða gjaldkerfið í stimpilgjöldum en ég vil ekki gefa hér óábyrg fyrirheit um einhverja lækkun tiltekinna þátta þar eins og kannski liggur undir í þessari umræðu af hálfu þeirra sem leggja fram fyrirspurnina.

Virðulegi forseti. Ég held að flestir séu sammála um að hér er um afar ósanngjarna skattheimtu að ræða og ekki síst þegar um er að ræða endurfjármögnun. Við getum hugsað okkur núna þegar fólk er að endurfjármagna óhagstæð lán sín, það er kannski tiltölulega nýbúið að taka lán, eitt, tvö eða þrjú ár síðan, og borga 300 þús. kr. af því í stimpilgjald og ætlar svo endurfjármagna það hjá bönkunum og þarf þá aftur að borga sömu fjárhæð. Þarna er teygja menn sig ansi langt og það jaðrar náttúrlega við okurinnheimtu að standa þannig að málum. Það er alveg ljóst að ríkisvaldið teygir sig langt og er raunverulega með þessum stimpilgjöldum að taka til baka ávinninginn af vaxtalækkunum hjá fólki því það líða oft 2–4 ár þar til vaxtalækkunin fer að skila sér til lántakenda. Hér er um mikla endurfjármögnun að ræða. Ég minni ráðherrann á að um er að ræða 127% hækkun á stimpilgjöldum sem ríkisvaldið fær til sín ef miðað er við september 2003 og september 2004. Við erum því að tala um verulega fjármuni sem ríkisvaldið hefur þarna af fólki.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með fyrirspyrjendum að því leyti að kostnaður vegna skuldbreytinga er mikill og það er mikilvægt að reyna að lækka hann eins og hægt er og jafnvel að fella hann niður, en allt hefur sinn tíma eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á. Eins og fram kom í fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr í dag hafa bankarnir sett það skilyrði fyrir nýjum húsnæðislánum að þau verði á 1. veðrétti og hafa einstaklingar því þurft að skilmálabreyta öllum lánum sínum og greiða af því stimpilgjöld. Eins og fram kom þar líka hefur Íbúðalánasjóður ekki veitt veðleyfi þannig að einstaklingar hafa þá eingöngu leyfi til að skilmálabreyta bankalánum sínum en ekki lánum Íbúðalánasjóðs. Til að reyna að halda þessum kostnaði niðri ætti Íbúðalánasjóður að íhuga hvort ekki væri rétt að heimila veðsetningar á undan lánum Íbúðalánasjóðs svo fremi að veðsetningar séu innan þeirra marka sem sjóðurinn setur.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar og Samfylkingin er þeirrar skoðunar að það eigi einfaldlega að afnema stimpilgjald af lánum. Við teljum að um mjög ósanngjarna skattlagningu á heimili og líka á minni fyrirtæki sé að ræða sem gerir þeim sem taka lán erfitt um vik að skuldbreyta lánum sínum. Það eru miklar og jákvæðar hræringar á lánamarkaði sem gera það að verkum að það er auðveldara fyrir menn en áður að taka ný lán á lægri vöxtum og draga þannig úr þeirri byrði sem hvílir á fjölskyldum og fyrirtækjum. Stimpilgjöldin draga úr þessum möguleika. Þau draga úr samkeppni á lánamarkaði vegna þess að þau gera neytendum erfitt um vik að færa sig á milli. Ég er þeirrar skoðunar að þarna sé um ákaflega ósanngjarna skattheimtu að ræða og tel að það eigi að leggja hana af. Mér fannst raunar gæta ákveðins samkomulagsvilja hjá hæstv. fjármálaráðherra í málinu. Mér fannst eins og hann væri að fikra sig yfir á þá braut að hugsanlegt væri að ráðast í afnám þeirra á næstunni. Mér fannst a.m.k. að hann væri reiðubúinn til að ræða það alvarlega en ég tel að skattastefnan sem birtist í frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra sé almennt röng. Ég tel að það hefði miklu frekar átt að fara þá leið að afnema stimpilgjöld og gera ráð fyrir því í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, og reyndar líka að lækka matarskattinn um helming en það er önnur saga, frú forseti, sem ég ætla ekki að segja núna.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra að hluti af þeim spurningum sem ég lagði fram hefðu þurft að koma fram skriflega. Ég hef reyndar fullan hug á því að leggja fram fyrirspurn í fleiri liðum varðandi stimpilgjaldið til að draga fram enn frekari upplýsingar um stimpilgjaldið og hvernig tekjur ríkissjóðs vegna stimpilgjaldsins skiptast. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir að endurskoða þurfi þennan skatt sérstaklega og skil vel að það taki sinn tíma. Hins vegar er aðgerðin við endurfjármögnun lána, að taka stimpilgjöld ef einstaklingur flytur lán á milli stofnana mjög óréttlát skattlagning. Stimpilgjald er óréttlátt en þessi hluti er að mínu mati mjög óréttlátur. Ég sé ekki, eins og ég sagði áðan, að tekjutap ríkissjóðs vegna þessa yrði það mikið að það ætti að standa í vegi fyrir því að hægt væri að breyta reglunum. Fram kemur í upplýsingum frá fjármálaráðuneytinu að tekjur vegna stimpilgjaldsins á síðasta ári, 2003, eru rúmar 3 milljarðar og 770 millj. en reiknað er með að þær verði yfir 4 milljarðar í ár. Í skýrslunni sem ég nefndi frá Samtökum atvinnulífsins kemur fram að reikna megi með að um 60% af upphæðinni sé greidd af einstaklingum og þá fyrst og fremst þeim sem fjárfesta í húsnæði. En það segir ekki alla söguna vegna þess að hluti af þessu fer aftur til baka í formi vaxtabóta af því að setja má stimpilgjaldið þar undir. Ég held að það sé löngu orðið tímabært að fara yfir allan gjaldaflokkinn og ég er þeirrar skoðunar að leggja eigi stimpilgjaldið af og taka upp eðlilega gjaldtöku fyrir veitta þjónustu í staðinn og fagna því sérstaklega ef hæstv. ráðherra er tilbúinn í þá vinnu.

Forseti. Ég held að það sé varhugavert að tengja umræðuna of mikið því ástandi sem upp hefur komið á þessu sumri vegna breytinga á fjármálamarkaðnum hvað varðar íbúðalán. Það er miklu nær að tala um þetta á almennum grundvelli og ekki blanda því tiltekna ástandi sem nú er upp komið of mikið í þá umræðu. Reyndar segja sumir að aukið framboð lánsfjár, sem er staðreynd með breyttu fyrirkomulagi á vegum bankanna, geti leitt til meiri einkaneyslu og þenslu og hugsanlega verðbólgu. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvort skynsamlegt sé að draga úr þeirri gjaldtöku sem stimpilgjaldið er, vegna þess að ef það hverfur verður enn greiðari leið að auka lánsfjármagn í umferð og þar með neysluna og þar með þensluna ef menn á annað borð fallast á þessa kenningu. Það eru því margar hliðar á málinu. Ég legg áherslu á að endurskoðun stimpilgjaldsins verði heildstæð og ítreka það sem ég sagði áðan að þar hefur vakað a.m.k. fyrir mér og fleirum sem um þessi mál hafa talað fyrst og fremst spurningin um stimpilgjald á lánsskjölum vegna samkeppnisstöðu íslenskra fjármálastofnana en ekki endilega gjaldtakan á þinglýsingagerninga eða eignayfirfærslur vegna fasteignaviðskipta.

Virðulegi forseti. Í maí árið 2002 samþykkti Alþingi tillögu um að fela fjármálaráðherra að láta gera úttekt á umfangi skattsvika, skattsniðgöngu og dulinni efnahagsstarfsemi. Leggja átti mat á hvernig þau hafa þróast frá árinu 1993 eftir skatttegundum, atvinnugreinum, landsvæðum og í samanburði við aðrar þjóðir og hvert tekjutap ríkis og sveitarfélaga hafi verið af þessum sökum. Jafnframt var markmiðið að greina helstu ástæður skattundandráttar og að hve miklu leyti megi rekja hann til skattalaga annars vegar og skattaframkvæmda hins vegar og leggja fram tillögu til úrbóta og meta hvort og á hvaða sviðum efla þyrfti skatteftirlit og skattrannsóknir og hvaða ávinningi það gæti skilað í auknum skatttekjum. Starfshópur sem var falið þetta verkefni átti að skila niðurstöðu fyrir 1. júlí 2003 eða fyrir meira en ári. Ég bar fram fyrirspurn að mig minnir í nóvembermánuði á síðasta þingi til hæstv. fjármálaráðherra um framkvæmd þingsályktunartillögunnar. Hæstv. ráðherra setti þá fram rök sem ég hafði skilning á fyrir drætti á því að starfshópurinn skilaði af sér. Hæstv. ráðherra tíundaði að viðfangsefni starfshópsins væri miklu víðfeðmara en fyrri sambærilegra starfshópa en tveir starfshópar hafa starfað að úttektum á umfangi skattsvika, annar að mig minnir 1984 og síðari 1992. Í þeim síðari var áætlað að óframtaldar tekjur hefðu numið sem samsvarar 4¼ af landsframleiðslu og sem samsvararði á árinu 1992 um 16 milljörðum sem ekki hafa verið gefnir upp til skatts. En það var rétt hjá hæstv. ráðherra að tillagan er miklu víðfeðmari. Hæstv. ráðherra benti líka á að vegna breyttra aðferða við úrvinnslu gagna hafði starfshópnum ekki tekist, a.m.k. enn sem komið er, að afla sambærilegra gagna vegna áranna 1998–2002 eins og um var beðið. Þetta var í nóvember á sl. ári. Það mátti skilja af orðum ráðherra þá að þetta tæki ekki nema örfá mánuði til viðbótar og því hélt ég að skattahópurinn væri löngu búinn að skila af sér. Ég hef ekki orðið vör við það í umræðunni að niðurstaðan liggi fyrir frá skattahópnum. Því hef ég borið fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um hvenær megi vænta niðurstöðu starfshópsins sem átti samkvæmt þingsályktun frá 3. maí 2002 að gera úttekt á umfangi skattsvika, skattsniðgöngu og dulinni efnahagsstarfsemi.

Virðulegi forseti. Það er allt rétt sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda að það hefur orðið dráttur á því að starfshópurinn lyki störfum og er skýringa m.a. og ekki síst að leita í því sem ég greindi frá í svari við sambærilegri fyrirspurn fyrir næstum því ári. Það er vissulega leitt að þetta hefur dregist og ég tek undir það með þingmanninum sem hefur haldið málinu vakandi og er upphafsmaður að þeirri þingsályktun sem verið er að framkvæma að það er mjög miður að það hefur dregist og mér þykir það leitt. Hins vegar hef ég það fyrir satt og treysti því að niðurstaðna frá starfshópnum sé að vænta um næstu mánaðamót. Vinnan hefur verið umfangsmeiri, tímafrekari og hefur kallað á athuganir sem var ekki alveg fyrirséð að gera þyrfti, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi einnig. Ég geri mér því vonir um að í skýrslunni verði vel unnið efni sem getur komið okkur öllum að gagni sem látum okkur þessa hluti varða og það gerum við að sjálfsögðu öll á hinu háa Alþingi vegna þess að skattsvik, skattsniðganga og dulin efnahagsstarfsemi eru auðvitað hlutir sem okkur ber skylda til að reyna að hafa hemil á. Ég tel þar með að fyrri hluta fyrirspurnarinnar sé svarað. Varðandi síðara atriðið, um það hvort ráðherra muni gera Alþingi grein fyrir niðurstöðunum strax og þær liggja fyrir, verður þetta opinber skýrsla þegar hún kemur fram. Það hefur ekki verið endanlega afráðið með hvaða hætti hún verður kynnt á Alþingi en auðvitað verður það gert og ég mun hafa samband við hv. fyrirspyrjanda þegar það liggur fyrir eins og ég hef þegar sagt henni í einkasamtali, að vísu fyrir næstum því ári en það stendur enn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég heyrði það á máli hæstv. ráðherra að hann var greinilega með fyrirspurn mína frá fyrra þingi vegna þess að það var enginn annar töluliður í þessari fyrirspurn heldur spurt beint hvenær nefndin mundi skila af sér. Ég hef sýnt nefndinni þolinmæði vegna þess að ég geri mér fyllilega grein fyrir því að þetta er flókið og erfitt viðfangsefni og vil þá frekar að nefndin taki sér lengri tíma í það og skýrslan sé vel unnin og gagnist okkur í þeirri vinnu sem alltaf þarf að vera stöðugt í gangi, að reyna að fyrirbyggja skattsvikin. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur á því mikinn skilning. Hann hefur sýnt fram á það í máli sínu og líka í stuðningi við tillöguna þegar hún var samþykkt á sínum tíma. Það hefur ýmislegt breyst í skattaumhverfi fyrirtækja frá því að síðasta úttekt var gerð fyrir rúmlega 10 árum. Umsvif fyrirtækja og fjármálaviðskipta hafa vaxið mikið og tekið verulegum stakkaskiptum. Fjármagnsflæði milli landa er orðinn sívaxandi þáttur í atvinnulífinu og það hafa skapast möguleikar á að skrá fyrirtæki erlendis og reikningsfæra umsvif fyrirtækja á erlendum vettvangi, m.a. til skattahagræðis. Það hafa orðið verulegar breytingar á skattalögunum frá því að síðast var gerð úttekt og því er ástæða til að fara yfir þetta aftur eins og ráðherrann hefur samviskusamlega gert með því að framfylgja tillögum frá Alþingi um að úttektin fari fram. Ég vænti þess að þetta gangi eftir og nefndin skili af sér um næstu mánaðamót og að ráðherrann leggi skýrsluna fyrir Alþingi og við höfum þá tækifæri og tóm til þess að ræða hana á þingi.

Virðulegur forseti. Það er litlu að bæta við það sem þegar er fram komið en ég vil þó biðjast afsökunar á því að hafa ekki verið með rétta fyrirspurn. Fyrirspurnin frá því í fyrra er mér greinilega svo í fersku minni að hún stendur mér nær en sú sem er nýrri og hér er verið að svara. En svarið stendur, að við eigum von á því að starfshópurinn ljúki störfum sínum um næstu mánaðamót. Hann er skipaður að vísu önnum köfnum embættismönnum úr æðstu stöðum í skattkerfinu en þeir eru væntanlega að leggja síðustu hönd á þetta flókna og umfangsmikla verkefni sem ég vonast til að geta kynnt á næstu vikum.

Virðulegi forseti. Alzheimersjúkdómurinn er hrörnunarsjúkdómur sem talið er að hrjái um 35% þeirra sem orðnir eru 85 ára. Sjúkdómurinn er þó ekki aðeins bundinn við eldra fólk og er talið að um 100–150 manns á aldrinum 45–65 ára séu með heilabilun hér á landi, sé miðað við tölur frá nágrannalöndunum. Árlega koma um 15 manns á þeim aldri til greiningar á minnismóttöku Landspítala – háskólasjúkrahúss og einhverjir fá greiningu hjá tauga- og geðlæknum. Aðstæður þessa yngri og miðaldra sjúklinga eru aðrar en aldraðra. Þeir eru yfirleitt sjálfir í vinnu þegar þeir veikjast. Börnin þeirra eru í vinnu og eiga eigin fjölskyldur auk þess að eiga þetta veika foreldri. Makinn lendir í umönnunarhlutverki og hjónin bæði einangrast. Þetta er mjög erfiður sjúkdómur sem hefur áhrif á alla fjölskyldu sjúklingsins. En öll þjónusta fyrir alzheimersjúklinga hér á landi miðast við aldraða. Því er staða yngri sjúklinganna mun verri en ella. Þeim og aðstandendum þeirra finnst þeir ekki eiga samleið með öldruðum, svo sem á dagdeildum og hvíldarinnlögnum þannig að aðstandendur eiga erfitt með að þiggja þessa þjónustu og ganga mjög nærri heilsu til að annast sjúklingana heima enda geta sjúklingarnir verið hættulegir bæði sjálfum sér og öðrum og þurfa því mjög mikla gæslu. Því er ljóst að engin sérhæfð þjónusta er fyrir þennan hóp á þessu stigi samkvæmt mínum heimildum. Ekki tekur betra við þegar heilsufar þeirra versnar. Þá hafa þessir sjúklingar ekki aðgang að hjúkrunarheimilum eins og áður. Þeim hefur verið lokað fyrir sjúklingum yngri en 67 ára og ekki er unnt að sækja um fyrir þá þó þeir séu með vistunarmat eftir að rafræna kerfinu var komið á. Unnt er að sækja um undanþágu til ráðherra. Þrátt fyrir það að hún fáist neita heimilin jafnvel þeim um hjúkrunarvist. Þetta fólk þarf þá að bíða í rándýrum sjúkrarúmum til 67 ára aldurs. Þá getur það komist á biðlista eftir hjúkrunarheimili. Þetta ástand er auðvitað gjörsamlega óviðunandi. Hér á aldur ekki að skipta máli heldur hjúkrunarþörf þess einstaklings sem á við þennan sjúkdóm að stríða. Hvernig stendur á því að þetta er látið ganga svona gagnvart þessum hópi? Það ætti ekki að þurfa. Ástandið á Landspítalanum hefur lagast mjög. Fólk er ekki að bíða lengur svo margt í rándýrum sjúkrarúmum. Það voru yfirleitt um 100 manns sem biðu eftir hjúkrunarplássum inni á spítalanum. En þeir eru ekki nema 65 í dag. Þó geta alzheimerdeildirnar á Landakoti ekki losað rúm því ekki er pláss fyrir alzheimersjúklinga inni á hjúkrunarheimilunum þannig að þær geta ekki tekið við sjúklingum í mikilli neyð. Þetta ástand brýtur upp fjölskyldu hins veika sem á í rauninni í engin hús að venda. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvaða sérhæfð þjónusta stendur alzheimersjúklingum undir 67 ára til boða í heilbrigðiskerfinu? Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að þessi hópur fái aðgang að hjúkrunarheimilum?

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykv. s. hefur beint til mín fyrirspurn um sérhæfða þjónustu við yngri alzheimersjúklinga. Í fyrsta lagi er spurt hvaða sérhæfð þjónusta standi alzheimersjúklingum undir 67 ára aldri til boða í heilbrigðiskerfinu. Í öðru lagi er spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að þessi hópur fái aðgang að hjúkrunarheimilum. Margir aðilar sinna málefnum heilabilaðra, þar með töldum alzheimersjúkum. Þar má nefna minnismóttökuna á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, heilsugæslustöðvar, öldrunarlækna, félagsmálastofnanir og Félag aðstandenda alzheimersjúkra. Alzheimersjúkdómur er hrörnunarsjúkdómur og eru flestir sem greinast með hann komnir á efri ár. Engu að síður greinist allnokkur hópur fólks með heilabilun af þessum toga á miðjum aldri, líkt og á raunar við um fleiri hrörnunarsjúkdóma. Sé horft til þjónustu við heilabilaða utan öldrunarstofnana þá stendur öllum sama þjónusta til boða óháð aldri. Heilsugæslulæknar eru gjarnan þeir sem fyrstir koma að málum þegar grunur vaknar um heilabilunarsjúkdóm á hvaða aldri sem sjúklingurinn er. Algengt er að sjúklingum sé vísað á minnismóttöku Landspítala – háskólasjúkrahúss þar sem fram fer greining á því hvort og þá hvers konar heilabilun er um að ræða. Minnismóttakan er starfrækt á öldrunarsviði sjúkrahússins en er þó ekki bundin við ákveðna aldurshópa. Starfið þar einkennist af þverfaglegu samstarfi öldrunarlækna, hjúkrunarfræðinga, félagsráðgjafa og sálfræðinga. Samhliða greiningu fer þar fram mat á því hvers konar aðstoð sjúklingurinn og aðstandendur hans þurfa á að halda. Þau úrræði sem um er að ræða eru heimaþjónusta sem félagsþjónusta sveitarfélaganna veitir, heimahjúkrun, dagvistun, hvíldarinnlagnir og langtímavistun á stofnun ef sjúkdómurinn er kominn á hátt stig. Hv. þm. spyr hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að umræddur hópur fái aðgang að hjúkrunarheimilum. Í lögum um málefni aldraðra eru aldraðir skilgreindir þeir sem eru 67 ára og eldri. Stofnanir aldraðra eins og um þær er fjallað í sömu lögum eru því strangt til tekið einungis ætlaðar þeim sem eru eldri en 67 ára. Eigi að síður hefur fólk sem þjáist af öldrunarsjúkdómum á borð við alzheimer en er yngra en 67 ára fengið vistun á öldrunarstofnunum. Vistun fólks undir 67 ára aldri inni á öldrunarstofnun er háð undanþágu heilbrigðisráðuneytisins og fjallar ráðuneytið um hverja einstaka beiðni þess efnis. Úrræðum fyrir fólk með heilabilunarsjúkdóma hefur fjölgað umtalsvert á liðnum árum og jafnframt eru komin ný og betri lyf til að meðhöndla þessa sjúkdóma. Dagvistarúrræðum hefur fjölgað og komið hefur verið á fót sambýlum sem sérstaklega eru ætluð heilabiluðum. Félag aðstandenda alzheimersjúklinga hefur átt stóran þátt í því að bæta aðstöðu heilabilaðra, m.a. með því að efla fræðslu og upplýsingar til almennings og með samstarfi við heilbrigðisyfirvöld og heilbrigðisstofnanir. Skiptar skoðanir eru um það hvort rétt sé að vista einstaklinga yngri en 67 ára á stofnunum fyrir aldraða. Rætt er um hvort koma þurfi á fót nýjum úrræðum sem sérstaklega eru ætluð þeim sem þurfa á langtímavistun að halda vegna þessa sjúkdóms og hafa ekki náð þessum aldri. Í því sambandi er að mörgu að hyggja. Eðli sjúkdómsins skiptir máli. Búseta hins sjúka og aðstandenda hans gerir það einnig og eðlilegt er að horfa til þess hvort um sé að ræða ungt fólk eða einstaklinga sem eru komnir vel yfir miðjan aldur. Eðli málsins samkvæmt eru flestir í hópi þessara sjúklinga komnir nálægt 67 ára aldursmörkum. Ég hef ákveðið að setja á fót vinnuhóp til að skoða þessi mál gaumgæfilega og mun óska eftir því að hann skili mér áliti ásamt tillögum um úrbætur og framtíðarfyrirkomulag þessara mála. Virðulegi forseti. Ég vona að svar mitt hafi veitt hv. þingmanni upplýsingar um stöðu þessara mála eins og þau eru nú.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá fyrirspurn sem hér er fram lögð og eins fyrir það sem kom fram í máli hæstv. ráðherra um að hann ætli að setja á stofn vinnuhóp til að fara sérstaklega yfir málefni fólks með minnissjúkdóma og er 67 ára og yngra. Sem betur fer eru ekki margir einstaklingar greindir á hverju ári. En aðstæður þeirra eru mjög erfiðar. Þó við þekkjum til fjölda eldri borgara sem eru með þennan sjúkdóm þá getum við sett okkur í spor aðstandenda yngri einstaklinga. Ég vil bara minna á í þessu stutta innskoti að á Seyðisfirði er rekin sérstök deild fyrir alzheimersjúklinga. Þar eru að vísu mjög fá rúm eða pláss en mundu gagnast fleirum en Austfirðingum einum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur, fyrir að taka upp þetta mál. Ég held að það sé mjög þarft að við ræðum þetta hér á þingi. Alveg eins og þingmaðurinn nefndi þá er ekki um stóran hóp að ræða, 45–50 manns. Engu að síður er þetta hópur sem við þurfum að hlúa miklu betur að en við höfum gert. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð að þetta er mjög erfiður sjúkdómur fyrir þá einstaklinga sem í þessu lenda og ekki síður fyrir aðstandendur. Það er auðvitað ágætt út af fyrir sig að skipa vinnuhóp í málið. En mér finnst að þetta mál þoli ekki bið. Ég get út af fyrir sig verið sammála ráðherra um að huga þarf kannski að nýjum úrræðum, langtímaúrræðum og fellur það ekki alltaf saman að yngri alzheimersjúklingar séu á hjúkrunarheimilum. Engu að síður er málið það brýnt að ég hygg að koma þurfi á fót a.m.k. bráðabirgðaúrræðum þannig að mér finnst rétt að ráðherrann geri meira af því að heimila það að yngri alzheimersjúklingar fái vistun á hjúkrunarheimilum. Síðan þarf auðvitað að huga að langtímaúrræðum eins og ráðherrann nefndi.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin og þeim sem tóku þátt í umræðunni. Vissulega er það rétt sem hæstv. ráðherra sagði að margir eru að sinna alzheimersjúklingum og þeim er sinnt vel þar sem þeir eru. En þjónustan er miðuð við aldraða. Ég er að spyrja hérna sérstaklega um þjónustuna við yngra fólkið. Það þarf að fá undanþágu. Þó það sé komið með undanþáguna þá fær það ekki inngöngu á hjúkrunarheimilin. Sóltún og Hrafnista taka ekki við yngri sjúklingum þó þeir séu með undanþáguna. Þeim er neitað um hjúkrunarvistina. Það er vissulega skortur á því að hjúkrunarrúm séu sérstaklega fyrir alzheimersjúklinga. Á Vífilsstöðum bættust t.d. við 50 hjúkrunarrúm nú nýlega en ekkert þeirra var fyrir heilabilaða. 40 ný viðbótarrúm eru á Eir en ekkert þeirra er heldur fyrir heilabilaða. Í raun þyrftu 60–70 hjúkrunarrúm að vera fyrir þennan hóp. Ég verð að segja að það er orðið mjög brýnt að ráða úr þessum vanda. Það er ekki nóg að stofna vinnuhóp þó ég fagni því vissulega. Hann þarf þá að hraða störfum því þetta mál þolir ekki bið. Það er ekki hægt að leggja þetta á aðstandendur eins og gert hefur verið. Það þarf að koma á sérstökum heimilum fyrir þennan hóp sem er yngri en 67 ára og veita honum sérstaka þjónustu sem hentar honum. Ég minni á að þetta fólk á engan málsvara. Þetta er ekki eins og með hjartasjúklinga eða aðra sjúklingahópa sem geta talað fyrir sig sjálfir. Þetta fólk getur það ekki. Í dag eru alzheimerdeildirnar á Landspítalanum fullar. Þær geta ekki tekið við sjúklingum. Eina leiðin fyrir þessa sjúklinga til að komast inn á spítalann er ef eitthvað kemur fyrir, ef eitthvað alvarlegt hendir, t.d. að þeir detti og brjóti sig eða kveiki í eða eitthvað alvarlegt kemur fyrir. Það er því orðið mjög aðkallandi að leysa úr vanda þess hóps sem heilabilaðir og alzheimersjúklingar eru, sérstaklega þeirra sem yngri eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að taka málið upp og þakka þátttökuna í umræðunum. Ég held að við séum öll sammála um að hér er um mjög aðkallandi mál að ræða. Ég er þeirrar skoðunar. Ég vil gera mitt til þess að þessu starfi verði hraðað. Ég vil eigi að síður fá upp á borðið tillögur um hvernig hinir færustu menn vilja haga þessari þjónustu til framtíðar. En ég tek fram varðandi núverandi fyrirkomulag við að sækja um undanþágu í ráðuneyti og það að öll mál komi upp á borð til ráðherra að mér finnst að það sé ekki fyrirkomulag sem geti verið til frambúðar. Við verðum því að finna úrræði sem henta þessu fólki. Ég vil gera mitt til þess að gengið verði í þá vinnu og að við tökum upp úrræði í framhaldi af því. Hins vegar höfum við reynt að greiða fyrir því með undanþágum meðan ástandið er eins og það er í dag að fólk fái pláss. Vonandi getum við gert það áfram. Ég tek undir það að ræða þarf framtíðarúrræði í þessu. Við höfum verið með þetta uppi á okkar borði í ráðuneytinu sem eitt af brýnum verkefnum sem þarf að leysa úr.