Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Nd. hefur gert nokkrar breytingar á frv. til búfjárræktarl., eins og sjá má á þskj. 386. Breytingarnar eru við 4., 6., 29., 32. og 35. gr., og þarf ég ekki að lýsa þessum brtt., þar sem þær liggja fyrir. Ég hefði viljað óska eftir því, að hv. Ed. sæi sér fært að samþykkja frv., eins og það er nú. Þessar brtt. eru ekki veigamiklar og ættu ekki að skemma frv., þótt það væri lögfest með þeim hætti.



Herra forseti. Brtt. þær, sem hér er um að ræða, eru í fyrsta lagi við 4. gr., og sú breyting leiðir beinlínis af því, að við umr. um frv. til jarðræktarl. voru tekin inn ákvæði, sem eru efnislega shlj. þessari brtt., og þess vegna tel ég eðlilegt, að hún verði samþykkt. Aðrar brtt. tel ég ekki veigamiklar við frv. og brtt. við 6. gr. tel ég að sé til bóta. Hún er á þá leið, að álit héraðsráðunautar komi til um það, hvort kjósa skuli kynbótanefndir. Ég tel það til bóta. Aðrar brtt., sem Nd. hefur gert við þetta frv., eru við kaflann um hrossarækt. Ég fyrir mitt leyti mun ekki leggjast á móti því, að þessar till. verði samþykktar, og tel ekki ástæðu til að leggja málið að nýju fyrir landbn., þar sem þessar breytingar voru nokkuð ræddar í n. á fundum og ég hef ástæðu til að ætla, að þar sé ekki andstaða yfirleitt gegn þeim. Þó tel ég þær ekki nauðsynlegar, en get fallizt á eftir atvikum, að frv. verði samþ. hér með þessum breytingum í heild, þar sem nú er áliðið þings og ég tel nauðsynlegt, að málið nái fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Það hefur um langan tíma verið mikið vandamál hér á landi að veita fólkinu í strjálbýlinu viðunandi læknisþjónustu og hafa ýmsar tilraunir verið gerðar til þess að bæta úr því, en tæplega borið þann árangur, sem til var ætlazt. Það var þess vegna á s.l. vori, að ég skipaði 6 manna n. til þess að framkvæma endurskoðun á læknaskipunarlögunum og læknaþjónustu dreifbýlisins almennt í því skyni að finna lausn á hinu aðkallandi vandamáli, sem stafar af skorti á læknum til héraðslæknisstarfa, einkum í hinum fámennari og afskekktari héruðum landsins. Í þessa n. reyndi ég að velja þá menn, sem ég taldi bezt til þess hæfa og fjölluðu þeir um málið, Sigurður Sigurðsson landlæknir, sem var formaður n., Benedikt Tómasson skólayfirlæknir, varaformaður, Óskar Þórðarson yfirlæknir, formaður Læknafélags Íslands, Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri í félmrn. og Jón Thors fulltrúi í dóms- og kirkjumrn. Síðan var einn maður tilnefndur frá háskólanum, fyrst dr. Sigurður Samúelsson og Kristinn Stefánsson síðar. Ég hygg að þetta hafi verið þeir menn, sem gátu sameinað bezta þekkingu á þessu máli, enda veit ég, að þeir unnu vel að því að undirbúa þá endurskoðun, sem þeim var falin og skiluðu svo á s.l hausti till. að frv., sem síðar hlaut athugun í ríkisstj. og var lagt, eins og kunnugt er, fyrir Nd. Alþ. Um það var smávegis ágreiningur í upphafi, ekki efnishlið málsins, held ég og nú liggur þetta mál fyrir Ed., eftir að nokkrar breytingar hafa verið gerðar á því í Nd. Það, sem mestum ágreiningi olli, var í raun og veru það í Nd., að lagt var til að sameina nokkur læknishéruð, m.ö.o. að horfast í augu við staðreyndir, gera sér grein fyrir því, að hæpið væri að halda vissum læknishéruðum. Þetta getur í sjálfu sér alltaf verið álítamál. Samkomulag varð svo um það, bæði milli mín og n. og þm. í Nd., að draga úr þeim till., sem þar voru gerðar, þannig að af fimm læknishéruðum, sem gert var ráð fyrir að sameina öðrum læknishéruðum, eru nú aðeins tvö eftir. Hin þrjú eru aftur sjálfstæð, eins og fram kemur í frv. Það eru Suðureyrarhérað, Raufarhafnarhérað og Bakkafjarðarhérað. Þessi þrjú halda sér enn sem sjálfstæð læknishéruð, en Djúpavíkurhérað og Flateyjarhérað verða ekki sjálfstæð læknishéruð, ef ekki tekst að fá lækni í þau með þeim hlunnindum, sem felast í þessari löggjöf, eftir að þau hafa verið auglýst í tiltekinn tíma, eins og þar er gert ráð fyrir. Í sjálfu sér var ekkert aðalefni máls, hvort læknishéruð væru fleiri eða færri, heldur hitt, að fólkið gæti fengið viðunandi læknisþjónustu í dreifbýlinu og það má segja, að það sé aðalkjarni og efni málsins, og um það fjalla viss ákvæði í þessu frv., fyrst og fremst í 6. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að í tilteknum héruðum, minnstu héruðunum, sem erfiðast hefur reynzt að fá lækna í, skuli þeir fá tiltekna staðaruppbót á laun, er nemi hálfum launum í hlutaðeigandi héraði og þau eru talin upp, þessi héruð, í 6. gr. Enn fremur eru þeim veitt hlunnindi, sem felast í því að héraðslæknar geta eftir tiltekinn tíma fengið aðstöðu til þess að fara til náms erlendis á kostnað ríkisins, eins og segir í 2. mgr. 6. gr., og vænta má, að það sé nokkuð mikils virði, því að m.a. er það eitt af því, sem hefur gert þeim erfiðara um vik í fámenninu að geta haldið við sínu námi og sinni þekkingu í þessari ört vaxandi grein, sem læknavísdómurinn er, skulum við segja. Og enn fremur er gert ráð fyrir því um þá, sem eru í hinum minni læknishéruðum, eins og segir í 3. mgr., að þeirra aldur er reiknaður á sérstakan hátt, þannig að þeim reiknast 5 ár fyrir hver 3 ár, sem þeir hafa gegnt í héraðinu. En eftir öðrum ákvæðum frv. er lögð megináherzla á það, að aldur þeirra í embætti skuli hafa úrslitaþýðingu að öðru jöfnu, þegar þeir sækja um önnur læknishéruð eða aðrar stöður. Svo er enn fremur á öðrum stöðum í frv. gert ráð fyrir því að veita þeim sérstök lán, ríkislán til náms gegn skuldbindingu um læknisþjónustu í héraði að afloknu námi, ef menn vilja gerast héraðslæknar og enn fremur að stofna bifreiðalánasjóð héraðslækna, en það er eitt af því sem hefur verið erfitt héraðslæknum, sem koma beint frá námi, að eignast bifreiðar, sem nauðsynlegar eru fyrir þá í starfi þeirra. Þetta má segja, að séu í meginatriðum hlunnindi, sem felast í þessu frv. Þegar n. skilaði álíti sínu, voru einnig ályktunartill., sem hún skilaði til ráðh. Þær voru því miður ekki prentaðar með frv., en mér þykir rétt að gera grein fyrir þeim nú, þær snerta ekki meðferð málsins beinlínis, en þær voru þrjár. Sú fyrsta fjallaði um breytingu á læknakennslunni, en um það ályktaði n. eftirfarandi: N. telur, að læknakandidötum sé tilfinnanlega vant þjálfunar í almennum læknisstörfum utan sjúkrahúsa og er því lagt til, að rn. fari fram á það við menntmrn., að læknadeild háskólans verði falið að gera till. um slíkt nám og tilhögun þess. Í öðru lagi sérfræðiréttindi heimilislækna og embættislækna: N. álítur mikils vert að auka veg almennrar læknisþjónustu og embættislæknastarfa með því að gera heimilislækningar og embættislækningar að sérgreinum. Leggur n. til, að læknadeild háskólans verði falið að semja reglur um nám í þessum sérgreinum. Báðar þessar ályktunartill. heyra í raun og veru undir menntmrn., en ekki heilbrmrn. og ég hef skrifað hæstv. menntmrn. og beðið hann um að taka þessi mál til meðferðar og úrlausnar. Í þriðja lagi gerði n. ályktunartill. um sjúkravitjana- og sjúkraflutningaflug á eftirfarandi hátt: N. telur nauðsynlegt, að settar verði ákveðnar reglur um sjúkravitjana- og sjúkraflutningaflug, svo sem hvernig skuli til slíks flugs stofnað, hver skuli vera lágmarksmenntun flugmanna þeirra, sem slíkt flug annast og hvers konar farartæki skuli notað og hver sé útbúnaður þess, enn fremur hvaða aðilar annist greiðslur fyrir flugið og í hvaða hlutföllum. Um þetta mál hefur mitt rn. fjallað og ég hef beðið landlækni og fulltrúa minn í heilbrmrn. og auk þess farið þess á leit við félmrh., að hann leggi til sinn ráðuneytisstjóra til þess með þessum tveimur mönnum að fjalla um þetta málefni. Og í viðbót við það hef ég beðið þessa 3 menn um að taka til endurskoðunar löggjöfina um læknisvitjanasjóð, sem er orðin úrelt og nær ekki tilgangi sínum. Því miður hefur dregizt um of að endurskoða þá löggjöf, en ég geri mér vonir um, eftir að hafa falið þessum mönnum að fjalla um það mál, að svo kunni að fara, að till. um frv. að nýrri læknisvitjanalöggjöf geti legið fyrir næsta þingi. Ég hef ekki verið fjölorður um málið, m.a. vegna þess, að um það spunnust miklar umr. í Nd., sem ég veit, að hv. þm, eru kunnar. Ég geri mér vonir um, þó að það sé aldrei hægt að fullyrða um það, að þetta frv., ef að lögum verður, geti nokkuð bætt úr miklum vanda, sem okkur hefur verið á höndum í þessum málum og vildi leyfa mér að vænta, að hv. Ed. tæki málinu vel og tæki það til skjótrar afgreiðslu. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta frv, að sinni. É því er að finna allmörg nýmæli og ég skal strax taka það fram, að ég tel þau öll vera til bóta. Mig langar þó til þess að taka eitt nýmæli fram yfir annað í þessu frv., nýmæli, sem ég tel vera merkast af þeim nýmælum, sem um er að ræða, en það er í 4. gr. frv. Þar er svo ákveðið, að sameina megi tvö læknishéruð, ef sérstaklega stendur , og ráða tvo lækna til starfa í hinu sameinaða héraði. Þar er enn fremur kveðið svo á, að sameina megi fleiri læknishéruð í eitt og ráða jafnmarga lækna til samstarfs í hinu nýja héraði. Þetta, sem hér er heimilað, tel ég vera það, sem koma skal og koma þarf í læknaskipunarmálum landsins. Þróunin þarf að verða sú á komandi árum, að héruðin stækki, litlum héruðum sé steypt saman í eitt stórt og í héruðin ráðinn hópur lækna með mismunandi sérkunnáttu, læknar, sem síðan vinni saman í þessu stóra héraði. Þetta tel ég vera þá þróun, sem æskileg er, fyrst og fremst til þess að fá lækna til starfa í héruðin. Það er kunnugt, enda á það bent í grg. með þessu frv., að læknar óska þess að þurfa ekki að standa einir í starfi, þeir óska eftir að vinna í félagi við starfsbræður og þetta er eðlilegt. Sumpart er það eðlilegt vegna þess, að þá er hægt að koma við vaktþjónustu um nætur og helgidaga og í öðru lagi er það oft svo, að einn læknirinn bætir annan upp og læknum þykir gott; sérstaklega í erfiðum tilfellum, að geta borið ráð sín saman. Í hv. Nd. varð allmikill úlfa þytur einmitt út af ákvæðum í frv., sem snerta þetta atriði, sem ég nú hef gert að umtalsefni. Það var gert ráð fyrir að sameina nokkur læknishéruð öðrum, gera eitt læknishérað úr tveim. Þetta mætti hinni hörðustu andstöðu hjá vissum hv. þm. Ég þarf ekki að taka það fram, að þær breytingar í þessu efni, sem gerðar voru í hv. Nd., tel ég til hins verra, því að hér er verið að streitast á móti þróun, sem þarf að verða í þessum málum. Fyrsta sporið, sem stíga skyldi í þessu efni, mætti þessari andstöðu, svo mikilli andstöðu, að sjálf hæstv. ríkisstj. guggnaði og tók sínar tillögur í þessu efni til baka. Ég stend aðallega upp til þess að benda á þetta og um leið til þess að áfellast hæstv. ríkisstj. og þá ekki sízt hæstv. heilbrmrh. fyrir að hafa látið snúa sér í þessum málum, en eins og kunnugt er, beitti hæstv. heilbrmrh. sér jafnvel fyrir því með tillögugerð, að frá þessu yrði horfið. Ég tel þetta nokkuð mikils virði, hvernig byrjað er í þessu efni, því að hvernig verður framhaldið? Verður ekki, hvert skipti sem á að gripa til þessarar heimildar að sameina tvö eða fleiri læknishéruð í eitt, verður þá ekki sama uppi á teningnum og þá einmitt bent til þess fordæmis, sem nú hefur verið skapað í hv. Nd.?



Herra forseti. Mér þykir mjög vænt um það, sem fram kom hjá hv. 9. þm. Reykv. í þessu máli, að hann taldi veigamesta atriðið kannske vera það, sem felst í 4. gr. og ég skal viðurkenna það, að ég lagði ekki áherzlu á það í minni frumræðu, m.a. vegna þess, að ég var svolítið hvekktur eftir undirtektir málsins í Nd. Og það má segja, eins og hv. þm. sagði, að ég hafi guggnað fyrir till. Nd.-manna um það að sameina ekki þau héruð, sem upphaflega var ráð fyrir gert í frv. Það finnst mér nú ekki vera veigamikið aðalatriði málsins og ég reyndi þar að skilja viðkvæmni manna, bæði þm. og fólks á viðkomandi stöðum. En það er rétt hjá hv. 9. þm. Reykv., að það er mjög veigamikið atriði, sem felst í 4. gr., að reyna að sameina héruðin og fá fleiri menn til þess að stunda sameiginlega stærra umdæmi. Og það kemur fram í grg. frá n., er undirbjó málið, einmitt þetta veigamikla atriði, hversu mikill þungi það er og mikil ábyrgð það er, sem liggur á einum lækni í stóru héraði að þurfa að taka úrslitaákvarðanir, - á mönnum, sem eru menntaðir við það að vinna sameiginlega með fleirum og koma svo einir út í lifið og þurfa að taka ákvarðanir, þegar örlögum skiptir og líf liggur við hjá sjúklingum þeirra. Ég er alveg sammála hv. þm., að þetta er eitt af því veigamesta í málinu og einmitt og sér í lagi líka vegna þess, að við getum frekar gert þetta nú orðið, heldur en við gátum gert það áður með bættum samgöngum, sem við höfum, betri vegum og svo flugsamgöngum, sem gert er ráð fyrir líka og gerð er grein fyrir í upphaflegri grg. frv., að verði til þjónustu fyrir stærri læknishéruð, en áður hafa verið, bæði með þyrlum og litlum flugvélum og það kynni að geta orðið til stórra bóta í þessu máli. Ég legg ekki mikið upp úr því, þó að við höfum fallizt á það, sjálfur lagði ég til í minni tillögugerð, að Suðureyrarlæknishérað yrði áfram læknishérað. En á það er að líta, að ef í eitthvert af þessum læknishéruðum og öðrum læknishéruðum fæst ekki héraðslæknir áfram, er almenna heimildin í 4. gr. fyrir hendi til þess að sameina læknishéruðin. Um þetta skal ég svo ekki meira segja, en ég þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir við málið og vona, að málið fái fljóta og góða afgreiðslu.



Herra forseti. Eins og hæstv. dómsmrh. gerði grein fyrir í framsöguræðu sinni um þetta mál, er þetta frv. samið af n., sem í áttu sæti lögreglustjórinn í Reykjavík, Sigurjón Sigurðsson, deildarstjóri í dómsmrn., Elías Elíasson, og fulltrúi við útlendingaeftirlitið, Jón Sigurpálsson. Aðalbreytingin, sem felst í þessu frv., sem hér liggur fyrir, frá núgildandi l. um útlendingaeftirlit, er sú, að lagaákvæðin eru færð til samræmis við samning á milli Norðurlandanna um vegabréfaeftirlit við landamæri Norðurlanda, en sá samningur á milli Norðurlandanna er frá árinu 1957 og er prentaður með þessu frv. sem fskj. Það er í 14. gr. þess samnings gert ráð fyrir því, að Ísland geti gerzt aðili að samningnum og var á fundi Norðurlandaráðs, sem haldinn var í Reykjavík árið 1960, samþ. ályktun þess efnis, að Ísland gerðist aðili að áðurnefndum samningi. Og með því lagafrv., sem hér liggur fyrir, eiga að vera sköpuð skilyrði fyrir því, að Ísland geti gerzt aðili að þessum Norðurlandasamningi og löggjöfin um eftirlit með útlendingum færð til samræmis við það. En það má segja, að aðalbreytingin liggi í því, að með þessum samningi eru Norðurlöndin gerð að einu samfelldu vegabréfasvæði og með þeirri lagabreytingu, sem hér er gerð till. um, mundi Ísland verða einn hluti af því svæði, þannig að útlendingar, þ.e.a.s. menn frá öðrum löndum, en Norðurlöndunum, eru þá aðeins háðir vegabréfaskyldu eða eftirlitsskyldu við útmörk þess svæðis, þegar þeir koma til einhvers Norðurlandanna í fyrsta skipti, en eru svo ekki háðir vegabréfaskyldu á milli Norðurlandanna. Í þessu frv, eru svo aðrar og veigaminni breytingar og lagfæringar frá þeirri núgildandi löggjöf um eftirlit með útlendingum, sem er frá árinu 1936, en það eru yfirleitt ekki mikilvægar breytingar, sem er þar um að tefla og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þær. En eins og nál. á þskj. 439 ber með sér, hefur allshn. fjallað um þetta frv., haft það nokkuð lengi til athugunar og hún mælir með því, að það sé samþ., en einn nm., hv. 9. þm. Reykv., tók þó ekki afstöðu til frv. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. Ég tel þá tilhögun mjög æskilega, sem þegar er orðin, að norrænir ríkisborgarar séu leystir undan vegabréfaskyldu, þegar um er að ræða ferðalög frá einu Norðurlandanna til annars. Hins vegar tel ég mig ekki vera reiðubúinn til að viðurkenna samnorræn landamæri út á við hvað vegabréfaskyldu snertir, eins og ákvæði þessa frv. gera þó ráð fyrir. Ef útlendingur annar, en Norðurlandabúi fær dvalarleyfi í einu hinna norrænu landa, á hann þar með óheftan aðgang að þeim öllum. Mér finnst, að vafasamt geti verið, að þetta sé réttmætt í öllum tilvikum. Það er alls ekki víst, að útlendingur, sem talinn er æskilegur eða meinlaus í einu hinna norrænu landa og sé það, reynist það, sé um leið meinlaus og hættulaus í öðru Norðurlandanna. Útlendingur, sem fær t.d. dvalarleyfi í Svíþjóð, getur verið óæskilegur á Íslandi og jafnvel hættulegur þar og öfugt. Einnig má hugsa sér þann möguleika, að útlendingur, annar en Norðurlandabúi komi sér út úr húsi í einu Norðurlandanna fyrir eitthvað smávægilegt og verði fyrir þær sakir rækur úr því landinu og þar með samkv. frv. úr öllum Norðurlöndum. Ég tel hugsanlegt, að í slíku tilviki geti verið óréttlátt að flæma hann frá öllum Norðurlöndum, þó að hann hafi eitthvað brotið af sér, ef um lítið er að ræða, í einu þeirra. Þá finnst mér einnig vafasamt, að það sé rétt að fela útlendingaeftirliti annarra þjóða að ákveða að nokkru leyti a.m.k., hverjir megi til Íslands koma og hverjir ekki, en það er einmitt ákveðið í þessu frv. Ég er ekki reiðubúinn til þess að samþykkja þetta og vil aðeins gera grein fyrir mínum sjónarmiðum. Ég vil einnig benda á, að í 7. gr. er gert ráð fyrir, að í samninga við önnur ríki megi setja ákvæði um gagnkvæmar undanþágur frá reglum um dvalarleyfi. Hér finnst mér of langt gengið. Ég held, að Alþ. eigi ekki að sleppa úr höndum sér að ákveða slíkt hverju sinni, og gefa þetta laust í eitt skipti fyrir öll. Við höfum þegar gert ýmsa samninga við önnur ríki og önnur ríki en Norðurlönd og samkv. þessu lít ég svo á, að inn í þá samninga væri stjórnarvöldum heimilt að setja þessi ákvæði um gagnkvæmar undanþágur frá reglum um dvalarleyfi og svo um alla nýja milliríkjasamninga, sem gerðir yrðu af Íslands hálfu. Ég tel ekki neina þörf á því, að þetta ákvæði standi í þessum lögum, heldur miklu réttara, að Alþ. fjalli þá um þetta atriði í hverju einstöku tilviki.