Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks framsóknarmanna, Hjálmari Árnasyni, um mannabreytingar í nefndum: „Þingflokkur framsóknarmanna hefur ákveðið, í samræmi við 16. gr. þingskapa, að eftirfarandi breytingar verði á skipan þingmanna flokksins í fastanefndum: Kristinn H. Gunnarsson tekur sæti Birkis J. Jónssonar í sjávarútvegsnefnd og sæti Magnúsar Stefánssonar í umhverfisnefnd. Jafnframt verður sú breyting að Kristinn H. Gunnarsson tekur sæti Birkis J. Jónssonar í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA.“

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra um rétt foreldra vegna veikinda barna en réttur þeirra er hverfandi hér á landi samanborið við önnur Norðurlönd. Vinnuveitendur greiða einungis 10 veikindadaga að hámarki fyrir börn undir 13 ára aldri án tillits til hver sjúkdómurinn er, fjölda barna eða hjúskaparstöðu foreldra. Þennan rétt er ekki hægt að flytja á milli ára, t.d. ef barn er veikt í 14 daga í einu og 10 veikindadagar er allt sem foreldrar fá alveg sama hve börnin eru mörg. Annars staðar á Norðurlöndum nær rétturinn ýmist til 16 eða 18 ára aldurs barna og heimilaður dagafjöldi nær til hvers barns um sig innan fjölskyldunnar, t.d. 120 dagar á ári fyrir hvert barn í Svíþjóð síðast þegar ég skoðaði þetta. Auk þess er athyglisvert að annars staðar á Norðurlöndunum greiðir hið opinbera að mestu bætur vegna launataps aðstandenda sjúkra barna. Hér á landi er slíkur stuðningur enginn ef undan eru skildar umönnunarbætur til að mæta útgjöldum og kostnaði vegna fatlaðra og langveikra barna. Nauðsynlegt er að undirstrika rækilega að umönnunarbætur bæta ekki tekjutap foreldra í veikindum barna en eru hugsaðar til að mæta auknum útgjöldum og kostnaði vegna fatlaðra barna. Þótt umönnunarbætur hafi aukist verulega á umliðnum árum eru bæði barnabætur og réttur foreldra frá vinnu í veikindum barna án launataps mun minni hér á landi en annars staðar á Norðurlöndunum. Því er líka rétt að halda til haga að það er ekki bara að réttur foreldra vegna vinnu í veikindum barna er sláandi minni hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum heldur eru réttindi barna og foreldra þeirra líka almennt miklu betur tryggð annars staðar á Norðurlöndunum en hér á landi. Býnt er að bæta veikindarétt foreldra vegna allra barna eins og lagt var upp með í þeirri tillögu sem samþykkt var á Alþingi 2002, en þar er kveðið á um að Alþingi feli ríkisstjórninni að skipa nefnd sem hafi það verkefni að gera tillögur um hvernig unnt sé að tryggja betur rétt foreldra til launa í fjarveru úr vinnu vegna veikinda barna. Að þeirri nefndarskipan áttu að koma tvö ráðuneyti auk aðila vinnumarkaðarins og samtaka um málefni barna. Í starfi sínu átti nefndin að hafa hliðsjón af fjármögnun og fyrirkomulagi réttinda sem gilda um bætur fyrir launatap aðstandenda sjúkra barna og átti að leggja niðurstöðu fyrir Alþingi árið 2002 á haustþingi. Ég vil undirstrika að þótt brýnt sé að bæta veikindarétt foreldra vegna allra barna, eins og tillaga okkar gerði ráð fyrir á árinu 2002, er ekkert eins brýnt og að bæta þegar og setja í forgang að bæta veikindarétt foreldra vegna langveikra barna. Nógu lengi hafa foreldrar langveikra barna beðið úrlausnar í málinu og hljóta allir að sjá að erfiðleikar foreldra eru nægir fyrir, bæði félagslegir og fjárhagslegir, þó ekki bætist við að foreldrar geti ekki verið hjá langveikum börnum í veikindum þeirra og allir sjá að atvinnuöryggi þeirra hlýtur að vera alvarlega ógnað líka þegar réttur þeirra í þessu efni er ekki viðurkenndur. Ég vænti þess að fá skýr svör ráðherra um úrbætur í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir þann áhuga sem hún hefur sýnt þessu mikilvæga máli og vil nota tækifærið til að greina frá mikilvægum skrefum sem við erum að stíga í fyrsta sinn hér á landi til að koma til móts við þennan viðkvæma hóp í samfélagi okkar. Frá árinu 2001 hefur verið starfandi nefnd sem ætlað var að fjalla um aukinn rétt foreldra langveikra barna á vinnumarkaði. Skipun nefndarinnar átti rætur sínar að rekja til stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna frá árinu 2000. Sú nefnd var skipuð á sambærilegum grunni og kveðið var á um í þingsályktun þeirri sem samþykkt var á Alþingi og þingmaðurinn rakti, um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Þótti því eðlilegt að fela þeirri nefnd að fjalla jafnframt um efni þingsályktunarinnar í stað þess að skipa nýja nefnd. Nú er svo komið að nefndin hefur mótað tillögur sínar og ég kynnti þær í ríkisstjórn í gær. Skemmst er frá því að segja að ríkisstjórnin samþykkti fyrir sitt leyti að ríkið komi í framtíðinni til móts við foreldra langveikra barna og fatlaðra barna með greiðslum úr ríkissjóði. Samþykkt hefur verið að leggja til við Alþingi að foreldrar langveikra eða fatlaðra barna eigi rétt á greiðslum í allt að þrjá mánuði þegar börn veikjast alvarlega eða greinast með alvarlega fötlun. Lagt er til að greiðslurnar nemi um 90 þús. kr. á mánuði. Voru m.a. fjárhæðir fullra umönnunargreiðslna og lágmarksgreiðslna úr fæðingarorlofssjóði fyrir 50%–100% starf hafðar til hliðsjónar við ákvörðun þeirrar fjárhæðar. Við innleiðingu á kerfinu er lagt til að það taki gildi í áföngum. Þannig er gert ráð fyrir greiðslu í einn mánuð á fyrsta ári eftir að framkvæmd hefst, tveimur mánuðum á öðru ári og að á þriðja árinu komi kerfið að fullu til framkvæmda. Að auki hefur verið samþykkt að leggja til við Alþingi að aukinn réttur komi til þegar um er að ræða mjög alvarleg veikindi eða fötlun. Staðreyndir sýna að um 40 börn veikjast mjög alvarlega eða greinast með mjög alvarlega fötlun á hverju ári þannig að annað foreldrið geti ekki stundað vinnu til lengri tíma. Þegar slíkar aðstæður koma upp hefur ríkisstjórnin samþykkt að foreldrar barnanna eigi rétt á framangreindum greiðslum í allt að níu mánuði. Á sama hátt og varðandi þriggja mánaða réttinn er gert ráð fyrir að kerfið verði tekið upp í áföngum. Þannig komi fyrstu þrír mánuðirnir til framkvæmda á fyrsta árinu, ári síðar bætist þrír mánuðir við og á þriðja árinu verði rétturinn orðinn fullir níu mánuðir. Skilyrði fyrir greiðslunum yrði, hvort sem rétturinn væri til þriggja eða níu mánaða, að foreldrar legðu tímabundið niður launað starf á sama tíma, en gert er ráð fyrir að um sameiginlegan rétt foreldra verði að ræða sem þeir geti skipt sín í milli að eigin vild. Áhersla er lögð á að ríkissjóður greiði jafnframt launatengd gjöld ofan á greiðslur til foreldra þannig að foreldrar haldi áfram uppsöfnun tiltekinna réttinda, svo sem lífeyrisréttinda. Enn fremur er gert ráð fyrir því að foreldrar eigi þess kost að greiða áfram til stéttarfélaga á þeim tíma. Ég er þeirrar skoðunar að leggja beri áfram áherslu á að foreldrar haldi virkum tengslum við vinnumarkaðinn þrátt fyrir veikindi barna sinna. Eins og flestum er kunnugt um hefur verið litið á það sem hlutverk aðila vinnumarkaðarins að semja um rétt foreldra til fjarveru frá vinnu vegna veikinda barna í kjarasamningaviðræðum sín á milli. Samkvæmt kjarasamningum eiga foreldrar rétt á 7–10 daga fjarveru á ári hverju en fjöldi daga er misjafn eftir kjarasamningum einstakra félaga. Það gat því vart talist á verksviði umræddrar nefndar sem slíkrar að fjalla um þau tilteknu réttindi enda þá farið inn á svið kjarasamninga. Hins vegar er skoðun mín að mikilvægt sé að starfsmenn mæti ákveðnum skilningi af hálfu vinnuveitenda þegar þeir þurfa að vera fjarverandi vegna tilfallandi veikinda barna. Ýmsar leiðir eru færar í þessu efni en auk sveigjanlegs vinnutíma má nefna tímabundið hlutastarf eða heima- eða fjarvinnu sem er að verða æ algengari með bættri tækni. Hæstv. forseti. Það er og hefur verið þýðingarmikið að foreldrar eigi þess kost að leita til sjúkra- og styrktarsjóða stéttarfélaga sinna á a.m.k. fyrstu þremur mánuðunum af veikindum barnsins og eins og fram kemur í drögum að tillögum umræddrar nefndar. Þannig er gert ráð fyrir að foreldrar nýti fyrst rétt sinn hjá styrktar- og sjúkrasjóðunum fyrir þann tíma en síðan taki við þær greiðslur sem ríkið greiðir. Það fellur þó ávallt í hlut sérhvers styrktar- og sjúkrasjóðs stéttarfélags að ákvarða reglur sínar um greiðslur til foreldra vegna veikinda barna þeirra og ljóst að sjóðirnir eru misjafnlega í stakk búnir til að veita þau réttindi. Það er mikilvægt að fyrstu skrefin á þeirri braut sem við höfum ákveðið að feta séu stigin með stefnufestu og varfærni í senn. Reynslan verður síðan nýtt til að meta stöðuna á þessu sviði. Ég legg áherslu á það og útiloka alls ekki að við munum þegar innleiðingu þessa nýja réttar er lokið halda áfram að efla réttarstöðu foreldra langveikra barna á vinnumarkaði. Rétt er að undirstrika að framangreindar tillögur tryggja foreldrum langveikra barna ekki leyfi frá störfum af þeim sökum. Því hefur ríkisstjórnin samþykkt að samhliða rétti til greiðslna úr ríkissjóði verði aldursmörk barna varðandi rétt foreldra til foreldraorlofs samkvæmt lögum um fæðingar- og foreldraorlof hækkuð úr 8 ára aldri í 18 ára aldur. Með því er veitt aukið svigrúm fyrir foreldra til að vera heima hjá börnum sínum þegar sérstakar aðstæður gefa tilefni til, en foreldrar eiga rétt á foreldraorlofi í 13 vikur til að annast börn sín.

Virðulegi forseti. Það er oftar sem maður kemur í ræðustólinn til að skamma hæstv. ráðherra en að hrósa þeim en ég vil óska hæstv. ráðherra til hamingju með þau skref sem hafa verið stigin og þá samþykkt sem ríkisstjórnin hefur gert og jafnframt hrósa hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur verið einlægur baráttumaður fyrir bættum réttindum foreldra vegna veikinda barna. Mig langar þó að varpa spurningu til hæstv. ráðherra varðandi rétt foreldra sem eiga börn sem hafa ánetjast fíkniefnum og þurfa á mikilli umönnun að halda og jafnframt rétt beggja foreldra til að fá styrk sem þurfa að fara með börn sín utan í læknaaðgerðir. Það skiptir miklu máli að réttur þeirra sé líka skoðaður sérstaklega, því hingað til hefur siglinganefnd aðeins samþykkt greiðslur vegna annars foreldris þegar nauðsynlegt er að báðir fari. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra skiptir miklu máli að báðir foreldrar geti tekist á við vandann.

Frú forseti. Ég vil eins og síðasti hv. ræðumaður þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að hreyfa málinu og eins taka undir árnaðar- og hamingjuóskir til hæstv. félagsmálaráðherra því að yfirlýsingu hans ber sannarlega að fagna. Þetta eru tímamót því eins og fram kom bæði hjá hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra er réttur vegna langveikra barna í dag enginn, en með yfirlýsingunni er verið að stíga afskaplega mikilvæg skref. Þetta eru tímamót að foreldrar langveikra barna geti verið heima allt frá þremur mánuðum og jafnvel upp í níu mánuði í alvarlegustu tilvikum og eins hækkun á aldri vegna foreldraorlofs. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað að þetta er gæfuríkt skref sem verið er að stíga og tek jafnframt undir með hæstv. ráðherra að mikilvægt er að vinnuveitendur sýni málinu skilning sem stjórnvöld hafa mótað og lýst yfir og ég fagna því.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þakkir til hæstv. ráðherra fyrir þessi tíðindi og fagna þeim og þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir ötula baráttu fyrir réttindum þessa hóps, sem eru foreldrar langveikra barna. Nú er löng bið eftir úrbótum senn á enda og vissulega þarf að taka víðar á. Ég tek undir með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að huga þarf að styrkjum til utanferða, huga þarf að foreldrum barna í erfiðum vímuefnavanda en hér er verulega verið að taka á. Staðan hefur verið afleit hjá þessum börnum og foreldrum þeirra. Við höfum verið mun aftar en nágrannaþjóðirnar hvað varðar réttindi þannig að ég fagna svo sannarlega þessum tíðindum og óska öllum til hamingju og sérstaklega náttúrlega foreldrum fatlaðra barna sem sjá fram á betri tíð og ríkari stuðning frá hinu opinbera.

Virðulegi forseti. Ég fagna innilega yfirlýsingu hæstv. ráðherra. Þetta er merkur dagur og gríðarlegur áfangi í baráttumálum aðstandenda langveikra barna sem lengi hafa beðið eftir úrlausn í þessum málum og sjá þetta nú rætast á þessum degi. Hér er stigið stórt skref, alls ekki nægjanlega stórt en mjög merkur áfangi í baráttunni sem ég fagna mjög vegna þess að hjá foreldrum langveikra barna hafa verið miklir félagslegir og fjárhagslegir erfiðleikar eins og ég nefndi í máli mínu áðan. Öryggi foreldra langveikra barna hefur verið ógnað vegna þess að hið opinbera hefur ekki komið til móts við þá í veikindum þeirra þannig að það er virkilega ástæða til að fagna þessu. Ég vænti þess að greiðslurnar sem verið er að tala um í þrjá mánuði komi til viðbótar umönnunargreiðslum og skerði þær ekki. Ég tel mikilvægt að fá það fram og líka mikilvægt að styrktar- og sjúkrasjóðir verkalýðsfélaganna dragi ekki úr þeim stuðningi sem þeir hafa veitt langveikum börnum þegar ríkið kemur loksins myndarlega að málinu eins og hér er gert. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær má vænta þess að fram komi frumvarp um þetta á þingi þannig að hægt sé að lögfesta þetta og er ekki hugmynd ráðherra að lögin taki gildi þegar í stað þannig að foreldrar langveikra barna þurfi ekki að bíða lengur en orðið er? Um þingsályktunartillöguna sem vinnan er sprottin úr var breið samstaða á Alþingi. Þingmenn allra flokka fluttu þetta mál um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Hún var að vísu miklu víðtækari og náði til fleiri en langveikra barna þannig að ég tek því þannig að við séum að stíga fyrsta mikilvæga skrefið á þeirri leið að tryggja almennt aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna og ég tek sannarlega undir að þetta á að vera í forgangi eins og ráðherrann hefur lagt þetta upp.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þær undirtektir sem þetta mál fær í sölum þingsins. Hér er vissulega brýnt viðfangsefni sem við tökumst á við og ég vænti þess að við gerum það í sameiningu. Mér heyrast viðbrögðin ekki benda til annars. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spyr hvenær vænta megi þess að hér líti dagsins ljós frumvarp sem tekur á þessum breytingum. Ég vonast til þess að það verði á þessu vori. Samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því í gær gerir ráð fyrir gildistöku um næstu áramót þannig að fjárlagafrumvarp fyrir árið 2006 beri þessa merki. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spurði mig tveggja spurninga sem ég verð að viðurkenna að ég kann ekki svörin við. Báðar heyra líka kannski frekar til friðar hæstv. heilbrigðisráðherra. Þannig vill til að þetta mál er á mínu borði vegna þess að það snertir vinnumarkaðsmál og rétt foreldra til fjarveru frá vinnu. En þarna er vissulega hreyft mikilvægum spurningum sem hljóta að koma til skoðunar við útfærslu málsins. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur, eins og fram kom í máli mínu áðan, samþykkt þessar tillögur. Mér var það mikilvægt að fá tækifæri til að kynna þær fyrst hér á Alþingi þar sem þingmenn hafa látið sig málið miklu varða, ekki síst hv. fyrirspyrjandi. Ég mun beita mér fyrir því að sjálfsögðu að þessar tillögur komist sem fyrst til framkvæmda enda er það skoðun mín að það sé mikilvægt að samfélagið í heild, bæði ríkisvaldið og samtryggingarkerfi aðila vinnumarkaðarins, komi til móts við þær fjölskyldur sem lenda í þeim aðstæðum sem hér eru til umræðu. Við þekkjum flest dæmi um það að fótunum er nánast kippt undan fólki þegar langvarandi veikindi eða fötlun barna er annars vegar. Okkur ber beinlínis skylda til að taka á þeim málum og það er verið að gera nú.

Frú forseti. Ég beini hér spurningu til hæstv. félagsmálaráðherra sem hljóðar svo: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að nemendur í framhalds- og háskólanámi, sem verða að búa á heimavist eða leigja sér húsnæði vegna fjarlægðar frá skóla, öðlist rétt til húsaleigubóta þótt þeir eigi lögheimili í viðkomandi sveitarfélagi? Eins og lögin nú kveða á um eiga þeir leigjendur rétt á húsaleigubótum sem leigja íbúðarhúsnæði til búsetu og eiga þar lögheimili. Hins vegar gilda sérstakar reglur um námsmenn en í lögunum um húsaleigubætur segir, með leyfi forseta: „Dveljist maður hérlendis við nám utan þess sveitarfélags þar sem hann átti lögheimili er námið hófst og á þar skráð aðsetur getur viðkomandi átt rétt til húsaleigubóta þrátt fyrir skilyrði 1. mgr. um lögheimili í leiguíbúð. […] Undanþága þessi gildir einnig um námsmenn sem eru í námi á framhalds- eða háskólastigi og leigja á heimavist eða á námsgörðum.“ Hér er réttur nemandans til húsaleigubóta bundinn því að nám sé sótt í annað sveitarfélag en þar sem hann á lögheimili. Sveitarfélögin eru bundin af lögum og geta ekki brugðist við upp á sitt eindæmi. Þetta skiptir gríðarlegu máli varðandi einstaka nemendur. Það er nógu mikill kostnaður að þurfa að sækja skóla heiman frá sér þó að þarna sé ekki líka misrétti á. Við stækkun sveitarfélaga hefur komið enn berlegar í ljós að í þeim geta nemendur búið það fjarri framhaldsskóla að þeir geti ekki sótt námið í heimagöngu og þurfi þá að búa á heimavist. Vegna þess að það er í sama sveitarfélagi eiga þeir ekki rétt á húsaleigubótum. Þetta er t.d. veruleiki núna fyrir unglinga í Skagafirði sem stunda nám við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki enda hafa foreldrar á Hofsósi og nágrenni sent bréf og vakið athygli á því að unglingarnir þeirra hafa orðið af húsaleigubótum vegna þess að skólinn er í sama sveitarfélagi. Sveitarfélagið gat ekki gengið þar á svig við lögin. Þetta gildir ekki aðeins um íbúa í Skagafirði, Fljótum, Hofsósi, Lýtingsstaðahreppi og Skaga, þetta er sama vandamál og getur orðið uppi varðandi Menntaskólann á Egilsstöðum og Framhaldsskóla Neskaupstaðar, Húsavík og Akureyri, hvar sem er. Ég tel afar brýnt að á þessu máli verði tekið og spyr hæstv. félagsmálaráðherra hvernig hann hyggist bregðast við þessari stöðu.

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi Jón Bjarnason hefur í fyrirspurn sinni vakið athygli á vandamáli sem hefur um nokkurt skeið verið til skoðunar í ráðuneyti mínu. Nánar tiltekið er um það að ræða að samkvæmt gildandi lögum eiga nemendur sem búa á heimavist eða í leiguhúsnæði innan síns sveitarfélags ekki rétt á húsaleigubótum nema þeir skrái lögheimili sitt í hinu leigða húsnæði. Ástæða þessa er sú að til að eiga rétt á húsaleigubótum verða leigjendur að eiga lögheimili í hinu leigða húsnæði. Námsmenn eru þó undanþegnir þessu skilyrði um lögheimili en sveitarfélag námsmanns er greiðandi húsaleigubóta óháð því hvar aðsetur hans er á meðan á námi stendur. Þröngar reglur gilda hins vegar um aðsetursskráningu námsmanna. Þeir verða að sækja nám í annað sveitarfélag til að eiga kost á að skrá aðsetur sitt en ella þarf námsmaðurinn að breyta lögheimilisskráningu. Við flutning lögheimilis getur námsmaður á hinn bóginn misst ýmsan rétt sem hann ella ætti, svo sem dreifbýlisstyrk. Dveljist námsmaður utan þess sveitarfélags þar sem hann á lögheimili er námið hefst og hann á þar skráð aðsetur getur hann samkvæmt framansögðu átt rétt til húsaleigubóta. Umrætt ákvæði var sett með hliðsjón af efni 3. mgr. 4. gr. laga um lögheimili en það eru þær reglur sem Hagstofa Íslands fer eftir við skráningu aðseturs og lögheimilis í þjóðskrá. Gildandi reglur geta komið illa út gagnvart íbúum víðfeðmra sveitarfélaga, eins og hv. þingmaður benti á, á borð við sveitarfélög eins og Ísafjarðarbæ og Sveitarfélagið Skagafjörð. Samráðsnefnd um húsaleigubætur er samstarfsvettvangur félagsmálaráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga á þessu sviði. Á fundum samráðsnefndarinnar hefur að undanförnu verið fjallað um þetta vandamál og m.a. hvort þörf sé á að gera breytingar á lögum um húsaleigubætur á þann veg að rýmka ákvæðið um lögheimilis- eða aðsetursskráningu gagnvart námsmönnum innan sama sveitarfélags. Hugmyndin er, hæstv. forseti, að bætt verði við lögin ákvæði er taki til námsmanna er þurfa að sækja nám um langan veg eða ef samgöngur eru sérstaklega erfiðar en eru þó innan sama sveitarfélags. Á síðasta fundi samráðsnefndarinnar voru nefndarmenn sammála um að slík breyting yrði til mikilla bóta við samræmingu á framkvæmd húsaleigubóta. Breytingin væri einnig sanngirnisatriði en hins vegar er ljóst að hún mundi skapa einhvern kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin. Einnig má geta þess að ókosturinn við slíka rýmkun er að það gerir eftirlit erfiðara þar sem leigjandinn væri þá í einhverjum tilvikum hvorki með skráð lögheimili né aðsetur í hinu leigða húsnæði. Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt hafa útgjöld sveitarfélaganna vegna húsaleigubótakerfisins aukist mjög mikið á síðustu árum. Breytingar er auka útgjöld sveitarfélaga vegna húsaleigubótakerfisins verða ekki gerðar á lögum um húsaleigubætur nema að fenginni umsögn stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga. Samráðsnefndin fyrrnefnd ákvað því að senda forráðamönnum helstu heimavista og nemendagarða fyrisrpurn þar sem óskað var eftir upplýsingum er gætu upplýst kostnað við hugsanlega lagabreytingu. Verið er að vinna úr þeim svörum og á þessu stigi liggur engin ákvörðun fyrir um hugsanlegar lagabreytingar til að rýmka rétt námsmanna til húsaleigubóta frá því sem nú er. Hins vegar liggur fyrir jákvæður vilji samráðsnefndar um húsaleigubætur en málið er sem sé í nánari skoðun hjá nefndinni þar sem m.a. verður reynt að kostnaðarmeta áhrif slíkra breytinga ef í þær yrði ráðist. Ég tel því rétt að bíða endanlegrar afgreiðslu samráðsnefndar á málinu áður en ákvörðun verður tekin um lagabreytingar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og það að þessi mál séu í þessari formlegu skoðun en ég hefði viljað sjá þau ganga mun hraðar. Þetta skiptir máli varðandi nemendur akkúrat þessa stundina. Ég veit hvernig staðan var í Skagafirði. Þar hafði sveitarfélagið fyrst ætlað að horfa dálítið rúmt á lögin en þá fékk það ekki sinn hlut viðurkenndan frá félagsmálaráðuneytinu, mótframlag ríkisins. Foreldrum var þá sent bréf um að sveitarfélagið gæti ekki orðið við þessu. Ef nemendur sækja annan skóla, eins og ef nemendur úr Skagafirði sæktu skóla á Akureyri eða til Reykjavíkur eða hvert annað sem er, eiga þeir rétt á þessum húsaleigubótum. Ekki veitir nú af í stuðningi við fjárhagslegan kostnað við að senda nemendur að heiman. Það skiptir líka heilmiklu máli fyrir ungt fólk og fyrir samfélagið að það geti sem lengst átt sama lögheimili og sterk tengsl við heimabyggð sína þannig að lög og reglur hreki þau ekki burt. Nóg eru nú samt vandkvæðin við það að þurfa að sækja nám fjarri heimili sínu. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka enn þá sterkar á þessu. Ég skil vilja hans og met þá afstöðu hans að þetta eigi að gera. En þetta skiptir máli nú þegar, og þetta skiptir máli þegar nemendur fara að sækja um skólavist nú seinni part vetrar, velja hvert þeir fara í skóla. Allt svona skiptir máli. Þess vegna tel ég að lagabreyting eigi að liggja 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa umræðu. Þetta mál á sér ýmsar hliðar, m.a. þá að núgildandi reglur um rétt námsmanna til húsaleigubóta vinna gegn sameiningu sveitarfélaga, það er ein hlið þessa máls. Það er rétt sem hv. þingmaður hefur hér vakið athygli á, félagsmálaráðuneytinu hafa borist áskoranir um breytingar í þessu efni, m.a. frá Ísafjarðarbæ og raunar einnig frá námsmönnum í Skagafirði. Starfshópur sá sem ég nefndi hér áðan hefur verið að störfum frá því í október 2004 til að greina málið og ég vonast til þess að niðurstaða þeirrar vinnu liggi fyrir innan skamms, vonandi á næstu vikum, og þá verði málinu hraðað sem kostur er. En eins og ég minntist á áðan eru ákveðnir ókostir við það líka að breyta þessu kerfi, eftirlit verður ómarkvissara og hætta á misnotkun vafalaust meiri. Það er nokkuð sem við verðum að horfast í augu við og reyna að sníða agnúana af.

Virðulegi forseti. Ég hygg að mörgum hafi brugðið illilega í brún þegar héraðsfréttablaðið Fréttir sem kemur út í Vestmannaeyjum greindi frá því á forsíðu þann 13. janúar sl. að skurðstofunni við Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja yrði lokað í sumar í einar sex vikur. Þetta stóð til að gera vegna fjárskorts. Talað var um að það vantaði á bilinu 10–12 millj. til að hægt yrði að halda skurðstofunni opinni í þessar vikur. Á sama tíma bárust okkur fréttir af því að svokölluð G-II vakt við heilbrigðisstofnunina yrði lögð niður frá áramótum, sennilega einnig vegna fjárskorts. Þetta voru hvort tveggja mjög alvarleg tíðindi því að eins og allir vita eru allsérstakar aðstæður í Vestmannaeyjum. Hvers vegna skyldi það vera? Jú, Vestmannaeyjar eru eyjar og búa því ekki við sömu möguleika til samgangna og við sem erum á hinni stóru eyju Íslandi, ef svo má segja, uppi á fastalandinu eins og menn orða það gjarnan. Ef eitthvað ber út af í Vestmannaeyjum og skurðstofan er lokuð geta menn fljótlega lent í vondum málum því að þá eru þeir háðir samgöngum til að geta leitað læknishjálpar. Þetta ætti að vera augljóst öllum sem skoða það mál. Það væri líka mjög alvarlegt ef bakvaktir á heilsugæslustöðinni væru ekki lengur fyrir hendi því að vakthafandi læknar geta þurft að fara frá í neyðartilvikum, til að mynda í sjúkraflug eða til að sinna öðrum verkefnum. Það geta orðið slys. Ef þeir þurfa að fara úr bænum er hann varnarlaus á meðan hvað varðar möguleika á því að geta kallað til lækni eins og fyrirkomulagið lítur út með þessum hætti, þ.e. að bakvaktin sé ekki fyrir hendi. Þetta er að sjálfsögðu algjörlega óverjandi og ég hygg að hæstv. heilbrigðisráðherra sé mér sammála í þessu. Í ljósi þessara atriða hef ég lagt eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja: Hyggst ráðherra grípa til einhverra aðgerða til að koma í veg fyrir að skurðstofu Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja verði lokað í a.m.k. sex vikur í sumar? Hyggst ráðherra sjá til þess að svokölluð G-II bakvakt heilsugæslulækna við stofnunina, sem felld var niður um síðustu áramót, verði tekin upp að nýju?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur beint til mín spurningum um þjónustu Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja. Svarið við fyrri spurningunni er einfalt, hvort ráðherra hyggist grípa til einhverra aðgerða til að koma í veg fyrir að skurðstofu Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja verði lokað í a.m.k. sex vikur í sumar: Það er verið að fara yfir allar rekstrarforsendur stofnunarinnar í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu með það í huga að koma í veg fyrir að skurðstofunni verði lokað. Ég á von á því að það takist að koma í veg fyrir það. Heilbrigðisstofnunin er rekin með halla og hefur verið rekin með nokkrum halla undanfarin ár, 12,5 millj. árið 2003, 20 millj. árið 2004 og hann stefnir í 33,4 millj. fyrir árið 2004, 20 millj. samkvæmt rekstraráætlun en stefnir í 33,4 millj. Uppsafnaður halli í árslok 2004 stefnir því í 95,8 millj. kr. sem nemur um 20% af fjárlögum 2005 fyrir stofnunina. Fjárveitingar til Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja á árinu 2005 eru um 485 millj. kr. sem skiptast þannig að framlög til heilsugæslusviðs eru rúmlega 90 millj., til sjúkrasviðs tæplega 318 millj. og vegna hjúkrunarrýma rúmlega 77 millj. Stofnunin hefur 19 sjúkrarými og 16 hjúkrunarrými. Mér sýnist, borið saman við aðrar heilbrigðisstofnanir, að hér sé ekki naumt skammtað til Vestmannaeyja en stofnunin hefur kynnt ráðuneytinu ýmsar aðgerðir til að ná niður rekstrarhalla fyrir árið 2005. Engu að síður er gert ráð fyrir að hallinn nemi um 10 millj. kr. Hins vegar tel ég alveg ljóst að stofnunin verði að vinna að aukinni samnýtingu á vöktum enda er vaktakostnaðurinn mjög stór hluti heildarrekstrarkostnaðar stofnunarinnar. Ég tel að þar megi tvímælalaust ná hagræðingu. Afar brýnt er að bakvaktir manna verði í auknum mæli sameiginlegar. Virðulegi forseti. Sérstaða Vestmannaeyja með tilliti til samgöngumála er öllum vel þekkt. Áhersla hefur verið lögð á að öflug og örugg heilbrigðisþjónusta standi íbúunum til boða árið um kring. Ég stefni að því að svo verði áfram, bæði með því að viðhalda tryggri sjúkrahúsþjónustu sem og sjúkraflutningum þegar á þarf að halda. Tvennt þarf að tryggja, öryggi íbúanna og skynsamlegan rekstur. Annað markmiðið þarf ekki að útiloka hitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra fyrir að beita sér fyrir því að tryggja að ekki komi til sumarlokunar skurðstofu Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja. Vegna landfræðilegrar sérstöðu okkar Eyjamanna, er mikilvægt að sérstakt tillit sé tekið til öryggisþátta sem hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra hefur haft að leiðarljósi við þessa ákvörðun. Ég fagna einnig þeirri ákvörðun að hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hans fólk ætli að skoða vaktafyrirkomulag sérstaklega. Ég veit að hægt er að fá niðurstöðu í því máli í samvinnu við heimamenn. Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja er öflug stofnun með mjög hæfu starfsfólki og hefur alla burði til að auka enn frekar þjónustu og taka til sín verkefni. Með endurnýjun á 2. og 3. hæð stofnunarinnar er komin aðstaða sem er til fyrirmyndar en enn á eftir að ljúka framkvæmdum á skurðstofugangi. Jafnframt er komin göngudeild fyrir sykursjúka. Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja hefur bætt sérfræðiþjónustu mikið, gerð eru um 100 áreynslupróf á ári og 100 ómskoðanir fara fram á hverju ári. Það sparar heilbrigðiskerfinu á annað hundrað ferðir á ári til sérfræðinga í Reykjavík.

Frú forseti. Ekki fannst mér alveg nægilega skýrt það svar sem kom hér frá hæstv. ráðherra heilbrigðismála. Það gengur einfaldlega ekki að skurðstofu í Vestmannaeyjum verði lokað í sumar. Það er ekki hægt að auglýsa að bannað sé að veikjast alvarlega meðan skurðstofa er lokuð, sérstaklega ef ekki er hægt að komast til fastalandsins. Það sem mér fannst hæstv. ráðherra segja okkur var að verið væri að leita leiða til að koma í veg fyrir að skurðstofunni yrði lokað en mér fannst hann ekki segja okkur að búið væri að negla það niður að hún yrði opin í allt sumar. Það er munur í mínum huga á því að leita leiða, skoða rekstur og reyna að finna fjármuni til að halda skurðstofunni opinni eða lofa því bara og segja: Það gengur ekki að loka skurðstofu á stað eins og Vestmannaeyjum. Við munum halda henni opinni. Á þessu er munur í mínum huga og vona ég að hæstv. ráðherra kveði skýrar að orði þegar hann kemur í seinna svar sitt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra fyrir mjög skýr og góð svör áðan. Að sjálfsögðu verður skurðstofunni ekki lokað og það kom mjög skýrt fram í máli hæstv. ráðherra. Við, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, vorum á ferð í Vestmannaeyjum í síðustu viku, komum við á sjúkrahúsinu og fórum yfir stöðuna með starfsmönnum stofnunarinnar. Það kom fram eins og hjá hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni að það er mjög aðkallandi að ljúka skurðstofuganginum. Það fer ekkert á milli mála að skurðstofa verður að vera starfrækt allt árið í Vestmannaeyjum. Það gerir sérstaða Vestmannaeyja og öryggi íbúanna þar.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni með það að mér fannst hæstv. ráðherra ekki tala nógu skýrt. Hann sagði að verið væri að fara yfir málin og hann vonaði að það tækist að finna lausn. Þetta er ekki það sama og að segja að skurðstofan verði opin í þessar sex vikur í sumar. Þetta er heldur ekki það sama og að segja að bakvaktirnar verði teknar upp að nýju. Þarna á er stór munur. Hæstv. ráðherra hlýtur að geta talað skýrar en hann gerði áðan. Hann sagði réttilega að það hlyti að vera þannig að þessi stofnun fengi ekki nægilega vel skammtað fé af fjárlögum á hverju ári. Stjórnvöld hljóta að bæta úr því við afgreiðslu næstu fjárlaga en nú, þegar málið snýst um svo lágar upphæðir, kannski 10, í mesta lagi 15 millj. kr., hlýtur að vera hægt að finna peninga fyrir því. Vestmannaeyingar eiga það fyllilega skilið að þeir peningar verði fundnir þannig að þessum málum verði kippt í liðinn. Það var mjög athyglisvert að heyra hv. þm. Drífu Hjartardóttur segja að að sjálfsögðu yrði skurðstofunni ekki lokað. Hún er 1. þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðurk. og við vitum að Framsóknarflokkurinn er yfirleitt vanur að gera það sem Sjálfstæðisflokkurinn segir honum að gera. Þarna verður því vonandi breyting á. Annars sakna ég þess, fyrst hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson er í salnum, ráðherra Suðurlands, að hann skuli ekki taka þátt í umræðunni. Það hefði verið athyglisvert að heyra sjónarmið hans í þessu máli.

… skýr í þessu máli.

Þá býð ég hæstv. landbúnaðarráðherra að koma hingað í ræðustól og greina frá þeim því að Vestmannaeyingar eru að fylgjast með.

Virðulegi forseti. Mér finnast þessar umræður dálítið sérkennilegar hjá hv. fyrirspyrjanda og hv. 10. þm. Suðurk. Ég hélt að það hefði komið mjög skýrt fram í svari mínu að við erum að vinna að því í ráðuneytinu að tryggja fjármuni til þess að halda skurðstofunni opinni. Það er vilji okkar ef það hefur verið eitthvað óljóst í svari mínu, sem það var auðvitað ekki. Þess vegna er verið að vinna að þessu. Við erum að tryggja fjármuni til þess að halda skurðstofunni opinni. Sá er vilji okkar og við höfum lagt á það áherslu, eins og ég sagði í svari mínu, að öflug og örugg heilbrigðisþjónusta standi íbúunum til boða árið um kring. Það er ekkert annað sem hangir hér á spýtunni og mér finnst dálítið sérkennilegt að vera að reyna að draga úr því. Þess vegna erum við að vinna að þessu máli og það eru engin undirmál í því. Ég hef látið þá skoðun mína í ljósi að öryggi íbúanna verði tryggt með því að halda skurðstofunni opinni og loka henni ekki. Þess vegna er verið að reyna að finna fjármuni í það. Það er bara hrein niðurstaða í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um hvað líði reglugerð um erfðabreytt efni í fóðri samkvæmt nýlegri tilskipun Evrópusambandsins. Svarið liggur að hluta til fyrir í svari frá hæstv. umhverfisráðherra vegna fyrirspurna hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um erfðabreytt matvæli. Þetta er ein af þeim tilskipunum og reglum frá Evrópusambandinu sem deilist á fleiri en eitt ráðuneyti hér. Umhverfisráðuneytið fer að hluta til með tilskipun um merkingar á erfðabreyttum lífverum en landbúnaðarráðuneytið með eftirlit með erfðabreyttu fóðri. Í svari hæstv. umhverfisráðherra kemur fram að sú reglugerð sem vísað er hér til frá 2003, um erfðabreytt matvæli og fóður, og reglugerð Evrópusambandsins nr. 1830/2003, um rekjanleika og merkingu erfðabreyttra lífvera og rekjanleika matvæla og fóðurs sem framleitt er úr erfðabreyttum lífverum, tóku gildi hjá Evrópusambandinu 18. apríl 2004. Það er verið að vinna að upptöku hlutaðeigandi reglugerða og setja þetta í íslenskar reglugerðir. Þar sem reglur Evrópusambandsins og vinnan samkvæmt þessu fer einnig yfir til landbúnaðarráðuneytisins finnst mér mikilvægt að hæstv. landbúnaðarráðherra upplýsi hér frekar hvað þessari vinnu líður. Í svari til mín á 128. löggjafarþingi varðandi innflutning á erfðabreyttu fóðri lýsir hann því að ekkert eftirlit sé með erfðabreyttu fóðri og það sé ljóst að fóður sem kemur frá Bandaríkjunum sé erfðabreytt. Prufur hafa verið teknar úr því og það liggur fyrir að maís og sojamjöl sem kemur frá Bandaríkjunum sem er uppistaðan í því fóðri sem notað er til svína- og kjúklingaræktar kemur erfðabreytt frá Bandaríkjunum. Mér finnst því mikilvægt, miðað við þá undirbúningsvinnu sem nú er í gangi, að framleiðendur í matvælaiðnaði séu upplýstir um þessar fyrirhuguðu breytingar til þess að þeir geti lagað sig að breyttum framleiðsluháttum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr: Hvað líður reglugerð um erfðabreytt efni í fóðri samkvæmt nýlegri tilskipun Evrópusambandsins? Evrópuþingið og ráðið hafa sett tvær reglugerðir sem teknar verða upp hér á landi varðandi erfðabreytt fóður. Þetta er í fyrsta lagi reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 2003/1829/EB, um erfðabreytt matvæli og fóður. Reglugerðin leggur grunninn að vörnum gegn hættum sem mögulega geta skapast við notkun á erfðabreyttum lífverum og afurðum þeirra í matvælum og fóðri. Hún setur ákvæði um leyfisveitingu, stjórnun og merkingu erfðabreyttra matvæla og fóðurs. Í öðru lagi er reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1830/2003, um rekjanleika og merkingar á erfðabreyttum lífverum og rekjanleika á matvæla- og fóðurvörum sem framleiddar eru af erfðabreyttum lífverum og breytingu á tilskipun 2001 nr. 18 frá Evrópusambandinu, um sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið og markaðssetningu þeirra. Reglugerð 1830/2003 leggur grunn að rekjanleika efna sem innihalda erfðabreyttar lífverur og rekjanleika matvæla og fóðurs sem framleidd eru úr erfðabreyttum efnum með það í huga að auðvelda merkingu þeirra og fylgjast með áhrifum þeirra á heilbrigði manna og dýra og á umhverfið. Einnig eru ákvæði um áhættustjórnun og stöðvun á sölu ef ástæða þykir til. Gerð er breyting á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001 nr. 18, um misvísandi sleppingu á erfðabreyttum lífverum í umhverfið - tilskipun 2001 nr. 18 hjá Evrópusambandinu fellur undir XX. viðauka EES-samningsins og er því á ábyrgð umhverfisráðuneytisins. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur einnig sett tvær neðangreindar reglugerðir varðandi framkvæmd einstakra ákvæða í ofangreindum reglugerðum. Þær verða einnig teknar upp hér á landi strax og þær hafa verið teknar upp í EES-samninginn, í fyrsta lagi reglugerð framkvæmdastjórnarinnar EB nr. 65/2004, um uppsetningu á kerfi til þróunar og úthlutunar á sérstökum auðkennum fyrir erfðabreyttar lífverur. Reglugerðin fjallar um að setja sérstök einstök auðkenni fyrir hverja erfðabreytta lífveru sem skráð er og heimiluð á ESB/EES-svæðinu óháð því hvenær heimildin var gefin út. Henni er m.a. ætlað að auðvelda rekjanleika erfðabreyttra efna. Önnur reglugerð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins er nr. 641/2004, um nákvæmar reglur varðandi framkvæmd reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 1829/2003, um erfðabreytt matvæli og fóður. Reglugerðin setur nánari reglur varðandi framkvæmd ákvæða, svo sem um leyfisveitingu, stjórnun og merkingu erfðabreyttra matvæla og fóðurs, í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1829/2003, um erfðabreytt matvæli og fóður. Hæstv. forseti. Fyrir liggja undirbúningsdrög að ákvörðun um upptöku þessara reglugerða í EES-samninginn sem til stendur að leggja fyrir sameiginlegu EES-nefndina í Brussel. Samkvæmt ofanskráðu munu þessar reglur taka gildi hér á landi strax og þær hafa verið teknar í EES-samninginn og þær verða birtar í Stjórnartíðindum strax og þær hafa verið þýddar á íslensku. Aðfangaeftirlitið mun sjá um eftirlit með því að reglunum verði framfylgt varðandi fóður.

Hæstv. forseti. Hér fara fram mjög fræðilegar umræður um erfðabreytt efni í fóðri. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að taka þetta mál upp því að auðvitað skiptir miklu máli að sá sem kaupir fóður viti hvað er í því, að rekjanleikinn sé í lagi, allt umhverfið sömuleiðis og Aðfangaeftirlitið geri það sem það á að gera. Þetta sýnir, ef við lítum á íslenskan landbúnað, hvað það er gott að búa að sínu og mikilvægi þess að hér fari fram meiri kornrækt en verið hefur. Hún er alltaf að aukast, bæði til fóðurgerðar og eins til ölgerðar. Þess vegna kom ég hér upp til þess að við leiddum aðeins hugann að því hvað það skiptir miklu máli að búa að sínu.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að mjög mikið er í undirbúningi, enda eru þjóðirnar allt í kringum okkur kannski miklu betur vakandi en við, hinn almenni borgari, hvað varðar áhættu af erfðabreyttum lífverum og því að neyta erfðabreyttra matvæla. Mér finnst mikilvægt, hæstv. forseti, að þar sem meginlínurnar í samningnum sem verið er að undirbúa liggja fyrir sé þegar hafist handa við að koma þeim upplýsingum til matvælaframleiðenda, sérstaklega þeirra sem eru með kjúklinga- og svínaræktina. Með breyttum matarvenjum Íslendinga er alveg ljóst að við neytum miklu meira af þessari vöru, bæði kjúklingum og svínakjöti. Ef í ljós kemur að þetta er hugsanlega ekki eins holl matvara og af er látið vegna þess að uppistaðan í fóðrinu er erfðabreyttur maís og sojamjöl held ég að við hljótum að gera þá kröfu að sem fyrst verði reynt að snúa þessari fóðurgjöf á betri veg þannig að við neytum þá hollari matvæla og að það sé frumskilyrði að þeir kjúklingar sem eru framleiddir með erfðabreyttu fóðri séu sérstaklega merktir þannig að við höfum val. Það höfum við ekki í dag. Ég tek undir orð hv. þm. Drífu Hjartardóttur að það er mikilvægt að hlúa að íslenskri framleiðslu og íslenska bygginu og því vil ég vara við að farið verði út í stórfellda framleiðslu á erfðabreyttu byggi að svo stöddu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég get auðvitað sagt hér að hér erum við að ræða stórt neytendamál, ekki bara landbúnaðarmál heldur mjög stórt neytendamál. Það skiptir miklu máli fyrir landbúnaðinn og ekki síður sérstöðu okkar Íslendinga hvað hinar hreinu afurðir varðar og hollu vörur að hér flæði ekki inn eitthvað sem er framleitt með allt öðrum hætti og gæti reynst neytendum þess vegna hættulegt. Það skiptir máli eins og hér hefur verið sagt að sá sem kaupir fóður viti hvað í fóðrinu er og hvað hann er að bjóða dýrunum sínum, og það snertir einnig neytendur landsins. Eins og kom fram í máli hv. þm. Drífu Hjartardóttur er mikið að gerast í íslenskum sveitum. Veðráttan hefur breyst. Bændurnir hafa náð miklum tökum á t.d. kornræktinni. Við eigum orðið 400 kornbændur. Hér hafa vísindamenn okkar við RALA, nú Landbúnaðarháskóla Íslands, þróað mjög sterk afbrigði sem eru að gera það mjög gott. Við erum á mikilli framtíðarleið sem skiptir landbúnaðinn og íslenska neytendur miklu. Það er mikilvægt að hafa þetta skýrt og reglurnar í lagi. Að því er unnið eins og ég hef farið yfir og ég þakka þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Í Evrópusambandinu og þar með á hinu Evrópska efnahagssvæði er nú hart tekist á um svokallaða þjónustutilskipun. Ekki þarf að koma á óvart þó hart sé tekist á um þessa tilskipun því að tekist er á í raun um sjálfan grundvöll velferðarþjóðfélagsins. Á 20. öldinni var grunnur velferðarsamfélagsins lagður með almannatryggingakerfi og grunnþjónustu á vegum hins opinbera, velferðarþjónustu sem var og er opin öllum þegnum samfélagsins. Nú vill peningavaldið markaðsvæða þessa þjónustu, færa hana undir lögmál hins innri markaðar Evrópusambandsins. Fulltrúar fjármagnsins vilja ganga lengra. Samkvæmt þjónustutilskipuninni á að gilda svokölluð upprunalandsregla. Samkvæmt henni eiga kjarasamningar og reglur á vinnumarkaði að gilda í því landi sem fyrirtæki er upprunnið í jafnvel þótt það færi úr kvíarnar annars staðar innan Evrópska efnahagssvæðisins. Þetta þýðir að ríki með slakar reglur á þessu sviði munu ógna þeim kerfum þar sem reglur og samningar eru betri. Allt er þetta réttlætt með tilvísun í Lissabon-yfirlýsingu Evrópusambandsins á árinu 2000. Þá var haldinn mikill fundur í Lissabon í Portúgal þar sem því var lýst yfir að stefnt skyldi að því að gera Evrópusambandið enn samkeppnishæfara á heimsmarkaði en nú er og standa öllum heimshlutum framar í því efni. Ekkert minna átti að nægja. Nú fóru margir að hugsa sér gott til glóðarinnar og það hófust mikil átök um hvernig ætti að hrinda þessum draumum í framkvæmd eða gera þá að veruleika. Fyrsta skrefið sem tekið var á vegum stjórnarnefndar bandalagsins, Evrópukommissjónarinnar, var að gefa út græna skýrslu sem svo var nefnd. Hún kom út vorið 2003. Þar var uppleggið lagt fram og að sögn átti skýrslan að vera umræðugrunnur sem aðilum gæfist kostur á að ræða og bregðast við, ekki síst af hálfu Evrópuþingsins. Fundur var boðaður í byrjun árs 2004, 13. janúar, en viti menn, sama dag birti stjórnarnefnd Evrópusambandsins drög að þjónustutilskipuninni þannig að aldrei fór fram sú lýðræðislega umræða sem hafði verið lofað. Vorið 2004 birtist síðan hvít skýrsla þar sem brugðist var við athugasemdum sem þá höfðu komið fram og síðastliðið haust, í nóvember, fór fram í fyrsta skipti vönduð umræða innan Evrópuþingsins. Síðan varð framhald á þessu í desember og framhald á enn að verða á þessu ári. Það er mikil og vaxandi andstaða við þetta innan Evrópusambandsins. Reynslan sýnir okkur hins vegar að þegar peningaöflin og bírókratarnir í Evrópusambandinu leggjast á eitt, sameinast um stefnuna, þá hafa þeir sitt fram og nú spyr ég: Kemur til greina að Íslendingar, íslenska ríkisstjórnin, beiti neitunarvaldi innan hins Evrópska efnahagssvæðis ef menn ætla að knýja þetta fram?

Herra forseti. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði á síðasta ári fram tillögu að heildarskipun þjónustustarfsemi á innri markaðnum og tillagan er nú til umfjöllunar, eins og hv. þingmaður nefndi, í Evrópuþingi og ráðherraráði Evrópusambandsins. Það er ekki búist við því að tillagan hljóti endanlega afgreiðslu hjá þessum stofnunum fyrr en í fyrsta lagi í lok þessa árs. Frelsi til að veita þjónustu er hluti af hinu svonefnda fjórþætta frelsi og því ein af meginstoðum EES-samningsins og af þeim sökum er ljóst að efni þessarar tillögu varðar málefni sem fjallað er um í EES-samningnum. Tillagan miðar að því að ryðja úr vegi þeim hindrunum sem gera fyrirtækjum og einstaklingum erfiðara um vik að stunda viðskipti með þjónustu. Þannig er tillögunni er ætlað að stuðla að auknu frjálsræði í viðskiptum með þjónustu á innri markaðnum. Íslensk stjórnvöld eru fylgjandi því meginmarkmiði tillögunnar að auka frelsi í viðskiptum. Á hinn bóginn eru vitaskuld ýmis atriði í svo umfangsmikilli tillögu sem nauðsynlegt er að skoða mjög vandlega áður en endanleg afstaða verður tekin til þess hvort slík tilskipun verði tekin upp í EES-samningnum. Ríkisstjórnir nokkurra ríkja Evrópusambandsins, eins og hv. þingmaður nefndi, svo sem eins og Frakkar og Þjóðverjar hafa sett fyrirvara við ýmsa þætti þessarar tillögu. Það má því búast við átökum og líflegri umræðu um hana á næstu mánuðum og fastlega gera ráð fyrir því að tillagan kunni að taka einhverjum breytingum verði hún á annað borð samþykkt. Íslensk stjórnvöld fylgjast auðvitað grannt með þessari umræðu sem á sér stað, en slík tilskipun verður ekki formlega til umfjöllunar meðal EFTA-ríkjanna fyrr en afgreiðslu hennar er lokið hjá Evrópusambandinu. Það er þess vegna ekki að fullu tímabært að fullyrða neitt á þessari stundu um hvort tilskipunin verður tekin upp í EES-samningnum enda ekki hægt að fullyrða hvort tillagan verði samþykkt og þá hvaða breytingar kunna að verða á henni. Á hinn bóginn tel ég gott að máli af þessu tagi sé hreyft hér þannig að það hafi fengið umþóttun og umræðu áður en málið ber upp við okkur á vettvangi EFTA-ríkjanna eða heima hjá okkur sjálfum. Varðandi spursmálið sem hv. þingmaður nefndi, hvort utanríkisráðuneytið eða utanríkisráðherra mundi beita neitunarvaldi, eins og það er orðað, gagnvart þessari gerð sem taka ætti upp í EES-samninginn þá er kannski umhugsunarefni eða a.m.k. umdeilanlegt hvort hægt sé að tala um beint neitunarvald í því sambandi. En það koma upp og hafa komið upp álitaefni um það hvort tilteknar gerðir falli undir EES-samninginn og íslensk stjórnvöld hafa hafnað upptöku gerða í EES-samningnum þegar þau hafa talið að viðkomandi gæti fallið utan gildissviðsins. En það er kannski ekki endilega, eins og ég sagði hér áðan, spursmálið í þessu tilviki. Á hinn bóginn er einnig hægt í tilviki Íslands, þ.e. ef það eru atriði sem okkur líst ekki á eða hugnast ekki þá getum við auðvitað beðið um það og fylgt því eftir að aðlögun sé fyrir hendi gagnvart Íslandi ef sérstakar aðstæður kalla á það. Ef það gengur ekki er auðvitað hugsanlegt einnig að hafna algerlega upptöku gerðarinnar í samninginn. Ef ekki næst samkomulag innan sameiginlegu EES-nefndarinnar getur því farið svo að framkvæmd viðkomandi viðauka við EES-samninginn, þ.e. viðaukinn sem gerðin félli undir yrði a.m.k. frestað. Það þýddi að þær gerðir sem þegar væri búið að taka upp í samninginn á því sviði væru ekki í gildi. Það er því mín skoðun að skoða verði mjög vel miðað við allar aðstæður hverju sinni og hvaða hagsmunir eru í húfi þegar menn velta fyrir sér hvort þeir ætla að standa að því eða hafna því að gerðir af þessu tagi eða sambærilegar séu teknar upp í EES-samninginn ef menn meta málið svo að upptaka þeirra mundi geta hnigið gegn grundvallarhagsmunum Íslands. Ég hef alltaf haldið því fram og geri það enn að við höfum áskilið okkur þann rétt að hafna því með sjálfstæðum hætti að taka upp slíkar gerðir. Við gætum þó hugsanlega lent í því, og það er rétt að menn viti af því, að Evrópusambandið beitti okkur viðbrögðum, eins konar refsiviðbrögðum, ef svo má segja, og þá er bara mat á því af hálfu okkar hvort hagsmunirnir séu þess virði að taka slíka áhættu. Við eigum ekki fyrir fram nokkru sinni að útiloka neitt. En í meginatriðum fellur hugsun þessarar gerðar að fjórfrelsinu, sem er eitt grundvallaratriði innan Evrópusambandsins og EES-svæðisins. Að því leyti til virðist það svo að tillagan lúti að því að auka frjálsræði á þessum sviðum. En við eigum að skoða okkar hagsmuni mjög vel og vandlega og ekki horfa fram hjá þeim í fljótræði bara vegna þess að þetta sé afgreitt á vettvangi annars staðar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin - utanríkisráðherra. Ég vil taka það fram að ég trúi að hin nýja ásýnd hæstv. utanríkisráðherra sem birtist í dag hafi ruglað mig aðeins í ríminu. En að öllu gamni slepptu þá finnst mér mjög mikilvægt að fylgst sé mjög vel og grannt með þessari tilskipun. Íslenskur vinnumarkaður er lítill og viðkvæmur og við höfum fengið að kynnast núna þeim breytingum sem hafa orðið með tilkomu starfsmannaleigna á íslenskan vinnumarkað við stærri framkvæmdir. Þetta er bara smjörþefurinn sem við fáum með starfsmannaleigunum. Maður sér það fyrir sér að ef þessi tilskipun verður tekin upp eins og hún lítur út í dag muni það hafa mjög alvarlegar afleiðingar á íslenskum vinnumarkaði. Ég hvet íslenska ráðamenn og þá utanríkisráðuneytið sérstaklega til þess að vera vel á varðbergi.

Virðulegur forseti. Ég vil inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvaða efnisatriði tilskipunarinnar hann telur að þurfi sérstakrar skoðunar við og hvort hann telji einhver tiltekin efnisatriði í tilskipuninni orka beinlínis tvímælis eða vera öndverð hagsmunum Íslands.

Hæstv. forseti. Ég fagna yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra. Hann - hæstv. utanríkisráðherra. Hann er ekki einn um þetta, hæstv. ráðherrann, að ruglast í ríminu.  Hitt sem fram kom í máli hæstv. ráðherra var að Íslendingar hljóti jafnan að skoða sína hagsmuni áður en tilskipanir frá Evrópusambandinu eru samþykktar. Ég skil það svo að um samþykkt af þessu tagi, tilskipun af þessu tagi, hljóti slíkt að koma til álita. Síðan geri ég mér fyllilega grein fyrir því að um þetta tiltekna mál erum við hæstv. ráðherra eflaust á öndverðum meiði. Við höfum ekki sama pólitíska skilning eða sömu pólitísku sýnina á málin hvað þetta snertir. En ég vil hvetja til þess að við gerumst ekki fórnarlömb slíkrar nauðhyggju þegar Evrópusambandið er annars vegar að við hættum að hugsa sjálfstætt um hagsmuni Íslands. Það hefur því miður allt of oft gerst og einkennir afstöðu margra þingmanna og jafnvel heilla þingflokka þegar Evrópusambandið er annars vegar. Ég tel að sú tilskipun sem hér um ræðir, þjónustutilskipunin, vegi að sjálfum grundvelli velferðarsamfélagsins og ég vil vekja athygli á því að ég er ekki einn um að hvetja til þess að aðildarríki EES-samningsins beiti neitunarvaldi 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að taka ekki upp ný efnisatriði þegar tímanum er lokið.

Herra forseti. Ég hef ekki mjög miklu að bæta við það sem áðan var skýrt frá. Hins vegar vek ég athygli á því vegna spurningar hv. þingmanns Helga Hjörvars að málið er enn þá í farvegi. Það er ekki komið á okkar vettvang. Engu að síður hafa komið fram ábendingar ekki bara hér á landi heldur einnig víðar um að sumir þættir þessarar tilskipunar gætu kippt grundvelli undan starfsemi, vinnubrögðum, samstarfi á vettvangi atvinnulífsins og launþegahreyfingarinnar sem hefur reynst vel víðast hvar. Ég tel algerlega nauðsynlegt að áður en við göngumst við því að styðja slíka tilskipun eða veita henni lagagildi hér á landi þá verði slíkir þættir eða slíkar ábendingar kannaðar alveg út í hörgul. Ég tel það vera skyldu okkar allra sem þingmanna og ekki síst þeirra sem eru í Stjórnarráðinu á hverjum tíma. Ég tel því að þær ábendingar sem hafa verið settar fram séu þess eðlis að menn þurfi mjög að skoða hug sinn og fylgjast mjög vel með framvindu þessa máls á vettvangi Evrópusamstarfsins áður en það kemur hingað í okkar rann.

Forseti. Eins og kunnugt er hafa Bandaríkjamenn tekið ákvörðun um það á síðustu árum að sendiráð þeirra um heiminn þurfi að verjast árás betur en áður var. Öryggisgæsla hefur þess vegna verið aukin mjög í sendiráðunum og nágrenni þeirra í samstarfi við heimamenn á hverjum stað og viðbúnaður við sendiráðin er nú víða eins og um sé að ræða hernaðarmannvirki. Okkur ber að sýna þessari afstöðu Bandaríkjamanna fullan skilning og aðstoða þá eftir megni við að tryggja fullt öryggi í sendiráðunum og í nágrenni þeirra. Hér í Reykjavík háttar svo til að sendiráð Bandaríkjanna er í miðju grónu íbúðarhverfi í Þingholtunum og íbúar þar í kring í miklu nágrenni við sendiráðshúsið til allra hliða. Ýmislegar öryggisráðstafanir valda íbúum í hverfinu þess vegna bæði óþægindum og ama. Íbúarnir deila líka áhyggjum sendiráðsmanna af hugsanlegum atburðum sem kynnu að kvikna við sendiráðið og spyrja um sitt eigið öryggi við slíkar kringumstæður. Ég er með bréf frá íbúunum til borgaryfirvalda um þetta mál frá því í fyrra og get lesið úr því ef menn vilja. Þess vegna hafa vaknað spurningar um það hvort ekki sé heppilegt að flytja þetta sendiráð á hentugri stað í borginni. Ég veit að hjá Reykjavíkurborg eru menn reiðubúnir til hverrar þeirrar aðstoðar sem æskt yrði og það er einnig ljóst að sendiherrann og starfsmenn hans vilja finna lausn á þessu máli og búa í friði og sátt við granna sína. Hins vegar virðist skorta skilning á þessu eða þetta mál er ekki ofarlega í forgangsröðinni í utanríkisráðuneyti Bandaríkjamanna í Washington. Þess vegna spyr ég hæstv. utanríkisráðherra um atbeina hans við það að fá Bandaríkjastjórn til að íhuga annan og hentugri stað fyrir sendiráð sitt í Reykjavík en nú er.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda hefur bandaríska sendiráðið verið mjög lengi á þessum stað, allt frá því 1942 í þessu húsi. Auðvitað hafa menn horft til þess, ekki bara á síðustu tímum heldur löngu fyrr, að þessi staðsetning fyrir svo veigamikið sendiráð væri ekki lengur heppileg. Ég get nærri um þetta talað vegna þess að í minni tíð sem borgarstjóri í Reykjavík höfðum við náð samkomulagi um það, ég sem borgarstjóri fyrir hönd borgaryfirvalda og þáverandi sendiherra Bandaríkjanna, Marshall Brement, að Bandaríkin fengju lóð þar sem nú er Háskólinn í Reykjavík, þ.e. á svæðinu sunnan við Morgunblaðslóðina, til að byggja nýtt sendiráð. Ég lagði áherslu á það við sendiráðið að það væri augljóst að þessar lóðir væru að hverfa og ef þeir mundu ekki þiggja þessa lóð mundi hún fara undir aðra starfsemi. Og það væri ekki auðvelt að finna lóð jafngóða þessari fyrir sendiráð. Marshall Brement, þáverandi sendiherra, var mjög hlynntur þessu, hafði fengið góðan stuðning í þáverandi utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna og þetta leit allt vel út þar til sprengjuárásir urðu á sendiráð Bandaríkjanna, ég hygg að það hafi verið í Kúveit og jafnvel á fleiri stöðum í Austurlöndum nær. Það varð til þess að þetta mál þokaðist langt niður eftir framkvæmdalistanum og þar með misstu Bandaríkjamenn af þessari lóð sem ég held að hafi verið mikill skaði fyrir þá og fyrir borgaryfirvöldin en við höfðum náð saman um þetta á þessum tíma. Síðan tel ég að allir þeir atburðir sem hafa orðið og nauðsyn þess að veita rýmri friðhelgi í kringum sendiráð, ekki bara hér á landi heldur annars staðar - við sjáum þetta til að mynda í Lundúnum þar sem bandaríska sendiráðið er eiginlega víggirt inni í miðri Lundúnaborg - geri það að verkum að hafi þessi staðsetning verið orðin erfið að áliti manna fyrir 15–20 árum er hún það enn þá frekar nú. Þarna er ekki hægt að hafa eðlilega umferð eða aðgengi að þessari tiltölulega þröngu íbúðargötu lengur. Ég er þeirrar skoðunar og mun fyrir mitt leyti stuðla að því að svo miklu leyti sem það veltur inn á mitt borð að takast megi að finna lausn á þessu máli sem sé öllum aðilum hagstæð. Í þessu tilfelli er það engum manni til hagsbóta að sendiráðið sé staðsett áfram þar sem það er.

Forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin og þann fulla skilning sem hann sýnir á þessu vandamáli. Ég hygg að við gerum það öll. Þá er held ég að því komið að hæstv. utanríkisráðherra beiti sér í málinu með beinum hætti því að eftir mínum athugunum og lítils háttar rannsóknum á þessu stendur fyrst og fremst á fjárveitingum frá Bandaríkjamönnum og þar með raunverulegum áhuga utanríkisráðuneytisins í Washington á þessu efni. Það verður ekki leyst öðruvísi því að ekki förum við að setja fé í þessa sjóði. Það er ekki fyrirstaða, veit ég, hjá borgaryfirvöldum við að greiða úr þessum málum eins og hægt er. Eins og ég sagði áðan hafa sendiherrann og starfsmenn hans sýnt vilja til lausnar á þessu. Ég held að málið sé þannig að hér verði hæstv. utanríkisráðherra að beita sér og svo vill til að hann er persónulega kunnugur núverandi húsbónda eða húsfreyju í bandaríska utanríkisráðuneytinu. Ég hvet hann til þess í fullri alvöru og með hagsmuni íbúa í Þingholtunum og Reykvíkinga allra fyrir augum að setja þetta mál á viðræðuskrá við sinn mann í Washington.

Forseti. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra að gefnu tilefni um trúnaðarstörf sendiherra fyrir stjórnmálaflokka. Annars vegar er spurt: Hvaða núverandi sendiherrar gegna trúnaðarstörfum fyrir stjórnmálaflokka? Átt er við t.d. opinber nefndarstörf á vegum stjórnmálaflokka sem viðkomandi þiggur laun fyrir, launaðan erindrekstur á þeirra vegum og fleira af því tagi. Því er spurt að sendiherrar og aðrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar búa samkvæmt lögum nr. 39/1971 við þau starfsskilyrði að þeim er óheimilt að vinna önnur störf nema sérstaklega standi á og samþykki utanríkisráðherra komi til. Þetta er í 14. gr. Hér er væntanlega átt við launuð störf af einhverju tagi eða þau störf önnur sem telst óheppilegt að þeir vinni. Ég vek athygli á að ráðherra getur heimilað að starfsmenn vinni slík störf og þess vegna hefur hann fulla yfirsýn um þau störf sem nú eru unnin með hans leyfi og sjálfsagt að hann skýri þinginu frá því hver þau eru og hvaða ástæður liggja að baki ákvörðun hans um að leyfa slík störf. Ég tek líka fram að ég tel að þessi heimild geti í mörgum tilvikum verið fullkomlega eðlileg. Hvað varðar störf sendiherra fyrir stjórnmálaflokka verður þó að segjast að mér finnst það skynsamleg regla að sendiherrar og aðrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar vinni ekki slík störf. Það getur vel verið að það þyki heimilislegt í Valhöll að þegar formaður Sjálfstæðisflokksins er utanríkisráðherra fái hann fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins sem er sendiherra til að setjast í pólitíska nefnd fyrir Sjálfstæðisflokkinn en það þykir ekki heimilislegt annars staðar. Slík ráðstöfun er - við skulum orða það vægilega - á mörkum hins siðlega og hún stangast á við anda laganna sem hér um ræðir. Þetta sérstaka ákvæði og einstaka hefur væntanlega þann tilgang að tryggja að starfsmenn utanríkisþjónustunnar, sendiherrar og aðrir, eigi sér engan annan húsbónda en íslenska lýðveldið og forustumenn þess. Að menn eigi sér aukalegan húsbónda í tilteknum stjórnmálaflokki á meðan þeir gæta hagsmuna þjóðarinnar á erlendum vettvangi getur ekki verið skynsamlegt þegar menn litast um eftir að þeir eru komnir upp úr víggröfunum. Forseti. Ég spyr einnig um hugsanleg fordæmi í þessu efni og hef leyft mér að setja tímamörkin við lýðveldisstofnunina. Ég verð þó að viðurkenna að ég hef ekki athugað orðalag fyrri laga, þeirra sem lögin 1971 tóku við af, og get fullkomlega sætt við mig við að svar hæstv. ráðherra miðist við þann upphafspunkt, 1971.

Herra forseti. Varðandi þá fyrirspurn sem hér liggur fyrir er því til að svara að samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum gegnir enginn núverandi sendiherra utanríkisþjónustunnar trúnaðarstörfum fyrir stjórnmálaflokk, þó með þeirri undantekningu sem hv. þingmaður nefndi ef menn líta svo á að seta Þorsteins Pálssonar, fyrrum forsætisráðherra og dómsmálaráðherra, í stjórnarskrárnefnd sé þjónustu- og trúnaðarstarf fyrir stjórnmálaflokk. Varðandi seinni liðinn eru ekki eftir því sem ég best veit kunn fordæmi fyrir því að starfandi sendiherra hafi gegnt trúnaðarstörfum fyrir stjórnmálaflokka. Það er jafnframt ljóst að utanríkisráðherrann hefur heimild, og hann hefur einn þá heimild, til að tilnefna starfsmenn utanríkisþjónustunnar til sérstakra starfa utan hennar en það verður auðvitað ekki gert nema ástæða sé til þess. Vegna þess sem hv. þingmaður nefndi um hvað væri heimilislegt í Valhöll og annars staðar man ég ekki betur en að ég hafi séð myndir af þeim hv. þingmanni með sendiherra á lokuðum stjórnmálafundi án þess að sá þingmaður hafi risið upp, gert athugasemd og krafist þess að viðkomandi yrði vísað út úr salnum. Þegar maður á borð við Þorstein Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra og dómsmálaráðherra, tekur að sér að fá skipun í stjórnarskrárnefnd lít ég svo til, hver sem tilnefnir hann, að eftir það sitji hann þar á eigin forsendum í nefnd sem vinnur að því sameiginlega að huga að breytingum á stjórnarskrá landsins. Til þeirra verka fær hann engin fyrirmæli frá mér eða öðrum, hefur ekki sóst eftir þeim og ekki fengið þau, um hvernig hann eigi að vinna þau störf heldur gerir það eftir hæfileikum sínum og getu. Það er einmitt þess vegna sem hann er skipaður til þessara starfa, vegna menntunar sinnar, mikillar reynslu, faglegrar þekkingar og almennt séð augljósra og ég vil leyfa mér að halda óefaðra hæfileika til að fást við þetta verkefni. Þorsteinn Pálsson hefur bæði sem þingmaður og ráðherra setið í fjölmörgum nefndum þar sem vandaverk hafa verið til skoðunar og hefur gert það afar vel. Hann hefur mikið traust til þessa verkefnis hygg ég af hálfu allra réttsýnna og rökfastra manna, að taka þátt í því að vinna að þessu starfi af fullkomnum heilindum með hag allra landsmanna í huga með sama hætti og aðrir nefndarmenn sem að þessu starfa. Ég tel að hér sé ekki um neitt erfitt fordæmi að ræða nema síður væri. Ég fagna því að hann fékkst til þessa verkefnis. Að svo miklu leyti sem það er starf fyrir stjórnmálaflokk er heimild til þess veitt af mér eins og gefur augaleið samkvæmt þeim fulla rétti sem ég hef og samkvæmt því mati sem ég lagði á það að það væri í þágu nefndarinnar, starfa hennar og væntanlega úrlausnar og niðurstaðna að fá þennan hæfa mann til þessa verkefnis.

Forseti. Það kemur í ljós að þessi skipan er einstæð, bæði þegar maður tekur núverandi sendiherra - enginn þeirra gegnir trúnaðarstörfum fyrir stjórnmálaflokk - og að því er hæstv. utanríkisráðherra best veit hefur aldrei nokkurn tíma nokkur sendiherra Íslands gegnt trúnaðarstörfum fyrir stjórnmálaflokk meðan hann gegndi sendiherraembætti. Ræða hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar um mannkosti Þorsteins Pálssonar er að sjálfsögðu virðingarverð og örugglega alveg rétt. En er það misskilningur minn, hæstv. forseti, að Þorsteinn Pálsson sé fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í þessari nefnd? Að í þessari nefnd séu fulltrúar stjórnmálaflokkanna? Eru þeir bara þarna vegna þess að þeir séu hæfustu menn í landinu til að vera í þessari nefnd? Nei, það er auðvitað ekki svo. Þeir eru fulltrúar stjórnmálaflokkanna í viðkvæmum pólitískum málum, mjög mikilsverðum og viðkvæmum. Nú veit ég ekkert hvað fer á milli formanns Sjálfstæðisflokksins og fulltrúa hans í hverri nefnd fyrir sig, það er sjálfsagt misjafnt eftir stjórnmálaflokkum og mönnum, en Þorsteinn Pálsson er skipaður í nefndina af formanni Sjálfstæðisflokksins. Allir líta á hann sem einn af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins enda verður hann auðvitað tekinn upp í því þegar þarf að ræða niðurstöður nefndarinnar og látinn svara fyrir sinn hlut að þeim málum eins og aðrir nefndarmenn. Það er furðulegt að formaður Sjálfstæðisflokksins skuli gera þetta og ég krefst þess að fá betri rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun hæstv. utanríkisráðherra að leyfa sendiherranum að taka þessari skipan formanns Sjálfstæðisflokksins, og ég spyr: Eru þá starfsmenn utanríkisráðuneytisins, sendiherrar og aðrir, almennt til frjálsrar ráðstöfunar fyrir stjórnmálaflokka, fyrirtæki, hagsmunaaðila og fólk á Íslandi af ýmsu tagi ef þeir eru mannkostamenn og sérstaklega ef þeir koma úr Sjálfstæðisflokknum?

Herra forseti. Eins og hv. þingmaður veit er það ekki ég sem skipaði Þorstein Pálsson til starfans. Ég tilnefndi hann en forsætisráðherrann skipaði hann, svo að við höfum það allt á hreinu. Það er óþarfi að fara rangt með það. Ég tilnefndi.

Sem formaður Sjálfstæðisflokksins?

Ég tilnefndi hann en ég skipaði hann ekki eins og hv. þingmaður sagði.

Sem formaður Sjálfstæðisflokksins.

Hv. þingmaður fór rangt með og það hefur nú verið leiðrétt. En vegna þess sem hv. þingmaður nefndi um að hann þyrfti frekari og gleggri rök frá mér gagnvart þessari skipun er ég algjörlega ósammála honum um það. Mat mitt er það að rökin fyrir skipun Þorsteins Pálssonar til þessa starfs, tilnefningar fyrst og skipunar svo, séu glögg og augljós og að ég hafi flutt þau fram og frekari þurfi ekki við. Það er mitt mat. Hann fær ekkert frekari rök en þessi.

Herra forseti. Nú hillir undir að frekari framkvæmdir við tvöföldun Reykjanesbrautar milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar verði að veruleika eftir yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra á fjölmennum fundi í Stapa fyrir nokkrum dögum um að þessi syðri hluti verði boðinn út í einu lagi fljótlega. Nú er komin ákveðin reynsla á þann hluta brautarinnar sem þegar er búið að tvöfalda. Umferðarmenningin hefur breyst mikið til batnaðar frá því sem áður var þar sem mun minna er um glæfralega framúrakstra og lítil hætta á að umferð lendi á öðrum sem koma úr gagnstæðri átt, eins og stundum vildi verða með hrikalegum afleiðingum á einfaldri Reykjanesbraut. Við sem keyrum Reykjanesbrautina á hverjum degi verðum áþreifanlega vör við þá breytingu sem þegar er orðin á umferð um brautina. Hún er afslappaðri á einfalda kaflanum frá Hafnarfirði að tvöföldun þar sem allir vita að þeir komast hindrunarlaust áfram þegar að tvöföldun kemur. Tvöföldunin virkar vel og flestir bílstjórar keyra hana eins og ráð er fyrir gert, hægari umferð heldur sig að mestu hægra megin en sú hraðari notar vinstri akreinina til framúraksturs. Í raun má segja að allir geti keyrt á sínum hraða. Þeir sem hægar fara gera það nú öruggara en áður og án þessa stressálags sem t.d. hraðari umferð setti á þá meðan Reykjanesbraut var einföld. Hraðinn hefur þó aukist á brautinni frá því sem áður var. Við verðum að gæta að hraðanum og mér finnst þessi hraði núna orðinn kannski heldur mikill miðað við þann hámarkshraða sem á brautinni gildir. Ætli við getum ekki sagt að ferðahraðinn á brautinni í dag hjá þeim sem keyra vinstra megin sé í kringum 110 km á klukkustund. Við þurfum líka að svara þeirri spurningu hvort rétt sé að á þessum vegi gildi sami hámarkshraði og á tiltölulega mjóum vegum vítt og breitt um landið þar sem aðstæður eru allar aðrar en á þessari nýju braut okkar milli höfuðborgarsvæðisins og Suðurnesja. Jafnframt má velta fyrir sér að hámarkshraði geti farið eftir aðstæðum og að hitanemar í veginum sem þegar eru fyrir hendi geti stjórnað æskilegum hámarkshraða á brautinni. Einnig er til umhugsunar hvort hraðinn á að vera sá sami á sumartíma og vetrartíma. Ég tel mikilvægt að fá fram afstöðu hæstv. samgönguráðherra til þessa máls og eðlilegt að hér sé eftir henni spurt. Til að halda afstöðu minni til haga tel ég fullt svigrúm til þess að færa hámarkshraða á brautinni nær þeim hraða sem nú tíðkast á tvöfaldri braut en þá um leið verðum við að tryggja nægjanlegt eftirlit með því að hámörkin séu virt. Til að fá fram afstöðu hæstv. samgönguráðherra lagði ég fram ásamt hv. þm. Merði Árnasyni þrjár spurningar sem eru eftirfarandi: Telur ráðherra eðlilegt að hækka hámarkshraða ökutækja á tvöfaldri Reykjanesbraut milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar? Var gert ráð fyrir hækkun hámarkshraða við hönnun brautarinnar? Kemur til greina að mati ráðherra að hafa mismunandi hámarkshraða sumar og vetur?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: „Telur ráðherra eðlilegt að hækka hámarkshraða ökutækja á tvöfaldri Reykjanesbraut milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar?“ Markmiðið með tvöföldun brautarinnar er fyrst og fremst að auka öryggi á þessari fjölförnu leið. Þegar tvöföldun brautarinnar er lokið tel ég eðlilegt að Vegagerðin og Umferðarstofa fylgist með tíðni slysa og alvarlegra slysa og beri saman við tölur fyrri ára. Tíminn mun leiða í ljós hvort alvarlegum slysum á brautinni fækkar eins og allar ástæður ættu að gefa tilefni til. Með hliðsjón af þeirri reynslu er mögulegt að draga ályktanir varðandi öruggan ökuhraða á tvöfaldri Reykjanesbraut en ég tel afar varhugavert að gera einhverjar breytingar í þá veru að hækka hámarkshraðann núna. Ég er ekki tilbúinn til að gefa yfirlýsingar á þessu stigi um að það sé eðlilegt, þrátt fyrir tvöföldun allrar brautarinnar, að þá séu færi til þess að hækka hámarkshraðann. Ég tel að það verði að skoða afar vandlega og er ekki tilbúinn til að gefa undir fótinn með það á þessu stigi. Síðan er spurt: „Var gert ráð fyrir hækkun hámarkshraða við hönnun brautarinnar?“ Samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar er hönnunarhraði á tvöfaldri Reykjanesbraut þegar hún er fullbúin 110 km á klukkustund. Brautin er hönnuð án vegriða. Samkvæmt umferðarlögum, nr. 50/1987, er mesti leyfilegi hámarkshraði hins vegar 100 km á klukkustund. Ég tel engu að síður eðlilegt að þessi hönnunarviðmiðun sé viðhöfð við gerð brautarinnar. Síðan er spurt: „Kemur til greina að mati ráðherra að hafa mismunandi hámarkshraða sumar og vetur?“ Ég tel það slæman kost að hafa mismunandi hraðamörk þarna en það þarf að velja hæfilegan hámarkshraða á Reykjanesbrautinni tvöfaldaðri miðað við þær aðstæður sem þá verða. Það er alveg ljóst að mismunandi hraðamörk á slíkri braut eftir árstíðum gætu valdið ruglingi og orðið ástæða til þess að fólk færi yfir leyfilegan hámarkshraða. Á það er að líta að einungis örfáar mínútur sparast á þessari leið með því að aka 10 km hraðar en leyfilegur hámarkshraði er núna. Ég tel að þjóðin hafi ágætlega efni á því og hafi nægan tíma til þess að aka þessa leið, sem er nú ekki löng, á þeim hæfilega hámarkshraða sem núna er leyfður. Ég tek undir það sem hv. fyrirspyrjandi sagði, ökuhraðinn virðist hafa aukist. Það er miður. Við vitum að alvarlegustu slysin verða þegar of hratt er ekið. Þrátt fyrir að þetta sé góður vegur miðað við það sem almennt gerist hér á Íslandi er það engu að síður svo að slysin verða jafnvel við bestu aðstæður vegna mikils ökuhraða. Ég tel að það þurfi að gæta sín í þeim efnum. Aðeins vil ég samt nefna það út af þessari fyrirspurn um mismunandi hámarkshraða að við teljum að víða á þjóðvegum landsins séu aðstæður þannig að það sé eðlilegt að taka upp breytilegan hámarkshraða til þess að vara ökumenn við slæmum köflum. Sums staðar er bundið slitlag og hámarkshraði leyfður en síðan koma erfiðir kaflar með beygjum og brekkum og þá er ekki úr vegi að hafa þar lægri hámarkshraða og vara þannig við verstu köflum þjóðvegakerfisins.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssyni fyrir að koma með góða lausn á tvöföldun Reykjanesbrautarinnar á fundi á Suðurnesjum um daginn. Hann tilkynnti þar að ákveðið hefði verið að bjóða út tvöföldun Reykjanesbrautar í einu lagi. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir alla. Þetta er mikilvæg samgöngubót, ekki aðeins fyrir Suðurnesjamenn heldur alla þá sem um þennan veg aka. Ég vil taka undir með ráðherra með að það á alltaf að aka eftir aðstæðum. Hraðinn er oft allt of mikill. Eins og kom fram hjá ráðherra verða flest slys vegna þess að ekki er ekið eftir aðstæðum og oft allt of hratt miðað við bestu aðstæður. Ég vil líka taka undir það að gefa þyrfti betri viðvaranir áður en vegarkaflar versna, sérstaklega á þjóðvegum landsins.

Forseti. Hæstv. samgönguráðherra er varfærinn eins og hann á að vera. Þó held ég að ástæða sé til að fagna því að til stendur að draga ályktanir af rannsóknum sem fram fara þegar Reykjanesbrautin er orðin eins og hún á að vera. Ég verð að segja að sem nýr þátttakandi í hraðanum á þjóðvegum þeim sem hér um ræðir, þ.e. meira en göngu- eða hjólreiðahraða, hef ég komist að því að skilti við þjóðvegi um hraðatakmarkanir séu að mestu eins konar myndlistarverk. Hraðinn er í engu samræmi við þann hraða sem skiltin segja til um. Menn fara í raun hver á sínum eigin hraða. Ég held að stefnumarkið eigi að vera að við ákveðum ákveðinn hraða á hverjum vegi og farið sé eftir þeim hraða. Til þess þarf ýmislegt að koma til. Þar á meðal, eins og hæstv. ráðherra sagði, þarf að hægja á þegar það þarf en líka að gefa möguleika á auknum hraða þegar það á við. Ég veit ekki hvar það á við ef það á ekki við á hinni tvöföldu Reykjanesbraut framtíðarinnar.

Virðulegi forseti. Tvöföldun Reykjanesbrautar er að sjálfsögðu mikið framfaraskref og ber að fagna því að ráðherra ætli að bjóða verkið út nú í vor. Við förum þannig langleiðina með að klára þetta þótt ekki sé enn þá alveg vitað hvernig á að finna peningana, hvenær á að byrja eða hvenær á að klára. Nóg um það. Mér datt í hug, í framhaldi af þeirri umræðu sem var hér áðan, hvort ekki mætti leysa málið eins og víða er gert erlendis. Þar eru ljósaskilti yfir vegum sem sýna ökumönnum á hverjum tíma hversu hratt má aka. Þannig ljósaskilti væri t.d. hægt að setja upp yfir Reykjanesbraut. Þannig væri hægt að stjórna hámarkshraðanum á hverjum tíma miðað við færð, þ.e. hálku, bleytu og annað þess háttar. Hins vegar væri gaman að heyra hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni hversu mikinn tíma hann telur að sparist ef hraðinn á brautinni yrði aukinn. Hann þekkir þann veg mjög vel.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem þátt hafa tekið í umræðunni. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að markmiðið með því að tvöfalda Reykjanesbrautina var aðallega að auka þar öryggi, að tryggja betur öryggi vegfarenda sem um brautina færu. Verstu slysin sem á brautinni urðu urðu við framanákeyrslu og með tvöföldun er komið að mestu í veg fyrir þá hættu. Frá því tvöföldun lauk á þeim kafla sem nú hefur verið tekinn í notkun, hefur eftir því sem ég best veit ekki orðið alvarlegt slys og ber að sjálfsögðu að fagna því. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að hönnunarhraði brautarinnar er 110 km hraði. Ég held að margir bílstjórar séu þegar farnir að aka á þeim hraða á brautinni þrátt fyrir að hámarkshraði sé samkvæmt þeim skiltum sem uppi eru 90 km. Það er kannski að einhverju leyti eðlilegt að svo sé gert því að vegurinn er virkilega góður og menn fyllast ákveðinni öryggistilfinningu þegar þeir koma inn á þessa tvöföldu kafla og allt önnur akstursskilyrði en tíðkast á Íslandi á þjóðvegum landsins. Hitt er annað mál að maður veltir fyrir sér 90 km hámarkshraðanum á ýmsum vegum á landinu. Það tók t.d. sveitarstjórnina í Vatnsleysustrandarhreppi á annað ár að fá Vegagerð ríkisins til að lækka hámarkshraða á mjóum Vatnsleysustrandarvegi, sem rétt er ein bílbreidd af slitlagi, úr 90 km hraða í 70 km hraða. Þegar maður veltir því fyrir sér að það eigi að vera sami hámarkshraði á þeim vegi, með bundið slitlag sem nemur nánast einni bílbreidd, og tvöfaldri Reykjanesbraut þá er það mjög skrýtið. Ég er sammála ráðherra. Það á að fara hægt í þessu máli. Menn eiga ekki að flýta sér og flas er ekki til fagnaðar. En ef brautin þolir 110 km hraða þá eigum við að fara upp í þann hraða.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ágætar umræður sem spunnist hafa vegna þessarar fyrirspurnar. Ég tel mikilvægt að þingmenn taki þátt í umræðum um umferðaröryggismál. Það er alvarlegt hvernig slysum hefur fjölgað og hve mörg alvarleg slys verða á þjóðvegum landsins. Við eigum að leggja okkur fram um að koma í veg fyrir þau. Ég hef gert grein fyrir áformum okkar um sérstakar umferðaröryggisaðgerðir, annars vegar með því að bæta vegakerfið en fyrst og fremst þurfum við að beina sjónum okkar að ökumönnum, fá ökumenn til að gæta sín í umferðinni. Það liggur fyrir að alvarlegustu slysin verða vegna þess að of hratt er ekið, vegna þess að bílbeltin eru ekki notuð eða vegna þess að ökumenn eru undir áhrifum áfengis. Þar er af mörgu að taka og við munum að sjálfsögðu leggja okkur fram um að stuðla að auknu öryggi í umferðinni. Ég held að það sé hárrétt sem hér kom fram, að ekki þola allir kaflar á þjóðvegakerfinu hámarkshraða þrátt fyrir bundið slitlag. Bundið slitlag leysir ekki allan vanda og að því þarf að huga. Hluti af því umferðaröryggisátaki og þeim aðgerðum sem samgönguráðuneytið stendur fyrir um þessar mundir er að reyna að brýna fyrir ökumönnum að taka tillit til aðstæðna, m.a. með breytilegum hámarkshraða eins og ég nefndi fyrr.

Forseti. Fyrirspurn mín er af sama tagi og fyrirspurn Jóns Gunnarssonar nú síðast, þar sem hún varðar nákvæmlega sama þjóðveginn. Um það er spurt hver ökutími verði að jafnaði miðað við núverandi hámarkshraða - það var reyndar ekki tekið fram hér í fyrirspurninni en ætli ráðherra hæstv. miði ekki við löglegan hraða í svari sínu - á milli Keflavíkurflugvallar og höfuðborgarsvæðisins eftir tvöföldunina. Til glöggvunar höfum við tekið Umferðarmiðstöðina í Reykjavík, sem nú stendur, sem punkt á höfuðborgarsvæðinu. Í öðru lagi er spurt hvaða tillögur og hugmyndir hafa verið athugaðar á vegum ráðherrans eða í stofnunum sem heyra undir hann um að stytta frekar umræddan ökutíma. Einn möguleikinn kom auðvitað fram í fyrri fyrirspurninni. Það er hægt með því að breyta hámarkshraða og búa veginn kannski betur, minnst var á vegrið. Fróðlegt væri að vita, þótt ég ætlist ekki til að fá svar við því núna, hvað slík framkvæmd mundi kosta á Reykjanesbrautinni. Síðan koma til greina aðrar aðgerðir og ráðstafanir, þá kannski einkum eftir að komið er til Hafnarfjarðar á þessum vegi eða þangað til við förum út á hann, eftir því í hvora áttina er litið. Þar er t.d. um að ræða framkvæmdir í Garðabæ, Hafnarfirði og síðan t.d. Öskjuhlíðargöng sem menn hafa rætt hér um á síðasta spelinum á leiðinni að Umferðarmiðstöðinni. Það þarf ekki að orðlengja það við þessa umræðu að Reykjanesbrautin, eða Keflavíkurvegurinn eins og hann hét þegar við vorum ung, er einhver mikilvægasti þjóðvegur landsins og mikilvægi hans vex stöðugt vegna þess að þeir á Suðurnesjum eru nú að eflast og styrkjast. Keflavík er í raun orðin eitt hornið í höfuðborgarþríhyrningnum sem á sér á öðrum hornum Akranes og Selfoss, nokkurn veginn. Sýnt er að hlutverk Keflavíkurflugvallar á eftir að aukast verulega á næstu árum, bæði sem alþjóðaflugvallar og hugsanlega sem innanlandsflugvallar. Þótt gott, þarft og fagurt sé að bæta samgöngur vestra, nyrðra, eystra, og hvaða átt sem menn vilja nefna í því sambandi, þá er mikilvægast að efla samgöngurnar þar sem þær eru mestar, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu, hvort sem maður miðar við Reykjavík sjálfa, höfuðborgarsvæðið þrengra, sem er þá Reykjavík og hin hefðbundnu nágrannasveitarfélög, eða höfuðborgarþríhyrninginn sem ég nefndi hér áðan. Ég tel að þetta eigi að vera eitt helsta verkefni samgönguráðherra, ekki bara núna, heldur næsta áratuginn, að sjá til þess að samgöngur í þessum þríhyrningi gangi eðlilega, og einn mikilvægasti öxullinn innan hans er að sjálfsögðu frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur.

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason spyr: „Hvað er áætlað að ökutími verði að jafnaði langur milli Keflavíkurflugvallar og höfuðborgarsvæðisins, t.d. miðað við núverandi Umferðarmiðstöð í Reykjavík, eftir að Reykjanesbraut hefur verið tvöfölduð?“ Svar mitt er þetta: Leiðinni að Keflavíkurflugvelli má skipta í þrjá áfanga: a) Frá Umferðarmiðstöð að Krýsuvíkurvegi sunnan um þéttbýlið í Hafnarfirði eru um 14 km. Ferðatíminn er um 14 mínútur nema á háannatíma síðdegis þegar ferðatíminn getur orðið nokkuð lengri, svo ekki sé meira sagt. b) Frá Krýsuvíkurvegamótum að Njarðvíkurvegamótum eru um 28 km. Ferðatími miðað við leyfðan hámarkshraða, 90 km á klst., er um 19 mínútur fyrir þá sem kjósa að fylgja hámarkshraðanum sem ætti að vera mögulegt eftir að allur kaflinn hefur verið tvöfaldaður. c) Frá Njarðvíkurvegamótum að flugstöð eru um 8 km. Á þeim kafla eru nokkur gatnamót og leyfður hámarkshraði ýmist 70 eða 90 km á klst., ferðatími 6 mínútur. Ferðatími alla leiðina, sem er 50 km löng, verður samkvæmt ofansögðu u.þ.b. 39 mínútur. Í annan stað spyr hv. þingmaður: „Hvaða tillögur og hugmyndir hafa verið athugaðar um að stytta frekar umræddan ökutíma?“ Á kaflanum frá Umferðarmiðstöð suður fyrir þéttbýlið eru ekki fyrirhugaðar ákveðnar framkvæmdir á samgönguáætlun á næstu árum sem hafa áhrif á ferðatímann ef frá eru taldar framkvæmdirnar við Fjarðarbraut og Reykjanesbraut í Hafnarfirði sem nú er að ljúka. Hins vegar mun umferð tvímælalaust aukast á leiðinni, m.a. með uppbyggingu Sjálandshverfis í Garðabæ sem mun auka ferðatíma eitthvað. Kaflinn frá Krýsuvíkurvegi að Njarðvíkurvegi mun uppfylla kröfur sem gerðar eru í vegstöðlum fyrir hámarkshraða allt að 110 km á klst. þó að engin ákvörðun hafi verið tekin um hvort hámarkshraðinn verði hækkaður. Hækkun ferðahraða úr 90 km í 100 km á klst. á þessari leið styttir ferðatímann um tæpar tvær mínútur og frekari hækkun ferðahraða úr 100 í 110 km mundi stytta ferðatímann um u.þ.b. eina og hálfa mínútu. Engin ákvörðun hefur verið tekin um hækkun leyfilegs hámarkshraða á þessari leið eins og fram kom í svari mínu við annarri fyrirspurn. Kaflinn frá Njarðvíkurvegamótum að flugstöð verður óbreyttur í náinni framtíð hvað ferðatíma varðar. Það er því alveg augljóst, eins og ég sagði í svari mínu áðan, að þær fáu mínútur sem gætu sparast skipta engum sköpum um ferðalög hér á milli frá því sem nú er. En eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, Merði Árnasyni, er þetta geysilega mikilvægur leggur í samgönguneti okkar og samgöngukerfi og þess vegna hef ég lagt ríka áherslu á að bæta þær samgöngur. Tvöföldun Reykjanesbrautar breytir engu um að innanlandsflugið þarf á því að halda að vera sem næst meginsstarfsstöðvum á Reykjavíkursvæðinu, meginmiðstöð stjórnsýslu og sjúkrahúsþjónustu og öllu því. Það er því afskaplega heppilegt að flugvöllurinn sé staðsettur eins og hann er og er afskaplega mikil búbót fyrir landsbyggðina og skiptir mjög miklu máli og ég held að ástæða sé til að fagna því sérstaklega að á Alþingi skyldi nást þverpólitísk, víðtæk sátt um fjárveitingar til endurbyggingar Reykjavíkurflugvallar og endurbóta, lagfæringa á umhverfi hans þannig að til mikilla breytinga horfir og hefur horft. Mikil bragarbót hefur orðið þar og ber að fagna því, enda þurfti höfuðborgin á því að halda að svæðið yrði lagfært og Reykjavíkurflugvöllur yrði betri starfsstöð fyrir innanlandsflugið. Þessi fiskur lá undir steini fyrirspurnarinnar, að fá tækifæri til þess að vekja athygli á stöðu Reykjavíkurflugvallar.

Herra forseti. Það er mikilvægt að velta fyrir sér ferðatímanum á milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar, sérstaklega með það í huga að ég held að engum dyljist að flug til Reykjavíkurflugvallar mun með tímanum færast yfir á Keflavíkurflugvöll og innanlandsflugið þar með. Það er því mikilvægt fyrir landsbyggðarfólk að ökutíminn milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar verði sem stystur og eftir að búið er að tvöfalda Reykjanesbrautina hljótum við aðallega að þurfa að beina augum okkar að leggnum frá Reykjavík og suður fyrir Hafnarfjörð, því oft á tíðum er þar mesti flöskuhálsinn. Eftir að komið er suður fyrir Hafnarfjörð og á tvöfalda Reykjanesbraut hef ég ekki miklar áhyggjur af því að sú umferð gangi ekki greiðlega og vona því að menn skoði með hvaða hætti verður fljótlegast að koma umferðinni frá höfuðborgarsvæðinu og suður fyrir Hafnarfjörð með það í huga að innanlandsflug mun örugglega færast til Keflavíkur þegar tímar líða.

Herra forseti. Leiðin er löng segja sumir, en mér þykir leiðin stutt á milli Reykjavíkur og Keflavíkur og hún verður enn betri með vegabótunum sem verið er að gera í Hafnarfirði og á Reykjanesbrautinni. Það á sér líka stað mjög mikil uppbygging á Keflavíkurflugvelli og innan skamms munum við taka á móti líklegast um 1 millj. ferðamanna á ári og því mjög nauðsynlegt að vel sé að málinu staðið. Ég tók eftir því að hv. þm. Mörður Árnason sagði að leggja yrði áherslu á að mikilvægast væri að efla samgöngur í þéttbýli. Það er mikilvægast að efla samgöngur á öllu landinu því allir landsmenn eiga að búa við góðar samgöngur og vil ég taka fram að aldrei hefur annað eins verið gert í samgöngumálum Íslendinga og síðustu ár. Ég vil að flugvöllurinn fái að vera hér áfram. Hann er bara eins og járnbrautarstöð eins og einn ágætur maður sagði.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra að mikilvægt er að stytta leiðina til Keflavíkur þannig að leiðin í innanlandsflugið verði skemmri og greiðari þegar fram líða stundir. Eins og við þekkjum liggur fyrir að frá árinu 2016 er ekki gert ráð fyrir nema einni flugbraut í Reykjavík og samgönguráðherra hefur lýst því yfir að við þau skilyrði verði innanlandsflugið ekki rekið áfram í Vatnsmýrinni og muni verða flutt til Keflavíkur. Það eru þá aðeins tíu ár þangað til innanlandsflugið hverfur þangað og því ástæða til að fagna og þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera að greiða leiðina til Keflavíkur, því Keflavík er í sjálfu sér hluti af höfuðborgarsvæðinu og sjálfsagt að efla þar þá starfsemi sem þrífst í kringum flugið og samgöngurnar, og eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir sagði: Leiðin er stutt til Keflavíkur.

Herra forseti. Ég átti nýlega leið til Keflavíkur í veðri og færð svipaðri og þeirri sem nú er fyrir utan. Þá sá ég svart á hvítu eða réttara sagt fann það rautt í gráu slabbi hversu þörf framkvæmdin er, þ.e. tvöföldun Reykjanesbrautar. En ég ætlaði að nota tækifærið til að fagna þeim boðskap sem ráðherra hefur nýlega lagt fram um vegaframkvæmdir á Vestfjörðum og óska þess að honum takist jafnvel að fá stuðning á Alþingi við þá framkvæmd og við tvöföldun Reykjanesbrautar því þar er ekki síður um mikilvægt málefni að ræða og réttlætismál, að Vestfirðingar fái úrbætur í vegamálum sínum.

Forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir greið svör við fyrirspurn minni. Umræðan hefur teygt sig víða og þó einkum þangað sem fiskurinn lá undir steininum, sem er auðvitað flugvellirnir tveir, í Reykjavík og í Keflavík. Ég held að Reykjavíkurflugvöllur sé á förum hvað sem menn vilja og að það sé ósköp einfaldlega buddan sem mun endanlega reka okkur til þess að finna lausn á málinu því ég spái því að menn þoli það ekki á Alþingi eða annars staðar þar sem farið er með fé almennings að menn ætli að borga fyrir mjög dýra þjónustu á tveimur flugvöllum með ekki nema nú 39 mínútna millibili. Vel kemur hins vegar til greina, eins og stundum er í borgum, að hafa einhverja flugbraut, ég segi nú ekki í Vatnsmýrinni en einhvers staðar í nágrenninu þar sem hentugt er og menn geta sætt sig við, sem hleypi þeim flota til Reykjavíkur sem mest kvarta undan Keflavíkurvinklinum, þ.e. stjórnmálamönnum, forustumönnum í sveitarstjórnum og forstjórum í fyrirtækjum. Það yrði eins og City-flugvöllurinn í London sem ég var nýverið að skoða, þ.e. London en ekki flugvöllinn, en sá þá City-flugvöllinn á kortinu. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. samgönguráðherra fyrir lofsverða frammistöðu í málefnum Reykjanesbrautar eða Keflavíkurvegar, en síðan vil ég biðja hann endilega að passa sig á því að hann og menn hans standi ekki á móti nauðsynlegum þörfum og arðbærum umferðarbótum milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur vegna ástar sinnar á þeim flugvelli sem Bretar settu hér niður í óþökk Íslendinga í heimsstyrjöldinni síðari.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. Mörður Árnason geti hvergi fundið að ég hafi lýst yfir einhverri andstöðu við samgöngubætur á milli höfuðborgarsvæðisins og Keflavíkurflugvallar. Ég hef sýnt það í verki að ég tel afar mikilvægt að tvöfalda brautina alla. Reykjanesbrautin hefur verið mjög til meðferðar á framkvæmdasviðinu að undanförnu, við höfum breikkað hana allverulega upp úr Reykjavík og sett mislæg gatnamót bæði í Stekkjarbakka og í Mjóddinni sem hefur stórbætt aðstöðuna. Þetta hvort tveggja hefur verið gert í tíð minni sem samgönguráðherra. Uppi eru áætlanir um tvöföldun Reykjanesbrautarinnar í gegnum Kópavog, Garðabæ og Hafnarfjörð og áfram suður úr þannig að innan tíðar verður þetta afkastamesta braut landsins. Það stendur því ekki á mér að leggja verkefninu það lið sem eðlilegt er að samgönguráðherra geri. Um það erum við sjáanlega sammála, ég og hv. fyrirspyrjandi. Ég held að umræðan um framtíð Reykjavíkurflugvallar sé gagnleg. Það liggur alveg fyrir hvernig þau mál standa um þessar mundir og búið að leggja mikla fjármuni í það. Ég heyri að ýmsir eru að átta sig á mikilvægi flugvallarins, m.a. hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Mér hefur sýnst að fjölgað hafi fremur en hitt í stuðningsmannaliði Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni upp á síðkastið.

Herra forseti. Fyrir nokkru átti ég erindi til Ísafjarðar sem í sjálfu sér er ekki í frásögur færandi. Fyrirhugaðan brottfarardag var flugi aflýst, næsta dag var hins vegar flogið vestur í fínu veðri en þegar kom yfir Skutulsfjörð var þar yfir él. Sveimað var inn Djúp og aftur til baka en án árangurs svo að snúa þurfti til Reykjavíkur aftur. Flugvélin var full af fólki sem allt var að missa úr í vinnu eða eyða tíma til einskis vegna þess að ekki var hægt að lenda á Ísafirði. Ég hef lent á Þingeyrarflugvelli og veit að þar eru aðstæður að mörgu leyti ákjósanlegri fyrir flugsamgöngur en á Ísafirði þótt að vísu sé lengra í aðalþéttbýlið, þ.e. til Ísafjarðar. Ég ákvað því að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. samgönguráðherra en þegar spurningarnar voru komnar fram kom í ljós að mun meira gæti hangið á spýtunni en einungis að byggja varaflugvöll fyrir Ísafjarðarflugvöll. Úrbætur á Þingeyrarflugvelli gætu tryggt samgöngur allan sólarhringinn sem að sjálfsögðu er gífurlegt öryggisatriði en nú er aðeins hægt að lenda á Ísafirði í birtu og góðu skyggni. Einnig mundu úrbætur á Þingeyrarflugvelli opna fyrir möguleika á beinum flugsamgöngum við útlönd sem aftur á móti gjörbreytir möguleikum í uppbyggingu ferðaþjónustu. Ferðaþjónusta á Vestfjörðum er eitt af því sem er því sem næst á byrjunarreit þótt svæðið hafi upp á einstaka náttúrufegurð að bjóða, víða nær óspillta af manninum. Endurbætur á Þingeyrarflugvelli eru því enn meira hagsmunamál Vestfirðinga en mig grunaði. Það verður afar fróðlegt að heyra svar hæstv. samgönguráðherra. Spurningar mínar eru svohljóðandi: 1. Hve oft hefur flug til Ísafjarðar fallið niður sl. fimm ár, skipt niður eftir árum og mánuðum? 2. Hve oft hefur verið lent á Þingeyrarflugvelli þegar ófært hefur verið til Ísafjarðar á sama tímabili, skipt eftir árum og mánuðum? 3. Hvaða úrbætur yrði að gera á Þingeyrarflugvelli til að hann gæti að fullu þjónað sem varavöllur fyrir Ísafjarðarflugvöll og hvað yrði samfara því mikill stofnkostnaður annars vegar og rekstrarkostnaður hins vegar?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Í fyrsta lagi er spurt: „Hve oft hefur flug til Ísafjarðar fallið niður sl. fimm ár, skipt niður eftir árum og mánuðum?“ Svar mitt verður að takamarkast mjög við þann tíma sem ég hef. Ég hef að sjálfsögðu gögn undir höndum um þetta eftir mánuðum. Þurft hefur að fella niður flug til Ísafjarðar á árunum 2000–2004 sem hér segir: Árið 2000 112 sinnum, og 13 sinnum á því ári var flogið til Þingeyrar. Árið 2001 varð að fella 150 sinnum niður flug til Ísafjarðar en flogið 29 sinnum til Þingeyrar í staðinn. Árið 2002 féll flug 121 sinni niður en 39 sinnum var hægt að fljúga til Þingeyrar. Árið 2003 féll flug 70 sinnum niður en 22 sinnum var flogið til Þingeyrar. Árið 2004 varð að fella niður flug 77 sinnum til Ísfjarðar og þá var flogið 15 sinnum til Þingeyrar. Í ráðuneytinu liggur fyrir, eins og fyrr sagði, sundurliðun á þeim tilvikum þar sem ekki hefur verið hægt að lenda á Ísafirði annars vegar og hins vegar hve oft hefur verið flogið til Þingeyrar í staðinn eftir mánuðum og árum. Í annan stað er spurt: „Hve oft hefur verið lent á Þingeyrarflugvelli þegar ófært hefur verið til Ísafjarðar á sama tímabili, skipt eftir árum og mánuðum?“ Ekki liggur fyrir nein skráning á því hvenær lent hefur verið á Þingeyrarflugvelli þegar ófært hefur verið til Ísafjarðar. Hins vegar má gera ráð fyrir að í flestum, ef ekki öllum, tilvikum þar sem lent er á Þingeyri sé um það að ræða að ófært sé til Ísafjarðar. Því er við að bæta að það er alveg ljóst að aðstæður hafa ekki verið þannig á Þingeyri að alltaf sé hægt að fljúga þangað, fjarri því. Í þriðja lagi er spurt: „Hvaða úrbætur yrði að gera á Þingeyrarflugvelli til að hann gæti að fullu þjónað sem varavöllur fyrir Ísafjarðarflugvöll og hvað yrði samfara því mikill stofnkostnaður annars vegar og rekstrarkostnaður hins vegar?“ Undanfarin ár hefur Þingeyrarflugvöllur verið rekinn sem varaflugbraut fyrir Ísafjarðarflugvöll og þjónustustig skilgreint í samræmi við það. Þetta fyrirkomulag hefur styrkt stöðu Ísafjarðarflugvallar verulega og aukið ferðatíðni áætlunarflugs til muna. Unnið hefur verið að því að bæta veðurgjöf og veðurupplýsingar frá staðnum, m.a. með því að setja upp myndavélar á Þingeyrarflugvelli sem sýna á tölvuskjá í flugturninum á Ísafjarðarflugvelli hvernig aðstæður eru á Þingeyrarflugvelli þá stundina. Einnig er hægt að lesa af veðurmælakerfum Þingeyrarflugvallar á tölvuskjá á Ísafjarðarflugvelli. Allt er þetta til þess fallið að flýta fyrir veðurupplýsingum til flugrekandans og skapa nútímalegri vinnubrögð í þágu flugsins með flugöryggi að leiðarljósi. Hafa verður í huga eftirfarandi atriði við skoðun talna um nýtingu á Þingeyrarflugvelli: Þar sem flugbrautin er í stysta lagi fyrir Fokker 50 flugvélar nýtist hún ekki sem skyldi vegna þungatakmarkana. Þá eru ekki ljós á flugbrautinni sem gerir erfiðara en ella að nýta hana við léleg birtuskilyrði, einkum á tímabilinu frá nóvember til janúar. Raunverulegur ferðafjöldi til Þingeyrar segir ekki allt um nýtingu flugvallarins þar sem ófáar ferðir til Ísafjarðar eru hafnar vegna þess að mögulegt er að lenda á Þingeyri ef veðurskilyrði bregðast á Ísafirði. Talið er að með endurbyggingu og lengingu flugbrautarinnar og tilkomu flugbrautarljósa ásamt með öðrum öryggisbúnaði verði flugi í auknum mæli beint inn á Þingeyrarflugvöll þegar austlægar og suðlægar áttir eru ríkjandi á Ísafjarðarflugvelli. Áætlun Flugmálastjórnar gerir ráð fyrir endurbyggingu Þingeyrarflugvallar, og það er í samræmi við samgönguáætlun, með það að markmiði að brautin geti að fullu þjónað sem varaflugbraut fyrir Ísafjarðarflugvöll og sé nothæf allan sólarhringinn. Gert er ráð fyrir því að endurbyggð braut geti þjónað Fokker 50 flugvélum ekki síður en Ísafjarðarflugvöllur. Unnið er að lokahönnun verksins og gerð útboðsgagna og áætlað að framkvæmdir hefjist á komandi vori. Gróf kostnaðaráætlun hefur verið gerð en lokahönnun liggur ekki fyrir þannig að ekki er varlegt að gefa upp tölur nema á mjög breiðu bili. Þetta gæti kostað ríflega 170 millj. kr. en jafnframt þarf að gera breytingar á legu vegar. Rekstrarkostnaður Þingeyrarflugvallar var um 5 millj. á árinu 2004 og áætlað að hann hækki eitthvað við þessar breytingar. Það er þó alveg augljóst að hagsbæturnar eru þvílíkar og öryggið í flugi mundi aukast svo mikið að ég tel enga spurningu um það að eðlilegt sé að reyna að hraða þessum framkvæmdum eins og kostur er. Þær eru á samgönguáætlun og það er fjárveiting til þeirra á þessu ári þannig að hægt er að bjóða þetta út strax og undirbúningi er lokið.

Virðulegi forseti. Mig rak hreinlega í rogastans þegar ég heyrði þær tölur sem hæstv. samgönguráðherra nefndi hér því að samtals hafa flugferðir á Ísafjörð fallið niður 530 sinnum undanfarin fimm ár. Í staðinn hefur verið lent á Þingeyrarflugvelli 118 sinnum á sama tímabili. Þetta eru allhrikalegar tölur, það verður að segjast, virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að heyra að hæstv. samgönguráðherra lýsti yfir miklum og eindregnum vilja til að fara út í þessar endurbætur á Þingeyrarflugvelli. Þetta gætu þá verið tölur eitthvað í kringum 200 millj. býst ég við, 250 millj. kannski, sem þetta mundi kosta. Um leið og maður veltir fyrir sér umbótum á þessum flugvelli hlýtur hugurinn líka að leita til vegasamgangna. Þá hlýtur athyglin að beinast að vegasambandinu og þá má jafnvel spyrja sig þeirrar spurningar hvort ekki væri hreinlega skynsamlegra að setja frekar í forgang þverun fjarða á Barðaströndinni og jafnvel þá líka hin eftirsóttu og nauðsynlegu göng á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar.

Herra forseti. Samgöngur milli staða eru það sem mestu máli skiptir á Íslandi í dag þegar fólk velur sér búsetu. Í dag sættir fólk sig ekki við það að vera fast einhvers staðar inni um lengri eða skemmri tíma, heldur er nauðsynlegt að komast ferða sinna fljótt og vel þegar fólk vill vera á faraldsfæti. Þær tölur sem hæstv. samgönguráðherra nefndi hér, grófa kostnaðaráætlun við að gera Þingeyrarflugvöll að fullkomnum varaflugvelli fyrir Ísafjörð, eru af þeirri stærðargráðu að ég held að varla geti nokkur maður sett sig upp á móti því að gengið verði í að gera þetta og það sem fyrst. Hér erum við að velta fyrir okkur að sjálfsögðu byggðasjónarmiðum, byggðinni á norðanverðum Vestfjörðum, og ekki síður öryggissjónarmiðum. Miklar fjárhæðir setjum við í snjólflóðavarnir og annað því um líkt til að gera byggð þarna betri og tryggja hana allan ársins hring. Ég held að þetta litla mál sé ekkert síður stórmál í þá veru.

Herra forseti. Þær upplýsingar sem komu frá hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssyni um hversu mörg flug hafa fallið niður til Ísafjarðar sýna svart á hvítu hvað Reykjavíkurflugvöllur hlýtur að skipta miklu máli fyrir það fólk sem flýgur utan af landi og til Reykjavíkur þegar það þarf að snúa svona oft til baka. Ég vil bara leggja áherslu á það hvað Reykjavíkurflugvöllur er mikilvægur og líka það hvað það eru skiptar skoðanir hjá Samfylkingunni um Reykjavíkurflugvöll.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram um þennan flugvöll. Ég legg mikla áherslu á það að hluti af þessari flugvallaþjónustu fyrir norðanverða Vestfirði er auðvitað Þingeyrarflugvöllur. Sannleikurinn er sá að með því að treysta uppbyggingu hans er hægt að auka bæði flugöryggi til Ísafjarðar og enn fremur tryggja betur flugsamgöngur, einfaldlega vegna þess að eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra eru svo og svo margir dagar á ári sem flug á Ísafjörð fellur niður en hægt að fljúga til Þingeyrar. Það er líka annað sem menn mega ekki gleyma, oft fljúga menn áleiðis vestur, jafnvel þó að það líti út fyrir að vera ófært til Ísafjarðar, í trausti þess að hægt sé að lenda á Þingeyri. Það er gríðarlega þýðingarmikið að svo sé búið um hnútana að hægt sé að nýta þennan flugvöll algjörlega. Þess vegna fagna ég yfirlýsingum hæstv. ráðherra.

Forseti. Almennt er það auðvitað um Vestfirðinga að segja að þeir eiga meira undir fluginu en aðrir landsmenn vegna þess hversu þar háttar til sem allir vita. Það er hins vegar þannig að þær mínútur sem ekki teljast langar á veginum milli Reykjavíkur- og Keflavíkurflugvallar eru allt í einu orðnar mjög miklu lengri þegar þarf að fljúga sömu vegalengd. Mér finnst það svolítið skrýtin skynjun á tímanum hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur. 
             Það er svo um Reykjavíkurflugvöll og stöðu hans að segja að um hann eru sennilega deildar meiningar í öllum flokkum og leggst einhvern veginn þannig að þeir sem telja sig vera af landsbyggðinni og gæta hagsmuna hennar hafa sérkennilega ást á Reykjavíkurflugvelli. Skynsemdarmenn horfa hins vegar til þess að hann sé á förum. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir hefur skipað sér þar í flokk sem þingmaður Suðurk. og það verður hún auðvitað að eiga við sig. Sjálfstæðismenn, m.a. í Reykjavík, eru sennilega að meiri hluta til, t.d. í borgarstjórn, á móti þessum flugvelli hér og vilja flytja hann þannig að hún getur líka talað við sína eigin flokksmenn um þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég verð að segja eins og aðrir að þessar tölur um hversu oft ekki hefur verið hægt að lenda á Ísafirði eða flug þangað hefur verið fellt niður voru mun hærri en mig hafði órað fyrir. Það var ýmislegt ánægjulegt sem kom fram í svari hæstv. ráðherra, m.a. það að hægt sé að hafa umsjón með vellinum á Þingeyri og stýra ýmsu þar frá Ísafirði. Það er auðvitað mikill kostur í svona dæmi þegar þarf að hafa tvo velli tiltæka. Það er alveg augljóst að öll þau flug sem þarf að fella niður hljóta að vera ákaflega dýr fyrir flugrekstraraðilann og þar með fyrir okkur, neytendur sem nýtum flug, því það erum við sem berum alla óhagkvæmni þegar upp er staðið. Ef ég hefði vitað allt um þá möguleika sem Þingeyrarflugvöllur hefur í sér hefði ég líka spurt hæstv. ráðherra hversu mikið væri áætlað að kostaði að lengja völlinn þannig að hann gæti þjónað fyrir utanlandsflug einnig. En ég reikna ekki með að hæstv. ráðherra viti það. Það er auðséð að það er í rauninni ekki svo margt sem vantar. Það vantar flugleiðsögutæki, lýsingu, að lengja flugbrautina og hugsanlega að malbika hana en það kom reyndar ekki fram í svari ráðherra. Ef hæstv. ráðherra hefur hugmynd um hversu mikið kostar að lengja brautina þannig að hún geti þjónað utanlandsflugi einnig þætti mér afar fróðlegt að fá að heyra það.

Virðulegur forseti. Vegna þess sem kom fram síðast hjá hv. fyrirspyrjanda um möguleika þess að nýta þessa flugbraut til millilandaflugs vil ég geta þess að ekki er gert ráð fyrir þeim kosti. Aðstæður eru slíkar að ekki er hægt að ná þvílíkri lengd á braut sem þyrfti nema þá fyrir vélar af þessari gerð, Fokker 50, þannig að við gerum ekki ráð fyrir þeim möguleika. Ég held líka að við Íslendingar eigum að gæta okkar á því að gera ekki ráð fyrir fjölmörgum millilandaflugvöllum, heldur tryggja fyrst og fremst innanlandsflugið og svo bættar vegasamgöngur og treysta á öflugt flug eins og við höfum í dag milli Keflavíkurflugvallar og annarra landa. Það þykir ofrausn víða í öðrum löndum þegar sagt er frá því hversu góðar flugsamgöngur við höfum frá Íslandi bæði til Evrópu og Ameríku. Staða okkar að því leyti er mjög góð. Stóra málið er í mínum huga það að bæta flugsamgöngurnar þarna vestur þannig að Ísafjarðarflugvöllur og Þingeyrarflugvöllur verði byggðir upp sem best fyrir innanlandsflugið til hagsbóta fyrir neytendur. Það er alveg ljóst að flugrekstraraðilar hafa kostað alveg geysilega miklu til þegar verið er að fella niður flug. Það kemur fram í hærra miðaverði eins og við er að búast. Afkoma flugfélaganna hefur samt verið að batna í innanlandsfluginu, m.a. vegna bættra aðstæðna, og ég er alveg sannfærður um að þegar búið er að endurbyggja Þingeyrarflugvöllinn verður mun auðveldara að halda úti innanlandsfluginu. Það verður stöðugra, minna um að áætlun raskist sem kemur ella niður á öllu fluginu hjá viðkomandi flugfélagi. Við erum að tala um miklar hagsbætur fyrir íbúa og fyrir ferðaþjónustuna. Það skiptir miklu máli að búa við öryggi í innanlandsfluginu og þá skiptir enn og aftur miklu máli að samstaða sé um uppbyggingu þessara flugvalla og samstaða um bætta þjónustu á suðursvæðinu.

Forseti. Ég vil byrja á því að segja frá því að tafir sem orðið hafa á því að þessi fyrirspurn kæmist á dagskrá er fyrirspyrjandanum að kenna en ekki hæstv. umhverfisráðherra sem hefur staðið sig eins og sýslumenn eiga að standa sig og var tilbúin með svar við þessari fyrirspurn aðeins viku eftir að hún var lögð fram. Þetta segi ég af því að við erum stundum að væla, þingmenn, yfir því að ráðherrar standi sig ekki nógu vel í svörum. Í öðru lagi vil ég segja að sennilega hefði átt að efna til stærri umræðu um þetta mál því að á því eru margar hliðar og ýmsir skafankar sem er bæði fróðlegt og reyndar líka skemmtilegt að fara í þó að tilefnið veki ekki mikla skemmtun. Fyrirspurnin fjallar um svartfugl fyrir Norðurlandi en í raun og veru hafa síðan og áður verið fréttir miklu víðar að, frá Vestfjörðum, Reykjanesi og Vestmannaeyjum. Það eru líka fréttir frá öðrum stöðum á hafsvæði okkar af hordauðum svartfugli, hruni í svartfuglsstofninum að því er virðist frá Noregi. Það má minna á frétt frá Þorvaldi Friðrikssyni, fréttamanni í Ríkisútvarpinu, fyrir svo sem eins og tveimur vikum um Skotland og Hjaltland en þar hafa menn aldrei séð neitt þvílíkt, að sögn. Þar deyja kríur, teistur og skúmar en hjá okkur reyndar aðrar tegundir tvær samkvæmt frétt í Morgunblaðinu með upplýsingum frá Ólafi Nielsen og Sigurfinni Jónssyni á Sauðárkróki, langvía og stuttnefja. Það á ekki að rasa að ályktun um þessi mál. Stofnar hafa áður tekið dýfur, það þekkjum við á Íslandi. Við höfum oft ekki kunnað að skýra það en fyrsta skýringin sem hér er nefnd í fréttunum frá Noregi, Hjaltlandi og Skotlandi, frá Bretlandseyjum, er sú að þetta sé hugsanleg afleiðing af hlýnun sjávar. Ef það er svo er það alvarlegt og það er reyndar ein fyrsta afleiðingin sem við sjáum sérstaka við Ísland af þeirri þróun. Ég ætla ekki að álykta sem svo en það er skýring að fæða fuglsins sé ekki nógu mikil vegna þess að kuldaskilin frægu sem eru uppspretta gróskunnar í lífríkinu í kringum Ísland séu að færast norðar og þess vegna nái fuglinn ekki að éta þessa fæðu við landið þar sem hann þarf að halda sig. Ég hef líka frétt af því að m.a. trillukarlar á Ströndum telji að þetta sé hugsanlega einhver veiki í fuglinum af því að þeir sjá hordauðan fugl en líka fugl sem ágætlega er staddur. Ég hef ekki meiri spurnir af því. Jón Kristjánsson fiskifræðingur spyr í orðsendingu til mín hvort fiskurinn geti verið að aféta fuglinn, að við höfum hér ranga veiðistjórn og það sé of mikið af fiski á ákveðnum aldri sem síðan drepist innbyrðis og fuglinn sé þáttur í þeirri keðju. Margar skýringar koma til greina og ég hlakka til að heyra svör hæstv. umhverfisráðherra við fyrirspurninni.

Herra forseti. Svartfugladauða varð að þessu sinni vart alvarlega veturinn 2001–2002. Rannsóknir á dauðum og deyjandi fuglum fyrsta veturinn sýndu að þeir höfðu drepist úr fæðuskorti. Mest drapst veturinn 2001–2002 af langvíu og stuttnefju. Ítarleg skýrsla sérfræðinga Náttúrufræðistofnunar Íslands, þeirra Ólafs K. Nielsens og Ólafs Einarssonar, um þessa atburði hefur verið birt í tímaritinu Náttúrufræðingnum. Sérfræðingar Náttúrufræðistofnunar hafa tekið sýni af reknum fuglum alla vetur síðan og það sama hefur komið í ljós, þ.e. að fuglarnir hafa drepist úr hor og eru eins og áður langmest langvía og stuttnefja. Uppruni þeirra svartfugla sem rekur á fjörur landsins að vetri er væntanlega ólíkur. Merkingargögn benda til að íslenskar langvíur haldi sig fyrst og fremst við landið yfir veturinn en að íslenskar stuttnefjur fari vestur og suður á bóginn og hafi vetursetu undan vesturströndum Grænlands og Nýfundnalands. Þær stuttnefjur sem hér hafa vetursetu verpa hins vegar á Bjarnarey og Svalbarða. Fækkun stuttnefju í Noregi getur þannig tengst breytingum á fæðuskilyrðum við Ísland. Varðandi hugsanleg tengsl loftslagsbreytinga og sjófugladauða við Íslandsstrendur nú er rétt að benda á að hliðstæðir atburðir hafa verið þekktir í langan tíma, bæði í Norður-Atlantshafi og Norður-Kyrrahafi. Heimildir um fjöldadauða svartfugla hér við land ná allt aftur til ársins 1327. Atburðir þessum líkir hafa því þekkst miklu lengur en sú hlýnun andrúmsloftsins sem nú á sér stað. Það er á hinn bóginn ekki ólíklegt að þessi fjöldadauði svartfugla sé veðurfarstengdur og nægir í því sambandi að nefna kerfisbundnar breytingar á veðurfari í Norður-Atlantshafi sem á sér hliðstæðu í El Niño í Kyrrahafi. Þessar skammtímabreytingar eða sveiflur í veðurfari hafa verið tengdar breytingum á afkomu dýrastofna jafnt á láði sem legi á mjög stórum svæðum við Norður-Atlantshaf. Miðað við áhrif skammtímaveðursveiflna er afar líklegt að þær loftslagsbreytingar sem nú eru hafnar og spáð er muni hafa víðtæk áhrif á sjófuglastofna á Norður-Atlantshafi. Niðurstöður rannsókna sjófuglahóps lífríkisnefndar Norðurskautsráðsins, sem er kallaður CAFF, sem verða birtar á næstunni styrkja þessa skoðun. Óyggjandi svör við því hvort sá sjófugladauði sem við höfum orðið vitni að undanfarna vetur sé óvenjulegur eða ekki fást einungis með því að vakta á kerfisbundinn máta strandlengju landsins og telja það sem rekur. Jafnframt þyrfti að vakta svartfuglastofna með reglubundnum talningum í fuglabyggðum á vorin og rannsaka afkomu og fæðuvistfræði þeirra. Sjófuglahópur CAFF hefur gert verndar- og vöktunaráætlun um svartfugla á norðurslóðum og Náttúrufræðistofnun hefur gefið út framkvæmdaáætlun fyrir Ísland sem gæti orðið góður grunnur að slíkum rannsóknum. Miðað við stærð sjófuglastofna hér við land, þekkingu á vistkerfi hafsins og legu landsins í miðju Norður-Atlantshafinu er Ísland í lykilaðstöðu á alþjóðavettvangi til að rannsaka tengsl sjófugla, fæðu þeirra og loftslags. Afkoma sjófugla getur einnig verið mikilvægur vísir á ástand sjávar. Miðað við þessar forsendur er full ástæða til að efla sjófuglarannsóknir við Ísland og það yrði þá gert í samvinnu Náttúrufræðistofnunar, Hafrannsóknastofnunar og Háskóla Íslands. Hef ég óskað eftir tillögum Náttúrufræðistofnunar um hvernig slíkt megi best gerast.

Herra forseti. Þetta er afar áhugavert og spennandi umhugsunarefni sem hv. fyrirspyrjandi leggur fram fyrir okkur. Það hvernig lífkeðjan er að fara hjá okkur er áhyggjuefni. Við sjáum í kringum landið skinhoraðan þorsk, margra ára þorsk, t.d. fimm ára þorsk upp á 1,5 kíló. Það hlýtur að vera okkur umhugsunarefni hvort við erum ekki að fara illa með grunn í fæðukeðjunni, ekki bara með því að skemma flóruna í hafinu sem er t.d. undirstöðufæða sandsíla heldur líka með ofveiði úr loðnustofninum. Veiðiheimildir á loðnu miðast, eftir því sem mér skilst, við endurnýjunargetu stofnsins fyrir sjálfan sig en það þarf líka að vera eitthvað afgangs fyrir önnur dýr í lífríkinu sem nærast á henni, þ.e. fyrir þorsk og fugla. Ég held t.d. að ekki sé nógu mikið tillit tekið til þess þegar veiðiheimildir eru ákveðnar.

Virðulegi forseti. Hér er verið að hreyfa við mjög mikilvægu efni. Það ber að fagna því sem hæstv. umhverfisráðherra sagði áðan um að hún væri búin að setja í gang vinnu til að athuga möguleikana á því að efla sjófuglarannsóknir. Ég hygg að einmitt sjófuglastofnarnir sem lifa norður af landinu geti á margan hátt veitt okkur dýrmætar upplýsingar um ástand vistkerfisins þar frá einum tíma til annars ef við setjum smávinnu og peninga í að fylgjast með þeim. Þarna getum við notfært okkur upplýsingar sem við fáum með því að fylgjast með þessum fuglum og ástandi þeirra, upplýsingar um það hvernig vistkerfinu reiðir af á hverjum tíma. En það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að mjög skortir á að aukið verði við grunnrannsóknir á vistkerfinu norður af Íslandi, á vistkerfi Norður-Íshafsins. Það sem gerist þar, sérstaklega yfir sumartímann, er nefnilega mótorinn sem knýr áfram vistkerfi hafsins í kringum Ísland og grundvöllurinn fyrir því ríka lífríki sem er við Íslandsstrendur. Það er enginn vafi á því.

Herra forseti. Það voru athyglisverð svör sem komu fram við þessari fyrirspurn, að svartfugl við Ísland er að drepast úr fæðuskorti, eða hann er að drepast úr hor eins og við getum sagt á góðri íslensku. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé vegna þess að fæðuframboð hafi minnkað, eða er það vegna þess að viðgangur þessara fuglastofna er með þeim hætti að fuglunum hefur fjölgað mikið og fæðuskortur er þess vegna? Þetta hlýtur að vera sú grundvallarrannsókn sem fram þarf að fara. Einnig veltir maður fyrir sér hvaða fæða það er sem svartfuglinn étur yfirleitt. Hefur þá verið rannsakað, ef það er skortur á fæði, hvað valdi fæðuskortinum? Er svartfuglinn í samkeppni við aðrar dýrategundir um þetta fæði eða er hann kannski að mestu leyti í samkeppni við okkur, manninn, um ýmsar sílistegundir sem hann væntanlega nýtir til fæðu? Það sem mér finnst hafa komið fram í þessu svari er að verulega skortir rannsóknir. Ég fagna því ef þær á að auka því að við verðum að vita meira um vistkerfið fyrir norðan land en við gerum í dag og það gerum við ekki nema með auknum rannsóknum.

Herra forseti. Hér fara fram mjög áhugaverðar umræður sem eru ekki oft í þingsal um svona efni. Ber að fagna þeim þó að vissulega sé viðfangsefnið mjög neikvæðar fréttir í rauninni, hordauði í farfugli. Öll umhugsunin um lífkeðjuna og vistkerfið er þó góðra gjalda verð og ég tek undir með hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að Norður-Íshafið skiptir miklu máli. Ég þakka líka hæstv. ráðherra Sigríði Önnu Þórðardóttur fyrir svör hennar og að það eigi að efla rannsóknir og vöktun sem ég tel mjög mikilvægt. Þetta er einmitt verkefni fyrir náttúrustofur úti á landsbyggðinni, svona rannsóknarverkefni, og ég fagna því að þessi umræða er á góðu stigi á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Það er mikið umhugsunarefni, þær fréttir sem við höfum af lífríki sjávar í kringum landið. Þorskurinn er illa haldinn, ekki bara í Breiðafirði heldur víðar, og það er svartfugladauði fyrir Norðurlandi. Það sem mér er kannski mesta umhugsunarefnið - ég fagna að vísu því að hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt frá því að hún ætli í samstarfi við Hafrannsóknastofnun og aðra aðila að sjá til þess að farið verði að skoða þessi mál betur. Ég held að við þurfum að taka til hjá okkur vegna þess að þekkingarleitin hefur greinilega verið allt of skammt komin hvað þessa hluti varðar fram að þessu. Þann hluta sem snýr að okkar eigin stjórn á veiðum þarf auðvitað að taka til endurskoðunar sem allra fyrst. Það kann vel að vera að einmitt ákvarðanir okkar um nýtingu stofna hafi þarna verulega mikil áhrif.

Forseti. Ég þakka þessar umræður. Það fór eins og mig grunaði að menn hafa í raun og veru of lítinn tíma til að segja það sem þeir vildu segja. Kannski eigum við að ræða þetta síðar í öðru formi. Ég vil líka þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir afar góð svör við spurningum sem auðvitað kemur í ljós að ekki er hægt að svara á núverandi stigi. Ég verð að segja að ég fagna því mjög að hún skuli hafa óskað eftir tillögum um það hvernig þessu starfi verði háttað í framtíðinni. Ég held einmitt að þessir þrír aðilar sem hún nefnir til, Náttúrufræðistofnun, Hafrannsóknastofnun og Háskóli Íslands, séu þeir aðilar innan lands sem geta fært þetta eitthvað fram. Við þurfum að vita þessa hluti og við þurfum að geta greint á milli þess sem nú kann að vera að gerast vegna loftslagsbreytinga af manna völdum og einstakra sveiflna í þessum stofnum og öðrum sem, eins og ráðherra sagði, við höfum heimildir um langt aftur í tímann. Þær heimildir eru auðvitað mjög misjafnar. Það sem nú er að gerast er að við höfum heimildir um þetta í fyrsta lagi nokkra vetur á Íslandi og síðan höfum við þær líka á öllu hafsvæðinu. Það sem við erum að horfa á hérna er að mér sýnist málið alvarlegra en það sem áður hefur gerst og það bendir til þess að til þessa séu ekki eingöngu einhver stofnarök heldur sé þetta hlýnun sjávar almennt. Ég skal þó engu spá um það. Ég held líka að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra og fagna þeim skilningi hennar að við eigum að bregðast við þessum breytingum hér, bæði hinum almennu loftslagsbreytingum og auðvitað þeim breytingum sem eiga sér ekki slíkar skýringar í kringum okkur, með aukinni vöktun og ég held að við eigum að verja fé til þess úr almennum sjóðum landsmanna. Ekki er það verra ef það hjálpar atvinnulífi á landsbyggðinni og styrkir þar byggð. Þar tek ég undir með hv. þm. Drífu Hjartardóttur þó að við séum ekki alltaf alveg sammála um alla hluti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum þessar ágætu umræður og þær ábendingar og hugleiðingar sem komu fram í máli þeirra. Ég bendi líka á að grein Ólafs Nielsens og Ólafs Einarssonar í Náttúrufræðingnum sem birtist á síðasta ári er mjög athyglisverð. Þar er auðvitað farið mjög vandlega ofan í þessi mál og með leyfi hæstv. forseta langar mig til að vitna í greinina. Þar er spurt: „Hvað olli fæðuskortinum? Var lítið um æti eða voru skilyrðin þannig að fuglinn náði ekki í æti? Samkvæmt því sem sérfræðingar Hafrannsóknastofnunar tjá okkur var nóg af æti, bæði loðnu og krabbaátu, sumarið 2001 og veturinn 2001–2002. Samkvæmt þessu er ólíklegt að beinlínis hafi verið um skort á æti að ræða. Líklegri skýring er að einhver ytri skilyrði hafi verið fuglinum óhagstæð og torveldað svo veiði að hungur og kröm fylgdi í kjölfarið og reið þúsundum þeirra að fullu. Við vitum ekki hvaða þættir þetta voru. Hér gætu hafa spilað saman áhrif storma á hafísrek sem hafi þá annaðhvort hamlað fæðunámi fuglanna eða haft áhrif á dreifingu loðnutorfanna eða krabbaátu flekkjanna. Við vitum ekki heldur hvort þessir atburðir áttu sér einhvern aðdraganda. Voru skilyrðin óhagstæð vikum og mánuðum saman eftir að svartfuglarnir voru komnir á vetrarstöðvarnar þannig að fuglinn var smám saman að veikjast eða gerðist það mjög snögglega að tók fyrir aðgang að æti?“ Þetta eru flókin mál og það er full ástæða til að vakta strendur landsins og skoða þessi mál með kerfisbundnum hætti. Þess vegna hef ég beðið um tillögur frá Náttúrufræðistofnun eins og ég sagði frá í upphafi máls míns.