Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um lántöku og fleira vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Þetta er Ed.-mál á þskj. 180 og hefur hlotið eðlilega meðferð í þeirri deild. Ég sé því ekki ástæðu til að halda hér sömu ræðuna í þessari hv. deild og ég hélt í þeirri fyrri, en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég vil nota það fyrsta tækifæri sem mér gefst í þessari hv. þingdeild til að taka fram að ég er alfarið andvígur byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli á þeim forsendum og með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Á þskj. 195 í Sþ. er í till. til þál. gerð tillaga um aðra og skynsamlegri málsmeðferð að mínum dómi, þ.e. að hanna minni og hagkvæmari byggingu sem hægt sé að reisa í áföngum og taka í notkun eftir því sem þörf krefur smátt og smátt og jafnframt að fella slíka byggingu inn í eðlilega forgangsröð framkvæmda í íslenskum flugmálum. Ég tek undir álit minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. og vil bæta því við sem ég hef hér gert. Það er út af fyrir sig ástæða til að ræða nokkuð sérstaklega um þátt annars stjórnarflokksins í þessu merkilega máli, þ.e. Framsfl. Hann er ákaflega athyglisverður. Í fyrsta lagi er athyglisverð sú byggðastefna þess flokks sem birtist mönnum í þessari forgangsröð í flugmálum Íslendinga þar sem 88 eða 80 millj. kr. lántökur á þessu ári ganga til þessarar fyrirhuguðu flugstöðvarbyggingar á sama tíma og allar fjárveitingar til framkvæmda í flugmálum innanlands eru um 50 millj. kr. Skv. því frv. sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að 616 millj. kr. renni til þessara framkvæmda á næstu árum. Ef það verður í líkum hlutföllum og er í ár mun þetta eina mannvirki taka mikinn meiri hluta af öllu framkvæmdafé til flugmála á Íslandi á næstu árum. Ég tel það í engu samhengi við þær aðstæður sem við er að búa víða úti á landi og hér í Reykjavík reyndar líka í flugmálunum, það ástand sem ríkir í öryggisaðstæðum á flugvöllum og þann skort á tækjakosti sem við er að búa víðast hvar á landinu í þessum efnum. Sú landsölustefna sem birtist í þessu frv., þessu samkrulli Bandaríkjamanna og Íslendinga í þessu íslenska samgöngumannvirki sem svo ætti að vera, er allmerkileg. Hún er sérstaklega merkileg þegar hún er borin fram og borin á brjósti framsóknarmanna sem lengst af hafa viljað standa í báða fætur sitt hvoru megin víglínunnar a.m.k. í þessum efnum. Það verður mjög fróðlegt að vita hvort allir hv. þm. þess flokks eru sáttir við þá málsmeðferð sem hér er gerð tillaga um. Það þættu mér nokkur tíðindi og þó kannske ekki í ljósi ummæla ýmissa framámanna þess flokks á hv. Alþingi undanfarið. Ég minni á ummæli formanns Framsfl. og núv. hæstv. forsrh. þegar rætt var um uppsetningu ratsjárstöðva fyrr á þessu þingi. Þá taldi hann það mál vel koma til greina ef við gætum eitthvað grætt á því athæfi. Svipuð voru ummæli varaformanns flokksins og hæstv. núv. sjútvrh. þegar hann vildi fara út í einhvern samrekstur með Bandaríkjamönnum á björgunarþyrlum. Það er mín skoðun að við höfum efni á því að byggja okkar samgöngumannvirki sjálfir og við eigum að gera það ef við ættum á annað borð að teljast sjálfstæð þjóð. Sé hins vegar haldið inn á þessa braut sem hér er gerð tillaga um í ríkara mæli má spyrja sem svo: Hvar á þá að draga mörkin? Og ef við höfum ekki efni á að byggja okkar eigin flugstöðvar höfum við þá efni á að byggja flugvellina? Ef við höfum ekki efni á því að reka okkar eigin björgunarþyrlur höfum við þá efni á að byggja sjúkrahúsin til að taka við því fólki sem þyrlurnar flytja að? o.s.frv. Því er eðlilegt að spurt sé þegar þetta mál er hér til umr.: Hvar vill hæstv. núv. ríkisstj. draga mörkin í þessum efnum? Er þetta fyrirboði annars meira af svipuðu tagi? Ástæða væri til að spyrja framsóknarmenn sérstaklega sem hluta af þessari ríkisstj. hvar þeir vilja draga mörkin. Er það einhvers staðar annars staðar? Eða er það kannske svo að þeir séu nú sokknir í landsölustefnuna alveg upp í háls eða er kannske farið að renna inn í eyrun?



Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd Kvennalistans lýsa yfir andstöðu við þetta frv. Afstaða Kvennalistans til fyrirhugaðrar flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli hefur að vísu verið margítrekuð og jafnframt þær forsendur sem ráða þeirri afstöðu og nú síðast við umfjöllun þessa máls í Ed. Meginástæður fyrir andstöðu okkar eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er hér um að ræða forgangsröðun sem er í fullkomnu ósamræmi við almennt ástand ríkisbúskaparins og ekki síður við afkomu fjölmargra einstaklinga og heimila í landinu í dag. Segja má að val á slíkri forgangsröðun endurspegli verðmætamat sem tekur tildur og ytri velferðarmerki fram yfir afkomu og velferð einstaklinganna og fjölskyldnanna, það verðmætamat sem tekur auðgildið og hina dauðu hluti fram yfir manngildið og velferð hins lifandi. Hverjum dettur í hug að okkur vanti risavaxið glæsihús þegar vaxandi hluti þjóðarinnar á ekki fyrir nauðþurftum og enn fleiri horfast í augu við verulegar og alvarlegar þrengingar? Fyrir hvern er þessi forgangsröð? Að auki veit ég ekki betur en að það sé yfirlýst markmið ríkisstj. að grynnka á erlendum skuldum og taka ekki lán nema til arðbærra verkefna. Það virðist því í algjöru ósamræmi við þetta markmið að taka lán til þessarar fjárfestingar, sem virðist ótímabær, óþörf og óarðbær. Allt öðru máli gegnir um að bæta og laga aðstöðu starfsfólks við flugstöðina. Þess er þörf og það má gera án þess að til komi þessi stóra og dýra bygging. Í öðru lagi er hér um að ræða flugstöð sem ekki er ætluð Íslendingum eingöngu en mun verða nýtt sem hernaðarmannvirki ef þurfa þykir. Íslendingar segjast vera friðelskandi þjóð og státa af því að bera ekki vopn að öðrum þjóðum. Á dögum Rómverja tryggðu menn friðinn með því að búa sig undir stríð. Í dag eru vopnin þess eðlis að eina leiðin til að tryggja frið er að búa sig undir frið, ekki stríð. Það er því andstætt hinni friðelskandi hefð Íslendinga að vígbúast á landi sínu jafnvel þó að óbeinlínis sé og í annarra nafni. Rödd Íslands á að hljóma í þágu friðar. Kvennalistinn lýsir andstöðu sinni gegn hernaðarhyggju og öllum þeim framkvæmdum sem auka hernaðarumsvif hvar sem er í heiminum því þær stuðla að hinu stigvaxandi vígbúnaðarkapphlaupi. Í þriðja lagi eru Íslendingar sjálfstæð þjóð, þjóð sem hefur endurheimt sjálfstæði sitt fyrir rúmum 60 árum eftir að hafa glatað því í sex og hálfa öld. Þetta sjálfstæði er verðmætt og vandmeðfarið, ekki síst vegna þess hve þjóðin er smá. Það hindrar ekki að við höfum þau samskipti sem eðlileg eru við aðrar þjóðir, en Kvennalistinn telur eðlilegt að við Íslendingar sem sjálfstæð þjóð byggjum okkar flugstöð sjálfir þegar við höfum ráð á því og þá af þeirri stærð sem eðlilegt þykir miðað við fólksfjölda, fjárþol og þá flugumferð sem búist er við. Í stað þess að verja því fé sem nú er ætlað í flugstöð mætti sinna ótal öðrum verkefnum sem Kvennalistinn telur mun brýnni og mikilvægari. Nægir þá að minna á sveltandi lánasjóð, dagvistarheimili, skóla, sjúkrahús, þróunarhjálp og margt, margt fleira mætti telja upp. Hæstv. fjmrh. komst svo að orði hér á Alþingi í umr. um annað mál að bygging Seðlabankahússins væri orðin að tákni í hugum fólks um peninga sem fólkið héldi að væri til í landinu. Þessi flugstöð er annar stafur í þessu táknmáli sem ríkisstj. talar nú við þjóðina. Því segi ég við hæstv. fjmrh. eins og annar maður sagði við annan ríkisstarfsmann út af öðru húsi: Fjmrh. ríkisins, ekki meir, ekki meir.



Virðulegi forseti. Það er vissulega löngu orðin þörf á að laga aðstöðu þá sem bæði starfsfólki og farþegum er boðið upp á á Keflavíkurflugvelli. Það er sama í hvert hornið er litið, hvort litið er á afgreiðslu flugvélanna og aðstöðu þess fólks sem við það starfar eða afgreiðslu farþeganna og þess fólks sem þar kemur nálægt, að það er brýn þörf úrbóta á öllum þessum sviðum og þar hefur allt of lengi verið beðið með framkvæmdir. En þó að þörfin á úrbótum sé hins vegar brýn verða menn náttúrlega að taka einhverja skynsamlega póla í hæðina. Af þeim takmörkuðu gögnum sem ég hef séð um fyrirhugaða flugstöðvarbyggingu sýnist mér hún í fyrsta lagi allt of stór. Ég hræðist það fordæmi, sem maður þekkir víða að að þegar fólk hefur lengi búið þröngt og illa ætlar það sér gjarnan um of og flytur í óþarflega stórt og óþarflega dýrt. Ég hef ekki séð neina fullnægjandi réttlætingu þess að svo stórt hús þurfi sem ætlað er þarna fyrir sunnan. Í öðru lagi vildi ég gera þá athugasemd, og það munum við væntanlega kanna nánar í nefnd að kostnaður á rúmmálseiningu í þessu húsi er aldeilis ótrúlega hár jafnvel þótt miðað sé við byggingar sem við getum sagt að að einhverju leyti séu sambærilegar. Við höfum að vísu enga algerlega sambærilega byggingu hér á landi en ef við tökum byggingar sem eru tæknilegs eðlis eins og í sambandi við heilbrigðisþjónustu og þess háttar sýnist mér af þeim takmörkuðu gögnum sem ég hef haft aðgang að þessi kostnaður í Keflavík vera alveg með eindæmum. Ég tek undir það sem hefur komið hérna fram um forgangsröðun verkefna þessarar ríkisstj. Á sama tíma og það er á ýmsum sviðum brugðið við bæði of seint og of lítið held ég að þeim gífurlega miklu fjármunum sem á að verja þarna væri miklu betri staður fundinn annars staðar. Þá gætu menn haft hliðsjón af þeirri umræðu sem fer fram þessa dagana um þau bágu kjör sem fjöldi fólks í þessu landi þarf við að búa. Ég treysti því að þau atriði sem snúa að stærð og kostnaði þessa mannvirkis verði tekin fyrir í hv. fjh.- og viðskn. þegar hún fær málið til umfjöllunar og læt bíða þangað til að segja meira.



Virðulegi forseti. Það mætti margt um þetta mál segja, en afstaða okkar Alþb.manna til þess hefur komið fram við umræðu málsins og afgreiðslu í Ed., svo og í þeirri ræðu sem hv. 4. þm. Norðurl. e. flutti hér áðan og í þeirri till. til þál. sem liggur fyrir hv. Sþ. og hann er 1. flm. að. Ég tel mjög athyglisvert við þessa umr., eins og raunar í sambandi við meðferð málsins til þessa, að frá Framsfl. heyrist nánar ekkert í þessu máli. Það er enginn þm. flokksins sem treystir sér til þess að skýra fyrir hv. Alþingi hvernig á því stendur að Framsfl. skuli hafa gengist undir það ok sem Sjálfstfl. reisti honum við myndun þessarar ríkisstj., að taka upp í stjórnarsamning samkomulag um byggingu flugstöðvar með þeim hætti sem hér er um að ræða. Ég trúi því varla að hv. þm. Framsfl. séu svo beygðir í þessu máli að þeir treysti sér ekki einu sinni til að koma hér upp í ræðustól við 1. umr. þessa máls í Nd. til þess að skýra hv. þingdeild frá því hvaða ástæður liggja til þess að þeir eiga hlut að þessu máli, eins og hér kemur fram, og skýri það hvernig þeir réttlæti þá röðun framkvæmda í flugmálum okkar sem fram kemur með þessum áformum. Ég beini máli mínu m.a. til hv. 6. þm. Norðurl. e., Guðmundar Bjarnasonar, sem hér situr og er vel kunnugur fjármálum sem fulltrúi í fjvn. og átti hlut að þeirri fjárveitingu til flugmála sem ákveðin var með afgreiðslu fjárlagafrv. og samþykkt fjárlaga hér fyrir jólin. Ég held að það liggi fyrir að sú upphæð sem hér er verið að ákveða að tekin verði að láni til flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli sé 12–13 sinnum meiri en það fjármagn sem ákveðið er að ráðstafa til framkvæmda á flugvöllum landsins á komandi ári, öryggistæki sem aðrir framkvæmdaþættir brýnir sem þar blasa við. Ég skora á hv. 6. þm. Norðurl. e. að koma hér og skýra fyrir okkur hvernig hann ætlar að réttlæta það fyrir kjósendum sínum og umbjóðendum í Norðurl. e. að eiga hlut að þessu máli. Ef það eru aðrir hv. þm. Framsfl. sem vilja hlaupa í skarðið fyrir hv. 6. þm. Norðurl. e., t.d. hæstv. ráðherrar flokksins sem hér sitja, þá væri það út af fyrir sig ekki síðra. En það er margt fleira sem er athyglisvert við þetta mál, þetta stóra mál, og þá m.a. það hvernig að ákvarðanatöku var staðið í þessu máli. Menn gætu haldið að við hér á Alþingi værum nú að fjalla um það hvort gera ætti bindandi skuldbindingar varðandi byggingu þessarar flugstöðvar og það færi eftir atkvæðum manna hér á hv. Alþingi hvort skuldbindingar verði gefnar um þessi efni. En svo er raunar ekki. Með því væri a.m.k. hnekkt þeirri skuldbindingu sem hæstv. utanrrh. undirgekkst og gerði með undirritun skuldbindandi samnings við Bandaríkjastjórn 5. júlí s.l. um byggingu einmitt þessarar flugstöðvar. Það var ekki haft fyrir því að leita til Alþingis um þetta mál áður en hæstv. utanrrh. lét sig hafa það á s.l. sumri að gera skuldbindandi samning um ekki minni upphæðir en hér er um að ræða. Þetta held ég að sé vert fyrir hv. alþm. að hafa í huga við meðferð þessa máls. Það ásamt mörgu öðru, sem gerst hefur eftir myndun þessarar ríkisstj., er lýsandi um það hversu stuðningslið hennar metur Alþingi, sem ekki var haft fyrir að kveðja saman að kosningum loknum þann 23. apríl s.l. til að fjalla um hin mikilsverðustu mál, heldur var þar beitt brbl.valdinu og gengið fram með þeim hætti sem hæstv. utanrrh. gerði við undirritun þessa samkomulags um flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Ég þarf ekki miklu við að bæta í sambandi við það hversu fráleit sú röðun og áhersla er sem birtist í þessu máli, þó að menn vildu fara út í það að reisa nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, sem eðlilegt er að horft sé til í framtíðinni og nauðsynlegt að bæta þar aðstöðuna. Það hefur komið fram hjá okkur Alþb.-mönnum oft við meðferð þessa máls og liggur fyrir í þáltill., sem þm. flokksins hafa flutt á yfirstandandi þingi, að við erum því meðmæltir að reist verði flugstöð við hæfi á Keflavíkurflugvelli í samræmi við og felld að framkvæmdaáætlunum í okkar flugmálum. Ég minni á það nú, þegar fjallað er um þetta mál, að heilir landshlutar búa þannig í flugmálum að ár hvert verða tafir á flugsamgöngum vegna þess að flugvellirnir eru þannig í stakkinn búnir að þeir verða eitt forarsvað þegar hlánar t.d. á vori. Og þarf ekki einu sinni vortímann til því þetta getur gerst eins vel um miðjan vetur ef bregður til hláku. Þannig er t.d. málum háttað á aðalflugvellinum á Austurlandi á Egilsstöðum. Hann hefur orðið ófær undanfarin ár æ ofan í æ af þessum sökum. Þar er nú ráðgert að leggja nýja flugbraut, svo sem nauðsynlegt er, flugbraut sem mun kosta 50 millj. kr., eða á bilinu 50–100 millj. kr. eftir því hversu stór áfangi verður tekinn. Ég tel að það sé ólíkt brýnni framkvæmd heldur en sú sem hér er verið að fitja upp á og ákvarðanir hafa þegar verið teknar um af hæstv. ríkisstj. Þannig háttar til víðar en á Austurlandi. Það er hægt að fara um landshluta eftir landshluta til þess að finna verkefni sem ekki þola neina bið, öryggisverkefni í sambandi við okkar flugsamgöngur og nauðsynlegar framkvæmdir á flugvöllunum, framkvæmdir sem eiga að koma á undan nýbyggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. En ég endurtek það að við erum að sjálfsögðu þeirrar skoðunar, Alþb.-menn, að flugstöð þurfi að byggja þar, innan ramma áætlunar um flugframkvæmdir í landinu og án þess að farið verði í bónbjargaleit til Bandaríkjanna eins og gert er í sambandi við þetta mál.



Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður lýsti eftir skoðun Framsfl. á byggingu flugstöðvarinnar. Ég hygg að hv. þm. ætti að vera sú skoðun vel ljós því að í þeirri ríkisstj. sem við sátum saman í flutti fyrrv. hæstv. utanrrh., Ólafur Jóhannesson, hvað eftir annað tillögur um byggingu þessarar sömu flugstöðvar. Áður en hann flutti þær tillögur voru þær ræddar í þingflokki framsóknarmanna. Hann flutti tillögurnar með samþykki þingflokks framsóknarmanna. Á þessu hefur ekki orðið nein breyting. Ég get hins vegar lýst þeirri skoðun minni að ég hef talið þessa flugstöð vera ansi stóra og hef kynnt mér það hvort ekki mætti byggja smærri flugstöð. Vitanlega má byggja smærri flugstöð. En skv. þeim upplýsingum sem ég fékk þótti mér ljóst að jafnvel miklu smærri flugstöð, án fjárhagsþátttöku frá Bandaríkjunum, yrði okkur dýrari en sú flugstöð sem hér um ræðir, því að það eru ýmsar lágmarkskröfur sem verður að gera og ekki verða umflúnar og eru margar mjög kostnaðarsamar. Ég nefni t.d. allar leiðslur, öll plön og allt annað sem í kringum þetta er. Ég hef jafnframt lýst þeirri persónulegu skoðun minni að mér sýnist að Bandaríkjamenn ættu að greiða allan kostnað af þessu mannvirki því að þetta er liður í þeirri mikilvægu ákvörðun að aðskilja innlent þjóðlíf eins og hægt er frá hernum á Keflavíkurflugvelli. Ég tel að þeir eigi að bera kostnaðinn af því. Þetta hefur ekkert breyst. Þingflokkur framsóknarmanna ræddi málið ítarlega áður en fyrrv. utanrrh. flutti málið inn í fyrrv. ríkisstj., eins og ég sagði, og sú afstaða hefur ekki breyst.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. flutti hér um margt athyglisverða ræðu. Hann undirstrikaði það að samstarf við aðra væri ávallt á þann veg að þá skorti á um sjálfstæði þess sem stæði að samstarfinu. Þetta minnti mig þó nokkuð á það að einu sinni voru fóstbræður tveir á Vestfjörðum, Þorgeir Hávarsson og Þormóður Kolbrúnarskáld. Þau tíðindi gerðust að þeir voru að hvannatöku og voru þar framan í björgum. Þeir höfðu verið við þó nokkuð af deginum og Þormóður hafði lagt sig. Þegar hann vaknaði aftur undraði hann að Þorgeir fóstbróðir hans skyldi ekki vera þar til staðar og fór að kalla til að ná sambandi við hann. Þorgeir svaraði heldur seint og illa. Hinn spurði hvort hann væri ekki búinn að taka nóg af hvönn og þá kom þetta fræga svar þess sjálfstæðasta manns í anda hv. 4. þm. Norðurl. e. sem um getur. Hann kvað þá ætla að nóg væri upp tekið ef sú væri laus er hann héldi í núna. Þá hékk hann á einni hvannarótinni og gat ekki komist úr bjarginu og þótti sér slík minnkun að leita til Þormóðar að hann vildi heldur láta þar lífið en að biðjast aðstoðar. Nú sýnist mér sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sé ekki líklegur til þess að lenda í sjávarháska eða neinu slíku en hann gæti átt það til að flækjast upp á fjöll á eftir rjúpu. Væri því fróðlegt að vita hvort honum þætti sér slík minnkun af ef Bandaríkjamenn kæmu nú á þyrlu og björguðu honum að hann vildi heldur láta þar líf sitt en að þiggja slíka aðstoð. Ég tel að það gæti firrt kostnaði ef þetta lægi fyrir. Fleira hef ég ekki um þetta mál að segja að sinni.



Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Austurl. spurði eftir því áðan hvort ráðherrar Framsfl. gætu hlaupið í skarðið fyrir þm. Guðmund Bjarnason ef hann treysti sér ekki hér í ræðustól. Ég vil nú ógjarnan láta um mig spyrjast að ég geri það ekki og tel að ég geti gjarnan svarað hér fyrir mig sjálfur. En hitt er líka fram komið að hæstv. forsrh. hefur nú þegar lýst afstöðu okkar framsóknarmanna til þessa máls svo að ég þarf ekki að endurtaka það. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson spurði einnig hvort ég og hvernig ég gerði mínum kjósendum grein fyrir þessari afstöðu. Það hef ég auðvitað þegar gert, bæði á framboðsfundum og almennum stjórnmálafundum og félagsfundum í mínu kjördæmi og mun að sjálfsögðu halda því áfram eftir því sem ástæða er til eða þarf. En mál þetta er ekki nýtt, þetta mál er búið að vera lengi í undirbúningi. Ég hygg að það hafi verið á árunum 1974–1975 sem það var fyrst í undirbúningi, þá af hálfu þáv. hæstv. utanrrh., Einars Ágústssonar, svo að þetta er búið að vera á döfinni alllengi. Við framsóknarmenn höfum lýst yfir að við teljum nauðsynlegt að byggja þessa flugstöð og að það sé liður í þeirri stefnu okkar, sem við höfum haldið fram, að aðskilja eigi þá starfsemi sem þar fer fram á vegum Bandaríkjamanna frá okkar íslensku innlendu starfsemi. Þau rök eru efst í huga mér þegar ég geng til atkvgr. um það mál sem hér liggur fyrir. Þó er auðvitað ljóst að okkur greinir ævinlega á um það hvernig á að raða verkefnum í forgang, hvort einstök verkefni eru of stór eða of dýr o.s.frv. Um þetta verða eilíflega deilur. Ég get persónulega lýst því yfir að mig hefur undrað hvað þessi bygging þarf að vera og er áætluð stór og hversu ótrúlega dýr hún er. Ég hef hins vegar ekki neitt tæknilegt mat á því og verð auðvitað að treysta því að sú vinna sem unnin hefur verið af til þess fengnum mönnum sé gerð skv. bestu vitund, bestu samvisku og þetta sé sú aðferð sem við verðum að telja réttasta og eðlilegasta. Fyrst ég er hins vegar kominn upp í ræðustól langar mig að beina einni spurningu til hæstv. fjmrh. varðandi ákvæði í 1. gr. frv. þar sem fjallað er um niðurgreiðslur, um heimild ráðh. til að fella niður eða endurgreiða gjöld af vinnuvélum sem notaðar verða við þessar byggingarframkvæmdir, hvernig menn hugsi sér það þegar þær vélar verða síðan trúlega aftur notaðar við ýmis önnur verkefni en beinlínis hér er verið að efna til. Ég hygg að ekki sé eingöngu ætlað að það séu Íslenskir aðalverktakar sem vinni þetta verkefni heldur geti þar að auki ýmsir aðrir verktakar komið til greina og þá líka með vélum sem þeir geta síðan notað við ýmis önnur verkefni. Þetta gæti skapað verulegt misrétti á milli hinna einstöku verktaka, t.d. við útboð og framkvæmdir við ýmis önnur verkefni sem ríkið lætur framkvæma - ég nefni t.d. vegagerð svo eitthvað sé tekið til - og gæti þá skapað verulegt misrétti eða misræmi milli stöðu þeirra verktaka sem bjóða í slík verk. Fyrir þessu hefur sjálfsagt verið hugsað. Hér er líka fjallað um það að ráðh. setji nánari reglur um fyrningar og annað á þessum vinnuvélum en það væri samt fróðlegt að fá að heyra örlítið frá ráðh. um þetta atriði.



Virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að heyra að hæstv. forsrh. hefur áttað sig á því að þessi flugstöðvarbygging sé ansi stór. Það er auðvitað að vonum, nú er lítið og sparneytið í tísku. Það er mín skoðun að við eigum að byggja litla og sparneytna flugstöð, ekki ansi stóra og eyðslusama. Fróðlegt væri út af fyrir sig að fara nánar í það sem hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði um kostnað per rúmmetra í þessu mannvirki og skoða svolítið nýtinguna á rúmmetra þar. Þeir sem flækst hafa til útlanda og lent í þeirri ógæfu að leggjast í ferðalög, eins og Nóbelsskáldið sem hér er vitnað mikið til orðar það, vita að þessi flugstöðvarbygging fyllist af mannskap tvisvar á sólarhring í eina til tvær klst. og stendur þess á milli auð og tóm. Það er ekki merkileg nýting á slíku stórhýsi. Ég bendi hæstv. forsrh. á að „ansi stóra“ flugstöð er hægt að byggja smátt og smátt ef hún er þannig hönnuð að hún bjóði upp á það. En þessi kassi á tveimur hæðum, að mestu leyti úr gleri og járnbentri margra metra þykkri steinsteypu þarf nánast að steypast upp og byggjast og gerast fokheldur allur í einu lagi og býður ekki upp á neina hagræðingu og neinn sparnað í því efni. Það mætti benda þeim framsóknarmönnum og öðrum hv. þm. hér á að ódýrasta og einfaldasta lausnin við að aðskilja herinn frá öðru þjóðlífi á Íslandi væri að láta þann hinn sama her fara. Ég hélt í eina tíð að það væri stefna Framsfl. Svo mun ekki vera lengur. Ég vil benda hv. skrifara eða ritara, Ólafi þ. Þórðarsyni, á að í sjálfu sér er enginn lífsháski á ferðum þó að leki svolítið í þessum kumbalda þarna suður í Keflavík. Morgunblaðið segir þannig frá því tvisvar á dag - ef það kæmi svo oft út - hvað slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli sé gott og hvað allur öryggisbúnaður þar sé til fyrirmyndar. Svo ég segi nú bara: Það má alveg leka ofan á farþega á Keflavíkurflugvelli fyrir mér ef það getur komið í veg fyrir að menn farist á öðrum flugvöllum á landinu. Nú fyrir tveim eða þrem dögum síðan fór flugvél endanna á milli út í ruðning á flugvellinum á Ólafsfirði. Þar hafa staðið yfir í einhver ár framkvæmdir af miklum vanefnum við að reyna að lengja þá flugbraut en hefur þó ekki tekist að koma því í notkun enn þá. Hefði það hins vegar verið búið og gert hefði mátt koma þarna í veg fyrir tjón og fólki hefði ekki verið stofnað í lífsháska. Þess vegna bendi ég hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni sem hér sagði skemmtilega reynslusögu á að það mun vera víðar en á Ólafsfirði sem flugvellir eru hættulegir og öryggi manna er stofnað í voða með því að binda fjárveitingar okkar um ókomin ár í þetta mannvirki suður á Keflavíkurflugvelli sem í raun og veru tryggir ekki mannslíf á sama tíma og langt er í land um að öryggiskröfum sé fullnægt á flestöllum flugvöllum landsins. Að síðustu vil ég segja við þennan sama hv. ritara þd. að það eru dýr björgunarlaun að selja fósturjörð sína fyrir líftóruna og mín er ekki þess virði - og hafðu það.



Virðulegi forseti. Deilur um hvort reisa skuli þessa flugstöð, hvernig skipa skuli kostnaði og hvenær hafa staðið lengi á þingi. Ég ætla ekki að gera að umtalsefni þann ágreining, enda er hér verið að leita eftir heimild til lántöku vegna þessara byggingarframkvæmda en ekki verið að leita heimildar fyrir framkvæmdunum sjálfum. Það liggur fyrir, bæði að því er sjálfan mig varðar og minn flokk, að við höfum verið fylgjandi því markmiði að greina í milli þeirrar starfsemi sem fram fer að öryggismálum á Keflavíkurflugvelli og almennrar flugþjónustu og samgöngumála. Að svo miklu leyti sem bygging nýrrar flugstöðvar er nauðsynleg til þess höfum við verið fylgjandi því og um það er m.a.s. ekki ágreiningur t.d. við Alþb. eins og fram kom í máli hv. 4. þm. Austurl. Hjörleifs Guttormssonar. Úr því sem komið er tjóar ekki að setja á langar tölur um stærð þessa mannvirkis. Það er athyglisvert að heyra að ágreiningur er um það innan ríkisstj. hvernig þessi bygging skuli fjármögnuð. Forsrh. lýsir enn þeirri skoðun sinni að hann telji að samningsaðili okkar um varnarmál eigi að kosta þessa byggingu að öllu leyti. En það sjónarmið hefur greinilega orðið undir þrátt fyrir þau rök hans líka að ef Íslendingar byggðu minni flugstöð, en eingöngu á sinn eigin kostnað, telur hann hana mundu verða okkur sem slíkum dýrari framkvæmd en hér er ráð fyrir gert. En þá vil ég koma að meginatriði þess máls sem ég vildi bera upp. Þetta er nefnilega frv. til l. um heimild til fjmrh. til erlendrar lántöku. Hér er um að ræða dýra og mikla byggingarframkvæmd, mikið mannvirki, sem kostar allt í allt 42 millj. dollara. Og hér er um að ræða heimild til að taka erlent lán að upphæð 616 millj. kr. á einum fjórum, fimm árum. Gert er ráð fyrir að sú upphæð verði á þessu ári um 100 millj. kr. Það er ekkert sjálfgefið við það, þótt menn séu fylgjandi þessu máli, að kostnaðarhlutdeild Íslendinga skuli vera algjörlega fjármögnuð með erlendum lánum. Það er engan veginn sjálfgefið. Nú þekkjum við margendurteknar yfirlýsingar stjórnmálaflokkanna um markmið þeirra í efnahagsmálum, þar sem aðatatriðin hafa verið skilgreind þau að snúa frá þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið að undanförnu, að leysa vandamál eftir hendinni og nærri því takmörkunar- og gagnrýnilaust með erlendum lánum, að stöðva erlendar lántökur, binda þær stranglega við arðvænlegar framkvæmdir og gæta þess vendilega að slíkar lántökur fari ekki yfir tiltekinn hundraðshluta af þjóðarframleiðslu. Miðað við þessar forsendur væri æskilegt að fá miklu nánari upplýsingar frá hæstv. ríkisstj. og fjmrh. um þetta mál. Ég vil þess vegna leyfa mér að beina nokkrum spurningum til hans og vona að þegar mál er jafnvel undirbúið og þetta vefjist ekki fyrir honum að svara. Fyrsta spurningin væri: Hver er áætluð hin erlenda kostnaðarhlutdeild við byggingu þessa mannvirkis í heild eða hver er skiptingin milli kostnaðarhlutdeildar í ísl. kr. og erlendum gjaldeyri við framkvæmdina? Ég spyr vegna þess að það var áður fyrr beitt þeirri gömlu þumalfingursreglu að taka ekki erlend lán fyrir þeim hluta meiri háttar framkvæmda sem byggist á innlendum kostnaði. Nú erum við að ræða, eins og ég sagði hér áðan, meiri háttar mannvirki. Helstu kostnaðarliðir þess eru væntanlega byggingarefnin sjálf, mikil og dýr vélanotkun, tækjanotkun og launakostnaður verktaka sem að þessari framkvæmd vinna. Hefur fjmrh. upplýsingar um hvernig þessi kostnaður skiptist? Hvaða skýringu hefur fjmrh. á því að ríkisstj. ákveður, miðað við ríkjandi aðstæður og yfirlýst markmið sín í efnahagsmálum, að fjármagna sinn hluta af þessum framkvæmdum eingöngu með erlendum lánum? Við hvaða rök styðst það? Það sakar ekki að lokum að spyrja örlítið meira um framhaldið. Hér er um að ræða mannvirki í þjónustu ferða- og samgönguiðnaðar. Við höfum talað um að nauðsynlegt sé að leggja mat á arðsemi slíkra framkvæmda. Hefur eitthvað verið til þess hugsað fram í tímann, þegar kemur að því að taka þetta mannvirki í notkun og reka það, hversu arðvænlegt það kann að verða og hver verður hlutur helstu fyrirtækja í ferðamannaiðnaði og samgönguþjónustu, eins og flugfélaga, ferðaþjónustu, fríhafnar, við að bera uppi í rekstrinum kostnað við það? Er þessum aðilum jafnvel ætlað að taka, þegar fram í sækir, nokkurn þátt í byggingarkostnaðinum sjálfum?



Herra forseti. Það rættist úr í sambandi við Framsfl. Það birtust hér tveir talsmenn hans í ræðustól eftir að ég hafði mælt nokkur orð til þeirra. Og það var nokkuð lærdómsríkt að hlýða á málflutninginn. Þar fór fyrir hæstv. forsrh., formaður flokksins, og var allur í hægri beygjunni. Hér áður fyrr var venjan að það væri vinstri - hægri og skipt nokkuð þétt, en nú er þar allt á sveig til hægri og inn í þá sveigju renndi sér hv. 6. þm. Norðurl. e. þegar hann fylgdi á eftir formanni sínum. Helsta réttlæting hans fyrir því að ljá þessu máli lið er sú að fela herstöðvarhreiðrið á Suðurnesjum, að þessi flugstöð eigi að koma í veg fyrir að þeir sem til landsins koma og út úr landinu fara um Keflavíkurflugvöll verði ekki varir við herstöðina í þeim mæli sem nú er. Það er misskilningur hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að við Alþb.-menn leggjum eitthvert meginkapp á að aðgreina milli umsvifa hersins og þjóðlífs. Okkar stefna er að þessi her fari úr landinu og það sem fyrst og það verði þurrkaður burt sá blettur á íslensku þjóðlífi sem er herstöðin á Miðnesheiði. Við erum því ekki sammála þeim framsóknarmönnum og þeirri röksemdafærslu sem nægir hv. 6. þm. Norðurl. e. til að vera fylgjandi þessu dæmalausa máli. En það eru ekki allir, hygg ég, þm. Framsfl., jafnvel ekki allir þeir sem lengi hafa verið þar á skipi með hæstv. núv. forsrh., alveg sama sinnis og hann og þeir ungu lærisveinar sem renna sér í hægri beygjuna á eftir honum. Ég held ég muni það rétt að við afgreiðslu fjárlaga bar það við að greidd voru atkvæði sem tengdust þessu máli, lántöku vegna flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég held að það hafi komið fram við nafnakall að þeir sem nokkru eldri eru og raunar samþingmenn hv. 6. þm. Norðurl. e. þar í kjördæmi, hv. þm. Stefán Valgeirsson og hv. þm. Ingvar Gíslason, hafi þó séð sóma sinn í að sitja hjá. Þeir eru greinilega ekki orðnir eins þjálfaðir eða láta ekki eins vel að stjórn og þeir sem yngri eru og feta í fótspor núverandi formanns Framsfl. í þessu máli. Rökstuðningur hæstv. forsrh. var alveg sérstakur og verður fróðlegt að fara í gegnum orðalagið þegar það kemur prentað í þingtíðindum. Honum hafði virst að það væri ansi stór bygging sem þarna ætti að reisa, en við nánari athugun komst hann að þeirri merkilegu niðurstöðu að þó hún yrði smækkuð, og það var ekkert tekið af um það hversu langt yrði farið niður, þá væri niðurstaðan alltaf sú að hún yrði dýrari en sú bygging sem þarna er ákveðið að ráðast í. Þetta er það veganesti sem hann réttir til þingmanna sinna í Framsfl., sem að meirihluta hafa væntanlega skrifað undir þessa röksemdafærslu. Þó hafa einstaka þm. Framsfl. eitthvað í blóðinu sem veldur því að þeir láta ekki jafnvel að þessari nýju hægri línu Framsfl. sem formaðurinn hefur nú lagt og flokkurinn fylgir. Aðeins þetta, herra forseti, að lokum: Það kom fram í hv. utanrmn. og var upplýst við umræðu í Ed., að þegar mál þetta var þar til umræðu í sumar, rétt áður en hæstv. utanrrh. undirritaði skuldbindandi samkomulag við Bandaríkjastjórn um þessa byggingu, var óskað eftir sundurliðaðri áætlun varðandi þetta mannvirki þar sem hlutur Íslendinga er áætlaður röskar 600 millj. kr. Hæstv. utanrrh. sagðist ekki geta lagt neinar slíkar tölu fram og sagði að ég hygg, að þær lægju ekki fyrir, væru a.m.k. ekki handbærar. Þannig er staðið að undirbúningi máls sem ekki kostar minna en það sem hér um ræðir, að sá sem undirritar fyrir hönd Íslands hefur ekki handbæra sundurliðun á einstökum kostnaðarþáttum. Það er ekki von að vel fari þegar þannig er staðið að verki og menn eru ekki sómakærari en þetta þegar verið er að fjalla um skuldbindingar af því tagi sem hér um ræðir.



Herra forseti. Fyrir nokkrum vikum greindi hæstv. fjmrh. frá því að hann mundi segja af sér sem slíkur ef skuldahlutfall þjóðarinnar út á við færi yfir 60% af þjóðarframleiðslu. Nú er hann hér að mæla fyrir frv. sem gerir ráð fyrir 100 millj. kr. erlendri lántöku í flugstöðvargímald suður á Keflavíkurflugvelli og það urðu reyndar 600 millj. kr. alls sem hann ætlar að taka að láni erlendis í þessu sambandi. Og nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvenær má vænta þess að skuldahlutfallið nái því marki að hann segi af sér, eins og hann hefur nýlega lofað þjóðinni? Mér sýnist að það hljóti að koma að því ef hann heldur áfram á þeirri braut sem hann leggur hér til. Ég vildi fara fram á það við hæstv. ráðh. að hann gerði þingheimi nú grein fyrir því: Hvað er það mikið af þjóðarframleiðslu sem Íslendingar skulda í dag? Er ekki ljóst að það er um eða rétt yfir 60%? Og ef svo er, hvenær mun þá hæstv. fjmrh. segja af sér störfum og standa þannig við orð sín? Í annan stað ætlaði ég að víkja aðeins að því, að það er mjög sérkennilegt hvernig þessi ríkisstj., sem yfirleitt hefur mjög á vörunum nauðsyn ráðdeildar og sparnaðar og aðhaldssemi í erlendri skuldasöfnun, hagar sér þegar kemur að þessari flugstöð. Þá er allt galopið. Þá má taka lán út og suður og það má ræða mál og afgreiða þau frá annarri hv. þd. án þess að fyrir liggi sundurliðaðar kostnaðaráætlanir um það mannvirki sem verið er að ræða um, eins og hv. 5. þm. Austurl. gat um áðan. Ég fullyrði að þessi vinnubrögð hæstv. fjmrh. eru lögbrot. Þau brjóta í bága við lögin um skipan opinberra framkvæmda og lög um efnahagsmál o.fl. nr. 13 frá 1979, þar sem kveðið er skýrt á um að öllum svona frv. eigi að fylgja sundurliðaðar kostnaðaráætlanir. Ég skora á hæstv. fjmrh. að lesa þessi lög. Það er alveg afdráttarlaust, sem þar kemur fram, að hann má ekki ganga frá stjfrv. öðruvísi en að þeim fylgi kostnaðaráætlanir. Auðvitað getur Alþingi breytt þessum lögum og auðvitað getur fjmrh. beitt sér fyrir því að breyta þessum lögum þannig að þetta verði framvegis með þeim hætti að fjmrh. þurfi ekki að taka neitt tillit til kostnaðar þegar hann sullast hér í gegnum þingið með hin ýmsu mát. En þetta stendur nú einu sinni í lögum nr. 13 1979, um efnahagsmál o.fl., sem kölluð eru Ólafslög. Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Vill hann ekki hlíta ákvæðum Ólafslaga í þessu efni og leggja þessar sundurliðuðu kostnaðaráætlanir fram - eða hyggst ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar breyta Ólafslögum að þessu leyti og fella þetta ákvæði niður úr þeim lögum? Ég held að það sé nauðsynlegt að það komi fram.

Fórst þú alltaf eftir þessu?

Ég fór alltaf eftir þeim hæstv. sjútvrh.

Aldrei man ég eftir því.

Nei, þú manst yfirleitt mjög illa það sem þú þyrftir helst að muna, hæstv. sjútvrh., og væri ástæða til að rifja ýmislegt upp fyrir þér úr síðustu ríkisstj., en ætli ég geri það ekki undir öðrum dagskrárlið. Það er eitt og annað sem væri ástæða til að kenna þér úr þessum ræðustól og væri sjálfsagt hægt að verja tímanum verr til annars en að fræða þig um eitt og annað, m.a. úr síðustu ríkisstj., og þætti mér fróðlegt ef þú gætir nefnt mér dæmi um að fráfarandi ríkisstj. hafi afgreitt mál án þess að kanna hvernig kostnaði væri háttað í einstökum atriðum. Þar veit ég að fyrrv. ríkisstj. er til fyrirmyndar eins og um margt fleira. Við gætum farið yfir það í sameiningu, ég og hæstv. sjútvrh. En sjálfsagt hefur hann engan áhuga á því að rifja upp hvernig það gekk fyrir sig vegna þess að hann vill auðvitað gleyma allri fortíð Framsfl. eins og hún leggur sig. Þetta er svo suddaleg nútíð sem þeir búa við í Framsfl. núna.  Ég held að það sé nauðsynlegt að fá fram, hæstv. fjmrh., hvernig stendur á því að þú ferð ekki eftir þeim anda sem felst í Ólafslögunum að þessu leytinu til og hvenær má vænta þess að skuldahlutfallið nái þessum 60% sem þú hefur sagt að ekki megi ná svo að þú ekki segir af þér störfum. Hv. 5. þm. Vestf., ritari deildarinnar, kveður sér stundum hljóðs hér til að ræða um björgunarmál og fleira. Hann fór að tala um hvönnina Þorgeirs Hávarssonar áðan og vildi meina að við værum þeir kappar í Alþb. að heldur vildum við láta hvönnina slitna en að láta bjarga okkur. Fróðlegt er að heyra þessi ummæli hv. þm., sem er reyndar fulltrúi fyrir Vestfirði þar sem að víða vaxa hvannir. En það er einnig fróðlegt að velta þessu fyrir sér í samhengi við stefnu Framsfl. Ef þetta dæmi er hugsað aðeins lengra er ljóst að herinn má ekki fara vegna þess að hann gæti þurft að bjarga hv. 5. þm. Vestf. einhvern tímann úr lífsháska. Þannig er herinn óhjákvæmileg nauðsyn Framsfl. og a.m.k. 5. þm. Vestf. Ég held raunar að það sé svo illa komið fyrir hv. 5. þm. Vestf., ritara þessarar deildar, að hann vilji heldur að hvönnin slitni, en svo komi herinn og bjargi okkur. Mér sýnist að hann sé þannig á sig kominn í seinni tíð. Herra forseti. Ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs var fyrst og fremst að inna hæstv. fjmrh. eftir þessum atriðum: annars vegar varðandi skuldahlutfall þjóðarbúsins út á við og hins vegar varðandi afstöðu hans til Ólafslaga og hvernig á því stendur að hann fer ekki eftir ákvæðum þeirra um kostnaðaráætlanir varðandi stjfrv.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hér hljóðs er nokkur kafli í ræðu hæstv. forsrh. hér áðan. En áður en að því kemur vil ég fara örfáum orðum um það sem hér hefur fram komið. Ég sé ekki betur en almennt sé þingheimur sammála um það að byggja skuli flugstöð. Menn greinir á um stærð hennar og menn greinir á um kostnaðarþátttökuhlutfall í byggingunni. Ef við byrjum á kostnaðarskiptingunni þá virðast vera uppi þrenns konar sjónarmið varðandi þann þátt. Í fyrsta lagi er það sem hér liggur fyrir í frv. um þau kostnaðarhlutföll sem þar er gert ráð fyrir. Í öðru lagi að sjónarmið þeirra Alþb.-manna sumra hverra að Íslendingar skuli standa að því einir og kosta það að öllu leyti. Að vísu virka þeir ekki allir mjög sannfærandi, þeir Alþb.-þingmenn sem hafa talað í þeim dúr hér. Í þriðja lagi er svo það sjónarmið sem kom fram hjá hæstv. forsrh. hér áðan. Hann taldi að Bandaríkjamenn ættu að kosta þetta einir. Því sjónarmiði er ég mjög hlynntur. Ég er mjög hlynntur því að Bandaríkjamenn kosti þessa byggingu einir. Og raunar meira. Ég er hlynntur því að þeir taki meiri þátt í kostnaði við uppbyggingu, því ég er þeirrar skoðunar að hið bandaríska herlið sé ekki hér fyrst og fremst okkar vegna. Það er ekki hér fyrst og fremst í okkar þágu. Það er fyrst og fremst í þágu Bandaríkjanna og Atlantshafsbandalagsins. Og ef að menn eru á þeirri skoðun, þá á auðvitað að láta þá borga fyrir það sem þeir fá hér. Af hverju á að skattleggja íslenska borgara, íslenska skattþegna til þess að standa undir verulegum kostnaði vegna hers sem hér dvelst, hvort sem það er bandarískur her eða NATO-her? Ég held að það sé nóg skattaíþynging á herðum almennings þó ekki sé verið að leggja á hann aukaskatt vegna þessa, sem er meira og minna fyrir aðra en okkur. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að þeir ættu að byggja þetta einir og standa undir því einir. Ég tek að sjálfsögðu undir það sem hér hefur komið fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og fleirum, að auðvitað vantar peninga. Það vantar aukið fjármagn í framkvæmdir flugvalla og flugstöðvarbygginga víðs vegar um landið og það vantar stóraukið fjármagn í öryggisþjónustu alla á flugvöllum. Það eru því næg verkefni til að nýta þá peninga sem þarna er um að ræða að Íslendingar taki að láni til þessarar flugstöðvarbyggingar. Það eru næg verkefni til að nýta þá til annarra hluta, sumir segja nauðsynlegri, aðrir jafnnauðsynlegra. Ég sé þess vegna ekkert því til fyrirstöðu. Það er verst að hæstv. forsrh. er ekki hér inni. Ég vildi gjarnan beina því til hans, og trúi ekki öðru en hann geti haft þau ítök sannfæringu sinni samkvæmt, að beita sér fyrir því að þarna yrði breyting á og að Bandaríkjamenn borguðu þessa flugstöðvarbyggingu einir án þess að við stæðum þarna undir kostnaði að einu eða neinu leyti. Um stærðarhlutföll í þessari byggingu ætla ég ekki að ræða. Ég skal ekkert um það segja hvort hún kann að reynast of stór. Tvo tíma notuð á sólarhring, sagði einhver hv. þm. hér áðan. Líklega yrði minni flugstöð notuð einhvern álíka tíma, kannske aðeins meiri, það má endalaust deila um hæfilega stærð á svona framkvæmd. Að síðustu vil ég nefna, út af því sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér, að líklega er það rétt að í þessu tilfetli, eins og að ég hygg mörgum fleirum og líklega hjá fyrrv. ríkisstjórn líka, hefur ekki verið farið að lögum í sambandi við að kostnaðaráætlanir fylgi frv., sem er þó lagaskylda. Og það er síður en svo að það sé neitt betra eða réttlætanlegra í þessu tilfelli með hæstv. núv. fjmrh. við stjórnvölinn en í hinum tilfellunum hjá hæstv. fyrrv. félmrh. eða fyrrv. fjmrh. Slík dæmi hygg ég að hægt sé að finna í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar, að ekki hafi verið farið að þessum lögum. Eftir sem áður er það ekkert réttlætanlegra í þessu tilfelli að hæstv. fjmrh. eða hvaða ráðh. sem er fari ekki að lögum í þessu efni sem öðrum. Til þess verður auðvitað að ætlast. Það ætlar að verða vonlaus bið eftir hæstv. forsrh. til þess að hann heyri að hann á dyggan stuðningsmann hér í þessu sjónarmiði sem hann hér lýsti. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. komi því þá til hans. Ég efast ekki um að hæstv. fjmrh. mundi þiggja það með þökkum að losna við að taka þessar milljónir að láni fyrir Íslendinga og láta Bandaríkjamenn borga þetta sjálfa. Hitt er svo annað mál, að almennt held ég að þm. sé orðið ljóst, og kannske fyrir þó nokkru síðan, að erlendar lántökur, erlend skuldabyrði þjóðarinnar er orðin geigvænleg. Hún er komin yfir 60% af þjóðarframleiðslunni. Og þá kemur upp þessi spurning: Ef menn á annað borð ætla sér að taka lán til framkvæmda, hvaða framkvæmdir eru það sem eru þá arðbærastar? Er það þessi framkvæmd eða er það eitthvað annað? Ég heyri ekki betur en að þm. sem tóku til máls hér í gær í sambandi við vegáætlun, þeir voru að vísu fáir viðstaddir og mætti ætla að þeir sem ekki voru hér þá teldu þann þátt framkvæmda í þjóðlífinu lítils virði, en almennt voru þó þeir menn sem þar tóku þátt í umræðum sammála um það, að vegaframkvæmdir væru hinar arðbærustu framkvæmdir sem hægt væri að fara í á þessum tíma. Og menn voru sammála um það að réttlætanlegt væri að taka erlent lán til vegaframkvæmda vegna þess að það væru arðbærustu framkvæmdirnar sem við gætum farið í á þessum tíma. Í ljósi þess er nær að nota þá möguleika sem Íslendingar hafa til erlendrar lántöku í þær framkvæmdir sem eru arðbærastar og láta Bandaríkjamenn borga þessa flugstöð eina og sér.



Virðulegi forseti. Ég ætla að leggja inn nokkur orð um þá tvo þætti sem þetta mál snýst um. Ég mun láta bókmenntir landsins liggja, mér er ekki sú andleg speki gefin í ræðustól, en ætla að snúa mér strax að hinum fyrri þætti þessa máls, sem er ákvörðun um að taka 616 millj. kr. erlent lán. Lítum á hvað þessar tölur þýða, þessar 616 millj. sem byggja á fyrir flugstöð á Keflavíkurflugvelli, væntanlega til þess að við hinir efnaðri borgarar landsins höfum notalegri útleið og innleið þegar við þurfum að fljúga til útlanda, yfirgefa landið eða koma til þess aftur. Lítum á fjárlög fyrir árið 1984. Ég ætla að leyfa mér að minnast á nokkrar tölur í þeim. Þá skutu menn hafa í huga þær 616 millj. sem nú á að taka að láni. Til framkvæmda á öllum flugvöllum landsins er gert ráð fyrir 51.3 millj. Til dagvistarheimila handa börnum landsins 31 millj. 640 þús. Til allra hafnarmannvirkja á landinu 110 millj. 300 þús. Til allra sjóvarnargarða landsins 6 millj. 835 þús. Til allra vöruflutninga og flóabáta 44 millj. 252 þús. Til allra íþróttamannvirkja í landinu handa æsku landsins 20 millj. 500 þús. Til allra grunnskólabygginga í landinu 115 millj. 450 þús. Það kostaði okkur nokkra þm. heilmikla fyrirhöfn að harka út sem brtt. við fjárlög 12 millj. til að veita aðstöðu til krabbameinslækninga á Íslandi svo ekki þyrfti að senda fárveika sjúklinga til útlanda. Til allra sjúkrahúsbygginga og heilsugæslustöðva í landinu á yfirstandandi ári 115 millj. Til Framkvæmdasjóðs fatlaðra í landinu 40 millj. Til Framkvæmdasjóðs aldraðra 61 millj. Ég skal upplýsa hæstv. fjmrh. um að þessar tölur allar saman ná ekki 616 millj., en þá upphæð ætlar nú fjmrh. að taka að láni erlendis og auka þannig við erlendar skuldir til þess að byggja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Ég held að hv. þm. ættu að athuga í alvöru hvað hér er á ferðinni. Ég hef sagt það áður og segi það enn: Ég virði til fulls þá atvinnustarfsemi sem fer fram í sambandi við flug á Keflavíkurflugvelli, en ég held ekki að bygging flugstöðvar sé brýnasta framkvæmd í landinu einmitt nú. Framsfl. hefur löngum haft hin skondnustu rök fyrir sínu máli. Hv. þm. Guðmundur Bjarnason lýsti því áðan að þeir yrðu að fela þá smán sem hverjum heiðvirðum Íslendingi stafar af erlendu herliði á Keflavíkurflugvelli. Við Alþb.-menn þurfum ekki að segja það einu sinni enn að við kunnum aðrar og þekkilegri aðferðir til þess. Við getum falið þann her með því að senda hann heim til sín.

Og fá annan í staðinn.

Ekki hef ég haft neinar spurnir af því hæstv. ráðh., en gerði einhver annar her sig líklegan til að koma í staðinn býst ég við að við hefðum sömu afstöðu.

Mundi hann hlýða?

Hvort hann mundi hlýða? Ég hef nú ekki, hv. þm., orðið vör við að hinn erlendi her sem hér er hafi hlýtt einu eða neinu, heldur látið hlýða sér. En áfram með þá meðferð á fjármunum sem hér er um að ræða. Er svo þessi flugstöð, sem nú á að byggja fyrir 616 millj. kr. erlent lán, arðbær stofnun - stofnun sem skilar auknum tekjum í þjóðarbúið? Að sjálfsögðu ekki. Þau rök eru ekki einu sinni fyrir hendi. Ég hlýt þess vegna að spyrja hæstv. fjmrh., sem þekktur er af umhyggju sinni fyrir þeim sem minna mega sín og gat þess seinast í gærkvöld að hann hefði fullan skilning á að það mætti hækka laun hinna lægst launuðu upp í 12 þús. kr. Nú er það svo, að við dauðlegar verur, sem erum svo eyðslusamar eins og þekkt er, fáum ekki fram á það séð að undir nokkrum kringumstæðum sé hægt að lifa af 12 þús. kr. - ekki fyrir eina manneskju hvað þá séu fleiri í heimili.  Ég held að hver heilvita manneskja hljóti að sjá fáránleikann í þessu. Enn sem komið er vinnur starfsfólkið á flugstöðinni alla sína vinnu. Hver einasti maður kemst til útlanda hvenær sem hann vill, hvernig sem viðrar og hvernig sem á stendur. Það er engin nauðsyn sem kallar á þessa framkvæmd einmitt nú. Ég á von á því, með þeirri glæstu framtíð sem bíður okkar vegna efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar, að það verði leikur einn að byggja þessa flugstöð að nokkrum árum liðnum þegar búið er að hreinsa til eftir þær skelfilegu vinstri stjórnir sem hér hafa verið. Ég held að við hefðum öll þolinmæði til að bíða eftir því. Ég hefði gjarnan viljað, hæstv. fjmrh., að stóra hjartað hefði slegið á allt annan hátt. Hugsum okkur að við hefðum viljað taka lán upp á 616 millj. í þágu þeirra málaflokka sem ég minntist á áðan. Það hefði verið gaman að spyrja þá Bandaríkjamenn, vini okkar, hvort þeir hefðu ekki verið tilbúnir til að leggja 616 millj. á móti til mannúðarmála. Það hefði ekki verið nema rétt mátulegt fyrir smábörnin og gamalmennin og konurnar sem þeir eru að myrða úti um allan heim, og nægir að nefna Mið- og Suður-Ameríku. Þá hefði ég kannske verið tilbúin að fallast á að hæstv. fjmrh. tæki erlent lán upp á 616 millj. Ég held að hv. alþm. eigi að hætta að pexa hér um hvað ameríkanar eiga að borga, hvort herinn eigi að vera eða að fara, það liggur löngu ljóst fyrir, en við hljótum að krefjast hér svars við því fyrir hönd þjóðarinnar, sem borgar brúsann, hvort austur í fé í flugstöð, sem engan bráðvantar, sé virkilega með allra brýnustu málum þjóðarinnar í augnablikinu.



Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. flutti þau skilaboð úr ræðustóli að hans líftóra væri ekki þess virði að selja bæri landið þess vegna sem björgunarlaun. Ég geri ráð fyrir því að 100% þjóðarsamstaða sé meðal Íslendinga um að þetta sé rétt. Ég hef engar athugasemdir fram að færa. Ég tel að 100% þjóðarsamstaða sé um að þetta sé rétt. Ég geri aftur á móti ekki ráð fyrir því þó að ég deildi nokkuð fast á hv. 4. þm. Norðurl. e. að formaður Alþb., hv. 3. þm. Reykv., teldi hann svo illa barinn að hann þyrfti að fara að veita honum sérstakt lið héðan úr ræðustóli. Ég átti ekki von á því. Hins vegar dró hann upp nýja mynd af þeirri staðreynd hvers vegna herinn væri hér á landi. Það er ekki til að fullnægja duttlungum vondra heimsvaldasinna eða neinna slíkra aðila. Herinn ku vera hér á landi til að bjarga lífi ritara deildarinnar. Þetta þóttu mér mikil tíðindi og satt best að segja þá hvarflaði ekki að mér að hugsast gæti að eitt mesta stórveldi heims kostaði svo miklu til bara vegna lífs ritara deildarinnar. Það hvarflar nú að mér að örlítill efi sé á því að hv. 3. þm. Reykv. trúi eigin fullyrðingum þegar hann lætur fjúka á þennan veg. Það fer ekki á milli mála að við framsóknarmenn vildum gjarnan lifa í þeim heimi þar sem vopn væru ekki. Ísland er ekki vopnaframleiðsluland eins og hin friðelskandi Svíþjóð sem gjarnan er minnt á. Ætli sé ekki drepinn minnst maður á dag með sænskum skotvopnum. Það hefur nefnilega löngum þótt fínt á þingi Sameinuðu þjóðanna að Svíarnir stæðu upp og töluðu um frið á sama tíma og bisnessmenn þeirra um allan heim seldu vopn. Það hefur verið talið fínt að fylkja liði á eftir Svíum í þessari stefnu. Það hafa Alþb.-menn boðað að Íslendingar skyldu gera hvenær og hvar sem er. Okkur þykir sumum hverjum dálítið köld sænska utanríkisstefnan jafnvel þó þeir láti algjörlega ógert að skjóta á Rússana þegar þeir koma í skerjagarðinn því það væri náttúrlega alvarlegur hlutur ef þeir tækju upp á því að verja þetta land með vopnum, sænskum vopnum. Hver og einn sem hefur kynnt sér atburðarás sög-. unnar frá heimsstyrjöldinni síðari minnist þess að þau orð Stalíns hafa orðið að veruleika þegar hann boðaði það að þessi styrjöld væri að því leyti sérstæðari en allar aðrar að sérhver sigurvegari mundi yfirfæra sína stjórnarstefnu og sitt stjórnarfyrirkomulag á þau herteknu lönd sem hann hefði unnið. Þannig má segja að dyggilega hafi verið að verki staðið. Evrópu er í dag skipt eftir þeirri línu sem sigurvegararnir skiptu forðum og stjórnarfyrirkomulagið hefur verið útfært. Sem betur fer af tvennu illu vorum við hertekin í seinasta stríði af þjóðum sem aðhylltust lýðræðislegt skipufag. En þær eru þó nokkuð margar þjóðirnar sem voru herteknar af þjóðum sem aðhyllast ekki lýðræðislegt skipulag á meginlandi Evrópu og búa við það enn. Það er dálítið merkilegt að í hvert einasta skipti sem komið hefur upp hér á landi að við ættum að láta herinn fara er eins og Rússar hafi séð sérstaka þörf á því að fara af stað og bjarga Alþb. á Íslandi. Það er óhugnanleg staðreynd fyrir Alþb. að fylgi Alþb. mundi hrynja eins og spilaborg á þeim degi sem herinn færi. Það er óhugnanleg staðreynd fyrir hv. 3. þm. Reykv. Það er erfitt að eiga allt undir glæpnum. En svona standa nú málin. Ég hygg að Norðmenn muni ekki að dómi heimsins vera færir um að leggja undir sig Rússland. Hins vegar virðist sem rússnesk starfsemi í Noregi sé ærið blómleg. Það skyldi þó ekki vera að hér á landi væru einnig menn á launum frá sömu stofnun og forseti og æðsti maður Rússlands var starfsmaður fyrir áður en hann fór í það embætti sem hann gegnir nú. Það skyldi þó ekki vera að það skipti máli að vita eitthvað um skoðanir Íslendinga og safna því saman og koma því inn á tölvuheila í því landi, Rússlandi. Ég hygg að hv. 5. þm. Austurl. hafi gert sér grein að hluta til fyrir þessari hættu þegar hann skrifaði grein í blað þeirra Austfirðinga á seinasta ári og mættist gegn því að það yrði verðlaun á Íslandi að útvega barnaferðir til Rússlands. En vel að merkja. Það er hægt að þyrla upp moldviðri þannig að menn skilji ekki það sem er að gerast. Það er hægt að halda því fram að það sé algjör glæpur hjá Íslendingum að semja um að ef reist yrði flugstöð á Keflavíkurflugvelli og komi styrjöld taki Bandaríkjamenn við húsinu. Ég vil spyrja þá sem þannig hugsa og tala: Hvaða hús í þessu landi haldið þið að sé öruggt að ekki verði tekið ef styrjöld skellur á á milli stórveldanna? Hvaða hús er það? Er það þetta hús sem við stöndum í? Ég hygg að allskonar blekkingarvefur á þessu sviði eigi ekki heima í þessari umr. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hv. 10. landsk. þm. að þær upphæðir sem hér er um að ræða eru svimandi háar. Það eru rök í málinu og hægt að hlusta á þann málflutning. En hitt að halda því fram að það sé landsal þó að við stöndum sameiginlega að því að byggja þessa flugstöð, er alveg makalaus hræsni.



Virðulegi forseti. Það er aldeilis með ólíkindum hvað þessi hv. síðasti ræðumaður kemur víða við í máli sínu. Hér vitnar hann í Laxness og Stalín og fer í stuttu máli yfir utanríkisstefnu Svía og fer vítt og breitt um heimsbyggðina en talar sem minnst um það sem hér er verið að ræða um í dag sem er þessi flugstöðvarbygging á Keflavíkurflugvelli. Af því hann fór hér út í prósentureikning þá gerði ég það að gamni mínu að setja það niður á blað að sennilega væri 99,98% fylgi á Íslandi við þá skoðun að líftóra hv. þm. og ritara deildarinnar væri ekki frelsi fósturjarðarinnar virði. En þá eru eftir þessi 0,02% sem er svona um það bil eitt mannígildi á Ístandi sem er kannski á annarri skoðun. Að síðustu af því að þessi hv. þm. talar hér af miklu gáleysi um mannslíf og vitnar fram og til baka ætla ég að segja við hann að lokum að ég vona hans vegna að hann standi ekki yfir höfuðsvörðun einhverra samlanda sinna í flugslysi á Vestfjörðum með splunkunýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli.



Virðulegi forseti. Til að firra öllum misskilningi, þá er Fóstbræðrasaga ekki rituð af Halldóri Kiljan Laxness.



Virðulegi forseti. Þessar umr. hafa nú farið vítt og breitt um heiminn og erfitt fyrir mig að svara öllu því sem komið hefur fram í þessum umr. ef ég á að halda mig við flugstöð á Keflavíkurflugvelli, en ég verð þó vegna ýmissa spurninga sem hefur verið beint til mín að svara þeim eins og ég get. Ég skal ekki mótmæla neinu af því sem kom fram í frumræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann er algjörlega andvígur byggingunni á Keflavíkurflugvelli. Það eru Alþb.-menn allir og hafa alltaf verið. Seinni árin hafa þeir talað um að byggja minni flugstöð til að ná einhvers konar samkomulagi en þeir hafa ekki náð fylgi við þá hugmynd sína. Þetta er pólitísk afstaða Alþb. og hefur alltaf verið. Það stangast á hugsjónir og þetta er orðin hugsjón hjá Alþb. að Keflavíkurflugvöllur skuli ekki fá flugstöð sem byggð er í samvinnu Íslendinga og Bandaríkjamanna. Þetta hefur verið yfirlýst afstaða Alþb. og kemur okkur ekki á óvart í þessum umr. Ég vil líka taka undir allt það sem kom frá fulltrúa kvennaframboðs hér áðan sem lýsti því sem hann sagði sem skoðun Kvennalistans. Hv. 3. landsk. þm. er andvígur byggingu stöðvarinnar. Hún hefur fullan rétt til að vera það og kvennaframboðið, ég hef ekkert að athuga við það. Það getur alltaf verið umdeilanlegt hvaða framkvæmdir eru arðbærar og hvaða framkvæmdir eru ekki arðbærar. Ég segi að Keflavíkurframkvæmdin sé arðbær og einhver annar segir að hún sé ekki arðbær. Þarna bara stangast á skoðanir, þannig er það. Það virðist vera að meiri hl. í þessari hv. d., eins og í Sþ. hafi þá skoðun að byggja eigi þessa flugstöð í samvinnu við bandarísku aðilana. Hv. 3. landsk. þm. lýsti andstöðu sinni við hernaðarhyggju og sagði: Fjármálaráðherra, ekki meir, ekki meir. Ég get bætt við: Ekki meir, ekki meir. Það er komið fjórum sinnum. Ég er á móti hernaðarhyggju líka og hefur ekkert með bygginguna á flugstöðinni í Keflavík að gera. Steinn Steinarr hefur áreiðanlega ekki verið með þessa byggingu í huga. Hann hefði líklega ort enn þá betra kvæði henni til stuðnings hefði hann verið á lífi. Hv. 4. landsk. þm. tekur undir að laga þurfi aðstöðu á Keflavíkurflugvelli. Svo sannarlega er það rétt. Þá er ég ekki að hugsa um flugaðstöðu sem slíka heldur aðstöðuna fyrir starfsfólkið. Sumum hv. alþm. væri kannske hollt að hugsa svolítið til þeirra og fara suður eftir og skoða þá vinnuaðstöðu sem nú er fyrir hendi í gömlu byggingunni. Það gerðu þm. á sínum tíma, a.m.k. þeir sem sátu í utanríkismálanefnd. Ég fór að vísu ekki vegna þess að ég hef farið þangað tvisvar sinnum áður vegna kjaramálaráðs. En ég álít að þetta sé skynsamleg aðgerð og tek undir það með hv. þm. Guðmundi Einarssyni. Svo má enn þá deila um hvort þetta er of stór og mikil framkvæmd eða ekki, það er allt annað mál. Hv. 5. þm. Austurl. taldi að það væri 12–13 sinnum meiri þörf fyrir fé til flugvallarbygginga og tækjakaupa á flugvelli úti á landi en það sem fer á þessu ári. Þetta hefur eiginlega verið sama sagan öll þau ár sem ég er búinn að vera hér á Alþingi. Sem flugráðsmaður hef ég komið með tillögu eftir tillögu flutta í samvinnu við flugráð og að beiðni þess ásamt hv. þm. Garðari Sigurðssyni og síðan hans eftirmanni í flugráði, Skúla Alexanderssyni, hv. 4. þm. Vesturl. Við höfum beðið alla hv. alþm. um að koma með till. sem þeir kynnu að hafa í fórum sínum frá kjördæmum sínum eða flugvöllum almennt um land allt í fjvn. í tíma þannig að flugráð gæti einhvern tíma fengið eitthvað nálægt þeirri upphæð til framkvæmda á öryggisbúnaði og endurbótum á flugvöllum sem þyrfti. Það var aldrei hlustað á okkur. En strax og fjárlögum var lokað fóru tillögur að koma fram frá hinum og þessum þm. og kröfur um að þetta og hitt skyldi gera og framkvæma um land allt. Það fékkst aldrei samstaða um heildarfjárfestingar svo að um munaði til flugmála þannig að ekki er rétt af þm. að blanda almennt þeim framkvæmdum og því framkvæmdafé sem fer til landsbyggðarinnar við þá framkvæmd sem hér hefur verið hugsað um langan aldur. En Alþb. hefur tekist í pólitískum miklum minni hl. á Alþingi að koma í veg fyrir að málið kæmist einu sinni á dagskrá með neitunarvaldi sínu í ríkisstj. Spurt var af, að ég held, hv. 5. þm. Reykv. hver áætluð kostnaðarhlutdeild ríkisins yrði í heildarframkvæmdum.  Sami hv. þm. spyr um rök þess að fjármagna okkar hluta eingöngu með erlendum lánum. Rökin eru einfaldlega þau að við eigum ekki peninga til fyrir þessu eins og svo mörgu öðru þannig að við þurfum að taka erlend lán. Ekki er hægt að segja um það nú hver hlutur annarra aðila sem kunna að hafa starfsemi á Keflavíkurflugvelli í framtíðinni er í rekstri þessarar stöðvar ef ég skildi þriðju spurninguna, spurningu um rekstur stöðvarinnar eftir að hún er fullbyggð, en að sjálfsögðu veit það enginn. Það á eftir að fá aðila til þess að reka þarna það sem reka þarf. Að sjálfsögðu kemur stöðin til með að hafa tekjur á fleiri sviðum en nú er þar sem meira rými er fyrir fjölbreyttari starfsemi í nýju stöðinni eins og hún er áætluð en er í þeirri gömlu í dag. Hv. 3. þm. Reykv. spyr hvenær vænta megi þess að Albert Guðmundsson segi af sér. Hann bíður mjög óþreyjufullur eftir því að markmiðið sem hann náði, 60% í erlendum lánum af heildarþjóðarframleiðslu verði sprengt. Gert er ráð fyrir þessari lántöku í lánsfjárlögum fyrir 1984 þannig að þessi lántaka sprengir ekki þann ramma, því miður, virðulegi þm. Því miður verð ég víst að valda Alþb. vonbrigðum að þessu leytinu til. En hitt er annað mál að ekki má mikið koma fyrir til að sá rammi sem hann er með í huga springi og ánægjan verði öll hans og ég segi af mér. Það þarf ekki mikið til. En hann talar um vinnubrögð fjmrh. sem brot á öllum lögum um kostnaðaráætlanir og vitnar í Ólafslög. Ég hef aldrei heyrt það áður að gera þurfi sérstaka kostnaðaráætlun við að fá lántökuheimild. Eins og réttilega kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. sem virðist vera sá eini sem hefur lesið fyrirsögn frv. og gerir sér grein fyrir því um hvað er verið að ræða er verið að ræða hér um frv. til l. um lántöku o.fl. vegna byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Endanleg kostnaðaráætlun liggur ekki fyrir svo að ég viti til, enda held ég að erfitt væri að gera hana þannig að hún stæðist. Minn ágæti vinur og kollegi, 10. landsk. þm., skemmtileg eins og ávallt, en það er með mig eins og hundinn minn, úr því að hann er kominn hér á dagskrá, að mín frægð kemur að utan. En eftir að hafa hlustað á hv. virðulegan, elskulegan samstarfsmann minn hér, 10. landsk. þm., svo að ég tali nú ekki um hv. 4. þm. Norðurl. e. datt mér í hug nokkuð sem ég hef að sjálfsögðu ekki búið til. En þjóðþekktur maður í Bretlandi endaði bréf til mín vegna hundamálsins svokallaða á þann hátt og með þeim orðum að augljóst væri að manngildið færi minnkandi en annað gildi ykist að sama skapi.

Hundingjaháttur.

Ég ætlaðist ekki til þess að hv. 5. þm. Austurl. tæki þetta til sín. En það er allt í lagi. Minn hundur móðgast ekki. Það var fróðlegt að heyra upptalningu hv. 10. landsk. þm., sem var orðin ansi löng. Ég held hún hafi fundið út að allar stærstu og helstu framkvæmdir, sem áætlaðar eru á þessu ári og eru á fjárlögum, næðu ekki þeirri lántöku, 616 millj., sem ætluð er til flugstöðvar allt til 1987. Þá var minn ágæti vinur 10. landsk. þm. að tala um fjárlögin í ár og talaði eins og 616 millj., sem eiga að fara í flugstöðina, færu í hana í ár. Um er að ræða lántökur sem dreifast á árin allt til 1987. Ég vil taka fram að þessar lántökur hófust 1983 undir forustu þeirrar ríkisstj. sem 10. landsk. þm. studdi og hv. 3. þm. Reykv. sat í. Þetta er framhald af þeim lántökum sem hófust í tíð fyrrv. ríkisstj. Ég vil benda á að hv. þm. hefði getað haldið áfram að telja upp fjárlagaliði og þá notað háar tölur, t.d. framlag til námsmanna. Þeir fá 400 millj. kr. á fjári. plús 228 millj. kr. í lántökum erlendis og vantar 100 millj. kr. í viðbót. Menn hafa misjafna skoðun á því hvað er rétt að gera og hvar er rangt að gera. Ég tel t.d. að það sem gert var af síðustu ríkisstj. í fjármálum hafi verið alrangt. Ég verð að láta mér lynda að taka við erlendum skuldum 60% af þjóðartekjum, hátt á annað þús. millj. í yfirdrætti í Seðlabanka og þurfa að afgreiða fjárlög með halla. Það er ekki glæsileg afkoma. Svo tala þessir blessaðir Alþb.-menn eins og þeir hafi efni á að tala um peningamál og hafa hátt til að fá fólk til að gleyma því sem liðið er þó að það sé nýliðið. Því verður ekkí gleymt og því hef ég sagt, og fleiri ráðh. hafa tekið undir það núna nýlega, að fáum við ekki frið fyrir þessum skemmdarverkamönnum í fjármálum þjóðarinnar til að laga efnahaginn eigum við að fara frá með það sama og lofa þjóðinni að sækja þá aftur, vita hvort hún vill ekki fá þá aftur og búa við þá óreiðu og þá óðaverðbólgu sem hér var áður en núv. ríkisstj. tók við. - Og nú ætla ég að biðja hæstv. forseta að gefa hv. 3. þm. Reykv. orðið á eftir. Ég nenni ekki að hlusta á hann núna. 

Þín ásökun liggur fyrir.

Það er engin ásökun. Það sem ég hef sagt eru staðreyndir og það er hverjum frjálst, og ég hef áður boðið það hverjum einasta þm. og hverjum einasta verkalýðsforingja, að koma upp í fjmrn. og staðreyna að það sem ég segi í tölum er rétt. Ég býð formanni Alþb. hér með sérstaklega að koma með þá fagmenn sem hann vill upp í fjmrn. og sannreyna það sem ég segi eða að leiðrétta það að öðrum kosti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa orð mín fleiri. En það er rétt hjá virðulegum ritara þessarar deildar að hér er um hápólitískt mál að ræða, sem Alþb. hefur svo lengi sem ég hef verið á Alþingi reynt að eyðileggja og tefja sérstaklega. Meðan Alþb.-menn voru í ríkisstj. vissu þeir að það var fullur vilji allra samráðh. þeirra að leggja málið fyrir Alþingi og fá það rætt, en með neitunarvaldi komu þeir í veg fyrir það. Það sama skeði í utanrmn. þegar málið var rætt þar. Nú er Alþb. ekki lengur í ríkisstj. og þá er það sjálfsagða lýðræðislega frelsi aftur komið á í vinnubrögðum Alþingis að mál fást rædd á dagskrá, eins og t.d. þetta mál. Það er verið að tala um að þessi ríkisstj. hafi ekki viljað kalla Alþingi saman á einhverjum ákveðnum tíma í júlí til að ræða þessi og ýmis önnur efnahagsmál. 

Á ekki að segja honum upp?

Hverjum?

Samningnum við Rússa.

Það er ekki hægt fyrr en eftir fimm ár. Þannig var gengið frá honum að það er ekki hægt. Það er ákvæði í samningi ykkar við Rússa sem kemur í veg fyrir að honum sé sagt upp nema með fimm ára fyrirvara. 

Hverjir gerðu þennan Rússasamning?

Alþb. Undir forustu Alþb. í ríkisstj. var hann gerður.  Ég ber það ekki saman að ræða hápólitísk utanríkismál sem snerta stórþjóðir, og það einræðisþjóðir sem eru andstætt okkur að öllu leyti menningarlega séð og viðskiptalega séð, þjóðir sem hafa eins lokað kerfi og hægt er að hafa, þar sem jafnvel erlendir sendimenn fá aðeins 40 mílna ferðafrelsi, og hins vegar eina frjálsustu þjóð sem til er í heiminum, Ísland, þar sem ekkert eftirlit er með ferðafrelsi manna eða athafnafrelsi. Þá var ástæða til að kalla saman Alþingi og ræða málið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel það fagnaðarefni, og taki það hver eins og hann vill, og ég tel það gæfu Ístands að samningar skyldu takast um varnir Íslands við Bandaríkjamenn meðan hugsunarhátturinn og yfirgangurinn í Sovétstjórnskipulagi er sá sem hann er. Guð hjálpi okkur ef Alþb. fengi einhvern tíma að ráða hvernig Ístand og framtíð Íslands væri borgið og í hvaða höndum Ísland og gæfa þess væri.

Það væri gott fyrir Ístand, hæstv. ráðh.

Það er einmitt þetta sem ég óttast mest, þ.e. sú rödd sem kemur frá formanni Alþb. núna. - það væri gott fyrir Ísland! Ja, guð hjálpi okkur.



Virðulegi forseti. Mér þykir fyrir því að þurfa að draga úr spennunni í þessum dramatísku umræðum um gæfu Íslands og framtíð þjóðar með lítilfjörlegum spurningum um efnisatriði þessa máls. En ástæðan fyrir því að ég kem hér upp aftur er einfaldlega sú, að hæstv. ráðh. virðist hafa misskilið mínar spurningar. Ég tel hins vegar að það skipti máli að fá þessar upplýsingar fram fyrir þá sem þurfa að taka afstöðu til málsins. Ég spurði nefnilega ekki um kostnaðarskiptingu milli Íslendinga og Bandaríkjamanna í þessu efni, að því er varðar þessa framkvæmd. Þær upplýsingar eru gefnar í grg. með frv. á bls. 2, þar sem segir: „Heildarkostnaður við byggingu flugstöðvarinnar, þar með taldar svæðislagnir, er áætlaður 42 millj. Bandaríkjadala og munu Bandaríkin greiða 20 millj. dala af þeirri upphæð. Hlutur Íslendinga, 22 millj. dala,“ o.s.frv. Af þessu virðist mega vera augljóst að eitthvað hefur hæstv. ráðh. misskilið þetta þegar hann segir, að þessi kostnaðarskipting sé 20% í hlut Íslendinga en 80% í hlut Bandaríkjamanna.  Ég endurtek: Spurningin er sú, er ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga, þegar við erum að fjalla um hlut okkar sjálfra, hina innlendu kostnaðarhlutdeild, að ætla sér fjögur ár fram í tímann að fjármagna það eingöngu með erlendum lánum? Fjmrh. segir: Við eigum engra annarra kosta völ á þessu ári vegna þess að innlent fjármagn er ekki til, hvorki væntanlega í formi skatta né heldur þá í formi lántöku á innlendum markaði. En þó svo kunni að vera á þessu ári, þá er ekki endilega þar með gefið að þær aðstæður verði óbreyttar á árunum 1985, 1986 og 1987. Eða er verið að slá því föstu að það efnahagslega kreppuástand sem nokkuð hefur dregist inn í þessar umr. og hæstv. fjmrh. að verulegu leyti réttilega kennir um forverum sínum í ríkisstj. - og má gjarnan bæta við enn einu sinni, hverra guðfaðir hann var, það er að vísu aukaatriði málsins, gerir hann virkilega ekki ráð fyrir því að einhver efnahagsbati kunni nú að nást á næstu þremur árum? Er ástæða til þess að slá því föstu nú þegar að enginn efnahagsbati verði á næstu þremur árum, sem gæti orðið til þess að við gætum fjármagnað a.m.k. verulegan hluta af okkar kostnaðarframlagi á inniendum lánsfjármarkaði? Væri það ekki fremur í samræmi við stefnu ríkisstj. um að snúa baki við stefnu fyrrv. ríkisstj., setja ströng takmörk á erlendar lántökur umfram þarfir og reyna að beina lánsfjáröflun opinberra aðila fremur að innlendum markaði? Ég spyr sérstaklega vegna þess að að verulegu leyti hlýtur kostnaður Íslendinga við þessar framkvæmdir, við þessa mannvirkjagerð, að vera í formi kostnaðar innlendra verktaka vegna innlendrar vinnuaflsnotkunar, og væntanlega að verulegu leyti innlends byggingarefnis. Ef menn meina eitthvað með því og vilja snúa við blaðinu að því er varðar óhóflegar erlendar lántökur, þá ber aftur að reyna að taka upp þá reglu, þegar aðstæður í þjóðarbúskapnum leyfa, að sá hluti meiri háttar framkvæmda sem er í eðli sínu inniendur kostnaður verði fjármagnaður innanlands. Þetta var raunverulega mín spurning. Ég endurtek þessa spurningu: Liggja fyrir einhverjar upplýsingar um það, sleppum hinu erlenda kostnaðarframlagi, hvernig þessi hlutföll eru? Hvað af þessum mannvirkjakostnaði, kostnaði við þessa mannvirkjagerð er innlendur kostnaður og hvað er í eðli sínu erlendur kostnaður? Og í framhaldi af því, væri þá ekki eðlilegra, gerandi ráð fyrir einhverjum efnahagsbata á næstu árum, að takmarka hina erlendu lánsfjáröflun við kostnað okkar í erlendum gjaldeyri á næstu árum? Um það var spurningin.