Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Það er svo nú, eins og tekið er fram í aths. við frv., að leyfi til þess að hafa happdrætti (lotterí) er veitt af dómsmálaráðuneytinu, en leyfi til að halda hlutaveltur (tombólur) veita lögreglustjórar. Þessu er heldur ekki breytt með frv., en til þessa hafa menn verið í vafa um, hvaða viðurlög lægju við því, ef happdrætti eða tombólur væru haldnar í óleyfi. Þá hafa menn og verið í vafa um, hvort rjett væri eða lögum samkvæmt, að menn hefðu hjer á boðstólum happdrættisseðla, skuldabrjef o. fl. þessu líkt fyrir erlenda menn eða fyrirtæki. Frv. girðir fyrir það, að þetta verði hjer eftir gert í óleyfi. Jeg hefi sjálfur jafnan neitað um leyfi til happdrátta, nema happdrættis landsspítalasjóðsins. Það hefir komist einskonar hefð á, að þetta happdrætti skyldi leyft í hvert sinn, en annars hefir öllum öðrum leyfisbeiðnum verið neitað, og þegar jeg var bæjarfógeti hjer í Reykjavík, var jeg ætíð tregur til að veita hlutaveltuleyfin. Frv. bannar eigi neitt af þessu, en setur aðeins beint lög um það, að happdrætti megi ekki halda án leyfis, og það girðir og fyrir það, sem stundum hefir átt sjer stað hjer, að einstök fjelög geti haldið happdrætti, enda þótt svo hafi átt að heita, að væri aðeins fyrir innanfjelagsmenn, en selt þó eða látið selja happdrættisseðlana hjer á götum bæjarins og annarsstaðar hverjum sem kaupa vildi. Frv. kemur í veg fyrir, að þetta verði gert, nema með leyfi viðkomandi yfirvalda; en jeg vil bæta því við frá sjálfum mjer, að jeg álít, að það ætti helst ekki að veita leyfi til að halda slík happdrætti, sem hjer er um að ræða, enda hætt við, að beiðnir um happdrætti yrðu býsna margar, ef dæma á eftir reynslunni um tombólur.

Björn Kristjánsson Jeg vil hjer með beina þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh. (JM), hvort í þessu frv. felist nokkurt bann gegn einskonar happdrætti, sem ýmsar verslanir hjer í bæ hafa haldið uppi undanfarin nokkur ár. Þær slá sjer saman og mynda fjelagsskap um þessi happdrætti, sem eru í því fólgin, að verslanir þessar auglýsa, að hver, sem versli við þær fyrir einhverja nánar ákveðna upphæð, fái í kaupbæti happdrættisseðil, sem getur gefið alt að 100–300 kr. vinninga. Jeg álít, að þetta sje ein tegund óheiðarlegrar samkepni, sem alls ekki ætti að þolast.

Forsætisráðherra (JM): Jeg viðurkenni, að þetta atriði, sem háttv. 1. þm. G.-K. nefndi, hefir ekki verið haft fyrir augum, er frv. var samið, enda er þetta nýr siður hjer; en jeg álít rjett, að hv. nefnd taki þetta atriði til íhugunar, því jeg hygg, að þetta sje víðast hvar bannað erlendis. 

Atvinnumálaráðherra (MG): Eins og kunnngt er, voru lög um rafmagnsveitur frá 3. nóv. 1915 feld úr gildi með vatnalögunum frá 20. júní 1923, með því að lögin frá 1915 náðu einnig til vatnsraforkuvirkja, en af brottfalli þessara laga leiddi það, að engin lög voru til um raforkuvirki, þar sem afllindin var önnur en vatn, t. d. steinolía eða kol. Nú er það svo ekki óvíða hjer á landi, að t. d. kauptún eru lýst með raforku, sem fengin er úr steinolíu, og er ófært, að engin lagaákvæði sjeu um slíkar orkuveitur, því að vitaskuld er það ekki minna áríðandi, að þessar veitur sjeu í góðu lagi en vatnsraforkuveitur. Frv. þetta er samið að mestu af nefnd úr verkfræðingafjelaginu, og hefir vegamálastjórinn átt mestan þátt í því. Ákvæði frv. eru að miklu leyti sniðin eftir vatnalögunum og lögunum frá 1915. Að öðru leyti vísa jeg til athugasemdanna við frv. og leyfi mjer að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Í lögum vorum eru engin almenn ákvæði um gistihúshald og veitingasölu, og afleiðingin af þessu er sú, að hver og einn getur sett á stofn veitingasölu eða gistihús, án þess að fullnægja þeim skilyrðum, sem rjettmætt er að setja fyrir því að hafa slíka atvinnu á hendi. Í kauptúnum úti um land hefir þetta eflaust alls ekki komið að baga, en í kaupstöðunum, og sjerstaklega Reykjavík, mun naumast hið sama verða sagt. Því mun varla verða neitað, að hjer má finna þess dæmi, að þeir menn fari með veitingasölu, sem alls ekki eru til þess færir eða hæfir. Og það er alveg óhæft, að ekki skuli eftir gildandi lögum vera unt að banna þeim manni veitingasölu, sem hvað eftir annað hefir orðið uppvís að t. d. óleyfilegri vínsölu. Af þessum ástæðum hefir stjórninni þótt rjett að leggja fyrir Alþingi frv. í þessa átt. Gert er ráð fyrir, að gjald nokkurt sje greitt í ríkissjóð fyrir veitingaleyfi, en jafnframt heimilað, ef sjerstaklega þykir standa á, að gefa gjaldið eftir, með sjerstöku tilliti til þess, að sumstaðar úti um land er beinlínis æskilegt, að gistihús sjeu sett á stofn. Að sjálfsögðu nær frv. þetta aðeins til opinberra veitinga, en alls ekki til greiðasölu eða gistinga í sveit eða annarsstaðar, þar sem almenningur á ekki aðgang. Frv. þetta nær ekki heldur til vínveitinga yfirleitt, því að reglur um þær eru þegar til. Jeg leyfi mjer að leggja það til, að frv. þessu verði að aflokinni þessari umræðu vísað til allshn.

Forsætisráðherra (JM): Eins og tekið er fram í aths. við frv. þetta, samþykti Nd. í fyrra ályktun um að skora á ríkisstjórnina að endurskoða gildandi lagafyrirmæli um skipströnd og leggja fyrir Alþingi frv. um þetta efni, og er því þetta frv. fram komið. Frv. þetta felur í sjer gagngerða endurskoðun á þessum lögum, og um leið voru tekin upp ákvæði um vogrek, vegna þess að lög þau, sem hingað til hafa gilt um það efni, hafa verið óljós í ýmsum atriðum og óákveðin. Jeg vonast til að tekist hafi í þessu frv. að fá þau atriði skýrari en áður, og jeg vænti þess, að sú hv. nefnd, sem fær frv. þetta til athugunar, athugi það vel og gefi því góðan gaum. Öll lög um þessi efni, sem snúa að nokkru út á við, eru mjög athugunarverð, en sjerstaklega þó þau, er skipströnd varða, því þau hafa sjerstaka þýðingu út á við, gagnvart erlendum þjóðum. Það sjest á aths. við frv., hverjar þær breytingar eru, sem frv. gerir á núgildandi lögum, og býst jeg við, að væntanleg nefnd kynni sjer þær. Jeg vil geta þess, að upptökin til þessarar endurskoðunar á lögunum um skipströnd átti sýslumaðurinn í Skaftafellssýslu, Gísli Sveinsson, enda er hann sá af lögreglustjórum landsins, sem mesta reynsluna hefir fengið í þessum málum. Er í frv. farið mjög mikið eftir tillögum hans, og verður hv. nefnd gefinn kostur á að athuga þær allar. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. þetta að þessu sinni, en vænti þess aðeins af væntanlegri nefnd, sem ætti að vera hv.allshn., að hún athugi þetta mál eins vel og vert er.