Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Steinsson Ég held, að nokkurs misskilnings hafi gætt hjá hv. 5 landsk., er hann talaði um veginn yfir Fróðárheiði. Hann sagði, að vegur þessi væri fjallvegur, og yrði ekki annað. Rétt er það, að fjallið lækkar ekki héðan af, en þetta er engin sönnun fyrir því, að vegurinn sé ekki þarfur og nauðsynlegur. Víða stendur líkt á, t. d. um Holtavörðuheiði, Vaðlaheiði og fleiri fjallvegi, en út í það hefir hv. 5. landsk. ekki fett fingur. Ég ætla, að ýms héruð yrðu þjóðvegalaus, ef ekki má gera fjallvegi að þjóðvegum. Hitt er rétt, að ef vegur fengist fyrir Jökul, væri það að mörgu leyti þægilegra vegna þess, að vegurinn lægi þá um byggð, en sú leið yrði bæði lengri og dýrari. Viðvíkjandi brtt. hans um Snæfellsnesbraut er það að segja, að hún er aðeins orðamunur við frv., svo að hann getur tekið hana aftur. En til að gera hv. 5. landsk. eitthvað til geðs, vil ég þó flytja skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 75, og verði. hún samþ., hefir hv. 5. landsk. fengið allt, sem hann fer fram á.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég get verið samþ. þeirri breyt., sem frv. hefir tekið, að hækka lánsheimildina og ákveða hana með heilum og rúmum tölum, þar sem á bak við liggur jafnhliða samgöngubótum, að þetta verði einskonar kreppuráðstöfun í atvinnuleysinu. Ég álíti þetta fyrirkomulag að því leyti hentugra og heppilegra en eins og það var í stj.frv. En hinsvegar verð ég að taka undir með hv. 3. landsk. um það, að ég kann betur við, að upphæð vaxtanna af lánum þessum verði miðuð við almenna innlánsvexti í landinu. Nú er frv. fyrir þinginu, sem miðar að því að lækka vextina. Er þá eðlilegt, að það sama þing geri ekkert það með öðrum 1., er fari í aðra átt, heldur miði við þá vaxtapólitík, er kemur fram í þinginu. Það má rétt vera, sem hv.þm. Snæf. sagði, að þetta muni ekki miklu. En þótt það muni nú ekki meiru en ½% eða svo, þá getur vaxtataxtinn breytzt svo á 6-8 árum, að það muni talsverðri upphæð fyrir ríkissjóð. En það, sem ég legg áherzlu á, er að ekki sé brugðið fæti með þessu frv. fyrir annað það, sem Alþ. er að gera. Og þótt rétt og þarft sé að örva þessar framkvæmdir, þá álít ég ekki rétt, að verið sé að hlaupa í kapp við bankastofnanir landsins um lánsfé til þessara hluta.

Flm. (Jón Jónsson) Þessi 1. frá 1923, sem hér er lagt til að gerð verði lítilsháttar breyt. á, hafa reynzt mjög gagnleg. Þau hafa örvað það mjög, að sýsluvegir væru lagðir út um sveitirnar, og hafa 9 sýslur notað sér þessi 1. Hér er farið fram á tvær breyt. á þessum l. Fyrri breyt. er sú, að vegaskattur af húseignum verði helmingi minni en af löndum og lóðum. Eins og sést á fylgiskj. 1 við frv., hefir fasteignamatið hækkað stórkostlega frá því, sem var þegar l. um sýsluvegasjóði voru samþ. Sérstaklega hefir þó húsaverðið hækkað. En afleiðing þess er sú, að sýslufélögin verða að leggja fram miklu meira fé til vegagerða en áður var, til þess að verða aðnjótandi hlutfallslega jafnmikils styrks frá ríkinu. Heildarhækkun í þeim 9 sýslum, sem komið hafa á hjá sér sýsluvegasamþ. eftir 1. frá 1923, er um 32%. Í Mýrasýslu er hún 131%. - Afleiðing þessa er sú, að sýslufélögin verða að leggja fram þriðjungi meira fé til þess að ná sama hlutfalli um framlag ríkissjóðs, sem þá verður einnig að leggja fram meira fé í þessu skyni og að sömu tiltölu. Þetta kemur illa við framkvæmdasöm sýslufélög eins og nú árar, auk þess sem það er óeðlilegt að refsa mönnum fyrir að byggja dýr og vönduð hús með hærri sköttum en áður. Er því um sanngjarna ívilnun að ræða, sem farið er fram á í þessu frv., að lækka vegaskattinn um helming á húseignum. Og afleiðingin af samþ. frv. yrði sú, að skatturinn yrði svipaður og áður. Síðari breyt. er sú, að auk sýsluvegaskattsins megi telja þau framlög önnur, er til falla hjá héruðunum hvert ár og notuð eru, á móti framlagi ríkissjóðs. Svo er um framlög einstakra hreppa eða vegafélaga, sem sumstaðar hafa greitt fyrir vegalagningum. Er sanngjarnt, að ríkið leggi fram fé á móti því, sem lagt er fram innan hverrar sýslu, án tillits til þess, hvernig þess fjár er aflað, enda slíkt ríkinu óviðkomandi. Síðari breyt, fer fram á þetta. - Vona ég, að hv.þd. telji, að hér sé um sanngirnismál að ræða og leyfi frv. að ganga áfram.

Forseti (GÓ): Mér hefir borizt svohljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk.: (Sjá þskj. 424). Þessi brtt. er skrifleg og of seint framkomin, og verður því að leita afbrigða fyrir hana.

Héðinn Valdimarsson Ég hefi orðið of seinn með að koma með brtt. við frv. við þessa umr., en lýsi yfir, að ég mun gera það við 3. umr., á þann hátt, að þetta nái ekki yfir verkakaup.

2) PM: Af sömu ástæðum og hv. 1. landsk. greiði ég ekki atkv.

Jón Jónsson Á þessu frv. urðu, að till. samgmn., talsverðar breyt. við 2. umr. Bæði var lántökuheimild ríkissjóðs hækkuð upp í ½ millj. kr., 200 þús. til vegagerða og 300 þús. kr. til brúargerða. Hefir það sjálfsagt verið meining n. að ýta undir framkvæmdir sveitamanna á þessu sviði. En jafnframt var því slegið föstu, að vextir af þessum lánum skyldu vera 5½%. En í frv. stj. hafði verið tiltekið, að þeir skyldu vera 1/2% hærri en hæstu innlánsvextir í Landsbankanum. Mér finnst nú, að með þessari breyt. á frv. sé gengið inn á nokkuð athugaverða leið. Að vísu má telja það æskilegt, að framkvæmdir á þessu sviði geti orðið örar. En þó er vafasamt, hversu langt á að ganga að auka skuldir ríkissjóðs á þennan hátt. Miklu æskilegra en stofnun nýrra skulda er það, að ríkissjóður geti lagt fram hæfilega upphæð til þessara hluta í hvert sinn, einkum þar sem töluvert mikið hefir verið gert á þessu sviði. Ég játa að vísu, að það er mikil freisting að gera sem fyrst það, sem ógert er. En mér finnst þó ekki ósanngjarnt, að þau héruð, sem njóta þeirra framkvæmda, sem heimilast með þessum l., leggi fram féð með sæmilega góðum kjörum. Nú er það svo, að atvinnuvegunum er brýn þörf á því, að vextir lækki, ef rekstur þeirra á að geta borið sig. Er frv. um það fyrir þinginu og ætlunin sú, að það komist í framkvæmd. Er því ekki rétt að samþ. neitt, sem fer í bága við þá stefnu, enda var þessa gætt í frv. stj. Vildi ég færa þetta til hins fyrra horfs og leyfi mér því að bera fram skrifl. brtt., sem ég mun afhenda hæstv. forseta. Ég hefi þá gengið það á móti n., að í stað þess að í stj.frv. var ákveðið ½% þá hefi ég lagt til, að vextirnir séu allt að 1% hærri en venjulegir innlánsvextir í Landsbankanum.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Mér skilst, að sá meiningamunur, sem hér er, sé einkum um það, hvort miða eigi þessa áætlun við nokkur næstu ár eða óralangan tíma. Frá hinu síðara sjónarmiði eru brtt. fram komnar, en það er mjög erfitt að semja áætlun fyrir mjög langan tíma um þessar framkvæmdir. Og ég held, að það verði engum til góðs að semja lög um vegi, sem engin kostnaðaráætlun er til um og sumstaðar ekki einu sinni lengdarmælingar eða rannsókn á vegarstæðum. Ég hefi þá skoðun, að betra sé að miða áætlunina við stuttan tíma og endurbæta hana síðan eftir þörfum. A. m. k. þurfa að fara fram rækilegri rannsóknir og athuganir á öllu vegakerfinu og nákvæmari kostnaðaráætlanir en enn eru gerðar, áður en hrapað er að því að ákveða með lögum, að allir þeir vegir skuli gerðir að þjóðvegum, sem hv.þdm. bera fyrir brjósti. Ég held því fram, að lögin ein séu ekki einhlít til að leggja vegina. Austurland hefir nú á 6. hundrað km. í vegalögum, en vegi, því miður, ekki að sama skapi. Því gæti ég trúað því, að það drægist að leggja suma þá vegi, sem brtt. hljóða um, t. d. veginn til Mjóafjarðar. Einn sýslunefndaroddviti hefir tjáð mér, að ef brtt. um þjóðvegi í hans sýslu verði allar samþ., sé stefnt til vandræða um vegamál sýslunnar. Verði allir sýsluvegir gerðir að þjóðvegum, kippa sýslurnar að sér hendinni og framlag ríkissjóðs fellur burt. Það getur því hreint og beint orðið til að tefja fyrir vegagerðum að taka þessa vegi upp í frv. Hér eru margar brtt. um fjallvegi, sem hefir verið hugsað til að leggja fé til úr ríkissjóði án nýrrar löggjafar. Til eins sýsluvegar, sem mikil umferð er um, hefir verið lagt meira fé en lög áskilja. Og með því að taka sérstakt tillit til slíkra vega fæst betri lausn fyrir báða aðila en með því að taka þá í þjóðvegatölu. Þó get ég viðurkennt, að í sumum brtt. eru vegir, sem öll sanngirni mælir með að taka upp í frv. Vil ég sérstaklega nefna veginn yfir Siglufjarðarskarð, sem opnar samband við upplandið og yrði til hagsbóta bæði fyrir kaupstaðinn og héruðin, sem þá fá aðstöðu til þess að notfæra sér markaðsmöguleika. í Siglufjarðarkaupstað. Með þessari brtt. vildi ég því mæla, einkum þar sem búið er að samþ.brtt. um veg til Norðfjarðar. Ég skal ekki fara út í einstakar brtt. Þær hafa ekki verið bornar fram í samráði við stj. eða vegamálastjóra. Þess hefir því ekki verið kostur að láta sérfræðing gera þar um neina athugun, og því síður áætlanir. En af hliðarálmunum tel ég mesta sanngirni mæla með álmunni til Þykkvabæjar. Þar er stórt þorp, sem lifir mest á mjólkurframleiðslu, og mælir öll sanngirni með því, að þessum mönnum sé veitt hjálp til að koma vörum sínum á markað. Ég vænti þess, að hv. d. miði atkv. sín við það, að fá sem bezta lausn í bili, en geri ekki þær breyt. á frv., að því sé stefnt út í þær öfgar, að það nái alls ekki fram að ganga á þinginu.

Frsm. (Halldór Steinsson) Tilgangur samgmn. með því að fastákveða vexti af þessum lánum 5½% var sá, að örva menn í héruðum landsins að veita lán til þessara framkvæmda. Ef upphæð vaxta yrði mjög á reiki næstu árin, eins og útlit er fyrir, þá óttaðist n., að það mundi draga mjög úr því, að menn lánuðu til þeirra framkvæmda, sem hér er gert ráð fyrir, og að það mundi draga mjög úr gagnsemi l., ef ekki væru fastákveðnir sæmilega háir vextir á þessum lánum. Ég get heldur ekki séð, að þetta mundi muna ríkissjóð miklu, þar sem um lán til einungis 6-8 ára er að ræða, þótt einhverju litlu munaði frá því, sem ákveðið var í stj.frv. Og enn minna munar það þó eftir brtt.hv. 3. landsk., sem ákveður vextina 1% hærri en Landsbankavexti. Ég held því, að hér sé orðið um þá smámuni að ræða, að ekki taki að breyta frv. þess vegna, en hinsvegar aðgengilegra fyrir þá, er lána féð, að eiga von fastákveðinna vaxta. Ég segi þetta þó eingöngu fyrir mig. N. hefir enga aðstöðu haft um að taka afstöðu til skrifl. brtt. Teldi ég því réttara, að hæstv. forseti tæki málið út af dagskrá að þessu sinni, svo n. gæfist kostur á að taka þetta atriði til nýrrar yfirvegunar.

Magnús Torfason Að ég ekki bar fram neina brtt. við frv., var af þegnskap við ríkissjóð. Ég hafði lítið svo á, að heppilegast væri að játa þetta frv. fara út úr d. eins og það liggur fyrir, a. m. k. með sem minnstum breyt. Þetta hefir ekki orðið, og lítur þvert á móti út fyrir, að margar brtt. verði felldar inn í frv. Hafa sumar þessar brtt. minni rétt á sér en margir vegir í mínu kjördæmi, svo fremi sem það er rétt, að við ákvörðun þjóðvega eigi að fara eftir því, hvað vegirnir eru fjölfarnir og hversu margir hafa þeirra not, og að hinu leytinu eftir því, hvernig umferðar er. Frá þessu sjónarmiði eru a. m. k. 2 vegir í Árnessýslu, sem hafa meiri rétt á að komist inn í frv. en nokkur af þeim vegum, sem hér liggja nú fyrir till. um. Ég mun þó ekki flytja brtt. nema um einn veg að þessu sinni, ásamt hv. 5. landsk., og þar sem nú er ekki annars kostur en að flytja hana skriflega, skal ég leyfa mér að gera það. Till. er svo hljóðandi: „Við 1. gr. A. 2. Nýr liður: Gaulverjavegur: Frá vegamótum Flóavegar að Gaulverjabæ“. Skal ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa till.

Jónas Jónsson Út af brtt. minni um veginn á Snæfellsnesi vil ég segja það, að með henni vil ég sýna, að fyrir mér vakir, að munur sé gerður á sumarleiðum og þeim vegum, sem opnir eru allan veturinn. Hv. þm. Snæf. minntist á Holtavörðuheiði og Vaðlaheiði. En á þeim leiðum er ekki annars kostur en fjallvega, og vegirnir myndu ekki verða lagðar þar, ef láglendi væri rétt við hliðina. Það liggur í málvenju, að „fjallvegir“ séu sumarvegir, en þjóðvegir þeir, sem færir eru allt árið. Út af skrifl. brtt. er það að segja, að samkv. henni yrðu tveir þjóðvegir á Snæfellsnesi, annar um Fróðárheiði, en hinn að sunnan. Ég væri ekki á móti þessu, ef Fróðárvegurinn spillti ekki fyrir hinum. En ef því er nú slegið föstu, að Fróðárheiði sé aðalleiðin, verður farið að leggja fé í hana, þótt víst sé, að hitt verður framtíðarleiðin. Þó mun ég ekki greiða atkv. á móti brtt.hv.þm. Snæf. Út af ræðu hæstv.atvmrh. um langa og stutta áætlun vil ég taka fram, að ég get ekki orðið honum sammála. Vegalögin eiga að ákveða aðallínurnar. Og margar brtt. við þessa umr. eru byggðar á aukinni þekkingu á samgöngum m. a., og sérstaklega bílasamgöngum.

Frsm. (Halldór Steinsson) Ég vil aðeins endurtaka þá ósk mína, að hæstv. forseti taki málið út af dagskrá að þessu sinni og veiti n. tækifæri til að taka þetta til athugunar, sem ekki er hægt nú, þar sem einn nm. er veikur.

Halldór Steinsson Þegar þetta mál var til umr. í samgmn., leit n. svo á, að með stjfrv. væri ráðin mikil bót á þeim misrétti, sem hingað til hefir ríkt í einstökum héruðum landsins um þjóðvegi. N. þótti líklegt, að ef allar þær brtt., sem þá lágu fyrir, yrðu samþ., þá mundi það hindra framgang málsins. Þess vegna var það, að n. lagði til, að frv. yrði samþ. óbreytt, og þess vegna tóku nm.till. sínar aftur til 3. umr. En eins og kunnugt er, þá voru samþ. við 2. umr. allar þær brtt., sem þá voru bornar upp, og þegar svo var komið, sáum við enga ástæðu til að kippa till. okkar til baka fyrir fullt og allt, þar sem þær eiga eins mikinn eða meiri rétt á sér en sumar þær till., sem samþ. voru við 2. umr. A. m. k. hefir vegamálastjóri látið það uppi viðvíkjandi tveimur af þessum vegum, sem nú eru bornar fram till. um, að svo framarlega, sem nokkrar breyt. eigi að gera á frv., þá séu þessar till. réttmætar. Ég hefi nú borið fram till. um að taka 2 vegakafla í þjóðvegatölu. Annar er Eyrarsveitarvegur, frá Kerlingarskarði um Eyrarsveit að Búlandshöfða. Hinn er Skógarstrandarvegur, frá Skildi í Helgafellssveit á Vesturlandsveg í Miðdölum. Viðvíkjandi Eyrarsveitarveginum vil ég taka það fram, að ætlazt er til, að hann liggi um endilanga Eyrarsveit, sem er langfjölmennasta sveitin á öllu Snæfellsnesi, að kauptúnunum undanskildum. Sú sveit liggur mjög vel við að því leyti, að segja má, að þar megi hafa jöfn not lands og sjávar, enda lifa hreppsbúar á því hvorutveggja jöfnum höndum. En það hefir verið sveitarbúum mjög til baga, að þeir hafa orðið að hafa mestalla aðdrætti á sjó. Aðallega hafa þeir haft viðskipti við Stykkishólm, og þar er einnig héraðslæknir þeirra, og hafa þeir oftast orðið að sækja hann sjóleiðis. Og þó að sjóferðirnar geti verið góðar, þá eru þær það þó engan veginn alltaf, því að þegar veður eru vond, þá getur mönnum legazt í Stykkishólmi allt að því vikutíma. Er því mjög bagalegt, að ekki skuli vera neinn sæmilegur vegur þarna, svo að hægt sé að ferðast þar jafnt á sjó sem landi. Um Skógarstrandarveginn má í rauninni segja alveg það sama. Þar eru aðalviðskiptin við Stykkishólm; og mestallar ferðir þaðan verða að fara fram á sjó, af því að vegir eru þar svo slæmir. Þess vegna er það einnig bráðnauðsynlegt fyrir þessa sveit að fá þennan veg. Ég skal geta þess, að Eyrarsveitarvegurinn er 53 km., en Skógarstrandarvegurinn 68 km., og þar af eru 50 km. í Snæfellsnessýslu, en 18 í Dalasýslu. Vegamálastjóri hefir látið þess getið, að þetta væri tiltölulega ódýr vegur, af því að á stórum svæðum væri aðeins um ruðningu að ræða. Ég tel því bráðnauðsynlegt, að þessar sveitir fái þá vegi, sem hér um ræðir, svo framarlega sem þær eiga ekki að verða út úr um allar framfarir, en það teldi ég mjög illa farið, því að þær eru búnar meiri gæðum en flestar aðrar sveitir sýslunnar. Þá vil ég aðeins minnast á till.hv. 5. landsk. á þskj. 75 að því, er snertir vegi á Snæfellsnesi. Þar leggur hann til, að í staðinn fyrir það, sem nú stendur í frv., að þjóðvegur skuli vera „frá vegamótum Stykkishólmsvegar austan við Straumfjarðará um Staðarsveit og Fróðárheiði til Ólafsvíkur“, skuli koma: „Frá vegamótum Stykkishólmsvegar austan Straumfjarðarár um Staðarsveit og Breiðavík til Hellissands“. Ég skyldi ekkert hafa á móti því, að þessi vegur yrði lagður frá Búðum til Hellissands. Við hann yrði sérstaklega sá kostur, að hann lægi um byggð og að því leyti greiðari en vegurinn yfir Fróðárheiði, að þar á heiðinni er ekki fært nema að sumri til, en aftur á móti yrði hann miklu dýrari. Þessi leið er 67 km., og kostnaður er áætlaður 200 þús. kr., en vegurinn frá Búðum til Ólafsvíkur er ekki nema 21 km. og kostar því margfalt minna. Það er auðvitað gott, að báðar þessar leiðir komi í tölu þjóðvega. En það, sem mér finnst sérstaklega að athuga við þessa till., er það, að samkv. henni fellur Fróðárheiði alveg úr frv., en ég veit ekki, hvort hv.þm. hefir ætlazt til þess. Eins og menn vita, er Fróðárheiðin fjallvegur og viðhald vegarins kostað af ríkissjóði, svo að nú síðustu ár hefir verið bílfært yfir heiðina. Beggja megin heiðarinnar er þjóðvegur, og finnst mér því ófært að fella þennan kafla úr þjóðvegakerfinu. Ég vil því mælast til, að hv.þm. taki þessa till. aftur, en vilji hann það ekki, þá mun ég bera fram brtt. um, að þessi vegarkafli verði ekki felldur burt.

Páll Hermannsson Ég á hér brtt., sem fer fram á að taka í þjóðvegatölu veginn frá Lagarfljótsbrú að Brekku í Fljótsdal. Þessi vegur liggur um tvær fjölbyggðar sveitir, Fellnahrepp og Fljótsdal, og notin af honum eru því fyrir þessar sveitir báðar og auk þess efri hluta Jökuldals og Hrafnkelsdal. Auk þess er almenn umferð töluvert mikil. Fljótsdalur hefir orð á sér fyrir fegurð, enda hefir verið töluverð umferð yfir Fljótsdalsheiði, sem er ofar en Brekka. Landflutningar á þessa staði munu vera lengri en víðast hvar annarsstaðar á landinu, eða 100-120 km. Þessi leið er nálægt 40 km. Nálega 1/3 er lagður vegur af sýslu- og hreppssjóðum með framlagi ríkissjóðs. Miðparturinn, eða 1/3 leiðarinnar er ólagður, og geri ég ráð fyrir, að sá kafli verði að vera upphleyptur að nokkru leyti. Kaflinn í Fljótsdal, eða um þriðjungur vegarins, er hinsvegar þannig, að víðast þarf ekki nema aðeins að ryðja hann. Kostnaðaráætlun um veg þennan liggur ekki fyrir, enda er svo um fleiri vegi, sem brtt. hafa verið fluttar um að taka upp í frv. En óhætt er að fullyrða, að þessi vegagerð er ódýr í samanburði við það, sem almennt gerist á Austurlandi. Bæði byggðinni og ferðamönnum myndi verða hið mesta hagræði að þessari vegabót, enda býst ég við, að vegurinn yrði lagður, hvort sem hann er tekinn í þjóðvegatölu eða ekki, en ég álít að þessi leið eigi engu minni rétt á sér en margar aðrar, heldur mun meiri. Ákveðnar óskir hafa komið fram frá héraðsbúum um að fá veg þennan tekinn í tölu þjóðvega, enda hafa áður verið bornar fram brtt. um þetta á Alþingi. Ég hefi þá skoðun, að þótt vegalögin séu aðeins áætlun um það, hvaða vegi skuli byggja, eigi sú áætlun ekki að ná yfir lengri tíma en maður sér út yfir. Ég geri ráð fyrir, að margir aðrir vegir gangi á undan þessum. En hv. deild virðist álíta, að þessi áætlun eigi að ná langt fram í tímann, og því tel ég rétt, að þessi vegur sé einnig tekinn upp í frv., og vona ég, að hv. d. taki þessari till. vinsamlega.

Jónas Jónsson Ég hafði flutt nokkrar brtt. við þetta frv. við 2. umr., sem ég tók aftur þá, en flyt nú aftur, og skal ég leyfa mér að gera grein fyrir þeim með nokkrum orðum. Áður en ég kem að mínum eigin till., vil ég þó styðja með nokkrum orðum 2 brtt., sem mælt var hér fyrir í dag, frá hv.þm. Snæf. og hv. 2. þm. Eyf. Sumir hv.þm. halda því fram, að samþ. eigi þetta frv. óbreytt, og byggist þessi skoðun á því, að vegamálastjóri hafi náð út yfir allt það, sem ástæða og þörf var til að setja í vegalögin að þessu sinni. Nú hlýtur það þó alltaf að vera vafamál, hvaða vegur á að vera þjóðvegur og hvaða vegur á að vera sýsluvegur, og eins hvaða vegir eiga að bíða utan vegal. enn um stund, en hvaða vegir að koma strax. Brtt., sem fram hafa verið bornar við frv., sýna áþreifanlega, að vegamálastjóra hefir hinsvegar ekki tekizt að fullnægja þeim þörfum og kröfum, sem kjördæmin gera í þessum efnum. Eftir eðli sínu eru vegalögin aðeins áætlun um það, hvernig vegakerfi landsins á að vera í framtíðinni, enda geyma vegal. ekki fjárveitingarheimildir til þeirra vega, sem teknir hafa verið upp í l., heldur verður hver vegur að bíða, þar til Alþingi veitir fé til að leggja hann með sérstakri fjárveitingu í fjárl. Þar sem vegamálastjóri leggur á móti þeim till., sem hér liggja fyrir, hlýtur það nánast að stafa af því, að honum er ekki ljóst, hvert er hið eðlilega takmark vegal. Vil ég taka það fram, að till.hv. 2. þm. Eyf., sem fer fram á að tengja Siglufjörð við Skagafjarðarsýslu, er einmitt hugsunarrétt af því, að hér er um að ræða einn af stærstu kaupstöðum landsins, sem miklu skiptir að komast í bílsamband við landið. Að fella þessa till. er sama og að synja Siglufirði um fræðilega viðurkenningu á því, að hann eigi að fá þennan veg, og getur ekki verið nein meining í því að vera á móti því, að þessi viðurkenning fáist. Annað mál er það, að þessi vegur kemur ekki til með að vera uppi nema yfir sumarið. Þá vil ég bæta nokkrum orðum við það, sem hv.þm. Snæf. sagði fyrir sínum till. Báðir þeir vegir, sem hann gerir till. um, eru sjálfsagðir, og Skógarstrandarvegurinn er að kalla sjálfgerður, vantar aðeins að leggja kafla og kafla, sem heldur sveitinni niðri, að látið er ógert, því að Skógstrendingar mundu fá ágætt samband við Stykkishólm, ef til vill allt árið, með þessum vegi, sem auk þess tengir saman Dalaveginn og Stykkishólm á þann hátt, að ferðamönnum frá Búðardal t. d., sem nú þurfa að krækja til Dalsmynnis og þaðan ofan í Borgarnes, til þess þannig að komast til Stykkishólms, verður þetta ekki steinsnar, eftir að þessi vegur er kominn á. Þessi vegur er því þjóðvegur í eðli sínu, og því þá ekki að viðurkenna það. Þá kem ég að mínum eigin till. á þskj. 75. Fjallar fyrsta till. mín um það, að Fljótshlíðarvegurinn, sem samkv. frv. á að ná til Hlíðarenda, verði lengdur og látinn ná að Múlakoti. Hagar svo til í þessum parti Fljótshlíðarinnar, sem kæmist í vegasamband með þessu móti, að þar er sá hluti landsins, sem flestir ferðamenn sækja til. Árlega koma þarna svo skiptir þúsundum af ferðamönnum, þ. á m. útlendir gestir, en þarna vantar 2-3 km. veg. Sérstaklega er þó erfitt yfir klifið hjá Hlíðarenda, en eftir að því sleppir, má heita sjálfgerður vegur inn eftir. Verða menn því nú, meðan enginn vegur er þarna, að fá sér hesta í Hlíðarenda eða ganga. Þetta er því þjóðvegur í eðli sínu, og sjálfsagt að viðurkenna það. Vil ég ennfremur minna á það í þessu sambandi, að þessi kafli veldur því, að bændur í Fljótshlíðinni eru afskornir frá því að vetrinum til að koma mjólk sinni á markaðinn í rjómabúin í Flóanum og Ölfusinu, og mundi það því gerbreyta búskapnum þarna, ef vegur verður lagður yfir klifið. Er og enginn vafi á því, að þessi vegur kemur, og er það því ekki hugsunarrétt hjá vegamálastjóra að vilja ekki viðurkenna þennan veg strax. Önnur brtt. fer fram á það, að lagður verði nýr vegur, Þykkvabæjarvegur, frá Ægissíðu að Hábæ í Þykkvabæ. Þykkvabærinn er eina sveitarþorpið, sem til er hér á Íslandi, og ef það væri sjóþorp, er lítill vafi á, að þangað væri kominn þjóðvegur fyrir löngu. En við Íslendingar erum óvanir sveitarþorpunum, og því hefir þetta gleymzt. Vegurinn er að vísu slarkfær eins og er, en hann þarf að vera opinn allt árið, og til þess vantar viðgerð á honum. Þykkvabæingar byggja sína lífsafkomu fyrst og fremst á því, að koma mjólkinni, sem þeir framleiða, í mjólkurbúin í Ölfusinu, og fólksfjöldinn, sem að þessum vegi liggur að öðru leyti, réttlætir það fullkomlega, að viðurkenning á þessum vegi fáist á þennan hátt. Þá legg ég til, að Borgarfjarðarbraut verði ákveðin yfir Kláffossbrú um Reykholtsdal að Lambá, í stað þess að liggja yfir Hvítárbrú á Kálffossi, eins og frv. segir. Vegurinn um Reykholtsdal er mjög fjölfarinn, sérstaklega af Reykvíkingum, en til þess að hann geti notið sín, þarf að gera upp kafla af Kaldadalsveginum, kaflann frá Húsafelli upp að þeim eiginlega fjallvegi; er þessi kafli um 5 km., mestmegnis grundir, sem ófærar verða í rigningum. Er því full ástæða til að taka þennan kafla upp í frv. Við hv.þm. Snæf. erum ekki fyllilega sammála um fyrirkomulagið á einum vegarspotta í kjördæmi hans, Snæfellsnesbraut. Vil ég láta þennan veg liggja eftir láglendinu sunnan á nesinu, um Staðarsveit og Breiðavík til Hellissands. Stjfrv. gerir hinsvegar ráð fyrir, að þessi vegur hverfi úr byggðinni sunnan á nesinu norður yfir fjallgarðinn yfir Fróðárheiði til Ólafsvíkur, og verði þaðan lagður um Ennisdal til Hellissands. Byggist þetta ekki á réttri hugsun. Fróðárheiði er viðurkenndur fjallvegur, og enda þótt upphlaðinn vegur verði gerður yfir heiðina, liggur hann undir snjó mestallan veturinn, og eru sjóþorpin norðan Fróðárheiði þannig lokuð frá öllu vetrarsambandi við Borgarfjörðinn, ef vegurinn verður hafður svona. Hinsvegar hefir Fróðárheiði verið rudd nú fyrir nokkrum árum, svo að heiðin er akfær yfir sumarið, og að því leyti stendur eins á um Fróðárheiði og Siglufjarðarskarð og Fjarðarheiði, að yfir heiðina getur aðeins verið um sumarveg að ræða. Þótt till. vegamálastjóra verði samþ., breytir það engu í þessu efni. Fróðárheiði verður lokuð um veturna eftir sem áður. Það er því enginn ávinningur fyrir Ólsara og Sandara, þótt það verði gert, nema síður sé, því að ríkissjóður verður að halda við veginum, sem er yfir heiðina, af fjallvegafé eða fé því, sem inn kemur vegna bifreiðaskattsins, svo að vegurinn verði fær yfir sumarið. Mér þótti vænt um það, að jafnkunnugur maður á þessum slóðum sem hv.þm. Snæf. skyldi viðurkenna, að leiðin kringum nesið meðfram sjónum er mjög snjólétt, enda mikil umferð um hana allan veturinn. Hinsvegar óttaðist hv.þm. Snæf., að slíkur vegur kringum nesið yrði nokkuð dýr, því að leiðin er nokkuð löng, sem um er að ræða. Liggur fyrst fyrir að gera veg yfir Breiðavíkina, sem er auðug sveit, og enda ekki minnsti vafi á því, að bæði Breiðavíkin og Staðarsveitin komast á næstu árum í daglegt flutningasamband til Borgarness á mjólk og rjóma. Og eftir að Breiðavíkinni sleppir, er aðeins um að ræða lítinn kafla, sem gera þarf við. Og það er heldur enginn vafi á því, að þetta verður gert. Í kringum Sand eru einhver beztu fiskimiðin hér við land, og láta Sandarar og Ólsarar ekki bjóða sér það til lengdar, að það sé útilokað jafnvel fræðilega, að þeir fái sæmilegar samgöngur við landið. Till. vegamálastjóra í þessu efni er því ef til vill verri fjarstæða en gamli Þingvallavegurinn yfir Mosfellsheiði var á sínum tíma, sem síðar varð að lagfæra, og kostaði sú lagfæring landið 300 þús. kr., og átti enda að geta legið í augum uppi, að ekkert vit gat verið í því að leggja veg yfir óbyggða heiði, sem aldrei gat orðið nema vetrarvegur. Ég vona því, að hv.þm. Snæf. tengi ekki nafn sitt við það, að þetta gamla hneyksli með Þingvallaveginn verði endurtekið jafnvel á enn hærra stigi, en ég þarf ekki að taka það fram, að það gerir mér ekkert persónulega, þótt brtt. mín um þetta efni verði felld, og ég er jafnsannfærður um það eftir sem áður, að þetta verður á sínum tíma leyst þannig, að vegurinn verður eftir sléttlendinu með sjónum, þar sem byggðin er, en ekki yfir heiðina. Þá flyt ég till. um það, að lögfesta leiðina um Köldukinn til Húsavíkur sem þjóðveg. Get ég verið stuttorður um þá till. Gamli þjóðvegurinn liggur um Fljótsheiði, og þótt sú heiði sé að vísu ekki há; er hún samt nógu há til þess, að hún er ófær á vetrum vegna snjóa. Hinsvegar liggur Kaldakinn opin við, þegar komið er yfir Ljósavatnsskarð, enda hefir þetta verið viðurkennt með brúnni, sem ákveðið hefir verið að setja á Skjálfandafljót einmitt vegna þessa vegar. Hér stendur því svipað á og um till., sem ég talaði um næst á undan, að um það er að ræða að lögfesta þá leið, sem eðlilegust er allra hluta vegna, eða leið yfir heiði, sem yrði ófær á veturna. Ef þessi leið hinsvegar væri farin, yrði bílfært allan veturinn frá Húsavík að Vaðlaheiði, og síðar alla leið til Akureyrar, þegar vegurinn frá Svalbarðseyri hefir verið lagður allur. Loks flyt ég svo till. um það á þskj. 154, að Mývatnssveitarvegur verði tekinn í þjóðvegatölu. Eins og stendur er hluti af Mývatnsheiði viðurkenndur sem fjallvegur, og hefir kafli og kafli af heiðinni verið veglagður sumpart fyrir fjallvegafé og sumpart með framlögum úr hrepps- og sýslusjóði. Er svo skemmst frá að segja, að eftir að þannig hefir verið gert slarkfært yfir heiðina af þessum aðilum, hefir ferðamannastraumurinn þarna um vaxið alveg geipilega, svo að þetta er orðinn með fjölförnustu vegum á landinu, sem hundruð bíla fara um, einkum héðan úr Reykjavík. Hlýtur það að vera óviðkomandi litlu sveitarfélagi, sem telur, að ég held, 30 bændur, að halda við fullfærum fjallvegi fyrir hundruð bíla, sem þangað koma vegna „túristadraumsins“. Þetta er því þjóðvegur í orðsins fyllsta skilningi, og getur aldrei annað orðið. Er það fullkomið ranglæti að láta viðhaldskostnaðinn af þessum fjallvegi, enda þótt hann sé ekki mikill, lenda á hlutaðeigandi sýslu- og hreppsfélagi, og veit ég, að þeir allir eru mér sammála um það, sem sammála eru um það, að vegal. eigi að vera hugsunarrétt plan í vegamálunum í framtíðinni, sniðið eftir eðlilegum þörfum landsins og héraðanna.

Jón Baldvinsson Smátt og smátt eru að koma nýjar og nýjar brtt. við vegalagafrv., og ætla ég að auka þar við og bera fram 2 nýjar till. Svo leit út í upphafi þessarar umr., sem n. mundi verða andvíg því, að fleiri brtt. kæmu til greina við frv. en samþ. höfðu verið við 2. umr., en mér skilst, að hér muni koma fram fleiri till. og verða samþ., og eiga þær að vísu fullan rétt á sér flestar, en mínar till., sem ég ætla hér að leyfa mér að bera fram, eiga það í tvennum skilningi. Fyrst og fremst fjalla þær um vegi á Vestfjörðum, en þar hefir verið lagt minna af vegum en í öðrum héruðum landsins, að Austfjörðum einum ef til vill undanskildum, og líklega þó ekki. Á Vestfjörðum er og erfitt um vegarlagningar, og munu Vestfirðingar yfirleitt seilast til að nota sjó til flutninga, en það hefir þó sýnt sig, að flutningarnir eru öruggari og ódýrari, ef hægt er að koma þeim við á landi eftir veg milli þorpanna. Væri t. d. vegur milli Ísafjarðar og Bolungavíkur, væri ódýrara að flytja á bifreið milli staðanna en að manna út mótorbát í þessu skyni. Ég hefi því leyft mér að bera fram svo hljóðandi brtt.: „Við 1. gr. B. 12. a. Nýir liðir: 1. Frá Ísafirði um Hnífsdal til Bolungavíkur. 2. Frá Ísafirði kringum Skutulsfjörð til Súðavíkur“. Þessi þrjú þorp, sem hér er farið fram á að tengja saman með veg, eru allmannmörg. Síðari brtt. gengur í þá átt, að tengja saman Ísafjörð og Súðavík. Í Súðavík hefir mjög aukizt útgerð á seinni árum, og því mikið hagsmunamál, að samgöngur séu gerðar þar á milli, einnig á landi. Enda ætti svo að vera, að Ísafjörður gæti tengzt við vegakerfið úr Dalasýslu, að Arngerðareyri sunnan við Djúpið, eins og tengja á Reykjavík við Austfirði. Það væri mjög eðlilegt, að svo væri gert, þegar þess er gætt, hve miklar tekjur ríkissjóður fær úr þessum landshluta, Vestfjörðum, og hve spart ríkið hefir þó jafnan verið á framlög til verklegra framkvæmda þar, jafnvel þótt brimbrjóturinn í Bolungavík sé reiknaður með. Vænti ég því þess, að deildin veiti þessum brtt. fyrst og fremst afbrigði frá þingsköpum og samþ. þær því næst, því að ég hygg, að þær eigi meiri rétt á sér en margar aðrar brtt., sem hér hafa verið bornar fram.

1) JónÞ: Ég veit ekki, hvort hægt er að leggja veg þarna, og greiði því ekki atkv.