Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er rétt, að ég árétti það aðeins, að ég er ekki frsm. fjhn., heldur meiri hl. fjhn. Það er þó ekki vegna þess, að ágreiningur hafi í sjálfu sér verið um það í n., eða meðal þeirra nm., sem viðstaddir voru, þegar málið var afgr., að samþ. beri frv., um það voru allir sammála, en tveir hv. nm. óskuðu þó að skila séráliti, að mér skilst til þess að koma þannig á framfæri vissum aths., sem þeir telja sig þurfa að gera við reikninginn. Í sjálfu sér væri það líka óeðlilegt, ef ágreiningur væri um það í hv. þd., að ekki bæri að samþ. ríkisreikninginn, því á hann ber að mínu áliti a.m.k. að líta sem skýrslu niðurstöður ríkisreikninganna, svo að með samþykktinni er auðvitað í sjálfu sér ekki verið að taka afstöðu til réttmætis einstakra greiðslna, sem átt hafa sér stað úr ríkissjóði. Hins vegar, eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins, voru það 2 atriði í ríkisreikningnum, sem endurskoðendur höfðu skotið til aðgerða Alþ., eins og það var orðað, en að mínu áliti gerði hæstv. fjmrh. fullnægjandi grein fyrir báðum þessum atriðum í framsögu sinni við 1. umr. Í samræmi við það leggur meiri hl. til, hæstv. forseti, að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl., sem hér talaði áðan, höfum við tveir nm. úr fjhn. þessarar hv. d. samið sérstakt nál. um það mál, sem hér liggur fyrir, ríkisreikninginn fyrir árið 1967. Þessu nál. hefur enn ekki verið útbýtt, það barst ekki fyrr en í morgun til skrifstofunnar, og hefur ekki unnizt tími til að prenta álitið. Ég mun þess vegna leyfa mér að gera munnlega grein fyrir því í örfáum orðum. Það er eins ástatt með mig og hv. 12. þm. Reykv., að ég tel, að l. samkvæmt eigi að leggja ríkisreikning fyrir til samþ. á Alþ., en að vísu sé hér mestmegnis um formsatriði að ræða og enginn hafi fyrirgert neinum rétti til þess að gera athugasemdir við reikninginn á síðara stigi. Sérstaklega lýtur þetta nú að því, sem ég mun koma aðeins að síðar, að ríkisendurskoðunin hefur ekki nærri því lokið endurskoðun á öllum reikningum stofnana. Þess vegna er það, eins og hér hefur verið frá skýrt, að enda þótt ég og hv. 3. þm. Vestf. höfum skilað sérstöku nál., þá leggjum við þó til, að reikningurinn verði samþ. En það eru nokkur atriði, sem okkur langaði til að vekja athygli á, áður en reikningurinn fer héðan, og ég mun reyna að gera grein fyrir þeim atriðum í stuttu máli. Í fyrsta lagi höfum við það almennt við þetta mál að athuga, að samkvæmt upplýsingum yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins fyrir árið 1967 hefur þeim borizt skrá frá yfirendurskoðanda ríkisins yfir þá reikninga, sem enn hefur ekki unnizt tími til að endurskoða frá 1967 og sumir einnig frá eldri árum. Er hér um að ræða 24 ríkisstofnanir, sem þannig er ástatt um, og sumar þeirra áreiðanlega með mjög mikla veltu, og stórar fjárhæðir, sem þar er um fjallað. Í þessum hópi stofnana eru t.d. borgarfógeta- og borgardómaraskrifstofurnar, embættiskostnaður tollstjórans og tollgæzlan í Reykjavík. Allt hygg ég þetta vera nokkuð stóra liði. Kostnaður lögreglustjóraembættisins á Keflavíkurflugvelli er einnig óendurskoðaður 1967, sendiráðin 1967, Ríkisútvarpið 1967 og síðast en ekki sízt í þessari upptalningu Vegagerð ríkisins 1966 og 1967, en eins og allir hv. þdm. vita, þá er fjármagnsvelta Vegagerðar ríkisins mjög mikil, og því áreiðanlega rík ástæða til þess, alveg án þess að neinar aðdróttanir séu hafðar í frammi, að ríkisendurskoðunin yfirfari þá reikninga. Ég veit það að vísu, bæði af þeirri reynslu, sem ég hef haft af því að fjalla um ríkisreikning í n. síðan ég kom á Alþ., sem ekki er nú langur tími, og auk þess af fyrri störfum, að hér er svo sem ekkert nýtt á ferðinni, og það er meira að segja gott, ef þetta yfirlit hefur ekki stundum verið lengra. Það mætti alveg segja mér, að svo hefði verið. Engu að síður álítum við, að hér ætti að breyta til og endurskoðun reikninganna ætti að fara fram jafnóðum og áður en ríkisreikningurinn er lagður fyrir Alþ. Ég veit, að hæstv. fjmrh. hefur áður svarað svipaðri aths., sem aðrir hafa gert við ríkisreikninginn að þessu sinni og fyrr og ber því við, sem vafalaust er rétt, að sérhæft starfslið endurskoðunardeildarinnar hafi ekki undan, það komist ekki yfir verkefnin. En mér þykir þó rétt að segja það sem mína skoðun, að ég teldi mjög æskilegt, að þessu yrði komið á réttan kjöl, og það er auðvitað ekkert minna verk að endurskoða þessa reikninga langt á eftir. Það væri í alla staði miklu heppilegra, ef hægt væri að koma því þannig fyrir, að hægt væri að gera það jafnóðum, en það kostar sjálfsagt nokkurt átak einu sinni, það skal ég viðurkenna. Mér þótti rétt og okkur, sem að nál. stöndum, að koma aths. um þetta á framfæri. Þá hefur verið að því fundið hér við umr. í þessari d. og annars staðar, að samkvæmt upplýsingum ríkisendurskoðendanna eða yfirskoðunarmanna Alþ. við ríkisreikninginn, eru við áramótin 1967–1968 miklar fjárhæðir enn í vörzlu innheimtumanna, eða rúmar 200 millj. kr. Samkv. nýjum bókhaldslögum, sem samþ. voru hér á Alþ., að mig minnir í fyrra, þá er nú algjörlega óheimilt að hafa þessi vinnubrögð á. Við, sem stöndum að nál. minni hl., sáum ástæðu til þess að undirstrika það, að við væntum þess fastlega, að ekki verði framhald á svo slælegum skilum innheimtumanna. Það er, eins og ég sagði, samkv. bókhaldsl. bannað að halda reikningunum opnum fram yfir áramótin, en samkvæmt upplýsingum hæstv. fjmrh. er skýring þess, að svo miklar ríkistekjur væru óinnheimtar, sú, að innheimtumennirnir freistuðust til þess að laga til hjá sér með því að geyma að færa innborganir eða færa þær á fyrra ár, sem þýddi það, að þeir gátu að sjálfsögðu ekki verið búnir að skila þeim um áranótin, og það kemur þannig út í reikningnum, eins og þessi aths. nr. 2 hjá yfirskoðunarmönnum lítur út. Ég vænti þess og veit raunar, að nýjar reglur hljóta að verða teknar upp í þessu, annað væri brot á nýju bókhaldslögunum. Þá vil ég aðeins minna á það, að yfirskoðunarmenn hafa að þessu sinni sett fram 20 aths. við ríkisreikninginn og þar af tvær, sem þeir vísa nú til aðgerða Alþ. En slík málsmeðferð er ekki algeng. Ég fullyrði ekki, að hér sé um einsdæmi að ræða á síðari árum, það fullyrði ég ekki, en þetta er fremur óalgeng málsmeðferð. Þessar tvær aths., sem svo þungt vega hjá yfirskoðunarmönnum, að þeir sjá ástæðu til þess að vísa þeim frá sér og afgreiða þær ekki sjálfir, heldur láta Alþ. fjalla um þær, eru í fyrsta lagi um bókhaldsfyrirkomulag hjá Ríkisútvarpinu, en um það atriði segja yfirskoðunarmenn. að þeir telji, að það bókhald, sem þar er viðhaft. skýri rangt frá eignum Ríkisútvarpsins og brjóti í bága við almennar reglur og höfuðstefnu ríkisreikningsins sjálfs. Hér eru allþungar ásakanir á ferðinni og ástæða til þess að vekja athygli á þeim. Nú hefur því verið yfirlýst, að þarna muni verða breytt til, og við. sem stöndum að minnihlutaálitinu, verðum að treysta því, að svo verði gert, og tökum undir það, sem fjhn. hv. Nd. setti fram um þetta atriði og hv. 12. þm. Reykv. vitnaði til áðan. Hin athugasemdin, sem vísað er til meðferðar Alþ., lýtur að greiðslum til stjórnarnm. Skipaútgerðar ríkisins, en yfirskoðunarmenn telja þessar greiðslur þannig vaxnar, að engar hliðstæður eigi sér stað um launagreiðslur fyrir slík störf hjá ríkinu. Það er ástæða til að taka eftir þessu. Hér hefur verið greitt meira í laun fyrir störf en áður hefur átt sér stað; svo notað sé orðalag yfirskoðunarmanna. Hæstv. fjmrh. hefur við meðferð þessa máls hér á Alþ. upplýst það, sem menn raunar hafa nú séð annars staðar, að þessu fyrirkomulagi með tvo fjármálasérfræðinga við hlið forstjórans hefur verið breytt og eftir því, sem ég bezt veit, einn maður settur yfir fjármálin. Ég man nú ekki, hvað hann er kallaður, það skiptir heldur ekki máli, en þá má gera ráð fyrir því, að engar slíkar greiðslur eigi sér framvegis stað til stjórnarnm., þaðan af síður þá þannig greiðslur, að þær eigi sér enga stoð í launagreiðslum fyrir slík störf hjá ríkinu. Ég ætla ekkert að fara að fjölyrða um þetta hér. það er búið að ræða þetta talsvert og er augljóst, að þarna hefur verið ofborgað fyrir störf. Það er ástæða til þess að allir, sem þar eiga hlut að máli, gæti þess, að slíkar greiðslur komi ekki fyrir í framtíðinni. Eins og ég segi hefur meiri hl. fjhn. Nd., og þar með Nd., sem samþ. reikninginn, afgreitt þessar aths. annars vegar með því að undirstrika, að reikningsgerð Ríkisútvarpsins verði breytt og að ríkisendurskoðunin sjái til þess, að eftir öðrum reglum verði farið, og hins vegar, að felld hafi verið niður þau störf. sem svo mjög voru ofborguð hjá Skipaútgerð. Ég sé því ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Í fjórða lagi viljum við svo taka undir þær ábendingar, sem komið hafa fram hér í umr., m.a. hér í hv. d., um það, að það væri æskilegt, að ýmsir liðir ríkisreikningsins væru meira sundurliðaðir en nú er gert, til glöggvunar fyrir alla þá, sem reikninginn skoða. Ein aths. yfirskoðunarmanna lýtur einmitt að svipuðu atriði. Það er 6. aths., en þar segja yfirskoðunarmenn, að á árinu 1967 hafi kostnaður við störf nefnda samkv. ríkisreikningi orðið 5 millj. 31 þús. kr. á móti 3 millj. og 72 þús. kr. á fyrra ári. Þarna er um talsverða aukningu að ræða, það er, sýnist mér, svona fljótt á litið um 60–65% hækkun á þessum gjaldalið að ræða milli ára. Um þetta segja yfirskoðunarmenn, að venjulega sé tilgreint á fylgiskjali, hvaða menn hafi tekið þátt í störfum viðkomandi n. og þá tilgreind greiðsla til hvers fyrir sig. Hins vegar séu nokkur brögð að því, að greitt sé einum manni eða stofnun vegna n. án þess að gera frekari grein fyrir því, og um þetta eru nefnd nokkur dæmi. Það er t.d. sagt, að skuttogaranefnd hafi verið greiddar 545 þús. fyrir störf sín á umræddu ári 1967. Í ríkisreikningnum eru ekki neinar upplýsingar um það, hverjir þessar greiðslur hafi fengið. Þetta er allt á nafni Davíðs Ólafssonar form. n., en ekki dettur mér í hug að ætla það, að honum einum hafi verið greidd þessi fjárhæð. En ríkisreikningurinn veitir ekki upplýsingar um annað. Það segir enn fremur í yfirlitinu, að launamálanefnd hafi á þessu ári verið greiddar 453 þús. kr. Það er ekki heldur hægt að sjá á ríkisreikningnum, hvaða menn hafi tekið þessi laun eða hvernig þau hafi skipzt. Þetta er allt á nafni Baldurs Möllers ráðuneytisstjóra, form. n. Ég skal nefna þriðja dæmið. Það er byggingarkostnaðarnefnd. Hún hefur samtals fengið greiddar 324 þús. kr. á umræddu ári. Það er ekki hægt að sjá, hverjir hafa veitt þessum greiðslum viðtöku. Það er allt á nafni form. n.. Haralds Ásgeirssonar. Það eru fleiri dæmi, sem yfirskoðunarmenn nefna um þessi mál, en ég skal láta þetta nægja, þetta eru stærstu dæmin. Nú segir hér í ríkisreikningnum, að framvegis muni þetta verða meira sundurliðað, þar sem fjmrn. hafi beitt sér fyrir gerð sérstakra launamiða og að það muni sjá um samræmingu á þessum málum. Það er vel. Ég vona þá, að í næsta ríkisreikningi, sem lagður verður fyrir hv. Alþ. til staðfestingar, verði minna um slíka hulduliði, ef svo mætti segja, heldur en er í þessum reikningi. Það kemur t.d. líka fram af ríkisreikningnum, þessum sem hér er til umr., að það hefur verið nokkuð algengt. a.m.k. hér áður fyrr, fyrir nokkrum árum, að starfsmenn ríkisstofnana hafi verið skuldugir þeim sömu stofnunum, það hafi farið fram lánsviðskipti milli stofnana og starfsmanna. Nokkrar aths. yfirskoðunarmanna lúta einmitt að þessu. Það segir t.d. í 15. aths. um Innkaupastofnun ríkisins: „Enn fremur viljum við undirstrika, að við teljum það fjarri öllu lagi, að lánsfjárviðskipti eigi sér stað við starfsmenn stofnunarinnar. Yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins leggja áherzlu á það, að festa og reglusemi eigi sér stað í starfsemi stofnunarinnar.“ Þetta er víðar, þetta er í fleiri aths. Það er t.d. í 11. aths. um innheimtu hjá Vita- og hafnamálaskrifstofunni. Yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins vilja sem fyrr vara við þeim viðskiptamáta og leggja áherzlu á það, að frá því verði horfið með öllu hjá þessari og öðrum ríkisstofnunum, að starfsfólk skuldi stofnuninni. Sams konar aths. er nr. 12 um Orkustofnun og nr. 13 um Flugmálastofnunina. Í svörum við þessum aths. er sagt, að þetta fyrirkomulag hafi verið afnumið, og ég) vonast þá til þess, eins og ég sagði áðan, að í næsta ríkisreikningi verði ekki slíkar aths. að finna. Það væri vel, ef verið er að laga þarna til. En það sýnir bara, að svo seint sem 1967 a.m.k. hafa svona viðskipti átt sér stað. Ég tek t.d. eftir því líka, að í 15. aths. varpa yfirskoðunarmenn fram þeirri spurningu, hvort fyrir liggi samþykki rn. fyrir bifreiðastyrkjum starfsmanna þessarar stofnunar. Þessu er svarað á þá lund, að á árinu 1967 hafi ekki legið fyrir sérstakt samþykki rn. fyrir bifreiðastyrkjum starfsmanna, en þeir hafi þá verið ákveðnir af forstjóra, en samþykkt rn. liggur fyrir í dag í grundvallaratriðum samhljóða því, sem forstjóri ákvarðaði 1967. Hér tel ég alveg farið aftan að siðunum. Það er ekki forstjóri Innkaupastofnunarinnar, sem á að ákveða það, hvaða bifreiðastyrki starfsmenn þar hafa, hann og aðrir, rn. að samþykkja. Það á að fara hina leiðina. Rn. á að ákveða það eða sú n., sem fjallar um þessa bifreiðastyrkí, hvernig sem ákvarðanir um það koma út úr kerfinu. Innkaupastofnunin og aðrar ríkisstofnanir eiga að framkvæma það, sem fyrir þær er lagt í þessu. Þó að ég hafi nefnt hér nokkur atriði, sem tekin eru upp úr ríkisreikningnum í sambandi við n. og bifreiðastyrki, þá eru vissulega miklu fleiri svipuð atriði, sem yfirskoðunarmenn hafa ekki gert aths. við, en ástæða væri til, að gerð væri nánari grein fyrir í ríkisreikningi. Ég tek alveg undir það, sem hér var sagt við 1. umr. - mig minnir að það væri hv. 5. landsk. þm., sem benti á það, - að æskilegt væri, að í þessum reikningi væru miklu nákvæmari upplýsingar en þar er að finna um slíkar greiðslur, greiðslur fyrir nefndarstörf, bifreiðastyrki, greiðslur fyrir aukavinnu og yfirvinnu og hvað það nú er, sem mönnum kann að detta í hug að óska upplýsinga um. Ég skal ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri, ég vildi aðeins koma á framfæri nokkrum aths. um leið og við leggjum til, ég og hv. 3. þm. Vestf.. að frv. um samþykkt ríkisreikningsins verði samþ.



Herra forseti. Það var raunverulega ekki aths., sem ég vildi gera við þessa afgreiðslu núna, heldur aðeins að beina þeim orðum til hæstv. fjmrh., að mér finnst eðlilegt, að Alþ. fengi miklu nánari skýrslur frá hinum einstöku ríkisfyrirtækjum. Okkur hafa verið sendar skýrslur frá vissum fyrirtækjum reglulega, en svo eru önnur fyrirtæki, sem skila engum skýrslum frá sér. Ég gæti talið hér upp nokkur fyrirtæki, en ég vil ekki fara út í þá sálma, svo að það valdi ekki sárindum. E.t.v. eru þessar skýrslur til. en þar er gerð miklu nánari grein fyrir ýmsum fjárhreyfingum innan fyrirtækjanna, sem væri eðlilegt a.m.k. að menn í fjhn. d. fengju. Ríkisfyrirtækin eru það mörg, að það er óhjákvæmilegt, að þau geri ársyfirlit og fjhn. sé sent slíkt yfirlit. Það er ekkert óeðlilegt að taka það upp og veita þeim meira aðhald í því efni. Þar eiga að koma fram vissir þættir í rekstri yfir árið. Við getum nefnt sem dæmi, að Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins ætti að senda okkur mjög greinargott yfirlit, og svo mætti telja upp ýmis fyrirtæki. Ég vildi beina þessari beiðni til hæstv. ráðh., að hann hlutaðist til um, að þm., eða a.m.k. nm. í fjhn. d. fengju slík yfirlit frá ríkisfyrirtækjum reglulega og að það slyppi ekkert fyrirtæki við það.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 5. landsk. þm., eða réttara sagt aths. um það, að ríkisfyrirtæki ættu almennt að senda Alþ. skýrslu um starfsemi sína, þá hef ég persónulega ekkert við það að athuga. En ósköp hræddur er ég um, að það kynni að verða æðimikið moð, sem yfir Alþ. kæmi, ef slíkt ætti að gerast. Nú veit ég að vísu ekki, hvort hann á við það, að allar stofnanir ættu að senda sína ársreikninga. Það eru náttúrlega fyrst og fremst þær skýrslur, sem gerðar eru, aðrar skýrslur eru yfirleitt ekki gerðar, nema þá skýrslur, sem stofnanir gera um einhver alveg viss verksvið, sem þær hafa. Það eru að vísu til stofnanir líka, sem gefa grg. til sinna rn., ekki endilega árlega, heldur ef það eru sérstök viðfangsefni, sem þau hafa með höndum, en þó að ég hafi ekkert á móti því, að þetta gerist með þessum hætti, held ég sannast sagna að menn geri sér ekki grein fyrir því, hvað þeir eru að kalla yfir sig, ef þeir ættu að fá ársreikninga allra ríkisstofnana í landinu hér á borðið hjá sér. Hitt er allt annað mál, að það er auðvitað hægt að láta fjhn. d. í té allar,þær upplýsingar, sem þær óska eftir. En sannleikurinn er nú sá, að einmitt til þess að þurfa ekki að fá yfir sig slíkt allsherjarskýrsluflóð sem það hlyti að verða, hefur Alþ. sett yfirskoðunarmenn, sem einmitt eiga að fara í gegnum alla þessa ársreikninga og gera um þá sínar aths. Ég er ósköp hræddur um það, að ef fjhn. d. ætluðu sér að fara að fá slík plögg upp í hendurnar, þá ynnist þeim ekki mikill tími til annars yfir þingtímann en að fara í gegn um slíka pappíra. Það hygg ég, að hv. þm. mundi komast að raun um, ef hann færi upp í ríkisbókhald og fengi að sjá, hvers konar safn þar er af reikningum og grg., sem að sjálfsögðu berast frá stofnununum, þær stærstu eiga að senda það oftar en einu sinni á ári, og ég er hræddur um það, að með þeim takmarkaða tíma, sem hv. þm. og d. hafa til ráðstöfunar, yrði það ekki mikið, sem út úr þeirri könnun kæmi. Með þessu móti er ég ekkert að hafa á móti orðum hv. þm., það er síður en svo, ég er aðeins að benda á staðreynd, sem ég er hræddur um, að menn hafi ekki íhugað alveg til hlítar. Ég hef sannast sagna ekkert að athuga við aths. hv. 11. þm. Reykv., sem talaði hér af mikilli sanngirni og hófsemd um ríkisreikninginn og þau vandamál, sem við hann eru tengd. Við gætum auðvitað haft langar umr. um ríkisreikninginn á hverju einasta ári. Þar er að fá yfirsýn yfir ríkisbúskapinn í heild og þó að það sé rétt. sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að það er ekki í rauninni um annað að ræða, og reyndar eins og n. öll hefur komizt að niðurstöðu um, en samþykkt ríkisreiknings hverju sinni, þá auðvitað hlýtur hann að vekja margvíslegar hugleiðingar, að því marki sem menn hafa yfirleitt áhuga á að setja sig inn í það flókna fyrirtæki, sem okkar ríkiskerfi er orðið, og það mætti undrum sæta, ef ekki kæmu fram svo og svo margar aths. Ég lít ekki á það sem neitt vantraust á fjmrh., þó að slíkt komi fram, heldur í rauninni aðeins jákvæðar ábendingar, þegar þær eru fram settar á þann hátt, sem hv. þm. gerði, sem sjálfsagt er að taka til athugunar og leiðrétta síðar meir, ef eitthvað af slíkum ábendingum er með þeim hætti, að þær gefi tilefni til breytinga á ríkjandi starfsháttum. Sannleikurinn er auðvitað sá, að það er alltaf ótalmargt, sem þarf að lagfæra í ríkisrekstrinum. Það veit ég að þessi hv. þm. veit mætavel, hann er gamall starfsmaður í fjmrn., eins og ég á sínum tíma, og hefur kynnzt gerla þessum vandamálum. Það er fjarri mér að halda því fram, að þó að það hafi verið reynt að þoka mörgu áleiðis bæði í minni tíð, kannske ekkert frekar þá en áður, og af þeim mönnum, sem setið hafa í embætti fjmrh., þá er þróunin í þessum efnum svo ör, að það er alltaf ótalmargt, sem þarf að hafa auga með og gæti farið úrskeiðis, auk þess sem það er alltaf meira og minna, sem er nauðsynlegt að lagfæra og breyta. Ég er hv. þm. algjörlega sammála um það, að endurskoðunin þyrfti að vera skjótvirkari, og ég vék að því hér við 1. umr. málsins. Það er auðvitað hægt að bæta við nokkrum endurskoðendum, en eins og ég sagði, þá er vandamálið ekki hvað sízt það, að við eigum í okkar launakerfi við ákaflega mikla erfiðleika að stríða, þar sem er að fá hæft fólk til þess að sinna þessari endurskoðun. Það mætti auðvitað vel hugsa sér það, til þess að kippa þessu í lag í eitt skipti, að við legðum í það nokkurt fé að semja við endurskoðunarskrifstofur um að aðstoða við þessa endurskoðun, og það er enda svo í ýmsum greinum, að það eru endurskoðunarskrifstofur úti í bæ, sem annast endurskoðun ýmissa fyrirtækja. Ríkisendurskoðandi hefur bent á, að hann þurfi að fá meira af þjálfuðu starfsliði, en hann geti ekki fengið það með núverandi launakerfi, þannig að hér er við nokkra erfiðleika að stríða. Ég held, að það sé þó engum efa bundið, að þetta hefur smáþokazt í rétta átt, og ég er alveg sammála hv. þm. um það, að eina viðhlítandi lausnin á málinu er ekki, að það þokist í áttina, heldur að það komist í það horf, að það sé búið að endurskoða reikningana, þegar þeir eru lagðir hér fyrir þingið. Hitt er annað mál, sem hv. þm. kom einnig inn á, að auðvitað útilokar það ekki neitt eftirlit yfirskoðunarmanna, því að þeir geta auðvitað tekið þá reikninga til meðferðar á næsta ári, sem ekki kann að hafa verið búið að endurskoða áður, þannig að það á ekki að þurfa að slaka neitt á eftirliti Alþ. að þessu leyti. Það er hárrétt hjá hv. þm., að 200 millj. kr. talan, sem hér er sagt, að hafi verið í vörzlu innheimtumanna um áramót, er auðvitað óviðunandi tala, ef hún hefði verið í vörzlu innheimtumanna. En hann sagði það mjög réttilega, að vitanlega er það ekki nema tiltölulega lítill hluti af þessari upphæð, sem er í vörzlu innheimtumanna. Þeir hafa freistazt til þess að halda opnum reikningnum til þess að sýna fallegra bókhald hjá sér, ef svo má segja, um áramótin. Það er gengið í það fram til síðustu klukkustundar þann 31. des. að innheimta hvern eyri, sem hægt er, frá innheimtumönnum til þess að sýna betri afkomu, líka fyrir ríkissjóðinn sjálfan, ef hann hefur áhuga á því og hver fjmrh. að sýna sem bezta afkomu gagnvart Seðlabankanum. En hér hefur þetta gerzt, að menn hafa haldið opnum reikningum alveg fram í janúar og febrúar til þess að sýna ekki of miklar eftirstöðvar. Þetta verður að breytast og hlýtur að breytast nú eftir að ný l. eru komin, það er rétt hjá hv. þm. Ég skal ekki ræða neitt sérstaklega þær tvær aths.. sem vísað var til aðgerða Alþ. Ég hef áður lýst því yfir. að að sjálfsögðu verður breytt bókhaldi Ríkisútvarpsins í samræmi við þær kröfur, sem yfirskoðunarmenn telja að þurfi að vera. Hér er ekki um nein misferli að ræða heldur aðferð við uppsetningu á reikningi, sem yfirskoðunarmenn telja óeðlilega, og ég hygg að ríkisendurskoðunin sé þeim sammála um það, þannig að því verður að sjálfsögðu breytt. Um stjórnarnefnd Skipaútgerðarinnar er ég ekki alveg sammála hv. yfirskoðunarmönnum vegna þess, að hér var ekki um venjulega stjórnarnefnd að ræða. Ég gat um það við 1. umr., að það hefði verið ákveðið af ríkisstj. að setja þarna a.m.k. til bráðabirgða annan forstjóra til þess að gera heildarendurskoðun á þessu fyrirtæki með það í huga að reyna að draga úr hinum stórkostlega vaxandi útgjöldum þess. Í stað þess að ráða sérstakan mann var þessu starfi skipt milli tveggja manna, og voru þeir hvor úr sínu rn. Það er ekki rétt hjá hv. yfirskoðunarmönnum, að það sé einsdæmi, vegna þess að það kemur oft fyrir, þegar um er að ræða slíkt starf, sem má teljast heilt starf, að það sé borgað þannig að hluta til, og menn fái jafnvel hálf laun fyrir að gegna því að hálfu leyti. Það má benda á ýmis dæmi. Það skiptir ekki miklu máli í því sambandi. Menn geta um þetta deilt. Þetta er úr sógunni. Stjórnarnefndin er að vísu enn þá til, vegna þess að henni hefur ekki verið breytt, en hún fær þóknun sem venjuleg stjórnarnefnd, sem er, að ég hygg, hverfandi lítil þóknun. Hún hefur verið úrskurðuð af fjmrn. í samræmi við þóknun til annarra n., en sérstöku samræmi hefur nú verið á það komið, eins og hefur áður verið skýrt frá. Það eru sérstakir trúnaðarmenn í fjmrn., sem úrskurða þóknanir til allra n. ríkisins til þess að sjá um, að samræmi sé í þeim greiðslum. Hins vegar er það svo með fjármálaforstjórann, að hann er til kominn ekki eingöngu til að taka við verkum þessara manna, heldur vegna þess, að starf Skipaútgerðarinnar hefur verið stórkostlega aukið. Það hefur, eins og hv. þdm. er kunnugt, verið ákveðið, að öll skip í eigu ríkisins verðil undir fjármálalegri og rekstrarlegri yfirstjórn Skipaútgerðarinnar. Forstjóri Skipaútgerðarinnar mun áfram sjá um yfirstjórn strandferðanna og strandsiglinganna, eins og áður hefur verið, en þessi fjármálalegi forstjóri mun taka við yfirstjórn á rekstri allra þeirra skipa, sem ríkið á. Það hefur verið gerð á þessu sérstök athugun, og þykir ekkert efamál, að það megi spara allverulegar fjárhæðir með því að hafa þessa útgerðarstjórn á einni hendi. Þá taldi hv. þm., að það væri nauðsynlegt að sundurliða meira ríkisreikninginn en gert hefur verið. Ég hygg nú, að í ríkisreikningnum, eins og hann liggur fyrir hér, þetta er síðasti reikningurinn, sem verður í þessu formi, sé sundurliðunin með mjög svipuðum hætti og áður hefur verið. Það var að vísu nefnt þarna, að greiðslur hefðu átt sér stað til eins manns í nafni tiltekinnar n. og þetta væri óeðlilegt. Það má vera, að þetta sé óeðlilegt. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að ef þeir fletta upp á eldri ríkisreikningum, þá er það svo, að ég hygg í hverjum einasta þeirra, að það er ekki tilnefndur einn einasti maður, heldur er tilgreindur í einu lagi kostnaður við hverja einstaka n. Og það er ekki tekið fram um það, hverjir hafi fengið þessar greiðslur. Þannig hefur þetta verið alltaf í ríkisreikningi. Ég tel það hins vegar öryggi, að það sé ekki ósamræmi í þessum efnum, eins og ég áðan sagði, og það verði séð til þess með því samræmi, sem á hefur verið komið um laun nm., að það sé einn aðili. sem úrskurðar laun n. og þegar þær eru skipaðar, þá séu þær skipaðar með þeim fyrirvara, að trúnaðarmenn fjmrn. ákveði þeim síðar laun. Hitt er annað mál, sem hv. þm. sagði og auðvitað þarf að gæta mjög vel að, og það er, að öruggt sé, að þessar launagreiðslur komi fram með réttum hætti til skattlagningar og framtals, og þar er ég honum alveg sammála. Það hefur leitt til þess, að fjmrn. hefur látið útbúa sérstök eyðublöð í því sambandi til þess að tryggja það, að þessar greiðslur skili sér allar á rétta aðila til skattlagningar. Um skuldir starfsmanna við stofnanir tek ég alveg undir með hv. þm., og ég hef gert það í hverri fjárlagaræðu síðan ég tók við þessu embætti. Slíkar skuldir eru óhæfa, og það hafa af ríkisendurskoðuninni verið æ ofan í æ gefin fyrirmæli um það, að þessar skuldir mættu ekki eiga sér stað. Rn. hefur verið skrifað um það, að þau sæju til þess hvett fyrir sína stofnun, að þetta ætti sér ekki stað. Það hefur því miður tíðkazt í töluvert ríkum mæli í sumum stofnunum, að menn hafi fengið að skulda þar. Ég þori ekkert að fullyrða um það, hvort tekst að koma þessu út úr heiminum, við skulum segja í næsta ríkisreikningi. Ég vona það. En ríkisendurskoðunin hefur fengið fyrirmæli um að fylgja því mjög fast eftir, að einstakir starfsmenn skulduðu ekki í sínum stofnunum. því að það er að sjálfsögðu alger óhæfa. Þá vil ég einnig taka það fram, að svokölluð embættislán, sem höfðu verið veitt töluvert mikið og byggjast að vísu á gildandi lögum, voru afnumin fyrir nokkrum árum, og engar slíkar skuldir hafa safnazt, þannig að þessi lán eru að hverfa út úr heiminum. Ég álít, að einstaklingar eigi ekki að vera skuldugir ríki eða ríkisstofnun með þessum hætti, og er hv. þm. algerlega sammála um þessar aths. Formið á bifreiðastyrkjunum er nú þannig, að það er sérstök bifreiða- og vélanefnd, sem ákveður þessa styrki. Það er rétt. eins og oft hefur verið að vikið, að þetta hefur dregizt, og þetta hefur verið lengi í athugun. margt í þessum efnum. Hins vegar eru bifreiðastyrkjamálin sem slík komin, að ég held, í nokkuð fast form. Það hafa verið settar um það fastar og ákveðnar reglur. og það, sem hv. þm. vitnaði hér til, er meðal undantekningaratriða, sem enda var fundið að af ríkisendurskoðuninni. Þessi n. á að samræma þessa bílastyrki. Rn. að vísu semja við starfsmennina um styrkina, en þeir verða að fá staðfestingu bíla- og vélanefndar til þess að þeir taki gildi, þannig að ég vonast til, að svo miklu leyti, sem hægt er að hafa nokkurn hlut algerlega í lagi, að það ætti að geta orðið með þessum hætti. Höfuðverkurinn, sem eftir er í þessu efni og ég skal játa, að ekki er enn þá fengin lausn á, en ég vonast þó til, að verði innan tíðar, er í sambandi við svokallaðar forstjórabifreiðar, sem ekki hefur enn þá verið afgert, hvaða tökum verður tekið. En bílastyrkirnir sem slíkir eiga að vera komnir í fast form, að ég hygg. Ég þakka svo hv. 11. þm. Reykv. fyrir ábendingar hans. Þær voru allar jákvæðar og fullkomlega á þann veg, sem er skylt að hlusta á, og ég hef ekkert að athuga á nokkurn hátt við það, sem hann mælti. Ég hef heldur ekkert við það að athuga, sem hv. 5. landsk. þm. sagði hér, en bendi aðeins á það, að áður en slíkt yrði framkvæmt, held ég, að væri nauðsynlegt, að fjhn. gerði sér grein fyrir því, hvað hún mundi kalla yfir sig eða hvað hún vildi kalla yfir sig af slíkum plöggum.



Herra forseti. Ég held nú, að hæstv. fjmrh. hafi tekið mig of bókstaflega þannig, að ég væri að heimta prófessorsritgerðir frá þessum fyrirtækjum.

Voru það ekki reikningar?

Jú, það voru reikningar með smáaths., aðeins meira en kemur fram þarna. Ég get tekið sem dæmi t.d. Tunnuverksmiðjur ríkisins. Þarna er bara efnahagsreikningur. Það væri ekkert á móti því, þegar maður er að fjalla um þessi mál, að við sæjum, hvað var framleitt mikið, hvað kostaði tunnan o.s.frv.? Við getum farið í annað. Við getum farið í Laxeldisstöð ríkisins hér í Kollafirði, sem ég sé nú ekki einu sinni á blaði þarna. Við getum tekið fjárræktarbúið á Hesti, eitthvað slíkt. Því má ekki hafa nokkur orð kringum þessar niðurstöður frá ári til árs? Eða skila þessar stofnanir ekki yfirliti á annan veg en hreinni niðurstöðu, til fjmrn. eða ráðh.?

Þær skila öllum fskj.

Þær skila öllum fskj. já. Ég reikna ekki með því, að það séu vanhöld á fskj., en þegar við erum látnir samþykkja svona hluti vildi ég fá aðeins meira í veganesti með þeim. Mig langaði rétt til þess að fá að vita ýmislegt um Tunnuverksmiðjur ríkisins t.d. eða jafnvel fjárræktarbúið á Hesti og Laxeldisstöðina í Kollafirði. Þetta eru fyrirtæki, sem fá margar millj. úr ríkissjóði, en ég hef ekki enn séð skýrslu frá þessum fyrirtækjum. En ég hef séð ágætar skýrslur frá öðrum ríkisfyrirtækjum, og þær eru ekki viðamiklar. Þær koma frá síldarútvegsn. og frá Síldarverksmiðjum ríkisins, og margar fleiri ágætar skýrslur koma. Það var einmitt í svipuðu formi, sem ég var að tala um, að væri æskilegt að fá með. En það er auðvitað allt of viðamikið að ætlast til þess, að hver einasta ríkisstofnun skili slíkri skýrslu. Við höfum enga þörf fyrir það. En við höfum þörf fyrir vissa þætti frá þessum fyrirtækjum.



Herra forseti. Menntmn. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum. Þetta er allmikill lagabálkur og skiptist í 6 kafla. I. kafli frv. fjallar um Þjóðminjasafnið. Það er talið, að Þjóðminjasafnið hafi verið formlega stofnað í febrúar 1863. Þótt það sé komið svo til ára sinna, hafa ekki verið sett um það sérstök l., en hins vegar sérstök hefð komin á starfsemi þess. Um verndun fornminja eru hins vegar lög frá 1907. Í þeim l. segir, að fornminjavörður, sem þá var nefndur sem þjóðminjavörður, skuli vera forstöðumaður safnsins, en embætti hans mun fyrst og fremst hafa verið stofnað þá til að samþykkja friðun og umsjón fornminja samkv. þessum l. frá 1907. Kaflinn um Þjóðminjasafnið er ekki mikill að vöxtum eins og hv. þm. sjá. Hann er ekki nema 8 blaðgreinar í þeirri mynd, sem frv. nú liggur fyrir í hv. þd. Í Nd. var gerð sú breyting á, að bætt var inn í nýrri grein, sem nú er b. gr., þar sem lagt er bann við að nota myndir af gripum safnsins sem vörumerki eða í auglýsingaskyni og áskilið leyfi þjóðminjavarðar til slíks sem og þess að gera af því myndir og eftirlíkingar. II. kafli frv. fjallar hins vegar um fornminjar, og þar er greint á milli annars vegar fornleifa, en til þeirra teljast hvers konar leifar fornra mannvirkja og annarra staðbundinna minja, sem mannaverk eru á, og svo hins vegar forngripa. Fornleifar, sem þjóðminjavörður telur ástæðu til að friða, skulu skráðar á fornleifaskrá, og er því þinglýst sem kvöð á þá landareign, sem í hlut á, og kostnaður af viðhaldi þeirra skal greiðast úr ríkissjóði. Forngripir aftur, þ.e.a.s. fornir gripir, sem finnast og legið hafa í jörðu og eru ekki svo vitað sé í einkaeign, skulu verða eign ríkisins, og kemur ekki greiðsla fyrir önnur en bein útgjöld finnandans vegna fundarins, og ef gripurinn er úr gulli eða silfri, skal meta málmverð hans og greiða matsverð, að viðbættum 10%, og skiptist það þá jafnt á milli finnanda og landeiganda. Þá er í kaflanum lagt bann við flutningi muna eða gripa úr landi, sem eldri eru en 100 ára, nema leyfi komi til. Í frv., eins og það var lagt fyrir þingið, var miðað við 150 ára aldur gripa, en sú breyting var á gerð í Nd., að markið var fært niður í 100 ár og jafnframt bætt inn í heimild til að hindra brottflutning yngri muna en 100 ára, ef sérstaklega merkilegir þykja. Í aths. við frv. er það rakið, hvaða efnisbreytingar kaflinn hefur að geyma frá núgildandi l., og sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það. III. kafli fjallar um kirkjugripi og minningarmörk. Þar er um að ræða friðun kirkjugripa, sem varðveittir eru í kirkjum landsins, svo og friðun legsteina og annarra minningarmarka í kirkjugörðum. Í aths. um frv. segir að kafli þessi sé að heita má alveg nýmæli. Reyndar hefur verið gert ráð fyrir því í l. 1907, um verndun fornminja, að fornir kirkjugripir kunni að verða skráðir, en það ákvæði hefur aldrei komið til framkvæmda. Í Nd. var sú breyting gerð á frv., að þar var bætt inn í frv. 2 nýjum gr., sem eru 23. og 24 gr. frv., eins og það nú liggur fyrir. Í 23. gr. ræðir um varðveizlu aflagðra kirkjugripa, þ.e.a.s. gripa, sem hætt er að nota í kirkjum, og þeirra gripa, sem þjóðminjaverði og forráðamönnum kirkna kemur saman um, að ekki sé ástæða að hafa lengur í kirkju, en í gr. segir, hvernig með þá skuli fara. Í 24. gr. er ákvæði um, hvernig fara skuli með kirkjugripi, ef kirkja sé lögð niður, og í niðurlagi þeirrar greinar, síðustu málsgr., segir, að Þjóðminjasafnið skuli eiga forkaupsrétt á kirkjugripum í einkaeign, sem seldir verða, og er þetta í samræmi við ákvæði l. frá 1907, þar sem gert var ráð fyrir skráningu slíkra gripa, þó að reyndar hafi aldrei úr orðið. IV. kafli fjallar um friðun húsa og annarra mannvirkja, sem eru í einkaeign. Í aths. við þann kafla segir, að hér sé um svo til algjöra nýsmíð að ræða. Hingað til hefur hér á landi ekki verið farið inn á þá braut að friðlýsa hús í einkaeign, eins og er þó gert og þykir sjálfsagt í okkar nágrannalöndum. Hinu er ekki að leyna, að reynslan hefur víða orðið sú, að þetta reynist allvandasamt í framkvæmd og líklegt til þess að valda árekstrum vegna þess, að slík friðun leggur auðvitað verulegar hömlur á umráðarétt manna yfir eignum sínum. Ég býst við, að það sé erfitt eða nær ógjörlegt að setja í þessum efnum l., sem girði til fulls fyrir slíkan vanda, en hins vegar mjög æskilegt að fá lagasetningu um slíka friðun. Samkv. þessum kafla frv. skal skipa húsafriðunarnefnd, sem á að fjalla um allar friðunarákvarðanir sem og brottfall þeirra, einnig um viðhald og breytingar á friðuðum húsum eða húshlutum, en friðun getur ýmist tekið til húsa í heild, og teljast þau þá í A-flokki, eða aðeins til ytra borðs húss eða hluta af ytra eða innra borði, og þá telst húsið í B-flokki. Skiptir þessi flokkagreining máli um ýmis ákvæði í kaflanum. Friðun skal síðan þinglýsa sem kvöð á þá eign, sem í hlut á. Þá eru í þessum kafla ýmis ákvæði um viðhald og breytingar á friðuðum fasteignum sem og um það, ef skemmdir verða á þeim af eldi eða öðrum ástæðum, að þá er rætt þar um styrk til handa eigendum til viðhalds friðaðra húsa, og má segja, að flest ákvæðin lúti að samskiptum friðunaraðila og eigenda friðaðra húsa eða fasteigna. Í frv., eins og það var lagt fyrir þingið upphaflega, segir, að menntmrh. ákveði friðun eða brottfall friðunar að fengnum till. húsafriðunarnefndar. Í Nd. var hins vegar bætt inn í frv. sams konar heimild til handa sveitarstjórnum. Það var gert að beiðni Sambands íslenzkra sveitarfélaga og Reykjavíkurborgar. Ég held að það orki ekki tvímælis, að þetta hafi verið æskileg breyting og að hún muni auka líkur fyrir friðun merkilegra húsa víðs vegar um landið. Menntmn. óskaði umsagnar lagadeildar Háskólans um frv., þ.e.a.s. um IV. kafla þess, en honum er að sjálfsögðu nátengt bótaákvæðið í almennum ákvæðum í Vl. kafla frv. N. barst umsögn lagadeildar Háskólans, sem er dagsett 5. maí, og skal ég nú rekja stuttlega nokkur atriði úr þeirri umsögn. Í upphafi bréfsins kemur fram sú skoðun deildarinnar, að frv. muni, ef að l. verður, bæta úr brýnni þörf á fyllri og skýrri löggjöf um friðun húsa og annarra mannvirkja. En síðan er vikið að nokkrum tilteknum atriðum, og má þá fyrst nefna það, að deildin bendir á, að friðun samkv. þessum kafla frv. sé takmörkuð við mannvirki eða hluta af mannvirkjum, en hins vegar geti verið ástæða til að láta friðun ná til næsta umhverfis mannvirkja. Það geti orðið að því veruleg lýti, ef reist eru mannvirki við friðlýst hús eða í næsta nágrenni þeirra. Þess vegna telur deildin, að til greina komi að friðlýsa mannvirki ásamt umhverfi þeirra eða jafnvel tiltekin svæði með þeim mannvirkjum, sem á þeim eru. Og hún bendir á náin tengsl friðunarlöggjafar af því tagi, sem hér er um að ræða, við skipulags- og byggingarlöggjöf. Minnir deildin á það, að á Alþ. 1967–68 var lagt fram frv. til byggingarlaga fyrir skipulagsskylda staði, en þar voru í sérstökum kafla ákvæði um friðun húsa, og var gert ráð fyrir, að sú friðlýsing gæti náð til húsaþyrpinga. Bendir deildin á, að það sé vert að taka það til athugunar, hver friðunarákvæði eigi heima í skipulags- og byggingarlöggjöf og hver í sérstökum friðunarlögum, og á sama hátt sé nauðsynlegt að afmarka valdsvið skipulags- og byggingaryfirvalda annars vegar og friðunaryfirvalda hins vegar, en fullnægjandi ætti að vera að láta slíka afmörkun koma fram í byggingarlöggjöf. Þá er vikið að hinum víðtæku friðunarheimildum frv., og af því að tvímælalaust sé erfitt að setja slíkri heimild hæfilegar skorður í l., þótt þetta sé gert í löggjöf ýmissa þjóða, bendir deildin á, að það sé vandasamt úrlausnarefni bæði frá lagalegu og pólítísku sjónarmiði, hvernig haga eigi fyrirmælum um bætur vegna friðunaraðgerða. Segir síðan orðrétt: „Sú leið er farin í frv., að því er telja verður, að fella víðtæka bótaskyldu á ríkissjóð. Er það í samræmi við bótaákvæði l. nr. 40 frá 1907, en kemur tæplega heim við þau sjónarmið, sem önnur friðunarlög eru reist á. Þess er þó að gæta, að leið sú. sem í frv. greinir, hefur vissa sérstöðu.“ Þá er vakin athygli á því, að bætur geti numið verulegum fjárhæðum og við ákvörðun bóta verði beðið að taka tillit til þess, að friðunarkvöðin felli viðhaldsskyldu á eiganda mannvirkis. En slík ákvörðun sé vandkvæðum bundin, þar sem erfiðleikar geti verið á að sjá fyrir, hve kostnaðarsamt viðhald kann að vera í framtíðinni. Þá eru í umsögninni nokkrar ábendingar, sem ég sé ekki ástæðu til að fara að lesa frá orði til orðs, en þær hníga að þessu sama, hvernig unnt sé að leysa þann vanda, sem upp kemur, þegar ákvarða skal bætur til eiganda. Þá segir í umsögninni, að þau mál. sem koma til meðferðar hjá húsafriðunarnefnd, geti verið vandasöm frá lagalegu sjónarmiði og því sýnist það skynsamlegt, að haldið sé því ákvæði, sem í upphafi var í frv., að einn nm. skuli vera lögfræðingur. En í Nd. var sú breyting á gerð, að fellt var niður það skilyrði, að einn nm. í húsafriðunarn. skuli vera lögfræðingur. Þá bendir deildin á, að það væri heppilegt að kveða nánar á en gert er í frv. um valdskiptingu milli ráðh. og sveitarstjórnar og um, hver greiða skuli bætur í þessu tilviki. Loksins telur deildin, að það geti vel komið til greina að setja í frv. ákvæði um það, að ríki eða sveitarfélagi sé skylt að taka við húsi eða mannvirki, sem þessir aðilar hafa lagt friðunarkvöð á, ef eigandi vill afhenda það endurgjaldslaust. Ég hef þá rakið nokkuð efni umsagnar lagadeildarinnar um þetta frv., og ég ætla, að það hafi öllum mátt vera ljóst reyndar áður, að ákvæði þessa kafla frv., IV. kaflans, geta verið til þess fallin að skapa ýmsan vanda og þá sérstaklega í sambandi við ákvörðun bóta til eigenda friðaðra húsa eða mannvirkja. Menntmn. hefur að sjálfsögðu kynnt sér og rætt umsögn lagadeildarinnar, og ég ætla, að nm. hafi litið svo á, að ábendingar og aths., sem þar komu fram, séu hinar athyglisverðustu, en hins vegar ljóst, að það mundi taka töluverðan tíma og kosta mikla vinnu að athuga, á hvern hátt væri hægt eða hvort unnt væri að taka allar þessar ábendingar til greina við meðferð frv. hér í hv. þd. Þó að n. hafi verið ljós sá vandi, sem þarna getur skapazt, þá var það þó álit nm., að það væri æskilegt að fá löggjöf um þetta efni, IV. kaflann, og taldi því rétt að mæla með frv., eins ég síðast mun að víkja. Hins vegar er fyllsta ástæða að sjálfsögðu fyrir friðunaraðila til að fara með gát að ákvörðunum sínum, og vænti ég þess, að það muni þeir og gera. Það mun sýna sig sjálfsagt, er frá líður, að einhverju þarf að breyta í þessu frv., ef að l. verður, og reynslan þá látin skera úr um það, hvað það þá helzt verði eða á hvern hátt bezt verði hægt að skipa þessu. Ég kem þá að V. kafla frv., sem fjallar um byggðasöfn. Árið 1947 voru sett l. um viðhald fornra mannvirkja og um byggðasöfn. Eins og í aths. segir um þennan kafla, var, þegar þau l. voru sett, lítil reynsla komin á starfsemi byggðasafna, sem þó voru til orðin í landinu. Hins vegar hefur reynsla fengizt síðan af starfsemi þeirra, og hún hefur að sjálfsögðu verið höfð til hliðsjónar við samningu þessa frv. Í aths. kemur fram sú skoðun, að stefna hins opinbera ætti að vera sú að stuðla að því með afskiptum sínum af málefnum byggðasafnanna, að þau verði frekar færri og stærri en fleiri og smærri. Og það er nánast gert ráð fyrir því, að þau yrðu svona segjum 15 til 20 og enda nauðsynlegt, ef þessi söfn eiga að verða annað og meira heldur en nafnið tómt. Það er lagt á vald menntmrh. samkv. 39. gr. frv., að fengnum till. þjóðminjavarðar, hvort byggðasafn skuli teljast styrkhæft. Með þessu ákvæði er m.a. reynt að tryggja það, að ríkisstyrkt byggðasöfn verði ekki óhæfilega mörg, því að þjóðminjavörður mun að öllum líkindum gera það að skilyrði fyrir meðmælum sínum um styrkhæfni, að safnið sé nokkuð stórt. Í 42. gr. frv. er kveðið á um þátttöku hins opinbera í kostnaði við byggingar safnahúsa og rekstur byggðasafna. Hér er gerð sú breyting frá núgildandi l., að nú er lagt til með frv., að ríkið styrki byggingu safnhúsa eða kaup á húsi handa viðurkenndu safni með einum þriðja kostnaðar í stað þess, að samkvæmt núgildandi l. frá 1947 er gert ráð fyrir, að ríkið greiði 1/4 kostnaðar. Hins vegar er samkvæmt frv. gert ráð fyrir, að ríkið taki ekki annan þátt í rekstrarkostnaði en þann að greiða að hálfu laun gæzlumanns, en í núgildandi l. segir, að ríkið skuli greiða 2/3 hluta rekstrarkostnaðar, hvort heldur er um að ræða laun eða annan kostnað og útgjöld. Það er rétt, að ég minnist á það hér, að í Nd. var gerð breyting á þessum kafla. M.a. var gerð sú breyting, að aftan við þá grein, sem nú er 43. gr. í frv., í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir, var bætt síðustu setningunni, sem er svo hljóðandi: „Lendi safnið í óreiðu, getur menntmrh. að till. þjóðminjavarðar ákveðið, að gripir þess skuli renna til Þjóðminjasafnsins og verða eign þess upp frá því.“ Það er sérstök ástæða til þess að athuga nánar þetta ákvæði. Satt að segja hafði því ekki verið veitt nægileg athygli fyrr en eftir að n. hafði afgr. frv., og ég mun hafa samráð við meðnm. mína um hugsanlega brtt. við þessa gr. milli umr., þ.e.a.s. áður en frv. verður tekið fyrir til 3. umr. Í. Vl. kafla frv. eru svo almenn ákvæði, sem varða l. í heild. Ég hef þá í stórum dráttum rakið efni einstakra kafla frv., og eins og fram kemur í nál. á þskj. 700, leggur menntmn. til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem greinir á þskj. Þegar bætt var í Nd. inn heimild til handa sveitarstjórnum til að ákveða friðun, friðlýsa hús og önnur mannvirki í einkaeign, þá hafði láðst að samræma bótaákvæði 44. gr. frv. slíkri heimíld, ef notuð yrði. Það er auðsætt, að bætur vegna friðunaraðgerða sveitarfélaga eigi að greiðast úr hlutaðeigandi sveitarsjóði, og er brtt. n. við það miðuð og ekki ástæða til að fara um hana fleiri orðum. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir áliti menntmn. og þeim brtt., sem n. flytur, og sé þá ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. nema tilefni gefist til.



Herra forseti. Hér er um mjög viðamikið og tæknilegt frv. að ræða, og því miður hefur sá tími, sem n. hefur verið ætlaður til þess að athuga þetta frv., svo vel sem æskilegt hefði verið, verið of naumur, til þess að henni hafi verið það mögulegt. Málið hefur hins vegar fengið rækilegan undirbúning, og m.a. þegar málið var til meðferðar í hv. Nd., var það sent til umsagnar öllum þeim aðilum, sem talið var, að sérstakra hagsmuna hefðu að gæta í sambandi við málið. Þessar umsagnir voru svo aftur sendar þeim embættismönnum fjmrn., sem málið höfðu undirbúið, og hefur fjhn. Nd. tekið tillit til allra þessara athugasemda, eftir því sem æskilegt var talið, og í Nd. hefur frv. í þeirri mynd, sem það er nú, hlotið í meginatriðum samhlj. afgreiðslu. Með tilliti til þessa, svo og þess, að æskilegt er, að nýjar reglur verði um þetta settar, ákvað fjhn. því að afgreiða málið frá sér, og eins og nál. á þskj. 701 ber með sér, þá mæla allir þeir nm., sem viðstaddir voru á þeim fundi, sem málið var afgreitt á, en við vorum 6, með því, að þetta frv. verði afgr. með einni smávægilegri brtt., sem n. flytur á þskj. 702, en hún hljóðar svo með leyfi hv. forseta, að aftan við 37. gr. 1. bætist: „heimilt er þó ráðh. að greiða uppboðsandvirði vöruleigu fyrir geymslu hennar í einn mánuð frá komu hennar til landsins“. Er þessi brtt. flutt til þess að koma á móts við óskir skipafélaganna um það, að heimilt sé a.m.k. innan áðurgreindra takmarka að víkja frá þeirri reglu, að tollar hafi forgangsrétt fyrir geymslugjaldi. Ég býst að vísu við, að skipafélögin telji þetta ekki fullnægjandi lausn á þessu máli, en n. taldi sér ekki fært að svo stöddu að ganga lengra til móts við þetta. Herra forseti. Samkv. því, sem ég hef sagt, leggur fjhn. til, að frv. verði samþ. með áðurgreindri breytingu.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. vék að í sinni framsöguræðu, þá er hér um umfangsmikinn lagabálk að ræða, og þegar ég gerði grein fyrir því hér við 1. umr. og óskaði eftir því, að n. leitaðist við að skila hér áliti, þannig að það gæti orðið afgr. hér., þá var mér það ljóst, að það var kannske farið fram á nokkuð mikið, en ég sé þess vegna sérstaka ástæðu til þess hér að þakka hv. n. fyrir þá tillitssemi, sem hún hefur sýnt með því að taka málið til meðferðar og afgreiðslu nú þegar. þó að auðvitað full rök hefðu verið fyrir því, að hún hefði óskað eftir lengri tíma til meðferðar þess. Ég sem sagt þakka n. fyrir mjög skjóta og góða afgreiðslu.



Herra forseti. Það er aðeins út af prentvillu, sem er hér í nál., sem mér láðist að vekja athygli á í framsöguræðu minni. Hún er nú í rauninni auðsæ. Það stendur, að nál. sé frá fjárveitinganefnd, en á auðvitað að vera frá fjárhagsnefnd.



Herra forseti. Fyrir hönd allshn. vil ég lýsa hér smávægilegri, en þó nauðsynlegri brtt. við 29. gr. frv., en þar segir, að lög þessi öðlist gildi 1. maí 1969. En þetta er nauðsynlegt að leiðrétta, því að það hæfir ekki að láta lögin gilda aftur fyrir sig og reyndar óframkvæmanlegt. Og því er hér lagt til, að í staðinn fyrir 1. maí komi 1. júní, en þar sem þessi till. er skrifleg og of seint fram borin, þá vænti ég þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir henni.