Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. um mál þetta, náðist ekki samkomulag innan n. um afgreiðslu þess. 6 af 7 nm. mæla með samþykkt frv., en tveir þeirra, hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 6. þm. Sunnl., hafa fyrirvara og áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við afgreiðslu málsins. Hv. 5. þm. Reykn. hefur hins vegar skilað séráliti um málið og flytur tvær brtt. við frv. á sérstöku þskj. Eins og fram kom í framsögu hæstv. sjútvmrh. fyrir máli þessu, er efni þessa frv. einn liður þeirra, ráðstafana, sem ríkisstj. hét að beita sér fyrir og tengdar eru því samkomulagi, sem náðist um fiskverð á yfirstandandi ári. Þær ráðstafanir, sem hér er lagt til að gerðar verði, má segja að séu að mestu leyti hinar sömu, sem framkvæmdar hafa verið á tveimur undanförnum árum. Samkv. 1. gr. er lagt til, að greiddar verði úr ríkissjóði verðuppbætur á línu- og handfærafisk, sem nema 25 aurum á hvert kg. Kemur sú upphæð til skipta milli sjómanna og útvegsmanna samkv. samningum um hlutaskipti. Er hér um sömu upphæð að ræða og greidd var á s.l. ári. en að þessu sinni samdist einnig svo um, að fiskkaupendur greiða sömu upphæð til viðbótar. Nýtur línu- og handfærafiskurinn því raunverulega 50 aurum hærra verðs en annar hliðstæður bolfiskur. Um það verður ekki deilt, að línu og handfærafiskurinn er úrvalshráefni, og er það vafalítið gæðum þessa fisks að þakka, hve gott orð íslenzki fiskurinn hefur hlotið á heimsmarkaðinum, og þá einnig því að þakka, hvað tekizt hefur að ná háu verði fyrir íslenzkar fiskafurðir. Ég tel, að hér sé stefnt í rétta átt með því að verðlauna úrvalsvöru og það geti e.t.v. ráðið úrslitum um það, hvort unnt verður að halda áfram þessum veiðiskap eða ekki, að svo verði einnig í framtíðinni. Samkv. 2. gr. frv. er lagt til að greiða 50 millj. kr. úr ríkissjóði á árinu 1966 til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Er þessi upphæð um 17 millj. kr. hærri en greidd var í þessu sama skyni á s.l. ári og heildarupphæðinni ætlað að brúa um 2% af þeim 17%, sem meðalfiskverðið hækkaði um. Um úthlutun þessa fjár er gert ráð fyrir sama fyrirkomulagi og átti sér stað á s.l. ári, en það mun í framkvæmdinni hafa verið svo, að hlutur hvers frystihúss miðaðist við framleiðslumagn. Ekki er að efa, að sá styrkur, sem með þessum hætti hefur gengið til frystihúsanna á undanförnum tveimur árum, á sinn stóra þátt í því að koma á verulegum endurbótum í hraðfrystiiðnaðinum. Hefur sú aukna hagræðing, sem þannig hefur skapazt, auðveldað þessari mikilvægu atvinnugrein að standa að verulegu leyti undir þeirri fiskverðshækkun, sem menn voru yfirleitt sammála um, að óhjákvæmileg væri að þessu sinni. Samkv. 3. gr. er lagt til að greiða úr ríkissjóði 10 millj. kr. verðuppbætur á útflutta skreiðarframleiðslu. Er hér um sömu upphæð að ræða og greidd var á s.l. ári. Framleiðsla skreiðar er e.t.v. sú grein sjávarútvegs, sem hefur hvað erfiðastan rekstrargrundvöll. Allt fyrir það er sú framleiðsla mjög þýðingarmikill þáttur í hagnýtingu aflans og þá sérstaklega í sambandi við netafiskinn. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv., liggur það hins vegar fyrir, að enginn sjávarafli hefur á undanförnum árum hækkað jafnlítið í verði á erlendum markaði og skreiðin. Það er því augljóst mál. að sá stuðningur, sem þessi atvinnugrein nýtur samkv. þessu frv., er sízt of mikill. Þá er loks samkv. frv. þessu gert ráð fyrir, að stjórn aflatryggingasjóðs sé heimilt að ákveða, að bætur úr sjóðnum til togara vegna aflabrests á s.l. ári skuli miðast við úthaldstíma þeirra, svo og að setja um það nánari reglur með samþykki sjútvmrh. Er hér um óbreytt orðalag að ræða frá því, sem var á s.l. ári fyrir árið 1964. Hv. 5. þm. Reykn. flytur á þskj. 317 brtt. við 4. gr., þar sem hann leggur til, að við gr. bætist, að styrkur fyrir þann úthaldstíma togaranna, sem þeir veiða fyrir innlendan markað. skuli vera helmingi hærri en fyrir þann úthaldstíma, sem skipin veiða fyrir erlendan markað. Ég geri ráð fyrir, að það, sem flm. á hér við, sé sá afli, sem togararnir setja hér á land til vinnslu, enda þótt megnið af þeim afla fari eftir sem áður á erlendan markað. Samkv. því, sem frv. gerir ráð fyrir í þessum efnum, er ætlað að setja um þetta nánari reglur. 2 því sambandi er eðlilegt, að sjóðsstjórnin hafi samráð við félagssamtök togaraeigenda, og ég tel, að það væri æskilegt. að aðstaða togaranna til löndunar hér heima væri bætt frá því, sem nú á sér stað. Óski samtök þeirra eftir því, að reglugerðin kveði skýrt á um þetta atriði, efast ég ekki um, að sjóðsstjórnin mundi taka þá ósk til rækilegrar athugunar, og tel því brtt. óþarfa. Einn liður í rekstri togaranna, sem verkar óheillavænlega og væri nauðsynlegt að breyta til þess m.a. að greiða fyrir því, að togararnir settu afla sinn hér á land til verkunar, er verðjöfnunargjald það, sem þeir eru látnir greiða af olíunni og gengur til að greiða niður rekstrarkostnað síldarverksmiðjanna, sem eins og öllum er kunnugt hafa nú á síðari árum haft mjög góða afkomu. Nú munar það togarana mörgum tugum þúsunda í hverri veiðiferð, hvort þeir kaupa olíuna í erlendri höfn eða hér heima. Mér er kunnugt um, að hér er um verulegar upphæðir að ræða, sem hafa mundu í sumum tilfellum úrslitaáhrif um það, hvort skip leggur afla á land í heimahöfn eða hér á landi eða siglir með aflann á erlendan markað. Ég tel, að hér sé raunar um sjálfsagða leiðréttingu að ræða varðandi togarana, og því fyrr sem hún kæmi til framkvæmda, því betra væri það. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti. að orðlengja frekar um frv., en legg til, að það verði samþ. og því síðan að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og hv. frsm. meiri hl. hefur skýrt frá, gat ég ekki orðið samferða meðnm. mínum í sambandi við afstöðuna til þessa frv. Það, að ég skila sérstöku nál. og get ekki mælt með samþykkt frv. óbreytts, er ekki vegna þess, að ég dragi það út af fyrir sig í efa, að ýmsar greinar sjávarútvegsins og ákveðinn hluti fiskiðnaðar þurfi á stuðningi að halda, eins og högum er nú háttað í okkar þjóðlífi í dag á sjöunda ári hinnar margumræddu viðreisnar. Það er kunnara en frá þarfi að segja, að allar helztu atvinnugreinar landsmanna stynja nú undir verðbólguokinu. Þannig er það um landbúnaðinn, þannig er það ekki síður um ýmsar greinar iðnaðar og það raunar í svo ríkum mæli, að því er iðnaðinn snertir, að horfir til algerrar rekstrarstöðvunar og hruns í ákveðnum greinum hans. Og vissar greinar sjávarútvegsins eru óneitanlega illa staddar. En það er staðreynd, að góð aflabrögð undanfarin ár og stórfelldar hækkanir sjávarafurða á erlendum mörkuðum virðast engan veginn hrökkva til til þess að hamla gegn sívaxandi tilkostnaði af völdum verðbólgunnar. Þessu frv., sem hér er til umr., er það hlutverk ætlað að bæta hér nokkuð úr skák. Ég neita því engan veginn, að það fé, sem hér á að leggja fram í styrki af opinberri hálfu til ákveðinna greina sjávarútvegs og fiskiðnaðar. hjálpar eitthvað upp á sakirnar, enda þótt það nái skammt og beri óneitanlega vott um það, að stjórnarvöldin sjá heldur fá og smá úrræði til verulegrar og varanlegrar lausnar þeim vanda, sem hér er við að glíma. Það er enn verið að kaupa sér einhvern gálgafrest, en eins og löngum áður er forðazt að leggja til atlögu við meinsemdina sjálfa, við verðbólguna. Raunar tel ég, að sú skattheimtuleið, sem boðuð er í grg. þessa frv„ hafi þann annmarka, að hún hljóti að auka á verðbólguþróunina, og mun ég koma dálítið nánar að því síðar. Enda þótt maður viðurkenni þörf á til að mynda 80 milli. kr. opinberum stuðningi við sjávarútveg og fiskiðnað, er ekki þar með sagt, að þetta frv. þræði í öllum efnum eðlilegustu og hagfelldustu leiðirnar til þess að koma því fé til þeirra aðila, sem helzt þurfa þess með, eða það tryggi það, að þetta fé verði hagnýtt á sem beztan hátt þjóðhagslega séð. Ég tel, að þarna skorti nokkuð á, og m.a. þess vegna hef ég kosið að gefa út sérstakt nál. og flytja brtt. við frv. Ég skal nú stuttlega víkja að helztu atriðum þessa frv. 1. gr. fjallar um uppbót á verð á ferskum fiski, veiddum á línu og handfæri, og nemur, eins og kunnugt er, 25 aurum á kg. og er þetta sama uppbót af ríkisins hálfu og ákveðin var í fyrra. Allir munu vera á einu máli um, að það er mikil ástæða til þess að styðja bennan veiðiskap, styðja það, að menn geti aflað fisks með þessum hætti, á línu eða handfæri. Það er viðurkennt, að þetta er langmesti gæðafiskurinn, sem við fáum, það er bezta hráefnið til allrar vinnslu, og eins og hv. frsm. meiri hl. benti á, hefur sá fiskur, sem þannig er veiddur, átt sinn mikla hlut að því að koma góðu orði á íslenzkar fiskafurðir og stuðla að því, að fyrir þær hefur fengizt hátt og jafnvel síhækkandi verð. Það er hætt við, að þær breytingar, sem orðið hafa á síðustu árum, þar sem neta- og nótaveiði er svo stórum vaxandi og svo stórum mikill meiri hl. af þeirri notkun veiðarfæra, sem nú er uppi höfð. - það er hætt við, að hún geti breytt þessu til hins verra, og hefur því miður þegar gert það að einhverju leyti. Það er þess vegna enginn ágreiningur um. að það er full ástæða til þess að stuðla að því, að línu- og handfæraveiðar verði stundaðar áfram, enda er kunnugt að ákveðinn hluti bátaflotans, hinir minni bátar, á í mörgum tilfellum örðugt með að stunda ýmsar aðrar veiðar, þó að þeir geti stundað með árangri þessar veiðar, ef nægilega hátt verð fæst fyrir aflann. Þá eru einmitt bessar veiðar sérstaklega mikils verðar í heim landshlutum, sem hafa nú að undanförnu búið við einna örðugast atvinnuástand, og m.a. af þeim ástæðum er nauðsynlegt að efla þær. Ég er því sammála þessari ráðstöfun, sem um það fjallar að styrkja eða verðbæta þann fisk, sem fæst með þessum veiðum. Uppbótin hefði vissulega þurft að vera hærri en ákveðið var í fyrra og ákveðið er í þessu frv. En hér er um að ræða verð, sem hefur verið samið um og gildir þetta ár. Það þyrfti hins vegar að athugast vandlega. hvort ekki sé rétt og nauðsynlegt að bæta hér um næst, þannig helzt, að bæði ríkissjóður og fiskvinnslustöðvarnar legðust á eitt um að hækka verðið á þessari gæðavöru enn til nokkurra muna og auka á þann hátt muninn á 1. flokks hráefni annars vegar og jafnvel 2. og 3 flokks hráefni hins vegar. 2. gr. þessa frv. fjallar um 50 millj. kr. til framleiðniaukningar og annarra endurbóta á hraðfrystihúsum. Það er ætlunin, að þessi fjárstuðningur hækki úr 33 millj. kr., eins og hann var í fyrra, í 50 millj. kr. nú. Þó sýnist mér við nánari athugun, að þetta sé e.t.v. dálítið orðum aukið og kannske ekki miklu meira en nafnið, að hér sé um verulega raunhæfa hækkun að ræða. Og þar kemur það til, að bæði í grg. þessa frv. og í ræðum þeirra hæstv. ráðh, sem um málið töluðu hér við 1. umr.. kom það ljóslega fram, að fyrirhugað er, að ríkissjóður bæti sér upp þau útgjöld. sem þetta frv. gerir ráð fyrir, með því að hætta eða draga úr niðurgreiðslum vissra vörutegunda. Það mundi að sjálfsögðu hafa það í för með sér, að kaupgjaldsvísitala og þar með laun hækkuðu sem þessu svarar. Og það er svo augljóst mál, að ekki þarf um það að hafa mörg orð, að þetta hitnar á öllum atvinnurekstri í landinu, og það mun ekki fjarri lagi, að frystiiðnaðurinn muni borga allt að 10 millj. kr. í auknar launagreiðslur af þessum sökum, eða geti farið svo. að það verði sú eða svipuð upphæð, þannig að ef það yrði þessi upphæð, svo sem líkur henda til, sýnist mér, að raunveruleg aukning á þessu, svonefnda hagræðingarfé sé ekki 17 millj., heldur þá ekki meira en 7 milli. kr. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvmrh.: Þegar samið var um fiskverðið nú í janúarmánuði og fyrirheit gefið, að því er mér skilst, um það, að hið svonefnda hagræðingarfé hækkaði úr 33 í 50 millj. kr., var þá jafnframt skýrt frá því þeim, sem þarna sátu við samningaborð, að þessa og annars fjár til stuðnings við sjávarútveginn yrði aflað með því móti, sem nú er ráðgert, með því móti að draga úr niðurgreiðslum eða hætta niðurgreiðslum á vissum vörutegundum og þar með hækka allt kaupgjald í landinu? Áttu frystihúsaeigendur von á því að þurfa beinlínis að borga sjálfir í hækkuðum launum um það bil 10 millj. kr. af þessu hagræðingarfé? Geta þeir ekki litið svo á með nokkrum eða e.t.v. fullum rétti, að hér væri um brigð að ræða, ef þetta hefur ekki legið ljóst fyrir, þegar samningar um fiskverðið voru gerðir í janúarmánuði? Ég veit þetta ekki. Þetta hefur kannske legið ljóst fyrir þá, en ég spyr, hvort svo hefur verið. Um þetta hagræðingarfé að öðru leyti vil ég segja þetta: Í þeirri gr. frv., sem um það fjallar, segir, að því skuli verja til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Síðan á sjútvmrn. að setja reglur um úthlutun þessa fjár. Þetta ákvæði og orðalagið mun vera algerlega óbreytt frá l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, eins og þau voru samþ. hér í fyrra. Mér sýnist, að ákvæði l., til að mynda frá í fyrra, og frv. nú um þetta efni séu nokkuð greinileg og megi í rauninni teljast alveg ótvíræð. Það er til þess ætlazt, að þessu fé verði skipt eftir ákveðnum reglum, sem rn. setur, til frystihúsa í því skyni að koma þar á endurbótum, sem leiði til framleiðniaukningar. Það virðist því auðsætt, að fénu á að verja til tiltekinna framkvæmda, sem bæti rekstraraðstöðu þeirra frystihúsa, sem sækja um slíkt fé og sýna fram á, að þau hafi slíkar framkvæmdir á prjónunum eða hafi leyst þær af höndum. Það virðist þess vegna algerlega eðlilegt, að í reglum, sem um þetta atriði eru settar, séu ákvæði um það, að fjárupphæðir til slíkra framkvæmda séu veittar með hliðsjón af þeim framkvæmdum í tilteknum frystihúsum, sem viðurkenndar eru að heyri undir það, sem segir í lögunum að sé til framleiðniaukningar og endurbóta. Þetta virðist vera alveg ljóst og greinilegt í frv. og í l., eins og þau voru samþ. í fyrra. Þörfin á því fyrir frystihúsin að bæta beinlínis rekstraraðstöðu sína og auka möguleika á bættri framleiðni er alveg vafalaust mjög mismunandi. Þau eru komin mislangt í þessu efni. Sum eru þegar búin góðum tækniútbúnaði, en önnur hafa orðið aftur úr og eiga þess vegna í miklum erfiðleikum, m.a. af þeim sökum, þótt ekki komi annað til. Og þetta fer vitanlega sízt eftir því, hversu mikið magn af fiski, hversu mikið hráefni hvert hús getur fengið og tekið til vinnslu. Það er sjálfsagt í mörgum tilfellum, að þarna sé um öfug hlutföll að ræða, þannig að þau frystihúsin, sem hafa beztan tækniútbúnað nú þegar, hafa tök á því að fá og taka meiri fisk til vinnslu heldur en hin, sem þarna skortir verulega á og þurfa víssulega og sannanlega á stuðningi að halda. Það er upplýst, að þessu svonefnda hagræðingarfé hefur verið úthlutað þannig, að raunverulega má telja það eins konar verðuppbót eða stuðning til kaupa á fiski til vinnslu. Og þá er það ljóst, að þau hús fá í mörgum tilfellum mest af þessu hagræðingarfé, sem hafa bezta afkomuna, þau hús, sem hafa á undanförnum árum skilað umtalsverðum gróða og hafa þar af leiðandi vafalaust getað aukið sína hagræðingu án sérstaks fjárhagslegs stuðnings, en hin fá þá vitanlega minnst, sem lítið fiskmagn fá til vinnslu, m.a. vegna erfiðrar afstöðu, vegna þess að þeirra tæknibúnaður er lakari en hinna og þyrftu þess vegna nauðsynlega að eiga kost á hagræðingarfé til þess að geta kippt sínum málum í betra lag. Það er að vísu, að ég tel, ekki að fullu upplýst, hvort ætlunin er að hafa þennan hátt á, eins og verið hefur. Þó hefur mér skilizt, að það muni vera ætlunin að breyta þessu ekki, og mér skildist á því, sem hv. frsm. meiri hl. n. sagði hér áðan, að hann gerði fastlega ráð fyrir því, að þessu verði ekki breytt, þessu svonefnda hagræðingarfé verði úthlutað eftir þessari, að ég tel, nokkuð einkennilegu reglu, að það fari eftir innlögðu fiskmagni til frystihúsanna. Nú vil ég einnig leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvmrh., hvort hann hefur hugsað sér að gera einhverja breytingu á þessu fyrirkomulagi eða hvort hann ætlar að hafa það óbreytt og hvort e.t.v. var um það samið eða það gefið fyllilega í skyn við samningagerð um fiskverðið í vetur. að þetta verði óbreytt. Er sem sagt ætlunin að hafa sama háttinn á og verið hefur undanfarin tvö ár, að úthluta þessu fé samkv. skýrslum um fiskmagn, þ.e.a.s. sem hreinum styrk til frystihúsanna til hráefniskaupa, en ekki, að ég tel, sem hagræðingarfé, því að ég get ekki séð, að það sé á neinn hátt réttnefni, ef þessi regla á að gilda áfram, að tala um þetta sérstaklega sem hagræðingarfé, heldur ætti þá miklu fremur að ganga hreint til verks og kalla þetta styrk til hráefniskaupa eða eitthvað í þá áttina? Ég tel, að það sé a.m.k. mjög hvimleitt, svo að ekki sé meira sagt, að leiða í lög ákvæði, sem eru, að ég tel, nokkuð skýr að orðalagi, ef ekki er ætlunin að fara nokkurn veginn eða raunar alveg bókstaflega eftir laganna hljóðan. Í því felst óþörf og ég vil segja heldur leiðinleg blekking. Þessi háttur, sem hefur verið hafður á. að samþykkja þennan fjárstuðning undir nafninu hagræðingarfé, en úthluta honum á þann hátt, sem gert hefur verið og mér skilst að ætlunin sé að gera, minnir mig allt of mikið á hendingarnar, sem við lærðum víst margir í skólaljóðunum í gamla daga, þessar hendingar eftir Jón á Bægisá: „Vakri-Skjóni hann skal heita, honum mun ég nafnið veita, þó að meri það sé brún.“ Varðandi þetta atriði flyt ég brtt., sem að mínum dómi á að taka af öll tvímæli um það, að þetta fé skuli vera veitt til framleiðniaukningar. Ég legg til, að við 2. gr. frv. varðandi þær reglur um úthlutun, sem sjútvmrn. er ætlað að setja, bætist þessi orð: „Í reglunum skal ákveðið, að þau frystihús, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu og sérstaka þörf fyrir stuðning til endurbóta og framleiðniaukningar, njóti hlutfallslega hærri styrks en hin, sem betri aðstöðu hafa.“ Í 4. gr. þessa frv., eins og í hinum eldri l., er ákvæði um stuðning við togaraútgerðina. Sá stuðningur mun hafa verið veittur í því formi, að greidd hefur verið ákveðin upphæð fyrir hvern úthaldsdag togara og það jafnt hvort heldur hann veiddi fyrir erlendan markað, sem ég svo kalla, þ.e.a.s. veiddi til þess að sigla með aflann ísvarinn á erlendan markað, eða til þess að leggja upp í frystihús til vinnslu hér innanlands. Varðandi þessa tilhögun flyt ég aðra brtt. á þskj. 317. Þar legg ég til, að styrkur þessi á úthaldsdag verði helmingi hærri, þegar veitt er fyrir innlendan markað eða til þess að leggja fiskinn upp til vinnslu hér innanlands. Rökin fyrir þessu virðast mér tiltölulega ljós. Sá fiskur, sem veiddur er til þess að leggja upp í frystihús hér, skapar í fyrsta lagi aukna atvinnu, og á því er vissulega mikil þörf, að því er varðar ýmis frystihús, sérstaklega utan Suðurlandssvæðisins, ef svo mætti segja, þar sem oft skortir mjög tilfinnanlega hráefni og þar sem atvinnuástandið er einna lakast. Ég skal ekki fullyrða um það, hversu miklu þetta mundi nema, hvort útgerðarmenn teldu af þessari breytingu það mikið hagræði, að það eitt gerði það verulega girnilegra en nú að leggja aflann upp hér, en þó hygg ég, að það mundi a.m.k. í ýmsum tilvikum auðvelda það að hafa þann hátt á í ríkara mæli en nú er, því að það má segja, að nú sé svo komið af ýmsum ástæðum, m.a. vegna tiltölulega hás verðs á markaði erlendis og þá allmiklu lægra og mjög verulega miklu lægra hráefnisverðs á heimamarkaði, að togararnir sigla með nær því allan sinn afla, en hitt er alger undantekning, að hann sé lagður upp til vinnslu hér. Ég tel það miður farið og tel, að bæði með þessari ráðstöfun og ýmsum fleiri, m.a. þeirri, sem hv. frsm. meiri hl. n. nefndi hér áðan, eigi að beina togurunum aftur inn á þá braut meira en nú er, að þeir leggi upp fyrir innlendan markað, sérstaklega á vissum árstímum, þegar jafnvel atvinnuleysi steðjar að í ákveðnum landshlutum og mikil þörf er á að fá hráefni til vinnslu. Þá kem ég að því atriði, sem ég tel að skipti mjög verulegu máli í sambandi við þetta frv., þó að ekki komi það fram í frv. sjálfu, heldur sé aðeins vikið að því í lok grg., þ.e. hvernig ráðgert er að afla ríkissjóði fjár til þess að standa undir þeim kostnaði, sem af frv. þessu leiðir. Ég og við Alþb.-menn teljum, að þetta sé varhugaverðasta og versta atriðið í sambandi við þetta mál. Það heyrist oft sagt, og sérstaklega eru það eðlilega þeir, sem fara með stjórnina hverju sinni, að stjórnarandstaðan sé yfirleitt með mörgum eða flestum útgjöldum, en á móti fjáröfluninni, sem þarf til þess að standa undir þeim útgjöldum. Nú er það að vísu hið eðlilega og sjálfsagða verkefni ríkisstj. og þingmeirihl. að leggja fram skattheimtutill., till. til þess að standa undir þeim útgjöldum, sem nauðsynleg eru talin hverju sinni. En hitt er rétt, vil ég segja, að stjórnarandstaðan mætti gjarnan og gæti oftar en hún gerir, bæði nú og áður, bent á aðrar og hagfelldari leiðir eða önnur og hagfelldari úrræði í þessum efnum en þau, sem hún gagnrýnir. Ég er engan veginn hræddur við að staðhæfa, að það eru til ýmsir tekjuöflunar möguleikar fyrir ríkissjóð, sem eru betri og ég vil segja sérstaklega hættuminni en þessi til þess að ná saman endum í sambandi við fjáröflun til þessa máls. Hver er þá höfuðgallinn við þá leið, sem ætlunin er að fara í sambandi við tekjuöflun í ríkissjóð til að standa straum af þessum útgjöldum? Ég tel, að það sé um tvo mjög mikla ókosti að ræða á þessari leið. Það er þá í fyrsta lagi, að niðurgreiðslur, þótt þær hafi vitanlega sína annmarka og óneitanlega, eru þær til hagsbóta fyrir láglaunafólk. Þær eru, eins og sakir standa í okkar þjóðfélagi, til hagsbóta fyrir það fólk, sem verður að nota hlutfallslega mest af tekjum sínum til þess að kaupa fyrir brýnustu lífsnauðsynjar. Þær eru mikilvægar fyrir til að mynda aldrað fólk, sem lifir á ellilífeyri og e.t.v. smávægilegum tekjum eða lítils háttar eignum. Þær eru mikilvægar fyrir fjölmennar barnafjölskyldur, sem verða að verja mjög verulegum hluta af tekjum sínum til þess að kaupa daglegt brauð, ef svo má segja. Og það gefur auga leið, að fjölskylda, sem hefur lágar tekjur og ver við skulum segja helmingi þeirra tekna til þess að kaupa niðurgreiddar matvörur, slík fjölskylda stendur ólíkt verr að vígi, það skiptir hana miklu meira máli, hvort þessar vörur eru niðurgreiddar eða ekki, heldur en aðra fjölskyldu með góðar tekjur, sem ver kannske ekki nema fjórðungi eða fimmtungi af tekjum sínum til þess að kaupa þau matvæli, sem til að mynda nú eru niðurgreidd, eða e.t.v. minni hluta en það. Það er að vísu sagt og það með réttu, að vísitala kaupgjalds og þar með kaup muni hækka að því skapi, sem hætt verður að greiða ákveðnar vörutegundir niður. En þarna kemur hið sama fram, að það munar vitanlega minnst um hækkunina á kaupgjaldinu hjá láglaunafólki, en mest hjá hinum, sem nota lægstan hundraðshluta tekna sinna til matvælakaupa eða til þess að kaupa þær vörur, sem hafa verið og eru niðurgreiddar. En annað atriði, sem ég tel mikinn ókost á þessari leið, er það, að ef hætt er að greiða niður vöruverð eða dregið úr þeim niðurgreiðslum til mikilla muna, hefur það, eins og ástatt er í okkar þjóðfélagi og eins og um hnútana er búið, veruleg áhrif á verðbólguþróunina. Vörur hækka, kaupgjald hækkar, og þannig heldur áfram víxlverkun kaupgjalds og verðlags. Hæstv. fjmrh. skýrði raunar frá því í ræðu við 1. umr. þessa máls, að frv. þetta hefði sennilega ekki minni útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð en 100 millj. kr., þ.e.a.s. það mundi kosta ríkissjóð um 20 millj. kr. í hækkuðu kaupgjaldi að afla þeirra 80 millj. eða spara, ef við orðum það þannig, þessar 80 millj., sem frv. gerir ráð fyrir að veita til sjávarútvegsins, spara þær með lækkuðum niðurgreiðslum. Þegar þar við bætist, að þessi ráðstöfun kostar alla aðra launagreiðendur í landinu mjög verulegar upphæðir, tugi millj. kr., og þær upphæðir koma beint út í verðlag brýnustu lífsnauðsynja, virðist þetta í hæsta máta dýr og óhentug aðferð til þess að afla þeirra 80 millj., sem hér er um að ræða. Nú verður að sjálfsögðu sagt: Einhvers staðar verður að taka þetta fé, ef ætlunin er að veita sjávarútveginum þann stuðning, sem hér um ræðir. - Og það er vitanlega rétt. En ýmislegt kemur hér að sjálfsögðu til greina annað en það að fella niður eða lækka niðurgreiðslur á lífsnauðsynjum. Það má til að mynda spyrja, hvort ekki kæmi fyllilega til greina, að í þessu sambandi yrði lagður á sérstakur verðaukaskattur, þ.e.a.s. að á einhvern hátt yrði reynt að skattleggja verðbólgugróðann eða þann gróða, sem myndazt hefur beinlínis vegna verðbólguástandsins. Fleiri leiðir mætti að sjálfsögðu athuga, og ég tel mig mega fullyrða, að stjórnarandstaðan mundi verða til viðræðna um heppilega lausn þess fjárhagsvandamáls, sem hér er um að ræða, heppilega lausn þess, hvernig eigi að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem til þess þarf að standa straum af framkvæmd þeirra laga, sem hér um ræðir. Að síðustu vil ég svo aðeins segja þetta: Ég legg áherzlu á tvennt: Í fyrsta lagi, að frv. verði breytt í það horf, sem brtt. mínar benda til. Ég tel það óeðlilegt og raunar fráleitt, að í l. standi ár eftir ár ákvæði, sem ætlunin er að sniðganga, vil ég segja, eða framkvæma á annan hátt en berum orðum er gert ráð fyrir í l. Og raunar held ég, að það sé spurning, hvort sú framkvæmd fær hreinlega staðizt lagalega séð. Ég tel sjálfsagt, að um þetta ákvæði, þetta svonefnda hagræðingarfé, séu ótvíræð ákvæði á annan hvorn veginn, á þann veg annars vegar, eins og ég legg til, að þetta verði alveg ótvírætt framleiðniaukningarfé, sem fari til þeirra frystihúsa, sem standa í framkvæmdum, er leiða til framleiðniaukningar, ellegar þá hitt, að það verði skýrt tekið fram í 1., að þetta sé og skuli vera styrkur til hráefniskaupa, ef það er ætlunin hjá hæstv. ríkisstj. að haga framkvæmd málanna þannig, eins og verið hefur. Og þó að ég sé andvígur því fyrirkomulagi og telji hitt fyrirkomulagið eðlilegra og hagfelldara, finnst mér alls kostar ófært að afgreiða l. á þann hátt, eins og ég sagði áðan, að tala um Vakra-Skjóna, þar sem einungis er um gömlu brúnu merina að ræða. Eitt atriði, sem ég vildi að lokum leggja á áherzlu að nýju, er það, að til þess að standa undir þessum stuðningi við útgerðina, sem hér er fyrirhugaður, tel ég, að það sé mjög varhugavert og háskalegt með tilliti til verðbólguþróunarinnar að fara þá leið, sem gert er ráð fyrir í grg. þessa frv. og yfirlýst er af hæstv. ráðh., að ætlunin sé að gera. Og ég vil ítreka: Hér ber að fara aðrar leiðir. Leiðir, sem hafa ekki sömu eftirköst, eru vissulega til, ef vilji er fyrir hendi til þess að fara þær.



Herra forseti. Á þskj. 330 höfum við hv. 3. þm. Norðurl. v. leyft okkur að leggja fram till. um, að við 2. gr. frv. þessa um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins bætist svo hljóðandi ákvæði: „Enn fremur er ríkissjóði heimilt að verja á árinu 1966 10 millj. kr. til greiðslu vinnsluuppbóta á þeim stöðum, sem fiskvinnsla ber sig ekki vegna erfiðrar aðstöðu, svo sem af því, að hráefni skortir eða afli er sérstaklega dýr í vinnslu, enda sé vinnslan talin nauðsynleg vegna útgerðar á hlutaðeigandi stöðum. Rn. setur reglur um greiðslu uppbótanna að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna.“ Þessari till. þarf ekki að fylgja úr hlaði með langri framsögu. Hún skýrir sig raunar sjálf. Á landinu, ekki sízt norðanverðu og austanverðu, eru ýmsar fiskvinnslustöðvar, sem hafa ekki borið sig að undanförnu og eiga í mjög erfiðri vök að verjast. Hætt er við, að í það horf sæki á þessu ári, eins og dýrtíðar- og verðbólgumálum er háttað. Þó að frv. þetta ákveði, að ríkissjóður leggi fram 50 millj. kr. á árinu til „framleiðsluaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða,“ nær ekki sú aðstoð til þess að létta sérstaklega undir með þeim fiskvinnslustöðvum, sem skortur á hráefni þjakar, eða þá til vinnslu að verulegu leyti á afla, sem er dýr í vinnslu. Og má telja, að skylt sé á þessum uppbóta-viðreisnartímum að veita þar sérstaka aðstoð með uppbótum. Séu vinnslustöðvar þessar nauðsynlegar fyrir framleiðendur og verkafólk, þar sem þær eru reknar, eins og víðast mun vera, mega þær alls ekki fara í kaldakol. Hæstv. ríkisstj. landsins veitir sannarlega ekki af að hafa heimild til að eyða 10 millj. kr. í því skyni að draga þarna úr afleiðingum verðbólgunnar, sem geisar í umboði hennar. Eðlilegt má telja, að Fiskifélag Íslands og Landssamband ísl. útvegsmanna verði til ráðuneytis um greiðslu þessara uppbóta, eins og till. gerir ráð fyrir. Máske spyr nú hæstv. ríkisstj., eins og henni hefur jafnan hætt við að spyrja, þegar stjórnarandstæðingar flytja útgjaldatill.: hvar eru tekjur á móti þessu? Að þessu sinni vil ég vitna til þess, að ríkisstj. hefur lagt fram frv. þetta, sem gerir ráð fyrir 80 millj. kr. útgjaldaauka fyrir ríkissjóð 1966, án þess að sjá fyrir samsvarandi tekjuauka beinlínis, og munar þá ekki miklu, þótt 10 millj. bætist við, úr því að hæstv. ríkisstj. er hvort sem er að grafa í verðbólgunámur sínar eftir fé upp í 80 millj., enda er hér um heimild, en ekki ófrávíkjanlega fyrirskipun að ræða, að vísu heimild, sem eftir öllum horfum nú þarf að vera hægt að nota. Ég treysti því, að hv. þm. sjái ástæðu til að greiða þessari till. atkv. sitt, og ég undirstrika það, að þetta er heimild til að bæta úr þörf, sem nærri því má telja víst, að verður mjög rík fyrir hendi.



Herra forseti. Það, sem boðað er í lok grg. að fylgi í kjölfar þessa frv., markar að vissu leyti tímamót í efnahagsmálunum hér, því að með því gefst hæstv. ríkisstj. upp við frekari tilraunir til þess að hafa hemil á verðlagsþróuninni í landinu. Til þess að bæta fiskiðnaðinum upp um 65 millj. kr., því að raunverulega er það það, sem um er að ræða, eins og ég skal koma að síðar, á að velta á annað hundrað millj. króna út í verðlagið og auka þannig stórlega hraða verðskrúfunnar. Þetta er boðskapurinn, sem þetta frv. flytur okkur. Frv. sjálft felur þetta ekki í sér, og við erum samþykkir því með fyrirvara um breytingar, sem sjálft frv. felur í sér, ég og hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), sem ásamt mér hefur skrifað undir nál. með fyrirvara, og mér þykir rétt að gera hér í örfáum orðum grein fyrir fyrirvara okkar. Við erum, eins og ég segi, samþykkir því aðalatriði frv.-greinanna sjálfra, að fiskiðnaðurinn fái þau framlög, sem þar er gert ráð fyrir, og að staðið verði við þau fyrirheit, sem voru forsendur samkomulagsins um fiskverðið í jan. s.l. Á hinn bóginn teljum við frv. gallað, og fyrirvari okkar lýtur m.a. að því, að við teljum æskilegt að breyta því nokkuð, en hins vegar að því, að við viljum vekja athygli og vara við þeim afleiðingum, sem það hefur í för með sér, ef hæstv. ríkisstj. fer þá leið, sem boðuð er í grg. þessa frv. Óðaverðbólgan grefur nú sem óðast undan atvinnugreinum landsmanna, fleirum og fleirum, jafnt og þétt. Hæstv. ríkisstj. hefur enga stefnu í þessum málum. Hún hefur enga efnahagsmálastefnu. Nú á fiskiðnaðurinn að fá nokkrar uppbætur, þar sem hann ella hefði rekið í strand. Og í annan tíma eru það einhverjir aðrir, sem á að reyna að láta halda áfram með einhverjum bráðabirgðaúrræðum. Vegna fiskverðssamninganna í janúar var ríkisstj. til þess neydd að gera eitthvað í málinu, og þannig aðstaða kemur upp öðru hverju gagnvart ýmsum stéttum. En stefna hæstv. ríkisstj. er engin önnur en að reyna að finna einhver bráðabirgðaúrræði til þess að forða strandi hjá einum í dag, hjá öðrum á morgun. En óðaverðbólgan fær að halda áfram að grafa undan öllu saman jafnt og þétt og með vaxandi hraða. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að leggja fram til fiskiðnaðarins 80 millj. kr., þannig að hagræðingarfé, sem kallað er, til hraðfrystihúsanna skal nema 50 millj. kr., verðuppbætur á línufisk og handfærafisk 20 millj. kr. og verðuppbætur á skreiðarframleiðslu 10 millj. kr. Fyrir þessu 80 millj. kr. framlagi var ekki á neinn hátt séð í fjárlögum, sem afgr. voru hér á hv. Alþ. fáum vikum áður en fiskveiðasamningarnir, sem eru tilefni þessa frv., voru gerðir. Það lá auðvitað ljóst fyrir, þegar fjárl. voru til meðferðar, að fjármuni þyrfti til þessara hluta. Það vissum við allir. Samt var ekki fyrir neinu fé séð í þessu efni í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, og það er að mínum dómi stórlega vítavert. Hvernig hyggst svo hæstv. ríkisstj. afla fjár á móti þessum 80 millj.? Auðvitað er það einnig gert með bráðabirgðaúrræðum, án þess að menn virðist hafa gert sér fulla grein fyrir þeim afleiðingum, sem það hlýtur að hafa. Nú á að minnka niðurgreiðslurnar til þess að mæta þessu og kannske meir, því að ef mér hafa borizt réttar fréttir af ummælum hæstv. fjmrh., sem ég því miður heyrði ekki, mun hann hafa boðað, að það ætti að minnka niðurgreiðslur, svo að ríkissjóður yrði hallalaus. Nú veit ég ekki, hvað þetta þýðir með þeirri fjármálastjórn, sem hér hefur verið tíðkuð um sinn, og ég raunar dreg það nokkuð í efa, að hæstv. fjmrh. viti það sjálfur. En ef niðurgreiðslur verða minnkaðar bara um 80 millj. kr., þær 80 millj. kr., sem fiskiðnaðurinn á að fá, skilst mér, að það þýði 2% hækkun á almennu kaupgjaldi vegna hækkunar verðlagsvísitölu, og það kostar ríkissjóð 20 millj. kr., þá erum við komnir upp í 100. Það mundi þurfa, eftir þessari kenningu, að lækka niðurgreiðslurnar um 100 millj. kr. En þá er sú vísitöluhækkun, sem af því leiðir, ekki 2% lengur, heldur 2 1/2%, og þannig heldur spólan áfram. Það er þess vegna nokkuð ljóst, að til þess að mæta þessum aðgerðum á þann hátt, sem boðað er, verður að velta á annað hundrað millj. kr. út í verðlagið. En hvað kostar svo 2 1/2-3% hækkun fiskiðnaðinn, sem leikurinn er gerður til að styðja? Ég tel, án þess að hafa gert neina tilraun til þess að grafa upp um það nákvæmar tölur, að gera megi ráð fyrir, að vinnulaun, sem greidd eru í hraðfrystihúsunum og við skreiðarvinnslu og saltfiskverkun, muni nema a.m.k. 5 eða 6 hundruð millj. kr. á ári. Og þá er auðséð, að þessar aðgerðir, sem þarna eru boðaðar, muni kosta þá, sem átti að styðja, a.m.k. 15 millj. kr. strax, hvað sem síðar verður, þegar skrúfan spólar meira upp á sig. Niðurstaðan verður þess vegna sú, sem ég gat um í upphafi, að til þess að veita hraðfrystiiðnaðinum stuðning, sem í raun og veru nemur 65 millj. kr. eða þar um bil, er velt út í verðlagið upphæðum, sem nema á annað hundrað millj. kr. og munu gefa vísitöluskrúfunni nýjan snúningskraft. En til hvers er svo að vinna, þegar það er ljóst, að innan stundar verðum við jafnnær, ef ekkert verður að gert? Verðbólgan heldur áfram að grafa undan öllu saman, hraðar og hraðar. Það er augljóst, að í þessum málum verður að finna aðrar leiðir og jafnvel í þessu máli aðra bráðabirgðaleið, leið, sem hefur minni verðbólguáhrif en sú, sem hér er boðuð. Haldi hæstv. ríkisstj. fast við þá leið, sem hún boðar, getur það ekki þýtt annað en það, að hún hafi gefið frá sér allar tilraunir til viðnáms, sem raunar hafa ekki verið miklar í seinni tíð, en þó nokkrar, síðan kaupgjaldið var á ný tengt kaupgjaldsvísitölu. Um þetta, sem hér hefur orðið mér aðallega að umræðuefni, fjallar þó ekki þetta frv., eins og ég tók fram, ekki frvgr. sjálfar. Við teljum, að það sé óhjákvæmilegt, eins og nú er komið, að samþykkja þær, þótt við viljum mæla með nokkrum breytingum. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur gert grein fyrir brtt., sem hann flytur ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v., og ég skal ekki fara neitt frekar orðum um hana, en lýsa stuðningi mínum við hana. Á þskj. 317 flytur hv. 5. þm. Reykn. tvær till. Sú fyrri gengur nokkuð í sömu átt og brtt. hv. 1. þm. Norðurl. e., sem ég geri ráð fyrir að verði afgreidd á undan, og nái hún ekki samþykki, tel ég rétt að styðja fyrri till. hv. 5. þm. Reykn. Enn fremur álít ég, að síðari brtt. hans um að reikna helmingi hærri styrk til togaranna fyrir innlendan fiskiðnað heldur en erlendan markað, eigi rétt á sér og eigi að fá stuðning. En ég vil gera það að lokaorðum mínum að vara hæstv. ríkisstj. alvarlega við þeim fyrirætlunum að gefa frá sér síðustu tilraunir sínar til að sýna verðbólguþróuninni nokkurn viðnámsvott. Það getur aldrei leitt í annað en ófæru.



Herra forseti. Umfram þær umr., sem fram fóru hér við 1. umr. málsins, tel ég ekki þörf mikilla aths. við þær ræður, sem síðan hafa verið haldnar, en vildi þó leitast við að svara tveim fsp., sem sérstaklega var til mín beint. Það var í fyrsta lagi sú fsp. hv. 5. þm. Reykn.. hvort þeim, sem við samningsborðið sátu í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins, hafi verið frá því skýrt, hvaða leið ríkisstj. ætlaði til lausnar þeim fjárhagsvanda, sem samkomulagið hljóðaði um. Ég hygg, að þetta sé nokkuð efnislega rétt eftir haft um spurninguna. Þessu er til að svara, að ég hef reynt að afla mér upplýsinga um þetta síðan, að samningsaðilum öllum var greinilega frá því skýrt, að um þrjár leiðir væri að velja, eins og frá er skýrt í lok grg. fyrir þessu frv., og einhverja þessara leiða yrði ríkisstj. að fara. En það, hver af þessum þremur leiðum yrði valin, mun hins vegar nm. ekki hafa verið tilkynnt um, enda kom málið ekki í hendur ríkisstj., fyrr en samninganefndirnar eða yfirnefnd verðlagsráðsins hafði gengið frá sínu samkomulagi, sem var að áskildu því, að ríkisstj. féllist á staðfestingu á því samkomulagi, sem m.a. feist í þessu frv., þannig að það er alls ekki um nein griðrof að ræða hér eða farið á bak við þá aðila, sem þarna eiga hlut að máli, því að þeir víssu, að einhverja af þessum þremur leiðum yrði að velja. Í öðru lagi er spurt að því: Verður skipting hagræðingarfjárins með sama hætti og verið hefur undanfarin ár? Þá er því til að svara samkv. því, sem ég hef nýjastar upplýsingar um, að í öllum viðræðum yfirn. var gengið út frá því, að skiptingin yrði óbreytt um þessa hluti. Breyting frá því, sem gilt hefur á s.l. ári, gæti því hæglega af a.m.k. öðrum aðilanum, þ.e.a.s. fiskkaupandanum, verið talin rof á endanlegri niðurstöðu þess samkomulags, sem gert var. Og þessu svaraði ég reyndar við fyrri umr. málsins, því að þetta atriði bar þá einnig á góma, að ég teldi, að ekki væri unnt að fara inn á neinar verulegar eða meiri háttar breytingar á skiptingu þessa fjár frá því, sem áður hefur gilt, ef það reyndist svo, að yfirn. hefði gengið út frá því, að sömu reglur giltu áfram. Og það hef ég fengið staðfest nú, að í öllum viðræðum n. var gengið út frá því, að skiptareglurnar yrðu óbreyttar. Þessum tveimur atriðum vildi ég svara. Mér er einnig kunnugt um það, að á meðan á umr. yfirnefndarinnar og viðræðum aðila stóð, kom upp sú till. þar, að féð, hið umrædda hagræðingarfé, rynni allt til stofnlánadeildar sjávarvegsins. Þessu var mjög kröftuglega mótmælt af fiskkaupendum í n., og þeir lögðu á það áherzlu, eins og ég áðan sagði, að skiptareglurnar yrðu þær sömu og skiptingin yrði falin þeim sömu aðilum og verið hefur undanfarin ár. Ég tel að öðru leyti ekki þörf á að bæta við þær skýringar mínar, sem ég gaf við 1. umr. málsins, og það, sem kom þá fram hjá hæstv. fjmrh., því að þar tel ég, að flestum þeim atriðum, sem fram komu í framsöguræðum hv. stjórnarandstæðinga nú, hafi verið svarað.



Herra forseti. Það væri auðvitað mjög fróðlegt að ræða nokkuð þær hugleiðingar, sem fram voru settar hjá sérstaklega tveimur hv. þm., sem hér hafa talað, þeim 5. þm. Reykn. og 6. þm. Sunnl., varðandi verðbólgu og efnahagsmál. en ég skal ekki fara að tefja þessar umr. með því. Það gefst kostur á að gera það á öðrum vettvangi. En það voru aðeins nokkur orð, sem ég vildi hér segja, bæði út af brtt. þeim, sem fyrir liggja, og nokkrum atriðum öðrum. Ég skal fullkomlega játa það, að ég er persónulega mjög sammála þeirri hugsun, sem kemur fram í brtt. hv. 5. þm. Reykn. um, að æskilegt væri að haga greiðslu hagræðingarfjárins með öðrum hætti en gert er. Og ég tel, að það væri mjög athugandi, hvort hægt er að fá samkomulag um einhverja breytingu í því efni. En enda þótt ég hafi þá skoðun, - og ég tala þar algerlega persónulega, - tel ég mér ekki fært að styðja till. á þessum vettvangi, og það byggist fyrst og fremst á því, sem hæstv. sjútvmrh. hefur hér gert grein fyrir, að það var gert ráð fyrir því og var út frá því gengið, þegar samkomulagið var gert við frystihúsin, að tiltekin vinnubrögð yrðu í meginatriðum höfð í þessu sambandi. Ég tel hins vegar rétt að láta þessa skoðun mína koma í ljós, vegna þess að ég vil ekki, þrátt fyrir það, þó að till. hv. þm. verði felld, megi það túlkast sem svo, að það sé almenn skoðun þm., sem kynnu að greiða atkv. gegn henni, að það kæmi ekki til álita að haga greiðslu hagræðingarfjárins með þessum hætti, þannig að ekki megi gagnálykta frá afstöðu manna, að það merki það, að menn vilji alls ekki, að það sé tekið tillit til þeirra sjónarmiða, sem þarna er um að ræða. Þetta tel ég nauðsynlegt að komi fram, vegna þess að ella mætti líta svo á, að það að fella þessa till. merkti, að menn væru algerlega ásáttir með að fara þessa leið, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel, að hagræðingarfé geti átt mikinn rétt á sér, og það er gert ráð fyrir því, t.d. í sambandi við frv., sem ríkisstj. flytur um iðnlánasjóð, að það sé komið á sérstakri aðstoð við iðnaðinn í því efni, og það er mjög mikils um vert í sambandi við sjávarútveginn líka, og það er engum efa bundið, að það er rétt, að aðstaða frystihúsanna er mjög mismunandi. Hins vegar varð þessi skoðun ofan á í samtökum hraðfrystihúsaeigenda eða fiskkaupenda, sem voru aðilar að þessu samkomulagi um fiskverðið, og ég tel, að með hliðsjón af því, að ríkisstj. samþykkti að beita sér fyrir því, að þessi aðstoð yrði veitt, og það var grundvöllurinn að því, að Samningar tókust, verði að standa við það samkomulag, enda þótt menn kunni að vera mismunandi hrifnir af einstökum atriðum í því efni. Ég tel því, að það sé mjög æskilegt þrátt fyrir þetta, hvernig málið liggur fyrir, að það verði kannað, hvort með einhverjum hætti er hægt að koma við skilningi á því, að þessu fé yrði skipt með öðrum hætti. En það yrði að sjálfsögðu að gerast með samkomulagi. Hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði hér grein fyrir till. um frystihús, sem ættu í erfiðleikum, og ræddi þar einmitt mismunandi aðstöðu fiskvinnslustöðvanna, sem er í nokkuð svipuðum anda og hv. 5. þm. Reykn. ræddi. Þó er þessi till. hv. 1. þm. Norðurl. e. nokkuð óljós, hvernig ætti að hugsa sér framkvæmd hennar, en það mun þó vera gert ráð fyrir einhverjum svipuðum leiðum í því efni og felast í till. hv. 5. þm. Reykn. Það getur út af fyrir sig vel verið, að það muni ekki um að bæta einum pinkli á Skjónu, eins og sagt er, - var það Brúnka? - jæja, hvað sem hún heitir, en það kemur nú samt oftast nær að því, að öllu er ofboðið. 10 millj. eru kannske ekki mikið fé, en miðað við allar þær hneykslanir manna við þetta, - það er út af fyrir sig sjaldan hneykslazt yfir því að vísu, að það sé verið að greiða út peninga, - en miðað við hneykslanir manna yfir þeim ráðstöfunum, sem eigi að gera til þess að afla fjárins, getur þetta skipt nokkru máli. Látum það allt vera. Það var ekki það, sem ég ætlaði um að ræða, heldur hitt, að ég er efnislega sammála hv. 1. þm. Norðurl. e. um, að það er um að ræða, eins og ég áður sagði, mikla mismunun varðandi afkomu fiskverkunarstöðva og sérstaklega varðandi möguleika þeirra til þess að fá afla til vinnslu, og ég tel þess vegna alveg rétt, að það komi fram hér við þessar umr., að þó að ég telji ekki auðið að styðja þessa till., merkir það sízt af öllu það, að ríkisstj. hafi ekki haft skilning á því, að hér væri um erfiðleika að ræða. Við vitum, að það eru einmitt sérstaklega fiskvinnslustöðvar fyrir öllu Norðurlandi, sem hafa átt við mikla örðugleika að stríða, fyrst og fremst vegna þess, að þær hafa ekki fengið nema mjög takmarkað hráefni. Nú hefur af hálfu ríkisstj. verið gerð sérstök ráðstöfun til þess með alveg sérstakri styrkveitingu, sem nú er að vísu ekki örugglega vitað um, hvað há fjárhæð er, en það mun vera á milli 6 og 7 millj. kr., sem hefur verið heimilað að nota sérstaklega til þess að veita aðstoð í því skyni, að fiskvinnslustöðvar á Norðurlandi geti fengið hráefni, og til þess að greiða fyrir því í senn, að heimabátar geti verið þar, stundað veiðar heima fyrir án mjög verulegrar áhættu, og jafnframt til þess að gera tilraunir með flutning á hráefni frá útgerðarstöðum annars staðar á landinu. Þessu fé er ætlunin að verja á þessum vetri til aðstoðar einmitt við þessi byggðarlög og þessar fiskvinnslustöðvar og útgerðarfyrirtæki, sem þarna eiga við mesta erfiðleika að stríða. Og það má jafnframt ganga út frá því, og það verður að ætlast til þess, að það verði niðurstaðan varðandi ráðstöfun á hinum mismunandi markaðsmöguleikum hraðfrystihúsanna, að þeir möguleikar, sem nú eru fyrir hendi til þess að selja heilfrystan fisk, sem er miklum mun ódýrari í vinnslu fyrir frystihúsin en önnur fiskverkun, að það verði fyrst og fremst látið koma til góða frystihúsum, sem eiga í erfiðleikum, og þess vegna var lögð á það mikil áherzla af ríkisstj. í viðskiptasamningum að fá einmitt möguleika til þess að selja slíkan fisk. Þetta hvort tveggja hefur að sjálfsögðu mjög veigamikla þýðingu fyrir einmitt þessar stöðvar og þessa staði, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. ræddi um, þannig að ég tel. að þrátt fyrir það, þó að ekki verði talið fært að samþykkja þessa till. eins og hún liggur fyrir, hafi vissulega verið gerðar mjög jákvæðar ráðstafanir til þess áð líta með skilningi á erfiðleika þessara aðila. Ég vil. eins og ég sagði í upphafi, ekki fara að efna hér til almennra umræðna um skattamál og efnahagsmál og skal því reyna að forðast að gefa mikil tilefni til þess. Því var lýst yfir af báðum þeim hv. talsmönnum, sem aðallega gagnrýndu frv. hér áðan, 5. þm. Reykn. og 6. þm. Sunnl., að það versta við þetta frv. væri tekjuöflunin, og það er í rauninni ekkert nýtt að heyra þá skoðun varðandi mál, sem hér liggja fyrir þingi, ekki eingöngu frá þessum hv. þm., heldur frá stjórnarandstöðunni yfirleitt, og þetta séu út af fyrir sig ágæt mál, en það, sem sé slæmt við þau, sé það, að ekki sé gert ráð fyrir að afla fjár til að standa undir kostnaði við þau. Hv. 6. þm. Sunnl. var nokkru orðhvassari í sinni ræðu og taldi þetta allt mjög vítavert og sýndi, að ríkisstj. hefði ekki tök á neinu. Hins vegar var lítið upplýst um „hina leiðina“, sem manni skilst að nú sé eina leiðin. Því miður fær maður aldrei þessi vísdómsorð, hvernig eigi að leysa þetta með öðrum og skynsamlegri hætti en hér er um að ræða. En það kannske kemur í ljós á sínum tíma. Hv. 5. þm. Reykn. sýndi þó viðleitni til þess, sem ber vissulega að virða, og játaði í rauninni, að þótt það væri skylda ríkisstj. að benda á úrræði, væri það að sjálfsögðu einnig skylda stjórnarandstöðu, sem væri andvíg úrræðunum, að benda á einhverjar leiðir þá aðrar. Og hann nefndi þó eitt atriði, þar sem hann ræddi um skattlagningu svokallaðs verðbólgugróða. Þetta lítur út af fyrir sig vel út á pappírnum, það má segja, að að vissu leyti hafi ríkisstj. farið þá leið, og sú leið mætti þó mjög takmörkuðum skilningi frá stjórnarandstöðunni hér, en það var í sambandi við það, þegar samþykkt var fyrir áramótin að hækka fasteignamat til eignarskatts, því að áð sjálfsögðu felst verðbólgugróðinn ekki hvað sízt í því, að menn eigi húseignir og fasteignir og hafi þannig verndað peninga sína gegn verðfalli og í gegnum árin, sem vissulega er rétt, öðlazt þannig mjög verulegar fjárhæðir. Hvort ber að túlka það sem gróða eða ekki, er önnur saga. Það fer eftir því, hvernig á málið er litið. Kostnaður við byggingar hefur að sjálfsögðu aukizt á móti, þó að það sé ekki í öllum tilfellum hliðstætt, það fer eftir atvikum. En engu að síður má þó segja, að þarna sé um að ræða nokkurs konar skattlagningu verðbólgugróðans. Ég sé ekki með góðu móti, að það væri hægt að hugsa sér annað skattlagningarform en einmitt einhvern slíkan eignarskatt, þannig að ég held, að það þurfi allt að hugleiðast betur, áður en menn telja, að sé hægt að afla til viðbótar 80 millj. kr. með þessum hætti. Varðandi svo að lokum þær ávítur hv. 6. þm. Sunnl., að það væri stórlega vítavert, eins og hann orðaði það, að hafa ekki í fjárl. séð fyrir fé til að mæta þessum útgjöldum hér, sem hann sjálfur þó viðurkenndi að enginn hefði vitað um, fyrr en nokkrum vikum eftir að fjárlög voru afgreidd, þá held ég nú, að sá ágæti maður sjálfur mundi ekki telja þetta jafnvitavert og hann segir í sínum málflutningi, til þess er hann allt of glöggur maður að gera sér ekki grein fyrir því. að það er útilokað að gera ráð fyrir og ákveða fjárveitingu til útgjalda, sem enginn veit, hversu há verða. Það var hins vegar tekið fram í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, eins og hér hefur verið rætt um, að vitanlega hefði ríkisstj. gert sér grein fyrir því, að allar horfur væru á því, að einhverja aðstoð þyrfti að veita í þessu efni. Þá lágu ekki fyrir niðurstöður af athugunum á efnahag frystihúsanna eða afkomu útgerðarinnar, og það yrði að sjálfsögðu að liggja endanlega fyrir, áður en hægt væri að taka ákvörðun um þá hluti, og það yrði þá að sjálfsögðu að sjá fyrir fjármunum til þess. Og það var alltaf haft í huga að fara þá leið, sem hér er gert ráð fyrir, að mæta þeim útgjöldum með lækkun niðurgreiðslna. Ég sé því ekki, að varðandi formið á því, hvernig þetta mál ber að, sé það með nokkrum óeðlilegum hætti, því að það er auðvitað enginn kostur á því, og ég held ekki, að jafnvel hv. 6. þm. Sunnl. sé svo forspár maður, að hann hefði getað fullyrt þá nákvæmlega um það, hve mikið fé þyrfti í þessu skyni. Það má svo í ofanálag segja það varðandi þessar vítur, að manni skildist við afgreiðslu fjárl., að allar tillögur ríkisstj. til að jafna halla fjárl. væru líka vítaverðar, þannig að það hefði sennilega ekki breytt ákaflega miklu um þær vítur, þó að hefðu verið fluttar till. um einhverja sérstaka skatta þá til þess að mæta væntanlegum útgjöldum, sem enginn vissi um. Mér er sem ég hefði séð framan í suma hv. stjórnarandstæðinga, ef fluttar hefðu verið tillögur í þá átt, án þess að hafa nokkra hugmynd um, hver raunveruleg útgjöld á þeim liðum yrðu. Ég skal svo aðeins endurtaka það að lokum, að eins og hv. 5. þm. Reykn. réttilega sagði, er það að sjálfsögðu skylda ríkisstj. að benda á úrræði til þess að mæta þeim útgjöldum, sem hún leggur til að séu tekin á ríkissjóðinn. Það hefur hér verið gert. Menn segja sumir, að það hefði verið heppilegra að fara aðrar leiðir í því efni. Um það má að sjálfsögðu ræða og rökræða fram og aftur, og það er ekkert trúaratriði fyrir ríkisstj., hvort þessi leið er farin eða önnur. Það var niðurstaðan, að þetta væri heppilegasta leiðin, sem um væri að ræða, fremur en að skerða enn verklegar framkvæmdir eða leggja á beina nýja skatta, þannig að þetta er sú skoðun, sem mótast í frv. Það er svo auðvitað gersamlega út í hött og er ekki hægt að taka á nokkurn hátt alvarlega þá menn, sem óskapast yfir þessu án þess að hafa þó nokkra tillögu fram að færa. En við hina, sem gagnrýna þetta og segja, að það hefði verið betra að fara einhverjar aðrar leiðir, er að sjálfsögðu hægt að ræða, og mér finnst sjálfsagt, að það sé tekið til athugunar við meðferð málsins hér í þingi, hvort þar er um nokkrar raunhæfar tillögur að ræða, sem hægt væri að sýna fram á að leystu þennan vanda með æskilegri hætti en gert er ráð fyrir. Skattahækkanir eru auðvitað alltaf vandamál. í hvaða formi sem þær eru, hvort sem það eru beinir skattar eða taka af hlunnindi, eins og hér er gert, og það er auðvitað engin sérstök speki, sem menn hafi ekki gert sér grein fyrir, að þetta muni hafa viss áhrif, skattahækkanir allar hafa það yfirleitt. Og ég er ekki búinn að sjá það t.d., að menn mundu koma sér saman um það, þegar verið er að gagnrýna, að þetta leggist aftur á atvinnureksturinn, að leggja á einhverja skatta, sem atvinnureksturinn hefði komizt hjá að greiða sjálfur. Ég er ekki alveg búinn að sjá, að menn hefðu fundið slík úrræði eða talið sér gerlegt að styðja að skattlagningu annarra þjóðfélagsborgara, þannig að það lenti ekki á atvinnurekstrinum a.m.k. held ég, að það sé úrræði, sem ekki hefðu verið líkleg til þess að hljóta þann skilning almennings, sem talið er og að sjálfsögðu er alltaf nauðsynlegt að sé sem mest fyrir hendi, þegar um lausn á svona vandamálum er að ræða.