Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera lítillega grein fyrir frv. því til l. um verzlunaratvinnu, sem hér er á dagskrá. Eins og fram kemur í grg. frv., var það árið 1964, í lok þess árs, að ég skipaði n. til þess að endurskoða eldri lög um verzlunaratvinnu, þ.e.a.s. l. nr. 52 frá 1925, og það var af því tilefni, að þess hafði verið óskað af Félagi íslenzkra stórkaupmanna og Kaupmannasamtökunum, að slík n. yrði sett á laggirnar til þessarar endurskoðunar. En frá báðum þessum aðilum voru fulltrúar í n. auk annarra fleiri, sem getið er í grg. Það kemur fram í grg., að þessi n. hafi verið skipuð vegna ítrekaðra óska Félags ísl. stórkaupmanna og Kaupmannasamtaka Íslands um endurskoðun á gildandi l. um verzlunaratvinnu til samræmis við breyttar aðstæður og verzlunarhætti frá þeim tíma, sem gildandi lög voru sett. Ég fékk hins vegar ekki þetta frv. eða till. að þessu frv. frá n. fyrr en 16. jan. 1967, svo að n. hafði þá haft þær til meðferðar um tveggja ára skeið. Ég hafði hugsað mér hins vegar að leggja frv. fyrir þingið, strax og það kom saman í haust, en það tafðist af ýmsum ástæðum, sem ég kannske get síðar gert lítillega grein fyrir. En í aðalatriðum má segja um þetta frv., að það er endurskoðun á eldri lögum, og ég tel engan efa á því, að það sé til mikilla bóta og n. hafi að öllu athuguðu unnið gott starf. Hún hefur mótað þá meginstefnu, sem hún telur, að fylgja beri við setningu slíkra l. um verzlunaratvinnu, sem kemur fram í 1. gr. frv. og er þessi, með leyfi hæstv. forseta: „1. Að borgararnir eigi völ á sem beztri verzlunarþjónustu á hverjum stað og tíma. 2. Að þeir aðilar, sem fást við verzlun, séu búnir þeim hæfileikum, að þeir geti uppfyllt skyldur, sem slíkur rekstur leggur þeim á herðar gagnvart viðskiptavinum sínum og samfélaginu. 3. Að verzlun geti þrifizt í landinu sem atvinnugrein.“ Það er athyglisvert, sem fram kemur í aths. n., að hún bendir á þá þróun, sem hefur átt sér stað, og það með réttu, að ýmsar atvinnustéttir hafa sótzt eftir einkarétti og forgangsrétti til ákveðinnar tegundar vinnu, en n. telur hins vegar ekki æskilegt með hliðsjón af þeim markmiðum, sem hún setur sér og ég vék að í 1. gr. frv., að rétturinn til að stunda verzlun verði gerður að neins konar sérréttindum. Það skýrir nokkuð þann langa tíma, sem n. tók að semja frv. Hún aflaði sér víða upplýsinga, eins og fram kemur, ritaði öllum sýslumönnum og bæjarfógetum bréf og óskaði aths. og ábendinga um drög að frv., eins og það þá var, og n. bárust ýmis svör, sum seint og önnur ekki. En aftur á móti nokkur svör, sem voru mjög ýtarleg og mikið verk lagt í. Ef ég ætti að víkja nánar að sérstökum atriðum, vil ég vekja athygli á 2. gr. frv., þar sem ákvæði eru um það, til hverra atriða þessi lög taka ekki. Þar hefur verið gerð á nokkur breyting frá eldri lögum, sem er í því fólgin, sem ég tel rétt, að komi fram. Það er ekki stórvægileg breyting að vísu, en það er fellt niður úr eldri lögum, að undanskilin þessum l., eins og þar stendur, sé sala á öðrum slíkum innlendum afla eða framleiðslu, eins og það er orðað. En samkv. þessari breytingu, með því að fella þetta úr eldri l., mundu fisksalar og brauð- og mjólkursalar þurfa verzlunarleyfi. En það mun sennilega vera svo, að margt af því fólki, sem nú stundar þessa atvinnu, mun ekki fullnægja þeim þekkingarkröfum, sem gerðar eru til þess að öðlast verzlunarleyfi. Ég hef hins vegar ekki séð ástæðu til annars en að taka þessar till. n. óhreyttar og megi teljast kannske til bóta að kveða sterkar á um þetta nú heldur en áður var. Þá vil ég víkja sérstaklega að 4. gr. frv. Hún fjallar um það, hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til þess að eiga rétt á leyfi eða endurnýjun leyfis til verzlunar, enda hafi réttur til verzlunarrekstrar ekki verið af viðkomandi dæmdur. Þar er 1. liðurinn: „Hefur íslenzkt ríkisfang og er heimilisfastur á Íslandi.“ Hér er sú breyting frá því, sem áður var, að það var nægjanlegt að hafa haft búsetu hér eitt ár áður, en hér er tekið upp ríkisfangsákvæðið. Það má segja, að hér sé um allveigamikla breytingu að ræða. Svo er einnig, að erlendir farandsalar og umboðssalar, sem ekki hafa fast aðsetur hér á landi, geta samkv. l. nr. 78 frá 1907 keypt leyfisbréf til þess að bjóða til kaups eða útvega erlendan varning, en frv. gerir ráð fyrir, að þessi heimild verði afnumin. Það er gert ráð fyrir því, að l. nr. 78 frá 1907 falli úr gildi. Það má segja um þetta, að íslenzk verzlunarfyrirtæki missi spón úr aski sínum vegna starfsemi þessara erlendu farandsala, og það er talið af mörgum, að þarna sé misjafn sauður í mörgu fé. Það er líklega einnig svo, að þessir menn greiða engin opinher gjöld af atvinnurekstri sínum nema leyfisgjaldið og væri þess vegna frá þessum sjónarmiðum æskilegt að losna við þessa erlendu verzlunarmenn. Hins vegar er á það að líta, að nágrannaþjóðirnar krefjast ekki innlends ríkisfangs til umboðs- og farandsölu, og það má kannske frekar segja, að stefnt hafi að því í nágrannalöndum okkar, Norðurlöndum, og komið upp í Norðurlandaráði að skapa á þessu sviði meiri sameiginlegan vinnumarkað en áður hefur verið, en að margra áliti og n., sem samdi þetta frv., mundi það tæpast samrýmast okkar hagsmunum. En í sambandi við þetta ákvæði um ríkisfang, sem ég út af fyrir sig hef ekki séð ástæðu til þess að breyta og tekið upp till. n., vil ég vekja athygli á síðustu mgr. í 4. gr., en þar stendur, að ákvæði þessarar gr. skuli gilda, að svo miklu leyti sem þau stangast ekki á við ákvæði í samningum Íslands við erlend ríki eða ákvæði alþjóðlegra samninga, sem Ísland kann að gerast aðili að. Ég verð að segja það eins og er, ég felli mig ekki sem bezt við þessa mgr., og ég bað n. um að endurskoða afstöðu sína til þessara atriða, því að þá er annars vegar í l. ákvæði um það, að ríkisfang skuli vera skilyrði til þess að fá verzlunarleyfi, en ef einhver samningur er í gildi nú, sem ákveður annað, gildir ekki þetta ákvæði gr., og enn fremur gæti þá hvaða ríkisstj. sem væri gert viðskiptasamninga, af því að þessi mgr. er þannig, sem fara í bága við ríkisfangsákvæðið, og þá mundi samningurinn gilda að þessu leyti, ef t.d. væri aðeins krafizt heimilisfesti, en ekki ríkisfangs, þó að í upphafi gr. sé svo kveðið á sem í l. tölulið segir. Ég tel, að þurfi undir meðferð málsins í þinginu að líta svolítið betur á þetta atriði og hvort ekki væri hægt að koma því heppilegar fyrir. Í 6. gr. frv. er ákvæði um það, að verzlunarleyfi megi ekki veita starfsmönnum ríkisins eða ríkisstofnana, starfsmönnum sveitarfélaga eða stofnana þeirra og ekki heldur opinberum sýslunarmönnum né mökum þeirra, ef hjón búa saman, nema ráðh. hafi úrskurðað, að verzlunarreksturinn megi samrýmast stöðu þeirra. Þetta er ekki nýtt ákvæði, en var í eldri l., en þó nokkuð öðruvísi orðað, og kemur það fram í aths. við 6. gr., að n. hefur orðað gr. að nýju og látið hana ná til starfsmanna ríkisins eða ríkisstofnana, starfsmanna sveitarfélaga og stofnana þeirra og til opinberra sýslunarmanna og maka þeirra, ef hjón búa saman. En að öðru leyti gerir n. þannig grein fyrir þessu ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Ástæða er til að undirstrika, að þessi gr. miðar ekki að því að koma í veg fyrir, að ríkisstarfsmenn almennt eða starfsmenn bæjarfélaga geti fengið verzlunarleyfi. Á hinn bóginn er gr. ætlað að tryggja, að þeir slíkra starfsmanna, sem gegna opinberum störfum, sem eru ósamrýmanleg verzlunarrekstri, hljóti ekki verzlunarleyfi. Þannig yrði að telja fráleitt, svo að dæmi sé nefnt, að starfsmenn Innkaupastofnunar ríkisins eða tollstjóraskrifstofunnar rækju innflutnings- og heildverzlun.“ Þá vil ég vekja sérstaka athygli á efni verzlunarbréfa, eins og þau eru ákveðin með frv. þessu, en ákvæðin um það eru í 8. og 9. gr., og þau eru nokkru fyllri en áður hefur verið, og er nánar gerð grein fyrir því í aths. við þessar greinar, 8. og 9. gr. Þar er beinlínis vakin athygli á því, að það eru allmiklar efnisbreytingar. Það er gert ráð fyrir því, að verzlunarleyfi sé samkv. 9. gr. frv. annaðhvort gefið út fyrir ákveðið lögsagnarumdæmi, sem tiltekið sé í leyfisbréfi, eða fyrir landið allt og síðan kemur þar athyglisverður kafli, sem ég vil leyfa mér að vekja sérstaka athygli á og hefur vakið nokkurt umtal og jafnvel blaðaskrif, nokkrar deilur, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í því sambandi er gert ráð fyrir sérstöku ákvæði um verzlun í hreyfanlegri starfsstöðu (t.d. kjörbúðabílar). Er með þessu ákvæði viðurkennd nauðsyn þess, að slík verzlun sé rekin. Jafnframt er tekið fram í 9. gr. frv., að verzlunarleyfi, sem gefið er út fyrir landið allt, veiti takmarkaða heimild til verzlunar, þannig að það veiti í fyrsta lagi heimild til verzlunar utan löggiltra verzlunarstaða og í öðru lagi veiti það heimild til verzlunar innan löggiltra verzlunarstaða með þær vörutegundir, sem ekki er verzlað með í þeim verzlunarstað. Hér er um að ræða nýmæli, sem vert er að skýra nokkru frekar. N. hefur gert sér Ijóst, að víða á landinu, þar sem viðskiptavinahópur verzlunar er mjög þröngur, getur verið örðugt að halda uppi verzlun sem lífvænlegri atvinnugrein, þannig að séð sé fyrir sæmilegu úrvali vara. Þessi aðstaða hefur orðið kaupmönnum og kaupfélögum þeim mun erfiðari, sem þeir viðskiptahættir hafa tíðkazt allmikið og færzt í vöxt, að verzlanir, aðallega í Reykjavík, setji upp stóra markaði, aðallega í sjávarplássum úti um land, þegar ætla má, að fólk á þessum stöðum hafi handbært fé. Vöruúrval á slíkum mörkuðum er skiljanlega miklum mun meira en kaupmenn eða kaupfélög þessara staða geta boðið, og því fer svo, að þessir aðilar njóta viðskipta, sem er miklu meiri en svarar til þeirrar takmörkuðu þjónustu, sem þeir veita íbúum þessara þorpa og kaupstaða, þegar litið er á allt árið. N. telur æskilegt, að löggjöfin um verzlunaratvinnu sporni gegn þessari þróun og reyni að sjá til þess, að þeir aðilar, sem sjái tilteknum stað fyrir verzlunarþjónustu allt árið, megi að sem mestu leyti njóta allra viðskipta íbúanna. N. telur þá takmörkun, sem hér er gert ráð fyrir, engan veginn koma í veg fyrir, að neytendur á þessum stöðum njóti þeirrar þjónustu, sem þeir nú fá með stórum vörumörkuðum, sem koma og fara. Á hinn bóginn telur hún eðlilegt, að slík þjónusta sé veitt á vegum þeirra aðila, sem reka verzlun á viðkomandi stað, sem umboðsmanna verzlana í Reykjavík eða annars staðar.“ Ákvæði þessarar gr. miðar að því, að þeir þurfi að fá sérstakt leyfi lögreglustjóra á staðnum og slíkir markaðir væru í beinum tengslum við þær verzlanir, sem fyrir eru á staðnum. Þá vil ég loks vekja athygli á því ákvæði þessa frv., sem fram kemur í 10. gr. og er nýmæti, að verzlunarleyfi er gert tímabundið og þá ætlazt til, að það gildi í 5 ár, en sé endurnýjað að þeim tíma liðnum, ef leyfishafi fullnægir þá enn skilyrðum þessara laga. Þetta hefur kannske nokkru meiri skriffinnsku í för með sér, en það kemur hins vegar meiri röð og reglu á skipan þessara mála. Það er talinn tilgangur þessa nýmælis að reyna að tryggja betri vitneskju almennings og ekki sízt opinberra aðila um þá, sem leyfi hafa til að stunda verzlunaratvinnu, og sama tilgangi þjónar einnig ákvæði 11. gr., sem kveður á um, að Hagstofa Íslands skuli halda skrá um þá aðila, sem á hverjum tíma hafa leyfi til verzlunarrekstrar. Álít ég, að slík heildarskrásetning þeirra aðila, sem við verzlunarrekstur fást, auðveldi ýmiss konar eftirlit, svo sem skatteftirlit, heilbrigðiseftirlit og annað slíkt. Og nokkuð í samræmi við þetta er það nýmæli í þessari sömu gr., að það er gert ráð fyrir tilkynningu, sem birtist í Lögbirtingablaðinu um útgáfu leyfisbréfs til að stunda verzlunaratvinnu. Ég held, að ég hafi með þessu gert nægjanlega grein fyrir efni þessa frv. Ég veit, að það er mikið áhugamál þeim; sem að verzlun standa, og einnig þeirra annarra aðila, sem þátt tóku í að semja þetta frv. í þeirri n., sem ég hef gert grein fyrir, að þetta frv. mætti ná fram að ganga á þessu þingi, og ef svo yrði, er gert ráð fyrir því, að það taki gildi 1. júlí 1968. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að sú n., sem fær þetta til meðferðar, reyndi því eftir atvikum að hraða afgreiðslu þess. Hins vegar er mér ljóst, að ýmis atriði í því þurfa gaumgæfilegrar athugunar við, og mundi þá þn. eðlilega geta snúið sér til rn. eða þeirrar n., sem undirbjó frv., og þá vil ég sérstaklega mælast til þess, að til athugunar komi þau sérstöku atriði, sem ég vék að í sambandi við 4. gr. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. að lokinni þessari umr. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja hér fram frv. um breyt. á l. nr. 75 frá 27. apríl 1962, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, ásamt hv. 5. þm. Austf., 1. þm. Vestf., 2. þm. Sunnl., 3. þm. Vesturl. og 5. þm. Norðurl. v. Samkv. l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins frá 27. apríl 1962 er ekki heimilt að veita stofnlán út á byggingar í sveitum, fyrr en þær eru fullfrágengnar, að íbúðarhúsabyggingum undanskildum. Þetta ákvæði í löggjöfinni hefur verið til mikils óhagræðis fyrir bændur, enda ekki í neinu samræmi við lánveitingar út á byggingar í þéttbýlinu, en þær munu vera taldar lánshæfar fokheldar. Eftir því sem gripahúsabyggingar hafa orðið stærri og vandaðri, hefur reynzt í fleiri og fleiri tilfellum ógerningur að ljúka þeim á einu ári og hafa þá engin föst lán fengizt út á þær það árið. Nú hefur sú regla yfirleitt verið hjá Búnaðarbankanum að veita þessi stofnlán aðeins í desembermánuði ár hvert. Ef byggingunni er því ekki lokið fyrir 15. nóv. byggingarárið, en fyrir þann tíma eiga vottorð frá byggingarfulltrúa að liggja fyrir hjá bankanum, fá bændur ekkert lán frá Stofnlánadeildinni, fyrr en að ári liðnu samkv. þessum reglum Búnaðarbankans. Lánsfé eftir öðrum leiðum hefur ekki legið á lausu að undanförnu, þó að ástandið í þeim efnum hafi aldrei verið eins slæmt og það er nú. Af þessum ástæðum hafa ýmsir bændur lagt í mikinn aukakostnað til þess að gera byggingar sínar lánshæfar fyrir tilskildan tíma, þar sem þeir hafa ekki séð neina leið til þess að standa í skilum, ef þeir yrðu af láninu það árið. Byggingar verða nógu dýrar fyrir því, þó að notuð sé full hagkvæmni við gerð þeirra og í mörgum tilfellum ofviða bændum, eins og nú er búið að þeim af hendi þjóðfélagsins. Það verður því að leita ýmissa úrræða til þess að reyna að lækka byggingarkostnaðinn, svo að framleiðslan geti undir honum staðið. Eitt af mörgum atriðum, sem verkað gæti í þá átt, er að bændur geti notað það vinnuafl, sem heimilin hafa yfir að ráða og hægt er að inna af hendi samhliða daglegum bústörfum, en við það hlýtur byggingartíminn líka að lengjast. Ef þetta frv. næði fram að ganga, mundi það verka þannig, að margir bændur sæju sér frekar fært að byggja á lengri tíma og leggja fram meiri vinnu við byggingarnar sjálfir, og þá væri frekar hægt einnig að koma við vinnuskiptum við nágrannana til þess að lækka sem mest útlagðan kostnað. Flm. er það vel ljóst, að brýn þörf er að gera fleiri breytingar á stofnlánadeildarlögunum, t. d. lengja lánstímann og lækka vexti. En þar sem í ljós hefur komið hér á hv. Alþ., og það mjög eftirminnilega, að meiri hl. skortir skilning eða vilja á málefnum landbúnaðarins, og það liggur þess vegna ljóst fyrir, að slíkar breytingar mundu ekki ná nú fram að ganga, þá leggjum við þessa einu breytingu til á l. að þessu sinni í þeirri von, að hún nái fram að ganga, þar sem hún felur ekki í sér aukinn stuðning eða aukið lánsfé til bænda, heldur hagkvæmara fyrirkomulag, þar sem gert er hér ráð fyrir, að lánað verði til bygginganna í tvennu lagi eins og tíðkast með íbúðarbyggingar í sveitum og ég held allar byggingar í þéttbýli. Það má því segja, að þetta frv. sé prófsteinn á það, hvort sú regla sé ófrávíkjanleg hjá hv. stjórnarflokkum að fella allt það, sem frá stjórnarandstöðunni kemur. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Hv. 1. flm. sagði, að þetta frv. gæti verið prófsteinn á það, hvort stjórnarflokkarnir ætli sér áfram að fella allt, sem frá stjórnarandstöðunni kemur. Þetta er náttúrlega út af fyrir sig enginn prófsteinn á það, og það er ekki rétt, sem hv. þm. gefur í skyn með þessum orðum, að svo hafi þetta verið. Hafi stjórnarandstaðan komið með mál, sem vit var í og eðlilegt að samþykkja, hefur það verið gert. En það er bezt að segja það eins og er, að það hefur verið ákaflega sjaldan. Það er ákaflega sjaldan, sem það koma fram raunhæfar till. frá hv. stjórnarandstæðingi. Það er oftast eitthvað í því, sem er ekki aðgengilegt og ekki eðlilegt að samþykkja. Það, sem farið er fram á í þessu frv., er allt annars eðlis, og þetta frv. eða þessi till. er ekkert ný fyrir mínum sjónum. Bankastjórar Búnaðarbankans ræddu þetta mál við mig, ég held, að það hafi verið frekar í haust heldur en á s. l. vori, og mér er kunnugt um það, að þeir telja eðlilegt að gera þessa breytingu og mér finnst það alveg eðlilegt. Út af fyrir sig kostar það ekki stofnlánadeildina meira fé, þótt þetta sé gert. Þetta er fyrirkomulagsatriði og það er rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að það getur verið hagkvæmt fyrir bændur að lengja byggingartímann með því að geta sjálfir með sínu skylduliði unnið meira að framkvæmdinni heldur en annars væri gert. Nú er það náttúrlega þannig, og það held ég, að hv. 1. flm. hljóti að vita, að bændur hafa oft fengið lán í einhverju formi út á væntanlegt stofnlán. Þeir hafa fengið víxla í Búnaðarbankanum, sem síðan hafa verið greiddir, þegar lánið hefur verið tekið út á framkvæmdina. Og þó að þetta verði tekið upp, sem ég mæli með, er ég ósköp hræddur um það, að þetta bráðabirgðalán komist ekki á stofnlánadeildarkjör, heldur verði hærri vextir af því heldur en eru í stofnlánadeildinni. Þegar íbúðarhús eru byggð í sveitum, er lánað út á þau í áföngum til 42 ára með 6% vöxtum. Hv. 1. flm. vildi gefa í skyn, að það væru okurvextir, sem landbúnaðurinn býr við. Það má segja það. En borið saman við aðra þegna þjóðfélagsins er það ekki rétt. Og til íbúðarhúsa eru lánin veitt til 42 ára, og á þessum lánum er engin gengisklásúla eða visitala. Þetta eru hagstæð lán og þau eru veitt í áföngum,ekki aðeins tveimur, heldur að ég ætla oft í þremur, jafnvel fjórum. Með gripahúsin er þetta öðru vísi. Þau lán eru veitt til styttri tíma með 6½% vöxtum. Það eru ekki heldur okurvextir. Það eru hagstæðir vextir miðað við það, sem aðrir þegnar þjóðfélagsins búa við. Og það eru ekki heldur vísitölulán. Það eru ekki heldur gengistryggð lán, en það gæti verið æskilegt að hafa lánstímann lengri. En þá verður að geta þess, að gripahús hafa ekki alltaf verið þannig byggð, að það væri út af fyrir sig verjandi að hafa lánstímann lengri heldur en 20 ár. Um leið og lánstíminn er lengdur, verður að vanda til framkvæmdanna. Og við höfum séð það víða, að allt fram á síðustu ár hafa þessar byggingar verið misjafnar og ekki eðlilegt að lána út á þær til langs tíma. Annars er eðlilegt að upplýsa það hér, vegna þess að hv. þm. talaði um, að ekki hefði verið flutt till. um frekari breytingar á stofnlánadeildarl. heldur en þetta, t. d. um lánstíma eða vexti, að það þarf ekki að breyta l. til þess að breyta vöxtum eða lánstíma. Það þarf ekki að breyta l. til þess að lengja lánstímann upp í 25 ár út á gripahús. Það þarf ekki heldur að breyta l. til þess að hækka eða lækka vextina, ef fært þykir. Og það hefur verið í athugun, hvort eðlilegt væri að hækka lánstímann upp í 25 ár út á gripahús, a. m. k. hafa heimild til þess, enda þá um framkvæmdir að ræða, sem teljast varanlegar og að öllu leyti vel frágengnar. Hv. þm. sagði hér áðan, að ástandið í lánamálum landbúnaðarins hefði aldrei verið eins slæmt og nú, og að skilning vantaði hjá meiri hl. Alþingis fyrir því, sem má verða landbúnaðinum til gagns. Ég veit ekki, hvort hv. þm. telur, að hans traust vaxi við svona fullyrðingar. Svona fullyrðing gæfi vitanlega tilefni til þess að rifja upp sögu landbúnaðarmálanna og gera samanburð á stöðu landbúnaðarins í dag og meðferð stjórnvaldanna á landbúnaðinum í dag og því, sem var á meðan flokksbræður þessa hv. þm. voru við völd. En vegna þess að fundartímanum er nú að verða lokið og þetta mál er einangrað, er rétt að láta það bíða, vegna þess að til þess gefast ótal tækifæri. En þar sem hv. 1. flm. er nýr hér á Alþ. og hefur kannske ekki kynnt sér alveg til hlítar sögu fyrri ára, gæti vel verið, að það væri þess virði að fræða hann í þessum málum og gefa honum tækifæri til þess að rifja ýmislegt upp, svo að hann gæti áttað sig betur á þessum málum.



Herra forseti. Mér þykir rétt að undirstrika það, sem raunar kom fram í ræðu 1. flm., að það, að við flm. þessa frv. tökum aðeins þetta eina atriði til meðferðar í frv., stafar ekki af því, að við teljum ekki nauðsynlegt að breyta fleiru varðandi lánamál landbúnaðarins, heldur af því, eins og flm. tók fram, að við teljum þetta mál þannig vaxið, að það sé varla hægt fyrir stjórnarliðið að standa á móti þessari leiðréttingu og því nokkur von til að hún nái fram að ganga. En að frv. er ekki víðtækara, það er sannarlega ekki af því, að við teljum ekki úrbóta þörf á fleiri sviðum þessara mála. Það má að vísu segja að lánamál landbúnaðarins hafi aldrei verið í svo góðu horfi sem nauðsynlegt hefði verið, og að sú sérstaða landbúnaðarins miðað t. d. við sjávarútveg, að þar verður að sækja fram hægt og hægt, þar er aldrei um að ræða snöggan veiðigróða til þess að byggja upp á örskömmum tíma og greiða niður á skömmum tíma stofnkostnaðarframkvæmdir, þessi mismunur hefur raunar aldrei fengizt viðurkenndur nándar nærri til fulls og lán til stofnlánaframkvæmda landbúnaðarins hafa alla tíð verið til allt of stutts tíma. En það hefur sannarlega ekki verið viðleitni í þá átt í tíð núv. hæstv. ríkisstj. að leiðrétta þetta, heldur hefur viðleitnin verið til hins gagnstæða, þó að síðar væri horfið frá því að mestu að stytta lánstímann frá því, sem hann hafði verið. Án þess að ég ætli að fara að flytja hér langa ræðu, þá vil ég bara segja það, að mér finnst það sitja illa á hæstv. landbrh. að hælast um yfir því, hvernig þessi mál standa í dag. Það er að vísu heimilt samkv. l. um stofnlánadeildina eða þeim reglum, sem þar gilda, að lána allt að 60% til t. d. útihúsabygginga í sveitum, ég hygg, að ég fari rétt með það. En það er yfirleitt alls ekki gert, heldur miðað við enn lægri prósentu. Og hvað snertir mötin á framkvæmdunum, sem lánið er síðan miðað við, hefur í þeim efnum alls ekki verið nægilega fylgt verðhækkunum, sem orðið hafa á framkvæmdum, alls ekki. Og ef þetta er svo borið saman við það, sem gerist, t. d. við uppbyggingu við sjávarsíðuna, t. d. varðandi bátakaup, þá er það vitað mál, að það er lánað til nýbyggingar innanlands úr Stofnlánadeild sjávarútvegsins og áður úr Fiskveiðasjóði og hefur verið lengi 75% af andvirði skips, sem byggt er innanlands. Og ef menn bera þetta svo saman við allt niður í 50% lánin bændanna, þá er sá samanburður ekki hagstæður fyrir landbúnaðinn, svo að ekki sé meira sagt. Sú breyting, sem gerð hefur verið nú á seinni árum, að binda lánin við eina framkvæmd, er vitanlega alveg fráleit. Hún er álíka fráleit eins og ef sá háttur væri tekinn upp varðandi nýsmíði skipa að lána fyrst út á skipið, en láta vélina bíða þangað til á næsta ári. Þetta er svo sem álíka, því að samkv. þeim venjum, sem gilt hafa nú í seinni tíð um þetta, er gengið út frá því að lána t. d. út á hlöðuna eitt árið og fjárhúsið annað árið eða öfugt, og það er varla hægt að hugsa sér annað heldur en önnur framkvæmdin standi þá ónotuð árlangt. Og þetta er vissulega ekki til þess að greiða fyrir eða létta undir með mönnum að byggja upp hjá sér. Það er að vísu alveg rétt, sem fram kom hjá hv. frsm. og hæstv. ráðh., að í sumum tilfellum getur það verið hagkvæmt að geta byggt á lengri tíma. Það er þá hægt að nota meira vinnu heimamanna. En það á ekki alltaf við. Í sumum tilfellum eiga menn þess ekki kost að vinna verkið sjálfir vegna mannfæðar á heimilum, verða jafnvel að fá til þess vinnuflokka. Og þá er það ekki hagkvæmt að draga byggingarframkvæmdirnar á langinn. Og í annan stað getur oft staðið þannig á, að maður, sem byggir yfir fóður og fénað, jafnvel þó að hann skipti verkinu, þá sé það ekki sú skipting, sem væri hagkvæmust, að gera fyrst aðra „framkvæmdina“ eins og það er kallað og svo hina á næsta ári. Þetta má skýra með einföldu dæmi. Það er mikið farið að byggja bogaskemmur og þær eru stundum byggðar í einni lengju yfir fénað og hey og þá verður ekki skipting um miðja þessa byggingu, hún verður ekki lóðrétt, heldur verður hún lárétt. Það verður steypt fyrst undir allt húsið og síðan byggt yfir allt saman í einu, og þá fæst ekkert lán fyrra árið, þó að þá sé lokið um það bil helmingi af byggingunni, þ. e. a. s. undirstöðunni og grunninum, sem er nú mjög dýr, þá fæst ekki neitt fyrr en eftir á - og þá í tvennu lagi. Og í því tilfelli, að menn neyðist til að nota aðkeypta vinnu og þá hagkvæmara af þeim ástæðum að ljúka verkinu í einum áfanga, þá kemur sér mjög illa þessi regla um eina framkvæmd í senn. Varðandi lánstímann er það að segja, að á nokkuð mörgum hinna síðari ára eru þær byggingar, sem gerðar eru í sveitunum og metnar eru lánshæfar, það stæðilegar, það vel til þeirra vandað yfir höfuð, - þó undantekningartilfelli séu vafalaust, sem þá ættu að síast úr í gegnum mat og skoðun byggingarfulltrúa - þá eru þessar byggingar það traustar, að það væri fullkomlega ástæða til að lána út á þær til lengri tíma heldur en gert hefur verið. Vera má, að miðað við þá vexti, sem sumar aðrar atvinnugreinar hafa orðið að bera, séu vextir landbúnaðarins í prósentum talið ekki svo ýkjaslæmir fyrir landbúnaðinn. En það breytir engu um það, að íslenzkir atvinnuvegir hafa á síðustu árum og á stjórnartímabili hinnar svo kölluðu viðreisnar búið við okurvexti, sem hafa mjög íþyngt þeim og þeirra rekstri á alla lund. Sjávarútvegurinn gat kannske borið þetta á þeim tíma, þegar mokafli var. Landbúnaður hefur aldrei getað borið hina háu vexti. Og enn síður getur hann borið þá nú, eftir að hvort tveggja hefur gerzt, að í verðlagningarmálum landbúnaðarins hefur verið felldur dómur, sem er óhæfilegur með öllu og í annan stað hefur harðnað í ári, ekki í eitt skipti, heldur endurtekið, bæði hvað snertir fóðuröflun og eins að vetrar- og vorharðindi hafa stórlega aukið mönnum tilkostnað hvað eftir annað.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Það hefur valdið nokkrum áhyggjum á undanförnum árum, hvað á það skortir mikið, að til væri í landinu nægjanlega almennt og samræmt heilbrigðiseftirlit, og sums staðar hafa sveitarfélög haft forgöngu um að koma þessum hlutum mjög vel fyrir hjá sér, en annars staðar er á því brotalöm, og mjög mikil, og það má reyndar teljast eðlilegt miðað við það, hversu aðstæður og kringumstæður eru misjafnar í landi okkar. Þetta mál var sérstaklega til umræðu í dómsmrn. á s.l. vetri, og upp úr því var það svo, að ég skipaði nefnd þann 10. marz, þriggja manna, til þess að endurskoða l. nr. 35 1940 um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir og gera till. eftir því, sem þurfa þykir til nýskipunar, sem stuðli að því að tryggja raunhæfa og hagkvæma framkvæmd heilbrigðiseftirlitsins á þessu sviði. Í þessari n. áttu sæti 4 menn, Benedikt Tómasson læknir sem skólalæknir og starfsmaður hjá landlækni, fulltrúi hans, sem var skipaður formaður n., og héraðslæknirinn í Hafnarfirði, Grímur Jónsson, bæjarfógetinn í Kópavogi, Sigurgeir Jónsson og Þórhallur Halldórsson framkvstj. heilbrigðiseftirlitsins í Reykjavík. N. tók þegar til starfa og vann mjög ötullega að þessu máli, og sé ég alveg sérstaka ástæðu til þess að láta í ljós þakklæti til n., hversu vel hún hefur unnið að mínum dómi að þessu máli á skjótum tíma til þess að gera, en þann 29. nóvember s.l. sendi n. ráðun. till. sínar í frv.-formi, og það eru þær till., sem hér liggja fyrir í þessu frv. til l. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Hér er um nokkuð veigamikinn lagabálk að ræða, ef frv. yrði að l., en gerð er grein fyrir helztu nýmælum frv., sem fram koma í grg., á bls. 6, og vildi ég aðeins leyfa mér að fara yfir það með leyfi hæstv. forseta. En það er í fyrsta lagi, að heilbrigðisnefnd skal vera í hverju sveitarfélagi landsins, og sveitarfélögum er heimilt að sameinast um heilbrigðisnefnd með vissum takmörkunum. Í öðru lagi skal heilbrigðisnefnd öll kosin af sveitarstjórn. Það er, skylda lögreglustjóra og héraðslækna til setu í n. eru felldar niður. 3. Ákvæði er um vald heilbrigðisnefndar til stöðvunar á starfrækslu eða notkun hluta. 4. Héraðslæknir er gerður faglegur ráðunautur heilbrigðisnefndar. 5. Heimila má héraðsdýralækni að sitja heilbrigðisnefndarfund og 6. Kaupstaðir með 10 þús. íbúum eða fleiri skulu ráða sér sérmenntaða heilbrigðisfulltrúa í fullu starfi, 1 eða fleiri eftir íbúafjölda. Í kauptúnum með 800 íbúum eða fleiri skal ráða heilbrigðisfulltrúa, en undirbúningsmenntun og starfstími er ótiltekinn. Sveitarfélögum er heimilað með vissum takmörkunum að sameinast um heilbrigðisfulltrúa. Heilbrigðisnefndir annast undir umsjón héraðslæknis heilbrigðiseftirlit, þar sem ekki er heilbrigðisfulltrúi. 7. Komið skal á fót nýrri stofnun, Heilbrigðiseftirliti ríkisins, er hefur undir stjórn landlæknis yfirumsjón með heilbrigðiseftirlitinu í landinu. Hún tekur einnig að sér yfireftirlit samkv. l. nr. 24 1936 um eftirlit með matvælum og öðrum neyzlu- og nauðsynjavörum. Í staðinn er felld niður heimild til laga til að fela yfirumsjónina sérstökum kunnáttumönnum, eins og þar stendur. Samkv. því verður starf sérstaks mjólkureftirlitsmanns lagt niður. Stofnunin tekur einnig að sér eftirlit með gisti- og veitingastöðum samkv. l. nr. 53 1963, og starf sérstaks eftirlitsmanns verður því lagt niður á því sviði. 8. Ráðh. setur heilbrigðisreglugerð fyrir allt landið. Þó er sveitarfélögum heimilað að fá settar sérstakar heilbrigðissamþykktir sem viðauka með tilteknum takmörkunum. 9. Heilbrigðiseftirlit ríkisins er málamiðlunaraðili, ef ágreiningur verður milli sveitarstjórnar og heilbrigðisnefndar, en ráðh. fengið úrskurðarvald. 10. Ráðh. er heimilað að gefa út fyrirmæli samkv. till. landlæknis um brýna heilbrigðisráðstöfun, ef heilbrigðisnefnd fæst ekki til þess að láta málið til sín taka eða kemur því ekki fram. 11. Heilbrigðiseftirliti ríkisins er heimilað að stöðva starfrækslu eða notkun í brýnni nauðsyn og ef málið þolir enga bið. Heilbrigðisnefnd má skjóta slíkri ráðstöfun til úrskurðar ráðh. 12. Úrskurðaraðili er settur, ef ágreiningur verður milli heilbrigðisnefndar og annars aðila, sem fer með sams konar eftirlit. 13. Rannsóknastofnun ríkisins er gert skylt að annast rannsóknir á sýnishornum og 14. Viðurlög við brotum eru þyngd. Ég skal nú víkja nokkrum orðum að þeim af þessum 14 liðum, sem ég tel mikilvægasta af nýmælunum, og það er þá í fyrsta lagi 7. liðurinn um Heilbrigðiseftirlit ríkisins. En um það er ákvæði í 8. gr. frv., sem segir m.a., að ríkið starfræki stofnun, sem nefnist „Heilbrigðiseftirlit ríkisins“. Og Heilbrigðiseftirlit ríkisins hefur undir stjórn landlæknis yfirumsjón með heilbrigðiseftirlitinu í landinu samkv. þessum l., heilbrigðisreglugerð og þeim ákvæðum annarra l. og reglna, er hollustuhætti varða og heilbrigðisnefndum ber að sjá um framkvæmd á. Og það er til ráðuneytis yfirstjórn heilbrigðismála, heilbrigðisnefndum og öðrum opinberum aðilum, er um heilbrigðiseftirlit fjalla. Það skal stuðla að því, að haldið sé uppi skipulegri fræðslu um hreinlætishætti fyrir þá, sem fást við matvæli og aðra neyzluvöru, og ráðh. setur forstöðumanni og heilbrigðisráðunautunum starfsreglur. Svo er gert ráð fyrir því, að Heilbrigðiseftirlitið hafi aðalaðsetur sitt í Reykjavík, en þegar heilbrigðisráðunautum verður fjölgað, eins og heimilað er í l. mgr. 8. gr., er ráðh. heimilt að ákveða einum ráðunaut a.m.k. aðsetur í hverjum hinna þriggja landshluta, Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi. Ekki skulu þó færri en tveir ráðunautar, auk forstöðumannsins, hafa aðsetur í Reykjavík. Þegar að þessu marki væri komið, mundu vera aðalmenn Heilbrigðiseftirlitsins forstöðumaðurinn með tveimur aðstoðarmönnum eða tveimur ráðun. hér í Reykjavík, en í landshlutunum, Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi, gætu þá verið sérstakir heilbrigðisráðunautar, sem tilheyrðu þessu Heilbrigðiseftirliti. Auðsjáanlega er tilgangurinn með þessu að fá eina yfirstjórn allra þessara mála um samræmdar og samstæðar reglur um heilbrigðiseftirlitið og framkvæmd þess um gjörvallt landið. Og þetta er sá liður, sem menn kannske reka augun í út frá því sjónarmiði, hvort ekki verði einhver heilmikill kostnaður af því að koma upp slíkri nýrri stofnun, eins og jafnan er að spurt, þegar slík nýmæli eru á ferðinni, og fyrir því er gerð grein á bls. 20 í grg., en um það segir, að stofnun Heilbrigðiseftirlitsins sé eina nýmæli frv., sem veldur ríkissjóði auknum útgjöldum. N. gerir svo nánar grein fyrir því, en telur, að ekki sé hægt á þessu stigi að ætla kostnaðinn nákvæmlega, en með hliðsjón af því, að rekstrarkostnaður mjólkureftirlitsins og veitingahúsaeftirlitsins er áætlaður samtals tæplega 930 þús. kr. í frv. til fjárl. fyrir árið 1968, en það er gert ráð fyrir að leggja þetta undir Heilbrigðiseftirlitið, þá ætti heildarreksturskostnaður heilbrigðiseftirlitsins varla að fara fram úr 1½ millj. kr., eða um 500–600 þús. kr. viðbót, og það er nú nánar gerð grein fyrir því að áliti n., á hverju hún byggir þessar niðurstöður sínar og það má sjálfsagt taka því með nokkrum fyrirvara, og óhjákvæmilegt er að efna til nokkurs kostnaðarauka, þegar um slík nýmæli er að ræða og yfirgripsmikla löggjöf, eins og hér um ræðir. En við, án þess að ég vilji fara nánar út í það, þekkjum það öll, hversu þessum málum er víða ábótavant, og gæti skipazt til betri vegar, ef á þeim væri samræmd heildarstjórn og samræmdar reglur, sem farið væri eftir. Þá er annað nýmæli af þeim, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á, en það er ákvæði 9. gr. og 10. gr., að ráðh. setur með ráði landlæknis heilbrigðisreglugerð, og gildir hún fyrir öll sveitarfélög landsins, eftir því sem við getur átt. Og þar er einnig ákvæði um, að heimilt sé að setja sérstakar heilbrigðissamþykktir, er gilda fyrir einstök sveitarfélög, og loks er í 10. gr. talið upp í 23 liðum, hvað skuli vera hin almennu ákvæði slíkra heilbrigðisreglugerða, og skal ég ekki tefja tímann á að fara nánar út í það. En um það, sem mönnum kynni að sýnast vafasamt, að sett verði ein heilbrigðissamþykkt fyrir allt landið, segir í grg. fyrir 9. gr. Í gr. er það nýmæli, að ein heilbrigðisreglugerð skuli gilda fyrir allt landið, og komi hún í stað núgildandi heilbrigðissamþykkta einstakra sveitarfélaga. Vera má, að ótrúlegt þyki í fljótu bragði, að þetta sé unnt sökum ólíkra staðhátta í kaupstað, þorpi og sveit. En málið leysist á þann einfalda hátt í langflestum tilfellum, að landsreglugerðin gildir fyrir hvern stað eftir því, sem við getur átt. Það er aðeins að svo miklu leyti, sem þar er til sú starfræksla, stofnun eða notkun, sem um er fjallað í reglugerðinni, og í sveitum gildir hún augljóslega að mjög litlu leyti. Þetta eru skýringar n. á þessu ákvæði. Það hefur auðvitað verið mikil brotalöm á því, að heilbrigðissamþykktir væru í hverju sveitarfélagi. Það er talið, að nú muni gilda heilbrigðissamþykktir fyrir 56 sveitarfélög, en þær voru settar á fyrir löngu margar hverjar, og hefur að jafnaði farið lítil eða engin endurskoðun fram á þeim. Það kemur fram, að af þessum 56 sveitarfélögum, sem hafa heilbrigðissamþykktir, eru þessar samþykktir frá eftirtöldum áratugum: frá 1900–1910 eru 18 af þeim, frá 1911–1920 eru 5, frá 1921–1930 eru 5, frá 1931–1940 eru 5, frá 1941–1950 eru 3, frá 1951–1960 eru 11 og eftir 1960 eru 9. Og af þessu kemur það fram, að það eru aðeins 20 af þessum 56 samþykktum, sem samdar eru eða endursamdar eftir 1950. En hérna er um að ræða 56 sveitarfélög með heilbrigðissamþykktir, en ég hygg, að tala sveitarfélaganna í landinu sé nú á 3. hundrað. Líklega nálægt 230. Þá vil ég vekja sérstaka athygli á ákvæðum 7. gr., en það er lagafyrirmæli um það, hvar skuli vera heilbrigðisfulltrúar, og það er þá fyrst og fremst í kaupstöðum yfir 10 þús. íbúa, þar sem eiga að vera heilbrigðisfulltrúar, sem eru sérmenntaðir í heilbrigðiseftirliti, einn eða fleiri eftir íbúafjölda, þó þannig, að það komi að jafnaði ekki fleiri en 15–16 þús. íbúar á einn og sama fulltrúa. Í hverjum kaupstað með færri en 10 þús. íbúum og í hverjum kauptúnshreppi, þar sem 800 manns eða fleiri eru búsettir í kauptúninu, skal ráða heilbrigðisfulltrúa. Það eru ekki gerð ákvæði um sérstaka menntun hans í starfi. Á öðrum stöðum skal ekki ráða heilbrigðisfulltrúa, nema þegar sveitarstjórn ákveður, og er það þá á valdi hennar að fengnum till. heilbrigðisnefndar. Og svo er þarna ákvæði um heimild sveitarfélaganna, sem ég gæti vel hugsað mér, að yrði nokkuð notuð, að gera samning með sér um að sameinast um heilbrigðisfulltrúa, en þó ekki þannig, að það komi að jafnaði fleiri, eins og áður segir, en 15–16 þús. íbúar á einn og sama fulltrúa. Þetta held ég, að séu hin merkustu af nýmælunum, þessi þrjú, sem ég hef nú gert sérstaka grein fyrir. Ég leyfi mér svo að vekja athygli á, að í grg. og fskj. er mjög góðar upplýsingar að fá fyrir þær þn., sem um málið fjalla. Í II. kaflanum, á bls. 7, er gerð rækileg grein fyrir núverandi skipan heilbrigðiseftirlitsins, og í III, kaflanum, sem er nánast viðbótargrg. við 10. gr. frv., er yfirlit yfir þá margþættu löggjöf, sem varðar heilbrigðiseftirlit í landinu á einu eða öðru sviði. Í IV. kaflanum, á bls. 12, er svo almennt yfirlit þessara mála, en loks fylgir til frekari glöggvunar og til þess að auðvelda starf þn. sérstök skrá sem fskj. um löggjöf, og þar er annars vegar upptalning á þeim stöðum, þar sem heilbrigðissamþykktir eru, og hins vegar skrá yfir hina margháttuðu löggjöf í landinu, sem snerta kann þetta frv. eða heilbrigðissamþykktir, sem settar yrðu samkv. þessu frv. Mér er alveg fyllilega ljóst, að hér er um slíkan lagabálk að ræða og það mörg nýmæli, að það mun þurfa verulega athugun innan þingsins, og e. t. v. koma einnig fram aths. í þessu máli utan þings, áður en hægt er að búast við því, að málið verði leitt til lykta á þessu þingi. Ég hef þess vegna sett ákvæði í 19. gr., að lög þessi öðlist gildi 1. janúar 1969 með það fyrir augum, að enda þótt ekki tækist að ljúka afgreiðslu þessa máls á þessu þingi, mundi þó sú meðferð, sem það fær nú, og vil ég leggja áherzlu á það, geta flýtt fyrir afgreiðslu málsins við endurflutning á næsta þingi, sérstaklega ef undirtektir yfirleitt eru sæmilegar eða góðar, að það ætti þá að vera hægt að afgreiða málið á fyrri hluta þess þings, þannig að gildistaka gæti komið til greina um áramótin 1968–1969. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessu máli verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. þm. Reykn. að flytja hér frv. til l. um breyt. á l. nr. 10 22. marz 1960 um söluskatt. Brtt. eru í tveimur gr., 1. gr. er um það, að undanþegnar söluskatti séu auk nýmjólkur, sem var undanþegin söluskatti, unnar mjólkurvörur, alls konar kjötvörur og fiskafurðir, nema um veitingasölu sé að ræða. Breytingin er fólgin í því, að við gr. bætist: Unnar mjólkurvörur, alls konar kjötvörur og fiskafurðir. Árið 1960 var söluskattur lagður á allar mjólkurvörur nema nýmjólk, og allar kjötvörur. Söluskattur þessi er nú 7½%. Allt þetta tímabil hefur ríkið greitt vörur þessar niður meira og minna. Það virðist því vera dálítið skopleg ráðstöfun að skattleggja vörur á þennan hátt, en verja jafnhliða hærri upphæðum til að greiða þá sömu vöru niður. Ríkissjóður getur ekkert hagnazt við slíka tilhögun, en henni fylgja ýmsir ókostir. Í fyrsta lagi aukin og nytjalaus vinna fyrir þá, sem verzla með þessar vörur, við það að reikna út söluskattsupphæðirnar. Í öðru lagi, ólíklegt er, að söluskatturinn innheimtist að fullu frekar en af öðrum vörum. Það má vel vera, að eftirlit hafi verið aukið við innheimtu söluskatts, en í þessu tilfelli er áreiðanlega víst, að hann innheimtist ekki að öllu leyti. Ennfremur bætist þar við freisting manna að verzla utan við eða selja sína vöru utan við verzlanirnar. Ég veit t.d. um ýmsa, sem framleiða fuglakjöt, svínakjöt og hrossakjöt, að það er selt beint frá framleiðandanum til neytendanna, og einmitt söluskatturinn á drjúgan þátt í, að menn freistast til að gera þetta. Ég get t.d. minnzt á folaldakjötið eða trippakjötið, sem við seljum töluvert mikið af í því kjördæmi, þar sem ég er. Það er sennilega einna mest framleiðslan þar. Þá er það þannig nú, að bændurnir fá ekki nema 16–17 kr. fyrir kg. miðað við áætlað verð, þannig að fyrir folald, sem vegur 70 kg, sem er algengast, fá bændur ca. 1000 kr. Þetta fá bændurnir í áætluðu verði, þegar búið er að draga frá sláturkostnað, kjötpoka og annað slíkt. En í smásölu er þetta selt hér beinlaus biti sennilega frá 100–150 kr., en kjötsalar hafa sagt mér, að þegar búið er að salta það ofan í tunnur, sem þeir geta ekki selt beint í steikur, selja þeir það á ca. 40 kr. Bóndinn fær núna samkv. áætluðu verði 16–17 kr. fyrir kg. Vera má, að það verði einhverjar uppbætur, en sannleikurinn er sá, að í þessu efni er dreifingarkostnaðurinn orðinn það mikill, því að það hefur ekkert eftirlit verið með þessu og ekki verið ákveðið neitt hámarksverð, að ég get hugsað mér, að meðaltalssmásöluverð á folalda- og trippakjöti sé um 50 kr. á kg., ef það er selt í smásölu út úr búð. Og miðað við það er kjöt af folaldi, sem vegur 70 kg, selt í smásölu á 3500 kr. Söluskattur af því, 7½%, er hátt á 3. hundrað kr., þannig að miðað við það verð, sem bóndinn fær, sem er óvenju lágt, vegna þess að smásöludreifingin er búin að skaða framleiðendurna. Hún hefur verið of dýr, fer svona ca. 20–25% af þeim peningum, sem bóndinn fær, bara í söluskatt. En miðað við lambakjöt, sem er nú greitt niður allmikið, fer svona 80 kr. af hverjum lambsskrokk í söluskatt. Nú væri þetta kannske allt í lagi, ef þetta væri ekki hreinn kjánaháttur, fyrst að innheimta söluskattinn og svo að endurgreiða hann með hærri niðurgreiðslum, því að það er ákveðið verð, sem bóndinn á að fá. Og þið þurfið ekki að ímynda ykkur það, jafnvel þó að við gerum ráð fyrir, að það sé ekki mjög mikið dregið undan hjá kjötsölunum, og ef til vill haft eitthvert eftirlit með því frekar en ýmsum öðrum vörum, að þetta topp innheimtist. Þetta er því ekkert nema hreinn kjánaskapur með vörur, sem ríkið greiðir svo niður meira og minna bæði í niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum. Þetta er ekkert nema aukin vinna. Verzlanirnar þurfa meira rekstrarfé, vegna þess að þær þurfa að greiða söluskattinn. Ég get vel hugsað mér, að það mætti lækka dreifingarkostnaðinn um 1–2% hjá kjötsölunum, ef þeir væru losaðir við þessa vinnu og þá ábyrgð, sem fylgir innheimtunni á þessum háa skatti. En ég get ekki séð neitt unnið við að leggja skatt á kjötvörurnar og endurgreiða hann svo og mikið meira. Það getur alltaf komið fyrir, að það verði einhver mistök á lagasmíð, og það er ekkert sérstakt við það að athuga með lög, sem sett eru á, eins og t.d. um söluskattinn, sem settur var á rétt allar vörur, þó að það komi í ljós, að hagkvæmt sé að undanþiggja einhverjar vörur síðar, sem ekki er gert í byrjun. En aðalatriðið er, að það sé gert, ef hagkvæmt er að gera það og það sé gert í tíma. Það er ljóst, að ef smásöludreifingin á hrossakjöti verður eins og hefur verið þetta ár, eru framleiðendur neyddir til þess að hætta að leggja sitt hrossakjöt inn í verzlanirnar, og hætta að nota það dreifingarkerfi, sem nú er. Við erum algerlega tilneyddir að reyna að fara að slátra hrossunum sjálfir og selja kjötið beint til neytendanna, og það er óhagkvæmt að ýmsu leyti, m.a. minni vöruvöndun og hreint neyðarúrræði að þurfa þess, enda bannað í l., en það getur skeð, að það verði að brjóta þessi lög, eins og menn brjóta togveiðilöggjöfina hér sunnanlands. Það er útilokað að eiga hross upp á það að hafa dreifingarkerfið eins og það er í dag, þennan háa söluskatt og þessa háu álagningu. Það er útilokað, ef ekki verður nein breyting gerð á í þessu efni viðvíkjandi dreifingarkostnaði á þessari kjöttegund og söluskattinum, sem leggst beint á framleiðendurna og neytandann, því að það eru ekki neinar niðurgreiðslur á folaldakjöti, sem mest er verzlað með utan við verzlanirnar, einmitt af því að söluskattur er lagður á. Ég álít hagkvæmt að taka þetta til athugunar nú, því að nú eru líkur til, vegna gengisbreytingar, að vöruverð hækki, þrátt fyrir það þó að allt verði gert, sem unnt er til þess að halda vöruverðinu niðri með lægri álagningu og ég efast ekkert um, að það verði reynt til að vísitalan hækki ekki, þá verður það aldrei hægt til fulls, og það er því sérstaklega tímabært nú að reyna að gera þessar höfuðneyzluvörur eins og kjöt og fisk sem ódýrastar, og ríkissjóður vinnur þetta algerlega upp, ef hægt er að halda vísitölunni eitthvað niðri með því að lækka þessa skatta. Viðvíkjandi fiskinum eru þeir gallar, sem fylgja því að leggja söluskatt á fisk í aðalatriðum þessir: Allmargir borgarar fá fiskinn frá fyrstu hendi og þurfa ekki að kaupa hann gegnum smásölu, en aðstaða manna er misjöfn til þess að geta þetta, þeim mun minni sem bæirnir eru stærri og það veldur því, að þarna búa menn við dálitið misjöfn kjör. Ég er ekki að telja það eftir, þó að sumir geti fengið fiskinn beint frá fyrstu hendi, fengið hann ódýrari, það er langt frá því. En þetta er þannig í okkar þjóðfélagi, að menn hafa misjafna aðstöðu til þess að kaupa beint frá sjómanninum. Og í öðru lagi, söluskattur á fiski veldur tilfinnanlegri hækkun á almennri neyzluvöru og hækkar þá framfærsluvísitöluna. Það á sinn þátt í að hækka starfslaun hjá ríki og atvinnurekendum. Á það má ennfremur benda, að sérstök ástæða er til að draga sem mest úr hækkun neyzluvara vegna gengislækkunarinnar. Ég stórefa það, að ríkissjóður tapi við að fella niður söluskatt á kjöti og kjötvörum, vegna þess að hann getur lækkað niðurgreiðslurnar jafnmikið, og eitthvað tapast í leiðinni, þannig að þann söluskatt, sem hann hefur upp úr hrossakjöti og eitthvað örlitið upp úr svínakjöti og fuglakjöti, sem selt er að mestu beint til neytenda og er ekki borgaður neinn söluskattur af, vinnur hann upp á því, sem tapast í leiðinni við innheimtuna á söluskattinum, þannig að það er ekkert tjón fyrir ríkið að fella niður söluskattinn af kjötinu. Af fiski dreg ég í efa, að sé nokkurt tjón, vegna þess að lækkun fiskverðsins á dálítinn þátt í að halda niðri vísitölunni, og þess vegna hygg ég, að ríkissjóður tapi engu á því. Svo er það orðið þannig nú með fiskinn, að í smásölunni er hann orðinn svo dýr, að fólk gerir allt, sem það getur til þess að kaupa hann beint frá bátunum. Skilyrði fólks til þess að geta það hafa batnað við það, að nú eru komnar frystikistur, sem fólkið getur geymt í fiskinn. Þetta munar miklu á verði. Í smásölu í verzlununum er fiskur seldur á 25–26 kr. kg. Sjómaðurinn fær 6–7 kr. fyrir hann slægðan, þannig að þetta er allt að því fjórfalt verð. Og söluskatturinn á sinn þátt í því að hækka þetta. Það er ógerlegt fyrir fisksala að keppa við þá, sem geta selt hann milliliðalaust. Söluskattur á 25 kr. er allt að því 2 kr. Það á sinn þátt í því að hækka fiskverðið, þannig að ef þessi hái dreifingarkostnaður heldur áfram og söluskattur ofan á það, fara menn að gera allt sem þeir geta, til þess að fara í þá staði, sem fisksins er aflað og kaupa beint, og er ekkert vit í öðru en gera það. En það verður ekki reiknað út í vísitöluna. Það kemur ekki ríkissjóði til góða, þannig að ég er sannfærður um, að þó að ríkisstj. gangist inn á það að fella söluskatt niður af fiski, þá er það ekki tjón fyrir ríkissjóð. Vitanlega er ekki nema eðlilegt, þegar að fólki þrengir með tekjur, að það geri allt, sem unnt er til þess að kaupa vöruna á sem hagkvæmustu verði og ekki nema sjálfsagt að það geri það. Þess vegna er þessi skattálagning hrein vitleysa, og á að afnema hana. Þetta er tvímælalaust hagkvæmt fyrir framleiðendurna. Sá söluskattur, sem borgaður er af því kjöti, sem ekki er um niðurgreiðslur að ræða á, er tekinn beint af framleiðendunum, en þetta auðveldar verzlunarfyrirtækjum bænda dreifingarkostnaðinn og gerir hann þess vegna minni. Okkur þykir dreifingarkostnaðurinn mikill hér á landi, en það er misskilningur, að hann sé meiri en annars staðar. Ég hygg, að dreifingarkostnaður hér sé lítill miðað við það, sem gerist hjá öðrum þjóðum, og e. t. v. eru ýmsar ástæður, sem því valda. En ég efa það ekki, að sölufélög bændanna hafa átt sinn þátt í að gera hann minni og er vel, að það er. En jafnvel þótt við höfum minni dreifingarkostnað af mjólk og kjötvörum en ýmsar aðrar þjóðir, réttlætir það ekki, að við gerum ekki allt, sem unnt er, til að halda þessum kostnaði niðri, því að það er hagnaður fyrir bæði framleiðandann og neytandann. Breytingin á 2. gr. er um það, að iðgjaldagreiðslur af fiskiskipum falli niður. Þegar við lögðum þetta frv. fram, lá ekki fyrir neitt um, að þetta yrði gert, en við afgreiðslu fjárl. kom það fram, að ríkisstj. ætlaði að gera þetta, og síðar hefur það verið endurtekið. Frv. um þetta veit ég ekki til að sé komið fram. Vafalaust leggur ríkisstj. slíkt frv. fram, því að ég geri ekki ráð fyrir, að hún noti það frv., sem við komum með. Við eigum því yfirleitt ekki að venjast í stjórnarandstöðunni, þó að við komum nú með eitthvað, sem vit er í, sem við Jón Skaftason gerum ævinlega, að það sé samþ., en það gerir út af fyrir sig ekkert til, og við erum ekkert sárir yfir því. Aðalatriðið er, að það, sem rangt er, sé lagfært, og ég er þakklátur ríkisstj. fyrir að vera loksins búin að sjá, að þessi skattur er vitleysa, og ætla að afnema hann. Ég ræddi um þetta hér í vetur einhvern tíma, hvað þetta væri fáránlegur skattur, því að það er þannig, að með þessum skatti er óheppnin skattlögð, því að það eru allt að því tvöfalt hærri iðgjöld af fiskiskipum, sem hafa orðið fyrir óhöppum en hinum, sem ekki hafa orðið fyrir neinum óhöppum, þannig að hjá þeim, sem hafa orðið fyrir óhöppum, eru iðgjöldin komin allt upp í 10% af matsverði skipanna. Það er beinlínis verið að skattleggja óhöppin og slíkt er fáránleg löggjöf, og það er furðulegt að í 8 ár hefur ríkisstj. notað það skattkerfi að skattleggja óhöpp manna. En loksins eftir 8 ára vitlausa skattalöggjöf, hvað þetta snertir, sér hún að sér. Og það er raunar ekki af því, að hæstv. ríkisstj. hafi séð að sér, heldur af því að tryggingafélögin voru komin í það mikil vandræði. Þetta átti m.a. þátt í því, að þeir, sem urðu fyrir mestu óhöppunum, urðu að borga hæstu iðgjöldin, og þeir þurftu að borga tryggingafélögunum mikið fé umfram það, sem kemur úr þessum sameiginlega sjóði og voru farnir að skulda þeim mikið, svo að þetta átti sinn þátt í að þrengja svo að tryggingafélögunum, að við höfum engar tjónabætur getað innheimt s.l. ár, og jafnvel ekki þar á undan heldur. Tryggingafélögin eru fjárvana. Úr þessu á nú eitthvað að rætast. Ég er út af fyrir sig þakklátur fyrir það. Ég skal ekki fjölyrða mikið um þetta atriði, af því að ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. standi við þá yfirlýsingu sína, að þetta gjald verði fellt niður. Við fórum ekki inn á fleiri atriði viðvíkjandi söluskattinum. En mér þykir rétt þar fyrir að benda á eitt atriði enn, sem viturlegt væri að breyta viðvíkjandi söluskattinum. Annars er söluskatturinn vandræðaskattur, og hefur leitt marga góða stuðningsmenn ríkisstj. í freistni, jafnvel svo að þeir verða að fara í tugthúsið fyrir hann, og er satt að segja hálfilla með verzlunarstéttina farið að leiða hana þannig í freistni og fangelsa þá og sekta. Svo loksins, þegar þeir eru búnir að yfirstíga þessi mestu ár freistninnar, er hert svo að þeim með álagningu, að smásalarnir segjast flosna upp, ef því heldur áfram. En hvað um það. Það kemur mér nú ekki nema takmarkað við. En það er eitt atriði enn, sem væri viturlegt að afnema söluskatt á, og það er vinna á bílaviðgerðarverkstæðum, vegna þess að það eru ekki nema þau verkstæði, sem hafa bókhald í lagi, sem borga réttan söluskatt. Það er geysilega mikið um það, að alls konar smáverkstæði komist hjá því að borga söluskatt, og þar með telja menn ekki rétt fram sínar tekjur. Sá söluskattur innheimtist illa og ranglátlega, sem er lagður á bílaviðgerðarverkstæði, og þar að auki er hann í meðallagi sanngjarn, vegna þess að bílarnir eru skattlagðir svo óhóflega, að það nær í raun og veru engri átt. Það vilja allir eiga bíl í landi, þar sem hestarnir eru að mestu horfnir, t.d. úr sveitunum. Það er aðallega orðið sport, hestaeignin, og við höfum engin önnur tæki til að ferðast með en bíla, og þá er þetta ekki orðinn neinn lúxus að eiga bíl. Það er í raun og veru nauðsyn fyrir hvert heimili. Ég er ekki að segja, að það sé þörf á því fyrir alla unglinga, sem eru að reyna að kaupa bíla. En það má segja, að það sé allt að því nauðsynlegt fyrir hvert heimili að eiga bíl, og þá er það dálítið vafasamt að bæta svona ofan á öll innflutningsgjöld; benzínskatt og allt slíkt, 7½% söluskatti á alla viðgerðarþjónustu, sem er fulldýr fyrir. Og þetta er þung byrði fyrir mörg heimili, bæði í sveit og í kauptúnunum, og satt að segja, þó að við höfum ekki tekið þetta inn í þetta frv., vildi ég benda ríkisstj. á það í leiðinni, því að við vitum að það er nú ekki hægt að koma neinu fram nema ríkisstj. vilji það, hvort það væri nú ekki athugandi að létta þessum skatti af bileigendum, sem maður getur sagt, að snerti auðvitað allar stéttir.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Áður en þetta frv. var tekið til umr., kom fyrri flm. til mín og bað mig um að hlusta á framsöguræðuna fyrir frv., og það hefði ég nú sennilega gert, þótt ég hefði ekki verið beðinn um það, því að það er oft uppbyggilegt að hlusta á þennan hv. þm. En ég ætla nú ekkert að fara að gerast sérstaklega talsmaður fyrir þessu frv. og ekki heldur að mæla gegn því sérstaklega. Ég get tekið undir með hv. 1. flm. um það, að það væri vitanlega æskilegt að leggja niður söluskattinn. Það væri æskilegt, ef við gætum lagt niður flestalla skatta og búið í skattlausu landi og notið þeirra tekna, sem við öflum, án þess að láta af því nokkuð í ríkissjóð. En það er nú annað mál. Þetta frv. leggur nú ekki það til, heldur það, að söluskattur verði afnuminn af fiski og landbúnaðarvörum, vinnsluvörum úr mjólk og af kjöti. Það er ekki greiddur söluskattur af nýmjólkinni, eins og kunnugt er. Mér virtist gæta lítils háttar misskilnings hjá hv. ræðumanni, þegar hann var að tala um söluskattinn. Annars vegar gaf hann það í skyn, að þetta væri nú eiginlega slæmt fyrir bændur, að söluskatturinn væri og hins vegar, að það væri slæmt fyrir neytendur. Það væri þess vegna gott að losna við hann. En hv. ræðumaður fullyrti rétt á eftir, að ríkissjóður hefði engan hagnað af þessum skatti, vegna þess að hann greiddi niður vöruna. Og ef þetta er rétt ályktað hjá hv. þm., gætu neytendur ekki tapað, þótt söluskatturinn sé á vörunni og bændurnir ekki heldur, vegna þess að varan á að seljast þá alveg eins vel, þótt það sé innheimtur söluskattur, ef hún er lækkuð, sem því nemur, með niðurgreiðslu úr ríkissjóði. En þá má segja, að það sé kannske eðlilegt, að þm. haldi því fram, að það sé til lítils barizt, ef þetta jafnar sig alveg upp, því að það má reikna með því, að þegar söluskatturinn var ákveðinn á þessum vörum, hafi verið ætlazt til þess, að það yrði eitthvað meira, sem kæmi í ríkissjóðinn. Það dæmi hef ég ekki reiknað, og vil ekkert fullyrða um það, hvernig það kæmi út, ef það væri reiknað endanlega. En ástæðan til þess, að ég sá nú ástæðu til að segja hérna nokkur orð, var sérstaklega vegna fullyrðingar hv. þm. um það, að bændur mundu ekki fara að lögum, ef söluskatturinn væri innheimtur áfram. Þarna er ég á allt öðru máli. Ég held, að bændur fari að lögum, jafnvel þótt þeir vildu losna við söluskattinn, og eftir að lög voru samþ. 1965 um sláturhús og meðferð sláturafurða, er algerlega bannað að slátra heima til sölu, Það verður að slátra í sláturhúsum, sem hafa fengið viðurkenningu dýralækna og landbrn., og ég er alveg sannfærður um það, að það munu bændur gera og með því að gera það, er sala beint frá bændum til neytenda alveg útilokuð, og ég held, að bændur hafi ekki tilhneigingu til þess að gera þetta, því að þeir eru löghlýðnir og það er ekki viðeigandi að halda þessu fram. Hv. þm. talaði um folaldakjötið, það væri kannske helzt það, sem bændur reyndu að selja beint til neytenda. En vegna þess að það verður að slátra folöldunum í sláturhúsunum og bein sala er bönnuð, á þetta ekki heldur að koma til. Og það er meira en söluskatturinn, sem dregst undan, ef sett er beint, það er skattur til Búnaðarmálasjóðs, bændahallarinnar og stofnlánadeildar landbúnaðarins. Og ég er sannfærður um það, að yfirleitt eru bændur svo heiðarlegir, að þeir vilja ekki standa í því að svíkja þetta, auk þess, sem það brýtur alveg í bága við heilbrigðislöggjöfina að slátra utan við sláturhús, sem eru viðurkennd. Og ég vil, að þetta komi fram hér í hv. Alþ., þegar því er dróttað að bændum, að þeir muni brjóta löggjöfina þannig margvíslega, að ég tel, að þeir muni ekki gera það og bændur eigi ekki skilið að fá þessar aðdróttanir. Það má vera, að þetta hefði farið fram hjá mönnum, þótt því hefði ekki verið mótmælt og þetta gerði ekki til, en það er algerlega ástæðulaust að hlusta á þetta og láta því vera ómótmælt.



Herra forseti. Ég vildi taka undir það, sem hér kom fram hjá 1. flm. þessa frv. um aðalefni þess. Ég er frv. samþykkur í öllum aðalatriðum, ég álít, að innheimta á söluskatti, af þeim viðskiptum, sem upp eru talin í þessu frv., sé alveg fráleit. Ég vil minna á það í þessum efnum, að við Alþb.menn höfum flutt hér nokkrum sinnum á Alþ. till. um það að lækka söluskattinn eða afnema hann með öllu á ýmsum greinum, og það er enginn vafi á því, að það er réttmætt að fella niður söluskattinn, a.m.k. á því, sem þetta frv. fjallar um. Það er rétt, að menn hafi það í huga, að þegar söluskatturinn var aftur lagður á í smásölu á sinum tíma, var hann tiltölulega lágur og var alltaf sagt, að hann yrði mjög lágur, eða rétt í kringum 3%. En síðan hefur söluskatturinn jafnt og þétt verið hækkaður úr 3% upp í 5½% og síðan upp í 7½%, eins og hann er nú, ásamt svo söluskattinum af innfluttum vörum. Og það er því komið þannig, að á brýnustu lífsnauðsynjum t.d. eins og fiski, sem menn kaupa svo að segja daglega í matinn, eða ýmsum kjötvörum, er innheimtur 7½% söluskatturinn jafnt og þétt verið hækkaður úr 3% azt, eins og menn vita, í meðförum þeirra, sem hafa með fiskinn að gera til sölumeðferðar, frá því verði, sem annars er skráð til fiskimannanna eða fiskibátanna, sjá menn það, að 7½% söluskattur er orðinn talsvert mikill skattur á hverju kg. Nú liggur auðvitað fyrir, að fiskverð hækkar. það hefur þegar verið tilkynnt, að fiskverð muni almennt hækka um 10%, og þó er búizt við því, að fiskverðið hækki nokkru meira á úrvalsfiski, einmitt þeim fiski, sem aðallega fer til neyzlu innanlands. Það stendur því auðvitað fyrir dyrum almenn hækkun á þessum lífsnauðsynjum almennings, fiski, og á svo að leggja ennþá hærri söluskatt á fiskinn en gert hefur verið, í krafti þess, að það á að innheimta þar 7½%? Ég álít, að einmitt núna, eins og á stendur, væri rétt að horfast í augu við þennan vanda og fella niður söluskattinn, t.d. af fiski, sem seldur er hér á innanlandsmarkaði, fella niður þennan 7½% skatt. Og nákvæmlega það sama tel ég, að eigi að gera varðandi kjötvörur, sem hér eru seldar. Það sjá auðvitað allir, að það er auðvitað hreinasta vitleysa að vera að leggja þennan skatt á í þeim tilfellum, þar sem um er að ræða niðurgreiðslu á verðlaginu frá hálfu ríkisins. Þá er þarna aðeins um óþarfa vinnu að ræða, sem allar líkur eru einmitt til, að leiði til meiri verðlækkunar hjá almenningi en sem nemur tekjuaukanum hjá ríkinu af þessum skatti. En svo ber auðvitað einnig þess að gæta, eins og hér hefur komið fram, að hér er um að ræða þó nokkrar kjötvörutegundir, sem ekki eru greiddar niður og hafa alltaf átt hér í vök að verjast á markaði, vegna þess að þær hafa ekki notið neinnar niðurgreiðslu, eins og t.d. aðalkjötvörurnar, sauðfjárafurðirnar, og af þeim ástæðum er auðvitað ennþá minni ástæða til þess að fara að skattleggja þær í sölumeðferðinni sérstaklega með þessum söluskatti í smásölunni. Þessi skattur á því að leggjast niður að mínum dómi. Og eins og nú er ástatt með þróun verðlagsmála og útlitið er í kaupgjalds- og kjaramálum er sérstök ástæða til þess nú að undirstrika það, að nú væri réttmætt að nota tækifærið til að fella þennan skatt niður, hann getur ekki skipt ríkissjóð verulega miklu máli, og talsverð hætta er á því, að allmikið af þessum skatti skili sér aldrei til ríkissjóðs. Það eru einmitt þannig aðilar í ýmsum tilfellum, sem hafa þau viðskipti með höndum og eiga að greiða þennan skatt, að það verður að teljast mjög vafasamt, að hann skili sér alla leið til ríkisins. Ég er einnig samþykkur því ákvæði í þessu frv. að leggja það til, að söluskatturinn verði felldur niður af vátryggingariðgjöldum fiskiskipa. Það hefur í rauninni alltaf verið alveg furðulegt að innheimta þennan söluskatt af vátryggingariðgjöldunum á sama tíma, sem það hefur svo verið hér í l., að ríkið hefur þar hlaupið undir bagga að verulegu leyti um langan tíma, eða a.m.k. með alveg ákveðinni aðferð. Það má vera, að ætlunin sé að fella niður þann söluskatt, og þá er það gott út af fyrir sig, en það er ekki nægilegt. Það á að fella niður söluskattinn í öllum þeim greinum, sem fjallað er um í þessu frv., og þyrfti einnig að bæta við ýmsum fleirum. Aðalatriði þessa máls er ekki það, sem mér fannst, að hér kæmi fram í ræðu hæstv. landbrh., hvort bændur hefðu hér hagsmuna að gæta eða neytendur. Ég hygg nú, að hagsmunir þessara aðila fari nokkuð mikið saman, og veit ekki annað betur en launakjör bænda séu miðuð við launakjör þeirra, sem algengast er að kalla neytendur eða launafólk í landinu, svo að það fer mjög saman. Og auðvitað á þessi skattlagning engan rétt á sér, jafnvel þó að það sé hægt að segja við bændur - ja, þó að þessi vara hækki nú í útsölu vegna söluskattsins, verður tekið tillit til þess í verðútreikningnum annars staðar, og þetta fellur ekki á ykkur .sem bændur sérstaklega. - Það eru vitanlega engin rök fyrir þessum skatti. Hér er aðeins um það að ræða, hvort ástæða sé til að leggja þennan skatt á þessar brýnustu nauðsynjar almennings í landinu. Er ástæða til þess, og er það hagkvæm innheimtuaðferð í sambandi við tekjur ríkisins að hafa þennan skatt á þessum vörum? Ef talið er, að það muni eitthvað verulega um söluskatt í þessum tilfellum á þessum vörum, er þá ekki til einhver önnur tekjuleið fyrir ríkissjóð, sem er frambærilegri en að leggja söluskatt á þessar vörur, sem hér er um að ræða. Það held ég. Ég held, að það sé ekki mikill vandi að finna tekjustofna, sem væru réttlátari. Ég vil fyrir mitt leyti mæla með þessu frv. og vænta þess, að hæstv. ríkisstj. íhugi það nú alveg sérstaklega, eins og nú er ástatt hér í verðlagsmálum og kaupgjaldsmálum, hvort ekki sé hægt að mæta þeim óskum, sem fram koma í þessu frv. og fella niður söluskattinn a.m.k. að þessu leyti.

Flm. (Björn Pálsson) : Herra forseti. Það er leiðinlegt, að landbrh. er farinn út. Ég ætlaði að svara örfáum atriðum, sem hann benti á. Það er ekki karlmannlegt að hlaupa af fundi, þegar á að svara og ólíkt hæstv. landbrh. Hæstv. ráðh. var að reyna að fetta fingur út í það, að ég teldi, að þetta væru jöfn viðskipti, ríkissjóður tapaði engu á að fella þennan skatt niður, þannig að það skipti ekki máli með söluskattinn á kjötið, - nú, hæstv. ráðh. er kominn - , þetta skipti engu máli, hvorki fyrir neytendur eða framleiðendur eða ríkissjóð. Ég benti jú á það, en tók ýmislegt fram, sem væri neikvætt við að hafa þennan skatt. En nú vil ég stinga upp á einu við hæstv. ráðh. og það er, að við förum að eiga svoleiðis viðskipti daglega, að ég borga honum 100 kr. í smámynt á hverjum degi og svo borgi hann mér þær aftur daginn eftir. Ætli hæstv. ráðh. yrði ekki leiður á þessum viðskiptum? Þetta væri eins og Bakkabræður væru að eiga viðskipti, við þekkjum sögurnar um þá. Þannig eru viðskiptin með söluskattinn á kjötinu, þetta er kleppsvinna. Fyrst eru menn píndir til að greiða þetta gjald, svo er það endurgreitt aftur af ríkissjóði. Auðvitað týnist alltaf eitthvað í leiðinni, eins og mundi vafalaust gerast hjá mér og hæstv. landbrh., ef við værum að dingla með 100 kr. af smámynt í vasanum og telja þetta daglega, skatturinn er tóm vitleysa. En hann er meira en það, hann er ranglátur líka, því að það eru ekki greiddar niður allar kjöttegundir, og þá kemur hann ranglátlega niður. Hvorugur aðilinn græðir, en svo eru ýmis atriði í kringum þetta, sem eru skaðleg, m.a. það, sem ég vildi leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, að þetta stórhækkar verðið á vörunni, bæði mjólkurvörum og kjötvörum. Og hærra verð þýðir, að minna er keypt, og þá þarf að flytja það út. og þá fyrir enn lægra verð, og þá verður ríkissjóður að greiða enn meira með því eða framleiðandinn fær ekki það, sem hann á að fá, annað hvort. Og þetta er ekkert lítill liður. Hvað haldið þið t.d., að það sé mikið, sem leggst á ostana, sem er dýr vara? Holl og góð vara, en þetta verður allt saman til að hækka verðið og draga úr sölu og sérstaklega mun þess gæta núna, þegar erfiðleikar eru í atvinnulífi og tekjur fólksins mjög takmarkaðar. Það er reynt að spara allt, sem hægt er. Við sáum það á smjörinu, þegar það var komið í 130 kr. kg. Það var hætt að kaupa það. Smyglið jókst, notkunin minnkaði. Þegar það var lækkað ofan í 60–70 kr., var farið að kaupa það, þá seldist það upp. Þetta er ekki lítið atriði. Það er meira en þetta sé fíflaskapur að vera að greiða þetta fyrst í ríkissjóð og síðan aftur úr ríkissjóði, þetta hefur neikvæð áhrif á markaðinn fyrir vörurnar og eykur smyglhættu. Við vitum, að það var farið að smygla töluverðu af smjöri og kjöti jafnvel líka. Ég skal ekki segja, hvort það er nú, því að menn eru hræddir við að sjúkdómar berist með því, a.m.k. frá vissum löndum, en þetta er stórt atriði. Og við verðum að athuga það bændurnir, að það er ekki nóg að hækka og hækka vöruna, það þarf að vera einhver til að kaupa hana. Ég hef ekki verið meiri kröfumaður fyrir bændur en aðrir, og ekki farið fram á ósanngjarna hluti fyrir þá, eftir því sem ég hef álitið. En ég veit, að þeir þurfa að lifa eins og aðrir menn, og það er ekki nóg að hækka allt og hækka, það þurfa einhverjir að geta keypt. Það er alveg eins og vaxtakenning hæstv. landbrh. og ríkisstj. Þeir héldu því fram, að það væri alveg sama, þó að vextir af stofnlánum hækkuðu, bændur fengju bara þeim mun meira fyrir afurðirnar. En það eru bara ekki alveg jöfn viðskipti, því að það er þeim mun minna keypt, eftir því sem varan hækkar. Og í 8 ár eru þeir búnir að reka þessa vitlausu vaxtapólitík, og ég veit ekki, hvort þeir eru búnir að koma auga á ennþá, að hún er vitlaus. Hvað ætli það hafi þýtt fyrir sjávarútveginn, þessi vaxtahækkun? Þetta hefur átt sinn þátt í að auka verðbólguna, en ekkert jákvætt verið við það, alveg eins og það er ekkert jákvætt við að leggja þennan skatt á kjötið. En það er mikið neikvætt við það. Það er alveg rétt hjá hæstv. landbrh., að með því að selja beint frá framleiðendum til neytenda, sleppum við við Bændahallargjald og gjald í stofnlánasjóðinn. Og þetta eru 2% samanlagt, heildargjöldin, og gjald til Stéttarsambandsins. Þetta er nú þessi þokki, sem er búið að hlaða á okkur. Það er 9½%, sem er tekið, eða 2% í þessa smáhluti og síðan 7½% í söluskattinn. Það er 10%, sem lagt er á toppinn. Fyrir folaldsskrokk, sem seldur er á 3500 kr., er það 350 kr., og fyrir lambsskrokk, sem er seldur á svona ca. 1200 kr., er það 90 kr. Þetta er búið að bæta á vöruna. Hvað haldið þið, að þetta hafi neikvæð áhrif fyrir markaðinn? Það stórdregur úr sölunni. Viðvíkjandi því, að ég hafi verið að gera lítið úr bændum eða telja þá einhverja væntanlega lögbrjóta, ef þeir færu að slátra heima. Ég veit það vel, að það er bannað að slátra heima. En það er bara svo, að með svona vitlausum ráðstöfunum eru menn neyddir til þess. Hæstv. landbrh. virtist nú ekki vera fróður í þessu efni, vegna þess að í stórum stíl var slátrað heima og selt neytendum s.l. haust. Hæstv. ráðh. hefur bara ekki hugmynd um þetta. Og þeir fengu 30–35 kr. fyrir kg. þeir, sem gerðu þetta, og borguðu enga skatta. Hinir, sem eru að basla við að leggja inn í kaupfélögin, a.m.k. hjá mér, fá 17 kr. strax, og ég veit ekki, hvort við fáum nokkurn tíma meira, ef til vill eru 5 kr. í viðbót. Ég kalla þetta sjálfsbjargarviðleitni, en ekki lögbrot, ef menn fara þessa leið. Og ég tel það hól um menn en ekki last, og það er alveg eins gott fyrir okkur að skjóta folöldin úti um móana og láta þau liggja, eins og vera að basla við að slátra þeim fyrir 1000 kr. Það, sem stórdró úr, að menn fækkuðu hrossunum í haust, þó að margir væru heylitlir, var það, að þeir fengu ekkert fyrir þau. En ef þessu fer fram með þessa söludreifingu og þessa skattálagningu á kjötvörur, sem ekkert eru greiddar niður, eins og hrossakjötið, er bezt fyrir bændur að skjóta hrossin niður í móana og lofa þeim að fúna eða hafa þau í áburð í flögin, það skiptir ekki máli. Það getur enginn maður framleitt af neinu viti hrossakjöt og fá svona 1000 kr. fyrir folaldið. Ég held, að hæstv. ráðh. fylgist ekki alveg með þeim breytingum, sem eru að verða, en þar sem hann hefur verið kaupfélagsstjóri hélt ég, að hann skildi þetta betur en almenningur og ætti að vera það ljósara, af því að hann hefur fengizt við þetta. Ég tel það ekki neinum manni til hóls að hlýða endalaust ranglátum lögum. Ég tel það honum til skammar. Það er sjálfsagt, ef lög eru vitlaus og ranglát, að brjóta þau niður með því að fara ekki eftir þeim. Og það er ekki nein glæpamennska. Og hæstv. ráðh. þyrfti að hafa vaktmann á Holtavörðuheiði til þess að gá að, hvað er á bílunum, vita, hvort það færi ekki einhver kroppur þar yfir næsta haust, sem ekki væri slátrað í sláturhúsi og væri jafnvel óstimplaður.