Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meiri hl. allshn. leggur til á þskj. 372, að þetta frv. sé samþ., en einn nm., hv. þm. Ísaf., er þó á móti því. Í grg. frv. eru rökstuddar ástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er sett upp, og breyt. er, ef þetta frv. verður samþ., í því fólgin, að það verður á valdi dómara, hvort tiltekið brot í fyrsta sinn skuli valda varðhaldi, fangelsi eða vægari refsingu. Það brot, sem þarna er um að ræða, er aðallega, ef menn stjórna bifreið undir áhrifum áfengis, og samkv. gildandi ákvæðum varðar það við fyrsta brot fangelsisrefsingu, en það hefur verið allmikið af þessum brotum. Reynslan hefur verið þannig, að það hefur ekki verið rúm í þeim fangelsum, sem fyrir eru, fyrir þá dæmdu, og kveður svo rammt að þessu, að til þess að því sé ekki algerlega frestað, að menn taki út refsingu, þá hefur þessum fangelsisdómum með náðun verið breytt í sektir, sem miðaðar eru við efnahag sökunauts, og vegna þess að ekki er fyrirsjáanleg breyt. á þessu, þá hefur meiri hl. n. fallizt á, að þessu sé breytt. Þetta þýðir ekki það, að það geti ekki valdið fangelsisrefsingu við fyrsta brot, ef um ölvun við akstur er að ræða. En breyt. á 38. gr. bifreiðal., sem í þessu frv. er fólgin, er sú, að það sé ekki skilyrðislaust, að menn skuli sæta fangelsisrefsingu við fyrsta brot en það skuli fara eftir því, hve stórt brotið kann að vera. Hv. landbn. hefur flutt brtt. um það, að færa aldurstakmarkið til þess að mega stjórna bifreið niður í 17 ár. Ég skal ekki víkja að því sérstaklega, n. hefur ekki fallizt á það og styður ekki þá till. En með þessu hef ég gert grein fyrir afstöðu n. og þeirri till., sem hún hefur fram að færa.



Herra forseti. Ég hef ekki getað fylgt þeim 3 meðnm. mínum. sem leggja til, að þetta frv. sé samþ., og ég hygg, að 4. meðnm., hv. þm. Siglf., hafi ekki verið á fundi þegar frv. var afgr. Á sínum tíma var breyt. þessi, sem nú er verið að afnema í bifreiðal., gerð með mjög ráðnum huga og eftir till. frá hæstaréttardómara, sem var til kvaddur að endurskoða bifreiðal. og taldi nauðsynlegt að setja þetta ákvæði í þau til þess að reyna að koma í veg fyrir þau mjög tíðu bifreiðaslys, sem eiga sér stað mjög mörg af völdum áfengisneyzlu. Ég hygg, að það sé ekki ofsagt að þessi ákvæði hafi orðið til þess að hamla nokkuð upp á móti þeim vanda, sem það yrði öllum vegfarendum að hafa menn undir áhrifum áfengis akandi á vegunum. Má vera, að eitthvað hafi dregið úr því í seinni tíð, vegna þess að ekki hafi verið fangelsi til þess að setja alla inn, sem gerðust sekir og voru dæmdir fyrir að aka bifreið undir áhrifum áfengis, og á seinni árum hefur verið tekinn upp sá háttur að náða menn frá þessum dómum, jafnvel svo hundruðum skiptir, og breyta refsingunni í sekt með tilliti til efnahags viðkomandi manns. Nú veit ég ekki til þess, að nokkurs staðar sé fordæmi fyrir því í l. né heldur réttur til þess samkv. þeim, að sekt fyrir brot á umferðarreglum megi fara eftir því, hver efnahagur manna er, heldur mun það vera föst regla, að sekt fari eftir því, hversu brotið er metið af hálfu dómstólanna. Ég hygg þess vegna, að þessar ráðstafanir, þar sem mönnum eru gefnar eftir fangavistir eftir því hvað þeir borga mikinn skatt í ríkissjóð, séu eins dæmi í okkar réttarfarssögu, og verð ég að harma, að hæstv. dómsmrh. er ekki viðstaddur til þess að gefa skýringu á þessu fyrirbæri. Þetta er kapítuli út af fyrir sig. En það, sem ég tel alvarlegast, er, að í stað þess að reyna að bæta úr þeim mikla skorti, sem er á fangelsum í landinu, þá er fangelsiskostur okkar alls ekki miðaður við þann fólksfjölda, sem hér er í landinu. Ég hygg, að afnám þessa ákvæðis geti valdið því, að menn verði nokkru kærulausari en þeir hafa verið áður um akstur á vegum, og er þó sannarlega ekki á bætandi, og ég hygg, að það hefði verið nær að leita einhverra ráða til þess að reyna að leysa þetta mál á annan hátt en með því að flytja þetta frv., sem hér er fram borið, - ég hygg, að það hefði í alla staði verið meiri trygging í því fyrir öryggi almennings. Einnig verð ég að finna að því, að þessu frv. er hraðað í gegnum Alþ. án þess að leitað sé umsagnar þeirra manna, sem mest hafa með þessi mál að gera, svo sem sakadómara og þeirra hæstaréttardómara, sem á sínum tíma voru hafðir í ráðum um samningu á þessari breyt. Ég verð að lýsa óánægju minni yfir því, að ekki hefur verið leitað annarra ráða til þess að reyna að bæta úr þessum vandræðum, þó að ég skilji fyllilega þann vanda, sem hæstv. dómsmrh. er í gagnvart þeim skorti, sem ríkir um fangahúsakost hér á landi. Annars gætu einmitt ástæðurnar fyrir þessu frv. orðið til þess, að það vaknaði hjá mönnum sú spurning, hvort það mundi ekki vera nauðsynlegt að breyta ýmsu öðru í okkar löggjöf vegna þess, að okkur vantar fangelsi. En það fer þá að verða einkennilegur grundvöllur undir okkar réttarríki, ef það verður að ákvarða refsingu eftir því, hvort til eru fangahús eða ekki. Mér finnst full ástæða til þess að varpa þessum spurningum fram til hæstv. dómsmrh. í sambandi við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég hlustaði ekki á allar umr., en þykist renna grun í, hvað mönnum kemur hér ekki saman um. Ég skil út af fyrir sig þær aths., sem hv. þm. Ísaf. bar hér fram, og vitanlega verður það mjög að fara eftir mati, hvaða refsingu er talið fært að leggja niður og breyta af þeim sökum, sem hér er talið. En ég geri ráð fyrir, að flestir finni að hér er um alveg takmörkuð tilfelli að ræða, a.m.k. er það svo, að það hafa safnazt fyrir á undanförnum árum refsingar þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, sem kemur af því, að talið hefur verið eðlilegt, að aðrar refsingar yrðu teknar út fyrst. Nú vil ég engan veginn stuðla að því, að ýtt sé undir, að menn undir áhrifum áfengis aki bifreið, ég tel það hættulegt og refsivert, og ætlunin er sú, að það sé haldið áfram að refsa fyrir það með tilfinnanlegu móti. En reynslan hefur sýnt, að þessar fangelsisrefsingar hafa yfirleitt ekki náð tilgangi, vegna þess að til undantekninga má telja, öll þau ár sem þær hafa verið í gildi, að þeim hafi verið framfylgt, þó að það hafi verið gert stundum. Ég hef þess vegna talið rétt að horfast í augu við þessa staðreynd og láta heldur beinar sektargreiðslur koma strax til og hafa þann möguleika, eins og verið hefur, að taka tillit til efnahags sakbornings, og ef þeir greiða ekki sektina á tilsettum tíma, þá verður að láta þá sitja hana af sér í fangelsi, eins og venja er til. En ég tek hins vegar undir það með hv. þm. Ísaf., að ég tel brýna nauðsyn á því, að fangarúm verði aukið. til þess að hægt sé að fullnægja dómum nokkurn veginn jafnóðum, og ég geri ráð fyrir því, að ég muni reyna á þessu ári, ef ég sit áfram, að undirbúa það mál, þannig að Alþ. eigi kost á því að taka til þess afstöðu, þegar það kemur saman til reglulegs fundar á ný. Hins vegar hef ég litið þannig á undanfarin ár, þegar skortur hefur verið mikill á byggingarefni til brýnna nauðsynja, svo sem óhjákvæmilegra íbúða og sjúkrahúsa, að þá væri þó réttara að láta viðbótarfangabyggingar bíða, auk þess sem það mál er ekki einfalt til úrlausnar, því að ég efast um, að það sé hagkvæmt, sem sumir telja, að auka beinlínis við Litla-Hraun. Ég lét gera teikningu af viðbót við Litla-Hraun fyrir 2 árum, það gerði þáverandi húsameistari ríkisins. Guðjón Samúelsson, og þegar maður sá þær teikningar og það fyrirkomulag eins og það var gert. þá var ljóst, að sú tilhögun var ekki heppileg lausn á því máli, og ég efast um, að það sé frambúðarlausn að ætla að auka mjög fangarúmið á Litla-Hrauni sjálfu. Það væri sök sér, að það væri gert með sérstakri byggingu, en vitanlega er það mjög óheppilegt að rugla svo saman brotamönnum sem þar er gert, því að brotin eru venjulega mjög óskyld, og þess verður að gæta, að fangelsi verði ekki beinlínis uppeldisskóli fyrir hættulega afbrotamenn, en viðbúið er, að svo verði, ef þeim, sem lítilvæg afbrot fremja, er blandað saman við meiri háttar afbrotamenn. Er þetta mjög erfitt fyrir okkar fámennu þjóð. Þetta fangamál er ekki auðleyst, og ekki er nóg að hrúga upp viðbótarbyggingu á Litla-Hrauni. Ég get skilið, að úr því að hindra verður byggingu smáíbúða, þá verði fangelsisbyggingin að sitja á hakanum. En vitanlega geta menn ekki tekið þá aðstöðu eina til greina, ef afbrotið er slíkt, að fangelsisrefsing eigi ein við. Nú getur fangelsisrefsingu ekki verið fullnægt. Væri því betra að setja um þetta ákvæði, svo að dómarar geti ekki ákveðið refsingu eftir eigin geðþótta, þannig að handahóf komi til greina, heldur viti menn fyrirfram, hvaða refsing liggi við broti þeirra.



Herra forseti. Landbn. flutti brtt. á þskj. 282 og fer þar fram á, að lágmarksaldur bifreiðarstjóra verði færður úr 18 árum í 17 ár. Þannig er málinu háttað, að fyrir 2 eða 3 árum var samþ. till. að miða bifreiðarstjórapróf við 17 ára aldur. Álítur bifreiðaeftirlitið, að óhætt sé að miða við þann aldur. Þetta hafði aðeins þau áhrif, að menn fengu próf 17 ára, en lögin eru óbreytt og réttindi til að aka bifreið eru bundin við 18 ár. Kemur þetta sér illa í sveitum, þar sem notkun véla fer stöðugt í vöxt. Meðal annarra sagði skólastjórinn á Hvanneyri, að komið hefðu fram miklar kvartanir um, að þetta valdi miklum óþægindum, því að víða á sveitabæjum sé aðeins einn ungur maður. Nú mætti segja það helzt á móti þessari brtt., að vera kynni, að af því stafaði minni gætni en ella. En eftir því, sem mér hefur verið tjáð, þá er því ekki til að dreifa, að þeir séu neitt verri bifreiðastjórar á 17 ára aldri en síðar. Væri miklu fremur ástæða til að setja hámarksaldur, t.d. þegar 50 ára menn fara að læra á bifreið, en menn eru hvað öruggastir og liprastir um 18 ára gamlir. - Vera kann, að þetta sé annað í kaupstöðum en sveitum; þar er nægilegur fjöldi, sem ekur bifreiðum, enda er till. flutt vegna sveitanna. Er ósamræmi í því, að menn hafi rétt til að taka próf 17 ára, en aka 18 ára.



Herra forseti. Nefndin vildi ekki samþ. þessa umræddu til1. Með þessu móti mundi vera í kaupstöðum miklu meira af unglingum. sem færu með bifreiðar, og mundi stafa af því aukið öryggisleysi. En sveitirnar eru fáliðaðar og gott að hagnýta vinnuaflið og láta menn nota bifreiðar. Þetta er alveg sérstakt, og er ekki um að sakast, þó að notaðir séu unglingar við búreksturinn, þó við vélknúin landúnaðaráhöld séu. Úti í sveitum stofnar það ekki almenningi í hættu, þótt unglingar fari með bifreiðar, har sem vegir þar eru fáfarnir. Rök hv. þm. A-Húnv. eru skiljanleg, en afstaða okkar nefndarmanna er óbreytt. Varðandi það. sem hv. þm. Ísaf. vék að, vil ég vekja athygli á því, sem ég sagði í fyrstu ræðu minni, að við brot manna við akstur á að miða refsinguna við brotið hverju sinni. Hitt er staðreynd, að minni háttar brot hafa verið afplánuð í sektum. Varðandi það, að það sé sérstaða, að sagt er í grg. frv. að miða skuli sektir við efnahag, þá held ég að það sé á misskilningi byggt. Gert er ráð fyrir því og er sem almenn regla í hegningum að hafa til hliðsjónar efnahag sakbornings, sbr. 51. gr. almennu hegningarlaganna: „Þegar uppæð sektar er tiltekin, skal höfð hliðsjón af efnahag sakbornings, auk annarra ástæðna, sem áhrif hafa á refsihæðina, og innan þeirra takmarka, sem lögin setja um lágmark og hámark sektar við brotinu.“ Hv. þm. Ísaf. vék að því, að þetta væri einsdæmi, þegar um umferðarbrot væri að ræða. Hér getur verið um stórkostleg brot að ræða. Ég held, að ekki hafi fleira fram komið varðandi löggjöf um bifreiðaakstur, sem gefi ástæðu til að ræða frekar.



Herra forseti. Það virðist aðeins geta orðið skammgóður vermir fyrir löggjafarvaldið að breyta refsingu í sekt vegna skorts á fangahúsum, því að næsta stig Yrði, að menn mundu neita að greiða sektir, og yrði þá ekkert fangahús til handa þeim. sem neita að greiða sektirnar. Gætu af þessu stafað almenn samtök um að neita að greiða sektir, og þar sem ekki væru til fangahús, yrði næsta stig, að ekki væri hægt að beita sakborninga nokkurri refsingu. Þetta veit ég, að okkar ágæti og glöggi dómsmrh. sér. Nú er ég ekki að halda því fram, að nauðsynlegt sé að beita hörðum refsingum, og er ég ekki talsmaður þungra refsinga. - Það er rétt hjá hæstv. dómsmrh., að vafasamt er, hvort viðbygging á Litla-Hrauni mundi bæta úr þessari þörf. Og meðan skortur er á byggingarefni til sjúkrahúsa o.fl., þá er ekki óeðlilegt, að fangelsisbygging sé látin sitja á hakanum. En við megum ekki láta þetta ganga svo langt, að þeir, sem dæmdir eru til fangelsisvistar, verði látnir sæta óviðunandi aðbúð. - Bætt hefur verið fangelsið á Skólavörðustíg, en það nægir ekki. Líklega hafa ekki verið meira en 70 þús. manns hér á landi, þegar það var byggt. Það skortir á, að vistin sé eins og nauðsyn krefur. Sama má segja um Litla-Hraun, þótt þar sé haldið uppi svo góðri reglu sem húsrúm leyfir. En það er til skammar, hvernig fangaklefarnir eru hér í lögreglustöðinni. Þetta veit ég, að hæstv. dómsmrh. hefur séð. - Slíkt er tæplega samboðið réttarþjóðfélagi. Væri miklu líkara, að það væri í lögregluríki en hér. Ég hygg, að tími sé til kominn, að við tökum þessi mál þeim tökum, sem sæmir landi okkar. Því að þeir, sem lenda í því óláni að vera dæmdir, þurfa að fá góða aðbúð, engu síður en þeir, sem verða fyrir því óláni að verða sjúkir. Það þyrfti að fara fram rannsókn á því, hvernig þessum málum er háttað hjá nágrannaþjóðunum. Hygg ég, að Danir séu þar fremstir. Ég tel vafasamt að breyta refsingu í sekt vegna skorts á fangahúsum, því að af því mundi leiða, að menn gerðu með sér samtök um að greiða ekki sektirnar, og þá, eins og ég hef áður sagt, yrði næsta skrefið, að ekki væri hægt að koma við neinum refsingum vegna húsnæðisleysis. Viðvíkjandi því að færa ökuréttindi niður í 17 ár, þá er nefndin því mótfallin. Hún telur, að það yrði til þess að minnka það öryggi, sem menn hafa á vegum úti. Þar með er ekki sagt, að 17 ára menn séu ekki fullfærir um að stjórna bifreið, og jafnvel eru þeir betri en þeir eldri. En gjarnan vill unglinga skorta varúð eldri manna.



Herra forseti. Þetta er mál, sem þýðingarlaust er um að þræta, hvort það sé minna öryggi, ef 17 ára heldur en 18 ára maður ekur bifreið. En bifreiðaeftirlit ríkisins, sem hefur mikið með málið að gera, segir, að ungir menn séu betri en eldri. - Hv. 5. þm. Reykv. viðurkenndi, að þetta ákvæði ylli óþægindum í sveitum, einkum eftir að jepparnir komu á annan hvern sveitabæ. Erfitt er að hafa önnur ákvæði í sveitunum, og undanþáguákvæði eru ekki til. Unglingar eru sektaðir, þó að þeir geri ekki annað en aka jeppa á vegum innan síns sveitarfélags. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en minnast á ágreining, sem kom fram varðandi frv. sjálft. Ég varð hissa að heyra hv. þm. Ísaf. segja, að nauðsynlegt væri að hafa fangavist, það er nú betrunarhúsvist. Ég álít, að bezt væri að komast hjá þeim refsingum, ef hægt er að koma öðrum refsingum við. Eru önnur refsingarákvæði til, sem eru harðari, þegar um akstur undir áhrifum áfengis er að ræða, og það er að svipta ökumennina réttindum. Tel ég rétt og eðlilegt að beita því. Þess vegna álít ég að þetta frv. eigi fullkominn rétt á sér.



Mér þótti fróðlegt að hlýða á ræður hv. þm. Ísaf. og hæstv. dómsmrh., og verð ég að segja, að mér finnst ekki óeðlilegt, að það komi fram athugasemdir og óskir um skýringar. Ég vil minnast á eitt atriði í greinargerð frv. Þar er unnlýst, að sakir þrengsla í fangelsum landsins hafi ekki reynzt mögulegt að fullnægja öllum þeim varðhalds- og fangelsisdómum, sem upp hafa verið kveðnir fyrir þessi brot. - Þetta kemur manni ekki á óvart. - Og grg. frv. heldur áfram: „Sá háttur hefur verið hafður á, að breyta þeirri refsingu með náðun í sektir, er miðaðar hafa verið við efnahag sökunauts.“ Nú hef ég litið svo á, - að vísu er ég ófróður um efnið, - að sektir ættu að vera ákveðnar af dómurum í landinu, en ekki af einstökum deildum í ráðuneytinu, en mér skilst, að nú sé farið út á þá braut. Hitt er kunnugt, að hæstv. ráðh. og yfirvöldin hafa leyfi til að náða og gefa upp sakir, ef ástæða þykir til. En það kemur einkennilega fyrir sjónir, að ráðuneyti hafi ákveðið sektir. Væri gott að fá skýringu á þessu. Þótt þetta frv. verði samþ., skilst mér, að vera muni jöfn nauðsyn á að auka við fangarúm. En ég er ekki talsmaður þess, að menn, sem gerast brotlegir við lögin, eigi fyrst og fremst að fara í fangelsi. En það er rétt hjá hv. þm. Ísaf., að ef farið er út á þá braut að ákveða sekt í staðinn fyrir fangelsisvist, þá er þarna verkefni fyrir nýtt stéttarfélag. Sakborningarnir taka sig saman um að neita að borga sektir og skáka í því hróksvaldi, að ekki er hægt að láta þá sæta fangelsisrefsingu, þar sem fangelsi eru ekki til. - Það er rétt hjá hæstv. dómsmrh., að skortur er á efni til nauðsynlegustu bygginga, og geta því yfirvöldin ekki ráðizt í byggingu nýs fangahúss. En ég vil benda á, að það getur verið, að mögulegt sé að kaupa hús, sem mætti breyta, svo að hægt væri að nota það til þessara hluta. - Á fjárlögum var veitt nokkur upphæð til rekstrar slíks hælis, sem Reykjavíkurbær ætlaði að reka vestur á landi. Gæti ekki verið hægt fyrir ríkið að fá eitthvert hús og nota til að bæta úr fangahúsaskortinum? Ég vil koma fram með þá spurningu, hvort ekki sé ástæða til að leita umsagnar þeirra manna, sem sömdu þessi lög, sem nú er verið að breyta, áður en frv. verður afgreitt. Það er líklegt, að þing standi nokkuð enn, og finnst mér eðlilegt að fresta málinu um stundarsakir og athuga allt betur.



Herra forseti. Það má segja, að nú opnist ýmsir atvinnumöguleikar fyrir fyrrv. kaupfélagsstjóra sem forvígismenn þeirra manna, sem dæmdir hafa verið í sekt, en neita að borga. En sízt skal ég gera lítið úr fjáraflamöguleikum þeirra og ekki svipta þá þeirri von, því að það væri illa gert. En svo að talað sé í alvöru, þá er það mitt álit, að það sé frekast ein röksemd, sem er góð, en ef henni er fylgt út í hið ýtrasta, má færa hana út í öfgar. Þar ræður reynsla sú, að í stað þess að áður var látið dankast að refsa afbrotamönnum, sem ekki höfðu greitt tilskilda sekt, þá hefur ríkissjóður fengið fé, sem nemur hundruð þúsundum króna. Kaus ég þann kost að leggja meira upp úr reynslunni en bókstafnum einum saman. Allur þorri manna hefur greitt þær sektir, sem þeim hafa verið úrskurðaðar. Þeir, sem ekki hafa greitt þessar sektir, hafa tekið út sína refsingu með því að sitja hana af sér í fangelsi. Ríkið er ekki svo illa stætt, að ekki sé hægt að beita fangelsun, ef menn neita að greiða sektina. Mér skilst, að það hafi yfirleitt verið undir handahófi komið, hvort menn hafi verið látnir sitja af sér þessa refsingu eða hvort einstaka vildarvinir ráðh. hafi verið teknir út úr og náðaðir. Mér finnst slíkt óheppilegt - og eðlilegt, að einhver regla sé látin gilda, þó að hún sé vægari en pappírsreglan, ef það er þá framkvæmanleg regla. Þess vegna hef ég alveg neitað að taka einstaka menn út úr og náða þá. Hv. þm. Ísaf. hafði orð á því að taka tillit til efnahags einstaklingsins, þegar dæmt er til fjársektar. Benti hv. 5. þm. Reykv. réttilega á, að sektina á að leggja á eftir efnahag. Hv. þm. V-Húnv. hefur á þessu lítinn skilning. Hér er um að ræða lagaákvæði. Samkv. stjskr. hefur forsetinn heimild til að náða menn, sem er í því fólgin, að breyta má strangri refsingu í væga refsingu. Það, sem gerzt hefur, er, að dómsmrh. hefur lagt til við forseta að breyta fangelsisrefsingu í sektarrefsingu. Hafi menn einhverra hluta vegna ekki getað tekið út fangelsisrefsinguna, var það iðulegt, að þeir, sem áttu að losna við að sitja hana af sér, fengu sér læknisvottorð. Og stundum átti það sér jafnvel stað að láta þessa menn losna alveg við refsinguna. En menn, sem voru dæmdir fyrir minna brot, urðu að greiða sína sekt að fullu. Hér er um sjálfsagða stjórnskipun að ræða, og ég held því fram, að óhyggilegt sé að breyta því. Ég get haldið þessu áfram á meðan ég er ráðherra, en taldi hitt heppilegra og réttara, að þingið tæki afstöðu til þess áður. Ef þingið samþ. ekki frv., verður með einhverju móti reynt að framfylgja lögunum, eins og gert hefur verið. Dómsmálastjórnin getur ekki framfylgt lögum, sem hún hefur ekki möguleika til að framkvæma. Það hefði vissulega mátt gera meira til að koma þessu í lag, og ætla ég ekki að draga mig undan. Mér skildist, að nóg væri komið af fjárveitingum frá ríkinu, þó að þessu væri ekki bætt við. En þegar ég heyri hljóðið í þm., ýtir það undir mig að bera fram till. um þetta á næsta þingi. Þá held ég, að betra sé að hafa lög, sem hægt er að framfylgja og breyta, en að láta þau verða að dauðum bókstaf og framkvæmd með hlutdrægni. Það, sem dómsmrn. hefur gert, er að skapa reglu, svo að menn slyppu ekki við að borga sektina. Refsifræðin telur, að þessi fangelsisrefsing sé sú misráðnasta refsing, sem til er; ég hygg að það sé byggt á reynslu. Eins og hv. þm. A-Húnv. sagði réttilega, hefur það mest áhrif að svipta menn réttindum til aksturs. Ég hef haldið fast við þá reglu að stytta aldrei umfram heimild þann tíma, sem menn hafa verið dæmdir til ökuleyfismissis. Það versta við að framfylgja þessu er, að áður var þessum ökuleyfismissi breytt með náðun. Ég tel þetta óheillaráð, og hefur verið staðið á móti því. Ég hef oft þurft að taka á, þegar menn hafa komið og sagt, að með þessu væru þeir sviptir atvinnu sinni. Oft eru þessir menn sjúklingar, sem ekki geta stundað hvaða vinnu sem er, auk þess að hæfileg sektargreiðsla er sanngjörn. Hv. þm. V-Húnv. minntist á, hvort ekki væri hægt að útvega heppilegt hús til þessara nota. Ég hef haft þetta í huga og hef gert út fróðan mann til að athuga ýmsar byggingar í þessu skyni. Reynslan hefur sýnt, að fáar af þeim byggingum, sem fáanlegar eru, séu þess eðlis, að þær séu heppilegar til kaupa. Nú hefur Reykjavíkurbær keypt jörð á Snæfellsnesi, sem af ýmsum hefur verið mælt með til þessara nota. Eftir landslögum á ríkið sjálft að standa undir þessu, og hefur verið borin fram till. af hálfu ríkisins um fjárveitingu til þess að reka heimilið. Ég álít, að ekki sé rétt, að ríkið kaupi þessa eign að svo stöddu, því að ég tel, að hér sé naumast um framtíðarlausn að ræða. En ef reynslan leiðir hið gagnstæða í ljós, þá finnst mér sjálfsagt, að ríkið kaupi hana. Það er ágætt, að bærinn reyni þetta fyrst. Ég tel víst, ef slíkur staður er til, verði það til þess að greiða fyrir innheimtu ógreiddra barnsmeðlaga. Að líkindum verður þessi staður ekki alltaf setinn til fulls, og opnast þá möguleiki til þess að skjóta inn mönnum til að afplána sektir. Það er beinn vinningur fyrir ríkið, ef bærinn vill gera tilraun með þetta, og yrði þetta mikill léttir á þessum málum eins og sakir standa. Ég játa, að lögreglustöðin sé orðin úrelt, en sem betur fer eru fangaklefarnir þar ekki ætlaðir til langdvalar. Mennirnir, sem gista þennan stað, eru oft í því ástandi, að þeir eiga ekki góðra kosta völ, enda eru þeir oft ölóðir. Kjallarinn er þó ekki æskilegur staður fyrir þessa menn, en málið verður naumast leyst nema með því að byggja nýja lögreglustöð. Hvað viðvíkur hinum ölóðu mönnum, þá hefur Alþingi gert ráðstafanir til þess, að nokkur hluti af áfengisgróðanum verði notaður til þess að hlúa að þessum mönnum með því að koma upp sjúkrastofu fyrir þá. Nú hafa verið sett lög um þetta, og hefur nokkurt fé safnazt í þennan sjóð. Hæstv. forsrh. hefur ýtt á eftir því, að framkvæmd verði hafin í málinu, og léttir þetta í vissu atriði á fangelsinu. Ég vona, að málið skýrist við þessar umr., en ég tel það ekki gagna að senda mönnum úti í bæ það til umsagnar. Að mínu áliti hafa þeir menn bezta innsýn í þetta mál, sem standa í daglegu sambandi við það. Hitt er svo matsatriði, hvort setja eigi þessa menn inn í tíu daga eða svo, en ég tel, að það sé engin sáluhjálp. Ef það kæmi á daginn, að einhver sáluhjálp væri í stofnun samfélags þessara manna, væri ekki annað að gera en að kaupa jarðir í Húnavatnssýslu fyrir þá. Þetta er allt saman álitamál, og eins er það með till. landbn. Það er áhorfsmál, hvort ökuleyfisaldur skuli vera 17 eða 18 ár. Það er býsna vont að gera greinarmun þar á milli, og finnst mér, að fara mætti eftir atvinnunni. Þess vegna segi ég við hv. þm. A-Húnv., að þó að ég vilji ekki gerast talsmaður till., mun ég ekki setja mig á móti henni. En ég vil geta þess, að af hálfu bifreiðaeftirlitsins hefur komið fram till. um að taka upp strangara eftirlit með notkun landbúnaðarverkfæra, vegna þess að slys hafa hlotizt af þeim. Þeir vilja láta bifreiðalögin ná meir til þessara tækja en verið hefur, og hefur þetta verið tekið til athugunar.



Herra forseti. Það kom fram í upphafi ræðu hæstv. dómsmrh., eins og vænta mátti, að hann ber umhyggju fyrir því, að allir landsmenn hafi atvinnu. En mér virtist skorta, að hann gæfi skýringu á því, hvernig það mætti verða til tekjuöflunar fyrir einstaka menn, þó að sakamenn mynduðu með sér félag. Mig vantaði betri skýringu á því, hvernig það mætti verða, að aðrir menn gætu haft tekjur af þessu. Þetta yrði aðallega til hagræðis fyrir þá menn, sem dæmdir hafa verið í sektir, en ekki til tekjuöflunar fyrir þá. Að því er varðar þetta, sem í grg. stendur um breyt. á refsidómum, kemur engin tilvitnun í lög, sem gera ráð fyrir því, að framkvæmdavaldið ákveði sektir. Hins vegar talaði hæstv. ráðh. um gömlu regluna, sem hann hefur einnig fylgt, að beita náðunarheimild þannig, skildist mér, að breyta þyngri refsingu í aðra léttari, enda séu mörg fordæmi fyrir því, sem þarna hafi verið gert. Mér skilst, að framkvæmd á þessu sé þannig, að þarna sé um nokkurs konar verzlunarviðskipti að ræða, þó að ekki séu kaupfélagsstjórar við þá verzlun. Það virðist vera sagt við þessa menn: Ef þið viljið borga svo og svo mikið, þá skuluð þið fá náðun. - Og „prísinn“ er settur nokkuð mismunandi, eftir því hvað álitið er um efnahag viðkomandi manns. Ég lasta það ekki út af fyrir sig í þessu tilfelli, en þetta er nokkuð annar verzlunarmáti en er nú yfirleitt í landinu á öðrum sviðum, að ákveða verðlag eftir efnahag manna. En sem sagt, ég lasta þennan verðlagsmun ekki. Hins vegar vil ég halda fram, eins og áður, að það sé óeðlilegt að hafa í l. ákvæði um refsingar, sem ekki er hægt að beita þegar til kemur, þ.e.a.s., að nauðsynlegt sé að bæta þannig úr, að hægt sé að framkvæma fangelsisdóm. Og ekki einasta fyrir brot á bifreiðalögunum, heldur fyrir brot á öðrum l. Nú kom ekki fram hjá hæstv. ráðh., hvort þannig hefði verið að farið eingöngu þegar um er að ræða brot á bifreiðalögum, að náða gegn því að borga einhverja sektarupphæð. En mér finnst slíkt ætti þá einnig að koma til greina við önnur brot. Við skulum segja, að einhver væri dæmdur til fangavistar fyrir smávægilegt hnupl. Gæti ekki komið til greina að sleppa honum við fangelsisvist, ef hann borgaði eitthvað, eftir því sem um semdist, í staðinn, eins og þeir, sem aka bifreið undir áhrifum áfengis og valda tjóni á verðmætum og lífi eða limum manna. En út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta, að hann hefði þegar leitað fyrir sér um möguleika til að fá húsnæði til afnota fyrir fangelsi, þá er það gott. En mér skildist hann hafa aðallega falið mönnum að líta eftir slíku úti um land. Hann nefndi Húnavatnssýslu til dæmis. En nú er öllum kunnugt, að byggðin er mest hér í höfuðstaðnum og grenndinni. Finnst mér, að einnig mætti leita fyrir sér þar, sem landsbyggðin er þéttust, og væri þar meiri árangurs að vænta af slíkri leit.



Ég get huggað hv. þm. V-Húnv. með því, að nokkur athugun á þessu hefur farið fram í höfuðstaðnum, - að vísu frekar um stað til þess að koma í veg fyrir hina margumtöluðu og illræmdu kjallaravist á lögreglustöðinni. En það hefur ekki fundizt hagkvæmur staður. Enda þarf fangelsi að vera nokkuð afskekkt, eða a.m.k. með þeim hætti, að hægt sé að halda þeim mönnum einangruðum, sem þar eru. Og þess vegna var það, sem ég nefndi., að við hefðum látið athuga staði úti um land.

Ekki er nú afskekkt á Skólavörðustígnum!

Satt er það. Ég er kunnugur í næsta nágrenni þar frá barnæsku og veit því, að þetta er ekki hagkvæmur staður, eins og löngum hefur verið að búið, að fangahússgarðurinn var allt að því leikvöllur barnanna í nágrenninu. Þetta er einn helzti gallinn á fangelsinu á Skólavörðustígnum, að það er komið inn í þétta byggð og ekki hægt að einangra fangana eins og skyldi. Hefur þetta komið oft og einatt að beinni sök, t.d. varðandi gæzlufanga, þannig að þeir hafa komizt í ólöglegt samband við sína sakarfélaga úti og orðið til þess að gera örðugra að koma upp afbrotinu. Varðandi þá fyrirspurn, hvort ekki mætti alveg eins náða fyrir önnur afbrot en þau, sem hér um ræðir, er alveg rétt, að það mundi að meginstefnunni til vera heimilt og hefur e.t.v. verið gert áður fyrr, ég skal ekki um það segja. En ég hef aldrei gert það, þegar ég hef gegnt störfum, og mér vitanlega hefur það aldrei komið til greina á mínum starfstíma. Ástæðan til, að þessi háttur er valinn með þessi tilteknu afbrot, er sú, sem hv. þm. veit, að óþolandi er að láta í l. standa ákvæði, sem ekki er hægt að framfylgja. Reglan var orðin sú að láta einfaldlega dragast að menn tækju út þær fangelsisrefsingar, sem þeir eru dæmdir til, og þess vegna sluppu þeir algerlega við refsingu, þar sem aftur á móti maður, sem hafði framið minna afbrot og fengið fjársektardóm, varð að greiða sína sekt. Ég taldi, að þessi háttur væri með öllu óviðunandi og betra að breyta refsingunni í fjársekt og innheimta hana. Þetta er það, sem hér hefur skeð, og má hver ámæla, sem vill. Ég tel, að eftir því, sem um var að ræða, hafi þetta verið heppilegri framkvæmd heldur en sú, sem áður var. En tilefni þess að ég stóð upp var það, sem hv. þm. sagði í þá átt, að þeir, sem væru ölvaðir við akstur og hefðu valdið fjártjóni og e.t.v. manntjóni, hefðu verið látnir sleppa við sekt. Þetta er alger misskilningur. Þetta hefur aldrei verið gert þann tíma, sem ég hef verið dómsmrh. Allir þeir, sem hafa valdið einhverju tjóni við akstur og verið ölvaðir, hafa orðið að taka út einhverja refsingu eins og lög standa til. Það getur verið, að einhver hluti refsingar hafi verið gefinn eftir með skilorði, eins og oft á sér stað með refsingar. Það, sem er einungis hér um að ræða, er það, að ef menn aka bil og hafa smakkað áfengi, þannig að talið er, að þeir séu undir áfengisáhrifum og brotið er sannað, án þess að þeir valdi nokkrum skaða, slíkir menn sleppa þá við sekt. Í flestum löndum er það þannig, að fyrir þetta eru menn ekki refsiverðir, þ.e. þó að þeir smakki áfengi og fari beint frá áfengisneyzlunni til að aka bíl, ef þeir aka forsvaranlega. En hér á landi er þetta talið refsivert. En ég flyt frv. vegna þess, að ég tel það eftir atvikum nóga refsingu, að menn séu dæmdir til ökuleyfissviptingar. Það mun nú vera framkvæmt minnst til sex mánaða, og sektargreiðsla er eitt til tíu þúsund krónur. Ef þeir valda einhverju tjóni, eru þeir vitanlega dæmdir í meiri refsingu en hér um ræðir. Og eins og ég sagði áðan, hefur verið tekinn sá háttur upp að náða að þessu marki fyrir þessi brot, en ekki önnur, vegna þess að þessi brot eru svo ákaflega tíð. Og ég efast um sannast að segja, að til væri nokkur sá dómsmrh. - ég vil ekki hafa mig undantekinn -, sem hefði kjark í sér til þess að beita undantekningarlaust fangelsisrefsingu fyrir þessi brot. Ég hygg, að segja megi um alla þá dómsmrh., sem hafa verið hér, að þeir hafi valið þarna á milli og sleppt sumum. Ég tel, að þeir líti þannig á, að brotið sé ekki alvarlegra en svo, að ef það eru þeirra kunningjar, þá sé hægt að náða þá. Ég tel slíka réttargæzlu ákaflega óheppilega. Ég vil ekki gera mig betri en aðra. Getur verið, að ég hefði fallið í sömu freistingu, ef á mig hefði reynt. En ég hef tekið upp almenna reglu í stað handahófsins, sem leiddi til þess, að lögunum var alls ekki framfylgt.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og leggur einróma til, að það verði samþ., og leyfi ég mér að vísa til nál. á þskj. 330. Við 1. umr. gerði ég nokkurn veginn tæmandi grein fyrir frv., og hef ég þar engu við að bæta, en legg til, að málinu verði vísað til 3. umr.