Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur hlotið afgreiðslu í hv. Ed. og tók þar nokkrum minni háttar breytingum, frá því sem upphaflega hafði verið í frv., þegar það var fram lagt, og tel ég ekki ástæðu til að fara nánar út í einstök atriði þeirra breytinga. Veigamest mun það vera, sem fram kemur í 9. gr. frv., og er til komið vegna tilmæla frá sjómannasamtökunum. Þar var lögð á það áherzla, að kjarasamningar þeirra væru lausir, þannig að þeir gætu tekið þátt í þeim samningaviðræðum, sem fram fara, með öðrum verkalýðsfélögum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve mikla örðugleika íslenzkur sjávarútvegur hefur átt við að etja undanfarin tvö ár og margendurtekið hér á hv. Alþ. Þessir erfiðleikar hófust með hinu mikla verðfalli afurðanna sumarið 1966 og mögnuðust síðan af aflabresti fyrst á vetrarvertíð 1967 og síðan á síldarvertíð það sama ár og nú loks á síldarvertíð þessa árs, sem hefur brugðizt með öllu að heita má. Þessir erfiðleikar eru svo stórfelldir, að hreint aflaverðmæti hefur á tveimur árum minnkað um meira en helming. Alger stöðvun sjávarútvegsins hefði átt sér stað þegar á árinu 1967, ef víðtæk aðstoð ríkisvaldsins hefði ekki komið til. Sú aðstoð var látin í té á árinu 1967 með greiðslu viðbótar við fiskverð og aðstoð til hraðfrystihúsa vegna verðfallsins. Gengisbreytingin í nóvember 1967 var sjávarútveginum til mikillar hjálpar, en áframhaldandi verðfall afurða og hækkun kostnaðar innanlands eyddu áhrifum hennar fljótlega að verulegu leyti. Reyndist því nauðsynlegt að halda áfram mikilli beinni aðstoð til frystihúsa og veita síldveiðunum beina aðstoð í fyrsta sinn. Mátti þá heita, að nær því allar greinar sjávarútvegsins yrðu aðstoðar aðnjótandi í meira eða minna mæli. Með þeirri gengisbreytingu, sem nú hefur verið framkvæmd, er stefnt að því að skapa sjávarútveginum eðlileg rekstursskilyrði. Er þá ekki gert ráð fyrir því, að nein teljandi hækkun verði á útflutningsverðlagi á næstunni, né heldur að afli muni batna frá því, sem verið hefur á undanförnum tveimur árum. Virðist þetta vera sá eini raunsæi grundvöllur til að byggja framtíðaráætlanir á. Á hinn bóginn hefur þess verið freistað að ganga eins skammt í leiðréttingu gengisins eins og frekast var unnt. Hin nýja gengisskráning mun þess vegna ekki skapa sjávarútveginum sérlega hagstæðan grundvöll. Flestar greinar hans munu varla gera betur en að standa undir rekstrarkostnaði og vöxtum og afborgunum af stofnlánum og sumar varla það. Af þessum sökum skiptir það höfuðmáli, að ekki verði nú að nýju þær hækkanir á framleiðslukostnaði innanlands, sem á skömmum tíma mundu eyðileggja þann nýja grundvöll, sem með þessum ráðstöfunum er verið að mynda.**** Til þess að gengisbreytingin nái þeim tilgangi sínum að skapa sjávarútveginum eðlileg rekstrarskilyrði, á ýmislegt fleira að koma til en gengisbreytingin sjálf. Aðrar nauðsynlegar ráðstafanir, sem sjávarútveginn snerta, hafa verið færðar saman í það frv., sem hér er lagt fram og nefnt er frv. til laga um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Falla þessar ráðstafanir í þrjá höfuðflokka, og fjalla þrír kaflar frv. um hvern þeirra. Í fyrsta kaflanum eru ráðstafanir, sem snerta ákvörðun nýs fiskverðs, stofnfjársjóðsgjald og kostnaðarhlutdeild fiskkaupenda í útgerðarkostnaði. Í öðrum kafla eru ákvæði, sem snerta útflutningsgjald. Í þriðja kafla eru ákvæði, er snerta ráðstöfun gengishagnaðar. Ef þessi gengisbreyting á að koma sjávarútveginum að tilætluðum notum, er nauðsynlegt, að útgerðarmenn og útgerðarfyrirtæki geti staðið undir þeim aukna rekstrarkostnaði skipanna, sem af gengisbreytingunni annars vegar hlýzt. Í öðru lagi er nauðsynlegt að tryggja það, að útgerðin geti greitt vexti og afborganir af stofnlánum sínum til Fiskveiðasjóðs og annarra stofnlánasjóða. Í þriðja lagi er nauðsynlegt, að tryggingakerfi skipanna, sem rekið er á sameiginlegum grundvelli, hafi nægar tekjur til að standa undir kostnaði vegna trygginganna. Sá kostnaður hækkar mjög vegna gengisbreytingarinnar, en ekkert af þessum atriðum getur náðst nema sérstök lagaákvæði komi til. Ég vil leggja sérstaka áherzlu á þýðingu allra þessara atriða fyrir rekstur sjávarútvegsins og framtíðarþróun hans og þar með rekstur og framtíð alls atvinnulífs í landinu. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þess, að útgerðarmenn eða útgerðarfyrirtæki hafi nægjanlegar tekjur til að standa undir mikilli hækkun rekstrarkostnaðar, svo sem olíu og veiðarfærum, sem óhjákvæmilega hlýzt af gengisbreytingunni. Um nauðsyn þess geta og varla verið skiptar skoðanir, en sízt er það þýðingarminna, að vextir og afborganir af stofnlánum bátanna greiðist á réttum gjalddögum. Íslenzk fiskiskip eru byggð með lánum úr Fiskveiðasjóði fyrst og fremst eða með erlendum lánum, sem Fiskveiðasjóður ber ábyrgð á. Mjög mikið er nú ógreitt af slíkum lánum, vegna þess hve ör uppbygging bátaflotans hefur verið á undanförnum árum. Erfiðleikar útgerðarinnar hafa leitt til þess, að útgerðarmenn hafa ekki getað staðið í skilum með þessi lán og vinnulaun, og varð að grípa til sérstakra ráðstafana í því skyni á s.l. ári með stofnun sjóðs, Stofnfjársjóðs fiskiskipa, og framlagi ríkissjóðs að upphæð 124 millj. króna til að grundvalla þennan sjóð. Fái Fiskveiðasjóður ekki með skilum vexti og afborganir af þessum útistandandi lánum, mun hann ekki geta staðið í skilum með skuldbindingar sínar gagnvart öðrum aðilum og þá fyrst og fremst erlendum lánveitendum, og hann mun ekki hafa fé til útlána til endurnýjunar skipastólsins eða meiri háttar viðgerða á skipunum. Hér er því um framtíð sjálfs fiskiskipaflota landsins að tefla. Sé ekki gengið tryggilega frá fjáröflun til þess að greiða vexti og afborganir á stofnlánum, verða þau fiskiskip, sem nú eru í eigu landsmanna, seinustu skip, sem þeir eignast. Jafnframt því, að nauðsynlegt er að sjá fyrir greiðslu aukins rekstrarkostnaðar og endurnýjun fiskiskipastólsins, verður svo einnig að sjá til þess, að fiskiskipaflotinn sé á hverjum tíma nægjanlega vel tryggður og fjár sé aflað til þess að standa undir iðgjöldum af þeim tryggingum. Gert er ráð fyrir, að greiðsla aukins rekstrarkostnaðar sé tryggð með sérstakri kostnaðarhlutdeild fiskkaupenda í útgerðarkostnaði og er lagt til, að greiðsla þessi fari fram við fiskkaup og nemi 17% af fiskverði eins og það er ákveðið á hverjum tíma. Er þessi upphæð miðuð við þá kostnaðaraukningu, sem verður á þorskveiðum vegna gengisbreytingarinnar, en er allmiklu minni en kostnaðaraukningin verður í öðrum veiðum og þá einkum á síldveiðum. Á hinn bóginn er lagt til, að stofnfjárvandamálið verði leyst með því að halda áfram starfsemi Stofnfjársjóðs fiskiskipa, sem stofnaður var fyrr á þessu ári, eða með 1. nr. 58 frá 1. maí 1968. Til þessa sjóðs mundi nú renna stofnfjársjóðsgjald, er greiddist af hráefnisverðmæti aflans. Er lagt til, að gjaldið verði yfirleitt 10%, en þó 20% fyrir síld og humar. Eðlilegt er, að fjár til greiðslu stofnlána sé aflað með gjaldi af hráefnisverði, en ekki af fullunnum vörum. Eindregnar óskir hafa komið fram af hálfu útgerðarmanna um, að slíkt fyrirkomulag verði tekið upp, þannig að tryggt væri, að vextir og afborganir af stofnlánum væru greidd og Fiskveiðasjóður og aðrir opinberir sjóðir, sem stofnlán veita, hefðu nægjanlegt fé undir höndum til veitingar stofnlána framvegis. Tekjur af stofnfjársjóðsgjöldum eru áætlaðar 300–400 millj. kr. á ári, þó breytilegt eðlilega eftir aflabrögðum, en það er nokkru lægri upphæð en vextir og afborganir af fiskiskipum, sem nema nú um 400 millj. kr. Ef stofnfjársjóðsgjald og kostnaðarhlutdeild eiga að koma að þeim notum, sem ætlazt er til, þ.e.a.s. standa undir auknum rekstrarkostnaði og sjá fyrir stofnfjárkostnaði skipanna, verða þau að ganga til þessara þarfa eingöngu og geta ekki komið til skipta í hlut eða aflaverðlaunum. Þetta er ekki aðeins í þágu útgerðarmannsins, heldur einnig í þágu skipshafnarinnar, og má raunar segja, að það sé ekki sízt í hennar þágu, því að án þess að skipið geti staðið undir rekstrarkostnaði og verið í stöðugri drift, og án þess að tryggt sé, að stofnfjárkostnaður skipsins sé greiddur, verður ekki um neina útgerð fiskiskipa að ræða á Íslandi, hvorki nú né framvegis. Af þessum sökum eru ákvæði í þessu fjv. um, að kostnaðarhlutdeildin og greiðslur úr Stofnfjársjóði komi ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna. Þýðingarmikið er, að sjómenn og samtök þeirra geri sér grein fyrir því, að með þessu er verið að skapa nauðsynleg skilyrði fyrir atvinnu þeirra og afkomu í nútíð og framtíð. Hins vegar er því ekki að leyna og yfir það skal ég enga fjöður draga, að hér er um breytingu að ræða frá núgildandi hlutaskiptareglum, en slíkar breytingar hafa átt sér stað öðru hvoru s.l. áratug, og vil ég gefa aðeins örstutt yfirlit yfir, hvernig tilfærslum þessum hefur verið háttað á undanförnum árum. Á árunum 1952–1956 var um 15% munur á fiskverði að viðbættum gjaldeyrisfríðindum til útgerðarmanna og á skiptaverði til sjómanna. Hið raunverulega verð til útgerðarmanna var um 1.20 kr. fyrir hvert kg af fyrsta flokks A-þorski, og til sjómanna var greitt um kr. 1.05 á hvert kg. Á árinu 1957 var fiskverð til útvegsmanna kr. 1.15 pr. kg auk verðbóta til þeirra, sem námu um 0.475 aurum pr. kg, en skiptaverð til sjómanna var árið 1957 kr. 1.38 pr. kg. Munurinn var sem sagt um 21%. Á árinu 1958 var fiskverð til útgerðarmanna kr. 1.73 pr. kg, en til sjómanna kr. 1.48 pr. kg. Var munurinn á því ári nálægt 20%. Á árinu 1959 var verðið á fyrsta flokks A-þorski 1.57 kr. pr. kg, en verðbætur til útvegsmanna námu þá 56 aurum pr. kg. Alls var verðið til þeirra því kr. 2.13 pr. kg, en þá var skiptaverðið til sjómanna kr. 1.75 pr. kg. Munurinn var þá 24%. Á árinu 1960 var breyting á hlutaskiptum og fullt fiskverð greitt til beggja aðila. Var því ekki um að ræða neinn verðmun á því ári. Á árinu 1968 er verðið á fyrsta flokks A-þorski kr. 5.68 pr. kg. Gert er ráð fyrir, að úr ríkissjóði komi 124 millj. kr., er renni í Fiskveiðasjóð. Nemur sú fjárhæð um 8.5% af gildandi fiskverði til fiskkaupenda eða um kr. 0.48 pr. kg. Þess skal getið, að á áður greindu tímabili voru greidd vátryggingaiðgjöld fiskiskipa og einnig komu til framlög við Fiskveiðasjóð og Hlutatryggingasjóð og aðrar greiðslur sambærilegar við greiðslur af útflutningsgjaldi í dag. - Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram hér, því að mér hefur fundizt á blaðaskrifum og umræðum um þessi mál undanfarið, að menn haldi, að með þessu frv. sé verið að fara inn á algjörlega nýjar leiðir, sem áður hafi ekki verið reyndar, og að mismunandi verð hefði aldrei átt sér stað milli sjómanna og útgerðarmanna áður. Í frv. þessu er ákvæði um, að nýtt lágmarksverð á fiski skuli ákveðið, sem gildi frá og með 15. nóvember. Er gert ráð fyrir, að Verðlagsráð sjávarútvegsins ákveði þetta verð í samræmi við lög sín og starfsreglur. Að sjálfsögðu er ekki hægt að segja fyrir um það, um hversu mikla hækkun fiskverðsins getur orðið að ræða. Óhætt mun þó að fullyrða, að þessi hækkun muni tryggja sjómönnum tekjuhækkun, sem sé a.m.k. ekki minni en launahækkun verkafólks í landi hefur orðið á þessu ári. Ég vil nú víkja nánar að tryggingamálum fiskiskipanna og þeim ráðstöfunum varðandi þau, sem þetta frv. hefur að geyma. Sterk rök mæla með því, að fyrir greiðslum tryggingaiðgjalda sé séð úr sameiginlegum sjóði. Fyrirtækin í sjávarútvegi, einkum bátaútgerð, eru smá og dreifð. Sveiflur og áföll geta kippt grunninum undan getu þeirra til þess að inna af hendi tiltölulega háar greiðslur fyrir heildarrekstrartímabil í senn, svo sem til trygginga, en alvarleg vanskil á þessum greiðslum geta riðið fjárhag fyrirtækjanna gjörsamlega að fullu, svo að leiði til rekstrarstöðvunar þessara framleiðslutækja, atvinnuskorts og truflana á gjaldeyrisöflun. Jafnframt mundi slík atburðarás raska stórlega félagslegri skipun atvinnuvegarins og stuðla að því, að framleiðslutæki söfnuðust á hendur tiltölulega fárra aðila. Mæla því sterk rök með þeirri þróun, sem átt hefur sér stað, að því er snertir fyrirkomulag á iðgjaldagreiðslum trygginganna. Raunar gildir nákvæmlega hið sama varðandi fyrirkomulag um stofnfjárgreiðslur, sem tekið hefur verið upp á þessu ári. En jafnsterk rök mæla jafnframt með því, að þessu kerfi sé þannig fyrir komið, að það dragi ekki úr ábyrgðartilfinningu manna og viðleitni til þess að halda niðri kostnaði við rekstur fyrirtækjanna. Fyrir þessu var séð, að því er stofnlánið snertir, með því fyrirkomulagi, sem tekið var upp með fyrirkomulagi Stofnfjársjóðs frá byrjun, að tekjur sjóðsins skiptust í samræmi við aflaverðmæti bátanna, þannig að bátseigandi hefur hag af því, að aflaverðmætið verði sem mest, jafnframt hefur hann hag af því, að þær greiðslur, sem Stofnfjársjóður á að standa undir, verði sem lægstar. Að því er tryggingaiðgjöldin snertir var hliðstætt fyrirkomulag hins vegar ekki tekið upp frá byrjun með þeim afleiðingum, að mjög dró úr viðleitni útgerðarmanna og tryggingarfélaga til að halda niðri tryggingarkostnaði. Þrátt fyrir þá einingu, sem ríkt hefur um megindrættina í greiðslukerfi iðgjaldanna, hefur fram til þessa ekki náðst nægjanleg samstaða um leiðir til þess að draga út þessum ágöllum, enda þótt ítrekaðar athuganir á kerfinu hafi farið fram á undanförnum árum, og þær hafi leitt til ákveðinna tillagna til úrbóta. Að vísu hefur stöðugt verið leitazt við að haga reglum um greiðslur tryggingariðgjalda svo, að það hvetti til árvekni og ábyrgðar, að því er tekur til iðgjalda og tjóna einstakra fiskiskipa, einkum með því að miða greiðslur við meðaltal iðgjalda í hverjum stærðarflokki, en ekki við iðgjald hvers skips. Engu að síður hafa tjón haldið áfram að aukast og iðgjöld að hækka. Þeir miklu örðugleikar, sem við hefur verið að etja að undanförnu og sem hafa leitt til þess, að tekjur Tryggingasjóðs fiskiskipa hafa stórlega lækkað og sjóðurinn átt í miklum greiðsluörðugleikum, hafa fært mönnum heim sanninn um nauðsyn mikilla úrbóta á tryggingakerfinu í heild. Í apríl s.l. skipaði ég nefnd til þess að fjalla um þessi mál. Var nefndin skipuð fulltrúum samtaka útvegsmanna, sjómanna og tryggingafélaganna, Samábyrgðar íslenzkra fiskiskipa, auk tveggja fulltrúa af opinberri hálfu. Tillögur nefndarinnar liggja nú fyrir í höfuðdráttum. Gera þær ráð fyrir víðtæku samstarfi allra hlutaðeigandi aðila um að færa tryggingar fiskiskipa að meginhluta inn í landið í stað þess, að yfirgnæfandi hluti þeirra fari í reynd fram erlendis, og jafnframt verði iðgjöldin ákveðin með samkomulagi við hlutaðeigandi innlenda aðila og með rétti hvers þeirra um málskot til rn. Skilmálar hafa verið endurskoðaðir og þrengdir nokkuð, einkum með aukinni eigin ábyrgð á tíðum smátjónum. Þá eru og fyrirhugaðar ráðstafanir, til þess að öruggt sé, að samræmi sé í mati tjóna og tryggingarfjárhæða skipa. Framkvæmd þessara tillagna er tryggð með samkomulagi þeirra aðila, sem hlut eiga að máli innan nefndarinnar. Nokkurn tíma mun þó taka að koma þeim í framkvæmd og afla reynslu um hið nýja fyrirkomulag. Gert er ráð fyrir, að tryggingasjóðsnefnd starfi áfram að frekari ákvörðun um greiðslur úr sjóðnum og fylgist með allri framkvæmd þessara mála. Mikil nauðsyn er til þess, að sjóðurinn hafi nægjanlegt fé til að standa undir greiðslum af iðgjöldum, meðan hið nýja fyrirkomulag er að komast í framkvæmd, en það mun væntanlega smátt og smátt geta leitt til þess, að iðgjöld lækki og tekjuþörf sjóðsins minnki. Eins og kunnugt er, koma tekjur Tryggingasjóðs af útflutningsgjaldi og rennur meginhluti þessa gjalds, eða nær því 80%, til Tryggingasjóðs. Eins og nú horfir við, er þess brýn nauðsyn, að sjóðnum sé aflað meiri tekna en verið hefur að undanförnu, en hann hefur verið rekinn með miklum halla, sem skapað hefur stórfelld vandræði, bæði fyrir tryggingafélögin og fiskiskipin. Tekjur Tryggingasjóðs af framleiðslu ársins í ár verða sennilega meira en 100 millj. kr. lægri en útgjöldin, þrátt fyrir hækkun gjalds af birgðum vegna gengisbreytingarinnar. Það er annað árið í röð, sem tekjur sjóðsins bregðast svo hrapallega, en á því tímabili hefur æ ofan í æ þurft að forða sjóðnum frá greiðsluþroti, þ. á m. með lántöku upp á 66 millj. kr. frá Seðlabankanum á miðju þessu ári. Auk þess hafa greiðslur til tryggingafélaga verið dregnar langt úr hófi fram. Vonir standa til, að brýnustu úrbætur á greiðslustöðu sjóðsins náist nú með framlagi af gengishagnaði, sem gert er ráð fyrir í 3. kafla þessa frv. Hins vegar miðast till. frv. um breytingu útflutningsgjalds við það að leggja nægjanlega traustan grundvöll að framtíðarrekstri Tryggingasjóðs, og þar að auki að afla Fiskveiðasjóði nokkru meiri tekna en verið hefur, sömuleiðis öðrum þeim aðilum, sem njóta góðs af útflutningsgjaldi. Er af þessum sökum lagt til, að nokkur hækkun verði á útflutningsgjaldi umfram þá hækkun í krónum, sem af gengisbreytingunni sjálfri leiðir. Verður þessi hækkun að koma niður á þorskafurðum, sem á undanförnum tveimur árum hafa greitt mjög lág gjöld. Jafnframt eru gjöld á síldarafurðum lækkuð nokkuð, en þær afurðir hafa borið mjög mikinn hluta útflutningsgjaldsins að undanförnu eins og eðlilegt var, meðan þessar veiðar voru í hámarki. Meðalgjald á þorskafurðum mundi nú vera 4.5% af verðmæti í stað 3% áður, en á síldarafurðum 7.5% í stað 8.6% áður. Ekki hefur verið talið fært að ganga lengra í þessu efni, enda kemur hér og til greina, að við síldveiðarnar eru notuð stór og dýr skip, sem stöðugt hafa verið að hækka í iðgjaldi á undanförnum árum, auk þess sem stofnlán Fiskveiðasjóðs hafa á undanförnum árum að yfirgnæfandi meiri hluta gengið til þessara skipa. Innan meginflokka afurðanna hafa einnig verið gerðar breytingar til betra samræmis, svo sem nánar er frá skýrt í aths. frv. Þá hefur verið gerð þýðingarmikil breyting á verðmætisgrundvelli afla, sem fiskiskip sigla með. Með þeim eru afnumin sérstök fríðindi, sem komið hafa fram sem styrkur til togaraútgerðar. Hins vegar liggja engin rök til þess að undanskilja fiskiskip skyldum sínum, þegar þau eru á siglingu, jafnframt því, að þau haldi réttindum sínum óskertum. Með þessu er þó ekki nóg að gert gagnvart því misræmi, sem gæti komið fram við sölu á nýrri síld erlendis, miðað við gjald af sömu síld, er unnin væri hérlendis, einkum væri hún söltuð. Hins vegar geta aðstæður þessa máls verið mjög breytilegar og því örðugt að setja ákveðið gjald á síldina, er jafnan ætti við. Nægir í því efni að miða við ástand þessa árs. Er því lagt til, að sjútvmrn. geti ákveðið hækkun gjalds á þessum sölum innan hæfilegra marka. Skipting tekna af útflutningsgjaldinu breytist aðallega við það, að til Tryggingasjóðs verður að ganga sú aukning tekna, sem lögð er til hans vegna, og mundi hlutdeild sjóðsins því nema um 80%. Tekin er til greina stóraukin tekjuþörf til byggingar haf- og fiskirannsóknaskips, sem lagt er til að fái 2% gjaldsins í stað 1.2% áður. Að öðru leyti er Fiskveiðasjóður látinn halda mestum hlut sínum, en tekjur annarra aðila miðast nánast við fyrri tekjuáætlanir. Til þess að tryggja framgang till. tryggingasjóðsnefndar um bætta skipan fiskiskipatrygginga er lagt til, að sett verði heimildarákvæði þess efnis, að sjútvmrn. geti sett reglur um endurtryggingarsamtök fiskiskipatrygginga og ákvörðun iðgjalda og annarra skilmála. Þá eru og tekin upp í frv. ákvæði, er áður voru í gildi um rétt til endurskoðunar á gjaldi af afurðum, er fluttar hafa verið út óseldar og enn fremur, að útflytjendur geta fengið frest á greiðslu 2/3 hluta gjaldsins, þar til gjaldeyrisskil hafa farið fram. Þetta síðara ákvæði er þó sett í formi heimildar og er ætlazt til, að það taki gildi, þá er gengið hefur verið nægilega tryggilega frá fjárreiðum Tryggingasjóðsins. Ég vil þá að lokum víkja að þriðja og síðasta kafla frv., er fjallar um ráðstöfun gengishagnaðar af útflutningsbirgðum. Þegar gengisbreytingin kom til framkvæmda, voru allmiklar birgðir í landinu af sjávarafurðum, sem ætlaðar voru til útflutnings. Það hlýtur ávallt að vera hendingu háð, hverjir eru eigendur slíkra birgða, auk þess sem þær eru framleiddar við þær aðstæður, sem ríktu fyrir gengisbreytinguna, og hafa framleiðendur margra þeirra notið styrkja úr ríkissjóði til framleiðslunnar. Af þessum sökum hefur það þótt eðlilegt, að slíkur munur, sem verður við gengisbreytingar, renni ekki að jafnaði til eigenda birgðanna, heldur sé honum varið til hagsbóta þeim atvinnuvegi, sem birgðirnar koma frá í heild. Þessari stefnu hefur enn verið fylgt við þá gengisbreytingu, sem nú var framkvæmd, og var í því skyni sett ákvæði um það í 4. gr. l. nr. 74/1968 um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu. Ekki er unnt að segja um það með nákvæmni, hver gengismunurinn gæti orðið, fer þetta að sjálfsögðu eftir því, hvernig gengur með sölu á þeim birgðum, sem fyrir voru við gengisbreytinguna. Það hefur því orðið að meta verðmæti birgðanna eftir því verðlagi, sem er í dag, og er á þeim grundvelli áætlað, að verðmæti birgða sjávarafurða gætu numið um 1000 millj. kr. Gengismunur á þeirri upphæð yrði samkv. því 540 millj. kr. Auk þess er gengismunur af verðmæti útfluttra en ógreiddra afurða áætlaður 200 millj. kr. Samtals nemur þetta því 740 millj. kr. Gert er ráð fyrir að verja gengismun vegna sölu sjávarafurða til ýmissa brýnna þarfa þessa atvinnuvegar. Að meginhluta rennur mismunurinn í Gengishagnaðarsjóð, en ákvæði um ráðstöfun hans er að finna í 16. gr. frv. Áður en kemur til myndunar þess sjóðs, er þó gert ráð fyrir að greiða nokkrar upphæðir til sérstakra þarfa, svo sem ákveðið er í 14. gr. frv. Sérstök ráðstöfun er jafnframt gerð vegna skreiðarinnar, enda má segja, að óvenjulegar ástæður séu þar fyrir hendi. Meginhluti skreiðarframleiðslunnar frá 1967 liggur enn í landinu, og enn fremur eru til birgðir frá 1966 og lítils háttar frá þessu ári. Borgarastyrjöldin í Nígeríu hefur komið í veg fyrir sölu á þennan langstærsta skreiðarmarkað um meira en hálfs annars árs skeið. Enda þótt eitthvað hafi rætzt úr nú síðustu vikurnar, er fyrirsjáanlegt, að enn líður langur tími, þar til allar birgðirnar seljast. Hafa eigendur skreiðarbirgðanna orðið fyrir miklu tjóni og þykir því eðlilegt, að heimild sé til þess að ráðstafa gengismun, sem verður af skreiðarbirgðunum, til stuðnings skreiðarframleiðendum, en leggja hann ekki í hinn sameiginlega sjóð. Ég hef nú lýst efni þessa frv. í megindráttum. Ég vil að lokum aðeins leggja á það áherzlu, hversu frv. er brýnt hagsmunamál íslenzks sjávarútvegs og þá um leið þjóðarinnar allrar. Án þeirra ráðstafana, sem frv. felur í sér, mun gengisbreytingin ekki megna að skapa sjávarútveginum þau starfsskilyrði, sem ætlazt er til og sjávarútvegurinn þarf svo mjög á að halda. Séu sjávarútveginum hins vegar ekki tryggð þessi starfsskilyrði, mun atvinna ekki geta haldizt í landinu. Hér er því um sjálfa afkomu þjóðarinnar í nútíð og framtíð af tefla og viðkvæmasta atriðið í afkomumöguleikum vinnandi fólks, þ.e. burðarás atvinnulífsins. Herra forseti. Ég geri það að tillögu minni, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið hér fram, er hér um eina af meiri háttar hliðarráðstöfunum að ræða í sambandi við gengislækkunartillögu ríkisstj. í efnahagsmálum. Með þessu frv. er lagt til að lögbinda ýmis mikilvæg ákvæði, sem snerta sjávarútveginn og þegar hafa risið allmiklar deilur út af. Í I. kafla þessa frv. er gert ráð fyrir því að gjörbreyta þeim reglum, sem í gildi hafa verið um alllangan tíma um skiptingu á aflaverðmæti fiskiskipanna á milli skipshafnar annars vegar og útgerðar hins vegar. Það eru þessi ákvæði frv., sem sérstaklega hafa valdið deilum. Eins og fram hefur komið, þá er hér lagt til, að sá háttur verði tekinn upp að ákveða, að 10% af fiskverði fiskiskipanna, þegar að aflinn er lagður upp innanlands, 10% af aflaverðmætinu verði tekið af óskiptu og lagt í svo nefndan Stofnfjársjóð fiskiskipa, sem er ætlað það hlutverk að standa undir greiðslum á afborgunum og vöxtum á lánum fiskiskipanna. Þó er gert ráð fyrir því, að þegar um er að ræða síldveiðar og humarveiðar, þá eigi þetta gjald af óskiptum afla að nema 20%. Það er auðvitað öllum ljóst, að hér er um að ræða stórfellda breytingu, sem snertir hlutaskiptakjörin á fiskiskipum. Þá er einnig í þessum I. kafla frv. gert ráð fyrir, að 17% af aflaverðmætinu, þegar um innanlandslöndun á afla er að ræða, skuli renna beint til útgerðaraðila og dragast frá aflaverðmætinu, áður en hlutaskipti eiga sér stað til skipshafnar. Með þessum tveim ákvæðum er því lagt til, að tekið verði af óskiptum afla á þorskveiðum sem nemur 27%, 10% í Stofnfjársjóð og 17% vegna almennrar hækkunar á útgerðarkostnaði skipanna, eða sem nemur 27% af óskiptu, og þetta mundi sem sagt koma fram í lækkuðum aflahlut sjómanna. Þegar um er að ræða síldveiðar, þá gæti þetta numið 37%, sem vitanlega raskar hér hlutaskiptakjörunum mjög verulega frá því, sem verið hefur. Í stað þessara ákvæða er svo það að finna í þessum kafla, að þegar um er að ræða, að fiskiskip selji afla sinn erlendis, þá er gert ráð fyrir því, að á þennan sama hátt verði dregið frá óskiptu verðmæti sem nemur 22% af brúttósöluverði aflans. En með því að sú hundraðstala er nokkuð lægri en í hinum tilfellunum, þegar um innanlandslöndun er að ræða, þá byggist það á því, að hún er reiknuð af allmiklu hærra aflaverðmæti, sem fæst fyrir aflann erlendis, heldur en innlenda verðið er yfirleitt. Það er auðvitað ekkert um það að villast, að hér er farið inn á samningakjör sjómanna við útvegsmenn. Hér er lagt til með lögum að breyta þeim samningum, sem í gildi hafa verið, og það er ekki nema von, að það kalli á hörð mótmæli af hálfu þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli og verða fyrir verulegri tekjuskerðingu í þessu tilfelli. Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvmrh. gerði hér nokkra tilraun til þess að láta það líta svo út, að hér væri ekki um neina nýjung að ræða. Raðstafanir hliðstæðar þessum hefðu verið gerðar hér áður. En það er mikill misskilningur. En af því að nokkrir fleiri hafa reynt hér í umræðum um þetta mál að halda fram svipuðu, þykir mér rétt að fara um það nokkrum orðum, hvernig þessum málum hefur verið háttað hér áður. Það var á árinu 1951, sem upp var tekinn hér svo nefndur bátagjaldeyrir til stuðnings fiskibátaútgerðinni í landinu, og árið þar á eftir naut útgerðin ýmiss konar fríðinda, gjaldeyrisfríðinda, og stuðnings á ýmsum sviðum og í mjög margvíslegu formi. Þetta leiddi til þess, að á næstu árum á eftir voru uppi allmiklar deilur um það á milli sjómanna og útvegsmanna, hvert væri í raun og veru orðið fiskverðið í landinu, en sjómenn höfðu haft samninga við útgerðarmenn um það, að þeir skyldu hafa tiltekinn aflahlut af fiskverðinu, eins og það væri á hverjum tíma. Þessi ágreiningur leiddi til þess, að sjómenn fóru í mál við útgerðarmenn í þó nokkrum tilfellum til þess að fá úr því skorið, hvort þeir fengju raunverulega þann aflahlut, sem samningaákvæði segðu til um, af því að á þessum árum var það orðið harla óljóst, hvað það væri í rauninni orðið, fiskverðið. Það gekk eins og fyrri daginn nokkuð misjafnlega að fá úr þessu skorið með dómi, og þetta leiddi síðan til þess, að sjómenn tóku almennt upp þá reglu, að þeir sömdu við útvegsmenn um fast skiptaverð á fiski, samningsbundið. Þannig var samningum sjómanna og útvegsmanna fyrir komið um margra ára skeið, að í samningunum, sem í gildi voru á milli útgerðarmanna og sjómanna, þá var skiptaprósenta sjómanna miðuð við tiltekið, þar til greint fast skiptaverð. Nú hefur því verið haldið hér fram, að t.d. á vinstri stjórnar tímunum, þá hafi ég átt hlut að því, á svipaðan hátt eins og gert er í þessu frv., að raska þeim kjaraákvæðum, sem voru í gildi á milli sjómanna og útvegsmanna. Þetta er vitanlega algjör þvættingur. Það fær ekki staðizt raunveruleikann á nokkurn hátt. Það eina, sem gerðist í þessu á þessum tíma, var það, að þegar útvegsmenn leituðu eftir því að fá aukinn stuðning, þá átti ég nokkurn þátt í því og þeir, sem þá voru í ríkisstj., að tryggja það, að sjómenn fengju hækkað sitt skiptaverð frá því, sem samningar stóðu um á milli þeirra og útgerðarmanna. Málin snúa því gjörsamlega öfugt við. Það, sem gerðist á þessum tíma, var það, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að þegar aukinn var stuðningur við útvegsmenn, að þá skyldu útvegsmenn samþykkja það um leið að breyta þeim samningum, sem í gildi voru, sjómönnum í hag. En nú er hins vegar lagt fram frv. um það að rifta þeim samningum, sem í gildi eru á milli sjómanna og útvegsmanna. Það er sá stóri munur. Enda kom heldur aldrei til þess, að sjómannasamtökin í landinu mótmæltu því, sem gerðist á vinstri stjórnar árunum í þessum efnum. Nei, það var þvert á móti. Núverandi formaður sjómannasambandsins, Jón Sigurðsson, og aðrir af forystumönnum sjómannasamtakanna í landinu áttu samninga við ríkisstj. um það, að hún beitti sér fyrir því, að skiptaverðið, sem þeir höfðu samið um við útvegsmenn, það yrði hækkað sjómönnum í hag, um leið og útgerðarmenn fengju aukinn stuðning. Og það var það, sem gerðist. Svo að þær einu breytingar, sem urðu í þessum efnum á vinstri stjórnar árunum, voru því gerðar í fullu samráði við sjómenn og eingöngu þeim í hag, öfugt við það, sem er verið að gera nú. En þessi saga er ekki öll sögð enn. En sem sagt, eins og ég hef sagt, þá hafði skapazt á þessum tíma sú venja í kjarasamningunum sjálfum, að hlutaskiptakjörin voru orðin miðuð við þar til tekið skiptaverð alveg án tillits til þess, hvað fiskverðið var, því það var mjög óljóst, hvað það var, þegar að einstök fríðindi höfðu verið metin. En vitað var það, auðvitað, að vegna þess, að hér var miðað við tiltekið fast skiptaverð í samningum, þá var skiptaprósentan þar af leiðandi tiltölulega há. En svo gerðist það, að núverandi stjórnarflokkar beittu sér fyrir samþykkt efnahagslaganna árið 1960, og þá settu þeir ákvæði í þau lög um það að svipta í sundur þeim hlutaskiptalögum, sem áður höfðu verið í gildi, og þeir settu þá samtökum sjómanna og útvegsmanna ákveðinn frest til þess að semja um hlutaskiptakjörin að nýju, og þá skyldu hlutaskiptasamningar miðaðir við það fiskverð, sem ákveðið yrði af Verðlagsráði á hverjum tíma, og þá skyldi það vera sama fiskverð til útgerðarmanna og sjómanna. Það er rétt að rifja þetta upp, að það var árið 1960, sem núv. stjórnarflokkar beita sér fyrir löggjöf um það, að fyrri ákvæði skuli felld niður, svo að sjómenn og útvegsmenn verði að semja um ný skiptakjör og þau nýju skiptakjör skulu miðast við sama verð til sjómanna og útvegsmanna miðað við hinar nýju ráðstafanir í efnahagsmálum. Og þetta var gert, sjómenn og útvegsmenn tóku upp nýja samninga og hlutaskiptaprósentan minnkaði sjómönnum verulega í óhag upp úr 1960 með tilliti til þess, að nú ættu þeir að taka hlut úr sama verði og útgerðarmenn. Þetta var gert með beinum lagafyrirmælum. En nú koma þeir sömu stjórnmálaflokkar, sem beittu sér fyrir þessu, þegar á þennan hátt var búið að fá sjómenn til að lækka sína skiptaprósentu - nú koma þeir og vilja einnig afnema þetta með lögum. Slíkar ráðstafanir þýða auðvitað það í framkvæmd, að það er með lögum verið að lækka aflahlut sjómanna. Það er því ósköp eðlilegt, að sjómenn - þegar svona stendur á - að þeir komi fram með hörð mótmæli gegn þessum vinnubrögðum, sem eru auðvitað hreinar árásir á launakjör sjómanna og alveg einsdæmi, því það eru engin fordæmi um það, að á þennan hátt hafi verið snúizt að launakjörum sjómanna - engin. Því, eins og ég hef bent á, að á árabilinu frá 1951 og fram til 1960 þá giltu í þessum efnum gjörsamlega aðrar grundvallarreglur. Ég held því, að ef hæstv. sjútvmrh. og aðrir, sem um þessi mál hafa talað, vilja hafa hið rétta, þá ættu þeir að kynna sér þetta, sem ég hef verið að segja þeim frá núna, því að þetta er í samræmi við veruleikann. En hitt var aðeins út í bláinn, það sem hæstv. ráðh. sagði um þetta. Þá er það mjög athyglisvert í sambandi við þessi ákvæði í frv., sem snerta launakjör sjómanna, að því er haldið hér fram af ýmsum, að óhjákvæmilegt sé að breyta skiptakjörunum á þann hátt, sem hér er lagt til, til þess að útgerðin fái risið undir auknum útgerðarkostnaði. Auðvitað er það reginmisskilningur, að það gerist nokkuð hjá útgerðinni út af fyrir sig við gengisbreytingu, sem raskar þessu hlutfalli. Það er rangt. Það eru auðvitað bara aðeins ein rök fyrir því, að hér þurfi að breyta þessu hlutfalli, og á þau rök hefur auðvitað oft verið minnzt í þessum umræðum líka, en það er rétt að skoða þau, hvað þau fá staðizt. Þau eru þau, að nú hafi þurft að gera gengislækkun, vegna þess að afli hafi stórminnkað og aflaverðmæti sé orðið miklu minna en það var áður. Þetta eru meginástæðurnar til þess, að nú þykir þörf á því að lækka gengi krónunnar, hækka í verði erlendan gjaldeyri útflutningnum í hag, vegna þess að afli hafi minnkað og aflaverðmæti lækkað. Jú, auðvitað þýðir þetta það í framkvæmd, að þeir aðilar, sem eiga afkomu sína undir aflaverðmætum, eins og útgerðarfyrirtæki, auðvitað þurfa þau tvímælalaust á einhverri aðstoð að halda, þegar þetta gerist. Það er auðvitað ekkert um það að villast, að þegar að afli minnkar t.d. um helming á einhverjum veiðum, ég tala nú ekki um, ef að verðmæti fellur líka, þá er gefið mál, að tekjur þessarar framleiðslu hafa minnkað og það þurfa að koma til einhverjar ráðstafanir til þess að bæta þarna úr. En ef menn skilja það, að útgerðin þurfi á auknum tekjum að halda, vegna þess, að aflahlutur hennar gefur orðið færri krónur, vegna þess að aflinn er minni og aflaverðmætið hefur lækkað, geta menn þá ekki skilið það, að hinn aðilinn, sem átti hinn hlutann af aflanum, hinn helminginn af aflaverðmætinu, sjómennirnir, að þeir hafi líkað orðið fyrir áfalli, og það þurfi kannske eitthvað að gera líka fyrir þá. Það er einmitt í þessum efnum, sem menn gleyma öllu samhengi í sínu máli. Þeir geta allt svo séð það, að það muni þurfa að drýgja tekjurnar hjá útgerðinni, vegna þess að hún varð fyrir því að fá minni afla og fékk minna verðmæti út úr aflanum, en þeim sést yfir það, að skipshöfnin þurfti á þessu að halda alveg á sama hátt. Ég tók eftir því, að form. Landssambands íslenzkra útvegsmanna, sem hér á sæti á þingi, hann skýrði frá því í sinni yfirlitsræðu á landsfundi útgerðarmanna nú fyrir stuttu, hvernig hefði verið háttað þeim aflaverðmætum, sem síldarflotinn hefur dregið á land nú síðustu árin. Hann skýrði frá því, að miðað við 25. nóvember hefði aflaverðmæti fyrir landaða síld síldveiðiflotans verið árið 1966 11l8 millj. kr. Það er aðeins löndunarverðmæti aflans árið 1966 fram til 25. nóv. Á árinu 1967, sagði form. Landssambands ísl. útvegsmanna, að miðað við 25. nóvember hefði landað aflaverðmæti á síldveiðum verið 500 millj. kr., eða landað aflaverðmæti hafði reynzt 618 millj. kr. minna á árinu 1967 en á árinu 1966, 618 millj. kr. Nú, það er ekki aðeins útgerðin, sem hefur orðið fyrir áfalli á þessu ári, skipshafnir síldveiðiskipanna hafa vitanlega orðið fyrir þessu áfalli að jöfnu á við útgerðina. Í þessu tilfelli, þegar aflinn reyndist yfir 600 millj. minni en á sama tíma árið áður, þá jafngildir það því, að sjómennirnir á síldveiðiflotanum hafa fengið um 300 millj. minna í tekjur á þessum tíma. Ég tók líka eftir því, að form. Landssambands ísl. útvegsmanna skýrði frá því í þessari ræðu sinni, að miðað við 25. nóvember á þessu ári hefði löndunarverðmæti síldaraflans verið 230 millj. kr., eða það lækkar enn um 270 millj. kr. miðað við það lága ár 1967. Og enn áttu vitanlega skipshafnirnar helminginn af aflaverðmætinu og urðu fyrir þessu áfalli líka. Nú er okkur sagt, að það þurfi að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, sem miðist við það, að það, sem hafi verið að gerast á árinu 1967 og á árinu 1968, að við verðum að reikna með því, að þetta sé viðvarandi, megum ekki reikna með miklu meiri afla eða meiri verðmætum en komu á land á þessum árum, og að við það þurfi að miða hinar nýju ráðstafanir útgerðinni til stuðnings. En þá segi ég, þó að sjómennirnir fengju að halda sínum aflahlut áfram, sem þeir hafa búið við, eftir að gengislækkun hefur verið framkvæmd í þeim mæli, sem nú hefur verið ákveðið, þá yrði vitanlega ekki um að ræða tekjuhækkun hjá sjómönnum, heldur aðeins um það að ræða, að tekjufall þeirra yrði ekki alveg eins þungbært og áberandi, eins og það hefur verið. Það er vitanlega hin mesta meinloka hjá þeim, sem reyndar í Ed. kölluðu það meinloku hjá öðrum að gera hér kröfur um það, að sjómenn ættu einir allra vinnustétta í landinu að fá kauphækkun vegna gengislækkunarinnar. Það er þeirra stóra meinloka, sem þetta segja, að þeir virðast ekki gera sér grein fyrir því, að einmitt vegna þess, að aflinn hefur minnkað og aflaverðmætið hefur lækkað, þá hafa sjómenn orðið fyrir miklu meira tekjutapi en aðrir vinnandi menn í landinu, og af því vitanlega á að ætla þeim nú svipaðan aflahlut og þeir hafa haft áður, og þeir mundu ekki verða ofhaldnir af því. Ég veit það, að það mundu ýmsir segja, eins og hér kom fram hjá hæstv. sjútvmrh., að geti útgerðin ekki fengið þessar sérstöku bætur, sem gert er ráð fyrir í I. kafla þessa frv. - ef útgerðin ekki fengi þessar sérstöku bætur, þar sem stórar greiðslur eru teknar af óskiptum afla og auðvitað á kostnað sjómanna, og þessar upphæðir eru færðar yfir til útgerðarmanna, það er sagt, að ef að útgerðin fengi ekki þessar sérstöku bætur, þá mundi gengisbreytingin ekki koma að gagni fyrir útgerðina. En er það þá alveg víxl, að þetta sé eini hugsanlegi möguleikinn til þess að styðja útgerðina, að ganga á hlut sjómanna á þann hátt, sem lagt er til með þessum ákvæðum? Er það alveg víst, að þetta sé eina hugsanlega leiðin til þess að bjarga útgerðinni í landinu, þ.e. að ganga á þennan hátt á hlut sjómannanna? Ég er ekki í neinum vafa um það, að það eru til aðrar leiðir. Vitanlega hefði verið réttmætt að fara þá leið, sem við höfum bent hér á áður í stjórnarandstöðunni æ ofan í æ í sambandi við umræður um þessi mál. Það hefði mátt létta af útgerðinni margvíslegum útgjöldum, sem á henni hvíla nú, með sérstökum ráðstöfunum. Vitanlega var hægt að lækka vextina, það er enginn vafi á því. Við þurfum ekki að búa hér við þá okurvexti, sem við höfum búið við, og allra sízt okkar útflutningsframleiðsla, það var með öllu ástæðulaust. En þeirri leið var bara einfaldlega neitað og sagt: Við látum sjómennina borga þennan mismun, sem á vantar. Það var líka hægt auðvitað að lækka útflutningsgjöldin til verulegra muna frá því, sem þau eru nú. Þessi útflutningsgjöld eru alltof há, og þau eru líka lögð á á alröngum grundvelli og til þess að halda uppi starfsemi að verulegu leyti, sem er vægast sagt mjög vafasöm. Það var auðvitað einnig hægt að gera margvíslegar aðrar ráðstafanir, sem miðuðu að því að létta af útgerðinni útgerðarkostnaði. Auðvitað var hægt að mæta kröfum útgerðarinnar í landinu, t.d. með lækkuðu olíuverði. Fyrir nokkrum dögum síðan þá upplýsti hæstv. viðskmrh. það, að verðmunurinn á olíu hér á landi og t.d. í Vestur-Þýzkalandi væri í ýmsum tilfellum 50–70% miðað við afgreiðslu til skipa. Það er enginn vafi á því, að það væri hægt að koma við hér verulegri lækkun á olíuverði, sérstaklega til skipa, frá því sem nú er, ef það væri vilji fyrir hendi. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengizt til þess að athuga þessa möguleika, en telur, að hún geti farið þessa einföldu leið að ætla að leysa allan vandann á kostnað sjómanna. Auk þess hvað hér er nú óréttilega að farið og ósanngjarnlega að farið gagnvart sjómönnum, þá er ég ekki í neinum vafa um það, að þessi leið er með öllu ófær, hún stenzt ekki í framkvæmd. Ef ríkisstj. kæmi því í gegn og gæti haldið því uppi að breyta hlutaskiptakjörunum á þann hátt, sem hér er lagt til, þá er ég ekki í neinum vafa um það, að afleiðingarnar yrðu þær á mjög stuttum tíma, að allir beztu sjómennirnir, sem þá vinnu stunda nú, þeir hyrfu í land. Það mundi ekkert halda þeim úti á sjó, eftir að þessar ráðstafanir væru komnar í framkvæmd, annað en þá allsherjaratvinnuleysi í landinu. Vilji menn fara í það að skoða kaupgjaldsnóturnar hjá sjómönnunum, eins og þær koma út á þessu ári, og vilji þeir meta það til einhvers, hverjir það eru, sem hafa lagt sig í það á þessum árum að vera fiskimenn í okkar landi, þá ættu þeir að sannfærast um það, að þeir fá ekki þá menn, sem valizt hafa til sjómennsku, þeir fá þá ekki til þess að ráða sig á fiskiskipin með þeim kjörum, sem alveg óhjákvæmilega mundu leiða til þess, að þeir byggju við mun lægra heildarkaup en þeir gætu fengið í landi. Þetta mundi því ekki standast í framkvæmd. Þetta yrði útgerðinni ekki til góðs. En það er rétt, að það er ekkert nýtt fyrirbæri, að einstaka útgerðarmenn og forystumenn þeirra hafi gerzt svo blindir í þessum efnum, að þeir hafi haldið áfram að berjast fyrir því að lækka aflahlutinn, lækka kaupið hjá sínum starfsmönnum, svo að það hafi leitt til þess, að þeir gátu ekki fengið sjómenn. Það er ekki ýkja langt síðan, að það ástand var ríkjandi í okkar landi, að við gátum með engu móti haldið uppi eðlilegri vetrarvertíð hér, án þess að ráða erlenda sjómenn, mikið á annað þúsund talsins, frá Færeyjum og öðrum löndum, svo að nokkur leið væri til þess að halda skipunum úti. Og það var einmitt um þetta leyti, sem farið var að snúa þessari öfugþróun við, það var á tímum vinstri stjórnarinnar, þegar að lengra var gengið í því að hækka aflahlutinn til sjómanna en áður hafði verið gert. Þá fór þetta fyrst að snúast nokkuð við til hins betra, að það fór að draga úr því, að við þyrftum að sækja sjómenn til annarra landa til þess að við gætum haldið okkar fiskiskipum úti. En nú heldur hæstv. ríkisstj. það, að það sé eitthvað auðvelt að leysa efnahagsmálin á Íslandi á þann veg að lækka aðeins aflahlut sjómanna nógu mikið. Og svo er sagt í hinu orðinu, að menn ætli að vinna að því, að það komist nú fullt fjör í útgerðina í landinu og að við getum flutt meira út en við höfum gert. En auk þess er svo það, að það eru næstum engar líkur til þess, að ríkisstj. fái ákvæði, eins og felast í þessu frv., raunverulega framkvæmd með samþykki sjómannasamtakanna í landinu. Ríkisstj. hefur þegar beitt sér fyrir því að breyta sínu upphaflega frv. á þá lund, að um leið og þetta frv. yrði gert að lögum, þá eru kjarasamningar á milli útgerðarmanna og sjómanna úr gildi fallnir. Þá þarf aðeins einfalda tilkynningu - án uppsagnarfrests - til þess að tilkynna það, að svo sé. Það er því nokkurn veginn alveg víst, að verði frv. samþykkt á þann hátt, sem það kom frá Ed., þá gerist það um næstu áramót, að allir samningar um launakjör á fiskiskipum ganga úr gildi, og þá byrjar árið með því, að það verða væntanlega uppi tilraunir um nýja samninga, um ný skiptakjör á fiskiskipunum á milli sjómanna og útvegsmanna. Ef að líkum lætur, þá fer janúarmánuður í slíkt þras á milli aðila, og menn losa sig nokkurn veginn við útgerð í þeim mánuði, en það er auðvitað í stíl við það, sem stundum hefur verið áður hjá núv. hæstv. ríkisstj. í þeim efnum. Ég hef því ákaflega litla trú á því, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, leysi vandann, en færi þetta nú á þann veg, að sjómenn stæðu fast á sínu, og neituðu með öllu að gera samninga, sem fela í sér þessa kjaraskerðingu, sem hér er gert ráð fyrir, færi það þannig og útgerðarmenn yrðu að láta undan og fallast á svipuð skiptakjör og áður voru - ja, hvað gerist þá? Þá gerist það, að það er yfirlýst af þeim efnahagssérfræðingum, sem að efnahagsaðgerðunum standa og einnig af hæstv. ríkisstj., að þá sé þessi þáttur lausnarinnar farinn út í sandinn. Þá er það viðurkennt, að það hefur ekki verið búið þannig um mál útgerðarinnar í landinu, að hún fái staðizt. Mér sýnist því, að menn standi frammi fyrir því að verða að viðurkenna það tiltölulega fljótlega, að þeim hefur ekki tekizt að leysa þann vanda, sem við var að glíma. Þessi hugsaða leið hún dugar ekki. Hún fæst hvorki samþykkt né framkvæmd utan þingsins. Það er kannske hægt að fá hana samþykkta hér á Alþingi, en það dugar nú ekki til, svo að róið verði og fiskað verði. Eins og ég hef hér sagt, þá sýnist mér, að ríkisstj. hafi látið villa sér sýn í þeim efnum, að með því að leyfa sjómönnum að halda þeirri skiptaprósentu, sem þeir hafa haft í sínum samningum, að þá væri verið að tryggja sjómönnum hér almenna launahækkun, sem kynni að leiða það af sér, að aðrar vinnustéttir í landinu heimtuðu tilsvarandi launahækkun. Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á það, að í þessum efnum, þá hefur hún alveg misskilið stöðuna, ef hún hefur haldið, að þetta væri á þessa lund. Svona er þetta ekki. Hið rétta er það, eins og ég hef hér sagt, það eru sjómennirnir, sem hafa orðið fyrir miklu meira tekjufalli en nokkur önnur vinnustétt í landinu, og það var því full ástæða til þess að haga málum þannig, að sú vinnustétt fengi hér nokkrar bætur, sem drægju úr þessu mikla áfalli. Þessi I. kafli frv., sem ég hef gert hér aðallega að umtalsefni, hann er býsna furðulegur í ýmsum öðrum efnum heldur en varðandi þetta, sem ég hef hér aðallega rætt. Samkv. 4. gr. er gert ráð fyrir því að taka skuli 22% af heildarsöluverðmæti eða brúttósöluverðmæti afla erlendis og þessi fjárhæð skuli lögð í Stofnfjársjóð fiskiskipa. Það er auðvitað alveg ljóst mál, að hér er um svo háa fjárhæð að ræða, að ef hún er miðuð við það, að fiskiskip stundi sínar veiðar á eðlilegan hátt og á svipaðan hátt og verið hefur, þá er hér um miklu hærri upphæð að ræða heldur en þessi skip eiga í mörgum tilfellum að greiða í afborganir og vexti af sínum stofnlánum. Ég tek t.d. dæmi af venjulegum íslenzkum togara. Það er ekki mikill afli hjá togara, miðað við það gengi krónunnar, sem nú á að miða við, að reikna með að togari selji fyrir 25 millj. kr. á ári, það er ekki mikill afli, og allmargir þeirra munu selja fyrir hærri upphæð. Það er því augljóst, að það á að taka af þessu söluverði hjá togara í mjög mörgum tilfellum upphæð, sem fer yfir 5 millj. kr. Þetta er miklu hærri upphæð en þessir togarar skulda beinlínis í stofnlán og miklu hærra en þeim ber að greiða á einu ári í afborganir og vexti, miklu hærri upphæð. Og meira segja er það svo, að af ýmsum fiskibátum, sem ekki stunda nú mjög mikið siglingar út með afla, að þar mundi upphæðin líka vera miklu hærri en þeir eiga að borga í afborganir og vexti. En hvað meina menn þá með því, að það eigi að taka þessa stóru upphæð og leggja hana í Stofnfjársjóð, og svo er gefið til kynna í frv., að það eigi að gera upp þennan stofnfjársjóð með upplýsingum frá Fiskifélaginu tvisvar á ári? Á þá að halda öllum þessum fjármunum fyrir þessum útgerðaraðilum, sem annars eru stuðnings þurfi, á þá að halda þessu fé allan þennan tíma? Ja, ef það er ekki meiningin að halda þessu fé, þá ætti það vitanlega að koma hér fram í þessari löggjöf, hvernig ætlað er að fara með þetta fé. Mér sýnist því, að í þessum tilfellum öllum sé ekki um það að ræða, að það sé verið að taka 22% til viðbótar við það, sem nú er tekið vegna löndunarkostnaðar erlendis og tollgreiðslu erlendis af aflanum, það er ekki verið að taka 22% af brúttósöluverðmætinu vegna stofnfjárgreiðslna, vegna afborgana og vaxta, það er verið að taka þessa upphæð af brúttósöluverðinu til þess að ná því marki að hafa af sjómönnunum, sem hér eiga hlut að máli, tiltekna fjárhæð, en það er bara gert undir þessu heiti. Það á að taka fjárhæðina frá, og aflaprósentan á síðan að reiknast af lægri upphæð, og það er gert undir þessu yfirskini, en meiningin er allt önnur; meiningin er sýnilega sú, eða hlýtur að vera sú, að fá að flytja þetta fé með einhverjum hætti úr Stofnfjársjóði yfir til eigendanna, og ég get varla ætlað annað, en að það verði gert svona nokkuð eftir hendinni, því það er varla meiningin að fara að halda þessu fé fyrir mönnum í langan tíma. Ég hef nú rætt hér alveg sérstaklega um 1. kafla þessa frv., og það er ekkert um það að efast, ég er algjörlega andvígur þessum kafla. Ég tel, að þennan kafla eigi að fella niður. Hér á að leita annarra ráða til stuðnings við útgerðarfyrirtæki heldur en þeirra, sem felast í þessum kafla. Og ég tek undir þau hörðu mótmæli, sem komið hafa frá sjómannasamtökunum gegn þessum kafla, þar sem þau hafa eindregið farið fram á það, að hann verði felldur úr frv. Og ég vara ríkisstj. við að reyna að halda ákvæðum þessa kafla til streitu, því það er ábyggilegt, að það mun ekki borga sig fyrir neinn. Ég vildi þá víkja hér nokkrum orðum að II. kafla frv., en sá kafli fjallar um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Ég hef sagt það hér nokkrum sinnum áður, að ég væri þeirrar skoðunar, að það ætti að fella þessi útflutningsgjöld niður svo til algjörlega. Ég er algjörlega andvígur því að hafa áfram það fyrirkomulag, sem gilt hefur með greiðslur á vátryggingaiðgjöldum fiskiskipa. Ég hef margsinnis lýst því hér í umræðum á Alþ. á undanförnum árum, að þetta fyrirkomulag er hið mesta vandræðafyrirkomulag og það hefur leitt af sér stórkostleg aukaútgjöld fyrir sjávarútveginn og það er í rauninni engin leið að mínum dómi að komast hjá því, ef þetta heldur áfram, að þetta verði vandræðafyrirkomulag, ef þetta á að grundvallast í aðalatriðum á því kerfi, sem stuðzt hefur verið við. Ég veitti því athygli, að aðalefnahagssérfræðingur ríkisstj., forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar, viðurkenndi þetta sjónarmið, sem ég hef hér verið talsmaður fyrir undanfarin ár, í umsögn um málið til fulltrúa stjórnmalaflokkanna, sem ræddust hér nokkuð við um efnahagsmálin nú á s.l. hausti. Í þessari umsögn sagði forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar um þetta mál m.a. það, sem hér greinir: „Snemma varð ljóst, að greiðsla iðgjalda úr sameiginlegum sjóði stuðlaði að hækkun iðgjalda. Þar sem útgerðarmenn báru ekki áhættu af tjónum og kostnaður þeirra sjálfra hækkaði ekki með vaxandi tjóni, urðu bæði þeir og skipsstjórnarmenn hirðulausari varðandi tjón en áður og reyndu eftir fremsta megni að koma viðhaldskostnaði undir tjónabætur. Vátryggingarfélögin svöruðu þessu hins vegar með hækkun iðgjalda, sem þau þurftu ekki að hafa fyrir að innheimta. Eins og vænta mátti, hefur þessi þróun leitt til þess, að vátryggingarkostnaður fiskiskipa er miklu hærri hér á landi en tíðkast annars staðar og miklu hærri en ástæða virðist til að ætla að hann þyrfti að vera.“ Þetta voru auðvitað ýmsir búnir að sjá í langan tíma og hafa hér varað við árlega nú í mörg ár, en ég vara við því fyrir mitt leyti enn, að það krull, sem menn eru nú að tala um að taka upp í þessum efnum, að það mun ekki lagfæra þessi mál nema að sáralitlu leyti. Ég er hæstv. sjútvmrh. algjörlega ósammála um það, að það sé æskilegt að viðhalda áfram því kerfi í vátryggingarmálum, að vátryggingarkostnaður fiskiskipa sé greiddur úr sameiginlegum sjóði. Þarna er ég á allt annarri skoðun en hann. Ég er á því að sjálfsögðu, að það sé hagstætt að byggja upp eitt stórt og öflugt vátryggingarfélag fyrir fiskiskipaflotann, og teldi, miðað við okkar aðstæður, að það væri eðlilegast, að það væri ríkisrekið félag. En ég held, að það sé alveg óhjákvæmilegt miðað við það skipulag, sem er ríkjandi hjá okkur í útgerðinni, þar sem það er í aðalatriðum einkarekstursfyrirkomulag, þá sé alveg óhjákvæmilegt að viðhalda þeirri grundvallarreglu í tryggingarmálum, að hver og einn verði að bera nokkra beina ábyrgð á því, hvernig hann stendur að sínum tryggingarmálum. Þeir, sem hirða vel um sín skip og gæta vel að þeim, þeir eiga gjarnan að njóta þess í lágum iðgjöldum. Hins vegar þarf vitanlega að koma tryggingarmálunum þannig fyrir, að skipin séu tryggð fyrir öllum meiri háttar tjónum, sem þau verða fyrir. En sú leið, að ætla að innheimta af allri útgerðinni í landinu með tilteknu útflutningsgjaldi ákveðið gjald, sem á að renna í einn sameiginlegan sjóð og úr honum eigi síðan að greiða vátryggingargjöldin fyrir hina ýmsu aðila, þetta fyrirkomulag held ég að leiði alltaf af sér umframkostnað, aukakostnað. Ég veit það hins vegar, að það er uppi vilji hjá ýmsum útgerðarmönnum að hafa þennan hátt á, m.a. vegna þess, að þeir telja, að á þennan hátt geti þeir komið helmingi af kostnaðinum við vátryggingu á skipunum yfir á skipverja sína. En það er eins og ég hef sagt hér áður, að það er nú ekki eingöngu kostur fyrir einn útgerðarmann að geta haft hlut skipverja sinna sem lægstan, því fer nú víðs fjarri. Þetta gjald, sem lagt er á útgerðina í þennan sjóð, það er svo þar að auki mjög ósanngjarnlega á lagt og þeir, sem standa fyrir því að ákveða þær reglur, sem m.a. eru settar fram í þessu frv., þeir geta ekki rökstutt þetta á neinn frambærilegan hátt, af hverju þeir ætla ákveðnum framleiðslugreinum að borga meira gjald í þennan sjóð, þennan sameiginlega sjóð, en öðrum. Hvað rök skyldu t.d. vera fyrir því að ákveða það, að það skuli greiða hærra gjald í þennan sameiginlega vátryggingarsjóð af útfluttu síldarlýsi, sem hefur lækkað meira í verði en allar okkar afurðir, - að það skuli reikna á útflutt síldarlýsi hæstu prósentu, en miklu minna prósentu af ýmsum öðrum útfluttum afurðum okkar, sem ýmist hafa lækkað lítið eða ekki neitt í verði? Hvaða rök ætli séu fyrir þessu? Þar sem áfallið hefur orðið mest, erfiðleikarnir eru mestir, og þar sem til þurfa að koma alveg sérstakar ráðstafanir til stuðnings, þar þykir sjálfsagt að leggja á aukagjald umfram það, sem lagt er á aðra. Nei, þessi gjöld eru auðvitað mjög óréttlát, eins og lagt er til í þessu frv., mjög ósanngjörn, og ég get að vísu ekki séð annað en það, að þeir, sem hafa staðið að því að semja þetta frv., að það hafi verið þeim efst í huga að reyna að ganga þannig frá málum, að t.d. síldarútgerð í landinu skuli alltaf skattleggjast hvernig svo sem þar gengur - mun meira heldur en öll önnur útgerð í landinu. Ef sama skip gengur til síldveiða, þá á að taka 20% af því skipi í Stofnfjársjóð, en ef það aftur á móti gengur á þorskveiðar, þá á ekki að taka af því nema 10%. Sama er þetta með útflutningsgjaldið sjálft, að það á alltaf að borga mun hærra útflutningsgjald af síldarafurðum en öðrum afurðum. Þetta er auðvitað alveg út í bláinn, nema þá að menn hafi fengið ofnæmi fyrir síldarútgerð yfirleitt og vilji leggja hana niður. Það er sannast mála, að þau gjöld, sem nú er farið að miða hér við af ýmsum síldarafurðum, þau eru orðin svo fráleit, að það er í rauninni alveg lygilegt, að mönnum skuli hafa dottið það til hugar að ætla að leggja slíkt á útflutningsafurðir. Á s.l. sumri var t.d. ákveðið, að verð á uppsaltaðri tunnu, sem fiskiskip kemur með að landi, væri 472 kr., 472 kr. fyrir uppsaltaða tunnu. Nú er ákveðið, að taka skuli af þessu verði - sem hingað til hefur komið til skipta - taka skuli af því 37% eða um 175 kr. af hverri uppsaltaðri tunnu skuli tekið frá og á ekki að koma til skipta til sjómanna. Auk þess á svo auðvitað að leggja hér áfram á 8% útflutningsgjald af útflutningsverði saltsíldarinnar og önnur útflutningsgjöld, sem þar bætast einnig við, til Aflatryggingasjóðs og til ýmissa annarra aðila, og þau gjöld verða á hverja útflutningstunnu talsvert mikið á þriðja hundrað krónur á tunnuna, af því að það er miðað við útflutningsverð hverrar saltsíldartunnu. Auðvitað er búið að stafla hér svo sérstökum gjöldum á þennan atvinnuveg, að það er ekkert sambærilegt við það, sem gert er í ýmsum öðrum greinum. Og þar sem svo stendur nú á t.d., að vissir landshlutar eiga hér meiri hlut að máli, þar sem menn sem sagt binda sig meira við þessa framleiðslu og þessa vinnu en aðra, þá virkar þetta þannig, að það er verið að flytja fé í stórum stíl frá þessum landshlutum til annarra landshluta, af því þetta er lagt í sameiginlegan sjóð og skipt þar upp eftir allt öðrum reglum. Svona fyrirkomulag á auðvitað ekki rétt á sér, og það ber að vinna að því að breyta þessu. Samræmi er ekki hægt að finna í þessu á neinn hátt. Eitt dæmi skal ég nefna enn. Það hefur verið svo um langan tíma hjá okkur, að við höfum alltaf fengið nokkru hærra verð fyrir fiskimjöl en fyrir síldarmjöl, en þá er því auðvitað snúið þannig við í þessu frv., að fiskimjöl er skattlagt heldur minna heldur en síldarmjöl, - af því að verðið á síldarmjöli er heldur lægra, þá þykir rétt að taka af því heldur hærri útflutningsprósentu. Ég hefði helzt kosið, að þessi II. kafli, sem fjallar um útflutningsgjald af sjávarafurðum, yrði líka felldur niður, en mér er það ljóst, að það er ekki hægt að fella þennan kafla niður nema að koma sér þá saman jafnframt um nýtt skipulag á þessi mál, en ég álít, að það sé kominn tími og meiri en svo til þess að vinna að því að taka þar upp nýtt fyrirkomulag. Ég vildi þá víkja hér nokkrum orðum að III. kafla frv., sem fjallar um ráðstöfun á gengishagnaði. Samkv. 14. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að greitt verði af gengishagnaði, sem myndast við það, að þær birgðir, sem til eru í landinu af sjávarafurðum og fluttar verða út eftir gengisbreytingu, verða auðvitað seldar fyrir fleiri krónur en áður, og er gert ráð fyrir því að verja nokkrum hluta af þessum gengishagnaði til nokkurra málefna, sem snerta sjávarútveginn. Ég tel fyrir mitt leyti, að það, sem fjallað er um í a-lið þessarar greinar, sé fullkomlega réttmætt og sjálfsagt, þ.e.a.s. að taka af þessum gengishagnaði nokkra fjárhæð til þess að standa beinlínis undir hækkun á flutningskostnaði á erlenda markaði, sem leiðir af gengislækkuninni. Þetta virðist auðvitað vera alveg sjálfsagt. En samkv. b-lið og c-lið og í rauninni einnig e-lið er þar fjallað um sérstakar greiðslur, sem ég tel, að ríkissjóður hafi verið búinn að taka að sér, hafi verið búinn að veita loforð um að greiða, og var búinn að fá tekjustofna til að standa undir. Ég álít því, að það hefði verið eðlilegt að standa við fyrri loforð ríkisins í þessum efnum og greiða þessar fjárhæðir af tekjum ríkisins, en ekki af gengishagnaði. Nú, en hér er ekki um ýkjaháa fjárhæð að ræða. Það er talað um 30 millj. kr. til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og um 40 millj. kr. til sérstakrar uppbótar á saltfisk og um 20 millj. kr. í aukarekstrarstyrk til togara á árinu 1968. En það er enginn vafi á því, a.m.k. með suma af þessum liðum, þá var ríkissjóður búinn að gefa loforð um það að taka á sig þessar greiðslur, og hann hafði einnig fengið tekjustofna til þess að gera það. Og þegar að flokkarnir ræddu saman um efnahagsmálin í september og októbermánuði, þá lýsti beinlínis fjmrh. yfir því, að miðað við það, að ríkið fengi tekjurnar af 20% innflutningsgjaldinu og þá aðra tekjustofna, sem ríkið hafði áður fengið, þá gæti ríkissjóður staðið við allar þessar skuldbindingar sínar. En nú hefur mönnum þótt þetta léttara að hlaupast frá þessu og láta sjávarútveginn í rauninni sjálfan taka á sig þessar greiðslur með þessum hætti. Samkv. 16. gr. frv. þá er síðan gert ráð fyrir því að ráðstafa meginhlutanum af gengishagnaðinum eins og þar segir. Stærsti hlutinn á að ganga til þess að mæta gengistöpum, sem fram koma í sambandi við erlend lán við fiskiskipakaup. Ég er fyrir mitt leyti sammála því, að varið verði fjárhæð, eins og segir í þessari grein, í þessu skyni. Það tel ég mjög eðlilegt. Það er enginn vafi á því, að útvegsmenn hafa þarna orðið fyrir verulegu tjóni og mæta þarna allmiklum erfiðleikum vegna gengisbreytingarinnar og það er réttmætt að taka nokkuð af gengishagnaðinum og verja honum í þessu skyni. En svo koma í þessari 16. gr. liðirnir b og c, og þeir eru báðir af þessu tagi, sem ég minntist á áður. Þar er um að ræða að verja gengishagnaði til þess að standa við skuldbindingar, sem ríkissjóður hafði tekið á sig og sem fjmrh. hafði lýst yfir áður, að hann hefði fjármagn til þess að greiða, en nú allt svo hefur fjmrh. komið því svo haganlega fyrir, að hann skýtur sér undan því að borga úr ríkissjóði þessar upphæðir, en vill láta útvegsmenn sjálfa borga það með sínum eigin gengishagnaði. Þetta er auðvitað vel á haldið af hálfu fjmrh., séð beint frá hans kassa, en það er ekki að mínum dómi jafn vel á haldið af hæstv. sjútvmrh., sem hefur fyrir sína umbjóðendur að þessu leyti til verið plataður um þessa upphæð að mínum dómi, því að það er ekkert um að villast, að gefin höfðu verið loforð um það að greiða þessar fjárhæðir og ríkið hafði fengið tekjustofna til þess að standa undir þessu, en fjmrh. fer áfram með þá tekjustofna, hirðir þá, hleypur frá að greiða þetta og lætur síðan útvegsmenn borga sér þetta sjálfa af gengishagnaði þeim, sem myndast af þeim birgðum, sem í landinu voru. Ég tel út af fyrir sig, að það sé ekki hægt að víkja sér undan því að greiða þessar upphæðir, því að það er sannað mál, að útvegsmönnum höfðu verið gefin fyrirheit í þessum efnum og þeir aðilar, sem þarna eiga hlut að máli, hafa orðið fyrir miklum áföllum og geta ábyggilega ekki staðið undir þessum greiðslum. En ég álít, að það hefði átt að koma þessu fyrir á annan hátt en gert er ráð fyrir í þessu frv. Þá verð ég einnig að segja það, að í c-lið hefur verið bætt við einu viðbótarákvæði varðandi síldarflutningaskip og ég get ekki séð annað, en þar sé gert ráð fyrir því að klípa beinlínis af þeirri fjárhæð, sem búið var að lofa öðrum aðilum, það eigi að klípa af þeirri fjárhæð til þess að mæta þeim vanda, sem þarna hefur komið fram hjá Síldarverksmiðjum ríkisins. Þá hlýt ég einnig að benda á það, að við ráðstöfun á þessum gengishagnaði er gengið þannig frá þessum málum, að vissir þættir útgerðarframleiðslunnar njóta ekki svo til neins góðs af ráðstöfun á þessum gengishagnaði. Hinir smærri fiskibátar, sem vitanlega eiga sinn hlut af þeim afla, sem á land hefur verið lagður og nú liggur í birgðum og gengishagnaðurinn kemur til með að stafa frá, hinir minni bátar eiga ekki samkv. þessu að fá svo að segja neitt í sinn hlut af þessum gengishagnaði. Það er þá aðeins sú hlutdeild, sem þeir eiga í því, að vátryggingakerfi bátanna á að fá nokkuð aukið framlag, en að öðru leyti ekki. Ég hefði talið eðlilegt, að sú grein framleiðslunnar hefði hér fengið eitthvað af þessum gengishagnaði, sem hér er til ráðstöfunar. Ég hef hér gert nokkrar almennar aths. við þetta frv. og skal nú ekki orðlengja þetta mikið meir við þessa umræðu. En ég tel þó, að það, sem skiptir hér mestu máli, sé það, að l. kafli frv., sem gerir ráð fyrir því, að breytt verði með lögum frá Alþ. kjarasamningum milli sjómanna og útgerðarmanna, sá kafli eigi ekki rétt á sér og það beri að leita eftir öðrum ráðum útgerðinni til stuðnings heldur en þeim, sem felast í þessum kafla. Þetta álít ég að sé alveg höfuðatriði. Hinar aths., sem ég hef minnzt hér á, eru á engan hátt í mínum augum eins mikilvægar, og ég held, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að hugsa sig betur um en hún hefur gert, áður en hún knýr það í gegn að samþykkja þennan I. kafla frv., eins og hann er.



Herra forseti. Á engum atvinnuvegi þjóðarinnar hafa áföll síðustu tveggja ára bitnað verr en á sjávarútveginum. Og engri launastétt þessa lands hefur tekjutapið bitnað jafnillilega á og einmitt á sjómannastéttinni þar sem sannanlegt er, að tekjutap hennar á 1–2 seinustu árunum mun nema um 100 þús. á hvern starfandi sjómann. Frv. því, sem hér er til umræðu, er ætlað að leysa vanda sjávarútvegsins og fjallar það um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytts gengis íslenzku krónunnar. Ég mun ekki nú á þessari stundu við 1. umr. ganga í það að rekja efni sjálfs frv. Málið kemur fyrir hv. sjútvn., þar sem ég á sæti, og gefst mér þá tóm væntanlega við 2. umr. og í nál. að gera grein fyrir mínum skoðunum á þessu frv. í smærri atriðum. Hins vegar vil ég við þetta tækifæri lýsa því sem meginstefnu, að ég er andvígur þeirri stefnu í frv. að breyta gildandi hlutaskiptum sjómanna þeim mjög verulega í óhag með lagaboði eins og því, sem frv. hefur að geyma. Ég vil minna hv. þm. á það, að hlutaskipti þessi eru fengin með samningum sjómanna og útgerðarmanna á undanförnum árum og hafa þau kjör, sem sjómenn hafa í dag, lágmarkskjör, verið ákvörðuð á þann hátt. Ég vil halda áfram að ákveða þeirra kjör með frjálsu samkomulagi. Ákvæði I. kafla frv., um ákvörðun fiskverðs og Stofnfjársjóð, hljóta að mínu viti að leiða til þess, að sjómenn, við það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir að verði, muni krefjast enn þá hærri hlutdeildar í skiptaverðinu en þeir hafa samkv. gildandi samningum og þeir munu fá þeirri kröfu sinni framgengt eftir skamma eða langa baráttu, sem aðeins getur skaðað þjóðfélag okkar. Ég tel, að með frv. þessu sé hlutur útgerðarinnar verulega bættur frá því sem er, og á því er þörf. En er það ekki bæði skammsýnt og í fyllsta máta óréttlátt að ætlast til þess, að sjómenn uni því, að þessar bætur fáist með því að ganga á þeirra samningsbundnu kjör? Íslenzkir sjómenn munu vera um 5000 talsins, og þessi stétt mun vera ein sú mikilvægasta í landinu, sem flest í okkar þjóðarbúskap byggir meira eða minna á. Ég tel það eðlilegt, að þessi stétt manna sé betur launuð almennt talað en flestar aðrar stéttir, sem starfa í landi, miðað við mikilvægi starfa þeirra og sérstöðu umfram þá, sem hafa vinnu í landi. Vandamál sjávarútvegsins verða ekki leyst að mínu viti, ef ekki á að virða þessa meginstaðreynd, þegar kjör sjómanna eru ákveðin. Þegar illa árar eins og nú og tekjur útgerðarinnar skerðast, verður þjóðfélagið að hlaupa undir bagga og tryggja þessari frumframleiðslustarfsemi viðunandi aðstöðu. Í stað þess að leysa vandamál sjávarútvegsins á kostnað sjómannanna, á ríkisvaldið að gera nú gangskör að því að létta ýmsum álögum af útgerðinni, bæði í formi beinna skatta og allt of dýrrar þjónustu á mörgum sviðum við útgerðina, en ég tel, að hvort tveggja sé gerlegt. Útgerðarmenn og sjómenn eiga óskilið mál að því leyti, að báðum er mikið í mun, að fiskveiðar verði reknar hér af fullum krafti. Á því byggist afkoma þessara aðila beggja. Ég tel það affarasælast, að þeir njóti fulls samningsfrelsis um skiptingu aflaverðmætis hverju sinni án óeðlilegrar íhlutunar annars staðar frá, eins og ég tel, að gert sé með þessu frv. Þessir aðilar þekkja vandamálin bezt og eiga meira undir því en aðrir, að þau verði leyst á friðsamlegan hátt við samningaborðið. Heildarafstaða mín til frv. mun markast af þessari grundvallarskoðun, þegar það verður rætt í nefnd, og í nál., sem ég kem til með að leggja hér fram, mun ég víkja nokkuð nánar að þessum atriðum.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 112, sem hér er til umræðu, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzku krónunnar hefur verið rætt hér nokkuð í þessari hv. d. Eftir að hæstv. sjútvmrh. hafði lokið máli sínu, hafa tveir hv. þm. úr stjórnarandstöðunni, þeir hv. 4. þm. Austf. og hv. 2. þm. Reykn., talað í málinu og lýst sig að vísu ekki alveg afdráttarlaust en þó á móti málinu, a.m.k. vissum þáttum. Frv. það, sem hér er um að ræða, er fram komið vegna þess mikla vanda, sem gengið hefur yfir íslenzkt þjóðfélag og mæðir þá að vissu leyti mest á íslenzkum sjávarútvegi. Frv. er í þremur köflum, og er það í fyrsta lagi um sérstaka ákvörðun fiskverðs; í öðru lagi um Stofnfjársjóð og um útflutningsgjald af sjávarafurðum; í þriðja lagi um ráðstöfun gengishagnaðar. Við þm. höfum allir gert okkur fulla grein fyrir því, að það var mikill vandi, er blasti við Alþ., að leiða íslenzku þjóðina í gegnum þau miklu áföll, sem hún hefur orðið fyrir nú á undanförnum tveimur árum, má segja, sem orsökuðust fyrst og fremst af aflabresti og lækkandi verðlagi á íslenzkum afurðum. Þegar farið var að rannsaka hvaða leiðir kæmu til greina út úr þessum vanda, ræddu menn um þrjár leiðir. Í fyrsta lagi verðuppbótaleið, sem við þekkjum nú mjög frá undanförnum árum, því að oftast hefur verið gripið til hennar. Í öðru lagi var rætt um niðurfærsluleiðina og í þriðja lagi stöldruðu menn við gengisbreytinguna og var sú leið farin, þegar búið var að kanna hinar leiðirnar og það kom í ljós, að talið var, að þær væru óframkvæmanlegar eins og sakir stæðu, bæði niðurfellingarleiðin og uppbótaleiðin. Frv. þetta er þess vegna nauðsynlegt til þess að tryggja það, að atvinnurekstur til sjávarins geti haldið áfram og er virðingarverð tilraun til þess að hleypa nýju lífi í íslenzkan sjávarútveg og þar með efla atvinnulíf í landinu, því að ef íslenzkur sjávarútvegur getur ekki verið rekinn á svona viðunandi heilbrigðum grundvelli, bresta aðalstoðirnar undir atvinnurekstri þjóðarinnar. Að ég tók til máls við þessa umræðu, var vegna ummæla hv. 4. þm. Austf. og þá í sambandi við það þegar hann rakti uppbótaleiðina, sem byrjaði ekki 1951, eins og hann sagði, bátagjaldeyriskerfið, heldur er það allt frá 1947, þegar Jóhann Þ. Jósefsson var sjútvmrh. og svo kallaður hrognagjaldeyrir var settur á stofn, þ.e.a.s. útvegsmenn fengu leyfi til að fá hluta af gjaldeyrinum og selja þær vörur, sem voru fluttar inn, sem voru háðar ákveðnum lista, og með ákveðnu álagi og fengu hagnað af því. En hvers vegna var þetta? Það var vegna þess, að skiptakjörin voru þannig og viðurkennt var af stjórnarvöldum þá þegar, að nauðsynlegt væri að hlaupa undir bagga í sambandi við þessi mál. Og eins og ég segi, það var 1947 frekar en 1948, sem þetta byrjaði og það voru einmitt þau málaferli, sem hv. þm. minntist á áðan að voru einmitt í sambandi við þetta kerfi. Það voru ekki mörg mál, sem farið var í í sambandi við þetta. Vestmanneyingar fóru í eitt mál í sambandi við það, en samkomulag varð að öðru leyti um þessa hluti. Skiptakjörin hafa breytzt mjög verulega á þessum tíma, ef við lítum til baka um 20 ár, og þó að margir tali um helmingaskiptin sem svo mjög nauðsynleg og sjálfsögð og miða þó við allt annað heldur en er í dag, þá hefur það verið viðurkennt af löggjafanum í einu eða öðru formi, að það hefur þurft að hlaupa undir bagga með útgerðinni til þess einmitt, að þeir gætu greitt sínum hásetum og öðrum, sem þeir skipta við, umsamin laun og aðrar nauðsynjar til útvegsins. Bátagjaldeyriskerfið byrjaði samkv. ráðuneytisbréfi 24. janúar 1951 og það sýndi sig, þegar frá leið, að það var alveg nauðsynlegt að semja um ákveðið skiptaverð. Það var 1954 fyrir forgöngu Alþýðusambandsins og Landssambandsins, sem þessir samningar voru teknir upp, þ.e.a.s. þá var annað skiptaverð, en útgerðarmenn fengu uppbætur í ýmsu formi, hvort sem það var í gegnum bátagjaldeyriskerfið eða síðar með útflutningsuppbótum, sem var endurtekið af vinstri stjórninni, en áður hafði þekkzt svo kallað ábyrgðarverð og var ekkert annað en uppbætur. Vegna þess að hv. þm. vildi telja, að þetta væri allt annað fyrirkomulag og kerfi, sem nú er verið að innleiða, heldur en var á þeim árum, sem hann fór með sjávarútvegsmál, þá vil ég aðeins segja nokkur orð um það. Það er raunverulega frá mínu sjónarmiði séð nokkuð sama, hvort millifærsluleiðin er farin eða gengisbreyting. Það eru viss undirstöðuatriði, sem þurfa að vera fyrir hendi til þess, að útgerðin geti gengið. Það er staðreynd, að á árunum 1956–1959, þegar hv. þm. fór með sjávarútvegsmál, þá varð talsverður munur á skiptaverði og því, sem útgerðarmenn fengu, og bæði sú stjórn og aðrar stjórnir, sem hafa komið nærri þessum málum, hafa viðurkennt þetta. Þær hafa vitað, að það var nauðsynlegt að gera þetta, til þess að reksturinn gæti haldið áfram. Ég vil aðeins vitna hér í skýrslu Landssambands íslenzkra útvegsmanna í árslok 1957 eða seinni hluta ársins 1957. Það á við verðið fyrir árið 1958. Þar segir í þessari skýrslu, með leyfi hæstv. forseta: „Samningaumleitanir stóðu yfir þar til á aðfangadagsmorgun og lauk þá með samkomulagi, sem fulltrúar L.Í.Ú. töldu sér fært að mæla með við fulltrúaráðsfundinn. Aðalefni samkomulagsins varðandi áætlun L.Í.Ú. var í fyrsta lagi, að fiskverð til skipta skyldi hækka um 10 aura pr. kg, miðað við slægðan þorsk með haus og tilsvarandi fyrir aðrar tegundir, en útgjaldaaukningu fyrir útvegsmenn, 6 aura, fengu útgerðarmenn bætta í hækkuðu fiskverði frá kaupendum, úr kr. 1.15pr.kg í 1.21. 2. Beituverð, sem átti að hækka um 20 aura pr. kg, skyldi vera óbreytt, þó þannig, að skráð verð skyldi vera 2.55 kr. pr. kg af pakkaðri síld, en fiskkaupendur skyldu greiða það niður um 20 aura. Hækkaðar voru tekjur útvegsmanna úr útflutningssjóði úr 32% og 16% í 35.3% og 17.65% eða um ca. 10%. Hins vegar fengust ekki upp borin þau 10% af brúttóafla, sem útvegsmenn höfðu gert kröfu til vegna áhættu og sem hefur sýnt sig, að full þörf er á, og þar að auki þurftu útgerðarmenn að taka á sig fullkomlega hækkun á tryggingu og vertíðinni skyldi skipt í tvö tryggingatímabil, þegar skipt er um veiðiaðferðir, ef sjómannafélögin gerðu kröfu um það.“ Þarna er einmitt verið að skýra frá niðurstöðum og þetta staðfestist einnig í bréfi frá sjútvmrn. þann 30. desember 1957. Það voru 13 liðir í þessu bréfi um það, sem gengið var til móts við útveginn, en 14. liðurinn hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrirheit þau, sem að framan eru gefin, eru bundin því skilyrði, að samkomulag takist milli Landssambands íslenzkra útvegsmanna eða félagsdeildar þess annars vegar og samtaka sjómanna hins vegar um eftirgreind atriði: a. Að skiptaverð, fiskverð til sjómanna, hækki úr kr. 1.38 pr. kg í 1.48 pr. kg miðað við þorsk og hlutfallslega fyrir aðrar fisktegundir. b. Lágmarkskauptrygging sjómanna frá 1. janúar til 15. maí verði kr. 2530 í grunn á mánuði og gildi þessi kauptrygging á svæðinu frá og með Breiðafirði og austur að Djúpavogi nema samkomulag verði um annað. Ef skipt er yfir á net á vetrarvertíð, skal sjómannafélögum heimilað að telja, að nýtt tryggingatímabil hefjist.“ Undir þetta skrifaði núv. hv. 4. þm. Austf. ásamt ráðuneytisstjóranum. Ég dreg þetta ekki fram vegna þess, að ég sé að álasa þessum hv. þm. Síður en svo. Hann hefur bara, eins og bæði fyrirrennarar hans og þeir, sem tóku við á eftir, viðurkennt, að það þurfi að gera þarna breytingar á. Sama er það, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert og komið til móts við útveginn í ýmsum uppbótum, vegna þess að kerfið hafði skekkzt og það mjög verulega. Ég ætla ekkert að fara að tala um það, hverjum það er að kenna eða hvaða orsakir liggja til þess, að kerfið hefur skekkzt. En það er staðreynd. Og þarna, eins og þið heyrðuð, var skiptaverð til sjómanna 1.48 kr., en endanlega mun á þessu ári hafa komið til útgerðarinnar 1.71 kr. pr. kg. Hæstv. sjútvmrh. sagði, að á þessum árum og ég efast ekki um, að það sé rétt, að hann hefur heimildina frá öruggum aðila, að það hafi verið munur frá 14–24% á þessum árum, sem hann sérstaklega talaði um. Ég vil draga þetta fram, vegna þess að það var alltaf talsverður vandi að koma þessum málum í viðunandi horf á þessu tímabili. Bæði árið fyrir og næsta ár eftir að vinstri stjórnin var við völd, þurfti að hafa þríþætta samninga. Það voru samningar við ríkisvaldið um, hvaða fríðindi útgerðin hefði til þess, að hún gæti rekið bátana, borgað laun og annað þess háttar. Í öðru lagi voru það fiskverðssamningar við sjómenn, og í þriðja lagi voru það svo kjarasamningarnir. Það er ekki alveg rétt túlkað að mínu áliti, þegar hv. þm. sagði það, að núv. hæstv. ríkisstj. hefði knúið útvegsmenn og sjómenn til þess að gera nýja samninga eftir 1961. Þetta er ekki alveg rétt. 1959 var leitað eftir því af samtökum útvegsmanna, að samningarnir væru endurskoðaðir með það fyrir augum, að sama verð væri til skipta eða það fiskverð sem tekjur sjómanna væru reiknaðar af, væri hið sama og útgerðin fengi greitt. Og þetta var gert, þó að það tæki vissulega hátt upp í 2 ár. Það var ekki fyrr en 1961, sem þessir samningar tókust, en þá bið ég ykkur hv. þm. að gera ykkur fulla grein fyrir, að þá er einmitt samið um þann grundvöll, sem þá var fyrir hendi. Til þess að gera þessar umræður ekki allt of langar, þá ætla ég aðeins að benda a, að af 824 bátum, sem komu með þennan afla að landi á árinu 1961, er meðalverðmæti hvers báts 2 millj. 570 þús. kr. En í árslok 1968, í ár, eru það 750 bátar og meðalverðmæti hvers báts er 5 millj. og 700 þús. kr. Þarna sjáið þið, að það er nokkuð á annað hundrað prósent, sem meðalverð bátanna hefur vaxið á þessu tímabili, fyrir utan svo margt annað, sem hefur breytzt. Ég vil draga fram þessa köldu staðreynd til að gera það skiljanlegt, að það er þörf á því að endurskoðun eigi sér stað í sambandi við að reikna laun sjómanna, því að vissulega eru hlutaskiptin ekki annað en aðferð til þess að finna kaupgreiðslu til sjómanna. Og svo er það, að einmitt í gegnum auknar bætur í einu eða öðru formi, þá hefur myndin vissulega skekkzt. Það frv., sem hér liggur fyrir, á að leysa af hólmi það kerfi - ef við getum kallað það svo - það kerfi, sem hefur verið í sambandi við uppbótagreiðslurnar og er gert ráð fyrir því, að þegar er búið að ákveða fiskverð, verði fiskkaupendum og síldarkaupendum, ef við viljum skilja þá í sundur, verði þeim gert að greiða ákveðna prósentu í svo kallaðan Stofnfjársjóð, sem er vissulega ekkert annað en hluti af útgjöldum útgerðarinnar, þ.e.a.s. afborganir og vextir. Og því til viðbótar er einnig gert ráð fyrir, að ákveðin prósenta verði einnig greidd af fiskkaupendum, sem á að ganga beint til útgerðarmanna til þess að standa undir þeim kostnaði, sem af gengisbreytingunni leiðir. Ég vil segja það, að ég tel, að í frv. þessu sé farið alveg í lágkantinn á því, hver þessi prósenta er. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu, sem sýnir, að þessi aukni kostnaður miðað við ákveðið aflamagn á árinu 1969 muni vera frá 17.9% og upp í 29.4%. Það virðist því vera algerlega um lágkantinn að ræða, þar sem gert er ráð fyrir í þessu frv., að þetta séu 17%, en hitt er svo annar kostnaður, sem af þessu leiðir. Það er vissulega rétt, sem hv. þm. sagði, að tekjur útgerðarinnar og sjómanna hafa lækkað verulega og vitnar hann í ræðu formanns Landssambandsins í sambandi við það. Ég vil aðeins segja það til skýringar, að kauptryggingin, þótt hún sé vissulega ekki mikil laun og ekki fyrir þá, sem eru langt frá heimilum sínum það skal viðurkennt - langan tíma á árinu og verða að greiða sitt fæði, þá er hún ekki há í sumum tilfellum, því að það fer nokkuð eftir því, hvað menn hafa háan hundraðshluta af aflanum. Hjá vélstjórum er það hálf önnur trygging, en hjá skipstjórum er það 11/3 trygging. En þess vegna er það, að þegar er talað um 3 millj. kr. tekjumissi hjá sjómönnum, þá held ég, að það dæmi sé ekki alveg rétt einmitt vegna þess, að hjá mörgum bátum hafi verið um kauptryggingu að ræða en ekki hlut, svo að raunverulega skekkir það dæmið. En þessu til víðbótar verð ég að segja það, að vegna þeirrar nýbreytni, sem við höfð var nú í sumar, að síld var söltuð úti á sjó, þá höfðu sjómenn tekjur af söltuninni og þá bættist það við þeirra hlut, því að í þeim upplýsingum, sem var vitnað í, var eingöngu átt við síld upp úr sjó, en söltunarlaunin komu til viðbótar. Hv. þm. virðist nú ekki að mínu viti vera óánægður með ýmislegt í frv., þó að hann teldi, að suma kafla frv. ætti að fella og m.a. minntist hann á vátryggingariðgjöldin og útflutningsgjaldið. Í sambandi við það vil ég segja það, að þetta er raunverulega mjög svo svipuð aðferð og var viðhöfð í sambandi við greiðslu vátryggingariðgjalda einmitt á þeim tíma, þegar Útflutningssjóður starfaði. Þá var iðgaldið greitt af sjóðnum, og það var að sjálfsögðu háð eftirliti, en núna er það með útflutningsgjaldi. Ég get alveg tekið undir það, að þetta kerfi geti boðið ýmsum göllum heim, en ég vil bara segja það, að hitt kerfið gat það einnig alveg á sama hátt eins og útflutningsgjaldið. Ég vildi aðeins með því að koma hér upp árétta það, að þetta er ekki eins mikil breyting eins og menn hafa viljað vera láta, og ég vil undirstrika það, að þrátt fyrir það, þótt það yrði lögfest, að tekið yrði í Stofnfjársjóð og ákveðinn hluti yrði færður til útgerðarinnar til greiðslu á auknum kostnaði vegna gengisbreytingarinnar, þá er sami áhugi hjá útvegsmönnum og sjómönnum að fá hækkað fiskverð. Það vitum við, sem höfum fylgzt með þessum málum, að ráðgert er, að fiskverð hækki og renni til beggja aðila, og er það nákvæmlega sama aðferðin, sem viðhöfð var, þegar þessi hv. þm. var sjútvmrh. Þá var greitt úr Útflutningssjóði beint til framleiðslunnar eða fríðindi til hennar, sem ekki komu til skipta, en í þessu tilfelli á að taka það aftur af útflutningnum, en hlutur sjómanna ætti ekki að vera mun lægri eða lakari. Að sjálfsögðu fer það eftir aflabrögðum, því það eru aflabrögðin, sem ráða algerlega um afkomu útgerðarinnar og þegar sagt er, að þetta sé árás á sjómenn og til að lækka þeirra hlut, þá vil ég segja það að síðustu, að það eru fyrst og fremst aflabrögðin, sem ráða þessu, og ég vil alveg staðhæfa, að það eru hagsmunir sjómanná alveg eins og útvegsmanna, að fleyturnar geti verið reknar á skaplegan hátt.



Herra forseti. Mig langar að benda hv. sjútvn. á, sem fær þetta frv. til meðferðar hér að lokinni þessari umræðu, að í Il. kafla frv. um útflutningsgjald af sjávarafurðum hefur verið gerð nokkur breyting á tegundum á milli flokka, en það er ein framleiðsla, sem hefur verið færð úr 1. flokki, magnflokknum, í 3. flokkinn, en það er fryst rækja. Ég vildi beina því til nefndarinnar, að hún verði við þeirri ósk að flytja frysta rækju aftur í 1. flokkinn, í a-flokkinn, þar sem hún hefur verið. Ég sé ekki ástæðu til að taka þessar afurðir út úr og færa á milli flokka. Hins vegar auðvitað verður að hækka útflutningsgjaldið frá því, sem nú er, eins og gert er ráð fyrir í sambandi við magnflokka. Þá er hér í 16. gr., e-liður, með leyfi hæstv. forseta: „Afgangur gengishagnaðarsjóðs rennur til Fiskveiðasjóðs til veitingar stofnlána til bolfiskvinnslu, eftir reglum, sem sjútvmrn. setur.“ Mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. gæti gefið upplýsingar um það, hvort sem það væri nú við þessa umræðu eða 2. umr. málsins - það skiptir ekki neinu höfuðmáli - hvernig þær reglur hafi verið í sambandi við úthlutunina á lánum til frystihúsanna samkv. lögum frá 1967 um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, hvernig þær reglur hafi verið og hvort það sé ætlun hans, að það verði farið þá eftir svipuðum reglum nú eða hvort hann er með aðrar hugmyndir um úthlutun á þessum peningum til bolfiskvinnslunnar? Það er kannske erfitt að svara því núna hér við þessa umræðu, en ég vildi mjög mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann svaraði þessari fsp. við 2. umr. frv. hér í hv. þd. Hv. 4. þm. Austf. gaf nú tilefni til þess að svara mörgu, en ég ætla ekki að lengja umræðuna hér um málið, því að ég tel, að það þurfi að fara til nefndar, en mér fannst, að hv. þm. færi svona heldur á kostum í sinni ræðu og það er auðvitað ánægjulegt til þess að vita, hve mikla umhyggju hann ber fyrir sjómönnum og sannarlega eiga þm. að gera það, en þá þurfa þeir líka að bera sams konar umhyggju fyrir þessari stétt, þegar þeir eru í stjórnaraðstöðu og ég efast ekkert um það, að þessi hv. þm. hefur gert það. En það hefur verið með nokkuð öðrum hætti. Hann hefur orðið að grípa til svipaðra ráðstafana og hér er ætlazt til að gerðar séu. Hv. 10. landsk. þm. hefur svarað þessu að verulegu leyti. Ég vil aðeins minna á það, að á árunum 1952–1956 var um 15% munur á fiskverði að viðbættum gjaldeyrisfríðindum til útgerðarmanna og á skiptaverði til sjómanna. Hið raunverulega verð til útgerðarmanna var þá kr. 1.20 á 1. flokks fisk, en til sjómanna var það 1.05 kr. 1957 var fiskverð til útvegsmanna kr. 1.15 auk verðbóta til þeirra, sem námu þá 471/2 eyri á kr. Er þannig samtals greitt til útvegsmanna 1.62 kr., en skiptaverðið til sjómanna var á sama tíma 1.38 kr. Munurinn var þá 21%. Árið 1958 var þessi munur 20%. Á árinu 1959 var hann 24% og á árinu 1960 varð breyting á hlutaskiptum og fullt fiskverð var greitt til beggja og það var því ekki um að ræða neinn verðmun á því ári. Á árinu 1961 breytast kjarasamningar sjómanna og ég hygg, að síðan hafi sjómenn haft í raun og veru hærri hlutdeild úr brúttóafla heldur en áður og það hefur verið fram á þennan dag. Hitt er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að það hefur auðvitað engin stétt misst jafnmikið af sínum tekjum og sjómenn hafa misst, vegna þess að afli hefur minnkað verulega nú á síðustu tveimur árum og þá alveg sérstaklega hjá síldveiðisjómönnum. En það breytir ekki þeirri staðreynd, að ástandið var orðið þannig hjá útgerðinni og fiskvinnslunni í landinu, að það varð að gera róttækar ráðstafanir til þess, að útflutningsatvinnuvegirnir stöðvuðust ekki með öllu. Með þessum ráðstöfunum, sem þegar hafa verið gerðar með gengisbreytingunni og þessum hliðarráðstöfunum, sem hér liggja nú fyrir til umræðu, þá er reiknað með því, að útgerðin geti gengið áfallalaust miðað við það, að meðalafli sé. Auðvitað verður hvorki hægt að skapa útgerð eða öðrum atvinnugreinum neinn grundvöll, ef engar eru tekjurnar og afli bregzt að verulegu eða öllu leyti. Ég er anzi hræddur um það, að ef sjómenn hefðu nú fengið að njóta þessara áhrifa gengisbreytingarinnar að öllu leyti, að aðrar stéttir í þjóðfélaginu hefðu engan veginn sætt sig við það og þá auðvitað hefði þessi gengisbreyting og þessar ráðstafanir á skömmum tíma að engu orðið. Þegar hv. 4. þm. Austf. var í ríkisstj., gerði hann marga góða hluti fyrir sjávarútveginn. Við eigum ekki neitt að gleyma því. En hann tók þá á sig slíka ábyrgð, að hann varð auðvitað að gera þar upp á milli, sem hann taldi þá réttast og sannast og ég er alveg sannfærður um það, að hvað sem hann segir, er hann alveg sama sinnis í dag í hjarta sínu - og ef hann hefði verið lítill drengur, þá hugsa ég, að sagt hefði verið við hann eftir ræðuna, að það væri svartur blettur á tungunni á honum. En það má víst ekki segja við fullorðna menn og sízt af öllu hv. þm. og fyrrv. ráðh. Við vitum það, að þau miklu áföll, sem þjóðin hefur orðið fyrir í útflutningsverzlun sinni, að útflutningsverðmætið hefur fallið úr yfir 6 milljörðum og það er núna á 3. milljarð minna að verðmæti, þetta hlýtur að koma út yfir alla þjóðina og þá auðvitað sjómenn sem aðra. Við verðum fyrst og fremst að gera nú harðar ráðstafanir til þess að halda uppi atvinnu í landinu, halda gangandi útflutningsatvinnuvegunum og ég hygg, að það sé miklu meira virði bæði fyrir sjómenn og verkamenn og alla launþega í þessu landi að halda uppi atvinnu, þó að lífskjörin versni, því að ekkert er verra við að glíma heldur en atvinnuleysi. Og það er víst nógu erfitt að sjá til þess, að vinna verði fyrir alla og ég hygg, að flestir sjómenn hugsi á þann veg, að þeir verði fyrst og fremst að hafa vinnu og það sé hætta að starfrækja atvinnufyrirtækin og það er það, sem mest veltur nú á, hvað sem stjórnmálaskoðunum manna líður. Ég vil aðeins víkja að einu atriði í ræðu hv. þm. og það var það, sem hann sagði um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Hann sagði, að útflutningsgjöldin rynnu til vafasamrar starfsemi, og hann lýsti því síðar yfir í ræðu sinni, að hann vildi algerlega hverfa frá og fella niður útflutningsgjaldið. Ég vil líka í þessu sambandi minna hv. þm. á það, að þegar hann réði þessum málum, voru vátryggingaiðgjöld fiskiskipa greidd á svipaðan hátt og nú og þá komu einnig framlög í Fiskveiðasjóð og Hlutatryggingarsjóð og aðrar greiðslur sambærilegar við greiðslur af útflutningsgjaldi eins og það er nú. Og ég hygg, að það sé enginn ágreiningur um það innan útvegsins, að útflutningsgjaldið eigi að taka með þessum hætti og standa undir þeim greiðslum, sem það gerir ráð fyrir, en eins og hv. þm. vita, er nú gert ráð fyrir því, að 80% af því fari til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa og 12.7% til Fiskveiðasjóðs og í aðra starfsemi fari svo um 7.3%. Hitt er alveg rétt, sem hv. þm. benti á, að það þarf að lagfæra þessi mál og greiðslu vátryggingariðgjaldanna og það er ekki hægt sífellt að stefna að því í þessum málum, að iðgjaldaprósentan hækki vegna þess, hvað tjónareynslan er bágborin á íslenzkum fiskiskipum, heldur verður auðvitað að fara í ríkari mæli að taka tjónafrádrátt upp og hverfa frá þessum sífelldu hækkunum, sem verið hafa á undanförnum árum á vátryggingariðgjöldum. Þar er ég honum alveg sammála, en ég mundi telja það þungt áfall fyrir útveginn, ef það ætti að hverfa algerlega frá þessari stefnu og trúi því ekki, að þessi hv. þm. meini það, því að hann sagði, að það ætti að leysa þetta eftir öðrum leiðum, en hann kom ekki með neina skýringu á því, eftir hvaða leiðum ætti að leysa það. Vátryggingar eru samhjálp og það er eðlilegt, að úr sameiginlegum sjóði útvegsins sé greitt til vátrygginganna að vissu marki. Það er ekki samhjálp að öllu leyti. Það er auðvitað alger samhjálp hvað snertir algjört tjón, en það á að vera takmörkuð samhjálp hvað snertir hlutatjónin og þar vil ég segja, að skoðanir okkar fara að verulegu leyti saman. Eins og ég tók fram í upphafi, ætla ég ekki að ræða neitt ítarlega þetta frv. hér við þessa umræðu, en vil aðeins árétta það, sem ég sagði í byrjun, að ég vonast til, að hv. sjútvn. taki þessa ábendingu mína til athugunar og afgreiðslu.



Herra forseti. Það verður ekki dregið í efa af mér, að sjávarútvegur sé nú í miklum vanda og að það hafi verið brýn og aðkallandi nauðsyn að reyna að gefa honum blóð með fjármálalegum ráðstöfunum honum til aðstoðar, og um þetta eru sennilega allir sammála. Ég býst við, að hæstv. ríkisstj. kunni að segja sem svo: Ja, ef við hefðum ekki gert þetta, komið sjávarútveginum til aðstoðar, þá er full hætta á því, að hann hefði stöðvazt, og það hefði bitnað ekki aðeins á sjómannastéttinni heldur einnig á verkalýð landsins í minnkandi atvinnu. Allt þetta kann að vera rétt. En ég bendi hins vegar á það, að með þessu frv. er bjargráðið við sjávarútveginn einungis hugsað á kostnað einnar stéttar, undirstöðustéttar þjóðfélagsins, sjómanna. Og það álít ég, að sé ekki réttlátt, eins og sakir standa, þegar sjómannastéttin hefur orðið fyrir jafnmiklum tekjumissi, sem hún hefur orðið fyrir að undanförnu, af þeim tveimur höfuðástæðum, sem flestir ræðumenn hafa hér minnzt á: minnkandi afla og lækkuðu fiskverði. Þennan vanda sjávarútvegsins ber auðvitað að leysa á þann veg, að byrðarnar af því leggist á þjóðina alla, sízt af öllu á sjómannastéttina eina. En þó er annað mál, sem ég tel enn þá betur sýna það, að hér ekki rétt að farið til þess að leysa þessi miklu vandamál sjávarútvegsins, og það er aðferðin við lausnina. Ég er í grundvallaratriðum andstæðingur þess, að kjaramál vinnustéttanna séu leyst af löggjafanum með lagaboðum og af ríkisvaldinu. Það eru til aðrar og sjálfsagðar leiðir í þeim efnum, og það eru samningaleiðir við viðkomandi stéttir. Ég verð því miður að harma það, að sú leið hefur ekki verið farin. Mér er ekki kunnugt um það, að hæstv. ríkisstj. hafi á undanförnum vikum eða mánuðum staðið í samningum við sjómannastéttina eða samtök hennar til þess að reyna að finna lausn á þessum vanda og reyna að komast að samkomulagi um, hvaða byrðar sjómannastéttin og samtök hennar vildu af fúsum vilja taka á sínar herðar til þess að eiga þátt í lausn vandans. Slík vinnubrögð hefði ég þó eiginlega talið alveg sjálfsögð. Fyrst, þegar allar slíkar leiðir hefðu strandað, hefði verið kannske forsvaranlegt að reyna lagaboðsleiðina. Það fer ekkert á milli mála, að verði þetta frv. að lögum, verður þar með um að ræða gífurlega röskun og skerðingu á kjörum hlutasjómannanna. Hlutaskiptin eru til orðin í frjálsum samningum á hverjum tíma milli útgerðarmanna og sjómannastéttarinnar og samtaka þeirra í fylkingarbrjósti. Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að sjómannastéttin uni því ekki, að þessu hefðbundna kerfi í þjóðfélaginu sé raskað og farið, án þess að reyna samningaleiðir, inn á lagaboðsleið í skiptum milli sjómanna og útgerðarmannanna. Það hefði að mínu áliti, ég endurtek það, átt að leggja allt kapp á það að leysa þessi vandamál gagnvart sjómannastéttinni eftir samningaleiðum. En nú gera menn sér í röðum ríkisstj. og stuðningsmanna hennar sjálfsagt vonir um það, að það hafi tekizt að koma í veg fyrir stöðvun sjávarútvegsins, sem hefði getað orðið af fjármagnsástæðum, ef ekki hefði verið reynt að leysa málið og með því verði komið í veg fyrir stöðvun sjávarútvegsins. Ég vildi óska, að svo yrði, en ég óttast sannast að segja, þó að þetta frv. verði að lögum, að sjávarútvegurinn kunni að stöðvast. Ég óttast það. Það gæti vel farið svo, ef sjómannastéttin mæti það þannig, að með slíkri löggjöf væri þrengt svo að lífskjörum þeirrar stéttar, að sjómenn fengjust ekki á flotann. Og erum við nokkuð bættari með, að sjávarútvegurinn stöðvist að þeim ástæðum, heldur en vegna fjármagnsskorts útgerðarmannanna? Nei, ég held, að það komi fyrir eitt og væri þá verra að fá stöðvun af þeim sökum, að við fengjum ekki sjómenn til þess að stunda þessa grundvallaratvinnu fyrir þjóðfélagið. Ég harma því mjög, að ekki skuli hafa verið reyndar allar leiðir til þess að ná samningum við sjómannastéttina og sjómannasamtökin til þess að leysa þessi vandamál. Það er vissulega ekki skynsamlegt að fara inn á lagaboðsleiðina, þegar nú blasir við, að á eftir verður að fara samningaleiðina, því að þá er vissulega búið að setja eitur í bikarinn, sem ekki var hyggilegt að setja í hann. Það er búið að spilla andrúmsloftinu og minnka þannig möguleika á því, að skynsamlegir, öfgalausir samningar náist við sjómannasamtökin, eftir að búið væri að setja slíka löggjöf sem þessa. Það hefur oft verið ráðgáta hér á landi, hvernig á því standi, að fiskverð sé hér lægra heldur en í okkar nágrannalöndum. Margoft hefur verið gerður samanburður á fiskverði hér og í Noregi, og fleiri lönd hafa verið tekin til samanburðar og okkar fiskverð hefur þar ekki staðizt neinn samjöfnuð, verið miklu lægra. Mér finnst þetta frv. bregða upp eiginlega ágætlega skýrri mynd af því, hvernig í þessu liggur, sýni þarna furðuljóslega, hvar hundurinn sé grafinn. Það er búið að kroppa svo mikið utan af þeirri arðgjöf, sem sjávaraflinn veitir íslenzku þjóðinni, að það eru ekki nema roð og uggar eftir handa sjálfri framleiðslustéttinni. Og hér sjáum við nú, hvernig þetta er gert. Nú á að taka fyrst 10% af óskiptum afla og þar með er 1/10 af aflaverðmætinu lagður í stofnlánasjóð útvegsmannanna, það lagt á sjómannastéttina að þessum hluta að standa undir endurnýjun skipastólsins, sem þeir eiga þó ekkert í og er réttmæt eign annarra. Næst eru svo tekin 17% af óskiptu aflaverðmæti og sú upphæð er einnig afhent útgerðarmönnunum. Útflutningsgjaldið af nýjum eða ísvörðum fiski er svo 7% og þá er búið að taka þarna af óskiptum afla 34%. En það er ekki allt búið enn. Enn fremur eru svo tekin gjöld af óskiptu aflaverðmæti, 1.25% til Aflatryggingasjóðs, 0.15% til Ferskfiskeftirlitsins, 0.2 eða 0.3% til síldarleitarskips og þá erum við komin þarna upp í nærri 36% af óskiptum afla, 35.93%, og við þetta breytast hlutaskipti sjómanna þeim í óhag úr 31%, sem þeir áttu að hafa á hinum venjulegu fiskibátum okkar, niður í 20.02%. Þetta dæmi á við um okkar venjulegustu gerðir og stærðir af fiskibátum. Þegar til síldveiðanna kemur, er myndin sízt aðgengilegri, þegar litið er á málið frá sjómönnunum. Fyrst eru þá tekin 22% af óskiptu og lögð í Stofnfjársjóðinn, þá eru 17% tekin upp í útgerðarkostnað, og ef seld er síld í erlendri höfn, eru tekin 13–14% í viðbót af óskiptu, ef um síld er að ræða í bræðslu, en þetta fer upp í 20%, ef síld er seld í salt. Og svo koma öll hin smágjöldin, sem ég taldi í fyrra dæminu, einnig og er þá í þessu tilfelli komið svo, að af óskiptum afla er tekinn rúmlega helmingurinn, 55%, jafnvel 60%, upp í ýmiss konar gjöld, sem að vísu eru ekki öll óskyld sjávarútveginum, en tekin af óskiptum afla og aflahlutur sjómannsins þannig skertur stórkostlega, ég vil segja svo stórkostlega, að þess eru engin fordæmi í sögunni áður. Þetta mál vakti auðvitað óskipta athygli verkalýðssamtakanna strax, þegar frv. var lagt fram og var þá tekið til umræðu þar, bæði í miðstjórn Alþýðusambandsins og í forystuliði sjómannasamtakanna. Alþýðusambandið kaus strax nefnd manna til þess að ganga á fund hæstv. forsrh. og bera fram þá ósk við hann - þá kröfu, getum við sagt - að afgreiðslu frv. væri frestað í sölum Alþ. á meðan eðlilegt tóm gæfist til viðræðna við sjómannasamtökin um málið til þess að freista, þótt seint væri, allt of seint, freista að ná samkomulagi um lausn málsins á annan veg heldur en í frv. fælist. Við fengum þau svör greiðlega hjá hæstv. forsrh., að afgreiðslu frv. yrði ekki frestað, en hins vegar yrði enginn óeðlilegur hraði hafður á afgreiðslu þess og nokkurt svigrúm mundi því gefast, óvíst að þyrfti nokkuð til frestunar að koma, áður heldur en málið yrði rætt við sjómannasamtökin. Þetta mun hafa verið föstudaginn 6. desember, sem við bárum þessa kröfu fram við ríkisstj. og þá var málið komið til nefndar í hv. Ed., og þar var málið fram yfir þá helgi fram á þriðjudag eða svo, að ég hygg; málið beið að því leyti og það játa ég, að það hefur ekki verið hafður á því neinn óeðlilegur hraði. En þeirri kröfu okkar var synjað, að það væri kyrrt hér í meðferð Alþingis, meðan viðræður færu fram við forystu sjómannasamtakanna. Sjómannasamtökin brugðu hart við og kvöddu saman ráðstefnu til þess að ræða einmitt þetta mál og viðhorf samtakanna til þess; það var gert fyrra sunnudag. Niðurstaða sjómannaráðstefnunnar var á þá lund, að sjómenn tóku algerlega sem grundvallarafstöðu þá ákvörðun að mótmæla mjög ákveðið og harðlega, að kjörum sjómanna yrði ráðstafað með löggjöf og það er þessi grundvallarafstaða sjómannasamtakanna, sem ég er algerlega samþykkur. Það er þessi afstaða, sem veldur því, að sjómannasamtökin hafa ekki óskað eftir því, að það væri farið að krukka neitt í þetta frv. með brtt. við það, og áskildu sér fyrst og fremst þá aðstöðu að geta haft frjálsa samninga og málið kæmi þess vegna til meðferðar við samningaborð hið fyrsta. Nú mun þess hafa verið farið á leit við samtök útgerðarmanna, að þau losuðu góðfúslega samninga sjómannanna, sem annars hefðu verið bundnir út árið 1969 eða fram til þeirra áramóta, og því verið vel tekið, en þó ekki verið gefið eindregið jákvætt svar um það, hvort hægt væri að koma því við á vegum sjómannasamtakanna að losa samningana. En það get ég fúslega viðurkennt, að því hefur verið mætt, þessu sjónarmiði sjómannasamtakanna um, að málið verði að vera á frjálsum samningagrundvelli undir eins og þessi löggjöf hefur verið samþykkt, því að meiri hl. sjútvn. í Ed. hefur borið fram þá brtt. við frv., að kjarasamningum milli útvegsmanna og sjómanna, sem samkv. ákvæðum þeirra hafi verið ætlað að gilda til ársloka 1969, sé heimilt að segja upp án fyrirvara eftir gildistöku þessara laga. Þarna er orðið við þeirri kröfu sjómannasamtakanna að eiga frjálsa samningsaðild um sjómannakjörin, þó ekki fyrr heldur en þetta frv. er orðið að lögum. Það harma ég, að það skyldi ekki heldur hafa verið farin, eins og ég er margbúinn að segja í þessari ræðu minni, sú sjálfsagða leið að þrautreyna samningaleiðina við sjómenn, þó að samningarnir væru bundnir, áður heldur en frv. var lagt fram um þetta efni, sem ekki getur gert annað heldur en stofna til ófriðar um þessi mál og draga úr möguleikum þess, að málin verði leyst - jafnviðkvæm og þau eru - með sanngirni við samningaborð. Það er mikil bót í máli, að þessi till. skuli vera komin fram, og ég tel víst, að sú breyting verði á lögunum, að þegar þau hafa verið afgreidd á Alþ., þá falla samningar úr gildi fyrirvaralaust og upp hefjast samningar milli sjómanna og útgerðarmanna, þeirra eðlilegu aðila, sem áttu að leysa þetta mál og sem ég treysti engum betur til að leysa við frjálst samningaborð. Þetta þýðir því, að ég sé ekki, hvaða tilgang afgreiðsla frv. hefur. ég sé ekki annað heldur en lögfesting frv. spilli aðeins samningamöguleikum og geti ekki bætt þá og hefði því haldið, að við ættum ekki að þurfa að bíða eftir því, að samningunum verði öllum sagt upp fyrirvaralaust nú um áramótin og þá hæfust samningar um hækkun á skiptaprósentunni, sem í raun og veru er gjörbreytt með því, sem tekið er af óskiptum afla og hlutur sjómanna þannig skertur og samningunum rift. Ég er alveg viss um það, að sjómenn hefðu teygt sig nokkuð til samkomulags, ekki beðizt undan að bera neinar byrðar í sambandi við lausn þessa máls. Ég er alveg viss um það, að þeir hefðu teygt sig nokkuð til samkomulags og tekið á sig verulegar byrðar, allar þær byrðar, sem með nokkurri sanngirni er hægt að leggja á þá, eftir að þeir hafa orðið fyrir slíku tekjuafhroði, sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum. Ég sé ekki annað, heldur en það sé full hætta á alvarlegum ófriði á vinnumarkaði að þessu frv. samþykktu og það verða frjálsir samningar um það; inn á það er búið að ganga og það verður áreiðanlega virt, en það kemur bara allt of seint. Á því átti að byrja. Ef frv. yrði nú samþykkt eins og það liggur fyrir og samningar síðan rifta niðurstöðum þess og breyta skiptakjörum á ný rétt á eftir, þá hefur sannarlega orðið skammgóður vermir af þessari ráðstöfun, og ég sé í raun og veru ekki annað, en það sé augljóst öllum mönnum, að þetta svarar engum tilgangi. Ég skal svo ekki teygja umræður um þetta mál núna við 1. umr. annað en láta það í ljós, að ég harma það, að samningaleiðir skyldu ekki vera reyndar, tel það óvit hið mesta að ráða þessum málum til lykta með löggjöf í trássi við sjómannastéttina, því að í raun og veru er allt öryggi á íslenzkum vinnumarkaði sett í voða með þessum aðferðum. Það er enginn neinu bættari við það, að sjávarútvegurinn stöðvist vegna þess, að svo sé kreppt að kjörum sjómanna, að þeir fáist ekki á skipin og það valdi stöðvun, heldur en þótt sjávarútvegurinn hefði stöðvazt af fjármagnsskorti. Ég sé engan mun á því og ekkert betra hið síðara heldur en hið fyrra nema síður sé. Ég hef sem sé til þessa máls nákvæmlega þá sömu afstöðu og sjómannasamtökin, að prinsipíelt eigi ekki að grípa til lausnar á kjaramálum vinnustéttanna með lagaboði fyrr en þá eftir að allar samningaleiðir hafa verið reyndar án árangurs. Það verður að vera síðasta úrræðið eins og það er hjá hinum vinnandi stéttum, síðasta úrræðið að beita verkfalli, ef ekki takast frjálsir samningar. Frjáls samningaleið er eina farsæla leiðin til þess að leysa ágreiningsmál atvinnurekenda og vinnustéttanna. Ég lýsi því fullri andstöðu minni við þetta frv. og tel, að mjög óhönduglega hafi til tekizt með því að reyna að leysa þetta mikla fjárhagslega vandamál sjávarútvegsins með því að ætla sjómönnum einum að bera byrðarnar af þeirri aðgerð.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, af því að við erum komnir í tímaþröng. Það var til þess að leiðrétta nokkuð þann misskilning, sem mér sýnist, að hér sé á ferðinni hjá þeim, sem reyna að gera hér samanburð á því, sem nú er verið að gera varðandi kjaramál sjómanna og því, sem gert hefur verið í þeim málum á undanförnum árum áður. Það mun hafa verið hv. 10. landsk. þm., formaður Landssambands íslenzkra útvegsmanna, sem talaði talsvert um það hér í sinni ræðu, að hann teldi, að sá mismunur, sem fram hafi komið hér áður fyrr í fiskverði til sjómanna og fiskverði til útgerðarinnar, sanni það, að hér sé í rauninni verið að taka upp sams konar fyrirbæri aftur. En það er alveg furðulegt, að menn skuli halda sér í svona óákveðið atriði eins og þetta. Auðvitað hlýtur þessi hv. þm. eins og allir aðrir að vita það, að einnig á þessu ári, áður en þetta frv. verður gert að lögum, sem hér er til umræðu, hefur auðvitað átt sér stað mismunandi verð til útgerðarinnar og til sjómanna í gegnum alls konar fríðindi, sem útgerðin hefur notið. Það á því ekkert skylt við það mál, sem við erum hér um að ræða. Við vitum, að á þessu ári fékk útgerðin 124 millj. kr. greiddar sérstaklega til þess að standa undir afborgunum og vöxtum af skipunum. Þetta var alveg aukagreiðsla til útgerðarinnar, aukin fríðindi. Á þessu sama ári átti fiskvinnslan í landinu að fá nokkuð yfir 200 millj. kr. í sérstakar uppbætur frá ríkinu. Þetta voru vitanlega líka fríðindi. Þessir aðilar fengu þarna meira í sinn hlut heldur en gert var ráð fyrir beint út úr hinum almennu skiptakjörum. Þannig hefur þetta verið flest árin og í miklu fleiri tilfellum en þessu, sem ég var að nefna. Þetta sannar út af fyrir sig ekki neitt. Hitt er kjarni málsins, að á árunum frá 1951, eins og ég sagði, fram til ársins 1960 var það sem sjómannasamtökin í landinu brugðust þannig við mismunandi verði, að þau sömdu um það í sínum kjarasamningum við útvegsmenn, að þeirra aflahlutur skyldi miðaður við tiltekið skiptaverð. Þetta voru beinir kjarasamningar á milli þessara aðila. Vinstri stjórnin gerði ekkert í þessum efnum, sem raskaði þessum samningum nema að því leyti til, sem hún beitti sér fyrir því, þegar útvegsmenn voru að fá fríðindi, að þeir féllust á það, að skiptaverðið yrði hækkað. Af því vitanlega mótmæltu sjómannasamtökin aldrei neinu, sem gert var á þessum tíma, af því að það vitanlega snerti þá ekki neitt. Og sjómannasamtökin mótmæltu því heldur ekki á þessu ári, þegar ríkissjóður féllst á það að láta útgerðina hafa 124 millj. kr. til þess að standa undir afborgunum og vöxtum. Hér er vitanlega um alveg gersamlega óskylda greiðslu að ræða, sem ekki gekk neitt út yfir þeirra hlut. En í þessu frv. er verið að gera ráð fyrir því, að það á að láta sjómenn standa undir tilteknum kostnaði við útgerðina, sem þeir hafa haft kjarasamninga um, að þeir ættu ekki að greiða. Hér er því um að ræða löggjöf, sem stefnir að því að rifta gerðum kjarasamningum. Af því koma mótmælin og það er í því, sem nýjungin liggur. Ég skal svo ekki lengja þetta frekar, en aðeins benda á það, að það verður ekki hægt að komast fram hjá því og af þessum ástæðum hafa viðbrögð sjómannastéttarinnar verið þau, sem raun ber vitni um, að í þessu tilfelli er um það að ræða að rífa upp gerða samninga og setja lagaákvæði, sem verða sjómönnum í óhag, en áður var ekki um neitt slíkt að ræða.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja að óþörfu þessar umræður. Þær hafa svona að langmestu leyti verið málefnalegar og ekkert yfir þeim að kvarta á einn eða annan hátt. Flest hefur verið endurtekið hér af hv. stjórnarandstæðingum, sem sagt var í hv. Ed., sem hafði málið fyrr til meðferðar. Það eru þó hér tvö atriði, sem ég vildi aðeins minnast á og svara um leið fsp., sem hv. 4. þm. Vestf. beindi til mín. Hann spurði: Hverjar voru þær reglur, sem ráðh. setti um úthlutun fjár til bolfiskvinnslunnar á s.l. vetri samkv. heimild, sem þá var í lögum? Ég man, eins og hann gerði nú reyndar ráð fyrir, ekki nakvæmlega þessar einstöku reglur, en sú meginstefna var viðhöfð við þessa reglugerðarsamningu alla að hafa samband og samráð við hlutaðeigandi aðila, sem greiðslunnar áttu að njóta, og ég hygg, að svo hafi einnig verið gert við samningu þessara reglna. En ég skal gera ráðstafanir til þess, að þær geti legið fyrir við síðari umræðu málsins, eins og hann fór reyndar fram á. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson gat nú ekki neitað sér um þá ánægju að víkja örfáum orðum að mér persónulega í þessum umræðum og reyndist nú sá eini, sem sá sig knúðan til þess. En áður en ég vík að því atriði, sem hann lagði mikinn þunga á í sinni ræðu varðandi viðskipti okkar, mín og hæstv. fjmrh., þá vildi ég enn endurtaka það, sem ég sagði í minni framsöguræðu, að það stendur óhaggað, að það var og hefur um áraraðir verið stór mismunur – mismunandi mikill – á því skiptaverði, sem sjómenn hafa fengið greitt, og því, sem til útgerðarmanna hefur runnið af fiskverðinu. Það stendur óhaggað, eins og ég sagði í upphafi, enda hafði ég góðar upplýsingar um það, að munurinn er frá 15% og upp í 24% á mismunandi tímabili. Þetta er staðreynd, sem hv. þm. kemst ekki hjá að viðurkenna, enda í það vitnað af þeim, sem enn kunnugri eru þessum málum af eigin raun heldur en ég er, og ég hygg a.m.k. eins kunnugir eins og hv. þm., þannig að þetta liggur fyrir staðfest. Það, sem hv. þm. Lúðvík Jósefsson lagði mikla áherzlu á, var það, að ég hefði látið fjmrh. hlunnfara mig í sambandi við þær tekjur, sem gert er ráð fyrir í a-, b- og c-lið l7. gr. frv., - að því hefði verið yfirlýst af fjmrh. í umræðum við stjórnmalaflokkana á þessu hausti, að hann ætti nægjanlegt fé til þess að standa straum af þeim útgjöldum, sem ríkissjóður hefði beint og óbeint boðið upp á. Ég greip tækifærið strax að þessum atriðum sögðum í ræðu hans og talaði við fjmrh. um þetta. Hann sagðist þveröfugt hafa tvítekið fram á þessum samningafundum, að eftir væri að afla fjár til þessara hluta allra. Ég verð nú að gefa þá frómu yfirlýsingu, að ég treysti yfirlýsingu hæstv. fjmrh. betur og bíð með hliðsjón af reynslunni eftir frekari sönnunum af hendi hv. þm. um þetta efni. Þetta eru þungar sakir, sem hv. þm. hefur í frammi og honum er nauðsynlegt að finna þeim stað. Ég harma það hins vegar mjög, að viðræður á óbókuðum fundum séu dregnar inn í jafnalvarlegar umræður og þetta mál er hér. Um málið almennt vildi ég segja þetta: Að sjálfsögðu er þetta frv. engin heilög kýr, sem ekki má hreyfa til, ef menn hafa aðrar till. uppi. Ég lýsti því yfir í umræðum í hv. Ed., að allar till. í þá átt að leysa þennan vanda með einhverjum öðrum hætti, yrðu vel þegnar. Þær hafa þrátt fyrir mjög rólega meðferð málsins þar ekki komið fram. Ég lýsi enn eftir þessum till., því að þrátt fyrir langa ræðu, t.d. hv. 4. þm. Austf., örlaði hvergi á neinni lausn. Það var bara síendurtekin krafan um, að málið yrði leyst með einhverjum öðrum hætti. Slíkar kröfur eru gerðar út í loftið og leysa ekki slíkan vanda, sem hér er um að ræða. Hv. þm. benti á tvö atriði, sem áttu að leysa allan vandann að því er mér skildist. Í fyrsta lagi að lækka vexti, í öðru lagi helzt að afnema með öllu útflutningsgjöldin - ég hygg nú, að það þyrfti að finna einhverja tekjustofna á móti því og veit ég þó, að þm. er ekki reiðubúinn til að leggja niður þá gjaldstofna, sem þar er um að ræða - og svo enn fremur lækkun á olíuverði. Ég hef ekki fyrir mér neinar tölur, enda nefndi hann það ekki, hvað hann legði til í hinum einstöku liðum, en ég þori að fullyrða hér á staðnum, að jafnvel þótt hann afnæmi þessa útgjaldaliði með öllu, gæfi olíuna til útgerðarinnar og legði niður útflutningsgjaldstofninn og lækkaði vexti um eitthvert smáræði, þá kæmist hann ekki hálfa leið í að leysa þennan vanda. Þetta veit þm., enda er gripið til þess arna sem hálmstrás, þegar menn skortir till. til lausnar þeim vanda, sem við er að etja. Það er meginefni þessara umræðna allra, eins og í hv. Ed., að menn viðurkenna vandann, sem við er að etja. Það segja allir: Við skulum fúslega viðurkenna, að hér er við mikið og stórt vandamál að etja, sem með einhverjum hætti verður að leysa. En það verður bara að leysa það með einhverjum öðrum hætti. - Ég lýsi eftir till. um það.