Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Torfason) N. hefir orðið sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Ég get aðeins látið það fylgja því, að við suðurströndina er mikil þörf á slíkum lögum. Það eina, sem ég álít, að geti verið spurning, er það, hvort þessi lög eru nógu víðtæk. N. fellst samt á, að rétt sé að samþ. frv. eins og það er, það má þá bæta úr því síðar, eftir því sem reynslan sýnir, að þörf væri á. Það er víst, að það hefir orðið skaði af slíku jarðraski, sem gert hefir verið án þess tillit hafi verið tekið til þess, að með því er verið að greiða fyrir sjónum að ganga á landið.

Frsm. (Páll Hermannsson) Við 2. umr. þessa frv. var bent á, að betur mætti fara annað orðalag á 2. brtt.n. þá. N. hefir fallizt á þetta og orðað brtt. um, svo sem sjá má á þskj. 335. Hér er þó um enga efnisbreyt., aðeins orðabreyt. að ræða. Þá hafði n. sézt yfir það að ákveða þessari nýju gr. stað í 1. Er úr þessu bætt nú og lagt til, að þessi nýja gr. komi inn í 1. á eftir 1. gr. Ennfremur leggur n. til, að ef frv. þetta verður lögfest, þá verði texti þess færður inn í meginmál l. frá 1915. Þetta frv. er svo stutt, að ekki er um mikla fyrirhöfn að ræða, þó það sé gert. - Hygg ég þá, að ekki þurfi fleiri orð að hafa um þessar brtt.

Magnús Torfason N. hefir ekkert verulegt haft við þetta frv. að athuga. Það virðist sæmilega úr garði gert og engin ákvæði í því, sem líklegt er, að geti orðið til baga. Nokkrar brtt. hefir n. gert á þskj. 311. Fyrsta breytingin er aðeins orðabreyting. Er lagt til, að orðið „fyrirkomulagi“ falli niður, því að það virðist alveg óþarft. En aftur á móti er við 6. gr. lítilsháttar efnisbreyting, þar sem sagt er, að ekki sé hægt að leysa sveitarfélögin undan þátttöku, nema þau telji sig ekki hafa nein not af fyrirtækinu. Okkur fannst þetta nokkuð strangt ákveðið, að sveitarfélög skuli aðeins vera undanþegin þessari þátttöku, ef þau hefðu ekki nein not af því. Töldum því réttara, að í staðinn fyrir orðið „nein“ komi: veruleg. Og ennfremur vegna þess, að eins og þetta frv. er gert, þá er það ekki víst, að meiri hl. manna í sveitarfélögum sé með því að taka þátt í slíkri stofnun, því að það eru hreppsnefndirnar, sem hafa ráðin. En það eru ekki sveitarfélögin á þessum svæðum, sem eiga að standa að þessum sjúkrahúsum, þó að venjan hafi hingað til verið sú. Þá er brtt. við 3. gr. frv. Hún er aðeins til skýringar. Orðalag greinarinnar var ekki fullkomlega skýrt, en ég vænti þess, að með þessari breyt. sé það skýrt, við hvað er átt, enda er það rétt hugsað í alla staði. Óska ég svo, að þessar brtt. verði samþ. og frv. vísað til 3. umr. Þá býst ég við, að hinn eiginlegi frsm. muni gera frv. betri skil og tala nánar fyrir því.

Forseti (JörB): Vegna þess, hvernig hv.flm. hafa talað fyrir þáltill., og með skírskotun til ummæla hæstv.dómsmrh., að ekki sé um að ræða aukin gjöld úr ríkissjóði með samþykkt till., þá virðist ekki þörf á, að hún gangi gegnum báðar deildir þingsins. Vil ég því spyrja hv. 1. þm. Eyf., hvort hann vilji ekki taka brtt. sína aftur.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Í þessari till. er farið fram á það að fela skipaútgerð ríkisins að stjórna skipunum við landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi. Nú er það auðvitað, að það getur ekki verið átt við sjálfa stjórnina á skipunum, því hún er falin öðrum mönnum, skipstjórunum, og þá er ekki nema um það að ræða, að það sé skipaútgerð ríkisins, sem á að stjórna því, hvar skipin eru á hverjum tíma, hvar þau eigi að hafa eftirlit og þar fram eftir götunum. Allir vita, að skipaútgerðin hefir með höndum allt, sem við kemur sjálfri útgerðinni á skipunum, annast innkaup og útborganir þeirra vegna. En það eina, sem lagt er undir stjórnarráðið er það að ákveða, hvar skipin séu á hverjum tíma og hvernig þau haga sínu eftirliti. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að varðskipin eru okkar lögregla á sjónum. Það væri næsta hjákátlegt að taka nokkurn hluta lögreglunnar og fela hana skipaútgerð ríkisins. Auk þess er svo það, að það eru fleiri skip, sem annast strandgæzluna hér, en þau íslenzku. Það er danskt varðskip hér mestan hluta ársins, og það verður auðvitað að hafa samband á milli skipanna, til þess að þau séu ekki að flækjast hvert fyrir öðru á sömu slóðum og geri þannig miklu minna gagn. Af þessu leiðir það, að óhjákvæmilegt er fyrir stjórnarráðið, sem ræður ferðum varðskipsins danska, að vita jafnframt, hvar hin íslenzku varðskip eru. Þess vegna væri það ekki nema óþarfa milliliður að fela þetta skipaútgerð ríkisins, og það væri líka ókleift fyrir ráðh.; t. d. um þingtímann og oft endranær, að verða sjálfur að ráða því, hvar skipið er á hverjum tíma. Hann verður að fela það einhverjum sinna starfsmanna, og ég sé ekki, að því sé betur fyrir komið annarsstaðar en í dómsmrn. Ég hefi líka rekið mig á, að það er engu minni ánægja hjá þeim, sem við skipin skipta, yfir þessu en áður var. Skal ég því til sönnunar lesa hér upp bréf frá Slysavarnafélagi Íslands. Það er svo hljóðandi: „Í tilefni af framkominni till. til þál. í Nd. Alþingis um að fela skipaútgerð ríkisins stjórn varðskipanna, vil ég leyfa mér að taka eftirfarandi fram um björgunarstarfsemi varðskipanna og samvinnu við Slysavarnafélag Íslands í þeim efnum: Vér höfum ávallt fyrirvaralaust getað náð í núverandi skrifstofustjóra í dómsmálaráðuneytinu, sem hefir haft á hendi stjórn varðskipanna, annaðhvort í skrifstofu hans í ráðuneytinu eða á heimili hans hér í bænum. Vér höfum ávallt fengið glögg og ákveðin svör, þegar til hans hefir verið leitað um aðstoð varðskipanna við eftirlit og leit að bátum í vondum veðrum. Hann hefir jafnan á nóttu sem degi verið fús til þess að láta alla þá aðstoð og hjálp varðskipanna í té í þeim efnum, sem auðvitað hefir verið og óskað hefir verið eftir. Reynsla og samvinna, sem fengizt hefir í þessu efni, er mjög mikils virði fyrir slysavarnir og hefir margoft komið að notum. Væri hægt að nefna ýms dæmi því til sönnunar. Vér viljum óska, að hæstv. Alþingi vilji lofa þessari samvinnu að haldast og að vér megum framvegis snúa oss til núv. skrifstofustjóra í dómsmálaráðuneytinu um aðstoð varðskipanna í slysavarnaerindum eins og að undanförnu“. Þetta sýnir nú það, vænti ég, að slysavarnafélagið hefir ekki neitt út á þessa samvinnu að setja og telur hana eins góða og betri en áður var. Það er líka kunnugt um þann mann, sem hefir þetta starf á hendi, skrifstofustjórann í dómsmálaráðuneytinu, að hann er svo að segja aldrei fjarverandi og því nær aldrei annarsstaðar en í stjórnarráðinu eða heima hjá sér eða þá á leiðinni úr stjórnarráðinu og heim eða á leiðinni heiman að og í stjórnarráðið. Þess vegna er alltaf hægt að ná í hann. Hann hefir símann hjá sér á nóttunni. Þetta staðfestist nákvæmlega af þessu bréfi slysavarnafélagsins. Slysavarnanna vegna er því ekki ástæða til að gera þetta. Því slæ ég hér með föstu. Svo er það viðvíkjandi strandvörn landsins. Þar hefi ég líka yfirlýsingu frá skipherranum á Óðni, þar sem hann lætur í ljós það álit sitt, að fyrirkomulagið sé betra nú en áður. Þetta bréf hljóðar svo: „Þér hafið, hr. dómsmrh., óskað þess, að ég léti uppi álit mitt um þáltill. þá, sem fram er komin um að fela skipaútgerð ríkisins stjórn varðskipanna. Út af þessu vil ég leyfa mér að láta í ljós eftirfarandi: Þar sem starf skipstjóra varðskipanna heyrir að lögum undir dómsmrn., og fyrirskipanir, sem verulegu máli skipta, hlytu að koma þaðan, þá virðist það ekki geta orðið til hagræðis að skapa millilið milli dómsmálaráðuneytisins og skipstjóra varðskipanna, enda tel ég, að fyrri reynsla bendi ekki í þá átt, að leggja beri að nýju stjórn varðskipanna undir umráð skipaútgerðar ríkisins. Með þessu á ég auðvitað ekki við það, að útveganir til skipanna og reikningshald eigi að takast undan skipaútgerðinni, heldur að stjórnin á varðskipunum við landhelgisgæzluna heyri beint undir dómsmálaráðuneytið“. Ég hefi líka bréf frá skipherranum á Ægi, en hirði ekki að lesa það upp, því það er nokkru lengra, en gengur í svipaða átt, og get ég lofað að sjá það þeim, sem þess óska. Ég held, að það sé algengur misskilningur að halda, að það, að fyrirskipa, hvar skipin skuli vera á hverjum tíma, þurfi að vera komið undir sjómennsku. Það hlýtur að vera undir öllum kringumstæðum skipherrans, sem ber ábyrgð á öllu því, sem sjómennsku við kemur. Allar fyrirskipanir úr landi um slíka hluti eru þýðingarlausar. Við skulum taka t. d. björgunarstarfsemi. Hvað getur maður í landi, hversu vel sem hann er að sér í þeim málum, sagt um það, hvenær er hægt að leggja út í að bjarga skipinu og hvenær eigi að hætta við það. Það verður skipherrann að gera og getur enginn annar gert. Ég breytti til í þessu, af því að ég fann, að það var ekkert annað en óþarfa fyrirhöfn að þurfa alltaf að leita upplýsinga hjá skipaútgerðinni um það, hvar skipin væru og hvernig ferðum þeirra væri háttað. Það var ekkert nema óþarfa milliliður, sem ekki gerði annað en að valda tímatöf. Hv. þm. (SvÓ) sagði, að till. væri flutt af mönnum, sem orðið hafa sérstaklega varhluta af strandvörnum á síðasta ári. Ég held ekki, að þeir hafi farið þar meira varhluta hlutfallslega en aðrir landsmenn. En það er eins og mönnum stundum gleymist, að út af kreppunni og fjárhagsvandræðunum varð að draga úr strandgæzlunni, og auðvitað hlaut það að koma einhversstaðar niður. Og auðvitað er hægt með rökum að segja, að ekki hafi alstaðar verið jafnmikil gæzla eins og áður var. Hv. þm. sagði, að það vantaði mann við þetta, sem kunnugur væri öllum ströndum landsins. En eru skipherrarnir það ekki? Ætli þeir séu ekki kunnugastir ströndum landsins? Til hvers er að segja varðskipunum að vera þennan og þennan dag í þessari og þessari vík? Það verður að fara eftir atvikum, og skipherrarnir eiga að vera þesskonar menn, að þeir geti hagað ferðum sínum eins og skynsamir og vitibornir menn. Hv. þm. áleit þörf á að taka það fram, að þessi till. væri hlutlaus. Ég hefi ekkert um það að segja, en ég leyfi mér að efast um það og dreg það af ummælum í grg.till., þar sem verið er að tala um tugi þús., sem gætu sparazt við þetta. En má ég spyrja hv.þm. að því, hvers vegna hann hefir aldrei á undanförnum árum gert neina umkvörtun um, að það hafi verið borgaðar þessar 4000 kr., sem hann nefnir í grg., hvort sem þetta starf hefir verið innt af hendi af hlutaðeigandi manni eða ekki. Það getur ekki verið, að hv.þm. hafi verið ókunnugt um það, því ég upplýsti það hér í d. í fyrra. Nei, mig grunaði það strax, að þessi till. stæði í sambandi við árás, sem blað eitt „Tíminn“ gerði á mig, vegna greiðslu til skrifstofustjórans. En það hefir nokkuð slegið á það síðan ég upplýsti, að þetta hefir verið greitt öll þau ár, sem fyrirrennari minn var í dómsmálaráðh.embætti. Ég hygg, að ekki sé ástæða til að samþ. þessa till. Veigamestu rökin fyrir þessari till. eru náttúrlega þau, að það þarf að hafa samstjórn á öllum skipum, sem hér annast strandgæzlu, þar á meðal er danska varðskipið. En að skipa því að fara til skipaútgerðar ríkisins er ekki til neins, því það hefir beina skipun frá danska hermálaráðuneytinu um að vera í samráði við íslenzku stj. og enga aðra.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er auðvitað mál, að stj. vill nota það fé, sem Alþ. hefir veitt til strandferða, á sem haganlegastan hátt fyrir landsmenn yfirleitt. Og líka er það auðvitaður hlutur, að stj. vill taka vel öllum till., sem fram koma á þessu þingi um ráðstöfun á þessu fé. Þessi till. er í tveim liðum. Í fyrsta lagi er skorað á stj. að sjá um, að Eimskipafél. Ísl. geri ákveðna hluti, og í öðru lagi að sjá um, að ríkisskip geri ákveðna hluti. Stj. getur ekki ráðið yfir Eimskipafél. eða skipum þess. En það er að vísu satt, að Eimskipafél. Ísl. fer eins mikið eftir beiðni stj. eins og því er fært. Framkvæmdastjóri þess er hinn liðlegasti og vill gera það, sem unnt er að gera fyrir landsmenn. Þetta veit ég, að er umtalað milli n. og framkvæmdastjóra E. Í., og ég geri ráð fyrir því, að stj. geti litlu um þokað frekar í þá átt. Þess vegna er n. vel kunnugt um það, hvað hægt er að fá gert í þessu efni, enda er það tekið fram í nál. Aftur á móti skyldi maður ætla, að stj. væri einvöld um að ákveða um framkvæmdir ríkisskips. En þó er það ekki nema að nokkru leyti, því að þingið í fyrra skammtaði stj. fé til strandferðanna. Það var lítið og minna en þurfti, eins og þinginu var þá vitanlegt. Þess vegna fór stj. fram á, að þetta fjárframlag yrði aukið í fjárl. 1934. Mér virðist vera lítilsháttar villa í nál., sem að vísu skiptir ekki miklu máli. Í því er talað um 230 þús. kr. En mér virðist, að í stað þess hefði átt að vera 225 þús. kr. Þegar stj. er skammtað svona lítið fé, verður það að koma niður á einhverjum. En hinsvegar verður að skipta því á milli landshluta svo réttlátlega sem unnt er. Ég er allur af vilja gerður um það efni. En hvort hægt er að uppfylla allt það, sem farið er fram á í till.n., þori ég ekki að lofa neinu um. Því þori ég aðeins að lofa, að gert verði allt, sem hægt er, innan ramma þeirrar fjárveitingar, sem til þessara framkvæmda hefir verið ætluð. Með þessum formála sé ég ekki neitt á móti því, að d. samþ. þessa till. En það verða landsmenn náttúrlega að gera sér að góðu, að í árferði eins og nú er hlýtur það að koma víða niður, hve litlar tekjur ríkissjóður hefir og hve illa gengur að innheimta þær. Einnig verða menn að hafa það hugfast, að stj. á að vera bundin við ákvæði fjárlaga í þessu efni. Enda þótt ekki sé hægt fyrir stj. að binda þetta nákvæmlega við hina veittu fjárhæð, þá má þó kostnaðurinn í framkvæmdinni ekki fara marga tugi þús. fram úr áætlun. Yfirleitt finnst mér, að ekki megi víkja verulega frá áætlun fjárl. um þetta, nema óhjákvæmilegt sé.

Frsm. (Jón Jónsson) N. hefir fallizt á fyrir sitt leyti, að þetta mál eigi rétt á sér, og mælir með, að það nái fram að ganga með nokkrum nauðsynlegum breyt. Aðalbreytingarnar eru tvær, eins og segir í nál. Fyrst er gert ráð fyrir í brtt.n. á þskj. 312, að lögin séu látin ná til fleiri en bæja í sveitum, að þau nái líka til íbúðarhúsa í sjávarþorpum, þar sem ekki er heilbrigðissamþykkt. Tel ég víst, að enginn ágreiningur verði um það, að þetta sé æskilegt. Hinar brtt. miða að því að tryggja betri framgang þessa máls, með því að gera hreppsn. það að skyldu að láta héraðslækninn fylgjast með í því, hvað salernagerðinni miði áfram, og að hann geri skyldu sína til þess, að lögin nái tilgangi sínum. Þá hefir n. sett ýms skýrari ákvæði um það, hverjir eigi að bera kostnaðinn af salernagerðinni, og leggur hann á jarðeigandann, en gert er ráð fyrir, ef um vanrækslu verði að ræða á þessu, að þá sé leiguliða heimilað að framkv. verkið á kostnað eiganda. Loks hefir n. breytt orðalagi 6. gr., sem betur mátti fara. Þessi breyt. gerir enga efnisbreyt., og vænti ég þess, að um það verði enginn ágreiningur. Frv. leggur ekki neinn aukinn kostnað á ríkissjóð, því að sá eini kostnaður, sem lendir á ríkissjóði, ef þetta verður samþ., er við safnforir, sami og eftir núgildandi jarðræktarlögum, og er því ekki um neina breyt. að gera. Ég vil svo fyrir hönd n. óska þess, að málið nái fram að ganga með þeim breyt., sem eru á þskj. 312.

Jón Auðunn Jónsson Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, af því að ég er ekki samþ. því, að d. skori á ríkisstj. að hlutast til um það við Eimskipafél. Ísl. að taka upp auknar ferðir til Austfjarða eftir að forstjóri Eimskipafél. Ísl. hefir lofað því, að skip fél. skuli koma við á Austfjörðum í útleið 3-4 sinnum frá sept. til des., auk þeirra áætlunarferða, sem þegar eru ákveðnar, svo framarlega sem þörf er fyrir auknar viðkomur skipanna. Ég tel því óþarft, að þessi ályktun komi frá þinginu, þar sem það líka er vitanlegt, að Eimskipafél. getur ekki gert, vegna sinna áætlana, annað en það, sem það þegar hefir lofað. Hv. frsm. sagði, að framkvæmdastjórn ríkisskipa áliti, að bæta mætti samgöngurnar eins og hér er farið fram á án aukins kostnaðar.

án þess að breyta áætlun

. Áætlunin er ekki komin enn fyrir þennan tíma, júní-des. Hraðferðum til Austfjarða í júlí og ágúst álítur hann, að megi koma við án aukins kostnaðar. Frsm. gat um það, bæði í n. og eins við framsögu, að mest þörf væri á auknum samgöngum við Austfirði vegna síldveiða. En ég fæ ekki með nokkru móti skilið það, að auknar strandferðir geti bætt úr flutningaþörf á síld, eða að hægt sé að nota til muna við slíka flutninga áætlunarskip eða póstflutningaskip. Slík skip hljóta að verða allt of dýr til þess. Þessa flutninga má hafa miklu ódýrari með því að leigja til þeirra sérstök skip. Mér þykir það undarlegt og lýsa óvenjulegu framtaksleysi, þegar því er haldið fram, að ekki hafi nýtzt að síldveiðinni á Austfjörðum á síðasta hausti af því póstskipin hafi of fáar viðkomur þar. Nú er h. u. b. 1/3 af öllum heimsflotanum ónotaður og liggur í höfn, og mætti því vafalaust fá ódýr skip á leigu til þessara flutninga, svo að segja fyrirvaralaust. Áætlunarskip Eimskips og ríkisskips geta aldrei fullnægt þörfinni á útflutningi síldar, og alls ekki útflutningi ísaðrar síldar.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég hafði ætlað að koma fram með brtt. við þetta frv., en varð of seinn. Hinsvegar vil ég ekki fara fram á að fresta umr. um málið, vegna þess að ég lít svo á, að nóg sé að koma með brtt. við 3. umr. Ég ætla ekki að bregða fæti fyrir frv., heldur eru aðeins nokkur atriði í því, sem ég vildi fá breytt. Mun ég bera mig saman milli umr. við hv. sjútvn. og hefi þess vegna ekkert á móti því, að frv. fari til 3. umr.

Jón Auðunn Jónsson Ég get verið sammála hv.flm. þessarar till. um það, að samgöngur við Austfirði hafa verið slæmar á síðastl. ári, og einnig um það, að þörf er á því að bæta þær. Hv. frsm. segir, að ekki séu komnir á neinir samningar við Eimskipafél. um að auka viðkomur skipanna á Austfjörðum á útleið á komandi hausti. En framkvæmdastjórinn hefir tjáð mér og hv.frsm., að hann væri fús að láta af hendi skriflega tillögur sínar um þessar viðkomur á Austurlandi. Það er vitanlega engum hagur að því, þó að skipin komi á þá staði, þar sem ekkert er að gera. Það kom fyrir á síðastl. hausti, að búið var að ráðstafa því, að Gullfoss kæmi við á Austfjörðum á útleið, og þetta tilkynnt í útvarpinu. Þegar skipið ætlaði á stað, var símað á móti því af Austfirðingum sjálfum, því þá var ekkert fyrir það að gera á Austurlandi. Þetta getur oft komið fyrir, og það er eðlilegt, að skipin vilji ekki koma við nema þar, sem eitthvað er fyrir þau að gera. Ég tek till. framkvæmdarstjórans sem ákveðið loforð frá Eimskipafél., og ég veit, að staðið verður við það að bæta við þremur viðkomum á Austfjörðum á útleið skipanna á komandi hausti, ef nokkur þörf verður fyrir það. Hv. 1. landsk. fékk því til leiðar komið 1931, að Eimskip jók mjög áætlunarferðir til Austfjarða. Forstjórinn hefir sagt mér, að skipin hafi fengið svo litla flutninga í þeim ferðum, að félagið hafi tapað mörgum tugum þúsunda kr. á þessum Austfjarðaferðum, án þess að það yrði til nokkurra hagsbóta fyrir fólkið þar. Það má nærri geta, hvort „Eimskip“, sem berst nú mjög í bökkum, muni ekki vilja hliðra sér hjá að koma oftar við á hverjum stað heldur en nauðsynlegt er fyrir viðkomandi héruð. Hinsvegar held ég, að hægt sé án tilfinnanlegs kostnaðarauka að láta Esju fara nokkrar hraðferðir til Austfjarða í sumar. Fengist þá um leið vissa fyrir því, hvort þörf er á slíkum ferðum. Ef svo reynist, verður þeim eflaust haldið uppi framvegis, en annars ekki. Ég vil taka undir með þeim hv.þm., sem talað hafa um þörfina á því, að Súðin fari tvær hringferðir í okt.-nóv., til þess að flytja sláturafurðir héraðanna hingað til Rvíkur og víðar. Hv. frsm. má ekki búast við öðru en skipaferðirnar fari nokkuð eftir flutningaþörfinni á hverjum tíma. Á árunum frá 1885 til 1900 var mikið og fjörugt atvinnulíf á Austfjörðum. Og þeir menn, sem að framkvæmdunum stóðu, sáu um, að bætt væri úr flutningaþörfinni, með því að fá skip til flutninganna. Þegar aftur atvinnulífið er dauft, er við búið, að skipaferðir verði strjálari. Þetta bindur alltaf hvað annað. Ég er hræddur um, að það ásannist ekki, sem hv.þm. V.-Húnv. var að vona, að hægt verði að gera alla sæmilega ánægða með þeim strandferðum, sem hægt er að halda uppi á þessu ári, eingöngu fyrir það fé, sem ríkisskipunum er skammtað í þessa árs fjárl. Ég sé ekki fram á annað en að ríkissjóður verði að draga við sig allar útborganir fram yfir það, sem stendur í fjárl. Það getur meira að segja farið svo, að draga verði úr þeim fjárhæðum, sem áætlaðar eru í fjárl. Því eins og hæstv. ráðh. benti á, eru fjárl. fyrir þetta ár með millj. kr. tekjuhalla, og ég býst við, að allir séu sammála um það, að ekki verði komizt hjá því að borga út ýmislegt, sem ekki stendur í fjárl.

Björn Kristjánsson Mig langar til að gera nokkrar aths. við ræðu hæstv. ráðh. Ég missti af byrjuninni af hans ræðu, svo að aths. mínar ná ef til vill ekki til alls, sem hann sagði. Þegar ég kom hér inn, var hann að tala um, að lögreglueftirlitið á sjónum þyrfti að vera á einni hendi. Ég sé ekkert við það að athuga, að þó að danska stjórnin hafi gefið strandgæzluskipinu, sem hún hefir hér við land, þær fyrirskipanir að fara eftir bendingum íslenzku ríkisstj., þá geti hún þrátt fyrir það falið skipaútgerð ríkisins umsjá þess fyrir sína hönd. Ég get ekki séð, að danska stj. geti haft nokkuð á móti því. Í öðru lagi býst ég við því, að það sé létt verk að stjórna þessu eina skipi, og gagnið af starfi þess svo lítið, þar sem það hefir ekki tekið togara í fleiri ár, að það megi einu gilda, þó að yfirstjórn þess væri á annara hendi. Þá var hæstv. ráðh. að lesa upp bréf frá Slysavarnafélagi Íslands, þar sem því var lýst yfir, að samvinnan við skrifstofustjórann í dómsmrn. væri svo góð, að félagið óskaði ekki eftir breytingu, jafnvel því gagnstæða. Þetta getur vel verið, en þó held ég, að það muni liggja í augum uppi, að það hljóti í mörgum tilfellum að vera þægilegra að ná til skrifstofu skipaútgerðarinnar, sem er opin alla virka daga og þar sem forstjórinn er alltaf í nætursímasambandi, heldur en til skrifstofustjórans, þó hann sé oftast hér í bænum, þar sem hann er hlaðinn öðrum óskyldum störfum. Þar að auki finnst mér þetta bréf frá slysavarnafélaginu bera það með sér, að það sé ekki óhlutdrægt í þessu máli, þar sem talað er um það, að samvinnan hafi jafnan verið betri við skrifstofustjórann heldur en skipaútgerð ríkisins, en talar þó ekkert um, hvað það sé, sem á hefir brostið meðan skipaútgerðin hafði þetta með höndum. Þess vegna finnst mér, að þessi umsögn sé ekki óhlutdræg; og þess vegna lítið á henni að byggja. Þá svaraði hæstv. ráðh. hv. form. sjútvn. því, sem hann hafði sagt um samvinnu um landhelgisgæzluna við menn úti um land, að þessa samvinnu mætti alveg eins hafa, þó að útgerðarstörfin færðust til skrifstofustjórans. Það má vera, að þetta sé hægt, en að það hefir ekki verið gert síðan breytt var til um yfirstjórnina, bendir til þess, að einhverjir annmarkar séu á því. Það liggur í augum uppi, að sú samvinna er mun betri, þar sem um er að gera skrifstofu, sem hefir mörgum starfsmönnum á að skipa, heldur en skrifstofustjóra í stjórnarráðinu, sem er hlaðinn öðrum störfum, alveg óskyldum. Þá vildi hæstv. ráðh. ekkert gera úr því, að það þyrfti sjómannsþekkingu til þess að hafa þessa yfirstjórn á hendi. Um þetta má deila hér í deildinni, þar sem fæstir hafa sjómannsþekkingu til að bera, en þó finnst mér það liggja í hlutarins eðli, að sú stjórn ætti að fara betur úr hendi hjá manni, sem er þaulkunnugur allri strandlengjunni hér við land og veit allar vegalengdir, heldur en hjá skrifstofustjóra, sem hefir enga slíka þekkingu til að bera. Mér virðist það augljóst, að sá maður, sem hefir svona kunnugleika til að bera, hljóti að vera betur fær um að gefa skipunum fyrirskipanir þegar þau þurfa að aðstoða við björgun eða eitthvað því líkt, heldur en skrifstofustjórinn.

En skipstj. varðskipanna, hafa þeir enga þekkingu til að bera?

. Jú, en það getur verið nokkuð mikilsvert, að sá maður, sem gefur fyrirskipanirnar hér í Rvík, sé kunnugur á þeim stað, sem þarf að aðstoða við björgun, því að það getur líka verið nauðsynlegt að gefa fyrirskipanir um aðstoð úr landi á þeim stað, sem báturinn eða skipið, sem bjarga þarf, er í hættu. Þá vil ég benda á það til frekari sönnunar því, að yfirstjórn varðskipanna sé fullt eins vel komin í höndum skipaútgerðarinnar eins og skrifstofustjórans, að samningar um laun fyrir björgun skipa hafa verið óhagstæðari síðan skrifstofustjórinn tók við. Eins og kunnugt er, er það ekki svo lítill þáttur í starfsemi skipanna að ná á flot og bjarga strönduðum skipum. Árið 1931 björguðu varðskipin á þennan hátt nokkuð mörgum skipum og fengu fyrir það allverulegar upphæðir, sem urðu til þess að létta mikið undir með rekstri skipanna. Nú hefir, að ég hygg, engu skipi verið bjargað síðan skrifstofustjórinn tók við yfirstjórn varðskipanna, nema einu útlendu skipi, og er það vitanlega ekki honum að kenna, en björgunarlaunin fyrir það voru miklu lægri heldur en áður hafði verið. Eru líkur til, að skrifstofustjórinn, vegna ókunnugleika á þessu sviði, sé miður fær til þess að ná hagkvæmum samningum um þetta heldur en forstjóri skipaútgerðarinnar. Ef ég man rétt, þá voru björgunarlaunin meðan skipaútgerðin hafði yfirstjórnina 20 til 30% af matsverði skipsins, sem bjargað var. En fyrir þetta síðasta skip, sem bjargað var og skrifstofustjórinn samdi um, voru þau ekki nema 15%. Hæstv. ráðh. minntist lítið á í ræðu sinni það, sem við flm. lögðum megináherzluna á, en það er sparnaðurinn, sem af því mundi leiða að fela aftur skipaútgerðinni yfirstjórnina. Skipaútgerðin fékk enga sérstaka borgun fyrir yfirstjórnina, en til skrifstofustjórans í dómsmálaráðuneytinu hefir verið borgað 4000 kr. á ári. Nú er það að vísu svo, að hann hefir líka fengið þessa greiðslu fyrir þau ár, sem hann ekki hafði þetta starf með höndum. En það að borga 4 þús. kr. fyrir starf, sem ekki er unnið, það er fjarstæða, sem alls ekki getur komið fyrir hér eftir. Má því telja það víst, að spara megi þessar 4000 kr. með því að breyta aftur til í hið fyrra horf, og á vandræðatímum eins og þeim, sem nú eru, þegar alla hluti þarf að spara til að draga úr útgjöldum ríkisins, þá virðist það óforsvaranlegt með öllu að borga skrifstofustjóranum þessa upphæð að óþörfu, en nota ekki aðra starfskrafta, sem engin aukagjöld kosta. Þetta er aðalástæðan fyrir því, að við fluttum þessa þál.till. Hv. þm. V.-Húnv. lagði til, að þessu máli væri vísað til stj. Ég get fyrir mitt leyti alls ekki fallizt á það, ég vil miklu heldur láta atkv. ganga um till., þó það yrði til þess að fella hana, því að ég heyri á undirtektum hæstv.dómsmrh., að ekki muni líkur til, að þessu verði breytt, ef till. væri vísað til stj. Og þar sem ég tel, að þessi breyting eigi fullan rétt á sér, að spara þessar 4 þús. kr., þá get ég ekki fallizt á að vísa henni til stjórnarinnar.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Eyf.: „Fyrir „Neðri deild Alþingis ályktar“ komi: Alþingi ályktar“. Til þess að brtt. þessi megi komast að, þarf afbrigði frá þingsköpum.

Sveinn Ólafsson Ég þarf ekki að hafa mál mitt langt. Ég get látið svör hv.þm.N.-Þ. að mestu nægja. En þar sem hv.þm. Vestm. bar sakir á sjútvn., eða meiri hl. hennar, þá verð ég að geta þess, að þessi till. var a. m. k. þrisvar tekin til umr. á fundum n., áður en hún væri afgr. frá nefndinni. Ég man nú ekki gjörla, hvort hv.þm. Vestm. var í öll skiptin við, en það sýnir fundarbókin. En þar sem önnur mál, er fyrir n. lágu, þóttu meira aðkallandi, þá dróst fund af fundi, að málinu væri lokið. Það má því heita stakleg tilviljun, ef hv. minni hl. hefir ekki getað mætt þrjá fundi í röð, því að málið hafði verið dregið tvo fundi vegna fjarveru minni hl. Það er vissulega engin nýlunda, að mál séu afgr. frá meiri hl. n., og veldur sjaldan illindum. Hér var nú heldur ekki um neitt stórmál að ræða. Það gat því ekki virzt neitt athugavert, þó þetta smámál fengi afgreiðslu frá meiri hl. n. eftir langa bið. Það var búið að liggja í n. nokkrar vikur, og mátti jafnvel álykta af tómlæti og fjarveru minni hl., að hann léti sér í léttu rúmi liggja, hvernig um það færi. Ég get heldur ekki séð, að nál. sé á neinn hátt villandi, eins og hv.þm. Vestm. segir, að það sé. Þar er hreinskilnislega sagt frá gangi málsins og engin ásökun til minni hl. Þó er þess getið í nál. og fundarbók, að annar minnihl.manna mundi veikur vera. Hinn var á engan veg forfallaður. Ásakanir hv.þm. eru því ástæðulausar. Ekkert það hefir gerzt í meðferð n. í þessu máli, sem ekki endurtekur sig iðulega í n. Og engu tækifæri er heldur spillt fyrir þessa hv.n.-menn, að koma fram sínu áliti þegar málið er nú til meðferðar. Út af orðum hæstv.dómsmrh. vil ég segja það, að það er hvergi ráðgert í till., að stjórn varðskipanna eigi að hverfa undan dómsmrh. Undir hann heyra þau fyrst og fremst. En till. lýtur að því, að hann noti þá ráðunauta, sem líklegt er, að vegna sérþekkingar hefðu bezt tök á stjórn skipanna, og óneitanlega stendur skipaútgerðin um þá hluti langbezt að vígi. Eins og tekið hefir verið fram, er forstjóri hennar manna kunnugastur umhverfis land allt. Og hann hefir auk þess á hendi stjórn annara skipa, sem að nokkru gagni geta komið við landhelgigæzluna. Ég hefi sjálfur séð, að póstskipin gera töluvert til þess að ýta veiðiþjófum frá landhelginni, með því einu að fylgja markalínunni. Þegar togaraflotinn sér til þeirra, leggur hann ætíð til hafs, ef hann hefir verið allnærri landhelgilínunni. Þess vegna getur oft verið nokkur samvinna milli varðskipa og póstskipa við strandvörn. Einnig af þeirri ástæðu getur því verið heppilegt, að skipaútgerðin hafi þetta starf með höndum, undir yfirstjórn ráðh.

Jóhann Jósefsson Hv. þm. Str. og hv.þm. Borgf. höfðu talsverðar aths. að gera við það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Ég skal áður en ég lýk máli mínu koma nokkuð inn á það, hver var þungamiðjan í því, sem ég sagði, en ég vil fyrst minnast á það, að þessir hv.þm. lögðu á ýmsum stöðum mjög skakkan skilning í þau ummæli, er ég viðhafði í fyrri ræðu minni, og hið sama hefir og víðar komið fram. Sýnir þetta eitt með öðru, að þegar það hendir jafnvarkáran og grandvaran mann og allir vita, að hv.þm. Borgf. er, að fara svo herfilega rangt með það, sem andstæðingur hans í þessu máli segir, sem hér er raun á orðin, hve það er mjög erfitt að ræða þetta mál við æsta bannmenn, án þess að þeir lendi út í ógöngur og jafnvel geri andstæðingum upp orð, sem þeir hafa aldrei sagt. Ég hafði lagt áherzlu á það, að ég áliti, að í þessu máli þyrftu að skapast hjá þjóðinni hreinar línur. Það þýddi nú hv.þm. Borgf. á sinn hátt. Ég held, að ekki hafi verið þörf á því að misskilja þetta, en fyrst það hefir verið gert, viljandi eða óviljandi, vil ég bara benda á það, að síðan bannið var lögleitt hér á landi hefir afstaðan til bannsins breytzt svo mjög, að það, sem áður var talið sjálfsagt að fylgdist að, aðflutningsbann og tilbúningsbann samhliða algerðu bindindi, er nú í framkvæmdinni alls ekki samferða, m. ö. o. það er ekki hið sama að vilja halda í þau bannlagaslitur, sem nú gilda, eins og þessir hv.þm. vilja, og það að vera bindindismenn. Ég veit að vísu, að hv.þm. Borgf. og hv.þm. Str. eru einlægir bindindismenn um leið og þeir eru bannmenn, en það er víða svo, að þetta fer ekki saman. Þetta er óheillaástand, sem er til ills eins. Það þurfa að skapast hreinar línur í þessu efni, það væri hinn mesti ávinningur fyrir heilbrigða bindindisstarfsemi. Hv. þm. Borgf. var mjög margorður um það, að ég skeytti skapi mínu á bindindismönnum og bannmönnum með þeim afleiðingum, sem orsakast mundu af breyt. áfengislaganna, en það er ekki rétt. Það er aldrei þörf fyrir þá, sem vita sig fara með réttan málstað að grípa til þess að færa úr lagi það, sem andstæðingarnir segja, og það gegnir furðu um jafnrökfastan mann og greinargóðan og hv.þm. Borgf., að hann skuli grípa til slíks óyndisúrræðis. Ég deildi að vísu allhart á vissa tegund bannmanna, en hinsvegar gaf ég alls ekki tilefni til, að allir bannmenn tækju þessa ádeilu til sín, og þegar hv.þm. Borgf. og málgagn templara hér í bæ færir þessa ádeilu mína út á það svið að vilja láta hana ná til allra bannmanna, þá er hér um hina mestu rangfærslu að ræða. Hv. þm. Borgf. er eins vel kunnugt um það og mér, að ýmislegt fylgir bannstefnu sumra manna, sem ekki fer vel saman við sannan bindindisáhuga, og ég geri ráð fyrir því, að undir niðri sé honum engu betur við bindindisyfirskin þeirra manna, sem lýsir sér í tómri bannstreitu, þótt þeir séu ekki bindindismenn og sýni það hvenær, sem þeir koma höndum undir, hverjir þeir eru, ég hygg, að hv.þm. sé engu betur við þessa skoðanabræður sína heldur en hreina og beina andbanninga. Hv. þm. sagði, að ég kæmi nokkuð seint fram með álit mitt á bannlögunum. Það má vera, að ég hefði getað komið með álit mitt fyrr, en það er nú svo, að þeir, sem einhverntíma hafa trúað því, að þau gerðu gagn, þeir eru nú margir hverjir seinir að sjá, að í óefni er komið. En þó það sé nú svo, að ég komi seint með álit mitt, þá er nú útlit fyrir það, að hv.þm. Borgf. ætli að verða ennþá seinni. Ég sem sé tel líklegt, að hann eigi eftir að sannfærast um ýmislegt í þessu efni, sem hann enn virðist blindur fyrir. Það er nefnilega eins og allir vita hvergi nærri allt, sem sýnist, um það gagn, sem sumum finnst, að bannlögin gera. Ég held, að það sé óhætt að draga allmikið í efa það, sem hv.þm. Borgf. sýnist í þessu efni. Þá minntist hv.þm. Str. á mikla bindindisöldu, sem hann kvað vera að rísa meðal æskumanna landsins. Hann talaði um það, að um 80 unglingar hefðu í vetur hlustað með andagt á fyrirlestur, er hann hefði flutt fyrir menntaskólanemendur um bindindismál. Hv. þm. Str. er áheyrilegur ræðumaður og mörgum þykir gott á hann að hlýða, en það er enginn vottur um sterka bindindisöldu, þó þessir unglingar hlustuðu á hann, það er æskilegt, að svo væri, en þetta er engin gildandi sönnun, sízt fyrir þá, sem daglega sjá breytni manna benda í aðra átt. Það er alveg óþarfi fyrir hv.þm. Borgf. að skipa mér fyrir mína framkomu í hóp þeirra manna, sem vilja níða bindindismenn í landinu fyrir þeirra starf. Það er svo fjarri því, að svo sé. En ég held, að það yrði til framdráttar bindindisstarfseminni, ef hreinsað væri til í þessu máli, með því að láta heita bindindi það, sem bindindi er, en bannlagaólag það, sem bannlagaólán er. Hv. þm. Borgf. staðhæfði, að drykkjuskapur hefði mikið minnkað í landinu við tilkomu bannlaganna. Ég geri ráð fyrir, að þessi staðhæfing sé rétt að því er snertir visst tímabil, en hvort það á við nú eins og fyrir fjórum, fimm árum eða meir, það dreg ég mjög í efa. Fyrir þremur til fjórum árum var lítið farið að heyrast getið um heimabrugg, en nú ganga þær sögur fjöllunum hærra, að alstaðar sé bruggað í sveitunum. Það er t. d. sagt, að í einum hreppi í Mýrasýslu sé bruggað á 12 bæjum. Sama er reynslan í öðrum bannlöndum. Í Noregi var gerð athugun á þessu rétt áður en banninu var sleppt, í einu byggðarlagi, þar sem voru 22 býli og reyndist við rannsóknina vera bruggað á 17 býlum. Og þó hv.þm. Borgf. vilji kannske segja sem svo, að þetta sé tilbúningur, þá sýna þær uppgötvanir, sem lögreglan hér smátt og smátt gerir, að hér er um að ræða meira en lítið heimabrugg. Ég vil eindregið mótmæla hv.þm. Borgf., er hann hafði eftir mér, að ég hefði talað um bölvun bindindisstarfseminnar. Það fer fjarri því, að ég segði það nokkursstaðar í ræðu minni, ég talaði ekki einu sinni um bölvun bannsins, hvað þá um bölvun bindindisins, en ég kann að hafa sagt, að það hefði leitt af banninu, að bölvun drykkjuskaparins hafi ekki minnkað. Hv. þm. segir aftur á móti, að drykkjuskapurinn hafi minnkað, ég skal láta svo vera, það þýðir ekki að deila um, hvort hér sé klippt eða skorið, en hvað er það, sem var og sem er drukkið? Áður var drukkið vín og sterkir drykkir, sem tilbúnir voru til neyzlu fyrir fólk og flutt var til landsins á heiðarlegan hátt, nú er að vísu smyglað inn drykkjarhæfum vínum, en til viðbótar er notað allskonar óþverri, svo sem landi, suðuspritt, iðnaðarspíritus, áttavitaspíritus og margskonar dropar og vökvar, sem menn leggja sér til munns til þess að seðja áfengislöngun sína. Hvað mikið er notað af öllu þessu veit enginn, en úr því áfengis er neytt á annað borð, þá verðum við hv.þm. Borgf. vonandi sammála um það, að betra sé að menn drekki það, sem tilbúið er og ætlað til neyzlu heldur en það, sem ætlað er til annara hluta, fyrir utan, hve það er ákaflega dapurlegt út af fyrir sig að horfa á það í lyfjabúðunum, að selt er suðuspritt, sem menn nota til drykkjar og gerir menn engu síður vitlausa en hreinn spíritus, en er þó miklu skaðlegra. Hv. þm. Borgf. sagði, að brennivínið hefði verið rekið burt af búðarborðunum með banninu og bindindinu. Já, það er rétt, brennivínið er útrekið úr sölubúðunum, en í stað þess hefir verið innleitt suðuspritt og landinn. Ég skal kannast við, að hér hafi aldrei verið hreint bann, en það var hér eins mikið hann og hægt er að framkvæma með lögum, áður en Spánarvínaundanþágan kom til; en hvar í veröldinni er hreint bann eða hefir verið, það hefir hvergi verið, hvorki í Bandaríkjunum, hjá Finnum né Norðmönnum. Það hefir hvergi verið hægt að koma á eða viðhalda fullkomnu banni, alstaðar hefir þróazt lögbrotastarfsemi, sem fundið hefir einhverjar krókaleiðir til þess að seðja vínlöngunina, og þá kemur að því, sem ég sagði áðan, að bannið útilokar ekki áfengið. Ég mótmælti því áðan, að ég hefði í fyrri ræðu minni uppnefnt alla bindindismenn í landinu. Hv. þm. Borgf. vissi vel um tilefni þess, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, það tilefni voru þær árásir, sem gerðar voru á okkur flm. þessa frv. í málgagni templara. Ég sagði ekki, að allir bindindismenn í landinu verðskulduðu það nafn, sem ég nefndi. Það eru vissir menn í landinu, sem ég álít, að séu réttnefndir því heiti. Þá kom hv.þm. Borgf. með þá kynlegu fullyrðingu, að meðan bannið var fullkomið hér, hefði tekizt að halda drykkjufýsn manna í skefjum. Hann tvítók þetta í ræðu sinni og ég skrifaði það upp eftir honum. Sé þetta einlæg sannfæring hans og haldi hann þetta í fullri alvöru, þá skal ég fyrirgefa honum svo að segja allt, sem hann hefir sagt rangt í minn garð og aðrar fjarstæður, sem hann hefir haldið fram.

Hv. þm. þarf ekkert að afsaka

. Þetta staðfestir það, sem ég sagði, að hvorki hv.þm. Borgf. né hv.þm. Str. hafa nokkurt vit á því að dæma um það efni, sem þeir eru að tala um. Hv. þm. Borgf. tók það illa upp fyrir mér, að ég sagði honum þetta, og sagði, að ég þættist geta dregið menn í dilka eftir því, hvort þeir hefðu vit eða ekki vit á hlutunum, en þessi skýlausa yfirlýsing hans sýnir, að hann er alls ófróður um það, sem gerist í landinu hvað vínnautn snertir, hann lifir í sinni barnatrú, hann er sjálfur mjög fjarri áfengi, hann hvorki neytir þess né býður það öðrum, en hvað heldur hv.þm., að hann fengi marga menn til þess að skrifa undir yfirlýsingu um það með sér, að það hafi tekizt með bannlögunum að halda áfengislöngun manna í landinu nokkurntíma í skefjum, ef menn vildu segja sannleikann í þessu máli? Það kom líka síðar fram í ræðu hv.þm. Borgf., að hann játaði sjálfur, að menn eins og hann væru lítið dómbærir um skaðsemi þess ástands, sem nú ríkir, eftir að hann var með mörgum orðum búinn að átelja mig fyrir að draga það í efa, að hann og hv.þm. Str. hefðu aðstöðu til þess að þekkja þessa hluti. - Það kom fram í ræðu hv.þm. G.-K., að eftir neyzlu sódavatns hér á landi mætti fara nærri um sjússana, sem drukknir eru hér.

Nú, voru það sjússarnir, sem hv.þm. átti við, að ég þekkti ekki?

. Hv. þm. er búinn að staðfesta ókunnugleika sinn í þessum efnum, eða heldur hann, að ekki séu drukknir hér þessir sjússar, sem hv.þm. G.-K. lýsti?

Hv. þm. vildi kannske útskýra þetta orð, eða er það íslenzka?

Ég skal stafa orðið fyrir hv.þm. s-j-ú-s-s-a-r, og merkir blöndu af whisky og sódavatni. Ég veit, að það er ekki góð íslenzka, en það hefir verið brúkað hér í hv.þd. af öðrum en mér, og ég tel mér því heimilt að hafa það eftir. Þá gerðist hv.þm. mjög fjölorður um, hvað skoðanir okkar, sem flyttum frv., stönguðust mjög á í þessu efni. Einn flytti frv., sagði hann, út af þessu og annar út af hinu. Það getur náttúrlega verið, að bæði við og aðrir höfum mismunandi skoðanir á hinum mismunandi atriðum, sem koma til greina. En það er ein meginhugsun, sem sameinar ekki aðeins okkur, heldur alla, sem álíta ástandið lítt þolandi eins og það er, og hún er sú, eins og margsinnis hefir verið kveðið upp með, að bannlögin geri langt frá því það gagn, sem þeim var ætlað, og geri heldur stórkostlegt ógagn. Í þessu efni stangast skoðanir flutningsm. ekki neitt á. Þá fór hv.þm. að lesa sig fram úr frv., og af því, að þar eru settar hömlur um sölu á víni til ófullveðja manna o. s. frv., þá vildi hann halda því fram, að við værum komnir í öfuga aðstöðu við sjálfa okkur. Þetta sýnir, hvað hv.þm. er lítið kunnugur áfengislögum eða reglum um sölu á áfengi annarsstaðar. Það er ekki mikið bannland, mesta whiskyland heimsins, Skotland, en þar eru mjög greinileg takmörk um sölu áfengra drykkja. Það er ekki nema vissan tíma dagsins, sem sala áfengis er leyfð á veitingastöðum. Það er óþarfi að fara að lýsa því hér, en flestir ferðamenn, sem þangað hafa komið, munu kannast við þetta. Við, sem flytjum frv., erum því ekki í neinni andstöðu við sjálfa okkur, þó við með þessum ákvæðum viljum setja hömlur í veg fyrir óhóflega vínsölu. Og sama er að segja um þau ákvæði frv., þar sem talað er um sektir fyrir ölvun á almannafæri og fyrir ölvun embættismanna og starfsmanna, að þau koma ekkert í bága við þær skoðanir yfirleitt, að þetta bann hér á landi sé óviðunandi. Það er ekki hægt fyrir hv.þm. að halda því fram, að við viljum veita stórflóði af víni inn í landið án takmarkana og eftirlits með sölu. Við höfum þvert á móti gert mjög ýtarlegar till. um það, að varlega verði farið, till., sem hv.þm. hefir aðgang til að endurskoða og lagfæra eftir því, sem honum þykir rétt. Það er þess vegna alls ekki vert fyrir hv.þm. að beita þeirri bardagaaðferð í þessu máli, að snúa út úr ummælum andstæðinga sinna og leggja verri skilning í till. þeirra en nauðsynlegt er. Þar sem ég talaði um, að hreinar línur þyrfti að skapa, þá átti ég við það ófarnaðarástand, sem er, og eins og svo margir hafa bent á, að það er svo að segja ekkert bann orðið í landinu. Það verður varla sagt, að línurnar geti verið óhreinni en svo, að þegar áfengislöggjöf þjóðarinnar er ströng og viðurlögin ákaflega mikil, svo að þeir, sem brjóta gegn henni, eru jafnvel settir á bekk með manndrápurum, - á „letigarðinum“, Litla-Hrauni, mun mega finna dæmi þessa -, þá skuli um leið og slík löggjöf er við liði, áfengi í öllum mögulegum myndum vera fáanlegt og búið til víðsvegar í landinu, til þess að selja og drekka. Ég veit ekki, hvað hv.þm. gerir litlar kröfur til þess að l. sé hlýtt í landinu, en þær geta varla verið minni en hann gerir, hvað áfengislöggjöfina snertir. Við, sem flytjum frv. til breyt. á þessu ástandi, könnumst við, að við þetta er ekki búandi eins og er. Og eins og ég hefi áður sagt, þá eru allar fullyrðingar um það, að minna hafi verið drukkið síðan bannið kom en áður, á sandi byggðar. Hv. þm. Str. var að tala um það, hver sér virtist vera þungamiðja í þeirri aðstöðu, sem ég hefði tekið til bannmálanna. Þeirri þungamiðju er stuttlýst, og ég drap raunar á hana í fyrri ræðu minni. Ég er þeirrar sannfæringar, að bindindismálum þessa lands stafi hreint og beint voði af því ástandi, sem bannlögunum fylgja. Og þess vegna álít ég vegna bindindisstarfseminnar og æskulýðsins í landinu, að það þurfi að skapa hreinar línur. Yfirleitt álít ég, að sú afstaða, sem þjóðin tekur til áfengislöggjafar, eigi að mestu að miðast við það, hvað muni verða hinni uppvaxandi kynslóð fyrir beztu, þegar til lengdar lætur. Þeir, sem komnir eru á fullorðins árin, eru margir hverjir búnir að hlaupa af sér hornin, ef svo mætti að orði komast, og standa annaðhvort sterkir eða veikir á svellinu gagnvart áfenginu, þannig að breytt löggjöf mundi e. t. v. ekki hafa svo mikið að segja fyrir þá. En það er hin uppvaxandi kynslóð, sem maður þarf að hafa fyrir augum í þessu máli. Reynslan hefir sýnt það bæði hér og annarsstaðar, þar sem bannlög hafa verið, að áfengislönguninni verður á engan hátt útrýmt, og áfengisnautninni er fullnægt á ýmsan hátt, jafnvel með mjög ógeðslegum drykkjum, eins og áður hefir verið bent á. Hvort mundi nú vera hollara fyrir uppvaxandi kynslóð að alast upp við skynsamlega áfengislöggjöf, þar sem sterkir drykkir væru leyfðir, en með þeim takmörkunum, sem heilbrigð skynsemi segir til um, að séu framkvæmanlegar og réttar, eða að alast upp við þetta bannlagaslitur, sem nú er, og öll þau óþrif, sem því fylgir. Ég er þeirrar skoðunar, að með því ástandi, sem nú er, sé ekki nokkurt öryggi fengið fyrir því, að óspilltir unglingar verði ekki fyrir einmitt mjög sterkum og tælandi áhrifum til þess að leiðast út í vínnautn, með því að Spánarvínin eru í landinu. Þau eru gómsæt og hentug til byrjunar, og svo er hitt við hendina til framhalds. Ef hv.þm. vildi nú athuga þetta ástand ofan í kjölinn, þá gæti ég trúað því, að hann yrði a. m. k. með sjálfum sér efablandinn, hvort rétt væri af honum að geisast svo mjög á móti breyttri áfengislöggjöf eins og hann gerir nú. Við stöndum gagnvart þeirri staðreynd, að þrátt fyrir öll lagaboð í þessu efni þá verði hættunni ekki útrýmt. Það mætti líkja þessu við siglingaleið. Ég vil heldur, og það munu flestir vilja, stefna fleyi mínu um siglingaleiðir, þar sem brim og boðar sjást, heldur en að eiga á hættu launboða og blindsker þar sem sízt varir. Það virðist helzt mega líkja þessu bannlagaástandi, sem nú er í landinu, við það, að æskulýð landsins sé stefnt út á þá siglingaleið, þar sem hættan er lítt sjáanleg, en blindsker og launboðar geta grandað fari og áhöfn áður en varir. Framtíðin leiðir það í ljós, hver réttara hefir fyrir sér í þessu máli. Ég vildi óska þess, bindindisins vegna, að þeim, sem enn þá trúa á það, að bannlögin komi hér að gagni, verði að trú sinni, en ég er því miður ekki trúaður á það sjálfur og þess vegna vil ég breyta til áður en spillingin hefir grafið meira um sig.

Hannes Jónsson Mér þætti nú farið verr, ef þessi þáltill. væri felld hér í þessari d. Í grg.till. er bent á það, að meðan þetta starf var undir skipaútgerð ríkisins, þá hafi hún, að mér skilst, tekið upp nokkuð nýja háttu um stjórn varðskipanna, sem leitt hafi til bóta. En mér er ekki vel kunnugt um það, hvort þetta muni virkilega vera svo, en ef það er rétt, þá er ekki vafi á því, að sú ráðabreytni, sem gerð var, að setja stjórn varðskipanna undir skipaútgerð ríkisins, hefir leitt til góðs. En hitt er annað mál, hvort ekki megi taka sér bendingar af framkvæmd skipaútgerðarinnar, þó skipin haldi áfram að heyra undir dómsmálaráðuneytið. Ég vil því leggja til, af því að mér finnst það hafa við nokkur rök að styðjast, að þetta mál sé látið heyra undir stjórnarráðið, þar sem það verður að stjórna einu skipi til, sem ekki er hægt að vísa til skipaútgerðarinnar, að þessu máli verði vísað til ríkisstj. og hún taki það svo til athugunar, hvort ekki væri hægt að halda rekstri skipanna í svipuðu horfi eins og var hjá skipaútgerðinni. Einnig vildi ég játa stj. athuga það, hvort ekki væri hægt að komast af með minni kostnað við þessa starfrækslu heldur en verið hefir, bæði meðan skipaútgerðin hafði hana á hendi og eins síðan. Þetta er nú kannske aukaatriði, en hitt skiptir ef til vill mestu máli, að þar sem stj. á nú við svo mikla örðugleika að stríða um það að láta ríkisbúskapinn bera sig, þá hefir hún allan veg og vanda af því, hvað mikið er hægt að spara á þessari starfsemi ríkisins. Ég fyrir mitt leyti er því mjög fylgjandi og vil gera allt í því efni til þess að skapa stj. sem bezta aðstöðu í þessu efni, þó að hvorki hún eða deildin hafi tekið undir þær till. mínar, sem ég hefi áður flutt í sambandi við fjárlagafrv. En þrátt fyrir það, þó að hún vildi ekki taka í þá útréttu hönd, þá vil ég ekki í þessu máli fremur en öðrum kippa að mér hendinni, og er það í samræmi við mína aðra afstöðu í fjármálum þjóðarinnar. Og ég legg til, að þetta mál verði hvorki samþ. eða fellt, því að það mætti líta svo á, ef till. væri felld, að það væri ábending um, að ekki bæri að taka neitt til eftirbreytni þær nýjungar, sem teknar voru upp meðan skipaútgerðin hafði þetta með höndum. Stj. getur bezt séð það, hversu mikið er hægt að spara á þessari starfsemi án þess að það valdi tjóni á öðrum sviðum, á þann hátt, að eftirlitið verði ekki nægilegt. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, en vænti þess, ef þessi till. mín um að vísa þessu til stj. verður samþ., að stj. taki það til rækilegrar yfirvegunar, á hvern hátt hún getur sem bezt unnið í sambandi við skipaútgerðina um starfrækslu þessara mála.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að hv. d. geri slíka ályktun og minni stj. á að nota fyrsta möguleikann til þess að losna við lánið frá 1921. Ég get gefið þá skýrslu, að á síðastl. ári var gerð tilraun til þess að fá slík lán, bæði í London og í Stokkhólmi. En í London strandaði á því banni, sem þá var lagt á converteringu erlendra lána; þá mátti ekki bjóða erlend ríkisskuldabréf né veita leyfi fyrir erlendum lánum. Enska stjórnin hefir ekki talið sér mögulegt að gefa slíka undanþágu. En Englandsbanki hefir heitið því að gera íslenzku stjórninni strax viðvart, þegar þetta bann verður upphafið og möguleikarnir skapast. Líka sögu er að segja frá Svíþjóð í þessu efni. Því að þótt þar væru möguleikar til að fá nýtt lán til að greiða þetta gamla lán með, þá strandar á banni sænska ríkisbankans gegn því að lána á ný peninga út úr landinu. Það er vegna verzlunarjafnaðarins, sem hann setur þetta bann. En ríkisbankinn sænski mun einnig tilkynna íslenzku stj., þegar þessu banni verðar af létt, eða ef það verður mildað á einhvern hátt. Möguleikarnir verða því líklega sæmilegir, þegar þessum bönnum gegn nýjum lánveitingum verður létt af.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það eru aðeins fá orð, sem ég þarf að víkja til hv.þm.N.-Þ. Hann álítur, að það væri hægt fyrir íslenzku stjórnina að vísa danska varðskipinu ti1 skipaútgerðarinnar. Ég get vel trúað því, að hv.þm. álíti þetta, en ef hann þekkti eitthvað til, mundi hann líta öðruvísi á þetta. Hinir dönsku varðskipsforingjar líta þannig á þetta, að þeir standi beint undir dómsmálaráðuneytinu og þeir séu ekki skyldugir til að fara neitt annað til þess að fá fyrirskipanir, en ef þetta fyrirkomulag, sem stungið er upp á í þál.till., er tekið upp, þá mundi það aðeins verða til þess að skapa óþarfa millilið í þessu máli, sem ég sé ekki, að sé neitt hagræði að. Ennfremur sagði hv.þm.N.-Þ., að þessi umsögn slysavarnafélagsins hlyti að vera hlutdræg. Ég get ekki skilið, hvernig hann leyfir sér að álíta, að slysavarnafélagið skrifi svona bréf, ef það álítur, að slysavörnunum sé verr komið en áður. Hann sakar með þessu slysavarnafélagið um að svíkjast um að rækja mannúðarverk, sem það hefir tekið að sér. Ég finn ekki ástæðu til þessa. En hitt veit ég, að slysavarnafélagið hefir aldrei fyrr mætt eins mikilli samúð og hjálpfýsi eins og hjá skrifstofustjóra, og það segir, að bezt sé að ná í hann allra manna, sem það hefir átt við í þessu efni, og er það af þeirri einföldu ástæðu, að hann er venjulega annaðhvort heima hjá sér eða þá í stjórnarráðinu, eða þá á leiðinni fram eða aftur. Þá nefndi hv.þm. samningana um björgunarlaunin og sagði, að þau hefðu verið hærri 1931 heldur en síðar. En hvað sannar þetta? Eins og skipströnd séu jafntíð á hverju ári.  Það hefir auðvitað komið fyrir síðan stjórnarskiptin urðu, að varðskip hafi bjargað öðrum skipum, og í vetur var í blaði einu sveigt að því, að það hefði verið klaufaskapur, að ekki var bjargað skipum, sem strönduðu einhversstaðar í N.-Þingeyjarsýslu. Þar urðu 2 strönd með stuttu millibili. Okkar varðskipum heppnaðist ekki að ná þeim út, en svo var sent enskt skip, og reyndi það í nær því heilan mánuð, og heppnaðist ekki heldur. Það er jafnan svo, að það er undir hælinn lagt hverju er hægt að bjarga. Það er ekki undir manninum hér í Rvík, sem hefir á hendi yfirstjórn skipanna, komið, hvort tekst að bjarga, heldur þeim mönnum, sem fást við það, og auðvitað aðallega hinu, hvernig strandið hefir borið að, hve langt skipið er komið upp og hvernig botninn er. Svo sagði hv.þm., að aðalatriðið fyrir sér í þessu efni hefði verið borgunin til skrifstofustjórans. Ja, öðruvísi mér áður brá. Hv. þm. hefir aldrei fyrr en nú talið, að það væri rangt að borga þetta. Það er búið að borga þetta í 5 ár af mínum fyrirrennara, hv. 5. landsk., sem er fylgismaður hv.þm.N.-Þ., jafnvel þó að starfið hafi alls ekki verið unnið. Þá sagði hv.þm. ekki nokkurt orð, svo það eru býsna ólíkar kröfur, sem hv.þm. gerir til mín eða fyrirrennara míns í þessu efni. Það, sem hv.þm. ætlast til með þessu, er ekki annað en að það sé ofurlítið breytt til, til hins verra. Annars er þetta fyrirkomulagsatriði, sem ekki heyrir undir þingið, og það er rétt að vísa þessari till. til stjórnarinnar. En að því er borgunina snertir, þá fer það náttúrlega eftir samningi, hve mikil hún er, og það er ekki að búast við því, að nokkur vilji gera þetta fyrir ekki neitt, því að það er oft, sem sá er starfinu gegnir, er vakinn upp á næturþeli, og þá verður kannske að senda skeyti í allar áttir. Og þau símskeyti koma sannarlega eins til skila, þó að það sé skrifstofustjóri í stjórnarráðinu, sem sendir þau, eins og einhver annar hefði gert það.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ef ég man rétt, var samþ. á síðasta þingi að heimila stj. að taka allt að 12 millj. kr. lán. Og ég man ekki betur en að hæstv.forsrh., eftir að hann kom úr utanför skömmu eftir áramót, hafi látið í ljós, að hann teldi líkur til þess, að þegar gengið væri orðið fast í Englandi, þá yrði hægt að breyta enska láninu í hagkvæmara lán. Síðan hefir ekkert heyrzt um þetta. Og þó veit ég til þess, að ýmsar þjóðir hafa fengið betri lánskjör núna heldur en áður. Þessi till. bendir stjórninni á að halda þessu máli vakandi og leita sér upplýsinga, svo hægt sé að vita, hvað gera skuli. Ég þarf ekki að taka það fram, hversu óhagstætt þetta lán er í alla staði. Það þarf ekki annað en að benda á það, að vextir af því eru 7% , eins og bankavextir, en flestar þjóðir hafa fengið vexti af sínum lánum niður fyrir þetta mark. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta meira.

Björn Kristjánsson Ég er hv.flm. þessarar till. sammála um það, að auknar samgöngur við Austfirði eru mjög þýðingarmiklar fyrir Austfirðinga. Og það er eðlilegt, að þeir finni því sárar til þess, hve samgöngur við Austfirði eru slæmar nú, þar sem þeir hafa einu sinni haft betri samgöngur við útlönd heldur en aðrir landshlutar. Hinsvegar get ég skilið aðstöðu hæstv. stj., að hún geti ekki gert meira til að fullnægja óskum landsmanna en fjárveiting er fyrir, og ekki þarf að ætlast til þess, að hún geri nein kraftaverk. Það, sem aðallega kom mér til að standa upp nú, var sú brtt.n., sem fer fram á, að Súðin verði látin fara 2 til 3 hringferðir í haust. Ég vil leggja sérstaklega mikla áherzlu á, að þetta verði gert, og undirstrika ég rækilega þessa till. Í Reykjavík er á hverju ári markaður fyrir allmikið af frosnu kjöti og öðrum sláturafurðum frá Austur- og Norðurlandi, en möguleikar til að nota þann markað eru algerlega háðir því skilyrði, að Súðin verði í förum þann tíma árs, sem þessar afurðir tilfallast, þar sem þær þurfa að vera í frystirúmi meðan ferðin varir, til þess að komast óskemmdar. Esju er ekki hægt að nota til slíkra flutninga, því hún hefir ekkert kælirúm, og Fossana heldur ekki, nema Brúarfoss, en hann hefir um það leyti árs öðrum flutningum að sinna. Þörf Norðlendinga og Austfirðinga á því að geta notað sér þennan markað í Reykjavík er vitanlega mjög brýn, og þegar við eigum skip, sem hefir kælirúm og getur fullnægt okkar þörfum í þessu efni, finnst mér ófært að nota það ekki. Og ef stj. sér sér ekki fært vegna fjárskorts að bæta við þessum ferðum, sem farið er fram á í brtt., þá tel ég það ekkert áhorfsmál, að nota beri heldur Súðina en Esju til haustferðanna, enda má benda á það, auk þeirra ástæðna, sem ég þegar hefi tekið fram, að Súðin hefir miklu meira lestarúm en Esja og getur því miklu betur fullnægt hinni almennu flutningaþörf, sem mest mun vera um það leyti árs. Mér er kunnugt um, að við Húnaflóa og í Þingeyjarsýslum og sjálfsagt miklu víðar er brýn þörf á þessum kæliskipaferðum, ekki aðeins vegna kjötflutninga, heldur og líka vegna annara flutninga, svo sem fyrir svið o. fl. Að ég stóð upp, var til þess að leggja sérstaka áherzlu á þetta. Vænti ég, að þáltill. verði samþ. með brtt. þeirri, sem fyrir liggur, og að stj. hafi það alvarlega hugfast að láta Súðina taka 2-3 ferðir af Esju, ef ekki er hægt að láta bæði skipin ganga samtímis.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Ég hefi ekki miklu við það að bæta, sem ég hefi áður sagt. Hv. þm. Seyðf. hefir líka svarað flestu því, sem svara þurfti, og mun ég því takmarka mál mitt. Ég get að mestu leyti unað við svör hæstv.dómsmrh.; mér virtist hann yfirleitt taka vingjarnlega í till. Hann gat þess réttilega, að stj. gæti ekki haft hönd yfir Eimskipafélaginu eða því, hvernig það hagaði ferðum skipa sinna. Í till. er heldur ekki gert ráð fyrir því, en aðeins að stj. beiti áhrifum sínum við stjórn félagsins um að koma því skipulagi á strandferðir þess, að þær verði austurhluta landsins að meira liði en verið hefir. Hv. þm.N.-Ísf. virtist helzt vilja halda því fram, að þegar væri búið að semja við „Eimskip“ um þessar ferðir. En svo er ekki. Framkvæmdarstjórinn hefir aðeins bent á, hvernig koma mætti fyrir breyt. á ferðum skipanna og nokkrum viðkomum þeirra eystra, án þess að hagga áætlun þeirra að nokkru ráði. Hér er ekki um neina samninga að ræða, heldur aðeins ráðagerð, sem jafnframt fylgdi það skilyrði, að þetta væri því aðeins mögulegt, að nægilegir flutningar fengjust í skipin. Á þetta má því ekki líta sem gerða samninga, heldur eins og möguleika til samninga. Að því er snertir spurninguna um aukið framlag ríkissjóðs til strandferðanna, þá gerir samgmn. í till. sínum ekki ráð fyrir, að meira fé verði veitt eða þurfi á þessu ári en upphaflega var áætlað. Hinsvegar virðist mér, að ekki megi eða sé fært að hnitmiða þessa upphæð svo mjög, að ekki megi víkja lítillega frá henni eftir atvikum, ef þörf krefur. Slíkt væri allt of mikil smámunasemi og vafasöm fyrirhyggja. Nú hagar þannig til um strandferðir Esju og Súðarinnar, að þær eru aðeins ákveðnar fyrir stuttan tíma í einu, og má því breyta áætlun með stuttum fyrirvara. Það er einmitt þetta, sem fyrir samgmn. vakir, að víkja megi hringferðunum til og flýta þeim meira, svo fá megi þessar aukaferðir austur milli hringferða. Ætti það ekki að auka útgerðarkostnað ríkissjóðs, þar sem mun minni tími ætti að fara til hringferðanna, en viðkomur skipanna alls að fjölga og þá um leið að aukast tekjur þeirra. Út af aths. þm.N.-Ísf. um framkvæmdaleysi Austfirðinga í því að notfæra sér síldveiðina undanfarið vil ég taka það fram, sem öllum má þó augljóst vera, að þar sem um jafnstopula veiði er að ræða eins og við vetrargöngur þessar í Austfjörðum, þar er þess varla að vænta á þessum krepputímum, að einstakir menn taki á sig alla áhættu við að leigja skip fyrir þessa óvissu flutninga, þegar þá líka ekkert hefir gert verið af hálfu þess opinbera til að bæta úr þörfinni, en veiðistöðvarnar eystra undanfarið settar í lamandi einangrun af samgönguleysi. Hv. 1. þm. Eyf. hefir tekið aftur hina skrifl. brtt. sína, um að till. þessi gangi til efri deildar. Út af till. hans vil ég geta þess, að hugmynd n. var - eins og fyrr var sagt - sú, að samþykkt till. þessarar þyrfti ekki að hafa í för með sér aukin gjöld fyrir ríkissjóð, og væri því óþarft, að hún gengi í gegnum báðar deildir. Ég skal svo ekki tefja mál þetta með öllu fleiri orðum. Hér er ekki um annað að ræða en hæverskleg tilmæli til ríkisstj. um að hlutast til um, að ferðum ríkisskipanna verði hagað þannig, að þær komi að almennari notum en að undanförnu. Að lokum vil ég taka undir það með hv.þm.N.-Þ., að sleifarlagið, sem verið hefir á strandferðunum og samgöngum við Austfirði og Norðausturlandið undanfarin ár, kemur þeim mun harðar niður á héruðunum, sem þessir landshlutar nutu um 30-40 ára skeið betri samgangna en aðrir landshlutar, þótt fyrir tilstilli útlendinga væri. Viðbrigðin hafa verið hastarleg og örlagarík, og er sízt að undra, þótt Austfjörðum hafi orðið nokkur hnekkir að því, að þeim fyrri samgöngum var á brautu kippt og með því líkt og skorið á þá lífæð viðskipta og atvinnu, sem fjöldi fólks hafði byggt á afkomu sína og atvinnu allt frá 1880. Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég vona, að hæstv . dómsmrh. - eftir andsvörum hans að dæma - taki vingjarnlega móti till. og verði við þeim hógværlegu tilmælum, sem í henni felast.

Bjarni Snæbjörnsson Ég vil líka taka undir það með hv.þm. Snæf. að þakka hv.n. fyrir góða afgreiðslu þessa máls. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni fyrir þessu máli, þá var ekki aðalatriðið fyrir okkur flm., að engar breyt. yrðu gerðar á þessu frv., heldur það, að hv.n. vildi skilja nauðsyn þessa máls, og það hefir hún gert. Ég hefi athugað breytingarnar á þskj. 312, og finnst mér, að þær séu yfirleitt til bóta. Þess vegna vil ég líka láta í ljós þá skoðun mína á þessu frv., að bezt sé að afgr. það með þeim breyt., sem hv.n. fer fram á.

Halldór Steinsson Ég get verið hv.n. þakklátur fyrir það, að hún hefir næstum því að öllu leyti tekið til greina þær aths., sem ég gerði við 1. umr. þessa máls. Ef þessar breyt. verða samþ., þá tel ég, að frv. sé komið í það horf, að sjálfsagt sé að samþ. það, og að það horfi til mikilla bóta.

Björn Kristjánsson Ég verð að svara hæstv.dómsmrh. nokkrum orðum. Hann misskildi orð mín, þar sem hann lagði mér í munn þau orð, að ég hefði sagt, að björgunarlaun varðskipanna hefðu orðið minni fyrir það, að færri skipum varð bjargað. Þetta datt mér ekki í hug að segja. Ég sagði að samningar þeir, sem gerðir hefðu verið um björgunarlaun, hefðu verið óhagstæðari nú en áður. Þá sagði hæstv. ráðh., að björgunarlaun miðuðust við það, hve erfitt væri að bjarga. Þetta kom mér mjög á óvart. Mér hefir verið tjáð, að hin erlendu vátryggingarfélög hafi samið um að borga í 20 á dag fyrir árangurslausar björgunartilraunir, en þegar heppnaðist að bjarga skipinu, þá væru björgunarlaunin viss hluti af virðingarverði skipanna eins og þau eru þegar búið er að bjarga þeim. Samningar þeir, sem skrifstofustjórinn hefir gert fyrir þann eina togara, sem bjargazt hefir síðan hann tók við yfirstjórninni, eru okkur óhagstæðari, minni hundraðshluti af virðingarverðinu en áður var. - Það er naumast svaraverður misskilningur, að ég hafi kennt skrifstofustjóranum það, hve illa hefir gengið að bjarga strönduðum skipum. Ég veit vel, að hann er þar sjálfur hvergi nærstaddur og ræður hvorki veðri eða straumum. Það er einnig útúrsnúningur hæstv. ráðh., að ég hafi sveigt nokkuð að skipherrum varðskipanna. Ég hefi nokkurn kunnugleika af þeim báðum, og ekki annað en góð kynni. Þá er það borgunin fyrir yfirstjórn varðskipanna. Ég sagði, að höfuðástæðan fyrir till. væri sparnaður, sem hægt væri að framkvæma án þess að yfirumsjón skipanna yrði verr af hendi leyst. Skipaútgerðin tók ekkert fyrir verk sitt, meðan hún hafði á hendi yfirstjórn skipanna, en skrifstofustjóranum eru greiddar 4000 kr. fyrir það. - Að vísu var honum greitt þetta áður, og hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði átt að beina skeytum mínum að fyrrv. ráðh. En þáltill. okkar var eingöngu miðuð við framtíðarsparnað, en ekki við liðinn tíma. Í því fólst engin ásökun, hvorki til hæstv. núv. dómsmrh. né fyrirrennara hans, fyrir það, sem liðið er, heldur áskorun um að koma þessu betur fyrir framvegis. Það var að vísu rangt, sem hann og þeir gerðu, að greiða þetta að óþörfu. En ég vildi þó ekki láta það koma fram í þessari þáltill. - Hæstv. ráðh. og aðrir hafa engin rök fært fram, er afsanna, að till. sé réttmæt. Allir þeir hv.þm., sem vilja spara óþörf útgjöld, hljóta því að vera með henni. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að skrifstofustjórinn hefir svo há laun, að óþarft er þess vegna að láta hann hafa þennan aukabitling. Þá sagði hæstv. ráðh., að sérstaklega þægilegt væri að ná í skrifstofustjórann, þegar aðstoðar væri leitað við björgun, hvort heldur væri á nótt eða degi. Þetta þykir mér dálítið einkennilegt. Ég hefi séð bréf frá skrifstofustjóranum til skipaútgerðarinnar, skrifað í október síðastl., að mig minnir, þar sem skipaútgerðinni er falið að annast vörzlu á nóttum, eins og áður hafði verið. Hv. þm. Vestm. var að bera þetta saman við flotamálastjórn annara ríkja og sagði, að aðrir en ráðuneytin hefðu ekki þá stjórn þar. En vitanlega er yfirstjórn strandvarnanna okkar á engan hátt sambærileg við flotamálastjórn útlendra hervelda, svo þessi samanburður sannar ekkert. Hv. þm. bar skrifstofustjóranum þann vitnisburð, að hann væri lipur og góðgjarn, er hans væri leitað um björgun. En hann tók einnig fram, og þótti mér vænt um það, að hinu sama hefði hann átt að mæta hjá skipaútgerðinni. Mér er kunnugt um það, að meðan hún hafði stj. varðskipanna, var mikil alúð lögð við það að leyna ferðum varðskipanna og láta þau sem sjaldnast senda loftskeyti, svo togararnir væru þess sem bezt duldir, hvar þau hefðust við, til varnaðar því, að þeir færu í landhelgina. Ég tel þetta eina af sönnununum fyrir því, að þetta starf hefði verið í góðu lagi hjá ríkisskipum og betur af hendi leyst en hjá skrifstofustjóranum. En aðalrök fyrir till. er þó sparnaður, eins og ég hefi áður tekið fram. Ég get ekki fallizt á, að þessu máli verði vísað til stj. Ég þykist vita, að yfirstjórnin muni þá verða áfram í sama horfi og áður, en það tel ég alveg ófært.

Sveinn Ólafsson Af því að hv.frsm. er hér ekki nærstaddur, finn ég mér skylt að koma í hans stað og segja nokkur orð í sambandi við till. Eins og eðlilegt er, er þessi till. flutt af mönnum úr þeim landshlutum, sem hafa á síðastl. árum farið mest á mis við eftirlit varðskipanna. Ég hefi orðið þess var, að einstaka menn eru óánægðir með till. og vilja gjarnan, að hún annaðhvort falli eða sé tekin aftur. En mér finnst engin ástæða til þess, því ég fyrir mitt leyti er sannfærður um það, að það mundi betur vera séð fyrir strandvörnum, sérstaklega á Austur- og Norðurlandi, ef staðkunnugur maður hefði eftirlit með strandvörnum, maður, sem á hverjum stað væri kunnugur ströndum landsins og væri sjálfur sjómaður. Ég veit, að afturför um eftirlit með strandvörnum á þessum svæðum strandarinnar, sem ég hefi nefnt, stafar að meira eða minna leyti af því, að þennan kunnugleika hefir vantað. Það er auðvitað líka meðfram af því, að á síðasta ári hefir ekki nema annað varðskipið verið úti að staðaldri. Og sú samvinna, sem komin var á 1930-31 á milli útgerðar skipanna og hafna þarna, sem á hverjum tíma gátu aðstoðað um eftirlitið, er niður fallin. Slík samvinna gerði mikið til þess, að strandvörn varð að meiri almennum notum, því svo var um búið, að svo að segja hver veiðistöð hafði samtök með sér og innbyrðis um að aðstoða eftirlitið með því að gefa bendingar, annaðhvort með skeytum eða á annan hátt, bendingar, sem ekki var hægt að fiska upp eða hagnýta sér af þeim, sem óheimilt er að nota landhelgina. Þessi tilmæli, sem felast í till., um að staðkunnugur maður eða menn, og þá um leið vanir sjómennsku, hafi framkvæmdina á hendi, eru frá hendi okkar flm. með öllu hlutlaus, þó till. hafi verið túlkuð svo af einstökum mönnum, að hún væri einhverskonar árás á þann mann, sem nú hefir þetta eftirlit sérstaklega á hendi. En því fer fjarri, að svo sé. Það kemur ekkert málinu við, hvort sá maður, sem nú hefir á hendi stjórn ríkisskipanna, verði þar áfram eða ekki, en það verður að gera ráð fyrir, að því starfi verði samt sem áður látinn gegna sá maður, sem þennan kunnugleika hefir til að bera. Og fyrir því teljum við flm., að bezt fari á því, að þar sé eftirlit með varðskipunum. En auðvitað verða þau eftir sem áður undir dómsmrn., eins og þau hafa alltaf verið. Ég ætla svo ekki að fara frekar út í þetta að sinni. Ég held, að ég hafi skýrt nægilega, hvað fyrir okkur flm. vakir með þessari breytingu.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég þarf ekki miklu að bæta við það, sem ég hefi áður sagt. Vil þó segja fáein orð út af því, sem síðan hefir komið fram. Það kom skýrt fram hjá hv.frsm.n., að hann gerir ekki kröfu til þess, að stj. eyði meiru til strandferða heldur en þingið hefir áætlað, en hinsvegar heyri ég það á hv.þm., að það muni verða látið óátalið, þó kostnaðurinn fari eitthvað fram úr áætlun. Það er mjög gott fyrir stj. að fá að heyra þetta. Ég skal minna á það, að á þinginu í fyrra var spursmálslaust gengið út frá því, að ekki yrði nema annað strandferðaskipið látið ganga og fjárveitingin fyrir árið 1933 var miðuð við það. Nú verður það að sýna sig, þegar kemur fram á árið, hvort nokkrar líkur eru til þess, að ríkið geti bætt við þær 225 þús. kr., sem áætlaðar voru til strandferðanna. Um það skal ég engu spá að svo stöddu. Ég endurtek aðeins það, sem ég sagði áðan, að stj. mun auðvitað reyna að hafa samgöngurnar eins góðar og mögulegt er fyrir það fé, sem hún hefir úr að spila. En það verður að athuga, að fjárl. fyrir árið 1933 eru með milljónar tekjuhalla, og þarf því ekki mikið út af að bera til þess að svo þröngt verði í búi, að ómögulegt sé að uppfylla nema allra brýnustu þarfirnar. Þetta veit ég, að hv.þm. setja sér fyrir sjónir og sjá, að ekki er hægt að lofa miklu fyrirfram um aukin framlög. Það er rétt, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði, að yfir hásumarið þarfnast Norðlendingar ekki skipaferða til mannflutninga. Það er af þeirri ástæðu, að flestir, sem ferðast vilja milli Norðurlands og Suðurlands yfir sumarið, fara landleiðina, en ekki sjóleiðina. Það hefir verið bent á það áður hér, að það er því beinlínis sparnaður að því fyrir ríkið, að aðalvegurinn milli Suður- og Norðurlands komist í sæmilegt horf sem allra fyrst. Enda hefir þingið oft sýnt góða viðleitni í þá átt. Ég mun svo reyna að festa mér í minni þær óskir, sem fram hafa komið frá ýmsum hv.þdm., og gera mitt ýtrasta til þess, að hægt verði að fullnægja þeim. En loforð get ég engin gefið um það efni. Mér skildist á hv.þm. V.-Húnv., að hann telja e. t. v. ráðlegt að gera ráðstafanir í þá átt að banna útlendingum að hafa strandferðir hér við land. Slíkt gæti komið til mála síðar, en ekki nú, meðan við kvörtum yfir því, að við getum ekki haldið uppi þeim strandferðum, sem okkur eru nauðsynlegar. Á meðan svo standa sakir, væri það að vera sínir eigin böðlar að banna öðrum þjóðum að hafa hér slíkar ferðir. Það er fyrst þegar við höfum fjármagn til þess að reka nægilegar strandferðir sjálfir, að við getum bannað útlendingum að vera í strandferðum hér við land.

Flm. (Björn Kristjánsson) Tilgangur okkar flm. með þál.till. á þskj. 212 er tvennskonar. Annarsvegar vakir fyrir okkur sparnaður á útgjöldum ríkisins og hinsvegar það, að koma betri skipun á stjórn varðskipanna. Það hefir verið upplýst, að skrifstofustjórinn í dómsmrn. hefir fengið 4000 kr. árlega greiðslu fyrir yfirstjórn varðskipanna. Í þeirri yfirstjórn er ekki fólgið reikningshald eða innkaup þeirra vegna, heldur aðeins það, að gefa fyrirskipanir um, hvernig þau eigi að haga strandgæzlunni og björgunarstarfsemi sinni á hverjum tíma. Meðan útgerðarstjóri ríkisskipanna hafði þessa yfirstjórn á hendi, var starfið unnið án nokkurrar sérstakrar borgunar, og þess vegna ríkinu kostnaðarlaust, því að hann hafði aðeins sín föstu laun. Væri yfirstjórn varðskipanna aftur falin skrifstofu ríkisskipanna, mundi starfið áreiðanlega verða unnið kauplaust, á sama hátt og áður, og ríkinu þar með sparað 4000 kr. árleg útgjöld. En sparnaðurinn yrði að öllum líkindum eitthvað meiri en þetta. Eins og kunnugt er, hafa skipin síðustu árin mjög oft verið fengin til þess að bjarga fiskibátum, sem í hættu hafa verið staddir, og er sú björgunarstarfsemi nú orðin mjög þýðingarmikill þáttur í starfi þeirra. Þegar báta vantar í einhverri veiðistöð, er snúið sér til yfirstjórnar varðskipanna, annaðhvort beint eða gegnum slysavarnafélagið, og getur það vitanlega komið fyrir jafnt á nóttu sem degi, að slíkrar hjálpar sé leitað, og er það þess vegna mikil nauðsyn, að hægt sé á öllum tíma dags eða nætur að ná til yfirstjórnar skipanna, því oft geta fleiri eða færri mannslíf oltið á því, að hægt sé að bregða við nægilega fljótt til hjálpar. Af þessari ástæðu var það fyrirkomulag upp tekið meðan skipaútgerðin hafði yfirstjórn varðskipanna, að hafa mann á verði við símann utan skrifstofutíma, og um nætur var jafnan símasamband við forstjórann. Fyrir þetta var heldur engin sérstök þóknun greidd, því að útgerðarstjórinn og starfsmenn skrifstofunnar töldu þetta skyldustarf og einn þátt í yfirstjórn skipanna, sem þeim bæri ekkert aukagjald fyrir. Nú er það vitanlega jafnnauðsynlegt eins og áður, að einhversstaðar sé haldinn vörður í þessu augnamiði, enda mun svo vera enn, að starfsmenn skipaútgerðarinnar sjá um það. En hitt er óvíst, að þeir telji sér skylt að annast það starf endurgjaldslaust, eftir að yfirstjórn varðskipanna er öðrum falin, og þykir mér miklu sennilegra, að meðan sú skipun helzt, muni ekki verða hjá því komizt að borga eitthvað fyrir það. Hinsvegar mætti áreiðanlega komast hjá þeim útgjöldum, með því að færa aftur útgerðarstjórnina í hið fyrra horf. Starfsemi varðskipanna er, eins og allir vita, ákaflega þýðingarmikil fyrir þjóðina, og ef hægt væri að færa sterkar líkur fyrir því, að þeim mundi verða betur stjórnað af skrifstofustjóra dómsmrn., þá væri ekki horfandi í nokkur þúsund kr. aukakostnað. En ég hygg, að því sé ekki svo farið. Útgerðarstjóri ríkisskipanna er á bezta aldri, ötull og duglegur maður. Hann hefir um mörg ár verið í siglingum kringum landið sem yfirmaður á skipum Eimskipafélagsins og skipaútgerðar ríkisins og hlýtur því að vera mjög kunnugur allri strandlengjunni hér við land. Skrifstofustjórinn í dómsmrn. hefir hinsvegar enga sjómannsþekkingu og er auk þess orðinn aldraður maður og skortir þess vegna að líkindum áhuga og dugnað á við útgerðarstjórann. Virðist samanburður þessara manna síður en svo benda til þess, að stjórn skipanna sé betur komin í höndum skrifstofustjórans. Segi ég þetta ekki af því, að ég efist um góðan vilja hans í þessu efni, heldur vegna hins, að mér sýnist útgerðarstjórinn hafa miklu betri skilyrði til að leysa starfið vel af hendi. Kröfurnar um aukna björgunarstarfsemi skipanna fara stöðugt vaxandi. Hafa á þessu þingi komið fram í tveim þál.till. áskoranir til stj. um að hafa varðskipin að staðaldri í Faxaflóa og við Vestfirði í þessu augnamiði, og víðsvegar að af landinu berast óskir um svipaða aðstoð. Ef nú vegna sparnaðarráðstafana verður ekki hægt að gera út nema eitt varðskipanna, þá er vitanlega nauðsynlegra en nokkru sinni áður, að yfirstjórn þeirra sé sem bezt og haganlegust. Hæstv. dómsmrh. hefir óskað eftir því, að umr. um þessa þáltill. yrði frestað og till. vísað til n. Kveðst hann muni leggja fyrir n. ýmsar upplýsingar viðkomandi þessu máli. Hefi ég ekkert á móti þessu og tel það rétt, ef málið gæti á þann hátt orðið betur skýrt. Vil ég því leggja til, að þál.till. verði vísað til allshn.

Haraldur Guðmundsson Ég held, að það sé rangt hjá hæstv. forseta, að ekki sé hægt að afgr.till. eins og hún lá fyrir. Mér dettur ekki í hug að fullyrða, að það sé öruggt, ef þessar breyt. verða gerðar á strandferðunum, að sú upphæð, sem áætluð er í fjárl. til strandferðanna, hrökkvi nákvæmlega fyrir kostnaðinum við þær. En það er heldur ekki öruggt, að svo verði, þó að engin till. verði samþ. annars veit ég ekki betur en að þetta sé áætlunarupphæð, sem í mörgum tilfellum hefir farið tugi og jafnvel hundruð þúsunda fram úr áætlun, og að stj. hafi greitt það án þess að leita fyrst samþykkis Alþingis. Það er því óþarfi að fara með þessa till. eins og um sé að ræða útgjöld, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlögum. Út af ummælum hæstv.dómsmrh., að stj. gæti ekki sett Eimskipafél. neinar reglur um ferðir þess eða ráðið yfir því, vil ég taka það fram, að þetta er aðeins að forminu til rétt, því að stjórn „Eimskip“ hlýtur að taka tillit til óska stj., enda er mér t. d. kunnugt um, að framkvæmdastjóri þess hefir fullan hug á að gera það, sem hann getur í þessu efni. Að því er snertir ferðir „Eimskip“ til Austfjarða, þá er þess að gæta, að þar sem það hefir tekið upp flutning á ísvörðum fiski héðan frá Faxaflóa, þá er ekki hægt að ætlast til þess, að þau skip komi til Austfjarða, sem flytja fiskinn héðan; það tefði skipin of lengi. Ég get því verið sammála hv.þm.N.-Ísf., að lítils sé að vænta um ísfisksútflutning fyrir Austfirðinga frá Eimskip. Þá sagði þessi hv.þm., að töluvert sleifarlag hefði verið á síldarútflutningnum frá Austfjörðum síðastl. haust, sem eingöngu hefði verið Austfirðingum að kenna. Ég vissi nú ekki, hvort hann átti við saltsíld eða ísaða síld. Hafi hann átt við útflutning á saltsíld, þá veður hann eintóman reyk, því eins og ég skýrði frá við fyrri umr.till. þessarar, þá var engin ferð til útlanda frá Austfjörðum eftir að síldveiði hófst, fyrr en 5. des. Var því tvisvar sinnum send síld hingað með strandferðaskipunum til þess að koma henni á erlendan markað. Þetta gekk bærilega meðan hægt var að hnýta saman ríkisskipunum og skipum Eimskipafélagsins. En ef skip Sameinaða félagsins áttu að taka við, varð að greiða 6-7 kr. fragt fyrir hverja tunnu. Að sjálfsögðu reiddu menn sig á Lagarfoss í des., en það varð ekki til neins. Þegar hann kom, var hann alveg fullfermdur og gat því ekki tekið neitt. Varð því að fá annan Fossanna til þess að taka síldina. Hann kom nokkru fyrir jól og tók 6000 tn., en hann kom svo seint út, að síldin seldist ekki fyrir jól og varð því að bíða fram í miðjan janúar. Þá sagði hv.þm., að það hefði verið barnaskapur af Austfirðingum að leigja ekki skip til þess að flytja út síld sína. En eins og tekið hefir verið fram, er þessi Austfjarðasíld, sem hér er um að ræða, ekki sambærileg við aðra síld; markaður fyrir hana er svo miklu þrengri. Sé hægt að senda út 1000-1200 tn. í einu, má búast við sæmilegri sölu. En að senda í einu 6000 tn. er allt of mikið. Það næði því engri átt að fara að leigja skip fyrir 10-12 hundr. tunnur. Slíkt yrði allt of dýrt. Hinsvegar skal ég játa, að ef það tækist að koma markaðnum fyrir ísaða síld, að magni til, svo upp, að milliferðaskipin önnuðu ekki flutningunum, þá væri alveg sjálfsagt að leigja sérstakt skip til þeirra. En eins og nú standa sakir, væri æskilegast, að ferðunum væri hagað svo, að hægt væri að senda út smásendingar, nokkur hundruð kassa í einu; meiri útflutningur í einu gæti orðið óheppilegur meðan markaðurinn fyrir þessa síld er svona takmarkaður og óviss. Þá þykir mér rétt að geta þess hér, sem flestum hv.þdm. mun vitanlegt, að óánægja Austfirðinga yfir hinum mjög svo óhentugu samgöngum við útlönd er mjög almenn. Það hefir því verið vakið máls á því af erlendum skipafélögum, hvort Austfirðingar vildu ekki gera samninga við þau, sem tryggðu þeim hentuga flutninga. Um þetta hefir nokkuð verið rætt meðal Austfirðinga. Hvort úr því verður, að slíkir samningar verði teknir upp, skal ég ekkert fullyrða um að svo komnu, en verði eins greinilega gengið framhjá Austfirðingum framvegis eins og verið hefir, þá eiga þeir tæplega annars úrkosta en að bjarga sér sjálfir í sínum samgöngumálum. En það myndi ekki verða nein búbót, hvorki fyrir Eimskip eða ríkisskip, er erlent félag tæki upp hraðar og öruggar ferðir bæði til Norður- og Suðurlandsins. Annars er máli þessu mjög skammt á veg komið ennþá. En verði enn þvertekið fyrir að bæta samgöngurnar við Austurland frá því, sem nú er, þá mun eflaust verða að þessu horfið. Út af ummælum hæstv.dómsmrh. um kostnaðinn við strandferðirnar verð ég að segja það, að ég skil ekki, hvaða búhnykkur það er að hafa Súðina liggjandi hér inni á Rvíkurhöfn nær hálft árið. Það skaðar landsmenn án efa miklu meira en nemur því litla, sem ríkissjóði sparast í útgjöldum við það að halda henni ekki alltaf úti. Ég vænti nú, að hv.þdm. sjái nauðsyn þessa máls og samþ.till. eins og hún er. Till. hv. 1. þm. Eyf. tel ég óþarfa, því að það hefir ekki verið gert að fastbinda slíkar fjárveitingar í fjárl.

Bernharð Stefánsson Ég bar brtt. mína fram vegna tilmæla frá hæstv. forseta, en að fengnum þessum skýringum get ég auðvitað fallizt á að taka hana aftur.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Það hefir orðið nokkur dráttur á afgreiðslu till. þessarar hjá samgmn., meðfram vegna þess, að hún hefir orðið að leita fyrir sér um möguleika til að fá framgengt óskum þeim, sem í till. felast, bæði hjá Eimskipafél. Ísl. og skipaútgerð ríkisins, um fyrirkomulag þeirra auknu ferða, sem helzt gætu komið til greina og bætt samgöngur við Austfirði á næsta sumri og hausti. N. viðurkennir, að brýn þörf sé á því að gera það, sem hægt er, til þessara samgöngubóta, án stórfellds kostnaðar. Nú undanfarið, og þó einkum síðastl. ár, hefir verið það sleifarlag á samgöngunum við Austfirði, að ekki má við una. N. álítur, að ráðstafanir megi gera til þess að bæta nokkuð þessar samgöngur á næsta sumri og hausti án tilfinnanlegs kostnaðarauka. Forstjóri Eimskipafél. Ísl. telur, að takast megi að fullnægja að nokkru leyti þeirri ósk, sem fram kemur í till., með því að fjölga viðkomum skipa félagsins á Austfjörðum að haustinu og án þess þó að hagga að mun áætlun þeirri, sem þegar hefir verið birt fyrir skipin. Lík þessu eru svör þau, sem skipaútgerð ríkisins hefir gefið. Þess vegna virðast mér góðar horfur á því, að takast megi að lagfæra samgöngur þessar án verulega aukins kostnaðar. Við þetta tækifæri vil ég leyfa mér að minna hv.þdm. á þær háværu raddir, bæði á undanförnum þingum og á þessu þingi, um milljónaframlög frá ríkissjóði til þess að bæta úr atvinnuþröng og erfiðleikum fólks í verstöðvum og kaupstöðum landsins. Þessar óskir hafa af eðlilegum ástæðum fengið litla áheyrn, með því að efnin hefir skort til þess að fullnægja þeim. En samtímis þessu, eða næstliðinn og yfirstandandi vetur, hefir borizt svo ríkulegur fengur af sjávarafla á Austfjörðum, að nægja mátti öllu þurfandi fólki í landinu, ef skilyrði hefði ekki skort og vinnandi hendur til að notfæra þessar auðlindir. Svo miklar og stöðugar göngur af síld hafa verið þar þessa tvo vetur, að nær takmarkalaust hefir mátt veiða stundum, en aðeins örlítið af þeirri veiði hefir verið hægt að hagnýta, aðeins fáar þús. tunnur af valinni síld til söltunar hefir tekizt að senda á erlendan markað, og sumt þó svo seint - vegna flutningatregðu -, að lítið lið hefir að orðið, en meginhluti veiðinnar hefir verðlítill eða verðlaus orðið, enda hefir veiðin oft verið vanrækt þegar sjáanlega var engin von um sölu. Öllu öðru fremur hefir skortur hentugra skipa og samgangna valdið því, að þessi sjávargjöf hefir reynzt svo svipul. Nær engin tök hafa verið á því að koma síldinni kældri eða ísvarinni til Englands, vegna samgönguleysis. Það eina skip, Lagarfoss, sem hefir skrölt í förum til Austfjarða, verður alls eigi notað til slíkra flutninga, enda viðkomur þess þar fáar. Þetta framantalda er dálítil mynd af því, hvernig samgönguleysið er við Austfirði og hversu lamandi einangrun þar er. En með þeim ráðstöfunum, sem hér er leitazt við að gera, má þess þó vænta, að einhver bót fáist. Þegar á þessum vetri voru gerðar lítilsháttar tilraunir til þess að koma ísvarinni síld frá Austfjörðum á útlendan markað, en fyrsta tilraun fór svo, að varan reyndist skemmd, þegar þangað kom, vegna þess að nota varð skip, sem fyrst varð að fara til Reykjavíkur með síldina og þaðan til útlanda. Allir, sem við sjó búa, munu skilja, að það er enginn búhnykkur, og sízt á þessum krepputímum, að láta ónotuð þau auðæfi hafsins, sem boðizt hafa svo örlátlega undanfarna vetur og sem lítt hafa nýtzt, vegna vantandi samgangna. Ég vænti, að hv.þdm. sýni málinu svo mikinn skilning, að till. þessi verði samþ. Að síðustu vil ég benda á það, að n. leggur til, að till. verði orðuð upp þannig, að ljósar sé tekið fram í henni, hvað fyrir þeim vakir, sem hlut eiga að máli, og hvernig n. álítur hentast að koma þessum samgöngubótum fyrir. Þessi umorðun á till. er gerð með hliðsjón af undirtektum þeirra aðilja, sem n. hefir borið sig saman við, og vænti ég þess, að hv.þm. geti fallizt á orðabreyt. þessa.

Jóhann Jósefsson Ég er á sama máli og þeir hv.þm. og ráðh., sem telja, að þessi till. sé ófyrirsynju fram komin. Það er ekki neitt nýtt, eins og þegar hefir verið upplýst, að stjórn landhelgisgæzlunnar sé í höndum dómsmálaráðuneytisins. Hún var það að því er Ísland snerti löngu áður en Íslendingar eignuðust nokkurt varðskip. Allar málaleitanir viðvíkjandi varðskipunum verða að ganga gegnum dómsmálaráðuneytið, og varðskipalögin kveða svo á, að þessi gæzla heyri undir dómsmálaráðuneytið, enda er það ekki nema eðlilegt og skiljanlegt, þar sem þetta er löggæzla á hafinu, að hún heyri undir dómsmálaráðuneytið. Mér virðist því, þar sem farið er fram á í till. að fela skipaútgerð ríkisins þetta starf, að það sé alveg í mótsögn við þá eðlilegu framþróun, sem landhelgisgæzlan tekur hér á þessu landi eins og í öðrum löndum. Halda hv.flm. þessarar till., að það viðgangist í öðrum löndum, að yfirstjórn lögreglunnar sé falin á hendur leikmönnum? Halda þeir, að einhverri skipaútgerð sé falið að stjórna þeim mönnum, sem eiga að halda uppi lögum og reglu á hafinu? Ég hefi talsverða reynslu af því, hvernig er að leita til þeirra manna, sem stjórna landhelgisgæzlunni, með öðrum orðum dómsmálaráðuneytisins eða skrifstofustjórans, sem hefir það mál með höndum. Ég get tekið undir það, sem kemur fram í bréfi Slysavarnafélags Íslands, um lipurð og hjálpfýsi skrifstofustjórans í öllum greinum, sem snerta þau málefni, er ég sem formaður Slysavarnafélags Vestmannaeyja hefi leitað til hans með, annaðhvort snertandi landhelgisgæzlu eða björgun. Og ég vil um leið segja það, að meðan skipaútgerð ríkisins var meir í fyrirsvari, sem var um nokkurt árabil í tíð fyrrv. stjórnar, að þá mætti ég ávallt góðvild í þessu efni. Ég vil taka það fram til þess að forðast allan misskilning. En mér virðist að því er þetta snertir, að það sé ekki nokkur ástaeða til að fara að breyta til úr því horfi, sem er, að dómsmálaráðuneytið sjái um þetta sjálft. Mig minnir líka, að það hafi komið ljóst fram hér á þinginu fyrir nokkrum árum, að skrifstofustjórinn í dómsmálaráðuneytinu þótti sérstaklega heppinn í úrlausn ýmissa mála, sem snertu ýmist þetta starf eða eftirlit með smygli á skipum. Ég hygg, að þessu megi finna stað hér í þinginu, og eins vil ég minna á það, að hæstv.fyrrv.dómsmrh. hefir fundið ástæðu til þess að láta þess getið, að skrifstofustjórinn hafi sýnt mikinn dugnað í þessu starfi. Þá vil ég aðeins minnast á meðferð þessarar till. hjá sjútvn. Þegar till. kom fram, kom fram í ræðu hjá hæstv. núv. dómsmrh., að hann óskaði eftir því, að áður en nefndin afgreiddi þetta mál fengi hann áheyrn með sitt álit, og þegar n. tók málið fyrst fyrir á fundi 18. apríl, var till. rædd, en þó ekki tekin ákvörðun um hana, og þá drap ég á við form. n., að dómsmrh. hefði óskað eftir því, að við veittum honum áheyrn áður en þetta mál yrði afgr. Næst var málið tekið fyrir á fundi n. 20. apríl, en þá var svo ástatt, að við 2 sjálfstæðismennirnir í n. vorum fjarverandi. Það var hv.þm. G.-K. og ég. Ég hafði farið heim í páskafríinu, og veiktist ég þá og lá í nokkra daga. Gat ég þess vegna ekki komið, er þess getið í fundarbókinni. Um hv.þm. G.-K. er þess getið, að hann hafi verið á fundi annarsstaðar og þess vegna ekki getað komið. Þetta gæti gefið tilefni til að ætla, að okkur væri sama um þessa till. En svo er alls ekki. Við lítum báðir svo á, að þetta sé eigi einungis óþörf till., heldur sé hún beinlínis til þess að færa úr lagi landhelgisgæzluna. Sá fundur sjútvn., sem afgreiddi þetta mál, var eini fundurinn, sem okkur báða, mig og hv.þm. G.-K. vantaði á. Við vorum báðir löglega forfallaðir. En meiri hl. hirðir ekki um það, heldur skellir út nál., án þess að bera það undir okkur. Ég vildi geta þessa, þar sem við gáfum ekki út neitt sérstakt nál., heldur kusum að bíða með okkar skýringu þar til málið kæmi fyrir. Mér virðist það koma ljóslega fram, að mái þetta er sótt af meira kappi en forsjá. Og þótt ég teldi reyndar réttast, að málið yrði fellt, þá mun ég þó greiða atkv. með till.hv.þm. V.-Húnv.

Hannes Jónsson Með því að brtt.hv. 1. þm. Eyf. var tekin aftur, er að mestu horfin ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs. Í till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er engin heimild um aukna fjárveitingu til strandferðanna, enda þess ekki þörf, þar sem fjárveitingin til strandferðanna í fjárl. er aðeins áætlunarupphæð. Er því aðeins hér um að ræða framkvæmdaatriði fyrir stjórnina. Með þessu er ég þó alls ekki að hvetja stj. til þess að fara fram úr þeirri áætluðu upphæð. Þvert á móti væri æskilegast, að hún eyddi sem minnstu, jafnframt því þó að gæta þess að gera öllum landshlutum sem jafnasta aðstöðu til þess að njóta samgangnanna. Flutningaþörfin er yfirleitt geysilega mikil hér við land. Það eru ekki einungis vöruflutningar, heldur einnig mannflutningar. Og allir þessir flutningar þurfa að komast í það horf, að eigi valdi baga. Í þessu efni vildum við Norðlendingar létta undir með Austfirðingum, með því að láta falla niður nokkrar ferðir Esju um hásumarið, til þess að hún gæti farið hraðferðir til Austurlands. Við skildum þörf Austfirðinga á slíkum ferðum og vildum taka á okkur nokkur óþægindi þeirra vegna. Og við gátum því fremur afsalað okkur sumum hringferðum Esju yfir sumarið, þar sem við teljum, að okkar fólksflutningum geti orðið betur borgið á annan hátt á þeim tíma árs. Við viljum efla samgöngur á landi og teljum það heppilegustu leiðina til þess að fullnægja fólksflutningaþörf Norðlendinga yfir sumarið. Á þessu hafa Austfirðingarnir góðan skilning. Hv. 1. þm. S.-M. er okkur sammála um það, að efla beri meira samgöngurnar á landi fyrir Norðurland, en aftur á móti samgöngurnar á sjó til Austfjarða. Það hefir því sennilega verið í ógáti gert, en ekki af því hv.þm. meinti neitt með því, þegar hann flutti hér till. um að lækka framlagið til Holtavörðuheiðarvegarins. Fyrirgef ég honum það fúslega fyrir mitt leyti, þar sem hann hefir sennilega ekki munað eftir þessu samkomulagi okkar og því, að við Norðlendingar ætluðum að láta taka Esju af okkur yfir sumartímann til þess að fullnægja flutningaþörf þeirra Austfirðinganna. Þegar horfið var að því ráði að kaupa nýtt strandferðaskip - sem raunar var nú gamalt, en gott fyrir því -, var vitanlega meiningin að láta þau bæði ganga. Það var auðvitað ekki verið að hugsa um að eiga skip til þess að láta það liggja uppi til augnayndis fyrir Reykvíkinga, heldur átti með því að fullnægja þörfum landsmanna. Og ég vil taka undir það með hv.þm.N.-Þ., að Súðin er að mörgu leyti hentugasta skipið, sem við höfum til þess að annast flutninga fyrir Norður- og Austurland, sérstaklega yfir haustmánuðina. Þess vegna vænti ég þess, að hæstv. stj. geti látið einmitt Súðina fara einar tvær ferðir norður um land í sumar. Það eru fleiri en Austfirðingar, sem hafa dálítið óþægilega aðstöðu til flutninga hér við land. Frá Reykjavík til Norðurlands lengur ekki nema eitt skip frá Eimskipafél. Ísl., einu sinni á ári, þ. e. a. s. sem kemur inn á t. d. Húnaflóa. Og Esja hefir svo takmarkað lestarúm, að hún getur ekki flutt allt, sem við þurfum að flytja af vörum þessa leið. Það er t. d. ekki svo lítið, sem flytja þarf af benzíni á hafnirnar við Húnaflóa handa bílunum, og margt fleira mætti benda á. Að þessu leyti er Esja margfalt óhentugri fyrir Norðurland heldur en Súðin. Eins og ég tók fram áðan, liggja samgöngubætur við Norðurland að því er fólksflutninga snertir aðallega í því að bæta vegina á landi, sem við hv. 1. þm. S.-M. erum ásáttir um, að þyrftu sem allra fyrst að komast í viðunandi horf. Ég þarf svo ekki miklu meira um þetta að segja. Utan þings hefir verið litið svo á af sumum, að með þessari till. væri verið að leggja til að fækka ferðum Súðarinnar. En svo er alls ekki. Við viljum þvert á móti leggja mikla áherzlu á, að hæstv. stj. láti Súðina fara a. m. k. tvær eða þrjár ferðir yfir sumartímann, ef hún sér nokkra möguleika á því, auk þess sem við tökum sérstaklega fram nauðsyn Norður- og Austurlands á ferðum Súðarinnar í okt. og nóv. Okkur er þó ljóst, að það er mikill vandi fyrir hæstv. stj. að fullnægja strandferðaþörfunum og láta samt ekki kostnaðinn fara fram úr áætlun fjárl. Ef ekki er hægt að uppfylla nema aðra þá kröfu, veit ég eigi vel, hvora þeirra er nauðsynlegra að uppfylla. Sennilega mætti fara þar bil beggja, fara eitthvað fram úr áætlun fjárl., en þó ekki mikið, og reyna með því að koma strandferðunum þannig fyrir, að allir megi sæmilega við una, með hóflegum kröfum. Mér skildist á einum hv.flm. þessarar þáltill., að Austfirðingar væru nú í rauninni ekki á svo miklu flæðiskeri staddir með samgöngur, að þeim stæðu skipaferðir til boða, þó þær væru ekki frá Eimskipafél. Ísl. Það er vitanlega stórt mál út af fyrir sig, hvort við getum komizt af án ferða útlendu skipanna hér við land og hvað er hægt að gera til þess að taka þá flutninga í okkar hendur, sem þan hafa. Það er mál, sem Alþingi getur ekki komizt hjá að taka einhverntíma afstöðu til. En í því efni gildir auðvitað alveg það sama að því er snertir Austfirðinga eins og aðra landsmenn. Það er mjög gott, ef við gætum komið samgöngum okkar á sjó í það horf, að þeir flutningar, sem nú eru í höndum útlendinga, gætu orðið gróðavegur fyrir okkur sjálfa og dregið úr hallanum, sem nú er á okkar skipaútgerð, og ef við gætum þannig komið í veg fyrir, að mikið fé fari út úr landinu fyrir skipaferðir. En meðan ekki eru gerðar verulegar ráðstafanir í þessa átt, sé ég ekkert á móti því, að útlend skip taki eins ferðir fyrir Austfirði eins og aðra hluta landsins.

Jón Þorláksson Ég hefi samið brtt. við þetta frv., sem því miður er ekki alveg tilbúin. Ég veit ekki, hvort ég má fara fram á það við hæstv. forseta að taka málið af dagskrá.

Þorleifur Jónsson Þegar sú kreppuráðstöfun var gerð, að ekki skyldi nema annað af strandferðaskipum ríkissjóðs vera í gangi, urðu Austfirðingar harðar úti heldur en aðrir landsmenn. Sökum þess að þeir hafa svo fáar ferðir frá Eimskipafél. Ísl., hlaut það að valda þeim miklum baga; þegar ferðum ríkisskipanna var fækkað um helming. En þó að það sé Austfirðingum yfirleitt mjög bagalegt, að strandferðunum var þannig fækkað, þá er það þó tilfinnanlegast fyrir þær hafnir, sem engin milliferðaskip koma á, önnur en strandferðaskipin. Vil ég í því efni benda til Hornafjarðar. Þar ríkir hin mesta óánægja út af því, ef strandferðum ríkisskipanna er fækkað, eins og nú horfir við. Það er ekki einungis með tilliti til fólks- og vöruflutninga, heldur og einnig með tilliti til póstsamgangnanna. Þegar ákveðið var að hafa tvö strandferðaskip, var gert ráð fyrir, að þau hefðu á hendi aðalpóstflutningana, og voru því póstferðir á landi víða lagðar niður milli héraða. Var sú tilhögun höfð, að póstar skyldu aðeins ganga frá höfnunum og upp í sveitirnar. Þegar svo strandferðunum var fækkað aftur, urðu þess vegna póstferðir til sumra landshluta ákaflega strjálar. Ég skal geta þess, að ef senda þarf bréf frá Hornafirði hingað suður til Rvíkur, þá tekur það heilan mánuð. Þurfi maður að skrifa austur í Hornafjörð og fá svar til baka, tekur það þannig tvo mánuði. Þá skal þess og getið, að nú er ekkert póstsamband milli A.-Skaftafellssýslu og Múlasýslu landveginn. Það sjá allir, hvað bagalegt þetta getur verið, þegar strandferðum fækkar eins og nú. Þá er það svo með stað eins og Hornafjörð, sem ekki hefir aðrar strandferðir heldur en ferðir ríkisskipanna, að mjög erfitt er þar um alla flutninga. Sérstaklega er það bagalegt, þar sem svo hagar til, að mjög hefir aukizt ræktun garðávaxta á seinni árum, sem vegna samgönguörðugleika er ekki hægt að koma frá sér á hentugum tíma. Þess vegna getur svo farið, að þó það sé talið nauðsynlegt að fækka strandferðunum og spara með því fé ríkissjóðs, þá getur sá sparnaður komið svo hart niður á landsbúum sjálfum, að hann orsaki hjá þeim jafnvel meiri kreppu heldur en annars þarf að vera. Á þessum vetri hefir ekki verið hægt að bæta verulega úr þessum samgönguvandræðum Austfjarða, og ætla ég ekki sérstaklega að fárast um það. Ferð hefir ekki fallið til Austfjarða frá 20. febr. þar til nú 10. eða 12. apríl. Þannig hafa liðið um 50 dagar milli ferða, eða langaföstutíminn. Allir hljóta að sjá, hvað slíkt getur valdið miklum trafala í öllu atvinnulífi og haft áhrif á afkomu manna á þessum slóðum. Ég vil því taka undir það, að þó kostnaðurinn við strandferðirnar færi eitthvað fram úr áætlun fjárl. fyrir árið 1933 hjá hæstv.ríkisstj., þá skil ég ekki í, að hún yrði átalin fyrir það. Það er á svo mörgum liðum, sem hæstv. stj. verður oft að fara fram úr áætlun fjárl., og upphæðin, sem ætluð er til strandferða, getur ekki talizt annað en áætlun, sem stj. að vísu á að fara eftir, að svo miklu leyti sem fært er, en getur þó vikið frá, þegar nauðsyn krefur. Ég legg mikla áherzlu á það, að Súðin verði látin halda uppi ferðum í okt. og nóv. Hún er hentugasta skipið, sem við höfum til strandferða einmitt á þeim tíma, sem mest er flutt af landbúnaðarafurðum milli hafna, þar sem hún hefir stórt lestarpláss og hefir auk þess kælirúm. Þá er hitt einnig mikilsvert, að hraðferðir þær, sem talað er um í till. milli Austfjarða og Rvíkur, komist á nú í sumar. Ég þurfti ekki að kveðja mér hljóðs hér fyrir það, að nokkur andstaða hafi komið fram gegn þessari till. Það er gott fyrir okkur Austfirðingana að heyra það, að hún hefir fremur fengið meðmæli þeirra, sem á hana hafa minnzt. En ég vildi vekja athygli á því, hvað mjög sumir staðir á landinu eru afskiptir í samgöngum, þeir staðir, sem mesta þörfina hafa á samgöngum eins og þeim, sem haldið var uppi meðan bæði ríkisskipin gengu. Þá höfðu menn fengið að miklu leyti fullnægt þeim samgönguþörfum, sem menn höfðu lengi óskað eftir, að hægt væri að uppfylla. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Óska ég, að till. á þskj. 261 fái samþykki hv. d. Jafnframt vænti ég þess, að ef hæstv. stj. þyrfti að nota eitthvað meira til strandferða heldur en gert er ráð fyrir í fjárl. þessa árs, til þess að geta orðið við þeim kröfum, sem í till. felast, þá treysti hún sér til að gera það, eftir þau ummæli, sem hér hafa komið fram frá ýmsum hv.þm. um það, að slíkt mundi verða látið óátalið.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er rétt, að ég hefi óskað eftir því, að umr. yrði frestað og málinu vísað til n. Ég hefi ýmsar upplýsingar, sem ég óskaði eftir, að kæmu fremur fram í n. heldur en við umr. En mér finst réttara, að málið fari til sjútvn. heldur en til allshn., því að það heyrir beinlínis undir sjútvn., og þætti mér rétt, ef fengist yfirlýsing frá hv. aðalflm. þess efnis, að hann væri því ekki mótfallinn, að málinu yrði vísað til sjútvn.