Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs við fyrri hluta þessarar umr., og tilefni þess er það, að ég hafði skrifað undir nál. meiri hl., en þó með fyrirvara, þar sem ég ásamt fleirum áskil mér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv. Ég hreyfði því innan n., að ég mundi flytja brtt. Sú brtt. er nú komin í prentun, en ég mun leggja hana fram hér skriflega. En úr því að ég stóð á fætur, get ég ekki stillt mig um að ræða anda og stefnu frv. og viðhorf mitt til þessarar lagasetningar. Ég hygg, að innan sjútvn. sé a.m.k. sú skoðun ríkjandi, að frv., sem stefnir í þessa átt, eigi fullan rétt á sér. Ég hreyfði því fyrir 3–4 árum í fjölmennum hópi, þ.e. í stéttarfélagi, að eina leiðin fyrir útgerðina til að tryggja sig fyrir áföllum væri sú að mynda tryggingasjóð eða tryggja sig hjá einhverju tryggingafélagi, sem tæki þá upp slíkar tryggingar. Það hefur sýnt sig á undanförnum aflabrestsárum, að útgerðarmenn hafa átt fullt í fangi með að standa við skuldbindingar sínar, svo sem að greiða aflatryggingu, sem er nú yfirleitt í gildi í samningum, því að útgerðarmaður hefur ekki vald til að taka af þeim afla, sem á að ganga í hlut til einstaklinga. En nái hlutur ekki því marki, sem hlutatryggingalögin segja, þá verður útgerðarmaður að greiða það, sem á vantar, og það er af þessum ástæðum, sem menn hafa komizt á þá skoðun, að útgerðin þurfi að mynda sjóð til að tryggja sig. Hugmyndin fyrir frv. er sú, að útgerðarmaður tryggi það með opinberum stuðningi, að hann fái bætt úr tryggingasjóði það, sem aflahlutur dregur ekki til að greiða hlutatryggingu, enda ber nafn frv. með sér tilgang hans, þar sem það nefnist hlutatryggingasjóður, en ekki útgerðartryggingasjóður. Úr þessum sjóði fæst því fé, sem ekki væri hægt að afla annars til að uppfylla þessar kvaðir, og af þeim ástæðum einum er þetta formað, en ekki vegna þess, sem útgerðarmaður hefur kostað til skips síns eða vegna tjóns á veiðarfærum eða til að greiða opinber gjöld. Meginmarkmið sjóðsins er því að tryggja það, að launþegar fái það, sem þeim ber, og út frá þessu lít ég - og að minni hyggju aðrir, sem bera hag launþega fyrir brjósti, á málið. En að vísu getur maður reiknað með því eins og frv. nú er, að frv. tryggi útgerðarmenn fyrir fleiru, og eins og ég hef áður sagt, þá er og í prinsipinu með hugmynd og stefnu frv. Menn deila um það, hvernig svona frv. eigi að vera sniðið, og lái ég þm. það ekki, þó að þeir séu ekki fullráðnir í því, hvernig fyrirkomulagið skuli vera. Málið er afar vandasamt, þar sem við höfum enga reynslu og verðum að þreifa okkur áfram og greinir á um leiðir, sem sést bezt á því, að tveir hv. þm., hv. form. n. og hv. 6. landsk., hafa lagt fram brtt., sem ganga að ýmsu leyti í allt aðra átt en frv., og sannar þetta vel, hve þm. eru óráðnir i, hvaða leið skuli fara. Vitanlegt er, að gerð hafa verið drög að frv. um hlutatryggingasjóð, að ég hygg af hálfu Landssambands ísl. útvegsmanna í sameiningu við Fiskifélagið, og mun fleira en eitt uppkast hafa verið gert, en eftir því, sem mér hefur skilizt, hefur hæstv. ríkisstj. ekki getað fallizt á þessar tillögur og skipaði því 3 manna n. hér á þingi til að vinna úr þessum tillögum og liggur það frv. hér fyrir. En regindjúp er á milli skoðana L.Í.Ú. og Fiskifélagsins annars vegar og nefndarmanna hins vegar, hvernig beri að gera tryggingarnar úr garði. Að vísu hefur till. þriggja manna nefndarinnar verið breytt af ríkisstj., t.d. um framlag ríkisins til sjóðsins. Nú skilst mér, að till. hv. þm. Barð. séu að meginhugsun samdar eftir till. L.Í.Ú., og það gefur ekki góða raun, þegar vitað er, að ríkisstj. gat ekki fellt sig við þær og heldur ekki tveir nm., sem sitja hér í deildinni. Nú er talað um, að hæstv. ríkisstj. leggi á það mikla áherzlu, að frv. verði hespað í gegn á þessum fáu dögum, sem þing á eftir að sitja, og er mér sagt, að það byggist á því, að lofað hafi verið í sambandi við dýrtíðarlögin í fyrra, að frv. fari í gegn á þessu þingi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að þetta sé ekki nógu gagnger undirbúningur á frv., sem á að vinna í anda allra þeirra, sem eiga að njóta þessara laga. Ég hefði því talið viturlegra að fresta málinu, svo að tími gæfist til að undirbúa málið betur og athuga ýmis atriði, sem máli skipta, fyrir næsta þing. Nefndin gat ekki aflað sér hagfræðilegra talna, sem nauðsynlegar voru við samningu frv. Hins vegar er ekki ógerningur að leita þeirra í skýrslum, og ég hygg, að Fiskifélagið hafi skýrslur, sem hægt sé að byggja á slíkar hagfræðilegar tölur, bæði hvað snertir aflamagn og hvernig það skiptist niður á ýmsa flokka skipa. Mér er það ljóst, að til þess að útbúa frv. vantar hagfræðilegan grundvöll, og ég hefði talið viturlegra, ef ríkisstj. hefði séð sér fært, að láta málið bíða til næsta þings og athuga það og undirbúa rækilega í millitíðinni. Nefndin gat jafnvel ekki fengið upplýsingar um, hve há upphæð þessi hálfi eignaraukaskattur væri, sem á að renna til stofnunar sjóðsins. Ef Alþ. vill samþykkja, að ríkissjóður leggi fram ákveðna upphæð til sjóðsins, þá á sú upphæð að koma inn á fjárl. Við lauslega athugun, sem sjútvn. gerði, lítur svo út sem þetta 1% af afla muni nema um 11/2 millj. kr., og á þá ríkissjóður að leggja fram jafnt á móti, og þá er fengin sú trygging, sem sjóðurinn á að byrja með. Nú er gert ráð fyrir, að sjóðurinn taki ekki til starfa fyrr en eftir eitt ár. Það er sýnilegt, að á því ári gerist ekkert sérstakt fyrir sjóðinn, og það verður fyrst við síldveiðarnar 1950, ef þá verður aflabrestur, sem sjóðurinn á að koma að notum, og þá á fyrst að greiða úr honum. Þessar vangaveltur mínar byggjast á því, að ég tel heppilegra að fresta stofnun sjóðsins nú, en ætla honum eignaraukaskattinn og það fé, sem ríkissjóður ætlar að leggja fram. Þetta vil ég láta koma fram, þótt þetta sé kannske hjáróma rödd. Við sátum klukkustundar fund ásamt sjútvn. Nd., og ég gat ekki betur heyrt en að þeir væru mjög óráðnir í, hvernig þessu yrði bezt fyrir komið, og þótt við komumst að niðurstöðu hér í Ed., tel ég miklar líkur til, að frv. taki miklum breytingum í Nd. Ég skal svo ekki ræða brtt. þær, sem fram hafa komið við frv., því að það tæki mjög langan tíma, ef ræða ætti hverja einstaka brtt. Ég skal þó játa, að ég gæti fallizt á einstakar till. á þskj. 614, en þær yrðu svo bezt felldar inn í frv., að nefndin tæki þær og felldi þær sjálf inn í frv. Ég lýsti því yfir í n., að ég gæti fallizt á 2. og 3. undirlið í brtt., við 4. gr., en þeir passa ekki vel inn i, og þarf því að laga það til fyrir atkvgr. Ég kem þá að þeirri brtt., sem ég mun leggja skriflega fyrir hæstv. forseta. Ég hef gert brtt. við sjálft frv., 8. gr., 1. tölul., en þar er gert ráð fyrir 1% af óskiptum afla. Þetta þýðir það, að tekið er 1% af aflanum, áður en hlutaskipti fara fram, og að mennirnir, sem ráðnir eru upp á prósentur, eiga að taka þessar byrðar á sínar herðar. Á það get ég ekki fallizt. Ég tel ekki rétt að láta þessa launþega greiða þetta iðgjald, til þess að þeir fái greitt kaup sitt. Frv. er til þess flutt að tryggja útvegsmönnum, að þeir geti greitt kaup, og þeim er því aðeins heimilt að leita í þennan sjóð, að þeir geti það ekki. Á síðari tímum, eða síðan 1936, hefur sú stefna verið tekin upp, og þá fyrst í sambandi við síldveiðarnar, að hverjum manni er tryggt ákveðið kaup, þannig að menn komi ekki heim til sín algerlega með tvær hendur tómar eftir vertíðina. Kauptryggingin er miðuð við það, að menn geti séð fyrir heimili sínu, meðan þeir eru fjarverandi, jafnvel þótt ekkert veiðist. Á þessu byggist kauptryggingin, og við erum svo sem ekki eina þjóðin, sem hefur tekið þetta upp. Ég hafði hugmyndina fyrir þessu frá Noregi, Hollandi og Belgíu, og reynslan hefur sýnt það í þessum löndum, að kauptryggingin hefur alltaf farið hækkandi, hvað svo sem aflabrögðum hefur liðið. Ég tel viturlegra, að launþegar á skipum séu að mestu leyti ráðnir upp á hlut, því að þá hafa allir áhuga fyrir því, að sem mest veiðist. Reynið að ráða menn á skip upp á fast kaup og frítt fæði, og þá mun sjást, hvernig fer. Ég man það, að í tið þilskipanna var ráðið upp á fast kaup, en einnig upp á prósentur, annaðhvort af hverju skippundi, sem veiddist, eða af hverjum fiski, sem maðurinn dró. Þegar árabátarnir lögðust niður og menn fóru að vera fjarverandi frá heimilum sínum meiri hluta ársins, sáu flestir, að eitthvað varð að gera, til þess að þessir menn gætu að minnsta kosti brauðfætt konur sínar og börn, meðan þeir voru í burtu. Ég skal gangast við því hér að vera faðir þessara kauptrygginga, þótt sumir álíti þær hið mesta átumein í þjóðfélaginu. Reynslan hefur sýnt það nú hin síðari ár, að með vaxandi dýrtíð og aflabresti ár eftir ár, - því að nú er það aflabrestur, sem fyrir 15 árum hefði talizt ágætur afli, - þá hefur útkoma sjómanna verið fyrir neðan hið almenna verkamannakaup. Útgerðin hefur tapað milljónum króna undanfarin ár, og þessu frv. er ætlað að fylla upp í þær eyður. Um leið og þessi sjóður hjálpar útvegsmönnum, hjálpar hann einnig ríkissjóði, sem á s.l. 5 árum hefur lagt fram stórfé til aðstoðar við þá. Það fé átti að vísu að vera lán, en verður aldrei greitt, nema lítið eitt sem var greitt fyrsta árið. Það er því nauðsynlegt, að þessi sjóður verði til, og ég get vel fellt mig við, að ríkissjóður leggi fram fé í hann, til þess um leið að firra sig sjálfan vandræðum. En ég vil taka það fram, að ég get ekki fellt míg við, að launþegarnir séu látnir greiða þessi útgjöld. Það mætti á sama hátt taka af launþegunum fé til þess að tryggja bátana og þ. u. l., nefnilega ef það væri tekið af óskiptum afla. Þetta er nákvæmlega það sama. Það er rétt að geta þess, að hlutaskiptin eru ákveðin með samningum og slík kvöð sem þessi yrði því lögþvinguð kvöð, til þess að lækka aflahlut viðkomandi manna. Þegar tekið er af óskiptum afla, er það samkomulag milli þeirra aðila, en Alþ. er komið inn á allt aðra braut, ef það ætlar að skylda launþega til þess að greiða þetta iðgjald, og ég get ekki sætt mig við það, að Alþ. grípi þannig inn í samkomulag milli atvinnurekenda og launþega. Þetta er líka gagnstætt öllum tryggingareglum, t.d. er það húseigandinn, sem borgar tryggingagjöld af húsinu, en ekki leigjandinn, og þannig er það alltaf, að sá, sem er að vernda sig fyrir skakkaföllum, verður að borga fyrir þá vernd, en ekki einhverjir aðrir. Það liggur auðvitað í augum uppi, að ef um almennan aflabrest verður að ræða, þá verður þessi sjóður ekki fær um að greiða öllum kauptryggingu til fulls. Ég er hins vegar ekki grunlaus um, að sumir líti þannig á málið, að sá hluti kauptryggingarinnar, sem aflatryggingasjóður er ekki fær um að greiða, sé með öllu tapaður. Þetta er auðvitað mesti misskilningur, því að sjómenn eiga sjóveð í skipum jafnt fyrir þetta, og ef útgerðarmaður fær t.d. aðeins helming kauptryggingarinnar greiddan úr aflatryggingasjóði, þá á launþegi jafnt fyrir því heimtingu á fullri kauptryggingu. Hef ég því orðað viðbótartill. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hrekkur ekki úthlutað fé til greiðslu á hlut eða hundraðshluta af afla eða kauptryggingu, og útgerðarmann brestur getu til að greiða fiskimönnum að fullu hlut þeirra eða kaup, og eiga þeir þá sjóveðsrétt samkv. ákvæðum siglingal. fyrir þeim fjárhæðum, sem ógreiddar eru.“ Tel ég þetta öruggara, svo að það verði ekki neinum vafa bundið, að fiskimenn eiga sjóveðsrétt fyrir því, sem útgerðarmaðurinn getur ekki greitt. Ég hef nú lýst brtt. minni, sem ég mun afhenda hæstv. forseta, þegar er ég hef lokið máli mínu. En ég hef einnig hnotið um önnur minni háttar atriði, sem ég hef ekki enn gert brtt. við, en mun e.t.v. gera það síðar, ef ég álit þess þörf. T.d. skal ég minnast ögn á ákvæði 11. gr. frv. Þetta hefur verið borið undir lögfræðinga, og þeir hafa athugað þetta. Að mínu áliti er þessi stefna n. alveg rétt, að fyrst eigi að greiða kaup og fæði skipverja, síðan vátryggingargjöld og annað, en ég er bara ekki víss um, hvort þetta fær að standa, ef það færi í dóm, því eftir ákvæðum sjólaganna er það nú svo, að opinber gjöld eða lögveðskröfur hafa forgangsrétt á undan öðrum kröfum. Það getur hafa safnazt saman mikill fjöldi lögveðsskulda, segjum t.d. 10 þús. kr., vegna ógreiddra skatta og vátryggingargjalda, því að það er lögveð á þeim, eftir að Samábyrgðin komst undir ríkið. Mér er kunnugt um, að þannig hafi dregizt saman verulegar upphæðir á þennan hátt, sem hafa forgangsrétt fyrir öðrum kröfum, og ég man ekki betur, en að útsvörin hafi einnig forgangsrétt, svo að það er ekki nein smávegis upphæð, sem þannig getur safnazt fyrir og ætti að hafa forgangsrétt, þegar gengið er að. Ég álít samt stefnu n. rétta, að setja kaup skipverja á undan og hafa á því sjóveð, en ég veit ekki, hvort það muni halda, því að ég hef ekki leitað álits lögfræðinga um það, en ég skal leita upplýsinga um þetta fyrir 3. umr. málsins, því að ef svo væri, að ákvæði siglingalaganna ættu að víkja fyrir þessu, þá er óþarfi að breyta þessu. Þið haldið kannske, að þetta, sem ég hef sagt, sé alveg út í loftið. En það var skip, sem síðast í vetur var krafizt af sjóveðs, og það fór „undir hamarinn“, þ.e.a.s. það var gert upp. En hvað kemur þá í ljós? Það kemur í ljós, að það hvíldu svo mikil lögveð á skipinu, að sjóveð falla. Þetta er aðeins einn dómur. Og þessi dómur er aðeins eitt dæmið, en þau eru fleiri en eitt og fleiri en tvö. En þetta verður að fyrirbyggja, að kaup manna sé sett aftur fyrir kröfur þær, sem hafa forgangsrétt samkvæmt gildandi l. Ég hef ekki enn þá gert brtt. við þetta ákvæði og mun ekki gera það fyrr en ég hef fengið betri upplýsingar um það, en mun þá gera það við 3. umr., ef nauðsyn ber til þess. Um önnur ákvæði frv. er það að segja, að það eru til þar ákvæði, sem ég tel, að mætti lagfæra, svo sem sumt af því, sem kemur fram í till. hv. þm. Barð., t.d. um svæðaskiptinguna. Ég er ekki vel ánægður með hana, annars býst ég við því, að það verði matsatriði, hvernig það verður hagkvæmast. En um það hafa komið fram brtt., sem ég get fallizt á. Hins vegar hefur verið deilt um það, hvernig eigi að greiða út úr sjóðnum, og ég játa það, að ég er ekki búinn að gera mér það vel ljóst, hvort betra er að breyta þeirri reglu og hafa 3 manna stjórn í stað 5 manna. Hitt er ljóst, að reynslan sker úr því, hvað svo sem ég eða einhver annar hv. þm. gerir, þá sker reynslan úr því, hvernig bezt sé að breyta. En það er ómögulegt að segja: Þetta eina er rétt, allt annað er rangt. Til þess að geta sagt þetta vantar nógu glöggan undirbúning, eins og ég sagði í upphafi. Ég býst nú við, að mitt mál sé orðið nógu langt, enda get ég tekið til máls síðar, ef tilefni gefst til.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifl. brtt. við 8. gr. frv. frá hv. 1. landsk. þm. Er hún í tveimur liðum, og er á þessa leið: [Sjá þskj. 636.] Þar sem þessi brtt. er bæði of seint fram komin og þar að auki skrifl., þarf að leita afbrigða.



Ég sé, að það eru komnar fram margar brtt. í þessu máli, og kann það að vera að vonum, því að sjálfsagt er það svo, að sínum augum lítur hver á silfrið. Annars verð ég að segja það, að það hefur verið reynt að vanda undirbúninginn eins og hægt var, og fór til þess mikill tími og vinna. Þar sem ég er nú bundinn við störf utan deildarinnar, skal ég nú ekki að þessu sinni fara út í brtt. þær, sem fyrir liggja, né heldur út í það að ræða við hv. 1. landsk. þm., en vildi samt út af því, sem fram hefur komið varðandi það að fresta þessu máli, þar til hægt væri að undirbúa það betur og athuga nánar, eins og mér skildist þessi hv. þm. leggja megináherzlu á, taka það fram, að ég tel afgreiðslu málsins nauðsynlega á þessu þingi. Fari svo, að ekki líki öllum alls kostar við hana, þá er auðvitað hægt að breyta löggjöfinni þegar á næsta þingi. En afgreiðslan verður að vera á þessu þingi. Þetta hefur mér aðeins þótt rétt að taka fram, vegna gefins tilefnis hv. 1. landsk.



Herra forseti. Vegna þess að hæstv. fjmrh. er nú vant við látinn, þá langar mig til þess að beina þegar í upphafi spurningu til hans, en ég vil taka það fram, að ég ætlast ekki til þess, að hann svari henni endilega nú strax, því að hann getur auðveldlega gert það síðar, áður en málið er afgr. héðan úr deildinni. Þessi spurning er um það, hvort fjmrh. og ríkisstj. séu reiðubúin til þess að taka á fjárl. yfirstandandi árs þær greiðslur, sem þetta hefur í för með sér fyrir ríkissjóð. Afstaða mín mótast nefnilega nokkuð af því svari, þó að ég sé annars fylgjandi frv., hvort sem það verður eða ekki. Það er gert ráð fyrir því, að stofnfé sjóðsins sé 5 millj. kr., svo að tillag ríkissjóðs gæti orðið 3–4 millj. kr., en þar við bætist árstillag sjóðsins, sem er 1,5 millj. kr., svo að útgjöldin á þessu ári gætu orðið allt að 5 millj. kr. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hafi svar við þessari spurningu minni, áður en afgreiðslu málsins lýkur, þó að hann svari ekki nú þegar. Þetta mál er vandasamt, og það krefst mikils starfs og erfiðis að gera það þannig úr garði, að það nái sem bezt tilgangi sínum. En ég hygg þó, að allir séu fylgjandi því, að þessi löggjöf verði sett á, því að þetta er ekki nema sjálfsagður liður í nútíma þjóðfélagi í atvinnutryggingamálum, og því ekki nema eðlilegt, að við komum upp stofnun sem þessari til öryggis atvinnuvegum okkar þegar illa árar. Á þessu er alltaf þörf og ekki sízt þegar illa árar og þjóðin stendur höllum fæti fjárhagslega. Það er því heldur engin deila um það, að þessu máli beri að koma fram, heldur stendur deilan um það, hvernig beri að grundvalla þetta, hvernig beri að byggja þetta upp, svo að það verði ekki bara dauður bókstafur. Ég hallast að meginmáli að þeirri stefnu, sem fram kemur í frv., en ég játa það, að það eru viss atriði, sem ég er í vafa um. Það er t.d. atriði eins og svæðaskiptingin, sem fram kemur í brtt. hv. þm. Barð. En af því að ég er ekki viss um, að hans till. sé neitt betri, þá hef ég ekki getað fallizt á þær, enda þó að ég viðurkenni, að það er ýmislegt í þeim till., sem hægt væri að fallast á. Till. hv. þm. Barð. á þskj. 614 eru sumar alveg til gerbreytingar á frv., svo að ég hygg, eins og hv. 1. landsk. sagði, að það gæti verið erfitt að fella þær inn í frv., svo að deildin væri víss um, að það væri ekki allt saman bæklað eða afskræmt í meðferðinni. Þess vegna hefði það verið langæskilegast, ef hægt hefði verið að útkljá þetta deilumál í nefnd. Ég vil þó geta um eina brtt. á þessu sama þskj., 614. Það er 6. till. við 6. gr., um árlegar tekjur sjóðsins. Í 1. málsgr. þessarar brtt. er gert ráð fyrir því, að í staðinn fyrir 1% af óskiptum afla komi 1/2 % útflutningsgjald af öllum útfluttum sjávarafurðum, öðrum en þeim, sem koma frá botnvörpuskipum, hvalveiðum og selveiðum. Ég skal viðurkenna, að það kann að vera, að ekki sé mikill munur á þessu fyrir aðila, en mér er það ljóst, að á þessu er mikill munur í framkvæmdinni. Það er hinn mesti munur á að innheimta þetta á þann hátt, sem fyrir er lagt í till. á þskj. 614, eða innheimta það hjá einstökum útgerðarmönnum. Ég gæti því léð fylgi mitt slíkri breytingu sem þessari. Þá er í 2. lið gert ráð fyrir því, að tekið verði 1/2% innflutningsgjald af verðmæti allra innfluttra vara, hverju nafni sem þær nefnast. Þetta mundi þýða það, að þessi skattur, sem gert er í frv. ráð fyrir, að ríkið greiði, sé greiddur af einni stétt manna, nefnilega að innflytjendur greiði þennan skatt. Þetta er ákaflega furðuleg leið að fara inn á í svona stórmáli, að ætla sér að fara að skattleggja eina stétt manna til þess að standa undir þessum l. Hv. flm. þessarar till., hv. frsm. 1. minni hl. n., heldur því sjálfsagt fram, að þessi stétt fái gjaldeyrinn til umráða frá þeim mönnum eða þeirri stétt manna, sem góðs eiga að njóta af lögunum, og því sé þetta ekki nema eðlileg leið. Að vísu er þetta ekki rétt hjá hv. flm., því að gjaldeyririnn er notaður til þess að kaupa fyrir vörur, sem allur almenningur í landinu þarf að fá fluttar inn. En hér er um alveg nýja aðferð að ræða við að skattleggja. Ríkið hefur fram að þessu haft sinn hátt á því að skattleggja menn, og satt að segja efast ég um það, að svona ákvæði fái staðizt vegna ákvæða stjórnarskrárinnar. Þetta er svo fráleit till., að mér finnst það hreint ekki koma til mála að samþykkja hana, því að með því er verið að fara inn á hættulega braut og enginn kominn til með að segja, hvar ætti að nema staðar. Þá er 8. brtt., á þá leið, að í stofnsjóð skuli árlega leggja 5% af tekjum sjóðsins og ekki megi ganga nær sjóðnum en svo, að eftir sé stofnsjóðurinn þannig óskertur. Ég er í grundvallaratriðum samþykkur þessu, þ.e.a.s. ég mundi ekki vilja láta binda árstekjur sjóðsins við ákveðna fjárhæð og ekki skerða stofnfé hans, því að ef farið yrði inn á þá braut að skerða stofnfé hans, þá væru lítil líkindi til annars, en að sjóðurinn yrði étinn upp á fáum árum og þá yrðu lítil líkindi til þess, að sjóðurinn gæti komizt upp á næstunni. Þess vegna verður að sníða stakk eftir vexti, til þess að hægt sé að mæta skakkaföllum, sem koma kunna. En af því að ég er ekki sammála og get ekki fellt mig við 8. till. á þskj. 614 að öðru leyti, þá hef ég borið fram sérstaka brtt. við þetta atriði, sem orðast svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 9. gr. Síðasta málsgr. orðist svo: Aldrei má ganga nær sjóðnum en svo, að eftir standi allt stofnfé hans.“ Þá er ekki bundið við vexti eða hundraðshluta. Varðandi till. á þskj. 619 þykir mér rétt að lýsa því yfir, að ég tel mér ekki fært að fylgja henni, eins og hún er komin fram. Hv. 1. landsk. talaði mikið um það, að hugmyndin með þessu væri eingöngu sú að tryggja launþegana og það næði því ekki nokkurri átt, að þeir færu að greiða í sjóðinn nokkurn hlut með því að láta taka af óskiptum afla. Ég hygg hins vegar, að það gæti orðið nokkur ágreiningur um það, hvort hlutverk sjóðsins sé eingöngu það að tryggja launþegana. Það hljómar að minnsta kosti hálf einkennilega, þar sem launþegarnir eru í 99 tilfellum af hundraði tryggðir með öðrum hætti. Þetta er miklu fremur gert til þess að tryggja atvinnuveg þeirra, svo að þeir geti haldið bátunum í rekstri og eigi það ekki á hættu, að atvinnuvegurinn leggist niður, af því að aflaleysisár gangi svo nærri honum. Ég tel þetta miklu stærra atriði og það er það, sem verið er að tryggja, en það tryggir um leið launþegana, sem eru á bátunum, en kaupið er þeim tryggt, það fá þeir undir flestum kringumstæðum. Ég hefði getað tekið undir ummæli hv. 1. landsk., að ég teldi mjög æskilegt, að frv. yrði frestað og það undirbúið betur, en eftir því sem hæstv. fjmrh. sagði hér, þá mun hæstv. stj. hafa bundið sig þannig í málið, að hún mun æskja þess mjög eindregið, að frv. nái fram að ganga, og þess vegna tel ég vonlítið að ýta fram þeirri hugmynd, að frv. sé vísað frá nú eða það fellt niður að þessu sinni, þó að ég teldi það mjög æskilegt vegna ýmissa atriða í því, sem flestir, sem um það hafa viljað fjalla, mundu hafa viljað glöggva sig betur á.



Herra forseti. Eins og ég gat um í gær, þá var ráðgert, að þetta mál yrði rætt á sameiginlegum fundi beggja sjútvn., og var það gert í morgun. Þess var ekki að vænta, að það gæti orðið mikið samkomulag á einum fundi, sem stóð aðeins klukkutíma og 10 menn mættir, og því ekki tækifæri til að setja sig vandlega inn í þetta stóra mál. Þó má ég segja, að niðurstaðan hafi orðið sú, sem vitað var áður, að nauðsynlegt er, að málið nál fram að ganga á þessu þingi og ef með þyrfti, þá yrði afl atkv. látið ráða afgreiðslu málsins í þessari d., og svo mundi því ekki verða breytt mikið í Nd., svo að það þyrfti ekki að taka mikinn tíma í þessari d., ef það kæmi hingað aftur. Ég vil því mjög mælast til þess við hæstv. forseta, hvort hann sjái sér ekki fært að ljúka þessari umr. í dag, þó að það þyrfti að hafa hér fund eftir kl. 4 eða í kvöld, vegna þess hve stuttur tími er eftir til að ljúka þessu mikla máli. Gæti ég þá hugsað mér, að atkvgr. væri frestað og þeir aðilar, sem styðja hæstv. ríkisstj., fái þá tækifæri, áður en atkvgr. fer fram, til að ræða um það og taka afstöðu til þess og standa utan um þau ákvæði frv., sem meiri hl. beggja d. þykir betur, svo að það komi nokkurn veginn fram vilji meiri hl. við afgreiðslu þegar hér í þessari d. Þætti mér það ekki óeðlileg lausn, að þessi háttur yrði hafður eftir yfirlýsingu hæstv. ráðh., og mér virðist, að það sé einnig tekið undir það af flestum hv. þm., að málið verði afgr. á þessu þingi. En vegna þess, að ég fór ekkert efnislega inn á frv. í gær, þá er ég að sjálfsögðu neyddur til að fara hér nokkrum orðum um frv. sjálft, áður en ég svara þeim hv. þm., sem hér hafa talað, og skal ég þó reyna að stytta mál mitt, eftir því sem mér er frekast unnt, en ég hef borið fram svo víðtækar brtt., að mér er ómögulegt annað en að mæla nokkuð fyrir þeim. Hæstv. ráðh. minntist á það hér, að málið hefði verið mjög vel undirbúið, því að það hefði verið sett í þá n., sem getið er um í aths. við frv. Skal ég viðurkenna, að það hafi verið góðra gjalda vert að gera það út af fyrir sig. Hins vegar verð ég að segja, að mér þykir dálítið einkennilegt, að þegar sá aðili í n. gerir ágreining, sem mér þó skilst, að frv. sé sérstaklega gert fyrir, eins og hv. 1. landsk. sagði, að það væri sérstaklega gert fyrir útgerðarmenn, - þegar fulltrúi útgerðarmanna gerir ágreining, vill fara í gagnstæða átt og gerir skoðanamun um uppbyggingu frv., þá virðist mér hafa eitthvað skort á í undirbúningi þessa máls. Ég held, að það sé ekki heldur rétt, að það hafi ekki legið fyrir þau gögn, sem þurft hafi til að byggja á þessa lagasetningu. Vil ég í sambandi við það benda á, að það lágu fyrir Alþingi gögn í sambandi við verð á sjávarafurðum og uppbætur á þær úr ríkissjóði á þessu ári. Ég veit, að þau voru ákaflega víðtæk, þau gögn. Þau þóttu nægileg til að byggja á milljónaútgjöld úr ríkissjóði á þessu ári. Mér þykir því einkennilegt, ef ekki hefur verið hægt að byggja nokkuð á þeim gögnum, þegar þetta frv. var byggt upp. Brtt. mínar eru á þskj. 614, og er fyrsta till. við 3. gr., en þar stendur nú, með leyfi hæstv. forseta: „Réttindi í almennu fiskideildinni eiga þau skip bátaflotans, sem þorskveiðar stunda með línu, botnvörpu, dragnót, netum o.s.frv., ef skipshöfn er ráðin upp á hlut eða hundraðshluta af aflaverðmæti.“ Nú vil ég benda á, að það er megintilgangur þessa frv., að allir hlutir séu jafnt bættir upp. En ef svo er, þá er alveg rangt að hafa þessa síðustu setningu „ef skipshöfn er ráðin upp á hlut eða hundraðshluta af aflaverðmæti“, því að þá er útilokað, að sá maður, sem kynni að vera þar upp á laun, fengi sinn hlut bættan. Ég tel þetta ákaflega mikinn galla á frv., sérstaklega ef það er vitað, að það kemur varla fyrir nokkur vertíð, að ekki sé meira og minna um það, að menn veikist og hverfi úr skiprúmi af einhverjum ástæðum og útgerðarmaður verði að taka mann upp á ákveðin laun til að bjarga vertíðinni. Ef þetta ákvæði er haft hér, þá skilst mér, að þann hlut eigi ekki að bæta, en það tel ég rangt, og ef það hefur verið hugsað af n., að það skyldi vera þannig, þá tel ég það ranglátt, en ef það er yfirsjón hjá n., þá er það rangt, og má leiðrétta það. Þess vegna ber ég fram mína brtt., að orðin „ef skipshöfn er ráðin upp á hlut eða hundraðshluta af aflaverðmæti“ falli niður. Við skulum hugsa okkur, þó að ég geri ekki ráð fyrir, að það komi til, að öll skipshöfnin sé upp á kaup. Mér finnst sjálfsagt fyrir því, að slík skip ættu að vera skyldug til að greiða í sjóðinn og hefðu þá full réttindi, þó að enginn maður væri þar ráðinn upp á hlut, heldur væri skipt eftir sömu hlutföllum og önnur skip hefðu í sömu veiðistöð. Þetta kemur að sjálfsögðu ekki til greina, því að eins og hv. 1. landsk. sagði, þá hefur það verið venja gegnum aldir og verður ekki breytt innan skamms, en þetta þarf að laga vegna þessara hluta, sem ég hef bent á, að alltaf kemur fyrir meira og minna í öllum verstöðvum. Þetta er síðari brtt. mín við 3. gr. Fyrri brtt. er við 2. málsgr., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Réttindi í síldveiðideild eiga öll íslenzk skip bátaflotans, sem gerð eru út á síldveiðar með herpinót eða svipuðum veiðarfærum.“ Þar legg ég til, að orðin „með herpinót eða svipuðum veiðarfærum“ falli niður, vegna þess að þau útiloka, og það hygg ég, að sé ætlun n., reknet, lagnætur og annað slíkt. Nú skal ég leyfa mér að benda á, að reknetaveiðar eru kannske undirstaðan undir, að hægt sé að gera út á þorskveiðar. Fyrir það, að þessir menn við Faxaflóa í vetur höfðu ekki tryggingu fyrir að fá sanngjarnar tekjur, vildu þeir ekki gera skip sín út á reknetaveiðar, með þeim árangri, að landið varð að eyða stórkostlegu fé til að kaupa lélega beitu frá Noregi. Þessir menn voru tilbúnir að fara á veiðar í stórum stíl, ef hægt hefði verið að tryggja þeim sæmilegar tekjur. Þetta er atvinnuvegur, sem ég tel, að eigi að flokka, eins og ég geri ráð fyrir í brtt. við 4. gr., og það er engum vandkvæðum bundið að hafa þetta sérstakan flokk. Ég tel því sjálfsagt að taka þetta inn. Í sambandi við 4. gr. hef ég gert till. um að gerbreyta þeirri gr. Það er ákaflega mikil grundvallarbreyt. Hér er ætlazt til samkvæmt frv., að reiknað sé út af Fiskifélagi Íslands, hvað sé almennur aflabrestur, og lagt til grundvallar meðalaflamagn síðustu fjögur árin á þorskveiðum. Þetta verður til þess, að á hvetju ári fer út fyrsta árið af þessum fjórum og inn kemur nýtt í staðinn. Slíkt meðalveiðimagn er alltaf mismunandi. Það gæti farið þannig, ef í röð kæmu fjögur góð aflaár og síðan fjögur léleg, líkt og kýr Faraós - nema þær voru sjö, þá skapaði það engar meðaltekjur fyrir menn, en yrði hins vegar stórkostlegt áfall fyrir sjóðinn. Þó finnst mér þetta enn meiri áhætta fyrir síldveiðarnar, því að þar á að miða við meðalaflamagn síðustu átta ára. Aflamagnið sveiflast svo stórkostlega til, að ég tel ákaflega varhugavert að setja inn í l., að slíkt hafi stórkostleg áhrif á sjóðinn sjálfan. Mín till. er því, að 4. gr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með reglugerð, er sjóðsstjórnin semur og samþykkt hefur verið af stjórnum eftirfarandi aðila: Landssambands íslenzkra útvegsmanna, Alþýðusambands Íslands og Fiskifélags Íslands og staðfest af ráðherra, skal ákveða: 1. Bótatímabil, er miðist við vertíðarskipti í hverri veiðistöð. Stundi skip ekki veiði allt bótatímabilið, skerðist bótaréttur þess við það hlutfallslega. 2. Skiptingu veiðisvæða og verstöðva í flokka, þannig að í sama flokki séu þau veiðisvæði og þær verstöðvar, sem líkust hafa skilyrði fyrir sama meðalveiðimagni á hverri vertíð, hvort heldur um er að ræða síldveiði eða þorskveiði. 3. Skiptingu veiðiskipa í flokka, þannig að í sama flokki séu skip, sem líkust hafa skilyrði fyrir sama meðalveiðimagni, með tilliti til stærðar, veiðiútbúnaðar o.fl. 4. Meðalveiðimagn skipa í hverjum flokki fyrir sig, eftir því á hvaða svæði skipin veiða, hvaða tíma árs þau veiða og hvaða veiði þau stunda. Meðalveiðimagn, sem þannig er ákveðið fyrir hvern flokk skipa, skal gilda sem meðalveiðimagn, er reikna skal út bótagreiðslur úr sjóðnum, þar til sömu aðilar hafa á sama hátt ákveðið annað. Verði ágreiningur um einstök ákvæði reglugerðarinnar, sker ráðherra úr.“ Nú vil ég biðja menn að athuga, að þetta eru þeir aðilar, sem þetta mál snertir. Það eru útgerðarmenn, og það er Fiskifélagið, sem eitt allra stofnana hefur tækifæri til að afla þeirra gagna, sem þarf í sambandi við þetta, og það er Alþýðusamband Íslands, sem gætir hagsmuna sjómanna. Þetta eru þeir aðilar, sem ég vil, að komi sér saman um það, strax og l. hafa tekið gildi, hvað er á þessum tíma eðlilegt meðalaflamagn, til að hægt sé að gera út þessi skip, hvað á síld fyrir t.d. 60 eða 100 tonna bát, hvað á 20 tonna bát á þorskveiði á þessum og þessum stað o. s. frv. Ég tel þetta engum vandkvæðum bundið. Ég hef lagt til, að þessir aðilar skuli fyrst ákveða bótatímabilið og miða við vertíðaskipti í hverri veiðistöð. Þetta er það fyrsta, sem þarf að ákveða, hvort bótatímabilið skuli vera vetrarvertíð eða vetrar- og vorvertíð, eftir staðháttum í hverri veiðistöð. Þá er ákveðið, að stundi skip ekki veiðar allt bótatímabilið, skerðist réttur þess hlutfallslega. Annað atriðið er skipting veiðisvæða og verstöðva í flokka, þannig að í sama flokki séu þau veiðisvæði og þær verstöðvar, sem líkust hafa skilyrði fyrir sama meðalveiðimagni á hverri vertíð, hvort sem um er að ræða síldveiði eða þorskveiði. Þetta tel ég nauðsynlegt, að sé gert. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að þetta er raunverulega gert nú, þegar verið er að ákveða hlutaskipti. Hlutaskipti manna nú eru ákveðin eftir stærð skipa og sumpart veiðistöðvum og sumpart hvað menn veiða, og tel ég engum erfiðleikum bundið fyrir þá aðila, sem ég ætlast til, að hafi með þetta mál að gera, að ákveða þetta atriði. Í þriðja lagi skulu þessir aðilar ákveða skiptingu veiðiskipa í flokka, þannig að í sama flokki séu skip, sem líkust hafa skilyrði fyrir sama meðalveiðimagni með tilliti til stærðar, veiðiútbúnaðar o.fl., t.d. eftir því, hvort á skipunum eru fleiri eða færri menn. Það þarf ekki alltaf að verða lakari hlutur, þó að færri menn séu á skipi. Það er nauðsynlegt að skipta skipunum í slíka flokka, áður en kemur til bóta. Ég sé ekki, að þetta sé gert í frv., eins og það er nú. Því legg ég til, að þetta komi hér inn í 4. gr. Þá er fjórði og síðasti liðurinn, að ákveðið sé meðalveiðimagn skipa í hverjum flokki fyrir sig, eftir því á hvaða svæði skipin veiða, hvaða tíma árs þau veiða og hvaða veiði þau stunda. Það meðalveiðimagn, sem þannig er ákveðið fyrir hvern flokk skipa, skal gilda sem meðalveiðimagn, er reikna skal út bótagreiðslur úr sjóðnum, þar til sömu aðilar hafa á sama hátt ákveðið annað. Verði ágreiningur um einstök ákvæði reglugerðarinnar, sker ráðherra úr. Það getur vel komið til mála, að breyttir tímar sýni, að meðalveiðimagn, sem ákveðið hefur verið í einhverjum eða öllum flokkum, sé ekki rétt, og er þá eðlilegt, að sömu aðilar komi sér saman um að breyta því. Þá virðist mér einnig eðlilegt, að sá ráðh., sem á hverjum tíma fer með sjávarútvegsmál, skeri úr ágreiningsatriðum um einstök ákvæði reglugerðarinnar. Það kom fram hjá hv. frsm., að með þessu móti mundu útgerðarmenn og sjómenn alltaf hafa tilhneigingu til að setja meðalveiðimagnið eins hátt og mögulegt væri. Ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á, að í fyrsta lagi þarf einhver rök að færa fram til að gera það, en Fiskifélag Íslands hlýtur að hafa sterkustu rökin um þetta mál, þ.e.a.s. skýrslur um aflamagnið, og ef þær tala gegn fullyrðingum þessara aðila, þá má vera einkennilegt, ef viðkomandi ráðh. og ríkisstj. leyfa sér að skera úr þeim mönnum í hag, sem hafa ekki rökin sín megin, ef það væri þar að auki ríkissjóði í óhag, en allt þetta yrði að ske, ef taka á gild rök hv. frsm. gegn þessari till. Þá hef ég gert brtt. við 5. gr. Hún er nú þannig, að þar er ákveðið, að bótatímabil séu fyrir öll svæðin vetrar- og vorvertíð saman, en haustvertíð teljist sérstakt bótatímabil, en sumarsíldveiðar og vetrarsíldveiðar séu einnig aðskilin bótatímabil og bátar, sem sumarróðra stunda, séu undanþegnir árlegum gjöldum til sjóðsins vegna þeirra veiða. Nú er þess að gæta, að vetrarvertíð og vorvertíð eru ákaflega óskyldar vertíðir, t.d. við Faxaflóa. Fjöldi skipa hættir veiðum 14. maí eða um það leyti, önnur halda áfram og stunda vor- og sumarveiðar og undir öðrum skilyrðum, og að útiloka þá frá þátttöku finnst mér ekki rétt og ógerlegt að slengja þessu saman. Aftur á móti er gert ráð fyrir, að haustvertíð sé sérstakt bótatímabil og eins sumarsíldveiðar, en vetrarsíldveiðarnar séu sérstakt tímabíl. Ég vil ekki, að bátar, sem stunda sumarróðra, séu undanþegnir árlegum gjöldum og njóti ekki réttar. Mér finnst það óþolandi. Það eru menn, t.d. á Norðurlandi, sem stunda róðra á sumrin, og það eru þeirra aðaltekjur. Eins er það á Austurlandi. Mér finnst það fyrir utan alla sanngirni og sjóðurinn nái ekki tilgangi sínum, ef þeir eiga að vera útilokaðir, fá engar bætur, en beri þær byrðar, sem ríkissjóði eru lagðar á herðar. Ég tek það svo, að það sé af því, að hv. frsm. og aðrir hv. þm. hafi ekki athugað þetta, þegar frv. var samið, og er það ekki sagt þeim til ámælis. Þetta er svo flókið mál, að eðlilegt er, að ýmsu sé ábótavant við fyrstu gerð. Ég hef því lagt til, að gr. hverfi burt, enda er hún tekin upp í 4. gr. minni. Þá legg ég til, að 5. gr. orðist þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Það telst almennur aflabrestur, ef meðalafli skipa í einhverjum flokki er minni en 75% af hinu ákveðna meðalveiðimagni, sbr. 4. gr. Kemur þá til aðstoðar sjóðsins með þeim takmörkunum, sem lög þessi ákveða.“ Það er sjálfsagt að ákveða þetta atriði, enda er það gert annars staðar í frv. Við 6. gr. hef ég gert þá breyt., að 3 menn skuli skipa stjórn sjóðsins, en í frv. er gert ráð fyrir, að þeir skuli vera 5. Ég tel nægilegt fyrst um sinn að hafa þrjá menn. Þar eigum við hv. 6. landsk. samleið. Ég vil, að þeir séu skipaðir til 4 ára í senn, en í frv. sé ég ekki, að það eigi að vera neinn ákveðinn tími, hvort stjórnin á að vera skipuð til eilífðar eða hvort skipta megi um menn daglega. Þá legg ég til, að einn sé skipaður í stjórn sjóðsins eftir tilnefningu Landssambands íslenzkra útvegsmanna, einn samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands og þriðji án tilnefningar og sé hann formaður stjórnarinnar. Ég vil leyfa mér að geta þess, að það hefur komið nokkur ágreiningur um þetta, þegar málið var rætt í n. M.a. vildi fiskimálastjóri, að í staðinn fyrir þetta yrði einn tilnefndur samkvæmt till. Fiskifélags Íslands og nm. kysu sér sjálfir formann. Ég tel, að sá háttur sé ekki eðlilegur. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að ríkisstj. skipi formann n.,meðan ríkissjóður leggur fram fé í sjóðinn, eins og nú er ætlazt til. Ég tel það vera óvirðingu við ráðh., hver sem hann er, að hann sé skuldbundinn til að útnefna mann, sem er hans undirmaður, þ.e. mann frá Fiskifélagi Íslands, því að Fiskifélagið heyrir undir rn. Því er eðlilegt, að rn. tilnefni manninn, en sennilega mundi það leita til Fiskifélagsins með það, en það gæti verið fyrir þeirri stofnun maður, sem rn. þætti ekki heppilegur formaður. Ég tel því, að þessi tilhögun sé betri, og geri það að tillögu minni. Þá hef ég einnig lagt til, að inn komi ný málsgr. á eftir 1. málsgr., svo hljóðandi: „Ráðherra ákveður laun sjóðstjórnarinnar og endurskoðenda“. Þetta er ekki tiltekið í frv. Nú hefur komið fram till. frá hv. 6. landsk., að stjórn sjóðsins skuli vera ólaunuð. Mér er tjáð, að það stríði alveg á móti ákvæðum stjórnarskrárinnar að fyrirskipa mönnum að taka að sér störf án launa. Annars er stjórnarskráin teygð á alla vegi, en það er ekki eðlilegt, að stjórn, sem á að bera ábyrgð á svo vandasömum verkum sem hér er, sé ólaunuð. Hv. 6. landsk. sagði, að það væri mikill kostur að geta fengið menn í stjórn sjóðsins, sem gætu stjórnað ólaunaðir, enda væru þeir fulltrúar einhverra aðila og launaðir af þeim, en ég álít, að í stjórnina eigi að skipa hlutlausa menn, sem séu ekki þar til að berjast fyrir hagsmunum einstakra aðila, heldur hafi hag allra fyrir augum og séu launaðir. Þá legg ég til, að fiskveiðasjóður annist afgreiðslu sjóðsins, en ekki Fiskifélag Íslands. Ég tel það heppilegra, að fiskveiðasjóður hafi með fjármálin að gera, enda er Fiskifélag Íslands engin bankastofnun, og veit ég ekki betur en á þeim tíma, sem útvegurinn hefur verið studdur, þá hafi það alltaf verið gegnum fiskveiðasjóð, en ekki Fiskifélagið. Fiskveiðasjóður hefur verið rekinn af mikilli hagsýni, og hann hefur bein sambönd við flotann, og tel ég í alla staði óheppilegra að fela þetta Fiskifélaginu, þar sem þá þyrfti að bæta við nýjum starfsmönnum, en það verður til aukins kostnaðar. Við 7. gr. hef ég lagt til, að 2. meginmálsgr. falli niður, þ.e., að ef stofnféð nær ekki 5 millj. kr., þá skuli ríkissjóður leggja fram það, sem á vantar. Er þetta ekki af því, að ég telji ekki nauðsynlegt að hafa stofnféð svo mikið, heldur finnst mér þetta varhugavert ákvæði. Ef t.d. helmingur eignaraukaskattsins næmi ekki nema 1 millj. kr., þá skyllu þarna 4 millj. kr. útgjöld á ríkissjóði. Meðal annars af þessu hef ég lagt til, að þetta ákvæði 7. gr. falli niður. 6. brtt. er við 8. gr., og er þar um allmiklar breyt. að ræða, en engan veginn svo sem af er látið, því að nokkuð stendur á sama, hvaða leið er farin, að undanskilinni skrifl. brtt., sem er hrein bylting. Í frv. er lagt til, að tekið verði 1% af óskiptum afla, og er upplýst, að verðmæti hans hafi orðið árið 1947 94,3 millj. kr. Í mínum brtt. er lagt til, að þessu verði breytt þannig, að tekið verði 1/2% af útflutningsverðmæti þessara sjávarafurða. Þegar þetta er athugað, þá sést, að þetta verður hér um bil sama upphæðin, og hvað hefur þá skeð? Það, að útflytjendur verða að greiða til sjóðsins, en það þýðir, að innheimtan verður miklu öruggari, en ef taka ætti 1% af óskiptum afla. Ef mín brtt. væri samþ., þá regúlerar þetta allt saman sjálft, þegar eðlileg viðskiptaregla er komin á í landinu. Það kemur þó til greina, að þá fæst ekki gjald af þeim afla, sem seldur er innanlands, en megintilgangur frv. er að tryggja erlendan gjaldeyri, og auk þess munar sáralítið um það, sem selt er á innanlandsmarkaðinum. Þá legg ég til, að í staðinn fyrir framlag ríkissjóðs til jafns við 1% af óskiptum afla komi 1/2% af öllum innfluttum vörum, og ef þetta er rætt með stillingu, þá sést, að þetta kemur nokkuð í sama stað niður, ef tryggt er, eins og ég vil, að þessu megi ekki bæta við vöruverðið. Ef ríkissjóður ætti að leggja þetta fram, kemur það niður á þjóðinni í tollum og sköttum, og þess vegna vil ég láta innflytjendur greiða þetta. Ég vil í því sambandi minna á, hvílíkt kapphlaup nú er um það að fá innflutningsleyfi. Hvort halda menn að sé meira kapphlaup um, að gera út mótorbát eða flytja inn vörur? Það þarf ekki skarpan til að sjá það. Og af hverju er allt þetta kapphlaup um innflutninginn? Af því að innflutningur vöru er nú langarðvænlegasta atvinnan í landinu. Menn keppast ekki um að komast í atvinnu, þar sem er mikið erfiði og litlar tekjur, og meðan gengisskráningin er eins og hún er nú, þá er þetta lítið gjald, að leggja á þetta 1/2%, og ef þetta þykir ranglátt og óbærilegt, þá má bara flytja innflutninginn á hendur útgerðarinnar. Hv. 1. þm. Reykv. taldi þetta nýjan skatt og væri þetta brot á stjórnarskránni, en það hefur áður verið lagður á slíkur skattur, söluskatturinn gamli, sem mátti ekki leggja á vöruna. Vitanlega kostaði hann þjóðina minna, en söluskatturinn nýi, sem leggja má á vöruna og samkv. upplýsingum hv. 1. þm. Reykv. sjálfs jafngildir allt að 50% gengislækkun. Það er lítill skilningur hjá þeim mönnum, sem kveina og kvarta út af því, að eigi að leggja þetta lítilræði á innflytjendur, og ef innflytjendunum finnst þetta alveg óbærilegt, þá held ég þeir ættu að hætta þessu kapphlaupi um leyfin og fá sér bát, svo að eitthvað fækkaði þeim, sem um innflutninginn berjast.

Bættur væri skaðinn.

Já, bættur væri skaðinn. Ég vildi því leggja eindregna áherzlu á, að þetta væri samþ., að taka ½% af innflutningnum og að það gjald megi ekki leggjast á vöruna. Það kom fram hjá mörgum í n., m.a. hv. þm. Ísaf., að miðla svo til, að fyrri hluti tekjuöflunar minnar yrði samþ., en tekið yrði jafnmikið úr ríkissjóði beint á móti. Hv. þm. Ísaf. taldi heppilegra að taka þetta af útflutningnum, en vildi hins vegar til samkomulags við aðra vera á móti 2. tölul. 6. brtt. minnar og greiða í staðinn beint úr ríkissjóði, en ég tel hitt heppilegra, og ég man þá tíð, er ríkissjóður gat ekki greitt sínar skuldbindingar, ekki einu sinni laun opinberra starfsmanna á réttum tíma. Því vil ég eindregið leggja til, að megintekjur sjóðsins verði svo sem segir í mínum brtt. Þá hef ég lagt til, að í þriðja lagi séu vextir og aðrar tekjur af eignum sjóðsins, og skal ríkissjóður sjá um innheimtuna. Tekjurnar skv. 1. tölulið skulu skiptast þannig, að tekjur vegna síldveiða renni til síldveiðideildar og tekjur vegna þorskveiða til þorskveiðideildar. Má þetta teljast alveg eðlilegt, enda byggt þannig upp frá fyrstu hendi. Þá hef ég lagt til, að komi nýtt ákvæði, sem mér finnst alveg vanta í frv., svo hljóðandi: „Skylt er útgerðarmanni að láta innrita veiðiskip sitt hjá sjóðstjórninni eigi síðar en degi áður en það byrjar og tilkynna þá jafnframt, hvar og hvers konar veiði skipinu er ætlað að stunda. Skipar sjóðstjórnin þá skipinu þegar í ákveðinn flokk, sbr. 4. gr. Skylt er einnig að tilkynna stjórninni, þegar skip hættir veiðum eða breytir um veiðiaðferð. Vanræksla á tilkynningu varðar réttindamissi til bótagreiðslu úr sjóðnum.“ Mér finnst alveg óhjákvæmilegt að setja þetta, en ef mín brtt. undir 2. lið verður felld, þá þarf að breyta þessu, því að það er vísað í hana. Um bæturnar legg ég til að verði haft það fyrirkomulag sem segir í fyrri hluta 8. brtt. minnar, við 9. gr. Þar segir: „Nú hefur almennur aflabrestur orðið á einhverju veiðisvæði, svo að til sjóðsins kasta kemur um bætur samkv. 5. gr. Ber sjóðnum þá að bæta upp aflahlut allra þeirra skipa, sem tilheyra þeim flokkum, er eigi hafa náð meðalaflamagni, án tillits til aflamagns einstakra skipa innan flokkanna. Þó skal engan hlut bæta upp meira en svo, að hann verði jafnstór að verðmæti meðalaflahlut skipa í öðrum flokki, sem ekki ná rétti til bóta úr sjóðnum og stunda sams konar veiðar.“ - Þetta er ákaflega einföld leið. Næsti flokkur fyrir ofan takmarkar, hvað næsti flokkur fyrir neðan á að fá og hvaða skip í honum, því að ef hæsta skipið í honum er hærra, en meðalaflamagn í næsta flokki, þá á ekki að koma til bóta, og er þetta eina reglan, sem ekki leiðir út í hreinar ógöngur. Það bið ég hv. þdm. vel að athuga. - Síðan segir hér í sömu brtt., að uppbæturnar skuli greiðast jafnt á hluti útgerðarinnar og skipverja. Þetta er alveg sjálfsagt, enda eiga tryggingarnar að vera fyrir báða aðila. - Þá segir enn: „Hrökkvi fé sjóðsins ekki til úthlutunar samkv. ofanskráðu, skal úthlutun lækkuð hlutfallslega. Í stofnsjóð skal leggja árlega 5% af tekjum sjóðsins, og má aldrei ganga nær sjóðnum en svo, að eftir sé stofnsjóðurinn þannig óskertur.“ Þetta er meginatriði. Aðrar till. hafa um þetta fram komið, m.a. frá hv. þm. Ísaf., og gæti ég fellt mig við hana; um að vexti og vaxtavexti megi aldrei nota til bóta, og gæti ég vel fellt mig við það, því að ef við ættum nú 25 millj. kr. höfuðstól, þá væri náttúrlega enn betra að eiga 30 millj. kr. höfuðstól, og væri hann ágæt stoð til að taka af skelli, en eins og frv. er nú, þá er hægt að éta upp allan sjóðinn í einu, og þá er ekki verið að berjast fyrir að koma upp tryggingastofnun, heldur er bara verið að fá meira fé til að greiða bátaútveginum í eitt skipti fyrir öll. Tel ég frv. einskis virði, ef það verður samþ. þannig óbreytt. Þá hef ég flutt 9. brtt., við 11. gr., um að orðin „i þeirri röð, sem hér er talið“ í meginmálsgr. falli niður. Ég vildi benda á, að það er alveg útilokað að hafa 11. gr. svona. Það er á móti siglingal. Það er ekki hægt að ákveða með þessum l., að beitukostnaður gangi fyrir lögboðnum gjöldum, en ef brtt. mín verður samþ., þá eiga þau að greiðast eins og l. mæla fyrir. Ég hef rætt um þetta við lögfræðinga, og telja þeir þetta þýðingarlaust, og geti ekki staðizt nema hinum l. verði breytt, en um það munu áreiðanlega verða átök. Þá hef ég einnig flutt brtt. við 14. gr. um, að ráðh. geti sett nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga í reglugerð, að fengnum till. sjóðstjórnar, og loks legg ég til, að á eftir 14. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: „Fella skal niður greiðslu til hlutaútgerðarfélaga samkv. 7. gr. laga nr. 45 12. febr. 1940, eftir að lög þessi taka gildi.“ Ef þessi lög eru enn í gildi, en þau eru ekki numin úr gildi með þessu, þá eru mönnum þar samkvæmt 7. gr. lagðar skyldur á herðar um greiðslu á móti þessu framlagi. Ég hef nú, herra forseti,í rauninni lokið minni framsögu í sambandi við þessa till., en á eftir að svara tveimur hv. þm., sem hér hafa talað. En ég vildi gjarna vita, hvort forseti ætlar að halda fund í kvöld, og væri æskilegt, að hann gæti það. [Frh.]

Frsm. 1. minni hl. (Gísli Jónsson) [Frh.]: Ég þarf að svara nokkrum atriðum í ræðu hv. 1. landsk. Hann er nú ekki við, eins og svo oft áður, en ef til vill flytur einhver orð mín til hans. Annars ber hann sjálfur ábyrgðina á því. Hann sagði, að útgerðarmenn hefðu ekki vald til að taka hlut skipverja. Mér er ekki kunnugt um, í hvaða tilgangi þetta er sagt, því að eins og allir vita hafa skipverjar tryggingu samkvæmt samningi, en auk þess hafa þeir sjóveð í skipinu fyrir sínum hlut, svo að þessi ummæli þm. eru algerlega út í hött. Þá ræddi þessi þm. um það, að það væri ekki nema réttlátt, að þeir greiddu iðgjöldin, sem tryggðir væru. Mér skilst, að hv. frsm. líti svo á, að þessi sjóður eigi að vera trygging bæði fyrir útgerðarmenn og skipverja. Það er rétt, að útgerðarmaðurinn á að fá tryggingu úr sjóðnum, ef aflabrestur verður, en skipverjinn fær í raun og veru líka sína tryggingu. Enda þótt skipverjum sé nú tryggt lágmarkskaup, hvernig sem fiskast, þá er engin vissa fyrir greiðslu þess, ef ekkert fiskast. Hins vegar ætti að vera miklu meiri trygging fyrir greiðslu kaupsins, ef útgerðin fær bætur á aflaleysisárum. Það er því rangt hjá 1. landsk., að skipverjar séu ekkert tryggðir með þessum sjóði. Auk þess mun sjóðurinn með tíð og tíma eiga að geta orðið svo öflugur, að hægt verði að tryggja þeim, er þessa atvinnu stunda, betri kjör og meira öryggi. Hlutverk sjóðsins er því í raun og veru ekkert síður að tryggja skipverja en útgerðarmenn, og þess vegna tel ég till. 1. landsk. um að fría háseta við greiðslu til sjóðsins hreina fjarstæðu. Svo er það þriðji aðilinn, sem mesta trygginguna hefur í raun og veru, en það er almenningur í landinu, því að hann á bókstaflega allt undir því, að hægt sé að halda þessum atvinnuvegi gangandi og á sæmilega réttum kili. Þess vegna tel ég enga goðgá, þó að lagt sé til, að innflytjendurnir, sem árlega fá á annað hundrað milljónir í gjaldeyri frá útveginum, verði að taka á sig einhverjar byrðar í þessu sambandi. Það er enn fremur verið að tryggja hag ríkissjóðs með þessum ráðstöfunum og þess vegna ekki óeðlilegt, þó að hann verði að greiða ríflegt framlag til sjóðsins. Hitt má deila um, hvort heppilegt er að leggja á aukinn söluskatt í þessu skyni. Hv. 1. landsk. sagði, að hér væri ekki verið að tryggja launþegana. Ég álít þetta algerlega rangt hjá þessum hv. þm. Launþegunum er skapað aukið öryggi með þessu frv., ef að l. verður, og þá sérstaklega launþegum, sem eru upp á aflahlut, eins og sjómenn eru að jafnaði. Þá lagði hv. þm. til, að frv. væri vísað frá vegna þess, að það væri ekki nægilega undirbúið. Þessi rök eru ekki annað en grímuklædd andúð á frv. Í fyrsta lagi hefur verið gerður rammi um þetta mál með l. Í öðru lagi hafa landssamtök þessa atvinnuvegar undirbúið frv. Í þriðja lagi hefur milliþn. undirbúið frv., en í henni eiga sæti 1 eða 2 lögfræðingar og tveir alþingismenn. Auk þess hefur svo rn. haft málið til athugunar, og að síðustu hefur málið svo verið rætt í þingnefnd, en samt ætlar 1. landsk. að vísa málinu frá vegna þess, að það vanti undirbúning, slíkt nær auðvitað engri átt. Hitt er rétt, að nokkur ágreiningur hefur orðið um leiðir, en flestir munu þó á einu máli um, að sjóðinn skuli stofna, og þá ættu að vera til einhverjar leiðir, sem samkomulag gæti náðst um. - Hv. 1. landsk. sagði, að sjóðurinn gæti orðið 16 millj. á 5 árum. Ég lít á þetta atriði sem meðmæli með málinu, því að ef sjóðurinn hefði verið stofnaður fyrir 5 árum, þá væri hann orðinn 16 millj. eftir fyrirmælum frv., og ætli það væri ekki skemmtilegra, ef til hefði verið sjóður á þessum aflaleysisárum, sem hefði getað staðið undir hallanum? Ég held því, að þetta séu nægilegar upplýsingar, til að menn ættu ekki að vera að skjóta þessu máli á frest eins og 1. landsk. vill gera. Ég held, að ég hafi svarað öllum meginatriðum í ræðu 1. landsk., sem öll gekk út á það, að tryggja ætti launþegana á kostnað útvegsins, án þess að hafa nokkra hliðsjón af því, hvort útgerðin gæti staðið undir þeim byrðum, sem á hana væru lagðar. Það er því líkt og maðurinn, sem drap fiskinn, án þess að sjá borð fyrir báru, og hlóð, unz allt var komið í kaf. Ég geri ráð fyrir, að 1. landsk. verði ekki svo lengi á þingi, að hann berjist ekki fyrir þá stétt, sem hann er fulltrúi fyrir, og er ekki nema gott um það að segja, ef sú barátta væri ekki oft of einhliða, því að þá vil] svo fara, að hún verði þeim til tjóns, sem hún átti að greiða fyrir.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að svara 1. landsk. nokkrum orðum, en þar sem hann er ekki við, þá mun ég beina máli mínu til 1. minni hl., hv. þm. Barð. Hv. þm. kvaðst furða sig mjög á því, að nefndin, sem samdi þetta frv., skyldi ekki taka meira tillit til tillagna Gunnars Þorsteinssonar. Því er til að svara, að meðal annarra till. G. Þ. í nefndinni var sú, að bætur væru ákveðnar hærri til útgerðarmanna. Andstaða okkar í n. við þessa till. G. Þ. var ekki vegna þess, að við sæjum ekki þörf útgerðarinnar fyrir hærri bætur. Hitt réð okkar afstöðu, að okkur var ljóst, að erfitt mundi að afla sjóðnum tekna og þar af leiðandi þýðingarlaust að skuldbinda sjóðinn til bóta, sem engar tekjur stæðu fyrir. Þessi till. hafði því enga þýðingu, þegar ekkert fé var fyrir hendi. Hins vegar er ákveðin heimild í frv. til að hækka bæturnar, ef þörf er fyrir hendi og geta sjóðsins leyfir slíka hækkun. Það var þessi ástæða, sem réð afstöðu okkar, því að við vildum ekki leggja sjóðnum meiri skyldur á herðar, en hann gæti staðið undir. Þá ætla ég að snúa mér að till. í nál. á þskj. 614. Fyrst er þar brtt. við 3. gr. frv., tveir stafliðir, a. og b. Þessar till. eru ekki þýðingarmiklar, og ætla ég að sleppa að tala um þær, þó að ég hins vegar telji þær ekki nauðsynlegar og muni greiða atkv. á móti þeim. - Um 2. brtt., við 4. gr., verð ég aftur á móti að segja nokkur orð, því að þar er um gerbreytingu á frv. að ræða. Þessi brtt. er þess efnis, að í stað þess að ákveða í l. vissar reglur fyrir sjóðinn til að starfa eftir, verði það reglugerðaratriði, sem sjóðsstjórnin semji, en þó skuli samþ. af Landssambandi ísl. útvegsmanna, Alþýðusambandinu og Fiskifélaginu. Þessa breytingu tel ég alveg ófæra, bæði vegna þess, að með því móti krefjast útgerðarmenn, að meðalaflinn verði settur sem hæstur og hins vegar bæturnar sem hæstar, auk þess sem ég er hræddur um, að tilgangur sjóðsins náist ekki með þessu móti, sem líka er játað af frsm. 2. minni hl. (StgrA). Það er ekki ætlunin með þessu frv. að tryggja útveginn fjárhagslega, til þess er ekki aðstaða, heldur er tilgangurinn að forða vandræðum, sem hljóta að verða, þegar mikill aflabrestur er, miðað við reynslu undanfarandi ára. Ég tel því bæði rétt og sjálfsagt, að meðalaflinn verði ákveðinn eftir meðalafla undangenginna ára, eins og gert er ráð fyrir í frv., en ekki tilbúinn af einhverri nefnd, sem ákveður hann eftir eigin duttlungum, auk þess sem slík ákvörðun gæti orðið pólitískt bitbein, er varla væri heppilegt fyrir sjóðinn. Það hefur verið talað um, að auðvelt væri að breyta l. og fá breytingar á meðalverðinu með því móti. Það er auðvitað rétt, að l. má breyta, en þó verða lögfest ákvæði ekki eins laus í reipunum og hin, sem ákveðin eru með reglugerð. Ég er því algerlega á móti þessari till. og mun greiða atkv. gegn henni. Hins vegar gæti vel komið til mála að samþ. undirliðina í 2. brtt., við 4. gr. frv., ef þeir væru sérstaklega bornir fram sem brtt. við frv., því að annars yrðu þeir vanskapnaður, en ég get ekki fallizt á, að þetta verði reglugerðaratriði. 3. brtt., við 5. gr. frv., er aðeins tilfærsla, og ræði ég hana því ekki frekar. 4. brtt., við 6. gr. frv., fyrri liður, fjallar um, að stjórn sjóðsins skuli skipuð 3 mönnum, í stað 5 eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég tel þetta ekki mikilvægt atriði, og ætti að vera auðvelt að ná samkomulagi um það. Hins vegar tel ég till. 6. landsk. um, að allir stjórnendurnir verði tilnefndir af félögum eða stofnunum, ekki heppilega, því að ég hef þá skoðun, að ráðherra eigi að hafa þar hönd í bagga.

Það er gert ráð fyrir í minni till., að ráðh. skipi form. stjórnarinnar af þessum tilnefndu mönnum.

Um b-liðinn, þar sem gert er ráð fyrir, að ráðherra ákveði laun sjóðsstjórnar, er það að segja, að starf þessara manna ætti ekki að verða svo mikið, ef Fiskifélagið tæki að sér alla skýrslusöfnun og ynni úr þeim skýrslum, sem nauðsynlegar væru fyrir sjóðinn, og þar af leiðandi ekki ástæða til, að þessir menn hefðu föst laun. Hins vegar get ég ekki fallizt á till. 6. landsk. um, að þessir menn verði alveg ólaunaðir, og tel því rétt og sanngjarnt, að þeim verði greidd einhver þóknun, sem fari eftir því, hvað starf þeirra verður mikið, og sama er að segja um endurskoðendur sjóðsins. C-liður brtt. gerir ráð fyrir, að fiskveiðasjóður annist afgreiðslu sjóðsins í stað Fiskifélagsins. Þetta atriði var til athugunar í n., og held ég, að enginn hafi lagt neina höfuðáherzlu á það. Þess vegna ætti að geta orðið samkomulag um þá breytingu. 5. brtt., við 7. gr. frv., gerir ráð fyrir, að annar meginmálsliður gr. falli niður, en sá liður er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Nú nær stofnfé samkvæmt þessari grein ekki fimm millj. kr., og skal ríkissjóður þá leggja fram það, sem til vantar.“ Þetta vill þm. Barð. fella niður. Ég held, að allir hljóti að vera sammála um, að sjóðnum muni ekki veita af þessari upphæð, og þess vegna komi ekki til mála að fella þetta ákvæði niður. Ég fyrir mitt leyti hef þá skoðun, þó að ýmsir hafi talið, að það kynni að verða ákaflega litið, sem hefðist af þessum skatti, að ekki komi til mála, að skatturinn allur nemi minna en 10 millj. kr. Og þá kæmi af sjálfu sér, að þessi sjóður fengi 5 millj. kr., og ekki kæmi til kasta ríkisins að bæta þar neitt upp. Ég held því, að ekki sé hætta fyrir ríkissjóð, þó að þetta ákvæði standi. En ég held, ef svo illa færi, að skatturinn næmi töluvert minna, þá mættum við ekki leggja út í þessa sjóðsstofnun með minna fé en 5 millj. kr. Ég er því á móti því, að þessi málsgr. sé felld niður. Þá kem ég að 6. brtt., sem er við 8. gr. og er kannske þýðingarmesta till. af brtt. hv. þm. Við, sem sömdum frv., lögðum til, að árlegar tekjur sjóðsins væru 1% af óskiptum vertíðarafla bátaflotans og framlag úr ríkissjóði að jöfnu þar á móti og í þriðja lagi vextir og aðrar tekjur sjóðsins. Þessu vill hv. þm. Barð. breyta öllu. Fyrsta brtt. við þessa gr. er um það, að í staðinn fyrir 1% af óskiptum vertíðarafla bátaflotans verði tekið 1/2% útflutningsgjald af öllum útfluttum sjávarafurðum, öðrum en þeim, sem koma frá botnvörpuskipum, hvalveiðum og selveiðum. Og ég held, að það hafi verið fært fram sem rök fyrir þessari brtt., að innheimtan væri svo erfið, ef taka ætti þetta 1% gjald eftir frv. Ég skal játa, að líkur eru til þess, að innheimtan mundi verða auðveldari, ef gjaldið væri innheimt af útflutningsverðmæti. Og fyrir bátatryggingasjóðinn mundi þetta koma sennilega alveg að sama liði, hvor aðferðin sem yrði höfð á þessu, því að eftir þeim skýrslum, sem upp eru gefnar um útflutning og aflamagn, þá mundi þetta koma í sama stað niður fyrir sjóðinn. En ég held, að of mikið sé gert úr erfiðleikunum við að innheimta þetta samkv. frv. Ég hygg, að það mundi ekki vera ákaflega erfitt fyrir lögreglustjóra í hverju héraði og embættismenn þeirra, sem munu vera í hverju fiskiþorpi landsins og útgerðarstað. Ég held, að þetta yrði mjög vel framkvæmanlegt eins og innheimta annarra gjalda, að innheimta þetta af heildarverðmæti afla hvers báts. Og ég get þess vegna ekki fallizt á þessa breyt. En aðalrökin gegn þessari brtt. eru þau, að eins og frv. nú er, er ekki gert ráð fyrir því, að þeir, sem stunda veiðar á sumrin á smábátum, greiði þetta gjald í sjóðinn.  Annar liðurinn í tekjuöflun til þessa sjóðs eftir till. hv. þm. Barð. er um að taka 1/2% innflutningsgjald af verðmæti allra innfluttra vara, hverju nafni sem nefnast, og að banna að leggja gjaldið á í útsöluverðinu. Mér finnst þetta ákaflega ósanngjarnt og óheppilegt ákvæði. Hvers vegna ætti ríkissjóður að fara að afla fjár á þennan hátt fyrir þessa starfsemi frekar en fyrir ýmislegt annað? Og hvaða vit væri í því að stofna til hinna og annarra framkvæmda og segja bara: Þessi stétt á að borga þetta, hún ein á að standa undir þessu? Þetta finnst mér ekki ná nokkurri átt. Landsmenn allir í heild eiga að borga þetta tillag til sjóðsins, gegnum skatta og tolla, og það á þess vegna að taka það beint úr ríkissjóði, en ekki á þennan hátt. Ef það þykir fært að leggja eitthvað sérstaklega á þessa stétt manna, sem þetta gjald á að koma niður á eftir till. hv. þm. Barð., þá er leið til þess miklu eðlilegri sú að gera það annaðhvort með hækkun á sköttum eða bæta þessu gjaldi við aðra tolla, sem fyrir eru, en ekki reikna þetta svona. Auk þess, ef ætti að heimila að leggja þetta á vörur og láta neytendurna borga þetta, eins og hv. þm. Barð. skaut fram áðan, að hann gæti kannske fallizt á, þá horfir þetta öðruvísi við að sumu leyti. Og þá yrði að taka tillit til þess við álagningu á vörurnar. Og það eru sannarlega nógar sermoníur og reglur, sem settar eru gagnvart þeim, sem verzla með vörur, gegnum verðlagsákvæði og alls konar ákvæði, þó að þetta bætist ekki við. Ég er þess vegna alveg á móti þessu. Þriðji liður þessarar brtt. hv. þm. Barð. er að efni til alveg eins og ákvæði í frv., og ég þarf þess vegna ekki um hann að tala. Sama er að segja um 7. brtt., við 9. gr. Þar er fram tekið það, sem við álitum, að nauðsynlegt væri að taka fram um þetta í 9. gr. frv. Þar (í frv.) segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn sjóðsins flokkar skip hvorrar deildar eftir stærðum. Skipa skal hverju skipi í flokk strax við innritun, þannig að skip með svipaða aflamöguleika verði sér í flokki.“ Þetta er í raun og veru sama efni og er í 7. brtt. hv. þm. Barð., og það er kannske greinilegar tekið fram hjá honum. En það skiptir ekki miklu máli, álít ég, hvort af þessu tvennu samþ. yrði. Það eru nokkru nánari reglur um tilkynningar í till. hans viðkomandi því, þegar skip byrja veiðar og þegar þau hætta veiðum, og um réttindi til bótagreiðslna. Þá kem ég að 8. brtt. hv. þm., við 9. gr. frv., sem er gerbreyt. frá því, sem stendur í frv. Ég verð að segja, að mér finnst orðalag þessarar brtt. ekki vera líkt því nægilega ljóst, enda kom það fram í morgun, þegar við áttum tal um þetta atriði á sameiginlegum fundi beggja sjútvn. þingsins, að þá höfðum við skilið þetta á fleiri en einn veg. Og ég er ekki enn þá alveg klár á því, hvernig á að skilja þetta. En mér skilst þó helzt, að þar sé átt við, að ef einhver flokkur hefur ekki náð meðalaflamagni, þá eigi að bæta skipum í þeim flokki upp, án tillits til aflamagns einstakra skipa innan flokkanna. Mér skilst á þessu orðalagi, að meiningin sé, að hvert skip innan þess flokks eigi að fá sömu upphæð í bætur úr sjóðnum, en til bóta komi ekki fyrr en afli skipanna sé kominn niður fyrir 75% meðalaflamagns. En ef þessi skilningur er réttur, þá leiðir af því, að skip, sem er mjög langt niðri með afla, það er mjög illa haldið samanborið við skip, sem er rétt fyrir neðan markið, sem sett er. En ef þetta er ekki réttur skilningur, þá er annað um þetta að segja. En ég hygg, að reglan, sem sett er um þetta í frv., sé sæmileg og ekki sé ástæða til að breyta henni. Það er líka sá kostur við hana, að það er ekkert hægt um hana að della. Þar er settur fram ákveðinn stigi fyrir bótum, þannig að bætur hækka og lækka eftir aflamagni skipa. Og það er hægara fyrir stjórn sjóðsins að bæta eftir henni, en eftir þeim reglum, sem settar eru fram í brtt. hv. þm. Barð., og er ég því á móti þeirri brtt. Þá er 9. brtt., við 11. gr. frv., og þar vill hv. till.-maður, hv. þm. Barð., að algerlega sé fallið frá þeim ákvæðum, sem standa í frv. um röð á þeim skuldum, sem kunna að hvíla á útgerðarfélagi eða útgerðarmanni, eins og tekið er fram í frv. um það, hverjar þessar skuldir skuli meta meir en aðrar. Ég skal nú ekki segja um það, hvort þetta stenzt fyrir dómstólum, og það má vera, að lögveð gangi fyrir öllu öðru, þannig að til lúkningar skuldum gegn þeim verði greiðslurnar að ganga á undan öllu öðru. Ég álít þó, að dálítið sé vafasamt, hvort réttur þess kröfuhafa, sem lögveðið hefur, sem er ríkissjóður í þessu tilfelli, nái til þess, sem útgerðarmaður fær úr þessum sjóði. Og mér mundi þykja það eðlilegur skilningur, að það næði aðeins til annars afla, sem maðurinn eða útgerðarfyrirtækið hefur fengið eða eignazt við rekstur skipsins. En þetta er auðvitað atriði, sem lögfræðingar verða að skera úr. Annars vil ég segja, að einmitt þetta ákvæði var tekið orðrétt upp úr frv. Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Það er ekki breyt. frá okkur, sem sömdum þetta frv., heldur er þetta einasta gr. úr því frv., sem við tókum upp orðrétta. Og skilningur á þessu atriði hefur þá verið svipaður hjá þeim eins og hjá okkur. En við vorum allir sammála um, að kaup yrði að ganga á undan öllu öðru, þegar til bótanna kemur, þannig að þeir, sem bótanna nytu, yrðu áður en þeir tækju bæturnar, að setja tryggingu fyrir því, að kaup mannanna, sem á skipunum hefðu unnið, væri greitt. Hitt getur orðið deiluefni, í hvaða röð aðrar skuldir eiga að ganga. En þetta er sem sagt bein till. frá útvegsmönnum sjálfum. 10. brtt., við 14. gr., er um breyt. á orðalagi, sem skiptir ekki miklu máli. Loks er 11. brtt., sem er svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 14. gr. komi ný grein, er orðist svo: Fella skal niður greiðslu til hlutaútgerðarfélaga samkvæmt 7. gr. laga nr. 45 12. febr. 1940, eftir að lög þessi taka gildi.“ Ég skal ekki segja mikið um þetta. Það má vera, að það sé eðlilegt að fella niður þau lagaákvæði. En ég efast um, að ástæða sé til þess að setja lagaákvæði um það. Skal þó ekkert fullyrða um það. Auk þessara brtt., sem ég hef minnzt á, liggja hér fyrir frá hv. 6. landsk. þm. brtt., sem hann talaði um í gær. Sumar þeirra hef ég minnzt á í sambandi við nál. hv. 1. minni hl. sjútvn., því að þær eru þær sömu. Hv. 6. landsk. þm. telur í nál. sínu, að hann geti fallizt á sumar þær brtt., þ. á m. till. um uppbyggingu þessa frv., þ.e. hvort skuli standa í lögum þau ákvæði, sem ég minntist á, eða hvort þau ættu að vera í reglugerð. Annars eru aðalbrtt. hans um tekjuöflun til sjóðsins. Hann vill innheimta útflutningsgjald, sem nemi 1/4% af öllum útflutningsafurðum bátaflotans. Þetta finnst mér ekki koma til mála að samþ., heldur sé réttara að halda sig við þau ákvæði um tekjuöflunina, sem eru í frv., en vera ekki að margskipta þessu meir, en þar er gert. Þar næst vill hv. till.-maður, 6. landsk. þm., láta renna í þennan sjóð 1/10 hluta af nettó-viðskiptahagnaði Landsbankans og Útvegsbankans. Það hefur verið upplýst hér í hv. þd., að þetta mundi vera brot á landsbankalögunum og þegar af þeirri ástæðu ekki framkvæmanlegt. Að öðru leyti vil ég segja það, að þó að það sé rétt, að bankarnir hafi grætt mikið á þessum árum, þegar allt hefur flóið í peningum og viðskiptin hafa verið mikil, þá getur svo farið, að mikil breyt. verði á því, og er þegar orðin mikil breyt. á því. Auk þess er rétt að benda á, að bankarnir hafa átt mikla áhættu í sambandi við lán til útvegsins. - Svo kemur hér að lokum hjá hv. 6. landsk. þm. nýr stigi fyrir bótum, sem hann hefur sett upp og hann segist byggja upp á sama hátt og í frv. er gert. En breyt. er aðeins sú, að bæturnar eru þar hækkaðar frá því, sem í frv. er gert ráð fyrir. Ég get endurtekið það, sem ég sagði áðan, að við höfðum sannarlega hug á því, að útgerðinni gæti orðið sem mestur stuðningur að þessum aflatryggingasjóði og að það væri ekki nema gott eitt um það að segja að hækka bæturnar, ef unnt væri. En það eru svo mjög litlar líkur til þess, að hægt verði að bæta upp afla eftir þeim ákvæðum, sem frv. tiltekur, og þá því síður eftir þessum brtt., sem eru um töluvert hærri bætur. Ég er sammála hv. 6. landsk. þm. um það, hve æskilegt þetta væri, sem hann leggur til, ef hægt væri. En ég hef ekki von um það. Við byggðum bótastigann á því, að sjóðurinn fengi 1% af óskiptum vertíðarafla bátaflotans og framlag ríkissjóðs á móti, svo að þetta næmi því að vera jafnmikið og 2% af heildaraflanum. Og þrátt fyrir það sáum við okkur ekki fært að hafa bótastigann hærri en hann er tiltekinn í frv., og enn síður þegar búið er að lækka þetta um helming og ríkissjóðsframlagið á sama hátt. Og þó að þessi brtt. hv. 6. landsk. þm. um bótagreiðsluna yrði samþ., þá mundi hún aldrei verða nema pappírsgagn, þar sem það stendur í frv., að bæturnar megi lækka hlutfallslega, ef fé sjóðsins hrekkur ekki til. Ég held, að ég hafi hlaupið yfir eina af brtt. hv. þm. Barð., sem er um það, að stofnfé sjóðsins megi aldrei skerða, en hins vegar skuli leggja í stofnsjóðinn 5% árlega af tekjum sjóðsins. Um þetta töluðum við allmikið, þegar við vorum að semja þetta frv. Og okkur fannst öllum æskilegt, að það þyrfti ekki að skerða stofnsjóðinn, og að það væri mjög æskilegt, að hægt væri að láta ganga í hann hluta af árlegum tekjum sjóðsins, svo að hann gæti orðið sterkari stofnun, sem gæti bætt e.t.v. meiri aflabrest en frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar álitum við, að eins og ástæðurnar eru nú hjá útgerðinni, þá væri varla fært annað en að heimila að taka meira og minna af stofnsjóðnum, ef á þyrfti að halda, þó að það gæti kostað það eftir tvö, þrjú eða fjögur ár, að stofnsjóðurinn yrði að mestu upp étinn. Við álitum, að útgerðarmenn óskuðu þess, - eða a.m.k. hélt ég það, - að þetta ákvæði væri sett í frv., að það mætti eyða stofnsjóðnum að miklu leyti í bætur, ef á þyrfti að halda. En ég hef dálítið breytt um skoðun á því, því að bæði tel ég, að skoðanir hv. þm. Barð. muni vera í samræmi við óskir útgerðarmanna, og hins vegar heyrði ég það á hv. þm. Ísaf., sem mikið hefur verið við útgerð riðinn, að hann var á því að samþ. þá breyt., að stofnféð mætti ekki skerða og að því væru áætlaðar árlegar tekjur, ákveðinn hundraðshluti af árlegum tekjum sjóðsins eða þá allir vextir af honum, svo að ég hallast miklu frekar nú að þeirri till., að sett verði ákvæði um þetta inn í frv. En þó vil ég að svo komnu ekki ganga lengra en það, að sjálfan stofnsjóðinn megi ekki skerða, en ekki ganga inn á hitt að bæta við hann vöxtum af árlegum tekjum aflatryggingasjóðsins eða þá vöxtum af stofnsjóðnum sjálfum. Hv. 1. landsk., sem talaði hér í upphafi þessa fundar í dag, er ekki viðstaddur nú, en ég verð að minnast á það, sem hann hafði aðallega út á frv. að setja. Það var sérstaklega ákvæðið um það, að tillög til sjóðsins yrðu tekin sem hundraðshluti af óskiptum afla bátanna. Það er ekki hægt að neita því, að með þeirri aðferð hljóta sjómenn að borga ofur lítið í sjóðinn. Þetta finnst hv. 1. landsk. þm. alveg ófært og ekki koma til mála. Ég er á annarri skoðun um það. Ég álít, að þetta gjald sé svo lágt, sem kæmi til með að lenda á þeim, þannig að það væri hverfandi hluti af tekjum þessara manna, því að maður, sem fær 10 þús. kr. hlut, þarf þá að borga 100 kr. í sjóðinn eftir þessu ákvæði, og maður með 12 þús. kr. hlut 120 kr. Ég held, að þetta sé svo lágt gjald, að það sé ekki hægt að setja þetta fyrir sig, ekki sízt þegar þess er gætt, að með þessu fær hlutaðeigandi sjómaður aukna tryggingu fyrir því, að hann fái kauptryggingu sína borgaða refjalaust, í stað þess að í mörgum tilfellum verður hann að ná kaupinu gegnum lögveð í skipi, sem kostar hann í mörgum tilfellum að verða að biða eftir því, og auk þess á hann alls ekki víst að fá það, ef skipið t.d. er svo lítils virði, að það hrekkur ekki til þess að borga lögveð, sem á því hvíla, eins og hv. 1. landsk. þm. benti sjálfur á í ræðu sinni í dag. Ég held, að þetta sé þess vegna ekki til þess að setja fyrir sig. Auk þess hefur það verið tekið fram af hv. þm. Barð. og fleirum, að það er sannarlega ekki einskis virði fyrir hlutarmanninn heldur, ef þetta gæti miðað að því að tryggja útgerðina og þar með atvinnu hans af henni. Þessi hv. þm. lét greinilega í ljós, að hann óskaði þess, að þetta frv. yrði ekki samþ. á þessu þingi, heldur athugað betur og ýmsum skýrslum safnað til þess að undirbyggja þessa löggjöf. Ég held, að þetta væri nú ekki heppilegt. Það er nú fyrst og fremst, að því hefur verið yfir lýst af hæstv. ráðh., - enda hefur maður einnig heyrt það úr öðrum áttum, að því hefur verið lofað, að löggjöf um þetta mundi verða afgr. á þessu þingi. Og ég tel ekki fært að rjúfa það loforð. Að öðru leyti hygg ég, að það græðist ekki mikið á því þó að safnað yrði ýmsum skýrslum um afla og annað þessu viðkomandi. Við höfum ekki reynt starfsemi slíka sem þessa eða löggjöf um hana. Og ég hygg, að reynslan ein geti sýnt okkur, hvað það er í lögunum, sem síðar þarf að breyta. Það hefur verið stofnaður einn hlutatryggingasjóður á einum stað í landinu, samkv. l. frá 1943, sem eru aðeins heimildarlög. Og sjóðurinn hefur starfað þangað til nú og starfar sjálfsagt enn, og ég veit ekki annað en að sú starfsemi hafi gengið sæmilega vel. En að öðru leyti vantar alla reynslu um starfsemi slíka sem þessi löggjöf gerir ráð fyrir, sem hér er frv. um. Og ég hygg, að reynslan ein geti sannað, hvað það er, sem síðar þarf að breyta í l. Hv. 1. þm. Reykv. spurði hér í dag hæstv. ráðh. um það, hvort hann mundi sjá sér fært að taka inn á fjárl. nú þær upphæðir, sem til þess þyrfti að byggja upp þennan sjóð. Ég held, að það sé kannske ekki mikil ástæða til þess að tala um þetta nú, af þeirri ástæðu, að þessi lög geta aldrei tekið gildi, fyrr en í lok vetrarvertíðar. Og ég hef a.m.k. haldið, að þau yrðu ekki látin gilda aftur fyrir sig þannig, að það yrði krafið um gjald frá útgerðinni fyrir þann hluta ársins, sem liðinn er, þegar lögin taka gildi. Og sé sá skilningur réttur, þá er það ekki mikið, sem útgerðin þarf að leggja á sig á þessu ári vegna þessa sjóðs, og þá ríkissjóður ekki heldur. Mér heyrðist á þessum hv. þm., 1. þm. Reykv., að hann gerði sér ákaflega litlar vonir um þetta framlag af eignaraukaskattinum. Ég verð að segja, að ég er miklu bjartsýnni en hann á það. Ég held, að það hljóti að koma svo mikið þar inn, að það komi ekki til þess, að ríkissjóður þurfi að borga þetta, sem sé það, sem vantar á fimm milljónirnar. - Ég hef nú minnzt á flestar þessar till. og sé því ekki ástæðu til að lengja mál mitt og mun þess vegna ekki hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Ég er mjög í vafa um, hvort það þýðir nokkuð að halda umr. um þetta mál áfram. Umr. eru orðnar langar og málið flókið, og í rauninni fyrir þeim, sem ekki hafa sett sig inn í það, alveg jafnflókið eftir umr. eins og þegar þær hófust. Ég ætla þó að fara um það nokkrum orðum, af því að ég er einn af þeim mönnum, sem á öndverðum þessum vetri voru settir í þann vanda að vinna að því að setja saman þetta frv. Það er bezt, að ég segi það strax, að þegar við vorum settir í það starf, þá þótti okkur vonlítið, að við dyttum ofan á það að koma því formi á þessi mál, að allir lykju upp einum munni um það, að það væri hin eina rétta leið, sem hefði verið fundin. Við vorum sannfærðir um það strax eftir fyrstu viðtölin, að það væri um svo vafasöm atriði að ræða, að við sáum ekki út úr því lengi vel. Það var á litlu að byggja, og þótt búið væri að gera hverja tilraunina á fætur annarri til að semja frv., þá varð niðurstaðan sú, að enginn vildi líta á neitt af þeim frv., sem samin höfðu verið. Við kynntum okkur frv. það, sem 5. þm. Reykv., Sigurður Kristjánsson, flutti mörg ár í röð, og einnig þau l., sem urðu niðurstaðan af frv. hans. Við fengum líka ýmiss konar skýrslur frá Fiskifélagi Íslands, sem við kölluðum eftir, og hygg ég, að það séu yfirleitt þau gögn, sem fyrir hendi mundu liggja, þó að afgreiðslu þessa máls yrði frestað, þar sem ekki hafa komið fram neinar kröfur um það að safna nýjum skýrslum og undirbyggja þetta mál sérstaklega. Við kynntum okkur svo reglugerðina, sem sett hefur verið á grundvelli l. um hlutatryggingafélög frá 1943, og sú reglugerð er um þá einu framkvæmd, sem á er að byggja hér á landi, sem er hlutatryggingasjóðurinn í Bolungavík, sem starfað hefur í allmörg ár, en það er lítið upplýst niðurstaðan af starfi hans. Hins vegar var vinnuaðstaða okkar sú, að við höfðum nauman tíma til að vinna. Við fengum um það ákveðnar óskir, þegar leið á starfið, að við yrðum að hraða eins mikið og mögulegt væri okkar starfi, og gerðum það einnig, og má vera, að okkur hafi kannske ekki tekizt eins vel að koma frv. saman og ella hefði mátt verða með meiri yfirlegu. Við skiluðum okkar verki í marzmánuði s.l., síðan fór málið til ríkisstj., og hún athugaði það og gerði á því tvær meginbreyt.: Að tekjugrundvöllur sjóðsins væri lækkaður um helming, og að bætur úr sjóðnum yrðu ekki greiddar fyrr en hann hefði starfað í eitt ár. Mér finnst engin lausn að fresta þessu máli, því að ég hygg, að það fengjust engar nýjar skýrslur til að byggja á. En hins vegar þarf, auk þess sem ríkisstj. mun loforði bundin um að koma með frv., svo að fé taki að safnast til þess að leysa þetta hlutverk, að athuga það, það ár sem sjóðurinn ekki starfar, hvernig fé úr honum mundi koma til með að dreifast og að hvaða gagni hann kæmi, bara með því að reikna það út eins og framkvæmdin mundi verða og bera síðan fram breyt. til lagfæringar á því fyrsta ári, sem sjóðurinn kæmi til með að starfa. Ég er þess vegna andvígur því, að frestað sé að afgreiða þetta frv., en tel þó, að það sé eins og hálfstigið spor. Ég tel, að það ætti að ganga frá því með opnum möguleikum að breyta því eftir því, sem reynslan bendir til. Það fyrsta, sem við þurftum að athuga í n., var þetta: Er heppilegt, að sjóðurinn sé einn og óskiptur fyrir alla íslenzka útgerð? Við komumst að þeirri niðurstöðu, að það væri slíkur reginmunur milli tekjuöflunarmöguleika á þorskveiðum og hallærisins, sem alltaf er annað slagið á síldveiðum, að það yrði að byrja á því að skipta sjóðnum í tvær megindeildir, þorskveiðideild og síldveiðideild. Um þetta virtust allir sammála. Þá voru menn með það, að síldveiðin yrði fyrir svo stórum skellum, að ef ættu að koma að gagni nokkrar bætur til hennar, þá þyrfti að fá meira fé en sjóðurinn gæti lagt til, jafnvel til að bæta upp mestu skakkaföllin. Við komumst þess vegna að þeirri niðurstöðu í okkar frv., að þær álögur, sem verða lagðar á síldveiðarnar, fari í sjóð síldveiðanna, og þær álögur, sem verða lagðar á þorskveiðarnar, komi í sjóð þorskveiðanna. Þá var okkur það ljóst eftir fyrstu samtölin í n., að það gæti verið aflaleysi við Faxaflóa, þó að mjög góður afli væri á Vestfjörðum, eða það gæti verið aflaleysi á Austfjörðum fleiri ár, þó að góður afli væri í Vestmannaeyjum, Faxaflóa og á Vestfjörðum. Af þessu þótti okkur augljóst, að þorskveiðideildin mætti ekki starfa í einni sameiginlegri deild, því að þegar almennur aflabrestur væri á Austfjörðum, þá þyrftu að koma bætur þar og aðstoð úr sjóðnum, þó að þorskveiðarnar yfir allt landið væru ekki neðan við 75% af meðalaflamagni í landinu. Það virðist líka viðurkennt, að þetta sé rétt, það þurfi að vera svæðaskipting, að því er þorskveiðarnar snertir, og komi til bóta úr sjóðnum, þá sé það miðað við meðalaflamagn á ákveðnu svæði. Sumir segja, að það sé ekkert sameiginlegt milli tveggja verstöðva og þurfi því að reikna út meðaltal fyrir hverja verstöð, og mér skilst; að till. hv. þm. Barð. gangi inn á það. Í n. komu fram ýmsar till. um það, hvernig ætti að skipta þorskveiðisvæðunum, og niðurstaðan varð sú, sem hér liggur fyrir í frv. En ég gæti sætt mig við það, að ekki væri slegið neinu föstu um að ákveða svæðin, heldur verði það reglugerðarákvæði síðar. Þegar við töluðum um það, hvaða afvik frá meðalafla væru hæfileg, að því er snertir þorsk- og síldveiðar, til þess að réttlæta bætur, þá ræddum við um það, hvort hægt væri að bæta strax að einhverju leyti úr sjóðnum, ef t.d. aflamagnið væri 90% af meðalafla. En við komumst brátt að þeirri niðurstöðu, að þá þyrfti sjóðurinn geysilegar tekjur, ef hann ætti að inna af hendi nokkrar verulegar bætur. Við gerðum okkur enn fremur ljóst, að skellirnir, sem útgerðin hefur orðið fyrir, eru svo gífurlegir, að jafnvel hinn sterkasti sjóður mundi tæmast á einu ári, ef síldveiðin ætti að fá bætur við jafnlítil frávík frá meðalafla eins og þorskveiðarnar. Þess vegna urðum við að sætta okkur við það ákvæði, að á síldveiðum væri ekki farið að bæta neitt skakkaföll neðan við meðalafla, nema það væri 65%, eða 35% fyrir neðan meðalafla. Hvor tveggja þessi ákvæði, 65% og 75% sem hámark áður en til bóta kemur, eru miðuð við, að það sé ekki hægt að ákveða það hærra nema meira fé komi í sjóðinn strax. Ef menn vilja hækka þessi takmörk og hafa síðan bótastigann öllu hærri, eins og fram er komin till. um, en afla sjóðnum ekki meira fjár en við gerðum, þá er það aðeins ómerkilegur óskaseðill þeirra manna, sem vilja fá fögur orð á pappírinn, en eru ekki að hugsa um framkvæmdina. Það er því tilgangslaust að ganga frá frv. á þennan hátt. Það hafa komið fram aths. um það, að öllum síldveiðiskipunum skuli ekki eiga að veita bætur úr sjóðnum, t.d. ekki þeim, sem stunda veiðar með reknet eða landnætur. Þetta stafar eingöngu af því, að til þess að geta ákveðið bætur úr þessum sjóði, þarf að vera hægt að ná meðaltali einhverja normalvertíð. Reknetaveiðin er um allt land ígripaveiði, sem stunduð er mjög skamman tíma, og er ekki um neina ákveðna vertíð að ræða og því vafasamt, hvort hægt er að fá út nokkurt meðaltal, sem unnt væri að miða bæturnar við, og alveg það sama má segja um veiði í landnót. Þar sem um er að ræða slíka ígripaveiði á þorskveiðum, þá væri ekki um að ræða slíkar bætur eða meðalútreikninga fyrir ákveðnar verstöðvar, heldur verður að miða bæturnar við fullan úthaldstíma. Eitt af stóru vandamálunum hjá okkur í n. var það, við hvað ætti að miða meðaltalsútreikninginn. Við fundum það út, að sveiflurnar eru stórkostlegar á síldveiðunum. Reynslan undanfarin ár hefur sýnt, að það geta verið mörg aflaleysisár á síldveiðum í röð. Við töldum því, að það þyrfti að miða við nokkuð mörg ár til að finna meðalafla á síldveiðum, og settum það við 8 ár. Ef það er ekki hægt að finna út meðalafla við þessa veiðiaðferð með því að taka nokkuð mörg ár undir, þá er það ekki hægt með því að taka mjög langt tímabil, því að það geta orðið svo miklar umbreytingar á veiðiaðferðum og veiðitækni, að ekkert sé við það miðandi, og þess vegna verður að gæta þess að hafa tímabilið ekki of langt. Við þorskveiðarnar er till. miðuð við 4 ár. Hins vegar finnst mér það ekki vera verkefni fyrir nefnd, sízt af öllu n. útgerðarmanna, að ákveða, við hve langan tíma á að miða til þess að fá út meðaltalsútreikning, þannig að um réttlæti væri að ræða. Ég mundi því ekkert segja við því, þótt brtt. kæmi um tímalengdina, að því er grundvöll fyrir meðaltalsútreikninginn snertir. Ef menn vilja heldur hafa 10 ár til þess að undirbyggja útreikninga fyrir síldveiðarnar og 5–6 ár fyrir þorskveiðarnar, þá er ekkert við því að segja, en nefndarverkefni er þetta ekki. Sumar till., sem fram komu, þurfa ekki að vera neitt ágreiningsatriði. Það skiptir litlu máli, hvort 5 menn eða 3 eru í stjórninni. Við unnum framan af að því í n. að hafa þetta sem minnst bákn og lögðum til, að þetta yrði 3 manna stjórn. En svo vildi Fiskifélag Íslands eiga fulltrúa í stjórninni, þá voru komnir 4 aðilar, og var þá ekki um annað að ræða, ef samkomulag átti að nást í n. um þetta aukaatriði, en að ganga inn á að hafa 5 manna stjórn. Ég mundi hafa sætt mig við þriggja manna stjórn. Um afgreiðslu sjóðsins og reikningshald var aðallega rætt um tvo möguleika. Sumir töldu, að fyrst Fiskifélag Íslands ætti að bera meginvinnuna við útreikningana og framkvæmd málsins, þá ætti þessi aðili líka að sjá um reikningshald fyrir sjóðinn og það ætti ekki að vera á tveim stöðum framkvæmdin á þessu. En aðrir sögðu, að eðlilegast væri, að Fiskveiðasjóður Íslands hefði þetta með höndum, það geti staðið þannig á mannafla hjá honum, að hann þurfi engan aukinn vinnukraft að taka í þetta hlutverk og geti það án þess að auka rekstrarkostnaðinn og án þess að taka sérstaka greiðslu fyrir það. Þess vegna kemur það fram í aths. okkar um frv., að það geti komið til mála að fela öðrum en Fiskifélagi Íslands rekstur sjóðsins, t.d. fiskveiðasjóði, ef hagkvæmara þætti. Þetta atriði held ég því að standi alveg opið að ganga inn á brtt. um; ef líkindi eru til, að það reynist sjóðnum kostnaðarminna heldur en hitt fyrirkomulag framkvæmdarinnar. Eins og nú hefur komið í ljós hér í d., þá var það svo í n., að mönnum sýndist mjög sitt hvað um það, á hvern hátt ætti að afla sjóðnum tekna, og ég held, að allar till., sem komið hafa fram í d., hafi komið fram í n. Auðvitað var enginn ágreiningur um það, að helmingur eignaraukaskattsins ætti að vera þarna frumundirstaðan, það er þegar lögbundið. En það var allt í óvissu um það, hve há upphæð mundi sklla sér, töldu þó nm. framtalsnefndar, að þessi helmingur mundi ekki verða undir 5 millj. kr. og ef til vill meira. En þeir sögðu, að sumir liðir gætu brugðizt vegna þess, að sumir af þeim, sem ættu að borga stórupphæðir, væru útgerðarmenn og fyrirtæki, og þegar ekki væri vitað, hvernig hag þeirra aðila væri komið, þá gæti innheimta tekna af eignaraukaskattinum orðið önnur og rýrari en útreikningarnir á pappírnum bentu til. Þorðum við því ekki annað, en að slá þann varnagla, að ríkissjóður skuli greiða það, sem á vantar 5 millj. kr. Við töldum, að okkur bæri að ganga þannig frá því, að stofnfé sjóðsins yrði sem minnstur vonarpeningur. Niðurstaðan í n., eftir að rætt hafði verið um tekjuöflunarleiðir til sjóðsins, varð sú, að við fórum inn á þessa leið með meirihluta-atkvgr., að tekjurnar skyldu vera: Í fyrsta lagi 2% af óskiptu aflaverðmæti bátaflotans. Ríkisstj. hefur lækkað þetta um helming og þar með líka lækkað framlag ríkissjóðs um helming. Það er alveg rétt, að þar er farið inn á þá leið að, að fjórða hluta skuli tekjuöflun sjóðsins hvíla á hlutarsjómönnum og að fjórða hluta á útgerðarmönnum, sem sjá þannig fyrir sínum helmingi, en ríkissjóður leggi svo á móti sinn helming. Út frá hreinu stéttarlegu sjónarmiði, sem mér hefði borið að vera talsmaður fyrir, er það alveg rétt, að þarna eru byrðarnar á hlutarsjómönnum. En ég taldi þetta ekki óeðlilegt, og miða ég þar við þann eina yísi til hlutatrygginga, sem til er í landinu, hlutatryggingasjóðinn í Bolungavík. Þar hefur samizt svo um milli sjómanna og útgerðarmanna. að þeir skyldu taka saman á sig þá byrði að leggja 2% af óskiptu aflaverðmæti í sjóðinn, þó að þeir fengju ekki nema 0,7% úr honum á móti, en það gæti gengið ágætlega, ef ríkissjóður legði 2% á móti. Hvað er hér verið að tryggja? Fyrst og fremst það, að útgerðarmenn verði þess megnugir að standa í skilum við sjómenn og halda útgerðinni gangandi. Nú mundu sumir segja, að engin hætta sé, þótt útgerðarmaður borgi ekki umsamda tryggingu, því að sjómenn séu tryggðir fyrir vanskilum með sjóveði. En það að ná sjóveði kostar stöðvun útgerðarinnar um lengri tíma og atvinnuhnekki fyrir sjómanninn. Þarna er þess vegna verið að reyna að tryggja, að með nokkru framlagi frá hásetum, jöfnu framlagi frá útgerðinni og síðan með framlagi ríkissjóðs sé gert mögulegt að komast hjá stöðvun vegna málaferla út af sjóveðskröfum. Eins og fram kom hjá hv. 1. landsk., lít ég svo á, að ef tækist að byggja upp öflugan sjóð eins og þennan, væri það meginhagur þjóðfélagsins og aukið atvinnuöryggi fyrir útgerðarmenn og sjómenn og til þess bæri að fórna. Við erum þannig settir, að aðalatvinnuvegur okkar er hinn áhættusamasti og þjóðfélagið á svo mikið undir þessum atvinnuvegi. Þegar tekjur af sjávarútveginum hafa brugðizt, er ríkið sízt fært um að hlaupa undir baggann. Þess vegna verður þetta ekki gert nema með því að hafa tryggingalag á þessu, þ.e. að framlög til þess að tryggja þennan atvinnuveg verði lögð fram þegar honum vegnar vel, en komi honum að notum, þegar honum vegnar illa. Þetta virðast sjómenn og útgerðarmenn binda miklar vonir við. Kröfurnar um slíkar tryggingar koma því eðlilega ekki aðeins frá útgerðarmönnum, heldur líka frá sjómönnum. - Móti þessu segja menn enn fremur, að erfitt kunni að verða að innheimta einn hundraðshluta af óskiptu aflaverðmæti. Ég skal játa, að það er hugsanlegt. Aftur á móti gengi það nokkuð af sjálfu sér, segja menn, ef þessi tekjustofn væri tekinn sem útflutningsgjald af sjávarafurðum. Það er einnig rétt. Hins vegar verður ekki á móti því mælt, að með því að taka þetta með útflutningsgjaldi, þá falla ekki öll verðmæti undir útflutningsgjaldið. Hér getur líka komið til, eins og frsm. gat um áðan, að með því að grípa til útflutningsgjaldsins getur komið á aðra að bera útgjöldin en þá, sem fá bætur úr sjóðnum. Útgerðarmaður á að fá bætur til þess að standa í skilum gagnvart sínum sjómönnum, en hann hefur selt fiskinn hraðfrystihúsi, sem er í eigu allt annars manns, og þetta hraðfrystihús er síðan útflytjandinn. Útgerðarmaðurinn fær þá samkvæmt þessu greiðsluna, en hraðfrystihúsið, sem í þessu tilfelli er allt annar aðili, verður að borga í sjóðinn. Ég skal taka fram, að ef menn geta sameinazt um það að taka þetta ekki af óskiptum afla, heldur með útflutningsgjaldi, skal það ekki stranda á mínu atkvæði, ef sjóðnum eru tryggðar svipaðar tekjur með seinni aðferðinni og hinni fyrri. Eitt af því, sem olli okkur mestum heilabrotum í n., var að finna úr réttlátan bótaskala til þess að úthluta bótum úr sjóðnum eftir. Nú hefur yfirleitt ekki verið ráðizt mikið á það kerfi, sem þessi skali byggist á, heldur hafa komið fram brtt. um að hækka hann, en þó í þeim hlutföllum, sem í honum felast. En meginbreyt., sem hér liggur fyrir um starfsemi sjóðsins, er í því fólgin, hvort sjóðurinn eigi að veita bætur samkvæmt þessum ákvæðum, sem eru í 9. gr., meðan nokkur eyrir er í sjóðnum, eða hvort hann eigi að starfa á þessum grundvelli þangað til ausið hefur verið úr honum öllum tekjum hans og komið að stofnfénu. Ég sé ekki, að á þessu sé mikill munur. Ef fyrstu árin, sem sjóðurinn starfaði, yrði að úthluta öllu nema stofnfénu og komið væri inn ákvæði um það, að stofnféð mætti aldrei skerða, væri hann óstarfhæfur, og til að fyrirbyggja það, yrði að setja sjóðinn aftur í sitt upphaflega form. Ef ganga mætti nær honum, gæti farið svo, að hann yrði starfhæfur eitt ár til. Segjum, að það væri líka hallærisár og að bæta yrði þar úr. Hvort væri þá betra að bæta úr því með stofnfé sjóðsins eða hjálp ríkissjóðs? Ég sé ekki, að á því sé mikill munur. Hér í frv. er ákvæði um það, að aldrei megi ganga nær sjóðnum en svo, að í honum standi 30%. Sé gengið á stofnféð, minnkar þetta 30% magn, sem ekki má skerða. Ég tel mjög vafasamt, hvort nokkur vandi er leystur með þessu ákvæði, að ekki megi skerða stofnsjóðinn. Ég vil gera það öllum ljóst, að þótt ég hafi tekið þátt í samningu þessa frv., þá hefur mér aldrei dottið í hug, að þetta væri það eina rétta form á þessu máli, og get svo hjartanlega samþ. hverja till., sem stæði til bóta. En það má bara ekki vera tilviljun háð, hvernig þær brtt. verða. Ég er því ákaflega leiður yfir því, að ekki skuli hafa tekizt samstarf milli sjútvn. Ed. og Nd. um að koma sér saman um breyt., sem ættu að verða á frv. áður en það kæmi til atkvæða í Nd. Mér hefði fundizt eðlilegast, að þær till., sem hér hafa komið fram, væru teknar aftur til 3. umr. og n. ynnu síðan saman og kæmu sér saman um meginbreyt., sem ættu að ná fram að ganga. Ég skal svo láta máli mínu lokið um frv., en vil leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. við 4. gr., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 4. gr. Á eftir orðunum „ákveðin svæði og“ komi: ákveðast takmörk þeirra með reglugerð -, en áframhald greinarinnar, þar með stafliðirnir a, b, c og d, falli niður“.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt brtt. frá hv. 3. landsk. (HV) og hv. þm. N-Þ (BK) við 4. gr. frv., sem hv. 3. landsk. hefur nú lýst. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Það hefur nú ekki svo mjög verið rætt um þær brtt., sem ég hef flutt hér og skýrði í meginatriðum í ræðu minni hér í gær, svo að ég þarf kannske ekki svo mjög að deila við þá ræðumenn, sem hafa talað hér á undan mér. En þó eru nokkur atriði, sem ég verð að minnast á af þeim, sem fram hafa komið. Ég vil þá fyrst minnast á þá skriflegu brtt., sem hv. 1. landsk. hefur flutt hér varðandi tekjuöflun í sjóðinn og er á þá leið, að í stað þess, að frv. gerir ráð fyrir, að tekið sé 1% af óskiptum vertíðarafla bátanna, án frekari fyrirmæla um það, sem mundi þýða, að það yrði tekið jafnt af hluta útgerðarinnar og hluta skipverja, þá vil] hann raunar halda þessu fyrirmæli um að taka 1% af aflanum, en á þann veg, að það skerði ekki hlut skipverja, heldur sé það greitt aðeins af hlut útgerðarinnar. Ég er hv. þm. sammála um það, eins og ég tók mjög skýrt fram í gær, að ekki eigi að taka þetta hundraðsgjald af hlut sjómanna. Hins vegar álít ég ekki, eins og hann, að fært sé að leggja slíkt iðgjald á útgerðina sem gert yrði með þessu, því að það mundi í raun og veru þýða það, að útgerðarmaðurinn eða útgerðarfélagið yrði að borga 2% af þeim aflahlut, sem í hlut útgerðarinnar kæmi. Og ég hygg, að með því ástandi og þeim erfiðleikum, sem bátaútvegurinn á nú við að búa, sé of mikið að ætlast til þess, að útgerðin greiði svo hátt íðgjald sem hér um ræðir, enda er það miklu hærra en gert er ráð fyrir í öðrum till., sem komið hafa fram um þetta efni. Ég mun þess vegna ekki geta fylgt þessari till., eins og hún er fram borin. Þá vil ég minnast á atriði, sem raunar kemur ekki þessu máli, sem hér er um að ræða, neitt sérstaklega við, en hv. 1. landsk. leiddi inn í umr. Hann ræddi hér um það, að með þessu frv. og þessari sjóðsstofnun hefði hann staðið að tryggingu þess, að útgerðin gæti staðið við þá skuldbindingu, sem hún hefði tekið á sig í samningum við flest eða öll stéttarfélög sjómanna um að greiða þeim þá lágmarkstryggingu, sem felst í þessum samningum milli útgerðarmanna og sjómannafélaganna. Og út frá því fór hann að ræða um, hvernig þessi lágmarkstrygging hefði komizt á, og gat ég ekki betur heyrt en að hann segði, að hann væri faðir að þessari kauptryggingu. Ég skil þessi ummæli hans þannig, að hann hafi verið að koma því hér á framfæri, að hann hafi átt frumkvæðið að því að koma þessu ákvæði um lágmarkstryggingu sjómanna inn í samningana.

Ætli það sé ekki rétt?

Nei, það athyglisverðasta við þetta er það, að þetta er ekki rétt. Fyrsti samningur,. sem gerður var milli stéttarfélags og útgerðarmanna um lágmarkstryggingu skipverja, var gerður af Sjómannafélagi Norðurlands sumarið 1936, eftir það harðvítugasta verkfall, sem háð hefur verið hér á landi og snerist fyrst og fremst um þetta ákvæði. Árangurinn af verkfallinu varð sá, að þetta var í fyrsta skipti tekið upp í samninga við útgerðarmenn. Það var því Sjómannafélag Norðurlands, sem ruddi brautina, og önnur sjómannafélög komu síðan í kjölfarið. Og þó að það komi ekki þessu máli við, má nefna það, að sú trygging, sem síðar var sett af sjómannafélögum hér syðra, var lægri en sú trygging, sem Sjómannafélag Norðurlands kom inn í sína samninga. Ég hefði ekki farið að draga þetta inn í umr., hefði hv. þm. ekki farið inn á þetta. En af því að hann fór inn á þetta, vil ég mótmæla því og tel, að ástæðulaust hafi verið af honum að lauma þessu inn í þingtíðindin sem sérstöku afreki af sinni hendi, sem hann hefur engan þátt átt í. Þá skal ég víkja að frv. því, sem hér liggur fyrir, og þeim brtt. og ræðum, sem hér hafa verið fluttar, að svo miklu leyti sem ég þarf að gera við það athugasemdir. Hv. þm. Barð. (GJ) færði það m.a. fram sem rök gegn þeirri till. minni, að stjórn sjóðsins skyldi vera ólaunuð, að það mundi stríða gegn stjskr., hann hefði a. m.,k. heyrt það utan að sér, að það mundi vera svo, það væri ekki hægt að gera þá kröfu til þeirra manna, sem skipuðu n., að þeir ynnu þetta starf án sérstakra launa. Það er nú orðið - ekki kannske almennt, en kemur oft fyrir, að það er notað sem rök gegn framgangi ýmissa mála í þinginu, ef gerðar eru ákveðnar kröfur, að það stríði gegn stjskr. En ég verð að segja, að mér finnst þetta nokkuð langsótt í þessu sambandi. Þetta er svo mikil fjarstæða, að ekki er hægt að halda henni fram, enda fann ég það, að hv. þm. Barð. sagði þetta ekki í mikilli alvöru. Og þó að n. séu stundum launaðar, þá er hitt ekki óalgengt, að sett séu þau ákvæði í lög, að þær skuli vera ólaunaðar, og væri það varla gert, ef það væri á móti stjórnarskránni. Og það er alls ekki tilfellið, að þessi n. sé ólaunuð, þó að hún fái engin sérstök laun fyrir þetta. Ég gat þess í gær, að allar þær stofnanir, sem tilnefndu menn í stjórnina, hefðu fleiri menn á föstum launum, og störf stjórnarinnar eru ekki það mikil, að þeir gætu ekki eftir sem áður gegnt starfi sínu, en ef svo er ekki, mundi það þá bitna á starfinu hjá viðkomandi stofnun. Þeir eru því á föstum launum, en ekki launalausir. Og kemur það allundarlega fyrir sjónir eftir allar bollaleggingarnar um sparnað, ekki sízt hjá stjórnarsinnum, og um að draga úr ríkisbákninu, ef nú þykir ófært í sambandi við stjórn þessa sjóðs að hlaða ekki miklum kostnaði af skrifstofuhaldi á hann. Og mér finnst það alveg sérstaklega undarlegt, að hv. þm. Barð., sem er form. fjvn. og hefur margrekið sig á það, að menn taki laun fyrir mörg störf, skuli finnast það óviðeigandi, að þessir menn, sem eru á föstum launum hjá fyrirtæki sínu, skuli ekki fá laun einnig hjá sjóðnum. Ég legg áherzlu á það og hef haldið því fram í umr., að engin þörf sé að setja launuð embætti við sjóðinn, heldur sé bezt, eins og kemur fram í tillögum mínum, að sjóðurinn spari að eyða fé sínu í stjórnar- og skrifstofukostnað, heldur verji því til bóta, sem sennilega er nóg þörf fyrir eins og verið hefur fram að þessu. Hv. þm. Barð. fannst óþarft að hafa sjóðinn hjá Fiskifélaginu og taldi, að það mundi hafa í för með sér, að þar yrði að bæta við meira starfsliði eða jafnvel nýrri deild, en fiskveiðasjóður gæti annazt þetta fyrir lítið eða ekki neitt. Ég skil ekki þennan mun, að það kosti litið hjá fiskveiðasjóði, en jafnvel nýja deild hjá Fiskifélaginu. Hins vegar er ég honum sammála í því, að þetta þurfi ekki að kosta neitt til muna aukna starfskrafta, hvort sem það er hjá fiskveiðasjóði eða Fiskifélaginu, sem hafa hvort sem er skrifstofuhald. En ég tel heppilegra að hafa það hjá Fiskifélaginu, því að þar eru allar aflaskýrslur og annað, sem þarf til að úthluta úr sjóðnum, og vænti þess, að Fiskifélagið geti annazt þetta án aukins starfsliðs og verulegs kostnaðar á venjulegu ári. Ég vil nú minnast á eitt atriði, sem litið hefur verið rætt og ég drap ekki á í gær, og ég er ekki sammála till., sem liggja fyrir um það atriði, en það er skiptingin milli deilda. Ýmsar till. hafa verið bornar fram um tekjuöflun, en hvort sem þær gera ráð fyrir, að þær séu teknar af óskiptum afla eða af útfluttum, þá gera þær ráð fyrir, að tekjur af þorskveiðum renni til þorskveiðideildar og tekjur af síldveiðum til síldveiðideildar, og verð ég að fallast á, að varla er hægt, að ein deildin taki frá annarri. En hins vegar tel ég, vegna þess hve síldveiðar eru áhættusamar, þá verði að renna meiri tekjur til þeirra, en það er ekki gert, hvorki í frv. né till. þeim, sem komið hafa fram, nema í till. minni að nokkru leyti. En samkvæmt frv. á framlag ríkisins, og hjá hv. þm. Barð. útflutningsgjaldið, að skiptast í hlutfalli við afla, en undanfarin ár hafa tekjur af þorskveiðum verið meiri en af síldveiðum, sem hefur í för með sér, að þorskveiðideild fær meiri tekjur, en síldveiðideildin. Þetta held ég að sé rangt, og þess vegna legg ég til í mínum till., að tekjum þeim, sem þannig verður aflað samkv. 1. lið, verði skipt jafnt milli deildanna. Það held ég að sé það skemmsta, sem hægt er að fara, og raunar held ég, að meira hefði átt að fara til síldveiðideildar, en ekki eins og nú er, að þorskveiðideild fái meira. Ég tel slíkt rangt, og getur verið, að síðar meir verði að breyta þessu meira, en ég geri. Þá vil ég minnast á bætur eftir hinum ýmsu till. Hv. þm. Barð. telur, að með sínum till. sé farin einfaldasta og auðveldasta leiðin, en hins vegar skýrði hann þetta ekki það rækilega, að ég kæmist að því, hvernig beri að skilja hana og hvað fyrir honum vakir, og er ég þó búinn að lesa till. vel og finnst mótsögn hjá honum. Hann telur, að þegar skip í einhverjum flokki eru að meðaltali með fyrir neðan 75% af meðalaflamagni, þá komi allur flokkurinn til bóta án tillits til afla hvers einstaks skips, nema þá að þau nái vissu hámarki. En það er óvenjulegur aflabrestur, ef ekkert skip nær 75% af meðalafla, og ber þeim þá einnig bætur, en samkvæmt fyrirmælum, sem síðar koma, segir, að ekki eigi að bæta þeim. Þetta er því mótsögn, þar sem fyrst er sagt, að öllum skipunum eigi að bæta jafnt án tillits til aflamagns, en svo er sagt síðar, að svo skuli ekki vera, og skil ég ekki, hvernig þetta verður í framkvæmdinni. Ef ber að skilja þetta svo, að það eigi að bæta skipum án tillits til aflamagns, þá get ég ekki fallizt á það. Það verður að taka tillit til trygginga þarfarinnar og því þarf að bæta þeim meira, sem minna hafa aflað, a.m.k. að vissu marki, og ef hlutverk sjóðsins er það, sem ég hef haldið, að gera útgerðinni mögulegt að standa við hlutatrygginguna, þá held ég, að hér sé rangt að farið. Mínar till. miða að því, að bætur verði greiddar að því marki, að útgerðin geti borgað lágmarkskauptrygginguna eða sem nálgaðist það, svo að hægt væri þess vegna, að halda útgerðinni áfram. Í sambandi við mótsögnina í till. hv. þm. Barð. skilst mér, að einnig í sjálfu frv. kenni nokkurrar mótsagnar hvað varðar bætur til síldarskipa. Í 4. gr. er gerður munur á, hvenær komi til bóta á síldveiðum og þorskveiðum, þannig að á þorskveiðum kemur til bóta, þegar aflinn er undir 75% af meðalaflamagni, en á síldveiðum þegar aflinn er undir 65% af meðalaflamagni. Hins vegar fæ ég ekki séð, að í ákvæðum um bætur sé gerður greinarmunur á bótum til deildanna og eru þær prósentvís þær sömu og gert ráð fyrir 75%. Þetta er misræmi, sem þarf að athuga. Ég er ekki viss um, að þurfi að gera þennan mismun, og það er ekki gert í till. mínum, heldur miðað alls staðar við 75%. Frsm. meiri hl. n., hv. þm. N-Þ., var í ræðu sinni að færa rök gegn brtt. hv. þm. Barð., að setja aðeins reglugerð um skiptingu, bótatíma og annað í 2. gr., og færði sem rök, að ef þetta væri gert, þá yrði meðalaflamagn sett svo hátt, að sjóðurinn kæmist í þrot, og taldi, að ég hefði játað, að tilhneiging væri hjá útgerðarmönnum og sjómönnum til að setja þetta aflamark sem hæst, en þetta kemur til kasta hæstv. ráðh., og hann hefur tilhneigingu til að halda meðalaflamagninu niðri. Þetta er líklega byggt á því, að hv. þm. hefur ekki tekið nógu vel eftir eða ekki sagt nema hálfan sannleikann. Ég benti að vísu á, að þessi tilhneiging væri sennilega til staðar, en benti hins vegar á og færði sem rök, að í framkvæmdinni mundi þetta ákveðið of lágt, en til að fá staðfestingu á reglugerðinni þarf staðfestingu ráðh., og hann hlýtur að hafa það sjónarmið að gæta hagsmuna sjóðsins og mundi því reyna að halda meðalaflamagninu niðri, eins og ég gat um áðan, og ástæða er því til að halda, að markið verði sett heldur lægra en hærra, en það raunverulega er. Þetta er því rangt hjá hv. þm. N-Þ. Ég álít þvert á móti, að í ákvæðum eða reglugerð um þetta verði markið sett neðar, en normalt er, og með tilliti til þess vil ég gera till. um að hækka bótastigann, svo að hann verði það hár, að hann nægi til að standa undir tryggingunni. - Enn fremur hélt hv. þm. N–Þ. því fram, að sú till. mín að taka hlut af nettóhagnaði bankanna til að standa undir þessu sé brot á l. Þó að ákveðið sé í l., að þessar tekjur séu skattfrjálsar, þá er ekkert auðveldara fyrir Alþ. en breyta þessu og setja slík ákvæði í l. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hér á Alþ. er breytt með einum l. mörgum öðrum lögum, og er því ekkert auðveldara, en breyta bankal. hvað þetta snertir, ef vilji er fyrir hendi, og þarf það því ekki að standa í vegi. Mér finnst þetta það heppilegasta, að taka peningana þar, sem þeir eru, enda er gert ráð fyrir, að peningar sjóðsins séu í vörzlu bankanna, þegar ekki kemur til úthlutunar, og það er lengur en hitt. Þetta mundi einnig gera bönkunum auðveldara fyrir, þar sem útgerðin mundi greiða skuldir sínar við þá. - Þá gat hv. þm. N–Þ. þess, að tilhneiging mundi verða til að bæta eftir þörfum úr sjóðnum, en sjóðurinn mundi ekki hrökkva til meiri bóta, en þarna eru ákveðnar. Það er reynslan, sem sker úr því, hvort sjóðurinn standi undir þessu. Í mínum brtt. er gert ráð fyrir, að tekjurnar séu 1/4 hærri, en gert er ráð fyrir í frv., en þar er gert ráð fyrir 3 millj. kr. tekjum, en hjá mér er gert ráð fyrir 4. millj. Þá vil ég minnast aðeins á eitt atriði, sem rætt hefur verið um, og það er, hverja sé raunverulega verið að tryggja með þessu frv. og þeim sjóði, sem ætlað er að mynda. Ég held, að í raun og veru sé nú ekki hægt að deila um það, að það er fyrst og fremst verið að tryggja útgerðina. Það er verið að gera tilraun til þess að tryggja það, að á aflaleysisárum sé til sjóður, sem geti bætt útgerðinni upp þann aflabrest, sem hún verður fyrir, upp að tilteknu marki, og með því verður hún auðvitað færari um að inna af hendi þær skuldbindingar, sem hún hefur tekið á sig. Skipverjar fá ekki með þessu aðra tryggingu - ef þeir þá fá einhverja tryggingu - en aukna tryggingu fyrir innheimtu á því lágmarkskaupi, sem þeir hafa tryggt sér með samningum sínum við útgerðarmenn. En frá mínu sjónarmiði álit ég, að ekki sé hægt að réttlæta það, að vegna þessarar auknu tryggingar fyrir innheimtu umsamins kaups eigi sjómenn að fara að borga iðgjald í tryggingarnar. Það væri sama og ef launþegar ættu að stofna einhverja tryggingu fyrir því, að þeir fengju greitt kaup sitt, og borguðu í hana iðgjöld. En ég held, að mönnum geti komið saman um, að óþarfi sé að fara inn á slíka braut, enda mundi það ekki þýða annað en það, ef tekin væru gjöld af óskiptum afla, að með því væri verið að lækka umsamið kaup skipshafna til þess að tryggja þeim greiðslu á kaupi sínu. Að fara inn á slíka braut tel ég algerða fjarstæðu og er ég eindregið á móti því, að sú leið sé farin, hvað sem að öðru leyti verður ofan á með þessa tekjuöflun handa sjóðnum. Ég held, að það sé þá ekki meira, sem ég þarf að taka fram í þessu sambandi. Ég mun, þegar til atkvgr. kemur, greiða atkvæði með ýmsum till., sem hv. þm. Barð. flytur, en mun hins vegar að sjálfsögðu leggja kapp á það, að þær brtt., þar sem ég vil fara aðrar leiðir, nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Það liggur ljóst fyrir, og hafa áður verið samþ. hér frv. svipaðs eðlis. Það fer fram á, að Hafnarhreppi verði heimilað að kaupa jörðina Hafnarnes af ríkissjóði, en í landi þeirrar jarðar stendur eina kauptúnið í sýslunni. Það hefur verið tekin upp sú regla, að þyrfti ríkið síðar meir að halda á landinu, þá fengi það það aftur við sama verði. Um þetta hefur enginn ágreiningur orðið á þeim stöðum, sem þetta hefur verið látið gilda um, svo sem Dalvík og Sauðárkróki, þar sem ekki hefur komið til þess, að ríkið hafi þurft á landinu að halda aftur. En svo getur farið, að upp komi ágreiningur um kaupverð, ef ríkið þarf aftur á landinu að halda, ekki sízt af því, að landið getur verið mjög misverðmætt eftir því, hvar það er. Til þess að fyrirbyggja þetta höfum við í n. hugsað okkur það, að þegar ríkið selur þetta land, þá verði lóðirnar metnar sérstaklega og færðar til höfuðstóls og að óbyggt land þar sé metið sér og auk þess verði land, sem er lengra frá og notað er sem beitiland frá Hafnarnesi, virt sér. Ef ríkið vill svo fá aftur einhvern hluta landsins, er auðveldara að sjá, hvað sá hluti er metinn hátt. Við leggjum því til, að frv. verði samþ. óbreytt, og var n. öll sammála um afgreiðslu þess.



Herra forseti. Ég var hér með brtt. við þetta mál á þskj. 620, um það, að framkvæmdir samkv. 1. gr. megi ekki hefja, nema fyrir liggi kostnaðaráætlun og tryggt hafi verið nægilegt fé til framkvæmdanna. Ég áleit, að það stríddi e.t.v. á móti l. um rafveitur að samþ. frv. eins og það er, en verði brtt. samþ., færist það til samræmis við l. Það er hættulegt að samþ. mikið af slíkum lagaheimildum, nema setja varnagla eins og ég hef gert í þessari brtt.