Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (FS): Frá forseta Nd. hefur borizt svofellt bréf: „Reykjavík, 15. okt. 1962. Ragnhildur Helgadóttir, 8. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér hér með, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að fara þess á leit, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jóhann Hafstein, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Samkvæmt þessu tekur Davíð Ólafsson nú sæti á Alþingi. Um kjörbréf hans hefur áður verið fjallað og það samþykkt. Hann er mættur til þings, og býð ég hann velkominn.



Herra forseti. Enn að nýju höfum við hv. 2. þm. Austf. og hv. 4. og 2. þm. Sunnl. leyft okkur að flytja hér till. á þskj. 12 varðandi aðstöðujöfnun innlendrar kornframleiðslu við innflutning korns frá útiöndum. Till. er þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að greiða verðbætur á korn, sem ræktað er hér á landi, til jafns við niðurgreiðslur á innfluttu korni.“ Efni þessarar till, er þm. að sjálfsögðu kunnugt, enda hefur þessi till. eða efnislega samhljóða till. legið hér fyrir tveimur undanförnum þingum, þótt ekki hafi Alþingi til þessa fengizt til að taka efnislega afstöðu til hennar. Svo er málum háttað, að kornrækt hefur farið hér mjög í vöxt á undanförnum árum, og mun öllum, sem áhuga hafa á viðgangi íslenzks landbúnaðar, þykja nokkurs um það vert, að sú búgrein geti tekið eðlilegri framþróun og orðið í vaxandi mæti þáttur í íslenzkum búskap. Það hafa líka, þar til nú í sumar, verið stigin mjög ánægjuleg framfaraskref á þessari braut. Hinu er ekki að leyna, að þessi ræktun, kornræktin, hefur orðið fyrir hörðu ári á þessu sumri og kornuppskera orðið minni en vonir höfðu staðið til. En þó er ekki ástæða til að ætta, að sú mislukkun, sem að verulegu leyti hefur orðið á kornræktinni í sumar vegna óhagstæðs tíðarfars, muni verða til þess í framtiðinni að hindra áframhaldandi aukningu í kornræktinni. Það er vitað mál, að eftir að kornræktin komst nokkuð af tilraunastigi hjá okkur á s.l. árum, hefur hún tekið stór skref fram á við, þannig að um nokkurt magn hefur verið að ræða árið 1960, en þó einkum 1961. En árið 1960 er talið, að hér hafi verið ræktaðar og með þeim hætti, að komið hafi til þreskingar, um 3000 tunnur af korni, en árið 1961 tvöfaldaðist kornræktin eða máske dálítið meira, og munu þá örugglega hafa komið til þreskingar 6000 tunnur af korni. Hversu margar tunnur korns hafa á þessu hausti komið til þreskingar, er ekki vitað. Hitt er vitað, að kornræktin var stórlega aukin á s.l. vori og undir korni stóðu miklu stærri akrar í sumar en nokkru sinni áður á nálægri tíð. En þó er ekki víst, að kornið, sem af þeim fæst, verði miklu meira en á s.l. sumri. Engu að siður og máske mætti segja enn þá frekar vegna þess, að hart er í ári hjá kornbændum, verður það tilfinnanlegra en nokkru sinni fyrr, að af stjórnarvalda landsins hálfu er mismunað mjög og greitt fyrir því, að korn sé keypt til landsins frá útiöndum, en íslenzk kornrækt ekki látin njóta neins sambærilegs stuðnings. Málum er sem sagt svo háttað, að ríkissjóður greiðir niður korn, sem flutt er til landsins frá útlöndum, greiðir það niður um 18.61% af fob-verði kornsins, en það mun svara til, að niður sé greitt hvert kg af byggi um 70–80 aura. Engin sambærileg fyrirgreiðsla er varðandi innlenda kornið, og verða innlendir kornframleiðendur því að keppa á kornmarkaði við erlent korn, sem úr ríkissjóði er niðurgreitt um þessa upphæð. Ég hef enn sem komið er engan mann fyrir hitt, hvorki innan Alþingis né utan veggja þess, sem telur þetta ástand eðlilegt eða réttmætt. Engu að síður hefur sú raunin orðið á, að till. um leiðréttingu á þessum hlutum hefur ekki fengið afgreiðslu á tveimur þingum, þó að hún hafi þar legið fyrir, og því er málið hér enn flutt. Málið er flutt hér í formi þáltill., sem felur ríkisstj. að framkvæma ákveðna hluti í niðurgreiðslu á íslenzka korninu. Það mætti segja, að til mála hefði getað komið að flytja um þetta lagafrv., en svo er málum háttað, að ríkisstj. hefur til þess fulla heimild í gildandi lögum að framkvæma þessa niðurgreiðslu, og þess vegna þykir ekki ástæða til að flytja um það frv. til breyt. á l. í 28. gr. 1. um efnahagsmál frá öndverðu ári 1960 er það fram tekið, að ríkisstj. hefur rétt til þess að framkvæma slíka niðurgreiðslu eins og þessi till. gerir ráð fyrir. Ég sé ekki ástæðu að svo komnu að hafa um þetta mál fleiri orð, en vænti þess, að Alþingi láti sig ekki henda það að sinna þessu máli ekki hið þriðja sinn, sem það er fram borið, svo augljóst sem réttmæti málsins er. Ég hef að vísu öðru hverju heyrt um það getið eða heyrt ávæning af því, að stjórnarvöldin hefðu í hyggju að framkvæma þá hluti, sem hér er farið fram á, en enn sem komið er virðist ekki komið að því, að þetta komi til framkvæmda, a.m.k. er ekki getið um í fjárlagafrv. annað en niðurgreiðslur að því er flestar vörutegundir varðar verði óbreyttar. Þar er aðeins getið um örfáar, sem breytast, en þar í er ekki gert ráð fyrir því, að nein breyting verði á, hvorki niðurgreiðslum á innfluttu korni né heldur að neitt sé ætlað til verðbóta á korni, sem framleitt er í landinu sjálfu. Hér er ekki um mjög stórar fjárhæðir að ræða. Það má að vísu gera ráð fyrir því, að niðurgreiðsla samkv. þessari till. á íslenzku korni mundi nema, ef framleiðslan er eitthvað röskar 6000 tunnur, samtals tæplega hálfri millj. kr. En þar á móti kemur það, að þeim mun meira korn sem ræktað er í landinu, þeim mun minna þurfum við að flytja inn af korni, og þar með sparast niðurgreiðsla á innfluttu korni við aukna kornrækt í landinu sjálfu. Þegar þess er gætt, að á því fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fram fyrir þetta þing, eru áætlaðar 430 millj. kr. til niðurgreiðsina á vöruverði og til útflutningsuppbóta, verður augljóst, að hér er ekki um fjárhæð að ræða, sem neinu verulegu máli getur skipt í því kerfi niðurgreiðslna og verðbóta, sem þegar er inni í fjárlögum, og þeim mun frekar þykjumst við flm. mega vænta þess, að á sanngirni þess máls, sem hér er flutt, verði litið af skilningi og málið látið koma til framkvæmda þegar, að því er varðar þá uppskeru, sem fengizt hefur á íslenzkum kornökrum á þessu hausti.



Herra forseti. Það er rétt, að það mun vera í þriðja sinn, sem þáltill. á þann veg, sem hér um ræðir, er flutt, þ.e. að skora á ríkisstj. að greiða niður íslenzkt korn til samræmis við það, sem útlent korn er greitt niður. Það er einnig rétt, sem hv. 1. flm. till. sagði áðan, að hér er ekki um stóra fjárhæð að ræða. Spurningin er þá: Er það stórmál, hvort þetta er gert, sem till. fer fram á, eða ekki? Það er spurning, sem við getum svarað hver út af fyrir sig. En við erum ekki í vafa um eitt atriði, og það er það, að kornrækt á Íslandi mun verða stórmál, og við erum ekki í nokkrum vafa um það, að kornrækt á Íslandi á mikla framtíð fyrir sér. Hitt er svo leiðinlegt, að maður, sem þrisvar sinnum hefur flutt till. um niðurgreiðslu á korni, skuli tala af jafnmiklum misskilningi og hv. 1. þm. till. gerði hér áðan, þegar hann segir: Nú, þegar kornræktin er komin af tilraunastigi, má vænta þess, að kornræktin geti orðið almenn hér í landinu. Það er leiðinlegur misskilningur hjá hv. flm., ef hann heldur, að kornræktin sé ekki lengur á tilraunastigi hér á landi. Kornræktin er vissulega á tilraunastigi, og hv. flm. hefði átt að tala við vísindamenn okkar á þessu sviði, sem starfa nú á vegum ríkisstj. og atvinnudeildar háskólans að umfangsmiklum tilraunum í kornrækt. Hv. flm. þarf að vita það, að ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því, að hafnar verði víðtækar tilraunir í kornrækt á Íslandi, sem eru forsenda þess, að kornræktin geti orðið almenn. Og það er það, sem er stórmál, að þessum tilraunum megi ljúka sem fyrst, og það er þá, sem við getum vænzt þess, að bændur geti tekið að sér að rækta korn í landinu án þess að verða fyrir skaða af því. En bændur íslenzkir hafa ekki efni á því að standa í slíkri tilraunastarfsemi. Þess vegna er það ríkið og atvinnudeild háskólans, sem eiga að sjá um þær tilraunir. Ég hef rætt við vísindamenn okkar um þessi mál, og þeim ber saman um, að það beri nauðsyn til að rækta kornafbrigði fyrir íslenzka staðhætti og íslenzka veðráttu, sem hægt sé að mæla sérstaklega með við bændur, áður en þeir fara að hefja kornrækt. Það er vitað, að atvinnudeildin hefur nú 40 afbrigði í tilraunum, kornafbrigði, og það er vitað, að vísindamenn okkar á þessu sviði hugsa sér að rækta sérstök afbrigði, sem henta okkar loftslagi og okkar veðurfari. Og þeir telja, að þetta sé mögulegt og það muni ekki taka mörg ár. Það er einmitt þess vegna, sem við getum verið vongóðir um það, að kornræktin á Íslandi eigi framtið fyrir sér. Við getum meira að segja vænzt þess, að íslendingar rækti sjálfir allt sitt fóðurkorn í framtíðinni, þegar íslenzkir bændur vita, hvaða korntegund það er, sem má teljast árviss. Það er virðingarvert, hversu íslenzkir bændur eru framtakssamir og áhugasamir, og þeir hafa þó nokkuð margir hafið kornrækt án þess að vera nokkurn veginn vissir um, að hún geti borgað sig. Þess vegna er það, að ýmsir bændur hafa orðið fyrir tjóni, af því að þeir hafa ekki sáð því korni, sem bezt hentaði. Ég segi þess vegna, það er stórmál, að tilraunum í þessa átt verði haldið áfram, þangað til segja má, að þeim verði lokið. Og ég segi: Fjármununum er, eins og á stendur í dag, miklu betur varið í þessa tilraunastarfsemi heldur en til niðurgreiðslu, enda þótt ég sé ekki á neinn hátt sérstaklega að mæla á móti því. En ég get tekið undir orð 1. fim. till. um, að það er ekki neitt aðalatriði, ekkert stórmál, þessi hálfa millj., sem hann reiknaði með að þetta mundi kosta, og það er ekki það, sem kornræktin veltur á í dag, hvort þessir aðilar, sem nú rækta korn, fá þessa hálfu millj. eða ekki. Framtíð kornræktarinnar er undir því komin, að það verði unnið skipulega og rökfast að tilraunastarfseminni, og ég er í miklum vafa um, að það sé eðlilegt, að hið opinbera sé að hvetja bændur til þess að rækta korn, meðan á tilraunastarfseminni stendur. Ég tel, að á meðan telja má kornræktina áhættusaman atvinnuveg, vegna þess að tilraunirnar eru ekki nógu langt á veg komnar, þá sé eðlilegt, að bændur, sem vilja ráðast í kornrækt, geri það án þess að fá hvatningu frá því opinbera. En vissulega á íslenzk kornrækt, þegar hún er komin á það stig, að hún getur talizt atvinnuvegur í landinu, sem hún verður innan fárra ára, þá er það vitanlega sjálfsagt og nauðsynlegt, að íslenzk kornrækt njóti fyllsta stuðnings og útlendu korni verði ekki ívilnað á kostnað innlenda kornsins. Ég hef oft lesið það í Tímanum að undanförnu, að það er talið, að útlenda kornið njóti óeðlilegs stuðnings. Það er greitt niður, fragtirnar eru lágar, og tollarnir eru lágir. Svo verður þetta útienda korn, þegar það kemur til notkunar hér, óeðlilega ódýrt, þannig að íslenzka kornið þolir ekki samanburð. Nú er það svo, að á meðan við ræktum ekki í landinu nema kannske 1% eða 2% af því fóðurkorni, sem notað er, þá er varla hægt að ræða um samkeppni á þessu sviði. En þannig er það nú í dag. Og ég held, að þeir, sem tala um, að útlenda fóðurkornið njóti óeðlilegra hlunninda, tali ekki fyrir hönd bænda. Ég hef engan bónda hitt, sem óskar eftir því, að fragtirnar verði hækkaðar á fóðurkorni. Ég hef engan hitt, sem óskar eftir því, að niðurgreiðslurnar verði felldar niður. Og ég hef engan bónda heyrt tala um, að það væri æskilegt að hækka aðflutningsgjöld á fóðurkorni. Ég held, að bændur vilji fá fóðurbætinn á sem lægstu verði, enda þótt þeir geti reiknað með, að afurðaverðið hækki síðar meir, vegna þess að fóðurkornið hefur hækkað. Ég held, að þessi till., sem er á vissan hátt komin fram vegna þess, að talið er, að útlenda fóðurkornið njóti sérstakra og of mikilla hlunninda, - ég held, að hún sé ekki á þessu stigi réttmæt, og þeir, sem sérstaklega hafa áhuga á því, að innlenda kornið verði greitt niður, gætu orðað till, á annan veg og sagt: Það er eðlilegt og réttmætt að greiða íslenzka fóðurkornið niður, til þess að þeir, sem ráðast í kornrækt á Íslandi, fái til þess fjárhagslega aðstoð. - Og það er mál út af fyrir sig, sem er vei þess virði að ræða sérataklega, hvort þá, sem eru að rækta korn, meðan á tilraununum stendur og meðan þetta er mjög áhættusamur atvinnuvegur, á að styrkja á meðan. Ég tel, að það sé enginn vafi á því, að ef kornræktartilraununum væri lokið og það væri ekki lengur mjög áhættusamt fyrir bændur að rækta korn, þá ætti að skapa innlendri kornframleiðslu fullkomna samkeppnisaðstöðu við útlendu kornvöruna, og að því hlýtur vitanlega að koma. Og ég vil benda á, að kornræktarbændur fengu á s.l. ári jarðræktarstyrk út á kornræktina, sem vitanlega var réttmætt. Þegar till. var flutt í fyrra, var ekki reiknað með því, en jarðræktarstyrkurinn var hærri en niðurgreiðslan hefði numið. Ég er út af fyrir sig alls ekki að mæla á móti því, að niðurgreiðsla verði tekin upp á innlendu korni. En ég hef með þessum orðum viljað vekja athygli á því, að kornræktin er enn á tilraunastigi. Og það er ekki alveg víst, að rétt sé að ýta undir bændur að hefja kornrækt, á meðan á tilraunum stendur. Það gæti spillt fyrir því, að bændur stunduðu kornrækt, þegar það er orðið tímabært, ef þeir hafa orðið fyrir miklu tjóni, meðan á tilraununum stendur. Það gæti orðið til þess að tefja fyrir því, að kornræktin yrði almenn, þegar hún er orðin tímabær. En það, sem ég legg megináherzlu á, er, að það verði varið miklum fjármunum í kornræktartilraunir, eins og nú er gert, og þeim verði lokið sem fyrst. Að áliti vísindamanna okkar er talið, að það muni ekki verða mörg ár, þangað til íslenzkir bændur hafi sérstök afbrigði, sem henta íslenzku loftslagi og mega teljast nokkuð árviss og örugg. Og þá er tímabært fyrir bændur að hefja kornrækt almennt á Íslandi.



Í tilefni af þeirri ræðu, sem hæstv. landbrh. hefur hér haldið um þetta mál, skal ég að sjálfsögðu taka það fram, að ég held, að það sé öllum flm. þessarar till. ljóst, að hér er ekki flutt mál, sem fullnægja mundi í einu og öllu kornræktinni á Íslandi, þótt samþ. væri. Hér er aðeins fjallað um einn þátt þessa máls, en ýmsir aðrir þættir koma einnig til kasta Alþingis og ríkisstj. fyrr eða síðar til þess að auka og efla þennan atvinnuveg, sem greinilega er í uppsiglingu hjá okkur nú. Það er þess vegna nokkuð út í hött að hafa hér almennar umræður um íslenzka kornrækt og alla þætti hennar í sambandi við þessa till. Hér er fjallað um afmarkað svið, sem sagt það, hvort íslenzk kornrækt á að standa á jafnréttisgrundvelli við innflutta kornið frá útlöndum, hafa sams konar möguleika á markaði og erlenda kornið með þeim hætti, að kornið, sem ræktað er í landinu, njóti sömu viðbótagreiðslna og nemur niðurgreiðslunum á innflutta korninu. Það má vera, að ég hafi ekki verið nógu nákvæmur í orðalagi til þess að fullnægja hugmyndum hæstv. ráðh., þegar ég sagði á þá leið, að íslenzka kornræktin væri komin af tilraunastigi. Auðvitað er það hárrétt hjá honum, að hún er ekki komin af því stigi, þannig að ekki þurfi að gera fleiri tilraunir, enda var það ekki það, sem átti í mínum orðum að felast. En hinu held ég fram, að þegar hætt er að framleiða korn eingöngu á tilraunastöðvum reknum af íslenzka ríkinu eða stofnunum landbúnaðarins og bændur almennt eða nokkuð almennt eru teknir að rækta korn sem grein í sínum búskap, þá er kornræktin í mínu hugskoti komin af því að vera á algjöru tilraunastigi. Það var þetta, sem ég átti við. Það er þess vegna í rauninni utan við þetta mál að ræða um það, að kornræktin að komin af tilraunastigi í þeirri merkingu, að ekki þurfi að gera fleiri tilraunir í henni, enda er það sannast mála, að við íslendingar eigum engan þann atvinnuveg, sem í þeirri merkingu væri kominn af tilraunastigi. Ég skal einnig viðurkenna það, sem vel hefur verið gert í tíð núverandi landbrh. í sambandi við kornræktina. Það er rétt, sem hann drap hér á, að það var ekki greiddur neinn jarðræktarstyrkur fyrir það land, sem brotið var til ræktar undir korn. Og í þeim till., sem hér hafa áður verið fluttar, hefur einnig verið vikið í grg. að þeim þætti málsins. Í þessu hefur nú verið ráðin bót, eins og ráðh. lýsti. Við frumræktun lands undir korn er greiddur jarðabótastyrkur til jafns við túnrækt, og það er að sjálfsögðu skref í rétta átt. En að öðru leyti verð ég að segja það, að mér finnst hér um slíkt réttlætismál að ræða, og eins og hæstv. ráðh. hefur viðurkennt ekki stærra fjármál en svo, að það ætti að vera sjálfsagt að samþykkja það. Þess vegna hef ég orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með undirtektir ráðh., þar sem hann segir að vísu, - og það er allra góðra gjalda vert, svo langt sem það nær, - að hann sé ekki á móti þessu máli. En hann leggur ákaflega lítið upp úr því, hvort þetta er gert eða ekki, og gefur í rauninni með óbeinum hætti þar með í skyn, að hann sé ekki sérstaklega áfram um það, að þessu réttiæti, sem mér finnst íslenzk kornrækt mega krefjast, verði fullnægt. Það eru mér nokkur vonbrigði. En kannske á ráðh, eftir - og það vona ég - að athuga þetta mál nánar og mæla með samþykkt þessarar till., eða hreinlega hefja framkvæmd á efni þessarar till., því að það getur hann, hvort sem till. væri afgreidd eða ekki. En Alþingi væri það á engan hátt vansalaust að láta líða hið þriðja ár, þannig að það hefði mál þetta til meðferðar, en afgreiddi það ekki efnislega, eins og því miður hefur gerzt tvisvar sinnum. Þó að upphæðin, sem hér er fjallað um, sé næsta lítil og lág, þá er málið ekki eins lítið, því að það skiptir verulegu máli, auk þess sem tilraunir vísindamanna skipta máli um framþróun þessara mála, að bændur nokkuð almennt afli sér reynslu í kornrækt. Og það gera þeir því aðeins, að þeir finni, að þeirra korn sé ekki minna virði, þegar á markað kemur, en það korn, sem inn í landið er flutt frá útlöndum. Um skeið var því haldið fram, að það væri mjög vafasamt, hvort íslenzkt korn væri að gæðum sambærilegt við það korn, sem við flytjum inn erlendis frá. En þær efnagreiningar, sem farið hafa fram á íslenzku korni, benda ótvírætt til þess, að það hallist ekki á um gæðamismuninn, a.m.k. ekki svo, að það sé íslenzka korninu í óhag. Af öllu þessu þykist ég mega vænta þess, að Alþingi taki efnislega afstöðu til þessa máls innan tíðar. Og að lokum vildi ég beina þeirri till. til hæstv. forseta, að málinu verði á einhverju stigi vísað til fjvn.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Ég get ekki stillt mig um að minnast aðeins á nokkrar af þeim athugasemdum, sem hér féllu hjá hæstv. landbrh. í tilefni af þessari till., sem hér er flutt. Till. er um það og það eitt, að innlent korn njóti jafnréttis við erlent korn að því er snertir niðurgreiðslur úr ríkissjóði. Till. er um þetta og aðeins þetta. Hæstv. landbrh. hefur ekki undanfarið gert ráðstafanir til þess, að innlent korn nyti jafnréttis við erlent korn, og heldur ekki til þess, að íslenzkir kornframleiðendur nytu á Íslandi jafnréttis við erlenda kornframleiðendur, sem selja korn sitt í landinu. Og mönnum hefur verið það hreinasta ráðgáta, hvernig hæstv. ráðh. kæmist að þeirri niðurstöðu, að það ætti að mismuna á þennan hátt íslenzkum kornframleiðendum í áhag. Það hefur enginn botnað neitt í, hvernig á því stendur, að hæstv. landbrh, skuli hafa látið það dragast að láta innlenda kornframleiðendur njóta jafnréttis að þessu leyti. Ég fullyrði, að jafnt stuðningsmenn hæstv. ráðh. sem aðrir hafa alls ekki skilið þetta. En nú kemur fram í fyrsta skipti, að ég held, og það kom mér til þess að standa upp, tilraun af hendi hæstv. ráðh. til að skýra þessa einkennilegu framkvæmd hans á þessu máli. Og hugsunarhátturinn er þessi, eftir því sem kemur fram í ræðu hæstv. ráðh., hann segir: „Það er ekki kominn tími til þess að styðja íslenzka kornrækt, af því að hún er á tilraunastigi.“ Þessi till., sem hér liggur fyrir, er alls ekki um að styðja á einn eða annan hátt íslenzka kornrækt. Og þess vegna er það alger misskilningur og furðulegt að heyra það frá hæstv, ráðh. úr ríkisstj., að þessi till. ætti í raun og veru að orðast þannig, að hún væri um það, að þeir, sem rækta korn á Íslandi, fái til þess fjárhagslega aðstoð. Er það hugsanlegt, að ráðh. í ríkisstj. Íslands áliti þetta í raun og veru, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að þessi till. sé um þetta? Álítur þá hæstv. ráðh., að það fjármagn, sem notað er af íslenzku ríkisfé til að greiða niður erlent korn, sé stuðningur við erlenda kornframleiðendur? Ber að skilja ráðh, þannig? Vitanlega er ekki hægt að skilja hæstv. ráðh. öðruvísi, að svo miklu leyti sem nokkur meining er í þessu, en það, sem greitt er af íslenzku ríkisfé til að lækka verð á erlendum fóðurbæti í landinu, sé styrkur til erlendra kornframleiðenda. Það er ekkert annað, sem farið er fram á, en það eitt, að það sé sams konar lækkun gerð á verði íslenzka kornsins og erlenda kornsins, þannig að íslenzkt korn og erlent sé að þessu leyti gert hliðstætt. Ég vil vona, að þegar hæstv. ráðh. íhugar þetta nánar, sjái hann, að þessi rök hans fái alls ekki staðizt. Þessi till. á ekkert skylt við, að stungið sé upp á því að styrkja sérstaklega innlenda kornrækt umfram það, sem verið hefur, heldur aðeins farið fram á, að innlendir kornframleiðendur sitji við sama borð að þessu leyti og erlendir. En hæstv. ráðh, sagði meira. Hann sagði, að það væri vafasamt, hvort ætti að hvetja íslenzka bændur til að rækta korn, á meðan ekki væri búið að gera enn meiri tilraunir með kornrækt, og kornræktin orðin árvissari. Það kom því hreinlega fram hjá hæstv. ráðh., og það oftar en einu sinni í ræðu hans, að hann vill gera íslenzkri kornrækt erfitt fyrir með því að láta hana ekki njóta sömu kjara að þessu leyti og erlenda kornið nýtur, til þess, eins og hæstv. ráðh. sagði, að hvetja menn ekki til að leggja út í kornrækt. M.ö.o.: hæstv. ráðh. vill ekki, að íslenzkir kornframleiðendur búi við jafnhagstæð skilyrði hér í landinu sjálfu og erlendir. Hann álítur, að það eigi ekki að freista íslenzkra bænda til að leggja út í kornrækt, á meðan ekki sé búið að gera meiri tilraunir, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. En hvernig halda menn, að farið hefði um íslenzka atvinnuvegi yfir höfuð og íslenzkar atvinnugreinar, ef þessi hugsunarháttur hæstv. ráðh. hefði verið ráðandi hér í landinu undanfarna áratugi og yfirleitt undanfarið, að það eigi að hræða menn frá því að leggja í áhættu, það eigi að hræða einstaklingsframtakið í landinu frá. því að leggja í áhættu við að reyna nýjar atvinnugreinar með því að ætla þeim erfiðari kost en erlendum í landinu sjálfu? Með því eigi t.d. nú að halda mönnum frá því að reyna kornræktina á því stigi, sem hún er. Hæstv. ráðh. fræddi okkur um, að það ætti eftir að gera miklar og merkilegar tilraunir í kornrækt. Þetta vissum við allir. Við vitum líka, að það er eftir að gera stórkostlegar og merkilegar tilraunir í grasrækt, sem þó hefur verið stunduð á Íslandi líklega frá því fyrst að menn komu hér til landsins. Samt sem áður er eftir að gera stórkostlegar og vafalaust mjög merkilegar tilraunir í grasrækt engu síður en í kornrækt. Og það er hægt að verða fyrir tjóni og áföllum í sambandi við grasrækt enn í dag, eða hvað vilt hæstv. ráðh. segja um kalið í túnunum og önnur slík áföll, sem menn verða fyrir í stórum mæli? Vill ekki hæstv. ráðh. eftir þessum hugsanagangi sínum fara að greiða hér niður erlent, innflutt hey, til þess að menn skuli ekki freistast að leggja í þá áhættu að rækta gras, á meðan er ekki alveg búið að komast fyrir um, af hverju kalið í túnunum stafar, og koma í veg fyrir, að menn geti orðið fyrir tjóni af þeirri ógætni að reyna að rækta gras á Íslandi, á sama hátt og hæstv. ráðh. vill ekki láta íslenzka kornframleiðslu njóta jafnréttis, til þess að hafa þannig vit fyrir mönnum, að þeir leggi ekki út í kornrækt, fyrr en búið sé að gera einhverjar sérstakar tilraunir, sem hann nú hafi lagt grundvöll að? Hæstv. ráðh. talar eins og hann viti ekki, að hér hafa verið hafðar uppi tilraunir um kornrækt alveg rétt í nágrenni við hann áratugum saman, og það liggja fyrir stórmerkar niðurstöður af þeim tilraunum, sem bændur eru nú að reyna að notfæra sér í framleiðslu heima hjá sér. Auðvitað getur hæstv. ráðh. komið hér hnakkakerrtur og sagt, að það hafi misheppnazt kornrækt s.l. sumar. Það var líka óvenjulega vont sumar. Það var líka stórkostlegt kal í túnunum í sumum landshlutum, þannig að menn hafa ekki hálfan heyskap. Og við vitum, að það þarf að eiga sér stað stórkostleg tilraunastarfsemi í sambandi við kornrækt og í sambandi við grasrækt og fjölmarga aðra ræktun. Það, sem kom mér til að standa hér upp, var að vekja athygli á þessum hugsanagangi hæstv. ráðh., sem engan veginn fær staðizt. Ég vil biðja hæstv. ráðh, að endurskoða þessa afstöðu sína, því að hann sér, að það hlýtur náttúrlega að leiða út í fullkomið óefni, ef hann ætlar að taka það só sér með þessari niðurgreiðslupólitík sinni að ákveða, hvenær tímabært sé fyrir bændur, sem hafa áhuga á því að leggja í kornrækt á eigin áhættu og eigin reikning, og hvenær ekki. Og hvað ætlar hæstv. ráðh. að bíða lengi eftir þessum tilraunum, sem hann segist nú hafa sett í gang? Hvað á að biða lengi eftir þeim, og hver á að vera dómari í þessum efnum? Hér er komið út á svo fáránlega braut, að ég vona, að hæstv. ráðh. sjái, að þetta getur ekki staðizt, og hann við nánari athugun komist að þeirri niðurstöðu að reyna að stuðla að því, eins og hann getur, að jafna hér metin á milti innlendrar kornræktar og erlendrar, ekki með því að ætla inntendri kornrækt styrk í þessu sambandi, heldur með því að láta hana að þessu leyti til, að því er varðar niðurgreiðslurnar, njóta jafnréttis við erlenda kornrækt. Ég er alveg sannfærður um, að um þetta eru nær allir sammála. Það er af einhverjum undarlegum misskilningi, hlýtur að vera, að hæstv. ráðh. hefur ekki gert þessa ráðstöfun, og ég vil skora á hann að bæta úr þessu. Ég er alveg viss um það, að honum verður ekki álasað af þeim bændum, sem kunna að verða fyrir áföllum vegna slæmrar veðráttu. Hæstv. ráðh. þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því, að honum verði álasað eða honum verði kennt um það tjón, sem menn kunna að verða fyrir á kornræktinni, þó að hann taki þetta helsi af henni, sem á henni liggur núna, þar sem henni er synjað um niðurgreiðslur til jafns við það, sem gert er á erlenda kornið. Það er alveg sjálfsagt að halda áfram með þessar tilraunir og efla þær á alian hátt, en þær koma bara þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við. Eða hvað segðu menn t.d. um það, ef þessi regla, sem hér hefur komið fram, ætti að gilda um nýjar atvinnugreinar yfirleitt, sem mönnum dytti í hug að reyna, að þeim skyldi neitað um jafnréttisaðstöðu, þangað til einhver ráðherra hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri óhætt fyrir menn að leggja í þennan eða hinn reksturinn? Hvað er þá orðið um einstaklingsframtakið í landinu, sem við vitaskuld verðum að treysta svo stórkostlega á?



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að segja mikið eftir þessar tvær ræður, sem hér hafa verið fluttar. Mér virðist, að hv. ræðumenn haldi sig ekki við það, sem er aðalatriðið í íslenzkri kornrækt, heldur við aukaatriðið, þ.e. smámálið, þessa hálfa millj. kr., sem talað hefur verið um. Það er eins og íslenzk kornrækt í nútíð og framtið velti á því, að þessi hálfa millj., sem hv. 1. flm. nefndi hér áðan, verði greidd nú úr ríkissjóði. En íslenzk kornrækt stendur ekki eða fellur með því. Íslenzk kornrækt stendur og fellur með því, að það sé unnið að því að finna það afbrigði, sem þrífst hér á landi og bændur hafa ekki tjón af að sá í jörðina. Það er þetta, sem nú er verið að vinna að. Og það verður ekki ég eða annar ráðh., sem ákveður, hvenær þetta er tímabært, heldur eru það vísindamennirnir, sem rækta þetta afbrigði. Það er spurt: Hversu langan tíma á að bíða? Ég á ekki gott með að svara því. En ég hef heyrt vísindamennina segja: 2–3–4 ár e.t.v., þá verði hægt að benda bændum á ákveðið afbrigði, sem mætti telja árvisst. Hv. 1. þm. Austf. talaði um, að ég vilji hræða bændur frá því að rækta korn, hræða þá frá því að leggja í áhættu. Ég spyr: Er það eðlilegt, að bændurnir leggi í áhættu, ef þeir geta komizt hjá því? Er ekki eðlilegra, að ríkið eða opinberar stofnanir leggi í áhættuna og beri kostnaðinn af tilraununum, heldur en bændurnir sjálfir? Og vissulega hafa íslenzkir bændur við nægilega mikla erfiðleika að etja, þótt þeir taki ekki á sig þessa áhættu. Ég talaði við bónda um síðustu helgi, sem setti niður korn í nokkra hektara á s.l. vori, og hann sagðist hafa tapað 20 þús. kr. á því. Uppskeran hafði brugðizt. Það er að vísu sagt, að sumarið í sumar hafi verið lélegt. Þó er það svo, að slík sumur geta oft komið. Og þegar hv. 1. þm. Austf. er að bera saman grasræktina og kornræktina, þá er það vitanlega alveg út í hött, því þótt það geti komið fyrir kal í túnum einstöku sinnum, þá er þó grasræktin með þeirri tækni, sem við nú þekkjum, og erlenda áburðinum orðin árviss, og sem betur fer hefur ekki orðið grasbrestur hér á landi áratugum saman og verður vonandi ekki. Ég mælti ekki gegn till., sem hér er flutt. En það þykir, að ég hafi mælt linlega með henni. Og það er vegna þess, að hv. flm., sem talaði hér áðan, og hv. 1. þm. Austf. talaði í svipuðum dúr, - það er eins og þeir telji þetta eitthvert aðalatriði fyrir kornræktina., hvort að því verður horfið að greiða niður sem nemur allt að hálfri millj. kr. íslenzkt korn. Og það er talað um, að íslenzkir bændur njóti ekki jafnréttis að þessu leyti við erlenda bændur. Ég minntist á það áðan, að hér væri ekki hægt að tala um neina samkeppni á milli íslenzks korns og erlends vegna þess, hversu íslenzka kornið er lítill þáttur. Það er ekki nema 1–2% af því fóðurkorni, sem notað er í landinu. Og það er hreinn útúrsnúningur, þegar hv. 1. þm. Austf. talaði um það hér áðan, að e.t.v. vildi ég halda því fram, að niðurgreiðslan á erlenda kornið væri styrkur til erlendra kornræktarbænda. Það liggur í augum uppi, að ef hér er um styrk að ræða, þá er það til íslenzkra bænda, og væri þó ekki heldur rétt að segja það, vegna þess að eftir því sem fóðurkornið er ódýrara, þessi 98–99% af fóðurkorninu, sem er útlent, eftir því verður það, sem framleitt er, mjólkin og kjötið, ódýrara. Og þess vegna er náttúrlega ekki heldur hægt að segja, að þetta sé beinn styrkur til bænda, ekki a.m.k. nema að nokkru leyti. Það hefur verið að því fundið, að erlenda kornið njóti óeðlilega góðra kjara í frögtum og tollum. En það gegnir sama máli um það að nokkru leyti. Er þetta styrkur ekki aðeins til bænda, heldur til þess að koma í veg fyrir, að landbúnaðarvörurnar hækki í verði. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þetta miklu meira, en ég vil aðeins benda á, að þótt kornræktartilraunir hafi staðið hér í 30 ár og ýmislegt gott ha.fi leitt af þeim tilraunum, þá býst ég við, að þær séu ekki fullnægjandi. Og þrátt fyrir ágæta viðleitni og góð störf þess manns, sem að þeim tilraunum hefur staðið, þá býst ég við um þær tilraunir, sem nú eru gerðar á vegum atvinnudeildar háskólans, að það megi vænta meiri árangurs af þeim á styttri tíma en fengizt hefur af 30 ára starfi, sem unnið hefur verið á Sámsstöðum undir allt öðrum og lakari skilyrðum en tilraunum nú er boðið undir stjórn hinna hæfustu manna, sem hafa fengið miklu meiri menntun en þessi ágæti maður, sem hér er vitnað til og ég vil ekki á neinn hátt gera lítið úr. En ég segi það enn, að það er vitanlega virðingarvert, þegar bændur eru framtakssamir og áhugasamir, eins og þeir eru yfirleitt. En þegar um það er að ræða að ráðast í áhættufyrirtæki, sem kornræktin er enn í dag, þá held ég, að það sé eðlilegt, að þeir ráðist í þennan atvinnuveg án hvatningar frá því opinbera. En þegar það er heppilegt að áliti hinna fróðustu manna að sá korni án áhættu, eins og vísindamenn telja að ekki verði langt að bíða eftir, þá er vitanlega sjálfsagt og nauðsynlegt að hvetja íslenzka bændur til að taka upp þennan atvinnuveg, sem gæti þá orðið eins árviss og árangursríkur og mjólkurframleiðsla og sauðfjárrækt, svo að eitthvað sé nefnt. Og ég vil enn segja það, að ef bændur almennt ráðast í kornrækt, á meðan á tilraununum stendur, og verða fyrir varanlegu tjóni af því, þá, er það vísasta leiðin til þess að hindra og tefja fyrir því, að kornrækt verði almennt tekin upp, áður en langur tími liður. Og það væri vissulega slæmt, og það væri ástæða til að harma það. En núv. ríkisstj. hefur með því að koma af stað umfangsmiklum tilraunum undir stjórn hinna færustu manna, verja til þess fjármunum, verið að leggja grundvöllinn að kornrækt í framtíðinni á Íslandi, sem við getum áreiðanlega bundið miklar vonir við.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. lagði áherzlu á það í því, sem hann sagði áðan, að hann hefði ekki mælt gegn þessari till., og þykir mér vænt um, að hann lagði áherzlu á það. Mér skilst það vitni þess, að hann muni ekki leggjast á móti henni, og mætti þá fremur gera sér von um, að hún yrði samþykkt. Vona ég, að reyndin verði sú. En þótt hæstv. ráðh. segði þetta, þá var hann enn nokkuð við sama heygarðshornið. Skal ég ekki af því tilefni endurtaka það, sem ég sagði áðan, sem stendur þrátt fyrir það. En það kom fram hjá hæstv. ráðh., að þetta væri ekki svo atórt mál fyrir kornræktina eða landbúnaðinn eða þjóðarbúskapinn, vegna þess að íslenzk kornframleiðsla væri svo lítil að vöxtum og íslenzka kornið væri svo lítið af því korni, sem notað væri til fóðurs í landinu. En þetta er alls ekki aðalatriði málsins, eins og hæstv. ráðh. hlýtur að sjá, er hann íhugar þetta, betur. Hitt er aðalatriðið, að erlenda kornið er borgað niður og munurinn, sem kemur fram vegna niðurgreiðslunnar, er um 18.61% af verði kornsins. Það jafngildir kornskatti, sem kemur á innlenda kornið umfram það erlenda, jafngildir allt að því banni við kornrækt á Íslandi. Enda virðist það nánast vera það, sem hæstv. ráðh. hugsar sér, þar sem hann telur alls ekki tímabært, að bændur almennt séu að reyna kornrækt og það eigi að bíða eftir tilraununum, þess vegna eigi að halda þessum mismun. En hér er um svo alvarlegt mál að ræða og svo stórt mál að ræða, að á meðan íslenzka kornið hefur svona slæma aðstöðu samanborið við erlent, þá getur hér ekki orðið um ábatssama kornrækt að ræða, jafnvel þótt veðráttan sé góð. Þetta eru álíkar búsifjar. Enginn íslenzkur atvinnuvegur mundi þola nál. 20% aukaskatt af verði afurða sinna. Það er ekki til sú atvinnugrein á Íslandi, sem mundi þola það. En samt sem áður er það einmitt þetta, sem inniend kornrækt býr við núna. Hæstv. ráðh. segir, að það sé bezt að láta íslenzka kornrækt vera án hvatningar, eins og sakir standa, því að það sé ekki tímabært að bændur fáist við kornrækt. En nú er ekki einu sinni svo, að hér sé með þessari till. farið fram á neina hvatningu til kornræktar. Það er aðeins farið fram á, að hún standi að þessu leyti jafnfætis erlendri framleiðslu. Hér er ekki verið að tala um að veita íslenzkum kornframleiðendum styrk í einu eða neinu formi, alls ekki, aðeins farið fram á, að þeirra framleiðsluvörur sitji við sama borð og erlend vara sams konar. Ég verð að segja, að mér þykir það tíðindum sæta, að slíkt skuli sæta mótmælum á Alþingi, sem sagt, að það skuli vera komin upp sú stefna að hafa eins konar verndartoll á innlendri framleiðslu í þágu erlendrar framleiðslu. Slíkt hefur aldrei nokkurn tíma þekkzt á Íslandi fyrr. En á hinn bóginn er það algengt, að tollar séu á erlendri framleiðslu, sem koma sér vel fyrir innlendu framleiðsluna. Hitt mun með öllu gersamlega óþekkt, þangað til þetta hefur gilt núna um kornræktina. Er þó allra sízt ástæða til þess auðvitað, að það gildi um hana, þar sem þeir, sem í hana leggja, margir af mikilli atorku, taka óneitanlega á sig talsverða áhættu. En ofan á þá áhættu verða þeir svo að bera þessar búsifjar. Það er ekki sanngjarnt og ekki eðlilegt. Þetta er líka þjóðhagslega skoðað alveg skakkt, og þess vegna á að innleiða jafnrétti í þessu, eins og till. gerir ráð fyrir. Ég vil vonast eftir því, að till. fáist samþykkt, þar sem hæstv. ráðh., eins og hann tók fram í síðari ræðunni, mælir þó ekki á móti henni.



Herra forseti. Á þskj. 13 flyt ég ásamt hv. 1. þm. Austf. og hv. 3. þm. Norðurl. v. till. til þál., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera ráðstafanir til þess, að síldarleit eigi sér stað altan ársins hring allt umhverfis landið.“ Á síðasta þingi flutti ég ásamt með sömu hv. alþm. till. til þál., er gekk út á það, að síldarleitarskipum yrði fjölgað í 3 fyrir Norður- og Austurlandi við í hönd farandi sumarsíldveiðar þá. Sú till. dagaði uppi, en engu að síður varð það úr, að síldarleitarskipin voru í sumar fyrir norðan og austan 3 í stað tveggja, sem þau höfðu verið flest undanfarandi sumur. Árangurinn af síldarleitinni eftir s.l. sumar er alveg óumdeilanlega mjög góður. Og ég minnist þess að hafa séð í einu Reykjavíkurblaðanna, ég held, að það hafi verið Morgunblaðið, í viðtali við einn af aflakóngum siðasta síldarsumars, að hann sagði eitthvað á þá leið, að hann teldi, að um helming síldaraflans á síðustu vertið mætti beint og óbeint þakka þeirri síldarleit, sem fór fram á síldarleitarskipunum þrem undir stjórn Jakobs Jakobssonar fiskifræðings. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um það þess vegna eða hafa fleiri orð til þess að benda á, hversu síldarleitin í sjálfu sér er mjög mikils verð og gefur óumdeilanlega mjög góða raun, ef hún er rekin af nægilegum krafti og undir nægilega góðri stjórn. Nú er það nokkurn veginn talið víst, að síld sé hér á miðunum umhverfis landið árið um kring. Og fiskifræðingar okkar hafa nokkra þekkingu á því þegar, hvar hún heldur sig á hverjum árstíma. Við höfum líka nú hin síðari árin bæði tekið í notkun miklu stærri og betri skip en algeng voru fyrir nokkrum árum, og við höfum þar að auki tekið í notkun veiðarfæri, sem gera það mögulegt að veiða síldina á hvaða árstíma sem er og jafnvel þótt veður séu nokkuð þung og vond. Maður hlýtur að mega ætla, að það hljóti að vera í því talsverður sparnaður fyrir útgerðina og jafnframt æskilegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að bátaflotinn þurfi ekki að skipta jafnoft um veiðarfæri á hverju ári eins og verið hefur til þessa. Flest úthöld hafa þurft að hafa sérstök veiðarfæri fyrir sumarsíldveiðarnar, annars konar veiðarfæri fyrir vetrarsíldveiðarnar, í þriðja lagi veiðarfæri fyrir þorskvertíð á vetrum og þar fram eftir götunum. Að sjálfsögðu er í veiðarfærunum bundið óhemjufé, sem nýtist ekki nægjanlega vel vegna þess, hvað þau eru lítið notuð eða stuttan tíma notuð úr ári hverju. Þegar því ástæða er til að ætla, að hægt sé og jafnvel hagkvæmara fyrir bátana að stunda sömu veiðarnar allt árið um kring, þá er ljóst, að það út af fyrir sig mælir eindregið með því, að við komum á síldarleit, er standi allt árið um kring og alts staðar umhverfis landið, þannig að bátaflotinn geti stundað þessar veiðar stöðugt og þá sem mest frá sínum heimahöfnum. Það mundi að áliti okkar flm. verka verulega í þá áttina að tryggja það, að fólkið flyttist ekki og tæki sig burt af þeim stöðum, sem hafa átt í erfiðleikum við að hamla á móti fólksflóttanum hingað til Suðvesturlandsins, og það ætti að geta gert þeim, sem síldaraflann kaupa og verka, mögulegt að borga jafnvel hærra verð fyrir hann til sjómanna og útvegsmanna, ef þeir gætu notað sínar dýru verkunarstöðvar lengri tíma úr ári en til þessa hefur tíðkazt. Það verður að teljast eðlilegt, að ríkissjóður kosti starfsemi sem síldarleitina. Svo miklir þjóðfélagslegir hagsmunir eru við það tengdir, að síldveiðarnar gangi vel í landinu, að það réttlætir það, að ríkissjóður standi undir kostnaðinum af síldarleitinni. Ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. um þetta mál. Ég hygg, að um gagnsemi þess verði ekki deilt, og kostnaðurinn, sem af þessari starfsemi kann að leiða, þó að hún yrði stunduð allt árið, er hverfandi á móts við þá hagnaðarvon, sem því er samfara. Ég vil því leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að máli þessu verði að umr. lokinni vísað til hv. fjvn.



í tilefni af flutningi þessarar þáltill, langar mig til að minnast aðeins á síldarleitina nú í haust sem nokkurt dæmi í þessu sambandi. Ég hefði talið, og það er áreiðanlega hugsun okkar flm., að í haust hefði átt að halda síldarleitinni áfram bæði fyrir Austur- og Norðurlandi og ekki láta hana falla niður. Það þyrfti að vera stöðug síldarleit, til þess að menn fylgdust með, hvar síldina væri að finna þá og þá, og eins og 1. flm. hefur greinilega tekið fram, mundi það stórkostlega auka líkurnar fyrir, að síldarúthald gæti orðið stöðugt og með meiri árangri. Og í tilefni af því, að mér skilst, að núna eigi sér engin síldarleit stað, langar mig til að spyrja þann hæstv. ráðh., sem fer með sjávarútvegsmál í forföllum sjávarútvegsmrh., sem mér skilst að sé erlendis, hvort hann hefði aðstöðu til að gefa okkur upplýsingar um, hvort síldarleit verður ekki hafin nú tafarlaust og þá með hve miklum krafti, hve mikill kraftur yrði lagður í síldarleitina, og hvort þess væri ekki að vænta, að hún yrði hafin tafarlaust. Fyrst farið er að tala hér um síldveiði yfirleitt, finnst mér ekkert illa viðeigandi, að hér á Alþingi komi fram áhyggjur út af því, hvernig nú horfir um síldarúthaldið, þar sem síldarflotinn liggur nú bundinn og hvorki gengur né rekur, að því er manni skilst, með að leysa þá deilu, sem risið hefur í sambandi við kjörin á síldveiðiflotanum. Ég vil því nota þetta tækifæri, sem núna gefst, þar sem síldarmálin eru á dagskrá og jafnvel með nokkuð sérstökum hætti síldarúthaldið núna, þar sem er síldarleitin, en hún er náttúrlega grundvöllurinn að þessu öllu saman nú orðið, - ég vil nota þetta tækifæri til þess að skora á hæstv, ríkisstj. að ganga tafarlaust á milli í þessari síldveiðideilu og leysa hana, svo að þjóðinni verði forðað frá því gífurlega tjóni, sem að því hlýtur að verða, ef síldarúthaldið stöðvast. Ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að ganga á milli og leysa síldveiðideiluna, ekki með gerðardómi, heldur með því að beita sér fyrir samkomulagi á milli aðila, að svo miklu leyti sem slíkt kann að vera mögulegt, og afla sér svo heimildar Alþingis og það nú tafarlaust til að nota eitthvert fjármagn til að brúa það bil, sem kann að vera á milli aðilanna í deilunni, þegar málið hefur verið kannað. Vil ég benda á þá leið, að hæstv. ríkisstj. afli sér tafarlaust heimildar Alþingis til þess að greiða tækjauppbót, sem kalla mætti, til síldveiðiflotans og leysa þannig deiluna. Ég vil benda á, að þegar litið er á þau geysilegu verðmæti, sem hér eru í húfi, þá er þarna ekki um stórfellt fjármagn að ræða. Mér skilst, að það, sem hafi borið á milli s.l. sumar, sé einhvers ataðar nálægt eða kannske ríflega sem svarar tveimur hlutum á hverju síldveiðiskipi. Jafnvel með þeirri miklu síldveiði, sem var s.l. sumar, mundi það víst ekki ná 30 millj. yfir allan flotann, sem á milli bar. Ef svo er litið á, að ekki sé hægt að búast við því, að jafnmikil verðmæti fáist á vetrarsíldveiðinni, þá sjáum við, að það mundi alls ekki þurfa að nota stóra fjárhæð til að leysa þetta mál á farsællegan hátt, t.d. brúa með tækjauppbót að því leyti, sem endarnir næðust ekki saman hjá aðilunum. Ekki verður um stórkostlega fjármuni eð ræða og sízt í samanburði við þann óhemju ávinning, sem af því verður, ef veiðarnar geta gengið hrukkulaust. Nú mundi kannske einhver segja, að það væri tæpast út í þetta leggjandi, það væri verið að fara inn á uppbótarkerfi. Ég vil benda á í því sambandi, að öll vátryggingariðgjöld fiskiflotans, á annað hundrað millj., eru greidd af fjármagni, sem dregið er saman með útflutningsgjöldum. Og á sama hátt væri mjög auðvelt að fara með þetta mál. Þetta er í prinsipinu ekki ólíkt því, sem gert er með greiðslu vátryggingariðgjaldanna. Og ef menn teldu ekki vera hægt að fá nóg fé af þeim útflutningsgjöldum, sem þegar eru lögð á útveginn og nema nú 7.4%, þannig að það er ekki um neina smáfjármuni að ræða, þá er mjög auðvett að taka það fjármagn, sem þyrfti, til þess að leysa málið á þessa lund, af því fé, sem innheimt var s.l. sumar, þegar gengishækkun á útflutningsvörubirgðum var tekin eignarnámi og færð í ríkissjóð. Mun sú fjárhæð hafa numið mikið á 2. hundrað millj. kr. og varð til þess, að ríkissjóður hafði afgang og fór að eiga inni í Seðlabankanum um s.l. áramót, eins og hæstv. ráðh. upplýsti þá,. Því fer þess vegna fjarri, að það mundi þurfa að taka nokkuð af almannafé til að leysa þessi vandkvæði útvegsins eða af almennu ríkisfé eða sköttum þeim, sem innheimtir eru af almenningi, heldur væri mjög auðvelt að leysa þetta mál með því fjármagni, sem tekið er af sjávarútveginum sjálfum, eins og augljóst verður af þessu. Ég skora því eindregið á hæstv. ríkisstj. að ganga á milli og afla sér nauðsynlegra heimilda á Alþingi í því skyni. Taldi ég ástæðu til að nota tækifærið, þegar rætt er um síldveiðarnar, til að koma þessari áskorun á framfæri. Hér er um mál að ræða, sem þolir ekki bið, og vona ég, að hæstv. forseti reikni mér það ekki til syndar, þó að ég minnist á þetta í sambandi við þær umr., sem hér verða um síldarmálin. En svo vildi ég endurtaka þetta í framhaldi af því, sem 1. flm. tók fram, að það hefði verið mjög æskilegt, ef hæstv. ráðh. sjávarútvegsmála hefði getað upplýst um það, hvort ekki er fyrirhugað að hefja síldarleit tafarlaust og þá hvað mikið ætti í hana að leggja.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf, spurðist fyrir um það, hvort gerðar hefðu verið ráðstafanir til þess, að síldarteit yrði stunduð á þessu hausti. í tilefni af þessu skal ég skýra frá því, að sjútvmrn. hefur undirbúið síldarleit nú í haust. Rn. hefur þegar á hendinni skip til leitarinnar, 250 tonna skip, eitt af þeim, sem byggð voru í Austur-Þýzkalandi, og er það útbúið hinum fullkomnustu leitartækjum. Jakob Jakobsson, sem eflaust má telja færastan allra íslendinga til þess að veita slíkri starfsemi forstöðu, mun því miður ekki geta gert það á þessu hausti, þar eð brýna nauðsyn ber til þess, að hann starfi á sinni rannsóknarstofu við úrvinnslu þeirra stórmerku gagna, sem aflað var við síldarleitina í sumar. En samninga er hægt að gera þegar í stað við þann annan mann, sem telja má hæfastan íslendinga til þess að sinna stikum störfum, þ.e. Jón Einarsson skipstjóra. Af hálfu sjútvmrh. er því allt tilbúið undir það, að síldarleit geti hafizt þegar í stað. Ástæðan til þess, að hún er ekki þegar hafin, er að sjálfsögðu vinnudeila sú, sem yfir stendur um kjör á síldveiðiflotanum. En jafnskjótt og fram úr þeirri deilu rætist, og það er áreiðanlega ósk okkar allra, að það verði sem fyrst, þá er af hálfu sjútvmrn. ekkert því til fyrirstöðu, að síldarleitin geti hafizt þegar í stað.



Það er út af þessu, sem hæstv. ráðh. upplýsti. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að það er álit þeirra, sem bezt þekkja til síldveiðanna, að það sé allt of lítið að hafa aðeins eitt skip við síldarleitina. Og ég vil mjög eindregið skora á hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. að endurskoða þá afstöðu og hafa a.m.k. tvö og helzt þrjú skip við síldarleitina, eins og er tekið fram í till. og atlan ársins hring. Það er frá mínu sjónarmiði alveg rangt að miða síldarleitina eingöngu við, að síldarflotinn sé úti á veiðum. Það finnst mér ekki vera rétt stefna. Mér finnst eiga að hafa síldarteitina stöðugt til þess að reyna að komast eftir því, eins og 1. flm. þessarar till, sagði, hvar síldin heldur sig allan ársins hring. Og þá getur komið ástæða fyrir veiðiskipin að fara af stað, þegar síldarleitarskipin hafa kynnt sér nokkuð, hvar síldina er að finna. Þessi hugsunarháttur, að hafa síldarleitina ekki starfandi nema flotinn sé úti, kom líka nokkuð fram í haust, þegar síldarleitinni var hætt, og því var borið við, að skipin voru hætt að veiða og þá væri engin ástæða til, að síldarleitin héldi áfram. En þetta er hinn herfilegasti misskilningur. Þá á síldarleitin einmitt að halda áfram til þess að kynna sér, hvernig viðhorfið er á miðunum, og koma þannig flotanum að gagni. Það er ekki von, að einstakir útvegsmenn geti lagt stórfé í að teita að síldinni á þeim tímum, sem hún fram að þessu hefur venjulega ekki veiðzt. En reynslan undanfarið sýnir það og leitin, þegar hún hefur farið fram, að síldin getur haldið sig þannig í sjónum, að það sé hægt að veiða hana á þeim tímum, sem áður hafa ekki verið taldir vænlegir til síldveiða. Það er alls ekki hægt að búast við því, að einstakir útvegsmenn geti haldið uppi slíkri síldarleit. Það verður hið opinbera að gera með því að hafa a.m.k. þrjú síldarleitarskip í gangi og beita þeim allan ársins hring. Ég tók eftir því, að nú kom fram hjá hæstv. ráðh. einmitt þessi sami hugsunarháttur, þar sem mér skilst ekki betur en hann geri ráð fyrir því, að síldarleitarskipin fari út jafnskjótt og síldveiðideilan er leyst. Þetta er að mínum dómi alveg röng stefna. Ég álít, að síldarleitarskip eigi að fara út strax - og það raunar fleiri en eitt - og hefði átt að vera úti undanfarið til þess að kynna sér, hvernig viðhorfið var varðandi síldveiðarnar, og eigi alls ekki að biða einn einasta dag eftir því, að síldveiðideilan leysist. Þetta vildi ég láta í ljós til frekari áréttingar því, sem komið hefur fram frá okkur flm. varðandi meginstefnuna í síldarleitinni. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að ef hæstv. ríkisstj. og hennar ráðunautar í þessu leituðu álits þeirra, sem bezt er hægt a5 treysta í þessu máli, þ.e.a.s. síldveiðiskipstjóranna og síldveiðimannanna yfir höfuð, sem bezt þekkja hér til, þá mundu þeir aus staðar verða varir við þetta sama sjónarmið, - bjargfasta trú á því, að það borgi sig að leita stöðugt, og það eigi að leita og kynna sér síldargöngurnar, ekki aðeins á sjálfri hávertíðinni, heldur sífellt, til þess að reyna að komast að raun um, hvernig göngurnar haga sér allan ársins hring. Svo vil ég að lokum aðeins aftur minna á áskorun mína um, að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því að leysa sjálfa síldveiðideiluna, og skal ekki endurtaka neitt af því, sem ég sagði áðan um það. En ég vona, að hæstv. ríkisstj. taki það til atvarlegrar íhugunar nú strax, sem þar kom fram.