Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vek athygli forseta á því að hæstv. landbrh. er ekki kominn til fundar. Mér skilst að hann hafi verið eða sé á leiðinni frá Akureyri og mér finnst alveg ófært að taka þetta mál til umræðu að hæstv. landbrh. fjarstöddum. Ég sé að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. eru hér viðstaddir og það tel ég einnig vera mjög nauðsynlegt, að þeir séu viðstaddir þessa umræðu, einnig hæstv. fjmrh. En ég tel algera grundvallarforsendu til að hægt sé að taka málið til 2. umr. að hæstv. landbrh. sé á fundinum. Ég bendi á að það eru fleiri mál á dagskrá svo að það þyrfti ekki að leysa fundinn upp þó að dokað væri þangað til hæstv. landbrh. kemur í salinn.

Hæstv. landbrh. er rétt ókominn til fundarins og frsm. 1. minni hluta nefndarinnar hefur ekki gert athugasemdir við það og vill hefja sína framsögu þó að hæstv. ráðherra verði ekki kominn til fundar þá þegar. Að sjálfsögðu mun forseti taka tillit til þess ef ráðherra verður ekki kominn hingað áður en þeirri framsöguræðu lýkur, en forseti væntir þess að ekki líði margar mínútur áður en hæstv. ráðherra kemur í þinghúsið.

Hæstv. forseti. Ég tel ekki nokkra leið að gera þann mannamun hér að gefa til kynna að framsöguræða formanns landbn. sé svo miklum mun ómerkilegra innlegg í málflutningi að það sé í lagi þó að hæstv. landbrh. sé ekki mættur þegar hún er flutt, en hins vegar verði umræðunni frestað áður en aðrir menn fá orðið ef hæstv. landbrh. verður ekki kominn. Ég held að það sé ekki síður ástæða fyrir hæstv. landbrh. að hlusta á framsöguræðu formanns landbn. og 1. minni hluta heldur en aðrar ræður sem hér verða fluttar, leyfi ég mér að segja, því hér mun nú hefjast mjög merk umræða. Auk þess vek ég athygli hæstv. forseta á því að það hefur ekkert hádegisverðarhlé verið gefið og nú er klukkan að verða tvö. Ég gef mér það að menn séu hér að sjálfsögðu almennt óétnir, þeir hafi ekki verið að skrópa hér og setið í þingsalnum. Þannig að ég held að það væri mjög heppilegt að slá tvær flugur í einu höggi, gefa hádegisverðarhlé og bíða eftir því að hæstv. landbrh. komi til leiks þannig að formanni landbn. og frsm. fyrir 1. minni hluta verði allur sómi sýndur og ráðherra sé mættur þegar hann flytur ræðu sína.

Forseti hefur ekki hugsað sér að gera hádegisverðarhlé á þessum tíma þar sem búið er að loka matstofu og forseta er kunnugt um að hv. þm. hafa nú þegar bjargað sér að þessu leyti. Forseti hefur ákveðið að þessi umræða hefjist nú og væntir þess að tekið sé tillit til þeirrar ákvörðunar forseta þingsins á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að gera athugasemd við það sem fram kom hjá forseta að þingmenn hefðu bjargað sér í þeim efnum að fá sér að borða. Ég er hér með fundarboð í félmn. þar sem boðaður er fundur kl. 13 eða þegar fundarhlé átti að verða samkvæmt því sem áður hafði verið upplýst. Það fundarhlé hefur enn ekki orðið og ég var hér í þingsal og tók þátt í umræðum þar til forseti kom, sleit fundi og setti nýjan. Þetta tel ég ákaflega bagalegt því að ég vænti þess að hv. félmn. hafi ekki getað haldið fund. Ég á ekki von á því að fundur hafi verið haldinn þegar nefndarmenn geta ekki mætt, enda gerði ég athugasemd við það að haldinn yrði fundur meðan þingfundur stæði yfir. Ég tel að forseti ætti að gefa ráðrúm til þess að hægt sé að halda umræddan nefndarfund.

Það hefur ekki verið haft samráð við forseta um það að halda nefndarfund á þingfundartíma. Hér var nýttur tíminn milli kl. eitt og hálftvö sem ætlaður var til hádegisverðarhlés þar sem þingmenn voru að flytja mál og reynt að ljúka umræðu um þau. Sú sem hér talar gerði engar athugasemdir við það að forseti sem þá sat hér í stól leyfði hv. þm. að ljúka því máli.

Hæstv. forseti. Þetta er að verða alveg einstakt hér í þinginu. Ég hef bæði átt aðild að ríkisstjórn á þeim 6--7 árum sem ég hef verið hér og verið í stjórnarandstöðu. Venjan var sú að forsetar sem sátu í því virðulega sæti sem hæstv. forseti situr nú í urðu við slíkum tilmælum. Hér er skýrt kallað á þá beiðni að hæstv. landbrh. verði við þessa umræðu frá upphafi til enda og hef ég aldrei heyrt að hæstv. forseti neiti slíkri beiðni. Hér er heit umræða sem er búin að standa vikum saman og við hljótum að gera skýlausa kröfu til þess að hæstv. landbrh. hlusti á nýjasta boðskap hv. þm. Egils á Seljavöllum því hann hefur nú verið breytilegur síðustu vikurnar. 

Virðulegur forseti. Vegna þess að áðan var minnst á, af einum hv. þm., fund félmn. sem boðaður var núna í hádeginu, þá vil ég að það komi fram --- og eins vegna orða forseta hér áðan um að ekki hefði verið haft samráð við forseta um þá fundarboðun --- að það var sérstaklega kannað í gær hvaða möguleikar væru á því að boða fund í félmn. í dag og þá upplýstist það að hér yrði gert fundarhlé milli kl. eitt og hálftvö og nefndin gæti þá skotið á fundi í því hléi. Annað vissum við ekki í gær þegar fundurinn var boðaður og það kom síðan ekki í ljós fyrr en á fundinum að hér væri enn verið að funda í þingsalnum. Þannig að þetta vissum við ekki betur í gær og boðuðum þess vegna þennan fund.

Forseti gerir ekki athugasemdir við þessar upplýsingar hv. 10. þm. Reykv. En þetta hefur æxlaðst svo til, er orðinn hlutur, og ekkert við því að segja. Forseti hefur hugsað sér að hefja þessa umræðu og hefur nú þegar upplýst að hæstv. ráðherra er rétt ókominn. Hv. 3. þm. Austurl. sem er frsm. . . . 

Hæstv. forseti. Það er margt breytilegt í heiminum og um þessar mundir mun hæstv. landbrh. vera hér í háloftunum einhvers staðar í vitlausu veðri svo að það getur verið tilviljun hvort hann heyri boðskap hv. þm. Egils Jónssonar. En ég spyr hæstv. forseta í mesta bróðerni, ef ég má orða það svo, þegar maður fer nú að efast um að hæstv. forseti sé forseti alls þingsins: Hvað gerir það að verkum að hér er ekki hægt að hnika til og taka fyrir 3. dagskrármálið? Ég vænti þess að ég fái svör við því. Hvers vegna má ekki nú hinkra við með 2. dagskrármálið og taka á dagskrá um stutta stund 3. dagskrármálið? Hér eru fjögur mál á dagskrá fundarins. Ég spyr um þetta, hæstv. forseti, og vænti að ég fái svör.

Forseti hefur nú þegar svarað því og boðað að þessi umræða mundi hefjast kl. hálftvö að lokinni atkvæðagreiðslu og hefur ekki hugsað sér að breyta því.

Hæstv. forseti. Ég tel það skyldu mína að benda á fordæmi og ekki síst þar sem í hlut átti í því tilviki núv. hæstv. samgrh. Sú sem hérna stendur sat á forsetastóli á fjórða tímanum nótt eina fyrir nokkrum árum og krafðist þá núv. hæstv. samgrh. að þáv. hæstv. samgrh. yrði sóttur heim í rúm því hann þyrfti að eiga við hann orðastað. Við því var að sjálfsögðu orðið og hingað í hús geystist þegar klukkan var langt gengin fjögur hæstv. þáv. samgrh. en mætti þá núv. hæstv. samgrh. á tröppunum þar sem hann kvaðst ekki hafa áhuga lengur á að tala við hann. Ég hygg þess vegna, hæstv. forseti, að núv. hæstv. samgrh. verði fyrsti maður til að skilja að beðið verði með umræðuna þar til hann kemur í hús og orðið við óskum stjórnarandstöðu um að hann verði hér viðstaddur og fundinum frestað þangað til.

Frú forseti. Ég skil eiginlega ekki þessa afstöðu hæstv. forseta. Ég kom hér rétt áðan með hógværa ábendingu og beiðni um að umræðan hæfist ekki fyrr en hæstv. landbrh. gæti verið við. Ég benti jafnframt á að að sjálfsögðu eru fleiri mál á dagskránni og hægt að taka annað hvort þeirra eða jafnvel bæði til umræðu meðan beðið er eftir hæstv. landbrh. Mér sýnist á öllu að frú forseti ætli ekki að verða við þessari beiðni. Ég er því algerlega ósamþykkur. Ég tel enga ástæðu til að hlífa hæstv. landbrh. við að hlusta á hv. 3. þm. Austurl. taka eina vendinguna enn.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er 1. flm. 3. máls á dagskrá, þá vil ég upplýsa það að af minni hálfu er ekkert að vanbúnaði að fara í þá umræðu. Ég hnikaði aðeins til vegna annarra mála á fyrri fundi hér í dag og vissulega þætti mér alveg ljómandi gott að komast að með þetta mál. En það stóð þannig af sér að það þurfti að taka tillit til óska annars vegar stjórnarliða og hins vegar stjórnarandstæðings sem þurftu að fá að komast að með sín mál þar sem fer að styttast í að þær fari út af þingi þar sem þær eru varaþingmenn. Þannig að ég sé út af fyrir sig ekki hvað ætti að vera í vegi fyrir því að taka einnig tillit til annarra óska sem hér hafa skýrlega komið fram og ég held að það ætti ekki að þurfa að tefja þingstörf með einum eða öðrum hætti, alla vega er 1. flm. 3. máls á dagskrá reiðubúinn með sitt efni.

Forseti getur nú upplýst að vélin sem hæstv. samgrh. kom með frá Akureyri er þegar lent. Ef forseti hefði talið að það mundi líða langur tími þangað til hann kæmi til fundarins, þá hefði forseti að sjálfsögðu nýtt tímann og tekið fyrir 3. dagskrármálið. En nú vill svo til að vélin er lent --- og hæstv. ráðherra er nú þegar kominn til húss þannig að það ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að hefja þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti á þskj. 671 og brtt. á þskj. 672. Við skildum þannig við búvörulögin rétt fyrir þinglok í desember að við vorum í þeirri góðu trú að undirréttardómur, sem þá hafði nýlega gengið og var staðfesting á þeim almenna skilningi sem var í landinu að innflutningstakmarkanir væru í gildi á landbúnaðarvörum sem landbrh. hefði forræði fyrir, og að sjálfsögðu þær breytingar sem gerðar voru þá á búvörulögunum byggðu á þessari niðurstöðu. Hins vegar varð raunin önnur því þann 20. des. féll dómur í Hæstarétti þar sem fjmrh. og landbrh. voru dæmdir vera í órétti gagnvart Hagkaupum og undirréttardómnum var þannig hnekkt. Þar með lá það fyrir að innflutningur á landbúnaðarvörum var í þeim skilningi orðinn frjáls gagnstætt því sem almennt hafði verið álitið og afgreiðsla hér á hinu virðulega Alþingi gekk út á þegar mál voru afgreidd í desember, þar á meðal breyting á búvörulögunum. Af þessari ástæðu flutti svo hæstv. landbrh. frv. til laga um breytingar á búvörulögunum sem hér er sérstaklega til umfjöllunar. Þetta frv. felur í sér miklar breytingar frá því sem áður var í þessari löggjöf. Það byggist nú reyndar á ákveðinni reglu sem landbrh. fær til að hindra innflutning á landbúnaðarvörum, hliðstætt og talið var að hann hefði haft, en aftur á móti er það bundið við sérstakan viðauka, viðauka sem fylgir frv., þar sem tilgreind eru þau tollskrárnúmer sem heimildir landbrh. að þessu leyti taka til. Í tillögum á þskj. 672 eru ekki gerðar efnislegar breytingar við frv. sem slíkt. Þó er reyndar vert að geta þess að þar er vikið frá í tveimur efnum. Í fyrsta lagi er textinn sjálfur gerður víðtækari og orðaður með tilliti til þeirra breytinga sem eru að verða í sambandi við okkar viðskiptamál á sviði landbúnaðar. Hann er sem sagt kominn með alþjóðlegra yfirbragð. Að auki er bætt við annarri málsgrein þar sem þess er sérstaklega getið að ef tilfærsla verður á tollskrárnúmerum, þá nái ákvæði laganna til þeirra breytinga. Þetta var raunar sú eina aðferð sem fundin var til þess að leitast við að tryggja að hugsanlegar breytingar á tollskrá mundu ekki raska því meginefni sem hér er um fjallað. Þetta er það sem snýr að efni frv. og 52. gr. laganna þar um leið. Eins og ég sagði áðan, þá fól þetta frv. í sér aðrar breytingar. Lögin eins og frá þeim var gengið í desember sl. byggðu m.a. á því að landbrh. fengi tilteknar heimildir í 72. gr. og þær voru að grundvelli til í 52. gr. Þessar heimildir voru hvort tveggja víðtækar, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. viti, en þær voru hins vegar þrengdar eins og frv. ber með sér þar sem heimildir ráðherrans náðu einungis til þess viðauka sem þar var lagður til grundvallar. Jafnframt þessu opnaðist sá möguleiki að líta svo á að heimildir ráðherrans næðu einungis til þessa tilgreinda viðauka og að auki þeirra samninga, fríverslunar- og milliríkjasamninga, sem Íslendingar eru nú aðilar að. Aðrar vörur voru þess vegna eftir þessa breyttu skipan orðnar frjálsar. Þetta er ástæðan fyrir því að umræðan um 72. gr. hófst. Það var sem sagt skilið þannig við þetta mál að það voru ákveðnar vörur sem innflutningur hefði trúlega verið frjáls á eftir þessar breytingar. Meginbreytingin sem hefur verið gerð er einmitt sú að tryggja að svo verði ekki og skilgreina með skýrum hætti hvert verksvið og hvert valdsvið landbrh. er í þessum efnum. Með leyfi hæstv. forseta, er 1. mgr. þannig: ,,Landbúnaðarráðherra er heimilt, til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara, að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur sem tilgreindar eru í viðauka I og II með lögum þessum og jafnframt eru framleiddar hér á landi. Verðjöfnun á unnum og/eða samsettum vörum miðast við þátt landbúnaðarhráefna í verði þeirra.`` Þarna er skýrt kveðið á um hvað er átt við. Af þessu tilefni og eins og þarna er komið fram, þá fylgja nú tveir viðaukar sem með þessu frv. fá lögfestingu. Í fyrsta lagi viðauki I sem fylgir 52. og 72. gr. og færir landbrh. heimild til þess að hindra innflutning á landbúnaðarvörum og síðan viðauki II sem færir landbrh. rétt til að leggja á þær vörur verðjöfnunargjöld, auk þess sem sá réttur nær líka til viðauka I. Ef menn líta á lögin eins og frá þeim var gengið í desember, þá er hér um að ræða skýrt afmarkaðar ákvarðanir svo að varla þarf lengur um það að deila hvaða rétt og skyldur landbrh. hefur í þessum efnum. Það er líka mikilvægt að hér er kveðið á um það að þessi heimild er við það miðuð að jafna samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar og er orðalagið að þessu leyti miklu skýrara heldur en það áður var. Það má segja að í þessum efnum felist grundvallarákvörðun og þessi málsgrein ein út af fyrir sig hefði átt að geta nægt til þess að tryggja að engar smugur væru opnaðar með lagabreytingunni með tilliti til þess sem ég hef áður lýst. Fyrir því væri sem sagt séð að landbrh. hefði þessa heimildir. Það kom hins vegar í ljós við umfjöllun þessa máls í landbn. að frv. eins og frá því var gengið í desember, reyndar nokkuð hliðstætt því sem gerðist með tillögur okkar frá því í fyrravor og ég átti mikinn hlut að því að semja þær, stóðst tæplega að lögum þegar betur var að gáð. Heimildir til landbrh. voru þar víðtækar og það hefur verið sýnt fram á að í hliðstæðum tilfellum hefur fallið hæstaréttardómur þar sem tilteknar heimildir sem ráðherra hafði stóðust ekki og hér þótti um samsvörun að ræða. Því varð það að ráði að skerpa á þessum texta, enda hafði þá reyndar þegar komið í ljós þegar beita átti þessum ákvæðum að uppi var ágreiningur í þessum efnum. Af þessari ástæðu voru gerðar tvær breytingar á 72. gr., tvær aðalefnisbreytingar. Það má þá segja að sú fyrri hafi verið um það að ákveða hvernig gjöldunum skyldi fundinn staður, þ.e. eins og fram kemur í frv. Ráðherra ákveður álagningu gjalda samkvæmt þessari grein í reglugerð. Álagning verðjöfnunargjalds skal vera í samræmi við þá skilmála sem kveðið er á um í fríverslunar- og milliríkjasamningum og takmarkast hverju sinni af því að verðjöfnunargjald að viðbættum innflutningsgjöldum sé innan þeirra marka sem skilgreind eru í fríverslunar- og milliríkjasamningum. Hér er um að ræða ótvírætt orðalag og umtalsverða breytingu frá því sem áður var í lögunum þar sem sagt var að ráðherrann hefði þessa heimild. Með sama hætti er lagt til að setja skýrar reglur um það hvernig útreikningar fari fram þegar verðjöfnunargjöldin eru ákveðin. Þetta kemur hér fram með tvennum hætti, þ.e. það er bæði ákvörðun um það hvernig innanlandsverðið er fundið, viðmiðunarverð við álagningu jöfnunargjaldanna og eins hvernig erlenda viðmiðunarverðið er fundið. Hér segir: ,,Áður en ákvarðanir eru teknar um innflutning samkvæmt þessari grein skal leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins.`` Hér er að vísu um tilfærslu að ræða og breytingar frá því sem var í fyrri lögum, en það er hins vegar áréttað hér eftir sem áður að Framleiðsluráð er umsagnaraðilinn. Innanlandsverðið er fundið með þrennum hætti eins og ég sagði áðan. Það er umsamið innlent viðmiðunarverð. Það er samkvæmt IV. kafla þessara laga, búvörulaganna, og í samræmi við reglur 6. gr. laga um vörugjöld. Þetta eru sem sagt þær viðmiðunarreglur sem landbrh. ber að fara eftir að því er varðar hámarksálagningu verðjöfnunargjaldanna. Svo koma aftur fjórir liðir sem tilgreina með hvaða hætti á að finna lágmarksverðið. 1. Á grundvelli bókunar 3 við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. 2. Á grundvelli bókunar 2 við samninga milli Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu. 3. Á grundvelli fríverslunarsamninga sem við höfum gert við fjölmargar þjóðir. 4. Svo er það varðandi þær vörur sem kunna að verða fluttar inn frá öðrum löndum og utan við þá sérstöku samninga sem hér eru tilgreindir og þar er jafnframt greint frá því við hvaða verð þá á að miða. Þetta eru þær grundvallarbreytingar sem hér hafa orðið á og ég vænti að sérstaklega muni auðvelda það að vinna eftir þessum lögum og framkvæma þau með þeim hætti að bærilega trúverðugt geti talist. Það er vert að geta þess í þessu sambandi að við það var jafnan miðað að efnislega tækju þessar breytingar mið af þeim ákvörðunum sem voru teknar hér í desembermánuði, en yrðu settar fram með skýrari hætti til að auðvelda sérstaklega frágangsmáta þessara mála. Ég vil svo til viðbótar við þetta leggja á það mikla áherslu að í þessu frv., reyndar lögunum eins og er, er sérstök grein, 73. gr., sem fjallar um heimild landbrh. til þessa endurgreiða eða gefa út reglugerð sem heimili endurgreiðslu á verðjöfnunargjöldum. Það er afskaplega mikilvægt að þessi reglugerð verði gefin sem fyrst út og þessi skipan mála komist sem allra fyrst í eðlilegt horf. Í þessu felst mikilvæg ákvörðun sem tryggir jafnræði í framkvæmd þessara mála og er í rauninni grundvöllur þess að við getum tekið þátt í alþjóðlegum samskiptum um þessi mál. Það er líka afar þýðingarmikið að nú hefur við framkvæmd þessara mála mikilli óvissu verið eytt og þó að út af fyrir sig sé tilefni til þess að óttast kannski að ekki hafi verið með tæmandi hætti gengið frá viðaukum I og II, sem ég vona nú að sé ekki, þá er hitt þó alveg ljóst að þeir eru á valdsviði landbrh. sem auðveldar náttúrlega stórkostlega mikið framkvæmd þessara mála. Þetta vona ég að skýri þessi mál að því er varðar brtt. og mun ég eftir því sem tilefni kann að gefast til skýra þær svo aftur nánar.

Hæstv. forseti. Þá liggur það fyrir í þingsögunni að hv. formaður landbn. kaus að standa yfir sundruðu liði, lítilli landbn. í fjórum pörtum, hefur kokgleypt öll sín stóru orð og fallist á það að áfram skuli ríkja réttaróvissa í málefnum landbúnaðarins eins og glöggt kemur fram í áliti félaga hans, hv. þm. Egils Jónssonar. Ég vil eigi að síður spyrja hér hv. þm. hvað hann átti við þegar hann þegar hann var spurður um það í blaðaviðtali 25. febr., með leyfi forseta: ,,Egill var spurður hvort til greina kæmi að fella út umdeildasta ákvæði frv. sem lýtur að GATT. Svar Egils var alveg skýrt: Nei.`` Hvað meinti hann á þessari stundu og hvað fékk hv. þm. til að breyta þessari afstöðu sinni?

Hæstv. forseti. Þetta ákvæði er nú reiknisregla að því er varðar GATT. En það sem ég átti einfaldlega við í þessum efnum er það að ef menn vega saman tolla og verðjöfnunargjöld eins og skýrt er áréttað í nefndaráliti því sem ég hef nú mælt hér fyrir, þá þarf ekki að breyta krók eða staf í búvörulögunum til þess að ná því markmiði að verðjafna á grundvelli tollígilda eins og GATT-reglur segja fyrir um. Frv. og lögin eins og þau kunna að verða halda þar af leiðandi fullu gildi sínu verði horfið að því ráði eins og lagt er til í nefndarálitinu að vinna samtímis með hvort tveggja, verðjöfnunargjöld og tolla.

Hæstv. forseti. Nú detta af mér allar dauðar lýs. Ég sé ekki betur en hv. formaður landbn. haldi því enn fram að GATT sé inni í frv. og undrunarsvipurinn leynir sér ekki á hv. sessunaut hans, þingmanni Alþfl. Það er undarlegt hvernig hv. formaður landbn. hefur umturnast í þessu máli. Hann kemur annað slagið af fjöllum, hitt slagið úr álfheimum að mér sýnist og mætti kannski segja um hann eins og sagt var í ævintýrinu: ,,Aldrei hef ég séð svo langan gaur í jafnlítilli grýtu`` eins og þennan hv. þm. nú. Hv. þm. Eggert Haukdal bendir á það réttilega, hv. formaður landbn., að það eru þrjú veigamikil atriði sem formaður landbn. féllst á að færu út til þess að ríkisstjórnin gæti lifað. Hann segir í fyrsta lagi að þá snúi það að GATT-samningunum. Í öðru lagi sé þrengt að því hvaða landbúnaðarvörur landbrh. er heimilt að leggja verðjöfnunargjöld á. Og í þriðja lagi að sett séu ákvæði um það hvernig erlend viðmiðunarverð skuli fundin. Getur hv. formaður landbn. hrakið þessi orð samþingmanns hans? Og fyrir utan hitt að lögfræðingar og margir þingmenn halda því fram að hv. formaður landbn., svo ég tali nú ekki um hæstv. landbrh. sem hér er loksins kominn á nýjan leik, hafi enn sett þessi mál í þá réttaróvissu að það verði deilt um þau í þjóðfélaginu næstu missirin.

Hæstv. forseti. Menn hafa nú orðið vitni að því að þó að pólitísk sinustrá liggi undir gaddi og ís geta þau enn þá skrækt. En það sem skiptir hér meginmáli er til hvaða efnis heimildir landbrh. taka. Þær taka ekki til neinna sérstakra samninga. Þær taka til þeirra viðauka, þeirra vöruflokka sem tilgreindir eru í viðaukum I og II. Heimildir landbrh. eru bundnar við þessa vöruflokka algjörlega án tillits til þess með hvaða hætti og á hvaða grundvelli þeir eru fluttir til landsins. Það er svo annað mál að reiknisaðferðirnar eru grundvallaðar á því hvaða samningum slíkur vöruinnflutningur er háður og að því er varðar GATT-vörur sem fluttar eru reyndar til landsins núna á grundvelli gildandi GATT-ákvæða, þá gilda um það tveir/fjórir. Og alveg það sama mundi gerast ef þetta væri óbreytt eftir að við höfum tekið upp nýjar GATT-viðmiðanir. Það er engin breyting á þessu. Þar væri þó einungis hægt að verðjafna upp að þeim heimildum sem verðjöfnunin kveður á um. En eins og ég sagði áðan, ef horfið verður að því ráði, sem mér þykir raunar trúlegast, að beita samtímis tollum og verðjöfnunargjöldum eins og mikið var rætt um í þessari umræðu, þá nægði það til þess að ná tollígildunum líka.

Frú forseti. Þetta mál sem hér er í umræðu hefur valdið mér nokkru hugarangri, valdið mér mikilli undrun á því hvernig unnið er að málum á hv. Alþingi. Ég held að ég hefji mitt mál með því að segja: Mínar ættir má rekja beint til bænda og sjómanna og mér rennur blóðið til skyldunnar. Það er undarlegt út af fyrir sig að standa hér í þessum stól og verja arftaka ættfeðra minna og vera neyddur til að keyra ofan í menn, sem mér út af fyrir sig líkar ekkert illa við, mistúlkun og rangfærslur, enn fremur vinnubrögð sem samræmast hvorki mínu uppeldi né upplagi. Ég get sagt það hér að meðan ég vinn að málum á æðstu stofnun þjóðarinnar skal ég vinna minni sannfæringu þann framgang sem ég get, óháð pólitík og kerfispredikun hvaða flokks sem er. Virðulegi forseti. Ég geri nú grein fyrir nefndaráliti mínu á þskj. 696. Það varð samkomulag hjá fjórum fulltrúum stjórnarflokkanna um þær breytingartillögur á frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem koma fram á þskj. 672. Ég neyddist til þess að gera sérstakt álit og ég mun nú gera grein fyrir þeim breytingum, enda er sumt sem kemur fram í nál. 1. minni hluta landbn. ekki í samræmi við efni frv. Eins og frumvarp ríkisstjórnarinnar bar með sér var það flutt í kjölfar dóms Hæstaréttar 20. jan. sl. í Hagkaupsmálinu svokallaða. Dómurinn staðfesti það sem hæstv. utanrrh. hefur haldið fram að búvörulögin feli ekki í sér sjálfstæða heimild til þess að banna innflutning. Þetta þýðir að innflutningur á landbúnaðarvörum hefur í raun verið frjáls að mestu frá hausti 1992 þegar innflutnings- og gjaldeyrislöggjöfinni var breytt. Virðulegur forseti. Ég tel nauðsynlegt að ræða samkomulag stjórnarflokkanna. Það var gert samkomulag milli stjórnarflokkanna um að tryggja óbreytt ástand í innflutningi landbúnaðarvara til bráðabirgða fram að gildistöku nýs GATT-samnings sem tekur væntanlega gildi á næsta ári. Með breytingu á búvörulögunum í desember sl. hafði áður náðst samkomulag um að landbrh. væri heimilt að leggja verðjöfnunargjöld á innflutning landbúnaðarvara í samræmi við milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að. Jafnframt skyldi nefnd fulltrúa fimm ráðuneyta gera tillögur til ríkisstjórnarinnar um breytingar á innflutningslöggjöfinni í samræmi við skuldbindingar GATT. Þetta er orðað svo í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Gildistaka Úrúgvæ-samnings GATT leiðir m.a. til kerfisbreytinga í innflutningsmálum landbúnaðarins. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að skipa nefnd með fulltrúum fimm ráðuneyta til að endurskoða í heild ákvæði innflutningslöggjafar í því skyni að tryggja að hún verði í samræmi við skuldbindingar GATT.`` Hæstv. landbrh. útskýrði þetta svo, með leyfi forseta, þegar hann kynnti frumvarpið: ,,Við erum að tala um það að GATT-samningar gangi í gildi um næstu áramót, kannski á miðju næsta ári. Undirbúningur þeirrar löggjafar er auðvitað hafinn. Við erum þess vegna ekki með þessum lögum að skapa ástand sem eigi á að vara til langs tíma heldur erum við að tala um skamman tíma.`` Þessi orð hæstv. landbrh. eru í samræmi við það sem hann sagði í desember sl. þegar hann kynnti búvörulagabreytinguna sem þá var gerð. Hann sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Þar eð ekki liggur endanlega fyrir hvaða lagabreytingar eru nauðsynlegar til að geta uppfyllt þær skuldbindingar sem felast í væntanlegum GATT-samningi var ákveðið að frekari endurskoðun á innflutningsákvæðum búvörulaganna eigi sér stað á árinu 1994 með hliðsjón af þeim samningi.`` Og enn frekar sagði hæstv. landbrh.: ,,Það má vera að hv. þm. kunni að gagnrýna að frv. skuli ekki taka á þeim atriðum sem lúta að væntanlegum GATT-samningi. Skýringin er auðvitað sú að þeir samningar í einstökum atriðum liggja ekki endanlega fyrir enda þurfa þeir meiri undirbúning en svo að unnt hafi verið að setja saman fullnægjandi lagagreinar um þau efni fyrir jólin.`` Síðar sagði hann við sama tækifæri: ,,Það hefur verið mjög áberandi í þeim umræðum sem hér hafa farið fram að GATT hefur verið dregið inn í þær. Það kemur alveg skýrt fram í greinargerð með frv. og líka í framsöguræðu minni að þessu frv. er ekki ætlað að taka til þeirra samninga heldur verður unnið að samningu nýs lagafrv. með fyllri ákvæðum og heimildum jafnóðum og það skýrist hvernig GATTsamningarnir munu vera í einstökum atriðum. Auðvitað hlýtur slíkt frv. að vera afgreitt samtímis GATT-samningunum á Alþingi.`` Hvað eru menn svo að gera? Ég spyr. Það frumvarp, sem ríkisstjórnin lagði fram, er byggt á framangreindum forsendum, þ.e. óbreyttu innflutningsbanni, verðjöfnunargjöldum í samræmi við milliríkjasamninga og skipun nefndar til þess að endurskoða innflutningslöggjöfina vegna nýrra GATT-samninga. Ég kem nú að breytingum þeim sem hv. formaður landbn. hefur verið að vinna að á undanförnum fjórum vikum og hefur ætlað að taka út úr landbn.

Einu sinni í viku.

á hverjum þriðjudegi og mér er það minnisstætt að hæstv. dómsmrh. blessaði það að ekki skyldu verða tveir þriðjudagar í hverri viku. Þær breytingar, sem hv. formaður landbúnaðarnefndar, lagði upphaflega til gengu þvert á samkomulag stjórnarflokkanna. Þar má nefna sem dæmi að reynt var að miða gjaldaheimildir landbúnaðarráðherra við aðstæður eftir gildistöku GATT-Úrúgvæ samningsins sem á eftir að útfæra nánar; gjaldaheimildir skyldu miðast við GATT-hámarkstolla, þ.e. að lagðir skyldu á tollar auk verðjöfnunar; sett var inn í drögin ákvæði um 50% ,,jöfnunarálag``; reynt var að skilgreina hugtakið landbúnaðarvörur rúmt þótt samkomulag hafi orðið um að notast við upptalningu á tollskrárnúmerum. Loks var bætt inn nýjum hugtökum eins og ,,tilsvarandi vörum`` sem einnig útvíkkuðu heimildir landbúnaðarráðherra til gjaldtöku af öllum hugsanlegum vörum sem gætu komið í stað landbúnaðarvara þótt þær innihéldu engin landbúnaðarhráefni. Það eru að sjálfsögðu ekki eðlileg vinnubrögð hjá stjórnarþingmanni að leggja til, eins og ég hef áður sagt, breytingar á stjórnarfrumvarpi án þess að eiga samráð við þá aðila sem hlut eiga að máli. Því síður er eðlilegt að gera slíkar breytingartillögur án þess að tryggja að þær séu í samræmi við það samkomulag sem stjórnarflokkarnir gerðu sín á milli og að skoða þá fjölmörgu milliríkjasamninga sem málið varðaði. Alþfl. lýsti sig hins vegar strax reiðubúinn að gera tæknilegar breytingar á frv. svo framarlega sem efni þess væri ekki breytt. Enda hefur hann ætíð verið reiðubúinn að standa við það samkomulag sem hann hefur gert. Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til að rifja örlítið upp það sem gerðist vegna starfshátta landbn. Í febrúarbyrjun var lagt fram frv. ríkisstjórnarinnar. Þá var samþykkt í landbn. að óska eftir áliti þriggja virtra lögfræðinga, þeirra Gunnlaugs Claessens, Tryggva Gunnarssonar og Sveins Snorrasonar. Á þeim sama degi ræddi hv. formaður landbn. við þann sem hér stendur og talar og sagði: ,,Ég ætla að segja þér það, vinur, að það munu skiljast leiðir.`` Þetta var í upphafi febrúar. Þetta var tveim dögum eftir að frv. ríkisstjórnar kom fram. Við fengum álit þessara aðila. Það bar verulega í milli hjá þeim þremur ásamt með fjórða lögfræðingnum sem kom í heimsókn til landbn. um túlkun á ýmsum atriðum sem lágu í frv. 8. febrúar var samþykkt að fela þessum þremur virtu lögfræðingum að koma með sameiginlegt álit eða það var það sem ég skildi að þeir ættu að gera. En mánudaginn 14. febr. komu þeir með í stað álits ný drög að frv. til laga með greinargerð sem sitt álit til nefndar og það kynnti ég í mínum þingflokki og lýsti strax andstöðu við í landbn. Ég óskaði eftir fulltrúum frá utanrrn. og frá viðskrn. þegar verið væri að fjalla um milliríkjasamninga. Ég spurði þessa ágætu lögmenn hvort þeir hefðu haft samband og samráð við þá aðila sem hafa annast milliríkjasamninga. Þeir kváðu nei við. Og það var mér nægjanlegt því ég hafði ræður hæstv. landbrh. undir höndum og við þær hélt ég mig.

Það er nú eitthvað . . .

Það var óskað eftir fulltrúum frá utanrrn. til fundar og þeir komu þriðjudaginn 15. febr. Þeir lýstu verulegum meinbug við frv. sem við vorum með í höndunum. Á sama tíma kom lögfræðingur Neytendasamtakanna og hann hafði miklar efasemdir um það sem þarna var verið að gera. Ég mun koma að því nánar síðar. Á sama þriðjudegi, 15. febr., lýsti ég andstöðu við fjölmörg atriði sem var búið að draga inn í nýtt frv. og taldi ekki unnt að sætta mig við þá punkta sem voru komnir inn og ég kem nánar að á eftir. Mönnum er kunnugt um þá fjölmiðlasyrpu sem hefur verið í gangi síðan 15. febr. og menn eru orðnir vinsælustu menn þjóðarinnar fyrir að fjalla um þessi landbúnaðarmál á þann veg sem þeir hafa gert og kynnt sig sem harmónikkuleikara ofan í kaupið. Eftir að tillögur formanns landbúnaðarnefndar voru lagðar fram fóru sérfræðingar fjármálaráðuneytisins, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins yfir þær og í kjölfarið voru gerðar fjölmargar leiðréttingar. Kjartan Jóhannsson, sendiherra Íslands í Genf, var kallaður heim og sýndi hann fram á að þær væru í ósamræmi við GATT og milliríkjasamninga Íslands. Hann gerði m.a. skýran greinarmun á verðjöfnunargjöldum annars vegar sem eru lögð á iðnaðarvörur til þess að jafna samkeppnisstöðu með tilliti til mismunandi verðs á landbúnaðarhráefnum og tollum hins vegar sem eru lagðir á almennan innflutning og má beita til þess að vernda innlenda framleiðslu. Ég nefni nú í tíu atriðum þá liði sem hafa náðst fram með breytingum sem ég er ánægður með: 1. Hugtakið ,,tilsvarandi vörur`` var fellt niður. 2. Skilgreining á hugtakinu ,,landbúnaðarvörur`` var felld niður. 3. Verðjöfnun á unnum vörum var látin miðast við hráefnisþáttinn. 4. Tekið var fram að verðjöfnunargjöld skyldu eingöngu lögð á vegna hráefna sem eru framleidd á Íslandi. 5. 50% jöfnunarálag var fellt niður. 6. Gjaldaheimildir upp að GATT-bindingum voru felldar niður og komið var í veg fyrir gjaldaálagningu upp fyrir innanlandsverð. 7. Viðaukanum var skipt í tvennt í samræmi við upphaflega tillögu Alþýðuflokksins og fjöldi vöruflokka var strikaður út. 8. Hugtakið ,,heimsmarkaðsverð`` var skilgreint. 9. Landbúnaðarráðherra var gert skylt að birta viðmiðunarverð. 10. Kveðið var á um að álagning verðjöfnunargjalda skyldi vera í samræmi við skilmála milliríkjasamninga. Ég bendi á fylgiskjal sem er með nál. þar sem er að finna upphaflegar brtt. formanns landbn. Niðurstaðan í máli þessu er sú að upprunalegt samkomulag stjórnarflokkanna stendur óbreytt. Landbúnaðarráðherra er heimilt að stöðva innflutning landbúnaðarvara, sem hefur ekki verið leyfður hingað til, fram að gildistöku nýs GATT-samnings að svo miklu leyti sem milliríkjasamningar leyfa. Honum er heimilt að leggja verðjöfnunargjöld á þær vörur ef til innflutnings kemur fram að þeim tíma. Honum er einnig heimilt að leggja verðjöfnunargjöld á innflutning samkvæmt fríverslunarsamningum að svo miklu leyti sem þær vörur eru tilgreindar í viðaukum með frumvarpinu. Ef reynt er að leggja eitthvert mat á áhrif frv. á vöruverð þá er rétt að gera greinarmun á því hvort verðjöfnunargjöld eru lögð á hreinar landbúnaðarvörur eða unnar/samsettar vörur. Hreinar landbúnaðarvörur eru t.d. óunnið kjöt, mjólk, smjör og nýtt grænmeti. Frumvarpið heimilar að leggja gjöld á þessar vörur sem nemur mismuninum á heimsmarkaðsverði og innanlandsverði.

En unnin kjötvara, er hún ekki . . . ?

Samkvæmt núgildandi GATT-samningi eru engin hámarksgjöld á framangreindum vörum þannig að þau geta verið mörg hundruð prósent, jafnvel mörg þúsund prósent, ef munurinn er nægilega mikill á milli heimsmarkaðsverðs og innanlandsverðs og heimildum er að fullu beitt. Með tilkomu hins nýja GATT-samnings, sem tekur gildi eftir áramót, er sett hámark á þessa tolla . Í prósentum talið geta þeir mest orðið 397% á kindakjöti, 538% á svínakjöti, 467% á kjúklingum, 586% á mjólk, 674% á smjöri, 445% á kartöflum, 240% á tómötum, 377% á gulrótum og 719% á selleríi, svo að dæmi séu tekin. Eru menn að segja að íslenskur landbúnaður sé ekki verndaður? Eru menn að segja að Alþfl., sem stendur að þessu, vilji ekki vernda íslenskan landbúnað?

Er hann tilbúinn að beita þessu?

Ef miðað er við krónutölu á kíló gætu þessar prósentutölur orðið enn hærri. Það er til marks um hversu ótæpilegar þessar hámarkstollaheimildir eru að hæstu rauntollar á matvöru í núgildandi tollskrá eru 30%. Ég endurtek: Það er til marks um hversu ótæpilegar þessar hámarkstollaheimildir eru að hæstu rauntollar á matvöru í núgildandi tollskrá eru 30%. Verður að vona að svo rúmar skattlagningarheimildir til handa ráðherra fái samrýmst þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar sem við eiga. Virðulegur forseti. Ég hef áður minnst á minnisatriði og minnisblöð virtra lögfræðinga þar sem þeir einmitt tóku á þessum þætti og fjölluðu um með okkur í landbn. Ég tel ástæðu, með leyfi forseta, til að gera grein fyrir umsögnum sem borist hafa til landbn. frá nokkrum aðilum. Hér hef ég undir höndum plagg Neytendasamtakanna frá 9. febr. 1994 og vitna í það, með leyfi forseta: ,,Með frv., verði það að lögum, er ekki eingöngu innflutningur búvara háður leyfi landbrh. heldur verða einnig fjölmargar iðnaðarvörur sem í einhverjum mæli innihalda landbúnarvörur háðar sama leyfi. Neytendasamtökin hafa aldrei mælt með hömlulausum innflutningi búvara. Samtökin hafa talið eðlilegt að veita íslenskum landbúnaði nauðsynlegan aðlögunartíma til að mæta erlendri samkeppni. Einnig að samkeppni erlendis frá með búvörur þurfi að vera hluti af alþjóðlegum samningum. Því hafa Neytendasamtökin lýst yfir eindregnum stuðningi við nýgert GATT-samkomulag þó svo að gagnrýnivert sé að ekki skuli í samkomulaginu lengra gengið í því að draga úr innanlandsstuðningi og útflutningsbótum á búvörum í einstökum löndum.`` Ekki er það Alþfl. sem segir þessi orð. Í lokin segir í blaði Neytendasamtakanna, með leyfi forseta: ,,Það er skoðun Neytendasamtakanna að frv. í heild brjóti gegn GATT-samningum frá árinu 1968. Einnig er ljóst að seinni hluti viðauka með frv. brýtur gegn EFTA-samningum og fríverslunarsamningum við EB og fjölmörg önnur lönd. Samkvæmt þessum samningum er óheimilt að leyfisbinda og banna innflutning eins og frv. gerir ráð fyrir.`` Álit Neytendasamtakanna á frv. hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar og Guðna Ágústssonar er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Neytendasamtökin leggjast eindregið gegn því frv. sem Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Guðni Ágústsson hafa lagt fram um breytingu á sömu lögum.

Góður áttaviti.

Neytendasamtökin telja að 1. mgr. frv. sé með öllu óásættanleg og vísa til röksemda hér að framan. Það væri verið að fara mörg ár aftur í tímann með samþykkt þess, t.d. að leyfi landbrh. þyrfti til að flytja inn tilsvarandi búvöru.``

Þetta skrifaði umhvrh. upp á í fyrra.

Virðulegur forseti. Ég er hér með stjórnarályktun frá félaginu Röst, sem eru samtök um eflingu landbúnaðar og byggðar í landinu og vil, með leyfi forseta, vitna í þá ályktun. Þar segir: ,,Hart er ef alþingismenn reynast svo óvandir að vinnubrögðum og skeytingarlausir gagnvart stjórnarskrá lýðveldisins sem raun ber vitni við að ná fram þeim vilja sínum.`` O.s.frv. Ég læt þessa tilvitnun nægja frá þessu ágæta félagi en vitna, með leyfi forseta, í annað bréf frá Neytendasamtökunum, svohljóðandi: ,,Stjórn Neytendasamtakanna kom til fundar í dag, 16. febr., og gerði eftirfarandi samþykkt: Stjórn Neytendasamtakanna telur að Alþingi gangi gegn hagsmunum almennings veiti það landbrh. nánast alræðisvald til að ráðskast með innflutning matvæla og verðlagningu þeirra að eigin geðþótta eins og virðist vera vilji landbn. þingsins. Verði hugmyndir nefndarinnar að veruleika óttast Neytendasamtökin að það muni geta leitt til hækkunar á verði fjölmargra tegunda matvæla, jafnt innfluttra sem innlendra, enda er ljóst að breyting á verði einnar tegundar matvæla getur haft veruleg áhrif á verð annarrar. Svo dæmi séu nefnd er rætt um að veita landbrh. heimild til að hækka verulega innflutningsjöld af grænmeti, ráðskast með innflutning og verðlagningu á pasta, pitsum og sælgæti, tómatsósu, niðursoðnu grænmeti, kexi, matarolíu, smjörlíki, sultu, grautum og ýmsum vörum sem teljast vera tilsvarandi við landbúnaðarvörur. Jafnvel er rætt um að gera innflutning og verðlagningu blóma og jólatrjáa háðan geðþótta landbúnaðarráðherra. Samkvæmt heimildum Neytendasamtakanna er rætt um að veita landbrh. heimild til að hækka innflutningsgjöld um hundruð prósenta, jafnvel þúsundir prósenta. Hér er um að ræða mjög teygjanlega heimild til eins ráðherra til að hafa veruleg áhrif á matvörumarkaðinn, hvað neytendur skuli leggja sér til munns og hvað það skuli kosta.

Hvað mundi jólatréð kosta ef þetta væri?


             Neytendasamtökin telja að framsal Alþingis á slíku valdi til framkvæmdarvaldsins sé með öllu óeðlilegt og efast um að það standist stjórnarskrá landsins. Með því er vegið að valfrelsi neytenda og stuðlað að hækkun vöruverðs.`` --- Og til að svara hv. 2. þm. Vestf. þá legg ég til að hann spyrji hæstv. landbrh. ,,Neytendasamtökin hafa ítrekað lýst yfir stuðningi við GATT-samkomulagið sem tekur gildi um næstu áramót þar sem gert er ráð fyrir eðlilegri samkeppnisháttum í verslun með landbúnaðarvörur. Samtökin telja ekki óeðlilegt að þar til GATT-samkomulagið tekur gildi verði óbreytt ástand varðandi innflutning á búvörum. Hins vegar telja samtökin fráleitt að stjórnvöld gangi lengra en hefur tíðkast í átt til þess að takmarka innflutning matvara. Neytendasamtökin lögðust gegn búvörufrv. ríkisstjórnarinnar enda er tilgangur þess að takmarka enn frekar en áður innflutning á algengum matvælum til landsins með breytingum þeim sem unnið er að í landbn. Er landbrh. þó veitt enn víðtækari heimild til að ráðskast með innflutning matvæla, ekki aðeins búvörur heldur einnig fjölmargra annarra tegunda matvæla, jafnvel matvæla sem ekki eru framleidd hérlendis.`` Ég hef hér undir höndum álit Samtaka iðnaðarins sem ég ætla að vitna í, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samtökin telja fyllilega eðlilegt að íslenskur landbúnaður þurfi aðlögun að erlendri samkeppni. Hins vegar getur sú aðlögun vart hafist með því að banna innflutning landbúnaðarafurða í ljósi þess að við Íslendingar erum aðilar að GATT-samningum sem taka munu gildi um næstu áramót og þar með fellur þetta bann um sjálft sig. Heimildir til álagningar verðjöfnunargjalda ætti að gera skýrar og skilvirkar en þar með verður innflutningsbann líka óþarft. Með breytingu á búvörulögunum, nr. 126/1993, var landbrh. veitt opin heimild til að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarafurðir, þar með taldar iðnaðarvörur sem innihalda landbúnaðarhráefni ef sams konar landbúnaðarafurðir eru framleiddar hér á landi. Í ljós kemur þegar bæta á um betur og fela landbrh. alræðisvald um það hvað má flytja til landsins, og undir þetta falla margs konar iðnaðarvörur og hráefni til iðnaðar, þetta kemur skýrt fram í þeim vörulista sem fylgir í sérstökum viðauka við lögin, að í lögin vantar skilgreiningu á því hvernig og við hvaða verð á að verðjafna.`` Þarna lýkur tilvitnuninni sem reyndar er lengri en hér kom fram. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, vitna í grein sem heitir GATT-samkomulag, vörn smáþjóða: ,,Þeim 116 þjóðum sem eru aðilar að GATT, sem er almennt samkomulag um tolla og viðskipti, tókst loks að ná saman um veigamiklar viðbætur við samkomulagið 15. des. sl., þann dag sem lokafresturinn rann út. Meginmarkmið GATT er að aðildarríkin opni markaði sína hvert fyrir öðru. Þetta gerist í raun þannig, til að skýra það betur, að þegar tvö lönd semja um tollalækkanir, þá gildir lækkunin jafnt gagnvart öllum aðildarríkjum með sjálfvirkum hætti. Þannig hafa lítil lönd eins og Ísland búið við mun greiðari aðgang að mörkuðum stórþjóða en þau hefðu getað náð í tvíhliða samningum. Fríverslun hefur verið drifkraftur aukinnar velmegunar og velferðar í heiminum undanfarna áratugi en heimsverslunin hefur tólffaldast á gildistíma samkomulagsins. Undanfarna tvo áratugi hefur árlegur hagvöxtur í heiminum verið um 3%, en heimsverslunin aukist um 4%. Grundvöllur þessarar þróunar var GATT-samkomulagið en með því hefur náðst sá árangur að lækka tolla á vörum í heiminum úr 40% þegar GATT var stofnað fyrir tæplega hálfri öld eða 1948 í um það bil 5% eins og þeir eru nú að meðaltali. Fram á síðustu stund ríkti óvissa um hvort samningar tækjust og strandaði aðallega á deilum Bandaríkjamanna og Frakka um niðurgreiðslur í landbúnaði. Landbúnaður er smámál sé litið til alls samningsins en þrátt fyrir það var í fyrsta sinn tekið á málefnum hans á þessum vettvangi og landbúnaðarmál eru sérstaklega viðkvæm í pólitískri umræðu eins og menn hér hafa almennt orðið varir við. Ótti manna við það að ef samningar tækjust ekki mundi öfugþróun hefjast í átt til aukinnar verndarstefnu hefur eflaust átt drjúgan þátt í að samningar náðust loks eftir allan þennan tíma. Í efnahagslægðinni sem ríkt hefur undanfarin ár með meðfylgjandi atvinnuleysi og aukinni samkeppni frá löndum Suðaustur-Asíu hefur málflutningur verndarsinna fengið aukinn hljómgrunn. Óttinn við afleiðingar víxlhækkandi tolla milli landa knúði forustumenn þjóðanna til samninga. Næðust þeir ekki væri óbreytt ástand útilokað. Þjóðirnar mundu annaðhvort smám saman hverfa frá fríverslun og þeim alþjóðareglum sem hún byggðist á eða hefja viðskiptastríð að hætti kreppuáranna á fjórða áratugnum. Það þarf ekki að fjölyrða um það hvernig slík þróun mundi leika okkur Íslendinga. En nú er þessi ótti að baki. Og nú er búist við að heimsverslun aukist um 5% árlega en hagfræðingar GATT hafa metið áhrif nýja samningsins til 200 milljarða dollara tekjuaukningar jarðarbúa innan 10 ára. Tollar lækka úr 5% að meðaltali í 3%. Viðskipti með landbúnaðar- og vefnaðarvörur verða frjálsari. Leikreglur frjálsrar samkeppni ná nú yfir allt viðskiptasviðið og greiðfær leið er fyrir ríki sem telja sig beitt óréttmætum viðskiptaþvingunum að leita réttar síns hjá GATT-dómstólnum.`` Ef fluttar eru inn unnar vörur eða samsettar vörur má leggja á þær verðjöfnunargjöld í hlutfalli við þátt landbúnaðarhráefna í verði þeirra. Upphæð gjaldanna takmarkast við muninn á lægsta verði innan EES-svæðisins og innanlandsverði ef um er að ræða vörur sem falla undir bókun 3 við EES-samninginn. Sú bókun tekur væntanlega gildi um mitt þetta ár. Ef hinar unnu vörur falla ekki undir bókun 3 má hins vegar verðjafna allt niður í heimsmarkaðsverð viðkomandi hráefnis sem er jafnan lægra en lægsta EES-verð. Af framangreindum dæmum sést að frumvarp þetta veitir landbúnaðarráðherra allverulegar heimildir til gjaldtöku á innfluttar landbúnaðarvörur og vörur unnar úr þeim. Nauðsynlegt er að marka stefnu á næstu vikum og mánuðum um hvernig þessar heimildir verða nýttar, enda er það sjálfsögð krafa af hálfu framleiðenda landbúnaðarvara að stjórnvöld kynni það með fyrirvara hvernig þessum málum verði háttað. Nefnd fimm ráðuneyta mun gera tillögur til ríkisstjórnarinnar um útfærslu á ýmsum álitamálum sem koma upp við framkvæmd GATT-samningsins. Nefndin mun endurskoða innflutningslöggjöfina í heild, m.a. ákvæði búvörulaga og tollalaga. Í því sambandi verður m.a. að hafa í huga þau markmið GATT-samningsins að innflutningsgjöld verði að vera sýnileg, fastákveðin og fyrirsjáanleg. Þau álitaefni eru bæði mörg og flókin sem verður að taka afstöðu til áður en innflutningur getur hafist samkvæmt þeim samningi, m.a. útdeilingar tollkvóta á grundvelli svokallaðs lágmarksmarkaðsaðgangs, óbreytts markaðsaðgangs o.fl. Þessi atriði munu hljóta nánari umfjöllun þegar GATT-Úrúgvæ samningurinn verður lagður fyrir Alþingi. Samningurinn hefur enn ekki verið undirritaður --- ég endurtek: samningurinn hefur enn ekki verið undirritaður --- og er margt enn óljóst varðandi það hvernig hann verður framkvæmdur. Ég tel eðlilegt að fjalla nokkuð nánar um efni frv. og ég ætla að ræða það eins og það lítur út núna miðað við breytingartillögur fjögurra fulltrúa stjórnarflokkanna. Neðangreindar athugasemdir byggjast að verulegu leyti á skýringum sérfræðinga fjármálaráðuneytis, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis og utanríkisráðuneytis. Breytingarnar, sem við fjórir fulltrúar stjórnarflokkanna höfum orðið sammála um gera greinarmun á, eru á tveimur tegundum landbúnaðarvara, annars vegar svokölluðum bannlistavörum, í viðauka I, og hins vegar vörum sem ekki eru háðar innflutningsleyfum en heimilt er að verðjafna fyrir, í viðauka II. Varðandi 52. gr. Samkvæmt núgildandi 1. mgr. 72. gr. þarf ekki að leita álits Framleiðsluráðs landbúnaðarins varðandi innflutning samkvæmt milliríkjasamningum. Telja verður að nýtt orðalag 52. gr. breyti þessu ekki vegna heimildar landbúnaðarráðherra til þess að ákveða að innflutningur skuli tímabundið vera frjáls. Landbúnaðarráðherra gæti uppfyllt samningsskuldbindingar Íslands með því að ákveða í reglugerð að innflutningur samkvæmt fríverslunarsamningum skuli vera frjáls og þannig ekki háður umsögn Framleiðsluráðsins. Varðandi 4. mgr. 53. gr. Þetta ákvæði leiðir til hliðstæðrar niðurstöðu og að framan, þ.e. að ekki þurfi meðmæli nefndar skv. 53. gr. til þess að uppfylla skuldbindingar milliríkjasamninga. Tekið skal fram að þótt í orðalagi 52. og 53. gr. búvörulaga felist að landbúnaðarráðherra geti leyft innflutning á þar til greindum vörum verður að líta svo á að honum sé það skylt ef um er að ræða vörur sem heyra undir fríverslunarsamninga. Ákvæði 6. gr. tollalaga hafa verið skilin á sama veg. Þar segir að ráðherra sé heimilt að láta koma til framkvæmda ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum. Litið hefur verið svo á að honum sé skylt að fella niður tolla og að öðru leyti fara eftir milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Um 72. gr. Skýrt er tekið fram að heimild landbúnaðarráðherra til álagningar verðjöfnunargjalda er bundin við vörur í viðauka I og II. Heimildin takmarkast við að jafna megi samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara með tilliti til verðs á hráefnum sem þýðir að verðjöfnunargjöldin ættu ekki að leiða til þess að innflutningur verði dýrari en innlendar vörur. Varðandi t.d. grænmeti gæti landbúnaðarráðherra lagt gjöld yfir sumarið á innflutta tómata sem mundu jafna verð þeirra og innanlandsverð, að teknu tilliti til 30% tolls sem nú er á grænmeti. Verðjöfnunargjöldin mættu ekki hækka verð tómatanna upp fyrir innanlandsverðið. Heimildir landbúnaðarráðherra til þess að leggja á verðjöfnunargjöld ná ekki til allra vara í viðaukum I og II heldur eingöngu þeirra sem jafnframt eru framleiddar hér á landi. Þessa niðurstöðu leiðir einnig af hugtakinu ,,verðjöfnunargjöld``, en í því felst að jafna megi verðmun á innfluttum vörum sem jafnframt eru framleiddar innan lands. Ekki er því heimilt að beita verðjöfnunargjöldum á vörur sem eru ekki framleiddar hér á landi, t.d. erlendar grænmetistegundir. Ekki væri heldur eðlilegt að beita verðjöfnunargjöldum á grænmetistegundir sem hér eru framleiddar á þeim árstímum sem þær eru ekki á markaðnum. Ef um unnar eða samsettar vörur er að ræða mætti ekki beita verðjöfnunargjöldum á hráefni sem eru ekki framleidd hér á landi, t.d. jurtaolíur í smjörlíki. Þær heimildir til handa landbúnaðarráðherra til álagningar verðjöfnunargjalda á unnar landbúnaðarvörur, sem falla undir fríverslunarsamninga og útfærðar eru í breytingartillögum okkar fjögurra fulltrúa stjórnarflokkanna við frumvarp þetta, höfðu áður verið veittar fjármálaráðherra með breytingu á tollalögum, nr. 18, 7. apríl 1993, þ.e. í 120. gr. A. Þessar sömu heimildir fjármálaráðherra eru nú felldar niður með því ákvæði sem verður 9. mgr. 72. gr. búvörulaga. Flokka má þetta undir lagalega snyrtimennsku. Á sama hátt hefði verið snyrtilegra að fella niður heimild landbúnaðarráðherra til þess að leggja jöfnunargjald á innfluttar kartöflur og vörur unnar úr þeim skv. d-lið 30. gr. búvörulaga vegna þess að með frumvarpinu yrði sú heimild orðin tvöföld. Væntanlega verður þessu atriði kippt í liðinn við næstu breytingu á búvörulögum. Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að gera athugasemdir við álit 1. minni hluta landbúnaðarnefndar sem neyddi mig til þess að fara út í þá vinnu sem ég hef innt af hendi við að koma saman áliti ásamt með þeim sérfræðingum sem ég naut aðstoðar hjá. Ég tel rétt að endurtaka það sem ég sagði hér í upphafi. Ég óskaði eftir því að fá að gera breytingar á nefndaráliti sem ég fékk afhent hjá lögfræðingunum í mínar hendur og ég sá strax að það passaði ekki við lagatextann. Ég óskaði eftir því og var kominn til Tryggva Gunnarssonar með hv. formanni landbn. og var verið að skoða hvort hægt væri að ná samkomulagi.  Það er ýmislegt sem þar kemur fram sem er byggt á misskilningi og er ekki í samræmi við efni frv. Við slíkar aðstæður er álitið til þess fallið að ala á réttaróvissu og gæti orðið hvati að óþarfa málshöfðun. Í nefndaráliti 1. minni hluta segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sú breyting, sem frumvarpið [ríkisstjórnarinnar] gerir ráð fyrir að verði á 52. gr. búvörulaganna frá því viðhorfi sem uppi var á Alþingi við setningu laga nr. 126/1993 í desember sl. varðandi heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum, yrði til að þrengja verðjöfnunargjaldaheimild landbúnaðarráðherra.`` Þessu vildi ég fá breytt. Hér er um misskilning að ræða. Við setningu laga nr. 126/1993 var gengið út frá því að landbúnaðarráðherra gæti lagt verðjöfnunargjöld á landbúnaðarvörur sem fluttar yrðu inn í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum. Ekki stóð til að hann legði á nein önnur gjöld vegna þess að ekki stóð til að opna fyrir innflutning á landbúnaðarvörum sem hafði ekki mátt flytja inn.

Þetta er rangt.

Enda var 52. gr. búvörulaga ekki breytt, en hún kveður á um að innflutningur landbúnaðarvara skuli því aðeins leyfður að Framleiðsluráð staðfesti að innlend framleiðsla fullnægi ekki neysluþörfinni innan lands. Þær landbúnaðarvörur, sem mátti ekki flytja inn, voru skilgreindar í auglýsingu viðskiptaráðherra um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, nr. 313/1990, sem byggðist á lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Þessi sami vörulisti skilgreindi jafnframt hvaða vörur landbúnaðarráðherra mætti leggja á verðjöfnunargjöld ef til innflutnings hefði komið fyrir gildistöku nýja GATT-samningsins, þ.e. landbúnaðarráðherra hefði getað lagt verðjöfnunargjöld á þessar bannlistavörur og vörur sem fluttar voru inn samkvæmt ákvæðum fríverslunarsamninga en engar aðrar. Það stóð ekki til að veita landbúnaðarráðherra heimild til að leggja gjöld á allar landbúnaðarvörur og vörur unnar úr þeim, enda hefði slík ákvörðun kallað á mun meiri umfjöllun, skoðun á því hvort svo víðtækar skattlagningarheimildir stæðust stjórnarskrá, áhrif á vöruverð í landinu o.s.frv. Þess vegna er ekki rétt sem segir í áliti 1. minni hluta að það hafi verið ,,markmið setningar laga nr. 126/1993 í desember sl. að fela landbúnaðarráðherra að fara alfarið með álagningu verðjöfnunargjalda á innfluttar landbúnaðarvörur.`` Það er heldur ekki rétt að frumvarp ríkisstjórnarinnar hafi þrengt verðjöfnunargjaldaheimildir landbúnaðarráðherra. Mikil vinna var lögð í að tryggja að í viðaukanum við lögin yrðu allar þær vörur sem landbúnaðarráðherra mundi hugsanlega vilja leggja verðjöfnunargjöld á. Landbúnaðarráðherra hefur reyndar viðurkennt að listinn sé tæmandi. Ég tel að stjórnarflokkarnir hafi gert með sér pólitískt samkomulag sl. haust, þegar gengið var frá GATT-tilboði Íslands í landbúnaðarmálum, um að engin innflutningsgjöld yrðu lögð á innfluttar landbúnaðarvörur sem voru þá í frjálsum innflutningi. Loks verður að hafa í huga í þessu sambandi að í nýja GATT-samningnum, sem ekki er samþykktur, eru ákvæði sem er ætlað að tryggja óbreyttan markaðsaðgang (,,current access``) miðað við tímabilið 1986--1988. Það er viðmiðunartímabilið. Í þeim tilfellum þegar GATT-hámarkstollarnir hafa verið hækkaðir við það að innflutningstakmarkanir hafa verið umreiknaðar í tolla verður að heimila innflutning á sama magni og var á viðmiðunarárunum og á sömu kjörum og þá. T.d. ef flutt voru inn að meðaltali 10 tonn árlega af tómötum með 30% tolli á viðmiðunarárunum mættu innflutningsgjöld ekki fara upp fyrir það á fyrstu 10 tonnunum sem flutt eru inn árlega eftir gildistöku nýja GATT-samningsins. Í nefndaráliti 1. minni hluta segir enn fremur að breytingartillögur hans feli ,,ekki í sér efnislega breytingu á því forræði landbúnaðarráðherra á verðjöfnunargjöldum á innfluttar landbúnaðarvörur sem á var byggt við breytingu á búvörulögunum í desember sl.`` Þetta er ekki rétt með vísan til þess sem að framan segir. Einnig skal bent á að bætt hefur verið vörum í viðauka II sem hafa verið í frjálsum innflutningi, bætt hefur verið á listann vörum sem hingað til hafa verið í frjálsum innflutningi og ekki falla undir fríverslunarsamninga. Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til að velta því fyrir sér hvort GATT heimili innflutningsbann. Nefndarálit 1. minni hluta vísar til c-liðar 2. mgr. 11. gr. GATT sem heimilar innflutningstakmarkanir í vissum tilvikum. Orðalag greinarinnar er fremur torskilið, en hugsunin er í stuttu máli þessi: Í fyrsta lagi er ekki heimilt að takmarka innflutning nema einnig séu takmarkanir á innlendri framleiðslu. Þessi regla er nauðsynleg til að koma í veg fyrir notkun magnkvóta í venjulegum verndartilgangi. Í öðru lagi verður innlenda framleiðslan að vera takmörkuð að svipuðu marki og innflutningurinn. Þetta skilyrði, sem tengist fyrra skilyrðinu, er nauðsynlegt til að koma í veg fyrir að lönd beiti innflutningstakmörkunum til að auka innlenda framleiðslu með því að skera niður innflutning. Loks verður að tilkynna með opinberum hætti hvaða innflutningur verður leyfður og það ríki sem beitir takmörkun verður að eiga samráð við önnur aðildarríki sem kvarta yfir því að takmörkunin uppfylli ekki þau skilyrði sem lýst er hér að ofan. Þetta þýðir að núgildandi GATT-samningur setur ströng skilyrði fyrir því að beita megi innflutningstakmörkunum á landbúnaðarvörur. Ísland var undanþegið þessari samningsskuldbindingu með ákvæði í bókun um aðild sína að GATT (svokölluðu ,,afaákvæði`` eða ,,grandfather clause``). Þar segir að Ísland skuli beita II. hluta samningsins (þar á meðal framangreindri 11. gr.) að svo miklu leyti sem hann er ekki í ósamræmi við lagaákvæði í gildi við dagsetningu bókunarinnar (þ.e. 30. júní 1967). Á þeim tíma var innflutningur á flestum landbúnaðarvörum bannaður með reglugerð nr. 3/1967, sbr. lög nr. 30/1960, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála. Framangreind undanþága féll niður 23. nóv. 1992 með gildistöku laga um gjaldeyrismál, nr. 87/1992. Þau felldu úr gildi lög um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, nr. 63/1979, sem komu í stað fyrrnefndra laga nr. 30/1960, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála. Ekki er heimilt samkvæmt GATT að endurvekja innflutningstakmarkanir sem hafa verið felldar niður. Samkvæmt þessu er eingöngu heimilt samkvæmt núgildandi GATT-samningi að takmarka innflutning á landbúnaðarvörum sem eru háðar framleiðslustýringu, þ.e. hrárri mjólk og kindakjöti. Ekki er heimilt að takmarka innflutning á öðrum mjólkurvörum en mjólk eða öðru kjöti en kindakjöti. Fjölmargir GATT-úrskurðir hafa fallið sem skýra þetta nánar. Nægir að nefnda deilu Bandaríkjanna við Kanada varðandi innflutningstakmarkanir á ís og jógúrt. GATT-panelúrskurður féll í málinu í október 1989. Málið snerist um það að Kanada beitti innflutningstakmörkunum á jógúrt og ís. Kanada bar m.a. fyrir sig að takmarkanirnar réttlættust af 2. mgr. 11. gr. GATT vegna þess að framleiðslustýring væri á mjólk. Kanada hélt því fram að innflutningur á ís og jógúrt drægi úr neyslu á innlendum ís og jógúrt. Þar með skapaðist hætta á offramleiðslu á mjólk sem torveldaði framleiðslustýringu hennar. Kanada taldi að jógúrt og ís væri í raun mjólk í öðru formi. Framleiðslustýring á mjólk fæli þar með í sér einnig framleiðslustýringu á jógúrt og ís. Þessu hafnaði GATT-panellinn sem taldi að jógúrt og ís væru hvorki tilsvarandi vörur eða vörur sem geti beint komið í staðinn fyrir kanadíska mjólk í skilningi 11. gr. GATT. Innflutningstakmarkanir Kanada á ís og jógúrt voru því taldar samningsbrot. Framangreindur úrskurður hefur beina þýðingu fyrir aðstæður hér á landi. Hann staðfestir það að landbrh. væri óheimilt að takmarka innflutning á öðrum landbúnaðarvörum en mjólk og kindakjöti. Annað væri brot á núverandi skuldbindingum GATT. Alþfl. hefði kosið að fara aðra leið að sama marki sem ekki bryti í bága við núgildandi GATT-samning. Sú leið er fær að hækka tolla, hv. formaður landbn., hæfilega mikið til bráðabirgða á þeim vörum sem hafa verið bannaðar hingað til fram að gildistöku nýja GATT-samningsins. Flestar þessar vörur eru ekki háðar GATT-hámarkstollum. Ekki náðist hins vegar samkomulag um að beita þessari aðferð heldur varð niðurstaðan að stöðva innflutninginn til bráðabirgða með leyfisveitingarvaldi til handa landbrh. Alþfl. benti á að þessi aðferð skapaði í raun fleiri vandamál en hún leysi og má benda á dæmi um vöru sem nú stendur á hafnarbakkanum í Reykjavík. Kanadamenn hafa spurst fyrir um þetta mál á fundi í Genf nýlega þegar viðskiptastefna Íslands gagnvart GATT-samningnum var í fyrsta sinn til skoðunar. Íslensk stjórnvöld fullyrtu að umrædd sending yrði afgreidd þegar viðeigandi heilbrigðisvottorð hefðu verið lögð fram. Kannast hv. þm. við þetta orðalag? Kannast hv. þm. við að eitthvað gengur á í Frakklandi þar sem er verið að ræða um heilbrigðisvottorð? Þau héldu því ekki fram að innflutningsbann væri fyrir hendi, enda hefur það verið afnumið. Spyrja má hvernig Kanadamenn bregðist við ef landbrh. beitir þeim heimildum sem hann fær með því frv. sem nú er lagt fram til þess að stöðva þennan innflutning. Lítil von er til þess að Kanadamenn láti þetta mál gleymast, enda hafa þeir nú sent viðskiptafulltrúa sinn í Ósló til Íslands til þess að spyrjast fyrir um gang málsins. 
             Ísland flutti út sjávarafurðir fyrir 150 millj. kr. til Kanada árið 1992, hv. formaður landbn.,  Tekið skal fram að það heyrir til undantekningartilfella að landbúnaðarráðuneytin fari með verðjöfnunargjaldaheimildir í nágrannalöndunum. Að vísu er það svo í Noregi og Svíþjóð, en í Sviss er það utanríkisviðskiptaráðuneytið. Í flestum öðrum löndum eru það fjármálaráðuneytin, m.a. í Austurríki, Finnlandi og, fram til þessa, á Íslandi. Það að færa atvinnuvegaráðuneytunum innflutningsgjaldaheimildir býður tvöfaldri hættu heim, að hagsmunum í utanríkisviðskiptum verði stefnt í hættu og að hagsmunir neytenda verði fyrir borð bornir. Mun skynsamlegra er að slíkar heimildir séu á annarri hendi, t.d. hjá því ráðuneyti sem fer með útflutningsmál. Þannig væri best tryggt að haftasjónarmiðum verði haldið í skefjum og að útflutningshagsmunir verði settir öðrum framar, enda er aukinn útflutningur eina vonin til þess að bæta lífskjör á Íslandi á næstu árum. Varðandi takmörkun á innflutningsvaldi Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Með breytingartillögum fjögurra fulltrúa stjórnarflokkanna er lagt til að vald Framleiðsluráðs landbúnaðarins til þess að stöðva matvælainnflutning til landsins á vörum, sem innlend framleiðsla fullnægir eftirspurn á, skuli afnumið. Í staðinn fái Framleiðsluráð umsagnarrétt um innflutning tilgreindra landbúnaðarvara. Sérstök ástæða er til að fagna þessari niðurstöðu því að hún er í samræmi við þá stefnu sem Bjarni Benediktsson barðist fyrir í þessu máli árið 1956. Í frv. til laga nr. 40/1956 stóð að leita þyrfti ,,samþykkis`` Framleiðsluráðs fyrir innflutningi landbúnaðarvara. Því var breytt í meðförum þingsins í að leita skyldi ,,álits og tillagna Framleiðsluráðs``. Um þetta sagði Bjarni Benediktsson, fyrrv. dómsmálaráðherra, m.a. með leyfi hæstv. forseta: ,,En í ljós kom, að það synjunarvald á innflutningi og útflutningi allra landbúnaðarafurða, einnig annarra en grænmetisafurða, sem í frumvarpsgreininni er fengið þeirri stofnun, sem hér um ræðir, er algerlega nýtt. Slík heimild hefur ekki áður verið í lögum, og ég og nokkrir fleiri þingmenn deildarinnar vorum ákveðnir í því, að ef þessu ákvæði fengist ekki breytt, þá mundum við ekki treysta okkur til þess að fylgja frumvarpinu. Nú hefur málum svo skipast, að landbn. með þessa vitneskju í huga hefur orðið sammála um að færa greinina í það horf, sem ég tel aðgengilegt, að Framleiðsluráð hafi hér umsagnarrétt. Það er mjög eðlilegt, að fulltrúar bændanna eigi rétt á því að láta uppi sitt álit um þetta. Hitt gat ekki komið til mála, að fela þeim úrslitaákvörðunarvaldið í svo víðtæku málefni.`` Eins og kunnugt er urðu sjónarmið Bjarna Benediktssonar undir árið 1985 þegar núverandi ákvæði um vald Framleiðsluráðs landbúnaðarins var sett í búvörulög. Umfang gjaldaheimilda landbrh. Í nefndaráliti 1. minni hluta er ítrekað að við samþykkt búvörulagabreytingarinnar í desember sl. hafi verið gengið út frá því að landbrh. fengi vald til að leggja verðjöfnunargjöld á allar landbúnaðarvörur. Jafnframt segir að ekkert hámark hafi verið sett á þessar skattlagningarheimildir. Þetta er rangt með vísan til þess sem fyrr segir um þetta mál. Með nefndarálitinu er gefið í skyn að greinargerðir, nefndarálit og þingræður skipti nánast ekki máli varðandi túlkun laga nr. 126/1993 og eru það nýstárlegar lögfræðikenningar. Hann segir svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Var við það miðað að landbrh. fengi með þeim lögum vald til að leggja verðjöfnunargjöld á allar innfluttar landbúnaðarvörur. Deilan um hvort lög nr. 126/1993 hafi átt að ná til Úrúgvæ-samnings GATT hefur ekki snúist um þetta atriði, heldur hvort ákvæði laganna um ákvörðun um fjárhæð gjaldanna hafi einnig átt að ná til þeirra sérstöku heimilda sem veittar verða með hinum væntanlega GATT-samningi vegna umreiknings innflutningstakmarkana yfir í heimildir til álagningar gjalda á innfluttar landbúnaðarvörur. Hvað sem líður ummælum í greinargerðum, nefndarálitum og í þingræðum við afgreiðslu þeirra laga er ljóst að texti laga nr. 126/1993 takmarkar ekki heimild landrh. að þessu leyti.`` Þessi fullyrðing stenst ekki. Gjaldaheimildir landbrh. eru skýrt afmarkaðar í milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Alþingi hefur samþykkt alla þessa samninga. Ekki stóð til að beita verðjöfnunarheimildum fram að gildistöku GATT varðandi aðrar landbúnaðarvörur, en ef á það hefði reynt takmörkuðust gjöldin við ,,verðjöfnunargjöld til að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara í samræmi við 3. mgr. 72. gr.`` Skattlagningarheimildir ber ætíð að túlka þröngt. Þetta kom fram í áliti virtra lögfræðinga sem komu inn til landbn. Í þessu orðalagi felst að ekki er heimilt að leggja gjöld á innfluttar landbúnaðarvörur sem mundi gera þær dýrari en innlendar. Ef fullum gjaldaheimildum væri beitt samkvæmt væntanlegum nýjum GATT-samningi væri einmitt hætta á því að innlenda framleiðslan nyti verndar vegna þessara nýju GATT-hámarkstolla sem taka mið af 6--9 ára gömlu verði, þ.e. þegar innflutningsverndin var meiri en hún er nú. Varðandi tilsvarandi vörur segir í nefndaráliti virðulegs 1. minni hluta, með leyfi forseta: ,,Við val á vörum, sem taldar eru upp í viðaukunum, hefur verið fylgt því sjónarmiði að um sé að ræða samkeppnisvörur íslensks landbúnaðar hvort sem viðkomandi landbúnaðarhráefni er framleitt hér á landi eða ekki. Er þá byggt á mati á því í hvaða tilvikum íslenskur landbúnaður þarfnist samkeppnisjöfnunar af því tagi sem verðjöfnunargjöld geta veitt.`` Þessi lýsing er villandi. Hún er röng vegna þess að vörurnar, sem eru í viðaukum I og II, miðast ekki sérstaklega við samkeppnisvörur íslensks landbúnaðar. Þar eru fyrst og fremst bannlistavörur, þ.e. vörur sem bannaður var innflutningur á, og vissar unnar/samsettar vörur sem fríverslunarsamningar heimila að lögð verði verðjöfnunargjöld á, fyrst og fremst vörur sem innihalda kjöt, egg, ost, mjólkurduft, mjólkurfitu eða kartöflur. Þetta eru hráefnin sem hingað til hefur verið verðjafnað fyrir og koma fram í bókun 3 við EES-samninginn. Ekki hefur staðið til að fjölga þeim hráefnistegundum sem verðjafnað hefur verið fyrir hingað til. Annað væri brot á pólitísku samkomulagi stjórnarflokkanna sem áður er lýst. Ég tel að framangreind lýsing í áliti 1. minni hluta sé enn fremur villandi vegna þess að samkvæmt frv. er eingöngu hægt að verðjafna fyrir landbúnaðarhráefni sem jafnframt eru framleidd hér á landi. Skýrt er tekið fram í 1. mgr. 72. gr. að þetta sé eitt skilyrði verðjöfnunar. Þar að auki væri ekki um verðjöfnun að ræða nema viðkomandi hráefni væri framleitt hér á landi heldur verndartolla á samkeppnisvörur. Aldrei hefur staðið til að veita slíkar heimildir. Virðulegur forseti. Ég ætla að fjalla örlítið um heimildir eftir gildistöku væntanlegs nýs GATT-samnings. Formaður landbúnaðarnefndar telur að heimildir til álagningar verðjöfnunargjalda eigi að haldast eftir gildistöku GATT-Úrúgvæ samningsins. Með öllu er óvíst að þetta gangi upp. Upplýsingar liggja ekki fyrir um það að hve miklu leyti megi beita breytilegum gjöldum eftir gildistöku nýs GATT-samnings. Svo virðist sem heimilt verði að beita verðjöfnunargjöldum á unnar vörur sem innihalda landbúnaðarhráefni innan fríverslunarsamninga, en ekki liggur fyrir hvort beita megi breytilegum gjöldum á hreinar landbúnaðarvörur almennt eins og frv. gerir ráð fyrir. Að þessu leyti er óheppilegt að ekki náðist samkomulag um að gera skýran greinarmun þar á milli eins og eðlilegt hefði verið, þ.e. annars vegar á eiginlegum verðjöfnunargjöldum sem leggjast á framleiðsluvörur sem innihalda landbúnaðarhráefni og hins vegar á breytilegum tollum sem leggjast á hreinar landbúnaðarvörur. Ástæðan er sú að heldur óheppilegt orðalag var notað í lagabreytingunni sem var gerð á búvörulögum sl. desember og var talið rétt að halda því. Ekki er ólíklegt að heimildin til álagningar verðjöfnunargjalda á landbúnaðarhráefni í unnum/samsettum vörum sé innan leyfilegra marka, enda oftast um tiltölulega litlar fjárhæðir að ræða, t.d. þau gjöld sem leggjast á 10% kjötinnihald í pitsum. Þegar beita á þessum sömu verðjöfnunargjöldum á hreinar landbúnaðarvörur gegnir hins vegar öðru máli. Ef gjöldin eru tiltölulega lág, t.d. innan hæstu marka samkvæmt núgildandi tollskrá, sem eru 30% á matvæli, gæti það verið í lagi. En verðjöfnunargjaldaheimildir frv. hlaupa á mörgum hundruðum prósenta og geta farið yfir 1.000% eins og áður sagði. Spurning er hvort svo rúmt framsal á skattlagningarvaldi standist stjórnarskrána og vitna ég þá til virtra lögfræðinga háttvirtra, Gunnlaugs Claessens, Tryggva Gunnarssonar og Sveins Snorrasonar --- og Neytendasamtakanna að auki. Væntanlega mun ekki á þetta reyna þar sem þessi skipan er ætluð til bráðabirgða og nefnd skipuð fulltrúum fimm ráðuneyta mun hafa það verkefni hvernig málum verði tryggilega fyrir komið eftir gildistöku GATT-Úrúgvæ samningsins á næsta ári. Hér eru síðan nokkrir hæstaréttardómar sem ég vil benda á að menn lesi og kynni sér rækilega og vel. Í því frv. sem nú liggur fyrir er hámark verðjöfnunargjaldanna skilgreint sem mismunur á tilteknu innanlandsverði og erlendu viðmiðunarverði. Að vísu er reynt að afmarka skattlagningarheimildina með því að skilgreina þetta verð en á hitt ber að líta að það verð getur verið mismunandi fyrir sömu vörutegund. Í annan stað er m.a. miðað við verð samkvæmt IV. kafla búvörulaga. Það verð er ákveðið af verðlagsnefnd búvara, sem er skipuð sex mönnum, og fimmmannanefnd sem ákveður heildsöluverð búvara. Sú spurning vaknar hvort skattlagningarvaldið sé þar með í raun framselt þessum nefndum og gæti það verið brot á stjórnarskránni, sbr. ofangreinda dóma sem ég vitnaði til.  Samantekið, virðulegi forseti, eru þau atriði, sem ekki verður fallist á í nefndaráliti 1. minni hluta, í meginatriðum eftirfarandi: 1. Frumvarp ríkisstjórnarinnar þrengdi ekki heimildir landbrh. til álagningar verðjöfnunargjalda frá því sem var ákveðið með búvörulagabreytingunni í desember sl. Þvert á móti voru þær heimildir heldur auknar. 2. Aldrei hefur staðið til að veita landbrh. heimild til að leggja gjöld á allar landbúnaðarvörur og vörur unnar úr þeim. 3. Ekki er rétt að breytingartillögur fjögurra fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna feli ekki í sér efnislega breytingu á því forræði landbrh. á verðjöfnunargjöldum á innfluttum landbúnaðarvörum sem var byggt á við breytingu á búvörulögunum sl. desember. Þær eru nokkuð útvíkkaðar miðað við þau lög, en þrengdar miðað við skilning formanns landbúnaðarnefndar. 4. Það er á misskilningi byggt að núgildandi GATT-samningur heimili innflutningstakmarkanir á öðrum vörum en hrámjólk og kindakjöti. 5. Það er rangt að í frumvarpi ríkisstjórnarinnar hafi ekki falist hámark á verðjöfnunargjaldaheimildum landbrh. 6. Álit 1. minni hluta er villandi að svo miklu leyti sem gefið er í skyn að með frv. sé veitt heimild til að leggja gjöld á landbúnaðarvörur eða landbúnaðarhráefni sem ekki er framleitt hér á landi. 7. Það er rangt að frv. heimili að miða verðjöfnunargjöld við innflutningsverð sem eru undir skráðu heimsmarkaðsverði áður en þrír mánuðir eru liðnir frá því að slíkur innflutningur fyrst átti sér stað. 7. Það er með öllu óvíst hvort verðjöfnunargjaldaheimildir frv. standist nýja GATT-samninginn.

Hver er skoðun þingmannsins?

Virðulegi forseti. Ég er búinn að hlusta á mikið af þeirri umræðu sem fram hefur farið á þingi frá sl. hausti um landbúnaðarmál. Það verður að reikna með að allir þeir sem um málin fjalla geri það með bestu meiningu og með hag landsmanna fyrir brjósti hvort sem þeir eru bændur eða aðrir neytendur. En það er með ólíkindum hvað ber mikið í milli í þeim forsendum sem menn gefa sér fyrir umræðuna. Það vekur athygli að þeir alþingismenn sem helst eru taldir verjendur hagsmuna landbúnaðarins eru háðir því ráðstjórnarkerfi sem þeir hafa sjálfir komið á og virðist vera að koma frumframleiðandanum, bóndanum, á kaldan klaka. Ég er sannfærður um að réttur frumframleiðandans er mikill og hann verður að virða. Ráðstjórnarkerfið sem er verið að verja er afleiðing ákvarðana sem teknar hafa verið og ágallar sem komið hafa í ljós eru ekki viðurkenndir og lagfærðir. Þann tíma sem ég hef verið með í umfjöllun um landsmálin hefur stöðugt verið rætt um vanda sauðfjárbænda sem er að sjálfsögðu mikill. En það er lítill vilji til að ræða um annað það sem að er. 

Er það Halldór Blöndal?

Mitt svar er það að ráðstjórnarkerfið sem við berum ábyrgð á og þurfum að breyta er ástæðan. Þeim breytingum verða menn að ná saman um að vinna viðurkenningu. Ég vek athygli á því að landbúnaður hefur lotið stjórn Framsfl. fyrst og fremst, að Sjálfstfl. ógleymdum og svo garminum honum Allaballa með hv. þm. Steingrím Sigfússon í fararbroddi. Eftir þessa stjórnun standa eintóm vandamál og spyrjið hvaða bónda sem er hvort þessi útlistun sé ekki sú sem á við meiri hluta bænda. Þeir eru flestir á hungurmörkum, hv. þm. Guðni Ágústsson. Menn verða að vilja taka á vandamálunum með hag frumframleiðandans í huga því að hagur þeirra fer saman við hag þeirra sem njóta framleiðslunnar. Umræðan um það frv. sem hér er til afgreiðslu er með ólíkindum. Það hefur verið deilt um hvor hafi forræði á innflutningi landbúnaðarvara. En þó er afdráttarlaust tekið fram í frv. að það sé landbrh. Menn deila um hver hafi búið þetta frv. úr garði og það er verið að leita með logandi ljósi. Hvar er dulbúningurinn? Og menn vita ekki hvers þeir eru í rauninni að leita.

Erum við ekki sammála um frv.?

Ég verð að játa að þegar ég sá upptalningu vörunúmeranna og hvað það er sem er unnt að leggja gjöld á fannst mér nóg um. En í trausti þess sem sagt hefur verið, að vörur sem hafa verið innfluttar á viðmiðunartíma GATT verði áfram óheftar og einnig að það sem ekki hefur verið leyfilegt verði svo áfram, þá tel ég að frv. þjóni því sem því er ætlað varðandi forræði og stjórnun. Virðulegur forseti. Mér finnst við hæfi að vekja á því athygli hæstv. landbrh. að við 1. umr. þessa máls var aðeins einn aðili sem kveikti smávonarljós varðandi vanda landbúnaðarins. Sá aðili taldi að við yrðum að breyta kerfinu, við yrðum að vinna markað fyrir okka vöru sem hreina og vistvæna á háu verði. Og það sem ekki er unnt að selja í landinu verði flutt út. Og hver var svo þessi aðili, hæstv. landbrh.? Hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson. Ég endurtek að það var hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson en svonefndir varðmenn kerfisins nefndu ekki við þá umræðu einu orði möguleika til lausnar heldur ræddu þeir um hvernig þeir gætu styrkt ráðstjórnarkerfið sem þeir höfðu komið á og sem hefur sett landbúnaðinn í þann vanda sem raun ber vitni. Það finnst kannski einhverjum hart vegið en ég tel að þeim vopnum sem menn hafa beitt til að viðhalda ráðstjórnarkerfinu verði að beita til að koma á nauðsynlegum breytingum og umbótum. Með þessari framsetningu viðurkenni ég að það er þörf á stjórnun en sú stjórnun verður að gera bændum jafnhátt undir höfði og koma verður í veg fyrir að sala heimaslátraðs kjöts og annað það sem ráðstjórnarkerfið er valdur að verði aflagt.

Hvernig?

Og störfum bænda verði komið í viðunandi horf.

Hvernig þá?

Það er ástæða til, virðulegur forseti.

Forseti vill ítreka það og biðja hv. þm. að vera ekki með svona mikið af frammíköllum.

Framleiðnisjóður landbúnaðarins er eitt apparat sem hér ætti að ræða. Ég minnist þess ekki að það hafi verið dregið fram í dagsljósið að Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu sem fjallar um starfsemi hans og sú gagnrýni sem þar er þarf að koma fram í dagsljósið. Haldið þið að bændum sé ljóst að af þessum sjóði, sem ætlaður var til búháttarbreytinga, hefur aðeins verið varið 12% af þeirri upphæð sem úthlutað hefur verið eða 456 millj. af 4,3 milljörðum? Ég er ekki að halda því fram að um misferli sé að ræða með þessa fjármuni heldur að þeir hafi ekki verið notaðir eins og til var ætlast. Ég held að rétt sé í þessu sambandi að geta um stöðu sjóðsins 1992. Þá nam eigið fé 287 millj. kr., eignir námu 339 millj. en skuldir sjóðsins voru 53 millj. Þetta segir sína sögu. Tekjur sjóðsins eru frá ríkinu og einnig af sérstöku fóðurgjaldi sem auðvitað bændur borga. Virðulegur forseti. Ég hef hér undir höndum ritgerð eftir Sigurð Líndal sem fjallar um stjórnkerfi búvöruframleiðslunnar og stjórnskipun Íslands og í hana ætla ég mér að fá leyfi til að vitna á eftir, en áður en ég geri það vil ég, með leyfi forseta, vitna í bréf frá félaginu Röst sem eru samtök um eflingu landbúnaðar og byggðar í landinu. Og hlustið nú vel á, háttvirtir bændur hér, hvað þar stendur: ,,Er rétt að stunda landbúnað á Íslandi? Ef svar þitt er nei, þá hefur þú vissulega ekki ástæðu til að lesa þetta rit. Þeir sem að þessari útgáfu standa eru hins vegar á öndverðum meiði. Þeir telja Íslendinga vissulega ekki hafa efni á að láta auðæfi landsins eða auðlindir landsins ónýttar. Þeir vilja ekki að Íslendingar verði öðrum þjóðum háðir við öflun nauðþurfta og telja íslenskan landbúnað fyllilega samkeppnisfæran við erlendan verði honum tryggð sambærileg rekstrarskilyrði. Þeir telja að landbúnaður sé fullgildur atvinnuvegur og þeir sem að honum standa séu ekki baggi á ríkisbúinu heldur menn sem vinna samfélagi sínu gagn, að bændum beri full mannréttindi. Þá telja þeir að málefnum landbúnaðar, helsta atvinnuvegarins, eigi að skipa í samræmi við það stjórnarfar sem ákveðið var í öndverðu fyrir lýðveldið Ísland. Það er þeirra eindregna skoðun að málefnum landbúnaðarins og bænda sé ekki og hafi ekki á undanförnum árum verið skipað með þeim hætti að viðunandi sé. Um það vitnar saga fjölmargra bænda sem misst hafa jafnvel allar eigur sínar vegna handahófskenndrar framleiðslustjórnunar og samdráttar í landbúnaði.`` Það voru menn með framangreind sjónarmið sem komu saman að Álftanesi í Aðaldal á haustdögum 1988 og hófu það starf sem grundvallað hefur það rit sem ég er nú með undir höndum og ætla mér að vitna í, með leyfi forseta: ,,Markmið þessa félags er að vinna að auknum skilningi á þjóðhagkvæmu mikilvægi landbúnaðar svo að hann megi á ný hefjast til vegs og virðingar í vitund þjóðarinnar.`` Meginverkefni félagsins til þessa hefur fyrst og fremst verið að vinna að útgáfu ritgerðarinnar, sem ég vitnaði í áðan og prófessor Sigurður Líndal hefur tekið saman. Sigurður Líndal er löngu landskunnur sagnfræðingur og lögfræðingur og hafa birst eftir hann fjölmörg ritverk um þau efni. Þá hefur hann á starfsferli sínum gegnt ýmsum trúnaðarstörfum, m.a. verið forseti Hins íslenska bókmenntafélags síðan 1968. Hann var skipaður ritari Hæstaréttar árið 1964 og gegndi því starfi í nokkur ár. Frá árinu 1972 hefur hann starfað sem prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands og verið forstöðumaður Lagastofnunar háskólans sl. áratug. Í þessari ritgerð kemst Sigurður Líndal að þeirri niðurstöðu að ýmsu sé alvarlega áfátt í lögum, og reglur eftir þeim, sem að stjórnun landbúnaðarframleiðslunnar lýtur. Vona ég að hæstv. landbrh. heyri það sem ég nú hef sagt. Einkum með tilliti til þeirra ákvæða stjórnarskrárinnar er eignar- og atvinnuréttindi varða og þeirra grundvallarsjónarmiða sem að baki þeim búa. Hér stendur: ,,Áhugamannafélagið Röst er öllum opið sem með því vilja starfa og aðhyllast stefnu þess. Það er einlæg von félagsins að þessi ritgerð prófessors Sigurðar Líndals megi verða bændum landsins og málsvörum þeirra til gagns.`` Svo mörg voru þau orð og vil ég nú, með leyfi forseta, vitna í ritgerð prófessors Sigurðar Líndals sem fjallar um það sem hér hefur verið á vörum manna lengst af undanfarnar vikur, þ.e. um framsal valds. ,,Þegar gerð var grein fyrir lögum nr. 15/1979 var því sérstakur gaumur gefinn hvort löggjafinn framseldi vald umfram það sem stjórnvöld leyfðu. Athygli var vakin á því að margs konar rök mæltu með slíku framsali og þau rakin. Eftir því sem viðfangsefnin í þjóðfélaginu urðu margbrotnari knúði nauðsyn fastar á um að löggjafinn léti stjórnvöldum í té meira svigrúm til að setja almennt bindandi reglur. Greint væri á milli lagasetningareglugerða og lagaframkvæmdarreglugerða, svigrúm væri meira til að setja hinar síðarnefndu. Einnig var á það minnst að dómstólar hefðu skilgreint valdsvið sitt þröngt og almennt talið sér rétt að fara gætilega við að taka fram fyrir hendur löggjafans. Eigi að síður hefði Hæstiréttur reist skorður við valdaframsali. Í dómi í svokölluðu kjarnfóðurgjaldsmáli var skattlagningarvald talið framselt til hagsmunaaðila þannig að í bága færi við 40. gr. stjórnarskrár og í dómi í svokölluðu þungaskattsmáli varð niðurstaðan sú að skattlagningarvald væri framselt til ráðherra umfram það sem 40. gr. stjórnarskrár leyfði. Önnur var meginniðurstaða í svokölluðu gengismunamáli. Í lögum var ákvæði sem fékk ríkisstjórn mjög rúmt vald talið standast með því að undanþágur sem ríkisstjórnin veitti hefðu einungis numið tiltölulega litlum hluta gengismunarins, enda bæri að skýra það svo að með því hefði ríkisstjórn verið veitt heimild til að veita undanþágu á einstökum tegundum sjávarafurða eftir málefnalegu mati. Það vekur þó athygli að í greininni er hvergi minnst á þessi viðmið. Af þessum dómum má leiða nokkrar reglur. Ekki er heimilt að framselja skattlagningarvald til hagsmunaaðila. Sama hlýtur að gilda almennt um lagasetningarvald. Víðtækt framsal skattlagningarvalds til ráðherra er óheimilt. Það hlýtur einnig að eiga almennt við um lagasetningarvald. Ákvæði sem veita ríkisstjórn mjög rúmar heimildir til íhlutunar um eignir manna ber að túlka þröngt og þá væntanlega með hliðsjón af grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins.`` Virðulegur forseti. Ég hóf mitt mál á því að ræða um það hversu undarlegt það er að standa í þessum ræðustól og keyra ofan í menn ýmsa ágalla ráðstjórnarkerfis sem bændabændur nota á bændur. Ég hef alist upp við búskap frá barnsaldri og tel að ég þekki nokkuð til hans og lífskjara, hæstv. landbrh., sem bændur búa við. Alþfl., minn flokkur, hefur frá upphafi aðeins farið með stjórn bændamála í átta mánuði.  Virðulegur forseti. Ef menn halda að við sem viljum hverfa frá þessum ráðstjórnar- og sovétisma kvótakerfanna sem nú er búið við svörum ekki þeim árásum sem við verðum fyrir, þá er það alger misskilningur. Bændur og sjómenn þessa lands og verkafólkið í landinu er að finna fyrir ógn kerfanna í formi atvinnuleysis og ef ekki verða breytingar, þá munu þjáningarsystkin þessara kerfa rísa upp fyrr en varir og þá duga engin slagorð varðmannakerfisins. Virðulegur forseti. Aðeins nokkur lokaorð. Það verður að telja miður að á sama tíma og önnur lönd eru að færa sig frá miðstýringu í landbúnaði, sem Evrópusambandið er mikið gagnrýnt fyrir og gengur í berhögg við anda nýja GATT-samningsins, er verið að taka upp á Íslandi hliðstætt kerfi og Evrópusambandið notar. Það verður einnig að harma með hvaða hætti þessi ákvörðun er tekin. Það hefði verið heppilegra að taka ákvörðun um skipan þessara mála í kjölfar ítarlegrar þjóðfélagsumræðu og að vandlega athuguðu máli og í samráði við alla hagsmunaaðila. Það kerfi sem nú er verið að boða er bæði flókið og dýrt í rekstri og það hlýtur að kalla á mikla yfirbyggingu og fjölgun starfsmanna í landbrn. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Hér hafa mjög sérkennilegar ræður verið fluttar. Þær hafa verið til þess að mæla fyrir sama frv. sem þeir eru flm. að, hv. þm. Gísli Einarsson og Egill Jónsson. Nú er það svo að nefndarálitin eru síðan misvísandi og þeir deila þar. Því vil ég spyrja hv. þm. hvort hann telji að Sjálfstfl. sé í sínu nefndaráliti að reyna að blekkja þær staðreyndir sem í frv. liggja. Ég vil enn fremur spyrja hv. þm. hvort hann telji ástæðu til þess að leita álits Lagastofnunar háskólans á því hvort nefndarálitið styðji frv. sem hér er lagt fram. Enn fremur vil ég spyrja: Hinn 28. febr. setti Alþfl. fram skýra kröfu um það að ríkisstjórnin færi frá ef ekki yrði fallist á tillögur hans í því frv. sem hér liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson er búinn að vera hér í salnum, og ég þakka honum það, allan tímann sem ég flutti mína ræðu og mínar skýringar. Ég hélt að skýringarnar lægju ljósar fyrir. Mitt nefndarálit er sett fram vegna þess að ég tel að nefndarálit 1. minni hluta standist ekki miðað við þá lagasetningu sem sett er fram og ég stend að. Þar að auki fékk ég engu þar um breytt þó ég sýndi fram á með rökum að þar þyrfti að lagfæra svo að það félli að lagatextanum. Þess vegna set ég mitt álit fram og ég tel að bæði nefndarálitin hafi lagatúlkunargildi.

Það verður erfitt að dæma.

Hæstv. forseti. Hér staðfestir þingmaðurinn að hann telur réttaróvissu ríkja eftir að þetta hefur komið fram. Ég spurði reyndar að því hvort hann teldi rétt að leita til Lagastofnunar háskólans um túlkun á nefndarálitinu og hvort styddi frv. Síðan vil ég að hv. þm. í trúnaði segi okkur frá því hvernig svona agnarlítill flokkur fer að því að beygja stóran flokk eins og Sjálfstfl. í hverju stórmálinu á fætur öðru.

Virðulegi forseti. Ég hef ákaflega litlu að bæta við það sem ég sagði áðan. Hér hefur enginn beygt einn eða neinn. Það hefur aðeins verið staðið við það samkomulag sem gert var milli formanna stjórnarflokkanna og það liggur fyrir núna og er til umræðu og annað ekki.

Hæstv. forseti. Nefndarálit 1. minni hluta landbn. lýsir út í hörgul hvaða samkomulag var gert um landbúnaðarmálin milli stjórnarflokkanna og lá til grundvallar lagasetningunni í desembermánuði. Þær skýringar, sem eru á brtt. sem fjórir þingmenn leggja fram og hefur verið hér til umræðu, eru samdar af þeim lögfræðingum sem sömdu lagagreinarnar og hlýtur því nefndarálit 1. minni hluta að liggja til grundvallar við skilning á brtt. Í þriðja lagi er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm. vegna ummæla hans hér áðan þegar hann taldi að hans eigin brtt. brytu í bága við GATT-samninga og stæðust varla stjórnarskrá, þá hvarflaði að mér hvort ég ætti að spyrja hann að því hvort hann mundi greiða atkvæði með breytingartillögunum.

Virðulegi forseti. Mér þykir ákaflega leitt ef hæstv. landbrh. fylgist ekki með því sem sagt er hér, enda var hann ekki mikið við. Það var vitnað til frv. sem hangir við álit 2. minni hluta. Það var það sem ekki stóðst, það samkomulag sem formenn stjórnarflokkanna gerðu sín á milli.

Hæstv. forseti. Mér þykir gott að heyra hjá hv. þm. að hann telur að brtt. eins og þær eru skýrðar af 1. minni hluta standist samkomulagið. Á hinn bóginn veldur það furðu ef hv. þm. er þeirrar skoðunar að frumvarpstexti sem saminn er af ríkislögmanni brjóti í bága við þá alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að og væri fróðlegt líka að fá upplýsingar um hvar það hafi komið fram að sendiherra Íslands erlendis, Kjartan Jóhannsson, sé sömu skoðunar að við séum með þessum hætti að brjóta í bága við alþjóðlega samninga. Ég hef ekki fengið slíkar upplýsingar frá þeim sendiherra. Hann kom hér til landsins fyrir skömmu og hafði ekki samband við mig um þau efni og væri fróðlegt að fá frekar um það að heyra.

Virðulegur forseti. Þykkar eru hljóðhimnur hæstv. landbrh. þar sem hann ekki skilur það sem ég var að skýra, að lagatextann erum við fjórmenningar sammála um. Nefndarálitið sem skýrir lagatextann vorum við ekki sammála um og það skýrir þá löngu ræðu sem áðan var flutt. Ég hef ekkert samþykkt í nefndaráliti 1. minni hluta. Ég hef samþykkt lagatextann eins og hann er settur fram.

Virðulegi forseti. Ég hélt líklega, eins og flestir sem hlýða á umræðuna, að verið væri að eyða réttaróvissu með framlagningu þessa frv. En til hvers er ríkisstjórnin að setja fram svona frv. og breytingartillögur við það og skýra þær breytingartillögur með tveimur nefndarálitum? Ef hv. þm. sem hér hefur nýlega lokið máli sínu er eins mikill vinur bænda og hann lýsti í upphafi máls síns hvernig getur hann þá staðið að slíku nefndaráliti sem tætir niður nefndarálit 1. minni hluta? Hann hlýtur að sjá það að staðan í þessum innflutningsmálum er enn öll í lausu lofti og búast má við því fljótlega að dómsmál verði höfðað til að skera úr um það hvernig eigi að skýra þessi lög þar sem greinargerðir nefndarmanna í landbn. um sömu breytingartillögur stangast á. Eða getur hv. flm. þessarar greinargerðar, sem hann er nýbúinn að ljúka, fulltrúi Alþfl., sagt það hér að þetta frv. eyði þeirri réttaróvissu sem til var ætlast? Hvaða nefndarálit á þá að nota sem lögskýringu?

Virðulegur forseti. Hv. 6. þm. Vestf. spyr hvort nefndarálitið eigi að nota við lagaskýringu. Því get ég ekki svarað en nefndarálitin eru mismunandi hvað varðar heimildir til innflutnings þegar GATT-samningurinn tekur væntanlega gildi. Þar liggur fyrst og fremst mismunurinn á nefndaráliti 1. og 2. minni hluta. Og ég hygg að það verði ekki neinn vandi fyrir lögmenn að fara yfir það. Eins og ég sagði áður í minni ræðu, þá óskaði ég ítrekað eftir að fá fund með þeim fjórum sem fylgja lagafrv. Það gekk trauðlega en hafðist þó. Og þegar byrjað var að skoða ágreiningsmálið, þá kom það fram að því var hafnað og ekki skyldi breytt einu orði. Það er skýringin á nefndaráliti 2. minni hluta.

Virðulegi forseti. Nú veit hv. þm. Gísli Einarsson að nefndarálit eru notuð sem lögskýringar þegar kemur til þess að dæma eftir einhverjum lögum. Hér eru tvö nefndarálit sem stangast algerlega á við það að skýra það frv. sem hér á að samþykkja. Eða kannski á ekki einu sinni að samþykkja það. Kannski er ríkisstjórnin ekki sammála um að það eigi að samþykkja þetta frv. þar sem hún getur ekki verið sammála um nefndarálit. Það eru alveg fáheyrð vinnubrögð sem hér eru stunduð. Og mér sýnist það vera komið fram þó ekki sé búið að lesa upp nema þessi tvö nefndarálit.

Virðulegur forseti. Það koma að sjálfsögðu nýir siðir með nýjum mönnum. Þeir ágætu nýju menn láta ekkert ganga yfir sig með þá vinnu sem þeir telja að eigi að fara fram á hv. Alþingi og þess vegna liggja þessar skýringar svona eins og þær eru. Við erum sammála um lagatextann en ósammála um nefndarálitin.

Virðulegur forseti. Út af fyrir sig þyrfti ekki að hafa lengri umræðu um það mál sem liggur fyrir. Við höfum nú hlýtt á fulltrúa stjórnarflokkanna fara yfir og útskýra samkomulag sitt í landbúnaðarmálum. Og maður verður eiginlega að rifja það upp með sjálfum sér að framsögumenn 1. og 2. minni hluta voru að mæla fyrir sömu breytingartillögunum. Maður hefði getað álitið að hér stæði harður slagur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en hér er ekki einu sinni um smávægilegan ágreining að ræða milli aðila innan ríkisstjórnar heldur er um að ræða, eins og ég sagði áður, að það er verið að mæla fyrir sömu brtt. á þennan sérstaka hátt. Og til að kóróna allt saman kom hæstv. landbrh. í andsvar við fulltrúa 2. minni hluta sem var að túlka það samkomulag sem stjórnarflokkarnir höfðu gert sín á milli í landbúnaðarmálum. Þetta er . . .  Ég mun spyrja hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. og væntanlega hæstv. forsrh. seinna í minni ræðu hvað fólst í því samkomulagi sem var gert milli stjórnarflokkanna fyrr í vetur til að fá það staðfest. Það gerðist reyndar og hefur verið dregið fram að að því samkomulagi gerðu átti hæstv. landbrh. og hv. formaður landbn. enga leið aðra en að bakka stöðugt út úr sínum málflutningi. Í því samkomulagi fólst nefnilega sú einfalda staðreynd að forræði yfir umfjöllun landbúnaðarmála, því sem mestu skiptir fyrir framtíð íslensks landbúnaðar á næstu árum, hvernig við ætlum að framfylgja GATT-samkomulaginu, var tekið frá landbrh. Það var sett í fimm ráðuneyta nefnd undir forustu hæstv. forsrh. Það er nefnilega alveg rétt sem hv. þm. Gísli Einarsson sagði hér áðan að upphaflegt samkomulag stjórnarflokkanna stendur óbreytt. Eftir að hæstv. landbrh. hafði samið um þetta fyrr í vetur við Alþfl., þá átti hann enga aðra leið. Hann hafði málað sig út í horn og hæstv. ráðherra er fastur í því horni. Það er síðan afar sérstakur þáttur í þessu máli sem var framganga hv. form. landbrh. á síðustu þrem vikum. Það var afar sérstakt að fylgjast með því hvernig því peði var teflt fram í þeirri skák sem þá stóð á milli stjórnarflokkanna. Því peði var hlíft á meðan sú hugmynd var enn uppi í báðum stjórnarflokkum að nota þetta mál til stjórnarslita. En eftir að hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. komust að þeirri sameiginlegu niðurstöðu eitt sunnudagskvöld fyrir nokkrum vikum að þeir væru enn saman í ríkisstjórn þá var því peði umsvifalaust fórnað. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þátt form. landbn. í þessu máli. Menn verða að átta sig á því og það verða talsmenn Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum að fara að átta sig á að sá málflutningur að ætla að baða sig í einhverju ljósi yfir því að standa í stöðugum slag við Alþfl. um landbúnaðarmál gengur einfaldlega ekki lengur. Það sjá allir hugsandi menn sem vilja skoða það mál að Alþfl. er ekki nema tíu manna þingflokkur. Alþfl., þar á meðal hæstv. utanrrh., vinnur í umboði Sjálfstfl. hér á Alþingi. Ef hæstv. landbrh. getur ekki sætt sig við þá stöðu mála sem þar er uppi og telur að hann komi ekki málum fram vegna andstöðu Alþfl. á hann ekki nema eina leið og það er að segja af sér sem ráðherra. Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. frá 3. minni hluta á þskj. 702 og nál. á þskj. 701. Þriðji minni hluti landbúnaðarnefndar leggur áherslu á að það er algjörlega óviðunandi fyrir íslenskan landbúnað að búa við það óvissuástand varðandi framtíð sína sem nú ríkir. Þriðji minni hluti leggur áherslu á að því einu er um að kenna að ríkisstjórnarflokkarnir koma sér ekki saman um nokkurn skapaðan hlut hvað þetta mál snertir. Við minnum á að hjá þeim farsa sem var í gangi milli stjórnarflokkanna og milli einstakra ráðherra sl. ár hefði verið hægt að komast ef sú brtt. sem hér var lögð fram á vordögum á sl. ári af meiri hluta landbn. hefði verið samþykkt. Sú brtt. við stjfrv. sem þá tók það afdráttarlaust fram og án nokkurra skilyrða að það væri landbrh. sem færi með þetta forræði óskilyrt. Það væri hægt og það væri freistandi hér en ég sleppi því að rekja lið fyrir lið hvernig hæstv. landbrh. og Sjálfstfl. hafa verið á fótta í þessu máli frá því. Það lá alveg ljóst fyrir strax á haustdögum þegar þing kom saman að það varð að gera breytingu á lögum. Við stjórnarandstöðuþingmenn gengum ítrekað eftir því hvernig á því stæði að ekki bólaði á frv. til að taka á þessum málum. Hæstv. landbrh. hafði nánast staðlað svar, frv. væri á leiðinni, það mundi koma á næstu dögum. En það var síðan ekki fyrr en á síðustu dögum fyrir jól að frv. kom fram byggt á því samkomulagi stjórnarflokkanna sem ég lýsti áðan og m.a. hæstv. utanrrh. hefur staðfest úr þessum stól í hverju var fólgið. Þetta mál var síðan keyrt í gegnum þingið og það kom fram hjá landbúnaðarnefndarmönnum stjórnarflokkanna að þetta byggðist á samkomulagi og þar mætti ekki breyta stafkrók. Það mátti ekki breyta stafkrók. Enda kom það í ljós að þetta var afar haldlítið plagg. Ekki var nú vandað meira til við samningu þess frv. en svo að þeir lögfræðingar sem hér hefur verið títt vitnað til bentu á það strax og þeir fóru að vinna með nefndinni að það væri m.a. vafasamt að sú breyting stæðist stjórnarskrána. Þrátt fyrir það sagði hv. formaður landbn. að hún væri góð, miklu haldbetri en sú tillaga sem ekki fékkst samþykkt á síðustu vordögum. Þar var einnig lögfest það sérstaka ákvæði, sem lögfræðingar sem heimsóttu okkur voru afar hissa yfir og sögðust ekki muna eftir hliðstæðu þess, að sett var inn í lagatextann að menn skyldu tala saman í ríkisstjórn um málið. Ég hygg án þess að ég hafi leitað það algerlega uppi að það sé einsdæmi að inn í lagatexta sé sett ákvæði þar sem sé kveðið á um að menn skuli tala saman í ríkisstjórn ef ágreiningur sé um mál. Ég þarf ekki að rekja í löngu máli það sem hefur gerst síðustu vikurnar. En strax á fyrsta degi eftir að þing kom saman spurði ég hæstv. forsrh. eftir því í utandagskrárumræðu hvað liði framlagningu nýs frv. eftir að dómur hafði fallið í skinkumálinu margfræga. Bæði hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. svöruðu því til að frv. væri í smíðum, það væri nánast tilbúið og það yrði lagt fram daginn eftir. Við þekkjum öll þá sögu. Það leið hálfur mánuður þar til frv. kom fram og það var ekki burðugra en svo að hæstv. landbrh. sá ástæðu til þess í framsögu um málið að fara fram á það við landbn. að hún reyndi nú að berja í verstu brestina í frv. því hæstv. ráðherra virðist hafa gert sér grein fyrir því þá strax að frv. var meingallað. Það sýndi sig líka í meðferð nefndarinnar að þeir lögfræðingar sem nefndin kallaði til sáu strax á því ýmsa galla. Það er alltaf þannig þegar menn eru að reyna að lögfesta pólitíska málamiðlun þar sem aðilar túlka hlutina sitt á hvað og meira en það. Það hefur ítrekað komið fram í þessari vinnu nefndarinnar að menn eru að reyna að lauma einhverju í gegn og menn eru hlakkandi yfir því að þarna sé nú þetta atriði inni og hinn flokkurinn sé nú ekki búinn að átta sig á því hvernig hægt sé að túlka það. Þetta segir kannski meira en nokkuð annað um það hvernig samstarfið er og samstarfsgrundvöllurinn á stjórnarheimilinu. Við fórum yfir málið með lögfræðingunum og þeir lögðu fram drög að brtt. og nál. sem að okkar áliti í stjórnarandstöðunni hafði ýmsa galla og átti eftir að vinna miklu meira. Þeir lögðu síðan fram betur unnar tillögur sem við fulltrúar Framsfl. lýstum strax yfir og mjög fljótlega á eftir aðrir fulltrúar minni hlutans að þeir gættu sætt sig við og myndu styðja. Það kom hins vegar strax yfirlýsing frá Alþfl. að hann sætti sig ekki við málið í þeim búningi og það varð þess valdandi að aftur fór málið inn til stjórnarflokkanna, inn á borð til formanna stjórnarflokkanna, á meðan hæstv. landbrh. stundaði sprengingar á Vestfjörðum. Út úr því kom síðan sú málamiðlunarsamsuða sem var lögð fram í formi endanlegrar brtt. meiri hluta nefndarinnar en að vísu treystu sér ekki nema fjórir af fimm til að skrifa undir nefndarálitið. Það er skemmst frá því að segja að við fulltrúar í stjórnarandstöðunni gátum ekki sætt okkur við þessar tillögur. Þessar tillögur byggðust á því samkomulagi stjórnarflokkanna að hér væri eingöngu um að ræða bráðabirgðaúrræði sem væri í gildi þar til GATT kæmi til og byggðist á því að úrlausnarefni GATT-samkomulagsins væri slegið á frest. Í breytingartillögu þeirri sem þriðji minni hluti leggur fram og að standa auk þess sem hér talar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og hv. þm. Guðni Ágústsson. Í þeirri breytingartillögu sem er tekin upp úr því sem var tillaga nr. 2 frá lögfræðingunum er skýrt tekið fram að það útreikningsverð sem lagt var til grundvallar við umreikning innflutningstakmarkana samkvæmt ákvæðum hins almenna samkomulags um tolla og viðskipti, GATT, og bókunum við það að það sé tekið inn sem fullgilt viðmiðunarverð við álagningu innflutningsgjalda á búvörur. Þar með eru tekin af öll tvímæli um það að eftir þessa breytingu er hægt að beita tollígildum samkvæmt GATT. Ég vil að það komi hér fram ef það getur eitthvað útskýrt málið að þeir fulltrúar utanrrn. sem við ræddum við voru á seinni stigum sammála um að það væri ekkert sem mælti á móti því að við settum inn í lagatexta núna ákvæði sem hægt væri að vinna eftir eftir að GATT-samningurinn tæki gildi. Það er þess vegna ekki lagatæknilegs eðlis eða þess eðlis að það brjóti í bága við alþjóðasamninga að þetta ákvæði var tekið út. Það er hrein pólitísk ákvörðun og staðfesting þess að Alþfl. hafði sitt fram í málinu og Sjálfstfl. átti enga vörn. Hann var búinn að semja af sér í samningum um málið fyrir áramót. Hann var þar búinn að gera það samkomulag við Alþfl. að hér væri eingöngu um að ræða bráðabirgðaákvæði þar til GATT tæki gildi og öll ákvæði um GATT-samninginn ættu að fara í fimm ráðuneyta nefndina. Til að staðfesta þessa skoðun mína þarf ekki annað en að líta á framsöguræðu hæstv. landbrh. þegar hann mælti fyrir breytingunni á búvörulögunum núna fyrir jólin. Þar sagði hann, með leyfi forseta: ,,Eins og segir í athugasemdum við lagafrv. er það lagt fram í tengslum við aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og fríverslunarsamninga sem Ísland hefur gert og varða m.a. verslun með landbúnaðarafurðir. Þar eð ekki liggur endanlega fyrir hvaða lagabreytingar eru nauðsynlegar til að geta uppfyllt þær skuldbindingar sem felast í væntanlegum GATT-samningi var ákveðið að frekari endurskoðun á innflutningsákvæðum búvörulaganna eigi sér stað á árinu 1994 með hliðsjón af þeim samningi.`` Í þessu sambandi vil ég taka það fram til að það misskiljist ekki af því að hér er talað um fríverslunarsamninga sem Ísland hefur gert að GATT-samkomulagið er ekki fríverslunarsamningur. Síðar í ræðu sinni segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Það má vera að hv. þm. kunni að gagnrýna að frv. skuli ekki taka á þeim atriðum sem lúta að væntanlegum GATT-samningi. Skýringin er auðvitað sú að þeir samningar í einstökum atriðum liggja ekki endanlega fyrir enda þurfa þeir meiri undirbúning en svo að unnt hafi verið að setja saman fullnægjandi lagagreinar um það efni nú fyrir jólin. Ég hygg að örugg framkvæmd þeirra samninga, jafnviðurhlutamiklir og þeir eru fyrir íslenskt atvinnulíf þurfi nánari skoðunar við.`` Eftir að hafa vitnað í þetta þá er það afar sérstakt að hafa hlustað á þá túlkun sjálfstæðismanna, m.a. hæstv. landbrh., að breytingartillögur númer tvö þar sem tekið var skýrt fram að hægt væri að verðjafna samkvæmt GATT væru í anda lagabreytinganna frá því í desember. Að sjálfsögðu gat hæstv. ráðherra ekki staðið á þessu. Að sjálfsögðu varð hann að bakka og taka tillit til þess samkomulags sem hann hafði gert við Alþfl. fyrr í vetur. Þegar maður skoðar málið í þessu ljósi, þá er á engan annan hátt hægt að útskýra framgöngu, m.a. hæstv. forsrh., í málinu á millistigum en þann að ráðherrann hafi verið tilbúinn til að nota málið í þeim pólitíska tilgangi að láta brjóta á því við stjórnarslit. Það var nefnilega í þeim herbúðum ýmislegt annað en umhyggja fyrir íslenskum landbúnaði sem lá að baki. Enda var hv. formanni landbn. fórnað þegar ákveðið var að viðhalda stjórnarsamstarfinu. Í breytingartillögum þriðja minni hluta er einnig lagt til að úr 72. gr. sé fellt niður það ákvæði sem ég nefndi áðan og lýtur að því að ráðherrar skuli tala saman í ríkisstjórn. Þar leggjum við til að niður sé felld eftirfarandi málsgrein. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, hvernig sú málsgrein er í þeim lögum sem samþykkt voru fyrir jólin. Hún er þannig: ,,Við ákvörðun verðjöfnunargjalda skal ráðherra hafa sér til ráðuneytis nefnd þriggja manna. Skal einn skipaður án tilnefningar, annar af fjmrh. og hinn þriðji af viðskrh. Nefndin skal afla upplýsinga um verð sem álagning gjaldanna miðast við en jafnframt tryggja nauðsynlegt samráð milli ráðuneyta þannig að þess sé gætt að samanlögð álagning innflutningsgjalda sé innan þeirra marka sem greinir í 6. mgr. Náist ekki samkomulag í nefndinni skal ráðherra bera málið undir ríkisstjórn áður en ákvörðun er tekin um upphæð verðjöfnunargjalda.`` Við leggjum til að eftir af þessari málsgrein standi fyrsta setningin, sem fjallar um að það skuli haft samráð við viðskrn. og fjmrn., það teljum við eðlilegt, en leggjum síðan til að seinni hlutinn, sem fjallar um málsmeðferðina og um að það skuli fara með ágreining inn í ríkisstjórn, sé felldur niður. Virðulegur forseti. Það væri hægt að hafa um þetta mál langa ræðu. En ég mun stilla mig um það enda veit ég að hér eru margir sem munu taka til máls í þessari umræðu. Ég get þó ekki stillt mig um að fara nokkrum orðum um ræðu hv. 4. þm. Vesturl., Gísla S. Einarssonar. Það var til að mynda afar sérstakt að hlusta á hvernig hv. þm. ýmist vitnaði í GATT-samkomulagið eða Úrúgvæ-þáttinn, þuldi upp prósentutölurnar fyrir tollígildin eins og þær lægju fyrir sem staðreyndir sem þær vissulega gera en byggði síðan aðalþátt málflutningsins á því að það væri ekki hægt að setja inn í íslensk lög ákvæði um milliríkjasamning sem ekki væri búið að gera. Þetta er að mínu mati ekki hægt. Annaðhvort liggur þessi samningur fyrir eða ekki og staðreynd málsins er sú að hvað varðar landbúnaðinn, hvað varðar tollígildin, þá liggur þessi samningur fyrir. Það er hins vegar rétt að það er ekki vitað enn þá hvenær hann tekur gildi. Tilboð Íslands liggur fyrir og það liggur ekkert fyrir annað en að því verði gengið. Ef það er svo eins og hv. þm. segir hér í frammíkalli að ekki sé enn þá búið að samþykkja þá er það óheiðarlegur málflutningur hér úr ræðustól á Alþingi að tíunda prósentutölurnar í tollígildunum þannig að menn verða að vera eilítið sjálfum sér samkvæmir í málflutningi hér. Ég vil einnig nefna það að þær tölur sem hv. þm. nefndi um tollígildin allt upp í 500 eða 600%, ég veit ekki hvað hv. þm. var að reyna að sanna með því, en í mínum huga segja þessar tölur fyrst og fremst eitt. Þær segja þvílíkur fáránleiki þau heimsmarkaðsverð eru sem eru lögð til grundvallar því að ef hv. þm. á ferðalögum sínum um Evrópu færi inn í matvöruverslun og keypti þar í matinn þá fyndi hann engan verðmun upp á 500--600%. Hann mundi vissulega finna verðmun en úr þeim verðmun hefur dregið á síðustu árum. Ég get sagt hv. þm. til upplýsingar að ég gerði smátilraun í sumar og tók mér á leigu litla íbúð í Þýskalandi. Ég hélt að það væri ágætt að láta á það reyna hvernig væri að búa í fyrirheitna landinu, í Evrópusamfélaginu og ég gekk eins og hver annar innfæddur í verslunina á horninu sem var frá einni af stóru matvörukeðjunum í Þýskalandi og keypti í matinn. Vissulega býst ég við að heildarkarfan væri eitthvað ódýrari en hér á landi en sumar landbúnaðarvörur voru þar á nákvæmlega sama verði og hér heima. Þar voru engin 500 eða 600% sem skildu á milli. Það er nefnilega svo að þessar tölur eru eingöngu reiknitölur. Þetta eru eingöngu reiknistærðir sem hafa ekkert með það að gera hvernig verðlag endurspeglast milli einstakra landa og þetta verða menn að taka inn í reikninginn þegar um þetta er rætt. En ég vil benda hv. þm. á að það eru þessar tölur, það eru þessar viðmiðanir sem m.a. hæstv. ráðherrar Alþfl. nota, m.a. hæstv. viðskrh. notar þegar hann fær Hagstofustofnun háskólans til að reikna út fyrir sig hvað íslenskir neytendur gætu grætt á því ef allar landbúnaðarvörur væru fluttar inn. Það finnast hvergi í heiminum neytendur sem njóta þess verðs sem notað er til viðmiðunar. Þetta er allur heiðarleiki Alþfl. þegar kemur að umræðu um landbúnaðarmál.

Nefndu ekki heiðarleika í þessu sambandi.

Það kann að vera rétt að það sé hálfgerður glannaskapur eins og hér kom fram í frammíkalli að nefna heiðarleika í tengslum við umræðu og ummæli Alþfl. um landbúnaðarmál.

Þið gætuð kannski látið Seðlabankann reikna þetta betur út.

En því miður er þetta staðreynd málsins. Ég sá fyrir nokkru þær tölur sem þarna eru lagðar til grundvallar. Í mjólkinni er það lagt til grundvallar að mjólkurlítinn kosti 10 kr. íslenskar hvort heldur um er að ræða nýmjólkina eða fullunnar vörur. Síðan leika hagfræðingar vestur í háskóla sér að því að umreikna og framreikna hvað fjölskyldur á Íslandi gætu hagnast á því á þessum verðum en þetta eru verð sem hvergi eru til. Það er ekkert mikið þó að við sem teljum okkur vilja íslenskum landbúnaði vel höfum áhyggjur af því ef svo er komið að yfirstjórn landbúnaðarmála hér á landi er komin í hendur þessara aðila. Það var mikið rætt um það í síðustu viku að við Íslendingar kynnum að vera að einangrast á alþjóðavettvangi og vissulega er hætta á því ef búið er að breyta utanrrn. í landbrn. og þeir sérfræðingar sem þar eiga að vera að verja okkar hagsmuni eru settir í það að semja langlokunefndarálit. Það er lítið gert í að verja hagsmuni okkar í Frakklandi á meðan.

Þeir voru nú frá fjórum ráðuneytum.

Hv. formaður landbn. segir að þeir hafi verið frá fjórum ráðuneytum. Það kann að vera en ætli handbragðið sé nú ekki að mestu frá utanrrn. Það kann ekki góðri lukku að stýra þegar þjónusturáðuneyti eins og utanrrn. telur að það eigi að vera, og kemst upp með það, yfirráðuneyti landbúnaðarmála einnig. Virðulegi forseti. Ég mun hér að lokum leggja nokkrar spurningar fyrir þá hæstv. ráðherra sem hér sitja, fyrst til hæstv. landbrh. 1. Hvað fólst í samkomulagi stjórnarflokkanna sem lagabreytingin í desember var byggð á? Hvað fólst í því samkomulagi varðandi yfirráð innflutningsmála og þá sérstaklega varðandi Úrúgvæ-lotu GATT? 2. Hvað líður starfi fimm ráðuneyta nefndarinnar sem á að vinna að lagabreytingum vegna Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna? 3. Hvernig hyggst ráðherrann, ef hann hefði eitthvað um það að segja, beita tollígildum samkvæmt GATT? Hvað líður vinnu innan ríkisstjórnarinnar um það hvernig eigi að framkvæma lágmarksaðganginn samkvæmt GATT? Ég minni á að að öllu öðru óbreyttu getur hæglega svo farið að þessi samningur taki gildi um næstu áramót, eftir níu og hálfan mánuð. Spurningar til hæstv. utanrrh. eru svipaðs eðlis: 1. Hvað fólst í samkomulagi stjórnarflokkanna frá því fyrir jól um forræði landbrh. og í öðru lagi um það hvernig verði tekið á Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna? 2. Hver er stefna ráðherrans varðandi beitingu tollígilda samkvæmt Úrúgvæ-lotu GATT-samninganna og hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að ákvæðunum um lágmarksaðgang verði beitt? Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda hér lengri ræðu en það verður afar fróðlegt að fylgjast með framvindu þessa máls, fylgjast með því hvernig það ,,samkomulag`` verður haldið sem þeir þingmenn, hv. formaður landbn. Egill Jónsson og hv. þm. Gísli Einarsson ,,innsigluðu`` með ræðum sínum hér áðan. Málið er væntanlega það eins og hv. 5. þm. Suðurl. Guðni Ágústsson sagði þegar þetta lá fyrir. Samkomulagið fólst ekki í neinu öðru en því að vera sammála um að deila áfram. Ég hygg að reynslan muni sýna að hér standa áfram sömu deilurnar og verið hafa fram að þessu milli stjórnarflokkanna. Á meðan er landbúnaðurinn í algerri óvissu um það starfsumhverfi sem hann á að fara að vinna eftir, hugsanlega eftir níu og hálfan mánuð.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson bar mig þeim sökum að ég væri óheiðarlegur. Ég vil skýra mitt mál með tiltekinni vöru sem kostar 90,150 ECU 100 kg sem þýðir að það eru 72,40 kr. á skráðu EES-verði. Það þarf auðvitað að bæta einhverju við þetta verð til að fá þessa vöru hingað í smásölupakkningu. En þó er það með staðfestingu Gísla Karlssonar að það mætti reikna með 10% í viðbót þannig að varan yrði komin í um það bil 80 kr. Á sama tíma, viðmiðunartímanum frá því í ágúst varð heildsöluverð á viðkomandi vöru 275,80 kr. Til þess að jafna verðið hefði þurft á þessari tilteknu vöru að jafna með 246%. Sams konar útreikninga mætti að sjálfsögðu nota varðandi aðrar vörur. En þarna er um að ræða verðjöfnun upp á 196 kr. á kíló af vöru sem kostar 72,40 kr. Svona dæmi má taka um margar vörur, hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, um margar vörur. Og að bera mig þeim sökum að ég sé óheiðarlegur er nánast óþolandi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. tiltók hér í sinni ræðu áðan verðjöfnunartolla upp á 500--700%, vitnaði þar í Úrúgvæ-lotu GATT-samningsins og tilboð Íslendinga sem hann sagði síðan í sömu ræðunni að ekki væri búið að gera. Ég sagði einfaldlega að við aðra hvora fullyrðinguna verður hv. þm. að halda sig, enda fór það svo að þegar hann í gögnum sínum tiltók þá mestu verðjöfnun sem hann fann væntanlega, þá var hún ekki upp á 500 eða 700% heldur upp á 250% sem vissulega er hátt, helmingi lægri. Staðreyndin er nefnilega sú að þau verð sem er miðað við þegar tollígildin í okkar tilboði voru reiknuð út eru ekki þau verð sem þú finnur á markaði í Evrópu í dag. Það er lægsta heimsmarkaðsverð, það er lægsta verð sem hægt er að finna á árunum 1986--1988. Það er í flestum tilfellum verð á ,,spottmörkuðum`` þar sem ekki var hægt að kaupa inn í magni heldur það sem menn voru að losa sig við afgangsvöru í til þess að gera litlu magni, enda fór það svo að hv. þm. gat ekki fundið hliðstæðu í því viðskiptaumhverfi sem við búum við í dag. Ef hv. þm. er maður til að koma hér upp og útlista hvað stóð á bak við tölurnar um 500--700% tolla þá skal ég vera fyrstur manna til að draga það til baka að málflutningur hans hafi verið óheiðarlegur.

Virðulegur forseti. Það virðast fleiri vera með einhvern takmarkaðan skilning hér í dag. Þegar reynt er að meta áhrif frv. sem við erum með á vöruverð er rétt að gera greinarmun á því hvort verðjöfnunargjöld eru lögð á hreinar landbúnaðarvörur eða unnar samsettar vörur, þetta sagði ég áðan. Hreinar landbúnaðarvörur eru óunnið kjöt, mjólk, smjör og nýtt grænmeti. Frv. sem við erum að fjalla um heimilar að leggja gjöld á þessar vörur sem nemur mismuninum á heimsmarkaðsverði og innanlandsverði samkvæmt --- hlustaðu nú vel --- samkvæmt núgildandi GATT-samningi. Það eru engin hámarksgjöld á þessum framleiðsluvörum sem ég hef verið að telja upp þannig að þau geta verið mörg hundruð prósent, jafnvel 1.000% ef munurinn er nægilega mikill á milli heimsmarkaðsverðs og innanlandsverðs og heimildunum er að fullu beitt. Það er rétt hjá hv. þm. ef til kemur að samþykkt verði þau tilboð sem ég var að vitna til þá gæti verðjöfnun í prósentum talið orðið á kindakjöti 397%, 538% á svínakjöti, 467% á kjúklingum, 586% á mjólk, 674% á smjöri, 445% á kartöflum, 240% á tómötum, 377% á gulrótum og 719% á sellerí. Bara til að taka dæmi. Þetta var það sem ég ræddi og þetta stendur.

Virðulegur forseti. Það verður harla lítið úr þeim mærðarorðum sem hv. þm. mælti hér áðan til íslenskra bænda og frammistöðu þeirra þegar hann kemur síðan upp í ræðustól og ber fram tölur þess efnis að menn séu að framleiða vöru og selja hana á allt að 10 sinnum hærra verði, eins og kom fram í andsvari hv. þm., en hér gerist. Þær tölur finnast ekki nema, eins og ég sagði hér í mínu fyrra svari, menn séu að bera saman við lægstu afsláttarverð á árunum 1986--1988 við verð sem neytendum hvergi í heiminum stendur til boða.

Hæstv. forseti. Vegna spurninga hv. þm. vil ég ítreka það sem ég sagði áðan. Það er gerð ágæt grein fyrir því samkomulagi sem gert var í desember milli stjórnarflokkanna í nefndaráliti 1. minni hluta landbn. og skýrir það mál mjög glöggt. Það kom líka fram í umræðum hæstv. utanrrh. þá að það er ekki deila um það milli Alþfl. og Sjálfstfl. hvar valdið til að leggja verðjöfnunargjöld á liggur eins og hægt er að fletta upp í þeim umræðum. Í öðru lagi er spurt um yfirráð innflutningsmála. Yfirráð innflutningsmála eru í höndum landbrh. eins og hv. þm. er kunnugt. Hinar spurningarnar viku að GATT og um þær er það að segja að í því samkomulagi sem gert var fólst að nefnd fimm ráðuneyta mun hefja störf til undirbúnings á breytingum á löggjöf sem nauðsynlegt yrði að samþykkja vegna aðildar okkar að hinum nýja GATT-samningi, sem raunar hefur ekki verið lagður fyrir Alþingi. Það verður m.a. verkefni þessarar nefndar að gera sér grein fyrir því og leggja fram tillögur um hvernig rétt sé að beita tollígildum samkvæmt GATT-samningum. Ekki hefur verið rætt um það hvernig framkvæmd lágmarksaðgangs verði háttað. Ég vil líka taka fram að nú standa yfir þessa dagana, í gær og í dag, yfirheyrsla í Genf varðandi tilboð okkar vegna GATT-samningsins. Þar hafa komið fram lítils háttar athugasemdir varðandi fóðurgjöld auk tæknilegra ábendinga. Að öðru leyti er mér ekki kunnugt um að athugasemdir hafi verið gerðar við tilboð Íslands vegna GATT-samninganna.

Virðulegur forseti. Ber að skilja andsvar hæstv. ráðherra á þann hátt að það sé ekkert byrjað á neinni vinnu varðandi það hvernig við ætlum að beita tollígildunum gagnvart GATT, hvað þá lágmarksaðgangi? Ber að skilja orð hæstv. ráðherra á þann hátt að þessi margfræga fimm ráðuneyta nefnd hafi ekki hafið störf enn þá, níu og hálfum mánuði áður en það er líklegt að GATT-samningarnir taki gildi? Ég vil einnig benda hæstv. ráðherra á það, af því að hann fór að vitna í ræðu hæstv. utanrrh. frá því fyrir jól, að hæstv. utanrrh. tók það skýrt fram þá að samkvæmt samkomulagi stjórnarflokkanna væru þær lagabreytingar sem nú væri verið er að vinna að eingöngu til bráðabirgða þangað til GATT tæki gildi. Það væri, eins og ég man að hæstv. utanrrh. sagði, síðan sjálfstætt pólitískt úrlausnarefni hvernig GATT-bindingunum yrði beitt sem ríkisstjórnin ætti eftir að taka á. Og beri menn þetta nú saman við nefndarálit 1. minni hluta. Þar er nefnilega enn þá í gangi sami leikurinn milli aðila í Stjórnarráðinu. Menn eru alltaf að reyna að plata hvern annan í lagatexta og setja það þá inn í nefndarálit sem ekki er hægt að ná samkomulagi um í lagatexta. Ég er ekki löglærður maður, en ég held að það sé nokkuð einsýnt hvernig lögfræðingar mundu túlka það þegar þeir fara yfir sögu þessa máls núna þegar ákvæði um GATT eru tekin út úr brtt. Lögfræðingar munu örugglega túlka það þannig að það hafi verið vegna þess að það var vilji þingsins að þessi löggjöf fjallaði ekkert um GATT. Og það er hætt við því að nefndarálit breyti þar engu og ekki síst þar sem það koma tvö nefndarálit frá þeim sem standa að þessum brtt. og þau upphefja hvort annað? Hvað hafa þá dómarar eftir? Ég vil biðja hæstv. ráðherra að velta því fyrir sér.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins bæta því við svar mitt áðan að varðandi lágmarksaðganginn þá var tilboð okkar í samræmi við tilboð Norðmanna eins og hv. þm. er kunnugt. Varðandi hið síðara atriði, þá er það ekkert leyndarmál hér að það er allt annað yfirbragð og allt annar tónn í Sjálfstfl. í sambandi við GATT-samninga og hvernig að þeim skuli staðið heldur en í Alþfl. Við viljum standa að þeim samningum með þeim hætti að það verði breitt samkomulag um þá og verði traust á framkvæmdinni. Við sjálfstæðismenn höfum ekki notað GATT-samningana til að efna til óeirða, hvorki með eða móti ríkisstjórninni eða til tortryggni meðal þegna þjóðfélagsins, enda teljum við að nauðsynlegt sé þegar við erum að stuðla að frjálsari viðaskiptum en áður, greiða fyrir frjálsari viðskiptum, að menn undirbúi slíka framkvæmd vel og standi vel að henni. Ég vil líka segja við hv. þm. að sú mikla vinna sem ríkislögmaður hefur nú innt af hendi í samvinnu við landbn. og raunar forsrh. lýtur m.a. að því að gera sér grein fyrir sumum þáttum þeirra mála sem lúta að því hvernig við þurfum að undirbúa löggjöfina fyrir gildistöku hugsanlegs GATT-samnings. Það er alveg ljóst að það mun ekki endurtaka sig sem gerðist á þinginu 1992--1993 að hlaupið verði svo hratt með einstaka þætti löggjafarinnar eða alþjóðlegra samninga að fyrir vangá komi annað út úr löggjafarstarfi þingsins en til er ætlast. Það er alveg ljóst að eftir GATT-samninga verður innflutningur landbúnaðarmála áfram í höndum landbrn. og það er alveg ljóst að frá þeim málum verður gengið með þeim hætti að engin hætta er á því að slys verði, enda er það í samræmi við þá samþykkt sem ríkisstjórnin gerði í janúarmánuði 1992, sem öll ríkisstjórnin stóð saman og hefur verið kynnt, bæði af mér og hæstv. utanrrh. um allt land og við þau orð hljótum við báðir að standa.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það yrði að vera mikil sátt í þjóðfélaginu um framkvæmd GATT-samninganna og mæli hann manna heilastur. En það er einmitt það sem hæstv. ráðherra hefur algerlega brugðist í. Það fer ekki fram hjá nokkrum manni sem hefur fylgst með gangi þjóðmála síðustu vikurnar að innan stjórnarheimilisins er allt upp í loft vegna þessa máls og það er kjarni málsins. Við fulltrúar Framsfl. í landbn. höfum teygt okkur eins langt og okkur hefur verið mögulegt til þess að ná samkomulagi og sátt. Það hefur ekki strandað á okkur. Varðandi hitt atriðið hvernig sú lagabreyting sem nú er verið að framkvæma verði túlkuð og varðandi það að Alþingi, landbn., meiri hlutinn hvarf frá því að hafa ákvæði um GATT inni í textanum, þá ætla ég að nefna við hæstv. ráðherra eina hliðstæðu sem tengist okkar kjördæmi. Nú treystir hæstv. sjútvrh. sér ekki til að veita undanþágu fyrir landanir Mecklenburger-togarana sem Útgerðarfélag Akureyrar á meiri hlutann í. Vegna hvers? Hann hefur heimildir til þess, en hann treystir sér ekki til þess vegna þess að Alþingi sneri ákvæðinu við í umfjöllun sinni frá því að það væri leyft, eins og frv. frá ráðherra var, nema það sem væri bannað, þá væri það bannað nema það sem væri leyft. Þetta túlka lögfræðingar þess ráðuneytis þannig að þarna hafi vilji Alþingis komið skýrt fram og ég er nánast viss um að það sama yrði uppi á teningnum þegar farið yrði í lögskýringar á bak við þá breytingu sem hér er verið að vinna við núna.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 4. minni hluta landbn. eða þess sem hér stendur. Fyrir landbúnaðarnefnd hefur legið frumvarp frá ríkisstjórninni um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Yfirlýst markmið með þessu frumvarpi hefur verið að koma innflutningsmálum landbúnaðarins í það horf að ekki komi til nýr dómur Hæstaréttar eins og sá er féll í máli Hagkaupa hf. gegn landbúnaðarráðherra og fjármálaráðherra. Þar sem flestum nefndarmönnum leist ekki of vel á tillögur ríkisstjórnarinnar eftir atburði síðustu mánaða beitti formaður landbúnaðarnefndar sér fyrir að mál þetta yrði skoðað ofan í kjölinn. Hann stóð þar myndarlega að verki og ber að þakka honum það. Til að færa hugmyndir í lagabúning naut landbúnaðarnefnd aðstoðar lögfræðinganna Gunnlaugs Claessens ríkislögmanns og hæstaréttarlögmannanna Tryggva Gunnarssonar og Sveins Snorrasonar. Þeir kynntu síðan fyrir nefndinni drög að breytingartillögum sem miðuðu að eftirfarandi: Í fyrsta lagi að færa fulla heimild til landbúnaðarráðherra til að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur sem væru framleiddar hér á landi eða vörur tilsvarandi þeim til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra landbúnaðarvara. Í öðru lagi að landbúnaðarráðherra væri heimilt að leggja á verðjöfnunargjöld að því marki sem fríverslunar- og milliríkjasamningar heimila. Eftir að fyrstu drög voru kynnt og þar til að þau fengu á sig endanlegan búning hafa orðið breytingar á þeim sem víkja frá upphaflegu markmiði sem gerir það að verkum að ekki er unnt að fallast á frumvarpið ásamt þeim breytingartillögum sem liggja fyrir af hálfu annarra fulltrúa stjórnarflokkanna og er miður að svo skyldi fara. Í fyrsta lagi er landbúnaðarráðherra ekki gert mögulegt að jafna samkeppnisstöðu landbúnaðarins að þeim mörkum sem leyft verður samkvæmt framlögðu tilboði Íslands í GATT-Úrúgvæ samningunum. Í öðru lagi er þrengt að því á hvaða landbúnaðarvörur landbúnaðarráðherra er heimilt að leggja verðjöfnunargjöld með því að binda það við upptalningu vara eftir tollalista. Enn fremur er sú heimild skert með því að takmarka álagningu á verðjöfnunargjöldum og við að varan skuli jafnframt vera framleidd hér á landi. Þessi ákvæði kalla á endalausan ágreining því að möguleikar til að jafna samkeppnisstöðu íslenskra bænda eru undir því komnir hvernig skilgreina ber hvað heitið ,,landbúnaðarvara`` felur í sér. Markmið þessarar lagasetningar var að eyða öllum vafa um framkvæmd laganna en hér eru á ný sett inn vafaatriði sem hafa munu grundvallarþýðingu og halda deilunum áfram. Í þessu sambandi er rétt að undirstrika að fyrir 4. minni hluta vakir ekki að fara eigi að leggja ný gjöld á matvörur sem fluttar hafa verið inn. Hins vegar þarf að tryggja að gætt sé fyllstu sjúkdómavarna og að milljarðaniðurgreiddar landbúnaðarvörur frá EB flæði ekki hömlulaust inn í landið. Á þessum erfiðu tímum eigum við ekki að flytja vinnuna út úr landinu. Í þriðja lagi er sett inn ákvæði um hvernig erlent viðmiðunarverð skuli fundið sem eru eingöngu til þess fallin að fjarlægja framkvæmdina frá því að landbúnaðinum verði tryggð samkeppnisjöfnun. Inn eru sett ákvæði um að miða skuli við birt heimsmarkaðsverð af Evrópusambandinu eða fríverslunarsamtökum. Til að unnt sé að taka mið af öðrum verðum, þar sem verð er lægra, þarf sá kostur að vera til staðar í þrjá mánuði eða lengur. Þetta gerir það að verkum að landbúnaðurinn stendur berskjaldaður fyrir tilfallandi undirboðum vegna offramleiðslu sem standa í skamman tíma en eru mjög algeng einkum fyrir ferskar vörur með lítið geymsluþol. Hér er því enn m.a. vegið að garðyrkjunni í landinu. Þau þrjú atriði, sem upp eru talin að ofan, gera það óaðgengilegt að samþykkja umræddar breytingartillögur. Að lokum undirstrikar 4. minni hluti þá sérstöðu sína að hafa verið á móti EES og hrópa heldur ekki húrra fyrir GATT. En ef til vill getum við Íslendingar lifað með þessu hvorttveggja. Alger forsenda þess er þó sú að af Íslands hálfu sé á hverjum tíma farið með samningsmálin með þeim hætti að munað sé eftir því hvað íslenskt er. Hingað til hefur þess ekki verið gætt og það hefur komið fram hjá undirrituðum áður að hann treystir ekki núverandi hæstv. utanríkisráðherra til að fara með þessi mál. Til staðfestu þessum orðum og sem fylgiskjal með þessu nefndaráliti er grein sem undirritaður skrifaði í Morgunblaðið 13. nóvember sl. undir heitinu: ,,Innflutningsárátta utanríkisráðherra``. Enn fremur er í fylgiskjali vitnað til minnispunkta garðyrkjubænda nú í mars um EES og GATT. Ég vil næst hlaupa aðeins á nokkrum punktum í þeirri grein er ég skrifaði í Morgunblaðið. Þar segi ég svo í upphafi: ,,Þann 25. október sl. var felldur dómur í svokölluðu skinkumáli þar sem á reyndi hvort ákvæði búvörlaga um rétt til takmörkunar á innflutningi landbúnaðarvara væri gagnslaus. Sú skoðun var studd af utanríkisráðherra sem hvatti eindregið til innflutningsins. Þegar fyrir lágu skýrar ákvarðanir landbúnaðarráðherra og fjármálaráðherra um meðferð þessa máls gekk hann svo langt að lýsa yfir í fjölmiðlum að hann mundi heimila innflutning landbúnaðarafurða gegnum Keflavíkurflugvöll yrði eftir því leitað.`` Í framhaldi af því leyfði hann svo innflutning á kalkúnalærum sem allir muna.

Þú styður þennan mann.

Rétt er að minna á að það var staðfest í umræðum á Alþingi að innflutningur kalkúnalæranna, sem utanríkisráðherra leyfði gegnum Keflavíkurflugvöll, hafi verið lögbrot. Já, hafi verið lögbrot var upplýst af öllum og það er von að hv. þm. Guðni Ágústsson spyrji og veki athygli mína á að ég sé að styðja mann sem fremur lögbrot. En einn maður í þingflokki fær litlu við ráðið þó hann veiti hæstv. ráðherra takmarkaðan stuðning. Allt skal galopið, vitnaði ég næst í þessari grein minni. ,,Í sumar fór þó að bera á því að utanríkisráðherra teldi sig hafa gert samning við EB sem bæri að virða umfram íslensk búvörulög og að hann þar með og með hjálp viðskiptaráðherra væri búinn að koma svo málum fyrir að innflutningur landbúnaðarvara unninna sem óunninna væri galopinn. Þar með væri hann búinn að ná þeim árangri að koma í framkvæmd stefnu Alþýðuflokksins með hjálp erlendra aðila þó svo ljóst sé að það flokksbrot, sem hann veitir formennsku, hefði enga möguleika á að koma henni fram eftir lýðræðislegum leiðum heima fyrir.`` Ég minnti í þessari grein á fórnarkostnað garðyrkjunnar, hvernig hæstv. ráðherra fór með hana. ,,Þann 14. apríl sl. átti að koma til framkvæmda algjörlega tollfrjáls innflutningur tiltekinna blómategunda. Aðdraganda þess máls má m.a. rekja í skýrslu utanríkisráðuneytis frá 20. maí 1991. Þar er sagt að Evrópubandalagið hafi lagt fram lista um 72 suðrænar garð- og gróðurhúsaafurðir sem það krefst afnáms tolla á og það verði bundið í samningum í tengslum við EES-samninginn. Samkvæmt skýrslunni má sjá að þessi krafa fékk misjafnar undirtektir EFTA-þjóðanna. Sumar þjóðir svo sem Sviss (sem þá var þátttakandi í samningaumleitunum) og Austurríki höfnuðu þessari kröfu. Af hálfu íslenska utanríkisráðuneytisins var hins vegar tekið þannig á málinu að skýrt var tekið fram að yrði tilboð EB í sjávarútvegsmálum viðunandi yrði unnt að fallast á að fella niður öll innflutningsgjöld á garð- og gróðurhúsaafurðum samkvæmt kröfum EB með árstíðabundnum takmörkunum á nokkrum tegundum í innflutningi. Þetta tilboð var gert án nokkurs samráðs við landbúnaðinn.`` Hæstv. ráðherra hafði ekkert upp úr þessum fórnarkostnaði. En það breytir ekki því hvað hann ætlaði sér. Hann fékk ekki niðurfellda tollana sem hann hafði beitt sér fyrir með þessum hætti. Fórnarkostnaður garðyrkjunnar var hins vegar mikill vegna aðgerða ráðherrans. ,,Og enn er vegið í sama knérunn,`` segir hér á einum stað. Þegar kom að undirskrift EES-samningsins, í lok júlímánaðar 1991, lá fyrir samningur um stórfelldan innflutning á unnum landbúnaðarafurðum. Samningurinn hljóðaði upp á að við skyldum hefja fríverslun með mjólkurafurðir svo sem létt og laggott, smjörva og mjólkurís. Einnig voru tvímælalaus ákvæði í samningnum sem hindruðu okkur í að taka upp verðjöfnunargjöld á meginhluta þeirra unnu landbúnaðarvara sem samið var um fríverslun á þar sem við höfðum ekki nýtt okkur rétt til verðjöfnunar á viðmiðunartímunum eins og aðrir samningsaðilar. --- Þarna tókst landbrn. aðeins að bjarga frá afglöpum hæstv. utanrrh. Það fékk þetta lagað. Af þessum orðum er sýnt fram á að íslenskur landbúnaður hefur í samningaferlinu alltaf verið settur til hliðar. Virðulegi forseti. Fyrir lá í landbn., eftir að lögfræðingar nefndarinnar skiluðu henni öðru áliti sínu, að þar væru komnar tillögur sem öll nefndin gæti staðið að utan alþýðuflokksmaðurinn og er leitt til þess að vita að jafnágætur maður og hv. þm. Gísli Einarsson gat ekki staðið með okkur, þetta ágæta og fagra blóm í Alþfl., en það er of mikið af illgresi í kringum þennan ágæta þingmann.  En málinu gat því miður ekki lokið í landbn. og þar með í þinginu með þeim farsæla hætti að flestir hefðu verið sammála. Nei, nú hófst enn framhaldsfarsi sem lauk með nýrri útgáfu lögfræðinga sem hér liggur fyrir í nefndaráliti 1. minni hluta og nú hafði enn einu sinni verið gefið eftir fyrir krötum. Eins og kom fram í nefndaráliti mínu styð ég ekki þær brtt. 1. minni hluta sem urðu til frá öðru uppkasti lögfræðinganna þar til þriðja uppkast lá fyrir, en þá kom í ljós að látið hafði verið undan Alþfl. Ég mun hins vegar greiða atkvæði með þeim tillögum 1. minni hluta sem allir nefndarmenn voru sammála um eins og kom fram í áliti 3. minni hluta. Jafnframt styð ég brtt. 3. minni hluta en þær eru í samræmi við miðuppkast lögfræðinganna sem við nefndarmenn tókum vel strax í upphafi. Virðulegi forseti. Ég hef nú greint frá mínu nefndaráliti og skoðun minni á þessum málum. Við landbúnaðarumræðu sl. vor þar sem við áttum tal saman hæstv. utanrrh. minnti ég á gömul orð sem svo hljóða: Hossir þú heimskum gikki, hann gengur lagið á og ótal asnastykki af honum muntu fá. Við sjálfstæðismenn erum vissulega búnir að fá mörg asnastykki frá hæstv. utanrrh. og þar áður höfðu vinstri menn, framsóknarmenn og alþýðubandalagsmenn, notið góðs í þeirra samvistum í stjórn. En mest hefur þó þjóðin sem heild fengið af slíku. Hún á lengi eftir að súpa seyðið af því.

Virðulegi forseti. Það er upphaf þessa máls að 20. jan. sl. féll dómur Hæstaréttar sem skipti sköpum um langdregnar þrætur manna um skilning á búvörulögum. Dómur Hæstaréttar var á þá leið að skilningur minn og samstarfsmanna minna um það að búvörulögin hefðu ekki að geyma sjálfstæðar heimildir til að banna innflutning búvöru væri réttur, en hefðbundinn skilningur landbrn. og sérfræðinga þess í því máli rangur. Þessi niðurstaða Hæstaréttar þýddi að þar með hefði hömlulaus innflutningur búvara átt greiða leið inn í landið án nokkurrar gjaldtöku af nokkru tagi eða annarra verndaraðgerða. Um leið og þessi dómur féll var það sammæli forustumanna stjórnarflokkanna að við það yrði ekki búið því að menn voru sammála um það að enginn hefði stefnt að hömlulausum innflutningi. Samkomulagið var þess vegna um það að endurreisa óbreytt ástand eins og það hafði verið fyrir dóm Hæstaréttar til skamms tíma þar til væntanlegur Úrúgvæ-samningur GATT tæki gildi. Og hvers vegna til skamms tíma? Vegna þess að GATT-samkomulagið, þegar það tekur gildi, leggur af innflutningsbönn og leyfisveitingavald. Það var því eðli málsins samkvæmt svo að það var ekki hægt að leysa málið nema til skamms tíma. Hið pólitíska samkomulag sem gert var innan stjórnarflokkanna er ekki bara samkomulag formanna flokkanna. Það var gert annars vegar af hálfu forsrh., fjmrh. og landbrh. fyrir hönd Sjálfstfl. og okkar utanrrh. og viðskrh. fyrir hönd Alþfl. En þetta samkomulag var staðfest í ríkisstjórn, því hér var um að ræða stjfrv., og það var staðfest og samþykkt af þingflokkum stjórnarflokkanna. Það er til marks um þá sanngirni sem Alþfl. hefur sýnt í þessu máli að við féllumst á að auka þann bannlista sem í gildi hefur verið með vísan til laga um gjaldeyris- og innflutningsmál og að taka inn í viðauka með stjfrv. nokkrar vörutegundir sem aldrei hafa heyrt undir landbrn., sem hafa verið í frjálsum innflutningi, jafnvel tollfrjálsum innflutningi. Við gerðum það einfaldlega vegna þess að við vildum stuðla að því að landbrh. fengi heimildir til verðjöfnunargjalda. Samkomulag stjórnarflokkanna var þess vegna þetta: Að endurreisa þær bannheimildir sem landbrh. hafði áður haft sem voru birtar í auglýsingu frá viðskrn. og því til viðbótar vörum sem honum var skylt að leyfa innflutning á samkvæmt milliríkjasamningum, hvorki meira né minna. Í annan stað að hann skyldi hafa heimildir til þess að leggja á verðjöfnunargjöld samkvæmt ákvæðum milliríkjasamninga, þ.e. til þess að leggja verðjöfnunargjöld á hráefnisþátt innfluttra landbúnaðarafurða, enda væri um að ræða innlenda framleiðslu á þeim vörum. Þetta er vel skilgreint mál. Þetta eru ekki há gjöld. Þau eru afmörkuð bæði í vöruflokkum við viðauka og þau eru með skýru hámarki samkvæmt EES-reglum. Þriðji þáttur samkomulagsins var síðan sá, eins og stóð í athugasemdum með frv. ríkisstjórnarinnar, að framtíðarskipan tollamála eftir gildistöku GATT skyldi vísað til sérstakrar nefndar. Sú nefnd skyldi vera undir forustu forsrn., en að því máli skyldu síðan koma öll þau fimm ráðuneyti sem að málinu þurfa að koma vegna þess að nefndin þarf að fjalla um endurskoðun á innflutningslöggjöfinni í heild sinni, búvörulöggjöfinni sérstaklega og þar með tollalögum sérstaklega, til þess að undirbúa gildistöku GATT. Með þessum hætti var lagt fram stjfrv. sem samkomulag var um í ríkisstjórn og samþykkt í þingflokkum stjórnarflokkanna. Það sem er sérkennilegt við meðferð málsins síðan, þegar þessu stjfrv. er vísað til landbn., er það að nokkrir af samflokksmönnum hæstv. landbrh., einkum og sér í lagi hv. formaður landbn. sem og hv. 6. þm. Suðurl. sem þar á sæti, vildu ekkert kannast við þetta frv. hæstv. landbrh. og réðu sér verktaka til þess að breyta því. Aðspurður um það hvort formanni landbn. væri kunnugt um samkomulag stjórnarflokkanna og þetta væri stjfrv. lýsti hann því yfir oftar en einu sinni að honum væri alls ókunnugt um þetta samkomulag og þótt það væri eitthvert slíkt samkomulag, þá kæmi honum það ekkert við og reyndar kæmi honum ríkisstjórnin heldur ekkert við.  Að því er varðar þann þátt sem er stærsta atriði málsins, nefnilega það að framtíðarskipan tollamála eftir gildistöku GATT skyldi vísað til nefndar, þá var ágreiningurinn fyrst og fremst við hæstv. landbrh. vegna þess að hann hefur hvorki meira né minna en fjórum sinnum í ræðum sínum tekið það mjög skýrt og skilmerkilega fram, bæði í desember þegar hann fylgdi úr hlaði stjfrv. þá og í febrúar þegar hann fylgdi þessu stjfrv. úr hlaði, að framtíðarskipan tollamála eftir GATT kæmi þessu máli ekkert við, væri sérstakt mál og ætti ekki að rugla saman við þetta. Hv. þm. Gísli Einarsson las þessar tilvitnanir fjórar talsins þannig að ekki fer milli mála. Þannig var ágreiningur hv. formanns landbn. þá fyrst og fremst við hæstv. landbrh. og það stjfrv. sem hann mælti fyrir. Hér hefur verið rakið í löngu máli hvernig málið breyttist í meðförum hv. formanns landbn. Í fimm meginatriðum gerði hann breytingar á frv. og fékk lögfræðinga til þess að semja nýtt frv. Lögfræðingarnir hafa náttúrlega margsinnis tekið það fram að þeim hafi ekkert verið kunnugt um neitt pólitískt samkomulag stjórnarflokkanna, enda var þeim ekki frá því skýrt, þannig að sú athugasemd að lögfræðingarnir hafi unnið í anda þess er með öllu villandi. Þeir fóru einfaldlega eftir fyrirsögn verkbeiðandans sem var formaður landbn.  Það kom fljótlega á daginn að því er varðaði verk þessara lögfróðu manna að það hafði láðst að gera tvennt sem hefði verið nauðsynlegt til að þeir gætu unnið sitt verk. Hið fyrra var að sjálfsögðu að kynna þeim á hvaða pólitísku forsendum frv. var byggt samkvæmt samkomulagi stjórnarflokkanna, en hið seinna var að kynna þeim skuldbindingar og ákvæði milliríkjasamninga sem við höfum tekist á herðar. En hvorugt var gert. Þetta leiddi til þess að þau frumvarpsdrög og álitsgerð sem þessir lögfræðingar lögðu inn til formanns landbn. reyndust í veigamiklum atriðum og í sumum grundvallaratriðum á misskilningi byggð. Þetta er náttúrlega gagnrýni vert sem vinnubrögð að ráðnir séu lögfræðingar til þess að fjalla um stjfrv. en ekki gætt að því að þeir afli sér upplýsinga hjá sérfræðingum þeirra ráðuneyta sem að málinu koma sem eru utanrrn., landbrn., viðskrn. og fjmrn. til þess að kynna sér áður en þeir fara að smíða lagatexta í hverju þessar skuldbindingar eru fólgnar.  Misskilningur þeirra að því er varðaði muninn á breytilegum verðjöfnunargjöldum og hins vegar tollum eftir gildistöku GATT þurfti að leiðréttast í mörgum greinum og sér í lagi þurfti að vanda miklu betur skilgreininguna á viðmiðunarverðum og ekki síst að því er varðaði hráefnisþáttinn. Tekið var fram að verðjöfnunargjöld skyldu að sjálfsögðu eingöngu lögð á vegna hráefna sem framleidd er á Íslandi. Það segir sig sjálft, og hefði ekki þurft lögfræðinga til, að menn beita ekki verðjöfnunargjöldum til þess að jafna mun á erlendu og innlendu verði ef engin er innlenda framleiðslan. En jafnvel þetta vafðist fyrir þeim. Upphafleg tillaga þeirra um 50% jöfnunarálag ofan á verðjöfnunargjöld var fleygt út. Hugmyndir þeirra um að setja inn í aukamálsgrein í búvörulögum, sem í þeirra frv. hét grein 2.4, gjaldaheimildir upp að svokölluðum GATT-bindingum, voru felldar niður og þannig komið í veg fyrir reginskyssu sem hefði verið brot á gildandi GATT-samningum, þ.e. að Alþingi veitti einum aðila framkvæmdarvaldsins, landbrh., gjaldtökuheimildir sem hefðu leitt til, ef þær hefðu verið nýttar að fullu, hækkunar á gjöldum umfram innanlandsverð. Það er nauðsynlegt að menn átti sig á þessu og sá misskilningur kom fram í ræðu hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar hér áðan í orðaskiptum við hv. þm. Gísla Einarsson. Hann vildi bregða Gísla Einarssyni um óheiðarleika að því er varðaði túlkun hans á þessum víðtæku gjaldaheimildum. Þetta er áreiðanlega á misskilningi byggt. Það sem vakti fyrir formanni landbn. var þetta: Samkvæmt grein 2.4, sem búið er að fleygja út úr frv., vildi hann miða við tilbúið heimsmarkaðsverð á viðmiðunarárunum 1986--1987. Það átti að vera grunnur gjaldaheimildanna og upp að fullu innanlandsverði.  Hitt er svo minni háttar. Viðaukanum var skipt í tvennt, sem var okkar upphaflega tillaga, þannig að sér væru annars vegar bannlistavörur og hins vegar þær vörur sem eru í frjálsum innflutningi en sæta verðjöfnunargjöldum samkvæmt milliríkjasamningum. Það þurfti að bæta mjög skilgreininguna á heimsmarkaðsverði. Það þyrfti að taka fram sérstaklega skyldu landbrh. til þess að birta opinberlega viðmiðunarverð og það var kveðið á um að álagning verðjöfnunargjalda skyldi vera í samræmi við skilmála milliríkjasamninga nákvæmlega.

Og hver var þessi glöggi maður sem benti á þetta?

Þetta sem ég hef nú farið með sýnir að það var dálítið sérkennilega að málunum staðið. Hv. formaður landbn. vann að þessu máli þannig að í fyrsta lagi sagði hann: Mér kemur ekkert við á hvaða pólitísku forsendum frv. ríkisstjórnarinnar er byggt. Í annan stað gekk hann í berhögg við margendurteknar yfirlýsingar hæstv. landbrh. um það að framtíðarskipan tollamála hlyti að bíða síns tíma eins og hæstv. landbrh. margsagði í sínum ræðum og seinast með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Það hefur verið mjög áberandi í þeim umræðum sem hér hafa farið fram að GATT hefur verið dregið inn í þær. Það kemur alveg skýrt fram í greinargerð með frv. og líka í framsöguræðu minni að þessu frv. er ekki ætlað að taka til þeirra samninga heldur verður unnið að samningu nýs lagafrv. með fyllri ákvæðum og heimildum jafnóðum og það skýrist hvernig GATTsamningarnir munu vera í einstökum atriðum. Auðvitað hlýtur slíkt frv. að vera afgreitt samtímis GATT-samningunum á Alþingi.`` Þetta voru orð hæstv. landbrh. og þau geta ekki skýrari verið. Gegn þessu hins vegar stóð hv. formaður landbn. sem reyndi fram á seinustu stund að troða þarna inn ákvæði sem átti að veita hæstv. landbrh. opnar heimildir til gjaldtöku eftir gildistöku GATT. Þannig að sú sérkennilega staða hefur komið upp að það eru samflokksmenn hæstv. landbrh. sem reyndu af fremsta megni að umturna því frv. sem hann, hæstv. landbrh., átti fulla aðild að, var stjfrv. samþykkt í þingflokkum og hæstv. landbrh. hafði mælt fyrir. Þetta hafði ekkert að gera með ágreining við Alþfl. Þessi ágreiningur var einfaldlega innbyrðis í Sjálfstfl.

Þannig að þú varst að bjarga landbrh.?

Að bjarga Sjálfstfl.?

Já.

Að svo miklu leyti sem við ræðum hér vinnubrögð, þá skal undir það tekið að það er óvenjulegt, svo ekki sé meira sagt, að þegar loks er búið að ná pólitískri samstöðu um frv. sjálft, þá skuli synjað um allt samstarf um túlkun frv. í greinargerð með frv. Að vísu munu vera til nokkur fordæmi þess á hinu háa Alþingi. Enda fá einsdæmi að ekki megi finna fordæmi í sögu Alþingis fyrir þeim en þau eru fátíð. En sér í lagi get ekki annað en sagt að þegar þannig er á málum haldið að þegar samkomulag hefur tekist um sjálfan frumvarpstextann og búið er að henda út tilraunum formanns landbn. til þess að fara á svig við samkomulag flokkanna, og reyndar að brjóta í bága við milliríkjaskuldbindingar, þá verður það að teljast óvenjulegt að þá sé synjað um að í sameiginlegri greinargerð komi fram ábendingar og rök sem eru leiðréttingar á augljósum rangfærslum og misskilningi. En eins og fram kom í máli hv. þm. Gísla Einarssonar þá neyddist hann til þess að leggja fram sérstaka greinargerð vegna þess að synjað var um samstarf um túlkun á þeim texta sem fyrir liggur.

Hvað vakir fyrir Alþingi?

Það er nauðsynlegt upp á framgang málsins þótt hér sé um að ræða skammtímalausn að rétt rök í málinu komi fram í greinargerðum og einhvern tíma hefði nú einhver sagt að það bæri vott um nokkurn hroka þegar fram kemur í greinargerð lögfræðinganna að engu máli skipti hvað þingmenn segi í þingræðum sínum eða hvað sagt sé í greinargerðum með frumvörpum, þeir einir hafi seinasta orðið um að túlka hvað rétt sé. Það er nauðsynlegt til að koma í veg fyrir réttaróvissu. Það er nauðsynlegt til þess, sérstaklega ef tilefni gefst til einhverrar málshöfðunar út af þessu á þeim tíma sem líður fram að áramótum, að rétt rök séu sett fram í greinargerð með frv. þannig að þeir sem um málið fjalla og við málið eiga að búa þurfi ekki að velkjast í vafa um hverjar staðreyndir málsins eru. Niðurstaða málsins er síðan sú að eftir allan hamaganginn, eftir þessi handarbakavinnubrögð, eftir allar stóru yfirlýsingarnar, eftir fullyrðingarnar um að málinu skyldi í engu breytt, eftir yfirlýsingarnar um að málið skyldið tekið út, eftir yfirlýsingar um það að engu varði hvað samstarfsflokkurinn hafi til málanna að leggja, þá liggur hér fyrir frv. sem er í öllum grundvallaratriðum óbreytt stjfrv. með smávægilegum tæknilegum breytingum sem vandræðalaust var fyrir Alþfl. að ganga að, enda lýstum við því strax yfir að ef fram kæmu tillögur um eitthvað sem betur mætti fara í lagatexta, og það voru nokkur atriði, þá mundum við að sjálfsögðu fúslega fallast á slíkt. Það er nauðsynlegt að rekja þessar staðreyndir málsins og undirstrika það að af hálfu Alþfl. hefur verið sýnd fyllsta sanngirni í þessu máli og þær deilur sem vaktar hafa verið upp um það hafa verið af hálfu formanns landbn., ekki gegn Alþfl. heldur gegn frv. sem var stjfrv., samþykkt í ríkisstjórn og samþykkt af þingflokkum stjórnarflokkanna. Í nefndaráliti hv. þm. Gísla Einarssonar eru sérstaklega leiðréttar ýmsar fullyrðingar í nefndaráliti formanns landbn. sem ekki eru í samræmi við lagatextann sjálfan og gætu reynst villandi og rangvísandi, bæði fyrir þá sem við þetta eiga að búa og eins ef þannig kynni að fara að dómstólar þyrftu að skera úr um málið. Ég ætla ekki að tíunda það aftur en ég ætla bara að nefna nokkur atriði. Því er haldið fram að heimildir landbrh. til álagningar verðjöfnunargjalda taki til allra innfluttra landbúnaðarvara, hverju nafni sem nefnast og í reynd líka einhverja tilsvarandi vara án tillits til þess hvort viðkomandi vörutegundir séu framleiddar hér á landi. Það er einfalt mál og auðvelt að rökstyðja að þetta er staðleysa og hvað fyrir mönnum vakir að setja slíka staðleysustafi í nefndarálit meiri hluta er mér hulin ráðgáta. Það er alveg augljóst mál að vörusviðið er takmarkað. Það er í fyrsta lagi takmarkað við viðaukana sjálfa. Það er í annan stað takmarkað við þær vörur eða þau hráefni sem jafnframt eru framleidd hér á landi. Það er í þriðja lagi takmarkað af þeim ástæðum að það er ein grundvallarreglan að ef varan var í frjálsum innflutningi eða á lágum tollum fyrir, þá verður að halda þeirri skipan eftir GATT ef um sama magn er að ræða. Loks er þess að geta að það er pólitískt samkomulag í þessari ríkisstjórn um það að á þær landbúnaðarvörur, landbúnaðarhráefni, sem voru í frjálsum innflutningi á viðmiðunarárunum eða á lágum tollum, skuli ekki lögð frekari gjöld. Með öðrum orðum er sú fullyrðing að vörusviðið sé ótakmarkað staðleysustafir. Í annan stað stenst að sjálfsögðu ekki sú tilraun hv. formanns landbn. að reyna að halda því fram að þetta frv. taki til þess hvernig tollamálum verður háttað eftir gildistöku GATT. Í fyrsta lagi eru athugasemdir í stjfrv. sem taka það fram að það mál fari í sérstaka nefnd. Í annan stað eru fjórar tilvitnanir í ræðu hæstv. landbrh. sem tekur það fram að það mál sé sérstakt mál sem eigi að fara í nefnd og sé ekki efni frv. Í þriðja lagi vita svo allir, sem eitthvað þekkja til þessara mála, að það er tæknilega ógerningur, hver svo sem vilji manna er, að setja í lagatexta núna endanlegan bindandi texta sem kveður upp úr um það hvernig tollamálum eftir GATT verður skipað. Það er einmitt vegna þess sem samkomulag var í ríkisstjórninni, í stjfrv. og samþykkt af þingflokkum að þetta skuli sett í nefnd fimm ráðuneyta. Ég bið hv. þm. að hugleiða að þetta er ekki einfalt mál. Það eru allmargir mánuðir liðnir frá því að upp var sett nefnd. Hún var sett upp í september sl. til þess að fara yfir innflutningslöggjöfina og skila áfangaskýrslu um það hverju helst þyrfti að breyta. Sú áfangaskýrsla liggur fyrir. Þar benda menn á að í fimm eða sjö lagabálkum sem varða innflutningslöggjöf, einkum búvörulög, sé augljóst mál að það þurfi að fella niður allar heimildir sem lúta að banni við innflutningi og leyfisveitingavaldi ráðherra. Um þetta er enginn ágreiningur. Síðan er það að meginreglan innan GATT er að sjálfsögu sú að það verður að taka pólitíska ákvörðun um það --- og þá kem ég að spurningu sem hv. þm. Jóhannes Geir beindi til mín --- hversu langt viðkomandi ríki, í þessu tilfelli okkar ríki, vill ganga í því að nýta þær tollaheimildir sem felast í GATT-tilboðinu. Það eru hámarksheimildir en spurningin er um það að hve miklu leyti menn ætla að nýta þær. Þess vegna m.a. hlýtur þessi nefnd ekki aðeins að skoða innflutningslöggjöfina heldur alveg sér í lagi tollalöggjöfina. Að meginstefnu til gerir GATT þá kröfu til tollalöggjafar að hún sé í föstum skorðum, þ.e. að tollar séu birtir, þeir séu fast mótaðir og það sé hægt að hafa með þeim eftirlit vegna þess að hin nýja stofnun mun hafa aukið eftirlit með framkvæmd samninganna. Tollar af þessu tagi eru allt annað fyrirbæri heldur en breytileg verðjöfnunargjöld. Þó ætla ég ekkert að útiloka það, það er ekki á mínu færi á þessari stundu, að í einhverjum mæli og í einhverjum undantekningartilvikum megi beita verðjöfnunargjöldum. Það er t.d. ekki óhugsandi að það megi gera þegar um er að ræða vörur sem eru bundnar fríverslunarsamningum, t.d. bókun 3 EES, þegar það er algerlega skilgreint hvert viðmiðunarverðið er og skilgreint hámark á gjöldunum. Enn liggur það ekki fyrir innan GATT hver niðurstaðan verður þó margt bendi til þess að meginreglan verði fastmótaðir tollar. Alla vega er ljóst að breytileg verðjöfnunargjöld af því tagi sem eiga að vera breytileg frá vörusendingu til vörusendingar munu ekki standast GATT-reglur, þau munu nánast flokkast undir viðskiptahindranir vegna þess að ekki er unnt að koma við neinu eftirliti með slíkri framkvæmd. Því næst skyldu menn gjarnan líta á það grundvallaratriði íslenskrar lagasetningar að tolla, eins og skatta, má enga á leggja né af taka nema með lögum. Alþingi hlýtur í ljósi hæstaréttardóma sem fyrir liggja að skoða vandlega hversu langt það vill ganga í þá áhættuátt að framselja vald sitt til skattlagningar eða tollaákvarðana í hendur einum aðila framkvæmdarvaldsins og reyndar skal það sagt lögfræðingunum þremur til hróss að þá lexíu kunnu þeir vel og lögðu á það áherslu að undir engum kringumstæðum mætti um slíkt framsal á valdi vera að ræða að því er þessi lög varðar. Á það má líka benda að fyrir liggur heil bók eftir virtan lögfræðing, Sigurð Líndal prófessor, þar sem hann bendir einmitt á að þessi grundvallarveila er eins og rauður þráður í gegnum landbúnaðarlöggjöfina og hefur verið það áratugum saman. Hún einkennist af allt of miklu, víðtæku og þaklausu framsali á gjaldtökuvaldi til óæðra stjórnvalds. Reyndar heldur hann því fram í mörgum greinum að þessi löggjöf sé af þeim sökum brot á stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Ég dreg enga dul á það að ég harma það að þessum vinnubrögðum skuli hafa verið beitt af hálfu formanns landbn. Ég tel þau hafa verið friðarspilli, þau hafi spillt samkomulagi um málið að óþörfu og gefið undir fótinn með rangtúlkanir á málinu. T.d. standa margir í þeirri trú að það hafi staðið eitthvað á Alþfl., og það hafi verið kjarni þessarar deilu, að endurreisa heimildir til landbrh. um bann á innflutningi búvara eða synja um lagaheimildir til hans um álagningu verðjöfnunargjalda. Hvort tveggja er rangt. Alþfl. var reiðubúinn til þess og sýndi mikla sanngirni í því máli. Þannig að deilan stóð ekki um það. Deilan stóð um það að ákveðið var af hálfu formanns landbn. að ganga miklu lengra en unnt var að fallast á miðað við samkomulag stjórnarflokkanna, lengra en hægt var að gera tæknilega í ljósi þess að það er ekki hægt á þessari stundu að ákveða tolla eftir gildistöku GATT og lengra en góðu hófi gegnir miðað við góða stjórnsýslu og stjórnskipan landsins. Allt er gott sem endar vel og það er fagnaðarefni að þessu var öllu hnekkt þannig að eftir stendur að búið er að leiðrétta þetta frv. og þessar álitsgerðir í öllum grundvallaratriðum þannig að frv. stendur í stórum dráttum eins og það kom frá ríkisstjórninni með nokkrum tæknilegum breytingum. Það er niðurstaða málsins. Síðan er auðvitað mjög mikilsvert mál að sú nefnd fimm ráðuneyta undir forustu forsrn. sem hefur fengið það verkefni að endurskoða innflutnings- og tollalöggjöfina hefji nú þegar störf. Hún skilaði áfangaskýrslu meðan þessi nefnd var fjögurra ráðuneyta nefnd og gerði það fyrir áramót, en síðan hefur verið ákveðið að fjölga í nefndinni og umfram þessa áfangaskýrslu hefur hún ekki enn unnið neitt svo mér sé kunnugt um. Sumir hafa haft á orði að það sé hið versta mál að íslenskir bændur þurfi að búa við óvissu um það hvernig staðið verði að framkvæmd tollamála eftir að GATT tekur gildi. Nú er það svo að tilgangurinn með þessu frv., með því að endurreisa bannheimildir landbrh., með því að taka af tvímæli um heimildir hans til álagningar verðjöfnunargjalda, þá er auðvitað verið að reyna að binda enda á réttaróvissu og skapa vissu og öryggi, bæði fyrir framleiðendur og innflytjendur um hvað er heimilt og hvað ekki. Það er ekki hægt að gera þá kröfu hins vegar að til þess að binda enda á óvissu um eitthvað í framtíðinni, þá setji menn í lagatexta eitthvað sem ekki fær staðist. Það er einfaldlega ekki hægt --- þetta er miklu flóknara og viðameira mál en svo --- með einni aukasetningu í búvörulögum að ráða skipan tollalöggjafar eftir að GATT tekur gildi. Það dettur engum óvitlausum manni í hug. Mikið meira er út af fyrir sig ekki um efni þessa máls að segja, en ég vil að lokum víkja að spurningum sem hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson beindi til mín. Hann spurði í fyrsta lagi á hverju samkomulag stjórnarflokkanna hefði byggst sem lá til grundvallar breytingartillögum við búvörulögin í desember að því er varðaði forræði landbúnaðarafurða. Ég tel mig hafa svarað því. Ég minni á að á þeim tíma stóðu menn enn í þeirri trú að búvörulögin hefðu sjálfstætt banngildi að því er varðaði innflutning. Það stóð því ekki til að efna til einhvers innflutnings sem þar var bannaður eða var á valdi Framleiðsluráðs landbúnaðarins, lægra setts stjórnvalds, að banna. Það sem verið var að gera með frv. í desember var þetta: 1. Að gera landbrh. skylt að efna milliríkjasamninga, þ.e. heimila innflutning á búvörum sem okkur var skylt samkvæmt milliríkjasamningum. 2. Að heimila honum að leggja verðjöfnunargjöld á hráefnisþátt þeirra landbúnaðarafurða sem þannig yrðu fluttar inn í landið og síðan nánar útskýrt um framkvæmd þess með þriggja manna nefnd o.s.frv. Þetta var desembersamkomulagið og að því er varðar hinar pólitísku forsendur stjfrv. frá því í febrúar, þá hef ég þegar rakið það. Það var um það að endurreisa þessar bannheimildir. Þær voru alveg skýrar því að þær voru samkvæmt auglýsingum frá viðskrn. Þær voru hins vegar auknar vegna þess að við vorum svo sanngjarnir að bæta á þennan bannlista vörum sem höfðu aldrei verið þar áður og síðan var tryggilega frá því gengið að verðjöfnunargjaldaheimildirnar væru innan þeirra marka sem milliríkjasamningar kveða á um þannig að þær væru ekki opnar heimildir eða brytu í bága við lög eða stjórnarskrá. Önnur spurning hv. þm. var, að vísu nokkuð óljóst orðuð, hvernig tekið yrði á tollamálum, ef ég skildi hann rétt, eftir Úrúgvæ-lotu GATT. Ég tel mig hafa svarað því. Það getur enginn fullyrt það á þessari stundu nákvæmlega. Það er nákvæmnisvinna. En rétt stjórnsýsluvinnubrögð eru af því tagi að öll ráðuneyti sem að því koma hljóti að koma að því máli. Það er augljóst mál ef menn ætla að endurskoða tollalöggjöfina, þá er ekki hægt að sniðganga fjmrn. Hvað er eftir af fjmrn. sem hefur ekki tollalöggjöf? Dettur einhverjum í hug að fara að búta tollalöggjöfina og dreifa henni á hin ýmsu fagráðuneyti? Telja menn það vera í anda góðrar stjórnsýslu? Telja menn að það sé líklegasta leiðin til þess að tryggja að við efnum milliríkjasamninga? Eða eru menn virkilega þeirrar skoðunar að það eigi að fela hverju fagráðuneytum um sig sinn bút tollalöggjafarinnar til þess að afhenda tollskrána og tollalöggjöfina sem verndarstefnutæki fyrir hvert fagráðuneyti? Það væri með ólíkindum. Það væri fróðlegt að heyra álit lögvitringanna þriggja á þvílíkum skoðunum.  Þá spurði hv. þm. um beitingu tollígilda þegar að því kemur. Svarið er þetta: Endurskoðuð tollskrá liggur ekki fyrir. Að því mikla og flókna viðfangsefni er verið að vinna í þessari margnefndu fimm ráðuneyta nefnd.  Þetta er hins vegar erfitt í framkvæmd vegna þess að eiginlega er ekki nema tvennt til, annaðhvort að bjóða þennan innflutning út til lægstbjóðanda eða þá að úthluta honum til einhverra aðila sem viðamestir eru í innflutningi nú þegar. Að lokum, virðulegur forseti, af því að hér var farið með endalausar rangfærslur um þann litla þátt EES-samninganna sem varðaði heimildir til innflutnings á grænmeti og blómum. EES-samningurinn, þótt hv. 6. þm. Suðurl. hafi ekki tekist að skilja það enn, er alls ekki um landbúnaðarmál. Hins vegar var gert samkomulag um það að draga upp lista yfir 77 tegundir af blómum og grænmeti. 

Hvaða menn?

Þetta var gert að undangengnum viðræðum við forsvarsmenn Samtaka garðyrkjubænda. Ástæðan fyrir því að þetta var gert var sú að hin EFTA-löndin höfðu gengið miklu lengra í því að opna fyrir innflutning á búvörum. Sum EFTA-ríkin sóttust beinlínis eftir því vegna þess að þau eru jafnvel verulegir útflytjendur á búvörum. Ísland gekk þarna langsamlega skemmst. Það eina sem hæft er í þessu er það að takmarkaðan tíma á árinu, þegar ekki er innlend framleiðsla á markaðnum, þá er þetta heimilt. Það sem hins vegar fékkst í staðinn voru meiri háttar hagsmunir vegna þess að þetta var gert til að hnykkja á því eða brjóta á bak aftur andstöðu Suður-Evrópuþjóða, einkum Spánverja, við tollalækkanir varðandi okkar fiskafurðir. Það er algerlega út í hött að fara hér mörgum árum að orðnum hlut með rangfærslur og staðleysustafi um svo lítið mál. Síðan ber að sjálfsögðu að líta á það, að því er varðar þær líklega sex eða sjö tegundir af blómum eða grænmeti sem er leyft að flytja inn yfir háveturinn. Meira að segja var hliðrað til um það tímabil í samráði við samtök garðyrkjubænda að höfðum samtölum við þá. Að segja að þetta sé einhver aðför að innlendri garðyrkjuframleiðslu er að sjálfsögðu út í hött. Menn geta ef þeir vilja rannsakað verðmyndun á þessum vörum og velt því fyrir sér hvar væri sanngjörn málamiðlun á milli eðlilegra hagsmuna neytenda við innflutning eða innlenda framleiðslu. Þetta litla samkomulag, sem augljóslega var til að tryggja meiri háttar íslenska þjóðarhagsmuni, mun ekki hnekkja íslenskum landbúnaði hvað þá heldur innlendri garðyrkjuframleiðslu. Á það má benda að það er yfirleitt 30% rauntollur á innflutningi á landbúnaðarvörum eða jafnvel tollfrelsi. Þannig hefur það verið á undanförnum árum. Og 30% tollur á innflutning er í skilningi flestra landa umtalsverð tollvernd. Það er reyndar hæsti rauntollur í tollskránni íslensku að því er varðar matvæli og reyndar er alhæsta tollprósenta sem þar er nefnd á tóbaki 50%. Það er með öðrum orðum tollvernd ef um það væri að ræða að flytja inn að vetrinum. Nú er það svo að þessi innflutningur, sem stýrist af 53. gr. búvörulaganna, kom t.d. ekki til álita í desember. Hvers vegna ekki? Vegna þess að Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur í hendi sér að heimila engan innflutning ef hún telur að innlend framleiðsla fullnægi markaðseftirspurn. Með öðrum orðum: Hæstv. landbrh. og undirstofnun hans, Framleiðsluráð, hefur fullt forræði og heimildir til að banna innflutning. Ef þeir vilja gera undanþágu og heimila einhvern innflutning þá gerist það á 30% tollum. Það er því út af fyrir sig ekki yfir miklu að kvarta í þeim efnum. En ég er orðinn svo vanur því af hálfu sumra hv. þm. að þeir hirða ekkert um hvort þeir fari með rétt mál eða rangt. Þeim nægir að fara með áróðursklisjurnar sínar og endurtaka þær í síbylju eða landráðabrigsl eða eitthvað í þeim dúr, sem endar auðvitað með því að það tekur enginn neitt einasta mark á málflutningi slíkra manna.

Við hverja áttu?

Það segir sig sjálft.

Virðulegur forseti. Það er fyrst ein spurning til að ég skilji betur mál hæstv. ráðherra varðandi meðferð tollígilda vegna GATT. Hvaða ráðherra mun hafa forræði með tollígildin þegar þar að kemur? Í öðru lagi af því að hæstv. ráðherra talaði um gamlar klisjur áðan. Hæstv. ráðherra sagði: Verðin sem eru notuð til viðmiðunar við GATT eru ekki raunveruleg, þau eru ekki til og þess vegna er ekki eðlilegt að leggja á hámarkstollígildi út frá þeim. Nú vil ég benda hæstv. ráðherra á að þetta eru sömu verð og ráðherrar Alþfl. nota þegar þeir reikna út hvað innflutningsvernd landbúnaðarvara kostar. Og sömu ráðherrar eru svo ósvífnir að þeir leyfa sér að reikna það út á hvað þetta kosta hverja fjölskyldu í landinu. Hvað er lagt til grundvallar, hæstv. ráðherra? Verð sem hæstv. ráðherra sagði réttilega áðan að eru hvergi til. Svona eru nú klisjur Alþfl.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hv. þm. skuli enn láta sem hann skilji ekki þetta mál 

Þetta er ekki útúrsnúningur.

Það er alveg laukrétt hjá honum að tollígildin eru byggð á grunni sem er tilbúið heimsmarkaðsverð sem hvergi er til á markaði lengur, það er sjö eða átta ára gamalt. Það er hins vegar grunnur fyrir heimildum til verðjöfnunargjalda upp að innlendu verði. Það er ekki Alþfl. heldur var það formaður landbn. sem vildi troða slíku ákvæði inn í grein 2.4 í búvörulagafrv. Ef honum hefði tekist það þá hefði hann haft svo víðtæka heimild byggða á grunnverði, sem hvergi er til, heimildina samt sem áður jafnháa, sem hefði leitt til þess að ef henni hefði verið beitt að fullu þá hefði verið farið yfir innlent verð og þar með búið að beita hvoru tveggja, verðjöfnunargjöldum og verndartollum. Varðandi það sem Alþfl. er að segja er flokkurinn einfaldlega að vara við því að veita svo víðtækar heimildir og það má bæta einu við að. Því hefur verið haldið fram í alvöru af fulltrúum landbrn. að landbrh. sé skuldbundinn til þess samkvæmt búvörusamningi að beita þessu að fullu. Þá væri það orðinn verulega hrollvekjandi veruleiki ef það stæði til.

Virðulegur forseti. Nú staðfesti hæstv. ráðherra það sem ég sagði áðan. Hann staðfesti að þessi viðmiðunarverð eru hvergi til. Það sem ég sagði í mínu andsvari var að þetta eru sömu tölurnar og ráðherrar Alþfl. nota þegar þeir reikna hvað innflutningsverndin kostar íslenska neytendur og leyfa sér að skipta út á hverja fjölskyldu. Það hefur hæstv. viðskrh. gert og, eins og hæstv. utanrrh. er hér búinn að upplýsa, lagt til grundvallar verð sem hvergi er til. Þetta er málflutningur sem er ekki ráðherrum sæmandi. Ég vil síðan ítreka spurninguna sem ég bar fram. Hún var sú: Hver fer með tollígildi eftir að GATT-samningurinn er kominn á? Hvar verða þær heimildir vistaðar í stjórnkerfinu að mati ráðherrans?

Virðulegi forseti. Þótt menn greini á jafnvel um tæknileg atriði þá beini ég því eindregið til hv. þm., sem er góður og gegn maður, að leggja af þann ósið að bregða mönnum alltaf um óheilindi eða óheiðarleika alveg að ósekju. Það sem um er að ræða hérna er tvennt. Tollígildin eru reikningsdæmi miðað við grunnverð sem var til fyrir 6--7 árum síðan. Það er ekki til lengur. Síðan var gerð tillaga um að veitt yrði gjaldtökuheimild á grundvelli þessa tilbúna verðs sem hefði ekki staðist milliríkjaskuldbindingar og þegar við leggjum fram þessar tölur þá er tvennt að segja: Þær tölur endurspegluðu á sínum tíma verðmuninn sem var á heimsmarkaðsverðinu og hámarksvernd innan lands. Þær gera það ekki lengur og munu ekki gera það í framtíðinni. Það sem við vorum að andmæla og förum með réttar tölur um er að það væri gefin heimild til að misnota þessi heimildarákvæði í formi verðjöfnunargjalda sem hefðu, ef þeim hefði verið beitt að fullu, brotið í bága við samninga og bitnað á neytendum með þeim hætti sem ekki hefði verið við unað. Að því er varðar forræði á tollum eftir gildistöku GATT þá get ég ekki svarað því með öðru en þessu: Nefndin mun skila sínum tillögum og það mun síðan koma til kasta Alþingis að útkljá það á grundvelli tillagna um breytingar á tollalögum hvar þau verða vistuð.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanrrh. sagði með réttu hér áðan að tilefni þessa lagafrv. hefði verið að eyða réttaróvissu. Hann kvað einnig svo að orði að nauðsynlegt væri að eyða réttaróvissunni. Nú vil ég spyrja hæstv. utanrrh. Þegar meiri hluti stjórnarþingmanna í landbn. hefur flutt nefndarálit sem túlkar breytingartillögurnar á þann veg sem hæstv. utanrrh. hefur fordæmt jafnharðlega og allir urðu vitni að hér áðan og lið fyrir lið rakið sem staðlausa stafi er hæstv. utanrrh. þá ekki sammála mér um það að réttaróvissan sé enn þá fyrir hendi? Það hafi því mistekist enn sem komið er í þinginu að eyða réttaróvissunni? Hvernig hyggst ráðherrann og ríkisstjórnin haga gerðum sínum á næstu dögum til að tryggja það sem var hið upphaflega markmið, að eyða réttaróvissunni?

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykn. spyr um hvort tekist hafi að eyða réttaróvissu. Mitt svar er þetta: Með þessum lagatexta hefur tekist að draga úr réttaróvissu. Það er engin réttaróvissa uppi um það hverjar eru bannheimildir gagnvart innflutningi til hæstv. landbrh. Það hefur tekist með leiðréttingum á þeim frumvarpsdrögum, sem formaður landbn. var að velkjast með, að skýra og skilgreina inntak og hámark verðjöfnunargjaldanna. Að þessu leyti hefur dregið úr réttaróvissu. Það hefði hins vegar orðið til þess að valda réttaróvissu ef rangar fullyrðingar um að þetta tæki til tollaskipunar eftir GATT hefðu fengið að standa. Þess vegna þurfti að setja fram nefndarálit til að leiðrétta það. Ef á þetta kynni að reyna þá treysti ég dómendum við íslenska dómstóla til þess að fara í gegnum lögskýringargögn eins og nefndarálit, ræður og greinargerðir og greina þar kjarnann frá hisminu og komast að því hverjir fara með rétt rök alveg eins og Hæstiréttur gerði á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Vandinn er sá, hæstv. ráðherra, að þrír af fjórum flutningsmönnum þessara tillagna túlka tillögurnar á allt annan veg en hæstv. utanrrh. gerir hér. Það liggur einnig fyrir að hæstv. landbrh. og hæstv. forsrh. túlka tillögurnar á sama veg og hv. þm. Egill Jónsson. Annað hefur a.m.k. ekki komið fram enn sem komið er. Þess vegna hljóta dómendur í sinni túlkun að fara eftir fagráðherranum og forsrh. og meiri hluta þeirra sem flytja tillögurnar frekar en að fara eftir einum þingmanni Alþfl. og einum ráðherra úr ríkisstjórninni sem er ekki með málið á sínu faglega umráðasviði. Þess vegna spyr ég ráðherrann enn á ný þar sem hann hlýtur að viðurkenna það að orð forsrh. og landbrh. og formanns nefndarinnar vega þungt í lagaskýringunni: Hvernig hyggst hann ganga frá málinu hér í þinginu áður en umfjölluninni er lokið?

Virðulegi forseti. Ég árétta það að réttaróvissu hefur verið eytt um þýðingarmestu mál. Bannheimildir landbrh. skráðar í viðaukum, sem hafa lagagildi, eru ótvíræðar. Skilgreining á heimild til verðjöfnunargjaldtöku á þessu tímabili eru sæmilega skýrar. Á framtíðina, þ.e. framtíð tollamála eftir gildistöku GATT, mun ekki reyna fyrr en GATT-samningar hafa verið útkljáðir á Alþingi og þeir tekið gildi. Ég tel því að réttaróvissan sé ekki mikil að því er varðar framkvæmdina fram að gildistöku GATT eftir að það tókst að leiðrétta frumvarpið sjálft. Þótt menn leggi réttilega áherslu á það að greinargerðir og þingræður séu lögskýringargögn þá er náttúrlega meginatriðið lagatextinn sjálfur. Um hann er samkomulag. Þess vegna held ég að menn þurfi ekki að mikla þetta fyrir sér. Að því er varðar það hvort hæstv. forsrh. túlki þetta á einhvern annan veg þá hef ég ekki séð eða heyrt hans túlkun í þessum álitamálum. En ég hygg að dómarar og dómstólar, ef á reyndi, sem myndu fara ofan í saumana á því hvað væri rétt túlkun á framkvæmd milliríkjasamninga myndu kanna það mjög vendilega og ekki byggja bara á greinargerðum formanns landbn.

Virðulegi forseti. Það er mikið deilt um það hér hvort réttaróvissan sé enn þá fyrir hendi. Hæstv. utanrrh. hefur ýmist sagt að það hafi dregið úr réttaróvissunni eða að það hafi tekist að miklu leyti að eyða henni. Á fyrsta fundi hv. landbn. þegar skoðuð voru drög að því frv. sem lagt var fram í febrúar komu tveir lögmenn sem fóru yfir hæstaréttardóminn með hliðsjón af lagabreytingunni frá því í desember. Þeir voru ósammála um niðurstöðu dómsins en sammála um það að þetta frv., sem þá var verið að skoða drög að, mundi ekki eyða réttaróvissunni. Nú hefur hæstv. ráðherra fullyrt það að þetta frv., sem við erum nú að ræða með brtt., sé nánast orðið eins og það frv. sem lagt var fram í febrúar sem þýðir það að enn er uppi sama réttaróvissan og var. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra enn og aftur: Hvernig ætlar hann að halda áfram ríkisstjórnarsamstarfi ef tortryggnin er svo mikil á milli stjórnarflokkanna að þeir valda ekki því verkefni sem þurfti að vinna hér?

Virðulegi forseti. Um hvað gæti réttaróvissa staðið? Vörusviðið? Nei. Þar kom fram ein gagnleg ábending, sem skipti að vísu engum sköpum, hjá títtnefndum lögfræðingum, nefnilega að gefa viðaukanum lagagildi, áður hafði hann verið settur fram sem fylgiskjal. Verðjöfnunargjöldin, gætu þau valdið réttaróvissu? Ef hér hefði verið lagt fram það frv. sem lögfræðingarnir stóðu að fyrir landbn. þá hefði það valdið mikilli réttaróvissu því að þeir skildu ekki hvað verðjöfnunargjöld voru. Eftir að búið er að leiðrétta þann texta þá er alveg ljóst að það er unnt að framkvæma álagningu verðjöfnunargjalda þannig að þau séu innan skilgreindra marka milliríkjasamninga og þá hefur þeirri réttaróvissu verið eytt og þakkað sé ekki þessum hv. lögfræðingum. 

Forsrh. lýsti því yfir að hann hefði verið mjög ánægður með þann texta.

Ég hygg að í þessum björgunarleiðangri hafi tekist að bjarga fyrir horn þannig að það verði ekki mikil réttaróvissa af framkvæmd þessara laga. Standist það þá held ég líka að það sé ekkert því til fyrirstöðu að menn haldi áfram stjórnarsamstarfi um önnur og þýðingarmeiri mál.

Virðulegi forseti. Það lá alveg ljóst fyrir sl. vor að hefði það frv. sem þá var lagt fram verið samþykkt þá hefði allt það málavafstur sem hér hefur verið ekki þurft að koma til. Það vildi að sjálfsögðu ekki Alþfl. og alls ekki hæstv. utanrrh. eins og menn muna frá liðnu vori. Þetta frv. sem hér á að koma áfram í gegnum þingið mun enn þá valda sama ágreiningnum úti í þjóðfélaginu og bændur og þeir sem þurfa að styðjast við þetta vita ekkert hvar þeir standa.

Virðulegi forseti. Jú, sem betur fer vita bændur nú betur hvar þeir standa. Þeir vita það að tilteknar landbúnaðarvörur birtar í viðaukum með lögum eru bannaðar í innflutningi. Þeir vita ef undanþága er gerð eða ef vara er flutt inn samkvæmt milliríkjasamningum þá eru lögð á verðjöfnunargjöld sem eru þekkt stærð og rétt skilgreind. Í þessum skilningi hefur réttaróvissu verið eytt. Ég vil hins vegar taka undir það með hv. þm. að það væri æskilegt að menn legðu síðan þessar deilur að baki eða hættu þeim leik að skemmta skrattanum með því að búa til deilur 

Virðulegi forseti. Það er merkileg lokaniðurstaða sem nú blasir við, en umræðunni er víst senn að ljúka í kvöld. Hæstv. utanrrh. stendur hér berstrípaður eftir ræðu og spurningar hv. þm. Ólafs Ragnars. Sú er staðreynd málsins sem hér liggur fyrir eftir hans miklu ræðu í kvöld. Það er svo alveg merkilegt sem hér blasir við að hv. sjálfstæðismenn allt of margir sitja hér og taka ekki til máls eftir þessa löngu ræðu hæstv. utanrrh. áðan þar sem hann tónaði aldeilis til samstarfsflokksins. Það er geðleysi að sitja undir þessu. Hæstv. ráðherra svarar mér aldrei málefnalega. Hann víkur alltaf að landráðum, það sé það eina sem ég hafi að segja. Ég hef sagt um störf hæstv. ráðherra, m.a. í garðyrkjunni sem hann var að segja að væri á grænni grein, hann er nánast búinn að ganga frá henni. Hæstv. ráðherra man ekki hvað íslenskt er. Það er vandamálið. Forráðamenn annarra þjóða berjast með kjafti og klóm fyrir sínu landi, fyrir sinni þjóð. Það er óskaplegt til þess að vita að hér gleymir utanrrh. því, að því er virðist, að hann er Íslendingur.

Hæstv. forseti. Það er upphaf þessa máls að eftir stjórnarskiptin síðustu 30. apríl 1991, í maímánuði eftir þau stjórnarskipti, þá kom það upp á ríkisstjórnarfundi að fulltrúar landbrn. hefðu ekki verið hafðir með í ráðum í sambandi við þær samningaumleitanir og samningaviðræður sem farið höfðu fram milli Íslands innan EFTA við Evrópubandalagið. Það var ákveðið þegar á þeim fundi að til engra skuldbindinga gæti komið, engar viðræður gætu orðið þjóða á milli um landbúnaðarmál nema fulltrúar landbrn. ættu þar fulltrúa og slíkar ákvarðanir væru teknar, ekki í samráði við landbrn. sem er fagráðuneytið, heldur yrði það samkvæmt ákvörðun landbrn., að öðrum kosti ríkisstjórnar, hvernig staðið yrði að þeim skuldbindingum sem við Íslendingar gerum í sambandi við alþjóðlega samninga. Því miður voru dæmi þess frá síðustu ríkisstjórn að slíkar skuldbindingar voru teknar fyrir hönd íslenska ríkisins án þess að um það væri samkomulag innan ríkisstjórnar eða jafnvel kunnugleiki en fyrir það á að hafa verið girt með ríkisstjórnarfundinum sem haldinn var í ráðherrabústaðnum í maímánuði 1991. Það er upphaf þessa máls. Það var rétt sem fram kom hér áðan að við stóðum gagnvart garðyrkjubændum upp við vegg vegna þess að það hafði verið samið og gengið nánast frá svokölluðum cohesion-lista án þess að landbrn. og án þess að grænmetisbændur eða ylræktarbændur gætu komið þar nokkurs staðar nærri. Ef til samningsgerðar milli EFTA og Evrópubandalagsins hefði komið þá á miðju sumri eins og menn spáðu fyrir kosningarnar vorið 1991 þá hefðum við orðið að sæta þeirri niðurstöðu sem náðist í síðustu ríkisstjórn. Þetta mál var síðan tekið upp af okkur í landbrn. Við héldum fund með garðyrkjubændum, ylræktarbændum, eins og þingmönnum á að vera kunnugt og þeir áttu síðan fund með utanrrn. og það var mest vegna vinsemdar þýska landbrh., Kiechle, sem okkur tókst að ná fram leiðréttingum nokkrum á þeim cohesion-lista sem lá fyrir um stjórnarskiptin síðustu. Þetta er sagan á bak við það. Ég vil líka segja út af þeim ummælum sem hafa fallið hér í dag, ekki aðeins frá hæstv. utanrrh. heldur ýmsum öðrum, út af stöðu ylræktarinnar og grænmetisins þá stöndum við frammi fyrir því núna gagnvart þeim vörum sem eru á cohesion-listanum að við verðum að leyfa innflutning á niðurgreiddum vörum frá Hollandi og ýmsum öðrum þjóðum. Það er talið að niðurgreiðslan á hinum hollensku samkeppnisvörum sem eru fluttar hingað inn til landsins nemi um 10% af verðinu en samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið eins og ég skil hann, ég er að vísu að láta athuga hvort einhvers staðar sé smuga sem við getum lætt okkur inn samkvæmt samningunum eins og þeir eru túlkaðir en ég tek það fram að ég er að láta gera sérstaka athugun á því, er okkur ekki heimilt að leggja á verðjöfnunargjöld til að mæta niðurgreiðslum Evrópubandalagsins á þeim vörum sem fluttar eru inn til landsins nú á þessum vetri. Þetta er þeim mun óþokkalegra sem það liggur fyrir að við Íslendingar sjálfir höfum skattlagt í innflutningi aðföng til garðyrkjunnar. Garðyrkjan er ekki niðurgreidd um eina einustu krónu hér á landi. Það er auðvitað alveg ljóst að á sama tíma og orka er niðurgreidd til okkar samkeppnisþjóða þá getum við ekki okrað á orkunni til hinnar íslensku framleiðslu. Þessir hlutir eru algjörlega ljósir. Þegar verið er að tala um það að á þessum vörum sé 30% tollur þá erum við að byrja á því að tala um það að vega upp niðurgreiðslurnar erlendis frá. Það sem er kannski alvarlegast í þessu máli er að framkvæmdin með innflutningnum er ekki öruggari en svo að fyrir hefur komið að í krafti þessara samninga við Evrópska efnahagssvæðið hafa verið fluttar inn vörur sem eru frá Suður-Ameríku sem er utan svæðisins sem er auðvitað hreint samningsbrot. Það er þess vegna mjög mikilsvert þegar við erum að ræða milliríkjasamninga almennt og við erum að ræða um meira frjálsræði milli landa þá erum við ekki bara að ræða um rétt innflytjandans íslenska til þess að koma með erlendar vörur inn í landið heldur erum við líka að ræða um það hvernig við getum tryggt að íslenskir framleiðendur, íslenskir keppinautar, geti treyst þeim ákvæðum sem eru í milliríkjasamningunum þeim til trausts og halds. Ég vil líka segja af þessu tilefni að það lá alveg ljóst fyrir samkvæmt samkomulaginu í desember að heimild til verðjöfnunargjalda á grænmetisvörum var færð til landbrn. og samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir gildir sú hin sama regla hvað sem milliríkjasamningum líður. Ég vil af þessu tilefni rifja það aðeins upp að í 1. gr. laga . . . ég er nú ekki með rétt lög  ,,Þá er kveðið á um að ráðherra skuli við innflutning landbúnaðarvara vera heimilt að leggja á þann innflutning verðjöfnunargjöld sem nauðsynleg eru til að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara og skuli ráðherra ákveða með reglugerð á hvaða landbúnaðarvörur, þar með taldar unnar vörur sem innihalda landbúnaðarhráefni og sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, skuli leggja verðjöfnunargjöld við innflutning. Það er ljóst samkvæmt þessum orðum lagatextans að hér er bæði fjallað um unnar og óunnar innfluttar búvörur. Það er skýrt tekið fram í greinargerð og er þessi texti alveg afdráttarlaus í þeim efnum. Ef við veltum fyrir okkur samningnum um Evrópska efnahagssvæðið þá er þar verið að tala um smjörlíki með 10--15% mjólkurfitu m.a. svo og júgúrt og raunar allar unnar búvörur sem fluttar eru til landsins og falla undir búvörulögin.`` Ég vil líka segja af þessu tilefni að þegar við erum að setja löggjöf í tengslum við það að við erum að fella niður hömlur og við erum að greiða fyrir viðskiptum þá erum við ekki að velta fyrir okkur hvort Alþfl. eða Sjálfstfl. hafi unnið í einhverju orðaskaki sín á milli. Málið snýst ekki um það. Málið snýst ekki um það hvort ég hef rétt fyrir mér þegar við erum að tala um samkomulagið í desember eða hvort hæstv. utanrrh. hefur rétt fyrir sér. Þeir menn sem standa fyrir utan okkur verða bara að velta fyrir sér, hvorum trúi ég betur?  Ég get tekið fullkomlega undir það sem utanrrh. segir þegar hann talar um það að í frjálsum viðskiptum þurfum að greiða fyrir innflutningi þá viljum við auðvitað reyna að greiða fyrir því að bændur hafi tök á því að framleiða ódýrar sína vöru. Bændur hafa staðið við sinn hlut. Þeir hafa lækkað sínar vörur miklu meira en ákvæði voru um í þeim búvörusamningi sem þeir þrír fyrrv. ráðherrar stóðu að sem eru í þingsalnum, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og sá sem er á milli þeirra, fyrrv. og núv. hæstv. utanrrh. Þegar hann var að tala um það áðan að við verðum að losa landbúnaðinn úr þeim höftum sem hann er í þá vil ég taka undir það. Ég tek undir að við erum að reyna að finna leiðir til þess. Þá verður líka Alþfl. að vera opinn fyrir því að þær leiðir, sem ég treysti mér til að fara í þeim efnum af því að ég ber ábyrgð á stefnumörkun í landbúnaði, að vera opinn fyrir því að greiða fyrir því að slík frumvörp nái fram að ganga, a.m.k. til þingsins, til þess að það geti skorið úr þeim málum. Og þá vil ég raunar líka segja, þeir eru alveg afdráttarlausir búvörusamningarnir um sauðféð, alveg afdráttarlausir um það að ef raskað verði innanlandsmarkaðinum á kjötvöru þá beri að taka þann samning til endurskoðunar og það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að bændur verði skaðlausir. Þetta er samningur við bændur og við verðum að gera svo vel að hlíta því, við verðum að standa við skriflegan samning sem ríkisstjórn hefur gert við bændasamtök landsins. Þetta er auðvitað alveg ljóst. Það er líka alveg ljóst þegar við erum að þrátta um það í hvaða ráðuneyti verðjöfnunargjöldin eiga að vera. Það er þannig á Norðurlöndum að þau eru í höndum landbrn. Mér er ekki kunnugt um hvernig þessi mál fóru Finnlandi. Málið var fyrir þinginu, ég athugaði ekki að gá hvernig málin standa þar rétt í augnablikinu. Þar voru menn og eru að tala um það að færa þetta vald yfir til landbrn. Þróunin er öll þannig og þróunin er þannig vegna þess að þar er fagþekkingin á því sem við erum að tala um. Þegar menn eru að tala um það og reyna að gera mig tortryggilegan með því að í minni baráttu fyrir landbúnaðinum þá vilji ég ekki hugsa um neytendur, þá er það algjörlega út í hött. Bændur eru sjálfir neytendur. Hvernig stendur á því að slíkur verðmunur er á ýmsum aðföngum bænda sem frjáls innflutningur er á? Að við getum bent á tífaldan og fimmtánfaldan mun á sumum hlutum? Hvernig stendur á að bændur eru t.d. að kaupa varahluti í dráttarvélar sínar erlendis? Biðja kaupmenn eða flugfreyjur eða ferðalanga að kaupa varahlutina í búð erlendis nema vegna þess að kostnaðurinn sem leggst á við innflutninginn hér á landi er óheyrilegur. Að sumu leyti á þetta rætur sínar að rekja til þess að við erum að reyna að ná tekjum í ríkissjóð með óréttlátum og röngum sköttum. Sumpart er þetta vegna þess að álagningin er of há. Það er minna um það talað. Og jafnvel sömu mennirnir og tala um það að hér sé verð á svínakjöti og kjúklingakjöti hátt og hafi verið hátt hin síðustu ár hafa ekki viljað ganga jafnlangt og ég í því að lækka skattheimtuna einmitt á þessi matvæli til þess að gera hana lægri til neytenda og þá er ég að tala um innlenda framleiðslu en ekki innflutta. Þegar við erum að tala um stuðning við landbúnaðinn, eins og menn gera oft, þá man ég ekki betur en hæstv. viðskrh. hafi notað það heimsmarkaðsverð, sem nú er búið að segja að sé ekki til, til þess að gera mig tortryggilegan hjá barnafólki og ýmsum öðrum með því að segja að ég vildi koma í veg fyrir það að fátækt fólk fengi kjöt að borða og það var meira að segja upp á þúsund króna tiltekið sem ég tók frá fjögurra manna barnafjölskyldu hér á landi.

Er þessi maður með í ríkisstjórn?

Þetta var byggt á könnun frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og þykir sú skýrsla ekki merkilegur pappír þegar komið er út fyrir landsteinana. Auðvitað má því tala um þessi mál í margvíslegum tóni. En það er alveg ljóst að við erum ekki bara að tala um bændur, við erum að tala um neytendur, við erum að tala um íslenskar hendur, við erum að tala um íslenskan matvælaiðnað og við erum líka að tala um útflutning. Það væri hörmulegt nú þegar við sjáum hilla undir það að við Íslendingar höfum kannski möguleika á því að standa fyrir hollustuútflutningi á hollustukjöti, hollustufæði, til annarra landa --- af því að menn vilja greiða meira fyrir þau matvæli sem eru héðan en annars staðar af því að við notum aðferðir við að framleiða okkar matvæli sem eru í samræmi við fyllstu kröfur sem gerðar eru í veröldinni sem leggja upp úr heilbrigði í dýrum og góðri meðferð matvæla og að við notum ekki lyf til þess að örva vöxtinn --- ef við einmitt á þessari stundu brygðumst gagnvart þessari atvinnugrein. Auðvitað gengur það ekki, auðvitað getur slíkt ekki gengið og við hljótum að standa fast á okkar rétti. Um GATT-samningana er það að segja sem ég sagði áðan. Það mun ekki endurtaka sig að Alþingi samþykki slíka alþjóðlega samninga nema áður liggi alveg skýrt fyrir hvaða áhrif þeir muni hafa á íslenskt atvinnulíf og íslenskt efnahagslíf. Ég er alveg sannfærður um það að það eru fleiri þingmenn en ég sem munu ekki geta unað slíku. Þess vegna var það alveg sjálfsagt af minni hálfu og ég var ekki að hætta hagsmunum bænda að einu eða neinu leyti né Íslendinga sjálfra, því í þessum efnum fara hagsmunir Íslendinga og hagsmunir bænda saman og neytenda líka, þegar ég samdi um það að við skyldum setja í nefnd fimm ráðuneyta hvernig við skyldum undirbúa löggjöfina vegna GATT-samninga og standa að þeim. Okkur liggur ekkert á, við höfum nógan tíma og aðalatriðið er að við vitum hvað við erum að gera og menn koma ekki hér upp og segi að það megi túlka þann lagastaf sem við ætlum að setja með mismunandi hætti. Ég vil líka segja að í þeirri merkilegu vinnu sem landbn. hefur unnið í sambandi við sínar brtt. og sitt nefndarálit, þá tók ég það alveg skýrt fram í frumræðu minni að það væru efasemdir um það að frv. stæðist eins og það væri. Ég bað hv. nefnd sérstaklega um að ganga úr skugga um að þar væru ekki einhver vafaatriði sem væri hægt að teygja og toga eftir á. Um leið og ráðist er að Agli Jónssyni, formanni landbn., um það hvernig hann stóð að vinnubrögðum í þessu máli er vegið að mér sjálfum því ég er mjög þakklátur honum fyrir það hvernig hann stóð að verki og efast um að aðrir hefðu gert það betur. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að þeir lögfræðingar sem sömdu lagatextann eru sömu mennirnir og skrifa skýringar í nefndaráliti 1. minni hluta um lagatextann. Þeir eru að skýra það sem þeir sjálfir segja og meiri hluti flm. skrifar undir. Þannig að í mínum huga er það alveg ljóst að við erum að fjalla um brtt. með þeim skilningi sem í því nefndaráliti segir. Það er minn skilningur og sem landbrh. mun ég fylgja málinu eftir með þeim hætti. Ég vil hins vegar láta í ljósi þá skoðun mína og vil líka lýsa yfir fyllsta trausti á þessum lögfræðingum, ríkislögmanni og hæstaréttarlögmönnunum Tryggva Gunnarssyni og Sveini Snorrasyni Ég tel raunar að þessir tveir hæstaréttarlögmenn, Tryggvi Gunnarsson og Sveinn Snorrason, séu meðal virtustu lögmanna landsins. Ég sé ekki, herra forseti, að ég hafi ástæðu til að segja um meira þetta á þessu stigi, en taldi nauðsynlegt að þetta kæmi fram.

Hæstv. forseti. Það er ótrúlegt að það séu samstarfsflokkar í ríkisstjórn sem halda uppi málflutningi og gefa lýsingar á því hvernig hvor um sig sé afglapi og svikari. En það verður rætt síðar. Ég vildi andmæla því sem hæstv. landbrh. sagði að það liggi ekkert á því fyrir bændur að vita við hvaða skilyrði þeir eiga að búa á næstu árum. Það er auðvitað alveg lífsnauðsynlegt að þeir viti það sem allra fyrst. Hæstv. ráðherra rakti einu sinni enn söguna um samninginn um cohesion-listann og reyndi einu sinni enn að sannfæra áheyrendur um það 

Herra forseti. Ég vil minna hv. 2. þm. Suðurl., Jón Helgason, á það að sú ríkisstjórn sem var á undan þessari var í miðjum klíðum varðandi GATT-samninga og sömuleiðis samninga um Evrópska efnahagssvæðið. Ég man ekki eftir því að það álitaefni sem við erum nú að tala um hafi komið mjög upp á borðið fyrir síðustu kosningar. Ég minnist þess sérstaklega úr mínu kjördæmi, Norðurlandskjördæmi eystra, að þegar hv. þm. Tómas Ingi Olrich kom inn á þessa sálma þá þótti það vera af ýmsum óþarft mál. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. sérstaklega fyrir þá lýsingu sem hann gaf í ræðu sinni á aðdraganda cohesion-listans. Hann sagði að hæstv. utanrrh. hefði ekki látið aðra vita af því, alls ekki landbrn., fyrr en eftir stjórnarskiptin. Í fyrri ríkisstjórn hafði hæstv. utanrrh. engar heimildir til samninga. Honum var veitt heimild strax eftir núverandi stjórnarskipti í maí og eftir það dregur hann upp þennan samning. Það hefði þá verið marklaust plagg fyrir aðra sem stóðu að fyrri ríkisstjórn þegar þannig er á málum haldið. En í lokin hljóta það að vera þeir sem samþykkja samning sem bera ábyrgð á honum en ekki þeir sem greiða atkvæði á móti.

Herra forseti. Út af hinu síðasta sem hv. þm. sagði þá minnist ég þess ekki að hann hafi fyrir síðustu kosningar lýst því yfir að hann yrði á móti samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði, þvert á móti barðist formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson, mjög fyrir því að þeir samningar tækjust. Ég vil líka segja, hv. þm., að það er ekki hægt að kenna utanrrh. um það að í síðustu ríkisstjórn átti landbúnaðurinn ekki fulltrúa í samninganefndum því sú ákvörðun var tekin í janúarmánuði 1991, frekar en í febrúarmánuði, að Íslendingar mættu ekki þar sem landbúnaðurinn var til umræðu og það var gert í þeim tilgangi að reyna að þrýsta á samninga um sjávarútvegsmálin. Það var því tekin ákvörðun um það af síðustu ríkisstjórn, ekki af hæstv. utanrrh. einum, eins og ég skil það, heldur ríkisstjórninni sjálfri að það skyldi ekki mætt í þeirri nefnd. Það var tilkynnt erlendis eins og hv. þm. á að vera kunnugt.

Virðulegi forseti. Þótt ég hafi að vísu hæstaréttardóm upp á vasann um það að ég hafi réttari skilning á völundarhúsi búvörulaganna en þeir landbúnaðarráðuneytismenn þá held ég seint að Hæstiréttur muni fara í manngreinarálit milli okkar landbrh. til þess að kveða upp einhverja úrskurði eða eyða réttaróvissu. Hæstiréttur eða hvaða dómstóll sem er mun líta á texta laganna, hann mun að sjálfsögðu þrautkanna ákvæði milliríkjasamninga þar sem þau eiga hlut að máli en að öðru leyti nota nefndarálit sem lögskýringargögn og ekki kvíði ég þeim dómi, svo vel rökstutt sem okkar nefndarálit er. Örfá orð að því er varðar þetta grænmetismál. Ég þarf að bera blak af fyrrv. hæstv. landbrh. og taka af tvímæli. Ég ætla einfaldlega að segja það alveg fullskýrt að það var mjög fullkomið og náið samráð um samsetningu á þessum cohesion-lista í fyrrv. ríkisstjórn. Ég gæti reitt hér fram greinargerðir sem lagðar voru fram á ríkisstjórnarfundum um það mál. Það var að sjálfsögðu unnið í samráði við landbrn. Það fóru líka fram viðræður við fulltrúa garðyrkjubænda. Hæstv. landbrh. hefur staðfest að þetta hefur líka gerst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hann hefur líka staðfest að þrátt fyrir það að eitthvað kunni að vera niðurgreitt af þeim fáu tegundum sem fluttar eru inn um háveturinn þá gerir 30% tollur meira en að vega það upp. En hæstv. landbrh. sagði að framkvæmdin væri í skötulíki vegna þess að upprunareglur væru ekki virtar og hér væri verið að flytja inn tollfrjálsar slíkar afurðir frá þriðju löndum. Það er mjög hörð gagnrýni úr munni hæstv. landbrh. á fjmrn. og tollayfirvöld. 

Herra forseti. Ræða hæstv. utanrrh. var þríþætt. Í fyrsta lagi þá tek ég það ekki sem góða og gilda vöru að ríkislögmaður og þessir þrír lögfræðingar hafi ekki lagt sig fram um að orða texta fyrir landbn. með þeim hætti að hann væri samræmi við þær skuldbindingar sem við höfum tekið á okkur vegna milliríkjasamninga. Ég hygg að það orðalag sem hæstv. utanrrh. notaði hafi þess vegna verið óskýrt því ekki dettur mér í hug að hann hafi verið að brigsla þeim ágætu lögmönnum um það með vilja. Ég hygg að þeir hafi alveg fulla hæfni til þess að skilja skuldbindingar okkar gagnvart slíkum hlutum, að öðru leyti held ég að það sé rétt að fara að segja ríkislögmanni upp. Ég vil í öðru lagi segja að það er fróðlegt að heyra það úr munni hæstv. utanrrh., ég hefði betur spurt hann fyrr, ég hafði borið blak af ríkisstjórninni í heild sinni varðandi cohesion-listann. Nú er það komið fram að eins og að honum er staðið þá stóðu fyrri stjórnarflokkar að því og þá hefur hann væntanlega verið undirbúinn og sendur með þeim hætti þannig að Framsfl. ber þá fulla ábyrgð á honum eins og hann leit út við stjórnarskiptin síðustu.

Virðulegi forseti. Í nokkrar vikur fylgdist þjóðin með hörðum deilum ríkisstjórnarflokkanna um það mál sem hér er til umræðu. Þjóðinni var síðan sagt á mánudagskvöldið í síðustu viku að samkomulag hefði náðst. Ræður hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. í kvöld sýna það að sá grundvallarágreiningur sem þjóðin fylgist með vikum saman er enn þá í fullu gildi innan ríkisstjórnarinnar. Það er alveg ljóst. Hér hafa tveir ráðherrar talað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og þeir eru í grundvallaratriðum ósammála í þessu máli. Ég ætla þess vegna að beina þeirri spurningu til þessara tveggja hæstv. ráðherra og þeir þurfa ekki að svara því fyrr en eftir helgi þegar umræðan heldur áfram: Ætla þeir virkilega að standa að afgreiðslu málsins á þinginu með þessum hætti? Það er Alþingi ekki samboðið.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að það komi fram eins og við höfum báðir sagt, ég og hæstv. utanrrh., að við erum að tala um hvernig staðið skuli að málum þangað til og ef Alþingi ákveður að samþykkja GATT-samningana. Við erum þess vegna að tala um tímabundið ástand. Við getum ekki á þessari stundu sagt hversu langt það verður en hitt er ljóst að samkvæmt GATT-samningum þá getum við notað jöfnunargjöld ef okkur býður svo við að horfa. Hitt veit hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson fullvel eins og ég að innan ríkisstjórna er oft blæbrigðamunur um ýmis mál. Menn eru ekki alltaf sammála því hvernig eigi að taka á einstökum málum. Svo var í þeirri ríkisstjórn sem hann sat í nú síðast að í ýmsum tilvikum var hann ekki sammála Alþfl. og heldur ekki Framsfl. Skýrasta dæmið um slík efni er auðvitað, hvað á ég að segja, hin tvöfalda afstaða Alþb. fyrr og síðar til varnarliðsins og NATO.

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. er illa á sig kominn í þessu máli þegar hann fer að tala um NATO. NATO kemur þessu máli ekkert við, hæstv. landbrh. En skildi ég hæstv. landbrh. rétt að hann væri með þessu andsvari nú að afneita öllum þeim skilningi sem fram kemur í nál. hv. þm. Egils Jónssonar? Það var í raun og veru ekki hægt að skilja hæstv. landbrh. á annan veg. --- Hv. þm. Egill Jónsson hristir hér höfuðið. Þessar uppákomur hér, ræður ráðherranna tveggja, andvar landbrh. nú og viðbrögð hv. þm. Egils Jónssonar úti í sal þegar hann hristir höfuðið, eru dæmi um það að þetta mál er í nákvæmlega jafnmiklu uppnámi í dag og það var fyrir hálfum mánuði síðan. Ég endurtek: Það er Alþingi Íslendinga ekki samboðið að ætla sér að eyða réttaróvissu, svo notuð séu orð þessara ráðherra, með þeim hætti sem hér hefur komið fram í dag. Ráðherrarnir eru ekki sammála og hv. þm. Egill Jónsson er ekki sammála síðasta andsvari hæstv. landbrh.

Herra forseti. Það er auðvitað hægt að endurtaka þau orð að réttaróvissu eigi ekki að eyða. Það er þvert á móti verið að eyða réttaróvissu með þessu frv., lagatextinn liggur skýr fyrir. Túlkun hans liggur skýrt fyrir af þeim mönnum sem settu hann saman og kemur fram í áliti 1. minni hluta landbn. þannig að réttaróvissu er eytt. Ég ítreka hins vegar eins og ég sagði áðan að það hefur verið uppi ágreiningur um það milli Sjálfstfl. og Alþfl. með hvaða hætti skuli tæknilega staðið að því að greiða fyrir því að við getum aukið frelsi og viðskipti með landbúnaðarvörur. Ég hef haft það að leiðarljósi að reyna að gera það þannig að íslenskir bændur hafi svigrúm og tíma til þess að laga sig að breyttum aðstæðum. Það þarf að gefa þeim aukið svigrúm, meira frelsi til framleiðsluathafna og það er að því sem við viljum vinna.

Virðulegur forseti. Ég grennslast fyrir um hvernig framhaldi á umræðum um þetta mál verði háttað. Nú hagar svo til að hér er verið að ræða stjfrv. við 2. umr. og upp er komin sérstök staða, sem ég hygg að þurfi að leita lengi í þingtíðindum til að finna hliðstæðu þó, eins og hæstv. utanrrh. sagði, einsdæmin eigi sér oftast hliðstæðu. Þessi umræða hófst upp úr hálftvö í dag, henni verður frestað korter yfir sjö og einn stjórnarandstæðingur hefur komist að í umræðunni, sá sem hér stendur og mælti fyrir 3. minni hluta. Allur hinn tíminn hefur farið í stöðugt rifrildi milli stjórnarsinna og endaði með því að hér hnakkrifust tveir ráðherrar í andsvörum, hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. Ég hlýt því, virðulegi forseti, að grennslast eftir því hvernig framhaldið verður á þessu máli því það bendir allt til þess að hér séu stjórnarliðar komnir í bullandi málþóf til að hefta framgang þessa máls.

Forseti vill taka fram að gert hafði verið ráð fyrir því að þessari umræðu yrði frestað núna og fram haldið eftir helgi samkvæmt dagskrá sem þá verður lögð fram.

Virðulegi forseti. Ég geri í sjálfu sér enga athugasemd um að þessari umræðu sé frestað nú en það er hins vegar alveg rétt sem hv. þm. Jóhannes Geir sagði, hún er athyglisverð fyrir margra hluta sakir og sérstaklega fyrir það að allur fundartíminn síðdegis hefur að frádreginni einni ræðu farið í deilur milli ráðherra og stjórnarþingmanna. En ástæðan fyrir því að ég bað um orðið er sú að óska eftir því að framhald umræðunnar verði með þeim hætti að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson geti verið viðstaddur. Það var nefnilega hvorki hæstv. landbrh. né heldur hv. þm. Egill Jónsson sem endanlega sömdu um þennan frumvarpstexta við utanrrh. heldur var það forsrh. Davíð Oddsson. Þeir tveir sem hér hafa talað í dag, hv. þm. Egill Jónsson og hæstv. landbrh., eru þess vegna ekki höfundar þess texta af hálfu Sjálfstfl. sem þeir hafa verið að lýsa hér í dag. Þess vegna vil ég bera fram þá ósk, virðulegi forseti, að forsetar hugi að því að framhald umræðunnar verði með þeim hætti að hæstv. forsrh. geti verið viðstaddur.