Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna þess að við erum kvödd saman til að verða vitni að því að hér er verið að dreifa frv. til laga sem á að binda endi á verkfall sjómanna. Við höfum áður spáð því að þetta yrði það sem útgerðarmenn hafa verið að bíða eftir, það sem þeir vilja og hafa allaf getað gengið að sem vísu. Ég verð að segja, herra forseti, að ég mótmæli fyrir hönd Samfylkingarinnar, fyrir hönd okkar allra í þinginu mótmæli ég þessum vinnubrögðum. Þetta eru vinnubrögð sem ekki er við unandi, herra forseti, og það er alveg skelfilegt til þess að vita að ríkisstjórnin skuli grípa til þeirra án þess að hafa nokkurt samráð við stjórnarandstöðuna. Menn eru jafnvel gripnir upp úr sundlaugum í borginni til að geta mætt til þingfundar og verið vitni að þessum ósköpum. Hvernig stendur á þessu, herra forseti? Hvar eru þeir sem eru ábyrgir fyrir þessu? Hvar eru þeir? Er það kannski svo að í liði stjórnarinnar eru menn líka ósammála um þetta? Herra forseti. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum. Mér finnst þetta fráleitt. Mér finnst þetta vanvirða við þingið.

Herra forseti. Ég leyfi mér að spyrja virðulegan forseta fyrst: Er virkilega rétt að til standi hér á eftir að dreifa frv. um lög á verkfall sjómanna án þess að svo mikið sem þingmenn, stjórnarandstaðan, sé vöruð við því að það standi til? Mér er ekki kunnugt um að með boðun þessa þingfundar hafi fylgt nein skilaboð um að slíkt væri í vændum. Það er hrein óhæfa, herra forseti, í vinnubrögðum og framkomu við okkur þingmenn. Ég sé mig knúinn til þess að mótmæla þessum vinnubrögðum mjög harkalega, hvað varðar bæði þetta sem lýtur að lágmarkskurteisi og mannasiðum í samskiptum innan þingsins og svo hinu sem snýr að efni þessa máls. Þetta er ákaflega óskynsamlega og ógæfulega að verki staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er ólýðræðislegt. Þeir frestir sem byggðir eru inn í þingsköpin hvað varðar framlagningu mála og bil milli umræðna og annað því um líkt, herra forseti, eru það ekki að ástæðulausu. Þeir eru einmitt til þess að ekki sé hægt í skjóli nætur eða myrkurs að smygla góssi í gegnum þingið heldur hafi menn eðlilegan aðgang að málum, eðlilegan tíma til þess að kynna sér þau og þar fram eftir götunum. Ég mótmæli því þessum vinnubrögðum mjög harðlega, herra forseti, og spái því að það verði þeim til lítillar sæmdar og lítillar gæfu sem ætla að vinna málum sínum brautargengi með þessum hætti. Auðvitað sannar þetta það sem því miður hefur legið í loftinu, að útvegsmenn gætu gengið að því vísu þegar þeim hentaði að ríkisstjórnin mundi skera þá niður úr snörunni, enn einu sinni brjóta á rétti sjómanna, verkfallsrétti og samningsrétti með þeim hætti sem nú virðist vera í vændum, herra forseti. Ég mótmæli þessu og tel þetta dapran dag í sögu þingræðis og lýðræðis á Íslandi.

Herra forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að undanfarna daga hafa útgerðarmenn verið að herða róðurinn í áróðursstríði sínu gegn sjómönnum. Talsmenn þeirra hafa komið fram í fjölmiðlum og haft þar í hótunum við sjómenn. Því er vissulega ekki að neita að menn hafa óttast að þess kynni að vera skammt að bíða að ríkisstjórnin skæri húsbændur sína í LÍÚ niður úr þeirri snöru sem þeir hafa komið sér í með óbilgirni sinni. Við höfðum fallist á að hér yrði svokallaður útbýtingarfundur í dag. En, herra forseti, það hvarflaði ekki að nokkrum manni að hann yrði nýttur á eins ósvífinn hátt og raun ber hér vitni. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum og mótmæla því sem til stendur að gera gagnvart íslensku sjómannastéttinni.

Herra forseti. Ég held að rétt sé áður en lengra er haldið þessum ræðum að hæstv. forseti svari því hvort það sé ekki rétt sem spurst hefur að hér eigi að fara að dreifa frv. til laga um að stöðva verkfall sjómanna. Ég vil taka undir það með þeim sem hér hafa talað að ef það er rétt þá undrast ég þau vinnubrögð og ég undrast mjög að það skuli vera gert með þessum hætti því að eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði frá áðan þá var á fundi formanna þingflokka fyrir helgi fallist á að útbýtingarfundur yrði í dag, en þess var í engu getið að dreifa ætti frv. um lög á sjómenn. Herra forseti. Áður en við höfum stóru orðin fleiri vil ég spyrja hæstv. forseta og óska eftir að hann svari því hvort rétt sé að til standi að býta út frv. til þess að stöðva verkfall sjómanna.

Herra forseti. Til að ég geti talað hér þá óska ég hér með þess að hæstv. forseti svari spurningunni sem lögð var fyrir hann rétt áðan. Ég lít svo á að þögn forseta boði að hér eigi að leggja fram frv. til laga um afnám verkfalls á sjómenn. Ég get ekki skilið annað en þögn hans tákni það og mér finnst það vera nokkuð í anda þess sem sagt hefur verið hér að ríkisstjórnin muni leggja fram frv. til laga um bann á verkfall sjómanna. Nú eru útvegsmenn farnir að óttast um sinn hag því senn líður að því, herra forseti, að kvótaárinu ljúki og þeir verða að fara að nýta þann tíma sem þeir þurfa til þess að veiða þann fisk sem þeir hafa heimild til að veiða á þessu ári. Nú er fyrst farið að reyna á útvegsmenn. Nú er fyrst farið að reyna á það hvort þeir hafa einhvern áhuga fyrir því að semja við sjómenn. Þess vegna er það mikið tjón og mjög alvarlegt mál ef hæstv. ríkisstjórn Íslands ætlar að leggja fram frv. til laga um verkfall á sjómenn og ég mótmæli því ef svo verður.

Herra forseti. Það er afar erfitt að ræða um það frv. sem liggur þó í loftinu að eigi að fara að dreifa meðan forseti fæst ekki til þess að samþykkja eða synja þeim spurningum sem hér hafa verið fram bornar. Það að ekki er búið að dreifa frv. og að fundir virðast enn standa í fundarherbergjum stjórnarþingmanna bendir til þess að málið sé e.t.v. ekki eins einfalt og hæstv. ríkisstjórn virðist hafa haldið þegar hún lét það leka út að það ætti að fara að setja lög á sjómenn vegna þess, herra forseti, að það fór ekkert fram hjá okkur sem vissum að hér átti að vera útbýtingarfundur þegar fréttir núna kl. fimm hermdu að það ætti að fara að setja lög á sjómenn. Það er ekki tilviljun að fréttamenn eru komnir með þær fregnir til þess að greina þjóðinni frá. Menn hljóta að standa í forundran og spyrja hvað sé hér að gerast, einfaldlega vegna þess að miðað við þær takmörkuðu fréttir sem þó komu, virðist vera um aðra eins konar frestun að ræða. Mönnum er gefinn tími. Það var reynt áður, herra forseti. Mönnum var gefinn tími. Og hvaða niðurstöðu gaf það? Jú, það gaf þá niðurstöðu að mati hlutaðeigenda, að mati deilenda, að það dró deiluna heldur á langinn. Það gerði hana heldur dýpri og verri en verið hafði. Þessi vinnubrögð, herra forseti, eru því algjörlega forkastanleg og við hljótum að mótmæla því að Alþingi sé notað aftur og aftur til þess beinlínis að koma í veg fyrir það að þeir sem eiga að gera samninga á frjálsum markaði geti gert það, því það er það sem verið er að gera með sífelldum afskiptum sem leiða það eitt af sér að þessir aðilar munu aldrei geta náð samningi vegna afskipta Alþingis. Það er hörmulegt, herra forseti.

Herra forseti. Ég fer fram á að forseti svari spurningum sem þingmenn leggja fyrir hann og veiti upplýsingar um stöðu málsins. Nóg er nú samt þó að virðulegur forseti þingsins sýni okkur þingmönnum hér ekki þá dæmalausu óvirðingu að virða okkur ekki einu sinni svars. Getur forseti engar upplýsingar veitt um stöðu þessa máls? Er það rétt að í undirbúningi sé að dreifa frv. um lög á sjómenn? Ef það er ekki rétt þá er ekki síður mikilvægt að sú vitneskja komi fram því að það er náttúrlega mikill skaði skeður með þessum orðrómi einum saman sem farinn er á flot. Ekki er hann líklegur til þess að auðvelda mönnum samskiptin í samningaviðræðum ef það yrði ofan á að ekki yrðu sett lög á allra næstu dögum. Fyrst og síðast, herra forseti, gengur það auðvitað ekki að forseti hegði sér þannig við fundarstjórnina að hann virði þingmenn ekki svars þegar spurt er um einföld atriði sem fullkomlega eðlilegt er að menn óski uplýsinga um af hálfu forseta. Ég minnist þess varla að forsetar hafi áður, alla vega ekki í minni tíð hér sem er rúmlega 18 ár orðin, við sambærilegar aðstæður hegða sér eins og forseti hefði misst málið og hefur það nú ekki háð sérstaklega þeim hv. þm. sem skipar það embætti nú um stundir að vera virðulegur forseti Alþingis að geta ekki komið fyrir sig orði ef svo ber undir. Herra forseti. Ég fer fram á það að forseti sýni okkur ekki þetta virðingarleysi og svari þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram og mun mótmæla því harðlega og við önnur tækifæri ef forseti gerir það ekki.

Herra forseti. Ég held að tímabært sé að hæstv. forseti svari þeim spurningum sem hafa komið hér fram og ég vil mótmæla þeim vinnubrögðum við störf þingsins sem birtust nú kl. 16.45 í dag þegar hv. heilbr.- og trn. var við störf að fjalla um almannatryggingafrv. það sem mjög lá á af hálfu ríkisstjórnarinnar að fá afgreitt. Þá var fundur heilbr.- og trn. skyndilega stöðvaður og stjórnarliðarnir allir kallaðir út og gestir þeir sem komnir voru á fund nefndarinnar sendir heim. Það er engin framkoma af hálfu þingsins gagnvart þeim gestum sem koma hér til að ræða áríðandi þingmál að stjórnarliðarnir séu síðan kallaðir út, gestir sendir heim og síðan er ekki hægt að fá svör við því hvað sé á ferðinni. Það er fullkomin ókurteisi við þingheim, við almenning og við þá gesti sem voru á fundi heilbr.- og trn. Ég mótmæli svona vinnubrögðum og finnst þau ekki sæmandi þinginu. Ég kalla eftir svörum frá hæstv. forseta, bæði vegna þessarar framkomu og vinnubrögðum þingnefndarinnar og sömuleiðis þeirra vinnubragða sem eru viðhöfð hér í þinginu.

Herra forseti. Hér hefur verið boðað til þingfundar og Alþingi verið kvatt til starfa. Ég vil vekja athygli á því að vinnudeila sjómanna og útvegsmanna er búin að standa mjög lengi og það er alvarlegt að ekki skuli nú þegar hafa náðst samningar á milli þessara aðila þannig að hjól þessarar atvinnugreinar geti farið að snúast á ný með eðlilegum hætti. Herra forseti. Spurst hefur út í tengslum við þennan boðaða fund að þar ætti að útbýta frv. til laga um að stöðva þetta verkfall á fiskiskipaflotanum. Ég vil því óska eftir því áður en þessum fundi verður slitið að hæstv. sjútvrh. verði boðaður hingað á fundinn til þess að gera grein fyrir stöðunni í sjávarútvegsmálunum, gera grein fyrir stöðunni í samningamálum milli sjómanna og útvegsmanna þannig að hann geti bæði upplýst þingheim og þjóðina alla um stöðuna í þessu máli, svo alvarlegt sem það er. Ég krefst þess, herra forseti, að áður en þessum fundi verði slitið verði hæstv. sjútvrh. boðaður á fundinn, en sé það ekki hægt verði að loknum þessum fundi boðað til nýs fundar þegar í stað þar sem hæstv. sjútvrh. verði krafinn um að mæta og gera þingi og þjóð grein fyrir stöðunni í sjávarútvegsmálum og samningamálum útgerðarmanna og sjómanna.

Herra forseti. Við sem þekkjum þann hv. þm. sem nú gegnir embætti hæstv. forseta vitum að hann er gamansamur maður. Ég ímynda mér að hann hafi haft nokkuð gaman að þessu gríni sem hér hefur staðið yfir núna í 15--20 mínútur. Við höfum komið hingað nokkrir þingmenn til þess að vera viðstaddir útbýtingarfund og okkur var gert viðvart um þann fund af hálfu þingsins, a.m.k. þeim sem hér stendur þannig að það var alveg ljóst að eitthvað stóð til. Nú sé ég það hins vegar, herra forseti, að fyrst hæstv. forseti getur ekki kveðið upp úr með það hvort hér eigi að dreifa frv. til laga sem á að binda endi á verkfall sjómanna þá hlýtur það að stafa af einhverju öðru en meintri gamansemi hæstv. forseta. Getur verið að hæstv. forseti geti ekki svarað þessari spurningu vegna þess að hann viti ekki svarið? Getur verið að stjórnarliðið sé svo klofið í deilum um þetta frv. að ekki hafi tekist að ná niðurstöðu í liði stjórnarinnar? Er það kannski það? Gæti verið að einhverjir hv. þm. stjórnarliðsins hafi tekið mark á yfirlýsingu hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. um að ekki stæði til að setja lög á sjómenn? Getur verið að menn hafi metið orð þeirra manna þannig að þeir vilji ekki slíta í sundur trúverðugleika þeirra núna? Ég held að það hljóti að vera það, herra forseti, sem veldur því að nú standa yfir fundir í liði stjórnarinnar þar sem menn eru bersýnilega að deila um þetta. Menn eru ekki á eitt sáttir um hvort að ganga eigi á bak orða hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. Ég vil því biðja hæstv. forseta að upplýsa hvort hann hyggist fresta fundinum og þá hversu lengi og hvort hann geti í millitíðinni gert reka að því að verða sér úti um vitneskju sem gæti e.t.v. bundið endi á þennan farsa sem hæstv. forseti á nokkrun þátt í, ekki síður en aðrir úr liði stjórnarinnar. Hann gæti þá kannski upplýst okkur um hvað á að gera á þessum fundi.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir vanþóknun minni á þeim vinnubrögðum sem við höfum orðið vitni að á hinu háa Alþingi. Ég vil fordæma þá vanvirðingu sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar, lýðræðislega kjörnum fulltrúum á þessari samkundu, hefur verið sýnd hér í dag. Ég ætla ekki að fara, herra forseti, í þessari umræðu út í efni þess frv. sem nú hefur verið dreift enda er ég hér komin til þess að fjalla um fundarstjórn forseta. Herra forseti. Hér gerist það að boðað til útbýtingarfundar, látið vita af því að útbýtingarfundur eigi að eiga sér stað. En fyrir því eru engin fordæmi, herra forseti, eftir því sem mér skilst, a.m.k. ekki í sögu þeirra elstu manna sem hér muna á hinu háa Alþingi, að útbýtingarfundur sé notaður nánast í skjóli nætur til þess að dreifa óvæntu og umdeildu frv. á borð við það sem hér er á borðum hv. þingmanna. Ég vil fordæma þessi vinnubrögð, herra forseti. Auðvitað hefði verið eðlilegra, ef þetta var það sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forseti taldi rétt að gera, að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hefðu a.m.k. verið látnir vita. Það var alls ekki gert og ekki var á einn eða neinn hátt látið að því liggja að hér stæði til annað en að dreifa, eins og venjan er um útbýtingarfundi, málum sem eru ekki óvænt eða pólitískt umdeild. Hér er á ferðinni algjört einsdæmi eftir því sem mér skilst. Það þarf þá a.m.k. að leita langt aftur til þess að menn muni slíka framkomu við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar og við þessa löggjafarsamkundu, herra forseti. Síðan gerist það að þeir þingmenn sem áttuðu sig á því hvað hér stæði til koma og spyrja hæstv. forseta Alþingis margsinnis út í það hvað standi til. Hæstv. forseti svarar ekki spurningum hv. þingmanna. Ítrekað kemur það fyrir að hann er spurður og hann svarar ekki spurningum hv. þingmanna heldur frestar fundi án þess að svara spurningum um hvað hér standi til. Herra forseti. Það sem hér birtist í dag var löggjafarsamkunda í gíslingu framkvæmdarvaldsins og mér þykir mjög miður að hafa orðið vitni að því. Þessum fundi er frestað á meðan stjórnarflokkarnir sitja yfir því, þingflokkar stjórnarinnar, hvort þeir ætli að samþykkja þetta umdeilda frv. fyrir sína hönd. Á meðan erum við látin bíða hér án þess að fyrir liggi svör við því hvað standi til. Herra forseti. Ég vil enn og aftur lýsa yfir vanvirðingu minni á því sem hér gerðist og mér þykir mjög miður að hafa orðið vitni að því.

Herra forseti. Fyrir klukkutíma var boðað til útbýtingarfundar án þess að nokkru þingskjali væri útbýtt. Hæstv. forseti svaraði engu þegar þingmenn spurðu hann hvað stæði fyrir dyrum. Sú spurning hefur vaknað í mínum huga hvort stjórn þingsins og þá sérstaklega hæstv. forseta Alþingis hafi verið kunnugt um það í gær, þegar um það var rætt að boðað yrði til útbýtingarfundar í dag, hvað til stæði að gera. Mér finnst það mjög ámælisvert og óafsakanlegt ef hæstv. forseti hefur haft vitneskju um þetta án þess að gera formönnum þingflokkanna grein fyrir því hvað til stæði. Núna þegar verkfall sjómanna er byrjað að bíta þá hlýðir ríkisstjórnin húsbændum sínum í LÍÚ og sker þá niður úr snörunni. En ég vil spyrja hvort menn haldi að sjómenn geri sér leik að því að boða til verkfalls, hvort þeir geri sér leik að því að leggja niður vinnu. Það gera þeir ekki. Verkfall þeirra hefur það að sjálfsögðu í för með sér að þeir og fjölskyldur þeirra eru tekjulausar og svo hefur verið um nokkurra vikna skeið. Þetta er spellvirki sem ríkisstjórnin er að vinna á íslenskum sjómönnum  
            

Forseti vill biðja hv. þingmann um að halda sig við þingsköp og ræða fundarstjórn forseta þegar hún er til umræðu. Samkvæmt þingsköpum eru 20 mínútur í upphafi fundar til að ræða störf þingsins og sú venja hefur skapast að undir þeim lið sé hægt að víkja að öðrum málum. Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða þingsköp.

Alltaf, líka hæstvirtan forseta.

Herra forseti. Mér þykir nú vænt um að heyra að hæstv. forseti hefur fengið málið því það var eins og það væri frá honum tekið hér fyrr á þessum fundi þegar hæstv. forseti svaraði ekki spurningum sem þingmenn báru fyrir hann. Hæstv. forseti sýndi þingmönnum með því einstakt virðingarleysi við stjórn þingsins, við fundarstjórn sína, og henni mótmæli ég. Þetta var slök fundarstjórn af hálfu hæstv. forseta og ég geri alvarlegar athugasemdir við hana. Herra forseti. Ég mótmæli í öðru lagi þeim leiðindavinnubrögðum sem hæstv. forseti lætur hér viðgangast eða stendur fyrir eftir atvikum, hvernig það eigi að orðast. Ég mótmæli þeirri mannréttindaskerðingu sem hér á að læða inn á dagskrá Alþingis á þennan hátt í þessu frv. gagnvart sjómönnum og að það eigi að svipta þá með þessum aðferðum samnings- og verkfallsrétti og setja á þá lög, að því er virðist við fljóta athugun á þessu frv., með einstaklega fantalegum hætti. Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að hér er ekki verið að dreifa einföldu frv. um stöðvun verkfalls sjómanna. Hér er verið að dreifa bandormi sem á að breyta mörgum lögum á sviði sjávarútvegsmála, fella úr gildi heil lög, t.d. um Kvótaþing. Þetta plagg hefur því ekki orðið til á nokkrum mínútum, herra forseti. Og það afhjúpar algjörlega framkomuna við þingmenn og þingið að við fáum hér í hendur frv. sem greinilega hefur tekið langan tíma að semja og samt átti að vinna að þessu með þessum hætti, að læða því hér inn á útbýtingarfundi án þess að aðvara þingmenn um það. Ég sé það á hæstv. forseta að hann er ekki stoltur af þessum vinnubrögðum. Það er kannski von að hann sé þögull og e.t.v. fer best á því að hæstv. forseti sé þögull við þessar aðstæður því hvað ætti hann svo sem að segja, virðulegur forsetinn, þegar menn standa frammi fyrir vinnubrögðum af þessu tagi? Ég hlýt líka að harma mjög það sem hæstv. sjútvrh. lætur hafa sig í eða gerir hér eða stendur fyrir. Þetta er ekki gæfulega fram gengið hjá einum hæstv. ráðherra, nýlega komnum í það embætti. Hann er ekki að sá til farsældar í störfum sínum  Herra forseti. Ég mótmæli þessu öllu saman, þessari óvenjulegu og fráleitu fundarstjórn og framkomu við þingið. Ég held að stjórnarandstaðan neyðist til þess að endurskoða verulega samskipti sín við virðulegan forseta þegar við megum ítrekað sæta hlutum af þessu tagi þegar harðnar á dalnum. Þá kemur í ljós hverjir ráða hér lögum og lofum um þinghaldið. Ég hlýt að taka undir það að þetta er heldur dapurlegt dæmi þess hvernig Alþingi Íslendinga er í gíslingu framkvæmdarvaldsins og störfum þess er hagað eftir því sem aðilum úti í bæ virðist henta.

Í 36. gr. þingskapa er skýrt kveðið á um það að eigi megi, nema með samþykki þingsins, taka frumvarp til umræðu fyrr en liðnar eru a.m.k. tvær nætur frá því er því var útbýtt. Ekki er gert ráð fyrir því að umræður um þetta frv. hefjist fyrr en á mánudag og er því fyllilega unnið samkvæmt þingsköpum. Það hefur aldrei, svo forseta sé kunnugt, í sögu þingsins komið upp sú staða að forseti eigi að vera til svara um það hvaða frumvörp séu lögð fram hverju sinni fyrir hönd ríkisstjórnar eða einstakra þingmanna. Forseti kannast því ekki við að kröfur til hans um slíkt styðjist við þinghefð eða þingsögu.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. situr nú í sal Alþingis og er það mjög gleðilegt að hann skuli finna sig knúinn til þess að mæta á fund um útbýtingu þingskjala og sýnir þinginu það mikla virðingu. Hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála skaut því að mér áðan að ég væri ekki með bindi. Það er rétt. Ég hef tekið eftir því líka. En ég reiknaði heldur ekki með því að ég þyrfti að koma hér til þessa fundar og var ekki þannig klæddur þegar ég var að störfum í hæstv. heilbr.- og trn. En nú hefur sannleikurinn komið í ljós. Spurningum hefur verið svarað með gjörðum starfsmanna þingsins. Búið er að dreifa hér frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Þá vitum við til hvers þessi fundur var haldinn. Svo virðist, herra forseti, sem ríkisstjórnin hafi vitað til hvers fundurinn þessi átti að verða en ekki forsetinn sjálfur. Kannski hefur herra forseti reiknað með því að dreifa ætti allt öðrum skjölum á þessum fundi en þeim sem nú er verið að dreifa og e.t.v. á eftir að dreifa mörgum þingskjölum á þessum fundi svo að hægt sé að taka mál fyrir á næsta mánudegi. En það gleður mig að heyra að herra forseti skuli ekki hafa haft nokkra einustu hugmynd um það að leggja ætti þetta frv. fram.

Forseti vill að gefnu tilefni taka fram að það hefur þrásinnis komið fyrir samkvæmt hans minni að fundur hafi verið boðaður til þess að hægt sé að útbýta stjórnarfrumvarpi.

Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni taka skýrt fram að boðað var til þingflokksfunda í stjórnarflokkunum með mjög skömmum fyrirvara. Mér þykir miður að stjórnarandstaðan sé hér að gera því skóna að forseti Alþingis hafi vitað um það með löngum fyrirvara að staðið hafi til að dreifa þingmáli. Það er nú bara einu sinni þannig að stundum er verið að taka ákvarðanir mjög hratt. Ég þarf ekkert að fjölyrða um það. Það þekkjum við. Ekki var beðið um að boðað sé til fundar í stjórnarflokkunum fyrr en um þrjúleytið og þá vissum við ekki hvað til stóð. Því er alveg ljóst að hlutirnir gerast hratt og ég vildi koma upp í ræðustól til þess að lýsa því. Ég veit ekki til þess að nokkurs staðar hafi verið búið að taka ákvörðun um að leggja þetta frv. fram fyrr en sjútvrh. kom á fund til okkar með frv. í höndunum.

Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem telja að fundarstjórn hæstv. forseta sé nokkuð ámælisverð. Mér finnst að það tjói lítt fyrir hæstv. forseta að vísa til hinna formlegu fundarskapa til að verja gerðir sínar. Nú er það svo að við högum okkar störfum í þinginu samkvæmt ýmsum hefðum sem ekki eru allar skráðar í hin formlegu fundarsköp. Meira að segja ávarpsorðin sem við þurfum öll að beita þegar við ávörpum hvert annað eða hæstv. forseta, um þau er ekkert sagt í þingsköpum. Hér hafa þróast ákveðnar hefðir. Grundvallarstefið í þessum hefðum er ákveðinn trúnaður milli forsetadæmisins og þingmanna. Það skiptir ákaflega miklu máli að trúnaðartraust sé á milli hæstv. forseta, þess þingmanns sem gegnir því embætti hverju sinni, formanna þingflokka og þingmanna yfirleitt, hvort heldur þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Mér þykir miklu skipta að hæstv. forseti svari spurningu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi til hans áðan. Þetta var ákaflega einföld spurning. Hún var svona: Vissi hæstv. forseti í gær, þegar hann átti fund með formönnum þingflokka, að á þeim útbýtingarfundi sem nú hefur verið boðað til stæði til að dreifa frv. sem hér hefur nú verið dreift? Það skiptir öllu máli. Ef það er svo að hæstv. forseti hafi leynt stjórnarandstöðuna því sem til stóð þá á hann ekki skilið vott af trúnaði af okkar hálfu eða samstarfsvilja. Það mál sem hér er lagt fyrir er þess eðlis að með því teljum við í stjórnarandstöðunni að ráðist sé á grundvallarmannréttindi. Það verður nokkuð erfitt fyrir okkur að kyngja því ef í ljós kemur að hæstv. forseti hafi vitað hvað til stóð þegar hann átti þennan fund með hv. formönnum þingflokka. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki að gera því skóna að hæstv. forseti hafi vitað þetta en spurningin hefur komið fram. Meðan henni er ekki svarað, játandi eða neitandi, þá er efinn sem ríkir óþægilegur og hann mun setja mark sitt á samskipti hæstv. forseta og þingflokkanna. Hér hefur komið fram, m.a. frá hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, formanni þingflokks Sjálfstfl. að menn hafi ekki vitað hvað til stóð. Heyr á endemi. Meira að segja þættir í útvarpinu, dægurlagaþættir, eru rofnir til þess að greina frá því fyrr í dag að það standi til að setja lög á sjómenn. Svo kemur hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir heilög í framan og heldur því fram að enginn hafi vitað af þessu. Það skiptir mig ekki máli en það skiptir mig nokkru máli, upp á það samstarf sem ég þarf að eiga við hæstv. forseta, að hann svari spurningunni sem hv. þm. Ögmundur Jónasson varpaði til hans. Vissi hann af þessu? Í annan stað, herra forseti, hefðu það verið almennir mannasiðir að stjórnarandstaðan hefði verið látin vita af þessu þegar í stað er forseti fékk af þessu að vita.

Af þessu tilefni er rétt að taka fram að ég skýrði frá því í gær að ef ég sæi ástæðu til eða tilefni gæfist til þá yrði útbýtingarfundur í dag.

Herra forseti. Ég væri sennilega að segja ósatt ef ég segði að sú uppákoma sem hér hefur orðið kæmi mér á óvart. Þannig hefur stjórnarandstaðan oft hegðað sér að undanförnu, af fullkomnu ábyrgðarleysi og ekkert skeytt um þingsköpin. Staðreynd málsins er einfaldlega sú að hér er verið að dreifa stjfrv. sem ekki er beðið um að verði tekið á dagskrá eða til umræðu. Það er einfaldlega verið að dreifa því og einfaldlega verið að fylgja þeim reglum þingskapanna að málum skuli hafa verið dreift tveimur nóttum áður en þau eru tekin til umræðu. Verið er að uppfylla þau skilyrði þingskapanna að þingmenn hafi tækifæri til að sjá og kynna sér málin með nægjanlega góðum fyrirvara til þess að þeir geti undirbúið þátttöku sína í umræðum um þingmálin. Það er verið að dreifa máli tveimur nóttum áður en það er tekið á dagskrá.  Varðandi það hvort forseti hafi vitað að beðið yrði um að þessu máli yrði dreift á þingfundi í dag, hvort hann hafi vitað um það í gær, þá gat hann einfaldlega ekki vitað um það í gær. Ég hafði ekki tekið ákvörðun um það í gær. Ég tók ekki ákvörðun um að leggja fram þetta frv., eða fara þess á leit við þingflokkana að þeir samþykktu að ég legði það fram sem stjfrv., fyrr en í dag, fyrr en ég hafði átt viðræður við þá aðila sem standa í þeirri deilu sem um er rætt. Ákvörðunin var tekin milli kl. tvö og þrjú í dag. Þar af leiðandi var ekki hægt að boða þingflokkana til fundar fyrr en kl. þrjú og ekki hægt að biðja um að útbýtingarfundur yrði og boða starfsmenn fyrr en um þrjúleytið í dag. Þetta eru staðreyndir þessa máls. Það er auðvitað glöggskyggni af hálfu hv. þm. að átta sig á því að þetta mál er ekki algerlega óundirbúið, enda væri það ábyrgðarleysi af hálfu sjútvrh., hvaða sjútvrh. sem er, eftir sex vikna verkfall sjómanna að hafa ekki nokkra hugmynd um hvernig hann mundi standa að lagasetningu ef til kæmi að þess þyrfti. Þess vegna held ég að þær umræður sem hér hafa farið fram hafi verið í hæsta máta ómaklegar gagnvart hæstv. forseta. Varðandi það að ræða efnisatriðin þá legg ég til að við gerum það á mánudaginn, þegar liðnar eru tvær nætur frá því að frv. var dreift á hv. Alþingi.

Herra forseti. Hafi þessar umræður á einhvern hátt verið ómaklegar í garð hæstv. forseta þá er það vegna þess að hæstv. sjútvrh. hefur komið illa fram við hæstv. forseta og ekki upplýst hann um það hvað væri að gerast. Þetta var einhver allra skrautlegasta málsvörn sem ég hef lengi heyrt, þegar hæstv. sjútvrh., sem er ítrekað á undanförnum dögum búinn að undirstrika vilja sinn til þess að deiluaðilar leysi málin sjálfir, kemur hér og segir að auðvitað hafi hann ekki þorað annað en láta undirbúa lagasetningu. Hún er nokkuð vel undirbúin. Eins og ég vakti athygli á áðan, þá er þetta bandormur sem gerir viðamiklar breytingar á mörgum lögum á sviði sjávarútvegs. Það hefur meira að segja unnist tími til þess síðan síðdegis í dag að fá umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. þannig að hér hefur verið vel að verki staðið. Það er ekkert smáræði sem þeir afkasta núna. Þarna er ekki hraði snigilsins. Nei, herra forseti, vegna þeirra orða sem hæstv. forseti lét falla og vitnaði í þingsköp um þingtæknileg atriði og fresti, þá erum við ekki að ræða um þá hluti. Við erum að ræða um samskiptavenjur. Við erum að ræða um mannasiði og við erum að ræða um stórpólitískt mál. Þessi umræða snýst ekki um tæknilegt mál. Hún snýst um þá mannasiði að stjórnarandstaðan frétti það ekki síðust allra að grípa eigi til afdrifaríkra aðgerða af því tagi að setja lög eftir þessa löngu og erfiðu deilu. Þegar verkfalli sjómanna var frestað í vetur þá voru þó viðhafðir þeir lágmarksmannasiðir að kalla í forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna snemma þann dag. Við fengum nokkurra klukkustunda frest til að skoða málið áður en gert var heyrinkunnugt hvað í vændum væri. Þá var a.m.k. sýnd einhver viðleitni en það sjá auðvitað allir þau vinnubrögð sem hér eru á borð borin. Herra forseti. Ég ítreka mótmæli mín við því hvernig allt þetta ber að. Ég harma að hæstv. forseti skuli vera þátttakandi í þessu með þeim hætti sem við höfum orðið vitni að, gengisfelli sjálfan sig með því að svara ekki einu sinni spurningum og sýni ekki viðleitni í þá átt að sýna þingmönnum þá virðingu að svara þeim. Ef hæstv. forseti hefði fyrr á fundinum sagt að hann hefði því miður ekki upplýsingar til að geta svarað spurningunum þá hefði það verið svar í sjálfu sér, ekki beysið að vísu en þó einhver viðleitni til að gera grein fyrir stöðu mála. En hæstv. forseti sat sem dumbur væri og virti menn ekki þeirrar virðingar að svara spurningum þeirra. Ég man aldrei eftir því að forseti á Alþingi hafi staðið þannig að málum.

Að þessu gefna tilefni vil ég taka fram að ég kannast ekki við að sú venja hafi tíðkast á undanförnum áratugum að forseti hafi milligöngu milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu um þingmál áður en þau eru lögð fram á þinginu.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. undrast málflutning stjórnarandstöðunnar og segir að þingmenn geti bara mætt hér, spurst fyrir og fylgst með hverju sé dreift á fundinum. Það fór kannski fram hjá honum að meðan hann sat á fundi í þingflokki sínum reyndu stjórnarandstöðuþingmenn ítrekað að fá svör við því hverju ætti að útbýta, eins og fram hefur komið, án þess að við því fengjust viðhlítandi svör. Hæstv. forseti svaraði því til áðan að fordæmi væru fyrir því að stjfrv. væri útbýtt á útbýtingarfundi. Það hefur enginn mótmælt því að fyrir því séu fordæmi, herra forseti. Það sem ekki eru fordæmi fyrir --- ég vil þá biðja hæstv. forseta um að nefna mér slíkt dæmi ef hann man það en þeir sem ég hef talað við um þetta og hafa langt minni á þessari ágætu hv. samkomu hér minnast þess ekki --- er að umdeildum eða óvæntum málum sé dreift á útbýtingarfundi. Á það minntist ég áðan og lýsti yfir vanþóknun minni á því. Herra forseti. Ég vona að hæstv. forseti hafi ekki vitað um hvað til stóð hér. Ég verð samt að segja að ég undrast það ef hæstv. forseti heimilar útbýtingarfund og skipuleggur án þess að hann viti hverju standi til að dreifa á þeim útbýtingarfundi. Ég verð að segja, herra forseti, að ég hefði haldið að þingstörfin væru betur skipulögð en svo að hæstv. forseti boðaði til útbýtingarfundar án þess að vita hverju ætti að dreifa á honum. Ég sé að það vill svo vel til að hér er verið að dreifa einhverju öðru, ég veit ekki hvort það tengist þessu sama þingmáli, en herra forseti, er það svo að boðað sé til útbýtingarfunda án þess að nokkur maður viti hvað til standi? Ég verð að segja að mér heyrðist á hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur að enginn í ríkisstjórnarþingflokkunum hafi vitað hvað til stæði. Hæstv. forseti virðist ekki vita hvað til stóð að útbýta á þessum útbýtingarfundi. Herra forseti. Hver vissi hvað til stóð á þessum útbýtingarfundi?

Herra forseti. Ég hef verið mjög ósáttur við stjórn hæstv. forseta Alþingis á þessum fundi og framgöngu hans í þessu máli, sérstaklega fyrir að svara ekki þeim spurningum sem til hans er beint. Hins vegar finnst mér mikilvægt að nú skuli hafa verið upplýst að hæstv. forseta Alþingis hafi ekki verið kunnugt um það í gær að til stæði að dreifa á þessum fundi frv. um bann við verkfalli sjómanna. Mér finnst þetta vera mjög mikilvægt upp á samskipti við hæstv. forseta í framtíðinni, að það hafi fengist staðfest. En það er ríkisstjórnin sem hér hefur látið heyra í sér undir þessum lið um störf Alþingis. Hæstv. sjútvrh. kallar það uppákomu þegar alþingismenn gera athugasemdir við þau vinnubrögð sem hér eru höfð í frammi, þegar dreift er á laugardegi, án vitundar stjórnarandstöðu, frv. um bann við verkfalli sjómanna, frv. sem kippir grundvellinum undan kjarabaráttu sjómanna sem hafa staðið í löngu og ströngu verkfalli og orðið fyrir miklum búsifjum af þeim sökum. Þetta er spellvirki gegn íslenskum sjómönnum. Það ber að harma en þeirri umræðu sem hér er hafin um þessi mál er ekki lokið.

Að gefnu tilefni vil ég taka fram að þessu frv. var útbýtt um leið og Alþingi barst það með lögformlegum hætti.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. forseti hafa orðið fyrir ómaklegri ádeilu í dag og sömuleiðis hæstv. sjútvrh., sem mér þætti hafa brugðist sinni skyldu ef hann ekki hefði haft tilbúið frv.

Er þetta um fundarstjórn forseta?

Já, um fundarstjórn forseta, vissulega. Ef hann hefði ekki haft frv. tilbúið þá hefði hann brugðist skyldu sinni. Þetta verkfall brast ekki á í gær, það hefur staðið lengi. Ég held nefnilega að við séum að ræða um öfuga röð. Vegna þess að það var útbýtingarfundur í dag og vegna þess að menn vildu ekki þurfa að fá afbrigði á mánudaginn þá tók hæstv. sjútvrh., eftir að hafa kannað stöðuna út í hörgul, ákvörðun klukkan þrjú í dag um að nýta þennan útbýtingarfund sem var löngu ákveðinn. Þannig hygg ég að málsmeðferðin hafi verið en ekki öfugt. Varðandi það að fjölmiðlar hafi verið að ræða, eins og hér hefur komið fram, um að frv. yrði lagt fram, þá hafa þeir rætt um það í vikur, enda hafa sjómenn eða fulltrúar sjómanna haft fjöregg þjóðarinnar í höndum sér. Þeir hafa í höndum sér að eyðileggja markaði fyrir íslenskar sjávarafurðir um allan heim. Þetta hefur verið rætt hér áður undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég get því alveg eins rætt þetta og fulltrúar sjómanna hafa  
            

Ég vil að gefnu tilefni taka fram að menn hafa talað um þetta frv. og stundum frjálslega. Má vera að fundarstjórn mín hafi ekki verið nógu hvöss.

Herra forseti. Nú stendur yfir útbýtingarfundur sem hófst í raun klukkan hálfsex en svo var honum skyndilega frestað. Herra forseti, nú eru þjónar þingsins á fleygiferð að útbýta skjölum. Það hefði kannski verið betra eða skynsamlegra, af því að hv. þm. Pétur Blöndal talaði hér um verðmæti o.s.frv., og tímanum betur varið ef þeir hefðu tekið til starfa strax klukkan hálfsex. En skyndilega var gert hlé á þessum útbýtingarfundi og engu dreift. Ég dreg þá ályktun, herra forseti, að það hafi alls ekki verið ætlunin, með fullri virðingu, að dreifa þeim skjölum sem nú er verið að dreifa. Enda las hæstv. forseti upp, þegar hann var að lýsa hvaða skjölum hefði verið dreift, að fyrsta skjalið sem væri dreift væri frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Það er því alveg ljóst að það átti aðeins að dreifa einu skjali á þessum fundi. Það var frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Frumvörpin sem verið er að dreifa núna eru spenvolg eins og nýmjólk, nýkomin úr ljósritunarvélinni. Það er hitapera í ljósritunarvélinni sem orsakar að blöðin hitna og ef þau hitna of mikið þá kviknar í þeim. En nú er ég að tala um störf forseta og má ekki vera með fræðslu um þetta. En þetta er alvarlegt, að þetta mál skuli bera svona að. Mér finnst það mjög ólýðræðislegt að svona skuli staðið að verki. Ég vona heils hugar, herra forseti, að ályktanir mínar um að þú hafir ekki vitað hvað átti að gera á þessum fundi hafi réttar.

Þingmönnum ber að segja herra forseti.

Afsakið, herra forseti.

Að gefnu tilefni, ræðu hv. þm., þá er það svo um útbýtingarfundi og hefur jafnan verið að þá er útbýtt þingskjölum sem ekki hafa verið tilbúin á síðasta reglulega fundi. Þess vegna eru þessir fundir kallaðir útbýtingarfundir og þessi þingskjöl eru þess vegna ný af nálinni.

Herra forseti. Ég hef talað áður í þessari umræðu og hef reynt að hlíta þeim fyrirmælum þingskapa og hæstv. forseta að halda mig við efnið, sem er fundarstjórn forseta. Hún er sannarlega að verða æ aðfinnsluverðari. Hæstv. forseta ber að stjórna þessum fundi af réttlæti og deila út fundartíma og fundarstjórn sinni jafnt á alla, hvort heldur þeir eru úr stjórnarliðinu eða stjórnarandstöðunni. Ég verð að segja, herra forseti, að fundarstjórn hæstv. forseta á þessum fundi hefur ekki borið merki um það. Hér kemur einn tiltekinn þingmaður, hv. þm. Pétur H. Blöndal, og úthellir svívirðingum yfir heila starfsstétt sem hefur engan fulltrúa hér. Hæstv. forseti, þrumur eins og finngálkn í stólnum, gerir enga tilraun til að halda hv. þm., sem er stjórnarliði, við efnið. Hér koma aðrir þingmenn, t.d. hv. þm. Ögmundur Jónasson sem má þola að vera þráfaldlega truflaður í ræðu sinni, þá er herra forseti reiðubúinn með hamarinn á bjöllunni og lemur hana eins og skopparakringlu. Herra forseti. Það er ekki hægt að una því að réttlæti forseta sé svo skakkt og illa útdeilt á þessum fundi. Ég tel að þetta sé stórlega ámælisvert og vil finna að því við herra forseta. Ég tel að hann verði að reyna, miklu betur en hann hefur gert á þessum fundi, að aga fundinn og stjórna, án tillits til þess hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu en það hefur hann ekki gert á þessum fundi.

Mér er ljúft að taka þær ábendingar til greina að vera í framtíðinni strangari í mati mínu á því hvort hv. þm. halda sig þröngt við að ræða fundarstjórn forseta.