Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 109 um endurskoðun laga um innflutning búfjár, en flm. ásamt mér er hv. þm. Davíð Aðalsteinsson. Till. er á þá leið: "Alþingi ályktar að fela landbrh. að skipa nú þegar nefnd er hafi það hlutverk að endurskoða lög um innflutning búfjár, nr. 74/1962. Endurskoðun laganna taki mið af þeim breytingum sem orðið hafa á tækni við flutning erfðaefnis búfjár og athuguð verði sérstaklega sú grein laganna sem varðar tegundir nautgripa sem innflutningur er heimill á. Nefndin ljúki störfum fyrir 1. mars 1987." Tillaga samhljóða þessari var flutt á síðasta þingi og hlaut þá ekki afgreiðslu. Þessi tillöguflutningur felur í sér tvö meginatriði sem endurskoðun laganna á að stefna að. Það er í fyrsta lagi að nútímatækni sé notuð til að ná skjótum árangri í ræktun nautgripa og í öðru lagi að leyfilegt verði að flytja inn fleiri nautgripakyn en Galloway-nautgripi, en það er það eina kyn sem leyfilegur er innflutningur á nú. Það má spyrja hverjar séu ástæður fyrir þessum tillöguflutningi. Það er þá fyrst til að taka að það er skoðun flm., og byggjum við þar á viðtölum við bændur sem stunda nautgriparækt og sérfróða menn á þessu sviði, að þessi leið tryggi skjótari árangur í nautgriparæktinni og fleiri kyn tryggi hagkvæmari búskap og vöru sem fellur fremur í geð neytenda en það nautakjöt sem nú er boðið upp á. Nautakjöt af fleiri nautgripakynum falli betur að þörfum markaðarins en kjöt af Galloway-stofni. Það skal undirstrikað að með þessum tillöguflutningi um endurskoðun laga um innflutning búfjár er alls ekki ætlast til þess að horfið sé frá öryggiskröfum um sóttvarnir né að því kerfi, sem byggt hefur verið upp, sé kastað fyrir róða. Hér er aðeins verið að fylgja kalli tímans hvað varðar tækni og hvað varðar gæði þeirrar vöru sem verið er að framleiða. Ef notuð eru frjóvguð egg eða fósturvísar í stað sæðisflutninga tryggir það skjótan árangur og hreinan grip við fyrsta burð og varan getur verið komin á borð neytandans um sjö mánuðum þar á eftir. Ræktun með gömlu aðferðinni tekur um tíu ár og vert er að benda á að heimildarlögin um innflutning búfjár eru frá 1962. Sæðisflutningur krefst fjölda gripa og er afar kostnaðarsamur einmitt vegna þess langa tíma sem hann tekur. Ég vil einnig nefna örfá rök fyrir því að leyfa innflutning fleiri tegunda en Galloway-nautgripa hér á landi. Reynslan hefur sýnt að Galloway-blendingar út af íslenskum kúm ná ekki nægilegum sláturþunga fullvaxnir og er því hvert kíló af kjöti ákaflega dýrt í framleiðslu. Önnur nautgripakyn hafa stærri vöðva, og það er einmitt slíkt kjöt sem veitingahúsamarkaðurinn þarfnast, en á hann er mikið selt af nautakjöti sem framleitt er hérlendis og meiri hlutinn. Þau rök hafa heyrst fyrir ræktun Galloway-nautgripa hér á landi að við þurfum sérstaklega harðger kyn hérlendis eins og Galloway er. Nautgriparækt með útigangi verður ekki stunduð hérlendis og það ætti ekki að verða markmið. Það kunna ýmsir að segja sem svo að tíminn til þessa tillöguflutnings nú sé einkennilega valinn þar sem við mikinn offramleiðsluvanda er nú að etja í nautakjöti. Ég get ekki tekið undir það, þó að vandi steðji að um sinn í þessari grein, að það eigi að halda að sér höndum og halda þessari framleiðslugrein í spennitreyju einhæfni og gefa bændum ekki möguleika á að framleiða vöru sem hentar markaðnum. Það verður í þessari grein sem öðrum að líta til framtíðar og skapa almenn skilyrði til þess að nautakjötsframleiðsla geti orðið gildandi sem ein grein landbúnaðarframleiðslunnar þó að nú steðji að erfiðleikar þar eins og í öðrum greinum hennar. Vandamál dagsins í dag mega ekki koma í veg fyrir eðlilega þróun í þessum efnum. Mér er kunnugt um að vöðvabygging íslensku nautgripanna hefur komið í veg fyrir að kjöt hafi gengið eins vel á veitingahúsamarkaði og vænst var. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa till. að sinni, en óska eftir því að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til atvmn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál., sem er á þskj. 138, um könnun á búrekstraraðstöðu. Tillgr. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram á fyrri hluta þessa árs 1987 samræmda könnun á búrekstraraðstöðu einstakra jarða og byggðarlaga um land allt. Markmiðið með slíkri búrekstrarkönnun verði að safna upplýsingum um framleiðsluaðstöðu á einstökum jörðum, svo og um áform ábúenda og hugmyndir sveitafólks varðandi nýsköpun í atvinnulífi og breytingar á búháttum í dreifbýli í náinni framtíð. Könnunin verði m.a. við það miðuð að unnt sé að nota þær upplýsingar sem safnast við mótun svæðaskipulags í landbúnaði þar sem tekið er tillit til aðlögunar hefðbundins búskapar að landgæðum og markaði, nýtingar arðbærra hlunninda og uppbyggingar nýrra búgreina. Jafnframt ætti könnunin að leiða í ljós stöðu einstakra byggðarlaga og verða leiðbeinandi um aðgerðir til að viðhalda byggðinni. Við framkvæmd búrekstrarkönnunarinnar verði leitað aðstoðar búnaðarsambanda og héraðsráðunauta og hagnýttar niðurstöður úr könnun sem gerð var á árinu 1986 á Norðurlandi að frumkvæði Ræktunarfélags Norðurlands. Landbrh. kynni Alþingi meginniðurstöður þessarar könnunar eigi síðar en haustið 1987 svo að unnt sé að móta aðgerðir með hliðsjón af henni á næsta þingi. Kostnaður vegna könnunarinnar greiðist úr ríkissjóði." Þetta er sjálf tillgr., en með henni fylgir grg. þar sem vikið er að þeirri mjög svo alvarlegu stöðu sem ríkir í landbúnaði, í hefðbundnum búgreinum alveg sérstaklega, og hvernig þar hefur allt verið látið reka á reiðanum, svo og að stjórnvöld hafa látið undir höfuð leggjast að taka á þessum málum stjórnunarlega þannig að viðhlítandi sé. Í rauninni hafa erfiðleikarnir þvert á móti vaxið vegna aðgerða stjórnvalda og eiga þær aðgerðir sem gripið hefur verið til í framhaldi af setningu framleiðsluráðslaganna 1985 ríkan þátt í þeirri stöðu sem bændastéttin nú stendur frammi fyrir. Með grg., sem fylgir þessari þáltill., er fskj. Það er grein eftir Gunnar Guðbjartsson, framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs landbúnaðarins, grein sem hann ritar í Árbók landbúnaðarins 1985, en hún kom út á þessu ári. Grein sína nefnir Gunnar Guðbjartsson "Örlagatímar" og dregur þar fram mat sitt á stöðunni í landbúnaðinum í framhaldi af setningu búvörulaganna 1985 og dregur þar ekkert undan. Hann er þar skorinorður eins og oftast áður. Ég ætla, herra forseti, að rökstyðja nokkrum orðum frekar nauðsyn þess að ráðist verði í þá könnun á búrekstraraðstöðu sem ég mæli hér fyrir. Það er alveg nauðsynlegt, ef menn ætla að taka á vanda hinna hefðbundnu greina og skipuleggja uppbyggingu nýrra búgreina og ýta þar með undir þá nýsköpun sem þarf að verða í sveitum landsins, að menn hafi skýra vitneskju um hvert er ástandið, hver er staðan, til hvers stendur vilji heimafólksins. Það kann að hljóma einkennilega að ekki skuli liggja fyrir skýrar og skilmerkilegar upplýsingar um hvernig háttar til á einstökum jörðum í landinu varðandi framleiðslu, framleiðsluaðstæður og möguleika til búháttabreytinga, svo og ýmsar félagslegar aðstæður á einstökum jörðum sem snerta möguleikana á ættliðaskiptum í sveitunum, að yngri menn taki við af eldri svo að dæmi séu nefnd. En ástandið er svona. Fyrir utan Norðurland, þar sem gert var átak að frumkvæði heimamanna á þessu ári, skortir á skilmerkilegar upplýsingar um stöðuna í sveitum. Úr þessu verður að bæta ef menn ætla að taka málin öðrum tökum en nú er gert. Það verður að fást viðspyrna til þess að taka þar öðruvísi á málum því að núverandi stefna í landbúnaði gagnvart hefðbundnum greinum og handahófi varðandi nýjar búgreinar er feigðarflan. Eitt aðalumræðuefni á fundum þar sem bændur koma saman er það voveiflega ástand sem við blasir víða í sveitum og hættan á hruni heilla byggðarlaga í kjölfar ákvarðana stjórnvalda í framhaldi af setningu búvörulaganna 1985. Bændur hafa áreiðanlega fullan hug á að knýja fram breytingu á þessari stefnu, en til þess að svo verði þurfa stjórnvöld að taka undir með jákvæðum hætti í stað þess að reyra þar allt í viðjar og láta reiknistokkinn um að reikna bændur niður og út á gaddinn marga hverja eins og gerst hefur með stjórnunaraðgerðum núverandi ríkisstjórnar og þeim reglugerðum sem hæstv. landbrh. hefur sett og þar sem niðurstöðurnar hafa verið að berast bændum nú, sauðfjárbændum síðast, á grundvelli reglugerðar sem rætt var um utan dagskrár í síðustu viku varðandi framleiðslu sauðfjárafurða á komandi verðlagsári 1987-1988. Það er knýjandi að fyrir liggi töluleg gögn og skýrar upplýsingar um hugmyndir fólksins á einstökum jörðum í landinu og í einstökum byggðarlögum þannig að unnt verði að taka vitrænt og skipulega á þeim vanda sem vissulega blasir við í landbúnaðinum. Það hefur verið safnað upplýsingum um ýmsa þætti á liðnum árum, eins og vikið er að í grg, með þessari þáltill., en það blasir við að lítið hefur verið gert með þessa upplýsingaöflun. Henni hefur ekki verið haldið til haga eða úr henni unnið í því formi að það megi koma að gagni við þá stefnubreytingu sem þarf að verða í stjórnun landbúnaðarmálanna. Það hefur verið safnað ýmsum upplýsingum, m.a. á vegum Búnaðarfélagsins, Framleiðsluráðs og Fasteignamats ríkisins, en þessar upplýsingar hafa ekki verið hagnýttar og þær hafa ekki verið sniðnar að þörfinni á að taka öðruvísi á landbúnaðarmálunum en stjórnvöld hafa staðið fyrir á undanförnum árum og viljinn til þess að bæta úr þessu hefur verið lítill sem enginn. Ég vænti þess að hv. Alþingi geti tekið undir þessa þáltill. Menn geta varla haft á móti því að aflað verði upplýsinga um þau atriði sem hér er lagt til og ég held að menn hljóti að átta sig á að það er knýjandi að það verði enginn dráttur á þessu starfi því að sú ríkisstjórn sem tekur við að kosningum loknum þarf að hafa aðstöðu til þess að taka á málefnum sveitanna og sveitafólksins með allt öðrum hætti en gerst hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er beinlínis spurningin um líf eða dauða í heilu byggðarlögunum á landinu og hjá fjölda bænda sem nú standa frammi fyrir lítt ef ekki óleysanlegu dæmi margir hverjir. Sá niðurskurður á verðábyrgð og sá takmarkaði fullvirðisréttur sem bændum hefur verið úthlutað að undanförnu veldur því að fjölmargir sjá ekki fram úr sínu fjárhagsdæmi, sjá ekki fram úr erfiðleikunum. Vinnubrögðin í þessum efnum voru rædd í síðustu viku hér á Alþingi. Þar tjáðu sig margir þm. um málið og flestir gagnrýndu harðlega þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð. Það er heldur ekki hægt annað en gagnrýna þetta. Hvernig má það vera að bændum séu sendir slíkir skömmtunarseðlar eftir að sláturtíð er lokið, eftir að þeir hafa tekið ákvarðanir um ásetning komandi árs og þann samdrátt sem nemur í vissum tilvikum hundruðum ærgildisafurða? Ég veit að á Austurlandi, þar sem sauðfjárrækt er víða undirstaðan undir búskap í heilum sveitum, standa menn nú nánast ráðþrota frammi fyrir því dæmi sem þarna liggur fyrir og spyrja: Á þetta yfir okkur að ganga? Ég held að það sé þarft og hollt fyrir stjórnvöld að fá inn á sitt borð skilmerkilegar upplýsingar um aðstöðuna á einstökum jörðum, í einstökum sveitum þegar saman er lagt og átta sig á með hvaða hætti öðrum er unnt að bregðast við en þeirri sveltistefnu sem stjórnvöld hafa staðið fyrir á undanförnum árum. Stefna Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og ráðstöfun á fjármagni hans að undanförnu með kaupum og leigu á fullvirðisrétti, algerlega skipulagslaust, er svo kafli út af fyrir sig sem fellur inn í þá mynd sem við blasir í sveitum, þar sem það er algerlega lagt í vald viðkomandi bónda hvað hann gerir án tillits til nágrannanna, án tillits til stöðu sveitarfélagsins. Menn óttast að byggðin verði enn grisjuð og það verði ekki þær jarðir sem kannske væri réttlætanlegt að taka úr búskap, þar sem menn hætta búrekstri eða leigja sinn rétt eða selja sinn rétt, heldur kannske ágætar bújarðir sem þannig eru teknar úr ábúð. Herra forseti. Ég vildi aðeins víkja í sambandi við þessa till. að þeim þætti sem snýr að sölumálum afurðanna, alveg sérstaklega sauðfjárafurðanna. Landssamtök sauðfjárbænda hafa undanfarið sent stjórnvöldum erindi í þeim efnum og sent frá sér ályktanir þar sem harðlega er gagnrýnt hvernig staðið hefur verið af stjórnvalda hálfu og af hálfu söluaðila, þá fyrst og fremst búvörudeildar Sambands ísl. samvinnufélaga, að sölumálum á dilkakjöti. Undir þá gagnrýni og ábendingar hefur verið tekið af Framleiðsluráði landbúnaðarins, m.a. í bréfi sem hæstv. landbrh. var ritað af framleiðsluráðinu 7. nóv. s.l. þar sem dregin var upp sú erfiða staða varðandi birgðahald á dilkakjöti sem við blasir og sem fram undan virðist vera að óbreyttu. Ég minni á þetta vegna þess að það ætti að vera sjálfsagt kappsmál stjórnvalda að reyna að lina þann hnút sem verið er að reyra að bændastéttinni með því að standa fyrir og styðja við myndarlegt söluátak og láta virkilega á það reyna hvort ekki er unnt að koma a.m.k. hluta af þessum miklu birgðum, sem hafa verið að safnast upp og munu væntanlega safnast upp á næstunni, út fyrir skárra verð en fengist hefur. Þetta er spurningin um líf og dauða fyrir fjölmarga bændur. Þarna hefur ekki verið haldið á málum eins og eðlilegt væri. Það kemur m.a. fram í erindum frá búvörudeild Sambandsins að hún telur sig hvorki hafa heimild né heldur skyldur til að leggja fé og vinnu í að leita markaða. Þetta kemur fram í tilvitnun í bréfi sem Landssamtök sauðfjárbænda hafa sent til búvörudeildar Sambandsins og er alveg kafli út af fyrir sig. Ég nefni það einnig í þessu samhengi að í erindi frá 19. nóv., sem stjórn Landssamtaka sauðfjárbænda sendir frá sér, er vikið að því að ekkert raunhæft hefur komið fram frá hendi ráðherra eða þingmanna til að bregðast við þeim erfiðleikum sem samdráttur á okkar bestu mörkuðum hefur skapað annað en það að draga saman framleiðsluna án þess að huga nokkuð að því hvaða afleiðingar það hefði fyrir bændur og byggðir landsins. Í þessu erindi segir einnig, með leyfi forseta: "Með skipulagslausu undanhaldi og samdrætti í sauðfjárframleiðslu er hætta á stórfelldri byggðaröskun. Það verður því að gera þá kröfu til stjórnvalda að þau geri það upp við sig hvar á að stunda sauðfjárrækt og hvar eigi að leggja hana af." Það þýðir ekki að ætla að kasta þessu til bændastéttarinnar eins og að málum hefur verið staðið. Auðvitað hljóta samtök bænda að vera reiðubúin til að taka á málum ef stjórnvöld sýna lit á að koma til móts við erfiðleikana með eðlilegum hætti. Vandinn tengist hefðbundnum greinum og hann er magnaður upp í hefðbundnu greinunum vegna þeirrar afstöðu m.a. að hluti af kjötframleiðslunni í landinu er stjórnlaus, er hömlulaus. Þar er ekkert þak sett á, það eru bara sauðfjárafurðirnar þar sem hömlur eru settar, á meðan nautakjöt, alifuglakjöt og svínakjöt er án teljandi stjórnunar, nema menn vilji telja fóðurbætisskatt hluta af því kerfi en það er a.m.k. ekki tekið á því með neitt hliðstæðum hætti og gert er í sambandi við dilkakjötið eins og kunnugt er. Varðandi nýju búgreinarnar ríkir skipulagsleysið eitt og óheft hjá hæstv. landbrh. Hann svaraði því hér í fyrravor, þegar hann reiddi fram magra skýrslu sem svar við fsp. af hálfu okkar þm. Alþb., að þar væru engar áætlanir til staðar, þar væri ekkert skipulag. Að vísu væri von á einhverju frá Byggðastofnun og fleiri aðilum. En ekkert slíkt hefur sést. Því er hér mikil alvara á ferðum og sú tillaga um könnun á búrekstraraðstöðu sem ég mæli fyrir og vænti að fái jákvæðar undirtektir er ákveðinn lykill að því að það verði unnt að taka þessi mál allt öðrum tökum en gert hefur verið af núverandi stjórnvöldum



Hæstv. forseti. Ég tek undir það hjá hv. flm. þessarar þáltill. að ég vonast til þess að Alþingi styðji það efni sem þáltill. fjallar um þar sem þetta verk er þegar hafið. Það er búið að gera úttekt á Norðurlandi öllu og er verið að ljúka við það á Vestfjörðum og ætlunin er síðan að verði haldið áfram við þetta um land allt. Ég vona það satt að segja að Alþingi fari ekki að setja fótinn fyrir það. Ég held að slík úttekt, og þess vegna var út í hana farið, sé nauðsynleg þó að hins vegar verði líka að taka tillit til mannlegra sjónarmiða og ekki sé auðvelt að reikna alla hluti út. Hv. flm. taldi að það væri mjög slæmt að gera bændum frjálst tilboð um að veita þeim stuðning til að breyta um búskaparhætti. Mér skildist á honum að það ætti fremur að gera slíkt með einhverri fyrirskipun og segja: Þú átt að gera þetta og þú átt að gera hitt. Að mínu mati er það miklu æskilegri leið að gera tilboð og vita hverjir telja sér það hagkvæmt án þess beinlínis að knýja menn. Við sem höfum stundað búskap vitum mætavel að það þýðir ekkert að segja einhverjum manni: Þú átt að búa svona og þú átt að segja hinsegin. Búskapur gengur ekki nema menn hafi áhuga fyrir honum. Hann verða menn að hafa til þess að ekki leiði til ófarnaðar. Að því leyti er dæmið dálítið erfiðara við búrekstur en t.d. ýmsan annan atvinnurekstur. En í sambandi við ýmislegt af því sem hv. flm. ræddi vil ég benda sérstaklega á að þær aðgerðir sem ákveðnar hafa verið og sú stefna sem hefur verið mótuð hafa byggst fyrst og fremst á tillögum Stéttarsambands bænda. Það var Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands sem áttu flesta í þeirri nefnd sem ég skipaði til að marka framleiðslustefnu í landbúnaði. Tillögur þeirrar nefndar voru teknar fyrir á aðalfundi Stéttarsambands bænda á Ísafirði 1984 og gerð þar ályktun um þær. Það voru þær tillögur sem síðan voru grundvöllur að þeirri lagasetningu sem Alþingi samþykkti. Þannig hefur verið mjög náið samstarf haft við bændasamtökin um alla framkvæmd þessara mála. Hv. flm. vék að samþykktum frá Samtökum sauðfjárbænda. Þau samtök hafa mjög látið markaðsmál til sín taka. Fyrir rúmu ári höfðu þau frumkvæði að því að reyna að vinna að markaði erlendis. Það framtak var stutt af hendi landbrn. og Framleiðnisjóðs, bæði með fjárframlögum og mannafla, en niðurstaðan af þessu hjá Samtökum sauðfjárbænda var sú að ég fékk bréf frá þeirra fulltrúa þar sem hann óskaði eftir því að Samband ísl. samvinnufélaga tæki við þessu verkefni. Hins vegar vil ég taka undir það að sölumennsku verður að stunda eins og nokkur kostur er. Á s.l. ári hefur verið gert meira söluátak með framleiðsluvörur hinna hefðbundnu búgreina innanlands en nokkru sinni fyrr. Það hefur borið árangur þannig að á s.l. sumri, eftir að þessi vinna hafði farið fram bæði með auglýsingum og verðlækkunum samfara, stóróx sala á kindakjöti í júlí og ágúst og fór þá upp í 900 tonn hvorn mánuðinn. Það var álit sölumanna að þar væri um raunverulega neysluaukningu að ræða. Sama hefur gerst einnig í sambandi við mjólkurvörurnar. Það hefur verið mikil söluaukning síðustu mánuði. Það var það sem gerði kleift að gera samning milli Stéttarsambands bænda og ríkisstjórnar sem fól í sér að þeir bændur sem áfram munu halda búskap á næsta verðlagsári eigi möguleika á að fá úthlutað ekki minni fullvirðisrétti en þeir munu fá á þessu verðlagsári. Ég rakti það í síðustu viku að fyrsta árið sem samningurinn var í gildi fengu framleiðendur á lögbýlum fullt verð fyrir sína framleiðslu á kindakjöti og samkvæmt upplýsingum sem lágu fyrir nú eftir mánaðamótin voru horfur á að það yrði mjög lítill skortur á að það mark næðist einnig á þessu verðlagsári. Það virðist því vera nokkuð mikið öfugmæli að hér sé um gífurlegan niðurskurð að ræða. Hitt er annað að við þekkjum öll fjölmarga bændur sem vilja stækka sín bú og telja sig hafa þörf á því, en það er því aðeins hægt að svigrúm sé á markaði. Af þeim sökum er verið er að reyna að ná því marki að samhliða því að afkastagetan í búrekstrinum vex verði hægt að nýta hana með því að það verði þá færri sem vinna að þessu. Aðrir snúi sér að nýjum möguleikum. Herra forseti. Tíminn er fljótur að líða þegar farið er að ræða um þessi mál, en ég vil aðeins að lokum víkja að einu atriði sem hv. þm. minntist á, um skömmtunarseðla. Ég vil undirstrika það, sem ég áður sagði, að sú úthlutun á fullvirðisrétti sem nú hefur farið fram í fyrsta skipti fyrir fram hvað varðar sauðfjárræktina er lágmarkstrygging og einstakir bændur munu að sjálfsögðu njóta þess ef meira svigrúm skapast til viðbótar þar eins og gerðist t.d. á öllum svæðum í mjólkurframleiðslunni á síðasta verðlagsári. Þar var úthlutað þegar upp var staðið magni sem einstakir framleiðendur höfðu ekki notað. Sama mun að sjálfsögðu gerast þarna. Miðað við reynsluna frá því í fyrra og svo einnig núna benda allar líkur til þess að mjög lítið vanti á að endar nái saman. Þá ætti það einnig að takast á næsta ári þó að það verði ekki endanlega ljóst fyrr en uppgjör liggur fyrir.



Herra forseti. Ég virði það við hæstv. landbrh. að taka þátt í þessari umræðu og ég þakka honum fyrir góð orð um þessa till. og skildi mál hans þannig að hann mælti með stuðningi við hana hér á hv. Alþingi. Ég treysti því þess vegna að hæstv. ráðh. hafi áhrif eftir því sem hann getur á sína flokksmenn og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar til þess að till. verði samþykkt sem fyrst hér á þinginu. Það skiptir afar miklu máli, eins og ég vék að, að þessi könnun fari fram. Ég tel líka að það sé skýlaus skylda þingsins að sjá til þess að kostnaður við slíka úttekt greiðist úr ríkissjóði þannig að hann þurfi ekki að falla á einstök búnaðarsambönd eða bændur sem slíka. Það teldi ég ótækt. Það er þegar búið að leggja mikið á samtök bænda og búnaðarfélögin með beinum hætti í sambandi við þær stjórnunaraðgerðir sem hæstv. ráðh. hefur staðið fyrir og það er mikið álag á þá starfsmenn sem eru að vinna að athugun og útfærslu á þessum málum, og hefur verið, eins og hæstv. ráðh. mun vera ekki síður kunnugt um en mér. Því skiptir það mjög miklu máli að það liggi fyrir hið allra fyrsta stefna um að ráðist verði í þessa könnun um land allt þannig að niðurstaðan gæti legið fyrir. Næsta vor þyrfti hún að vera til staðar eða a.m.k. á næsta sumri þannig að menn geti horft á dæmið á grundvelli samræmdrar könnunar af þessu tagi. Mér er alveg ljóst að þetta er verulegt verk, en reynslan af Norðurlandi á að geta auðveldað starfið í öðrum landshlutum. Það þarf eflaust að bæta við mannafla til að vinna að þessari könnun. Ég býst ekki við að það séu aðilar tiltækir til að vinna þetta verk nema þeir verði sérstaklega til kvaddir og fái auk þess leiðsögn til þess að vinna þetta verk undir forustu réttra aðila sem reynslu hafa. í grg. með till. er þar vísað á búnaðarsamböndin og ráðunauta, sem eðlilegt er að hjálpi til við þetta verk og aðstoði við bæði mótun þess og úrvinnslu, þannig að ég vona að þetta geti farið vel úr hendi. Ég ætla ekki að fara mikið út í umræður frekar við hæstv. ráðh. í sambandi við hans stefnu. Hún hefur ekki aðeins verið gagnrýnd af mér hér á Alþingi heldur kannske með enn sterkari orðum af flokksmönnum hæstv. ráðh. og öðrum stjórnarþingmönnum sem hafa hver eftir annan komið upp í ræðustól og farið mjög hörðum orðum um stefnu ríkisstjórnarinnar í landbúnaðarmálunum. Það þarf því í rauninni ekki af hálfu okkar stjórnarandstæðinga að skerpa svo mjög róminn í sambandi við gagnrýni á þau óheillatök sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið þessi mál. Það er hins vegar freistandi, herra forseti, áður en ég lýk máli mínu, að minna á og víkja að í stuttu máli smákafla úr fskj. sem er grein Gunnars Guðbjartssonar sem hann kallar "Örlagatímar". Hann dregur þar upp mynd af þeirri stefnu sem felst í framleiðsluráðslögunum í upphafi sinnar greinar og segir í framhaldi af því, með leyfi hæstv. forseta: "Í þessum nýjungum í meðferð verðlagsmála felast breytingar sem geta ráðið örlögum íslenskrar byggðaþróunar og örlögum íslensks landbúnaðar í framtíðinni. Hin nýju ákvæði um verðmiðlun geta ráðið örlögum fámennra og fátækra byggðarlaga. Þar kann þó að valda miklu hvernig með valdið verður farið. Frjáls heildsöluverðsákvörðun og frjáls verslunarálagning eins og nú hefur verið upp tekin í verslun með kartöflur hefur þegar leitt til a.m.k. tvöfalds kostnaðar í verslun með þá vöru. Hækkað verð á vörunni þrengir markaðinn og minna selst og þá geta færri menn lifað af því að framleiða þá vöru. Verðlagsyfirvöld og neytendur virðast ekki láta sig þetta varða. Svipuð þróun hefur orðið í kjötsölu síðan smásöluálagning stykkjaðs kjöts var gefin frjáls." Síðan víkur hann enn frekar að stefnunni og útfærslu þessara mála. Hann segir í sambandi við Framleiðnisjóðinn og þær tekjur sem til hans skyldu renna, sem hann taldi út af fyrir sig jákvæða stefnu, þetta: "Ráðstöfun þessa fjár á að fara eftir ákvörðun landbúnaðarráðherra (reglugerð). Ákvæðin um ráðstöfun fjárins eru mjög losaraleg og því nokkur hætta á að ekki sé sú stefnumörkun fyrir hendi að tilgangur með þessari lagagrein náist nægilega fljótt svo að ný framleiðsla verði til framfærslu fólks í sveitum jafnótt og draga skal úr framleiðslu kjöts og mjólkur svo sem til er ætlast." Þarna kemur Gunnar einmitt að stóru máli, sem ég vék að, handahófinu í sambandi við nýjar búgreinar og þar með í rauninni erfiðleikunum á að nýta þetta fjármagn sem lögin gera ráð fyrir að Framleiðnisjóður hafi yfir að ráða. Aðeins undir lokin, herra forseti, vildi ég nefna niðurlagið í grein Gunnars Guðbjartssonar þar sem hann segir: "Stjórnleysi í framleiðslu á nautakjöti, svínakjöti og fuglakjöti getur riðið sauðfjárframleiðslunni að fullu. Ekki verður búandi til lengdar við það að allt kjöt sé selt á útsölu." Ég skýt því hér inn að það var það sem hæstv. ráðh. var að víkja að að hefði tekist svo vel í sumar að koma nær ársgömlu kjöti ofan í frystikistur landsmanna og kannske var það enn þá eldra, ég veit það ekki. "Slíkt verður dauðadómur á alla kjötframleiðslu í landinu", heldur Gunnar áfram. "Stjórnvöld verða að átta sig á þessu fljótlega. Verði það ekki gjört mun umrædd löggjöf valda íslensku þjóðfélagi skapadómi sem aldrei verður bættur. Ekki er heldur búandi við stjórnleysi í eggjaframleiðslu svo sem nú er. Með slíku stjórnleysi er fjármunum þjóðarinnar sóað í stórum stíl í óarðbæra fjárfestingu sem engum nýtist. Sé þetta gert til að þjóna trúarlegum sjónarmiðum samkeppnismanna, þá er verið að hætta fjöreggi þjóðarinnar í annarlegum leik líkt og tröllskessurnar gerðu forðum og frá er sagt í þjóðsögum. Hvort hin nýju framleiðslulög skapa þjóðinni örlagadóm eða valda straumhvörfum til góðs ræðst af því hvort stjórnvöld hafa kjark til að hafna stjórnlausri markaðshyggju samkeppnismanna og taka upp skipulag félagshyggju í staðinn og viðhalda raunhæfri byggðastefnu. Næstu tvö til þrjú ár munu skera úr um þetta efni. Af þeim úrskurði munu örlög íslenskra byggða og íslensks landbúnaðar ráðast." Þetta var tilvitnun í mál framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs landbúnaðarins, manns sem lengi hefur staðið á vaktinni í þjónustu bændastéttarinnar og talar af mikilli reynslu. Ég vænti, herra forseti, að sú nefnd sem ég legg til að fái þessa þáltill. til meðferðar, könnun á búrekstraraðstöðu, taki fljótt og vel á þessu máli, en það er atvmn. sem ég legg til að fái tillöguna.



Herra forseti. Það er rétt að það er reynslan sem auðvitað verður dómarinn um það hvernig til tekst með framkvæmd þessara mála. Ég vil benda á það að búreikningar frá s.l. ári munu sýna að það ár hefur verið bændum hagstætt hvað launalið varðar. Ég er ekki með þær tölur hér en þær munu að sjálfsögðu birtast á prenti þegar þær verða tilbúnar. Og það sem skiptir auðvitað mestu máli er afkoma bænda. Ég held að erfitt sé að fá hæfari menn til að gera þá búrekstrarkönnun sem þessi þáltill. fjallar um en þá sem að henni hafa unnið og einstökum bændum hafa ekki verið sendir reikningar fyrir þeirri vinnu. En vegna orða um stjórnlausa framleiðslu sumra búgreina vil ég aðeins benda á, ég býst við að okkur öllum sé það ljóst, að neyslu verður ekki stjórnað með því að láta vöru vanta á markað. Við getum ekki sagt við neytendur að þetta kjöt eða hitt eigi ekki að vera til af því að þeir eigi að borða annað frekar. Það held ég að fáum detti orðið í hug. Þar verður neytandinn að fá að velja. Hitt er annað mál að með sölumennsku og ýmsum fleiri aðferðum er að sjálfsögðu hægt að hafa áhrif á það hvað neytandinn velur. En stjórnun einnar búgreinar hefur þann tilgang fyrst og fremst að gera framleiðsluna sem hagkvæmasta, bæði fyrir neytandann og framleiðandann. Mig furðar dálítið á hvað því er lítið haldið á lofti hversu mikils virði það er fyrir okkur að eiga svo ágætar framleiðsluvörur, matvörur sem framleiddar eru á innlendu fóðri, á sama tíma sem aðrar þjóðir eru orðnar hræddar við að neyta þeirrar fæðu sem þeir afla sjálfir, eins og kemur síðast fram núna frá Dönum. Þeir þora ekki lengur að borða fiskinn sem dreginn er úr hafinu þar í kring. Og nýlega kom það í fréttum að Brasilíumenn lokuðu fyrir innflutning á mjólkurvörum frá Evrópu, Efnahagsbandalaginu, vegna þess að þeir óttuðust að þar væri orðið um mengaða vöru að ræða, vegna þess hvernig jarðvegurinn er orðinn. Ég held að þeir sem vilja í raun styðja íslenskan landbúnað ættu að leggja áherslu á það hversu mikils virði það er fyrir neytendur að eiga kost á svona góðri vöru. En að lokum aðeins í sambandi við birgðasöfnun: Miklu meiri birgðir af kindakjöti voru til í upphafi verðlagsárs þegar núv. ríkisstjórn tók við en var þó nú á s.l. hausti. Þó að vissulega sé við ærinn vanda að eiga hefur þó heldur þokast í rétta átt.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. var í rauninni að taka undir með talsmönnum hinnar óheftu samkeppni. Hann var að tala um að það væri ekki hægt að mismuna neytandanum eða kenna honum átið. Út af fyrir sig getur þetta staðist. En ætli verðlagningarstefnan af stjórnvalda hálfu og verðið á vörunni skipti ekki miklu máli um hvert valið er hjá neytandanum? Og hvernig hefur núv. ríkisstjórn staðið að þeim málum í sambandi við niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum þar sem hefðbundna framleiðslan hefur rokið upp í verði á sama tíma og kjör fólksins eru skert? Auðvitað er gott ef það kemur í ljós að afkoma bænda almennt hafi verið betri en menn gerðu ráð fyrir á síðasta ári, meira hafi komið í launaumslagið. En ég vara mjög við að menn séu að tala um bændur í einni spyrðu. Er það ekki einmitt vandinn, hin misjafna staða bænda, hin ólíka staða meðal bænda? Ég held að það sé einn stóri vandinn og ég held að formaður þingflokks Framsfl. hafi minnt hæstv. ráðh. á það nokkrum sinnum úr þessum ræðustól. Hvað er það svo sem bændur eru að taka á sig varðandi launaliðinn vegna stefnu ríkisstjórnarinnar á komandi verðlagsári? Hvað fólst í verðákvörðunum á síðasta hausti? Jú, það voru 200 þús. kr. tæpar, 197 þús. kr., sem meðalbú var að taka á sig þar í skertu verði. Ég held að menn þurfi, einnig ráðamenn í þessum efnum, að halda öllu til haga sem þeir hafa staðið að að knýja fram, pinklunum sem þeir hafa verið að leggja á bændastéttina, sem er mjög misjafnlega í stakk búin til að taka við þessum álögum. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 155 er ég flyt ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Till. er um skipun nefndar er setji reglur um auglýsinga- og leiðbeiningarmerki við vegi landsins. Tillgr. hljóðar svo með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er semji reglur um uppsetningu auglýsinga- og leiðbeiningarmerkja við vegi landsins. Nefndin skal skipuð einum fulltrúa tilnefndum af Vegagerð ríkisins, einum tilnefndum af Náttúruverndarráði, einum tilnefndum af Ferðamálaráði, einum tilnefndum af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einum án tilnefningar. Nefndin endurskoði núgildandi lög og reglugerðir er fjalla um auglýsingar og leiðbeiningarmerki meðfram vegum og geri tillögur að nauðsynlegum lagabreytingum í því sambandi." Þannig hljóðar tillgr. Með bættum samgöngum fjölgar sífellt því fólki, innlendu og erlendu, er um vegi landsins ferðast og er það ánægjulegt. Aukinn straumur ferðafólks kallar á aukna þjónustu og hefur mikil uppbygging orðið í ferðamannaþjónustu víða um land. Ferðamannaþjónustan er orðin að atvinnuvegi sem skapar ný atvinnutækifæri og stendur undir verulegum fjárfestingum sem lagt hefur verið í. Af eðlilegum ástæðum er auðveldast að sinna þessari atvinnugrein meðfram þjóðvegum landsins þar sem ferðamannastraumurinn er mestur en fleiri vilja þó hasla sér völl á þessu sviði og hafa upp á ýmislegt að bjóða. Það á ekki síst við um þéttbýlisstaði, skóla með sumarhótelþjónustu og sveitabæi er standa nærri hringveginum en þó ekki alveg við hann. Þeir sem stunda ferðamannaþjónustu við þessar aðstæður hafa orðið áþreifanlega varir við það að ferðafólk veit ekki af þeirri þjónustu er þeir hafa upp á að bjóða og ekur fram hjá. Margir hafa því gripið til þess ráðs að auglýsa þjónustu sína við þjóðvegina, ferðamönnum til mikils hægðarauka. Í sumum tilfellum hefur ferðaþjónustufólk lagt í verulegan kostnað við hönnun, framleiðslu og uppsetningu slíkra auglýsinga- eða leiðbeiningarskilta. Sum þessara auglýsingaskilta brjóta hins vegar í bága við reglur um uppsetningu leiðbeiningarmerkja við þjóðvegi er Náttúruverndarráð og Vegagerð ríkisins hafa komið sér saman um. Ýmsir líta þó á þær reglur fyrst og fremst sem viðmiðunarreglur sem enga staðfestingu hafi fengið, enda margt í þeim sem orkar tvímælis. Það vekur t.d. furðu margra að ekki skuli mega upplýsa þá er um þjóðveginn fara um veitinga- og gistiþjónustu, sundlaug og tjaldstæði sem þar er í aðeins nokkurra kílómetra fjarlægð frá þjóðveginum. Margt ferðafólk leitar því langt yfir skammt vegna ónógra upplýsinga. Ágreiningur hefur því risið milli Vegagerðar ríkisins og þeirra er auglýst hafa ferðamannaþjónustu við þjóðvegina um auglýsinga- og leiðbeiningarmerkin. Vegagerðin hefur viljað standa fast á sínum reglum og á sumum svæðum en öðrum ekki framfylgt þeim af mikilli hörku, m.a. með því að fjarlægja auglýsingaskilti og leiðbeiningarmerki. Kærumál hafa gengið milli auglýsenda og Vegagerðarinnar en úrskurður ekki fallið. Umræddar reglur hafa einnig leitt til þess að auglýsendur hafa komið sér upp alls konar auglýsingaskiltum rétt utan vegsvæðisins, innan girðinga, með leyfi landeigenda. Aðgerðir Vegagerðarinnar hafa því alls ekki komið að því gagni né skapað það aðhald er að var stefnt. Ljóst er því að reglur Vegagerðarinnar og Náttúruverndarráðs eru ófullnægjandi, bæði frá sjónarmiði þessara stofnana og einnig þeirra er auglýsa vilja sína þjónustu. Sérstaklega á það þó við gagnvart ferðafólki er þarf á því að halda að fá sem bestar og réttastar upplýsingar og leiðbeiningar um hvaða þjónustu það geti fengið er það ekur um landið. Óheft frelsi til uppsetningar auglýsinga, ekki síst verslunarauglýsinga, meðfram vegum landsins kemur hins vegar að mati flm. ekki til greina. Full nauðsyn er á því að gerðar séu strangar kröfur um útlit og uppsetningu leiðbeiningarmerkja þannig að ekki rísi upp óskipulegur skiltaskógur meðfram þjóðvegunum. Í því sambandi þarf m.a. að taka tillit til umferðaröryggis, náttúruverndar og fagurfræðilegra sjónarmiða. Nauðsynlegt er því að setja nýjar reglur um auglýsinga- og leiðbeiningarmerki við þjóðvegi landsins þar sem tekið er tillit til sem flestra hagsmuna og þó sérstaklega til sjónarmiða hins almenna ferðamanns sem þarf á sem bestum upplýsingum og leiðbeiningum að halda á ferðum sínum um landið. Umrædd till. gerir ráð fyrir því að fleiri komi að því að móta reglur um uppsetningu auglýsinga- og leiðbeiningarmerkja en Vegagerðin og Náttúruverndarráð. Á því er full nauðsyn til að koma í veg fyrir og leysa þann ágreining sem víða er uppi um þessi mál. Sérstök nauðsyn er þó auðvitað á því að við mótun slíkra reglna komist að hagsmunir og sjónarmið ferðaþjónustufólks og hins almenna ferðamanns en út á það gengur þessi till. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til allshn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að þetta mál fæst tekið fyrir á þessum fundi í Sþ. Hér er um að ræða till. til þál. um aðstoð við hitaveitur og tillgr. hljóðar svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að bæta stöðu þeirra hitaveitna sem verst eru staddar fjárhagslega. Tillögur þar að lútandi verði lagðar fyrir Alþingi það er nú situr svo tímanlega að unnt sé að afgreiða þær fyrir þinglok." Flm. þessarar tillögu eru úr öllum þingflokkum og met ég það mjög mikils vegna þess að þetta er mikið réttlætismál sem þarf að fá skjóta afgreiðslu. Meginreglan í landsstjórn hefur verið sú að reyna að búa svo um hnútana að íbúar landsins hvar sem þeir annars búa geti búið við svipuð kjör. Á þessu hefur orðið talsverður misbrestur sem óvíða sker eins í augu og í hitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis. Okkur flm. er ljóst að hæstv. ríkisstjórn hefur fullan hug á því að leysa vanda þeirra byggðarlaga sem við lökust kjör búa í þessum efnum. En eins og ég sagði áðan er hér á ferðinni eitt mesta réttlætismál sem þingið hefur tekist á við um langt skeið. Ég hirði ekki um að lesa grg. frá orði til orðs en vil geta þeirra hugmynda sem flm. koma fram með í þessari till. um það hvernig megi taka á þessu máli. Þar segir í grg.: "Það er skoðun flm. þessarar þáltill. að ríkisvaldið verði að koma inn í þetta mál með beinum og óbeinum hætti til aðstoðar verst settu hitaveitunum, t.d. með því: 1. Að skuldbreyta lánum þeirra til að jafna greiðslum á lengri tíma og skipta strax út óhagkvæmustu lánunum. - Ég kem að því síðar hvernig t.d. lánastaða Akureyrarbæjar er vegna hitaveitunnar. 2. Að tryggja að vaxtakjör skuldbreytingarlána verði þau hagstæðustu sem völ er á á hverjum tíma. 3. Að lækka raforkuverð til þeirra í algert lágmark. 4. Að fella niður söluskatt af raforku til dælingar og endurgreiða söluskatt af fjárfestingarvörum þeirra. 5. Að nota hluta af þeim skatti sem sérstaklega var lagður á með lögum nr. 12/1980 til jöfnunar á hitakostnaði fólks (1,5% hækkun söluskatts) til aðstoðar verst settu hitaveitunum með beinum eða óbeinum hætti, t.d. með yfirtöku hluta af lánum þeirra." Þetta eru þær hugmyndir sem flm. hafa helstar fram að færa. Nú er það að segja um þetta mál að mesti munur á öllum tegundum upphitunarkostnaðar af hvaða tegund sem er er nú milli dýrustu og ódýrustu hitaveitnanna. Munurinn er meiri en 3:1 og er þar um að ræða annars vegar Hitaveitu Reykjavíkur og hins vegar Hitaveitu Akureyrar. Þess ber að geta strax í upphafi að skuldir þeirra hitaveitna sem koma inn í þessa till. hjá okkur, sem eru sex, eru um það bil 4 milljarðar króna. Ég vil geta þess að íbúar á svæði Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar skulda um 210 þús. kr. hver, á Akureyrarsvæðinu 164 þús., í Vestmannaeyjum 120 þús. og Rangá 180 þús. kr. Þetta eru gífurlegar skuldir og það er alveg gjörsamlega útilokað, eins og sakir standa núna, að þessar hitaveitur geti staðið undir afborgunum og vöxtum af þeim lánum sem tekin hafa verið til hitaveituframkvæmda. Það þarf ekki að rekja þessa sögu aftur í tímann að neinu ráði vegna þess að flestir hv. þm. þekkja hana, hvernig hvatt var til þess á árum hás olíuverðs að byggðarlög færu í hitaveituframkvæmdir eftir því sem þau gætu og þeim var veitt veruleg aðstoð, m.a. með lánum sem þá þóttu hagkvæm en hafa tekið verulegum breytingum í þá átt að vera einhver óhagkvæmustu lán sem íslensk fyrirtæki skulda um þessar mundir. Það verður að segjast alveg eins og er að áhrif hinna háu hitaveitugjalda í þeim byggðarlögum sem verst eru sett eru mjög mikil á framfærslukostnað íbúanna og valda gífurlegu misrétti á milli byggðarlaga, svo miklu að ekki verður lengur við unað. Ég vil m.a. benda á það að þar sem ég þekki gerst til, hjá Hitaveitu Akureyrar, má ætla að upp undir helmingur af ellistyrk íbúa þar fari til greiðslu á hitaveitukostnaði. Þetta kemur alveg sérlega illa við gamla fólkið í þessum byggðarlögum sem margt hvert býr í heldur lélegu húsnæði og það hikar við að hita þetta húsnæði eins og þörf krefur í raun og veru og leggur þar með undir eignir sínar. Þær liggja undir skemmdum og hættan er sú, ef framhald verður á þessari verðlagningu heita vatnsins á þessum stöðum, að þetta muni halda áfram. Við þetta bætist svo, ekki bara hjá gamla fólkinu heldur öllum íbúum þessara svæða, að yfirleitt búa íbúar utan Reykjavíkur við nokkuð hærra verðlag en Reykvíkingar gera. Þeir hafa verulegan kostnað af ferðalögum sem Reykvíkingar þurfa ekki að leggja á sig, m.a. vegna læknisaðstoðar, og yfirleitt, skv. athugun sem kjararannsóknarnefnd hefur gert, eru laun lægri í sveitarfélögum utan Reykjavíkur en er í Reykjavík. Og þannig vill til í þessu tilviki með þær hitaveitur sem hér um ræðir að í þeim landsfjórðungum þar sem þessar hitaveitur eru eru launin með því lægsta sem gerist hér á landi þannig að, allt saman komið, getur þetta valdið umtalsverðri byggðaröskun og það eru dæmi til þess, m.a. norður á Akureyri, að fólk hafi flutt á brott vegna hins háa hitaveitukostnaðar. Ég vil nefna nokkur dæmi, herra forseti, um hversu alvarlegt ástand þetta er og taka sérstaklega fyrir Hitaveitu Akureyrar. Ég vænti þess að meðflm. muni gera nokkra grein fyrir málum þeirra hitaveitna sem þeir gerst þekkja. 1. ágúst s.l. voru heildarskuldir Hitaveitu Akureyrar 2 milljarðar 67 millj. kr. Af þessari fjárhæð var Hitaveita Akureyrar með lán upp á 725 millj. kr. sem voru með ákaflega óhagstæðum vöxtum. Þar af voru 530 millj. í japönskum yenum með 9% föstum vöxtum. Þetta lán er bundið til margra ára og erfitt að hreyfa við því. Þess má geta að á sama tíma og Hitaveita Akureyrar greiðir 9% fasta vexti, þá eru millibankavextir erlendis núna um 4,38% miðað við þriggja mánaða lán. Ef unnt yrði að fá lán sem bæri 4,5- 4,6% vexti mundi staða hitaveitunnar breytast mjög verulega. Þá vil ég benda á að 195 millj. af lánum Hitaveitu Akureyrar eru í vestur-þýskum mörkum og bera 9,75% vexti, en millibankavextir á vestur-þýskum mörkum um þessar mundir eru 4,75%. Það má því ætla að af þessum 725 millj., sem ég hef rætt um hér, séu ónauðsynlegir vextir 33-34 millj. kr. sem Hitaveita Akureyrar greiðir á hverju einasta ári vegna vaxta sem eru hærri en millibankavextir sem ganga og gerast á erlendum markaði. Þetta jafngildir því að Hitaveita Akureyrar og þar með Akureyringar greiði um það bil 100 þús. kr. á dag í vexti sem segja má að séu ónauðsynlegir, en það jafngildir húshitunarkostnaði 600 einbýlishúsa. Nú er það svo að þegar þessi lán voru tekin voru þau tiltölulega hagstæð en kannske hafa samningarnir verið til fulllangs tíma þegar lánin voru tekin og menn ekki gætt að sér í þeirri lánakreppu sem var við lýði þegar lánin voru tekin. Þegar við flm. þessarar till. leitum eftir því að hæstv. ríkisstjórn komi til aðstoðar, þá erum við ekki að biðja hæstv. ríkisstjórn að sjá til þess að lán þessara hitaveitna verði greidd upp. Við erum að óska eftir því að það verði reynt að haga því svo til að lánunum verði hagrætt og jafnvel að ríkisstjórnin tæki á sig einhvern hluta af vöxtunum. Það þarf ekki að lækka þessi lán mjög mikið til þess að ástandið verði bærilegt. Þar á móti verður auðvitað að koma að viðkomandi byggðarlög þurfa að gera ýmislegt sjálf til þess að hagræða sínum eigin málum og bæta úr. Það væri kannske markmið í sjálfu sér í þeim breytingum sem þarna þyrftu til að koma að þeir íbúar, t.d. Akureyrar, sem nú greiða um 60 kr. fyrir tonnið af heitu vatni, þyrftu ekki að greiða nema sem næmi helmingi hærri upphæð en við þurfum að greiða hér í Reykjavík sem eru 18,60 kr. pr. tonn. Það yrði þegar jöfnuður sem verulega munaði um og gæti haft umtalsverð áhrif til þess að bæta stöðu Hitaveitu Akureyrar svo að hún gæti í fyrirsjáanlegri framtíð greitt niður skuldir sínar í einhverjum verulegum mæli. Ég vil líka geta þess að hér á landi hefur iðulega verið gripið til þess að setja á hvers konar jöfnunargjöld til þess að auðvelda íbúum ýmissa byggðarlaga að fá þá þjónustu sem ríkið veitir á hverjum tíma. Er skemmst að minnast verðjöfnunargjalds á raforku sem Íslendingar allir hafa greitt. Ég lét taka það saman fyrir mig að Akureyringar hafa greitt í þennan sameiginlega verðjöfnunarsjóð um 250 millj. kr., raunverulega til svæða sem nutu lægra orkuverðs en þeir gerðu. Það er líka ljóst, herra forseti, að frá árinu 1980 hafa verið í gildi hér á landi lög um sérstakan skatt til jöfnunar á hitakostnaði fólks sem var 1,5% söluskatts. Ég ætla ekki að lengja þessa ræðu mína með því að rekja hvernig þessi skattur hefur verið notaður eða hve stór hluti af honum hefur farið til jöfnunar á húshitunarkostnaði, en þó þykir mér tilhlýðilegt að geta þess að árið 1983 var þessi skattur 337 millj. kr. í heild, en 67 millj. eða um 20% fóru til olíustyrkja og til niðurgreiðslu á rafhitun og í fleiri smærri liði. Ég get hlaupið yfir þessar tölur og komið til ársins 1986. Þá var þessi skattur 908 millj. kr. 270 millj. fóru í þessi fyrrnefndu verkefni eða 30%. Árið 1987 er fyrirsjáanlegt að þessi skattur nemur 975 millj. og 153 fari í niðurgreiðslur á rafhitun og fleiri smærri liði eða 15,7%. Ég ætla ekkert að fjölyrða um til hvers ríkið hefur notað þessa skattpeninga, en það hefur nú oft farið svo hér á landi þegar settir hafa verið á afmarkaðir skattar og skattar sem hafa átt að renna til tiltekinna verkefna að þeir hafa farið í annað en þeim var ætlað. Ég vænti þess fastlega, herra forseti, að þessi þáltill. geti orðið til þess að ýta á eftir því réttlætismáli að reyna að jafna þennan húshitunarkostnað sem nú er alveg með endemum og ekki fyrirsjáanlegt að lækki hjá fólki í þessum byggðarlögum nema ríkisvaldið taki til höndunum og breyti þar um.



Með þessari þáltill. er hreyft máli sem er orðið svo brýnt að finna lausn á að ekki verður lengur undan því vikist. Dýrustu hitaveitur landsins eru orðnar þannig settar að eigendur þeirra og neytendur fá ekki lengur undir risið. Eins og fram kemur í grg. með till. er þrefaldur munur á hitunarkostnaði milli dýrustu og ódýrustu hitaveitna á landinu. Þessi munur er þegar farinn að setja sitt mark á búsetuþróun og þess vegna er við óviðunandi ástand að ræða. Undirstrikað skal að íbúar þeirra svæða þar sem hitaveitugjöldin eru nú hæst hafa á liðnum árum greitt verulegt fé í verðjöfnunargjald af rafmagni sem hefur svo verið notað til að greiða niður raforku sem notuð hefur verið til upphitunar annars staðar á landinu og er upphitun með þessari niðurgreiddu raforku nú miklu ódýrari en hjá dýrari hitaveitunum eins og sjá má í töflu nr. 2 með grg. Ég er ekki að sjá ofsjónum yfir því að fólk geti kynt hús sín með rafmagni á viðráðanlegu verði, en full rök eru fyrir því að notendur hitaveitna greiði ekki hærra gjald fyrir upphitun á sínu húsnæði. Þegar olíuverð fór að stíga verulega á miðjum áttunda áratugnum fóru mörg sveitarfélög að kanna möguleika á nýtingu jarðhita. Arðsemisútreikningar sýndu að flestar hitaveituframkvæmdir voru hagkvæmar ef á annað borð var hægt að nálgast heitt vatn. Enginn efaðist um hagkvæmni slíkra framkvæmda miðað við þáverandi verð á olíu sem flestir spáðu að færi hækkandi og af opinberum aðilum var hvatt til slíkra framkvæmda. Við þessar aðstæður var t.d. farið út í framkvæmdir við Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og sú veita tók til starfa haustið 1981 í Borgarnesi og snemma árs 1982 á Akranesi. Þar þurfti ekki mikla leit eftir heitu vatni með dýrum borunum. Orkugjafinn var Deildartunguhver í Reykholtsdal, vatnsmesti hver í heimi að sagt er. Hann skilar á annað hundrað sekúndulítrum af 100 stiga heitu vatni upp á yfirborðið svo lengi sem hægt er að rekja söguheimildir þar um. Vart er hægt að hugsa sér betri eða öruggari virkjunarstað. Eini gallinn við þessa virkjun var sá að vegalengdin frá hvernum að stærsta markaðssvæðinu, Akranesi, er mikil eða um 64 km. En útreikningar sýndu að þrátt fyrir þessa miklu vegalengd ætti veitan að geta staðið sig við þær aðstæður sem þá voru þekktar og miðað var við. Tæknilega hefur þetta allt staðist og veitan reynst mjög vel í þau ár sem hún hefur starfað. En fljótlega komu blikur á loft varðandi fjármálin. Fyrirtækið var nær eingöngu fjármagnað með erlendum lánum. Gengisfellingar voru ekki óþekktar og svimandi verðbólga fylgdi svo í kjölfarið. Þetta þarf ekki að rekja hér eða tíunda. Það þekkja allir. Niðurstaðan af þessu er sú að þessi hitaveita skuldar nú rúmlega 1400 millj. þrátt fyrir hæstu gjaldskrá. Er skuld á hvern íbúa, eins og kom fram hjá flm., 210 þús. kr. Þarna eru stórar tölur. Ég gat þess áðan að hitaveitan væri nær eingöngu byggð fyrir erlent lánsfé og gengisþróun og vextir af slíkum lánum verið eins og ég hef áður lýst. Þá er ekki óeðlilegt að bent sé á hvernig staðan væri hjá þessari veitu hefði hún verið með innlent lánsfé til sinnar uppbyggingar bundið lánskjaravísitölu og vöxtum 4-5%. Þá má segja að skuldir hennar í dag væru 550 millj. kr. lægri. Þá væri ekki vandi hjá þessari hitaveitu. Þannig sjáum við hvað af erlendri lántöku getur hlotist og þeim aðgerðum sem því fylgja. Ég bendi á þetta hér vegna þess að við erum oft mjög bláeyg í þessum efnum. Freistandi væri að ræða hér einnig nokkuð um verðjöfnunargjaldið sem var innheimt og ráðstöfun þess og það 975 millj. kr. orkujöfnunargjald sem nú er gert ráð fyrir að innheimta á árinu 1987 samkvæmt framlögðum fjárlögum. Af þeirri upphæð á að verja 153 millj. til niðurgreiðslu á rafhitun, ekkert til hitaveitna. Áætla má að notendur á hitaveitusvæði Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar greiði í þennan pakka 31 millj. á næsta ári. Ég fer ekki út í þetta nánar því flm. gerði það ágætlega hér áðan og það væri tvítalning á sömu atriðum. Ég hef hér mest rætt um Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar vegna þess að þar fylgdist ég með uppbyggingu og undirbúningi sem bæjarfulltrúi á Akranesi, en vandi margra annarra hitaveitna er mikill eins og kemur fram í þeirri þáltill, sem hér er til umræðu. Forráðamenn þessara veitna ásamt sveitarstjórnarmönnum frá þeim svæðum þar sem vandi veitnanna er hvað mestur voru á ferð hér í síðustu viku og áttu viðræður við ráðherra um þessi vandamál. Hæstv. iðnrh. skipaði nefnd í málið þegar fyrir helgi eftir að hafa fengið tilnefningar frá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Nefnd þessari var sett það mark að vinna hratt og ég fagna því og þakka hæstv. ráðh. fyrir þá tilskipun. Hún á að skila áliti á hálfum mánuði. Þessi viðbrögð vil ég þakka ráðherranum. Ég ætla ekki að koma hér með tillögur eða ábendingar í þessum efnum, ég bíð eftir að sjá hvað frá nefndinni kemur, en legg áherslu á að þegar nefndin hefur skilað sínu starfi verði lagst á eitt við það að finna lausn á þessum málum því að þau þola enga bið.



Herra forseti. Það er tímabært að ræða á hv. Alþingi fjárhagsvanda nokkurra hitaveitna. Þeir erfiðleikar, sem þar blasa við, verða ekki leystir nema á samfélagslegum grundvelli. Það er réttlætismál að svo verði gert. Þegar leysa þarf úr erfiðleikum eða koma af einhverju stóru verkefni er oft minnt á að erfiðleikarnir séu yfirstíganlegri og verkefnið auðunnara ef sameiginlega sé að hlutunum staðið. Nokkuð oft er okkur sagt, jafnvel þó að flestir telji sig vita það með nokkurri vissu, að í okkar landi búi aðeins ein þjóð. Stundum er talað um eina stóra fjölskyldu, þessar 240 þús. hræður. Þegar erfiðleikar steðja að fyrirtækjum eins og Flugleiðum hf. og Arnarflugi hf. telja landsfeðurnir sjálfsagt að þjóðin taki þátt í þeirra erfiðleikum, standi sameiginlega að baki þeim. Þegar fyrirtæki eins og Íslenska járnblendifélagið hf. er talið hafa heldur lítið eigið fjármagn í rekstrinum er sjálfsagt að kippa því í lag með smápeningafúlgu frá þjóðinni í einu. Ekki eru allir sammála um þessa hluti, en ofan á verður samt að það sé nauðsynlegt og undan því verði ekki komist að þessar 240 þús. hræður takist sameiginlega á við erfiðleika sem upp koma. Þjóðin okkar er sem betur fer alltaf að takast á við stór uppbyggingarverkefni. Fyrir fáum árum vorum við að byggja orkuver, förum hægar í það nú um stundir. Það var talið sjálfsagt að til slíkra framkvæmda væru lánsmöguleikar þjóðarinnar erlendis nýttir og þessi verkefni væru jafnvel látin hafa þar forgang. Síðustu ár hefur mest borið á því að stór verkefni væru á vettvangi verslunar í landinu. Hinn nýi miðbær í Reykjavík ber þess vitni. Sagt er að hluti þeirrar fjárfestingar sem þar fer fram sé fjármagnaður af erlendum lánum. Þau eru víst án ríkisábyrgðar, jafnvel tekin á frjálsum peningamarkaði. Samt eru þau tekin út á sameiginlegan gjaldeyrissjóð þjóðarinnar og koma til greiðslu úr honum. Það verður sem sagt ekkert efast um að við erum ein þjóð súrruð saman í sameiginlegum ábyrgðum. Samvinnan og samtryggingin hefur reyndar komið fram með öðrum hætti. Við höfum greitt sama verð fyrir olíuvörur um allt land. Rafmagnið var verðjafnað fram á yfirstandandi ár. Þeim sem þurftu að hita hús sín með olíu var greiddur olíustyrkur á meðan kyndiolía var á háu verði. Sameiginlega höfum við byggt hafnir, raforkuver, háskóla, vegi og hitaveitur. Hitaveita Reykjavíkur var og er eitt af þeim fyrirtækjum sem þjóðin er hvað hreyknust af að hafa byggt og starfrækt. Eins og sameiginlegu verkefnin hafa verið breytileg hefur aðstaðan frá ári til árs breyst bæði vegna ytri aðstæðna og mismunandi getu heima fyrir. Afstaða stjórnvalda á hverjum tíma hefur einnig verið sitt og hvað, mismunandi samfélagssinnuð. Með olíuverðshækkunum á áttunda áratugnum og með háu verði á olíu fram á yfirstandandi ár urðu ytri aðstæður þess valdandi að þjóðin lenti í erfiðleikum vegna mjög aukinna gjaldeyrisútgjalda vegna olíuhækkananna sem um leið kölluðu á stórframkvæmdir til að nýta orku sem til var í landinu. Viðmiðunarverð ónýttrar orku, jarðhita og fallvatna við aðra orkugjafa varð hagstæðara og hagkvæmni þess að virkja þessar auðlindir þjóðarinnar var miklu meiri en áður. Ráðist var í stórvirkjanir, Sigöldu, Kröflu, Hrauneyjafoss. Það var þó ekki nóg að framleiða rafmagn. Hvar sem von var um heitt vatn í jörð var reynt að gera sér grein fyrir því hvort það væri ekki virkjanlegt fyrir hitaveitu fyrir næsta nágrenni. Tilætlun stjórnvalda og fjölmiðla var mjög mikil í þá átt að virkja ætti alla mögulega kosti til að losna við dýran erlendan orkugjafa, olíuna. Allsherjarumræður um nýtingu innlendra orkugjafa áttu sér stað. Talað var um þjóðarátak til að spara gjaldeyri með því að virkja jarðhita og leggja hitaveitur. Forustumenn þéttbýlissveitarfélaga, þar sem einhverjar líkur voru fyrir að virkjanlegur jarðhiti væri til staðar til þess að nýta fyrir hitaveitu, voru undir mjög miklum þrýstingi bæði frá íbúum og stjórnvöldum um að hefjast handa í þessum efnum. Kostnaðaráætlanir miðað við ríkjandi verðlag á orku sýndu að víða voru til staðar mjög hagstæðir virkjunarkostir. Ein af stórframkvæmdum þessara ára var Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar. Niðurstöður áætlana um þessa hitaveitu voru þær að um væri að ræða hagkvæman virkjunarkost. Hitaveitan var tengd, eins og hér kom fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturl., við hús í Borgarnesi, á Hvanneyri og á Akranesi á árunum 1981 og 1982. Engin teljandi óhöpp hafa orðið í rekstri veitunnar og flest gengið á þann veg sem ráð var fyrir gert. Einn er þó sá þáttur sem ekki hefur farið eftir áætlunum, en það er fjármagnskostnaðurinn. Meginhluti lána hitaveitunnar er í bandarískum dollurum. Gengi dollarans hækkaði mjög mikið fram á árið 1985 og vextir af þessum lánum hafa verið mjög háir. Hækkun lána hitaveitunnar í krónutölu vegna gengisáhrifa, umfram það sem þau hefðu orðið ef þau hefðu verið í íslenskum gjaldmiðli með 5% vöxtum og verðtryggð með lánskjaravísitölu, er yfir 500 millj. kr. Það segir það að ef Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar hefði notið innlendra lánskjara en ekki þurft að takast á við fjármagnssveiflur á erlendum fjármagnsmarkaði væru skuldirnar um 900 millj. í stað 1400 millj. eða rúmum þriðjungi minni en þær eru í dag. Að mínu mati er það fráleitt að fyrirtæki sem þjónar eingöngu innlendum markaði og er um leið almennt þjónustufyrirtæki skuli hafa verið látið taka á sig slík skakkaföll umfram verðlagsþróun í landinu. Ekkert er eðlilegra en að slíkum áföllum sé mætt með aðgerðum sem þjóðin stendur sameiginlega að. Eins og ég nefndi hér áður eru skuldir Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar nú rúmar 1400 millj. og mun skuld á hvern íbúa tengdan hitaveitunni vera um 210 þús. kr. eins og fram hefur komið hér í umræðunni. Fjárhagslegir erfiðleikar eru því mjög miklir og það stefnir sjálfsagt í enn meiri erfiðleika, ef hægt er að hafa það orð um þá fjárhagsstöðu sem fram undan er, ef ekkert verður að gert til að leiðrétta fjárhagsstöðu hitaveitunnar. Herra forseti. Ég nefndi í upphafi að á síðustu árum hefðum við reist stór raforkuver, Sigöldu, Kröflu, Hrauneyjafoss, og á síðustu árum voru einnig lagðar flutningslínur frá þessum virkjunum og landið hringtengt. Til þessara framkvæmda voru líka tekin erlend lán eins og til hitaveitnanna. Sum af þessum fyrirtækjum hafa líka lent í erfiðleikum, en málefnum þeirra virðist nú vera borgið. Hver er munur á fjármögnun og fyrirgreiðslu til þessara tveggja þátta í innlendri orkuframleiðslu og er sá munur réttlætanlegur? Aðalmunurinn er sá að orkuframleiðslan og uppbygging raforkuveranna er á hendi eins fyrirtækis, Landsvirkjunar, sem er félagslegt fyrirtæki. Eldri framkvæmdir þessa fyrirtækis standa að rekstri þeirra nýrri. Hluti beinnar fjárfestingar hefur verið greiddur af almannafé, t.d. með yfirtöku Kröflu og að einhverju leyti í sambandi við flutningslínur. En hvernig er með hitaveiturnar sem nefndar eru í þessari þáltill. og allar aðrar hitaveitur, þ.e. hinn orkuþáttinn, virkjun jarðvarma til húshitunar? Þar er hvert fyrirtæki óháð öðru. Þar byggir ekki hver annan upp. Ríkið hefur ekki enn gert ráðstafanir til að standa að uppbyggingu þessa orkuþáttar og um sameiningu hitaveitna verður aldrei að ræða líkt og með Landsvirkjun, enda eðli orkunýtingarinnar frábrugðið. En ríkið hefur ekki staðið í stykkinu gagnvart uppbyggingu hitaveitnanna á sama hátt og gert hefur verið í raforkugeiranum. M.a. vegna þess er fjárhagsstaða þeirra hitaveitna sem rætt er um hér svo sem raun ber vitni um. Úr því verður að bæta. Þegar hitaveiturnar tóku yfir húshitunarþáttinn frá olíukyndingu leystu hitaveiturnar ríkið frá greiðslu olíustyrks. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hvað hér gæti verið um háa fjárhæð að ræða. Trúlega er hér um verulega fjármuni að ræða. Til að jafna aðstöðu fólks vegna húshitunar hefur raforka verið niðurgreidd úr ríkissjóði og er ekki nema allt gott um það að segja. En hvers eiga íbúar þeirra byggða að gjalda sem gegndu kalli stjórnvalda og fóru út í það að nýta hinn innlenda orkugjafa, jarðvarmann, og fá ekki stuðning ríkisins til að jafna stöðu til jafns við þá sem nota rafmagn? Ýmislegt fleira mætti benda á þar sem hitaveiturnar hafa ekki notið sanngjarnrar fyrirgreiðslu. Í grg. okkar flm. þessarar þáltill., sem hér er til umræðu, um aðstoð við hitaveitur segir, með leyfi forseta: "Það er skoðun flm. þessarar þáltill. að ríkisvaldið verði að koma inn í þetta mál með beinum og óbeinum hætti til aðstoðar verst settu hitaveitunum t.d. með því: 1. Að skuldbreyta lánum þeirra til að jafna greiðslum á lengri tíma og skipta strax út óhagkvæmustu lánunum. 2. Að tryggja að vaxtakjör skuldbreytingarlána verði þau hagstæðustu sem völ er á á hverjum tíma. 3. Að lækka raforkuverð til þeirra í algert lágmark. 4. Að fella niður söluskatt af raforku til dælingar og endurgreiða söluskatt af fjárfestingarvörum þeirra. 5. Að nota hluta af þeim skatti sem sérstaklega var lagður á með lögum nr. 12/1980 til jöfnunar á hitakostnaði fólks (1,5% hækkun söluskatts) til aðstoðar verst settu hitaveitunum með beinum eða óbeinum hætti, t.d. með yfirtöku hluta af lánum þeirra." Sjálfsagt koma til greina aðrar leiðir en hér eru nefndar til að koma rekstri þessara hitaveitna í gott lag. Með tillöguflutningnum er verið að knýja á um aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þessu máli og leggja áherslu á aðgerðir áður en núverandi þingi verður slitið. Því fyrr sem ákvörðun verður tekin um slíkar aðgerðir því betra. Allur frestur í þessu máli eykur vandann og lausn verður erfiðari viðfangs.



Herra forseti. Ég get tekið undir öll efnisatriði þeirrar þáltill. sem hér er til umræðu um að ríkisstjórnin leiti allra leiða til að bæta stöðu þeirra hitaveitna sem verst eru staddar fjárhagslega og tillögur þar að lútandi verði lagðar fyrir Alþingi til afgreiðslu fyrir þinglok. Raunar sé ég í blöðunum í dag að hæstv. iðnrh. hefur þegar skipað embættismannanefnd úr forsrn., iðnrn. og fjmrn. til að fara ofan í stöðu verst settu hitaveitnanna. Þessari nefnd er gert að ljúka störfum fljótt og allt gott um það. Í grg. með till. og ræðu málshefjanda kom glögglega fram hvað gerst hefur í málefnum þessara veitna, hvers vegna þessi vandi er uppi. Hann á sér ákveðnar skýringar sem óþarfi er að rekja nánar eða endurtaka. Afleiðingarnar eru síðan gífurlega hár og nánast óbærilegur orkukostnaður á sumum hitaveitusvæðum ásamt því að skuldir veitnanna hlaðast upp í lánastofnunum. Ríkisvaldið hvatti til þessara framkvæmda á sínum tíma og gekkst fyrir útvegun lánsfjár. Það er því eðlilegt að það grípi inn í og aðstoði veiturnar með skuldbreytingum og ábyrgðum þegar erfiðleikar steðja að. Í fljótu bragði líst mér hins vegar ekki vel á hugmynd flm. og málshefjanda um nýjan skatt, nýtt jöfnunargjald. Ég endurtek að í fljótu bragði líst mér ekki á þessa hugmynd.  Ég held að það sé rétt að líka komi fram í þessum umræðum að allmargar hitaveitur hafa einnig verið byggðar upp á undanförnum árum og ganga vel. Þær hafa verið byggðar upp og reknar af hagsýni sem ég tel sanngjarnt að íbúar viðkomandi svæða fái að njóta. En hér er einnig hreyft málum með þessari till. er snerta fleiri en einungis þá er búa á orkuveitusvæðum þeirra hitaveitna er getur í grg. með till. Söluskattsgreiðslur af raforku til dælingar á heitu vatni eru einnig verulegur og óréttlátur kostnaður annarra hitaveitna þó þær standi betur fjárhagslega. Þær stæðu því enn þá betur ef þessi óréttláta skattheimta ríkisins kæmi ekki til. Raunar má segja að staða þessara verst settu hitaveitna og gjaldskrármál þeirra séu eins konar krabbamein í upphitunarkostnaðarkerfi landsins, ef svo má að orði komast, og einnig að þeir er búa við háan upphitunarkostnað með raforku séu þolendur þessa ástands og gjaldi þess í hærra raforkuverði og hærri upphitunarkostnaði. Ýmislegt bendir einmitt til þess að vegna hinna háu gjaldskráa og þunga kostnaðar við upphitun á orkuveitusvæðum umræddra hitaveitna hafi verið vikist undan því að leiðrétta og lækka upphitunarkostnað með raforku sem þó var full þörf á. Margt bendir þó til að í þessum efnum gangi hlutirnir í þveröfuga átt og með niðurfellingu verðjöfnunargjalds af raforku og taxtahækkana Rafmagnsveitna ríkisins um 27-36%, ef ég man rétt, vaxi enn það óréttlæti og sá ofurþungi upphitunarkostnaðar er raforkunotendur og húseigendur á orkuveitusvæði Rafmagnsveitnanna búa við. Það er einnig stórmál sem verður að skoða og taka á. Því hefur reyndar margoft verið lofað, en lítið orðið um efndir. Í frétt um nefndaskipun iðnrh. vegna fjárhagsstöðu verst settu veitnanna er einungis getið um þrjár hitaveitur, Hitaveitu Akureyrar, Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og Hitaveitu Vestmannaeyja sem taka á til skoðunar. Í till. sem hér hefur verið talað fyrir eru hins vegar taldar upp einar sex veitur er eigi í verulegum erfiðleikum. Til viðbótar er þar getið um Hitaveitu Rangár, Egilsstaða og Fella og Hitaveitu Eyra. Vegna tengsla minna við Lánasjóð sveitarfélaga er mér hins vegar kunnugt um fleiri veitur er nauðsynlega þyrftu að vera með í þeirri skoðun sem hér er gerð tillaga um. Ég legg þunga áherslu á að sú nefnd ráðuneytisfulltrúa, er nú hefur verið skipuð, skoði einnig mál þeirra hitaveitna og ræði við sveitarstjórnarmenn á þeim svæðum. Í því sambandi má nefna t.d. staði eins og Blönduós, Suðureyri, Siglufjörð og jafnvel Hveragerði. Þó vandi þessara veitna sé í heild sinni verulega mikið minni en hinna verst settu veitna standa þessar veitur illa og vandi þeirra er stór miðað við stærð þeirra sveitarfélaga er að þeim standa og það orkusölusvæði er þær þjóna. Í þessu sambandi vil ég minna á skýrslu er Hitaveitusamband sveitarfélaga hefur unnið að og gefið út um stöðu og fjárhagsvanda hitaveitna, en þar er til staðar ágæt samantekt um stöðu þessara mála er gæti verið góður grunnur að því starfi er hér er lagt til að unnið verði. Þegar hitaveiturnar voru byggðar upp á sínum tíma studdi ríkisvaldið að því með margvíslegum hætti, m.a. með lánsfjárútvegun eins og hér hefur komið fram. Nokkrum hluta þess var stýrt í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga er tók erlend lán sem honum var síðan gert að endurlána til hitaveitnanna. Vegna erfiðrar fjárhagsstöðu og vanskila margra þessara veitna hefur sjóðurinn síðan lent í verulegum erfiðleikum. Hann hefur orðið að standa í skilum við sína lánardrottna, en veiturnar hafa safnað skuldum við sjóðinn og síðan óskað eftir skuldbreytingum, bæði vegna vanskila og áhvílandi lána. Lánasjóður sveitarfélaga er tiltölulega lítill sjóður og uppákomur af þessu tagi vegna fárra en tiltölulega stórra lántakenda geta valdið því að hann reynist ekki fær um að sinna því hlutverki sínu að greiða fyrir sem flestum sveitarfélögum í landinu með lánsfjárútvegun til framkvæmda. Hér er líka um að ræða lántakendur sem sjóðnum hefur verið gert að taka í viðskipti af ríkisvaldinu. Fjármagni og úthlutun var stýrt í gegnum sjóðinn. Óskir veitnanna um skuldbreytingar eru hins vegar mjög eðlilegar. Miðað við tekjumöguleika þeirra og endingartíma mannvirkjanna voru lánin upphaflega til allt of skamms tíma. Auðvitað mun stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga taka allar beiðnir um skuldbreytingu til velviljaðrar athugunar, en með tilliti til smæðar sjóðsins og hvernig lánafyrirgreiðslan er til komin á sínum tíma og stöðu margra þessara veitna er eðlilegt að sjóðurinn óski eftir ríkisábyrgð á nýjum lánum er veitt yrðu með skuldbreytingum. Því vildi ég endilega koma að við þessa umræðu. Fyrir slíkri heimild til ríkisábyrgðar þarf að greiða. Að lokum ítreka ég að ekki verði lokað á viðræður um vanda annarra veitna og sveitarfélaga en þeirra sem talin eru upp í grg. með þessari annars ágætu till.



Herra forseti. Hér hefur verið tekið upp með þinglegum hætti mál sem oftlega hefur borið á góma í þingsölum á þessu hausti og þessum vetri af ýmsum tilefnum svo sem við umræður um lánsfjárlög og fleira. Þetta mál hefur raunar borið á góma á þinginu undanfarin ár að ég má segja árlega, en því ber að fagna að það skuli nú hafa verið flutt með formlegum hætti þar sem um er að ræða þá till. sem hér er nú til umræðu. Þeir hv. þm. sem þegar hafa kvatt sér hljóðs í þessu máli hafa rakið sögu þessa máls og aðdraganda. Þeir hafa getið þess réttilega að ríkisvaldið hvatti mjög til þess að ráðist yrði í þessa framkvæmd á sínum tíma. Það var fyrir áeggjan ríkisvaldsins ekki síst að ráðist var í þessar framkvæmdir og það var að ég hygg fyrir leiðbeiningu og leiðsögn ríkisvaldsins, eða opinberra stofnana a.m.k., að þau lán voru tekin sem á þessu hvíla nú og ég hygg að það hafi verið m.a. fyrir leiðsögn opinberra aðila að þær leiðir til erlendrar lántöku voru valdar sem reynst hafa svo illa sem raun ber vitni. Það er hins vegar slæmt að mál þessara hitaveitna, sem hér er um að ræða, rekstrarvandi þeirra, skuli hafa verið látin danka svo lengi uns nú er komið í fullkomið óefni, svo sem hér hefur þegar verið rakið og ég þarf ekki að hafa svo mörg orð um. Stjórnvöld hafa verið vöruð við hvert stefndi í þessum efnum og í umræðum hér á Alþingi hefur verið vitnað til þess fræga fundar sem hæstv. núv. menntmrh., þáv. iðnrh., hélt með sínum flokksmönnum á Akranesi. Ýmsir skildu orð hans þá á þann veg að hann hygðist beita sér fyrir því að af Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar yrði létt lánum er næmi um 5 millj. dollara. Nú hefur síðan komið í ljós að hæstv. ráðherra segist ekki hafa meint alveg nákvæmlega það sem flestir fundarmanna töldu að hann óhjákvæmilega meinti, því að hans orð voru talin þá skýr. Það er því ljóst að stjórnvöld hafa vitað býsna lengi að þetta mál yrði að leysa með einhverjum hætti, en það hefur hins vegar ekki verið gert. Hæstv. núv. iðnrh. hefur skipað nefnd fyrir allnokkru til þess að fjalla um sameiningu orkufyrirtækja á Vesturlandi. Síðar er svo nýbúið að skipa aðra nefnd sem á að fjalla um þetta mál og hafa skemmri tíma til sinna starfa. Að því er fyrrnefndu nefndina varðar, sem á að fjalla um sameiningu orkufyrirtækja á Vesturlandi, þá held ég að það sé borin von og barnaskapur raunar að ætla sér að leysa fjárhagsvanda Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar með sameiningu við Andakílsárvirkjun t.d., með því að eyðileggja lítið og mjög gott fyrirtæki, sem ég held að yrði óhjákvæmileg afleiðing slíkrar samvinnu. Ég held að allar þær hugleiðingar séu meira og minna út í hött og sé eins gott að gefa þær upp á bátinn - og því fyrr, því betra. Hins vegar skal ósagt látið hvað kemur út úr störfum þeirrar embættismannanefndar sem nú hefur verið vikið að. Það hefur mikið verið rætt hér um skattheimtu hins opinbera til þess að jafna orkukostnað. Mér er það minnisstætt frá því 1981-1982 þegar sjálfstæðismenn gengu mjög hart fram og skömmuðu réttilega þáv. ríkisstjórn og iðnrh. fyrir að stela meiri hlutanum af þessu verðjöfnunargjaldi í ríkissjóð, eins og það var þá orðað. Nákvæmlega sama er gert núna og hefur alla tíð verið gert. Þeir eru þar undir sömu sök seldir hæstv. fyrrv. iðnrh. og hæstv. núv. iðnrh., þ.e. þetta orkugjald sem lagt er á landslýðinn hverfur að langmestum hluta til almennra rekstrarútgjalda ríkisins og er gagnrýni vert hvernig að því hefur verið staðið og hvernig á áfram að standa að því, mikillar gagnrýni vert. Ég minnist þess að fyrsta árið sem hitaveitan starfaði var mjög algengt að menn kæmu að máli við þm. og hefðu orð á því að þessar tímakaupshækkanir á þriggja mánaða fresti sem verðbólgan át jafnóðum væru nú lítils virði, en hin raunverulega kjarabót hefði verið að fá hitaveituna. Þetta var sagt í Borgarnesi og þetta var sagt á Akranesi. Nú hefur þróunin orðið sú að þetta hefur gjörsamlega snúist við. Ég held því fram að verðmunurinn á hitun hér í Reykjavík og t.d. í Borgarnesi sé meiri en kemur fram í þessu frv. Ég get nefnt um það alveg ákveðið dæmi. Einbýlishús sem er 540m3 kostar 5100 kr. að hita í 30 daga með þremur mínútulítrum. Nákvæmlega jafnstórt hús hér í Reykjavík kostar rétt um 1000 kr. að kynda með heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur. Það dæmi þekki ég sjálfur persónulega og hinn reikninginn hef ég séð, þannig að þarna er fimmfaldur munur, og það eru jú 117 km hérna upp í Borgarnes. Þetta gengur auðvitað ekki. Þetta leiðir til byggðaröskunar sem er þjóðinni dýr og hættuleg. Fólk stendur ekki undir því að borga slíkan kostnað. Af hverju á að vera sama verð á bensíni og olíu um allt land? Af hverju á ekki að vera sama eða svipað verð á heitu vatni? Þetta er pólitísk og þetta er félagsleg spurning. Þetta er spurning um grundvallarstefnu. Það er alveg ljóst að hér verður hið opinbera að koma til skjalanna með einhverjum hætti og leiðrétta þetta misræmi, skapa þarna aukinn jöfnuð. Þessu verður einfaldlega að breyta. Hitt er svo annað mál, sem sjálfsagt er að viðurkenna, að áreiðanlega hefði ýmislegt mátt betur fara í rekstri ýmissa þessara fyrirtækja. Það er ég alveg handviss um að á t.d. við um Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Í sambandi við fjárhagslega endurskipulagningu slíks fyrirtækis væri ekkert óeðlilegt að þá yrði skipt alveg um stjórn. Ég held að það væri fyllilega athugunar vert og kannske tímabært. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, herra forseti. Ég fagna því að þetta mál skuli hafa verið tekið upp hér á hinu háa Alþingi með þessum hætti. Ég hefði gjarnan viljað eiga aðild að því en vegna fjarveru gat ekki af því orðið. Ég held að þetta sé mikilvægt skref til að knýja hæstv. ríkisstjórn til þeirra aðgerða í þessu efni sem löngu eru óhjákvæmilegar, löngu eru nauðsynlegar til að leiðrétta þetta mikla himinhrópandi ranglæti sem nú er við lýði.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram að mér var ókunnugt um það að til stóð að bera upp þessa till. til þál. Ef mér hefði verið kunnugt um það hefði ég að sjálfsögðu bent flm. á að viðræður væru þegar hafnar milli ríkisstjórnar og a.m.k. bæjarstjórnar Akureyrar um þessi mál, og ég hygg fleiri bæjarstjórna og hitaveitna, þannig að mér sýnist að þessi till. sé í raun á misskilningi byggð og sé eins og tillgr. hljóðar eingöngu til þess fallin að tefja fyrir málinu ef höfð er í huga sú yfirlýsing sem hæstv. ráðh. hafði hér áðan. Ég heyrði að hv. 6. landsk. þm. Árni Gunnarsson var að tala um kunnugleika sína af Hitaveitu Akureyrar hér áðan, og efast ég ekki um að hann sé fróður um þau efni, en honum ætti þá líka að vera kunnugt um að þessi mál eru einmitt í umræðu nú milli hitaveitunnar og ríkisstjórnarinnar. Á hinn bóginn lýsir þessi till. náttúrlega miklum áhuga þessara hv. þm. á því að þessi mál verði leyst og menn geri sér grein fyrir þeim vanda sem hér er við að stríða. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa þessi orð miklu fleiri. Tillögugerðin lýsir áhuga þm. á málefninu. Hins vegar er till. það seint fram borin að hún breytir engu um framkvæmd málsins. Sú nefnd, sem hæstv. iðnrh. hefur skipað til þess að gera tillögur um þennan sérstaka vanda, hefur tekið til starfa og fengið ströng tímamörk og ég sé ekki að þessi till. breyti neinu þar um.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða, af því að ég kem hér næstur í ræðustól á eftir hv. 2. þm. Norðurl. e., að lýsa yfir nokkurri undrun yfir þeim ákúrum sem hann var að veita þingbræðrum sínum fyrir að flytja inn á vettvang Alþingis mikið alvöru- og nauðsynjamál. Ég sé út af fyrir sig ekki að það geti spillt fyrir framkvæmdarvaldinu þó að þessi mál séu rædd hér á Alþingi. Hver veit nema það gæti kannske reynt á þingið um einhverjar þær aðgerðir sem nefnd sú, sem hæstv. iðnrh. mun hafa skipað, skilar áliti um og hugsanlegar aðgerðir sem hæstv. ráðh. þyrfti tilstyrk til hér frá þinginu? Mér finnst þetta því vera langt frá því að vera eðlilegt innlegg inn í þessa umræðu frá hv. 2. þm. Norðurl. e. Varðandi það mál sem hér er rætt vil ég lýsa yfir stuðningi við efni þessarar till. og þann málflutning sem að baki liggur. Mér þykir vænt um að það skuli koma tillögur af þessu tagi og að við, sem höfum verið að berjast fyrir því að fá jafnaðan og lækkaðan húshitunarkostnað hjá landsmönnum á undanförnum árum, skulum hafa fengið bandamenn hér sem taka undir þá stefnu að það verði að ríkja ákveðin lágmarkssanngirni og jöfnuður í sambandi við þennan grundvallarþátt í tilkostnaði fólks og uppihaldi þar sem er húshitunarkostnaðurinn. Ég er því mjög ánægður með að þetta mál skuli koma hér til umræðu á vettvangi Alþingis. Ég vil, herra forseti, málsins vegna rifja aðeins upp nokkur atriði frá fyrri tíð sem snerta þetta mál, þó ekki sögulegar ástæður fyrir því að hitaveiturnar eru nú staddar í þeim vanda sem um er að ræða, hitaveitur sem hér hafa verið nefndar og fleiri sem ekki hafa verið nefndar. Það eru að verulegu leyti, má segja, utanaðkomandi áföll sem þar hafa komið til. Snúist hafa við bjartsýnar forsendur sem lagðar voru til grundvallar þegar viðkomandi aðilar og sveitarfélög réðust í þessar framkvæmdir. Þarna blasir mikill vandi við stórum byggðarlögum og smáum sem þau alls ekki eru fær um að leysa af eigin rammleik, þar sem sjálfsagt er og eðlilegt að samfélagið komi til og veiti aðstoð til þess að lágmarkssanngirni sé gætt varðandi þennan undirstöðuþátt. Það sæti illa á mér annað en taka fullum hálsi undir þetta efni þar sem ég hef þurft að standa uppi bæði í ríkisstjórn og hér í þessum stóli gagnvart Alþingi að óska eftir stuðningi við slíkar jöfnunaraðgerðir einmitt varðandi húshitunarkostnaðinn en raunar einnig varðandi fleiri liði í orkukostnaði hjá landsmönnum. Ég vil rifja það upp að á þinginu 1983-1984 og aftur á þinginu 1984-1985 flutti ég ásamt öðrum þm. Alþb. till. til þál. um lækkun húshitunarkostnaðar og átak í orkusparnaði. Þetta var smákver sem var lagt hérna fram ítarlega rökstutt og með nokkrum fskj. sem varðaði meðferð mála á fyrri stigum og reiknað út hver væri staðan varðandi landið í heild. Efnislega var þarna gert ráð fyrir því varðandi húshitunarkostnaðinn að hann yrði færður í tveimur áföngum niður að þeim mörkum að sex vikna tekjur samkvæmt dagvinnutekjutryggingu Verkamannafélagsins Dagsbrúnar nægðu til upphitunar meðalhúsnæðis, 400m3 íbúðar. Þessu marki yrði náð í tveimur áföngum. Í öðru lagi var þarna gerð tillaga um stórátak til orkusparnaðar með tilteknum hætti og fyrir opinbera forgöngu og með hvatningu og stuðningi í gegnum lánakerfi. Í þriðja lagi var lögð áhersla á að ljúka skiptum frá olíu yfir í innlenda orkugjafa og að lokum var efnislega þarna gert ráð fyrir að endurmeta kröfur um frágang nýbygginga til að draga úr orkunotkun. Þessi till. náði ekki fram að ganga. Þetta réttlætismál sofnaði í nefnd, líklega í allshn. þingsins sem ég held að hafi fengið þessa till. í tvígang til meðferðar og jákvæðar umsagnir frá mörgum aðilum, þolendum þess ójafnaðar sem þarna ríkir og ríkti á þeim tíma. Það var að vísu nokkuð annars eðlis og byrðarnar lagðar á með eitthvað öðrum hætti á þeim tíma en ójöfnuðurinn var og er ríkur í þessum efnum. Satt að segja gáfumst við upp á því, flm. þessa máls, að fara að sýna það í þriðja sinn á þinginu í fyrra þó að vissulega hefði verið full ástæða til þess að láta á það reyna og það í ljósi þeirrar þróunar sem nú er í gangi varðandi hitaveiturnar ekki síður, því þær voru sannarlega inni í þessu dæmi og inni í þessum tillöguflutningi. Það voru gerðar ákveðnar ráðstafanir í tíð fyrri ríkisstjórnar, þegar ég fór með þessi mál sem iðnrh., til þess að greiða fyrir varðandi fjárhagsvanda hitaveitna sem þá áttu í erfiðleikum og það var sérstakur vinnuhópur sem þá starfaði og skilaði áliti 24. febr. 1983. Gerðar voru ákveðnar ráðstafanir, m.a. breytingar á lögum til að minnka áhættu við borun eftir heitu vatni og draga úr tilkostnaði. Einnig varðandi breytingu á reglugerð um framlag til varmaveitna samkvæmt lögum, tilvitnuðum, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Þarna var því gripið á ákveðnum þáttum til þess að lina vanda þeirra hitaveitna sem áttu þá í mestum örðugleikum og ákveðnu fjármagni varið til stuðnings þessum veitum. Síðan hafa málin breyst til verri vegar fyrir aðrar veitur, líka þessar sem þarna áttu í hlut á þessum tíma, og tillögur okkar Alþýðubandalagsmanna gerðu ráð fyrir því að eitt yrði látið yfir alla landsmenn ganga, hvort sem þeir byggju við upphitun frá hitaveitum eða rafhitun, þannig að ákveðinni lágmarksjöfnun yrði náð. Ég legg áherslu á að þessi stefna verði upp tekin í sambandi við þetta mál og hæstv. iðnrh. líti á þessar tillögur okkar Alþýðubandalagsmanna nú þegar hann fær þennan vanda færðan upp í fangið sem eðlilegt er, að leitað er liðsinnis af hans hálfu. Ég minni á það, herra forseti, áður en ég lýk máli mínu að núverandi ríkisstjórn ætlaði sér mikinn hlut í þessum málum og hart var deilt á fyrrverandi ríkisstjórn af því að hún hafði ekki gert nóg. Hæstv. forseta er það betur kunnugt en kannske flestum öðrum hvernig þau mál stóðu. Ég hygg að hann hafi verið afar óánægður með það hvernig gengið var frá þessu máli vorið 1984 eftir að hann hafði lagt á sig mikla vinnu í stjórnskipaðri nefnd til þess að fjalla um þessi mál. Ég hef hér fyrir framan mig, á bls. 10 í þskj. 52 frá 107. löggjafarþingi, sameiginlegt nál. beggja iðnaðarnefnda þingsins, undirritað af virðulegum núv. forseta Sþ., þar sem hann leggur fram ákveðnar tillögur til iðnrh. Þetta er í formi erindis til iðnrh. um að tekið verði á þessu máli með öðrum hætti en ríkisstjórnin þá hafði lagt til, en hún hafði loksins í apríl flutt stjfrv. sem breytti ekki nokkrum sköpuðum hlut. Iðnaðarnefndir beggja deilda þingsins skiluðu erindi til hæstv. þáv. iðnrh., Sverris Hermannssonar, þar sem m.a. var lögð áhersla á í fyrsta lagi að ganga tryggilega frá því að allt orkujöfnunargjald fari til jöfnunar hitunarkostnaðar. Við vitum það auðvitað öll að þessi lög á sínum tíma kváðu því miður ekki á um að gjaldið færi óskipt til jöfnunar hitunarkostnaðar og þurfti ég að minna fyrrverandi stjórnarandstæðinga á það ákvæði. Þetta var ekki orkuskattur eins og ég hafði barist fyrir heldur flöt hækkun á söluskatti án viðeigandi mörkunar á nýtingu tekjustofnsins sem skyldi renna í ríkissjóð og meðferðin eftir því. Í þessu erindi frá iðnaðarnefndunum var líka kveðið á um ákveðið lágmarkshlutfall til jöfnunar hitunarkostnaðar og sérstaklega að aðstoð við hitaveitur með sérvanda sé betur tryggð. Það er einmitt það mál sem við erum hér að ræða. Þarna kom því vilji þingsins í hittiðfyrra skýrt fram í gegnum iðnaðarnefndir þar sem ég held að talsmenn allra flokka hafi átt hlut að þessu erindi. Eins og till. okkar var - og það skulu vera mín lokaorð hér að þessu sinni - eins og till. okkar var sniðin hefði framgangur hennar þýtt möguleika á að lækka gjaldskrá Hitaveitu Akureyrar um 50% miðað við þessa reglu sem þarna var upp dregin og rafhitunin þar sem mest hallaði á gæti lækkað frá því sem þá var, ekki svo mikið en verulega, því þá þegar var gjaldskrá Hitaveitu Akureyrar orðin mjög há og Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar komin í hópinn. Hérna er skrá yfir þær hitaveitur sem þá áttu í erfiðleikum. Þær eru fleiri en hér eru nefndar og til að spara hæstv. iðnrh. leitina skal ég afhenda honum hér á eftir þetta þskj. sem gæti orðið nefnd hans til uppbyggingar og til að auðvelda henni störfin.



Hæstv. forseti. Þessi till. til þál. á þskj. 193 um aðstoð við hitaveitur hefur mikið verið rædd. Ekki ætla ég að koma hingað upp í stólinn og lofa niðurfellingu á 5 millj. dollara eins og einhver bar upp á forvera minn í embætti. Ég hef ekki lofað neinu öðru en því að vinna að lausn á þessu máli í samstarfi við þá aðila sem eru í vanda. Ég vil taka það fram að fimmtudaginn 20. þ.m. fékk ég í heimsókn fulltrúa frá Hitaveitu Akureyrar og Akureyrarbæ, bæjarstjórinn var í þeirri sendinefnd, og frá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar ásamt Hitaveitu Vestmannaeyja. Þann sama dag óskaði ég eftir fundi með forsrh. og fjmrh. um þau vandamál sem lögð voru fyrir mig af þessum fulltrúum hitaveitnanna. Samdægurs skipaði ég nefnd í samráði við fjmrh. og forsrh. Í þessari nefnd eru Jónas Elíasson, aðstoðarmaður iðnrh., Páll Flygenring, ráðuneytisstjóri í iðnrn., formaður, Sigurgeir Jónsson, ráðuneytisstjóri í fjmrn., Sigurður Þórðarson, skrifstofustjóri fjmrn., og síðan tilnefndi forsrh. Árna Tómasson endurskoðanda í nefndina. Þó þessi nefnd sé skipuð eftir fund með fulltrúum þessara hitaveitna, sem ég gat um, hefur hún það verkefni að athuga og gera tillögur til mín um lausn á vandamálum hitaveitna sem eru í vanda, ekki bara þessara þriggja, þannig að það sé alveg ljóst. Nefndin hefur tvær vikur til að skila tillögum. Vandamál Vestmannaeyja er ekki bara fjárhagslegt, það er líka tæknilegt. Vandamál hinna eru frekast fjárhagsleg, þó ekki alveg laus við að vera tæknileg líka, en frekast fjárhagsleg. Heildarvandinn eins og hann var kynntur fyrir mér á þessum fundi mun vera rúmir 4 milljarðar kr. og nálgast jafnvel 5 milljarða þegar allt er tekið til. Ég skal ekki segja hvort vandamálið verði leyst að einhverju leyti með yfirtöku af ríkisins hálfu á lánum eins og hér var rætt um af hv. 4. þm. Vesturl. þegar hann benti á ýmsar stofnanir og fyrirtæki sem hlotið hafa fyrirgreiðslu á þann hátt hjá ríkissjóði gegnum tíðina. Það skal ég ekki segja. Ég vil bara leggja áherslu á það að ég tel að þessi vandi sé vandamál þjóðarinnar allrar og ég vil nota þennan stutta tíma, sem ég hef til að svara öllum þeim sem hér hafa talað, til þess að segja af hverju og á hverju ég byggi þessa skoðun mína. Hún byggist m.a. á því sem ég lærði á ráðstefnu um orkumál sem ég var nýlega á í Cannes í Suður-Frakklandi. Þar voru saman komnir 4000 fulltrúar, allt vísindamenn frá hinum og þessum þjóðum, flestum þjóðum veraldar, en þar voru 2728 ráðherrar. Og vísindamennirnir voru sammála um það sem kom fram hjá einum bandarískum vísindamanni að þegar olíuverðið fór upp í 30 dollara á tunnu og stefndi hærra, þá var orkan orðin svo dýr að það varð að finna annan orkugjafa til þess að koma í staðinn fyrir olíu. Allar þjóðir eyddu stórfé í að finna annan orkugjafa. Fram kom að 7% af allri þekktri orku í veröldinni er olía, en 40% af allri orkunotkun í veröldinni koma frá olíunni þannig að það er augljóst að ef ekki finnst meiri olía í verulega ríkum mæli, þá verður olía ekki til snemma á næstu öld. Þess vegna þarf að brúa bilið milli dagsins í dag og framtíðarinnar með tekjum frá því sem við eigum til að selja. Og það er olían. Þessi 7% af orku sem til er í heiminum en stendur undir 40% af orkunotkun. Og þá segja þeir: Olíuverðið þarf ekki að vera 30 dollarar, það verður að vera a.m.k. 50, 60 eða jafnvel 70 dollarar á tunnuna til þess að við höfum fjármagn til að fara út í framkvæmdir á nýjum orkulindum framtíðarinnar. Þetta var það inntak af langri og mjög ánægjulegri, fræðandi og upplýsandi ráðstefnu sem ég sat í Cannes. Ég vil segja að allt það sem við gerum í dag hér til þess að nýta innlenda orkugjafa, þó að það kosti okkur mikið í krónum, er ekkert annað en sú brú sem vísindamenn voru sammála um að þyrfti að byggja milli nútímans og framtíðarinnar og okkur snertir. Það er okkar brú. Þess vegna lít ég þannig á að þó að þessi brú, sem við verðum að byggja inn í framtíðina, sé dýrt mannvirki þá er hún okkur nauðsynleg. Við höfum ekki fundið olíu. Það getur vel verið að það eigi eftir að finna hana. Ég skal ekki segja um það. Í augnablikinu lítur ekki út fyrir það. Við höfum ekki fundið gas hér á okkar svæði. Við höfum helst heita vatnið og gufuna, jarðhitann, til þess að byggja þessa brú inn í framtíðina. Þess vegna er þetta sameiginlegt vandamál þjóðfélagsins og þjóðarinnar í heild. Hvernig við förum að því að leysa það vandamál, hvernig við tökum sameiginlega á okkur aukakostnaðinn, þann kostnað sem hitaveiturnar og fólkið á stöðunum ræður ekki við sjálft, er verkefni sem við verðum að leysa á einhvern hátt og ég vona að einhver tillaga, einhverjar hugmyndir komi út úr þessari embættismannanefnd sem ég hef skipað. Þessi nefnd er ekki eini aðilinn, hún er ekki ein um það að finna lausnina. Hún er nefnd til þess að ræða við fulltrúa frá hinum hitaveitunum og þeir hitaveitumenn, sem komu á minn fund, óskuðu eftir að fá að hafa tvo fulltrúa frá hverri hitaveitu til þess að ræða við þessa embættismannanefnd. Að sjálfsögðu samþykkti ég það og bætti við að þeir mættu hafa fulltrúa frá öðrum hitaveitum ef þeir óska eftir því, en að við ræðum vandamálið í heild sinni, ekki bara vandamál hitaveitna sem sendu menn á minn fund þrátt fyrir að vandamálið er að 80-85% þeirra. Við berum ábyrgð á þeim öllum. Ég get ekki sagt meira. Forseti er að vísu ekki búinn að berja í bjölluna. 



Herra forseti. Fyrir hönd flm. till., og ég vona að ég mæli fyrir hönd þeirra allra, sé ég ástæðu til þess að þakka hæstv. iðnrh. góðar undirtektir og sérstaklega þau orð hans að hér væri á ferðinni vandamál þjóðarinnar allrar. Hins vegar þótti mér undarlegt hvernig hv. þm. Halldór Blöndal, sem hér kom í stólinn, brást við þessari till. Orðrétt sagði hann að till. væri á misskilningi byggð. Það verður fróðlegt fyrir kjósendur hv. þm. á Akureyri, aðþrengda af hitakostnaði, að fá fréttir af þessum ummælum hans. Ég held að það veiti ekkert af að koma þeim rækilega á framfæri. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur greinilega ekki hlustað á þau orð sem ég lét hér falla þegar ég gerði grein fyrir till. þar sem ég sagði að öllum flm. væri ljóst að ríkisstjórnin hefði fullan hug á að leysa vanda þeirra byggðarlaga sem um ræðir og að við vissum einnig um nefndarskipan hæstv. ríkisstjórnar. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að sú nefnd sem nú hefur verið skipuð hefði gott af því að vita vilja Alþingis og hún hafi gott af því að vita að þm. eru ákveðnir í því, ásamt með ríkisstjórninni þrátt fyrir orð hv. þm. Halldórs Blöndals, að leysa þessi mál. Ég verð hins vegar að segja að það hafa fyrr verið skipaðar embættismannanefndir til að gera tillögur um lagfæringar á ýmsum málum og það hefur þrátt fyrir tillögugerð þeirra lítið gerst í málum. Þess vegna töldum við flm. þessarar till. að það bæri brýna nauðsyn til að flytja hana hér á þingi, ræða málið efnislega hér á þingi. Þessi tillöguflutningur var í fullu samræmi og í samráði við forustumenn hitaveitna á viðkomandi stöðum. Mönnum má vera alveg ljóst að hér er ekki flanað að neinu. Herra forseti. Ég legg það í hendur virðulegs forseta að ákveða hvort þessari till. verði vísað til allshn. eða atvmn.



Herra forseti. Ég bað um orðið öðru sinni í þessari umræðu undir fróðlegum fyrirlestri hæstv. iðnrh. um orkumál á veraldarvísu. Hæstv. ráðh. kemur vel nestaður sunnan frá Cannes og hefur kynnt sér stöðuna vítt um lönd. Það er sannarlega gott. Mér fannst athyglisverður skilningur sem kom fram í máli ráðherrans og ályktunarorð sem svo að við þyrftum ekkert að iðrast að hafa gengið nokkuð djarflega fram í nýtingu á okkar innlendu orku, hagnýtingu okkar orkugjafa sem við eigum hér. Bæði á það við um vatnsaflið og jarðvarmann. Við þurfum ekki að sjá eftir því. Hitt er annað mál að auðvitað þurfa menn að ganga fram af gát alltaf þegar verið er að ráðstafa fjármagni og skyggnast til allra átta, en stundum nægir það ekki til því það verða veðrabrigði sem menn hafa ekki áttað sig á fyrir fram. Hæstv. ráðh. tók hér undir, fannst mér, þá meginstefnu, sem fram kemur í umræðum um þessa þáltill., að hér sé um samfélagslegt vandamál að ræða þar sem þjóðfélagið eigi að koma inn með spor í átt til jöfnunar og leysa úr þeim gífurlega vanda sem viðkomandi orkufyrirtæki eiga við að stríða. Ég vildi af þessu tilefni bæta við fyrirspurn til hæstv. ráðh. sem snertir þessi mál, húshitunarkostnaðinn, alveg sérstaklega en einnig fleira sem varðar innlenda orkugjafa. Ég lagði áherslu á að það yrði litið á þetta í heild sinni og er þar ekki neitt að drepa á dreif að tekið sé á málefnum hitaveitnanna. En þannig er að mikill hluti fólks úti um land á ekki annarra kosta völ en að nýta raforku til upphitunar húsa og allir nota raforku til heimilisnota. Þar hefur verið reynt á liðinni tíð að ná fram ákveðinni lágmarksjöfnun, þó engan veginn fullnægjandi. Nú hins vegar óttumst við, sem skyggnumst í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og sjáum að þar lækkar verulega framlag til niðurgreiðslu á rafhitun, að þar verði breyting á í sambandi við húshitunartaxtana hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða og kannske varðandi aðra taxta þessara orkufyrirtækja þannig að það sé hætta á að þau verði knúin til að hækka gjaldskrár sínar það mikið að bilið vaxi á milli þess sem þorri landsmanna býr við. Þá er ég m.a. með í huga Rafmagnsveitu Reykjavíkur og hins vegar þorra fólks á landsbyggðinni sem skiptir við þessi fyrirtæki. Ég spyr hæstv. ráðh. við þessa umræðu hvert horfi í þessum efnum. Eru líkur til þess að til þess komi, eru einhverjar líkur á því að Rafmagnsveitur ríkisins verði látnar hækka gjaldskrár sínar verulega um næstu áramót? Í því sambandi hefur jafnvel verið nefnd hækkunarþörf út frá fjárhagsdæmi Rafmagnsveitnanna upp á 35% varðandi húshitunarrafmagnið. Ég inni hæstv. ráðh. eftir þessu og vænti að virðulegur forseti leyfi að þetta mál sé tekið upp í þessu samhengi við umræðuna því hér er um stórt hagsmunamál að ræða og vanda sem betra er að Alþingi líti framan í fyrr en seinna ef eitthvað slíkt er á leiðinni í tengslum við fjárlagafrv. og það dæmi sem þar liggur fyrir svo og áhyggjur þeirra sem ráða fyrir Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða.



Herra forseti. Það var góð hressing að heyra aftur hvernig málflutningur hv. 6. landsk. þm. hefur verið vaxinn. Ég var hálfpartinn búinn að gleyma því, en mér heyrðist á honum áðan að hann væri enn við það gamla heygarðshornið að taka nokkur orð úr samhengi og leggja aðra merkingu í þau en meint var og segir svo að af því að orðin eru tekin úr samhengi séu þau orðrétt, grípur hann fram í. Þetta er nú fínn mórall. En af hverju var það sem ég sagði að þessi till. væri á misskilningi byggð? Það var vegna þess, eins og fram hefur komið hér, að væntanlega mun sú nefnd, sem ráðherra hefur skipað til að gera sér grein fyrir þessum málum og gera tillögur um þau, hafa skilað áliti áður en þessi till. til þál. kemur aftur til umræðu hér í hinu sameinaða þingi. Ég sagði að hún væri á misskilningi byggð vegna þess að hún væri óþörf, vegna þess að það hefðu þegar farið fram viðræður milli hitaveitnanna og ríkisstjórnarinnar, vegna þess að nefnd hefði þegar verið skipuð til að fjalla um þessi mál og vegna þess að henni hefði verið gefið það tímamark að skila áliti innan hálfs mánaðar. - Er það ekki rétt skilið hæstv. iðnrh.? - Þess vegna sagði ég að þessi tillöguflutningur væri á misskilningi byggður. Hitt væri annað mál ef ríkisstjórnin hefði ekkert aðhafst í málinu. Ég vona að þetta skiljist. Hitt skiptir minna máli þó hv. þm. hlaupi norður í byggðir til að segja mönnum þar hvaða skoðanir maður hafi á Hitaveitu Akureyrar. Ég hef búið þar og verið þar nógu lengi nú um sinn til þess að mönnum sé kunnug mín afstaða til þess máls.



Hæstv. forseti. Ég vil fyrst geta þess að ég tel ekkert óeðlilegt að þessi þáltill. kæmi fram. Hún er sett fram eftir fund sem átti sér stað sama dag og fulltrúar hitaveitnanna heimsóttu mig í ráðuneytinu þannig að bæði þm. kjördæmisins og ráðherra fóru strax að draga athygli stjórnvalda að vandamálinu. Það var ekkert óeðlilegt að þáltill. kæmi fram á sama tíma og nefndarskipun á sér stað í ráðuneytinu hjá mér. En varðandi fyrirspurn hv. 5. þm. Austurl. um væntanlega raforkuverðshækkun frá áramótum treysti ég mér ekki til að ræða það að sinni, hann verður að virða það við mig, enda er ekki komið að neinni ákvarðanatöku um raforkuverð á næsta ári eða hækkanir um áramót. Síðan spyr hann um þá fjárupphæð sem er á fjárlögum vegna niðurgreiðslu á raforku á næsta ári. Þá er eðlilegt að framlag ríkisins lækki vegna þess að mjög mikið hefur t.d. verið unnið að einangrun á húsum sem hefur sparað orkunotkun gríðarlega mikið. Það er til eitthvað um það í ráðuneytinu hvað mikið hefur sparast. Líka hefur notendum hitaveitna fjölgað gríðarlega mikið þannig að upphæðin sem þarf til niðurgreiðslu hefur lækkað. Þess vegna er upphæðin lægri á fjárlögum í ár en á s.l. ári. Ég held að það sé góð þróun. Ef ég man rétt held ég að hæstv. fyrrv. ráðherra iðnaðarmála, þá á ég við hv. 5. þin. Austurl., hafi byrjað á þessu verkefni á sínum tíma, sérstaklega á einangrun húsa og öðru því sem ég hef hér gert að umræðuefni. Bæði forveri minn í embætti og ég höfum haldið því verki áfram. Þar af leiðandi er augljóst að með auknum hitaveituframkvæmdum og með betur einangruðum húsum lækkar það framlag sem ríkið þarf að veita á fjárlögum til niðurgreiðslu á rafmagni. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég flyt till. til þál. um vindorkuver í Vestmannaeyjum og frekari nýtingu hraunhita til húshitunar. Tillgr. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að skipa þriggja manna nefnd til þess að gera úttekt á möguleikum og hagkvæmni á nýtingu vindorku til húshitunar í Vestmannaeyjum og jafnframt að kanna til hlítar frekari nýtingu jarðhita í Eldfellshrauni, m.a. með athugunum á sprungumyndun í eldstöðvunum." Um árabil hefur hraunhitaveitan í Vestmannaeyjum sinnt að mestu húshitun í kaupstaðnum. Fyrirtækið er einsdæmi í heiminum. Hiti fer nú stöðugt þverrandi á virkjunarsvæðinu og er allt útlit fyrir að Fjarhitaveita Vestmannaeyja verði að grípa til annarra ráða áður en langt um líður, rafmagnsnotkunar, olíunotkunar eða vindorkuvirkjunar. Hér hefur verið rætt í dag um vanda hitaveitna og þar á meðal Hitaveitu Vestmannaeyja. Þessi vandi varðandi Vestmannaeyjar er allsérstæður að því leyti að þarna er um að ræða mannvirki sem hefur verið í notkun um árabil en ekki hefur verið unnt að treysta á og er mjög óljóst hverju fram vindur. Það er hins vegar jafnframt ljóst að það hafa ekki verið gerðar þær kannanir sem æskilegt er á vísindalegum grunni til að ganga úr skugga um hvort eða hvernig hægt er að nýta frekar þá orku sem leynist í hraunmassanum frá eldgosinu 1973. Það er því æskilegt einmitt nú að kanna þessi mál rækilega og það er álitamál, má segja, hvort þarna á að skipa þriggja manna nefnd eða nefnd fleiri sérfræðikunnáttumanna. En allt um það á að vera unnt að ljúka slíkri úttekt á fáum mánuðum á vísindalegum grunni og er í rauninni ekki eftir neinu að bíða því vandinn er staðreynd og nauðsynlegt að grípa til ráða eins fljótt og hægt er. Örn Helgason dósent hjá Raunvísindastofnun Háskóla Íslands hefur í grg. sagt helstu staðreyndir sem um er að ræða í þróun á notkun vindmylla í heiminum í dag. Þar er um allmiklar framfarir að ræða. Í olíukreppunni beindist athyglin að nýjum leiðum í orkumálum. Þá var hin forna orkulind mannkynsins, vindorkan, tekin til athugunar. Það má segja að Danir hafi gert sér manna fyrst grein fyrir nútímalegum möguleikum á notkun vindorku sem orkugjafa í nútímaþjóðfélagi. Þeir hafa stundað um árabil mjög skipulegar tæknirannsóknir á þessu sviði og vöruþróun. Í dag eru vindorkurannsóknir stundaðar víða í heiminum. Þar eru Danir í fararbroddi, má segja, og við ættum að geta nýtt þá reynslu sem þar hefur unnist. Það liggja fyrir ítarleg gögn um vindafar á Stórhöfða og þó að þessi gögn séu ekki alls kostar marktæk fyrir vindafar á líklegustu virkjunarstöðum í Vestmannaeyjum má fullyrða að vindorka á eyjunum er langtum meiri en flest erlend vindorkuver búa við. Þá er ljóst að breyta þarf vinnslustöðlum í sambandi við nýtingu á vindorku í Vestmannaeyjum, flestum stöðlum ef ekki öllum, því þar er um að ræða mun meiri vindhraða en miðað er við og nýtist í erlendum vindmyllum sem hafa verið settar upp víða um heim. Það er álit sérfræðinga Raunvísindastofnunar við fyrstu sýn að nýting vindorku til húshitunar í Vestmannaeyjum sé nokkuð álitlegur kostur þótt nauðsynlegt sé að skoða þau mál miklu frekar áður en unnt er að fullyrða neitt um raungildi þessarar sýnar. Það má jafnframt geta þess að komið hefur vísindamönnum á óvart hve hraunhiti í Surtsey hefur haldist stöðugur í ákveðnum kjarna eyjarinnar, allt að 300 gráðu hiti um 20 ára skeið. Með tilliti til þeirrar reynslu sem þar hefur átt sér stað, m.a. með borunum og rannsóknum á borholum, er ástæða til að kanna til fulls hvort unnt sé að ná hitaorku í nýja hrauninu í Vestmannaeyjum á annan hátt en gert hefur verið hingað til. Þessi till. miðar að því að þetta verk sé unnið faglega og fljótt. Að lokinni umræðu legg ég til að málinu verði vísað til atvmn.



Hæstv. forseti. Á þskj. 181 flytur hv. þm. Árni Johnsen till. til þál. um vindorkuver í Vestmannaeyjum og frekari nýtingu á hraunhita til húshitunar. Ég sé ekkert sem mælir gegn því, ég styð það frekar en hitt að nefnd sé skipuð og hvort hún er þriggja manna eða þá fimm manna t.d. skiptir ekki öllu máli. Sökum þess hve Ísland býr yfir ríkulegum orkulindum vatnsafls og jarðhita hafa Íslendingar ekki lagt sömu áherslu og aðrar þjóðir á að þróa aðferðir til að nýta vindorku landsins sem öllum er þó ljóst að er fyrir hendi í ríkum mæli. Nokkrar tilraunir hafa verið gerðar með nýtingu vindorku á stöðum þar sem ekki er auðveldur aðgangur að ódýrri orku. Helsta tilraunin var sú sem gerð var í Grímsey af Raunvísindastofnun Háskólans undir forustu Arnar Helgasonar, þess sama sem getið er um í þskj. 181 og flm. vitnaði í. Í þessari tilraun fékkst engin niðurstaða varðandi hagkvæmni þess að nýta vindorku á slíkum stöðum þrátt fyrir að vindorka er ekki síður aðgengileg í Grímsey en í Vestmannaeyjum. Leikur nokkur vafi á hvort þessi tilraun hafi fært okkur nærri lausn á húshitunarvanda eyjarinnar. Þá má einnig geta þess að vindorka er ekki talin nothæf af sérfræðingum nema með fullu varaafli. Af þessu má vera ljóst að beislun vindorku getur verið nokkuð kostnaðarsöm. Stálsmiðjan mun á næstunni standa fyrir tilraun til nýtingar á vindorku og fær til þess lán hjá Iðnlánasjóði. Við verðum ekki með frekari aðgerðir uns einhver niðurstaða hefur fengist um hagkvæmni á nýtingu vindorku. Þessu til viðbótar, hæstv. forseti, vil ég segja að sjálf þáltill. stangast svolítið á við það sem segir í grg., en þar segir m.a. að hiti fari nú stöðugt þverrandi á virkjunarsvæðinu og sé allt útlit fyrir að Fjarhitaveita Vestmannaeyja verði að grípa til annarra ráða áður en langt um líður. Síðan er talið upp að þessi ráð séu annaðhvort fólgin í því að nota raforku, olíu eða vindorkuvirkjanir. Það verður rætt við Vestmanneyinga í sambandi við lausn á fjárhagsvanda hitaveitna eins og ég gat um í umræðum um það mál sem var á dagskrá á undan þessu. Ég gat líka um að vandamál Hitaveitu Vestmannaeyja væri ekki eingöngu fjárhagsleg heldur líka tæknileg. Ég reikna með að sú nefnd ræði það mál að hluta. Ég tek þó undir þessa þáltill. því að ég álít að hér þurfi að vera annaðhvort þriggja manna nefnd, eins og segir í þáltill. hv. flm., eða fimm manna nefnd, en hann var að tala um að þriggja manna nefnd væri kannske of lítil. En það þarf að vera nefnd vísindamanna sérstaklega sem komi með nýjar hugmyndir og kanni að sjálfsögðu frekar, eins og till. segir til um, frekari nýtingu jarðhita í Eldfellshrauni, m.a. með athugunum á sprungumyndunum í eldstöðvunum. Ég er sammála þessari þáltill. og legg til að hún verði samþykkt og vona að við finnum lausn á orkuvandamálum Vestmannaeyja. En ég vil aðeins geta þess að lokum að tveir vísindamenn, tveir ungir verkfræðingar, hafa sótt um aðstoð iðnrn. til að fá styrk úr norrænum sjóðum til að kanna möguleika á því að nýta þá tækni sem nú er þekkt til að flytja raforku á milli landa, þ.e. sjóleiðina. Það eru komnir nýir kaplar sem flytja betur en áður þekktu kaplarnir raforku á milli landa um langan veg. Þeir hafa hug á að kanna frekar en þegar hefur verið gert möguleikana á að flytja orkuna til Færeyja og þaðan til Skotlands og áfram til Skandinavíu og kannske til Evrópu þegar þar að kemur. Þetta er í gangi og þeir vitna til sams konar mannvirkja sem hafa þegar verið reist annars staðar og telja vegalengdina álíka eins og til Færeyja. Reynsla þaðan gæti orðið okkur að einhverjum notum. Þá er spursmál: Er þá ekki hagkvæmara eða kannske öruggara og betra að athuga í leiðinni hvort tæknin er komin á það stig að hagkvæmast sé að flytja frá landi orkuna til Vestmannaeyja með þessum nýju köplum. Hæstv. forseti. Ég legg til að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður vék að nýtingu raforku sem til staðar er í landinu og það er vissulega þáttur sem hlýtur að koma til skoðunar í öllu þessu dæmi, sérstaklega sá möguleiki t.d. að komið verði á beinum kaupum raforku milli aðila, þ.e. milliliðalaust, sem gæti ugglaust lækkað raforku allverulega. En það er kannske ekki ástæða til að ræða það mikið hér. Það hafa miklar framfarir átt sér stað og verið ör þróun í smíði og nýtingu á vindmyllum. Hér var minnst á tekjur Dana af framleiðslu á vindmyllum. Þær námu 256 millj. dala á s.l. ári, útflutningsverðmæti Dana af vindmyllum. Ég þakka ræðumönnum góðar undirtektir og ég þakka sérstaklega hæstv. iðnrh. fyrir jákvæðar undirtektir við þessari till. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um viðskipti með greiðslufresti á þskj. 171. Flm. að þessari till. eru Davíð Aðalsteinsson, Stefán Benediktsson, Haraldur Ólafsson, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, Valdimar Indriðason, Steingrímur J. Sigfússon og Sigurður Þórólfsson. Tillgr. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta nú þegar undirbúa löggjöf um viðskipti með greiðslufresti." Í grg. með till. segir: "Núgildandi lög um lausafjárkaup eru síðan 1922. Á undanförnum árum hafa umræður um kaupalögin ekki síst tekið mið af þeim ákvæðum laganna sem fela í sér að aðilar að kaupsamningi geta vikið ákvæðum kaupalaganna til hliðar, sbr. 1. gr. laganna. Eins og nærri má geta hafa orðið miklar breytingar á viðskiptaháttum á þeim tíma sem liðinn er frá setningu laganna, enda hefur oftsinnis verið bent á að þau bæri að endurskoða í ljósi breyttra tíma. Sú till. til þál. sem hér er flutt gerir ráð fyrir að sett verði sérstök löggjöf um viðskipti með greiðslufresti, m.a. með hliðsjón af notkun víxla, skuldabréfa, greiðslukorta og reikningsviðskipta, en síðast en ekki síst verði slík löggjöf að taka til samninga með eignarréttarfyrirvara. Markmið og tilgangur slíkrar löggjafar yrði tvímælalaust að draga sem skýrastar markalínur um réttarstöðu kaupanda og seljanda hvors gagnvart öðrum sem yrði um leið mikilvægt spor í átt til aukinnar neytendaverndar. Neytendasamtökin hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga og margsinnis bent á hversu brýnt væri að setja lög á þessu sviði. Til marks um viðleitni stjórnvalda á undanförnum árum má nefna að á löggjafarþinginu 1978-79 var lagt fram stjfrv. um afborgunarkaup, en frv. náði ekki fram að ganga. Í janúar 1983 lágu fyrir drög að frv. til l. um lánsviðskipti (afborgunarkaup) sem samið var á vegum viðskrn. Á þessu sviði sem mörgum öðrum hafa Norðurlandaþjóðirnar haft með sér náið samstarf. Löggjöf þessara þjóða, a.m.k. Dana, Svía og Norðmanna, er mjög svipuð um flest atriði sem máli skipta, enda höfðu þær með sér samvinnu um undirbúning þeirra á áttunda áratugnum. Tilgangur þeirrar samvinnu var þó ekki að löggjöfin yrði samhljóða heldur að bera sama bækurnar um það hvar skórinn kreppti. Reyndar hefur miklu víðar um lönd verið sterk tilhneiging til þess að styrkja stöðu neytenda á ýmsum sviðum, en þar höfum við að margra dómi verið eftirbátar, ekki aðeins vegna þess að lagakróka hafi vantað heldur og ekki síður vegna þess að við höfum ekki stuðlað að nógu sterkum neytendasamtökum. Í því efni hefur ýmislegt komið til. Hér á landi hefur það mjög farið eftir fyrirtækjum og starfsmönnum þeirra hverra réttinda neytandinn hefur notið. Dómsmál á þessu sviði eru allt of mörg að áliti flestra sem til þekkja. Þau frumvörp, sem þegar hafa verið samin um það efni sem þessi till. til þál. varðar, er sjálfsagt að hafa til hliðsjónar við undirbúning þessa máls ásamt nútímaviðhorfum í íslensku viðskiptalífi og því sem nýtilegt er úr löggjöf annarra Norðurlandaþjóða. Undirbúningi þessa máls væri æskilegt að hraða svo að þetta þing, sem nú situr, beri gæfu til þess að samþykkja löggjöf um það efni sem vikið er að í till." Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til atvmn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.