Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eggert Pálsson) Jeg skal ekki halda hjer langa ræðu. En viðvíkjandi því, sem kom til tals við 2. umr., hvort ekki væri hægt að liðsinna aðstandendum Áslækjarrjómabúsins með því að gefa þeim eftir viðlagasjóðslánið, sem á þeim hvílir, að upphæð 5 þús. kr., þá er því að svara, að landbn. leitaði fyrir sjer til hv.fjvn. beggja deilda með tilmælum um, að þær gerðu till. í þá átt, en fjekk afsvar. Skal jeg, með leyfi hæstv. forseta (HSteins), lesa upp brjef nefndarinnar til hv.fjvn.Nd. og svarið, sem hún gaf: „Að gefnu tilefni leyfir landbn. efri deildar sjer virðingarfylst að beina þeirri fyrirspurn til hv.fjvn. neðri deildar, hvort hún sjái sjer fært að flytja tillögu um, að Áslækjarrjómabúi í Hrunamannahreppi verði gefið eftir viðlagasjóðslán það, að upphæð kr. 5000,00, sem því samkv. heimild í fjárlögum fyrir árið 1923 var veitt til þess að koma upp smjörlíkisgerð við búið.“ Brjef þetta er dagsett 17. mars. Sama dag fær nefndin svo hljóðandi svar: „Fjárveitinganefnd neðri deildar sjer sjer ekki fært að flytja till. um, að Áslækjarrjómabúi verði gefið eftir viðlagasjóðslánið.“ Samskonar brjef var fjvn.Ed. sent, og kom þaðan samskonar svar. Það má þannig telja útsjeð um, að ekki verður hægt að koma á móti sanngjörnum kröfum þessa rjómabús með öðru móti en að samþykkja þetta frv. En hinsvegar væri það hin mesta óbilgirni að ætlast til þess, að búið endurgreiði þessar 5 þús. kr. án þess að það megi njóta þeirra áhalda, sem fyrir það hafa verið keypt - en öðruvísi verður ekki tekið atkvæði þeirra manna, er greiða það á móti frv. þessu.

Sigurður Eggerz Mig furðar satt að segja á þeim litla skilningi á þessu máli, sem liggur í svari hv.fjvn. Því þetta er ekkert smámál, sem hjer er um að ræða, þó að það hafi verið látið í veðri vaka hjer. Það er ekkert hjegómamál, þegar um það er að ræða, hvort veita eigi einu rjómabúi einkaleyfi í 20 ár til þess að skemma og eyðileggja íslenskan smjörmarkað. Jeg hefi áður sýnt fram á það, að um 30 menningarríki fordæma aðferð sem þessa, og jeg hefi einnig sýnt fram á, að allir þeir menn hjer, sem mest skyn bera á þessa hluti, fordæma þetta sömuleiðis, og öll löggjöf er mótuð af því gagnstæða. Og þó vilja fjvn. fremur taka þann kostinn, að leggja smjörmarkaðinn í hættu, fremur en gefa eftir 5000 kr. Og ennþá furðanlegra er það, að hv. landbn., sem er þannig skipuð, að ætla mætti, að hún sjerstaklega væri vörður landbúnaðarins, skuli sýna jafnmikla ljettúð eins og hún gerir í þessu máli. Hefði fiskmarkaður vor átt hjer hlut að máli, þá myndi annað hljóð hafa komið í strokkinn, sem betur fer. Svo mikinn skilning hafa menn á síðari tímum öðlast á því, hve mikilsvert það er að forða fiskmarkaðinum frá öllu, sem orðið getur honum til skemda; svo mikinn skilning, að menn myndu ekki vilja fórna honum fyrir einar 5000 kr. Þetta er „princip“ -mál, sem menn ættu að hugsa sig tvisvar um áður en þeir taka afstöðu til þess. Og jeg skýt því til hæstv. forseta (HSteins), að hann láti fara fram nafnakall um málið, svo hægt verði síðar meir að sjá, hvaða hv.þm. það eru, sem tóku þátt í þessu flani.

Sigurður Jónsson Jeg verð að segja, að mjer var ekki auðið að sjá, að hv. 1. landsk. (SE) kæmi fram með nokkuð nýtt í þessu máli, sem hann hefir ekki sagt við fyrri umr. þess. En jeg get ekki skilið, hvernig stendur á þeim mjög svo hörðu orðum, sem hann ljet falla í garð landbn. og fjvn. Áhugi hans á þessu máli virðist vera svo sterkur, að hann hleypur með hann í gönur. Það er ennþá jafnósannað mál og það hefir áður verið, að með þessu sje verið að stofna smjörmarkaðinum í hættu. Og jeg endurtek það, sem jeg sagði í upphafi, að mjer finst öll framkoma hv. 1. landsk. í þessu máli harla óskiljanleg.

Frsm. (Eggert Pálsson) Jeg bjóst ekki við, að hv. 1. landsk. (SE) tæki enn upp öll sömu orðin, sem hann hefir áður haft í þessu máli. Hann þykist sjá betur, hvað landbúnaðinum sje fyrir bestu en við, sem eigum sæti í landbn. og höfum allir verið bændur og verðum að teljast fylstu vinir bændastjettarinnar. Háttv. þm. heldur því fram, að þessi undanþága, sem hjer um ræðir, leiði til eyðileggingar á íslenskum smjörmarkaði. Hann gætir þess ekki, að hvert smjörbú hefir sitt sjerstaka merki, sem ekki verður vilst á, svo það kemur niður á því, og því einu, ef varan reynist illa. Ef smjörið frá Áslækjarrjómabúinu yrði blandað með smjörlíki eða líkaði að einhverju leyti illa, þá verður það til þess, að það hættir að seljast, en það leiðir svo að sjálfsögðu til þess, að búið hættir að framleiða slíkt smjör. Verði reyndin hinsvegar sú, að smjör frá Áslækjarbúinu verði, þrátt fyrir undanþágu þessa, 1. flokks vara, þá er vitanlega hættan sú fyrir dyrum, að það verði fordæmi fyrir önnur bú að heimta sömu rjettindi. Og væru slík rjettindi veitt fleiri búum, eða lög nr. 38, 20. júní 1923, alveg afnumin, þá væri það skiljanlegt, að þeir, sem bera fyrir brjósti hag þeirra smjörlíkisverksmiðja, sem nú eru til, yrðu á nálum. En meðan þetta litla bú er eitt um þessa undanþágu, er lítil hætta á slíku. F. h. landbn. leyfi jeg mjer að vísa á bug öllum ásökunum, sem hv. 1. landsk. (SE) ljet falla í hennar garð. Hv. þm. er áreiðanlega ekki einn um það að bera hag landbúnaðarins fyrir brjósti, og allra síst að hann geri það frekar eða heitar en þeir menn, sem sæti eiga í landbn.

Sigurður Eggerz Hv. 2. landsk. (SJ) sagði, að jeg hefði hlaupið í gönur í þessu máli. Slíkt og þvílíkt er hægt að segja, en hvers vegna færði hv.þm. (SJ) engar sannanir fyrir því! Ennþá er alt óhrakið, sem jeg hefi sagt í þessu máli. Jeg hefi vitnað í skoðanir ýmsra fræðimanna, og þær standa óhraktar. Einnig það stendur óhrakið, að 20–30 menningarríki fylgja sama „principi“ og jeg í málum sem þessum. Sömuleiðis að þeir, sem mest skyn bera á þessi verslunarmálefni hjer á landi, líta á þetta sömu augum og jeg. Sá þm., sem talar út frá þeirri reynslu, hann er ekki að hlaupa í gönur.

Hann hleypur í gönur, þegar hann ásakar nefndina

. Nei, jeg hefi afskaplega litla tilhneigingu til þess að víkja óþægilega að háttv. nefndarmönnum, og jeg bað nefndina að rannsaka þetta mál, vísaði henni á mennina, sem hún gæti spurt, og bað hana sjerstaklega að taka ekkert tillit til þess, sem jeg segði um málið frá mínu sjónarmiði, - og hvað gerði hún! Hún hefir ekki spurt einn einasta af þessum mönnum, - og af hverju! Jeg er hræddur um, að nefndin hafi ekki þorað að rannsaka málið vegna þess, að hún hafi óttast, að hún þyrfti að taka afstöðu öfugt við sannfæringu sína. Og hv. nefnd hefir verið mjög stöð í þessu máli; jeg verð ekki sannfærður um annað. Háttv. frsm. (EP) kom aftur með þá merkilegu athugasemd, að það væri ekki mikil hætta við það, þótt smjörið væri blandað; það kæmi þá aðeins á reikning smjörbúsins sjálfs, með því að hvert smjörbú hefði sjerstakt merki á sínu smjöri. En ætli það yrði nú ekki svo, að allar sendingar, sem á markaðinn kæmu, yrðu að bera það! Það þýðir t. d. ekki neitt að segja við fiskútvegsmann á Norðurlandi: Þú mátt verka fiskinn þinn þvert á móti öllum reglum, sem gefnar eru um fiskverkun yfirleitt, - því að þeir góðu menn vita það, að einn illa verkaður fiskfarmur verkar illa á allan markaðinn.

Þetta er alt öðruvísi

. Það þýðir alls ekki að segja þetta, því að ef það væri rjett, að smjörbúið ræki sig á, að það gæti ekki selt, og yrði að hætta, þá þyrfti ekki að setja það í lög, að ekki megi blanda smjörlíki í smjörið, og þá ætti hv.frsm. (EP) að koma með till. um, að þessi óþarfa löggjöf yrði upphafin. Nei, það er enginn leikur að gera þá hluti, sem geta stofnað markaði heillar þjóðar í hættu. Þá sagði hv.frsm. (EP), að þetta væri ekki hættulegt fyrir smjörgerðina; það væri hættulegra fyrir smjörlíkisgerðina. En þetta er sú mesta fjarstæða. Nú eru komnar þrjár smjörlíkisverksmiðjur hjer á landi, tvær hjer í Reykjavík og ein á Akureyri, og þetta lítilræði, sem þessi litla verksmiðja þarna langt uppi í sveit framleiðir, er svo mikill hjegómi, samanborið við framleiðslu hinna, að það getur ekki gert framleiðslunni neitt, enda mun sú frjálsa samkepni, sem jeg mun ávalt vera talsmaður fyrir, ráða öllu þar um. Nei, fyrir smjörlíkisgerðinni þurfa menn ekki að bera neinar áhyggjur, því að það er framleiðsla, sem borgar sig vel, og þótt framleidd sjeu nokkur tonn af smjörlíki af Áslækjarrjómabúinu, þá er engin ástæða til að það geri nokkuð eða hafi nokkur áhrif á markaðinn. Því hefir verið hvíslað í krókunum hjer, að jeg væri svo fastur fyrir í þessu máli af því að jeg væri hluthafi í smjörlíkisgerðinni hjer. Jeg sýndi fram á, að ef þessi smjörlíkisgerð væri færð, gæti hún orðið öðrum keppinautur, en hún getur aldrei orðið það, af því hve erfitt er að koma vörunni á markaðinn. En, segi jeg, væri hjer talað af eigingirni, þá skulu hv.þm. ekki taka neitt tillit til míns persónulega álits, en aðeins til þeirra rannsókna, sem jeg vísa til. Það getur ekki verið fyrir mín áhrif, að 30 ríki í Evrópu hafa sett svona löguð ákvæði, og ekki er það heldur fyrir mín áhrif, að bæði formaður efnarannsóknarstofu Íslands og formaður Búnaðarfjelags Íslands eru alveg á mínu máli. Þessum aðdróttunum get jeg því alveg vísað á bug, og jeg hefi fært svo sterkar sannanir mínu máli til stuðnings, að ekki er hægt fyrir neina nefnd eða þing að komast framhjá þeim, nema með því að fara í nýjar gönur. Hjer er um stórt „princip“mál að ræða, Og ef þingið samþykkir þetta, þá er það sama og að leyfa þessu smjörbúi 20 ára „monopol“ til að spilla fyrir smjörmarkaðinum íslenska, en þó að það verði kannske gert á þessu þingi, þá skal það ekki haldast lengi.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hæstv. atvrh. (MG) er bundinn við umr. í hv.Nd., og vil jeg því segja fyrir hans hönd þau fáu orð, að hv. 1. landsk. (SE) gerir alt of mikið úr þessari lítilfjörlegu undanþágu, sem hjer er ekki verið að veita, heldur að heimila. Jeg þykist vita, að það muni hafa komið fram við fyrri umr. þessa máls, að þetta er ekkert annað en það, að ríkið vill efna lítið loforð, sem búið var að gefa áður en núgildandi löggjöf um smjörlíki var sett. Ríkið var á formlegan hátt búið að leyfa það, að þetta eina rjómabú mætti búa til smjörlíki, og það er sjálfsagt yfirsjón, þegar þessi löggjöf var gefin, að ekki skyldi þá um leið sett í hana, að ríkið skyldi standa við áðurgefið loforð gagnvart þessu rjómabúi. Jeg skil ekki í því, að þessi undanþáguheimild verði misnotuð á nokkurn hátt, enda gefur að skilja, að það ráðuneyti, sem veitt er heimild til að gefa undanþágur, getur þá sett skilyrði fyrir því, að undanþágan verði ekki misnotuð. Það er hægt að benda á, hverjar ráðstafanir mætti gera til þess. Það væri hægt að setja framleiðslu af útflutningssmjöri frá þessu rjómabúi undir sjerstakt eftirlit, til þess að tryggja það, að þaðan væri ekki flutt út smjör, sem væri smjörlíki blandað. Það er ofurljett að framkvæma þetta, þar sem þetta rjómabú sendir ekki til útlanda nema sárfáar sendingar á ári, og auðgert að taka sýnishorn af hverri sendingu, ef mönnum þykir þörf á því. Jeg held, að jeg megi fullyrða, að við, þrátt fyrir þessa undanþáguheimild, höldum áfram að vera í tölu þeirra 30 ríkja, sem hv. 1. landsk. (SE) nefndi, að sniðið hefðu löggjöf sína eins og við, og að við föllumst á skoðanir sjerfræðinga þeirra, sem halda því fram, að ekki sje rjett, að þessum tveim framleiðslugreinum sje blandað saman. En mjer finst það óþarft, að ríkið fari að gera sig sekt um brigðmælgi við einn einstakling fyrir þessa breytingu á löggjöfinni.