Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um viðauka við lög nr. 44 frá 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands. Mál þetta var flutt á hv. Alþingi á sl. vori en náði þá ekki fram að ganga. Nú hefur það fengið meðferð í Ed. Deildin samþykkti samhljóða að mæla með samþykkt þessa máls eftir að gerð var á frv. sú veigamikla breyting að þeirri þróunardeild, sem með þessu frv., ef að lögum verður, verður stofnuð við Fiskveiðasjóð Íslands, eru skapaðir möguleikar til að styrkja rannsóknar- og þróunarverkefni og einnig verkefni á sviði markaðsmála. Deildinni megi leggja til allt að 1% af höfuðstól Fiskveiðasjóðs til styrkja og lána til slíkra verkefna. Það var einkum þessi þáttur málsins sem varð þess valdandi að mál þetta var allmikið gagnrýnt, en ekki hefur náðst samstaða um að skattleggja sjávarútveginn með t.d. svipuðum hætti og iðnaðurinn er skattlagður með iðnlánasjóðsgjaldi til að nýta í þessu skyni. Jafnframt er gert ráð fyrir því að Fiskveiðasjóður Íslands yfirtaki eignir og skuldbindingar Fiskimálasjóðs sem hefur starfað um áratuga skeið og komið mörgum framfara- og hagsmunamálum sjávarútvegsins í framkvæmd. Með þeim breytingum sem urðu á sjóðakerfinu á sínum tíma þegar útflutningsgjald var lagt niður missti sá sjóður tekjumöguleika sína og hefur þar af leiðandi í reynd verið óstarfhæfur síðan. Með þessu frv. eru því á ný opnaðir möguleikar til að slíkt starf megi reka. Víða er mikil þörf fyrir það í sjávarútveginum og þó að hér sé vissulega um fjárhæðir að ræða sem skipta ekki sköpum í þeim efnum, þá mun það verða til nokkurs gagns. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Það var allmikið rætt hér á síðasta þingi og ég vísa til umræðu og framsögu um það í Ed. Ég vil svo leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra var þetta frv. flutt á síðasta þingi og náði ekki fram að ganga. Það var veruleg andstaða við frv., sérstaklega vegna þess að ekki var séð fyrir tekjustofni til þess að annast þau mikilvægu verkefni sem Fiskimálasjóður hefur annast. Ég get sagt það fyrir mitt leyti að ég tel að með þeirri breytingu sem gerð var á frv. í Ed. sé það í raun og veru allt annað og miklu tryggara að hægt sé að sinna þeim verkefnum sem Fiskimálasjóður hefur sinnt á undanförnum áratugum. Ég hefði að vissu leyti talið betra að framlengja líf Fiskimálasjóðs en þó með þeirri breytingu að afnema algerlega lán sjóðsins til fiskiðnaðar og að hann sinnti þess vegna meira markaðsmálum og tilraunum en ég set það ekkert fyrir mig. Ég hefði talið að mörgu leyti eðlilegra að þingkjörin nefnd stjórnaði þeim málum eins og gert hefur verið með Fiskimálasjóð en ég tel að með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á frv. í Ed. sé ekki annað en sjálfsagt að greiða fyrir afgreiðslu málsins.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla sem er í öllum meginatriðum samhljóða núgildandi lögum um sama efni sem voru tímabundin og falla úr gildi um næstu áramót. Þessi lög um uppboðsmarkaði hafa nú verið í gildi í tæplega þrjú ár. Þegar þau voru sett snemma árs 1987 voru skiptar skoðanir um málið og þótti rétt að lögin giltu aðeins tímabundið þannig að af þeim fengist nokkur reynsla með það í huga að framlengja þau síðar í ljósi reynslunnar. Það verður að telja að þessi nýbreytni hafi gefist vel og stigið hafi verið rétt skref á sínum tíma þegar farið var út á þessa braut. Mál þetta er hv. deildarmönnum það vel kunnugt með því starfi sem hefur farið fram á þessum mörkuðum sem allir hafa fylgst með að ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að rifja það sérstaklega upp. Ég vildi leggja á það áherslu við sjútvn., sem fær þetta mál til meðferðar, að reynt verði að koma því til leiðar að frv. nái fram að ganga fyrir jólaleyfi af þeim ástæðum sem ég áður greindi að lögin falla úr gildi um næstu áramót. Hér er aðeins verið að leggja til að þau verði framlengd en þó án tímamarka í ljósi þeirrar reynslu sem nú er fengin. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Kvennalistinn studdi á sínum tíma að tekinn yrði upp uppboðsmarkaður fyrir sjávarafla. Það hefur verið fjallað um þetta frv. í Ed. og fulltrúi Kvennalistans í sjútvn. þeirrar deildar studdi frv. Við kvennalistakonur eigum ekki sæti í sjútvn. þessarar deildar en ég vildi lýsa stuðningi mínum við frv. Þó vekur það ýmsar spurningar, eins og t.d. þá að frekar stuttur tími er veittur til leyfis til reksturs. En það er vegna 2. gr. frv. sem mig langar til að beina fsp. til hæstv. sjútvrh. ef það má trufla hann. Þar er kveðið á um að leyfi til reksturs uppboðsmarkaðar megi einungis veita aðilum sem fullnægja eftirfarandi skilyrðum, og fyrsta skilyrðið er að hafa íslenskan ríkisborgararétt og hafa haft fasta búsetu á Íslandi sl. tvö ár. Mér þykir þetta ákvæði mjög eðlilegt, en mig langaði til að spyrja hvort það hafi verið athugað hvort þetta muni samrýmast þeim reglum um evrópskt efnahagssvæði sem nú er talað um að setja og Ísland gerist hugsanlega aðili að. Mig langar sérstaklega til að spyrja að þessu í ljósi þess að íslenska ríkisstjórnin hefur samþykkt að fallast á þær reglur að útlendingar jafnt sem Íslendingar hafi rétt til búsetu og stofnunar fyrirtækja hér á landi. Og þá velti ég því fyrir mér hvort þetta ákvæði í lögum muni halda gagnvart þeim reglum eða hvort við munum þurfa að breyta okkar lögum ef af fyrirætlunum um aðild Íslands að þessu evrópska efnahagssvæði verður. Mig langar til að spyrja ráðherra hvort þetta hafi verið athugað í tengslum við þau mál.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. tel ég, þótt ég vilji nú ekki fullyrða um þetta mál, að í flestum þessum löndum gildi sérstök lög um starfsemi sem þessa þar sem eru sett annars konar skilyrði en um margan annan atvinnurekstur. Þannig að starfsemi sem þessi hefur þar sérstöðu. Ég vil ekki fullyrða um hvort einhverjar breytingar þurfi að verða þarna á, en það er mín skoðun að ekki komi til greina að slaka á þessum skilyrðum sem ég tel að muni standast í ljósi þess að í hinum löndunum eru jafnframt annars konar skilyrði um uppboðsmarkaði en gilda um atvinnurekstur almennt. Ég lít svo á að að því er varðar samstarf EFTA og Efnahagsbandalagsins og okkar við fríverslunarsvæði í Evrópu, þá sé fyrst og fremst verið að tala um þær reglur sem varða almennan atvinnurekstur en þar séu vissulega undantekningar á eins og um starfsemi sem þessa.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Aðeins örstutt um það mál sem hér liggur frammi. Þetta frv. til laga um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla er að vísu ekki mikið að umfangi en þetta er mjög mikilvægt mál. Tilkoma uppboðsmarkaðanna hefur breytt hlutum til góðs, sérstaklega hér á Reykjanessvæðinu. Ég nefni markaðinn á Suðurnesjum, ég nefni markaðinn í Hafnarfirði og ég nefni markaðinn hér í Reykjavík. Ég er því mjög fylgjandi að þetta mál fái fljóta og góða afgreiðslu og fagna því að það skuli fram komið þó það hefði mátt koma hér fyrr fram. Sú reynsla sem er þegar af þessum mörkuðum er til góðs og hefur sýnt sig að aukinn áhugi hefur verið á að nýta sér þessa möguleika í sölu á afla og hefur gefið sjómönnum og útgerðarmönnum hærra verð en þeir fengju annars. Jafnframt hefur oft og tíðum verið hagstæðara að selja fisk hér innan lands en á erlendum mörkuðum beint. Ég fagna því þessu frv. og mun styðja þetta í meðferð nefndarinnar þegar það kemur þangað.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Hér er fyrirliggjandi á þskj. 327 álit fjh.- og viðskn. um 21. mál þingsins, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald nr. 36/1978. Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið á sinn fund um málið Vilhjálm Egilsson, framkvæmdastjóra Verslunarráðs Íslands, og Snorra Olsen, skrifstofustjóra í fjmrn. Mælir nefndin með samþykkt frv. með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Breytingin varðar gildistökuákvæði frv. Hér er um að ræða þmfrv. frá hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni, Alexander Stefánssyni og Ólafi Þórðarsyni um að stimpilgjald af hlutabréfum sem nú er 2% verði eftir að þessi lög öðlast gildi 0,5% af fjárhæð bréfanna. Gildistökuákvæði breytum við og leggjum til að lögin öðlist gildi hinn 1. jan. 1990.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Hér er einnig um samkomulagsmál að ræða í fjh.- og viðskn. deildarinnar sem leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir það rita allir nefndarmenn.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar á fundi sínum í morgun og leggur einróma til að frv. verði samþykkt eins og það er komið frá hv. Ed.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Við 1. umr. þessa máls hér í deildinni vakti ég athygli á því að mér kæmi það kynduglega fyrir sjónir að bæjarfógetar, sýslumenn, yfirborgardómarar og borgardómarinn í Reykjavík og lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli hefðu sérstaka hæfileika til að tala milli hjóna sem stæðu frammi fyrir þeirri alvarlegu ákvörðun að leysa upp heimili sitt. Ég harma að nefndin hefur ekkert tillit tekið til þessara athugasemda. Mér finnst þetta í stuttu máli fáránlegt. Hér held ég að hefði átt að vísa fólki fremur til kunnáttumanna, svo sem félagsráðgjafa og annarra slíkra. Fólk getur haft tilfinningaleg tengsl til sóknarprests síns, en mér þykir það með ólíkindum að menn hafi slíkt samband við sýslumenn og bæjarfógeta að nokkurn mann langi til að ræða viðkvæmustu mál sín við lögreglustjórann á Keflavíkurflugvelli eða sýslumenn og bæjarfógeta. Hv. þm. Friðjón Þórðarson sagði hér hins vegar í ræðu að honum hefði tekist að sætta hjón og ber að fagna því. En að vísa fólki nú á tímum með svo alvarlega ákvarðanatöku til yfirvalds finnst mér með ólíkindum og ekki sæmandi hinu háa Alþingi. Og ég skil ekki hvers vegna hv. nefnd gat ekki tekið tillit til þessara athugasemda minna og haft þetta á þann veg að fólk leitaði sér ráðleggingar til fólks sem hefur einhverja yfirsýn yfir þau félagslegu vandamál sem fólk stendur frammi fyrir þegar það leysir upp heimili með börnum og viðkvæmum sárindum milli alls kyns annarra ættingja, sem þessi vandamál blasa við t.d. ömmum og öfum og öðrum ættingjum. Ég tel að það hafi verið gott að leggja niður sáttanefnd á sínum tíma. Hún var svona ámóta vandræðalegt fyrirbæri hvað sem hv. þm. Friðjón Þórðarson segir um það. En hvað þessi erindi eiga að gera til sýslumanna, bæjarfógeta og lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli, það verð ég að segja að það er með ólíkindum. Ég sé það á svipnum á hæstv. dómsmrh. að hann er mér hjartanlega sammála. Ég vil biðja hv. nefnd að líta aðeins á þetta mál aftur. Ég held að hver maður hljóti að sjá að þetta er gersamlega fáránlegt. Hjónaskilnaður er ekkert gamanmál. Það er alvörumál sem þarf að fara vandlega yfir áður en sú stóra ákvörðun er tekin að leysa upp heimili með börnum og öllu því sem því tilheyrir, og ég sé fyrir mér erindisrekstur til umræddra aðila sem algert formsatriði sem enga praktíska þýðingu hefur. Þessi mál eru of alvarleg til að hið háa Alþingi taki svo létt á þeim. Þess vegna bið ég á þessu stigi málsins, þó seint sé, að þetta mál verði skoðað ofurlítið betur og ég vil vísa því til ríkisstjórnarinnar allrar og ekki síst hæstv. félmrh. og ég vil bara leyfa mér að spyrja ráðherrann hvort henni finnist virkilega þarna vera rétt að staðið.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Á fundi nefndarinnar í morgun var lítillega minnst á þær ræður sem voru haldnar hér þegar frv. var tekið til 1. umr. Bæði minntust menn á ræðu hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur og ekki síður ræðu hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar sem var nú að vísu ekki á nefndarfundinum. Við ræddum ekki sérstaklega um hæfileika lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli til að tala milli hjóna, en okkur þótti ekkert ólíklegt að það fyndust kannski fleiri jafngóðir Friðjóni í stétt dómara og lögreglustjóra sem hefðu þennan hæfileika. En ég ætla aðeins að nefna það hér að ágætur kennari minn í lögfræði á sínum tíma minntist á það að sennilega væri engin fræðigrein sem tæki eins ríkulegt tillit til mannlegra sjónarmiða og einmitt lögfræðin. Ég er þess vegna ekki sammála hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur um að þessir aðilar séu alls vanhæfir til þess að annast þessi viðkvæmu mál. Ég hef svo sem ekki meira um þetta að segja en sé enga ástæðu til þess að nefndin fari að taka þetta mál til einhverrar nýrrar yfirvegunar.

Frsm. allshn. (Jón Kristjánsson) Herra forseti. Ég bið afsökunar á því að ég var kallaður hér fram fyrir dyrnar áðan þannig að ég var ekki viðstaddur þegar mælt var fyrir nál. en hv. 2. þm. Reykn. hljóp í skarðið fyrir mig og hefur lýst þeim sjónarmiðum sem komu fram í nefndinni varðandi þetta mál. Ég er honum sammála um þá röksemdafærslu, og ég skil satt að segja ekki það mikla vantraust á þeim embættismönnum sem eru taldir upp hér í grg. sem kemur fram í máli hv. 13. þm. Reykv. Ég vil benda á það að einnig kemur fram í athugasemdum við frv. að það er unnið að heildarendurskoðun laga þessara þannig að þetta fyrirkomulag verður ekki til langframa og það er náttúrlega sjálfsagt að skoða þessi mál í heild sinni því að auðvitað er ég sammála hv. 13. þm. Reykv. um það að hér er um mjög viðkvæm persónuleg málefni að ræða. Ég held að það sé satt að segja mjög ríkur þáttur í starfi einmitt þeirra löglærðu embættismanna sem hér er um að ræða að fara með viðkvæm persónuleg málefni og jafnvel viðkvæmari en þessi eru þó að ég sé ekki að draga úr því að hér er um mjög vandmeðfarin mál að ræða.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Ég hef það á tilfinningunni að menn skilji ekki alveg hvað hér er um að ræða. Hjúskaparslit eru ekki vandamál tveggja manneskja sem hafa búið saman um lengri eða skemmri tíma. Ég held að þegar fólk tekur svo afdrifaríka ákvörðun þá hljóti það að líta til þess hvort börnin þeirra geti borið slíkan atburð. Eiga sýslumenn og bæjarfógetar að meta það? Hvað skyldi geta fengið fólk til þess að halda áfram hjúskap þrátt fyrir e.t.v. erfiðleika milli hjónanna? Skyldi það þá ekki vera tillit til barna á ýmsum aldri? Og vitaskuld hlýtur allt fullvita og fullorðið fólk að líta til þeirra afleiðinga sem hjúskaparslit hafa. Hvað getur yfirvald á borð við bæjarfógeta og sýslumenn gert í þeim málum? Þeir geta rætt, sennilega í allflestum tilfellum og öllum, við þessar tvær manneskjur sem eru að hugsa um hjúskaparslit. Biðja þeir um að fá að tala við börnin? Biðja þeir um að fá að tala við sjúklinga í fjölskyldunni, alls kyns fólk sem slíkt gæti bitnað svo harkalega á að vera kynni að umrædd hjón sæju sér ekki fært að slíta hjúskap sínum? Hér er um svo margflókin mál að ræða að mér finnst það fjarri öllu lagi að ætlast til þess að sýslumenn og bæjarfógetar beri ábyrgð á slíkum ákvörðunum. Það er þetta sem ég er að reyna að segja. Þess vegna held ég að það væri frekar á færi félagsráðgjafa að vísa fólki með börn sín til, við skulum segja barnasálfræðinga, fagfólks, sem eitthvað veit hvað það er að gera í þessum efnum. Ef hið háa Alþingi tekur ekki alvarlegar á slíkum málum skal ég svo sem ekki að vera að lengja umræður um það, en mér þykir satt að segja heldur gáleysislega farið með hugtakið ,,fjölskylda``.

Guðni Ágústsson Hæstv. forseti. Mér finnst kannski gæta misskilnings í þessu máli, ekki síst hjá hv. 13. þm. Reykv. Mín tilfinning eftir að hafa unnið í nefndinni og hlustað á rök í þessu máli er fyrst og fremst sú að hér eru menn að auka líkurnar á sáttum og breikka möguleikana á þeim því að hér segir í frv. skýrt og skorinort: ,,Áður en mál er höfðað til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar eða beiðst er leyfis til skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar skal leita um sættir með hjónum og kanna grundvöll að framhaldandi sambúð. Prestar leita um sættir með hjónum eða löggiltir forstöðumenn trúfélaga. Nú er annað eða bæði hjóna utan trúfélaga eða hvort heyrir til sínu trúfélagi, og má þá yfirvald leita um sættir.`` Eins og ég skildi þetta mál hafa verið lagðar niður sáttanefndir sem skipaðar voru með lögum og menn hafa viljað eiga þarna möguleika og tryggt að í öllum tilfellum væri leitað sátta og telja að dómarar og sýslumenn hafi bæði sýnt það í störfum sínum og skuli leita sátta eins og hér hefur svo glögglega komið fram. Mér finnst málið þess vegna mjög einfalt. Við erum aðeins með þessari lagasetningu að tryggja það að sátta verði leitað. Fyrst eru það prestarnir sem menn munu leita til eins og lög kveða á um í dag. Eigi þeir ekki aðgang að prestinum eða hjónin deila um trúfélag og eru í sitt hvorum söfnuðinum eignast þau þarna möguleika sem eru sýslumenn eða dómarar. Ég treysti þeim vel til að fara með þetta þó að ég sakni þess auðvitað að sáttanefndirnar gömlu séu lagðar niður því að þær unnu oft ágætt starf í þessu sem öðru. Þess vegna styð ég málið eins og það liggur fyrir og hef skrifað undir nál. allshn.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Ég má til að koma hér og taka undir með hv. 13. þm. Reykv. Ég tel að þurft hefði að víkka út þann hóp sem fólk hefur möguleika á að leita til um sættir. Eins og lögin eru núna verður fólk að leita til presta sem mér fannst mjög takmarkað því að það eru margir sem vilja gjarnan leita eitthvað annað. Ég tel að þessi breyting sé til bóta, en ég hefði talið eðlilegra að fólk gæti leitað til annarra, eins og t.d. félagsráðgjafa. Fólk á að geta valið um það hvort það leitar til presta, til sýslumanna og bæjarfógeta eða einhverra annarra. Við kvennalistakonur höfum hins vegar talið rétt að styðja frv. en vonumst til þess að sú endurskoðun sem er talað um að eigi sér nú stað á þessum lögum verði til þess að sá hópur verði stærri sem fólk hefur möguleika á að leita eftir sáttum hjá. Ég held ekki að fólk deili yfirleitt um lögfræðileg atriði þegar það er að skilja, heldur önnur atriði, þó ég sé síst að draga úr gildi þess að fólk geti leitað til sýslumanna, og sjálfsagt eru margir sýslumenn ágætir í að sætta hjón og ég efast ekki um að margir hafi gert það. Hv. þm. Friðjón Þórðarson lýsti því hér yfir í fyrri umræðu að hann hefði gert það og ekki efast ég um að það sé rétt. En ég lít ekki á það sem vantraustsyfirlýsingu á þetta fólk þó að maður telji að einhverjir aðrir ættu að vera færari um að sinna þessum málum.

Guðrún Helgadóttir Einungis til upplýsinga, hv. þingheimur. Þetta mál er svona eins og hæstv. utanrrh. mundi segja: Sáttanefndirnar gleymdust þegar endurskoðuð voru lög um stofnun og slit hjúskapar fyrir tveimur eða þremur árum. Síðan vaknaði fyrrv. hæstv. dómsmrh. upp við vondan draum og sá að þetta hafði fallið niður. Ég held að öllum hafi verið ljóst að sáttanefndir voru gjörsamlega gagnslaust fyrirbæri og þess vegna var í fljótheitum reynt að finna einhvern annan aðila sem gat tekið þetta yfir. Þessi snilldarlausn var fundin og skal hún nú fram mér að meinalausu, en svona löggjöf á náttúrlega ekki að eiga sér stað, að einn vandræðagangurinn sé lagaður með öðrum vandræðagangi og síðan sagt: En svo á eftir að setja lög um allan bálkinn, endurskoða allan lagabálkinn. Svona löggjöf þjónar engum tilgangi og hún er lítilsvirðing við svo alvarleg mál sem örlög íslenskra fjölskyldna. Ég vænti þess að menn leggi af lagasetningu sem þessa.

Ásgeir Hannes Eiríksson Virðulegi forseti. Á Húsavík var lengi sýslumaður sem hét Júlíus Havsteen og sonur hans og fleiri ættmenni hafa komið mjög við sögu stjórnmála hér í þessu landi. Fjölskylduvinur minn einn starfaði hjá Júlíusi sem lögreglumaður á Þórshöfn og sagði mér frá því þegar Júlíus kom þangað í embættiserindum vegna þess að borist hafði kvörtun um mann sem bjó skammt frá bænum og var grunaður um brugg. Lögregluþjónninn og yfirvaldið gengu heim til mannsins. Júlíus spurði konuna sem kom til dyra hvort bóndi væri heima. Hún sagði nei, hann hafði farið frá. Þá bað Júlíus fyrir kveðju til hans, sagði að hann hefði heyrt að það væri einhver orðrómur í gangi í sveitinni að hjá honum væri brugg að finna. Hann sagðist nú ætla inn í dalinn en mundi koma við í bakaleiðinni til þess að leita hjá honum. Þegar þeir gengu burtu, lögregluþjónninn og sýslumaðurinn, spurði lögregluþjónninn sýslumanninn: Var þetta nú klókt af þér að beinlínis vara konuna við að þú mundir koma við í bakaleiðinni að leita? Sýslumaður þagði um stund, leit síðan á lögregluþjóninn og sagði: Elsku vinur. Það leikur sér enginn að því að senda mann frá fjórum börnum í fangelsi. Þessi setning lýsir yfirvaldi eins og yfirvald á að vera. Svona eiga sýslumenn að vera. Ég vorkenni ekki þeim hjónum sem leita til sýslumanna á borð við Júlíus Havsteen eða á borð við hæstv. þm. Friðjón Þórðarson. A.m.k. er það alveg ljóst í mínum huga að ef prestar og forstöðumenn trúfélaga duga ekki til, ef ættingjar duga ekki til, vinir, kunningjar og annað fólk sem stendur næst hjónum sem eru u.þ.b. að taka þá alvarlegu ákvörðun að slíta hjúskap, ef það dugir ekki til að halda fjölskyldunni saman, þá er yfirvald, þ.e. sýslumenn, ekki lakari kostur en það stóð af sérfræðingum sem komið er til starfa í þjóðfélaginu í dag með þeim misjafna árangri sem raun ber vitni því miður.

Flm. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Virðulegi forseti. Ég ber hér fram frv. til laga um breytingu á lögum um lausafjárkaup, nr. 39/1922, um að ný svohljóðandi málsgrein bætist við 54. gr. laganna: ,,Kröfur vegna galla í steinsteypu, sem keypt var tilbúin frá framleiðanda, fyrnast á tíu árum frá afhendingu vörunnar, nema seljandi hafi skuldbundið sig til að ábyrgjast vöruna lengri tíma eða haft svik í frammi.`` Frv. þetta er flutt að frumkvæði Húseigendafélags Reykjavíkur. Það felur í sér að fyrningarfrestur krafna, sem rísa kunna vegna galla í steinsteypu, lengist úr einu ári í tíu ár frá afhendingu. Tilgangur frv. er sá að auka vernd húsbyggjenda og annarra kaupenda steinsteypu gagnvart göllum er leynast kunna í steypunni og auka ábyrgð framleiðenda, verktaka og eftirlitsaðila að sama skapi. Á síðari árum hefur æ fleirum orðið ljóst að ákvæði 54. gr. laga um lausafjárkaup, nr. 39/1922, er kveður á um eins árs fyrningarfrest krafna vegna galla á seldum hlut eða vöru sem meginreglu, er óeðlilegt og fresturinn of skammur hvað varðar galla á vissum vörutegundum, t.d. byggingarefni, þar sem vitað er að gallar, sem voru á vörunni er kaup fóru fram, geta hæglega dulist kaupanda þótt hann hafi beitt eðlilegri árvekni við kaupin og mjög langur tími liðið þar til þeir koma fram. Er þetta því bagalegra þar sem hér er oft um afar mikil verðmæti að ræða og gallinn getur hæglega valdið kaupanda illbærilegu tjóni ef honum reynist ókleift að rétta hlut sinn gagnvart seljanda. Einkum hefur tilbúin steinsteypa til mannvirkjagerðar komið til umræðu og athugunar í þessu sambandi, ekki síst í tilefni af kunnum málaferlum fyrir nokkrum árum þar sem mjög reyndi á ákvörðun fyrningarfrests vegna alvarlegra galla á keyptri steinsteypu til íbúðarhússbyggingar. Varð niðurstaðan sú í dómi Hæstaréttar frá 27. júní 1983 að krafa húsbyggjandans var talin fyrnd samkvæmt ákvæði 54. gr. laga nr. 39/1922 um árs frest til kröfugerðar frá því að kaup tókust, en mörg ár liðu hins vegar þar til húsbyggjandinn varð gallans var sem hafði í för með sér stórtjón fyrir hann. Vakti þessi niðurstaða m.a. mikla umræðu í fjölmiðlum og kom fram í máli margra að niðurstaða í þessa átt gæti verið óréttlát gagnvart neytendum enda þótt ekki yrði vefengt að Hæstiréttur hefði einungis farið eftir gildandi lögum. Var tillögum til úrbóta jafnframt hreyft á Alþingi án þess þó að þar fengist nein niðurstaða um réttarbætur. Er þessu frv. því ætlað að leysa tiltekinn vanda á umræddu sviði ef að lögum verður. Þegar hugað er að breytingum á 54. gr. laga nr. 39/1922 í fyrrnefnda átt er ljóst að örðugt getur verið að ákvarða þær vörutegundir sem til álita kemur að setja um sérstakt ákvæði þar sem fyrningarfrestur sé lengdur til muna frá því sem algengast er í lausafjárkaupum. Hefur orðið að ráði að miða hér einungis við tilbúna steinsteypu, sökum þess að þar birtist vandamálið í skýrustu ljósi og ætla má að gallar á því sviði hafi verið og séu allalgengir, sbr. umræðuna sem fram hefur farið um hinar svokölluðu ,,alkalískemmdir``. Er þá miðað við það í 1. gr. frv. að um þessa sérstöku vörutegund gildi tíu ára fyrningarfrestur sem reyndar er hinn almenni fyrningarfrestur samkvæmt lögum nr. 14/1905, nema annað sé sérstaklega tekið fram í þeim lögum. Jafnframt þykir eðlilegt að hafa sama fyrirvara og nú er í 54. gr. um sérstaka ábyrgð seljanda til lengri tíma en tíu ára og um svik seljanda, en um svik gildir þá að öðru leyti ákvæðið í 7. gr. laga nr. 14/1905. Rétt þykir hér einnig, til þess að taka af öll tvímæli, að miða upphaf fyrningarfrestsins við afhendingu vörunnar svo sem gert er í 54. gr. laga nr. 39/1922, en reglur laga nr. 14/1905 um það efni eru hins vegar ekki nægilega ljósar. Verður almennt að ætla að ákvæði um tíu ára fyrningarfrest á umræddri vöru muni hvort tveggja í senn verða framleiðendum sérstök hvatning til vöruvöndunar og nákvæms gæðaeftirlits og leiða til fullnægjandi réttarbóta fyrir neytendur í flestum tilvikum, þótt hins vegar séu dæmi þess, svo sem í fyrrnefndu dómsmáli, að frestur sé ekki nægilega langur sökum þess hve gallar í steinsteypu geta verið lengi að koma fram. Á hitt ber þó að líta að seljendur þessarar vöru sem annarrar hafa augljósa hagsmuni af því að reglur um fyrningarfrest séu glöggar og einnig að fresturinn verði ekki ákveðinn mjög langur, t.d. langt umfram tíu ár, því að það mundi skerða réttaröryggi þeirra um of. Meðal annarra Norðurlandaþjóða stendur nú yfir endurskoðun hinna almennu laga um lausafjárkaup og hafa sumar þjóðirnar nýlega lögtekið endurskoðaða lagabálka um það efni. Hefur þetta endurskoðunarstarf farið fram í norrænni samvinnu sem íslensk stjórnvöld hafa haft tækifæri til að fylgjast með þótt ekki hafi þar verið um beina þátttöku að ræða. Hefur verið leitast við að hafa sem mest samræmi milli texta hinna nýju norrænu laga á þessu sviði, en ljóst er þó að um algert samræmi verður þar ekki að ræða. Ætla verður að á næstu árum muni íslensk stjórnvöld hlutast til um endurskoðun núgildandi laga um lausafjárkaup. Má þá telja víst að í flestum efnum verði tekið mið af meginreglum hinna endurskoðuðu kaupalaga grannþjóða okkar, en jafnan verður þó að taka nægilegt tillit til íslenskra séraðstæðna þar sem það á við. Ákvæði það um viðbót við núverandi 54. gr. kaupalaga, sem hér er borið fram í frumvarpsformi, mun tvímælalaust eiga fullan rétt á sér í endurskoðuðum lögum um lausafjárkaup, en ástæðulaust er að bíða þeirrar endurskoðunar hvað þetta ákvæði varðar sökum þess að um brýna réttarbót er að ræða sem verndar hag neytenda á mikilvægu viðskiptasviði. Flm. gera sér ljóst að ævinlega er vandasamt að kveða í löggjöf á um ábyrgð einstakra aðila að almennum viðskiptum. Verslun með steinsteypu er mjög mikilvægt svið viðskipta hér á landi þar sem iðulega eru ríkir hagsmunir í húfi enda ekki óalgengt að húsbyggjendur leggi aleigu sína að veði þegar ráðist er í húsbyggingu. Því er brýnt að hugað sé að vernd þeirra sem neytenda, en þó þannig að gætt sé eðlilegs jafnvægis milli hagsmuna kaupenda og seljenda. Sala og meðferð steinsteypu er nú mun þróaðri tæknilega en áður var. Ljóst er og að ending steypu er ekki einvörðungu háð gæðum framleiðslunnar sem nú er venjulega dælt í steypumót úr flutningstæki, heldur einnig meðferð hennar á byggingarstaðnum. Því þarf að vega og meta hvernig ábyrgð á hugsanlegum göllum skuli skipt milli framleiðenda og annarra er að verkinu koma sem og eftirlits- og úttektaraðila. Flm. telja eðlilegt að í þingnefnd verði farið nánar í saumana á þessum atriðum og kallað eftir áliti tæknimanna á þessu sviði. Þess má að lokum geta að tvö þingmál nátengd þessu málefni voru flutt á Alþingi fyrir nokkrum árum. Annars vegar frv. á 107. löggjafarþingi sem Sighvatur Björgvinsson og fleiri fluttu og hins vegar till. til þál. á 106. löggjafarþingi, en það mál fluttu Birgir Ísl. Gunnarsson og fleiri. Flm., sem ásamt mér eru Geir H. Haarde, Ásgeir Hannes Eiríksson, Guðrún Helgadóttir, Ingi Björn Albertsson, Jón Kristjánsson og Þórhildur Þorleifsdóttir, leggja til eftir umræðu í hv. deild að málinu verði vísað til 2. umr. og til hv. fjh.- og viðskn.

Flm. (Ásgeir Hannes Eiríksson) Virðulegi forseti. Nauðsyn brýtur lög, er sagt, og nauðsyn setur líka lög. Nú eru verndartollar ekki æskilegir og er það neyðarúrræði þegar þarf að grípa til aðgerða af því tagi. Það er eins konar nauðvörn því að vinnustofa blindra á undir högg að sækja í dag. Það er verulegur halli á rekstri hennar og í rauninni ekki nema þrír möguleikar í stöðunni. Í fyrsta lagi að leggja Vinnustofu blindra niður. Þá missa þeir blindu Íslendingar sem þar hafa starfað atvinnu sína og í rauninni miklu meira því að þessi vinnustaður þeirra hefur verið þeim miklu meira virði en eintóm vinna. Þetta hefur verið meira og minna það sem þeirra líf hefur snúist um. Kostur númer tvö er að fá framlög til þessarar vinnustofu úr sameiginlegum sjóðum og kostur númer þrjú er þessi tollabreyting sem gert er ráð fyrir í samningum okkar við aðrar þjóðir. Í skýrslu utanrrh. til Alþingis um könnunarviðræður EFTA-ríkjanna sem dreift hefur verið til þingheims er á bls. 87 greint frá bókun nr. 4 um innflutningshöft sem Ísland getur haldið. En þar segir í 1. mgr., með leyfi forseta: ,,Með fráviki frá 13. gr. getur Ísland haldið innflutningshöftum að því er varðar vörur sem hér eru taldar``, og í B-lið númeralið 9602: ,,Burstagerðarvörur, að undanteknum burstum sem eru hlutar í vélum, málningarrúllum, gúmmíþurrkum á skafti eða þurrkum úr öðru sams konar mjúku efni, listmálunarpenslum, tannburstum`` o.fl. Það er því gert ráð fyrir þessum verndartollum í samningum okkar við aðrar þjóðir og þörfin, að mínu mati, fyrir þessa meðferð á vanda blindra er brýn. Eins og ég hef áður sagt þá völdu flm. þennan kost til að halda starfsemi hennar við. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Friðrik Sophusson, Guðmundur G. Þórarinsson, Málmfríður Sigurðardóttir og Rannveig Guðmundsdóttir. Við leyfum okkur að mæla með að frv. verði afgreitt til 2. umr. og fjh.- og viðskn.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 86 frá árinu 1985 um viðskiptabanka. Þetta frv. kemur frá hv. Ed. Frv. þetta er flutt í tilefni af samningi sem var gerður 29. júní sl. en í honum var samið um sölu á hlutabréfum ríkissjóðs í Útvegsbanka Íslands hf. til þriggja hlutafélagsbanka, þ.e. Alþýðubankans hf., Iðnaðarbanka Íslands hf. og Verslunarbanka Íslands hf. og um sameiningu á bankarekstri kaupenda á Útvegsbanka. Síðar var svo nafni Útvegsbanka Íslands hf. breytt í Íslandsbanka hf. á hluthafafundi í félaginu. Hér er um fyrirkomulag að ræða sem ekki er gert ráð fyrir í núgildandi viðskiptabankalögum. Þar er vissulega gert ráð fyrir sameiningu banka en ekki að bankastarfsemi sé sameinuð án þess að hlutafélög þau sem að bönkunum standa séu einnig sameinuð. Reyndar er að slíku stefnt í framtíðinni hvað Útvegsbanka Íslands hf. varðar, nú orðinn Íslandsbanka, en af ýmsum ástæðum þótti kaupendum hlutabréfa ríkissjóðs heppilegra að framkvæma þennan samruna í áföngum þannig að fyrst verður rekstur bankanna sameinaður en hlutafélög þeirra halda áfram sem eignarhaldsfélög. Síðar munu svo fara fram hlutabréfaskipti þar sem hluthafar í eignarhaldsfélögunum fá hlutabréf í Íslandsbanka hf. í skiptum fyrir bréf sín í eignarhaldsfélaginu. Þegar þessi kaup voru gerð á sl. sumri hét ég því að flytja frv. um þetta efni sem tæki af tvímæli um heimild til þess að framkvæma samruna bankastofnana á þennan hátt. Ég hafði reyndar vonast til þess að geta um leið lagt fram skýrslu um sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Útvegsbanka Íslands hf. en því miður er enn ekki lokið þeim reikningsuppgjörum sem nauðsynleg eru til þess að gera því máli viðhlítandi skil. Ég tel nauðsynlegt að slík uppgjör komi fram í skýrslu um sölu hlutabréfanna og verður hún því að bíða eftir því að slík uppgjör hafi verið gerð en mér er nú tjáð að þau verði væntanlega tilbúin á næstu vikum. Um tíma var áformað að leggja í þessu frv. til breytingar á öðrum lögum þar sem nafn Íslandsbanka hf. kæmi í stað Útvegsbanka Íslands og bankanna þriggja sem keyptu bréf ríkissjóðs í Útvegsbankanum en nöfn þessara banka koma að sjálfsögðu fyrir í nokkrum sérlögum. Ég hef horfið frá þessu a.m.k. í bili. Að hluta er skýringin sú að mörg þessara laga eru úrelt orðin og hef ég vakið athygli lagahreinsunarnefndarinnar á því. Enn önnur fjalla um fjárfestingarlánasjóði og þarfnast breytingar á skipulagi fjárfestingarlánasjóðanna frekari umfjöllunar og mun ég m.a. ræða það mál við forsvarsmenn bankanna þriggja og við fleiri aðila á næstunni. Ég stefni að því að flytja tillögur um skipulag fjárfestingarlánasjóðanna síðar á þessu þingi. Ég hét kaupendum hlutabréfa ríkissjóðs í Útvegsbankanum því á sl. sumri að beita mér fyrir einföldum breytingum á þessum lögum eins og sameining bankanna gefur tilefni til, en þær formbreytingar verða þá að bíða raunverulegra og efnislegra breytinga á skipulagi fjárfestingarlánasjóðanna. Ég vil taka það fram að ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, og það gerði ég einnig við kaupendur hlutabréfanna í vor, að taka ætti löggjöf um fjárfestingarlánasjóðina til endurskoðunar í heild. Ég er enn þeirrar skoðunar að næsta skref í endurskipulagningu á stofnunum íslenska fjármagnsmarkaðarins eigi að vera sameining fjárfestingarlánasjóða í færri og sterkari stofnanir sem ekki séu hólfaðar sundur eftir atvinnugreinum. Ég tel að ábyrgð opinberra aðila, einkum ríkissjóðs, á slíkum lánasjóðum, skattfríðindi þeirra og fleiri atriði eigi að vera efni í almennri löggjöf. Að slíkri almennri löggjöf vil ég stefna. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um einstakar greinar þessa frv. Efnisgreinarnar eru aðeins tvær og í þeirri fyrri er lagt til að litið verði á sameiningu bankarekstrar sem fullkomna hliðstæðu samruna viðskiptabanka í heild skv. núgildandi lögum. Í henni er einnig fjallað um það að viðskiptamenn sameinaðrar bankastarfsemi skuli fá vitneskju um þau atriði sem máli skipta fyrir þá í tengslum við sameininguna og loks eru þar ákvæði sem mæla fyrir um undanþágu á stimpilgjöldum af þeim margvíslegu skjölum sem þinglýsa þarf í tengslum við sameiningu bankanna. Það eru raunar mörg fordæmi fyrir slíkri undanþágu þegar samruni verður í slíkri starfsemi og má t.d. nefna 9. gr. laganna um stofnun Útvegsbanka Íslands hf. Síðari efnisgrein þessa frv. fjallar um ný bráðabirgðaákvæði við viðskiptabankalögin. Hún tekur mið af því fyrirkomulagi í Íslandsbanka hf. að hlutafélög kaupendanna starfa fyrst um sinn áfram sem eignarhaldsfélög sem eiga hlut í félaginu Íslandsbanki hf. Í fyrsta lagi er lagt til að fulltrúum eignarhaldsfélaganna verði veitt atkvæðamagn í hlutfalli við hlutafjáreign og þykir það réttlætanlegt í því tilfelli sem hér er um að ræða, enda þótt hin almennu ákvæði viðskiptabankalaganna feli í sér takmörkun atkvæðisréttar við fimmtung í félaginu. Enda má segja að á bak við eignarhaldsfélögin standi ákveðnir hagsmunahópar með vissum hætti og reyndar er hér um það að tefla að félög sem eingöngu hafa stundað bankastarfsemi mynda saman rekstur í nýjum banka. Öllum er þó ljóst að þessi skipan með eignarhaldsfélög verður ekki til frambúðar og þess vegna er þetta hér fært í ákvæði til bráðabirgða en ekki í breytingu á 6. gr. viðskiptabankalaga. Hér er einnig lagt til að ríkissjóður hafi sama rétt og eignarhaldsfélag hvað það snertir að njóta fulls atkvæðisréttar í hlutfalli við hlutafjáreign í hlutafélagsbanka. Reyndar má segja að ekki sé sérstök þörf fyrir þetta ákvæði eins og sakir standa og það sama á við um viðskiptabanka í eigu ríkisins, en á það kann að reyna síðar t.d. ef hlutafélagsbanki sameinast ríkisbanka í rekstri eða ef ríkisbönkunum kynni að verða breytt í rekstur með takmarkaðri ábyrgð eins og í hlutafélagsformi. Þá er í öðru lagi lagt til að eignarhaldsfélögunum verði heimilt að kallast áfram bankar en með orðinu ,,eignarhaldsfélag`` viðbættu framan við nafn félagsins. Hæstv. forseti. Þetta frv. er nokkru seinna á ferðinni en ég hafði í upphafi ætlað mér. Ástæðurnar fyrir því eru margvíslegar, m.a. töfin sem ég nefndi á uppgjöri vegna viðskiptanna með hlutabréf ríkisins í Útvegsbanka Íslands hf., en einnig hitt að það tók meiri tíma en ætlað var að ná samkomulagi um málið við kaupendur bréfanna. Hins vegar ber nú brýna nauðsyn til þess að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþingi fyrir áramót, en þá tekur Íslandsbanki hf. til starfa. Ég vil því mælast til þess að þetta frv. fái skjóta en um leið vandaða meðferð hér í deildinni og að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. til laga sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum nr. 86/1985, um viðskiptabanka, er mál sem hefði fyrir löngu átt að vera komið hér til umræðu í þinginu. Það er vítavert að þetta mál skuli lagt fram núna svo seint fyrir áramót og ætlast til að það sé afgreitt hér með hraði. Það hefur ekki fengið þá umfjöllun sem það hefði þurft. Það er alveg ljóst að hér er um gífurlega háar fjárhæðir að ræða. Ekki liggur fyrir hvað ríkið er að borga með bankanum --- eða gefa bankann í raun og veru. Þær raddir hafa komið fram og komu fram á síðasta aðalfundi Útvegsbankans sem segja að í raun væri verið að gefa bankann. Með frv. vantar ítarlega greinargerð um söluna, söluverðmæti og yfirtöku skulda ríkisins af bankanum. Sú málsmeðferð sem hér er viðhöfð er með öllu ótæk. Þegar verið er að selja eignir ríkisins og láta í hendur annarra með þeim hætti sem hér er, þá er verið að afhenda eignir almennings og það verður að vera alveg ljóst að greitt sé fullt verð fyrir það en ekki verið að gefa þessar eignir. Ég vil ítreka það hér að ég óska eftir ítarlegum upplýsingum um kaupverð og þá yfirtöku ríkisins á skuldum og þeim kostnaði sem ríkið hefur af þessu. Jafnframt er það mjög sérstakt ákvæði í 2. gr. um eignarhaldsfélög sem kom fram í máli hæstv. ráðherra. Það hlýtur að vera krafa að slíkur banki sem Íslandsbanki lúti almennum reglum um hlutafélög og þau hlutabréf sem eru keypt og stofnuð í slíkum banka séu til sölu á almennum markaði. Þetta á ekki að vera lokaður klúbbur fyrir einhverja fáa aðila. Og það er mikils um vert að hér sé ekki verið að hygla einhverjum aðilum í þjóðfélaginu með kaupum á þessum banka. Útvegsbankamálið hefur komið hér til umræðu áður og það hafa verið skiptar skoðanir um það. M.a. minnist ég þess þegar þetta kom til umræðu í sumar að ákveðnir þingmenn og ákveðnir stjórnmálaflokkar sögðu að þetta mundi aldrei fara í gegn. Þeir höfðu allan fyrirvara á um það. Því miður eru þeir menn nú ekki staddir hér í þingsalnum enda eru menn hér út um víðan völl að sinna nefndarstörfum. Því er bagalegt og alls ekki hægt að samþykkja að svona frv. sé lagt fram á síðustu dögum þings fyrir jólaleyfi því að þetta er miklu stærra mál heldur en það virðist vera. Og ég ítreka það hér að miklu, miklu betri upplýsingar verða að fylgja þessu máli en hér koma fram. Það er vítavert hvernig hefur verið unnið að þessu máli. Og fólkið í landinu á kröfu á því að vita hvað raunverulega gerðist. Við höfum líka séð að Landsbankinn hefur haft áhuga á að kaupa annan banka, Samvinnubankann. Fregnir eru um að þau kaup eigi að ganga til baka vegna þess að þeir hafi boðið of hátt fyrir. Jafnframt hafa komið fram yfirlýsingar frá bankastjórum Landsbankans um að verðið á Útvegsbankanum sé langt yfir því sem eðlilegt geti talist. Þessar upplýsingar verða að liggja hér fyrir og það er krafa þingmanna að svo verði því að á sama tíma og ríkisstjórnin er að skattleggja almenning í landinu með gífurlega auknum sköttum á almenningur kröfu á því að vita hvort ríkið er að gefa einhverjum aðilum úti í bæ í lokuðum klúbb, eins og virðist eiga að stofna um Útvegsbankann, þennan banka.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 179 um breytingu á lögum nr. 80 frá 15. ágúst 1966, um kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. Í þessu frv. er lagt til að hlutafélaginu verði heimilt að taka þátt í öðrum félögum og öðrum greinum atvinnurekstrar en vera ekki eingöngu bundið við vinnslu kísilgúrs úr botni Mývatns. Skv. núgildandi aðalsamningi milli ríkisstjórnarinnar og Manville Corporation takmarkast starfsemi Kísiliðjunnar við nám og vinnslu kísilgúrs. Afkoma Kísiliðjunnar hefur verið góð á undanförnum árum og hefur félaginu tekist að greiða niður allar langtíma skuldir sínar og er eiginfjárhlutfall fyrirtækisins orðið yfir 90%. Með tilliti til þessarar sterku efnahagsstöðu félagsins virðist mér eðlilegt að rýmka nú verksvið Kísiliðjunnar á þann hátt sem lagt er til með þessu frv. Mér finnst skynsamlegt að nýta þann styrk sem samstarfið við Manville-félagið hefur gefið Kísiliðjunni og þá miklu tækni, markaðs- og stjórnunarþekkingu, sem þar er að finna, á þennan hátt. Með því að rýmka verksviðið gæti Kísiliðjan hf. orðið virkari þátttakandi í atvinnurekstri í landinu og reyndar styrkt stoðir atvinnulífsins, ekki síst í sínu heimahéraði og reyndar víðar á Norðausturlandi. Með samningi sem var undirritaður föstudaginn 23. júní á þessu ári var ákvæði aðalsamnings milli Manville og íslensku ríkisstjórnarinnar breytt með viðauka við samninginn á þann hátt að félaginu var veitt heimild til að fjárfesta í atvinnurekstri hér á landi. Viðaukinn var undirritaður samhliða því að Manville Corporation jók eignarhlut sinn í félaginu úr 39,8% í 48,7% með kaupum á 8,9% hlutafjár í félaginu. Þessi breyting á hlutafjárskiptingunni felur reyndar í sér að aftur er horfið að upphaflegri skiptingu hlutafjárins eins og hún var við stofnun félagsins. En um sinn eftir þau vandræði sem hlutust af Kröflueldum varð ríkið að auka nokkuð framlag sitt til þessa félags og þar með hlut sinn í heildarhlutafé. Ákvæðin um breytt hlutverk Kísiliðjunnar voru undirrituð með fyrirvara um samþykkt Alþingis á þann hátt sem hér er nú gerð tillaga um. Ákvæðin um sölu hlutabréfanna tóku hins vegar gildi þegar við undirritun skv. ákvæðum laganna um Kísiliðjuna. Á liðnum árum hefur Manville-félagið athugað nokkra kosti hér á landi, m.a. nám og vinnslu perlusteins, kaup á steinull til frekari úrvinnslu í Bretlandi og frekari úrvinnslu kísilgúrs hér á landi. Kísiliðjan hf. hefur gert samstarfssamning við Iðntæknistofnun Íslands um könnun á nokkrum kostum til aukins iðnrekstrar hér á landi og hefur sú könnun einkum beinst að því hvort vinna megi svokallaða zeólíta úr kísilgúr. Markaður fyrir þessa afurð, zeólítana, fer nú mjög vaxandi en þetta efni er m.a. notað sem íblöndunarefni í þvottaefni og ýmis hreinsiefni. Þess skal getið að sérfræðingar frá Manville-félaginu hafa unnið með sérfræðingum Iðntæknistofnunar að sýnatöku úr perlusteini úr Prestahnjúki. Reyndar eru frumniðurstöður þeirrar könnunar þær að perlusteinninn henti ekki sérlega vel til þeirrar framleiðslu, þenslu, sem Manville-félagið hafði í huga. Samstarfið við Iðntæknistofnun um zeólítaverkefnið lofar hins vegar góðu. Það er til marks um það hversu vel þetta samstarf hefur tekist að Manville-félagið hefur hug á því að fá Iðntæknistofnun Íslands til þess að vinna verkefnið fyrir sig vegna annarrar framleiðslu þeirra, þ.e. í öðrum löndum. En m.a. vegna þessara vænlegu kosta sem Kísiliðjan lætur nú kanna í samstarfi við Manville-félagið er æskilegt og reyndar nauðsynlegt að Kísiliðjan fái heimild til þess að taka þátt í annarri atvinnustarfsemi en þeirri sem hún er bundin við skv. lögunum. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að gera frekari grein fyrir þessu frv. en það er sama eðlis og frv. til laga um breytingu á lögum um Járnblendifélagið á Grundartanga sem fram var lagt og samþykkt á sl. vori. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. þessarar deildar að lokinni þessari umræðu.