Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Matthías A. Mathiesen) : Herra forseti. Eins og kunnugt er hefur að undanförnu verið unnið að endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Í till. þeirrar n-, sem um þau mál hefur fjallað, og frv. hæstv. ríkisstj., sem hæstv. sjútvrh. hefur mælt fyrir hér við 1. umr., er m. a. lagt til að Olíusjóður fiskiskipa verði lagður niður. Fram til þessa hefur verð á gasolíu til fiskiskipa verið greitt niður af Olíusjóði og hefur verð til fiskiskipanna numið kr. 5.80 á hvern lítra. Samkv. gildandi lögum og verðlagsákvörðunum skal greiða söluskatt af gasolíu til fiskiskipa. Er niðurgreiðslu á gasolíu til fiskiskipa hefur verið hætt mun verð til þeirra því hækka úr kr. 5.80 í 29 kr. á hvern lítra. Með lagafrv. þessu um gjald af gas- og brennsluolíum er lagt til að söluskatti þeim, er íslensk fiskiskip mundu að óbreyttum lögum þurfa að greiða af gasolíunotkun sinni, verði jafnað niður á alla notendur gasolíu og brennsluolíu, enda er við það miðað að verði frv. þetta að lögum muni fjmrh. nota heimild í söluskattslögum til að fella niður söluskatt af gasolíu til fiskiskipa. Hér er ekki um nein nýmæli að ræða. Frá 30. júlí 1971 til ársloka 1975 var framkvæmd jöfnun á verði gasolíu milli notenda, ekki ósvipuð því sem lagt er til í frv. Verðlagsnefnd ákvað 30. júlí 1971, í kjölfar niðurfellingar á söluskatti af húshitunarolíu, að innflutningsjöfnunarreikningur skyldi bera upphæð samsvarandi söluskatti af gasolíu til fiskiskipa. Af þessu leiddi að í raun og veru var lagt gjald á alla gasolíu, einnig hina söluskattsfrjálsu gasolíu til húshitunar, og nam það gjald kr. 1.58 á hvern lítra við síðustu áramót. Frá áramótum hefur hins vegar ríkt millibilsástand í verðlagningarmálum á gasolíu. Verðlagsnefnd felldi fyrri ákvörðun úr gildi eða réttara sagt, fyrri ákvörðun var látin niður falla 15. des. s. l., en ákveðið um leið að olíuverði skyldi haldið óbreyttu vegna óhagstæðrar stöðu verðjöfnunarsjóðsreiknings gasolíu. Með frv. þessu er lagt til að lögfest sé í breyttu formi sú meginregla sem gilti um söluskattsmeðferð á gasolíu til fiskiskipa frá 30. júlí 1971 til ársloka 1975, þó þannig, að skipan sú, sem lagt er til að upp verði tekin með frv. þessu, þ. e. að jafna gjaldinu einnig á svartolíu sem verður að telja eðlilegt, leiðir til lægra verðs á gasolíu til húshitunar og til fiskiskipa en orðið hefði ef áfram hefði verið haldið á fyrri braut. Þannig mun verð til fiskiskipa nema óniðurgreitt kr. 25.30 á lítra samkv. frv. þessu, svo og til húshitunar, en hefði numið kr. 25.75 á lítra ef ákvörðun sú, sem ég gat um áðan, frá 31. júlí 1971 stæði enn. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um frv. Það er nánar skýrt í grg. Ég vil þó geta þess, að ég hef orðið var við vissa gagnrýni á verðákvörðun olíu og er að sjálfsögðu reiðubúinn til að láta nm, í té þær upplýsingar sem þeir kunna að óska varðandi útreikning af hálfu verðlagsskrifstofunnar, með hvaða hætti verð á olíum er ákvarðað. Ég legg svo til, herra forseti. að að lokinni umr. verði þessu máli vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn., og vil óska eftir því að hv. þd. geti afgr. frv. samtímis þeim frv. sem ég gat um áðan og hæstv. sjútvrh. hefur mælt fyrir, en þessi frv. öll tengjast saman.

Frsm. meiri hl. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Sjútvn. þessarar d. hefur fjallað um frv. til l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum og skilað áliti á þskj. 326. N. mælir með samþykkt frv. án breytinga. Nm. eru allir sammála þeirri meginstefnu sem hér er mörkuð, ef má orða það svo, að vinda ofan af því kerfi sem hér hefur farið vaxandi upp á siðkastið. Þó að einstakir nm. kunni að vilja gera nokkrar frekari eða aðrar breytingar er n. ljóst, að hér er um víðtækt samkomulag, aðila sjávarútvegsins að ræða og ekki rétt að gera á þessu máli efnisbreytingar. Það skal tekið fram að hv. þm. Stefán Jónsson skrifar undir með fyrirvara og séráliti skilar Jón Árm. Héðinsson. Fjarverandi við afgreiðslu málsins var Jón G. Sólnes.



Herra forseti. Eins og nefndarformaður sagði skrifa ég undir nál. með fyrirvara. Í þessu frv. er stefnt að því að leiðrétta nokkuð það sem misgert hefur verið með skyndiaðgerðum í sjávarútvegsmálum á undanförnum árum, ef ekki áratugum. Enda þótt ég telji að mikið vanti á enn þá að mistökin hafi verið leiðrétt að fullu, hin verstu þeirra, þá stefnir hér vissulega í rétta átt, fyrst og fremst með niðurfellingu Olíusjóðsins svonefnda sem valdið hefur miklum vandræðum í útgerðinni hjá okkur á undanförnum árum. Ég tel að of skammt, langtum of skammt sé gengið í sambandi við lækkun eða niðurfellingu Tryggingasjóðsins. Hér standa enn eftir tveir sjóðir sem ég álít að hafi gert mjög mikið gagn og séu til þess fallnir að létta undir með útgerðinni á réttan hátt, þar sem eru Aflatryggingasjóður og Verðjöfnunarsjóður. Ég er sammála því, sem fram hefur komið í umr. um sjóði þessa og þá aðallega Aflatryggingasjóðinn, að ágallar hans felist fyrst og fremst í framkvæmd, séu stjórnunaratriði. Nú hefur hæstv. sjútvrh. látið að því liggja sterklega að þessar reglur verði teknar til endurskoðunar og bót ráðin á helstu vandkvæðunum. Því er ekki að leyna að þessi sjóður hefur verið misnotaður á liðnum árum. Þetta er sjóður sem gert hefur verið út á. Menn hafa fundið göt í lögum og reglugerðum sem þeir hafa getað smogið í gegnum, og það hefur verið gert út á þennan sjóð. Þetta frv. er lagt fram raunverulega með atbeina bæði sjómanna og útvegsmanna. Svo sem kunnugt er knúðu sjómenn með verkfallsaðgerðum fram breytingar á sjóðakerfinu, kröfðust raunverulega afnáms sjóðakerfisins á s. l. hausti. Fyrr var ekkert gert í þessum málum. Áðan sagði ég að þetta kerfi, þetta sjóðakerfi, sem hefur reynst einstaklega flókið og í sumum tilfellum hættulegt fyrir íslenskan sjávarútveg, væri til komið vegna skyndiaðgerða í vandamálum sjávarútvegsins á liðnum árum. Vegna breyttra tíma og vegna breyttrar tækni hafa orðið geysilega miklar breytingar á hlutaskiptalögum í þessu landi, jafnvel á minni skömmu ævi. Sum þessara laga voru ævaforn. Ýmis þeirra eiga rætur að rekja til Gulaþingslaga, önnur til Grágásar og Jónsbókar og enn önnur miklu eldri, og á ég þar við óskrifuð lög veiðimanna allra þjóða. Þróunin varð sú á stríðsárunum og eftir stríðsárin, að kjarasamningar sjómanna hnigu meira og meira í þá átt að minnka hlutdeild þeirra sjálfra sem hafði verið frá fornu fari í útgerðarkostnaði hálfgildings eða alger eignaraðild að útgerðinni. Síðan koma ný skip og dýrari með dýrari veiðarfærum, auknum kapítalkostnaði í útgerðinni, og þá dvínar aðild sjómannanna að útgerðinni enn meir. Og þá var ekki tekið tillit til þess, að í þessari útgerð, einkaútgerð, var e. t. v. óeðlilega lítið eigið fé, en tiltölulega mjög mikið lánsfé eða almannafé. Þessi þróun hefur leitt til þess að dvínað hefur persónuleg eignaraðild sjómanna að útvegi, einkum þó í stóru útgerðarplássunum og einkum hér við Faxaflóa. Frá almennu sjónarmiði má segja að þessi þróun hafi verið mjög slæm. Fiskimiðin okkar eru almannaeign - almenningur, og æskilegt væri því að stefnt yrði að því að nýting fiskimiðanna yrði almenn. Um gildi þessa almennings, sem fiskimiðin eru, var m. a. fjallað á ráðstefnu sem haldin var á Hótel Loftleiðum hér í Reykjavík í haust og fjallaði um fæðubúskap íslendinga. Þar lýstu sérfræðingar gildi fiskislóðarinnar á þá lund, að grunnslóðin sjálf, hin eiginlegu fiskimið í kringum landið, jafngiltu að frjósemi þrautræktuðu túni um framleiðslu á eggjahvítuefnaríkri fæðu, en djúpslóðin þar fyrir utan jafngilti grónum bithaga. Aðeins íshafssvæðin, svæði sjávar sem eru undir ís, jafngilda foknum eða örfoka öræfum. En auðlegð þessa almennings, fiskimiðanna í kringum landið, er slík, að ákaflega æskilegt væri að eignaraðild að þeim tækjum, sem notuð eru til þess að nytja þessa fiskislóð, yrði sem almennust. Því er ekki að neita, að enn er það svo í ýmsum fiskiplássum í kringum landið, að eignaraðild sjómannanna sjálfra að skipunum og útgerðinni er talsverð. Ég leyfi mér að staðhæfa að einmitt í þeim sjávarplássum standi hagur útgerðarinnar með meiri blóma en þar sem eignaraðildin að skipunum er á höndum fárra. Ég tel æskilegt að miðað yrði að því, að sjómennirnir sjálfir á skipunum eignist að nýju hlutdeild í útgerðinni og taki þátt í kostnaði af henni, beri af henni gjöld og arð. Með frv. því, er hér liggur fyrir, er að vísu ekki miðað að slíku. En í frv. er sem fyrr segir miðað að leiðréttingu á meingöllum sem sjóðakerfið felur í sér, og enda þótt ekki sé gengið þar eins langt og æskilegt væri, þá er þetta stórt skref í rétta átt og skref sem leitt gæti til þess að auðveldara yrði að taka upp þráðinn, þar sem hann var látinn niður falla, og freista þess að efla að nýju almenningsaðild að útgerðinni.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér sérstakt nál., þó að ég styðji efnislega frv. sem hér liggur fyrir til umr., og mun nú gera grein fyrri afstöðu minni í þessu stutta nál. Frv. þetta fjallar um breytingu á gjaldi sem tekið skal við útflutning á sjávarafurðum. Um langan aldur hefur slík gjaldtaka átt sér stað og verið ráðstafað með lögum frá Alþingi eftir óskum útgerðaraðila. Í langan tíma var þetta gjald fyrst og fremst notað til að mynda tekjur fyrir Aflatryggingasjóð, var fremur lítil upphæð og kallaði ekki fram neinar deilur að ráði um það. Það, sem inn kom, fór aftur til þess að gera upp launahluti áhafna þegar afli brást. Á erfiðleikaárunum 1967 og 1968 var gerð gengisbreyting, og einn þátturinn í því að rétta við rekstur útgerðarinnar var að stofna sérstaka deild við Fiskveiðasjóð Íslands er fékk nafnið Stofnfjársjóður fiskiskipa. Um áramótin 1968–1969 var fyrst innheimt útflutningsgjald í þessa deild og þá ákveðið 10% af fiskverði - bolfisktegundum - og 20% af síldarafurðum. Við sölu erlendis var gjaldið 22% af brúttó-söluverði. Þessi mismunun olli strax deilum um gjaldið, en löggjöfin um Stofnfjársjóð fiskiskipa gerir ráð fyrir að tekjuöflun sé ákveðin í lögum hverju sinni. Það er sameiginlegt þessum tveimur sjóðum, sem hér eru nefndir, að til þeirra rennur föst hlutfallstala af afla hvers skips. Þörfin á Stofnfjársjóðnum var löngu ljós, og hefur hann reynst til mikilla bóta fyrir Fiskveiðasjóð. Þetta tryggir Fiskveiðasjóði nokkuð örugga greiðslu á lánum frá sjóðnum, en gífurleg vanskil voru áður við Fiskveiðasjóð. Ef þetta fyrirkomulag hefði ekki gilt nú undanfarið, orkar ekki tvímælis að miklu minni uppbygging fiskveiðiflota okkar hefði átt sér stað. Eftirspurn eftir lánum hjá Fiskveiðasjóði er og hefur verið svo mikil, að án sem næst tryggra skila á lánum og vöxtum hefði Fiskveiðasjóður gersamlega verið vanefnum búinn til þess að mæta lánsfjárþörfinni við fiskiskipakaupin og uppbyggingu fiskvinnslustöðvanna. Það, sem menn hafa deilt um, er hve mikið gjald skuli tekið í þessu skyni. Einnig var ósanngjarnt að gera mönnum mishátt gjald eftir samsetningu aflans. Samhliða frv. um breytingu á útflutningsgjöldum er frv. um breytingu á Stofnfjársjóðnum, en þar er gert ráð fyrir að gjaldið verði 10% fiskverðs, eins og það er ákveðið hverju sinni hér innanlands, en við löndun og sölu afla erlendis verði gjaldið 16%. Þetta ætti að vera raunhæf tala fyrir báða aðila og tryggja áfram gildi Stofnfjársjóðsins við Fiskveiðasjóð. Gjaldið í Aflatryggingasjóðinn er mikið hagsmunamál og hefur ekki valdið átökum milli sjómanna og útgerðar um það, þar sem það á að tryggja betri skil á uppgjöri til áhafna. En auk áðurnefndra tveggja sjóða hefur vaxandi hátt gjald verið tekið af útflutningi Tryggingasjóðs fiskiskipa og nú seinast í svonefndan Olíusjóð. Tilgangur þessara sjóða og gjaldtaka í þá er og hefur verið verulegt deiluefni, hæði á meðal útgerðaraðila og sjómanna. Á s. l. ári sauð upp úr um þessi efni og knúið var fram loforð frá hæstv. forsrh. um skipun n. til þess að kanna umfang sjóðakerfisins og úrbætur í því efni og afnám fyrst og fremst Olíusjóðs og Tryggingasjóðsins. Nú fyrir skömmu kom fram löng grg. um þessa sjóði alla. Frv., sem hér er flutt, felur í sér afnám Olíusjóðsins og mjög mikla lækkun, um helming, á gjaldstofni til Tryggingasjóðsins. Til Olíusjóðsins var stofnað fyrir um það bil tveimur árum af þáv. sjútvrh., Lúðvík Jósepssyni, og voru sett ný útflutningsgjöld í þessu skyni, og fyrst og fremst átti loðnuaflinn að bera gjaldið. Þessi ráðstöfun var sögð réttlætanleg vegna erfiðleika hinna nýju togara vegna olíuhækkunarinnar og hins vegar vegna góðra möguleika í afla og verði hjá loðnuveiðiskipunum. .Á Alþ. urðu um þetta langar umr. þá. Lögðust þm. Alþfl. eindregið á móti þessu gjaldi og bentu á hættuna sem í því fólst. En með furðulega góðu fylgi sjálfstæðismanna þá hér á hv. Alþ. komst þetta rangláta gjald á, sem hefur leitt af sér hin mestu vandræði og óánægju allra aðila. Nú er svo komið að enginn vill helst kannast við þetta fáránlega gjald eða þátttöku sína í að koma því á. Þótt gjaldtaka til Tryggingasjóðs sé ekki afnumin er hér stigið verulegt skref til bóta og byggt á till. áðurnefndrar sjóðanefndar. Réttmætt getur talist að hafa nokkra tryggingasamhjálp, en reynslan sýnir því miður að ekki má gera um of í þessu efni, því að misnotkun kemur annars fljótt fram. Gjaldtakan í Olíusjóðinn og Tryggingasjóðinn hefur leitt af sér mikið ranglæti og ósanngjarna millifærslu og haft miður góð áhrif á viðleitni manna til aðhalds og rekstrarhagkvæmni. Út í þá sálma skal ég þó ekki fara hér nú. Frv. þetta er flutt í framhaldi af víðtækri endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins, eins og fram hefur komið, sem n. skipuð af ráðh. samkv. kröfum aðila í sjávarútvegi hefur annast. Frv. er byggt á till. þessarar n. og er tvímælalaust spor í rétta átt. Alþfl. er eðlilega fylgjandi afnámi hins rangláta millifærslukerfis, en hefði kosið að ganga nokkru lengra í vissum atriðum en ráð er fyrir gert í frv. Hins vegar ber á það að líta, að frv. byggist á samkomulagi hagsmunaaðila í sjávarútvegi, sjómanna og útvegsmanna, og er þáttur í lausn kjaramála- og fiskverðsákvörðunar. Lögð hefur verið á það mikil áhersla hér á hinu háa Alþ. nú að frv. fengi skjóta afgreiðslu efnislega óbreytt, og því mun ég greiða frv. atkv. Þótt ástæða væri til að fjalla um þessi mál allmiklu meira er vegna tímans ekki svigrúm til þess nema sérstakt tilefni gefist. Læt ég því nægja að gera þessa stuttu grein fyrir afstöðu minni til málsins og hvers vegna ég kaus að fjalla lítils háttar um það í nál. En eðli þessara sjóða, eins og menn hafa gert sér grein fyrir, hefur verið nokkuð misjafnt og talið rétt að halda sumum við áfram, en fella niður þá sjóði, þótt þeir væru taldir nauðsynlegir á sínum tíma, sem orsakað hafa mikla togstreitu bæði í hópi útgerðaraðila og sjómanna.



Herra forseti. Ég skal vera mjög fáorður, en hlýt að vekja athygli á smávegis missögn í nál. og ræðu síðasta hv. ræðumanns, Jóns Árm. Héðinssonar. Ég undraðist það nokkuð á nefndarfundi, eftir að hv. þm. Jón Árm. Héðinsson hafði lýst yfir að hann mundi mæla með samþykkt frv., að hann skyldi ætla sér að skila sérnál. Það liggur nú hér frammi í alllöngu máli, og hann las það hér áðan. Í nál. kemur fram ástæðan fyrir því að hann kaus þessa aðferð við afgreiðslu málsins. Hann semur þessa löngu ritgerð til þess að koma að ósannindum um upphaf Olíusjóðsins. Ég hygg að þm. sé ljóst að Lúðvík Jósepsson stóð ekki að lagasetningu um Olíusjóðinn. Það, sem hv. þm. á við, er það, þegar teknar eru 220 millj. kr. á sínum tíma úr Verðjöfnunarsjóði til þess að greiða út til bráðabirgða úr vandræðum flotans vegna olíuhækkunarinnar. Ég orðaði þetta áður svo, að sjóðakerfið hefði sprottið upp úr bráðabirgðaskyndiráðstöfunum til hjálpar útgerðinni. Þetta er að vísu ein af þessum skyndiráðstöfunum, en hitt er ósatt, að Lúðvík Jósepsson hafi staðið að gerð laganna um Olíusjóðinn. Nú vill svo til að velflestir þessir sjóðir, svo til nær öll þessi sjóðaflækja, að Olíusjóðnum undanskildum, er til komin þegar Alþfl. átti sjútvrh. Ég er ekki þess umkominn að deila á fyrrv. sjútvrh. Alþfl. fyrir þær ráðstafanir sem þá voru gerðar til bjargar úr aðkallandi vandræðum. Þessi vandræði bar upp á hverju sinni. Þeim var mætt með bráðabirgðaráðstöfunum sem síðan var látið vallgróa yfir í löggjöf sem reynst hefur illa þegar til lengdar lét. Ég vildi aðeins leiðrétta þessa missögn hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Það var rétt að hluta sem hann drap á, síðasti ræðumaður, Stefán Jónsson. Það var tekin, ef ég man rétt, ákveðin upphæð, föst upphæð til bjargar fyrst, en síðan var stofnað til Olíusjóðsins og urðu um það miklar deilur við verðákvörðun um áramótin 1973–1974. Um það þarf ekkert að deila. Það er langbest að fletta upp í skjölum Alþ. og sjá hvernig umr. áttu sér stað þá. Og það var byggt á þeirri von að loðnuaturðir og loðnuafli í heild gæfu um það bil 1 000 millj. í nettóágóða fyrir þjóðarbúið. Ég var því samþykkur að taka hluta af þessari upphæð, það kemur skýrt fram í nál. mínu og ræðu, en ég taldi fásinnu að reikna með svona stórri tölu og skipta henni upp í þjóðarbúinu. Og af því að deilur standa nú um kjaramál má minnast þessara útreikninga, hverjum sem um er að kenna, en eðlilega hafði þáv. sjútvrh. forgöngu um málið sem slíkur hér á hv. Alþ., þar sem það heyrði undir hann. Kannske má segja að öll hv. vinstri stjórn hafi borið ábyrgð á því, sameiginlega a. m. k., og kannske hefur núv. hæstv. forsrh. verið nokkurs konar guðfaðir að gjaldinu, því að hann studdi það eindregið til þess að hjálpa úr tímabundnum erfiðleikum togaraflotans, eins og var sagt. En gjaldið var myndað og kjarasamningar voru gerðir á bjartsýni þeirra talna sem lagðar voru á borðið um afkomu á loðnuveiðum og um loðnusölu. En eins og allir muna reyndist það pappírsplagg eitt og þessi ímyndaði gróði varð aldrei til. En það var búið að gera kjarasamninga um hann, það var búið að stofna til Olíusjóðs, það var búið að stofna til breytingar með millifærslukerfi vegna þessarar ímynduðu tölu. Það ætla ég ekki að fara að rekja hér, þótt það væri kannske ástæða til, til varnaðar og upprifjunar. En þetta tókst mjög illa allt saman. Mín skoðun var þá sú, að slíkt kerfi gæfi tilefni til þess, eins og ég man að ég orðaði það nokkurn veginn orðrétt, að t. d. járniðnaðarmenn, sem voru þá í kjarabaráttu og voru illa settir miðað við byggingariðnaðarmenn, þeir fengju sendan ákveðinn hluta til sín úr launaumslögum þeirra er voru í Breiðholti, uppmælingarmanna. Og kannske muna einhverjir þm., sem sátu hér í salnum, jafnvel deilu á milli okkar félaganna innbyrðis í Alþfl. þar sem annar var talsmaður uppmælingarmanna, en ég talsmaður tímamælingarmanna. En út í það ætla ég nú ekki að fara, en kannske muna einhverjir eftir þeirri deilu þegar ég tók þetta dæmi. En það, sem ég átti við og allir eru í raun og veru sammála um, er að það getur orðið óheilbrigt ef slík millifærsla, sem dregur úr hvöt manna til að bjarga sér, á sér stað í of ríkum mæli. Því miður þróuðust þessir sjóðir upp í stóra tölu, og það var ekki verk eins eða neins manns. Það var alveg rétt hjá síðasta ræðumanni, að þetta kom stig af stigi, og kannske óþarfi af mér að vera að nefna nafn eins manns í því efni. En ég deildi á þetta kerfi mjög eindregið og það gerðu ýmsir fleiri, en við vorum bara ofurliði bornir. Það er staðreyndin í málinu. Um framgöngu þessa máls höfðu ákveðnir aðilar hlutverki að gegna, og fremstur í flokki var hæstv. þáv. sjútvrh. og núv. alþm., Lúðvík Jósepsson. Það var gert til þess að bjarga frá verðhækkuninni á olíunni, og gífurleg millifærsla átti sér stað og svo mikil að Olíusjóðurinn einn sér er langstærsti þátturinn í þessu kerfi. En áætlað er að Olíusjóður og Tryggingasjóður gæfi samtals á árinu 1976 4.6 milljarða kr., svo að við sjáum um hve gífurlegar upphæðir er hér að ræða í millifærslu. Það, sem er ósanngjarnast í þessu, er að sumir menn hafa orðið að borga tugfalt gjald fyrir olíulítrann. Og einnig, eins og hv. ræðumaður Stefán Jónsson drap á, hafa komið fram misgerðir í sambandi við Tryggingasjóðinn. Þess vegna eru menn sammála um að velta ofan af þessu kerfi og reyna að hafa það á hreinu. Hinir sjóðirnir, sem bæði Alþfl.-ráðh. og líklega allra flokka ráðh. stóðu að því að mynda með árunum, hafa eilítið öðru hlutverki að gegna, og það hefur verið talið eðlilegra og rökréttara, þar sem hver útgerð nýtur þá að mestu þess er hún leggur fram, og skapar það áhuga og aukið aðhald til að hafa þá hluti fremur í lagi. Ég skal svo ekki vera að elta ólar við tinnur atriði í þessu sambandi, en fagna því að þessum áfanga er náð í þessu efni. Ég vona að það hafi þau jákvæðu áhrif sem menn eru sammála um að eigi að koma fram við þessa breytingu.

Frsm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa og skilar áliti á þskj. 327. N. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en ég held að það hafi fallið niður og verður leiðrétt, ef ég fer skakkt með, að Stefán Jónsson væri þar með fyrirvara. En n. mælir með samþykkt frv. óbreytts. Þarf ég ekki að bæta neinu við það sem um þetta mál hefur áður verið sagt, enda málið náskylt því sem hér hefur verið til umr., 148. máli.



Herra forseti. Ég þakka okkar ágæta formanni sjútvn. fyrir leiðréttinguna. Þetta var rétt, ég hugðist skrifa undir nál. með fyrirvara. Þessi fyrirvari varðar fyrst og fremst lækkunina sem ráð er fyrir gert. Þegar til kastanna kemur reynist fyrirhuguð lækkun hér ekki vera um 5%. Til þess að um raunverulega 5% lækkun væri að ræða þyrfti að standa 8% í staðinn fyrir 10%. Þetta er ekki nema liðlega 2.5% sem þarna er um að ræða. Ég tel sem sagt að lækkunin sé of lítil. En það sama gildir um þetta frv. eins og hið fyrra frv., sem við fjölluðum um nú fyrir nokkrum mínútum, það er stefnt í rétta átt. Þess vegna mæli ég með samþykkt þessa frv. og mun greiða atkv. með því, en sem sagt með þessum fyrirvara.



Herra forseti. Aðeins ábending til hæstv. sjútvrh. 11. gr. er svo hljóðandi: „Heimilt er stjórn Fiskveiðasjóðs að greiða skipseiganda innstæðu skips hjá Stofnfjársjóði, enda skuldi skipseigandi engar gjaldfallnar greiðslur, sbr. 8. og 9. gr., og eigi er fyrirsjáanlegt að hann hefji framkvæmdir þær, er um ræðir í 10. gr.“ Þetta orðalag: „heimilt“ og „eigi“ og þar fram eftir götunum, hefur verið túlkað dálítið þröngt að mati margra manna og þeim hefur sumum gengið illa að fá lausa innstæðu um áramótin í þessari deild. Þó að oft hafi mikill meiri hluti á einum stað verið látinn laus, þá hefur það tekið alllangan tíma og sumum hefur komið þetta mjög illa. Ég ræddi þetta á nefndarfundi og var þá látið í það skína að hugsanlegt væri að kveða eitthvað ákveðnar að í þessu efni. Nú veit ég ekki hvort hæstv. sjútvrh. hefur fengið um þetta umkvartanir eða hefur í hyggju að gefa út reglugerð um þetta. En ég vildi aðeins vekja athygli á því, að þarna er fjármagni og oft dálítið háum upphæðum haldið inni og hefur orsakað það, sérstaklega þegar þröngt er um rekstur, að menn hafa ekki getað gert upp fljótlega eftir áramót. Þá hafa þetta oft verið einu peningarnir sem lausir voru, en þeim hefur verið haldið föstum. Þetta gildir jafnt um skip sem hafa staðið reglulega í skilum og ætti ekki að vera mikil áhætta að láta féð laust því að næsti afborgunardagur er hjá flestum 1. maí eða 1. nóv. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að mörgum hefur fundist ekki nægilega ákveðið að segja: „heimilt er stjórn Fiskveiðasjóðs“, vegna þess að langflestir aðilar hafa átt við mikla rekstrarfjárörðugleika að etja og það mætti telja nokkuð sanngjarnt mál að strax um áramót eða fyrir miðjan janúar væri innstæða um áramótin gefin laus hjá langflestum. Stjórn Fiskveiðasjóðs ætti að þora að taka þá áhættu að fenginni margra ára reynslu hjá viðkomandi aðila. En sem sagt, menn hafa kvartað undan þessu við mig oft og sjálfur hef ég nokkra reynslu í þessu efni. Það mætti bæta úr hér, og það er ábending til hæstv. ráðh. hvort hann telur fært eða ekki að fá þetta aðeins liðkað.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Út af þessari ábendingu hv. 1. landsk. þm., þá hefur það komið nokkrum sinnum fyrir að umkvartanir hafa borist í þessum efnum. Í flestum tilfellum, sem það hefur verið kannað nánar, hefur verið um misskilning að ræða, menn hafa talið sig eiga meira inni, það ekki komið, búið að taka af þeim og ekki komið til Stofnfjársjóðsins. Það hefur eiginlega oftar verið að mínum dómi ástæðan fyrir umkvörtunum. Menn hafa talið sig, eftir að þeir voru búnir að fá skil, að féð væri komið inn til Stofnfjársjóðsins, en þá verður dráttur á sem er auðvitað margra sök. Í einstaka tilfellum hafa ekki legið fyrir nægjanlegar upplýsingar varðandi önnur lán skipa. En ég held að það sé alveg óhætt að fullyrða, að það sé minna um þessar umkvartanir núna heldur en var, að það sé mun betri framkvæmd. Hins vegar er það, að ef þetta hefur við rök að styðjast, að menn geti með fullum rétti kvartað undan því, þá er auðvitað hægt að selja reglugerð þar sem kveðið er fastar á um þetta efni. Ég tek þessa ábendingu alveg eins og hún er hér sögð og skal hafa hana í huga, ef þessum aðfinnslum heldur áfram og þær hafa við rök að styðjast.