Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan ræða hér um 3. dagskrármálið í dag, tryggingagjald, af sérstökum ástæðum og með tilvísun til 20. gr. þingskapa. Í þeirri grein segir að við 1. umr. skuli ræða frv. í heild. Að þeirri umræðu lokinni er ætlast til að leitað sé atkvæða um það hvort það eigi að ganga til 2. umr. og nefndar. Það mun vera venja í þinginu samkvæmt þingsköpum að fyrst fari fram 1. umr., síðan gangi mál til nefndar og þar sé málið skoðað og komi síðan aftur til deildarinnar. Þá fari fram 2. umr. og síðan hin þriðja. Í gær var stjfrv. um tryggingagjald lagt fram, sem er 233. mál þingsins. Það er ætlunin, virðulegur forseti, að mælt verði fyrir þessu máli í dag. Þetta frv. er samið af svokallaðri fyrirtækjaskattanefnd, sem fjmrh. setti á laggirnar til þess að undirbúa samræmingu á sköttum fyrirtækja hér á landi og í Evrópu. Niðurstaða þeirrar nefndar lá fyrir í síðasta mánuði en virðist ekki hafa verið kynnt einstökum aðilum í atvinnulífinu. M.a. hefur komið fram að bændasamtökin hafa ekki séð frv. fyrr en nú. Frv. er lagt fram í þeim búningi að gjaldflokkar tryggingagjaldsins á næsta ári verða tveir, annars vegar 2,5% og hins vegar 6%. Þetta þýðir að skattheimtan eykst um 500 millj. kr. Í frv. fyrirtækjaskattanefndarinnar var gert ráð fyrir því að gjaldflokkarnir yrðu tveir, annars vegar 2,5% og hins vegar 5,5%. Sjálfstfl. féllst á að taka málið til umræðu í fjh.- og viðskn. áður en málið var lagt fram á Alþingi. Þetta var gert með þeim hætti að fulltrúar flokksins í fjh.- og viðskn. samþykktu að verða við því að ræða málið í hv. nefnd áður en mælt var fyrir því og reyndar áður en málið var lagt fram á Alþingi. Þetta er auðvitað afar óvenjulegt en var gert í því skyni að greiða fyrir þingstörfum. Ég minnist þess reyndar ekki að það hafi gerst áður að mál hafi verið rætt áður en það var lagt fram á þingi en það var gert að þessu sinni. Enda var það álit hæstv. ríkisstjórnar að það lægi verulega á afgreiðslu málsins. Nú hefur hv. nefnd rætt þetta mál á tveimur fundum sínum, þeim fyrri í gærmorgun, þeim seinni núna í morgun. En sá fundur var kl. 9. Á fundinn í morgun komu nokkrir aðilar úr atvinnulífinu sem höfðu fengið frv. í sínar hendur í gærkvöldi seint. Óskuðu flestir þeirra eftir að fá að skoða frv. betur og varð nefndin við því. En það er annað, virðulegur forseti, sem kom fram og það er ástæðan fyrir því að ég bið hér um að fá að ræða um þingsköp. Á fundinum í morgun upplýsti formaður nefndarinnar, hv. 1. þm. Norðurl. v., að um þetta frv. væri ekki einhugur í hæstv. ríkisstjórn. Að sögn formanns nefndarinnar mun hæstv. sjútvrh. hafa talið að frv. ætti ekki að birtast í þeim búningi sem það er og líkast til hefðu orðið mistök í prentun því að hæstv. sjútvrh. hefði sagt frá því á fundi Framsfl. í gær að ekki hefði verið ætlunin að prenta frv. með ákvæðum til bráðabirgða sem tiltaka að á árunum 1992 og 1993 eigi gjaldið að jafnast á milli atvinnugreina. Þetta þýðir það, virðulegur forseti, að ekki er nokkur leið að vinna áfram í þessu frv. og varla verður séð að hægt sé að mæla fyrir því fyrr en það er upplýst hvort hér sé á ferðinni stjfrv. í eiginlegri merkingu orðsins. Auðvitað kann það að vera svo að prentararnir í Gutenberg hafi tekið að sér að semja tvö bráðabirgðaákvæði við þetta frv. Þar eru vanir menn á ferð og sem þekkja mjög vel til löggjafarstarfseminnar en ég efast samt um það að prentararnir þar hafi tekið þessi mál í sínar hendur heldur hafi það verið með vilja gert af hálfu fjmrn. og hæstv. fjmrh. að birta frv. með þeim hætti sem það er gert. Það hlýtur að vera krafa Alþingis að þegar frv. kemur fram sé það í þeim búningi að hægt sé að tala um það sem stjfrv. Þess vegna vil ég, hæstv. forseti, fá úr því skorið af hálfu hæstv. fjmrh. og eins af hálfu hæstv. ráðherra Framsfl. Ég sé að hæstv. sjútvrh., sem reyndar á sæti í Ed., er ekki hér staddur en það eru tveir hæstv. ráðherrar flokksins mættir, annar þeirra er hæstv. forsrh. Úr þessu þarf að fást skorið því þessar upplýsingar lágu fyrir á fundi í morgun og um þetta urðu umræður í áheyrn m.a. fulltrúa bændasamtakanna. Ljóst er, virðulegi forseti, að sú málsmeðferð og sá ágreiningur sem hefur komið upp innan stjórnarliðsins hér á hinu háa Alþingi gerir það að verkum að ekki verður hægt að afgreiða þetta mál fyrir jól, ekki nema þing standi fram á aðfangadag. Þetta vildi ég að fram kæmi hérna um leið og ég óska eftir því að fram komi skýringar á þessu og hvort það sé rétt að frv. sé rangt prentað eða hvort það sé rétt sem stendur í frv. og það sé stjfrv. sem hafi verið lagt fram í gær og á að mæla fyrir í dag og það eigi að vera eins og það er prentað á þskj. 335.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það er vissulega skemmtileg hugdetta hjá hv. þm. Friðriki Sophussyni að prentararnir í Gutenberg séu búnir að taka að sér að semja frv.  Það sem hins vegar kann að liggja að baki þeim orðum sem hv. þm. Friðrik Sophusson vék hér að er að frá upphafi, og reyndar um nokkuð langan tíma, hefur verið rætt um það að nauðsynlegt væri einnig að tengja slíkar breytingar á skattlagningu atvinnulífs, sem hér er lagt af stað með, breytingu á aðstöðugjaldi. Það hefur komið fram að viðræður hafa farið fram milli Sambands ísl. sveitarfélaga og félmrh. og fjmrh. um það mál. Þær leiddu til þess að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga gerði samþykkt um það að vera reiðubúin til þess að setja á fót nefnd sameiginlega með félmrn. og fjmrn. til að skila tillögum fyrir 1. ágúst, ef ég man rétt, á næsta ári um afnám aðstöðugjalds og breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga í samræmi við það. Jafnframt kom fram að af hálfu forsvarsmanna sveitarfélaganna var beint þeim tilmælum til allra sveitarfélaga að hækka ekki aðstöðugjaldið á næsta ári. Hins vegar hefur komið fram í viðræðum við sveitarfélögin að í reynd verður um raunaukningu í tekjum sveitarfélaga af aðstöðugjaldi að ræða á næsta ári vegna þess að grunnurinn hækkar meira en verðlagsbreytingarnar. Þannig að í reynd ættu aðstöðugjöld á næsta ári að lækka um 0,1% frá því í ár ef sveitarfélögin ættu að hafa sömu rauntekjur. Það hefur komið fram hjá ýmsum, bæði innan stjórnarliðsins og eins hjá forustumönnum í atvinnulífi, að tengja ætti saman þá áfanga sem orðaðir eru í frv. við breytingar á aðstöðugjaldi á næstu árum. Þess vegna væri hugsanlegt í endanlegri afgreiðslu málsins að orða þessa áfanga ekki eins og gert er í frv. heldur tengja það við þá vinnu sem fram undan er varðandi aðstöðugjaldið. Þetta er mál sem ég tel eðlilegt að nefndin athugi í samræmi við þingvenjur og tengist auðvitað viðhorfum manna til þeirra framtíðarbreytinga sem eiga að verða á skattlagningu atvinnulífsins. Má segja að frá því að frv. var afgreitt endanlega í umfjöllun í þingflokkum og ríkisstjórn hefur það komið skýrt fram hver afstaða sveitarfélaganna hefur verið til aðstöðugjaldsins. Það má segja að um tvær leiðir sé að ræða í þessum efnum, lögfesta frv. í þeim búningi sem það er lagt fram og treysta því að vinna með sveitarfélögunum um breytingar á aðstöðugjaldi skili árangri á næstu árum og hafa þá tíma til þess að taka frv. upp og breyta því á næsta þingi ef sú vinna skilar ekki árangri. Eða þá að skilyrða lögfestingu frv. eins og endanlega verður frá því gengið við að sú vinna beri árangur. Þetta tel ég eðlilegt að þingnefndin fjalli um og meti vegna þess að hér er ekki um efnislega afstöðu að ræða heldur afstöðu til þess hvernig að því verður staðið á næstu árum að fylgja eftir þeirri kerfisbreytingu sem þarna er mörkuð. Ég vil hins vegar segja það, af því að hér var vikið að forsvarsmönnum atvinnulífsins, að auðvitað er það rétt að ekki hefur verið rætt við alla forsvarsmenn atvinnulífsins. Hins vegar hafa þeir forsvarsmenn meginsamtaka atvinnulífsins sem við höfum rætt við á undanförnum vikum og mánuðum lýst sig eindregið fylgjandi þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Ég vona þess vegna að þingið geti fjallað um málið á árangursríkan hátt, bæði í umræðum og eins í nefndarstarfinu, og tel að málin geti skýrst mjög með því að mæla fyrir frv. hér í dag og taka það til umræðu og nefndin haldi áfram vinnu sinni við það. En ég hlýt að leggja á það ríka áherslu að málið verði afgreitt fyrir áramót, bæði vegna þess að nauðsynlegt er að halda tempói í þeim skattkerfisbreytingum sem við höfum verið að framkvæma og eins vegna þess að frv. er þáttur í tekjuforsendum fjárlagafrv.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem hæstv. fjmrh. sagði en þó vil ég staðfesta það sem kom fram í fyrirspurn hv. þm., að hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir að miðað við það að ekki hefur náðst samkomulag um að afnema aðstöðugjaldið sé frv. í öðrum búningi en hann hefði gert ráð fyrir. Hins vegar var alla tíð unnið að þessu máli á þann máta sem hæstv. fjmrh. hefur lýst hér. Það er náttúrlega hægt að fara þær leiðir sem hæstv. fjmrh. benti á. Það má reyndar bæta við einni enn sem ég tel rétt að koma á framfæri hér því það er sú sem hæstv. sjútvrh. hefur talið líklega, að í stað þess sem segir í 2. gr. frv. nú komi inn ákvæði til bráðabirgða sem lýsi álagningunni á næsta ári. Málið verði síðan tekið upp þegar samstaða hefur náðst um aðstöðugjaldið. Ég vil lýsa þeirri skoðun Framsfl., sem er mjög eindregin, að það eigi að hverfa frá aðstöðugjaldinu, hljóti að verða gert og við viljum vitanlega leggja áherslu á að ná því með samkomulagi. Ef það tekst ekki þá verður löggjafinn að taka þetta mál í sínar hendur. Ég hef heyrt skilning á því að aðstöðugjald gengur ekki upp í þeirri samræmingu sem nú er unnið að á skattlagningu hér og erlendis. Mér sýnist því þetta mál ekki vera það flókið að ekki megi, miðað við þær aðstæður sem nú hafa orðið, lagfæra það í nefndinni og afgreiða það fyrir áramótin.

Páll Pétursson : Herra forseti. Mér finnst nú óþarfa umstang að vera að hafa umræður um þingsköp um þetta mál. Það hefði mátt bíða umræðunnar sem væntanlega fer fram hér á eftir. Nú eru annasamir dagar og við reynum að skipuleggja vinnu okkar svo vel sem við megum. Það er ákaflega gott samstarf í fjh. - og viðskn. Nd. og ég er mjög þakklátur hv. 1. þm. Reykv., svo og öðrum stjórnarandstæðingum og öðrum nefndarmönnum í fjh. - og viðskn., fyrir einstaka lipurð sem þeir sýna við meðferð mála í nefndinni. Það er alveg rétt frá greint hjá hv. 1. þm. Reykv. að það er búið að taka þetta mál tvisvar sinnum fyrir til umfjöllunar í fjh. - og viðskn. Nd. þó ekki sé búið að mæla fyrir því. Þetta hefur allt verið gert í góðu samstarfi við stjórnarandstöðuna í nefndinni. En það kom bara í ljós þegar við fengum þskj. að það var ekki í þeim búningi sem um var samið af þeim aðila sem þingflokkur Framsfl. hafði falið að fara með umboð í málinu. Þetta verður náttúrlega að laga. Annaðhvort verður það með nýju þskj. ellegar þá í nefndinni sem er afskaplega einfalt og langfljótlegasta aðferðin. Síðan getum við fjallað um þetta stjfrv., því að sjálfsögðu er þetta stjfrv. Þá vinnst vonandi tími til þess að afgreiða þetta mál fyrir jól því að þetta er ekki mjög flókið og við höfum þegar heyrt skoðanir ýmissa þeirra aðila sem við þurftum að kalla fyrir nefndina. Ég vil einnig fullyrða það að þetta frv. er ekki samið af prenturunum í Gutenberg. Ef svo hefði verið hefði það komið fyrr fram og Alþingi gefist meiri tími til þess að fjalla um það.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti vill láta þess getið að hann hefði talið eðlilegra að þessi umræða færi fram í þröngum hópi þeirra manna sem aðild eiga að málinu þannig að ágreiningurinn yrði leystur utan þingfundar. Þessi þingskapaumræða er að verða nokkuð löng.

Þorsteinn Pálsson : Herra forseti. Ég get mætavel tekið undir þau orð sem hér voru mælt af forsetastóli, að eðlilegra væri að þessi ágreiningur væri leystur utan þingfundar. Þetta mál ber að þinginu með nokkuð óvenjulegum hætti. Það hefur að vísu oft verið svo í tengslum við afgreiðslu fjárlaga að fjáröflunarfrv. hafa komið á síðustu stundu. En ég hygg að það sé algert einsdæmi að fjmrh. komi með veigamikil skattafrv., sem auk heldur felur í sér verulega kerfisbreytingu varðandi skattlagningu og tengist ýmiss konar annarri löggjöf í landinu, og ætli Alþingi tvo daga til þess að afgreiða slíkt mál áður en fyrirhuguð afgreiðsla fjárlaga á að fara fram. Slíkt er algert einsdæmi og lýsir afar lítilli virðingu fyrir störfum Alþingis og lýsir kannski umfram allt því hve hæstv. ríkisstjórn hefur litla virðingu fyrir eigin vinnubrögðum. Hér hefur verið upplýst og staðfest af hæstv. ríkisstjórn að um þetta makalausa frv. er svo ekki eining í hæstv. ríkisstjórn. Staðfest hefur verið að hæstv. fjmrh. hafi lagt það fram með öðrum hætti en a.m.k. fulltrúar Framsfl. gerðu ráð fyrir að það ætti að vera. Eigi að síður eru hæstv. ráðherrar að ýja að því að eðlilegt sé að 1. umr. fari fram á þessum fundi. Auðvitað er það fráleitt að 1. umr. um þetta mál fari fram áður en hæstv. ríkisstjórn hefur komið sér saman um hvernig hún ætlar að haga þessari skattkerfisbreytingu. Umræðurnar um málið verða heldur ómarkvissar meðan ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar liggja ekki fyrir og afstaða einstakra þingmanna hlýtur að byggjast á því hverjar eru tillögur hæstv. ríkisstjórnar. En meðan hún hefur ekki komið sér saman er þegar af þeirri ástæðu erfitt fyrir þingmenn að taka með eðlilegum hætti þátt í slíkri umræðu. Frá mínum bæjardyrum séð liggur því í augum uppi að taka undir þau orð forseta deildarinnar að þetta mál verði fyrst útkljáð utan þingsalarins. Þar beinast spjótin eðlilega að hæstv. ríkisstjórn, að hún ljúki sinni heimavinnu og komi með þetta mál í þeim búningi sem hún á endanum kemur sér saman um. Þá getur 1. umr. farið fram. Ég tek því undir ósk forseta og legg til að málið verði tekið af dagskrá þessa fundar hér í dag meðan svo stendur.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Vegna þeirra ummæla sem hér voru viðhöfð tel ég óhjákvæmilegt að segja það alveg skýrt að þetta frv. er lagt fram í þeim búningi sem um það var fjallað á vettvangi ríkisstjórnarinnar og í þingflokkum ríkisstjórnarinnar allan tímann. Búningi frv. var á engan hátt breytt frá þeirri umfjöllun eða þeim gögnum sem fulltrúar flokkanna og þingflokkarnir höfðu undir höndum. Það er nauðsynlegt að það komi alveg skýrt fram. Hér er hins vegar ekki um flókið mál að ræða. Hér er einfaldlega pólitísk spurning um það hvort menn vilja fara þá leið að lögfesta frv. í þeim búningi sem það er lagt fram í trausti þess að niðurstaðan náist á næsta ári varðandi endurskoðun aðstöðugjaldsins og þá breyta löggjöfinni ef það næst ekki, eða hvort menn vilja, sem hefur verið skoðun sumra, lögfesta áfanga í málinu og bíða með aðra áfanga þar til lögfestar hafa verið breytingar með aðstöðugjaldinu. Þetta er í sjálfu sér ekkert atriði sem í felst pólitískur ágreiningur. Þetta er mat á vinnubrögðum varðandi framgang þessara mála í heild sinni, snertir á engan hátt efnisatriði frv. sjálfs eða þá pólitísku stefnu sem þar er boðuð. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að mæla fyrir frv. hér og nú og halda áfram efnislegri vinnu við það meðan ekki bara ríkisstjórnin heldur líka stjórnarandstöðuflokkarnir meta þetta atriði. Ég hefði talið að innan þingsins í heild sinni væri víðtækur stuðningur við að halda áfram á braut endurskipulagningar skattkerfisins á Íslandi út frá sjónarmiðum og hagsmunum atvinnulífsins og þeirrar aðlögunar að alþjóðlegri samkeppni sem við þurfum að búa okkur undir.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherrum fyrir þær skýringar sem þeir hafa reynt að gefa á þessari uppákomu allri. Ég vil fyrst segja það að þetta mál snýst ekkert um aðstöðugjöldin að öðru leyti en því að gert var í upphafi ráð fyrir að frv. yrðu samferða hér í gegnum þingið en úr því hefur ekki orðið vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur kosið að setja það mál í nefnd. Mér er að vísu fullkunnugt um að það væri miklu heppilegra að láta þessi mál verða samferða en því er ekki til að dreifa, einfaldlega vegna þess að það verður ekki fyrr en í tíð næstu ríkisstjórnar sem frv. verður til um aðstöðugjaldið sem hugsanlega verður lagt fram hér á hinu háa Alþingi. Það sem skiptir máli, virðulegi forseti, er þetta: Það stangast gersamlega á yfirlýsingar annars vegar hæstv. fjmrh. og hins vegar hv. 1. þm. Norðurl. v. Hæstv. fjmrh. segir: Málið er í þeim búningi sem það var ávallt sýnt og þetta er stjfrv. eins og það átti að leggja fram. Hv. 1. þm. Norðurl. v. segir: Málið er ekki í þeim búningi sem um var samið og það verður annaðhvort að koma fram nýtt þskj. eða málið að breytast í nefndinni. Til þess, virðulegi forseti, að skýra við hvað er átt, þá er það hvorki meira né minna en það að í 2. gr. þessa frv., sem er aðalgrein frv., segir nú: ,,Tryggingagjald skal nema 4,25% af gjaldstofni``, en það sem hv. framsóknarmenn eru að halda fram, þar á meðal hv. 1. þm. Norðurl. v., er að 2. gr. orðist: Tryggingagjald skal nema 2,5% og 6%, og síðan eigi að þurrkast út tveir liðir til bráðabirgða. Á þessu er grundvallarmunur. Það er vegna þess að ef horfið er að því ráði sem hv. framsóknarmenn vilja að gert sé, þá er verið að gefa það í skyn að Alþingi ætli ekki að samþykkja neitt nema það að hafa tvo gjaldflokka eins og þeir eiga að vera á næsta ári. Síðan sé það síðari tíma ákvörðun hvort áfram verði haldið og gjaldstofnarnir jafnaðir. En eins og frv. er núna, eins og gengið var frá því í nefndinni sem samdi frv. í upphafi og eins og hæstv. fjmrh. hefur bent á, þá skiptir það mestu máli, og það er stóra stefnubreytingin, að það eigi að samræma þessi gjöld og hafa þau í framtíðinni einn gjaldflokk, þ.e. 4,25%. Ég ætla að vekja athygli á því að stuðningur eða andstaða við frv. af hálfu þeirra sem þurfa að búa við frv., þeirra sem koma til með að greiða skattinn, viðhorf þetta mun mótast fyrst og fremst af því hvernig þetta mál á að líta út til framtíðar en ekki hvernig það á að gerast á næsta ári. Ef það á að fara að því ráði sem framsóknarmenn leggja til, þá er í raun og veru aðeins verið að gera smávægilega breytingu til þess að ná í 500 millj. kr. í ríkissjóð. Ef hins vegar á að taka breytinguna út, eins og hæstv. fjmrh. vill gera, og halda síðan áfram eins og nefndin sem samdi frv. gerði ráð fyrir, þá er verið að tala um kerfisbreytingu í skattamálum. Og ég segi, virðulegi forseti, ef þetta er ekki ágreiningur sem menn þurfa að jafna áður en mál er lagt fram og byrjað að ræða það hér á hinu háa Alþingi, hvenær er þá ástæða til þess að birta svokölluð stjfrv.? Skiptir þá nokkru máli, hvort ríkisstjórnin er sammála eða ekki? Er þá ekki eins gott að hver hæstv. ráðherra fyrir sig komi bara og fleygi málum hér inn í þingið og segi síðan: Það er ágætt ef hv. nefnd vildi kanna það hvort hægt sé að breyta frv.? Um þetta snýst málið. Og þetta gerist á þriðjudegi í síðustu viku fyrir jól og svo er ætlast til þess að hv. Alþingi kyngi því að renna þessu í gegnum þingið á 2 -- 3 dögum, sex umræðum, þegar svona stendur á. Ég verð að segja, virðulegi forseti, og það er kannski meginástæðan fyrir því að þessi þingskapaumræða fer fram, það er ekki hægt að ætlast til þess að Alþingi klári þetta mál á meðan hæstv. ríkisstjórn hefur ekki unnið heimavinnuna sína betur en raun ber vitni.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Þessi þingskapaumræða hefur nú staðið í nærfellt hálfa klukkustund og forseti metur það svo að sú niðurstaða í þingskapaumræðunni sem menn hafa leitað eftir sé að verulegu leyti komin fram. Forseti vill jafnframt hvetja til þess að aðilar málsins ræði það utan veggja þessa virðulega salar.

Páll Pétursson : Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að við höfum séð frv. í þessum búningi, en það var samþykkt í þingflokki Framsfl. með því fororði að einu atriði yrði breytt. Það atriði skiptir hins vegar engu máli hvað varðar skattheimtu næsta árs, þ.e. 1991. Um hana er fullt samkomulag og það er náttúrlega meginatriðið. Það er hins vegar að okkar mati eðlilegt að geyma til síðari tíma ákvörðun um fulla samræmingu þar til niðurstaða er fengin í meðferð aðstöðugjaldsmálsins, og forsrh. hefur lýst hér áður í þessari umræðu afstöðu Framsfl. til þess máls.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Hér er til meðferðar frv. sem er tiltölulega lítil breyting á Stjórnarráði Íslands. Það hefur verið í athugun núna um nokkurt skeið í milliþinganefnd með fulltrúum allra þingflokka umtalsverð og jafnvel getum við sagt mjög víðtæk breyting á Stjórnarráðinu. Þó eru þar einstök atriði, m.a. það sem ég mun lýsa hér á eftir, sem menn hafa talið ástæðu til að flýta. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að sameina fjmrn. og Fjárlaga - og hagasýslustofnun í eitt ráðuneyti og með samþykki forsrh. á þessu ári var það gert. Stjórnarráðslögin heimila að forsrh. geti samþykkt að einn ráðuneytisstjóri gegni tveimur ráðuneytum. Að okkar mati og þeirra sem að þessu komu er tvímælalaust hagræði að þessu eins og málum er nú háttað í fjmrn. Þetta frv. fjallar því um það eitt að sameina þessi tvö ráðuneyti sem hafa verið undir einum ráðherra alla tíð og hafa nú um nokkurt skeið tímabundið starfað undir einum ráðuneytisstjóra. Ég ætla ekki að hafa lengri framsögu og vil leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Þorsteinn Pálsson : Herra forseti. Hér er um að ræða breytingu eða tillögu til breytinga á Stjórnarráði Íslands sem felur í sér að Fjárlaga- og hagsýslustofnun verði sameinuð fjmrn. Efnislega geta ýmis rök hnigið til þess að slík skipulagsbreyting sé eðlileg. Stofn að núverandi lögum um Stjórnarráð Íslands er frá árinu 1969. Þá var unnið með mjög vönduðum hætti að gerð heilsteyptra stjórnarráðslaga og undirbúningur allur var þá bæði langur og vandaður. Niðurstaðan varð löggjöf sem staðist hefur tímans tönn í allan þennan tíma. Eðlilega mótuðust hugmyndir manna þá við aðrar aðstæður, bæði varðandi stjórnun og umfang verkefna í stjórnarráðinu. Þá var ákveðið að koma málum á þann veg fyrir að undir fjmrh. yrðu settar tvær sjálfstæðar stjórnardeildir auk fjmrn. sjálfs, þ.e. Ríkisendurskoðun og Fjárlaga - og hagsýslustofnun. Það getur verið ýmislegt sem mælir með því að breytingar verði nú gerðar á þessari skipan. Stjórnunarlega eru oft vandkvæði á því að greina á milli verkefna og eðlileg nýting sérfræðinga og starfsmanna og getur í mörgum tilvikum verið betri ef sameining fer fram. Á hinn bóginn er á það að líta að um nokkurt árabil hafa farið fram umræður um endurskoðun á stjórnarráðslöggjöfinni í heild sinni. Bæði hafa menn haft nýjar hugmyndir um stjórnun og stjórnunarhætti og eins hugmyndir um aukna hagræðingu með fækkun ráðuneyta. Af þessu hefur ekki orðið þó umræður um þær hugmyndir hafi orðið allmiklar á undanförnum árum. Hæstv. ríkisstjórn var hins vegar í miklum bögglingi á síðasta þingi með frv. sem fól í sér alveg gagnstæða stefnu við það sem almennt hefur verið um rætt á undanförnum árum varðandi endurskoðun og endurskipulagningu á Stjórnarráðinu. Þá tók hæstv. ríkisstjórn hér drjúgan tíma af störfum þingsins, marga mánuði, til þess að ræða og koma fram hugmyndum sínum um fjölgun ráðuneyta. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu hér. Það var mikil hrakfallasaga sem gekk þvert gegn ríkjandi hugmyndum um skipan og endurskoðun Stjórnarráðsins. Nú eru enn á döfinni hugmyndir um breytt stjórnarráðslög. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ærin ástæða til þess að fylgja því verki fram og koma í framkvæmd hugmyndum um endurskoðun og endurskipulagningu Stjórnarráðsins. Ég tel að það eigi að fækka ráðuneytum niður í níu og tímabært sé að koma slíkum hugmyndum fram og festa í lög. Þess vegna tel ég það eðlilegast varðandi þetta mál að það fylgdi slíkri heildarendurskoðun á löggjöf um Stjórnarráðið. Ég tel ástæðulaust að draga umfjöllun og ákvarðanir hér á hinu háa Alþingi um þetta efni, vænti þess að Alþingi geti fjallað um það á þessu þingi. Fyrir þá sök er það mín tillaga í þessu máli að það verði tengt heildarendurskoðun á stjórnarráðslöggjöfinni en ekki tekið eitt sér út úr með þessum hætti. Það er augljós hætta á því, ef þessi vinnubrögð verða viðhöfð, að mál muni þróast á þann veg að menn skjóti sér undan því að taka á endurskoðuninni í heild sinni en fari fram eftir áhugasviði einstakra ráðherra með breytingar á næstu árum og fyrir vikið nái menn ekki eðlilegum og sjálfsögðum markmiðum um heildarendurskoðun á stjórnarráðslöggjöfinni sem miði að aukinni hagræðingu og sparnaði og bættri stjórnun. Ég er þeirrar skoðunar að ef þetta þing tekur málið til meðferðar þá þurfi ekki að verða hér á nein óeðlileg töf. Þó að af slíkri skipulagsbreytingu sem hér er verið að fjalla um geti verið hagræði þá er ekki af núverandi skipan slíkt óhagræði að töf í nokkrar vikur skipti sköpum í þeim efnum. Herra forseti. Það er þess vegna mín tillaga um málsmeðferð í þessu tilviki að við fjöllum um þetta mál í tengslum við heildarendurskoðun þótt ég sé efnislega þeirrar skoðunar að mörg rök hnígi í þá átt að hér sé um að ræða eðlilega breytingu, sem væri þá rétt að kæmi til meðferðar við heildarendurskoðunina. Ég er ekki að mæla gegn breytingunni sem hér er verið að tala um efnislega en tel að það mundi horfa til betri vegar og lýsa vandaðri vinnubrögðum ef horfið yrði að því ráði að fjalla um þetta og taka ákvarðanir um þetta í tengslum við heildarendurskoðun á stjórnarráðslögunum.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég er alveg sammála því að það ber að stefna að endurskoðun á lögunum um Stjórnarráðið. Við þá endurskoðun hafa menn oft rætt um fækkun ráðuneyta með því að steypa saman þeim ráðuneytum sem nú eru til staðar og yfirleitt eru í höndum ólíkra ráðherra. Munurinn á því sem hér er lagt til og almennri endurskoðun á stjórnarráðslögunum er sá að Fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur ávallt verið í höndum fjmrh. og fjmrn. Þetta hafa í reynd verið tvær greinar á sama meiði og hafa aldrei verið aðskildar í höndum ólíkra ráðherra, heldur þvert á móti verið meginhluti af embætti fjmrh. Ég held hins vegar að bæði ég og fyrirrennarar mínir ýmsir hafi komist að raun um það að það hlaust margvíslegt óhagræði og óhagkvæmni af því að vera með þessa tvískiptingu, sérstaklega í ljósi þeirra breytinga sem kröfur eru gerðar um varðandi ný vinnubrögð í ríkisrekstri og gerð fjárlaga. Það er þess vegna sannfæring allra þeirra embættismanna sem að þessu máli hafa komið, og fleiri sem ég hef rætt við, m.a. ýmissa fyrirrennara minna, að fjmrn. og sú starfsemi sem verið hefur í Fjárlaga- og hagsýslustofnun yrði mun áhrifaríkari og ódýrari við það að sameina þær stofnanir með þessum hætti eins og við höfum gert í reynd núna í rúmlega hálft ár eftir að sama embættismanninum, Magnúsi Péturssyni, var falið að stjórna bæði fjmrn. og Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Sú að mörgu leyti óeðlilega verkaskipting að annars vegar væru embættismenn í Fjárlaga- og hagsýslustofnun sem undirbyggju fjárlög og hins vegar embættismenn í fjmrn. sem framkvæmdu fjárlög hefur í reynd verið afnumin og menn taka upp eðlilegri skiptingu þar sem menn fjalla um verkefni eftir því hvort þau tengjast tekjum eða gjöldum eða öðrum stjórnsýslulegum verkefnum ráðuneytisins. Ég vona að þingið geti afgreitt þetta frv. vegna þess að ég tel það hafa töluvert mikla sérstöðu saman borið við hina almennu endurskoðun á stjórnarráðslögunum og fækkun ráðuneyta. Hér er fyrst og fremst verið að óska eftir lagalegri staðfestingu á þeirri hagkvæmni og betri vinnubrögðum í rekstri fjmrn. sem mikið hefur verið kallað á að undanförnu. Ég vil mælast til þess að í meðferð málsins íhugi menn í fullri vinsemd hvort þeir eru ekki reiðubúnir að gefa þeirri vinnu traustan lagagrundvöll þó ég skilji vel að menn séu orðnir óþolinmóðir eftir að fá heildarendurskoðun á lögunum um Stjórnarráð.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég hygg að hv. 1. þm. Suðurl. hafi átt við umhverfisfrv. þegar hann talaði um einhverjar deilur okkar á síðasta þingi sem gengið hefðu í öfuga átt. Ég vona satt að segja að við þurfum ekki að fara að munnhöggvast út af því máli nú og tel tímanum betur varið til annars. Ég vil þó láta það koma fram að ég tel það vera eitt allra besta mál sem ég hef flutt á hinu háa Alþingi. Ég held að það hafi löngu sýnt sig og sannað að það var tími til kominn að setja hér á fót umhverfisráðuneyti. Ég vil taka undir það með hv. þm. að vitanlega væri mjög æskilegt að þessi mál gætu fylgst að. Það starfar mjög fjölmenn nefnd að endurskoðun stjórnarráðsfrv. sem ég hafði einnig sýnt og eiga tveir hv. þm. Sjálfstfl. sæti í þeirri nefnd, m.a. hv. 1. þm. Suðurl. Ég hef ekki lagt neina áherslu á að þessu máli verði hraðað. Ég geri ráð fyrir að leggja hitt frv. strax og það er komið fram hér fyrir Nd., svo það fari til sömu deildar og þetta frv. Hins vegar þótti mér afar óviðeigandi að þessi bráðabirgðaráðstöfun forsrh. lægi ekki fyrir á Alþingi fljótlega. Þess vegna vildi ég leggja þetta frv. fram og raunar með öllum þeim rökstuðningi sem kom fram hjá hv. 1. þm. Suðurl. Við skulum bara vona að hin nefndin skili fljótlega af sér og þá fer það til nefndarinnar og þá afgreiðist þetta eflaust sameiginlega á þessu þingi. En þetta getur ekki beðið annars þings.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Ég hygg að fæstir hafi neitt við þetta frv. efnislega að athuga. Ég tek undir það sem hæstv. fjmrh. sagði um nauðsyn þess að sameina hið almenna fjmrn. og Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Hins vegar vekur það athygli í þessu sambandi varðandi bréf það sem forsrh. gat um að hann hefði ritað á grundvelli 10. gr. laga um Stjórnarráðið, þar sem hagsýslustjóra var falið að gegna störfum ráðuneytisstjóra fjmrn., að eigi er vikið að sambærilegri skipan sem búið er að koma á varðandi embætti ráðuneytisstjóra í viðsk.- og iðnrn. Mig langar að spyrja að því hvort það hafi verið gert með sams konar bréfi og á grundvelli sömu greinar. Og ef það er rétt, því er þess þá ekki freistað að lögfesta þá skipan í sessi samtímis þessari breytingu? Hvers vegna getur sú breyting beðið almennrar endurskoðunar stjórnarráðslaganna en ekki þessi? Spurningin er sem sagt sú: Hefði ekki verið ráð, fyrst út í það er farið að freista þess að fá lögfestingu sameiningar fjmrn. og Hagsýslustofnunar, að freista þess í leiðinni að sameina þau tvö ráðuneyti, iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti sem þegar lúta sömu stjórn á grundvelli sömu greinar og væntanlega með sams konar bréfi frá forsrh. og rætt hefur verið í þessari umræðu?

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Þetta er út af fyrir sig ágæt ábending hjá hv. þm. Geir Haarde og var hugleitt. Okkur þótti hin breytingin þó vera að mörgu leyti töluvert flóknari. Þessi tvö ráðuneyti eru ekki endilega undir sama ráðherra. Í sambandi við þá tilfærslu kemur til greina í stjórnarráðsfrv. að færa ýmis verkefni undan núverandi viðskrn. og núverandi iðnrn., þannig að tilfærsla verkefna til og frá þessum ráðuneytum er til meðferðar í stjórnarráðsnefndinni. En í þessu tilfelli hér er ekki um slíkt að ræða, þetta er miklu einfaldara mál. Þess vegna vildi ég freista þess að sjá að m.a. væri þá komin niðurstaða í það í stjórnarráðsnefndinni sem ég tek undir með hv. 1. þm. Suðurl. að ég vona að geti orðið í janúarmánuði og ég þá lagt fram frv. Ég ákvað því að bíða með það af þessum ástæðum.

Þorsteinn Pálsson : Herra forseti. Ég tek undir það að ástæðulaust er að endurtaka þær miklu deilur sem áttu sér stað mánuðum saman á síðasta þingi um það frv. til breytinga á stjórnarráðslögum sem þá var til meðferðar og fól í sér fjölgun ráðuneyta, til þess að efna hrossakaupasamning sem gerður var um atkvæði hér á hinu háa Alþingi til stuðnings hæstv. ríkisstjórn. Ég var og er þeirrar skoðunar að það hafi verið löngu tímabært að skipa umhverfismálum með ákveðnum hætti í Stjórnarráði Íslands, en taldi og tel enn að það megi gera án fjölgunar ráðuneyta og þess vegna hafi það frv. og sá málatilbúnaður allur stangast á við ríkjandi viðhorf um breytingar á Stjórnarráði Íslands. Fram hjá því verður ekki vikist, þó hæstv. forsrh. sé hreyknastur af því verki af öllu sem á daga hans hefur drifið í Stjórnarráðinu, að það var einhver mesta hrakfallasaga sem komið hefur fyrir hér í sölum Alþingis og ástæðulaust að fara lengra út í þann samanburð. En ef hún er það sem hæstv. forsrh. hreykir sér helst af þá er það allrar eftirtektar vert. Ég tek undir það á hinn bóginn varðandi þetta frv. að það eru ýmis rök sem mæla með því að þessi sameining verði gerð. En ég vil ítreka af minni hálfu að ég tel að rétt sé að bíða endurskoðunar í heild. Ætla má að það verk geti komið fyrir Alþingi fljótlega á nýju ári og fáist afgreitt á þessu þingi. Mín skoðun er sú að það sé nauðsynlegt að Alþingi hafi afgreitt það mál fyrir kosningar. Og þó hér sé um að ræða skynsamlega ráðstöfun þá kreppir ekki svo að í þessu efni að ekki megi bíða þessarar endurskoðunar. Ég óttast að ef menn fara fram með einstök mál af þessu tagi þá muni stóra verkefnið dragast á langinn og meginmarkmiðið týnast í bráðabirgðabreytingum af ýmsu tagi. Ég ítreka þess vegna ósk mína um þessa málsmeðferð.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir hans svör við þeim spurningum sem ég lagði hér fyrir hann. Mér finnst eigi að síður gæta ósamræmis í því að það sé knýjandi að lögfesta þá ráðstöfun sem þetta frv. gengur út á og var ákveðin með bréfi frá forsrh. en um sambærilega ráðstöfun með sambærilegu bréfi um að fela stjórn iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis sama manni gegni eitthvað öðru máli. Með öðrum orðum, forsrh. taldi að óhjákvæmilegt væri að staðfesta strax þann gjörning sem ákveðinn var með bréfi á grundvelli 10. gr. laganna, en hann telur ekki að það sé með sama hætti nauðsynlegt að lögfesta hitt bréfið varðandi það að sama manni var falið að gegna starfi ráðuneytisstjóra í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytunum báðum. Ég tek fram að ég er ekki að gagnrýna þá ráðstöfum, þvert á móti. En mér hefði fundist vera meira samræmi í því að taka þá breytingu með í þetta frv. úr því að á annað borð var farið af stað með sérstakt frv. sem þó hefði sennilega verið skynsamlegt að bíða með þangað til að heildarendurskoðun stjórnarráðslaganna er lokið.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að umræður um þetta frv. tengist þeim áformum sem uppi eru um róttækar breytingar á Stjórnarráði Íslands og ráðuneytaskiptingu þess. Það er rétt ábending hjá hv. 17. þm. Reykv. að það hafa verið gerðar tvær fyrirkomulags- og framkvæmdabreytingar innan Stjórnarráðsins sem eru af sama tagi. Hér er gerð tillaga um lögfestingu annarrar þeirra. Mér finnst eðlilegt að þingnefndin sem um málið fjallar hugleiði hvort ekki sé þá eðlilegt að lögfesta þær báðar. Ég tek það fram að ég hef að mörgu leyti sama skilning á þessu máli eins og kom fram í máli 1. þm. Suðurl. og 17. þm. Reykv., að það eigi að tengja það áformunum um breytingar á Stjórnarráðinu í víðara samhengi. Hins vegar tel ég að hvor tveggja breytingin sem hér er nefnd, bæði sú að sameina Fjárlaga- og hagsýslustofnun og fjmrn. undir einum ráðuneytisstjóra og viðskrn. og iðnrn. undir einum og sama hatti, njóti svo víðtæks stuðnings að það skaði alls ekki hið stærra málið að staðfesta þessi skref.

Þorsteinn Pálsson : Herra forseti. Ég skal ekki lengja þá þingskapaumræðu sem fór fram í upphafi þessa fundar. En hún staðfesti að það verklag er nú af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að frv. eru lögð fram án þess að um þau sé samkomulag milli stjórnarflokkanna. Það hefur jafnframt komið hér fram af forsetastóli að eðlilegt væri að sá ágreiningur væri ræddur á milli hlutaðeigandi aðila utan þingsalar. Ég tók undir þá hugmynd sem forseti kom með í því efni og vil nú að gefnu því tilefni beina þeirri fyrirspurn til forseta hvort ekki sé eðlilegt að skjóta umræðu um þetta mál á frest þangað til að hlutaðeigandi aðilum hefur gefist betra tóm til að ræða það sín í milli því að af augljósum ástæðum eru þingmenn svolítið í lausu lofti með að taka afstöðu til frv. meðan ekki er vitað hver stjórnarstefnan er og upplýst hefur verið að ágreiningur er jafnmikill um grundvallaratriði í þessu efni eins og hér hefur komið fram. En spurning mín er einfaldlega þessi, hvort hæstv. forseti telji ekki rétt að framkvæma þá tillögu sem hann sjálfur bar fram um málsmeðferð.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Vegna orða síðasta ræðumanns þá vill forseti geta þess að hann lét svo um mælt að hann teldi að það hefði verið eðlilegt að leysa þetta mál utan þingsalar og þá helst fyrir þann fund sem nú stendur yfir. Forseti lítur svo til eftir þá þingskapaumræðu sem fór fram að það hafi komið skýrt fram að hér er á ferðinni ríkisstjórnarfrv. þótt ágreiningur kunni að vera um einhverja einstaka þætti þess. Frv. uppfyllir öll þingleg skilyrði um að mega koma á dagskrá, bæði 18. gr. og 20. gr. þingskapa, og telur forseti því eðlilegt að málið fái þennan framgang. Í gær var fyrirhugað að taka þetta mál á dagskrá með afbrigðum en forseti féllst á það í góðri samvinnu við formenn þingflokka að því yrði frestað og málið kæmi hér á dagskrá í dag. Fleira hefur forseti ekki um þetta mál að segja.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Á undanförnum missirum hefur oft verið að því vikið í umræðum hér á Alþingi að nauðsynlegt sé að gera breytingar á skattlagningu fyrirtækja og atvinnulífs á Íslandi til þess að auðvelda íslensku atvinnulífi að standast þá víðtæku alþjóðlegu samkeppni sem mun mjög móta lífskjör okkar þjóðar á næstu árum og áratugum. Í þessari umræðu hefur komið fram að mjög margir telja brýnt að þessu verki sé hraðað, m.a. vegna þess að innan örfárra missira munu ganga í garð slíkar breytingar á okkar efnahagslega umhverfi að nauðsynlegt er að atvinnulífið á Íslandi sé sem best undir það búið að geta skilað okkur bættum lífskjörum við þau nýju skilyrði. Af hálfu forsvarsmanna atvinnulífsins á Íslandi hefur hvað eftir annað komið fram sú ósk að nauðsynlegt sé að stjórnvöld hefjist handa við að hrinda í framkvæmd stig af stigi slíkri kerfisbreytingu til að atvinnufyrirtækin á Íslandi geti búið við sambærileg starfsskilyrði og samkeppnisaðilar þeirra í öðrum löndum. Í tengslum við kjarasamninga sem gerðir voru í upphafi þessa árs var ákveðið samkvæmt ósk aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega fulltrúa atvinnulífsins, að hefjast nú þegar handa við þessar breytingar á skattlagningu atvinnulífsins og var það eitt af þeim skilyrðum sem fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands settu fram þegar síðustu kjarasamningar voru gerðir. Ýmsir þingmenn hafa á undanförnum árum flutt hér tillögur um slíkar breytingar. Ég held að við getum öll verið sammála um að það verkefni sem þetta frv. vísar til er eitt af brýnustu verkefnum í samspili atvinnulífs og ríkisfjármála í okkar landi. Flestir eru sammála um að það þurfi að hafa tvíþætt sjónarmið að leiðarljósi við þessar breytingar. Í fyrsta lagi að jafna samkeppnisstöðu atvinnugreinanna hér innan lands og í öðru lagi að jafna samkeppnisstöðu þeirra við samkeppnisstöðu fyrirtækja erlendis. Frv. um tryggingagjald sem ég mæli hér fyrir er ætlað að stíga fyrstu skrefin á þessari braut. Festa í lög kerfisbreytingu sem felur í sér að jafna í áföngum samkeppnisstöðu atvinnugreinanna hér innan lands og jafnframt fella gjaldtöku að því kerfi sem algengast er í okkar helstu samkeppnislöndum. Ég fullyrði að af hálfu þeirra forsvarsmanna megingreina atvinnulífs á Íslandi, sem ég hef rætt við á undanförnum mánuðum, er alger samstaða um þessa meginstefnu. Þeir hafa margir í samræðum við mig lagt á það ríka áherslu að bæði ríkisstjórn og Alþingi sýni að okkur sé full alvara, þingmönnum og ríkisstjórn, að vilja styrkja samkeppnisstöðu atvinnulífsins á Íslandi með því að hraða því verki að setja í lög slíkar kerfisbreytingar á skattlagningu atvinnulífsins. Í samræmi við þessi ákvæði kjarasamninganna fól ég sérstakri nefnd í júnímánuði sl. að endurskoða gildandi lög um skattlagningu fyrirtækja. Markmið endurskoðunarinnar voru þau sem ég lýsti hér í upphafi minnar ræðu. Nefndin skilaði skýrslu 16. nóv. sl. Í þeirri skýrslu kemur fram verklýsing á því hvernig nefndarmenn telja hagkvæmast að vinna að þessu mikla verki. Þeir vekja réttilega athygli á því að kerfisbreytingarnar séu í reynd þríþættar. 1. Breytingar á þeim margvíslegu launatengdu gjöldum sem sett hafa verið í lög á Íslandi á undanförnum áratugum við mismunandi aðstæður og í mismunandi tilgangi. 2. Breytingar á skattlagningu sveitarfélaga á atvinnulíf, sérstaklega að afnema aðstöðugjaldið, sem allir kunnáttumenn eru sammála um að er í eðli sínu mjög óhagkvæmt gjald og óeðlilegt út frá nútímasjónarmiðum í skattamálum og atvinnulífi. Mér finnst athyglisvert að í þeim viðræðum sem ég hef átt við forsvarsmenn atvinnulífsins á undanförnum mánuðum, m.a. í tengslum við framlengingu hinna svokölluðu þjóðarsáttarkjarasamninga, kom fram af þeirra hálfu hvað eftir annað að þeir leggja ríka áherslu á það að sem fyrst verði fest í lög að aðstöðugjaldið sé afnumið. 3. Breytingar á tekju- og eignarskattsálagningu fyrirtækja sem í grófum dráttum taka mið af þeirri alþjóðlegu breytingu sem gerð hefur verið í flestum löndum, að annars vegar lækka prósentuna og hins vegar breikka gjaldstofninn og fækka þeim margvíslegu undanþágum sem verið hafa í íslenskri löggjöf. Í reynd má svo bæta við þau atriði að í tekjuskattslöggjöfinni er einnig nauðsynlegt að endurskoða ákvæðin um verðbreytingarfærslur og útreikninga á hagnaði og skattskyldum tekjum fyrirtækja, reglum sem á sínum tíma voru búnar til þegar Ísland var fyrst og fremst verðbólguþjóðfélag og líta töluvert öðruvísi út ef við berum gæfu til þess að festa í sessi þann stöðugleika sem hér hefur náðst. Ég vona satt að segja að það takist mjög víðtæk samstaða um þessar breytingar, bæði þær sem ég mæli hér fyrir nú og eins þær sem fylgja munu á eftir, hver sem sú ríkisstjórn kann að verða sem við því verki tekur eða hvernig sá þingmeirihluti kann að verða skipaður. Ég hef djúpa sannfæringu fyrir því að ef við eigum að geta boðið sjálfum okkur og börnum okkar vaxandi og bætt lífskjör á næstu árum og áratugum þá sé nauðsynlegt að sníða af íslenskri skattalöggjöf ýmiss konar agnúa og meinbugi sem voru börn síns tíma en samrýmast ekki nútíma sjónarmiðum varðandi hagkvæmni atvinnulífs annars vegar og sanngirni í skattlagningu hins vegar. Í þeirri tillögu sem nefndin birti í sérstakri skýrslu, sem dreift var til þingmanna um miðjan nóvember, var að finna tillögur um samræmingu launagjalds í þremur áföngum á næstu árum. Þannig fengju svonefndar undanþágugreinar tíma til þess að aðlaga sig fyrir nýja tryggingagjaldið og var lagt til í áliti nefndarinnar að fyrsti áfanginn kæmi til framkvæmda í ársbyrjun 1991 og væri þar miðað við tvö þrep, 2,5% í svonefndum undanþágugreinum og 5,5% í öðrum greinum. Eins og ég mun koma að síðar er í þessu frv. gengið út frá þessari tillögu nema efra þrepið er hækkað um 0,5%. Í tillögunum er síðan lýst öðrum áfanga 1992 og loks þriðja áfanga 1993 þegar tryggingagjaldið yrði í einu þrepi í öllum atvinnugreinum. Meginrökin fyrir því að samræma hin launatengdu gjöld milli atvinnugreina og fjárhagsleg áhrif þeirra breytinga eru margvísleg og ég mun hér aðeins stikla á stóru. Launaskattur var tekinn upp árið 1965 og fór alfarið til þess að fjármagna lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Fyrstu árin sátu allar atvinnugreinar við sama borð, nema landbúnaður sem hefur alltaf verið undanþeginn launaskatti. Árið 1973 voru fiskveiðar undanþegnar en það var hluti af samkomulagi um fiskverð. Sýnir það dæmi nokkuð vel hvernig það skattkerfi sem menn búa svo við um langan tíma verður kannski til vegna tilviljunarkenndra aðstæðna í samningum á hverjum tíma. Í ársbyrjun 1982 skilaði svokölluð starfsskilyrðanefnd atvinnulífsins skýrslu til forsrh. en nefndin átti að gera samanburð á starfsskilyrðum atvinnugreina með tilliti til samkeppnisstöðu í útflutningi og á heimamarkaði. Niðurstaða þessarar nefndar varð sú að engin rök væru fyrir þeim undanþágum frá launaskatti sem þá voru í gildi. Í framhaldi af því nál. var hins vegar farin sú leið að undanþiggja fleiri greinar í stað þess að fella undanþágurnar niður og árið 1982 var ákveðið að taka upp tvö þrep og voru fiskvinnsla og almennur iðnaður sett í lægra þrepið. Árið 1986 var síðan ákveðið að undanþiggja fiskvinnslu og iðnað alfarið. Það var liður í gerð kjarasamninga á því ári sem beindist að því að styrkja samkeppnisstöðu þessara greina. Eftir stendur að nú eru það fyrst og fremst fyrirtæki í verslunar- og þjónustugreinum, byggingariðnaði og opinberri þjónustu sem greiða launaskatt. Vissulega má segja að hægt sé að færa tímabundin rök fyrir mismuni í skattlagningu fyrirtækja, t.d. vegna sérstakra aðstæðna eða stuðningsaðgerða við einhverjar óeðlilegar og skammtímaaðstæður. Hins vegar verður að telja slíka mismunun afar óheppilega til lengdar þar sem hún getur dregið úr aðhaldi og stuðlað að óhagkvæmni í rekstri. Held ég að það sjónarmið njóti mjög víðtæks stuðnings, bæði meðal stjórnmálamanna og sérfræðinga, að stefna beri að því að afnema slíka mismunun. M.a. vegna þess að í henni felst að ein atvinnugrein eða nokkrar atvinnugreinar niðurgreiða í reynd starfsemi annarra atvinnugreina. Tvær leiðir eru færar til þess að ná fram samræmingu. Önnur er að fella skattinn niður, hin leiðin er að fella niður allar undanþágur í áföngum og það er sú leið sem hér er lögð til. Í beinum tengslum við þessa aðgerð er lögð til frekari breyting og samræming í álagningu launatengdra gjalda. Auk launaskatts eru nú lögð á fjögur mismunandi launatengd gjöld sem fara um ríkissjóð. Þessi gjöld eru öll lögð á eftir á og taka mið af launagreiðslum liðins árs. Skattstofninn er í flestum tilvikum svipaður. Lífeyristryggingagjald nemur 2% af launum fyrra árs, slysatryggingagjald 0,37% og vinnueftirlitsgjald 0,1%. Atvinnuleysistryggingagjald er hins vegar reiknað sem föst krónutala á hverja vinnuviku launafólks. Segja má að tvenns konar mismunur ríki á þessu sviði. Annars vegar milli einstakra atvinnugreina þar sem sumar greinar eru undanþegnar, eins og ég hef vikið hér að, og hins vegar mismunur milli félagaforma þar sem einstaklingsrekstur ber í mörgum tilvikum lægra hlutfall launatengdra gjalda en lögaðilar. Nánari grein er gerð fyrir þessum tölum og áhrifum þeirra á stöðu einstakra atvinnugreina í fylgiskjölum með frv. og í greinargerð þess. Í þeim tillögum sem hér eru lagðar fram, þó það komi fram í sérstöku frv., er gerð tillaga um að innheimta tryggingariðgjaldið mánaðarlega í tengslum við gildandi staðgreiðslukerfi í tekjuskatti einstaklinga. Loks er lagt til að tryggingagjaldinu verði ráðstafað til Atvinnuleysistryggingasjóðs og Vinnueftirlits ríkisins í svipuðum hlutföllum og gilt hefur til þessa, þ.e. að engin breyting verður í reynd á fjárhagsgrundvelli þessara tveggja stofnana. Afgangurinn renni alfarið til fjármögnunar almannatryggingakerfisins, þ.e. tryggingagjaldið, verði markaður tekjustofn líkt og er í mörgum öðrum löndum og hefur í vaxandi mæli fest í sessi sem eðlileg skipan í skattamálum í Vestur-Evrópu og í þeim löndum sem helst eru samkeppnislönd okkar Íslendinga í efnahagslegu tilliti. Rétt er að vekja athygli á því að við álagningu opinberra gjalda á árinu 1991 vegna rekstrar á árinu 1990 er gert ráð fyrir sérstökum frádrætti sem nemur 2,5% af gjaldfærðum frádráttarbærum launum skv. rekstrarreikningi ársins 1990. Þetta er gert til þess að koma í veg fyrir íþyngingu í tekjuskatti sem annars yrði vegna þess að við þessa breytingu falla tryggingagjöldin út úr rekstrarkostnaði ársins. Þetta gildir þó aðeins í eitt ár, enda er hér aðeins um svokallaðan yfirgangsvanda að ræða sem tengist upptöku þessa nýja kerfis. Eins og fram hefur komið í þingskapaumræðum hér í dag er þessi kerfisbreyting í hugum margra tengd næsta áfanga hennar, þ.e. afnámi aðstöðugjalds. Það er ljóst að af hálfu mjög margra, bæði talsmanna atvinnulífs og ýmissa stjórnmálamanna og flokka, hefði verið talið æskilegt að stíga strax á næsta ári veigamikið skref í að leggja niður aðstöðugjaldið. Það mál var rætt við forsvarsmenn sveitarfélaganna. Þeir mæltust eindregið til þess að sú leið yrði ekki farin en í staðinn yrðu teknar upp viðræður við Samband ísl. sveitarfélaga og formleg vinna að tillögugerð í þessum efnum. Það varð niðurstaða okkar að fara þá leið en leggja ekki til um leið og þessi lögfesting yrði lögþvingaða lækkun aðstöðugjaldsins. Ég hef kynnt þetta frv. þeim fulltrúum, bæði Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands, sem unnu að margvíslegum ákvörðunum varðandi framlengingu kjarasamninga sem gerðir voru í febrúar sl. Fram hefur komið hjá þeim að frv. í þeim búningi sem það er hér lagt fram er fyllilega í samræmi við þær umræður sem áttu sér stað milli fjmrn. og aðila vinnumarkaðarins þegar kjarasamningarnir voru framlengdir. Hins vegar kann að vera nokkuð mismunandi mat á því með hvaða hætti menn vilja tengja framgang málsins í eitt tryggingagjald atburðarásinni á vettvangi aðstöðugjaldsins. Það er mál sem fram hefur komið hér fyrr í dag að menn hafa á mismunandi skoðanir. Ég er ekki með uppgerðan hug í þeim efnum. Ég tel það fara fyrst og fremst eftir því hvernig vænlegast er að skapa breiða þjóðfélagslega samstöðu um þessar breytingar. Mér hefur verið tjáð að af hálfu framkvæmdastjórnar Vinnuveitendasambands Íslands sé lögð áhersla á að næstu áfangar í þessari samræmingu verði tengdir breytingu á aðstöðugjaldinu. Ég hef hins vegar ekki séð þeirra samþykkt þannig að ég skal ekkert tjá mig um það nánar hér en mun væntanlega fá þann texta innan tíðar og kannski hafa einhverjir þingmenn hann nú þegar undir höndum. Ég vil jafnframt geta þess hér, sem fram hefur komið við fulltrúa launafólks og atvinnulífs, að ákveðið hefur verið að gera breytingar á réttindum tryggingakerfisins í samræmi við það að ýmsir aðilar fara nú að greiða til þess kerfis sem ekki greiddu áður, þannig að saman fari greiðsla og réttindaaukning. Hefur verið ákveðið að skipa nefnd fulltrúa viðkomandi ráðuneyta og aðila vinnumarkaðarins til þess að ganga frá slíkum breytingum á réttindaskipan í kjölfarið á lögfestingu þessa frv. Virðulegi forseti. Ég hef hér vikið að þeim meginatriðum sem setja svip sinn á það frv. sem hér er mælt fyrir og vona, þó ég geri mér fyllilega ljóst að frv. hefði mátt koma fram fyrr, að góð samstaða geti tekist um það hér á Alþingi að afgreiða málið fyrir áramót. Ég er sannfærður um það að hvað svo sem sú ríkisstjórn kann að heita eða hvernig svo sem hún verður samansett, sem við tekur að loknum næstu alþingiskosningum, verði það henni til hagsbóta og muni auðvelda henni verkin, þau verk sem ég hef að nokkru leyti vikið hér að, ef þetta frv. verður lögfest fyrir áramót þannig að sú breyting sem mjög er knúið á um að gerð verði sé hafin. Ég held að ef það yrði ekki gert að lögfesta málið fyrir áramót og upp kæmi óvissa um hvort raunverulegur vilji er á bak við slíka kerfisbreytingu kynni það að gera nauðsynlega sambúð atvinnulífs og stjórnvalda á sviði kerfisbreytinga á næstu missirum mun torveldari. Ég held þess vegna að það sé í reynd hagsmunamál allra þeirra flokka á Íslandi sem á annað borð hyggja á ríkisstjórnarþátttöku að loknum næstu kosningum, og mér skilst að það séu allir þeir flokkar sem nú sitja á Alþingi, að frv. verði að lögum og taki gildi við upphaf nýs árs. Ég met mikils að nefndarmenn í fjh.- og viðskn., sérstaklega nefndarmenn stjórnarandstöðuflokkanna, voru reiðubúnir að hefja umfjöllun um frv. áður en mælt hafði verið fyrir því hér á Alþingi og vona að nefndarstörfin geti gengið vel og greiðlega fyrir sig. Ég mælist svo til þess, virðulegur forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er því miður allt of seint fram komið. Mörg atriði sem ekki hefur gefist færi á að skoða jafnvel þótt hv. fjh.- viðskn. hafi tvívegis komið saman og rætt frv., annars vegar með embættismönnum og hins vegar með aðilum úr atvinnulífinu. Ég vek athygli á því að ráðgert er að þingi ljúki fyrir jól, nk. föstudag. Í dag er þriðjudagur og enn hefur málinu ekki verið formlega vísað til nefndar í þeirri deild. Þetta sýnir að það kann að vera erfitt, jafnvel þótt fullur vilji sé til þess hjá öllum aðilum, að lögfesta svo veigamikla breytingu sem frv. hefur að geyma fyrir áramót nema þingið sé tilbúið til þess að koma saman á milli jóla og nýárs og dugir jafnvel sá tími ekki til. Þetta seinlæti getur ekki skrifast á reikning stjórnarandstöðunnar, enda gáfu orð hæstv. ráðherra ekki tilefni til þess að skilja það á þann veg. Það hlýtur að skrifast á reikning hæstv. ríkisstjórnar, sem eins og fyrr hefur komið fram í dag, hefur ekki komið sér saman um orðalag frv. þannig að fullt samkomulag sé á meðal stjórnarliða. Þetta frv. er, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, samið af nefnd sem sett var á laggirnar á sl. sumri. Þessi nefnd er embættismannanefnd. Hæstv. fjmrh. skipar nefndina. Frv. var kynnt í bæklingi sem fyrstu tillögur nefndarinnar um miðjan sl. mánuð. Það er kannski ekki úr vegi að rifja það upp hvert sé meginverkefni þeirrar nefndar. Það er að gera tillögur um breytingar á skattlagningu fyrirtækja hér á landi í samræmi við þær breytingar sem hafa orðið og eru smám saman að verða í öðrum löndum. Þannig er ætlunin að búa fyrirtækin undir vaxandi samkeppni frá útlöndum. Nefndin kaus að nálgast þetta frá þremur sjónarhornum eins og lýst er í skýrslu nefndarinnar. Í fyrsta lagi með því að skoða leiðir til þess að jafna starfsskilyrði einstakra atvinnugreina hér á landi í skattalegu tilliti. Frv. sem hér er til umræðu er auðvitað hluti af því. Í öðru lagi ætlar nefndin sér að samræma skattlagningu milli félagaforma og í þriðja lagi er hugmyndin að færa skattlagninguna í svipað horf og tíðkast í helstu viðskiptalöndunum. Þarna er um stórverkefni að ræða og vissulega má taka undir það að nauðsynlegt er fyrir okkur að undirbúa atvinnulífið sem mest undir vaxandi samkeppni annars staðar frá ef og þegar við tengjumst viðskiptaheildum í Evrópu öðrum en þeim sem við erum nú aðilar að. Um það er auðvitað ekkert hægt að segja á þessu stigi en ljóst er að það breytir engu hvort ákvörðun er tekin um það að ganga í Evrópubandalagið eða að sitja utan þess. Það hlýtur að vera nauðsynlegt fyrir okkur að haga leikreglum okkar með þeim hætti sem bestan árangur gefur. Ég vek athygli á því í því sambandi að á undanförnum tveimur árum hefur það gerst að þjóðir sem áður bjuggu austan járntjalds hafa risið upp gegn sínum kúgurum, kastað frá sér þeim leikaðferðum sem þar voru notaðar í atvinnulífi sem og á öðrum sviðum þjóðfélagsins en tóku upp vestrænar leikaðferðir sem eiga að sjálfsögðu við hér á landi eins og alls staðar þar sem menn leggja upp úr því að ná árangri í efnahags- og atvinnulífi. Ég kýs að minna á þetta af því sérstaka tilefni að sú hæstv. ríkisstjórn sem hér situr nú um stundir lýsti því í fyrstu stefnuræðu hæstv. forsrh. að hér á landi ættu slíkar leikaðferðir ekki við. Verður aldrei of oft sagt frá því hve nauðsynlegt það er að hæstv. ríkisstjórn hverfi frá þeirri villu sem þar kom fram og verð ég að fara viðurkenningarorðum um a.m.k. suma hæstv. ráðherra sem hafa kostað kapps um það að leiðrétta þá skekkju sem kom fram hjá hæstv. forsrh. þegar hann í upphafi tók kúrsinn fyrir hæstv. ríkisstjórn. Ein breyting er gerð á frv., sem telst nokkuð veruleg, frá þeim búningi sem frv. var í þegar viðkomandi nefnd skilaði því af sér. Það er upphæðin eða prósentufjárhæðin í öðrum gjaldflokknum sem var breytt úr 5,5% í 6%. Það þýðir, og vegna þess að gjaldið nær til fleiri aðila, að ríkissjóður mun afla tekna á næsta ári sem nema um 500 millj. kr. ef frv. fer í gegn í tíma og gjaldið verður lagt á allt næsta ár. Reyndar þýðir þetta að árið sem nú er að líða er skattlaust í sama skilningi og árið var skattlaust þegar kerfisbreytingin átti sér stað á tekjuskattinum. Væri nú þess virði að rifja upp ýmsar ræður hæstv. fjmrh. í því sambandi og þau orð sem hann viðhafði um það hvers konar della það væri að tala um skattleysisár í því sambandi. Nú er hæstv. ráðherra mættur í félagsskapinn og farinn að tala um skattlaust ár. Þótt lítið beri á því í hans eigin orðum þá kemur það fram í þeim gögnum sem við erum hér að fjalla um. Svona breytast nú menn í tímans rás eins og gengur. Það vekur athygli sem hæstv. ráðherra staðfesti í sinni ræðu að hæstv. ríkisstjórn hefur horfið frá því ráði að breyta aðstöðugjaldinu. Það virðist hafa gerst að hæstv. ríkisstjórn hafi uppgötvað að það þarf að tala við sveitarstjórnirnar áður en hægt er að ganga frá þeirri breytingu jafnvel þótt færa megi ærin rök fyrir því að aðstöðugjald sé ákaflega óheppilegur skattur fyrir atvinnulífið, enda kemur hann mjög misjafnlega niður á mismunandi atvinnugreinum. Í reynd má kannski segja að hann komi mismunandi niður á byggðarlögum, ekki síst í landi eins og Íslandi þar sem samgöngur og viðskipti eru með þeim hætti að þær miðast fyrst og fremst við höfuðborgina. Það verður að segjast eins og er, og ég skal viðurkenna það þótt ég sé þingmaður fyrir Reykvíkinga, að vissulega má færa rök fyrir því að aðstöðugjaldið færi tekjur til Reykvíkinga á kostnað annarra sveitarfélaga, ekki síst á meðan sú villa hefur verið uppi að aðstöðugjaldið er ekki lagt með sama hætti á allar atvinnugreinar. Má kannski segja að sú afstaða að leggja ekki aðstöðugjald á sumar grundvallaratvinnugreinarnar, sem fyrst og fremst eru stundaðar utan Reykjavíkur, hafi gert það að verkum að sveitarstjórnirnar þar hafa átt í miklum erfiðleikum. Í stað þess að leggja sams konar aðstöðugjald á þær greinar og laga það annars staðar í hagkerfinu, t.d. með genginu, þá hefur það ekki verið gert með þeirri niðurstöðu að sveitarfélögin úti á landi hafa mörg hver verið miklu háðari ríkisvaldinu og samstarfi við það en ella. Þetta er auðvitað eitt af þeim atriðum sem menn verða að hugleiða þegar þeir horfa fram í tímann og reyna að átta sig á því hvernig þeir vilja að skattkerfið líti út, ekki einungis það kerfi sem ríkið notast við heldur einnig sveitarfélögin. Nú hefur verið horfið frá því ráði að endurskoða og breyta aðstöðugjaldinu. Sett hefur verið á stofn nefnd og sú nefnd á ekki að skila áliti fyrr en þessi hæstv. ríkisstjórn sem nú situr er öll. Þannig er því máli vísað yfir á næstu ríkisstjórn. Þetta er auðvitað ástæðan fyrir því að ágreiningur hefur risið á milli stjórnarliðsins um það hvernig eða í hvaða búningi þetta frv. eigi að vera þegar það er lagt fram á hinu háa Alþingi. Ég bendi á í því sambandi að verði þetta frv. að lögum og líði tvö ár þannig að gjaldið verði eitt og hið sama fyrir allar greinar, eða 4,25%, má búast við því að verð á landbúnaðarvörum eða sauðfjárafurðum komi til með að hækka um 2% því að launaliður bóndans er svo hár í þeim búskap. Það er þess vegna eðlilegt að bændur vilji tengja saman niðurfellingu aðstöðugjaldsins og þessa kerfisbreytingu vegna þess að þeir telja að aðstöðugjald ofan á aðstöðugjald eða uppsöfnun í aðstöðugjaldinu nemi jafnvel um 6% a.m.k., í vissum greinum landbúnaðarins. Þess vegna er skiljanlegt að ýmsir fulltrúar bændastéttarinnar, bæði innan þings og utan, hugsi sig tvisvar um áður en þeir samþykkja meginstefnu þessara laga og hafa ekki fulla tryggingu fyrir því hvernig leysa eigi úr ágreiningnum um aðstöðugjaldið. Ekki meira um það að sinni. Það var vissulega sérkennilegt að horfa á þá uppákomu sem varð hér fyrst á þessum fundi og byrjaði reyndar í morgun á fundi fjh.- og viðskn. Það kennir hæstv. ríkisstjórn væntanlega að vanda betur frv. sín áður en þau eru lögð fram og tryggja a.m.k. að stjórnarflokkarnir allir séu tilbúnir að ræða frv. í þeim búningi sem það er lagt fram. Málið kemur vissulega seint inn á Alþingi, eins og ég hef sagt, en það vekur kannski ekki minnsta athygli þegar um þetta mál er fjallað að þar með hefur hæstv. ríkisstjórn nánast upplýst hvernig hún ætlar að standa að gerð fjárlaga fyrir næsta ár. Þegar tekjuhlið fjárlaga er skoðuð ásamt útgjaldahliðinni kemur í ljós að verði þetta eina tekjufrv. sem samþykkt verður, hvort sem það gerist nú fyrir jól eða fljótt á næsta ári, þá nást u.þ.b. 500 millj. til viðbótar af þessum gjöldum með tryggingagjaldinu. En skv. fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að tryggingagjald skilaði 1.600 millj. kr. Því hefur jafnframt verið lýst yfir að hafnamálagjald, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., falli niður. Í raun er því tekjuáætlun fjárlaganna, eins og hún stendur nú, of há um 1.660 millj. kr. Ég minni á að við 2. umr. fjárlaga gerðist það að útgjöldin hækkuðu um hátt í 900 millj., ef ég man rétt. Hér hefur því hallinn aukist um 2,5 milljarða sem bætast við þá 3,5 sem eru í frv. Hallinn er þegar orðinn 6 milljarðar og er þó eftir að ræða frv. við 3. umr. þar sem gera má ráð fyrir verulegum útgjaldaauka. Það skal þó tekið fram til þess að skýra málið að hugsanlega getur tekjuáætlunin breyst eitthvað þótt ekki megi gera ráð fyrir að um verulegar breytingar sé að ræða. Þetta þýðir að hallinn á næsta ári gæti orðið 6 -- 7 milljarðar. Verður það nánast met í halla eins og hann er sýndur við fjárlagagerðina. Reynslan hefur kennt okkur að hallinn er venjulega vanmetinn, vanáætlaður og hefur það komið berlega í ljós á undanförnum árum. Þetta þýðir auðvitað að í framtíðinni verða næstu ríkisstjórnir að fást við þennan vanda, annaðhvort með mun duglegri niðurskurði en ella hefði þurft eða með því að hækka skatta langt umfram það sem þurft hefði ef menn hefðu tekið á þessu máli fyrr. Auðvitað verður að fjármagna þennan halla. Það hyggst hæstv. ríkisstjórn gera á fjármagnsmarkaði innan lands sem þýðir það að ríkið í skjóli styrks síns mun auðvitað ná þeim peningum sem það vantar til þess að halda úti sinni starfsemi. Það mun auðvitað leiða til þrýstings á vextina og þeir væntanlega hækka nema ætlunin sé að prenta peninga eins og reyndar efnahagssérfræðingar hafa bent á að hæstv. ríkisstjórn hafi gert með aðild Seðlabankans. Eins og hæstv. viðskrh. viðurkenndi hér um daginn virðist Seðlabankinn samkvæmt lögskýringu hans, sem hann las hér upp reyndar beint upp úr lögunum, eiga að gegna efnahagsstefnu ríkisstjórnar á hverjum tíma, en hæstv. viðskrh. hefur praktíserað það með þeim hætti að hann hefur heimtað að Seðlabankinn breyti áætlunum og spádómum sínum, eins og frægt er orðið. Er þá verið að rifja upp síðustu afskipti viðskrh. af málefnum Seðlabankans. Þetta þarf að liggja fyrir, virðulegi forseti, þegar menn eru að fjalla um þessi mál. Þetta sýnir kannski betur en allt annað að nú rétt fyrir jól hefur hæstv. ríkisstjórn gefist upp. Hún hefur gefist upp við það að hækka skattana sem var þó helsta keppikefli hæstv. fjmrh. og forsrh. Allir sem horfa á sjónvarp á annað borð muna eftir því þegar hæstv. forsrh. stóð í ræðustól á þingi Framsfl. og sagði við þingfulltrúa: Haldið þið ykkur nú! --- og kom síðan með þá yfirlýsingu að auðvitað ætti að hækka skattana og opnaði þar með kosningabaráttu Framsfl. Þar mun vera í 1. gr. að hækka skuli skattana á Íslendingum. Nú er tekið fyrsta skrefið. Það gerist með því að gefast upp við að leggja fram nokkur frv., þar á meðal að setja upp hafnamálagjald. Það er gefist upp við að ná inn tekjum af tryggingagjaldi. Það er gefist upp við aðstöðugjaldið en eftir sitja 500 millj. í tryggingagjaldinu og þá stendur formaður þingflokks Framsfl. upp og mótmælir því að þetta frv. komi fram, sem skilja mátti á þann veg að hann vildi ekki að frv. yrði samþykkt, og þá hefðu þessar 500 millj. líka fallið um sjálfar sig. Þannig er komið fyrir þessum kjarnorkukjarkmönnum sem lýstu því yfir við upphaf kosningabaráttunnar að þeir teldu það sterkast sér til framdráttar að hækka skatta á fyrirtækjum og einstaklingum. Hæstv. ráðherra sagði frá því réttilega að yrði þetta frv. að lögum yrði nauðsynlegt að leggja fram frv. um réttindi og skyldur manna gagnvart Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég tel í raun að það þurfi að ganga lengra. Það frv. þurfi að vera tilbúið um leið og þetta frv. er afgreitt. Hér er um það að ræða að nú á að taka gjald til Atvinnuleysistryggingasjóðs af öllum þeim sem þiggja laun eða launaígildi skv. lagafrv. Skattstofninn er breikkaður og gerður sá sami og tekjuskattsstofninn, sem þýðir að hlunnindagreiðslur, bifreiðastyrkir og dagpeningar eru að nokkru leyti taldir til launa og reiknuð laun þannig að allir launamenn í víðtækustu merkingu orðsins munu greiða til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þetta þýðir að einyrkjar eins og bændur munu greiða slíkt gjald og þá er tekin upp stefna sem ég veit ekki að sé til nokkurs staðar annars staðar og það er að bændur séu slíkir launamenn að þeir megi búast við að fá atvinnuleysisbætur ef þeir verða atvinnulausir. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. hefur hugsað þetta út í hörgul en ég vek athygli á þessu því ég hygg að svo sé ekki í nágrannalöndunum. Þess vegna held ég, virðulegur forseti, að það þurfi að liggja fyrir um leið og þetta frv. er afgreitt frv. um réttindi og skyldur gagnvart Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég bendi á í því sambandi að hv. 17. þm. Reykv. Geir H. Haarde hefur lagt fram á þskj. 329, 229. mál þingsins, lagafrv. um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar þar sem hann leggur til að orðalagi laganna sé breytt þannig að í stað orðanna ,,félagsmenn í stéttarfélögum`` komi ,,launamenn``. Ég vek athygli á þessu starfi því það mætti hugsanlega nota þetta frv. og breyta því ef ástæða er til og láta það fara fram með nefndarstarfinu. Ég vek athygli á þessu því þá getur hæstv. ráðherra hugsanlega stytt sér leið og látið sína embættismenn skoða það frv. og kanna hvort ekki sé ástæða til þess að það fari fram með, ég ætlaði að segja stjfrv. og vona að það sé ekki ofmælt þótt ég kalli þetta frv. stjfrv. Ég er ekki þar með að segja að þetta sé sjálfsagður hlutur. Ég vek t.d. athygli á því að vörubílstjórar hafa allar götur verið í launþegafélagi en eru þó með meiri háttar atvinnurekendum og með dýr tæki sem kosta jafnvel tugi milljóna. En þeir eru í launþegafélagi og hafa þess vegna aðgang að atvinnuleysisbótum en víðast mun það vera svo að þeir teljast til atvinnurekenda rétt eins og bændur sem eru með sín býli sem mörg eru ekkert dýrari en stórir vörubílar. En einyrkjar eins og bændur njóta ekki atvinnuleysisbóta. Þetta mál þarf að kanna mjög rækilega um leið og þetta frv. verður til umræðu í hv. nefnd. Ef litið er á frv. sjálft langar mig til að fara um það nokkrum orðum. Ég bendi á að í 2. gr. frv. er sú meginstefna, sem allt frv. gengur út á, að tryggingagjaldið skuli nema 4,25% af gjaldstofni. Um þetta hefur styrrinn staðið. Framsfl. virðist ekki hafa samþykkt þetta og telur að þarna eigi að standa: Tryggingagjald skal nema 2,5% og 6% af gjaldstofninum. Þetta atriði skiptir auðvitað meginmáli því að tillöguflutningurinn er tilgangslaus nema menn sjái fyrir sér lokatakmarkið. Ella gæti hæstv. ríkisstjórn einungis lagt til að hækka launaskattinn og ná inn 500 millj. kr. ef það væri eina markmiðið með framlagningu þessa frv. Þá vil ég vekja athygli hæstv. ráðherra á því að í 19. og 20. gr. er talað um lagabreytingar eða brottfall lagaákvæða í öðrum lögum og ekki aldeilis hægt að fallast á það hvernig það virðist vera gert. Þarna þarf auðvitað að vísa til þeirra greina sem við eiga og nægir engan veginn að láta 19. gr. standa eins og hún stendur í frv. Þetta þarf auðvitað að laga við meðferð málsins í nefnd. Það er alveg ljóst, virðulegur forseti, af greinargerðinni, af athugasemdunum, að það er markmið frv. að jafna tryggingagjaldið á atvinnugreinunum. Það er þess vegna augljóst að öllum þeim sem hafa komið nálægt samningu frv. hefur verið ljóst að þetta er aðalstefnumið frv. Það þarf auðvitað að skoða hve mikið breikkunin á skattinum gefur í ríkissjóð, og eins flýtingin, því nú er ætlunin að þetta sé heimt inn með staðgreiðslu tekjuskatts og útsvars. Þetta þarf að liggja fyrir í nákvæmara horfi en sést á fylgiskjölum með frv. Ég vek athygli á því að í fylgiskjali sem heitir Samræming launagjalda, töflu nr. 7, er því lýst hvernig greiðslur verða frá mismunandi atvinnugreinum eftir breytinguna, þ.e. á næsta ári, árið 1991. Það kemur í ljós að allar greinarnar, hvort sem það eru landbúnaður, sjávarútvegur, iðnaður, byggingarstarfsemi, verslun og veitingastarfsemi, samgöngur, bankar, tryggingafélög eða önnur starfsemi, koma til með að greiða hærri skatta á næsta ári, þ.e. hærri gjöld á næsta ári en þau mundu gera að óbreyttum lögum. Þessi upphæð er 425 millj. á verðlagi yfirstandandi árs sem mun vera 500 millj. á verðlagi næsta árs og verðlagi því sem fjárlagafrv. er á til að mynda. Á þessu vil ég vekja athygli því að þetta sýnir okkur að einn megintilgangur frv., þó það sé ekki yfirlýst markmið, er að ná inn 500 millj. upp í þann mikla skuldahala sem er á fjárlögum. Við sjálfstæðismenn höfum tekið þátt í því að flýta fyrir nefndarstarfinu. Það er ákaflega óvenjulegt að slíkt sé gert. Það er óvenjulegt að mál sé tekið fyrir í nefnd og rætt við fólk úti í bæ áður en það er lagt fram á Alþingi. Við vildum taka þátt í þessu starfi af því að við vildum gera það sem í okkar valdi stóð til þess að þetta mál fengi eðlilega afgreiðslu. Mér sýnist hins vegar eftir síðustu atburði og eftir þá lýsingu sem hér var gefin á hugmyndum, t.a.m. framsóknarmanna, að litlar líkur og nánast engar séu á því að þetta frv. geti fengið afgreiðslu fyrir jól. Ekki vegna þess að ég sé að lýsa andstöðu við þær hugmyndir sem koma fram í frv. heldur vegna hins að það þarf að vinna mjög mikið verk í nefndinni áður en hægt er að afgreiða málið úr nefnd. Það verður ekki hægt að kenna stjórnarandstöðunni um það hvernig því verki kemur til með að miða. Hæstv. ríkisstjórn verður að bíta í það súra epli að frv. kemur allt of seint fram. Og auðvitað er það alveg rétt sem kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að sjálfsagt hefðu prentararnir í Gutenberg skilað þessu frv. miklu fyrr ef þeir einir hefðu fengið að ráða.  í fjóra eða fimm staði og fá blessun. Síðan þegar búið var að blessa frv. á öllum þessum stöðum og það sent heim til nokkurra útvaldra þingmanna á sunnudegi eða laugardagskvöldi kom í ljós að sumir höfðu alls ekki lesið frv. og það kom þeim á óvart á þriðjudagsmorgni hvernig það leit út. Þessi vinnubrögð sem viðgangast hjá stjórnarflokkunum og hafa opinberast í dag eru auðvitað ekki fyrirmyndar og síst til þess fallin að þeir aðilar sem þurfa að búa við þessi lög og skila inn hækkuðum skatti á næsta ári uni sínum hlut og telji eðlilegt að á tveimur dögum verði þessu máli húrrað í gegnum þingið. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, að fram kæmi hér við 1. umr. málsins en jafnframt lýsa því yfir að við munum að sjálfsögðu vinna að þessu máli eins og öðrum þeim málum sem liggja fyrir nefndinni sem mest við megum þar til þingi lýkur fyrir jólaleyfi.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegur forseti. Það er nú svo sem árviss viðburður að hér ríki öngþveiti á síðustu dögum fyrir jólafrí og reyndar á vorin líka. En sjaldgæft mun þó vera að til þess sé ætlast á þessum tíma að mál séu tekin fyrir í nefndum áður en þau eru lögð fram á þingi og enn þá sjaldgæfara mun vera að síðan komi í ljós að það sé ekki einu sinni eining innan stjórnarinnar um þetta sama mál. Sæmst hefði verið að stjórnarherrarnir kæmu sér saman áður en þeir færu að ætlast til forvinnu hjá nefndum. Það er í sjálfu sér ekki til fyrirmyndar að játa slíkum vinnubrögðum, þ.e. gangast undir það að taka mál til meðferðar áður en þau eru lögð fram í þingi, vegna þess að það ýtir undir þau vinnubrögð að ráðherrar geti treyst á það að þingmenn hlaupi undir bagga með þessum hætti og hjálpi þeim að bjarga í land áður en of seint er orðið. Ég minnist þess að á síðasta þingi var hafður þessi háttur á með gríðarlega stórt mál, þ.e. fiskveiðistefnu Íslendinga, að það var tekið fyrir í sjútvn. Nd. áður en málinu hafði verið vísað til nefndarinnar. Síðan þegar allt var komið í eindaga var reynt að semja um það á síðustu stundu að allir yrðu nú stuttorðir og sagt að þegar væri allt komið fram um málið í Ed. og óþarfi að tala mikið um það í Nd. Auk þess gætu þingmenn heldur ekki borið fyrir sig að þeir hefðu fengið lítinn tíma í nefnd til að fjalla um málið því nefndin hefði fengið það áður en málið kom til nefndarinnar. Ég held því að það sé ærið tvíeggjað að þingmenn undirgangist þessi vinnubrögð, ekki af óvild við mál heldur vegna þessa sem ég hef lýst, að því er þá gjarnan beint gegn þeim aftur. Kæmi mér ekki á óvart þótt hér hljómaði á morgun eða hinn daginn að tíminn hefði verið nægur þar sem þegar hefði verið fjallað um málið tvisvar í nefnd áður en það var lagt fram, en þar sem hæstv. fjmrh. gengur nú í salinn vona ég að ekki komi til þess að slík rök verði notuð. Það er alveg greinilegt að það er ýmislegt sem fylgir, sem er skylt þessu frv. sem hefði þurft að liggja fyrir til að hægt væri að taka á málinu með sæmilegu móti og átta sig á því í heild. Það hefur auðvitað þegar verið nefnt hér, það kom fram í máli manna í fjh.- og viðskn. í morgun, að ýmsum þætti þetta þung byrði að bera þegar ekki væri búið að gera ráðstafanir í sambandi við aðstöðugjald sem til stóð, að mér skilst, að afnema einmitt í tengslum við þetta. Það mun nú vera einungis til umræðu í nefnd, ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, þar sem sveitarfélögin vilja eðlilega taka þátt í því. Eins verða breytingar á réttindum manna í tryggingakerfi, hverjir eiga að njóta atvinnuleysisbóta og hvernig skal standa að því, svo eitthvað sé talið. Það er fróðlegt til samanburðar að líta hér aðeins í greinargerð þar sem mjög vel er tíunduð saga launaskattsins sem er eitt þeirra gjalda sem á að fella inn í þetta umrædda tryggingagjald. Því er lýst þar að launaskattur var tekinn upp árið 1965 og hvaða hlutverk honum var þá ætlað. Þá greiddu allar atvinnugreinar launaskatt nema landbúnaður. Árið 1973 var síðan gripið til þess ráðs að undanþiggja fiskveiðar. Árið 1982 skilar starfsskilyrðanefnd skýrslu þar sem kemur fram að engin rök séu fyrir þeim undanþágum frá launaskatti sem þá voru í gildi, þ.e. bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Svo kemur dálítið kúnstugur kafli þar sem sagt er að framhaldið hafi í sjálfu sér verið rökrétt afleiðing þessarar niðurstöðu þar sem ákveðið var að draga úr mismunun milli atvinnugreina. Þá var hins vegar farin sú leið að undanþiggja fleiri greinar. Árið 1982 eru líka tekin upp tvö þrep og árið 1986 er ákveðið að undanþiggja fiskvinnslu og iðnað alfarið. Þarna virðast meira og minna ráða ferðinni skilyrði á hverjum tíma, efnahagsleg skilyrði viðkomandi greina. Án þess að ég sé nú að mæla með því að gjörsamlega sé gengið fram hjá hag atvinnugreina þá sýnir þetta samt að þannig hefur verið að málum staðið að gripið er til aðgerða eða efnahagsráðstafana, eins og það heitir alltaf núna, mjög ómarkvisst. Það er gripið til þess tækis sem hendi er næst hverju sinni. Bara þessi saga, sem einhverjum hefur þótt ástæða til að tíunda í greinargerð, ætti að vera lexía sem hæstv. ríkisstjórn mætti læra af, þ.e. að ígrunda betur og ganga betur frá málum áður en gripið er til breytinga þannig að hún hafi erindi sem erfiði. Það er hætt við því ef þetta frv. þýtur í gegn núna að síðan verði tekið til við breytingar á aðstöðugjaldi, síðan verði tekið til við að skoða hvernig nýir hópar komi inn í atvinnuleysisbætur og fleira í þeim dúr, þá er hætt við því að aftur þurfi að fara í þetta frv. og breyta því. Nú skil ég vel þörf ríkissjóðs fyrir meiri tekjur, auknar tekjur. Þó efast ég reyndar um að þetta frv. nái í gegn fyrir áramót þannig að það komi að þeim notum sem til var ætlast. En það er spurning hvort það er þess virði í þessu tilfelli að þurfa svo að rjúka til aftur og breyta og samræma á nýjan leik. Þetta er það margslungið og tengist það mörgum þáttum að miklu heppilegra væri að það lægi allt fyrir í einu lagi. Eftir því sem ég hef haft tækifæri til að kynna mér þetta frv. leggst ég ekki gegn innihaldi þess. Þarna er verið að taka skref sem er til að afnema ákveðna mismunun sem verið hefur í gangi, bæði milli atvinnugreina og mismunandi félagsforma. Það er verið að koma upp staðgreiðslu, einungis launaskatturinn var innheimtur í staðgreiðslu áður, en nú bætast hin fjögur gjöldin sem undir þetta falla undir staðgreiðslu líka. Mér skilst að það gefi betri raun, þ.e. innheimta verði skilvirkari, eins og það heitir. Innheimtuhlutfall hefur verið tiltölulega lágt af þessum gjöldum, á bilinu 60 -- 70%, ef ég man rétt, en nú standa vonir til að innheimta verði áhrifaríkari. Þannig ættu bæði breikkun skattstofns og betri innheimta að færa ríkissjóði auknar tekjur. Það er að mínu viti líka til bóta að með þessu móti teljast til gjaldstofns hvers konar laun, þóknanir og hlunnindi af ýmsu tagi. Það er auðvitað gleðilegt að sjá þá einstöku tillitssemi sem lýsir sér í þessu frv., þ.e. að gefa þeim atvinnugreinum sem hafa verið undanþegnar þessum gjöldum aðlögunartíma og þrepa gjaldtökuna. Það fer ekki hjá því að það hvarfli að manni hvað það hefðu nú mörg heimili þegið sömu meðferð, að fá að þrepa sig í átt að aukinni skattheimtu. Eins verður manni oft hugsað til þess í störfum í fjh.- og viðskn. hverjir það eru sem hafa tækifæri til þess að koma þangað og láta í ljósi álit sitt á skattheimtu af ýmsu tagi. Ég er ekki að segja að alltaf sé tekið tillit til þeirra umkvartana því það er nú einu sinni svo að flestir vilja halda sínum hlut og láta ekki svo glatt það sem þeir hafa einu sinni fengið í hendur. En alltaf verður manni hugsað til þess hvernig hinn svokallaði almenningur, launafólk í þessu landi, heimilin, fjölskyldurnar eiga sér aldrei nokkurn málsvara þarna. Það er aldrei hægt að kalla í formann fjölskyldna á Íslandi, enda ekki til. Kannski er auðveldast að seilast ofan í vasa launþega vegna þess að þeir hafa ekki með sama hætti málsvara eins og t.d. atvinnuvegirnir hafa. Það gæti eflaust mörg húsmóðirin mætt til viðtals við fjh.- og viðskn. um þetta, mætt með sína búreikninga, lagt fram matarreikningana, dagvistargjöldin, útgjöldin fyrir skólafötin, bækurnar, og sýnt fram á það með gildum rökum að hún gæti bara ekki borgað þessa skatta. Það væri bara ekki svona mikið afgangs, en væri hugsanlega til viðtals um það að þrepa sig upp um tvö stig á næstu fimm árum. Það skyldi þó ekki vera að það sé margt í okkar þjóðfélagi sem snýr að fjölskyldum og heimilum með þeim hætti sem það er vegna þess að svona erfiðlega gengur að finna einhvern sem talar máli þessa hóps. Og það er kannski verðugt verkefni að reyna að koma því þannig fyrir og finna leiðir til þess að það sé hægt með einhverju móti. Þá gengi kannski ekki svona vel að sniðganga börnin okkar og búa oft og tíðum svona illa að þeim. Og það hefði ekki heldur gengið svona snurðulaust í fyrra og árið þar áður að renna í gegn skattahækkunum á heimilin. Það gengi heldur kannski ekki svona vel að lækka kaupmáttinn ef eitthvert beint samband væri þarna á milli. Þessi þögli hópur er alltaf í hlutverki þolandans þegar kemur að ríkisvaldinu hvað varðar skattheimtu, en vissulega oft í hlutverki njótenda líka, ekki ætla ég að draga úr því að ýmislegt sé nú aftur notað í þágu þessa hóps. En þegar maður situr og horfir yfir þennan karlahóp, þetta karlager sem sífellt streymir inn til viðtals við fjh.- og viðskn. þá hugleiðir maður oft hvernig sé hægt að koma þessu fyrir með öðrum hætti. Við finnum mjög oft fyrir þessu jafnt og aðrir, þingkonur Kvennalistans, sem viljum gjarnan vera málsvarar heimila og fjölskyldna, að við höfum ekki aðgang að einhverjum svona löggildum fulltrúum þessara hópa sem hægt er að leita álits hjá og fá umsagnir um frv. og annað slíkt. Það mundi sjálfsagt hýrna yfir manni ef einstöku sinnum birtist þarna kvenmaður, það kemur fyrir, ég held það sé ein hjá tollinum sem er mikill sérfræðingur um tollamál og önnur kemur stundum frá fjmrn., hagfræðingur. Það eru nú yfirleitt einu konurnar sem birtast þarna.

Þessi með tollamálin er líka frá fjmrn.

Já, já, ég er heldur ekkert að ræða um það hvort þarna koma konur sem fulltrúar einhverra stofnana eða hópa þó vissulega þyki mér það notalegt, það dregur úr einmanakenndinni í þessari yfirþyrmandi karlaveröld sem fjármálaheimurinn er, heldur er ég einungis að velta fyrir mér orsakasamhenginu, muninum þarna á milli þeirrar aðstöðu sem launafólk, heimili og fjölskyldur eru í andspænis atvinnuvegunum. Þar fyrir er ég ekki að segja að það breytti miklu þótt þarna kæmu konur til viðtals fyrir þær stofnanir, fyrir þær atvinnugreinar sem kallað er í samkvæmt hefðbundnum hætti, því ég býst við að þær þyrftu í flestum tilfellum að hlíta þeim lögmálum sem gilda enn þá í þessum karlaheimi. En þetta var nú útúrdúr frá frv. sjálfu en ekki útúrdúr frá því fjármálaástandi sem við blasir líti maður á þá hópa sem ég hef gert að umtalsefni. En eins og ég sagði áðan, í sjálfu sér lýsi ég ekki andstöðu við innihald frv. sjálfs, heldur meðferð þess og hvet til þess að betur verði unnið að því og málum sem því tengjast áður en hinu háa Alþingi er ætlað að afgreiða það. En ég bendi þó á í leiðinni að í því eru líka faldar hættur sem hugsanlega gætu leitt til hækkunar verðlags ef ekki er gripið til annarra aðgerða um leið, t.d. héldu málsvarar landbúnaðar því fram að þetta mundi leiða til 2% hækkunar á landbúnaðarvörum. Eins og ástatt er nú er ekki víst að heimilin þoli það, en við skulum þá endilega sýna því tillitssemi líka og þrepa okkur þar varlega með sama hætti og hér er lagt til að gert verði við þær atvinnugreinar sem hingað til hafa verið undanskildar þessum gjöldum.

Guðmundur G. Þórarinsson : Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um tryggingagjald. Það hefur nú þegar fengið nokkuð ítarlega umfjöllun, bæði að efni og formi, en ég tel rétt að láta koma fram viðhorf mitt til þessa frv. Það er þegar ljóst að það frv. sem fyrir liggur, þ.e. sú skattlagning sem um er að ræða fyrir árið 1991, er nokkru lægri en gert er ráð fyrir að tryggingagjaldið skili í því fjárlagafrv. sem þegar er til umfjöllunar á þinginu. Þar er gert ráð fyrir að þetta tryggingagjald skili um 1600 millj. kr. en samkvæmt því frv. sem nú liggur fyrir mun það ekki skila nema 425 millj. kr. Hér er því ekki um mjög miklar breytingar að ræða á þessum gjöldum en nokkuð verulega lækkun frá því sem fyrir liggur í fjárlagafrv. Þótt um fremur litla breytingu sé að ræða er óhætt að segja að afleiðingar þessa frv. geta verið nokkuð margvíslegar. Fyrst er þar til að taka að um er að ræða sameiningu gjalda og samræmingu innheimtu. Það hygg ég að sé af hinu góða. En mikilvægustu þættir þessa frv., og fjalla ég þá eingöngu um málið eins og það liggur fyrir fyrir árið 1991 en ekki þá framtíðarsýn sem fjmrh. hefur lýst hér með samræmingu fram í tímann eða fram á árið 1993, eru samræming milli félagaforma annars vegar og hins vegar milli atvinnugreina. Það er alveg ljóst þó ekki sé í miklum mæli að um er að ræða íþyngingu á útflutningsgreinum og samkeppnisgreinum umfram þjónustugreinar og verslun og aðrar greinar ýmsar. Nokkur hækkun er á skattlagningu til landbúnaðar og sjávarútvegs og það er út af fyrir sig umhugsunarefni á þeim tíma þegar raungengi íslensku krónunnar fer nokkuð hækkandi. Eigi að síður er það sjónarmið eðlilegt og á rétt á sér að samræma þessa gjaldtöku á milli greina. En jafnframt er um að ræða það sem kallað er á fínu máli samræming á milli félagaforma, þ.e. samræming gjalda milli hinna ýmsu rekstrarforma, hlutafélaga og sameignarfélaga annars vegar og hins vegar einkareksturs. Það er alveg ljóst að með þessu frv. þyngist nokkuð skattlagning á því sem við mundum kalla einkarekstur eða atvinnurekstur einyrkja og sjálfstæðra atvinnurekenda. Ég hygg að þar komi menn að nokkrum stórum spurningarmerkjum, hvort menn eru að freista þess að samrýma það sem ósamrýmanlegt er. Það er alveg ljóst að skattlagning félagaforma er mjög mismunandi. Einfaldast er auðvitað að benda á mismuninn á tekjuskattsprósentu einkareksturs og félagaforma sem er mikill. Þarna eru menn að tala um að samræma tiltölulega einföld og lág gjöld. En ég hygg að menn komist aldrei fram hjá þeim mun sem um er að ræða þegar að félagaformunum kemur, að í einkarekstri bera menn ábyrgð á öllu sem þeir gera eða öllu sem þeir eiga. Þar er grundvallarmunur eða á til að mynda hlutafélagaforminu. Umræður hafa nokkuð snúist um aðstöðugjaldið og margir ræðumenn, þar á meðal fjmrh. og forsrh., hafa gert það að umræðuefni að fella aðstöðugjaldið niður með samningum við sveitarfélögin og það sé markmið sem keppa beri að. Ég er því sammála. Ég hygg að aðstöðugjaldið sé ljóslega ranglátur skattur þar sem um er að ræða veltuskatt. Fram hjá því verður hins vegar ekki horft að aðstöðugjaldið er veigamikill tekjustofn sveitarfélaganna og þar verða auðvitað að fara fram ítarlegar viðræður við sveitarfélögin. Hér er um viðamikla kerfisbreytingu að ræða ef menn ætla að hverfa frá aðstöðugjaldinu. Ég hygg jafnframt að aðstöðugjaldstekjustofninn sé nokkuð mismunandi eftir því hvaða sveitarfélög um er að ræða. Breyting á aðstöðugjaldi eða afnám þess mun snerta Reykjavíkurborg mjög verulega fram yfir ýmis önnur sveitarfélg. En þegar menn tala um að eðlilegt sé að afnema aðstöðugjald vegna þess að það sé brúttó- eða veltuskattur, þá þurfa menn jafnframt að hafa í huga að auðvitað er launaskattur, eða tryggingagjald sem hér er um að ræða, brúttóskattur. Þar er um að ræða skatt á laun. Og allir hlutir orka tvímælis þá gerðir eru. Ljóst er að jafnframt því sem aðstöðugjald mismunar greinum mjög eftir veltu, þá mismunar launaskattur eða tryggingagjald hinum ýmsu atvinnugreinum og fyrirtækjum mjög eftir því hve vægi launa í rekstri er mikið. Launadreifing hinna ýmsu greina í atvinnulífinu er mjög mismunandi og hár launaskattur refsar fyrst og fremst þeim greinum sem eru með marga í vinnu og greiða mikil laun. Annar megingallinn við launaskattinn er auðvitað sá að hann safnast upp í kerfinu eins og söluskatturinn gerði áður og menn fá uppsafnaðan söluskatt eftir því sem lengra kemur í virðisaukanum og uppsafnaðan launaskatt eftir því sem lengra kemur. Launaskattur er því út af fyrir sig umhugsunarefni eins og reyndar allir skattar. En auk þessara atriða og þeirra áhrifa sem hér er um að ræða hefur verið vakin athygli í þessari umræðu á atvinnuleysistryggingagjaldinu. Þegar um er að ræða samræmingu þar þurfa menn að horfa til þess að nokkurt jafnvægi sé annars vegar í gjöldum eða gjaldtöku og hins vegar þeim ávinningi sem einstakir aðilar hljóta. Það er ljóst að ýmsir einyrkjar og sjálfstæðir atvinnurekendur og jafnvel fleiri sem þetta atvinnuleysistryggingagjald er nú lagt á njóta ekki atvinnuleysisbóta. Það er boðað að það mál verði tekið til athugunar og hefði verið fróðlegt að sjá slíkt frv. samhliða því frv. sem hér er um tryggingagjald. Vonandi verður það unnið af samviskusemi og sér dagsins ljós innan stutts tíma. Hér er um að ræða nokkra breikkun á skattstofni með þessu tryggingagjaldi. Annars vegar er launaskatturinn færður út og lagður á hlunnindi sem ekki hefur verið lagt á áður og hins vegar eru gjöld felld á aðila sem ekki greiddu þau áður. Það er auðvitað ljóst að þar sem um er að ræða samræmingu til staðgreiðslu á þessum gjöldum, þá er um einhverja hækkun að ræða á sumum þessara gjalda vegna verðbólgu og þess að þau voru venjulega greidd árið á eftir. Ég hygg að hér sé þó ekki um mikið mál að ræða. Umhugsunarefni í þessu öllu er auðvitað sú samræming skattlagningar sem margir hafa gert að umræðuefni við Evrópubandalagið eða hið Evrópska efnahagssvæði. Hygg ég að þeim mun harðari sem samkeppnin verður og opnara efnahagssvæðið verður, því erfiðara verði að leggja hærri skatta á fyrirtækin hér en almennt gerist innan þess svæðis. Margt horfir til bóta með því frv. sem hér er lagt fram þó að margt veki auðvitað spurningar og sé umhugsunarefni jafnframt. Ég kemst ekki hjá því í umræðum um þetta frv. að ræða örlítið almennt um ríkisreksturinn og vil þá ekki síst beina orðum mínum til fjmrh. sem af stakri samviskusemi situr hér undir öllum þessum umræðum sem þó kunna að vera nokkuð misjafnar að mikilvægi. Það er alveg ljóst eftir 2. umr. fjárlaga að halli á ríkissjóði í þeim frv. sem nú liggja fyrir er um 4,5 milljarðar kr. Það er líka ljóst eftir þær umræður sem hér hafa farið fram að miðað við það sem þessu tryggingagjaldi er ætlað að skila og því að menn virðast almennt horfnir frá hafnamálagjaldi sem gert er ráð fyrir í frv., þá verða tekjur frv. um 1,6 milljörðum minni en þar er gert ráð fyrir. Samanlagt mundi þetta tvennt valda halla á ríkissjóði sem næmi rúmlega 6 milljörðum kr. Þá á að vísu eftir að fara fram nokkurt endurmat á tekjum frv. sem úr því muni draga aftur og vafalaust færa þennan halla niður í kringum 5 milljarða. En 5 milljarða kr. halli er gríðarlega há upphæð þó að sú tala skeri sig ekki úr þeim halla sem ríkissjóður hefur verið með á undanförnum árum og jafnvel hefur hann verið hærri. Hér er þó um að ræða frv. og til þess að menn hafi dálítinn samanburð þá hygg ég að 5 milljarðar svari til 200 -- 300 einbýlishúsa eða húsabyggðar í dálitlu þorpi. Hér er því um mjög verulega fjármuni að ræða og þeir eru mér og vafalaust mörgum fleiri mikið áhyggjuefni. Ég held að fjmrh. geri sér fyllilega grein fyrir því að þessi halli verður ekki jafnaður með tekjuaukningu einvörðungu. Hann er meiri en svo. Hann er að verða það langbundinn inni í ríkissjóði að ekki verður hjá því komist að horfa miklu fastar á gjaldahliðina en gert hefur verið. Það er alveg ljóst að nauðsynlegt er að skoða ríkiskerfið með víðtækan uppskurð og hagræðingu í huga. Þeim orðum vil ég mjög beina til fjmrh. að hann beini athygli sinni að gjaldahliðinni og þeim liðum. Ég vil í því sambandi vekja enn á ný athygli á till. til þál. sem fjórir þingmenn Framsfl. lögðu fram á síðasta þingi en ekki náði afgreiðslu. Þar var bæði í tillögugrein og greinargerð vakin ítrekað athygli á því að auknar tekjur verða ekki sóttar til fyrirtækja og almennings í þeim mæli að unnt sé að ná jöfnuði í fjármálum ríkisins. Það er þess vegna ekki verjandi annað en að hefja kerfisbundinn uppskurð ríkiskerfisins. Í það verður að leggja mikla vinnu. Það er engan veginn einfalt mál en það er mál sem er óhjákvæmilegt að takast á við. Tillögumenn þeirrar þáltill. sem ég hef nú nefnt lögðu áherslu á ein sjö atriði sem ég vil í örstuttu máli vekja athygli á. Í fyrsta lagi að starfsmarkmið ríkisstofnana verði endurmetin og þau markmið sem lögð eru til grundvallar við reksturinn verði þannig skilgreind að nýju og afnumin sjálfvirkni í útgjöldum. Þarna er auðvitað um að ræða atriði sem verður að vinnast í samvinnu við forstöðumenn viðkomandi stofnana og hér er um að ræða vandasamt verkefni. Við lögðum jafnframt áherslu á að skoðað verði í hve miklum mæli megi sameina stofnanir, einfalda starfsemi og koma hagræðingu við og að leggja megi niður stofnanir og fyrirtæki innan ríkisins þar sem fella má starfsemina undir aðrar stofnanir. Við lögðum áherslu á að sem flestar ríkisstofnanir fái sem sjálfstæðastan fjárhag og stjórnendur beri ábyrgð á að halda stofnunum innan fjárlagarammans. Fjmrh. hefur þegar lagt fram frv. sem miðar nokkuð í þessa átt, þ.e. heimilar einstökum stofnunum að gera kjarasamninga, og hygg ég að það sé skref sem fer mjög í rétta átt. Við flm. þessarar þáltill. lögðum jafnframt áherslu á að gerð yrði úttekt á ýmsum þáttum í rekstri ríkisstofnana sem bjóða mætti út og haldið verði áfram að huga að sölu á ríkisfyrirtækjum. Við lögðum áherslu á að reyna að koma því við að verkaskipting starfsmanna verði ekki eins afmörkuð og nú er. Þar gæti ég trúað að einmitt það frv. sem ég vitnaði til að fjmrh. hefur lagt fram gæti haft veruleg áhrif. Við lögðum áherslu á að stjórnkerfi ríkisstofnana verði gert virkara og við það miðað að stjórnendur geti auðveldlega lagað reksturinn að fjárlögum. Jafnframt lögðum við áherslu á að þess yrði freistað að fara svipaða leið og Danir hafa í sínum þrengingum verið að leggja til, þ.e. að ríkisstarfsmönnum verði fækkað um 1,5 -- 2% á næstu þremur árum. Eins og ég sagði áðan varð þessi tillaga ekki útrædd. Hún stöðvaðist í nefnd og náði ekki afgreiðslu. Ég hygg þó að hér sé aðeins drepið á nokkur af þeim atriðum sem miklu máli skipta í þessu sambandi. Ég er alveg sannfærður um að fjmrh. hefur enn fleiri atriði í sínum huga og lætur sjálfsagt huga að enn fleiri atriðum varðandi uppskurð ríkiskerfisins. En ríkissjóður hefur á undanförnum árum verið rekinn með gríðarlega miklum halla. Ef dæma má af línuritum í fjárlagafrv. hefur hann þó heldur farið minnkandi en hitt á síðustu árum en hann er auðvitað of mikill. Við það verður ekki búið. Hér er um gríðarlega háar tölur að ræða og ég held þess vegna að eitt allra brýnasta verkefnið í efnahagslífi íslensku þjóðarinnar í dag sé einmitt uppskurður á ríkiskerfinu og það verkefni að ná tökum á halla ríkissjóðs. Kannski er einmitt þar innbyggð sú tímasprengja sem hættulegust kann að reynast í jafnvægi sem þó hefur tekist að skapa í okkar efnahagslífi á undanförnum missirum. Hér er vissulega um langtímaáætlun að ræða, að einfalda ríkiskerfið og skera það upp. En jafnframt verða alþingismenn að gera sér grein fyrir því að ekki er unnt að hengja stöðugt nýja pinkla á ríkissjóð. Menn verða að sameinast í því átaki að taka hér á. Ég ætla mér ekki í þessari ræðu að fara í einstaka liði eða nefna til einstök dæmi. Ég get þó nefnt það að mér hefur oft orðið það umhugsunarefni til að mynda varðandi menntakerfið að Íslendingar ljúka stúdentsprófi ári síðar en flestir erlendir jafnaldrar þeirra. Það hlýtur að beina hug okkar að því hvort unnt sé að stytta með einhverju móti námstíma fram að stúdentsprófi á Íslandi um eitt ár. E.t.v. gæti þar leynst dálítið átak. Stundum hefur verið sagt um íslenska menntakerfið að megingalli þess sé sá að þar sé of mikið kennt en of lítið lært. Ég er alveg viss um það að þau átök sem menn einhenda sér í nú varðandi aukna samvirkni stóru sjúkrahúsanna, til að mynda í Reykjavík, með einhvers konar skipulagðri þróunarstjórn sem samræmir verkaskiptingu og átak á milli þeirra og nýtingu getur leitt til verulegs sparnaðar. En einmitt í framhaldi af þeirri umræðu sem hér fer fram um auknar tekjur til ríkisins, í þeim vanda sem ríkissjóður óneitanlega er, vil ég enn á ný vekja athygli fjmrh. á því að hjá því verður ekki komist að líta berum augum á gjaldahliðina og menn verða að ná samstöðu um það að einhenda sér í það að skera ríkiskerfið upp og ná þar aukinni hagræðingu.

Þorsteinn Pálsson : Herra forseti. Fulltrúi Kvennalistans í þessari umræðu flutti býsna skondna ræðu. Síðari hluti ræðunnar var svona almenn mórölsk hugvekja um skort á löggiltum talsmönnum fjölskyldna og heimila, sennilega flutt vegna þess að hv. þm. hefur fundist svo sem þetta frv. bæri með sér umhyggju fyrir heimilum og fjölskyldum í landinu. Fyrri hluti ræðunnar gekk hins vegar út á það að styðja efnisatriði þessa frv. Og hvernig koma nú þessar tvær almennu yfirlýsingar sem lesa mátti út úr ræðu hv. þm. heim og saman? Þetta frv. felur í sér að það á að hækka skatt á laun sem greidd eru í landinu, í fyrstu um 500 millj. kr. en síðan á að hækka á næstu tveimur árum þar á eftir skatt á öll laun sem greidd eru í atvinnugreinum sem laus eru við launaskattheimtu í dag. Þar er um að ræða sjávarútveg og iðnað. Án þess að ég hafi hér við hendina tölur um hlutdeild kvenna í fiskvinnslu og almennum iðnaðarstörfum þá hygg ég að konur séu býsna stór hluti starfsmanna í þessum tveimur atvinnugreinum. Þessar atvinnugreinar eiga að taka á sig nýja skattheimtu í formi launaskatts. Auðvitað er hægt að auka launakostnað á marga vegu. Það er hægt að gera þetta með því að hækka laun og greiða þau út til starfsfólksins. Það er líka hægt að gera með þeim hætti sem hér er verið að leggja til, að leggja skatta ofan á launin og færa peningana ekki frá atvinnurekstrinum yfir til launafólksins heldur frá atvinnurekstrinum yfir til ríkissjóðs. Og það er einmitt sú leið sem hér er farin. Ef við ætlum að stefna að varanlegum stöðugleika í verðlagsmálum á næstu árum þá má öllum vera ljóst að sýna þarf verulegt aðhald á öllum sviðum í opinberum rekstri og í rekstri atvinnufyrirtækja og í rekstri heimila. Ég hygg að launþegahreyfingin hafi sett sér það markmið að ná u.þ.b. 1% kaupmáttaraukningu á næsta ári. Hæstv. ríkisstjórn er nú að rýra þá möguleika með því að leggja þennan launaskatt á og hún mun rýra þann möguleika ef hún ætlar að fara fram með hugmyndir sýnar um að auka skattheimtu á eldsneyti bifreiða. Þó tölur í þessu efni sýnist í fljótu bragði ekki vera stórar þá skulum við hafa það í huga að skattabreytingar sem leiða til 0,3% verðlagsbreytinga taka til baka 1 / 3 af áformaðri kaupmáttaraukningu launafólksins. Þetta sýnir glöggt hvað stærðirnar í þessu skipta miklu máli og hversu tölur sem mönnum almennt finnst vera lágar geta skipt miklu máli þegar verðlagsbreyting upp á ekki stærri tölu en 0,3% tekur til baka 1 / 3 af áformaðri kaupmáttaraukningu. Það sem gerast mun þegar þessar krónur, sem hæstv. ríkisstjórn telur að atvinnufyrirtæki í sjávarútvegi og iðnaði geti bætt við sig í launakostnaði, renna í ríkissjóð en ekki til launþega er það að á næstu tveimur árum er verið að rýra möguleika starfsfólks í sjávarútvegi og iðnaði til þess að bæta kaupmátt sinn um 2%. Og 2% kaupmáttaraukning er býsna stór tala á næstu tveimur árum í þeirri kröppu stöðu sem við erum eftir það mikla kaupmáttarhrap sem hér hefur orðið. Og á hverjum bitnar þetta? Það bitnar að stórum hluta til á konum sem vinna í fiskiðnaði og almennum iðnaði. Það er verið að rýra svigrúm þeirra til þess að bæta kaupmátt sinn sem þessu nemur vegna þess að hæstv. ríkisstjórn telur að það fari betur á því að hún ráðstafi þeim fjármunum sem þarna kunna að vera til ráðstöfunar fremur en heimilin í landinu og það fremur en heimili fiskverkakvennanna og iðnverkakvennanna. Það á hins vegar að lækka launaskattinn í atvinnugreinum verslunar og þjónustu þar sem laun eru almennt hærri en í sjávarútvegi og iðnaði. Ýmsum kann að finnast það nokkuð skrýtin pólitík við þessar aðstæður að auka svigrúm starfsfólks í þessum atvinnugreinum til þess að bæta kaupmátt sinn en rýra svigrúm starfsfólks í iðnaði og sjávarútvegi á sama tíma. Ég er þeirrar skoðunar að það sé álit æði margra að það væri almennt séð meiri þörf á að bæta kaupmátt þess fólks sem starfar í sjávarútvegi, fiskvinnslu og almennum iðnaði. En frv. felur í sér að rýra þennan möguleika og eftir allar þær stóru yfirlýsingar sem Kvennalistinn hefur viðhaft um grundvöll stefnu sinnar, að bæta kjör kvenna og barna, þá sýnist mér að það horfi nokkuð einkennilega við þegar Kvennalistinn lýsir yfir svo áköfum stuðningi við frv. sem rýrir möguleika fiskvinnslukvenna og iðnverkakvenna til þess að bæta kaupmátt sinn. Hversu mjög sem menn tala um mikilvægi samræmingar í skattheimtu þá verður þessi veruleiki ekki umflúinn. Menn taka þá hagsmuni starfsfólksins í þessum atvinnugreinum og setja þá til hliðar og meta hagsmuni skattheimtunnar meira og hinna tæknilegu, almennu sjónarmiða við skattheimtu. Þau geta verið góð og gild um margt en það er athygli vert að afstaða hæstv. ríkisstjórnar til þessara atvinnugreina, atvinnufyrirtækjanna og starfsfólksins sem hjá þeim býr, kemur mjög skýrt fram í stefnumörkun þessa frv. Það á að létta undir með verslun og þjónustu, og ég ætla ekki að gagnrýna það, á sama tíma og verið er að íþyngja framleiðslugreinum sjávarútvegs og iðnaðar. Ég efast hins vegar um að það sé skynsamlegt út frá almennum markmiðum um það að auka hér framleiðni og verðmætasköpun að íþyngja með þessum hætti sérstaklega þessum atvinnugreinum í landinu. Og ég efast um að það sé skynsamleg pólitík að þrengja kosti þess starfsfólks sem hjá þessum atvinnufyrirtækjum vinnur umfram kosti starfsfólks sem vinnur í öðrum atvinnugreinum. Það kemur mér ekki á óvart að vinstri ríkisstjórn eins og sú sem hér situr skuli kynna pólitík af þessu tagi sem bitnar á þessum atvinnufyrirtækjum og bitnar á þessu starfsfólki því að sú umhyggja sem þeir á stundum hafa lýst í orðum fyrir því launafólki sem hér á í hlut hefur fyrir löngu gufað upp og ummæli þeirra og stefnuyfirlýsingar borið merki skinhelginnar einnar saman. En því meiri furðu vekur að Kvennalistinn skuli taka undir pólitíska stefnumörkun af þessu tagi sem augljóslega bitnar á launafólki sem sá stjórnmálaflokkur hefur í orði kveðnu borið nokkuð fyrir brjósti á undanförnum árum. Ég ætla ekki að gera því skóna að óreyndu að Kvennalistinn hafi bæst í skinhelgisflokk núv. ríkisstjórnarliðs og vona satt best að segja að þessi stefnumörkun byggist fremur á ónógri íhugun á þeirri raunverulegu stefnumörkun sem í frv. felst. Um þetta frv. mætti fara mörgum orðum. Það hefur komið fram hér mörgum sinnum í dag að innan hæstv. ríkisstjórnar er ekki samstaða um þetta frv. og því nokkuð sérstætt að vera að ræða hér við 1. umr. stjfrv. þar sem stjórnarflokkana greinir á í höfuðatriðum um það hvernig að skattlagningunni skuli staðið. Frv. ber sem sagt með sér hvers konar verklag og hvers konar verkstjórn á sér stað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Frv. ber í annan stað með sér að hæstv. ríkisstjórn hefur heykst á öllum áformum sem hún hafði uppi um takmarkaðan halla á ríkissjóði. Hún hefur gefist upp í þeirri baráttu með eindæmum. Þetta eru megineinkenni þess frv. sem hér liggur fyrir og þess vegna gefur það tilefni til almennrar umræðu um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, áhrif þeirrar uppgjafar á þróun peningamála og verðlags og verðbólguhorfur á næstu árum. Ljóst má vera að sú uppgjafarstefna í ríkisfjármálum sem þetta frv. ber vott um hlýtur að leiða til þess að þensla verður meiri á peningamarkaði á næsta ári og vextir, sem hafa vegna ónógrar festu í ríkisfjármálum verið að hækka á þessu ári, munu enn hækka á næsta ári. Þetta frv. er þess vegna staðfesting á þeirri alvarlegu aðvörun sem fram kom í skýrslu Seðlabankans í byrjun þessa mánaðar að ástandið á peningamarkaðnum að undanförnu hefði verið svikalogn og alvarlegri tíðindi væru þar í vændum. Hér liggur á borðinu í dag fyrsta óræka sönnunarmerkið um afleiðingar þess skipbrots sem stjórnarstefnan er við þessar aðstæður. Það er líka fróðlegt að líta á þetta frv. í ljósi nýlegra stefnuyfirlýsinga frá hæstv. ríkisstjórn. Það er ekki langt síðan hæstv. menntmrh. taldi að óhjákvæmilegt væri að hækka skatta til viðbótar þeim 15 milljörðum sem þegar eru komnir í skattahækkunum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um 9 milljarða. Menn minnast þess þegar hæstv. forsrh. fyrir fáum vikum lýsti því að fram undan væru miklar skattahækkanir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og fram kom á flokksþingi Framsfl. að meginstefnumið framsóknarmanna í næstu kosningum væri boðorðið um verulegar skattahækkanir. Í reynd ætlaði Framsfl. ekki að fara með annan boðskap til kjósenda en kröfuna um meiri skatta. Og að undanförnu hefur komið æ betur í ljós að það er áform ríkisstjórnarflokkanna þriggja að ganga sameiginlega til kosninga, leita sameiginlega eftir endurnýjuðu umboði og sjálfsagt ætla þeir að freista þess að fá Kvennalistann með til áframhaldandi samstarfs þegar Borgfl. hefur fengið dánarvottorð sitt útgefið í næstu kosningum. Ég minnist þess að það er ekki langt síðan að Kvennalistinn gaf út yfirlýsignu um það að hann ætlaði nú loks í ríkisstjórn. Þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið af hálfu Kvennalistans í dag benda til þess að hann stefni þráðbeint í þetta nýja skattahækkunarsamstarf. Vafalaust munu kosningarnar í vor fyrst og fremst snúast um þá sameiginlegu ákvörðun vinstri flokkanna að hækka hér skatta mjög verulega á næsta ári. En þeir heykjast á að koma þeim áformum fram nú í aðdraganda kosninganna. Þeir þora ekki að sýna á spilin fyrir kosningar og því stendur hæstv. fjmrh. í þessum skelfilegu sporum, sem hann stendur hér í í dag, að geta ekki einu sinni flutt þau frv. sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir og eftir að hafa þurft að gefa meiri hluta þeirra eftir stendur hann frammi fyrir því að forustuflokkurinn í ríkisstjórn segist ekki vera sammála frv. eins og það liggur hér fyrir. Þetta er nú það ástand sem við blasir í þessu efni. Það er ærin ástæða til að skoða ítarlega ýmis atriði þessa frv. þegar það kemur til formlegrar meðferðar í nefnd. Þetta frv. kallar á mjög vandaða málsmeðferð í hv. fjh.- og viðskn. því að það tengist ekki aðeins tæknilegum breytingum á sköttum, það tengist afkomu atvinnugreina, það tengist mismunandi möguleikum launafólks til þess að bæta kaupmátt sinn á næstu árum og það tengist ýmiss konar annarri löggjöf í þjóðfélaginu og breytingar í sumum efnum að því er það varðar þurfa að liggja fyrir áður en þetta frv. verður samþykkt frá Alþingi. Í tveimur atriðum a.m.k. er verið að gera ráð fyrir gjaldtöku af aðilum sem ekki njóta þjónustu eða réttinda í samræmi við þá gjaldheimtu. Af augljósum ástæðum þarf að taka þessi atriði til skoðunar. Hér er gert ráð fyrir því að útvegsmenn til að mynda greiði sérstakt gjald til Vinnueftirlits ríkisins. Þeir njóta ekki þjónustu Vinnueftirlitsins heldur er það Siglingamálastofnun sem annast sambærilegt eftirlit og sambærilega þjónustu í fiskiskipunum. Með þessu er verið að tvískatta útgerðina fyrir sambærilega þjónustu. Þetta atriði þarf að taka til rækilegrar skoðunar og sömuleiðis þau atriði sem þegar hefur verið bent á í þessari umræðu að því er varðar skattheimtu af aðilum til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem ekki njóta þar réttinda. En það er rétt að vekja á því athygli enn einu sinni að um Atvinnuleysistryggingasjóð gilda nú lagareglur sem að mínum dómi stríða gegn stjórnarskrá Íslands og alveg augljóslega stríða gegn þeim mannréttindayfirlýsingum sem við erum aðilar að með því að réttur til atvinnuleysisbóta er bundinn við aðild að stéttarfélögum. Þessi atriði og fjölmörg fleiri þarf að taka hér til skoðunar við meðferð frv. í hv. nefnd og þá löggjöf sem þessum þáttum tengjast. Hér þarf einnig að horfa á lífeyris- og slysatryggingar Tryggingastofnunar ríkisins. Það er athygli vert að sú skattahækkun sem koma á til framkvæmda í fyrsta þrepi þessara breytinga felur í sér að til að mynda bændur, sem að undanförnu hafa lagt sig verulega fram um að halda hér niðri verðlagi, m.a. með því að gefa eftir í sjálfvirkum útreikningi á launalið bóndans í vísitölugrundvelli búvörunnar, þurfa nú að sæta því að um leið og hæstv. ríkisstjórn hefur beitt áhrifum sínum í þá veru þá kemur hún og ætlar að leggja á þá 74 millj. kr. í nýjum launaskatti. Allt stangast hér hvað á annars horn í málsmeðferð hæstv. ríkisstjórnar frá einni vikunni til annarrar eða frá einum deginum til annars. Frv. ber þess glögg merki að engin samfella eða heildarstefna kemur fram af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. á þessu stigi máls. Það á eftir að fá mjög rækilega umfjöllun í hv. nefnd. Hæstv. ríkisstjórn á eftir að koma sér saman um hvað hún ætlar að leggja til í þessu efni og af þeim ástæðum er ekki tilefni til að eyða löngum tíma hér í lokaönnum Alþingis fyrir jól í umræður um þetta frv.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegur forseti. Ekki veit ég nú hvort á að taka alvarlega þá rispu sem hv. 1. þm. Suðurl. tók hér í stólnum og þennan skyndilega áhuga hans á kjörum kvenna. Ég vil strax leiðrétta þann misskilning að ég hafi tengt þetta frv. nokkuð hag kvenna eða lýst mig samþykka innihaldi frv. vegna þess að það væri svo kvenvinsamlegt. Það er langt því frá. En hitt er athyglisvert hver orð hann velur þegar hann kaus að kalla það ,,móralska hugleiðingu``. Það er sérkennilegt að ef minnst er á --- og nú vil ég biðja hv. 1. þm. Suðurl. að hlýða á orð mín --- það er sérkennilegt að ef talið berst hér að konum, heimilum, fjölskyldu eða börnum, þá skuli það vera kölluð ,,mórölsk hugleiðing``. Í þeim orðum liggur viss merking. Það er svona nokkuð hlægilegt að flytja móralskar hugleiðingar, það er gjarnan þröngsýnt, vandlætingarfullt fólk sem það gerir. Við notum þessi orð a.m.k. í þeirri merkingu, og tilefni mitt til þessarar ,,mórölsku hugleiðingar`` var einmitt að ég var að lýsa söknuði yfir því að konur þessa lands, sem eru meira og minna ábyrgar fyrir heimilum og fjölskyldum þessa lands, skyldu aldrei eiga sér nokkurn málsvara þegar kemur að skattabreytingum eða öðru sem varðar kjör þeirra. Þó að nú komi atvinnugreinar til með að greiða launaskatt, ef þetta frv. nær fram að ganga, sem áður gerðu það ekki, þá eru það ekki nokkur rök fyrir hækkuðum eða lækkuðum eða sömu launum kvenna. Ég þekki þess engin dæmi að undanþágur sem ríkið hefur veitt af einhverju tagi hafi komið konum til góða í formi launahækkana. Ég vil minna á það að árið 1986 voru fiskvinnsla og iðnaður undanþegin þessu skatti. Það var í stjórnartíð Sjálfstfl. Voru þeir peningar sem þá losnaði um notaðir til þess að bæta laun kvenna í iðnaði og fiskvinnslu? Nei, ónei. Svo þetta er hræsnin ein og til þess eins gert að reyna að tengja með einhverjum hætti Kvennalistann við núv. ríkisstjórn. Hefur Sjálfstfl. ekkert hugsað sér að reyna stjórnarmyndun í vor? Eða vilja þeir það ekki og segja þess vegna endilega að núv. ríkisstjórn ætli að sitja áfram með hjálp Kvennalistans? Er það til þess að firra sig sjálfa þeirri ábyrgð að þurfa hugsanlega að standa að stjórnarmyndun?  Konur eiga ekki að þurfa að eiga kjör sín undir því hvort atvinnugreinar eða fyrirtæki njóti undanþága eða ívilnana frá ríki eða hinu opinbera. Það eiga þær að fá vegna vinnu sinnar og vegna þess verðmætis sem þær skapa í þessu þjóðfélagi og það að konur hafa ekki getað sótt sér þau laun sem þeim ber, það er hugmyndafræði. Það hefur ekkert með ívilnanir að gera. Það hefur heldur ekkert með móralskar hugleiðingar að gera. Það er hugmyndafræði og það er hún sem þarf að breyta og hv. þm. ætti að taka til í eigin búi og reyna að bæta sína eigin hugmyndafræði og það strax. Það er athyglisvert að hv. 1. þm. Reykv. lýsti sig líka samþykkan innihaldi frv. Því vændi hv. 1. þm. Suðurl. ekki samflokksmann sinn um kvenfjandsamleg sjónarmið eða ber honum alls ekkert að bera hag kvenna fyrir brjósti? Er það allt í lagi þó karlmenn sveifli sér eins og Tarsan á milli trjánna og taki bara ekkert eftir aumingja Jane sem liggur niðri í skógarbotninum? Það er bara alls ekkert þeirra mál. En það á auðvitað að vera okkar mál. Þið komið alltaf upp um ykkur, þetta er nefnilega bara okkar kvennanna mál, þetta eru ekkert ykkar mál nema þegar þið reynið að slá ykkur upp á því í ræðustól. Fyrir tveimur árum síðan var efnt til mikillar hagræðingar m.a. í sjávarútvegi. Það er mál manna að sú hagræðing hafi víða tekist allvel og átt sinn þátt í því að þar hefur nú dæminu verið snúið við og afkoman miklu betri en hún var. Hvernig skilaði það sér til kvenna? Í stórlækkuðum kaupmætti. Það var nú árangurinn af þeirri hagræðingu. Ég skora á hv. þm. að koma hér í ræðustól og nefna eitt einasta dæmi um þetta, að konur hafi notið góðs af ívilnunum, undanþágu, hagræðingu, sparnaði eða hvaða nafni sem þið viljið nefna það. Hann getur ásakað mig eða hvaða þingmann Kvennalistans sem er um kvenfjandsamleg viðhorf en hann skyldi svo sannarlega standa betur fyrir máli sínu og hugsa sig vel um áður en hann gengur í þennan stól aftur.

Þorsteinn Pálsson : Herra forseti. Ég skal fyrir mitt leyti verða við þeim tilmælum að lengja ekki þessa umræðu. Ég lít hins vegar svo á að reiðirispa hv. 12. þm. Reykv. beri þess nokkurn vott að athugasemdir mínar hafi komið við viðkvæman blett. Hvað sem líður öllum hugsjónum þá geta menn ekki vikist undan þeirri staðreynd að sé kostnaður atvinnufyrirtækjanna af launum hækkaður um 2%, þá rýrir það möguleika þeirra að sama skapi til þess að bæta kjör starfsfólksins. Sú staðreynd er afar augljós og þarf ekki að fara í langar ræður þar um. Það kann að vera almennt eðlilegt markmið að samræma skattheimtu en við núverandi aðstæður sýnist mér að það sé alveg augljóst að sú jöfnun verður gerð á kostnað þeirra atvinnugreina sem í hlut eiga og þess starfsfólks sem þar vinnur. Ég hlaut að vekja athygli á því að stór hluti þess starfsfólks eru einmitt konur sem Kvennalistinn hefur verið að bera fyrir brjósti í orðræðum undanfarin ár. Ég minni á það að launaskattur var með öllu lagður niður í þessum tveimur atvinnugreinum í tengslum við kjarasamninga sem gerðir voru árið 1986. Vegna hvers? Vegna þess að það var að mati launafólksins sjálfs og atvinnurekendanna eina leiðin til þess að bæta kaupmáttinn og kaupmáttur hefur ekki batnað meira á einu ári um langan tíma en einmitt á því ári. Ég minni á að þegar sú ráðstöfun hafði verið gerð þá voru gerðir samningar, sem um margt voru taldir tímamótasamningar á þeim tíma, á milli atvinnurekenda og launafólks vegna þess að þá voru í fyrsta sinn sett sérstök ákvæði um lágmarkslaun sem ég hygg að hafi fyrst og fremst þjónað þeim sem þá höfðu lægst laun í þjóðfélaginu. Ég hygg að það sé líka rétt fullyrðing sem Kvennalistinn hefur lengi borið fram að að stærstum hluta séu það konur sem eru á lægstu launatöxtunum. Einmitt í kjölfar þessarar breytingar sem gerð var til þess að auðvelda atvinnufyrirtækjunum að bæta kaupmáttinn 1986 var samið um slíka breytingu í kjarasamningum og það var, svo maður grípi til orða úr orðasafni hæstv. fjmrh., nokkuð einstæður viðburður og nokkur tímamót í kjarasamningagerð í landinu. Ég er því þeirrar skoðunar að reynslan færi rök að þeim fullyrðingum sem ég hef hér fært fram og þeim athugasemdum, hvað sem líður öllum hugsjónum.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda sem er fylgifrv. með því frv. sem við ræddum hér áðan. Í frv. til laga um tryggingagjald er gert ráð fyrir að um upplýsingar og eftirlit fari eftir ákvæðum laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Jafnframt er gert ráð fyrir því að álagning tryggingagjalds fari fram samhliða álagningu tekjuskatts og eignarskatts. Af þessum sökum er nauðsynlegt að gera breytingar á lögunum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í 1. gr. frv. er kveðið á um það að staðgreiðsla tryggingagjalds sé bráðabirgðagreiðsla með sama hætti og staðgreiðsla vegna tekjuskatts og útsvars. Í 2. gr. kemur fram að lögin um staðgreiðslu taki einnig til tryggingagjalds eftir því sem við á eftir ákvæðum laga um tryggingagjald. Samkvæmt 3. gr. frv. er kveðið á um að endanleg álagning tryggingagjalds fari fram við álagningu opinberra gjalda að loknu tekjuári. Ég tel að frv. sé einfalt og meginefni þess ljóst og legg til að að lokinni 1. umr. verði því vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75 frá árinu 1981. Í þessu frv. er kveðið á um nokkrar breytingar sem snerta skattlagningu einstaklinga í samræmi við það sem boðað er í fjárlagafrv. Breytingarnar miðast við að tryggja óbreytta skattbyrði einstaklinga milli áranna 1990 og 1991. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1991 kemur fram sú meginviðmiðun að álagning tekjuskatta á einstaklinga á næsta ári skuli vera óbreytt í hlutfalli við heildartekjur þeirra frá því sem gildir árið 1990, þ.e. að skattbyrðin haldist óbreytt milli ára. Áætlað er að meðallaun á mann hækki um 8,5% á næsta ári og heildartekjur heimilanna um 10 -- 11%. Í samræmi við það er áætlað að tekjuskattur hækki um svipað hlutfall. Í þessu felst að helstu frádráttar - og afsláttarliðir tekjuskattskerfisins hækka í samræmi við laun á næsta ári, eða heldur meira en nemur hækkun lánskjaravísitölunnar milli ára. Árið 1990 er persónuafsláttur fyrir hvern einstakling 21.482 kr. að meðaltali á mánuði, en það jafngildir skattleysismörkum upp á 53.988 kr. á mánuði. Samkvæmt endurskoðaðri spá er reiknað með 8,5% meðalhækkun launa á næsta ári. Í samræmi við það hækkar persónuafsláttur nú um áramótin um 3,2%, úr 22.114 kr. í 22.831 kr. á mánuði fyrir fyrri hluta ársins og í rúmlega 23.800 á síðari hluta þess samkvæmt áætlaðri hækkun lánskjaravísitölu frá desember 1990 til júní 1991. Skattleysismörkin hækka um sama hlutfall og verða 58.600 kr. að meðaltali á næsta ári. Í fjárlagafrv. voru jafnframt boðaðar ýmsar aðrar breytingar sem ætlunin er að festa í sessi með þessu frv. Rétt er að vekja athygli á því að gert er ráð fyrir að skattvísitala verði ákveðin 109,5 stig í fjárlögum 1991 miðað við 100 stig 1990. Allar fjárhæðir sem tengdar eru skattvísitölu í lögum um tekju - og eignarskatt munu því hækka um 9,5% á næsta ári. Hækkun fasteignamats milli ára er hins vegar 12%. Þess vegna þykir rétt að hækka skattfrelsismörk eignarskatts sérstaklega í þessu frv. þannig að þau hækki um 12% á milli ára þegar þau hafa verið uppfærð með skattvísitölu. Sama gildir um eignarmörk vegna barnabótaauka og vaxtabóta. Á síðasta þingi voru samþykkt ný lögheimilislög og taka þau gildi 1. jan. 1991. Við gildistöku laganna skortir lagagrundvöll undir þá skattaframkvæmd sem ríkt hefur varðandi námsmenn sem tímabundið stofna til heimilis í öðru ríki en Íslandi. Til þess að tryggja að þessir skattþegnar haldi sínum skattalegu réttindum hérlendis á meðan á námi stendur erlendis eru lagðar til breytingar á 70. gr. laga nr. 75/1981. Er því lagt til að þessir aðilar geti þrátt fyrir 1. gr. laga nr. 75/1981 haldið öllum réttindum sem heimilisfesti hér á landi veitir samkvæmt þessum lögum og öðrum lögum um opinber gjöld. Samkvæmt núgildandi lögum eru markaðsbréf sem gefin eru út af ríkissjóði, ríkisvíxlar, happdrættisskuldabréf ríkissjóðs og húsbréf gefin út af Byggingarsjóði ríkisins undanþegin eignarskatti að uppfylltum vissum skilyrðum. Nú hefur verið ákveðið að setja á markað nýja tegund ríkisverðbréfa sem hafa hlotið nafnið ríkisbréf. Tilgangurinn með þessari útgáfu er m.a. að brúa bilið milli ríkisvíxla og spariskírteina, svo og að gefa kaupendum ríkisverðbréfa kost á meira úrvali af ríkisverðbréfum, bæði hvað varðar tímalengd og vaxtakjör. Rétt þykir til þess að taka af öll tvímæli á lagagrundvelli að taka orðið ríkisbréf inn í gildandi lög til þess að tryggja að sömu reglur gildi um ríkisbréfin eins og önnur markaðsbréf sem gefin eru út af ríkinu. Lagt er til í frv. að tryggð verði innheimta á vanskilum eftir álagningu opinberra gjalda vegna reiknaðs endurgjalds þeirra manna sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur, þ.e. í þeim tilvikum sem skattaðili hefur ekki staðið skil á fjárhæð þeirri sem skila átti í staðgreiðslu. Hér er kveðið á um það að álagningin skuli vera gjaldfallin 1. ágúst á því ári sem álagningin fer fram. Enn fremur er í frv. vikið að ákvæðum varðandi bætur til þeirra sem keyptu húsnæði á tilteknu tímabili sem verið hefur umfjöllunarefni hér á þingi fyrr í vetur, m.a. vegna fsp. frá hv. þm. Geir Haarde. Í þeirri umræðu lýsti ég því yfir að ég mundi leggja fyrir þingið tillögur til breytingar á þessum atriðum og er þær að finna hér í þessu frv. Virðulegi forseti. Ég mælist svo til þess að að lokinni 1. umr. verði þessu frv. vísað til hv. fjh. - og viðskn.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Það er ætíð fagnaðarefni þegar menn viðurkenna mistök sín og misgerðir og láta iðrun sína koma fram í verki. En það háttar einmitt þannig til um það síðasta atriði sem hæstv. ráðherra gerði hér að umtalsefni og varðar ákvæði til bráðabirgða í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Þetta ákvæði til bráðabirgða gerir ráð fyrir því að afturkölluð verði sú ósvinna sem hér var ákveðin að frumkvæði fjmrh. um þetta leyti á síðasta ári, er skilgreiningu vaxta var breytt í desembermánuði og sú skilgreining látin ná til alls ársins. Á þessa ósvinnu hef ég margbent, m.a. hér í þinginu á síðasta vori þegar ég lagði fram frv. um að afturkalla þessa breytingu, sömuleiðis eftir skattálagningu á síðasta sumri þegar í ljós kom að hér áttu hlut að máli hópar manna sem ekki höfðu átt sér neins ills von þegar þeir gerðu fjárhagslegar ráðstafanir á árinu 1989 á grundvelli laganna eins og þau voru þá. Síðan lagði ég hér fram frv., virðulegi forseti, sem er 105. mál þingsins um að leiðrétta afturvirk ákvæði bæði að því er þetta atriði varðar og eins að því er varðar útreikning húsnæðisbóta. Nú háttar þannig til, herra forseti, að ákvæði til bráðabirgða í frv. ráðherra er orðrétt upp úr frv. því sem ég hef hér flutt, upp úr 2. gr. frv. Vænti ég að hv. formaður fjh. - og viðskn. veiti því athygli að ákvæði til bráðabirgða í frv. ráðherra er orðrétt tekið upp úr því frv. sem ég flutti hér um leiðréttingu á afturvirkum ákvæðum og eru það tvær málsgreinar í 2. gr. þess frv. sem ég flutti. Þessu hlýt ég að sjálfsögðu að fagna því hér er viðurkenning ráðherrans, eins og ég gat um, á hans fyrri mistökum í þessu máli og ég fagna því að hann skuli einfaldlega taka þetta ákvæði óbreytt upp úr mínu frv. Hins vegar sakna ég þess, virðulegi forseti, að það skuli þá ekki gengið hreint til verks og þessi afturvirkni leiðrétt að öllu leyti, líka gagnvart því fólki sem varð fyrir barðinu á henni að því er varðar húsnæðisbætur. Ég býst við að það sé miklu minni hópur heldur en vaxtabótaákvæðið og vaxtaskilgreiningin bitnaði á, ég hugsa að það sé minni hópur vegna þess að eflaust hafa margir þeirra sem reiknuðu með húsnæðisbótum getað nýtt sér ákvæði laga um vaxtabætur í þeirra stað. Hins vegar vil ég láta það koma fram hér við 1. umr. --- um leið og ég fagna því að ákvæði til bráðabirgða eins og það er skuli tekið upp úr mínu frv. --- að ég mun flytja brtt. við frv. ráðherra um að 1. gr. þess frv. sem ég flutti verði einnig tekin inn í ákvæði til bráðabirgða, en þar er um að ræða þá aðila sem urðu fyrir barðinu á afturvirkni ákvæða varðandi húsnæðisbætur. Ég tel eðlilegt að þetta mál verði klárað í einu lagi og um leið og ég fagna því að ráðherrann skuli ætla að stíga hálft skref, þá skora ég á hann að koma enn frekar til móts og stíga skrefið til fulls og leiðrétta þessa afturvirkni alveg. Býð ég honum sem sé til samstarfs um það að breyta frv. með þeim hætti sem brtt. mínar munu gera ráð fyrir, en ég vænti þess að þær muni koma til umfjöllunar í fjh. - og viðskn. samtímis frv. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að þessu atriði en allir eiga leiðréttingu bæði orða sinna og gerða að svo miklu leyti sem þær verða aftur teknar og ég sem sagt fagna því enn á ný að ráðherrann hefur viðurkennt sín fyrri afglöp í þessu máli og er tilbúinn til að leiðrétta þau að hluta til þó svo ég telji rétt að ganga enn lengra og mismuna ekki á milli þeirra sem urðu fyrir barðinu á þessari afturvirkni. Að því er varðar önnur ákvæði frv., herra forseti, þá er ekki ástæða til þess að hafa um þau mörg orð. Ég tel það að sjálfsögðu eðlilegt að breyta viðmiðunum í lögunum að því er varðar eignarskattsfrelsi og að því er varðar þá liði aðra sem tengjast eignum manna til þess að skattbyrði þyngist ekki með hækkuðu fasteignamati og það er ástæða til þess að fagna því að þetta frv. gerir ráð fyrir því að hækkun fasteignamatsins verði ekki nýtt sem tekjustofn fyrir ríkið. Ég hygg að 2. og 3. gr. frv. auk hinnar 7. séu þessa efnis. Auk hinna tæknilegu breytinga sem þetta frv. gerir ráð fyrir og varða lögheimili og aðfararhæfni gagnvart aðila í sjálfstæðum atvinnurekstri sem eigi hefur staðið skil á staðgreiðslufé, þá er hér eitt atriði annað sem ástæða er til að gera að umtalsefni og það er 6. gr. frv. sem gerir ráð fyrir því að hin svonefndu ríkisbréf sem nýlega eru komin á markað njóti skattfrelsis með sama hætti og ríkisskuldabréf, húsbréf og ríkisvíxlar. Það er út af fyrir sig eðlilegt að öll skuldabréf ríkisins njóti sömu skattmeðferðar. En mér finnst ástæða til að spyrja þeirrar spurningar hér til umhugsunar fyrir alla aðila hvort ekki sé ástæðulaust að ríkið njóti eitt sérstakra forréttinda með sín verðbréf og skuldabréf umfram aðra aðila í landinu að því er varðar skattfrelsi. Ég held að það hljóti óhjákvæmilega að enda með því fyrr eða síðar að allir aðilar sitji við sama borð á þessum markaði að því er varðar eignarskattsfrelsi að skattalögum. Þetta vildi ég eingöngu nefna hér, virðulegi forseti, af því að ég tel tímabært að ræða það í fullri alvöru hvort þetta eignarskattsfrelsi ríkisskuldabréfa eigi áfram fullan rétt á sér en hef þó ekki í hyggju að flytja neinar breytingar við þetta atriði á þessu stigi. Að öðru leyti, herra forseti, sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv. þetta.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um samvinnufélög á þskj. 331. Hér er um mál að ræða sem markað getur þáttaskil í atvinnusögu þjóðarinnar og þær breytingar sem hér eru lagðar til geta stuðlað að því að bæta stöðu samvinnufélaganna í atvinnulífinu og gefa þeim jafna möguleika og hlutafélögum til þess að auka sitt eigið fé. Núgildandi lög um samvinnufélög eru að stofni til frá árinu 1921, en á þeim hafa þó verið gerðar nokkrar breytingar í áranna rás. Að gerðum breytingum á þeim árið 1937 voru þau gefin út sem lög nr. 46/1937. Árið 1980 ályktaði Alþingi að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að setningu nýrrar löggjafar um samvinnufélög og samvinnusambönd í samráði við samvinnuhreyfinguna. Skipaði þáv. viðskrh. fimm manna nefnd til þessa verkefnis haustið 1980. Nefndin skilaði drögum að frv. til laga um samvinnufélög árið 1983. Skömmu síðar urðu stjórnarskipti og var þá horfið að því ráði að skipa nefnd með víðtækara verksviði þar eð hún skyldi endurskoða helstu löggjöf um stofnanir í atvinnurekstri eða með önnur fjárhagsleg markmið. Þegar ég tók við embætti viðskrh. ákvað ég að láta breytingar á hlutafélagalöggjöfinni hafa forgang, en lýsti því jafnframt yfir að þegar þær hefðu verið samþykktar mundi löggjöf um samvinnufélög tekin til umfjöllunar. Í aprílmánuði sl. skipaði ég svo nefnd til þess að endurskoða lögin um samvinnufélög og til að semja frv. til nýrra laga um það efni. Nefndin hafði þau frumvarpsdrög sem ég nefndi áðan til hliðsjónar en hún ákvað fljótlega í sínu starfi að ganga miklu lengra í samræmingu á ákvæðum laga um samvinnufélög og ákvæðum laga um hlutafélög en áður hafði verið lagt til. Í því sambandi kynnti nefndin sér sérstaklega ákvæði nýlegra breytinga á finnsku samvinnulögunum en þau ganga einmitt í þessa átt. Frv. gerir ráð fyrir því að samvinnufélög geti starfað í sama formi og nú er, en í því er jafnframt lagt til að veitt verði heimild til þess að færa reksturinn í form sem liggur mjög nærri hlutafélagsforminu, þ.e. að samvinnufélög geti haft tvískiptan stofnsjóð þar sem A - deild hans samsvarar venjulegum stofnsjóði eins og nú tíðkast, en B - deild sé mynduð með sölu hluta og til staðfestu á eignarhaldi af þeim séu gefin út svokölluð samvinnuhlutabréf sem lúti almennum reglum um viðskiptabréf og geti gengið kaupum og sölum á markaði. Atkvæðisréttur fylgi ekki eignarhaldi á hlut í B - deild stofnsjóðs, en hins vegar fylgi honum forgangur til arðgreiðslna. Með sölu hluta í B - deild stofnsjóðs geta samvinnufélög aflað sér eigin fjár á sama hátt og hlutafélög geta það með sölu nýrra hluta og nefndin sem frv. samdi gerði ráð fyrir að einstaklingar fái sambærilega skattalega meðferð í tilefni af kaupum á hlut í B - deild stofnsjóðs samvinnufélags og við kaup á hlut í hlutafélagi. Ákvæðin sem heimila myndun B - deildar stofnsjóðs í samvinnufélagi eru þýðingarmestu nýmæli frv. en af öðrum nýmælum sem þýðingu geta haft fyrir atvinnulífið vil ég nefna að ákvæði þess falla nú miklu betur að starfsemi framleiðslusamvinnufélaga sem hér hafa einungis tíðkast í smáum stíl en er algengt félagsform í öðrum ríkjum. Ég nefni þar t.d. Frakkland. Þá er nú gert ráð fyrir því að lögaðilar geti gerst aðilar að samvinnufélagi, t.d. hlutafélög eða sameignarfélög. Svo ég víki að efni einstakra greina, þá vil ég nefna fyrst ákvæði II. kafla laganna en þar er í 4. gr. gert ráð fyrir að lágmarksfjöldi stofnenda samvinnufélags sé 15 og getur þar bæði verið um einstaklinga og lögaðila að ræða eins og ég nefndi áðan. Þó getur ráðherra heimilað frávik frá lágmarksfjölda stofnenda og eru þar einkum framleiðslusamvinnufélög höfð í huga sem hentað geti fáum mönnum í sömu starfsgrein. Ákvæði 5. gr. eru mikilvæg en þar kemur fram sú meginstefna frv. að gefa félagsmönnum kost á að laga samþykktir samvinnufélags að margbreytilegum aðstæðum og markmiðum. Í III. kafla frv. er gert ráð fyrir að samvinnufélagaskrá verði landsskrá á líkan hátt og hlutafélagaskráin. Ráðherra er falið að annast skráningu samvinnufélaganna og geri ég ráð fyrir að verkið verði í höndum sömu starfsmanna og nú færa hlutafélagaskrá, en nú er unnið að breytingum sem leiða kunna til aukinnar þátttöku sýslumannsembættanna í því verki. Þá er lagt til að aðgangur að samvinnufélagaskrá sé öllum heimill. Í IV. kafla frv. er fjallað um réttindi og skyldur félagsmanna. Það er almennt einkenni samvinnufélaga að þau eru opin öllum þeim sem starfa vilja í slíku félagi og hlíta vilja samþykktum þess. Félagsréttindin eru ekki framseljanleg, erfast ekki, og hlutdeild félagsmanns í óskiptum stofnsjóði eða í A - deild stofnsjóðs stendur ekki til fullnustu fjárkröfum skuldheimtumanna gagnvart honum. Félagsaðilar bera ekki ábyrgð á heildarskuldbindingum um samvinnufélög umfram greiðslu aðildargjalds og eignaraðildar að sjóðum félagsins. Í V. kafla eru ítarleg ákvæði um félagsfundi í samvinnufélagi. Þar kemur m.a. fram í 20. gr. að meginreglan er sú að í samvinnufélögum eigi allir félagsaðilar jafnan atkvæðisrétt. Hins vegar er opnaður möguleiki á því að ákveða í samþykktum félagsins sem sinnir verkefnum fyrir framleiðendur vöru og þjónustu að félagsaðilar fái viðbótaratkvæði á félagsfundi í hlutfalli við viðskipti þeirra við félagið á næstliðnu almanaksári og einnig er heimilt að veita lögaðilum sem aðild eiga að félaginu viðbótaratkvæði. Hér væri um undantekningu að ræða frá hinni almennu reglu en gefið er færi á þeim í því skyni að tengja áhrif í félagi við viðskipti framleiðenda og lögaðila sem eftirsóknarvert og eðlilegt kann að vera að hafa í félaginu. Í VI. kafla er fjallað um stjórn og framkvæmdastjóra samvinnufélags og er þar um ítarlegri ákvæði að ræða en í núgildandi lögum. Heimilað er að ákveða stjórnarskipan með ýmsu móti í samþykktum félags en hún skal þó skipuð þremur mönnum hið fæsta og þremur til vara. Heimilt er að veita starfsmönnum, hagsmunasamtökum eða stjórnvöldum rétt til tilnefningar stjórnarmanns eða stjórnarmanna, en meiri hluti stjórnar skal þó ávallt kjörinn á aðalfundi. Í 36. gr. er það nýmæli að lagt er til að heimilt sé að hafa fulltrúanefnd í samvinnufélögum. Kostir við slíka nefnd eru þeir helstir að félagsmenn geta oft verið margir í samvinnufélagi og því heppilegt að hafa sérstaka fulltrúanefnd sem starfi sem fastanefnd félagsmanna og komi á framfæri óskum og hagsmunamálum þeirra. Fyrirmynd að þessu ákvæði er í 57. gr. núgildandi hlutafélagalaga. Í VII. kafla frv. er svo að finna hið þýðingarmikla nýmæli um B - deild stofnsjóðs sem ég nefndi í upphafi míns máls. Mun það tvímælalaust geta orðið til þess að efla samvinnufélögin á komandi árum. Í 37. gr. er fjallað um stofnsjóð samvinnufélags. Stofnsjóðurinn getur verið óskiptur eins og nú er. Í hann skal leggja aðildargjöld félagsaðila og í hann rennur hagnaður félagsins eftir því sem nánar er ákveðið í greininni og í samþykktum félagsins. Stofnsjóðinn skal árlega vaxtareikna og verðbæta eftir því sem afkoma félagsins leyfir og bætast vextir og verðbætur við höfuðstól séreignarhlutans. Í greininni er einnig heimilað að stofna B - deild stofnsjóðsins með sölu hluta í henni. Njóta eigendur hluta í B - deild forgangs til arðs skv. 2. mgr. 41. gr. frv. en hlutunum fylgir hins vegar ekki atkvæðisréttur á félagsfundum eins og ég nefndi fyrr. Ætla verður að stjórnendum samvinnufélaga með B - deild stofnsjóðs verði umhugað um að greiða reglulega arð af hlutunum þar eð af því ræðst gengi samvinnuhlutabréfa og möguleikar félaganna til að afla sér aukins eigin fjár með sölu nýrra hluta. Samvinnuhlutabréfin munu liggja mjög nærri þeim hlutabréfum sem nokkuð tíðkast erlendis, án atkvæðisréttar en ganga þó kaupum og sölum eftir þeim arði sem af þeim fæst. Í 38. gr. eru ákvæði um greiðslu á séreignarhluta félagsaðila í stofnsjóði samvinnufélags en meginreglan er sú að hann skal greiða út við andlát félagsmanns. Sama gildir við slit félags sem á aðild að samvinnufélagi. Jafnframt skal greiða út séreignarhlut í stofnsjóði ef hann flyst af félagssvæðinu sem afmarkað er í samþykktum félagsins eða flyst af landi brott, enda gangi hann við það úr félaginu. Jafnframt skal að ósk félagsmanns greiða honum stofnsjóðseign ef hann hefur náð 70 ára aldri enda þótt hann haldi áfram þátttöku í félaginu. Í kafla þessum eru ítarleg ákvæði um B - deild stofnsjóðs og um alla meðferð á sölu hluta og útgáfu samvinnuhlutabréfa, en nauðsynlegt er að ganga tryggilega frá öllum atriðum í því sambandi. Hér er að sjálfsögðu höfð hliðsjón af hlutafélagalögunum, enda ætlunin að tryggja að staða eigenda samvinnuhlutabréfa sé eigi lakari en eigenda hlutabréfa með venjulegu lagi þótt eignarhaldinu fylgi ekki atkvæðisréttur. Í VIII. kafla frv. er fjallað um ráðstöfun tekjuafgangs en í 53. gr. er vísað til samþykktar félags um úthlutun tekjuafgangs. Er heimilt að ákveða í samþykktunum að tekjuafgangi skuli úthlutað til félagsmanna í hlutfalli við viðskipti þeirra hvers og eins en þó skal jafnan taka tillit til sanngjarnra greiðslna í stofnsjóð félagsins. Á sama hátt má í framleiðslusamvinnufélagi ráðstafa tekjuafgangi til félagsmanna í samræmi við vinnuframlag hvers þeirra. Í 54. gr. eru ákvæði um varasjóð samvinnufélaga og eru þau sniðin eftir 108. gr. hlutafélagalaganna að breyttu breytanda, en stofnsjóður samvinnufélags verður viðmiðun við varasjóðsfærslur í stað hlutafjár í samvinnufélögum. Ákvæði IX. kafla um ársreikninga og ársskýrslu stjórnar eru samin með hliðsjón af ákvæðum XII. kafla hlutafélagalaganna en eðlilegt er að um ársreikninga samvinnufélaga og hlutafélaga gildi alveg sömu reglur. Þetta á ekki síst við þar sem nú er gert ráð fyrir að samvinnufélögin geti boðið hluti í B - deild stofnsjóðsins til sölu á almennum verðbréfamarkaði. Í X. kafla frv. um endurskoðun reikninga er einnig í meginatriðum farið eftir hlutafélagalögunum, þ.e. XI. kafla þeirra. Í XI. kafla þessa frv. er hins vegar fjallað um samruna samvinnufélaga en um það efni skortir ákvæði í núgildandi löggjöf. XII. kafli frv. fjallar um samvinnusambönd. Hann hefur aðeins eina grein en gert er ráð fyrir að um samvinnusamböndin gildi meginreglur laganna og síðan verði nánari útfærsla þeirra í samþykktum viðkomandi samvinnusambands. Verður þar að taka afstöðu til þeirra atriða sem nefnd eru í 5. gr. laganna. Skv. 2. mgr. 82. gr. er réttur samvinnufélags til inngöngu í starfandi samvinnusamband bundinn því skilyrði að það starfi á sambærilegu verksviði og þau samvinnufélög sem fyrir eru í sambandinu. Í XIII. kafla er fjallað um slit samvinnufélags og er þar um mun fyllri ákvæði að ræða en eru í núgildandi lögum. Var höfð hliðsjón af ákvæðum hlutafélagalaga þegar þessi ákvæði voru samin. Í XIV. kafla frv. er fjallað um breytingar á félagssamþykktum og fleira af því tagi og er þar líka höfð hliðsjón af hlutafélagalögunum og einnig litið til þess að hagsmunir eigenda hluta í B - deild stofnsjóðs verði ekki fyrir borð bornir. XV. kafli frv. hefur að geyma skaðabóta - og refsiákvæði og er hann sniðinn eftir sambærilegum ákvæðum í hlutafélagalögum að breyttu breytanda. Í XVI. kafla er gildistökuákvæði þar sem lagt er til að lögin taki gildi 1. jan. 1992 og falla þá lögin nr. 46/1937 úr gildi að undanskilinni 29. gr. þeirra sem fjallar um innlánsdeildir samvinnufélaga. Bankaeftirlit Seðlabanka Íslands hefur um nokkurt skeið bent á að innlánsdeildir samvinnufélaganna fullnægi ekki sambærilegum öryggisákvæðum fyrir innstæðueigendur og aðrar innlánsstofnanir. Hafa farið fram viðræður milli bankaeftirlitsins og fyrirsvarsmanna samvinnufélaganna um leiðir til þess að leggja þær niður, þ.e. innlánsdeildirnar, eða sameina þær starfsemi banka og sparisjóða. Innlánsdeildunum hefur reyndar fækkað á síðustu árum. Í fylgifrv. með þessu frv., sem er á þskj. 332, er lagt til að lögum um sparisjóði verði breytt á þann veg að samvinnufélög geti verið meðal stofnenda sparisjóða. Jafnframt er bráðabirgðaákvæði í sparisjóðalögunum lagað að tilviki sem upp getur komið við breytingu á innlánsdeild samvinnufélags í sparisjóð. Sparisjóður sem stofnaður er af samvinnufélagi mundi að sjálfsögðu þurfa að fullnægja öllum kröfum og reglum sparisjóðalaganna en hann hefur jafnframt mun víðtækara starfssvið og réttindi en innlánsdeildin. Nefndin sem samdi þetta frv. lagði til að frestur til að leggja niður innlánsdeildirnar yrði til ársloka 1993. Sá frestur er í skemmsta lagi að áliti þeirra sem gerst til þekkja. Því er lagt til í þessu frv. að fresturinn verði til ársloka 1995. Engu að síður tel ég æskilegt og legg á það mikla áherslu að nauðsynlegar breytingar á innlánsdeildunum verði gerðar sem allra fyrst. Virðulegi forseti. Fyrsta samvinnufélagið hér á landi var stofnað, eins og kunnugt er, að Þverá í Laxárdal árið 1882. Íslenska samvinnuhreyfingin er því rúmlega aldargömul. Hún var ávöxtur frelsisbaráttu Þingeyinga en breiddist út um allt land á tiltölulega fáum árum. Með samvinnuhreyfingunni braut almenningur á Íslandi einokunarvald erlendra kaupmanna á bak aftur. Hún bætti viðskiptakjörin og efldi félagsþroskann. Hún varð seinna stórveldi í viðskiptalífinu. Upphaf hennar var í raun og veru fríverslunarhreyfing og félagsmálahreyfing í senn. Hún hefur gegnt afar mikilvægu hlutverki í atvinnuþróun landsins. Hún hefur hins vegar nú um nokkurt árabil átt við fjárhagslega erfiðleika að etja og hafa þeir reyndar riðið nokkrum samvinnufélögum að fullu. Samvinnusamband kaupfélaganna, Samband ísl. samvinnufélaga, hefur eins og kunnugt er glímt við alvarlegan fjárhagsvanda. Þetta stafar að nokkru leyti af því að skipulagsform samvinnufélaganna er ekki lengur í takt við tímann. Það er skoðun mín að þetta frv., ef það verður að lögum, muni bæta verulega möguleika samvinnufélaganna til þess að rétta við sinn fjárhag og að þau geti orðið hér eftir sem hingað til mikilvægt tæki til þess að treysta atvinnulíf og efla framfarir í landinu. Með þessu frv. er samvinnulöggjöfin færð í nútímabúning og hreyfingunni komið í takt við tímann. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar í hv. fjh. - og viðskn. þessarar deildar.

Jón Kristjánsson : Herra forseti. Það mál sem hér er á dagskrá er viðamikið og fagnaðarefni í raun að þetta frv. er komið fram. Það byggist á mikilli vinnu nefnda sem hafa starfað að þeim málum allan síðasta áratug, ef svo má segja. Það vill nú svo til að það kemur fram á dögum sem miklar og mjög veigamiklar skipulagsbreytingar eru í starfi samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi, þ.e. hjá Sambandi kaupfélaganna eða Sambandi ísl. samvinnufélaga. Þeirri starfsemi er verið að breyta í takt við kröfur tímans og í þeirri von að hún verði skilvirkari og það verði auðveldara að ná inn eigin fjármagni í samvinnuhreyfinguna og til samvinnurekstrar í landinu og gera samvinnuhreyfinguna hæfari til þess að veita eðlilega samkeppni til hagsbóta fyrir fólkið í landinu. Hins vegar hefur skort á að þeirri heildarlöggjöf sem er um samvinnufélög og var samþykkt árið 1937, og hefur lítilega verið breytt í smáatriðum síðan, væri breytt í samræmi við breytingar í þjóðfélaginu og þær kröfur sem gerðar eru til rekstrar. Þetta frv. miðar að því að viðhalda samvinnufélagsforminu og í því eru veigamikil nýmæli, einkum í VII. kafla þess sem fjallar um heimild samvinnufélaga til að setja í sínar samþykktir ákvæði um B-deild stofnsjóðs. Þetta ákvæði á að auðvelda kaupfélögunum að ná inn fjármagni í sína starfsemi en nokkuð hefur skort á að það væri mögulegt undir þeirri löggjöf sem gilti og gildir um samvinnufélögin nú. Það er í raun ekki ástæða til að lengja umræður mjög mikið á þessum annríku dögum þingsins áður en þetta mál fer til nefndar. Það verður að sjálfsögðu skoðað rækilega í hv. fjh.- og viðskn. en eigi að síður er málið þess eðlis að ekki er eðlilegt að það fari til nefndar án nokkurrar umræðu. Hér er verið að samræma í rauninni samvinnulögin að nokkru hlutafélagalögunum þannig að það sé jafnræði þar á milli. Hlutafélagalögunum hefur verið breytt og um þau er ný löggjöf. Sannleikurinn er sá að þróunin hefur verið sú að hlutafélagsformið hefur verið ráðandi í nýjum atvinnugreinum og rekstri í landinu og samvinnufélögin hafa í ríkum mæli verið þátttakandi í hlutafélögum með öðrum aðilum. Þetta frumvarp byggist á því að þarna er kostur á því að viðhalda samvinnufélagsforminu áfram og veita samkeppni undir því rekstrarformi við hlutafélög í sömu greinum. Það eru möguleikar á því að styrkja þessi félög með eigin fjármagni. Rekstur hlutafélaga er ekki nýr í samvinnuhreyfingunni. Í rauninni á rekstur hlutafélaga í stærri stíl í þeirri hreyfingu um 50 ára sögu og sá rekstur hefur ætíð verið umdeildur. Samvinnumenn vilja ekki leggja samvinnufélagsformið fyrir róða þannig að hlutafélögin verði alls ráðandi í þessari starfsemi. Þó Sambandi ísl. samvinnufélaga sé nú skipt upp í hlutafélög þá eru kaupfélögin í landinu með samvinnufélagsforminu og það er vilji þeirra sem þar eru í forsvari að það form geti ríkt í þeirra rekstri áfram. Vonandi verður þessi löggjöf samþykkt en nauðsynlegt er að hún fái samþykki til þess að svo megi verða. Í frv. er gert ráð fyrir að starfsemi innlánsdeilda kaupfélaga verði breytt og það verði heimildir til þess að stofna sparisjóði og gefin til þess ákveðinn frestur sem var lengdur frá því sem nefndin sem fjallaði um málið lagði til. Ég á von á því að sú muni alveg eins verða þróunin að bankakerfið muni með samningum yfirtaka innlánsdeildir. Sú þróun hefur hafist og það er nauðsynlegt að aðlögunartími sé veittur til að sinna þessum málum, sinna þessum skipulagsbreytingum. En þessi mál eru viðkvæm og það þarf tíma til þess að koma þar á breyttu skipulagi. Ég hefði reyndar kosið að mál hefðu skipast þannig að hægt væri að reka innlánsdeildirnar áfram en ég er sannfærður um að það er hægt að koma því máli fyrir með samningum sem tryggja það fjármagn sem þarna er geymt fyrir viðskiptavini samvinnufélaganna. Þessi þáttur er mjög merkur í starfi kaupfélaganna en það er eins með þennan þátt og annað að hann er ekki óforgengilegur. Það verður að breyta honum í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru á hverjum tíma. Ég vona að þetta frv. fái ítarlega skoðun hjá hv. fjh.- og viðskn. Ég tel að það sé nauðsynlegt og beri til þess brýna nauðsyn einmitt á þessum tímum þegar miklar breytingar eru í starfsemi samvinnufélaganna og sérstaklega hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga að fá nýja löggjöf sem gerir m.a. kaupfélögunum kleift að hefja nýja sókn undir samvinnufélagsforminu. Ég tel það þessari þjóð fyrir bestu að það form rekstrar og sú hugsjón sé við lýði áfram og það veiti eðlilega samkeppni og aðhald hér í landinu.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti ætlaði að reyna að ná fram atkvæðagreiðslu í tveimur veigamiklum málum sem samkomulag var um að færu til nefndar í dag. En það er alveg ljóst að hv. stjórnarandstæðingar hyggjast ekki koma til starfa í hv. þingdeild og þykir forseta það lakara. Þingsköp kveða skýrt á um það að þingmönnum ber skylda til að taka þátt í atkvæðagreiðslu, sama hvort um er að ræða stjórnarsinna eða stjórnarandstæðinga. Í húsi eru núna 25 hv. þingdeildarmenn, þar af 18 stjórnarliðar og sjö stjórnarandstæðingar. Það hefði því átt að vera raunhæfur kostur að ná hér fram atkvæðagreiðslu. Enn vantar tvo hv. þingdeildarmenn til þess að unnt sé að ná fram þessari atkvæðagreiðslu. Er forseta næst skapi að gera hlé á þessum fundi á meðan stjórnarliðar eru kallaðir út, ef hv. stjórnarandstaða hyggst ekki taka þátt í lögbundnum þingstörfum.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 87/1985, um sparisjóði, sem er á þskj. 332. Þetta frv. er fylgifrv. með frv. til laga um samvinnufélög á þskj. 331, sem var hér síðast til umræðu. Tilgangur þessa frv. er að gefa samvinnufélögunum heimild til þess að stofna sparisjóði í stað þess að reka innlánsdeildir, eins og nú er heimilt, en það er gert ráð fyrir því í frv. um samvinnufélögin að sú heimild falli brott í árslok 1995. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.