Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 55 1955, um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða, liggur hér fyrir til 2. umr. Frv. hefur verið rætt í heilbr.- og félmn., og varð nefndin ekki sammála um afgreiðslu þess, eins og nál. á þskj. 116 ber með sér. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl., hv. þm. Ísaf. og hv. 8. þm. Reykv., eru frv. mótfallnir. Frv. er stjórnarfrv. og flutt sem staðfesting á brbl., útgefnum 21. sept. s.l. af hæstv. félmrh. Þegar þetta frv. var til 1. umr. hér í þessari hv. deild, var málið allmikið rætt og því fylgt úr hlaði með grg. og greinargóðri framsögu af hendi hæstv. félmrh. Ég sé því ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að hafa um það fleiri orð, en legg til við hæstv. forseta, að frv. að lokinni þessari umræðu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kom raunar i framsöguræðu frsm. meiri hlutans, gátum við hv. 8. þm. Reykv. ekki orðið sammála meiri hl. um að samþykkja þetta frv. Við teljum, að það, sem á hafi vantað um húsnæðismálastjórn, hafi ekki verið það að fjölga mönnum í stjórninni, þó að við höfum út af fyrir sig ekki kannske beint við það að athuga, þó að mönnum sé fjölgað; það, sem aðallega hafi legið á, hafi verið að útvega fé, til þess að hægt væri að auka framkvæmdir og stuðla betur að húsbyggingum en gert hefur verið. Við leggjum því til, að þetta frv. sé fellt. Það er ekki séð a.m.k., að það eitt að fjölga í stjórninni verði til þess, að fjárframlögin komi greiðar, og við teljum sem sagt, eins og ég sagði áðan, að það séu aðallega þau, sem stendur á; það standi stjórn sjóðsins og framkvæmdum, sem hann á að stuðla að, fyrir þrifum, að enn hafi ekki tekizt að útvega nægilegt fé. Það var að vísu farið allmyndarlega af stað, og hann er búinn að gera mikið gagn nú þegar, og það er vonandi, að betur gangi með fjárútvegun til hans en útlit er fyrir nú í svipinn.



Herra forseti. Það er ekki meiningin að fara að hafa mörg orð um þetta frv., sem hér er til 2. umr. Eins og fram kemur, hafa sjálfstæðismenn í hv. heilbr.- og félmn. ekki séð ástæðu til þess að mæla með því, að þetta frv. yrði samþykkt, og finnst mér það mjög eðlilegt. Hvað er það, sem þetta frv. hefur að færa? Það hefur það að færa að fjölga í stjórn húslánasjóðs úr fimm upp í sjö menn. Það framlag, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur haft til þessa fram að bera í því máli að útvega fé og gera mönnum léttara að byggja og koma yfir sig nauðsynlegu húsnæði, ér að fjölga í stjórn sjóðsins. Það bólar ekki á því, að hæstv. stjórn hafi útvegað nokkurt fé til húslánasjóðs, og nú er svo komið, að margir menn, sem byrjuðu á því að byggja smáíbúð yfir sig, bæði hér í Rvík og víðs vegar úti um land, standa uppi ráðþrota, vegna þess að þeir fá hvergi lán. Fátækir menn, sem vonuðu, að það væri að skapast möguleiki til þess, að þeir gætu eignazt þak yfir höfuðið, byrjuðu fullir bjartsýni á þessu ári og sumir á s.l. ári í þeirri trú, að þeir fengju þó a.m.k. 70 þús. kr. að láni úr húslánasjóði til þess að koma íbúðinni upp. En seinni hluta þessa árs hefur ekkert verið lánað úr húslánasjóði. Mér er kunnugt um það, að nokkrir menn austan af Rangárvöllum gerðu sér erindi til þess að ræða við húslánastjórn fyrir nokkrum dögum um það, hverjar vonir stæðu til, að þeir fengju lán úr sjóðnum út á þau hús, sem þeir eru nú að byggja. Og þeir fengu svör. Húslánastjórn má eiga það, hún gaf nokkuð ýtarleg svör, þau, að þeir þyrftu ekki að vonast eftir neinu láni á þessu ári og sennilega ekki fyrri hluta næsta árs. Og nú standa þessir menn uppi ráðalausir, vegna þess að það fé, sem þeir höfðu ástæðu til að ætla að yrði fyrir hendi, fæst ekki. En þetta er táknrænt um það ástand, sem ríkir nú um landið allt. Hæstv. ríkisstj. segir: Þegar fráfarandi stjórn fór frá völdum, skildi hún ekki eftir sjóði handa okkur til þess að ráðstafa, og þess vegna höfum við ekki fé. Þetta hefur maður heyrt hér í þingsölunum. En hæstv. stjórn gleymir því, að hún á sök á því, að bankarnir eru tómir, að vegna ráðdeildarleysis hennar, vegna þess, að fólkið í landinu vantreystir henni, hefur sparifjármyndunin í landinu algerlega orðið að engu. Menn minnast þess, að fyrstu sjö mánuði þessa árs safnaðist nýtt sparifé í bankana, 136 millj. kr., hefði orðið 230 millj. um áramót, ef stjórn hefði verið í landi, sem fólkið treysti, og þá hefðu bankarnir getað látið fé í húslánasjóð eins og s.l. ár. Þetta er aðeins eitt dæmi um það, að það verður dýrt fyrir þjóðina að hafa stjórn i landinu, sem þjóðin ekki treystir. Þetta er eitt dæmi um það, hversu núv. ríkisstj. hefur lagt mikla áherzlu á það að skipa nefndir og ráð, - þar sem hún, áður en hún sér nokkra möguleika til þess að leggja fé í húslánasjóð, kemur með frv. um að fjölga stjórnendum sjóðsins. Það hefur verið aðalverkefni núv. stjórnar að skipa nefndir, skipa ráð, fjölga í stjórnum, útvega skjólstæðingum sínum launaðar stöður.



Herra forseti. Stundum er hægt að fyrirgefa mönnum, þegar þeir segja eitthvað, af því að þeir vita ekki betur. En þeim, sem vita betur, er ekki hægt að fyrirgefa, þegar þeir vita, að þeir eru að fara með ósatt mál, - og hér er hægt að fullyrða þetta um þennan hv. ræðumann, sem hér var að enda við að tala, því að hann er fyrrv. ráðh. úr fyrrverandi ríkisstj., og það getur þess vegna alls ekki hafa farið fram hjá honum, að hans stjórn, sem hann átti sjálfur sæti í, ákvað, með hvaða reglum, hvaða hætti skyldi afla fjár til húsnæðismálakerfisins, almenna veðlánakerfisins. Það er skammturinn, sem hann gekk frá, sem hefur ekki hrokkið til þess að fullnægja í húsnæðismálunum. Við erum ekki enn þá komnir fram að 1. jan. 1957, og það er tómt þetta kerfi, af því að þörfin var meiri en það fé, sem fyrrverandi ríkisstj., þ. á m. þessi hv. þm., ákvað til þessara hluta. Það hefur ekki gerzt neitt annað en það, að húsnæðisþörfin er slík, að féð, sem hv. fyrrv. ríkisstj. ákvað til þessara hluta, er langtum of lítið. Það var gerður samningur við Landsbankann og aðra banka um fjáröflun til þessa veðlánakerfis, og bankarnir halda því fram, að þeir hafi staðið að öllu leyti við sitt, og það verður varla sagt annað. Þessi stjórn hefur því hvorki rýrt þetta fé né aukið. Þetta samkomulag var lögbundið og gildandi til 1. jan. 1957, og á því tímabili erum við enn. Þeirri leið, sem hann vildi lýsa, og þeim sökum, sem hann vill lýsa á hendur stjórnendum landsins, er hann að lýsa á hendur sjálfum sér, og er það vel. Það kemur fyrst til kasta þessarar núv. ríkisstj. að afla fjár til hins almenna veðlánakerfis með nýjum hætti, þegar útrunnið er það tímabil, sem fyrrverandi ríkisstj. samdi um og lögbatt fjáröflunina fyrir. Og þá ætti hv. þm. að taka til máls og ásaka núv. ríkisstj., en fyrr ekki. Þangað til er hann að ásaka sjálfan sig og sína meðráðherra. Hér er ekki um að ræða, að það hafi verið sett nefnd, þar sem ekki var fyrir nefnd áður. Það var til húsnæðismálastjórn, og það er til húsnæðismálastjórn. Skipun hennar hefur aðeins verið breytt á þann hátt, að núv. stjórn hefði ekki íhaldsmann sem sinn aðaltrúnaðarmann, og það hefði fyrrv. stjórn ekki heldur gert, hefði ekki heldur haft mann úr stjórnarandstöðunni sem sinn aðaltrúnaðarmann. Samt er þessi sjálfstæðismaður ekki tekinn út úr stjórninni, en hann er ekki hafður með í framkvæmdastjórn. Það er það einasta, sem Sjálfstfl. hefur undan að kvarta í þessu máli, en það hefur engin áhrif haft á fjáröflunina, eins og hver maður hlýtur að skilja. Húsnæðismálastjórnin er nú skipuð sjö mönnum í staðinn fyrir fimm áður, og þrír af þessum mönnum eru í framkvæmdastjórn og hafa auðvitað einungis það hlutverk að annast úthlutun á því lánsfé, sem fyrrv. ríkisstj. ákvað inn í þetta kerfi. Það hafa þeir vitanlega gert. Hv. 1. þm. Rang. sagði líka, að það hefði engin úthlutun lána farið fram á síðari hluta þessa árs. Þetta er líka rangt hjá honum. Hann komst varla frá nokkurri málsgrein án þess að skrökva, og er leiðinlegt til þess að vita, því að þarna vissi maðurinn betur. Það er búið að úthluta lánum um meginhluta landsbyggðarinnar, um Vestfirði, Norðurland, Austurland. Og Landsbankinn sagði í gær aðspurður, að það væri búið að senda öll þessi lán út. Það er nokkuð langt síðan þessum lánum var úthlutað, en þau lágu nokkurn tíma í Landsbankanum. En Landsbankinn tilkynnir nú, bæði hagfræðingur og bankastjóri, að það sé búið að senda þessi lán núna út og afgreiða þau frá bankanum. Þetta er því algerlega ósatt hjá hv. ræðumanni. Svo á að binda þetta við sparifjársöfnunina og segja: Það er nú hægt að lána minna gegnum hið almenna veðlánakerfi, af því að það hefur dregið úr sparifjársöfnun landsmanna. - Þetta er í engu samhengi við sparifjársöfnunina, því að það voru ákveðnir hlutir, sem áttu að renna í þetta kerfi og hafa runnið í það, alveg óháð því, hver sparifjársöfnunin yrði. Það hefur verið upplýst af hagfræðingi Landsbankans, að til íbúðarhúsalána hafi verið veittar um 120–130 millj. kr. á þessu ári, eða verði það fyrirsjáanlega, og það sé nokkru meira en gert hafi verið ráð fyrir í áætluninni, sem fylgdi þeirri lagasetningu, sem gilt hefur s.l. tvö ár. Og hvað um sparifjársöfnunina? Sparifjársöfnunin, segja bankarnir, að hafi verið heldur meiri en næsta ár á undan, - en alltaf hafi dregið mjög úr sparifjársöfnuninni síðustu mánuði ársins, mörg undanfarin ár, líklega að öllum jafnaði; þetta sé því ekkert nýtt, að það dragi úr sparifjársöfnuninni í nóvember- og desembermánuðum, en það er það út af fyrir sig, sem hv. 1. þm. Rang. er alltaf að klifa á til þess að reyna að villa um fyrir þingheimi. En hér eru bara engin börn í þessum efnum, þetta vita allir. Þeir, sem ekki hafa verið ráðherrar, vita það líka. Ég skil raunar ekki, hvað vakir fyrir hv. þm., þegar bann tekur undir þá afstöðu síns flokks, að þetta frv. skuli ekki samþykkt, heldur skuli það fellt. Þetta eru hin gildandi lagaákvæði nú um húsnæðismálastjórn, og sennilega vakir ekki fyrir þessum mönnum, að engin húsnæðismálastjórn sé til, engin löggjöf sé til um þetta lánveitingafyrirkomulag til íbúðarhúsa. Það væri að skiljast ærlega við málið. Ég hefði þó búizt við því, að þeir, sem voru hér á móti, hefðu komið með brtt. við frv., t.d. á þann veg að færa skipun stjórnarinnar í sama horf og áður, þannig að framkvæmdin væri í höndum þeirra tveggja manna, sem voru tilvaldir út frá flokkspólitískum sjónarmiðum á sínum tíma, eins og allir vita, og áttu að framkvæma hina alkunnu helmingaskiptareglu fyrrv. ríkisstj. Ég hefði skilið það, og það hefði verið hreinskilnislega rétt til gengið, ef það hefði verið lagt til. En það er bara engin till. frá þeim um annað en að fella þessa löggjöf niður. Það er ástæðulaust að fara fleiri orðum um þetta. Því miður hefur hv. 1. þm. Rang. orðið ber að því að fara rangt með, hvernig stæði um fjáröflun til þessarar lánastarfsemi. Hún hefur ekki verið ákveðin af núverandi ríkisstj., heldur af þeirri ríkisstj., sem hann átti sjálfur sæti í, og það kerfi á að gilda til 1. janúar n.k., er nú í framkvæmd, og því fé, sem það kerfi átti að veita, hefur verið ráðstafað til lána. Það atriði er þannig einnig ósatt, að það hafi engin lán verið veitt á síðari hluta þessa árs. Öll lán hafa verið veitt, sem nokkurt fé var til samkvæmt fjármálaráðstöfunum fyrrverandi ríkisstjórnar. Hitt er annað mál, að það er auðséð, að það verður að ákveða með einhverjum hætti meiri fjármagnsöflun til þess að ráða bót á húsnæðisvandræðunum heldur en fyrrverandi stjórn taldi ástæðu til eða sá sér fært að gera - og það stórkostlega mikið, því að það eru þúsundir fjölskyldna, sem búa við húsnæðisneyð í landinu þrátt fyrir fulla framkvæmd á þessu veðlánakerfi. En núverandi ríkisstj. er ekki að saka í þessu máli fyrr en á næsta ári og þá því aðeins, að ekki takist að tryggja jafnmikið fé eða meira til þessarar lánastarfsemi í framtíðinni en útvegað hefur verið síðastliðin tvö ár af fyrrverandi ríkisstj. Takist það hins vegar ekki, þá játa ég, að þá væri nokkur ástæða til fyrir hv. 1. þm. Rang. að koma hér og hælast um og gera sig og sína meðráðh. góða á kostnað núverandi ráðh. En fyrr hefur hann ekki efni á því heldur.



Herra forseti. Ég gerði þetta mál að umtalsefni við 1. umr. og reyndi að færa rök að því þar, að það væri með nokkuð annarlegum hætti, sem þetta mál væri fram komið, og ríkisstj. virtist ekki sinna því þýðingarmikla vandamáli, sem hér væri um að ræða, eins og vera skyldi. Hæstv. félmrh. segir hér áðan, að hér séu engin börn í deildinni og það sé ekki hægt að tala við menn í slíkum tón að gera ráð fyrir því. En hvað mega menn ætla, þegar sjálfur hæstv. félmrh. í sömu andránni segir, að fulltrúar Sjálfstfl. í félmn. komi ekki með neinar till. og ekki með neina aðra skipan um húsnæðismálastjórn, og ef farið væri að þeirra till., þá væri engin húsnæðismálastjórn til? Þetta mundi nú einhver telja barnalegt, því að að sjálfsögðu sjá allir, sem vilja um þessi mál hugsa, að ef orðið er að till. sjálfstæðismanna, þá fellur bara niður bráðabirgðalöggjöfin og sú húsnæðismálastjórn, sem áður var, verður óbreytt. Það er efnislega till. sjálfstæðismanna í n., að þessi bráðabirgðalög falli niður, vegna þess að þau hafi að tilefnislausu verið fram borin og bæti ekkert um í þessu máli. Það er furðulegt að heyra það af hæstv. félmrh., að það sé ekki þessa ríkisstj. um að saka, ef ekki sé nægilegt fé til íbúðabygginga núna, vegna þess að fyrrv. ríkisstj. hafi sett þann ramma, sem átt hafi að fara eftir. Sannleikurinn er sá, að bæði í þessum málum og öðrum geta þau eftir atvikum krafizt endurskoðunar á hverjum tíma, og ég held, að hv. þingmönnum sé kunnugt um, ef við tökum annað mál hér til samanburðar, að þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj. lagði fram till. sínar um 10 ára áætlun um rafvæðingu landsins, þá leið ekki á löngu, þangað til sú áætlun var endurskoðuð, og í framkvæmdinni hefur verið farið miklu hraðar en upphaflega var ráðgert. Þess vegna hefur einnig raforkumálaráðh. hæstv. átt viðræður um það við banka þessa lands að auka fjárframlög til raforkuframkvæmdanna. Og hvað var eðlilegra, þegar fólkið er í neyð sinni í húsnæðisvandræðunum, heldur en að hæstv. ríkisstj., sem nú er búin að sitja í marga mánuði, hefði beitt sér fyrir því, eins og hv. 1. þm. Rang. benti réttilega á, að gera það eina, sem þurfti, til þess að rétta þeim hjálparhönd, sem i vandræðum voru, að afla meira fjár til veðlánakerfisins en fram til þessa hafði verið ráðgert. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh.: Hefur ríkisstj. raunverulega ekkert gert í því, á þeim tíma sem hún hefur setið, að afla meira fjár til veðlánakerfisins? Og ég vildi mega spyrja beinlínis: Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert til að afla erlendra lána, eins og þó er gert ráð fyrir í lögunum um húsnæðismálastjórn; í 5. gr. þeirra? Þar segir svo, að til útlána á vegum hins almenna veðlánakerfis komi m.a. erlend lán, sem veðdeild Landsbanka Íslands kann að taka til íbúðabygginga. Það er ástæða til að spyrja: Hefur ríkisstj. farið þess á leit eða beitt sér fyrir því við veðdeild Landsbanka Íslands, að hún tæki erlent lán einmitt i þessu skyni og á þeim tíma, sem erlend lántaka er bæði mjög nauðsynleg og í alla staði fullkomlega verjanleg til þess að létta húsnæðisvandræðin, eins og ég benti á við 1. umr. þessa máls og færði þar óyggjandi rök fyrir? Eins og ástandið er í húsnæðismálunum nú, þá er langlíklegasta og eina úrræðið, sem um munaði, að sérstakar ráðstafanir - og þær verða tæpast gerðar með öðru en erlendri lántöku - verði gerðar til þess að flýta fyrir því, að við þær mörgu íbúðir, sem nú eru í smíðum, verði lokið. Nei, ég ásaka hæstv. ríkisstj., ef hún hefur á þeim tíma, sem hún hefur setið, ekkert gert til þess að afla meira fjár í hið almenna veðlánakerfi til íbúðabygginga eða gert neina tilraun til þess að afla erlendra lána í þessu skyni. Það verður ekki heldur fallizt á þá skoðun hjá hæstv. félmrh., að lánin til íbúðabygginga standi í engu sambandi við sparifjársöfnun landsmanna. Að sjálfsögðu, ef ekki er um að ræða erlenda lántöku til þessara eða annarra framkvæmda, þá er ekkert, sem stendur undir áframhaldandi og auknum framkvæmdum í landinu annað en aukin sparifjársöfnun landsmanna. Þetta eru of einfaldar staðreyndir og sannindi til þess, að hæstv. félmrh. geti leyft sér að viðhafa annað eins og það, að sparifjármyndun landsmanna sé í engu sambandi við möguleikana til lánsfjáröflunar til íbúðabygginga. Það er vitað, að þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj. beitti sér fyrir því við banka þessa lands, að þeir legðu fram ákveðið fé til raforkuframkvæmda á næstu árum og til íbúðabygginga, þá var það allt saman gert í skjóli mikillar sparifjáraukningar, loforðin voru veitt í skjóli mikillar sparifjáraukningar, sem átt hafði sér stað, og af hálfu a.m.k. sumra bankanna var það beinlínis sett sem skilyrði fyrir þeirra þátttöku í lánveitingum til þessara framkvæmda, að sparifjáraukning landsmanna héldi áfram. Og þá var það viðurkennt af þeim hæstv. ráðh., fyrrv. hæstv. raforkumrh. og bankamálarh., sem töluðu við bankastjóra um þessi mál m.a. og ég minnist, að að sjálfsögðu yrði að fallast á, að forsendan fyrir möguleikum bankanna til þess að leggja fé til slíkra framkvæmda væri aukin sparifjármyndun landsmanna. Því miður fær það ekki staðizt, sem hæstv. félmrh. sagði, að rýrnun sparifjárins væri nú með engum öðrum hætti en á undanförnum árum 2–3 síðustu mánuði ársins. Hún er því miður miklu meiri en hún hefur verið undanfarin ár, og í sumum bönkunum a.m.k. hefur engin sparifjáraukning átt sér stað, þegar árið er tekið í heild, miðað við það, sem var í nóvember og desember 1955. M.ö.o.: Rýrnunin hefur orðið það mikil síðari hluta ársins, að sú sparifjáraukning, sem myndazt hafði fyrri hluta ársins, hefur öll orðið uppurin. Ég skal ekki á þessu stigi málsins hafa fleiri orð um það, hvaða orsakir til þess liggja. En hér er auðvitað um miklu alvarlegra vandamál að ræða en á undanförnum árum, í sambandi við síðustu mánuði ársins, því enda þótt það sé rétt, að það sé venju samkvæmt, að sparifé bankanna minnki að jafnaði síðustu mánuðina, hefur þó niðurstaðan alltaf orðið sú allt fram til þessa, að í heild hefur stórkostleg sparifjáraukning átt sér stað á undanförnum árum og hefur, eins og ég sagði áðan, verið auðvitað fyrst og fremst grundvöllurinn undir mörgum þeim miklu og hraðskreiðu framkvæmdum, sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginn, bæði í húsnæðismálunum og raforkumálunum.



Herra forseti. Þess var að vænta, að hv. 5. þm. Reykv., sem seinast talaði, viðurkenndi það rétt vera, að það væri ekkert neitt nýtt fyrirbæri, að sparifjársöfnunin minnkaði seinni hluta árs. Það játaði hann að vera staðreynd. En hvað verður þá úr talnadæmi hv. 1. þm. Rang., sem segir, hvað sparifjársöfnunin hafi verið fyrstu 7 mánuði ársins, og reiknar svo út í réttu hlutfalli við það, hvað hún hefði átt að vera yfir allt árið. Þá er hann búinn að hnekkja þessu dæmi hv. 1. þm. Rang., - og það er vel. Hv. 5. þm. Reykv. vék að því, að það væri visst samband milli sparifjársöfnunarinnar og þess fjármagns, sem hægt væri að veita til íbúðarhúsnæðislána. Undir venjulegum kringumstæðum er þetta auðvitað rétt. En þegar bankarnir hafa tekið á sig ákveðnar skuldbindingar til þess að leysa þetta verkefni, þá gera þeir hvorki að auka né minnka fjárveitingar til þessa. Ef þeir standa við sínar skuldbindingar, eru í fjárþröng, eins og allir vita, vegna annarra verkefna, þá fara þeir ekki yfir sínar skuldbindingar. Hvað sem sparifjársöfnuninni hefði því liðið, hefðu þeir ekki fengizt til að leggja meira fé í hið almenna veðlánakerfi heldur en fyrrv. ríkisstj. hafði samið við bankana um, og það hefur staðizt. Á samningsbundnu tímabili er því alveg tilgangslaust að fjasa um það, hvað sparifjársöfnuninni líður í sambandi við þetta mál. Það er dálítið spaugilegt, að samkvæmt ýtrustu áætlun ætlaði fyrrverandi stjórn 100 millj. kr. að duga til að leysa þetta stóra þjóðfélagsvandamál, íbúðarbúsnæðisvandann. En núna fyrir nokkrum vikum, þegar sjálfstæðismenn voru komnir úr ríkisstj., en þó ekki liðinn sá tími, sem þeirra fjáröflunarkerfi átti að ná yfir, þá bar Sjálfstæðisflokksmaður í húsnæðismálastjórn fram till. um, að það yrði ekki minna en 250 millj. kr. á ári, sem varið yrði til þess að ráða fram úr húsnæðisvandamálunum. Þá þurftu það að vera 250 millj.; en 100 millj. hið ýtrasta sem áætlunarupphæð átti að duga, meðan Sjálfstfl. tók þátt i ríkisstj. Nú skal fyllilega játað, að eftir því sem viðskilnaðurinn er núna, þegar þúsundir fjölskyldna bíða húsnæðislausar og með hálfgerð hús, þá horfumst við í augu við það, að það þyrfti að útvega slíkt fjármagn. En það var bara ekkí sú krafa, sem fyrrverandi ríkisstj. gerði til sjálfrar sín. Hún getur gert það til annarra og þeirra flokksmenn, en ekki til sjálfrar sín; það er staðreynd. Því verður ekki haggað, að það var fyrrv. ríkisstj., sem setti þennan ramma, sem á að fara eftir til næstu áramóta. Og hún gerði meira. Hún úthlutaði nálega öllu því, sem átti að koma inn í þetta veðlánakerfi til næstu áramóta, á síðastliðnu vori og sumri, af því að það voru kosningar, - það var kosningavopn, - og þess vegna var enginn eyrir til í þessu veðlánakerfi, þegar þeir skildu við, þegar síðasta ársfjórðungsúthlutun átti að koma til. Búnaðarbankinn átti að fá ákveðnar upphæðir. Hann hafði ekki fengið þær. Og þegar gengið var eftir greiðslu á þeim, þá var ekkert eftir. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að hæstv. raforkumálaráðh. hefði hafið samninga við banka um aukið fjármagn til þeirra málaflokka, þegar sýnt hefði verið, að það þurfti meira fé. Það er nefnilega nákvæmlega það, sem ég hef gert. Ég hef líka hafið viðræður við þjóðbankann um meira fé til þessara mála með ýmsum hætti, m.a. farið fram á það, að B-lánahlutfallið yrði aukið, sem er núna 2 á móti 5, t.d. að vera að jöfnu, eða 50 á móti 50. Þessar viðræður hafa að vísu ekki borið árangur, og verður þá fljótlega að fást úr því skorið, hvort hægt sé að byggja löggjöf fyrir framtíðina á samkomulagsleiðum við Landsbankann og aðra banka, líkt og gildandi löggjöf var byggð á slíkum samkomulagsgrundvelli, eða hvort Alþ. og ríkisstj. verða að ákveða, hvaða fjáröflunarleiðir skuli farnar og hversu miklu fjármagni skuli varið til þessara mála. Og þá þykir mér vænt um, ef það skyldi koma í ljós, að það standi hér ekki á sjálfstæðismönnum, ábyrgum á Alþ., að greiða atkv. með jafnvel að það yrðu veittar allt að 250 millj., eins og flokksbróðir þeirra í húsnæðismálastjórn hefur núna mjög ábyrgðarlítið lagt til, án þess að gera þó nokkra grein fyrir því, hvernig hann teldi fært að afla þess fjár. Þá sagði hv. 5. þm. Reykv.: Hefur núverandi ríkisstj. notað þá heimild laganna að útvega erlend lán? - Nei, það hefur ekki enn þá verið notuð sú heimild. En þegar við ræddum um þetta mál við 1. umr. þessa máls og hv. 5. þm. Reykv. einmitt lét í ljós, að hann og hans flokkur mundu styðja, að það yrði útvegað erlent lánsfé til þessara mála, ef ekki tækist með öðrum hætti að útvega nægilegt lánsfé, þá tók ég undir það á þann hátt, að ég var honum þakklátur fyrir þann væntanlega stuðning, sem væri heitinn við þá hugsanlegu úrlausn málsins. Ég endurtek það, að ég er alls ekki viss um, nema ég þurfi mjög að halda á stuðningi þessara manna, til þess að sú heimild laganna, sem er í núgildandi lögum, verði kannske notuð. En svo mikið er víst, að þau tvö ár, sem nú eru bráðum liðin, síðan gildandi löggjöf var lögleidd af fráfarandi ríkisstj. með þessari heimild, var hún ekki notuð, og voru þeir þó áreiðanlega búnir að kynnast því, hver þörfin væri. Hún var ekki notuð. En ég segi: Það má vei vera, að það komi til þess, að við verðum einmitt að nota hana eða sams konar heimild í væntanlegri löggjöf. Þessi löggjöf, sem nú gildir, fellur niður sem sé við næstkomandi áramót, og Alþingi verður að ganga frá nýrri löggjöf um þessi mál öðru hvorum megin við áramótin. Ég hjó eftir því, að í ræðu sinni áðan talaði hv. 1. þm. Rang. um það, að nú væri svo komið, að menn stæðu uppi ráðþrota vegna húsnæðisástandsins. Þetta er ekki rétt orðalag á því. Það er ekki nú fyrst komið svo, að menn standi ráðþrota í húsnæðisvandamálunum. Allan þann tíma, sem hann sat í ríkisstj., stóðu menn ráðþrota í þessum málum og miklu lengur. Það hefur verið húsnæðisneyð hér í Reykjavík um langa hríð, og það eru húsnæðisvandræði í kauptúnum og bæjum úti um allt land, sem ekki hefur tekizt að ráða bót á, og því miður sýna skýrslur, að það fækkar lítið því fólki, sem við heilsuspillandi húsnæði býr, og þeim börnum fjölgar stöðugt í Reykjavík, sem búa í óhæfu braggahúsnæði.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, enda ekki ástæða til að svara mörgu því, sem hæstv. félmrh. hefur talað hér, og því síður fyrir það, að hv. 5. þm. Reykv. tók bann orði til orðs, svo að ekkert stóð eftir af því, sem hann hafði sagt. Hæstv. félmrh. var enn að tala um sparifjársöfnunina, að reynsla undanfarandi ára hefði sýnt, að hún hefði alltaf minnkað í nóvember og desember. Þetta kann nú rétt að vera. En staðreyndin er eigi að síður sú, að undanfarin ár hefur alltaf verið nokkur sparifjársöfnun og að fyrstu 7 mánuði þessa árs var hún meiri en hún hefur verið nokkru sinni fyrstu 7 mánuði á undanförnum árum. Það eitt út af fyrir sig sannar, að ef viðhorf fólks í landinu hefði veríð óbreytt til ríkisstj., þá hefði sparifjársöfnunin á þessu ári orðið meiri en nokkru sinni fyrr, enda þótt hún hefði orðið eitthvað hægari síðustu mánuði ársins en hina fyrri. Þetta hygg ég að sé þýðingarlaust fyrir hæstv. félmrh. að reyna að hrekja, og ætti hann þá að vera minnugur þess, sem hann sagði hér áðan, að það væru engin börn hér í deildinni. Sem betur fer, er það ekki. Það eru skynsamir menn, sem eiga létt með að gera sér grein fyrir þessu. Og þegar hæstv. félmrh. talar um, að það sé ekki samhengi á milli sparifjársöfnunarinnar og fjáröflunar til húslánasjóðs og annarra framkvæmda, þá er engu líkara en að hann sé að ræða við börn. Jafnvel þótt á þessu ári sé búið að lána úr húslánasjóði eins og gert hefur verið ráð fyrir samkvæmt lögum, þá hefur reynslan sýnt, að þetta er ekki nóg. Fyrrv. ríkisstj. gerði ráðstafanir til, á meðan hún sat að völdum, að það væri til fé til útlána, og menn fengu á þeim tímum úrlausn sinna mála. Ef stjórn hefði verið í þessu landi seinni hluta ársins, sem hefði einkennzt af öðru en úrræðaleysi, þá hefði hún vitanlega reynt að afla sér heimildar og möguleika til þess að gera þeim mönnum, sem hafa byrjað á byggingum í góðri trú, fært að halda áfram. Það hlýtur að vera verkefni hverrar ríkisstj. að bregðast við aðstæðunum, eftir því sem við á. Og þegar nú reynslan sýndi, að það fé, sem veðlánakerfið í upphafi gerði ráð fyrir, var ekki nóg, þá var það vitanlega verkefni ríkisstj. og þá fyrst og fremst núverandi hæstv. félmrh. að beita sér fyrir því, að þetta fátæka fólk, sem nú er að byggja íbúð yfir sig um landið allt, standi ekki uppi ráðþrota. Hæstv. félmrh. hefði kannske komizt hjá því, að þetta væri mikið rætt hér í Alþingi, ef hann með þessu fáránlega frv., sem hér er til umr. nú, hefði ekki gefið tilefni til þess. En þegar hæstv. félmrh. í stað þess að gera eitthvað raunhæft og eitthvað til gagns, gefur út brbl. um að fjölga í stjórn húslánasjóðs á þeim tíma, sem hann hefur ekkert fé til umráða, þá er ekki nema eðlilegt, að að því sé fundið við hann, að hann hefur verið úrræðalaus og aðgerðalaus í þessum málum. Það er þó eitt gott við hæstv. félmrh., og það er það, að hann hefur viðurkennt, að hann hafi ekki getað gert neitt í þessu. Og ég skal taka undir það, að það er af úrræðaleysi hans og getuleysi, en ekki af viljaleysi. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla, að hann innst inni vilji ekki bæta úr þessu, ef hann sæi á því nokkur ráð. Ég sé ekki, að það sé ástæða til að ræða þetta öllu meira. Ég vil mótmæla því, að það, sem ég sagði hér áðan, í þeim fáu orðum, sem ég viðhafði þá, hafi verið að nokkru leyti rangt. Og ég vil enn segja: Það var til of mikils mælzt af núverandi ríkisstj. að ætlast til þess, að fyrrverandi ríkisstj. skildi eftir sjóði handa komandi ríkisstj. til ráðstöfunar. Fráfarandi ríkisstj. sá um það, á meðan hún sat að völdum, að það væri unnið samkvæmt áætlun að öllum framkvæmdum. Það var unnið samkvæmt áætlun og hraðar en upphafleg áætlun að raforkumálunum. Það var samkvæmt áætlun útvegað fé handa Búnaðarbankanum, til þess að hann gæti lánað til landbúnaðarins. Og það var samkv. áætlun útvegað fé til húslánasjóðsins, til þess að það væri hægt að gera mönnum úrlausn. En ég spyr: Það er kannske á fleiri sviðum en hvað húslánasjóðinn snertir, sem hæstv. ríkisstj. er úrræðalaus? Sennilega er ekki enn búið að útvega fé til þess, að hægt sé að halda áfram raforkumálunum. Og vitað er, að það er gert ráð fyrir að verja minna fé í dreifingu rafmagnsins út um sveitir landsins á næsta ári heldur en á yfirstandandi ári, vegna þess að málsvarar hæstv. ríkisstj. hafa talið, að ríkisstj. gæti ekki útvegað fjármagn. Og vitað er, að enn hafa ekki verið veitt lán úr Búnaðarbankanum, úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði. En ég vil vona, að úr því rætist. Ég held, að það fari bezt á því fyrir hæstv. félmrh., þegar hann kemur hér upp í ræðustólinn, að forðast að brigzla fyrrv. ríkisstj. um, að hún hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar. Og ég held, að hæstv. félmrh. mætti verða stoltur, ef hann gæti í sinni ráðherratíð séð fram á það, að núverandi hæstv. ríkisstj. gæti haldið áfram því uppbyggingarstarfi, sem fyrrv. ríkisstj. hóf og vann að, á meðan henni entist tími til.



Herra forseti. Ég skal ekki efast um það, að hún hafi unnið allt fram í andlátið, fráfarandi ríkisstj., eins og henni entist aldur til. En svo mikið er víst, að hún var búin að vinna svo mikið að framkvæmd lánveitinga samkvæmt lánakerfinu, sem hún hafði sjálf búið út, að þar var skilið við tóman sjóð. Og þótt henni hefði enzt lengri aldur, þá hefði hún setið yfir þessum tóma sjóði, það sem eftir var ársins, því að það var ekki hægt að breyta, áður en Alþingi kom saman, með brbl. þessari löggjöf, sem var byggð á samkomulagsgrundvelli við bankana. Það varð að sitja út þetta ár og hugsa síðan til þess, hvernig hægt væri að afla meira fjár frá því tímabili, sem ný löggjöf tæki við. Hv. 1. þm. Rang. segir, að það sé aðaládeiluefnið, að hér hafi verið gerð breyting með brbl. á stjórn húsnæðismálanna. Ég held, að það hefði verið full ástæða til fyrir hv. þm. að þakka núverandi ríkisstj. fyrir að hafa leyst fulltrúa Sjálfstfl. frá lánveitingastarfseminni, þegar hann var búinn að tæma sjóðinn og úthluta öllu fénu, láta hann ekki sitja yfir tóma kassanum sínum, sem hefði verið maklegast. Að síðustu skal ég svo aðeins þakka hv. 1. þm. Rang. fyrir það, að hann kom hér núna í ræðustólinn áðan til að viðurkenna það, að dæmið, sem hann hafði sett fram tvívegis í tölum um ákveðnar upphæðir sparifjármagnsins yfir árið, miðað við tölurnar, sem hann hafði frá fyrri helmingi ársins, væri rangt hjá sér, því að það væri viðurkennt af honum og öðrum, að sparifjársöfnunin minnkaði seinustu mánuði ársins. Þar með er hans dæmi rangt, og hann er búinn að viðurkenna það. Þetta talnadæmi ætti hann því ekki að koma með í þriðja sinn fyrir þingheim. Hann gat þess, hvað það væri mikill munur á fyrrverandi ríkisstj. og þeirri núverandi. Þá hefði verið unnið hraðar að ýmsum framkvæmdaráætlunum, m.a. rafvæðingaráætluninni, - og það kom nú ekki til af góðu. Það er af því, að raunveruleikinn átti ekki samleið með áætlunum fyrrv. ríkisstj. Það máttu þeir þó vita, að fyrstu árin, meðan væri verið að byggja aflstöðvarnar austanlands og vestan, legðust rafveituframkvæmdirnar þyngra á en að meðaltali yfir allt árabilið, en þessu reiknuðu þeir ekki með. Og það var engri dyggð fráfarandi ríkisstj. að þakka, að þetta kom svona út, að rafveituframkvæmdirnar heimtuðu meira fé fyrstu árin, heldur einmitt af misreikningi í áætluninni hjá fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang. taldi, að ekkert hefði verið gert í þessum málum nema fjölgað í stjórn húsnæðismálastjórnarinnar, ekkert fé væri til úthlutana úr sjóðnum, hæstv. ríkisstj. hefði ekkert gert til að útvega fé o.s.frv. Heldur hv. 1. þm. Rang., að með setningu þessara laga út af fyrir sig hafi myndazt eitthvert sérstakt ástand til hins verra í þessum málum? Ég held, að það sé mesti misskilningur. Ég vil benda þessum hv. þm. á það, að verkefni húsnæðismálastjórnarinnar er ekki að útvega fé í sjóðinn. Lögin taka þar alveg skýra afstöðu. 3. og 4. gr. laganna, með leyfi hæstv. forseta, segja m.a.: „Komið skal á fót almennu veðlánakerfi til húsbygginga undir yfirstjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands, og skulu lánveitingar innan þess vera í samræmi við hinar almennu útlánareglur húsnæðismálastjórnar (sbr. 6. gr.). Í þessu skyni skal veðdeild Landsbanka Íslands vera heimilt að gefa út bankavaxtabréf, samtals allt að 200 millj. kr. Vaxtabréf þessi skulu vera þannig, að annar hlutinn, A-flokkar, verði með föstum vöxtum og afborgunum, en hinn hlutinn, B-flokkar, þó eigi yfir 40 millj. kr., verði með vísitölukjörum, þannig að binda má greiðslur afborgana og vaxta vísitölu framfærslukostnaðar.“ Svo segir hér í 4. gr.: „Í varasjóð hins almenna lánakerfis rennur: a) Afborganir og vextir lána, sem veitt hafa verið eða veitt verða af framlögum ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. b) Eignir lánadeildar smáíbúða, þegar greiddar hafa verið skuldir hennar. e) Lántökugjald af lánum veðdeildarinnar samkvæmt lögum þessum. d) Höfuðstóll og vaxtafé, sem komið er í gjalddaga til útborgunar, sé þess eigi vitjað innan 20 ára frá gjalddaga, sbr. 18. gr. laga 55/1945. Varasjóður þessi skal vera í vörzlu veðdeildar Landsbanka Íslands.“ Það er sem sagt ekki í lögunum ætlazt til þess, að sjálf sjóðsstjórnin útvegi féð. Ástandið í þessum málum, áður en þessi lög voru sett, var langt frá því að vera viðunandi. Ég skal fyllilega viðurkenna það, að með setningu þessara laga var nokkur bót ráðin á því ástandi, sem áður var, þótt hins vegar verði ekki hægt að segja, að þetta væri nein endanleg bót á því ófremdarástandi, sem áður hafði ríkt. Hv. 1. þm. Rang. taldi, að hæstv. ríkisstj. hefði ekkert gert í því að útvega fé til þessarar lánastofnunar. Ég ætla ekki að gerast hér talsmaður fyrir hæstv. ríkisstj. Til þess eru ráðherrarnir sjálfsagt einfærir. En ég vil þó fullyrða, að á sinum tíma muni hæstv. ríkisstj. gera það, sem í hennar valdi stendur, til að útvega aukið fjármagn til þessarar útlánastarfsemi, en til þess þarf náttúrlega lengri tíma en hæstv. ríkisstj. hefur haft yfir að ráða fram að þessu. Ég vil segja það til hv. alþm. Sjálfstfl., að þeir hafa ekki a.m.k. fram á þennan dag lagt það mikið af mörkum til þess að styðja ríkisstj. í þessu máli eða öðru, heldur þveröfugt, þannig að henni hefur ekki gefizt a.m.k. fyrir þeirra atbeina sérstaklega mikill starfsfriður. Hv. sjálfstæðismenn eru fyrst og fremst á móti þessari breytingu brbl. fyrir það eitt, að fjölgað var mönnum í stjórninni. Það hefur komið greinilega fram. Það mætti kannske segja, að það væri mannlegt út af fyrir sig af þessum hv. alþm. að verja þau réttindi, sem sjálfstæðismenn hafa hrifsað til sín undanfarin ár í skjóli hinnar illræmdu helmingastaðareglu, sem kom mjög skýrt fram í lögunum um húsnæðismálastjórn. Hinu þurfa þessir hv. alþm. ekki að vera neitt sérstaklega hissa yfir, þó að þeir þingflokkar, sem nú standa að hæstv. ríkisstj., krefjist yfirráða bæði yfir þessum málum og öðrum til jafns við aðra. Það væri mjög freistandi að ræða úthlutun lána úr húsnæðismálasjóði undir stjórn m.a. fulltrúa Sjálfstfl. Ég er ekki frá því, að þá mundi koma ýmislegt í dagsljósið, sem almenningur mundi hafa mjög gott af að kynnast. Ég hef ekki átt kost á því að sjá öll gögn þessu máli viðkomandi, á máske ekki rétt á því. En ef sérstakt tækifæri gefst þar til, má vel vera, að það verði á öðrum stað en hér eitthvað um þessi mál birt, og færi þá betur, að hlutur sjálfstæðismanna í þessu máli væri eins glæsilegur og þeir vilja vera láta. Ég veit ekki, hvort það hefur verið og sé algild regla hjá hv. sjálfstæðismönnum, þegar þeir hafa yfir fjárveitingum að ráða, að þar sé farið fyrst og fremst eftir því, hvort maðurinn er góður flokksmaður eða ekki eða góður stuðningsmaður þess flokks, sem útvegar lánið. Máske geta hv. alþm., m.a. hv. 1. þm. Rang., upplýst mig og aðra hv. þm. um það, hvort hafi verið fylgt þeirri reglu við úthlutun lána úr þessum sjóði það tímabil, sem þeir voru mestu ráðandi í stjórn. Ég held, að helmingaskiptareglunni hafi verið fylgt alveg út í yztu æsar, og mun geta fært orðum mínum betur stað síðar meir, ef þess verður óskað. Ég endurtek það, að það var þessi regla, sem farið var eftir við framkvæmd nefndra laga. Út fyrir helmingastaðaregluna var ekki farið. Það var fyrst og fremst látið ráða, í hvaða flokki var þessi eða hinn, sem lánið fékk. Eftir því var lánunum úthlutað.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. þm. (GJóh) lauk hér ræðu sinni með aðdróttunum í garð þeirra manna, sem hafa annazt úthlutun úr húslánasjóði að undanförnu, að þeir hefðu misnotað þar sína aðstöðu og úthlutað ranglega úr sjóðnum. Ég hef að sjálfsögðu ekki neinar upplýsingar um það, hverjir hafa fengið lán úr þessum sjóði, og eigi heldur um pólitíska afstöðu þeirra manna. Ég vil jafnframt vekja athygli á því, að þessi hv. þm. sagði, að hann hefði ekki átt aðgang að úthlutunarplöggunum. Mér finnst það því nánast sagt furðu djarft að bera fram slíkar sakir sem hann gerði á þá menn, sem úthlutað hafa þessum lánum, jafnhliða því sem hann upplýsir, að hann hafi alls ekki haft aðstöðu til þess að kanna til hlítar, hvort þetta hefði við nokkur rök að styðjast. Þetta tel ég fulla ástæðu til að vita. Það hefur verið á það minnzt hér áður við þessa umr., hversu einkennilega þetta mál er hér til komið og hversu nánast sagt það auglýsir vandræði og úrræðaleysi hæstv. núverandi ríkisstj. Ríkisstj. fór mjög geyst af stað, eins og allir vita, lýsti því yfir, að hún ætlaði að gera marga hluti, uppfylla helzt allra þarfir, eftir orðunum að dæma, og að það mundi þar rösklega verða tekið til höndum. Eitt af þeim vandamálum, sem við var að stríða, voru húsnæðismálin, og það hefði mátt ætla, að þar hefðu skjótt komið i ljós hin skörpu og djarfmannlegu átök ríkisstj. En það má segja, að upp úr öllu þessu hafi, eins og segir í máltækinu, fæðzt lítil mús, og það var þetta frv., sem hér liggur fyrir.  Það má vel finna rök fyrir því, að hæstv. félmrh. hafi gjarnan viljað breyta þessum svokölluðu helmingaskiptum, sem hann kallar, í þriðjungaskipti.  Hitt liggur svo auðvitað í augum uppi, að hér er um að ræða, ja, a.m.k. óhætt að segja, að það er teflt mjög tæpt varðandi þá stjórnarskrárheimild, sem heimilar setningu brbl., að halda því fram, að það hafi alls ekki mátt bíða þings í örfáa mánuði með þessa lagasetningu, heldur hafi þurft að ákveða þetta með brbl. Það er þó önnur saga. Hv. 6. landsk. sagði hér áðan og bar sig mjög illa yfir því, að m.a. ætti það nú þátt í erfiðleikum stjórnarinnar að útvega lánsfé, að ríkisstj. fengi engan starfsfrið. Ég spyr: Hvaða starfsfrið þarf ríkisstj. að fá til þess að hún geti unnið að þessum málum sínum? Það má helzt ekki tala hér í þingi, þá er verið að tefja tíma þingsins, enda þótt ríkisstj. leggi engin mál fyrir þingið. Og ég veit nú sannast sagt ekki, ef stjórnarandstaðan hefði ekki lagt fram nein mál hér á þinginu og hefði alls ekki tekið hér til máls, að það hefðu verið nokkur tök á því að halda hér fundi, - og það er kannske það, sem stjórnin vill, að þingið fari bara heim, til þess að hún fái nógan starfsfrið. Ég hef hingað til haldið, að það gæti engin ríkisstj. ætlazt til þess, að hún fengi að sitja án þess að fá einhverja gagnrýni. Ég vil benda þessum hv. þm. á það, að þegar hann er að tala um starfsfrið ríkisstj., þá mætti hann og hans flokksbræður gjarnan íhuga, hvaða starfsfrið þeir hafa veitt fyrrverandi stjórn og fyrrverandi stjórnum, þar sem þeir hafa æ ofan í æ misnotað aðstöðu sína í fjöldasamtökum í landinu til þess blátt áfram að eyðileggja, eftir því sem þeir hafa komið höndum undir, ýmsar viðreisnarráðstafanir þeirra ríkisstjórna, sem setið hafa. Það er nú allur sá starfsfriður, sem þær hafa átt við að búa. Ég held, að a.m.k. enn sem komið er hafi ekki núverandi ríkisstj. við þá erfiðleika að stríða. Annars kom fram frá hv. 6. landsk. ákaflega mikill misskilningur á því, hvað raunverulega var verið að deila hér á. Ádeilurnar á þetta frv. byggðust alls ekki á því, að verið væri að halda því fram, að húsnæðismálastjórnin ætti að útvega fé, heldur byggðust ádeilurnar á því, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki, úr því að hún leggur fram og sér ástæðu til að setja brbl. varðandi húsnæðismálin, láta þá löggjöf varða neitt fjármálahlið þessa vandamáls, sem er vissulega stærsta hliðin. Það er það, sem deilt var á, en ekki verið að halda því fram, að húsnæðismálastjórnin hefði þá skyldu, sem ekki hvílir á henni. Ég man eftir, að þegar voru rædd hér húsnæðismál við 1. umr., þá var uppistaðan i ræðu hæstv. félmrh. sú, að það hefði ekki verið staðið við það, sem fyrrv. ríkisstj. hefði gert ráð fyrir. Nú skilst mér hins vegar af hans ræðu, að það sé viðurkennt, að við það hafi allt verið staðið. En hins vegar virðist þessi hæstv. ráðh. telja, að það hafi alls ekki verið heimilt að fara lengra og að þessari ríkisstj., sem nú situr, séu algerlega bundnar hendur til áramóta um það, hvað megi verja miklu fé til húsnæðismála. Þessi kenning er náttúrlega fráleit með öllu. Það mátti þá alveg eins segja, að það hefði ekki verið hægt að breyta húsnæðismálastjórninni, úr því að löggjöf var til um það áður, að hún ætti að vera svo sem þar segir. Þessum ákvæðum er vitanlega hægt að breyta á sama hátt. Hæstv. ráðh. segir, að af því að fyrrv. stjórn hafi verið búin að eyða meginhluta þess fjár, sem hafi verið til ráðstöfunar á þessu ári, hafi ekki verið um annað að ræða en sitja yfir tómum sjóði, því að ekki hafi verið hægt að breyta löggjöfinni. Það var náttúrlega hægt á nákvæmlega sama hátt að breyta löggjöfinni varðandi þetta atriði eins og stjórn sjóðsins. Það er alveg rétt hjá ráðh. að vísu, að það voru ákveðnir samningar við bankana um, hvaða fé yrði varið til þessara þarfa. En það var auðvitað ekkert, sem hindraði, að það væri hægt af hæstv. ríkisstj., sem vill eða hefur viljað telja sig líklegri til allra umbóta og framfara heldur en fyrrv. stjórnir, að gera sérstakar ráðstafanir umfram það til fjáröflunar. Það lá ekkert bann við því, ekki á nokkurn hátt. Varðandi það atriði, að fyrrv. ríkisstj. hafi talið, að þetta fé, sem áætlað var þessi tvö ár, sem samið var við bankana, mundi nægja til að leysa úr þörfinni, þá er því til að svara, að sú áætlun er gerð miðað við vissar framkvæmdir, og framkvæmdir í húsnæðismálum hafa orðið á þessu ári miklu meiri en gert var ráð fyrir. Þessu verður auðvitað að mæta á nákvæmlega sama hátt og varðandi raforkumálin, sem hv. 1. þm. Rang. upplýsti hér um, og það er að auka þá það fé, sem til ráðstöfunar er, til þess að hægt sé að standa við þær lánveitingar, sem gert er ráð fyrir. Þetta er auðvitað vandamál, sem sérhver ríkisstj. verður að búa sig undir að standa andspænis. Það er á öllum sviðum þjóðfélagsins svo og hefur verið undanfarin ár, að það hefur orðið meiri þörf fjármagns og ýmissa ráðstafana en gert hefur verið ráð fyrir, vegna þess að breytingarnar hafa orðið stórstígari. Og þetta hefur gerzt með löggjöf, sem hefur verið mjög vei undirbúin á margan hátt. Ég skal nefna t.d. tryggingalögin. Það var gert ráð fyrir þar, að hægt væri með vissum fjárframlögum að leysa þarfir, sem þar var um að ræða, og þar var byggt á vissri áætlun. Sú áætlun raskaðist af ýmsum atvikum, sem þá voru ekki fyrirsjáanleg. Það hefur leitt það af sér, að það varð að gera sérstakar ráðstafanir til þess að hlaupa undir bagga með tryggingunum, þannig að þær gætu sinnt sínu skyldustarfi. Þetta var auðvitað viðfangsefni, sem þáverandi ríkisstj. og Alþingi varð að horfast í augu við. Þetta er svona á ótalmörgum sviðum, og þýðir ekki um að sakast. Þegar áætlun er gerð, þá er miðað við þær aðstæður, sem líklegastar eru þá taldar að muni verða, og það var tekið fram, þegar húsnæðismálalöggjöfin var sett, að það væri ekki gert ráð fyrir, að þar væri um endanlega eða nægilega fjáröflun að ræða, enda var ekki samningur um þetta fé, sem þar greinir frá, miðaður við lengri tíma en tvö ár, og gert ráð fyrir, að þetta þyrfti að endurskoðast. Af því leiðir, að það er auðvitað ekki með nokkru móti hægt að koma sér undan því fyrir neina ríkisstj., að hún þurfi ekki að mæta vissum þörfum, sem skapast, vegna þess að stjórn, sem áður hafi setið, hafi ekki séð þessar þarfir fyrir og séð fyrir nægilegu fé til þess að mæta þeim. Ríkisstj., sem þannig hugsar, skilur alls ekki hlutverk sitt sem ríkisstjórn. Og það er kannske einmitt þess vegna, sem hún hefur svo lítið traust sem raun ber vitni um. Það var svo eitt atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. félmrh., sem ég hygg að hafi vakið nokkra athygli hér í deildinni, en það voru ummæli hans um, að það mundi þurfa e.t.v. á aðstoð Sjálfstfl. að halda til þess að koma fram þeim umbótum, sem hann teldi nauðsynlegar í sambandi við húsnæðismálin. Þetta lítur nú nokkuð kynlega út. Eða er það virkilega svo, og hefur hæstv. félmrh. rökstudda ástæðu til þess að álíta, að þessir ágætu flokkar, sem hann hefur samvinnu við í ríkisstj., hafi alls ekki áhuga á að leysa þessi mál, a.m.k. ekki á þann hátt, sem hann telur viðunandi? Það er naumast hægt að skilja orð hans á annan veg. Við náttúrlega sjáum hvað setur um það, reynslan sker úr því eins og öðru. Og það verður vitanlega að metast, þegar að því kemur, að slík mál verði lögð fram. Ég tel mig hins vegar geta fullvissað hann um það, að Sjálfstfl. er jafnan reiðubúinn til þess að styðja sérhver skynsamleg úrræði til þess að leysa þennan vanda. Það hefur hann gert á undanförnum árum og mun ekki breyta um stefnu í því efni. Ég vil svo að lokum aðeins láta í ljós þá von, að það verði ekki langt að bíða, að við fáum að sjá það fjall stórra úrræða í þessum málum, sem hæstv. félmrh. boðaði að brátt mundi bera fyrir sjónir þingmanna, og að þar verði þá það myndarlega á málum tekið, að þetta vandamál verði leyst með öðru betra og skynsamlegra móti en því einu að leggja til, að fjölgað verði um tvo menn í stjórn þeirrar stofnunar, sem á að úthluta fé til húsnæðismála.



Herra forseti. Ég get vel skilið, að hv. 2. þm. Eyf. leiðist að halda langar ræður um lítil mál. En það er kannske óhætt að hugga hann við það, að hann þurfi e.t.v. ekki mjög lengi að biða þess að fá hér tækifæri til þess að ræða um stærri mál. Vona ég, að þetta sé honum heldur til gleði og huggunar en til raunar, eftir því sem hann lét orð falla að minnsta kosti. Þetta, að það hafi fæðzt mýs, en ekki fjöll, ég skil það vel, að ef honum finnst hér vera of mikill músagangur, þá vilji hann, að þeirri plágu létti og það verði heldur einhverjar stærri fæðingar, sem hann hafi fréttir af. Og það er alls ekki vonlaust mál. Viðvíkjandi því, að ég hef fagnað því tvívegis að eiga von á styrkum stuðningi hins stóra stjórnarandstöðuflokks, Sjálfstfl., ef á þyrfti að halda, um að standa að því, að tekin yrðu erlend lán til íbúðarhúsnæðis, þá hef ég áður tvívegis látið í ljós fögnuð yfir því og ég geri það enn. Við góð mál ber alltaf að fagna góðum stuðningi, og það munar um mannsliðið, eftir því sem Grettir sagði og reynslan hefur staðfest. Því atriði, að forseti Íslands hafi verið blekktur með forsendum þessa frv., mótmæli ég alveg. Það stafar einungis af misskilningi hv. 2. þm. Eyf., þar sem hann heldur, að því minna sé að gera hjá húsnæðismálastjórn sem minna fé sé fyrir höndum. Ég gæti einmitt ímyndað mér, að það væri reynsla bankastjóra, að því fyllri hendur fjár sem þeir hefðu, því fljótari væru þeir að afgreiða sína viðskiptavini og bjóða þeim næsta inn. En þegar fjárþröng er, hlaðast verkefnin upp og vandinn eykst, og það gengur áreiðanlega erfiðar og seinlegar að afgreiða sama fjölda manna. Auk þess var svo það, að þegar ekki skyldi unnið lengur á sama grundvelli og fyrrv. stjórn ætlaðist til, þá urðu deilumálin mörg milli þeirra tveggja, sem áður höfðu farið þarna með framkvæmdavaldið. Auk þess veit ég, að hv. 2. þm. Eyf. er svo sanngjarn maður í eðli sínu, - ég er búinn að kynnast honum í mörg ár í fjvn. meðal annars, - að hann telur enga sanngirni í því, að núverandi stjórn hefði mann úr stjórnarandstöðunni til að fara með helming framkvæmdavaldsins um þessi mál, og veit ég því vel, að hann telur ákaflega eðlilegt og sanngjarnt, að þetta mál væri borið fram í bráðabirgðalagaformi. Það er ég sannfærður um, að hann veit, að hans flokkur hefði gert, ef hann hefði verið í okkar sporum. Ég held, að ég hafi með þessu svarað því, sem ég taldi ástæðu til þess að svara úr ræðu hv. 2. þm. Eyf., og hef þar ekki fleiru við að bæta. En ég vona sem sé, að hann verði ekki fyrir vonbrigðum um það, að hann fái innan mjög langs tíma að tala um stærri mál hér i þinginu heldur en svona smámál eins og þetta.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði: Kerfið er tómt. - En eina ráðið hjá honum var að fjölga í húsnæðismálastjórninni til þess að sitja yfir tómu kössunum, eins og hann orðaði það. Það var einmitt þetta, sem ég gat um hér að hefði valdið því, að við gátum ekki verið samferða meiri hlutanum um að mæla með að samþykkja frv., að við töldum ríða meira á öðrum úrbótum en þeim. Hann sagði, að búið hefði verið að semja um fjáröflun, sem hefði átt að duga, en hefði ekki dugað. Hæstv. ráðh. hafði þó ekki leitað til Landsbankans um erlenda lánsútvegun, sem heimiluð er skv. e-lið 5. greinar laganna um húsnæðismálastjórn, fyrr en eftir ábendingu frá hv. 5. þm. Reykv. Við teljum, að á meðan það var ekki gert, hafi ekki verið gert allt, sem unnt var, til fjáröflunar, - fjáröflunar, sem hæstv. ráðh. viðurkenndi þó að full þörf hefði verið á. Viðvíkjandi húsnæðismálastjórninni eða fjöldanum í stjórninni er mér það ekki aðalatriði, hvort það eru 3, 5 eða 7 í stjórninni, ef nægilegt fé fæst, svo að allir, sem rétt eiga á lánum til íbúðabygginga, fái þau. Þó að þeir fái kannske ekki fulla upphæð, sem æskileg væri fyrir þá, fái þeir a.m.k. úrlausn. Ummælin um það, að hæstvirt ríkisstj. sé „stikkfrí“ þangað til á næsta ári, eru svo barnaleg, að þau eru ekki svaraverð að mínu áliti, því að auðvitað á hver ríkisstj. að leitast við að leysa þau vandamál, sem óleyst eru hverju sinni. Þegar lögin voru sett, var vonazt til, að það fjármagn, sem um leið var tryggt, mundi nægja til að bæta verulega úr lánsfjárskortinum. Það hefur líka hjálpað verulega, en þó verið mikils til of lítið. Þegar það kom í ljós, að það var of lítið, bar ríkisstj. að leita eftir því - og alveg sérstaklega hæstv. félmrh. - að bæta úr því. Áætlunin var, sagði hæstv. ráðh., að 100 millj. áttu að duga, en nú eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefur, síðan lögin voru sett, hafa sjálfstæðismennirnir í stjórn sjóðsins lagt til, að leitazt verði við að afla 250 millj. kr. á ári. Hæstv. ráðh. telur það ábyrgðarlítið að leggja slíkt til, en viðurkennir þó um leið, að ekki muni af því veita. Um sparifjársöfnunina er nú upplýst, að fyrri hluta ársins varð hún meiri en nokkru sinni áður á sama tíma árs. Ef ekki hefði skipt um stjórn til hins verra, var ástæða til að ætla, að áframhald hefði orðið á sparifjársöfnuninni. En það hefur ekki orðið. Sparifjársöfnunin hefur stöðvazt og jafnvel verið tekið út meira en lagt hefur verið inn í sumum sparisjóðum. Undanfarin ár hefur sparifjársöfnunin haldið áfram, líka síðari hluta ársins, þó að hún hafi ekki verið eins mikil og á fyrri árshelmingi. Hér er því sýnilegt, að sparifjáreigendur hafa ekki treyst sparisjóðunum fyrir fjármunum sínum í svipuðum mæli og undanfarin ár. Hæstv. 6. landsk. talaði um helmingaskiptaregluna. Ég hef ekki séð úthlutunarlista húsnæðismálastjórnar frekar en hv. þm., en þar sem ég þekki til, er þetta alls ekki rétt. Þar hefur ekki verið farið eftir stjórnmálaskoðunum umsækjenda. Þeir, sem úrlausn hafa fengið, hafa verið af öllum þeim stjórnmálaflokkum, sem um var að ræða. Viðvíkjandi beiðni hæstv. ráðh. um stuðning við þetta mál, þá er það ábyggilegt, að það stendur ekki á sjálfstæðismönnum, hvorki í húsnæðismálastjórninni né öðrum, að veita því stuðning, að nægilegt fé fáist til þessara mála.

Flm.. (Sveinbjörn Högnason): Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Mýr. (HS) að flytja frv. á þskj. 104, og er frv. þetta breyting eða jafnvel öllu heldur viðbót við núgildandi girðingalög. Hér er í raun og veru aðeins um að ræða að láta lög um girðingar og gripavörzlur fylgjast með tímanum og gera á þeim þær breytingar eða þær viðbætur, sem breyttar aðstæður og breyttir tímar krefjast. Þegar girðingalögin voru sett í upphafi, var að langmestu leyti um girðingar að ræða gerðar með neti og vír og að nokkru undirhleðslu. En með tilkomu hinna stórvirku skurðgrafna á síðustu árum eru skurðir æ meira að ryðja sér til rúms og eru almennt notaðir í þessu skyni og þá sérstaklega þar, sem framræsla eða vegur þarf að koma jafnhliða. Það er því nauðsynlegt orðið, að um þessar vörzlur, þar sem skurðirnir eru jafnvel meginþátturinn í girðingunni, séu sett ákvæði og ákveðin gerð þeirra, svo að fullgild varzla geti talizt, samhliða öðrum ákvæðum í girðingalögunum, og þau ákvæði séu sett inn í núgildandi girðingalög. Þessi ákvæði, sem hér hafa verið sett um, hvernig þeim girðingum skuli hagað, eru að mestu leyti gerð í samráði við ráðunaut Búnaðarfélags Íslands, Ásgeir L. Jónsson, sem er þessum málum kunnugastur, og er að mestu farið eftir þeim till., sem hann hefur gert í því efni. Fyrri liðurinn, um það, sem telst til fullgildra girðinga, er í raun og veru hinn sami og gildir í núgildandi girðingalögum um gaddavírsgirðingar og netgirðingar, en þó sú breyting á, að hérna er sett í samræmi við það, sem nú er í jarðræktarlögunum, að ekki skuli vera 6 metrar milli staura, heldur 5, því að það mun vera sú algilda regla að framfylgja því, sem þar stendur um girðingar. Síðari liðurinn í þessu frv. er aftur um skurðina og þau ákvæði, hvernig frá þeim skuli gengið, til þess að þeir geti talizt fullgild varzla. Loks eru ákvæði um, að á eftir 10. gr. l. komi ný málsgr., svo hljóðandi: „Nú verður ágreiningur um landamerkjagirðingu, á hvern hátt eða úr hvaða efni hún skuli gerð, og skulu aðilar þá hlíta úrskurði matsmanna eða úttektarmanna.“ Það er sérstaklega nauðsynlegt að fá þessa viðbót inn í girðingalögin um slíka vörzlu sem hér er að ræða, þar sem um landamerkja- eða samgirðingar fleiri aðila er að ræða. Það hafa komið fram árekstrar í þeim efnum, hversu menn skyldu taka þátt í þeim, þar sem það er ekki í girðingalögunum sjálfum. Þess vegna er það nauðsynlegt, að aðilum sé gert að taka sams konar þátt í þessum girðingum og í þeim girðingum, sem í lögunum voru áður. Hafa komið fram ítrekaðar raddir frá mörgum bændum, sem hafa mjög með framræslu og skurðagerð að gera, á síðari árum um að fá ákvæði inn í girðingalögin um þessi efni, þannig að ekki séu árekstrar á milli aðila, sem að girðingunum standa, er um skurðgröft er að ræða. Það er til að fyrirbyggja þessa árekstra, sem þessarar viðbótar er óskað, og með tilliti til þess er 2. gr. þessa frv. um viðbót við 10. gr. laganna sett, að ef ágreiningur verður á milli aðila, t.d. um landamerkjagirðingu eða aðrar samgirðingar, að þá séu það matsmenn eða úttektarmenn, sem skuli skera úr um það, hvaða girðingar skuli settar og sé heppilegra að setja. Þetta er svo einfalt mál, sem hér er um að ræða, og svo sjálfsagt, þegar menn hafa áttað sig á því, hvað um er að vera, að ég tel enga ástæðu til að fara um það fleiri orðum og óska þess, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til hv. landbn. og til 2. umræðu.



Herra forseti. Þetta litla frv. var í fyrra flutt að minni tilhlutan sem stjfrv., en náði þá ekki fram að ganga, að því að ég tel eingöngu vegna þess, að þm. höfðu ekki áttað sig á, að það er meiri trygging fyrir góðri afgreiðslu þeirra mála, sem hér um ræðir, ef menntmrn. fjallar um þau, heldur en samgmrn. Menntmrn. fjallar um flesta skóla landsins. Þar eru þeir menn saman komnir, sem mesta þekkingu og æfingu hafa af stjórnarráðsstarfsmönnum til þess að fara með þessi mál, og það er mun óhægara fyrir ráðherra, hver sem hann er, ef hann þarf að leita ráða hjá mönnum um þessi efni, sem eru óvanir meðferð skólamála, þekkja ekki til kennara eða annars þess, sem ráða þarf fram úr, heldur en ef meðferð málanna er öll sameinuð í einu ráðuneyti. Samfara þessu getur svo vel farið það, að heppilegra þyki að skipta menntmrn. milli margra ráðherra, eins og öðrum ráðuneytum hefur verið skipt. Það er mál fyrir sig hvort slíkt sé æskilegt eða ekki. Það er ekkert óæskilegra um menntmrn. en önnur rn., sem þannig hefur verið farið að með. En enginn vafi er á því samkvæmt þeirri reynslu, sem ég hef, að heppilegast er að sameina skólamál að sem mestu leyti undir meðferð menntmrn. Hér er um að ræða málefni, sem er algerlega ópólitískt í eðli og eingöngu hagkvæmnismál og ég flutti á sínum tíma vegna fenginnar reynslu. Og ég taldi rétt, einmitt til þess að undirstrika það, að málið er ópólitískt í eðli, að flytja það aftur, eftir að ég var kominn úr stjórninni, vegna þess að mig grunaði undir niðri, að það væri einhver samblástur þeirra vinstri flokka, sem síðan hafa náð saman, sem birtist einna fyrst í því að fella þetta litla frv. í fyrra. En nú geri ég ráð fyrir því, að dómgreind þeirra sé orðin óháðari varðandi smáatriðin, eftir að þeir hafa fengið sinni miklu sameiningarþrá fullnægt, og fáist þess vegna til þess að skoða þetta málefni skynsamlega. Í því trausti er málið flutt. Vænti ég, að því verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég læt mér í einu og öllu nægja að vísa til ummæla minna við næsta mál á undan á dagskránni, um Matsveina- og veitingaþjónaskóla. Leyfi ég mér að leggja til, að frv. fái að ganga til 2. umr. og hv. menntmn.