Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Við 2. umr. um frv. til l. um skipulag ferðamála kom fram í nál. hv. samgn. að ég var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Fjarvera mín, sem stafaði af ónógum samgöngum við Austurland, þannig að ég náði ekki fundi samgn. í tæka tíð, hefur orðið þess valdandi að ég tek til máls hér og nú. Það er mér sönn ánægja að lýsa því yfir að ég er fyllilega samþykk frv. Ferðaþjónusta er ört vaxandi atvinnugrein á Íslandi og því afar mikilvægt að vel sé á málum haldið að því er varðar skipulag. Sumir vilja kalla þessa atvinnugrein ferðamannaiðnað í daglegu umtali. Mér þykir það ljótt orð, ekki síst vegna þess að til iðnaðar þarf hráefni og hráefnið í þessu tilviki væru þá ferðamennirnir. Í frv. er gert ráð fyrir að tilgangur laganna sé tvíþættur. Annars vegar að stuðla að þróun ferðamála sem atvinnugreinar og hins vegar skipulagningu ferðaþjónustu fyrir íslenskt og erlent ferðafólk. Ég fagna þessu frv. sérstaklega vegna þess að það felur m. a. í sér aukna möguleika á atvinnu úti á landsbyggðinni. Ekki er að efa að sú samvinna sem fyrirhuguð er milli ferðamálaráðs og landshlutasamtaka um ferðamál á eftir að skila sér ríkulega.



Virðulegi forseti. Það mál sem hér liggur fyrir er frv. til l. um almannavarnir. Allshn. hefur fjallað um málið og er sammála um að mæla með samþykkt þess með breytingu sem tillaga er flutt um á sérstöku þskj. Brtt. hljóðar svo með leyfi forseta: Við 1. gr. 2. málsl. 2. efnismgr. orðist svo: Í ráðinu eiga sæti forstjóri Landhelgisgæslunnar, landlæknir, lögreglustjórinn í Reykjavík, póst- og símamálastjóri og vegamálastjóri.“ Nefndin leggur því til að niður falli ákvæði um að fulltrúar tiltekinna félagasamtaka, sem annast björgunarstörf, skipi til skiptis fulltrúa í ráðið. Þetta er til komið vegna eindreginna mótmæla og óska nokkurra þeirra aðila sem þar eiga hlut að máli. Ég vil taka fram að allir nm. voru sammála nál. en nöfn tveggja þeirra hafa fallið niður, þeirra hv. þm. Helga Seljans og Valdimars Indriðasonar.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál og leggur meiri hl. til að frv. verði samþykkt eins og það kom frá hv. Nd. Þetta frv. er að mínu mati æði merkilegt og hygg ég að samkomulag hefði e. t. v. getað orðið um það í meginefnum hér í þinginu ef þetta væri ekki einn liður í lagasmíð sem stjórnarandstæðingar hafa ekki talið vera í einu og öllu rétta. Mér leyfist kannske að rifja það upp að það mun hafa verið á þinginu 1971 að fullt samkomulag náðist um það milli allra flokka og allra þm., ég held ég muni það rétt, að heimila stofnun félags sem heitir Fjárfestingarfélag Íslands og hafði ríkið þar litla hlutdeild í. Hins vegar voru samþykki skattfríðindi fyrir það félag um nokkurt árabil, að það hefði hliðstæð réttindi eins og ýmsir bankar og sjóðir í ríkisins eigu eða einkabankar. Menn voru sem sagt í þinginu sammála um að gera tilraun til þess að stofna slíkt fjárfestingar- og framkvæmdafélag, félag sem hefði það hlutverk að vera frumkvöðull, að taka þátt í stofnun, vera eignaraðili, helst minnihlutaaðili, í félögum sem menn væru að berjast við að koma á fót. Það félag lagði líka út í nokkuð sem heitir leigukaup og var fyrsti aðilinn á Íslandi sem það gerði. Tilgangur þess félags var nánast sá sami eins og greindur er hér í athugasemdum við þetta frv., þar sem segir með leyfi forseta: „Tilgangur félagsins er að örva nýsköpun í íslensku atvinnulífi og efla arðsama atvinnustarfsemi. Í samræmi við þann tilgang skal félaginu m. a. heimilt: 1. Að láta gera og fjármagna eða taka þátt í gerð og fjármögnun forkannana og hagkvæmnisathugana. 2. Að eiga frumkvæði að og/eða taka þátt í stofnun, endurskipulagningu og sameiningu fyrirtækja. 3. Að kaupa hlutabréf og/eða skuldabréf atvinnufyrirtækja. 4. Að útvega eða veita áhættulán eða ábyrgðir vegna stofnunar, rekstrar og þróunar fyrirtækja. 5. Að taka þátt í og/eða styrkja hagnýtar rannsóknir í nýjungum í atvinnulífi og tilraunir með þær og aðstoða við öflun og sölu á réttindum til hagnýtingar þeirra. 6. Að hafa frumkvæði að samvinnu innlendra og erlendra fyrirtækja í markaðsmálum, vöruþróun og á tæknisviði. 7. Að taka lán til eigin þarfa og til endurlána.“ Slík fjárfestingarfélög eru auðvitað ekkert nýtt af nálinni. Þau hafa verið til í hinum frjálsa heimi um mjög langt skeið og gegnt mikilvægu hlutverki. Venjulega hefur það auðvitað verið einkaframtak sem að þessum félögum hefur staðið en ekki ríkisvald, en þó eru mörg dæmi um það að ríkið hafi tekið þátt í slíkum félögum til þess að örva atvinnulíf. É minnist þess t. d. að slík félög voru mjög algeng hjá Ísraelsmönnum fyrst eftir að þeir endurheimtu sitt land og ríkið var m. a. s. aðalstofnandi margra þeirra. Síðan voru þau seld einstaklingum og einkafyrirtækjum þegar þau voru komin á legg, þegar tók að skapast þar auðlegð eftir þá erfiðleika sem af því stöfuðu auðvitað að þeir fluttu þjóðflutningum. Þetta gerðist líka í mjög ríkum mæli við þýska undrið svokallaða þegar Þjóðverjar endurreistu sinn fjárhag á örskömmum tíma. Þá tók ríkið þátt í því að örva einstaklinga til þátttöku í almenningshlutafélögum og öflugum samtökum. Lífeyrissjóður verkamanna og ýmis samtök tóku þátt í slíkri starfsemi og þetta var auðvitað liður - og kannske meginliðurinn í þýska undrinu. Því miður geri ég mér ekki vonir um að þetta frv., sem að lögum verður væntanlega, muni verða til þess að hér gerist einhver undur á næstu misserum í efnahags- og atvinnumálum. En ég er ekki í nokkrum vafa um það að það er rétt spor að reyna þetta. Úr því að ég nefndi Fjárfestingarfélag Íslands þá vita menn að það er ekki öflugt félag þó að það hafi þó nokkuð fjölskrúðuga starfsemi. En það var auðvitað vegna þess að fjármagn var af skornum skammti, peningum var safnað saman frá einkabönkum, sem voru ekki sterkir og eru ekki enn, og frá einstaklingum og ríkið eða Framkvæmdasjóður lagði líka nokkurn hlut í þetta félag. Þó hygg ég að það hefði getað verið talsvert öflugt nú ef það hefði ekki einmitt byrjað þessi starfsemi sem ég nefndi áðan, þ. e. leigukaup. Það gerði fjögurra, fimm ára samninga við menn sem voru að kaupa vélar og tæki um að félagið greiddi allt andvirðið og síðan gætu menn greitt mánaðarlega af þessum tækjum þangað til þeir eignuðust þau. En einmitt í kjölfar þessarar starfsemi byrjaði verðbólgan í algleymingi og allir þessir samningar voru óverðtryggðir svo að félagið tapaði þá miklu af eigum sínum. En ég held að þetta sé ekki mál sem neinn þyrfti að berjast gegn, þetta getur aldrei orðið nema til góðs, en eins og ég sagði þá er þetta liður í heildaraðgerðum sem stjórnarandstaðan hefur kosið að verða á móti, a. m. k. flestu í þessari nýsköpun. Ég endurtek að ég held að þetta sé rétt spor í áttina en það þarf auðvitað miklu, miklu meira til þess að hér verði raunveruleg nýsköpun í atvinnulífi þjóðarinnar. Það þurfa mörg fleiri öfl og stofnanir, fyrst og fremst auðvitað einkafjármagn og félagasamtök. að koma til til þess að við öðlumst þá nýsköpun og umbreytingar í þjóðfélaginu á næstu misserum sem þjóðin þarfnast. En meiri hl. leggur til að þetta frv. verði samþykki.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Norðurl. v., er þetta eitt af þremur frv. sem ríkisstj. hefur lagt mjög mikla áherslu á að næðu fram að ganga, þ. e. frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi o. s. frv. Hér á landi hefur raunin verið sú í sambandi við fjárhagslega fyrirgreiðslu til atvinnurekstrar og fjárfestingar í atvinnurekstri að þar hafa víða verið við lýði sjálfvirkar reglur sem hafa tryggt lánafyrirgreiðslu hinna hefðbundnu greina. Niðurstaðan hefur því gjarnan orðið sú, þegar upp hefur verið staðið. að miklu fjármagni hefur verið veitt í eitt og annað sem of mikið er kannske þegar fyrir hendi af. Sem dæmi um það má nefna fjárfestingu í landbúnaði, verslunarhúsnæði, skipastól. Þetta fyrirkomulag hefur hins vegar haft þann annmarka að nýjungar, athyglisverðar nýjungar í atvinnurekstri hafa í rauninni hvergi átt heima, þær hafa verið munaðarlausar innan kerfisins. Hitt er svo líka, að lán hafa nánast eingöngu verið veitt gegn fasteignaveðum, það er lánað út á steypuna jafnvel þó að hún sé kannske alkalírotin, þeir sem hafa haft góðar hugmyndir, snjallar hugmyndir til nýrra hluta, hafa ekki fengið neina fjárhagsfyrirgreiðslu nema þeir hafi átt steinsteypu til að leggja að veði. Þetta kerfi er ekki gott, það er staðnað og hvetur ekki til framfara, stuðlar að stöðnun má segja og hindrar framþróun og nýjungar og veldur því að þar sem vaxtarbroddur er í atvinnulífi fær hann ekki að njóta sín með eðlilegum hætti. Úr þessu þarf auðvitað að bæta. Það verður að viðurkennast að í þessu frv. er gerð tilraun til að mæta þessari þörf. Takist þessi tilraun vel getur þróunarfélag eins og hér um ræðir auðvitað orðið til þess að örva nýsköpun í atvinnulífi og stuðla að því að fjármagn renni til nýstárlegra verkefna sem kannske styðjast öðru fremur við hugvit og þekkingu og þá íslenskra aðila. Hins vegar höfum við þá gagnrýni fram að færa að við sjáum ekki rökin til þess að auka enn á erlendar lántökur eins og gert er ráð fyrir í 4. gr. þessa frv. og gæti orðið. Við erum þeirrar skoðunar að lántökur í þessu sambandi eigi að takmarka við innlenda lánsfjáröflun. Í samræmi við það hef ég flutt brtt. á sérstöku þskj. og mæli með samþykki frv. að þeim brtt. samþykktum. Fyrsta breytingin er í þá veru að 3. málsl. 1. tölul. orðist þannig: „Framlag ríkissjóðs skal tekið af fé ríkissjóðs eða af lánsfé sem ríkisstj. skal heimilt að afla ríkissjóði í þessu skyni með innlendri lánsfjáröflun.“ Í öðru lagi segir: „2. málsl. 2. tl. orðist þannig: Skal heimilt að lána af fé ríkissjóðs eða af lánsfé, sem ríkisstj. skal heimilt að afla með innlendri lánsfjáröflun í því skyni, til greiðslu á allt að helmingi hlutafjárloforða þessara aðila enda séu boðnar fram fullnægjandi tryggingar.“ Og í þriðja lagi orðist 3. tl. svo: „Að taka lán á innlendum lánsfjármarkaði samtals allt að 200 millj. kr. og endurlána hlutafélagi skv. 1. gr. án sérstakra trygginga til 5–7 ára og að veita ríkisábyrgð fyrir láni eða lánum er hlutafélagið tekur til starfsemi sinnar að fjárhæð samtals allt að 300 millj. kr.“ Þetta eru sem sagt þær brtt. sem við flytjum við frv. en lýsum annars stuðningi við þær hugmyndir sem í því felast. Ég er alveg sannfærður um að við eigum margra kosta völ í þessum efnum. Það hefur raunar sýnt sig á undanförnum misserum að íslenskir hugvitsmenn, t. d. á sviði tölvufræða og gerðar hugbúnaðar fyrir tölvur, eru fyllilega samkeppnisfærir og geta fyllilega staðið sig. Það skortir hins vegar oft á að þeir geti komið hugmyndum sínum á framfæri með eðlilegum hætti. Það er nefnilega liðin tíð að hráefni eða auðlindir af því tagi sem fiskurinn okkar er eða orkan séu forsenda allra framfara. Mannvitið og menntunin. hugvitið og hugkvæmnin eru ekki síður forsenda þess að við getum tryggt hér bærileg lífskjör í landinu. Þess vegna á auðvitað að hlúa að nýjum hugmyndum. Við stöndum á þröskuldi nýrra tíma. Við stöndum andspænis meiri þjóðfélagsbreytingum en nokkurn tíma hafa átt sér stað frá upphafi vega, frá því að sögur voru fyrst skráðar. Þetta er eitt af þeim skrefum sem við þurfum að stíga til að búa okkur undir að takast á við það sem þessir nýju tímar færa okkur. Við höfum þekkinguna og menntunina en við þurfum að búa þannig um hnútana að þetta geti nýst með eðlilegum hætti. Það er afskaplega ánægjulegt að lesa það t. d. að rétt rúmlega tvítugir Íslendingar skuli fengnir til þess að flytja fyrirlestra á ráðstefnum erlendis um tölvufræði og gera grein fyrir þeim hugbúnaði sem þeir hafa hannað hér af eigin hyggjuviti. Þetta eru staðreyndir. Um þessar mundir er fjöldi ungra Íslendinga í framhaldsnámi erlendis í þessum fræðum. Varðandi þessa nýju tækni, þá er ég fyrst og fremst að hugsa um örtölvutæknina og það sem henni fylgir, held ég að við höfum kannske að sumu leyti forskot fram yfir sumar Evrópuþjóðir vegna þess að við erum í rauninni á mörkum hins nýja og gamla heims og við höfum tekið við þekkingu í ríkara mæli en a. m. k. ýmsir aðrir, bæði frá Bandaríkjunum og Evrópu. Þess vegna held ég að við séum vel undirbúnir til stórra átaka á þessu sviði. Við höfum fólkið og þekkinguna en fjármagnið hefur vantað og kannske einhverja samræmingu og heildaryfirsýn yfir þetta svið. Það eru ekki stórfyrirtækin sem blakta í þessum efnum. Tölvufyrirtækið sem kennir sig við epli byrjaði nú bara í bílskúr fyrir fáeinum árum, tveir ungir strákar. Og það er ekkert einsdæmi. Það eru fleiri fyrirtæki sem þannig hafa komist á laggirnar en eru núna orðin heimskunn og velta margföldum fjárlögum íslenska ríkisins á ári hverju. Ég er alveg sannfærður um að við eigum margvíslega möguleika. Við eigum að nýta okkur þá og fara inn á þau svið þar sem við höfum sérþekkingu, eins og í sjávarútvegi þar sem við ættum að geta skotið öðrum ref fyrir rass bæði að því er varðar þessa nýja tölvutækni og kannske líka á sviði líftækni, á ýmsum sviðum. Aðrir eru nú kunnugri því hér en ég. Mér er þó mætavel ljóst að slíkir hlutir gerast ekki á einni nóttu og miklu þarf til að kosta í rannsóknir, grundvallarrannsóknir sem að sumu leyti er kannske erfitt að stunda hér í fámenninu. En engu að síður eigum við að hlúa að þessu og kappkosta að halda í við aðra og helst fara fram úr þeim. En ég endurtek: þær brtt. sem við gerum við þetta frv. eru eingöngu á þeim forsendum að við teljum að lánsfjárins eigi að afla innanlands en ekki auka erlendar lántökur í þessu skyni, þó að þetta mál sé annars alls góðs maklegt.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar þetta frv. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi og um heimildir annarra aðila til þátttöku í félaginu. Það er skoðun mín að þessi þingmál þrjú sem hér eru til umræðu um þessar mundir og fjalla öll um það áform stjórnarflokkanna að skipta Framkvæmdastofnun ríkisins upp í þrjár stofnanir séu fyrst og fremst til marks um mikla sýndarmennsku. Það er eftirtektarvert, ef lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins eru skoðuð, að Framkvæmdasjóður hefur allar þær heimildir sem þessu nýja félagi er ætlað að fá og í raun má segja að lögin beri það með sér að Framkvæmdasjóði er ætlað nákvæmlega sama hlutverk og hinu nýja félagi. Í stuttu máli má segja að Framkvæmdastofnunin lifi góðu lífi í afkomendum sínum eftir að hún hefur verið tekin af lífi með samþykki þessara frv. Þessar dótturstofnanir hennar, sem eiga að taka við af henni, hafa sameiginlega allt það hlutverk og allar þær heimildir sem gamla stofnunin hafði. En vegna þess að þessari uppstokkun á starfsemi Framkvæmdastofnunar fylgja margvíslegir ókostir er það tillaga mín í nál. á þskj. 1343 að þessu frv. sé vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem frv. þetta er liður í breytingu sem miðar að því einu að skipta Framkvæmdastofnun ríkisins upp í þrjár stofnanir með auknu forstjóraveldi, aukinni miðstýringu og auknum tilkostnaði og þar sem nýskipan þessi virðist ekki hafa neina sérstaka kosti í för með sér en hins vegar ýmsa augljósa ágalla frá núverandi skipan mála telur deildin ástæðulaust að fjalla frekar um frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Í nál. sem ég hef skilað kemur fram hvaða ókostir þetta einkum eru. Það er ljóst að miðstýring verður miklu meiri eftir samþykkt þessara frv. og ólýðræðislegir stjórnarhættir eru teknir upp í stað þeirra stjórnarhátta sem fyrir voru og fólu það í sér að Alþingi kaus Framkvæmdasjóði lýðræðislega stjórn. Nú er hins vegar ætlunin að ráðh. fari alfarið með skipun þessarar stjórnar og á það reyndar bæði við um Framkvæmdasjóð og þróunarfélagið. Þessir voldugu sjóðir eru sem sagt alfarið settir á ábyrgð ráðh. án nokkurs eftirlits eða íhlutunarréttar Alþingis. Enginn vafi er á því að þessari breytingu, að kljúfa Framkvæmdastofnun í þrjá parta, mun fylgja stóraukinn kostnaður og verulega mikil skriffinnska. Þá er rétt að benda á að í lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins er gert ráð fyrir því að birtar séu opinberlega upplýsingar um allar lánveitingar Byggðasjóðs og Framkvæmdasjóðs en í þessum nýju frumvörpum eru engin slík ákvæði. Ég hef því leyft mér að flytja brtt. við frv. á sérstöku þskj. og verður hún borin upp ef rökstudda dagskráin er felld. Þar er einmitt gert ráð fyrir því að þessu félagi sé skylt að birta opinberlega upplýsingar um allar lánveitingar sínar, sínar styrkveitingar og hlutafjárframlög.



Virðulegi forseti. Það hafa ýmsir hv. stjórnarandstöðuþm. kvartað mjög undanfarið yfir tímaleysi og þó hafa þeir nú uppi allstífan málflutning um ýmis mál, sérstaklega þó auðvitað í hv. Nd. Meðal þeirra mála sem þeir hafa þæft þar allmjög eru þessir svokölluðu þríburar. Þar minnir málflutningurinn mig einna mest á lastarann sem líkaði ei neitt og fordæmdi skóginn ef hann fann eitt fölnað laufblað. Ég segi ekki að ekki megi finna eitt og eitt fölnað laufblað í þeim málum sem að okkur hafa sópast nú undanfarið af borði hæstv. ríkisstj. en mér finnst þó að menn megi alls ekki missa sjónar á grænum trjám þar inni á milli. Meðal hinna grænu trjáa lít ég þetta frv. vera sem hér liggur fyrir. Í málflutningi stjórnarandstæðinga hafa þeir nánast alltaf flutt allir sömu ræðuna um þessi þrjú mál, þ. e. Byggðastofnun, Framkvæmdasjóð og þróunarfélagið. Uppáhaldsslagorðið hefur verið að hér sé að fæðast þríhöfða þurs þar sem höfuðin þrjú spretti út úr búk Framkvæmdastofnunarinnar þegar hún er gerð höfðinu styttri. Þeir hafa svo sem mátt gamna sér við þetta í Nd. undanfarna daga, en ég vona að menn ruglist ekki hér í ríminu af þeim sökum. Sannleikurinn er auðvitað sá, að hér er verið að fleyga Framkvæmdastofnunina niður í tiltekna búta með ákveðin hlutverk atmörkuð og skilgreind, en á það hefur nokkuð skort. Þetta á við um Framkvæmdasjóð, sem nú er eingöngu ætlað það hlutverk að umgangast tæknilega þær lántökur sem Alþingi hefur ákveðið að sjóðir og aðrir aðilar megi taka á ári hverju, og að Byggðastofnun, sem rædd var hér um daginn og verður væntanlega rædd hér síðar í kvöld, hafi það hlutverk að stuðla að þjóðfélagslega hagkvæmri þróun byggðar í landinu. Í mínum huga er það engan veginn víst að þessi tvö brot úr Framkvæmdastofnun haldi áfram að vera til um aldur og ævi. Það er alls ekki ólíklegt að verkefnum þeirra verði fundinn betri staður. Eitt er víst að Byggðasjóði og Framkvæmdastofnun varð að breyta ef þau áttu að geta komið að því gagni sem þeim var ætlað. Við höfum nú í vetur og vor margoft heyrt það og sannreynt að lífskjör úti á landsbyggðinni eru mun lakari en hér suðvestanlands, að fasteignaverð er mun lægra, að laun eru að jafnaði lægri fyrir sams konar vinnu, að vöruverð er hærra og að fólk heldur áfram að flytja suður. Allt þetta hefur gerst þrátt fyrir tilveru Byggðasjóðs og Framkvæmdastofnunar sem átti að veita og hefur veitt milljörðum króna til að jafna aðstöðumun fólks eftir búsetu. Það hefur mistekist og jafnvel þó að féð hefði verið mun meira hefði það mistekist. Það er mín skoðun. Hagkvæmni hefur ekki verið gætt í fjárúthlutunum og það er þess vegna sem þetta hefur mistekist. Byggðastefnan er nú orðið hálfgert skammaryrði. Fólk úti á landi kann engan veginn að meta það að vera skilið eftir með atvinnutæki sem ekki er nokkur leið að reka, með verðlaus íbúðarhús, með lágar tekjur og sviknar vonir. Þéttbýlisfólkið bendir á þessi sömu fyrirtæki sem dæmi um bruðl og sukk stjórnmálamanna. Þessu varð að linna og ég tel að hér sé byrjunin. Annars ætlaði ég aðallega að tala hér um þróunarfélagið svokallaða eða frv. til l. um þátttöku ríkis í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi og heimildir annarra til þátttöku í félaginu. Hvað sem stjórnarandstæðingar nú segja, þá er hér á ferðinni merkilegt nýmæli sem mælist vel fyrir og margir binda miklar vonir við. Við höfum að vísu séð það á lánsfjárlögum að búið er að eyrnamerkja óþarflega mikið af því fé sem til þróunarfélagsins átti að renna. En allt er það þó ætlað til nýsköpunar í atvinnulífinu. Ég hef kynnst nokkuð einni hlið þessa máls, þeirri sem snýr að úthlutun fjár til rannsókna og tilrauna, hinum svokallaða rannsóknasjóði sem í verða um 50 millj. kr. Auðvitað segist ýmsir yfirboðsmenn að þetta sé allt of lítið. Það var þegar í byrjun janúar sem Rannsóknaráði var falið með bréfi frá hæstv. menntmrh. að gera tillögur um úthlutun þessa fjár. Í svarbréfi ráðsins eða framkvæmdanefndar ráðsins til menntmrh. segir m. a.. með leyfi forseta: „Framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs vill hér með lýsa ánægju sinni með að samþykkt þessi hefur verið gerð. Ráðið hefur lengi bent á nauðsyn þess að slíkt fé yrði til reiðu í einstök rannsóknaverkefni að undangengnu mati á umsóknum þar um. Var þetta m. a. einn af hornsteinum langtímaáætlunar ráðsins 1982–1987. Framkvæmdanefndin er sannfærð um að samþykkt þess geti haft mikilsverð hvetjandi áhrif á rannsóknastarfsemi í landinu verði áframhald á slíkum fjárráðstöfunum.“ Þetta eru mjög sterk jákvæð ummæli og faglega grunduð en ekki pólitískt. Ráðið gerði síðan tillögu um úthlutun sem síðar var samþykkt af ríkisstj. Ég vildi hér, með leyfi forseta, geta nokkurra atriða úr þeim reglum. Þær munu sýna að við þetta fyrirkomulag eru bundnar miklar vonir og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að þær rætist þar sem vandað hefur verið til undirbúnings. Rannsóknaráð hefur kvatt til sérstaka matsnefnd til þess að gefa efnislegar og faglegar umsagnir um umsóknir og meta þær til forgangs fyrir úthlutun. Nefndarmenn verða þrír en þeir skulu kveðja sér til aðstoðar a. m. k. tvo sérfróða menn til að gefa faglega umsögn um einstakar umsóknir. Heimilt verður að leita til erlendra aðila ef þörf krefur. Í nefndina verða valdir menn með eftirfarandi hæfileika: Einn með tengsl við atvinnulíf og góða stjórnunarlega reynslu og sýn til þróunar atvinnulífsins. Einn starfandi vísindamaður er njóti viðurkenningar fyrir vísindastörf sín á sviði grundvallarvísinda. Og svo í þriðja lagi einn með viðskiptalega reynslu og þekkingu á markaðsmálum. Tillögur eru um að fé þessu verði varið til fárra verkefna á afmörkuðum sviðum þar sem sóst er eftir umtalsverðum árangri fremur en til smáverkefna á mörgum sviðum. Fé á þessu ári, 1985, verði varið sérstaklega til verkefna á nýjum og álitlegum tæknisviðum. Sérstök áhersla verði lögð á í fyrsta lagi fiskeldi. þá upplýsinga- og tölvutækni. líf- og lífefnatækni. nýtingu orku til nýrrar eða bættrar framleiðslu, undirstöðugreinar matvælatækni og framleiðni- eða gæðaaukandi tækni. Varðandi mat á verkefnum leggur Rannsóknaráð til að það byggist á líklegri gagnsemi verksins. gildi fyrir framvindu tækniþekkingar eða þróunar atvinnugreinar, möguleikum á hagnýtingu á niðurstöðum hérlendis, hæfni rannsóknarmanna eða umsækjenda og líkindum fyrir árangri. Og síðan að forgangs að öðru jöfnu njóti verkefni þar sem samvinna fyrirtækja og stofnana er mikilvægur þáttur og þar sem fyrirtækin leggja umtalsverða fjármuni af mörkum til verkefnisins og þar sem líkindi eru fyrir skjótum eða umtalsverðum árangri. Síðan er getið í tillögum Rannsóknaráðs um hverjir geti sótt um þessa styrki. Þar er lagt til að um styrk geti sótt einstaklingar, stofnanir eða fyrirtæki ein eða sameiginlega og sé þá getið um deilingu verkefna, kostnaðar. ábyrgðar og þess háttar. Eins og áður sagði er lagt til að fé þessu verði aðallega varið til rannsókna- og tilraunastarfsemi sem líkleg er til að hafa gildi fyrir nýsköpun í atvinnulífinu á næstu árum. en einnig til verkefna er miði að uppbyggingu og færni á tilteknum sviðum ef til lengri tíma er litið. Stuðningur yrði fyrst og fremst við verkefni sem að jafnaði féllu ekki undir vöruþróun á vegum fyrirtækja sem njóta stuðnings annarra sjóða. Þó geta komið til greina verkefni sem njóta stuðnings annarra sjóða ef þau hafa umtalsvert gildi til að skapa nýja þekkingu. Um hlutverk þróunarfélagsins að öðru leyti hefur þegar verið rætt sitthvað hér í þinginu, m. a. í framsögu hv. formanns fjh.- og viðskn. hér áðan. Ýmsir andstæðingar hafa auðvitað reynt að gera lítið úr og spá illa og látið ganga um það illa fordóma. Mín hugmynd með því að koma hér í þennan ræðustól var fyrst og fremst sú að reyna að sýna hv. þdm. fram á það að reynt hefði verið hér að láta a. m. k. rannsóknarféð, sem ætlað er, koma að sem bestum notum. Ef hliðstæð vinnubrögð verða viðhöfð við aðra þætti sem fara eiga fram af hálfu þróunarfélagsins mun árangur ekki láta á sér standa. Um brtt. minni hl. hv. fjh.- og viðskn. er það að segja, að menn gætu fallist á sumar þeirra, en ég óttast að allar breytingar á frv. nú stefni málinu í hættu vegna tímaskorts, ekki síst vegna þess að tillögur svipaðs efnis hafa verið ræddar í hv. Nd. en ekki náð fram að ganga. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. Það er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Með vísan til nál. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um Byggðastofnun leggur undirrituð til að frv. þessu verði vísað til ríkisstj.“ Til þess að þetta megi nú skiljast vil ég, með leyfi forseta, lesa nál. sem 3. minni hl. fjh.- og viðskn., sem er sú sem hér stendur, hefur lagt fram um frv. til l. um Byggðastofnun, en þannig hefur farið að þessi tvö mál eru bæði á dagskrá á þessum fundi.  „Frv. verður best skoðað í samhengi við frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands og frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi. saman fela þessi frv. það í sér að verkefnum Framkvæmdastofnunar ríkisins er skipt á þrjá staði og úr verða Byggðastofnun, Framkvæmdasjóður Íslands og svonefnt hlutafélag til að örva nýsköpun í atvinnulífi. Þar sem hér er um þrjár stofnanir að ræða í stað einnar fela þessi frv. í sér umtalsverða aukningu á því bákni sem þegar er fyrir hendi á þessu stjórnarsviði og virðast því til þess fallin að magna upp ágalla þess í stað þess að draga úr þeim. Að auki má ljóst vera að ýmsir ágallar eru á þeim nýju stofnunum sem hér um ræðir. Þannig mun hin nýja Byggðastofnun hafa í för með sér aukna miðstýringu byggðamála og hið sama gildir um þau mál er heyra eiga undir hinn nýja Framkvæmdasjóð Íslands. Þeim skal nú stýrt af fulltrúum ráðherra og Seðlabanka. Þar sem stjórn núverandi Framkvæmdastofnunar ríkisins er þó kosin af Alþingi er hér einnig um aukna miðstýringu að ræða. Slíkri miðstýringu eru Kvennalistakonur eindregið mótfallnar enda segir í stefnuskrá Kvennalistans: „Við teljum nauðsynlegt að dregið verði stórlega úr miðstýringu íslensks samfélags. Síaukin miðstýring færir völd og ábyrgð á æ færri hendur .... Við viljum valddreifingu sem felur í sér að fjármála- og stjórnunarvald færist frá miðstýrðum ríkisstofnunum út til fólksins í landinu....“ Hvað varðar hið nýja hlutafélag, sem ætlað er að örva nýsköpun í atvinnulífinu, þá fylgir því engin stefnumótun í atvinnumálum sem væntanlega er þó undirstaða þess að hlutafélagið geti í raun stuðlað að nýsköpun í atvinnulífinu og beitt sínu takmarkaða fjármagni í þá veru. Þessi frumvörp eru því ekki líkleg til að bæta um betur í íslensku efnahagslífi og þar sem þessi mál þurfa bersýnilega nánari umfjöllunar við leggur undirrituð til að þessu frv. (og þá er átt við frv. til l. um Byggðastofnun) verði vísað til ríkisstj.“ Í nál. um það frv. sem hér er til umr. stendur síðan eins og áður sagði: „Með vísan til nál. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um Byggðastofnun (nál. sem ég hef rétt lokið við að lesa upp) leggur undirrituð til að frv. þessu (þ. e. frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi) verði vísað til ríkisstj.“



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um Byggðastofnun. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd. Ég fór nokkrum orðum um þetta frv. hér þegar það var lagt fram s. l. föstudag og þarf litlu við að bæta. Mín skoðun er sú, að þetta frv. sé til bóta frá því kerfi sem nú er, það verði, ef rétt verður á haldið, til þess að efla byggðamálin og er ekki vanþörf á. Ég hef fulla trú á því að þarna sé rétt að staðið í þessum efnum. Þess vegna er ég ekki sammála nál. Kvennalistans, sem hér liggur fyrir, um aukna miðstýringu og annað slíkt sem þetta mundi leiða af sér. Þetta tel ég rangtúlkun á því sem hér liggur fyrir, og það sem fram kom í máli hv. 11. þm. Reykv. áðan. En ég ætla ekki frekar út í þá sálma. Um aðrar brtt. fjalla ég ekki hér. Það liggja fyrir brtt., sem virðast hafa verið nokkurt deiluefni, um staðsetningu Byggðastofnunar. Sérstök till. liggur fyrir frá hv. þm. Ragnari Arnalds og Birni Dagbjartssyni um að henni skuli vera valinn staður á Akureyri og enn fremur till. frá hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni og mér um að hún skuli geta verið hvar sem er á landinu. Ég tel þetta nú ekki vera til bóta fyrir framgang frv. því að það felst í því og kom fram í framsögu hæstv. forsrh. fyrir málinu þegar hann ræddi það í Nd. að það er í verkahring stjórnar stofnunarinnar hvernig þessu verði háttað. Í frv. sjálfu er ekkert ákveðið um að stofnunin skuli endilega vera í Reykjavík. Það getur því verið mál sem stjórn viðkomandi stofnunar sker úr. Þess vegna lýsi ég því yfir fyrir hönd okkar Davíðs Aðalsteinssonar að við drögum till. okkar um þetta til baka og ég vildi óska þess, það er aðeins ósk, ekki annað, að flm. Akureyrartillögunnar gerðu slíkt hið sama.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1327 um frv. til l. um Byggðastofnun. Þetta frv. verður auðvitað að skoða í samhengi við fylgifrv. þess, frv. til 1. um Framkvæmdasjóð Íslands. Þessi tvö frumvörp fela það eitt í sér að Framkvæmdastofnun sem nú er verði skipt í tvennt og fyrirtækið fái tvær stjórnir og líklega tvö sett af forstjórum, ef þannig má taka til orða. Önnur skipulagsbreyting er nánast engin skv. þessu frv. Það er því ljóst að með þessari breytingu á að framlengja galla núverandi kerfis og heldur þó að auka báknið en minnka það. Við erum þeirrar skoðunar, Alþfl.-menn, að byggðaþróunarmál og byggðaáætlanir séu raunar best komin í höndum þeirra sem bera ábyrgð á framkvæmd málanna og þeirra sem gerst þekkja til hlutanna á hverjum stað. Þess vegna teljum við eðlilegt að færa þessi verkefni út í héruðin til lýðræðislega kjörinna fylkisstjórna eða hliðstæðra stjórnkerfiseininga. Þetta frv. gerir ekki ráð fyrir neinni slíkri valddreifingu og stefnir ekki til neinna þeirra framfara sem gera það að verkum að unnt sé að ljá því atkvæði. Samþykkt þess er eingöngu afsökun fyrir því að takast ekki á við það verkefni sem verður að vinna í raunverulegri skipulagsbreytingu og valddreifingu. Því legg ég til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er eftir prótokollinum að segja það sem ég ætla að segja hér að hv. þm. Ragnari Arnalds fjarstöddum. Hann er nefnilega flm. með mér að þeirri brtt. sem hér liggur fyrir um að staðsetja skuli Byggðastofnun á Akureyri. Mér þótti að vísu ærið mikið hafa þynnst till. eftir að sú brtt. við þessa brtt. kom fram sem hv. þm. Vesturl. tveir fluttu og raunar efaðist ég þá mjög um það hvort það mundi ekki veikja stöðu Akureyrar í þessu máli að láta þá till. ná fram að ganga. Nú er aftur svo komið að mjög tekur að styttast í þinghaldi og ekki vil ég stefna málinu í voða vegna þessa. Það er nú raunar svo, eins og fram hefur komið hjá hv. síðasta ræðumanni og eins og hæstv. forsrh. í þessari umr., að stjórn stofnunarinnar væri að sjálfsögðu heimilt og raunar skylt að ákveða henni stað þar sem hagkvæmt þætti. En með tilliti til þess að hætt er við að Nd. muni ekki breyta sinni afstöðu og hún hefur þegar fellt till. um staðsetningu stofnunarinnar á Akureyri, þá sé ég mig neyddan til að draga þessa till. til baka fremur en að hætta málinu að svo komnu.



Herra forseti. Ég vil aðeins að fram komi við þessa umr. að ég er þeirrar skoðunar að það sé alveg sama hvar Byggðastofnun rís, miðstýringin er ekkert betri þó að hún komi á Akureyri. Þar af leiðandi er ég ekki meðflm. að þessari till. En fyrst ég er komin hér í stólinn vil ég lýsa ánægju minni yfir ræðu hv. 5. landsk. þm. þar sem hann er farinn að tala um valddreifingu og fylkjastjórnir. Mér finnst mjög gleðilegt að hv. þm. skuli koma með þetta einmitt inn í þessa umræðu og ég gat tekið undir allt sem hann sagði í ræðu sinni hér. Ég vil bara að þetta komi skýrt fram. Ég las einmitt í dagblaði í dag að þetta væri allt bull og þvæla sem kæmi frá Bandalagi jafnaðarmanna, og er kannske ekkert undarlegt, þar sem þar var um hjartans mál hv. 5. landsk. þm. að ræða, útvarpslagafrv. og fékk ég kaldar kveðjur að þeirri umr. lokinni og atkvgr. En ég vildi endilega taka það fram að ég var mjög sammála þessum hv. ræðumanni og ég man varla til þess þann tíma sem ég hef verið hér á þingi að það hafi komið fyrir áður.



Herra forseti. Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns vildi ég benda henni á að í þeirri blaðagrein sem hún er að vitna í standa hvergi orðin „bull og þvæla“. Þau eru hennar tilbúningur. Ég sagði hins vegar orðrétt: „Ruglið og ráðleysið í kringum Bandalag jafnaðarmanna er orðið hreint með ólíkindum.

Hvaða munur er þar á?

Það þýðir allt annað, ef hv. þm. skilur íslensku. En vegna þess að hún var að segja að ég hefði tekið hér undir hugmyndir sem mér skilst að Bandalag jafnaðarmanna telji sig eiga einkarétt á, um fylkisstjórnir eða stærri stjórnsýslueiningar í kerfinu, þá vil ég benda hv. þm. á að fletta upp í tímariti sem heitir Gerpir og er gefið út af atorkumönnum á Austfjörðum, árganginum frá 1946. Þar getur hún lesið ítarlega útfærslu á þessum hugmyndum og ég hygg að það hafi verið jafnaðarmenn, a. m. k. einhverjir þeirra, sem stóðu að þessu. Annað mál sem Bandalag jafnaðarmanna hefur mjög haft á oddinum og eignað sér undanfarið er að landið skuli vera eitt kjördæmi. Það vill nú svo til að þetta er áratuga gamalt baráttumál Alþfl. Mér þykir það hrapallegt með þetta ágæta fólk sem styður Bandalag jafnaðarmanna að þær hugmyndir sem það byggir á eru fengnar að láni frá öðrum flokkum, m. a. þær sem ég hef nú skýrt frá. Og þær sem ekki eru fengnar að láni frá öðrum flokkum, sumt frá Alþfl. og sumt sjálfsagt annars staðar frá, eru byggðar á misskilningi erlendra hugmynda. Eitt af því sem stundum hefur verið hampað á vegum Bandalags jafnaðarmanna er enska orðtakið sem frægt hefur verið gert: „small is beautiful,“ smátt er fagurt. Og það skulu vera mín lokaorð hér að ég tek heils hugar undir það að því smærra sem Bandalag jafnaðarmanna verður, því fegurra mun mér þykja það.



Herra forseti. Allir vildu Lilju kveðið hafa, er sagt einhvers staðar. Nú verður sjálfsagt í framtíðinni togast á um það hver hafi verið upphafsmaður eða hver hafi verið upphafsflokkur, hverjir hafi fyrst mælt með því að skipta landinu niður í fylki og kjósa til fylkisstjórna, þ. e. að gera okkar ágæta land að þrem, fjórum eða fimm aðskildum ríkjum sem hefðu yfir sér sérskildar héraðsstjórnir, sem hefðu þó nokkuð mikið vald til að losna undan því ofurvaldi sem sú stóra höfuðborg sem við búum við leggur á landið og þjóðina. En svo furðulegt sem það er kemur þessi umræða oftast nær upp þegar hér sitja ríkisstjórnir sem hafa komið því til leiðar að á landsbyggðinni eru erfiðleikar. Þá er komið með undralausnina. Þá er komið með þá undralausn að skipta skuli landinu í fylki. Það er gert að umræðuefni til þess að draga athygli frá aðalumræðuefninu, því umræðuefni að breyta þyrfti á einhvern annan máta til í þjóðfélaginu. Það er ósköp svipað og umræða fjölmiðlanna hér í vetur. Hún hefur verið aðallega um bjórinn og útvarpið. Okkur hefur verið sagt það gegnum fjölmiðlana að aðalumræðan hér á Alþingi hafi beinst að þessu. Á svipaðan máta fitja þeir, sem vilja forðast að taka ákveðið á málunum, upp á málefni eins og fylkisstjórnum, ræða mikið um þær og telja þær undralausn til að leysa að meginhluta vandamál landsbyggðarinnar. Það má vel vera að ýmislegt sé hægt að gera og stjórna öðruvísi með fylkjastjórnum. En ég held að það sé ekki sú lausn sem við þurfum á að halda til að leysa núverandi vandamál þjóðfélagsins. Það er margt annað sem við þurfum frekar að hugsa um. Ég er ekki í neinum vafa um það að ef við ætlum að styrkja landsbyggðina þá er þetta ekki aðferðin heldur það að efla sveitarstjórnareiningarnar, sameina þessar litlu einingar í sterkari sveitarstjórnareiningar. Það er vænlegra en að fara að búa til sérstakar héraðsstjórnir yfir því öllu saman. Einn ágætur forustumaður Austfirðinga, jafnvel kannske einn af þeim sem hafa staðið að þeirri samþykkt sem nefnt var hér í ræðustól áðan að gerð hafi verið á Austfjörðum 1946, lét eftirminnileg orð falla um þessar hugmyndir. Ég ætla ekkert að leyna því hver sá maður var. Það var Bjarni Þórðarson fyrrv. bæjarstjóri og forustumaður á Neskaupstað. Hann sagði: Jú, vont er Reykjavíkurvaldið, verra er Akureyrarvaldið en verst er Egilsstaðavaldið. - Einmitt það vald sem hætt er við að verði til við myndun fylkisstjórna er kannske erfiðast við að eiga. Ég held að menn sem tala um fylkisstjórnir hafi ekki gert sér mjög vel grein fyrir því hvað þeir eru að tala um og hvað þeir ætla að mynda, sáralítið gert sér grein fyrir því. Sjálfsagt er hugmyndin t. d. á Austfjörðum, fyrst nefndir voru Egilsstaðir, að búa til ákveðna miðstjórnarstofnun á Egilsstöðum. Og það er sjálfsagt gott fyrir Seljavallabóndann -  En hitt er það sem við eigum að vinna að og nauðsynlegt er, að stækka sveitarfélögin okkar, stækka þá einingu sem fyrir er í stjórnskipuninni, að sameina þessi litlu sveitarfélög. Við erum að vinna að því t. d. núna á Vesturlandi. Sveitarfélögin undir Jökli, Hellissandur og Ólafsvík, standa í því nú að kanna möguleika á að sameinast. Rætt hefur verið um að það svæði yrði jafnvel stærra, það mundi ná yfir Breiðavíkurhrepp, Staðarsveit og Fróðárhrepp, myndarlegt sterkt sveitarfélag. Það er einmitt markmiðið sem við þurfum að vinna að. Það hefur líka verið rætt um það á Vesturlandi að sameina hreppana í norðanverðri Dalasýslu í eitt sveitarfélag. Ég er á því að það sé það sem við ættum að gera fremur en að vera að velta vöngum yfir því að stofna nýtt stjórnsýslustig, stjórnsýslustig sem við gerum okkur engan veginn grein fyrir hvernig muni reynast og hvernig eigi að byggja upp. Ég hafði nú gaman af þeim orðaskiptum sem urðu hér hjá hv. 5. landsk. þm. og hv. 8. landsk. þm. Ég vil ekki taka þátt í þeirra óskum hvors til annars, en ég hafði áhuga á því að láta skoðun mína koma í ljós í sambandi við fylkjahugmyndirnar og að hverju þar væri fyrst og fremst verið að stefna og þá undarlegu umræðu sem alltaf kæmi upp í hvert skipti sem hallærisríkisstjórn sæti í landinu og stjórnaði illa fyrir landsbyggðina sérstaklega, þá kæmi þessi hugmynd upp um það að fara að skipta landinu niður í fylki.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þeirra orðaskipta sem hér urðu áðan milli hv. 5. landsk. þm. og hv. 8. landsk. þm. Það er kannske fyrst til að taka að benda hv. 5. landsk. þm. á að hlusta áður en hann talar því að hér var enginn að slá neinu eignarhaldi á nokkrar hugmyndir heldur lýst stuðningi við skoðanir sem hann lýsti hér úr ræðustól. Það er að því er ég best veit enginn í Bandalagi jafnaðarmanna svo vitlaus að halda því fram að neitt af því sem við erum að berjast fyrir sé nýtt undir sólinni. Ef svo væri, að ekki mætti halda við neitt það sem gamalt væri, þá væri náttúrlega réttast að byrja á því að henda burt blessuðu lýðræðinu því að það er orðið allt of gamalt. Þær hugmyndir sem hreyft var meðal Austfirðinga og komu m. a. fram í Gerpi og studdar voru þar mjög rækilega af framsóknarmönnum miklu frekar en jafnaðarmönnum eru náttúrlega svona með þeim fyrri sem settar hafa verið fram um þriðja stjórnsýslustigið og komu vitaskuld í kjölfarið á lýðveldisstofnuninni. En mér er ekki kunnugt um að Alþfl. hafi barist fyrir þessum hugmyndum í a. m. k. 40 ár. Ég held að hv. 5. landsk. þm. geti ekki haldið því fram. Sama er um hugmyndina um landið sem eitt kjördæmi. Auðvitað er sú hugmynd ekki ný. En þó að þetta hafi verið svokallað baráttumál Alþfl. vegna þess að menn hafa skráð eitthvert mál einhvern tíma í einhverja stefnuskrá, þá er allavega mjög langt síðan Alþfl. barðist fyrir því að landið yrði eitt kjördæmi. Og hvað seinustu orðum hv. þm. viðvíkur, þá teldi ég nú, fyrir mig sjálfan sagt, að ég vildi frekar vera í smáum flokki sem er fallegur en stórum flokki sem er ljótur. Hv. 4. þm. Vesturl. talaði hér um þriðja stjórnsýslustigið og um hans orð get ég ekkert annað sagt en að það mat hans á þriðja stjórnsýslustiginu sagði allt um skoðanir hans á hlutverki stjórnmálamanna en ekkert um þriðja stjórnsýslustigið í raun og veru. Samkvæmt hans skilningi eru hans stjórnmálamenn fyrst og fremst nokkurs konar þjónustuaðilar sem fólk verður að sækja allt sitt til og þess vegna telur hann þessu hlutverki sínu betur borgið í nafnleysi stóru miðstýringarinnar í Reykjavík heldur en í nálægðinni við kjósendur sína heima í kjördæmi.



Virðulegi forseti. Nefndin hefur klofnað í afstöðu sinni til þessa máls eins og í afstöðu sinni til allra þessara þriggja mála sem hér er verið að fjalla um. Að vísu hafa aðeins tvö verið afgreidd úr fjh.- og viðskn. Ed., en öll eru þau búin að fá sína meðferð í Nd. og þar klofnuðu menn í afstöðu sinni í margar fylkingar og munu vafalaust gera það í þessari deild einnig. Ég gerði hér fyrr í dag grein fyrir nál. mínu um frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi, þ. e. frv. um þróunarfélagið. Þar dró ég saman meginatriði þessa máls og þarf ekki að endurtaka það hér aftur. Það eru í grófum dráttum nákvæmlega sömu rök sem valda því að ástæða er til að athuga þetta mál allt í heild sinni á nýjan leik. Því legg ég til að þessu frv. verði einnig vísað frá með rökstuddri dagskrá sem er svohljóðandi: „Þar sem frv. þetta er liður í breytingu sem miðar að því einu að skipta Framkvæmdastofnun ríkisins upp í þrjár stofnanir með auknu forstjóraveldi, aukinni miðstýringu og auknum tilkostnaði og þar sem nýskipan þessi virðist ekki hafa neina sérstaka kosti í för með sér en hins vegar ýmsa augljósa ágalla frá núverandi skipan mála telur deildin ástæðulaust að fjalla frekar um frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vil hins vegar gera hér grein fyrir þremur brtt. sem ég flyt við afgreiðslu þessa máls. Í fyrsta lagi legg ég til að stofnunin heyri undir félmrh. en ekki forsrh. eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég flyt þessa brtt. sem nokkurs konar varatillögu við dagskrártillöguna. Ef ske kynni að dagskrártillagan yrði felld, sem vissulega er ekki óhugsandi, flyt ég þessa varatillögu við 1. gr. að stofnunin heyri undir félmrh. Ég tel að þessi stofnun sé þess eðlis að hún hljóti að teljast félagsmál og þar sem félmrh. hefur með sveitarstjórnarmál að gera og málefni einstakra byggðarlaga er miklu eðlilegra að stofnunin heyri undir þann ráðh. Ég vil minna á í þessu sambandi að Framkvæmdastofnun ríkisins heyrði upphaflega ekki undir forsrh. Hún heyrði undir ríkisstj. alla og það varð síðan einungis þróun í framhaldi af þeirri ákvörðun 1971 að niðurstaðan varð sú að forsrh. hafði mest með þessa stofnun að gera af ráðherrum. Í öðru lagi flyt ég till. þess efnis að stjórn Byggðastofnunar ráði einn forstjóra til sex ára í senn til að annast daglega stjórn stofnunarinnar en ekki sé ráðinn í þetta starf ótakmarkaður fjöldi forstjóra og ekki sé um ótakmarkaðan ráðningartíma að ræða. Þessi till. er í fullu samræmi við þá hugsun og till. okkar Alþb.-manna, sem hefur margoft áður komið fram, að forstöðumenn stofnana séu aðeins ráðnir til takmarkaðs tíma. Við gerum þá ráð fyrir því að Kjaradómur ákveði laun og starfskjör forstjóra í þessu tilviki eins og varðandi margar aðrar forstjórastöður í stofnunum og í samræmi við nýlegar tillögur okkar um kjaramál bankastjóra. Í þriðja lagi leggjum við til að árlega skuli birta skrá yfir lánveitingar Byggðastofnunar. Þetta ákvæði hefur verið í lögum um Framkvæmdastofnun alla tíð frá upphafi, 1971, en núna er verið að fella það niður. Nú á ekki lengur að veita upplýsingar um lánveitingar stofnunarinnar heldur hverfa aftur til gömlu tímanna þegar leyndin hvíldi yfir þessum málum. Þetta er auðvitað eitt af mörgum skrefum aftur á bak sem verið er að stíga í tengslum við samþykkt þessa frv., ein af mörgum ástæðum þess að ég sé ekki ástæðu til að mæla með samþykkt frv. Ég vona satt að segja að hv. þm. skoði þessar tillögur fordómalaust og mér þykir satt að segja með ólíkindum að fulltrúar Framsfl., sem stóðu á sínum tíma að lagasetningunni um Framkvæmdastofnun, skuli núna ætla að hverfa að þessu íhaldsráði að láta leyndina og feluleikinn hvíla yfir gerðum þessarar stofnunar. Það væri þeim til lítils sóma. Ég treysti því að deildin taki þessar tillögur til fordómalausrar meðferðar og íhugi hvort þær eiga ekki fyllsta rétt á sér sem brtt. við frv. ef svo fer að dagskrártillagan nær ekki fram að ganga.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 8. þm. Reykv. vil ég aðeins gera athugasemd. Hann vildi halda því hér fram að þau mál sem ég nefndi hefðu ekki verið nein sérstök baráttumál Alþfl. Þá vil ég í fyrsta lagi minna á það að fyrr á þessu ári samþykkti flokksstjórn Alþfl. ályktun um byggðamál og stjórnskipun á flokksstjórnarfundi norður á Akureyri þar sem fjallað var um þessi mál. Einnig hafa verið gerðar um þetta ályktanir áður á vettvangi flokksstjórnar og innan flokksins án þess að ég hirði að rekja það eða muni dagsetningar þar um í smáatriðum. Varðandi hitt málið, um landið eitt kjördæmi, vil ég líka að það komi hér fram í þessum umræðum að í stjórnarskrárnefndinni sem starfaði undir forustu dr. Gunnars heitins Thoroddsens fluttu fulltrúar Alþfl.. þeir Jón Baldvin Hannibalsson og dr. Gylfi Þ. Gíslason. tillögu um landið eitt kjördæmi en sú tillaga hlaut ekki stuðning þar. Ég tel nauðsynlegt vegna ummæla hv. þm. að þetta komi hér fram.



Virðulegi forseti. Við fluttum við þessa umr. tveir hv. þm., Björn Dagbjartsson og ég, till. um að velja þessari ágætu stofnun stað á vísum stað. Nú hefur 1. flm. till. dregið aðild sína að till. til baka en það hafði ég ekki hugsað mér að gera. Ég legg það því í vald forseta að dæma um það hvort till. er ekki enn til umræðu, ég hefði nú kannske haldið að svo væri. En ef það er álit virðulegs forseta að ég verði að flytja tillöguna á nýjan leik, þá er það auðvitað í lagi að gera það við 3. umr. En ég hefði nú haldið, svona fljótt á litið, að það þyrfti samþykki beggja flm. til að afturkalla aðildina að till.



Virðulegi forseti. Ég gat þess hér í tölu minni þegar ég dró þessa till. til baka eftir áskorun hv. þm. Valdimars Indriðasonar að ég vissi ekki hvort það væri samkvæmt réttum siðareglum, hvort mér væri það heimilt að fjarstöddum hinum flm. sem ekki var í salnum þegar málið var til umræðu. En sé svo þá get ég ekki annað en beðið hann afsökunar á því hafi ég brotið eitthvað af mér. Ég gat þess að vísu við hann hér að ég mundi gera þetta fyrir kvöldmatarhlé, en ef það dæmist vera rétt þingsköp, þá er það að sjálfsögðu á valdi forseta að till. sé enn til umræðu. En ég mun hins vegar ekki greiða atkv. um hana.



Varðandi þá brtt. sem forseti hafði verið upplýstur um að hefði verið kölluð aftur skal það nú upplýst að 2. flm. brtt., Ragnar Arnalds, hefur fallist á að hún sé kölluð aftur. Hann hefur þá möguleika á að bera hana fram við 3. umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. landbn. Ed. um frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Auk mín undirrita þetta nál. Eyjólfur Konráð Jónsson, Þorv. Garðar Kristjánsson og Davíð Aðalsteinsson. Ég átti þess ekki kost að vera við fyrri umr. málsins. Mér er hins vegar fullljóst að þá var málið skýrt hér í þessari virðulegu deild m. a. af hæstv. landbrh. og auk þess hefur farið fram um málið ítarleg umfjöllun hér í þingflokkum. Þar af leiðandi sé ég ekki ástæðu til að fara nákvæmlega niður í hin einstöku atriði frv. Með því að þetta mál er nú komið á lokastig hér á Alþingi finnst mér ástæða til að færa þeim þakkir sem að gerð frv. hafa unnið. Í því sambandi er mér sérstaklega ljúft að minnast starfa formanns nefndarinnar sem samdi þetta frv., Bjarna Guðmundssonar aðstoðarmanns ráðherra, sem skilaði þar miklu verki vel af hendi leystu. Eins finnst mér vert að geta þess að Tryggvi Gunnarsson hæstaréttarritari aðstoðaði við uppsetningu á frv. og leiðbeindi að sjálfsögðu með margháttaða lagalega framsetningu í því. Ég vil líka, þótt hæstv. landbrh. sé hér ekki viðstaddur þessa umr., færa honum þakkir fyrir ljúft og ánægjulegt samstarf við mótun þessa frv. Þá þykir mér ekki síður ástæða til að færa nm. í landbn. Ed. Alþingis þakkir fyrir störfin í þeirri hv. nefnd, en ég hefði að sjálfsögðu kosið að þau hefðu getað orðið fyllri og ítarlegri en tími leyfði. Enda þótt augljós pólitísk skil væru í þessu máli þá hefði eigi að síður verið mikilvægt að umræður í landbn. Ed. hefðu getað orðið fyllri og ítarlegri. En hér rekum við okkur á það eins og svo oft áður að tíminn er naumt skammtaður í þinglok og að stór mál, sem búin eru að fá umfjöllun í fyrri deild, verða að hafa hraðan gang í gegnum þá síðari. Hitt liggur fyrir, að þetta frv. hefði ekki náð fram að ganga nema með góðu samstarfi og góðum vilja til að greiða fyrir för þess hér í gegnum þessa virðulegu deild. Eins og ég gat um hér áðan ætla ég ekki að fara ítarlega yfir frv. sem slíkt. Í því felst mikil breyting frá fyrri löggjöf um sama eða svipað efni. Ef litið er yfir löggjöf er varðar íslenskan landbúnað hygg ég að telja megi merkustu áfanga í þeim efnum jarðræktarlögin frá 1923, lögin frá 1934 um afurðasölu, framleiðsluráðslögin árið 1947 og svo þessa löggjöf sem nú er að komast á lokastig afgreiðslu hér á Alþingi. Um öll þau lög sem ég hef nú tilgreint og sköpuðu hver um sig tímamót í íslenskum landbúnaði var ágreiningur, meira að segja mjög harðvítugur ágreiningur um mörg þeirra. Sagan hefur nú fellt sinn dóm um þá löggjöf, en vissulega er hér að hefjast saga sem er bundin þessu frv. og þessari löggjöf og það er fjarri því að ég ætli að ráða í hana við þetta tækifæri. Það sem ég tel þó langsamlega þýðingarmest í þessum efnum eru þrjú atriði. Þau koma fram í VI. kafla frv., um greiðslu afurðaverðs í 28. og 29. gr. og í VIII. kafla frv. í öllum greinum þess kafla, 36., 37. og 38. gr. frv. Ég lít svo á að í þessum greinum séu hinar stóru ákvarðanir þessa frv. teknar. Hins vegar eru að sjálfsögðu mjög margar aðrar ákvarðanir teknar í frv., sem eru bæði til hagræðis fyrir bændur og neytendur, fyrir alla Íslendinga, og hver um sig er út af fyrir sig mikilvæg. Það hefur verið deiluefni allt frá setningu framleiðsluráðslaganna árið 1947 hvort greiða bæri bændum fullt verð eða hvort verslunin með landbúnaðarafurðirnar væri að einhverjum hluta á þeirra ábyrgð. Og sú hefur raunin verið að afurðastöðvar hafa ekki þurft að standa full skil til bænda á verði afurða sem þær hafa veitt móttöku, hvorki með tilliti til tímasetningar né heldur heildaruppgjörs. Í þessu frv. eru tekin af öll tvímæli í þessum efnum og það víðar en á einum stað. Ég vitna sérstaklega í þær tvær greinar sem ég tilgreindi áðan, 28. og 29. gr. og af því að 28. gr. er bæði skýr og stutt ætla ég, með leyfi forseta, að leyfa mér að lesa hana hér: „Afurðastöð er skylt að haga greiðslum til framleiðenda fyrir innlagðar búvörur í samræmi við ákvæði þessara laga og þeirra samninga og ákvarðana sem teknar eru með heimild í þeim.“ Þetta er svo í næstu grein, 29. gr., tilgreint nákvæmlega. Ég vek athygli á því, herra forseti, að það eru einmitt þessar greinar sem kveða á um það sem við höfum kallað staðgreiðslu. Þá vil ég einnig, eins og ég áðan gerði, minnast á þær ákvarðanir sem teknar eru í VIII. kafla frv., um aðlögun búvöruframleiðslunnar. Þar er lagt til, og raunar ákveðið, að á næstu árum skuti útflutningsbætur lækka stig af stigi og skuli þær árið 1990 nema 4% af heildarverðmætum búvöruframleiðslunnar. Eins og við öll vitum hafa staðið miklar þrætur í þjóðfélaginu um útflutningsbæturnar. Og það verður að viðurkennast að upp úr miðjum síðasta áratug fór mjög að fjara undan öllum rökum sem áður voru fyrir hendi um að útflutningsbætur ættu í jafnríkum mæli rétt á sér og áður hafði verið. Ástæðan fyrir þessu var sú, að allt frá því að sú skipun mála var tekin upp árið 1959 og fram yfir miðjan síðasta áratug greiddi þó erlendi markaðurinn allan kostnað við búvöruframleiðsluna annan en launakostnaðinn, og það eru viss rök fyrir því að flytja út búvörur, ef fyrir kemur full greiðsla á öllu öðru en vinnulaunum, því að þar erum við að sjálfsögðu að skipta við okkur sjálfa, og það eru viss verðmæti sem skapast með þessum útflutningi og þau skulum við ekki vanmeta. En síðan hefur þessi þróun gengið svo mjög niður að á seinni árum hefur erlendi markaðurinn ekki gefið nema sölu- og dreifingarkostnað og stundum ekki einu sinni það. Og það sér hver maður, sem vill viðurkenna það, að þá er það sannarlega orðið lítið sem kemur í hlut íslenska bóndans af því fjármagni sem fer í útflutningsbætur. Árið 1979 var lögunum um Framleiðsluráð landbúnaðarins breytt lítillega og ég vek athygli á því að það var gott samkomulag um þá breytingu, t. d. við landbúnaðinn. Þá voru líka gerðar aðrar breytingar, líka í góðu samkomulagi, t. d. í sambandi við jarðræktarlögin. Þá var sagt og við það miðað að nú skyldi verða skipt á framleiðslu í hefðbundnum búgreinum og í hinum svokölluðu nýbúgreinum sem hægt væri að flytja afurðir frá á erlendan markað. Ekki verður hjá því komist að sýna fram á það í örfáum orðum, m. a. vegna þess hvaða ákvarðanir eru teknar í sambandi við niðurtalningu á útflutningsbótum núna, hvernig þetta dæmi hefur gengið upp. Þá legg ég til grundvallar viðmiðunarárin, kvótaárin 1976, 1977 og 1978. Ég vek athygli á því að það er önnur viðmiðun en t. d. bændasamtökin hafa, sem miða gjarnan við árið 1978 eitt, en það er mesta framleiðsluár í sögu íslensks landbúnaðar. Miðað við þær framleiðsluforsendur sem hér eru lagðar til grundvallar hefur landbúnaðarframleiðslan dregist saman á þessum árum um 12%. Hún hefur dregist saman um 17% í sauðfjárrækt en u. þ. b. 6.8% í nautgriparækt. Er þá miðað við 104 millj. kg mjólkurframleiðslu. Þessi samdráttur nemur framleiðslu 440 verðlagsgrundvallarbúa og samsvarar því að 725 ársverk hafi horfið úr atvinnulífi í sveitum landsins á þessum árum. Á ég þá við hefðbundnar búgreinar. Á móti hefur hins vegar komið nokkuð aukin atvinna í loðdýrarækt sem nemur í kringum 16% af þessum samdrætti. 84% eru óbætt og eru nettósamdráttur í atvinnulífi sveitanna á þessum árum. Fimm ár eru nú liðin, aðlögunartímabilið er liðið sem vinstri menn lögðu upp með árið 1979 með þessum árangri. Af þessari ástæðu ber nú brýna nauðsyn til að taka tillit til þessara viðhorfa þegar framleiðslumarkmið eru ákveðin að þessu sinni. Og það er með tilliti til þess sem við gerð þessa frv. er ekki gert ráð fyrir því að neinn samdráttur eigi sér stað í sauðfjárræktinni miðað við sömu útflutningsforsendur og verðlagsforsendur hér innanlands og eru nú í dag. Núna er útflutningsþörfin umfram innanlandsneysluna 2 þús. tonn og það er gert ráð fyrir því í frv. að þá framleiðslu verði hægt að flytja út á öllu þessu tímabili. Miðað við þessar forsendur er ekki gert ráð fyrir neinum samdrætti í sauðfjárframleiðslunni hér á landi. Það er vissulega dálítið aðra sögu að segja um þróun í mjólkurframleiðslu og nautgripaafurðum, eins og ég hef reyndar áður sagt, t. d. hefur mjólkurframleiðslan verið að aukast núna á seinni árum. Hún hefur verið að aukast ár frá ári og þar af leiðandi er gert ráð fyrir því að hún færist niður í hliðstæða framleiðslu og var á árunum 1981–1982, hún verði ca. 103–104 millj. kg. Miðað við þann samdrátt er gert ráð fyrir að tvö ár, árin 1986 og 1987, skili meiri útflutningsbótum en árin á eftir til ess að þessum jöfnuði verði náð. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að að baki þeim tölum sem birtar eru í 36. gr. liggja þau markmið sem ég hef hér frá skýrt. Þá er það að sjálfsögðu engu þýðingarminna sem fram kemur í 37. gr. frv. þar sem lagður er grundvöllur að stórfelldu átaki í atvinnuuppbyggingu í sveitum landsins. Og ég vek athygli á að hún er í raun og veru nú þegar hafin. Í lánsfjárlögum er kveðið svo á að 60 millj. eigi að renna í Framleiðnisjóð landbúnaðarins til eflingar nýrra viðfangsefna í sveitum landsins. Það er kveðið svo á að 50 millj./eigi að fara inn í Stofnlánadeild landbúnaðarins til eflingar nýrra búgreina. Við vorum að ljúka við hér á Alþingi að breyta jarðræktarlögunum þar sem enn fremur er fært fjármagn frá hefðbundnum viðfangsefnum til nýrra viðfangsefna í sveitum landsins. Auk þess er líka í 37. gr. skýrt kveðið á um það að annar hluti þessa fjármagns á að fara til endurskipulagningar í búrekstri í sveitum landsins, m. a. til að mæta þeim áföllum sem fólkið þar hefur orðið fyrir vegna þess samdráttar sem ég hef áður lýst, og enn fremur verði nú leitast við að gera skipulagt og öflugt átak til markaðsöflunar. Þetta er hið eiginlega tímabil búháttabreytinga sem þetta frv. gerir ráð fyrir og í 38. gr. er kveðið á um að fyrir lok þessa tímabils skuli enn farið yfir þessi mál og þá skuli það vera metið með hvaða hætti hefur til tekist við þessa búháttabreytingu. Þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka nýjar ákvarðanir. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla frekar um frv. sem slíkt. Þó þykir mér ástæða til að geta hér í örfáum orðum um þær breytingar sem orðið hafa á frv. í meðförum Alþingis. Það gleður mig mikið að varðandi þessi meginmarkmið, sem ég legg mest upp úr, hefur hvergi verið spillt.  Verðjöfnunargjald eða heimild til verðjöfnunargjalds er færð úr 3% upp í 5.5%. Það er að sjálfsögðu hættulaust. Þó að við eigum að vera íhaldssöm á verðmiðlunargjöld, þá verður að hafa það í huga að eftir breytinguna er ekki hægt að beita verðjöfnunargjöldum nema með samþykki landbrh. og það er ekki annars að vænta en stjórnvöld sýni nokkra íhaldssemi í þeim efnum. Í öðru lagi er breytt ákvæðum um tilfærslu á verði, og þá innan hverrar og einnar afurðastöðvar eftir árstímum, þannig að heimildin er færð úr 30% niður í 15%. Þetta eru nú þörf efnisatriði. Síðan hef ég getið um breytingu varðandi 36. gr. þar sem kveðið er á um að ef endurskoðun hafi ekki átt sér stað eins og 38. gr. kveður á um eigi útflutningsbótarétturinn, 4%, að haldast áfram. Síðan er breyting á 40. gr. þar sem kveðið er á um að við löggildingu sláturhúsa skuli, auk þess sem þar er að sjálfsögðu lagt til grundvallar heilbrigðisvottorð, gæta þess að einnig sé í þeim efnum tekið tillit til skipulags á afurðastöðvunum. Það er afar þýðingarmikið að þessar breytingar hafi ekki orðið fleiri en hér hefur verið frá greint. Aðrar breytingar eru einvörðungu tæknilegs eðlis og m. a. bundnar við það hvenær frv. er samþykkt. Ýmsum tímasetningum hefur verið breytt og einnig er um að ræða nokkur tæknileg atriði varðandi þær breytingar sem gerðar eru á heildarskipulagningu þessara mála. Ýmsar tæknilegar ákvarðanir eru settar inn af þeirri ástæðu. Það er því sannarlega með ákaflega ljúfum og góðum vilja hægt að fallast á breytingar Nd. Alþingis. Virðulegi forseti. Ég hef þá skýrt hér meginsjónarmið mín og meiri hl. landbn. Ed. á þessu frv. og veit reyndar að það muni fá hér greiðan framgang það sem það á ófarið af leið sinni í gegnum þessa virðulegu deild.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka samstarf í hv. landbn., þakka hv. 11. landsk. þm. samstarfið þar og forustu hans í þeirri nefnd sem hefur verið með ágætum og ekki upp á að klaga í neinu. Ég sé nú að hv. 11. landsk. þm. er horfinn úr salnum svo að ég geymi mér kannske nokkur orð til hans þangað til á eftir. Ég hef leyft mér að skila nál. um þetta frv. sem ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að þylja upp hér. Í byrjun nál. segi ég, með leyfi forseta: „Landbn. Ed. hefur ekki gefist mikill tími til þess að gaumgæfa þetta mál eða eiga viðræður að gagni við þá mörgu hagsmunaaðila er þetta mál snertir. Veldur þar mestu um sú vinnutilhögun landbn. Nd. að hafa í engu samráð um meðferð frv. við nefnd Ed. Frv. hefði, svo viðamikið sem það er, þurft mjög nákvæma athugun, ítarlega kynningu og umræðu í þjóðfélaginu, ekki síst meðal bænda, þar sem það fjallar um flest veigamestu atriðin í lífsskilyrðum þeirra og framtíðarstöðu.“ Gengur nú hv. formaður landbn. í salinn og vil ég þá endurtaka þakkir mínar til hans fyrir ánægjulegt samstarf í vetur og ágæta forustu í þessari nefnd og lipurð við okkur í hvívetna eins og hans er von og vísa. Ég verð nú að segja að ólíkt þótti mér hressilegri og meir sannfærandi ræða hans hér áðan fyrir ágæti þessa frv. en hjá hæstv. landbrh. um daginn, sem flutti þó sitt mál hógværlega og skýrt eins og hann er vanur en ekki með allt of miklum sannfæringarkrafti, því að þó að hv. 11. landsk. þm. segðist ekki ætla að ræða það hver framkvæmd yrði á þessum lögum, þá fór það ekki á milli mála að hann var hrifinn af hugverki sínu og sá fagra framtíðarsýn blasa við í hverri setningu sem hann hafði sett á blað, en lögfræðingar reyndar lagað örlítið til texta hjá honum til þess að betur félli að venjulegu lagamáli. Ég ætla ekki að fara út í hans ræðu en segi það hins vegar að varðandi landbúnaðarmálin í heild var ræða hans skipuleg og ágæt, fræðandi um leið, og er ágætt að menn fái einstaka sinnum að heyra jafnfróðlegar og yfirgripsmiklar ræður um þessi mál og hv. 11. landsk. þm. flutti hér, þó að ég geti verið honum ósammála um ýmsa hluti en aftur sammála um aðra. Ég ætla t. d. ekki að fara að ræða aðlögunartíma framleiðsluráðslagabreytingarinnar frá 1979 og þá tilhneigingu hv. 11. landsk. þm. að setja ævinlega ofan í við flokksbróður sinn, hv. þm. Pálma Jónsson fyrrv. landbrh., fyrir það hvernig hann hafi staðið að þessum málum, eða kveðjur til samstarfsmanna hv. þm. í Framsfl. sem sigla náttúrlega í kjölfarið. Hann hefur sérstakt lag á að koma því að ævinlega að ekki hafi nú verið vel að verki staðið meðan hann var utangarðs í þessum efnum, en hittir þá fyrir þá ágætu menn sem störfuðu með honum t. d. að samningu þessa frv. og alveg sérstaklega hv. þm. Pálma Jónsson, fyrrv. landbrh., sem ég held að hafi nú komist vel frá sínu verki, hvernig sem hv. 11. landsk. þm. talar um það svona undir rós. Það væri að vísu full ástæða til að hafa hér uppi langt mál, svo veigamikið sem eðli þessa frv. er, svo afdrifaríkt sem það kann að reynast í framkvæmd íslensks landbúnaðar. Ég hef áður sagt að málatilbúnaður allur í kringum þetta mál sé með nokkrum endemum. Vinnsla fór fram í þröngum hópi stjórnar og þingmanna og þegar það loks lítur dagsins ljós er það eina sem gildir hraðinn, flaustrið og fyrirgangurinn. Ég hef spurt og spyr enn; Hvað liggur eiginlega á? Formaður þingflokks Framsfl. er greinilega með sömu spurn í huga þegar hann situr hjá við afgreiðslu málsins. Segir það sína sögu um það að honum hefur greinilega verið álíka spurn og mér: Hvað liggur eiginlega á þessu frv.? Eina svarið sem ég hef fengið er í raun frá einum höfunda þessa frv. og hann liggur ekki á sinni skoðun sem er eins og bergmál frá öllum áróðri og andróðri gegn landbúnaði og bændastétt síðustu árin. Það er hv. 4. þm. Reykv. Birgir Ísl. Gunnarsson sem segir orðrétt í DV, með leyfi virðulegs forseta: „Ef frv. verður ekki samþykkt á þessu þingi heldur sama vitleysan áfram í íslenskum landbúnaði. Áfram verða bullandi útflutningsbætur og engin stjórn á einu eða neinu. Einnig verður ekkert átak gert til að stuðla að nýjum búgreinum eins og frv. gerir ráð fyrir.“ Og í lokin kemur svo hótunin: „Ef þetta frv. dagar uppi núna, þá er ég hræddur um að það líði langur tími áður en nýtt frv. lítur dagsins ljós.“ Hvílík endemis rökleysa er þetta? Ég spyr. Hversu oft hafa frumvörp um mikilvæg málefni verið lögð fram til kynningar að vori og hafa síðan fengið eðlilega umfjöllun og umræður þeirra sem þau snerta sérstaklega og verið tekin til umræðu og afgreiðslu á næsta þingi? Það er í raun hin eðlilega þinglega meðferð, þar sem sjónarmið og viðhorf fá að koma fram við eðlilegar aðstæður og þm. sem aðrir fá hið ákjósanlega tækifæri til að ráðgast sameiginlega um málið og fjalla um það í ljósi þokkalegrar heildarumræðu. Ég skil ekki þennan aðalhöfund þessa frv. og röksemdir hans. Hv. 11. landsk. þm., annar aðalhöfundur frv., er eflaust sammála, eða er ekki svo, talinu um vitleysuna í íslenskum landbúnaði. En það er í raun allsherjardómurinn sem landbúnaðurinn hefur fengið frá áróðursmeisturum andstæðinga hans. Eða hvað hindrar það að átak sé gert til eflingar nýrra búgreina þó að þetta frv. nái ekki fram? Það er spurning um fjárhagslegan stuðning, almenna stefnu um stýringu fjármagns, kjörin á lánunum o. s. frv., stefnumótun stjórnvalda í þessu efni umfram allt annað og þarf ekki nein ný lög um þetta til þess. En frv. er greinilega frjálshyggjumerkt. Fyrsta skrefið í þá átt og þar með auðskilinn áhugi ýmissa þeirra sem minnst vilja af landbúnaðarvitleysunni vita, eins og það er orðað, að þrýsta þessu máli í gegn. Frv. sjálft felur í sér allmikla uppstokkun og breytingar. Mér kemur ekki til hugar að segja að ekki sé ýmislegt til bóta og ýmislegt jákvætt. En lausu endarnir eru margir og erfitt að átta sig á hvert stefnir í raun í mörgum greinum. Verðlagningarkerfið er t. d. þrefaldað, nokkuð sem engan veginn er unnt að átta sig á til hvers muni leiða. Sjálfdæmi smásöluverslunarinnar er það eina sem er alveg öruggt, enda í góðum taki við frelsið í álagningunni sem átti að færa mönnum mikla blessun í lækkun vöruverðs, en enginn hefur raunar orðið var við til útgjaldalækkunar á heimilisreikningum sínum. Í tengslum við frv. sem allsherjar ramma að vinnulöggjöf og hagsmunaframtíð heillar stéttar hefði vitanlega þurft að liggja fyrir úttekt á þýðingu landbúnaðar fyrir þjóðarbú og þjóðarheild. Auðvitað liggja þar fyrir ýmsar tölur, ársverkafjöldi, ársframleiðsla og verðmætamyndun, iðnaðarhlutdeild, þjónustuhlutdeild o. s. frv., en í heildarúttekt, þar sem allt var í samhengi sett þjóðhagslega, atvinnulega og byggðalega, hefðum við haft myndina fyrir okkur sem eina heild þar, ein framleiðsla og arðsemi væru dregnar fram í tengslum við atvinnusköpun og byggðaþróun almennt. Ein ábending aðeins varðandi áhrif þessa frv. Þurft hefði að liggja fyrir rækileg niðurstaða um áhrif þess fyrir einstakar greinar landbúnaðarins, ekki síst sauðfjárbúskapinn, og áhrif þess á byggð í landinu um leið. Hv. 11. landsk. þm. fullyrti hér áðan að það yrði engin röskun, enginn samdráttur með þessu frv., yrði það samþykkt, á framleiðslu í þeirri grein hér á landi. Þarna stendur að vísu fullyrðing gegn fullyrðingu. Ég á eftir að sjá að framkvæmdin verði slík að þar verði enginn samdráttur. En það er vitanlega til of mikils mælst að slíkir hlutir liggi nákvæmlega fyrir manni þegar svo naumur tími er til stefnu og um að gera að koma frv. í gegn og losna við landbúnaðarvitleysuna sem allra skjótast og endilega áður en bændur geta fengið upprof frá önnum vorsins og athugað málið af gaumgæfni og kynnt sér allar hliðar þess, öll áhrif þess þó fyrst og síðast. Ég hefði viljað sjá í tengslum við svo róttækar breytingar á þessari vinnulöggjöf bænda heildarúttekt á hinni miklu og víðtæku þýðingu landbúnaðarins í íslensku þjóðlífi. En vitanlega má ekki viðhafa slík vinnubrögð, þau tefðu fyrir að losa okkur við landbúnaðarvitleysuna, eins og einn aðalhöfundur orðar það svo ágætlega og eflaust réttilega. Byggð í landinu er víða viðkvæm um þessar mundir og sveitirnar eru þar vissulega ekki undantekning nema síður væri. Stórfelld röskun og enn frekari samdráttur í sauðfjárbúskap okkar, sem hætta er á, yrði þar helstur orsakavaldur til alvarlegrar röskunar, grisjunar byggðar eða jafnvel eyðingar. Afleiðing þessa frv. hlýtur að koma þar við sögu og óséð um áhrif með öllu. Ég er ekki hissa á fjarveru fyrrv. landbrh., hv. þm. Pálma Jónssonar frá afgreiðslu þessa máls hér á Alþingi þegar þetta frv. er á leið sinni í gegnum þingið. En hún vekur óneitanlega athygli engu að síður því að byggðaröskun í kjölfar samdráttar í sauðfjárbúskap var eitt meginmálið sem hann varaði við að yrði við allar frekari breytingar í þessum efnum. Þar koma útflutningsbæturnar og skerðing þeirra við sögu og ekki er ég að halda því fram að þar sé um algóða hluti að ræða sem ekki megi hrófla við. Ég ætla aðeins að rifja það upp að ég man glöggt þá innilegu hneykslan samþingmanna minna eystra á framboðsfundum þar þegar ég taldi að aðlaga yrði framleiðsluna að markaðsaðstæðum svo að útflutningsuppbætur yrðu í framtíðinni sem mest óþarfar. Svo vægt orðalag var af þeim, m. a. hv. 11. landsk. þm., túlkað sem hin illvígasta árás á bændastéttina, óhæfa sem þeim mundi aldrei til hugar koma að nefna, hvað þá að framkvæma, heilagur útflutningsbótaréttur bændum til handa yrði það áfram ef þeir fengju að ráða. Þar yrði allt óbreytt undir þeirra stjórn. Nú er bleik brugðið og skal ekki efað að höfundar og fylgismenn telja sig vera að gera góða hluti en síður en svo að ráðast með illvígum hætti á bændastéttina eins og hún leggur sig. Vissulega vildi ég sjá framleiðslu okkar í þeim farvegi að þessi ákjósanlegi árásaráróður um útflutningsbæturnar yrði að engu sem hv. 11. landsk. þm. gat réttilega um hér áðan. En ég vildi sjá það með eðlilegri aðlögun. með öflugu markaðsátaki, með eðlilegri sölu búvara hér innanlands. Þar eru ýmsar blikur á lofti og ekki bjart fram undan. Sala dilkakjöts fer minnkandi. Menn eru fljótir að kenna þar um breyttum neysluvenjum sem vissulega eiga einhvern þátt í því. En annað og meira og alvarlegra hefur til komið: Kaupmáttur fólks í landinu annars vegar og niðurgreiðsluþróunin hins vegar. Hana rakti ég rækilega við 1. umr. málsins. Vissulega munar fjölskyldurnar í landinu um 40–50 kr. mun á kjötkílói eða nær 10 kr. mun á mjólkurlítranum, en svo miklu eru þessar vörur nú dýrari en þær voru 1982 þegar niðurgreiðslur voru eðlilegar til hagsbóta fyrir láglaunafólk og barnmargar fjölskyldur. Í þessu frv. örlar hvergi á neinni stefnumótun varðandi niðurgreiðslur sem þó ráða svo miklu varðandi sölu helstu búvara hér innanlands. Hvergi er að finna í yfirlýsingum með þessu frv. neina stoð varðandi þennan mikilvæga þátt. Hæstv. landbrh. benti réttilega á að við síðustu verðákvörðun búvara 1. júní s. l. hefðu niðurgreiðslur komið í veg fyrir enn frekari hækkun. Engu að síður er mismunurinn nú svipaður því sem ég áðan sagði miðað við verðlag 1982 og sama niðurgreiðsluhlutfall og þá var. Ekki auðveldar þessi stefna vandann og ekki er hún neytendum í hag, þeim sem mest þurfa á að halda, þó að vitnað sé í eitthvert álit svonefndra aðila vinnumarkaðarins þessu til réttlætingar. Það er þá ekki í fyrsta sinn sem þeim skýru mönnum skjöplast. Óvissan um sölumálin á þessu ári, með ærnum vanda haustsins umfram það sem annars hefði þurft að vera, er mikil og ærið meira umhugsunarefni og viðfangsefni um leið en fjölmargt í þessu frv. sem hér er verið að afgreiða. En í beinu framhaldi af þessu er rétt að huga að því mikilvæga atriði sem snertir samskipti og samvinnu bænda og neytenda. Hefði vissulega þurft að huga að því. Til þess hefði þurft tíma til að sætta ýmsar andstæður en -miklu fremur til að eyða alls konar misskilningi og tilbúnum ágreiningsefnum sem óspart er kynt undir af hinum ýmsu aðilum og við heyrðum reyndar bergmál af á fundi landbn. í morgun. Í heild eiga þessir hagsmunir að fara saman. Hollustufæða sú sem framleidd er í sveitum er hafin yfir allan efa sem sú besta er fólk á völ á, sem neytendur geta nært sig á. Ef eitthvað er heilsufæði, þá eru það þessar vörur. Atvinnutækifæri þau sem landbúnaður okkar skapar í iðnaði, þjónustu og verslun eru launþegum hin dýrmætustu, arðbær störf fyrir þjóðarbúið um leið, alveg sér í lagi sá margvíslegi fullvinnsluiðnaður sem enn mætti auka og bæta. Þúsundir starfa skapast af þessum ástæðum og allir vita hversu mikilvægt arðbært starf er. Annað mál er svo að fullvinnsluiðnaður þessi býður upp á óvenjulág laun. Þar eru það aðrir en bændur og launþegar sem arðinn hirða. Um það ættu einmitt þessar stéttir að geta sameinast að hafa sem mestan og bestan sameiginlegan arð af frumframleiðslu og frekari úrvinnslu. Mikil nauðsyn er á því að ná sem allra bestri sátt milli þessara aðila en þetta frv. er því miður ekki til þess fallið. Andstaða bænda við frv. er mjög víða og afar greinileg meðal þeirra mörgu sem nú búa við óvissu í afkomu, m. a. og sér í lagi vegna orkukjarastefnu ríkisstj. Glöggir menn í bændastétt hafa ekki haft um þetta frv. mjög uppörvandi orð og þarf ekki lengra að leita en til höfðingjans Björns á Löngumýri, sem telur frv. stórhættulegt búendum og byggð, eða þá til þess glöggskyggna manns Eggerts á Þorvaldseyri sem telur frv. mögulegan banabita bændastéttar. Einhvern tíma hefði verið staldrað við og mál skoðuð betur í ljósi þessara orða og annarra. Og ekki er því að heilsa að Neytendasamtökin séu ánægð með frv. Þar eru ærið margar athugasemdir á ferð sem einnig hefði þurft að gaumgæfa og aðlaga sem best að efni frv. þar sem kleift hefði verið. Þannig mætti áfram halda. Ekki virðast sérgreinafélögin innan landbúnaðarins ýkja hrifin, að ekki sé minnst á auglýsingu frá Félagi alifuglabænda sem birtist í blöðum um s. l. helgi og gat vart verri verið til umsagnar um frv. Maður er farinn að halda að mottó og áhugaefni höfunda hafi verið það að allir væru óánægðir, allir ósáttir og þar með væri frv. gott. Hér virðist allt á eina bók lært. En geta skal þess sem gert er. Formaður landbn. hefur sýnt okkur ágætan samstarfsvilja svo sem hans var von og vísa. Ég veit gjörla að hann hefur ekki viljað þá hraðafgreiðslu sem hér fer fram í Ed. og er í raun illa sæmandi og ólíkt góðum vinnubrögðum annars hér í hv. deild. Við formanninn, hv. 11. landsk. þm., er síður en svo að sakast um vinnubrögð því að hann hefur greitt fyrir athugun og yfirferð frv. í nefnd svo sem unnt var miðað við málsmeðferð alla sem í heild sinni hlýtur að teljast forkastanleg. Ég skal svo aðeins tæpa á nokkrum atriðum til að lengja þetta mál mitt ekki um of. Þó að af nógu sé að taka umfram það sem ég hef áður sagt vil ég fullyrða að hið stóraukna vald, sem til rn. og ráðh. er fært, er síður en svo til bóta og hætt við að geðþótti um fjölmörg atriði ráði enn meir en nú er. Ég tæpi aðeins á IV. kafla, ítreka VI. kaflann, VIII. kaflinn og reyndar sá VII. um leið væri athugasemdaefni, en ég skal fara fljótt yfir sögu. Verðlagningarkerfi búvara er breytt þannig að í stað einnar sex manna nefndar framleiðenda og neytenda koma nú verðlagsnefnd, sem ákveður verð til framleiðenda, og fimm manna nefnd sem ákveður heildsöluverð. Smásala á búvörum er hins vegar sett undir almenn verðlagsákvæði, sem sagt gefin alveg frjáls þar sem verðlagsráði sýnist svo. Þetta er hættulegt því að þarna tapast samanburðurinn sem hægt er að hafa í dag t. d. með því að bera saman í verslunum verð á einstökum afurðum og svo kílóverð í heilum skrokkum, hættulegt vegna þess að búvörur verða þá ekki lengur á sama verði um land allt. Ég vék nokkuð að atriðum í VI. kaflanum sem hv. 11. landsk. þm. lagði sérstaka áherslu á að væri hið veigamesta og ég dreg ekkert úr að sé það í raun og veru, þ. e. staðgreiðsla til bænda á afurðum þeirra. En ég segi það enn og aftur sem ég sagði við 1. umr. málsins að þó að þarna standi þessi ákvæði í lögum og sé skýrt kveðið á um það að þessar greiðslur skuli inntar af hendi, þá virðist svo sem þetta sé í raun og veru eingöngu á pappírnum. Ég held að það hafi ekki verið að ástæðulausu sem Stéttarsambandið vildi bæta inn ákvæði, glöggu og skýru um það: „Nú er gerður samningur skv. a-lið 30. gr. og ábyrgist ríkissjóður að afurðastöð sé gert kleift að standa við skuldbindingar skv. þessari grein.“ Það er í rökréttu framhaldi af samningi ríkis við bændur um ákveðið magn og verð að ríkið tryggi það alla leið. Ég veit ekki til þess að nein bindandi yfirlýsing hafi frá neinum komið um það að þetta verði fulltryggt. Bankastjórar hafa hér engu um ansað af eða á, en ég veit að nefnd er að hefja störf og á greinilega ærið verk fyrir höndum. Ég er ekki að segja að þetta muni ekki verða svo, að þessi mál verði færð í betra horf með þessu frv. En ég óttast það að tryggingar séu ekki nægar og í því sem ég heyri frá þeim aðilum sem mest hafa um afurðalánin og fjármögnun þeirra fjallað gætir ekki bjartsýni um að þau mál verði leyst, því hér er fyrst og fremst um það að ræða að fá aukið fjármagn til að gera þessum aðilum kleift að staðgreiða þetta verð. Ég skal fara fljótt yfir sögu varðandi VII. kaflann, varðandi það hvernig reynt er nú að fara aðrar leiðir að nokkru í stjórnun á landbúnaðarframleiðslunni en áður hefur verið gert. Að vísu er eina tækið sem beint er þarna getið um heimild fyrir allt að 200% kjarnfóðurskatti, sem getur haft áhrif á aðrar greinar en mjólkur- og kindakjötsframleiðsluna, en þá hlýtur í raun og veru að verða spurt varðandi þessa stjórnun: Hvað verður haft til viðmiðunar þegar samið verður um magn? Verður samið til eins árs í senn eða til lengri tíma? Hvað verður gert varðandi svæðisbúmarkið og búmark sbr. b-lið í 30. gr.? Þar tel ég að sé því miður um óútfylltar ávísanir að ræða sem við vitum ekkert um hvernig verða framkvæmdar á nokkurn hátt. Menn verða að svara þeirri spurningu í raun og veru hvort þeir vilja heldur heildarstjórnun landbúnaðarframleiðslunnar eða allt að 200% fóðurbætisskatt. Heildarstjórnun sem byggði á svæðabúmarki og hlaupandi samningum um framleiðslumagn samfara ráðstöfunum sem tryggðu eðlilega samkeppnisstöðu vörutegunda, einkum kjöts. Ég nefni útflutningsbæturnar einnig og skal ekki hafa mörg orð þar um frekar, en við verðum að gera okkur grein fyrir því að mikill samdráttur er þegar orðinn með tilheyrandi tekjutapi eins og hv. 11. landsk. þm. rakti hér rækilega áðan. Fjárfesting í nýjum atvinnugreinum, hvort sem það er nú loðdýrarækt eða eitthvað annað, t. d. fiskeldi, verður fjármögnuð með minnkandi tekjum þeirra sem eru í hefðbundnum greinum, því miður. Og framlög til ráðstafana skv. 37. gr. verða fyrst lítil en síðan vaxandi, en í raun og veru hefði þetta þurft að vera þá alveg öfugt, eins og reyndar kom fram í máli hv. 11. landsk. þm., að hér þyrfti að gera stórátak þegar í upphafi til þess í raun og veru að skerðing á hinni hefðbundnu framleiðslu yrði sem allra minnst með nýju átaki í nýjum búgreinum. Ég vil hins vegar taka fram að margt er enn hér sem væri full ástæða til að ræða um á þessu kvöldi. Ég gerði það við 1. umr. svo ítarlega að ég eyði ekki tíma hv. Ed. í að endurtaka mikið af því sem ég sagði þar og ætla mér ekki að standa í karpi um þetta mál í heild sinni. Segja aðeins það að lokum að í nál. mínu segir: „Undirritaður er algerlega andvígur hraðafgreiðslu þessa frv. nú og leggur til að málinu verði vísað til ríkisstj. og henni falið að skipa nefnd allra stjórnmálaflokka sem vinni að nýju frv. og kynningu þess í samráði við helstu hagsmunaaðila. Nýtt frv. þess eðlis verði svo lagt fyrir á næsta Alþingi svo fljótt sem við verður komið.“ Það yrði sómi Alþingis að meiri að snúa sér þannig að þessu stórmáli heldur en afgreiða það með þessum hætti.



Virðulegi forseti. Ég hef skilað nál. á þskj. 1363 þar sem ég segi, með leyfi virðulegs forseta: „Nefndin tók þetta frv. fyrir á fundi sínum nú í morgun til efnislegrar umfjöllunar. Til viðræðna voru kallaðir fulltrúar Stéttarsambands bænda, Samtaka alifuglabænda, Neytendasamtakanna og Félags kartöflubænda. Enginn þessara aðila taldi hag sinn bættari með samþykkt þessa frv. Vinnubrögð, sem viðhöfð hafa verið við meðferð eins veigamikils frv. sem þessa, verða að teljast forkastanleg, þar sem sama dag og frv. er rætt í nefndinni þurfti, vegna tímaskorts, að afgreiða málið til 2. umr. og atkvæðagreiðslu. Undirrituð telur að frv. tryggi hvorki hag neytenda né bænda. Það eykur aðeins á miðstýringu á öllum sviðum landbúnaðarframleiðslu. Undirrituð telur að hagsmunir bænda og neytenda fari saman. Þar af leiðandi þurfi þessir aðilar að vera með í ráðum þegar samið er frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Þessu var ekki sinnt við samningu þessa frv. Starfshópur þm. á vegum stjórnarflokkanna hefur í tæp tvö ár hnoðað þessu frv. saman og stjórnarflokkarnir ákveðið að gera þetta frv. að lögum hvað sem liði þinglegri meðferð málsins. Af framansögðu mun undirrituð greiða atkv. gegn þessu frv.“ Hér gagnrýni ég aðallega þinglega meðferð þessa máls. g er ekki með þessu að gagnrýna formann nefndarinnar vegna þess að ég tek það sérstaklega fram að þarna sé tímaskorti fyrst og fremst um að kenna. Þó að okkur greini oft á um pólitískar skoðanir, þá hefur hv. formaður þessarar nefndar sýnt það að hann hefur getað tekið mál til efnislegrar umfjöllunar á mjög ópólitískan hátt og unnið mál vel. Þetta vil ég taka fram svo að enginn misskilningur verði varðandi hina þinglegu meðferð. Það er ekki formanni hv. landbn. Ed. um að kenna í þessu tilfelli. Ekki vil ég þó láta hjá líða að nefna lítillega örfá atriði sem fram komu í dag. Vil ég þá fyrst nefna brtt. sem Neytendasamtökin eða formaður þeirra fyrir þeirra hönd hafði viðrað við hv. landbn. Nd. Sú brtt. var við 1. gr., e-lið, en sá liður hljóðar svo, með leyfi forseta: „að innlend aðföng nýtist sem mest við framleiðslu búvara, bæði með hliðsjón af framleiðsluöryggi og atvinnu.“ Við þennan lið vildu Neytendasamtökin bæta: enda leiði það ekki til hækkunar á framleiðslu. - Þessi viðbót fékkst ekki inn í frv. Ég ætla ekki að geta í eyðurnar vegna hvers ekki, en þetta hefði ég talið til mikilla bóta þar sem þarna hefði hagkvæmnissjónarmið þurft að ráða. Við verðum að hafa það hugfast á okkar litla eylandi að reyna að framleiða allar vörur sem ódýrast og láta neytendur landsins, sérstaklega varðandi matvörur, njóta þess lægsta verðs sem við verður komið. Mun fleiri atriði komu fram á þessum tveggja tíma fundi í morgun þar sem þessir aðilar sátu saman og fengu á knöppum tíma að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Frá fulltrúa Stéttarsambands bænda kom einmitt athyglisverð setning: „Ekki er gerð raunhæf athugun á nauðsyn þessara breytinga.“ Ég held að það sé margt til í þessu. Ég held að ekki hafi verið gerð raunhæf athugun á nauðsyn þeirra breytinga sem hér eru fyrirhugaðar. Hér er vaðið úr einu í annað. Hér er reynt að koma öllu undir stjórn og vilji menn ekki hlýða þeirri stjórn, t. d. alifuglabændur og aðrir sem ekki hafa verið undir stjórnun fram að þessu, þá njóta þeir ekki, að mér skilst, greiðslna úr kjarnfóðursjóði, sem geta numið allt að 200% af innflutningsverði kjarnfóðurs, þannig að þeir eru tilneyddir, vilji þeir fá eitthvað til baka úr þeim sjóði, að fara undir þessa stjórnun. Hv. frsm. vék hér að VIII. kafla frv. þar sem gert er ráð fyrir að draga úr útflutningsbótum í áföngum og beina fjármagni þess í stað til nýrra búgreina. Þarna liggur góð hugsun á bak við. Ég get virkilega tekið undir þessa hugsun í sjálfu sér og tel reyndar að þetta hefði mun fyrr þurft að koma í framkvæmd. En það er eitt sem ég er alls ekki sammála í þessu. Hér er talað um prósentutölu af framleiðslu landbúnaðarvara og þetta tekur til allra landbúnaðarvara. Ef það er offramleiðsla t. d. á kartöflum, þá hækkar þessi tala í krónum talið vegna þess að þetta er prósenta af landbúnaðarframleiðslu. Ef reki er nýttur mjög mikið þetta árið eða laxveiði er mjög góð, þá hækkar þétta í krónutölu. Hér væri nær að miða við einhverja fasta krónutölu en ekki prósentu og þá fasta krónutölu á útflutningsbætur eða sem sagt á þær afurðir sem fluttar eru út. Mér skildist á hv. frsm. að þetta mundi ekki bitna á sauðfjárafurðum. Það væri reiknað með að greiða niður 2000 tonn af sauðfjárafurðum á ári en draga úr mjólkurframleiðslu, eða niðurgreiðslan mundi bitna á þeirri atvinnugrein. Þetta er ég fyrst að heyra núna úr ræðustól. Þetta hafði ég ekki vitað um áður en þetta frv. var til umfjöllunar. Margt var athyglisvert í ræðu hv. þm. sem hefði verið gott að fá upplýsingar um áður. Ég vil þakka honum fyrir það innlegg sem hann jók við hér. En það er kannske ekki von að á einum degi sé hægt að dengja inn öllum þessum upplýsingum til þm. sem ekki eiga fulltrúa í landbn. Nd. og þar af leiðandi kannske ekki hægt að líkja saman aðstöðu til þess að fylgjast með gangi mála á hv. Alþingi. En svo vill til að Bandalag jafnaðarmanna á ekki fulltrúa í landbn. Nd. og þar af leiðandi kemur þetta kannske þyngra niður á þessum þingflokki í heild sinni. Við lestur á þessu frv. kemur margt í ljós sem ég hef ýmislegt við að athuga en ég ætla ekki, eins og ég segi, að fara efnislega yfir þetta. Að mínu mati hefur málið ekki fengið þá þinglegu meðferð sem skyldi. Það er ekki sú samstaða sem þyrfti að vera á milli bænda og neytenda, sem á að vera grundvöllur fyrir að slíkur lagabálkur nái fram að ganga hér á Alþingi, vegna þess að þessir aðilar hafa gagnkvæmra hagsmuna að gæta og sættir þeirra á milli, eða a. m. k. sú málsmeðferð sem þeir geta sætt sig við, verða að liggja til grundvallar. Það eru ýmsar leiðir vafalaust sem hægt er að fara í kringum þetta mál, t. d. varðandi kartöflur, varðandi sölu á kartöflum. Kartöflubændur eru ekkert mjög hressir með það að þeim eru veittar frjálsar hendur varðandi sölumál. Þeir telja að með því skapist ringulreið og menn geti jafnvel auðveldlega svikið undan skatti vegna þess að engum aðila sé skylt að sjá um dreifingu eða sölu. Eitt er samkeppni en annað er ringulreið. Ég hef ekki þessar efasemdir. Ég held að þetta eigi eftir að þróast í þá átt að það komist í gott horf þegar þeir eru búnir að skipuleggja sín sölumál sjálfir. Hingað til hefur einn aðili að mestu leyti séð um þessi málefni. Það tekur alltaf nokkurn tíma að aðlaga sig að breyttum aðstæðum. Annars vegar eru alifuglabændur sem telja það mjög bagalegt að þeir séu allt í einu skyldaðir til þess að hlíta slíkri löggjöf. Fram að þessu hefur verið samkeppni í sölu hjá þeim og þeirra sölumál gengið vel að dómi neytenda, a. m. k. hef ég ekki heyrt annað. Nú verði þeir allt í einu að hlíta verðákvörðun sérstakrar nefndar og sé bannað vegna ákvæða laga að selja sínar afurðir undir einhverju samkomulagsverði sem einhver nefnd ákveður. Við vitum það mætavel að í stórmarkaði þar sem keypt er mjög mikið í einu fá kaupmenn vöruna á lægra verði og það er eðlilegt að neytendur fái að njóta þess og það ætti alls ekki að brjóta í bága við lög. Ég held, virðulegi forseti, að ég sé ekki að lengja þessa umr. með frekari umfjöllun efnislega um þetta mál. Eins og ég segi í niðurlagi míns nál. mun ég greiða atkv. gegn þessu frv. þrátt fyrir örfá atriði þess sem ég get tekið undir og hef nefnt hér.



Virðulegi forseti. Það er nú jafnan svo að þegar sígur á seinni hluta þingsins sneyðist mjög um þann tíma sem menn hafa til umráða til að fjalla um hin ýmsu mál sem þá eru á dagskrá. Auðvitað hefur þetta gerst á þessu þingi nú þegar dregur að lokum engu síður en undir öðrum kringumstæðum. Þetta frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvara er kannske dæmigert fyrir þá meðferð sem mál fá hér á síðustu dögum þings. Málið er búið að vera lengi hjá hv. landbn. Nd., sem gerði við það allmargar brtt. sem eru ekki efnislegar, vil ég segja, nema tiltölulega mjög fáar. Þessar brtt. eru hvorki meira né minna en 16 talsins, sumar satt best að segja ákaflega lítilvægar, og verður ekki séð hverju þær breyta í rauninni. Landbn. þessarar hv. deildar hafði að vísu uppi nokkra tilburði til að fjalla lítillega um þetta mál áður en það barst nefndinni og var það svo sem virðingarverð viðleitni af hálfu formanns, hv. 11. landsk. þm. Engu að síður verður að viðurkenna að frv. hefur alls ekki fengið þá athugun í deildinni sem vert væri. Landbn. hélt að vísu alllangan fund í morgun, um það bil tveggja klukkustunda fund. Þangað komu fulltrúar ýmissa þeirra aðila sem hagsmuna eiga að gæta og er skylt að geta þess að formaður nefndarinnar varð við öllum óskum um að kveðja til fundar þá menn sem nm. óskuðu eftir að fengnir yrðu til að tjá sig um málið. Þangað komu sem sé fulltrúar Stéttarsambands bænda, fulltrúar Neytendasamtaka, fulltrúi kartöfluframleiðenda og alifuglaframleiðenda. Við áttum fróðleg samtöl við þessa gesti okkar og þar kom mætavel í ljós hver ágreiningur ríkir um þetta mál, ágreiningur sem kannske er útilokað að jafna, vegna þess að svo virðist sem hér rekist á hagsmunir. Það er sjálfsagt aldrei hægt að semja frv. til l. um þessi mál sem bændur verða alsáttir við og fulltrúar neytenda telja sig geta bærilega unað. Ég er sannfærður um að það yrði mjög erfitt. Engu að síður held ég að það sé alveg ljóst að þótt hjá stjórnarflokkunum hafi verið mikið um þetta mál fjallað og margt rætt í því sambandi, þá hefur þess ekki verið gætt að reyna til hins ýtrasta að sætta sjónarmið. Mér þykir ekki ósennilegt að ef nokkru lengur hefði verið setið á rökstólum hefði e. t. v. mátt ná ívið lengra til samkomulags og kannske koma þessu í svolítið skynsamlegra horf. En það skal viðurkennt að hér er um að ræða mál sem eru hreint ekki einföld né auðveld viðureignar. Mín niðurstaða er sú, að eins og að þessu hefur verið staðið sé ekki fært að samþykkja þetta mál óbreytt eins og það liggur fyrir og eru til þess ærið margar ástæður. Ég hef því lagt fram á þskj. 1354 till. til rökstuddrar dagskrár. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar sem - mikið skortir á að frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum hafi fengið eðlilega athugun, skoðun og umræðu í landbn. Ed., - frv. byggir ekki á neinni fræðilegri könnun á fjárhagslegum áhrifum þess á kjör bænda, neytenda, skattgreiðenda, ríkissjóðs né þjóðarbús, - frv. byggir á úreltum hugmyndum um ríkisforsjá, einokunarverðmyndun, miðstýringu, valdboð og þvinganir sem ganga í berhögg við stjórnarskrárákvæði um atvinnufrelsi, - frv. lokar síðustu smugunum sem eftir eru fyrir frjálsa menn við landbúnaðarstörf og gerir þá að þrælum Framleiðsluráðs og ráðuneytis, - frv. útilokar samkeppni framleiðenda um verð og gæði og afnemur þar með alla hvatningu til að halda tilkostnaði í skefjum og lækka verð og stuðlar þannig að rekstrarlegu ábyrgðarleysi og offjárfestingu vinnslu- og dreifingaraðila, - frv. tryggir bændum ekki staðgreiðslu afurða sinna og mun að öllum líkindum hækka verulega tilkostnað við framleiðslu, vinnslu og dreifingu landbúnaðarafurða og þar með „útflutningsbótaþörf“ á næstu árum, - frv. viðheldur því fáránlega reikningskerfi að rekaviður og laxveiðileyfi séu undirstaða útflutningsbóta, - frv. slær enn á frest löngu tímabærum uppskurði á úreltu, rándýru, óhagkvæmu og ranglátu ofstjórnar- og milliliðakerfi í landbúnaði sem skaðar jafnt neytendur sem bændur, - frv. mun verða þjóðarheildinni dýrt, verði það að lögum, telur Alþingi ótækt að samþykkja frv. eins og það nú liggur fyrir, vísar því málinu frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta er sem sagt, virðulegi forseti, sú rökstudda dagskrá sem ég hef lagt hér fram varðandi afgreiðslu þessa máls. Það er alveg ljóst að íslenskir neytendur hafa notið góðs af því að ýmis landbúnaðarframleiðsla er ekki hneppt í fjötra þess kerfis sem komið hefur verið upp. Þetta gildir um kjúklinga, þetta gildir um svínakjöt og þetta gildir um egg. Þarna hefur frjáls samkeppni ríkt og neytendur hafa notið þess. Að því er varðar aðrar greinar er þetta allt í viðjum kerfisins og neytendur eiga enga valkosti. Með því að taka þetta allt inn í kerfið er þetta landbúnaðarkerfi í rauninni farið að stjórna neyslunni, sem auðvitað gerist með verðlagningunni. Það er ósköp einfalt að taka ákvarðanir um það innan þessa kerfis að nú skuli hækka kjúklinga- og svínakjöt þannig að það seljist meira af lambakjöti. Það kom fram í viðræðum okkar í morgun við fullfrúa alifuglaframleiðenda hvernig kjarnfóðurgjaldið, sem þeir hafa greitt, hefur verið notað m. a. til að greiða niður áburð. Ekki kemur það alifuglabændum að neinu gagni. Með þessu frv. er sem sagt horfið til aukinnar miðstýringar og skipulagningar og tilgangurinn með því er m. a. að ná tökum á þeim framleiðendum sem enn eru utan kerfisins. Það er verið að draga úr frelsi með þessu frv. Um það eru engin áhöld. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort það þjónar nokkrum tilgangi að vera að setja hér á langa ræðu um þetta mál. Ég ræddi það töluvert ítarlega við 1. umr. Hér er enn verið að slá á frest breytingum á þessu úrelta kerfi sem er bæði bændum og neytendum til bölvunar. Kartöflumálin voru töluvert rædd á fundi landbn. í morgun og bar þar sitt af hverju á góma. Mér er það næsta eftirminnilegt frá þeim fundi er ég rakti fullyrðingar, sem fram komu á fundi hjá Neytendasamtökunum fyrir rúmu ári síðan, um það að kartöflubændur höguðu sínu starfi þannig, þegar þeir sendu vörur á markað, að þeir tækju jafnan þær kartöflur sem styst geymsluþol ættu eftir og þær væru sendar á markað, þannig að neytendur hér væru jafnan að borða kartöflur sem væru fast að því komnar að skemmast. Þessu var ekki mótmælt í morgun. En sú breyting sem orðið hefur á þessum kartöflumálum, að tekist hefur að brjóta þetta kerfi niður, hefur haft það í för með sér að neytendur eiga völ á betri vöru. Það hefur komið mjög greinilega í ljós. Sömuleiðis hefur komið í ljós að kartöflubændur eru óánægðir með það fyrirkomulag sem nú ríkir. Sérstakur þáttur þessa máls er t. d. 52. gr. sem fjallar um Grænmetisverslun landbúnaðarins. Við hana var samþykkt brtt. í Nd. Þetta fyrirtæki hefur verið eitt af þessum dularfullu fyrirtækjum í kerfinu, sem enginn veit hver á, sem ekki virðist hafa verið krafið um opinber gjöld eða skatta, fyrirtæki sem er auðvitað tímaskekkja og á engan rétt á sér.  Það er auðvitað ótrúlega margt sem er ótrúlega vitlaust í þessu frv. og ég hef minnst hér á eitt og annað af því. Hér segir t. d. í 36. gr.: „Heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar skal miða við afurðir nautgripa, sauðfjár, hrossa, svína og alifugla, svo og garðávexti, gróðurhúsaframleiðslu og afurðir hlunninda á því verði sem framleiðendur fá greitt fyrir þessar búvörur.“ Og á þessu eru útflutningsbæturnar grundvallaðar. Þetta er auðvitað svo fáránlegt að engu tali tekur. Verðið á laxveiðileyfum í Laxá á Ásum eða einhverri góðri laxveiðiá, hvað í ósköpunum hefur það að gera með útflutningsbætur á kindakjöt og mjólkurduft? Eða tekjur sem bændur hafa af því að saga rekavið niður í girðingarstaura, tekjur af sölu æðardúns, hvað kemur þetta við útflutningi og útflutningsbótum á lambakjöt? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Það sem á að leggja til grundvallar við þennan útreikning, eins og þetta kerfi er núna, er auðvitað verðmæti þeirra afurða sem út eru fluttar, þeirra framleiðslugreina. Þetta er auðvitað hreint fáránleg regla. Ég veit ekki, virðulegi forseti, og endurtek það, hvort ástæða er til að orðlengja miklu frekar um þetta mál. Ég er algerlega andvígur þessu frv. og hef lagt til að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá vegna þess að ég held að það sé hvorki gott fyrir bændur né heldur fyrir neytendur, sem svo eru kallaðir, þ. e. þá sem ekki stunda búvöruframleiðslu en eru kaupendur að framleiðslunni, ég held að það sé hvorugum til góðs að þetta frv. verði samþykkt. Það þurfa miklu meiri breytingar til að koma, breytingar sem tryggja bændum eðlilegt verð og greiðslur á réttum tíma fyrir sína framleiðslu, sem tryggja neytendum góða vöru á sanngjörnu verði. en ekki eins og nú er að það séu milliliðirnir sem hafa allt sitt alltaf á hreinu en bændur mæti afgangi og neytendum sé gert að borga það sem upp er sett. Það er engin samkeppni heldur hrein einokunarverðmyndun. Hvernig halda menn t. d. að það ágæta fyrirtæki Mjólkursamsalan í Reykjavík hafi getað byggt stórhýsið hér uppi á hálsi án þess að taka eina krónu að láni öðruvísi en að eitthvað sé bogið við verðlagningarstefnu fyrirtækisins frá sjónarmiði neytenda? Þetta þýðir m. ö. o. að í hvert einasta skipti sem neytendur hér á svæði Mjólkursamsölunnar í Reykjavík hafa verið að kaupa mjólkurpott eða rjómapela hafa þeir greitt svo og svo mikið í þennan byggingarsjóð. Mörg af þessum milliliðafyrirtækjum landbúnaðarins hafa, held ég. öðlast eins konar sjálfstætt líf. Bændur hafa afskaplega lítið að segja um stjórn þessara fyrirtækja, hinn almenni bóndi er svo sem ekkert spurður þar. Það er komið upp ákveðið valdakerfi í landbúnaðargeiranum, þar sem er fámennisstjórn, kannske eins konar oddvitalýðræði. eins og stundum er sagt úti á landsbyggðinni. og þar eru allar ákvarðanir teknar af þröngum hópi valdamanna í nánu samstarfi og samvinnu við Samband ísl. samvinnufélaga. Það voru merkilegar yfirlýsingar, sem sýna kannske svolítið hugsunarháttinn í þessum efnum, sem menn heyrðu í gærkvöld þegar verið var að ræða við hæstv. forsrh. í ágætum sjónvarpsþætti. Hann notaði þar þau orð, sem hann hefur viðhaft hér í ræðustóli, að við hefðum engin efni á því að vera að fjárfesta í útvarpsstöðvum, þetta væri mjög dýrt. það þyrfti að byggja yfir þetta og þetta kostaði allt mjög mikla peninga, og eins og ástatt væri í þjóðarbúskapnum núna hefðum við annað við peningana að gera. Þetta var að mörgu leyti skynsamleg ábending sem hann hafði áður haft orð á hér í þessum ræðustól í Ed. Alþingis. Síðan var talinu vikið að fyrirætlunum Sambands ísl. samvinnufélaga um að koma hér á fót öflugu fjölmiðlafyrirtæki sem ræki útvarpsstöðvar o. fl. Hæstv. forsrh. sá ekkert athugavert við það og hafði þá engin orð um það að slíkt gæti verið dýrt. Það sýnir þessa tvöfeldni í hugsunarhætti sem gildir þegar annars vegar er Samband ísl. samvinnufélaga og þetta landbúnaðarkerfi allt saman og hins vegar þegar verið er að tala um aðra hluti. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur oft gert hér harða hríð að valdakerfi Sambands ísl. samvinnufélaga. Mér sýnist þetta frv. til þess eins fallið að efla þetta núverandi kerfi, efla núverandi valdakerfi innan landbúnaðargeirans og sjálfsagt gera Samband ísl. samvinnufélaga og áhrif þess enn þá meiri en þegar er orðið. Það er svo sem eftir öðru í þessu ríkisstjórnarsamstarfi að Sjálfstfl. haldi áfram að hlaða undir Sambandið. Hann hefur gert það mjög dyggilega fram að þessu og Samband ísl. samvinnufélaga á svo sem ýmislegt gott skilið líka. En það er orðið feiknalega stórt fyrirtæki, sem teygir arma sína út um allt þjóðfélagið, og slík fyrirtæki þurfa bæði aðhald og eftirlit. Í siðmenntuðum löndum er yfirleitt engu fyrirtæki leyft að verða eins stórt og Samband ísl. samvinnufélaga er orðið á íslenskan mælikvarða. Áður en það gerist eru þau klofin upp í smærri einingar en til þess vantar okkur hér á Íslandi löggjöf um einokun og hringamyndun. Í Bandaríkjunum t. d. hygg ég að ekkert fyrirtæki mundi fá að starfa undir sömu formerkjum og Samband ísl. samvinnufélaga. Það held ég að sé alveg deginum ljósara. Eins og ég segi er mjög margt gott um þetta fyrirtæki að segja og það á sér sína merku sögu. En ég held að það hafi hlaupið í það ofvöxtur vegna þess m. a. hvílík ógnartök það hefur á öllum landbúnaðarþættinum í þessu samfélagi. Því er ekki að neita. Ég held að þarna þurfi menn að athuga sinn gang og spyrna við fótum. Ég hugsa að þess séu ekki dæmi í nágrannalöndum okkar til dæmis að það sé sama fyrirtækið sem rekur innkaupastofnun eða skrifstofu erlendis, sem kaupir hveiti eða - ja, við getum tekið kaffibaunir, það er kannske frægasta dæmið og þær koma við sögu í einni af auglýsingum Sambandsins sem er oft sýnd í sjónvarpinu, að það sé fyrirtæki sem kaupir kaffibaunir erlendis -við skulum sleppa öllum faktúrufölsunum o. þ. h. - það sé sama fyrirtækið sem flytur kaffibaunirnar til landsins, sama fyrirtækið sem tryggir kaffibaunirnar á leiðinni, sama fyrirtækið sem tekur kaffibaunirnar í vörugeymslu hér á hafnarbakkanum, sama fyrirtækið sem flytur kaffibaunirnar í kaffibrennsluna, sama fyrirtækið sem á kaffibrennsluna og sama fyrirtækið sem réttir viðskiptavininum kaffipakkann yfir búðarborðið. Ég hugsa að slík dæmi finnist hvergi í grannlöndum okkar. Þetta er í rauninni andstætt öllu því sem heitir viðskiptasiðferði og venjulegir viðskiptahættir í löndunum hér í kringum okkur. Ég held því að það sé kominn tími til að gera miklu stærri uppskurð á þessu kerfi en gerður hefur verið hingað til. En með þessu frv. eru stjórnarflokkarnir að lýsa blessun sinni yfir núverandi ástandi og hneppa þá fáu frjálsu framleiðendur, sem eftir eru utan kerfisins, í spennitreyju kerfisins. Og það er ekki gott. Þess vegna greiði ég atkv. gegn þessu frv.



Virðulegi forseti. Það væri vissulega ástæða til að eyða nokkuð löngu máli í að ræða landbúnaðarmálin almennt í tengslum við afgreiðslu á þessu frv. Ég mun hins vegar ekki eyða miklum tíma frá deildinni enda langt liðið á kvöld, klukkan að verða 11. Það má segja að íslenskur landbúnaður hafi átt í allverulegum erfiðleikum á síðustu árum. Þessir erfiðleikar eiga sínar ástæður sem okkur hv. alþm. eru meira og minna kunnar. Þar getur verið um mismunandi áherslur að ræða og ætla ég ekki að fara út í það. Ég hygg að engum blandist hugur um það að bændur landsins hafa ekki á undanförnum árum notið þeirra kjara og þeirrar lífsafkomu sem ættast hefur verið til. Það má auðvitað ekki gleyma því að undanfarin ár hefur verið á brattann að sækja hjá launamönnum almennt og er ég þá hvorki að deila á núverandi eða fyrrv. ríkisstj. í því sambandi. Staðreyndin er sú, að okkur hefur ekki tekist að afla nægjanlegra verðmæta í þjóðarbúið þrátt fyrir allt, en það er auðvitað forsendan fyrir því að hér sé hægt að veita fólki eðlileg og sanngjörn lífskjör. Öll umræða um landbúnaðarmál, a. m. k. síðustu ár, hefur verið að mínum dómi nokkuð brotakennd. Það er engum blöðum um það að fletta að það eru deildar meiningar um landbúnaðinn, mjög mismunandi áherslur. Það kann vel að vera að orðræða um landbúnaðarmál sé nokkru skarpari hér á Íslandi, ef ég má svo að orði komast, heldur en víða erlendis, e. t. v. einfaldlega vegna þess að í þessu stóra þéttbýli hér á Reykjavíkursvæðinu á sér stað æðimikil skoðanamyndun. Þau búsetuhlutföll sem hér eru á Íslandi samanborið við það sem erlendis gerist eru auðvitað allsendis ósambærileg. Stór hluti þjóðarinnar býr hér á einu landshorni og er af þeim sökum skiljanlegt að nokkuð kastist í kekki í orðræðu í þessu tilviki um landbúnaðarmál. Jákvæð viðhorf mættu þó oftar heyrast úr röðum þéttbýlisfólks. Mér hefur stundum þótt svo sem umræðan, ekki eingöngu um landbúnaðarmál heldur um ýmsa aðra undirstöðuatvinnustarfsemi í landinu, hafi einkennst af því að a. m. k. hluti þjóðarinnar hefði það ekki á takteinum á hverju hún lifði í raun og veru. Mér eru minnisstæðar umræður og skrif um sjávarútveg í þessu sambandi og ég hygg að hv. alþm. séu mér sammála um það, að mörg þau orð sem fallið hafa, ekki einvörðungu um landbúnað, ekki einvörðungu um sjávarútveg, heldur um ýmsa aðra undirstöðuatvinnustarfsemi í landinu, ýmis þau orð hafi ekki verið af sanngirni mælt. Ég held að það væri ekki úr vegi, vegna þess frv. sem hér er til umræðu og vegna þeirra orða sem fallið hafa um alla málsmeðferð, ekki síst málsmeðferð í þeirri nefnd sem ég átti nú raunar sæti í og vann að því að setja þetta frv. saman, að ég fari nokkrum orðum um aðdraganda frv. Það hefur verið látið að því liggja að bændasamtökin hafi heldur lítið verið höfð með í ráðum. Ekki skal ég neita því að atburðarásin hefur verið nokkuð hröð eftir útmánuði s. l. vetrar. Eins og kunnugt er stóð þetta starf yfir í hartnær tvö ár, en það var ekki fyrr en á liðnum vetri að menn fengu, ef ég má svo að orði komast, fast land undir fætur í umfjöllun þessa máls. Það hefur margoft verið vitnað til stjórnarsáttmála þar sem vikið er að þessum málum og auðvitað er hann grunnurinn að þessu endurskoðunarstarfi. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma deildarinnar í að lesa það upp sem þar stendur. Hins vegar vil ég leyfa mér að minna á ályktun um stefnumótun í landbúnaði sem samþykkt var á aðalfundi Stéttarsambands bænda á s. l. sumri. Ég kemst varla hjá því að fara aðeins yfir þessa ályktun um stefnumótun, einfaldlega vegna þess að hún leiðir það í ljós að a. m. k. hluti þeirra niðurstaðna sem felast í þessu frv. á sér vegvísi m. a. í þessari ályktun. Þessi ályktun er í nokkrum liðum: „1. Framleiðsla landbúnaðarvara skal fullnægja, eftir því sem tök eru á, þörfum innanlands, bæði er varðar landbúnaðarafurðir til manneldis og iðnaðarframleiðslu. Framleiðsla umfram það verði í samræmi við aðstæður á erlendum mörkuðum. Tryggja skal þeim sem vinna landbúnaðarstörf sambærileg fjárhagsleg og félagsleg kjör og aðrir landsmenn njóta. Stefna skal að því svo sem unnt er að framleiðsla landbúnaðarafurða byggist á innlendum auðlindum. Við framleiðslu landbúnaðarafurða sé ávallt tekið tillit til hagkvæmnis- og landnýtingarsjónarmiða með það fyrir augum að efla hag bænda og tryggja neytendum sem bestar og ódýrastar búvörur. Tryggja skal og styrkja eftir föngum núverandi byggð í landinu. Atvinnuréttindi og framleiðsluréttur þeirra er búvöruframleiðslu stunda verði tryggður með löggjöf. Til að þessum markmiðum verði náð bendir fundurinn á eftirfarandi atriði: Sett verði löggjöf sem kveði á um samninga milli stjórnvalda og framleiðenda um árlegt magn þeirra tegunda búvöru sem tryggt verði fullt verð fyrir. Þess skal gætt að framleiðslan tryggi ávallt nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður. Framleiðslustjórnun verði efld og öll búvöruframleiðsla felld inn í ramma slíkrar stjórnunar. Aðlögun búvöruframleiðslunnar að breyttum markaðsaðstæðum gerist skipulega og í samningsbundnum áföngum. Samhliða þeirri aðlögun verði gert stórátak í eflingu atvinnulífs svo að ekki komi til frekari byggðaröskunar.“ Þetta var tilvitnun í ályktun um stefnumótun í landbúnaði sem samþykkt var á aðalfundi Stéttarsambands bænda á síðasta sumri. Í framhaldi af þessu, til þess að skýra örlítið nánar hvaða verk hafa verið unnin og með hvaða hætti hefur verið fjallað um þessi mál, ekki einvörðungu í nefndinni sem við hv. 11. landsk. þm. sátum saman í, tel ég rétt að vitna hér til nál. nefndar sem komið var á laggirnar af hálfu landbrh. Í þessari nefnd sátu eftirtaldir menn: Birkir Friðbertsson bóndi, Birkihlíð, suðureyrarhreppi, Hermann Sigurjónsson bóndi, Raftholti, Ingi Tryggvason formaður Stéttarsambands bænda, Jóhannes Torfason bóndi, Torfalæk, Sigurður Þórólfsson bóndi, Innri-Fagradal, Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri, Þórður Pálsson bóndi, Refsstað. Bjarni Guðmundsson, aðstoðarmaður ráðherra, hefur starfað með nefndinni og setið alla fundi hennar. Nefndin aflaði töluverðra upplýsinga um þessi mál en tillögur hennar byggjast á eftirtöldum markmiðum: „1. Að framleiðsla búvara miðist fyrst og fremst við að fullnægja innlendri markaðsþörf fyrir mjólk, sláturafurðir, egg, kartöflur og það grænmeti sem unnt er að rækta hérlendis með hagkvæmum hætti. 2. Að nýttir verði sölumöguleikar fyrir búvörur á erlendum mörkuðum eftir því sem hagkvæmt þykir. 3. Að innlend aðföng nýtist sem mest við framleiðslu búvara, bæði með hliðsjón af framleiðsluöryggi og atvinnusköpun. 4. Að bændur njóti kjara sem sambærileg eru við aðrar stéttir. 5. Að röskun byggðar verði sem minnst. 6. Að nýting lands til beitar sé innan þeirra marka sem gróðri landsins hæfir. Til þess að ná ofanskráðum markmiðum bendir nefndin á eftirfarandi leiðir: 1. Næstu fimm árin verði aðlögunartími að framleiðslumarkmiðum, enda verði samið um stuðning við nýja atvinnuuppbyggingu til þess að mæta samdrætti í hefðbundinni búvöruframleiðslu og úrvinnslugreinum hennar. 2. Lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. verði breytt þannig að stjórnvöldum og samtökum framleiðenda sé gert að semja um árlegt magn og tegundir þeirrar búvöru sem tryggt verði fullt verð fyrir. Í slíkum samningum um mjólk verði hverju sinni miðað við neyslu síðustu fjögur ár með eðlilegri viðbót til þess að mæta árstíðar- og árferðissveiflum.“ Ég læt nægja að vitna til þessa álits sem og ályktunar aðalfundar Stéttarsambands bænda. Eins og ég tók fram áðan tel ég það nauðsynlegt, ekki síst vegna þess að viðhöfð hafa verið þau orð að samning þessa frv. hefði verið gerð svo að segja í einrúmi aðila, lítið samband hefði verið haft við þar til bæra fulltrúa bænda o. s. frv. Nú ætla ég ekki að fara að bera blak af þeirri nefnd sem samdi þetta frv. Ég er ekki svo kokhraustur að ég telji að hún hafi staðið að málum með þeim besta hætti sem völ var á. Mér dettur ekki í hug að halda því fram. Að því hefur verið vikið að eðlilegast hefði verið að fulltrúar allra stjórnmálaflokka hefðu átt sæti í þessari nefnd. Ekki hefði ég haft í sjálfu sér á móti því, það hefði ég aldrei gert. Hins vegar eru það staðreyndir að þessari nefnd var komið á laggirnar fyrir tilstilli núv. ríkisstj., þannig varð nefndin til. Varðandi umfjöllun þessa frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum vil ég taka fram að það var skoðun mín áður en frv. var lagt fram og raunar eftir að umfjöllun hófst hér í þinginu að eðlilegt væri að málið fengi víðtækari kynningu og umfjöllun úti í þjóðfélaginu, ekki síst meðal þeirra sem eiga að vinna á grundvelli þessarar löggjafar meira og minna. Á þeirri stundu, þegar frv. var lagt fram, gerði maður sér að sjálfsögðu ekki grein fyrir því að Alþingi sæti að störfum fram eftir sumri. En því verður ekki á móti mælt að kynning á frv. út á við hefur ekki verið næg. Viðbrögð ýmissa aðila við þessu frv. finnst mér vera til vitnis um að a. m. k. sumir aðilar hafi ekki kynnt sér þetta mál, hvort sem það stafar nú af viljaleysi eða bókstaflega því að aðilar hafi ekki haft til þess tækifæri. Það er ofur eðlilegt, þegar slíkt frv. er til umfjöllunar sem felur í sér töluverðar breytingar frá því sem verið hefur, að menn staldri við og séu jafnvel nokkuð hvumpnir þegar slíkar breytingar eru á ferðinni. Hinu megum við ekki gleyma að mörg undanfarin ár hefur verið um það rætt á vegum bændasamtakanna, á vegum bænda sjálfra og mjög víða úti í samfélaginu - og þá er ég ekki með í huga þá sem því miður hafa oft á tíðum sýnt af sér of lítinn skilning á undirstöðuatvinnuvegum okkar, ég á ekki við þá heldur aðra sem hafa verið til þess bærari að fjalla um atvinnumál, þeir hafa margoft bent á það - að íslenskur landbúnaður kæmist ekki hjá því að aðlaga sig í ríkari mæli ríkjandi aðstæðum. Þegar við berum saman íslenskan landbúnað og landbúnað erlendis. ekki síst í hinum vestræna heimi, þá eru viðfangsefnin og vandamálin alls ekki af ólíkum toga. Staðreyndin er auðvitað sú, að allur hinn vestræni heimur er yfirfullur af mat. Sannleikurinn er sá, að það er varla hægt að hugsa þá hugsun til enda að stór hluti mannkyns skuli ekki hafa málungi matar, en eins og ég segi hinn vestræni heimur yfirfullur af þessum mjög góðu matvælum, landbúnaðarvörum. En ég lít svo til að við Íslendingar eigum hægara með að ná tökum á okkar málum að þessu leyti heldur en a. m. k. margar þjóðir aðrar, einfaldlega vegna þess að okkar umfang er minna í sniðum. Við sjáum í ríkari mæli yfir okkar þjóðfélag. Við erum svo heppin að eiga þess kost að stofna til annarrar atvinnustarfsemi í stað þeirrar sem þarf að einhverju leyti að draga saman. Þessu er ekki að heilsa mjög víða erlendis. Þar eru þrátt fyrir allt ekki sömu aðstæður til búháttabreytinga. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla um einstakar greinar þessa frv. Hæstv. landbrh. fór mjög ítarlega yfir frv. þegar hann mælti fyrir því við 1. umr. hér í hv. Ed. Í Nd. var farið mjög gaumgæfilega yfir frv. Ég skal viðurkenna að sú málsmeðferð sem við neyddumst til að viðhafa í landbn. Ed. er auðvitað af því tagi að menn ættu sennilega ekki að láta bjóða sér slíkt. Er ég þá ekki með ávirðingar á hendur einum eða neinum í þessari hv. deild. Að sj álfsögðu þyrfti hvor deild um sig að taka sér ríflegan tíma til að fjalla um slíkan lagabálk sem þennan, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. En eins og komið var var ekki annað fært en ýta málinu áfram. Ég fagna fyrir það fyrsta þeirri samstöðu sem virtist takast - já, og tókst reyndar í meiri hl. landbn. Nd. Nú er ég ekki viss um, enda þótt landbn. Nd. klofnaði í afstöðu sinni til málsins, að stjórnarandstæðingar séu svo mótfallnir fjölmörgu sem er í þessu frv. Hér hafa stjórnarandstæðingar í þessari hv. deild mælt fyrir sínum nál. Mér finnst ofur eðlilegt að menn vilji jafnvel vísa málinu frá á þeim forsendum að ekki hafi tekist að fjalla um það nægjanlega vel. Ég get ekki fundið að slíkri tillögugerð. Það er allt annað fyrir okkur sem höfum fjallað um þessi mál í fleiri mánuði. Það er ólíku saman að jafna hjá okkur að taka afstöðu til málsins. Ég hef þess vegna í sjálfu sér engar athugasemdir fram að færa við þá málsmeðferð sem hv. stjórnarandstæðingar hafa hér lagt til. En þrátt fyrir þeirra orð um margvíslega lesti þessa frv., þá er ég sannfærður um það að hvar sem menn standa í pólitík muni þeir vinna að því eins og þeir frekast geta að framkvæmd þessa frv., ef að lögum verður, muni takast sem allra best. A. m. k. leyfi ég mér að láta þá ósk koma fram hér. Hv. 11. landsk. þm. fór nokkrum ítarlegum orðum um landbúnaðarmálin. Ég ætla ekki að lengja þá umræðu en það er auðvitað staðreynd að varðandi þetta frv. í heild sinni, ef að lögum verður, þá stendur auðvitað allt og fellur með framkvæmdinni, ekki síst ýmissa lykilatriða sem varða stjórnvöld. Þá á ég einkum við þá samninga sem gert er ráð fyrir að fram fari og haldnir verði. Í öðru lagi má nefna greiðslu afurða en eins og kunnugt er þá er gert ráð fyrir því í frv. að hraða greiðslum til bænda frá því sem nú er. Það vita allir, sem til þekkja, að slíkum greiðslum verður ekki hraðað og útborgunarhlutfall, vægt til orða tekið, verður ekki hækkað nema afurðastöðvum sé gert það kleift með afurðalánum. Og eftir því sem ég veit best hafa ráðherrar látið frá sér fara yfirlýsingar við afgreiðslu málsins í Nd. Enda þótt svo hafi verið mun ég að sjálfsögðu gera allt sem í mínu valdi stendur til þess að ríkjandi stjórnvöld standi við þau orð og þau fyrirheit sem gefin hafa verið í þessu sambandi. Þriðja atriðið, sem varðar mjög stjórnvöld og um leið framkvæmd þessa frv., ef að lögum verður, er framleiðslubreytingin, búháttabreytingin sem frv. felur í sér. En e. t. v. er sá þáttur frv. stærstur af mörgum stórum. Það hefur verið vikið að því að þetta frv. hafi í för með sér eina saman ofstjórn, ófrelsi o. s. frv. Ég held að þetta sé ekki rétt mat. Skipulag, hæfilegt skipulag er að mínum dómi besta tryggingin fyrir frelsinu, ekki aðeins einstaklingsins heldur hópanna og samfélagsins alls. Það skipulag sem að mínum dómi er gert ráð fyrir með þessu frv. varðar ekki einvörðungu framleiðendur heldur líka afurðastöðvar. Og það er einmitt nauðsynlegt og hefur margoft verið að því vikið af hálfu bænda eftir að vísir að framleiðslustjórnun var tekin upp að ekki væri nóg að stjórna einvörðungu í annan endann, eins og stundum hefur verið sagt, það yrði líka að stjórna og skipuleggja á sviði vinnslunnar. Virðulegi forseti. Ég lofaði því í upphafi að tala ekki langt mál. Ef til vill hef ég talað aðeins lengra mál en hóflegt er af því að tíminn líður nokkuð hratt á þessum fagra sumardegi. Ég læt þá von í ljós við 2. umr. þessa máls, sem nú stendur yfir, að þetta frv. megi verða til þess m. a. að ný sókn landbúnaðarins verði hafin í okkar þjóðarbúskap.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Það stóð nú ekki til að ég tæki neinn þátt í þessari umræðu þó að margt megi ræða um landbúnaðarmálin. En ég stóðst ekki frýjunarorð hv. þm. Eiðs Guðnasonar hér áðan þegar hann lét að því liggja að baráttumaðurinn Eyjólfur Konráð Jónsson væri jafnvel að samþykkja enn þá verri lög til handa auðhringnum okkar alsæla. Það held ég að sé nú ekki rétt. Það er alveg rétt, og ég skammast mín ekki fyrir það, að ég hafi í langa tíð, a. m. k. í áratug barist mjög hatrammlega gegn því kerfi að Samband ísl. samvinnufélaga, sem raunar er ekki samvinnufélag heldur samvinnusamband og uppfyllir ekkert af skilyrðum samvinnufélagalöggjafar, barist gegn því að það léki landbúnaðinn jafngrátt og það hefur gert í áratugi. Ég vona að ég kveiki ekki neinar umræður hér af því að ég ætla ekkert að segja sem ég hef ekki sagt úr þessum ræðustól margsinnis áður og raunar í Sþ. líka og allt er það til í Alþingistíðindum. Ég hef sagt að vandamál landbúnaðarins væri eitt, það væri SÍS. Og við það stend ég. Það er það enn í dag. En það hefur mikið vatn runnið til sjávar og bændur eru að brjóta af sér hlekkina. Það sjáum við á öllum þeim samtökum og fundum sem þeir eru að halda. Úr því að ég fór hér í pontuna get ég gjarnan rifjað það upp að það var á haustmánuðum 1976 að ég kynntist vinnubrögðum þeirra manna sem réðu yfir landbúnaðarstefnunni. Þetta eru örfáir menn sem þar hafa ráðið öllu og skirrðust ekki við að beita hreinu ofbeldi gagnvart bændum í Skagafirði og varð fræg mín för þangað. Ég kynntist því þar þá sem ég hélt að væri ekki til á Íslandi og það hefur kannske mikið lagast síðan. En ég flutti þá þáltill. í desembermánuði, 20. desember held ég að það hafi verið, 1976 um það að bændur fengju sín afurðalán í hendur en ekki afurðasölufélögin sem völsuðu með þessa peninga. Sú till. varð auðvitað ekki útrædd en á næsta þingi spurði Jóhann Hafstein mig að því hvort ég ætlaði ekki að flytja till. mína aftur. Ég spurði: Hvaða till.? Hann sagði: Þessa um afurðalánin. Þegar hann var orðinn þar meðflm. fóru málin aðeins að taka hreyfingu og á næsta þingi voru bæði Alþb. og Alþfl. meðflm. að þessu og ég man dagsetninguna, hinn 22. maí 1979 var þessi till. samþykkt. En enginn ráðherra, og þeir hafa verið úr fleiri en einum og fleiri en tveimur flokkum, hefur staðið við það að framfylgja þessu, ekki heldur núverandi viðskrh. Hann hefur verið með tilburði til þess en þegar sex ára afmælið var um daginn hafði hann lítið gert. Það eru staðreyndir sem ekki verður fram hjá komist. Hins vegar er alveg ljóst að t. d. það að till. eins og sú sem þessi hv. deild samþykkti núna fyrir nokkrum dögum um rétt skil afurðasölufyrirtækja til bænda skyldi verða samþykkt hefði ekki getað gerst hér fyrir örfáum árum, það er gersamlega útilokað. Raunar á ég ekki von á því að Nd. afgreiði þá till. þó að hún væri samþykkt hér með miklum meiri hluta. Það gat heldur ekki gerst, hv. þm. Eiður Guðnason, að við í sameiningu gætum höggvið svolítið í kartöflukerfið í fyrra. En hvort sem við köllum þetta auðhring eða eitthvað annað, þá er þetta kerfi að láta undan. En kerfi stendur alltaf með kerfi og bæði Búnaðarbanki og Landsbanki hafa skrifað algerlega órökstuddar greinar og bréf til hv. Alþingis. Þeir hafa mokað peningum í Sambandsveldið sem hefur séð til þess að bændur fengju aldrei sín afurðalán eða beinar greiðslur fyrr en eftir dúk og disk. Þetta vita allir menn. Þetta er sagan og ég skammast mín ekki fyrir það að hafa átt þátt í að berjast fyrir frjálsræði sem þó vottar fyrir nú. Og aðalatriðið er auðvitað að héðan í frá er það lögbundið væntanlega, eftir þennan fund okkar í kvöld, að bændur skuli fá sína peninga greidda út að fullu um leið og þeir leggja afurðirnar inn. Það er meginsigurinn. Að vísu koma menn og segja: Það verður að útvega bændum eða öllu heldur kaupfélögunum, og nú geri ég samt mikinn skilsmun á kaupfélögum sem eru samvinnufélög og Sambandsveldinu, aukin afurðalán. Það þarf alls ekki. Það eru til afurðasölufyrirtæki sem alltaf hafa greitt fullt grundvallarverð refjalaust á réttum gjalddögum og aldrei stolið nokkrum vöxtum eða verðbólgugróða, af því að þau eru vel rekin og það er ekki farið með peningana í einhverja allt aðra hluti. Það er þetta sem er að gerast. Ég veit að þetta eru ekki algóð lög sem við væntanlega samþykkjum hér. Það er ýmsu áfátt í þeim eins og kom fram á fundi í landbn. í morgun í sambandi við kjúklingabændur t. d. En þeir komast þó inn í þetta kerfi að því leyti til að þeir geta haft einhver áhrif. Þeir geta klofið niður þennan fámennishóp, sem hefur stjórnað öllu þessu í þágu Sambandsins, ekki hóp bænda. Það er það sem er að gerast og það eru stórir atburðir. Og bankakerfið er að láta undan líka alls staðar. Það er raunar búið að koma peningum Íslands fyrir bí með því að gefa þá - ég endurtek: gefa í allt að 130% verðbólgu og vera með nafnvexti kannske 20% . En þeir hafa ekki gefið bændum þá. Þeir hafa gengið í gegnum samskiptakerfið allt saman. Menn þora núna að tala um byggingu Osta- og smjörsölunnar og sóunina á öllum sviðum, skrifstofubyggingar og verslunarhallir Sláturfélags Suðurlands sem aldrei borgar grundvallarverð. Bændur sjálfir eru að taka sinn rétt og auðvitað munu þessir kjúklingabændur ekki láta bjóða sér það að komið verði yfir þá einhverju kerfi þó að það sé loðið orðalag um að þeir eigi að koma inn í einhverja af þessum greinum. Þessum lögum verður aftur breytt í frjálsræðisátt í haust. Það verður auðvitað ekki þægilegt fyrir bændur að framsóknarmenn skuli hafa þessi áhrif enn þá, af því að þeir eru því miður undir svo sterkri pressu þessa kerfis, sem hefur farið með íslenski þjóðlíf eins og við vitum, ekki bara landbúnaðinn heldur sjávarútveginn líka, sem hefur verið neyddur til að taka dollaralán á okurvöxtum núna í 5–6 ár og er allur kominn á hausinn fyrir ofstjórnarvitleysu. Ég veit svo sem að hv. þm. sagði þessi orð í vissum hálfkæringi, en ég ætla ekki að láta það standa í Alþingistíðindum að ég hafi breytt eitthvað um skoðun í þessu efni. Aldrei að eilífu fyrr en þetta kerfi hefur verið upprætt.



Virðulegi forseti. Það má vera að ég hafi talað eitthvað óskýrt hér áðan. En mér er það vissulega ljóst að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson er hatrammasti andstæðingur núverandi kerfis innan alls ríkisstjórnarliðsins. Það sem ég vildi sagt hafa áðan og hefur sjálfsagt misskilist er það að flokkur hans er að innsigla þetta kerfi Sambandsins að mínu mati. Mér dettur aldrei í hug að hann gerist hér talsmaður auðhringsins mikla sem á upphaf sitt að rekja til þingeyskra bænda en starfar nú undir allt öðrum formerkjum. Það dettur mér aldrei í hug og það vil ég líka að sé leiðrétt og standi ekki þannig í þingtíðindum þó svo að vera megi að ég hafi komist þannig að orði, eða orð mín hafi mátt skilja þannig, en það var alls ekki mín meining, langur vegur frá. Ég veit að hv. þm. á í harðri baráttu við framsóknarmenn, ekki bara í Framsfl. í þessu stjórnarsamstarfi heldur í Sjálfstfl. ekki síður. Þetta hefur verið mætavel ljóst hér lengi og ætti enginn að þurfa að velkjast í vafa þar um. En ég er hins vegar ekki jafnbjartsýnn á það og hann að þeir búvöruframleiðendur sem nú eru utan kerfisins muni hafa þar veruleg áhrif. Ég held því miður að þeir muni verða reyrðir í viðjar þessa kerfis og fái þar ekki rönd við reist. Þó skulum við sjá til. Það getur vel verið að eitthvað gerist og það er líka rétt. sem hann sagði, að það eru farin að sjást þreytumerki á kerfinu. Kartöflubardaginn í fyrra hafði sín áhrif þó að kerfið hryndi ekki. Það breyttist ýmislegt. En ég skal ekki lengja þessar umr. frekar. Ég veit að við hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson erum í stórum dráttum sammála um þessa hluti og hann hefur allra manna lengst, allra manna harðast og allra manna ötullegast unnið að því að brjóta þetta kerfi niður og fyrir það á hann bæði hrós og heiður skilið. En ég vildi aðeins koma þessum orðum á framfæri. Ef orð mín hafa skilist á þann veg sem hann skildi þau, þá var það hreint ekki ætlunin.



Virðulegi forseti. Það er ekki nema eðlilegt að ég sé minntur á það hingað á leið mína í ræðupúlt að orðið sé framorðið og þá sérstaklega vegna þess að umræðan hér um landbúnaðarmálin hefur sannarlega borið þess merki að þar væru málefni látin ráða og farið yfir málið af mikilli hæversku. Og ég vona að þótt ég segi hér fáein orð verði það ekki til þess að vekja deilur, þó að menn hafi að sjálfsögðu fulla möguleika á að gera athugasemdir við það sem ég kann hér að segja. Það hefur komið nokkuð fram í umræðum um þetta frv. og tilurð þess, m. a. mátti heyra það á orðum hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar, að það hefði verið nokkuð þröngur hópur sem hefði fjallað um málið, samið frv. og gengið frá því. Ég vil í þessu sambandi aðeins minna á að það sem hér er verið að vinna er í framhaldi af því sem tekin er ákvörðun um í stjórnarsáttmála og er ekki nein nýlunda því að í stjórnarsáttmála síðustu ríkisstjórnar, sem Alþb. átti m. a. myndarlega aðild að, segir svo í kaflanum um landbúnaðarmál, með leyfi virðulegs forseta: „Stefnan í málefnum landbúnaðarins verði mörkuð með ályktun Alþingis og við það miðað að tryggja afkomu bænda, sporna gegn byggðaröskun og fullnægja þörfum þjóðarinnar fyrir búvörur til neyslu og iðnaðar. Lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins verði breytt í því skyni að tryggja stefnuna í framkvæmd.“ Fyrrv. ríkisstjórn ákvað það í sínum stjórnarsáttmála að stefnuna skyldi leggja út á grundvelli þáltill. Núv. ríkisstjórn tók þá ákvörðun að leggja fram sína stefnu með því að endurskoða lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Fyrrv. ríkisstj. valdi þrjá menn til að fjalla um þessa þál. Það voru, eins og menn vita, hinir hæfustu menn: hv. þm. Helgi Seljan, Hákon Sigurgrímsson, sem var reyndar búinn að semja aðra stefnumótandi tillögu fyrir fyrrv. landbrh. Steingrím Hermannson, og nafni minn Bjarnason sem var formaður nefndarinnar. Þessi nefnd skilaði áliti sem var lagt fram á Alþingi eftir 25 mánuði frá því að hún fékk sitt erindisbréf og ég kannast ekki við að það hafi farið fram umræður um þá tillögu í bændasamtökunum, t. d. á Búnaðarþingi eða á Stéttarsambandsfundum eða yfirleitt nokkurs staðar annars staðar. Hér er þessi tillaga. Hún er í þremur liðum auk skýringa og greinargerðar og tekur tíu heilar línur og þrjá parta af línum, misjafnlega mikla. Út af fyrir sig hefur það tekið of langan tíma hjá endurskoðunarnefndinni að leggja fram þetta frv. og margar tímasetningar búnar að bresta í þeim efnum. En frv. kom þó 20 mánuðum frá því að nefndin fékk sitt skipunarbréf og var þá í heilu líki eins og menn hafa hér séð. Ég held að það sé alveg augljóst mál að hér er ekki um neinn mun á vinnubrögðum að ræða. Og hér er ég einungis að tala um vinnubrögð, ekki árangur. Stjórnmál eru stjórnmál, ríkisstjórn er ríkisstjórn og stuðningsflokkar hennar það lið sem að baki henni stendur. Og þótt vissulega væri mjög oft gaman að geta haft víðtækara samstarf um uppsetningu á þingmálum, þá komast menn að sjálfsögðu ekki hjá því að skiptast í fylkingar þegar verið er að ganga frá stefnumótandi málum ríkisstjórnar með sama hætti og hér hefur verið gert. Ég má kannske minna á að það hefur fyrr farið fram endurskoðun á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og til þess verið kvaddir fleiri en þeir sem hafa átt aðild að þeim ríkisstjórnum sem þá hafa setið. Gallinn er hins vegar sá, að þótt í þeim tilvikum hafi verið samin víðtæk fumvörp, þá varð ágreiningur um þau og þau fóru ekki lengra en það að þau hafa í mesta lagi verið flutt inn í þingið. Ég kann þó ekki nákvæmlega skil þar á. Og nú er ég bara að tala um vinnubrögðin. Það var m. a. þessi reynsla sem ég hafði fyrir mér þegar ég taldi það ekki einungis eðlilegt heldur beinlínis sjálfsagt að ríkisstjórnarflokkarnir sýndu þann manndóm af sér með góðu eða illu að framfylgja því sem þeir væru sjálfir að setja,inn í stjórnarsáttmála. Það er svo fjarri því að ég hefði ekki vel getað hugsað mér að vinna þetta verk t. d. með hv. þm. Helga Seljan. Það hefði kannske ekki orðið alveg eins frv., en við hefðum áreiðanlega komist að niðurstöðu ef við hefðum þá verið í sömu pólitísku blokkinni. Mér þykir vænt um það, eins og reyndar afar margt sem hv. þm. Helgi Seljan segir, þegar hann talar um það hér að Birgir Ísl. Gunnarsson sé aðalhöfundur frv.

Nei, annar höfundur.

Já, ég bið nú forláts ef ég hef tekið skakkt eftir, en annar aðal-Alþb.-maður hefur kallað mig aðalhöfund frv. og ég held að það séu meðmæli með frv. að kenna það við jafnhæfan og vandaðan þm. eins og Birgi Ísl. Gunnarsson. Hins vegar vildi ég nú helst, ef verið er að eigna það einhverjum, að við mættum nú eiga það sameiginlega, þessir menn sem unnu þetta. Og mest starf í þessum efnum lagði af mörkum Bjarni Guðmundsson. Það er ekki ástæða til að fjalla hér um það að átt hefði að taka upp víðtækari umræður um málið í sumar. Ég held að það hefði reyndar orðið til þess að málið hefði aldrei verið flutt á Alþingi og það hefði alls ekki orðið til þess að bæta þetta mál. Ég er ekki með nokkra einustu minnimáttarkennd gagnvart þessu frv. Ég er ekkert minni bóndi og ekkert óhæfari til að meta hlut bændanna í sambandi við það heldur en hver annar. Ef menn taka að sér að vinna svona verk verða menn náttúrlega að hafa það sjálfstraust til að bera sem gerir mönnum mögulegt að standa eða falla með sínum skoðunum. Og þeirri ábyrgð ætlaði ég aldrei að koma yfir á aðra menn í þessari vinnu. En það er annað sem hefði líka skeð ef frv. hefði ekki náðst núna í gegnum Alþingi. Þá hefðum við tapað heilu ári. Við hefðum ekki tapað þrem eða fjórum mánuðum heldur hellu ári, vegna þess að það má ekki þrengra vera um tíma til þess að geta farið að undirbúa þær miklu skipulagsbreytingar sem þurfa að taka gildi í haust, ef fylgt verður eftir því sem fram kemur í frv. Hv. þm. Helgi Seljan hafði orð á því hér að það væri samdráttur í sölu innanlands. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt að það sé borið hér á borð fyrir okkur, jafnmikið og um það hefur verið talað. Og þá verð ég að játa á mig ávirðingar því að hv. þm. hafði farið fram á það að ég útvegaði ákveðnar heimildir í þessum efnum, en af því varð ekki vegna þess að við vorum sammála um það á tímabili að það væri nokkuð til efs hvað fundir yrðu margir um þetta mál hér í Ed. En ég fékk tölur um þetta í dag frá Framleiðsluráði landbúnaðarins og þá kemur í ljós að á fimm fyrstu mánuðum þessa árs er kindakjötssala 75 tonnum meiri en á sömu mánuðum í fyrra, þ. e. aukning um 2%. Þetta eru að sjálfsögðu allt aðrar tölur en við höfum verið að heyra í allan liðlangan vetur. Og það finnst mér einkennilegt að það er eins og það séu uppáhaldsfréttir eða boðskapur Framleiðsluráðs landbúnaðarins að tilkynna um samdrátt í neyslunni hér innanlands. Það skyldi þó ekki vera að það sé líka aukning í neyslu á mjólkurvörum? En um það fékk ég ekki nákvæmar tölur. Ég held satt að segja að það sé miklu meiri hætta fólgin í þessu sífellda hjali um samdrátt og breyttar neysluvenjur hér innanlands heldur en einhverjum verðbreytingum á þessum vörum. Það var t. d. athyglisvert á fundinum úti í Þórshamri í morgun, ég vona að það hafi fleiri tekið eftir því en ég, að formaður Sambands kartöfluframleiðenda sagði að verðbreytingar á kartöflum hefðu sáralítil áhrif á söluna. Og samt á alltaf að vera að lemja áfram niðurgreiðslur til þess að auka söluna. Ég skal svo ekki verða margmáli um það sem menn tala hér um óánægju með frv., einungis minnast á þrjú atriði sem ég get ekki látið fram hjá mér fara. Það er þá í fyrsta lagi í sambandi við staðgreiðsluna, sem ég hef áður talað um, eða greiðsluskylduna. Í Nd. var leitað eftir því við þrjá þekkta lögmenn, mjög hæfa menn, að þeir létu umsagnir í té um viss atriði í frv. og hv. þm. Halldór Blöndal hefur gefið mér afrit af þeirra bréfi. Þessir lögmenn eru Jón Þorsteinsson, Benedikt Blöndal og Gaukur Jörundsson. Þeir segja í niðurlagi þessa bréfs, og það er nú kannske helst ástæða til að hv. þm. Davíð Aðalsteinsson heyri þetta, hafi hann ekki verið búinn að fá um það vitneskju áður, það sem ég ætla nú að lesa, með leyfi virðulegs forseta: „Að lokum viljum við taka fram að í 18. gr. frv. er því slegið föstu að enginn megi kaupa eða selja búvörur innanlands á öðru verði en ákveðið hafi verið skv. ákvæðum þess. Skiptir í því engu máli hvort um er að ræða umboðssölu eða ekki, framleiðanda ber það grundvallarverð sem ákveðið hefur verið, hvorki hærra né lægra. Í 29. gr. frv. eru ákvæði um gjalddaga. Heimilt er að semja um gjalddaga, en slíkir samningar hljóta að verða einstaklingsbundnir. Ef frv. verður að lögum falla núgildandi samningar í þessu efni úr gildi, hvort sem þeir eru einstaklingsbundnir eða fólgnir í stofnsamningum félaga, og ber að fara eftir reglum 29. gr. nema nýir samningar takist um aðra greiðslutilhögun en þar er ákveðin. Hitt er svo annað mál, að framleiðendur geta síðar notið hagnaðar afurðastöðvar sem eigendur hennar, hvort sem er í samvinnufélagi, hlutafélagi eða með öðrum hætti. Fari svo að afurðastöð inni lögmæta greiðslu ekki af hendi á réttum tíma, gjalddaga, ber henni að greiða framleiðanda dráttarvexti með sama hætti og tíðkast í verslunarviðskiptum.“ Ætli þetta dugi nú ekki? Það er svo auðvitað sjálfsagt að búa svo um að afurðalán, eigið fé, niðurgreiðslur og útflutningsbætur, allt þetta sameiginlega, öllu þessu sé stýrt sameiginlega til að ná þessu markmiði. Ég hef líka með þessu með vissum hætti svarað því sem kemur fram í ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar, þar sem hann talar um að milliliðir hafi allt sitt á þurru, bændurnir fái afganginn, og hann talar um Samband ísl. samvinnufélaga sem sérstök umhyggja sé borin fyrir í þessum efnum. Ég ætla að sleppa allri umræðu um Sambandið á þessu stigi málsins. En málið gengur bara ekki upp því að nú verða þessir aðilar að borga afurðaverðið eins og það er ákveðið hverju sinni. Og eins og fram kemur í þessari álitsgerð, þá gildir um þetta hið sama og öll önnur viðskipti hér á landi. Það er kannske allt í lagi að minnast á það hér að sauðfjárframleiðslan hefur dregist saman um 17% síðan 1979. Þá voru borguð út 90% af haustgrundvelli. Að sjálfsögðu hefur þessi samdráttur dregið til sín hærri tölu í afurðalánum heldur en til þess þyrfti að borga þetta fullu verði. Þá finnst mér líka vert að geta þess, af því að það hefur komið fram víðar en í ræðu hv. þm. Helga Seljans, að tilfærsla á valdi til landbrh. frá bændasamtökunum er ekki nema af tvennu tilefni. Í fyrsta lagi verða menn að gera sér það ljóst að Framleiðsluráð er einvörðungu skipað bændafulltrúum. Áður áttu vinnslustöðvarnar þar hlut að máli og má segja að þær hafi getað með vissum hætti verið einhver hemill á ákvarðanir bændastéttarinnar og þar af leiðandi er eðlilegt að ýmsar ákvarðanir þurfi að leggja fyrir landbrh. Hin ákvörðunin byggist svo á því að verðmiðlunarákvarðanir eru núna háðar samþykki landbrh. Það þykir eðlilegt m. a. vegna þess að hér er í raun um skattlagningu á neytendur að ræða og þar af leiðandi eðlilegt að um það sé fjallað af stjórnvöldum. Mér þykir svo að síðustu vert að benda á það varðandi þær efnisathugasemdir sem hér hafa komið fram að það er ekki á færi sex manna nefndar og ekki á færi Stéttarsambandsins að taka nýbúgreinar til stjórnunar né heldur að ákveða verð á þeirra framleiðsluvörum. Um það eru skýr ákvæði í 8. gr. frv. þar sem tilgreint er að til þess að til slíks komi þurfi líka óskir eða samþykki búgreinarinnar sjálfrar. Í þeim efnum er því fyllilega séð fyrir því að einmitt slíkar ákvarðanir, eins og svo margar aðrar, þurfi að byggjast á samkomulagi. Til þess að forðast misskilning miðað við það sem kom hér fram í fyrri ræðu minni, þar sem ég var að tala um framleiðslumarkmið og áformaðan útflutning, finnst mér að lokum rétt að minna á það sem fram kemur í framhaldi af upphafsorðum athugasemdar við 36. gr. frv., þar sem segir að greinin skýri áættaða breytingu á stuðningi við framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða, að með frv. er ekki ætlunin að gera breytingar á heimildum til ráðstöfunar á útflutningsbótafé, sem kemur í hlut framleiðenda búvara, umfram það sem kann að leiða af samningum sem ríkið og Stéttarsamband bænda gera um magn mjólkur- og sauðfjárafurða skv. a-lið 30. gr. Í þeim samningi eru bændur sjálfir í aðstöðu til að semja um á hvern veg útflutningsbótafé verður nýtt. Ákvæði 36. gr. standa því ekki í vegi að útflutningsbótafé verði ráðstafað til annarra en framleiðenda mjólkur- og sauðfjárafurða, ef samningar skv. a-lið 30. gr. leiða ekki til þess að slíkar heimildir séu fullnýttar. Þar undir gæti t. d. komið stuðningur við útflutning hrossa og hrossaafurða og raunar fleira sem ekki er tilgreint sérstaklega í skýringum við 36. gr. Þá er enn fremur rétt í þessu sambandi að hafa í huga að heimildin í b-lið 30. gr. til að ákvarða hvernig verðábyrgð ríkissjóðs skv. 36. gr. skuli skipt milli framleiðenda er ekki bundin við framleiðendur tiltekinna búvara. Þetta þykir mér rétt að hér komi fram. Ég hef ekki fjallað hér í ítarlegu máli um þær athugasemdir sem hér hafa fram komið og vona raunar að þessi virðulega þingdeild taki viljann fyrir verkið í þeim efnum sem öðrum.



Virðulegi forseti. Einhvern veginn hafði ég það á tilfinningunni í landbn. í morgun, og reyndar í kvöld líka, að hv. stjórnarliðum væri það nokkurt kappsmál að koma þessu máli í gegn. Og við það miðaði ég mína fyrri ræðu hér í kvöld að kleift væri að afgreiða þetta mál með skikkanlegum hætti og a. m. k. fyrir miðnætti. En það er greinilegt að stjórnarliðar eru á annarri skoðun, eða ég hef misskilið þá, því að þeir hafa haldið uppi löngum ræðum með löngum tilvitnunum í grg., ályktanir og annað því um líkt sem vitanlega hefði verið hægurinn hjá að gera hér í kvöld og rekja í löngu máli. Ég furða mig nokkuð á þessu. Og það er greinilegt að þeir höfundar frv. sem hér eru til andsvara, hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 11. landsk. þm., hafa ekki ætlast til þessarar samvinnu við okkur í minni hl., það er alveg ljóst, því að þeir eru búnir að upptaka mestallan þann ræðutíma sem hér gafst með ítarlegum lestri úr hinum og þessum gögnum sem þeir hafa haft meðferðis og ekkert er á móti að þeir kynni hv. þd., síður en svo. En þá hefði ég hagað mínu máli á allt annan veg hér fyrr í kvöld, undirbúið mig undir það á allt annan veg og haft fjölmargt til aflestrar til afþreyingar fyrir þá hv. 11. landsk. þm. og hv. 5. þm. Vesturl., sem ég hélt í barnalegu sakleysi mínu að vildu koma þessu frv. fram með skaplegum hætti eftir þau slæmu vinnubrögð sem við höfðum orðið að sætta okkur við í þessum efnum í hv. landbn. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með þetta og ég spyr hæstv. forseta hvort það sé meiningin að við höldum þessu áfram lengi nætur. Það verður ekki hjá því komist, ef hv. stjórnarliðar halda hér hvern langhundinn á fætur öðrum, að taka þetta mál aftur til ítarlegrar skoðunar og lesa hér upp svo sem eins og tíu, tuttugu bls., eins og þeir hafa gert hér í kvöld einnig. Ég spyr hæstv. forseta hvort meiningin sé að halda hér áfram endalaust og gefa mönnum þá tækifæri til að ná vopnum sínum, eins og frægur maður segir hér í þinginu, og ná sér í lestrarefni, því að þá mundi ég óska eftir því að þessum fundi yrði frestað hér og nú, miðað við þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð. Ég vildi óska eftir því ef það er meining stjórnarliða að halda hér áfram eins og þeir hafa gert fram að þessu.



Vegna orða hv. 2. þm. Austurl. þykir mér rétt að taka það sérstaklega fram að það er mjög virðingarvert hvað stjórnarandstaðan hefur hagað sínum málflutningi af miklum drengskap, vegna þess að hér hafa allir verið sammála um að reyna að tefja ekki málin umfram það sem nauðsynlegt er. Þess vegna tel ég það alveg ljóst að það er ekki gert ráð fyrir því að halda hér áfram löngum fundi og ég vænti þess svo sannarlega að til þess þurfi ekki að koma. Varðandi langar ræður í þessu máli getur forseti litlu þar um svarað öðru en því að hann hefur gert og gerir sér vonir um að þær verði ekki lengri en brýn nauðsyn er á vegna þess hvernig þingstörfum er nú háttað.



Virðulegi forseti. Ég skil vel afstöðu hæstv. forseta og virði hana að sjálfsögðu. En þetta er allt önnur málsmeðferð hér í kvöld en ég átti von á og um var talað í landbn. í morgun. Hér hefur t. d. hv. 11. landsk. þm. hafið efnislega umræðu um vinnubrögð sem ég gæti haft langt mál um. Hæstv. síðasta ríkisstjórn brá á það ráð að setja þrjá menn í nefnd til að samræma sjónarmið sem fram höfðu komið í tveimur stefnumörkunartillögum í landbúnaði, sem báðar höfðu legið fyrir þinginu áður, önnur flutt af þáv. hæstv. landbrh., Steingrími Hermannssyni, hin flutt af öllum þm. Sjálfstfl. með hv. þm. Pálma Jónssyni sem er 1. flm. Til þess var þessi nefnd sett á laggirnar að reyna að samræma þessi sjónarmið. Og hún notaði enga 25 mánuði til að vinna þetta verk eins og hv. þm. sagði hér áðan. Þessi nefnd vann tiltölulega fljótt og vel miðað við það verkefni sem henni var fengið í hendur og miðað við þau að mörgu misjöfnu sjónarmið sem þarna voru þegar komin fram og hún skilaði sínu áliti til ráðh. Ráðh. hafði þessi mál lengi til meðferðar hjá sér, hjá sinni ríkisstj. og hjá ýmsum þeim aðilum sem hann leitaði til til þess að fá ráðleggingar um það hvernig þessu skyldi hagað. Ég kann því illa að hv. 11. landsk. þm. skuli enn einu sinni nota hér tækifærið til að ráðast á hv. þm. Pálma Jónsson, fyrrv. landbrh., með þessum hætti því að hann er ekki hér til andsvara. En það er greinilegt að bæði hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 11. landsk. þm. hafa haft með sér nóg lesefni til þess að þylja yfir mönnum hér í kvöld. Og ég hefði svo sannarlega gert það einnig ef ég hefði vitað að þau vinnubrögð yrðu hér viðhöfð en málinu ekki flýtt á svipaðan máta og um var talað. Hér hefur hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gefið út mjög merkilega yfirlýsingu. Frv. verður breytt í haust, segir hv. þm. Þá verða framsóknarmenn beygðir, segir hv. þm. óbeint með þessum orðum. Það verður fróðlegt að vita hvað hv. þm. Davíð Aðalsteinsson segir um þessa yfirlýsingu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, um það að fyrirhugað sé að beygja þá framsóknarmenn í haust og breyta frv., þessu frv. sem verður að böðla í gegnum þingið hvað sem það kostar nú á þessum vordögum og má ekki bíða haustsins að afgreiða. En svo kemur bara allt í einu hv. þm. Eyjólfur Konráð upp og segir: Frv. verður sko breytt í haust. Það skal sko verða gert. Og ég veit að þar fylgir sá hugur máli að ég efast ekkert um að það muni verða gert. Og þá hafa þeir framsóknarmenn kannske haft rétt fyrir sér sem hafa verið að læða því að mönnum að undanförnu að þeir skyldu nú hafa sig hæga og samþykkja þetta frv. vegna þess að annars kölluðu þeir yfir sig annað miklu verra þegar þeir væru sestir á valdastóla, sjálfstæðismenn og Jón Baldvin Hannibalsson og félagar, því að þá fyrst færi nú að syrta í álinn fyrir íslenskri bændastétt. Það sé eins gott að halda sig á mottunni núna, mótmæla ekki þessu frv. heldur vera rólegir og láta það ganga í gegn til þess að annað verra komi ekki. En nú upplýsir hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson að það þurfi engan Jón Baldvin til - og þó veit ég ekki nema það hafi falist í orðum hans að hluta til. Hv. 11. landsk. þm., sem hefur unnið manna mest í þessum málum, veit náttúrlega um þessar hræringar, sem þarna eiga sér stað og getur upplýst okkur um þau faðmlög sem hann ætlar sér að taka upp við hv. þm. Jón Baldvin til þess að breyta þessu eftir orðum hv. þm. Eyjólfs Konráðs. - Hann hristir höfuðið, hlakkar greinilega ekki til faðmlaganna, en það veit ég að margir í hans hóp gera. Það er talað mikið um að allt sé öruggt og tryggt í sambandi við staðgreiðslur til bænda. Og síðast var hér lesið úr álitsgerð einhverra lögfræðinga sem ég efast ekkert um að hafi unnið sitt verk samviskusamlega - á hvaða taxta veit ég ekki. Það er hins vegar deginum ljósara, sem kom fram hér í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs, að á sex ára afmæli mjög ákveðinnar samþykktar Alþingis um beinar greiðslur til bænda hafi ekkert verið gert, hverjir sem að höfðu komið.  Ein af þeim ástæðum sem tilgreindar eru og hv. þm. Egill Jónsson drap glögglega á áðan er sú að við getum ekki farið að laga okkar búvöruframleiðslu að þessu á þann hátt sem þyrfti og það þyrfti endilega að samþykkja frv. þess vegna. Ég vil aðeins benda á það að á fundi stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins var verið að ganga frá því í hvað lán færu á þessu ári. Þar var ákveðið að til loðdýraræktar færi samtals, og er þá miðað við þær 50 millj. sem komu úr Framkvæmdasjóði, 110 millj., 110 millj. í þá grein. En til allra bygginga, endurbótabygginga og allra nýframkvæmda á öðrum sviðum 70 millj., eða m. ö. o. 40 millj. meira í loðdýraræktina en til allra nýframkvæmda bænda annarra. Svo koma menn hér upp með heilagsandasvip og segja: Til þess að gera þetta þurfum við að samþykkja eitthvert ákveðið frv. af því að við höfum samið það. Auðvitað er þetta spurning um það í hvað fjármagninu er veitt. Og af því að hæstv. forseti Sþ. situr hér þá bendi ég á það líka að við vorum um daginn að samþykkja, og ég stóð að því heils hugar, breytingar á jarðræktarlögum þar sem t. d. var gengið til móts við hans ágætu tillögur um aukinn stuðning við votheysverkun. Það þurfti ekkert frv. um þetta efni til þess að taka skynsamlega á þar, auðvitað ekki. Mér þótti vænt um það líka að hv. 11. landsk. þm. kom hér með upplýsingar um hver salan væri á landbúnaðarvörum á þessu ári miðað við árið í fyrra. Mér þykir sérstaklega vænt um það vegna þess að þegar ég ræddi þetta mál við 1. umr. og minnti á það aftur núna hafði ég Morgunblaðið mér til afsökunar í því efni, en það skýrði frá þessu með stríðsletri, að sala á búvörum hefði stórkostlega dregist saman og horfði til stórvandræða, og hafði það eftir áreiðanlegum heimildum. Það var upplýst hjá okkur á fundinum í morgun að maímánuður hefði breytt nokkru hér um. Og auðvitað vita allir ástæðuna fyrir því. Menn reyndu auðvitað hvað þeir gátu að kaupa kjötvörur í maímánuði af þeirri einföldu ástæðu að menn bjuggust við gífurlegri hækkun á búvörum um mánaðamótin, í raun og veru miklu meiri hækkun en varð, vegna þeirrar ákvörðunar að greiða niður áburðinn og sömuleiðis að verja 40 millj. kr. alveg sérstaklega til þess að búvöruhækkunin yrði ekki eins mikil. En þetta vissi fólk vitanlega ekki í maímánuði og reyndi þess vegna, þrátt fyrir rýra kaupgetu sína, að kaupa kjöt í ríkara mæli en það hefði gert. Ég er hræddur um það að þó að menn geti kannske sagt í dag að staðan sé sæmileg, þá verði ekki framhald þar á. Ég veit ekki, virðulegur forseti, af því ég hef nú setið í þessum stól, hvort ég á að vera að lengja þetta mikið þó að ég ætti kannske að fylgja fordæmi hv. 11. landsk. þm. og tala í hálftíma aftur þegar ég svara. Það er eiginlega ekki nema sanngjarnt að gera það. En það er sem sagt ljóst fyrir mér að bændasamtökin í landinu eru í heild sinni og bændur í landinu ósáttir við þetta frv. Neytendur eru ósáttir við þetta frv. Menn segja að þeir viti hvað þeir hafi en ekki hvað þeir hreppi út úr þessu máli. Gyllingin er þunn, var sagt nú fyrir skömmu. Gyllingin varðandi þetta frv., hún er þunn sannast sagna, þegar ekkert liggur enn fyrir, eins og kom fram frá formanni Stéttarsambands bænda í morgun, ekkert liggur enn fyrir um það að tryggt sé fjármagn til þess að staðið verði við lagafyrirmæli um staðgreiðslur til bænda. Svo þingreyndir erum við báðir, hv. 11. landsk. og ég, að við vitum því miður að við svona lagaákvæði, hversu sem þau eru túlkuð af lögfræðingum, er ekki staðið nema mönnum sýnist svo. Nægir að benda þar á ótal lög um framlög til hinna einstöku sjóða og hinna ágætustu verka sem eru hér skorin niður með lánsfjárlögum vetur eftir vetur. Þar er gott dæmi um það og þetta þekkjum við báðir. Þetta er alveg ljóst. Og nú á lokasprettinum verður þess sem betur fer vart að bæði hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 11. landsk. þm. finna til iðrunar, því að öðruvísi tek ég ekki langhunda þeirra hér í kvöld en sem bein iðrunarmerki. Og alveg sérstaklega eftir þetta veit ég að þessi iðrun verður mikil hjá hv. 5. þm. Vesturl. Davíð Aðalsteinssyni. Ettir að hann er búinn að heyra um leyndar fyrirætlanir þeirra sjálfstæðismanna um að gera starf hans að þessu frv. að engu nú þegar í haust er eðlilegt að hann muni sárlega iðrast þessara gerða sinna. En hv. 11. landsk. þm., hann hlakkar til faðmlaganna við Jón Baldvin og verði honum að góðu.