Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta, sem hér liggur fyrir, um breyt. á l. um lax- og silungsveiði, var við upptök sín ákaflega meinlaust og smátt mál. Það var aðeins um það, að menn mættu veiða göngusilung til 15. sept. í stað 1. sept., og virtust í rauninni allir vera sammála um það atriði. Nú hefur hv. þm. Barð. barið fram brtt. á þskj. 433, og þar er þessu breytt á allt annan hátt. Fyrst og fremst er lagt til að leggja niður embætti veiðimálastjóra og setja það undir háskólann, og svo er lagt til, að kostnaður allur við veiðimálastarfsemina leggist á veiðieigendur að tiltölu við veiðimagn hvers þeirra um sig. Landbn. kom saman og ræddi þessa brtt. og gat ekki fellt sig við hana, og flestir nm. létu uppi þá skoðun að þeir teldu ekki rétt að samþ. þessa brtt. Færðu þeir fram þær ástæður m.a., að bráðlega ýrði að gera endurskoðun á lax- og silungsveiðil., það yrði t.d. að flokka niður ár eftir veiðihætti og veiðimagni, og nú væri hafin starfsemi ekki svo lítil undir eftirliti veiðimálastjóra um klak o.fl. í árnar og það gæti orðið til að kippa úr þessu starfi, sem hefur verið unnið mest sjálfstætt, ef það væri fært undir Atvinnudeild Háskólans. N. leit því svo á, að þessi breyt. gæti aðeins verið til óþæginda og það væri ekki rétt áð fara nú að taka einn mann út úr til sparnaðar. N. gat heldur ekki fellt sig við orðalag c-liðar brtt., þar sem það er ónákvæmlega orðað, en þar segir, að leggja skuli gjald á veiðieigendur að tiltölu við veiðimagn hvers þeirra. Veiðieigendur veiða sjaldnast sjálfir, heldur er þetta leigt út sameiginlega, og vita svo ekki einu sinni skýrt um það, hvað mikið er veitt í hverjum hyl, og yrði því erfitt að fást við þá álagningu, enda sýnist ekki vera í fjárlfrv. gert ráð fyrir lækkun út af þessum veiðimálakostnaði. Þá vildi ég snúa mér til hv. flm. strax, af því að hann er frsm. fjvn., út af því, að það sýnist vera í fjárlfrv. veitt fé til eftirlitsmanna, hvort það muni vera þannig, að eftirlitsmönnum við sumar árnar sé veitt fé úr ríkissjóði. En l. segja fyrir um það, að sýslusjóður eigi að borga þann kostnað, og svo eiga veiðieigendur að borga sýslusjóði. N. treystir sér ekki til að mæla með þessari brtt., en leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, sérstaklega vegna þess, að ef það er samþ. óbreytt við þessa umr., þá verður það að l.



Ég hef borið fram brtt. á þskj. 433. Mér þykir leitt að heyra, áð landbn. hefur ekki séð sér fært að taka þessar till. til greina, þannig að ljá þeim fylgi við þessa umr. Ég skal þó taka það fram, að þessar till. eru ekki bornar fram til að tefja fyrir frv., sem hér liggur fyrir, og skál ég lýsa því yfir, að falli þessar till., þá mun ég samt ekki setja mig á móti frv. á þskj. 325, því að ég hef ekkert á móti því, að það nái fram að ganga. Ástæðan til þess, að ég hef borið þessar till. fram, er ekki sú, eins og gefið var upp hjá hv. frsm., að ég sé að gera tilraun til að taka út einn mann til að spara. Fjvn. hefur gert róttækar till. til sparnaðar á rekstri hinna ýmsu stofnana, en sumt af því, sem hún vildi koma fram, er ekki hægt að koma fram nema með því móti að gera lagabreyt. á ýmsum öðrum l., sem nú eru í gildi. Þess vegna er rétt að bera fram um það brtt. nú, fyrst l. eru til athugunar í hv. deild, hvort sem er. Eins og skýrsla veiðimálastjóra ber með sér, þá er ætlazt til, að í þessi mál fari 50 þús. kr. laun á ári. Nú hefur veiðimálastjóri upplýst, að hann hafi orðið að fá sér sérfræðing til aðstoðar til þess að annast þessi störf með sér, hvort sem það er af því, að hann er ekki nógu mikill kunnáttumaður sjálfur, eða ekki, um það veit ég ekkert, en sjálfur hefur hann gefið þessar upplýsingar og auk þess gert ráð fyrir aðstoð að öðru leyti. Þetta starf heyrði áður undir Atvinnudeild háskólans, fiskideildina, og þar finnst mér, að það eigi heima. Það er ekki verið með þessu að ákveða, að leggja eigi embætti veiðimálastjóra niður, - það er ekki meiningin, - heldur er með þessu hægt að spara ýmis útgjöld, svo sem laun skrifstofumanna, húsnæði og ýmislegt annað smávegis. Veiðimálastjóri getur flutt með sér sérfræðinginn, þó að hann flytji í fiskideildina í Atvinnudeild háskólans. En eins og ég sagði, það er hægt að spara 8 þús. kr. til skrifstofumanns, 1000 kr. á mánuði í húsaleigu, og auk þess er rannsóknarkostnaður 15 þús. kr. Þetta finnst mér eigi að gera, sérstaklega þegar það er nú vitað, að vel megi fara þessa leið nú, þar sem fiskideildin hefur nú fengið meira húsnæði, en hún hafði haft áður, en það var meginástæðan fyrir því, að þessi breyting var gerð, að veiðimálastjóri flutti úr fiskideildinni. Þá þykir mér rétt að bera fram brtt. við 1. mgr. 76. gr. laganna, en í henni stendur nú, með leyfi hæstv. forseta: „Veiðimálastjóri skal vera kunnáttumaður um veiðimál og vatnalíffræði.“ Þar legg ég fram brtt. og legg til, að í staðinn fyrir þetta komi: Atvinnudeild háskólans (fiskideild) skal hafa í þjónustu sinni kunnáttumann um veiðimál og vatnalíffræði. - Með þessu er ekki ætlazt til þess, að embætti veiðimálastjóra sé lagt niður, heldur eingöngu að hann flytjist yfir í Atvinnudeild háskólans. Með því er ekkert verið að fara yfir á verksvið hans. Ég geri ekki ráð fyrir, að hans áhrif verði neitt minni fyrir þetta, því að það er ekki ætlazt til þess, að hann sé neinn yfirmaður stofnunar, heldur er hann yfirmaður veiðimála og verður það eftir sem áður. Ég ber hérna líka fram brtt. við 79. gr. varðandi kostnað við stjórn veiðimála. Um þá hlið málsins hefur verið rætt við veiðimálastjóra, en hann telur, að kostnaður við innheimtu gjalda þeirra, sem um getur í gr., sé svo mikill, að það sé ekki fært að framkvæma hana. En ef litið er á 79. gr., þá stendur nú þar, með leyfi hæstv. forseta: „Veiðimálastjóri semur við eftirlitsmenn um kaup þeirra. Kaupið greiðist úr sýslusjóði og endurgreiðist sýslusjóði af veiðieigendum, að tiltölu við veiðimagn hvers þeirra um sig undanfarið ár. Sýslunefnd jafnar gjaldinu niður, og má taka það lögtaki.“ Þegar svo hv. frsm. segir, að hann kunni ekki við orðalagið, þá kann hann ekki við sitt eigið orðalag.

Ég man ekki til þess, að ég hafi samið þessi lög, því að það var löngu áður en ég kom á þing.

Lögin voru endurskoðuð 1941, og þá var hann í n., sem fjallaði um málið. Það er þess vegna ekki mín sök, þó að orðalagið sé óviðeigandi. Hins vegar er ég albúinn til samkomulags um að breyta orðalaginu.

En þetta hefur ekki verið svona í framkvæmdinni.

Ég sé, að það er hárrétt. Þetta hefur ekki verið svona í framkvæmdinni. Það hefur verið greitt 10 þús. kr. til eftirlits í Borgarfirði og Árnessýslu af ráðh. án nokkurrar heimildar. Það er gerræði og algerlega á ábyrgð ráðherra.

Kannske með samþykki fjvn?

Nei, ekki með samþykki fjvn. En það, sem þarf að athuga, er, hvort ekki sé hægt að strika þennan póst út.

Vitanlega á að strika hann út.

Þetta gjald ber að innheimta skv. ákvæðum laganna, og það eru sýslurnar, sem eiga að innheimta það. Þetta gjald ber að innheimta, og það á að renna í ríkissjóð, því að það hefur verið hann, sem hefur staðið undir kostnaðinum við þessi mál. Á þessu hef ég byggt brtt. mína. Hv. frsm. spyr, hvort fjvn. hefði ekki getað breytt þessu. Ég vil upplýsa það í þessu sambandi, að fjvn. hefur ekki lagt til neinar brtt., en skv. skýrslu veiðimálastjóra, þá er það mjög athugandi, hvort ekki muni vera hægt að lækka kostnaðinn um 10 þús. kr. Ég vil vænta þess, að það verði ekki mikil átök um þessar niðurfærslur á útgjöldum ríkissjóðs, þó að þetta sé í sjálfu. sér ekki afgerandi fyrir afkomu hans, en ef ekki verður gengið inn á þessar niðurfærslur, eins sjálfsagðar og þær eru, þá má ekki búast við því, að greiðlega gangi með önnur mál af því tagi. Þessa afsökun frá hv. n. um, að hægt sé að breyta þessu seinna, get ég ekki tekið gilda: Tækifærið er í dag. Þetta lamar ekki starfsemi veiðimálastjóra á nokkurn hátt, en getur hins vegar sparað ríkissjóði nokkur þús. kr., og þess vegna get ég ekki skilið, að hv. þm. standi á móti þessari brtt. Ég vil benda hv. frsm. á, að það er ekki neitt auðvelt verk fyrir fjvn. að koma saman fjárl. með auknu tillagi til verklegra framkvæmda, og þær till., sem gerðar eru um niðurfærslur á gjöldum ríkisins, munu mæta mikilli mótspyrnu, ef alls staðar verður veitt jafnmikil mótspyrna sem í þessu máli. Að endingu vil ég vænta þess, að þessi ágæti og prýðilegi þm. sýni sanngirni í þessu máli, eins og hann hefur jafnan gert í öllum málum áður.



Herra forseti. Ég hef ekki viljað bregðast trausti hv. þm. Barð., en ég vil benda hv. þm. Barð. á, að þó að á þetta verið fallizt, þá er ekki hægt að svipta veiðimálastjóra embætti, því að hann er ráðinn til 5 ára og er ekki búinn að vera nema á þriðja ár, það er því ekki hægt að segja upp, fyrr en hann hefur fyllt þetta 5 ára tímabil, og það er ekki hægt að svipta hann stöðu eða launum fyrr. Hann er að því leytinu fastari í stöðu sinni, en flestir aðrir. Annars er það staðreynd, að hv. þm. getur oft verið hógvær og sanngjarn í kröfum sínum, og ég vænti þess einnig, að svo geti orðið hér. Hv. þm. veit, að alls staðar eru atvinnuvegirnir á hausnum. Alls staðar þarf að styrkja. Laxveiðieigendur og laxveiðimenn eru næstum því þeir einu, sem eru ánægðir. Ég held því, að það sé ekki heppilegt að fara að gera þá óánægða líka. Og ég held nú líka, að ef hv. þm. leggur sig í líma, þá held ég, að hann geti komizt að sanngjarnri niðurstöðu, og ég veit nú reyndar ekki betur, en að fjvn. hafi fullt leyfi til þess að gera sínar ráðstafanir til þess að draga úr skrifstofu- og húsaleigukostnaðinum, ef henni lízt svo.



Ég hef nú lítið blandað mér inn í umr. fram að þessu. Hv. frsm. er búinn að taka flest það fram, er máli skiptir. En það er aðeins eitt, sem ég vil vekja athygli á viðvíkjandi c-lið á brtt. hv. þm. Barð., að ef þetta verður að lögum, þá er þetta ákvæði sett með það fyrir augum að standast kostnað við stjórn veiðimála, og skuli leggja þetta gjald á veiðieigendur. Um þetta er það að segja, að þar, sem veiðisamþykktir hafa verið gerðar, þá er allt þetta fé látið renna til þess að viðhalda ræktunarskilyrðunum í viðkomandi veiðiám og vötnum. Ég vildi aðeins benda á þetta atriði, svo að menn gætu tekið það til athugunar í þessu sambandi. Svo er annað. Austur við Ölfusá og Hvítá, þar nýtur ábúandinn einskis fyrir leiguna á ánni, því að ágóðinn af leigunni rennur allur til ræktunar á sjálfum veiðistaðnum, en ég er hræddur um, að bændum reynist það nokkuð erfitt, ef þeir eru sviptir öllum tekjum til þess, hvað þá líka, ef þeir ættu þar á ofan að fara að bera aukaskatt. Það er ekki nein sanngirni í því. Ég vildi aðeins vekja máls á þessu, en ætla ekki að öðru leyti að lengja umr.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. meira en orðið er, en ég vildi aðeins endurtaka það, sem ég sagði í upphafi fyrri ræðu minnar, að þetta er alveg eins orðað og segir í lögunum, það stendur svona í lögunum. Hitt er svo annað mál, hvort það mega vera þeir, sem veiða aflann. Hér er um að ræða skemmtiveiðar að miklu leyti, skemmtiveiðar, sem stundaðar eru, af efnuðu fólki, og það er sannarlega ekki of gott til þess að bera þennan skatt. Ég vil benda á það, að ég veit ekki betur, en að það eftirlit, sem komið er á vegna atvinnuvega, - ég veit ekki betur, en að sá kostnaður, sem af því leiðið, sé greiddur af atvinnuveginum sjálfum. Það eru engar tekjur, sem hið opinbera hefur af þessum veiðum.

Útflutningsgjald.

Það eru ekki nein rök fyrir þessu máli, því þó að eitthvert útflutningsgjald sé greitt af laxi, þá er það svo hverfandi lítið, og það er hreinn og beinn smásálarskapur - hreinn smásálarskapur, ef það á að fara að drepa málið af þessari ástæðu. Hv. frsm. tók það fram, að veiðimálastjóri væri ráðinn til 5 ára og það væri því ekki hægt að breyta þessu, fyrr en hann hefur verið allan ráðningartímann. En eins og ég hef þegar tekið fram, þá er ekki verið að taka neitt af honum, þó að hann verði fluttur yfir í aðra stofnun. Hann getur starfað alveg sjálfstætt, þó að hann sé fluttur yfir í Atvinnudeild háskólans. Hitt er alveg út í bláinn, að fjvn. eigi að fara að benda á húsnæði handa veiðimálastjóra. Það er blátt áfram hlægilegt. En ef ekki er hægt að gera þessa leiðréttingu, ef ekki er hægt að stíga svona smátt spor til niðurskurðar á útgjöldum ríkisins, þá er varla við því að búast, að stigin verði stór spor í stærri málum.

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég tel það meginhlutverk Íslendinga að stuðla að því, að jöfnuður allra landsins barna verði sem allra mestur og allir þegnar þjóðfélagsins geti notað krafta sína og hæfileika. Með flutningi þessa frv. vil ég stuðla að því, að stigið verði stórt skref í þá átt, að konur geti notið sín til fullnustu, eins og þær hafa efni og hæfileika til. Ég geri mér góðar vonir um undirtektir hv. þm., því að Íslendingar hafa að jafnaði verið á undan öðrum þjóðum í að veita konum þau réttindi, sem þeim ber. Það hefur stundum kostað harða baráttu að fá þessi réttindi fram, en það hefur aldrei verið séð eftir því eftir á. - Ég vil nú rekja sögu þessara mála í örstuttum dráttum. Það var fyrir tæpri öld, að stúlkur fengu jafnan erfðarétt við pilta, en höfðu aðeins haft hálfan erfðarétt til þess tíma. Þá er það næst að taka, að fyrir tæpum 70 árum höfðu konur engan kosningarrétt, en þá er þeirri breytingu komið á, að konur, sem veittu búi forstöðu og náð höfðu vissum aldri, fengu atkvæðisrétt um sveitarstjórnarmál. Þá gerist það næst, að fyrir 40 árum fengu allar konur rétt til að kjósa í sveitarstjórn. Sé athugað um menntun kvenna, sést, að nokkur merk skref hafa verið stigin af Alþ. í þeim efnum á undan öðrum þjóðum. Sú var tíðin, að konur höfðu ekki rétt til að ganga undir próf við hina æðri skóla og stunda þar nám, en 1886 kom sú tilskipun, að konur skuli hafa rétt til að ganga undir 4. bekkjarpróf í lærða skólanum í Reykjavík og hafa rétt til að stunda nám í læknaskólanum og að nokkru leyti í prestaskólanum, en þær höfðu þó ekki rétt til að nota þau réttindi, sem prestaskólapróf veitti, og er þar tekið fram, að þær skuli engan rétt hafa til námsstyrkja af opinberu fé. Þessi ákvæði voru í gildi til 1911, að Hannes Hafstein beitti sér fyrir því, að þau væru numin úr gildi og konur hefðu rétt til að stunda nám í öllum menntastofnunum og ganga þar undir próf og fá rétt til embætta og styrkja af opinberu fé. Þessi lög eru enn í gildi og þykir nú hjákátlegt að hafa í l. ákvæði um, að konur megi fá styrki, stunda nám, taka próf og öðlast réttindi til embætta. Er því full ástæða til að nema þau úr gildi og setja önnur í staðinn, sem fullnægja betur kröfum tímans. Það eru allir sammála um, að þessi lög hafi öll stefnt til góðs, og því ástæða til að láta þau standa og halda áfram á sömu braut. Nú segja sumir, að konur hafi jafnrétti við karla, en þó mun vera leitun á konu, sem viðurkennir, að svo sé, og allir réttsýnir karlmenn verða að viðurkenna, að þrátt fyrir ýmsar góðar réttarbætur sé enn alllangt í land, að konur njóti sömu réttinda og karlar. Því fer fjarri, að íslenzka konan hafi sömu aðstæður eða lögtryggðan rétt til að njóta sín á jafnréttisgrundvelli í atvinnulífi þjóðarinnar. Þar eru enn margar hömlur og gamlir fordómar, sem að vísu eru að smáþoka, en betra væri samt sem áður að flýta fyrir með lagasetningu. En þar sem skórinn kreppir allra mest að, er á hinu fjárhagslega sviði, en á því sviði hafa konur langt frá því jafnrétti við karla. Það kann sumum að finnast, að það sé ekki svo mikið. En það var ekki mikið annað, sem á skorti hjá Íslendingum í viðskiptunum við Dani en að okkur skort fjárhagslegt sjálfstæði, og er þeir höfðu fengið það, var eins og allt leystist hér úr læðingi. Á sama hátt er ég sannfærður um, að mörg öfl mundu losna úr læðingi hjá konunum, ef þær fengju fullt fjárhagslegt sjálfstæði. Danir áttu erfitt með að skilja, að þetta stæði okkur fyrir þrifum, og nú eru til karlmenn, sem skilja ekki, að þetta er nauðsynlegt fyrir kvenfólkið. Að vísu hefur mikið áunnizt í þessum efnum. Má t. d. nefna, að um 1890 var kaup karla um það bil 5 sinnum hærra en kaup kvenna. Því fer fjarri nú, að kaupmismunurinn sé svo mikill, og ég hygg, að megi slá því föstu, að enginn teldi rétt nú, að karlar hefðu fimmfalt kaup á við konur, og flestir munu slá því föstu, að þetta stefni í framfaraátt. En hvernig lítur þetta út nú? Það er alveg rétt, að á sumum sviðum hafa konur alveg sömu laun og karlar, og á þetta einkum við í hinum ábyrgðarmeiri stöðum. Það mundi enginn taka í mál, að kvenlæknir hefði lægri taxta en karllæknir. Sama er að segja um sýslumenn, þar mundi vera gengið út frá sömu launum, hvort sem um karl eða konu væri að ræða. Ég held líka, að ríkisféhirðir hafi sömu laun og fyrirrennari hennar hafði, sem var karlmaður. Þegar Alþ. gekk frá launal. síðast, virðist megintilgangurinn hafa verið, að konur nytu sömu launa hjá ríkinu og karlar, en þó er á einum stað mótsögn því að 16. launaflokkur er eingöngu fyrir konur, sem vinna að iðnaði, en þetta virðist vera einhver meinloka og gegn meginanda l. En þótt andi l. hafi verið þessi, hefur framkvæmdin orðið önnur, því að konur hafa verið ráðnar í lægstu launaflokkana, en karlar skipa hærri flokkana, og konur hafa ekki verið færðar upp eftir sömu reglum, og má líta á þetta sem lagabrot. Hjá ýmsum ríkisstofnunum er flokkur sá, sem nefnist 3. flokks skrifarar, nær eingöngu skipaður konum. Hér á Alþ. hafa forráðamenn þingsins greitt körlum og konum, sem eru þingritarar, sömu laun, en sama regla virðist gilda hér um hin lægra launuðu störf, að konur virðast aðallega skipa þau. Þegar komið er niður í anddyrið, hafa konur þær, sem þar annast fatageymslu, svo lág laun, að engum karlmanni mundi vera boðið slíkt, hversu vesall sem hann væri. Og þó að Alþ. hafi margt vel gert í þessum efnum, virðast forráðamenn þess enn haldnir af hinum gömlu hleypidómum. Hið sama virðist gilda hjá einkafyrirtækjum. Hinar færustu konur í vélritun og bókhaldi eru látnar hafa lægra kaup en karlar, sem eru þeim engu fremri á því sviði. Kynferði er látið ráða, en ekki hæfni. Ég er kunnugur vinnu karla og kvenna í hraðfrystihúsum og hef veitt því athygli, hvort karlar væru hæfari en konur. Mér virðast karlmenn vera hæfari til að vinna langan vinnudag, en konur séu hraðvirkari. En ef við athugum afköstin við innpökkun fisksins, þá eru konur stórum afkastameiri, og þegar á allt er litið á frystihúsum, er ekkert réttlæti í því, að karlar hafi stórum hærra kaup. Sama er að segja um aðra staði, t. d. skrifstofur, að erfitt er að sjá, að karlmenn hafi þar nokkra sérstaka yfirburði, og hið sama er að segja um afgreiðslu í verzlunum. En samt sem áður hafa karlar hærra kaup. Geti einhver bent mér á, að karlmenn séu hæfari við sum störf, skal ég óðara benda á, að konur séu hæfari við önnur, og ég sé því ekki, að það sé réttlætanlegt að greiða körlum hærra kaup. Sé litið á iðnaðinn, þar sem mest allt er unnið með vélum, en ekki með kröftum; verður ekki séð, að konur séu lélegri vinnukraftur. En hver er svo kaupgjaldsmismunurinn? Ég skal taka dæmi um það, sem ég þekki og skýrslur liggja fyrir um: Hæsta kaup karla í almennri daglaunavinnu er kr. 8.40 á klst., en hæsta kaup kvenna í almennri daglaunavinnu er hins vegar ekki nema kr.. 6,45 á klst. Mismunurinn er þarna, eins og menn sjá, kr. 1,95 á klst., eða fast að 20 kr. mismunur á 10 stunda vinnu. Þetta dregur sig saman yfir árið og getur orðið mörg þúsund krónur á ári, þegar unnar eru jafnmargar klukkustundir. Hér í Reykjavík er þessi mismunur á kaupi verkamanna og verkakvenna þó miklu meiri, eða fast að þremur krónum á klst., og nálgast því munurinn á kaupi verkamanns og verkakonu 30 kr. á 10 klst. Ef við lítum á heildina, hvernig þetta er í landinu að því er verkalýðsfélögin snertir, þá er hlutfallið, þar sem minnstu munar milli karla og kvenna, þannig, að konur hafa 75% af kaupi karla, en það er það bezta hlutfall, sem ég þekki til, en hins vegar stappar nærri því á einstöku stöðum í landinu, að kaup kvenna sé ekki nema 50–60% af kaupi karla. Í iðnaðinum hér í Rvík er kaup karla og kvenna mjög mismunandi, og alls staðar er mismunurinn á þá leið, að kaup karla er miklu hærra en kaup kvenna. Þannig hafa t. d. karlmenn í smjörlíkisgerðunum 1.800 kr. á mánuði, en stúlkur 1.080 kr. Ég hefði þó getað ímyndað mér, að konur gætu lært að búa til smjörlíki með svipuðum afköstum og karlar. Eftir samningum verksmiðjufólks eru byrjunarlaun karla kr. 945,00 á mánuði, en kvenna kr. 585,00. - Við matreiðslustörf, en við þau hafa konur fengizt á Íslandi frá alda öðli, svo að þar ættu þær ekki að vera vankunnandi, ef þær mennta sig á sama hátt og karlar, en samt er kaupmismunur sá, að karlar hafa frá 1.9502.437 kr. á mánuði, en hæsta kaup kvenna við matreiðslustörf mun vera um 1.100 kr. á mánuði, og algengt er, að kaup kvenna sé langt fyrir neðan það. - Klæðskerar í annarra þjónustu hafa um 2.000 kr. mánaðarlaun, en stúlkur, sem lokið hafa sveinsprófi í kápusaumi, hafa 1.050 kr. á mánuði. Mér er tjáð, og hef það fyrir satt þangað til annað kemur í ljós, að konur séu útilokaðar frá iðnréttindum í bókbindara- og prentarafélaginu, en konur fá þó að vinna að bókbands- og prentarastörfum, og er þá kaupgjaldsmismunurinn í þessum iðngreinum á þessa leið: Karlmenn við prentiðn hafa 501–534 kr. á viku, en byrjunarlaun kvenna við þau störf eru 108 kr. á viku. Eftir 5 ár er kaup kvenna komið upp í 309 kr. og eftir 10 ár upp í 360 kr. á viku. Ég get ekki ímyndað mér, að konur séu svo tornæmar við þau störf, sem í prentsmiðjum eru unnin, að þær geti ekki verið fullnuma eftir 4–5 ár, en þær fá þetta kaup ekki fyrr en eftir 10 ár, og við bókbindarastörfin eru þær ekki komnar á fullt kaup fyrr en eftir 12 ár, og þá fá þær 360 kr. á viku, en karlar byrja með 500 kr. á viku. Ég gæti tekið miklu fleiri dæmi um þetta, en þetta ætti að nægja til að sýna, hvernig mismunurinn er gegnum gangandi um kaup karla og kvenna við ýmiss konar störf í þjóðfélaginu, skrifstofustörf, búðarstörf, iðnaðarstörf og hvar sem borið er niður. Ég hef hér í grg. getið eins furðulegs fyrirbrigðis að því er snertir kaup karla og kvenna, en það er við líksöng. Það er alkunna, að þegar flytja á mann til moldar, þykir hlýða að syngja og láta bæði karla og konur taka þátt í þeim söng. Mér er sagt, að karlmönnunum séu greiddar 50 kr. fyrir að syngja, en konunni 30 kr. Það er auðvitað ekki nema alveg í hlutfalli við önnur dæmi, sem ég nefndi, en dálítið er það þó hjákátlegt. Svipað mun hlutfallið vera, þegar yfirsetukona og læknir eru við þá athöfn saman að taka á móti barni, sem fæðist í heiminn, eins og þegar verið er að syngja til moldar, - þá mun vera svipað um hlutfallið milli kaupgjalds læknisins og ljósmóðurinnar. Ég er sannfærður um það, að þessi gífurlegi munur á verðlagi vinnu karla og kvenna í þjóðfélaginu helgast fyrst og fremst af hefðbundnum vana. Það dettur engum í hug, að þessi munur sé löghelgað réttlæti eða nákvæmt mat. En viðurkenni menn þetta, þá ætti mönnum að vera ljúft að veita fylgi sitt til þess, að þessu verði breytt þannig, að báðum kynjum séu goldin laun fyrir framlag við vinnu og þjónustu í þjóðfélaginu í samræmi við það, sem rétt er. Ég hef slegið því föstu hér í þessu frv., að rétt sé að láta allt sérstakt kvennakaup niður falla og að algerlega verði greitt sama kaup körlum og konum. Þetta veldur aðeins því, að þar, sem vinnuafl kvenfólksins verður talið koma að eins góðum notum eða betri en vinnuafl karla, yrðu konur teknar til starfa, en við þau störf, þar sem karlar eru betri vinnukraftur, þá yrðu þeir teknir til starfa umfram konur, og það álít ég einu réttmætu ástæðuna til þess að ráða því, hvernig konur skipast í störf og hvernig karlmenn. Þetta er sums staðar orðað á þann hátt, að það beri að gjalda konunni sama kaup fyrir sömu vinnu, en ég sé ekki, að það hafi neinn kost í för með sér, því að val atvinnurekandans ætti að geta skorið úr um það, og konur yrðu þá aðeins teknar til starfa þar, sem þær afkasta eins miklu og karlar, og það tel ég eðlilegri grundvöll heldur en að fara að vega og meta, hvort kvenmaður komi að sama gagni og karlmaðurinn og gæti orðið úr því eintómur hráskinnaleikur. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá vil ég treysta því, að á sama hátt og Alþ. Íslendinga var á undan löggjafarsamkomum flestra annarra þjóða um að færa rétt kvenna til samræmis við rétt karla, þá vilji Alþ. nú einnig stíga lokaskrefið á þann hátt að gera rétt kvenna í þjóðfélaginu að öllu leyti jafnan rétti karla, í atvinnumálum, fjármálum, á sviði fjölskyldulífsins, rétt til náms og menntunar, rétt til embætta og sýslana og allra starfa í þjóðfélaginu og síðast, en ekki sízt, á fjárhagssviðinu. Á síðustu árum hafa Íslendingar og stigið það skref í samstarfi við aðrar þjóðir að vinna að því, að konum sé skapaður sami réttur í hvívetna og körlum. Þetta tel ég, að Íslendingar hafi tekizt á hendur með aðild sinni að Bandalagi sameinuðu þjóðanna. Það eitt með öðru tel ég benda á, að það sé sjálfsagt og rétt, að Alþ. samþykki frv. eins og þetta. Íslendingar hafa stigið mörg myndarleg skref í áttina til þess að jafna rétt karla og kvenna í þjóðfélaginu, og nú er ekkert annað eftir en að stíga lokaskrefið, sem leiði til algers jafnréttis karla og kvenna. Með því mundi verða skapað réttlátt og betra þjóðfélag. Ég er sannfærður um það, að á sama hátt og íslenzka þjóðin fór fyrst að taka verulegum framförum eftir að hún hafði öðlazt sitt fjárhagslega sjálfstæði, eins mundu kraftar kvenfólksins koma betur í ljós og leysast úr læðingi, ef löggjöfin veitti þeim algerlega fjárhagslegt sjálfstæði og jafnrétti á við karla á því sviði eins og öðrum. Ég vil svo vona, að þetta frv. fái greiðan gang gegnum þingið og allir hv. alþm. veiti því brautargengi. Legg ég til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og félmn.