Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Utanrmn. hefur fjallað um till. til þál. um samning um stofnun Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu og sent frá sér svohljóðandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um till. og leggur til að hún verði samþykkt.`` Undir þetta skrifa allir fulltrúar í utanrmn.

Ólafur Þ. Þórðarson : Herra forseti. Þeirri stefnu hefur verið mjög hampað, m.a. af ráðherrum, að íslenska ríkið eigi að minnka afskipti sín af bankarekstri. Sú undantekning hefur aldrei verið kynnt í þeim efnum að búið væri að breyta stefnunni á þann veg að við ættum að hætta afskiptum af bankarekstri hér innan lands en hefja hann í þeim mun ríkari mæli erlendis. Þar sem mér er ekki ljós ávinningur Íslendinga af þessu tiltæki en útgjöldin augljós segi ég nei.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Utanrmn. hefur fjallað um þessa till. og sent frá sér svohljóðandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um till. og leggur til að hún verði samþykkt.`` Undir þetta skrifa allir meðlimir utanrmn. og ég vil geta þess að fyrir liggja meðmæli frá Sambandi ísl. sveitarfélaga þar sem mælt er eindregið með því að sáttmálinn verði fullgiltur af Íslands hálfu.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um fullgildingu samnings um vernd einstaklinga varðandi vélræna vinnslu persónuupplýsinga. Ástæðan fyrir því að það hefur dregist svo mjög að fullgilda þennan samning af Íslands hálfu er sú að íslensk lög um þessi málefni hafa verið tímabundin þangað til í fyrra þannig að ekki þótti unnt að fullgilda hann fyrr. Utanrmn. hefur rætt þessa tillögu og sent frá sér svohljóðandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um till. og leggur til að hún verði samþykkt. Jón Thors, skrifstofustjóri í dómsmrn., kom á fund nefndarinnar. Samkvæmt upplýsingum Jóns Thors eru almennt séð nægjanleg lagaákvæði fyrir hendi í íslenskum lögum til að unnt sé að fullnægja ákvæðum samningsins.`` Undir þetta nál. skrifa allir meðlimir í utanrmn. Vegna umræðna sem urðu við fyrri umr. um þessa till. tel ég rétt að lesa upp þær athugasemdir sem ég fékk frá Jóni Thors varðandi þennan samning sem skýrir þetta að nokkru leyti, en þær hljóða svona: ,,Athugasemdir vegna samanburðar á ákvæðum Evrópusamnings um vernd einstaklinga varðandi vélræna vinnslu persónuupplýsinga og ákvæðum laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, nr. 121/1989: 1. Varðandi 6. gr. samningsins. Í 6. gr. samningsins er kveðið svo á að nánar tiltekin einkalífsatriði sé óheimilt að vinna vélrænt nema í lögin séu sett viðeigandi verndarákvæði. Slík verndarákvæði er að finna hér á landi í 4. gr. laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, nr. 121/1989. Þar er ákvæði sem segir að óheimilt sé að skrá upplýsingar sem samsvara þeim sem taldar eru í 6. gr. samningsins nema í tilteknum undantekningartilvikum. Þau tilvik eru lagaheimild, samþykkt hins skráða sjálfs og ef þessu tvennu er ekki til að dreifa sérstök heimild frá tölvunefnd sem hefur það hlutverk að hafa eftirlit með framkvæmd laganna. Skráning skv. lögum nr. 121/1989 tekur bæði til handunninnar og vélrænnar skráningar. Samningurinn kveður ekki nánar á um hvað séu viðeigandi verndarákvæði og skýringar á því eru ekki heldur í athugasemdum með samningnum. Er það því mat löggjafa hvers ríkis hvað teljist nægileg verndarákvæði. Telja verður ákvæði laga nr. 121/1989 fullnægja ákvæðum samningsins. Til samanburðar við lög nr. 121/1989 má geta þess að ákvæði danskra laga nr. 622/1987, um skrár einkaaðila, eru mjög sambærileg að því er varðar heimild til skráningar þeirra persónuupplýsinga sem 6. gr. samningsins fjallar um. 2. Varðandi 8. gr. samningsins. Í 8. gr. er fjallað um rétt manna til að fá upplýsingar um vélrænar skrár og það sem þar er skráð varðandi þá sjálfa. Í IV. kafla laga nr. 121/1989 er að finna ákvæði sem samsvara ákvæðum 8. gr. samningsins og telja verður þau fullnægja ákvæðum samningsins. 3. Varðandi 12. gr. samningsins. Þessi grein fjallar um streymi persónuupplýsinga milli landa og lagasetningu um það efni. Í lögum nr. 121/1989 er fjallað um þetta efni í 27. gr. Þar er krafist samþykkis tölvunefndar ef flytja á gögn varðandi þau einkalífsatriði sem talin eru í 1. mgr. 4. gr. laganna og 6. gr. samningsins til geymslu eða úrvinnslu erlendis. Einnig er í 1. mgr. 27. gr. lagt almennt bann við kerfisbundinni söfnun og skráningu persónuupplýsinga hér til vinnslu eða geymslu erlendis nema heimild tölvunefndar komi til. Í 4. mgr. er heimild fyrir dómsmrh. til að ákveða í reglugerð að bann skv. 1. og 2. mgr. eigi ekki við í tilteknum tilvikum, m.a. vegna alþjóðlegrar samvinnu. Því mun þurfa að setja með reglugerð ákvæði sem heimila flutning gagna til þeirra landa sem aðilar eru að þessum samningi. Lagaákvæði eru því nægileg til að fullnægja samningnum á þessu sviði. 4. Varðandi önnur ákvæði samningsins. Önnur ákvæði snerta ekki beinlínis ákvæði laga nr. 121/1989 og verður því að telja að almennt séð séu nægileg lagaákvæði fyrir hendi í íslenskum lögum til að unnt sé að fullnægja ákvæðum samningsins.`` Þetta er gert í dómsmrn. 11. des. 1990 af Jóni Thors skrifstofustjóra. Eins og ég sagði áðan þá leggur utanrmn. samhljóða til að þessi samningur verði samþykktur.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Utanrmn. hefur rætt þetta mál á fundi sínum og sent frá sér svohljóðandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um till. og leggur til að hún verði samþykkt.`` Undir þetta rita allir meðlimir í utanrmn.

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) : Hæstv. forseti. Það er endurtekning á fyrri ræðu minni hér. Utanrmn. hefur rætt þessa þáltill. um staðfestingu samnings um Alþjóðastofnun um notkun gervitungla í siglingum og sent frá sér svohljóðandi nál.: ,,Nefndin hefur fjallað um till. og leggur til að hún verði samþykkt.`` Undir þetta skrifa allir meðlimir í utanrmn.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Nú hefst umræða utan dagskrár skv. síðari mgr. 32. gr. þingskapalaga. Það er hv. 4. þm. Norðurl. e. sem beðið hefur um umræðuna og að ósk annarra hv. þm. hefur verið leyft að umræða þessi fari fram skv. síðari málslið 32. gr. þingskapa.

Björn Valur Gíslason : Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri sem ég fæ hér utan dagskrár til að vekja máls á þeim stórkostlega vanda sem vofir yfir mörgum sjávarplássum vegna viðblasandi kvótaskerðingar á smábátum. Það er alveg óhætt að segja að gripið hafi um sig skelfing meðal smábátaeigenda og forsvarsmanna margra sveitarfélaga í kjölfar svokallaðrar tilraunaúthlutunar á aflaheimildum smábáta hér á dögunum og skyldi engan undra. Menn sem höfðu af dugnaði og hörku árum og áratugum saman sótt sjó og aflað sér og sínum lífsviðurværis með því urðu nú fyrir þeirri hrikalegu reynslu að fótunum var svo gjörsamlega kippt undan þeim að margir sjá ekki fram á neitt annað heldur en gjaldþrot og upplausn. Byggðarlög sem byggst höfðu og byggjast enn reyndar nær eingöngu á útgerð smærri báta eiga sér nú varla viðreisnar von ef svo fer sem horfir í kvótamálum smærri bátanna. Sjómenn og fjölskyldur þeirra, sem lagt höfðu allt sitt að veði til þess að vera sjálfum sér nóg og komast þannig áfram í lífinu, eru nú neydd út í annað af tvennu illu: Að flosna upp af lífsviðurværi sínu og jafnvel heimabyggð eða þá það sem er eðli þessa fólks svo andstætt, að leita á náðir opinberra sjóða. Það hefur verið talað mikið um ákveðin byggðarlög sem verst munu fara út úr þessu hrikalegu máli ef svo fer sem horfir og eru þá oftastnær nefndir staðir eins og Borgarfjörður eystri, Bakkafjörður og Grímsey. En þetta eru ekki einu staðirnir sem fara illa út úr þessu dæmi eða hreinlega leggjast í eyði vegna þessarar hættulegu stefnu í fiskveiðimálum. Hvert einasta byggðarlag, sem á einhvern hátt byggir afkomu sína á sjósókn, á undir högg að sækja. En það er í sjálfu sér engin tilviljun að þessir staðir eru nefndir öðrum stöðum fremur því að þarna koma einmitt áhrif kvótakerfisins fram í hnotskurn. Á þessum stöðum snertir það beint hvern einasta íbúa ef kvóti er seldur úr byggðarlaginu. Fjölskyldur sem töldu sig hafa lagt sitt af mörkum til þjóðfélagsins og öðlast með því kannski einhvern rétt, hugsanlega stöðurétt til að fá að búa þar sem það helst kýs að vera og fólk sem hefur staðið við sitt betur en margur annar verður nú ekki bara fyrir því að vinnan er tekin frá því heldur eru allar eigur þess, fasteignir, sviptar verðgildi sínu og búseturéttur þessa fólks er að engu gerður. Það er að mínu mati svo andstætt öllum rökum að markaðssetja fiskinn í sjónum og þar með heilu byggðarlögin að það nær nánast engri átt. Að setja allan syndandi fisk inn í þetta markaðskerfi --- sem sumir markaðshyggjumenn hafa jafnvel kallað markaðskerfi andskotans, þeim mun hafa líkað það vel --- að láta óveiddan fisk ganga kaupum og sölum er að mínu mati algjörlega út í hött. Trillusjómenn kaupa engan kvóta. Þeir eru ekki samkeppnishæfir á þessum markaði. Þeir ganga ekkert inn í banka og lánastofnanir eða fjármögnunarleigu til að ná sér í pening og sanka að sér óveiddum fiski, enda eiga þeir ekkert að fá að gera það frekar en aðrir. Þessi auðlind á ekki að vera til sölu. En stóru útgerðirnar fara hins vegar létt með þetta. Þær fara létt með að næla sér í kvóta og þá er það gert á kostnað einhverra af þessum litlu sem ekki hafa náð fótfestu í þessu kerfi og eru að flosna upp. Það er þessum aðilum létt verk að ganga í sjóði, opinbera sjóði sem aðra, til kvótakaupa. Og jafnvel aðilar alveg ótengdir sjávarútvegi á nokkurn hátt --- það eru dæmi um lögfræðinga og heildsala sem eru að kaupa sér kvóta, sem eru að fjárfesta í kvótakerfinu og beina fjármunum sínum inn á þennan markað, kaupa báta og kvóta sem þeir ráðstafa síðan að eigin vild. Þetta nær nánast ekki nokkurri einustu átt. Fjársterkir aðilar geta hæglega gert heilu byggðarlögin óbyggileg á stuttum tíma, nánast einni nótt með kvótakaupum. Þetta kerfi byggir á því fyrst og fremst að þeir sem eru stórir fyrir hafa mesta möguleika á að stækka á kostnað hinna því það er bara ákveðinn rammi utan um þessa fiska sem eru til sölu. Það verður ekki náð í þá nema að taka þá af einhverjum öðrum. Og svo færa menn hugsanlega þennan kvóta sér til eignar, og hafa gert, það eru mörg dæmi um það að menn færa þennan kvóta sér til eignar í bókhaldi fyrirtækja, sýna auðvitað fram á góða stöðu og létta enn róðurinn inn í sjóðakerfið og bankakerfið. Menn eru ekki bara að kaupa sér kvóta þegar þeir eru að ná sér í fisk og versla með fisk. Það eru ekki bara þessi kaup á réttinum til að fá að sigla út á sjó og veiða sér fisk. Það fylgja nefnilega þessum eigum dálítil völd. Menn eru að ná sér í völd með því að kaupa sér kvóta. Menn eru að ná sér í völd innan hinna ýmsu samtaka í sjávarútvegi, t.d. innan LÍÚ, SÍF, í útflutningsfyrirtækjum. Eftir því sem menn veiða meiri fisk og verka meiri fisk, þeim mun meira vægi fær atkvæði þeirra í mörgum hagsmunasamtökum. Þetta nær ekki nokkurri átt heldur. Það nær nánast ekki nokkur skapaður hlutur nokkurri átt í þessu kvótakerfi hvað varðar þessar söluheimildir. En eigendur þessara smærri báta sem nú eru að selja kvótann af sínum bátum og sína báta geta einfaldlega ekki ráðið því lengur sjálfir hvort þeir selja eða ekki. Það er í raun og veru ekki lengur í þeirra höndum. Hér eftir er það aðeins spurning fyrir þá að gera tjónið, sem þeir nú þegar hafa orðið fyrir, sem minnst og gera það sem léttvægast að flæmast í burtu. Þeim er gert það algjörlega ómögulegt að halda áfram rekstri sinna báta og framfleyta sér á því ef ekki verður gripið í taumana nú þegar. Fiskveiðistefnan á auðvitað að vera byggðastefna og hluti af byggðastefnunni. Fiskveiðistefnan á að miðast að því að byggð haldist í landinu, m.a., að búandi sé á þeim stöðum þar sem útgerð og fiskvinnsla er stunduð. Það er fólk á þessum stöðum sem hefur fram til þessa viðhaldið byggð í landinu og lagt sitt af mörkum að fullu og öllu. En þetta kerfi sem nú er við lýði vinnur að mínu mati algjörlega á móti byggðarsjónarmiðum sem mest má vera og það hlýtur öllum að vera orðið ljóst. En það eru ekki bara neikvæð áhrif á byggðamál sem fylgja í kjölfar þessa kvótakerfis. Það eru fjölmargir aðrir neikvæðir þættir sem fylgja í kjölfarið. Ég ætla að nefna hérna einn þátt sem mér finnst hafa orðið dálítið út undan í umræðunni en er nú í dag orðinn mjög alvarlegur og næstum því afgerandi um áhrif kvótakerfisins á fiskistofnana. Ég veit ekki hvort allir hafa gert sér grein fyrir því. Við getum tekið sem dæmi þennan kvóta sem var seldur frá Grímsey hér á dögunum, sem er kannski nærtækasta dæmið í dag, þessi 100 tonn sem voru seld þaðan. Þessi 100 tonn voru veidd af litlum bát, 10 -- 12 tonna bát í Grímsey, mestmegnis í net. Þessir bátar veiða sinn fisk mestmegnis í net á vertíðinni og þetta er stór fiskur. Það þarf ekkert svo ýkja marga fiska í tonnið, eins og sjómenn segja. Við getum bara gefið okkur það að þessi fiskur sé 4,5 kg eintakið, það þurfi svona 200 -- 230 fiska í tonnið. Þessi fiskur er nærri að fullu nýttur. Það er ekki mikið sem fer forgörðum við verkunina. Hann er flattur og hann er saltaður og hausinn er verkaður í herðingu eða söltun o.s.frv. Ef þetta eina tonn, við skulum bara hugsa okkur eitt tonn, ef það er selt af þessum báti yfir á togara, eins og gerðist í þessu tilfelli, þá þarf togarinn ekkert að veiða 200 fiska til að ná í þetta tonn. Það duga honum ekki 300 og ekki 400. Hann þarf að veiða að lágmarki 500 fiska samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá Fiskifélagi Íslands. Hann þarf að veiða að lágmarki 500 fiska til að ná í þetta sama tonn. Þunginn er jafnmikill en það þarf að ganga miklu nær stofninum til að ná í þetta. Ég hef enga trú á því að þetta hafi góð áhrif á stærð fiskstofnanna eða afrakstursgetu, fyrir utan það að í þessu ákveðna tilfelli fer þessi trillufiskur þarna yfir á frystitogara sem nýtir kannski ekki nema 35 -- 40% af þessum fiski. Hitt fer bara í sjóinn, beina leið. Beina leið í sjóinn. Þeir veiða tveggja kílóa fisk, sem er hámarksstærð í dag af togarafiski, og nýta 35 -- 40% af honum. Þetta getur varla talist hagræðing, þetta getur varla talist einhver áfangi í því að reyna að byggja upp fiskistofnana eins og þetta kvótakerfi á nú að miða að, auka hagræðingu og stækka stofnana. En reyndin er auðvitað sú að það er skerðing á skerðingu ofan á hverju einasta ári frá upphafi. En það sem er þó ömurlegast við þetta allt saman að mínu mati eru viðbrögð sjútvrh. við umkvörtunum þessa fólks sem hefur þó ekki lagt það í vana sinn að kvarta nema á því sé harkalega troðið. Viðbrögð ráðherrans hafa að mínu mati einkennst af hroka í garð þessa fólks og af því fyrst og fremst að gera sem minnst úr þessu fólki á allan hátt. Gott dæmi um þessi viðbrögð eru dæmalaus ummæli ráðherrans á fundi með Grímseyingum sem var haldinn ekki alls fyrir löngu. Hann sagðist auðvitað hafa fullan skilning á málunum. Það vantaði ekki. Og ef eyjarskeggjar vildu nú vera svo vænir að gauka einhverjum hugmyndum að honum sem hann gæti unnið úr til að rétta þeirra hlut, þá skyldi hann meira að segja líta á þær. Það held ég nú. En sjálfur sá hann aðeins eina leið. Hún var sú að beina þeim sem illa hafa farið út úr kvótavitleysunni inn í opinberan sjóð svo að þeir gætu þá keypt upp einhvern kollega sinn annars staðar að á landinu og rúllað vandanum svona hringinn í kringum landið. Mig langar til að vitna hér, með leyfi forseta, í ræðu sem Helgi Haraldsson sjómaður hélt á þessum fundi í Grímsey, vitna þar í smákafla úr hans ræðu sem lýsir ástandinu á þessum ákveðna stað sem reyndar er ekkert einsdæmi eins og ég sagði áðan. Hann segir að menn hafi róið og fiskað og þrátt fyrir það að hér hafi fiskurinn ekki verið á neinu fiskmarkaðsverði hafi menn komist af án þess að leita ásjár opinberra stofnana eða lifa á styrkjum frá einum eða neinum. Með sífelldri skerðingu á veiðiheimildum eru stjórnvöld að gera okkur öll með tölu að bónbjargamönnum. Og hann heldur áfram: Gera okkur, sem höfum fram undir þetta getað litið kinnroðalaust framan í fólk, að þurfalingum á framfæri hins opinbera. Þetta virðist vera stefna ráðherrans sem hér er mættur á fundinn og þetta hef ég eftir honum sjálfum, að lausnin á okkar vanda væri sú að leita á náðir Hagræðingarsjóðs. Í því liggur lausnin, þar liggur galdurinn, að fara inn í einhvern sjóð svo að það sé hægt að kaupa einhverja aðra upp. Það þarf auðvitað hugsuði til þess að koma svona málum í gang.  Fleiri Grímseyingar tóku reyndar til máls á þessum fundi og það var mál allra þeirra sem tóku til máls á þessum fundi að skerðing sem þeir lesa út úr tilraunaúthlutun ráðuneytisins á smábáta muni orsaka fólksflótta úr Grímsey því að þeim verður gert algjörlega ómögulegt að gera út þessa báta sína, algjörlega ómögulegt. Og þeir eru ekkert einir um það. En eins og ég sagði þá sá ráðherrann aðeins eina leið út úr þessu. Það var inn í Hagræðingarsjóð og Hagræðingarsjóður er nú bara nafnið eitt, sá ég eftir honum í blaði í dag. En þegar Grímseyingar höfðu nánast, eins og ég vitnaði hér í áðan, grátbeðið ráðherrann um að forða sér undan því að þurfa að sækja í slíka sjóði og þeir höfðu reynt á allan hátt að útskýra fyrir honum að þeir vildu ekki láta gera sig að bónbjargamönnum, þá fór nú ráðherrann fyrst yfir öll mörk og ég ætla að vitna hér beint í hans ummæli af þessum fundi: Þið segist ekki vilja vera þurfalingar, sagði ráðherrann, en þið lítið ekki á ykkur sem þurfalinga þó að hér hafi verið byggð höfn af almannafé landsins, bætti hann síðan við. Að hér hefur verið byggð höfn af almannafé landsins. Þetta er náttúrlega svo ósmekkleg samlíking sem mest má vera. Að líkja því saman að fólk sé komið á einhvern spena hjá ríkinu, það sé orðið nánast að þurfalingum fyrst búið er að byggja hjá því höfn og þá sjálfsagt flugvelli, vegi og skóla og aðrar opinberar byggingar. Það hlýtur að vera og þess vegna þurfa þeir ekkert að skammast sín fyrir að leita á náðir einhvers sjóðs sem settur hefur verið á laggirnar vegna mistaka í stjórnun fiskveiða. Þetta er auðvitað svo dæmalaust að það tekur engu tali. Og að segja þetta upp í opið geðið á þessu fólki af öllu fólki öðru, það tekur út yfir allan þjófabálk. Þetta fólk sem frá blautu barnsbeini er alið upp við mikla vinnu og er tilbúið að leggja á sig ómælt erfiði til að vera ekki upp á aðra komið. Þetta fólk sem ég leyfi mér að fullyrða að hefur frekar en margur annar þurft að treysta á mátt sinn og megin og á eigin verðleika fyrst og fremst til að komast áfram í lífinu. Þessu fólki velur sjútvrh. svo ósmekkleg ummæli. Ég efast um að hann geri sér nokkra grein fyrir því í raun og veru hve niðurlægjandi og særandi svona sendingar eru þessu fólki. Og ekki bara Grímseyingum heldur öllum þeim sem lenda illa í kvótakerfinu. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að mínu mati að þessi mál eru í algjörum ógöngum og það nær ekki nokkurri átt að við þetta sé búið áfram. Þeir sem eiga hér hlut að máli, trillusjómenn og fjölskyldur þeirra, sveitarstjórnir um allt land og hv. þm. hljóta nú að eiga kröfu á einhverjum svörum frá sjútvrh. Er hugmyndin sú að þetta eigi að ganga svona áfram til frambúðar? Er í ráðuneytinu verið að vinna að einhverri lausn þessara mála, einhverri heildarlausn? Ef svo er, hver er hún? Og ef svo er ekki, af hverju ekki þá? Það þarf að takast á við þetta. Hefur ráðherrann engar áhyggjur af fiskistofnum, ef togarar fara að veiða megnið af úthlutuðum kvóta og henda svo kannski helmingnum af honum eins og ég rakti hér áðan? Og þetta er ekkert eina dæmið. Þetta er að gerast í dag og þetta er búið að gerast allt þetta ár og mun halda áfram ef ekki verður gripið í taumana. Ég hafði óskað eftir því að forsrh. yrði hér viðstaddur þessa umræðu sem yfirmaður byggðamála í landinu því að kvótamálin eru auðvitað byggðamál og eiga auðvitað að vera byggðamál og einn þáttur í því að viðhalda byggð í landinu. Hvernig blasir þetta við honum sem yfirmanni byggðamála? Ætli hann hafi engar áhyggjur af byggðaröskun í kjölfar kvótaskerðingar smábáta? Hefur Byggðastofnun eitthvað með þessi mál að gera? Eru einhverjar ráðstafanir í gangi? Hvaða hugmyndir hefur ráðherrann til að sporna við hugsanlegum fólksflótta af landsbyggðinni varðandi þessi mál? Eða á kannski bara að láta markaðinn ráða þessu? Kannski hefur forsrh. sem yfirmaður Byggðastofnunar hugsað sér að skipta um hlutverk og hér eftir verði hann bara forsvarsmaður og yfirmaður flóttamannahjálpar einhverra á landsbyggðinni að taka við þessu.  Ég tel að þetta megi ekki ganga svona öllu lengur, það verði að eyða þeirri óvissu sem grúfir yfir fólki og sjávarþorpum um allt land og er hreinlega að gera út af við fólk, þegar lífsviðurværinu er kippt svona gjörsamlega undan því og allt lífsstarf þess og allar eigur að engu gerðar með einu pennastriki. Landsmenn eiga orðið kröfu, réttmæta kröfu á svörum við þessum spurningum og mörgum fleirum til að eyða þessari óvissu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti vill fara þess á leit við hv. þm. að þeir verði samvinnuþýðir og reyni að stytta mál sitt sem unnt er þar sem við höfum reynt að stefna að því að komast hver til síns heima nk. föstudag, en það er ljóst að ef þingstörf tefjast mjög frá áður boðaðri dagskrá verður þar erfitt um vik. Ég bið hv. þm. að sýna tillitssemi svo að þessi umræða megi fram ganga og menn reyni að vera gagnorðir.

Matthías Bjarnason : Virðulegi forseti. Ég hef enga löngun til þess að tefja þingstörfin eða halda hér uppi einhverjum maraþonræðum um þessi mál en ég vil byrja á því að þakka frummælanda fyrir þessa utandagskrárumræðu, fyrir það að hafa beðið um hana, fyrir þær upplýsingar sem hann gaf og jafnframt fyrir að benda á þá miklu hættu sem steðjar nú víða að. Þessi hætta steðjar að fjölmörgum einstaklingum og einkum að eigendum minni báta vítt og breitt um landið. Grímsey er ekki ein og sér, þó að ég geti tekið undir það sem þaðan hefur komið varðandi þá miklu skerðingu sem Grímseyingar verða fyrir. Það eru líka til aðrir staðir þar sem 10 -- 20 tonna bátar eru uppistaðan í atvinnulífinu. Ég vil nefna eitt lítið kauptún á landinu sem hefur lítið stundað það að gera kröfur til hins opinbera og hefur ekki verið aðgangshart, hvorki við þingmenn sína né Alþingi um miklar framkvæmdir, heldur hafa menn reynt að búa vel að sínu og draga björg í bú og skapa atvinnu í landi. Þessi staður er Drangsnes og er við Húnaflóa, nánar tiltekið við Steingrímsfjörð í Strandasýslu. Þar eru fjórir bátar af þessari stærð fyrir utan þó nokkra minni báta, en þessir fjórir bátar eru uppistaðan í atvinnulífinu á þessum stað. Stærsti báturinn var með 238 tonna afla á þessu ári. Hann á að fá 145 tonna þorskígildi samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið úr þessu skjali sem ekki fæst afhent sjávarútvegsnefndarmönnum --- sennilega er það fyrir það að þeir eru þá svona kjöftugir. Næstu upplýsingar eru um annan bát sem er 12,43 tonn. Hann hefur veiðiheimild á þessu ári upp á 110 tonn en það á að úthluta honum 30 tonna þorskígildi á næsta ári. Þriðji báturinn á þessum sama stað er með 115 tonna þorskígildi á þessu ári, en samkvæmt fyrstu yfirferð á hann að hljóta 67 tonna þorskígildi á næsta ári. Fjórði og síðasti báturinn er með 110 tonn á þessu ári og hann á að hljóta 27 tonna þorskígildi á næsta ári. Nú vil ég spyrja hv. alþm. og hæstv. ráðherra að því hvort þeir mundu nú sætta sig við 1. jan. að fá aðeins um 30% af kaupinu sína næsta ár. Ég vil líka spyrja, og ekki síður alþingismenn en ráðherra, að því hvort þeir hafi í raun og veru gert sér grein fyrir hvað þeir voru að gera þegar þeir samþykktu lögin um stjórn fiskveiða á sl. vori. Ég dreg mjög í efa að meiri hluti þingmanna hafi gert sér grein fyrir því hvað hann var að gera. Hvað bíður staðar sem hefur byggt sig upp með þessum hætti, hefur verið lítill kröfugerðarstaður í fjárfestingum, annað heldur en það að eigendur þessara báta missa þá? Þeir hafa ekki peninga aflögu til þess að kaupa kvóta. Þeir hafa heldur engin skattfríðindi út úr því að kaupa kvóta, ekki nokkur. Þeirra bíður að hypja sig í burtu. Þeirra bíður að missa bátana sína. Þeirra bíður að missa húseignir eða þær verða verðlausar. Fólksins heima fyrir bíður að koma sér í burtu. Bjargar Hagræðingarsjóður einhverju? Ég spyr. Jú, hann kemur inn í myndina ef skip eða bátar hafa verið seldir í burtu sem valda umfangsmikilli röskun. Þá kemur hann. Hvað á hann þá að gera þegar bátarnir eru farnir og fólkið líka? Á að gefa fuglunum það sem kannski fara ekki að sama skapi burtu? Þetta er ömurleg saga og þetta er ömurleg staðreynd um ákvörðun Alþingis Íslendinga á sl. vori. Við höfum ekki deilt um að það þurfi stjórnun á fiskveiðum og ég vil alls ekki segja að núv. sjútvrh. sé maður óalandi og óferjandi. Það vil ég ekki gera. Það er margt mjög gott um þann mann að segja, það er margt sem hann hefur lagt skynsamlega til mála, en þegar hefur komið að þessari fiskveiðistjórnun, þá finnst mér hann vera heillum horfinn. Kvótasalan er fyrst og fremst fyrir þá sem eru ríkir, hún er fyrst og fremst fyrir þá sem hafa góða afkomu og geta því keypt kvótann háu verði því þeir fá góðan afslátt í sköttum. Ríkissjóður borgar því stóran hluta af þeim kvóta. Þetta er okkur, sem svolítið höfum sett okkur inn í þessi mál, vel ljóst. En þetta er ekki það sem á að koma. Einmitt þetta fyrirkomulag hefur ýtt undir aðallega spekinga við Háskólann, ég tala nú ekki um í Seðlabankanum, að það þurfi að ganga lengra en sjútvrh. því það þurfi að koma á auðlindaskatti. Að selja aðgang að fiskimiðunum, að þeir Grímseyingar og Drangsnesingar og aðrir einstaklingar og útgerðarstaðir vítt og breitt um landið eigi að borga samfélaginu fyrir að mega fiska. Víðast hvar út um landið, víðast hvar þar sem útgerð er þá eru fiskveiðarnar og fiskvinnslan uppistaða í atvinnulífinu. Hér á höfuðborgarsvæðinu vegur þetta miklu minna vegna þess að hér er þjónustan höfuðuppistaðan í atvinnulífinu, og þá á ég ekki við Reykjavík eina, heldur nágrannabæi Reykjavíkur, Seltjarnarnes, Mosfellsbæ, Kópavog og Garðabæ, þannig að þetta skiptir ekki höfuðmáli fyrir þessi byggðarlög þegar á heildina er litið þó það geti skipt jafnmiklu máli fyrir einstaklinga þar eins og annars staðar. Núv. hæstv. ríkisstjórn hefur það í sínum málefnasamningi að efla Byggðasjóð og efla byggð um landið. Ég held að þetta hafi farið allt á aðra leið eins og allir hljóta að viðurkenna. Fólkið streymir hingað á þetta horn utan af landi. Fólksflóttinn er alltaf að aukast og við sjáum fram á að ef slíkar aðstæður verða þá verður hér algjört hrun. Á sama tíma og þjóðir hafa snúið frá austri og til vesturs, hafa snúið frá ófrelsi og miðstýringu, þá snúa Íslendingar sér í austur, þegar allir aðrir eru hættir því. Ef það á að halda áfram á þessari leið þá sé ég ekki að það vanti neitt í skömmtunarráðuneytið annað en að biðja mjög færan miðstýringarmann að koma og starfa um hríð til þess að beita meiri hraða í þessu, ég held að hann hafi lítið að gera sá, en það er Erich Honecker. Hann kvað hafa lítið að gera um þessar mundir. Það er lítið með hann að gera þar því þjóð hans hefur snúið frá austri til vesturs, hún hefur snúið frá miðstýringunni, snúið frá kúguninni til þess að taka upp nýtt og betra líf. Það er það sem við þurfum að gera hérna. Ég vil í fullri vinsemd segja við hæstv. sjútvrh., við hæstv. forsrh. og alla ríkisstjórnina og allt stjórnarliðið: Það er ekki hægt að ganga frá reglugerð og úthlutun veiða til þessara báta og vegna þessara staða með þessum hætti. Þó kosningar séu fram undan með vorinu þá hljótum við öll að vilja vernda fiskstofnana, vilja ganga eins vel um miðin og hægt er og það gerum við ekki með þeim hætti að eyðileggja með öllu atvinnu sumra manna sem hafa tiltölulega litla báta. Þess vegna verðum við að ná sáttum ef menn vilja vinna á þann veg. Og ég skora á hæstv. forsrh. og sjútvrh., ríkisstjórnina í heild, að vinna að því að ná sáttum við þjóðkjörna fulltrúa þessa fólks þannig að við getum orðið sómasamlega ánægðir með þá úthlutun sem fram þarf að fara. Mér er það ljóst að þetta er ekki létt verk. Þetta er mikið vandaverk og það er mikið sem hvílir á þeim manni sem fer með þetta vald. Þess vegna er enn meiri nauðsyn fyrir þann mann að leita samstarfs, og þá ekki eingöngu innan stjórnarliðsins því ekki er nú tónninn sem allra bestur í því, heldur einnig við þá þingmenn sem eru í stjórnarandstöðu að reyna að ná sáttum á þann veg að fyrir þá sem áður veiddu eftir sóknarmarkinu verði fundin einhver hámarksskerðing á því sem þeir hafa veitt og það verði tekið upp í reglurnar, ekki einhliða veiði ákveðin tímabil, heldur verður að taka einnig upp í þessar reglur aðstæður sem hafa skapast af ýmum ástæðum, langvarandi bilun í bát eða tjón eða heilsubilun hjá manni um tíma sem hefur átt slíkan bát. Það verður að taka meira tillit til hins mannlega í þessu og sérstaklega í þessu. Það þarf auðvitað að gera víða. Við þurfum ekki að apa það eftir tugmilljónaþjóðum að taka allt upp eftir einhverjum tölvum og ómanneskjulegum viðbrögðum. Við verðum að láta sanngirni ráða æði miklu en hinn aðilinn, þjóðfélagsþegninn, verður auðvitað líka að taka tillit til þess hvernig ástand og horfur eru. Ég bendi á það í lok máls míns að fari svo að þetta verði gert með slíkum hætti eins og bæði frummælandi hér og ég hafa gert að umræðuefni, þá hlýtur hér að vera um eignaupptöku að ræða og þar með brot á stjórnarskránni og það getur orðið dýr eftirmáli. Ef almenningsheill krefst þess má auðvitað skerða kjör almennings og þar með líka kjör í þessari atvinnugrein, en þegar kjörin eru skert með mismunandi hætti þá er ekki verið að fullnægja réttlætinu, það hljótum við öll að muna og vita. Ég vil því að síðustu sérstaklega óska eftir því, og það í fullri vinsemd og líka án þess að vilja gera þessi viðkvæmu mál að einhverju kosningamáli í vor, að ríkisstjórnin taki þá ákvörðun að leita sátta þannig að þingmenn flestir geti sæst á hvernig skuli afgreiða þessi mál en standa hér ekki í stríði þegar þing kemur saman um eða eftir miðjan janúar.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Þessari umræðu verður nú frestað.

Karvel Pálmason (um þingsköp) : Hér er vissulega hafin mikilvæg umræða um mál sem skiptir velflesta máli í þessu þjóðfélagi og ég hlýt að mótmæla því að hér verði fundi frestað, umræðan slitin úr samhengi þannig að menn geti ekki fengið að ræða þessi mikilvægu mál eins og þau blasa við núna eftir þær ákvarðanir sem hafa verið teknar. Vissulega liggur mikið fyrir í deildum hv. Alþingis en ég hygg samt að þetta mál sé miklu meira virði fyrir alla Íslendinga, að það verði rætt og frá því verði komist á skikkanlegan hátt, heldur en það sem liggur fyrir í deildum. Ég heyrði það áðan að hæstv. forseti bað þingmenn að stytta sitt mál og vera ekki að tefja þingstörf. Það væri kannski réttara að beina þeim tilmælum til þeirra sem stjórna þinginu í reynd að þeir greiði þannig fyrir þingmálum að þau komi fyrir með eðlilegum hætti og að mál skipist þannig bæði í deildum og sameinuðu þingi að þingmenn geti almennt rætt um þau mál. Ég mótmæli því harðlega að þessi umræða sé slitin úr samhengi og tel það miklu mikilvægara að hún haldi áfram og að þingmenn geti almennt tjáð sig um þetta mikilvæga mál, því þetta mál er í brennidepli núna. Og menn skulu ekki gleyma því, hvað sem kosningum líður, ég er ekki að tala um þær, menn skulu ekki gleyma því að hér er verið að fjalla um mál sem snertir velflesta einstaklinga í landinu, afkomu þeirra fjölskyldna. Það eru hrikaleg dæmi sem komið hafa upp að því er þetta varðar. Ég nánast krefst þess af hæstv. forsetum að þeir láti þessa umræðu halda áfram og fresti fundum í þingdeildum þar til þessari umræðu er lokið.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Forseti hafði ekki lokið sínu máli þegar hv. 3. þm. Vestf. kvaddi sér hljóðs um þingsköp en það sem forseti ætlaði að segja var það að fundinum yrði frestað, eins og fram kom hér í upphafi þingfundar, þangað til í kvöld vegna deildafunda.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég vil taka undir hógværa beiðni hv. 3. þm. Vestf. um það að þessi umræða geti haldið áfram með eðlilegum hætti. Mánudagar eru reglulegur fundartími sameinaðs þings og þingmenn almennt hafa mikinn áhuga á því máli sem hér er rætt og auðvitað sjálfsagt að þessi umræða geti haldið áfram nú til þess að hún slitni ekki í sundur, ekki aðeins hér í þinginu heldur líka í frásögnum fjölmiðla sem munu sýna þessu máli mikinn áhuga. Það er þess vegna bæði í þágu þingsins sjálfs og málefnalegrar umræðu hér, og einnig til þess að skekkja ekki umræðuna í fjölmiðlum, sem nauðsynlegt er að þessi umræða geti haldið áfram þangað til henni lýkur. Ég veit að hæstv. forseti skilur mikilvægi þessa máls en ég ber mikla virðingu fyrir embætti hans.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti hefur ekki vald á því að svara þessu nú. Forseti vill aðeins útskýra að um það hafði samist að hér færu fram deildafundir núna klukkan þrjú. Forseti mun nú fresta fundi um fimm mínútur meðan hún ræðir við hæstv. forseta Nd. og forseta Ed. til þess að komast að niðurstöðu um hvernig hér skuli með farið. En eins og hv. þm. skilja er mjög mikil tímaþröng nú í öllum störfum þingsins þessa viku að vanda og þess vegna höfðu forsetar reynt að gera sér nokkra hugmynd um hvernig mál mættu fram ganga og forseti verður að sjálfsögðu að ræða við hæstv. forseta Ed. og Nd. Fundinum er nú frestað í fimm til tíu mínútur. --- Fundarhlé. Forsetar þingsins hafa átt fund og telja sig hafa komist að niðurstöðu sem allir hv. þm. ættu að geta sætt sig við. Hún er sú að þessum fundi verði frestað til kl. 4 en þá verði þeirri umræðu haldið áfram sem hér hefur nú hafist. Þangað til kl. 4 fari fram fundir í deildum þar sem mikilvægt er að afgreiða mál bæði milli deilda og til nefnda, en síðan verði þessari umræðu um veiðiheimildir smábáta haldið áfram kl. 4. Þar með er tryggt að samfelld umræða fer fram svo fjölmiðlar megi frá þeim skýra og væntir forseti nú að menn geti sætt sig við þessa niðurstöðu. Forsetar vilja leggja á það áherslu að verði ekki hægt að ná samkomulagi um þetta er loku fyrir það skotið að þinghaldi geti lokið hér nk. föstudag. Forsetar vilja því skora á hv. þm. að fallast á þessa niðurstöðu.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Það var búið að boða fund í fjh.- og viðskn. Ed. kl. 4 og kveðja menn til utan úr bæ til þess að sitja þann fund með nefndarmönnum. Ég vil vænta þess þá að séð verði um að þeim fundi verði frestað, það mál sem þar er á dagskrá frestist þá um sinn og nefndarfundur verði haldinn í fyrramálið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti mun sjá svo til að þeim fundi verði frestað.

Karvel Pálmason (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Það er auðvitað rangt að hér verði haldið áfram samfelldri umræðu ef það á að slíta hana í sundur. Það er nú það fyrsta við ákvörðun hæstv. forseta. Hér er verið að ákveða að slíta þessa umræðu í sundur og að mínu viti er það rangt. Það er rangt vegna þess að hér er svo mikilvægt mál á ferðinni að það hljóta allir þingmenn, séu þeir með fullu viti ...  Í öðru lagi vil ég ekki sitja undir hótunum frá hæstv. forseta um það að ef við ekki þegjum þá bara dragist þingið von úr viti. Það er ekkert um það að ræða. Það er í höndum forseta að stjórna þinginu og það hefði mátt koma fram fyrr, fyrir mörgum árum, að þinginu væri stjórnað með eðlilegum hætti. Það má nánast segja að í þau 20 ár sem ég hef setið hér á þingi hafi þinghaldið rétt fyrir jól verið í ,,kaos``. Og það er engin undantekning nú. Það þýðir ekki að hóta okkur hv. þm. með því að segja að ef þið ekki þegið þá verðið þið hér svo og svo lengi, fram að jólum. Ég heyri að hv. forseti Nd. þarf að tjá sig og kannski þarf ég að tjá mig á eftir honum. En þetta er satt, hv. þm. Árni Gunnarsson. Svona hefur þetta verið og svona er það. Ég mótmæli því harðlega að þessi umræða sé slitin í sundur því menn vilja auðvitað ræða þetta. Þetta er það mikilvægt mál og deildarfundir geta beðið meðan þetta mál er rætt.

Kristinn Pétursson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég skal verða við þeirri beiðni að lengja ekki þessa umræðu. En ég sé ástæðu til þess að minna enn þá einu sinni á það að löggjöfin um stjórnun fiskveiða var rifin af hæstv. Nd. í vor og hæstv. Nd., sem saman telur 42 þingmenn, fékk aldrei að vinna sitt verk. Þar af leiðandi tel ég að nú sé kominn tími til þess að sjútvn. Nd. fái þetta mál til meðferðar. Ég mun gera nánari grein fyrir hugmyndum mínum um það hér á eftir. En ég kom í þennan ræðustól til að undirstrika mikilvægi þessa máls. Hvað er svona voðalega mikilvægt sem krefst þess að þessari umræðu sé frestað og önnur tekin hér upp? Er allt þetta pappírsfargan hér í þinginu svona rosalega mikilvægt að það megi ekki tala um hagsmuni fólksins úti á landi og hagsmuni þeirra sem eru þolendur þessa kvótakerfis? Það er smámál í augum hæstv. forseta Sþ., eftir viðbrögðum hans að dæma, en allt pappírsfarganið er voðalega stórt mál og merkilegt. Ég spyr: Hvað liggur við þó þingstörf tefjist eitthvað? Það gerast engin ósköp þó þau tefjist einhverja daga, en það liggur mikið við ef núverandi kvótalöggjöf verður ekki breytt. Þá verður endanlega staðfestur trúnaðarbrestur milli Alþingis og þjóðarinnar, ef ekki nást fram breytingar á þessu og það verður erfitt að byggja þann trúnað upp aftur.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þeirra orða sem hér hafa fallið vill forseti taka eftirfarandi fram: Forseti vísar því til föðurhúsanna að þingi hafi ekki verið stjórnað svo fullur sómi sé að. Ég vil biðja menn að athuga þau gögn sem lögð eru fram vikulega, bæði til hv. þm. og fjölmiðla, um stöðu þingmála hverju sinni. Ég hygg að ef hv. 3. þm. Vestf. færi að bera saman stöðu mála nú og stöðu mála hér á árum áður kæmist hann að þeirri niðurstöðu að stjórn þingsins væri í allgóðum skorðum. Forseti veit ekki hvað hann á að segja við þeim áburði sem menn voga sér að hafa í frammi, að menn leggja forseta í munn orð eins og ,,ef þingmenn ekki þegi``. Ég vil spyrja hv. þingheim: Hefur forseti Sþ. sagt það héðan úr forsetastóli?

Nei.

Svari hver fyrir sig. Það sem forsetar eru að reyna að gera er að stýra þinginu. Hér hefur í allri vinsemd verið beðið um að fá að setja deildafundi í um það bil hálftíma svo unnt sé að koma til nefnda eða milli deilda nokkrum málum. Þess vegna talaði ég um að fram færi samfelld umræða, að hv. 3. þm. Vestf. hafði áhyggjur af því að fjölmiðlamenn misstu þráðinn ef umræðan drægist mikið fram á kvöld. Vel má vera að það sé rétt. En þó að þessi fundur frestist nú um hálfa klukkustund get ég ekki séð að hv. þm. fái ekki tækifæri til þess að gefa fjölmiðlum heila mynd af því vissulega alvarlega ástandi sem hér er verið að ræða. Ég bið nú hv. þm. að fara að vilja allra þriggja forseta þingsins og leyfa þeim að efna til hálftíma deildafunda en síðan verði þessum fundi haldið áfram. Það getur ekki talist ósanngirni.

Árni Gunnarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Það er rétt að það komi fram við þessa umræðu að forsetar hafa haft mjög náið samstarf og samvinnu við formenn þingflokka um þingstörf til jóla. Allar áætlanir sem gerðar hafa verið um þingstörf til jóla byggjast á því að þingi geti lokið og þingmenn farið í jólaleyfi nk. föstudag. Forsetar hafa reynt eftir mætti að haga atkvæðagreiðslum og þingfundum þannig að mál gætu gengið greiðlega á milli deilda og til nefnda. Óskað var eftir því af hálfu þingforseta Ed. og Nd. að í dag fengju þeir að hafa hér fundi á milli kl. 3 og 5, þar til þingflokkafundir hæfust, til þess að ná fram atkvæðagreiðslum um mörg mjög veigamikil mál sem þurfa að fara til nefnda og sem þurfa að fara á milli deilda. Þegar ósk kom fram áðan um framhald þeirrar umræðu sem nú er hafin um kvótamál fór ég þess á leit, sem forseti Nd., að ég fengi hálftíma fund til þess að geta komið fram atkvæðagreiðslum um mjög veigamikil mál. Ég tel að þessi beiðni sé svo hæversk og svo hógvær að enginn þingmaður geti með góðri samvisku staðið gegn henni. Þetta mun ekki brjóta upp umræðuna um kvótamálið sem neinu nemur. Umræða um kvótamál hefur þegar verið talsverð í þinginu og ekki ætla ég að draga úr nauðsyn þess að sú umræða geti farið fram þannig að allir þingmenn sem það vilja geti sagt hug sinn. Ég mælist nú eindregið til þess við hv. þm. sem athugasemdir hafa gert við þingstörfin hér í dag að þeir leyfi þessu fundastarfi að fara fram með nokkuð eðlilegum hætti þannig að við getum haldið stuttan fund í Nd. á eftir og síðan geti umræðan hafist á nýjan leik um kvótamáið í Sþ. Það mun ekki tefja þá umræðu nema um 30 mínútur.

Danfríður Skarphéðinsdóttir (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Ég vil benda á að hér er einmitt verið að slíta sundur þessa umræðu með umræðu um þingsköp. Ég vil hvetja hv. þm. til þess að leyfa þennan hálftíma fund sem um er beðið í deildum. Það hefur auðvitað sýnt sig að réttast hefði verið að byrja með fundi í deildum strax eftir hádegið og hafa síðan þessa umræðu samfellda eftir það en það er greinilega of seint séð. Ég held þar sem þetta mál er brýnt, og ekki vil ég draga úr því, þá ættum við einmitt ekki að slíta þessa umræðu í sundur með umræðum um þingsköp en fara til funda í deildum. Ég minni á það að við erum að sjálfsögðu ekki að ræða þessi mál fyrir fjölmiðla. Þeirra starf er að fylgjast með hér og þeir geta gert það þó að það detti úr hálftími núna til deildafunda.

Karvel Pálmason (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Mér virðist að það sem hér er að gerast sýni framar öllu öðru að það er tiltölulega lítil stjórn á þinginu. Það er tiltölulega lítil stjórn á þinginu og lítt skárri en hún hefur verið áður. Ég vil leiðrétta hæstv. forseta. Ég talaði ekki um að ég vildi að fjölmiðlar heyrðu mitt mál. Mig minnir að það væri hv. þm. Halldór Blöndal. Það leiðréttist hér með að ég var ekki að tala til fjölmiða. Ég er fyrst og fremst að tala um málefnin sem hér skipta máli. Ég skal ekki lengja þessa umræðu en ég ítreka þá skoðun mína að þetta er umræða sem á að halda samhengi. Það á ekki að slíta hana í sundur. Þetta er svo mikilvægt mál að það á að halda þessari umræðu áfram. Ég held að ég hafi ekki sagt að hæstv. forseti hafi sagt þingmönnum að þegja, enda var það ekki mín meining. En það lá í orðunum að biðja þingmenn að tala lítið. Það þýðir auðvitað að þingmenn eigi að segja sem minnst, kannski ekki að þegja. Orðalagið var á þann veg. --- Fundarhlé.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram fyrst í mínu máli að þegar frv. um stjórn fiskveiða var til afgreiðslu lagði ég fram fimm mikilvægar brtt. við það frv. Þær náðu því miður ekki fram að ganga og þess vegna studdi ég ekki það frv. Ég ræddi um það við hæstv. ráðherra að ef fram færi sem þá horfði í sambandi við stjórnun fiskveiða og fiskvinnslustefnu, þá mundu byggðirnar eyðast. Og hvað er komið á daginn? Það sem helst er ámælisvert í framkvæmd þessara laga er að það skuli vera látið óátalið að fiskveiðikvótinn gengur kaupum og sölum, þrátt fyrir 1. gr. laganna. Framkvæmdarvaldið hefur ekki staðið í stykkinu um það atriði. Það er auðvitað óþarfi að lesa þessa grein en ég ætla að gera það samt, með leyfi forseta: ,,1. gr. Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Þetta er alveg skýrt. Það er alveg skýrt að þeir sem hafa verið að selja og kaupa kvóta hafa ekkert leyfi til þess. Menn hafa ekki átt þennan kvóta. Það er kannski eitt það alvarlegasta í þessu máli að þetta hefur leitt það af sér að margir hafa verið að selja kvóta sem þeir eiga ekki og það hefur verið liðið. Ég hef rætt við nokkra lögmenn um þetta efni og þeir eru hræddir um að ef ekki verði gripið þarna í taumana muni verða erfitt, þrátt fyrir lögin, að taka þetta til baka og það gæti farið svo að beita þyrfti eignarnámsheimild. En þá verður auðvitað að borga þennan kvóta fullu verði ef ríkið fer að standa þannig að máli. Sem sagt, þessi mál eru í svo miklu ófremdarástandi öll, og ég er ekki að kenna hæstv. ráðherra um allt í því efni, langt í frá. Það er sjálfsagt ýmsum og öllum að kenna vegna þess að ekki hefur verið t.d. gengið þannig um fiskimiðin, að manni er sagt, að það sé líðanlegt. A.m.k. eru manni sagðar þær sögur. Og það er mjög alvarlegt að það skuli vera heimilað að henda öllu einu í sjóinn og fjölga þannig mjög mikið þeim fuglum sem lifa á seiðum eftir því sem til þeirra næst. Það er ein af mörgum ástæðum fyrir því hvernig komið er, að það þarf sífellt að minnka kvótann. Það eru fleiri um fiskinn, bæði fuglinn og ég tala nú ekki um hrefnur, seli og sumar hvalategundir. Það verður að taka þessi mál öll til endurskoðunar. Og nú horfa menn fram á það að byggðirnar eru að bresta. Það er auðvitað erfitt mál, ég skil það, að deila tiltölulega litlum kvóta á þá aðila sem hafa átt hann og þurfa á honum að halda. En þær byggðir sem sérstaklega eru þannig settar að þær geta ekki lifað á neinu öðru, eða sama sem engu öðru, verða að sitja fyrir. Og ég mæltist til þess við hæstv. ráðherra þegar var rætt um þetta hér á dögunum að hann gengi í þetta mál og léti athuga eftir áramótin hvernig væri hægt að breyta þessum lögum sem taka gildi 1. jan. vegna þess að það verður enginn friður um þessi mál öðruvísi en að það verði gert. Í fyrsta lagi verður auðvitað að framfylgja 1. gr. laganna. Það er númer eitt. Það yrði númer tvö að það verður að mismuna mönnum í þessu efni vegna aðstöðunnar. Sannleikurinn er sá að þessir litlu bátar sem eru í þeim byggðarlögum sem kannski fá allt sitt hráefni frá þeim, eða svo til allt, verða að sitja fyrir og að þar sé ekki eins mikil skerðing og hjá öðrum. Það er mjög alvarlegt ef hæstv. ráðherra og sjútvrn. gera ekkert í sambandi við söluna á þessum kvóta því það veldur mestu vandræðunum. Það átti að framkvæma þetta á þann veg að menn hafi þennan kvóta leigðan. Þeir eiga hann ekki, þeir geta auðvitað, eins og lögin eru, leigt hann frá ári til árs en það þarf að breyta þessu á þann veg að það sé ekki heldur heimilað. Ég ætla ekki að fara að taka upp langa umræðu um þetta mál enda sýnist manni ekki mikill áhugi í raun og veru hjá þingmönnum að ræða þetta. Það eru ekki það margir hér í Sþ. En ég vil bara endurtaka það enn og aftur að ef ekki verður gerð breyting, verulega mikil breyting í þessu kvótafyrirkomulagi, ef ekki verður skoðuð öll stefnan í sjávarútvegsmálum í vetur fer ekki hjá því, því miður, að það verði tekist á um þessi mál í vor. Það verður ekki komist hjá því því að þarna eru menn að takast á um sín laun, sína lífsmöguleika, um það sem þeir eiga. Þess vegna er það óhjákvæmilegt en mjög óæskilegt ef svo þarf að fara. Það er almennt talið, a.m.k. í sumum landshlutum, að sumir hagsmunaaðilar sjávarútvegsins hafi of mikil áhrif á þá stefnu sem hefur verið fylgt í þessum málum og það verður ekki liðið. Ég trúi því ekki að þingmenn landsbyggðarinnar, hvar í flokki sem þeir standa, séu það linir af sér að þeir segi ekki: Þetta gengur ekki lengur. Þetta gengur ekki lengur.

Þeir hafa nú verið að því sumir.

Já, svo má brýna deigt járn að það bíti.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð síðasta ræðumanns að ég sakna þess að ekki skuli fleiri vera viðstaddir þessa umræðu. En það er kannski hluti af skýringunni hvers vegna lítið gengur að koma einhverju vitrænu fram í hv. Alþingi þegar sjávarútvegsmál eru annars vegar. Það er enginn áhugi. Það er kannski einhver fiskifýla af þessu öllu saman. Ég verð að segja það í upphafi, hæstv. forseti, að ég held að þetta mál og sú uppákoma sem orðin er víða um land sé beinlínis það sem ég og fleiri vorum að vara við í vor að mundi gerast þegar þetta mál var keyrt hér með ofbeldi og hrossakaupum út úr þinginu, sem er þeim sem að því stóðu til ævarandi skammar. Þessi hv. deild fékk að hafa þetta mál í einn sólarhring. Því var rutt út ásamt 14 öðrum málum á einum og sama sólarhringnum. 42 þingmenn fengu 24 klukkustundir til þess að afgreiða lögin um stjórn fiskveiða í þessari deild ásamt 14 öðrum málum.  Það gekk alveg fram af mér um daginn þegar nefndarmenn í báðum sjávarútvegsnefndum Alþingis voru kallaðir til funda til þess að mæta í kennslustund hjá framkvæmdarvaldinu, eins og ég er búinn að segja hér áður, til þess að læra leikreglurnar sem þeir áttu sjálfir að búa til í vor. Búið að hafa gersamlega endaskipti á hlutverki löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Vegna allra þessara uppákoma er manni alltaf að verða það ljósara með hverjum deginum að þær aðvaranir sem maður var að reyna að koma á framfæri í vor höfðu allar við rök að styðjast. En ekki var á neitt hlustað og smám saman er manni að verða það miklu ljósara en nokkru sinni fyrr að málið er kannski miklu alvarlegra heldur en maður hélt þó að það væri. Ég hef því leyft mér, hæstv. forseti, að skrifa sjútvn. Nd. bréf í dag og ætla að lesa það hér upp, með leyfi hæstv. forseta: ,,Undirritaður nefndarmaður í sjútvn. Nd. Alþingis krefst þess með þessu bréfi að lög um fiskveiðistjórnun frá því í vor verði tekin til endurskoðunar af sjútvn. deildarinnar nú þegar með samþykki forseta Alþingis. Ástæðan fyrir þessari kröfu er sú fullvissa undirritaðs að lögin brjóti í bága við 69. gr. stjórnarskrárinnar, um takmörkun atvinnufrelsis, og brjóti einnig í bága við 67. gr. stjórnarskrárinnar, um friðhelgi eignarréttarins og jafnréttisregluna. Dæmi um þetta er nýleg úthlutun á kvóta smábáta sem sviptir marga einstaklinga og jafnvel heil byggðarlög atvinnu og afkomurétti sem er í raun bein eignaupptaka. Einnig eru dæmi um stórfelldar skerðingar sóknarmarksskipa og spurning hversu langt stjórnvöld geta gengið í hringli með leikreglur þannig að fyrirtæki og einstaklingar og jafnvel heilu byggðarlögin séu nánast svipt tilverurétti sínum. Til þess að komast að hinu sanna í máli þessu er lagt til að sjútvn. Nd. fái nú þegar til liðs við sig þrjá af færustu sjálfstætt starfandi lögmönnum í stjórnsýslurétti. Verði þetta gert strax, þannig að álit þeirra um nauðsynlegar breytingar á lögunum geti legið fyrir þegar Alþingi kemur saman eftir jólaleyfi. Það skal áréttað að mikilvægi þessarar endurskoðunar verður vart með orðum lýst, því þau vandamál sem af núverandi lögum munu hljótast verða það mikil að mínu áliti, að illgerlegt verður að bæta fyrir þær hörmungar sem af munu hljótast og er ábyrgð alþingismanna mikil í þessu máli. Á það skal minnt að allir alþingismenn hafa undirritað á sínum fyrsta fundi í Sþ. drengskaparheit að halda stjórnarskrá landsins svo það er skylda alþingismanna að sjá til þess að lagasetning standist ákvæði stjórnarskrár og verður því eigi vikist undan þeirri kröfu sem hér er fram sett. Afstaða til þessa bréfs verður að vera ljós af hálfu sjútvn. Nd. Alþingis og forseta Alþingis fyrir jólahlé.`` Hæstv. forseti. Í þessu sambandi vil ég minna á að Alþingi Íslendinga barst álit Lagastofnunar Háskóla Íslands varðandi ákveðnar spurningar um eignarrétt á kvóta sem nokkrir menn úr sjávarútvegsnefndum Alþingis óskuðu eftir við umræðuna í vetur. Svarið barst 1. maí 1990 til Alþingis, en var aldrei tekið fyrir á fundi í sjávarútvegsnefndum Alþingis. Hér lá svo mikið á í hrossakaupum að efnislega var álit Lagastofnunar, sem ég er hér með og er 22 blaðsíður um eignarrétt á kvóta og fleira, aldrei tekið til efnislegrar umfjöllunar. Menn varðar ekkert um hvort verið er að fara að stjórnarskrá eður ei. Það var bara ákveðið að hrifsa þetta mál af Nd. Alþingis og allar reglur og grundvallaratriði voru sett út í hafsauga. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að vitna hér til niðurlags í áliti Lagastofnunar Háskóla Íslands: ,,Atvinnuréttindi teljast eign og njóta verndar 67. gr. stjórnarskrárinnar.`` Þetta er afgerandi setning, hæstv. forseti. Enn fremur segir hér: ,,Löggjafanum er heimilt að setja þessum atvinnuréttindum almenn takmörk, enda sé jafnræðis gætt.`` Þá erum við komnir að því, hæstv. forseti, að það er skylda að svokölluð jafnréttisregla, sem ávallt hefur verið talin felast í 67. gr. stjórnarskrárinnar, verði virt. Og hvernig getur það staðist jafnréttisreglu stjórnarskrárinnar að sumir skuli fá úthlutað kvóta upp á núll, vegna þess að þeir voru með bátana sína í viðgerð? Hvernig getur það staðist að tekjur þeirra sem voru á sóknarmarki skuli skerðast um allt að 70 -- 80%? Hvernig stenst slíkt jafnréttisreglu stjórnarskrárinnar? Það er full ástæða, hæstv. forseti, til að taka þetta mál og skoða það út frá þessum grunni. Það er kjarni þessa máls. Það er ekki hægt að móta lög um stjórnun fiskveiða með svo gífurlega víðtæka takmörkun á atvinnufrelsi sem raun ber vitni öðruvísi en að það standist stjórnarskrá landsins og sé skoðað nákvæmlega, faglega, en ekki eins og nú, að það hefur aldrei verið litið á það. Dæmi um það er álit Lagastofnunar sem ég nefndi hér áðan. Það var ekki einu sinni tekið til umræðu í nefndunum. Þetta var allt rifið út úr höndunum á okkur sl. vor. Svo þegar afleiðingarnar gera vart við sig setja menn bara undir sig hausinn. Ég ætla að minna hæstv. forseta á það að við vorum að rétta upp hönd í dag og samþykkja alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Hvað á nú að þýða að samþykkja alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og traðka svo á þeim með hinum fætinum? Hvað með borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi fólks á Breiðdalsvík þar sem eitt skip verður að sæta skerðingu þannig að það hrynur í tekjum úr 220 millj. niður í 70 millj. kr.? Stenst það jafnréttisreglu stjórnarskrárinnar að geta sett fyrirtæki í þá stöðu að það hrynji þannig í tekjum? Ég tel engan vafa vera á því að slíkt stenst engan veginn. Eins og kom fram hjá málshefjanda eru það smærri staðir sem fara illa út úr þessu. Það er alveg rétt, það fara allir staðir illa út úr þessu kerfi, þjóðin öll. Það væri kannski ágætis prófsteinn á gæði laga um stjórnun fiskveiða ef Grímsey þolir þetta. Þá má kannski segja að hægt sé að búa við þetta. En þegar lögin standast ekki gagnvart smærri stöðum vegna þess hve þau eru ofstjórnarsinnuð þá er eitthvað að sem þarf að laga og það er hlutverk okkar alþingismanna að laga það sem að er. Öll þessi kvótakaup og allt þetta brask með kvótann --- einhvern tímann hefði nú verið talað um frjálshyggju. Hvað hefði verið sagt ef Sjálfstfl. hefði átt aðild að þessu braski?

Hann átti það á sínum tíma, heldur betur.

Ég skil vel að hv. alþm., sem kalla hér fram í, líði illa vegna þess að þeir hafa stutt þetta allt með ráðum og dáð.

Það er rangt, það var þingmaðurinn sjálfur.

Hv. þm. Karvel Pálmason hélt því fram hér um daginn að ég bæri einhverja ábyrgð á þessari löggjöf. Ég vísa því öllu saman út í hafsauga. Þingmaðurinn á við það að við síðustu kvótalöggjöf greiddi ég atkvæði með þessu. Hann sagði í þingræðu um daginn að ég hefði haft afgerandi áhrif um afgreiðslu kvótalaganna. Það er bara rangt.

Hver og einn hefur það sem greiðir atkvæði.

Þau lög voru einungis til tveggja ára.  Það stendur í lögum um stjórn fiskveiða að auðlindirnar séu sameign allrar þjóðarinnar. Hver er svo framkvæmdin? Framkvæmdin er sú að þetta sé séreign sem menn geti braskað með. Þetta stangast gjörsamlega á. Það er verið að tala um að lögin banni veðsetningu. Það er búið að veðsetja þetta allt í bak og fyrir. Það stangast gjörsamlega á. Raunverulega finnst mér að ef það á ekki að lagfæra þessi lög, og ég tel að ekki þurfi að lagfæra nein ósköp svona í fyrstu umferð, þá sé verið að brjóta niður endanlega þann litla trúnað sem eftir er milli þjóðarinnar og Alþingis og mátti hann ekki við miklu. Alltaf er verið að tala um hagræðingu í þessu sambandi. Hv. málshefjandi kom með ágætis dæmi. Ef trilla selur skuttogara afla sinn og meðalvigtin lækkar um helming þannig að hann þarf helmingi fleiri fiska. Hvað gerist fleira? Það gerist ýmislegt fleira í þessari svokölluðu hagræðingu. Vinnulaun við að vinna þennan fisk, við vélar, snyrtingu og pökkun hækka kannski úr 60 þús. kr. upp í 350 þús. kr. á mánuði. Er þetta hagræðing? Olíueyðsla vex úr 2 -- 5% á litla bátnum upp í að vera 25 -- 35% á togurunum. Er það hagræðing? Erlendur kostnaður í rekstri stóra skipsins er miklu meiri en litla skipsins. Er það hagræðing? Sannleikurinn um þessa svokölluðu hagræðingu er sá að það sem er að gerast verður til þess að minna verður til skiptanna, það verður minni virðisauki fyrir þjóðina og það verða minni margfeldisáhrif fyrir þjóðfélagið þar sem fiskvinnslan og auður íslensku þjóðarinnar er að mestu kominn úr virðisauka og margfeldisáhrifum sjávarútvegs á iðnað, verslun og þjónustu. Okkar lífskjör í dag byggjast öðru fremur á því. Mönnum er tíðrætt um þessa voðalegu hagræðingu í kvótasölunni. Ég spyr: Er það hagræðing ef útgerðarmaðurinn Jón Jónsson kaupir upp vandamál Páls Pálssonar? Vandamálið hefur færst frá Palla til Nonna. Er það hagræðing? Fjárfestingarmistökin sem hafa verið gerð á ábyrgð stjórnvalda hafa verið færð frá einum útgerðarmanni til annars. Ég get ekki séð að nein hagræðing hafi orðið við það. Ekki fjárfestingarlega séð. Einhver minni háttar rekstrarleg hagræðing hefur jú orðið, en hvað segir það móti öllum þeim vandamálum sem verið er að búa til? Í sambandi við þessa svokölluðu hagræðingu er mér ljóst að ef sjálfstæðismenn bæru ábyrgð á þessu hefði Tíminn verið prentaður a.m.k. með fimm tommu stöfum, fyrirsögn um frjálshyggju Sjálfstfl. í kvótamálum.  Ég ætla að ítreka það að lokum, hæstv. forseti, að fyrst þegar ég talaði um þetta mál á hv. Alþingi minnti ég á 69. gr. stjórnarskrárinnar, um takmörkun atvinnufrelsis. Það er bannað samkvæmt 69. gr. að takmarka atvinnufrelsi borgaranna nema í þágu almannaheilla. Ég tel að það sem verið er að gera með þessari löggjöf í dag sé raunverulega þveröfugt. Ég tel að almannaheill íbúa landsbyggðarinnar í minni og stærri sjávarþorpum stafi raunverulega stórhætta af þessari löggjöf. Saklaust fólk víða um land verður fórnarlömb þessarar tilraunastarfsemi ofstjórnar. Það er vel hægt að hafa leikreglur einfaldar án þess að skaða nokkra fiskstofna. Skiptir þá ekki máli hvort veitt er 10 þús. tonnum meira eða minna. Skiptir engu máli fyrir fiskstofnana. Það sem skiptir máli er að íbúar úti á landi geti búið við eitthvert öryggi og þeir sem búa við þetta kerfi geti raunverulega treyst stjórnvöldum fyrir því að þeir megi draga björg í bú eins og þeir hafa alltaf mátt án þess að verið sé með þá á gjörgæslu og að stærsta atvinnugrein þjóðarinnar verði rekin eins og stórt dagheimili. Það er von að maður spyrji: Af hverju máttu sjávarútvegsnefndir Alþingis ekki vinna í þessu máli í sumar? Af hverju var þingi slitið og þetta rifið allt út úr höndunum á nefndamönnum? Hæstv. sjútvrh. vill kannski svara því. Af hverju máttu kjörnir leiðtogar þjóðarinnar til þess að búa til lög ekki fjalla um þetta mál í sumar? Þá hefði verið hægt að sníða af þessu mestu hnökrana. Það á að vera hlutverk okkar alþingismanna að semja leikreglurnar og framkvæmdarvaldið á að framkvæma það eftir þeim reglum. Það er það sem stjórnskipun landsins býður upp á, að löggjafarvaldið semji lögin og ríkisstjórn og ráðuneyti framkvæmi síðan eftir þeim. En eins og ég sagði hér í upphafi er búið að hafa endaskipti á þessu og hv. alþm. eru teknir í kennslustund til þess að læra leikreglurnar sem þeir áttu sjálfir að búa til. Ég ítreka þá kröfu mína, hæstv. forseti, að þessi mál verði tekin í vinnslu hér í þinginu sem allra fyrst.

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegur forseti. Það er nú orðið öllum augljóst hve mikil skammsýni það var þegar lög um fiskveiðar voru samþykkt á sl. vori að binda ekki kvótann að hluta við byggðarlög. Nú blasir það við að smærri bátar hafa margir fengið slíka skerðingu að ekki er grundvöllur til afkomu fyrir eigendurna lengur. Þessir menn geta ekkert gert annað en að selja sínar veiðiheimildir og ekki hafa aðrir bolmagn til að kaupa en stórir útgerðaraðilar. Veiðiheimildir eru því sem óðast að safnast á fárra manna hendur án tillits til þess hvernig það kemur við dreifðar byggðir landsins. Og það er þegar augljóst að þau byggðarlög sem byggja afkomu sína á smábátaútgerð eru í alvarlegum þrengingum, svo alvarlegum að þar horfa menn fram á eignamissi og afkomuhrun af þeim sökum. Í Grímsey lifa menn einvörðungu af sjávarsókn og hafa ekki í neitt annað að leita. Grímsey hefur því oft verið höfð sem dæmi um byggðarlag sem muni leggjast af við þær veiðiheimildaskerðingar sem nú eru ákvarðaðar þó vissulega sé líkt háttað um fleiri. Grímseyingar hafa fengið þau svör við sínum óskum um endurskoðun á veiðiheimildaskerðingu til þeirra að þeir haldi sínu hlutfalli af heildarafla og það hlutfall hafi verið um það bil 0,5%. En um það bil þýðir allt frá 0,45 til 0,55% og hvað liggja mörg hundruð eða þúsund tonn þar á milli? Þeirri spurningu hafa Grímseyingar aldrei fengið svarað. En á töluverðu gæti oltið fyrir þá sem aðra að það kæmi í ljós og þeir eiga kröfu á að fá svar við þeirri spurningu. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. sömuleiðis: Er það meðvituð aðgerð til að ná fram því sem hann kallar hagræðingu í veiðum, að safna veiðiheimildum á þennan hátt á fárra manna hendur til að flotinn minnki og smábátum verði útrýmt? Er það hagræðing á veiðum að leggja niður veiðar sem skila allt að 90% nýtingu og fá þær í hendur togurum með tilheyrandi smáfiskadrápi og vannýtingu í þokkabót? Hvernig verður fyrir sjútvrh., hver sem hann er, að starfa þegar allar veiðiheimildir eru orðnar eign --- og ég segi eign örfárra aðila sem geta þá sameinast um að beita hann þrýstingi í þá átt sem þeir óska á hverjum tíma? Það er þegar vitað að veiðiheimildir eru álitnar eign. Gott ef þær eru ekki bókfærðar þannig, þrátt fyrir 1. gr. laga um fiskveiðar sem segir að nytjastofnar hafsins séu eign þjóðarinnar allrar. Kvótaverslun er hagsmunamál þeirra ríku því að aðrir geta ekki keypt. Veiðiheimildir verða erfðagóss í framtíðinni. Og eru menn þess fullvissir í sjútvrn. að þetta stjórnunarfyrirkomulag sé besta kerfið? Væri ekki staðan önnur ef tillaga Kvennalistans um að binda kvóta að hluta við byggðarlög hefði verið tekin til greina? Þetta er líka spurning um byggðarstefnu. Ríkisstjórnin hefur það í sínum málefnasamningi að efla byggðir landsins en e.t.v. líta þeir landsbyggðarbúar sem hingað til hafa stutt hana ekki svo á að með þessum ákvörðunum sé verið að styðja þær byggðir sem höllum fæti standa. Hæstv. sjútvrh. hefur fyrr tekið að sér óvinsælar aðgerðir fyrir forsrh. sinn, svo sem það að undirrita bráðabirgðalög. Er það svo í framhaldi af því hlutverki hans að sjá um það fyrir forsrh. að nokkrar byggðir á landinu verði óþarfar og megi strikast út af kortinu þrátt fyrir að tugmilljónum, ef ekki hundruðum milljóna, hafi verið varið til uppbyggingar þar á undanförnum árum? Þeir köldu útreikningar sem notaðir eru við slíkar ákvarðanir og meta einskis mannlega þáttinn í málinu eiga engan rétt á sér. Ég vil beina þeirri ósk til hæstv. sjútvrh. að hann noti tímann fram að áramótum til að semja í fullri vinsemd um endurskoðun og breytingar á þeim ákvörðunum sem fyrir liggja nú.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Það er ekki að undra þó að rætt sé hér á Alþingi trekk í trekk utan dagskrár um stjórnun fiskveiða, afleiðingar þeirrar löggjafar sem sett var sl. vor af þinginu. Í rauninni er hún afleiðing þess kerfis sem byrjað var að lögfesta 1983 og hefur síðan verið endurskoðað nokkrum sinnum á vegum stjórnvalda og þingsins. Ég held að öllum sé ljóst að í þessu kerfi og í þessum lögum sem við höfðum búið við síðan 1983 eru mjög miklar innri mótsagnir. Þær eru ekki minni eftir að það var lögfest í 1. gr. þessara laga að frumkvæði Alþb. að því væri slegið föstu að fiskstofnarnir á Íslandsmiðum væru sameign þjóðarinnar. Það var tillaga okkar þegar í upphafi að svo yrði gert, það yrði lögfest. Það var lítið gert úr því, en það kom að því að þingið tók undir það og þetta var sett inn í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Hins vegar var ekki farið að þeirri tillögu Alþb., ekki heldur við endurskoðun laganna á síðasta þingi, að taka upp byggðakvóta og halda utan við sölu, ef skip er selt úr byggðarlagi, meiri hluta aflans, veiðiréttindanna, að þau fylgdu ekki skipinu. Meiri hluti Alþingis bar ekki gæfu til að taka undir þessar tillögur og mér finnst að þær hafi ekki notið þeirrar athygli almennt sem þeim ber og þá jafnhliða þær tillögur, með nokkuð annarri útfærslu, sem hv. þm. Kvennalistans báru fram um þetta mál. Ég hlýt að taka undir það að það var óhóflega skammur tími sem þingið tók sér --- ég segi sem þingið tók sér sl. vor, og alveg sérstaklega neðri deild þingsins, til að vinna að endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða og varðandi afgreiðslu þess máls. Ég hef ekki staðið með lakari samvisku í sambandi við afgreiðslu neins máls hér á Alþingi en þess lagafrv. sem samþykkt var hér eftir að neðri deild þingsins hafði fjallað um málið í 1 1 / 2 sólarhring eða svo í lokaönnum þingsins og sjávarútvegsnefnd þingsins hafði rétt komið saman líklega einu sinni eða tvisvar til þess að líta á málið en í raun ekki til þess að fjalla um það. Það er auðvitað mjög alvarlegt þegar Alþingi gefur sér ekki tíma til að fjalla um þýðingarmestu mál af meiri vandvirkni en þarna bar raun vitni og þingið á ekki við neinn að sakast nema sjálft sig að þannig er haldið á málum. Það nægir ekki að vísa til ríkisstjórnar, ofríkis ríkisstjórna eins og við gerum oft, ekki síst stjórnarandstaðan, heldur eigum við hér við sjálf okkur að eiga í sambandi við slíka málsmeðferð þótt vissulega skipti forusta ríkisstjórna í stórum málum ávallt miklu. Ég held að við séum í raun að uppskera núna á þessu þingi og þessum vikum afleiðingarnar af því hvernig við stóðum að málum á síðasta þingi að þessu leyti og kannski var það nauðsynlegt, kannski varð ekki hjá því komist að menn færu að sjá fram á afleiðingar þeirrar lagasetningar, með einum eða öðrum hætti, til þess að menn tækju við sér og færu að fjalla um málin frá dálítið öðru sjónarhorni en gert var þegar ákvarðanir voru teknar sl. vor í þessu máli. Þær hrópandi mótsetningar sem eru í löggjöfinni milli ákvæða 1. gr. laganna um fiskstofnana sem sameign þjóðarinnar og hins vegar heimildar til framsals veiðiréttinda, til framsals á kvóta og sölu á kvóta, eru slíkar að það er auðvitað útilokað að það verði lengi við þær búið, slíkar mótsetningar í löggjöf í landinu. Það er að skapast hér eignarréttur á fiskstofnunum og þingið þarf að taka þessi mál til gaumgæfilegrar athugunar fyrr en seinna, áður en sá réttur festist í sessi með ákvarðandi hætti og ekki verður aftur snúið. Menn hljóta líka, og komast ekkert hjá því, að taka á afleiðingum þeirrar löggjafar sem við nú búum við og þá hljóta alþingismenn og þingið í heild að standa frammi fyrir því: Ætla menn að breyta henni, ætla menn að breyta löggjöfinni til samræmis við þau markmið sem sett eru fram í 1. gr. gildandi laga, m.a. um atvinnu, rétt til atvinnu, og varðandi byggðir í landinu? Það er auðvitað dagljóst að fái það kerfi að þróast áfram sem nú er lögfest með þeirri útfærslu sem er í gangi á þessu kerfi rekur hér fullkomlega í strand í einu byggðarlaginu á fætur öðru þannig að grundvallarréttur fólks til útgerðar og atvinnu á þeim stöðum vítt um landið er frá því tekinn og menn standa frammi fyrir þessu: Á að leggja byggðirnar af eða ætla menn byggðunum líf? Auðvitað er þetta afleiðing af því að í reynd eru menn að láta markaðsöflin stjórna þessu kerfi, að láta markaðsöflin um það að vera ráðandi um það hvert stefnir í útgerð í landinu. Ég held að fátt sé nauðsynlegra fyrir þingið en að vinna að þessum málum, auðvitað þar á meðal sjávarútvegsnefndir þingsins, og það þarf væntanlega enginn að heimila þeim það að taka á slíkum málum, hvorki stjórn eða stjórnarandstöðu, enda í raun beinlínis gert ráð fyrir því í ákvæði til bráðabirgða í lögunum um stjórn fiskveiða að unnið sé að þeim málum eins og þar segir, í 7. tölul. ákvæða til bráðabirgða, og raunar er það hæstv. sjútvrh. sem á að hafa þar forustu, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal láta fara fram athugun á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða þar sem m.a. skal leitast við að meta hagkvæmustu samsetningu fiskiskipaflotans. Skal athugunin, er m.a. taki mið af reynslu annarra þjóða, beinast að því að meta hagkvæmni einstakra aðferða miðað við íslenskar aðstæður með sérstakri hliðsjón af því hvernig unnt sé að tryggja atvinnuöryggi fiskverkafólks og hagsmuni einstakra byggðarlaga. Þá skal ráðherra fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun.`` Það er ekki eftir neinu að bíða að fara ofan í þessi mál. Það er ekki eftir neinu að bíða. Menn þurfa til þess tíma. Þingið þarf til þess tíma og það á að taka sér þann tíma og ekki að bíða eftir því að framkvæmdarvaldið hafi þarna frumkvæði. Ef það gerir það ekki sjálft á þingið að taka það mál upp að eigin frumkvæði og viðkomandi þingnefndir að mínu mati. Eðlilega eru fyrirferðarmikil í þessari umræðu, virðulegur forseti, málefni smábáta og afleiðingar af lagasetningunni að því er þá varðar. Og það er mjög skiljanlegt vegna þess að um þær veiðar giltu sérstakar reglur. Þær voru ekki jafnbundnar og varðandi skip yfir 10 brúttórúmlestum eða 6 brúttórúmlestum, en þetta kerfi var fært niður í minnstu skel í rauninni við lagasetninguna sl. vor. Nú gildir í rauninni bara sami réttur og til berjatínslu varðandi veiðar, að það er rétt heimilt að fiska til matar en ekki til framsals á minnstu bátum. Og afleiðingarnar af þessu kerfi varðandi smábátana eru nú að koma í ljós. Þó að það sé í rauninni ósköp hliðstætt kerfi sem var verið að lögleiða varðandi smábátana eins og gilti um hina stærri, þá verður uppbygging kerfisins og þær reglur sem farið er eftir enn þá augljósari og hvert stefnt er þegar menn hafa það fyrir augum að þeir sem áttu bát og höfðu öðlast veiðireynslu og fá úthlutað aflamarki sitja allt í einu uppi með veiðirétt sem felast í stórar fjárhæðir og hafa heimild til framsals á honum. Afleiðingarnar af þessu kerfi, einnig varðandi smábátana, eru auðvitað þessar: það leiðir til fækkunar, leiðir til þess að þeir stóru verða enn þá stærri, þeir sem bolmagn hafa til að kaupa upp aflann, veiðiréttinn. Það er þangað sem þetta kerfi leiðir óhjákvæmilega á meðan menn ekki taka á því og setja nýjar leikreglur. Í þessu sambandi vil ég síðan aðeins nefna þær aðstæður sem fiskvinnslufólkið býr við því að það er ekki aðeins spurningin varðandi útgerðina og veiðarnar heldur engu síður áhrifin og afleiðingarnar fyrir fiskvinnslufólkið sem verið er að taka atvinnuna frá og tekjurnar með ráðstöfun og sölu á veiðirétti, á kvóta, milli byggðarlaga eins og við erum vitni að nú frá viku til viku og á eftir að taka á sig mjög alvarlegar myndir áður en langt um líður, enn alvarlegri en við höfum horft framan í, á meðan þetta kerfi fær að virka eins og leikreglurnar eru lögum samkvæmt. Það er því mín hvatning til hv. þingmanna, og hún gildir þá einnig um sjálfan mig, að við tökum á þessum málum í þinginu, þegar á þessum vetri, látum ekki þetta þing líða án þess að alvarleg atrenna sé gerð að endurskoðun þeirra laga sem lögfest voru sl. vor, hefjum þá endurskoðun og leiðum hana helst til lykta á þessu þingi ef um það tekst samstaða, vegna þess að fái þessar leikreglur að gilda áfram verða afleiðingarnar þeim mun alvarlegri sem menn þá þurfa að glíma við innan skamms. Eins og ég hef nefnt snerta þær tilvist sjávarbyggðanna allt í kringum landið. Þær munu koma fram misjafnlega fljótt á hinum einstöku stöðum en þingið mun þá ekki komast hjá því að svara stórum spurningum sem snúa að undirstöðu atvinnu og lífsbjargar hjá fólki vítt um landið og það hlýtur að vera skylda okkar alþm. að horfa svolítið fram á veginn og taka á þessum málum áður en í mesta óefni er komið. --- Fundarhlé.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Það var fjallað hér um þetta mál í dag og ég verð að segja það að ég sakna þess, eins og þetta mál er alvarlegt fyrir íslensku þjóðina, að ekki skuli vera fleiri mættir hingað í þinghúsið. Ég ætlaði aðeins að koma inn á málefni fiskvinnslunnar í sambandi við þessa umræðu. Ég tel að þessi ríkisstjórn hafi algjörlega brugðist í því að móta fiskvinnslustefnu, eins og stendur í stjórnarsáttmálanum. Og ég ætla að segja það að ég tel að það verði þjóðinni dýrkeypt innan fárra ára ef hagsmunir fiskvinnslunnar eru algjörlega sniðgengnir í löggjöf um stjórnun fiskveiða, ekki síst á meðan ekki hefur fundist lausn á tollamúrum Efnahagsbandalagsins vegna þess að sjávarútvegsstefna, þ.e. kvótastefna, önnur stefna í sjávarútvegsmálum, verður að taka tillit til hagsmuna þjóðarheildarinnar. Ef það verður ekki gert endar það með því að Ísland verður einhvers konar hráefnisnýlenda Efnahagsbandalagsins þar sem íslensk fiskvinnsla mun ekki standast þessa samkeppni og þar af leiðandi mun fiskvinnsla og öll starfsemi henni tengd smám saman leggjast af með stórkostlegum samdrætti í verðmætasköpun og atvinnu. Það er auðvitað ljóst að slíkt mundi leiða til hruns í lífskjörum og landflótta fjölda fólks. Ég held að megi segja að helstu einkenni þessarar þróunar séu þegar að koma í ljós. Þegar fjallað hefur verið um hagsmuni sjávarútvegs hefur kannski oft gleymst að geta þess að hagsmunir sjávarútvegsins eru ekki bara hagsmunir sjávarútvegsins eins heldur þess iðnaðar og þeirra þjónustugreina sem þjóna sjávarútvegi og þá sérstaklega hvernig tollar hafa skert samkeppnisstöðu íslensks fiskiðnaðar. Ég ætla aðeins að koma hér, hæstv. forseti, inn á þá aukningu sem hefur orðið á útflutningi á ferskum fiski. Ég tel að það sé eitt af þeim atriðum sem ekki hefur verið fjallað nægilega um því að 1984 voru flutt út um 7% af óunnum fiski úr landi, en á fyrri helmingi þessa árs, fimm árum seinna, var þetta hlutfall komið upp í 21%. Prósentuleg aukning er því um 200% á tímabilinu eða að meðaltali um 25% á ári sl. fimm ár. Einnig hefur orðið gífurlega mikil aukning á sjófrystingu að því er manni virðist án stefnumörkunar þannig að ef þessi þróun heldur áfram, eins og verið hefur, verður ekki unninn einn einasti fisktittur hér í landinu 1996, miðað við sömu áframhaldandi þróun og frá 1984. Það er því ástæða til þess að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvar eru mörkin á því? Hvenær á að segja: Hingað og ekki lengra með aukna sjófrystingu með tilheyrandi verri nýtingu en vinnslu í landi þó svo að verðið sé eitthvað pínulítið hærra á þessum sjófrysta fiski? Hvað með þetta, eins og ég var að rekja hér í dag: Er það hagræðing að maður með 350 þús. kr. mánaðarlaun verki hringorma og vinni fisk með þessum hætti þegar hægt er að gera þetta í landi fyrir miklu lægra kaup? Sjómennska er akkorðsvinna. Þar af leiðandi er þetta ákaflega dýr aðferð, svo að ekki sé nú talað um allt það sem menn verða að fleygja því að þessi skip, sem sjófrysting fer fram í í dag, voru ekki upphaflega smíðuð fyrir slíka frystingu. Það má segja að þetta sé einn angi af þessu kvótakerfi, að menn neyðist til þess að fara út í þetta til þess að bjarga fyrirtækinu fyrir horn og það sé skárra að gera þetta í þessu kerfi og ná kannski pínulítið meiri verðmætum þó svo að þetta sé raunverulega á kostnað þjóðarheildarinnar. Þegar maður nefnir svona tölur, eins og þær sem sýna að frysting og vinnsla sjávarafurða í landi dragist saman, þá er jafnvel til fólk sem segir: Er þetta ekki allt í lagi? Fiskvinnslan er bara ekki samkeppnisfær. Það má kannski segja að þessi staðhæfing lýsi vel þeirri einfeldni og þeirri fáfræði sem oft kemur fram í umræðum um sjávarútvegsmál þar sem ekki er tekið tillit til skertrar samkeppnisstöðu fiskvinnslunnar vegna tollastefnu og ríkisstyrkja Evrópubandalagsins sem má eiginlega líkja við nokkurs konar nýlendustefnu. Í sambandi við sölu á þessum trillukvóta, þá er ég hér með Fiskifréttir frá 30. nóv. þar sem kemur fram að um 200 trillukvótar hafi verið seldir á þessu ári fyrir um hálfan milljarð kr. Hér er kannski um 600 atvinnutækifæri að ræða, hæstv. forseti. Það eru jafnmörg atvinnutækifæri og eiga að vera í hinu nýja álveri eftir að það er tekið til starfa. Bara sá trillukvóti, sem hefur gengið kaupum og sölum það sem af er árinu, áður en lögin taka gildi, er sala á jafnmörgum atvinnutækifærum út og suður og verið er að byggja upp fyrir þá sem eiga að vinna í fyrirhuguðu álveri. Og hvað erum við að gera, hæstv. forseti, með því að byggja hér álver? Við flytjum inn hráefni fyrir álverið, við ætlum að selja orkuna, við ætlum að hafa vinnuna, við ætlum að fá út úr þessu virðisauka, við ætlum að fá út úr þessu margfeldisáhrif fyrir íslenskt þjóðfélag, við ætlum að auka þjóðartekjur. Á sama tíma erum við að flytja út 100 þús. tonn af óunnum hráefnum. En hvað getur það skapað mörg atvinnutækifæri, þó að við byrjum nú ekki að ræða nema helminginn af því, því að sumt borgar sig best að selja ferskt þó svo það eigi ekki að ganga jafnstjórnlítið og verið hefur. Ég vil aðeins víkja að starfsemi Aflamiðlunar. Aflamiðlun starfar ekki eftir neinum lögum. Aflamiðlun er bara afkvæmi valdabaráttu sjútvrn. og utanrrn. um hver eigi að fara með þessi völd, að ákveða hverjir fái að flytja út fisk og hverjir ekki. Þetta er eins og á gömlu skömmtunarárunum þegar skömmtunin hjá Framsfl. var upp á sitt besta, hverjir máttu flytja inn bíla og hverjir máttu gera þetta og hverjir máttu flytja inn hitt. Ef við snúum dæminu við er hægt að segja að í dag gætu sumir fengið dollarann keyptan á 20 kr. þó að hann kosti 54 kr. í dag. Þetta kerfi aflamiðlunar er fyllilega sambærilegt, eins og sumir gætu fengið dollara keyptan á 20 kr. ef við hefðum einhverja gjaldeyrismiðlun sem ákvæði hvaða heildsalar ættu nú að fá að flytja út og þá sérstaklega að fá að kaupa dollarann á 20 kr., og þá sérstaklega þeir sem hafa flutt mikið inn, væntanlega. Dytti mönnum virkilega til hugar í dag að búa til slíkt kerfi þar sem sumir fengju dollarann á 20 kr. en aðrir yrðu að gjöra svo vel að borga fyrir hann 56 eða 54? Það sjá allir að svona lagað gengur ekki upp. En hvað á þá að koma í staðinn? gæti maður spurt. Sumir hafa viðrað hugmynd um að setja 15% á hvert skip. Þá er búið að útiloka íslenska fiskvinnslu og íslenskt fiskverkafólk frá því að vinna þessi 15% og þar með er sú leið ekki heldur fær. Mín skoðun er því sú að sú ein leið sé fær að selja allan ísvarinn fisk í gegnum íslenska markaðinn þar sem ekki er selt beint frá fiskiskipi til vinnslustöðvar sem er í eigu sama aðila. Það væri eðlilegra að erlendir aðilar kæmu þá til Íslands og keyptu þennan fisk hér. Þar með væri þetta allt saman komið undir íslenska lögsögu. Í nýjustu vigtunarreglugerð hæstv. sjútvrh. er gert ráð fyrir að þeir einir verði undanþegnir þessum vigtunarákvæðum sem senda fiskinn úr landi. Af hverju verða þeir undanþegnir þessu? Ég óska eftir að hæstv. sjútvrh. svari því. Trilla verður að vigta hvert einasta kíló á löggilta vog og allir Íslendingar sem landa. Ef þrír gámar verða kannski sendir einhvers staðar norðan úr landi og síðan fengist ekki leyfi fyrir nema tveimur ætti lögum samkvæmt raunverulega að senda þennan eina gám til baka aftur til þess að vigta fiskinn vegna þess að ef fiskur er fluttur milli staða innan lands á að vigta hann allan í þeirri höfn sem honum er landað í. Svona er margt furðulegt í þessu. Og það stenst auðvitað ekki þá jafnréttisreglu, sem ég var að tala um í dag í sambandi við stjórnarskrána, að sumir eigi að vigta aflann og aðrir ekki, aðrir geti sent hann úr landi og látið erlenda aðila um það að vigta hann. Hvernig fyndist mönnum það ef það ætti að fara að senda vörur til landsins, og telja síðan hér út úr gámum og pappírarnir sýndu bara eitthvað út í loftið? Hvað mundu tollyfirvöld segja þá? Svo yrði bara talið úr þessu hér heima og einhver einkafyrirtæki látin gera það. Svona gengur náttúrlega engan veginn upp. Mig langar aðeins til þess að víkja að því hvers vegna hæstv. sjútvrh. skyldi hafa sett steinbít í kvóta. Er það ofveiði á steinbítnum?  Það eru níu línur í skýrslu Hafrannsóknastofnunar um skarkola. Það er ekkert getið um það í nýjustu skýrslunni að um neina ofveiði sé að ræða. Þetta eru nákvæmlega sömu níu línurnar og árið þar áður og í fyrra. Það er engin breyting á tillögum Hafrannsóknastofnunar í því plaggi. Er kannski skýringin sú að það þurfi að setja kolann í kvóta vegna þess að það sé farið að senda svo mikinn þorsk úr landi sem er látinn heita koli? Er það skýringin? Eða er einhver önnur vitræn skýring til? Eins og ég sagði hér í dag er óheimilt að setja takmörk á atvinnufrelsi manna nema almannaheill sé þar á bak við. Og stendur einhver almannaheill á bak við það að nú skuli kolinn settur í kvóta? Hvers vegna? Hvaða rök eru það? Ég óska eindregið eftir því að hæstv. sjútvrh. útskýri það hér fyrir okkur hvers vegna kolinn hafi verið settur í kvóta og hvers vegna áform voru uppi um að setja steinbítinn líka í kvóta. Það er alveg fráleitt í mínum huga að ætla sér að stjórna fiskveiðum eins og að reka stórt dagheimili, eins og ég sagði hér í dag, og ætla sér að vera með nefið alltaf niðri í hvers manns koppi, fylgjast með hverjum, allir á gjörgæslu. Það styttist í það að skipin verði sett á einhvers konar ,,online`` beint í ráðuneytið þar sem hægt er að fylgjast daglega með hvað þau fiska og hvaða tegund þau eru að fiska o.s.frv., allt þjóðfélagið á gjörgæslu. Mér finnst þetta hálfgerð hryllingsmynd og ég trúi því ekki og er þess fullviss sjálfur að það er hægt að lagfæra núverandi kvótakerfi til manneskjulegra viðhorfs og gera það einfaldara þannig að ráðuneytið þurfi ekki að vera með nefið niðri í hvers manns koppi. Og hvað smábáta varðar þá stafar fiskstofnunum ekki nein hætta af veiði þeirra og því óhætt að setja þá í það banndagakerfi sem þeir voru hér áður í. Fiskstofnunum stafar engin hætta af því. Það er alveg stórfurðulegt hvernig smábátar hafa verið lagðir í einelti í þessu kerfi. Og eiga nú bátar norður við heimsskautsbaug nógu erfitt með að glíma við Ægi konung og veðráttuna þar um slóðir.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Það kemur auðvitað ekki á óvart þó margir þingmenn taki til máls í þessari umræðu og hún veki mikla athygli, eins mikil óánægja og er í þjóðfélaginu út af stjórn fiskveiða af ýmsum ástæðum. Þessi óánægja er ekki bundin við einn stað heldur hefur hún dreifst út um þjóðfélagið. Ástæðan er sumpart sú að þær viðmiðanir sem teknar hafa verið í sambandi við aflaúthlutun hafa í gegnum árin sumar verið mjög hæpnar. Ég minni m.a. á þær viðmiðanir sem lagðar voru til grundvallar í sambandi við rækjuúthlutun á sínum tíma þegar þeir útgerðarmenn sem höfðu verið fyrstir á vettvang, ef svo má segja, sem fyrstir höfðu farið á miðin út frá Norðurlandi, voru skornir niður við trog vegna þess að þeir höfðu skipt um bát á viðkvæmu augnabliki þó svo að ekki hafi verið tekið tillit til rækjuveiðanna áður þegar þorskkvótinn var tekinn upp í fyrsta skipti. Í öðru lagi vekur það náttúrlega miklar spurningar hvernig staðið hefur verið að viðmiðunum í sambandi við úthlutun á kolakvótanum. Ég hygg að þeim kvóta hafi enn ekki verið úthlutað en ég óttast mjög að þau viðmiðunarár sem tekin verða orki tvímælis. Má spyrja sjálfan sig að því hvernig á því standi að á sínum tíma var horfið frá því að hafa kolann innan kvóta. Ég vil í þriðja lagi vekja athygli á því að spurningar hafa vaknað í sambandi við innfjarðaveiðar á ýmsum stöðum, hvort þar hafi verið rétt staðið að verki. Talað hefur verið um einstaka báta í því sambandi sem hafa verið kvótalausir. Auðvitað hlýtur það alltaf að vera matsatriði og ákvörðunaratriði hvort rétt sé að úthluta til nýrra aðila ef einhver fellur út í veiðinni eða hvort rétt sé að reyna að láta ögn meira verða til skiptanna. Nú er óhjákvæmilegt að fara nokkrum orðum um þá atburði sem nú eru að gerast. Ég tek fullkomlega undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði í dag, að það er ekki vansalaust hvernig Alþingi stóð að afgreiðslunni á frv. um stjórn fiskveiða. Það hafði verið unnið mjög mikið verk við undirbúning þeirra laga og reynt hafði verið að hafa þá vinnu á breiðum grundvelli allt fram á síðustu stund þegar í ljós kom að þeir menn sem nú fara með völd í landinu gátu ekki hugsað sér að halda samvinnunni til loka, heldur kusu að ýta stjórnarandstöðunni út í ystu myrkur og hafa hana hvergi með í ráðum á lokasprettinum. Þetta er auðvitað lýsandi fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr, þann mikla valdahroka sem einkennir vissa menn í þeirri ríkisstjórn og að sumu leyti það mikla kæruleysi sem hvílir yfir öðrum mönnum í ríkisstjórninni. Ég varð auðvitað mjög undrandi þegar mér var sagt það í sjútvn. Ed. að ekki þýddi fyrir okkur hv. 14. þm. Reykv. Guðmund H. Garðarsson að fitja upp á brtt. af einu eða neinu tagi, þar sem við höfðum átt í mjög náinni samvinnu við ýmsa þeirra sem höfðu unnið að undirbúningi málsins. Síðan munum við eftir því að þessu máli var dengt með miklum hraða í gegnum Nd. þannig að ómögulegt var að hafa nokkrar umræður að marki um það, ég tala ekki um að athuga málið að nýju út frá þeim nýju sjónarmiðum sem komið höfðu fram við afgreiðslu þess í Ed. Við sjálfstæðismenn álitum að þetta mál væri svo viðkvæmt og svo mörg vafaatriði í kringum það að óhjákvæmilegt væri að skoða það miklu betur, íhuga málin betur. Við buðum það fram að aukaþing yrði kallað saman síðsumars til þess að ræða sérstaklega stjórn fiskveiða og reyna að ná víðtækara samkomulagi en unnt var á þessum vordögum. Við þessari beiðni okkar var ekki orðið. Má kannski segja að það sé mikið slys vegna þess að eftir blaðafregnum að dæma virðist svo nú sem efnislegar forsendur hafi verið fyrir hendi, að hv. 5. þm. Reykv., sem var oddamaður í Ed., hefði lagst á sveifina með okkur hinum sem höfðum mest beitt okkur í þessu máli. Þá hefði náðst meiri hluti fyrir því í Ed. að málið yrði tekið upp og athugað sérstaklega síðsumars. Þessi leið var ekki farin. Síðan vinnur hæstv. ráðherra að því að undirbúa úthlutun á fiskveiðikvóta fyrir smábáta. Þar eru auðvitað líka mörg álitamál. Þau sérstöku viðmiðunarár sem tekin voru orka mjög tvímælis gagnvart mörgum þeim einstaklingum sem hafa gert það að atvinnu sinni að róa á smábátum frá sínum heimahöfnum. Þessi sérstöku ár hafa verið mjög misgóð á einstökum stöðum. Viðmiðun sums staðar er allsendis ófullnægjandi ef borið er saman við ævistarf þeirra hinna sömu manna og ef borið er saman við ýmsa þá sem fá verulega úthlutun en hafa þó lítið komið nálægt útgerð smábáta. Mér hefur verið sagt af manni sem gerir út bát frá einum stað eystra að hann fái verulega minna úthlutað vegna þess að hann hafi átt bátinn í tvö ár en hann hefði fengið ef báturinn hefði verið nýr og hann hefði fengið hann fyrst á þessu ári. Slík dæmi vekja auðvitað ótal spurningar. Hitt er öldungis rétt sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt, að það er ávallt vandasamt að úthluta því sem ekki er nóg af. Það geta ekki allir komið ánægðir frá slíkri úthlutun. En þó svo að þær staðreyndir liggi fyrir er ekki þar með sagt að endilega hafi verið farið rétt að öllu í sambandi við aðdraganda, undirbúning eða ákvörðun fiskveiðikvóta á einstök skip. Sérstaklega hlýt ég að gera það að umræðuefni að ég hef haldið því fram, alveg frá því að kvótinn var lagður á í fyrsta skiptið 1984, að nauðsynlegt hefði verið að hafa gát á því að smábátum fjölgaði ekki um of. Ég sagði á sínum tíma að það mundi sennilega vera skynsamlegt að gefa handfæraveiðar frjálsar yfir sumarið til þess að reyna að sporna gegn fjölgun smábáta. Á það var ekki fallist eins og menn vita. Á sl. hausti vorum við sem áttum sæti í milliþinganefnd um stjórn fiskveiða allir sammála um að ekki kæmi annað til álita en að stöðva fjölgun smábáta frá síðustu áramótum. Nú hefur komið í ljós að frv. um slíkt hafi stöðvast hjá stjórnarflokkunum og þýðir lítið fyrir þá sem þar eru að varpa þeim bolta yfir á aðra eða segja að aðrir beri ábyrgð á því máli þar sem það liggur alveg ljóst fyrir að meiri hluti var í þinginu fyrir því að stöðva fjölgun smábáta um síðustu áramót, og þó fyrr hefði verið. Nú er það svo, hæstv. forseti, að sú vinna sem fór fram á síðasta þingi í sjávarútvegsnefndum til undirbúnings frv. um stjórn fiskveiða var mjög mikil. Það var á þeim tíma ánægjulegt hversu hjálpsamir menn voru, sérstaklega Kristján Skarphéðinsson, starfsmaður sjútvrn., sem lét okkur nefndarmönnum í té margvíslegar upplýsingar sem sumar voru trúnaðarmál, eins og tilraunaúthlutun sem þá var gerð með hliðsjón af því að sóknarkvóti yrði lagður niður en fundin tiltekin regla til þess að skipta afla sóknarmarksskipanna á einstök önnur skip. Þetta var auðvitað mikið trúnaðarmál og þarf ekki að fara mörgum orðum um að þessi tilraunaúthlutun komst ekki í fjölmiðla. Á hinn bóginn hlaut hún að opna augu manna fyrir því hvaða hættur voru í veginum í sambandi við afkomu einstakra útgerða ef þær yrðu í einu vetfangi sviptar þeim möguleikum sem sóknarmarksreglurnar gáfu þeim skipum. Ég vil í þessu sambandi rifja upp að á sínum tíma, þegar ríkissjóður var að selja Spánartogara sem voru í eigu ríkissjóðs, var sagt við þá aðila sem þá keyptu skip að það væri meðal kosta slíkra skipa að þeim væri heimilt að fara á rækjuveiðar. Þetta varð til þess að tveir útgerðarmenn létu setja rækjuvinnsluvélar í sín fiskiskip. Sá búnaður var hins vegar aldrei notaður vegna þess að reglunum var breytt fyrir næstu áramót. Þessi hringlandi í sambandi við stjórn fiskveiða á undanförnum árum hefur auðvitað bitnað mjög þunglega á mörgum útgerðum þó svo segja megi að ýmsir aðrir hafi kannski með sama hætti getað notfært sér þetta. Ég veit vel að hæstv. ráðherra var ásamt mér í hópi þeirra manna sem vildu hafa fyrri löggjöf til lengri tíma og vorum við sammála um það atriði. Það breytir hins vegar ekki því að innflutningur á fiskiskipum hefur haldið áfram, sem auðvitað orkaði mjög tvímælis, að gefa heimildir til þess að láta smíða ný fiskiskip erlendis á sama tíma og við höfðum ekki komið lögunum um stjórn fiskveiða í framtíðarhorf. Við lesum nú um það að ýmsir þeir sem hafa verið að festa kaup á nýjum skipum erlendis hafa ekki getað haldið þeim. Nú síðustu daga er verið að tala um að Aldey verði seld til Hornafjarðar og útgerðarmönnum hefur ekki tekist að ná skipum sínum til landsins. Sum liggja bundin við bryggju. Ég hlýt að taka undir með hv. 1. þm. Vestf. Matthíasi Bjarnasyni þegar hann líkir því við eignaupptöku þegar sumir útgerðarmenn eru settir í þau spor að þeir halda einungis einum fiski af hverjum þremur sem þeir hafa áður veitt með þeim möguleikum sem sóknarmarkið hefur gefið þeim. Ég hlýt líka að vekja athygli á því í sambandi við þau skip sem hafa verið á línu að þær reglur hafa verið útfærðar með þeim hætti að einstakir útgerðarmenn hafa orðið fyrir þungum búsifjum vegna þess að þeir skildu ekki til fulls inntak þeirrar reglu að línuveiðarnar fólu það í sér að einungis helmingur aflans skyldi talinn þegar aflamark var metið. Þær umræður sem hér fara fram hófust vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem eru í Grímsey. Ég hlýt, hæstv. forseti, að vekja athygli á því að forsetar Alþingis hafa sérstaklega fundið að því að ég skuli hafa gert málefni Grímseyinga að umræðuefni í þessum ræðustól eftir að hafa gert forseta þingsins aðvart hálfum öðrum tíma áður um að ég mundi gera það og fengið gott samþykki forseta til að taka það mál upp. Ég er þess vegna mjög þakklátur hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir að hann skyldi hafa tekið málefni Grímseyinga upp í umræðum utan dagskrár. Mér var leiðbeint á sínum tíma að slíkar umræður ættu að vera um þingsköp en vegna þess að ég þurfti í leiðinni að vekja athygli forseta á því að heimildum hafði verið haldið fyrir nefndarmönnum sjávarútvegsnefnda Alþingis, sem ég skal ekki gera að umræðuefni nú, en aðeins ítreka að það er síst til þess að auka traust á framkvæmd þeirrar úthlutunar sem nú fer fram til smábáta að verið er að reyna að halda plöggum leyndum fyrir nefndarmönnum í sjútvn., plöggum sem við vitum að eru til utan við dyr ráðuneytisins og þess vegna ekki rétt að það séu sérstök innanhússplögg sem aðeins séu þar innan dyra. Það ástand sem nú er komið upp í Grímsey getur ekki komið hæstv. ríkisstjórn né stuðningsmönnum hennar á óvart. Það var augljóst þegar við, nefndarmenn sjútvn., fengum í hendur þær tilraunakeyrslur, sem voru gerðar á síðasta þingi, yfir sóknarmarksskip að mörg þeirra mundu fá svo lítið í sinn hlut eftir að eingöngu var miðað við aflamark að útilokað yrði fyrir útgerðarmenn að reyna að halda þessum skipum áfram úti. Við megum ekki gleyma því að þó svo að menn mæli með því að hægt sé að selja veiðiheimildir varanlega milli staða felst auðvitað í því að hinn sterki hefur miklu meiri möguleika til þess að ná aflaheimildunum til sín en hinn sem veikari er og hefur minna milli handanna. Ég man að ég tók einmitt þetta mál sérstaklega upp í ræðu minni í Ed. á sl. vori þegar ég spurði hvor hefði meiri möguleika á því að kaupa til sín aflakvóta, bátur frá Bakkafirði eða Útgerðarfélag Akureyringa, og svaraði sjálfum mér og sagði að auðvitað mundi báturinn frá Bakkafirði hafa meiri möguleika en Útgerðarfélagið til þess að kaupa kvótann. Auðvitað liggur það í augum uppi að ástandið í Grímsey kemur engum á óvart. Sumpart er þetta ástand komið til af því að sóknarmarksskip hafa misst verulega af sínum afla, sem veldur því að þeir sem eru verst undirbúnir sjá sér ekki fært að halda skipunum, þar sem þeir gera sér grein fyrir að með svo takmörkuðum aflaheimildum munu skuldirnar vaxa þeim yfir höfuð. Raunar hafa tvö skip þegar verið seld frá eynni af þessum sökum. Í öðru lagi eru erfiðleikar þeirra Grímseyinga fólgnir í því að frá öðrum skipum, sem kyrr eru, dregst afli af sömu sökum og í þriðja lagi vegna þess að þær reglur sem notaðar voru við úthlutun á aflamarki til smábáta eins og tilraunaúthlutunin lítur út koma mjög þungt niður á a.m.k. einum manni, sem ég vil ekki nafngreina hér, og eflaust fleirum þó svo að ég hafi ekki haft samband við þá í eynni til þess að fara nákvæmlega ofan í þá hluti en sé að margir þeirra missa verulega í afla. Þegar lögin um stjórn fiskveiða voru afgreidd var gert mikið mál úr því að til yrði sérstakur hagræðingarsjóður, sem var stofnaður út frá Úreldingarsjóði fiskiskipa til að hlaupa undir bagga á þeim stöðum, eins og sagt var almennt, þar sem atvinnubrestur yrði. Var gert að algerri forsendu fyrir því að sjóðurinn gæti komið til hjálpar að fiskiskip væri selt á brott. Nú heyrðist mér í sjónvarpsviðtali sem haft var við hæstv. sjútvrh. að hann telji þær bátasölur sem nú hafa orðið frá Grímsey valda því að forsendur séu fyrir hendi að hlaupið sé undir bagga með Grímseyingum á næsta ári. Ég hef að vísu ekki séð reglugerð með þessum sjóði sem ég er að tala um, hún getur heldur ekki breytt bókstaf laganna, en eins og hæstv. sjútvrh. talaði í sjónvarpinu var ómögulegt að skilja hann öðruvísi en svo að hann teldi að nú væru forsendur fyrir hendi til að koma Grímseyingum til hjálpar á næsta ári. Um þetta vil ég spyrja. Mér finnst lögin vera svo þröng að það hljóti að vera á mörkunum, en glaður yrði ég ef sú yrði niðurstaðan, en hlýt um leið að minna á að hæstv. sjútvrh. sagði réttilega hér í ræðustól á dögunum að Alþingi hefði hafnað því að tekið væri tillit til smástaða eins og Bakkafjarðar eða Grímseyjar með þessum sjóði ef þeim héldist á þeim skipakosti sem væri á þessum stöðum. Það var með öðrum orðum ekki hugsun né hugmynd meiri hluta Alþingis, ríkisstjórnarinnar, með stofnun þessa sjóðs að koma byggðarlögum eins og Bakkafirði eða Grímsey til hjálpar. Það lá alveg ljóst fyrir og hefur verið staðfest af hæstv. ráðherra. Ég hef verið spurður af mönnum úti í Grímsey hvort ég geri ráð fyrir því að umræður á Alþingi nú eða tilraunir einstakra manna til að rétta þeirra hlut muni bera árangur. Ég hef sagt þeim hreinskilnislega að ég sjái ekki að óbreyttum lögum hvaða möguleikar eigi að vera á því. Ég hlýt því, hæstv. forseti, að segja aðeins það í lokin að þessi framkvæmd kvótalaganna, laganna um stjórn fiskveiða, að því er lýtur að smábátum, hefur farið þannig fram að ýmsir hafa tekið skjótar ákvarðanir sem síst skyldi. Það hefur verið mikil óvissa í röðum útgerðarmanna, bæði smábáta og annarra, vegna þess að þeir skilja ekki hvernig næsta ár kemur út en hafa þó fengið um það fulla vissu bæði hjá bönkum og opinberum sjóðum að eftir næstu áramót muni veðhæfni einstakra skipa rýrna svo að staða þeirra gagnvart eðlilegri lánsfyrirgreiðslu verði allt önnur en áður hefur verið. Ég get auðvitað sagt að hver sé sjálfum sér næstur. Auðvitað er ég kunnugri í Norðurl. e. en í öðrum kjördæmum. Ég vil gjarnan rifja það upp í þessu samhengi að fyrir einu ári gengu útgerðarmenn frá Húsavík á fund hæstv. sjútvrh. og vöktu athygli hans á því að þau lán, sem hvíldu á fiskiskipum á Húsavík og raunar víðar á Norðurlandi, væru til svo skamms tíma að borin von væri að þeir gætu haldið skipunum að óbreyttu. Þess vegna var farið fram á það að sjútvrh. beitti sér fyrir því að þessum skammtímalánum yrði breytt í lán til langs tíma þannig að greiðslubyrði á skipunum yrði viðunandi. Það er að sönnu rétt að ýmsir þeir útgerðarmenn sem hafa verið með lán hjá opinberum sjóðum, mér er sagt hjá Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði, hafa fengið skuldbreytingu. Á hinn bóginn hefur ekki fengist stuðningur ráðuneytisins við það að almenn skuldbreyting verði tekin upp á bátum á einstökum stöðum til þess að reyna að treysta útgerð þar. Ef við lítum sérstaklega til Húsavíkur er svo komið núna að þaðan hafa verið seldir þrír bátar. Sumir vilja halda því fram að fleiri séu á leiðinni burtu. Við getum talað um það í sambandi við Grímsey að sá þorskkvóti sem þar fellur til á næsta ári verður kannski 500 -- 600 tonnum minni en á þessu ári eða í fyrra. Ef við lítum aftur til Húsavíkur liggur þar fyrir að svo harkalega hefur verið gengið að útgerðinni að mikill uggur er í Húsvíkingum. Þeir svartsýnustu halda því jafnvel fram að enn fleiri skip séu á förum frá Húsavík. Ég fullyrði, hæstv. forseti, að ástæðan sé sú í fleiri tilvikum en einu að ekki hefur fengist eðlileg lánafyrirgreiðsla til þeirra útgerðarmanna sem þar hafa verið að vinna. Auðvitað er það rétt að aflabrögð hafa verið rýr fyrir Norðurlandi. Þar hefur verið kaldur sjór. Vonandi er sjórinn þar að hlýna. Vonandi er vor í sjó fyrir norðan. En það breytir því ekki að atvinnugrundvöllurinn hefur veikst, m.a. vegna þess að opinberir aðilar hafa ekki viljað koma til móts við þessa smáu útgerðarmenn með sama hætti og hlaupið hefur verið til þegar stærri aðilar hafa átt í hlut. Sumir stjórnmálamenn eru meira að segja þeirrar skoðunar að ef hægt er að tala um sameiningu á fyrirtækjum sé sjálfsagt að margir sjóðir leggi mikið af mörkum. Ófá eru þau fyrirtæki hringinn í kringum landið sem hafa fengið beina styrki úr ríkissjóði, fjárgjafir úr ríkissjóði, eins og m.a. má sjá í því frv. til fjárlaga sem er meiningin að afgreiða fyrir jól. Ég hygg að í því tilviki sé verið að tala um hátt á annað hundrað milljónir króna úr ríkissjóði til eins og sama aðilans á sama tíma og smáskip, sem kannski eru ekki svo stór hvert og eitt, geta ekki fengið sínum lánum breytt í önnur ívið lengri þannig að eðlilegur rekstrargrundvöllur sé tryggður með hliðsjón af þeim aflamöguleikum sem viðkomandi skip hafa. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð lengri. Auðvitað vitum við að ekki er allt sem sýnist í sjávarútvegi Íslendinga um þessar mundir. Fiskvinnslan er rekin með tapi. Ég veit ekki hvort nýja skattalagafrv. ríkisstjórnarinnar var lagt fram í dag. Ég hef ekki veitt því athygli hvort því hefur verið dreift á borðin. En það má kannski vekja athygli hæstv. sjútvrh. á því að þetta nýja skattalagafrv. kemur illa við einmitt eigendur smábáta, þá sem við erum hér sérstaklega að tala um, að skattbyrði þeirra mun þyngjast með þessu nýja skattalagafrv. Ekki verður það til að hressa upp á sakirnar. Við getum líka rætt um það að svo er komið að hafnarskilyrði víðs vegar um landið eru algerlega ónóg. Í fjárlagafrv. er talað um 350 millj. kr. til hafna, allra annarra en tveggja. Á sama tíma er verið að leggja í einstaka hafnir sem eru að reyna að ná í fisk af Íslandsmiðum, draga fiskinn frá íslensku fiskvinnslunni erlendis, milljarð a.m.k. í hverja höfn, bæta þar aðstöðu og gera öll skilyrðin þar sem aðgengilegust. Hér eru litlar 350 millj. og hugmyndin var sú að taka það frá sjómönnunum sjálfum. Við vitum að iðgjöld flotans af vátryggingum eru mjög há, ekki síst vegna þess hvað skipin verða fyrir miklum og margvíslegum tjónum í höfnum. Ég hygg að enginn sjútvrh. íslenskur hafi áður verið með svo auma og bága stöðu þegar fjárlög eru lögð fram að ríkissjóður geti ekki séð af einni einustu krónu í hafnirnar. Nú á að bæta úr þessu skilst mér með því að auka hallann á ríkissjóði og vísa því til framtíðarinnar hvernig verði staðið undir hafnafénu. Slík er nú rausnin yfir því. Ekki hefur örlað á neinni fiskvinnslustefnu. Við getum ekki kvartað undan því að ríkisstjórnin hafi tekið tíma þingsins til þess að gera grein fyrir þvílíku. Fastgengisstefnan sem við búum núna við og ríkisstjórnin hyggst halda áfram mun auðvitað enn þrengja að fiskvinnslufyrirtækjum úti á landsbyggðinni. Þegar verið var að afgreiða frv. um Stefánssjóðinn, sem heitir Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina, var verið að tala um það að ekki yrði tekið við umsóknum frá fleiri fyrirtækjum en þeim sem komnar væru inn, ef ég man rétt, fyrir síðustu áramót. Svipaður söngur var í sambandi við Hlutafjársjóðinn. En skyldi það hafa þýtt það að ríkisstjórnin vilji nú hætta framlögum úr ríkissjóði til einstakra fyrirtækja? Nei, það þýðir það ekki. Þær aðgerðir sem farið var í með hjálp þessara sjóða hafa reynst ónógar á mörgum stöðum og vandamál ekki smærri í sniðum en þau voru fyrir einu eða tveimur árum blasa nú við þessum fyrirtækjum. Það er líka kominn mikill órói í fólkið í smáplássunum. Það áttar sig ekki alveg á því hver staða þess er. Ég get að lokum sagt frá því að ég hafði spurnir af því þegar ég var í Austfjarðakjördæmi núna í vor að allur fiskur sem kom á land nema af einum bát var unninn annars staðar. Var mér sagt að hugmyndin væri að flytja líka fiskinn burtu af þessum eina bát. Það er því margt sem þrengir að fólkinu í sjávarplássunum nú um þessar mundir.

Ólafur Þ. Þórðarson (um þingsköp) : Herra forseti. Eins og öllum er kunnugt fór fram deila um það fyrir nokkru á hvaða vinnupunkti bæri að afhenda inn í Alþingi gögn um úthlutun á kvóta. Nú standa mál þannig að ákveðnum hópi þingmanna hafa verið afhent þessi gögn sem trúnaðarmál en hér í sal Alþingis fara fram umræður sem byggjast á þessum gögnum. Það er gersamlega vonlaust að búa við það, herra forseti, að þannig sé staðið að málum að umræða eigi sér stað í Sþ. þar sem aðeins örlitlum hópi þingmanna séu afhent gögn í málinu. Hinir verði bara að éta það sem úti frýs í þeim efnum. Ég verð að segja eins og er að mér finnst að hæstv. forseti hljóti að verða að fresta þessari umræðu og stöðva hana nú þegar og afla upplýsinga í þessu máli þannig að þingmenn standi jafnt að vígi hvað það snertir að geta rætt þetta mál. Ég skil ekki þann grundvöll að afhenda inn í þingið trúnaðargögn og taka svo upp umræðu um málið og halda þannig miklum meiri hluta þingmanna utan við eðlilegar upplýsingar. Þetta bara gengur ekki. Ég er ekki í sjútvn., hvorki Ed. né Nd. Hins vegar er ég þingmaður fyrir kjördæmi þar sem hærra hlutfall íbúanna vinnur að fiskveiðum en í nokkru öðru kjördæmi á Íslandi og hærri prósenta er í fiskvinnslu en í nokkru öðru kjördæmi á Íslandi. Ég vænti þess að hæstv. forseti geri sér grein fyrir þeirri alvöru sem hér er um að ræða. Það hlýtur að vera spurning um jafnrétti milli þingmanna að gögn séu ekki ákveðin til afhendingar einhverjum úrvalshóp sem trúnaðarmál, en svo sé tekin upp umræða í Sþ. um málið á eftir. Mér finnst þetta svo fráleit staða að ég á ekki eitt einasta orð yfir vinnubrögðin. Ég segi þess vegna í fullri vinsemd: Telur forseti eðlilegt að þannig sé að málum staðið að hér fari fram umræða um mjög stórt mál, vissulega mjög stórt mál, og miklum meiri hluta þingmanna sé gersamlega haldið utan við upplýsingar um málið? Ég tel það alveg fráleitt og ég skil hreinlega ekki að hægt sé að hafa utandagskrárumræðu um málið undir þeim kringumstæðum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti telur nauðsynlegt að halda þessari umræðu áfram nú. Sá sem til hennar stofnaði er að fara út af þingi þannig að forseti sér ekki ástæðu til þess að þessi umræða geti ekki farið fram. Það hefur komið fram að hæstv. sjútvrh. hefur svarað beiðni forseta á þann veg að hér sé um vinnugögn að ræða sem ráðuneytið vilji ekki láta af hendi. Við það ræður forseti einfaldlega ekki. Það er í valdi hæstv. ráðherra að ákveða hverjum hann sýnir vinnugögn ráðuneytisins. Ég held einnig að vel sé hægt að ræða þessi mál þó þessi umræddu gögn liggi ekki fyrir þar sem öllum er kunnugt um þann vanda sem hér steðjar að. Forseti hyggst leyfa þeim hv. þm. sem hér hafa kvatt sér hljóðs að taka til máls í þessari umræðu.

Ólafur Þ. Þórðarson (um þingsköp) : Herra forseti. Þegar því er lýst úr forsetastól að öllum sé kunnugt um það sem hér sé til umræðu get ég ekki skilið það á annan veg en þann að forseti líti svo á að þau umræddu gögn sem send hafa verið til þingsins séu frjáls til aflestrar fyrir alla sem hér eru. Ella verð ég að lýsa yfir fáfræði minni um það hvað einstakir bátar hafa fengið í úthlutun. Ég tek því ekki sem neinum sjálfsögðum hlut að forseti standi þannig að málum að hér séu mál til umræðu sem aðeins hluti þingmanna hefur undir höndum. Ég mótmæli þeim vinnubrögðum og ég krefst jafnréttis. Það dugir ekki bara jafnrétti þegar dregið er um stóla hér í þinginu. Þessi hringavitleysa gengur ekki upp. Annaðhvort verður forseti að beita sér fyrir því að þessi gögn séu afhent öllum þingmönnum sem trúnaðarmál.

Þingmenn eru misjafnlega jafnir.

Þingmenn eru misjafnlega jafnir, segir hv. 2. þm. Norðurl. e. Það má vel vera að svo sé en ég hélt að það ætti að gilda jafnt að trúnaðarmál bæri að afhenda öllum þingmönnum. Ég skil ekki hvaða forréttindi þarna er um að ræða. Ég hreinlega skil það ekki. Og ég skil ekki hvernig hæstv. forseti getur ætlast til þess að við sitjum hér undir þessari umræðu án þess að fá þessi gögn í hendur. Mér finnst það skrýtið ef hæstv. landbrh. getur ekki talað áfram í þessari umræðu því að mér skilst að það sé hans varamaður sem hér hafi talað. Það er gersamlega ólíðandi að til umræðu í þinginu sé jafnstórt mál og þetta og stórum hluta þingmanna, herra forseti, sé gersamlega haldið utan við upplýsingar um þá hluti sem verið er að ræða um, sem er skipting á kvóta til smábáta. Það er gersamlega ólíðandi. Ég skil hreinlega ekki hvernig forseti hugsar sér það að almennir þingmenn uni þeim vinnubrögðum. Ég hefði gaman af að sjá þingmenn Alþb. una því að hér væru tekin til umræðu málefni um einhvern sérstakan málaflokk, sem gæti verið af hvaða toga sem er, og þeim væru ekki afhent nein gögn í málinu. Ég hefði gaman af að sjá hvernig þeir tækju því. Það er hætt við að þá yrði heitt í kolunum. Herra forseti. Ég vænti þess að forseti geri sér grein fyrir því að þessi krafa sem hér er sett fram er sett fram vegna þess að hún er eðlileg. Það er gersamlega ólíðandi að sitja undir því að hér haldi áfram umræður um þetta mál án þess að þingmönnum sé gefinn kostur á að fá gögn í hendur eða í það minnsta að forseti lýsi því yfir að hann muni beita sér fyrir því að þeir þingmenn sem ekki hafi gögnin í höndum nú fái þau.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti vill benda á að þegar hv. 4. þm. Norðurl. e. bað um þessa umræðu var ekki minnst einu orði á að þessi umræddu gögn væru forsenda fyrir henni. Sé svo nú hefur forseti veitt leyfi til þessarar umræðu á alröngum forsendum. Forseti hefur þegar hlýtt á svar ráðherra við þessari margumræddu beiðni hér í Sþ. Forseti Ed. skrifaði hæstv. ráðherra sama erindis og svarbréf barst í morgun á þann veg að hér væri um vinnugögn að ræða sem ráðherra kysi að afhenda ekki. Ég lít svo á að þetta sé í valdi hæstv. ráðherra og ég mótmæli því að þessi umræða, sem nú hefur staðið hér nær linnulaust síðan klukkan tvö eða þrjú í dag, hafi farið fram á þeirri forsendu að þessi gögn væru þar nauðsynleg. Það var aldrei á það minnst og hefði forseta verið sagt það strax hefði hann að sjálfsögðu ekki leyft þessa umræðu vegna þess að þessi gögn eru ekki í höndum forseta. Ég veit ekki til hvers þessir hv. þm. ætlast, hvort ég á að fara að sækja þetta til hæstv. ráðherra. Ég tel það hið mesta alvörumál að menn skuli fara svona með tíma þingsins þessa síðustu vinnuviku og vil vægast sagt fara fram á það að þessi umræða haldi áfram og ljúki á þessu kvöldi. Menn geta síðan haldið áfram að reyna að ná þessum vinnugögnum hæstv. ráðherra. Það má vera búið að ljúka þessari umræðu þar fyrir og bið ég menn nú um að leyfa forseta að halda hér áfram fundi.

Skúli Alexandersson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt í framhaldi af því sem hv. 2. þm. Vestf. hefur sagt um gögn sem þingmönnum hafi verið afhent að upplýsa það að mér tókst í morgun að fá gögn hjá sjútvrn. varðandi úthlutun til smábáta vestur á Rifi eða Hellissandi. Eingöngu það. Ég fór fyrst fram á það eftir að ég vissi að einn hv. þm., ég held að ég megi nefna hann, hv. 2. þm. Norðurl. e., hafði fengið gögn um úthlutun til smábáta í Grímsey. Ég vil ekki jafna þessum upplýsingum, sem við fengum í hendurnar, saman við það sem við höfum verið að óska eftir sérstaklega, sjávarútvegsnefndarmenn Ed., að fá öll gögn yfir úthlutun til smábáta. En ég taldi ástæðu til, fyrst þetta var nefnt, að upplýsa það að ráðuneytið varð við þeirri ósk minni að láta mig hafa þessar takmörkuðu upplýsingar. Ég fór fram á það að fá upplýsingar úr Vesturlandskjördæmi öllu en undan því færðist ráðuneytið, kannski á svipuðum rökum og ráðuneytið og hæstv. sjútvrh. hafa færst undan því að láta okkur hafa alhliða gögn um þessa úthlutun. Ég taldi rétt að þetta kæmi fram við þessa þingskapaumræðu sem hér hefur átt sér stað.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Þar sem forseti heyrir það nú í fyrsta sinn að þessi gögn séu afhent í skömmtum frá ráðuneytinu, þá óska ég eftir að hæstv. ráðherra upplýsi forseta um hvaða skilyrði menn þurfa að uppfylla til að fá þessar upplýsingar.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Ég þarf ekki að ítreka það að þau gögn sem hér hefur verið talað um eru vinnugögn sjútvrn. Það kemur skýrt fram í því bréfi sem skrifað er til forseta Ed. sl. föstudag. Ég ætla ekki að lesa þetta bréf upp. Hæstv. forseti Sþ. hefur væntanlega séð þetta bréf en þar stendur: ,,Ráðuneytið er hins vegar, eins og áður hefur komið fram, tilbúið til að veita þingmönnum upplýsingar um einstök atriði í úthlutuninni sem sérstaklega er beðið skýringa á, en slíkar upplýsingar verða veittar sem trúnaðarmál ef þær varða úthlutun til einstakra útgerða á meðan undirbúningsvinna stendur yfir. Hafa slíkar upplýsingar þegar verið veittar þingmönnum sem eftir slíkum upplýsingum hafa leitað.`` Þetta, hæstv. forseti, kemur skýrt fram í þessu bréfi. Sá vinnulisti sem hér hefur verið beðið um að væri afhentur verður afhentur síðar, eins og kemur jafnframt fram í lok bréfsins. Þegar athugasemdir hafa borist og afstaða hefur verið tekin til vafaatriða og ágreiningsmála fer úthlutun aflahlutdeildar endanlega fram. Sú úthlutun verður opinber og upplýsingar um hana öllum aðgengilegar eins og gilt hefur um úthlutun aflamarks til stærri skipa á undanförnum árum. Ég vænti þess að þetta svari spurningu hæstv. forseta en ráðuneytið hefur áður svarað þessu í því bréfi sem ég vitnað hér til.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég vil aðeins ítreka það sjónarmið sem ég hef í þessu máli. Hér er ekki um innanhússplagg hjá sjútvrn. að ræða í þeim skilningi að þessu plaggi sé einungis haldið innan dyra í sjútvrn. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að lýsa því yfir að þetta sé innanhússplagg sem aðrir sjái ekki. Ég fullyrði þvert á móti að hér sé um heimildir að ræða sem hafi verið sendar skriflega út um allt land og vitaskuld eiga alþingismenn rétt á því að fá að sjá opinber gögn eins og bréf sem sjútvrn. sendir einstökum útgerðarmönnum um það hvers þeir geti vænst að fá í aflaheimildum á næsta ári. Ég tala nú ekki um þegar málið er þannig vaxið að löggjafinn hefur jafnan meira og minna áskilið að sjútvrh. skuli láta sjávarútvegsnefndir fylgjast með framkvæmd laganna um stjórn fiskveiða. Ég mun á öðrum vettvangi, hæstv. forseti, taka það mál til athugunar í hverju eftirlit Alþingis eigi að vera fólgið með framkvæmd einstakra laga. Ég vil minna hæstv. sjútvrh. á það að hann starfar í umboði Alþingis. Honum er falið að framkvæma þau lög sem Alþingi setur á hverjum tíma. Í mínum huga er algerlega út í hött að reyna að halda því fram að þær sérstöku upplýsingar, sem meiri hl. sjútvn. Ed. hefur nú beðið um, séu annars eðlis en margvíslegar upplýsingar sem við höfum áður fengið, sjávarútvegsnefndarmenn, þegar um undirbúning laga um stjórn fiskveiða hefur verið að tefla. Ég vil að þetta komi skýrt fram. Lítil viðurkenning á sérstöðu þessara laga og sjútvn. í þeim efnum er að hæstv. sjútvrh. lét starfsmenn sína koma á fund sjútvn. og sat þar sjálfur mikið af tímanum til að kynna sjávarútvegsnefndarmönnum efni reglugerðar sem átti að gefa út um fiskveiðikvóta fyrir smábáta. Það er erfitt að gera sér grein fyrir því hvernig hægt sé að ætlast til þess að einstakir menn í sjávarútvegsnefndum geti tekið afstöðu til reglugerðarinnar þegar komið er með hana fullsmíðaða ef þeir hinir sömu menn mega ekki sjá þau gögn sem liggja til grundvallar reglugerðarsmíðinni og eru raunar afrakstur hennar. Þessu máli er ekki lokið, hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. 2. þm. Vestfirðinga segir. Þingmenn gætu, ef þeir tækju sig saman, náð öllum listanum úr sjútvrn. með því að hver þingmaður bæði um einstakan stað eftir þeirri framkvæmd sem hefur verið á málinu. T.d. væri ógerningur fyrir sjútvrn. eins og nú er komið að neita þingmanni Reykvíkinga um úthlutun til smábáta frá Reykjavík eftir þá afgreiðslu sem hv. þm. Skúli Alexandersson hefur fengið varðandi Hellissand.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Ég kem ekki til þess að tala langt mál hér. Mér hefur fundist hæstv. sjútvrh. svara fáu af þeirri gagnrýni sem fram hefur komið. Það kann að vera að ráðherranum hafi fundist að ekki væri komið með nógu beinar spurningar til hans og hann gæti af þeim ástæðum komið sér hjá að svara þeim. Ég er með þrjár spurningar sem mig langar til að bera fram hér, með leyfi hæstv. forseta. 1. Telur hæstv. sjútvrh. að eðlilega sé staðið að kvótaúthlutun, t.d. til þeirra staða sem eingöngu lifa á sjávarfangi svo sem Grímsey, Bakkafjörður, Borgarfjörður eystri og aðrir sambærilegir staðir? 2. Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir að lög um stjórn fiskveiða sem taka gildi um næstu áramót verði endurskoðuð í janúarmánuði nk. með það í huga að lögfesta síðan brtt. fyrir þinglok? 3. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar 1988 var því heitið að mörkuð yrði fiskvinnslustefna á þessu kjörtímabili. Mun hæstv. ráðherra leggja fram á Alþingi frv. um fiskvinnslustefnu eftir áramótin og beita sér fyrir að slíkt frv. verði lögfest fyrir þinglok í vetur? Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Það er búið að ræða þessi mál að mér sýnist í botn að öðru leyti en því að hæstv. ráðherra hefur ekki svarað spurningum, bæði frá mér og öðrum, sem kannski hafa ekki verið beint settar fram og þess vegna, eins og ég sagði í upphafi, hafi ráðherrann ekki séð ástæðu til að svara.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Hér hefur einu sinni enn farið fram allítarleg umræða um stjórn fiskveiða og er ástæða til að fara um það allmörgum orðum. En ég skal með tilliti til þess sem hæstv. forseti hefur sagt, að margt annað liggur fyrir þessu þingi, reyna að vera stuttorður þótt ég viðurkenni það mjög fúslega sem hv. þm. hafa sagt, að hér er um mikilvægt mál að ræða. Hv. 4. þm. Norðurl. e., sem hóf þessa umræðu, hélt því fram að fiskveiðistefnan ætti að vera byggðastefna og sú stefna sem nú væri rekin ynni á móti byggðastefnu. Það er nú svo að við Íslendingar lifum fyrst og fremst á fiskveiðum og fiskvinnslu. Það varðar byggð í öllu landinu að þar sé vel haldið á málum og þessi atvinnugrein sé rekin með hagkvæmum hætti. Það er ekki bara undirstaða byggðar í hverju og einu byggðarlagi heldur í landinu öllu. Við Íslendingar höfum gert okkur góða grein fyrir þessu og við höfum verið að reyna að taka á þessum málum með þeim hætti að þessi atvinnugrein væri rekin þannig að hún gæti staðið undir góðum almennum lífskjörum í landinu. Ég vil halda því fram að það hafi atvinnugreinin gert og þurfi að gera það í vaxandi mæli í framtíðinni. Þetta er aðalatriðið. Svo geta menn að sjálfsögðu deilt um hvernig þeim fiski, sem við teljum að hæfilegt sé að veiða, skuli skipt á milli einstakra aðila í landinu. Þar eru uppi margvísleg sjónarmið. Allt það sem hér hefur komið fram ber þess vott að alls staðar sé of lítið. Það sé of lítið í Grímsey, það sé of lítið á Húsavík, Breiðdalsvík, Bakkafirði, Borgarfirði eystra, Drangsnesi og í öllum þeim byggðarlögum sem hér hafa verið nefnd. Ég bið hv. þm. um að nefna það byggðarlag þar sem of mikið er af fiski til vinnslu og nefna þá aðila sem sérstaklega fara vel út úr þessari skiptingu. Ég hef ekki hitt þá fyrir enn. Má vel vera að hv. þm. hafi gert það. Hér er að vísu sagt að of mikið af afla sé flutt úr landi óunnið, sem er rétt. Jafnframt er sagt að tilraunir til þess að hamla þar á móti sé úrelt skömmtunarkerfi sem ekki fái staðist og lítt lagt þar til mála á móti, enda málið alls ekki einfalt þegar á að reyna að taka utan um svo viðkvæm mál. Því er jafnframt haldið fram að of mikið af fiski sé fryst á hafi úti. Það er rétt að þar hefur verið mikil þróun. Hins vegar hefur sú atvinnugrein verið hagkvæm og skilað miklum tekjum. Og það er nú eðli slíkra atvinnuvega að leita í þær áttir þar sem hagkvæmnin er meiri. Það er jafnframt rétt að allt það sem er að gerast kann að koma illa við marga, þar á meðal ýmis byggðarlög. Ég hef ávallt viðurkennt að það þurfi að líta til sérstöðu ákveðinna byggðarlaga. Hins vegar er þar engin auðveld lausn og ég varð ekki var við að hv. 4. þm. Norðurl. e. benti á það. Hann lagði aðaláhersluna á að ekki mætti selja aflaheimildir frá einu skipi til annars. Nú er það svo að á Íslandi hafa fiskveiðiheimildir alltaf fylgt fiskveiðiskipum. Það er ekkert nýtt. Það sem er nýtt er að heimilað hefur verið að framselja aflaheimildir milli skipa þannig að það mætti takast að minnka fiskiskipaflotann. Því miður er engin önnur leið í þeim efnum en að leyfa slíkt framsal eigi að takast að minnka fiskiskipaflotann. Nú má vel vera að menn séu þeirrar skoðunar að það skuli ekki gert og rétt sé að halda úti öllum þeim skipum sem við gerum út í dag. Ég er ekki þeirrar skoðunar og tel það andstætt þeirri stefnu sem við hljótum að fylgja, að byggja upp góð almenn lífskjör í landinu. Það eru hins vegar margir þeirrar skoðunar að þetta eigi alls ekki að heimila. Hins vegar er engum vafa undirorpið, a.m.k. ekki í mínum huga, að slíkt mun leiða til þess að menn verða almennt að sætta sig við verri lífskjör hér á landi þegar fram líða stundir. Ég veit ekki markmið þeirra sem þessu halda fram. Sú niðurstaða sem bæði ég og fleiri, sem að þessum málum hafa komið, höfum komist að, og hef ég ekki efast neitt um það, er að flotinn er of stór og hefur ekki gengið nægilega vel að minnka hann. Ég tel hins vegar ljóst að það mun ganga betur í framtíðinni fái þessi lög að halda gildi sínu. Hv. þm. ásakaði mig um hroka í garð þess fólks sem ég hefði verið að tala við í þessu viðkvæma máli og þá sérstaklega í Grímsey. Það má vel vera að hann líti á það sem hroka en það var ekki ætlan mín. Á fundi þar kom það skýrt fram hjá einum sem talaði að þeir Grímseyingar vildu ekki taka við einu né neinu úr einhverjum sjóðum. Nánar tiltekið Hagræðingarsjóði. Það sem ég lagði áherslu á, ég hef ekki nákvæmlega orðalagið en ég býst við að það sé til í upptöku Ríkisútvarpsins og megi fá það prentað upp, var að til þess að við gætum tekið á sameiginlegum málum yrðum við oft að sætta okkur við að gera það með þeim hætti að stofna til sameiginlegra sjóða og sameiginlegra úrræða. Ríkissjóður er þannig úrræði, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Í ríkissjóði kemur fram samtakamáttur fólksins í landinu, í sveitarsjóðunum líka, þar sem menn leita sameiginlegra lausna. Og þegar svo er komið að við höfum viðurkennt að við verðum að takmarka aðganginn að auðlindinni, skipta aðgangi að auðlindinni upp á milli ákveðinna aðila og síðan hafa menn hugsað sér að taka sérstaklega á einstökum atriðum og einstökum málum, þá er ekki hægt að viðurkenna þá sérstöðu og taka á því nema með einhverjum slíkum sameiginlegum hætti. Í því felst enginn hroki heldur almenn viðurkenning á staðreyndum. Sumir þeirra hv. þm. sem hér hafa talað eru því miður ekki hér inni og skal ég ekki vera að svara því sem fram hjá þeim hefur komið. Þó get ég ekki annað en svarað hv. 7. þm. Norðurl. e. þegar þingmaðurinn spurði hvort það væri á stefnuskrá stjórnvalda eða unnið markvisst að því að útrýma smábátum, hvort það væri meðvituð aðgerð. Ég held að öllum sé ljóst sem til mála þekkja að ekki er hægt að líta svo á að reynt hafi verið að útrýma smábátum eða fækka þeim með mjög markvissum aðgerðum á undanförnum árum. Hér var það nefnt af einum hv. þm. að hann hefði upplýsingar um að búið væri að selja 200 smábáta. Ég hef því miður ekki neinar upplýsingar um það, enda býst ég ekki við að þær liggi neins staðar fyrir. En ég vil jafnframt benda hv. þm. á að smábátum fjölgaði á árinu 1990 um 140 og afli smábáta hefur frá árinu 1983 aukist úr 11 þús. þorsktonnum í um 45 þús. þorsktonn. Þessi afli og þessir bátar hafa að sjálfsögðu orðið til þess að auka atvinnu í öllum þeim byggðarlögum þar sem þeir hafa verið keyptir. Þessi afli hefur hins vegar ekki verið viðbót við heildarafla landsmanna heldur hefur afli annarra skipa í flotanum minnkað samsvarandi. Og það vita allir hv. þm. sem að þessu máli komu að það gekk því miður ekki lengur að afli þessara báta væri stöðugt að vaxa. Það varð að reyna að ná saman um það með hvaða hætti afli þessara skipa skyldi takmarkaður eins og annarra. Það þarf engum að koma á óvart að einhverjir þessara báta hafi verið seldir, m.a. vegna þess að til sumra þessara fjárfestinga var stofnað af mikilli bjartsýni eins og gengur og gerist. Og það gekk ekki upp í öllum tilvikum. Margir hafa notað tækifærið og reynt að losa sig frá þeim vanda sem þeir voru komnir í. Nú mætti halda af orðum sumra hv. þm. að allir væru að selja þessa báta og allar aflaheimildir landsmanna að þjappast saman á örfá skip. Svo er alls ekki og langt í frá. Það sem er verið að gera með þessum ráðstöfunum er að tryggja til langframa hagsmuni þeirra aðila sem eiga þessa báta og skip vegna þess að það er vitað að ef fleiri skip bætast við mun það taka frá þeim sem fyrir eru og rýra þannig hagsmuni þeirra. Nú er sagt að allir fari illa út úr þessu, eins og hv. þm. Kristinn Pétursson segir, öll þjóðin fari illa út úr þessu. Ef rétt er að allir fari illa út úr þessu og þjóðin jafnframt, þá er nú von að menn vilji breyta og gera eitthvað nýtt. Hv. þm. er bjartsýnismaður um íslenska fiskstofna og vonandi hefur hann rétt fyrir sér að það sé ekkert tiltökumál að auka veiðina. Sé það rétt mun það koma í ljós á næstu árum og ekki nokkur vafi á því að komandi kynslóðir munu þá njóta góðs af því. Því miður er það samt ekki skoðun allra að fiskstofnarnir séu nægilega sterkir og þess vegna þurfi þeir allmikla friðun og takmarka þurfi afla ef ekki eigi að ganga allt of nærri þeim. Má segja um þá suma að þar hafi í mörgum tilvikum verið gengið heldur nærri. Hv. þm. Kristinn Pétursson spurði hvers vegna væri verið að setja kvóta á skarkola og hvers vegna það hefði verið hugmyndin að setja kvóta á steinbít. Það er einfaldlega vegna þess að eftir því sem hert er að sókn í einstaka fiskstofna þá er það gömul reynsla og kemur engum á óvart að í meira mæli er sótt í þá stofna sem sóknin er ekki takmörkuð í. Menn óttuðust það að sóknin mundi vaxa svo mikið í skarkolann að þar yrði illa ráðið við með sama hætti og varð reyndin að því er varðaði grálúðuna og rækjuna, svo eitthvað sé nefnt. Og alveg sömu rök eiga við steinbít, enda býst ég við að það muni koma berlega í ljós á komandi ári að harðar mun verða sótt að þessum stofnum. Ég býst við því að þeim sem hafa sótt í þessa stofna á undanförnum árum og vilja byggja afkomu sína á þeim muni líka það heldur illa að fleiri og fleiri sæki þar inn og takmarki möguleika þeirra sem fyrir voru. Hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal sagði að það hefði ríkt mikill hringlandi og reglum verið breytt. Hann skýrði nánar sjálfur hvers vegna það hefði verið. Það var vegna þess að lög fengust ekki samþykkt nema til takmarkaðs tíma, bæði vegna andstöðu hér á hv. Alþingi, en jafnframt vegna andstöðu þeirra sem búa hvað mest við fiskveiðistjórnunina, svokallaðra hagsmunaaðila. Menn vildu margir hverjir trúa því að hér væri aðeins um bráðabirgðaráðstafanir að ræða og hremmingunum hlyti að ljúka og þá gætu allir verið frjálsir og lítt þyrfti að skipta sér af málum eða a.m.k. með einhverjum allt öðrum hætti. Það er ekki óeðlilegt að menn eigi sér slíka draumsýn og ekki ástæða til að vera hissa á því. Hins vegar hefur það komið í ljós að oft og tíðum voru ákvarðanir sem þessar teknar af skammsýni og þess vegna stöndum við frammi fyrir meiri vandamálum í dag en við annars hefðum þurft. Það á jafnframt við um mörg ný fiskiskip sem hafa verið keypt, og líka smábáta, í bjartsýni um það að svokallað sóknarmark og frjálsræði í veiðum mundi geta gilt til langframa, sem auðvitað var allt of mikil bjartsýni, og þar af leiðandi hafa áætlanir margra þeirra aðila sem stofnuðu til slíkra fjárfestinga einfaldlega ekki gengið upp. Út af vandamálum ákveðinna byggðarlaga í kjördæmi hans þá er það rétt að það hafa átt sér stað verulegar almennar skuldbreytingar, m.a. í gegnum þá sjóði sem þingmaðurinn fór allháðulegum orðum um. Jafnframt hafa opinberir lánasjóðir reynt að koma þar til aðstoðar og viðskiptabankar viðkomandi aðila. Þetta eru þau ráð sem menn hafa haft til skuldbreytinga í landinu og oft verið gripið til. Hitt er svo annað mál að margir eru svo illa skuldugir að hvað svo sem öllum skuldbreytingum líður þá stendur reksturinn einfaldlega ekki undir því sem á honum hvílir. Þar af leiðandi verða menn oft að grípa til ráðstafana sem eru lítt að skapi, sérstaklega þegar menn missa atvinnutækifærin frá sér. Hv. þm. Stefán Valgeirsson spurði þriggja spurninga. Í fyrsta lagi hvort eðlilega væri staðið að kvótaúthlutun til ákveðinna byggðarlaga. Því er til að svara að það er jafneðlilega staðið að úthlutun til þessara byggðarlaga og allra annarra að því leytinu til að úthlutunin miðast við reynslu einstakra fiskiskipa í þessum byggðarlögum, svo sem öllum öðrum, og er þar enginn munur gerður á. Hvort það er eðlilegt eða ekki eðlilegt er að sjálfsögðu umdeilanlegt en þetta eru þær staðreyndir sem menn standa frammi fyrir. Í öðru lagi er spurt hvort ég hyggist leggja fram frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða á þessu þingi. Engin slík áform eru uppi af minni hálfu. Hv. þm. spurði jafnframt um það hvort frv. til laga um fiskvinnslustefnu yrði lagt fram. Því get ég jafnframt svarað neitandi. Það er engin slík frumvarpsgerð áformuð af minni hálfu á þessu þingi. Hins vegar hefur margt verið gert til þess að tryggja hagsmuni fiskvinnslunnar, og ég skilgreini það sem fiskvinnslustefnu, eins og takmörkun á útflutningi á óunnum afla með starfsemi Aflamiðlunar, með því að skerða aflahlutdeild þeirra sérstaklega sem flytja aflann út, með því að hafa tryggt mun betur með núverandi efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar starfsskilyrði fiskvinnslunnar og fjölmargt annað sem þar hefur verið gert. Hins vegar halda margir því fram að aflaheimildunum skuli úthlutað til fiskvinnslunnar. Hv. þm. Stefán Valgeirsson hefur verið talsmaður þess að hluta af aflaheimildunum skuli úthlutað til fiskvinnslunnar. Um það flutti hann brtt. hér á Alþingi og fleiri hv. þm. hafa gert það. Það er þetta atriði sem menn eru fyrst og fremst að tala um þegar rætt er um fiskvinnslustefnu, þ.e. sú tillaga að fiskvinnslan fái í sinn hlut hluta af aflaheimildunum. Um það er ekki samstaða og ég hef ekki verið og hef ekki hugsað mér að gerast tillögumaður að slíkri aflaúthlutun. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að ég hafi svarað að mestu leyti því sem hv. þm. hafa beint hér til mín. Það væri ástæða til þess að fara mörgum orðum um margt fleira sem hér hefur komið fram en tímans vegna ætla ég ekki að taka meiri tíma frá hv. þm. í þau mál.

Stefán Guðmundsson : Virðulegi forseti. Það er alltaf áhugavert að ræða um sjávarútvegsmál og vissulega hefði verið skemmtilegra að gera það ef fleiri hefðu verið hér í salnum til þess að taka þátt í þeirri umræðu. Þegar er verið að ræða um sjávarútvegsmál vill það oft verða svo að hér eru aðeins örfáir menn sem leggja þar eitthvað til málanna. Ég vil aðeins víkja hér örstutt að því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e., sem hóf umræðuna í dag, þar sem hann vék að því að kvótakerfið ynni gegn byggðastefnu. Mér fannst skorta býsna mikið á að það væri færður nægjanlegur rökstuðningur fyrir því. Mér finnst nefnilega stundum þegar menn tala um þessi mál að þeir tali um þá fiskveiðistjórnun og þau lög sem í gildi eru í dag en ekki um þau lög sem taka gildi um næstu áramót. Af því tilefni langar mig aðeins til að vitna í 11. gr. þeirra laga sem við samþykktum hér á Alþingi 5. maí í vor, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Eigi að selja fiskiskip, sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni, til útgerðar sem heimilisfesti hefur í öðru sveitarfélagi en seljandi á sveitarstjórn í sveitarfélagi seljanda forkaupsrétt að skipinu. Forkaupsréttur skal boðinn skriflega þeirri sveitarstjórn sem hlut á að máli og söluverð og aðrir skilmálar tilgreindir á tæmandi hátt. Sveitarstjórn skal svara forkaupsréttartilboði skriflega innan fjögurra vikna frá því henni berst tilboð og fellur forkaupsréttur niður í það sinn sé tilboði ekki svarað innan þess frests.`` Þetta var ekki svona í upphaflegum drögum sem lögð voru fyrir sjútvn. þingsins eða Alþingi sjálft og komu frá svokallaðri ráðgjafarnefnd sem samdi frv. um fiskveiðistjórnun. Það er rétt að taka fram að það frv. var ekki samið í sjútvrn. Það var lagt fram nokkurn veginn nákvæmlega eins og það kom frá ráðgjafarnefndinni sem hafði fjallað um það í eitt og hálft ár. Ég tel mjög mikilsvert fyrir hin ýmsu byggðarlög að þessi forkaupsréttur sé fyrir hendi. Ég held þess vegna að Alþingi hafi mjög lagað málið með því að koma þessu ákvæði inn.  Þegar menn tala um þennan forkaupsrétt spyrja menn gjarnan hvaða burði veikt sveitarfélag hafi til þess að kaupa og verjast því að missa aflann eða bátinn frá sér. Ég hef svarað því til og menn ræddu það að þá reyndi á ríkisstjórn og byggðastefnu um það að verjast. Það er vissulega meiningin með því sem stendur í þessari grein. Og það er fleira sem mætti benda á sem er vissulega í þá átt að laga það frv. sem við höfum búið við til þess einmitt að tryggja betur rétt hinna smæstu staða. Vegna þess að hv. 2. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson greip hér fram í er rétt að víkja aðeins að afstöðu Alþb. í þessu máli. Það er gott líka fyrir hv. 4. þm. Norðurl. e., sem var málshefjandi hér í dag, að rifja aðeins upp hver hlutur hans flokks var í þessu máli þegar það var hér til meðferðar á vordögum og hafa orð á því við sjómenn á Ólafsfirði hver afstaða Alþb. var, málsvara Alþb. í sjávarútvegsmálum, hv. þm. Skúla Alexanderssonar, ég hef ekki heyrt betur en hann sé sá sem ræður stefnu Alþb. í sjávarútvegsmálum, hann a.m.k. talar svo. Hver var stefna hans í þessu máli og þá Alþb.? Hver var hún? Var hún til þess að lyfta undir smábátana sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson spurði um? Stefna hans var að taka 40% frá sjómönnum og útgerð og færa það hvert? Til vinnslustöðvanna. Það átti hvorki meira né minna en að taka 40% af aflanum frá sjómönnunum og útgerðinni og færa það til vinnslunnar í landi.  Þetta var nú skilningur Alþb. á málefnum þessara báta og sjómanna yfirleitt. Það vil ég taka rækilega fram. Hv. þm. Stefán Valgeirsson var með svipaðar hugmyndir einnig. Ég tala ekki um Kvennalistann sem vildi taka allt að 80% frá sjómönnum og útgerðum og færa það til vinnslustöðvanna í landi.  Vegna þess að hér hefur verið minnst á Hagræðingarsjóð, sem menn kölluðu hér á vordögum þegar þetta mál var lagt fram ,,aumingjasjóðinn``, vil ég víkja lítillega að honum. Vegna þess að í nokkrum greinum er gert mögulegt að bregðast við vanda hinna veikustu byggðarlaga sem kynni að koma upp var honum gefið nafnið ,,aumingjasjóðurinn``. Halldór Blöndal vék aðeins að þessu hér áðan. Hann taldi að sjóðurinn gripi ekki á þessu máli og hefði varla heimild til þess. En hvað segir í 1. gr. laga um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins? Þar segir svo m.a., með leyfi herra forseta: ,,Sjóðurinn skal koma til aðstoðar í einstökum byggðarlögum með því að efla vinnslu sjávarfangs á þeim stöðum þar sem straumhvörf hafa orðið í atvinnulífi vegna sölu fiskiskipa. Í þessu skyni getur sjóðurinn framselt tímabundið veiðiheimildir, enda verði aflanum landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlögum.`` Þetta er sjóðurinn sem menn töldu og gáfu nafnið ,,aumingjasjóðurinn``. Og í upphafsorðum 9. gr. sömu laga segir: ,,Sjóðurinn veitir aðstoð sína til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum er höllum fæti standa með því að framselja veiðiheimildir sem honum hefur verið úthlutað í því skyni samkvæmt 5. gr. Aflaheimildirnar skulu framseldar gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við.`` Greinilega og rækilega er gengið frá því að þessar heimildir eru fyrir hendi. Það er mikil blinda og ég skil ekki hvaða tilgangi það þjónar raunverulega að vera að koma því inn að þessi sjóður geti ekki komið til aðstoðar í slíkum tilfellum. Ég skil ekki þann hugsunargang og hverju það þjónar að vera að reyna að koma því inn. Virðulegi forseti. Ég skal ekki teygja þennan fund mikið lengur með máli mínu. Það hefur hins vegar vakið athygli mína að hlusta á ræður manna hér í dag. Menn hafa fundið að því að menn hafi farið illa út úr aflaúthlutun, hin ýmsu byggðarlög og hinir ýmsu aðilar sem með smábátaútgerð eru, og vissulega er það rétt að svo hefur það farið í þessari tilraunakeyrslu sem gerð hefur verið. Ég hef hins vegar ekki heyrt einn einasta ræðumann benda á nokkurn hlut sem mætti gera til þess að leiðrétta þetta, bara alls engan sem hefur sagt það hér í dag hvaða leið mætti verða til þess að bæta þetta sem þarna hefur skeð nema að taka og bæta við, bæta við meiri afla. En þá verða menn líka, úr því að þeir segja a, að segja b og þeir verða þá að segja frá hverjum. Það hafa menn ekki heldur sagt. Ég harma það. Við getum deilt um þetta og það er eðlilegt að við spjöllum um þessa hluti, en ég harma að enginn þessara manna sem hér hafa talað, vegna þess að það eru yfirleitt menn sem hafa haft áhuga á sjávarútvegsmálum, skuli koma með einhverja lausn á vandamálinu. Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að ég trúi því að hæstv. sjútvrh. leiti nú leiða þegar menn sjá hvernig þetta kemur út. Frestur sem menn fengu rann út 15. des. Þá rann fresturinn út sem menn höfðu til þess að senda inn bréf og óska eftir skýringum og leiðréttingum. Ég vona það og ég trúi því að hæstv. ráðherra leggi sig fram um það að reyna að finna þar einhverjar leiðir sem mættu verða til þess að leiðrétta það misræmi sem kemur fram í sumum úthlutunum. Ég trúi því að menn muni reyna að leggja sig fram til þess að gera það. Það verður örugglega ekki auðvelt verk, en ég trúi ekki öðru en ráðherra muni beita sér fyrir slíku.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Það var ekki vegna ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, formanns sjútvn. Ed., sem ég kvaddi mér hér hljóðs þó að ýmislegt hafi verið í þeirri ræðu sem er að vissu leyti svara vert. Meginhluti þess kom þó fram í ræðu hans hér í umræðu um þessi mál fyrir nokkrum dögum og þá taldi ég rétt að láta það vera að svara fullyrðingum og útlistunum hv. þm. á stefnu minni og stefnu Alþb. í sambandi við fiskveiðistefnuna. Mér fannst ekki rétt að benda á hvað þessi hv. þm. virtist hafa fylgst lítið með málum í umræðunni á sl. vori og hver sú stefna var sem hver nefndarmaður og hver þingmaður hélt fram í þeirri umræðu. Að eigna mér að einhverju leyti þá tillögu að tekinn skyldi ákveðinn hluti aflakvótans og færður til fiskvinnslunnar finnst mér vera svolítið langt gengið og ég hefði nú gaman af því að hv. þm. benti á það einhvers staðar að það hafi verið tillaga mín eða Alþb. Tillaga Alþb., og tillögur Alþb. til nokkurra ára, hefur verið byggðakvóti þar sem ákveðinn hluti kvótans skyldi vera bundinn við byggðir, en þó alltaf í tengslum og tengingu við skip, þó að Alþb. hafi aldrei viðurkennt að sá kvóti væri eign útgerðarinnar og hafi alltaf vitað um það í sjálfu sér að það væri ekki eðlilegt sem verið hefur, að útgerðin réði þessum kvóta eins og gengið hefur á undanförnum árum og greinilegt er núna. Mér finnst miður að jafnágætur þm. og Stefán Guðmundsson, jafnágætur maður og Stefán Guðmundsson, skuli trekk í trekk hér í ræðu á hv. Alþingi halda fram hlutum sem ekki eru réttir og ég taldi síðast þegar hér var umræða ekki rétt að vera að benda þingheimi á það að formaður sjútvn. deildarinnar hefði ekki fylgst betur með málum en raun ber vitni um. En því miður verð ég að undirstrika það að þannig hefur þetta verið. Ég lét þó tillögu um þessa hluti koma í nál. mitt sem minnisatriði vegna þess að þetta var eitt af þeim atriðum sem komu til umræðu í undirbúningsnefndinni og var þar skoðað en fékk ekki mikinn hljómgrunn hjá þeim sem þar réðu og sömdu og gengu frá frv. þó að hv. þm. haldi því fram að það hafi verið nefndin sem hafi unnið það frv. sem við fjölluðum hér um á síðasta vori. Ég tel kannski ekki ástæðu til þess að fjalla mikið frekar um það sem hv. þm. Stefán Guðmundsson nefndi hér í ræðu sinni. Þó vil ég aðeins nefna það að hann gerir mikið úr forkaupsrétti sveitarstjórna í þeim nýju lögum sem við taka um næstu áramót. Ég hef áður gert frekar lítið úr því og talið litla möguleika hjá sveitarfélögum vítt um landið að hamla gegn kvótasölu eða fiskveiðiréttindasölu úr sínum byggðum. Við erum að ræða núna um Grímsey. Upphaf þessarar umræðu var staða mála í Grímsey. Getur hv. þm. búist við því að jafnlítið sveitarfélag og Grímsey hafi möguleika til þess að keppa við stóruútgerðirnar á Vestfjörðum í kaupum á fiskveiðiréttindum? Það er því miður ekki þannig. Þess vegna er þessi lagabókstafur lítið annað en nafnið tómt. Vitaskuld getur hv. borgarstjóri hér í Reykjavík, Davíð Oddsson, sem hv. þm. nefndi líka, gert þetta, en oddvitinn í Grímsey og oddvitinn á Drangsnesi hafa enga möguleika til að beita sveitarfélagi sínu til varnar gegn stóru útgerðarfélögunum, sem núna eru vítt og breitt að kaupa kvóta, til þess að keppa við þau, og það er það sem skiptir máli. Þess vegna er þessi lagabókstafur að meginhluta til gagnslaus. Eitt af því sem þeir sem hafa mælt með í fiskveiðistefnu sem við höfum búið við á undanförnum árum og komum til með að búa við, lítið breytta, eftir áramótin er það að enginn bendi á aðrar leiðir. Þetta er algild regla í umræðum þegar menn eru komnir í þrot með það að réttlæta þá stefnu sem uppi er. En öll vitum við það að einmitt í þessu máli hefur verið bent á margar leiðir, m.a. þá leið sem hv. þm. var að benda á, að kvótanum væri skipt á milli skipa og fiskvinnslu. Í öðru orði gagnrýnir hann það að það skuli hafa verið bent á leiðir en í hinu að ekki hafi verið bent á neinar leiðir. Í þessari umræðu hefur verið bent á að nauðsynlegt sé að breyta þeim lögum sem samþykkt voru í vor til þess að sníða af þá vankanta sem greinilegastir eru á þeim, eins og t.d. hv. 1. þm. Vestf. benti hér á, þá stöðu sem komin er upp á Drangsnesi. Það þyrfti að breyta þessum lögum. Var ekki verið að benda þar á eina leið til þess að forða því sem að er stefnt? Svo geta aðrir þingmenn komið hér upp og sagt að ekki hafi verið bent á neinar leiðir. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að einhver af ræðumönnum hér í dag, hv. þm. sem hér hefðu fjallað um þetta mál, hefði haldið því fram að þannig liti út að það væri raunverulega meðvituð stefna stjórnvalda að fækka smábátum og hæstv. ráðherra mótmælti því að svo væri. En þegar litið er til liðinna ára, fiskveiðistjórnunartímabilsins frá 1984 til þessa dags, hljóta menn að spyrja: Var ekki eitthvað meðvitað í því að neita því ár eftir ár að fara að tillögum smábátamanna, að stöðva fjölgun smábáta? Það hlýtur að hafa verið eitthvað meðvitað í stefnunni sjálfri. Eki gat stefnan verið það laus í reipunum að menn gerðu þetta ekki út frá einhverjum ákveðnum sjónarmiðum. Mér finnst það liggja svo ljóst fyrir í dag að hverju var stefnt með þessari stefnu, og ég nefndi það hér í fyrri umræðu. Það var ekki einleikið að ekki skyldi heyrast um það rödd frá Landssambandi ísl. útvegsmanna á síðustu árum að smábátaflotinn var alltaf að stækka og hann var að taka stærri hluta, eins og hæstv. ráðherra benti á, af hinum sameiginlega afla. Af einhverjum ástæðum var ekki haldið uppi neinum mótmælum þó að smábátafélagið, Félag smábátaeigenda, óskaði eftir því í hvert skipti sem þessum lögum var breytt að sett væri stopp á fjölgun smábátanna. Getur það verið að þeir aðilar, sem eru valdamestir hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna, hafi séð þá mynd sem nú blasir við, að það væri auðvelt að komast yfir veiðiheimildir þessara báta þegar að því kæmi að farið væri að skipta þessu upp? Og er það ekki það sem blasir við í dag, að það eru stóru útgerðarfyrirtækin vítt um landið sem eru að kaupa upp aflakvóta smábátanna? Meira að segja hefur verið farið út í það stórkostlega skipulagningu á þessum málum að eitt stórt útgerðarfyrirtæki hér á landi hefur gert sérstaka stjórnarsamþykkt um það að kaupa ákveðið magn af smábátunum til þess að færa til sinna stóru skipa. Það er Síldarvinnslan í Neskaupstað sem hefur gert þá samþykkt. Þá er hægt að segja að þeir geri það og segja: Við erum að gera það til að forða því að þessi kvóti flytjist úr byggðinni og í einstaka tilfellum er hægt að stilla dæminu þannig upp að eitthvað jákvætt fylgi því, en það er því miður sjaldnar að hægt sé að tengja það á þann veg, ef það er jákvætt að smábátaútgerðin í Neskaupstað minnki og togaraútgerðin eflist. Nei, því miður virðist það hafa verið meðvitað að hlutirnir yrðu svona og því miður virðist það líka hafa verið meðvitað á tímabili þessarar fiskveiðistjórnunar að flotinn skyldi stækka áfram. Það getur ekki verið annað en að það hafi verið meðvitað að verksmiðjutogaraflotinn hefur stækkað úr því að vera þrjú skip í upphafi fiskveiðistjórnarinnar upp í það að vera núna milli 20 og 30. Það getur ekki verið að við séum að tala um fiskveiðistjórn og að það hafi ríkt fiskveiðistjórn ef slík útkoma hefur ekki verið meðvituð, bæði staðan gagnvart smábátunum og sú staða sem uppi er núna og sú uppbygging þess stóra flota sem við vitum um að er núna, verksmiðjutogarar á íslenskum fiskimiðum. Þetta gefur auga leið. Þetta er árangur stefnunnar og þetta hlýtur að hafa verið meðvitað. Ef þetta hefur ekki verið meðvitað er þetta náttúrlega ekki stefna sem verður að kasta vegna þess að hún virkar öðruvísi en ætlað er. Hæstv. ráðherra nefndi einnig að menn gagnrýndu að verið væri að selja fiskveiðiréttindin, selja kvóta, og þeir menn gerðu sér ekki grein fyrir því að það kerfi yrði að vera í gangi til þess að ná mætti því markmiði að fækka skipum. Og þeir sem ekki skildu það gerðu sér ekki grein fyrir að hverju stefndi ef við gætum ekki minnkað fiskiskipaflotann. Það eru nú ekki minni aðilar en Sjómannasamband Íslands og Farmanna - og fiskimannasamband Íslands sem hafa mótmælt því að óveiddur fiskur sé hafður til sölu. Er hæstv. ráðherra að segja að þessi samtök geri sér ekki grein fyrir því að fiskveiðiflotinn íslenski er búinn að vera stór, og allt of stór, of lengi? Slíkar fullyrðingar sem þessar, að það sé ekki hægt að leita annarra leiða til þess að minnka fiskiskipaflotann en að aflaréttindin séu til sölu, eru náttúrlega alveg út í bláinn og slík fiskveiðistefna sem byggir beinlínis á því þjónar ekki eðlilegum tilgangi. Það verður að leita annarra leiða til að minnka fiskiskipaflotann en að hafa fiskveiðiréttindin á uppboði og láta þá sem eru ríkastir og hafa bestu aðstöðuna til þess að komast yfir þessi réttindi njóta þess til frambúðar.  enn. Ég vildi sérstaklega benda á þau tvö atriði sem hæstv. ráðherra undirstrikaði í ræðu sinni, þ.e. að það væri ekki meðvitað af stjórnvöldum að fækka smábátunum sem ég tel að hljóti að hafa verið. Annars hefði kerfið bara verið ein hringavitleysa. Hitt er að það þurfi að hafa aflaréttindin á markaði til þess að hægt sé að minnka fiskiskipaflotann. A.m.k. er það alveg greinilegt að með þessum markaði erum við ekki að byggja upp þann hagkvæmasta fiskiskipaflota sem æskilegt er. Við erum ekki að byggja upp þann fiskiskipaflota sem sækir þannig í fiskstofnana að við þurfum ekki óttast að við séum að ofveiða. Við vitum að það sem hefur verið að gerast nú síðustu árin er að við höfum fyrst og fremst verið að stækka, eins og ég sagði hér áðan, stórtogaraflotann okkar, og við vitum það, eins og kom fram í ræðu hv. frummælanda hér í dag, að einmitt sá floti er að taka smæsta fiskinn og hvert tonn sem hann veiðir er með tvöfaldan, þrefaldan fjölda af fiskum miðað við það sem bátaflotinn dregur að landi. Þetta er öfugþróun. Þetta hlýtur samt að vera meðvitað í stefnunni á þann veg að það eru ákveðin hagsmunaöfl í þjóðfélaginu sem eru að byggja upp þetta kerfi, stóra verksmiðjutogarakerfið og stórútgerðakerfið í landinu, og það eru þau sem ráða ferðinni. Það eru þau sem ráða því að það er frekar veiddur eins og hálfs kílós fiskur á verksmiðjutogurum en fjögurra eða fimm kílóa fiskur á línu- og netaveiðum bátaflotans. Þetta er allt meðvitað í kerfinu, það þarf ekki að bera á móti því, annars væri þetta ekki fiskveiðistjórn borin fram af hæstv. sjútvrh. og hans fylgismönnum sem við vitum að eru fyrst og fremst hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna og við vitum að þeir sem stjórna þar eru fyrst og fremst fulltrúar þessara aðila sem ég hef verið að nefna. Það er búið að benda á hér í dag þau missmíði sem eru á þeirri úthlutun sem nú stendur yfir og verið er að vinna að í sambandi við smábátana. Það er ekki nóg með það að mjög mikil missmíði sé á úthlutun aflaréttinda fyrir smábátana heldur er það líka á ýmsan veg í sambandi við þó sérstaklega bátaflotann fyrir neðan 50 tonn. Þar hafa komið upp margs konar slys og hv. 1. þm. Vestf. benti t.d. á stöðuna á Drangsnesi. Ég tek þess vegna taka undir ósk hans um það að þessi mál verði endurskoðuð og leitað verði leiða til að laga þessa hluti, til að forða því að áfram haldi sem horfir í þessum málum sem ég hef ekki trú á öðru en að hæstv. sjútvrh. og hv. formaður sjútvn. Ed. geri sér fyllilega grein fyrir að er hættuleg þróun. Flutningur á aflaréttindum þessara minni báta til stærri útgerðanna er hættuleg þróun. Ég tel, og undirstrika það enn, að sú lokatillaga sem ég flutti í hv. Ed. varðandi sölu á aflaheimildum hefði getað lagað mikið í sambandi við smábátaflotann, þ.e. að bann hefði verið á því að selja aflaréttindi á milli skipa, á milli stærðarflokka skipa. Mín tillaga var á þann veg að heimilt væri að versla með aflaréttindi frá smábátunum upp í 30 tonn og 30 tonnum, minnir mig, upp í 100 og síðan áfram og síðan sér togarar og sér frystitogarar þannig að þetta héldist innan þessara sérstöku greina fiskiskipa. Það hefði ábyggilega breytt þó nokkuð miklu og við hefðum ekki horft á það sem hefur verið að gerast í Grímsey síðustu daga og víðar um landið, að stórútgerðirnar hefðu verið að kaupa aflaréttindi frá smábátunum. Hitt hefði getað átt sér stað, og hefði þó ekkert verið sérstaklega gott, að þetta hefði færst á milli smábátanna, og smábátarnir hefðu getað styrkt sig hver frá öðrum, ef má orða það þannig, og þannig hefði smábátaflotinn getað leitað að eðlilegri stærð. En því miður var þessi tillaga felld eins og aðrar tillögur okkar, m.a. sú að fresta afgreiðslu málsins til sérstaks sumarþings. Hefði verið betri tími til skoðunar á málinu er ég ekki í nokkrum vafa um að annað hefði komið út en raun varð á. Ég held að það sem þyrfti að gera og það sem þyrfti að breyta sé m.a. að binda það í lög að ekki sé hægt að selja aflaréttindi. Ef menn vilja endilega standa á því að hægt sé að selja aflaréttindi á milli skipa verði það bundið í lög að það færist ekki á milli stærðarflokka upp á við. Það væri allt í lagi ef keypt væri eitthvað af frystitogurunum og fært niður til trillanna eða smábátanna. Það væri hin rétta þróun. Sú þróun sem við búum við núna og horfum á er algjör öfugþróun og getur ekki leitt til annarra hluta en mjög mikilla vandræða, bæði í íslenskum sjávarútvegi og í byggðunun hringinn í kringum landið, þá ekki aðeins hjá sjómönnum, heldur hjá öllu því fólki sem í þessum byggðum býr, jafnt fiskverkunarfólki og því fólki sem annast þar þjónustu og heldur uppi almennu lífi, almennu starfi í hinum dreifðu byggðum vítt og breitt um landið.

Kristinn Pétursson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Þar sem ég er víst búinn að tala tvisvar í þessari umræðu er mér ekki leyfilegt að tala oftar. Ég óska því eftir að fá að ræða hér örstutt um þingsköp og þá þann þátt þessa máls sem lýtur að stjórnarskránni. Ég tel að þingmönnum eigi að vera leyfilegt að ræða ákvæði stjórnarskrárinnar. Ef þeir telja að lög fari í bága við stjórnarskrána sé óhætt að ræða það undir þingsköpum. Ég tók eftir því í dag og í kvöld að hæstv. ráðherra og hans stuðningsmenn hafa engar athugasemdir gert við þær hugmyndir mínar og skoðanir að þessi löggjöf fari í bága við stjórnarskrána og ég lít þá þannig á að þeir séu mér sammála um að fram eigi að fara úttekt á þessu máli og ég vísa aftur, hæstv. forseti, í lögfræðilega úttekt sem Lagastofnun gerði og ekki hefur farið fram nein umfjöllun um hér í þinginu. Ég tel það vera mjög alvarlegt mál að þingnefndir skyldu ekki fá að fjalla um þetta efnislega því að þarna vorum við einmitt komnir á rétta leið í málinu því að samkvæmt niðurlagi álits Lagastofnunar teljast atvinnuréttindi eign og njóta verndar 67. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi texti er ákaflega ótvíræður. Enn fremur stendur hérna um atvinnuréttindin: ,,Löggjafanum er heimilt að setja þeim almenn takmörk, enda sé jafnræðis gætt.`` Hæstv. forseti. Ég er sannfærður um það og fullviss að jafnræðis er ekki gætt í þessari framkvæmd. Þó ásetningur þeirra manna sem hafa að þessu unnið sé góður er mismunun manna það mikil í þessu að það ...

Ég hlýt að benda hv. þm. á að þetta eru nú tæplega umræður um þingsköp. Bið ég hv. þm. að misnota ekki þann rétt sem þingmenn hafa til þess að ræða þingsköp.

Ég tók það fram hér í upphafi, hæstv. forseti, að ég tel að óhætt sé að ræða ákvæði sem brjóta í bága við stjórnarskrána undir þingsköpum. Og ég ítreka það, hæstv. forseti, að réttarstaða þolandans í þessu máli er það sem við eigum að skoða. Það er skylda alþingismanna að virða stjórnarskrána og sé það gert í þessu máli og lögin gegnumlýst með tilliti til ákvæða í stjórnarskrá um atvinnufrelsi og jafnréttisreglu verði gerðar á þessum lögum --- með því að nota þessi sjónarmið --- nauðsynlegustu lagfæringar þannig að borgararnir geti þolað þetta bærilegar en ella. Það er það sem ég er að fara, hæstv. forseti.

Guðmundur H. Garðarsson : Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Það var m.a. vegna ummæla í ræðu hv. þm. Skúla Alexanderssonar sem ég kvaddi mér hljóðs, en ég get þó ekki látið hjá líða þar sem ég er kominn hér í ræðustól að gera athugasemd við það að einn af stjórnarþingmönnum skuli hafa tekið upp umræðu um jafnveigamikið mál og fiskveiðistjórnun er í jólaönnum. Það hefði verið æskilegra að hv. þm. hefði gengið úr skugga um það að hér væri betri tími og svigrúm til að fjalla um jafnveigamikið mál og hér er á ferðinni, en það er að sumu leyti skiljanlegt, þar sem hv. þm. er varamaður, að hann vilji koma sínum sjónarmiðum að. Ég virði það þess vegna út af fyrir sig. Hins vegar hlýt ég sem stjórnarandstæðingur að vekja athygli á því að sá aðili sem óskaði eftir þessum umræðum, virðulegi forseti, er stjórnarstuðningsmaður. Það er því ekki við okkur að sakast, sem erum í stjórnarandstöðu, að verið sé að eyða verðmætum tíma hins háa Alþingis í jólaönnum. Sú umræða sem hér hefur farið fram um kvótann ber auðvitað þess merki að það eru mikil umbrot, ekki aðeins í íslenskum sjávarútvegi og fiskiðnaði, heldur íslensku þjóðfélagi og einnig með tilliti til þess hvaða stöðu Íslendingar ætla að marka sér í þeirri þróun sem er að verða í heiminum. Þó að hv. þm. hafi kannski ekki tekið eftir því sjálfir snýst umræðan raunverulega um það hver staða okkar Íslendinga er, hér innan lands sem gagnvart hinum ytra heimi, þar sem við þurfum að mæta hörðum lögmálum, samkeppni og breyttum formum sem leggja á okkur ákveðnar skyldur og gera okkur e.t.v. erfiðara fyrir í því viðkvæma, erfiða máli sem við erum hér að fjalla um. Ég mun víkja nokkru nánar að því hér á eftir í minni ræðu, sem verður stutt, vegna þess að mér finnst það eiginlega kjarni málsins þegar verið er að tala um það hvernig við Íslendingar ætlum að lifa í þessu landi á grundvelli sjávarútvegs og fiskiðnaðar. Það sem kom mér til að koma hér í ræðustól fyrst og fremst, virðulegi forseti, þar sem ég virði þau tímatakmörk sem hljóta að vera á þessari umræðu, voru ummæli hv. þm. Skúla Alexanderssonar. Ég vona að hv. 4. þm. Vesturl. sé hér einhvers staðar viðstaddur, virðulegi forseti, ég vil gefa honum tækifæri til þess að leiðrétta það ef ranglega er eftir honum haft. Væri hægt að athuga hvort hv. þm. er í húsinu? Hér var því miður, virðulegi forseti, um mjög alvarlega aðdróttun að ræða í sambandi við hagsmunasamtök útgerðarmanna sem ég vil, vegna þess að hér er allt skráð og hugsanlega kemur það einnig í fjölmiðlum, fá annaðhvort leiðrétt sem missögn eða mótmæla. Ég legg því áherslu á það að virðulegur stjórnarstuðningsþm. Skúli Alexandersson sé hér í salnum. Meðan við bíðum eftir að hv. þm. komi í salinn vildi ég ræða það örlítið sem fram hefur komið hér í umræðunni og er í sambandi við það sem hæstv. ráðherra gat um. Þar komu fram sjónarmið sem ég held að sé mjög erfitt að ganga fram hjá, þ.e. þegar hæstv. ráðherra talaði um að fiskstofnarnir væru veikir. Mér finnst það satt að segja alveg furðulegt að það skuli þurfa að ítreka það hér margsinnis á hverju þingi að fiskstofnar við landið eru því miður það veikir að við verðum að búa til þetta kerfi sem heitir kvótakerfi sem er í sjálfu sér ekkert annað en ákveðin tegund skömmtunarkerfis sem við höfum því miður þurft að taka upp vegna þeirra aðstæðna sem eru í hafinu í kringum okkur, þ.e. að fiskstofnar eru ofveiddir, og svo kunna að vera önnur atriði, önnur lögmál sem við gerum okkur ekki grein fyrir, sem hafa einnig áhrif í hafinu. Ég held að enginn Íslendingur óski sér þess að fiskimiðin við strendur Íslands þróist með þeim hætti sem gerst hefur í Norðursjónum t.d. eða á nálægari fiskimiðum við Bretlandseyjar og Írland. Það vita allir hv. þm. sem eitthvað fylgjast með þessum málum að það liggur við algjörri auðn í sambandi við fiskimiðin í Norðursjónum. Þar er um verulegan samdrátt að ræða og ég minni aðeins á það sem væntanlega hefur komið fram, en þó ekki í þessari umræðu, að núna er fram undan, t.d. á næsta ári, stórkostlegur samdráttur í veiðum af hálfu útgerðar Evrópubandalagsins á þessu svæði. Ef ég man rétt er fyrirhugaður 25% samdráttur þorskfiskveiða í Norðursjónum miðað við það sem veitt var árið 1990. Sambærilegur samdráttur verður einnig, virðulegi forseti, í veiðum á öðrum fisktegundum. Þetta stafar fyrst og fremst af því --- og mér þykir frekar erfitt að þurfa að viðurkenna það því að ég er andstæðingur kvóta í sjálfu sér, en það er því miður staðreynd að mjög hefur gengið á fiskstofnana, og ég er hér að tala m.a. um fiskstofnana í Norðursjónum --- að ekki voru gerðar ráðstafanir í tíma til þess að forða því að fiskstofnarnir færu niður fyrir það lágmark sem þeir máttu ekki fara til þess að þessi eyðingarstaða kæmi upp sem Evrópubandalagsþjóðir standa nú frammi fyrir. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, láta koma fram hér. Þess vegna höfum við þurft að taka upp þessa kvótastefnu sem auðvitað er í ýmsu mjög gölluð og ég segi fyrir mitt leyti að ég hefði gert ráð fyrir að hún yrði endurskoðuð, ekki endilega á yfirstandandi þingi heldur í nánustu framtíð. Samt er það staðreynd að sú framkvæmd sem við höfum stuðst við, Íslendingar, hefur til þessa, vil ég segja, komið í veg fyrir þá eyðingu fiskstofna sem við blasir annars staðar þar sem seint væri í rassinn gripið, ef mætti orða það þannig, virðulegi forseti, að koma á einhverju takmarkandi kerfi í sambandi við fiskveiðar og þar á ég við Evrópubandalagsþjóðirnar. Nú er hv. 4. þm. Vesturl. Skúli Alexandersson kominn í salinn. Ég var að fjalla um það, hv. þm., að í ræðu þinni komst þú að orði eitthvað á þessa leið í sambandi við Landssamband ísl. útvegsmanna. Mér finnst það ekki við hæfi að þingmenn séu hér með aðdróttanir eða fullyrðingar nema unnt sé að standa við þær. Nú er ég í sjálfu sér, virðulegi forseti, ekki neinn talsmaður LÍÚ en mér finnst það ekki við hæfi að hv. þm. sem vilja láta bera virðingu fyrir hinu háa Alþingi og sjálfum sér skuli gefa það í skyn að aðilar, sem geta ekki hreyft mótmælum hér á þessu augnabliki, hafi með óbeinum hætti verið að hygla sér þannig, eins og hv. þm. sagði að LÍÚ hefði verið að gera með því að mótmæla ekki fjölgun smábáta. Síðan sagði hann eitthvað á þessa leið: Getur það verið að stóru aðilarnir hafi séð sér leið til að fá stærri hluta af kvótanum með því að kaupa þetta í gegnum þá litlu, þ.e. að þeim fjölgar sem raun ber vitni um, og síðan kæmu þeir á eftir og keyptu kvótann. Ég sé að hv. þm. kinkar kolli til samþykkis. Ég vil leyfa mér að mótmæla því að þetta geti verið með þessum hætti vegna þess að ég minnist þess sem nefndarmaður í sjútvn. Ed. og einnig sem nefndarmaður í þeirri nefnd sem fjallað hefur um fiskveiðikvótann og fiskveiðistefnuna sem er forsenda eða réttara sagt grunnur þeirrar kvótastefnu sem við búum nú við. Ég man ekki betur en að fulltrúar LÍÚ hafi verið mjög óhressir yfir stöðu smábátanna þegar kvótinn byrjaði hér 1. jan. 1984. Þá var ég hér sem varaþingmaður og tók þátt í því m.a. að fjalla um þetta mál. Þeir voru mjög óhressir yfir þessu. Ég kannast ekki við annað, hv. þm., en að þeir hafi verið og séu óánægðir með þátttöku smábátanna í fiskveiðunum. Ef hv. þm. getur fundið skjalfest rök fyrir þessu þætti mér vænt um að hann greindi frá því. Ég kannast ekki við þennan áhuga LÍÚ til að komast bakdyramegin inn í kvótann. Hins vegar liggur það í augum uppi að þeir sem annast og fjalla um útgerð á Íslandi, þeir sem eru í fiskvinnslu og þeir sem hafa séð um sölu afurðanna hljóta að leita allra leiða til að auka hagkvæmni sína í rekstri. Eða minnast hv. þm. ekki þess hve hart hefur verið deilt á útgerðaraðila, fiskvinnsluaðila, söluaðila, fyrir það að þeir rækju ekki sín fyrirtæki nægilega vel? Minnast menn ekki þeirrar gagnrýni sem hefur verið m.a. í sölum hins háa Alþingis um að fyrirtækin væru of smá og of mörg þannig að þau dygðu ekki í samkeppninni erlendis? Það sem er að gerast hjá okkur, og það er hart að þurfa að viðurkenna það, er að við sem ákveðið jaðarríki, sem vill reyna að vera sjálfstætt ríki á eigin forsendum, höfum neyðst til þess að taka upp breytta afstöðu til þess hvernig við verðum að byggja upp okkar fyrirtæki til að mæta þeirri samkeppni sem er á erlendum vettvangi. Þar duga ekkert annað en stórfyrirtæki, eða samtök fyrirtækja til að berjast um markaðsstöðu, um möguleika okkar til að fá sem mesta og besta hlutdeild í sölu þessara afurða. Það krefst þess að fiskvinnslan sé í stærri fyrirtækjum, stærri rekstrarformum. Það krefst þess að útgerðin verður, ég segi því miður, því ég vildi gjarnan hafa blandaða útgerð eins og við höfum haft á liðnum áratugum, smábáta og millistór skip og togara, en því miður, hinn harði heimur sem við erum núna komin í gerir það að verkum að við neyðumst til að vera með stórar, sterkar rekstrareiningar. Þá erum við komnir á þann punkt sem við erum hér að ræða um sem er: Hvernig eigum við að tryggja að jaðarstaðir, ég tala ekki um þá í neikvæðri merkingu heldur bara sem staðreynd, sem hafa verið hagkvæmir, og geta verið hagkvæmir við ákveðnar aðstæður, geti haldið áfram að blómgast og þróast með þeim hætti sem við öll óskum eftir? Ég er ekki með lausnina hér í kvöld um það hvernig þetta skuli gerast, því miður. En við skulum bara gera okkur grein fyrir því að Ísland er jaðarsvæði með tilliti til Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku. Við höfum þurft að mæta þeirri staðreynd, t.d. í útfærslu á sölumálum. Það hefur oft verið erfitt, við höfum oft verið í varnarstöðu, en við höfum byggt upp fyrirtæki sem hafa getað tryggt okkur það hingað til að útlendingar gripu ekki inn í þennan þátt með þeim hætti sem við óskum ekki eftir. Þá er röðin komin að fiskvinnslunni og útgerðinni. Hvernig er flotinn samsettur? Hér kom fram í ræðum manna áðan að svokallaðir verksmiðjutogarar eða réttara sagt frystitogarar --- það er réttara að kalla þá frystitogara en verksmiðjutogara --- hafi í ársbyrjun 1984 verið þrír í íslenska togaraflotanum. Ég held að þeir hafi nú verið fleiri en þrír, þó ég ætli ekki að fullyrða það, ég held að þeir hafi verið sex eða sjö.

Þeim fjölgaði á árinu 1984.

Já, en sleppum því. Þeir munu nú vera orðnir yfir 30 talsins sem hafa möguleika til að frysta um borð. Mig minnir að í ársbyrjum 1990 hafi það verið 36 skip sem gátu fryst um borð, þar á ég líka við skip sem frysta rækju um borð. Það er verið að amast við því hvað þessi skip eru mörg og stór og afkastamikil. Ég segi fyrir mitt leyti að ég þekki ekki nægilega vel til þess hvernig tilhögun og eftirlit er í sambandi við veiðar og vinnslu um borð í togurum, ég þekki það svona úr fjarlægð. En ég spyr nú hv. þm.: Hvernig í ósköpunum er hægt að koma í veg fyrir, eða er æskilegt að koma í veg fyrir að Íslendingar hafi þessa blöndu á sínum togaraflota eða fiskiskipaflota sem eru smábátar, millistærðarskip, ísfisktogarar og frystitogarar? Ég held að það stríði algerlega gegn þeirri þróun að ætla að reyna að koma í veg fyrir að Íslendingar reyni að tileinka sér þá tækni og möguleika sem felast í frystitogurum, auðvitað innan ákveðinna marka. Það fer ekki á milli mála að frystitogarar eru afkastamikil skip og það þarf að gæta þess að þau gangi ekki of nærri fiskstofnunum, það er rétt. En þetta eru afkastamikil skip sem skila vöru sem markaðirnir leggja áherslu á að fá. Það er staðreynd sem ekki er hægt að mótmæla að frystitogararnir hafa sýnt mjög góða arðsemi, það kann að verða eitthvað erfiðara á þessu ári. Gæði vörunnar eru mjög góð og hraði og afköst í sambandi við vinnslu þessarar vöru og frystingu er geysilega mikill. Ég spyr nú hv. þm. Skúla Alexandersson, sem er mjög krítískur á frystitogarana, ég tek það fram að það eru ekki mín óskaskip út af fyrir sig, en samt sem áður eru þau æskileg að vissu marki: Hvernig í ósköpunum er annað hægt en að Íslendingar taki þátt í þeirri þróun og þeim möguleikum sem þessi tegund skipa býður upp á? Það er allt of mikil einföldun að segja að það séu nokkrir fáir, stórir útgerðaraðilar sem vilji gína yfir þessu öllu. Það gleymist oft í hita umræðunnar að það er meginstofn sjómannastéttarinnar á Íslandi sem er á stóru skipunum, frystitogurunum, ísfisktogurunum og fiskiskipum af millistærð. Þar er hinn stóri stofn íslenskrar sjómannastéttar. Þar eru fiskimennirnir. Þeir eru, eins og útgerðaraðilar, að sjálfsögðu aðilar að þessari þróun. Þegar verið er að ráðast að þessari þróun þá felst í því óbein árás, ég segi ekki árás í þeirri neikvæðustu merkingu, en þá er einnig verið að gagnrýna sjómannastéttina sem er við störf á þessum skipum. Þetta eru skip sem sjómenn hafa tekið þátt í að byggja upp með útgerðaraðilum. Ég kannast ekki við annað þegar ráðist er í að byggja eða kaupa ný skip en að haft sé ákveðið samráð við þá menn sem hafa verið á eldri skipum. Þar á ég sérstaklega við skipstjórnarmenn, skipstjóra, vélstjóra, stýrimenn og háseta. Enda fylgir áhöfn yfirleitt skipstjórnarmönnum frá einu skipi til annars. Þannig að sjómannastéttin hefur verið virkur þátttakandi í þeirri uppbyggingu sem hefur orðið í íslenskum togaraflota og einnig og sérstaklega í frystiskipaflotanum. Þetta fannst mér rétt að kæmi hér fram vegna þess að mér finnst það ekki sanngjarnt að ráðast að þeim aðilum sem hafa staðið að þessu. Það eru ekki bara stóru aðilarnir sem hafa ráðið ferðinni. Þetta er allt meðvitað í þeim skilningi að þeir sem koma við sögu þarna hafa tekið þátt í þessari þróun og þessari uppbyggingu. Ekki endilega af tómri græðgi heldur vegna þess að þetta hefur skilað bestri niðurstöðu fyrir þá aðila sem hér koma við sögu. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að orðlengja þetta. Ég hefði gjarnan viljað að það hefði verið tækifæri til að ræða þetta mun betur. Væntanlega gefst það tækifæri eftir áramót þegar þing kemur aftur saman. Þá munum við ræða þetta í betra samhengi og einnig með sérstöku tilliti til þess hvað væri æskilegt að gera til að tryggja þau markmið okkar allra að halda byggð við í landinu með þeim hætti að þeir sem búa úti í strjálbýlinu, þeir sem eru á jaðarstöðum eins og Ísland er jaðarland gagnvart Evrópu, geti lifað í sátt og samlyndi og með þeim hætti sem æskilegt er.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna orða hv. 14. þm. Reykv. um hver hefði verið orsökin fyrir þessari umræðu hér í dag þá vil ég taka alveg skýrt fram að staðreyndir málsins eru þessar: Hv. 4. þm. Norðurl. e. kom að máli við forseta fyrir viku síðan og bað um hálftíma umræðu á fimmtudaginn var. Þá stóð til, eins og fram fór, að afgreiða 2. umr. fjárlaga, þannig að þingmaðurinn féllst á að fresta þessari hálftíma umræðu þangað til í dag. Það voru síðan tveir hv. þm. Sjálfstfl. sem kröfðust þess af forseta að þessi umræða yrði lengri án þess að þeir hefðu beðið um umræðu utan dagskrár. Reynt var að komast að samkomulagi um að hv. 4. þm. Norðurl. e. fengi að hafa þessa umræðu eins og hann bað um. Það samkomulag tókst ekki og þess vegna sitjum við hér. Ég bið hv. þm. lengstra orða, vitandi hvers konar vinnuvika er hér fyrir höndum, að þeir sýni forseta þingsins þá virðingu, eftir að þessi umræða hefur staðið síðan kl. 2 í dag, að stytta nú mjög mál sitt. Það eru langir og strangir fundir fram undan og hv. þm. hljóta bráðum að vera búnir að ræða þetta mál að sinni.

Þetta er mikið mál.

Forseti hefur aldrei mótmælt því að hér sé um mikið mál að ræða, en það eru einhver takmörk fyrir vinnuálagi á starfsfólk hér í húsinu svo og hv. þm. Þess vegna bið ég um samkomulag um það að menn fari að ljúka þessari umræðu.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég hef alltaf sýnt embætti hæstv. forseta Sþ. tilhlýðilega virðingu þannig að það er ekki því til að dreifa í sambandi við þetta. En það er eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. greip hér inn í að hér er náttúrlega um stórmál að ræða sem er þess eðlis að þegar einstakir þingmenn standa upp, og þar á meðal sá sem hér talar, og tala í 10 eða 20 mínútur, sem er ekki mikið þegar litið er á það málefni sem hér er rætt um, þegar það er einnig haft í huga að við hv. þm. Sjálfstfl. höfum ekki eytt jafnmiklum tíma í þessa umræðu og æskilegt væri og sjálfsagt, þá held ég að það þurfi nú ekki, virðulegur forseti, að brýna mig eða okkur hv. þm. Sjálfstfl. í þeim efnum að vera stuttorðir. En varðandi stöðu 4. þm. Norðurl. e. vil ég taka skýrt fram, og það kom fram í minni ræðu, að ég hef fullan skilning á því að hann skuli með þeim hætti sem hann hefur gert fjalla um þetta mál, fullan skilning á því. Og ég virði hann fyrir að hann skuli hafa tekið þetta upp sem sitt fyrsta mál, ef ég veit rétt, í sölum Alþingis, að þá skuli það einmitt vera þetta mál, fiskveiðistjórnun. Þetta er meginmál og grundvallarmál sem grípur mjög víða inn í, ekki aðeins veiðarnar heldur líka inn í stöðu Íslands í bandalagi þjóða í framtíðinni. Málið er því miklu stærra í sniðum en menn vilja kannski gera sér grein fyrir einmitt núna á þeim tímamótum sem Íslendingar standa frammi fyrir því á næsta ári verður á hinu háa Alþingi örugglega mikið rætt um stöðu Íslands gagnvart Evrópubandalaginu. Þá koma þessi mál inn í umræðuna sem grundvallaratriði og þá munu hv. þm. þurfa að gera það upp við sig hvar þeir standa, ekki bara í kvótamáli heldur í stöðunni gagnvart eignarhaldi Íslendinga í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Það er mál sem bíður síns tíma eftir áramót. En ég vil ítreka það, virðulegur forseti, að ég var ekki með athugasemdir í þeim skilningi að ég væri að gagnrýna 4. þm. Norðurl. e., nema síður væri.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna orða hv. 14. þm. Reykv. skal enn önnur staðreynd tekin fram. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur lagt fram þingmál áður og margsinnis tekið þátt í umræðu og tekur hann nú enn til máls. 

Björn Valur Gíslason : Virðulegur forseti. Ég tel rétt að ítreka það sem kom hér fram hjá forseta áðan varðandi þessa utandagskrárumræðu sem ég óskaði eftir fyrir viku síðan, eins og sagt var frá, hálftíma umræðu í fullu samráði við forseta Sþ. og forseta þingdeilda. Síðan var það fyrir mjög mikinn og ítrekaðan þrýsting tveggja hv. þm. Sjálfstfl. sem kröfðust þess að þessi umræða yrði ótímabundin að það var fallist á það, það var ekki að minni ósk að slíkt var gert. Ég tel líka rétt að það komi hér fram varðandi þær umræður sem urðu í kvöld að þessi utandagskrárumræða mín var ekki byggð á einhverjum leyniplöggum úr ráðuneytinu. Grunnurinn fyrir þeirri umræðu er ekki þau plögg og mér var ekki kunnugt um þau plögg fyrr en nú í kvöld og hef þau ekki augum litið. En ég skal virða beiðni hæstv. forseta um það að reyna að stytta mál mitt og stikla aðeins á stóru um það sem rætt hefur verið hér í dag. Ég held að flestir sem hafa tekið til máls séu sammála um það og ég er sammála því líka að það er of lítið af fiski í sjónum handa þeim flota sem við eigum. Ég held að við hljótum að geta nokkurn veginn sameinast um það, hvar í flokki sem við stöndum, sem stuðningsmenn stjórnar eða stjórnarandstæðingar. Sjávarútvegsmálunum verður auðvitað að stjórna á einhvern hátt, ég held að við hljótum að geta verið sammála um það líka. En við getum hins vegar verið ósammála um það hvernig á að stjórna þeim, hvernig best er að stjórna þeim. Og við getum verið ósammála um það hvar á að minnka flotann og hvernig á að minnka flotann, hvort það verður best gert með kvótasölu eða eftir einhverjum öðrum leiðum. Ég ætla að stikla aðeins á stóru um þau atriði sem hafa komið fram í ræðum þingmanna í kvöld og vil byrja á að fjalla örlítið um ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, 3. þm. Norðurl. v. Sú ræða var náttúrlega svo dæmalaust út úr kortinu að það nær nánast ekki nokkurri einustu átt. Ég get alveg upplýst þingmanninn um það að ég hef stundað sjó núna í sextán eða sautján ár, verið starfandi sjómaður. Og ég ætla rétt að vona það að einhvers staðar liggi ávísun upp á einhver kvótatonn handa mér ef ég skyldi nú fara í land og vinna þar. Kannski á ég einhverja tugi tonna uppi í ráðuneyti sem mér er ekki kunnugt um. Mér hefur aldrei verið úthlutaður kvóti. Ég geng ekkert í land frekar en aðrir sjómenn þegar þeir hætta á þeim skipum sem hafa verið að kaupa sér kvóta og fengið úthlutað kvóta í mörg ár. Ég geng ekki í land með minn hluta úr þeim, ég á ekkert í þessum kvóta. Ég fæ engan fisk til að ráðstafa, ég hef engan ráðstöfunarrétt á þeim kvóta sem það skip sem ég stunda mitt starf á fær að veiða. Það er alger misskilningur hjá hv. þm.  þar sem segir að þessi kvóti sé sameign allrar þjóðarinnar, en síðan segir hann í næsta orði að þingmenn þessa flokks og þingmenn hins flokksins vildu bara taka þetta af eigendunum, af sjómönnunum, af útgerðarmönnunum. Þeir eru ekkert eigendur að þessu, langt í frá. Sé þetta misskilningur hjá mér þá hlakka ég nú til þeirrar jólagjafar sem ég fæ væntanlega frá ráðuneytinu upp á einhver tonn sem ég á þar vegna starfa minna sem sjómaður í mörg ár. Ég get auðvitað nefnt mörg dæmi um þetta. Ég get nefnt dæmi um mann sem var að hætta á togara núna norður í landi eftir 36 ára sjómennsku, búinn að vera á sjó í 36 ár og engin hlé þar á. Hann ætlaði að róa á sinni eigin trillu sem hann var búinn að vera að koma sér upp til margra ára. Þetta var aflaskip sem hann hafði verið á, skip sem hefur fiskað og verið í röð hæstu aflaskipa landsins í mörg, mörg ár. Sá sjómaður labbaði ekkert með neinar birgðir af fiski í land. Hann fékk örfá hundruð kílóa úthlutað á sína trillu og mun auðvitað aldrei fara að róa út á það, hún verður ekki einu sinni sjósett. Það er náttúrlega alger rökleysa og úr lausu lofti gripið að sjómenn hafi eitthvað með þetta að gera, það er tóm della. Sömuleiðis það sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson var að minnast á hér áðan með þátttöku sjómanna í uppbyggingu frystitogaraflotans og reyna að smyrja ábyrgðinni utan á þá líka af þessari frystitogarauppbyggingu. Sjómenn hafa auðvitað ekki nein tök á því sem sjómenn eða hásetar á skipum að taka þátt í þessari uppbyggingu. Þeir eru bara launþegar um borð.

Þeir eru ráðgjafar og taka þátt ef þeir vilja vera á skipunum.

Þeir vilja auðvitað vera á skipinu en þeir eru ekki ábyrgir fyrir því að verið sé að fjölga frystiskipum, það er langt í frá.

Þeir taka þátt í því.

Þeir taka þátt í því sem launþegar.

Já. Gerum við það ekki öll?

Auðvitað gerum við það öll en eru það einhver rök fyrir því að menn séu að byggja upp frystiskipaflota þó að þeir vinni á skipunum?

Þeir vilja vera á skipunum og eru þar.

Auðvitað vilja þeir vera þar og menn velja sér vinnu eftir þeirri getu sem þeir hafa og kunna til en að þeir séu eitthvað ábyrgir fyrir fiskveiðistefnu eða uppbyggingu flotans  Varðandi það sem hefur komið hér fram áðan hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, um ummæli sem annar hv. þm. lét falla í kvöld um hlut LÍÚ í þessum málum, þá hefur það auðvitað ekki farið neitt leynt og við hljótum að geta rætt það hér þó að stjórn eða forsvarsmenn LÍÚ sé ekki hérna, hver stefna þess félagsskapar hefði verið í þessu kvótamáli. Öll ummæli aðalforsvarsmanna Landssambands ísl. útvegsmanna hafa hnigið í þessa átt. Þetta er aðalstuðningsaðili kvótakerfisins. Og ég get ekki ráðið annað í mörg ummæli aðalforsvarsmanns þess félagsskapar en það að hann sé helst bara óánægður með tilvist smærri báta, að þeir séu hreinlega til. Það var haft eftir honum í sjónvarpi sem ég sjálfur sá ekki fyrir löngu síðan. Hann sagðist vonast til þess að menn væru ekki svo vitlausir að fara að gera út 20 tonna bát sem var þá í umræðu. Það væri svo vonlaust, fara bara í stærra, helst togara. Menn fara ekki að veiða kvóta á svona óhagkvæma báta, vildu bara ekki sjá þá. Þetta hefur auðvitað ekki farið leynt. Þar sem var rætt í kvöld um verðlag á bátum, verðmyndun hjá sjávarútveginum, þá hafa þau hlutföll náttúrlega raskast gífurlega á undanförnum árum. Nú fer verð skipa ekkert eftir gæðum skipanna eða stærð. Það hefur ekkert lengur með þau mál að gera. Nú ræðst verð skipanna af þeim kvóta sem þeim hefur verið úthlutaður og ekki eftir neinu öðru. Við getum þannig verið með gömul og ný skip hlið við hlið og þau eru verðlögð á sama pening og jafnvel í öfugu hlutfalli við gæðin. Sama á við um fiskvinnslustöðvar. Við vorum að ræða hér um daginn um hugsanlega sölu á Þormóði ramma á Siglufirði. Auðvitað ræðst verðið á því fyrirtæki af þeim kvóta sem það hefur. Tækjabúnaður og gæði skipa og fiskvinnslustöðva hafa ekkert með það að gera lengur. Fiskvinnslustöð í landi sem ekki hefur aðgang að fiskimiðum hefur auðvitað engan rekstrargrundvöll af því að hún kemst ekki inn í það núna. Vita hv. þm. á hvaða verði kvótakíló gengur í dag? 160 kr. kílóið. Aðili sem var að kaupa sér kvóta var að sýna mér það um daginn. Það eru engir samkeppnisfærir um þetta. Og varðandi þann fyrirvara sem er í lögunum um forkaupsrétt sveitarfélaga á kvóta, ef hann er seldur úr byggðarlögum, get ég nefnt að sjálfur er ég starfandi í sveitarstjórn og hef verið í mörg ár og ég hef ekki heyrt einn einasta sveitarstjórnarmann, alla vega í mínu kjördæmi og þar um slóðir, sem hefur nokkurn áhuga á að láta neyða upp á sveitarfélögin einhvern forkaupsrétt, gera þau ábyrg fyrir því ef kvóti verður seldur úr byggðarlaginu.  Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja mál mitt mjög úr því sem komið er til að tefja ekki fundinn. Ég er alveg sammála því sem hefur komið fram í ræðum margra þingmanna hér í dag, ég leyfi mér að efast stórlega um það að stór hópur þingmanna hafi nokkra minnstu hugmynd um það hvað þeir voru að samþykkja þegar þeir réttu upp hendina og staðfestu þessa fiskveiðistefnu. Ég tel það bara sönnun þess hve fáir eru hér til að taka þátt í umræðu um þessi mikilvægu mál hér í kvöld eins og lætin voru þó í dag. Ég tel það sönnun þess. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég er viðstaddur umræðu um fiskveiðimál á Alþingi og hef þó alltaf áður verið uppi á áheyrendapöllum. Ég man ekki eftir því að það væru fleiri hér inni þegar þessi mál fara að dragast á heldur en þessir örfáu aðilar, og alltaf sömu þingmennirnir. Það væri kannski ástæða til þess að setja á fót ráðstefnu eða kynningarnámskeið handa hv. þm. til að koma þeim inn í þetta mikilvæga mál. Þetta er þó aðalhagsmunamál okkar þjóðar sem við erum að byggja á. Og mér finnst margir hv. þm. ekki hafa næga þekkingu til að fjalla um þetta mál, hvað þá að greiða því atkvæði á einhvern veg. Það er alveg ljóst, eins og ég sagði í dag, að afleiðingar af þessari fiskveiðistefnu og fiskveiðistjórnun sem var samþykkt á Alþingi fyrir ekkert löngu síðan verða skelfilegar ef þetta heldur svona áfram. Það er alveg ljóst. Áhrifin af þessari lagasetningu eru fyrst að koma í ljós núna af fullum krafti og það verður ekkert aftur snúið ef ekki verður gripið í taumana strax. Það verður að tryggja það á einhvern hátt, og það er það sem ég er að vekja athygli á í þessari umræðu, að fólk sé ekki sett á vonarvöl, settir afarkostir, búi við þá óvissu sem fylgir kvótasölunni í dag. Það verður að reyna að koma því svo fyrir að kvótinn verði tryggður einhvern veginn í byggðunum og fólkinu sem byggir landið en ekki einhverjum kaupsýslumönnum og fjársterkum aðilum sem geta svo ráðstafað kvótanum að eigin vild. Það er það sem verið er að tryggja. Ég átti auðvitað ekki von á neinni kollsteypu hjá hæstv. sjútvrh. þó að þetta kæmi til umræðu í dag og geri mér engar vonir um slíkar steypur.  Ráðherrann sagði að hér yrði auðvitað um að ræða einhverja sameiginlega lausn á þessu máli. Ég er alveg sammála því, það verður að vera einhver sameiginleg lausn sem allir geta sæst á. En mér finnst það ekki vera nein sameiginleg lausn þegar fólk stendur upp allt í kringum landið og mótmælir þessu harðlega og krefst þess að hlutur þess sé réttur en það er ekkert litið á það. Mér finnst það ekki sameiginleg lausn. Það er ekki verið að leita neinna sátta. Smábátum fjölgaði auðvitað á sínum tíma og það var ekkert ómeðvitað. Það gerðist ekki bara allt í einu. Þeim fjölgaði auðvitað af því að annaðhvort var það stefnan eða ekkert gert í því að koma í veg fyrir það. Þeim fjölgaði ekkert ósjálfrátt. Það er auðvitað hluti af fiskveiðistefnunni að stýra stærð flotans og umfangi hans. Það er hluti af fiskveiðistefnunni, eins og kom fram hjá hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, að það þarf að hafa blandaðan flota, við þurfum auðvitað á því að halda. Við þurfum á að halda öllum tegundum helst af fiskveiðiskipum og helst sem fjölbreyttastri fiskvinnslu. Það er hluti af stefnunni líka. En við erum bara ekki sammála um leiðir. Ég er ósammála þeirri leið í stórum dráttum að það eigi að stýra fækkun í flotanum með kvótakerfinu, með sölukerfinu, því að sú leið felur það í sér að sá sem er sterkur fyrir hefur mesta möguleika á að stækka og styrkjast á kostnað hinna sem minni eru. Við erum að tala um einn pakka af fiski og ef einhver kaupir eitthvað, þá tekur hann það annars staðar frá, það er alveg ljóst. Þetta kerfi byggir á því á stórum dráttum að sá stóri verður ofan á, sá sterki verður ofan á. Og ég er ekki sammála því að bátum verði fækkað á þann hátt. Það eru engin rök, það er engin tenging þar á milli að það sé verið að fækka óhagkvæmum skipum. Við vitum það alveg hreint að útgerðaraðili á smábát sem hefur yfir að ráða kannski 50 -- 100 tonna kvóta kaupir ekki kvótann í stórum stíl á 160 kr. kílóið. Það gerir enginn nema sá sem hefur yfir umtalsverðu peningamagni að ráða og góðum aðgangi að peningastofnunum. Það verður auðvitað að finna einhverja aðra leið en þessa hreinu markaðsleið til að fækka í flotanum. Við erum sammála um það, held ég, öll að flotinn sé of stór og fiskstofnarnir ekki nægilega sterkir. Annað er það sem núna síðustu dagana er að koma upp á yfirborðið og gerir þetta mál auðvitað enn erfiðara í umræðu og enn meira særandi fyrir þessa smábátaútgerðarmenn. Það er þessi aukaúthlutun á kvóta, á aflaheimildum, sem er að koma á hin og þessi skip þessa dagana sem er margfaldur sá kvóti sem margir trillukarlar eru að fá í dag. Ég get nefnt dæmi af bátum í landi sem hafa ekki komið nálægt sjó í fjögur ár, eru búnir að hanga uppi í slipp og eru orðnir ónýtir, það stóð jafnvel til að gera einn að safni, byggðasafni. Hann fékk úthlutun upp á 46 tonn í aukaúthlutun, 46 tonn, takk fyrir. Ég ætla að vona að ég eigi einhvers staðar kvóta ef þetta á að vera svona með sjómenn líka. Annar bátur norður í Ólafsfirði, svo að ég geti sagt frá því, sem er búinn að vera bundinn við bryggju í fjögur ár líka, hefur aldrei farið á sjó og hangir nánast í spottunum og ef hann yrði leystur, þá færi hann auðvitað beinustu leið niður, hann fékk 54 tonn. Samanlagt fengu þessi tvö flök 100 tonna kvóta sem er margfalt það sem margir trilluútgerðarmenn eru að fá. En kannski það sé í samræmi við það sem sömu menn hafa verið að fiska á sínar trillur. Þetta svíður mönnum auðvitað. Mönnum svíður undan svona æfingum. Mönnum svíður að þurfa að horfa upp á flök, ónýt skip sem ekki hafa komið nálægt sjó, eru bara á landi til margra ára, vera að fá kvóta. Vitið þið hvers virði þessi kvóti er í dag, 40 -- 50 tonn? Þið getið bara margfaldað hann með þeim tölum sem ég var að nefna þarna, þá sjáið þið hvað verið er að færa mönnum upp í hendurnar. Og það eru engir sjómenn á þessum skipum, það eru engir sjómenn sem hafa yfirráðarétt yfir þessum kvóta. Það eru auðvitað eigendur að skipunum. Ekki verður hringt í þá sjómenn sem reru á þessum skipum, kannski til margra ára, og sagt: Það er kominn kvóti, nú er best að skipta þessu. Það eru auðvitað eigendur skipanna sem fá þennan glaðning núna í jólamánuðinum. Ég ætla ekki að lengja mál mitt meira en komið er en það væri þarft að ræða þetta ítarlegar og drepa á fleiri mál þessu tengd, eins og t.d. útflutningi á óunnum fiski sem er auðvitað kominn úr böndunum og er alltaf að komast upp um eitthvert svindl í þeim málum. Það væri ástæða til að ræða þessar vigtunarreglur á smábátum og eftirlitskerfið, leyniþjónustuna úr ráðuneytinu sem húkir við horn og fylgist með hvort allir vigti fisk og kærir síðan. Við erum að fá slíkar kærur inn á borð í sveitarstjórnum um allt land, nærri vikulega um tíma, þó að það hafi ekki komið núna í haust. Í sumar fengum við inn til okkar dag eftir dag kærur eða ábendingar um að hinir og þessir hefðu ekki vigtað aflann og eftirlitsmaðurinn húkir við horn, skrifar hjá sér. Það er búið að gera okkur í sveitarstjórnum ábyrg fyrir að það sé gert. Við erum orðin ábyrg fyrir því. Við eigum að sjá um að þessu sé framfylgt. Það væri ástæða til að ræða þessi ár líka sem alltaf er verið að miða úthlutun kvóta við og var gert á sínum tíma þegar kvótinn var settur á fyrir sex eða sjö árum. Þau viðmiðunarár geta auðvitað komið mörgum byggðarlögum alveg hræðilega illa. Ég nefni ástand sjávar fyrir Norðurlandi síðustu ár sem hefur valdið algerum aflabresti og aldrei verið önnur eins vertíð fyrir Norðurlandi eins og í vetur þar sem varla fékkst bein úr sjó. Þetta er ekki gott til viðmiðunar. Sama var hjá okkur þessi viðmiðunarár þegar kvótinn var settur á á sínum tíma. Þá var aflabrestur, það var engin veiði og við búum við það enn í dag af því að við fengum lítinn kvóta úthlutaðan. Virðulegi forseti. Ég ætla nú að ljúka máli mínu og láta hér við sitja að sinni.

Guðmundur H. Garðarsson : Virðulegi forseti. Ég vil bæta nokkru við það sem fram hefur komið í þessari umræðu vegna þess að komið hefur verið inn á atriði sem er mjög viðkvæmt í allri umræðu sem er verðlagningin, þ.e. verðið á kvótanum. Það hefur m.a. verið sagt að í þeirri stöðu allri sem við erum í í sambandi við kvótann, þá verði hinn sterki ofan á og spjótunum hefur verið beint mikið að þeim aðilum sem bera ábyrgð á því að gera út á Íslandi og reka íslensk fiskvinnslufyrirtæki. Ég set vinnsluna og veiðarnar undir sama hattinn þegar ég fjalla um þessi atriði sem hér koma á eftir, virðulegi forseti, vegna þess að í þeim efnum eru allir á sama báti. Það sem skiptir auðvitað máli er að gera sér grein fyrir því hvernig þróunin hefur orðið, annars vegar í sambandi við veiðarnar, og þar með kvótann, og svo hins vegar hvað hefur verið að gerast í kringum okkur og jafnvel hjá okkur sjálfum í sambandi við verðmyndun. Verðmyndun á kvóta verður ekki til vegna þess að maður fær heimild til að veiða fisk heldur verður verðmyndun til við það að maður er að framleiða vöru sem eftirspurn er eftir. Og þá kem ég að því atriði, til þess að hafa þetta í sem stystu máli og reyna að vera kjarnyrtur, það er þetta atriði, hvernig verðmyndun verður á þeirri vöru sem maður er að framleiða. Á sama tíma og við Íslendingar fórum inn í kvótakerfið, þar sem við vorum tilneyddir, úr hinu svokallaða frjálsa kerfi, þegar menn gátu gert út og veitt eins og þeir mögulega gátu með þeim skipum sem þeir höfðu ráð yfir, á sama tíma sem við erum að fara inn í þetta kerfi vegna þess hvernig fiskstofnarnir voru orðnir í ársbyrjun 1984, þá gerist það á hinum endanum, þ.e. þar sem verðmyndun verður í sambandi við sölumálin og vinnsluna, að á sama tíma sem við förum inn í skömmtunarkerfi í veiðunum er byrjað að þróa Íslendinga inn í hið svokallaða frjálsa kerfi í sambandi við sölu þeirra afurða sem hér um ræðir. Það gerir það að sjálfsögðu að verkum að í skömmtunarfyrirkomulagi eins og er á kvótanum og við þær aðstæður sem voru að verða hjá öðrum fiskveiðiþjóðum, jafnframt því sem Vestur-Evrópa styrkist mikið efnahagslega, þá gerist það eins og hendi er veifað að við það losnar um hin skipulögðu bönd sem voru á vinnslu og sölu afurðanna í nánum tengslum við útgerðina, þá opnuðum við fyrir algert frelsi fyrir aðra aðila sem hafa ekki sömu ábyrgðarskyldur gagnvart því sem við erum að fjalla um eins og þeir höfðu sem réðu yfir þessu kerfi öllu í heild af hálfu Íslendinga fyrir 1. jan. 1984, þ.e. veiðarnar, vinnslan og salan. Við það eitt að stofna uppboðsmarkað á Íslandi er verið að opna fyrir þann möguleika að menn bjóði í fiskinn með öðrum hætti en áður tíðkaðist. Þetta þekkja hv. þm. vel og er einfalt mál. En með því að fara inn á uppboðsmarkaðskerfið erum við jafnframt að raska þeim grundvelli sem verðlagning á fiski hafði hvílt á í áratugi og við erum komin með mismunandi verð eins og við vitum í sambandi við það hvað menn fá fyrir sinn fisk upp úr sjó. Það er uppboðsmarkaðsverð hérlendis, það er uppboðsmarkaðsverð erlendis, það er ákveðin yfirborgun á það verð sem ákveðið er í verðlagsráði o.s.frv. Ég ætla ekki að fara út í þetta allt saman. Allt þetta er að mínu mati þess eðlis að þegar við förum inn í kvótann, inn í skömmtun, þá er stefnt inn í aukið frjálsræði í sölunni. Þar með er búið að opna leiðina fyrir fjármagnið með öðrum hætti en áður þekktist. Auðvitað er fjármagnið fyrir hendi í allri þessari innri uppbyggingu sem útgerð, fiskvinnsla og sölusamtökin voru að sjálfsögðu. En það eru opnaðar nýjar leiðir, opnaðar aðrar dyr fyrir aðila sem höfðu mikla þörf fyrir þennan fisk, þessa vöru sem við Íslendingar vorum að veiða og var skömmtuð og það voru Vestur - Evrópubúar. Segja má að Íslendingar hafi í þeirri stöðu sem við vorum að þróast í, líka vegna annarra og breyttra kringumstæðna, verið að missa tökin á þessu í ákveðnum skilningi að mínu mati sem yrði of langt mál að fara út í hér á þessum fundi. En við misstum tökin að minni hyggju að því leyti að við opnum þarna möguleika fyrir aðila sem hafa ekki sömu skyldur við þá atvinnugrein sem við erum að fjalla um og ekki heldur við það umhverfi sem við lifum í sem er númer eitt og tvö í sambandi við sjávarútveg og fiskvinnslu, strjálbýlið, þ.e. við opnum hér leið fyrir hið harða lögmál, markaðslögmál samkeppninnar. Og þar kemur hið nýja fjármagn inn í þetta sem hefur verðmyndast með þeim hætti sem m.a. hv. 4. þm. Norðurl. e. var að fjalla um. Það er þetta sem mér finnst skipta máli og ég veit að þetta er mjög viðkvæmt mál í allri umræðu því hún snertir það grundvallaratriði í hugsjónum flokkanna, þar á meðal míns flokks, sem er frelsi fjármagnsins. Nú er ekki lengur um að ræða frelsi heildsala til að flytja út. Nú er það frelsi fjármagnsins til þess að fá að vera aðili með öðrum hætti en við höfum þekkt áður. Og þá kemur að þessu sem skiptir auðvitað höfuðmáli og ég tel að hafi ráðið mestu um hvar við erum stödd þegar við erum að tala um kvótann og kvótakerfið, verðlagningu á kvótanum og stöðu einstakra fyrirtækja úti í strjálbýlinu og einnig annarra fyrirtækja sem við höfum talið vera stór hingað til á íslenskan mælikvarða. Hvaðan kemur fjármagnið? Hvaðan kemur þetta fjármagn? Hvaðan koma þessi áhrif sem valda því að einn hv. þm. segir hér: Vita hv. þm. ekki að núna er kvótinn seldur á 160 kr. kílóið? Ég geri ráð fyrir að hann hafi átt við þorskkvótann. Í framhaldi af þessu kemur svo náttúrlega þetta, sem ég er að reyna að svara fyrir mitt leyti, hvernig verðmyndunin verður. Hún verður með þeim hætti að fjármagnið kemur annars staðar frá, eftirspurnin kemur með öðrum hætti inn í allt þetta dæmi sem hefur það í för með sér að vegna breyttra markaðsaðstæðna, breyttrar eftirspurnar og breyttrar stöðu, þá erum við komin inn í allt annað umhverfi en við áttum von á þegar kvótinn var innleiddur árið 1984. Og það er kjarni málsins sem ég ætla ekki fara út í hér á þessu stigi að ræða, því það er ekki tími til þess, og þá mundi ég gera þá kröfu eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði hér áðan, að það væru fleiri þingmenn staddir hér í salnum til að hlusta á það þegar þeir þingmenn og hæstv. sjútvrh. og væntanlega einhver annar hæstv. ráðherra mundu mæta hér og ræða þetta út frá þessari forsendu sem er grundvallaratriði, algjört grundvallaratriði. Þetta er það sem skiptir máli að gera sér grein fyrir og kryfja til mergjar. Og þegar maður hefur gert það, þá verða hv. þm. og íslenskir stjórnmálamenn að gera það upp við sig hvernig við ætlum að lifa í þessu landi sem Íslendingar í nánustu framtíð. Við þurfum sem sagt að gera okkur grein fyrir hinu breytta umhverfi, ekki bara hér innan lands heldur hinu gjörbreytta umhverfi og gjörbreytta heimi sem við stöndum frammi fyrir í sambandi við stöðu okkar Íslendinga og það hvernig við ætlum að standa sem þjóð á okkar eigin forsendum, og þá er sjávaraflinn grundvallaratriði.  Í stuttu máli sagt, virðulegi forseti, hefur það gerst sem ég var að reyna að lýsa hér í stuttu máli í sambandi við umhverfisbreytinguna, þegar kvótinn kemur og frjálsræði í útflutningnum og allt það sem því fylgir, breyttar aðstæður í Austur - Evrópu og aukin eftirspurn eftir fiski, hvort sem það er saltfiskur, ísfiskur eða annað, plús það að erlendir aðilar sjá þarna möguleika til þess að komast inn, ég vil segja í íslenska útgerð með óbeinum og beinum hætti. Það hefur einnig gerst. Það ætla ég ekki að ræða frekar á þessu stigi, það skal ég gera í miklu, miklu ítarlegra máli síðar, og þá er ég kominn að því sem skiptir líka höfuðmáli, þ.e. ekki bara kvóti, heldur hvernig ætlum við Íslendingar að standa sjálfir að því að reka okkar eigin fiskvinnslufyrirtæki, okkar eigin sölufyrirtæki og hafa þann hámarkshagnað af allri þessari starfsemi eins langt og mögulegt er út á markaðina, sem næst neytendunum? Þá er hin stóra spurning: Hvaðan kemur fjármagnið? Kemur það fyrst og fremst erlendis frá? Kemur það að hluta til hér innan lands frá eða höfum við misst tökin á því að tryggja það að svo sé?

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það að mega gera hér örstutta athugasemd vegna þeirrar fullyrðingar hv. 14. þm. Reykv. að Ísland væri jaðarsvæði í sambandi við sjávarútveg. Ég vil mótmæla þessari fullyrðingu. 

Guðmundur H. Garðarsson : Virðulegi forseti. Út af þessum ummælum hv. þm. Skúla Alexanderssonar vil ég aðeins geta þess að það sem ég átti við, og hélt að hv. þm. hefði nú skilið, var að út frá sjónarmiði þeirra þjóða sem við eigum samskipti við þá er Ísland jaðarsvæði í efnahagslegum skilningi. Ég vona að hv. þm. hafi áttað sig á því.

Flm. (Björn Valur Gíslason) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um eflingu Akureyrar og Eyjafjarðarsvæðisins sem miðstöðvar fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs og er till. svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu skuli byggja upp miðstöð fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs. Alþingi felur því ríkisstjórninni að láta gera tímasetta áætlun sem miði að uppbyggingu sjávarútvegsbrautar Háskólans á Akureyri og sjávarútvegsbrautarinnar á Dalvík og eflingu hvers kyns rannsóknar - og þróunarstarfsemi á svæðinu.`` Markmiðið með þessari till., nái hún fram að ganga, er að hefja nú þegar vinnu að heildarskipulagi rannsókna - og menntastofnana í sjávarútvegi, tengja þessa þætti betur saman og auka samvinnu við starfandi sjávarútvegsfyrirtæki á svæðinu. Á þann hátt tel ég að mestur árangur náist við þekkingaröflun og með þessum aðgerðum lærum við betur að nýta okkur auðlindir sjávar og auka verðmæti sjávarafurða. Í grg. er till. rökstudd m.a. með tilvísun til þess að við Eyjafjörð séu nú fyrir mjög mörg og öflug fyrirtæki í sjávarútvegi hvert á sínu sviði. Stór útgerðarfyrirtæki hafa skotið þar rótum á undanförnum árum og í kjölfar þeirra hefur fjölbreytni í verkun sjávarafla aukist að mun. Þekking sú, sem nú þegar er fyrir hendi hvað þessi mál varðar, ætti því að vera aðgengileg fyrir stofnanir þær sem nefndar eru í till. Um þetta segir m.a. í grg., með leyfi forseta: Fiskveiðar og vinnsla hafa til langs tíma verið ein mikilvægasta undirstaða atvinnulífs við Eyjafjörð líkt og annars staðar í landinu. Fjölbreytt útgerð báta og skipa af ýmsum stærðum hefur treyst útgerðina við Eyjafjörð og stuðlað að meiri fjölbreytni og sérhæfingu fiskvinnslufyrirtækja en víðast hvar annars staðar þekkist. Frá Eyjafirði er gerður út öflugur togarafloti sem telur yfir 20 skip og hefur vaxið ört á undanförnum árum. Einnig er gerður þaðan út stór floti nóta - og rækjuskipa auk mikils fjölda annarra báta. Sameiginlega hefur þessi floti allur náð að skapa mikla fjölbreytni í vinnslu sjávarafurða á Eyjafjarðarsvæðinu. Ýmis þjónustufyrirtæki í sjávarútvegi hafa náð að festast í sessi á Eyjafjarðarsvæði og er þar víða um brautryðjendastarf að ræða. Jafnframt hafa nokkur sérhæfð fyrirtæki náð fótfestu á svæðinu og hafa náð að skapa sér nafn í þjónustu við sjávarútveginn. Þekktasta þjónustufyrirtæki sjávarútvegsins í Eyjafirði er auðvitað Slippstöðin hf. á Akureyri sem í áratugi hefur verið leiðandi í skipasmíðum hér á landi auk þess að sjá um viðhald og endurbætur á stærsta hluta stórskipaflota landsins. Einnig skulu nefnd fyrirtækin Sæplast hf., sem sérhæft hefur sig í framleiðslu á plastkerum til geymslu og flutninga á fiski og mörgu öðru þessu tengdu, svo og fyrirtækið Fiskmiðlun Norðurlands hf. sem vinnur að markaðssetningu sjávarafurða og hefur orðið vel ágengt. Þessi fyrirtæki auk fjölmargra annarra hafa náð rótfestu á Eyjafjarðarsvæðinu og njóta virðingar hvert á sínu sviði hér á landi og víða erlendis. Nokkrar menntastofnanir í sjávarútvegi hafa verið settar á laggirnar í Eyjafirði nú á síðustu árum. Þessar stofnanir hafa að því er mér er kunnugt átt mjög gott samstarf við útgerðar - og fiskvinnslufyrirtæki á svæðinu sem allir hafa notið góðs af og leitt hefur í ljós að til þess að sem bestur árangur náist þarf samvinna þessara aðila auðvitað að vera mjög náin. Fyrir nokkrum árum hófst kennsla í skipstjórnarfræðum við sjávarútvegsbrautina á Dalvík og eru nú útskrifaðir frá skólanum sjómenn með full réttindi til starfa á íslenskum fiskiskipum. Nú eru 30 nemendur við nám í þessum stýrimannaskóla á Dalvík og hefur aðsókn vaxið á undanförnum árum. Einnig er við sjávarútvegsbrautina nýtekinn til starfa fiskvinnsluskóli sem útskrifar sína fyrstu nemendur í vor. Skólinn hefur á þeim stutta tíma sem hann hefur starfað sýnt það og sannað að löngu var orðið tímabært að fiskvinnslunám væri í boði á landsbyggðinni. Báðir þessir skólar hafa átt mikið og gott samstarf við útgerðar - og fiskvinnslufyrirtæki á Norðurlandi og hafa sýnt það og sannað að samstarf þessara aðila er mjög nauðsynlegt. Nýhafin er kennsla við Háskólann á Akureyri í sjávarútvegsfræðum og eru miklar vonir bundnar við þessa deild Háskólans meðal þeirra sem starfa við sjávarútveginn í landinu. Markmið sjávarútvegsdeildar Háskólans á Akureyri er að mennta einstaklinga í öllum undirstöðuatriðum íslensks sjávarútvegs og þjálfa þá í beitingu faglegra vinnubragða við stefnumörkun, ákvarðanatöku og stjórnun í greininni. Er þetta í fyrsta sinn sem þessi kennsla í sjávarútvegsfræðum fer fram hér á landi, þ.e. kennsla á háskólastigi. Í fskj. I, II og III með till. eru markmið þessara stofnana kynnt auk þess sem farið er yfir helstu námsgreinar sem kenndar eru. Þar kemur glöggt fram að gert er ráð fyrir víðtæku samstarfi við stofnanir í sjávarútvegi og fyrirtæki í greinum fiskveiða og vinnslu. Á Akureyri á nú að fara að opna útibú Hafrannsóknastofnunar auk þess sem Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins er þar fyrir með ýmsa starfsemi. Í fskj. IV eru markmið Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins rakin og sést af þeim að starfsemi þessarar stofnunar fer vel saman við þá starfsemi sem fyrir er. Það er því alveg ljóst að samstarf þessara stofnana auk annarra ókominna við starfandi fyrirtæki í sjávarútvegi á þessu svæði verður í framtíðinni að vera mjög náið. Eins og hér hefur komið fram er fjölbreytt atvinnulíf í sjávarútvegi við Eyjafjörð og talsvert um nýjungar á mörgum sviðum sem varða þessa atvinnugrein. Það hlýtur því að vera freistandi fyrir stjórnvöld sem gera sér grein fyrir mikilvægi sjávarútvegs að nýta sér þá þekkingu og reynslu sem fyrir er á þessu svæði og taka af fullum krafti þátt í þeirri uppbyggingu sem þarna á sér stað. Frá byggðasjónarmiðum ætti auðvitað ekki að vera nein spurning um vilja stjórnvalda til að byggja upp miðstöð sjávarútvegs á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu. Þessi till. felur það í sér að á Akureyri og í Eyjafirði verði í framtíðinni höfuðstöðvar fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs og framtíðaruppbygging á vegum ríkisins hvað þetta varðar fari hér eftir fram í Eyjafirði. Það er mjög mikilvægt að slík miðstöð sjávarútvegs verði byggð upp þar sem þekking og reynsla er til og allar ytri aðstæður sem með þarf eru fyrir hendi. Því er lagt til að ríkisstjórnin geri nú sem fyrst áætlun um uppbyggingu á slíkri miðstöð sjávarútvegs í Eyjafirði og verði sú áætlun lögð fyrir Alþingi fyrir lok þessa kjörtímabils. Ég hef nú lokið máli mínu um þessa þáltill. og legg til að henni verði vísað til félmn.