Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess að vekja athygli hv. Alþingis á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru við afgreiðslu þessa stóra máls. Í gærkvöldi lauk hv. sjútvn. formlega vinnu sinni við frv., málið var tekið út úr nefndinni með andmælum minni hlutans sem taldi að það þyldi svo sannarlega betri og meiri skoðun. Málið var hins vegar tekið út. En, herra forseti, þegar ég horfði á 11-fréttir heima hjá mér skömmu síðar var mér ljóst að það mál sem hv. formaður nefndarinnar var að kynna þar var allt annað mál en það sem hann hafði þvingað út úr nefndinni skömmu áður. Tvö ákvæði voru fallin brott og málið þess vegna orðið annað. Nú geta þingmenn auðvitað flutt brtt. og hefði verið hægt að flytja brtt. á þessum fundi en hér er komið frhnál. þar sem ekki er hægt að sjá annað en að menn hafi litið svo á að það væri niðurstaða nefndarinnar á fundi að þetta væri hluti af því máli sem tekið var út. Herra forseti. Þetta eru afleit vinnubrögð en þau eru því miður dæmigerð. Í framhaldi af því kom ekki á óvart að kl. 10.30 í morgun þegar þingfundur átti að hefjast voru brtt. ekki tilbúnar. Menn höfðu áfram þurft að breyta, laga og bæta eftir að fundi nefndarinnar var lokið, eftir að búið var að breyta þeim ákvæðum sem ég hef nú gert að umtalsefni og guð veit, herra forseti, hversu mörg ákvæði eru enn í frv. sem þyrftu lagfæringar við. Því miður hefur ekki gefist tími til að fara yfir það nægjanlega. En, herra forseti, ég verð að lýsa því yfir að miðað við þau vinnubrögð sem hér hafa átt sér stað finnst mér að meiri hluti sjútvn. og þar með meiri hluti Alþingis hafi sýnt því máli sem hér er til umfjöllunar fullkomna vanvirðu og ég hef áhyggjur af því hvert þessi niðurstaða muni leiða.

Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að vekja athygli hv. þm. og hæstv. forseta á því hvernig aðstæður eru í kringum afgreiðslu þessa máls. Ég held að nauðsynlegt sé að hv. þm. átti sig á því hvað á að fara að bjóða þeim upp á að ræða og síðan afgreiða síðar í dag, væntanlega við þriðju og síðustu afgreiðslu. Við erum vitni að vinnubrögðum sem eru einfaldlega ekki í lagi, herra forseti. Þessi mál eru tæknilega tiltölulega flókin fyrir utan að í þeim eru auðvitað fjölmörg viðkvæm pólitísk og hagsmunatengd ákvörðunaratriði. Það skiptir miklu máli og færir til mikla hagsmuni t.d. hvernig viðmiðunarmörk eru valin þegar stærðir báta, þök, prósentur, tonnatölur og annað slíkt er sett inn í lagatextann því það færir til verðmæt réttindi og hagsmuni sem nemur hundruðum þúsunda og milljónum hjá einyrkjum í þessari stétt smábáta. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ég á að giska á að skekkjurnar, vitleysurnar og mistökin sem munu koma í ljós á næstu mánuðum verði tvær, þrjár eða fjórar. Ég spái því að þær verði af þeirri stærðargráðu. Ég hef reynt að leggja mitt af mörkum í starfi sjútvn. til þess að benda á atriði sem athuga þyrfti og lagfæra þyrfti og það hefur borið nokkurn árangur þrátt fyrir að ég hafi sjaldan kynnst leiðinlegra andrúmslofti en í nefndinni hvað það varðar að menn reyni að leggja gott til mála af því tagi. Það er óvenjulegt. Samt er það þannig að eftir að málið er tekið út úr nefnd í gærkvöldi hefur meiri hlutinn greinilega ákveðið að gera frekari breytingar á frv. Það eru auðvitað afar slæm vinnubrögð, herra forseti, að ekki skuli liggja fyrir endanlegar ákvarðanir um efnistök þegar nefndir ljúka störfum, ég tala ekki um við seinni umfjöllun milli 2. og 3. umr. Það dæmir sig eiginlega sjálft, herra forseti, í ljósi þeirra þingskjala sem liggja nú fyrir og að þau voru svo seint fram komin að fresta varð upphafi fundar til þess að hægt væri að dreifa þeim. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum, herra forseti, og ég vara þingmenn við því að blessa þau með atkvæði sínu síðar í dag.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um vinnubrögðin á Alþingi. En því miður, þrátt fyrir gagnrýni okkar á vinnubrögð í þessu máli, halda þau áfram að vera vond. Við þingmennirnir erum ekki einu sinni undrandi þegar við mætum til þings kl. 10.30 á þessum morgni eins og boðað er og fáum að vita að þingfundi sé frestað til kl. 11.00 af því að stjórnarmeirihlutinn í sjútvn. hefur ekki enn lokið þófi sínu. Við erum ekki einu sinni undrandi. Ég vil, herra forseti, vekja athygli á því að í dag er 13. janúar og Alþingi var kallað saman 6. janúar í bráðræði og í raun og veru í ósætti af því að það átti að ljúka málinu svo hratt og nefndarmenn voru látnir sitja við vinnu milli jóla og nýárs og strax eftir áramót. Núna fyrir 3. umr. er verið að breyta því sem fyrir lá þrátt fyrir að við 2. umr. hafi eiginlega legið fyrir alveg nýtt frv. Þetta nýja frv. var rætt við 2. umr. og nú koma enn nýjar ákvarðanir, ákvarðanir sem voru ekki hluti af niðurstöðu formlegs nefndarstarfs í gærkvöld eins og upplýst er. Herra forseti. Ég tek undir þau orð hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur að þessi vinnubrögð eru fullkomin vanvirða við málið en þau eru líka fullkomin vanvirða við Alþingi.

Herra forseti. Það var í desembermánuði að hæstv. ríkisstjórn flutti frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða og lagði á það mikla áherslu að það yrði helst bara drifið í gegn, afgreitt. Samt vildi hún klára gagnagrunnsmálið fyrst og ég held Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þannig að þetta stórmál lenti í útideyfu sem betur fer vegna þess að það hefur komið í ljós að ýmislegt hefur þurft að gera málinu til góða síðan. Í framhaldi af því voru svo haldnir fundir í hv. sjútvn. á milli jóla og nýárs, þann 29. desember, og svo aftur strax eftir áramót, mjög óvenjulegur tími. Þar kom fram að nauðsynlegt var að gera á frv. mjög víðtækar breytingar, lagfæringar vegna þess að málið er flókið, að ekki sé meira sagt, af því að við erum komin þarna út í að úthluta mönnum alveg niður í 100 kg af þorski. Við erum komin eins langt út í millimetraréttlætið og hægt er að hugsa sér í þessari stofnun. Það er flókið og eðlilegt að það sé flókið, liggur mér við að segja, og síðan var málið tekið til 2. umr. og það var afgreitt og býsnast alveg óskaplega mikið yfir því að stjórnarandstaðan hefði engar tillögur. Hæstv. sjútvrh. flutti 30 ræður um að stjórnarandstaðan hefði engar tillögur og það var í raun eina framlag ráðherrans til umræðunnar að stjórnarandstaðan hefði enga tillögu. Er ástæða til að þakka honum fyrir það að hann skuli allt í einu hafa áhuga á tillögum stjórnarandstöðunnar og er kominn tími til. Málið var tekið fyrir í nefndinni á nýjan leik milli 2. og 3. umr. og sú fyrirtekt hófst í gær. Svo var málið tekið út úr nefndinni og svo fréttu glöggir þingmenn sem hlustuðu á fréttir kl. 11 og töldu sig hafa heyrt að allt annað mál hefði verið tekið út úr nefndinni kl. 11 samkvæmt fréttunum en hafði verið tekið út úr nefndinni kl. 9. Svo heyrðu þeir sem voru árrisulir í morgun þann ágæta hv. formann sjútvn. segja frá því að málið hefði verið tekið út úr nefndinni með ýmsum breytingum í morgun sem ekki voru að öllu leyti með í gærkvöldi en svo sjáum við þingskjalið hér og þar er greinilega enn annað mál sem hefur verið tekið út úr nefndinni. Það er því bersýnilegt að full ástæða er til þess að taka sér enn lengra hlé vegna þess að það er alltaf hægt að bæta þetta mál og spurning hvort stjórnarliðið vill ekki taka sér eins og einn, tvo eða þrjá daga í viðbót vegna þess að það er greinilegt að málið er svo flókið að það verður að eyða meiri tíma í það. En aðalgallinn við málið er sá að allar þær brtt. sem verið er að fjalla um t.d. í dag koma ekkert við dómi Hæstaréttar sem er þó upphaf málsins. Þær fjalla um allt aðra hluti, um úthlutun á millimetraréttlæti ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Eftir að 2. umr. um málið lauk í gær hittist sjútvn. á fundi og fjallaði um málið og varð niðurstaðan að gera á því fáeinar breytingar eins og greint er frá í frhnál. á þskj. 702. Það álit meiri hluta sjútvn. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Nefndin ákvað að taka málið til frekari umfjöllunar eftir að því hafði verið vísað til 3. umræðu. Hefur nefndin fengið á sinn fund Ara Edwald, aðstoðarmann sjávarútvegsráðherra, Árna Múla Jónasson og Guðmund Kristmundsson frá Fiskistofu, Arthur Bogason og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda, Kristján Ragnarsson og Björn Jónsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Árna Kolbeinsson úr sérfræðinganefnd sjávarútvegsráðherra. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Helstu breytingarnar eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að sú takmörkun á framsali aflamarks og aflahlutdeildar báta undir 6 brl. eða 6 brúttótonnum sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu verði þrengd á þann veg að hún nái einungis til krókaaflahlutdeildar og krókaaflamarks. 2. Lagt er til að horfið verði frá því að láta árið 1999 gilda við útreikning á innbyrðis hlutdeild krókabáta sem stundað hafa veiðar með þorskaflahámarki í ýsu, ufsa og steinbít. Til að koma til móts við þá sem nýlega hafa skipt yfir í veiðar með þorskaflahámarki verði hins vegar afli ársins 1998 tvöfaldaður áður en til samanburðar við árin 1996 og 1997 kemur. 3. Lagt er til að þær breytingar verði á úthlutun skv. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða III að úthlutað verði til báta undir 10 brl. eða 10 brúttótonnum og að þorskaflahlutdeild þeirra verði aukin um 5% í stað 15%.`` Undir þetta nefndarálit rita allir fulltrúar í meiri hluta sjútvn. Í stuttu máli hafa breytingar á frv. frá 2. umr. sem gerðar hafa verið miðað að því að mæta sjónarmiðum sem fram komu við 2. umr. og frá aðilum sem hafa látið málið til sín taka. Í fyrsta lagi hefur verið gerð breyting á viðmiðun til reynslu hjá þorskaflahámarksbátum. Það hefur verið gagnrýnt bæði af fulltrúum stjórnarandstöðu og hagsmunasamtaka og gerð var grein fyrir því af hálfu meiri hluta sjútvn. við upphaf umræðu að það mál væri til skoðunar í meiri hlutanum og með þeirri niðurstöðu sem nú er kynnt. Í öðru lagi er ákveðið að falla frá því að gera sérstaka hindrun eða draga sérstaka hindrun innan aflamarkskerfisins á milli báta sem eru minni en sex tonn og þeirra sem eru stærri en sex tonn og hafa það óbreytt eins og nú er. Fallið er frá því að setja þarna sérstaka girðingu sem hafði verið í upphaflega frv. og er það í samræmi við sjónarmið meiri hluta nefndarinnar um að gera sem minnstar breytingar á gildandi fyrirkomulagi vegna viðbragða Alþingis við hæstaréttardómnum. Í þriðja lagi er ákvörðun meiri hluta nefndarinnar að koma til móts við sjónarmið sem hafa heyrst mjög ákveðið frá útvegsmönnum og m.a. stjórnarandstöðunni að bæta þurfi ákveðnum hluta flotans upp skerðingar sem hann hafi orðið fyrir umfram aðra og er því breytt þannig að þær bætur sem kynntar voru við 2. umr. til báta sem eru minni en sex brúttótonn eru færðar til báta upp í tíu brúttótonn. Ég hygg því að viðbrögð meiri hluta sjútvn., ef þau eru skoðuð af sanngirni, séu þannig að þau mæti þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið þó að menn hafi með nokkurri ólund verið að gefa sjútvn. eða nefndarmönnum einhverjar einkunnir í samstarfi. Ég verð að segja að það hryggir mig að fyrrv. formaður sjútvn. skuli grípa til þess orðfæris sem hann gerði fyrr á fundinum og vænti ég þess að lund hans léttist nokkuð við þessar brtt. 
             Ef við lítum á málið í heild sinni og reynum að meta það nú þegar komið er að lokum þess er ljóst að málið hefur þær breytingar í för með sér að í fyrsta lagi er brugðist við dómi Hæstaréttar sem var hið nauðsynlega viðbragð Alþingis. Í öðru lagi er miðað við að viðbragð Alþingis við dómnum hafi sem minnst áhrif á löggjöfina að öðru leyti, sem minnst áhrif á skipan mála í sjávarútvegi að öðru leyti og ég hygg að menn geti verið sammála um að eftir meðferð þingsins á þessu máli sé það niðurstaðan að mjög litlu er breytt í raun og veru. Í þriðja lagi má segja að í málinu eru gerðar breytingar til jöfnunar til að styrkja stöðu minni útgerða. Með ákvæðum um jöfnun aflaheimilda og með ákvæðum um byggðakvóta er meiri hluti Alþingis, fulltrúar stjórnarflokkanna, að leitast við að styrkja stöðu minni flotans í landinu og styrkja stöðu byggðarlaganna eða sjávarplássanna um landið. Í fjórða lagi, og það er atriði sem ég held að menn megi ekki gera lítið úr, þá miða brtt. meiri hlutans að því að auka öryggi sjómanna á smábátum. Ég legg ríka áherslu á að með breytingunum er verið að auka öryggi sjómanna á þessum litlu bátum, með því að banna veiðar smábáta yfir svartasta skammdegið á tímabilinu frá október og fram í marslok. Þrátt fyrir það hafa einstakir fulltrúar stjórnarandstöðunnar gagnrýnt það að menn hafi í öryggisskyni ákveðið að takmarka veiðar smábáta við þann tíma ársins sem betra er að róa þeim en yfir svartasta skammdegið. Ég undrast að þau sjónarmið skuli vera uppi nú undir lok 20. aldarinnar að það eigi að berjast fyrir því með lagasetningu að smábátum sé haldið til veiða í desember eins og heyrst hefur í þessum þingsal. Annað atriði sem er líka til þess að auka öryggi sjómanna á smábátum er það ákvæði frv. að smábátum undir sex brúttótonnum sem veiða í krókaaflamarkinu er heimilt að stækka upp fyrir sex tonn og það er gert einmitt vegna þess að við vitum að ekki er æskilegt að menn sæki á svo stórum flota og litlum bátum til frambúðar. Það þarf að fara að ýta þessum flota upp í stærri skip og fyrir það er opnað í þessu frv. Svo er það að lokum niðurstaða meiri hluta sjútvn. og stjórnarflokkanna að hrinda af stað endurskoðun laganna sem ég hygg að eigi eftir að verða það mál sem miklu skiptir þegar frá líður. Öllum er ljóst að ýmsu er áfátt og hefur ávallt verið í löggjöf um stjórn fiskveiða sem menn þurfa að viðurkenna og menn þurfa að vera tilbúnir til að fara skipulega yfir það mál og af yfirvegun. Af þeim ástæðum er talið rétt að hrinda af stað endurskoðun laganna og lagt til að hún fari fram á næstu tveimur árum. Ég bind nokkrar vonir við að sú umræða muni greiða úr þeirri flækju sem umræðan um íslenskan sjávarútveg hefur oft verið í að undanförnu þannig að mönnum takist að komast að skynsamlegri niðurstöðu sem byggir á þeim grunni sem við höfum í í dag og nái að lagfæra agnúana á því kerfi sem við búum við og er mönnum ljóst og ég hef t.d. ítrekað látið koma fram í máli mínu.

Herra forseti. Ég lét áðan falla orð um að það hefði verið leiðinlegt andrúmsloft í sjútvn. hvað varðaði vinnu að þessu máli. Ég stend við þau orð og ég skal fara út í ítarlegar útlistanir á því hvernig það birtist í nefndinni án þess að það sé kannski sérstaklega venjan að tíunda það í þingsal ef eftir því er óskað af formanni nefndarinnar. Ég stend við þau orð. Það er iðulega þannig, herra forseti, í þingnefndum að jafnvel þó að mál séu umdeild og um þau sé pólitískur ágreiningur tekst eftir sem áður vel að halda þeim pólitíska ágreiningi aðgreindum frá vinnu við málið að öðru leyti tæknilega og menn sameinast um, eins og þeir hafa vit til í nefndinni, að reyna að leggja gott til og lagfæra galla sem menn sjá í málinu þó að þeir verði kannski að lokum ósammála um niðurstöðuna pólitískt. Það tókst ekki í þetta sinn. Ég fullyrði að með betra vinnuandrúmslofti og betri kringumstæðum um þetta mál hefði mátt gera málið miklu betur úr garði efnislega og tæknilega hvað sem líður pólitískum ágreiningi. Hv. formaður sjútvn. verður bara að bíta í það súra epli að menn hafa rétt til að gagnrýna störf hans og meiri hlutans og framgöngu ríkisstjórnarinnar þó að þetta allt saman sé orðið formanni sjútvn. mjög kært eins og komið hefur fram í umræðum að undanförnu og eru fá dæmi um þvílíkar ástir sem tekist hafa á síðustu vikum með áður óskyldum aðilum eins og hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og meiri hlutanum. Hitt hrökk ég öllu meira við, herra forseti, þegar hv. þm. ætlaði að fara að ráðast á okkur, þá sem höfum gagnrýnt sérstakar takmarkanir á sóknarrétti handfærahópsins sem eiga eingöngu að mega róa frá 1. apríl til 30. september að við vildum ýta þessum bátum út í hættulega sókn í svartasta skammdeginu. Það voru þung orð. En hv. þm. nefndi ekki 5,9 tonna bát á handfærum sem á að banna að róa þennan hluta ársins. Það eru engar sambærilegar takmarkanir settar á tveggja tonna trillu á þorskaflahámarki. Hvar er þá öryggið? Ég nota þá sams konar málflutning og spyr hv. formann sjútvn.: Er meiri hlutinn með því að ýta þessum trillum út í sókn í svarta skammdeginu af því að hann takmarkar þær ekki sérstaklega? Þetta er málflutningur langt fyrir neðan virðingu þingmannsins.

Virðulegi forseti. Það frv. sem lagt var fram í upphafi fyrir áramót var kynnt sem nauðsynlegt viðbragð við dómi Hæstaréttar. Það frv. sem á nú að fara að afgreiða er allt annað frv. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að kalla eftir því hjá formanni sjútvn. fyrir hönd meiri hlutans: 1. Hvaða efnisatriði í þeirri afgreiðslu sem á nú að fara fram telur hann að séu óhjákvæmileg viðbrögð við dómi Hæstaréttar og hvaða efnisatriði eru alls óskyldir hlutir? 2. Getur hv. formaður sjútvn. fullyrt fyrir sig og félaga sína að með þeirri afgreiðslu sem á að fara fram telji hann víst að úthlutunarreglur stjórnkerfis fiskveiða standist ákvæði jafnréttis og atvinnufrelsis í stjórnarskrá og 1. mgr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um sameign þjóðarinnar á auðlindinni? Getur hann fullyrt hér og nú að hann telji að með þeirri afgreiðslu sem nú á að fara fram sé búið að tryggja að þetta kerfi standist og að búið sé að fullnægja þeirri kröfu sem Hæstiréttur gerði?

Herra forseti. Við athugun málsins í nefndinni komu engin rök fyrir öðru en því að hæstaréttardómurinn snerti einvörðungu 5. gr. laganna. Það kom fram alveg skýrt og sannfærandi að mínu viti. Ekki komu fram nein efnisleg rök sem bentu til þess að hæstaréttardómurinn lyti að 7. gr. laganna eins og mjög hefur verið haldið fram af fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Þeir sem halda því fram hafa engin rök í höndunum því til stuðnings. Þvert á móti leiddi umfjöllun nefndarinnar það óyggjandi í ljós að dómurinn sem við erum að bregðast við lýtur einvörðungu að 5. gr. laganna. Hvort við getum síðan fullyrt eitthvað um síðari dóma Hæstaréttar í öðrum málum, þá getur það enginn, hvorki Alþingi né nokkur annar og það verður bara að koma í ljós. Hæstiréttur fellir dóma sína án þess að fá um það álit frá einstökum þingmönnum hvað hann eigi að gera eða hvað hann muni gera. Ég ætla engu að spá um það. En það úrlausnaratriði sem var lagt fyrir okkur að athuga var þetta: Hvað snerti dómur Hæstaréttar? Niðurstaða okkar í meiri hluta sjútvn. er alveg ótvíræð: Einvörðungu 5. gr. laganna og annað ekki.

Herra forseti. Ég get ekki skilið ummæli hv. þm. öðruvísi en svo að hann telji að með þeirri afgreiðslu sem nú á að fara fram sé fullvíst að úthlutunarkerfið eins og það verður úr garði gert muni standast þau ákvæði um jafnrétti og atvinnufrelsi sem finna má í stjórnarskrá Íslands og þau ákvæði sem finna má í 1. mgr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um sameign þjóðarinnar á auðlindinni. Ég get ekki skilið orð hans öðruvísi en svo að hann telji og fullyrði að þessum ákvæðum sé hér með fullnægt. Hann svaraði hins vegar ekki fyrri spurningu minni, þ.e. hvaða atriði í þeirri afgreiðslu sem hér á að fara fram hann telji að tengist óhjákvæmilega dómi Hæstaréttar, þ.e. séu bráðnauðsynleg viðbrögð við hæstaréttardómnum og hvaða efnisatriði hann telji að séu óskyld þeim ákvörðunaratriðum sem þurfa að fylgja í kjölfar hæstaréttardómsins.

Herra forseti. Það liggur fyrir eins og margoft hefur komið fram að það er ásetningur meiri hluta sjútvn. að gera sem minnstar breytingar á stjórnkerfi fiskveiða umfram það sem dómur Hæstaréttar kveður á um eða leiðir af sér. Hins vegar veit hv. þm. eins og fleiri að viðræður hafa verið milli ráðuneytisins og Landssambands smábátaeigenda um ákveðin atriði sem tengjast hagsmunamálum þeirra og nokkur atriði í frv. eru tekin samhliða þessu frv. sem viðbragð við hæstaréttardómnum. Það er ekkert nýtt. Það hefur legið fyrir allan tímann.

Herra forseti. Ég held að nú sé nauðsynlegt við upphaf 3. og síðustu umræðu þessa máls að fara yfir í fyrsta lagi þá stöðu sem nú er í málinu og í öðru lagi hvernig það hefur gengið fyrir sig. Eins og fram kom við upphaf þingfundar þegar við ræddum um störf þingsins var málið tekið út úr sjútvn. í gærkvöldi þannig að það voru tvö efnisatriði sem orðin var niðurstaða um að ætti að breyta. Það var samt þannig strax rúmum klukkutíma síðar að nýtt efnisatriði virtist vera komið inn og, herra forseti, það birtist í nefndaráliti í morgun. En annað þeirra tveggja sem afgreidd voru út úr nefndinni sást hins vegar hvergi. Þannig má segja að það mál sem tekið var út úr nefndinni í gær hafi að þessu leytinu til tekið miklum stakkaskiptum. Herra forseti. Auk þess sem annað af þeim álitamálum sem meiri hluti nefndarinnar ætlaði að líta á var það kynnt sem niðurstaða að aðferðum til að stemma stigu við stækkun flotans yrði beint inn í siglingalög. Þetta er sannarlega merkileg niðurstaða og merkilegur endir á nefndarstörfum sem áttu að snúast um viðbrögð ríkisstjórnarinnar við dómi Hæstaréttar. Herra forseti. Það er augljóst að ríkisstjórnin er komin á hratt undanhald hvað varðar túlkun á dómi Hæstaréttar og þau viðbrögð sem hér voru strax sett fram. Það er líka augljóst að enginn sannfæringarkraftur er fyrir því lengur að hér sé verið að gera rétta hluti. Ríkisstjórnin er byrjuð að hrekjast undan í málinu vegna þess að með því að segja að það sé verið að leita leiða til þess að takmarka öðruvísi stækkun fiskiskipaflotans, þá eru menn í rauninni að segja: Það þurfti ekki að afnema alla 5. gr. Það var bara misskilningur, einn af þeim mörgu sem fram hafa komið í þessu máli. Hingað til hafa stjórnarliðar varið það að afnema þyrfti 5. gr. með því að segja okkur að Hæstiréttur vildi það eða með upphafi setninga á þá leið að ,,sérfræðingar segi``. Þess vegna, herra forseti, hlýtur maður að undrast nú þegar ákveðið er að leita leiða til að komast fram hjá því sem áður var sagt að Hæstiréttur bæði um eða sérfræðingar teldu. Nú á að leita leiða til að komast fram hjá því að breyta úreldingar- eða endurnýjunarreglum. Það á að reyna að stemma stigu við stækkun flotans, ekki með því þó að láta greinina standa óbreytta í lögunum um stjórn fiskveiða eða þennan hlut hennar. Nei. Það á að leita leiða í siglingalögunum, herra forseti. Maður veltir því fyrir sér: Halda menn að Hæstiréttur nái bara til laganna um stjórn fiskveiða? Nær Hæstiréttur ekki líka til siglingalaganna? Eða hvernig er þetta hugsað? Geta menn eftir allt saman takmarkað stærð flotans? Var Hæstiréttur kannski aldrei eftir allt saman að biðja um afnám 5. gr.? Nú, þegar umfjöllun málsins á að fara að ljúka þá situr þingið og þjóðin eftir með þessa spurningu einfaldlega vegna þess að það sem lagt var upp með segja menn okkur núna að þurfi ekki að standa, það eigi bara að leita annarra leiða. Herra forseti. Við í minni hlutanum höfum vissulega bent á þetta, að það ætti að leita leiða til þess að gera ekki það sem verið er að gera hér. En svörin hafa hingað til verið á þá lund að Hæstiréttur krefjist eða sérfræðingar segi. Þess vegna hljótum við að vera dálítið undrandi á því sem nú er að gerast. Það er merkilegt þegar við erum að fjalla um þetta stóra mál að það frv. sem ríkisstjórnin lagði upphaflega fram er efnislega meira og minna orðið breytt og hugmyndir eru komnar fram um enn frekari breytingar --- þær eiga reyndar að gerast í annarri löggjöf --- en þær sem þegar hafa orðið. Þó voru menn býsna öruggir þegar frv. var kynnt um að nú væri verið að gera það sem Hæstiréttur væri að krefjast, nú væri verið að gera það sem sérfræðingarnir segðu. En, herra forseti, þetta sýnist mér að sé því miður fyrst og fremst staðfesting á því sem við höfum verið að segja: Þessi viðbrögð eru alls ófullnægjandi. Þessi viðbrögð mæta ekki dómi Hæstaréttar og þingið hefði þurft að taka sér annan tíma og betri í að fara yfir þessi mál. Þær eru margar og langar ræðurnar sem hafa verið haldnar á Alþingi Íslendinga um stjórn fiskveiða á undanförnum árum. Það má segja að í þeim hafi verið fastur undirtónn sem fluttur var inn, má segja, á þeirri bylgju réttlætistilfinningar sem almenningur í landinu hefur gagnvart því hvernig eigi að úthluta veiðiheimildum eða umgangast sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Þegar grunnurinn að því fiskveiðistjórnarkerfi sem við nú búum við var tekinn upp árið 1984 var það gert undir þeim formerkjum að við værum að vernda fiskstofnana. Og af því að þjóðin hefur alla tíð látið sér annt um auðlindir sínar þá var þessi ráðstöfun ekki mikið gagnrýnd. Menn treystu sérfræðingum sínum, menn treystu stjórnmálamönnum sínum og ágreiningurinn sem varð um málið varð ekki meiri en svo að það var ákveðið á Alþingi að fara út í nýja stjórn á veiðum, stjórn sem síðan hefur verið kölluð kvótakerfi. Menn áttuðu sig ekki á því í upphafi, a.m.k. ekki allir og ég hygg að þeir hafi verið tiltölulega fáir og þeir fóru vel með það, hvaða afleiðingar þetta kerfi mundi hafa í efnahagslegum skilningi. Ég veit líka að býsna margir töldu að kerfið mundi hafa jákvæðar afleiðingar hvað það varðaði að byggja upp fiskstofnana. En menn eru fyrir löngu hættir að trúa því að það hafi verið hin raunverulega ástæða. Hin raunverulega ástæða reyndist vera og var staðfest árið 1990, að koma hér upp ákveðnu hagfræðimódeli, ákveðinni festu í efnahagsstjórn okkar og það er út af fyrir sig allt í lagi. Það er út af fyrir sig sjálfsagt að þegar við erum að fjalla um nýtingu okkar undirstöðuatvinnugreinar, þá skoðum við virkilega hvernig nýtingin má vera sem hagkvæmust og setjum upp kerfi sem ekki hvað síst tekur mið af því. En kannski vegna þess hvert upphafið var, þá hafa staðið linnulausar deilur um þetta kerfi meira og minna síðan. Herra forseti. Þessar deilur hafa magnast á síðari árum frekar en hitt. Og hvað er það þá sem hefur magnað þessar deilur? Hvað er það sem hefur vakið reiði fólksins í landinu? Hvað er það sem hefur komið þannig við réttlætiskennd þess að það hefur mætt á fjöldafundi og verið tilbúið til að tjá sig og hafa skoðun hvar og hvenær sem er? Jú, herra forseti. Það er sú staðreynd að aðgangi af auðlindinni er úthlutað á sögulegum grunni. Aðgangi að auðlindinni er ekki úthlutað í hlutfalli við það hvað menn vilja veiða eða hverjir ætla að fara til veiða. Aðganginum að auðlindinni hefur verið úthlutað á sögulegum grunni án tillits til þess. Síðan hafa þeir sem hafa fengið aflaheimildunum úthlutað séð um það sín í milli að jafna þannig að hver gæti sótt það sem honum þótti réttast, best eða hagkvæmast. Þannig hefur orðið til það kerfi sem menn hafa svo mjög fordæmt, að veiðiheimildirnar gangi kaupum og sölum á milli þeirra sem fengu þeim úthlutað ókeypis. Herra forseti. Þetta er grunnur þeirrar óánægju sem verið hefur. Ég hygg að meiri hluti þjóðarinnar hafi lesið dóm Hæstaréttar og skilið hann upphaflega á þann veg að verið væri að taka á þessu óréttlæti, að verið væri að taka á úthlutuninni. Það er sú merking sem meiri hluti þjóðarinnar leggur enn þann dag í dag í niðurstöðu Hæstaréttar. Hins vegar er ljóst að hæstv. ríkisstjórn kaus strax að leggja annan skilning í þetta mál, skilning sem það eitt stendur eftir af að allir þurfi að geta fengið veiðileyfi. Það stendur í sjálfu sér ekkert annað eftir vegna þess að það að allir verði að geta keypt sér skip stenst ekki í smábátakerfinu. Því verður ekki breytt þar á næstunni. Og svo á að komast fram hjá því að aðrir geti keypt sér skip með ákvæðum í siglingalögum. Herra forseti. Þannig stendur orðið lítið eftir og það hversu hratt undanhaldið hefur verið hlýtur að ýta undir þann ugg sem menn hafa borið í brjósti gagnvart því hvernig brugðist var við og hvernig á málum hefur verið haldið. Stjórnarandstaðan á Alþingi hefur haldið uppi öflugum málflutningi í sjávarútvegsmálum á þessu kjörtímabili. Stjórnarandstaðan hefur lagt fram tillögur um að sett yrði á laggirnar nefnd, að ákveðið yrði að taka upp veiðileyfagjald í sjávarútvegi og sett yrði upp nefnd til þess að taka ákvörðun um með hvaða hætti það yrði gert. Stjórnarandstaðan hefur flutt frumvörp um að veiðiskylda á úthlutuðum aflaheimildum yrði aukin. Hún hefur líka flutt frumvörp um það hvernig ætti að fara með meðafla til þess að minnka brottkast sem menn hafa sagt okkur undanfarna daga héðan úr þessum ræðustóli að væri geigvænlegt. Stjórnarandstaðan hefur líka flutt tillögur um að heimilt verði að fram færi uppboð á norsk-íslenska síldarstofninum vegna þess að þar var ekki veiðireynsla fyrir hendi. Það átti það enginn, eins og þar stendur. Stjórnarandstaðan hefur flutt tillögur um að afli yrði seldur yfir fiskmarkaði. Stjórnarandstaðan hefur flutt ákvæði um að það yrðu sett sólarlagsákvæði í lögin til að tryggja að þau yrðu endurskoðuð frá grunni. Þetta er bara brot af þeim málum sem stjórnarandstaðan hefur flutt. En auk þeirra mála sem flutt hafa verið hafa menn verið ötulir við að benda á leiðir til þess að bæta þá stöðu sem hér er, til þess að þróa nýtt kerfi sem gæti orðið meiri sátt um og sem í mörgum tilfellum gæti verið vel til þess fallið að styðja við jákvæða og eðlilega byggðaþróun í landinu. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að stjórnarmeirihlutinn hefur ekki sýnt þessum málum stjórnarandstöðunnar mikinn áhuga. Við höfum stundum fengið að tala hvert við annað, stundum hefur ráðherra verið viðstaddur ef málin okkar hafa verið hengd aftan í einhver mála hans, en umræður hafa orðið mismiklar og áhuginn mismikill. Það er þess vegna sérkennilegt, herra forseti, nú þegar ríkisstjórnin er í raun búin að klúðra öllu, búin að stefna öllu í óefni, hún hefur ekki viljað hlusta á stjórnarandstöðuna og ekki viljað líta á tillögur hennar, tillögur sem ég er sannfærð um að hefðu, ef þær hefðu verið samþykktar, getað haft áhrif á gang mála á þann veg að e.t.v. stæðum við ekki frammi fyrir þessum dómi Hæstaréttar, að þá skuli fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna koma hér og rífast yfir því að stjórnarandstaðan skuli ekki koma með tillögur um það nú hvernig þeir geti leyst sitt eigið klúður. Það er mjög merkilegt að sitja undir þessum málflutningi en þetta er í rauninni það sem a.m.k. hæstv. sjútvrh. hefur aðallega lagt til umræðunnar, þ.e. að skammast yfir því að stjórnarandstaðan skuli eftir allt sem á undan er gengið ekki koma með reddingar handa honum í sínu eigin klúðri. Það er líka ljóst, herra forseti, að málflutningur sem þessi dæmir sig sjálfur og hefur alltaf gert það. Það er fróðlegt nú þegar þetta mál er að verða unnið hér til enda, ekki til fullnustu en til enda að mati meiri hluta sjútvn., að velta fyrir sér hvernig hin fyrstu viðbrögð voru við dómi Hæstaréttar. Lögmenn, af því að það eru til fleiri lögmenn en sérfræðingar hæstv. ráðherra, eins og Davíð Þór Björgvinsson létu hafa það eftir sér og því var slegið upp í fyrirsögnum að þetta væru mikil tíðindi og Vilhjálmur H. Vilhjálmsson skrifaði grein í Morgunblaðið undir fyrirsögninni ,,Dómur aldarinnar.`` Svo stórt þótti mönnum þetta mál, svolítið stærra en hæstv. ríkisstjórn --- eða hvað? --- sem nú er einungis með það eftir sem viðbrögð við dómi Hæstaréttar að allir eigi að geta fengið veiðileyfi. Viðbrögð almennings voru á svipaða lund og það að ráðuneytinu væri ekki stætt á að neita einstaklingi um kvóta var fyrsta fyrirsögn Morgunblaðsins eftir birtingu dómsins. Menn gátu lesið viðbrögð fjölmargra af því hversu ótt og títt umsóknir um veiðileyfi og umsóknir um veiðiheimildir streymdu inn í ráðuneytið en það bárust reglulega fréttir af því hvernig faxtæki og sími höfðu hreinlega ekki undan á þeim bæ. Lesendabréf voru skrifuð, hringt inn, greinaskrif í blöðum og margir þeirra sem gáfu umsögn sína um frumvarp ríkisstjórnarinnar, herra forseti, eftir að það var komið fram, töldu að ekki væri verið að bregðast við dómi Hæstaréttar og þeir voru ýmsir sem héldu því fram að verið væri að nota tækifærið til að gera eitthvað allt annað en það sem dómurinn kallaði á. Ég gat þess, herra forseti, að lögmenn hefðu blandað sér í umræðuna um þetta mál opinberlega og í umfjöllun um dóminn var reifað að þessi dómur Hæstaréttar væri í raun sömu ættar og dómar frá t.d. þýska stjórnlagadómstólnum og Mannréttindadómstóli Evrópu þar sem því er lýst yfir að tiltekið fyrirkomulag löggjafar standist ekki stjórnarskrá eða aðrar grunnreglur. Löggjafanum er hins vegar gefinn frestur til að bregðast við. Hann hefur frelsi um leiðir til að bregðast við en markmiðin um jafnræði og atvinnufrelsi verða að nást auk ákvarðana um hagkvæmni og sameign þjóðarinnar á fiskimiðunum. Vegna þess að hv. formaður nefndarinnar sagði úr ræðustóli Alþingis að það væru einungis fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem hefðu talað á ákveðinn veg, þá vil ég, herra forseti, gjarnan vitna í það sem virtir lögmenn hafa sagt um þetta efni. Ég ætla þar fyrst að vitna í Ragnar Aðalsteinsson sem sagði í Morgunblaðinu 5. desember sl. að með dómi Hæstaréttar hafi verið stigið merkt skref í stjórnskipunarsögu Íslands og stórt skref í átt til þess sem kallað hefði verið stjórnarskrárríkið sem mikið hefði verið til umræðu á undanförnum árum um heim allan meðal lögfræðinga, stjórnmálafræðinga, heimspekinga og fleiri. Og Ragnar segir: ,,Ég tel að dómurinn hafi aukið gildi stjórnarskrárinnar fyrir allan almenning í landinu. Þrískipting valdsins verður gleggri með þessum hætti og aukið jafnvægi milli valdaþáttanna og ég tel að þarna birtist áhrif þróunar sem hefur verið í alþjóðlegri og evrópskri umræðu á undanförnum árum og áratugum um mannréttindi, lýðræði og réttarríkið. Ég tel að Hæstiréttur sé á réttri leið.`` Og Ragnar heldur áfram og segir að þessi þróun komi sér ekki á óvart. Það hefði verið tímaspursmál hvenær svona dómur gengi í Hæstarétti. ,,Þetta gerir auðvitað auknar kröfur til stjórnmálamanna, einkum þeirra sem sitja á Alþingi, um að virða þær takmarkanir sem löggjafarvaldinu eru settar með stjórnarskránni, eins og hún er túlkuð með framsæknum hætti.`` Menn geta svo velt því fyrir sér í ljósi þessara orða hvernig stjórnmálamenn á Alþingi hafa brugðist við. Ég er hrædd um að þau viðbrögð eigi ekki eftir að fá merkilegar einkunnir í framtíðinni, herra forseti. Ég óttast það reyndar. En það voru fleiri en Ragnar Aðalsteinsson sem tjáðu sig í þessa veru. Jóhann Halldórsson héraðsdómslögmaður skrifar grein í Morgunblaðið hinn 15. desember þar sem hann segir, eftir að hann hefur reifað innihald dómsins, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt framangreindu tel ég óvarlegt að halda því fram að smávægilegar breytingar á 5. gr. laga um stjórn fiskveiða fullnægi þeim kröfum sem Hæstiréttur gerir eða að réttinum hafi orðið á mistök við samningu dómsins. Umræddur dómur er þvert á móti stefnumarkandi um það hvaða sjónarmiðum ber að fylgja og hvaða skorður 65. gr. og 75. gr. stjórnarskrárinnar setja löggjafanum við endurskoðun á ákvæðum laga um stjórn fiskveiða.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Þessir menn voru, a.m.k. ekki svo að við vissum, með formlegum hætti fulltrúar stjórnarandstöðunnar og ég met það svo, herra forseti, að það væri að mörgu leyti ágætt ef meiri hlutinn hér á Alþingi áttaði sig á því að stjórnarandstaðan er ekki að tala fyrir sjálfa sig. Hún er að tala fyrir hönd stórs hluta þjóðarinnar sem er þeirrar skoðunar að viðbrögð ríkisstjórarinnar mæti engan veginn þeim dómi sem felldur var í Hæstarétti vegna þess, herra forseti, að ríkisstjórnin kaus að líta fram hjá þeim skilaboðum sem felast í orðalagi dómsins. Hún kaus að líta fram hjá því áliti að dómurinn gæti verið stefnumarkandi og hún kaus að horfa heldur þannig á að dómarar Hæstaréttar hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera, þeir hafi bara ruglast á hugtökum allir fimm í senn. Ég ætla, herra forseti, að vitna í fleiri lögmenn sem hafa tjáð sig um þetta mál opinberlega. Davíð Þór Björgvinsson, lagaprófessor við Háskóla Íslands, sagði í viðtali við Dagblaðið 5. desember sl. að ekki liggi alveg í augum uppi hvaða ályktanir eigi að draga af dómnum en þó sé ljóst að hann kalli á ,,að löggjafinn endurskoði lögin að verulegu leyti, ekki aðeins reglur um úthlutun veiðileyfanna sem slíkra, heldur einnig forsendur fyrir úthlutun veiðiheimildanna, þ.e. kvótans. Reglur um veitingu veiðileyfa eru taldar fara gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og atvinnufrelsisákvæði hennar. Að svo miklu leyti sem forsendur fyrir úthlutun kvótans eru þær sömu eða sambærilegar og veiðileyfa verður að skoða þær forsendur einnig. Löggjafinn verður því að endurskoða að verulegu leyti grundvöll þessa kerfis og tryggja það að jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og atvinnufrelsisákvæðinu sé betur fullnægt, bæði að því er varðar úthlutun veiðileyfa og veiðiheimilda.`` Hann heldur áfram og segir: ,,Það er rétt að í málinu var eingöngu deilt um veitingu veiðileyfisins sem slíks. Það virðist þó vera rökrétt ályktun af forsendum dómsins að gera ráð fyrir því að þau sjónarmið sem Hæstiréttur leggur til grundvallar eigi ekki bara við um útgáfu á veiðileyfi, heldur eigi sambærileg sjónarmið við um úthlutun á aflaheimildunum sjálfum. Þau gætu komið til sjálfstæðrar skoðunar ef sá sem hefur fengið veiðileyfi óskar í framhaldi af því eftir heimildum til að veiða tegundir sem bundnar eru við kvóta. Úthlutun aflaheimilda er reist á því að skip hafi áður fengið veiðileyfi og ef það er ekki hægt að mismuna mönnum við útgáfu veiðileyfisins á þeim forsendum sem gert var er nærtæk sú ályktun að sambærileg sjónarmið eigi við um úthlutun veiðiheimilda.`` Þetta var tilvitnun í Davíð Þór Björgvinsson, háskólaprófessor í lögum. Herra forseti. Til upplýsingar fyrir þá sem ekki hafa verið fúsir að kynna sér önnur viðhorf en þau að rétt væri að bregðast við dómi Hæstaréttar eins og hæstv. ríkisstjórn kaus að gera, þá vil ég vitna áfram í skrif sem hafa orðið. Eins og ég gat um áðan höfðu menn uppi stór orð þegar dómurinn hafði fallið. Vilhjálmur H. Vilhjálmsson hæstaréttarlögmaður kallaði dóminn ,,dóm aldarinnar`` í grein í Morgunblaðinu, en þar segir hann, herra forseti: ,,Um dóminn sjálfan þarf ekki að hafa mörg orð. Hann er mjög skýr. Það samrýmist ekki ákvæðum stjórnarskrár að mismuna mönnum sem sækja um veiðileyfi eftir því hvort þeir hafa áður átt skip á tilteknu árabili eða ekki. Á sama hátt má draga þá ályktun af dómnum að það samræmist heldur ekki stjórnarskránni að mismuna mönnum sem sækja um aflahlutdeild (kvóta) eftir því hvort þeir hafa áður notið slíkra réttinda eða ekki. Skilyrðin fyrir úthlutun þessara réttinda verða að vera þannig að landsmenn standi þar jafnt að vígi.`` Herra forseti. Mér fannst nauðsynlegt að vitna í þessa lögmenn vegna þess að ég held að full ástæða sé til þess að hér komi fram þau mismunandi álit sem fram hafa verið sett í tilefni af dómi Hæstaréttar og vegna viðbragða ríkisstjórnarinnar. Það má segja, herra forseti, að eftir að dómur Hæstaréttar féll hafi stjórnmálamenn skipst í flokka, nánast eftir því hversu mikilvægt þeim þótti að verja óbreytt ástand. Við jafnaðarmenn sögðum strax að endurskoða ætti alla löggjöfina í ljósi þessa dóms. Það hefur ekki breyst. Við erum enn á þeirri skoðun að nauðsyn beri til að endurskoða alla þessa löggjöf. Það er mat afskaplega margra, og það sem ég hef verið að lesa og vitna undirstrikar það auðvitað, að þessi dómur sé stefnumarkandi að því leyti að þó að aðeins hafi verið dæmt um 5. gr., enda einungis beðið um það, þá hafi dómurinn í raun verið að senda Alþingi skilaboð, sem okkur finnst að verði vart misskilin, um það að taka fleira upp en einungis 5. gr. Þess vegna og líka vegna þess að það er ekki sæmandi fyrir Alþingi að hrekjast undan dómum, þá teljum við að Alþingi hefði strax átt að vinda sér í að endurskoða löggjöfina. Ekki að flýta sér og vera með flumbrugang við að reyna að bjarga sér frá málinu með þeim hætti sem hér er verið að gera. Ég tek eftir því að fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa til þess að útskýra þann hraða sem er á þeim við verkið gjarnan vísað til þess að það væri stjórnarandstaðan sem vildi flýta sér svona mikið. Það er mikill misskilningur sem ástæða er til að leiðrétta einu sinni enn. Það var aldrei beðið um þennan hraða á afgreiðslu málsins. Okkur fannst hins vegar og töldum sjálfsagt að menn færu strax í það að endurskoða löggjöfina í heild sinni. Það frv. sem ríkisstjórnin lagði fram og var rætt fyrir jólahlé var ekki mikið að vöxtum hvað varðaði lagagreinar, en í því voru nokkur bráðabirgðaákvæði, m.a. til að komast hjá því að mæta dómnum með samfelldum sannfærandi hætti í samræmi við það sem sagt var. Menn björguðu sér undan með bráðabirgðaákvæðum eins og t.d. því að úreldingarreglur í smábátaflotanum þyrfti að afnema strax. Og þegar við horfum núna á þetta frv. er ljóst að það er ekki svipur hjá sjón. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, eru þau ákvæði 1. gr. sem lutu að endurnýjunarreglum horfin út úr textanum en einhverju sambærilegu eða einhverju sem getur hamlað gegn stækkun flotans á að koma inn í aðra löggjöf. 5. gr. frv. og það efni sem þar var er allt farið, hluti af 6. gr., bráðabirgðaákvæðin hafa tekið miklum breytingum, sum horfið og önnur komið í staðinn. Þessi vinnubrögð eru ekki traustvekjandi og þau sannfæra engan um það að menn hafi vitað hvað þeir voru að gera þegar þetta frv. var lagt fram. Þess vegna, herra forseti, er það að líkindum rétt sem menn segja að fljótlega muni ganga annar dómur, dómur sem lýtur að 7. gr. laganna eða úthlutunarreglunni sem menn hafa notað við að deila út veiðiréttinum. Þeir sem hafa verið að velta vöngum yfir dómi Hæstaréttar og verið að skoða viðbrögð ríkisstjórnarinnar og jafnvel þeir sem hafa tekið þátt í að móta viðbrögð ríkisstjórnarinnar horfa auðvitað á það þannig, enda ekki hægt annað, að ýmislegt í orðalagi dómsins sé þó a.m.k. þannig vaxið að menn treysta sér ekki til þess að segja fyrir um hver sú niðurstaða gæti orðið þó að býsna margir eins og þeir sem ég hef vitnað til telji að hún sé óyggjandi. Þessu máli, sem kynnt var hér fyrir jólin, var eðlilega vísað inn í þann farveg sem lagafrv. fara hér. Því var vísað til nefndar sem byrjaði að vinna með málið á milli jóla og nýárs og síðan aftur strax eftir áramótin. En það var sá galli á þeirri vinnu frá upphafi, herra forseti, að henni höfðu verið sett tímamörk þannig að þó að hv. sjútvn. vildi vinna málið vel, og þá er ég bæði að tala um meiri hluta og minni hluta, þá var það svigrúm ekki gefið til þess sem þurfti. Það var einfaldlega ekki tóm til þess að ígrunda nægjanlega það sem verið var að gera innan þeirra þröngu tímamarka sem meiri hlutinn á Alþingi ákvað fyrir jól að þessi vinna fengi. Þeirri vinnu átti að ljúka fyrir 6. janúar og þingmenn voru kallaðir til þings til að fjalla um þetta mál á þeim degi. Þá var nefndin ekki nema rétt komin á veg með vinnu sína og ljóst mátti vera að hún þyrfti einhverja daga til viðbótar. Við vorum nokkur sem lögðum þá til að það væru ekki einungis einstakir dagar sem nefndin fengi heldur fengi hún vikur, og við töldum ekki af veita, og það er mitt mat og áreiðanlega fleiri í dag, herra forseti, að betur hefði nefndinni þá gefist tími til þess að skoða málið. Betur hefði það ráðrúm verið gefið að þing hefði komið saman á eðlilegum tíma miðað við þá áætlun sem búið var að leggja. Þá hefðum við hugsanlega komist hjá bæði því klúðri sem þegar hefur orðið í störfum nefndarinnar og hugsanlega tryggt það betur að Alþingi væri að setja frá sér löggjöf sem því gæti verið nokkur sómi að. Það verður því miður að segjast eins og er, herra forseti, að í þeim þrönga tímaramma sem nefndinni var settur þróaðist það fljótlega þannig að meiri hluti nefndarmanna hvolfdi sér yfir tillögur um breytingar á veiðum smábáta. Það var tillaga ríkisstjórnarinnar og í frv. hennar þegar það kom inn að allur smábátaflotinn yrði settur inn í aflamarkskerfi, en meiri hluti nefndarinnar gekk til þess verks að bera það til baka og kom með viðamiklar brtt. við það mál sem hér voru til umræðu og umfjöllunar við 2. umr. málsins og afgreiðslu í gær. Við sem tókum þátt í þessari vinnu og önnur sem höfum fylgst með hér, höfum auðvitað undrast það af hve miklu offorsi menn hafa gengið fram varðandi breytingar á kerfi smábáta. Það er ljóst að í gangi voru viðræður á milli ráðuneytisins og Landssambands smábáteigenda og það voru tillögur um ýmsar breytingar á starfsumhverfi þeirra, og gátu út af fyrir sig verið sjálfstætt þingskjal. En það er miður, herra forseti, að þeirri umfjöllun sem hér hefði þurft að fara fram um dóm Hæstaréttar og viðbrögð við honum var eiginlega drekkt í umfjöllun um smábáta og tæknilegum útfærslum varðandi það hvernig frá þeim málum yrði gengið. Við þekkjum það sem höfum tekið þátt í umræðu hér á Alþingi um þau mál og umfjöllun í nefnd, að þar eru ýmsir kimar. Þau mál eru svo flókin, og verða enn flóknari með því sem hér á að lögfesta, að jafnvel þeir sem við eiga að búa hafa ekki enn skilið hvað hér er á ferðinni. Það er hörmulegt, herra forseti, þegar forusta Landssambands smábátaeigenda, þeir sem eru að reyna að gæta hagsmuna þeirra aðila sem hér er verið að fjalla um með öllum þessum breytingum á smábátakerfinu, fær varla að koma sínum athugasemdum að, hvað þá að á hana sé nægilega hlustað eða tillit tekið til ábendinga. Það vakti mér bæði furðu og olli mér áhyggjum að á milli umræðna var það minni hluti nefndarinnar sem þurfti að óska eftir því að þeir aðilar sem best gátu upplýst okkur um hvernig þessi ákvæði mundu virka og þurfti minni hluti nefndarinnar æ ofan í æ að kalla þá til fundar við nefndina. Það virtist, herra forseti, sem meiri hluti nefndarinnar mæti það svo að tímaþröngin væri slík að þess ætti vart að gefast kostur og betra væri að sleppa því. Þetta er auðvitað fráleitt þegar verið er að fjalla um mál af þessu tagi sem eru afskaplega viðkvæm, bæði atvinnulega og fjárhagslega fyrir stóra hópa og það er fráleitt líka, herra forseti, í ljósi þess að því miður hefur það gerst æ ofan í æ að sjávarútvegsmálin hafa verið afgreidd þannig hér á þingi að Alþingi hefur verið að fá þau aftur í hausinn, ef má orða það þannig, vegna þess að orðið hafa eftir það sem menn kalla göt eða veilur sem eru þess efnis að Alþingi hefur þurft að bregðast við og bæta eitt gatið enn. Og það má segja, herra forseti, að þessi löggjöf lítur nú út eins og tötrar, stagbætt flík, og því er ekki að undra að menn telji tímabært að þessum mikilvæga atvinnuvegi okkar verði komið upp nýjum búningi. Rétt aðeins innskot í þetta, herra forseti, þetta er því miður ekki eina málið í vetur sem hefur verið afgreitt í gegnum þingið á þennan hátt. Það er atriði sem við alþingismenn og þeir sem vilja veg þingsins nokkurn ættum að hafa verulegar áhyggjur af. Rétt fyrir jólin var gagnagrunnsmálið svokallaða keyrt í gegn af miklu offorsi og hraða. Þá töldu nefndarmenn einnig að ekki hefði verið nægilega hlustað á þá sem gátu komið með gagnlegar ábendingar um málið en ríkisstjórnin var svo viss í sinni sök að ekki þurfti að hlusta á aðila og allra síst þurfti að hlusta á ábendingar stjórnarandstöðunnar. Hvað sem því líður, herra forseti, þá met ég það svo þegar ég horfi til þess að hér á að fara að ljúka þessu máli að ýmis þau atriði sem voru í tillögum ráðherrans, í brtt. meiri hlutans, hafi tekið breytingum til bóta vegna þeirrar þrákelkni stjórnarandstöðunnar að kalla inn aðila sem gátu gefið góð ráð, að koma með ábendingar sem gátu fært hluti til betri vegar og að leggja þó í þá vinnu að setja sig vel inn í málið til að geta unnið að því af heilindum í nefndinni. Það eru ýmis ákvæði, herra forseti, sem voru í svo hörmulegum búningi þegar þau komu á borð nefndarinnar að slíkt var auðvitað ekki boðlegt og minni hlutinn hefur að mínu mati unnið þrekvirki í því að hafa þó haft áhrif á þann texta sem nú liggur fyrir þó að við séum ekki í öllu sátt við hann sakir þess hvernig til hans er stofnað og vegna þess að ekki hefur verið gefið nægjanlegt tóm til að vinna málið, til að hlýða á og fara eftir og til að ígrunda þær ábendingar sem fram hafa komið, bæði hjá þeim sem komið hafa á fund nefndarinnar og í þeim fjölmörgu álitum sem nefndin hefur fengið. Herra forseti. Ég vil t.d. geta þess að Landssamband smábátaeigenda hefur sent nefndinni þrjú skrifleg álit auk þess að koma þrisvar á fund nefndarinnar og þeir eru ekki sáttir enn. Þeir eru satt að segja mjög uggandi um hag sinna umbjóðenda. Fleiri hafa sent inn fleiri en eitt álit, m.a. Samtök kvótalítilla útgerða sem hafa bæði sent inn álit og bréf til þess að reyna að koma með ábendingar um það hvað þeir telji að betur megi fara. Herra forseti. Ýmsir hafa því verið viljugir til þess að aðstoða nefndina í störfum hennar og gjarnan hefði ég og við í minni hlutanum viljað þiggja þá aðstoð og getað haft tíma til þess að skoða málið frá sjónarhóli þeirra fjölmörgu sem telja sig hafa á því þær skoðanir eða þá þekkingu sem að gagni mætti koma. Til þess gafst því miður ekki tóm. En ég óttast, herra forseti, að sú niðurstaða sem hér stendur til að afgreiða leiði til þess að við munum áður en varir, innan einhverra mánaða, þurfa að leita aftur til þessara aðila og biðja þá um aðstoð til þess að skera Alþingi úr þeirri snöru sem það þá kann að hafa hengt sig í, ekki bara vegna nýs dóms Hæstaréttar heldur kannski ekki síður vegna þess að þá hafi komið í ljós þær veilur í þessari löggjöf að skjótt þurfi að bregðast við til þess að staga í eitt gatið enn. Herra forseti. Við 2. umr. birti minni hluti sjútvn. sitt nefndarálit og þar með niðurstöðu sína í þessu máli. Minni hlutinn setti fram þá skoðun að viðbrögð ríkisstjórnarinnar, sem eru pólitísk viðbrögð, herra forseti, gengju þvert á dóm Hæstaréttar að svo miklu leyti sem þau yfir höfuð hefðu nokkuð með dóminn að gera. Minni hlutinn óttast að verið sé að veikja ákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, það ákvæði sem fjallar um sameign þjóðarinnar á nytjastofnum á Íslandsmiðum. Það var kannski einna athyglisverðast við dóm Hæstaréttar að rétturinn tók og lyfti sameignarákvæði 1. gr. sérstaklega. Hann sagði þjóðinni: Það er nákvæmlega til þessa sem á að líta þegar verið er að skoða að öðru leyti löggjöfina um stjórn fiskveiða. Það er kannski nákvæmlega þarna, herra forseti, sem steytir vegna þess að sem viðbragð við þessari niðurstöðu Hæstaréttar gengur ríkisstjórn Íslands og meiri hlutinn á Alþingi til þess verks að lögfesta ákvæði sem við óttumst að muni veikja ákvæði 1. gr. vegna þess, herra forseti, að meginniðurstaða þess sem verið er að gera hér er sú að það er verið að einkavæða allan veiðirétt á Íslandsmiðum og gera hann að framseljanlegum sérréttindum þeirra sem fyrir eru í greininni. Í stað þess að jafnræðisreglan sé látin gilda, að horft sé til 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða hvað varðar sameign þjóðarinnar á nytjastofnum á Íslandsmiðum, þá er gengið til þess verks að hækka enn múrinn í kringum veiðiheimildirnar, þær veiðiheimildir sem eru í höndum þeirra sem þær hafa fengið á grundvelli sögulegrar reynslu. Herra forseti. Þetta er eins langt frá dómi Hæstaréttar og hægt var að komast að mínu mati og það er ekki bara mitt mat, herra forseti. Ég hygg að stór meiri hluti þjóðarinnar hafi nákvæmlega þessa sömu tilfinningu gagnvart þeirri niðurstöðu sem ríkisstjórnin býður okkur upp á. Þetta er dapurleg niðurstaða. Minni hlutinn hefur fordæmt þessi viðbrögð meiri hlutans og telur að með þeim sé ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis að gefa Hæstarétti langt nef. Það er dapurlegt, herra forseti. Það er dapurleg niðurstaða að þegar Alþingi hefur verið að fást við stórmál, við mál sem menn hafa kallað dóm aldarinnar og merkt mikil tíðindi, þá skuli niðurstaðan vera sú sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Það er spurning hvort forseti vildi ekki gera virðingarmönnum aðvart um að umræðan sé að hefjast þannig að þeir hæstv. sjútvrh., hv. formaður sjútvn. og aðrir slíkir frömuðir megi koma til umræðunnar.

Forseti gerir ráðstafanir.

Herra forseti. Komið er að 3. og síðustu umræðu um þetta margnefnda frv. hæstv. ríkisstjórnar um breyting á lögum um stjórn fiskveiða sem hefur verið tengt við dóm Hæstaréttar í máli Valdimars Jóhannessonar þegar hann sótti um veiðileyfi og reyndar einnig aflahlutdeild til sjútvrn. og fékk ekki, var synjað um hvort tveggja og skaut síðan til dómstóla þeim hluta málsins sem laut að veiðileyfasynjuninni og var sú synjun ráðuneytisins dæmd ógild. Rétt er að rifja þetta aðeins upp, herra forseti, til að menn hafi það í huga hver aðdragandi málsins er vegna þess að umræðurnar hafa upp á síðkastið fyrst og fremst snúist um málefni smábáta og menn kynnu að lenda í þeim misskilningi að halda að þetta væri hið árlega klúðursfrumvarp um málefni smábátanna. En það vita þeir sem setið hafa á Alþingi um nokkurt árabil að sjaldan hefur liðið svo þingvetur að ekki hafi á einhverjum tíma þingsins, oft á vorin, verið til meðferðar neyðarfrumvarp vegna hinna miklu vandamála sem tengjast því að stjórna sókn þessa minnsta hluta íslenska fiskiskipaflotans og satt best að segja hefur ekki lítil orka farið í það mál, herra forseti. Ég ætla aðeins að byrja á því að nefna nokkur atriði sem tengjast brtt. meiri hluta sjútvn. sem eru nú fluttar hér við 3. umr. Ég verð að lýsa nokkrum áhyggjum, herra forseti, yfir því að ekki skuli vera fleiri umræður um málið því að mér sýnist að með sama áframhaldi mundi þetta kannski að lokum verða brúklegt, a.m.k. tæknilega, ef umræðurnar væru t.d. fimm þannig að sjútvn. gæti haldið uppteknum hætti og tekið málið til nefndar milli 3. og 4. umr. og 4. og 5. umr. og gert á því umtalsverðar breytingar í hvert sinn. Það er afar ólíklegt, þó að ekki sé nú notað neitt annað en bara stærðfræðin og líkindareikningurinn til að styðjast við en að ekki yrðu umtalsverðar breytingar á málinu t.d. milli 3. og 4. umr. ef hún væri fyrir hendi samkvæmt þingsköpum. Það liggur eiginlega alveg í hlutarins eðli. En svo er ekki. Eða er einhver í salnum sem treystir sér til að koma upp og taka á því fullnaðarábyrgð að málið sé algjörlega orðið fullkomið og gallalaust og skothelt eftir vinnu sjútvn. eða meiri hlutans? Það er, herra forseti, óhjákvæmilegt að fara aðeins yfir það hvernig þetta hefur gengið til. Ég verð að segja alveg eins og er að auðvitað er það margt sem fer í taugarnar á mönnum og manni leiðist í þessu starfi. Það fer ekki hjá því þó að það eigi sér sínar björtu hliðar og líka oft mjög gaman. En með árunum fer eitt í vaxandi mæli í taugarnar á mér, það skal játað hér.  Ekki er langt síðan t.d. að það datt út ártal. Það varð að taka inn frumvarp til að leiðrétta að það datt út ártal í vinnu við einhverjar breytingar eða endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni. Fyrir einu ári skildu menn eftir gat við frágang mála varðandi smábáta. Það voru tillögur, sem urðu til með mjög svipuðum hætti og þessar, að meiri hlutinn lokaði sig af á næturfundum, kom svo með tillögur með stuðningi ráðuneytisins og þær voru keyrðar í gegn. Hvað kom í ljós? Menn höfðu skilið eftir gat í kerfinu þannig að bátar gátu selt réttindi sín í einu kerfi og fært sig yfir í annað. Þetta gerðu milli tíu og tuttugu bátar sem voru nógu snöggir að átta sig á því hvað hafði gerst. Mistök í lagasetningunni kostuðu vandræði og opnuðu smugur fyrir tiltekinn hóp sem færði þeim umtalsverða hagsmuni á kostnað annarra í raun og veru. Ég gæti nefnt mörg fleiri dæmi, herra forseti. Ég held þó að ég hlífi mönnum við því, en því miður kann ég þau býsna mörg. Ég segi alveg eins og er að þetta fer í taugarnar á mér. Það fer í taugarnar á mér að þurfa að verða áhorfandi að því og að einhverju leyti píndur til að vera þátttakandi í því að standa að svona vinnubrögðum. Mér finnst ömurlegt að menn skuli ekki geta reynt að hafa aðeins meiri metnað fyrir hönd löggjafarvaldsins en raun ber vitni. Ég sagði það áðan, herra forseti, í umræðum um störf þingsins, áður en þessi umræða hófst, að ég væri algjörlega sannfærður um að í þeim málum sem er verið að afgreiða leynist einhverjar vitleysur, leynist einhver mistök og eitthvað sem mönnum hefur yfirsést sem á eftir að koma mönnum í koll. Ég skal hundur heita ef næsta þing verður ekki með þetta mál í höndunum vegna þess að þá reynist óhjákvæmilegt að gera á því einhverjar breytingar. Ég gæti nefnt dæmi um hluti sem eru svo vitlausir að þeim mun verða breytt strax á næsta þingi. Ég hef enga trú á því að menn verði svo forhertir að þeir láti þvælur standa af því tagi sem tengjast t.d. sérstökum takmörkunum handfærabátanna hvað varðar sóknarrétt eingöngu á tímabilinu 1. apríl til 30. sept. Herra forseti. Þetta er mjög miður. Ég hef áður við hliðstæðar aðstæður nefnt til sögunnar eftirsjá mína eftir deildaskiptingu Alþingis þegar svona mál eru til umfjöllunar. Ég er alveg sannfærður um að þetta er dæmi um mál og aðstæður í máli sem hefði haft mjög gott af deildaskiptu Alþingi, sem hefði haft mjög gott af því að efri deild tæki t.d. við af þeirri umfjöllun sem hefur hér átt sér stað. Ætli menn minnist þess ekki frá þeirri tíð að Alþingi starfaði í deildum að það voru ófáar vitleysurnar sem menn uppgötvuðu og lagfærðu í meðförum seinni þingdeildar? Hér er ekki slíku til að dreifa og þeim mun alvarlegra er að menn vinni málin eins sem raun ber vitni. Það er auðvitað sönnun þess þegar gera þarf fjölmargar breytingar, sumar hreins tæknilegs eðlis, milli 2. og 3. umr. máls að ekki er nógu vel unnið. Það er sönnun þess. Það er ekkert annað. Þegar menn fresta jafnvel vísvitandi vandamálum af því að það liggur svo mikið á að drífa málið til 2. umr. að það er hálfkarað þegar það er rifið út úr nefnd með valdi og sett í gegnum 2. umr. og það er sagt, það er notað sem afsökun: ,,Já, en við lítum á þetta við 3. umr. Við ætlum að reyna að bjarga þessu einhvern veginn við 3. umr. en við höfum ekki tíma til þess að laga það núna.`` Þetta eru vinnubrögðin, herra forseti, sem Alþingi er að fella sjálft sig með. Ekki er hægt að heimta að borin sé virðing fyrir löggjafarsamkomunni og tekið mark á því sem þaðan kemur ef þingið sjálft skýtur sig svo í lappirnar með því að allir horfa upp á vinnubrögð eins og raun ber vitni. Þau dæmi sem hér hafa verið rakin voru m.a. tekin fyrir hér fyrir upphaf umræðunnar. Þegar það svo bætist við að í raun og veru er hin efnislega vinna unnin að hluta til utan þingnefndarinnar, þ.e. málið er tekið út úr nefnd eftir umfjöllun á milli 2. og 3. umr. og síðan eru gerðar á því breytingar og þær brtt. sem lenda svo á borðum þingmanna við upphaf umræðunnar eru í veigamiklum atriðum frábrugðnar því sem nefndarmenn í sjútvn. höfðu nokkurn tíma séð eða heyrt um talað, þá er þetta engin hemja. Það er engin hemja að vinna svona að hlutunum. Þetta er auðvitað brot á þingsköpunum, það er enginn vafi á því. Enginn vafi er á því að þingsköpin gera ráð fyrir því að efnislegar forsendur fyrir afgreiðslu máls liggi allar fyrir þegar nefnd lýkur endanlega vinnu sinni. Það er til skammar að menn skuli reyna að verja þetta hér og jafnvel með skætingi, eins og formaður sjútvn., sem er að vísu fjarstaddur um þessar mundir, hefur gert, í staðinn fyrir það að biðjast velvirðingar á því að hlutirnir skuli vera með þessum hætti. Menn geta auðvitað hlaupið í einhverja nauðungarvörn, að málinu verði að ljúka, brýna hagsmuni beri til að klára það og eitthvað þannig, og reyna frekar að afsaka sig, ef svo má að orði komast, með einhverju slíku. En að reyna að halda því fram að hér sé unnið að hlutunum með þeim hætti sem eigi að gera við löggjafarsetningu er ekki hægt. Það er ekki hægt að taka hið minnsta mark á slíkum málflutningi. Herra forseti. Ég tel að vísu, þó að ég hafi haft um þessar brtt. og vinnubrögðin nokkuð hörð orð, að sumt í þeim sé til lagfæringar. Ég vil sérstaklega nefna að ég fagna því að meiri hluti sjútvn. hefur náð áttum og hætt við að etja mönnum út í það kapphlaup á nýbyrjuðu almanaksári sem stóð til að gera og var látið ganga til atkvæða eftir 2. umr. Ég mótmælti því ákvæði og ég varaði menn við því og ég sé núna að menn hafa tekið mark á því og öðrum rökum sem aðrir hafa flutt fram í málinu og valið þann kost að henda árinu 1999 út en tvöfalda í staðinn reynslu báta á árinu 1998, borið saman við önnur ár. Fyrir því eru þau rök að bátar, sem eru nýlega komnir inn í þetta kerfi, fá þá meira út úr aflareynslu sinni í aukategundum þetta eina ár sem þeir hafa haft til þess. Þetta er í sjálfu sér ein af mörgum leiðum sem koma til greina. Ég benti á aðra möguleika sem ég gæti vel trúað að hefðu verið heppilegri, þ.e. þeir að aflareynslulitlir eða aflareynslulausir bátar í þessum hópi, hvað aukategundirnar snertir, hefðu mátt fá eitthvert tiltekið hlutfall af meðaltalsaflanum, t.d. 30% eða 33,34%, sem næmi þá eins og eins árs hlutdeild úr slíkum potti. Það hefði verið önnur leið og sjálfsagt komið betur út fyrir einhverja en lakar út fyrir aðra. Að vísu má segja að jafnan sé æskilegt að reyna að lesa út úr reynslunni skiptinguna því að hún segir ákveðna sögu um það hversu duglegir fiskimenn menn hafa verið og hvernig menn hafa sótt en það má auðvitað líka hugsa sér og finna ýmsar aðrar viðmiðanir og það hefur iðulega verið gert. Herra forseti. Ég notaði m.a. öryggissjónarmiðin sem rök. Kapphlaup af þessu tagi ýtir óhjákvæmilega undir að menn sæki jafnvel meira af kappi en forsjá. Þegar miklir hagsmunir eru í húfi og menn vita að þeir eru að ávinna sér varanleg réttindi og hafa til þess takmarkaðan tíma, eitt ár eða hvað það nú er, er það auðvitað ávísun á slíkt kapphlaup. Þess vegna var dálítið kostulegt að fá svo upp í pontuna formann sjútvn. Hvað gerði formaður sjútvn.? Hann réðst á minni hlutann og þá sérstaklega þann sem hér stendur því að ég hygg að ég hafi verið sá þingmanna sem tók aðallega upp og gagnrýndi þær sérstöku takmarkanir á sóknarrétti handfærahópsins, sem á að innleiða í löggjöfina varanlega með nýrri 6. gr. Hvað gerði hv. formaður sjútvn.? Jú, hann réðst á þá sem hefðu verið uppi með slíkan málflutning, að þeir væru að hvetja til þess að þessir bátar væru að stunda sjó í vondum veðrum í svartasta skammdeginu, væru að ýta undir slíkt. Það væri ekki mikil ábyrgð fólgin í slíku. Þetta er sami formaður sjútvn. og rúmum sólarhring áður mælti fyrir tillögum meiri hlutans um að hafa þorskaflahámarksbáta í brjáluðu kapphlaupi við að skapa sér aflareynslu í ýsu, ufsa og steinbít á þessu almanaksári. Hann hefur að vísu séð sig um hönd. En það stóð ekki í honum í gær að leggja til að etja mönnum út í þetta kapphlaup. Meiri hlutinn samþykkti það hér, en ætlar svo að skipta um skoðun auðvitað eins og formaður sjútvn. Og hvar er eintakið, herra forseti, hv. formaður sjútvn.? Ég óska eftir því að hann sé hér viðstaddur umræðuna. Ég tek því þunglega, herra forseti, að vera sakaður um að etja sjómönnum á smábátum út í lífsháska. Ég tek því þunglega. Ég hef ekki verið sérstakur talsmaður samkeppniskvóta eða þess að mönnum væri att út í brjálaða sjósókn í svartasta skammdeginu. Málflutningur formanns sjútvn. að þessu leyti og ásakanir í minn garð og annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar er auðvitað neðan við allar hellur og ég skal fletta ofan af því hversu fátæklegur málatilbúnaðurinn er. Það sem ég er að gagnrýna, herra forseti, er að með þessu ákvæði á að velja út úr einn lítinn hóp af smábátum, þá sem kunna að velja að stunda veiðar á grundvelli sóknartakmarkana í tiltekinn dagafjölda á ári frá og með árinu 2000 og veiða með handfærum. Þeir, einir af fiskiskipum í íslenska flotanum, eiga ekki að mega stunda sína atvinnu, sækja sjó, utan tímans frá 1. apríl til 30. september. En aðrir smábátar mega róa allt árið. Er þá formaður sjútvn. og meiri hlutinn að segja að það sé hættulegra að t.d. vel búinn 5,9 tonna bátur sem kynni að velja handfæraleyfi, fái að róa utan þessa tíma, en að tveggja tonna trilla á þorskaflahámarki megi sækja í desember og janúar? Hvar liggur þá ábyrgðin á þeirri sjósókn ef það er svona háskalegt að leyfa þeim sem kynnu að velja handfæraveiðina eina að róa á þessum árstíma? Nei, auðvitað er hér verið að rugla saman óskyldum hlutum, enda er ég viss um að það voru ekki öryggismál sem vöktu fyrir mönnum þegar þeir settu inn þessar dagsetningar. Það voru alls ekki öryggismál. Þetta er aðgerð til þess að takmarka enn og þrengja kost þessa hóps. Og þá er verið að segja: Við ætlum að beina sókninni inn á afmarkaðan tíma ársins og við þrengjum að þessum hópi á þennan hátt.

Þeir fá fleiri daga en ella.

Og fá fleiri daga en ella, segir ráðherrann. En þessi hugsun gengur heldur ekki upp. Hún er líka vitlaus. Þarna lenda menn umsvifalaust í mótsögn við sjálfa sig. Vegna hvers, herra forseti? Vegna þess að dagarnir eiga að vera framseljanlegir. Dagarnir eiga að vera framseljanlegir innan hópsins. Hvað er verið að bjóða upp á með því? Jú, það er verið að bjóða upp á það að einhver hluti bátanna kaupi daga af öðrum og fjölgi sínum sóknardögum. Það eru engin efri mörk sett á það. Bátur gæti fræðilega keypt svo marga sóknardaga til sín að þeir væru orðnir fleiri en eru á dagatalinu á tímabilinu 1. apríl til 30. september. Og hvað ætla menn að gera þá? Eiga þeir þá að verða ónýtir? Ég skal nefna annað dæmi um það hversu arfavitlaust þetta ákvæði er og bersýnilega ósanngjarnt. Og verði það meiri hlutanum lengi til háðungar að samþykkja það, og þar með talið t.d. hv. þm. Kristni Péturssyni ef hann ætlar að gera það, sem ég dreg nú mjög í efa. Við skulum hugsa okkur að vel búinn 5,9 tonna bátur sem hefur litla aflareynslu velji að fara inn í þetta kerfi. Hann ákveður að bæta síðan stöðu sína í þessu kerfi með því að kaupa sér fleiri sóknardaga. Þessi bátur er jafnframt með grásleppuleyfi og hann er gerður út frá Norðausturlandi eða Austfjörðum. Á hvaða tíma ársins er grásleppuvertíðin þar? Jú, hún er á vorin. Hann byrjar kannski í lok mars eða rétt áður en tímabilið hefst og fyrstu tveir til tveir og hálfur mánuðirnir af handfæratímanum fara í grásleppuveiðina. Þá á hann að sitja uppi með skerðingu á sínum sóknarmöguleikum umfram aðra sem af þessu leiðir. Það er kominn júní þegar hann hefur lokið sinni grásleppuveiði. Þá er auðvitað búið að skerða þannig möguleika hans til sjósóknar að það er í engu samræmi við þær aðstæður sem öðrum eru skapaðar. Það er hlægilegt að bera þetta á borð fyrir menn. Pólitíski tilgangurinn sem hér er á ferðinni, markmiðið, er greinilega það að hrekja menn frá því að velja þetta form. Þetta er bara fræðilegt form vegna þess að meiri hlutinn er svolítið viðkvæmur, hörundssár fyrir þeirri gagnrýni að verið sé að reka síðustu leifarnar af smábátum inn í kvótakerfi. En það er það sem er verið að gera. Það má bara ekki segja það og þess vegna er farið út í svona fjallabaksleiðir til þess að hrekja menn frá því að velja þetta kerfi. Það er auðvitað alveg með ólíkindum að menn skuli reyna að byggja málflutning sinn á slíkum hlutum. Herra forseti. Ég hef reyndar ekki svo mjög miklar áhyggjur af þessu vegna þess að þetta er svo vitlaust að því verður örugglega breytt strax á næsta þingi. Það er eiginlega alveg öruggt mál. Þetta er svo vitlaust og ósanngjarnt að þegar menn fara að velta þessu fyrir sér og skoða það í samhengi við þá stöðu sem öðrum er búin í þessu þá sjá menn auðvitað að þetta getur ekki gengið svona. En menn ætla að gera það samt. Menn láta sig væntanlega hafa það að hafa þetta svona engu að síður. Það verður gaman þegar grásleppufrumvarpið kemur svo til umræðu. Það var svo vitlaust og meiri hlutinn var kominn út í þvílíkar ógöngur, svoleiðis gjörsamlega úti í mýri í því máli, að þeir völdu þann kost að gefast upp í sjútvn. og fresta málinu. Það hvarf af dagskrá þingsins, þetta brýna mál sem ég man eftir að talsmenn stjórnarliðsins töldu að væri alveg sérstakt vandamál sem komið væri upp vegna dóms Hæstaréttar, þ.e. þær hremmingar sem Hæstiréttur hefði dæmt ofan í hausinn á grásleppukörlum, og þess vegna yrði að fara fram með frv. hér og setja grásleppuna niður í sóknardaga sem væru framseljanlegir per stykki. Ég sakna þess mest að þeir skyldu ekki verða framseljanlegir per net líka þannig að hægt væri að framselja réttinn til að leggja eitt net á hverjum sólarhring. Það hefði verið enn betra og enn fullkomnara.

Viðráðanlegar einingar.

Viðráðanlegar einingar. Ef hvert grásleppunet væri framseljanlegt per dag. Þá hefði t.d. hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sem er eins og kunnugt er mikill stuðningsmaður þess að þessi réttindi séu almennt sem framseljanlegust og viðráðanlegust, ekki satt, getað fengið sér rétt til að leggja einn netstubb hérna við Ægissíðuna. Hann gæti keypt sér horn og síðan boðið í réttinn til að fá að leggja eitt grásleppunet í einn dag t.d. í aprílmánuði árið 2000 við Ægissíðuna.

Fyrir aldraða sjómenn.

Já, svo hefði hann getað hóað í félaga sína á DAS og fengið þá með sér til þess að draga netið.  Þá vík ég aðeins að öðrum atriðum brtt. Meiri hlutinn hefur valið þann kost, einnig á undanhaldi undan gagnrýni sem sett hefur verið fram á fyrri breytingarhugmyndir, að hætta við að setja girðingu ofan við framsalsmöguleika smábáta undir sex tonnum á aflamarki. Það var sem kunnugt er þannig að samkvæmt frv. áttu frá og með gildistöku laganna allar aflaheimildir í þeim hópi að lokast af í sérstöku boxi, bundnar við þann hóp eingöngu. Í gær tilkynnti meiri hluti sjútvn. að hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að leggja til frestun á gildistöku þessa ákvæðis, með öðrum orðum aðlögunartíma til 1. september nk. Ég giska á að sú afstaða meiri hlutans hafi staðið í fjórar klukkustundir, að meiri hluti sjútvn. undir forustu formannsins hafi verið þeirrar skoðunar í fjórar klukkustundir að það væri rétt að veita aðlögunartíma að þessu ákvæði fram til 1. september 1999. Ég veit ekki nákvæmlega, herra forseti, hvað klukkan var þegar meiri hlutinn skipti um skoðun. Hún gæti hafa verið eitthvað rétt að verða tíu í gærkvöldi, því að í 11-fréttunum mátti greina á máli formanns sjútvn., sem hafði þá náð því að ganga frá þessari niðurstöðu með félögum sínum og komast í fjölmiðlana, að nefndin hefði einu sinni enn skipt um skoðun. Vilja menn fara aðeins yfir hringlið í þessu máli? Finnst mönnum það ekki stórbrotið hvernig þetta hefur verið? Fyrir utan þá upprunalegu útgáfu frumvarpsins að allir smábátar við landið skyldu fara inn í aflamark með tilteknum hætti, þá kom önnur útgáfa. Hún var þannig að þessir bátar skyldu fá 15% álag á úthlutaðar veiðiheimildir sínar miðað við tiltekna stöðu, en frá og með gildistöku laganna skyldu þeir lokast af í sjálfstæðu boxi og gætu eingöngu framselt réttinn eftir það innan síns hóps. Þessi afstaða meiri hlutans, örugglega studd af hæstv. sjútvrh., því að meiri hlutinn gerir væntanlega ekki svona hluti nema í samráði við ráðherrann, stóð trúlega í einhverja sólarhringa. Ég hugsa að þetta hafi verið eitthvert lengsta samfellda tímabil einnar skoðunar sem meiri hluti sjútvn. hafi haft í þessu máli.

Hvað ætli það hafi verið langt?

Ja, það gætu hafa verið þrír, fjórir sólarhringar sem meiri hlutinn var þeirrar skoðunar að best væri að hafa þetta svona.

Athyglisvert.

Hæstiréttur kallaði á það.

Já, að það yrði að túlka dóm Hæstaréttar þannig að smábátar undir sex tonnum á aflamarki skyldu eingöngu mega selja réttinn sín í milli en fá 15% álag. Svo kemur þessi skoðun í gær að það sé að vísu rétt að hafa þetta svona box og lokað og allt það, en það sé best að veita mönnum aðlögunartíma að þessu til 1. september nk. Svo breytist það á ellefta tímanum í gærkvöldi og fer yfir í það að hætta alveg við þessa takmörkun. Allt í einu er hún bara tekin í burtu og öll rök sem af miklum þrótti höfðu verið flutt fyrir því að þetta væri óhjákvæmilegt samræmisins vegna, þ.e. að gilda yrðu samræmdar reglur fyrir alla báta undir sex tonnum hvort sem þeir sæktu á aflamarki, þorskaflahámarki eða dagatakmörkunum, gufuðu bara allt í einu upp. Og meiri hlutinn leggur nú til að engu verði breytt í þessu.

Er hann ekki búinn að skipta um skoðun aftur?

Síðan kemst meiri hlutinn að þeirri miklu vísdómsniðurstöðu að það sé óþarfi að hafa leiðréttinguna til hópsins 15%, nú sé nægjanlegt að hún sé 5%. Að vísu er það tengt þeirri ákvörðun að taka báta milli sex og tíu tonn inn í hópinn, sem augljós rök voru fyrir allan tímann og ég var margbúinn að benda á að það gengi ekki að mismuna mönnum eins og til stóð. En réttlætið er sem sagt relatíft hjá ríkisstjórninni í þessu. Það var 15% í gær og 5% í dag. Og leiðrétting sem var nauðsynlegt að gera vegna þess að smábátar hefðu fengið skerðingu umfram aðra frá og með árinu 1990, hún hrundi, gengisféll á einni nóttu úr 15% ofan í 5%. Það var mikið gengisfall á réttlætinu í nótt hjá ríkisstjórninni eða meiri hlutanum.

Hvar er meiri hlutinn núna? Ætli hann sé að skipta um skoðun?

Ja, maður fer að velta því fyrir sér hvort hann sé niðri á klósetti að skipta um skoðun, herra forseti. Það væri eftir öðru. Hann er a.m.k. ekki hér í þingsalnum og hefur kannski ekki mikinn áhuga á því að verja framgöngu sína í þessu máli og skiljanlega. Herra forseti. Eftir stendur að þarna er lítils háttar lagfæring á ferðinni þó seint sé og í litlu sé, eins og ég hef áður sagt, hvað varðar þá smábáta sem völdu aflamarkið 1990 og eru án nokkurs vafa sá hluti íslenska fiskveiðiflotans sem á þessu tímabili hefur farið hvað verst út úr hlutunum. Ég mótmæli því hins vegar að einhver rök hafi komið fram fyrir því að lækka þetta hlutfall úr 15% og niður í 5%. Þó að jafnsettir bátar milli sex og tíu tonn hafi verið teknir með, sú leiðrétting hafi verið gerð, þá eru það ekki rök út af fyrir sig til þess að lækka hlutfallið úr 15 niður í 5. Það hefði a.m.k. mátt skoða aðrar útfærslur eins og þær að setja frekar eitthvert þak á magnið til þeirra báta sem besta stöðu höfðu, eða skoða þetta einhvern veginn öðruvísi. Þarna hefur auðvitað orðið um tiltölulega litla breytingu að ræða, sérstaklega af því að hún er hlutfallsleg og þetta mun þar af leiðandi ekki bæta stöðu þeirra sem eru lakar settir, eru á lakari endanum hvað aflaheimildir snertir að miklum mun. Að vísu fá þessir bátar jafnframt úthlutun úr jöfnunarpotti samkvæmt ákvæði til bráðabirgða, sennilega ákvæði til bráðabirgða III núna, og það lagar stöðu þeirra. En eftir stendur að þarna er nokkuð langt í land með að menn hafi gripið til þeirra lagfæringa sem til stóð og þörf væri á. Það er auðvelt að sýna fram á dæmi um báta sem voru við upphaf þessa tímabils með kannski 20 tonna heimildir og skertust alveg niður undir tíu tonn. Núna er heildaraflinn í þorski að nálgast sömu mörk. Hann er einmitt að gera það um þessar mundir. Hann er að nálgast sömu mörk, þ.e. 300 þús. tonn, og hann var þegar bátarnir voru knúnir til þess að velja í kringum 1990. Þar af leiðandi ættu þeir, ef ekkert annað hefði gerst en bara einföld skerðing á úthlutuðu heildarmagni í þorski, að vera að nálgast sömu mörk aftur --- er það ekki? --- þegar þorskaflinn er aftur að komast upp í 300 þús. tonn. En það gerist ekki af því að þessir bátar hafa sætt skerðingum af ýmsum ástæðum vegna aðgerða sem hefur verið gripið til gagnvart öðrum. Þar má nefna t.d. að þegar tekið var fyrir línutvöföldunina og henni síðan úthlutað varanlega til þeirra skipa sem þá sókn höfðu stundað, þá var það auðvitað á kostnað annarra. Fleiri dæmi af þeim toga er hægt að tína til. Það var ekki nema þegar þessir bátar voru sjálfir í þeim hópi að þeir náðu til sín hlut úr þeim aðgerðum. Herra forseti. Það er margt sem ég hefði gjarnan viljað gera athugasemdir við. Ég hef velt því fyrir mér hvort maður ætti að fara út í að leggja til breytingartillögur við þetta mál, til að mynda ákvæðið með 1. apríl til 30. sept. Ég hef eiginlega horfið frá því. Það gildir í raun það sama um þetta og gildir um stjórnarfrumvarpið í heild að varla er hægt að ætlast til þess að við stjórnarandstæðingar förum að reyna að fara eitthvað inn í þetta mál með efnislegum tillöguflutningi eins og það er úr garði gert, uppbyggt og að því hefur verið unnið. Því held ég að okkur sé tæpast boðið upp á annað en að lýsa afstöðu okkar til málsins efnislega í ræðum og taka síðan afstöðu til þess í atkvæðagreiðslum. Það er í raun tæplega gerlegt að fara inn í þetta mál með einhverjum breytingartillöguflutningi eins og það er úr garði gert. Þetta kraðak, breyting á lögunum varanlega annars vegar, aðlögunarákvæða og ákvæða til bráðabirgða hins vegar, er þvílíkt móverk að ekki er nokkur leið að reyna að laga það til, það er þannig. Og þessi löggjöf, herra forseti, og hæstv. sjútvrh. ætti nú aðeins að velta því fyrir sér, er orðin þvílíkur bastarður hvað uppbyggingu snertir að það hálfa væri nóg. Hafa menn flett upp lögunum um stjórn fiskveiða í tölvunni sinni, þar sem þau eru uppfærð, og skoðað öll bráðabirgðaákvæðin, bæði núgildandi, tilvonandi og þegar úrelt bráðabirgðaákvæði sem hanga þarna inni? Þau skipta tugum frá umliðnum árum. Þvílíkt bótasaumsverk hefur þessi lagasetning orðið í höndunum á okkur þingmönnum og framkvæmdarvaldinu. Varðandi t.d. smábátana er það þannig að segja má mjög svipað um smábátana og almannatryggingalöggjöfina. Þetta er orðinn slíkur bótasaumur og uppbyggingin er orðin þannig á þessum ákvæðum að það dugar ekkert annað en heildarendurskoðun og algjörlega ný uppbygging löggjafarinnar frá grunni. Ég held t.d. að taka verði þessi lög og kaflaskipta þeim upp á nýtt. Ef lögin hefðu frá byrjun verið þannig uppbyggð t.d. að ákvæðin um smábátana hefðu verið alveg sjálfstæður kafli þá hefðu menn ekki þurft að fara út í þessi endalausu bráðabirgðaákvæði. Þá hefðu menn getað breytt einstökum efnisatriðum í þeim köflum. 6. gr. og 6. gr. a í lögunum, varð náttúrlega fræg að endemum því að hún var svo löng að hún tók stundum yfir á þriðju blaðsíðu ef ég man rétt, a.m.k. upp undir tvær, og var ekki beint til þess fallin, eins og hún var saman sett, að auka skilning manna á þessum hlutum. Enda leyfi ég mér að segja að ég óttast að sárafáir menn í landinu hafi sæmilega heildaryfirsýn yfir þetta og kunni þetta til hlítar. Ég held að þeir séu ekki mjög margir. Ég held að þar á meðal hafi sjútvrn. verið að missa tvo þeirra í burtu frá sér einmitt þessa dagana. Jú, hjá Landssambandi smábátaeigenda eru menn sem kunna þetta sæmilega og kannski einhverjir örfáir sérstakir áhugamenn um þessi fræði í viðbót, en þar fyrir utan eru þeir ekki mjög margir. Ég dauðvorkenni þingmönnum sem ekki hafa afplánað í sjútvn. eða af einhverjum sögulegum ástæðum hafa alveg sérstaklega þurft að setja sig inn í þetta, að eiga svo að bera ábyrgð á þessum ósköpum með atkvæðum sínum. Það er ekkert áhlaupsverk að botna í þessu nema menn hafi svo að segja meira og minna hrærst í þessu allan tímann, eins og þessi þvæla er með margföldu stjórnkerfi og flokkum og hópum og hugtökum sem eru á fullri ferð og eru að breytast. Hafa t.d. hv. þm. allir áttað sig á nýja hugtakinu sem er að koma hérna inn? Það er að koma eitt nýtt hugtak hingað inn, krókaaflamark. Vita menn hvað það er? Krókaaflamark, það er nýjasta hugtakið í þessu. Og það er ekki út í loftið að menn eru að reyna að skýra það vegna þess að þar er á ferðinni enn einn efnislegi þátturinn, eitt elementið sem þarf að hafa eitthvert nafn til aðgreiningar frá öðru. En eru allir með það á hreinu hvað þetta er? Aflamark, aflahlutdeild, þorskaflahámark, krókaaflamark?  Í staðinn fyrir að í raun ætti að hafa stjórnkerfið fyrir þessi minnstu skip í flotanum mjög einfalt. Og rökin fyrir því að hafa það mjög einfalt eru auðvitað þau að engar líkur eru á því að sókn þessa flota sé fiskstofnunum svo hættuleg að allt þetta ofboðslega regluverk þurfi til að stjórna henni. Það er í hrópandi mótsögn við hinar líffræðilegu og efnislegu aðstæður í málinu, að ákvæðin um smábáta, tveggja, þriggja, fjögurra tonna trillur, sem róa á handfærum, skuli vera miklu ítarlegri og flóknari í lögunum heldur en ákvæðin sem gilda um þúsund tonna frystitogara sem getur auðveldlega tekið tíu þúsund tonn af þorski á ári ef honum býður svo við að horfa. Það er þannig. En trillan á handfærunum, sem er að fá þetta 20, 30, 50 tonn kannski, það er þvílíkt regluverk um hana að ég veit að þeir yrðu bara stoltir af slíkri smíði í Brussel, og er þá langt til jafnað. Þykja þeir þó liðtækir við að semja flókna hluti, eins og breska lávarðadeildin hérna um árið dáðist sem mest að þegar hún ræddi heilan dag um niðurskolunarprófið. Þá rakst einn lávarðanna á reglugerð frá Evrópusambandinu um sérstakt próf sem klósett yrðu að standast til þess að vera tekin gild í Evrópusambandinu, þ.e. hvernig skolaðist niður úr þeim þegar sturtað væri niður.

Hvernig er það?

Ja, það er nú einfaldlega þannig að það er tekið svona blað, A4, því er hnoðað saman og það sett í klósettið og svo er sturtað niður. Og í tvö skipti af þremur verður kúlan að fara niður, annars fellur klósettið á prófinu.

Hvar heyrðirðu þetta?

Og þetta fannst lávörðunum nú skemmtilegt og merkilegt og þeir ræddu þetta í heilan dag í bresku lávarðadeildinni. En ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst við vera að lenda inn á svipað spor með reglusetninguna hvað varðar smábátaveiðar hér uppi á Íslandi. Þarf þá ekki Brussel til eða bresku lávarðadeildina. Ég lýsti þeim sjónarmiðum mínum hér, og ég ætla að gera það einu sinni enn til þess að það liggi fyrir, að það hefði átt að nota þetta tækifæri eða eitthvert annað jafngott til að taka málefni þessara smábáta og þess vegna bátaflotans almennt sem sækir á grunnslóðina og stokka þau upp í heild sinni. Þetta er tóm vitleysa eins og þetta er. Við erum komin út í algjörar ógöngur með þetta. Þetta endurtekna þvingaða val og mismunandi flokkar hafa leitt af sér mismunun, illindi og leiðindi meðal manna innan plássa og innan hagsmunasamtaka þeirra og er í raun og veru sorgarsaga. Menn hafa farið svo mismunandi út úr þessu að góðir vinir geta á köflum varla orðið heilsast á götu í sjávarplássunum, kannski af því að annar valdi aflamark en hinn krók árið 1990. Og svo standa þeir uppi með gjörólíka stöðu og mismunandi hagsmuni svo nemur jafnvel tugum milljóna að það er engu lagi líkt. Þetta er auðvitað ein hreinasta hörmung. Eitthvert einfalt, hreinlegt óframseljanlegt kerfi með þeim takmörkunum á sókn eða heildarmagni sem menn teldu nauðsynlegt að setja fyrir þennan hóp í heild sinni, minnstu bátana og þá sem stunda veiðarnar á grunnslóðinni, er auðvitað eina fyrirkomulagið sem eitthvert vit er í til framtíðar litið. Ég hlusta ekki á röksemdir eins og komu fram í gær frá hæstv. sjútvrh., að óhjákvæmilegt væri að hafa áfram framseljanlegan kvóta á trillum vegna þess að það hendi sjómenn eins og aðra menn að falla frá og þá yrðu ekkjurnar að geta selt kvótann til að borga skuldirnar. Eiga það að vera helstu rökin fyrir því að framlengja þessa ófreskju um aldur og ævi inn í framtíðina og bæta heldur í með því að gera m.a.s. grásleppuveiðarnar framseljanlegar með þessum hætti? Það er dapurlegt ef menn eru komnir út í slíkar ógöngur. Það eru allt önnur rök sem eiga við þegar komið er upp í veiðiheimildir á stærri skipum og sú sókn er annars eðlis. Það eru önnur líffræðileg og fiskifræðileg rök og það eru auðvitað líka önnur rekstrarleg rök. Það eru önnur rekstrarleg rök þegar komið er upp í stórrekstur fyrirtækja þar sem tugir manna hafa atvinnu sína o.s.frv. Auðvitað er það til í dæminu í smábátaútgerðinni að einhverjar fjölskyldur t.d. hafi afkomu sína af einum báti þegar um kraftmikla línuútgerð er kannski að ræða. En almenna reglan eða venjan er sú að þetta sé einyrkjastarfsemi, fjölskylduútgerð og þá eiga þær leikreglur alls ekki við sem geta verið rök fyrir þegar stærri skipin eiga í hlut. Herra forseti. Ætli ég láti þetta ekki nægja um smábátana. Það er aðeins eitt að lokum sem ég ætlaði að koma hérna inn á til umhugsunar fyrir menn. Ég á ekki von á að það breyti neinu og neinn muni kippa sér upp við það t.d. úr meiri hlutanum, sem er að mestu leyti fjarstaddur eins og áður hefur komið fram í umræðunni, þó að ég taki það upp hér. En ég ætla að gera það samt því ég hygg að enginn hafi nefnt það enn þá. Það er að nú er að mörgu leyti verið að stilla þeim bátum sem sótt hafa undanfarið eða á árunum 1996 og til og með dags dató á sóknartakmörkunum, þ.e. handfæri og línu og handfærahópinn, upp með sambærilegum hætti og krókabátunum var stillt upp árið 1994. Báðir hóparnir eiga það sameiginlegt að þeir hafa undanfarin ár sótt í tiltölulega frjálsu kerfi háð dagtakmörkunum. Við skulum aðeins rifja það upp, herra forseti, hvernig kjör krókabátunum buðust á sínum tíma 1994 í ljósi lagaumgjarðarinnar eins og hún hafði verið. Hvernig var það? Þegar þeir völdu árið 1990 krókana en ekki aflamark, var sagt við þá: Þið eigið að slást um hlutdeildina í --- hvað voru það, tæp þrjú þús. tonn? Ég man þetta nú ekki alveg lengur, 2.400 eða hvað það nú var. Það eru ýmsir viðstaddir sem gætu hjálpað manni, en segjum að það hafi verið á milli 2.000 og 3.000 tonn. --- Þið eigið að slást um hlutdeildina í 2.000--3.000 tonnum og að viðmiðunartímabilinu liðnu þá verður því skipt. Þetta var sagt við þá. En hvað gerðist 1994? Hvað gerðist? Hvaða ákvörðun tók Alþingi? Alþingi tók þá ákvörðun að þetta skyldu ekki verða þessi 2.000--3.000 tonn heldur 21 þús. tonn. Sá pottur, sem þessir bátar fengu til skipta á grundvelli aflareynslu sinnar á viðmiðunarárunum fjórum, var margfaldaður og þeir gátu valið það með sér yfir í þorskaflamarkið. Gott og vel. Fyrir því voru rök því að menn höfðu treyst á þessa útgerð og haft af henni afkomu. Og að sjálfsögðu gat Alþingi tekið þessa ákvörðun. En hvað ætlar Alþingi að gera núna við tiltölulega svipað settan hóp? Þá sem hafa róið undanfarin ár á grundvelli dagatakmarkana með alveg sama hætti og krókabátarnir reru á grundvelli dagatakmarkana á árunum 1990 til 1994. Á að bæta svona við pottinn þeirra núna þannig að þeir fái hlutfallslega, miðað við aflareynslu sína undanfarin ár, sams konar meðhöndlun og krókabátarnir fengu 1994? Nei, það er nú aldeilis ekki. Það á að setja pínulitlar mútur til þeirra, pínulitlar, 605 tonn eða hvað það nú er.  Ef við færum yfir það hvaða hlutfall krókahópurinn fékk af sinni veiði undangengin ár, hann hafði að vísu farið aðeins fram úr 21 þúsund lestunum, en ekki þau ósköp sem handfærahópurinn og handfæra- og línuhópurinn hefur undanfarið farið fram úr sínum takmörkunum, samanber hvernig 80 dagar áttu að verða að ekki neinu. Níu, var það ekki? Þannig að miðað við þann líkindareikning hafa þeir farið margfalt fram úr. Herra forseti. Hér er með öðrum orðum, svo maður reyni nú að einfalda þetta og tala mannamál, verið að leggja til þvílíka mismunun hvað varðar meðhöndlun á svipað settum hópum smábátasjómanna, handfærahópsins og handfæra- og línuhópsins núna, borið saman við það sem krókahópurinn fékk að leitun er að öðru eins. Hvar er núna jafnræðisreglan? Hvar er núna jafnræðisregla stjórnarskrárinnar og svona bara almenn réttlætis- og sanngirnisrök og meðalhófsreglan? Eiga ekki stjórnvöld að styðjast við meðalhófsregluna? Og á ekki að vera eitthvert samræmi í ákvörðunum, einhver sanngirni sýnd, þannig að mönnum sé ekki alveg bersýnilega mismunað við tiltölulega sambærilegar aðstæður? Ég óska eftir því að menn tjái sig aðeins um þetta. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki lagt mikið merkilegt til umræðunnar. Hann gæti kannski komið hérna og rætt þetta eina atriði efnislega eins og maður. Hefur hæstv. ráðherra, sem ber ábyrgð á báðum málunum, bar pólitíska ábyrgð á málinu sem leiddi til lykta stöðu krókabátanna á árunum 1990--1994, farið yfir þetta mál, hvernig samanburðurinn verður í sögunni á meðhöndlun þessara tveggja hópa á tveimur tímabilum í stjórn fiskveiðilöggjafarinnar? Og ætti vandinn ekki að vera meiri að gera sambærilega við hópana núna þegar þorskstofninn hefur verið á uppleið og það er verið að úthluta auknum veiðum í stofninum. Nei, ég hef ekki séð að menn hafi haft miklar áhyggjur af þessu. Herra forseti. Ég veit að staða fjölmargra sem hafa sótt á þessum kjörum undanfarin ár verður mjög erfið. Það er nánast óhjákvæmilegt að einhverjir sem hafa nýlega fjárfest í dýrum bátum, verið að reyna að sækja í þessu kerfi og hafa í sjálfu sér haft ástæðu til að ætla að miðað við reynsluna þar sem jafnan hefur verið bætt við dögum og gerðar einhverjar lagfæringar þannig að menn kæmust af, hafi getað haft ástæðu til að ætla að með svipuðum hætti yrði þeim gert kleift að starfa og ráða við sínar skuldbindingar á komandi árum. Þeim eru hér settir mjög þröngir kostir. Þeir eiga kannski um það að velja að fara inn í þennan sláturdilk, sem þeir kalla víst svo nú orðið, sem er aðlögunartíminn með 30 tonna þakinu. Við skulum átta okkur á því að hér er kannski um að ræða fyrirtæki eða rekstur þar sem skuldsetningin hleypur jafnvel á tugum milljóna kr. Það er ekkert óalgengt að menn séu með fjárfestingar á bakinu upp á einar 10--15 millj. í þessum rekstri, nýlega keypta báta með dýru úthaldi og þau leyfi sem þar hafa fylgt með. Þeir gætu kannski núna staðið frammi fyrir því að velja annaðhvort dagana, sem síðan má reikna með að fari úr 23 niður í 18, svo 14, svo 11 o.s.frv., ef þeim fækkar um 25% á ári eins og reglan gerir ráð fyrir, eða taka með sér yfir í þorskaflahámarkið 12, 14, 16, 18 tonn eða eitthvað þannig sem þeir betur settu úr hópnum komi til með að fá. Ég efast um að það verði mikið meira sem þeir sem hvað harðast hafa sótt fá í sinn hlut úr þessum litla potti. Það hrekkur skammt þegar fjárfestingin er af þeim toga sem ég er að nefna, enda hafa menn gjarnan orðað það þannig við mig að þetta sé spurningin um að velja það hvort þeir verði hengdir eða skotnir. Það er nú þannig. Ég verð að segja að vegna þess hvernig menn hafa á fyrri tíð brugðist við í sambærilegum tilvikum, þá finnst mér að ástæða væri til að skoða hvort þarna sé á sanngjarnan hátt verið að koma til móts við menn. Ég á mér þann draum, herra forseti, að einhvern tíma verði ungur og áhugasamur sagnfræðinemi við Háskóla Íslands eða einhver annar sambærilega settur eða maður í löngu doktorsnámi svo kjarkaður að hann leggi í það að skrifa sögu fiskveiðistjórnar smábáta á Íslandsmiðum á árabilinu 1986 til og með 1999/2000. Kannski þarf að fara til 2001 þegar þessu skeiði verður lokið sem hér er verið að setja upp. Það verður hrikaleg saga. Ég spái því að sú saga verði síðar notuð, ef hún verður skrifuð --- og er þá farið að ræða þetta í miklum ef-setningum --- sem kennslubók í Háskóla Íslands um það hvernig ekki eigi að gera hlutina, hvernig rétturinn eigi ekki að þróast og hvernig eigi ekki að standa að málum. Það versta í þessu, herra forseti, er náttúrlega mismununin. Hún er svo svakaleg. Menn gleyma því oft þegar þeir eru að fjalla um þessa hluti að þeir eru með viðkvæma hagsmuni einstaklinga í höndunum. Herra forseti. Ég ætlaði í lokin lítillega að hverfa að aðalefni málsins sem því miður hefur svo oft viljað gleymast, þ.e. breytingunum á 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða og viðbrögðum ríkisstjórnarinnar við dómi Hæstaréttar. Orkan hefur eins og kunnugt er farið mjög mikið í að ræða þetta smábátamál. Það er kannski að einhverju leyti meðvitað að meiri hlutinn hefur valið sér þann kost að láta sem böndin berist að því því að þeim mun minni verður þá umræðan um stóra málið sjálft, þ.e. um það hvað dómur Hæstaréttar um grundvöll laganna um stjórn fiskveiða þýði. Tekur hann bara til 5. gr.? Tekur hann einnig til 7. gr.? Hefur hann almennt stefnumarkandi gildi? Er Hæstiréttur að gefa Alþingi sterka aðvörun, o.s.frv.? Ríkisstjórnin hefur valið þann kost að hafna allri túlkun á dómnum annarri en þeirri að bókstafurinn blífi hvað varðar 5. gr. og fella hana úr gildi eða breyta henni í grundvallaratriðum en taka ekkert á eða velta fyrir sér öðrum hugsanlegum afleiðingum dómsins. Við þessu höfum við varað. Við höfum reynt að fá í gang vinnu, skoðun og umræður um hið víðara samhengi málsins, en það hefur komið fyrir ekki. Ég er þeirrar skoðunar að verulegar líkur séu á því að komi það til kasta Hæstaréttar á komandi árum að fjalla meira um þessi mál og/eða skera úr um þau gæti það líka orðið niðurstaða Alþingis á breyttum tímum að menn hefðu valið alveg röng viðbrögð í þessu tilviki, að í raun og veru hafi engin sérstök ástæða verið til þess að hrófla við 5. gr. laganna en þeim mun meiri ástæða til að velta því fyrir sér hvort 7. gr. og aflamarks- og aflahlutdeildarkerfið á grundvelli reynslu aftan úr fortíðinni væri ekki þannig fyrirfarandi tálmun í óbreyttri mynd sinni að því yrði að breyta. Og að menn gætu alveg eins átt eftir að standa frammi fyrir því að Hæstiréttur og/eða Alþingi á síðari tímum kæmist að þeirri niðurstöðu að til þess að auðvelda nýjum aðilum aðgang að greininni væri miklu mikilvægara að gera breytingar á þeim hlutum löggjafarinnar heldur en jafnvel 5. gr. Það væri líka rökréttara vegna þess að efnislega er mjög skrýtið ef ekki má hafa nokkurn hemil á stærð fiskiskipaflotans út af fyrir sig og stýra og hólfa og flokka fiskiskipaflotann við landið. Ég held að þegar maður fer að velta því betur fyrir sér, þá geti það ekki staðist. Það hlýtur að vera algjör þvæla að ekki megi setja leikreglur um það. Nú er ég ekki að segja að þær hafi endilega átt að vera í sinni óbreyttu mynd, enda var ég ekki og hef ekki verið sérstakur stuðningsmaður þeirra úreldingarreglna sem slíkra. En fyrr má aldeilis rota en dauðrota að snúa málinu þannig algjörlega við, hafandi ríghaldið í þessar úreldingarreglur, allt of stífar úreldingarreglur á undanförnum árum og koma svo allt í einu upp með það að henda þeim algjörlega og að beinlínis megi ekki hafa þarna neinn hemil á. Ég held að þetta sé mjög svo umdeilanleg túlkun svo ekki sé meira sagt. Varðandi aðgengi nýrra aðila að greininni sem er túlkun lögfræðingaspekingahópsins, vitringanna þriggja, þeir eru að vísu ekki frá Austurlöndum í þessu tilviki heldur ofan úr háskóla aðallega en það er sami fjöldi og var forðum að þvælast í Austurlöndum, þrír vitringar, þá snýst þetta með veiðileyfin og úreldingarreglurnar í reynd um þá tálmun sem í þeim er fólgin gagnvart nýjum aðilum að koma inn í greinina. Ekki satt? Þeir eru þeirrar skoðunar og rekja það reyndar á bls. 4 og 5 í grg. með frv. að það sé kannski ekki endilega svo að Alþingi geti ekki sett um þetta einhverjar reglur en það sé bara svo erfitt að finna hverjar þær eigi að vera og hvernig þær gætu orðið, að gefist er upp við það og ákveðið að henda þeim eins og þær leggja sig og treysta þá í raun og veru eingöngu á aflamarkskerfið og aflahlutdeildarkerfið til að stýra sókninni í fiskimiðin. Hverjar eru líklegar að verði síðan afleiðingarnar af þessu? Að vísu reikna ég með að áfram verði einhverjar reglur um veiðarfæri, búnað og annað því um líkt. Jú, afleiðingarnar verða mjög líklega þær að kvótinn hækkar í verði. Við höfum stundum orðað það þannig, a.m.k. í umræðum í sjútvn., að þetta snúist um það að þarna hafi áður verið tvær girðingar, önnur var úreldingarreglurnar og hin var aflatakmarkanirnar, og núna séu menn að fella aðra en hækka hina. Eru þá nýju aðilarnir nokkuð betur staddir? Halda menn að það sé auðveldara að komast yfir eina fjögurra metra háa girðingu heldur en yfir tvær tveggja metra? Nei. Ef menn eru sæmilegir í hástökki, þá er kannski möguleiki að stökkva yfir tvær tveggja metra girðingar. En ég þekki fáa menn sem komast hjálparlaust yfir fjögurra metra háa girðingu nema þá með stöng. Ég held nefnilega að það kostulega sé að gerast að menn taka dóm Hæstaréttar, túlka hann og segja: Dómurinn þýðir að það verður að greiða götu nýrra aðila inn í greinina. Þetta er of mikil tálmun. Það eru of mikil forréttindi þeirra sem fyrir voru í kerfinu að viðhalda þessum úreldingarreglum. Það er það sem Hæstiréttur er að segja. En efnislegu áhrifin af breytingunum sem menn gera verða hins vegar þau að það verður enn erfiðara eftir þær fyrir nýja aðila að komast inn þannig að afleiðingarnar eða áhrifin af breytingunum verða algjörlega öfugar á við það sem menn í orði kveðnu ætla að gera með viðbrögðum sínum við dómnum. Herra forseti. Ég held því miður að einn gallinn af mörgum á vinnunni í þessu máli sé sá að engin umræða hefur fengist í gang um það hvernig mætti hugsanlega bregðast öðruvísi við dómi Hæstaréttar einmitt hvað þetta snertir. Þetta er reyndar mál sem ég a.m.k. hef hugsað heilmikið um á undanförnum árum vegna þess að það er alveg ljóst að nýliðun, endurnýjun, kynslóðaskipti og uppeldi í sjávarútvegi er í hættu í þeim skilningi sem maður a.m.k. áður lagði í það orð, í því takmörkunarkerfi sem hér er á komið, í þessu kvótakerfi. Það er ekkert nýtt og það er ekki bara bundið við sjávarútveg. Menn standa frammi fyrir að mörgu leyti mjög hliðstæðum vanda í landbúnaði. Þessi vandi fylgir öllum skömmtunar- og takmörkunarkerfum af þessum toga af því að þau loka réttindin af í einhverjum tilteknum hópi þeirra sem fyrir eru. Ætli það séu ekki einhverjir hérna og þar á meðal virðulegur forseti sem hafi stundum verið að velta því fyrir sér hvernig þetta fari t.d. í landbúnaðinum ef m.a. kvótakerfið þar reisir þröskulda fyrir því að eðlileg kynslóðaskipti og endurnýjun geti orðið í greininni. En það gerir það kerfi ásamt að vísu öðru að sjálfsögðu, erfiðleikum í greininni o.s.frv. Ég hef hugsað heilmikið um og m.a. reynt að kynna mér það, löngu fyrir dóm Hæstaréttar, hvernig þetta er hjá öðrum þjóðum, herra forseti, hvernig væri mögulega hægt að byggja inn í þetta fiskveiðistjórnarkerfi eða eitthvert breytt kerfi, einhverjar aðferðir, einhverjar leiðir fyrir nýja aðila, búa út einhverjar uppeldisstöðvar fyrir nýja sjómenn og gefa nýjum aðilum einhvern veginn kost á því að spreyta sig og sanna sig og verða svo að dugandi sjómönnum og útgerðarmönnum ef þeir eru efniviður í það, svipað og menn gátu áður fyrir daga þessa kerfis og geta kannski fræðilega enn en þurfa til þess mikla peninga. Ég held að það væri tilraunarinnar virði að fara yfir það hvernig slíkt mætti gerast. Og værum við þá ekki um leið að svara Hæstarétti? Værum við þá ekki um leið að koma til móts við þá merkingu sem menn lesa út úr dómnum að núverandi úreldingarreglur setji of mikla tálmun gagnvart nýjum aðilum og það sé ekki réttlætanlegt? Herra forseti. Ég held t.d. að þarna mætti skoða möguleika eins og þá að setja upp einhvers konar reynslukerfi á smábátum eða minni fiskiskipum. Ég held að erfitt yrði að koma því við og ekki kannski sama ástæða til að gera það gagnvart stórum skipum. En það er mjög auðvelt að hugsa sér að það gæti gerst varðandi minni skip. Það væri fjandakornið a.m.k. ekki hættulegt að gera tilraun með það. Það dræpi menn ekki og ekki heldur þorskinn í stórum stíl, held ég, þó að gerð væri einhver tilraun í þá átt. Menn eru með reynslusveitarfélög og alls konar æfingar í þeim efnum, gera tilraunir með að flytja verkefni til sveitarfélaga sem er svolítið nýmæli í framkvæmd af þessu tagi. Af hverju setjum við ekki upp reynsluverkefni þar sem menn geta sótt um það eða einhvern veginn komið inn í það að reyna á gæfu sína eða atgervi sitt til veiða á smábátum, fengið einhvern tilskilin skilgreind leyfi og haft innan vissra marka rétt til þess að sýna fram á það hvort þeir gætu orðið dugandi sjómenn? Fyrir þá sem reynast vel og eru ekki bara einhverjir vindbelgir sem ekkert er á bak við og sýna með reynslunni fram á það, t.d. þrjú sumur í röð, að þeir ná árangri, kemur til sögunnar ákveðinn farvegur sem færir þá einhvern veginn inn í kerfið þó í litlu sé, skapar þeim einhvern pínulítinn grunn til að byggja á og hefja sína starfsemi þar innan kerfisins. Er eitthvað að þessu? Er þetta ekki í samræmi við það sem gert er mjög víða? Hvernig er með iðnnema? Fara þeir ekki á samning og vinna þeir ekki á lágu kaupi í fjögur ár eða þrjú eða hvað það er áður en þeir öðlast tiltekin réttindi, lögvernduð starfsréttindi í sinni stétt? Jú, það er þannig. Það er nefnilega nákvæmlega þannig. Hvernig er það með leigubílstjóra? Þurfa þeir ekki að hafa reynslu af því að aka fólki, hafa harkað á markaðnum í Reykjavík eða keyrt fólksflutningabíla í ákveðinn tíma? Þá geta þeir sótt um að koma inn á listann og bíða eftir því að fá bílaleiguleyfi sem losna. Það er nákvæmlega þannig sem það gerist vegna þess að þar er takmörkun, takmarkaður fjöldi. Þar er ekki pláss fyrir alla og því búa menn til tiltekinn skilgreindan reynslufarveg inn í hópinn fyrir nýja aðila. Það er ekki þannig að leigubílaréttindin í Reykjavík séu boðin upp og seld hæstbjóðanda. Það er ekki þannig að hver einstakur dagur í almanaksárinu til að keyra leigubíl í Reykjavík sé framseljanlegur. En það er það sem á að fara út í hér. Það á að verða aðferðin til að hleypa nýjum aðilum inn. Það væri algerlega sambærilegt og ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu að það yrði að gera þessi réttindi í leigubílaakstri í Reykjavík framseljanleg, veiðileyfi á kúnnana hér, fulla Reykvíkinga þegar þeir eru að koma heim af börunum um helgar --- þeir eru stærsti kúnnahópurinn  Herra forseti. Ég held t.d. að það verði áhugavert að fylgjast með því hvernig þeim tilraunum eða umræðum sem verið hafa í Noregi um að reyna svona kerfi reiðir af. Færeyingar hafa mikið skoðað sambærilega hluti og víða úti um heim er það þannig að uppeldið er í gegnum þessa sókn á smærri skipunum. Þar læra menn gjarnan vinnubrögðin, handtökin og komast inn í greinina. Ég ætla að nefna annan möguleika, herra forseti, sem væri líka vel hugsanlegur og ég hef oft velt fyrir mér. Hann er hreinlega sá að taka frá út úr kerfinu einhverjar tilteknar veiðiheimildir sem nýir aðilar geti sótt um og prófað að nýta á grundvelli skilgreindra leikreglna. Við getum t.d. hugsað okkur að það væri gert með reglu sem ég hef lengi haft áhuga á að reyna að koma inn í þetta kerfi og ég hef kallað fyrningarreglu. Hvað væri fyrningarregla í þessu tilviki? Hún væri fyrning á þeim veiðiréttindum, þeim afnotarétti sem handhafarnir hafa en nota ekki sjálfir. Við skulum segja að þetta væri 10% fyrning og þá virkaði það þannig að aðili sem leigði frá sér 100 tonn í þorski fengi á næsta ári ekki nema 90 til baka. 10% færu í sérstakan pott og mynduðu stofn til reynsluúthlutunar handa nýjum aðilum. Það er ekkert að því að gera eitthvað svona. Í viðskiptum með veiðiheimildir t.d., hvort heldur er varanlegar eða þess vegna leigukvóta á markaði, mætti skerða réttindin sem skipta um hendur um eitthvert tiltekið hlutfall og taka þannig til baka til ríkisins einhvern tiltekinn stokk veiðiheimilda og nota í svona lagað. Það er ekkert að því. Af hverju væri að mínu mati eðlilegast að gera þetta með þessari fyrningarreglu? Það er af því að hún er sanngjörn. Hún væri sanngjörn vegna þess að þetta er afnotaréttur. Ég sæi ekkert eftir því þó að 10% af þeim veiðiheimildum sem hafa verið úthlutaðar gengju þannig til baka ef þeir sem fengu þær notuðu þær ekki sjálfir, enda var í aðalatriðum aldrei til annars ætlast þegar menn fengu þennan rétt en að þeir nýttu hann sjálfir. Það mætti í þriðja lagi nefna möguleika sem oft hefur verið nefndur í öðru samhengi. Það mætti hugsa sér að leiðin fyrir nýja aðila inn í greinina gerðist við þær aðstæður að aukinn hlutur væri til skipta eins og núna í þorskinum. Það mætti hugsa sér að við hefðum þá reglu, jafnvel í hverri stöðugri kvótabundinni tegund, að þegar aflinn, úthlutaður heildarafli, færi upp fyrir t.d. meðaltalsjafnstöðuafla á einhverju árabili, við skulum segja færi upp fyrir 275 þúsund tonn í þorski, þá byrjaði farvegur inn í hluta af aukningunni fyrir nýja aðila, uppeldið inn í greinina kæmi þannig til sögunnar. Sjálfsagt rjúka menn upp og segja að með því væri verið að skerða hlut þeirra sem fyrir eru og svarið er auðvitað já, að sjálfsögðu. Þeir fengju þá ekki prósentvís um aldur og ævi, sömu prósentu úr stofninum, hversu stór sem hann yrði, enda er það kerfi della. Það er della. Segjum sem svo fræðilega að það gerðist að þorskkvótinn á Íslandsmiðum færi upp í 600 þúsund tonn. Segjum það. Til þess að vera aðeins nær veruleikanum þá skulum við segja 500 þúsund tonn því að það hafa komið toppar í veiðinni sem hafa nálgast þau mörk. Í einhver skipti hefur aflinn a.m.k. orðið á bilinu 400--500 þúsund tonn. Ætla menn þá að halda áfram prósentuúthlutun? Á hlutdeildin að ganga upp úr endalaust? Er það endilega sjálfgefið? Hvað með það t.d. þegar úthlutaðar veiðiheimildir í þorski fara upp fyrir það magn sem var veitt á viðmiðunarárunum 1981--1983? Ætla menn að halda áfram að úthluta hlutfallslega þegar þeir sem eftir eru eða þeir sem hafa keypt réttindi af þeim eru farnir að fá jafnmikið eða meira í sinn hlut en þeir fengu fyrir daga kvótakerfisins? Það er eðlilegt að spurt sé því að þau mörk gætu verið í nánd, guði sé lof. Nei, þá væri ekkert að því, herra forseti, að hafa þetta þannig að við tækjum t.d. 30--40% veiðiheimildanna sem bætt væri við slíkt hlutfall af aukningunni og segðum: Nú er meira til skiptanna. Nú er lag. Nú árar vel og nú búum við til farveg fyrir nýja aðila inn í greinina með tilteknum, skilgreindum og hóflegum hætti. Þeir fá vissan grunn til að standa á en eftir það verða þeir svo auðvitað að spjara sig í kerfinu eins og hverjir aðrir. Þetta væri ein aðferð. Þetta er þriðja mögulega útfærslan, leiðin fyrir nýja aðila sem er að mínu mati miklu skárri heldur en þessi kaupleið, viðskiptaleið. Fjórða mögulega leiðin er sú sem er lögð til í umsögn Sjómannasambandsins og er sömuleiðis vel þekkt hugsun, að þetta sé gert í gegnum sívirka endurúthlutun réttindanna. Það er tiltölulega einföld, sjálfvirk formúla. Hvernig mundi það gerast, herra forseti? Það mundi einfaldlega gerast þannig að t.d. núna á árinu 1999, eða þess vegna á næsta fiskveiðiári, yrði úthlutun aflamarksins eða aflahlutdeildarinnar í þorski meðaltal af reynslunni, þ.e. af veiðunum eins og þær voru hjá hverjum og einum aðila segjum árin 1995--1998, að meðaltali á árabilinu 1995--1998. Hvað gerist þá? Þá fá þeir sem veiddu en ekki endilega þeir sem voru skráðir fyrir kvótanum úthlutunina í þeim mæli sem það var. Er það ekki sanngjarnt? Er það óréttlátt í sjálfu sér? Við skulum hugsa okkur að bátar sem veiddu öll þessi fjögur ár að hluta til kvóta sem hafði verið úthlutaður í fyrndinni einhverjum öðrum --- þeir höfðu fyrir því. Það voru þeir sem fóru á sjóinn. Það voru þeir sem svitnuðu. Það voru þeir sem lögðu líf sitt í hættu --- og þær útgerðir sem að því stóðu, fái þá úthlutunina. Þannig verði þetta jafnt og sígandi leiðrétt og fært að hinni raunverulegu veiðireynslu hvers undangengis þriggja til fjögurra ára tímabils. Árið 2000 yrði þá úthlutað miðað við þá sem raunverulega veiddu árin 1996--1999 o.s.frv. Þessar hugmyndir er Sjómannasambandið að reifa í umsögn sinni og þær eru einmitt enn ein leið, önnur og miklu sanngjarnari, fyrir nýja aðila inn í kerfið en sú sem ríkisstjórnin leggur til, þ.e. leið peninganna, að menn verði að kaupa sig inn með því að kaupa út réttindi þeirra sem fyrir eru. Þessi fjórði og síðasti möguleiki sem ég nefni til þess að menn tyggi það ekki einu sinni enn að enginn hafi nefnt neinar aðrar hugmyndir en þær sem koma frá ríkisstjórninni, er að vísu þeim annmarka háður, sem mér geðjast ekkert sérstaklega að, að hann virkar ekki nema leigumarkaður sé til staðar. Það er forsenda hans að réttindin séu að skipta um hendur á leigu og að þær leikreglur og kjör séu í kerfinu að leiguliðar eigi einhvern möguleika. Ég er ekki hrifinn af því. Ég er á móti þessu leigubraski og ég tel að það þurfi ekki og að aldrei hefði átt að leyfa það. Það sem átti að leyfa voru jöfn skipti og rúmar heimildir til geymslu ónýttra réttinda og framúrtöku og þá síðan einhverjar reglur um varanlegt framsal. En svona væri hægt að gera þetta. Margar aðferðir af þessu tagi og örugglega margar í viðbót mætti skoða en ekki hefur fengist nokkur viðræða um það að prófa að mæta frekar kröfum Hæstaréttar --- ég býð formann sjútvn. hjartanlega velkominn til umræðunnar --- að mæta frekar því sem menn lesa út úr dómi Hæstaréttar með slíkum aðferðum. Nei, þvert á móti á að setja síðustu réttindin í þessu kerfi svo gott sem inn í sundurgreindar og framseljanlegar einingar og síðan á væntanlega að benda mönnum á það að þeir verði veskú að kaupa sig inn í kerfið. Það er eitt atriði enn, herra forseti, sem ég ætla að koma svolítið inn á og tengist þessu máli þó að það geri það ekki beint í þeim skilningi að verið sé að leggja til breytingar á því ákvæði. Það eru þau áhrif sem mér finnst líklegt að dómur Hæstaréttar hafi á 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða og svigrúm sjútvrh. til að kvótasetja einstakar tegundir. Það hefur lítið verið rætt um það hér. En staðreyndin er náttúrlega sú að þar liggur valdið. Þar í liggur mjög mikið og afgerandi vald sem sjútvrh. hefur skv. 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Í 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða eru þau ákvæði sem sjútvrh. grípur til þegar hann ákveður að kvótasetja tegund. Ef hann kvótasetur tegundina ekki, hvað gerist þá? Þá er enn einn hv. þm. úr stjórnarliðinu velkominn í salinn, Einar Oddur Kristjánsson, hv. 3. þm. Vestf. Fer nú bara að verða vel mætt af meiri hlutanum og væri fróðlegt að fá að vita í hvaða málum meiri hlutinn hefur skipt um skoðun í hádegishléinu.

Ég hef aldrei skipt um skoðun á ævi minni.

Það hljóta nú að hafa orðið einhver skoðanaskipti í hádeginu. Herra forseti. Aftur að þessu atriði málsins, 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveða með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á ákveðnu tímabili eða vertíð úr þeim einstökum nytjastofnum við Ísland sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á.`` Ég vek athygli á þessu orðalagi ,,sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á.``  Nú gerist það að Hæstiréttur fellir dóm og túlkun lögfræðinga meiri hlutans og meiri hlutans sjálfs á þeim dómi er sú að það verði að hætta að takmarka stærð og afkastagetu fiskiskipaflotans. Allir sem kaupa sér skip, sem fullnægja skráningarkröfum inn í íslenska flotann, eiga að fá veiðileyfi ef þeir sækja um þau, borga eitthvert tiltekið gjald, 10 þúsund kall. Þá eru verndartækin sem eftir eru fyrst og fremst fólgin í þeirri ákvörðun, ef hún er tekin, að kvótasetja tegundina, færa hana undir aflamarks- eða aflahlutdeildarkerfið og vald ráðherra verður enn þá meira afgerandi í ljósi þessara breytinga því að áður hefur þó hin takmörkunin jafnframt verið fyrir hendi að sóknin gat ekki aukist óheft í tegundir sem voru utan kvóta. Nú eru það rök Hæstaréttar eða menn lesa það út úr dómnum að úreldingarreglurnar eða veiðileyfin standist ekki vegna þess að þau takmarki um of aðgang nýrra aðila inn í greinina. En hvað gerist þegar sjútvrh. kvótasetur tegund? Hann takmarkar um leið aðgang nýrra aðila. Þá kemur hin virka takmörkun og eftir dóm Hæstaréttar er það þannig, og það kunna einmitt að vera rökin fyrir því að dómur Hæstaréttar er eins og hann er, að Hæstiréttur hafi meðvitað hugsað sem svo: Úreldingarreglurnar svona úr garði gerðar standast ekki m.a. vegna þess að þær takmarka möguleika manna til að sækja í tegundir sem hafa verið kvótasettar óeðlilega því að það er eðlilegt að allir séu frjálsir í að sækja í þær svo lengi sem ekki þarf að grípa til ráðstafana skv. 3. gr. Hver er þá orðin niðurstaðan af þessari reifun, herra forseti? Að hvaða niðurstöðu kemst ég um 3. gr.? Ég kemst að þeirri niðurstöðu að sjútvrh. hljóti hér eftir að þurfa að rökstyðja mun betur en hann hefur hingað til gert hverja einstaka ákvörðun um kvótasetningu tegunda. Ekki nægir að vísa í, eins og stundum hefur verið gert, tiltölulega óljósa leiðsögn Hafrannsóknastofnunar. En menn hafa látið sig hafa að það að kvótasetja tegundir og búa til verðmæt framseljanleg réttindi í tegundum sem voru mjög hæpnar fiskifræðilegar forsendur fyrir að gera og ég ætla að nefna dæmi um það. Hæstv. sjútvrh. rauk til og setti steinbít í kvóta. Var það ekki á árinu 1996? Nú þori ég ekki alveg nákvæmlega að fara með það hvort það tók gildi 1. september 1996 frekar en 1. september 1995, það var snemma á þessu kjörtímabili og hefur líklega verið við lýði í ein tvö fiskveiðiár. Hvers vegna var rokið til og settur kvóti á steinbít? Var það vegna þess að eindregin tilmæli kæmu um það frá Hafrannsóknastofnun? Nei. Það var ekki þannig, sagði hæstv. sjútvrh. Hafrannsóknastofnun lýsti áhyggjum yfir því að nokkrar líkur væru á því að sóknin í steinbít hefði á vissum árum farið umfram það sem væri æskilegt miðað við hámarksafrakstursgetu stofnsins. Það voru engin stórfelld hættumerki á ferð. Það hlálega var að þegar kvótinn var svo settur á í kringum 1996 var steinbítsstofninn aftur á uppleið og hafði verið í nokkur ár miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir í skýrslum Hafró um nýliðun í stofninum. Kannski er ástæða til að rifja þetta aðeins upp, herra forseti, vegna þess að eru menn vissir um að sú ákvörðun sjútvrh. að kvótasetja steinbít standist, að skilyrðunum um nauðsyn í 3. gr. laganna sé fullnægt? Enn frekar er ástæða til að velta því fyrir sér hvort þessi ákvörðun stenst nú í kjölfar dóms Hæstaréttar. Hvað gerist ef einhver lætur á það reyna og næsta mál sem ráðuneytið og dómstólar fá í hausinn verður mál sem einhver höfðar sem vill fá að sækja í steinbít af því að engin ástæða sé til að hafa hann í kvóta, sóknin sé vel innan þeirra marka að teknu tilliti til óvissu og alls sem eðlilegt er að horfa til? Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr síðustu skýrslu Hafrannsóknastofnunar um steinbít, með leyfi forseta. Þar er verið að ræða um að á árunum 1985--1988 hafi steinbítsaflinn vaxið úr um það bil 10 þús. tonnum eða tæplega 10 þús. tonnum, sem hann hafði þá lengi verið, í yfir 14 þús. tonn og mestur var steinbítsaflinn 18 þúsund tonn árið 1991. Síðan minnkaði hann í tæp 13 þúsund tonn á þriggja ára tímabili, 1993--1995. Hvaða tímabil er það? Það eru árin áður en sjútvrn. rauk til og setti steinbítinn í kvóta. Þá minnkaði aflinn niður fyrir 13 þús. tonn. Hvað er Hafrannsóknastofnun að leggja til núna? 13 þús. tonn. Hvað segir í framhaldinu? ,,Vísitala veiðistofns í stofnmælingum hefur í stórum dráttum farið minnkandi síðan árið 1985 og árið 1995 var hún aðeins um 43% af vísitölunni 10 árum áður. Á árunum 1995--1998 hefur vísitala veiðistofns hins vegar farið hækkandi á ný.`` --- Hún var farin að hækka þegar ráðherrann rauk til og setti steinbít í kvóta. Það merkilega er að vísitala ungviðis, sem er auðvitað mælikvarðinn á framtíðina, var miklu jákvæðari en þetta. ,,Vísitala ungviðis bendir til vaxandi nýliðunar í veiðistofni.`` --- Samkvæmt grafi á bls. 49 í skýrslunni, ef ég man rétt, er þetta sýnt þannig að allt frá árunum upp úr 1990 hefur vísitala nýliðunar verið mjög góð. Síðan segir Hafró að vísu í þessum texta: ,,Talið er að aflinn síðasta áratug [þ.e. á níunda áratugnum] hafi verið meiri en nemur langtímaafrakstri stofnsins.`` --- Talið er. Það er ekki fullyrt mikið, það er talið. Og með orðunum ,,meiri`` getur ekki verið átt við miklu meiri, nei, vegna þess að þegar við skoðum þessar tölur þá er þetta rétt við þessi mörk sem Hafró er núna að leggja til 13 þús. tonn. ,,Hafrannsóknastofnunin leggur því til að steinbítsaflinn á fiskveiðiárinu 1998/99 fari ekki yfir 13 þús. tonn.`` Hafró leggur það samt til. Þá er komið að spurningunni: Er einhver ástæða til að ætla að steinbítsaflinn færi mikið yfir 13 þús. tonn þó veiðin væri frjáls? Svarið er nei. Það er eiginlega engin ástæða til þess vegna þess að þrátt fyrir kerfi sem hefur verið hvetjandi og ýtt mönnum í steinbít alveg sérstaklega undanfarin ár hefur aflinn ekki orðið meiri en þetta. Vita hv. þm. hver steinbítsaflinn var 1997? Var hann hættulega mikill? Nei, hann var 12 þús. tonn. Hann var þúsund tonnum minni en útgefin ráðgjöf Hafró. Hann var þúsund tonnum minni. Eru þá rökin fyrir hendi, brýn nauðsyn að kvótasetja þessa tegund? Hvernig er farið með valdið hér? Er sú tálmun sem nýjum aðilum er reist inn í landhelgina með því að kvótasetja steinbít frekar verjanleg en almennar reglur um takmörkun á stærð fiskiskipastólsins voru? Spyr sá sem ekki veit. Því lætur ekki einhver reyna á þetta? Á bls. 50 í þessari skýrslu Hafró segir: ,,Sóknarþungi í stofninn virðist hafa náð hámarki árin 1991--1993 þegar aflinn var mestur en hefur verið nokkru minni síðustu fjögur ár.`` Þá var farið að draga úr sóknarþunganum í stofninn. Vísitala nýliðunar var góð og veiðistofninn var á uppleið þegar ráðuneytið rauk til og setti kvóta. Hvers vegna? Ég held að ráðuneytið skuldi okkur svör, rökstuðning og þó að það gripi til þess að setja kvóta 1996, af hverju heldur það honum þá áfram? Af hverju var kvótinn ekki felldur niður 1997 þegar í ljós kom að ekki veiddust nema 12 þús. tonn þrátt fyrir útgefna ráðgjöf Hafró upp á meira og sóknin er minnkandi?  Herra forseti. Ég spái því að margt fleira af þessu tagi komi menn til með að þurfa að rökstyðja betur og vanda sig meira við á komandi árum en menn hafa, mér liggur við að segja, komist upp með hingað til. Ég hef gert 3. gr. að umræðuefni, herra forseti, vegna þess að ég leyfi mér að halda því fram að hún sé að komast í allt annað samhengi og miklu afdrifaríkara nú í kjölfar dóms Hæstaréttar og í kjölfar viðbragða meiri hlutans við þeim dómi, sem sagt þeirra viðbragða að fella allar úreldingarreglur og veiðileyfatakmarkanir úr gildi vegna þess að auðvitað er mjög líklegt að aðilar sem þá sæta lagi, kaupa sér fiskiskip, skrá það inn í flotann án þess að hafa þar veiðiheimildir í kvótabundnum tegundum láti á þetta reyna, láti ráðuneytið hafa fyrir því að sanna í hverju einstöku tilviki, jafnvel fyrir dómi, þar sem það er umdeilanlegt að það séu rök og ástæður til að reyra viðkomandi tegund fasta í kvóta sem tryggir þeim forgang og verndar þá sem fyrir eru í hópnum. Ef menn telja að þetta mál snúist öðrum þræði um aðgengi nýrra aðila hljóta menn auðvitað að fara að líta á þessa hluti. Herra forseti. Ég reikna svo sem ekki með að það hafi mikið upp á sig að ræða þetta meira. Þó er margt sem leitar á hugann og gaman væri að fjalla um. Auðvitað á ekkert að hlífast við því úr því að mönnum er haldið í þessari vitleysu dögum og sólarhringum saman eins og gert hefur verið að undanförnu, þingið kallað saman í offorsi sl. miðvikudag og nú er runninn upp annar miðvikudagur. Þá er okkur svo sem ekki vandara um en öðrum en taka einhvern tíma í umræður um þetta mál og þetta er að mörgu leyti mjög stórt mál. Ég hef dregið inn í þetta sérstaklega tvennt sem mér fannst ástæða til á lokaspretti málsins vegna þess hvernig umræðan um þessa hluti hefur þróast, þ.e. annars vegar mögulegt aðgengi nýrra aðila inn í greinina og aðrar aðferðir til að búa til farveg fyrir slíkt, opna nýjum aðilum möguleika, gefa þeim séns eins og sagt er á gullaldaríslensku og hæstv. forsrh. gæti átt til að missa það úr sér, gefa mönnum séns.  Síðan óska ég, herra forseti, meiri hlutanum til hamingju með að vera að koma þessu óskabarni sínu í höfn, þeim bastarði sem þetta mál hlýtur að kallast, en votta um leið þeim hv. alþm. samúð mína, hverjir sem það nú verða sem koma til með að fá þetta aftur í hausinn á næsta þingi.

Herra forseti. Ég deili áhyggjum hv. 4. þm. Norðurl. e. af því að löggjöfin sé frekar stirð í framkvæmd en varðandi þær breytingar sem eru til umræðu sé ég ekki að menn græði neitt á því að fella þær tillögur því að það er kannski aðeins skárra en að gera ekki neitt. Af því að hv. þm. var að velta því fyrir sér hvort ég ætlaði að greiða þessu atkvæði gæti ég vel hugsað mér að greiða svona lagfæringu atkvæði þó að ég greiði ekki fiskveiðistjórnarlögunum atkvæði sem heild vegna þess að það er ekki í umræðunni. En ég vil spyrja hv. þm. af því að hann var svo vinsamlegur að nefna mig í þessu sambandi. Ég hef safnað gögnum um veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar í tíu ár og ég ætla í hv. Alþingi að bjóða honum aðgang að þessum gögnum. Hann situr í sjútvn. og hann getur fengið fullan aðgang að þessum gögnum ef hann hefur áhuga á því að kynna sér þá sagnfræði sem hann var að tala um. Hann sagði að einhverjir doktorar í sagnfræði ættu eflaust eftir að skrifa þessa sögu. Ég vil benda hv. þm. á að það þarf engan doktor til að skrifa þessa sögu, það getur hver sem er gert það. Ég hef verið að kynna mér þessa sögu og sumir hafa verið að segja að ég væri með einhverjar kenningar í sambandi við Hafrannsóknastofnun. Það eru ekki neinar kenningar, hæstv. forseti. Það eru fyrst og fremst sögulegar staðreyndir að veiðiráðgjöfin hefur aldrei staðist. Til dæmis bara á viðmiðunarákvæðunum svokölluðu þegar kvótakerfið var sett á minnkaði þorskstofninn um 900 þús. tonn þótt 120 þús. tonn vantaði upp á að veiða þar sem Hafró sagði að mætti veiða. Það var nú allur sannleikurinn.

Herra forseti. Ég þóttist vita það fyrir að ég og hv. þm. Kristinn Pétursson værum sammála um það að löggjöfin væri orðin brotakennd og stirð í framkvæmd og það held ég að hver einasti maður verði að viðurkenna sem hana les. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm. að þó að menn séu ekki hrifnir af henni sem slíkri, þá eiga menn að taka efnislega afstöðu til þeirra breytinga sem verið er að leggja til á hverjum tíma og það var einmitt þannig afstaða sem ég lýsti við 2. umr. málsins í gær og ég hygg að við þingmenn óháðra höfum skorið okkur þar úr sumpart öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar að við studdum sum ákvæði tillagnanna, þ.e. þau sem við töldum bersýnilega vera til verulegra bóta frá því sem áður var. Ég nefni þar t.d. bæði ákvæði til bráðabirgða III og IV af því að ég vil taka afstöðu til mála þannig að ég skoði kost og löst á hverjum hlut burt séð að öðru leyti frá almennu samhengi málsins. Sumt í þessum tillögum er til bóta og eru lagfæringar, það er alveg rétt þó að samhengi málsins sé þetta og annað sé slæmt. Þegar ég talaði um að fá áhugasaman sagnfræðistúdent eða mann í doktorsnámi sem sennilega þyrfti til til að skrifa söguna, þá er ég að tala um sögu löggjafarinnar eða sögu lagasetningarinnar og reglustýringarinnar, ekki í sjálfu sér fiskveiðiráðgjöfina. Ég veit að hv. þm. er vel lesinn í þeim efnum og ég hef oft fengið gögn frá hv. þm. og þeim hefur verið fullur sómi sýndur, a.m.k. af minni hálfu, og á sínum tíma í sjútvn. voru slík gögn iðulega í möppum manna og voru þar til umræðu eins og ég veit að menn hér inni geta staðfest. Þannig reyndum við á okkar tíma að kynna okkur það sem menn eins og hv. þm. Kristinn Pétursson, fiskverkandi á Bakkafirði, Sveinbjörn Jónsson, og var ég næstum búinn að segja háttvirtur, trillusjómaður á Vestfjörðum, Jón Kristjánsson fiskifræðingur og aðrir slíkir hafa sett fram og hefur á köflum verið hörð gagnrýni á ráðgjöf Hafró. Það er hollt og gott að fá mismunandi sjónarmið fram og skoða þau þannig að ég tek að sjálfsögðu undir það með hv. þm. að það á ekkert að vera heilagt í þessum efnum.

Herra forseti. Vegna ræðu hv. þm. þar sem hann fór mjög yfir sviðið og ræddi ákaflega mikið um fiskifræðina og þá fiskveiðiráðgjöf sem við höfum fylgt á undanförnum árum, þá finnst mér ástæða til að undirstrika það að frá mínum sjónarhóli er stjórn fiskveiða, og í reyndinni hefur hún verið það, fyrst og síðast hagstjórnartæki. Ég hef aldrei komið auga á það þrátt fyrir að margir vilji láta svo að hún sé til þess að friða fisk. Ég hef aldrei trúað því að nein fiskfriðun hafi komið út úr þessari stjórnun, aldrei. Og ef við ætlum að fara um víðan völl, fara aftur í tímann og fara yfir ráðgjöfina um fiskveiðarnar, fiskveiðiráðgjöfina, þá vil ég taka það fram fyrir hv. þm. að ég er honum að mörgu leyti sammála því að ég hef sjaldnast séð nokkra heila brú í því. Og þegar maður hefur bent á það að flest af þessu gangi þvert á reynsluheim þeirra sjómanna sem ég þekki og hef umgengist, þá hefur aldrei verið tekið tillit til þess þannig að ég held, herra forseti, að við megum ekki rugla saman hagstjórnartækinu, þ.e. lögunum um stjórn fiskveiða, og í hvaða klemmu við erum gagnvart fiskveiðiráðgjöfinni.

Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverð sjónarmið og hressileg og það þarf nokkurn kjark til að segja þá hluti sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði. Hann hefur að vísu áður gert það, a.m.k. í mín eyru, en þar með er verið að segja að menn séu í dulbúningi, það sé verið að dulbúa hagstjórnartæki og stýritæki sem fiskverndunaraðgerð. Lagastoðin er 3. gr. laga um stjórn fiskveiða sem ég las upp áðan, það er lagastoðin sem allt heila móverkið byggir á. En ef svo er sem ég get tekið undir, a.m.k. í vissum tilvikum virðist manni það vera svo að kvótanum sé viðhaldið kvótans vegna eða hann sé jafnvel settur á kvótans vegna. Það sé settur kvóti á tegundir til þess að menn fái kvóta og geti svo farið að versla með hann, þá er það auðvitað mjög ljótur leikur vegna þess að lagastoðin er orðalag 3. gr. laganna um stjórn fiskveiða að það á ekki að setja tegundir í kvóta, það á að vera á þeim frjáls sókn innan almennra marka, þ.e. að menn eigi íslensk skip o.s.frv., nema nauðsyn beri til af fiskifræðilegum ástæðum að takmarka sóknina og setja kvóta. Um fiskveiðiráðgjöfina að öðru leyti ætla ég ekki að segja margt. Það er alveg ljóst að það eru ekki nákvæmnisvísindi. Ég hef verið hallur undir þá skoðun að við verðum að taka mið af því skársta sem við höfum og vitum um þessa hluti en hafa það í huga að það eru engin nákvæmnisvísindi, enda heldur því svo sem enginn fram. En þess þá heldur þurfa menn að fara varlega ef menn eru meðvitaðir um þetta, t.d. gagnvart ákvörðunum eins og þeim að kvótasetja steinbít vegna þess að það er ljóst að þar er þá kannski óvissan meiri sem því nemur. Menn geta að vísu haft það viðhorf að náttúran eigi að njóta vafans og ganga fram með einhver varúðarsjónarmið að leiðarljósi en það hefur yfirleitt ekki verið gert, og slíkar ákvarðanir hafa ekki verið rökstuddar þannig sérstaklega.

Herra forseti. Ég vil líka taka það fram að ég tel ákaflega brýnt að það sé haft í heiðri og menn horfi á þá staðreynd, sem ég tel grundvallarstaðreynd fyrir efnahagslífið, að veiðar á Íslandsmiðum og íslenski fiskiskipaflotinn verði ekki sundur skilinn. Þetta var það sem menn litu alltaf á þegar við vorum að berjast fyrir íslenskri landhelgi, það var að fá einir leyfi til þess að nýta Íslandsmið. Þetta held ég að sé grundvallaratriðið, þ.e. atvinnuleyfið, atvinnuréttindi íslenska fiskiskipaflotans. Með hvaða móti við tryggjum það svo getum við deilt um. Það eru ýmsar aðferðir til við það en þetta er grundvallaratriðið og ég tel að þetta grundvallaratriði eigi menn að hafa í heiðri. Það megi ekki víkja út frá því. Svo get ég alveg tekið undir það, herra forseti, með hv. þm. að það kann að vera að ýmsir menn séu kannski með einhverja hræsni í sambandi við þetta. Ég ítreka það að ég hef aldrei litið á þetta sem fiskfriðunartæki. Þetta er hagstjórnartæki, og á að vera það til að tryggja réttindi íslenska fiskveiðiflotans til þess að stunda og nýta Íslandsmið, enda mundi það koma Íslendingum öllum til góða.

Herra forseti. Ef menn vilja ganga í lið með hv. 3. þm. Vestf. og nálgast þessi mál út frá því hugarfari að þetta eigi að vera hagstjórnartæki, þá er auðvitað nauðsynlegt að fara í umtalsverða endurskoðun á lögum. Þá á ekki að dulbúa slíkt kerfi inni í fiskveiðilöggjöf sem fiskverndaraðgerð. Þá á þetta alveg eins að vera í lögum um efnahagsmál eins og í slíkum lögum. Ég er reyndar sammála hv. þm. um það að ég held að mjög mikilvægt sé að tengslin milli íslenska fiskiskipaflotans, útgerðar og sjómanna, rofni ekki við réttinn. En ég hef einmitt áhyggjur af því sem ríkisstjórnin er núna að gera í því sambandi vegna þess að það er þróun í þá átt að þessi réttindi séu aðgreind og framseljanleg og ekki tengd skipunum með þeim hætti sem áður var. Það er nákvæmlega út á þá braut sem menn eru m.a. að lenda núna í viðbrögðum sínum við dómi Hæstaréttar. Þess vegna held ég að hv. þm., eftir að hafa lýst þessum viðhorfum sínum, hljóti að vera nokkuð órótt. Ég hef m.a. áhyggjur af því að til framtíðar litið bjóði þetta upp á hættur. Það mun verða þrýstingur á það í framtíðinni að hver sem er geti átt réttinn, ekki bara þeir sem hafa skip, heldur að braskarar og kaupmangarar geti átt þennan veiðirétt og þá er bara næsti bær við að hann geti þess vegna alveg eins verið í höndum útlendinga og innlendra aðila. Þannig leynast hér hættur við hvert fótmál. Ég einmitt lýsti því við 1. umr. þessa máls að ég velti fyrir mér út á hvaða almenna spor þróunin í þessum málum er að lenda gegnum m.a. viðbrögð ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans nú við dómi Hæstaréttar. Ég hef áhyggjur af því. Ég verð að segja það, eins og einhvern tíma hefur verið sagt úr þessum ræðustóli.

Herra forseti. Ég ætla fyrst að víkja almennt að meðferð málsins í þinginu en vil kannski koma áður að einu atriði sem ég óska eftir að hæstv. sjútvrh. skýri nánar eða formaður sjútvn. eða báðir, en það lýtur að því að í brtt. 4 á þskj. 703 segir svo, með leyfi forseta: ,,Í flokki báta sem stundað hafa veiðar með þorskaflahámarki skal hlutdeild af ýsu, ufsa og steinbít skiptast í hlutfalli við veiðar hvers báts um sig á þessum árum og skal í þeim samanburði miðað við tvö bestu ár hvers báts af árunum 1996, 1997 og 1998. Við útreikning þennan skal afli árið 1998 margfaldaður með tveimur.`` Í frhnál. meiri hluta sjútvn. á þskj. 702 segir svo í 2. tölul., með leyfi forseta: ,,Lagt er til að horfið verði frá því að láta árið 1999 gilda við útreikning á innbyrðis hlutdeild krókabáta sem stundað hafa veiðar með þorskaflahámarki í ýsu, ufsa og steinbít. Til að koma til móts við þá sem nýlega hafa skipt yfir í veiðar með þorskaflahámarki verði hins vegar afli ársins 1998 tvöfaldaður áður en til samanburðar við árin 1996 og 1997 kemur.`` Það er alveg ljóst að í frhnál. er efni greinarinnar ekki tíundað að fullu og ég hef aðeins orðið var við það að þeir sem hafa bara lesið frhnál. höfðu samband við mig fyrr í dag og sögðu: Þetta er eitthvað sérkennilegt, en áttuðu sig síðan á málinu þegar ég útskýrði það þannig, eins og fram kemur í brtt. sjálfri, að það ætti að miða við tvö bestu ár hvers báts á árunum 1996, 1997 og 1998. Ég hefði viljað fara fram á það að hæstv. ráðherra eða hv. formaður nefndarinnar fari nokkrum orðum um þetta til þess að taka þar alveg af allan vafa um við hvað er átt og hvernig á að skilja þetta ákvæði af því að ég tel að textinn í frhnál. sé ekki nægilega ítarlegur í þessu efni, en það er eins gott að hafa þessa hluti ítarlega vegna þess að allt þetta mál byggist ekki síst á því að það sé nákvæmlega með alla hluti farið. Í öðru lagi ætla ég að víkja að meðferð málsins í þinginu og segja að við meðferð málsins er greinilegt að reynt hefur verið talsvert mikið á alla aðila og þanþol þingskapanna. Ég hef satt að segja ekki fyrr velt því fyrir mér að setja þyrfti í þingsköpin ákvæði um það hvað telst fullnaðarafgreiðsla í nefnd. Ég held að það þyrfti að vera skýrt og ég held að það þyrfti að vera ósköp einfaldlega þannig að segja sem svo: Það mál telst til fullnaðar afgreitt í nefnd og þær brtt. teljast hafa komið fram í nefnd og teljast hafa getað verið fluttar af viðkomandi nefndarhluta eða nefnd í heild sem komið hafa fram áður en síðasta fundi nefndarinnar lýkur. Á þær brtt. sem koma fram eftir að síðasta fundi nefndarinnar lýkur ber að líta sem brtt. frá einstökum þingmönnum. Mér finnst óeðlilegt að tillögur, sem ekki hafa legið fyrir þegar nefndin stendur upp frá síðasta fundi sínum, séu kallaðar breytingartillögur, meiri hluta eða minni hluta eftir atvikum. Menn geta talið að þetta sé smámál en þetta er nokkuð mikilvægt fyrirkomulagsatriði til þess að hlutirnir séu algerlega skýrir í þessari stofnun. Þetta nefni ég m.a. með hliðsjón af því að núna er verið að endurskoða þingsköpin, hefur því miður gengið nokkuð illa en vonandi verður því haldið áfram á næsta kjörtímabili og þá hefði ég viljað að það sæist alveg skýrt við hvað er átt í þessum efnum, hvað telst til fullnaðar afgreitt í nefnd og hvað ekki og hvernig á að fara með brtt. sem koma fram í nefndarafgreiðslu og hvernig á að fara með brtt. sem koma fram eftir að nefndin hefur lokið störfum. Ég tel líka að eitt atriði sem við þurfum kannski að skoða betur sé mikilvægt í störfum nefnda. Ég er ekkert sérstaklega að ræða það út af þessari nefnd heldur bara almennt. Ég held að það verði líka að vera nokkuð skýrt hvað á að bóka í nefnd og hvað ekki og hvenær og hvernig. Það er ekki skýrt. Í raun og veru eru engar reglur í þingsköpunum um bókanir í nefndum, hvað á að bóka þar og hvernig. Ég held að það eigi að vera í þingsköpunum vegna þess að bókanir í nefndum eru svo mikilvægur þáttur þingstarfanna, eins og við sem hér erum þekkjum. Í þriðja lagi ætlaði ég að víkja aðeins að brtt. Alþb. sem við fluttum við 2. umr. og kölluðum til 3. umr. Brtt. er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Lög um stjórn fiskveiða falla úr gildi 31. desember 2002. Fyrir Alþingi það sem hefst haustið 2001 verði lögð tillaga um nýja skipan fiskveiðimála er taki mið af 1. gr. laganna, fenginni reynslu og fyrirliggjandi dómum Hæstaréttar. Til að undirbúa tillöguna kýs Alþingi níu manna nefnd hlutfallskosningu þegar að loknum næstu alþingiskosningum. Nefndin starfar á ábyrgð og á kostnað Alþingis en hefur sérstaka samvinnu við sjávarútvegsráðuneytið sem leggur til sérfræðiþekkingu og aðstoð eftir því sem nefndin óskar eftir. Nefndin hafi samráð við alla aðila málsins í störfum sínum. Nefndin kýs sér sjálf formann.`` Ég ætla fyrst að fara nokkrum orðum um efni tillögunnar og segja að fyrri hluti hennar lýtur að því að koma til móts við dóm Hæstaréttar að því leytinu til að Alþingi viðurkenni að lögin séu meingölluð og hluti þeirra gjörsamlega ófullkominn. Alþingi viðurkenni það með því að ákveða að fella lögin úr gildi á tilteknum tíma. Nú eru engin sérstök vísindi á bak við dagsetninguna 31. desember 2002 af okkar hálfu frekar en aðrar slíkar sem oft sjást í þingmálum. Ég man ekki nákvæmlega hvernig þessi dagsetning er til komin í þessum texta af minni hálfu, en ég skrifaði hana. Ég tók eftir því að menn voru að gantast með það að þetta væri upp úr tillögum formanns sjútvn. meðan hann var í Alþb., en þá hafi hann flutt hliðstæða tillögu í þessari virðulegu stofnun ásamt mér og hv. þm. Margréti Frímannsdóttur. Þó að svo vilji til að þetta sé sama ártalið, þá er ekkert samhengi þarna á milli. Ég hafði engan hug á því að vera sérstaklega að gantast við hv. formann sjútvn. með þessa dagsetningu eða þetta ártal. Það breytir engu og er að mínu mati útúrsnúningur og tilraun til þess að gefa lýðræðislegri umræðu langt nef, svo að ég noti orðalag sem var notað hér um daginn, að vera að gera mikið úr þessu atriði hvaða dagsetning er valin. Það er fullkomið smámál. En ég er þeirrar skoðunar, m.a. vegna ítrekaðs orðalags í dómi Hæstaréttar, að aðalatriði dómsins sé það að veiðiheimildirnar megi ekki binda varanlega. Það sé aðalatriðið. Annað sé í raun og veru leitt af því frekar en hitt. Þess vegna hefði ég talið að sólarlagsákvæði eins og þetta, sem Alþb. gerir tillögu um, væri fullgilt svar við dómi Hæstaréttar, enda verði um leið, herra forseti, tekin um það ákvörðun að setja málið í endurskoðun eins og við gerum líka tillögu um og um það ætla ég líka að fara nokkrum orðum. Þar er það ekki þannig, herra forseti, að við séum að leggja það til að gera á einn eða neinn hátt lítið úr sjútvrh. hver sem hann er. Það stendur ekki til, a.m.k. ekki af minni hálfu. Ég tel að málið snúist ekki um það. Ég tel að veruleikinn sé sá að í lögunum um stjórn fiskveiða sem slíkum, uppsetningu þeirra og vinnubrögðum, þurfi Alþingi að standa sig betur en það hefur gert. Ég tel að dómur Hæstaréttar beinist ekki bara að sjútvrh. og hvernig hann afgreiddi einhverja tiltekna umsókn frá Valdimar Jóhannessyni. Það er ekki aðalatriðið í mínum huga. Aðalatriðið í mínum huga er það að dómurinn gagnrýnir niðurstöðu Alþingis í þessu máli að því er varðar lög af því að hún stangist á við þann vilja sem stjórnarskrárgjafinn birtir í stjórnarskránni sjálfri. Þess vegna finnst mér eðlilegt að Alþingi geri svo að segja hreint fyrir sínum dyrum, komi til dyranna eins og það er klætt og gangi sjálft í þetta verk. Það er ekkert annað sem fyrir mér vakir og okkur með þeirri tillögu sem hér var flutt við 2. umr. málsins. Það er fjarri mér að hafa haft það í huga að það ætti að gera að neinu leyti lítið úr starfandi eða væntanlegum sjútvrh. í þeim efnum. Það er ekkert slíkt uppi. Hitt er alveg ljóst að til þess að losa sig út úr þessum lögum þarf auðvitað að grípa til annarra ráðstafana um leið. Í þeim efnum hafa alþýðubandalagsmenn, þar á meðal formaður Alþb. nýlega í áramótagrein sinni, bent á þá leið að menn þrepi sig út úr þessu kerfi stig af stigi, t.d. á fimm ára tíma þannig að tiltekinn hluti af aflaheimildunum fari á uppboð eða losað verði um þær með öðrum hætti, skipulega og á ákveðnu árabili og þannig losi þingið þjóðina út úr þessu kerfi hægt og bítandi áður en nýtt kerfi tekur við. Mér er það algjörlega ljóst, og ef einhver hefur haft þau orð um tillögu okkar eða málflutning að öðru leyti þá vil ég segja, að ég teldi það alveg fráleitt að setja bara sólarlagsákvæði en taka ekki mjög fljótlega --- kannski ekki strax í dag --- ákvörðun um það hvernig eigi að losa sig út úr kerfinu. Það verður líka að taka einhverja slíka ákvörðun og um það tel ég að menn eigi að leita sátta innan þessarar stofnunar vegna þess að ég held að í rauninni séum við ekki aðeins að fjalla um stjórn fiskveiða heldur séum við í tiltekinni vörn fyrir virðingu Alþingis og þess vegna skiptir það mjög miklu að við náum samstöðu í máli af því tagi sem hér er um að ræða. En á meðan endurskoðunin stæði yfir og á meðan við værum að trappa okkur út úr þessu kerfi að öðru leyti, þá ættu menn, eins og við alþýðubandalagsmenn höfum bent á í okkar málflutningi, að frysta að hluta til núverandi ástand óbreytt að nokkru leyti, að vísu með vissum lagfæringum sem hafa verið í gildi að því er varðar smærri bátana. En í rauninni væru menn að setja af stað ferli sem beindist að því að losa þjóðina hægt og bítandi út úr þessu fiskveiðistjórnarkerfi af því að það samrýmist ekki grundvallarákvæðum stjórnarskrárinnar. Auðvitað gætu menn síðan komist að þeirri niðurstöðu að þeir vildu breyta stjórnarskránni eins og heyrst hefur talað um og þá er það sjálfstætt pólitískt úrlausnarefni sem ég er alla vega ekki tilbúinn til að ræða um í þessu samhengi vegna þess að það yrði óþarflega löng ræða miðað við allar aðstæður. Þessi tillaga okkar liggur fyrir frá 2. umr. og það er alveg greinilegt af undirtektum hæstv. sjútvrh. að hann mun beita sér fyrir því að tillagan verði felld. Það er alveg greinilegt. Ég hef ákveðið, og við flutningsmenn, að við ætlum ekki að láta það gerast. Við ætlum að draga tillöguna til baka. Við teljum að það væri vont að Alþingi felldi svona tillögu, vont fyrir efni málsins og við teljum skynsamlegra að vísa þessu til kosninga, skynsamlegra að vísa því til þjóðarinnar heldur en að láta meiri hlutann á Alþingi beita valdi á síðustu vikunum áður en kjörtímabilið rennur út. Það er miklu eðlilegra og hreinlegra að þjóðin fái sjálf að kveða upp úr með það hvernig hún vill haga þessum málum frekar en að láta meiri hluta á Alþingi sem er kominn að fótum fram þó hann gæti orðið endurreistur --- ég veit ekkert um það. Hann er alla vega kominn að fótum fram stjórnskipulega séð --- ég vil ekki láta hann eyðileggja þessa hugmynd strax sem hann mundi gera ef þessi tillaga yrði felld. Auk þess er það svo, herra forseti, að mér er það fulljóst að fjöldinn allur af ágætum þingmönnum í stjórnarflokkunum er í raun og veru hlynntur þeim sjónarmiðum sem hér eru sett fram en mundi í nafni tryggðar og meiri hlutans, sem hér er þrátt fyrir allt enn þá þó að skammt sé eftir af kjörtímabilinu, vafalaust fylgja stjórnarliðinu í því að hafna tillögunni eins og hún lítur út. Ég ætla með öðrum orðum ekki að gera það fyrir stjórnarflokkana að hjálpa þeim að fella þessi sjónarmið. Við ætlum ekki að flytja tillöguna við 3. umr. Við höfum kynnt hana, fengið ónotalegar undirtektir og látum það nægja að sinni. Varðandi síðan efni málsins að öðru leyti get ég út af fyrir sig vísað í ágætar ræður sem hér hafa verið fluttar á undan minni ræðu. Ég ætla bara að bæta því við að ég hef aðeins reynt að fara yfir það í morgun og í gærkvöldi reyndi ég að fletta því upp, þ.e. ég reyndi að svara eftirfarandi spurningu: Eru mörg dæmi um hliðstæða dóma Hæstaréttar? Án þess að ég hafi að sjálfsögðu gert á því neina tæmandi leit, þá er bráðabirgðasvar mitt við spurningunni nei. Ég hef ekki fundið dæmi um nákvæmlega hliðstæðan dóm. Í þessu sambandi er það auðvitað samt sem áður þannig að Hæstiréttur hefur aftur og aftur verið að fjalla um löggjöf og það hvernig hún samrýmdist stjórnarskránni og m.a. um það hvernig dómar samrýmast mannréttindasáttmálum sem við höfum orðið aðilar að eins og í máli Jóns Kristinssonar á Akureyri og frægt varð. Ég nefndi við 2. umr. þungaskattsdóminn sem var þannig að Alþingi heimilaði álagningu þungaskatts en tilgreindi ekki nein efri mörk skattlagningarinnar í lagasetningunni og Hæstiréttur komst að sjálfsögðu að þeirri niðurstöðu að þetta væri gegn því ákvæði stjórnarskrárinnar að engir skattar eru á lagðir nema með samþykki Alþingis. Það er athyglisvert að þegar þessi dómur var felldur árið 1980 þá gerði Magnús Thoroddsen, þáverandi hæstaréttardómari, grein fyrir sératkvæði sínu í nokkuð ítarlegri og skemmtilegri greinargerð þar sem hann fullyrðir að ríkið ætti að endurgreiða alla þá skatta sem innheimtir hefðu verið umfram þau mörk sem Alþingi sjálft hefur sett samkvæmt lögunum um þungaskatt eins og þau voru í gildi til ársins 1980. Í rauninni má segja að með breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt fyrir tveimur til þremur árum þegar það var ákveðið að menn skyldu endurgreiða það sem oftekið væri af einstaklingunum, hafi verið komið til móts við þetta sératkvæði Magnúsar Thoroddsens í þessu fræga þungaskattsmáli. Þingmenn þekkja líka vafalaust flestir Veiðivatnamálin sem snerust um eignarrétt á afréttum í landinu þar sem Hæstiréttur tók þá ákvörðun að allt land ofan eignarlanda og byggða væri í eigu ríkisins. Hér var um að ræða gríðarlega merkilegan dóm. Og það var ekki fyrr en í fyrra þegar Alþingi samþykkti þjóðlendulögin að komið var til móts við þessa dóma, marga dóma sem snerust um eignarhald og nýtingarrétt á auðlindum hálendisins. Auk þess er til, mér liggur við að segja fullt af skattamáladómum sem eru af svipuðu tagi þar sem Hæstiréttur er með tilliti til stjórnarskrárinnar að berja á puttana á Alþingi og telur að þar hafi verið rangt að hlutunum staðið. Hv. 6. þm. Norðurl. e. vitnaði fyrr í dag í tvo lögmenn og sérfræðinga á sviði laga sem hafa fjallað um þennan dóm sérstaklega og ætla ég ekki að endurtaka umfjöllun hennar að neinu leyti. En í þessu sambandi vil ég þó taka undir þau ályktunarorð sem hún hafði uppi í framhaldi af tilvitnun í viðtal við Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmann sem birtist í Morgunblaðinu 5. desember 1998 og í framhaldi af tilvitnun í viðtal við Davíð Björgvinsson prófessor sem birtist í Degi 5. desember 1998. Í þessu sambandi má auðvitað einnig vitna til greinar eftir Vilhjálm H. Vilhjálmsson hæstaréttarlögmann sem birtist í Morgunblaðinu 8. desember 1998. Með öðrum orðum er algerlega ljóst --- og það ætla ég að láta verða mín orð í þessu án þess að vitna neitt í þessa menn frekar, þó að ég gæti út af fyrir sig gert það hér því ýmsu mætti halda frekar til haga í ummælum þeirra en gert hefur verið --- ég tel alveg ljóst að mikill ágreiningur sé meðal lögmanna um það hvort sé rétt að hlutunum staðið að því er varðar 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna í því frv. sem hér liggur fyrir. Ég er yfirleitt að tala um þá grein. Ég er ekki að tala um trillugreinarnar sérstaklega. Ég er algerlega sannfærður um að við erum á gráu svæði og ég óttast að þau viðbrögð sem hér eru höfð í frammi séu ófullnægjandi og í því sambandi ætla ég að síðustu í þessum hluta ræðu minnar að vísa til ágætrar greinargerðar Sigurðar Gizurarsonar sem bendir á að ekki einasta sé Alþingi rétt að takmarka stærð fiskiskipaflotans heldur skylt að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Herra forseti. Ég held þess vegna að við hljótum í þessu sambandi að velta því þessu næst fyrir okkur hvað við gerðum ef 7. gr. yrði á sama hátt dæmd ógild. Hver væri þá staða okkar? Ég er nokkuð sannfærður um að við mundum þá grípa til hugmyndar eins og þeirrar sem birst hefur í tillögu okkar alþýðubandalagsmanna. Ég ætla þessu næst að víkja að tveimur efnisatriðum í niðurstöðum málsins eins og það liggur fyrir núna og ekki bæta neinu við það sem áður hefur komið fram hjá fulltrúum minni hlutans. Það eru tvö atriði sem ég ætla að nefna. Fyrst er það þetta Byggðastofnunarmál. Ég hefði viljað að annaðhvort formaður nefndarinnar eða sjútvrh. hefðu einhver orð uppi um það að þeir mundu a.m.k. leitast við af fremsta megni, svo ég segi nú ekki meira, að tryggja það að meðferðin á þessum peningum sé fagleg og traust. Mér finnst eiginlega ekki hægt að fara fram á minna. Hér er um að ræða þannig mál að það er vont fyrir málið, vont fyrir byggðarlögin og sérstaklega fólkið sem býr þar, ef það er hjúpað tortryggni þegar af stað er farið. Ég vil því taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram, m.a. frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og fleirum, að betur þarf að búa um þessa grein en gert er og ég teldi það til bóta ef eitthvað er ef slíkar yfirlýsingar kæmu frá þeim sem tala aðallega fyrir málinu. Annað atriði sem ég ætla að gera að umtalsefni í þessari stuttu ræðu minni er svo það að vísa stærð flotans í siglingalögin. Það finnst mér ekki alveg ríma. Siglingalög eru eitt, fiskveiðistjórnarlög eru annað. Lögin um stjórn fiskveiða eru um það hvernig á að stjórna aðgangi að fiskimiðunum. Ég er ekki alveg sammála því að þau séu bara um efnahagsmál eins og hér kom fram áðan. Þau eru það auðvitað að miklu leyti en þau eru ekki bara um efnahagsmál. Þau eru um vísindalega vernd fiskimiðanna, fiskstofnanna eins og það heitir. En áður en ég vík að stærð flotans ætla ég að vísa í þskj. 575. Ég vona að hv. þm. hafi séð það. Það er svar hæstv. sjútvrh. við fyrirspurn Einars K. Guðfinnssonar um fiskveiðistjórnarkerfi og stöðu fiskstofna. Það er fjarska fróðlegt þingskjal þar sem farið er yfir það lið fyrir lið hver veiðistofn þorsks var árið 1983 og hver hann er nú. Hver var veiðistofn ýsu árið 1983? Hann var 155 þús. tonn. Hver ætli hann sé í ársbyrjun 1999? Hann er 155 þús. tonn. Árið 1983 var veiðistofn ufsa metinn 256 þús. tonn. Síðan fór stofninn hratt minnkandi eftir 1988, að hluta vegna veiðiálags en fyrst og fremst vegna lélegrar nýliðunar og er veiðistofninn kominn í sögulegt lágmark, tæp 140 þús. tonn árið 1996. Ég vísa á það sem þarna er sagt um karfann, um grálúðuna, um skarkolann. Og um leið og ég tek undir þær efasemdir sem hér komu fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um kvótasetningaheimildir ráðherra yfirleitt, þá ætla ég bara að segja að það er ekki bara út af hæstaréttardómi sem þarf að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða. Það er eitt. Það er líka vegna þess hvernig lögin virðast hafa reynst að því er varðar þróun fiskstofnanna sjálfra. Það er mjög mikið umhugsunarefni. Og þó að sennilega sé hægt að halda því fram að að mörgu leyti hafi lögin skilað árangri að því er varðar ýmsa þætti efnahagsmála og kostnaðar, þá er hitt ljóst að áhrifin af framkvæmd laganna á þær skepnur sem synda í sjónum og við byggjum þessa starfsemi á eru a.m.k. afar tvíbent að ekki sé meira sagt og kalla að mínu mati á sérstaka skoðun á málinu vegna þess að í rauninni er engin óyggjandi vissa um að sú vísindalega stjórn á þessum málum sem beitt hefur verið hafi skilað árangri, að ég segi ekki meira. Ég ætla ekki að gera það. Ég ætla ekki að vera að taka stórt upp í mig um það að þeir menn sem vinna hjá Hafrannsóknastofnun hafi unnið illa. Það er ekki skoðun mín. Ég veit að þeir vanda sig. Ég ætla að víkja aðeins að öðru atriði en Byggðastofnunarmálinu í frv. eins og það lítur út núna og það er að vísa stærð flotans í siglingalög. Ég spyr: Hafa menn velt því fyrir sér hvort það yrði ekki talið það sem kallað er tæknilegar hindranir vegna þess að siglingalög eru eitt, siglingalög eru öryggi. Fiskveiðistjórnarlög eru annað, þau eru um fisk. Ég skil því ekki hvernig hægt sé að beita fiskveiðilegum takmörkunum á stærð fiskiskipaflotans í siglingalögum. Mér þætti vænt um ef hv. talsmenn málsins af hálfu stjórnarflokkanna mundu vilja útskýra það nánar fyrir mér. Ég viðurkenni það hins vegar að það er út af fyrir sig hugsanlegt að glíma við þetta mál aðeins lengur, þetta takmörkunarmál, og velta því aðeins lengur fyrir sér. Ég væri a.m.k. til í að brjóta heilann aðeins lengur um það. Mér finnst að röksemdir sérfræðinganefndarinnar að því er varðar það að gera alla báta, hvaða nafni sem þeir nefnast, jafnsetta í þessu efni, séu kannski ekki að öllu leyti nægilega traustar. En ég get ekki sætt mig við það að vísa þessu máli í siglingalögin vegna þess að siglingalögin fjalla um algerlega óskylt svið. Ég hefði a.m.k. viljað auglýsa eftir nánari rökum í því máli. Ég er út af fyrir sig alveg tilbúinn til að fallast á þau rök, ef þau eru til, að siglingalögin geti leyst þetta. En ég sé ekki að það geti verið.  Ég vil að síðustu segja það af minni hálfu og okkar, herra forseti, að við teljum að málið sé ófullkomið af hendi stjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Við teljum í fyrsta lagi að dómur Hæstaréttar sé stefnumarkandi dómur og að hann snúist ekki eins þröngt um 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna og gefið hefur verið í skyn og túlkað er af meiri hlutanum. Í öðru lagi teljum við að fyrir liggi álit sem verði að taka mark á sem sýna fram á að það sé ekki aðeins unnt heldur skylt að takmarka stærð flotans. Við teljum því að það sé uppgjöf að fara í málið eins og hér er gerð tillaga um og að með tillögunni eins og hún liggur fyrir sé verið að gera tilraun til að plata Hæstarétt sem muni ekki takast. Það munu menn sjá þegar hann verður að fella sinn dóm næst á þessu sviði. Í þriðja lagi tel ég að yfirvofandi hætta sé á réttaróvissu áfram í allri lagalegri umgjörð þessa máls. Í fjórða lagi tel ég að krukkið í þau mál sem snúa að smábátunum geti verið stórháskalegt. Breytingarnar sem menn hafa orðið að gera á svo að segja klukkutíma fresti á síðustu dægrum benda til þess að við vitum ekki að öllu leyti hvað við erum að gera í því sambandi. Í því máli ætla ég bara að segja það að mér finnst að Alþingi sé að mörgu leyti að fjalla um mál að því er varðar smábátana sem ættu að vera á sviði framkvæmdarvaldsins. Alþingi á að setja almennar reglur sem víðast. Það er ráðuneytanna að útfæra þær reglur og mér finnst að í þeim tillögum sem hér liggja fyrir frá meiri hlutanum sé verið að láta Alþingi samþykkja reglur sem eru í rauninni þannig að þær ættu ekki að vera á borðum þingmanna. Það er í raun hættulegt að setja hlutina upp eins og hér er að gerast, að Alþingi sé sem slíkt að fara svo að segja í hvert einasta smáatriði, hverja einustu sameind, frumeind, atóm í þessu máli vegna þess að það er ljóst að Alþingi getur það ekki og Alþingi er heldur ekki, sem betur fer, svo sveigjanleg stofnun að við getum lagað hlutina til frá degi til dags. Alþingi er ætlað að setja almenn lög, almennar reglur. Alþingi er ekki ætlað að kveða á um framkvæmdaratriði frá degi til dags eða frá klukkutíma til klukkutíma. Af þessum ástæðum öllum, herra forseti, er það svo með okkur þingmenn Alþb. að við munum ekki taka þátt í atkvæðagreiðslu um þetta mál þegar hún kann að fara fram.

Herra forseti. Hér hafa farið fram ágætar umræður í dag um þetta efni. Eftir að hv. formaður sjútvn. hafði gert grein fyrir viðbótarbrtt. nefndarinnar hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar lýst í ítarlegu máli og málefnalega þeim sjónarmiðum sem þeir hafa viljað koma fram í umræðunni. Ég ætla að víkja að örfáum atriðum sem mér finnst að þessi umræða gefi tilefni til. Í fyrsta lagi er rétt að minna á að það frv. sem hér liggur fyrir og er til umfjöllunar felur ekki í sér afrakstur af heildarendurskoðun á löggjöf um stjórn fiskveiða. Það felur í sér afmörkuð viðbrögð við dómi Hæstaréttar sem hér hefur verið til umfjöllunar. En það er mikill misskilningur að það hafi verið tilgangur eða markmið með þessu frv. að ljúka einhverri heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Það er verkefni sem stöðugt þarf að vinna að. Löggjöf af þessu tagi verður aldrei alfullkomin. Það þarf stöðugt að laga hana að nýjum og breyttum aðstæðum þannig að það er verkefni er stöðugt og verður ævarandi. Því verður aldrei lokið í eitt skipti fyrir öll. En það er mjög mikilvægt fyrir atvinnugreinina og efnahagslíf landsins að um þessi efni gildi skýrar leikreglur og að þeir sem í atvinnugreininni starfa geti treyst því að ekki sé verið að breyta þeim í grundvallaratriðum frá einu ári til annars og geti til lengri tíma skipulagt atvinnustarfsemina, ekki bara út frá eigin hagsmunum heldur fyrst og fremst út frá heildarhagsmunum þjóðarinnar sem byggir verðmætasköpunina á starfsemi sjávarútvegsins. Það má segja að það hafi verið rauði þráðurinn í ræðum talsmanna stjórnarandstöðuflokkanna að a.m.k. á þessu stigi væri óþarfi að bregðast við dómi Hæstaréttar. Ég trúi því ekki að þeir talsmenn sem hér hafa talað misskilji niðurstöðu dóms Hæstaréttar eins og má ætla af slíkum ummælum. Ég hygg að þeir geri sér fulla grein fyrir niðurstöðu dómsins en kjósi að segja þetta vegna þess að það er forsenda fyrir öðrum málflutningi af þeirra hálfu. En hvað felur dómur Hæstaréttar í sér? Það er rétt sem hér hefur komið fram að sérfræðingar í lögvísindum hafa sett fram mismunandi skoðanir í þeim efnum. Það er alveg rétt og getur enginn á móti mælt, það liggur fyrir í álitum þeirra. Allir eru þó sammála um að greina á milli niðurstöðunnar í dómnum og almennra hugleiðinga sem menn skilja svo á mismunandi veg. Niðurstaðan er alveg í samræmi við þá málsástæðu og kröfu sem höfð var uppi í málinu sem snerist bara um það hvort 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna stæðist stjórnarskrána eða ekki. Það var kröfugerðin í málinu og niðurstaðan í dómi Hæstaréttar snýst um hana og ekki annað. Niðurstaða Hæstaréttar var sú að þessi grein samræmdist ekki lengur jafnréttisákvæði í stjórnarskrá landsins. Nú ætla ég ekki að ræða á þessu stigi um lögfræðilegan rökstuðning í dómi Hæstaréttar, þetta er alveg klár og skýr niðurstaða sem ég hef ekki orðið var við að menn greini á um. Nú geta aðstæður verið mismunandi þegar Hæstiréttur kemst að niðurstöðu um að tiltekin lagagrein stangist á við stjórnarskrá. Í sumum tilvikum þarf ekki að bregðast við. Réttarregla hefur verið felld úr gildi og ekki er þörf á að setja nýja í staðinn. En hér eru aðstæður þannig að óhjákvæmilegt er að skipa málum á nýjan veg með nýrri réttarreglu. Ekki er hægt að skilja mál eftir í lausu lofti án þess að setja nýjar réttarreglur í staðinn fyrir þau ákvæði í 5. gr. sem hafa verið felld úr gildi. Ég minni á þær þrjú þúsund umsóknir frá aðilum sem vilja gerast nýir þátttakendur í sjávarútvegi. Þeim þarf að svara á grundvelli laga og Hæstiréttur hefur ekki sett nein lög enda er það ekki hlutverkhans. Það er Alþingi sem þarf að setja þau. Það eru ekki bara nýir aðilar sem bíða eftir því, það eru líka aðilar sem hafa lengi tekið þátt í útgerð, hafa til að mynda verið að skipta um skip, höfðu ekki fengið veiðileyfi á nýtt skip áður en dómur Hæstaréttar féll. Þeir bíða líka eftir nýrri niðurstöðu. Komi ekki ný réttarregla er verið að stöðva alla framþróun og framrás í atvinnugreininni þangað til slík réttarregla er sett. Ég trúi því ekki að það sé ætlan talsmanna stjórnarandstöðunnar að stöðva slíka framþróun. Ég ætla ekki að halda því fram að þeir viti ekki að þetta er veruleikinn sem þarf að bregðast við. Þeir kjósa hins vegar að segja: Það þarf ekkert að gera. Það þarf ekki að setja nýja réttarreglu og við getum tekið okkur öll þau ár sem við þurfum til þess að bregðast við Hæstarétti. Af hverju segja þeir þetta? Jú, vegna þess að þeir vilja ekki á þessu stigi, svo skömmu fyrir kosningar, segja fólkinu í landinu hvað þeir ætla að gera vegna þess að þeir óttast að ekki verði hrópað húrra fyrir þeim úti um byggðir landsins þegar þar að kemur. Þeir fluttu við 2. umr. einhverja makalausustu tillögu sem ég hef séð flutta í þinginu. Hún gekk út á að gefa Hæstarétti langt nef, svo langt nef að Alþingi ætlaði að ákveða með lögum að það þyrfti ekki að bregðast við dómi Hæstaréttar fyrr en eftir fjögur ár. Þeir ætluðu að lögfesta það. Það átti að lögfesta það að Alþingi þyrfti ekki að hafa skoðun á málinu í fjögur ár. Auðvitað var hlegið að þessu úti um allt land að stjórnarandstaðan treysti sér ekki til þess að lýsa skoðunum sínum fyrr en eftir fjögur ár. Þeir lýstu því yfir í seinni hluta tillögunnar að það ætti að taka forræði þessara mála úr höndum sjútvrh. og fela Alþingi, flytja framkvæmdarvaldið til Alþingis með beinu fyrirmælavaldi Alþingis varðandi sjútvrn. Þegar þeim var bent á að í tillögunni væri gert ráð fyrir því að þetta kæmi til framkvæmda eftir næstu kosningar og það mundi lúta að nýjum ráðherra og að þeir væru varla að lýsa fyrir fram yfir vantrausti á ráðherra úr eigin röðum segði þetta lítið annað en þeir væru fyrir fram að gefast upp og ætluðu ekki einu sinni að hafa það markmið í kosningum að komast til valda að þeim loknum. Nú heyri ég, eftir að hafa hlýtt á mál hv. 8. þm. Reykv., að þeir hafa tekið þau rök góð og gild gegn tillögunni sem ég setti fram við 2. umr. málsins og hef farið yfir að nýju. Þeir hafa heyrt að úti í þjóðfélaginu var hlegið að því að þeir treystu sér ekki til þess að hafa skoðun á slíkum málum í fjögur ár. Mér finnst þeir vera menn að meiri, herra forseti, að bregðast þannig við málefnalegri gagnrýni, taka málefnalegum rökum og ákveða að draga tillöguna til baka. Það var til þess vitnað sérstaklega í ræðu hv. 8. þm. Reykv. að viðbrögð mín við tillögunni hafi leitt til þess að hún var kölluð til baka og viðbrögð mín voru rökstudd með þeim hætti sem ég hef nú farið yfir, og mér finnst fulltrúar stjórnarandstöðunnar vera menn að meiri fyrir það að hafa tekið mark á þeim málefnalegu röksemdum. En aðstaðan er sú, og menn verða að gera sér grein fyrir því og það er ekkert hægt að breiða yfir það, að það verður að setja nýjar efnisreglur í staðinn fyrir þá efnisreglu sem verið hefur í 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna ef hér á ekki að vera stöðvun á framþróun í atvinnugreininni. Þó að menn treysti sér ekki til að hafa skoðanir á málinu er alveg ástæðulaust að breiða yfir þá staðreynd að þetta verður að gera. Það er miklu einfaldara og heiðarlegra að segja við fólkið í landinu: ,,Við þurfum lengri tíma til að hugsa þetta mál.`` Það hefði mér fundist að talsmenn stjórnarandstöðunnar hefðu getað gert og segja það bara satt. En að vera að halda því fram að dómurinn kalli ekki á tafarlaus viðbrögð að þessu leyti er auðvitað rangt og ég veit að þeim er það ljóst, þeir hafa ekki staðið í misskilningi um þetta efni. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar voru einfaldlega þau að bregðast við því að setja þarna ný efnisákvæði. Þau hafa óveruleg áhrif á langsamlega stærsta hluta fiskiskipaflotans. Eftir þessa breytingu geta allir fengið veiðileyfi og það felur í sér þau réttindi að þeir geta keypt til sín aflahlutdeild frá öðrum og þeir geta veitt í tegundum sem eru ókvótabundnar. Hins vegar lá ljóst fyrir að málið var flóknara varðandi smábátana vegna þess að báðir flokkar smábátanna voru að fiska í opnum kerfum. Ef ekkert hefði frekar verið að gert í þeim efnum hefðu nýir aðilar getað lagt í rúst þann veiðirétt sem þeir hafa haft sem þar hafa verið fyrir og eyðilagt lífsafkomu þeirra í einu auga lifandi bragði. Þess vegna fór stærri hluti frv. í að finna lausnir gagnvart þessum aðilum þar sem brottfall 5. gr. með dómi Hæstaréttar hafði meiri áhrif á þennan hluta fiskiskipaflotans. Í frv. ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir tiltölulega einfaldri breytingu í þessu efni sem hefði einfaldað það skipulag sem verið hefur á veiðum krókabátanna. Hins vegar þótti meiri hluta sjútvn. eðlilegra að viðhalda þeirri skiptingu sem verið hefur í þessum efnum en þó með þeirri breytingu að öll réttindin yrðu einstaklingsbundin þannig að sóknardagarnir yrðu einstaklingsbundnir en ekki hópveiðikerfi eins og verið hefur. Þar á er ekki grundvallarmunur í þessu efni en það gerir útfærsluna flóknari og skýrir að það hefur tekið aðeins lengri tíma í hv. sjútvn. að fjalla um málið en ella hefði þurft að vera. Hér hefur svo verið á það minnst að ekki gangi að ætla að setja takmörk á stærð fiskiskipastólsins í siglingalögum. Út af fyrir sig er ég alveg sammála því. Ég held að dómur Hæstaréttar feli það skýrt í sér að ekki er hægt að takmarka stærð fiskiskipastólsins, hvorki í lögum um stjórn fiskveiða né öðrum lögum. Dómur Hæstaréttar kann að fela það í sér að atvinnuréttindi á ýmsum öðrum sviðum verði ekki takmörkuð, ég nefni leigubíla og fjöldamörg önnur atriði, ef samræmi á að vera í dómsniðurstöðum Hæstaréttar. En ég hygg að það sem verið er að vísa til í þessu efni lúti að hinu sem var regla áður fyrr að í lögum um skrásetningu skipa var að ég hygg tekið fram að ekki væri hægt að flytja inn til landsins skip sem voru yfir ákveðnum aldri. Ég tel vel koma til álita að einhver slík almenn regla sé sett í löggjöf á því sviði. Hún getur hins vegar ekki falið í sér reglu sem halda má fram að feli í sér takmörkun á aðgangi að flotanum. En á sínum tíma voru slíkar reglur fyrst og fremst vegna þess að menn vildu tryggja að ný skip sem kæmu til landsins væru ekki það gömul að þau fullnægðu ekki nútímakröfum og öryggi og aðbúnað sjómanna og þar fram eftir götunum. Síðan ákváðu menn að fella slíkt niður fyrst og fremst til þess að auðvelda útgerðum að kaupa eldri skip á hagkvæmara verði. En alltaf var umdeilt hvort réttlætanlegt væri að stíga slík skref með hliðsjón af þeim markmiðum sem lágu að baki gömlu reglunni, þ.e. öryggishagsmunir og aðbúnaður sjómanna. Því tel ég fullkomlega eðlilegt að menn hugi að einhverju slíku en tek alveg undir þau sjónarmið að ekki er hægt að setja þar neinar reglur sem takmarka aðganginn. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði á nokkuð annan veg en talsmenn samfylkingarinnar, sem ekki er óeðlilegt, og taldi að það væri hægt, þrátt fyrir dóm Hæstaréttar, að takmarka fjölda fiskiskipa og setja fiskiskip í fleiri flokka og hópa og miðstýra kerfinu og þróuninni, ef ég hef skilið hugleiðingar hans rétt. Ég held að það sé ljóst og menn verði að gera sér grein fyrir því að það er enginn vegur eftir dóm Hæstaréttar að takmarka fjölda fiskiskipa. Ekki er hægt að hafa almenn lokuð kerfi sem ákveðinn tiltekinn hópur á rétt á að veiða í og aðrir komast ekki inn í eins og ýmsar þjóðir hafa. Það er útilokað að minni hyggju eftir þennan dóm. Mér finnst nokkuð hafa á það skort í þessari umræðu --- af því að ýmsir hafa beint umræðunni í víðari farveg af því að þeir hafa litið svo á að dómur Hæstaréttar hafi sett fram kröfu um meiri uppstokkun á þessu stigi á löggjöfinni um stjórn fiskveiða --- mér finnst menn gleyma í því sambandi að ræða það af hverju við erum með fiskveiðistjórn. Hver eru markmiðin með því að stjórna fiskveiðum hér við land? Lítillega var komið inn á þetta í ræðum hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 3. þm. Vestf. Að minni hyggju eru tvö höfuðmarkmið sem við þurfum að hafa. Þau eru annars vegar að fiskveiðistjórnarkerfið sé nógu sterkt til þess að við náum þeim líffræðilegu markmiðum sem við setjum okkur. Hins vegar að það stuðli að því að við náum þeim efnahagslegu markmiðum sem við viljum ná. Þegar við horfum á þessi tvenns konar markmið þá verður ekki á móti því mælt að við höfum á grundvelli aflahlutdeildarkerfisins náð mjög góðum líffræðilegum árangri og við höfum náð mjög góðum efnahagslegum árangri. Okkar kerfi hefur til að mynda á vettvangi OECD verið borið saman að þessu leyti við önnur fiskveiðistjórnarkerfi. Og ýmiss konar athuganir sem hafa verið gerðar víðs vegar af fræðimönnum benda allar í þá átt að önnur kerfi hafi ekki skilað betri árangri varðandi þessi tvö atriði. Okkur hefur tekist að byggja upp verðmætasta fiskstofninn, sem er þorskstofninn, með því að beita þessu kerfi. Allir aðrir stofnar sem eru í kerfinu og lúta okkar eigin stjórn eru í allgóðu ástandi. Það var vitað að rækjustofninn mundi minnka þegar þorskstofninn yxi. Það hefur oft verið bent á það í umræðum að við stöndum frammi fyrir erfiðleikum varðandi grálúðu og djúpkarfa. Það eru þau dæmi sem gjarnan eru tekin. Og þau eru einmitt mjög góð og mjög gott að taka þau inn í umræðuna vegna þess að þar er um að ræða stofna sem eru sameiginlegir með öðrum þjóðum og við ráðum því miður ekki yfir. Við höfum verið að vinna að því á undanförnum árum að ná samkomulagi við nágrannaþjóðir okkar um heildarstjórn á þessum stofnum en það hefur því miður ekki tekist. Ég tel að þetta sé mjög gott dæmi um að þarna eru stofnar þar sem þarf að beita virkri veiðistýringu og þar sem henni hefur ekki verið beitt, þar stöndum við frammi fyrir erfiðleikum. Hvaða árangri höfum við náð efnahagslega? Ég veit að ég þarf ekki að rifja hér upp það ástand sem var áður en menn tóku upp markvissa stjórn í þessum efnum. Þegar nánast hvert einasta fyrirtæki í landinu stóð á brauðfótum. Það þurfti að gera ráðstafanir á þriggja mánaða fresti til að halda fyrirtækjunum gangandi. Það þurfti að taka peningana frá almenningi með gengislækkun og gengissigi á hverjum einasta degi. Það þurfti að flytja peninga frá almenningi yfir til útgerðarinnar. Síðan þurfti að koma upp ýmiss konar ríkisábyrgðum til þess að niðurgreiða vaxtakjör á lánum. Öllu þessu hefur verið breytt með þessu kerfi. Við höfum í dag sjávarútveg sem stendur á eigin fótum. Á síðustu átta árum hefur sóknin minnkað um 50% þó að við séum að veiða jafnmikið magn í heild og þá. Og veiði á sóknareiningu hefur aukist um 70% í netaveiðum og línuveiðum og um 40% í togveiðum. Við höfum með öðrum orðum verið að draga úr kostnaðinum við veiðarnar og með því móti skapað fjárhagslega sterka undirstöðu undir rekstri fyrirtækjanna. Aðrar þjóðir hafa verið með mikil styrkjakerfi ekki bara í rekstri heldur líka til þess að ná tökum á því vandamáli sem er talið vera stærsta vandamál í sjávarútveginum í dag, sem er of stór fiskiskipafloti. Þar er verið að leggja skatta á almenning til þess að kaupa skip af útgerðarmönnum í þeim tilgangi að fækka skipunum. Við höfum notað markaðslögmálið til að ná þessum árangri og við höfum náð betri árangri að þessu leyti en flestar aðrar þjóðir sem hafa verið að styðjast við miðstýringarsjóði og fyrirgreiðslusjóði af ýmsu tagi til að ná árangri. Efnahagslega hefur þetta þýtt að við búum við stöðugt gengi. Okkur hefur tekist að auka kaupmátt launa í landinu hraðar en aðrar þjóðir hafa gert á undanförnum árum. Og þegar menn koma hér og segja: Við viljum fara allt aðrar leiðir við að stjórna fiskveiðum, þá hljóta þeir að þurfa að svara þeirri spurningu: Eru menn tilbúnir til þess að fórna þessum efnahagslega árangri á kostnað þeirra óska? Og menn þurfa að fara yfir það og meta hvort þær leiðir skili sama efnahagslega árangri. En enginn hefur komið hér upp og sýnt fram á það að aðrar leiðir skili meiri og betri efnahagslegum árangri en sú sem við höfum verið að fara. Og það er kannski einmitt þess vegna sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hika við það að leggja fram útfærðar tillögur en vísa bara í óljósar hugmyndir vegna þess að þeir vita að þegar búið er að leggja fram útfærðar hugmyndir þá er hægt að fara að bera efnahagslegan árangur af því saman við það sem við höfum verið að gera á undanförnum árum. Og það vilja þeir ekki að þjóðin sjái af því að þeir ætla auðvitað ekki að gerast boðberar þess að þeirra stefna leiði til lakari lífskjara í landinu. Ég ætla þeim ekki að vilja það. Þeir gera sér grein fyrir þessari hættu og þess vegna vilja þeir ekki setja fram útfærðar tillögur sem leggja má fyrir Þjóðhagsstofnun eða aðra aðila og fá fram mat á því hver efnahagslegur árangur yrði. Það hefur verið minnst á það hér í umræðunni að nokkuð hafi skort á að menn hafi fengist til að ræða aðrar leiðir eftir dóm Hæstaréttar. Það er alrangt. Við 1. umr. málsins var öðrum kostum velt upp. Ég gerði það í ræðu minni við 1. umr. að velta upp öðrum kostum sem mögulegir eru eftir að dómur Hæstaréttar liggur fyrir. Dómur Hæstaréttar hefur útilokað ýmsar leiðir við stjórn fiskveiða sem sumir hafa haft áhuga á, sem sumar aðrar þjóðir fara þar sem sjávarútvegur er ekki uppistaða í efnahagslífi heldur aukabúgrein þjóða sem búa við ríkidæmi af öðrum ástæðum og geta leyft sér að styrkja sjávarútveg. En eftir dóm Hæstaréttar eru leiðirnar ekkert mjög margar. Það var farið yfir þær í umræðunni. Ein er sú að hafa frjálsa sókn í opnu kerfi því að nú er ekki hægt að hafa sóknarkerfi í lokuðum klúbbi. Það er fræðilega hægt að segja: Við setjum heildaraflamark. Það er öllum heimilt að koma inn sem nýir þátttakendur og svo stoppum við veiðarnar þegar heildaraflanum er náð. --- Allir vita að þetta gengur ekki upp efnahagslega enda hefur enginn lagt það til. Önnur leið væri sú að setja allar aflaheimildir á uppboð annaðhvort í einu lagi eða kannski fimm ára tímabili eins og sumir hafa nefnt hér, án þess að vilja útfæra það nákvæmlega hvernig þeir vilja gera það. Og þriðja leiðin er heimsendingarkerfið, að deila veiðiheimildunum upp á hverju ári og senda hverjum Íslendingi sinn skerf og leyfa svo mönnum að veiða eða selja eftir atvikum. Þetta eru þær þrjár leiðir. Ég hef lagt í það talsverða hugsun að reyna að finna það út en ég hef ekki heyrt menn nefna fleiri grundvallarleiðir í þessu efni. Ég hefði talið það mjög áhugavert að menn ræddu þessar mismunandi leiðir og afleiðingar af þeim samanborið við þann kost við höfum í dag. Ég geri ráð fyrir því að menn vilji ekki eyða miklu púðri í frjálsa sókn í opnu kerfi af því að það þýðir bara efnahagslegt hrun. Uppboð á veiðiheimildum gæti í sjálfu sér gengið efnahagslega. Ég held að það sé alveg ljóst, a.m.k. ef menn væru að byrja alveg frá grunni, engin byggðasaga eða fjárfestingarsaga að baki. Þá væri það alveg hægt. Munurinn þar á er sá að úthlutun heimilda í núverandi kerfi byggðist á aflareynslu, sögulegum grunni í myndun byggða í landinu og fjárfestingar. Hinn kosturinn felst í því að segja: Þeir sem eiga mesta peninga, þeir fá aflaheimildirnar. Það er út af fyrir sig mjög athyglivert að það eru talsmenn jafnaðarmanna sem segja: Burt með hinn sögulega þátt, burt með byggðaþróunarbakgrunninn. Bara þeir sem eiga mesta peninga fá veiðiheimildirnar í sínar hendur. Ég er hins vegar ansi smeykur um það að ef við færum þessa leið þá mundu ýmsir kippast við. Hvernig ætli samkeppnisstaða trillukarlsins yrði til að halda veiðiheimildum sínum þegar hann þyrfti að fara að bjóða í þær á móti Samherja, Eimskipafélaginu eða Íslenskri erfðagreiningu eða hverjum sem er sem dytti í hug að bjóða í fiskveiðiheimildirnar? Hvernig halda hv. þm. að aðstaðan yrði á mörgu sjómannsheimilinu sem átt hefur lífsafkomu sína undir trilluútgerðunni þegar trillukarlinn kæmi heim og segði: Það var uppboð fyrir þetta árið. Eimskip keypti aflaheimildirnar. Nú skulum við bara bíða róleg, það getur vel verið að ég nái aflaheimildunum frá Eimskip á næsta ári. Þetta er það sem jafnaðarmenn segja að sé hið nýja réttlæti. Má vel vera að einhverjum sýnist að svo sé. Ég dreg hins vegar í efa að í þessu felist mikið réttlæti.  Vissulega er það kerfi sem við búum við í dag markaðskerfi og það hefur haft ákveðin áhrif í þá veru að aflaheimildir hafa færst saman. Það eru færri aðilar sem gera út og þar fram eftir götunum. En lykilatriðið er hitt að ef menn tækju ákvörðun um það í dag að taka veiðiréttinn af þeim sem eru að veiða núna og fara að bjóða hann upp þá mundu menn skilja mörg fyrirtæki eftir í rústum, mörg byggðarlög eftir í rústum og kollvarpa hér félagslegri og byggðalegri þróun í landinu. Þetta vita talsmenn jafnaðarmanna og þess vegna vilja þeir ekki setja fram útfærðar tillögur af þessu tagi sem kláran valkost. Hitt er svo allt annað mál hvaða gjöld eigi að leggja á sjávarútveginn. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að eðlilegt væri að sjávarútvegurinn, eftir því sem þetta kerfi skilaði betri árangri, greiddi fyrir kostnað sem ríkisvaldið hefur af stjórn og ýmsum öðrum þáttum. Þannig var það að þegar kerfið fór af stað á sínum tíma var ákveðið að leggja gjald á aflaheimildirnar sem stóðu undir helmingnum af eftirlitskostnaðinum. Þetta hefur svo smám saman verið aukið eftir því sem kerfið hefur leitt til meiri og betri efnahagslegs árangurs. Núna hefur það til að mynda verið svo í nokkur ár að lagt er gjald á aflaheimildirnar sem stendur undir öllum eftirlitskostnaði og síðan kostnaðinum við Þróunarsjóðinn. Þetta jafngildir því að verið sé að greiða fyrir eftirlit og vísindarannsóknir. Ég tel þetta vera mjög eðlilega skipan og þegar verið er að ræða um gjaldtöku af sjávarútveginum að þá sé rétt og eðlilegt að horfa á þennan kostnað og að útgerðin greiði hann. Enn sem komið er eru aðstæður þó slíkar í íslenskum sjávarútvegi að hagnaður greinarinnar er minni en í öðrum atvinnugreinum. Þó setja menn á þessar stóru tölur um mestu eignatilfærslu aldarinnar og ég veit ekki hvað og hvað. Enn er það samt svo, þrátt fyrir þessi verulegu efnahagslegu umskipti, að hagnaðurinn er minni. Og þó að eiginfjárstaða fyrirtækja í sjávarútvegi hafi batnað til mikilla muna þá er hún enn lægri að meðaltali en í öðrum atvinnugreinum. Er nú ekki mjög mikilvægt að menn hugsi svolítið um samkeppnisstöðu íslensks sjávarútvegs áður en þeir setja fram hugmyndir af því tagi að henda hér öllu á uppboð eða að leggja á nýja og mikla skatta? Ég held að full ástæða sé til að gera það því að efnahagur þjóðarinnar er undir því kominn að sjávarútvegurinn hafi sterka samkeppnisstöðu. Herra forseti. Þessar leiðir eru fyrir hendi og það hefur ekki staðið á nokkrum manni að taka þátt í umræðum um þessa mismunandi kosti. Ég gerði það í ræðu minni við 1. umr. og ég er að benda á þessa kosti hér og nú. En ég vek athygli á því að þeir sem tala utan að því að fara þessar leiðir vilja ekki útfæra þær, þeir vilja ekki leggja þær fram, af augljósum ástæðum sem ég skil og ég veit að almenningur í landinu skilur einnig. Herra forseti. Ég held að ég hafi þá farið yfir þau atriði sem mér finnst að umræðan hér í dag hafi gefið tilefni til. Frv., eins og það er lagt fram, er viðbrögð við dómi Hæstaréttar. Það felur ekki í sér heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Þau þurfa að vera í stöðugri endurskoðun, aðlögun að nýjum aðstæðum. Við erum að fást við duttlungafulla náttúru og löggjöfin hlýtur alltaf að taka mið af því. Löggjöfin hefur verið í stöðugri endurskoðun og við höfum verið að bæta hana eftir því sem hlutunum hefur undið fram. Ég vona að á komandi árum muni það einnig gerast með ábyrgum og markvissum hætti. Það er mjög mikilvægt og þýðingarmikið fyrir þjóðarbúskapinn á Íslandi að við höfum meginmarkmiðin í huga, að við verðum að standa skynsamlega og með ábyrgð að vernd og uppbyggingu fiskstofnanna. Við verðum að nota kerfi sem tryggir það að við náum þeim markmiðum sem við setjum okkur í þeim efnum og við verðum að nota skipulag sem gerir það að verkum að við njótum trúnaðar og trausts í alþjóðlegu samfélagi að þessu leyti vegna þess að við erum skuldbundin til þess og markaðirnir eru í auknum mæli að gera kröfur til þess að við sýnum fram á það, eins og aðrar fiskveiðiþjóðir, að við stöndum með ábyrgum hætti að okkar fiskveiðum. Að hinu leytinu verður kerfið að skila þeim efnahagslegu markmiðum sem við setjum okkur. Við þurfum um langa framtíð að byggja afkomu okkar að langmestum hluta til á sjávarútvegi og þess vegna verðum við að minni hyggju að styðja við markaðskerfi sem skilar hámarksafrakstri til þjóðarbúsins eins og gerst hefur á undanförnum árum. Ef við getum þróað stjórn fiskveiðanna og þessi mál á komandi árum á þann hátt mun okkur vel farnast. En hitt er alveg ljóst að við erum að fjalla um takmarkaða auðlind og það verður alltaf mikil hagsmunatogstreita um málefni sjávarútvegsins. Menn munu aldrei setja löggjöf þannig að menn geti sagt að þeir hafi leyst málefni sjávarútvegsins í eitt skipti fyrir öll eða gert alla sátta í eitt skipti fyrir öll af því að hér eru miklir hagsmunir, af því að hér er takmörkuð auðlind og það verður aldrei þannig að allir geti nýtt hana á sama tíma. Þann aðgang verður að takmarka af náttúrulegum ástæðum. En ég tel að við höfum verið að þróa skynsamlegt kerfi í þessu efni og er sannfærður um að okkur muni takast það á komandi árum.

Herra forseti. Það voru kaflar í þessari ræðu hæstv. ráðherra sem voru efnislegir og allt í góðu lagi með. En á öðrum köflum féll hæstv. ráðherra því miður eins og stundum áður, og e.t.v. ekki í síðasta sinn heldur, ofan í stráksskap og útúrsnúninga. Skyldi það nú fara svo að þetta yrði síðasta stórræðan sem hæstv. ráðherra flytur um sjávarútvegsmál á sínum ferli þá verður þetta ekki nógu rismikill bautasteinn um hans feril eða fallegur svanasöngur. Að það hafi verið rauður þráður í málflutningi stjórnarandstöðunnar að ekkert eigi að gera gagnvart dómi Hæstaréttar í fjögur ár er svo mikið kjaftæði að það er varla svaravert. Hæstv. ráðherra getur ekki verið að þessu, að vera að reyna að snúa svona út úr. Það er fráleitt að halda þessu fram. Við höfum þvert á móti kallað eftir viðbrögðum, en við höfum viljað að þau viðbrögð væru vönduð. Við höfum lýst efasemdum um að menn hafi þar hitt á rétta leið, eða a.m.k. viljað ræða að ýmislegt annað þyrfti að skoða og að hlutirnir þurfa að vera í samhengi. Það er langur vegur þarna á milli og hins að reyna að halda því fram að við viljum ekkert gera í fjögur ár.

Herra forseti. Þegar ég var að vitna til þess að stjórnarandstaðan hefði lýst því yfir að hún teldi óþarft að gera hér nokkuð í fjögur ár þá var ég að vitna til tillögu sem hv. 8. þm. Reykv. mælti fyrir í gær en dró svo til baka með málefnalegum og skýrum rökum í dag. En það stendur að það sjónarmið sem kemur fram í tillögunni hefur verið rauði þráðurinn í málflutningi flestra talsmanna stjórnarandstöðunnar. Það kann vel að vera að hv. 4. þm. Norðurl. e. sé á öðru máli. En aðrir talsmenn hafa sagt að það sé engin þörf á að gera neitt strax og menn eigi að hugsa sig um, og þessi tillaga lá fyrir um að menn ætluðu að hugsa sig um í fjögur ár.

Herra forseti. Tillögumaður er reyndar á mælendaskrá og er fullfær um að verja sig sjálfur, eins og menn þekkja sem kunna af hans störfum að segja hér á þinginu. En ég hygg að þetta sé útúrsnúningur og heldur ómerkilegur útúrsnúningur og jafnvel ekki samboðinn hæstv. sjútvrh. og er hann þó þaulvanur Heimdellingur, eins og kunnugt er. Þessi tillaga var að sjálfsögðu í samhengi við endurskoðun og mögulegar miklu víðtækari breytingar á lögunum beint í kjölfarið, e.t.v. strax í vor eða næsta haust, heldur en þessi lágmarksviðbrögð ríkisstjórnarinnar. Það stendur síst á hæstv. sjútvrh. að vera með þessa útúrsnúninga, sem er að reyna að taka þátt í því að læða hér lágmarksviðbrögðum í gegn, þannig að menn sleppi fyrir horn með dóm Hæstaréttar. Það er jú það sem ríkisstjórnin er að reyna. Að vera svo að ráðast á stjórnarandstöðuna úr þessari átt og setja þar alla undir sömu sök, það er enginn málflutningur. Auðvitað kallar þessi ræða hæstv. sjútvrh., eða hefði getað gert það, á miklar umræður, herra forseti. Ég veit að hæstv. forseta er það ljóst, því hæstv. ráðherra gaf heldur betur upp boltann.

Herra forseti. Það er auðvitað fagnaðarefni ef hv. 4. þm. Norðurl. e., sem er leiðtogi eins stjórnarandstöðuflokkanna, lýsir því yfir að hann sé ekki sammála því að það eigi að geyma það að bregðast við dómi Hæstarétar og menn hafi nægan tíma til þess að skoða þau mál. Þá er það fagnaðarefni. En það kemur auðvitað fyrst og fremst niður á öðrum félögum hans í stjórnarandstöðunni sem hafa verið að lýsa öðrum sjónarmiðum hér.

Herra forseti. Ég tók eftir því þegar hæstv. ráðherra var að fara yfir möguleg viðbrögð við dómi Hæstaréttar að hann gat um þá aðferð að setja allar aflaheimildir á uppboð. Þetta segir mér, herra forseti, að ráðherrann er ekki að gera það sem hann telur að sé réttast vegna þess að hann er augljóslega að tala um það sem möguleg viðbrögð við dómi Hæstaréttar að taka upp nýtt úthlutunarkerfi, þ.e. að það það eigi að taka á 7. gr. Það er fróðlegt í ljósi þess sem gerst hefur að þau skuli nú vera orðin viðhorf Þorsteins Pálssonar að það sem verið er að gera sé orðið öldungis rangt vegna þess að það að setja allar aflaheimildir á uppboð séu möguleg viðbrögð við dómi Hæstaréttar, eins og hann sagði hér áðan. Og þar með liggur hér fyrir að mínu viti viðurkenning hæstv. ráðherra á því að dómur Hæstaréttar snúist um ýmislegt fleira en nefnda 5. gr., sem hann hefur þó hingað til reynt að halda sig við.

Herra forseti. Þetta voru barnalegir útúrsnúningar. Ég hef lýst því alveg skýrt að ríkisstjórnin telur að það séu rétt og eðlileg viðbrögð við dómi Hæstaréttar að breyta 5. gr. á þann veg sem verið er að gera með þessu lagafrv. Ég hef hins vegar sagt: Það eru aðrir kostir færir sem samrýmast dómi Hæstaréttar. Hæstiréttur hefur útilokað ákveðna kosti sem aðrar þjóðir nota við fiskveiðistjórn. En það eru aðrir kostir færir samkvæmt niðurstöðu Hæstaréttar sem hægt er að fara við fiskveiðistjórn, og ég var að fara yfir þá hér. Ef það hefur farið fram hjá hv. þm. þá hafði ég verulegar efasemdir um ágæti þeirra leiða. En þær eru samkvæmt stjórnarskipunarlögum landsins færar. Og fyrr væri nú ef menn væru ekki reiðubúnir að viðurkenna það að stjórnarskipunarlög landsins leyfa fleiri möguleika í þessum efnum. Ég hef alltaf sagt það hér að ég er tilbúinn að rökræða þá kosti sem menn standa frammi fyrir. En mér hefur fundist að á það skorti að þingmenn stjórnarandstöðunnar væru reiðubúnir að rökræða og útfæra þær hugmyndir sem þeir hafa verið með.

Herra forseti. Ég tók einmitt eftir því að hæstv. ráðherra hafði ákveðnar efasemdir um þessa aðferð, einkum vegna þess að þá færi markaðskerfið að vinna og það gæti verið svo slæmt, t.d. gæti Eimskipafélagið farið að kaupa veiðiheimildir. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðherrann: Er honum kunnugt um hvað Burðarás, eignarhaldsfélag Eimskipafélags Íslands, á stóran hlut í mörgum fyrirtækjum og hversu stórum hluta aflaheimilda á Íslandsmiðum þessi fyrirtæki síðan hafa yfirráð yfir? Mér sýnist að úlfurinn sem ráðherra var hér að siga sé þegar byrjaður að stanga úr tönnunum.

Það er alveg kórrétt og ég tók það fram í ræðu minni að það kerfi sem við búum við í dag er markaðskerfi. Það hefur leitt til þess að breytingar hafa orðið á eignaraðild. Það eru færri fyrirtæki sem starfa í dag. Það eru hins vegar mörgum sinnum, þúsund sinnum fleiri eigendur að þeim fyrirtækjum en áður. Miklar og ánægjulegar breytingar. En það sem ég var að benda á var hitt að ef setja á veiðiheimildirnar á uppboð, taka veiðiréttinn af þeim sem eru með hann í dag, þarf að taka hann af trillukörlunum, þá þarf að setja hann á uppboð og þá geta þessir stóru aðilar náð þessum veiðirétti til sín. Ákveðin vörn er í því í dag fyrir þá sem fengu þennan veiðirétt á grundvelli reynslu að þeir geta haldið honum áfram. Þeir þurfa ekki að sækja hann á uppboði gagnvart fjársterkustu aðilunum á hverju einasta ári. Mér finnst svolítið réttlæti í því að setja lífsafkomu þeirra ekki á uppboð á hverju einasta ári. Mér finnst vera svolítið réttlæti í því, a.m.k. pínulítið.

Virðulegi forseti. Það er tilbreyting að heyra hæstv. ráðherra lýsa því yfir að hann sé reiðubúinn að rökræða þá kosti aðra sem eru í boði varðandi stjórn fiskveiða en þá sem við höfum búið við. Það er nákvæmlega það sem við alþýðubandalagsmenn höfum verið að fara fram á að verði gert. Það séu ekki alltaf allar hugmyndir sem koma fram afgreiddar með frösum eins og hrun byggða, efnahagslegt hrun o.s.frv. Eðlilegt er að við veigrum okkur við því að flytja formlegar tillögur sem okkur sýnist miðað við þá framkomu sem hefur verið sýnd að verði bara felldar jafnóðum. Menn eru ekki tilbúnir að ræða þær, menn mæta ekki einu sinni í salinn til að hlusta. En það er aðeins eitt sem mig langaði til að benda hæstv. ráðherra á þegar hann hafði áhyggjur af trillukarlinum sem kæmi heim og segði konu sinni: Eimskip keypti allar veiðiheimildirnar, við höfðum ekki neitt. Ætli líðan hans gæti ekki verið mjög svipuð og þeirra 328 sem reka fyrirtæki sem var ætlað að lifa af 9 tonnum hefðu fyrstu tillögur sjútvrh. hæstv. og meiri hlutans fengið að ráða hér? Ég sá ekki að þessi umhyggja væri þá til staðar.

Herra forseti. Veiðirétturinn er takmarkaður og það var alltaf ljóst varðandi þetta sóknardagakerfi þar sem menn voru að veiða í sameiningu og einn gat aukið veiði sína á kostnað annars að það mundi leiða til fækkunar daga. Við höfum átt í löngum viðræðum í vetur um að lengja aðlögun smábátaflotans að þessari bitru staðreynd. Þeir sem velja þessa leið inn í sóknardagakerfið eftir nýju reglunum sem verið er að fjalla um munu lenda í sömu gildrunni. En hitt er aðalatriðið að ég tel að svolítið sé réttlæti í því að þessi réttur sé ekki tekinn af mönnum og settur á uppboð. Ég er ekkert að segja að þetta sé óskaplega mikið réttlæti en mér finnst þetta vera svona pínulítið réttlæti og ég á óskaplega erfitt með að skilja hvernig talsmenn jafnaðarmanna henda því algjörlega út um gluggann og halda því fram að trillukarlarnir verði að sækja rétt sinn á móti stórfyrirtækjunum í uppboði á hverju einasta ári.

Virðulegi forseti. Trillukarlar eða smábátaeigendur hafa á hverju einasta ári orðið að sækja rétt sinn gegn þeim stóru og það gerðist nákvæmlega núna þegar hæstv. ríkisstjórn lagði fram þetta frv. að það er enginn réttur sem einstaklingur sem gerir út smábát fær með því að heimila 9 tonna veiði. Það er náttúrlega nákvæmlega sama og að skera fyrirtækið af. Það er bara nákvæmlega það sama. Sú umhyggja sem felst í umræðunni núna um smábátaeigendur er góð. Hún er af hinu góða. En hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn hefur ekki sýnt það. Mér skildist á fréttinni að meira að segja erindum frá smábátaeigendum hefði verið stungið undir stól, þau beinlínis falin fyrir nefndinni þannig að ekki væri hægt að ræða sjónarmið þeirra á eðlilegan hátt. Svo geta menn komið hér og sagt: Við viljum passa sérstaklega upp á þennan atvinnuveg. Þetta eru bestu veiðarnar sem stundaðar eru og það er löngu kominn tími til að tekið sé meira tillit til vistvænna sjónarmiða en áður hefur verið gert og að stærri hlutur af þeim afla sem leyfilegt er að veiða á hverju ári fari til þessa hlutar.

Herra forseti. Rétt er að minna á að yfir 90% af veiðum smábátanna hafa nú verið í þorskaflahámarkinu og ég held um 8% á sóknardögunum. 

Herra forseti. Að útdeila framseljanlegum einstaklingsbundnum kvótum, hvort sem það eru sóknarkvótar eða aflakvótar, stækkar efnahagsreikninginn af því þetta eru sérréttindi sem hafa eignarréttarígildi. Um þetta erum við hæstv. sjútvrh. sammála. Þetta er af hinu góða. En ég held við séum ekki sammála um nokkurn skapaðan hlut þar fyrir utan því ég hef stórlega efast um það allan tímann að tekjuhlið rekstrarreikningsins hafi aukist. Ég tel það fráleitt að á undanförnum árum höfum við hámarkað arðinn af sjávarútvegi. Ég er viss um að það er langt í frá að svo hafi verið vegna þess ég veit það að hefði okkur ekki tekist að stoppa verðbólguna væri sjávarútvegurinn nú í sömu klessu og hann var fyrir tíu árum. Hefði okkur ekki tekist að halda svo um ríkisfjármálin að hér hefur verið jafnvægi í efnhagsmálum, væri sjávarútvegurinn í sömu klessu og hann var fyrir tíu árum og hefði okkur ekki tekist að hverfa frá verðlagsráðunum og gefa frjálsa verðmyndun væri sjávarútvegurinn í sömu klessu og hann var fyrir tíu árum.

Herra forseti. Það er alveg kórrétt hjá hv. 3. þm. Vestf. að okkur hefur ekki tekist að hámarka afraksturinn af sjávarútveginum. Við eigum eftir að gera miklu betur í því efni en til þess þurfum við markaðskerfi. Við munum ekki hámarka afraksturinn með millifærslukerfi af ýmsum toga. Við þurfum að bæta okkur vegna alþjóðlegra skuldbindinga, til að mynda bara um útblástur, að ná meira af fiski með minni sókn. Varðandi verðbólguna skulum við alveg gera okkur grein fyrir því að við höldum henni ekki í skefjum og við höldum ekki stöðugu gengi nema við búum við fiskveiðistjórnarkerfi sem skilar fyrirtækjunum efnahagslegum árangri. Annars er það algjörlega vonlaust. Það er engin tilviljun að þær alþjóðlegu stofnanir, sem hafa verið að gefa út einkunnir til bankastofnana um lánshæfi Íslendinga hafa bent á fiskveiðistjórnarkerfið sem lykilinn að stöðugleikanum á undanförnum árum og hvernig staðið hefur verið að fiskveiðistjórninni. Við megum því ekki kippa þessu lykil\-atriði í burtu ef okkur á að takast að viðhalda stöðugleikanum í efnahagslífinu. En um það er ég alveg sammála hv. 3. þm. Vestf. að það er algjör forsenda fyrir því að við getum haldið áfram að byggja skynsamlega upp efnahagsstarfsemi og félags- og menningarstarfsemi í landinu sem stenst samjöfnuð við aðrar þjóðir. Um það þurfum við ekki að þrátta.

Herra forseti. Það er þess vegna sem við stöndum saman að því að reyna að varðveita réttindi útgerðarinnar, jafnt stórra sem smárra. En við verðum jafnframt að hafa í huga að við verðum, til þess að svara kröfum þjóðarinnar um arð af þessum sjávarútvegi, um auknar tekjur og aukna betri afkomu, verðum við að gera betur í stjórn fiskveiða en við höfum gert á umliðnum árum. Sóunin í þessu kerfi eins og það er núna er svo gríðarleg að við verðum að horfa til þess að hér eru milljarðaverðmæti sem eru því miður að fara í hafið í staðinn fyrir að koma inn til vinnslu og útflutnings. Það getum við með því að breyta kerfinu og við eigum að horfa til þess. Það er hægt að breyta því og við ætlum að breyta því --- án þess að hverfa frá því prinsippi að útgerðin á Íslandi, stór og smá, og Íslandsmið er eitt og hið sama.

Hæstv. forseti. Það eru nokkuð fróðlegar umræður sem hér hafa farið fram. Ég held ég hafi skilið hæstv. sjútvrh. rétt hér áðan að aflaaukning í sóknareiningu í þorski hefði vaxið um 70%. Var það ekki rétt skilið, hæstv. ráðherra?  Varðandi áreiðanleika veiðiráðgjafar Hafrannsóknastofnunar, og hæstv. ráðherra var að segja að OECD og fleiri erlendir aðilar hefðu verið að hæla Íslendingum fyrir góða fiskveiðistjórn, þá hljóta náttúrlega tilteknar niðurstöður að vera í samræmi við þær upplýsingar sem þessi fyrirtæki fá. Ef þeir hafa fengið falskar upplýsingar verður niðurstaðan náttúrlega í samræmi við það. Ég ætla að rifja aðeins upp aftur söguna í þorskveiðum, í ráðgjöf og hver var niðurstaðan, því það tel ég vera grundvallaratriði fyrir hæstv. Alþingi hvort þessi ráðgjöf stenst eða ekki. Hv. þm. verða að kynna sér, þó ekki nema 20 ára sögu þessarar ráðgjafar, til að taka afstöðu til sögunnar. Árið 1975 kom út svokölluð svarta skýrslan og þorskstofninn átti að vera að hrynja. Það var haldið áfram að veiða 120 þús. tonn umfram ráðgjöf árlega og stofninn næstum því tvöfaldaði stærð sína á fimm árum. Árið 1980 hafði hann náð 1.547 þús. tonna stærð eftir ofveiði um 600 tonn miðað við ráðgjöf í svörtu skýrslu. Stofninn hafði stækkað um 700 þús. tonn eftir ofveiði um 600 þús. tonn og ég taldi þetta vera reikningsskekkju upp á 1.300 þús. tonn. Þá áttum við það til góða og stofninn hrundi ekki ef einhver færi að bera brigður á þessa útreikninga. En, hæstv. forseti, hvað gerðist svo frá 1980 til 1983? Hvað gerðist á þessum árum sem eru kölluð viðmiðunarár? Rifjum það nú upp. Við veiðum samkvæmt ráðgjöf árið 1981 um 468 þús. tonn. Þorskstofninn minnkaði um 300 þús. tonn samkvæmt bókhaldi Hafrannsóknastofnunar. Árið 1982 náum við ekki að veiða samkvæmt ráðgjöf. Það vantaði 50 þús. tonn upp á og þorskstofninn minnkaði enn um 300 þús. tonn. Árið 1983 vantaði enn 70 þús. tonn upp á að við veiddum samkvæmt ráðgjöf og enn þá minnkaði stofninn um 200 þús. tonn. Þetta er alveg furðuleg saga því ekki náðist að veiða, hæstv. forseti, það sem ráðgjafar lögðu til að yrði veitt og svo komu þeir og sögðu að það væri ofveiði. Hvernig getur það passað? Stofninn minnkaði um 752 þús. tonn á þessum árum, frá 1980 til 1983 og það náðist ekki að veiða 120 þús. tonn. Því segi ég að þarna er um að ræða skekkju aftur í mínus um 900 þús. tonn. Þarna eru fiskveiðistjórnarlögin sett á á forsendum ofveiði. Þá kemur stóra spurningin, var ofveiðikenning Hafrannsóknastofnunar rétt eða var hún ekki rétt? Það sem liggur fyrir samkvæmt gögnum Hafrannsóknastofnunar er að vaxtarhraði í þorskstofninum hérlendis féll um 30% á þessum árum og allar kennslubækur í fiskilíffræði sem hægt er að finna í háskólum úti um allan heim segja að aldrei fari saman ofveiði og minnkandi vaxtarhraði. Það getur ekki gerst enda segir heilbrigð skynsemi að svo geti ekki verið. Við getum t.d. hugsað okkur bónda sem fækkaði í fjárhúsunum hjá. Það hyrfu kindur og þær legðu allar af og dræpust og svo kæmi einhver sérfræðingur til hans og segði að hann hefði lagt allt of mikið inn í sláturhúsið. Hver mundi trúa slíkum ráðgjafa? Ef 900 þús. tonn af þorski hverfa á þremur árum út úr bókhaldi Hafrannsóknastofnunar sem hvergi koma fram, þá hlyti þessum afla að hafa verið landað einhvers staðar ef þetta hefði verið ofveiði. Skýringin á þessu er sú að þarna er um reikningslega ofveiði að ræða. Tölfræðin sem notuð er í reiknilíkani Hafrannsóknastofnunar gerir nefnilega ráð fyrir því að fiskiskipaflotinn drepi fiskana sem vantar í bókhaldið þegar fiskarnir hætta að vaxa vegna þess að fæðu vantar í hafið og þess vegna var löggjöfin sett á forsendum sem ekki standast. Hvað gerðist síðan í beinu framhaldi af því að löggjöfin var sett á? Aftur þegar hættuástand er talið, eins og 1975, fáum við tvo sterka árganga í þorskinum, 1983 og 1984. Nú átti aldeilis að byggja upp stofninn með þessum tveimur árgöngum. Það er rétt að geta þess að í haustleiðangri Hafrannsóknastofnunar árið 1985 var það mælt að þorskstofninn át undan sér, hæstv. forseti, 30 þús. tonn á einum mánuði. Ef hann gerir það allt árið étur hann undan sér 360 þús. tonn á ári. Þarna var aðeins um einn mánuð að ræða en hver veit það, hæstv. forseti, hvenær þorskstofninn ræðst næst í að éta sjálfan sig niður og hvers vegna á þá að vera að geyma hann í sjónum? Næst þegar niðursveifla kemur í umhverfisskilyrði hér við land, sem enginn veit hvenær verður, þá er það jafnljóst og tvisvar tveir eru fjórir að vaxtarhraði fellur og þorskurinn fer að éta undan sér. Þar af leiðandi stenst núverandi veiðiráðgjöf ekki og ég tel að eðlilegra væri að veiða meira. Líka til að minnka spennuna í kringum kvótaleigu og hversu miklu er hent í hafið aftur. Höldum aðeins áfram. Árið 1990 kom gífurlegt magn af hrygningarfiski inn á firði og flóa fyrir Norður- og Austurlandi sem var allt saman smáfiskur. Smáfiskur að hrygna, allir voru hissa. Þetta var mikið magn. Þetta reyndist vera sjö ára gamall smáfiskur að hrygna grindhoraður. Til samanburðar var meðalvigt sjö ára þorsks sem ólst upp á köldu hafísárunum tæp 6 kíló. Haustið 1990 kom dálítið skrýtin fréttatilkynning frá Hafrannsóknastofnun. Það tók mig mörg ár að skilja þessa fréttatilkynningu. Hún var á þessa leið, eftir minni, hæstv. forseti: Vegna þess að Grænlandsgangan kom ári fyrr en stofnunin hafði ætlað verður að draga úr veiði. Og þetta stóð í mér. Ég hugsaði aftur og aftur: Vegna þess að við fengum þorska syndandi inn í lögsöguna, ári á undan áætlun, þurfti að draga úr veiði. Hvernig gat þetta gengið upp?  Hæstv. forseti. Ég var búinn að sýna ykkur vaxtarhraða þorskstofnsins við Grænland, en ég ætla að endurtaka það. Hér sjáum við hvernig vöxturinn í þorskinum við Grænland hrundi.

Þetta kom nú allt fram í fyrrakvöld, vill forseti benda á.

Að gefnu tilefni tel ég rétt að rifja þetta upp, hæstv. forseti. Það er talað um að uppbyggingin sé að skila árangri. Ég er að lýsa hér staðreyndum og pottþéttum gögnum. Hæstv. sjútvrh. var að hæla sér af fiskveiðistjórninni, hvað hún hefur gengið vel og það er m.a.s. í Morgunblaðinu í dag verið að tala um árangurinn og reiknað með góðum vexti þorskstofnsins og ég er að rifja það upp. Þetta nær því miður ekki nema til 1983 þegar stofninn mældist 795 þús. tonn og þremur árum áður, hæstv. forseti, mældist stofninn 1.600 þús. tonn. Þá var ekki einu sinni veitt samkvæmt ráðgjöf, samt minnkaði stofninn. Niðurstaðan er sú að þetta séu náttúrusveiflur, hæstv. forseti, og veiði hafi miklu minni áhrif en talið hefur verið. Aðeins varðandi rækjuna sem talað er um í þessu. Þetta er svar ráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Í texta um rækjuna segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Afli á sóknareiningu hefur á árinu 1997 og á þessu ári minnkað verulega. Það tengist m.a. aukinni þorskgengd á Norðurmiðum, sérstaklega í ár, sem hefur leitt til aukins afráns þorsks á rækju og enn fremur má ætla að þorskurinn hafi að einhverju leyti tvístrað rækjunni.`` Nú ætla ég að spyrja, hæstv. forseti, er það skynsamlegt að þorskur á 100 kr. éti rækju fyrir 700 kr. til að hækka að verðgildi úr 100 kr. upp í 200 kr.? Fiskur sem þarf að éta sjö sinnum þyngd sína á ári og étur tóma rækju, sem dæmi, þá étur þessi tiltekni fiskur fyrir 700 kr. til að aukast í verðgildi um 100 kr. Ég sé nú ekki skynsemina í þessu en svona er þetta allt saman. Árið 1992, hæstv. forseti, árið eftir að Grænlandsgangan sem átti að koma kom ekki, þá kom Alþjóðahafrannsóknaráðið og ruddist hér inn í febrúarmánuði með rosalegum fjölmiðlaflugeldasýningum og stillti stjórmálamönnum og Íslendingum gjörsamlega upp við vegg og hér voru fjölmiðlar fullir af því í heila viku að við værum að drepa þorskstofninn. Það væri eitthvað rosalega hættulegt að gerast. Þá er fyrsta spurningin, hæstv. forseti: Hver bað Alþjóðahafrannsóknaráðið að ryðjast inn í íslensk innanríkismál og hafa á því skoðun? Mér er a.m.k. kunnugt um að sumir ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn þá höfðu ekki hugmynd um þetta því þetta kom eins og köld vatnsgusa yfir þjóðina. Ég m.a.s. veit ekki hvort hæstv. sjútvrh. hefur verið kunnugt um það þegar þetta yfirþjóðlega vald óð hér inn og skelfdi þjóðina í heila viku með stanslausum fréttatilkynningum um að nú værum við að drepa síðasta þorskinn. Nákvæmlega sama uppskriftin og Norðmenn máttu þola fyrir nokkrum mánuðum síðan, takið eftir þessu. Nákvæmlega sama uppskriftin. Þegar vaxtarhraðinn hrundi í Barentshafinu um helming, meira en gerðist hér á þessum árum þá ruddist Alþjóðahafrannsóknaráðið inn í norsk innanríkismál og ég spyr, hæstv. forseti, hver bað um það þar á bæ? Ég vildi gjarnan fá að vita það. Fullveldi þjóðarinnar er ógnað ef einhverjar alþjóðlegar stofnanir, alveg sama hvað þær heita, eru að ryðjast hér inn og hræða stjórnmálamenn til hlýðni við eitthvað sem þeir halda. Þeim koma þessi mál ekkert við. Þetta eru íslensk innanríkismál. Ef við víkjum åðeins að hliðstæðu dæmi sem er allt annars eðlis, hæstv. forseti, frá árinu 1996 þá lagði vísindanefnd NAFO til að rækjuveiðar yrðu stöðvaðar á Flæmska hattinum eða a.m.k. skornar algjörlega niður vegna ofveiði á rækju. Hafrannsóknastofnunin íslenska kópíeraði hugmyndirnar frá NAFO og íslenskir stjórnmálamenn, alþingismenn, settu lög sem takmörkuðu veiðar íslenskra fiskiskipa á Flæmska hattinum verulega. Ég taldi þá og tel enn í dag að sú löggjöf hafi verið á hæpnum forsendum. Síðan kom 1997 og enn þá voru þeir hjá NAFO að halda því fram að rækjan á Flæmska hattinum væri ofveidd. Svo kom 1998 og þá komu þessir herrar, þessir reiknimeistarar, hálflúpulegir og lögðu til að veiðikvótinn yrði hækkaður úr 60 þús. tonnum í 70 þús. tonn. Hvað var nú að marka þetta allt saman? Þegar lögin voru sett 1996 sem takmörkuðu veiðar íslenskra fiskiskipa á Flæmska hattinum, hafði afli á sólarhring verið stöðugur 200--300 kíló á togtíma í langan tíma og það voru engar fyrirliggjandi upplýsingar um að þessi stofn væri eitthvað illa settur. Þetta var bara einhver hugarsmíð hjá skólakrökkum í tölvu hjá NAFO. Það er hastarlegt að þurfa að standa frammi fyrir því að einhverjar yfirþjóðlegar stofnanir, hvort sem þær heita NAFO eða Alþjóðahafrannsóknarráðið, skuli geta vaðið inn í íslensk innanríkismál og bókstaflega stillt íslenskum stjórnmálamönnum upp við vegg í gegnum fjölmiðla og látið þá hlýða sér í nánast einu og öllu. Ég held að ætla megi að tap íslenskra útgerða vegna þessarar vitlausu lagasetningar 1996 geti verið 20 þús. tonn af rækju á ári, varlega áætlað, og það er aflaverðmæti upp á 3 milljarða. Það er einhvers konar friðunartíska á sjávardýrum sem tröllríður hér í sambandi við svokallaða umhverfisumræðu í heiminum og ég held að íslensku þjóðinni stafi stórhætta af þessum umræðum. Það eru umhverfisverndarsamtök og náttúruverndarsamtök í Bandaríkjunum sem hafa það að markmiði sínu að friða 20% heimshafanna fyrir árið 2020. Mér finnst að þeim gangi það nokkuð vel og hafi gengið það nokkuð vel síðustu ár að hræða stjórnmálamenn til hlýðni með einum eða öðrum hætti. Ráðherrar og alþingismenn voru hræddir til hlýðni við að stöðva hvalveiðar hér um árið. Síðan voru menn hræddir til að gera þetta, svo voru menn hræddir til að gera hitt og við erum alltaf að stíga lengra og lengra aftur á bak. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að draga í efa að það sé rétta aðferðin þegar verið er að ryðjast hér inn á vettvang íslenskra innanríkismála að vera alltaf í bakkgír. Ég er ekki viss um að það sé rétta stefnan. Ég vil því leggja til, hæstv. forseti, að alþingismenn í öllum flokkum sem bera ábyrgð á þessari lagasetningu, allir nema Kvennalistinn vegna þess að allir hafa setið í ríkisstjórnum og greitt þessu atkvæði nema Kvennalistinn og þar af leiðandi hljóta allir stjórnmálaflokkar að bera ábyrgð á þessari lagasetningu nema Kvennalistinn, þeir ættu að sameinast í því að fara í endurmat, og það stendur til samkvæmt þeim lögum sem í gildi eru að endurskoða þessi mál. Það þarf að byrja á því að endurskoða veiðiráðgjöf og áhættumat við veiðar. Númer tvö þarf að aðskilja rannsóknarstarfsemi og veiðiráðgjöf, alveg eins og dómsvald og umboðsvald í héraði var aðskilið hér fyrir nokkrum árum. Það gengur ekki að sömu aðilar séu að rannsaka og dæma í svona stóru máli. Við erum að tala um allt of marga milljarða. Síðan eiga þessir sömu aðilar að gefa umsögn ef eitthvað fer úrskeiðis. Og þær umsagnir eru eins og ég hef verið að lýsa. Ég hef verið að benda hæstv. sjútvrh. á að hægt væri að auka veiðar á þorski núna um 20 þús. tonn sem dæmi. En hann hefur ekki tekið neitt undir það. Ég taldi mig fara rosalega varlega í það að leggja til 20 þús. tonna aukningu. Ég hefði talið að það væri allt í lagi að auka veiðar um 50 þús. tonn. Og það er sama með það og afla á sóknareiningu sem hefur vaxið um 70%, að veiðileiga, leiga á þorskveiðikílói er 96 kr. vegna þess að menn eru að kaupa sig frá sekt eða að kaupa sér aðgöngumiða að öðrum fisktegundum. Menn eru ekki að kaupa sér þorsk á 96 kr. til að landa honum á 96 kr. Þetta segir raunverulega að þorskstofninn sé miklu stærri en Hafrannsóknastofnun viðurkennir. Ég held að rétta aðferðin til þess að koma í veg fyrir brottkast sé að minnka spennuna með því að auka veiði. Það veitir líka ekkert af auknum peningum, hæstv. forseti. Það er farið að tala hér um aukna verðbólgu. Hvers vegna m.a. skyldi vera aukin verðbólga? Það er vegna viðskiptahalla. Ef við aukum þorskveiðar um 50 þús. tonn þá fáum við 4,5 milljarða, sem réttir af viðskiptahallann. Ef við mundum leyfa veiðar á 20 þús. tonnum við Flæmska hattinn þá fáum við 3 milljarða. Þá erum við komin með 7,5 milljarða upp í viðskiptahallann. Ég horfi ekki á það neitt hlýjum augum að verðbólga sé hér að fara af stað aftur. Ég skil ekki þá hagfræði, hæstv. forseti, þegar sumir hagfræðingar reikna það út að aukin veiði þýði aukna verðbólgu. Ég held að þeir hljóti að hafa sofið í hagfræðitímunum vegna þess að ef þetta væri rétt, að aukinn afli þýddi aukna verðbólgu, af hverju í ósköpunum vorum við þá að reisa álver á þeim forsendum að það þyrfti að auka þjóðartekjur? Hefði þá ekki verið rétt að sleppa því? Væri þá ekki líka rétt að draga bara úr veiði til þess að reyna að koma í veg fyrir verðbólgu? Þessi rök detta dauð um sjálf sig. Það er allt annað mál hvort þensla stafar af eyðslu. Þensla kemur ekki af aukinni framleiðslu vegna þess að aukin framleiðsla og auknar tekjur auka framboð á peningum og lækka þannig vexti með auknu framboði á fjármagni. Ég vildi koma þessu að. Hæstv. forseti. Ég vil að síðustu óska þess að hv. alþm. beri gæfu til þess að endurskoða þessa löggjöf þannig að hún standist án efa stjórnarskrá lýðveldisins og verði þjóðinni til gæfu.

Herra forseti. Ég hef hlustað af athygli á ræðu hv. þm. Kristins Péturssonar sem ég veit að hefur kynnt sér sjávarútvegsmál mjög vel. Hann sér þau að vísu út frá örlítið öðru sjónarhorni en mörg okkar hinna. Ég skil hann þannig að hann styðji þetta aflamarkskerfi sem við búum við, þegar hann talar um nauðsyn þess að endurskoða kerfið þá sé hann ekki að tala um að kollvarpa því. Ástæðan þess að ég stend hér upp eru orð hv. þm. þegar hann ræddi um þá hagfræði eða skort á hagfræðilegri þekkingu sem í því sé fólgin að veiða þorsk sem gefi af sér 90 eða 100 kr. kílóið en fóðra þennan sama þorsk til að vaxa með rækju sem hægt væri að selja fyrir 700 kr. Ef ég skildi hv. þm. rétt var hann að meina það að auka ætti sóknina í þorskinn, auka veiðina til þess að hlífa rækjunni þannig að hægt væri að sækja meira í þann stofn. En hvaða hagfræði er á bak við það þegar við stöndum frammi fyrir stöðu eins og núna að bæði er verðfall á rækjunni og aflasamdráttur í rækju? Og af því að hér var minnst á hagfræði og fiskihagfræði í sömu andrá þá væri nú fróðlegt að heyra skýringar hv. þm. á þessu. En ég vildi líka gjarnan fá að heyra það skýrt og skorinort: Er það ekki rétt skilið að hann styður aflamarkskerfið, grundvöllinn á bak við, þó hann vilji sjá breytingar á því hverjir ákveða og hvernig ákveðið sé hvaða afla megi taka úr hafinu á hverju ári?

Hæstv. forseti. Á sumum sviðum í veiðistjórn okkar Íslendinga tel ég henta ágætlega að hafa aflamarkskerfið. En ég tel að í strandveiðiflotanum væri mun heppilegra að vera með dagakerfi og almennar takmarkanir. Og af því að hv. þm. spurði að þessu þá held ég að núverandi löggjöf sé orðin allt of torveld. Ég held að hægt væri að einfalda hana. Ég vil minna á grundvallarforsenduna. Veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar var forsendan fyrir því þegar aflamarkskerfið var sett á. Og ef forsendan fyrir öllu saman stenst ekki, hæstv. forseti, hvar stöndum við þá? Það er 70 ára reynsla á Íslandsmiðum. Þegar Íslendingar og erlendar þjóðir veiddu hér frjálst, þá veiddu þeir í takt við náttúruna án þess að nokkuð hættulegt gerðist. Og það er út af fyrir sig svar við því að það er ekkert víst að það verði neitt hættulegt að hafa veiðar á Íslandi frjálsar með þeim flota sem við höfum hér, þ.e. með almennum takmörkunum. Stærri flotinn, úthafsveiðiflotinn, gæti verið á einhvers konar aflamarki en strandveiðiflotinn á dögum. Þetta mundi ég helst vilja sjá miðað við þær upplýsingar sem ég hef. En það þarf að fara fram grunnvinna, hæstv. forseti. Ég hef minnst á það hér áður. Það vantar faglegar upplýsingar um atvinnuréttindi sjómanna, atvinnuréttindi fiskverkunar og atvinnuréttindi fiskverkunarfólks, þ.e. þeirra sem starfa við sjávarútveg. Þegar sú vinna hefur verið kláruð og kemur til hv. alþm. þá er hægt að skoða þetta allt saman nánar. En þessar upplýsingar hefur alltaf skort, hæstv. forseti, til þess að hægt sé að leggja formlega fram tillögur sem mundu standast á grundvelli upplýsinga um atvinnuréttindi þessara aðila. Löggjöfinni í dag stafar raunverulega ekki nein ógnun af öðru en því að hroðvirknislega hefur verið unnið við þessa löggjöf og menn hafa dregið lappirnar í að laga það sem út af hefur staðið. Við stöndum hér í dag eftir tiltekinn hæstaréttardóm vegna þess að hv. þm. hafa ekki vandað sig nægilega mikið.

Herra forseti. Það er eðlilegt að hér hafi verið mikið og ítarlega fjallað um lögin um stjórn fiskveiða svo mikilvæg sem þau eru þjóðinni og þjóðarbúinu. Ég ætla ekki að teygja lopa lengi í þeirri umræðu sem hér fer fram. Hér hafa menn talað um það m.a. að nauðsynlegt væri að finna hina endanlegu lausn á lögum um stjórn fiskveiða. Í sjálfu sér er ég nokkuð hissa á því, því öllum hlýtur að vera ljóst að endanleg lausn verður aldrei nema í alræðislandi þar sem einræði ríkir, vegna þess að það mun aldrei gerast í lýðræðisríki að hin endanlega lausn verði fundin á neinum lögum, hvað þá heldur að hægt verði að setja hin endanlegu lög um stjórn fiskveiða. Það er kannski rétt sem einn lögfræðingur sagði um allt kerfið, að það er mátulega stjórnlaust og flókið. Og þannig þarf það kannski að vera þegar vel er að gáð. Í umræðunni um málið gat ég þess um helgina að það væri óásættanlegt. Þó nokkrar breytingar hafa orðið og meðferð málsins hefur styrkt stöðu smábátaútgerðar frá því að ég lét þessa skoðun mína í ljós. Ég hef þar af leiðandi breytt afstöðu minni. Hér var líka til umræðu lagatexti sem var reyndar kominn og gekk út á óskir LÍÚ um það að veiðiskyldu yrði aflétt af rækjuveiðiskipum vegna þess að ekki veiddist eða fyrirsjáanlegt var að sá kvóti sem úthlutað var mundi ekki veiðast. En frá þessum texta var fallið og það breytti líka miklu. Hér var aðeins komið inn á innflutning skipa og hvort það væri eðlilegt og rétt að takmarka aðgang að miðunum með breytingu á siglingalögum hvað áhrærir skipakost. Það eru ekki mörg ár síðan að þessum reglum var breytt, það var 8. mars 1995. Með leyfi forseta, þá sagði svo, í lögum: ,,Skip, sem keypt er eða leigt frá útlöndum til skráningar hér á landi, skal hafa verið smíðað í samræmi við reglur viðurkennds flokkunarfélags um flokkuð skip eða sambærilegar reglur. Einnig skal slíkt skip fullnægja íslenskum lögum og reglum um styrkleika, búnað og haffæri. Skal skoðun fara fram áður en það er flutt inn. Að skoðun lokinni kveður siglingamálastjóri á um hvort hann mælir með innflutningi skips eða ekki.`` Þessi lagatexti sem ég var að lesa var breyting á eldri lögum frá 1993, þar sem var gengið var út frá því að ekki mætti flytja inn eldri skip en 15 ára. Þessi regla var afnumin. Þegar þetta mál var til umræðu, og á væntanlega eftir að koma upp aftur, þá spurði ég sjálfan mig: Er það Alþingis að setja útgerðinni nokkrar skorður um það á hvers konar skipum menn vilja stunda veiðar? Og er það Alþingis að hafa nokkur áhrif á það yfir höfuð hvort skip er kannski of stórt til ákveðinnar, tiltekinnar veiðiaðferðar eða of lítið? Það er ekki Alþingis að setja skorður við því að mínu áliti. Eðlilega á útgerðin að ráða því sjálf að teknu tilliti til þeirra krafna sem gerðar eru um aðbúnað og öryggismál. Ég tel hins vegar eðlilegt að líta til annarra átta varðandi innflutning á notuðum skipum, eðlilegt að reglur séu endurskoðaðar þegar skip eru skoðuð af Siglingastofnun og að eðlilegt væri að skoða þá líka hvernig það gengur fyrir sig í nágrannalöndum þegar eldri skip eru keypt þangað og skráð undir fána, t.d. Danmerkur. Það tel ég að sé eðlilegt, en ekki að setja boð og bönn um innflutning notaðra skipa. Ég nefni sem dæmi Júpíter. Það er nýuppbyggt skip en skrokkurinn er líklega síðan 1956. Nefna má Örn frá Keflavík, síldveiðiskip frá 1962. Aðeins eru eftir eitt eða tvö prósent af skrokki þess en skipið er allt nýendurbyggt vegna afbakaðra reglna sem þá voru í gildi. Um daginn var að koma skip á Austfirði sem var smíðað 1972 en það er tvisvar sinnum búið að endurbyggja það o.s.frv. Öll umræðan um stjórn fiskveiða hefur leitt til þess að markmið laganna hefur farið fyrir ofan garð og neðan. Það hefur skyggt á það sem þarf að gera í tiltektum laga um stjórn fiskveiða sem ákvæði þessarar lagasetningar gerir ráð fyrir, og ég styð heils hugar, þ.e. að endurskoðun skuli lokið fyrir lok fiskveiðiársins 2000/2001. Herra forseti. Í samræmi við það sem ég hef hér sagt í örstuttu máli þá mun ég styðja þetta frv., því að eins og ég sagði áðan þá mun sú breyting sem fram kom í hv. sjútvn. verða til þess að styrkja smábátaútgerð í landinu og það er auðvitað öllum mjög í mun að gera með tilliti til atvinnuöryggis hinna dreifðu byggða.

Herra forseti. Ég mun flytja stutta ræðu. Ræða mín verður ekki miklu lengri en átta mínútur. Eins og ég hef áður sagt við virðulegan forseta sé ég engan tilgang í löngum ræðum almennt. Það getur þó komið fyrir að tilefni gefist til að halda langar ræður. Herra forseti. Fiskimenn á smábátum eru búnir að fá nóg af því að vita aldrei frá ári til árs við hvaða skilyrði þeir eiga að búa. Það er í raun ærið nóg fyrir þessa sjómenn að berjast við náttúruöflin, þeir vilja vera lausir við baráttuna við hæstv. ríkisstjórn. Þeir vilja vera lausir við baráttuna við hæstv. ríkisstjórn ár eftir ár eftir ár. Ég sagði í upphafi máls míns að ég ætlaði ekki að flytja langa ræðu enda breytir það kannski núna út af fyrir sig litlu þó að ég færi að lýsa öllum þeim tillögum sem liggja fyrir á síðustu þingum frá stjórnarandstöðunni, hvaða áhrif þær hefðu og að ég færi að túlka áhrif þeirra. En það er ástæða til, vegna sífelldra og endurtekinna árása hæstv. ráðherra forsætis- og sjávarútvegsmála, að nefna að það liggja fyrir, eins og ég sagði áðan, tveir tugir tillagna frá stjórnarandstöðunni um breytingar á lögum nr. 38/1990. Að auki liggur fyrir tillaga um breytingar á þessum sömu lögum frá hv. formanni sjútvn. á þskj. 191, 189. mál frá síðasta þingi. Ég vil segja það, herra forseti, að ekki hefur verið hlustað á eina einustu tillögu af þeim sem fyrir liggja frá stjórnarandstöðunni og því er það til skammar fyrir þessa ráðherra að vera ekki viðstaddir við lok umræðunnar, það er til skammar fyrir hæstv. ráðherra að gerast tillögurukkarar eins og þeir hafa gert í sjónleikjum sínum í þessum umræðum og ekki var sístur harmleiksþáttur hæstv. sjútvrh. rétt áðan. Ég ætla aðeins, herra forseti, að árétta skoðun mína á því hvernig á að fara með þá báta sem frv. sem við erum að afgreiða snýst aðallega um. Ég tel að allir bátar við núverandi aðstæður að sex tonnum eigi að vera í krókaveiðikerfinu. --- Ég þakka hæstv. sjútvrh. að koma hér, ég var að skammast yfir ræðu hans rétt áðan. En ég er að árétta skoðun mína á þessum málum varðandi sex tonna bátana. Ég tel að dagakerfi, sem tryggði viðunandi afkomu, eða aflamarkskerfi með sama grundvallarsjónarmiði væri það kerfi sem hentar þessu útgerðarmynstri eða þessum bátaflota. Aflamarkskerfið er að mínu viti öruggasta kerfið til að koma í veg fyrir óskynsamlega og glæfralega sjósókn. Þetta segi ég alveg hikstalaust og hef sagt hér áður en grundvöllurinn verður að vera fyrir afkomu fólksins sem er með þessa báta. Ég vil enn þá, ekki síst fyrir það að hæstv. sjútvrh. er í salnum, ítreka að stór hluti sjómanna er ekki frjálsir menn. Frjáls maður er sá maður sem er frjáls gerða sinn. Frjáls maður er sá sem á kosta völ. Það þýðir að það sem hann gerir er í sátt við samvisku hans og siðferðisvitund á hverjum tíma sem hann tekur ákvörðun. Maður sem verður að vinna eftir þeim kostum sem framkvæmd íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins býður upp á er ekki lengur frjáls. Maður sem verður að henda veiddum afla, dauðum aftur í sjóinn vegna kerfisins sem hann býr við, er ekki frjáls maður. Maður sem býr við þann kost að hann verður að leigja til sín þorskkvóta á 96 kr. kílóið er ekki frjáls því að hann verður að henda öllum afla í sjóinn aftur sem gefur ekki arð. Sá sem býr við þessi skilyrði, herra forseti, er ekki frjáls. Sá sem verður að reikna 90 eða 96 kr. í kostnað við veiðar á hverju þorskkílói skilar ekki tekjum til ríkisins, hann skilar tekjum til sægreifans, hver sem hann er í hverju tilviki fyrir sig. Í þessum viðjum eru fjölmargir sjómenn í dag vegna framkvæmdar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ég segi vegna framkvæmdar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ekki vegna kerfisins. Herra forseti. Ég bað aðallega um orðið til að bera fram spurningar til hæstv. formanns sjútvn. og ég fagna því að hann er viðstaddur og vona að hann gefi sér tíma til að svara þessum spurningum. Þær lúta að hugmyndinni um 1.500 tonna byggðakvóta sem gert er ráð fyrir að unnt verði að úthluta á næsta fiskveiðiári. Ég tel að þau svör sem koma við þeim spurningum sem ég ber hér fram skipti mjög miklu máli. 1. Verður úthlutað aflaheimild til þeirra sem hafa selt eða leigt frá skipum sínum veiðiheimildir úr þessum kvóta? 2. Hvernig er úthlutunin hugsuð? Er um að ræða varanlega úthlutun eða er um að ræða úthlutun innan fiskveiðiársins þegar úthlutun fer fram? 3. Á hvern hátt er samráð við sveitarstjórnir hugsað? Munu sveitarstjórnir hafa eitthvað um það að segja hverjum verður úthlutuð veiðiheimild? 4. Verður það skilyrt að úthlutuð heimild skuli unnin í viðkomandi sveitarfélagi eða á að landa viðkomandi úthlutun í gegnum markað þannig að fiskurinn verði alveg rétt eins fluttur frá viðkomandi sveitarfélagi eftir markaðssölu? Þetta eru spurningarnar, herra forseti, sem ég bið hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, formann sjútvn., að reyna að gefa svör við. Ég ber þessar spurningar fram, herra forseti, vegna þess að það eru viðsjár á lofti varðandi afkomu sjávarbyggða víða í landinu. Það má t.d. bara nefna þær byggðir sem eru háðar rækjuvinnslu. Ég er ekki búinn að gera upp við mig hvort ég get stutt þessa tillögu. En svar skiptir mig miklu máli varðandi túlkun til þeirra sem nauðsyn getur orðið á að veita slíka byggðaaðstoð, sem gæti orðið um að ræða og eru líkur á að verði. Að lokum lýsi ég þungum áhyggjum af þeim vanda sem krókabátakarlar standa frammi fyrir varðandi val á kerfi eftir einn og hálfan mánuð héðan í frá. Þeir geta lent í að kalla yfir sig gjaldþrot vegna valsins. Þess vegna hef ég áhyggjur af þessari lagasetningu. Ég lýk máli mínu með því að segja: Þeir sem eiga völina í þessu tilviki eiga svo sannarlega einnig kvölina.

Herra forseti. Ég heyrði því miður aðeins síðari hluta ræðu hv. þm. þar sem hann var að lýsa hugmyndum sínum um hvernig ætti að stjórna veiðum krókabáta. Er það þá rétt skilið, eins og ég heyrði hv. þm. lýsa skoðunum sínum að hann sé algjörlega andvígur þeim sjónarmiðum sem fram koma í nál. jafnaðarmanna með þessu máli, að það eigi að taka veiðiréttinn af trillukörlunum og setja hann á uppboð?

Herra forseti. Það er ákaflega stutt svar við þessu. Ég er ekki á móti þeim hugmyndum sem við erum að fjalla um. Þær tillögur sem hafa verið settar fram af jafnaðarmönnum eru jafnt tillögur mínar sem þeirra. En ég sagði: Miðað við núverandi kerfi, miðað við núverandi aðstæður teldi ég best að þessir bátar væru allir í sama kerfinu, krókaveiðikerfinu, og helst á aflahámarki þannig að þeir gætu hagað sjósókn sinni við að sækja þennan afla við bestu aðstæður að þeirra vali. Þetta sagði ég, og þetta er miðað við það kerfi sem við búum við og höfum ekki haft nokkur tök á að breyta því að ekki hefur verið hlustað á eina einustu tillögu, utan þá sem ég man eftir núna í augnablikinu, það var hlustað á þá tillögu mína að það ætti að rannsaka áhrif veiðarfæra í Faxaflóa, þ.e. dragnótar og trolls, á lífríkið. Veittir voru í það fjármunir á sðasta ári en framkvæmdin varð engin. Framkvæmdin varð engin.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. skýr svör. Ég skil það svo að þrátt fyrir hugmyndir hans sé það meginstefna hv. þm. að það eigi að taka veiðiréttinn af trillukörlunum og bjóða hann upp og ég þakka hv. þm. fyrir að hafa lýst því svo skýrt sem hann gerði.

Herra forseti. Óhætt er að segja að að mörgu leyti hefur stjórnmálaumræða batnað á Íslandi á undanförnum árum. Að mörgu leyti reyna menn að tala saman með rökum og reyna jafnvel að setja sig í spor pólitískra andstæðinga, velta því fyrir sér af hverju þeir segi þetta eða geri tillögu um annað. Hinn gamli útúrsnúningastíll, sem tíðkaðist um áratuga skeið og var aðallega upprunninn í flokksblöðunum, heyrist minna í þessari stofnun en hann gerði mjög lengi. Ég held að ástæða sé til þess að fagna því að umræðan er að mörgu leyti orðin þroskaðri og menn reyna að setja sig inn í málin, ekki aðeins þau sem þeir eru sjálfir með heldur líka þann málflutning sem andstæðingar þeirra eru með. Nú er orðið ,,andstæðingur`` vandmeðfarið í þessu máli, einnig fyrir stjórnarflokkana. Það er líka vandmeðfarið fyrir okkur sem erum í stjórnarandstöðunni vegna þess að það þýðir ekki endilega það að við séum á móti öllu sem hinir eru með og það þýðir væntanlega ekki að stjórnarliðar séu á móti öllu sem við erum með. Það getur eiginlega ekki verið þannig vegna þess að þegar allt kemur til alls erum við í þessari stofnun í grófum dráttum til að láta gott af okkur leiða. Og ég held að það sé enginn maður hér í stofnuninni sem hefur ekki það markmið æðst í öllum verkum sínum þó okkur kunni að greina á um það hvernig það tekst á hverjum tíma. Þetta segi ég vegna ummæla sjútvrh. í dag sem mér finnst fjarska ósanngjörn í okkar garð. Í rauninni finnst mér líka að við eigum þau ekki skilin vegna þess að ég held að við höfum reynt að vanda okkur, a.m.k. reyndi ég það eins og ég hafði vitsmuni til í ræðu minni í dag. Ég hafði ekki hugsað mér að snúa út úr einu eða neinu. Ég hafði heldur ekki hugsað mér að lýsa því yfir að allt sem stjórnin segði í þessu máli væri vitleysa þó að ég viðurkenni vissulega að margt af því er þannig að ég gæti hugsað mér að hafa þetta talsvert mikið öðruvísi. Mér finnst t.d. ekki sanngjarnt að segja að ég hafi haldið því fram að óþarfi væri að bregðast við dómi Hæstaréttar. Það er ekki sanngjarnt. Það er alveg eins og ef ég segði að hæstv. sjútvrh. teldi að ekki ætti að bregaðst við dómi Hæstaréttar af því að frv. hans sé ónýtt í því skyni. Ég tel alveg ljóst að hann telur nauðsynlegt að bregðast við dómi Hæstaréttar og það teljum við öll hér í salnum. M.a. af þeirri ástæðu var það sem enginn stjórnarandstæðingur greiddi atkvæði gegn frv. við 2. umr., af því að samstaða er um það í stofnuninni að það verði að bregðast við dómi Hæstaréttar. Það er ósanngjarn málflutningur, og hann er ekki sæmilegur heldur, að gefa í skyn að einhver hér inni sé svo skyni skroppinn og/eða forhertur, nema hvort tveggja sé, að menn vilji ekki bregðast við dómi Hæstaréttar. Það hefur enginn maður sagt. Ég ætla að biðja hæstv. sjútvrh. að nefna einn einasta þingmann sem hefur haldið því fram að ekki ætti að bregðast við dómi Hæstaréttar, einn einasta þingmann. Ef hann hefur skilið orð mín þannig er ég þess fullviss að hann hefur ekki hlustað nógu vel vegna þess að ég hagaði orðum mínum ekki þannig. Ég frábið mér þá uppsetningu mála sem hann hafði hér frammi, sem er fyrir neðan virðingu þess ágæta manns sem gegnir nú starfi sjútvrh. Ég vil líka segja, herra forseti, að það er ekki meiningin af okkar hálfu með þeirri tillögu sem við alþýðubandalagsmenn fluttum við 2. umr. að gefa Hæstarétti langt nef. Svo er ekki. Við erum þeirrar skoðunar að tillaga okkar sé myndugt viðbragð við dómi Hæstaréttar. Þess vegna flytjum við hana, ekki af neinu öðru. Myndugt viðbragð við dómi Hæstaréttar. Ég ætla ekkert að fara að rekja það í ræðu minni hver afstaða einstakra manna hér í þessum sal er í samtölum við mig, en ég ætla bara að segja það alveg eins og er, í tilefni af ummælum hæstv. ráðherra og því hvernig hann kom að málinu gagnvart okkur: Það er fjöldinn allur af þingmönnum stjórnarflokkanna sem á afar erfitt með að standa að afgreiðslu málsins eins og ríkisstjórnin gerir tillögu um, á mjög erfitt með það. Og fjöldinn allur af þessum mönnum telur að það hefði alveg getað komið til greina að bregðast við til bráðabirgða með svipuðum hætti og við alþýðubandalagsmenn gerum tillögu um. Ég segi það líka að ég tel að í því efni höfum við --- þetta er skoðun mín, ég viðurkenni að hún er umdeilanleg --- lögfræðina okkar megin. Og ég tel að sú lögfræði sem við höfum okkar megin í þessum efnum sé ekkert verri en sú lögfræði sem hæstv. ríkisstjórn hefur sín megin. Ég tel að okkar lögfræðingar séu ekki óalandi og óferjandi, þeir sem við vitnum til, þó svo að þeir séu ekki á sama máli og þeir lögfræðingar sem stjórnarliðið kallaði til. Ég ætla hins vegar í ræðu minni núna ekkert að fara yfir það hverjir þessir lögfræðingar eru því að það hefur verið gert áður. En ég ætla þó að nefna einn lögfræðing sem talaði úr þessum stóli í utandagskrárumræðu um viðbragð við dómi Hæstaréttar strax í upphafi. Það er maður sem ég met mjög mikils og ég veit að mjög margir þingmenn meta mjög mikils. Það er lögfræðingurinn og alþingismaðurinn Ragnar Arnalds, sem sagði það með allskýrum rökstuðningi að ekki væri hægt að treysta því að viðbragð sem eingöngu byggðist á viðbragði við 5. gr. málinu dygði sem svar við dómi Hæstaréttar. Það er það sem við höfum verið að segja. Við höfum ekki verið að segja að það eigi ekki að bregðast við. Við höfum bara verið að segja að viðbragðið sé kannski ekki nægilega gott og við höfum leitt að því alls konar rök sem ég hef engan tíma til að endurtaka núna vegna þess að hæstv. forseti Alþingis boðaði atkvæðagreiðslu hér klukkan þrjú í dag, sem hefur svo dregist á langinn af því að sjútvrh. taldi ástæðu til að setja hér á almenna umræðu um sjávarútvegsmál, sem er fagnaðarefni. Allir þingmenn hér telja sem sagt að það verði að bregðast við í þessu máli. Við alþýðubandalagsmenn höfum sagt sem svo: Það á að setja inn ákvæði um að lögin gangi úr gildi. Og það er reyndar hugmynd sem við höfum verið með í gangi hér í mörg ár, m.a. í þingmáli sem við höfum flutt, ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, ég held að við höfum flutt það tvisvar. Í öðru lagi höfum við sagt: Jafnframt verður að setja í gang endurskoðun á lögunum í því skyni að nýtt kerfi taki gildi um leið og þetta sólarlagsákvæði kemur til framkvæmda. Höfum við skrifað það nákvæmlega niður hvað þá á að taka gildi? Við höfum nefnt ýmsa möguleika, eins og t.d. uppboð á hluta veiðiheimilda í áföngum og þannig niðurtalningu þessa kerfis í nokkur ár. Ég geri ráð fyrir því að við séum opin fyrir ýmsum öðrum hugmyndum vegna þess, herra forseti, að það er bara eitt ljóst í málinu og það er að núverandi kerfi, sem hæstv. sjútvrh. hefur varið með kjafti og klóm í átta ár er ólöglegt að mati Hæstaréttar Íslands. Mér finnst að honum farist ekki að vega að okkur jafnómálefnalega og hann gerði hér, maðurinn með hæstaréttardóm á bakinu, eftir að hafa reynt að berja þann skilning inn í þingið og þjóðina á undanförnum árum að hann sé með fullkomnasta kerfi í heimi. Ég held að hann ætti líka að líta í eigin barm og velta því fyrir sér hvort hann hafi kannski að einhverju leyti verið á villigötum og hvort Hæstiréttur hafi þar með verið að segja: Ráðherrann hafði rangt fyrir sér. Ráðherrann fékk dóm frá Hæstarétti fyrir þær áherslur sem hann hefur haft í sjávarútvegsmálum. Það finnst mér að hann megi skoða í þessari stöðu. Það eru auðvitað býsna mikil tíðindi að staðan sé þannig, þó að það sé auðvitað líka þannig að margir aðrir hafi komið að þessu máli með margvíslegum hætti á undanförnum árum. En fremstur meðal jafningja í þeim hópi er tvímælalaust hæstv. sjútvrh. Það er ekki nokkur leið að neita því. Ég tel að hann hafi í málflutningi sínum ekki bent á neinar aðrar færar leiðir. Mig langar að velta því upp, herra forseti, og ég veit að enginn getur svarað því, en ég velti þeirri spurningu fyrir mér eins og við öll: Hvað gerðist ef í sumar, þegar þingið er ekki að störfum, félli dómur í Hæstarétti sem felldi úr gildi hrygglengjuna í málinu, þ.e. 7. gr.? Hvað gerist þá? Er ekki skynsamlegt að búa sig undir það og fara í það núna, dagfari og náttfari, ef mögulegt er, að mynda um það samkomulag? Það veit auðvitað enginn hver annan grefur í kosningum nú frekar en áður. En það er augljóst mál að með tilliti til þess hve málið er alvarlegt og viðurhlutamikið og hvað það snertir mikil grundvallaratriði í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar, þá væri skynsamlegt að reyna að laða fram samstöðu hér í þessum sal hjá þeim flokkum sem ætla má að verði hér á vettvangi eftir kosningar a.m.k., um þá lendingu sem verður í þessum fiskveiðistjórnarmálum. Ég mundi þess vegna ekki telja það skynsamlegt í sporum sjútvrh. að berja frá mér stjórnarandstöðuna með þeim hætti sem mér finnst að hann hafi gert, þó að hann kunni kannski sem einstaklingur að komast létt frá henni þegar kemur inn á næsta kjörtímabil, þá munu aðrir þurfa að eiga við það að glíma að ræða við fulltrúa ýmissa stjórnmálaflokka í þessum sal og ómögulegt að segja hver myndar hér stjórn eftir næstu kosningar. Ég tel með öðrum orðum, herra forseti, að því miður sé það þannig að viðbrögð hæstv. ráðherra hafi ekki verið nógu málefnaleg og það er harmsefni, það er leitt til þess að vita. Mér finnst það ánægjulegt að hann hefur lýst því yfir að ekki sé hægt að takmarka stærð fiskiskipaflotans sem slíks bara með breytingum á siglingarlögum, það þurfi að gera á einhvern annan hátt, án þess að það liggi fyrir. Og ég krefst þess ekkert að hann svari því nákvæmlega hvernig það ætti að gera. Hæstv. sjútvrh. talar eins og hann hafi allt valdið og allt vitið í þessu máli. Við þekkjum undirskriftir gömlu dönsku einvaldskonunganna þar sem textinn var ,,Vi alene vider``, vér vitum einir. Mér finnst stundum örla á því eins og hæstv. sjútvrh. telji sig vera með fullkomið kerfi, þó svo að hann hafi, eins og aðrir, fengið á sig þennan svakalega dóm. Ég held hins vegar að það væri fróðlegt að velta því fyrir sér í þessu máli: Hversu sterk og traust er sú bygging sem hæstv. sjútvrh. talar úr í þessu máli? Það skyldi þó ekki vera glerhús þegar allt kemur til alls? Það skyldi þó ekki vera þannig að efasemdir séu í kringum hann eins og okkur hin? Eitthvað heyrðist mér að síðustu ræðumenn hér, fyrir utan hv. þm. Gísla Einarsson, væru ekki alveg þeirrar skoðunar að kerfið væri fullkomið. Eitthvað heyrðist mér að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson væri efins um að kerfið væri alveg fullkomið. Ég heyrði hann ekki mæra þetta kerfi. Ég heyrði hann þvert á móti segja að hann væri þeirrar skoðunar að hann væri ósammála sjútvrh. um allt nema eitt tiltekið atriði varðandi fiskveiðistjórnarkerfið. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er kosinn á þing af Sjálfstfl. Hann er fulltrúi Sjálfstfl. á Vestfjörðum. Og það er greinilegt að þeir eru í grundvallaratriðum ósammála um þetta kerfi. Það er alveg augljóst mál. Og hvað með næsta ræðumann, næsta talsmann Sjálfstfl., hv. þm. Kristin Pétursson, fiskverkanda á Bakkafirði, sem hér hefur setið á Alþingi áður og þekkir gjörla til þessara mála og talar af mikilli alvöru um þau? Jú, hann var kosinn fyrir Sjálfstfl., að ég best man, á Austfjörðum, varamaður hv. þm. Egils Jónssonar og hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur. Mætur maður sem hér hefur verið lengi og ég vil hlusta á. Hann er ósammála hæstv. sjútvrh. Það kemur með öðrum orðum í ljós að það eru a.m.k. tveir í ranni hæstv. sjútvrh. sem hreyfa spurningarmerkjum í þessu máli, það eru a.m.k. tveir. Kannski eru þeir fleiri? Kannski eru einhverjir sem hafa þagað í umræðunni og hefðu e.t.v. getað hugsað sér að leggja orð í belg með fleiri spurningarmerkjum? Talaði ekki hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson? Er hann ekki 6. þm. Reykv.? Er hann ekki kosinn af Sjálfstfl.? Hefur hann ekki um árabil verið formaður Sjómannafélags Reykjavíkur? Hann hefur verið í sjútvn. lengi, nýtur tiltrúar og stuðnings kjósenda í mínu kjördæmi, Reykjavík, og kosinn fyrir Sjálfstfl. Hreyfir hann ekki efasemdum í þessum sjávarútvegsmálum, þessum fiskveiðistjórnarmálum? Ja, ég heyri ekki betur. Þá hef ég talið upp, herra forseti, alla þá sem talað hafa fyrir Sjálfstfl. í þessum umræðum fyrir utan hæstv. ráðherra. Það kemur í ljós að þeir eru allir á móti honum. Þeir eru allir á móti honum. Væri þá ekki skynsamlegra með hliðsjón af því að draga af sér í skömmunum á okkur hin þegar menn hafa staðið sig jafnilla í því að treysta stöðuna í eigin ranni? Ég held, herra forseti, að það hafi komið mjög skýrt í ljós að hæstv. sjútvrh. skilar ekki þessari umræðu með þeim hætti sem a.m.k. ég vildi að hann gerði. Ég vildi heyra sjútvrh. viðurkenna það að málið sé flókið. Ég vildi heyra sjútvrh. viðurkenna það að stjórnarandstaðan teldi að bregðast þyrfti við dómnum. Ég vildi heyra sjútvrh. viðurkenna það að afstaða stjórnarandstöðunnar væri að vísu ekki fullkomin, en það væri þó verið að reyna að koma til móts við alvarleika stöðunnar með ýmsum hætti. Og ég hefði viljað heyra sjútvrh. viðurkenna að það verði að endurskoða þessi mál og fjalla um þau á ný á breiðum grundvelli. Ég hefði með öðrum orðum viljað að hæstv. sjútvrh. sýndi þinginu og þjóðinni sanngirni í því máli sem hér er uppi. Ég hóf mál mitt á því, herra forseti, að segja frá því að ég teldi að stjórnmálaumræða á Íslandi hefði breyst. Hún hefur breyst. Hún hefur þroskast. Hún er málefnalegri.

Sjálfstfl. hefur nú ekki þroskast.

Jú, það er nú margt sem bendir til þess, það hefur nú margt lagast þar líka, m.a. síðustu þrjá ræður, hv. þm. Þannig að það er nú eins og gengur þar eins og annars staðar að það er allt á réttri leið og það er ekki allt ýmist hvítt eða svart, heldur eru hlutirnir oft einhvers staðar þar á milli. Ég tel að stjórnmálaumræðan hafi þroskast, ekki síst vegna þess að menn eru komnir upp úr þessum gömlu skotgröfum flokksblaðanna, eins og þau voru hörðust hér áður, þó að ég verði að játa það að stundum sakna ég þeirra vegna þess að þá gengu menn nokkuð hreint til verks í pólitískri orrustu og þorðu að takast á eins og menn. En að sumu leyti fylgdu þeim alls konar leiðindi og skítkast sem er ósæmilegt fyrir viti bornar verur.

Góðir ritstjórar ...

Sumir höfðu góða ritsjóra, a.m.k. Alþýðublaðið. Önnur blöð eru mér of skyld til að ég segi margt um það. Vísir hafði jafnvel góðan ritstjóra um tíma. Mér dettur það í hug þegar ég lít hér mér á vinstri hönd. En það að slá allan málflutning stjórnarandstöðunnar út af borðinu með því að hún hafi ekki viljað bregðast við dómi Hæstaréttar, hún hafi viljað gefa Hæstarétti langt nef og slíkt, þetta er ekki málefnalegt. Svo mikið er víst, herra forseti, og gæti ég rökstutt það í ítarlegra máli ef hæstv. ráðherra kýs að halda þessari umræðu áfram sem ég þakka honum fyrir að hefja með jafnafgerandi hætti og hann gerði fyrr í dag.

Herra forseti. Það er svolítill kækur upp á síðkastið sem mér finnst vera nýlunda, var a.m.k. ekki svo þegar ég kom hér fyrst inn á þing, að stjórnarandstaðan bregður gjarnan á það ráð þegar henni er mætt með rökum í umræðum að koma upp og halda því fram að nú sé bara verið með útúrsnúninga og ómálefnalegar upphrópanir. Ég man eiginlega ekki eftir upp á síðkastið að stjórnarandstaðan hafi mætt málefnalegum rökum með öðrum hætti en þessum og satt best að segja finnst mér það ekki vera mikil framför í umræðu í þinginu. Ræða hv. 8. þm. Reykv. var um margt athygliverð. Hann hélt því til að mynda fram sem dæmi um ómálefnaleg viðbrögð af minni hálfu að ég hafi haldið því fram í ræðu minni að stjórnarandstaðan vildi ekki bregðast við dómi Hæstaréttar. Það sem ég benti á var einungis það sem hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa sagt í ræðum sínum og með tillöguflutningi að óþarfi væri að bregðast við dómi Hæstaréttar fyrr en eftir fjögur ár. Ég ætla ekki að endurtaka röksemdir mínar gegn tillögu þeirra. En það var ekki annað sem fólst í ummælum mínum. Ég get ekki séð að stjórnarandstaðan né flm. tillögunnar geti hlaupið frá því að hugmyndir þeirra hafa verið þær að ekki þurfi að bregðast við þessu fyrr en eftir fjögur ár. Mér finnst í því vera fólgið að verið sé að gefa Hæstarétti langt nef. Stjórnarandstaðan getur auðvitað haft á því aðrar skoðanir. Henni er það frjálst en það er mitt mat að svo sé. En annað fólst ekki í orðum mínum og er ekki málefnalegt að koma upp og segja annað. Ég var hins vegar ekki að gagnrýna stjórnarandstöðuna fyrir að hafa dregið brtt. til baka. Það er mikill misskilningur og hv. þm. stjórnarandstöðunnar mega ekki vera hörundsárir út af því vegna þess að ég var þvert á móti að hæla þeim fyrir að hafa dregið tillöguna til baka. Ég taldi það bera vott um að þeir hafi tekið mark á málefnalegri gagnrýni á tillöguna og mér fannst og finnst enn að þeir séu menn að meiri fyrir að hafa dregið hana til baka. Það er sjaldan sem þeir standa upp og kveinka sér undan hrósi. Ég man eiginlega varla eftir að menn hafi kvartað undan hrósi fyrr en hv. 8. þm. Reykv. gerir það nú. Hv. 8. þm. sagði svo að stjórnarandstaðan hefði lögfræðina sín megin. Það má vel vera en ég sé engin lögfræðirök í fjögurra ára frestun. Það eru engin lögfræðirök á bak við það að fresta því að taka ákvörðun. Það eru einhver allt önnur rök. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með vangaveltum um það en ég get alveg fullyrt að frestun á því að taka ákvörðun, það er engin lögfræði fólgin í því. Hv. þm. sagði svo að ekki væri víst að breytingar á 5. gr. einar og sér dygðu til að mæta kröfum Hæstaréttar. Ég skal ekkert fara að lengja umræðuna í deilur um það en ég er alveg klár á því að frestun á því að taka ákvörðun dugar ekki til að mæta kröfum Hæstaréttar. Það er óþarfi að fara í orðaskak út af því hverjir bera ábyrgð á þessum lögum. Ekki ætla ég að víkja mér undan þeirri ábyrgð. Að vísu stóð svo á að ég greiddi þeim ekki atkvæði á sínum tíma vegna þess að ég og flokkur minn vorum þá ósáttir við það sjóðakerfi sem búið var til í kringum lögin en efnislega var ég fylgjandi því meginstjórnkerfi sem komið var á fót og hef síðan bæði varið það og tekið þrátt í að þróa það. En mér finnst svolítið öfugsnúið þegar einn af þeim hv. þm. sem greiddu þó atkvæði með frv. segir að aðrir sem gerðu það ekki beri dóminn á bakinu og ýjar að því að Hæstiréttur hafi verið að fella dóm yfir ummælum þeirra eða framgöngu sem hafa verið að verja kerfið en ekki lögunum sjálfum sem voru samþykkt með atkvæðum tilgreindra þingmanna á sínum tíma, heldur hafi verið að fella dóm yfir --- ja, ég skildi það helst svo --- ræðum þeirra sem hafa verið að verja fiskveiðistjórnarkerfið. Vel má vera að þetta hafi verið misskilningur en mér fannst það ekki ýkja málefnalegt af hv. þm. sem greiddi þessum lögum atkvæði á sínum tíma að lýsa því yfir að þeir sem ekki greiddu þeim atkvæði bæru hæstaréttardóminn á bakinu öðrum fremur. En finnist hv. þm. þetta málefnalegt framlag í umræðuna á hann það auðvitað við sjálfan sig. Herra forseti, ég vildi aðeins gera þessar örfáu athugasemdir vegna ræðu hv. 8. þm. Reykv., en aðalatriðið er þó það að tilefni þessara ummæla var að ég var að hæla stjórnarandstöðunni og hrósa henni fyrir að hafa dregið tillöguna til baka.

Virðulegi forseti. Vissulega er ánægjulegt hvað sjálfstæðismenn þurfa að tjá sig mikið um þetta mál því þeir hafa haldið uppi umræðum í mestallan dag og það sem er ánægjulegast við að veita athygli í þeirri umræðu er að þeir eru aldeilis ekki sammála. Mér er jafnvel til efs að hæstv. sjútvrh. sé mjög sáttur við þær tillögur sem hann ætlar að fara að greiða atkvæði um á eftir þó svo það kunni að vera að hann greiði atkvæði með þeim. Hæstv. sjútvrh. segir að stjórnarandstaðan hafi engar tillögur flutt í málinu. Á þessu kjörtímabili hafa 18 þingmál legið fyrir Alþingi, flutt af stjórnarandstöðunni, sem varða efni þess máls sem hér er verið að afgreiða, annars vegar tillögur um að auka atvinnufrelsi og hins vegar að gera það sem Hæstiréttur bendir á, að tryggja að drjúgur hluti þjóðarinnar geti notið arðsins af sameiginlegri auðlind. Flestöll þessi mál ganga út á nákvæmlega það þannig að fjölmargar tillögur liggja fyrir frá stjórnarandstöðunni um það hvernig hægt væri að taka á þessu máli. Hæstv. dómsmrh. viðurkenndi það nánast í máli sínu áðan að stjórnarandstaðan hefði lögfræðina með sér í afstöðu sinni til þessa máls, og það er ánægjulegt, en stjórnarandstaðan hefur ekki bara lögfræðina með sér. Stjórnarandstaðan hefur réttlætið með sér og samkvæmt skoðanakönnun DV í dag hefur stjórnarandstaðan þorra þjóðarinnar með sér líka í afstöðu sinni til þessa frv. þar sem yfir 70% lýsa yfir stuðningi við þann málflutning stjórnarandstöðunnar að sú aðgerð sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir sé ekki aðgerð til að fullnægja niðurstöðu dóms Hæstaréttar. Það er ánægjulegt að hafa ekki bara lögfræðina heldur líka réttlætið og þorra þjóðarinnar með sér.

Herra forseti. Það er nýtt að lögfræðin felist í því að fresta ákvörðunum og það er alveg nýtt fyrir mér að réttlætið sé fólgið í því að fresta ákvörðunum, en þeir uni glaðir við sitt sem líta svo á.

Hvorki réttlætið né lögfræðin eru fólgin í því, virðulegi forseti, að fresta ákvörðunum, heldur að framkvæma þær tillögur sem stjórnarandstaðan hefur flutt og varða það efni málsins, þ.e. aukið atvinnufrelsi annars vegar og hins vegar að tryggja drjúgum hluta þjóðarinnar arðshlutdeild í hinni sameiginlegu auðlind. Þetta er réttlætið, virðulegi forseti, sem hæstv. sjútvrh. hefði verið nær að taka sér til fyrirmyndar og sem yfir 70% þjóðarinnar og mikill meiri hluti fylgismanna hans eigin flokks telur að eigi að fullnægja. Hæstv. sjútvrh. og félagar hans eru hvorki að fullnægja réttlætinu, lögfræðinni né vilja meginþorra þjóðarinnar með þeirri afgreiðslu sem á að fara fram. Þeim væri nær að gera það.

Herra forseti. Ég ætla bara að minna hv. þm. á að flokkur hans hefur ekki flutt neinar tillögur í umræðunni og af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur engin önnur tillaga verið flutt en að fresta afgreiðslu málsins eða fresta því að taka afstöðu til málsins í fjögur ár og talsmenn flokks hans hafa margsinnis lýst því yfir að þeir hafi ekki mikið annað fram að færa en að fresta því að taka þessa afstöðu í þennan tíma.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. sjútvrh. til hamingju með þá sterku sannfæringu sem hann hefur í málinu. Það hefur minnkað í seinni tíð að menn flytji mál sitt af jafnmikilli sannfæringu og hann gerir. Það er eins og hann hafi fundið hinn endanlega sannleika. Það var mjög algengt hér fyrr á öldinni að menn töldu sig hafa uppi hinn endanlega sannleika. Hann er eiginlega fyrsti maðurinn í þessum ræðustóli í mjög langan tíma sem telur sig greinilega vera með algerlega fullkomið mál sem er yfir alla gagnrýni hafið og ég hlýt að óska honum allra heilla með þá sannfæringu hans vegna þess að meira get ég ekki sagt því það er alveg sama hvað er sagt við þennan ráðherra, hann hlustar ekki á það. Ég ætla þó að bæta hinu við, herra forseti, að gallinn við viðbrögð ríkisstjórnarinnar í málinu er aðallega sá að hann er ekki viðbragð. Að mínu mati er þetta ekkert viðbragð og að mínu mati felst í frv. ríkisstjórnarinnar frestun á því að taka á málinu. Þeim mun verri frestun en sú tillaga sem ég flutti því að frestunartillaga ríkisstjórnarinnar, sem hér á að lögfesta, gengur út á það að fresta þessu vandamáli um ótiltekinn tíma þangað til Hæstiréttur lemur þá aftur í hausinn.

Herra forseti. Það er alveg kórrétt hjá hv. 8. þm. Reykv. að ég hef haft býsna mikla sannfæringu fyrir því að þetta kerfi þjónaði okkur best til að ná tveimur höfuðmarkmiðum fiskveiðistjórnar á Íslandi, að vernda og byggja upp fiskstofnana og ná góðum efnahagslegum árangri. Allar reynslutölur á báðum sviðum sýna það. Ég hef hins vegar sagt æ ofan í æ og það líka í þessari umræðu: Ef einhverjir sýna mér fram á að hægt sé að ná þessum markmiðum betur með öðrum leiðum þá er ég mjög fús til að ræða það, en það hefur enginn gert í þessari umræðu og ekki heldur hv. 8. þm. Reykv.

Ég verð að fagna þessari yfirlýsingu alveg sérstaklega því að hæstv. sjútvrh. viðurkennir að hugsanlegt sé að kerfið sé ekki alveg fullkomið. Nú hefur hann haft átta ár til að rannsaka kerfið. Hæstiréttur er að vísu búinn að dæma af honum kerfið. Hann heldur samt áfram að berja höfðinu við stein Hæstaréttar. Ég ætla því að spyrja hann núna: Hvað er það helst í kerfinu sem hann teldi tímabært að breyta? Af hverju gerir hann ekki tillögu um að breyta kerfinu þannig frekar en gera tillögu um að vandanum sé frestað um ótiltekinn tíma? Hvað er það sem hann vill breyta í kerfinu?

Herra forseti. Lengi hefur verið ljóst að kerfi eins og þetta og öll önnur kerfi þarf að þróa, menn þurfa að laga það að aðstæðum á hverjum tíma og það höfum við verið að gera og það eiga menn eftir að gera. Ég tel að ýmislegt mætti bæta. Ég tel til að mynda að framsalstakmarkanir í núgildandi löggjöf séu of miklar. Ég held að þar megi gera á breytingar til að bæta raunverulega og efla markaðsleg áhrif kerfisins. Það er ýmislegt af því tagi sem ég held að menn þurfi að huga að, en aðalatriðið er það að ég er sannfærður um að þetta kerfi hefur skilað góðum árangri. Allar reynslutölur sýna það. Mat erlendra stofnana sem hafa borið saman árangurinn af þessu kerfi og öðrum kerfum sýna það. Mat sérfræðistofnana háskólamanna sýna að þetta kerfi hefur skilað miklum efnahagslegum árangri. Mat erlendra lánastofnana sem hafa verið að meta lánshæfi Íslands hefur verið það að þetta hafi verið forsendan fyrir stöðugleikanum í íslensku efnahagslífi og ég held að við Íslendingar getum verið býsna stoltir yfir þeim árangri sem kerfið hefur skilað.

Forseti getur ekki stillt sig um að vekja athygli á því að það er um ein og hálf klukkustund síðan fyrirspurninni var útbýtt og nú er svarið komið. Hæstv. ráðherrar eru oft gagnrýndir fyrir að vera seinir til svars og þess vegna er ástæða til að þakka fyrir nú þegar svar berst samdægurs.

Virðulegi forseti. Ég tel að full ástæða sé til að þakka hæstv. forsrh. og hæstv. forseta fyrir það hversu skjótt þeir hafa brugðist við báðir tveir til þess að veita upplýsingar um það sem ég spurðist fyrir um fyrir einni og hálfri klukkustund síðan. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á þessu svari því að þar kemur í ljós að þær upplýsingar sem gefnar voru nú nýverið um heildarlaun æðstu embættismanna ríkisins, föst mánaðarlaun, segja ekki nema hálfa söguna. Þorri þeirra er með miklu hærri föst mánaðarlaun heldur en fram kom í þeim upplýsingum vegna þess að stærstur hluti þeirra er með fasta yfirvinnu greidda mánaðarlega fyrir utan sín grunnlaun. Ég tel ástæðu til að þakka fyrir þessar upplýsingar og vekja athygli á því að ráðherrar eru með lægst launuðu opinberu embættismönnum af þeim embættismönnum sem Kjaradómur fjallar um svo að maður tali nú ekki um vesalingana sem hér sitja á fundi.

Herra forseti. Umræður sem hér hafa farið fram í dag hafa um margt verið athyglisverðar og málefnalegar að mínu viti og ég sé í sjálfu sér ekki eftir þeim tíma sem varið hefur verið til umræðunnar. Til mín hefur verið beint fáeinum spurningum sem ég vil leitast við að svara af fremsta megni. Fyrst er fyrirspurn frá hv. 8. þm. Reykv. um skilning á ákvæðum í brtt. sem varða viðmiðun þorskaflahámarksbáta til úthlutunar á aflahlutdeild í aukategundum. Skilningurinn er á þann veg að velja á tvö bestu ár bátanna af árunum 1996, 1997 og 1998 og þau tvö bestu eru síðan grundvöllurinn að hlutdeild bátsins eftir þeim reglum sem gilt hafa um það hingað til og munu gilda áfram. En áður en valdar eru tvær bestu tölurnar eru aflatölur fyrir árið 1998 tvöfaldaðar og þannig breytt talan fyrir árið 1998 ásamt hinum tveimur eru þær þrjár tölur sem valdar eru tvær úr. Í öðru lagi beindi hv. 8. þm. Reykv. til mín tilmælum um nánari útlistun á fyrirkomulagi varðandi ráðstöfun aflaheimilda sem Byggðastofnun eru faldar og enn fremur komu fram beinar spurningar frá hv. 5. þm. Vesturl. um það efni sem ég vil reyna að svara. Í fyrsta lagi spurði þingmaðurinn hvort úthlutað yrði aflaheimild til þeirra sem selt hafa eða leigt frá sínum eigin veiðiheimildum, hvort útvegsmenn þeirra skipa ættu kost á að fá aflamark til veiða á yfirstandandi fiskveiðiári. Það er ekki útilokað. Það fer eftir aðstæðum hverju sinni. Eins og við höfum lagt málin upp í sjútvn. gerum við ráð fyrir að þessar aflaheimildir séu til ráðstöfunar til að bregðast við tilteknum aðstæðum. Við gerum ráð fyrir að einkum sé leitast við að búa til áætlun sem sé líkleg til varanlegrar lausnar, að svo miklu leyti sem unnt er að skilgreina það í bráð og lengd, fremur en að menn grípi til tímabundinna aðgerða sem auðvitað er þó ekki hægt að útiloka að geti komið til. Við gerum ráð fyrir því að Byggðastofnun í samráði við sveitarstjórnir hafi forgöngu um að búa til áætlun til lausnar þeim vanda sem menn hafa skilgreint að er til og að um þá áætlun sem niðurstaða verður um að hrinda í framkvæmd verði gerður samningur milli aðila sem eru þá framkvæmdamenn í viðkomandi sveitarfélagi, þ.e. útvegsmenn, fiskverkendur eða aðrir sem gefa sig fram til þess að vera í forsvari fyrir atvinnulífinu, samningsaðilar sem þeir fá til sín til þess að skjóta stoðum undir þeirra áform og síðan Byggðastofnun. Við gerum ráð fyrir að allt verkefnið sé skilgreint nákvæmlega og um það gerður samningur þannig að menn séu bundnir af því að hafa lofað að gera ákveðna hluti og geti þá þurft að sæta ábyrgð ef um samningsrof verður að ræða. Þess vegna getum við ekki útilokað að þáttur í lausn málsins á einhverjum stað verði útvegsmaður sem eigi bát sem hann hafi leigt veiðiheimildir af það ár. Í öðru lagi er spurt: Hvernig er úthlutun hugsuð? Er um að ræða varanlega úthlutun eða er um að ræða úthlutun innan fiskveiðiársins þegar úthlutun fer fram? Svarið er að eingöngu er um að ræða aflamark sem er til ráðstöfunar, þ.e. það sem kallað er ársúthlutun, en samningur sem gerður kann að vera getur orðið til lengri tíma en eins árs. Ef það er niðurstaða manna að til þess að koma fótunum undir viðkomandi atvinnufyrirtæki þurfi kannski aðstoð í tvö ár, þá er það mögulegt. Í þriðja lagi: Á hvern hátt er samráð við sveitarstjórnir hugsað og munu sveitarstjórnir hafa eitthvað um það að segja hverjum verði úthlutað veiðiheimildum? Svarið er já. Þær munu hafa áhrif á það. Það verður hlustað mjög vandlega á sveitarstjórnir en við viljum ekki binda hendur Byggðastofnunar í því. Við teljum rétt að hún fái frjálsar hendur um að móta reglurnar. Vera kann að menn setji það upp að sveitarstjórnir verði að eiga frumkvæði að málinu og það kemur til álita að mínu viti. En ekki þykir rétt að festa það fyrir fram í lagatexta. Í fjórða lagi: Verður það skilyrt að úthlutuð heimild skuli unnin í viðkomandi sveitarfélagi eða á að landa viðkomandi úthlutun í gegnum markað þannig að fiskurinn verði alveg eins fluttur frá sveitarfélagi eftir markaðssölu? Þarna er ekki alveg ótvírætt svar en við hugsum málið þannig að það verði meginverkefnið að efla atvinnuna í viðkomandi byggðarlagi þannig að menn hljóta að miða að því að fiskurinn verði veiddur og unninn af fólki úr viðkomandi byggðarlagi af fyrirtækjum sem þar eru. Það kann að vera í einhverjum litlum byggðarlögum að ástæða þyki til að styrkja tiltekna atvinnustarfsemi þó að þar sé engin fiskvinnsla á bak við. Herra forseti. Ég vona að mér hafi tekist að gera bæði hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 8. þm. Reykv. skýrari grein fyrir þessum áformum. Ég vek athygli á því að verði þetta samþykkt mun Byggðastofnun fara í að undirbyggja almennar reglur í þessu sambandi og sú stjórn sem nú situr mun væntanlega móta það að svo miklu leyti sem hægt er á næstu mánuðum. Síðan verður kosin ný stjórn að afloknum næstu alþingiskosningum og það verður þá verkefni nýrrar stjórnar að taka við því, fullklára og hefja framkvæmd málsins á nýju fiskveiðiári. Ég vil víkja að einu atriði enn sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Suðurl. þar sem því var haldið fram að skriflegu erindi frá smábátasjómönnum hefði verið stungið undir stól á fundi sjútvn. og þeim aðilum meinað að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég vil bera til baka þessa fullyrðingu þingmannsins og þykir miður að hún hafi verið sett fram að óathugðu máli. Staðreyndin er sú að bréfum er ekki dreift samstundis að jafnaði heldur einfaldlega sett í möppur nefndarmanna þar sem þau eru aðgengileg þeim þegar þeir kjósa svo sjálfir. Í þessu tilviki var bréfið einungis staðfesting á þeim sjónarmiðum sem bréfritarar höfðu komið á framfæri á fundi nefndarinnar fyrr um daginn og því ekkert nýtt í bréfinu sem nefndarmönnum var ókunnugt. Það hafði því engin áhrif á umræðuna í nefndinni hvort menn fengu bréfið í hendurnar einhverjum mínútunum fyrr eða seinna. Ég vildi, herra forseti, leiðrétta þessa fullyrðingu og vænti þess að ekki verði um að ræða misskilning af þessum toga eftirleiðis. Herra forseti. Þar sem umræðunni er að ljúka vil ég árétta eitt sem mér finnst standa upp úr eftir alla þessa umræðu. Það er auðvitað margt í okkar sjávarútvegi með þeim hætti að ekki eru allir sammála um hlutina. Um sum atriðin er meira ósamkomulag en önnur. En eitt held ég að menn verði að hafa í huga og það er að umræðunni, sem auðvitað er nauðsynleg til að leiða menn áfram frá einu ágreiningsefni til lausnar þess þannig að hægt sé að glíma við annað, getur aldrei lokið. Sjávarútvegurinn er svo stór þáttur í íslensku þjóðfélagi að það verða alltaf uppi álitaefni og um hann verða alltaf skiptar skoðanir. Svo er það nú, þannig hefur það verið og það mun verða svo áfram. Menn mega ekki vænta þess að sú umræða sem menn eru í núna og þær aðgerðir eða tillögur sem menn eru að biðja um eða viðhorf sem menn eru að lýsa leiði til þess að þeir finni hina endanlegu niðurstöðu í þessum efnum. Ég vil segja um upphaf þeirrar umræðu sem fram hefur farið í þinginu undanfarnar vikur eða síðan í byrjun desember, þ.e. hæstaréttardóminn, að burt séð frá afstöðu manna til dómsins sjálfs, þá finnst mér að hann hafi leitt eitt af sér sem er mjög jákvætt. Það er að menn verða að fara að hugsa þessi mál. Menn geta ekki lengur litið svo á að við búum í óumbreytanlegum veruleika. Allt sviðið er undir sem eðlilegt er. Dómurinn ýtir við mönnum og menn verða því að fara að hugsa hlutina og brjóta heilann um hvaða tillögur þeir vilja leggja fram eða hvaða efnisatriði menn eru ósáttir um. Ég vænti þess að með þeirri tillögu sem stjórnarmeirihlutinn leggur til, að hefja endurskoðun laganna, þá höfum við einmitt mætt óskum um umræðu um sjávarútvegsmál á breiðum grundvelli um þá þætti málsins sem menn kjósa að taka upp. Ég ætla ekki að lýsa viðhorfum mínum til málsins í einstökum atriðum eða löggjafarinnar. Ég hef oft gert það og þau eru öllum mönnum kunnug sem um þau vilja vita. En ég vænti þess að endurskoðun laganna á næstu tveimur árum leiði til einhverrar niðurstöðu. Það myndast einhver pólitískur meiri hluti á bak við tiltekna niðurstöðu að þeirri endurskoðun lokinni. Kannski felast í þeirri niðurstöðu litlar breytingar. Kannski felast í þeirri niðurstöðu meiri breytingar. Ég legg áherslu á það að lokum, herra forseti, að þegar menn eru búnir að ákveða hvernig þeir vilja hafa hlutina í náinni framtíð, þá þurfa þeir að breyta því sem þeir hafa yfir í það sem þeir vilja og það verður að gerast hægt og rólega því að við erum með mikla hagsmuni undir og við getum ekki leyft okkur að fara ógætilega í þeim efnum.

Herra forseti. Það er hyldýpisgjá á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli. Brtt. stjórnarmeirihlutans við 3. umr. hafa ekki bætt þar úr. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafa vikist undan dómi Hæstaréttar í stað þess að bregðast við honum. Lögin sem Alþingi er hér að setja festa betur í sessi yfirráð fárra yfir auðlindinni og auka möguleika þeirra sem fengið hafa ókeypis úthlutun veiðiheimilda til að selja aðgang að fiskimiðunum nú með heimild til að selja sóknardaga. Þetta er alfarið mál stjórnarmeirihlutans eins og það hefur verið unnið. Þess vegna mun þingflokkur jafnaðarmanna sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar eins og fram hefur komið í umræðum að viðbragð ríkisstjórnarinnar við frv. sem hér er til meðferðar sé ófullnægjandi. Ég tel reyndar að verið sé að skjóta vandanum á frest um ótiltekinn tíma og þannig megi segja, eins og hæstv. sjútvrh. hefur orðað það í öðru samhengi, að stjórnarmeirihlutinn vilji gefa Hæstarétti langt nef með þeirri afgreiðslu sem hér er uppi. Ég tel það ekki við hæfi, tel eðlilegast að ríkisstjórnin beri ein ábyrgð á þessu máli og við alþýðubandalagsmenn munum ekki greiða atkvæði í þeirri atkvæðagreiðslu sem hér fer fram á eftir.

Herra forseti. Þegar þetta frv. kemur til lokaafgreiðslu hlýt ég að lýsa bæði vonbrigðum og miklum efasemdum um viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans í máli þessu. Túlkunin á dómi Hæstaréttar sem lögð er til grundvallar er hæpin. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar orka mjög tvímælis og vinnubrögðin í þessu máli hafa verið óvönduð, ruglingsleg og einkennst af óvenjulegum hringlandahætti. Það mun eiga eftir að koma mönnum í koll. Ég harma að menn skuli ekki hafa notað tækifærið og stokkað spilin upp, notað dóm Hæstaréttar sem tilefni til þess að reyna að breyta löggjöf um stjórn fiskveiða þannig að skárra samkomulag væri um þau mál. Við 2. umr., herra forseti, greiddum við þingmenn þingflokks óháðra atkvæði gegn vissum ákvæðum frv. og brtt., við studdum önnur en sátum hjá við meginefni málsins. Ég gagnrýni, herra forseti, þá niðurstöðu sem hér er að verða, lýsi allri ábyrgð af slökum og slælegum vinnubrögðum á hendur ríkisstjórninni og greiði þessu frv. ekki atkvæði.

Herra forseti. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess að nota aflamark sem fiskveiðistjórnarkerfi. Hins vegar er það svo að flestar þær breytingar sem gerðar hafa verið á lögunum frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, hafa að mínu mati verið heldur til hins verra, flestar þeirra. Svo er um þessar brtt. sem við erum að fjalla um núna. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þessi sérstaki dómur Hæstaréttar, þar sem Hæstiréttur er farinn út í það að vinna eins og gerist í sumum öðrum löndum en hefur ekki verið venja hér, að túlka lögin eftir þeim straumum sem eru í þjóðfélaginu, kallar á það að menn bregðist við og þess vegna styð ég þessar brtt. þó að ég telji þær ekki til bóta fyrir fiskveiðistjórnarkerfið í heild.