Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af hæstv. ríkisstj. til staðfestingar brbl. frá 20. ágúst s.l., um breyt. á l. um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins. Í frv. felast þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi, að heimilt sé að skerða stofnfé síldveiðideildar hlutatryggingasjóðsins á árinu 1952 þrátt fyrir ákvæði l. um, að þetta stofnfé megi ekki skerða. Í öðru lagi, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast allt að 4 millj. kr. lán, sem síldveiðideildin tekur hjá hinni almennu fiskideild sjóðsins, og sömuleiðis að ákveða, að ríkissjóður greiði vexti af lánum deildarinnar. Í þriðja lagi, að togarar, sem stunduðu síldveiðar sumarið 1952, njóti bóta úr sjóðnum, en skv. l. er svo til ætlazt, að sjóðurinn greiði eingöngu bætur til bátaflotans, enda eingöngu greitt í sjóðinn af þeim afurðum, sem hann aflar. - Þessu til viðbótar, sem ég nú hef sagt, má taka það fram, að á árinu 1950 var með sérstökum l. veitt heimild til þess að skerða stofnfé síldveiðideildarinnar. Þetta stofnfé er að upphæð 2.5 millj. kr. Það kom ekki til þess á árinu 1950, að stofnféð yrði skert, heldur var sú leið farin, að sjóðurinn tók lán til greiðslu bóta, sem staðið hefur síðan, að því leyti sem hann notaði ekki sínar eigin tekjur til að greiða bæturnar. Þess vegna var það svo nú, þegar til mála kom að greiða bætur eftir sumarsíldveiðarnar 1952, að þetta stofnfé var enn fyrir hendi, og þurfti því sérstaka heimild til þess að skerða það. Það fé, sem nú hefur verið notað til þess að greiða bætur vegna sumarsíldveiðanna í ár, er samtals 6.4 millj. kr., skv. upplýsingum, sem n. hefur fengið hjá stjórn sjóðsins um það efni. Sú upphæð er þannig fengin, að það er fyrst og fremst stofnfé deildarinnar, 2.5 millj., sem nú verður notað, og þar að auki nokkrar tekjur, sem deildinni höfðu safnazt síðan 1950, og svo í þriðja lagi lán, sem stjórn sjóðsins hefur tekið með ábyrgð ríkisins skv. brbl., en ég skal taka það fram, að skv. þessum sömu upplýsingum hefur 4 millj. kr. heimildin ekki verið notuð nema að nokkru leyti. Lánin, sem síldveiðideildin hefur tekið 1950 og aftur 1952, eru nú samtals um 4 millj. kr., og af þeirri upphæð á ríkissjóður að greiða vexti samkvæmt því, sem segir í þessu frv. Sjútvn. hefur haft frv. til athugunar og borið það saman við brbl., sem gefin voru út 20. ágúst s.l., og að lokinni þessari athugun leggur hún til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það hefur nokkuð verið rætt um það, að mjög æskilegt væri, að stofnaðir yrðu sjóðir til styrktar íslenzkum námsmönnum hér og erlendis, og í samræmi við þá skoðun var lögfest hér á þingi í fyrra frv. um lánasjóð stúdenta, sem fram kom fyrir áhrif stúdenta sjálfra, með því að þeir völdu þann kostinn að mynda sjóð úr tillögum ríkisins til styrktar stúdentum, m. ö. o. að endurgreiða styrkinn í stað þess að fá hann kvaðalaust. En á þennan hátt má mynda sjóð, sem á sínum tíma getur orðið öflug stoð fyrir námsmenn við háskólann. Á síðustu fjárlögum var gerð sú athugasemd við fjárveitinguna til styrktar námsmönnum erlendis, að 275 þús. kr. af fjárveitingunni skyldi verða lagt fram sem lán handa námsmönnum. Þetta hefur verið framkvæmt á þann hátt, að mönnum, sem nám stunda erlendis, var veitt þetta fé til láns með lágum vöxtum og góðum greiðsluskilmálum, mjög svipað því, sem l. um lánasjóð stúdenta gera ráð fyrir. Með því að taka þannig nokkuð af þeim fjárframlögum, sem ríkið veitir til styrktar námsmönnum erlendis, og lána það, í staðinn fyrir að láta það af hendi kvaðalaust, er hægt að mynda á tiltölulega skömmum tíma nokkuð stóran sjóð, sem gæti komið að mjög miklu gagni fyrir þá menn, sem stunda nám erlendis, en hafa ekki sjálfir efni á að kosta sig. Í þessu frv., sem hér er lagt fram, er gert ráð fyrir því, að þriðjungur þeirrar fjárhæðar, sem þingið leggur fram hverju sinni í þessu skyni, gangi í þennan sjóð. Ég tel, að þetta sé rétt leið, sem hér er verið að fara, og margir telja, að þetta sé heilbrigðari leið og komi að mörgu leyti að betri notum heldur en þær fjárveitingar, sem látnar eru af hendi kvaðalaust og án endurgjalds. - Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er flutt um breyt. á l. um Háskóla Íslands, er flutt samkv. beiðni háskólaráðs, í því skyni að veita nemendum háskólans nokkru meira aðhald í námi, en verið hefur. Það eru oft notuð orðin „akademískt frelsi“, þegar rætt er um nám við háskólann, og akademískt frelsi hefur af mörgum verið skilið þannig, að það veitti þeim, sem nám stunda við skólann, ótakmarkað frelsi til að ákveða sjálfir, hversu lengi þeir stunda þetta nám, og að hvorki ríkisvaldið né stjórnir skólanna eigi að taka sig fram um það að takmarka þetta frelsi að neinu leyti. Nokkur deila hefur verið um skyldu skólans á hendur nemendum að taka þátt í íþróttum. Ég held, að ekki séu margir af borgurum háskólans, sem hafa á móti þessu ákvæði. - Ég heyri, að það eru nokkrir stúdentar hér, sem telja það viðeigandi að gera háreysti á pöllunum. - En ég vil endurtaka, að það er ekki almennt, sem þessi urgur er í háskólastúdentum. Hins vegar hefur því verið haldið fram, að það væri skerðing á þeirra „akademíska frelsi“, að þeim sé gert að skyldu að stunda íþróttir, sem talið er yfirleitt í erlendum skólum aðalsmerki allra góðra háskólaborgara og ekki síður lagt upp úr því af nemendum, en háskólunum sjálfum, þeim sem taldir eru á hæsta menningarstigi, að menn taki almennt þátt í íþróttaiðkunum í skólunum. fIér hefur borið helzt til lítið á því, að háskólastúdentar skari mjög fram úr í íþróttum, að undanteknum fáum mönnum, svo að almennt getur það ekki talizt. Hins vegar verður það að teljast eðlilegt, að ríkið geri nokkra kröfu til þeirra manna, sem stunda nám við háskólann. Þjóðin leggur á sig miklar byrðar til þess að halda þessu námi uppi, og það er ekki nema eðlilegt, að þær kröfur séu gerðar til þeirra manna, að námið sé stundað af alúð og að fé, sem þjóðin ver í þessu skyni, sé ekki kastað á glæ og það sé ekki eftir duttlungum þeirra manna, sem námið stunda, hversu miklu fé þjóðin þarf að verja í menntun þeirra. - Ég skal ekki við þessa umr. orðlengja þetta frekar. Ég er reiðubúinn að taka þátt í frekari umr. um málið, ef ástæða verður til. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur gert hér grein fyrir því í stórum dráttum, hvaða hugsun muni liggja að baki því hjá háskólaráði að óska eftir, að þau ákvæði, sem greinir í frv. því, sem ríkisstj. hefur hér lagt fyrir Alþ. um breyt. á háskólalögunum, séu lögleidd. Ég get ekki látið hjá líða að gera við þessa umr. málsins nokkrar athugasemdir við þetta frv., sem ég vildi leyfa mér að vænta að sú hv. n. sem fær það til meðferðar, taki til athugunar við meðferð málsins. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að það er auðvitað eðlilegt, að það séu gerðar nokkrar kröfur til stúdenta eins og annarra þeirra, sem hlunninda njóta í sambandi við skólavist, bæði í háskóla og öðrum skólum, og það er ekkert við því að segja, að það sé gert og að einhver takmörk séu sett fyrir því, hvað menn mega vera lengi við sitt nám. Hitt er annað mál, að hér ber að minni hyggju líka að líta á önnur atriði, og mæli ég þar út frá nokkurri reynslu. Við vitum það, að það er þannig málum háttað hér á okkar landi, og ég álít, að það sé verulegur kostur, að menntamenn hér vinna yfirleitt fyrir sér sjálfir, og það er hygg ég meira um það hér á landi, heldur en víða annars staðar úti um heim, að t. d. stúdentar í háskólum vinni fyrir sér sjálfir. Ég verð nú að álíta, að einmitt þetta atriði hafi mikla uppeldislega þýðingu og sé til bóta og stuðli að því verulega að skapa háskólaborgaranum eða stúdentinum möguleika til aukins þroska, meiri heldur en hann hefði jafnvel getað fengið með því að sitja fleiri klukkustundir á skólabekk, því að það er að sjálfsögðu ekki einhlítt um uppeldi, hvorki í háskóla né í öðrum skólum. að menn lesi sínar bækur, heldur þurfa þeir einnig að þroska sig á öðrum sviðum. Bezti þroskinn álít ég að sé nú það að kynnast hinni daglegu lífsbaráttu og að verða á sem mestan hátt að treysta á sína eigin getu og sinn eigin dug til að komast áfram, og eins og ég sagði, þá er það áreiðanlega meiri hluti stúdenta, sem eru við nám hér í háskólanum, sem að verulegu leyti kostar nám sitt sjálfur. Ég hef vikið að þessu hér vegna þess, að einmitt þetta atriði gerir að verkum, að það má ekki setja eins strangar reglur um tímasókn stúdenta eins og ella mætti gera, ef þeir hefðu nóg að bíta og brenna til þess að kosta sitt nám og þyrftu þar af leiðandi ekki að hafa áhyggjur út af því, hvernig þeir ættu að framfleyta sér við námið. Mér er kunnugt um það, að fjöldamargir stúdentar, og það menn, sem hafa tekið ágæt próf í háskóla og staðið sig eftir háskólapróf mjög vel í sínu fagi, hafa oft og tíðum ekki haft aðstöðu til að sækja tíma í háskólanum nema mjög takmarkað. Og ég er nú þeirrar skoðunar, að stúdentar almennt leiki sér ekki að því að sækja ekki tíma, svo framarlega sem þeir stundi nám sitt af alvöru og ætli sér að ljúka prófi. Hitt er allt annað mál, að ef sýnt er, að stúdent er aðeins til málamynda í háskóla og hugsar sér alls ekki í neinni alvöru að stunda sitt nám, þá er það atriði, sem enginn getur mælt bót, og er sjálfsagt, að eitthvert aðhald sé í því efni. En ég álít, að það verði að hafa hliðsjón af þessari sérstöðu - ég hygg, að ég megi segja sérstöðu íslenzkra stúdenta - hversu mikill fjöldi þeirra verður að vinna fyrir sér sjálfur. Og einmitt á þessum tíma, þegar mjög hefur nú þrengt að með atvinnu, kostnaður við nám hefur stórhækkað, þá er þeim mun meiri ástæða til að taka tillit til þessarar aðstöðu námsmannanna. Það er einnig annað atriði, sem mér finnst vera næsta einkennilegt í þessu frv., og það er í sambandi við íþróttaskylduna. Ég þekki ekki persónulega þessa íþróttaskyldu. Hún var ekki komin nema að nokkru leyti til framkvæmda, þegar ég var í háskóla. Ég skal hins vegar játa. að það var byrjað á þessu íþróttanámi, en ég reyndi eins og margir aðrir að komast undan því. Það má segja, að það hafi ekki verið mikil víðsýni í því, og vitanlega er það alveg rétt, að það er bæði fyrir stúdenta sem aðra sjálfsagt að reyna að þjálfa sig ekki síður líkamlega, en andlega og ekkert við því að segja. En hitt finnst mér ganga nokkuð langt, þegar gert er ráð fyrir því og því slegið föstu hér í 2. gr. þessa frv., að ef stúdent hafi ekki lokið tilskildu prófi í íþróttum, þá megi gera strangari kröfur til hans um frammistöðu á prófi í þeirri námsgrein, sem hann hefur aðallega farið í háskólann til að stunda. Þetta er atriði, sem ég álít að sé í hæsta máta óeðlilegt og ósanngjarnt. Það er ekkert við því að segja, að íþróttir séu þarna stundaðar og eitthvert aðhald sé um það, en ég vildi mjög alvarlega beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að íhuga það, hvort hér er ekki óhæfilega langt gengið í þessu efni. Það er sem sagt gert algert ráð fyrir því að skipa íþróttunum þarna sérstakan sess, og þetta fag á að vera skyldunámsgrein í hvaða deild háskólans sem er, og það á blátt áfram að geta orðið stúdent að fótakefli við hans aðalnám, ef hann hefur ekki lokið einhverju tilskildu prófi í leikfimi. Ég efast nú satt að segja um það, að það muni neitt sérstaklega auka hæfni stúdents eða kandídats í læknisfræði eða lögfræði, eða hvaða fræðigrein sem hann annars stundar, hvort hann kemst yfir hestinn eða ekki. Og af þeim sökum vil ég mjög eindregið beina því til hv. n., að hún taki einnig þetta atriði til athugunar. Það má kannske segja, að það sé ekki nema eðlilegt að fara í þessu eftir till. háskólaráðs og að það hafi ekki verið undarlegt, þó að hæstv. menntmrh. féllist á að flytja þetta frv. eftir tilmælum þess ráðs, en það hefur hins vegar, að því er ég hygg, oft eða jafnvel oftast verið talið eðlilegt að hafa eitthvert samráð einnig við samtök stúdenta, þegar verulegar breytingar hafa verið gerðar á reglugerð. Ég vildi nú einnig beina því til hv. menntmn., að hún leitaði álits stúdentaráðs háskólans um þessar breytingar og heyrði þær röksemdir, sem sá aðili kynni einnig að hafa fram að færa í sambandi við þetta mál. Ég ætla svo ekki frekar að ræða málið á þessu stigi, en vil sem sagt ítreka það, að ég tel mikla nauðsyn bera til, að ekki sé flanað að setningu lagaákvæða sem þessara án þess að taka til greina allar þær aðstæður, sem íhuga þarf.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði í sambandi við íþróttakennsluna, að í frv. sé gert ráð fyrir sérstöku prófi í leikfimi eða íþróttum, þá stendur hér, að nemandinn skuli hafa notið tilskilinnar kennslu í íþróttum. Ég vil enn fremur benda á, að hér er ekki um neitt nýmæli að ræða. Í gildandi lögum háskólans stendur, að stúdent, sem ganga vill til prófs, skuli áður hafa lokið undirbúningsprófum o. s. frv., þar á meðal, að hann hafi notið kennslu í íþróttum ekki skemur, en fjögur kennslumissiri. Nú er þetta numið burt úr lögunum með fyrrnefndu ákvæði frv. og að mér sýnist gert vægara en verið hefur. Þegar í frv. er talað um, að nemandi skuli hafa notið tilskilinnar kennslu í íþróttum, þá er það að sjálfsögðu kennsla, sem háskólaráð setur reglur um og telur eðlilega. En nú er ákveðið í l., að stúdentar skuli hafa tekið þátt í íþróttum í fjögur ár. Út af hinu „akademíska frelsi“ vil ég benda á, að þetta frelsi í hinum almenna skilningi þess orðs er óðum að hverfa úr sögunni víða um lönd. Það er mjög víða, sem nú er farið að taka upp mjög strangt eftirlit með því, hvernig stúdentar sækja skólana. Og það er einmitt af því, sem ég gat um í fyrri ræðu minni, að ekki er talið viðeigandi, að jafnvel þessar æðstu menntastofnanir landanna séu reknar á þann hátt, að þar sé ekkert tekið tillit til þess, hvað lagt er á þjóðfélagið til þess að halda þeim uppi. Og svo er talið eðlilegt, að þær nái þeim tilgangi, sem að er stefnt. En tilgangurinn er auðvitað sá, að þeir menn, sem þessar stofnanir sækja, geti náð tilskilinni menntun á ákveðnum tíma, nema einhver sérstök forföll valdi, og þá er að sjálfsögðu alltaf tekið tillit til þeirra. Ég efast ekki um, að Háskóli Íslands muni ekki óska þess, að settar séu reglur, sem á nokkurn hátt geti talizt ósanngjarnar. Út af því, sem hv. 2. þm. Eyf. ræddi um í sambandi við þá stúdenta, sem vinna fyrir sér jafnframt því, sem þeir stunda námið, þá er ég alveg á sama máli og hann um það, að sjálfsagt er að taka tillit til þeirrar sérstöðu og sjálfsagt að gera þessum mönnum á allan hátt kleift að stunda vinnu jafnframt náminu, ef það er gert í fullri einlægni og fullri alvöru. Ég efast ekki um það, að háskólinn telur sér skylt að taka tillit til aðstöðu slíkra manna í sambandi við námið.



Herra forseti. Upphaflega voru l. um háskólann þannig, að stúdentar mættu ganga undir embættispróf þegar þeim sýndist, hafi þeir áður staðizt fyrirskipuð undirbúningspróf, þ. á m. próf í heimspekilegum forspjallsvísindum. Síðan var þetta þrengt nokkuð, og voru um það nokkrar deilur á þeim tímum, og nú virðist mér eiga að ganga þó nokkuð lengra í þá sömu átt. Ég verð að segja, að það mál, sem fyrst og fremst hlýtur að vaka fyrir manni, þegar búin er út reglugerð og útbúin l. viðvíkjandi háskólanum, er, á hvern hátt hægt sé að tryggja, að nemendur aðeins með tilliti til þess, hve efnilegir þeir eru fyrir þjóðfélagið, geti átt kost á að læra þar og að ljúka sínum prófum og það án tillits til þess, hvort þeir eru fátækir eða ríkir. Og ég held, að öll breyting, sem eigi að verða á háskólal., eigi að miðast við það, að þjóðinni sé tryggt að fá sem bezt fólk útskrifað úr háskólanum og að skapa sem beztar aðstæður þar án tillits til efnahags og aðstöðu nemendanna. Nú er svo komið, að þó nokkuð af þeim mönnum, sem ljúka stúdentsprófi og langar til þess að halda áfram og eru jafnvel manna efnilegastir til þess, getur ekki haldið áfram vegna fátæktar. Ég hef sjálfur orðið var við það í sumar, að nemendur, sem útskrifuðust í vor, hafa ekki einu sinni í sumar getað fengið vinnu til þess að vinna fyrir sér, ekki vegavinnu eða aðra vinnu til þess að vinna fyrir sér til þess að geta haldið áfram við háskólann. Ég veit, að þeir menn, sem þannig er ástatt um og búa kannske hér og hvar uppi í sveitum, munu reyna að lesa, vegna þess að þá langar til þess. Þeir munu reyna að lesa heima á bæjunum, þar sem þeir búa, munu reyna að afla sér þeirra kennslubóka, sem prentaðar eru, munu reyna að ná til þeirra bóka, sem fjölritaðar eru eða vélritaðar eða skrifaðar upp, til þess að reyna þannig að stúdera sjálfir, eins og fátækir stúdentar hafa gert á Íslandi um nokkrar aldir. Ef á að skylda þessa menn til þess að búa hér í Reykjavík og stunda hér nám, þá ber líka skylda til að tryggja þeim, að þeir geti haldið sér uppi hérna og að þjóðfélagið kosti þá. Það er ekki hægt að fara að setja l., þar sem menn eru skyldaðir til þess að sækja svo og svo marga tíma á hverjum vetri eða til samans á háskólatímanum, og útiloka þá frá því, ef þeir hafa ekki efni á að búa í Reykjavík. Slíkt er að gera það að sérréttindum fyrir yfirstétt Reykjavíkur og hennar börn að njóta okkar æðstu menntunar. Og það er orðið of mikið um þau sérréttindi nú þegar. Það getur verið, að gagnvart sumu af því fólki þurfi að skapa mikið aðhald og það séu til ýmsir nemendur, sem þurfi á því að halda, af því að þeir hafa ekki allt of mikinn áhuga fyrir fræðunum, - að það þurfi að halda þeim að því að lesa, m. a. með því að kontrolera stundirnar hjá þeim. En á sama tíma væri verið að útiloka menn, sem fyrir fátæktar sakir gætu ekki búið hér í Reykjavík og gætu ekki sótt tímana, en væru að reyna að lesa sjálfir heima. Og það er ekki rétt. Ég held, að þetta verði sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að taka til alvarlegrar athugunar. Það er vafalaust rétt, að ríkið geri kröfu til þeirra manna, sem eru við háskólann. En krafan, sem ríkið gerir til þeirra, felst fyrst og fremst í þeim prófum, sem þeir verða að undirgangast, hvort mennirnir hafa lært sjálfir, hvort þeir hafa stúderað þær bækur, sem eru í þeirra fögum, heima hjá sér eða við háskólann, jafnvel þó að þeir hafi ekki sótt háskóla nema einn vetur, ef það er um fög að ræða, sem hægt er að komast þannig af við, - ég veit, að það eru fög, sem ekki er hægt að komast þannig af með, það er ekki hægt í læknisfræðinni eða slíku, - og ef þeir geta staðizt sín próf, hví þá ekki að leyfa þeim það? Við skulum að vísu tala um, að ríkið geri kröfu til stúdenta. En við skulum muna eftir hinu, að einstaklingar, sem stunda nám, einstaklingar, sem hafa hæfileika og vilja til að stunda nám, eiga líka sínar kröfur. Þeir eiga kröfur til ríkisins og til þjóðfélagsins, að þjóðfélagið og ríkið hjálpi þeim til þess án tillits til þeirra efnahags. Og ég held, að hvað snertir breyt. á háskólal., þá væri það meira til þess að hjálpa þjóðinni til að fá betri háskólaborgara og betri menn útskrifaða, ef það væri sett í l., að ríkisstj. væri skyldug til þess að útvega hverjum háskólaborgara vinnu að sumrinu, svo að þeir gætu unnið fyrir sér, heldur en að fyrirskipa honum að hafa sótt svo og svo marga tíma að vetrinum. Ég held líka, að það mætti gera það auðveldara fyrir stúdenta, sem ekki geta efna vegna kostað sig í Reykjavík, að læra við háskólann. Ég held, að það mætti fjölrita eða prenta meira af fyrirlestrum prófessoranna við háskólann, heldur en nú er gert. Ég held jafnvel, að það væri meira í þeim anda að gefa þjóðinni möguleika til þess að hafa aðgang að þeim vísdómi, sem í háskólanum er fluttur. Ég held, að okkar stefna í þessum málum eigi að vera frekar að gera háskólann aðgengilegri og þá menntun, sem þar er veitt, fyrir meiri fjölda heldur en nú er, heldur en að gera ráðstafanir, - ég veit, að það vakir ekki fyrir þeim, sem leggja þetta til, - þær ráðstafanir, sem því miður mundu verða til þess, eins og efnahagsástandið er nú, að þrengja kosti ýmissa þeirra efnaminnstu, en oft og tíðum máske efnilegustu. Ég vildi þess vegna vonast eftir, að hv. n., sem fær þetta til meðferðar, athugi þetta mjög vel. Þá er spursmálið viðvíkjandi því akademíska frelsi, sem vissulega er oft misnotað, en líka hefur vissa kosti, sem við skulum ekki ganga alveg fram hjá. Það er talað um, að það þurfi að vera meira aðhald. Aðhald getur verið gott. En það raunverulega, sem reynir á við háskóla og hefur verið lengst af sem aðhald, er sjálfsaginn. Það er það, að í hverjum manni búi svo sterk löngun til þess að öðlast þá þekkingu, sem þarna er verið að veita, að hann þess vegna leggi það á sig að sækja tíma og stúdera utan við tímana. Það er sá sjálfsagi, sem fyrst og fremst á að efla við háskóla. Ég held, þó að ég því miður þekki ekki Háskóla Íslands af eigin reynd, að það séu frekar of miklar tilhneigingar til þess að gera háskólann að menntaskóla nr. 2 heldur en að gera hann að virkilegum háskóla. Ég held, að okkar háskóli líði frekar undir því að vera of mikill embættismannaskóli heldur en að vera stofnun, sem elur menn upp til andlegs frelsis og vísindalegra áhugamála. Ég held þess vegna, að það eigi mjög vel að athuga, áður en farið er að setja ákvarðanir, sem mundu miða að því, að menn sætu á sama hátt á skólabekkjum í háskólanum eins og menn gera í menntaskóla. Það er vafalaust alveg rétt, að það eru ýmsir, sem þurfa þetta aðhald. En siðurinn hefur nú einu sinni verið sá, að í háskóla fá þeir að fara í hundana, sem vilja, og hinir, sem hafa áhuga, þeir brjótast áfram. Þjóðfélagið þarf meðal annars á því að halda að sigta þarna úr og menn sigti ur sjálfir, menn séu ekki teknir sömu tökunum eins og meðan þeir eru enn þá skólabörn, heldur séu menn látnir vita af því, að þeir séu frjálsir menn, sem eiga það undir sjálfum sér, hve langt þeir komast í þessu og hvort þeir nokkurn tíma ljúka prófi. Og ég held, að við megum ekki fara út á það að líta allt of mikið á okkar háskóla sem embættismannaskóla. Ég gæti trúað, að við ættum að ýta meira undir það en gert hefur verið. að háskólinn væri fyrir okkur almenn miðstöð, þótt það þýddi það, að það yrðu kannske meiri deilur og meira almennt líf við háskólann en núna er - meira rætt um lífsins vandamál, heldur en núna er. Það var ef til vill ekki sízti kosturinn við Kaupmannahafnarháskóla fyrir okkur, að allir andlegir straumar í Evrópu bárust miklu fyrr til Íslands. Og við megum alvarlega vara okkur á því að láta ekki okkar háskóla verða neinn andlegan stöðupoll. Við þurfum að sjá til þess, að í háskólanum sé lifað og hugsað, sé ekki aðeins verið að læra undir próf, aðeins til þess að verða góðir embættismenn. Ég skal ekki segja mikið um þetta íþróttamál. Ég er ekki vel að mér í þeim hlutum. En út af því, sem hæstv. menntmrh. sagði um aðalsmerki í sambandi við íþróttirnar, þá verð ég nú að segja, að ég hefði nú frekar hugsað mér, að ef það væri eitthvað, sem við Íslendingar ættum við okkar háskóla að krefjast sem aðalsmerkis af okkar stúdentum. þá væri það t. d., að þeir væru nokkuð vel að sér í Íslendingasögunum og okkar íslenzku bókmenntum. Ef það væri eitthvað, sem við ættum að heimta, að allir menntaðir menn, að allir háskólaborgarar vissu og sköruðu fram úr í, þegar þeir stæðu með stúdentum annarra þjóða, þá væri það að þekkja vel og greina bókmenntir okkar, sögu okkar, Íslendingasögur. Ég held, að það væri það aðalsmerki, sem væri miklu nær heldur en íþróttirnar, þrátt fyrir alla þeirra kosti. Það, sem við þurfum að leggja upp úr, samhliða því sem við útskrifum góða sérfræðinga, er að útskrifa þarna virkilega menntaða menn, menn, sem hafa eins alhliða þekkingu á viðfangsefnum nútímans og mögulegt er, en standa samt föstum grunni í sögu okkar þjóðlífs. Ég vil vonast til þess, að hv. menntmn., sem fær þetta nú til meðferðar, ræði þetta mál vel, ekki aðeins við það háskólaráð, sem óskað hefur eftir, að þetta væri flutt hér inn, heldur einnig alveg sérstaklega við stúdentana sjálfa, við þeirra ráð og þeirra samtök, og hlusti á þeirra meiningu og þeirra skoðanir í þessum efnum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa 1. umr. mikið. En þar eð ég á sæti þetta ár í háskólaráði, vil ég ekki láta hjá líða að láta í ljós nokkrar aths. út af þeim ræðum, sem fluttar hafa verið af þeim ræðumönnum, sem talað hafa. Það kemur, sem betur fer, ekki oft fyrir, að þm. hver á fætur öðrum - bæði þm. úr stuðningsflokkum stjórnarinnar og hv. stjórnarandstöðu - standi upp til þess að andmæla frv. og byggi andmæli sín svo að segja einvörðungu á röngum forsendum og hafa ekki, að því er virðist, gert sér það ómak að kynna sér það mál, sem til umr. er, og skal ég finna þessum orðum mínum stað. Það er um það talað, að í þessu frv. felist skerðing á akademísku frelsi, það felist í því skerðing á skilyrðum stúdenta til þess að vinna fyrir sér og í þriðja lagi felist í því aukning á íþróttaskyldunni. Allt er þetta misskilningur, sem betur fer. Ég væri þeim algerlega sammála um að vera á móti þessu frv., ef í því fælist skerðing á sönnu akademisku frelsi, ef í því fælist skerðing á skilyrðum stúdenta til þess að vinna fyrir sér og ef í því fælist aukning á íþróttaskyldunni. En sem betur fer er þetta ekki. Allt þetta er hreinn misskilningur. Hvað er akademískt frelsi? Akademískt frelsi er fyrst og fremst frelsi kennara og nemenda til að kenna og nema það, sem hugurinn girnist og samvizkan býður. Það er þetta fyrst og fremst. Akademískt frelsi á að vera andlegt frelsi. Í því á auk þess að felast réttur til þess að fá í háskóla sannprófaða þekkingu sína, hvernig sem hennar verður aflað, hvort sem hennar hefur verið aflað innan skólaveggja eða annars staðar. Í þessu frv. er ekki setning, sem skerðir skilyrði stúdenta til þess að fá sannprófaða sína þekkingu eftir sem áður og á sama hátt og hingað til, hvort sem þekkingarinnar hefur verið aflað innan háskólaveggja eða utan þeirra. Í frv. er ekki setning, sem skerðir frelsi kennara eða nemenda til þess að nema það, eins og ég orðaði það, sem hugurinn girnist eða samvizkan býður þeim. Þess vegna er í frv. engin skerðing á akademisku frelsi. Það er ekki akademiskt frelsi að hafa leyfi til þess að slæpast við nám. Því heldur enginn fram. Það, sem gert er með þessu frv. hvað nám snertir, er, að háskólinn áskilur sér rétt til þess að prófa þá menn með nokkuð öðrum hætti, sem ekki hafa stundað nám sitt eftir reglum, sem háskólinn óskar að setja og engin ástæða er til þess að halda fyrir fram, að óreyndu, að muni verða ósanngjarnar eða óheppilegar. Menn verða að athuga, út á hvað frv. gengur, og mér finnst í tilefni af ræðum hv. 2. þm. Eyf. og hv. 2. þm. Reykv. ekki vera ástæðulaust að rifja það upp með örfáum orðum. Í þessu frv. stendur það eitt umfram það, sem þegar stendur í lögum, að háskólaráð skuli hafa heimild til þess að skylda kennara til þess að skrá það, hvenær stúdent sæki hjá þeim tíma, til þess að fylgjast með því, hversu rækilega hver einstakur stúdent sækir tíma í háskólanum, og til þess að setja um það reglur, að til þess að mega ganga undir venjulegt háskólapróf, þá skuli menn hafa orðið að sækja ákveðna hlutfallstölu af tímum eða ákveðinn tímafjölda í hverri grein og sé þá sett um það reglugerðarákvæði, hvað það hámark skuli vera hátt. Ég skal taka það fram, að ég tel það ekki eiga að vera mjög hátt. Það væri jafnóskynsamlegt að hafa það mjög hátt eins og að hafa það ekkert, eins og nú er. Hins vegar, ef menn óska ekki eftir að stunda nám á þann máta að sækja þennan tilskilda kennslutímafjölda, þá er háskólanum í frv. heimilað að prófa þá menn, sem það gera ekki, með nokkuð sérstökum hætti, þ. e. a. s. að prófa þá nokkru víðtækar heldur en hina, sem stundað hafa reglulegt nám í háskólanum og sótt hafa alla tilskilda tíma eftir þeim reglum, sem settar eru. Þetta er engin nýjung í skólamenntun. Það þekkja allir, sem nokkuð eru kunnugir skólum hér á landi. t. d. menntaskólunum, sem senda menn í háskólann, að þar er gerður greinarmunur á annars vegar innanskólaprófum og hins vegar utanskólaprófum og svolítið aðrar kröfur gerðar til þeirra, sem taka utanskólapróf. Það er enn fremur kunnugt öllum þeim, sem þekkja til náms í fjölmörgum háskólum nágrannalandanna, að nákvæmlega þetta er gert þar. Það er gerður á því greinarmunur, hvort menn ganga undir háskólaprófin sem reglulegir innanskólanemendur, sem fylgt hafa fyrirframgerðum námsáætlunum, eða hvort menn hafa aflað sér sinnar þekkingar annars staðar, annaðhvort í öðrum háskólum eða með öðrum hætti. Það er mjög algengt í háskólum annars staðar, að þeir prófi sína eigin nemendur með öðrum hætti en nemendur, sem stundað hafa nám í öðrum háskólum, - mjög algengt og ég vil segja regla. Það er þetta, sem er gert ráð fyrir hérna, og annað ekki. Menn verða að hafa það í huga, hvað próf eru í raun og veru. Próf eru eins konar tilraun til þess að gera úrtaksathugun á þekkingu nemendanna, og próf reglulegra nemenda eru alltaf eins og þau eru í skjóli þess, að nemendurnir hljóti að hafa öðlazt vissa þekkingu á því að hafa stundað reglulegt nám. Þeim mun minna sem hið reglulega nám er, þeim mun strangari eru prófin höfð alls staðar. Og það er því fullkomlega rökrétt, að ef menn hafa kosið að afla sér sinnar þekkingar utan hinna venjulegu háskólaveggja, þá geta prófin ekki verið jafnörugg eins og þau eiga að vera, ef þau eru með nákvæmlega sama hætti og gagnvart þeim mönnum, sem fylgt hafa reglulegri námsbraut innan veggja skólans. Ég veit, að þetta eru svo einfaldir hlutir, að ástæðulaust ætti að vera að ræða þá svona ýtarlega á þessum vettvangi. Mér hefur verið sagt það, að jafnvel hér í háskólanum hafi sumir kennararnir haft þann sið í munnlegum prófum að prófa þá stúdenta með nokkuð öðrum hætti, sem þeir vita um að hafa ekki sótt tíma reglulega. Um þetta framferði hefur verið nokkuð deilt bæði meðal stúdenta og kennara. hvort það sé eðlilegt og sanngjarnt, og háskólakennararnir hafa þegar leyfi til þess að gera þetta. Það getur enginn meinað þeim þetta samkvæmt þeim reglum, sem núna eru, og mér vitanlega hafa aldrei komið fram kröfur um að banna slíkt. En það, sem nú er gert, er að gera þetta að reglu, sem gildi fyrir alla, gera það að skyldu fyrir alla kennara að taka nokkurt tillit til þess í prófunum, hvort stúdentarnir hafa stundað reglulegt nám samkvæmt fyrirframgerðum námsáætlunum eða ekki. Það má auðvitað spyrja, hvort ástæða sé til þess að veita þetta aukna aðhald, þ. e. a. s. hvetja með þessu stúdenta frekar til að stunda nám innan veggja háskólans en gera það annars staðar, því að kjarni þessara reglna er auðvitað það, að með þessu móti, ef að lögum yrði, mundi sá stúdent, sem stundaði nám sitt í háskólanum, eiga nokkru auðveldara með að ganga undir próf en sá stúdent, sem aflaði sér þekkingar annars staðar. Auðvitað má um það deila, hvort þetta sé sanngjarnt eða ekki sanngjarnt, - hvort það sé sanngjarnt að hvetja menn frekar til að stunda námið á þann hátt að sækja tíma heldur en að gera það með sjálfsnámi. Ég held, að reynslan í háskólanum hafi sýnt það, að nám hafi yfirleitt lengzt dálítið. 5–6 ára nám kannske lengzt um að minnsta kosti missiri og allt að tveim missirum vegna þess, að nemendur hafa ekki haft þetta aðhald, og í raun og veru telja kennararnir það í sumum greinum tvímælalaust að minnsta kosti missirislengingu, svo að í raun og veru ætti þetta að geta orðið sparnaður að þessu leyti, að námstími styttist, ef menn tækju upp þann sið í ríkari mæli en gert hefur verið að fylgja fyrirframgerðum námsáætlunum og stunda námið innan veggja háskólans. Ég skal endurtaka það og leggja á það sérstaka áherzlu, að með þessu er ekki verið að meina mönnum að ganga undir próf, þó að þeir komi aldrei inn í háskólann, að svo miklu leyti sem það er ekki talið óhjákvæmilegt. Og allir eru sammála um, að í læknisfræði, verkfræði og þvílíkum greinum er ekki hægt að stunda nám nema taka þátt í sérstökum námskeiðum. En burt séð frá þessu er ekki verið að heimta það af mönnum, að menn hafi stundað nám í háskólanum, sem skilyrði fyrir prófi. Eftir sem áður geta menn stundað sitt nám hvar sem þeir vilja, hvar á Íslandi og hvar í heiminum sem þeir vilja. Ef þeir hafa stúdentspróf og nægilega þekkingu, þá veitir háskólinn þeim þau embættisréttindi, sem próf hans veita. Það eina, sem um er að ræða, er það, að háskólinn óskar eftir því að hafa leyfi til þess, sem hann kannske raunar hefur nú þegar, að prófa slíka menn með dálítið öðrum hætti en hina, sem fylgja fyrirframgerðri námsbraut. Að því er varðar það, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði, að í þessu fælist takmörkun á möguleikum stúdenta til þess að vinna fyrir sér, þá er því raunverulega þegar svarað með þessu. Í því, að menn geta ekki smágengið undir próf og stundað nám hvar sem er, felst auðvitað engin takmörkun á rétti manna til þess að vinna fyrir sér jafnhliða náminu. Ég er þm. algerlega sammála um það, að það er einn af höfuðkostum íslenzks skólakerfis, hvað íslenzkir nemendur í háskóla og öðrum skólum eru nátengdir atvinnulífinu, hversu títt er, að þeir vinni fyrir sér í sumarfríi sínu og jafnhliða námi sínu að vetrinum. Það er alveg rétt, að það væri mjög óheppilegt, ef eitthvað væri gert til þess að koma í veg fyrir slíkt. Það ætti ekki að gera. Og ég mundi ekki fylgja þessu frv., ef ég vissi ekki, að það skerðir þau skilyrði ekki. Í þriðja lagi var síðan að því vikið, að hér væri um að ræða aukningu á íþróttaskyldu; það væru, að því er mér skildist, ný fyrirmæli um það, að nú mættu menn ekki ganga undir próf, nema hafa áður tekið þátt í leikfimi. Þetta er alger misskilningur, eins og hæstv. menntmrh. þegar hefur bent á. Ég hef alla tíð litið það óhýru auga, að í háskólalögunum væru ákvæði, sem skylduðu stúdenta til að taka þátt í leikfimi. Ég hef alla tíð talið það vera óeðlilegt, sérstaklega eins og lögin eru að öðru leyti, það væri óeðlilegt að láta íþróttir vera einu námsgreinina, sem skylt er að taka þátt í, eins og nú er í lögunum. Ég hef alla tíð verið andvígur þessu ákvæði. En hitt er svo annað mál, að eins og lögin hafa verið undanfarið, þá get ég ekki séð, að það sé óeðlilegt, að háskólinn megi setja sams konar ákvæði um íþróttir og allar aðrar greinar. Það á að gilda það sama um íþróttir að þessu leyti, að því er varðar heimild háskólans, eins og um aðrar greinar, sem kenndar eru í skólanum. Og það er það, sem lagt er til með þessu frv. Það eru niður felld lagaákvæði um íþróttaskylduna. Þetta virðast hvorki ýmsir stúdentar né heldur háskólakennarar né heldur þm. hafa gert sér grein fyrir. Í þessu frv. eru lagaákvæði um íþróttaskylduna felld niður. Og það, sem kemur í staðinn, er heimild til handa háskólaráði að setja í reglugerð ákvæði um, að menn skuli hafa sótt ákveðinn tímafjölda í leikfimi eins og í öðrum greinum. Mér skilst, að það hafi verið mikið baráttumál stúdentasamtakanna á undanförnum árum að fá lagaákvæðið um íþróttaskylduna fellt niður. Og mér kemur það satt að segja mjög einkennilega fyrir sjónir, ef stúdentar beita sér gegn þessu frv., sem einmitt gengur inn á eina höfuðkröfuna í félagslífi stúdenta um mörg undanfarin ár. Ástæðan til þess, að menn beita sér gegn þessu frv., getur varla verið önnur en sú, að menn hafa ekki kynnt sér það til hlítar. Líklega hafa menn þá misskilið hér eina grein í frv., þar sem, með leyfi hæstv. forseta, stendur: „Þótt stúdent fullnægi ekki skilyrðum síðustu málsgreinar,“ - en í síðustu setningu greinarinnar á undan er talað um íþróttaskylduna. Í lagamáli merkir málsgrein allt, sem stendur á milli greinaskila. Og það, sem átt er við með þessu, að stúdentar fullnægi ekki skilyrðum síðustu málsgreinar, er yfirleitt, að þeim reglum sé ekki framfylgt, stúdentar hlíti ekki þeim reglum, sem háskólinn setur í reglugerð um tímasókn almennt. Hvað þetta snertir byggjast því andmæli hv. 2. þm. Eyf. á algerum misskilningi. Mér skildist, að hann teldi íþróttaskyldu vera eðlilega í háskólanum. Þar er ég honum þó ósammála. Það, sem á að gera í þessu máli, ef íþróttir eru kenndar á annað borð, er að láta sama gilda um íþróttirnar og aðrar hliðstæðar greinar. Ég vil skipa íþróttunum á þann sess, þar sem þær eiga heima, með algerum aukagreinum, og láta ekki strangari kvöð hvíla á nemendum í þessu tilliti heldur en öðrum greinum, sem taldar verða hreinar aukagreinar. En aðalatriði málsins er það að hægt sé að kveða á um, að menn sæki tíma í sínum aðalgreinum eftir vissum reglum. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að háskólinn ætti ekki að vera menntaskóli. Þar er ég honum algerlega sammála. Hann sagði, að háskólinn ætti að vera miðstöð andlegs lífs þjóðarinnar. Ég er honum líka sammála um það. Og ég vil endurtaka, að hvort tveggja þetta ræði ég ekki frekar, vegna þess að það er hvort tveggja þessu frv. algerlega óskylt mál. Það mætti gera aðrar breyt. á háskólal., sem að því miðuðu að auðvelda bæði kennurum og nemendum að njóta betur akademísks frelsis, þ. e. a. s. frelsis til að kenna og nema það, sem menn girnast. Og það mætti líka gera aðrar ráðstafanir til þess að auðvelda háskólanum að vera miðstöð andlegs lífs þjóðarinnar. En það ber að ræða í sambandi við annað frv. en hér er um að ræða, vegna þess að í þessu frv. felst það ekki að flytja háskólann aftur á bak á menntaskólastig né heldur neitt til að skerða skilyrði hans til þess að vera miðstöð andlegs lífs þjóðarinnar.

Magnús Jónsson Hv. 3. landsk. þm. fór hér nokkuð geyst af stað og taldi, að við hv. 2. þm. Reykv. hefðum ekki vitað hið minnsta, um hvað við vorum að ræða eða hvað það væri sem fælist í þessu frv. Þetta náttúrlega út af fyrir sig væri mjög leiðinlegt, ef satt væri, en því miður benti nú ýmislegt til þess, að jafnvel hv. 3. þm. Reykv., sem eftir því sem hann sjálfur sagði á sæti í háskólaráði, virðist ekki heldur til hlítar hafa gert sér grein fyrir, hvað í þessu frv. stendur, og a. m. k. var þannig útlagt sumt af því, að mér þykir það einkennilegt, ef þar hefur verið sá skilningur að baki, sem æskilegur hefði verið hjá þeim, sem á frumkvæði að málinu. En ég ætla nú að leyfa mér að víkja að síðasta atriðinu, sem hann ræddi í sínu máli og hæstv. ráðh. líka kom inn á, enda þótt það sé nú að vísu ekki neitt höfuðatriði málsins, en það er í sambandi við íþróttaskylduna. Hann upplýsti það, að hann persónulega væri og hefði verið algerlega andvígur íþróttaskyldu í háskóla og teldi hana óeðlilega. Hins vegar hélt hann því fram, að ég hefði gefið í skyn, að ég teldi íþróttaskyldu eðlilega, í minni ræðu. Ég skil ekki, hvar hv. þm. hefur fundið það út úr minni ræðu, að ég teldi íþróttaskyldu eðlilega. Hitt er allt annað mál, að ég sagði það eitt, sem ég stend við, að mér fyndist eðlilegt, að það væru íþróttir kenndar við háskólann, og það væri ekkert óeðlilegt við það, þó að það væri gert ráð fyrir því, enda þótt það snerti ekki námið í einstökum deildum, að stúdentar stunduðu íþróttir. Það er við alla háskóla gert. Ég efast satt að segja um það, að það sé við aðra háskóla, - ég skal að vísu játa, að ég hef ekki fulla þekkingu á því, - en mér finnst það harla einkennilegt, ef það er í lögum skóla, að menn fái alls ekki að ganga undir próf, nema þeir hafi lokið tilskilinni tímasókn í leikfimi. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði algerlega misskilið þetta mál. þar sem ég hefði haldið því fram, að það væri sett að skilyrði að taka eitthvert próf í íþróttum. Það var ekki heldur rétt, að ég hefði sagt, að það væri gert ráð fyrir að taka próf. Mér er vel kunnugt um það, að í gildi er ákvæði um það, og er það framkvæmt á þann hátt, að menn verða að sækja tilskilinn kennslustundafjölda til þess að fá að ganga undir próf í sinni námsgrein. Hitt sagði ég, sem ég vil endurtaka, að mér finnst íþróttir út af fyrir sig vera ákaflega óskyldar þeim fræðigreinum, sem verið er að kenna við háskólann, og að það eigi að vera að setja manni stólinn fyrir dyrnar um, að hann fái próf í sinni námsgrein, ef hann ekki hefur sótt leikfimi 60 eða 80 tíma, - eða ég man nú ekki, hvað það er mikið, - það finnst mér ákaflega hæpið og ekkert líklegt til að auka neitt andlegan þroska stúdentanna eða hæfni þeirra til þess að sinna sínum verkefnum í lífinu. Hv. 3. landsk. lagði á það mikla áherzlu að hafa uppi lögfræðilega túlkun á 3. málsgr., með það í huga sýnilega að draga athyglina frá síðustu setningunni varðandi kennsluna í íþróttum, og sagði, að vitanlega ætti síðasta málsgr. um, að það ætti að gera strangari kröfur til nemenda við próf, við alla þessa málsgr., en ekki síðustu setninguna. Vitanlega á það við alla málsgr., en það á einnig við síðustu setninguna, og það liggur í hlutarins eðli eftir orðalagi 3. málsgr., að ef stúdent hefur lokið öllum námskeiðum öðrum en leikfimi og ef hann ekki hefur lokið því, þá er ekki aðeins heimilt, eins og hann sagði, að sumir prófessorar hefðu nú tíðkað til þessa og vildi nú ekki halda fram að væri í alla staði æskilegt, - þá er það ekki aðeins heimilt, heldur skylt að beita stúdentinn þyngri prófkröfum heldur en ella hefði verið. Þetta álít ég, - og getur það einnig verið svar við orðum hæstv. menntmrh., - þetta álít ég og staðhæfi, að sé nýtt, íþróttaskylda er ekkert nýtt, ég veit það vel, en það er nýtt að slá því föstu, að það skuli, ef nemandi hefur ekki innt þetta af hendi, gera þyngri kröfur til hans um próf í sinni aðalnámsgrein heldur en ella hefði verið. Ég geri ráð fyrir, eins og orðalag greinarinnar er nú í lögunum, að þá mundi vera heimilt að neita manni algerlega um að ganga undir próf, og ég álít, að það væri nú miklu hreinna, ef á annað borð á að hafa slík þvingunarákvæði, heldur en að slá því föstu, að það eigi sem sagt að gera meiri kröfur til hans og spyrja hann þyngra út úr í læknisfræði eða lögfræði fyrir það, að hann hafi ekki stundað leikfimi. Það má auðvitað ræða þetta mál fram og til baka, en mér finnst, að hv. 3. landsk. hafi einmitt í sinni ræðu hér slegið því allt of föstu, að í háskólanum ættu að gilda svipuð sjónarmið eins og í menntaskólum. Ég man eftir því, að fyrir æði löngu voru innleiddar í háskólanum, að því er mér skildist eftir till. þessa hv. þm., svo kallaðar námsferilsbækur, þar sem var gert ráð fyrir því, að skráð væri tímasókn nemenda og prófessorunum gert það að skyldu. Það var meira að segja gefið ákveðið í skyn af háskólaráði þá, að menn mundu ekki fá styrki, ef þeir hefðu ekki sýnt tilskilda tímasókn, og menn urðu að leggja fram vottorð þá, man ég, um það, að þeir hefðu sótt tíma í tilteknum fögum, til þess að þeir gætu vænzt þess að fá styrk. Og ég man sérstaklega eftir því vegna þess, að það stóð þá þannig á eitt sinn, að ég hafði þurft eitt missiri að vera að verulegu leyti frá námi, vegna þess að ég þurfti að vinna fyrir mér, og hafði þess vegna ekki getað stundað nám í nokkra mánuði og hafði sótt fáa tíma. Ég man það að vísu, að ég var ekki látinn gjalda þess að lokum. og stafaði það m. a. af því, að prófessorarnir tóku ekki allt of háalvarlega þessar námsferilsbækur og gáfu nú gjarnan vottorð, þó að það væri ekki alveg strengilega í samræmi við tímasóknina. Ég álít, að það verði að minnsta kosti að taka það alvarlega til athugunar, að það sé ekki verið með því, sem hér er verið að gera, að torvelda stúdentum möguleika til þess að afla sér þeirrar þekkingar, sem hugurinn girnist, eins og hv. 3. landsk. segir réttilega að sé andi og kjarni hins akademíska frelsis. En þá kem ég einnig að öðru, sem mér finnst að ekki hafi verið tekið til greina við þær reglur, sem háskólaráð er að óska eftir. Mér virðast reglurnar einmitt benda til þess, að háskólaráð geri ekki ráð fyrir, að það sé ýkja mikil löngun hjá stúdentum til að læra; ef það er út frá því gengið, að það sé nauðsynlegt sífellt að ganga lengra og gera ríkari kröfur um tímasókn og skyldu nemenda til þess að sækja tíma, þá sé ekki gengið út frá því, að þeir nemendur, sem háskólanám stunda, hafi ýkja mikinn áhuga á því sjálfir, margir hverjir, að stunda sitt nám. Ég vil nú leyfa mér að halda því fram, að minnsta kosti eins og nú standa sakir um aðstöðu manna til náms, bæði í háskóla og öðrum skólum, að þá hef ég litla trú á því, að stúdentar muni almennt vilja vera lengur við nám, en þeir nauðsynlega þurfa. Ég álit, eins og ástatt er um getu manna og möguleika til að afla sér fjár til að kosta sitt nám, þá sé því þannig háttað nú, að allur þorri stúdenta muni áreiðanlega ekki draga lengur, en honum er óhjákvæmilegt að ljúka sínu námi. - Hv. 3. landsk. sagði, að þessar reglur, sem hér væri farið fram á að setja, skertu ekki á nokkurn hátt aðstöðu þessara manna til náms. Nú er því hins vegar slegið föstu af honum, að það eigi að setja vissa lágmarksskyldu um tímasókn, og enn fremur gert ráð fyrir því, að það kunni að verða prófaðir þyngra þeir menn, sem ekki hafa sótt tíma, og telur hann, að það lögmál gildi við aðra skóla og þá m. a. við utanskólanemendur við menntaskóla. Þetta álit ég að geti nú haft sín áhrif í þá átt að torvelda stúdentum, sem verða að vinna fyrir sér, að þeir geti lokið sínu prófi á sama hátt eins og aðrir stúdentar. En það álít ég að sé grundvallaratriði þessa máls, og vil ég þá taka undir það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, - að háskólinn á að skapa mönnum möguleika til þess að geta aflað sér fræðslu. Það verður að ganga út frá því, að stúdentar séu það þroskaðir menn, - einhvern tíma kemur að minnsta kosti að því, að menn verða að bera ábyrgð á sínum eigin gerðum í lífinu, og ég skil ekki í því, að það sé ekki tími til þess kominn, þegar menn eru búnir að ljúka námi í menntaskóla um tvítugsaldur, að þá verði menn að taka afleiðingunum af því sjálfir, ef þeir hafa ekki manndóm eða þrótt til þess að stunda nám sitt sómasamlega. Og ég hygg nú, að það sé nokkuð rangt með faríð að halda því fram, að það sé miklum mun dýrara fyrir þjóðfélagið, þó að það séu skráðir nokkru fleiri stúdentar í háskólann og ef þeir ekki stunda nám þar, heldur en ella, því að ég geri ekki ráð fyrir, að það auki neitt kostnað við rekstur háskólans, þó að það sé gert ráð fyrir því, að ekki séu settar sérstakar hömlur á nemendur um tímasókn. Ég álít sem sagt, að það verði í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, að taka þessi atriði, sem ég hef minnzt á, til rækilegrar athugunar, áður en slík lagasetning er sett sem hér er gert ráð fyrir, því að hvað sem hæstv. ráðh. og hv. 3. landsk. segja, þá er það augljóst mál öllum, sem til þekkja, að hér er að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að beitt verði nú þyngri reglum og þrengri um frelsi stúdenta til náms í háskólanum. Það felur frv. augljóslega í sér, og þýðir þar ekki að ganga fram hjá þeirri staðreynd. að það atriði verður ekki dulið. Og hvort sem sú regla er sett með beinu lagaákvæði eða með heimild til handa háskólaráði, sem hv. 3. landsk. vildi gera mikinn mun á, þá er það að sjálfsögðu augljóst, að það skiptir harla litlu máli, því að heimildin mun að sjálfsögðu verða notuð í þeim anda, sem fram á hana er farið í lögunum sjálfum. Ég álít, að það verði að leggja áherzlu á það við háskólanám og í öllu starfi háskólans, til þess að vinna sem mest gagn fyrir þjóðina, að stuðla að því á pósitívan hátt með því að auka áhuga nemendanna á sínum viðfangsefnum, með því að glæða metnað þeirra til þess að leysa sín verkefni vel af hendi, en ekki með negatívum aðgerðum eins og hér er farið inn á, að það eigi að stefna að þessari leið með höftum og bönnum, vegna þess að ég er sannfærður um, að sú leið verður ekki til þess að stuðla að auknum veg háskólans eða til þess að stuðla að því, að út úr honum skrifist hæfari menn til verka í sínum fræðigreinum heldur en ella hefði verið, ef menn hefðu almennt hið svo kallaða akademíska frelsi til þess að læra það, sem hugurinn girnist, og á þeim tíma, sem þeir telja sér fært. Það er ekki hægt að miða almennar reglur við það, að það séu einstaka nemendur, sem slugsa við nám og séu óhæfir til þess að stunda það. Það eru alltaf aðferðir fyrir háskólann til þess að koma í veg fyrir slíkt án lagasetningar, en ég álit, að það megi ekki taka slíkar undantekningar og gera að meginreglu og setja lagaákvæði út frá því.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. talaði um, að það hefði verið nokkuð á röngum forsendum, sem ég og hv. 2. þm. Eyf. hefðum rætt þetta mál. Ég held það sé nú, eins og hv. 2. þm. Eyf. hefur þegar komið inn á, misskilningur hjá honum. Frá 1936–1941, með þeim breytingum, sem þá voru gerðar á háskólalögunum, var tilhneigingin ákaflega greinileg í þá átt að setja í staðinn fyrir sjálfsagann og það svo kallaða akademíska frelsi hjá háskólastúdentum skylduna til að hafa sótt ákveðna tíma. 22. gr., sem við núna erum að ræða um, var 1936 í lögunum aðeins um, að stúdentar mættu ganga undir próf þegar þeir vildu og að þeir skyldu hafa lokið prófi í forspjallsvísindum áður og þeim undirbúningsprófum, sem tilheyrðu. Það voru engar ákvarðanir viðvíkjandi neinum fyrirmælum um kennslusókn. Lögin 1941 þýddu sem sé mjög mikla breytingu í þá átt að skapa þannig það, sem kallað er sterkara aðhald, þ. e. að gera háskólann meira að svo að segja skólabekkjaskóla. Hins vegar er það alveg greinilegt og kemur fram í þessari örstuttu grg., sem þessu frv. fylgir og er nú satt að segja undarlega stutt, að meiningin með þessu frv. nú er að auka aðhald og eftirlit með námi við háskólann, ganga enn þá lengra í þá sömu átt sem gengið var 1941 og ég býst ekki við að hafi verið mótmælalaust þá. Það, sem nú er bætt við greinina eins og hún var, eru tvær seinustu málsgr. í 2. gr. frv., þ. e. heimildin til að kveða á um, að stúdent skuli hafa sótt ákveðinn fjölda eða hluta þeirra kennslustunda, kennslu og fyrirlestra, sem eru í hans námsgrein, og að hann skuli hafa notið tilskilinnar kennslu í íþróttum. Það er þessi heimild, sem bætt er við. M. ö. o., það er þarna verið að gefa víðtækari heimildir til reglugerðarsetningar heldur en áður var. Hv. 3. landsk. talaði um, að e. t. v. hefði háskólaráð rétt til að gefa eitthvað af þessum fyrirmælum núna samkv. núverandi reglum. Honum getur ekki blandazt hugur um það, að svo framarlega sem Alþ. hins vegar samþ. þessa grein núna, þá er verið að ýta undir háskólaráð til að nota rétt, sem áður var máske tvísýnn og efasamt er að háskólaráð ella hefði lagt út í. Ég held þess vegna, að okkur hljóti að koma saman um það, enda eru einu röksemdirnar, sem fylgja með þessu frv., stytzta grg., sem sézt hefur á Alþ., sem sé ein setning, hálf önnur lína. Ég held það sé alveg greinilegt, að það á að ganga enn þá lengra í sömu áttina sem gengið var 1941 og skerða þar með enn þá meira þetta svo kallaða, - ja, menn geta deilt um, hvað þeir vilja kalla akademískt frelsi, - en við skulum segja í öllu falli að treysta minna á sjálfsaga stúdenta og sem afleiðingu af því að gera erfiðara fyrir þeim fátæku nemendum, sem ekki geta máske sótt kennslustundir í háskólanum eins mikið, vegna þess að þeir geta ekki kostað sig hérna í Reykjavík eins lengi og aðrir. Það má að vísu vera, að það væri hægt að komast fram hjá slíku, ef háskólaráð í öllum slíkum tilfellum tæki mildum höndum á. En ætli það sé nú ekki erfitt fyrir háskólaráð að vera alveg alviturt í þeim efnum, hvernig hagir manna eru og hvort menn kynnu nú hálfpartinn að vera að skrópa eða hvort það væri vegna fátæktar eða efnaleysis, sem menn gætu ekki stúderað? Ég held það sé vissara að treysta á rétt mannanna til þess að mega ganga undir prófin án þess að hafa fullnægt því að sækja kennslustundirnar heldur en að treysta á undanþágurnar frá háskólaráðinu, ef þeir hafa ekki getað það. Ég vil minnast á það líka í þessu sambandi, að það er ekki aðeins sjálfsagi gagnvart stúdentum, sem kemur fram í því, að þeir ráði sjálfir, hvort þeir sæki kennslustundir. Í því felst líka eins konar aðhald á prófessorunum. Það er vitanlegt, að prófessorar við háskólann geta verið ákaflega mismunandi, og svo fremi sem prófessorum tekst að gera þær vísindagreinar. sem þeir eru að kenna, eftirsóknarverðar fyrir stúdenta, þá skortir venjulega ekki á, að fyrirlestrar séu vel sóttir, og dæmi eru þess, að fólk flykkist að, stúdentar og jafnvel aðrir óski eftir að fá að hlýða á fyrirlestra, sem fluttir eru þannig við háskólann. Það er enginn efi á því, að það er á ýmsan hátt líka nytsamlegt aðhald fyrir prófessorana, að fyrirlestrarnir séu gjarnan þannig úr garði gerðir, að menn vilji sækja þá, að þeir hæni menn að. Þá ber líka að athuga það, að með ákvæðum um skyldu til að sækja ákveðinn hluta kennslustunda er ekki aðeins oft gert erfitt, eins og við vorum sammála um, þeim mönnum, sem væru að stúdera greinar, sem þeir gætu numið utan háskólans. Það er líka verið að gera það erfitt þeim, sem verða svo að segja hvað sem það kostar að vera hérna í Reykjavik. Við skulum taka t. d. læknastúdenta. Það er vitanlegt, að læknastúdentarnir verða að hafa unnið alllengi, meira en ár samanlagt á spítölum kauplaust og að það er eitt skilyrði þess, að þeir geti tekið próf, og eðlilegt skilyrði. Efnalitlir stúdentar nota sumrin venjulega til þess að vinna fyrir sér, þegar þeir fá atvinnu. Þeir reyna gjarnan að vinna af sér þessa skyldu að vetrinum til, jafnvel þótt það gangi að einhverju leyti út yfir kennslustundir. Það er náttúrlega ekki heppilegt, eins og yfirleitt fátæktin er ekki heppilegt fyrirkomulag í þjóðfélaginu, en þess hefur þó ekki orðið vart, að það kæmi að sök. En svo framarlega sem farið væri að setja þau ákvæði, sem 2. málsgr. í 2. gr. mundi heimila, að það væri skylda, að menn hefðu sótt ákveðinn fjölda af kennslustundum, þá yrði þetta miklu erfiðara, jafnvel ókleift fyrir suma. Það er auðvelt fyrir þá, sem eiga ríka að, að nota sumarið til þessara hluta, ef þeir þurfa ekki að vinna fyrir sér, en það er erfitt fyrir hina. Ég er þess vegna hræddur um, að það yrði ákaflega erfitt að framfylgja þessari 2. málsgr. hérna, þannig að hún kæmi ekki þyngst niður á þeim efnaminnstu. Þá er enn fremur með 2. og 3. málsgr. gefin alveg ótvíræð heimild til þess að þyngja próf, svo framarlega sem menn hafa ekki sótt ákveðinn fjölda kennslustunda og notið tilskilinnar kennslu í íþróttum. Og þegar sótt er um heimild til þess að gera þetta og jafnvel í síðustu greininni fyrirskipað að gera strangari prófkröfur til slíkra stúdenta, þá virðist nú tilgangurinn vera sá að nota slíka heimild; m. ö. o., þeir stúdentar, sem hefðu orðið meira að lesa utan háskólans, eiga að ganga undir þyngra próf heldur en þeir, sem hafa haft efni til þess að vera hér við háskólann allan veturinn. Er þetta nú réttlátt, að fyrir utan þær lakari aðstæður, sem fátækir stúdentar utan af landi þannig fá, ef farið væri eftir orðanna hljóðan eða aðferðinni, þá skuli þeir þar að auki ganga undir þyngra próf? Ég held þetta sé rangt, og ég held það sé allra sízt rétt að fara að gera svona hlut á tímum, þegar verið er beinlínis að stefna að því að gera mönnum erfiðara fyrir að stunda háskólanám heldur en áður, vegna þess efnahagsástands, sem verið er að skapa í þjóðfélaginu. Mér þótti vænt um að heyra það, sem hv. 3. landsk. sagði viðvíkjandi íþróttunum. Ég held, að einmitt breytingin, sem þurfi að gera á 22. gr. og ég held að væri rétt að hv. menntmn. athugaði, það væri að fella aftan af henni seinasta hlutann af setningunni, þar sem segir: „þar á meðal, að hann hafi notið kennslu í íþróttum ekki skemur en 4 kennslumissiri.“ Ég held það væri sú eina breyting, sem ætti að gera í þetta skipti á þessum lögum, þegar þau ganga í gegn, og ég held það væri góð breyting. Ef við hins vegar viljum fara að breyta háskólalögunum, - og þar vil ég einmitt minna á það, sem hv. 3. landsk. var mér alveg sammála um, - þá ættum við að gera ráðstafanir til þess að veita það miklu meiri styrki til háskólans, að það væri hægt að styrkja stúdenta til þess að geta stundað sitt nám hérna í Reykjavík án tillits til efnahags. Það er frumskilyrði fyrir því, að þjóðin geti fengið að hagnýta þá krafta, sem í henni búa, og ég held, að við ættum ekki að fara að samþykkja strangari kröfur til prófanna og meira aðhald fyrr en við hefðum þá að minnsta kosti breytt þessari aðstöðu, skapað þarna nýja aðstöðu fyrst, og það vil ég vona, að sú hv. nefnd, sem þetta fær til athugunar, íhugi gaumgæfilega.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð. - Þeim mun meir sem þessar umr. lengjast, þeim mun meir hissa verð ég eiginlega á þeim. Ég er næstum viss um, að ef við hefðum ekki núna svo óvenjulega og ágæta áheyrendur á pöllunum sem við höfum, þá mundu þessar umr. ekki hafa átt sér stað, vegna þess að rökin, sem flutt hafa verið fram af hv. 2. þm. Eyf. og 2. þm. Reykv., jafnsnjöllum og þingvönum mönnum, hafa satt að segja verið svo efnissnauð, að þau eru þeim ekki fyllilega samboðin. Þeir hafa talað hér í fljótræði, talað áður en þeir hugsuðu, og það er þeim aldrei til heilla né sóma. Það var ekki út í bláinn, þegar ég sagði um hv. 2. þm. Eyf., að hann mundi ekki hafa kynnt sér, hvað raunverulega stendur í frv. um íþróttaskylduna, því að hann andmælti frv. vegna íþróttaskyldunnar m. a., vegna þess að þar væri verið að herða á eða festa þær reglur, sem nú þegar giltu um íþróttaskylduna. Ef þm. hefur gert sér grein fyrir því, sem er, að í þessu frv. er verið að fella niður úr l. skyldu stúdenta til að stunda íþróttir, áður en þeir eiga að ganga undir próf, þá hefði þm. hlotið að nefna þetta. Það var óverjandi málflutningur af þm. að láta þess ekki getið, ef hann gerði sér grein fyrir, að þetta var efni frv. Nú kom það í ljós í seinni umr., að þm. hefur skilið, að þetta er efni frv. Hann sagði, að námsferilsbækur mundu hafa verið teknar upp eftir minni tillögu á sínum tíma. Ég vil aðeins leiðrétta það. Þetta er alger misskilningur, ég hafði af því máli engin afskipti, átti ekki sæti í háskólaráði, þegar það mál var ákveðið. Að síðustu vildi ég segja þetta aftur við hv. 2. þm. Reykv.: Það er alger misskilningur, að nú með þessu frv., þótt samþ. yrði, sé verið að skylda nokkurn til þess að sækja ákveðna tíma í háskólanum. Það er misskilningur, og þar er megin misskilningurinn. Það er ekki verið að skylda neinn til þess að sækja nokkurn tíma umfram það, sem verið hefur. Eftir sem áður mega stúdentar láta vera að sækja alla tíma, með fáum undantekningum, ef þeim sýnist svo. En það eina, sem er nýtt, er það, að það verður heimilt að prófa þá stúdenta, sem það gera ekki, með nokkuð öðrum hætti en hina, sem það gera. Og ég satt að segja sé ekki, að ástæða sé til þess að eyða mörgum klukkutímum hér á hv. Alþ. til að deila um það, hvort það geti komið til greina að prófa þá aðila með nokkuð ólíkum hætti, sem stundað hafa reglulegt nám innan veggja háskólans, og hina, sem hafa kannske aldrei komið þangað. Eftir sem áður mun háskólinn taka við stúdentum til prófs, t. d. í lögfræði, þótt þeir hafi svo að segja aldrei í háskólann komið. Eftir sem áður munu þeir geta tekið þar próf og fengið sömu réttindi og þeir, sem hafa stundað reglulegt nám. En hitt er annað mál, - og það endurtek ég, - að ég sé ekki ósanngirnina í því, að slíkan mann, sem hefur kannske aldrei sézt í háskólanum og kennararnir þekkja ekki, hafi þeir heimild til að spyrja ýmsum öðrum spurningum en menn. sem þeir þrautþekkja af daglegum samvistum eftir 5 ár. Ég vil einnig segja það aftur, að ég tel, að háskólakennarar og háskólaráð hafi þegar þessa heimild, ef þeir vildu nota hana. Háskólinn gæti nú þegar breytt prófum frá því, sem nú gildir. En hvað mundu þessir hv. þm. segja, ef háskólinn breytti þessum kröfum þannig, að hann segði: Sams konar próf og nú gilda skulu gilda fyrir þá, sem ekki hafa stundað nám í háskólanum; aftur á móti skulu prófin vera léttari fyrir þá, sem sótt hafa tíma samkvæmt fyrir fram ákveðnum reglum, við skulum segja t. d. annan hvern tíma á öllum námstímanum? - Það er það, sem hér er verið að leggja til. Það er að ræða málið algerlega á röngum forsendum að tala í þessu sambandi um annaðhvort skyldur til að sækja ákveðna tíma, sem ekki er um að ræða, og það er líka rangt að ræða um málið á þeim grundvelli, að það eigi að þyngja próf utanskólamannanna eða þeirra manna, sem ekki hafa verið í háskólanum. Við getum alveg eins talað þannig um það, að það kæmi til greina að létta próf hinna. Aðalatriðið er að gera nokkurn mun á prófum. Það er það, sem er mergurinn málsins, og þannig á að ræða málið, ef á að ræða það af skynsemi einvörðungu.



Það eru aðeins örfá orð, vegna þess að ég álít það nauðsynlegt með hliðsjón af því, að þetta á að takast til athugunar í nefnd, og þar sem 3. landsk. hefur hér viðhaft ummæli, sem hljóta að geta valdið misskilningi. ef þau verða tekin trúanleg af nefndinni. Hann segir, að ég hafi alls ekki skilið þetta frv. og viti ekki, hvað í því felst, og nú er hann kominn að þeirri niðurstöðu, að í því felist aðeins það að fella niður íþróttaskylduna. Það var það, sem hv. þm. sagði, að hér væri blátt áfram verið að fella niður íþróttaskylduna. Ég vil aðeins benda á það, að það stendur í niðurlagi 2. mgr.: „að hann hafi notið tilskilinnar kennslu í íþróttum“ - og það hlýtur að verða með öllum almennum lögskýringum, - það er engin leið fyrir hv. 3. landsk. að komast fram hjá því, - að vera gengið þar út frá, að það hafi verið einhver ákvæði um það, að nemandinn ætti að stunda nám í íþróttum. - Þetta er aðeins til leiðréttingar. Þá heldur hv. þm. því fram, að í þessu frv. felist engin takmörk, það geti allir stundað sitt nám eftir sem áður, og það sé aðeins um það að ræða að veita prófessorunum heimild til að spyrja þyngra, en aðra þá menn, sem koma að prófborði og þeir ekki þekkja, en kunna að hafa verið utanskólamenn. Það stendur nú í síðustu málsgr. til leiðbeiningar fyrir hv. þm., að það er ekki einungis heimilt, heldur er skylt að gera það. Þannig rekur sig eitt á annars horn hjá hv. þm. um þetta efni, þegar hann talar um það í öðru orðinu, að það séu ekki sett nein takmörk í frv., en þó í hinu orðinu, að það sé alveg nauðsynlegt að fá þessi ákvæði til þess að koma í veg fyrir, að menn geti slugsað við nám.



Herra forseti. Ég er hálfhissa á þessum þjósti, sem hv. 3. þm. landsk. hefur hér í frammi í sambandi við þetta. Hann segir, að það sé verið að leggja eitthvað skakkt út úr frv., þegar við tölum um, að það sé verið t. d. að skapa þyngri próf fyrir þá, sem hafi kannske að miklu leyti verið utanskóla, heldur en hina, sem hafa setið í skólanum. Það stendur hérna: „og skal þá gera strangari prófkröfur“ - og í grg. stendur: „að auka aðhald“. Það er ekki verið að tala um að gera þá linari prófkröfur til hinna, sem sækja kennslutímana. Ég skil bókstaflega ekki í þeim hugsunarhætti, sem einkennir ræðu hv. 3. landsk. í þessum efnum. Hann talar um, að það væri einhver goðgá, ef menn ættu að hafa sama rétt, þegar þeir ganga undir próf, ef menn hafa ekki sótt tímana hjá prófessorunum. Ég álít, að það eigi að vera jafnrétti í háskólanum, jafnrétti fyrir þann mann, sem prófessorinn ekki þekkir, og fyrir þann mann, sem hefur setið á skólabekknum hjá prófessornum allan tímann; jafnrétti fyrir þann mann, sem er of fátækur til þess að geta kostað sig hér í Reykjavík, og þann, sem á nógu ríka að til þess að geta verið hér allan tímann. Ég álít, að það eigi að vera algert jafnrétti í þessu, og ég álít, að það sé ekkert í núverandi háskólalögum, sem gefur mönnum rétt til þess að gera upp á milli þeirra, en það er verið að gera með þessu, það er meira að segja verið að gera það að skyldu. Þetta vildi ég bara biðja hv. 3. landsk. þm. að athuga. Það eru ekki prófessorarnir, sem eiga að vera þeir æðstu aðilar í þessu efni til þess að dæma, jafnvel þó að þeir þekki ekki manninn. Þá má gjarnan útskrifa menn, sem prófessorarnir þekkja ekki, ef þeir standa sig í þeim prófraunum og þeim kröfum, sem gerðar eru almennt til þeirra manna, sem útskrifaðir eru úr háskólanum. Ég vil bara minna á, hvert er verið að stefna með því að fara að mismuna á þennan hátt, eins og þarna er verið að stefna að. Það var fyrir 100 árum gefin út bók hér á Íslandi, sem hét „Stafrófskver fyrir heldri manna börn“, og mér sýnist verið að stefna að því að fara að gera háskólann meira að kennslubekkjum fyrir heldri manna börn úr Reykjavík, en útiloka þá, sem eru of fátækir til þess að geta verið hérna.



Herra forseti. Það er ekki verið að skerða jafnrétti stúdenta með þessu frv. Prófin eru núna miðuð við þá, sem kennararnir þekkja. Allar reglur, sem um prófin gilda, eru við það miðaðar, að verið sé að prófa stúdenta, sem stundað hafa nám innan veggja háskólans. Það, sem um er að ræða er, hvort það á að halda áfram að láta próf, sem ætluð eru stúdentum, sem stundað hafa nám innan háskólans, einnig gilda fyrir þá, sem ekki hafa stundað nám innan hans. Ég tel þetta viðfangsefni algerlega óskylt spurningunni eða deilum um jafnrétti stúdenta. Það, sem ég sagði um íþróttaskylduna út af ummælum hv. 2. þm. Eyf., var það eitt, að í frv. fælist, að lagaákvæði um íþróttanám væru felld niður. Eftir sem áður er gert ráð fyrir, að einhver ákvæði séu í reglugerð um þetta, en í því felst auðvitað, að það er hægt að draga úr þeim ákvæðum, sem nú gilda um íþróttaskyldu í 4 kennslumissiri. Að því leyti tel ég frv. vera mikla framför frá því, sem verið hefur.



Herra forseti. Þetta frv., sem ég flyt þér á þskj. 123, er mjög nátengt framkvæmd l., sem samþ. voru hér á Alþingi fyrir um það bil 6 árum. Og ég vil fyrst, áður en ég fer að ræða um þetta frv. sjálft, gera dálitla grein fyrir því, hvernig gengið hefur með undirbúning og framkvæmd þeirra l., og þar á ég við l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum ásamt l. um ræktunarsjóð, sem hafa nú raunar líka verið til umr. á þessu þingi fyrir nokkrum dögum. Það má segja, að undanfari þeirrar lagasetningar hafi verið samþ. hér á Alþingi nokkrum árum áður, en það var raunar árið 1935, þegar samþ. voru l. um nýbýli og samvinnubyggðir. Aðalatriði þeirra laga var það, að stefna skyldi að nokkuð hærra marki í framfaramálum landbúnaðarins en áður hafði verið. Þar var m. a. gert ráð fyrir því, að ríkið veitti sérstaka aðstoð til þess að stofna nýbýli og það skyldi framkvæmt á tvennan hátt, í fyrsta lagi með stofnun einstakra býla og í öðru lagi með stofnun samvinnubyggða. Aðstoð hins opinbera til framkvæmdar þessara l. var tvenns konar. Það var í fyrsta lagi dálítill óafturkræfur styrkur, er var gert ráð fyrir að væri raunverulega vaxtalaust lán, sem skyldi skilað með býlinu í hendur næsta viðtakanda, og í öðru lagi voru það lán með fremur góðum kjörum. En í framkvæmdinni reyndist það verða svo með þessi l., að það var aldrei reynt að framkvæma nema annan þáttinn, þ. e. a. s. stofnun einstakra býla. Kaflinn um stofnun samvinnubyggða var aldrei framkvæmdur, og ástæðan til þess, að hann var aldrei framkvæmdur, var, að ég held, fyrst og fremst sú, að það var aldrei séð fyrir því fjármagni, sem til þeirra hluta hefði þurft. Til þess að sýna fram á, í hvaða efni þetta var komið, þegar kom fram á stríðsárin og verðlag allt hafði brjálazt svo mjög sem allir muna, þá ætla ég að benda á það, að öll stríðsárin, frá 1940–46, var það fjármagn, sem ætlað var til framkvæmda þessara l. um nýbýli og samvinnubyggðir, aðeins 5 millj. og 400 þús. kr. Og þessi upphæð var raunar ætluð til meira, því að hún var líka ætluð til endurbyggingar á sveitabæjum almennt. Það var auðséð, þegar svona var komið, að þessi l. voru gersamlega úrelt orðin og til einskis að láta þau vera í gildi, enda var árið 1944, á þingi þá um haustið, flutt af tveimur þm. í Ed. frv., sem gerði ráð fyrir gerbreytingu á þessu fyrirkomulagi. Þetta frv. hét frv. til l. um byggðir og byggðasjóð og varð ekki útrætt á því þingi, heldur vísað til nýbyggingarráðs, sem tók þetta mál til ýtarlegrar meðferðar og skilaði aftur árið 1945 og 1946 tveimur nýjum frv. inn í þingið, öðru um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum og hinu um ræktunarsjóð, sem bæði voru gerð að l. og komu til framkvæmda árið 1947. En ég tel nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um það, hvernig gengið hefur með framkvæmd þessara l., til þess að sýna fram á það, að eins og nú er komið verðlagi öllu og fjármálum, þá er nauðsynlegt að taka til endurskoðunar það atriði, hvernig á að tryggja fjárhagslega framkvæmd þessara l. framvegis fremur en gert hefur verið. Aðalatriðið í frv. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum má segja að sé tvenns konar, þ. e. í fyrsta lagi kaflinn um stofnun landnáms ríkisins, þar sem gert er ráð fyrir, að hið opinbera sjái um að eignast eða ná eignarrétti á landi á vissum stöðum og undirbúa þar landnám til stofnunar byggðarhverfa. Um þennan kafla ætla ég ekki að fara fleiri orðum, vegna þess að það er ekki sú hlið fjárhagsmálsins, sem er til meðferðar tekin í þessu frv. Hitt atriðið er um byggingar, þar sem ákveðið er, að stofnaður skuli byggingarsjóður, sem skuli hafa með höndum það verkefni að lána fé bæði til endurbyggingar á sveitabýlum og sömuleiðis til byggingar á einstökum nýbýlum og í byggðarhverfum. Ákvæðin um stofnun byggingarsjóðsins í l. eru í stuttu máli þau, að hann skuli stofnaður með 10 millj. kr. stofnfé, sem að nokkru leyti var höfuðstóll gamla byggingarsjóðsins. sem til var áður, svo og nýbýladeildar og smábýladeildar, sem voru í Búnaðarbankanum fyrir, og síðan skyldi ríkissjóður leggja fram eða útvega að láni það, sem á vantaði til þess að þetta næði 10 millj. kr. Tekjur sjóðsins skyldu verða vaxtatekjur og 2½ millj. kr. framlag úr ríkissjóði næstu 10 ár, sem fyrirhugað var til að greiða vaxtamismun á því fé, sem sjóðurinn yrði að fá að láni, og útlánum hans, því að það var ljóst, að þetta 10 millj. kr. stofnfé mundi skammt hrökkva, - og í öðru lagi, ef einhver afgangur yrði á þessu framlagi ríkissjóðs, þá legðist það við stofnsjóðinn. Síðan segir svo um frekari lánsútvegun í 16. gr. l., sem ég vil lesa með leyfi hæstv. forseta. „Byggingarsjóði skal heimilt, ef stofnfé hrekkur ekki til fyrir þeim lánum, sem álitin eru æskileg, að taka lán eða gefa út handhafavaxtabréf, allt að þreföldum stofnsjóði sinum. - Handhafavaxtabréfin skulu tryggð með skuldabréfum lánþega, stofnfé sjóðsins og ábyrgð ríkissjóðs.“ Ég hef áður upplýst það í umr. hér á Alþingi í þessari hv. d., að einmitt þetta atriði l. hefur ekki verið framkvæmt. Ég ætla ekki að fara út í það frekar, hver ástæðan er til þess, að það hefur ekki verið framkvæmt. Þetta er bara staðreynd, sem fyrir liggur, og verður þess vegna að haga sér núna í samræmi við það. En áður en ég fer lengra, þá ætla ég aðeins að benda á það, hversu mikið verkefni þessum sjóði var ætlað. Í fyrsta lagi var honum ætlað að lána nægilegt fé til endurbyggingar íbúðarhúsa á sveitabýlum. Í öðru lagi var honum ætlað að lána fé til byggingar íbúðarhúsa, bæði í byggðarhverfum og á einstökum nýbýlum, sem stofnuð yrðu. Og í þriðja lagi var honum líka ætlað að lána fé til byggingar peningshúsa á öllum nýbýlum, sem stofnuð yrðu, bæði í byggðarhverfum og af einstaklingum. Lánsupphæðin, sem heimiluð er í þessum l., er allt að 75% kostnaðarverðs við þessar byggingar. Ég ætla að geta þess strax, að tvö af þessum lagaákvæðum hafa aldrei verið framkvæmd vegna fjárskorts. Í fyrsta lagi hafa aldrei verið framkvæmd þau ákvæði að lána fé úr þessum sjóði til byggingar peningshúsa á nýbýlunum, hvorki einstökum nýbýlum né í byggðarhverfum. Ástæðan er sú, að sjóðinn hefur skort peninga til þess. Í öðru lagi skal ég benda á það, að það er heimilað að veita lán upp í 75% kostnaðarverðs til íbúðarhúsabygginga. Það hefur aldrei verið hægt að framkvæma þetta, og hámark þeirra lána, sem hafa verið lánuð til einstakra íbúðarhúsa, var fram undir gengislækkunina 45 þús. kr., og síðan, eftir gengislækkunina, var það hækkað um 15 þús. kr., upp í 60 þús. Nú liggur það ljóst fyrir, að hér er ekki um að ræða hámarkið, - líklega mætti segja, að þetta væri helmingur þess, sem heimilað er í l. Ég tek það líka fram, að það er ekki beint hægt að segja, að þarna sé verið að brjóta l., en ég vil benda á það, að það er ekki þægilegt fyrir þá, sem eiga að sjá um þessi útlán, þegar þeir, sem þurfa á þeim að halda, geta bent á það, að það er a. m. k. heimilt að lána 75% af kostnaðarverði, að neita gersamlega um nema helming þeirrar upphæðar. Til þess að átta sig betur á því, hversu mikið verkefni hér var um að ræða, þá vil ég nefna fáeinar tölur um ástand íbúðarhúsa eins og það var í sveitum í byrjun síðasta áratugs og þá breytingu, sem orðið hefur á þessum áratug. Því miður get ég ekki gert samanburð á ástandinu eins og það var þegar þessi lög tóku gildi, þ. e. a. s. árið 1947, vegna þess að það liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um það, en það liggja fyrir opinberar upplýsingar um byggingarástand 1940 og aftur 1950, og maður getur séð á því nokkuð, hvað fram hefur fleytt í þessum efnum, - og það skal ég taka fram strax, að það er ekki lítið, sem mest er að þakka þessari löggjöf, því að mest hefur breytingin orðið þessi ár síðan hún var samþ. Það liggur ljóst fyrir, þegar athugaðar eru lánsupphæðirnar. Árið 1940 voru í byggð 5.862 jarðir á landinu. Þar af voru steinhús á 1.921 jörð, eða 32,8%. Þá voru timburhús á 1.760 býlum, eða 30%, og þar næst voru torfbæir á 2.181 býli, eða 37,2%. Nú hefur orðið á þessu nokkur breyting á þessum áratug. Steinhúsum hefur fjölgað, þannig að þeim hefur fjölgað um 907. Það er óhætt að segja, að byggð hafi verið á þessum áratug um 907 steinhús. Timburhúsum hefur fjölgað um 175, og skal ég þó taka það fram, að þessi tala ein út af fyrir sig gefur ekki fyllilega rétta hugmynd um þetta. Í þessum flokki eru einnig þau hús, sem byggð eru að ytri veggjum úr steinsteypu, þó að innrétting og loft séu úr timbri, vegna þess að þau koma undir þann lánaflokk, sem timburhúsin tilheyra. Torfbæjum hefur aftur á móti fækkað um svipaða tölu eins og hér er um að ræða og raunar meira, vegna þess að nokkuð margar jarðir hafa fallið úr byggð á þessum tíma, og torfbæir munu hafa verið á þeim flestum. Samt sem áður er óbyggt upp á nokkuð verulegum hluta þeirra jarða, sem áður voru torfbæir á, og auk þess liggur það ljóst fyrir, að enn þarf að byggja upp verulegan hluta af þeim gömlu timburhúsum. sem enn er búið í, eru orðin gömul og léleg og geta ekki verið nema til tiltölulega fárra ára. Þegar aftur er litið á það, hvaða fé þessi sjóður hefur haft til umráða, þá vil ég upplýsa það, að um s. l. áramót var búið að lána út úr honum um það bil eða rúmar 32 millj. kr. Það er ósköp eðlilegt, að sú upphæð hafi ekki nægt til þess að byggja upp öll þau íbúðarhús, sem hér hafa verið byggð á þessum tíma, hefði átt að veita nægileg lán til þeirra, og einnig til nægilegra lána til að byggja peningshúsin á öllum nýbýlunum, sem stofnuð hafa verið á þessum tíma. Það liggur ljóst fyrir, að þessar 32 millj. kr. gátu aldrei hrokkið til þessarar starfsemi allrar, og afleiðingin er sú, að það hafa orðið stórvandræði núna síðustu árin með að lána eftir þessum reglum, sem þó hefur verið fylgt. - Ég skal þá láta útrætt um byggingarsjóðinn að svo stöddu. Önnur lánastofnun í Búnaðarbankanum, sem sömuleiðis var samþ. breyting á með nýjum lögum árið 1947, var ræktunarsjóðurinn. Honum voru upphaflega ætlaðir þessir tekjustofnar: Það var höfuðstóli gamla ræktunarsjóðsins, sem til var áður og var rúmlega 4 millj. kr., sömuleiðis hluti viðlagasjóðs, sem var lítið eitt á aðra millj. kr. Þetta var samtal um það bil 5½ millj. kr., og auk þess mælir 8. gr. ræktunarsjóðsl. svo fyrir, að ríkissjóður skuli lána eða útvega 10 millj. kr., sem leggist við stofnsjóðinn eða úr því verði stofnsjóðurinn myndaður. Þetta var gert. Enn fremur segir í 8. gr. l., að seðladeild Landsbankans skuli skylt, ef ríkisstj. óskar, að leggja fram 10 millj. kr., sem ræktunarsjóður fái að láni til 20 ára með 1½% vöxtum, en þetta hefur aldrei verið framkvæmt. Síðan skyldu tekjur ræktunarsjóðs verða vaxtatekjur og tekjur af þjóðjörðum og af andvirði þeirra þjóðjarða, sem seldar kunna að verða; sömuleiðis 500 þús. kr. árlegt framlag frá ríkinu, sem gert var ráð fyrir að færi til þess að greiða vaxtamismun þeirra lána, sem ræktunarsjóðurinn kynni að þurfa að taka, og þess, sem hann þyrfti að lána út, en eins og gengið hefur framan af með lánsfé til ræktunarsjóðsins, hefur reynslan orðið sú, að þetta ríkissjóðsframlag fór í fyrstunni til þess að lána út nokkuð, en nú er svo komið með þeim lánum, sem hann hefur fengið, að það hrekkur ekki til að greiða vaxtamismuninn. Fjármagn ræktunarsjóðs núna mun vera innan við 30 millj. kr., eða réttara sagt um það bil 28 millj. kr., sem lánaðar hafa verið út úr honum fram að þessu ári og það er ljóst, þegar athugað er það hlutverk, sem hann hefur, að það er lítið. Í 4. gr. l. um ræktunarsjóð segir svo t. d., með leyfi hæstv. forseta: „Ræktunarsjóður veitir stofnlán til jarðræktar, peningshúsa og geymsluhúsa og annarra mannvirkja við landbúnað, þar með talin jarðyrkja, vermirækt og loðdýrarækt, enn fremur til mannvirkja í þágu landbúnaðarins, svo sem mjólkurvinnslustöðva, kjötfrystihúsa, ullarverksmiðja, skinnaverksmiðja, þvottahúsa, viðgerðarstöðva, landbúnaðarverkfæra, íbúðarhúsa og verkstæða fyrir iðnaðarmenn í veitum, rafstöðva fyrir sveitir og sveitahluta og einstaka sveitabæi, svo og til bústofnsauka og til kaupa á vélum, sem notaðar eru við landbúnað.“ Í viðbót við þessi verkefni öll hefur það ráð orðið að taka sem afleiðingu af því, að byggingarsjóðurinn gat ekki annað því hlutverki sínu að lána fé til útihúsabygginga á nýbýlum, að þær hafa allar orðið að koma á ræktunarsjóðinn, og það er stór þáttur í viðbót við öll þau verkefni, sem honum voru lögð á herðar með ákvæðum þessarar greinar. Það þarf því engan að undra, þó að þær 28 millj. kr., sem honum hefur verið mögulegt að lána út, hafi hrokkið skammt til þess að anna þessum verkefnum auk þess, sem hann fékk frá byggingarsjóðnum, enda hefur reynslan orðið sú, að það hefur ekki verið hægt að sinna nema sumum þessara verkefna og yfirleitt af skornum skammti. Í sambandi við þetta vil ég enn fremur minna á það, að til er enn þá í Búnaðarbankanum ein lánsstofnun, sem heitir veðdeild og er jafngömul bankanum. Hlutverk hennar á að vera að lána út til margs konar framkvæmda, og um það segir svo í 19. gr. Búnaðarbankalaganna: „1. Að veita lán gegn veði í jörðum og hvers konar fasteignum, sem ætlaðar eru til framleiðslu landbúnaðarafurða eða til almenningsnota í sveitum landsins. 2. Að veita lán bæjar-, sýslu- eða sveitarfélögum, eða tryggð með ábyrgð þeirra, að áskildu lögmæltu samþykki æðri stjórnarvalda, enda sé lánið ætlað til jarðræktar, búrekstrar eða til einhvers fyrirtækis til almenningsheilla í sveitum.“ Enn fremur er hér gert ráð fyrir viðtækari lánaheimildum, sem ég skal ekki fara frekar út í núna, en ég ætla aðeins að geta þess, að til þess að inna þessi lán af hendi hefur veðdeildin haft mjög takmarkað fjármagn. Höfuðstóll hennar mun vera núna um það bil 2 millj. kr., sem er allt í útlánum, og árlegar tekjur hennar eru ekki nema um það bil 120 þús. kr. á ári. Á síðasta þingi var ákveðið, að veðdeildin skyldi fá frá ríkinu 1 millj. kr. að láni. Sú milljón var tekin á yfirstandandi ári, en hún fór svo að segja þegar í stað til að greiða skuld, sem veðdeildin var komin í við sparisjóðsdeild bankans. Síðan hefur aftur verið haldið áfram að taka lán úr sparisjóðsdeildinni til veðdeildarinnar, svo að nú má heita að sé komið í sama horf og var fyrir einu ári, að skuld sparisjóðsdeildarinnar við veðdeildina er orðin aftur álíka mikil og þá var. Það liggur þess vegna fyrir samkvæmt þessu, að á þessum árum hafa þessar lánsstofnanir haft til útlána um það bil 60 millj. kr., sem áttu að nægja til þess að anna þeim miklu verkefnum, sem þeim eru ætluð með þessum lögum, og þegar tillit er tekið til þess í viðbót, að á þessu tímabili síðan lögin tóku gildi hefur verðlag allt hækkað svo stórkostlega sem allir þekkja, er ekki undarlegt, þótt erfiðlega hafi gengið að sinna þessum verkefnum öllum. Rétt er að benda á það, að Alþ. hefur reynt undanfarin tvö ár að hlaupa dálítið undir bagga með því að ákveða að lána Búnaðarbankanum tvö lán til byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs, hið fyrra af gengishagnaði bankanna árið 1950 og hið síðara af greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1951. Þau eru bæði talin með í þeim upphæðum, sem ég hef hérna nefnt. Það liggur í augum uppi, að það þarf að finna annan og heppilegri grundvöll til lánastarfsemi Búnaðarbankans heldur en þann, að á hverju ári þurfi Alþ. að hlaupa undir bagga með því að bæta úr brýnustu verkefnum, og það er þess vegna, sem ég hef flutt þetta frv. Tilgangurinn með því er sá að skapa stöðugri grundvöll að lánastarfsemi bankans, þannig að hann geti með tímanum eða helzt áður en langt um líður, rekið starfsemi sína þannig, að hann hafi nægilegt fjármagn með höndum, þannig að það, sem borgast inn af lánum, nægi til nýrra útlána og þurfi ekki að vera að leita á náðir Alþ. árlega um úrbót á brýnustu vandræðum. Sú leið, sem farin er í frv., er mörkuð hér í þrem fyrstu greinunum. Það getur verið, að ýmsum þm. þyki hún nokkuð nýstárleg, og um það vil ég fara fáeinum orðum. Í 1. gr. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður skuli leggja Búnaðarbanka Íslands óafturkræft framlag að upphæð 60 millj. kr., sem skiptist milli þessara þriggja deilda bankans í þeim hlutföllum, sem þar um ræðir. Og í 2. gr. er aftur gert ráð fyrir, að ríkissjóður skuli beinlínis taka þetta fé að láni hjá seðladeild Landsbankans og endurgreiða það á 40 árum, en til tryggingar þessu láni skuli ríkissjóður veðsetja Landsbankanum gegn 1. veðrétti þann hluta af jarðeignum þess opinbera, sem liggur utan kaupstaða og kauptúna. Ég vil taka það fram strax, að þessi upphæð, 60 millj. kr., er sú upphæð, sem ég tel að sé hið raunverulega sölugildi þessara jarðeigna. Ég hef fengið upplýsingar um það í stjórnarráðinu, að fasteignamat þessara jarðeigna, sem hér um ræðir, er rétt um það bil 7 millj. kr., og ég hika ekki við að álykta, að söluverð þessara eigna núna sé allt að tífalt fasteignamatsverð, því að það vita allir, hvað fasteignamatsverðið er lítið. Hér er um að ræða eignir, sem ríkið á, eignir, sem eru í sveitunum og eru undirstaða verulegs hluta landbúnaðarins, því að það er ekki lítill hluti af jarðeignum í sveitum, sem hið opinbera á. Mér finnst mjög eðlilegt, að ríkið noti þessar eignir til þess að hafa sem baktryggingu bak við það fjármagn, sem nauðsynlega þarf að útvega til þessarar stofnunar, sem á að hafa lánastarfsemi landbúnaðarins eingöngu með höndum. Þess vegna tel ég eðlilegt að fara inn á þessa leið, að ríkið taki beinlínis lán hjá Landsbankanum út á þessar jarðeignir og leggi síðan Búnaðarbankanum það fé til sinnar starfsemi. Nú er rétt að taka það fram, að á nokkrum hluta þessara jarðeigna hvíla veðbönd; að vísu hef ég ekki hér upplýsingar um, á hversu miklum hluta það er, það er vafalaust einhver hluti af þeim, en þó áreiðanlega ekki á nærri því öllum. Ástæðan til þess er sú, að yfirleitt hefur Búnaðarbankinn ekki veitt lán til bygginga nema gegn veði í fasteign, en hins vegar hefur það orðið að fastri reglu, að ábúendur þeirra jarða, sem eru í opinberri eign, hafa hiklaust fengið veðleyfi hins opinbera til þess að veðsetja jarðirnar ásamt þeim mannvirkjum, sem þeir reisa á þeim, fyrir þau lán, sem þeir hafa fengið í bankanum. Þessi veðbönd þarf vitanlega að leysa, ef inn á þá braut er farið að veðsetja Landsbankanum þessar eignir fyrir láni handa Búnaðarbankanum, og þess vegna er ákvæði um það í 3. gr., að séu þær jarðeignir, sem hér er um að ræða, veðsettar fyrir lánum, þá skuli viðkomandi lánsstofnun skylt að gefa þann veðrétt eftir, enda verður þá ríkisstj. að ábyrgjast þessi lán f. h. ríkissjóðs eða taka ábyrgð f. h. ríkissjóðs á þessum lánum. Ég skal geta þess í sambandi við það, að þessi lán eru a. m. k. svo að segja öll við Búnaðarbankann, en eðlilegast með þann litla hluta, sem kynni að vera við aðrar lánsstofnanir og þá helzt við einhverja sparisjóði, en áreiðanlega mjög lítið, að Búnaðarbankinn innleysi þau lán. Ef til vill kann einhver að benda á það, að hér sé aftur Búnaðarbankanum skylt að lána út á eitthvað lakara veð, en beinlínis það fasteignaveð, sem hann hefur lánað út á hingað til, en ég þykist þess fullviss, að bankastjórn Búnaðarbankans muni ekki hafa neitt við þau atriði að athuga. Enn fremur má benda á það, að á nokkrum hluta þessara jarðeigna er ekki búið að vinna þær framkvæmdir, sem eðlilegast er að séu unnar fyrir lán úr þessari lánsstofnun, Búnaðarbankanum eða stofnlánadeildum hans, og þar sem búið yrði samkv. 1. og 2. gr. að veðsetja þessar eignir annarri lánsstofnun, þá verður að sjá fyrir því, að hægt sé að lána enn framvegis til sams konar framkvæmda á þessum jörðum eins og Búnaðarbankanum er skylt yfirleitt að lána til framkvæmda á öðrum jörðum. - Þetta þýðir þá það, að ríkisstj. eða ríkissjóður verður að taka ábyrgð á lánum til þeirra framkvæmda, sem unnar eru og gerðar á hans eigin eignum, þar sem hann væri búinn að binda með lögum veðrétt þeirra annars staðar. Þá er enn fremur í 5. gr. gert ráð fyrir, .að lánum þeim, sem Búnaðarbankinn hefur fengið samkv. 1. og 8. tölulið 1. gr. laga nr. 14 1952, um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1951, og sömuleiðis láni ræktunarsjóðs af gengishagnaðinum skuli breytt í óafturkræf framlög. Ég benti á það í sambandi við umr. um annað mál í þessari hv. þd. fyrir fáum dögum, að það væri eðlilegt, að ríkið hjálpaði til þess að leysa úr þessum fjárhagsvandræðum, að því leyti sem það væri hægt, með því að innheimta ekki þessi lán, þar sem þau hefðu beinlínis komið upp í hendur ríkisins vegna sérstakra aðgerða annarra, en þeirra að afla ríkinu tekna, og ég ætla ekki að fara að eyða mörgum orðum um það hér aftur. En ég vil aðeins benda á það, að svo virðist sem það muni vera nokkurt fylgi a. m. k. fyrir þessari till. í þinginu, þar sem síðan hafa 3 hv. þm. í Ed. flutt frv. um nákvæmlega sama efni. Ég vil svo leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.