Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í allshn. Nd. voru gerðar nokkrar breytingar á frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar frá því sem samþykkt hafði verið hér. Bætt var við, að ég hygg, þremur nýjum nöfnum. Allshn. þessarar hv. deildar hefur komið saman og farið yfir þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í Nd., og mælir með því, að frv. verði samþykkt eins og það var afgreitt frá neðri deild.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls var þess farið á leit, að hv. menntmn. fjallaði um frv. um námslán og námsstyrki. Svo var gert. Til fundar voru kallaðir hæstv. menntmrh. og Sigurjón Valdimarsson framkvæmdastjóri. Niðurstaða í nefndinni varð sú að leggja ekki til neinar breytingar. Af ýmsum ástæðum var það ekki talið fært. Ég hygg að ég túlki þá niðurstöðu rétt og samdóma álit í nefndinni, að ekki væri ástæða til þess. Eins og hv. dm. er kunnugt komu fram skoðanir þess efnis, að ástæða væri til að hafa endurgreiðslukerfið með öðrum hætti en lagt er til í frv. Ég hygg að þeim aðilum, sem þær skoðanir settu fram, hafi verið orðið ljóst að ekki væri hljómgrunnur til breytinga á frv. frá því sem það var afgreitt til 2. umr. fyrst frá Nd. og til 2. umr. af hv. menntmn. þessarar deildar. Niðurstaðan er sem sagt sú, að menntmn. gerir ekki tillögur um neinar breytingar.



Herra forseti. Þegar frv. til l. um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði var til umr. og afgreiðslu á Alþingi á sínum tíma átti ég sæti í iðnn. Nd. Þar lágu fyrir gögn þar sem spáð var tapi á fyrirtækinu a.m.k. fyrstu árin. Mér virtust yfirgnæfandi líkur á að það fjármagn skattborgaranna, sem binda ætti í fyrirtækinu og mannvirkjum tengdum því, mundi ekki skila sér aftur í þjóðarbúið. Ég lýsti mig því andvígan eignaraðild ríkisins að járnblendiverksmiðjunni. Því miður hefur reynslan sýnt að þessar áhyggjur mínar voru ekki ástæðulausar. Úr því sem komið er má vera að ekki sé annarra kosta völ en slíkra aðgerða sem þetta frv. gerir ráð fyrir. En í samræmi við fyrri afstöðu mína tek ég ekki þátt í afgreiðstu málsins. Ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Það hefur komið í ljós á undanförnum misserum og allra síðustu árum, að þau þrjú stóriðjufyrirtæki, sem komið hefur verið upp í landinu, hafa á engan hátt skilað Íslendingum þeim hagnaði og fjárhagslega ávinningi sem aðstandendur þessara fyrirtækja spáðu þegar ákveðið var að koma þeim á fót hér á landi. Þessi reynsla á bæði við það fyrirtæki, sem hér er til umr., og enn fremur þau tvö önnur fyrirtæki sem komið hefur verið upp hér, öðru í samvinnu við útlendinga og hinu algerlega í eigu útlendinga. Þessi reynsla Íslendinga af stóriðjurekstri gefur tvímælalaust tilefni til þess, að mjög vandlega sé athuguð sú braut, sem margir vilja að þjóðin haldi enn frekar inn á, að efla mjög stóriðju af þessu tagi í atvinnulífi í landinu. Það er ljóst að efnahagsspár í veröldinni eru með þeim hætti, að spáð er miklum erfiðleikum á næstu árum í þessari atvinnugrein. Það getur reynst íslensku þjóðfélagi erfitt að þurfa á næstu árum að greiða mikla fjármuni með þeim stóriðjufyrirtækjum sem í landinu eru. Ég er þeirrar skoðunar, að Alþingi og stjórnvöld þurfi á næstu misserum að athuga vel og rækilega efnahagslegar og fjárhagslegar forsendur þeirrar stóriðjustefnu, sem hér hefur verið, og þeirrar stóriðjuáforma, sem uppi eru hjá öltum aðilum hér á Alþingi, það geti komið til greina að taka þar aðrar ákvarðanir en gerðar voru á sínum tíma þegar starfræksla þessara fyrirtækja var hafin. En um leið og ég lýsi því yfir, að ég telji nauðsynlegt að taka þessa stefnu til rækilegrar endurskoðunar í ljósi þessarar fjárhagslegu reynslu, tel ég ekki tímabært að kveða upp úr um það hér og nú, hver framtíðarstaða þessa fyrirtækis, sem við erum að greiða atkv. um hér, eigi að vera, og er reiðubúinn að taka þátt í því, að enn um sinn sé reynt á hvort spár margra manna um, að hagur fyrirtækisins kunni að vænkast, verði réttar. Ég óttast þó að reynslan geti orðið sú, að niðurstaðan verði mun óhagstæðari en margir hafa spáð við meðferð þessa frv., og get því átt von á að innan tíðar þurfi Alþingi á nýjan leik að taka afstöðu til þessarar verksmiðju. Í ljósi þessara almennu viðhorfa og sérstakrar afstöðu minnar um það, að ekki sé tímabært að kveða endanlega upp úr um framtíð þessa fyrirtækis, segi ég já.



Ég óska eftir því að þegar menn gera grein fyrir atkv. sínu verði þeir eins hóflegir í lengd þess og mögulegt er þó um stórmál sé að ræða.



Herra forseti. Ég vil biðja hæstv. forseta að taka ljúflega tillit til þess, hversu langt aðsogið er og sérstaks eðlis að þeim einsatkvæðisorðum sem þm. er gert að láta í té við nafnakall um þetta frv. Sérstaklega vildi ég biðja hv. þm. Lárus Jónsson um að taka tillit til þess arna, því til þess mundu ekki nægja grænsápubirgðir heimsins að hann mætti þvo hendur sínar af því máli sem við fjöllum um núna, þrátt fyrir það að hann gerði athugasemdir við afgreiðslu frv. forðum. Hér er um að ræða fyrirtæki á ábyrgð ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar á sínum tíma, stofnun þess með órofa stuðningi Alþfl. Ég hefði óneitanlega, eins og ég hef áður tekið fram, heldur viljað að þær 345 millj. kr., sem hér er um að ræða að heimta af þjóðinni til þess að halda áfram vafasömum rekstri þessa fyrirtækis, væru innheimtar með nefskatti þannig að hver skattborgari landsins mætti finna það á sínu prívat og persónulega nefi hvers konar gróði það er sem þeir sjálfstæðismenn hafa haldið fram hér í þingsölum í vetur, - og vitna ég þá fyrst og fremst til ummæla Birgis Ísl. Gunnarssonar, - hvers lags gróði það er sem við höfum haft af járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði. Með tilliti til þess, að ég vakti athygli við ítrekaða og endurtekna afgreiðslu á lagafrv. varðandi verksmiðju þessa, hvers konar svör stofnun þessa fyrirtækis mundi heimta af alþm., með tilliti til þess, að ég sagði fyrir að ég - ef ég yrði enn þá í sölum Alþingis - yrði um það krafinn að seg ja já við greiðstu á stórkostlegu tapi af þessari verksmiðju, ef af henni yrði, þá segi ég nú þetta já.



Herra forseti. Mönnum virðist vera mikið niðri fyrir í þessari atkvgr. og kenna nú um, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e., hve langt aðsogið er, eins og hann orðar það. Menn ræða líka í þessu sambandi um stóriðju og um erfiðleika þess fyrirtækis, járnblendiverksmiðjunnar, sem þetta mál varðar. Ég ætla ekki að gera það. Þetta mál sýnir hversu varlega við þurfum að fara þegar við ákveðum þátttöku okkar í stóriðju. En ég vil segja það, að það verður aldrei hægt að reka stóriðju á Íslandi með þátttöku Íslendinga án einhverrar áhættu frekar en aðra atvinnuvegi í þessu landi. Með tilliti til þessa var það stefna Sjálfstfl. að hafa þá eignaraðild Íslendinga að þessu fyrirtæki sem nú er. Hins vegar ef við ætluðum núna að draga saman seglin, þar sem erfiðleikar eru hjá íslenskum fyrirtækjum, þá hygg ég að það verði víða sem það þarf að gera, svo ég tali ekki um það, sem fram kom hjá formanni þingflokks Alþb. áðan, þar sem hann taldi að þetta mál væri tilefni til þess að hætta við allar stóriðjuhugmyndir hér á landi, a.m.k, fyrst um sinn. Þá hlýtur Alþb. með þessari skoðun að viðurkenna það, að till. um virkjunarframkvæmdir, sem nú liggur fyrir Alþingi, í Sþ., er alger sýndartillaga og loddaramennska. Ég mun ekki taka tillit til neins slíks og segi þess vegna já.



Herra forseti. Þegar samþykkt var á Alþingi að stofna þessa verksmiðju, járnblendiverksmiðjuna, var ákveðið að Íslendingar skyldu eiga þar meiri hluta, 55%, og verksmiðjan skyldi þannig vera algerlega undir íslensku forræði, yfirstjórn og lögsögu. Ég tel að þetta hafi verið rétt ákvörðun. Ég tel að það hafi einnig verið rétt stefnt að stofna þessa verksmiðju þó að óhjákvæmilega hlyti að fylgja því nokkur áhætta. Það er svo með þær vörur, sem slíkur orkufrekur iðnaður framleiðir, að aðstaða á mörkuðum gengur nokkuð í bylgjum. Stundum þrengir að og verð lækkar og tap verður á framleiðslunni, síðan koma önnur tímabil þar sem allt leikur í lyndi og góður hagnaður af. Nú hefur það hent sig, að á byrjunarskeiði þessarar verksmiðju hefur markaður fyrir þessa framleiðslu orðið í lægð og verð mjög lækkað. Þess vegna er þetta frv. hér fram komið, að það þarf að auka hlutafé og afla viðbótarlána til þess að komast yfir þetta tímabil, sem ég vænti að verði þó ekki langvarandi, heldur rétti við á þessum markaði og innan skamms geti verksmiðjan skilað hagnaði. Þegar þetta mál var hér til meðferðar og það á tveim þingum var afstaða Sjálfstfl. að fylgja eindregið stofnun þessa orkufreka iðnaðar, og það var eindregin afstaða Sjálfstfl. að Íslendingar skyldu eiga þar meiri hluta. Sú skoðun, sem hv. þm. Lárus Jónsson lýsti áðan, var því ekki stefna Sjálfstfl. Hann hafði þar aðra skoðun en flokkurinn. Það var honum vissulega frjálst eins og öllum og skylt að fylgja sinni sannfæringu og þá greiða atkv. á annan veg, ef það gengur gegn flokkssamþykkt, eins og gerðist um hann á þessum tíma. 



Herra forseti. Ég er sammála þeirri athugasemd hæstv. forseta, að það er nokkuð óvanalegt hvernig menn hafa gert grein fyrir atkv. sínu við þessa atkvgr. Ég vildi aðeins mega koma þeirri athugasemd fram, að í þingflokki Sjálfstfl. gerði ég grein fyrir fyrirvara mínum ásamt fleirum sem gerðu það á sínum tíma. Það var ekki tekin flokksleg afstaða til málsins eins og oft er gert þegar um slík mál er að ræða.



Herra forseti. Ég vil mælast til að umr. um þetta dagskrármál verði frestað svo að sjútvn. Ed. gefist ráðrúm til að athuga málið. Tíminn er naumur, ef frv. á að geta gengið í gegnum þetta þing. Vonast ég til að nm. sjútvn. geti gefið sér aðeins tíma til að athuga frv.



Herra forseti. Efni þess frv., sem hér um ræðir, er að tryggja að í lögum séu ákvæði um að fyrirtækjanöfn svo og nöfn á atvinnustarfsemi fyrirtækja falli að íslensku máli og málvenjum. Um þetta spunnust nokkrar umr. nú í vetur með tilliti til nafngifta nokkurra veitingastaða, einkanlega hér á höfuðborgarsvæðinu. Það var allshn. hv. Nd. sem flutti þetta frv. Allshn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um málið og mælir með samþykkt frv. eins og það var afgreitt frá Nd.



Herra forseti. Félmn. hefur haft 43. mál, frv. um brunavanir og brunamál, til athugunar og mælir einróma með að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Félmn. hefur haft 82. mál Nd, til umfjöllunar, frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, og mælir með að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum um lögheimili. Efni frv. er að það skuli eigi teljast heimili þó að maður dveljist á skóla, sjúkrahúsi, heilsuhæli, elliheimili eða annarri slíkri stofnun, vinnuhæli eða fangahúsi, eða ef hann dvelst eingöngu eða aðallega til lækninga eða heilsubótar. Síðan segir hér: „Sama gildir um dvöl í sérhönnuðum heimilum og íbúðum aldraðra og öryrkja, byggðum í tengslum við þjónustumiðstöð aldraðra eða heilsugæslustöð, og það jafnt þótt maður sé eigandi þess húsnæðis sem hann dvelst í.“ Okkur nm. fannst það ekki aðeins nokkuð, heldur mjög óeðlilegt að menn gætu ekki átt lögheimili í eigin húsnæði, en eins og þetta er orðað hér er það alveg tvímælalaust og skýrt að í slíkum íbúðum, jafnvel þótt menn eigi þær sjálfir, geti þeir ekki átt lögheimili. Nú er það að segja hér til skýringar, að hv. flm. þessa frv. hafa flutt það af þeirri ástæðu, að þar sem fyrir dyrum stendur bygging margra slíkra íbúða í sveitarfélagi kann það að leiða til nokkurra fjárhagslegra bagga fyrir viðkomandi sveitarfélag ef allir íbúar flyttu þangað lögheimili sitt. Hefur sú staðreynd raunar beinlínis staðið í vegi fyrir að slíkar íbúðir væru byggðar eða slík heimili reist í þeim mæli sem annars hefði orðið. Því varð það einróma niðurstaða allshn. að leggja til að þetta frv. verði samþykkt með eftirfarandi brtt. Ég tek það fram að brtt. er flutt í samráði við flm. frv. Brtt. er á þskj. 821 og er svohljóðandi: „Þegar um er að ræða dvöl á elliheimili, sérhönnuðum heimilum eða íbúðum fyrir aldraða eða öryrkja getur sveitarstjórn heimilað undanþágu frá þessu ákvæði.“ Við teljum að þetta bæti úr þeim annmörkum sem við vorum sammála um að væru á frv. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef gert grein fyrir, herra forseti.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir 168. máli, frv. til l. um dýralækna. Eins og hv. þm. er væntanlega kunnugt hefur þetta mál verið til umfjöllunar í Nd. Menn hafa haft frv. í fórum sínum nú í vetur og að auki eru mönnum ekki ókunnar umr. um það frá fyrri tíð, því að í fyrra var lagt fram frv. til l. um dýralækna sem við fluttum, ég og forseti þessarar deildar, og í rauninni má segja að það sé rótin að endurskoðun laganna sem þá var lýst yfir að mundi fara fram að tilhlutan landbrn. Árangur þeirrar endurskoðunar er þetta frv. Það mætti að sjálfsögðu fara ýmsum orðum um nauðsyn þessa máls og þau markmið sem að baki liggja, en með tilliti til þessara ábendingar ætta ég að sleppa því. Aftur á móti mun ég fara hér yfir kostnaðartexta þessara væntanlegu laga, sem að sjálfsögðu hlýtur að vera eitt af grundvallarsjónarmiðum sem menn meta þegar tekin er ákvörðun um löggjöf af þessu tagi. Frv. gerir ráð fyrir heimildum til að stofna sex ný dýralæknaembætti og að kostnaður vegna þeirra muni nema 1 111 200 kr. yfir árið. Þá er einnig gert ráð fyrir að dýralæknanemar eða dýralæknar, sem hafa hlotið réttindi, hefji störf sín með þeim hætti að fara í starfsþjálfun hjá reyndum dýralæknum um tveggja mánaða skeið á launum. Er áætlað að kostnaður við það nemi 48 200 kr. Þá er enn fremur tekinn inn í lögin kostnaður vegna greiðslu á ferðum dýralækna, þ.e. umframkostnaður fram yfir 40 km vegalengd frá heimili dýralækna. Er áætlað að hann nemi samtals 300 þús. kr. Reyndar óttast ég að sú áætlun muni reynast neðan við þau mörk, sem reynslan verður að skera úr um hver verða. En þá yrði líka samkv. þessu heildarkostnaðurinn 1 459 400 kr. og þá er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að það yrði heildarkostnaður við þessa fjölgun dýralækna og þessa breyttu starfstilhögun. Hvernig það mundi aftur færast til á milli ára, hversu fljótt sá kostnaður gjaldfærðist, færi eftir því, hve ört þessar heimildir yrðu nýttar. Í meðförum Nd. á frv. voru gerðar á því nokkrar breytingar. Hefur meiri hl. n. fallist á þau sjónarmið, sem þar koma fram, og mælir með frv. til samþykktar eins og það kom frá Nd. Alþingis, mælir með að það verði þannig lögfest. Einn nm., Eiður Guðnason, skilar séráliti. Aðrir nefndarmenn hafa undirskrifað nál., þó að því frágengnu að einn nm. var fjarstaddur, Þorv. Garðar Kristjánsson.



Herra forseti. Það var fjallað nokkuð ítarlega um þetta frv. í landbn. þessarar deildar og þar var ekki samstaða, eins og fram hefur komið. Eitt vil ég þó segja gott um þá umfjötlun. Þar kom fram grg. um kostnaðarauka vegna þessara laga, vel unnin og nokkuð ítarleg. Hefur frsm. meiri hl. þegar gert grein fyrir henni hér. Þetta er auðvitað til fyrirmyndar og væri betur gert í fleiri tilvikum, svo sem lög raunar kveða á um. En varðandi þetta frv. í heild er það þannig, að ég tel raunar að við hér, sem vinnum löggjafarstarf, verðum að gera meiri kröfur en svo, að við getum látið þetta frá okkur fara eins og það nú liggur fyrir. Ég bendi við 1. umr. málsins á nokkur atriði, sem ég taldi afgerandi um að þetta mál þyrfti meiri skoðunar við, og mun nú við 2. umr. málsins benda á nokkur fleiri. E.t.v. verður þar varðandi einstaka liði um nokkra upprifjun að ræða frá því sem sagt var hér við 1. umr. Þá er þar fyrst til að taka, að okkur nm. barst í hendur - raunar samkv. beiðni minni - plagg sem er undirskrifað af fjórum starfsmönnum heilbr.- og trmrn., en þessir fjórir starfsmenn höfðu tekið saman athugasemdir við frv. til I. um dýralækna. Í upphafi þessara athugasemdar segir svo, með leyfi forseta „Um s.l. áramót var okkur undirrituðum falið að gera athugasemdir við frv. til l. um dýralækna sem litið hafði dagsins ljós þá fyrir skömmu í formi nefndarálits á vegum landbrh. Nokkrum dögum eftir að okkur hafði verið falið að gera athugasemdir við frv. þetta var frv. lagt fram á Alþingi næstum óbreytt. Hljótum við að harma slík vinnubrögð þar sem frv. þetta er alfarið unnið á vegum þriggja manna nefndar, hvar í áttu sæti tveir dýralæknar. Engin samráð voru höfð við heilbrigðiseftirlit þó að frv. snerti veigamikla þætti heilbrigðismála. Má þar helst nefna lyfjamál og heilbrigðiseftirlit.“ „Síðan segir hér: . „Það er skoðun okkar, að landbrh. hefði átt að senda heilbrmrn. frv, það sem hér er til umfjöllunar áður en það var sett í prentun. Slík vinnubrögð hljóta að teljast sjálfsögð. Áður en einstakar greinar verða teknar til efnismeðferðar viljum við benda á að það er skoðun okkar, að dýralæknalög eigi eingöngu að fjalla um réttindi og skyldur dýralækna sem slíkra, sbr. læknalög um lækna, en síðan eigi að vera sérlög um dýralæknahéruð og þá þjónustu sem hið opinbera á að veita, sbr. lög um heilbrigðisþjónustu um læknishéruð.“ Það er, hygg ég, næsta sjaldgæft að svona sé staðið að málum. Eins og þegar hefur komið fram í umr. um þetta mál voru nokkrar breytingar gerðar á frv. í meðförum Nd. frá því sem var er það var lagt fram. Engu að síður stendur óhaggað margt af því sem þessi fjögurra manna starfshópur gerði athugasemdir við. Ég ætla þá í fyrsta lagi að minnast á 3. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta: „Þeir einir geta hlotið leyfi til að stunda dýralækningar sjálfstætt sem eru íslenskir ríkisborgarar og lögráða.“ Nú er það svo, að íslenskir dýralæknar munu geta starfað hvar sem er á Norðurlöndunum. Þetta ákvæði er t.d. í hróplegu misræmi við þann samning um sameiginlegan vinnumarkað á Norðurlöndum sem nú er verið að fjalla um hér. Þetta er í beinni mótsögn við það, Það er, eins og ég sagði, ekkert því til fyrirstöðu, að íslenskir dýralæknar geti starfað hvar sem er á Norðurlöndunum, og auðvitað ætti þetta að vera gagnkvæmt, þannig að dýralæknar á Norðurlöndunum gætu einnig starfað hér. Í 4. gr. frv. er yfirlit yfir dýralæknisumdæmi í landinu. Ég held að það sé alveg réttmæt athugasemd, að slíkt ætti betur heima í sérlögum. Í 3. gr. frv. er einnig ákvæði sem ég hef áður bent á að væri afar óvenjulegt og óeðlilegt. Það er um að yfirdýralæknir skuli meta það, hvort erlendir dýralæknar, sem hér vilja starfa, hafi nægilega kunnáttu í töluðu og rituðu íslensku máli. Þarna er yfirdýralæknir gerður að prófdómara á sviði sem er ekki hans sérsvið. Þetta ákvæði er auðvitað óeðlilegt að öllu leyti. Það hlýtur að vera eðlilegt, ef á að prófa íslenskukunnáttu manna sem vilja starfa hér, að það geri þá þeir sem til þess hafa hlotið menntun. Um þetta ætla ég ekki að hafa fleiri orð. Ég hef áður gert það að umtalsefni. Í 5. gr. frv. eru ákvæði um að að öðru jöfnu skuli sá umsækjandi sitja fyrir um veitingu embætta sem lengstan hefur starfsaldur, en einnig skal taka tillit til sérmenntunar svo og starfstíma í afskekktum og rýrum héruðum. Þetta finnst mér af og frá að eigi að vera löggjafaratriði. Í þessari sömu grein eru ákvæði um Tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum. Um þá tilraunastöð eru ákvæði í háskólalögum. Ákvæði um þessa stofnun Háskólans eiga ekkert erindi inn í lög um dýralækna, hvað þá að í dýralæknalögum skuli ákveðið hversu margir starfsmenn með tiltekna menntun skuli starfa við þessa stofnun Háskólans. Sitthvað fleira mætti hér tiltaka. T.d. stendur í upphafi 7. gr. að héraðsdýralæknar skuli hver í sínu umdæmi vinna að bættu heilsufari búpenings og aukinni arðsemi hans. Þetta held ég að ætti tvímælalaust að gilda um alla dýralækna, ef á annað borð er verið að leggja þeim þessar skyldur á herðar, ekki aðeins héraðsdýralækna. Í 7. gr. frv., eins og það liggur hér fyrir, eru mörg og ítarleg ákvæði um skyldur dýralækna, hvernig þeir skuli starfa: Þeir skuli forðast að baka dýraeigendum óþarfan kostnað, þeir skuli vanda allar skýrslur, þeir skuti gegna störfum og skyldum með árvekni og halda þekkingu sinni sem best við, gæta vandvirkni og samviskusemi og héraðsdýralæknar eru skyldir til að gegna aðkallandi sjúkravitjunum. Ég leyfi mér að láta í ljós efa um að þessi ákvæði eigi heima í löggjöf af þessu tagi. Þessi ákvæði eiga miklu fremur heima í erindisbréfum, ef dýratæknum eins og ýmsum embættismönnum eru sett slík erindisbréf. Þetta á ekki að vera í löggjöf um þessi mál að mínu mati. Og hér segir meira að segja í þessari grein: „Landbrh. setur dýralæknum erindisbréf samkv. tillögum yfirdýralæknis. Þar skal kveðið á um embættisfærslu og skyldur héraðsdýralækna.“ Þarna er verið að segja að það skuli gera sem búið er að telja upp í þessari grein. Í 9. gr. segir: „Dýralæknar í þjónustu ríkisins taka laun samkv. hinu almenna launakerfi ríkisstarfsmanna.“ Til hvers er verið að setja það í lög? Þetta er atriði sem hlýtur að leiða af sjálfu. Annað ákvæði er í þessari sömu 9. gr. sem hlýtur að orka tvímælis: „Þegar nauðsyn krefur er héraðsdýralækni skylt, eftir ákvörðun ráðh., að gegna dýralæknisstörfum í nágrannaumdæmi gegn hálfum byrjunarlaunum þessa umdæmis.“ Ég veit að vísu ekki hvað dýralæknar segja um þetta, en eitthvert hugboð hef ég um að þeir séu ekki sérlega ánægðir með þetta, vegna þess að hér er beinlínis eftir orðanna hljóðan um þvingunarvinnu að ræða. Mér er ekki kunnugt um að sams konar ákvæði gildi um lækna. Þetta held ég að hljóti að orka mjög tvímælis. Þá er líka furðulegt og fáránlegt í senn að binda það í lög, að staðgengill héraðsdýralæknis skuli geta haft afnot af síma hans ef hann óskar þess. Mér finnst hér býsna langt og óþarflega langt gengið. En svo er aftur dæmi um hið gagnstæða í þessu frv. þar sem er kannske hvergi nærri nógu langt gengið. Í upphafi 13. gr. segir: „Héraðsdýralæknar skulu árlega annast eftirlit með heilbrigði og hirðingu nautgripa og þrifnaði í fjósum þar sem framleidd er sölumjólk.“ Það skyldi nú aldrei vera að aðstæður væru sums staðar þannig, að það væri ástæða til að hafa eftirlit miklu oftar en einu sinni á ári, einkanlega þar sem hefur komið í ljós að ekki er allt með felldu um heilbrigði, hirðingu og þrifnað, ef menn vilja hafa svona ákvæði í lögum? Ég efast aftur á móti um ágæti þess. Seinna í þessari sömu grein eru ákvæði um það, að héraðsdýralæknar skuli hafa reglulegt eftirlit með hreinlæti og þrifnaði mjólkurstöðva í umdæmi sínu. Hvað um Hollustuvernd ríkisins? Er þetta ekki miklu frekar eðlilegur þáttur af starfi þeirrar stofnunar? Ég held að það hljóti að vera. Í 14. gr. eru enn ákvæði sem ég tel að orki tvímælis. Ef dýralæknar senda ekki sínum yfirboðara fyrirskipaðar skýrslur á réttum tímum, án þess að lögmæt forföll, svo sem veikindi, banni að mati yfirdýralæknis, er heimilt, ef áminning ber ekki árangur, að ákveða í reglugerð lögtakskræfar dagsektir. Hvað skeður ef bréf með skýrslu misferst í pósti? Mér finnst satt að segja ekki eitt, heldur næstum allt í þessu frv. vera með endemum. Á það hefur verið bent, að þetta sé svo sem ekki nýsmíði allt saman, þetta sé úr eldri lögum. En það er ekkert betra fyrir það. Og það er ekkert minni skömm að mínum dómi fyrir okkur að láta þetta svona frá okkur fara þó það hafi áður verið afgreitt með þeim hætti. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma hér, sem þeir félagar gera þó töluvert, að gera athugasemdir hversu starfssvið og vald yfirdýralæknis er mikið og hversu miklu meiri völd honum eru fengin með þessu frv. en t.d. landlækni. Á ýmsan hátt ættu þetta þó að vera stjórnunarlega séð hliðstæð embætti að breyttu breytanda. Í 16. gr. er fjallað um auglýsingar og kveðið á um að dýralækni séu óheimilar hvers konar auglýsingar eða áróður um starf sitt. Þó er honum heimilt að auglýsa í blöðum viðtalstíma o.s.frv. sem og birta nafn dýralæknis á lyfseðlum og dyraspjöldum. Það er heimilt, það er sérstaklega tekið fram. Enn vaknar sú spurning, hversu langt á að ganga. Ég held að fyrst heimilað er að hafa þetta á dyraspjöldum, þá hafi líka verið nauðsynlegt að hafa ákvæði hér um leturstærð og leturgerð vegna þess að dyraspjald getur auðvitað verið auglýsing! Ég held að það mætti athuga. Í næstu grein er ákvæði um að í afskekktum umdæmum, þar sem umsvif eru lítil og samgöngur erfiðar, sé heimilt að greiða staðaruppbót, hreint kjarasamningaákvæði sem á ekkert erindi í löggjöf. Í 18. gr. eru ákvæði um að heimilt sé að veita dýralækni hagkvæmt lán til kaupa á bifreið við starf sitt, enda skuldbindi hann sig til að starfa sem héraðsdýralæknir næstu þrjú ár. Hvað er hagkvæmt lán í skilningi þessara laga? Mér hefur að vísu verið tjáð að slík lán hafi aldrei verið veitt og hafi aldrei verið veitt til þess fé á fjárlögum. En til hvers er að hafa þessi ákvæði í lögum hér? Síðasta endemisákvæðið, sem ég ætlaði hér að gera athugasemd við, er í 19. gr. Það er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar dýralæknir er kvaddur til vitjana á eigin farkosti á fleiri en einn stað í sömu akstursleið ber honum að aka sem beinasta og greiðasta leið til þeirra sem vitjana hafa óskað.“ Ég verð að að lýsa þeirri skoðun minni hér í þessari hv. deild, sem ég veit að er ákaflega vönd að sinni virðingu, að mér finnst það fyrir neðan okkar virðingu að láta frá okkur fara löggjöf sem samin er með þessum hætti. Alþingi er oft gagnrýnt hart. Stundum með réttu, stundum með röngu. En samþykkjum við þessa löggjöf svona er sannarlega með réttu hægt að gagnrýna okkur. Ég tel tilgangslaust að flytja brtt. við þetta frv. vegna þess að ég tel að það þurfi að endursemja. Það eru nánast atriði í hverri einustu grein sem ástæða væri til að breyta. Ég legg því til að þessu máli verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Landbn. hefur haft til meðferðar frv. til I. um fóðurverksmiðjur og eins og með fyrra málið, um dýralæknana, varð hún ekki alls kostar sammála um málsmeðferð. Til þess að veita upplýsingar um málið kom á fund nefndarinnar Hjalti Gestsson ráðunautur, sem er formaður mþn. sem Búnaðarþing hafði kosið til að fjalla um þetta mál. Enn fremur fékk nefndin upplýsingar frá fjárlaga- og hagsýslustofnun og Landnámi ríkisins. Eins og ég sagði var ekki samstaða í nefndinni um afgreiðslu málsins. Þrír nm. leggja til að frv. verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru fram á þskj. 783. Að þessum brtt. standa ásamt mér Helgi Seljan og Davíð Aðalsteinsson. Í þessum brtt. má segja að farið sé að ráðum Búnaðarþings sem fékk þetta mál til meðferðar nú og gerði um það ályktun sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing fékk til umfjöllunar frv. til l. um fóðurverksmiðjur. Þingið mælir með því, að ríkisstj. fái heimild til, fyrir hönd ríkissjóðs, að taka þátt í hlutafélögum um stofnun og rekstur graskögglaverksmiðja, svo sem fram kemur í I. kafla frv. Hins vegar telur þingið, að önnur ákvæði frv. þurfi nánari athugunar við, og leggur því til að þau verði ekki lögfest. Búnaðarþing vísar til ályktunar sinnar frá 1981 um eflingu fóðuriðnaðar og felur stjórn Búnaðarfélags Íslands og nefnd þingsins um fóðuriðnað að vinna að þessu máli áfram.“ Eins og ég sagði eru brtt. okkar í samræmi við þetta. Við leggjum til að í 1. gr. frv. verði ríkisstj. veitt heimild til að taka þátt í stofnun hlutafélags, sem eigi og reki fóðurverksmiðjur, og í 2. gr. verði ákvæði um, að fjmrh. sé heimilt að fella niður aðflutnings- og sölugjöld af vélum, tækjum og varahlutum til slíkra verksmiðja. Þetta gæfi ríkisstj. heimild til að stofna hlutafélög vegna þeirra verksmiðja sem Alþingi hefur veitt fé til um alllangt skeið. En það er skoðun margra, m.a. okkar flm. þessara brtt., að æskilegt sé að heimamenn verði þátttakendur í slíkum verksmiðjum, þannig að sá áhugi, sem er víða heima fyrir, nýtist við uppbyggingu þessa iðnaðar. Það kom fram hjá Hjalta Gestssyni að hann taldi heppilegt að graskögglar væru gefnir allt að hálfu á móti öðrum fóðurbæti. Hér er því um mjög mikinn markað að ræða, þar sem notkun fóðurbætis hefur verið 60–80 þús. tonn, svo að það er meira en það sem þær verksmiðjur, sem nú eru reknar, hafa möguleika á að framleiða.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hjá hv. síðasta ræðumanni var ekki samkomulag í landbn. Ed. Alþingis um afgreiðslu þessa máls. Eins og hann gat um var málið sent Búnaðarþingi til umsagnar. Búnaðarþing gat ekki fallist á frv. Kom þar reyndar margt til sem ég ætla ekki að ræða, nema aðeins rúma línu í frv. sem fjallaði um heimild til handa ríkisstj. um stofnun hlutafélaga í fóðuriðnaði. Búnaðarþing hafði fyrir einu ári kjörið sérstaka nefnd til að fjalla um þetta mál. Sú nefnd hafði ekki og hefur ekki enn lokið störfum. Þar af leiðandi þótti Búnaðarþingi ekki ástæða til að skipa því máli, fóðuriðnaðarmálinu, með sama hætti og frv. gerir ráð fyrir. Búnaðarþing hafði hins vegar ekki möguleika á því og fjallaði ekki um þann þátt málsins sem lýtur að kostnaði við uppbyggingu þessara verksmiðja eða rekstrargrundvelli. Eins og menn vita væntanlega hefur fóðuriðnaður átt sér stað hér nú um tveggja áratuga skeið. Framleiðsla grasköggla byrjaði í Gunnarsholti og í framhaldi af því var graskögglaverksmiðjunni á Hvolsvelli síðar breytt úr grasmjölsframleiðslu í graskögglagerð. Síðan komu svo fleiri verksmiðjur, sumar í einstaklingseign, eins og t.d. graskögglaverksmiðjan í Brautarholti. Reyndar er líka til lítil verksmiðja, sem vinnur ekki í nákvæmlega sama formi, undir Eyjafjöllum í bændaeign þar. Það er reynsla fyrir því og var m.a. staðfest í samtali sem nefndin átti við Hjalta Gestsson ráðunaut, að þessi framleiðsla hefur reynst vel og nýtur tiltrúar og trausts sem gott fóður hjá bændum. Það hefur hins vegar komið í ljós, að tiltölulega litlar verðlagsbreytingar hafa dregið úr sölu á graskögglum. Má í því sambandi sérstaklega minna á að þegar tekin var upp verðmiðlun á flutningi grasköggla þannig að þeir yrðu á svipuðu verði alls staðar á landinu, þá dró mjög úr sölu þeirra á bestu markaðssvæðunum sem næst liggja graskögglaverksmiðjunum. Þetta sýnir m.a. að ekki má miklu hagga í verði þessarar framleiðslu til þess að sala hennar geti átt sér stað. Það hefur líka komið fram í umsögnum, sem nefndinni bárust, og gögnum, sem unnin voru af fjárlaga- og hagsýslustofnun, að í sumum tilvikum hefur framleiðslan ekki selst. Aftur á móti hefur hún færst á milli ára og selst á næsta ári þar á eftir. Ákvæði um þessa starfsemi voru, að því er ég best man, fest í lög árið 1972 og þá í lögin um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þar var kveðið svo á að samkvæmt sérstakri áætlun ætti að byggja tilteknar verksmiðjur. Síðan var með tiltölulega ófullkomnum hætti kveðið á um með hvaða hætti verðákvarðanir yrðu teknar og stjórnir þessara fyrirtækja byggðar upp. Það er augljóst mál að þetta fyrirkomulag er úr sér gengið, og m.a. af þeirri ástæðu hefur Búnaðarþing séð sérstaka ástæðu til að fjalla um málið í heild. En þar kemur meira til, sem þarf að líta á, heldur en þetta ófullkomna stjórnarform, m.a. samkeppni þessarar framleiðslu við innflutt fóður sem eins og menn vita er flutt tollfrjálst inn í landið. Það er augljóst mál, að ef á að auka þessa framleiðslu að verulegu marki þarf að gera sérstakar ráðstafanir til að vernda hana, og þá verða menn að gera það upp við sig áður en til vandræða kemur í þessari framleiðslu. Til viðbótar við þetta hafa menn líka verið að íhuga hvernig hægt væri að tengja þessa framleiðslu fóðurblöndunarstöðvum, sem væru þá staðsettar í nánd við þessar verksmiðjur, kannske á viðkomandi þéttbýlisstöðum, og þá þarf um leið að finna því tæknilegt form, með hvaða hætti frá þessu yrði gengið. Til viðbótar við þetta vil ég leggja alveg sérstaka áherslu á það í þessu sambandi, að vissar nýjungar eiga sér stað í þessum efnum. M.a. eru þær fólgnar í því að köggla hey hjá bændunum sjálfum. Væri gott fyrir þm. úr Norðurlandskjördæmi eystra að fylgjast með máli mínu í því sambandi, því að einmitt um þessar mundir er farið á milli bænda í Eyjafirði með sérstaka farandheykögglaverksmiðju og fyrningar hjá þeim þar kögglaðar. Þetta þykir mjög álitleg tilhögun, m.a. vegna þess að álitið er að fóðurgildi aukist við þessa meðferð á heyinu um 1/4 hluta, og það er mat manna að sá verðmætaauki, sem því fylgir, greiði fyllilega þann kostnað sem köggluninni fylgir. Það er þess vegna viss ástæða til að meta þetta mál allt í heild, sérstaklega með tilliti til þess sem á sér stað núna á vegum Búnaðarþings. En það, sem kannske vegur þó einna þyngst í sambandi við afgreiðslu 2. minni hl. úr landbn., er umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Ég ritaði þeirri stofnun bréf og bað um ákveðnar upplýsingar varðandi þetta mál. Það er nú tæpast tilefni til að rekja það svar í einstökum atriðum, en ég mun hins vegar drepa hér á örfá grundvallaratriði sem hafa í raun haft úrslit á afstöðu 2. minni hl. landbn. Ed. Alþingis. Þá er það í fyrsta lagi að þeir útreikningar, sem fjárlaga- og hagsýslustofnunin leggur til grundvallar um verðsamanburð milli innflutts fóðurs og fóðurs framleidds hérlendis, sýna að innlenda fóðurframleiðslan er 9% dýrari en sú innflutta. Þá er einnig sett hér fram svar við þeirri spurningu, hver fjármagnskostnaður við nýjar verksmiðjur yrði. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er hægt að svara spurningu 4, um stofnkostnað eða aðra kostnaðarþætti við verksmiðju í Saltvík eða í Hólminum, án þess að fyrir liggi forsendur um stærð verksmiðjanna, orkugjafa o.fl.“ Hér kemur greinilega fram að málið er ekki unnið með þeim hætti, að fjárlaga- og hagsýslustofnun gefi þar umsagnir um, eins og hún segir liggi ekki fyrir forsendur um stærð verksmiðjunnar og ekki orkugjafa heldur. Þá var spurt hvort hagkvæmara væri að auka framleiðslu í eldri verksmiðjunum eða byggja nýjar. Því gat hagsýslustofnunin ekki heldur svarað, vegna þess að engar upplýsingar lágu fyrir um hvað það mundi kosta að auka afköst hinna eldri verksmiðja. Í niðurlagi svars síns segir fjárlaga- og hagsýslustofnun, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að fá rétta mynd af fjármagnskostnaði eldri verksmiðja og hvernig hann kemur fram í verði framleiðslunnar þyrfti að kanna reikninga verksmiðjanna frá upphafi og draga inn í þá athugun framlög ríkissjóðs og annarra opinberra aðila. Án þess verður samkeppnishæfni nýrra verksmiðja samanborið við framleiðslu eldri verksmiðja ekki metin raunsætt.“ Þessi umsögn bendir ótvírætt til að einmitt fjármagnskostnaðurinn hefur ekki verið unninn til hlítar og ekki liggja fyrir gögn um þá þætti mála. Ég ætla ekki að orðlengja þetta miklu meira. En til viðbótar við það, sem ég hef nú sagt, er rétt að minna á að ýmsar framkvæmdir í sveitum landsins hafa ekki átt auðvelt uppdráttar í tíð núv. ríkisstj., eins og ég vænti að menn hafi nú komist að raun um. Þótt á það sé ekki sérstaklega litið er sannarlega ástæða til að gera nokkurn veginn sambærilegar kröfur um undirbúning og upplýsingar varðandi þessar framkvæmdir og aðrar hliðstæðar framkvæmdir. Það skýtur sannarlega nokkuð skökku við varðandi afgreiðslu þessa máls, miðað við ýmsa aðra umfjöllun í sambandi við verksmiðjuframkvæmdir hér á landi, og er það þó sannmæli að þar sé svo sem ekki ákaflega vandlega að málum staðið. Sú till., sem lögð er fram á þskj. 784, þyrfti í engu að tefja framkvæmdir við þessar verksmiðjur. Þær hafa verið í byggingu síðan árið 1974 með einum eða öðrum hætti, og það væri hægt að halda áfram nauðsynlegum undirbúningi undir frekari framkvæmdir á þeim tíma sem notaður yrði til að ná saman heildarstefnu í þessu máli. Og það er einmitt það sem minni hl. n. leggur til. Eins og þskj. ber með sér eru nöfn þriggja nm. skráð undir nál., Egils Jónssonar, Eiðs Guðnasonar og Sigurlaugar Bjarnadóttur. Hún mætti ekki á fundi, en hafði áður gefið mér heimild til að setja nafn sitt undir. Einn virðulegur heiðursmaður úr þessari nefnd var fjarverandi við störf erlendis og gat þar af leiðandi ekki tekið þátt í lokaafgreiðslu málsins þótt hann hafi tekið þátt í upphaflegri umfjöllun þess. Á ég ekki von á því, að meiningar okkar í þessu máli liggi á mjög fjarlægum fleti.



Herra forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að eyða mjög löngu máli vegna þess frv. sem hér er til umr. Ég vil þó leyfa mér að víkja að því örfáum orðum. Það hefur verið haft við orð á undanförnum árum, að efling innlends fóðuriðnaðar væri einn af þeim þáttum sem þyrfti að taka til rækilegrar athugunar, aukning innlendrar fóðurframleiðslu væri e.t.v. einn af meginvaxtarbroddum í íslenskum landbúnaði. Vegna þess, sem kom fram áðan, að það hefði iðulega gengið slælega að losna við þessa framleiðslu, þá vil ég taka undir það. Það hefur gengið misjafnlega stundum. Hins vegar er það svo nú, að öll framleiðslan er seld eftir því sem ég veit best. Þetta frv., sem hér er til umr. og hljóðar um að ríkisstj. sé heimilt að taka þátt í stofnun og rekstri graskögglaverksmiðja, táknar í raun og sannleika ekki annað en að heimilt er, eins og málin eru í pottinn búin, að hverfa frá 100% fjármögnun ríkisins. Frv. táknar í raun og sannleika ekki annað. Við skulum, hv. alþm., gera okkur grein fyrir stöðunni eins og hún er. Það er í raun og veru hafin bygging tveggja verksmiðja norður í landi, í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Ég endurtek: framkvæmdir eru í raun og veru hafnar. Það eru allveruleg fjárframlög til þessara tveggja verksmiðja, og vísa ég þá til afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1982. Mér finnst að alþm. ættu að gera upp hug sinn til þessa frv. einmitt í þessu ljósi. Ég endurtek að frv. fjallar um að ríkinu sé heimilt að stofna til sameignar við heimamenn. Og ég ítreka þau viðhorf, sem hér hafa raunar fyrr komið fram, að það er mjög mikilvægt að leiða heimamenn til ábyrgðar í slíkum málum, ef ég má komast svo að orði. Mönnum þykir það e.t.v. allnokkurt frjálslyndi að hafa slíka heimild svo rúma sem hér er um að ræða, þ.e. hafa ekki ákveðna prósentu, það skal ég viðurkenna. En að mínum dómi er þetta spor í hina réttu átt. Ég endurtek: Hafin er í raun og veru bygging a.m.k. tveggja verksmiðja og hefur verið veitt til þeirra fjármagn í ljósi ákvörðunarvalds í gegnum fjárveitingar. Vilja menn fjármagna þetta 100% af ríki eða vilja menn koma því svo fyrir, að heimamenn leggi þar allverulegt fé af mörkum. Mín skoðun er sú, að það sé heppilegra að leiða heimamenn til ábyrgðar. Í þessu sambandi vil ég minna á það, að Borgfirðingar hafa í hyggju að byggja eina graskögglaverksmiðju.



Herra forseti. Í þessu máli hefur verið skilað tveim minnihlutaálitum frá hv. landbn. Ég á sæti í þeirri nefnd, en tók ekki þátt í afgreiðslu málsins, eins og hér hefur komið fram. Mér þykir þess vegna rétt að skýra afstöðu mína með örfáum orðum. Ég lýsti því reyndar í hv. landbn., að ég er andvígur þessu frv. og þeirri stefnu sem það markar. Ég tel að ríkið eigi ekki með skipulagsbundnum hætti að standa að fóðuröflun fyrir bændur landsins í einu eða öðru formi. Íslenskir bændur hafa verið einfærir um það í 1 100 ár, og ég held að hlutur þeirra sé ekki þannig nú að ástæða sé til að setja almenn lög, rammalög, um þátttöku ríkisins í þessari sérstöku fóðuröflun fyrir bændur. Að vísu er það svo, að ég tel - og hef áður lýst því og oftar en einu sinni - að fóðuröflun íslenskra bænda sé almennt háð miklum annmörkum, og það er naumast hægt að skýra með eðlilegum hætti hvers vegna svo er. Það er ekki hægt að þegja yfir þeirri staðreynd, að íslenskir bændur verka núna um 5% af heyöflun sinni í vothey á meðan nágrannar okkar á Norðurlöndum, í Noregi t.d., verka 70% í vothey. Það er ekki hægt að þegja yfir þessu þegar raunin er sú, að það er sama hvað sagt er hér á Alþingi um þessi efni, það miðar ekkert fram á við - ekkert. Ég flutti hér mál fyrir fimm árum og fékk samþykkta þáltill. sem fól í sér aðgerðir til að efla og auka votheysverkun. En að fimm árum liðnum stóðum við nánast í sömu sporunum. Það er engin tilvitjun að nágrannar okkar verka svona mikið af sínum heyafla í vothey, ef við höfum í huga reynsluna hér á landi, því að það eru til íslenskir bændur sem verka meira en 5% í vothey. Ég nefni t.d. bændur í Strandasýslu, á Ingjaldssandi í Vestur-Ísafjarðarsýslu, svo að eitthvað sé nefnt. Ég ætla ekki að tefja hér tímann með því að lýsa því, hver árangur þeirra er. Þessir bændur verka frá 70 upp í 100% af sínu heyi í vothey. Þeir eru með lítinn bústofn, en bú þeirra skilar betri arði en bú þeirra sem hafa mikinn bústofn og verka sitt hey í þurrhey. Ég skýt þessu aðeins hér inn, vík svo nokkrum orðum að frv. sjálfu. Mér þótti besta greinin í þessu frv. 2. gr., þar sem ríkisstj. er heimilað að selja félagssamtökum eða einstaklingum fóðurverksmiðjur í eigu ríkissjóðs og lána söluverðið. Ég held að þetta sé rétt. Þetta á að gera. En ég verð að lýsa furðu minni á till. l. minni hl. landbn., þar sem lagt er til að þessi 2. gr. frv. sé felld niður, það eina sem var bitastætt og rétt í þessu frv. frá mínu sjónarmiði. Ég verð hins vegar að segja þessum sama 1. minni hl. landbn. til hróss, að ég tel að rétt sé stefnt í þeirri till. þessa minni hl. á þskj. 783, þar sem lagt er til að 3.– 7. gr. frv. verði felldar niður. Þá er lítið orðið eftir af þessu frv., ef það verður gert, sem ég tel rétt, og 2. gr. líka felld niður. Ég held að slík meðferð sem þessi, eiginlega af hálfu allra sem hafa komið nálægt þessu máli í hv. landbn., sé þess eðlis, að það hefði verið miklu hreinlegra að leggja til að frv. yrði fellt. Það er mín skoðun, að það eigi að fella frv. Hins vegar hef ég ekki á móti því, sem hv. 2. minni hl. landbn. leggur til á þskj. 784, þ.e. að vísa málinu til ríkisstj. Þá hef ég að sjálfsögðu í huga að hæstv. ríkisstj. hefur oft sýnt það, að hún hefur verið einfær um að koma fyrir kattarnef hinum bestu málum sem til hennar hefur verið vísað. Hæstv. ríkisstj. ætti þá ekki heldur að verða skotaskuld úr því að láta þetta mál fá verðugan endi eins og efni standa til.



Herra forseti. Ég vil lýsa hér stuðningi mínum við þær brtt. sem fram koma á þskj. 783 frá 1. minni hl. landbn. Ég hlustaði með nokkurri furðu á ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar. Hann sagðist vera andvígur stefnu þessa frv. eins og það nú liggur fyrir frá hv. nefnd. Hann sagði að íslenskir bændur hefðu í 1100 ár verið einfærir um það að afla fóðurs fyrir búpening sinn. Hver er þá sú stefna sem þetta frv. boðar eins og það nú liggur fyrir? Það felur í sér að ríkisstj. verði heimilað að taka þátt í stofnun hlutafélaga fyrir hönd ríkisins til stofnunar verksmiðja til þess að framleiða grasköggla og fóðurköggla, og það gerir ráð fyrir að heimilt verði að fella niður aðflutnings- og sölugjöld af vélum, tækjum og varahlutum til slíkra verksmiðja. Þetta er meginefni þeirra brtt. sem liggja fyrir frá I. minni hl. hv. nefndar. Á árinu 1972 var ákveðið að reisa tvær ríkisverksmiðjur, í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Það eru þær tvær verksmiðjur sem samkv. þessu frv. er fyrirhugað að reisa á grundvelli hlutafélaga með aðild ríkisins og aðild heimaaðila, bænda og félagssamtaka í þessum héruðum. Stefnubreytingin er sú, að í stað þess að ríkið leggi alfarið fram fjármuni til að reisa þessi fyrirtæki og beri ábyrgð á rekstri þeirra myndi bændur og félagssamtök í heimahéruðum hlutafélag ásamt ríkinu til að annast þetta viðfangsefni. Stefnubreytingin er fólgin í því að leysa ríkið undan kröfum um fjármagn og undan ábyrgð á rekstri sem hv. þm. telur e.t.v. vafasaman. Það er þess vegna öfugmæli, sem mátti lesa út úr máli hv. þm., að með þessu sé verið að auka hlutdeild ríkisins í fóðurframleiðslu hér á landi. Það er öllum kunnugt að nú starfa í landinu fimm ríkisreknar fóðurverksmiðjur. Sumar þeirra voru settar á stofn fyrir um það bil tveimur áratugum og þá voru ekki höfð uppi þau mótmæli gegn þessum rekstri sem hv. þm. kemur nú með. Íslenskir bændur hafa tiltölulega lítið staðið að rekstri verksmiðja af þessu tagi. Aðeins ein undantekning er frá því. Það er verksmiðjan sem er rekin í Brautarholti á Kjalarnesi. Síðan kemur hv. þm. og flytur hér ræðukafla um votheysverkun sem allt gott er um að segja og ég get tekið undir í flestum greinum. En þau orð fólu það í sér, að þrátt fyrir að hann hefði flutt hér till. og fengið samþykkta fyrir fimm árum og sama væri hvað sagt væri hér á Alþingi, þá væri staðan sú í dag, að enn verkuðu íslenskir bændur ekki nema 5% af heyfeng sínum sem vothey. Ég tel að þetta sé óheppileg staða og hyggilegra væri að meira væri verkað af votheyi en raun er á. En ef hv. þm. vill að íslenskir bændur séu einfærir og ráði því sjálfir, hvernig þeir hagi sinni fóðuröflun, þá er auðvitað ekki í næstu setningu hægt að segja að þeir eigi að fara eftir því sem sagt er á hv. Alþingi um þau mál. Það var því í hæsta máta tvískinnungur í máli hv. þm., enda hafði ég ekki búist við öðru. En hvað sem hann sagði um þetta efni var auðfundið að hann vildi íslenskum bændum vel hvað þetta snertir. Ég tel að það sé mjög mikils virði að þetta frv. eins og það er nú úr garði gert hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Það þarf afgreiðslu til þess að unnt sé að stofna þau hlutafélög sem ætlunin er að stofna um byggingu og rekstur þeirra verksmiðja sem ákveðið var fyrir 10 árum að byggðar yrðu á Norðurlandi. Til þess að ekki verði horfið að því að framfylgja þeirri 10 ára gömlu ákvörðun að reisa þessar verksmiðjur alfarið fyrir ríkisfé þurfum við lagaheimild til þess að ríkið taki þátt í stofnun slíkra hlutafélaga. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson lýsti furðu sinni á tillögum 1. minni hl. hv. landbn. Þessar tillögur eru að stofni til til orðnar í landbrn. vegna tilmæla hv. formanns landbn. og- að því er skilið varð - í því formi sem hv. formaður nefndarinnar teldi að rétt væri eða líklegt að koma þessu máli áfram, enda nokkuð í samræmi við þau meðmæli sem mál þetta fékk á Búnaðarþingi. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson þarf því ekki að lýsa furðu sinni yfir því, að hv. 1. minni hl. n. skuli mæla með þessum tillögum. Þær eiga rót sína að rekja til þessara tilmæla og þær eru samdar í landbrn., a.m.k. að stofni til, enda þótt þeim kunni að hafa verið breytt eitthvað lítils háttar í meðförum hv. nefndar. Ég vil svo aðeins segja það, að ég furða mig á að hv. fulltrúar Sjálfstfl. í landbn. skuli ýmist leggja til að frv. þessu verði vísað til ríkisstj. - og þar með að það nái ekki afgreiðslu á þessu ári - eða þá, eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, að frv. verði fellt. Ég hygg að það felist ekki í þeim tillögum nein stefna í þá átt að mæta þessu máli með hagsmuni landbúnaðarins fyrir augum eða þá að mæta því á þann hátt að verið sé að spara útgjöld ríkisins, því að þá mætti ætla, ef Alþingi vísar þessu máli frá, að Alþingi vildi standa við fyrri stefnu í þessum efnum, þá stefnu að ríkið sé eitt um að byggja þessi fyrirtæki og taka ábyrgð á rekstri þeirra.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. heiðraði þessa deild með nærveru sinni hér við umr. Ég var satt að segja að vona að ráðh. mundi tolla hér inni meðan ég talaði.

Já, ég tel sjálfsagt að verða við því. Ég sá ekki betur en hæstv. ráðh. gengi hér inn, en einhvern veginn hvarf hann sjónum mínum.

Hann gekk út aftur.

Ég mun reyna að gera ráðstafanir til að hæstv. ráðh. hlýði á mál ræðumanns.

Mér þykir ástæða til að segja hér örfá orð af því tilefni, að hæstv. landbrh. hafði nokkuð við afstöðu okkar hér að athuga og þá sérstaklega þeirra sem skrifuðu undir nál. 2. minni hl. Það er út af fyrir sig kannske ekki ástæða til að vera að elta ólar við það sem ráðh. tilfærði hér um stofnun fyrstu graskögglaverksmiðjanna, þar sem hann sagði að þær hefðu verið byggðar upp af fjármunum ríkisins. Út af fyrir sig skiptir það ekki miklu máli. Hins vegar er þetta ekki rétt. Fyrsta graskögglaverksmiðjan, sem var byggð hér, graskögglaverksmiðjan í Gunnarsholti, var að verulegu leyti byggð fyrir fjármagn sem landbúnaðurinn átti og bændur í landinu og kom inn á sérstakan reikning, gengismunarreikning, sem þáv. landbrh. hafði leyfi til að ráðstafa fjármagni af. Og í fyrstu var verksmiðjan á Hvolsvelli byggð upp af Sambandi ísl. samvinnufélaga. Þetta skiptir þó ekki út af fyrir sig verulegu máli. Annað, sem kom líka fram í máli ráðh. og þá sem mikil rök af hans hálfu, var að tekin hefði verið ákvörðun um það árið 1972 að reisa þessar verksmiðjur tvær, í Skagafirði og Suður-Þingeyjarsýslu. Einmitt það hvað þessi ákvörðun er gömul, ef um ákvörðun er eitthvað að tala í þessum efnum, er ein af ástæðunum fyrir því, að við teljum þörf á að athuga þetta mál betur. Það er alveg augljóst að menn eru ekki á sama máli og ráðherrann í þessum efnum. Vil ég í því sambandi minna á það frv. sem hann lagði hér fram, en var síðan sent Búnaðarþingi til umsagnar og afgreitt þar með þeim hætti, að á það væri ekki hægt að fallast. Af því að hæstv. landbrh. var að lesa okkur flokksbræðrum sínum pistilinn áðan er best að segja það alveg með nákvæmlega réttu orðalagi, að frá hendi hæstv. landbrh. var þetta mál ekki þinghæft. Þar voru m.a. teknar ákvarðanir um stjórn á þessum fóðuriðnaði, svo að ég nefni bara dæmi. Málið var svo ómerkilegt og illa undirbúið, að það er ekki til þess fallið að vera að fara ofan í það nákvæmlega. Þar var m.a. kveðið á um með hvaða hætti ætti að fá stjórn yfir þessum fóðuriðnaðarverksmiðjum og þar var ekki minnst á neitt annað en ríkisverksmiðjurnar. Það var ekki minnst á þær tvær fóðuriðnaðarverksmiðjur sem eru hér í bændaeign. Hæstv. landbrh. talaði bara um eina, en þær eru þó tvær. Þær áttu að vera alveg utan við alla stjórnsýslu og það kerfi sem átti að taka ákvarðanir í þessum málum. Þetta hafði verið hripað upp án þess að fjalla um það með nokkrum hætti t.d. við fulltrúa landbúnaðarins sem hafa þó fjallað mikið um þessi mál. Svo er hæstv. ráðh. að tala hér í umvöndunartón þó að verið sé að taka vel á hans málum og færa þau inn á réttar brautir. Það væri nær fyrir hæstv. landbrh. að setja mál sín þannig fram að þau væru ekki gallaðri en svo að það væri hægt á þau að fallast. Hæstv. ráðh. hafði mikið að athuga við vinnubrögð landbn. Ed. í sambandi við þetta mál. Hann gat þess, að ég hefði farið þess á leit við ráðuneytisstjóra landbrn. að leggja drög að frv. sem væri í þá veru, að ríkisstj. fengi heimild til stofnunar þessara verksmiðja. Í þessu fólst á engan hátt mín afstaða. Það var ákveðið á nefndarfundi í landbn. Ed. að málinu yrði flýtt með þessum hætti, að þetta verk yrði unnið þannig að það gæti flýtt fyrir afgreiðslu málsins að þetta lægi fyrir. Ástæða fyrir þessu var m.a. sú, að bréfið, sem ég ritaði fjárlaga- og hagsýslustofnun, var ritað 15. mars og þegar að páskaleyfi alþm. kom höfðu svör ekki borist - og reyndar fengum við vitneskju um að þau mundu ekki berast fyrr en alþm. kæmu úr páskaleyfi aftur. Þá töldum við nm. eðlilegt að fyrir lægi uppkast að lagafrv. til þess að grundvöllur væri fyrir því að fjalla um málið með eðlilegum hætti. Auk þess var að sjálfsögðu aldrei ætlun mín að tefja þetta mál um nokkurn einasta dag frá því sem eðlilegt væri. Það er best að hæstv. landbrh. fái að vita það líka, að mjög fljótlega eftir að við byrjuðum störf eftir páska afhenti ég nm. í landbn. uppkast að þeim texta sem ég hef lagt til að yrði hér á hafður. Það er svo annað mál, að ef til þess kemur að ég hafi forustu fyrir nefndarstörfum í landbn. Ed. og ef hæstv. landbrh. skyldi hafa embættið með höndum eitthvað lengur, þá er afskaplega gott að minnast þess þakklætis sem landbn. fær fyrir að vinna að þessu máli og reyna að hraða því. En það er ýmislegt fleira sem kannske væri ástæða til að tala um við hæstv. landbrh. í sambandi við þetta mál af því að ég held að hann hafi ekki verið hér viðstaddur við fyrri umr. málsins. T.d. væri gaman að heyra hæstv. ráðh. greina ofurlítið frá því, hvernig hann ætlar að tryggja sölu á þessari framleiðslu. Það liggur fyrir, m.a. kemur það fram í áliti fjárlaga- og hagsýslustofnunar, að graskögglaframleiðslan hefur alls ekki selst upp öll ár. Það liggur líka fyrir, eins og ég hef áður sagt, að sú ákvörðun ráðh. að verðjafna flutninga hefur orðið til þess að draga úr sölu grasköggla í nánd við graskögglaverksmiðjurnar. Ég er ekki með því að segja að sú ákvörðun sé röng. Það hefði að vísu verið nær fyrir hann að stíga skrefið til fulls, eins og Búnaðarþing fór fram á, og verðjafna flutninga á öllum fóðurvörum, en það var ekki gengið lengra í þeim efnum en þetta. En þessi smávægilega breyting á verði varð til að draga úr sölu framleiðslunnar. Þá er vert að spyrja ráðh. hvort hann hafi engar áhyggjur af því sem kemur fram í þessari umsögn, að innlent fóður er um það bil 9% dýrara en innflutt fóður. Það fer að sjálfsögðu ekki á milli mála, að það er ekki hægt að horfa fram hjá þessu. Það verður að taka ákvörðun um með hvaða hætti hægt er að selja þessa framleiðslu á samkeppnisverði miðað við innflutning. Það er útilokað annað en að sú ákvörðun verði tekin. Hvergi í þessum frv.- flutningi, hvergi nokkurs staðar er minnst á þessa þörf. Og það er reyndar ýmislegt fleira sem er þess eðlis, að mikil þörf er að benda hæstv. landbrh. á, m.a. það sem kemur fram í umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar, þar sem segir: „Ekki er hægt að svara spurningu 4, um stofnkostnað eða aðra kostnaðarþætti við verksmiðju í Saltvík eða Hólminum, án þess að fyrir liggi forsendur um stærð verksmiðjanna, orkugjafa og fleira.“ Það er ekki búið að taka ákvörðun um stærð, ekki um orkugjafa og ekki um ýmislegt annað, þannig að hagsýslustofnunin getur ekki svarað þessari spurningu. Samt sem áður tók þó fjárlaga- og hagsýslustofnunin sér allgóðan tíma til að svara þessum spurningum. Nú er að sjálfsögðu orðinn mikill munur frá því sem var árið 1972, þegar tekin var ákvörðun um þessar verksmiðjur, og frá því 1974, þegar byrjað var að byggja síðustu verksmiðjuna, í Flatey, hve fjármagn allt er orðið miklu dýrara en þá var. Það væri út af fyrir sig lærdómsríkt að fara ofan í það mál hér, ekki síst fyrir þá sem eru ekki kunnugir þessum rekstri. Ef ég man rétt er fjármagnskostnaður við þessa framleiðslu, meira að segja hjá þeim verksmiðjum sem voru byggðar fyrir eða um 1974, eins mikill og allur orkukostnaður, bæði olía og rafmagn. Það var þess vegna ekki að ófyrirsynju að menn vildu fá svar við þeirri spurningu, hvaða áhrif mundi hafa á framleiðslukostnaðinn það dýra fjármagn sem nú væri eitt á boðstólum. Hvernig svarar fjárlaga- og hagsýslustofnun því? Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að fá rétta mynd af fjármagnskostnaði eldri verksmiðja og hvernig hann kemur fram í verði framleiðslunnar þyrfti að kanna reikninga verksmiðjunnar frá upphafi og draga inn í þá athugun framlög ríkissjóðs og annarra opinberra aðila. Án þess verður samkeppnishæfni nýrra verksmiðja samanborið við framleiðslu eldri verksmiðja ekki metin raunsætt.“ Þetta hefur ekki verið gert. Fjármagnskostnaðurinn hefur ekki verið metinn inn í þetta dæmi. Hann hefur ekki verið metinn. Það er náttúrlega eitt út af fyrir sig, hvort hæstv. landbrh. treystir sér til að hafa forgöngu um stofnun slíkrar verksmiðju í hlutafélagsformi, kalla inn til þess fjármagn frá bændunum í þessum byggðarlögum, án þess að geta svarað svona spurningum. Það er einmitt á þessum grundvelli sem nál. 2. minni hl. byggist. Það er mjög erfitt að skilja hinn mikla baráttuvilja hæstv. landbrh. í sambandi við þetta mál. Ég veit ekki betur en öll mál í landbrn., sem snerta íslenskan landbúnað, séu nú í argasta kuðli. Það hefur ekki gerst fyrr að vantað hafi jafnmikið fé t.d. til þess að hægt væri að framkvæma búfjárræktarlögin, svo að dæmi sé nefnt. Það er nú búið að ganga svo um hagræðingarféð að það er ekkert orðið til, það er 1 millj. í hagræðingarfé. Það er innan við 10% af því sem lög gera ráð fyrir. Hæstv. landbrh. hefur verið að hamast við að skera þetta niður í allan vetur. Það verða kannske tök á því hér undir öðrum kringumstæðum að gera því nokkru nákvæmari skil og draga þá tíka fram um leið öll mjúku orðin sem lipru tungurnar hafa flutt af munni fram í þessari ríkisstj. um að það eigi að bæta fyrir bændunum í landinu og landbúnaðinum með því að byggja upp nýjar búgreinar og auka hagræðingu í landbúnaði. Eitt allra gleggsta dæmið í því er það sem gerðist á miðstjórnarfundi Framsfl., þar sem menn voru kallaðir saman og kveinkuðu sér undan þessum óförum og þar sem var ályktað í stjórnmálaályktun flokksins að þessari óhæfu yrði hætt. Það eru komin svör við því. Það er búið að ljúka við að skera hagræðingarféð af síðan þessi ályktun var gerð. Hæstv. landbrh. á svo sem góða bandamenn í þessu liði. En annað er það, að það hefur ekki verið okkar meining að koma í veg fyrir uppbyggingu fóðuriðnaðar í landinu. Við leggjum til í raun að það verði gert með sama hætti og Búnaðarþing hefur samþykkt og er að vinna að að gert verði. Það verði skýrt tekið fram og skýrt metið hvað þessari framleiðslu er ætlaður stór hluti af þessum markaði og gerðar verði ráðstafanir til að tryggja þessari framleiðslu aðgang að þeim markaði sem til er í landinu. Það er hvergi að finna í þessu frv. og að sjálfsögðu ekki í því mjög svo mislukkaða frv. sem ráðh. var búinn að útbýta hér á Alþingi og senda Búnaðarþingi til umsagnar. Við tökum það alveg skýrt fram í okkar nál., í 3. lið, að það þurfi að endurskoða núverandi eignarform graskögglaverksmiðja með það fyrir augum, að bændum verði gert kleift að eignast þær, í stað þess að ríkið eigi þær, eins og nú er algengast. Það er alveg skýrt tekið fram. Og út af fyrir sig er ég ekki að ljóstra upp neinum leyndarmálum þó að ég fullyrði hér - ég hef góðar heimildir fyrir því - að það liggur ekkert fyrir um hvernig gengur að afla hlutafjár í þessar verksmiðjur, a.m.k. örugglega ekki verksmiðjuna í Saltvík. Og ég vil minna hæstv. landbrh. á að það er með mörgum öðrum hætti mögulegt fyrir bændurna og fyrir félagasamtök bænda að ganga inn í þessi verkefni en í gegnum hlutafjárstofnun. Ég minni á að t.d. þegar graskögglaverksmiðjan var byggð í Flatey tóku bændur í Austur-Skaftafellssýslu að sér að inna ræktunina af hendi. Ég þarf ekki að elta ólar frekar við hæstv. landbrh. í þessu máli. Í raun hefði ég ekki þurft við hann annað að tala en um vinnubrögð í landbn. Ed. Alþingis og þá einungis í þá veru - eins og ég reyndar vænti að aðrir nm. geti borið um - að það, sem í raun er ámælisvert í þeim efnum, er að málinu var hraðað. Málið var nefnilega alls ekki þannig úr garði gert að það væri hægt að afgreiða það svo forsvaranlegt væri. Þess vegna leggur 2. minni hl. til að málinu verði vísað aftur til ríkisstj., það verði þá unnt að njóta þeirra starfa sem verið er að vinna hjá Búnaðarfélaginu - eða milliþinganefnd Búnaðarþings svo að nákvæmlega rétt sé nú tilgreint - og þannig verði með eðlilegum hætti hægt að leggja góðan grundvöll að uppbyggingu þessa fóðuriðnaðar hér á landi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mjög, en ég vil alfarið vísa því á bug, að nokkuð hafi verið óeðlilegt við vinnubrögð landbn. Ed. í þessu máli. Ég tel að þau hafi verið með ágætum. Þetta mál var rætt ítarlega og kannað. Hins vegar er ekki því að leyna, að það kom fljótlega í ljós, a.m.k. að mati okkar sumra, að það frv., sem hæstv. landbrh. hafði lagt fram, var að ýmsu leyti gallað. Skoðun mín er sú, að þær brtt., sem fluttar hafa verið við frv. á þskj. 783, séu sömuleiðis nokkrum göllum búnar. Það, sem ég hef einkanlega á móti þessu, er í fyrsta lagi að ríkinu skuli heimilað að taka þátt í stofnun hlutafélaga, sem eigi og reki fóðurverksmiðjur, án nokkurra skilyrða eða takmarkana. Þess vegna gæti ríkið átt 99% í þessum verksmiðjum. Ég tel eðlilegt að þarna væru takmarkanir á. Ég minnist þess úr hádegisútvarpi í dag, að þar var sagt frá nýrri flytjanlegri verksmiðju af þessu tagi sem væri að koma til landsins. Það kom ekki fram í þeirri frétt sem ég heyrði, hver væri hlutur ríkisins að því máli. Ég held að það sé nóg að ríkið greiði niður afurðirnar, en nú er í stórum stíl verið að fara inn á það líka að ríkið greiði niður fóðrið til þess að skapa þessar afurðir. Ef svo heldur fram sem horfir, þá sé ég ekki betur en hér sé verið að stíga hvert skrefið á fætur öðru til að gera landbúnað á Íslandi algerlega ríkisrekinn. Ég er ekki viss um að það sé vilji íslenskra bænda, síður en svo. Allt þarf þetta mál langtum meiri athugunar við. Það kom fram í athugun nefndarinnar á þessu máli, að rekstrargrundvöllur þessara fyrirtækja er mjög ótryggur, mjög vafasamur. Þarna er eitt og annað sem þarf að athuga betur. Þess vegna skrifaði ég ásamt hv. þm. Agli Jónssyni og Sigurlaugu Bjarnadóttur undir álit þess efnis, að málinu verði vísað til ríkisstj, til frekari athugunar. Í þeirri mynd, sem málið hefur verið lagt fram, er ekki hægt að fallast á það né heldur þær brtt. sem hv. 1. minni hl. landbn. hefur flutt.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. fór nokkrum orðum það sem ég hef áður sagt í þessum umr. Ég skal ekki vera langorður af því tilefni. Hann talaði um að hann væri furðu sleginn yfir því, hvað ég hefði sagt, talaði líka eitthvað um tvískinnung. En ég skildi hann þannig að við værum báðir góðir vinir landbúnaðarins, og það er nú það sem mestu varðar. Ég vék að gefnu tilefni, þegar verið er að ræða um fóðuröflun bænda, að votheysverkun nokkrum orðum. Hæstv. ráðh. sagði í því sambandi að það væri ekki hægt að ætlast til þess, að bændur færu eftir því, sem Alþingi skipaði þeim fyrir í þeim efnum. Það var enginn að skipa bændum neitt fyrir í þeim efnum, það hefur aldrei hvarflað að mér. Till. sú, sem ég vitnaði í, og þál., sem samþykkt var fyrir fimm árum, og sú þál., sem samþykkt var nú fyrir nokkrum dögum á þessu þingi, fjalla ekki um nein fyrirmæli til bænda. Þál. fjallar einungis um það, að af opinberri hálfu verði gerðar ráðstafanir til þess að bændur fái meiri lánsmöguleika til að byggja votheyshlöður og koma upp votheysverkun en verið hefur. Það er ömurlegt til þess að vita, það verður að segja, að þó að Alþingi hafi samþykkt þetta fyrir fimm árum var í raun og veru ekkert gert í þessu efni. Nú vænti ég þess sannarlega, og skírskota til þess, að við erum báðir vinir bænda, að hæstv. núv. landbrh. muni láta hendur standa fram úr ermum svo að eitthvað verði raunverulega gert í þessum efnum og í samræmi við þá þáltill. sem samþykkt var nú fyrir nokkrum dögum. Hæstv. ráðh. var í þeim orðum, sem hann vék að mér, að tala um hagsmuni landbúnaðarins og hagsmuni ríkissjóðs. Auðvitað er gott að hafa það í huga. En það eru einmitt hagsmunir landbúnaðarins sem liggja til grundvallar afstöðu minni til þessa máls. Ég vil að því fjármagni, sem til landbúnaðarins gengur, sé varið á sem skynsamlegastan og raunhæfastan hátt. Ég vil að það fjármagn, sem hæstv. ráðh. vill leggja af hálfu ríkisins í fóðurverksmiðjur, gangi til annarra þarfa, m.a. til hinnar almennu heyverkunar og þá sérstaklega til þess að efla votheysgerðina. Ég tel að með því sé best gætt hagsmuna ríkissjóðs einnig. Það frv., sem við hér ræðum, er eins og stjórnarliðið, stuðningsmenn ríkisstj., leggur til og hæstv. ráðh. mælir með. Hvað er þetta stjfrv. orðið? 2. gr. á að falla niður, 3. gr. á að falla niður, 4. gr. á að falla niður, 5. gr. á að falla niður, 6. gr. á að falla niður og 7. gr. á að falla niður. 9. gr. á að falla niður. 8. gr., sem fjallar um að landbrh. hafi yfirstjórn þessara mála, á að umorðast. Það kemur ekkert í staðinn fyrir það sem á að falla niður, nema í staðinn fyrir 2. gr. ákvæði um að fjmrh. hafi heimild til að fella niður aðflutnings- og sölugjöld af vélum og tækjum og varahlutum til fóðurverksmiðja. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta nokkur tíðindi, að stjfrv., sem lagt er fram af hálfu ríkisstj. og viðkomandi ráðh. sé þannig meðhöndlað að eftir á ekki að standa nema 1. gr.

Það er bara ein lína.

Og hún er ein lína, eins og hinn ágæti formaður landbn. þessarar deildar tekur fram. Mér finnst þessi meðferð á þessu frv., sem hæstv. ráðh. er fylgjandi, bera nokkurn vott þess, að hæstv. ráðh. sé ekki, þegar allt kemur til alls, eins ánægður með sköpunarverkið, frv. í heild, eins og hann var þegar hann lagði það fram. En þessi eina lína, sem eftir stendur, er samt þess eðlis, að hún væri betur þurrkuð út líka vegna þess að hún er stefnumarkandi. Hún markar þá stefnu að sett skuli almenn löggjöf um að ríkisstjórninni sé heimilt að taka þátt í stofnun hlutafélaga um eignaraðild og rekstur fóðurverksmiðja. Ég er andvígur þessari stefnu. Þess vegna tel ég að þessi grein hefði einnig átt að falla út. Hæstv. ráðh. sagði að fyrir 10 árum hefðu verið, skildist mér, teknar ákvarðanir um að byggja fóðurverksmiðjur á Norðurlandi. Hann vildi telja það sem rök fyrir þessu frv. Ég ætla ekki að fara að tala um þessar tvær fóðurverksmiðjur á Norðurlandi, ég læt þær liggja á milli hluta. En jafnvel þó að ákveðið sé að byggja tvær fóðurverksmiðjur og þó að þær ráðstafanir hefðu við rök að styðjast og væru réttmætar, þá er af þeim ástæðum ekki endilega sjálfsagt að setja almenna löggjöf um að það skuli vera í verkahring ríkisins almennt að standa að slíkum fyrirtækjum. Ég hygg að það sé alger misskilningur. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mái. Ég vænti þess, að ég hafi skýrt afstöðu mína þannig að mínar skoðanir á þessu máli liggi ljóst fyrir, og vísa að öðru leyti til þess sem ég hef áður sagt í þessum umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil lýsa stuðningi mínum við nál. 2. minni hl., sem formaður landbn., hv. 11. landsk. þm., hefur gert ítarlega grein fyrir í ræðu sinni áðan. Ég vil aðeins vekja athygli á hvernig háttað er þeim mismun sem er á samkeppnisaðstöðu þeirra, sem reka sjálfir þessar verksmiðjur, eins og Brautarholtsbræðra, og hins vegar ríkisins sem er í samkeppni við þessa framtakssömu bændur sem hafa staðið að slíkum rekstri. Ég tel þetta vera ranga stefnu, það eigi frekar að gera bændum kleift, eins og kemur reyndar fram í þessu nál., að setja á stofn sjálfir og reka slíkar verksmiðjur. Það væri fróðlegt að heyra hver það er sem ber tapreksturinn af verksmiðjunum, sem ríkið á, og svo hins vegar hjá Brautarholtsbræðrum, svo að eitthvað sé nefnt, hver þarf að standa undir og bera þann taprekstur og hver munurinn er á fyrirgreiðslu þessara tveggja aðila, annars vegar þeirra, sem reka þær einkareknu í einkaeign, og svo hinna, sem eru ríkisreknar. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram, að það er bókstaflega ekki gert ráð fyrir öðru en það sé ótakmarkað umboð sem ríkið hafi til að vera hluthafi eða rekstraraðili í slíkum verksmiðjum samkv. þessu frv. Það hefur komið fram hér áður, að yfirbragð umræðna hér í þinginu er ríkisrekstur og ríkisumsvif. Hvar á þetta að enda? Eigum við næst að fá frv. um landsverslun e.t.v., að það megi leggja niður einkareksturinn á sviði verslunar? Það er auðséð hvert stefnir í atvinnumálum hjá hæstv. ríkisstj. Það skal vera ríkisrekstur umfram allt annað.



Herra forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta þann misskilning, sem hefur komið fram hjá tveimur hv. ræðumönnum, að ég hafi í ræðu minni áðan talað um óeðlileg vinnubrögð af hálfu hv. nefndar. Það held ég að hafi ekki fundist í mínu máli, að ég hafi talað um að nefndin hafi staðið óeðlilega að þessu máli, heldur leyfði ég mér að undrast að hv. flokksbræður mínir skyldu ekki vilja greiða fyrir málinu og þoka því áfram á hv. Alþingi. Enn fremur lét ég þess getið, að þær brtt., sem 1. minni hl. n. flytur, eru til orðnar að meginefni í landbrn. að ósk hv. formanns nefndarinnar, enda sagði hann sjálfur í sinni ræðu áðan: Ég afhenti texta strax eftir páska sem ég lagði til að yrði á hafður. - Síðar mun hann hafa horfið frá þeirri fyrirætlun sinni.

Það er misskilningur.

Því er ekki að leyna, að frv. eins og það var lagt fram hafði að geyma fleiri atriði en eru í þeim tillögum sem hér liggja fyrir frá 1. minni hl. n. Ég kom t.a.m. á fund nefndar í Búnaðarþingi sem hafði þetta mál til meðferðar. Þar var meðal nefndarmanna hv. formaður landbn. Ed. Með því að þar voru menn ekki á eitt sáttir um nokkur atriði frv. tjáði ég þegar vilja minn fyrir því, ef það yrði til að greiða fyrir að samkomulag gæti tekist um málið, að einungis I. kafli frv., eða ákvæði sem svaraði til þess er greinir í I. kafla frv., yrði afgreiddur á þessu Alþingi, en öðrum köflum frv. yrði frestað og þeir teknir sérstaklega til athugunar fyrir næsta Alþingi. Þær tillögur, sem hér liggja fyrir frá 1. minni hl. hv. landbn. og ég hygg að hv. formaður nefndarinnar hafi átt mikið frumkvæði að því að þær voru samdar, eru til að mæta þessum óskum. Búnaðarþing afgreiddi málið frá sér m.a. á þennan hátt, að mæla með samþykkt á I. kafla frv., og ég hygg að hv. formaður landbn. þessarar deildar hafi tekið þátt í þeirri afgreiðslu. Látum þetta allt vera. Ég get skilið að einstakir menn séu á móti tilteknu máli. Ég hef þó leyft mér að undrast að hv. flokksbræður mínir í landbn. þessarar hv. deildar skuli ekki vilja greiða fyrir að þessi hluti frv. a.m.k. verði afgreiddur, þó að hann sé í breyttu formi, og málið síðan tekið til frekari athugunar til næsta Alþingis. Ég skal ekki gera neinar athugasemdir við það, þó að hér hafi verið sagt að það hafi aldrei verið ætlun hv. formanns nefndarinnar að tefja frv. einn einasta dag, eins og hann orðaði það. Frv. er lagt fram í febrúarmánuði. Það er hér til 2. umr. þegar komið er undir apríllok. Ég skal ekki deila á nefndina fyrir þetta og ekkert láta felast í mínum orðum um að það hafi verið vilji nefndarinnar að tefja málið einn einasta dag. Hún hefur sjálfsagt unnið ákaflega vel að því allan tímann. Annað, sem hér hefur komið fram, er ekki mikil ástæða til að fjalla um í sjálfu sér. Það hefur verið spurt um fjármagnskostnað og samkeppnishæfni og forsendur um stærð og orkugjafa, sem hlytu að verða meðal forsendna þess, hversu þessi fyrirtæki yrðu hagkvæm. Þessi atriði eru meðal þeirra sem verða á valdi stjórna þessara fyrirtækja, en verður ekki endilega fyrirskipað af hálfu Alþingis. Það starfa undirbúningsfélög og undirbúningsstjórnir að þessum tveimur verksmiðjum sem ákveðið var fyrir 10 árum að reisa á Norðurlandi, og það starfar nefnd til að athuga hagkvæmni graskögglaverksmiðju í Borgarfirði. Ég tel eðlilegt að ákvarðanir um stærð og orkugjafa séu teknar af stjórnum viðkomandi hlutafélaga, ef Alþingi gefur heimild til að slík hlutafélög verði stofnuð. Það er hins vegar ekkert launungarmál, að stefnt hefur verið að því, að t.a.m. graskögglaverksmiðja eða grænfóðurverksmiðja í Hólminum í Skagafirði hafi svokallaða 5 tonna eimingargetu, þ.e. að hún geti haft framleiðslugetu sem sé um 2500–3000 tonn á ári. Það eru möguleikar fyrir stærri verksmiðju í Suður-Þingeyjarsýslu, í Reykjahverfi, og má vænta þess, að ef sú rekstrareining verði stærri en þetta geti það fyrirtæki orðið hagstæðara. Það þýðir auðvitað þeim mun meiri stofnkostnað. Varðandi markað liggur fyrir að framleiðsla þeirra verksmiðja, sem til eru í landinu, hefur verið í kringum 10–11 þús. tonn. Við fluttum inn á síðasta ári um 60 þús. tonn af fóðri. Ég tel að við höfum möguleika til að framleiða verulegan hluta af þessu fóðri í landinu sjálfu og það geti komið í stað innflutnings. Það er rétt, að það hafa ekki verið settar skorður við innflutningi á fóðri. En aðrar þjóðir gera það að því leyti, að flestar eða nær allar aðrar en Íslendingar reisa skorður við innflutningi á tilbúnum fóðurblöndum. Það er yfirleitt ekki leyft í flestum nálægum löndum okkar að flytja inn tilbúnar fóðurblöndur, heldur er stefnt að því að framleiða fóðrið sem mest og að blanda það a.m.k. eða tilreiða það í hverju landi um sig fyrir heimamarkað. Ég tel að það sé ekki á þessu stigi komið að því, að við þurfum að grípa til einhverra sérstakra aðgerða til þess að koma í veg fyrir eða takmarka innflutning á fóðurblöndum. En yrði framleiðsla graskögglaverksmiðja eða fóðurverksmiðja af þessu tagi t.d. þrefölduð eða fjórfölduð, hún yrði 30–40 þús. tonn, þá gæti til slíks komið. Þær verksmiðjur, sem hér er um að ræða, þessar tvær verksmiðjur á Norðurlandi og e.t.v. verksmiðja sem er í hagkvæmniathugun í Borgarfirði, mundu væntanlega ekki ná því að tvöfalda þá framleiðslu sem er í landinu í dag þó að þær yrðu allar reistar. Ég tel að það hafi verið eðlileg og nauðsynleg ráðstöfun að verðjafna flutningskostnað á graskögglum, miðað við það að graskögglaverksmiðjur eru enn sem komið er aðeins á Suður- og Vesturlandi og Suðausturlandi, í Hornafirði er ein, og aukinn flutningskostnaður vegna fjarlægða hefur haft mjög mikil áhrif á að unnt væri að flytja þessa vöru til bænda í þeim landshlutum sem fjær liggja. Það kemur auðvitað til greina að athuga og hefur verið í athugun frekari verðjöfnun á flutningum á fóðri. Ég held að það sé ekki ástæða til að fjalla um þetta í löngu máli. Meginatriðið er það, að ef Alþingi fellst á að samþykkja þetta mál eins og það nú liggur fyrir, þá er mögulegt að stofna um þessi fyrirtæki hlutafélög, en ella yrði fylgt fyrri stefnu að reisa þessar verksmiðjur af hálfu ríkisins, eins og gert hefur verið m.a. í Flatey í Austur-Skaftafellssýslu. Og þó að sumar verksmiðjur hafi ekki verið í upphafi byggðar af ríkinu hefur ríkið yfirtekið þær. Varðandi Brautarholtsverksmiðjuna er mjög ánægjulegt og gott að hún skutu rekin í því formi sem er, sem einkafyrirtæki þeirra bræðra, bænda þar. Það er spurt um samkeppnisaðstöðu þeirrar verksmiðju við ríkisreknu verksmiðjurnar. Ég hygg að hv. þm. Salome Þorkelsdóttir viti að Brautarholtsverksmiðjan hefur fengið verulega fyrirgreiðslu, hún hefur fengið framlög frá ríkinu. Fyrir um það bil einum áratug fékk hún veruleg framlög til að endurnýja vélakost sinn, og hún fékk verulega fyrirgreiðstu á síðasta ári til að greiða fyrir því, að hún gæti staðist samkeppni. Ef taprekstur verður þarf að vinna hann upp með sölu á afurðum verksmiðjanna. En takist það ekki segir sig sjálft að taprekstur ríkisverksmiðja lendir á ríkinu. Það er segin saga. En til þessa hefur tekist að reka verksmiðjurnar þannig að þó að halli hafi orðið sum árin, þá hefur það unnist upp önnur ár, þannig að framleiðslan hefur staðið undir rekstri. Þannig þarf það að vera. Ég ætla ekki að fjölyrða um þessi atriði frekar. Ég tel að ég hafi ekki sagt neitt um óeðlileg vinnubrögð hv. nefndar. Ég vil aðeins segja það, að mér þykir miður og kannske undrast ég nokkuð að hv. þm. skuli ekki vilja greiða fyrir þessu máli, þó úr stjórnarandstöðu séu. Ég tel mjög mikilsvert að það takist að afgreiða frv. svo að unnt sé að stofna hlutafélög um sérstaklega þær tvær verksmiðjur, sem ákvarðanir liggja fyrir um að reistar verði, og gefa síðan möguleika til þess að reisa t.a.m. þá verksmiðju sem verið er að athuga um hagkvæmni á í Borgarfirði, ef sú athugun leiðir jákvæða niðurstöðu í ljós. Þess vegna vænti ég að hv. deild sjái sér fært að afgreiða frv. eins og það liggur fyrir eftir meðferð nefndarinnar, og þá á ég við brtt. frá hv. 1. minni hl. landbn.



Herra forseti. Þessi síðari ræða hæstv. landbrh. gaf ekki tilefni til mikilla athugasemda af minni hálfu. Það, sem hefði reyndar verið mikilvægast ef af hefði getað orðið, hefði verið að hæstv. ráðh. hefði svarað einhverju af spurningum mínum. Og reyndar, þótt ekki kæmu efnisleg svör við þeim, fólust ýmsar skýringar í máli hans, m.a. sú, að væntanleg stjórn grasköggla- eða fóðurverksmiðjanna ætti að meta hagkvæmni þeirra og taka ákvarðanir um hvort í þessar framkvæmdir yrði ráðist. Er ekki best að hafa þetta eins við kísilmálminn í Reyðarfirði t.d., að kjósa bara stjórn og láta hana svo um framhaldið? Er ekki óþarft að vera að athuga um hagkvæmni? Er ekki óþarft að vera að athuga um markað, svo að dæmi séu nefnd, orkuflutning og þar fram eftir götunum? Það er svar út af fyrir sig hjá hæstv. landbrh., að þessar verksmiðjur eigi að vera lausar við að þurfa að ganga undir nokkurt slíkt mat og að Alþingi eigi að vera alveg laust við að meta hvernig þessi rekstur hugsanlega gæti gengið. Nú er ég búinn tvívegis að koma með tilvitnanir úr umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar þar sem sagt er berum orðum að þetta sé ekki hægt að meta eins og mál standi. En það er eins og menn varði ekkert um það á þessum bæ, svo einkennilegt sem það kann að virðast. Ég hélt reyndar að hæstv, landbrh. hefði það stolt til að bera að temja sér í málflutningi nokkra fyrirhyggju, af því að hann er úr hópi íslenskra bænda og þar gætir meiri forsjálni en almennt gerist í þessu þjóðfélagi. En menn varðar ekkert um þetta, þetta skiptir menn engu máli. Það er bara sett á stofn hlutafélag, það dugir, þessi rúmlega eina lína dugir, ef hægt er að koma henni í lagaform, þótt allt annað sé ónothæft í þessum málflutningi. Það er eðlilegt að leiðrétta misskilning. Ég ætta ekki að vera með útúrsnúninga gagnvart hæstv. landbrh. En textinn, sem ég sagðist hafa afhent eftir páska, var einmitt álit 2. minni hl. Ég gerði það til þess að nm. almennt séð gætu metið þær hugmyndir sem ég hefði um afgreiðslu málsins. En að sjálfsögðu afhenti ég líka frv. eins og það var afhent mér af hendi landbrn. Ráðh. talaði um afgreiðslu Búnaðarþings og nefndi mig í því sambandi. Sú afgreiðsla gengur ekki gegn afgreiðslu Búnaðarþings. Búnaðarþing gat ekki fallist á afgreiðslu frv. eins og það lá fyrir. Það féllst hins vegar á að ríkisstj. fengi þessa heimild. Búnaðarþing hafði ekki aðstöðu til þess að fara ofan í þetta mál, endurskoða þetta mál. g vitna til þess, sem ég hef áður sagt frá störfum þess þings, að málið er í endurskoðun, búið að vera í umfjöllun á annað ár hjá mjög hæfum og færum mönnum sem hafa góða þekkingu á þessu máli. Hæstv. landbrh. sagðist taka það trúanlegt, að landbn. Ed. hefði unnið vel að þessu máli, eins og ég held að hann hafi orðað það. Bréf mitt, sem ég hef áður getið um og ég ritaði fjárlaga- og hagsýslustofnun, var skrifað 15. mars. Svarið, sem okkur barst, var dagsett 23. apríl. Það er kannske hægt að hafa misjafnan skilning á því, hvernig vel sé unnið í nefndum. Það þarf ekki allt að byggjast á því að menn afgreiði nál. á færibandi. Og ég verð að segja það, að auðvitað hefði verið eðlilegra að átt hefði sér stað nákvæmari umfjöllun um málið eftir að það barst í okkar hendur 23. apríl. Ef eitthvað væri sérstaklega ámælisvert við okkar störf, þá er það vitanlega að nefndin hefði átt að fjalla meira um málið eftir að það barst henni. Út af fyrir sig stóð ekki á því. En ástæðan fyrir því, að það var ekki gert, ástæðan fyrir því, að málið var unnið með þessum hætti, var sú afgreiðsla sem 2. minni hl. viðhafði. Það lá alveg ljóst fyrir, eftir að umsagnir höfðu borist, að það var og er óforsvaranlegt að afgreiða þetta mál öðruvísi en að fram fari nákvæmari athugun. Til þeirra þenkinga þurfti 2. minni hl. ekki lengri tíma. Málið var nógu glöggt til þess. Ef menn hefðu haft einhverja tilhneigingu í þá veru að tefja þetta mál, þá hefði náttúrlega verið sjálfsagt að meðhöndla það með sama hætti og önnur mál sem mönnum er ekki alveg nákvæmlega sama um hvernig eru afgreidd. Það verður þá frekar að finna sök hjá einhverjum öðrum og þá væntanlega þeim sem bera meiri ábyrgð á þessari afgreiðslu en 2. minni hl., hvað þetta mál er ákaflega ófullkomlega lagt hér fram. Ég skal nú ekki orðlengja þetta frekar. En vænt þætti mér um ef hv. þm. Garðar Sigurðsson truflaði ekki hæstv. landbrh., meðan ég mæli þessi allra síðustu orð, svo að ráðh. geti tekið eftir því sem ég segi. Hæstv. landbrh. byrjaði á því að furða sig á afstöðu flokksbræðra sinna, eins og hann orðaði það, í þessu máli, að flokksbræður hans skyldu ekki greiða fyrir þessu máli. Það hefur ekki verið gerð nein sérstök flokkssamþykkt um þetta mál. Það, sem skiptir þá helstu máli, væri vitanlega hvort við gengjum þar eitthvað á stefnu okkar flokks eða ákvarðanir okkar þingflokks. Ég kannast ekki við að ég hafi neinum sérstökum skyldum að gegna við einhverja þingbræður mína, ekki einu sinni úr Sjálfstfl., ekki einu sinni hinn virðulega forseta Ed. Alþingis, þó að mikil vinátta sé okkar á milli. Það er ekkert sjálfgefið að menn geti alltaf kallað eftir afstöðu flokksbræðra sinna. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér virðist þetta vera hálfgerð kokhreysti hjá hæstv. landbrh. - Það er allaf verið að trufla ráðh. þegar ég er að tala við hann með svona alvarlegum hætti-því að ég held að það hafi enginn maður á Alþingi staðið sig betur í því að greiða atkv. á móti málefnum Sjálfstfl. á þessu kjörtímabili heldur en einmitt hæstv. landbrh. En það er ekkert slíkt uppgjör sem hefur verið að fara fram hér, síður en svo. Hér hafa málefnin verið látin ráða, og þau geta náttúrlega hitt menn með misjöfnum hætti.



Herra forseti. Sjútvn. hefur komið saman og fjallað um breytingar á frv. um útflutningsgjald af grásleppuafurðum, eins og það er komið frá hv. Nd. Sjútvn. varð sammála um að verða við þessum brtt., en treystir því, að í reglugerð verði tryggilega frá því gengið, vegna ákvæða um endurgreiðslu tryggingariðgjalda, að þeir, er þessar veiðar stunda, verði ætíð bæði slysa- og örorkutryggðir.