Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jónas Jónsson Jeg skal láta þess getið, að jeg var ekki viðstaddur 2. umr., og vil því aðeins bæta nokkrum orðum við það, sem jeg sagði við 1. umr. Það varð að samkomulagi í nefndinni að samþykkja frv. eins og það kom frá háttv.Nd. Þó skal þess getið, að form. var veikur, og vorum við aðeins fjórir á fundi. Jeg var heldur tregur til þess að samþykkja frv., skoðaði skattinn sem neyðarúrræði, en þó varð það að samkomulagi að láta svo standa til ársloka 1926. Síðan hefir sú breyting orðið á, að tveir af nefndarmönnum hafa breytt afstöðu sinni og greitt atkv. með brtt., sem gengur í aðra átt. Mjer þykir þetta miður vegna mannanna sjálfra, að þeir skuli ekki hafa sjeð sjer fært að fylgja nál. sínu. Viðvíkjandi málinu sjálfu er það að segja, að ef þetta á að vera varanlegur og almennur tollur, þá er nafn frv. skakt. Og þess verður að krefjast, að því verði breytt, til þess að það segi rjett til um eðli og innihald frv., hver sem næst verður fjrh., því að nú eru þær ástæður ekki fyrir hendi, sem voru orsök frv. í fyrra. Við 1. umr. urðu nokkrar hnippingar milli mín og hæstv. fjrh., sakir þess að hann vildi ekki, að þetta frv. væri sett í flokk með öðrum tekjuaukafrv., sem fyrir liggja. Hæstv. stjórn hefir samt sem áður engar skýringar gefið á þeim mun, sem þar er á milli, og það er því einkennilegra, að hún skuli vilja framlengja þetta, en svifta ríkissjóð samtímis stórtekjum í afnámi tóbaksverslunarinnar. Það er alveg óþarfi af hæstv. fjrh. að tala um hrossakaup við mig nú eða endranær. Jeg er lítið fyrir þá verslun. Sú stjórn, sem kastar burt stórtekjum til þess að hjálpa vissri stjett manna, þeirri, sem best er stödd, hún má ekki kippa sjer upp við það, þó að þeir menn, sem aðeins fylgja henni að þeim málum, sem góð eru og rjettlát, sjeu tregir til þess að samþykkja nefskattinn. Jeg verð að leiðrjetta eina rangfærslu hæstv. fjrh., sem fram kom við 1. umr. Jeg mintist á tóbaksverslunina og gat þess, að tekjur hennar hefðu numið um hálfri miljón króna. Nákvæmlega talið var gróðinn í fyrra 450 þús. kr. Hann gaf það í skyn, að jeg hefði vísvitandi rangfært þetta, og mætti þannig halda áfram að fella töluna um 50 þús., uns ekkert yrði eftir. En stjórnin græðir ekkert á að láta mikið yfir sjer í tóbaksmálinu. Þegar á það er litið, að gróði tóbaksverslunarinnar hefir farið vaxandi og að sá vöxtur er mikill, má gera ráð fyrir því, að hann verði 500 þús. kr. á næstu árum. Því að nú eru þær birgðir því sem næst uppseldar, sem fyrir hendi voru í landinu, þá er einkasalan byrjaði.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 5. landsk. beindi orðum sínum aðallega til mín og deildi jafnframt á meðnefndarmenn sína í fjhn. Hann sá enga ástæðu til þess, að meðnefndarmenn sínir greiddu brtt.atkv., eftir að hafa skilað áliti sínu. En brtt. kom ekki fram fyr en eftir að álitinu var skilað. Hjer er því ekki að ræða um breytta afstöðu, heldur nýja afstöðu til nýs málsatriðis. Og það nær engri átt að álíta nefnd svo bundna við álit sitt, að það taki einnig til þess, er síðar kann að koma fram. Auk þess er brtt. miðlunartilraun milli tillögu nefndarinnar og þess, sem deilt var um í hv.Nd. Nefndin vildi láta takmarka tímann til ársloka 1926, en í deildinni greindi á um það, hvort nokkurt tímatakmark bæri að setja. Mjer þótti undarlegt að heyra talað um gengisviðaukann sem nefskatt. Að vísu má líta svo á, sem tóbakstollur sje nefskattur í mjög óeiginlegum skilningi. Hann er nefskattur á þá, sem „taka í nefið“. En vínfangatollur, tóbakstollur og kaffitollur eru að málvenju ekki taldir nefskattar. Annars er nefskattur það gjald, sem öllum ber að greiða jafnt eftir lögum. Þá fór hv.þm. að vekja upp aftur ummæli sín frá 1. umr. um tilraunir til þess að rýra tekjur ríkissjóðs. En þar sagði hann ekkert annað en það, sem jeg var búinn að gagnhrekja þá, og jeg fer ekki að lengja Alþingistíðindin með því að endurtaka þá hrakningu. Jeg skal þó geta þess, að gróði ríkisins af tóbakseinkasölunni hefir aldrei verið 450 þús., ekki einu sinni veltiárið 1924. Hann var þá 350 þúsund, og þó hefir þessi stofnun sloppið við að greiða tekjuskatt.

En útsvarið

. Jeg tel það ekki til gróða, þótt jeg ynni mjer inn tekjur til þess að standast lögboðin gjöld, og þó bent sje á varasjóðinn, er það ekki til nokkur hlutar, því þá kem jeg með skuldalista einkasölunnar, sem sýnir það ljóslega, að varasjóður er ekki nema fyrir afföllum á skuldum. Hver sem vill má trúa því, að gróðinn vaxi, þ. e. a. s. að árferði fari batnandi. Það er barnaskapur að taka eitt veltiár sem fyrirheit um annað meira. Jeg byggi ekki fjárhagsáætlanir mínar á slíku. Um tilraunina til þess að breyta tekjuskattslögunum er það að segja, að frv. er eins komið frá flokksbræðrum hv.þm. í Nd., og hafa þeir fallist á öll þau atriði, er helst kynnu að draga úr tekjum ríkissjóðs. Hann ætti því að senna um það við þá á flokksfundi, en ekki þeyta því hjer framan í mig.

Forseti (HSteins): Áður en lengra er haldið umr. verð jeg, að gefnu tilefni, að biðja hv.þm. að halda sjer betur við það mál, sem er til umræðu, því að slíkar ræður, sem hjer hafa farið fram utan við efnið að miklu leyti, fara í bága við þingsköp, en þeim ber að fylgja.

Jóhann Jósefsson Hv. 5. landsk.þm. sagði, að sjer þætti leitt vegna okkar tveggja, mín og hv. 2. þm. G.-K. (BK), að við hefðum gengið inn á brtt.hæstv. fjrh. um framlenging á gengisviðauka. Jeg held hann hafi sagt, að við hefðum gert það tilefnislaust. Þetta vildi jeg leiðrjetta og einnig benda honum á það, að hann verður að teljast tæpast bær um að dæma um þau tilefni, þar sem hann var fjarverandi við 2. umr. málsins, og heyrði því ekki þau rök, er færð voru fyrir nauðsyn þessarar framlengingar. Það liggur í augum uppi, að þörf ríkisins fyrir þetta fje verður ekki lokið 1926, og jeg sje ekki, hvað ætti að hamla þessari framlengingu, þegar ljós rök hafa verið leidd að því, að hennar er þörf. Jeg fæ ekki sjeð að það hefði minstu þýðingu, því að það yrði þá að gera það á þinginu 1926. Það eina, sem ynnist, yrði það, að sú stjórn, sem á að gera fjárhagsáætlun fyrir 1927, vissi ekki, hvort hún mætti gera ráð fyrir þessum tekjuauka áfram. Hv. þm. talaði um nefskatt. Það má að vísu kalla alla skatta nefskatta, en málvenja er það ekki um slíkan skatt, er hjer ræðir um. Hv. þm. hlýtur því að hafa átt við eitthvað annað. Það var við nánari athugun og að gefnu tilefni, sem við fjellumst á brtt. Það mun sýna sig, að tekjur ríkissjóðs verða minni af atvinnuvegum 1925 en árið sem leið. Verð á afurðum er lægra, svo miklu sem nemur gengismun að minsta kosti, og þá er það næsta ljóst, að ríkið hefir fulla þörf fyrir þennan tekjuauka, sem sum nærliggjandi ríki fá í miklu fyllri mæli frá sínum gjaldendum. Jeg held því, að ekki sje ástæða til fyrir hv.þm. (JJ) að láta sjer þykja þetta leitt okkar vegna, mín og hv. 2. þm. G.- K. (BK).

Jónas Jónsson Það var rjett af hæstvirtum forseta að halda áminningarræðu yfir hæstv. fjrh. (JÞ) fyrir að fara út fyrir efnið. En það kom dálítið ranglátlega niður, þar sem jeg varð að gjalda synda hans. Jeg skal þá fyrst snúa mjer að hv.þm. Vestm. (JJós). Það er auðvitað alveg á hans ábyrgð og fjelaga hans, hv. 2. þm. G.-K. (BK), hvenær þeir snúast í málum og hvernig. Þeir hafa dæmin fyrir sjer, og það jafnvel meðal háttsettra manna í íhaldsliðinu, og nægir að minna á umræður í fyrra hjer í deildinni um, hvort prenta skyldi þingtíðindin. Jeg get tekið undir með hv.þm. (JJós), þar sem hann segist hafa gert þetta að gefnu tilefni. Það var svo sem auðvitað, fyrst stjórnin vildi láta líta svona á málið, að hann teldi það ngilegt tilefni, enda kom það skýrt fram hjá honum. Háttv. þingmaður (JJós) hjelt því fram, að þörf ríkissjóðs væri svo mikil, að hann gæti ekki mist þessar tekjur. En hvorki þessi háttv.þm. nje hæstv. fjrh. (JÞ) hafa svarað því, hvers vegna á að kalla þetta gengisviðauka, ef því er haldið áfram aðeins af því, að ríkissjóður þarf á tollinum að halda. Jeg hefi bent á, að ein ástæðan til þess, að þessi álagning má ekki halda áfram undir nafninu gengisviðauki er sú, að það kom fram hjá aðstandendum frv., að þetta væri hugsað sem varanlegur tollur. Hæstv. fjrh. (JÞ) taldi ekki rjett að nefna gengisviðaukann nefskatt. En í mæltu máli mun þó venja í öllum löndum að kalla nefskatt þau gjöld, sem hvíla svo að segja jafnt á öllum fjölskyldum, hvort sem ríkar eru eða fátækar. Það má kannske segja um kaffi- og sykurtoll, að menn sjeu sjálfráðir um þau útgjöld. En hvaða heimili hjer notar ekki kaffi t. d. ? Eða á Englandi, þar sem allir drekka te, frá konungi til kotungs. Skyldi ekki mega kalla tetollinn þar nefskatt! Þar sem því er svo varið, að meginið af tolltekjum okkar, svo sem kaffi-, sykur-, tóbaks- og vörutollar eru í eðli sínu nefskattar, þá er gengisviðauki á þessum tollum líka nefskattur. Annars hefir hæstv. fjrh. fallið frá að útskýra þá nauðsyn að halda gengisviðaukanafninu óbreyttu, þó gert sje ráð fyrir, að tollurinn haldist þrátt fyrir verðbreytingu krónunnar. Þá mintist hæstv. fjrh. á tvent, sem jeg þarf að mótmæla stuttlega. Hann sagði, að Framsóknarflokkurinn í Nd.- hefði í aðalatriðum gengið inn á tekjuskattsfrv. stjórnarinnar. Það er ekki rjett. Aðalatriðið í þessu frv. er að koma togurunum undan skatti, og það eru aðeins stjórnarþingmennirnir, sem fylgja því. Hitt var um útsvörin. Það er álit margra merkra manna, að ríkisstofnanir eigi ekki að bera útsvör. Mun hæstv. fjrh. kunnugt, að. þær skoðanir ríkja víða um lönd.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 5. landsk. sagði, að jeg hefði fallið frá að útskýra, hvers vegna halda yrði gengisviðaukanum. Jeg geri það ekki nú, af því að jeg gerði það við 2. umr. Jeg verð að vísa þm. á að lesa ræðu mína um þetta í lestrarsalnum eða í þingtíðindunum. Jeg sje ekki ástðu til að endurtaka hana. Af öðru vil jeg aðeins leiðrjetta, að landsverslun hefir ekki greitt útsvar eftir lögum, sem gengu í gildi í fyrra, heldur eftir lögum, sem giltu áður. Um togarana fæ jeg tækifæri til að tala síðar.