Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jósef Björnssou, (flutningsmaður): Jeg skal leyfa mjer að fara nokkrum orðum um tildrögin til þessa frumv. Á síðari árum hefur taugaveiki gert töluvert vart við sig á Sauðárkróki, og þaðan breiðzt út um sveitirnar nyrðra. Þegar farið var að rannsaka, hverjar orsakir mundu vera til þessa, komust hjeraðslæknarnir að þeirri niðurstöðu, að þær mundu vera bæði oflítið vatn og slæmt vatn (neyzluvatn). Afleiðingin af þessu áliti læknanna varð sú, að Sauðárkróksbúar fóru að íhuga, með hverju móti mætti ráða bót á þessum vandkvæðum. Á fundi, sem haldinn var í kaupstaðnum 15. des. f. á., var samþykt, að reyna að koma á vatnsveitu, til þess að bærinn fengi hollt og gott og nægilegt neyzluvatn. - Það má heita svo, að eina vatnsbólið í bænum sje dálítil lind, sem kemur fram úr melunum fyrir ofan bæinn og rennur um hann miðjan, og það er ekki hægt að fyrirbyggja, að als konar óhreinindi falli í það. Því er ekki heldur að heilsa, að vatnið sje nægilegt. Það hefur t. d. þornað upp í sumar, nema ein ofurlítil vatnsæð. Á þessum fundi, er jeg gat um áðan, var kosin nefnd í málið til að hrinda því í framkvæmd. Hún tók þegar í stað til starfa, útvegaði áætlanir um kostnað við fyrirtækið, fjekk ábyrgð sveitarsjóðs og sýslusjóðs fyrir láni til fyrirtækisins og tók lánið. Ljet hún, að því fengnu, byrja á verkinu, og henni hefur miðað svo vel áfram með verkið, að nú fyrir hálfum mánuði var búið að grafa mikið fyrir pípum og gera vatnsþró. Vatnið er sótt alllanga leið að, upp í háls fyrir ofan bæinn. Lánsupphæðin, sem tekin var, mun vera 12 þúsund krónur, sem sýslufjelagið ábyrgist. En nú er bænum nauðsynlegt, að geta lagt skatt á neytendur vatnsins. Þetta frumv. er fram komið, til þess að hægt sje að gera slíkt. Það er, eins og það liggur fyrir, að mestu leyti samið af hjeraðslækninum á Sauðárkróki; aðeins örlitlar breytingar verið gerðar á því, eins og hann gekk frá því. Það er sniðið eftir lögum um vatnsveitu í Reykjavík 22. nóv. 1907, en er þó ekki fyllilega eins. Um frágang frumvarpsins skal jeg taka það fram, að það væri rjettast, að athuga hann og kjósa nefnd í málið. Það ætti ekki að eyða löngum tíma fyrir þinginu nje tefja fyrir framgangi málsins. Jeg skal geta þess, að hjer liggja fyrir þinginu „útdráttur úr sveitabók fyrir hreppsnefndina í Sauðárkrókshreppi“ og brjef um málið frá hjeraðslækninum á Sauðárkróki til þingmanna Skagfirðinga. Að svo mæltu, leyfi jeg mjer að leggja til, að 3 manna nefnd sje sett í málið, að þessari 1. umr. lokinni.

Eiríkur Briem Jeg vil leyfa mjer að styðja þá tillögu háttv. flutningsm., að nefnd sje skipuð í málið, því að sumpart eru ákvæði í frumvarpinu, sem eru næsta athugaverð, sumpart vantar í það ákvæði, sem nauðsynlegt er að sjeu þar, og er þetta því undarlegra, er vatnsveitulög Reykjavíkur voru höfð til hliðsjónar, og er furða, að það hefur ekki verið farið betur eftir þeim, en gert hefur verið.

Sigurður Sigurðsson Það má ekki minna vera en að maður taki þessu frv. stjórnarinnar á þann veg, að fara um það nokkrum viðeigandi orðum. Það vakti undrun mína, er eg frétti að frv. þetta væri á leiðinni. Eins og menn mun reka minni til, þá lá svipað frumvarp fyrir síðasta þingi og féll þá við lítinn orðstír. Og ekki virðast mér ástæður, þær er stjórnin ber fram í þetta skifti, vera svo margar, margbrotnar eða veigamiklar að frekar sé ástæða til að samþykkja þetta frv. nú. Fyrsta ástæðan, er stjórnin ber fyrir sig, er sú, að vetrartíminn sé ekki hentugur þingtími. Mér verður á að spyrja: hversvegna? Mér vitanlega hafa engar umkvartanir þess efnis komið fram frá alþýðu manna, sízt utan af landi. Má vera að höfðingjalýð landsins, og þá einkum þeim er í Reykjavík búa, sé þessi tími óhentugur, enda mun frumv. þetta fram komið fyrir þeirra tilhlutun. Þá var borin fram sú ástæða, að ekki geti þingið og háskólinn komist fyrir hér í þinghúsinu samtímis. Eg verð að mótmæla þessu. Ef rétt er áhaldið þarf, háskólinn ekki að neinu leyti að fara í bága við þinghaldið. Um mjög margra ára skeið voru herbergi, þau er háskólinn nú notar, upptekin af landsbókasafninu, án þess nokkur kvartaði yfir því að ekki mætti halda þingið hér alt fyrir það. Sömuleiðis var forngripasafnið geymt á hæsta lofti. Benda má einnig á það, að tvö undanfarin þing hefir neðri bygð hússins verið mjög lítið notuð í þarfir þingsins. Fjárlaganefnd Nd. hafði eitt herbergi þar til fundarhalda og þar með búið. Raunar voru flokksfundir haldnir niðri, en það má deila um það, hvort þeir séu svo mjög hollir þingstörfunum. Þeir er venjulega ekkert annað en samsærisfundir til ráða gegn ímynduðum vélráðum mótflokksins eða til að fá flokkinn til að samþykkja einhvern bita eða aðra hagsmuni fyrir gæðinga flokkins.  Þá hefi eg heyrt kvartað yfir því, að það mundi valda ruglingi, töf í kenslunni, ef þing er á sama tíma og háskólakenslan fer fram, að nemendur muni sækja ver tíma o. s. frv. En þessari viðbáru svara eg á þann veg, að þá er annað tveggja stjórnin á nemendunum léleg, eða nemendur þann veg gerðir, að ekki er hægt að stjórna þeim. - Aðalástæða mín til að vera mótfallinn færslu þingtímans er sú, að það mundi gera framleiðendum, landsins, bændum og sjómönnum erfiðara en ella að sitja á þingi. Eg segi ekki, að seinni hluti vetrar sé sá heppilegasti þingtími; má vera að fyrri hluti vetrar sé allra hentugasti tíminn. En það dylst mér eigi, að ef á að flytja þingið aftur fram á sumarið, þá útilokar það að miklu leyti bændur frá að sitja á þingi. Eg hefi fyrir mér í þessu orð og ummæli ýmsra bænda, er dottið hefir í hug að bjóða sig fram til þings, og sömuleiðis þeirra er á þingi sitja nú. Hinsvegar veit eg ekki til að umkvartanir hafi komið frá alþýðu eða utan af landi yfir þeim tíma, er þingið er nú haldið á. En því hefir nú verið svo farið um þá menn, er skipað hafa æðstu sætin í stjórn þessa lands, bæði fyr og síðar, að þeir hafa tekið minna tillit til alþýðunnar en „höfðingjanna“. Óskir og umkvartanir alþýðunnar hafa tíðast verið að vettugi virtar og stungið undir stól. - Eg get skilið að kennurum landsins sé miður þægilegt að þingið sé haldið að vetrinum, en mér er spurn: á að taka meira tillit til einstakra manna en heilla stétta? Flogið hefir fyrir, að ástæða væri til og til stæði að hækka dagpeninga þingmanna ef þingtímanum yrði breytt á þennan hátt. Það má vera að það hafi vakað fyrir sumum, en þá ástæðu get eg ekki fallist á. Hæstv. ráðherra gat þess, að ver væri unnið á vetrarþingum. Eg efast um að þetta sé á rökum bygt.  (Guðlaugur Guðmundsson: Reynslan er sannleikur)  . Hv. þm. Ak. (G. G.) getur ekkert um þetta dæmt; hann var á hvorugu þinginu. Það sannar lítið þótt árangurinn hafi ekki verið tiltölulega mikill af þessum tveim vetrarþingum; það hafði við önnur rök að styðjast. Eg skal svo ekki þreyta hina háttv. deild lengur, en vona að frumv. þetta verði felt bæði frá 2. umr. og nefnd.

Flutningsmaður (Jón Magnússson) Frumv. þetta er aðallega fram komið vegna klúbba þeirra, svo kallaðra, er hér risu upp 1910-1911 og kunnir eru orðnir. Þessir klúbbar voru hér stofnaðir tveir, aðallega eða jafnvel eingöngu í þeim tilgangi, að reglulaust að kalla, mætti veita áfengi, undir yfirskyni félagsskapar og í skjóli hans. Raunar var annar þeirra stofnaður í þeim tilgangi, að stofna og víkka umgengnislíf. Áttu þar að vera kúlukosningar, ef þess var óskað. Aðkomumenn máttu ekki takast inn nema einn með hverjum gesti. Félagagjald skyldi og vera 2 kr.; en aldrei var þessu fylgt. T. d, máttu allir skipverjar á Islandsfalk koma inn án gjalds. Auk þess reyndist svo, að aðkomumenn voru teknir fleiri inn í senn en reglurnar heimiluðu. Gefur það að skilja, að slíkt fyrirkomulag gat ekki helgað tilgang félagsins, enda fór svo, að klúbburinn var sektaður. Hinn klúbburinn var með meiri reglu, var sniðinn eftir útlendu fyrirkomulagi öllu fremur en hinn. En þó fór svo, að krt var yfir báðum og báðir dæmdir í sekt. Eftir að dómar féllu var breytt lögunum í báðum félögunum, og er mælt, að reglunum muni að mestu fylgt alveg í öðrum klúbbanna og nokkurn veginn í hinum. Því hefir oft verið hreyft við mig, að tilgangur félaga þessara væri ekki eiginlega annar en sá, að veita áfengi, án þess að gjalda fyrirskrifað gjald, og væru því ekki samkvæmt lögum. Nú er það, að ekki er nein heimild til að loka þessum stofnunum, þótt sekta mætti, og væri því full ástæða til að finna ráð til að stemma stigu við þessu. Eg skal ekki um það segja, hvort með frumv. þessu hefir tekist að finna heppileg ráð við þessu. Það kom til tals við hæstv. ráðherra, að eg flytti inn tillögu um þetta efni á þingið, en síðar skildist mér hæstv. ráðherra ekki hafa á móti því, að málið kæmi fram í þessu formi. Eg býst við, að frumv. þetta snerti einkum Reykjavík, gæti að vísu komið við sum gistihús hér austur með vegum. Hér í Reykjavík liggur fullur grunur á því, að áfengi sé veitt í sumum kaffihúsum, og sama er sagt um sum gistihús fyrir austan heiðar. örðugt er að komast fyrir hvað menn selja, ef ekki er beint tiltekið. Tilgangur frumv. er að fyrirbyggja þetta. Annars býst eg við, að mönnum þyki rangt að meina félögum yfirleitt, hvers konar sem eru, að hafa áfengi um hönd. En eg þykistist vita, að ákvæði frumv. um leyfisheimild lögreglustjóra mundi ekki vera því til fyrirstöðu. Eg hefl ekki ástæðu til að tala frekara um þetta mál. Eg vænti að því verði vel tekið, þar sem til þess liggja óskir margra bæjarbúa hér, og að það gangi greiðlega fram. Hins vegar býst eg við að henta þyki, að sett verði nefnd í málið til þess að athuga þau ákvæði frv., er þykja kunna að lúta að persónufrelsi manna, og vil eg því leyfa mér að stinga upp á 3 manna nefnd.

Flutningsm. (Lárus H. Bjarnason) Þetta frv., sem eg og háttv. meðflutnm. mínir berum hér fram, er enginn nýr gestur hér í þinginu. Þegar árið 1902, er drög voru lögð til laga þeirra, er nú gilda um landsstjórn hér á landi, orðaði framsm. þeirra laga það, að ráðherra skyldi engin eftirlaun hafa, en Albertí vildi ekki svo vera láta. Þá voru tveir kostir, annaðhvort að taka við lögunum eins og þau voru, eða ekki og var þá ekki hætt á það að breyta frv., hvorki í þessu né öðru. Eftir þeirri stjórnarskrá, sem vér eigum nú við að búa, á því ráðh. rétt til eftirlauna og verður hann ekki af honum tekinn, en hinu ræður löggjafarvaldið, hve há eða lág þau laun eru. Það getur fært þau upp eða niður eftir vild, þó þannig, að ekki sé skertur réttur þeirra sem öðlast kunna að hafa tiltekinn rétt til eftirlauna. Nú þykir mér og fleirum tími til þess kominn, að leggja enn á ný út í viðleitni til þess, að fá þessu breytt. Bæði er það, að eftir allstuttan tíma - ekki nema 7 ár - verðum við nú að borga 8 þús. kr. á ári til tveggja ráðherra í eftirlaun. Menn hefðu að vísu getað búist við því, að sú upphæð hefði hvergi nærri orðið svo há, en það er nú einu sinni svona - og svo virðist vera því meiri ástæða til þess, að lækka ráðh.eftirlaunin, þar sem það liggur í loftinu hjá mörgum, að fjölga ráðherrunum. Á þingunum 1909 og 1911 voru líka borin fram frv. líks efnis og þetta af þáverandi meirihluta, en þau náðu í hvorugt skiftið fram að ganga. 1911 féll frv. eingöngu vegna ósamþykkis um fullkomið aukaatriði. Því er nú svo farið, að maður, sem verður ráðherra - kemst upp í þann sess annaðhvort úr embætti eða embættisleysu, eða þá í þriðja lagi af eftirlaunum. Við, flutnm. þessa frv., viljum nú hafa ráðh.eftirlaunin 1.000 kr., enda mundi sú fjárhæð yfirleitt verða nóg þeim sem sæktust ekki eftir ráðherradómi vegna eigin hagsmuna, og undir slíka menn væri ekki þörf að hlaða. Komi nú maður í ráðherrasess úr öðru eftirlaunaembætti, þá á hann, eftir þessu frv., að halda eftirlaunum eftir hið fyrra embætti sitt, og komi hann af eftirlaunum, þá á hann og að halda þeina - yfirleitt. Þessu héldum við fram í Ed. í fyrra, og á því strandaði málið þá, því að meiri hlutinn vildi taka af slíkum manni eftirlaunin frá fyrra embættinu, en það gæti löggjafinn ekki, þó að hann vildi, dómstólarnir mundu áreiðanlega dæma honum þau. Eg hygg að nefndar ætti ekki að vera þörf, þar sem málið var rætt við ekki minna en 8 umr. í fyrra og oft 1909. Hins vegar er eg ekki beint mótfallinn nefnd, ef mönnum sýnist svo, og mundu þá þrír menn nægja. Vil eg svo enda með því, að mælast til þess að þingið taki þessu frv. eins vel og gert var í fyrra.

Guðlaugur Guðmundsson Eg leyfi mér að stinga upp á 5 manna nefnd að lokinni umr.

Skúli Thóroddsen Þegar jeg sje álit nefndarinnar í máli þessu, get eg eigi annað en furðað mig á tillögum hv. meiri hluta hennar. Jeg sje ekki betur, en að mál þetta liggi svo ljóst fyrir, sem frekast er unt. Það er við kosningu kominn fram vilji meiri hluta kjósandanna í kjördæminu, - sá vilji, að þann manninn vildu þeir hafa að þingmanni sínum, sem eigi fjekk þó kjörbrjef. Og það að hann fjekk eigi kjörbrjef, það er sprottið af því, að hinn, sem fjekk kjörbrjefið (hr. Matth. Ól.) notaði atkvæði sitt í yfirkjörstjórninni - gegn atkvæði sýslumanns -, en með tilstyrk þriðja yfirkjörstjórnarmannsins, skoðanabróður síns, til þess að fá ógiltan 21 atkvæðaseðil. Mjer virðist það nú liggja mjög ljóst fyrir, að þingmannsefnið, sem í kjörstjórninni sat, vissi vel, hvað hann gerði. Það fer ekki svo leynt í hreppunum, ef einhverjir kjósendur hafa margbrotið seðla sína - eða yfir höfuð ef eitthvað gerist, sem frábrugðið er að einhverju leyti í daglegu lífi -, að það frjettist ekki. Og það var hv. þingmannsefni líka fullkunnugt um, að í Auðkúlu- og Þingeyrarhreppum var kjósendum leiðbeint í þessu efni. Þingmannsefnið vissi því ósköp vel, áður en hann greiddi atkvæði í eigin máli, að margbrotnu seðlarnir hlutu að vera úr þeim hreppnum, sem hann hafði minst kjörfylgi í - enda varð og niðurstaðan sú, að af 21 atkvæðaseðli, sem ónýttur var, átti hann aðeins 7, en síra Kristinn Daníelsson 14, og hefðu þeir seðlar ekki verið ónýttir með atkvæði sjálfs þingmannsefnisins, þá hefðu úrslitin orðið önnur. Síra Kristinn Daníelsson hefði þá fengið kjörbrjefið og haft 7 atkv. fleira. Að athuguðu fyrgreindu verð eg því að halda því fram, að við kosninguna hafi komið fram löglegur vilji meiri hluta kjósanda, sem þinginu sé skylt að virða - og mig furðar á því, að meiri hluti nefndarinnar, sem lögfræðingar hafa þó setið í skuli leyfa sjer aðra eins rökfærslu, og þá, er þeir koma fram með, að því er snertir 35. gr. kosningarlaganna. Hv. þm. Kjósar og Gullbr.sýslu hefur að vísu tekið það glögt fram, en jeg skal þó leyfa mér, að benda á það aftur, að það er algerlega rangt hjá hv.þm. Akureyrar, að 35. gr. skapi ákveðið fast form, sem valdi ógildingu, sje eigi eftir því farið. Í greininni er aðeins um leiðbeiningu að ræða - og því geta orðin „brýtur einusinni saman“ ekki valdið ógildingu, þótt eigi sé eftir þeim farið, eins og glögt sjest af öðru í sömu gr.: þar stendur t. d., að hann eigi að gera krossinn „með blýanti, sem kjörstjórnin leggur til.“ Ef 35. grein skapaði fast form, þá ætti seðillinn að vera ógildur, ef kjósandi, t. d af. vangá, í stað þess að nota blýant kjörstjórnarinnar, tæki blýant úr sínum eigin vasa. Heldur hv.þm. Akureyrar, að slíkt valdi ógilding? Þetta sýnir rökfærsluna. Sama er og, ef kjósandi kemst hjá því, að ganga að kassanum eins og stendur í greininni, en getur seilzt til hans. Á seðillinn þá og að verða ógildur? Hve afskapleg fjarstæða slíkt væri, getur, hver maður sjeð. Þá stendur og í 35. gr. að kjósandi stingi sjálfur seðlinum í kassann. En sje hann nú svo skjálfhentur, að kjörstjórinn þurfi að hjálpa honum, á seðillinn þá að verða ógildur að áliti þessara hv. lögfræðinga? Jeg vona nú, að allir sjái af þessu, að greinin er að eins leiðbeinandi, gefur að eins bendingar um það, hvernig heppilegast sje að fara að, til þess að alt fari vel úr hendi. - Í 38. og 39. gr. er á hinn bóginn talið upp, hvað ógildingu kjörseðils eigi að geta valdið, og sú upptalning er úttæmandi; en þar segir í 37. gr., að eigi megi gera „rispu, blýantstrik eða önnur slík einkenni, er gert geti seðilinn þekkjanlegan.“ Ef að tvíbrotning seðils ætti að falla undir þessa grein, þá yrðu orðin „slík einkenni“ þýðingarlaus; og þá átti þar að eins að standa önnur einkenni. Nú vitum vjer það allir, að það er vilji og andi laganna, að sá sje þingmaður, er flest atkvæði fær. Frá þessari reglu, að sá verði þingmaður, er flest atkvæði fær, gera lögin aðeins eina undantekningu, eins og sjest í 38. og 39. gr., þar sem þau krefjast þess, að sá vilji kjósandanna sje þó eigi tekinn til greina, sem ætla má að eigi sje hinn frjálsi, sanni og óháði vilji. - Í þessu þessu skyni eru ákvæðin í 38. gr. - sbr. þá og 39. gr. - tilorðin, þ. e. að ógildingu kjörseðils eigi það að valda, sjeu sett á hann auðkenni, er geti gert hann þekkjanlegan, þar sem á þann hátt mætti þá æ komast að því, hvort viðkomandi hefur kosið þeim eða þeim að skapi, - svo að frjálsi, sanni, alóháði viljinn gæti þá eigi æ neitt sín. En í tjeðum lagagreinum er nú tví- eða fleirbrotning seðlanna hvergi talið sem það, er ógildingu kjörseðils eigi að valda, og það er því ljóst, að með úrskurði sínum um ógildingu margbrotinna seðla, hefur yfirkjörstjórnin gert sig seka rjettartröðkun, og traðkar þá ekki aðeins rjetti síra Kr. Daníelssonar, þ. e. hins frambjóðandans, heldur og rjetti allra, er hann kusu, og að vísu eigi aðeins traðkað þeirra rétti, heldur og rjetti allra, þar sem það væri rjettur allra, að engum væri rangt gert. Bæði síra Kr. Daníelsson, og kjósendur hans, gætu því eigi annað, en fundið sárt til þess, að þeir hefðu verið órjetti beittir, - og gætu þá og eigi annað fundið, en að hver einstakur þingmaður væri þeim hjálparskyldur, sem og að vísu allir, - skylt, að þola það eigi, að rjetti þeirra væri misboðið, sem gjört hefði verið. Enginn vafi væri og á því, að hver hinna háttvirtu þingmanna, er verið hefði í sporum síra Kristins, hefði þá og fundið ríkt til hins sama, - hefði þá fundið ríkt til þess, hve vafalaus rjetturinn vri, og hve ljótt það væri, að leyfa sjer, að koma fram með aðrar eins lögskýringar, eins og meiri hluti kjörbrjefanefndarinnar bri á borð fyrir þingið. En þá væri nú, að gleyma því eigi, að breyta við aðra, eins og hver háttv. þingmanna vildi, að við hann hefði breytt verið. Í dómkirkjunni hefðu þingmenn heyrt á það bent, - þingsetningardaginn -, hve sjálfsögð, og fögur skylda það væri, að: „efla ríki sannleikans, rjettlætisins, og kærleikans,“ og hjer væri nú um það að ræða, að láta sannleikann, rjettlætið og kærleikann sigra, er til atkvæðagreiðslunnar kæmi. En meiri hluti kjörbrjefanefndarinnar rjeði þinginu til þess, að ganga í lið með þeim, er rjettinum hefðu traðkað, og væri það í meira lagi - öfugt og ranglátt. En ef hv. þing ákveður kosningu Matthíasar Ólafssonar lögmæta, þá styður það ósannindin og órjettinn - neitar að vernda rjettlætið og bakar kjósendum og öllu landi leiða. En hyggðu þingmenn það borga sig? Hvað findi hver þeirra, væri honum kvöl eða sársauki bakaður? Hann findi óefað viðkomendur fá eitthvað í staðinn, fyr eða síðar, - fráleitt það, er kvölinni, sársaukanum eða leiðanum væri betra. En annars væri það ekkert nýtt, að þeir, sem einhverjum gerðu rangt, eða ætluðu sjer að gera það, þættust þá eigi hvað sízt æ hafa rjettinn á sína hlið. Frá þessu sjónarmiði - og frá því einu - yrði þá og rökfærslan í álitsskjali meirihluta kjörbrjefanefndarinnar skiljanleg: En enda þótt síra Kristinn vri rjett kjörinn þingmaður Vestur-Ísfirðinga, hefði minni hluti kjörbrjefanefndarinnar þó eigi dirfzt, að leggja það til, að kosning hans væri samþykt - sem eitt væri þó hið rjetta og sjálfsagða -, en hefði lagt það til, að ný kosning væri látin fram fara, því að eftir það er þingið 1909 hafði kveðið upp úrskurð í kosningarmáli móti rjetti og sannleika - og hafði ákveðið, að ný kosning færi fram, þótt auðsætt væri að sá, sem ekki fjekk kjörbrjefið var rjettmætur þingmaður, þá fann það upp á því, til einhvers konar yfirklórs, að búa til ný lög þess efnis, að ef kosning einhvers þingmanns yrði talin ógild, þá skyldi altaf ný kosning fara fram. Allir hljóta að sjá, hve rangt þetta er, og hversu mikið vald yfirkjörstjórninni er fengið í hendur með því. Hún þarf ekki annað, en gera eitthvert dálítið glappaskot, til þess að þingið verði að ógilda kjörbrjefið - getur - og vjer þekkjum allir pólitíska ofsann, sem orðinn er hjer á landi - gefið einmitt þeim kjörbrjefið, sem ekki á að fá það, og knúið þannig nýa þingkosningu fram. - Þá ber einnig að líta á það í þessu máli að þegar úrskurðarvaldið um gildi kosninga var lagt í hendur þingsins, en eigi dómstólanna, var það gert í því skyni, að þingið hefði frjálsari hendur, en dómstólarnir, þyrfti ekki að binda sig við strictum jus, en gæti þá fremur dmt e bono et æquo, - þ. e. litið á sanngirnis- og rjettlætishliðina. En hjer hefðu kærendurnir eigi að eins sanngirnis- og rjettlætiskröfuna sín megin, heldur og orð laganna. Skylda þingsins, og rjettur kærandanna væri því hvorttveggja deginum ljósara.

Flutningsm. (Lárus H. Bjarnason) Eg hygg, að allir fullorðnir menn séu mér sammála um það, að þeir, sem byggja þetta stóra land, séu bæði of fáir og fátækir, og þá býst eg líka við, að þeir hinir sömu menn séu mér samdóma um það, að rétt sé að taka höndum saman til þess að girða sem bezt fyrir þær mannhættur, sem viðráðanlegar eru. Það er til fróðleg skýrsla um manntjón af druknun hér á landi prentaður fyrirlestur eftir landlækni Guðm. Björnsson, og þó að þar kenni samkv. hlutarins eðli fárra eða engra nýmæla, þá er þar safnað saman í fróðlegu og læsilegu máli mörgu af því, sem áður var á við og dreif og fáir því þektu. Það mun koma mörgum þeim, er skýrsluna lesa, á óvart, að manntjón hefir orðið mikið meira af þilskipum en opnum bátum, því flestir munu hafa álitið, að þilskipin væru miklu betri farkostur en opnu skipin. En eftir þessari og öðrum skýrslum, sem fyrir liggja, hefir manntjónið á þilskipum, á árunum 1904 til 1910 verið 15%, en af fiskiskipum 12%. Þetta er mikil blóðtaka, sérstaklega ef druknanir hér eru bornar saman við önnur lönd, t. d. Noreg, þar druknar ekki meira en 1% á ári hverju. Eg býst ekki við að sjóhættan af náttúrunnar völdum sé mikið meiri hér en víða annarstaðar, og ekki hygg eg, að Íslendingar séu svo miklir eftirbátar annara þjóða í sjómensku, að þessi mikli munur geti stafað af því. En sé svo, að munurinn stafi hvorki af meiri hættum af náttúrunnar völdum, né af illri sjómensku, þá hlýtur hann að liggja í því, að okkar skip séu ótraustari eða lakar útbúin. En það er aftur sumpart lögunum að kenna og sumpart framkvæmd laganna. Lögunum frá 3. okt. 1903 er ekki lítið áfátt. Að vísu skipa þau svo fyrir, að skoðunarmenn skuli rannsaka öll þilskip, er fiskiveiðar stunda eða vörur flytja, og lögreglustjóri hefir ekki leyfi til að lögskrá menn á þau, nema slík skoðun hafi farið fram. - En auk þess sem lögin ná hvorki til mannflutningaskipa né opinna vélaskipa, þá veita þau í fyrsta lagi enga tryggingu fyrir því að skoðunarmennn séu heppilega valdir og í öðru lagi er skoðunarmönnum lagt of lítið vald í hendur, enda ekki nægileg viðurlög fyrir vanrækslu útgerðarmanna eða skoðunarmanna. Að vísu á lögreglustjóri að útnefna skoðunarmennina, en það hefir ekki reynzt næg trygging. Til þess að tryggja það, að skoðunarmenn séu starfi sínu fullkomlega vaxnir, þyrfti að gefa sjómönnunum sjálfum einhver áhrif á valið. t. d. uppástungurétt. Skoðunarmenn geta hvorki krafist þess, að skipin séu tóm né þau dregin á þurt land. En það sjá allir, að liggi skipið á sjó úti, ef til vill full fermt af vörum, þá getur skoðunin ekki orðið annað en nafnið tómt, að eins til málamynda. Þetta er stór galli. Ennfremur hafa lögin verið misjafnlega framkvæmd, og dæmi eru til þess, ekki ýkjagömul, að betur hefði mátt með þau fara. Það er því brýn nauðsyn að hér sé eitthvað bætt úr - jafnvel þó ekki sé litið öðru vísi á málið en frá peningalegu sjónarmiði. Því hefir verið haldið fram, að hvert líf ungs, verkfrs karlmanns, sé 20 þús. króna virði. Sumir hafa sagt það alt að 30 þús. kr., aðrir 15 þús. kr. virði. En hvað sem réttast er um það, þá höfum vér ekki ráð á að missa menn í sjóinn fyrir handvömm. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er reynt að bæta úr helztu ágöllunum á gildandi lögum. Eftir því á skoðunin að ná til allra skipa, til hvers sem þau eru notuð - ekki að eins til fiski- og vöruskipa, heldur einnig til mannflutningaskipa og ekki að eins til þilskipa heldur og til opinna vélaskipa. Einnig er svo fyrir skipað, að þeim, sem annast ætti að vera um að varðveita líf og heilbrigði skipshafna, sjálfum sjómönnunum, skipaábyrgðarfélögum eða sveitastjórnum, er fengið vald til þess að hafa áhrif á útnefningu skoðunarmanna. Þá er og ætlast til að skoðunarmenn geti heimtað skip dregið á land upp og tómt á skip að vera sem skoða á. Að öðrum kosti verður skoðunin ekki eins ábyggileg og þörf er á. Það bar nýskeð til, að skip eitt, sem dæmt var í 1. flokk, var af tilefni frá sjómönnum, sem á því áttu að vera, dregið á land upp og skoðað af nýju og reyndist það, þegar það var tæmt, svo ormsmogið, að því var ekki hleypt á sjó. En slíkt verður ekki rannsakað úti á höfninni. Ennfremur eru viðurlög lögð bæði á útgerðarmenn og skoðunarmenn, ef þeir vanrækja skyldu sína, bæði skaðabætur til þeirra, er verða fyrir lífs- eða eignatjóni og refsing til handa skoðunarmönnum samkvæmt 13. kap. almennra hegningarlaga. Þá er það og nýmæli, að bæði helmingur sjómanna og útgerðarmaður getur heimtað skoðunargerðina eiðfesta. Annars skal eg að lokum geta þess, að eg hafði upphaflega hugsað mér útnefning skoðunarmanna nokkuð öðruvísi fyrirkomið. Við höfum nú lög frá 9. júlí 1909 sem skipa fyrir, að hver fiskur, sem af landinu er fluttur til tiltekinna útlanda skuli skoðaður og eru til þess skipaðir fastir menn, svo nefndir fiskimatsmenn, með tilteknum umdæmum og ákveðnum launum, 8-16-18-20 hundruð krónum. Og hefði líkt fyrirkomulag átt að vera um skoðunarmenn skipa. En eftir atvikum, sérstaklega kostnaðarins vegna, áleit eg þó að fyrirkomulag frumvarpsins væri reynandi. En telji þingið heppilegra að hafa skoðunarmenn á föstum launum með ákveðnum umdæmum, þá má altaf breyta frv. á þann veg. Eg þykist vita, að hv. deild sýni frv. þann sóma, að setja það í nefnd, enda geri eg það að tillögu minni, að því verði vísað til 5 manna nefndar.