Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og lesið var upp snemma á síðasta fundi barst forseta eftirfarandi dagskrártillaga 26. mars, 2013: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapa að fremst á dagskrá næsta þingfundar verði 450. mál, frumvarp til stjórnarskipunarlaga, auk annarra mála sem eru á dagskrá þessa fundar. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu fyrir lok þessa þingfundar.“ Undir þetta bréf rita Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Þór Saari. Þar sem þingfundur í gær í lok fundar var ekki ályktunarbær fer nú fram atkvæðagreiðsla um þessa dagskrártillögu.

Forseti. Þingmenn Hreyfingarinnar lögðu til að við mundum taka fyrir stjórnarskipunarlög, mál nr. 415, því að ljóst er - það lá fyrir í gær - að búið er að semja um að það verði settir slíkir þröskuldar á stjórnarskrárbreytingar að það verður nánast ógjörningur að breyta stjórnarskrá. Okkur finnst mikilvægt að ræða um stjórnarskrána og leggjum til að við gerum það í stað þess að taka í hraðferð jafnmikilvægt mál og Bakkamálið.

Forseti. Við leggjum til þessa dagskrárbreytingartillögu vegna þess að á þessu þingi, af þeim sem voru kjörnir á þing árið 2009, lofuðu fjórir af fimm flokkum stjórnarskrárbreytingum. Ég tel að okkur beri siðferðileg skylda til að klára þetta mál með sóma og það er einmitt það sem við erum ekki að gera. Hér er verið að leggja til tillögu, þá á ég við þennan 40% þröskuld, sem felur í sér að það er verra að fara þá leið en að gera ekki neitt. Þetta jafnast á við það að henda tillögunni allri út um gluggann, loka honum og læsa og henda lyklunum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem við hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Guðmundur Steingrímsson fluttum fyrir nokkrum vikum. Í því frumvarpi fólst ný tillaga að ákvæði til breytingar við stjórnarskrá sem ætlað var að vera tímabundið breytingarákvæði og skapa svigrúm til að ljúka ferli þeirra stjórnarskipunarumbóta sem hafist var handa um á þessu kjörtímabili en útséð var um að næðist að ljúka í heild þegar við lögðum tillöguna fram. Í upphaflegri tillögu var gert ráð fyrir að 3/5 hlutar þingheims þyrftu að samþykkja frumvarp til stjórnarskipunarlaga og að 3/5 hlutar þjóðarinnar þyrftu síðan að staðfesta þá breytingu í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu. Við meðferð málsins í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var farið yfir þessa þætti og fengið álit sérfræðinga. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar varð sú að ekki væri heppilegt að hafa þá háttu á sem lagt var til í upphaflegri tillögu okkar formannanna. Við gerðum þá tillögu sem var að finna sem breytingarákvæði í frumvarpi meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um heildarendurskoðun stjórnarskrár, en það varð sem sagt niðurstaða nefndarinnar við frekari athugun og frekari umræðu að betra væri að fara aðrar leiðir. Sérstaklega var það álit sérfræðinga sem fyrir nefndina komu að ekki væri heppilegt að mæla fyrir um 60%, þ.e. 3/5 hluta, þingmanna sem samþykkisþröskuld með almennum hætti í ákvæðinu. Því varð það niðurstaða meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að gera þá breytingartillögu á tillögu okkar formannanna að ákvæðið yrði með áþekkum hætti og kveðið var á um í frumvarpi þingmanna Sjálfstæðisflokksins við lok þings 2009, í frumvarpi sem þar var lagt fram, með hv. þáverandi þingmann Björn Bjarnason sem 1. flutningsmann. Í því frumvarpi var gengið út frá því að til að stjórnarskrárbreytingar gætu átt sér stað án undangenginna alþingiskosninga þyrfti samþykki 2/3 hluta þings og síðan einfaldan meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslu, þó á þann veg að fjórðungur þjóðarinnar mundi gjalda jáyrði við breytingunni. Það varð sem sagt niðurstaða meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að gera þessa háttu að tillögu nefndarinnar við meðferð á hinni upphaflegu tillögu okkar formannanna. Síðan hefur staðið í nokkru samningastappi á vettvangi þingsins um endanlega úrlausn mála. Við höfum rætt frágang þeirra við stjórnarandstöðu og það hefur ekki verið almennur vilji til þess að leyfa málinu að ganga fram til atkvæða og fá efnisúrlausn í málið. Til þess að fá efnislega niðurstöðu í málið og mæta þeim sjónarmiðum sem sett voru fram af hálfu stjórnarandstöðunnar gerum við það því að tillögu okkar að málið verði sett fram sem breytingartillaga á þann veg að þessi efnisbreyting meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem gerð var í meðförum nefndarinnar verði áfram ráðandi um efnið, þ.e. að 2/3 hlutar þings þurfi að samþykkja. Síðan líði 6–9 mánuðir frá samþykkt þings fram til þess að komi að samþykki þjóðarinnar og þá dugi einfaldur meiri hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu, en þó þannig að hækkaður verði samþykkisþröskuldurinn úr fjórðungi kosningarbærra manna í 40% kosningarbærra manna. Þessi aðferð er sem fyrr segir einkum hugsuð til þess að greiða fyrir áframhaldandi vinnu við þá heildarendurskoðun á stjórnarskrá sem hófst á þessu kjörtímabili. Ef ekki verður samþykkt nein heimild af þessum toga blasir við að stjórnarskrárbreytingar verða ekki gerðar á næsta kjörtímabili fyrr en undir lok þess með hefðbundnum hætti.  Við teljum enn sem fyrr mikilvægt að hægt verði að breyta stjórnarskránni á næsta kjörtímabili. Við flutningsmenn þessarar tillögu veltum fyrir okkur hvort of langt væri gengið með þeirri hækkun samþykkisþröskuldar sem kveðið er á um í tillögunni eins og hún stendur nú. Það er vissulega hækkað samþykkishlutfallið frá fyrri tillögum en sem fyrr segir var það nauðsynlegt til að mæta þeim athugasemdum sem settar voru fram af hálfu stjórnarandstöðunnar og eru forsenda þess að málið fái að ganga til atkvæða án þess að það verði hefðbundnu málþófi að bráð. Við teljum að þessi breyting sé ásættanleg. Áfram verður hægt að breyta stjórnarskrá án vandkvæða ef góð samstaða verður um breytingarnar og jafnvel þótt skoðanir verði skiptar um stjórnarskrárbreytingar er hægt að tryggja framgang þeirra með góðri kosningaþátttöku. Það er til dæmis hægt að greiða fyrir því með því að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram samhliða almennum kosningum. Við búum við þá gæfu í þessu landi að þátttaka í almennum kosningum er gjarnan 70–80% og þá eru jafnvel líkur á að stjórnarskrárbreytingar sem umtalsverður ágreiningur væri um gætu samt sem áður verið samþykktar, svo fremi að atkvæðagreiðslan færi fram samhliða almennum kosningum. Það er hins vegar mikilvægt að það sé sagt mjög skýrt að í þessari tillögu felst ekki óskastaða okkar flutningsmanna þessa frumvarps um hvernig haga skuli þjóðaratkvæðagreiðslum almennt. Ég mundi ekki treysta mér til að mæla fyrir þessu sem almennri reglu við breytingar á stjórnarskránni. Ég tel að þetta sé of naumt skammtað sem almenn regla um breytingar á stjórnarskrá. Til að skapa þann glugga sem við teljum óhjákvæmilegt að verði opnaður fyrir stjórnarskrárbreytingar á næsta kjörtímabili teljum við þetta ásættanlega niðurstöðu, sérstaklega þegar haft er í huga að eftir stendur að meginreglan er áfram hin gamla aðferð og hún heldur gildi sínu. Þetta ákvæði er tímabundið fram til vors 2017. Ég ítreka að í þessari tillögu felst ekki sú afstaða okkar að skynsamlegt sé almennt að beita samþykkisþröskuldum af þessum toga. Það kom sérstaklega fram í umræðum í nefndinni að það væri tvíbent að beita samþykkisþröskuldum yfir fjórðung kjósenda og það orkaði tvímælis sem almenn regla í almennum þjóðaratkvæðagreiðslum. Svo má auðvitað færa rök fyrir því að við samþykki á stjórnarskrá séu efnisrök til þess að gera ríkari kröfur en í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu um önnur mál og þannig mætti svo sem rökstyðja þessa niðurstöðu. Ég bendi líka á að fyrir þinginu liggur frumvarp hv. þm. Péturs H. Blöndals og margra annarra þingmanna þar sem er að finna ákvæði um áskilnað um helmingssamþykkisþröskuld. Það tel ég allt of hátt og hefði ekki staðið að. Þessi leið sem við leggjum hér til er hógværari en sú lausn, betri og skapar meiri möguleika fyrir stjórnarskrárbreytingar. Við náum þeim árangri að þetta frumvarp getur þá hlotið afgreiðslu á þessu þingi og vonandi staðfestingu á nýju þingi að afloknum kosningum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ágæta ræðu og að mörgu leyti ágæta breytingartillögu. Eins og hann gat um hef ég flutt mál nr. 19 þar sem þröskuldurinn er hærri. Hann er 50% hjá þjóðinni, af því að ég hef trú á því að þjóðin hafi áhuga á stjórnarskránni og mæti, en hann er lægri hjá Alþingi, þ.e. 40 þingmenn. Hér er gert ráð fyrir 2/3 greiddra atkvæða, ekki allra atkvæða. Það eru þá 2/3 þeirra þingmanna sem eru í þingsal í það skiptið. Þá vil ég spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason hvort það hafi komið til greina að þeir nefndu fjöldann sem þyrfti að greiða þessu atkvæði í þingsal eins og ég var með. Ég var með 40 þingmenn. Ef það er lítil mæting í þingsal, málið sett á dagskrá á þeim tíma sem er lítil mæting - forseti ræður því - getur dugað að hafa fáa þingmenn. Ef 32 eru mættir duga 22 til að samþykkja stjórnarskrárbreytingu og mér finnst það mjög veikt. Ég spyr hv. þingmann hvort það hafi komist til tals að það þurfi 40 eða 42 þingmenn til að samþykkja það til að ná fram enn meiri sátt á þingi um málið. Svo er það að þetta skuli vera til bráðabirgða. Það er dálítið undarlegt að menn geti valið á þessu tímabili hvort þeir vilja geta breytt stjórnarskránni svona eða hinsegin, þá væntanlega eftir því hvort þeir telji þjóðina hafa áhuga á málinu eða ekki, eða hvort bara tvö þing hafi áhuga á því. Ég spyr sem sagt að þessu með fjölda þingmanna í þingsal og af hverju menn eru með þetta sem bráðabirgðaákvæði.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri athugasemd hv. þingmanns hef ég ekki áhyggjur af því að þingmenn, sem ber skylda til að vera við atkvæðagreiðslur, hirði ekki um að mæta í atkvæðagreiðslu um stjórnarskrárbreytingar. Það væri þá mjög undarleg forgangsröðun þingmanna og ég tel ekki ástæðu til að róa fyrir þá vík með sérstökum hætti, enda styrkir þá áskilnaður um 2/3 hluta þings minni hlutann við þær aðstæður. Varðandi spurninguna um hvort þetta sé bráðabirgðaákvæði eða varanlegt ákvæði teljum við betra að þetta sé tímabundið og það sé gluggi hér til þess að gera breytingar með þessum hætti. Það verður að segjast eins og er að það er líka niðurstaða úr samtölum við fulltrúa stjórnarandstöðunnar, við höfum gengið mjög langt í því að mæta athugasemdum þeirra þrátt fyrir að það hafi gengið nokkuð treglega að fá tilstyrk stjórnarandstöðunnar til að styðja málið á móti. Við höfum gert það sem við höfum talið þurfa til að ýta málinu áfram og fá það til afgreiðslu í þinginu þannig að hægt sé að greiða um það atkvæði.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er rétt að það er skylda þingmanna að mæta við atkvæðagreiðslu og væntanlega þá skylda að boða til þeirra með réttum hætti þannig að þeir geti mætt. Kannski eru þessar áhyggjur mínar óþarfar, 2/3 eru meira en 40 þingmenn. Nú er það þannig að hv. þingmenn Hreyfingarinnar voru allir þrír með á þessu frumvarpi mínu og það er stigsmunur á þessari hugmynd hv. formannanna, Samfylkingar, Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar, en ekki eðlismunur fyrir utan það að þetta er til bráðabirgða. Var leitað til Hreyfingarinnar um að vera með á þessu frumvarpi? Ég spyr í ljósi þess að þeir voru með á mínu frumvarpi sem er mjög svipað nema þröskuldurinn er 50% í staðinn fyrir 40% sem er meira, eins og ég segi, stigsmunur fremur en eðlismunur. Aðrar spurningar eru: Var leitað til fulltrúa annarra flokka um að vera með á þessari breytingartillögu? Þótti þeim þröskuldurinn of lágur eða hvað stóð í veginum? Ég er sem sagt á margan hátt mjög sáttur við þessa tillögu, við ræðum hana núna og förum í gegnum hana og sjáum til hvort nægur stuðningur fæst við hana.

Ég get staðfest við hv. þingmann að þegar við lögðum fram frumvarp okkar í upphafi og þingsályktunartillöguna líka sem við lögðum fram, sem við höfum vel að merkja ekki náð samkomulagi við forustu stjórnarandstöðunnar um að komi hér til atkvæða, leituðum við eftir samstöðu við alla flokka og buðum fulltrúum allra að vera með á málinu, þar með talið fulltrúum Hreyfingarinnar. Þeir kusu að gera það ekki. Ég veit ekki hvort þeim finnst betri sá hái þröskuldur sem þeir hafa sjálfir lagt til sem meðflutningsmenn á tillögu hv. þingmanns sjálfs, því verða þeir að svara sjálfir, en hitt get ég sagt að ég tel að hér sé opnaður gluggi sem skiptir máli að sé opinn. Það skiptir máli að við höfum allnokkra kosti til þess að ljúka meðferð stjórnarskrármála á næsta kjörtímabili. Við fjölgum þeim möguleikum með þessu, við aukum þrýstinginn á að unnið verði áfram í málinu í upphafi næsta þings í staðinn fyrir að stjórnarskrármálið fái hin hefðbundnu örlög að vera geymt þar til líður á þing og menn fara að sjá glitta í síðasta árið þegar menn eiga samkvæmt stjórnarskránni eina kostinn til að breyta henni. Það hjálpar til við að halda dampi í nauðsynlegri vinnu við stjórnarskrárumbætur að hafa þennan glugga opinn. Svo verður það val þingsins á hverjum tíma á næsta kjörtímabili, ef frumvarpið verður staðfest af nýju þingi, hvort það nýtir þennan glugga eða hvort það kýs að vinna eftir hinni leiðinni og leggja frumvarpið á endanum fyrir eftir gömlu leiðinni.

Frú forseti. Það gleður mig að þessi umræða sé hér um stuðning Hreyfingarinnar við tillögu hv. þm. Péturs Blöndals. Ég var spurð nákvæmlega um stuðning minn við þessa tillögu fyrir um það bil tveimur mánuðum á opinberum vettvangi þar sem ég dró til baka stuðning minn við hana, einmitt út af þessum háa þröskuldi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef tillagan hefði verið lögð hér fram hefði ég látið prenta hana upp þannig að nafn mitt væri ekki á henni. Það eru til vitni að þessum umræðum, út af því að ég var spurð sérstaklega út í þetta, bara þannig að því sé haldið til haga. Ég vil líka varpa ljósi á að það var að kröfu Sjálfstæðisflokksins, ekki hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem farið var út í að hafa þessa háu þröskulda. Hv. þingmaður staðfesti við mig að þetta væri ekki að kröfu Framsóknarflokksins, bara þannig að því sé haldið til haga. Það er þá verið að bregðast við kröfu Sjálfstæðisflokksins sem vildi fara í þennan 50% þröskuld. Mig langaði að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason hvort hann hefði velt fyrir sér tölfræðinni sem liggur að baki þessu. Þetta þýðir í raun að 40% á kjörskrá þurfi að segja já. Hversu hátt var hlutfallið samkvæmt þessum útreikningum, í samhengi við síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu, sem greiddi atkvæði með því að ákvæði um þjóðkirkju stæði óbreytt í stjórnarskránni?

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra hér frá hv. þingmanni að hún hefur dregið til baka stuðning sinn við frumvarp Péturs H. Blöndals og Margrétar Tryggvadóttur um þann mjög svo háa  Hv. þingmaður dregur hér inn á hvaða forsendum hverjir hafi komið að því að setja skilyrði um þennan samþykkisþröskuld í samningaviðræðum. Báðir stóru stjórnarandstöðuflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, voru andvígir því að málið gengi fram óbreytt og gerðu báðir að skilyrði að á því yrði breyting. Þeir voru ekki tilbúnir að hleypa okkur til atkvæðagreiðslu með málið óbreytt, hvorugur flokkurinn. Tilraun okkar til að halda þessum glugga opnum endurspeglar þá staðreynd. Við gerum allt sem mögulegt er til að það sé þá opinn gluggi fyrir stjórnarskrárbreytingar á næsta kjörtímabili. Hv. þingmaður spyr um tölfræðina í málinu. Það er alveg rétt að þjóðkirkjuákvæðið hefði ekki komist yfir þennan samþykkisþröskuld. En við bendum á það í greinargerð með breytingartillögunni að það er hægt að auka líkur á að þátttaka sé mikil og jafnvel þó að mikill ágreiningur væri mundi hefðbundin kosningaþátttaka duga til þess að einfaldur meiri hluti réði ef þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram samhliða 

Forseti. Þannig að tölfræðinni sé haldið til haga hefði til dæmis þessi 25% þröskuldur, sem var í tillögum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eftir fundi með Bruno Kaufmann, verið of hár til að fá þjóðkirkjuákvæðið í gegn þannig að þegar við erum komin upp í 40% er mjög erfitt miðað við almennt séð þátttöku í einhverju öðru en sveitarstjórnarkosningum og kosningum til þings að fá svona marga til að mæta á kjörstað. Er þá einhver trygging fyrir því að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla verði samhliða sveitarstjórnarkosningum eða forsetakosningum í þessu samkomulagi flokkanna? Formaður Framsóknarflokksins sagði að þetta hefði ekki verið krafa hjá Framsóknarflokknum, var það þá einhver önnur krafa eða er hann að segja ósatt um að það hafi ekki verið krafa hjá þeim um þennan 40% þröskuld heldur hafi hann verið tilbúinn að hafa þetta eins og var í tillögum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar?

Virðulegi forseti. Bara til að taka það alveg skýrt fram voru hvorki Sjálfstæðisflokkur né Framsóknarflokkur tilbúnir að samþykkja frumvarpið, hvorki eins og við formennirnir lögðum það fram upphaflega né eins og það kom frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar af leiðandi þurfti þessa hækkun þátttökuþröskuldar til gagnvart báðum flokkunum. Hvorugur vildi leyfa því að koma hér til atkvæða á öðrum forsendum. Ég ætla ekki að fara að verja háa þátttökuþröskulda, ég er á móti þeim. Ég tek eftir því hins vegar að hv. þingmenn Hreyfingarinnar, sem hafa áður stutt þá, segjast núna vera orðnir á móti þeim og það er gott.

Það eru tveir mánuðir síðan …

Já, já, en það er mjög gott að heyra að hv. þingmenn Hreyfingarinnar eru búnir að skipta um skoðun og eru ekki lengur á því að 50% samþykkisþröskuldar séu skynsamleg leið eins og þingmennirnir voru á,  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni tóm til að flytja mál sitt.

Þetta er greinilega mjög viðkvæmt hjá hv. þingmönnum Hreyfingarinnar sem vilja ekki standa við sitt eigið mál. Þeir lögðu sjálfir fram á Alþingi Íslendinga tillögu um 50% samþykkisþröskuld og eru að reyna að hlaupast frá því og  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk og jafnframt að gefa ræðumönnum tóm til þess að flytja mál sitt á þeim tíma sem þeir hafa til umráða.

Forseti. Við ræðum breytingartillögu við frumvarp til stjórnarskipunarlaga frá flutningsmönnum sjálfum. Hún er flutt eftir samningaviðræður við svokallaða stjórnarandstöðu í þessu þingi. Mér er þetta mál mjög kært, þ.e. ekki þessi breyting eða það frumvarp sem þessi breytingartillaga tilheyrir, heldur það frumvarp sem við höfum unnið hér að, ekki bara í þinginu heldur úti um allt samfélag í tvö ár. Við sem höfum haldið á því máli höfum þurft að þola ýmislegt. Það hefur verið sagt að þetta sé ófaglegt ferli, amatörslegt, illa ígrundað, það vanti alla sérfræðiþekkingu í málið, þetta sé óraunhæfur óskalisti og að það eigi algjörlega eftir að fara yfir þetta. Síðustu tvo þingvetur höfum við verið að vinna þetta hérna í þinginu og við höfum kallað til alla sem vilja taka þátt í þessari umræðu, við höfum beðið fólk um að senda okkur umsagnir og höfum leitað til færustu sérfræðinga hér á Íslandi sem og erlendis. Við bárum þetta plagg undir Feneyjanefndina og við höfum unnið úr þeim niðurstöðum og tekið þetta allt saman til greina. Um einmitt þessa grein stjórnarskrárinnar höfum við til dæmis rætt við Bruno Kaufmann og Daniel Schily sem eru miklir sérfræðingar í beinu lýðræði. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur vandað sig og ég veit að stjórnlaganefnd vandaði sig og ég veit að fólkið, 950 manns sem mættu á þjóðfundinn, var að vanda sig sem og stjórnlagaráð. Okkur hafa borist tugir, ef ekki hundruð, umsagna frá sérfræðingum og almenningi, áhugamönnum sem allir voru að vanda sig og gera sitt besta. Ég veit að kjósendur sem mættu tvisvar á kjörstað, annars vegar til að velja úr hópi ríflega 500 manna sem vildu sitja á svokölluðu stjórnlagaþingi, voru að vanda sig, lögðu mikið á sig til að velja sína fulltrúa, og hins vegar þeir sem tóku þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október sl. Þeir lögðu á sig vinnu við að mynda sér skoðun og mæta á kjörstað. Eftir allt þetta faglega ferli sem hefur haldið á öllum þráðum í þinginu og við höfum lagt nótt við dag koma menn og draga tillögu upp úr hatti sem er illa ígrunduð og gerir málið mun verra en ef hún væri hreinlega ekki sett fram. Núna væri betri kostur að gera ekkert en að samþykkja þessa tillögu. Að mínu mati útilokar þessi breyting stjórnarskrárbreytingar á næsta kjörtímabili vegna þess að samþykkisþröskuldurinn er of hár. Auðvitað erum við ekki að loka fyrir leið sem er í núgildandi stjórnarskrá en ég held að stjórnvöld sem eru nægilega lýðræðislega sinnuð til að vilja halda þessu starfi áfram muni alltaf frekar velja lýðræðislegu leiðina, þ.e. að fá samþykki þjóðarinnar fyrir þessu sem eiginlega lokar hinni leiðinni sjálfkrafa. Þar búum við líka við það sem er að gerast núna, að það er innbyggð tímapressa í málið. Hvað er samþykkisþröskuldur? Og er hann svo slæmur? Nei, hann er ekkert svo slæmur því að þeir geta verið ágætir og eru miklu betri að mínu mati en þátttökuþröskuldar. Ef hann er hæfilegur geta þeir sem heima sitja ekki haft áhrif á niðurstöðuna með því að sitja heima. Með hæfilegum samþykkisþröskuldi er ekki hægt að kjósa með rassinum og hann tryggir að þeir sem vilja raunverulega hafa áhrif á málin mæti á kjörstað og að minni hlutinn ráði ekki úrslitum. Minni hluti þátttakenda má aldrei ráða úrslitum í þjóðaratkvæðagreiðslu, en þátttökuþröskuldur má alls ekki vera of hár. Áðan var í andsvari fjallað um hvað gerist ef þátttökuþröskuldur er of hár í umdeildum málum. Þá þarf gríðarlega mikla kosningaþátttöku og kannski meiri kosningaþátttöku en við höfum séð í síðustu kosningum. Þær eru þrjár, þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrána sem var rétt undir 50%, síðustu forsetakosningar þar sem þátttaka var 69,3% og svo síðustu sveitarstjórnarkosningar þar sem þátttaka var sögulega mjög lítil, og enn minni þar sem eingöngu voru í framboði gömlu flokkarnir og engin ný framboð. Svo virtist sem nýir valkostir tosuðu þátttökuna upp. Ég hef ekki síður áhyggjur af þetta háum samþykkisþröskuldi þegar um er að ræða léttvægar og smávægilegar breytingar á stjórnarskrá eins og ef við þyrftum til dæmis að breyta einhverjum tæknilegum atriðum sem væri mjög erfitt að fá 40% þjóðarinnar til þess hreinlega að leggja á sig að fara á kjörstað til að greiða atkvæði um, eitthvað sem fólk sér ekki að hafi áhrif á líf þess sjálfs. Fólk hefur ýmislegt annað að gera á laugardögum. Það þarf að sinna börnum og ýmsu öðru. Ég mæli því með því að þessi breytingartillaga verði felld. Ég mun að minnsta kosti ekki kaupa hlutabréf í þessu skítabixi og mér finnst það líka hættulegt fordæmi fyrir þjóðaratkvæðagreiðslur almennt að krefjast þessarar gríðarlegu þátttöku með svona háum samþykkisþröskuldi. Það er allt í lagi að hafa samþykkisþröskuld en ekki svona háan. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að minna á þau loforð sem fjórir af þeim fimm flokkum sem eiga menn á þingi gáfu kjósendum sínum fyrir síðustu alþingiskosningar. 76,3% fengu þeir flokkar sem töluðu fyrir stjórnlagaumbótum og nýrri stjórnarskrá. 2/3 hlutar kjósenda sem greiddu atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október sl. vildu að frumvarp stjórnlagaráðs yrði lagt til grundvallar. Mig langar aðeins að tala um annað frumvarp sem var fyrst lagt fram á 139. löggjafarþingi. Það hefur verið kennt við Pétur Blöndal sem stendur hér. Það er með enn hærri samþykkisþröskuldi. Ég hef verið flutningsmaður með honum á því og ætla ekkert að afsaka það. Ég skal alveg skýra af hverju ég var með á málinu. Það var fyrst lagt fram 7. apríl 2011. Þá voru uppi deilur í þinginu um hvort fara ætti í þessa vegferð yfirleitt og einhvern veginn hefur þetta kjörtímabil verið þannig að maður hefur haft efasemdir um að þessi ríkisstjórn mundi lifa af mánuðinn, hvað þá meira, og þetta fannst mér ágætt að hafa í vasanum sem baktryggingu þegar þetta ferli var að fara í gang allt saman, að við gætum frestað málinu. Þann 7. apríl 2011 vissi ég ekki allt sem ég veit um stjórnarskrár eftir allt ferlið. Ég áttaði mig ekki á því að þetta væri allt of hár samþykkisþröskuldur en ég var hins vegar búin að átta mig á því áður en ég ákvað að vera á þessu máli síðast. Engu að síður ákvað ég að vera meðflutningsmaður vegna þess að ég hafði enn ekki fulla trú á því að þessi ríkisstjórn mundi sitja út kjörtímabilið eins og hún virðist nú vera að gera og ég vildi hafa eitthvert plan B í rassvasanum. Ég vissi líka að þetta frumvarp færi inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem ég á sæti, að ég gæti haft áhrif á það til góðs þar og hugðist gera það. Ég tók þátt í umræðum þegar þingmaðurinn mælti fyrir máli sínu í haust, þetta var eitt af fyrstu málum þessa þingvetrar, og gerði grein fyrir þessari afstöðu minni, að ég vildi hafa þennan öryggisventil með okkur í þessa ferð sem hefur verið þyrnum stráð og verið erfiður leiðangur að mörgu leyti. Það er eitt annað sem mig langar að fjalla um áður en ég lýk máli mínu, önnur breytingartillaga sem hefur verið lögð fram við þetta mál. Það getur svo sem vel verið að hún hafi verið dregin til baka en það er þá nýskeð, ég var bara að hlaupa hérna inn, og það er breytingartillaga um auðlindaákvæðið. Mér finnst allt of rýr árangur eftir allt þetta starf að samþykkja bara hugsanlega auðlindaákvæðið. Í því felst þó ákveðin trygging um að þau stjórnvöld sem taka við og vilja ef til vill fara í stjórnarskrárbreytingar sætti sig við nokkuð háar kröfur þegar kemur að auðlindaákvæði. Ég hef litið á það að hafa auðlindaákvæði þarna með, eftir að ég fór að hugsa þetta mál, búin að liggja svolítið yfir þessu, sem ákveðinn öryggisventil um það hvort þeim sem taka hér við eftir kosningar sé treystandi til að fara skemmri leið í stjórnarskrárbreytingar eða ekki. Ef við gerum þá breytingu að hafa auðlindaákvæðið hérna með tel ég að það væri ákveðinn öryggisventill á það að þeir sem tækju hérna við væru velviljaðir og tækju hagsmuni þjóðarinnar fram yfir hagsmuni sérhagsmunaaðila og vildu tryggja að þjóðin fengi í raun arð af auðlindum sínum og þær yrðu í þjóðareigu. Ég mundi reyndar alls ekki vilja að sú leið sem hér er lögð til yrði farin en hugsanlega hin sem kom frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og fylgdi því nefndaráliti. Eins og ég segi væri það allt of rýr árangur en þó mun meiri og betri en hér er verið að leggja til. Að lokum óska ég eftir því að málið gangi til nefndar að lokinni 2. umr.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þó að hún sé að draga sig til baka frá sameiginlegri tillögu okkar er mér það alveg að meinalausu. Hún ræddi nokkuð um auðlindaákvæðið, ég get byrjað á því, að ef það yrði samþykkt núna mundi þjóðin greiða bindandi atkvæði um alla stjórnarskrána nema það ákvæði. Finnst henni eðlilegt að það ákvæði sé undanskilið því að þjóðin geti greitt um það bindandi atkvæði? Er einhver sérstök ástæða til þess að það ákvæði sé undanskilið? Síðan ræddi hún mikið um þátttökuþröskulda og margt með sæmilegum rökum nema þegar hún sagði að í umdeildum málum, þar sem er segjum 80% kjörsókn, eða 70% eins og oft er, næðist ekki þessi þröskuldur. Þá spyr ég hv. þingmann: Vill hún að þjóðin kjósi um umdeild mál í stjórnarskránni sinni, þ.e. að um það bil helmingur þjóðarinnar keyri eitthvað ofan í kokið á hinum helmingnum? Eiga að vera ákvæði í stjórnarskrá sem gilda fyrir hluta þjóðarinnar en ekki hana alla? Geta verið einhver ákvæði sem eru svo umdeild að þetta megi ekki? Mér líst illa á þá hugsun yfirleitt af því að ég er hlynntur því að það sé sátt um tillögurnar bæði á Alþingi og eins hjá þjóðinni og að stjórnarskráin eigi að fela í sér ákvæði sem er sæmileg sátt um alls staðar. Ef breytingar eru smávægilegar þarf ekkert að setja þær á, ekki fyrr en menn gera einhvern tíma almennilega breytingu. Menn geta munað eftir því. 
            

Forseti. Hvað varðar auðlindaákvæðið lít ég svo á að ef næsta þingi tækist að fara þá leið sem ég hef kallað tárvotu sáttaleiðina, um að gera þessar breytingar og samþykkja svo nýja stjórnarskrá á Þingvöllum á næsta ári, á 70 ára afmæli lýðveldisins, lít ég svo á að allt plaggið í heild yrði borið undir þjóðina, þar með talið auðlindaákvæðið. Það eru að sjálfsögðu margar greinar í stjórnarskránni, ég veit að þingmaðurinn þekkir það vel, sem við erum ekki að breyta, sem ekki hafðar verið lagðar til breytingar á frá núgildandi stjórnarskrá. Númeraröðin breytist og annað slíkt og þá yrði það eins með auðlindaákvæðið sem við mundum setja inn núna, það mundi að sjálfsögðu færast til og hugsanlega fara í annað samhengi. Ég lít svo á að það mundi að sjálfsögðu fara með í heildarpakkanum en það væri ekki einhver eyða í heildarskjali fyrir eitthvert ákvæði sem hefði verið sett inn í þinginu nokkrum mánuðum fyrr. Hins vegar hef ég enga trú á að við munum ná þessu með þessari leið. Umdeild mál. Hér erum við komin að gríðarlega mikilvægu máli. Hvað eru umdeild mál? Mín skoðun er sú að það sem er umdeilt hér inni er ekki endilega umdeilt hjá þjóðinni. Þegar við erum komin með sátt hér inni erum við oft í mikilli ósátt við þjóðina og sjáum það kannski mest og best þegar kemur að auðlindaákvæðinu sjálfu sem var hæsta samþykkið í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Hér hafa menn allt á hornum sér.

Herra forseti. Hv. þingmaður hefur ekki mikla trú á fulltrúalýðræðinu. Þingmenn eru kosnir af þjóðinni og hafa  Varðandi umdeildu málin og að þau séu önnur á Alþingi en úti í þjóðfélaginu er það eiginlega mjög athyglisvert. Á Alþingi er þröskuldurinn 2/3 í þessari nýjustu breytingartillögu og síðan fer málið til þjóðarinnar þar sem 40% hennar verða að greiða atkvæði með tillögunni. Er þá ekki orðin sæmileg sátt um það bæði á Alþingi og hjá þjóðinni? Varðandi auðlindaákvæðið þarf maður virkilega að fara að spyrja: Hvaða auðlindaákvæði? Það tekur miklum breytingum. Frá því að þjóðin greiddi um það atkvæði tók það breytingum og það ákvæði sem nú er verið að tala um gerir til dæmis strandveiðar og alla potta og kirnur og slíkt ómögulegt út af jafnræðisákvæðinu. Þetta hefur ekkert verið rætt. Ég er ekkert viss um að almenningur átti sig á því að ef þetta auðlindaákvæði yrði samþykkt mætti ekki lengur, eða það er minn skilningur, hafa strandveiðar nema menn borguðu fullt verð fyrir. Þá væri allur grundvöllur fyrir þeim farinn. Það mætti ekki heldur hafa byggðakvóta. Það mætti ekki hafa línuívilnun. Þetta hefur ekkert verið rætt. Ég er ansi hræddur um að þjóðin yrði dálítið hissa ef þetta yrði samþykkt og allt í einu kæmi þetta í ljós.

Forseti. Það er alveg rétt hjá þingmanninum að ég hef ekki mikla trú á fulltrúalýðræðinu eins og það er ástundað hér. Mér finnst það gallað og ég hef meiri trú á beinu lýðræði. Fulltrúalýðræði er samt ekki slæm hugmynd og ég held að það sé að vissu leyti nauðsynlegt, a.m.k. með, en það sem gerir það gallað er að kjósendur hér á landi hafa engin verkfæri til að hafa áhrif á fulltrúa sína. Þeir hafa mjög lítil áhrif, en stjórnarskrárfrumvarp stjórnlagaráðs lagar þetta. Það gefur kjósendum verkfæri til þess að hafa áhrif. Það er þjóðarfrumkvæði, 2% og 10% þjóðarinnar geta lagt fram þingmál, persónukjör og það að þjóðin getur líka haft í raun synjunarvald, getur kallað lög í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að fulltrúalýðræðið virki betur þegar kjósendur hafa verkfæri til þess að hafa áhrif. Hvað varðar auðlindaákvæðið hefur það verið þétt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Efnislega er það eins og ég tel að áhrifin séu ekki önnur. Hvað varðar strandveiðar og ýmsa byggðapotta hefur það verið skoðað mjög vel í nefndinni og auðlindaákvæðið eins og það lítur út núna, eftir meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, kemur alls ekki í veg fyrir slíkt en hins vegar gæti ríkið þurft að vera milligönguaðili á markaði.

Kaupa kvótann.

Kaupa kvótann, en það er eins og ég veit að þingmaðurinn þekkir afskaplega vel hringrás peninga en kemur alls ekki í veg fyrir strandveiðar eða byggðakvóta.

Herra forseti. Þegar frumvarpið var lagt fram af þremur formönnum flokka, það frumvarp sem við ræðum hér í dag, fylgdi málinu sú skýring að ljóst væri orðið að ekkert gæti orðið af endurskoðun stjórnarskrárinnar eins og unnið hefur verið að henni á þessu kjörtímabili og því væri komin fram sú hugsun að gera eingöngu breytingar á breytingarákvæðinu sjálfu. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór yfir það hér, og um það má líka lesa í greinargerðinni, hver hugsunin er að baki þessu máli, en ég verð að segja fyrir mitt leyti að eins og málið kom upphaflega inn í þingið fannst mér það fela í sér of mikla opnun á möguleikum til að breyta stjórnarskránni. Það má líka orða það þannig að í ákvæðinu hafi kannski ekki verið fólginn nægilega mikill hvati til að standa þannig að undirbúningi að breytingum á stjórnarskránni til þess að ná breiðri samstöðu eða sátt. Þannig er ákvæðið gert úr garði í 79. gr. stjórnarskrárinnar í dag að með því að það þarf samþykki tveggja þinga með kosningum á milli hefur það verið nær órofin venja að fram til þessa hafi breytingar á stjórnarskránni verið unnar með þeim hætti að leitað hefur verið eftir sem víðtækastri samstöðu á Alþingi. Um þetta geymir sagan fjölmörg dæmi, stjórnarskrárnefndir verið skipaðar og að jafnaði hefur verið kallað eftir aðkomu allra flokka á þingi til undirbúnings slíkum breytingum. Undanfarin ár hefur verið uppi mjög hávær krafa um heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem sagt er að hafi tafist úr hófi fram, en þegar vel er að gáð kemur samt sem áður í ljós að fjölmargar breytingar hafa náð fram að ganga frá því að stjórnarskráin var sett í upphafi. Nægir þar að nefna stóra kafla eins og mannréttindakaflann sem kom nýr í heild sinni inn í stjórnarskrána 1995, að ég hygg, og sömuleiðis breytingar sem snúa að kjördæmaskipan í landinu sem var mjög stór og veigamikil breyting. Með henni varð sú mikilvæga breyting ásamt með nýrri kosningalöggjöf að meiri hluti þingmanna frá þeim tíma hefur komið frá höfuðborgarsvæðinu sem endurspeglaði á sinn hátt með sanngjarnari hætti en fram til þess hafði verið hvar fólkið í landinu býr. Um þetta ákvæði vil ég síðan að öðru leyti segja að eins og haldið hefur verið á undirbúningi að breytingum á stjórnarskránni af þinginu á þessu kjörtímabili hefur verið vakin upp tortryggni, ákveðinn ótti við að menn hafi gefist upp á að leita samstöðu á Alþingi. Í ljósi þess hvernig menn hafa látið það algjörlega eiga sig að leita samstöðu heldur frekar alið á ágreiningi um einstakar efnisbreytingar herðist maður í þeirri skoðun að það eigi ekki að vera auðvelt að breyta stjórnarskránni. Á meðan slíkt andrúmsloft lifir, og verði það áfram á næsta þingi að afstöðnum kosningum sem fram fara í apríl, í næsta mánuði, verð ég að segja fyrir mitt leyti að þá væri ég mjög andsnúinn því að þetta ákvæði næði fram að ganga og yrði staðfest á nýju þingi. Ef maður skynjar hins vegar nýjan tón á þinginu, vilja til þess að vinna að málinu í breiðari samstöðu þannig að við getum, þegar því verki er lokið, borið verkið undir þjóðina, lagt fram fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu hugmyndir að nýrri stjórnarskrá, eða breytingum á þeim mikilvægu köflum sem helst hafa verið til umfjöllunar og þörf er á endurskoða, og fengið víðtækan almennan stuðning hjá þjóðinni er allt annað upp á teningnum. Þannig mundi ég vilja sjá þetta gerast, að það tækist samstaða í þinginu um þær breytingar sem á endanum verða gerðar á stjórnarskránni. Ég hef lengi sagt í þessari umræðu að ég sæi svo sem ekki brýna þörf fyrir heildarendurskoðun en það er mín skoðun að það eigi að halda þannig á þessu verki að að því afstöðnu fáum við almennan breiðan stuðning við málið úti í þjóðfélaginu en ekki 51–52% með og 40 og eitthvað prósent á móti. Þá fyndist mér að okkur hefði ekki tekist vel upp með að breyta grundvallarlögunum. Það var einmitt styrkur stjórnarskrárinnar í upphafi að hún skyldi hafa verið samþykkt með þeim yfirgnæfandi meiri hluta sem þá átti við. Hin leiðin, að fara fram með breytingar á stjórnarskránni þannig að um það verði mikil átök í þjóðfélaginu, væri mikið óheillaspor vegna þess að maður veit eiginlega ekki hvar sá leiðangur endar. Það er stórkostleg hætta á því að þá komi hvert nýtt þing með nýjum meiri hluta fram með sínar hugmyndir og svo er gengið til kosninga og í þeim kosningum getur það líka gerst, eins og oft vill verða ef menn hafa lagt mikið undir í pólitísku tilliti, að kosningin sjálf snúist um að vinna pólitíska sigra sem eru jafnvel orðnir dálítið fjarlægir efnislegu breytingunni sem er verið að kjósa um. Ég mundi vilja leggja mikið á mig til að forða því að við gerum slíkar breytingar á því verklagi sem hefur tíðkast á þinginu. Ég ætla ekkert að setja á lengri ræðu um þetta mál. Þetta er tillaga frá þessum formönnum. Ég vek athygli á því að það virðist vera uppi vafi um það hvort 2/3 þessa þings styðji tillöguna, en tillagan gengur einmitt út á að það eigi ekki að vera heimilt að gera breytingar samkvæmt þessu ákvæði nema einmitt að 2/3 þingmanna styðji slíka breytingu. Það er gerður áskilnaður um stuðning 2/3 þingmanna og síðan þjóðaratkvæðagreiðslu með þessum þröskuldum. Það lítur dálítið einkennilega út ef það fer á endanum þannig í atkvæðagreiðslu um þetta mál að 2/3 þingmanna styðji ekki málið en þannig verði samt nýju stjórnarskrárákvæði komið fyrir. Ég geri ráð fyrir að það verði skiptar skoðanir um þetta mál í atkvæðagreiðslum. Þá verður bara að leiða þann ágreining fram í atkvæðagreiðslu en vegna þess að málið stafar hér frá þremur þingmönnum, formönnum þriggja flokka, og það liggur fyrir nú þegar að það er ekki flutt af fulltrúum allra þingflokka er að sjálfsögðu uppi óvissa um afdrif málsins á nýju þingi. Ég vil þá hafa sagt við þessa umræðu að þegar að því kemur finnst mér skipta öllu um framhald málsins í hvaða andrúmslofti menn ætla að hefja umræðuna um stjórnarskrárbreytingarnar sem ekki kláruðust á þessu þingi.

Forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson nefnir mikilvægi þess að það sé almenn sátt um ákvæði í nýrri stjórnarskrá. Hvað finnst hv. þingmanni um þá staðreynd að þjóðin skiptist til helminga þegar greitt var sérstaklega atkvæði um hvort þjóðkirkjan ætti að halda sér eða ekki? Hvernig mundi það horfa við þingmanninum ef slíkt ákvæði yrði til dæmis fellt? Síðan langar mig að spyrja þingmanninn hvort hann hafi kynnt sér mjög vel hversu hátt hlutfall þarf til þess að samþykkja nýja stjórnarskrá og hvort það sé möguleiki á að hann sé tilbúinn að vera með, í slíku góðu andrúmslofti, í þeirri vegferð að þessi nýja stjórnarskrá fari fyrir þjóðina í til dæmis næstu sveitarstjórnarkosningum, að þá verði kosið samhliða um þá stjórnarskrá sem var lögð til grundvallar og þjóðin spurð um og vildi með yfirgnæfandi meiri hluta þeirra sem mættu á kjörstað? Finnst þingmanninum ekki tilefni til þess að koma með yfirlýsingu um að það sé skynsamlegt að fara í þá vegferð?

Herra forseti. Fyrst varðandi þjóðkirkjuna, þá horfði þetta þannig við mér allan tímann að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vildi láta á það reyna hvort rétt væri að fella ákvæðið um þjóðkirkjuna úr stjórnarskránni og það var sú hugmynd sem var felld í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það voru skiptar skoðanir en samt vildi vel rúmur meiri hluti halda ákvæðinu inni  Varðandi framhald málsins, eins og ég kom inn á í ræðu minni hef ég ekki séð ríka ástæðu eða þörf fyrir heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Ég vek athygli á því að í erindisbréfi til stjórnlagaráðsins sem komið var á fót voru nefndir sérstaklega tilteknir kaflar stjórnarskrárinnar sem ættu að koma til skoðunar. Ráðið tók það engu að síður upp hjá sjálfu sér að taka alla kafla stjórnarskrárinnar til endurskoðunar og skrifaði frumvarp að nýrri stjórnarskrá frá grunni. Það er ekki hægt að segja að ráðið hafi farið út fyrir umboð sitt en það var ekki sérstaklega verið að kalla eftir heildarendurskoðun. Ég sé fyrir mér 

Forseti. Það er ágætt að halda því til haga að einungis 51% þeirra sem greiddu atkvæði í síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu vildi halda þjóðkirkjunni áfram sem þjóðkirkju. Mig langar að spyrja hv. þingmann um mannréttindakaflann. Ég hef heyrt hv. þingmann segja að hann telji ekki tilefni til þess að endurskrifa hann, að hann sé tiltölulega nýtilkominn. Hefur hann kynnt sér af hverju þriðju kynslóðar mannréttindi eru mikilvæg og af hverju það er mikilvægt að hafa þau sem hluta af mannréttindakaflanum? Hvað finnst honum um til dæmis þriðju kynslóðar upplýsingalöggjöf og að Ísland yrði fyrsta land í heiminum sem mundi viðurkenna réttindi fólks til að hafa aðgengi að netinu í stjórnarskrá sinni o.s.frv.? Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafni því þá, bara til að fá það alveg á hreint, að stjórnarskráin verði tekin í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða næstu sveitarstjórnarkosningum til að spara pening sem yrði hægt að nota í Landspítalann eða eitthvað svona? Mig langar líka að spyrja hvort það hafi verið rætt á samningafundunum að reyna að binda einhvern sérstakan tíma til að tryggja að það sem þjóðin samþykkti og vildi í þjóðaratkvæðagreiðslu verði alveg örugglega að veruleika.

Herra forseti. Maður lendir oft í vandræðum í þessum ræðustól þegar upp koma þingmenn sem tala fyrir hönd þjóðarinnar  Mér fannst til dæmis spurningin um hvort leggja ætti tillögu stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá tiltölulega opin. Hún skildi eftir talsvert marga lausa enda. Þýddi það til dæmis, eins og sumir þingmenn héldu fram, að ekki mætti gera eina einustu efnislega breytingu á frumvarpinu á Alþingi nema fyrir því væru einhver lagatæknileg rök?

Geturðu ekki svarað …?

Af þessari ástæðu finnst mér ekki rétt að endurtaka þennan leik með þjóðaratkvæðagreiðslu með sama málið. Það verður nýs þings að taka ákvörðun um framhald endurskoðunar á stjórnarskránni. Það liggur í augum uppi. Ég vil segja um mannréttindakaflann að það er þumalputtaregla að mannréttindi eru víðast best tryggð þar sem mannréttindakafli í stjórnarskrá er annaðhvort ekki til staðar eða hann er bara knappur og einfaldur og hefur ekki verið uppfærður reglulega. Á móti eru mannréttindi víða illa tryggð og fótumtroðin þar sem langan texta er að finna um vernd  
            

Forseti. Við ræðum ýmis mál tengd nýrri stjórnarskrá. Hér eru allmörg mál undir þessu, breytingartillögur, nefndarálit o.s.frv., en ef til vill er rétt að byrja á nýjasta útspili þeirra hraksmánarlegu tilrauna formanna Samfylkingar, Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar til að stöðva framgang stjórnarskrárinnar. Nýjasta tillagan í þá veru hljóðar á þann veg að til þess að breyta stjórnarskrá þurfi Alþingi fyrst að vera hliðhollt slíkum breytingum með 2/3 hlutum greiddra atkvæða þingmanna sem er mjög hár þröskuldur og mun að öllum líkindum gera það að verkum að Alþingi fer aldrei út í breytingar á stjórnarskrá nema þá einhverjar léttvægar, tæknilegar breytingar sem jábræðralag fjórflokksins er sammála um. Það er engin björt framtíð í því, það er svört framtíð í því, og mér er óskiljanlegt hvers vegna þessu nýja framboði með hv. þingmönnum Guðmundi Steingrímssyni og Róberti Marshall dettur í hug að þetta sé leiðin til að laga málið. Mér er líka óskiljanlegt að það fólk sem hefur flykkst að þessu framboði skuli vera samþykkt þessum breytingum. Að auki er lagt til í þessari breytingartillögu að 40% kosningarbærra manna á landinu þurfi að staðfesta breytingu á stjórnarskrá. Það er hlutfall sem þekkist hvergi á byggðu bóli að mínu viti nema það hefur verið nefnt að það þekkist í Danmörku og þar hefur það valdið gríðarlega miklum vandræðum vegna þess að þeim hefur ekki tekist að uppfæra og breyta sinni stjórnarskrá. Það var lengi kallað eftir því af hálfu stjórnarandstöðu í þinginu að vanda vel til verka við stjórnarskrárbreytingar. Það var vandað vel til verka við frumvarp stjórnlagaráðs og það er búið að ljúka þeirri vinnu þó að sumir hafi haft uppi þau orð að það þyrfti að skoða málið betur. Þar á meðal er flutningsmaður þessarar breytingartillögu, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, sem virðist nú hafa frekar takmarkaðan skilning á þeirri vinnu sem fram hefur farið en hefur þó ekki verið annað en staðfastur í þeirri viðleitni sinni að láta ræða málið betur. Hér er verið að setja inn 40% samþykkishlutfall og hann skrifar upp á það en það hefur ekki neitt verið rætt. Engir sérfræðingar hafa mælt með því. Það er algerlega dregið upp úr hatti til þess að þóknast Sjálfstæðisflokknum til að hægt sé að ljúka þinginu, þingi sem átti að ljúka fyrir allnokkru. Vegna þeirra tímamarka var ætíð sagt að ekki væri tími til að ljúka stjórnarskránni en það er orðið aukaatriði í dag. Þessi breytingartillaga gerir það að verkum, forseti, að breytingar á íslensku stjórnarskránni munu ekki ná í gegn. Við munum hugsanlega sitja uppi með sama vandamál og til dæmis Bandaríki Norður-Ameríku sem eru með 230 ára gamla stjórnarskrá sem þeir ná ekki að breyta og sem hefur meðal annars gert það að verkum að milljónir Bandaríkjamanna hafa látið lífið vegna brjálaðra byssumanna. Byssuákvæði stjórnarskrárinnar virðast tryggja það að hver einasti maður megi bera skotvopn og þessu ná þeir ekki að breyta. Svona geta erfiðleikar við breytingu á stjórnarskrám valdið hörmungum og þessi breytingartillaga hér er ekkert annað en ógeðsleg hrossakaup sem formenn þingflokka taka þátt í. Þetta er ólýðræðislegt. Þeir hafa ekki umboð til þess. Þjóðin er búin að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þessa stjórnarskrá og skila af sér áliti en í hrossakaupum íslenskra stjórnmála virðist allt vera leyfilegt. Það er enginn siðferðisþröskuldur í þeim málum. Það sem er kannski verra er að þessi breyting er að undirlagi hv. þingmanna Guðmundar Steingrímssonar og Róberts Marshalls sem hafa gefið sig út fyrir að standa fyrir einhvers konar nýrri og bjartari framtíð í íslenskum stjórnmálum en hafa leynt og ljóst bak við tjöldin vikum og mánuðum saman grafið undan stjórnarskrárferlinu á Alþingi með því að tala það niður, draga það í efa, með því að annaðhvort þykjast ekki vita hvað er í gangi eða hreinlega vita það ekki vegna þess að þeir hafa einfaldlega ekki kynnt sér málið. Það eru dapurleg endalok fyrir hvaða þingmál sem er að enda svona eins og stjórnarskrármálið endar hér í dag, en það er enn dapurlegra vegna þess að hér er um að ræða stjórnarskrá sem er búin að fara í gegnum mjög vandað ferli, einstakt ferli á heimsmælikvarða, og sem hefur hlotið samþykki yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar en sem fáir þingmenn á Alþingi Íslendinga hafa komið að og eru að koma í veg fyrir að verði að veruleika. Ég veit ekki hvað skal segja um þjóðþing sem hegðar sér svona annað en það að það er að veifa löngutöng sinni framan í almenning í landinu. Það er ömurlegt að horfa upp á þá fyrirlitningu sem fyrirbærinu þjóðaratkvæðagreiðslu er sýnd og því fólki sem tók þátt í henni, því fólki sem tók þátt í vali á stjórnlagaþing á sínum tíma, því fólki sem tók þátt í þjóðfundinum á sínum tíma, þeim skattgreiðendum sem hafa lagt fram fé í þetta ferli. Öllu þessu fólki er sýnd lítilsvirðing, allt til þess að þjóna sérhagsmunum og einhverjum hagsmunum sem ég átta mig sjálfur ekki á hverjir eru en virðast vera sérstakir hagsmunir formanns Samfylkingarinnar og formanns Sjálfstæðisflokksins. Hér labbaði fram hjá hæstv. innanríkisráðherra. Hann er í hópi þeirra sem styðja það að nýrri stjórnarskrá verði slátrað hér. Öðruvísi mér áður brá, ekki með hann frekar en aðra. Lýðræðishjal þessara manna í gegnum árin og áratugina kemur í ljós hér í dag að er ekki annað en orðin tóm. Þessi breytingartillaga mun útiloka breytingar á stjórnarskránni á næsta kjörtímabili og það þýðir ekki að koma hér fram eins og hv. formaður Samfylkingarinnar gerði áðan, hann sagði að hún væri lögð fram til þess að hægt væri að breyta stjórnarskránni án þess að efna til þingkosninga. Svo sagði hann í næstu setningu á eftir að þessi samþykkisþröskuldur væri það hár að sennilega yrði aldrei hægt að breyta henni nema samhliða alþingiskosningum. Það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi hrossakaupmannanna í þessu máli og það er sorglegt að sjá hvernig samflokksmenn þessa fólks taka undir og styðja svona málflutning. Þessi breytingartillaga er við frumvarp sem var lagt fram af hv. þingmönnum Árna Páli Árnasyni, Katrínu Jakobsdóttur og Guðmundi Steingrímssyni í síðustu viku þar sem fyrst var gert ráð fyrir 3/5 hlutum þingmanna til að styðja breytingu á stjórnarskrá og 3/5 hlutum greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu. Slíkt fyrirkomulag hefði getað greitt fyrir breytingum á stjórnarskrá ef það hefði farið í gegn en nú er búið að eyðileggja þá hugmynd algjörlega með þessari breytingartillögu, þ.e. ef hún verður samþykkt. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fékk það mál til meðferðar og í meðferð nefndarinnar var lagt til að í stað 3/5 hluta greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu kæmi 25% samþykkishlutfall. Helstu sérfræðingar heims í þjóðaratkvæðagreiðslum, Daniel Schily og Bruno Kaufmann, lögðu til að þetta samþykkishlutfall yrði 20% en mætti aldrei fara upp fyrir 25% vegna þess að þá væri fyrirbærið þjóðaratkvæðagreiðsla orðin tóm og gagnslaus. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði því til breytingartillögu og í nefndaráliti kemur fram að hún telur 25% samþykkishlutfall hæfilegt. Hún leggur að vísu líka til að 2/3 hluta greiddra atkvæða á þingi þurfi til sem ég átta mig ekki á hvers vegna er, en það gerir verkið enn torveldara. Vegferðin á þessu máli er öll hin dapurlegasta. Samhliða frumvarpi formanna Samfylkingar, Vinstri grænna og Bjartrar framtíðar var líka lögð fram þingsályktunartillaga, tárvotum augum tillagan eins og hún hefur verið kölluð, um að þjóðin muni haldast í hendur eins og dýrin í Hálsaskógi á Þingvöllum þann 17. júní árið 2014 og samþykkja nýja stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu og að fimm manna nefnd eigi að vinna málið fram að þeim tíma. Þeir hafa aldrei nokkurn tíma getað rökstutt hvers vegna það á að vera meiri sátt um stjórnarskrárbreytingar 28. apríl en 26. apríl, enda var ekki tilgangur þeirra að gera breytingar á stjórnarskrá auðveldari. Tilgangur þeirra var einfaldlega sá að gera stjórnarskrárbreytingar óraunhæfar og ómögulegar og það sem er að baki því er einfaldlega valdastétt í stjórnmálum á Íslandi og valdastétt í íslensku samfélagi sem finnst þetta ágætisfyrirkomulag. Þeir geta haft sína hentisemi með stjórnmálin, það verður ekkert persónukjör, það verður ekkert beint lýðræði, það verður ekkert jafnt vægi atkvæða. Það hentar stjórnmálastéttinni ágætlega, það hentar valdastéttinni ágætlega að geta úthlutað völdum og auðæfum eftir sínu höfði. Vegna þessa hrundi siðferðisstig þjóðarinnar, samfélagsins, stjórnmálanna og efnahagslífsins haustið 2008. Þetta fyrirkomulag var einfaldlega gjörspillt og spillingin náði djúpt inn í stjórnmálin á Íslandi líka. Vonir manna um að hægt yrði að bæta úr því og breyta þessu í kjölfar hrunsins voru miklar og það var lögð mikil vinna í að koma fram með nýja stjórnarskrá sem mundi takmarka möguleika stjórnvalda til að endurtaka leikinn. Engu að síður eru þessir hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir, Guðmundur Steingrímsson og Róbert Marshall búin að leggja það rækilega stein í götu þeirra umbóta að ekki verður aftur snúið. Frú forseti. Ég veit ekki hvað verður um íslenska lýðveldið í kjölfarið en framtíðin þar er ekki björt. Hún er svört, m.a. vegna þess að menn sjást ekki fyrir í því sem þeir eru að gera. Þeir vita ekki hvað þeir eru að gera, þeim er alveg sama eða þeir eru einfaldlega að gæta einhverra annarra hagsmuna. Hluti af því sem við ræðum hér í dag er breytingartillaga við þetta frumvarp þessara þriggja títtnefndu þingmanna, breytingartillaga frá Margréti Tryggvadóttur sem gerir ráð fyrir því að nýja stjórnarskráin, eins og hún lá fyrir eftir meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, verði einfaldlega tekin til afgreiðslu í þingsal. Sú breytingartillaga gefur þá þingmönnum tækifæri til að tjá hug sinn í atkvæðagreiðslu um það mál. Það er af hinu góða. Það verður fróðlegt að sjá hverjir greiða atkvæði með og á móti einstökum tillögum í breytingartillögunni. Þetta er það mál sem þingið hefur verið að vinna að í tvö ár og sem það útvistaði á sínum tíma til þjóðarinnar með miklum glæsibrag sem hefur vakið heimsathygli en sem þinginu sjálfu virðist ekki ætla að takast að ljúka. Frú forseti. Það verður athyglisvert að sjá hvaða þingmenn munu hafna því að aðfaraorð stjórnarskrár Íslendinga í þessari breytingartillögu, sem er í rauninni fylgiskjal 1 við framhaldsnefndarálit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, verði aðfaraorð að nýrri stjórnarskrá. Þau hljóða svo, með leyfi forseta: „Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð. Ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og saman berum við ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Ísland er frjálst og fullvalda ríki. Hornsteinar þess eru virðing fyrir lögum, frelsi, jafnrétti, lýðræði og mannréttindi. Stjórnvöld skulu vinna að velferð íbúa landsins, efla menningu þeirra og virða margbreytileika mannlífs, lands og lífríkis. Við viljum efla friðsæld, öryggi, heill og hamingju á meðal okkar og komandi kynslóða. Við einsetjum okkur að vinna með öðrum þjóðum að friði og virðingu fyrir jörðinni og öllu mannkyni. Í þessu ljósi setjum við okkur nýja stjórnarskrá, æðstu lög landsins, sem öllum ber að virða.“ Frú forseti. Þetta kemur sennilega til atkvæðagreiðslu síðar í dag. Er það vel og verður athyglisvert að sjá og hlusta á atkvæðaskýringar þeirra sem vilja ekki hafa þetta sem aðfaraorð að íslenskri stjórnarskrá. Í þessari breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur eru fjölmörg önnur atriði. Frumvarpið sjálft er 115 eða 116 greinar, ef ég man rétt, og þar skiptir ekki síst gríðarlega miklu máli nýr mannréttindakafli sem tryggir að á Íslandi verði nútímamannréttindi, ekki mannréttindi sem Sjálfstæðisflokkurinn heimtar heldur mannréttindi sem þjóðin öll hefur samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu að verði sín mannréttindi. Mannréttindakafli stjórnarskrárinnar er glæsilegur, II. kaflinn. Það verða greidd atkvæði um greinar í þessum mannréttindakafla og það verður athyglisvert að sjá hverjir munu hafna því að þetta verði hin nýju mannréttindi Íslendinga þrátt fyrir að þjóðin sé búin að krefjast þeirra. Hér er líka nýr kafli sem heitir Samfélag og náttúra þar sem á nýstárlegan hátt er tekið inn það sem er að gerast úti um allan heim, svokölluð þriðju kynslóðar mannréttindi, þar sem fjallað er um íslenska tungu, kirkjuskipun, herskyldu, menningar- og náttúruverðmæti, náttúru Íslands og nýtingu náttúrugæða og náttúruauðlindir. Það er líka fjallað um upplýsingar um umhverfi og meginreglur umhverfisréttar sem og dýravernd. Þetta eru allt saman ákvæði sem hefðu skipað Íslandi í fremstu röð heimsins hvað varðar nútímalega vel útfærða stjórnarskrá þar sem mannfólkið, almenningur í landinu, er í fyrirrúmi en ekki sérhagsmunir, óheilindi eða annað þess háttar. Við þessum greinum mun hugsanlega meiri hluti þingmanna segja nei einhvern tímann síðar í dag. Þingmenn munu segja nei og hafna þessum greinum. Sumir þeirra munu gera grein fyrir atkvæði sínu. Sumir þeirra munu setja á þau „spinn“ eins og reynt hefur verið að gera við stuðning okkar þingmanna Hreyfingarinnar við frumvarp hv. þm. Péturs Blöndals um breytingar á stjórnarskránni. Það var alla tíð deginum ljósara í mínum huga að stuðningur minn við það frumvarp var eingöngu við fyrri málslið greinarinnar en ekki þann síðari sem kveður á um helming kosningarbærra manna. Nú notar þetta til dæmis formaður Samfylkingarinnar sem hefur lagst lægra í ræðustól í þessu máli en ég hef nokkurn tímann séð áður til að sannfæra sjálfan sig um hvað þingmenn Hreyfingarinnar hafi verið tilbúnir að gera. Umkenningaleikurinn heldur áfram. Í þessum III. kafla um samfélag og náttúru er meðal annars grein um náttúruauðlindir, 35. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar. Óheimilt er að framselja beint eða óbeint með varanlegum hætti til annarra aðila réttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni, sem og námaréttindi, í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess. Sama gildir um réttindi yfir vatni, jarðhita og jarðefnum á ríkisjörðum umfram lágmarksréttindi vegna heimilis- og búsþarfa. Til þjóðareignar samkvæmt 1. mgr. teljast nytjastofnar og aðrar auðlindir hafsins innan íslenskrar lögsögu, auðlindir á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga svo langt sem fullveldisréttur ríkisins nær, vatn, þó að gættum lögbundnum réttindum annarra til hagnýtingar og ráðstöfunar þess, og auðlindir og náttúrugæði í þjóðlendum. Löggjafinn getur ákveðið að lýsa fleiri auðlindir og náttúrugæði þjóðareign, enda séu þau ekki háð einkaeignarrétti. Í eignarlöndum takmarkast réttur eigenda til auðlinda undir yfirborði jarðar við venjulega hagnýtingu fasteignar. Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar. Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Frú forseti. Síðar í dag munu þingmenn sem kenna sig við bjarta framtíð, eins mikið og það hljómar sem öfugmæli, sem og þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar hafna þessari grein í atkvæðagreiðslu. Það er athyglisvert, ekki síst vegna þess að í næstsíðasta málslið síðustu málsgreinar er talað um veitingu leyfa til afnota gegn eðlilegu gjaldi. Þessu var breytt í meðförum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Í tillögunum sem fóru í þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október voru orðin „fullt gjald“ notuð og það var eftir mjög ítarlega og langa yfirlegu stjórnlagaráðs um hvaða orð ætti að nota í þessu tilviki. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gekk hugtakið „fullt gjald“ hins vegar gegn hugmyndafræði fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, og flokksfélaga hennar. Þau gáfu sig ekki með það að taka út hugtakið „fullt gjald“ og setja inn eitthvað annað í staðinn. Þau sögðu sem svo, og stilltu einfaldlega restinni af nefndinni upp við vegg með það, að málið færi ekki út úr nefndinni nema þau fengju sitt fram. Slík eru vinnubrögðin á hinu háa Alþingi Íslendinga sem oft er kallað svo á tyllidögum, fólk hikar ekki við að stilla félögum sínum upp við vegg. Þrátt fyrir að að baki hugmyndinni sé yfirgnæfandi meirihlutasamþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu er fólki einfaldlega alveg nákvæmlega sama. Það að veifa löngutöng framan í almenning er regla en ekki undantekning hvað fjölmörg mál varðar. Forseti. Það eru mjög margar merkar greinar í þessari breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur sem verður fjallað um hér og greidd atkvæði um síðar í dag. Þar á meðal eru greinar um beint lýðræði sem þjóðin greiddi atkvæði um og samþykkti með yfirgnæfandi meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það er kosningaákvæðisgreinin, 40. gr., þar sem kveðið er á um að tekið sé á því grófa mannréttindabroti sem lengi hefur viðgengist á Íslandi sem er ójafnt vægi atkvæða. Í 40. gr. segir, með leyfi forseta: „Á Alþingi eiga sæti 63 þingmenn, kosnir leynilegri kosningu til fjögurra ára. Atkvæði kjósenda alls staðar á landinu vega jafnt eftir því sem frekast er unnt.“ Hv. þingmenn Samfylkingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fulltrúar stjórnmálaaflsins Bjartrar framtíðar munu hafna þessum mannréttindum hér síðar í dag. Þeir munu hafna því að hver einstaklingur, kjósandi á Íslandi, hafi eitt atkvæði í kosningum. Þeir munu leggja til að áfram verði við lýði kosningarréttur sem að upplagi er 100% mismunun þar sem þingmenn í þremur landsbyggðarkjördæmum hafa í raun tvö atkvæði á við eitt hjá þeim þingmönnum sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Þetta hlutfall hefur verið hærra og er núna komið niður í 100%. Það er rétt að geta þess að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu hafnar slíkri misskiptingu á lýðræði og segir að í undantekningartilvikum, þar sem ekki verður öðru komið við, sé heimilt að hafa þetta misvægi 10% en aldrei meira en 15% án þess að gripið sé til aðgerða. Á Íslandi er þetta misvægi atkvæða 100%. Það hefur verið krafa samfélagsins óralengi að þetta yrði jafnað, og þess hefur líka verið krafist á þingi, en vegna bolabragða og baktjaldamakks þeirra sem hafa lagt fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á breytingum á stjórnarskránni og hafna því að stjórnarskráin í heild sinni verði samþykkt munu Íslendingar um ókomna tíð búa við ójafnt vægi atkvæða og sennilega 100% ójafnt vægi atkvæða. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir spyr hvað ég geti talað lengi. Ég á eftir 13,5 mínútur og mun að sjálfsögðu nýta þær. Frú forseti. Í þessu kosningaákvæði, 40. gr., er líka talað um persónukjör. Það hefur verið krafa lengi að kjósendur fái meira val í kosningum, geti valið lista eða einstaka frambjóðendur í persónukjöri. Það er vegna þess að á framboðslistum fjórflokksins á Íslandi hefur viðgengist sú regla í að minnsta kosti þremur þeirra og oft þeim fjórða að litlar klíkur félaga og vina velja vini sína efst á listann og ef fólki hugnast að einhverju leyti hugmyndafræði þess framboðs en ekki þeir einstaklingar sem þar eru efstir á blaði hafa menn enga möguleika í stöðunni. Þeir annaðhvort sleppa því að kjósa, kjósa einhvern annan flokk eða eru neyddir til að kjósa fólk á lista sem því líkar ekki við. Í nútímalýðræðisríki er þetta óboðlegt og það er athyglisvert að strax í upphafi kjörtímabilsins lagði forsætisráðherra fram tvö frumvörp um persónukjör, annars vegar í sveitarstjórnarkosningum og hins vegar í þingkosningum, glæsileg frumvörp sem hefðu leitt til þess að kjósendur hefðu getað valið þá þingmenn á þing sem þeir helst vilja. Núna geta þeir það ekki og munu ekki í náinni framtíð hafa aðgang að persónukjöri. Það var athyglisvert að sjá vegferð þeirra frumvarpa því að þó að þau væru lögð fram af meiri hlutanum og af hæstv. forsætisráðherra dagaði þau uppi í allsherjarnefnd sem þá var leidd af þingmanni Samfylkingarinnar. Varaformaður þeirrar nefndar var þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, báðir formenn konur, og rökin fyrir andstöðu þeirra við málið voru að þetta gæti hugsanlega haft áhrif á framgang kvenna í stjórnmálum. Þessu héldu hv. þingmenn fram þrátt fyrir að sýnt væri fram á að í þeim löndum þar sem persónukjör hefur verið við lýði er hlutfall kvenna í stjórnmálum hærra en annars staðar. Rök bíta ekki þegar um sérhagsmuni er að ræða og því fór sem fór. Frumvörp forsætisráðherra dagaði uppi, bæði málin, í allsherjarnefnd. Þau voru lögð fram ári síðar af, ef ég man rétt, hæstv. innanríkisráðherra og dagaði aftur uppi í nefnd vegna sömu sjónarmiða, vegna þess að sitjandi þingmenn á Alþingi Íslendinga geta ekki hugsað sér að almennir kjósendur fái einhverju um það ráðið hverjir sitja á Alþingi Íslendinga fyrir utan að kjósa yfir sig heilan flokk. Þeir geta ekki hugsað sér að kjósendur muni hugsanlega hafna þeim og velja einhverja aðra sem þeim þykja hæfari. Það er ömurlegt að verða vitni að því hvernig þingmenn á Alþingi setja í svo mörgum tilvikum sjálfa sig í fyrsta sæti þegar kemur að því að velta fyrir sér þýðingu frumvarpa sem eru lögð fram. Þeir setja sjálfa sig í fyrsta sæti og hugsa með sér: Hvað þýðir þetta frumvarp fyrir mig persónulega? Í annað sæti setja þeir flokkinn sinn: Hvaða þýðingu hefur þetta frumvarp hugsanlega fyrir flokkinn minn? Einhvers staðar neðar á listanum, í þriðja, fjórða eða fimmta sæti, velta þeir kannski fyrir sér hvaða þýðingu þetta frumvarp hafi fyrir almenning í landinu. Sjálfhverfa þingmanna eins og ég hef upplifað hana undanfarin fjögur ár er með slíkum ólíkindum að mér býður oft við því, almannahagur, almannaheill, réttindi kjósenda eru aukaatriði í málunum. Framganga flokksins og einstaklinganna innan flokksins og sérhagsmunir að baki flokkanna eru númer eitt, númer tvö og númer þrjú. Það verður mjög dapurlegt að fá ekki inn nýtt ákvæði um alþingiskosningar vegna þess að einhverra hluta vegna vilja sitjandi þingmenn í dag ekki þær breytingar. Frú forseti. Í breytingartillögu Margrétar Tryggvadóttur eru líka ákvæði úr framhaldsnefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um beint lýðræði. Það eru þrjár greinar, 66. gr., 67. gr. og 68. gr. Lengi hefur verið krafist beinna lýðræðis og beins lýðræðis. Á þessu kjörtímabili voru tvær þjóðaratkvæðagreiðslur um Icesave-málið þar sem beint lýðræði kom við sögu og þrátt fyrir allar úrtöluraddirnar komst þjóðin frá þeim málum með glæsibrag. Það var valið til stjórnlagaráðs með beinu lýðræði, persónukjöri. Yfir 500 manns buðu sig fram. Sumir hafa talað um að ekki hefðu verið nægilega margir af landsbyggðinni í því stjórnlagaráði en þegar grannt er skoðað kemur í ljós að hlutfall þeirra sem buðu sig fram á landsbyggðinni náði kjöri í réttum hlutföllum inn á stjórnlagaráð. Vissulega hefðu fleiri utan af landi mátt bjóða sig fram en menn fá ekki kjör ef þeir bjóða sig ekki fram. Þannig er það bara. Hér í þessum þremur greinum, 66., 67. og 68. gr., eru gríðarlega mikilvæg atriði sem veita Alþingi Íslendinga og þingmönnum og þingflokkum aðhald utan frá. Vissulega var það aðhaldsleysi utan frá sem gerði það að verkum að jábræðralagið inni á Alþingi, sú skyldleikaræktun sem átt hefur sér stað í áratugi milli stjórnmálaflokka, leiddi til þess að hrunið læddist ekki aftan að mönnum heldur varð einfaldlega til. Í 66. gr. segir um málskot til þjóðarinnar, með leyfi forseta: „Tíu af hundraði kjósenda geta krafist þjóðaratkvæðis um lög sem Alþingi hefur samþykkt. Kröfuna ber að leggja fram innan þriggja mánaða frá samþykkt laganna. Lögin falla úr gildi ef kjósendur hafna þeim en annars halda þau gildi sínu. Alþingi getur þó ákveðið að fella lögin úr gildi áður en til þjóðaratkvæðis kemur eða fresta gildistöku þeirra þar til atkvæðagreiðslan hefur farið fram. Þjóðaratkvæðagreiðslan skal fara fram innan árs frá því að krafa kjósenda var lögð fram.“ Frú forseti. Síðar í dag munu þingmenn Samfylkingarinnar og ráðherrar hennar, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn þess fyrirbæris sem kallar sig Bjarta framtíð hafna því að þessi grein verði til í íslenskri stjórnarskrá. Það er dapurleg niðurstaða tilraunar til að efla lýðræðið í landinu og veita því aðhald almennings sem mjög margir kalla spillt stjórnmálaumhverfi. Með leyfi forseta segir í 67. gr., Þingmál að frumkvæði kjósenda: „Tveir af hundraði kjósenda geta lagt fram frumvarp til laga eða tillögu til þingsályktunar á Alþingi. Tíu af hundraði kjósenda geta lagt frumvarp til laga fyrir Alþingi. Alþingi getur lagt fram gagntillögu í formi annars frumvarps. Hafi frumvarp kjósenda ekki verið dregið til baka skal bera það undir þjóðaratkvæði, svo og frumvarp Alþingis komi það fram. Alþingi getur ákveðið að þjóðaratkvæðagreiðslan skuli vera bindandi. Þjóðaratkvæðagreiðsla um frumvarp að tillögu kjósenda skal fara fram innan tveggja ára frá því að málið hefur verið afhent Alþingi.“ Frú forseti. Hér er gert ráð fyrir því að kjósendur sjálfir geti að eigin frumkvæði með nægilega mörgum undirskriftum lagt fram þingmál og óskað eftir því að Alþingi fjalli um tiltekin mál. Hvers vegna vilja menn það ekki? Hvað er að því? Við hvað eru menn hræddir? Hvaða hagsmunir eru að baki sem hafa gert það að verkum að svona ákvæði verða stöðvuð hér í atkvæðagreiðslu síðar í dag? Á hvaða vegferð eru þingmenn Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fyrirbærisins Bjartrar framtíðar þegar þeir vilja ekki svona ákvæði í stjórnarskrá? Spyr sá sem ekki veit, en það er ömurlegt að verða vitni að því hvernig er að fara fyrir þessu máli. Í 68. gr., Framkvæmd undirskriftasöfnunar og þjóðaratkvæðagreiðslu, sem er þriðja greinin sem snýr að hugtakinu beint lýðræði segir, með leyfi forseta: „Mál sem er borið undir þjóðaratkvæði að kröfu eða frumkvæði kjósenda samkvæmt ákvæðum 66. og 67. gr. skal varða almannahag. Á grundvelli þeirra er hvorki hægt að krefjast atkvæðagreiðslu um fjárlög, fjáraukalög, lög sem eru sett til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum né heldur um skattamálefni eða ríkisborgararétt. Rísi ágreiningur um hvort mál uppfylli framangreind skilyrði skera dómstólar þar úr. Þess skal gætt að frumvarp að tillögu kjósenda samrýmist stjórnarskrá. Rísi ágreiningur þar um skal leita álits Lögréttu. Í lögum skal kveðið á um framkvæmd málskots eða frumkvæðis kjósenda, svo sem um form og fyrirsvar fyrir kröfunni, tímafrest til söfnunar undirskrifta og um fyrirkomulag þeirra, hverju megi til kosta við kynningu á meðferð málsins á Alþingi og hvernig afturkalla megi kröfuna að fengnum viðbrögðum Alþingis, svo og um hvernig haga skuli atkvæðagreiðslu.“ Frú forseti. Þetta er einfaldlega útfærslugrein á beina lýðræðinu, þessum glæsilegu tveimur greinum sem komu á undan sem gefa almenningi kost á því með undirskrift 10% atkvæðisbærra manna að lög sem Alþingi hefur samþykkt fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sá málskotsréttur hefur hingað til verið hjá forseta en nú er sú staða komin upp hér á Alþingi Íslendinga að lítill hópur þingmanna mun, þrátt fyrir að beina lýðræðið hafi verið samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslunni, sýna þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu og þeim þjóðarvilja löngutöng í enn einu málinu sem þó var spurt um með beinni spurningu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það tjón sem þetta þing og þeir þingmenn sem hér sitja eru að vinna á fyrirbærinu þjóðaratkvæðagreiðslu og á lýðræðinu sjálfu hér þegar gengið verður til atkvæða um þetta mál síðar í dag verður sennilega aldrei bætt. Frú forseti. Í veraldarsögunni sér maður að þjóðir koma og fara. Og þær fara af tveimur ástæðum. Önnur er sú að þær lenda í styrjaldarátökum, verða undir í styrjaldarátökum, eru yfirteknar af öðrum ríkjum vegna styrjaldarátaka eða afleiðinga þeirra. Um það eru mýmörg dæmi. Hin leiðin sem hefur leitt til þess að þjóðríki fara, hverfa af hnettinum sem sjálfstæð, fullvalda fyrirbæri er að þau úrkynjast innan frá. Um það hefur mannkynssagan líka fjölmörg dæmi. Gjörspillt stjórnarfar, stjórnmálamenn, einræðisherrar, lýðræðislega kjörnir hafa gert það að verkum að heilu þjóðríkin hafa úrkynjast innan frá og hrunið saman vegna eigin vanhæfni til þess að takast á við mál og vegna eigin vanhæfni til þess að breytast. Því miður held ég að í framhaldinu af þessu kjörtímabili og því næsta og því þarnæsta verði það líkleg örlög íslenska lýðveldisins. Það mun leka 

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna þegar hann tekur til máls í ræðustól Alþingis og gæta hófs í orðavali.

Forseti. Fram kom í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar að hann hefði skilið orð mín á þann veg að ég væri að tala fyrir hönd þjóðarinnar. Ég vil leiðrétta þann misskilning, hann hefur heyrt skakkt. Ég var að vísa í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem meiri hluti þjóðarinnar sagði okkur þingmönnum að hann vildi að frumvarp til stjórnarskipunarlaga, byggt á tillögum stjórnlagaráðs, yrði haft til hliðsjónar sem grunnur að nýrri stjórnarskrá. Það var það sem ég var að vísa í. Ég ætla ekki að halda því fram að ég tali fyrir hönd þjóðarinnar. Það getur enginn þingmaður gert, ekki nema hann hafi 100% atkvæða á bak við sig og það er víst ekki hægt. Mig langar líka að benda á nokkur atriði sem komið hafa fram í þessum umræðum og vert er að fara aðeins dýpra í. Ég spurði hv. þm. Árna Pál Árnason hvort eitthvað í þessu samkomulagi fjórflokksins tryggði að ef farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá yrði það gert samhliða sveitarstjórnarkosningum - hv. þingmaður sagði að það mundi tryggja nægjanlega þátttöku og þá yrði þessi 40% þröskuldur ekki til trafala. Það fór ekki á þann veg að hv. þingmaður gæti svarað þessari spurningu minni en hann fór aftur á móti út í það að reyna að varpa ábyrgðinni á þessum alverstu samningum og samningatækni Íslandssögunnar yfir á aðra. Það eru víst dæmigerð stjórnmál, sem mér finnast mjög ömurleg. Útsendarar Vinstri grænna hafa síðan farið mikinn á síðu minni og annars staðar á Facebook í dag þar sem þeir halda því fram að ég beri ábyrgð á þessum þröskuldi út af því að nafn mitt var á tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals um hvernig hægt væri að breyta stjórnarskránni þannig að til væri einhvers konar varaleið. Sú tillaga er í tveimur hlutum og ég var með á henni út frá fyrri hlutanum sem fjallaði um hversu hátt hlutfall þingmanna þyrfti að vera til staðar. Mér hugnaðist alls ekki sá þröskuldur sem var þar í næstu grein, sem var hvorki meira né minna en 50%. Eftir að hafa átt í samræðum fyrir um það bil tveim mánuðum - ég mun finna þennan samræðuþráð á Facebook þannig að fólk sem vill ekki trúa mér geti séð með eigin augum að þar tók ég opinbera ákvörðun, því að Facebook-samræður mínar eru opinberar, um að ég mundi ekki styðja þessa tillögu og þegar að því kæmi, ef einhvern tíma yrði af því að þetta mál yrði tekið til afgreiðslu á Alþingi, færi ég fram á að nafn mitt yrði tekið af því og málið yrði prentað upp að nýju, bara þannig að því sé haldið til haga. Ekki það að þetta skipti neinu stórkostlegu máli út af því að við erum ekki að fjalla um tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals hér. Við erum að fjalla um tillögu sem hv. þm. Árni Páll Árnason lagði fram og helst vildi ég að við gætum hreinlega dregið þá tillögu til baka því að í mínum huga er hún hættuleg. Mér finnst hlutirnir svolítið stangast á í orðum hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem segir að hægt sé að komast hjá þeim gríðarlega háa þröskuldi að 40% þeirra sem greiða atkvæði í tengslum við nýja stjórnarskrá verði að segja já af öllum kosningarbærum mönnum á Íslandi - það er mjög hátt og margir sem kannski skilja ekki hversu hár þröskuldurinn er. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni þegar hann mælti fyrir málinu - hann leggur sem sagt upprunalega fram tillögu þar sem lagt er til, að beiðni hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, að gengið verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá 17. júní 2014 á 70 ára afmæli lýðveldisins. Mér vitanlega eru ekki boðaðar sveitarstjórnarkosningar á þeim degi og ekki heldur forsetakosningar, þannig að á einhvern hátt stangast þetta á við þau orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar um að maður geti slakað á, þetta sé ekki svo slæmt úr því að hægt sé að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá samhliða sveitarstjórnarkosningum eða forsetakosningum. Það stangast á við tillöguna þannig að það er einhver innbyrðis misskilningur um leiðir út úr þessum ógöngum. Mig langaði jafnframt aðeins að fara yfir og útskýra aðkomu mína og okkar, þingmanna Hreyfingarinnar, að samningaumræðunum. Þær umræður hafa verið mjög sérstakar. Haldnir hafa verið töluvert margir fundir með varaformönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar og þingflokksformönnum meiri hlutans ásamt okkur og þingmönnum Bjartrar framtíðar þar sem rætt var um leið til þess að beita 71. gr. þingskapa. Það var komið á þann stað að góðir möguleikar voru á því ef auðlindaákvæðið væri með. Við lögðum fram þá kröfu, þingmenn Hreyfingarinnar, að hafa með þau ákvæði sem þjóðin var sérstaklega spurð að og svaraði játandi, í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem 33 þingmenn lögðu til að farið yrði í. Þjóðin var spurð fjögurra sértækra spurninga og fimmta spurningin var um hvort leggja bæri fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem stjórnlagaráð hefði komið fram með. Ein spurningin var um þjóðkirkjuna, hvort hún ætti að vera áfram eins og hún er eða hvort við ættum að slíta okkur úr þeim faðmlögum. Síðan voru þrjár aðrar spurningar og auðlindaákvæðið er greinilega mikilvægt í augum þeirra sem mættu á kjörstað því að 83% þeirra sem mættu á kjörstað sögðu já. Síðan voru þarna aðrar spurningar sem lutu að beinu lýðræði og síðan því réttlætismáli og mannréttindamáli að jafnt vægi atkvæða væri hluti af stjórnkerfi okkar. Öllum þeim spurningum sem ég taldi upp hér var svarað játandi þannig að við í Hreyfingunni töldum gríðarlega mikilvægt að þessi ákvæði - um jafnt vægi atkvæða, auðlindaákvæðið og beina lýðræðið, persónukjörið þar á meðal - væru hluti af tilraun til að beita 71. gr. Okkur tókst ekki að ná samningum um það heldur var einungis verið að ræða auðlindaákvæðið og síðan þessa tillögu frá formönnum Vinstri grænna, Bjartrar framtíðar og Samfylkingarinnar. Síðan var búið að leggja fram breytingartillögu að tilstuðlan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um að hafa þröskuld sem væri 25%. Ég setti fyrirvara við það og var í samningaviðræðum um að þröskuldurinn yrði á bilinu 20–22%. Þessir samningafundir eru í fullum gangi og margir stjórnarliðar hafa komið að máli við okkur, þingmenn Hreyfingarinnar. Fram hafa farið hausatalningar og leit út fyrir að fara ætti í þá vegferð að beita 71. gr. þingskapa. Á sama tíma eru haldnir formannafundir og á þá fundi, sem eru þá á milli fjórflokkanna svokölluðu, var fulltrúa Hreyfingarinnar ekki boðið til að ræða þinglok. Það var svolítið sérstakt, það hefur ekki gerst áður. Ég er í því hlutverki að vera þingflokksformaður og mæti þar af leiðandi bæði á þingflokksformannafundi og formannafundi og fæ síðan fréttir af því að byrjað sé að semja um mál, þinglokamál, án aðkomu minnar. Ég sagði því við þingflokksformenn meiri hlutans að ég treysti mér ekki til að mæta á fundi og hefði engan hug á neinu samráði eða samstarfi á meðan málum væri þannig háttað að verið væri að semja í ilmvatns- og rakspírafylltum herbergjum um einhverja hluti sem ég heyrði á göngunum eins og til dæmis um 40% þröskuld sem hér hefur verið útskýrður. Ég er loks boðuð á fund í gærkvöldi um klukkan hálfátta fyrir tilstuðlan þingflokksformanns Samfylkingarinnar og forseta Alþingis. Þar er einsýnt að ekkert er hlustað á mig. Ég er ekki við samningaborðið, ég fæ að vera þarna sem skraut til að verða vitni að því að ákveðið hafi verið að hafa 40% þröskuld, að gangast við kröfum sjálfstæðismanna. Þá er líka búið að samþykkja að taka Bakkann í hraðferð þrátt fyrir varnaðarorð í tengslum við lífríki Mývatns. Það er líka búið að semja ýmis mál út af dagskrá og svolítið sérstakt að verða vitni að þessu öllu saman. Í fyrsta skipti sem ég tók þátt í svona samningaviðræðum var það náttúrlega svolítið sérstakt fyrir manneskju sem hafði aldrei verið inni í þessum heimi og ég held að flestir þingmenn sem hafa aldrei þurft að upplifa þetta megi vera mjög þakklátir fyrir það. Þetta er frekar ömurlegt, mikil rifrildi og hurðaskellir eins og ég var sek um í gær þegar glumdi í húsinu, og mikil átök og mikil togstreita og frekar ömurlegt einhvern veginn að vera að gera þetta. Þetta er svo ólýðræðislegt, einhverjir formenn, sem oft eru í engum tengslum við þingið og það sem hefur verið að gerast þar, koma og taka bara ákvörðun um að strika allt út sem ekki er hægt að ná samningum um eða er hluti af svokölluðum hrossakaupum. Ég er mjög fegin að ég á engan hest fyrir og eftir þingstörf mín enda á ég ekkert hesthús. Mig langaði, fyrst ég hef tækifæri til að vera hér í ræðustól, að ræða mál sem mér er hugleikið. Mig langar að minna á að við getum ekki einu sinni framfylgt þeim þjóðarvilja sem við kölluðum eftir hér á þinginu, við getum ekki einu sinni orðið ásátt um að breyta þingsköpum sem ljóst er að eru meingölluð, út af gloppum í þingsköpum og gráum svæðum, og hefur verið misbeitt; þinginu nánast haldið í gíslingu um alls konar mál. Við gátum heldur ekki sett okkur siðareglur þannig að ég ætlaði að leyfa mér að lesa hér drög að tillögu til þingsályktunar um siðareglur fyrir alþingismenn sem ég fékk send til mín 11. febrúar 2013: „Alþingi ályktar, með vísan til 88. gr. þingskapa, að setja eftirfarandi siðareglur fyrir alþingismenn: 1. Tilgangur: Þingmennska er starf í almannaþágu. Reglum þessum er því ætlað að vera viðmið fyrir alþingismenn um það hvers konar framganga og háttsemi hæfir starfi þeirra og þeim skyldum sem þeir hafa gagnvart Alþingi og kjósendum. Jafnframt er þessum reglum ætlað að vera almenningi til upplýsingar um þá háttsemi sem hann á rétt á að búast við af alþingismanni. Reglur þessar eru til viðbótar og nánari uppfyllingar við reglur þingskapa. Reglur þessar lúta eingöngu að opinberum störfum alþingismanna en taka ekki til einkalífs þeirra.“ - Vert er að minnast þess að það er hinn illræmdi Sjálfstæðisflokkur sem stóð í vegi fyrir bæði breyttum þingsköpum og siðareglum og með dyggri aðstoð Framsóknarflokksins, gleymum ekki Framsóknarflokknum. „2. Frumskyldur alþingismanna.“ - Ég er enn að lesa drög að siðareglum fyrir alþingismenn og það eru nákvæmlega tveir alþingismenn í salnum. Ég held að flestir hafi ekki lesið þetta, í það minnsta finnst mér mjög mikilvægt að þingmenn hlusti vel og taki þessar siðareglur inn í hjarta sitt og samvisku og siðferði. - „Alþingismaður setur hollustu við land og þjóð ofar öðrum skuldbindingum.“ - Hlustið þið vel: ofar öðrum skuldbindingum. - „Alþingismaður hefur því í störfum sínum almannaheill að leiðarljósi jafnhliða þeim skyldum sem hann hefur gagnvart kjósendum sínum. Alþingismaður hefur stjórnarskrá landsins í heiðri og gætir þess að hún sé virt. Hann virðir lög landsins og gætir þess í athöfnum sínum að hvorki brjóta né fara á svig við þau. Alþingismaður leitast öðru fremur við að bæta samfélagið með vandaðri og réttlátri lagasetningu.“ - Við skulum hafa það í huga þegar við tökum Bakka fyrir á eftir. - „Hann gætir almannahagsmuna og stendur vörð um öryggi Íslands. Alþingismaður gætir þess að skaða ekki tiltrú og traust almennings til Alþingis og þeirrar lýðræðisskipunar sem þjóðin hefur valið sér. Alþingismaður skal í öllum störfum sínum hafa virðingu fyrir Alþingi að leiðarljósi. Hann ástundar málefnalega umræðu og hefur í heiðri lýðræðisleg vinnubrögð.“ - Hér er enginn frá Sjálfstæðisflokknum eða Framsóknarflokknum til að heyra þessa síðustu setningu. „3. Samskipti þingmanna og almennings: Alþingismaður skal koma fram af heiðarleika í samskiptum sínum við almenning.“ - Þetta skulum við hafa í huga þegar mér er legið á hálsi fyrir að hafa sagt frá því sem gerðist á þessum fundi í gær. - „Almenningur skal hafa greiðan aðgang að þingmanni og upplýsingum um störf hans og þingsins. Alþingismaður skal gegna störfum sínum af virðingu og auðmýkt gagnvart því hlutverki sem honum er falið sem lýðræðislega kjörnum fulltrúa alls almennings. 4. Meðferð valds og einkahagsmunir: Alþingismaður fer vel með það vald sem honum er falið og beitir því í þágu almannahagsmuna en nýtir það ekki í eigin þágu eða annarra sem honum eru tengdir. Hann forðast því allt athæfi sem líklegt er til að gefa tilefni til að ætla að hann notfæri sér stöðu sína í þágu eigin hagsmuna. Alþingismaður greinir frá því við meðferð mála á Alþingi ef mál varðar hann persónulega.“ - Þetta er svolítið mikilvægt. - „Alþingismaður gætir þess að beiting pólitísks valds eigi sér stoð í lögum og einkennist af meðalhófi, sanngirni og virðingu fyrir jafnræðissjónarmiðum. Þingmaður virðir ákvörðun meiri hluta þingsins en gætir þess að minni hlutinn njóti sannmælis. Alþingismaður kappkostar að pólitískar ákvarðanir séu vel“ - takið eftir - „undirbúnar, rökstuddar, gagnsæjar og rekjanlegar.“ - Það eru formannafundir ekki. - „Alþingismaður virðir reglur og þingsköp Alþingis. 5. Hagsmunaskráning. Alþingismaður virðir þær reglur sem gilda um skráningu á fjárhagslegum hagsmunum alþingismanna og trúnaðarstörfum fyrir utan þing. 6. Meðferð opinbers fjár.“ - Ég er að verða búin með tímann minn en mundi vilja tala miklu meira og lesa fyrir ykkur þessar frábæru siðareglur, þetta eru æðislegar siðareglur og ég er mjög leið yfir því að okkur hafi ekki tekist að setja okkur okkar eigin siðareglur sem eru svona góðar. Ég er líka mjög leið yfir því að við ætlum að setja þennan stórkostlega samfélagssáttmála beint í ruslið. Það hryggir mig. Ég vona að þeir sem hafa hlustað á siðareglur alþingismanna minni alþingismenn á að þó að þær séu ekki orðnar að lögum þurfum við að setja okkur siðareglur og fara eftir þeim.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir að það eru mér jafnmikil vonbrigði og hv. þingmanni og mörgum öðrum að okkur skyldi ekki lánast að ljúka endurskoðunarferlinu öllu. Það var hins vegar ljóst fyrir nokkru að það gengi ekki eftir og er hægt að tína margt til sem veldur því, ógilding Hæstaréttar og margt fleira. Nú snýst þetta um að tryggja að ferlið verði ekki fyrir bí, að það geti gengið áfram inn á næsta kjörtímabil. Ég ætla ekki að fara að skakast um það við þingmanninn hvort þátttökuþröskuldur formannanna sé réttur eða þátttökuþröskuldurinn úr Pétursfrumvarpinu sem þingmaðurinn sagði í dag að hún væri hætt að styðja. Menn verða að ná einhverri niðurstöðu um það og reyna að hefja sig yfir vonbrigðin og tryggja að ferlið geti haldið áfram og klárast. Það þýðir ekki að láta það að okkur skyldi ekki auðnast að klára þetta hafa önnur áhrif en þau að finna leiðir til að tryggja ferlinu áframhaldandi líf. Ég held að það hefði verið mjög mikilsverður áfangi að ná að klára það ákvæði sem mest stuðnings naut í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október, sem var auðlindaákvæðið. Það má alltaf tína til að við hefðum líka átt að ná þessu og hinu. Þetta eru allt mjög mikilvæg ákvæði, þjóðaratkvæðagreiðslur, jöfnun atkvæðisréttar, persónukjör og allt hitt, en það er gríðarlega mikilvægt að ná að sameinast, eins og var verið að reyna að gera um auðlindaákvæðið, sem er pólitískasta ákvæðið í besta skilningi þess orðs, þannig að ævarandi eign þjóðarinnar á öllum auðlindum sem eru ekki í einkaeigu nú þegar verði stjórnarskrárbundin. Þetta er óhemju mikilvægt ákvæði. Ég skil vel að menn séu að stofna heilu hreyfingarnar utan um slíkt í sjálfu sér. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hefði ekki verið vinnandi vegur að reyna að ná samstöðunni sem var hér á tímabili í sjónmáli, um að beita 71. gr. bara á það ákvæði, og láta það ekki stoppa á því að við viljum fá svo mörg önnur líka? Það var að skapast samstaða um það. Ég held að með það eitt og sér og breytingarákvæðið 

Algjörlega. Þegar ég komst að því að búið væri að samþykkja 40% þröskuldinn vorum við enn í lifandi samræðum um það og vorum tilbúin til þess að semja nákvæmlega um auðlindaákvæðið, í það minnsta tveir þingmenn Hreyfingarinnar. Það var bara þannig. Klukkutíma fyrir þennan fund var ég að ræða við einn þingmann úr röðum hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar þannig að við vildum svo sannarlega reyna að tryggja að það yrði hluti af þessari vegferð. Það get ég sagt af heilindum.

Frú forseti. Það voru þau boð og það gekk út á að ekki væri meirihlutastuðningur fyrir því að beita þessu ákvæði þrátt fyrir að nánast allir þingmenn stjórnarflokkanna beggja, sem eru náttúrlega í minni hluta, væru tilbúnir til þess, það vantaði nokkra upp á. Vafi lék á um að hægt væri að ná samstöðu um auðlindaákvæðið eitt og sér og láta þá önnur bíða, sem sagt auðlindaákvæðið og breytingarákvæðið, þessi tvö. Ef við hefðum náð því, þrátt fyrir vonbrigðin yfir að heildarendurskoðunin kláraðist ekki núna, hefðum við tryggt að vinnan héldi áfram, að hægt yrði að breyta stjórnarskránni án mikilla vandkvæða, ná auðlindaákvæðinu fram, eins og ég sagði, sem naut svo mikils stuðnings og er mjög mörgum þingmönnum, ég ætla ekki að segja allra flokka en margra flokka, einkum hugleikið og hugstætt og er tilefni til pólitískrar baráttu og framboða út af fyrir sig, bara það ákvæði að ná því inn í stjórnarskrána að ævarandi eignarhald á öllum auðlindunum sé bundið í grunnlögin okkar. Ég held að sé alveg á hreinu að ekki var hægt að ná 32 manna samstöðu um þetta eitt og sér, auðlindaákvæðið og 71. gr. Ég held að enginn hafi hrakið það. Og þó að þingmennirnir tveir úr Hreyfingunni bætist við 26 eða 27 manna hóp stjórnarliða er það ekki nóg, ef ég skil það rétt. Nú sat ég ekki þessa fundi og er auðvitað að hlusta eftir því sem kom fram. Það var svo sannarlega reynt að ná meiri hluta utan um þetta. Tveir af þremur þingmönnum Hreyfingar, ef ég skil rétt, voru til í það. Þá spyr ég: Voru þingmennirnir til í það eitt og sér og láta þá ekki önnur ákvæði þvælast fyrir þeirri samstöðu? Ég geri ekki lítið úr öðrum ákvæðum, þau eru öll jafnmikilvæg, en að ná samstöðu um þetta gríðarlega stóra atriði hefði verið mikill sigur fyrir okkur.

Það vill svo til að við vorum í hausatalningu um það bil einum og hálfum tíma fyrir þennan formannafund og þá stóðum við öll í þeirri meiningu að enn væri tækifæri til að semja. Ég og annar þingmaður Hreyfingarinnar, hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, sátum við samningaborðið og vorum tilbúnar, ekki búnar að loka neinum dyrum, til að taka þessi tvö atriði. Ég var einmitt að semja akkúrat á þessum tíma um þröskuldinn, ég var að reyna að ná honum niður í 22%. Við vorum búnar að telja hausa, ég og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, og ætluðum að halda áfram þarna um kvöldið. Svo mæti ég á þennan formannafund og þá er ljóst að það er bara búið að ganga frá öllu. Það hryggir mig mjög því að ég vildi fara í þessa vegferð. Við vorum búnar að telja, það hafði verið rætt við þingmenn Bjartrar framtíðar og þeir ætluðu ekki að standa í vegi fyrir þessu, þeir ætluðu sem sagt ekki að greiða atkvæði gegn því. Þeir ætluðu að greiða atkvæði með breytingartillögunni en sitja hjá, vera í þingsalnum og taka slaginn með okkur. Það var það síðasta sem ég vissi. Síðan kastaðist í kekki milli einhverra þingmanna meiri hlutans þannig að það hefði verið best að halda fund með öllum þingmönnum sem höfðu einhvern áhuga á að taka þátt í þessu til að það væri ekki verið að bera á milli rangar heimildir og upplýsingar. Það stóð ekki á okkur.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir svokölluðu bandormsmáli. Um er að ræða frumvarp frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem er fylgifrumvarp við lög um Farsýsluna sem voru samþykkt fyrr á þessu þingi, þ.e. lög nr. 119/2012. Fljótlega eftir að lögin voru samþykkt kom í ljós að ekki var fullkomin hamingja innan stofnana með nafnið Farsýslan á samgöngustofnun og var því ákveðið að beiðni starfsmanna stofnananna að fara í athugun á því hvaða nafn mundi njóta mests stuðnings meðal starfsmanna. Nú hefur sú könnun farið fram og nafnið Samgöngustofa varð ofan á og frumvarpið er því flutt sem nokkurs konar bandormur til þess að bregðast við þannig að nöfn á stofnunum séu rétt í viðeigandi lagafrumvörpum eins og fram kemur í frumvarpinu. Hér er um að ræða bandormsbreytingar á allnokkrum lögum. Ég ætla ekki að tíunda þau í smáatriðum. Hér er reyndar fyrst og fremst um nokkurs konar formsatriði að ræða. Í lok frumvarpsins er einnig gert ráð fyrir tveimur reglugerðarheimildum, annars vegar að ráðherra verði gert heimilt að kveða nánar á um hlutverk og starfshætti stofnananna tveggja, þ.e. Vegagerðarinnar og Samgöngustofu, og hins vegar að ráðherra verði gert heimilt að setja reglugerð um starfsemi fagráða á starfssviðum stofnananna. Frumvarpið skýrir sig að öðru leyti sjálft og er í rauninni fyrst og fremst flutt til þess að bregðast við áhuga starfsmanna stofnananna á að hafa nafn sem góð sátt er um á þessum stofnunum. Ég mæli því með því, frú forseti, að þetta mál verði klárað fljótt og vel í þinginu þannig að orðið geti góð sátt um það og stofnanirnar fái farsæla og jákvæða byrjun þegar þær fara af stað.

Forseti. Þetta þarf ekki að vera langt. Við höfum lokið heildarendurskoðun þeirra laga er snerta fjölmiðlamarkaðinn. Það má segja að tveggja ára vinnu sé lokið. Við höfum nú þegar samþykkt ný lög um Ríkisútvarpið, sem ég held að styrki mjög stoðir þeirrar stofnunar, og við erum að ljúka núna vinnu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjölmiðla er snerta eignarhald á fjölmiðlum og fjölmiðlamarkaðinn að öðru leyti. Báðar þessar lagasetningar, sem eru umfangsmiklar heildarendurskoðanir á fjölmiðlalögum og öllu því sem snertir fjölmiðlamarkaðinn og Ríkisútvarpið, verða til þess að bæta mikið stöðuna á fjölmiðlamarkaði, gera hana sanngjarnari á milli ríkisrekinna fjölmiðla og einkarekinna. Við verðum alltaf að gæta að þessu hárfína jafnvægi þarna á milli á þeim örmarkaði sem fjölmiðlun okkar er. Við viljum yfir línuna, held ég að megi segja, tryggja að einkareknir fjölmiðlar geti dafnað og starfað eðlilega á okkar litla markaði en um leið viljum við öflugt Ríkisútvarp sem sinnir skýrt skilgreindu hlutverki. Til að byggja undir þetta hárfína jafnvægi á milli ríkisrekinna og einkarekinna fjölmiðla var tekið það skref í fyrsta sinn í sögu Ríkisútvarpsins að takmarka auglýsingatíma og kostun dagskrárliða, sem verður meira og minna tekið út nema þegar um er að ræða mjög umfangsmikla alþjóðlega atburði. Til að samræma þetta þarf að breyta gildistökuákvæðum í þegar samþykktum lögum um Ríkisútvarpið og færa allt til áramóta, annars tækju þau gildi strax eins og samþykkt var og Ríkisútvarpið yrði af tekjum upp á um 60 millj. kr. án þess að hafa tíma til að stilla þetta allt saman og aðlagast þessum breytingum, sem ég held að séu mjög til bóta því að um leið fær Ríkisútvarpið óskert útvarpsgjaldið, nefskattinn sem kallaður er, til sín. Það er því verið að stokka þetta allt upp og gera það þannig að einkareknu miðlarnir hafa meiri umsvif, meira svigrúm til að ná sér í tekjur og auglýsingar af því að verið er að draga úr umsvifum Ríkisútvarpsins á þessum markaði á móti. Það er ekki verið að stíga neitt risaskref en svo sannarlega skref í rétta átt að mínu mati. Því flytjum við breytingartillögu við fjölmiðlalögin sem við vorum með í vinnsluferli og eru núna á milli 2. og 3. umr. þar sem er verið að samræma gildistöku ríkisútvarpslaganna, sem sagt annarra laga, þannig að við 20. gr. bætist ný málsgrein svohljóðandi: Við gildistöku laganna verður eftirfarandi breyting á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013: 2. málsliður 1. mgr. 19. gr. laganna orðast svo: Þó öðlast 3. mgr. 4. gr. o.s.frv. gildi 1. janúar 2014. Það er sem sagt verið að stilla saman gildistöku þess að verið er að takmarka kostun og auglýsingatíma og því mjög heppilegt að við gátum stungið þessu þarna inn til að aðlögunartími hjá Ríkisútvarpinu að þessum breytingum yrði eðlilegur.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 217/2012, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn, sem fjallar um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun. Það er rétt að geta þess að utanríkismálanefnd hefur áður fjallað um þessa tilskipun sem hér er um að ræða, þ.e. tilskipun um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun vöru. Það var gert í samræmi við 2. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Málið var þá komið til umfjöllunar í vinnuhópi EFTA um umhverfismál og utanríkismálanefnd Alþingis var gerð grein fyrir því í tilkynningu frá utanríkisráðuneytinu 14. október 2011. Á þeim tíma hlaut tilskipunin efnislega umfjöllun í atvinnuveganefnd Alþingis. Þessi tilskipun kveður á um skyldur aðila sem markaðssetur vöru að láta neytendum í té upplýsingar um orkunotkun og orkunýtni vöru sem seld er eða leigð með það að markmiði að orka sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti. Gildissvið þessarar tilskipunar er víðtækara en hinnar fyrri þar sem hún nær til allra orkutengdra vara, en ekki bara heimilistækja. Við efnislega umfjöllun um málið gerði atvinnuveganefnd grein fyrir sjónarmiðum um íslenska hagsmuni og er rétt að geta þeirra hér, með leyfi forseta, en í umfjöllun hennar segir: „Nefndin hefur farið yfir umsögnina sem barst vegna málsins og fengið á sinn fund Lárus Ólafsson frá Samtökum verslunar og þjónustu og Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins. Gestirnir bentu á að staða Íslands í orkumálum væri gjörólík stöðu flestra EES-ríkja þar sem hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa væri mun hærra hér á landi en gengur og gerist. Þannig væru t.d. 99,9% af raforkuþörf Íslendinga uppfyllt með raforku frá endurnýjanlegum orkugjöfum og því hlutfalli næðu ríki ESB seint enda væri sambærilegt hlutfall að meðaltali rétt fyrir ofan 15% í þeim ríkjum. Þá kom fram að það sem væri líkt með Íslandi og ríkjum ESB væri hlutfall orkugjafa í samgöngum en tilskipuninni væri ekki ætlað að taka til þeirra. Var það mat umsagnaraðilanna að í þessu ljósi mætti ætla að efni tilskipunarinnar hefði takmarkað gildi á Íslandi. Þó var á það bent að þegar sérstöðu Íslands í orkumálum sleppti stæði það markmið tilskipunarinnar eftir að upplýsa neytendur um orkunotkun vöru og að samræmdar upplýsingar kynnu að aðstoða neytendur við að taka upplýsta ákvörðun um kaup á vörum. Töldu gestirnir ekki ástæðu til annars en að tilskipunin yrði tekin upp í EES-samninginn. Þó lögðu þeir ríka áherslu á að upptaka og innleiðing tilskipunarinnar í íslenskan rétt yrði gerð með eins einföldum hætti og hægt væri með það að leiðarljósi að kostnaði sem við það félli á fyrirtæki yrði haldið í lágmarki. Bentu þeir loks á að ef gera ætti kröfur um að merkimiðar á vörur yrðu á íslensku kynni að vera heppilegt að stjórnvöld sæju til þess að íslensk útgáfa merkimiða yrði öllum söluaðilum aðgengileg.“ Þetta var tilvitnun í umsögn frá atvinnuveganefnd þegar málið var þar til umfjöllunar. Meiri hluti utanríkismálanefndar tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í áliti atvinnuveganefndar og mælist til þess að horft verði til þeirra við undirbúning lagafrumvarps til innleiðingar tilskipunarinnar, en það er einmitt gert ráð fyrir því að atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra leggi fram frumvarp um breytingu á lögum nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., til að innleiða ákvæði þessarar tilskipunar í íslenskan rétt. Gert er ráð fyrir að innleiðing tilskipunarinnar muni hafa í för með sér stjórnsýslulegar og efnahagslegar afleiðingar með því að væntanlega þarf að auka eftirlitsheimildir Neytendastofu og tryggja nægjanlegan mannafla til að sinna því eftirliti. Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að þessi tillaga verði samþykkt og vísa ég að öðru leyti til nefndarálits meiri hlutans á þskj. 1186, sem ég hef hér gert grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 217/2012, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn. Eins og fram kom í máli hv. formanns utanríkismálanefndar hefur þetta mál áður komið til umfjöllunar á Alþingi og ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að lesa þá tilvitnun í umsögn atvinnuveganefndar sem síðasti hv. ræðumaður las upp. Ég vil hins vegar vekja athygli á ástæðu þess að við höfum breytt verklagi varðandi meðferð EES-mála. Það gerðist ekki af sjálfu sér heldur gerðist það í góðri sátt allra flokka og þar var tekið mið af þeirri gagnrýni sem hér hefur oft verið rædd á vettvangi Alþingis að við höfum ekki nýtt þau tæki sem Alþingi hefur til að hafa áhrif, og við Íslendingar, á EES-samninginn og þær gerðir sem þar fara inn á því stigi máls þegar við höfum sannarlega tæki og tækifæri til að hafa áhrif á innleiðinguna. Ég vil nefna það og rifja upp að það var árið 2008 sem þáverandi utanríkismálanefnd var búin að skoða þinglega meðferð EES-mála. Í því nefndaráliti sem ég mæli hér fyrir er vitnað í skýrslu utanríkismálanefndar um þinglega meðferð þessara mála en þar kom meðal annars fram að fjölmargar ESB-gerðir, tilskipanir og reglugerðir hefðu verið teknar inn í EES-samninginn án þess að tryggt hefði verið að Alþingi væri fyrir fram upplýst um tilvist þeirra. Hlutverk Alþingis í framkvæmd EES-samningsins hefði minnkað með árunum og í ákveðnum tilvikum hefði afgreiðsla EES-mála á Alþingi nánast orðið að formsatriði. Ein af niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis um innleiðingu EES-gerða var að ekki hefði verið lögð nægileg áhersla á að meta hvort ástæða þætti til aðlögunar á reglunum fyrir Ísland eða hvort tilefni væri til og heimildir væru innan regluverks ESB til að taka mið af þeim aðstæðum á Íslandi sem væru sérstakar og á annan veg en í nágrannalöndunum, samanber 5. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, bls. 38. Einmitt með þetta að markmiði og til að gera Alþingi kleift að fylgjast betur með undirbúningi EES-mála og skýra meðferð þeirra á Alþingi, auk þess að skapa festu um afgreiðslu þessara mála, var nýjum ákvæðum bætt við lögin um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum, sbr. 2. mgr. 24. gr., með leyfi forseta: „Skylt er ráðherra að veita utanríkismálanefnd upplýsingar og hafa samráð við hana um mál sem varða Evrópska efnahagssvæðið (EES-mál) í samræmi við reglur sem forsætisnefnd setur.“ Í 5. málslið 1. mgr. 37. gr.. segir, með leyfi forseta: „Forseti setur enn fremur reglur um frágang lagafrumvarpa sem innleiða reglur er byggjast á ESB-gerðum (EES-mál).“ Í 7. mgr. 45. gr. segir, með leyfi forseta: „Stjórnskipulegum fyrirvara skv. 103. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið ber að aflétta með þingsályktun og skal haga framsetningu hennar í samræmi við reglur sem forseti setur.“ Ein af aðalástæðunum fyrir þessum breytingum var að veita nýjum reglum um þinglega meðferð EES-mála lagastoð í þingsköpum. Þar er meðal annars átt við 2. gr. framangreindra reglna um meðferð ESB-gerða sem háðar eru samþykki Alþingis. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þegar fulltrúi ráðuneytis fær til meðferðar í vinnuhópi EFTA ESB-gerð sem fyrirhugað er að fella inn í EES-samninginn en ekki mun taka gildi á Íslandi nema að undangengnu samþykki Alþingis skal senda utanríkismálanefnd gerðina í heild sinni. Heimilt skal að senda óþýddan frumtexta. Með gerðinni skal fylgja upplýsingablað ráðuneytisins (svokallað EES-eyðublað) ásamt staðalskjali. Ef ráðuneyti hyggst óska eftir efnislegri aðlögun, svo sem um undanþágur, sérlausnir eða frest á gildistöku, skal nefndin upplýst um slíkt. Ef utanríkismálanefnd telur að ESB-gerð þarfnist efnislegrar aðlögunar, þó að ekki hafi verið gert ráð fyrir slíku af hálfu ráðuneytis, skal hún boða fulltrúa utanríkisráðuneytis og viðkomandi fagráðuneytis á samráðsfund um málið. Umfjöllun utanríkismálanefndar skal miðuð við að ráðuneytið geti unnið úr ábendingum hennar í tæka tíð fyrir lok tilskilins frests á sendingu staðalskjals málsins til EFTA-skrifstofunnar. Að jafnaði skal því miða við að samráðsferli hverrar gerðar skuli lokið innan tveggja vikna frá því að gerðin ásamt fylgigögnum barst utanríkismálanefnd, samanber 1. mgr.“ Það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að hv. atvinnuveganefnd fékk málið til umfjöllunar á fyrri stigum og skilaði umsögn en skemmst er frá því að segja að hvorki utanríkisráðuneytið né iðnaðarráðuneytið virðast hafa tekið tillit til þeirra athugasemda sem hv. þingmaður las upp og komu fram í vinnu nefndarinnar. Það verður því að teljast óheppilegt að ekki hafi komið fram haldbærar skýringar á þeirri stöðu. Það er ljóst að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, en það ráðuneyti ber ábyrgð á efnislegri greiningu gerðarinnar hvað Ísland varðar í tengslum við upptöku hennar í EES-samninginn og innleiðingu hér á landi, hefur ekki unnið úr ábendingum nefndarinnar, eins og ætlunin var að gert yrði, samanber þær reglur sem ég rakti áðan. Minni hlutinn átelur þessi vinnubrögð. Í þessu sambandi kýs minni hlutinn einnig að benda á tillögu til þingsályktunar um undirbúning lagasetningar, sem lögð var fram á Alþingi af forsætisráðherra 30. nóvember 2012 og skýrslu forsætisráðherra um vandaða lagasetningu, áhrif laga um opinberar eftirlitsreglur og störf ráðgjafarnefndar 2006–2011 þar sem sjónarmið um vinnubrögð eru sett fram, sem virðast heldur ekki hafa verið höfð til hliðsjónar við vinnslu þessa máls. Með tillögunni sem við ræðum hér er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta upptöku tilskipunar ESB um merkingar og staðlaðar vörulýsingar á orkutengdum vörum. Markmið tilskipunarinnar er að upplýsa neytendur um orkunotkun vöru, og að samræmdar upplýsingar kunni að aðstoða neytendur við að taka upplýsta ákvörðun um kaup á vörum. Það eru í sjálfu sér góð markmið og minni hlutinn telur ekki ástæðu til annars en að tilskipunin verði tekin upp í EES-samninginn. Innleiðingin kallar á lagabreytingar hér á landi og við umfjöllun nefndarinnar kom fram ósk um að nefndinni bærust til kynningar drög að frumvarpi til innleiðingar málsins. Ekki var orðið við þeirri ósk. Minni hlutinn átelur þessi vinnubrögð þar sem ljóst má vera að frumvarpið verði lagt fyrir komandi þing og ætti því að vera tilbúið í öllum meginatriðum. Lengi hefur legið fyrir að þetta mál þurfi að innleiða í íslenska löggjöf. Sökum þessa hefur nefndin ekki getað kynnt sér hvernig ætlunin sé að innleiða einstök efnisatriði tilskipunarinnar en talið er að innleiðing hennar muni hafa í för með sér stjórnsýslulegar og efnahagslegar afleiðingar þegar auka þarf eftirlitsheimildir Neytendastofu og tryggja nægilegan mannafla til að sinna eftirlitinu. Minni hlutinn bendir á að mikilvægt er að vanda til verka við undirbúning lagasetningar og bendir á að kostnaður getur einnig fallið á fyrirtæki við innleiðingu tilskipunarinnar. Hins vegar má ætla að efni tilskipunarinnar hafi takmarkað gildi á Íslandi. Ástæðurnar eru einkum þær að hér á landi er umhverfisvæn og sjálfbær orka notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti. Staða Íslands í orkumálum er því gjörólík stöðu flestra EES-ríkja þar sem hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa er mun hærra hér á landi en gengur og gerist. Komið hefur fram að 99,9% af raforkuþörf Íslendinga er uppfyllt með raforku frá endurnýjanlegum orkugjöfum en sambærilegt hlutfall er að meðaltali rétt fyrir ofan 15% í ríkjum Evrópusambandsins. Þarna erum við kannski komin að kjarna málsins. Hér er verið að innleiða tilskipun sem hefur góð og gild markmið en við glímum ekki við sömu stöðu í orkumálum og menn gera á meginlandi Evrópu. Hér framleiðum við umhverfisvæna, endurnýtanlega orku. Það er allt í góðu að upplýsa menn um að fara vel með orkuna, en að ekki sé tekið mark á athugasemdum nefnda Alþingis í þessu vinnuferli til að koma sérstöðu Íslands á framfæri þegar við höfum tækifæri til þess að hafa áhrif - það átelur minni hluti utanríkismálanefndar, það eru þau vinnubrögð sem við gagnrýnum vegna þess að við leggjum ríka áherslu á að tekið sé tillit til hagsmuna Íslands. Upptaka tilskipunarinnar í EES-samninginn og innleiðingin í íslenskan rétt verður að gera með eins einföldum hætti og hægt er og með það að leiðarljósi að kostnaði hins opinbera og þeim sem fellur á fyrirtækin í landinu verði haldið í lágmarki. Minni hlutinn telur óásættanlegt að kvaðir séu lagðar á íslensk fyrirtæki með tilheyrandi kostnaði til að uppfylla kröfur sem í raun varða ekki þá stöðu sem Ísland er í. Minni hlutinn leggur til að tíma og forgangsverkefnum verði betur skipað í stað þess að bera mál á borð fyrir þingið sem eru svo lítið eða illa unnin og átelur að ekki sé tekið mark á þeirri vinnu sem þingið hefur áður innt af hendi. Minni hlutinn gerir kröfur um að það ráðuneyti sem ber ábyrgð á efnislegri greiningu gerðar hvað Ísland varðar í tengslum við upptöku hennar í EES-samninginn og innleiðingu hér á landi vinni úr ábendingum utanríkismálanefndar og annarra fastanefnda Alþingis eftir atvikum, eins og ætlunin var að yrði gert eins og ég hef rakið í minni ræðu, samanber ákvæði laga og reglur um þinglega meðferð EES-mála. Minni hlutinn leggur því til að tillagan verði að svo stöddu ekki afgreidd, heldur verði vísað aftur til ráðuneytisins til efnislegrar meðferðar og að tillit verði tekið til þeirra athugasemda og umsagna sem bárust á fyrri stigum málsins vegna þess að þetta snertir sjálfstæði þingsins. Hér erum við að leggja okkur öll fram um að bæta vinnubrögð við upptöku gerða í EES-samninginn til að gæta hagsmuna Íslands og til að styrkja vald Alþingis. Það er algjörlega óásættanlegt að ekki sé farið eftir því og að sú vinna sé virt að vettugi af hálfu framkvæmdarvaldsins. Því legg ég til, virðulegi forseti, að tillagan verði að svo stöddu ekki afgreidd en ég ítreka að í sjálfu sér eru markmiðin góð og minni hlutinn er fylgjandi því að á endanum verði þessi gerð tekin upp í EES-samninginn en þá með þeim hætti að ríkt tillit sé tekið til hagsmuna Íslands.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 22. mars 2013 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Forseti. Ég tel að við eigum hér verk að vinna. Við eigum eftir að klára eitt stykki stjórnarskrá og það er algjörlega af og frá að við eigum að slíta þingi núna.

Virðulegi forseti. Það skiptir máli að leiða áfram það ferli stjórnskipunarumbóta sem hefur staðið þetta kjörtímabil, hefur vakið athygli um allan heim og skiptir miklu máli fyrir þjóðina. Við þurfum að finna þessu ferli farveg yfir í næsta kjörtímabil og ef ekki er hægt að breyta stjórnarskránni á næsta kjörtímabili er ekki trúverðugt að hægt sé að halda áfram með ferlið af fullum krafti. Þess vegna leggjum við fram þessa tillögu sem er mjög mikilvægt framlag til þess. Ef nýtt Alþingi kýs að nýta hana ekki verður hún ekki nýtt, en hún er aukatækifæri fyrir nýtt Alþingi til að halda áfram með þetta merkilega verkefni.

Forseti. Þessi tillaga er skaðleg vegna þess að þessi þröskuldur er of hár. Ég held því fram að þessi breyting loki í raun báðum leiðum vegna þess að lýðræðislega sinnuð stjórnvöld vilja fara með stjórnarskrárbreytingar til þjóðarinnar en þessi þröskuldur er of hár og ekkert mun gerast. Þetta jafngildir því að henda þessu plaggi, nýrri stjórnarskrá, út um gluggann, loka og læsa og týna lyklunum.

Frú forseti. Eins og ég tók fram í ræðu minni undir umræðum um þetta frumvarp finnst mér það ráða öllu um framhald þessa frumvarps á næsta þingi þegar það verður þar að nýju tekið upp á hvaða grundvelli menn ætla að ræða áframhaldandi breytingar á stjórnarskránni. Það hlýtur að veikja mjög allan þann málstað sem er að baki þessu máli núna að það er langt í frá að 2/3 þingsins séu sammála tillögunni. Hún gengur þó einmitt út á það að stjórnarskrárbreytingar megi gera þegar 2/3 þingsins eru því hlynntir. Það er þá veganestið sem tillagan fær inn í nýtt þing.

Frú forseti. Það að samþykkja þessa tillögu er fullkomið lykilatriði í því að hægt sé að halda áfram heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég held að við höfum séð það á undanförnum vikum að stjórnmálamenningin, starfshættir og þingsköp Alþingis gera það að verkum að ekki er hægt að fara með nýja stjórnarskrá í gegnum þingið með þeim breytingarákvæðum sem þegar eru fyrir hendi, í gegnum tvö þing og alþingiskosningar á milli. Það er of mikil pressa, það er einfaldlega komið í ljós að það er ekki hægt. Það þurfti því að opna nýja leið til að breyta stjórnarskránni til að halda þessu ferli áfram og hér erum við að greiða atkvæði um þá leið. Hún felur í sér að það er hægt að breyta stjórnarskránni hvenær sem er á næsta kjörtímabili með samþykki 2/3 þingmanna og samþykki 40% þjóðarinnar. Þetta heldur lífi í endurskoðunarferlinu, lífi í þeirri von að við fáum nýja stjórnarskrá. Ég fagna því mjög að það er útlit fyrir að þetta breytingarákvæði verði samþykkt. Það kemur þá til viðbótar því sem við höfum nú þegar.

Virðulegi forseti. Hér er sett fram leið til að halda áfram þeirri heildstæðu endurskoðun á stjórnarskrá sem hefur staðið yfir undanfarin ár og hefur verið um margt mjög lærdómsríkt ferli. Vissulega er þetta ekki sú niðurstaða sem við hefðum kosið sem lögðum fram þetta frumvarp. Hér hefur verið miðlað málum og komið til móts við sjónarmið en ég tel þetta bestu mögulegu lendingu miðað við þær aðstæður sem eru á þingi. Ég vil líka segja að um leið stendur opin leið gildandi stjórnarskrár til að breyta stjórnarskrá þannig að sú leið sem hér er lögð til er viðbótarleið ef við viljum ljúka þessari heildarendurskoðun sem ég vil svo sannarlega gera. Ég lít á þetta sem miklu betra en ekki neitt og ég lít svo á að þessi barátta og þessi vinna haldi áfram.

Frú forseti. Í nýársávarpi sínu tók Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, undir þau orð Bryndísar Hlöðversdóttur, rektors Háskólans á Bifröst, að ólíkar fylkingar yrðu að mætast á miðri leið í deilum um nýja stjórnarskrá. Hvernig sem á málið er litið verður ekki sagt að fylkingar hafi mæst á miðri leið í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Jafnhár þröskuldur og hér er settur er illa ígrunduð hugmynd og andstæð eðlilegum lýðræðislegum sjónarmiðum. 
             Því er stundum haldið fram að frumvarp um nýja stjórnarskrá hafi ekki verið rætt nægjanlega á Alþingi og í samfélaginu almennt. Hvar hefur eðlileg umræða farið fram um að 40% kosningarbærra manna verði að samþykkja breytingar á stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hafa verið haldnir fundir um það í háskólum landsins eða annars staðar? Nei, svo er ekki, enda tel ég að hún mundi ekki þola gagnrýna umræðu. Ég mun því, virðulegur forseti, ekki greiða atkvæði um þá tillögu sem hér liggur fyrir.

Frú forseti. Í þrígang hef ég flutt frumvarp einmitt í þessa veru sem gerir það að verkum að þjóðin geti greitt atkvæði með bindandi hætti um stjórnarskrá sína. Þetta er eina leiðin til þess. Ég var reyndar með 50% þröskuld sem var af því að ég hef þá trú á þjóðinni að hún muni fylkja sér á kjörstað til að greiða atkvæði um stjórnarskrána sína. Hér er stigsmunur, það er verið að tala um 40% og ég get alveg fellt mig við þau mörk. Ég mun greiða þessu atkvæði mitt og fagna því að menn skuli hafa fallist á þá hugmynd mína að láta þjóðina greiða bindandi atkvæði um stjórnarskrána sína.

Frú forseti. Um þessa hraksmánarlegu tillögu sagði Þorkell Helgason, helsti kosningasérfræðingur landsins, í pistli í dag að hér væri verið að binda hendur komandi kynslóða um ókomna tíð, um það að aldrei verði hægt að breyta stjórnarskrá Íslands. Þessi tillaga hefur ekki verið ígrunduð af þeim sem flytja hana, þeir vita í rauninni ekkert hvað þeir eru að gera. Helstu kosningasérfræðingar heims hafa komið til Íslands og sagt: Þessi hámarksþröskuldur á í mesta lagi að vera 20% og aldrei hærri en 25%. Hér draga menn töluna 40% upp úr hatti í hrossaskaupum um stjórnarskrá, 

Forseti biður þingmenn um að gæta hófs í orðavali.

Virðulegur forseti. Stjórnarskrár á ekki að skrifa í átökum. Stjórnarskrár á ekki að samþykkja í hatrömmum skotgröfum hægri og vinstri. Stjórnarskrár eiga ekki að vera vinstri manna eða hægri manna, stjórnarskrár eiga að vera allrar þjóðarinnar, og með þeirri leið sem hér er verið að fara er tryggt að hægt sé að halda áfram með það mál sem þessi mikli tími hefur farið í á þessu kjörtímabili og jafnframt skrifa inn í ferlið að það skuli unnið í sátt. Það er mikilvægt fyrir þá þingmenn sem hér sitja að hafa það hugfast að það er verið að setja þann leiðarvísi inn í framtíðina og það er líka mjög mikilvægt fyrir þann meiri hluta og þá þingmenn sem sitja á næsta þingi að hafa það hugfast. Þetta mál á að vinna með þeim hætti að sem flestir séu sammála.

Frú forseti. Það eru mikil vonbrigði hvernig farið hefur fyrir hinni miklu og vönduðu vinnu sem svo fjölmargir, bæði lærðir og leikir, hafa lagt fram við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar allt þetta kjörtímabil. Ég er flutningsmaður að tveimur tillögum sem hér hafa verið dregnar til baka. Báðar miðuðu að nokkuð öðru en því sem hér liggur fyrir, annars vegar var um að ræða 25% þröskuld í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem er það hæsta sem ég þekki til og margir aðrir reikna ég með, og hins vegar voru auðlindir í þjóðareign. Markmið formannanna með frumvarpinu á þskj. 1139 og þingsályktunartillögu á þskj. 1140 var að teygja sig eins langt og mögulegt væri til móts við þá sem hér hafa brugðið fæti fyrir endurskoðun stjórnarskrárinnar á liðnu kjörtímabili. Það dugði ekki, því miður, það var slegið á útrétta hönd. Við horfum hér til niðurstöðu um annað sem er svo hár þröskuldur  Ég sit hjá.

Frú forseti. Í ræðu minni um frumvarp til stjórnarskipunarlaga í 2. umr. lýsti ég þeirri skoðun minni að breytinga væri þörf, þó ég fyndi ýmsa annmarka á frumvarpinu eins og það var lagt fram. Ég lagði enn fremur þunga áherslu á að samstöðu yrði að ná um málið. Meðferð málsins hefur því miður litast af samstöðuleysi. Það var mér fyrirséð snemma í ferli málsins að frumvarpið næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Í niðurlagi fyrrnefndrar ræðu minnar lýsti ég þeirri von minni að samstaða næðist um málið þó ekki væri nema um aðferð til að breyta stjórnarskránni án þess að rjúfa þing. Samstaða hefur því miður ekki náðst um það eins og ég hefði kosið, en ég styð málið á þeim forsendum að það geri það auðveldara að breyta stjórnarskránni án þess að rjúfa þing á komandi kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Það blasir við að okkur öllum sem höfum stutt heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar eru það vonbrigði að það ferli skyldi ekki ganga til enda á þessu þingi. Það var fyrir nokkuð löngu orðið ljóst að svo yrði ekki. Auðvitað skipti þar mestu ógilding Hæstaréttar á kosningum til stjórnlagaþings sem hægði mjög verulega á ferlinu og gekk á tímabili næstum af því dauðu. Sem betur fer tókst að endurvekja endurskoðunarferlið hér á Alþingi og sú vinna hefur tekist með miklum ágætum, unnið hefur verið vel af stjórnlagaráði, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis og öllum þeim sem að málinu hafa komið. Við getum lengi rökrætt hvort það eigi að vera þátttökuþröskuldur og hver hann eigi þá að vera. Hv. þm. Pétur H. Blöndal og fleiri þingmenn hafa lagt til 50%, ég held að 40% sé mun skaplegra og nær lagi. Þetta er málamiðlun þó að svo sannarlega megi færa rök fyrir því að best sé að hafa enga þátttökuþröskulda. Þessi tillaga, þessi stjórnarskrárbreyting, tryggir þó að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar heldur áfram og fer inn á næsta kjörtímabil og því styð ég þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Mikil vinna hefur farið í tillögur og frumvarp um stjórnarskrá á þessu þingi sem því miður ná ekki fram að ganga. Þessi þröskuldur er of hár, það er mjög einfalt, og þess vegna get ég ekki greitt atkvæði með tillögunni. Ég tek eftir því, virðulegi forseti, að þeir sem samið var við til að ná upp þessum þröskuldi, sem fór upp í 40% úr 25%, greiða ekki atkvæði með þessari tillögu. Mér finnst það eftirtektarvert, virðulegi forseti.

Forseti. Ég get ekki greitt atkvæði með þessu og greiði ég, og allir þingmenn Hreyfingarinnar, þar af leiðandi atkvæði gegn þessari tillögu, sem ég lít á sem aðför að lýðræðinu. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að til þess að ná samningi við Sjálfstæðisflokkinn var líka horfið frá auðlindaákvæðinu, en Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki einu sinni haft manndóm í sér til að styðja þá tillögu sem þeir fóru fram á, 40% þröskuldinn. Það hryggir mig að sjá hvernig þingið hefur tekið á þessu máli. Ég segi enn og aftur: Þetta þing er vanhæft. Við höfum ekki einu sinni dug í okkur til þess að samþykkja ný þingsköp þannig að við verðum ekki í þessari stöðu aftur. Við gátum ekki einu sinni sett okkur siðareglur. Vanhæft þing. 
            

Forseti. Við göngum til atkvæða um náttúruverndarfrumvarpið eftir 2. umr. sem var nokkuð sérkennileg en afar fróðleg fyrir þá sem voru fjarstaddir, sem meðal annars var framsögumaður málsins, sá sem hér er í pontunni. Náttúruverndarfrumvarpið er eitt af merkustu málum vetrarins og ég held að þegar menn líta aftur á þetta merkilega kjörtímabil verði náttúruverndarfrumvarpið líka álitið eitt af merkustu málum kjörtímabilsins. Það er sómi að því fyrir þá flokka sem að því stóðu og verða vonandi í framtíðinni sífellt grænni, grænni en þeir eru núna. Aðrir sem studdu málið hafa líka haft sóma af því. Við verðum þó að muna að margt gott hæfileikafólk lagði að því grunn með hvítbók og frumvarpi og það hefur sennilega farið fram eitthvert víðtækasta samráð sem frumvarp hefur farið í á löggjafarþinginu. Það er dæmigert fyrir viðhorf Íslendinga til náttúru sinnar að þeim þykir vænt um hana og hún skiptir þá máli, um ekkert frumvarp hefur meira verið kvartað undan samráðsleysi. Þær tillögur sem liggja fyrir eru lagfæringar og betrumbætur á frumvarpinu, eftir umsögnum eftir máli gesta og eftir almennri umræðu. Margt væri um þær að segja sem ekki verður rakið hér en að lokum vil ég geta þess, og misnota hér tíma minn, forseti, að fyrir 3. umr. verða líka bornar upp tillögur til samþykktar sem eru afleiðing þess samkomulags sem hér tókst á undanförnu dægri til þess að tryggja afgreiðslu málsins á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Rétt er að um þetta mál hefur töluvert verið talað, bæði hér í þingsal og eins á öðrum vettvangi, innan nefndar og úti í samfélaginu. Það hefur tvímælalaust verið með umdeildustu málum þessa þings eins og hv. þingmenn þekkja. Mjög margir aðilar sem fjölluðu um frumvarpið, hagsmunaaðilar, áhugamannasamtök, útivistarsamtök, sveitarfélög, samtök í atvinnulífinu, opinberar stofnanir og fleiri, gagnrýndu ýmsa þætti þess harðlega. Þeir gagnrýndu að mikið skorti upp á að í undirbúningi hefði verið gætt samráðs og leitað samstöðu um þá niðurstöðu sem varð. Málið hefur farið í þann farveg að um það var gerð ákveðin sátt nú fyrir þessa atkvæðagreiðslu. Hún mun birtast við 3. umr. og því hyggst ég sitja hjá við þessa 

Virðulegi forseti. Hér er að mörgu leyti um mjög merkilegt frumvarp að ræða en búseta mín á skógi vöxnum bökkum Lagarfljótsins hefur kennt mér að meta fjölbreytni trjágróðurs. Mér finnst Guttormslundurinn frá 1904 með sínum hávöxnu, beinvöxnu lerkitrjám eins og besta heilsulind. Hugtakanotkunin „framandi“ um þessa íbúa landsins hugnast mér ekki vel þó að ég skilji vel hina alþjóðlegu skírskotun, þýðingin er vond. „Erlendar“ væri svo miklu betra. Ákveðnir fordómar gagnvart fjölbreytni og ræktun koma fram í hugtakanotkun frumvarpsins og ég skora á núverandi og framtíðarráðherra umhverfismála að vinna að því að brúa þá gjá sem mér finnst hafa myndast á milli skógræktarfólks og annars umhverfisverndarfólks í þessu landi, ekki síst með gætilegri orðræðu. Ég sé samt enga ástæðu til þess að greiða atkvæði gegn þessu máli en vil árétta þessar ábendingar mínar.

Virðulegi forseti. Ég vil við þetta tækifæri þakka hv. þm. Merði Árnasyni framsögumanni málsins og öllum þeim þingmönnum í stjórn og stjórnarandstöðu sem komu að málinu, bæði hér í umræðunni og inni í þingnefndinni. Ég vil þakka öllum þeim sem hafa sent inn ábendingar og umsagnir og bætt málið með þeim hætti og vil að endingu óska okkur öllum til hamingju með að hafa getað klárað þetta mál. Ég trúi því að þetta frumvarp og þessi nýju lög eigi eftir að verða okkur mikil lyftistöng í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Markmið þess frumvarps sem við erum að ræða um eru nokkuð sem er mikil sátt um meðal íslensku þjóðarinnar. Ég held að óhætt sé að segja að meginþorri Íslendinga, ef ekki allir, eru miklir náttúruunnendur og þykir vænt um sitt land. Mjög miður, virðulegi forseti, er að við sjáum þessa miklu óeiningu sem hefur komið fram sem verður að skrifast á þau vinnubrögð sem viðhöfð voru bæði við undirbúning og framsetningu málsins. Segja má að þó sé jákvætt að mjög mikið af fólki hefur bundist samtökum og unnið ötullega að því að gæta hagsmuna náttúrunnar og þjóðarinnar í þessu máli. Eins og mun koma fram varðandi 3. umr. eru ákveðnar breytingartillögur sem gera að verkum að þó er sátt um að klára málið núna en þær breytingartillögur eru mjög margar, 

Frú forseti. Umhverfis- og samgöngunefnd hafði þetta mál til umfjöllunar og fór vel yfir það. Við það komu fjölmargar athugasemdir frá ólíkum sjónarhornum og mikil gagnrýni bæði á efnistök málsins og samráðsleysið sem haft var við vinnslu þess. Samráðsleysi var við ýmsa aðila, bæði útivistarsamtök, jeppamenn, náttúrusamtök og fleiri. Framsóknarmenn telja að þetta mál hefði þurft að vinnast betur. Ákveðnar breytingar hafa orðið á því núna við atkvæðagreiðsluna og eins milli 2. og 3., en við teljum að málið hefði þurft að vinnast betur og vinnast í víðtækari sátt. Við munum því sitja hjá við afgreiðslu málsins bæði nú og við 3. umr. Ástæða þess að það kemur hér til lokaafgreiðslu er einkum og sér í lagi sú að gildistökuákvæði frumvarpsins hefur verið frestað um eitt ár og alveg ljóst er að á því ári þarf að leita víðtækara samráðs hvað þetta mál varðar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að styðja þær breytingar sem verið er að bera upp við þetta ágæta frumvarp sem er að mörgu leyti mikið framfaraspor. Ég vil á sama tíma lýsa áhyggjum mínum af því að mér er kunnugt um að á síðustu klukkustundum og sólarhringum hafa staðið yfir miklar samningaviðræður um málið. Ég fór fram á skrifstofu þingsins rétt fyrir þessa atkvæðagreiðslu og óskaði upplýsinga um þær breytingartillögur sem á að bera upp við 3. afgreiðslu þessa máls. Þær liggja ekki fyrir þannig að ég geri ráð fyrir að maður fái tóm til þess að fara vel yfir þær og fjalla um þær hér í þingsal. Ég geri fastlega ráð fyrir því að þingheimur ætli ekki að afgreiða breytingar á svo mikilsverðu máli á handahlaupum hérna á síðustu metrunum.

Virðulegur forseti. Hér eru greidd atkvæði um kísilver í landi Bakka, ívilnanir og uppbyggingu innviða vegna umræddrar atvinnustarfsemi. Um er að ræða verkefni sem býr yfir ýmsum kostum, tiltölulega mörg störf per megavatt og orkukost í nýtingarflokki rammaáætlunar. Ég vil þó að við þetta tækifæri komi fram að ég tel óásættanlegt að ráðist verði í virkjun í Bjarnarflagi án þess að fram fari nýtt umhverfismat eins og raunar Umhverfisstofnun og Náttúruverndarsamtök Íslands hafa lagt til. Mývatn og lífríki þess eru í húfi. Loks er að mínu mati um að ræða of rífleg framlög úr ríkissjóði til að ég geti stutt þessi mál. Ég mun sitja hjá við bæði málin.

Virðulegi forseti. Þau frumvörp sem við erum að fara að greiða atkvæði um eftir 2. umr., um uppbyggingu á kísilveri í landi Bakka í Norðurþingi, eru þannig að á vegum Landsvirkjunar hefur því verið lýst yfir að þetta sé framtíðarsvæði til virkjana, enda hefur þeim svæðum verið raðað í nýtingarflokk samkvæmt nýsamþykktri rammaáætlun og er unnið eftir því. Landsvirkjun beinir öllum áhugasömum fjárfestum sem vilja byggja upp atvinnustarfsemi norður, í Norðurþing, á það svæði sem þar er. Lengi hefur staðið til að byggja upp og loksins er það komið hér, þetta eitthvað annað sem hefur oft verið talað um. Við erum að greiða atkvæði um þá ívilnunarsamninga sem hefur verið farið yfir og þeir margræddir. Menn geta haft alls konar skoðanir á þeim, hvort það er of mikið í lagt eða hvað. Ég hygg að leggja þurfi meira í núna vegna efnahagsástands í heiminum, en ég er líka sannfærður um, virðulegi forseti, 

Forseti. Ég tók til máls í 1. umr. um bæði frumvörpin og lýsti nokkrum atriðum sem ég taldi að atvinnuveganefnd, sem hafði málið til umfjöllunar, ætti að fara betur í. Ég komst að því mér til harms að nefndin hafði ekki gert það og afgreiddi málið á furðuskömmum tíma með þriggja daga umsagnarfresti án þess að gæta að þeim ábendingum sem ég og aðrir höfðum í þeim málum. Ég ætla að rekja það örlítið betur en tækifæri er til hér í 3. umr. um málið, en þetta veldur því að ég tel ekki mögulegt að styðja málið og ætla að greiða atkvæði gegn því.

Frú forseti. Sporin hræða í þessum efnum. Á undanförnum áratugum höfum við séð dæmi um að orkuauðlindir hafa verið notaðar til staðbundinnar atvinnuuppbyggingar. Við sjáum mikinn skaða á umhverfinu í kjölfarið vegna óvandaðra vinnubragða í þeim efnum og við sjáum orkusölu sem skilar jafnvel Landsvirkjun eða Orkuveitu Reykjavíkur litlum sem engum arði, stendur varla undir fjármagnskostnaði, þannig að sporin hræða. Mér finnst ákaflega bagalegt hvað málið kemur seint inn í þingið og að öllum stóru spurningunum sem blasa við vegna þess að sporin hræða sé ekki svarað. Verður arður af orkusölunni? Hver verða umhverfisáhrifin? Við þingmenn Bjartar framtíðar getum því ekki stutt málin tvö 

Frú forseti. Þetta frumvarp til laga um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi felur fyrst og fremst í sér beinan ríkisstuðning við þá erlendu atvinnuuppbygginu sem þarna er ráðgerð, afslátt á almennum gjöldum sem fyrirtæki og atvinnurekstur í landinu verða að greiða almennt hvað varðar t.d. tekjuskatt, stimpilgjöld, afslátt á fasteignagjöldum, undanþágu af tryggingagjaldi og frávik frá sköttum og gjöldum í allmörg ár. Mér finnst alveg fráleitt að samþykkja frumvarp með þeim gríðarlegu ríkisívilnunum fyrir utan umhverfisáhættuna sem er verið að taka. Ég verð að segja það frá hjarta mínu að mér finnst dapurt ef þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru flutningsmenn að slíku frumvarpi. 
            

Frú forseti. Við ræðum um framkvæmdir, ekki get ég verið á móti því. Við ræðum um skattalækkanir, ekki get ég verið á móti því. Við ræðum um eitthvað að gerast, ekki get ég verið á móti því. Svo ræðir hugsanlega einhver um umhverfisáhrif. Maður veit að fyrirtæki landsins eru að sligast undan sköttum. Fyrirtæki og heimili landsins eru að sligast undan sköttum þessarar hæstv. ríkisstjórnar og sú mismunun sem kemur fram hér er ótrúleg. Það eru undanþágur fyrir viss fyrirtæki í vissu kjördæmi og þess vegna get ég ekki greitt atkvæði með frumvarpinu. Ég get hvorki verið með því né á móti og mun sitja hjá. Ég minni á í hvaða kjördæmi þetta er og hver er ráðherra úr því kjördæmi. 

Forseti. Ég vek athygli á því að ég var sú fyrsta sem sló hér í og ég er þingflokksformaður Hreyfingarinnar. Það er alveg makalaust hvernig þingforseti lætur eins og kjáni.  Mér finnst skömm að því að sitja á þessu þingi með enn eitt málið sem er þess eðlis að umræða þarf að fara fram um það í samfélaginu og þið ætlið bara að keyra það í gegn til þess að hæstv. ráðherra geti fengið fleiri atkvæði.

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta hófs í orðavali.

Frú forseti. Í mörg ár höfum við rætt um atvinnuuppbyggingu í landi Bakka í Norðurþingi og við framsóknarmenn höfum allan þann tíma stutt einarðlega við bakið á þeim áformum. Við höfum líka á þessu kjörtímabili talað mikið um skort á atvinnuuppbyggingu almennt í íslensku samfélagi. Þess vegna er mikið fagnaðarefni að ganga til atkvæðagreiðslu um uppbyggingu kísilvers í landi Bakka við Húsavík sem mun skapa fjöldann allan af störfum í Þingeyjarsýslum og á Norðurlandi eystra. Ég hef setið á Alþingi í 10 ár og þau mál hefur oft og iðulega borið á góma á Alþingi, þ.e. atvinnumál á því landsvæði. Við sjáum nú til lands, við sjáum vonandi til þeirra tíma þegar störfum fer að fjölga á því landsvæði sem hefur háð mikla varnarbaráttu á undangengnum árum. Það er með mikilli gleði sem ég segi já við frumvarpinu í síðustu ræðu minni á Alþingi 

Virðulegi forseti. Við erum greiða atkvæði um atvinnuuppbyggingarverkefni sem er í fullu samræmi við rammaáætlun. Það hefur verið lengi í vinnslu og er unnið í góðri sátt allra aðila. Það er til þess fallið styrkja byggðarlag þar sem fólksfækkun hefur verið umtalsverð um nokkurt árabil. Það styrkir þá innviði sem fyrir eru í samfélaginu og fámennið fer illa með. Það væri gott ef ívilnanirnar hefðu getað verið innan þeirrar rammalöggjafar sem er í gildi en efnahagsástandið í heiminum og frumkvöðulshlutverk þessa verkefnis á nýju svæði kallar á heldur meiri ívilnanir en ramminn segir til um. Ég gleðst yfir því að fá að taka þátt í að afgreiða þennan fyrsta langþráða áfanga atvinnuuppbyggingar á Bakka.

Virðulegi forseti. Það er jákvætt að hæstv. ríkisstjórn hafi loksins áttað sig á því að til þess að efla fjárfestingu og atvinnuuppbyggingu þarf að lækka skatta. Það er hins vegar verra að bara megi gera það á einu landsvæði, á Norðurlandi í kjördæmi hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Auðvitað skal gæta jafnræðis og að sjálfsögðu væri best að lækka skatta á öll fyrirtæki í landinu. Það er hins vegar sjálfsögð krafa í ljósi þess að það stefnir í að frumvarpið verði samþykkt að ríkið veiti sambærilegan stuðning við atvinnuuppbyggingu og atvinnuverkefni annars staðar á landinu, til að mynda á Suðurnesjunum og nefni ég þar álverið í Helguvík sem dæmi. Yfirlýsingar einstakra ráðherra eða þingmanna um stuðning við það verkefni eru algjörlega marklausar á þessum tímapunkti, aðeins frumvarp sem hefði verið lagt fyrir þingið til samþykktar hefði dugað til þess að ríkisstjórnin gæti rekið af sér slyðruorðið 

Virðulegi forseti. Ívilnanafrumvörpin um uppbyggingu iðnaðar og iðjuvera á Bakka við Húsavík opna á mikla uppbyggingu á þessu svæði og eru mikil fagnaðarefni. Til að vera samkvæm sjálfri sér og til að fulls jafnræðis sé gætt setti ríkisstjórnin af stað samningaferli um sambærilegar ívilnanir á iðnaðarsvæðinu í Helguvík. Þeirri vinnu miðar vel og er hún langt komin eins og fram hefur komið í máli hæstv. fjármálaráðherra. Þessi mál og þessar ívilnanir við uppbyggingu iðnaðar og iðjuvera á iðnaðarsvæðunum, bæði norðan heiða og sunnan, eru stórbrotin byggðaverkefni sem munu skila okkur miklum árangri, mörgum störfum og því að atvinnuþróun á svæðum sem hafa átt erfitt uppdráttar verður snúið í mikla sókn. Þar mun störfum fjölga mjög á næstu missirum í kjölfarið á ívilnunarsamningunum og iðnaðaruppbyggingunni og því segi ég að sjálfsögðu já við þessu máli.

Virðulegi forseti. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hefur fært þau rök fyrir skattalækkunum og gjaldaaffellingu í þessu máli að hér sé um að ræða kalt landsvæði og því þurfi alveg sérstakt átak til. Virðulegi forseti. Þannig háttar til á Íslandi að atvinnuvegafjárfestingin, sem er svo gríðarlega mikilvæg, hefur ekki náð sér á strik og það bendir ýmislegt til þess og hefur komið fram í Hagtölum og í öðrum rannsóknum að á þessu ári muni jafnvel draga úr fjárfestingu atvinnulífsins á Íslandi. Virðulegi forseti, það má því halda því fram, ef menn halda sig við myndlíkingu hæstv. ráðherra, að Ísland sé kalt land. Ágætt er með þessa ríkisstjórn að þegar hún sest niður og skoðar eitt afmarkað mál sér hún að til þess að fjárfestingin fari af stað þarf að lækka gjöld og álögur. Ég get tekið undir með hæstv. umhverfisráðherra að nokkuð mikið af fjármunum rennur úr ríkissjóði í þetta mál. Sökum þess að málið stendur þannig af sér að það hefur þó í för með sér atvinnuuppbyggingu og fjárfestingu í landi þar sem allt er frosið, 

Frú forseti. Ég fagna því að geta afgreitt út af borðinu í eitt skipti fyrir öll stórkarlaleg áform um 350 þús. tonna álver á Bakka við Húsavík með tilheyrandi óafturkræfum umhverfisspjöllum. Við Vinstri græn höfum oft verið ásökuð um að kalla eftir því sem er „eitthvað annað“ og hér er eitthvað annað á borðum, hóflegt iðjuver, kísilver í landi Bakka sem hefur ýmsa kosti. Frú forseti. Ég styð þriðja málið um uppbyggingu innviða á þessu svæði en ég geri það með þeim fyrirvara að ekki verði farið í orkuöflun í Bjarnarflagi við Mývatn án undangengins endurtekins umhverfismats. Ég treysti því að það verði ekki gert. Ég get hins vegar ekki stutt fjárfestingarsamninginn og ívilnanasamninginn sem er mál 2 og sit hjá við afgreiðslu þess máls.

Forseti. Ég vil minna hv. þingmenn á það að ástæðulaust er að hafa mörg hávær húrrahróp fyrr en við erum búin að sjá árangur af þeim aðgerðum sem hér á að grípa til. Það er langur vegur í að framkvæmdir hefjist en vissulega er ástæða til þess að fagna því að fjögurra ára gömul fyrirheit í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins um að ryðja úr vegi öllum hindrunum fyrir uppbyggingu orkufreks iðnaðar eru loksins að rætast. Klárt mál er að hér er kallað eftir því að kjördæmi tækifæranna, Norðausturkjördæmi, geti lagt gott til þjóðarbúskaparins. Við í Norðausturkjördæmi gerum það með heilum hug og erum stolt af því að leggja gott til þjóðarframleiðslunnar og vaxtar hennar. Menn finna sér í þessum umræðum yfirleitt margt til afsökunar til þess að forðast að þurfa að taka ákvörðun. Ég get ekki látið hjá líða að nefna að einhver aumasta afsökunin sem ég hef heyrt kom hér í kvöld frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni sem hafði þær mestar athugasemdir við áformin að orka væri nýtt til staðbundinnar uppbyggingar. Hvernig getur öðruvísi verið háttað til en að orka sé 

Virðulegi forseti. Þetta hefði getað verið ánægjuleg stund nú á síðustu mínútum kjörtímabilsins við að veita uppbyggingu í efnahagslífinu brautargengi með samþykkt laga sem hvetja til fjárfestingar og atvinnusköpunar. Það gerir þessa stund að vísu ánægjulega að ríkisstjórnarflokkarnir viðurkenna með frumvarpinu um kísilver á Bakka að skattstefna þeirra sjálfra, sem þeir hafa ekki hikað við að bjóða almenningi, einstaklingum og fyrirtækjum, er dragbítur á uppbyggingu í atvinnulífi og endurreisn efnahagslífsins. Með frumvarpi þessu er einu fyrirtæki gefinn verulegur afsláttur af öllum þeim sköttum sem ríkisstjórnin kaus að hækka á þessu kjörtímabili að ógleymdum sköttunum sem ríkisstjórnin fann upp í nafni umhverfisverndar. Norðan heiða verða ekki innheimtir neinir mengunarskattar. Ég fagna alltaf skattalækkunum, hvaðan sem þær koma, en þetta frumvarp felur ekki í sér skattalækkun og það hefur ekki í för með sér almenna uppbyggingu í atvinnulífinu. 

Frú forseti. Það mál sem við greiðum hér atkvæði um er síður en svo að detta af himnum ofan. Síðan ljóst varð að ekki yrði byggt stórt álver í landi Bakka hjá Húsavík fór þessi ríkisstjórn á fullt með sveitarfélögunum fyrir norðan í að vinna að því að hefja atvinnuuppbyggingu byggða á orkuöfluninni sem þar var að fara af stað. Við erum að sjá árangurinn hér, ljóst er að af þessu verður. Það er gott fyrir Ísland allt, en það er líka gott fyrir þetta svæði. Það er ekki góð þróun í atvinnuuppbyggingu að landið er að sporðreisast og mikilvægt er fyrir okkur öll að styðja við atvinnuuppbyggingu víðar um land en eingöngu hér á suðvesturhorninu. Virðulegi forseti, þess vegna styð ég þetta mál af heilum hug. Mikilvægt er að koma með stuðning til uppbyggingar innviða vegna þess að þarna er verið að brjóta og nema nýtt land til iðnaðaruppbyggingar. Þess vegna er þetta gert með þessum hætti og mikilvægt að styðja vel við það. Þetta er 

Frú forseti. Við greiðum atkvæði hér á eftir um þátttöku ríkisins í uppbyggingu tiltekinna innviða í þágu atvinnuuppbyggingar á norðaustanverðu landinu. Ég trúi því að þegar allt er saman metið sé um framfaramál að ræða. Með þessu kemur ný tegund iðnaðar inn í landið og nýr valkostur skapast fyrir staðsetningu lítilla og meðalstórra iðnfyrirtækja. Byggða- og þjóðhagsáhrif þessarar fjárfestingar eru tvímælalaust jákvæð og margt fleira mætti til nefna. Í ljósi þess að ég hef þá sannfæringu að hér sé um gott mál að ræða þá mæli ég að sjálfsögðu með því að menn styðji það og það gerir mér létt að leiða hjá mér ódýr ummæli í minn garð.

Frú forseti. Í sjálfu sér er erfitt að vera á móti uppbyggingu á samgöngumannvirkjum en það sem hér er verið að leggja til er að ríkið ráðist í sérstaka stækkun hafnar í Húsavík og vegtengingar í tengslum við stóriðjuáform sem þar eru. Þetta eru samgöngumannvirki sem eru á vegáætlun en ekki á samgönguáætlun. Þarna er aftur verið að taka stór samgöngumannvirki út úr þeirri samgönguáætlun sem Alþingi almennt samþykkir fyrir þessar framkvæmdir í landinu. Hvað mega Vestfirðingar segja? Hvað mega þeir sem bíða eftir stórum samgöngumannvirkjum segja þegar í annað skipti eru tekin út úr samgöngu- og vegáætlun og hafnaráætlun stór verkefni sem í þessu tilviki eru hluti af stóriðjuuppbyggingu þarna? Mér finnast þetta forkastanleg vinnubrögð gagnvart Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég vil bara segja nokkur orð um þessi mál sem hér eru til umfjöllunar. Hvenær hafa almennir þingmenn haft tækifæri til þess að koma að umfjöllun þessa máls? Hvernig stendur á því að ekki hefur verið gefið tóm til þess að taka umræðu hérna í þingsal af einhverju viti til að menn geti fengið svör við spurningum? Og hvaða grænu flokkar í veröldinni mundu afgreiða svona mál með þeim flýti sem hér er verið að gera? Hvar er græni liturinn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði? Hvar er græni liturinn í Samfylkingunni í þessu máli? Hv. þm. Mörður Árnason virðist standa einn og óstuddur í þessu. Áhyggjuefni er að menn skuli vera að koma fram með þessum hætti í máli sem skiptir auðvitað máli fyrir það svæði sem hér um ræðir. En að ekki skuli vera hægt að taka almennilega umræðu hér í þingsal um það er skammarlegt.

Frú forseti. Landspítali – háskólasjúkrahús er móðurskip íslenska heilbrigðiskerfisins. Með þessu frumvarpi færumst við nær markmiðinu um nýjan Landspítala sem mun auka öryggi sjúklinga, bæta starfsumhverfi og auka rekstrarhagræði. Með samþykki þessa frumvarps hæstv. fjármálaráðherra Katrínar Júlíusdóttur styrkjum við stoðir hins opinbera heilbrigðiskerfis. Frú forseti. Sem jafnaðarmaður er ég stolt að geta sagt já við frumvarpi sem þessu.

Frú forseti. Ég fagna því að málið er að komast á þennan rekspöl. Ég setti mig vel inn í það eftir því sem ég gat á sínum tíma þegar áform voru til skoðunar um það hvernig væri best leyst úr húsnæðismálum Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég sannfærðist um að það væri rétt ákvörðun að byggja á þeim stað sem hér stendur til og ég sannfærðist líka um að sá valkostur væri ekki í boði að leggja ekki upp framtíðarúrlausn í þessum málum. Við ætlum okkur að hafa gott, vel búið móðursjúkrahús sem kjarnann í heilbrigðisþjónustu okkar og við eigum ekki annan valkost en að takast á við að endurnýja húsakost Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég fagna því einnig að hér er lagt til að sjálf aðalbyggingin færist yfir í opinbera framkvæmd. Ég tel að það sé rétt mat á aðstæðum og lýsi eindregnum stuðningi við að þessum áformum verði fram haldið.

Hæstv. forseti. Ég tel að við séum hér að stíga gríðarlega mikilvægt skref í áttina að betri heilbrigðisþjónustu sem að vísu hefur verið gríðarlega góð hér á Íslandi en þarf að festa í sessi. Það hefur legið fyrir í nokkuð langan tíma að fara þurfi í endurnýjun á húsnæði fyrir flaggskip okkar í heilbrigðisþjónustu, flaggskip sem þjónustar alla, allt landið, bæði landsbyggð og höfuðborg. Ég fagna því að við náum þeim áfanga hér. Það hefur komið fram að þetta gagnast fyrst og fremst þeim sem þurfa að nota þjónustuna en ekki síður starfsfólkinu. Þetta eykur öryggi og gefur okkur tækifæri til þess að sinna betur tækninýjungum í þeirri heilbrigðisþjónustu sem veitt er. Þetta kemur til viðbótar við það að okkur hefur tekist að setja meira fjármagn til tækjakaupa til þessarar mikilvægu stofnunar okkar. Ég fagna því að við séum að stíga þetta stóra skref í dag.

Frú forseti. Það hefur legið fyrir um nokkurt skeið að húsakostur Landspítalans er úreltur, hentar ekki Landspítalanum. Hver dagur sem líður í þessum húsakosti felur í sér mikla sóun; sóun á fé, sóun á vinnuframlagi, hæfileikum og tíma. Það er orðið gríðarlega aðkallandi að reisa nýja byggingu fyrir Landspítalann og í því felst í raun og veru sparnaður í rekstri spítalans sem við getum síðan nýtt til að bæta þjónustuna. Það er í rauninni sorglegt að við höfum ekki hafist handa við þetta verk miklu fyrr, þetta hefur tekið allt of langan tíma. En ég fagna því að við ætlum að gera þetta núna. Auðvitað þarf að gera miklu fleira líka. Það þarf að byggja upp heilsugæsluna til að létta álaginu af spítalanum. Það þarf að byggja upp hjúkrunarrými. Það þarf að byggja upp heilbrigðisstofnanir úti á landi. Auðvitað megum við ekki missa sjónar af heildarverkefninu, en þetta er gríðarlega mikilvægt skref og löngu tímabært.

Virðulegur forseti. Ég hef fylgst með þessu máli mjög lengi og tel að um það hafi ríkt frekar góð þverpólitísk samstaða. Ég tel mikilvægt að þetta nýja þjóðarsjúkrahús rísi og það sem fyrst og mun gera það sem ég get til að greiða fyrir því. Ég styð eindregið að málið klárist og nýtt sjúkrahús rísi til að þjóna öllum landsmönnum, alls ekki bara þeim sem eru á höfuðborgarsvæðinu heldur landsmönnum öllum, því að þetta verður þjóðarsjúkrahús.

Virðulegi forseti. Það er löngu tímabært að bæta húsakost Landspítala – háskólasjúkrahúss, ég þekki það af eigin raun sem starfsmaður þeirrar merku stofnunar. Ég vil þess vegna fagna því að ráðist er í þessa aðgerð núna, þ.e. að færa framkvæmdina yfir í opinbert hlutafélag, opinbert verkefni. Það verður til þess að þeir sem stjórna og fara hér með velferðarmál geta fylgst með því að þarna verði allt gert eins og best verður á kosið, og ég treysti síðan starfsmönnum sjúkrahússins best til að líta eftir að svo verði gert. Þetta verður til þess að við getum veitt þá þjónustu sem þarf að veita á 21. öld þannig að ég fagna þessu sérstaklega.

Frú forseti. Það er furðulegt að heyra ræður þeirra sem hafa skýrt atkvæði sitt. Það er ekkert verið að gera neitt. Það er verið að hverfa frá því að hafa framkvæmdina í einkaframkvæmd og færa hana yfir í hefðbundna opinbera framkvæmd. Ég styð það. En það er ekkert verið að gera. Í greinargerð frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins stendur: „Í lögfestingunni felst þó ekki ákvörðun Alþingis um að heimila framkvæmdirnar né að veita fjárheimild til þeirra.“ Það er ekkert sem gerist fyrr en við tökum þá ákvörðun í fjárlögum eða fjáraukalögum að byggja eitt stykki sjúkrahús. Þá skulum við setja í það 40 milljarða að lágmarki í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þangað til gerist ekki neitt. Það er ekkert að gerast, frú forseti. En ég er sammála þessari breytingu, þessari litlu breytingu.

Frú forseti. Hér er mikið að gerast, loksins. Ég fagna því sannarlega vegna þess að ekki má lengur dragast að hefja uppbyggingu nýs Landspítala. Það er dýrt að vera fátækur. Menn tala um að þetta kosti 30, 40 milljarða, en á hverju ári sem við gerum ekki neitt borgum við 3 milljarða í reksturinn að óþörfu. 

Virðulegi forseti. Í miðri kreppunni 1930 reistum við það móðurhús sem nú stendur sem hluti af Landspítalanum. Það er því vel við hæfi að nú þegar við erum að rísa eftir þá kreppu sem við lentum í 2008 færum við notendum heilbrigðisþjónustunnar, starfsfólki Landspítalans og þjóðinni allri þetta frábæra tækifæri til að reisa nýjan Landspítala og koma móðurskipi íslenskrar heilbrigðisþjónustu í höfn.

Frú forseti. Þúsundir landsmanna eiga frábærri heilbrigðisþjónustu Landspítala – háskólasjúkrahúss líf sitt að launa. Á bak við þau áform sem hér eru samþykkt er mikill stuðningur um allt samfélagið. Landspítalinn er kjölfestan í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Hér er verið að ráðast í mestu og stórbrotnustu fjárfestingar í opinberri heilbrigðisþjónustu sem Íslendingar hafa ráðist í. Það er mikið gæfuspor að snúa þessu yfir í opinbera framkvæmd. Þetta mál styð ég heils hugar. Það er mjög jákvætt að við getum lokið þessu máli, gert að lögum áður en þetta Alþingi skilar sínum störfum.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að hér er ekki verið að samþykkja fjárheimildir til byggingar Landspítalans séu einhverjir að láta sig dreyma um það. Það er tekið við afgreiðslu fjárlaga, þannig að það er blekking að halda því fram að þetta frumvarp feli það í sér.  
             Ég vil minna á, frú forseti, að þótt nauðsynlegt sé að bæta byggingar og aðstöðu Landspítalans er það líka tengt því að hér verði flugvöllurinn varanlega í Vatnsmýrinni þannig að við séum ekki stöðugt að taka þá umræðu að flytja eigi flugvöllinn. Það er fasttengt saman, bygging háskólasjúkrahúss og flugvallarins. 
             Ég vil líka minna á að sjúkrahús úti um land, hvort sem er í Reykjanesbæ, Akranesi, Akureyri, Sauðárkróki, Ísafirði o.s.frv.,  
             Frú forseti. Ég er líka á móti því að það sé að verið að einkavæða þessa byggingu. Ríkið byggir hana og leggur til 

Virðulegi forseti. Ég hef lengi verið stuðningsmaður þess að við Íslendingar byggðum okkur nýjan Landspítala, kjölfestu í heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Starfsfólkið á það skilið. Það húsnæði sem við erum í núna er engan veginn samboðið nútímaheilbrigðisþjónustu. Ég ber hins vegar þá von í brjósti að innan ekki allt of langs tíma verði fjárreiðulögum breytt á Alþingi þannig að okkur gefist tækifæri til að fara þá leið sem er fljótvirkust til að byggja Landspítala, þ.e. að taka lán til langs tíma hjá lífeyrissjóðum, sem eru með 155 milljarða á ári sem þeir þurfa að koma út hjá sér til fjárfestinga og ríkissjóði sem besti lántakandinn að því og fær líka bestu kjörin, til að flýta þeirri framkvæmd sem þarf til að byggja Landspítalann á þremur, fjórum, fimm árum. Virðulegi forseti. Með því að breyta fjárreiðulögum gefst tækifæri til að eignfæra spítalann í reikningum Landspítalans. Þá er komin leið til að fara þá leið sem ég er að gera hér að umtalsefni, þ.e. að geta gert það með lánveitingum frá lífeyrissjóðum sem eru lífeyrissjóðir  Virðulegi forseti. Ég skil hins vegar ekki það sem flýtur yfir og kvíslast hér um ganga að  
            

Virðulegi forseti. Landspítalinn þarf góðan húsakost. Ég held að allir séu sammála um það. Við þurfum að taka þá umræðu og taka hana heildstætt. Ég var stuðningsmaður þess að fara í byggingu nýs spítala þegar ég taldi okkur hafa efni á því, þegar við áttum peninga í sjóði fyrir þeirri framkvæmd. Nú eigum við ekki þann pening og við þurfum að taka hann að láni. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði að það væri dýrt að vera fátækur, það er ákveðinn sannleikur fólginn í því. Það hafa starfsmenn og notendur heilbrigðisþjónustu víða um land fundið allt of mikið á eigin skinni á síðustu missirum. Ég tek undir með hv. þm. Pétri Blöndal um að það séu misvísandi skilaboð fólgin í því frumvarpi sem hér liggur til grundvallar. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins ítrekar að ekki sé verið að skuldbinda ríkissjóð, en hér kemur hver þingmaðurinn á fætur öðrum og 

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist að heyra í hv. þingmönnum koma hver á fætur öðrum og lýsa því yfir að nú sé verið að hefja byggingu á nýjum Landspítala. Frumvarpið sem hér liggur fyrir og er verið að fara að greiða atkvæði um er í raun og veru sáraeinfalt; það er verið að breyta því hvernig fjármögnun verður háttað. Það er ekki verið að taka neina ákvörðun. Við erum engu nær því að byrja byggingu á nýjum Landspítala. Það er því hreinn og klár blekkingarleikur sem við höfum orðið vitni að hér hjá mörgum þingmönnum sem halda því fram að hér sé fyrir tilstilli ríkisstjórnarinnar verið að fara að byggja nýjan Landspítala. Ég gat ekki orða bundist og varð að koma upp og benda á þá staðreyndavillu sem hér er verið að halda fram. 
            

Virðulegi forseti. Hér er verið að rökstyðja stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala þar sem ríkið eigi ekki fjármagn til að byggja nýjan Landspítala. Virðulegi forseti. Ég veit ekki betur en að ríkið eigi 30% af eignum lífeyrissjóðanna. Eignir lífeyrissjóðanna eru 2.400 milljarðar. Þarna eru 720 milljarðar. Af hverju tökum við ekki bara þá peninga og hættum við að stofna sérstakt opinbert hlutafélag, skattleggjum lífeyrissjóðina og notum þá peninga, m.a. til þess að byggja nýjan Landspítala?

Virðulegi forseti. Atkvæðaskýringarnar sem hér hafa verið eru kannski birtingarmynd þess sem hefur verið í umræðunni um nýjan Landspítala. Hér koma hv. stjórnarliðar upp og fagna því að nú eigi að byggja nýjan spítala. Því miður erum við ekki komin á þann stað. Það er skynsamlegt að byggja nýjan spítala vegna þess að það er hagkvæmt og líka nauðsynlegt. Það hefur hins vegar algjörlega vantað pólitíska forustu í þetta mál á kjörtímabilinu. Hér er svo sannarlega verið að stíga eitt skref, virðulegi forseti, 

Frú forseti. Þótt ég styðji þetta mál við lokaatkvæðagreiðslu vil ég samt gera sterkan fyrirvara við þær breytingar sem hér er verið að gera á stöðu landbúnaðarháskólanna og landbúnaðarmenntunar í landinu. Það hefur verið afar farsælt á undanförnum áratugum að hafa nána tengingu og samstarf á milli landbúnaðarfræðslunnar og atvinnugreinarinnar. Það var tryggt í búfræðslulögum. Núna er verið að slíta þau tengsl sem þarna voru bundin. Frú forseti. Ég tel það mjög óheppilegt og óskynsamlegt og sýnir kannski ákveðna firringu frá þeim sem flytja þetta mál gagnvart starfsmenntun og tengingu við atvinnulífið í landinu.  Frú forseti. Ég bendi á hversu varasamt þetta er og vara við því, en treysti því samt við samþykkt þessara nýju laga að menn finni leið til að halda þessum góðu tengslum. Ég styð málið eins og ég hef áður sagt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil skýra frá því að ég segi já við þessa atkvæðagreiðslu. Ég sé að hér í salnum eru greinilega margir framfarasinnaðir hv. þingmenn sem sjá fram á nauðsyn þess að efla samstarf skóla og samræma lagaumhverfi, þeirra á meðal hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Ég segi já við þessu.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði með þessu frumvarpi og minni á að þetta er lokahnykkurinn á því að setja heildstæð lög um fjölmiðla, sem er í raun og veru mjög stór áfangi hjá þessu þingi. Ég er þakklát fyrir að við höfum lokið þessari vinnu, en minni hv. þingmann á að samkvæmt þessum lögum á endurskoðun þeirra að hefjast 2014. Hv. þingmenn munu því líka hafa eitthvað að ræða á næsta kjörtímabili hvað varðar fjölmiðla. En hér má segja að þeirri vinnu sé lokið að setja fyrstu heildarlögin um fjölmiðla á Íslandi. 
            

Virðulegur forseti. Níu af næstu tíu málum á dagskránni eru afgreidd af hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það er óþarfi að eyða tíma þingmanna í atkvæðaskýringar um þau, enda eins og oft áður fremur góð samstaða um afgreiðslu þeirra úr nefndinni. Ég þakka hv. nefndarmönnum gott samstarf á kjörtímabilinu.

Virðulegi forseti. Í dag getur Fjármálaeftirlitið bannað aðila sem á a.m.k. 10% eignarhlut að eiga banka upplýsi hann ekki um það hver sé raunverulegur eigandi. Breytingartillaga mín gengur lengra og nær til allra aðila sem eiga a.m.k. 1% í fjármálafyrirtæki og af þeim verður krafist að þeir upplýsi um raunverulega eigendur. Tillagan er sett fram til að neyða vogunarsjóði og hrægammasjóði, sem eru í dag meirihlutaeigendur í tveimur af þremur viðskiptabönkum, til þess að selja hlut sinn á hrakvirði. Einkenni hrægammasjóða er falið eignarhald og virðulegi forseti, bankar eiga ekki að vera í eigu hrægammasjóða sem hafa það eitt að markmiði að hámarka skammtímagróða með innheimtuhörku.

Frú forseti. Þessi hugmynd er ágæt og vel meint, en ekki er búið að kanna áhrif hennar á samskipti íslenskra fyrirtækja við erlend fyrirtæki sem hugsanlega vilja fjárfesta á Íslandi. Ég sakna þess að hv. nefnd fór ekki nægilega vel í gegnum þetta mál til að útiloka að svona hugmyndir mundu ekki stöðva fjárfestingar erlendra aðila í innlendum fyrirtækjum, sérstaklega fjármálafyrirtækjum. Þá er ég ekki að tala um vogunarsjóði heldur bara venjuleg, eðlileg erlend fyrirtæki. Þetta var ekki rætt og vegna þess arna get ég því miður ekki greitt tillögunni atkvæði mitt, en hugmyndin er vel meint.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta kærlega fyrir og staðfesti hér með hina miklu mildi forseta að leyfa mér að tjá mig um þetta mál. Ég tel nákvæmlega eins og hv. þm. Pétur Blöndal að þessi tillaga sé vel meint. Eins og kom fram í máli formanns efnahags- og viðskiptanefndar hefur verið mikil samstaða í nefndinni um að tryggja að upplýst sé um eignarhald þeirra sem eiga meira en 1% í fjármálafyrirtækjum. Við 2. umr. voru lagðar til ákveðnar breytingar á lögunum til að reyna að tryggja það. Ég tel mjög brýnt að við sjáum hver reynslan verður af þeirri lagabreytingu, en ítreka að mjög mikilvægt er að fylgjast með því hvort reynt verður að fara á svig við þau lög og þau skilaboð sem við erum að senda frá Alþingi um að það eigi að liggja fyrir hverjir það eru sem eiga fjármálafyrirtækin, hvaða einstaklingar það eru sem eiga hlut í fjármálafyrirtækjum. Það er það sem þingið er að reyna að gera hér. Það er það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir er að gera með breytingartillögu 

Frú forseti. Ég vil fagna gildistöku eða lögtöku þessa frumvarps. Hér er eitt af fjölmörgum málum sem orðið hafa að lögum á kjörtímabilinu sem snúa að því að gera samgöngurnar grænni og umhverfisvænni og stuðla að orkuskiptum í samgöngum og almennt í okkar búskap. Það má nefna þar upptöku losunaraðferða við skattlagningu umferðarinnar, bifreiðagjöld og annað því um líkt, kolefnisgjöld, ívilnanir vegna vistvænna orkugjafa o.s.frv. Ég fagna því að atvinnuveganefnd kaus að ganga heldur ákveðnar fram ef eitthvað var en í frumvarpinu sjálfu. Ég tel okkur ekkert að vanbúnaði og ekki seinna vænna að við höldum inn í nútímann í þessum efnum eins og flestöll nálæg lönd hafa þegar gert á undan okkur.

Frú forseti. Ég greiði hér atkvæði um mikilvægt mál, en ríkisstjórnin hefur allt þetta kjörtímabil verið í glímu við lífeyrissjóðina um að færa þeim sem eru með svokölluð lánsveð sömu úrræði og þeim sem ekki eru með slík veð. Það hefur reynst þrautin þyngri. Við erum engu að síður ekki hætt. Ég og þessi ríkisstjórn munum berjast fram á okkar síðasta dag fyrir réttarbótum og varanlegum úrbótum fyrir þennan hóp. En þangað til finnst okkur mikilvægt að nýta það tækifæri og það svigrúm sem skapast á fjárlagalið vaxtabótanna til að færa honum auknar vaxtabætur vegna ársins 2012. Það skiptir máli vegna þess að þessi hópur er með hærri og þyngri greiðslubyrði vegna þess að hann hefur ekki getað nýtt sér sömu úrræði og aðrir lánþegar í landinu. Þess vegna, frú forseti, er mikilvægt að um þetta ríki samstaða þannig að við getum mætt þessum hópi sem þarf svo sannarlega á þessum fjármunum að halda.

Virðulegi forseti. Ég get ekki stutt þetta mál. Þetta er enn einn plásturinn frá stjórnvöldum, en þannig hefur aðferðafræði stjórnvalda verið við að taka á skuldavanda heimilanna. Eins og kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra er þetta ekki varanleg lausn á vanda þeirra sem eru með lánsveð heldur einskiptisaðgerð sem mun hugsanlega hjálpa ungum barnafjölskyldum að kaupa barnavagn eða bleiu í staðinn fyrir að taka á vanda þeirra á varanlegan máta. Ég vil líka fá að nota tækifærið og lýsa yfir miklum áhyggjum okkar framsóknarmanna á því að hæstv. fjármálaráðherra sé mögulega komin langt fram úr sér hvað varðar hugsanlega samninga við kröfuhafa vegna uppgjörs föllnu bankanna. Árangurinn af þeim samningaviðræðum sem stjórnvöld hafa staðið í á kjörtímabilinu hefur ekki verið mikill og hér þurfa menn að gæta sín.

Virðulegi forseti. Það er við hæfi að síðasta ræða mín á þingi fjalli um skuldaúrræði ríkisstjórnarinnar. Hér erum við að koma til móts við þann hóp sem kom verst út úr hruninu og að samþykkja sérstakar vaxtabætur til hans. Bæturnar munu hins vegar ekki leysa vanda lánsveðshópsins og þær fela í sér uppgjöf gagnvart lífeyrissjóðunum sem neita að taka á sig tapaðar lánveitingar eins og allir aðrir fjárfestingarsjóðir verða að gera. Lánsveðin hvíla á eignum foreldra sem eiga á hættu að missa eignir sínar vegna þess að börn þeirra geta ekki lengur staðið í skilum af lánum sínum. Margir foreldrar sitja líka fastir í eignum vegna þess að ekki er hægt að losa lánsveðin vegna  Frú forseti. Á þessum vanda er ekki tekið. Það er orðið afar brýnt að taka á honum. 
            

Frú forseti. Í fyrsta lagi: Þetta gerir mjög lítið. Þetta er lítið mál, aðeins 2% af vandanum. Í öðru lagi: Það að ætla sér að skattleggja lífeyrissjóðina með einhverjum hætti sýnir mér að hv. þingmenn vita ekki hvernig lífeyrissjóðirnir eru uppbyggðir. Sumir eru opinberir, þar eru réttindin tryggð. Aðrir eru almennir, þar verða peningarnir að standa undir réttindunum. Ef við leggjum álögur á lífeyrissjóðina erum við að skattleggja verkamenn og iðnaðarmenn og sjómenn og aðra sem ekki eru í opinberu sjóðunum, en ekki opinbera starfsmenn. Það gengur ekki upp. En ég ætla að vera jákvæður. Þetta frumvarp er það áttunda í röð sem við samþykkjum sem lög frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Í góðri samvinnu nefndarinnar hefur náðst niðurstaða í átta málum og ég þakka fyrir samstarfið. Næsta mál á dagskrá er virðisaukaskattur, líka frá þessari hv. nefnd, líka unnið í samstöðu, þannig að ég þakka fyrir mjög gott samstarf.

Frú forseti. Það er alvarleg staða þegar fólk á í skuldavanda. Lánsveðshópurinn hefur verið í þeirri erfiðu aðstöðu að njóta ekki 110%-leiðarinnar á við önnur heimili í sambærilegri stöðu. Þetta frumvarp hæstv. fjármálaráðherra er til þess að koma tímabundið til móts við þennan hóp á meðan leitað er varanlegra lausna. Að gera lítið úr 500 millj. kr. framlagi til þessara fjölskyldna sýnir hvers konar loftbóla pólitísk framlög Framsóknarflokksins eru. 
            

Frú forseti. Ég styð að sjálfsögðu þetta mál. Það eru vissulega vonbrigði hversu torsótt hefur orðið að tryggja lánsveðshópnum sambærilega úrlausn og til dæmis aðrir fengu á grundvelli samkomulags í desember 2010 um svokallaða 110%-leið. Við horfumst í augu við að orðið hefur dráttur á því og frumvarpið er til þess að mæta þessum hópi og koma til móts við þyngri greiðslubyrði sem hann hefur haft, borið saman við aðra sem gátu nýtt sér þau úrræði sem í boði voru. Það hefur enginn haldið því fram að hér sé varanleg lausn á ferðum, en ég verð að segja alveg eins og er að ég er forundrandi að sjá það fólk sem hæst talar þessa dagana og vikurnar um umhyggju sína fyrir skuldugu fólki geta ekki stutt það að lánsveðshópurinn fái 500 millj. kr. til að mæta þyngri greiðslubyrði sinni undanfarin missiri. Ég skil ekki að fólk skuli vera uppi með tvískinnung af því tagi  
            

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í umræðunni um þetta mál fagna ég því að hér sé reynt að koma til móts við þennan hóp, en auðvitað eru það vonbrigði að ekki hafi náðst að klára að koma með úrræði til handa þeim sem eru í þessari stöðu varðandi lánsveðin. Mig langar að vekja athygli á því að við sjálfstæðismenn höfum reynt eftir bestu getu að fylgja þeirri stefnu okkar á kjörtímabilinu að vinna að góðum málum er varða lausn á skuldavanda heimilanna í samstarfi við aðra flokka. Við höfum lagt okkur fram um það, enda höfum við alltaf sagt að lausn á skuldavanda heimilanna fæst með því að við setjumst saman yfir vandamálið. Við höfum kjark til að styðja mál sem koma til móts við heimilin þrátt fyrir að þau stafi ekki frá okkar flokki og okkar flokksmönnum. Mig langaði til að vekja athygli á því í þessu máli. 
            

Forseti. Ég hef tekið þátt í því á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar að fjalla um þetta mál. Ég tel að hér sé mjög gott mál á ferðinni. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni hefur mikill tími farið í að reyna að tryggja þeim hópi sem hér er verið að mæta úrlausn sinna mála, úrlausn sem hann hefur ekki fengið með öðrum aðgerðum. Þess vegna er það skref sem hér er stigið ákaflega þýðingarmikið. Það er líka rétt að halda því til haga að þetta er ekki endanleg lausn hvað þennan hóp varðar. Ég segi líka eins og ýmsir aðrir í umræðunni hér: Það er ekki trúverðugur málflutningur að tala hátt og snjallt um það sem gera þarf fyrir fjölskyldurnar í landinu en ljá þessu máli ekki stuðning. Það er þegar farið að molna undan kosningaloforðum Framsóknarflokksins.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnarflokkarnir sérstaklega eru nú í miklum ham út af bjargarleysi þeirra við að bjarga og koma til móts við íslensk heimili. Nú á að rétta fram einhverja dúsu sem er hvergi nærri nóg, sem mun hvergi gera það sem gera þarf. 

Hæst bylur í tómri tunnu.


            

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið í þessum síðustu atkvæðagreiðslum og þakka fyrir samstarfið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta er að sönnu samstöðunefndin, enda einungis friðarins menn þar inni, og er gott dæmi um það hvernig hægt er að ná árangri þegar menn vinna saman. Í mínum huga er enginn vafi að ef unnið væri í öðrum nefndum þingsins með sama hætti og gert er í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sæjum við betri árangur en við sjáum núna í lok þessa kjörtímabils. Þetta mál gengur út á að taka á og fjölga úrræðum fyrir skattyfirvöld til að berjast við skattundanskot og svartri atvinnustarfsemi. Málið hefur fengið góða umfjöllun og jákvæðar umsagnir. Ég segi já við málinu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Þó að hér sé fyrst og fremst verið að leggja til þrengri tímamörk varðandi skil á virðisaukaskattsskýrslum vil ég hvetja þingheim og þá sem munu taka hér sæti að loknum kosningum að taka einmitt höndum saman um að fara í heildarendurskoðun á virðisaukaskattskerfinu. Það er löngu tímabært. Nauðsynlegt er að fara í einföldun á kerfinu og tryggja skilvirkni þess. Þetta er okkar helsta tekjuöflunarkerfi hjá ríkinu. Það hefur aldrei farið fram heildarendurskoðun á kerfinu. Það er orðið allt of flókið og erfitt að starfa í því. Við getum því ekki bara verið að þrengja varðandi skil eða hugsanlega auka refsiákvæði varðandi skattskilin, heldur verðum við að tryggja það að auðvelt sé að vinna innan kerfisins, að það sé ekki svo flókið að menn geti hugsanlega lent í því að svíkja óviljandi undan skatti.