Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér síðast á dagskrá vísaði ég til þess að skv. lögum er skylt að leggja fram með slíkum frv. mat á kostnaði og þjóðhagslegri arðsemi sem sú framkvæmd sem gerð er tillaga um gæti haft í för með sér. Hæstv. fjmrh., sem gerði grein fyrir þessu máli hér, bar brigður á þetta og hélt alllanga og sérkennilega ræðu og kom víða við, m.a. í dýraríkinu, eins og hans er von og vísa. Þau lög sem ég vitnaði til voru lög um efnahagsmál o.fl. nr. 13 frá 1979, svokölluð Ólafslög, en þar segir í 13. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlaga- og hagsýslustofnun skal annast hagsýslustarfsemi fyrir ríkisbúskapinn í því skyni að auka á hagkvæmni og ráðdeild í ríkisbúskapnum og í meðferð opinberra fjármuna. Meðal þess háttar verkefna fjárlaga- og hagsýslustofnunar skulu vera, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð: 1. Mat á fyrirhuguðum ríkisframkvæmdum með tilliti til arðsemi, kostnaðar, nytja og þjóðfélagslegs gildis. 2. Kostnaðarmat á tillögum frv. sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Skal slíkt mat liggja fyrir áður en ákvarðanir eru teknar, enda sé því skilað til þingnefndar á tilskildum tíma. 3. Athuganir á hagkvæmni í rekstri ríkisstofnana og ríkisfyrirtækja í því skyni að bæta rekstur og draga úr útgjöldum. 4. Athuganir á hagræðingu í starfsemi ríkisstofnana og fyrirtækja og í samskiptum einstaklinga og fyrirtækja við ríkið. Þessi verkefni sín skal fjárlaga- og hagsýslustofnun leysa í samráði við hlutaðeigandi rn. og fjvn.“ Það er þess vegna alveg ljóst, herra forseti, að með frv. um byggingu flugstöðvar í Keflavík á að liggja fyrir kostnaðarmat, þjóðhagsleg greining o.fl., og þetta mat á m.a. að berast viðkomandi þingnefndum í tæka tíð. Ég fullyrði því að vinnubrögð þau sem viðhöfð hafa verið í þessu máli séu ekki í samræmi við lögin um stjórn efnahagsmála o.fl. frá 1979. Ég vil leyfa mér í fjarveru hæstv. fjmrh. að leggja fyrirspurnir um þetta efni fyrir hæstv. utanrrh.: Er hann reiðubúinn að tryggja að fyrir hv. fjh.- og viðskn. Nd. verði lagðir útreikningar og áætlanir sundurliðaðar í samræmi við lögin um stjórn efnahagsmála o.fl. nr. 13 frá 1979? Það er atveg óhjákvæmilegt, ef þingið vill starfa að þessum málum eins og eðlilegt er, að þessar upplýsingar liggi fyrir. Og ég held að það sé ekki nokkur vafi á að lögin eigi hér við, þó að hér sé verið að tala um lánsfjárheimild fyrst og fremst, því að með frv. er auðvitað gerð tillaga um að Alþingi ákveði þær framkvæmdir sem hér um ræðir. Ég held að það megi vafalaust finna þess dæmi á liðnum árum að menn hafi ekki sem skyldi sinnt þessum lagabókstaf. Hins vegar er hér um að ræða stóra framkvæmd sem talið er að kosti mörg hundruð milljónir króna. Það er verið að tala um 600 millj. kr. lánsfé fyrir íslenska ríkið og auk þess komi til fjármunir frá Bandaríkjastjórn. Hér er um að ræða svo stóra framkvæmd að það er auðvitað alveg óverjandi að stjórnarliðið láti þetta frv, fara hér í gegn án þess að kannað verði rækilega hvaða kostnað hún hefur í för með sér og hvernig ætlunin er að reka þessa flugstöð. Ég mun t.d. fara þess á leit við hv. formann fjh.- og viðskn. Nd., hv. þm. Pál Pétursson, 2. þm. Norðurl. v., að hann tíni þessi gögn samviskusamlega saman úr fjmrn. og utanrrn. þannig að málið verði afgreitt með þeim hætti úr fjh.- og viðskn. Nd. að það sé fullboðlegt og í samræmi við þau lög sem kennd eru við fyrrv. leiðtoga formanns fjh.- og viðskn., hv. þm. Ólaf Jóhannesson. - En fsp. mín er til hæstv. utanrrh.: Mun hann tryggja að fyrir fjh.- og viðskn. verði lagðir útreikningar í samræmi við ákvæði Ólafslaga sem ég hef hér vitnað til?



Herra forseti. Um þessar mundir höfða ríkisstjórnarflokkarnir mjög til láglaunafólks í landinu að það haldi áfram að umbera í þögn og þolinmæði þá gífurlegu kjaraskerðingu sem það hefur orðið fyrir í kjölfar efnahagsaðgerða ríkisstj. Því er haldið fram að efnahagsleg staða þjóðarbúsins sé á þann veg að erlendar skuldir séu svo miklar og samdráttur þjóðartekna svo verulegur að jafnvel þeir sem við bágust kjör búa, ellilífeyrisþegar, öryrkjar, einstæðir foreldrar og þeir aðrir sem lægstar hafa tekjurnar, verði enn um ófyrirsjáanlega framtíð að búa við stórskert kjör miðað við lífsafkomuna fyrir ári. Er þó öllum ljóst að margt af þessu fólki býr við sult og seyru, að ekki sé talað um þá sem atvinnuleysið hefur bitnað á. Sumir hæstv. ráðh. leggja sig nú fram um, þegar þeir boða áframhaldandi kjaraskerðingu, að höfða til þegnskapar þessa aðþrengda fólks og útmála þá geigvænlegu hættu sem efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar stafi af þeim viðskiptahalla og skuldasöfnun erlendis sem hlytist af því að launakjör og lífeyrisgreiðslur yrðu bætt svo að einhverju munaði. Allir verði að herða sultarólina og vinna sameiginlega að því að rétta við þessa bágu og hættulegu stöðu þjóðarbúsins. Þegar þjóðin er ákölluð með þessum hætti ríður á miklu að þeir sem byrðarnar bera geti réttlætt það fyrir sér og sínum að ástæða sé til þess að taka þessar særingar ráðamanna alvarlega og launafólk sjái með eigin augum að allar aðgerðir stjórnvalda séu í samræmi við kröfur þeirra sjálfra til aðþrengdra alþýðuheimila, þ.e. að þeir sem breiðust hafa bökin beri mestar byrðarnar eða a.m.k. einhverjar byrðar og meðferð yfirvalda á erlendum gjaldeyri þjóðarinnar staðfesti staðhæfingar hæstv. ráðh. um að frekari skuldasöfnun erlendis leiði þjóðina í glötun. Hefur fólk sem horfir opnum augum á það sem hefur verið að gerast fengið staðfestingu á því að samræmi sé milli orða og athafna hæstv. ráðh. svo að réttlætanlegt sé að gefa baráttulaust eftir verulega hluta launa sinna? Öðru nær. Þegar launatekjur stórrýrna að kaupmætti og svo mjög þrengir að þeim sem verst eru settir að þeir eygja ekki hvernig þeir eiga að láta launin endast til næstu útborgunar eru það á hinn bóginn atvinnurekendur sem njóta þess að raunlækkun launa almennings þýðir stórminnkun útgjalda hjá fyrirtækjum, þeir auka gróða sinn. Eftir að lagasetningu hefur verið beitt til þess að þvinga launafólk og lífeyrisþega til að herða sultarólina m.a. vegna bágrar stöðu ríkissjóðs upplýsa dagblöðin að einmitt þeir menn sem harðast leggja að aðþrengdu alþýðufólki að sýna nú þegnskap til þess að bjarga ríkissjóði og þjóðarbúinu hafi látið ríkissjóð greiða niður kaup á einkabifreiðum sínum svo að nemur samtals 3.5–4 millj. kr. Geta lífeyrisþegar, einstæðir foreldrar, atvinnuleysingjar og láglaunafólk yfirleitt tekið alvarlega kröfur þessara ráðamanna um að það sýni þann þegnskap að sætta sig við óskerf laun, við launakjör sem hæstv. ríkisstj. auglýsir nú út um allan heim sem ágóðavænlegan þátt í rekstri fyrirtækja á Íslandi umfram það sem gerist í öðrum löndum? sýnilegt er að erlendir auðhringar eiga að geta treyst á að þessi lágu laun sem verkafólk býr nú við séu ekkert stundarfyrirbrigði. Þess er því naumast að vænta að aðþrengt launafólk geti tekið alvarlega kröfur þessara sömu manna um að hafa engin viðbrögð uppi gegn stöðugri skerðingu lífskjara þegar svo er staðið að dreifingu þeirra byrða sem útmálað er að þjóðin verði að leggja á sig. Það frv. sem hér til umr., frv. til l. um lán vegna flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, er enn einn veigamikill þáttur í því efni að launafólk getur ekki tekið alvarlega kröfur ríkisstj.-flokkanna um að það láti yfir sig ganga stöðugt meiri rýrnun kaupmáttar launa til þess að gegna því hlutverki sem ríkisstj. hefur á það lagt í því skyni að slík rýrnun kaupmáttar launa leiði til samdráttar í innflutningi og úr skuldasöfnun þjóðarinnar dragi erlendis. Ríkisstj.-flokkarnir hafa lagt á það áherslu að þær lántökur sem þó verði leyfðar verði að takmarka við þær allra arðbærustu framkvæmdir sem fyrirfinnist þar sem stefnt er að framleiðslu sem annaðhvort auki gjaldeyriseign þjóðarinnar eða dragi úr gjaldeyriseyðslu hennar. Og hvað eru svo þessir sömu flokkar - og þar má bæta garminum honum Katli, Alþfl., við - að leggja til að samþykkt verði á hv. Alþingi þá sömu daga og allt er gert til þess að leggjast á og halda niðri kröfum launafólks um að í einhverju verði linað á mestu lífskjaraskerðingunni sem er að koma mörgum á vonarvöl? Hæstv. ríkisstj. og Alþfl. ætlast til þess á sama tíma að Alþingi samþykki að þjóðin taki erlent lán að upphæð áður en lýkur um 616 millj. kr. til þess að byggja nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, flugstöð sem jafnvel hæstv. forsrh. viðurkennir að sé of stór miðað við þarfir þjóðarinnar. Raunvextir dollaralána eru ærnir og ekki hafa fengist upplýsingar um hversu háan má áætla heildarfjármagnskostnað við byggingu flugstöðvarinnar, þ.e. hver vaxtakostnaður verður orðinn af lánunum þegar þau hafa verið endurgreidd. Og eins og áður hefur verið bent á í umr. er gert ráð fyrir að allur innlendur kostnaður við framkvæmdina verði greiddur með erlendum lánum. Um arðsemi af flugstöðvarbyggingunni þarf ekki að ræða, hin nýja mun verða miklum mun dýrari í rekstri en sú sem fyrir er. Ljóst er að aðstæður til að taka á móti farþegum á Keflavíkurflugvelli mættu vera betri en nú. En hversu margvíslegar og brýnar voru ekki þær þarfir sem ekki var unnt að sinna við afgreiðslu fjárlaga fyrir síðustu áramót og brýnni en ný flugstöð í Keflavík? Enginn vildi leysa þær með stórfelldum lántökum erlendis heldur var ákveðið að lausn þeirra yrði að bíða betri tíma vegna þess að mark var tekið á upplýsingum um hvernig ástatt væri í efnahagsmálum og hvernig skuldastöðu þjóðarinnar væri komið og um væri að ræða þátt í ákvörðunum um að draga úr skuldasöfnun þjóðarinnar. Sú ákvörðun sem ríkisstj.-flokkarnir ásamt Alþfl. leggja til að tekin verði um stórfelldar lántökur erlendis til byggingar of stórrar flugstöðvar einmitt nú eins og skuldamálum þjóðarinnar er háttað er ögrun við það fólk sem berst nú örvæntingarfullri baráttu fyrir því að láta stórskert laun duga fyrir lífsnauðsynjum heimila sinna og er á sama tíma talin trú um að það verði að leggja á sig og fjölskyldur sínar þessa lífskjaraskerðingu til þess að þjóðin geti grynnt á skuldum sínum erlendis. Hér er verið að efna til nær 620 millj. kr. erlendrar lántöku auk vaxta til framkvæmdar sem er tímaskekkja eins og á stendur ef ætlast er til þess að láglaunafólk sem aðrir taki mark á fullyrðingum ráðamanna þjóðarinnar um þær forsendur sem þeir staðhæfa að séu grundvöllur fyrir raunverulegri nauðsyn á kjaraskerðingu jafnvel hjá gamalmennum og öryrkjum. Ef þetta frv. verður samþykkt hefur hver og einn launþegi og lífeyrisþegi gildar ástæður til þess að telja þær forsendur sem stjórnarflokkarnir hafa lagt til grundvallar stórfelldri kjaraskerðingu, uppspuna og lygi og staðfestingu þess að þeir sem að kjaraskerðingunni standa taki a.m.k. sjálfir ekki minnsta mark á sínum eigin rökstuðningi fyrir lífskjaraskerðingunni. Þar fyrir utan ætti hverjum manni að vera ljóst, og ekki síst hv. alþm. sem hafa trausta þekkingu á því hvar framkvæmdaþarfirnar hvarvetna um landið eru brýnastar, að mjög víða brenna þær þarfir heitar í samgöngumálum, heilbrigðismálum, hafnamálum og skólamálum en um er að ræða varðandi aðbúnað fyrir farþegaflug á Keflavíkurflugvelli. Dreg ég þó ekkert úr því að þar þarf úr að bæta þegar þjóðin hefur betri efni á því en nú. Ég satt að segja vorkenni þeim mönnum sem eru fulltrúar fólks úti á landsbyggðinni sem berst fyrir framfaramálum í sínum byggðarlögum, og nefni ég þar t.d. hv. 6. þm. Norðurl. e. Guðmund Bjarnason, að koma hér í ræðustól til að réttlæta þá ákvörðun sem hér á að fara að taka um lántöku sem mun áður en lýkur nema 600–700 millj. kr. til að reisa allt of stóra flugstöð á Keflavíkurflugvelli einmitt nú þegar viðskiptahalli og erlendar skuldir þjóðarinnar eru notuð sem grundvallarrök fyrir því að skera laun almennings svo stórlega niður að mörg heimill líða nauð. Ég ætla í þessu sambandi ekki að fara mörgum orðum um þá fáheyrðu niðurlægingu sem felst í því að Íslendingar skuli ganga með betlistaf til herraþjóðarinnar á Suðurnesjum þegar bæta á aðstöðu til farþegaflugs á Keflavíkurflugvelli. Væri sú betliganga þó ein sér næg ástæða til þess að þetta frv. væri fellt. Um þetta þýðir ekki að ræða við dygga stuðningsmenn erlendrar hersetu á Íslandi en þann hóp fylla nú í þessu máli einstaklingar sem ég hugði að þyrftu lengri tíma til að tileinka sér aronskuna en raun ber nú vitni. Léttvæg er sú afsökun fyrir þessum auknu tengslum við herliðið að með byggingu flugstöðvarinnar verði unnt að fela hernámsliðið fyrir augum allra þeirra innlendra sem úttendra manna sem gera sér ljósa þá þjóðernislegu niðurlægingu sem dvöl herliðsins og yfirráð þess yfir íslensku landsvæði eru sjálfsvirðingu þjóðarinnar. sú smán verður að sjálfsögðu ekki falin frekar en hægt er að sópa niðurgreiddum Mercedes Bens undir teppið. Um þennan þátt málsins ætla ég ekki að hafa fleiri orð en koma aftur að vali þeirra manna sem að þessu frv. standa á því hvaða framkvæmdir skuli sitja í fyrirrúmi á erfiðleikatímum í þjóðfélaginu. Þm. hafa yfirleitt talið sér skylt að leggja sig fram um að vinna að því að bæta úr erfiðleikum í samgöngumálum, stuðla að auknu öryggi í rekstri vanbúinna flugvalla og efla framkvæmdir á hafnamálum og skólamálum og tryggja viðunandi aðstöðu í heilbrigðismálum þar sem þessar þarfir eru brýnastar í þjóðfélaginu hvort sem er í þeirra eigin kjördæmi eða öðru. Við afgreiðslu núgildandi fjárlaga voru framlög til þessara málaflokka skorin niður að raungildi og sérstaklega ákveðið að engar nýjar framkvæmdir í þessum málaflokkum yrðu hafnar á þessu ári. Þessa stefnu ríkisstj. studdu þm. stjórnarflokkanna með tilvísun til erfiðleika í efnahagsmálum, halta á ríkissjóði og of mikilla erlendra skulda þjóðarinnar. En þeir eru nú á hinn bóginn að velja hvað skuli taka fram yfir það að framlög til slíkra nauðsynlegustu framkvæmda hvarvetna í landinu haldi raungildi og þeir hafa ákveðið hvað skuli meta meir en að leyft verði að hefja nokkra slíka nauðsynjaframkvæmd hér í þéttbýlinu eða úti á landsbyggðinni. Það frv. sem hér liggur fyrir er staðfesting á því hvað hv. þm. stjórnarflokkanna og Alþfl. hafa valið. Val þeirra er ekki óskert eða aukið fjármagn frá fyrra ári til nauðsynlegustu framkvæmda í öryggismálum á flugvöllum úti á landi eða til byggingar flugafgreiðslustöðva þar sem engar eru fyrir. Val þeirra er ekki óskert fjármagn eða meira fjármagn til hafnamannvirkja, skólahúsnæðis, dagvistarmála eða sjúkrahúsa eða heilsugæslustöðva, val þeirra er ekki nýjar framkvæmdir í þessum málaflokkum. Nei, val þm. stjórnarflokkanna og Alþfl. er ekkert af þessu heldur stórfelld lántaka erlendis til þess að byggja einmitt núna nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli og sú framkvæmd er ekki skorin við nögl. Jafnvel aðalforinginn, hæstv. forsrh., er á því að líklega sé hún of stór, en hvaða máli skiptir það á þessum tímum fyrst um er að ræða flugstöð suður á Keflavíkurflugvelli? Ljóst er að það láglaunafólk sem berst nú í bökkum vegna sífellt rýrnandi kaupmáttar launa og sér fram á áframhald á þeirri kaupskerðingu þarf sannarlega ekki að taka alvarlega þau rök sem stjórnvöld hafa beitt sem heilagri nauðsyn fyrir kjaraskerðingu. Þegar skuldir þjóðarinnar nema um 60% þjóðarframleiðslunnar þar sem verulegur hluti lánanna hefur þó verið tekinn til þess að auka gjaldeyrisöflun eða spara gjaldeyri fylgja þessir flokkar rökum sínum um nauðsyn þess að keyra alþýðu manna niður í sárustu fátækt með því að efna til nær 620 millj. kr. erlendra skulda til þess að byggja glæsibyggingu á Keflavíkurflugvelli. Til þessara framkvæmda á að auka skuldir þjóðarinnar um 10 þús. kr. á hverja fjölskyldu í landinu. Þessi upphæð dygði til þess að greiða 10 300 manns fimm þúsund kr. launahækkun á mánuði í heilt ár. Stjórnarflokkarnir hafa lagt sig fram um að koma á framfæri við þjóðina því mati að hún sé illa stödd, hafi eytt um efni fram, búi við ofurþunga af skuldabyrði erlendra lána og að auknir erfiðleikar séu á endurgreiðslu þeirra lána vegna rýrnandi þjóðartekna, framtíðin sé uggvænleg og óvissu háð en út úr vandanum sé hægt að komast með því að skerða kjör launafólks stórlega og að þjóðin neiti sér um að uppfylla ýmsar brýnustu þarfir á nýrri fjárfestingu. En með því að leggja fram það frv. sem hér liggur fyrir þar sem lagt er til að efnt verði til um 620 millj. kr. erlendrar lántöku til glæsibyggingar á Keflavíkurflugvelli eru stjórnarflokkarnir að leysa almenning algerlega undan því að taka nokkurt minnsta mark á ákalli hæstv. ríkisstj. um þjóðarsamstöðu um lausn efnahagsvandans. Hæstv. ríkisstj. er með flutningi þessa frv. að gera hverjum manni ljóst að ekkert nema falsrök liggja að baki kröfu stjórnarflokkanna um að launafólk sætti sig við að þurfa að neita sér um brýnustu daglegar þarfir í heimilisrekstri og sífellt skertan kaupmátt launa. Hæstv. ríkisstj. er með flutningi þessa frv. að staðfesta að forsendur sem haldið hefur verið á loft sem rökum fyrir efnahagsaðgerðum hennar, sem ekkert hafa verið annað en kjaraskerðing hjá launafólki, eru falskar. Einasti tilgangur og markmið þeirra hefur verið að minnka hlut launafólks af verðmætasköpuninni í þjóðfélaginu, þeirri verðmætasköpun sem launafólk í landinu stendur undir með vinnu sinni.



Herra forseti. Ég talaði um það síðast þegar ég kom hér í stól út af þessu máli að við í BJ áskildum okkur rétt til að gera ýmsar aths. varðandi stærð, rúmmál og kostnað við þessa byggingu. Við höfum kíkt á einstakar tölur í þessu efni og þær eru býsna fróðlegar. Ef við segjum að byggingarkostnaður flugstöðvar sé 40 millj, dollara eru það um 1200 millj. kr. Rúmtak flugstöðvarinnar er 114 000 m3 og það gerir byggingarkostnað á ellefta þúsund króna á m3. Ef við tökum hins vegar tölu sem Arkitektafélag Íslands gefur út til viðmiðunar um kostnað fyrir rúmmálseiningu í vélvæddum húsum eru þær tölur 7545 kr. pr.m3. Það er sem sagt næstum 50% hærri kostnaður á rúmtakseiningu í áætlaðri flugstöð en Arkitektafélag hefur gefið út um sambærilegar byggingar hér. Ef við berum saman núverandi flugstöð og áætlaða flugstöð um flatarmál og rúmmál kemur í ljós að það er áætluð u.þ.b. tvöföldun á flatarmáli. Núverandi flugstöð er 7000 m2, en ný flugstöð verður um 13 600 m2. Það er sem sagt tæp tvöföldun. Rúmmálsaukning milli flugstöðva er hins vegar næstum fimmföld. Það verður næstum fimmföld aukning rúmmáls þó ekki sé nema tvöföld aukning flatarmáls. Ef við lítum nánar á hina fyrirhuguðu byggingu kemur í ljós að um þriðjungur rúmmáls nýju flugstöðvarinnar, 34%, er nokkurs konar gróður- eða þakrými, þ.e. ónotað rými sem upprunalega var á elstu teikningum m.a. hugsað til að kynna íslenskan gróður. Það sem ég þekki af íslenskum villigróðri þarf ekki margra metra lofthæð, þannig að ég hygg að ef það væri eina forsendan fyrir þessum strúktúr mætti leysa það á lágreistari hátt. - Ef menn hafa áhuga á að byggja grasasafn er hægt að gera það einhvers staðar nær fleiri skólum og rannsóknarstofnunum landsins en Miðnesheiði er. En ef við athugum síðan hvað þessi fyrirhugaði gróðurskáli í raun og veru kostar, ef hann er þriðjungur rúmmáls flugstöðvarinnar, þ.e. um 38 þús. m3, þá eru það um 390 millj. kr. Ef þessum peningum skal varið til að hýsa íslenskan villigróður ber að lýta öðrum augum á ýmislegt sem fram hefur komið hér í umr. um fjármál, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson vék að áðan. Við munum gera frekari grein fyrir þessum útreikningum okkar í þáltill. sem við hyggjumst leggja fram um endurskoðun hönnunar á væntanlegri flugstöð, en augljóslega er margt sem hægt er að færa þar til betri vegar.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið við fyrri hluta 1. umr. þessa frv. í hv. Nd. og mun því einskorða mig við það sem komið hefur fram í seinni hluta umr. og fyrst og fremst svara þeim fsp. sem hv. 3. þm. Reykv. beindi til mín. Þær voru á þá leið, hvort ég mundi leggja fram í fjh.- og viðskn. þessarar deildar, en til hennar verður þessu frv. væntanlega vísað, grg. um kostnað við byggingu flugstöðvarinnar svo og mat á þjóðhagslegu gildi hennar. Ég get svarað þessum fsp. játandi. Það liggur fyrir kostnaðaráætlun varðandi byggingu þessarar flugstöð var, mjög sundurliðuð áætlun, og í höfuðatriðum hefur verið gerð lausleg grein fyrir kostnaðinum í utanrmn. Mér er einnig kunnugt um að við meðferð málsins í Ed. var mjög nákvæmlega farið út í kostnaðarhliðina í nefnd eða svo hefur mér verið tjáð. Þess vegna get ég svarað því án fyrirvara að þessar upplýsingar verða gefnar nefndinni. Hins vegar er á það sjónarmið að líta að réttara er að gefa sundurliðaðar upplýsingar um kostnað við einstaka byggingarþætti í nefnd fremur en á opnum fundi, vegna þess að ætlunin er að bjóða þessa framkvæmd út, eins og þegar hefur verið gert við 1. áfanga jarðvegsvinnu, og þá er ekki rétt að þeir sem bjóða í verkið viti hver viðmiðun verkkaupa er nákvæmlega. Það hefur sömuleiðis verið gerð ítarleg greinargerð af hálfu fjárlaga- og hagsýslustofnunar hvað snertir rekstur slíkrar stöðvar. Sú áætlun er að vísu orðin nokkuð gömul og vera má að hún þarfnist endurskoðunar, en ég hygg að nákvæmari eða betri upplýsingar og áætlanir hafi tæpast verið gerðar um neina aðra byggingarframkvæmd eða fjárfestingu en einmitt þá sem við erum hér um að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í önnur einstök atriði, en þó vil ég láta það koma hér fram vegna ummæla hv. 4. landsk. þm. og vegna samanburðar hans á kostnaði á flatarmálseiningu og rúmmálseiningu sem og hugleiðingar hans um stærð flugstöðvar, að ég tel atveg sjálfsagt að út í þá sálma sé farið í nefndinni og hönnuðum byggingarinnar gefið færi á að skýra bæði stærðarmörk og kostnað við bygginguna. Ég vil taka fram að þessi flugstöð er ekki stærri en svo að flest fyrirtæki sem eiga að fá inni í hinni nýju flugstöð gera meiri kröfur um húsrými en þeim er ætlað í hinni nýju flugstöð. Að vísu má gera ráð fyrir að ýmsir rekstrarþættir verði upp teknir í flugstöðinni sem ekki hefur verið unnt að taka upp vegna þrengsla í hinni gömlu. Meðal annars tel ég ekki of mikla bjartsýni að ætla að bættur aðbúnaður farþega sem ferðast um Keflavíkurvöll og flugvélar sem þar lenda og njóta þjónustu verði til að auka umferðina um völlinn, auka tekjur af Keflavíkurflugvelli og flugstöðinni sérstaklega, þannig að ég tel hér um arðbæra framkvæmd að ræða sem muni standa undir því erlenda láni sem tekið er, sé heimild sú samþykkt sem frv. felur í sér. Ég hef tekið sem dæmi að aðeins hagnaðurinn af rekstri fríhafnar er nægur til að standa undir afborgunum og vöxtum af því láni sem hér er um að ræða og nauðsynlegt er til að standa undir hluta Íslendinga í byggingarkostnaðinum. Það er búið að ræða það áður að við Íslendingar göngum ekki með neinn betlistaf í hendi þótt við ætlumst til þess að Bandaríkjamenn greiði nálægt helmingi byggingarkostnaðar þessarar flugstöðvar. Hér hefur ýmist verið talið fyrir neðan okkar virðingu að samþykkja kostnaðarhlutdeild Bandaríkjanna eða þær raddir hafa heyrst að Bandaríkjamenn eigi að greiða allan kostnaðinn eða í það minnsta meiri hluta en nú er ráðgert. Ég vil af því tilefni láta koma hér fram að þessi framkvæmd kemur báðum þjóðum að gagni, Bandaríkjamönnum við framkvæmd eftirlitstarfs þeirra á Keflavíkurflugvelli og frá Keflavíkurflugvelli og okkur Íslendingum í almennri flugumferð um völlinn, þannig að ég tel að eftir atvikum hafi hér verið sæst á kostnaðarhlutföll sem eðlileg megi teljast og þess vegna fullkomlega í samræmi við þjóðarsóma. Það er svo ástæðulaust að fjalla í mörgum orðum um þá málsástæðu eða rök, ef rök skyldi kalla, sem hv. 5. þm. Reykn. færði fram, þ.e. að framkvæmd þessi væri ögrun við launþega og væri í ósamræmi við þær kröfur sem til launþega eru gerðar nú, meðan við erum að komast út úr okkar efnahagsvanda. Ég vil aðeins svara því með því að halda því aftur á móti fram að hér er um framkvæmd að ræða sem á, ef vel er á haldið, að geta hleypt nýju blóði í ferðaiðnað okkar Íslendinga og skapað okkur Íslendingum tekjur og ætti þess vegna að vera einn þáttur í því að við komumst út úr okkar efnahagsvanda fyrr en ella.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt að sú flugstöð sem hér á að reisa er nokkuð dýr. Flugstöðvar eru dýrar. Það er líka rétt að hún er stór miðað við þær flugstöðvar sem við höfum haft. Þær hafa verið of litlar. Sannleikurinn er sá, að sú aðstaða sem er fyrir hendi á Keflavíkurflugvelli getur ekki flokkast undir annað en ónýtan skúr og er þjóðinni til skammar. Ég verð að segja það eins og er, að í hvert skipti sem ég kem þarna suður eftir fyrirverð ég mig einkum gagnvart erlendum gestum að þeim sé vísað í þetta afhýsi sem nefnd er flugstöð. Að mínum dómi hefur það verið mikill smánarblettur á þjóðinni lengi að hafa ekki búið betur að alþjóðlegum flugsamgöngum en raun ber vitni. Nú vitum við reyndar að við höfum átt kost á því um nokkurra ára bil að koma þessum málum betur fyrir og hefja þessar framkvæmdir. Hefði verið betur ef farið hefði verið fyrr af stað með þær. Þá hefði kannske ekki staðið eins illa á í þjóðfélaginu og raun ber vitni, ekki verið búið að safna jafnmiklum erlendum skuldum og raun ber vitni nú. Þau rök sem menn hafa nú í þeim efnum hefðu þá ekki átt við í þeim mæli sem þau hugsanlega geta átt við nú. En þegar menn skoða hins vegar þetta mál og standa frammi fyrir því að við verðum að reisa nýja flugstöð fyrir alþjóðaflugið, þá vil ég benda á að jafnvel þótt menn hafi talað um að hafa eitthvert annað byggingarlag á þessu húsi hefur ekki komið fram nein hugmynd sem sannanlega hefði minni útgjöld í för með sér fyrir Íslendinga. Menn hafa gagnrýnt að Bandaríkjastjórn taki þátt í kostnaði, jafnframt því sem menn hafa sagt að flugstöðin væri of stór. Þær hugmyndir sem þessir aðilar hafa kynnt um flugstöðvarbyggingu hafa borið með sér að útgjöld Íslendinga, miðað við þeirra hugmyndir, mundu verða enn þá meiri. Það er líka rétt, þegar við horfum á svo stórar tölur sem hér um ræðir og ég segi að vitanlega er sú tala stór, að menn geri sér grein fyrir því að hér er ekki um ársútgjöld að ræða, heldur útgjöld sem færast á mörg ár. Þegar menn taka samanburðartölur ættu menn að líta á það. Það kom fram í einni ræðunni áðan að kostnaður á rúmmetra eða fermetra í þessari byggingu væri samkvæmt áætlun mjög hár miðað það sem menn hefðu kynnst hér, íslenskir arkitektar t.d., um verð á byggingum sem þeir teldu helst sambærilegar. Í þessu sambandi vil ég einungis segja að ég vona að menn reynist sannspáir um að þessar áætlanir séu ívið háar, og mér getur vel sýnst líka að þær séu ívið háar, og raunkostnaðurinn muni verða þó nokkuð lægri og þá geta menn fagnað því þegar þar að kemur. Auðvitað sjá menn eftir þeim fjármunum sem til þessara hluta fara og geta látið sér detta í hug ýmislegt annað sem okkur langar til að gera. En að mínum dómi er hér um svo óviðunandi ástand að ræða að ekki verður fram hjá því komist að ráðast gegn því. Þess vegna verður að ráðast í þessa framkvæmd á Keflavíkurflugvelli svo að þar sé búið að mönnum með sæmilegri reisn, þar á meðal þeim erlendu gestum sem hingað koma, þannig að menn þurfi ekki að fyrirverða sig fyrir þá aðstöðu sem þar er. Það er í rauninni kjarni málsins.



Herra forseti. Ég er út af fyrir sig sammála hv. þm. Kjartani Jóhannssyni um að flugstöðin á Keflavíkurflugvelli er svo sem ekkert sérlega beysin og auðvitað hefði verið meiri mannsbragur á því að taka á þessu verkefni fyrir allmörgum árum, þegar umferð um Keflavíkurflugvöll var miklu meiri en nú. Farþegum hefur nefnilega fækkað mjög í Keflavík. Þekkja þm. sjálfsagt hvernig á því hefur staðið. Ég get ekki fallist á að flugstöðin sé svo aum að ekki sé neinum í hana bjóðandi. Hún er auðvitað að hluta til gömul og léleg, en sumt af henni er viðunandi. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við hefðum átt að reisa flugstöð á Keflavíkurflugvelli, eins og önnur mannvirki af því tagi hér í landinu sem við höfum auðvitað þurft að nota, og gera það þá sjálfir, án þess að þurfa að betla peninga af útlendingum fyrir verkefninu, sem er auðvitað hreint hneyksli. Saga flugstöðvarbyggingarinnar er orðin býsnalöng. Ég man ekki hvenær við fengum mikið og voldugt fyrirtæki í útlöndum, Kampsax, til að gera fyrir okkur áætlun um flugstöð hér á Keflavíkurflugvelli, síðan eru líklega nær tveir áratugir, einhvers staðar á milli 15 og 20 ár. Þá stóð þannig á að mjög margar flugvélar millilentu hér á Íslandi á leið til Bandaríkjanna, vegna þess að flugdrægni þeirra var minni en nú, og það borgaði sig að lenda hér vegna þess að það var tiltölulega lítill aukakostnaður af því. Nú hins vegar, þegar olían er orðin svo dýr eins og raun ber vitni, kostar of mikið að lenda hér á Íslandi. Millilending hér eykur kostnaðinn á flugferðinni frá Evrópu til Bandaríkjanna um ca. 15–20% og það er of mikið þegar menn eru að slást á mjög lágum fargjöldum á þessari leið. Á þeim árum sem þessi áætlun var gerð í samráði við danska og franska sérfræðinga settust þeir við, hinir færustu menn, og könnuðu hversu hratt farþegafjöldinn yxi á þessari flugstöð. Og aukningin var mjög hröð á þeim árum. Hún var ég man ekki hvað mörg prósent á ári, 10–15% á ári, jafnvel meira, og slík fjölgunarkúrfa stefnir auðvitað beint til himins. Síðan reiknuðu þeir þetta fram til 1980 eða 1990 og fengu það út samkv. hárréttum tölum auðvitað, að hér í Keflavík yrði viðkoma farþega nokkur hundruð milljónir á ári eða sem svaraði öllum Indverjum einu sinni á ári. Þetta er ekki neitt grín eða skrök, heldur staðreynd. Í samræmi við það gerðu þeir áætlun um gífurlega mikið mannvirki. Skýrslan, sem mig minnir að hafi verið áfangaskýrsla eins og stundum er, var upp á þrjú gífurlega stór bindi. Ég held að þessi skýrsla ein hafi verið miklu umfangsmeiri en samanlögð verk Halldórs Laxness og var þó auðvitað ekki lokaskýrsla. Mönnum hraus auðvitað hugur við þessum ósköpum og hættu við allt saman. Þeir flettu bókinni sér til skemmtunar. Það gerði ég raunar líka. Ég hafði aðgang að henni. Hins vegar hef ég ekki haft neinn aðgang að upplýsingum um þessa flugstöð, ekki nema útlitsmynd í Morgunblaðinu þar sem mér fannst þetta af flugstöð að vera dálítið undarlegt hús, geysilega þykkir steinveggir og hvolfþök og dýrt og mikið fyrirtæki og ekki í neinum stíl við það verkefni sem þetta fyrirtæki á að sinna. Það má vel vera að það sé að hluta til misskilningur hjá mér. En hvernig stendur á því að þm. hv. fá ekki að vita meira um þessar áætlanir? Það eru hvorki meira né minna en 6–7–800 millj. sem við þurfum að leggja í þetta og menn hafa nú fengið upplýsingar út af minni málum en því. Menn eru að rífast hér um milljón hér og þar í vegakerfinu og togast á um nokkur hundruð þúsunda í grunnskólafjárveitingum, í hafnir o.s.frv. Þetta þekkjum við. Upplýsingar um 600–700 millj. í flottheitahús eins og þetta, dýrt hús, liggja ekkert á lausu. Ég vildi leyfa mér að óska eftir meiri upplýsingum um þessa framkvæmd, kannske einföldustu grunnteikningum og útlitsteikningum svo menn gætu áttað sig á hvað hér er á ferðinni, vegna þess að þarna er auðvitað um gífurlega fjármuni að ræða. Ég er ekki sömu skoðunar frekar en fyrri daginn og hæstv. utanrrh. og alls ekki á sömu skoðun og hann um að með fínni flottheitaflugstöð aukist hér umsvif og umferð véla. Það held ég sé fjarri lagi. Menn fara ekki að heimsækja flugstöðvar bara til þess að skoða fín hús, heldur lenda menn að sjálfsögðu á eins fáum viðkomustöðum og kostur er. Við höfum því í raun og veru á borðinu hversu margir koma þarna og fara. Sveiflur eru ekki ýkjamiklar og jafnvel þó þær væru talsvert miklar er það tiltölulega lítill hluti af þeim fasta fjölda sem við getum reiknað og höfum reiknað með undanfarin ár og er nú. Eins og efnahagsástandið er hjá þessari þjóð er ekki við því að búast að um aukningu verði að ræða á þessu ári og þeim næstu, ef haldið verður eins fast í kaupið til fólksins sem þarf að nota þessar flugvélar. Við getum meira að segja nokkurn veginn talið upp hversu margir fara hér um á mánuði eða yfir árið, því að langmest af þessu er auðvitað áætlunarflug og má giska á með nokkurri nákvæmni um önnur flug, leiguflug. Það eru svo og svo margar ferðir til Bandaríkjanna, Luxemborgar, svona og svona mikið í Evrópufluginu, Kaupmannahöfn og London og þar með upptalið. Við vitum nokkurn veginn hversu margir koma og fara þarna í gegn og af reynslunni þekkjum við nokkuð hversu miklum peningum menn eyða um leið og þeir fara þarna út eða inn. Þetta eru því ekki neinar dularfullar staðreyndir, heldur liggur nokkurn veginn ljóst fyrir. Ég tel að við hefðum átt að byrja á þessu verki miklu fyrr og reisa flugstöð af því tagi þar sem gerður er fyrst ákveðinn kjarni og byggingarlagið haft þannig að hægt sé að bæta við eftir þörfum ef vaxandi verða. Ef menn hafa dálítið kynnt sér hvernig flugstöðvar hafa verið smíðaðar núna á undanförnum áratug, t.d. í Evrópu og raunar miklu víðar, má sjá að menn hafa einmitt notað þessa aðferð til að þurfa ekki að binda allt of mikið fé miðað við þá veltu sem þarna verður. Ég t.d. hefði teiknað þetta hús allt öðru vísi, miðað við útlitsteikningu í Mogganum, en hún er kannske ekki betri heimild en annað sem stendur í því blaði. Ég vildi gjarnan fá, eins og ég sagði, meiri upplýsingar um þetta mál eins og það er lagt fyrir hér. Hér er áætlun gerð um að við tökum eins og nú stendur á hjá okkur 600–700 millj. kr. erlent lán. Það er upphæð sem er talsvert miklu hærri - ja, hún er líklega um fimmfaldir þeir peningar sem fara til allra grunnskólabygginga í landinu á þessu ári svo dæmi sé nefnt. Það er óþarfi að rekja það. Mér finnst allt of flott og allt of mikið í lagt að bæta aðstöðuna í Keflavík með þessum rándýra hætti.



Herra forseti. Forsrh. og fjmrh. hafa manna oftast undanfarna daga, vikur og mánuði barmað sér yfir efnahagsástandinu og litlu svigrúmi og beðið almenning um skilning og þolinmæði og lagt á hann þungar byrðar. Í athugasemdum með frv. sem hér er til umr. stendur m.a., með leyfi forseta: „Hlutur Íslendinga, 22 millj. dala, er háður samþykki Alþingis, en fyrirvari er um að áfangagreiðslur af hálfu Íslendinga verði ákveðnar í ljósi ríkjandi efnahagsástands á hverjum tíma á meðan á framkvæmdum stendur“. Er nú ekki nokkurt ósamræmi í þessum yfirlýsingum og þeim áformum um lántökur til óarðbærra framkvæmda, eins og þessa ótímabæra mannvirkis, sem hér eru til umræðu? Í athugasemdum við einstakar greinar er svo tínt til hvernig lántökum þessum yrði skipt á milli ára. Það er talað um 2.9 millj. dala á árinu 1984, 4.5 millj. dala á árinu 1985, 9.5 millj. dala 1986 og 4.7 millj. dala á árinu 1987. Það er út af fyrir sig ágætt að vita til þess að við Íslendingar skulum hafa von í svona miklu lánstrausti í útlendum lánastofnunum. Við kvennalistakonu; vildum gjarnan taka þátt í að ráðstafa upphæðum af þessari stærðargráðu til atvinnuuppbyggingar og annarrar arðbærrar fjárfestingar. Þær stöllur mínar, Sigríður Dúna og Guðrún, hafa báðar lýst afstöðu Kvennalistans í þessu máli. Það eru aðeins tvær athugasemdir sem ég vildi gera vegna þeirra umr. sem hér hafa orðið. Fjmrh. minntist í umr. hér 1. febr. á framtag ríkisins til Lánasjóðs ísi. námsmanna. Mér finnst hart að heyra þessum málum jafnað saman. Mér finnst það að tryggja ungu fólki jafnrétti til náms, ungu fólki sem ætlar að greiða lán sín aftur verðtryggt, atgjörlega ósambærilegt við erlenda lántöku til að byggja flugstöð sem nýtist að miklum hluta aðeins þeim efnameiri. Það er enginn vafi í mínum huga á hvor aðgerðin á að hafa forgang. Í öðru lagi sagði utanrrh. áðan að hagnaður af rekstri flugstöðvarinnar mundi standa undir lántöku vegna þessarar byggingar og af því tilefni vildi ég gjarna spyrja hann: Til hvað framkvæmda eða aðgerða hefur hagnaður af rekstri fríhafnarinnar eða flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli farið hingað til eða ætlar utanrrh. að hagnaðaraukinn verði slíkur af rekstri þessarar nýju flugstöðvar að hann einn nægi til að greiða af lánunum? Og ég vildi líka koma því hér á framfæri að mér finnst nær að byggja fyrst upp ferðaaðstöðuna úti um land en að byggja flott suður á Keflavíkurflugvelli.



Herra forseti. Við fyrri hluta 1. umr. þessa máls fyrir viku beindi ég ítrekað fsp. til hæstv. fjmrh., sem er flutningsmaður málsins, en því miður án árangurs. Hér er verið að leita lagaheimildar til erlendrar lántöku, eins og menn hafa nefnt, rúmlega 600 millj. kr. til margra ára. Hér er verið að leita eftir heimild til að taka erlent lán fyrir hinum íslenska kostnaðarhluta við þessar framkvæmdir. Af því tilefni vildi ég spyrja í fyrsta lagi: Hver er hinn raunverulegi innlendi kostnaður við þessa mannvirkjagerð? Hversu stór hluti - þá er ég eingöngu að tala um hlut Íslendinga í þessum kostnaði - er raunverulega innlendur kostnaður, innlend vinnuaflsnotkun, innient byggingarefni o.s.frv., og hversu stór hluti af þessu er óhjákvæmileg gjaldeyrisnotkun vegna innfluttra aðfanga? Ég fékk því miður engin svör við þessum spurningum, en mér finnst þetta varða miklu varðandi afstöðu til þessa máls. Hér áður fyrr var sú þumalfingursregla viðhöfð að það ætti að stefna að því að taka ekki erlent lán við innlenda mannvirkjagerð eða opinberar framkvæmdir umfram það sem væri raunveruleg gjaldeyrisnotkun við viðkomandi framkvæmdir, fremur ætti að stefna að því að afla fjár á innlendum lánsfjármarkaði ef þörf væri á lántöku fyrir hinum innienda kostnaðarhluta. Í annan stað er rétt að minna á að hæstv. ráðh. marglýsa því yfir - koma hér varla í ræðustól án þess að lýsa því yfir - að það sé eitt meginstefnumark núverandi ríkisstj. að snúa baki við óráðsíu fyrrv. ríkisstj. og stöðva erlenda skuldasöfnun, sem nú þegar er komin umfram hættumörk, sem skilgreinast af því hvað geti samræmst áframhaldandi efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Ég vek athygli á því að við erum ekki að tala um lánsfjáröflun til eins árs. Við erum að tala um erlenda lánsfjáröflun til að standa undir kostnaði Íslendinga við þessa framkvæmd til fimm ára. Nú svarar ráðh. því gjarnan til að því er þetta mál varðar að efnahagsástandið sé hér svo slæmt, eins og dæmin sanna, að þess sé ekki kostur á þessu ári að afla innlends lánsfjár. Í því efni rifja menn það upp að samkvæmt fjárlögum þessa árs er ríkissjóður rekinn með halla, hallareksturinn er fjármagnaður með yfirdráttarlánum úr Seðlabanka, og samkv. lánsfjárlögum, sem enn er ekki lokið við að afgreiða, er þegar komið að þeim hættumörkum, þ.e. að erlend skuldasöfnun sé 60% af þjóðarframleiðslu, sem ríkisstj. hefur skilgreint svo að fram yfir þau mörk vilji hún ekki fara. Hæstv. fjmrh. hefur auk heldur áréttað það oftar en einu sinni að verði farið yfir þau mörk muni hann yfirgefa stólinn og viðurkenna að honum hafi mistekist. Nú neitar því enginn að efnahagsástand Íslendinga á árinu 1984 er slæmt. Það á sér margar skýringar og það á sér langan aðdraganda. Hins vegar hlýtur markmiðið með aðgerðum ríkisstj. að vera að bæta þetta ástand. Ég á bágt með að trúa því að því sé slegið föstu tvö, þrjú til fjögur ár fram í tímann að efnahagsástandið geti ekki farið batnandi. Þess vegna er það, að þó að útilokað kunni að vera að afla innlends lánsfjár fyrir kostnaðarhluta okkar á þessu ári er óþarfi að slá því föstu að svo þurfi að vera um næstu ár. Þess vegna er spurningin: Má ekki láta nægja að þessu sinni að leita heimildar til að afla lánsfjár fyrir kostnaðarhlutdeild okkar á þessu ári, en hafa það a.m.k. opið að með batnandi efnahag gætum við reynt á næstu árum að fjármagna okkar hlut fremur með innlendu lánsfjármagni? Þetta er sá almenni rökstuðningur sem fylgir mínum spurningum. En ég árétta spurningarnar. Þær eru: Úr því að málið er svona vel undirbúið og það liggja fyrir nákvæmar kostnaðaráætlanir og það liggja jafnvel fyrir drög að einhvers konar arðsemismati á starfrækslu flugstöðvarinnar, þegar þar að kemur, er ekki hægt að fá upplýsingar um hvað telst óhjákvæmilega erlendur kostnaður og að hve miklu leyti er hér um að ræða innlendan kostnað, ekki bara í ár heldur á næstu árum? Og þá í framhaldi af því: Hvað hefur hæstv. utanrrh. um þetta að segja úr því að hæstv. fjmrh. gat ekki svarað þessu? Ef hann horfir næstu ár fram í tímann, telur hann að það kynni að vera fýsilegur kostur að auka notkun innlends lánsfjármagns og innlendrar lánsfjármögnunar varðandi okkar hlut í þessum framkvæmdum? Ég vona eindregið að hæstv. utanrrh. sjái sér fært að svara þessum fsp. Að öðru leyti örfáar athugasemdir í tilefni af ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar áðan. Meðan ég hlustaði á ræðu hans vaknaði sú spurning í hugskoti mínu hvenær sú stund kynni að renna upp í íslenskri umræðu um samskipti við erlendar þjóðir að hægt væri að ræða ágreiningsmál af þessu tagi án þess, í hvert einasta skipti sem menn opna munninn, að brigsla þeim meiri hluta þjóðarinnar sem er á annarri skoðun en þeir Alþb.-menn í utanríkismálum og í afstöðunni til samvinnu við önnur ríki um hugarfar landráðamanna og þjóðníðinga. Hv. þm. nefndi að þessi framkvæmd væri alvarleg storkun við kjör láglaunafólks á Íslandi og staðfesting á því að þær upplýsingar sem stjórnvöld byggja á um efnahagsafkomu okkar væru mestan part sennilega lygi og uppspuni. Hann nefndi dæmi um framferði ráðh., sem ég skal seinastur manna verða til þess að réttlæta, þar sem þeir tvöfalda kannske kaup sitt með afslætti í bílaviðskiptum sínum á sama tíma og þeir flytja ræður sínar um nauðsyn þess að herða sultarólina. - En af þessu tilefni vil ég þó nefna eitt: Láglaunafólk á Íslandi hefur fyrr verið í vanda statt. Það er ekki nýtt. Það gerðist ekki eftir 1. júní á fyrra ári að það væri sérstakt og alvarlegt vandamál sem varðaði lágt kaup, lélega afkomu þess hluta sem verst hefur kjör á Íslandi. Það er staðreynd að kaupmáttur kauptaxta hefur farið minnkandi á Íslandi frá árinu 1978. Það er staðreynd að enginn einn hópur í íslensku þjóðfélagi hefur verið eins sárt leikinn af stjórnlausri óðaverðbólgu og það fólk sem verst hefur kjörin á Íslandi. Það er ástæða til að rifja upp þau ummæli fyrrv. þm. og andlegs leiðtoga Alþb., fyrrv. ráðh. Magnúsar heitins Kjartanssonar, þegar hann sagði að óðaverðbólgan væri sjálf gróðamyndunaraðferð braskaranna á Íslandi. Það er spurning hvort það er tilviljun að verðbólga á Íslandi hefur aldrei náð þvílíku hámarki ár eftir ár en eftir stjórnarþátttöku Alþb. Með hverri nýrri ríkisstjórn sem Alþb. hefur tekið þátt í eru fyrri verðbólgumet slegin. Og það er ástæða til að minna á að Alþb. hefur verið aðili að stjórn landsins allt frá árinu 1978 meira og minna samfellt og árangur þess í efnahagsmálum, árangur þess í kjaramálum, árangur þess við að draga úr hvort heldur er launamisrétti eða félagslegu misrétti, sem bitnaði hvað harðast á láglaunafólkinu, er mjög harður dómur um þennan flokk og bendir til þess að það sé sitt hvað hástefndar yfirlýsingar þeirra um umhyggju fyrir þessu fólki og hins vegar árangurinn í verki. Það mætti kannske nefna orðið hræsni í þeim efnum. 
             Þessi orð eru sögð að gefnu tilefni, af því tilefni að hv. þm. Geir Gunnarsson sagði að þeir menn sem á annað borð væru fylgjandi þeirri framkvæmd sem heitir bygging flugstöðvar á Íslandi, þrátt fyrir jafnvel skiptar skoðanir um hvernig hún er fjármögnuð, gerðu sig seka um sérstaka storkun gagnvart láglaunafólki á Íslandi og reyndar væri þessi afstaða að því er varðaði samskiptin við Bandaríkjamenn þess eðlis að hún væri storkun við þjóðerniskennd Íslendinga. Ég er með öðrum orðum, herra forseti, að vísa þessum svigurmælum á bug og bið hv. alþm. og samflokksmenn hans að líta sér nær. Ef við erum að tala um t.d. efnahagslegt sjálfstæði Íslendinga og getu þessa fámenna lýðveldis til að lifa af í hörðum heimi mundi ég halda fram þeirri skoðun að þeir menn sem eftir mörg ár í ríkisstjórn á Íslandi bera á því höfuðábyrgð að þessi þjóð skuldar nú um 60% af þjóðarframleiðslu sinni árlega, að greiðslubyrði erlendra skulda er að nálgast fjórðu hverja gjaldeyriskrónu, að einungis um helmingur af þeim gjaldeyri sem aflast nú er nothæfur til almennra nota, einfaldlega af þeirri ástæðu að fjórðungur er veðsettur vegna afborgana og vaxta af fyrri lánum og einn fjórðungur er hreinlega nauðsynlegur vegna aðfanga íslenskra útflutningsatvinnuvega, þeir menn sem sjálfir skilja eftir sig slíkan feril ættu að tala varlega um það, þó að ágreiningur sé í utanríkismálum, að þeir sem eru á öndverðum meiði í þeim málum geri sig ævinlega seka um, ef ekki hugarfar landráðamannsins, þá eitthvert ölmusuhugarfar eða betlihugarfar gagnvart samstarfsþjóðum okkar. Staðreyndin er sú, að sennilega hefur íslensku þjóðerni ekki verið hættara og getu okkar til að halda uppi sjálfstæðu þjóðríki heldur en eftir það algera stjórnleysistímabil sem ríkt hefur í þessu landi á undanförnum árum, ekki hvað síst fyrir tilverknað þjóðfrelsishreyfingarinnar sem kallar sig Alþb.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni af ræðu hv. 4. þm. Suðurl., sem hélt því fram að farþegum færi fækkandi um Keflavíkurflugvöll. Ég vil taka það fram að með batnandi efnahagsástandi í heiminum tel ég ástæðu til að sú þróun verði að þeim fari fjölgandi. Öllum er kunnugt að farþegunum í Atlantshafsflugi Flugleiða hefur fjölgað. Ég vil taka það skýrt fram að auðvitað verða þm. veittar allar þær upplýsingar sem óskað er eftir. Sannast sagna hélt ég að þeir hefðu fengið allstóra bók um flugstöðina fyrirhuguðu á Keflavíkurflugvelli. Því plaggi var a.m.k. útbýtt á fundi utanrmn., þannig að það ætti ekkert að vera til fyrirstöðu um upplýsingaöflun þm. til handa. Hv. þm. greindi nokkuð frá sögu flugstöðvarmálsins og nefndi hina stóru flugstöð sem áætluð var til að byrja með. Ég vil að gefnu því tilefni undirstrika að áætlanir og teikningar af flugstöð á Keflavíkurflugvelli hafa verið endurskoðaðar í ljósi nýrra staðreynda og nýrra spásagna um farþegaumferð um flugvöllinn og flugstöðin eins og hún nú liggur fyrir hefur einnig verið minnkuð þrisvar til að mæta þeirri gagnrýni að við værum að byggja of stóra flugstöð. Það er sannfæring mín að svo sé alls ekki. Hér er um flugstöð að ræða sem verður að vera hlutverki sínu vaxin og því er það sannfæring mín að hér sé fremur um lágmarksstærð nýrrar flugstöðvar að ræða. Og reynslan á vonandi eftir að sýna að við hlið þessarar flugstöðvar rísi aðrar byggingar um leið og sú starfsemi sem fram fer í nýju flugstöðinni krefst meira húsrýmis. Þá þykir mér hlýða að víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 7. landsk. þm. Kristínar Halldórsdóttur. Ég ætla mér ekki að jafna saman nytsemi fjárframlaga til Lánasjóðs ísl. námsmanna og þeirrar fjárskuldbindingar sem við undirgöngumst í tengslum við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. En þótt menn beri fyrir brjósti fjárhag Lánasjóðs ísl. námsmanna er alveg óþarfi að gera of lítið úr nytsemi mannsæmandi aðbúnaðar starfsfólks og farþega sem fara um Keflavíkurflugvöll. Það eru ekki eingöngu hinir efnameiri Íslendingar sem það gera, heldur er sem betur fer svo komið að ferðalög til útlanda eru orðin almenningseign. Ég held að það hafi verið eitthvað um 80 þús. Íslendingar sem fóru til útlanda á liðnu ári. Þess vegna hygg ég að þessi bygging komi öllum Íslendingum að gagni sem aðalflugstöð landsins og það sé rökrétt röð framkvæmda að ganga mannsæmandi frá þessari flugstöð, jafnvel áður en unnt er að byggja flugstöðvar við alla flugvelli landsins. Í það minnsta á flugstöð þarna síst af öllu að sitja á hakanum og vera síðust í röðinni. Þegar ég sagðist vonast til þess að aukinn hagnaður af nýrri flugstöð gæti risið undir afborgunum og vöxtum af því láni sem óskað er eftir heimild til að taka, þá kvaðst ég tala þar af bjartsýni. En til þess að nefna hvað í fang væri færst lét ég þess getið að hagnaður af fríhöfninni væri nægilegur til að standa undir afborgunum og vöxtum af því láni. Auðvitað er sá hagnaður innifalinn í núverandi tekjum flugvallarins, en þá má aftur benda á að af þeim tekjum er t.d. á yfirstandandi ári ætlað að greiddar séu í ríkissjóð 10 millj. kr. Hagnaður af Keflavíkurflugvelli stendur því að vissu leyti undir útgjöldum ríkissjóðs á öðrum sviðum og ef unnt er að auka þann hagnað er unnt að veita meiri fjármunum til framkvæmda flugmála annars staðar á landinu eða annarra nýtra þarfa þjóðfélagsins alls. Hv. 5. þm. Reykv. Jón Baldvin Hannibalsson varpaði fram þeirri fsp. hve mikill hluti af framkvæmdakostnaðinum væri innlendur og hve mikill hluti væri erlendur kostnaður. Ég man ekki nákvæmlega þessa skiptingu, en minnist þess að gjarnan var rætt um að við byggingarframkvæmdir gæti þessi kostnaður skipst til helminga. Þá má vel fallast á það með hv. þm. að æskilegt væri að við öfluðum innlends fjármagns fyrir helmingi af kostnaðinum hér innanlands, en þar sem við vitum að lánsfjármarkaði innanlands er íþyngt mjög með fyrirætlunum um lánsfjáröflun til ýmissa framkvæmda ríkissjóðs og fyrirtækja ríkissjóðs, þá er það ekki raunhæf leið í þessu tilviki. Það er nokkur afsökun að hafa ekki þá viðmiðun til hliðsjónar að óafturkræft framlag fyrir nálægt helmingi kostnaðar fæst erlendis frá og því er erlend lánsfjáröflun af okkar hálfu ekki nema helmingur kostnaðar flugstöðvarinnar í heild. Þótt ég geti hins vegar vel fallist á að æskilegra hefði verið að greiða eitthvað af byggingarkostnaði með innlendri fjármögnun. Hér er auðvitað verið að veita heimild til heildarlánsfjáröflunar og það er rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Svavari Gestssyni 3. þm. Reykv., að með samþykkt þessa frv. er Alþingi að fallast á þessa framkvæmd eins og Alþingi gaf grænt ljós á að byrja skyldi á framkvæmdinni með því að heimila 10 millj. kr. lántöku til byrjunarframkvæmda á s.l. ári, en það breytir ekki hinu, að auðvitað verður hér til meðferðar á hv. Alþingi á ári hverju við afgreiðslu lánsfjáráætlunar hve mikils skuli aflað á ári hverju til þessara framkvæmda, þannig að nánari útfærsla verður bundin þeim ákvörðunum þau árin sem byggingarframkvæmdir standa yfir. Í ljósi þessa er rétt að skilja þau orð í grg. frv., sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir gerði að umtalsefni, að slíkt gæti farið eftir efnahagsástandi hverju sinni.



Á þskj. 164 sem er 129. mál yfirstandandi hv. Alþingis er frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt en það er árlegur viðburður að leggja fram slíkt frv. Þetta frv. var rætt verulega við 1. umr., síðan sent til hv. fjh.- og viðskn. Nd. og hlaut þar ítarlega umfjöllun. Að henni lokinni skilaði meiri hl. hv. n. nái. á þskj. 238. N. klofnaði um málið. Minni hl. skilaði séráliti og flytur brtt. Þar sem málið var ekki nægilega rætt fyrir jól var brugðið á það ráð með samþykki allra þingflokkanna að útbúið var nýtt frv. sem varð að lögum hinn 20. des. og þar með urðu tvær greinar frv. sem í upphafi var flutt af hæstv. fjmrh. að lögum fyrir jól. Þess vegna hefur meiri hl. nú lagt fram framhaldsnefndarálit sem er á þskj. 321, kallað aftur fyrri brtt. en flytu; í staðinn brtt. á þskj 322. Eins og fram hefur komið áður miðast þetta frv. við það að skattbyrði tekjuskatts og sjúkratryggingagjalds verði í heild hin sama sem hlutfall af tekjum greiðsluárs á árinu 1984, þ.e. á yfirstandandi ári, og var á s.l. ári. Í þjóðhagsáætlun sem lögð var fram á Alþingi í okt. s.l. og í forsendum fjárlagafrv. sem lagt var fram snemma í haust var reiknað með að tekjur hækkuðu um 20% milli áranna 1983 og 1984. En í kjölfar nýrra upplýsinga um ástand fiskstofna vann Þjóðhagsstofnun að endurskoðun á áætlununum um tekjubreytingar milli áranna 1983 og 1984 og niðurstaðan af þeirri endurskoðun er sú að áætlað er að tekjur á mann á árinu 1984 verði 16.5% hærri en tekjur voru á árinu 1984. Hér er um að ræða meðaltalstölur að sjálfsögðu sem auðvitað geta verið breytilegar frá einum einstakling til annars. Þetta eru samanlagðar tekjur allra vinnandi manna eins og þær koma fram á skattskýrslum. Brtt. meiri hl. eru fluttar til að ná því meginmarkmiði að skattbyrði tekjuskatts og sjúkratryggingagjalds verði óbreytt eins og ég sagði áður. En af þeim ástæðum sem ég hef nú lýst varð að breyta frv. og taka tillit til þeirrar endurskoðunar sem Þjóðhagsstofnun gerði og gera ráð fyrir lækkandi tekjum á milli áranna 1983–1984 úr 20%, eða 21% ef meðtalin er fjölgun gjaldenda, í 16.5%. Tilgangur þessara brtt. er þess vegna að lækka heildarálagningu tekjuskatts og sjúkratryggingagjalds að frádregnum barnabótum og nýttum afslætti um 3%, þ.e. jafnmikið og nemur breytingu á áætluðum tekjum 1984. Skv. tilefni þessarar lækkunar lægi beinast við að sjálfsögðu að tryggja að lækkunin jafngilti sömu lækkun skattbyrði allra framteljenda. Til þess að ná þessu markmiði fullkomlega hefði þurft að lækka skattprósentur um 3/100 og persónuafslátt og barnabætur um sama hlutfall. Þannig yrði hæsta skattprósenta 43.6% í stað 45% sem er í frv., persónuafsláttur 28 470 kr. í stað 29 350 kr. og barnabætur með einu barni 5820 kr. í stað 6000 kr. Meiri hl. telur þó rétt að í stað þess verði gengið enn lengra í ívilnunum til hinna tekjulægstu og til fjölskyldna með börn en þegar er gert með þeim breytingum sem fetast í ákvæðum frv. eins og það var lagt fram í upphafi. Þannig verði hvorki persónuafsláttur né barnabætur lækkaðar frá ákvæðum frv. Því er óhjákvæmilegt að skattbyrði hinna tekjuhæstu aukist nokkuð og þess vegna lagt til að efsta skattprósentan lækki einungis í 44%. Á sama hátt er gert ráð fyrir að skattprósenta félaga verði einungis lækkuð í 50% en ætti að vera 49.5% skv. þeim forsendum sem ég hef rakið. Þær breytingar sem meiri hl. gerir á þskj. 322 eru í fyrsta lagi að skattstigi tekjuskatts verði af tekjum að 170 þús. 22.75% en í frv. var gert ráð fyrir 23%, af tekjum frá 170–340 þús. kr. skattstofni komi 31.5%, en var 32% í frv. og af skattstofni þar fyrir ofan verði tekið 44% í stað 45% eins og var í frv. Og loks að skattprósenta félaga verði 50% í stað 51% eins og var í upphaflega frv. Í stórum dráttum verður dreifing skattbyrðar eftir þessar breytingar mjög svipuð því sem að var stefnt með frv. Þó lækkar skattbyrði flestra undir meðaltekjum nokkuð á kostnað hinna tekjuhæstu í samræmi við það sem fyrr segir í og samræmi við þá stefnu sem ríkisstj. fylgdi þegar hún lagði frv. fram í upphafi og tekur það mið af efnahagsástandinu. Í 4. lið á þskj. 322, sem eru brtt. meiri hl. -en meiri hl. samanstendur af hv. þm. Páli Péturssyni, Friðriki Sophussyni, Þorsteini Pálssyni og Geir Hallgrímssyni - er lagt er til að inn komi ný grein á eftir 8. gr. frv. og hún orðist svo: „Heimil er opinber birting á þeim upplýsingum um álagða skatta sem fram koma í skattskrá, svo og útgáfa þeirra upplýsinga í heild eða að hluta.“ Þessi nýja brtt. á rætur að rekja til þess að í nóv. s.l. komst tölvunefnd að þeirri niðurstöðu að sá aðili sem gefið hefur út slíkar skrár í Reykjavík á undanförnum árum hafi ekki rétt til slíkrar útgáfu vegna gjaldársins 1982. Byggði nefndin þessa afstöðu sína á ákvæðum laga nr. 63/1981 og 98. gr. laga nr. 75/1981 og 37. gr. laga nr. 73/1980. Þessi úrlausn tölvunefndarinnar orkar að sjálfsögðu tvímælis. En til þess að koma í veg fyrir misskilning og taka ákveðna afstöðu til þessa máls flytur meiri hl. þessa brtt. enda er nauðsynlegt að áliti meiri hl. að skattskráin geti legið fyrir og allir hafi aðgang að henni þegar endanlega hefur verið lagt á og kærufrestur er liðinn. Í 5. lið brtt. er gert ráð fyrir því að 9. gr. frv. falli niður en hún varð að lögum hinn 20. des. s.l. ásamt 1. gr. frv. nokkuð breyttri. Nauðsynlegt var að ganga þannig frá þessu máli til þess að hægt væri fyrir ríkisskattstjóra að gefa út leiðbeiningar varðandi skattframtöl. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja frekar álit meiri hl. Undirstrika þarf rækilega að stefnan sem hæstv. ríkisstj. fylgir í þessu máli er sú að skattbyrði einstaklinga og heimila miðað við tekjur á gjaldárinu verði sú sama að meðaltali og hún var árið áður. Þetta þýðir m.ö.o. að menn með samsvarandi tekjur eru nákvæmlega jafnlengi að vinna fyrir beinum sköttum til ríkisins og þeir voru árið áður. Auðvitað er það rétt að tekjur manna geta breyst, hjá sumum lækka þær, hjá öðrum hækka þær. Til þess er ekki hægt að taka tillit í þessum brtt. né heldur í frv. fremur en gert hefur verið á undanförnum árum en þá hefur verið miðað við almennar launabreytingar í þjóðfélaginu og venjulega gert með svokallaðri skattvísitölubreytingu í fjárlagafrv. og fjárlögum á hverjum tíma. Þegar umr. verða um þessi skattamál er oft gripið til þess ráðs að leggja saman útsvör sem renna til sveitarfélaga og beinu skattana sem renna til ríkisins. Vissulega er rétt að þegar þessir tvenns konar skattar eru lagðir saman getur orðið hækkun ef sveitarfélögin treysta sér ekki til að lækka útsvör í sama hlutfalli og hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið með flutningi þessa frv., verði það að lögum.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl., 2, þm. Reykv., Friðrik Sophusson, gerði mikið mál úr því að ríkisstj. væri með þessum aðgerðum sínum og þeim brtt. sem hann hefði hér mælt fyrir og þessu skattafrv. í heild að lækka skattbyrðina á fólkinu í landinu. Hann talaði um það sérstaklega að skattbyrðin mundi ekki aukast á meðaltekjum og hún mundi lækka á hinum lægri tekjum. Þegar 1. umr. fór fram um þetta frv. viðhafði þessi sami hv. þm., 2. þm. Reykv., nokkurn veginn sömu orð. Þó lágu þá fyrir útreikningar sem ríkisskattstjóri hafði gert sem sýndu svart á hvítu að tekjuskattsálagningin skv. frv. ríkisstj. var mun þyngri en álagningin hafði verið, að um raunverulega þyngingu skattbyrði væri að ræða. Í þeirri umr. fór reyndar svo á endanum að hæstv. fjmrh. viðurkenndi að verið gæti að menn yrðu lengur að vinna fyrir nýju sköttunum sínum en þeir hefðu verið að undanförnu. Í því fólst auðvitað fullkomin viðurkenning talsmanns ríkisstj. á því að verið væri að þyngja skattbyrði. Hv. frsm. meiri hl. gerði líka sérstaklega að umtalsefni að verið gæti að ef menn reiknuðu útsvörin með kæmi einhver þynging á skattbyrði sem auðvitað ætti ekki heima inni í þessum samanburði þegar menn væru að líta á góðverk ríkisstj. í þessu sambandi. En það er alveg sama þó útsvörin séu ekki tekin með, hvernig sem á málin er litið og miðað við þá launaþróun sem við búum nú við er um þyngingu skattbyrði að ræða hjá miklum meginþorra launafólks og ekki bara þeim sem eru með hæstar tekjurnar. Talsmenn Sjálfstfl. ýmsir, þ. á m. formaður flokksins og varaformaður, hafa haft um það sterk orð að ég færi með lygaáróður þegar ég segði að skattbyrðin væri að þyngjast og menn yrðu lengur að vinna fyrir sköttunum sínum. Þeir hefðu það á útreikningum hjá sér að svo væri ekki. Ég sagði mönnum í þeirri umr. að þeir skyldu bíða eftir því að sjá hvernig skattseðillinn liti út varðandi fyrirframgreiðsluna í febrúarmánuði. Nú hefur sá seðill birst mönnum. Fjölmargir hafa haft samband við mig og sagt: Þetta reyndist rétt hjá þér, það er langtum hærra sem ég á að borga núna í skatta en var fyrir jól. Þannig er það þegar komið fram á launþegum þessa lands að skattbyrðin hefur verið þyngd. Fyrirframgreiðslan sem mönnum er gert að greiða núna er langtum hærri í krónutölu en hún var fyrir jól hjá langflestum. Hjá öllum þeim sem ég hef hitt er um hækkun að ræða, meiri eða minni. Þar hafa menn það svart á hvítu því að ekki hefur kaupið breyst um eina einustu krónu milli desember og febrúarmánaðar. Það er líka svo ef litið er á þetta frv. eins og það liggur nú fyrir að skattbyrðin eykst hjá meginþorra launafólks um 10–20%, þ.e. skattbyrðin sjálf er 10–20% þyngri, menn eru 10–20% lengur að vinna fyrir sköttunum sínum skv. því frv. sem hér liggur fyrir að samþykkt verði af hálfu meiri hl. n. heldur en þeir voru á seinustu mánuðum s.l. árs. Er þá miðað við að kaupið sé óbreytt, menn verði að búa við óbreytt kjör. Ég hef orðað það svo að það væri mikil ógæfa hjá ríkisstj. að hún skyldi ekki hafa áttað sig á því að við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðfélaginu bæri nauðsyn til þess að hún kæmi til móts við launafólkið í landinu í skattamálum. Launþegar hafa tekið ómældar byrðar, kjörin hafa verið skert um fjórðung, hjá sumum kannske meira, það fer eftir því hvernig viðmiðunin er tekin en af þeirri stærð er það alla vega. Þessi sársauki er orðinn mjög mikill. Og um það hafa menn fengið sannanir á pappírum þessa dagana í rannsóknum kjararannsóknanefndar hvernig komið er hag láglaunafólksins hér á landi og hversu lágar tekjur margir búa við. Það er ágætt að eiga það á pappír en menn hafa ekki þurft annað en að ganga um í þjóðfélaginu og hitta fólk að máli til að komast að raun um að margt lágtekjufólk hefur átt í verulegum og þungum erfiðleikum. En það sem meira er, obbinn af launafólki hefur líka átt í örðugleikum eins og nærri má geta þegar kaupmátturinn hefur verið skertur með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Við þessar aðstæður var auðvitað rétt tækifæri af hálfu ríkisstj. til að ná tökum á verðbólgunni og rétta hag launafólksins að gera það í gegnum skattkerfið. Fyrir þessu höfum við talað. Í þá átt og í þá veru eru þær till. sem minni hl. n. flytur eða aðilar úr minni hl. ásamt öðrum. Ég skal rekja þær nokkuð nánar á eftir, þ. á m. hugmyndir sem varða það að rétta afkomu þeirra sem alverst eru settir. En áður en ég geri það kemst ég ekki hjá því að vekja sérstaka athygli á einu atriði í þessu skattalagafrv. ríkisstj. Hún gerir ráð fyrir því að skattur á fyrirtækjum verði stórlega lækkaður. Tekjuskattur félaga var á liðnu ári og á liðnum þremur árum 65% af skattskyldum tekjum eða af tekjuskattsstofni félaganna. Nú eru uppi hugmyndir um að stórlækka þetta hlutfall. Hvers vegna skyldi tekjuskattur félaga hafa verið valinn 65% á liðnum árum meðan hæsti jaðarskattur hjá einstaklingum var 50%? Það er einfaldlega vegna þess að einstaklingar greiða líka sjúkratryggingagjald upp á 2% og útsvar sem var 12.1%. Þessi heildarjaðarskattur hjá einstaklingunum hefur því verið 64.1% á s.l. þremur árum. Menn hafa talið nauðsynlegt - og það ekki bara á síðustu árum heldur allar götur - að tekjuskattshlutfall félaganna væri í samræmi við jaðarskattinn hjá einstaklingum í hæsta þrepi og gjarnan valið það svo að tekjuskattshlutfall félaganna væri 1–2% hærra. Skýringin er einföld: Menn vilja ekki að þeir sem atvinnurekstur stunda geti létt skattbyrði sína með því að hagræða framtölum með þeim hætti, og sjálfsagt löglegum, að máli skipti hvort tekjurnar lendi hjá fyrirtækinu eða hjá atvinnurekandanum, eiganda fyrirtækisins. Þetta er ekkert nýtt. Þannig hafa menn alltaf haft þetta. Í fskj. með nál, á þskj. 254 er gerð grein fyrir því hvernig þessu skatthlutfalli hefur verið háttað allar götur síðan 1972. Þar geta menn gengið úr skugga um það svart á hvítu að skattur félaganna hefur ævinlega verið í nánd við jaðarskattinn í hæsta skattþrepi einstaklinga þegar tillit hefur verið tekið til sjúkratryggingagjalds og útsvars. Á þessari töflu kemur fram allt frá 1972 miðað við mismunandi álagningarreglur sem hafa verið í gildi hvert tekjuskattshlutfallið hefur verið í jaðarskatti hæsta skattþreps, hver sjúkratryggingagjaldsprósentan hafi verið, hver útsvarsprósentan hafi verið. Ef menn leggja þessar tölur saman komast menn ævinlega að raun um að þessar tölur, hæsti jaðarskattur einstaklinga og skattprósenta fyrirtækja, hafa fylgst að. En nú á aldeilis að víkja út af þeirri braut. Nú er gerð till. af hálfu meiri hlutans um að þetta skatthlutfall félaganna skuli ekki aldeilis fylgja því sem hefur verið viðtekið að undanförnu heldur skuli hér búið til verulegt misræmi. Þeir gera ráð fyrir að þetta skatthlutfall verði 50% ef ég man rétt. Hvað þýðir það? Það á að vera 44% skattur hjá einstaklingunum í hæsta skattþrepi. Útsvarsprósentan er um 11%. Þar erum við komin í 55%, sjúkratryggingagjaldið er 2%, ef ég man rétt, þar erum við komin í 57%. Einstaklingarnir eiga að vera með jaðarskatthlutfall af tekjum sínum sem er 57% á sama tíma og félögin eiga að vera með skattprósentu upp á 50%. Skv. þessari nýju reglu sem ríkisstj. hefur tekið upp geta þeir sem atvinnurekstur stunda og eiga sem sagt haft áhrif á það, hvort heldur fyrirtækin eru smærri eða stærri, hver heildarskattbyrðin af atvinnurekstrinum og einstaklingnum verður með því hvernig þeir haga framtalinu sínu og hversu miklar tekjur þeir telja sér og hversu miklar fyrirtækinu. Það er engin tilviljun að allar ríkisstj. að undanförnu hafa fylgt þeirri reglu að láta þessar prósentur fylgjast að til að koma í veg fyrir freistingu á misnotkun af því tagi sem ég hef hér rakið. Talsmenn ríkisstj. færa það fram sem rök í þessu máli að verðbólgan sé að lækka og þess vegna verði að lækka prósentuna hjá félögunum. Það eru engin rök. Það eru ekki nokkur einustu rök. Ef skatturinn þarf að lækka svona mikið hjá félögunum út af verðbólgunni ætti skatturinn hjá einstaklingunum að lækka til samræmis við það þannig að skattprósenturnar héldu áfram að haldast í hendur. Þegar þeir því halda því fram að það sé nauðsynlegt fyrirtækjanna vegna og það séu rökin í þessu máli ættu þeir að horfa til einstaklinganna. Þau rök ættu allt eins að gilda þar. Minni hl. n. flytur brtt. við þetta frv. eins og ég drap á áðan. Önnur þeirra varðar það að breyta þessu hlutfalli, hækka skattprósentuna hjá félögunum þannig að hún sé í samræmi við þá stefnu sem hér hefur verið fylgt áratugum saman, sé í samræmi við hæstu jaðarskattsprósentu hjá einstaklingum, að hún verði 58% því yfirleitt hefur verið valið-ef menn líta á þetta dæmi og menn hafa það í fylgiritinu - að hafa hana svo sem eins og einu prósentustigi yfir. Við það fær ríkissjóður vitaskuld tekjur. Við höfum látið áætta hversu miklar þær tekjur væru og talið að þetta fé hefðum við þó alltént til úthlutunar til að létta skattbyrðina á einstaklingunum. Sú till. sem er á þskj. 251 varðar einungis tilflutning á skattbyrði miðað við þetta atriði. Það fé sem fengist með því að vera með samræmi í skattlagningunni á félögunum miðað við það sem er með einstaklingana er úthlutað til skattalækkunar á einstaklingana. Það þýðir að skattprósentan í miðþrepinu getur farið niður í 29.75% eins og þessi till. okkar gerir ráð fyrir. Nú þykir mönnum kannski að ekki sé til fyrirmyndar að láta standa á 3/4 hlutum úr prósentustigi en fordæmið var þegar fengið frá fulltrúum meiri hl. sem höfðu valið skattprósentu af þessu tagi fyrir lægsta skattþrepið. Með þessu móti má sjá til þess að skattbyrði hækki ekki á þeim meginþorra launafólks, miðtekjufólkinu í landinu, eins og það gerir í frv. meiri hl. n. og frv. eins og það kom frá ríkisstj. Í fskj. með þessu nál. okkar er gerður samanburður á skattbyrðinni og hvernig hún myndi breytast miðað við þá breytingu sem við leggjum hér til. Þessi samanburður er birtur í fskj. 4 og er allítarlegur. Þar geta menn gengið úr skugga um að niðurstaðan af þessari breytingu er sú að skattbyrði léttist frá fyrra ári hjá hjónum með tekjur allt upp í 500 þús. kr. og hjá einstaklingum á tilsvarandi tekjubili og í annan stað að skattbyrði yrði léttari en gert er ráð fyrir í till. meiri hl. fyrir allan miðtekjuhópinn, þ.e. frá um 450 þús. kr. upp í 700 þús. kr. fyrir hjón en verður reyndar örlítið hærri á alhæstu tekjum. Þessi breyting mundi þannig þótt hér sé ekki um mjög mikinn tilflutning á fjármunum að ræða verða til þess að koma lítils háttar til móts við stóra hluta af launafólki, miðtekjufólkið í landinu. En vegna þeirrar umr. sem hafði verið í gangi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna um það að skattbyrðin væri að lækka þá óskuðum við eftir því í minni hl. n. að ríkisskattstjóri framkvæmdi nýja útreikninga sem sýndu þennan samanburð miðað við till. meiri hl. eins og þær eru núna. Af þeim dæmum má sjá - þetta eru reyndar valin dæmi - að skattbyrðin hefur örlítið skánað frá því hún var í till. þeirra fyrir jól eða fyrr í vetur en engu að síður kemur í ljós ef menn fara í gegnum þessi gögn á fskj. 3 að miðað við þá tekjuþróun sem við búum við eru flestir 13–15% lengur að vinna fyrir sköttum sínum við núverandi aðstæður en þeir voru áður og að skattbyrðin hjá þeim hefur þyngst sem þessu nemur. Þær prósentutölur sem menn sjá í dálkinum eru sakleysislegar. Þær eru kannski 1.8% eða 2.2% eða 3.2%. En ef menn bera þær saman við það hver skattbyrðin var áður, en hún hefur kannski verið á bilinu 15–18% af tekjum eða upp í 20%, þá sjá menn að þyngingin er á bilinu 10–20%. Um þetta geta menn lesið sér til í þessum fskj. nái. Herra forseti. Ég vil jafnframt mæla fyrir annarri brtt. sem þeir sem skipa minni hl. í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar standa að ásamt Guðrúnu Agnarsdóttur sem reyndar sat flesta fundina og lýsti sig samþykka þeirri brtt. sem ég gerði hér að umtalsefni. sú till. okkar fjórmenninganna varðar það að koma sérstaklega til móts við þá tekjuhópa í þjóðfélaginu sem alverst eru settir. Hún er þáttur í þeirri afkomutryggingu sem við Alþfl.-menn gerðum sérstaklega að umtalsefni fyrir kosningar og í stjórnarmyndunarviðræðum en ekki fékk þá hljómgrunn. Hún er hluti af þeirri leið sem við höfum talið að væri nauðsynlegt að fara til að jafna kjörin í landinu og til að sjá til þess að komið væri til móts við þá sem alverst eru settir. Ekki er þessi leið okkar þó varðandi afkomutrygginguna nema að hluta til fólgin í þeim brtt. sem hér eru fluttar. Við teljum nefnilega að það sé skylda atvinnuveganna í landinu að greiða hærri lágmarkslaun en greidd eru núna. Fyrir því hef ég áður talað hér fyrir hönd Alþfl. og við þm. Alþfl og reyndar fleiri hér í þinginu fluttum sérstaka till. um að lágmarkslaunin yrðu hækkuð í 15 þús. kr. Það er einfaldlega út frá þeirri forsendu að ekki sé sæmandi í íslensku þjóðfélagi að greiða lægri laun en 15 þús. kr. á mánuði fyrir fulla dagvinnu og að meðtöldum öllum þeim álögum sem því vilja gjarnan fylgja, hvort heldur það heita bónusgreiðslur eða verkfæragjald, en að lægri skuli greiðslurnar ekki vera. En jafnvel þótt menn komist að þeirri niðurstöðu að lágmarkslaun skuli vera þessi 15 þús. kr. munu ævinlega einhverjir hópar í þjóðfélaginu eiga við mikla örðugleika að stríða. Meðan menn hafa ekki samþ. að hækka lágmarkslaunin upp í þessa tölu eiga þeir við mjög mikla og ríka erfiðleika að stríða. Þessi till. fjallar um það að greiða út afkomutryggingu til þeirra sem ekki ná tilteknum lágmarkstekjum skv. framtali. Menn finna gjarnan að því að miða við framtöl. Vissulega er það ekki skemmtilegasta eða besta leiðin og við höfum ýmis dæmi um að framtöl séu ekki nægilega góð vísbending um hverjar raunverulegar tekjur fólks séu. En við gerum á þessu mjög ákveðna fyrirvara. Þessar útgreiðslur eiga ekki að fara til neinna sem standa í atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi og hafa reiknuð laun sem nema meiru en 10% af tekjuskattsstofni af slíkum atvinnurekstri. Auðvitað má binda þetta fleiri skilyrðum ef mönnum sýnist en við sem að þessum till. standa, Svavar Gestsson, Guðmundur Einarsson og Guðrún Agnarsdóttir með mér, töldum að hér væri nægilega tryggilega frá hnútunum gengið. Með þessu skilyrði ætti ekki að vera hætta á misnotkun. Þegar þetta er gert í upphafi árs og með þeim hætti sem hér er lagt til þannig að það liggi fyrir þegar leggja á á skatta og þegar farið er yfir framtöl er eftirleikurinn hægur í eftirlitinu. Það er verra ef menn ætla að fara að gera þetta aftur fyrir sig eins og henti fyrrv. ríkisstj. þegar hún ætlaði að búa til svokallaðar láglaunabætur sem urðu nú reyndar öfugnefni á því vegna þess að þær voru hærri eftir því sem tekjurnar voru hærri, bundnar ýmiss konar flóknum skilyrðum og útreikningar svo flóknir að ég held að hv. þm. hafi yfirleitt átt erfitt með að setja sig inn í þá. Þetta er líka takmarkað við það að þetta greiðist ekki út til þeirra sem eru 20 ára eða yngri á tekjuárinu. Það er vegna þess að við teljum að þeir sem séu tvítugir eða yngri hafi yfirleitt stoð af foreldrum sínum og njóti þar að hluta til framfæris, jafnvel þó þeir hafi lágar tekjur. Þannig er ekki gert ráð fyrir því að útgreiðsla til þessa hóps kæmi til álita. En till. er annars eins og hún birtist á þskj. 253 á þá lund að sá hluti persónuafsláttar sem kann enn að vera óráðstafað eftir að honum hefur verið ráðstafað til þeirra skattgreiðslna sem nú er gert ráð fyrir skuli greiddur skattaðila, þó ekki hærri fjárhæð en nemur helmingi af heildarupphæð persónuafsláttarins, og reyndar svo að ekki sé greidd út lægri krónutala en 200 kr. Með þessu móti væri komið verulega til móts við þá sem alverst hafa kjörin.  
             Við þennan tillöguflutning er því að bæta að hér er gert ráð fyrir að um 200 millj. kr. færu til þessara hluta. Það hefur verið hugmynd og kom reyndar fram í fjárlagaumr. að til þess að mæta þessum útgjaldaauka yrði dregið úr niðurgreiðslum um þessar sömu 200 millj. kr. Ég minnist þess, herra forseti, að hafa mælt fyrir slíkri till. við afgreiðslu fjárlaga þó hún fengi þá ekki hljómgrunn. En vitaskuld er enn möguleiki til að breyta þessum útgjaldapósti fjárl. ef menn þess æskja. Okkur er vitaskuld ljóst að lækkun niðurgreiðslna af þessu tagi muni þýða það að allir verði að greiða eilítið meira fyrir þau matvæli sem þetta mundi ná til, sem yrði þá væntanlega fyrst og fremst kjötmeti og jafnvel mjólkinni yrði hlíft, a.m.k. er það sú hugmynd sem við höfum rætt í mínum flokki. En þá er það svo að allir verða að taka þetta á sig en verið er að greiða til þeirra sem atverst eru settir í þjóðfélaginu. Þannig að hér væri um raunverulega jöfnun á aðstöðu að ræða. Allir tækju á sig eitthvað, en útgreiðslan kæmi til þeirra sem verst eru settir. Þetta eru þær tvær till. sem ég leyfi mér, herra forseti, að mæla hér sérstaklega fyrir. Fram kemur í nál. minni hl. að mjög naumur tími hafi verið til að ganga frá þessu nái. og þess vegna hafi málið tæpast fengið eins nána athugun og æskilegast hefði verið. Það er kunnara en frá þurfi að segja að mikill eftirrekstur var af hálfu ríkisstjórnarflokkanna um tíma fyrir jól að ganga frá þessu máli og þessum nál. Þess vegna var tíminn til frágangs á nái. heldur naumur. En nú hefur málið tafist og vissulega kynni að vera ástæða til þess og áskil ég mér rétt til þess fyrir mína hönd að líta nánar á málið þegar það kemur til 3. umr. Að lokum einungis þetta, herra forseti. Ljóst er að frv. eins og það liggur fyrir frá ríkisstj. og nú frá meiri hl. n. mun þýða aukna skattbyrði í landinu. Fólkið er þegar farið að finna fyrir þeirri auknu skattheimtu í þeim fyrirframgreiðslum sem hafa verið ákveðnar og það er sama hvort við reiknum útsvarið með eða ekki. Auðvitað hefði verið æskilegt að gera meiri breyt. en hér er mælt fyrir af hálfu minni hl. en það var ekki talið tækt á þeim tíma sem til stefnu var þegar málið var til umfjöllunar og gengið frá nái. En ég er fastlega viss um að minni hl. n. er áhugasamur um að gera frekari úrbætur til hagsbóta launafólkinu ef ráðrúm gefst til þess og ef samvinnuvilji um það kemur upp af hálfu ríkisstj. En þau skref sem þó er hér mælt fyrir væru í áttina fyrir launafólkið, væru framrétt hönd, svo að segja, yfirlýsing af hálfu Alþingis um að það vildi koma til móts við þá sem lægst eru launaðir jafnframt því að þyngja ekki skattbyrðina á venjulegu meðallaunatekjufólki.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil vekja athygli manna á því að nú er Alþingi að afgreiða grundvallaratriði undir skattlagningu í landinu og er þegar séð að það verður ekki afgreitt þegar framtalsfresti lýkur. Einstaklingar neyðast því til að ganga frá framtölum sínum án þess að hafa hugmynd um eftir hvaða ákvæðum á að leggja á þá skatt. Af þessu tilefni vil ég beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. fjmrh. að hann beiti sér fyrir því við skattstjóra landsins að þeir verði rýmilegir við fólk þegar það óskar eftir frestun á framtalsskilum með skírskotun til þess að við hljótum að vera sammála um það, hæstv. fjmrh. og ég, að hvorki er æskilegt né siðlegt af stjórnvöldum að gera ráð fyrir að framtalsfresti einstaklinga sé lokið áður en hv. Alþingi hefur afgreitt þær reglur sem nota á við álagningu opinberra gjalda á þetta fólk.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. síðasta ræðumanns vil ég taka fram að það varð að samkomulagi fyrir jól að afgreiða þann þátt skattalagafrv. sem nauðsynlegur var til þess að hægt væri að fylgja fram reglum um álagningu og framtal eins og gert hefur verið undanfarin ár. Það er síður en svo einsdæmi nú að skattalagabreytingar hafi ekki legið fyrir þegar framtalsfresti hefur lokið og á það ekki að koma að sök, enda er ljóst að stefna ríkisstj. liggur fyrir og fjárl. hafa verið samþ. Í fjárl. er getið um það hvaða tekjur ríkissjóður ætlar sér af þessum sökum. Þetta vil ég að fram komi því að eðlilegt er að hv. síðasti ræðumaður þekki ekki forsögu málsins, enda átti hann ekki sæti á Alþingi fyrir jól.



Virðulegi forseti. Vonandi verður gott samstarf í þessari hv. deild um að hraða afgreiðslu frv. um tekjuskatt og eignarskatt eins og kostur er á. Að sjálfsögðu er alveg rétt hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að frv. er seint á ferðinni. Fari að bera á því að fólk hafi ekki nógan frest til að skila sínu framtali mun ég beita mér fyrir því að framtalsfrestur verði rýmkaður.



Herra forseti. Ég vil aðeins færa hæstv. fjmrh. þakkir fyrir undirtektir hans. Sameinað þing, 46. fundur.