Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 2. minni hl. (Bjarni Ásgeirsson) Herra forseti. - Mál þetta hefur legið alllengi fyrir landbn. En þar sem gerð hefur verið grein fyrir því í umr. um önnur mál. hér í d., sé ég ekki ástæðu til að vera langorður að þessu sinni. Þegar landbn. tók þetta mál fyrir, kom greinilega fram, að meiri hl. n., allir nm. nema hv.þm. A-Húnv., sem er annar flm. frv., var andvígur afgreiðslu þess í því formi, sem það liggur fyrir nú. En hins vegar samþ. meiri hl. að senda frv. mþn. í mjólkurmálum, sem hér starfar, og fá álit hennar um það, áður en það yrði afgreitt. Þetta álit n. kom svo eftir nokkurn tíma, og er það prentað á þskj. 1085, og geri ég ráð fyrir, að dm. hafi lesið það. Við, sem undir nál. ritum, leggjum á móti samþykkt málsins vegna þess, að okkur virðist skorta töluvert á, að sá grundvöllur, sem við álítum, að hugsaður sé með ákveðnum mjólkurverðlagssvæðum, sé hér fyrir hendi. Ég lít svo á, að eðlileg takmörk mjólkurverðlagssvæðanna séu miðuð við, eins og tekið er fram í l., að unnt sé fyrir framleiðendur á þessum svæðum að koma að staðaldri, helzt daglega, mjólk á sölustað, þannig verkaðri og frágengnri, að trygging sé fyrir því, að settum heilbrigðisreglum, sem snerta þessa viðkvæmu neyzluvöru, sé fylgt út í yztu æsar. Ef slíku skal framfylgt, verða samgöngur að vera það greiðar og góðar, að mjólkin komist daglega frá framleiðslusvæðinu og á sölustað, eða ef þær eru ekki það tryggar, þá séu á svæðinu mjólkurbú, sem tekið geta á móti mjólkinni óskemmdri og verkað hana, svo að hún komist ómenguð og hrein á sölustað. Nú segir sig sjálft, ef teygja á mjólkurverðlagssvæði Reykjavíkur alla leið norður um allt Snæfellsnes, Dalasýslu, Húnavatnssýslur og Strandasýslu, að þá eru engin tök á að koma þeirri mjólk daglega til Reykjavíkur eða mjólkurbúsins í Borgarnesi, sem er þó næst þessum svæðum. Það hefur nú oft á undanförnum árum verið deilt á þá, sem við mjólkurmálin hafa verið riðnir og ákveðið hafa verðlagssvæðið, fyrir að teygja verðlagssvæðið of langt út, þannig að það sé ekki hægt að koma hreinni og heilnæmri mjólk á markaðinn svo langt að. Ég skal ekkert um þetta segja. En hitt vil ég fullyrða, að mjólkurverðlagssvæði Reykjavíkur sé nú komið yfir svo vítt svæði og með svo löngum vegalengdum, að hæpið sé að koma mjólkinni lengri leiðir en nú er gert óskemmdri til markaðsstaða, vegna þess að svæðið er komið alla leið austur í Vík í Mýrdal. Þess vegna er ég samdóma mþn. um þetta atriði. Ég hygg skaðlaust að teygja mjólkurverðlagssvæðið kringum Borgarnes vestur að Snæfellsnesfjallgarði, en aftur á móti tel ég hæpið, að hægt sé að koma Húnavatnssýslum og Hrútafirði inn á mjólkurverðlagssvæði Borgarness, vegna þess að útilokað er, eins og staðhættir eru enn, að hægt sé að koma mjólkinni af þessum svæðum í Borgarnesbúið. Enda, ef svo ætti að gera, yrði stórum að stækka búið í Borgarnesi, því að það gæti eins og nú er ekki tekið við mjólkinni af þessum svæðum, ef á þeim svæðum kæmist verulegur rekspölur á mjólkurframleiðsluna. Teldi ég þá hyggilegra að stofna nýtt mjólkurbú í Húnavatnssýslum og reyna í gegnum það að tengja það hérað við aðalmarkaðsstað landsins, sem hægt væri a. m. k. suma tíma ársins. - Aftur á móti er öðru máli að gegna um Dali. Ég hygg, að það gæti komið til mála, að a. m. k. nokkur hluti Dalasýslu gæti tengzt við mjólkurverðlagssvæði Borgarfjarðar og þaðan væri hægt að koma nýrri mjólk til vinnslu í Borgarnesbúið. Mér segja a. m. k. kunnugir menn, að ef lagfærður væri vegurinn um Bröttubrekku og sérstaklega breytt nokkuð um vegarstæði, þá væri sennilega hægt að halda uppi samgöngum milli Dalasýslu og Borgarness meginhluta ársins. Eftir því væru líkur til þess, að hægt væri að koma mjólk úr Dalasýslu til Borgarness mestan hluta ársins. En það mál þyrfti að athuga og undirbúa betur en enn er orðið, áður en í slíkt yrði ráðizt, og þá hygg ég, að til athugunar yrði að taka að stækka Borgarnesbúið. Og yrði þá að meta það, hvort heppilegra væri að stækka það mjólkurbú eða að koma upp nýju búi í Dalasýslu. - En þó að ég fallist á það, að það væri hægt að lengja mjólkurverðlagssvæðið frá Borgarnesi út á Snæfellsnes fremur en orðið er og til mála gæti komið, að Dalasýsla gæti komið inn á verðlagssvæði kringum Borgarnesbúið, þá tel ég, að það þyrfti mikillar athugunar við, og þess vegna sé ekki ástæða til að gera þess vegna lagabreyt. nú. Því að mjólkurverðlagsn. hefur í hendi sér, samkv. því valdi, sem hún hefur nú, að athuga þetta, án þess að breytt sé l. um þetta. Sama gildir að því er snertir Húnavatnssýslur, að mér virðist, að miklu nær liggi, að a. m. k. einhver hluti Austur-Húnavatnssýslu komist inn á verðlagssvæði Sauðárkróks og Skagafjarðar. Og þegar búið er að leggja til fulls Vatnsskarðsveginn og ganga frá honum eins og fyrirhugað er, þá hygg ég, að vel gæti komið til mála að teygja mjólkurverðlagssvæði Skagafjarðar nokkuð vestur á bóginn, vestur í Húnavatnssýslur, eða að gera annað, sem væri kannske eðlilegast, að þau héruð Húnavatnssýslna, sem hentugust eru til mjólkurframleiðslu, kæmu sér upp sjálf mjólkurbúi á einhverjum hentugum stað til þess að taka á móti mjólk félagsmanna og verka hana þannig, að hún væri flutningsfær langa leið. Og ég tel ekki líkur til þess, að verulegur mjólkurflutningur komi frá Húnavatnssýslum fyrr en búið er að bæta úr samgönguörðugleikum á þessu svæði eins og unnt er og koma upp hreinsunar- og vinnslustöð fyrir mjólk þar nægilega nærri, þannig að hægt væri að tryggja verkun mjólkurinnar og hreinlæti í sambandi við meðferð hennar, svo að hægt væri að gera hana hæfa til að þola meðferð langra flutninga. Af þessum ástæðum er það, að ég legg á móti samþykkt þessa frv. Ég álít, að það sé ekki grundvöllur undir því, út frá þeim sjónarmiðum, sem eftir hefur verið farið í þessum efnum. Ég álít ekki, að tryggt sé, að komið verði við mjólkurframleiðslu á þessum svæðum og flutningum frá þeim, sem frv. fjallar um, flestum hverjum, fyrr en búið er að gera þær undirstöðuframkvæmdir, sem ég minntist á. En ég álít hins vegar, að til greina geti komið að gera þá lítilfjörlegu breyt. á mjólkurverðlagssvæði, sem ég minntist á, án þess að breyta þurfi l. þess vegna. En hitt vil ég endurtaka, að þó að mjólkurverðlagssvæði hafi verið ákveðin, þá verður hér eftir sem hingað til hægt að breyta þeim, og þau hljóta að breytast með breyttum samgöngum og breyttri aðstöðu héraða, sem þau fá með því að koma upp hjá sér mjólkurhreinsunar- og vinnslustöðvum. Og ég tel sjálfsagt, að þeim verði breytt í samræmi við það jafnóðum og skilyrði myndast til mjólkurframleiðslu og sölu á þennan veg. Og þetta tel ég, að mjólkursölun. hafi gert til þessa. Og ég tel, að þeir, sem áhuga hafa fyrir því að koma upp mjólkurframleiðslu og sölu á þessum stöðum, eigi að byrja á því að skapa skilyrði til mjólkursölu með bættum samgöngum og með því að koma upp mjólkurstöðvum. En áður en það er gert, tel ég varhugavert að ákveða með l., að þessi og þessi svæði skuli vera inni á einhverju tilteknu mjólkurverðlagssvæði. Af þessu get ég ekki mælt með frv., sem hér liggur fyrir, en legg til, að það verði fellt.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) Herra forseti. - Hv. frsm. meiri hl. landbn. þykist sjálfsagt standa föstum fótum að því að koma þessu frv. fyrir kattarnef á þessu þingi, því að hann er búinn að geyma það frá 22. sept. s. l. í n. og gefur fyrst út um það nál. 2. febr. Með tilliti til þess að ég sá, hverju fram fór í þessu efni, hef ég gengið inn á það við landbn., að það yrði afgr. með rökst. dagskrá, er fari fram á, að ríkisstjórnin leggi fyrir næsta Alþ. frv. til breyt. á mjólkursölul. Og ég geri ráð fyrir, að þá verði ekki aðeins þetta mál, heldur og mörg fleiri í þessu sambandi látin koma til meðferðar. Hins vegar hef ég ekki breytt skoðun um þetta mál, sem hér liggur fyrir, og þykir mér ástæða til að segja um það nokkur orð í tilefni af ræðu hv.þm. Mýr. Hv. þm. Mýr. hélt því fram, að það mundi vera komið nálægt þeim takmörkum, sem hægt væri að stækka verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, þar sem það nú næði austur í Mýrdal og vestur á Snæfellsnes. Ég vil nú segja, að það er ákaflega lítill munur, ef hann er nokkur, á því, hvaða örðugleikar á því eru að flytja mjólk inn á markaðsstaðinn af þeim svæðum, sem hér er farið fram á að bæta við verðjöfnunarsvæðið, og aftur hins vegar frá þeim svæðum, sem nú eru á verðlagssvæðinu og fjærst eru frá markaðsstað. Og til sönnunar því, að það virtust vera nokkuð miklar mótsagnir í því, sem hv.þm. Mýr. sagði í þessari síðustu ræðu, þar sem hann taldi, að vel gæti komið til mála að taka Dalasýslu inn á verðlagssvæðið, sem flytur mjólk til Borgarnesbúsins, þegar búið væri að laga veginn yfir Bröttubrekku og gera samgöngurnar þannig betri við Dalasýslu, en taldi hins vegar öll tormerki á að flytja mjólk til markaðsstaða úr Húnavatnssýslu, þá vil ég segja það, að hv.þm. Mýr. gætir þess ekki, að vegur úr Húnavatnssýslu er þegar til og að það er ekki nema 4 klst. akstur frá Blönduósi til Borgarness, og þar þarf engar vegabætur til fram yfir það, sem nú er. - Hv. þm. Mýr. sagði, að vel gæti komið til mála að bæta nokkrum hluta Húnavatnssýslu inn á verðlagssvæði Skagafjarðar, þegar búið væri að fullgera veginn þar á milli. En það er nú vitað, að vegurinn til Skagafjarðar frá Húnavatnssýslu er verri en suður til Borgarness. Hér má því segja, að í ræðu hv.þm. Mýr. um þetta reki sig hvað á annars horn. En aðalatriðin, sem farið er fram á í þessu frv., eru 2, annars vegar það að afnema algerlega vald mjólkurverðlagsn. til þess að ákveða verðjöfnunarsvæði, en ákveða, að Alþ. geri það, en ekki sérstök n. En hitt atriðið í þessu frv. er, sem togast mætti á um og deila um, hvort Alþ. á nú í svip að ákveða verðlagssvæðið samkv. þessu frv. eða breyta því eitthvað á annan veg en þar er til tekið. En hitt er vitað, að ekki getur lengi haldizt það einokunarfyrirkomulag, sem er og hefur verið á þessum málum. Og þegar andstæðingar þessa frv., eins og hv.þm. Mýr., eru að tala um, að fyrst þurfi að bæta samgöngurnar, því að samgönguleysi sé hér í veginum, og að það þurfi að undirbúa málið að öðru leyti, þá er það víst og ætti a. m. k. að vera honum ljóst sem mjólkurframleiðanda og af því að hann er form. Búnaðarfélags Íslands, að það þarf nokkurn undirbúning til þess að breyta framleiðslu bænda úr kjötframleiðslu í mjólkurframleiðslu og að menn gera alls ekki ráðstafanir til slíkra breyt. nema þeir hafi vissu fyrir því, að þeir geti selt framleiðslu sína eftir þessa breyt. á búnaðarháttunum. En eins og er hafa bændur á þessum svæðum, sem til eru tekin í frv., ekki vissu fyrir þessu, sem þeir geti byggt slíka breyt. á framleiðslu sinni á. En slík breyt. á búskaparháttum verður að grundvallast á því, að menn geti haft vissu fyrir því að njóta sama réttar og aðrir landsmenn um sölu á þessari framleiðslu, þegar að því kæmi, að þeir hefðu hana tilbúna. En nú er hins vegar gengið svo langt, að það er talið hæfilegt að banna ákveðnum héruðum, sem hér eiga hlut að máli, að selja skyr og rjóma hér inn á markaðinn, nema þegar hinir, sem á verðlagssvæðinu eru, hafa það ekki til. Þetta eru þau meginatriði, sem liggja til grundvallar þessu frv. Og hér eiga hlut að máli stór og fjölmenn héruð, sem öll eru undirorpin þeim vandkvæðum að hafa ekki aðra söluframleiðslu en kjöt, en hafa orðið fyrir því tjóni að verða að búa við sauðfjárpest af hinni verstu tegund. Ef því haldið er áfram á þeirri leið, sem farin hefur verið í mjólkurmálum gagnvart þessum héruðum, þá er stefnt að því með því móti að koma þeim smátt og smátt í auðn. Og ef þeir menn, sem standa í gegn þeim breyt., sem farið er fram á með þessu frv., gætu komið með einhverjar till., sem vit væri í, aðrar, og sem tryggðu, að framleiðsla og efnaleg velgengni þeirra héraða gæti þrifizt, þá væri náttúrlega allt annað við þá að tala. En þeir gera ekki neitt annað en að berja höfðinu við steininn og vilja vernda sitt einkasöluskipulag og eru með vífilengjur, eins og hv.þm. Mýr. var nú með í sinni ræðu. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða að sinni um þetta mál. Það er orðið nokkuð þrautrætt hér í hv. þd, og var það við 1. umr. Málið liggur og ljóst fyrir. Og ég geri ráð fyrir, eftir þeim viðtökum, sem það hefur fengið í landbn., að það verði ekki samþ. nú. En efni þess kemur þá til athugunar í sambandi við þá allsherjar endurskoðun á mjólkursölul., sem hlýtur að fara fram áður en næsta þing kemur saman.

Frsm. 2. minni hl. (Bjarni. Ásgeirsson): Aðeins nokkur orð. Ég veit ekki, hvort ég á að fara að deila aftur við hv.þm. A-Húnv. um þessar ásakanir, sem hann ber á mig sem form. landbn. um það, að ég hafi fyrst og fremst hugsað mér að koma þessu máli fyrir kattarnef með drætti. Ég held, að hann hafi sjálfur afsannað líkur fyrir því með þeim orðum, sem hann endaði ræðu sína á, að eftir móttökum þeim, sem frv. fékk í landbn., og meðferð hennar á þessu máli væru ekki líkur til þess, að byrlega blési fyrir frv. á þessu þingi, og það var það, sem ég þóttist sjá, þegar allir í landbn. nema hv.flm. frv. tjáðu sig andvíga frv. Ég þóttist sjá af því, að forlög frv. væru þar með ráðin á þinginu, eftir venjulegum gangi mála. Og ég taldi, að hv.þm. A-Húnv. mundi láta sér nægja með þann dóm, sem málið fékk í landbn., en krefðist ekki þess, að það yrði formlega fellt í þinginu. Og af þessum ástæðum, og þeim einum, var það, að ég hraðaði ekki afgreiðslu málsins, enda var aldrei kallað eftir málinu frá n. En sé það nú á hinn bóginn þannig, að meirihl.fylgi sé í þinginu fyrir þessu máli nú, þá má enn koma því í gegn og samþ. það á þessu þingi. Ég ætla, að tímans vegna sé það vandalítið, ef hv.flm. er kappsmál að sjá, hvernig hæstv.Alþ. er stemmt í málinu. Hv. þm. A-Húnv. talaði um, að það væri mótsagnakennt hjá mér að leggiast á móti þessu máli, en álíta þó koma til mála, að Dalasýsla gæti með tíð og tíma komið inn á verðlagssvæði Borgarfjarðar. En ég tel það ekki vera mótsagnakennt. Ég álít mikinn mun á því, hvort hægt er að koma Dalasýslu inn á verðlagssvæðið, sem liggur svo að segja samhliða Mýrum, og þar er ekki um að ræða nema stuttan fjallveg, sem skilur sýslurnar, og miklu minni en þann, sem skilur Húnavatnssýslur og Mýrasýslu. Ég álít langt frá því að vera mótsögn í því, þó að ég leggist á móti málinu í heild, en telji þó, að þetta geti komið til athugunar, að Dalasýsla kæmi með inn á verðjöfnunarsvæði. Og ég tel, að það eigi að teygja sig eins langt í þessu máli og skynsamlegar ástæður eru til. Hitt nær ekki nokkurri átt að teygja mjólkurverðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar kringum allt land. Það væri vitanlega hægt að gera það með l. En það væri ekkert gagn í því. Hv. þm. A-Húnv. talaði um einokunarfyrirkomulag í þessu efni. Þetta einokunarfyrirkomulag er nú ekki annað en það, að með þessum mjólkursölul. er hjálpað þeim mönnum, sem af eðlilegum ástæðum vegna samgöngumöguleika hafa möguleika til þess að nota mjólkurmarkaðinn, þeim er hjálpað til þess að vinna saman um sölu og dreifingu mjólkur og mjólkurvara á þessum markaði. Og ég álít, að mjólkurverðlagsn. eigi engar ásakanir skildar fyrir það, að hún hefur reynt að færa út mjólkurverðlagssvæðið jafnóðum og grundvöllur hefur skapazt undir það, að hinir nýju menn, sem inn á svæðið kæmu, gætu starfað þar að þessari vöruframleiðslu og verkun. Það hefur meira að segja oft verið ádeiluatriði gagnvart mjólkursölun., að hún hefur verið sökuð um að teygja svæðin of mikið út. En yfirleitt hefur það ekki verið fyrr en á síðustu dögum, að mjólkursölun. hefur verið sökuð um þröngsýni um að víkka út verðlagssvæðin. En ég tel, að hún gæti, skipulaginu og sér að skaðlausu, teygt svæðið lengra vestur á Snæfellsnesið en hún hefur gert til þessa. Hitt tel ég algerlega út í bláinn, að ætla sér með löggjöf af handahófi að ákveða mjólkurverðlagssvæðið, meðan ekki eru næg skilyrði fyrir hendi til þeirra breyt. Ég veit ekki betur en að það hafi verið gangur þessara mála, að þeir bændur, sem hafa hugsað sér framleiðslu á mjólk í stórum stíl, hafi byrjað á því að koma sér upp mjólkurvinnslustöðvum. Fyrst byrjuðu bændur á þessu hér í kringum bæinn. Síðan komu á eftir bændur austanfjalls. Svo kom mjólkursamlag Borgfirðinga. En þessir bændur byrjuðu ekki á því að heimta, að það skyldi ákveða með l., að Borgarfjörður skyldi verða settur inn á mjólkurverðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, nei, heldur á byrjuninni, að koma upp hjá sér fullkomnu mjólkurbúi, sem sýndi, að þeir höfðu vilja, áhuga og getu til þess að koma þessum málum í það horf, sem sjálfsagt var, að krafizt væri til þess að þeir gætu staðið að mjólkursölu. Sama gerðu Eyfirðingar á sínum tíma, og út frá þeim framkvæmdum skapaðist svo að eðlilegum hætti mjólkurverðlagssvæði í Eyjafirði. Skagfirðingar byrjuðu heldur ekki á því að heimta, að l. yrði breytt þannig, að Skagafjörður yrði settur inn á eitthvert verðlagssvæði, heldur komu upp sínu mjólkurbúi og hófu mjólkurhreinsun og vinnslu og sköpuðu sér þannig aðstöðu til þess að selja mjólk bæði til Sauðárkróks og Siglufjarðar og mjólkurvörur víðs vegar um land. Og sama tel ég, að liggi fyrir þeim ágætu mönnum í Húnavatnssýslu, sem hafa hug á því að breyta um framleiðslu, sem vel getur verið eðlilegt og sjálfsagt. Þeir hljóta að eiga að fara að eins og hinir aðrir, sem ég hef nefnt, að undirbúa málið heima með því að koma upp mjólkurvinnslustöð hjá sér, og þá kemur af sjálfu sér, að þeim skapast markaður fyrir þessa vöru, sem er mikill og mörgum finnst vera ótæmandi. Af þessum ástæðum tel ég algerlega ótímabært að samþ. frv., en tel, að það eigi að fella það. Hins vegar ef hv.þm. A-Húnv. telur, þrátt fyrir meðferð landbn. á því, að málið muni hafa möguleika til framgangs á þessu þingi, þá er leikur fyrir hann tímans vegna að koma því í gegn. Og fyrir mér hefur aldrei vakað að beita neinu ofbeldi í sambandi við afgreiðslu þessa máls, eins og ég hef tekið fram.

Gunnar Thoroddsen Herra forseti. - Þar sem mjög langt er liðið frá 1. umr. þessa máls, vildi ég leyfa mér að rifja upp meginefni frv. og þau rök, sem liggja til þess, að það er flutt. Svo er ákveðið í mjólkursölulögunum, að yfirstjórn mjólkurmálanna hefur í hendi sér, hversu verðjöfnunarsvæðum skal háttað. Frv. fer fram á, að þessu verði breytt og verðjöfnunarsvæðin stækkuð. Okkur flm. þykir eðlilegt, að Alþ. sjálft ákveði um svo mikilsvert mál sem þetta er, en þetta vald sé ekki falið einni nefnd. Það getur naumast talizt réttlátt, að sumum sveitum sé bannað að selja mjólk hingað til bæjarins, einkum þegar þess er gætt, að víða er fjárstofninn fallinn og eina leiðin til að halda áfram búrekstri virðist vera að koma upp kúabúum. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé rétt, sem mþn. leggur til, að fyrirbyggja skuli mjólkurskort með því að stækka verðjöfnunarsvæðin. Um það atriði, hvort löggjafarvaldið skuli ákveða þetta sjálft, skal ég ekki vera margorður, en ég er þó þeirrar skoðunar, að eðlilegt sé, að Alþ. ákveði þetta sjálft, án þess að ég beini nokkrum ásökunum í garð mjólkursölunefndar. Varðandi mjólkurskortinn hefur verið bent á það, að ósamræmis gæti hjá flm. þessa frv., er þeir tali annars vegar um gallaða mjólk, en hins vegar um of lítil verðjöfnunarsvæði. Mér er það ljóst, að mjólkin er einatt léleg, en mér hefur ekki komið til hugar, að gæði hennar fari eftir því, hvort hún er flutt 5–10 km. lengra eða skemmra, þar kemur annað til greina. Þess vegna gætir hér engra mótsagna. Hv. þm. Mýr. heldur því fram, að í okkar frv. sé gengið á svig við það ákvæði mjólkurlaganna, að mjólkin skuli flutt daglega óskemmd til bæjarins. Hann segir, að ef halda eigi við þetta ákvæði, sé ekki unnt að stækka verðjöfnunarsvæðin nema um Dalasýslu og hluta af Snæfellsnesi. Hv. þm. A-Húnv. hefur bent á, að frá Blönduósi er ekki nema 4 klst. akstur til Borgarness, og úr mínu kjördæmi er ekki nema 2½–3 klst. akstur í Borgarnes. Þess vegna er hér um algert ranghermi að ræða. Úr öllum þessum héruðum er hægt að flytja mjólk daglega. Hv. þm. Mýr. lét í ljós þá skoðun, að ef þetta frv. yrði samþ., mætti alveg eins láta verðjöfnunarsvæði ná kringum allt landið. Þetta er vart svaravert eins og samgöngum er nú háttað um Vestfirði og Austfirði, enda er þetta sagt út í loftið. Það er rétt, að það er meginatriði, að mjólkin sé ný og vel með farin, þegar hún kemur til bæjarins, en þeim skilyrðum er hægt að fullnægja, þótt sú leið verði farin, sem frv. fer fram á. Á það hefur verið bent, að mjólkurbú vantaði. Ég upplýsi eftir viðtali við mjólkurbússtjórann í Borgarnesi, að þetta er rangt. Mjólkurbúið þar getur afkastað miklu meiru en það nú gerir. Ég tel, að óþarft sé að ræða þetta öllu frekar. Það hefur verið nægilega rökstutt af hv.þm. A-Húnv. En ég vil undirstrika það, að ég tel eðlilegt, að verðjöfnunarsvæðin séu lögfest og að bændum, sem misst hafa fé sitt, sé ekki bannað að framleiða mjólk á sama tíma og mjólkurskortur er ríkjandi hér í bænum. Það má vera, að þetta mál hafi ekki mikið fylgi, enda fer oft svo um rétt mál í upphafi, en því verður haldið áfram, unz það hefur framgang. Svo mikið hefur þó nú þegar áunnizt, að nú viðurkennir hv.þm. Mýr., að réttmætt og fært sé að bæta nokkrum sveitum við. Ef svo miðar hin næstu þing, þá er ekki unnið fyrir gýg.

Sveinbjörn Högnason Hv. flm. hafa nú nokkuð þreytt mælsku sína á að sýna gagnsemi þessa máls. Hv. þm. A-Húnv. kvað þetta mál þrautrætt, og mun það satt vera, að ræður hans taka nú að lýsa nokkrum þrautum, og án þess að ég ætli að leggja nokkurn dóm á ræður þessa þm., sem hann gerði um mínar ræður, er hann sagði, að þær væru ekki einu sinni undanrenna, heldur súr undanrenna, þá hygg ég, að ræður hans séu líkari froðu og flautum, enda oftast skyldastar þess háttar framleiðslu. Hann sagði, að ekki væri mikils um það vert að fá að selja mjólk, þegar hana skortir, en í öðru orðinu segir hann, að alltaf sé skortur á mjólk. Hver getur nú komið slíku saman, og hvaða heilvita maður getur flutt slíkt? Ég skal leiða hjá mér hótanir þær, sem þessum hv.þm. virðast svo tamar síðan hann varð stuðningsmaður hæstv. ríkisstjórnar, en ég hygg, að enginn muni blikna né blána fyrir hótunum hans, þótt hann sé vikapiltur ríkisstjórnarinnar. Hann sagði, að þetta yrði lagað og skyldi verða lagað. Það kann að vera, að slík rökfærsla sé góð í fjár- eða hrossaréttum í Austur-Húnavatnssýslu, en hún er ekki talin góð hér á Alþ. - Þá sagði hv.þm., að menn mundu ekki fara að breyta búskapnum úr kjötframleiðslu í mjólkurframleiðslu, meðan engin trygging væri um markað fyrir mjólkina. Ef allir hefðu hugsað svo, þá hefði aldrei orðið mikil mjólkurframleiðsla, og seint hygg ég, að sum mjólkurbúin hefðu verið reist, ef allir hefðu litið svo á. Mér þykir ekki horfa vænlega um afköst nýsköpunarpostulanna, ef þeir ætla að fá allt fyrir fram tryggt. Þeir sögðu í haust, að lítið yrði gert, ef bíða ætti eftir því, að allt bæri sig, en nú vilja þeir engu hætta. Ég er þess fullviss, að framsóknarmenn í Austur-Húnavatnssýslu hugsa ekki þannig, Ég get ekki látið hjá líða að minnast á rökstuðning hv.flm., er þeir báru saman fjarlægðirnar. Þeir sögðu, að leiðin austur væri um 200 km. Hér er þó nokkru bætt við. En svo þegar þeir reikna vegalengdirnar úr Húnavatnssýslu og Snæfellsnesi, þá miða þeir við Borgarnes, en ekki Reykjavík, sem auðvitað ætti að gera. En þó að mjólkin væri flutt til Borgarness aðeins úr Austur-Húnavatnssýslu, þá er heiði á milli, sem oft er ófær. En þó að hér þurfi að fara yfir Hellisheiði, sem er mun betri fjallvegur, þá er mjólkurbú hinum megin, svo að þangað má flytja mjólkina, þegar leiðir teppast. En þó að nú þessu sé sleppt, þá var á sínum tíma mjög deilt um það, hvort taka ætti mjólkurbúið í Borgarnesi inn á verðjöfnunarsvæðið, enda einatt miklum örðugleikum bundið að flytja mjólk úr Borgarnesi og ekki hægt að gera það daglega nema með miklum kostnaði. Þeir, sem til þekkja, vita, að sjóleiðin er þeim erfiðleikum bundin, að sjávarföll ráða lendingu, en leiðin fyrir Hvalfjörð löng, og þó mun sú leið líklega verða lausnin í framtíðinni, þar sem hin leiðin getur alltaf teppzt, enda ekki notuð nema í nauðsyn. Ég hef meira að segja heyrt sagt, að sumir hv.þm. kæri sig lítt um að fara þessa leið, eftir að þeir urðu fyrir nokkrum hrakningum, en kjósi heldur landleiðina úr Borgarnesi. Það er óneitanlega nokkur kaldhæðni örlaganna, að tveir flm. þessa frv., þeir hv.þm. Snæf. og hv.þm. A-Húnv., fluttu hér till. og fengu samþ. á Alþingi í fyrra um að skipa rannsóknarnefnd vegna mjólkurmálanna. Þeir fengu till. samþykkta raunar nokkuð breytta, þar sem taka átti allt þetta mál til rannsóknar og auðvitað okkur alla, sem höfum að því komið að vinna að þessum málum. Þó hefur ekki komið till. frá hv.þm. Snæf. um að setja heildsalana undir rannsókn, en þeir eru uppvísir að því að hafa svikið um máske milljónir króna. Það hefur ekki komið fram hjá honum jafnmikill áhugi í þeim efnum. Það er einkennilegt, að þessi hv.þm., sem mest hefur barizt fyrir því að fá skipaða rannsóknarnefnd og fengið hana skipaða eftir sínu höfði, þannig að hans menn séu í meiri hluta og bændur hafi þar sem minnst að segja, að hann skuli nú, einmitt þegar þessi nefnd situr að störfum, láta það vera sitt fyrsta verk að fara að berjast á móti henni. Þetta sýnir, hvernig hann ætlast til, að nefndin starfi. Nefndarmennirnir eiga að vera eins og þjónar, hvort sem málstaðurinn er réttur eða rangur. Ég verð að segja, að ef slíkur er skilningur hv.þm. Snæf. á málinu og hefur verið þegar hann flutti þessa tillögu, er ég honum mjög þakklátur fyrir, að hann skuli ekki hafa haft hug til að taka sæti í þessari nefnd, eins og flokksbræður hans buðu honum. Það ætti nú að koma í hlut annarra en minn að verja þessa n., því að hún er skipuð á móti mínum vilja og starfar að óþörfu. Þó skal ég viðurkenna, að hún hefur starfað eins og hún hefur getað til þess að komast að því rétta í málinu og aflað sér þeirra upplýsinga, sem hún hefur getað komizt yfir, og hún hefur ekki látið blekkjast af þeim hleypidómum, sem áður hafa komið fram í þessu máli. Ég veit ekki til, að nein tilmæli hafi komið frá bændum, sveitum eða héruðum um að taka sig inn í verðjöfnunarsvæði. Sé ég því ekki, hverjir hafa yfir sérstaklega illri meðferð að kvarta í þessum efnum, þar sem engar umsóknir hafa borizt, ekki sízt þegar þess er gætt, að boðizt hefur verið til að taka sveitirnar vestur undir Snæfellsnesi inn á verðjöfnunarsvæði. Þetta er pólitískt mál og er borið fram í blekkingarskyni, án þess að fyrir liggi óskir um það frá hlutaðeigendum að komast inn á verðjöfnunarsvæði. Ríkisstjórnin var nýlega að ákveða verðjöfnunarsvæði, án þess að spyrja Alþingi. Hún biður ekki einu sinni um álit þess, en þó er þar um 10–20 sinnum meira verðmæti í húfi en hér er um að ræða. Hvers vegna komu þessir menn ekki með það mál inn á Alþ. til þess að láta það skera úr því? Ég vil að lokum taka það fram, að engri sveit hefur verið neitað um upptöku á verðjöfnunarsvæði, ef hún hefur haft skilyrði til þess að geta notað þá aðstöðu.

Samgmrh. (Emil Jónsson) Herra forseti. - Ég vil aðeins að gefnu tilefni vekja athygli á því, sem reyndar má vera ljóst, að þessi till. til þál. leysir ekki það mál, sem hér er um að ræða, nema að hálfu leyti. Í till. felst aðeins heimild fyrir ríkisstjórnina til kaupa á efninu, en síðar er ekki í henni að finna neina aðra heimild til þess að nota efnið eða vinna úr því eða reka þá veitu, sem væntanlega á þarna að byggja. Á sínum tíma var samþ. sams konar heimild og þetta fyrir Keflavík. En þá varð á eftir að leita heimildar til þess að leggja línu þangað og til þess að reka þá rafveitu, sem vitaskuld fékkst. Nú hefur sú heimild verið sett í frumvarpsform og er borin fram í hv.Ed. En ég teldi, að ef þetta mál og annað svipað fyrir Árnessýslu á að koma til framkvæmda í nánustu framtíð, þá þyrfti að tryggja, að með þessari till. fylgdu l., sem tryggðu, að framkvæmdir þessar yrðu unnar, og það þarf að gera til þess að efnið geti notazt. Ég vil aðeins minna á þetta, að þetta þarf að fylgja með, til þess að samþykkt þessarar till. komi að notum.

Jóhann Jósefsson Herra forseti. - Búið var að ákveða, að hv. form. fjvn. yrði frsm. í þessu máli, en hann varð að vera fjarverandi vegna jarðarfarar. Fékk ég orðsendingu frá honum um að segja nokkur orð fyrir hönd n. um þessa till. í hans stað. Nál., sem öll n. stendur einróma að, er á þskj. 1083. Fjvn. hafði þessa þáltill. á þskj. 770 um alllangan tíma til meðferðar og taldi sjálfsagt að gera sem gagngerðasta athugun á því máli, sem hér ræðir um. Því að hér er sannarlega um mjög merkilegt mál að ræða, sem varðar alla landsmenn, þar sem farið er fram á, að fullnægjandi rannsóknir fari fram á efni, innlendu og erlendu, sem ætlað er til bygginga, vegagerða, hafnarmannvirkja og annarra slíkra verklegra framkvæmda. Því miður, - og þess sjást líka oft dæmi -, hefur það verið svo á undanförnum árum og áratugum, að lítil athugun hefur farið fram á eiginleikum þeirra byggingarefna, sem landsmenn hafa notað. Sumpart kann það að hafa verið af því, að ekki hafi aðstaða verið til þess að framkvæma rannsóknir á þessum hlutum. En sumpart hefur þetta líka verið vegna þess, að augu þjóðarinnar hafa ekki verið vel opin fyrir því, hve mikla þýðingu einmitt það atriði hefur, að efni, sem byggt er úr, hafi þá eiginleika til að bera, sem þarf til þess að gera húsin varanleg og vistleg í að búa. Þeir eiginleikar eru að vísu til á misjöfnu stigi hjá öllu byggingarefni. En vitaskuld ber að stefna að því að komast að niðurstöðum í þessum efnum, sem geri mönnum fært að fá það nothæfasta og bezta byggingarefni til að byggja úr. Er hér ekki hvað sízt nauðsyn á að athuga það innlenda efni, sem hægt er að byggja úr og nú er orðið talsvert fjölbreyttara en áður var, a. m. k. í orði kveðnu. En víst er, að mjög skortir á, að rannsóknir hafi farið fram á gildi byggingarefnis. En nauðsynlegt er, að þær rannsóknir gætu farið fram, svo að mönnum veittist hægra að greina á milli beztu byggingarefna, sem fáanleg eru, og þeirra byggingarefna, sem að vísu eru nýtileg, en ekki eins varanleg. - Fjvn. var því í heild mjög sammála þeirri hugmynd, sem fram kemur í þáltill. á þskj. 770 og er önnur í röðinni á þessu þingi, sem einn hv.þm., 6. þm. Reykv., hefur flutt um byggingamál. Í viðtölum, sem fram fóru á milli n. og Trausta Ólafssonar efnafræðings, sem kom á fund n. sérstaklega til að ræða þetta mál, kom í ljós, sem raunar var nú vitað áður, að sá merki starfsmaður og vísindamaður hefur haft með höndum dálitlar athuganir nú þegar á þessu sviði, þ. e. a. s. athuganir á efni og eiginleikum þess, svo sem einangrunarhæfni ýmiss konar byggingarefnis, aem hér er við höndina og mest notað. En þó að hann hafi mikinn áhuga á þessum hlutum, er aðstaða hans til þessa í Atvinnudeild Háskólans mjög erfið. Því að rannsóknir í þessum efnum útheimta húsrými meira en þar er nú til þessara hluta. En vitaskuld verður að sjá fyrir nægilegu húsrými til þeirra rannsókna, sem hér eiga í þessum efnum fram að fara. Það var nú aðeins orðað í n., að kringum Háskólann væru einhverjar þær byggingar, sem reistar hafa verið til bráðabirgða, sem kannske mætti taka til rannsókna á steypuefni og slíku, þótt ekki væru nú reistar nýjar byggingar þegar í stað til þessara hluta. En hitt er jafnljóst, að þær úrlausnir, sem kynnu að fást á þessu sviði með því að nota þær, mundu ekki vera nema til bráðabirgða, og að við alhliða rannsókn á þeim efnum, sem till. fer fram á, að rannsökuð verði, kemur það mjög til greina, að byggt sé hentugt húsrými til þess að starfa að þessum rannsóknum í. Nú eru íslenzkir menn erlendis, sem eru að afla sér þekkingar, sem getur komið að haldi við þær rannsóknir, sem hér ræðir um. Komu þær upplýsingar fram í n., að einn slíkur maður er í Danmörku við nám og annar í Bandaríkjunum, sem væntanlegur er heim bráðlega. Fjvn. vill því í heild sinni leggja til, að þessi þáltill. verði samþ. eins og hún er orðuð, en hefur það þó fyrir augum, að byggt verði á þeirri undirstöðu, sem Trausti Ólafsson hefur lagt í þessum efnum, og telur, að það muni verða betra og farsælla að efla og treysta það í þessu efni, sem búið er að forma af þeim efnafræðingi, heldur en að setja upp beinlínis nýja stofnun í þessu skyni. Það er því skoðun n., að auka beri starfskrafta og húsrými við Atvinnudeild Háskólans, til þess að fullnægja því verkefni, sem þáltill. fer fram á, að unnið verði að, en mælir að öðru leyti eindregið með því, að þáltill. verði samþ. án breyt.

Flm. (Jónas Jónsson) Ég hef leyft mér að flytja þessa till. á þskj. 108 til þess að minna Alþingi og ríkisstj. á húsnæðisvandræði hæstaréttar. Nú stendur svo á, að þessi stofnun á 25 ára afmæli sitt eftir fáa daga. Væri þá vel viðeigandi, að þing og stj. gæti með þessum hætti eða öðrum tekið ákvörðun á þann veg, að Hæstaréttur fengi þolanleg starfsskilyrði, en það hefur hann aldrei haft. Það má segja, að það hafi verið vítalaust, þó að ekki hafi verið byggt yfir hæstarétt þegar á hans fyrstu árum, en nú er drátturinn á því orðinn óhæfilega langur. Það eru því miður ekki neinar líkur til, að hægt sé að ganga þannig frá þessu máli nú, að hægt sé að hefja byggingu á framtíðarhúsnæði fyrir Hæstarétt, en samt sem áður eru menn í þessum bæ, þótt þeir séu ekki frá Hæstarétti, sem eru kunnugir húsakynnum dómstólsins, sem álíta framkvæmanlegt að byggja við Arnarhvol viðbótarbyggingu, þar sem Hæstiréttur gæti fengið sæmilegt bráðabirgðahúsnæði, en þessi bygging yrði að öðru leyti notuð fyrir skrifstofur fyrir opinberar stofnanir. Nú mun hafa verið um það talað, sem mér er ekki kunnugt um, að hæstv. stj. hafi í hyggju að byggja fljótlega á þessum stað viðbót við stjórnarráðið bráðabirgðabyggingu eins og Arnarhvoll er. Getur það farið saman, því að lóðin er það stór, að allt, sem hæstv. stj. kynni að vilja byggja á þessum stað, rúmast þar, þó að Hæstiréttur sé þar líka. Hann þarf ekki gífurlegt húsrúm, en það þarf að vera sniðið eftir þörfum réttarins og frambærilegt fyrir þjóðina. Ég held, að ég verði að segja tvennt viðvíkjandi þessu húsnæði. Fyrst er það, að það er svo þröngt, að það fer óhæfilega illa um dómarana og málafærslumennina, og þeir fáu gestir, sem þar koma til að hlusta á dóma, þjást af loftleysi. Aðstaða þarna er þannig, að dómararnir geta ekki látið sjá sig á þessum stað með mönnum, sem gera kröfur til, að dómar hafi sæmileg húsakynni. Það hefur einstöku sinnum komið fyrir, að dómarar frá útlöndum hafa komið hingað til að hitta sína líka hér, og þá hefur það verið úrræði þeirra að taka á móti þeim á einkaheimilum sínum, af því að þeir hafa ekki með nokkru móti viljað láta þessa ókunnu menn sjá þá íbúð og þau skilyrði, sem okkar æðsti dómstóll hefur við að búa. Þetta tvennt, að þessi húsakynni eru óhæf fyrir dómara, málfærslumenn og áheyrendur og að óhugsandi er að láta nokkurn aðkomumann sjá réttinn, sýnir glöggt, að ekki verður lengur við þetta unað. Það getur verið, að þing og stjórn sjái einhver önnur betri úrræði en það, sem ég sting upp á hér, en þá er komin hreyfing á málið, og ef hæstv. stj. hugsar sér að byggja hvort sem er, þó að það sé ekki mitt að leggja henni ráð, þá getur hún útvegað sér þinglega heimild um leið til að láta reisa þessa byggingu.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Húsnæði það, sem Hæstiréttur hefur við að búa, er algerlega óviðunandi. Það er mjög mikill raki í þessu húsi, og hefur verið rottugangur um allt þetta hús, og þegar þeir, sem eru óvanir að búa þar, sem rotta er, koma inn í hæstaréttarsalinn, má svo að orði kveða, að þeim slái fyrir brjóst. Nú er verið að gera við hegningarhúsið og verður haldið áfram, þar til því er lokið. Það hafa verið gerðar ráðstafanir til að eyða rakanum og rottunni úr húsinu. Í fjárl. þessa árs eru 140 þús. kr. ætlaðar til þessara viðgerða, sem ég hygg, að muni hrökkva langt til að gera húsnæðið það viðunandi fyrir þá fanga, sem þar eru, og dómara, að húsnæðið ætti að verða viðunanlegt og íbúðarhæft. Annað mál er það, að menn greinir á um, hvort rétt muni að útvega Hæstarétti bráðabirgðahúsnæði í húsi, sem komið hefur til orða að reisa við Arnarhvol á þessu ári, ef unnt væri. Ég veit m. a. frá hæstaréttardómurunum, að þeir óska ekki eftir að fá þetta bráðabirgðahúsnæði, heldur að fá viðunanlegt frambúðarhúsnæði fyrir Hæstarétt. Ef byggt yrði við Arnarhvol í sumar, mundu skrifstofur sakadómara, borgardómara og borgarfógeta fá þar húsnæði og flytja úr því húsnæði, sem þeir hafa nú í fangahúsinu, og í Arnarhvol. Við það mundi rýmkast um vinnuskilyrði fyrir hæstaréttardómarana, þó að ekki sé hægt að gera neina viðunanlega breyt. til bóta á sjálfum dómssalnum. Ég tel þetta mál ekki það undirbúið, að hægt sé að samþ. þessa till. eins og hún liggur fyrir, og mundi hún ef til vill þurfa nánari athugunar og undirbúnings við. En það er ekki nema vel, að hv.flm. vekur máls á þessu, og þó að það hafi verið svo, að einn fyrrv. dómstjóri Hæstaréttar hafi verið dómsmrh. í tvö ár og ekki séð ástæðu til að flytja till. um að fá úr þessu bætt, þá er það ekki nema vel, að á það sé bent af öðrum, því að það er vissulega full þörf á því, að Hæstarétti sé sýndur nokkur sómi, ekki sízt þegar svo stendur á, að nú á að fara að halda upp á 25 ára afmæli réttarins.

Hermann Jónasson Ég held, að það sé full þörf á að minna á það, eins og nú hefur verið gert, að lagfæra þurfi húsakynni Hæstaréttar. Það er að vísu ekki neinn ágreiningur um það, enda kemur það fram af þeim ræðum, sem þeir hafa flutt, hv.þm. S-Þ. og hæstv.dómsmrh., að húsakynni þar upp frá eru algerlega óviðunandi. Það er aðallega tvennt, sem ég vil minna hér á, án þess að hefja langar umr., því að um það eru allir sammála, sem til þekkja, að þarna er umbóta þörf. En viðkomandi því, sem hæstv.dómsmrh. sagði, vil ég segja það, að ég efast um, að hægt sé að lagfæra gamla fangahúsið, ég efast um, að hægt sé að gera það að sæmilegu skrifstofuhúsnæði fyrir Hæstarétt eða yfirleitt að viðunandi húsnæði. Stafar það af því, að þetta hús er þannig byggt, eins og það hús, sem við nú dveljum í, að það er mikill vafi, að hægt sé að koma í veg fyrir það loft, sem er í þessu húsi og maður verður var við í báðum þessum húsum og enn þá meira í húsinu þar upp frá. Það stafar af jarðraka, sem löngu er fyrirbyggður í nýtízku byggingum, en erfitt er að fyrirbyggja í fangahúsinu. Það eru allir sammála um það, sem hafa starfað þarna í ár eða áratugi, eins og ég hef gert, að þeir finni þar til óvenjulegrar þreytu, og undan því kvarta allir, sem þar starfa, bæði dómarar og málfærslumenn. Þetta stafar af saggalofti, sem kemur af raka úr steininum, sem þetta hús er byggt úr. Þetta er eitt af því, sem reynt er að fyrirbyggja í nýtízku húsum, en þó verður stundum vart við það í steinhúsum, að þetta tekst ekki. Svo er annað, og það er það, að salirnir, sem eru til umráða í þessu húsi, eru svo litlir, að þeir eru allsendis óviðunandi fyrir Hæstarétt. Og þó að lögmaður og sakadómari fari úr húsinu og bæjarþingstofan, sem er hinum megin í því, þá verður húsnæðið samt sem áður óviðunandi fyrir Hæstarétt vegna þrengsla, og í þriðja lagi er það ákaflega leiðinlegt, svo að ekki sé meira sagt, að hafa húsakynni Hæstaréttar í fangahúsi. Það eru því þrjú atriði, sem gera þetta algerlega óviðunandi, og það er mjög leiðinlegt, þó að við höfum orðið að búa við það, og getur þar enginn öðrum láð. Og ef á að stækka dómssalinn við það, að sakadómari og borgardómari hverfa burt úr húsnæðinu hinum megin við ganginn, þá vita gluggarnir á dómssalnum út að fangagarðinum, þar sem fangarnir fá að ganga um vissan tíma á dag, en nú vita skrifstofur réttarins út að þessum garði. Það er því margt, sem veldur því, að þarna getur ekki orðið viðunanlegt húsnæði fyrir Hæstarétt, jafnvel þótt tækist að útrýma rakanum, sem ég efast mjög um. Þetta húsnæði er því, hvernig sem á þetta er litið, alveg óviðunandi og verður að breyta til. Svo er annað, sem ég vil beina til hæstv.ríkisstj., að nú er verið að tala um að byggja við Arnarhvol, og er ekki nema gott eitt um það að segja, því að þetta er mjög viðunanleg lóð, og vil ég þá beina því til hæstv.ríkisstj., hvort nú sé ekki hægt að ljúka svo áætlunum og teikningum fyrir skrifstofubyggingu þá, sem á að reisa í Lækjargötunni, svo að það sé hægt að byrja á að byggja það hús, undireins og stj. byrjar á að reisa skrifstofubyggingar. Það ætti ekki að þurfa að byggja það allt í einu, en mætti byggja það smátt og smátt. Ég sé sérstaka ástæðu til að vekja athygli á þessu vegna þess, að það stendur nú til að taka eitt af þessum húsum, sem er við Lækjargötu, Gimli, og gera við það. Kunnugir menn fullyrða, að viðgerðin á því muni kosta mikið á þriðja hundrað þúsund krónur. Það er eins og menn vita, að þegar verið er að gera við gömul hús, þá kostar slík viðgerð ótrúlega mikinn hluta af því, sem kostar að byggja að nýju. Þetta er skiljanlegt, þegar tekið er tillit til þess, að það er ekki meira en ¼ af kostnaðarverði húss að gera það fokhelt, hitt er vinna við innréttingar og annað slíkt, og þegar farið er að gera við hús eins og Gimli, þá veit maður, að sú viðgerð kostar nærri því eins mikið og að byggja nýtt hús. Húsin á þessum lóðum eru því öll þannig, að þau eru raunverulega ónýt hús. Maður sér því, þó að ekki sé athugað annað en þetta, að það er ekki undarlegt, sem hæstv.dómsmrh. upplýsti, að lítils háttar viðgerð á fangahúsinu mundi kosta 140 þús. kr. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. stj., hvort hún gæti ekki látið ganga frá áætlunum og teikningum af þeim byggingum, sem reisa á við Lækjargötuna, og þegar hafizt verður handa um skrifstofubyggingar fyrir ríkið, þá verði byrjað þar, og ég er því einnig sammála, að einmitt þar verði húsakynni Hæstaréttar. Það er hægt að koma miklu fyrir á þessum lóðum, og þarf ekki að rekja það hér, en ég vil einmitt gjarnan, ef hæstv.dómsmrh. er við því búinn, að hann gæti gefið upplýsingar um, hvort þessi hlið málsins hefur verið athuguð, að ef skrifstofubygging verður reist, þá verði það í Lækjargötu. Það má segja, að það sé mjög aðkallandi að breyta Lækjargötu á þann hátt, sem gera á, hún er ein af fegurstu götum bæjarins og væri mikil bæjarprýði, ef það væri gert. Það má enn fremur bæta því við, að það verður að opna augu manna fyrir því, sem menn virðast almennt vera blindir fyrir, að mikið af byggingunum í miðbænum eru ónýtar byggingar, þar eru í raun og veru lóðir með verðlitlum timburhúsum og mundi áreiðanlega margborga sig fyrir eigendur þeirra húsa að rífa þau og byggja upp aftur þau hús, sem á við á þessum lóðum, og ég hygg, að ef ríkið hefst handa að rífa þessa kumbalda við Lækjargötuna, þá mundi ýmislegt fleira þar á eftir koma, sem koma þarf viðvíkjandi byggingum í miðbænum.

Flm. (Jónas Jónsson) Ég held, að hæstv.dómsmrh. hljóti að hafa fengið eitthvað villandi frásagnir um vilja hæstaréttardómaranna í þessu efni, því að þótt mér komi þetta mál ekki sérstaklega við meira en öðrum þm., hefur það borizt í tal milli mín og dómaranna, og þeir hafa lýst með sterkum orðum sinni miklu óánægju yfir, hvað óhæfilegt húsnæði rétturinn hefði. Ég hef ekki haft ástæður til að ræða við þá um, hvers konar bygging ætti að koma í staðinn, en ég held, að það sé misskilningur hjá hæstv. ráðh., eins og líka hefur komið fram hjá kunnugum manni, hv.þm. Str., sem oft hefur starfað í réttarsölunum í þessu húsi, og það er enginn vafi, að þetta er algerlega óboðlegt fyrir Hæstarétt, og það er minnkun fyrir þjóðina að hafa réttinn í þessu húsi. Við sjáum, hve seint gengur með allar opinberar stórbyggingar. Við vitum, að Háskólinn var húsnæðislaus í 25 ár og var þrengt upp á þessa stofnun, svo að hér var óstarfandi fyrir þingið, og má heita tilviljun, að bygging fyrir Háskólann skuli vera komin upp. Stjórnarráðshúsið er algerlega óboðlegt, og þó er ekkert um það hugsað, og enn fremur, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, á ríkið lóðir við Lækjargötuna, sem ekki hafa fengizt ákvarðaðar, beinlínis af því, að bærinn getur ekki enn ákveðið skipulag sitt og n., sem starfar að rannsóknum á því, hvernig eigi að nota þessar lóðir, hefur orðið að hætta störfum undanfarin tvö ár til að bíða eftir, að skipulagsn. bæjarins gæti gert skyldu sína. Það stendur beinlínis á yfirvöldum bæjarins að ljúka einföldum mælingum og skera úr um till., sem liggja fyrir. Og þegar á allt þetta er litið og þegar er ekki einu sinni hægt að gera neitt við Lækjargötuna og ekki hægt að gera neitt við ríkislóðirnar þar, af því að forráðamenn bæjarins geta ekki lokið þessum mælingum af, þá gæti ég hugsað, að hæstaréttardómararnir væru farnir að grána í kollinum, áður en þeir gætu fengið fyrir Hæstarétt það framtíðarhúsnæði, sem talað hefur verið um, að Hæstiréttur fengi í þessari stórbyggingu við Lækjargötuna, og það er óhugsandi, að hægt sé að láta þá búa þangað til við það húsnæði, sem þeir verða nú að hafa í fangahúsinu, en ef á hinn bóginn verður byggt við Arnarhvol, ætti Hæstiréttur að geta fengið þar sæmilegt bráðabirgðahúsnæði. Það, sem mér fannst vera mest athugavert við ræðu hæstv.dómsmrh., var það, að um leið og hann gefur fyrirrennara sínum í stj. verðskuldað olnbogaskot fyrir tómlæti hans í þessu máli, þá skuli hann, þessi ungi eftirmaður hans, vilja ganga í sömu sporin og standa á móti því, að farin verði sú eina framkvæmanlega skipun, sem líkur eru til, að fyrir hendi sé nú fyrst um sinn. Ég get þar vitnað til þess, hvernig ástatt er nú hjá Reykjavíkurbæ. Hvar eru hans opinberu byggingar, og hvar eru opinberar byggingar ríkisins hér í bæ? Mig furðar, ef hæstv. ráðh., sem hefur mikinn og réttlátan metnað fyrir þjóð sína, eins og allir dugandi menn, getur unað því, eins og kom fram í ræðu hans, að Hæstiréttur eigi að hafa áfram það húsnæði, sem er svo bágborið, að ekki er hægt að sýna það nokkrum aðkomumanni, en er á móti því, að réttinum sé séð fyrir viðunanlegu húsnæði á nýjum stað. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. ráðh., fyrst um þessi mál er rætt hér, hvaða form hann ætli að hafa á því, þegar þingið er búið að sitja meira en ár og hæstv. stj. er búin að sitja nokkra stund, ef ekki á neitt að tala um það við þingið, ef nú á að fara að reisa stórbyggingu við Arnarhvol. Það er alveg ástæðulaust að fara svo að, þar sem þingið hefur ekki fram að þessu sýnt hæstv. stj. neina sérstaka móthyggju. Það er því eðlilegt, að hæstv. stj. leitaði heimildar hjá þinginu, áður en ráðizt er í þessa framkvæmd. Ég vil svo að lokum sérstaklega óska eftir því, þegar þessari umr. er lokið nú, að málinu verði vísað til n. og n. leiti álits Hæstaréttar, vegna þess að ég hef allt aðra sögu frá hæstaréttardómurunum en hæstv. ráðh. Það getur verið að hann hafi þar á réttu að standa, en ef hæstaréttardómararnir vilja endilega vera í tugthúsinu, þá mega þeir það mín vegna.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Það getur verið, að metnaður minn fyrir mína þjóð sé ekki mikill 

Ég var ekki að deila á hæstv. ráðh.

Ég er ekki heldur að deila á hann, en bendi aðeins á þetta út af ummælum hv.þm. S-Þ., að þessir ágætu fyrirrennarar mínir hafa ekki haft þann metnað fyrir þjóð sína að byrja á fyrstu mánuðum sinnar embættistíðar að undirbúa dómssal handa Hæstarétti. Þeir hafa báðir til samans verið dómsmrh. í 11 ár  Hv. þm. Str. talaði um, hvort húsameistari ríkisins gæti nú ekki lokið uppdráttum ríkisbygginga við Lækjargötu og þar mætti ætla Hæstarétti stað. Ég hygg, að það væri æskilegur staður. En ég get ekki séð, að húsameistari, sem unnið hefur nokkuð að þeim uppdrætti undanfarin missiri, geti með neinu móti lokið honum nú. Staðið hefur á því í marga mánuði, að hann gæti lokið uppdrætti af fæðingardeild Landsspítalans. Því verki var lokið fyrir mánaðamótin. Þá fól ég húsameistara að gera útboðslýsing fæðingardeildarinnar, en við það þarf hann stoð iðnlærðra manna, og tekur það tíma. Þá kemur á lóð Landsspítalans hjúkrunarkvennaskóli, og ekki má dragast til næsta árs að reisa viðbótarbygging við Klepp. Þetta bindur starf húsameistarans á næstunni. Leitazt hefur verið við að fá honum aukna aðstoð, en innan lands er það ekki hægt, að ég hygg. Leitað hefur einnig verið meðal pilta, sem byggingarnám stunda erlendis, en engir fengizt fyrir þau laun, sem ríkisstj. hyggst að greiða fyrir þessa aðstoð. Hv. flm. spyr, hvaða form ríkisstj. ætli að hafa á því, ef hún reisi stórbyggingu við Arnarhvol. Ef úr því verður, mun stjórnin leita fyrir sér, hvort slík framkvæmd hafi þingfylgi. Mér væri sönn ánægja að því að hafa forgöngu um, að sæmilega yrði byggt yfir Hæstarétt, þegar Alþ. veitir til þess fé. En þessa till. er tæplega hægt að afgr. án þess að heimila annaðhvort fjárgreiðslur eða lántöku til framkvæmda. Ég styð það, að umr. verði frestað og till. vísað til nefndar.

Flm. (Jónas Jónsson) Ég efa ekki, að hæstv. ráðh. segi rétt frá samtali sínu við einn dómarann. En ég hef talað við tvo dómaranna. Ég get látið álit Hæstaréttar í heild, þangað til það verður lagt fyrir n. Annaðhvort verða þeir að sætta sig við að verða þarna áfram eða byggja þarf strax þau húsakynni, sem vel mega sóma í bráð. Þetta er svo umtalað mál, að einn af duglegustu hrmflm. bæjarins hefur sagt, að ekki veitti af, að mflm. tækju sig til og byggðu yfir réttinn. Í bráð nægir tilhaldslaus skrifstofubygging eins og Arnarhvoll. Borgarstjórinn í Reykjavík verður að sætta sig við venjulega, tilhaldslausa skrifstofu og það í leiguhúsnæði. Meiri hl. ráðh. verður að láta sér lynda skrifstofur í Arnarhvoli, og þeir sjá ekki ástæður til annars. Hæstiréttur mundi geta sætt sig við eitthvað svipað. Ef Hæstiréttur óskar ekki að flytjast þaðan, sem hann er, gæti Alþ. samt sagzt hafa metnað fyrir hans hönd og samþ.till. Að óreyndu trúi ég ekki, að Hæstiréttur uni við að vera þar, sem hann er.

Gísli Jónsson Það hefur tvívegis komið fram, annað skiptið frá dómsmrh., að fyrrv.dómsmrh. (EA) hafi ekki frekar en aðrir gert neitt til þess að fá húsnæði yfir Hæstarétt. Hann (EA) gerði þó alveg ákveðna till. í þá átt í skattatill. 1943, þar sem gert var ráð fyrir 5–25% aukaskattinum og skyldi ákveðið, að 10% af honum rynnu til þess að reisa hús yfir ráðuneytin og aðrar æðstu stofnanir ríkisins. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram vegna ummæla, er varða háttstæðan embættismann, sem hér er ekki til andsvara.