Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Í gær var sagt frá því í fjölmiðlum að gestir á fundi efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis hefðu haldið því fram og fullyrt að skattkerfið á Íslandi væri orðið svo flókið að það eitt og sér væri orðið sérstakt vandamál. Því til viðbótar var haldið fram þeirri skoðun þeirra að skattar á Íslandi væru það háir að það réttlætti það að borga þá ekki, þ.e. að sérfræðingar á fundi efnahags- og viðskiptanefndar áttu að hafa haldið því fram að það væri réttlætanlegt að svíkja undan skatti vegna þess hve háir skattarnir væru á Íslandi og skattkerfið flókið. Mér fannst þetta athyglisverð frétt af fundinum, setti mig í samband við nefndarmenn okkar í efnahags- og viðskiptanefnd en enginn kannaðist við að hafa heyrt þessi orð sögð. Enginn kannaðist við að hafa heyrt slíkar fullyrðingar á lofti á nefndarfundinum. Var þá úr vöndu að ráða og setti ég mig í samband við gesti fundarins og lagði fyrir þá þá spurningu hvort rétt væri eftir þeim haft í fjölmiðlum og tilvitnunum þingmanns Sjálfstæðisflokksins sem vitnaði til þeirra. Skemmst er frá því að segja að enginn þessara fulltrúa staðfesti að þetta væri eftir þeim haft, þeir sögðust ekki hafa haldið því fram sem eftir þeim er haft í fjölmiðlum af fulltrúa eða fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni. Þetta voru fulltrúar frá Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands, fjármálaráðuneytinu og ríkisskattstjóra. Það hefði verið frétt, virðulegi forseti, ef ríkisskattstjóri hefði haldið því fram að skattar á Íslandi væru það háir að það réttlætti að hans mati skattsvik og undanskot. Það var hins vegar ekki frétt. Ég spyr sjálfan mig: Er engin leið fyrir þingið að verja gesti sína, verja gesti þingnefnda fyrir slíkum rógburði, útúrsnúningi eða réttara sagt 

Frú forseti. Þetta er víst jómfrúrræða mín í þinginu. Ég vona að hv. þingmenn taki mér vel, taki að minnsta kosti ekki illa á mér. Mitt mál varðar samgöngur, samgöngumál í Norðvesturkjördæmi þar sem ég hef þann heiður að fá að dvelja um stund. Ég hef reynt á eigin skinni að bæði um Súðavíkurhlíð og Kirkjubólshlíð eru vegir sem eru einfaldlega ekki boðlegir í dag. Þar er mikil hætta af snjóflóðum yfir vetrartímann og þar sem þetta er aðalsamgönguæð Vestfirðinga til og frá þurfum við að gera eitthvað í málinu. Þegar ég var að lesa mér til rakst ég á þingsályktunartillögu sem er samin af öllum þingmönnum Norðvesturkjördæmis. 1. flutningsmaður er hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sem er líka fyrrverandi skólameistarinn minn, gaman að segja frá því, og þar koma fram hugmyndir um aðgerðir til að bregðast nákvæmlega við þessu. Raunveruleikinn er sá að íbúar Súðavíkurhrepps þurfa að nota þessa vegi. Skólarúta fer til dæmis á milli tvisvar í viku hálfan veturinn og bílar keyra allt of oft fram á flóð. Það er stórhættulegt og í raun og veru tímasprengja. Ég held að samfélag eins og Súðavík  Ég beini fyrirspurn 

Hv. þingmenn, gamlir sem nýir, verða að virða tímamörk.

Frú forseti. Á flokksþingi framsóknarmanna sem fram fór helgina 8.–9. febrúar var samþykkt eftirfarandi: „Framsóknarflokkurinn vill að stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán verði leiðrétt.“ Nú vil ég spyrja hv. þm. Eygló Harðardóttur, þingmann Framsóknarflokksins: 1. Vill hún banna verðtryggingu alfarið? Í framhaldi af því, kannast hún við kenningar um að stéttir með lágar tekjur geti ekki keypt og eignast eigið húsnæði án þess að dreifa byrðinni á alla starfsævina með til dæmis verðtryggðu láni? 2. Mundi hv. þingmaður ráðleggja fólki að taka eingöngu óverðtryggð lán hjá bönkunum eins og bjóðast í dag með 7,5% nafnvöxtum sem gætu hækkað? 3. Getur hv. þingmaður sagt okkur hvað það þýðir að leiðrétta stökkbreytt lán? Verðtryggð lán heimilanna hafa hækkað um 40% frá því fyrir hrun. Það er talið að 1.000 milljarðar hafi hækkað um 400 milljarða. Vill hv. þingmaður lækka þessi lán um 400 milljarða? Gerir hún sér grein fyrir því að helmingur heimila, um það bil 65 þús. heimili, fengi þá lækkun sem er að meðaltali um 6 millj. kr. lækkun skulda hjá hverju heimili, en öll heimili þyrftu að borga 3 milljarða í aukna skatta? Þessi lán lenda aðallega á Íbúðalánasjóði sem er með ríkisábyrgð og þannig þyrftu heimilin að borga 3 millj. kr. í skatta, þar á meðal 25% heimila sem eru á leigumarkaði. Er það það sem Framsóknarflokkurinn vill, skattleggja leigjendur til að þeir sem eiga og skulda vegna húsnæðis fái lækkun? Telur hv. þingmaður að verðbætur séu raunveruleg aukning á skuld og þá líka á eign þeirra sem eiga kröfuna? Ef bensínið í tanknum mínum hækkar yfir nótt, er ég þá ríkari? Það er spurning mín. Sumir hv. þingmenn Framsóknar vilja setja þetta í nefnd. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessar spurningar. Hv. þingmaður sat í verðtryggingarnefndinni sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins ásamt mér og gat þar ekki tekið undir að við ættum að afnema verðtrygginguna. Samfylkingin stóð líka gegn því, þessir tveir flokkar talsmanna fjármagnsins stóðu gegn því að innan nefndarinnar næðist samstaða um aðgerðir til að draga varanlega úr og afnema verðtryggingu fyrir neytendur. Hins vegar komst meiri hluti nefndarmanna að sameiginlegri niðurstöðu og ég vona að hv. þingmaður hafi kynnt sér hana þó að það sé greinilegt að formaður hans hefur ekki gert það. Í framhaldi af vinnu nefndarinnar samþykkti Alþingi að heimila Íbúðalánasjóði að heimila óverðtryggð lán og breytilega vexti. Sjóðurinn hefur unnið að því að bjóða þess háttar lán síðan þá. Meiri hluti nefndarinnar lagði til afnám verðtryggingar með nokkrum aðgerðum. Vegna núverandi lána yrði sett þak á hækkun verðtryggingar á ársgrundvelli, að hámarki 4%, og unnið að lækkun raunvaxta. Hv. þingmaður hefur sjálfur sagt að vextir á verðtryggðum lánum séu of háir á Íslandi. Síðan var unnið að því að innleiða óverðtryggt húsnæðislánakerfi og fjölga búsetuformum og er það í samræmi við þær tillögur sem ASÍ hefur kynnt undanfarið. Hins vegar taldi fulltrúi Samfylkingarinnar að eina leiðin til að gera eitthvað væri að ganga í Evrópusambandið, svo sem vænta mátti þaðan, en hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að það væri ekki hægt að styðja afnám verðtryggingar á þessari stundu þó að hann væri eitthvað ósáttur við fyrirkomulagið í sjálfu sér. Varðandi síðan - 

Tvær mínútur eru liðnar, hv. þingmaður.

Ég verð þá bara að nota tækifærið til að svara fyrir leiðréttingu lána. Ég hvet þingmanninn, og kannski þingmenn Sjálfstæðisflokksins, til að lesa þær tillögur sem ég hef lagt fram bæði um 

Enn og aftur verður forseti að áminna þingmenn um að halda sig við ræðutíma. Það eru margir á mælendaskrá og vilja fleiri komast að en hægt er að sinna.

Forseti. Mig langar að biðla til annarra þingmanna, allra, úr hvaða flokki sem er, að við komum okkur saman um eitt. Það er ljóst að við náum ekki fyrir morgundaginn eða á morgun að klára þau mörgu mál sem bíða hér eftir umræðu og afgreiðslu. Það eru mörg mál sem mér finnst brýnt að ræða vel og fara ítarlega yfir og ber kannski helst að nefna mál eins og velferð dýra og náttúrulögin. Ég er með miklar efasemdir um frumvarpið sem tengist Bakka og nýtt fiskveiðistjórnarkerfi, að ógleymdri stjórnarskránni. Getum við ekki sammælst um að það sé skynsamlegt að ákveða núna að við verðum fram að páskum í staðinn fyrir að láta eins og þingið klárist á morgun eða laugardaginn? Er ekki betra að vera pínulítið raunsær í staðinn fyrir að láta alltaf eins við lok þings? Það er einhvers konar óraunveruleiki og það er afar erfitt ef maður er til dæmis með fjölskyldu að geta ekki skipulagt tíma sinn betur. Fyrst og fremst er mjög erfitt að geta ekki skipulagt tímann betur í nefndum og til dæmis eru settir á nefndafundir með engum fyrirvara og maður getur ekkert sett sig inn í mál. Eigum við þingmenn ekki að ákveða saman og skora á forseta að við verðum hérna fram að páskum?

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð sem komu fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar þar sem hann fjallaði um ummæli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar undir liðnum um störf þingsins í gær. Þar talaði þingmaðurinn um fund í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem fjallað var um skattamál og sérstaklega skattundanskot og lét þau orð falla að það hefði komið fram í máli gesta á fundi nefndarinnar að skattar á Íslandi væru orðnir svo háir að það væri orðið réttlætanlegt að borga þá ekki. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar. Ég sat þennan fund og hér er farið með staðlausa stafi. Enginn af þeim gestum sem komu fyrir nefndina hélt þessu fram. Það er í sjálfu sér grafalvarlegur hlutur að gestum á nefndafundum séu lögð orð í munn sem engir þeirra sagði, ég tala nú ekki um með þeim skilaboðum að það sé með einhverjum hætti réttlætanlegt í þessu landi að svíkja undan skatti. Það eru svakaleg skilaboð sem koma frá Alþingi Íslendinga þegar slíku er haldið fram. Skattsvik eru lögbrot sem grafa undan heiðarlegum atvinnurekstri í landinu, skekkja samkeppni og velta óþarflega miklum byrðum yfir á herðar heiðarlegs fólks sem er að reyna að reka heimili og fyrirtæki í landinu. Ég hef sjálfur lagt fram þingsályktunartillögu um bætt skattskil þar sem kveðið er á um heildstæðar aðgerðir til að vinna gegn þessum vágesti. Það er rétt að hafa í huga að skatteftirlitið hefur á undanförnum tveimur árum skilað 13,4 milljörðum kr. í ríkissjóð. Ég hvet okkur hér í þinginu til að standa saman um að koma í kring kröftugum úrræðum til að berjast gegn skattsvikum en ekki leggja gestum á nefndafundum orð í munn sem þeir hafa aldrei sagt. 
            

Virðulegi forseti. Í morgun ræddum við í efnahags- og viðskiptanefnd frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um að auka fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna í óskráðum verðbréfum úr 480 milljörðum í 600 milljarða. Eins og allir vita eru óskráð verðbréf áhættusöm fjárfesting þar sem upplýsingaskylda útgefenda um sjálf bréfin er engin. Frumvarp hæstv. fjármálaráðherra gengur gegn ráðleggjum rannsóknarnefndar lífeyrissjóðanna. Nefndin gagnrýnir að fjárfestingarheimild sjóðanna í óskráðum bréfum hafi verið aukin eftir hrun og mælir með því að heimildin verði lækkuð, frú forseti, en ekki hækkuð eins og frumvarp hæstv. fjármálaráðherra gengur út á. Það er kaldhæðnislegt að nefnd sem var skipuð í kjölfar skýrslu rannsóknarskýrslunnar til að fara yfir fjárfestingarheimildir sjóðanna skuli nú leggja til að auka beri heimild sjóðanna til að fjárfesta í óskráðum verðbréfum. Rök nefndarinnar um fjárfestingarheimildir sjóðanna eru að óskráð bréf séu áhættuminni en það gengur gegn reynslu annarra þjóða. Nefndin gat þess líka að innstreymi iðgjalda í lífeyrissjóðina væri allt of mikið miðað við fjárfestingartækifæri innan hafta og það væri hætta á eignabólu. Lífeyrissjóðakerfið er allt of stórt fyrir íslenskt hagkerfi og því verður að breyta áður en illa fer. Við eigum frekar að lækka iðgjaldið og auka hlut almannatryggingakerfisins í lífeyriskerfinu til að draga úr mikilli eignatilfærslu milli kynslóða og til að koma í veg fyrir að lífeyrir 

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um yfirlýsingar sem gefnar voru í kjölfar fundar í viðskipta- og efnahagsnefnd varðandi skattamál vil ég benda á að í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar kom fram að á þeim fundi sem vísað er til hafi margir af helstu skattasérfræðingum þjóðarinnar komið og upplýst um að skattsvik og skattundanskot hefðu stóraukist og að skattkerfið væri orðið svo flókið að það væri orðið sérstakt vandamál í sjálfu sér. Ég tel að þetta sé óumdeilt og þetta er staðan. Þetta er líka partur af því vandamáli sem við horfum á núna að hagvöxturinn sem við héldum að yrði 3,1% á næsta ári reyndist einungis vera 1,6% á árinu 2012 og verður jafnvel minni. Ein ástæðan er einmitt sú að við höfum flækt skattkerfið, við höfum gert erfiðara fyrir fyrirtækin að fjárfesta og við erum núna að lenda í erfiðri stöðu í efnahagsmálum þjóðarinnar, því miður, mun erfiðari en við hefðum þurft að lenda í. Í ágætri ræðu hér áðan sagði hv. þm. Pétur Markan að það væru veruleg vandamál m.a. á veginum um Súðavíkurhlíð vegna snjóflóðahættu og það þyrfti aðgerðir. Það dregur auðvitað hugann að því að mjög víða um land hefur ekki verið sinnt viðhaldi á vegakerfi þjóðarinnar vegna þess að skort hefur til þess fjármagn. Ef hagvöxturinn heldur áfram að vera svona lítill, ef verðbólgan heldur áfram að ýtast upp mun vandi okkar mjög aukast í þessum málum, vandi ríkissjóðs mun aukast og geta okkar til að sinna lágmarksviðhaldi mun minnka. Það er einmitt þessi þáttur málsins, efnahagsstefnan, skattkerfið, umhverfi fyrirtækjanna til fjárfestinga sem skiptir öllu máli og þar hefur ríkisstjórnin gersamlega brugðist. Við sjáum nú afleiðingar þessa hvert sem litið er. Vaxandi verðbólga og þar með rýrnandi kaupmáttur, hækkandi lán 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Pétri Markan fyrir prýðilega ræðu hér áðan. Hann vakti athygli á brýnu og tímabæru máli sem er full ástæða til að taka þeim tökum sem hv. þingmaður ræddi. Mig langar að fjalla um annað mál og þau alvarlegu tíðindi í efnahagsmálum þjóðarinnar sem hafa verið að birtast okkur undanfarna daga. Því hafði verið spáð að hagvöxtur á árinu yrði 3,1% en nú er komið í ljós að á árinu 2012 var hagvöxturinn einungis 1,6%. Nú segja kannski sumir: 1,6%, það er ekki svo slæmt. Það er hins vegar alveg ljóst mál að ef við munum búa við þetta til frambúðar - og því miður eru ekki nein teikn um að ástandið sé að lagast - mun það hafa í för með sér aukið atvinnuleysi, aukinn landflótta, versnandi lífskjör og þar fram eftir götunum. Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambands Íslands, segir til dæmis að 1,6% hagvöxtur dugi ekki til að vinna á atvinnuleysi og segir, með leyfi virðulegs forseta, orðrétt í Morgunblaðinu í morgun: „Ef það á að draga úr atvinnuleysinu þarf hagvöxtur að vera yfir 4%. Hagvöxtur upp á 1,6% hins vegar dugar ekki til að halda sjó, hvað þá að fjölga störfum.“ Þetta er kjarni málsins. Þetta er það sem við ættum að vera að ræða þessa dagana. Þetta eru þau áhyggjuefni sem núna eru hvað alvarlegust. Við erum með öðrum orðum að festast í stöðnun og ekki bara það. Þetta eru afleiðingar þess að ekki hefur orðið fjárfesting í landinu eins og öll efni stóðu til. Sá hagvöxtur sem birtist á umliðnum árum var einungis afleiðing af mjög tímabundnum vexti á einkaneyslu. Nú er sú einkaneysla aftur að dragast saman. Þar með er fótunum kippt undan hagvextinum. Við vöruðum við því að hagvöxturinn sem mældist væri ekki varanlegur vegna þess að hann skorti alla forsendur, hann skorti fjárfestingu. 
             Nú er þetta að koma á daginn. Með minni hagvexti, minni fjárfestingum mun vaxa þrýstingur á gengið. 

Enn og aftur vill forseti áminna þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Í upphafi vikunnar spurði ég hæstv. velferðarráðherra um ákveðið mál sem tengist Sólvangi í Hafnarfirði og þá var það náttúrlega staðfest sem við öll vitum að hjúkrunarrýmum hefur fækkað í tíð þessarar vinstri velferðarstjórnar. Þeim hefur fækkað og ráðherra staðfesti það. Við sjáum það líka, m.a. á greinum frá forsvarsmönnum félaga eldri borgara vítt og breitt um landið að þeir eru afar óánægðir með það hvernig ríkisstjórnin hefur forgangsraðað. Nú ber svo við að maður les mjög skemmtilega frétt á vísi.is um að innanríkisráðuneytið hafi krafið bæjaryfirvöld í Vestmannaeyjum um mjög nákvæmar og lagalegar skýringar á því hvers vegna bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum, þar sem margir góðir hlutir hafa verið að gerast og gerast enn, ákvað að fella niður fasteignagjöld á bæjarbúa sem eru orðnir sjötugir og eldri. Nú vill innanríkisráðherra fá skýringar á því af hverju þetta var gert. Við vitum auðvitað að í lögum má fella niður fasteignagjöld á þá sem hafa lágar tekjur og kannski eðlilegt að innanríkisráðuneytið spyrji af hverju Vestmannaeyjabær taki þetta skref, að mínu mati með réttu, fyrir utan að bærinn er vel stöndugur og vel rekinn. En það er einfaldlega út af því að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa skerðingar á kjörum og hag eldri borgara verið gríðarlegar og á þeim forsendum tekur Vestmannaeyjabær þetta eðlilega skref í ljósi þess að hann hefur m.a. efni á því. Við vitum að það er mikill samfélagslegur vilji í Vestmannaeyjum að gera betur við eldri borgara og þess vegna tekur bæjarstjórnin þetta skref. Ég efa ekki að ef ríkisstjórnin er reiðubúin að leiðrétta kjör eldri borgara, og mundi t.d. miða við þann tíma áður en hún tók við, mun Vestmannaeyjabær að sjálfsögðu hugleiða þetta skref sitt. En ég vil sérstaklega fagna þessu skrefi hjá Vestmannaeyingum sem undirstrikar að ríkisstjórnin hefur í málefnum eldri borgara sem og á sviði heilbrigðismála algerlega skilað auðu og eiginlega verra en það á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Framsóknarmenn hafa lagt fram á þessu þingi nokkur mál sem varða heimilin í landinu og atvinnulífið og uppbyggingu þess. Þar á meðal höfum við lagt fram frumvarp til laga um þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta. Við höfum lagt fram þingsályktunartillögu um frádrátt frá tekjuskatti vegna afborgunar af fasteignalánum heimilanna. Við höfum talað fyrir og komið með hugmyndir um hvernig leiðrétta megi lán heimilanna og við höfum núna lagt til á flokksþingi okkar að verðtrygging á nýjum neytendalánum skuli afnumin. Það er alveg furðulegt að horfa á það hvernig fjölmiðlar bregðast við, fjölmiðill líkt og Fréttablaðið sem hefur verið málsvari og talsmaður Samfylkingar og útrásarinnar í gegnum árin, sem varði hér fjármagnseigendur með kjafti og klóm, ræðst nú á Framsóknarflokkinn og titlar hann óvin nr. eitt fyrir að vilja laga stöðu heimilanna. Ef það er niðurstaða þessa fjölmiðils - ég ætla ekki að segja ágæta fjölmiðils því mér finnst ekkert ágætt við hann - að við séum óvinir nr. eitt vegna þess að við viljum aðstoða heimilin þá er ég mjög stoltur af þeim titli. Eg skal svo sannarlega horfast í augu við Fréttablaðið og berjast við Fréttablaðið þegar það ræðst á þá sem eru að laga stöðu heimilanna. Og gleymið því ekki að á þeim bænum töldu menn að Íslendingar ættu að axla ábyrgðina á Icesave. Við ættum að borga skuldirnar af Icesave. Þar stillti Fréttablaðið sér enn og aftur upp 

Hæstv. forseti. Ég vildi benda hv. þingmönnum á að kynna sér umfjöllun sem finna má í Morgunblaðinu í morgun um hagvöxt og stöðu efnahagsmála. Þar er rætt við nokkra sérfræðinga og talsmenn samtaka á vinnumarkaði um nýjustu fréttir af hagvexti frá Hagstofu Íslands sem eru satt að segja mjög alvarlegar. Nýir útreikningar varðandi hagvöxt á árinu 2012, sem reyndar eru ekki endanlegir heldur bráðabirgðaútreikningar, benda til þess að hagvöxtur hafi verið næstum því helmingi minni en spáð hafði verið. Næstum því helmingi minni en gert var ráð fyrir í öllum opinberum spám á síðasta ári. Þetta er töluvert alvarlegt. Það er líka alvarlegt sem fram kemur að fjárfesting er enn þá í sögulegu lágmarki. Fjárfesting hreyfist varla í landinu. Það leiðir hugann að því hvernig menn ætla að fara að því að standa undir öllum þeim loforðum sem gefin eru fyrir þessar kosningar. Hvernig ætla menn að standa undir útgjaldaloforðum, hvort sem er á sviði samgöngumála, velferðarmála eða menntamála?  Það er auðvitað samhengi þarna á milli. Við verðum að auka verðmætasköpun í samfélaginu. Við verðum að auka útflutning, við verðum að auka hagvöxt. Annars getum við ekki gert alla þá góðu hluti sem við viljum gera. Þess vegna er grundvallarviðfangsefnið okkar þingmanna og ætti að vera í aðdraganda kosninga að leggja á borðið tillögur um það hvernig við getum komið atvinnulífinu aftur af stað,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja þetta: Hér fyrir þinginu liggja fyrir margar tillögur frá stjórnarandstöðunni, hvort heldur sem er frá hv. þingmönnum Hreyfingarinnar, Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins sem ekki hafa verið teknar til umræðu. Við sjáum auðvitað metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í því að fella þurfti niður fjárheimild upp á 13,5 millj. kr. sem átti að fara í að greina skuldavanda heimilanna. En ég vil líka árétta við hv. þingmenn hversu mikilvægt það er að koma heimilum landsins í skjól. Ef þau hættumerki sem greinast núna í hagkerfinu og í hagstjórninni ganga eftir er aldrei mikilvægara en nú að koma heimilunum í skjól, aldrei mikilvægara því að það er vítahringur fram undan sem menn eru mjög hræddir við. Hvað sem við kjöftum hér hver upp í annan í þessum þingsal blasa staðreyndirnar við. Hagvöxturinn á síðasta ári verður um það bil 1,6% en í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir um helmingi meiri hagvexti. Það er meira að segja þannig að einn ákveðinn sérfræðingur hefur áhyggjur af því að hagvöxturinn hafi jafnvel orðið neikvæður. Setjum þetta í ákveðið samhengi, hv. þingmenn. Það sem mun gerast hjá heimilunum í landinu ef það gengur eftir sem menn eru að vara við, ef hagvöxturinn fer ekki af stað, mun skuldastaða heimilanna versna enn þá meira og aðstaða fólksins í landinu. Það er mikilvægt að við komumst upp úr dægurþrasinu í stjórnmálunum og horfum á þessa alvarlegu stöðu. Það kemur líka fram í þessari greiningu hjá einum sérfræðingnum að hluti af vandanum er skuldastaða ríkissjóðs. Förum nú að taka mál á dagskrá sem skipta máli og hættum að tuða og þusa um einhver mál sem skipta akkúrat engu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Markan fyrir fyrirspurn hans og orð hans hér í upphafi. Ég býð hann hjartanlega velkominn til þings og það gleður mig sérstaklega að hafa hér fyrrverandi nemanda minn sem samþingmann á þessum síðustu dögum kjörtímabilsins. Þingmaðurinn vakti athygli á þingsályktunartillögu sem ég er 1. flutningsmaður að og við erum samflutningsmenn að flestir þingmenn Norðvesturkjördæmis. Hún varðar samgöngubætur og bráðnauðsynlegar snjóflóðavarnir á Súðavíkur- og Kirkjubólshlíð þar sem féllu hvorki meira né minna en 22 snjóflóð á fáeinum dögum í illviðri sem gekk yfir Vestfirði um síðustu áramót. Þarna falla að vetrinum snjóflóð í hverri einustu viku og eins og þingmaðurinn benti á ekur skólabíll þarna, þetta er meginsamgönguæðin milli Ísafjarðar og þjóðvegakerfisins sem er fær yfir veturinn. Þarna er því uppi mjög bráður vandi. Þess vegna flytjum við nokkrir þingmenn þingsályktunartillögu sem við fáum vonandi að mæla fyrir áður en þingi lýkur og helst að fá afgreidda úr umhverfis- og samgöngunefnd. Hún gengur út á að flýta þessum snjóflóðavörnum og sjá til þess að áætlanir um Súðavíkurgöng komist inn á samgönguáætlun þannig að þau göng geti orðið næsta jarðgangaframkvæmd á Vestfjörðum þegar Dýrafjarðargöngum lýkur, en samkvæmt núgildandi samgönguáætlun á þeim að ljúka 2018. Þetta er mjög mikilvægt og brýnt mál og ég þakka þingmanninum fyrir að vekja athygli á því. Fari svo að okkur takist ekki að ljúka málinu á þessum dögum vænti ég þess, í ljósi þeirrar þverpólitísku samstöðu sem hefur náðst með þingmönnum kjördæmisins, að málið verði flutt á næsta þingi og afgreitt þar, en auðvitað væri 

Frú forseti. Í tilefni orðaskipta um framtíðarfyrirkomulag íbúðalánamála er rétt að rifja upp ágæta spurningu sem Sjálfstæðir Evrópumenn, samtök Evrópusinna í Sjálfstæðisflokknum, vörpuðu fram um daginn þegar þeir spurðu: Hvern munar ekki um eina íbúð? Þar áttu þeir við það að íslenskir íbúðakaupendur borga að meðaltali 2,5 íbúð á lánstíma á meðan íbúar á evrusvæðinu borga 1,5. Það ber sem sagt eina íbúð á lánstíma á milli íslenskra íbúðakaupenda og þeirra á evrusvæðinu. Þetta er meginmálið. Sem betur fer hafa neytendur í dag val um það hvort þeir taka verðtryggð eða óverðtryggð lán á breytilegum vöxtum en það breytir ekki hinu að á meðan við búum við óbreytt fyrirkomulag gjaldmiðils og peningamála munu Íslendingar áfram greiða eina aukaíbúð á sínum lánstíma. Það skýrir auðvitað vaxtamunurinn, Íslandsálagið. Hitt er svo annað mál hvort og hvernig er hægt að leiðrétta aftur í tímann tekin lán vegna breyttra forsendna eða forsendubrests. Það má vel vera að þar sé raunhæfasta leiðin að fara með einhverjum hætti í gegnum skattkerfið og skattafslætti. Það mun vonandi skýrast í umræðunum á næstu vikum og mánuðum, en hitt er meginmálið: Hvort sem við bönnum fólki að taka verðtryggð lán og þvingum alla til að taka óverðtryggð lán, sem mundi að margra mati þrengja mjög að kostum fólks með lágar tekjur almennt til að fá langtímalán, munu Íslendingar áfram borga eina umframíbúð á ævinni meðan við búum við óbreytt fyrirkomulag peningamála. Þetta er kjarni málsins og þessu skulum við halda til haga í umræðunni um verðtryggingu og óverðtryggð lán sem er oft ansi yfirborðskennd og skrumkennd. Þetta er kjarni málsins og við skulum hafa það í huga núna þegar við ræðum þessi mál í aðdraganda kosninga.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. innanríkisráðherra sem fer með forræði Íslandspósts. Þannig er að Íslandspóstur hefur boðað verulegar breytingar á gjaldskrá frá og með 1. apríl næstkomandi. Sú breyting veldur hækkun á dreifikostnaði blaða og tímarita sem eru í áskrift og er sú hækkun talin vera um nærri 30% hjá héraðsfréttablöðunum. Sú gríðarlega hækkun getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir útgáfu héraðsfréttablaða og dreifingu annars áskriftarefnis í dreifbýli og leiðir til mjög aukins misréttis fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Ritstjóri Skessuhorns vakti rækilega athygli á þessu fyrir nokkru síðan í blaði sínu þar sem hann talaði um að um 230% hækkun hefði orðið á dreifikostnaði Skessuhorns á síðastliðnum 12 árum. Stjórn Blaðamannafélags Íslands hefur lýst áhyggjum sínum af fyrirhugaðri hækkun Íslandspósts á póstburðargjöldum og leggur áherslu á að slík hækkun muni koma sér mjög illa fyrir fréttablöð á landsbyggðinni og í sumum tilfellum höggva nærri starfsgrundvelli þeirra, eins og segir í ályktun stjórnarinnar. Öðru máli gegnir um blöð sem dreift er sem dreifiblöðum og eru ekki merkt áskrifendum, póstburðargjöld á þeim lúta þar allt öðrum lögmálum. Fréttablöð sem gefin eru út á höfuðborgarsvæðinu eru borin í hús án sérstaks kostnaðar. Alla vega er ekki hægt að jafna því saman við þá gífurlegu hækkun sem verður á dreifikostnaði á héraðsfréttablöðunum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geri sér grein fyrir því hversu alvarlegt það er fyrir prentfrelsi í landinu, fyrir fréttamiðlun, fyrir upplýsingagjöf og fyrir jafnrétti fólks óháð búsetu hvað þessa þjónustu varðar, því að þarna er beinlínis verið að vega að henni. Ég vil líka vekja athygli á að Íslandspóstur heldur jafnframt þessu áfram að skera niður þjónustu við dreifbýli. Nú þessa dagana er verið að færa alla póstkassa í Borgarfirði, að ég tel, frá heimilunum, frá húsunum, þar sem þeir eru staðsettir, út að vegi. Fólk þarf því oft að fara margra kílómetra leið til þess að sækja póst sinn. Það er svipað og ef við settum bara upp röð af póstkössum  
             Frú forseti. Ég ítreka spurningar mínar um hvort ráðherra hyggist grípa inn í þessi mál 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þetta mál upp. Það hafa aðrir þingmenn einnig gert, ég nefni þar hv. þm. Ásmund Einar Daðason. Hv. þingmaður beinir tveimur spurningum til mín. Í fyrsta lagi: Hvaða afleiðingar telur ráðherra að boðuð gjaldskrárhækkun Íslandspósts frá og með 1. apríl næstkomandi, sem bitnar einkum á útgáfu og dreifingu héraðsfréttablaða og tímarita í áskrift, kunni að hafa á prentfrelsi og almennan fréttaflutning á landsbyggðinni? Í öðru lagi: Kemur til greina af hálfu ráðherra að grípa inn í atburðarásina svo gjaldskrárbreytingin nái ekki fram að ganga? Hvað fyrsta atriðið varðar ítreka ég að ég tel mjög gott að taka upp þetta umræðuefni hér á vettvangi löggjafans og fjárveitingavaldsins og ég legg áherslu á það. Umræðan hefur verið talsvert fyrirferðarmikil í fjölmiðlum að undanförnu, ekki síst í fjölmiðlum á landsbyggðinni. Ég hygg að flestir séu sammála um hvert mikilvægi héraðsfréttablaða er við að miðla fréttum og frásögnum af landsbyggðinni og á landsbyggðinni. Það er erfitt að meta hvort fyrirhuguð hækkun hafi bein áhrif á prentfrelsi og almennan fréttaflutning, eins og spurt er um. Málið er ekki nýtt af nálinni. Rétt upp úr aldamótum, árið 2002, var gerð skýrsla um hvernig mætti bregðast við. Þar voru ýmsir valkostir reifaðir, m.a. þeir að greiða beint til Íslandspósts, en sú leið hefur verið farin í Danmörku. Kostirnir við það eru þeir að það er einfalt í framkvæmd. Greiða þyrfti til eins aðila og umsýsla og stjórnsýslukostnaður væri í lágmarki. Gallarnir eru hins vegar þeir að það gæti skapað veruleg höft á samkeppnismarkaði og gæfi Íslandspósti einokunarstöðu á dreifingu blaða og tímarita, nokkuð sem ég harmaði í sjálfu sér ekki en ýmsir á samkeppnismarkaði mundu eflaust horfa til. Annar kostur er að gefa öðrum dreifingaraðilum kost á niðurgreiðslum. Það mundi örva þá og starfsemi þeirra. Þriðji kosturinn er sá að greiða beint til þeirra héraðsfréttablaða sem gætu átt rétt á niðurgreiddum burðargjöldum. Það er einfalt í framkvæmd. Dagblöðin og tímaritin mundu ráða því sjálf hvernig þau höguðu dreifingunni. Niðurgreiðslan væri ákveðin á fjárlögum og reglur settar um þau skilyrði sem uppfylla þyrfti til að eiga rétt á greiðslum. Hér er þó vert að benda á að stjórnvöld væru með þessu hugsanlega komin í þá aðstöðu að meta efni blaða og tímarita út frá efnisinnihaldi varðandi réttinn á niðurgreiðslu. Það geta hins vegar verið menningarlegar og svæðisbundnar ástæður fyrir því að styrkja héraðsfréttablöð með beinum hætti, en það verður alltaf sérstök sjálfstæð ákvörðun stjórnvalda. Það eru þeir kostir sem reifaðir hafa verið og er að finna m.a. í skýrslu sem var gefin út árið 2002. Þá er hin stóra spurningin, sem er síðari spurning hv. þingmanns: Kemur til greina af hálfu ráðherra að grípa inn í atburðarásina svo gjaldskrárbreytingin nái ekki fram að ganga? Hér vísa ég í lög, en samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 19/2002, um póstþjónustu, skulu gjaldskrár fyrir alþjónustu, þar með talið póstþjónusta vegna bréfa, dagblaða, vikublaða og tímarita og fleira, taka mikið af raunkostnaði við að veita þjónustuna að viðbættum hæfilegum hagnaði. Það felur í sér að Íslandspósti er skylt að tryggja að verðskrá endurspegli raunkostnað við þjónustuna. Aukinheldur ber að líta til þess að Íslandspósti er óheimilt að nota aðra starfsemi sína til að niðurgreiða ákveðna þjónustu. Samkvæmt því er fyrirtækinu ekki heimilt að lækka dreifingargjöld á blöð og tímarit sem lúta samkeppnisreglum á póstdreifingu á markaði. Á það skal einnig bent að afkoma Íslandspósts hefur farið versnandi á undanförnum missirum, en hingað til hefur einkaréttur fyrirtækisins á bréfum undir 50 gr staðið undir þeim kostnaði sem Íslandspóstur ber vegna alþjónustu á sviði póstþjónustu. Vegna minnkandi póstmagns getur það þó breyst og lítur út fyrir að Íslandspóstur muni skila tapi á árinu vegna alþjónustunnar. Þar vísa ég í lög sem Alþingi hefur sett. Við getum haft okkar skoðanir á þeim lögum en þannig eru þau. 
             Ég hygg að ef við ætlum að grípa inn í atburðarásina þurfi það að gerast 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þetta mál upp. Það er gríðarlega mikilvægt. Strax þegar fregnir bárust af málinu bað ég um fund í umhverfis- og samgöngunefnd um það þar sem m.a. fulltrúi innanríkisráðuneytisins, fulltrúi Íslandspósts og fulltrúi héraðsfréttablaða mættu. Það er hárrétt að dreifikostnaðurinn hefur hækkað um 230% á 10 árum. Á fundinum var m.a. rætt um starfsemi Íslandspósts og fór fulltrúi Íslandspósts yfir reiknilíkön hvað varðar þann raunkostnað sem hæstv. ráðherra bendir á hér. Það hlýtur að vera full ástæða til þess að fara ofan í starfsemi Íslandspósts, hvað er að gerast þar, þegar forsvarsmenn einstakra héraðsfréttamiðla eru farnir að velta því fyrir sér að gera út sérstakan bíl sem keyrir á eftir póstbílnum um sveitir landsins eingöngu til þess að dreifa héraðsmiðlunum með engan annan póst. Þeir telja að það sé hagkvæmara en að dreifa þeim með Íslandspósti. Ráðherra á auðvitað að setja gjaldskrárhækkunina í bið og kafa ofan í 

Stutt athugasemd er ein mínúta.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Það er mjög mikilvægt að ráðherra stígi fram og reyni að leysa málið með framtíðarhagsmuni í húfi, ekki síst vegna þess að héraðsfréttamiðlarnir hafa mjög miklu hlutverki að gegna á landsbyggðinni og til þess að dreifa fréttum af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það er ekki síst hlutverk þeirra að draga fram það jákvæða og athyglisverða sem er að gerast á landsbyggðinni, þjappa fólki saman o.s.frv. Það er því fáránlegt að hugsa til þess að opinbert fyrirtæki fari í hækkanir sem verða til þess að þessir fjölmiðlar munu eiga erfitt með að reka sig. Það er mjög mikilvægt að ríkisvaldið komi í veg fyrir að slíkt verði að veruleika ef einhver möguleiki er á því. Þar af leiðandi tek ég undir orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, sem ég veit að hefur verið í sambandi við hæstv. innanríkisráðherra um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Það er mjög mikið áhyggjuefni sem hér er um að ræða. Boðuð gjaldskrárhækkun Íslandspósts sem mun sérstaklega bitna á héraðsfréttablöðunum er mjög alvarlegt mál. Við vitum að héraðsfréttablöðin gegna mjög mikilvægu hlutverki og hækkun á þessum kostnaðarlið getur þess vegna haft mikil áhrif á rekstrarmöguleika þeirra. Það er hins vegar ljóst mál að á síðustu árum hefur dregið mjög mikið úr magni pósts hjá Íslandspósti. Samdrátturinn nemur á fáeinum árum tugum prósenta. Á sama tíma og tekjur fyrirtækisins dragast saman heldur ríkisstjórnin áfram þeirri stefnu sinni að innheimta arð alveg fram undir það síðasta, að minnsta kosti af þessu fyrirtæki, sem gerir því nánast útilokað að bregðast við með séraðgerðum til að mynda gagnvart héraðsfréttablöðunum. Þess vegna verðum við í fyrsta lagi að gera þá kröfu til hæstv. ríkisstjórnar að hún láti af þessu athæfi sínu og í öðru lagi verður ríkisstjórnin með einhverjum hætti að bregðast við. 

Frú forseti. Ég deili áhyggjum mínum með hv. þingmönnum sem talað hafa hér og þakka fyrirspyrjanda fyrir spurningarnar. Í raun er verið að höggva í sama knérunn hvað varðar fréttaflutning af landsbyggðinni með þessari hækkun og þegar farið var í gífurlegan niðurskurð á svæðisstöðvum RÚV. Ég hef verulegar áhyggjur af því, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði hér áðan, ef þetta hækkar og hækkar þannig að ekki verði hægt að gefa út þessi blöð víðs vegar um landið, til að mynda blöð í mínu kjördæmi; Vikudag á Akureyri, Skarpa á Húsavík og Héraðsfréttir á Héraði. Þá verður engin fréttaflutningur af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins og alls ekki innan kjördæmisins sjálfs eða kjördæmanna allra á landsbyggðinni. Það er mikið áhyggjuefni að mínu mati þannig að ég tek heils hugar 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa þörfu umræðu sem ég held að skipti mjög miklu máli. Við þurfum að láta þær raddir heyrast sem minna á minnkaða þjónustu Íslandspósts: Pósthúsum hefur verið lokað. Þá hefur starfsemi svæðisútvarpsstöðva verið minnkuð og nú er ákveðin hætta á því að héraðsfréttablöðin verði það dýr að útgáfa þeirra sé í hættu. Það skiptir mjög miklu máli að bregðast við því. Mig langar til þess að koma með nýjan vinkil inn í umræðuna. Víða í hinum dreifðu byggjum þar sem þessir miðlar eru afar mikilvægir er netsamband mjög lélegt. Oft hefur verið bent á það. Nú höfum við þetta allt saman á netinu, en staðan er þannig að mjög víða þar sem þessi fréttablöð eru að netsamband er annaðhvort ekki fyrir hendi eða mjög lélegt þannig að það er ekki hægt að nota það. Mig langar að nota tækifærið og minna á að hvergi er eins mikilvægt að hafa öflugt og gott netsamband og í 

Frú forseti. Ég þakka umræðuna sem sýnir að þessi mál eru ekki í lagi og sérstaklega ekki af hálfu stjórnvalda og stjórnsýslunnar. Ég hugsa að ég hafi oftast manna á undanförnum áratug tekið upp málefni póstþjónustunnar á hv. Alþingi. Ég átti mér þann draum þegar ég settist í ríkisstjórn að Íslandspóstur yrði tekinn til fullkominnar endurskoðunar, bæði starfsemi hans og áherslur. Það hefur ekki orðið. Ég tel þó að það sé mjög brýnt. Hæstv. ráðherra minntist á leiðir sem fara mætti til að nálgast málið. Það er gott og blessað, en alverst er að gera ekki neitt, bara benda á leiðirnar og láta þær liggja fyrir en hafa engin önnur afskipti af málinu. Ég tel að þegar Íslandspóstur grípur til svona alvarlegra aðgerða gagnvart þjónustu í dreifbýlinu eigi það að fara til ráðherra og vera metið þar. Hann á ekki að hafa eitthvert sjálfsvald í þeim efnum vegna þess að á honum sé arðsemiskrafa og hann þurfi að skila eigendum sínum arði, þess vegna þurfi að reka fyrirtækið með þessum hætti. Taka þarf forgangsröðun og starfsemi Íslandspósts til grundvallarendurskoðunar. Við horfum jafnframt á að vera að skera niður Íslandspóst, loka póststöðvum, bankaþjónustuútibúum og búið er að loka svæðismiðstöðvum Ríkisútvarpsins út um land. Það gengur alltaf þann veg án þess að gripið sé inn í og spurt: Þarf ekki að taka þetta upp og gera það með öðrum hætti? Ég skora á hæstv. ráðherra, þó að stutt sé eftir af ráðherratímanum, að fresta gjaldskrárhækkuninni og láta fara fram grundvallarendurskoðun á starfsemi Íslandspósts og forgangsröðun á þeim verkefnum sem hann sinnir og því hvernig kostnaðurinn verður 

Hæstv. forseti. Það er ekki um það að ræða að Íslandspóstur skili arði. Ég gat um það í fyrra svari mínu að allt benti til þess að tap yrði á starfsemi Íslandspósts, á alþjónustunni á þessu ári. Ekki mundi það bæta úr skák ef honum yrði ekki heimilað að fara í þær gjaldskrárhækkanir sem honum er gert að gera. Það sem taka þarf til endurskoðun er lagaramminn. Ég held að alþingismenn, sérstaklega úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, þurfi að horfast í augu við afleiðingar eigin gjörða. Sú var tíðin, eins og hv. fyrirspyrjandi minnti á, að póstur og sími voru rekin saman í einu búi. Það var ágætisfyrirkomulag. Það skilaði okkur lægstu símgjöldum á byggðu bóli og jafnframt í ríkissjóð á þeim tíma, um miðjan 10. áratuginn, milli 2 og 3 milljörðum kr. á hverju ári. Síðan var það einkavætt og pósturinn og síminn, bæði fyrirtækin, voru færð undir samkeppnislög. Þeim var gert skylt að starfa samkvæmt tilteknum lögum sem um þá starfsemi gilda. Ég vísaði í þær lagagreinar. Ég hef enga heimild samkvæmt duttlungavaldi til að fara gegn þeim lögum. Ef við ætlum að fara í endurskoðum eigum við að endurskoða lögin. Þá þurfum við að gera það og koma með tillögur þar að lútandi. Ég lagði áherslu á að þetta væri verðugt umræðuefni á löggjafarsamkundunni þar sem einnig er fjárveitingavaldið. Fjárveitingavaldið getur gripið inn í þessa þróun með fjármagni til þess að fjármagna þessi héraðsfréttablöð. 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að segja frá því að við höfum náð gríðarlega miklum árangri á Íslandi hvað varðar heilbrigði og heilbrigðisþjónustu við mæður, verðandi mæður, ungabörn, nýbura og börn fram undir kynþroskaskeiðið. Við höfum náð miklum árangri, lífslíkur eru miklar og þjónusta við þennan hóp er mikil en við verðum á sama hátt að viðurkenna að þegar kemur að kynþroskaaldrinum, kannski svona 12, 13, 14 ára og upp undir og jafnvel fram yfir tvítugsaldurinn þá snýst þetta svolítið við. Þjónustan er ekki góð, hún er dreifð, þessi hópur sækir síður heilbrigðisþjónustu og hann verður eins og týndur í kerfinu. Og það sem meira er, við töpum þessum börnum bæði í vímuefnaneyslu og í slysum. Sú sem hér stendur skipaði starfshóp á sínum tíma til þess að fjalla um heilbrigðisþjónustu og heilbrigði ungs fólks og koma með tillögur til úrbóta þar um. Fjöldi góðra fagmanna kom að þeirri vinnu og safnaði saman niðurstöðum rannsókna á mörgum sviðum sem snerta heilbrigði, bæði andlega og líkamlega heilsu ungs fólks og þjónustu við þennan hóp og lagði fram tillögur til úrbóta. Hv. velferðarnefnd fjallaði um niðurstöður nefndarinnar, hélt þrjá fundi með fulltrúum úr hópnum og fór vandlega yfir það sem fyrir lá því að ansi mikið var tekið fyrir. Það var almennt lífsstíll og heilbrigði ungmenna, ofþyngd og offita hjá ungu fólki, tannheilsa, geðheilbrigði, sjálfsvíg og sjálfsvígshugleiðingar, vímu-, fíkniefna- og áfengisneysla, slys og meiðsli, ofbeldi, þar á meðal kynferðislegt ofbeldi, kynheilbrigði, kynhegðun og ekki síst ungt fólk með langvinnan heilsuvanda. Velferðarnefnd komst að þeirri niðurstöðu að mjög mikilvægt væri að halda áfram með þessa vinnu og að frumkvæði nefndarinnar var samþykkt hér 15. maí 2012 þingsályktunartillaga þar sem Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa starfshóp til að vinna að bættri heilbrigðisþjónustu og heilbrigði ungs fólks á þessum aldri, 14–23 ára, en jafnframt að undirbúa stofnun unglingamóttöku fyrir þennan aldurshóp sem eins konar tilraunaverkefni, og líta til reynslu nágrannaþjóðanna, einkum til Svíþjóðar, varðandi það. Markmiðið sem fyrr er að heilbrigðisþjónusta verði sniðin að þörfum þessa hóps í því skyni að bæta heilbrigði unga fólksins. Frú forseti. Hér er komin á dagskrá fyrirspurn um hvað hæstv. ráðherra hefur gert til þess að framfylgja ályktun Alþingis frá 15. maí 2012.

Frú forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um hver hafi verið framgangur mjög merkrar þingsályktunartillögu sem samþykkt var, um bætta heilbrigðisþjónustu og heilbrigði ungs fólks, tillaga sem samþykkt var í maí 2012. Því er til að svara að farið hefur fram mikil vinna í ráðuneytinu í tengslum við velferðarstefnu og heilbrigðisáætlun til ársins 2020. Þótti ljóst í þeirri vinnu að þingsályktunartillagan félli vel að þeirri velferðarstefnu sem fyrirhugað er að setja þar til næstu ára og mörg af þeim ákvæðum sem fram komu í vinnu þess starfshóps sem hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra gerði grein fyrir hafa verið tekin upp í þeirri þingsályktun. Ályktuninni er að því leyti fylgt eftir, það á sem sagt að setja hana inn í velferðarstefnuna og heilbrigðisáætlunina til 2020, en sú áætlun er, eins og vitað er, til afgreiðslu á Alþingi og í umræðu hjá hv. velferðarnefnd. Í kafla C2 í aðgerð 7 í heilbrigðisáætlun þessari kemur meðal annars fram að setja eigi á fót unglingamóttöku fyrir fólk á aldrinum 14–23 ára þar sem heilbrigðisþjónusta verði sniðin að þörfum þess og með áherslu á ráðgjöf á geðheilbrigði, kynlíf og kynheilbrigði. Þegar niðurstaða Alþingis um velferðarstefnuna liggur fyrir er ætlunin að stofna svo starfshóp til að vinna að framgangi þeirra tillagna og aðgerða sem þar koma fram og fellur því vinna væntanlegs starfshóps, sem hér er meðal annars spurt um, inn í þá vinnu. Það má kannski gagnrýna að menn hafi ekki vandað sig nógu vel við að tryggja samfelluna sem fram kemur í þingsályktunartillögunni því að þarna var mjög merkur og góður starfshópur sem vann gott verk og skilaði mikilli vinnu. Þegar ég les tillöguna aftur kemur þar skýrt fram að óskað er eftir því að sá hópur eða þá nýr hópur á grundvelli þess fyrri vinni áfram að málinu til þess að skapa samfellu. Það má gagnrýna að það hafi ekki verið gert, en okkur til afsökunar hefur velferðar- og heilbrigðisáætlunin tekið lengri tíma í vinnslu og hefði náttúrlega átt að vera komin til framkvæmda nú þegar ef allt hefði gengið eins og best verður á kosið. Þar var valið að hafa mjög víðtækt samráð við breiðan hóp fagfólks, fleiri hundruð manns komu að þeirri vinnu og nú er þingið með þá tillögu í meðferð þannig að vonandi kemur jákvæð og góð niðurstaða út úr þeirri vinnu. Við þurfum þá að fylgja þeirri áætlun eftir og einnig þeir sem á eftir koma. Það eru þó nokkuð mörg atriði sem tilgreind eru í þessari þingsályktunartillögu sem hv. þingmaður nefndi. Sumt af því er búið að taka upp í annarri vinnu. Til dæmis hefur verið að störfum sérstakur starfshópur sem skoða á stöðu ungs fólks í samfélaginu, hópur sem á að gera aðgerðaáætlun í þágu ungs fólks af því að talað er um í þingsályktunartillögunni að leita samráðs við ungt fólk. Það hefur verið gert með þessum hópi sem er þverpólitískur og þverfaglegur með mjög breiða skírskotun. Vinnu hópsins er því miður ekki lokið en vonandi kemur að því fljótlega. Þar er meðal annars fjallað um stöðuna í heilbrigðiskerfinu og annað slíkt. Mikið hefur verið rætt um aðgengi að heilbrigðisþjónustu í gegnum þjónustustýringu í sérstökum starfshópum og þarf þar að gera betur. Ég veit að hv. þingmaður ber hag skólahjúkrunar fyrir brjósti sem tengist líka þessu máli. Þar hafa verið til skoðunar hugmyndir um að taka upp skólahjúkrun á framhaldsskólastiginu því að einn mikilvægasti aðilinn til að þjónusta þann unga aldurshóp frá 14 upp í 23 ára er auðvitað skólahjúkrunin. Þar er snertingin við heilsugæsluna því að þar vinna fulltrúar hennar. Hv. þingmaður sagði að þjónustan við barnafjölskyldur eða verðandi mæður og eins mæðraverndin og öll sú þjónusta væri í mjög góðu lagi. Hún benti þó á að það eru ákveðnir hópar í samfélaginu eins og barnafjölskyldur sem stæðu höllum fæti. Þar hefur verið unnið að því að bæta hag þeirra, bæði með því að endurbæta barnabótakerfið og með því að skila fæðingarorlofsniðurskurðinum, sem snertir auðvitað allan þann aðbúnað að börnum og ungu fólki í samfélaginu, sem við höfum rætt hér. Hv. þingmaður nefndi tannheilsuna í inngangi sínum. Þar er líka unnið mjög skipulega að því að koma á ókeypis tannlæknisþjónustu fyrir börn, í fyrstu lotu upp að 18 ára aldri. Ég vona að þetta hafi svarað að hluta til hver staðan er þó að hlutirnir hafi ekki verið gerðir nákvæmlega með þeim hætti sem þingsályktunartillagan gerði ráð fyrir og ekki með því að framlengja vinnu starfshópsins eða 

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Þetta mál er eitt af þeim góðu og jákvæðu málum sem nefndir þingsins hafa sammælst um. Þær hafa fylgt eftir vinnu sem þegar hefur verið unnin. Mig langar til að brýna hæstv. ráðherra til dáða í þessum málum. Ég veit að verið er að gera ákveðna hluti en við þurfum að horfa sérstaklega á þennan hóp og vinna mjög markvisst að málum hans, eins og nefndin komst að niðurstöðu um. Það eru örfá atriði sem mér finnst skipta máli. Við verðum að skoða skólaheilsugæsluna í framhaldsskólum. Við verðum að skoða kynheilbrigði ungs fólks og ef til vill þurfum við að leggja sérstaka áherslu á andlega heilsu ungs fólks þar sem kvíði og þunglyndi er mikið vandamál meðal þessa hóps. Síðan langar mig til að minna á unglingamóttökuna sem við sameinuðumst um að eðlilegt væri að hafa á einum stað en með ráðgjöf úti um landið 

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna og þakka fyrir að vakin skuli athygli á þessum þætti heilbrigðismála okkar. Heilbrigðismál á Íslandi hafa verið til fyrirmyndar fram undir þetta að minnsta kosti, það er ljóst að mjög hefur verið þrengt að stöðu heilbrigðismála síðustu árin. Við sjáum birtingarmynd þess á Landspítalanum og víða úti um landið. Við getum ekki horft fram hjá því að þar eru verkefni sem við verðum að takast á við á allra næstu árum. Engu að síður eru lífslíkur hér hvað hæstar í heiminum og við getum vænst þess að verða mun eldri en áður var. Það er hins vegar ljóst mál, af því að hér hefur verið nefnd velferðarstefna sem velferðarnefndin er með til umfjöllunar, að það eru tilteknar brotalamir í heilbrigðismálum okkar. Hér hefur verið bent á einn þátt þeirra mála. Einnig hefur verið vakin athygli á því sem snýr að geðheilbrigðismálum og að ýmis þjónusta fyrir eldri borgara er ekki sem skyldi. Bent hefur verið á að til að mynda þjónusta sem snýr að fötluðum einstaklingum er ekki eins og hún gæti best verið. 

Frú forseti. Ég verð að gera alvarlegar athugasemdir við að hæstv. ráðherra hefur ekki brugðist við ályktun Alþingis frá því í maí síðastliðnum og mér heyrist því miður á máli hans að það standi ekki til. Þá verður manni fyrst hugsað til þess hvað sé þá til ráða. Hæstv. ráðherra var falið tvennt af Alþingi. Annars vegar var honum falið að setja niður sérstakan starfshóp til þess að halda áfram tiltekinni vinnu, til þess að tryggja þverfaglega þjónustu og bætta heilbrigðisþjónustu við ungt fólk sem er hvorki börn né fullorðið. Hópurinn skiptir þúsundum og býr við mun verri heilbrigðisþjónustu en aðrir landsmenn og það þekkja allir. Sá hópur sækir ekki heilsugæsluna og í framhaldsskólunum er ekki heilsugæsla. Það er annar þátturinn sem hæstv. ráðherra var falið að gera, að halda áfram þessari vinnu, vinna úr tillögum sem fyrir liggja. Í öðru lagi átti hæstv. ráðherra að hefja undirbúning að því að setja hér upp unglingamóttöku þar sem heilbrigðisþjónustan væri sniðin að þörfum þessa hóps, sem gæti verið fyrirmynd að því að þjónusta þennan hóp víða um landið, eins og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir benti á áðan. Hæstv. ráðherra. Ég verð að segja að það er ekki afsökun að vísa til heilbrigðisstefnu eða velferðarstefnu fram til 2020. Það þarf að horfa á þennan hóp sérstaklega. Auðvitað á að fjalla um hann í velferðarstefnu til 2020, en þessi hópur glímir við sértækan vanda, vil ég segja, sem heilbrigðisþjónusta og velferðarkerfi okkar kemur ekki nægilega vel til móts við. 

Hæstv. forseti. Ég tek brýningarorðin frá hv. þingmanni en ég gengst ekki við því að ekkert hafi verið gert í málinu þó að það hafi ekki verið gert með þeim hætti sem hv. þingmaður óskar eftir.  Við verðum að passa okkur á því að tala okkur ekki niður hér. Það eru starfandi heilsueflandi framhaldsskólar um allt land. Allir framhaldsskólar eru þátttakendur í því verkefni.  Ég tek svo undir það sem komið hefur fram hjá öðrum þingmönnum, að við getum bent á ákveðna veikleika í heilbrigðiskerfinu. Það er akkúrat það sem vinna þarf með á næstu missirum. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi geðheilbrigðismálin. Við erum að vinna að endurskipulagningu á öldrunarmálum í tengslum við yfirfærsluna og svo framvegis, en hér beinum við sjónum að unga fólkinu og deilum þeirri skoðun að