Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum um Iðnlánasjóð. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst gert ráð fyrir að innheimtuprósenta í Iðnlánasjóð lækki úr 0.5% í 0.05%, þ.e. að gjaldið verði aðeins tíundi hluti þess sem það hefur verið. í öðru lagi er gert ráð fyrir að lánahlutfall hækki úr 60 í 70% af kostnaðarverði og lánstími lengist allverulega, eða má segja úr 15 í 25 ár þegar um er að ræða annað en vélakost, en að því er varðar lán til vélakaupa úr 7 árum í 10. Iðnn. hefur engar athugasemdir fram að færa við frv. og leggur eindregið til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 2 1. febr. 1980, um breyt. á lögum nr. 5 13. febr. 1976, um útflutningsgjald af sjávarafurðum, sbr. lög nr. 7/1982, og breytingu á lögum nr. 84 21. des. 1981. Nefndin hefur rætt frv. á fundi sínum og orðið sammála um að leggja til að það verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita Stefán Guðmundsson, Egill Jónsson, Guðmundur Bjarnason, Kjartan Jóhannsson, Gunnar Thoroddsen, Geir Gunnarsson og Guðmundur Karlsson.



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um aukningu hlutafjár í Kísiliðjunni hf. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að rekja starfssögu Kísiliðjunnar né heldur annað sem viðkemur því frv. sem hér er flutt. Hæstv. ráðh. gerði glögga grein fyrir stöðu Kísiliðjunnar í framsögu með þessu máli svo að ég sé ekki ástæðu til að fara ofan í þá sauma hér. Samkv. frv. er gert ráð fyrir heimild til þess að leggja fram fé vegna aukningar hlutafjár ríkissjóðs í Kísiliðjunni. Ég vil taka það fram vegna orðskipta sem urðu hér í hv. deild við 1. umr., að ég hafði samband við aðila frá sveitarfélögum á Norðurlandi eystra vegna þess að í frv. er ekki gert ráð fyrir aukningu hlutafjár í eigu sveitarfélaganna til jafns við aukningu hlutafjár í eigu ríkissjóðs. Ég fékk þau svör, að sveitarfélögin gerðu ekkert mál úr þessu, ef ég má svo að orði komast, þetta væri svo lág prósenta hvort eð væri að það hefði alls enga úrslitaþýðingu. Og ég vil minna á það, að sveitarfélögunum stendur ævinlega til boða þrátt fyrir allt að auka hlutafé sitt, auka sína hlutdeild með viðbótarhlutafé, enda þótt ekki sé hugað að því í tengslum við þetta frv. Iðnn. leggur eindregið til að þetta frv. verði að lögum.



Herra forseti. Frv. þetta um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64 21. maí 1976, er ekki mikið að vöxtum og einfalt að allri gerð. Það á rætur að rekja til þess, að við afgreiðslu kjarasamninga í okt. 1980 lýsti ríkisstj. yfir að hún mundi beita sér fyrir því, að skipuð yrði þriggja manna nefnd fulltrúa Alþýðusambands Íslands, bændasamtakanna og landbrn. til þess að endurskoða ábúðar- og jarðalög með tilliti til hagsmuna orlofsbyggða verkalýðsfélaga. Þessi nefnd, sem raunar varð fimm manna nefnd, var skipuð með bréfi dags. 14. jan. 1981. Í henni áttu sæti Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri og Árni Jónasson erindreki, tilnefndir af bændasamtökunum, Jóhannes Siggeirsson hagfræðingur, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, Arnmundur Backman aðstoðarmaður félmrh., tilnefndur af félmrn., og Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri í landbrn. sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Nefndin varð sammála um niðurstöður sínar og lagði til að gerð yrði sú breyting á ábúðarlögum sem birtist með þessu frv. og hlotið hefur afgreiðslu hv. Nd. Sú breyting felur það í sér, að jarðanefnd geti undanþegið stéttarfélög byggingarskyldu á jörð ef jörðin er vel fallin til útivistar og orlofsheimili félagsmanna eru þar starfrækt eða áformuð. Aðrar breytingar á ábúðarlögum er ekki gert ráð fyrir að gerðar verði samkvæmt þessu frv. Ég legg á það nokkra áherslu að um frv. varð samkomulag þeirra aðila sem að undirbúningi málsins unnu. Breytingar á ábúðarlögum, þ. á m. frekari rýmkun á byggingarskyldu á jörðum, eru nokkuð vandasamar og viðkvæmar og ég legg nokkuð upp úr því, ef hv. deild telur sér fært að afgreiða frv., að ekki verði gerðar á því breytingar sem ætla má að muni vekja deilur. Að þessum orðum mæltum sé ég ekki ástæðu til að láta fleiri orð falla um þetta einfalda frv. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr: vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breytingu á jarðalögum er fylgifrv. þess frv. um breytingar á ábúðarlögum er ég mælti fyrir næst á undan síðasta dagskrárlið. Frv. gerir ráð fyrir þeim breytingum á jarðalögum, að jarðanefndum verði ætlað það verkefni að gera tillögur um land eða landssvæði til byggingar sumarbústaða einstaklinga, orlofshúsa stéttarfélaga og almennra útivistar ef sóst er eftir landi í því skyni. Einnig geti jarðanefnd heimilað not landa undir rekstur orlofshúsa fyrir félagsmenn stéttarfélaga ef óskir komi fram um það og ekki er álitið að það muni rýra til muna kosti hlutaðeigandi jarða til búskapar. Þetta er það efni sem í frv. felst og um það var fullt samkomulag þeirra aðila sem að undirbúningi málsins unnu. Ég vænti þess, að hv. deild sjái sér fært að afgreiða málið eins og það er lagt fram. Frv. hefur hlotið afgreiðslu hv. Nd. eins og það var lagt þar fram fyrr á þessu þingi. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. landbn.



Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. landbrh. ósk um að þessi hv. deild, og þá væntanlega sérstaklega landbn. hennar, hraðaði störfum í sambandi við afgreiðslu þeirra tveggja mála sem hann hefur nú mælt fyrir. Að því marki sem það stendur í mínu valdi verður að sjálfsögðu orðið við þeim tilmælum. Mér finnst hins vegar hæstv. landbrh. vera nokkuð tilætlunarsamur í okkar garð þar sem við höfum færri vikur til umfjöllunar í þessari hv. deild um þetta mál, höfum kannske ekki miklu fleiri daga til þeirrar umfjöllunar en landbn. Nd. er búin að hafa mánuði. Út af fyrir sig gætu þessi vinnubrögð hjá landbn. Nd. og þær tafir, sem þar hafa orðið, verið fullt tilefni til þess að málum sem þessum væri stefnt í tvísýnu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Frv. þetta er góðkunningi hv. þm. því að samsvarandi frv. hefur verið hér á ferðinni í þinginu allt frá árinu 1978 þegar þessi skattur var fyrst lagður á. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. sem svo m jög hefur verið til umr. hér á Alþingi á undanförnum árum og allir hv. þm. gjörþekkja. Ég vil því leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Það frv., sem hér er um að ræða, fjallar um breytingu á lögum um almannatryggingar og gerir ráð fyrir að heimilt verði, samkvæmt ákvörðun Alþingis hverju sinni, að ákveða að rekstrarkostnaður sjúkrahúsa verði greiddur með svokölluðum beinum fjárframlögum úr ríkissjóði, eins og ríkisspítalarnir eru nú kostaðir, en ekki með svokölluðu daggjaldakerfi. Þetta mál hefur hlotið meðferð í hv. Nd. Þar var ágreiningur um málið. Fulltrúar Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu í heilbr.- og trn. Nd. lögðu til að frv. yrði vísað til ríkisstj. þar sem þeir töldu að ekki væri heppilegt að taka stefnumarkandi ákvörðun af því tagi, sem hér er gerð till. um, nú þegar. Í umr. um málið benti ég á að hér væri í raun og veru bara verið að heimila Alþingi að taka ákvörðun við afgreiðslu fjárlaga um að daggjaldakerfið verði fellt niður á einstökum sjúkrahúsum, en í staðinn verði rekstur þeirra kostaður með beinum fjárframlögum úr ríkissjóði. Við umr. í Nd. kom fram sú hugmynd, að það yrði bundið í lögum með ákvæði til bráðabirgða með þessu frv., að rekstur Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri yrði kostaður þegar á næsta ári með hreinum fjárframlögum úr ríkissjóði. Ég lagðist gegn þessari till. með þeim rökum fyrst og fremst, að eðlilegt væri að reyna samningaviðræður við forráðamenn Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri áður en tekin væri ákvörðun um hvort sjúkrahúsið yrði flutt á bein fjárlög. Ég taldi eðlilegra að undirbúa málið í sumar og leggja það síðan fyrir Alþingi í haust til ákvörðunar samhliða fjárlögunum. Það er augljóst mál, að þann tíma, sem liðinn er frá því að ríkisspítalarnir voru teknir á bein fjárlög, hefur verið betra aðhald í fjármálum þeirra en áður var. Við teljum að með því að taka fleiri sjúkrahús inn á bein fjárframlög úr ríkissjóði sé unnt að koma við betra aðhaldi en verið hefur hjá daggjaldaspítölunum svonefndu. Við teljum að ein meginforsenda þess sé raunar einnig sú, að heilbr.- og trmrn. verði gert kleift að standa betur að rekstrarlegri og faglegri stýringu sjúkrahúsanna en verið hefur. Á þeim forsendum hefur heilbr.- og trmrn. rætt þessi mál við starfsmenn fjmrn. Við höfum þegar á vegum fjmrn. og heilbr.- og trmrn. undirbúið það, að unnt væri að taka sjúkrahús á bein fjárframlög með rekstrarúttekt sem gerð hefur verið á fimm sjúkrahúsum utan Reykjavíkur. Þessi sjúkrahús eru Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, Húsavíkursjúkrahús, sjúkrahúsið í Neskaupstað, sjúkrahúsið í Keflavík og Landakotsspítali. Enn fremur er í undirbúningi sérstök rekstrarleg úttekt á Borgarspítalanum í Reykjavík. Það er mjög nauðsynlegt að láta fara fram rekstrarlega úttekt á þessum stofnunum. Henni er lokið á fimm spítölum, en hún er að hefjast eða mun hefjast fljótlega á Borgarspítalanum í Reykjavík. Ég tel, herra forseti, þó að þetta mál láti ekki mikið yfir sér og þetta sé ekki stórt þskj. og ekki sé flutt hér ítarleg framsöguræða, að þetta sé í rauninni eitt af stærri málum þessa þings að fjalla um. Hér er verið að ræða um það, hvernig á að verja fjármunum til heilbrigðisþjónustunnar í landinu sem er orðin kostnaðarsöm. Við erum komin þar að tilteknum mörkum, þurfum að staldra við og átta okkur á hvort við komumst þar miklu lengra. Þetta frv. er hugsað af hálfu ríkisstj. sem tilraun til þess að taka málin nokkuð öðrum tökum en gert hefur verið. Ég vil geta þess að lokum, herra forseti, að í frv. er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að þó að viðkomandi einstaklingar, sem þurfa á sjúkrahúsvist að halda, lendi á sjúkrahúsum sem kostuð eru með beinum fjárframlögum úr ríkissjóði, þá verði sjúkrahúsvist þeirra að sjálfsögðu tryggð eins og annarra. Þess vegna er hér um að ræða frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu í þessari hv. deild leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Frv. þetta er flutt fyrir hönd þingflokks Sjálfstfl. Þingmenn flokksins í stjórnarandstöðu hafa ítrekað flutt frv. og brtt. um skattamál á undanförnum þingum. Þetta frv. er einvörðungu um tekju- og eignarskatt og felur í sér nokkuð fá og afmörkuð grundvallarstefnumið sem Sjálfstfl. hefur fyrr og síðar lagt áherslu á sem áfanga í átt til gagngerrar breytingar og einföldunar á tekjuöflunarkerfi hins opinbera og þar með skattalögum. Þessi grundvallarstefnumið eru: Í fyrsta lagi að jaðarskatti sé svo stillt í hóf að hann lami ekki athafnaþrá og vinnuframlag manna. Hér er gerð tillaga um að skattar af síðustu tekjum fari ekki fram úr 40% til ríkisins og verði því ekki hærri en rúmlega 50% að meðtöldu útsvari - í stað þess að vera talsvert yfir 60% - og nú eftir að frv. til l. um verðtryggðan skyldusparnað er komið fram er ætlunin að ríkið ráðstafi 70% af síðustu tekjum skattborgaranna samkv. lögum. Annað grundvallarstefnumiðið er að tekjuskattur á almennar launatekjur verði felldur niður í þessum áfanga. Nánari skilgreining er sú, að kvæntir verkamenn og iðnaðarmenn með meðaltekjur verði tekjuskattsfrjálsir til ríkisins, svo sem fram kemur í útreikningi Þjóðhagsstofnunar í fskj. með frv. Þriðja meginatriðið er að eignarskattar verði stórlega lækkaðir. Eignarskattar eru nánast sérstakur skattur á sparnað fyrri ára í flestum tilvikum. Eignarskatta til ríkisins, t.d. á eigin íbúðir, á því að afnema. Hér er lagt til að skattstigar og skattleysismörk eignarskatta verði þau sömu og 1977 og lækki skattbyrðina í það sem hún var áður en vinstri stjórnin breytti skattalögunum haustið 1978. Fjórða meginatriðið er að fólk verði hvatt til beinnar þátttöku í atvinnulífinu með því að skattleggja arð af hlutabréfum á sem hliðstæðastan hátt og annan sparnað, t.d. í formi ríkisskuldabréfa. Fimmta meginatriðið er að allt atvinnulíf verði örvað með því að létta af því sköttum að nokkru marki og lækka skattstiga í 53% af félögum, eins og gilti þegar sjálfstæðismenn báru ábyrgð á ríkisfjármálum. Að sjálfsögðu koma mörg önnur atriði til greina við endurskoðun skattalaga og vísast um sum þeirra til tillögugerðar flokksins á fyrri þingum og einstakra þm. á yfirstandandi þingi. Þess er nú á hinn bóginn freistað að setja fram framangreind fá og afmörkuð grundvallaratriði í skattamálastefnu Sjálfstfl. til umfjöllunar og afgreiðslu á þessu þingi. Við afgreiðslu fjárlaga var því lýst yfir af hálfu Sjálfstfl., að hann mundi flytja tillögu fyrir þinglok um lækkun tekju- og eignarskatta. Þá þegar lá fyrir að tekjuhækkun milli áranna 1980 og 1981 yrði 52–53% og tekjuskattar og útsvarsstofn hækka samkv. því. Flest bendir til að svo verði. T.d. hækka tekjur í Reykjavík um 54% milli áranna 1980 og 1981 samkv. nýjustu áætlunum. Auk þess hefur Þjóðhagsstofnun nýverið gefið út bækling um ástand og horfur í efnahagsmálum og þar kemur fram að nýjustu áætlanir eru að tekjur hækki um 53% milli ára á hvern framteljanda. Engu að síður var skattvísitala einungis hækkuð með atbeina stuðningsliðs ríkisstj. um 50% og þar með skattstigar og frádráttarliðir einungis hækkaðir um það hlutfall. Útreikningar sýna að tekjuskattur, sjúkratryggingagjald og eignarskattur verða um eða yfir 100 millj. kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir vegna þessara breyttu forsendna að óbreyttum skatttekjum og skattvísitölu. Samkvæmt fjárlögum og lauslegum útreikningum Reiknistofnunar Háskólans sundurliðast þessi hækkun skatta þannig: Innheimtur tekjuskattur hækkar um 109 millj. kr., sjúkratryggingagjald um 1.5 millj. og eignarskattur um 3 millj. kr. Samtals yrði þessi hækkun því um 113.5 millj. kr. Skylt er að geta þess, að samkvæmt viðtölum við sérfræðinga Þjóðhagsstofnunar gæti þessi skattahækkun orðið nokkru minni í reynd. Verður hér reiknað með að álagning tekju- og eignarskatts gæti orðið 80–90 millj. kr. meiri en fjárlög gera ráð fyrir að óbreyttum lögum og skattvísitölu. Eftir að fjárlög hafa verið afgreidd hefur ýmsum ákvæðum laga, er varða tekjuöflun ríkissjóðs, verið breytt svo sem kunnugt er og nýir skattar lagðir á og aðrir boðaðir en lækkun orðið á öðrum. Nýjustu upplýsingar benda til þess, að í heild yrði skattheimta ríkisins af þessum sökum um 150 millj. kr. meiri en fjárlög gera ráð fyrir. Er þá ekki meðtalinn verðtryggður skyldusparnaður, en frv. um það efni liggur fyrir Alþingi svo sem kunnugt er. Þessi niðurstaða fæst á eftirfarandi hátt: Tollafgreiðslugjald er áætlað 54 millj. kr., söluskattur ofan á tollafgreiðslugjald 19 millj. kr., framleiðslugjald á sælgæti og kex 8 millj. kr., skattar á innlánsstofnanir 50 millj. kr., tekju- og eignarskattur 90 millj. kr. Á móti vegur að lækkaður er launaskattur um 30 millj„ stimpilgjöld um 20 millj. og lækkun tolla 22 millj. kr. Hækkunin nemur nettó 149 millj. kr. Eftir þessar tilfæringar frá því að fjárlög voru samþykkt um áramót kemur svo frv. um 6% skyldusparnað, eins og ég gat um áðan, en gert er ráð fyrir að það gefi 35 millj. kr. Samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar voru meðaltekjur í fyrra, sem skattar leggjast á, hjá kvæntum verkamanni 128 þús. kr. og hjá kvæntum iðnaðarmanni 140 þús. kr. Að óbreyttum lögum greiddi kvæntur iðnaðarmaður með tvö börn 4866 kr. í tekjuskatt og 19 953 kr. í heildartekjuskatta af þessum tekjum með útsvari og sjúkratryggingagjaldi. Samkv. frv. yrði hann nánast tekjuskattslaus til ríkisins og heildarskattar hans lækkuðu um 4350 kr. Kvæntur verkamaður með tvö börn greiddi 1086 kr. tekjuskatt og 13 074 kr. í heildattekjuskatta. Samkvæmt frv. yrði hann tekjuskattslaus til ríkisins og skattar hans lækkuðu í heild um 3810 kr. Í grg. með frv. er nákvæmur útreikningur Þjóðhagsstofnunar á þessum dæmum. Sé litið á heildarskattbyrðina mundi hún minnka samkv. frv. um nálægt 325 millj. kr. í tekjusköttum og 75 millj. kr. í eignarsköttum. Samkvæmt lauslegri áætlun um tekjuskatta á félög lækkuðu þeir um 20 millj. kr. og eignarskattur þeirra um 30 millj. Tekjutap ríkissjóðs yrði því um 450 millj. kr. brúttó samkv. þessum tillögum. Skattahækkun frá fjárlögum er á hinn bóginn 150 millj. kr. samkvæmt framansögðu. Niðurskurðarvandinn yrði því nálægt 300 millj. kr., sem er hliðstæð upphæð aukningu niðurgreiðslna sem ríkisstj. áformar á þessu ári. Fordæmi eru fyrir því, að launþegasamtök hafi fallist á lækkun verðbóta á laun vegna skattalækkana. Slíkt gerðist t.d. í desember 1978. Ekki virðist úr vegi að ríkisstj. ræddi þá leið við launþegasamtökin að lækka skatta a.m.k. að hluta í stað þeirrar hrikalegu aukningar niðurgreiðslna sem áformuð er. Sjálfstæðismenn hafa áður lýst sig reiðubúna til samstarfs í fjvn. og á Alþingi um að skera niður ríkisútgjöld í því skyni að ná fram fyrrgreindum grundvallarsjónarmiðum og skattalækkun sem þetta frv. felur í sér. Samkvæmt þessu frv. hækka skattleysismörk verulega, eins og að líkum lætur, og í grg. frv. eru sett fram dæmi um það. Skattleysismörk einhleypings eru nú aðeins 57 600 kr., þannig að maður, sem er með hærri tekjur en það, lendir í tekjuskatti af aðeins 57 600 kr. En samkv. frv. hækkuðu þessi mörk í 67 þús. kr. sem dæmi. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þessi dæmi frekar þar sem þau eru rakin mjög ítarlega í grg. Sjálfstfl. hafði á hendi, sem kunnugt er, forræði ríkisfjármála frá 1974 og fram á haust 1978, en þá tók við önnur vinstri stjórnin á síðasta áratug. Ég sé ástæðu til að rifja upp í örstuttu máli stefnuna í skattamálum sem ríkt hefur síðan: Frá því vinstri stjórnin kom til valda haustið 1978 hefur nýjum og hækkuðum sköttum rignt jafnt og þétt yfir almenning. Sú ríkisstj. hóf feril sinn með því að leggja á afturvirka skatta. Álagningu tekju- og eignarskatta var lokið, en með brbl. ákvað ríkisstj. að bæta 50% viðauka á tekju- og eignarskatta einstaklinga með meiru. Þessir viðaukaskattar hafa síðan verið innifaldir í tekju- og eignarsköttum og skattbyrði þessara skatta hefur þyngst mjög. Samkv. upplýsingum þjóðhagsstofnunar hefur skattbyrði eignarskatta aukist sem hér segir frá 1977 - þá voru þeir 0.29 % - sem hlutfall af tekjum greiðsluárs: 1978 0.37%, 1979 0.38% og 1982 má gera ráð fyrir að þeir verði 1.58%, þ.e. að skattbyrði eignarskatta hefur tvöfaldast á þessu tímabili á mælikvarða tekna á greiðsluári. Tekjuskattar einstaklinga til ríkisins voru 1977 3.9% sem hlutfall af tekjum greiðsluárs, en verða nú 1982 6.1 %. Samkv. því hefur skattbyrðin aukist um 50% í hlutfalli af tekjum þess árs þegar skattarnir eru greiddir. Vinstri stjórnin lagði á fjölda nýrra skatta jafnframt hækkun tekju- og eignarskatta: gjald á ferðalög til útlanda, skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, aðlögunargjald, auk þess sem hún hækkaði söluskatt um 2%, úr 20 í 22%, haustið 1979 og vörugjald um 6% á sama tíma. Vinstri stjórnin hóf einnig þá skattahækkun á bensín umfram verðlagshækkanir sem hefur aukist síðan án þess að nokkuð sem nemi af þeirri skattahækkun hafi farið til vegamála. Núv. ríkisstj. hefur viðhaldið öllum vinstristjórnarsköttunum nema nýbyggingargjaldi, sem var hverfandi lítið, auk þess sem aðlögunargjaldið er ekki innheimt lengur, en það var fyrst og fremst markaður tekjustofn til iðnþróunar. Hún lagði á „orkujöfnunargjald“, sem í raun er 1.5% söluskattur, og kom söluskatti þar með í 23.5%. Það eitt eykur skattbyrði á þessu ári um 192 millj. kr., en það jafngildir rúmlega 400 þús. gkr. skatti á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þannig hefur hæstv. núv. ríkisstj. haldið fram stefnu vinstri stjórnarinnar í skattamálum. Sé gerður upp skattreikningur ríkisstjórna síðan 1978 og dregnar frá þær lækkanir á sköttum sem hafa verið framkvæmdar á þessum tíma, fyrst og fremst niðurfelling á söluskatti á matvörur á sínum tíma og lækkun tolla, þá kemur út úr dæminu að skattahækkunin jafngildir rúmlega 20 þús. nýkr. eða 2 millj. gkr. viðbótarálögum á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu vegna ákvarðana þessara ríkisstjórna síðan 1978. Þá er ótalin hækkun á útsvörum til sveitarfélaga sem núv. ríkisstj. heimilaði og má giska á að leggi um 150 millj. kr. viðbótarskatt á almenning umfram það sem að framan er talið. Þegar þessar gífurlega auknu skattaálögur eru hafðar í huga er ljóst að með þessu frv. er einungis stigið örstutt skref í þá átt að minnka skattheimtu og ríkisumsvif nú þegar útlit er fyrir að þjóðin í heild hafi minna til skiptanna í raunverulegum verðmætum á þessu ári. Eins og kunnugt er mun líta svo út sem þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur minnki. Í stað þess áð ríkið gangi þá á undan með góðu fordæmi og dragi úr eyðslu sinni og skattheimtu er ætlunin að auka hana. Að lokum, herra forseti, vil ég gera að umtalsefni hvað skattkerfið er orðið flókið og hvað dýrt er að innheimta suma skatta sem lagðir eru á nú. Fjöldi tekjustofna er orðinn gífurlega mikill og hann fer sífellt vaxandi. Sem dæmi um það, hvað dýrt er að innheimta suma þessa tekjustofna, mun áætlað að það kosti 33% af byggingariðnaðarsjóðsgjaldi að innheimta það gjald, ýmis tryggingagjöld kosti frá 3–25% af gjöldunum að innheimta þau, matvælaeftirlitsgjald kosti 22% af gjaldinu að innheimta, lestargjald kosti 12%, vitagjald kosti 14%, skipaskoðunargjald kosti 20% af skattinum að innheimta og síldarsölugjald kosti 73%. Þetta eru nokkur dæmi um hvað fáránlegt er að leggja á sum gjöldin, sem í dag eru lögð á, og hvað það kostar gífurlega mikið að innheimta þau. Tekjustofnar, sem eru markaðir til sérstakra verkefna í lögum, eru nú 31. Þeir, sem ekki eru markaðir sérstaklega í lögum, eru nú 32. Það eru tekjuskattur einstaklinga, eignarskattur einstaklinga, kirkjugarðsgjald, tekjuskattur félaga, eignarskattur félaga, sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sjúkratryggingagjald, almenn aðflutningsgjöld, innflutningsgjald af bifreiðum, gjald af gas- og brennsluolíu, sérstakt vörugjald, söluskattur, orkujöfnunargjald, jöfnunargjald af innflutningi, launaskattur, ferskfisksgjald, síldargjald, iðnaðargjald, iðnlánasjóðsgjald, stimpilgjald, skoðunargjald bifreiða, skrásetningargjald bifreiða, lestargjald, leyfisgjald af gjaldeyrissölu, skattur af ferðamannagjaldeyri, hvalveiðigjald, prófgjald, prófgjald iðnnema, rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunarinnar. Og nú nýverið hefur komið einn nýr skattur, sem er illframkvæmanlegur að mér skilst, svokallað tollafgreiðslugjald. Fyrir utan þessa skatta eru svo útsvör, aðstöðugjöld, landsútsvar, fasteignagjöld og gatnagerðargjöld. Markaðir tekjustofnar eru þó snöggt um fleiri en hér hefur verið talið upp eða 36. Alls eru því lagðar á á milli 70 og 80 tegundir af sköttum og gjöldum, sem sum hver er mjög dýrt að innheimta. Eitt af því, sem er grundvallaratriði í skattamálum, er því að samræma og einfalda þetta skattkerfi. Þetta frv. gengur hins vegar einungis út á það að leiðrétta nokkuð skattaálögurnar í tekju- og eignarsköttum eins og ég sagði áðan. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Ítarleg grg. fylgir frv. Ég geri tillögu um að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100 frá 23. des. 1952. Frv. þetta var lagt fyrir hv. Nd. og er komið þaðan nær alveg óbreytt frá því sem það var í upphafi. Ég mun nú gera stutta grein fyrir frv. Í samræmi við breytingar á löggjöf annarra Norðurlanda um ríkisborgararétt, sem lögfestar hafa verið á árunum 1978 og 1979, fjallar frv. þetta um samsvarandi breytingar á lögum um íslenskan ríkisborgararétt. Núgildandi lög, sem sett voru 1952, voru að aðalefni til algerlega samhljóða þá nýlega settri löggjöf skandinavísku landanna. Íslensku lögunum hefur ekki verið breytt síðan. Breytingar þær, sem nú hafa verið gerðar á löggjöf hinna Norðurlandanna, snerta fyrst og fremst ríkisfang barna í svokölluðum blönduðum hjónaböndum, þ.e. að bæta átti úr því, að börn, sem eiga erlendan föður en innlenda móður, fengu ekki samkvæmt fyrri lagaákvæðum innlent ríkisfang við fæðingu svo sem enn er hér á landi. Jafnframt er lagabreytingunni ætlað að koma á jafnstöðu karla og kvenna um að börn þeirra leiði ríkisfang jafnt af ríkisfangi móður sem föður. Samþykktir um það efni, sem hér að framan er rakið, voru gerðar með ýmsum hætti af Norðurlandaráði 1970 og af Evrópuráði 1973 og 1977. Höfuðatriði hinna nýju ákvæða eru þessi: Eftir gildistöku frv., ef að lögum verður, kemst á jafnstaða með körlum og konum í því efni, að börn giftra foreldra leiða ríkisfang sitt jafnt frá móður og föður. Segja má að þetta atriði hafi verið helsta kveikjan að gerð lagafrv. Jafnframt leiðir gildistökuákvæði í frv., um afturvirkni framangreindrar reglu í afmarkaðan tíma, til þess að börn íslenskrar móður, sem eru fædd á síðustu 18 árum fyrir gildistöku laganna, fá íslenskt ríkisfang ef hún gefur skriflega yfirlýsingu um þá ósk innan tiltekins tíma. Auk þess að gefa framangreindri reglu afturvirkni er þetta ákvæði til þess fallið í sumum tilfellum að börn íslenskrar móður, sem ekki eiga ríkisfang með henni en e.t.v. fjarlægt ríkisfang föður síns; geti með eðlilegum hætti notið ríkisfangs í heimalandi sínu. Þannig mun hafa háttað til um allmikinn fjölda barna á öðrum Norðurlöndum og þar mun þessi regla væntanlega teljast annar höfuðtilgangur frv. Þessa eru trúlega mun færri dæmi hér á landi. Í þriðja lagi má nefna að tekin er upp reglan eftir fyrirmynd dönsku laganna um heimild ættleiðenda til að lýsa ættleitt erlent barn undir sjö ára aldri íslenskan ríkisborgara. Í fjórða lagi er tekin upp í frv. sú lagaregla sem önnur Norðurlönd tóku upp 1968 samkv. tilmælum í alþjóðasamningi um að draga úr ríkisfangsleysi með þeim tilteknu löggjafarráðstöfunum. Loks er tekin inn í frv. sú lagaregla, sem ekki var tekin upp hér á landi 1952, en gilt hefur milli Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar frá 1950, að dvöl í einhverju hinna ríkjanna jafngildi með ákveðnum hætti dvöl í heimalandi þegar öflun ríkisfangs er annars vegar. Í örstuttu máli má segja að frv. þetta er flutt til þess að breyta löggjöfinni frá 1952 til samræmis við gildandi rétt hinna Norðurlandanna. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. á þessu stigi, en legg til að því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 617 frv. til laga um breytingu á lögum um tollskrá. Frv. gerir ráð fyrir því að tollar af vélum til landbúnaðarins verði felldir niður. Það er kunnara en frá þurfi að segja að að þessu leyti býr landbúnaðurinn við óréttlæti þar sem aðrir aðalatvinnuvegirnir, eins og sjávarútvegur og iðnaður, hafa fengið niðurfellda tolla af sambærilegum innflutningi til sinna þarfa. Það hefur komið greinilega fram, m.a. í skýrslu starfsskilyrðanefndar, að að þessu leyti er hlutur landbúnaðarins - og reyndar á fleiri sviðum - miklu lakari en annarra atvinnuvega í landinu. M.a. með hliðsjón af þessum rökum er hér um réttlætismál að ræða. En hér kemur fleira til. Að landbúnaðinum steðja um þessar mundir miklir erfiðleikar, eins og reyndar öðrum atvinnurekstri í landinu, vegna mikils tilkostnaðar. Þetta kemur m.a. fram í því, að kjör þeirra, sem stunda þennan atvinnuveg og byggja afkomu sína á honum, eru mjög misjöfn. Veldur því m.a. hinn mikli fjármagnskostnaður í þessum atvinnuvegi á hinum allra síðustu árum og sú verðtrygging sem nú er upp tekin jafnt í landbúnaði sem annars staðar í viðskiptalífinu. Ég held að það sé óumdeilanlegt, að það er viss viðleitni fyrir hendi til að bæta hér úr og reyna að snúa ofan af þessu óréttlæti frekar en að láta það safna utan á sig. Í grg. frv. kemur fram hvað hér er um að ræða. Ekki er um háar upphæðir að ræða að því er varðar tekjutap hjá ríkissjóði, og þegar á það er litið, að með því að draga úr framleiðslukostnaði er þó frekar a.m.k. spyrnt fótum við verðhækkun á landbúnaðarvörum, þá er til efs að hér verði um að ræða það tekjutap sem í er horfandi. Ég geri mér ljóst að á þessu þingi verður erfitt og kannske útilokað að fá þetta mál afgreitt. Alþm. hafa átt von á því, að málefni landbúnaðarins yrðu rædd hér á Alþingi með skýrari hætti en gert hefur verið og að leitast yrði við að móta hér stefnu, helst sameiginlega stefnu í málefnum þess atvinnuvegar. Það er nú augljóst að svo verður ekki á þessu þingi. Þess vegna m.a. er þetta frv. lagt fram til að sýna að vilji er fyrir breytingu sem þessari. Og þótt þetta mál gangi ekki fram núna verður það tekið upp á næsta Alþingi til frekari áherslu og-að því er ég vænti - afgreiðslu. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 659 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 53 frá 29. maí 1981, um loðdýrarækt. Flm. að þessu frv. ásamt mér eru hv. þm. Stefán Jónsson, Eiður Guðnason, Egill Jónsson og Davíð Aðalsteinsson. Tilgangurinn með flutningi frv. þessa er sá, að inn í lög um loðdýrarækt komi ákvæði um að fella skuli niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og sölugjöld af efni og búnaði til loðdýrabúanna svo og vélbúnaði og tækjum til fóðurstöðva og pelsverkunar og hvers konar öðrum sérhönnuðum búnaði til loðdýraræktar. Fjárfestingar í upphafi eru erfiðastar fjárhagsafkomu í loðdýrarækt svo og öðrum atvinnurekstri, ekki síst eftir að tekin var upp sú stefna að verðtryggja lánsfé. Um alllangt skeið hefur mönnum verið ljóst að auka beri fjölbreytni atvinnulífs í sveitum. Byggja þarf upp nýjar búgreinar og renna fleiri og styrkari stoðum undir afkomumöguleika bænda. Hefðbundnar búgreinar hafa átt við vaxandi örðugleika að stríða í markaðsmálum. Stöðugt hefur breikkað bilið milli þess verðs, sem bændur þurfa að fá fyrir framleiðsluvörur sínar, og þess verðs, sem fáanlegt er fyrir þær erlendis. Þessu bili hefur verið mætt með útflutningsuppbótum. Er um það ákvæði í lögum að greiða vissa upphæð af framleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða í útflutningsuppbótum, en á undanförnum árum hefur það ekki dugað og sífellt þurft að gera sérstakar ráðstafanir til þess að bæta við það fjármagn. Í fréttum undanfarna daga hefur einnig komið fram að enn er vissulega þörf á auknu fjármagni til þess að mæta þeim vanda, að bændur fái fyrir framleiðsluvörur sínar það verð sem þeim er ætlað, enn vanti fjármagn til útflutningsuppbóta. Á síðustu 2–3 árum hefur reynst óhjákvæmilegt að draga mjög úr framleiðslu mjólkur og mjólkurafurða og er nú nær eingöngu miðað við innanlandsneyslu. Horfur á útflutningi dilkakjöts á þessu ári eru tvísýnar og getur þurft einnig að draga úr framleiðslu sauðfjárafurða eins og nú horfir í markaðsmálum. Mjög brýnt er að reyna að leita allra leiða til þess að finna nýja markaði fyrir dilkakjötið, því að við þurfum á ullinni og gærunum að halda til að geta haldið uppi þeim iðnaði sem byggist á þessum hráefnum. Árið 1979 varð samkomulag um breytingar á jarðræktarlögum í þá veru að draga úr fjárveitingum til jarðræktar og annarra framkvæmda sem fyrst og fremst þjónuðu hinum hefðbundnu búgreinum, en verja í þess stað auknu fjármagni til nýrra búgreina og hagræðingar í landbúnaði og auðvelda á þann hátt þá stefnubreytingu sem menn voru sammála um að þyrfti að eiga sér stað í landbúnaðinum, þ.e. að draga úr framleiðslu í hinum hefðbundnu búgreinum og reyna í þess stað að leita nýrra leiða. Því miður vantar mikið á að staðið hafi verið að fullu við þau fyrirheit, sem gefin voru í þessu samkomulagi árið 1979, og fjármagn til hagræðingar hefur verið skorið niður. Þar af leiðandi hefur þróunin frá hefðbundnum búgreinum inn á nýjar brautir orðið hægari en æskilegt væri, miðað við þau skilyrði sem fyrir hendi eru í markaðsmálunum. Nokkur þróun hefur þó orðið í fiskræki og loðdýrarækt. Á undanförnum árum hafa risið nokkrar fiskræktarstöðvar víða um land, sem vissulega lofa góðu, og stofnuð hafa verið allmörg minka- og refaræktarbú, einkum þó á tveimur til þremur seinustu árum. Refarækt var stunduð allvíða hér á landi rétt fyrir síðustu heimstyrjöld, en lagðist niður þegar verðfall varð á skinnum í lok stríðsins. Árið 1969 voru samþykkt lög um loðdýrarækt. Hófst minkaræki hér á landi upp úr 1970. Stofnuð voru átta minkabú. En því miður átti þessi nýja starfsemi við ýmsa erfiðleik að etja. Stofnkostnaður var mikill og búin urðu fyrir áföllum þannig að nokkur þeirra hættu starfsemi. Nú munu aðeins vera starfandi fjögur minkabú, en áhugi manna á þessari starfsemi aftur mjög vaxandi. Refarækt hófst að nýju fyrir þremur árum. Er því ekki mikil reynsla komin á þá starfsemi enn þá, en óhætt mun að segja að upphafið lofi góðu. Sú hætta er hins vegar enn fyrir hendi, að mikill stofnkostnaður og hár fjármagnskostnaður leiði til þess, að íslensk loðdýrarækt eigi erfitt uppdráttar og verði ekki samkeppnisfær á þeim mörkuðum, sem keppa þarf á við þróaða framleiðslu frá nágrannaþjóðunum, og sagan upp úr 1970 endurtaki sig. Mikil áhersla er nú á það lögð af hálfu Stéttarsambands bænda; Búnaðarfélags Íslands og Sambands ísl. loðdýraræktenda að loðdýraræktin verði framtíðarbúgrein á Íslandi. Jafnframt verði búið þannig um hnútana að hún geti létt undir með hefðbundnum búgreinum vegna þess samdráttar sem þegar hefur átt sér stað og enn virðist blasa við, eins og ég hef getið um áður, og á þennan hátt megi betur tryggja afkomu bænda og styrkja búsetu í dreifbýli. Á nýafstöðnu Búnaðarþingi voru ítrekaðar fyrri samþykktir Búnaðarþings um að loðdýraræki verði fyrst og fremst stunduð sem aukabúgrein á bændabýlum og skapi þannig aukið öryggi og komi í sem mestum mæli í veg fyrir röskun er leiða kynni af samdrætti í hefðbundnum búgreinum. Í ályktuninni segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið telur brýnt að leiðrétt verði samkeppnisstaða loðdýraræktarbænda gagnvart svipuðum erlendum atvinnugreinum með niðurfellingu á söluskatti og aðflutningsgjöldum á aðföngum og þjónustu þessara búgreina þannig að loðdýrabúskapur njóti hliðstæðra kjara og gilda um útflutningsgreinar í samkeppnisiðnaði.“ Í grg. með þessari ályktun Búnaðarþings er lögð áhersla á það áhugamál loðdýraræktenda, að skinnaframleiðslunni séu sköpuð sem líkust skilyrði og gerist með erlendum samkeppnisaðilum. Með fullri sanngirni má benda á að mjög er líkt á komið með þessari framleiðslugrein og ýmsum greinum svonefnds samkeppnisiðnaðar eins og þær eru skilgreindar. Má þar nefna ullar- og gæruiðnað, úrvinnslu sjávarafla o.fl. Það verður að teljast fullkomlega eðlilegt að loðskinnaframleiðendur njóti sömu kjara og fyrirgreiðslna og þessir aðilar hvað snertir eftirgjöf á kostnaði við öflun aðfanga. Margt bendir til þess, að loðdýrarækt sé æskileg búgrein hér á landi. Íslenskur landbúnaður hefur ávallt byggt á kvikfjárrækt fyrst og fremst. Eru því líkur á að bændur hér geti fljótt náð tökum á þessari grein búskapar. Þá má einnig nefna að hér fellur til mikið af góðu hráefni frá sláturhúsum og fiskvinnslustöðvum sem vel er fallið til fóðurgerðar handa loðdýrum. Loðdýraræktin getur nýtt mikið magn af verðlitlum fiskúrgangi frá frystihúsunum og sláturúrgang og feitmeti frá sláturhúsunum, sem að öðru leyti er tiltölulega verðlítið, en nýtist mjög vel sem fóður í loðdýrarækt. Einnig má benda á að veðurfar hér á landi er talið mjög ákjósanlegt, þar sem ekki er hætta á miklum hitasveiflum, t.d. á gottíma á vorin, en víða þar sem loðdýrarækt er stunduð er þetta mikið vandamál. Vegna þess, hve skinn eru létt, er flutningskostnaður frá framleiðanda til uppboðshaldara erlendis óverulegur hluti miðað við verðmæti skinnanna. Þurrkuð loðskinn má selja og flytja milli allra landa tollfrjálst. Loðdýraræktin er að því leyti frábrugðin hefðbundnum íslenskum landbúnaði, að afurðir hennar eru seldar á erlendum uppboðsmörkuðum. Þar ríkir hin fullkomna samkeppni við skinnaafurðir annarra þjóða. Á sama hátt og orðið samkeppnisiðnaður er notað um þær greinar íslensks iðnaðar sem keppa við erlendan iðnað, innanlands sem utan, er réttnefni að kalla íslenska loðdýrarækt samkeppnislandbúnað. Skinnaframleiðendur á Íslandi hafa sannað að þeir geta framleitt skinn með fullkomlega sömu gæðum og starfsbræður þeirra í öðrum löndum. Vissar forsendur benda jafnvel til þess, að hægt sé að framleiða skinn í hærri gæðaflokkum hér en annars staðar ef vel er búið að þessari atvinnugrein. Því þarf að búa loðdýraræktinni samkeppnishæfa stöðu gagnvart erlendum keppinautum og ekki lakari en gerist með útflutningsiðnaðinum. Í nágrannalöndum okkar, Bretlandi og Norðurlöndunum, hefur verið mikil gróska í loðdýrarækt tvo til þrjá síðustu áratugina. Í þessum löndum er lögð áhersla á að skapa loðdýrarækt sem hagstæðust skilyrði. Þannig eru danskir loðdýraræktendur undanþegnir greiðslu hvers konar opinberra gjalda af búnaði og húsum sem til framleiðslunnar þarf. Þó reynsla af loðdýrarækt hér á landi sé ekki mikil hefur hún samt þegar leitt í ljós að það er eitt og annað sem þarf að lagfæra og betur má fara, svo að starfsskilyrði þessarar búgreinar, sem nú er að ryðja sér hér til rúms að nýju, verði sem ákjósanlegust. Undirstaða þess, að vel geti tekist með uppbyggingu þessarar búgreinar, er næg fræðsla og leiðbeiningar um meðferð og fóðrun dýranna. Loðdýrarækt er eins og hver önnur búfjárrækt, hún tekst því aðeins að sá, sem stundar hana, hafi þekkingu og áhuga á starfi sínu og sé nærfærinn við hirðingu dýranna og geri hvert verk á réttum tíma. Hann þarf að vera nákvæmur og samviskusamur í vinnubrögðum, sem reyndar á að sjálfsögðu við um öll störf. Gæta þarf þess, að verðlagning á hráefni í fóðurgerð sé sanngjörn og eðlileg. Hráefnið er úrgangur að mestu leyti frá sláturhúsum og fiskvinnslustöðvum. Verður að teljast óeðlilegt, þegar möguleikar finnast til að nýta þetta hráefni eða þennan úrgang, að verðið sé þá hækkað til muna. Forráðamenn fóðurstöðva loðdýrabúanna hafa orðið varir við tilhneigingu til að hækka fóðurhráefnið. En við verðum að gæta þess, að fóðurverð sé hér eins lágt og framast er unnt, og eigum að hafa til þess alla möguleika. Þá verður einnig að horfast í augu við það vandamál sem komið hefur í ljós, að minkastofninn, sem upphaflega var fluttur til landsins, var sýktur af svokallaðri „aleutian“-veiki, sem er smitandi veirusjúkdómur og hefur mikil áhrif á frjósemi og skinnagæði og dregur dýrin að lokum til dauða. Veiki þessi er nú komin á það hátt stig að sýking er orðin allt að 90% í stofni þriggja minkabúa norðanlands. Að mati kunnáttumanna er talið ógerlegt að útrýma veiki þessari á svo háu stigi nema með skipulegum niðurskurði og sótthreinsunaraðgerðum og síðan með kaupum á heilbrigðum stofni. Er því líklegt að Alþingi verði að setja lög um skipulagðan niðurskurð á alimink hjá þeim búum, þar sem dýr eru sýkt af þessari veiki, og veita aðstoð þeim bændum sem endurnýja þurfa dýrastofn sinn vegna niðurskurðar. Ljóst er að eitt af frumskilyrðum þess, að loðdýrarækt nái að festa rætur og verða trygg atvinnugrein hér á landi, er að starfsemin fáist viðurkennd sem „samkeppnisbúgrein“ hliðstæð samkeppnisiðnaði, eins og ég hef vikið að hér á undan. Frv. því, sem hér er flutt, er ætlað að koma til móts við framangreind sjónarmið. Tekjutap ríkissjóðs af frv. þessu, ef að lögum verður, er mjög óverulegt þar sem hér er um tiltölulega nýja starfsemi að ræða, svo að ríkissjóður hefur ekki enn haft tekjur sem neinu nemur af þeim aðflutnings- og sölugjöldum sem hér er lagt til að fella niður. Samband ísi. loðdýraræktenda hefur lagt mikla áherslu á þetta atriði og gert það að einu af sínum aðalbaráttumálum, svo sem fram kemur í bréfi sambandsins til Búnaðarfélags Íslands sem fylgir með grg. þessari merki fskj. l. Er þar lögð áhersla á kröfur þeirra og óskir um endurgreiðslu aðflutningsgjalda og endurgreiðslu söluskatts eða sölugjalds. Á fskj. II með grg. frv. eru taldir upp þeir vöruflokkar sem helst kemur til álita að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og sölugjöld af. Listi þessi er þó ekki tæmandi, en gefur vísbendingu um hvað þarna er um að ræða. Af listanum má sjá að sumt af vörunum er nú þegar í lágum tollflokki, jafnvel tollfrjálst, en annað er í allt að 70–80% tolli. Vörugjald og jöfnunargjald er á sumum þessum vörutegundum, ekki þó á öllum, en söluskattur fellur á allar vörurnar. Hér er um að ræða vörur í sjálf loðdýrabúin, svo sem vírnet og ýmislegt annað sem til þeirra þarf, tæki og áhöld til skinnaverkunar, blöndunarvélar í fóðureldhús, fóðrunarvélar, drykkjarker og brynningarkerfi, hreiðurkassa svokallaða og ýmsar aðrar vörur sem nauðsynlegar eru við þessa búgrein. Sumt af þessum vörum er e.t.v. svo sérhæft að ekki verði notað til annarrar starfsemi en þeirrar sem hér um ræðir og mætti því fella niður aðflutningsgjöld og sölugjaldið, en með annað er þannig háttað, að það eru vörur sem geta nýst við margvíslega aðra starfsemi. Verður þá að koma til endurgreiðsla á gjöldunum. Má í því sambandi hafa hliðsjón af því, að Þjóðhagsstofnun hefur metið svokallaðan uppsafnaðan söluskatt sem hlutfall af veltu fyrirtækja í iðnaði og síðan gefið fjmrn. ársfjórðungslega upplýsingar um útflutningsverðmæti iðnfyrirtækjanna. Trúlegt er að hafa verði hliðstæðan hátt á hér, þ.e. að meta hversu mikið hlutfall viðkomandi gjöld eru af framleiðslukostnaði í loðdýraræktinni og endurgreiða síðan aðflutningsgjöldin og söluskattinn í hlutfalli við það. Þar sem hér er um að ræða ákvæði er varða tekjur ríkissjóðs af aðflutningsgjöldum og sölugjaldi og þannig háttar til, að um endurgreiðslu á sköttum yrði að ræða í sumum tilvikum, þykir rétt að fjmrh. setji reglugerð um framkvæmd þessarar lagagreinar. Ég vil að lokum leggja áherslu á mikilvægi þess að efla og treysta grundvöll loðdýraræktarinnar. Ég er þess fullviss, að á komandi árum muni hún verða stærri og stærri hluti af íslenskum landbúnaði og muni á þann hátt koma til með að létta verulega undir í þeim erfiðleikum sem okkar hefðbundnu búgreinar virðast nú eiga við að etja. Ég vænti þess, að ákvæði frv. eigi skilningi að mæta hjá hv. alþm. og málið fái skjóta afgreiðslu í meðförum þingsins. Að lokum legg ég til, herra forseti, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er mér að sjálfsögðu mikill heiður að vera meðflm. að þessu frv. ásamt þeim heiðursmönnum sem þar eru aðrir flm. Þannig stóð á sama daginn og hv. frsm., 1. flm. þessa frv., hafði samband við mig um flutning þess, að ég hafði nánast útbúið frv. í framhaldi af því frv. sem ég lýsti hér áðari; um breytingu á tollskrá, frv. um tollalög, með það fyrir augum að fella niður aðflutningsgjöld af þeim vörum sem sérstaklega tilheyra loðdýrarækt. Út af fyrir sig er hægt að fara tvær leiðir í þeim efnum. Annars vegar þá, sem frv. gerir ráð fyrir, og hins vegar að breyta tollskrá. Það, sem veldur á vissan hátt erfiðleikum í þeim efnum, er að sumt af þeim vörum, sem þessar búgreinar nota, er einnig til nota á öðrum sviðum í viðskiptalífinu. Þarf þá að fara þá leið, sem þarna er gert ráð fyrir, að fá endurgreiðslur. Þetta er í rauninni nokkuð flókið mál og ég er satt að segja nokkuð efins í að þessi leið sé fær. Aftur á móti eru sumar vörur, sem fluttar eru inn vegna loðdýraræktarinnar, alveg aðgreindar. Má þar nefna t.d. búrin og girðingarnetin sem til þessara þarfa eru. Þar af leiðandi er á vissan hátt hægt að gera breytingar í sambandi við tollskrá sem mundu stórbæta aðstöðu þessara auka- eða nýbúgreina. En nóg um það. Það, sem skiptir hér miklu meira máli og þá sérstaklega með tilliti til þess, að Alþingi sígur nú svo mjög til enda, er sú viðurkenning sem kemur fram með flutningi þessa máls. Ég get ekki varist því að minnast hér aðeins á hagræðingarféð í landbúnaði. Það er sannarlega með mjúkum orðum sem frsm. þessa frv. hefur farið hér um það mál. Það er gott til þess að vita ef framsóknarmenn eru að komast að því, að þau fyrirheit, sem formaður þess flokks gaf árið 1979 og samdi um við bændasamtökin, hafa verið svo að segja alveg gjörsamlega svikin. Formaður Framsfl. sagði í ræðu á miðstjórnarfundi þess flokks, að það væri illt til þess að vita að við þetta hefði ekki verið staðið. Síðan sú ræða var flutt hefur verið haldið áfram á þessari sömu braut. Það litla, sem var ætlað til þessa máls í fjárlögum, hefur nú nánast verið algjörlega afmáð. Þeir heiðursmenn úr Framsfl., sem heyra mál mitt, geta því borið formanni sínum þau tíðindi, að hann hafi nú efni í ræðu á næsta miðstjórnarfund, þar sem hann getur talað um áframhaldandi niðurskurð á hagræðingarfénu, áframhaldandi svik á þeim loforðum sem hann sjálfur gaf bændunum í landinu árið 1979. Það er óhjákvæmilegt, þegar fjallað er um þessi mál, að minna á þetta, jafnmiklar vonir sem við þetta voru bundnar. Það skal tekið fram og það liggur fyrir skjalfest, að auðvitað gerði ég mér ljóst og margir aðrir sjálfstæðismenn að þetta yrði svikið, eins og raun sannar nú. Það er kannske líka með tilliti til þessarar reynslu að velviljaðir menn, eins og hv. frsm., velviljaðir menn í garð bændastéttarinnar í landinu eru farnir að þreifa fyrir sér með nýjar leiðir. Samkomulagi við ríkisvaldið er ekki að treysta. Af því hafa menn reynslu, ekki einungis á þessu sviði, heldur mörgum öðrum. Það getur vel verið og ég vona að það gefist tími til þess, áður en þessu Alþingi lýkur, að ræða þá þætti mála nánar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta frv. felur í sér nokkrar allveigamiklar breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og er gerð grein fyrir þeim breytingum í grg. frv. Þar kemur fram að húsnæðismálastjórn hefur á undanförnum misserum farið yfir lög um Húsnæðisstofnun ríkisins og reynslu þá sem fengist hefur af lögunum. Hún hefur orðið sammála um að gera nokkrar brtt. við lögin og er gerð grein fyrir þeim helstu á bls. 7, 8 og 9 í athugasemdum við lagafrv. þetta. Fyrsta breytingin kemur fram strax í 1. gr. Þar er tekið inn ákvæði þess efnis, að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári skuli vera tvöfalt hærra að verðgildi en framlagið á fjárlögum ársins 1982 eftir að sett hafa verið sérstök lög um aukna fjáröflun til Byggingarsjóðs ríkisins. Hér væri um að ræða hækkun sem næmi 50–60 millj. kr. á verðlagi fjárlaga ársins 1982. Þetta ákvæði byggist á því, að í haust verði lagt fyrir Alþingi frv. sem tryggi Byggingarsjóði ríkisins þann tekjustofn sem þarf til að standa undir þessum útgjöldum, og samsvara tekjur Byggingarsjóðs ríkisins þá, að samþykktum slíkum lögum, þeim tekjum sem koma af 1% launaskatti. Í þeim tillögum, sem húsnæðismálastjórn gerði til mín, var gert ráð fyrir að tekjur af 1% launaskatti rynnu beint í Byggingarsjóð ríkisins. Miðað við það fyrirkomulag, sem nú er á þessum málum, hefði þetta haft í för með sér að tekjur ríkissjóðs hefðu lækkað frá því sem ella væri um nokkra tugi milljóna nýkróna. Ríkisstj. telur að ekki sé unnt að taka ákvörðun um slíka skerðingu á stöðu ríkissjóðs nema jafnhliða sé tekin ákvörðun um aðrar tekjur í staðinn. Þessi afstaða ríkisstj. byggist á sömu forsendum og sú afstaða sem stuðningsmenn stjórnarinnar hafa tekið á Alþingi í vetur þegar fluttar hafa verið tillögur um útgjöld til Byggingarsjóðs ríkisins, útgjöld sem áttu að koma út í hallarekstri ríkissjóðs, að þær tillögur hafa jafnan verið felldar vegna þess að ríkisstj. hefur ekki verið reiðubúin til þess að stuðla að hallarekstri ríkissjóðs í tengslum við þau mál sem hér er um að ræða. Varðandi þetta fyrsta og stærsta ákvæði í frv. vil ég enn fremur segja það, að vorið 1980, þegar lögin um Byggingarsjóð ríkisins, Byggingarsjóð verkamanna og Húsnæðisstofnun ríkisins voru til meðferðar, var ríkisstj. legið mjög á hálsi fyrir það, að með þessum lögum væri hún að tefla fjárhag sjóðanna og Húsnæðisstofnunarinnar mjög í tvísýnu. Í umræðum um málið á Alþingi þá um vorið kom það strax fram, að ég taldi að ljóst væri að sæmilega væri séð fyrir hlut Byggingarsjóðs ríkisins á árunum 1980 og 1981, það gæti orðið nokkuð erfitt á árinu 1982 og alla vega væri ljóst að á því ári yrði að gera sérstakar ráðstafanir til þess að Byggingarsjóður ríkisins gæti sinnt hlutverki sínu, m.a. tekið upp þá nýju lánaflokka, sem um er að ræða, á árinu 1983. Þarf því engum að koma á óvart þó að það sé stefnuákvörðun ríkisstj., sem kemur fram í 1. gr. þessa frv., að auka beinar tekjur Byggingarsjóðs ríkisins. Það er nauðsynlegt að gera. Þar er ekki verið að viðurkenna neinar nýjar staðreyndir, eins og ætla mætti af málflutningi sumra hv. stjórnarandstæðinga, heldur er hér eingöngu um það að ræða, að ríkisstj. er að standa við þær yfirlýsingar sem gefnar voru þegar lögin voru samþykkt vorið 1980. Ég mun hér á eftir fara nokkru nánar yfir fjárhag Byggingarsjóðs ríkisins og lánsfjárhæðir í einstökum atriðum, en ætla að halda áfram nú að gera grein fyrir frv. sem slíku. Önnur brtt. frv. gerir ráð fyrir því, að lögð verði sérstök áhersla á að greiða fyrir byggingu leiguíbúða. Lagt er til að það verði gert með þeim hætti að fella niður það bann sem jafnan hefur verið í lögum við því að veita einstaklingum, sem eiga íbúð, lán til að byggja leiguíbúðir. Eftir að öll lán hafa verið verðtryggð er ekki talin ástæða til að neita þeim um lán til nýbygginga sem vilja leggja fjármagn í nýbyggingar. Sama gildir þá um fyrirtæki sem vilja byggja leiguíbúðir fyrir starfsfólk sitt. Tilgangurinn með þessari breytingu er að örva byggingar leiguíbúða fyrir almennan markað og afnema úreltar hömlur úr lögunum. Þriðja meginbrtt. frv. gerir ráð fyrir því að koma til móts við þann mikla áhuga og þá miklu þörf sem er fyrir byggingu íbúða og vistheimila fyrir aldrað fólk, en þessi áhugi hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Þrátt fyrir stórauknar fjárveitingar til þessara mála vantar enn mjög mikið á að þörfinni sé fullnægt. Sérstaklega eru sveitarfélög, sem í slíkum byggingum standa, í miklum vanda með að fjármagna þær. Þess vegna er lagt til í frv. að heimila einnig stofnunum, sem byggja íbúðir og vistheimili fyrir aldraða, að selja skuldabréf þeim einstaklingum sem með kaupum á skuldabréfum vilja tryggja sér rétt til íbúðar eða vistar á dvalarheimili. Vegna þeirra, sem ekki eiga fjármagn, eru hins vegar settar skorður, að ekki má ráðstafa nema helmingi íbúðanna gegn sölu skuldabréfa nema með sérstöku leyfi húsnæðismálastjórnar. Á það ákvæði að tryggja rétt þeirra sem ekki eiga fjármagn til kaupa á skuldabréfum. Hér held ég að um sé að ræða mjög merkilegt ákvæði sem í rauninni geti losað um talsvert fjármagn sem fólk er með hugsanlega handa á milli og vill gjarnan verja til þess að tryggja sér sæmilega íbúð en minni íbúð á efri árum. Fjórða meginbrtt. frv. gerir ráð fyrir nokkurri breytingu varðandi hlutfall lána. Í 35. gr. gildandi laga er ákveðið að allir skuli fá lánað sama hlutfall af byggingarkostnaði staðalíbúðar miðað við fjölskyldustærð. Með frv. er lagt til að heimila að lána hærra hlutfall til þeirra sem enga íbúð eiga og hafa ekki átt íbúð á s.l. tveimur árum. Fimmta brtt. frv. er ein sú stærsta og í rauninni sú sem vafalaust vekur einna mesta athygli því að hún snertir kaupskylduákvæði núgildandi laga. Kaupskylda á íbúðum í verkamannabústöðum, sem koma til endursölu, hefur vakið nokkrar umræður meðal sveitarstjórnarmanna og sætt nokkurri gagnrýni við framkvæmd laganna. Kaupskyldan var sett á sveitarfélögin vegna þess að íbúðir í verkamannabústöðum voru á nokkrum stöðum seldar hæstbjóðanda og lög og reglugerðir voru virt að vettugi að talið var. Í þessu frv. er lagt til að kaupskyldan nái ekki til eldri verkamannabústaða og aðeins til þeirra íbúða sem byggðar eru samkvæmt lögum nr. 51/1980. Þá er kaupskyldutími á nýrri íbúðum einnig styttur úr 30 árum í 15 ár. Með þessu ákvæði er komið til móts við óskir sveitarstjórnarmanna í landinu, en í tillögum húsnæðismálastjórnar, sem ég gerði grein fyrir í upphafi ræðu minnar, var gert ráð fyrir að kaupskyldan yrði almennt stytt úr 30 í 15 ár. Í þessu frv., eins og það er nú flutt af ríkisstj., er gengið nokkru lengra lengra en húsnæðismálastjórn gerði tillögur um, og er það í samræmi við óskir frá samtökum sveitarstjórnarmanna. Í stað kaupskyldu á eldri verkamannabústöðum er í frv. gert ráð fyrir forkaupsrétti, eins og fram kemur í texta þessum. Sjötta brtt., sem ég vil hér gera grein fyrir, er um breytingar á reglum um framreikning á verði íbúða í verkamannabústöðum og matsgerðir við eigendaskipti. Það er gert ráð fyrir því í frv., að reglur um þetta verði gerðar fyllri og skýrari en verið hefur. Mikilvægasta breytingin er að hætta að láta eigendur íbúðanna öðlast verulega aukinn rétt aðeins við 10 eða 20 ára eignarhald á íbúðunum. Í stað þess er með frv. lagt til að þeir, sem eiga íbúð í verkamannabústað, eignist tiltekinn rétt til eignarauka fyrir hvert ár sem þeir hafa átt íbúðina. Er þar um verulega réttarbót að ræða fyrir þá sem þurfa að selja íbúð sína áður en þeir hafi átt hana í 10 ár samtals. Sjöundi þátturinn, sem ég vil nefna í þessu frv., snertir skyldusparnað ungmenna sem var fyrst settur í lög árið 1957 og hefur síðan lengst af verið einn helsti tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins. Með breytingum, sem orðið hafa á ávöxtun sparifjár, var þess hins vegar ekki gætt lengi vel að bæta sem skyldi ávöxtun þessa fjár unga fólksins. Þess vegna fór það svo að þessi tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins féll mjög verulega. Þrátt fyrir stórlega bætta ávöxtun skyldusparnaðarins, sem er nú sennilega eitt besta sparnaðarform sem völ er á, gefur langmestar tekjur eins og sakir standa, vegna þess að hér er ekki einasta um að ræða góð kjör og verðtryggð með vöxtum, heldur er hér einnig um að ræða skattfrjálst sparifé, þannig að ég hygg að hér sé um að ræða hagstæðasta sparnaðarform sem til er, - en þrátt fyrir þetta er greinilegt að þessi tekjustofn skilar ekki þeim tekjum til Byggingarsjóðs ríkisins sem ætlast er til. Þess vegna er ekki um annað að ræða fyrir húsnæðismálastjórn og félmrn. en að leggja til annað tveggja, að þessi sparnaður verði fluttur eitthvað annað í okkar almenna sparnaðarkerfi vegna þess að hann kemur ekki húsnæðiskerfinu að notum, eða þá að leggja til að endurbæta lögin mjög verulega þannig að skyldusparnaðurinn fari aftur að gegna hlutverki sínu. Með frv. er lögð til veruleg breyting á innheimtukerfi skyldusparnaðar og að settar verði fastari reglur um endurgreiðslu á því sem kemur inn í Byggingarsjóð ríkisins. Áttunda meginbrtt. frv. er sú, að komið er til móts við sjónarmið sem nefnd um málefni aldraðra kom á framfæri við ríkisstj. Kemur þetta fram í 7. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir því, að ef lántaki er 70 ára eða eldri og fjárhag hans þannig varið að sýnt þyki að hann fái ekki staðið undir afborgunum af láni, sé heimilt að fresta afborgunum af láninu, lánið falli hins vegar í gjalddaga og endurgreiðist að fullu við eigendaskipti. Hið sama gildir ef lántaki flytur úr húsnæðinu og ljóst er að hann muni ekki flytja þangað aftur. Hér er um að ræða viðbót við þær breytingar sem húsnæðismálastjórn lagði til. Eins og hv. þm. sjá og heyra hef ég nú rakið átta helstu brtt. í þessu frv., en samtals felur frv. í sér 26 brtt. við húsnæðislögin. Eins og þetta frv. liggur fyrir eru þessar brtt. allar samkvæmt óskum og samhljóða samþykkt húsnæðismálastjórnar nema þrjár. Ég vil gera þm. til glöggvunar aftur grein fyrir því, hverjar þessar breytingar eru og hvar þær koma fram. Það er í 1. gr. varðandi tekjustofna sjóðsins, það er í 7. gr. varðandi lántaka sem eru 70 ára og eldri, og það er síðan í þeirri grein sem fjallar um kaupskylduna, þar gengur ríkisstj. heldur lengra en húsnæðismálastjórn í því að draga úr kaupskyldu á verkamannabústöðum. Að öðru leyti er þetta frv. í samræmi við tillögur húsnæðismálastjórnar. Í grg. með frv. er fjallað rækilega um frv. og sé ég ekki ástæðu til að fara yfir það frekar. Ég vil þó vek ja athygli á því, að nokkuð af þessum brtt. er komið fram vegna ábendinga félmrn. í bréfi sem það sendi húsnæðismálastjórn 9. nóv. 1981. Herra forseti. Ég vil þá í framhaldi af því að hafa gert almenna grein fyrir þessu frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins fara nokkuð yfir ýmis atriði í sambandi við húsnæðismál sem rædd hafa verið að undanförnu, m.a. úr þessum ræðustól og í fjölmiðlum, þar sem því hefur verið haldið fram, að núverandi húsnæðislánakerfi væri í raun og veru að hruni komið, það væri í rauninni ekkert eftir annað en að lýsa yfir gjaldþroti þess með einhverjum íormlegum hætti og á öllum sviðum væri þar mjög óhöndulega að staðið af hálfu ríkisstj. - og þá sérstaklega auðvitað af minni hálfu sem á að bera ábyrgð á þessum málaflokki. Í þessum umr. hefur það komið fram, að gagnrýnin hefur ekki beinst að þessu húsnæðiskerfi nema að hluta til. Hún hefur beinst fyrst og fremst að Byggingarsjóði ríkisins og því, hvernig að málum hefur verið staðið á vegum hans. Hún hefur ekki beinst að Byggingarsjóði verkamanna, sú gagnrýni hefur a.m.k. ekki heyrst hér alvarleg, og finnst mér það nokkuð athyglisvert þegar þess er gætt, að þegar lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins voru sett vorið 1980 kom það fram, að stjórnarandstæðingar töldu helst ástæðu til að gagnrýna hinn félagslega þátt í lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég man eftir því, að það var haft við orð í þessum ræðustól af einum hv. stjórnarandstæðingi, þm. Sjálfstfl., að þetta frv. væri þannig úr garði gert af okkar hálfu að með þessu móti yrðu allir eða flestallir gerðir að öreigum, eins og það var orðað, - ég hygg að ég hafi það nokkurn veginn orðrétt eftir. Það hefur ekki komið fram að þessi hrakspá stjórnarandstöðunnar hafi ræst, og ég hygg að allir séu nú sammála um að þetta félagslega íbúðarbyggingarkerfi hafi komið mjög myndarlega til móts við þá sem lakari hafa kjörin. Ég vil segja það, að með lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins er í fyrsta sinn tryggt fjármagn til félagslegra íbúðarbygginga í landinu með nokkuð myndarlegum hætti, þannig að þar er um að ræða hundruð íbúða á hverju ári sem unnt er að byggja. Nú eru í byggingu á ýmsum stigum og undirbúningi í landinu 800–900 íbúðir. Þær eru á ýmsum stigum, eins og ég sagði, og auðvitað er ekki unnt að fara eins hratt í þeim efnum og ýtrustu óskir fara fram á. Það er hins vegar ljóst, að hér hefur verið brotið í blað í þessum efnum og hér er gengið mun myndarlegar til verks en gert var í frv. Alþfl. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins sem hann lagði fram í minnihlutastjórn sinni um áramótin 1979-1980. Þar var í raun og veru ekki gert ráð fyrir að tryggja hinu félagslega íbúðarbyggingakerfi þá tekjustofna sem hefur verið gert af núverandi ríkisstjórn. Auðvitað er það ljóst, að um leið og þetta stóraukna fjármagn er sett yfir í hið félagslega íbúðabyggingakerfi hlýtur það að koma einhvers staðar við. Niðurstaðan varð sú hjá okkur að flytja fjármagn yfir í Byggingarsjóð verkamanna í rauninni úr Byggingarsjóði ríkisins, en jafnframt að taka ákvörðun um að Byggingarsjóður ríkisins lánaði á næstu árum ekki minna á íbúð en hann hafði gert fram að þeim tíma. Það liggja fyrir ýmsar tölur í þeim efnum og ég vil nefna fáeinar rétt til glöggvunar. Ef við skoðum íbúðalán og þróun þeirra t.d. frá 1976 til 1981, þá kemur fram að á árinu 1981 námu íbúðalán samtals 65% meira að raunvirði en árið 1975, þ.e. ef maður setur vísitöluna á 100 árið 1975, þá er hún 165 árið 1981 samkvæmt þeim spám sem við gerðum á s.l. hausti. En samkvæmt þeim reikningum, sem við erum nú að ganga frá, sýnist okkur að raunveruleg íbúðalán hafi aukist á árunum 1975–1981 um 77% í raun. Hér er ég að tala um það sem snýr að því fólki sem lánin fær. Ég er að tala hér um báða sjóðina, bæði Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Hér er m.ö.o. um að ræða hartnær tvöföldun í raun á þessum tíma fyrir þessa sjóði báða. Hitt er ljóst, að meginhluti þeirrar aukningar, sem hér er um að ræða, er hjá Byggingarsjóði verkamanna. Samdráttur hefur aftur á móti orðið nokkur í útlánum á vegum Byggingarsjóðs ríkisins. Það er hins vegar mál sem ég kem að aðeins síðar. En ég vil ítreka það, að hér hefur í rauninni átt sér stað að íbúðalán í heild hafa aukist mjög verulega, og það eru ekki bara íbúðalán byggingarsjóðanna, heldur eru það líka íbúðalán frá hinu almenna lánakerfi landsmanna, þ.e. bönkum og lífeyrissjóðunum. Á bls. 11 í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 eru tölur um þetta efni frá Seðlabanka Íslands. Þar kemur fram að hlutfall fjárfestingarlána, þ.e. húsnæðislánakerfisins, lífeyrissjóðanna og bankanna, af byggingarkostnaði hefur verið sem hér segir síðustu þrjú ár: 1980 60%, 1981 66.4%, 1982 70.8%. Það er sem sagt óyggjandi að það hefur orðið nokkur raunaukning á hlutfalli íbúðalána á þeim þremur árum sem núv. ríkisstj. hefur farið með húsnæðismálin. Ef við tökum aðra þætti vil ég aðeins víkja aftur að byggingarsjóðunum, ítreka það, sem ég sagði áðan um hina almennu raunaukningu lána, og bæta því við, að þessi aukning er að sjálfsögðu að langmestu leyti hjá Byggingarsjóði verkamanna. Þar er um að ræða ríflega tvöföldun í raun á þessu árabili sem ég var að tala um, meðan orðið hefur nokkur samdráttur í ráðstöfunarfé til íbúðalána á vegum Byggingarsjóðs ríkisins. Það stafar hins vegar ekki, eins og haldið hefur verið fram í þessum ræðustól, af því fyrst og fremst eða eingöngu að tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins hafi verið skertir af núv. ríkisstjórn. Það, sem er í raun og veru merkilegast ef litið er yfir tölur um þetta, er að í ljós kemur að tekjur Byggingarsjóðs ríkisins af skyldusparnaði ungmenna hafa verið að lækka stöðugt frá því sem var fyrir fáeinum árum. Það er hægt að sýna fram á þetta mjög nákvæmlega með tölum, sem ég ætla ekki að fara að þreyta þm. með núna, ég gæti farið yfir það seinna ef óskað verður eftir. Eins get ég séð til þess, að lögð verði fram gögn til að sýna fram á þetta. En það hefur átt sér stað mjög verulegt fall í þessum tekjustofni, þ.e. í skyldusparnaði ungmenna. Vegna þess að ég veit að menn hafa gaman af tölum hér, eins og í Nd. og alls staðar í þjóðmálaumræðum í landinu, sérstaklega hv. talsmaður Sjálfstfl„ Lárus Jónsson, ætla ég að nefna til fróðleiks að árið 1981 skilaði skyldusparnaðurinn nettó 8.6 millj. kr. Ef hann hefði á því ári skilað því sama og 1978, framreiknað á föstu verðlagi, hefði hann átt að skila 37 millj. kr. Ef hann hefði skilað því sama og hann skilaði 1979 hefði hann átt að skila 48 millj. kr. M.ö.o.: á tímanum 1979–1981 féllu tekjur Byggingarsjóðs ríkisins af skyldusparnaði ungmenna um 40 millj. kr. á verðlagi ársins 1981. Og það segir sig sjálft að ekki er auðvelt, hvorki fyrir núv. ríkisstj. né húsnæðismálastjórn né aðra, að taka við slík u hrapi í tekjustofnum upp á 40 millj. kr. Það er svipuð upphæð og nú er verið að tala um að eigi að fara að íþyngja þjóðinni með, með þeim litla skyldusparnaði sem hér hefur verið flutt frv. um og rætt var hér á dögunum. Það er hærri upphæð sem tapast hefur á þessum skyldusparnaði ungmenna heldur en nemur skyldusparnaði þeim sem gert er ráð fyrir að um 5% skattgreiðenda beri. Síðan ætla ég að bæta því við, að þó að þessi mál standi með þeim hætti sem ég geri hér grein fyrir, þó að þetta gífurlega fall hafi orðið í skyldusparnaði ungmenna og hann hafi verið rifinn út í rauninni miklu meira en menn gerðu áður ráð fyrir, þá er innstreymið í Byggingarsjóð ríkisins ekki minna en það var áður. Árið 1981 var heildarinnstreymi í Byggingarsjóð ríkisins 383.1 millj. kr., fyrsta árið sem þessi nýju lög okkar í rauninni taka af skarið um það hvernig þessu á að stjórna. En árið 1980 var heildarinnstreymið í Byggingarsjóð ríkisins 382.3 millj. kr. Það munaði talsvert innan við 1 millj. kr. á ráðstöfunarfé sjóðsins, á raunverulegu innstreymi í sjóðinn milli áranna 1980 og 1981. Það munaði innan við 1 millj. kr. af 383 millj. kr. veltu, þrátt fyrir að sjóðurinn tapar 40 millj. í skyldusparnaði ungmenna. Með þessum hætti hefur tekist, eins og sést, að tryggja í rauninni svipaða útlánagetu Byggingarsjóðs ríkisins og hann hafði samkv. þeim lögum sem áður voru í gildi. Gallinn er fyrst og fremst sá, að meðan við höfum verið að byggja upp hið félagslega íbúðabyggingarkerfi í landinu höfum við ekki haft fjármuni eða möguleika eða pólitískt afl til þess að breyta hinu almenna lánakerfi á sama tíma.  Hér eru nefndar margar tölur um að þetta kerfi, sem við erum að vinna eftir, hafi í rauninni sett hér allt á annan endann og að við ráðum ekki við hlutina, Byggingarsjóður ríkisins sé að bresta. Um þetta eru höfð stór orð af stjórnarandstöðunni hér og Morgunblaðinu, sem gengur auðvitað á undan í ósannindum í þessum málum eins og öðrum og hefur gert undanfarna áratugi. En látum það nú vera, maður býst ekki við neinu af þeim. En það er aldrei spurt: Hvað þarf þjóðin að byggja? Er það þannig að Íslendingar verði að byggja 2500 íbúðir á ári á næstu 10–20–30 árum? Er það þannig? Og hvað höfum við verið að byggja? Ég ætla að nefna ykkur til fróðleiks fáeinar tölur í þessu efni. Á árunum 1965–1980 voru fullgerðar hér á Íslandi 30 376 íbúðir. Hvað eru margar íbúðir í Reykjavík? Hvað eru margar íbúðir núna í höfuðstað landsins? Þær eru 32 þús. M.ö.o.: á 15 ára tímabili hefur verið byggður nærri því ámóta fjöldi íbúða og er alls í höfuðstað landsins. Það er hægt að nefna fleiri tölur. Á sama tíma og þjóðin hefur fullgert 30 376 íbúðir hefur henni fjölgað um 35 429. Það eru 1.2 Íslendingar í hverri íbúð, sem hefur bæst við síðustu 15 árin. Og er alveg gefið að það sé þessi hraði sem við eigum að halda áfram með? Við eigum að vera hér með gott húsnæði, en er ekki ástæða til að spyrja sig að því í fullri alvöru, hvað eigi að halda lengi áfram á þessari braut? Er ekki full ástæða til þess? Ég held að margar þjóðir aðrar en við mundu staldra við frammi fyrir tölum af þessu tagi, þegar kemur í ljós að á 15 ára tímabili eru 1.2 landsmenn um hverja íbúð sem bætist við í landinu. Því er haldið fram, að á þeim tíma, sem við höfum farið með stjórn húsnæðismála, höfum við vísvitandi verið að keyra niður hið almenna húsnæðislánakerfi, vegna þess að við - og alveg sérstaklega Alþb. - viljum draga úr því að menn búi í eigin húsnæði, og við höfum sérstaklega mikið á móti því í Alþb., að sagt er í sumum málgögnum villandi, og við viljum rífa niður frelsi, framtak, frumkvæði, kraft og orku og þrótt einstaklingsins. Það eru skrifaðar um það hjartnæmar greinar, síðu eftir síðu niðri á Morgunblaðinu. Svo kemur þetta blessað fólk, hv. þm. Sjálfstfl., og lesa upp hér þessar hjartnæmu greinar um hvernig þessir vondu kommúnistar séu að fara með almenning í landinu, það séu 10% á síðasta ári sem þeir hafi komið þessu áleiðis niður, rifið þetta niður um 10%, samdráttur í íbúðarbyggingum um 10% og þeir ætli að halda svona áfram, í hittiðfyrra hafi það verið eitthvað minna, og það eigi að brjóta þetta niður í eitt skipti fyrir öll. Ég vil segja hv. þm. Sjálfstfl. það, og vegna þess að ég veit að þeir þurfa á því að halda lýsi ég því yfir að þetta er misskilningur hjá þeim. Þetta er ekki okkar stefna.  Varðandi þá tölu, sem liggur fyrir frá Þjóðhagsstofnun um 10% samdrátt í íbúðarbyggingum á síðasta ári, vil ég segja það, að sú tala er ágiskunartala. Sú tala byggist á skýrslum byggingarfulltrúa víðs vegar að af landinu, en ekki úr Reykjanesumdæmi. Niðurstöður byggingarfulltrúanna í Reykjanesumdæmi, þ.e. í Kópavogi, Hafnarfirði og Keflavík, liggja ekki fyrir og lágu ekki fyrir þegar þessar tölur voru settar saman. Samdrátturinn er þarna vafalaust nokkru minni. Það, sem unnt er að sýna fram á, er að á s.l. ári, 1981, fjölgar íbúðum sem byrjað er á t.d. í Reykjavík. Samdráttartímabilinu, sem þarna var um að ræða og á sér aðrar ástæður en íbúðarlánakerfið, virðist vera að ljúka að því er Reykjavík varðar. Byrjanir svokallaðar í Reykjavík í fyrra voru 32% fleiri en í hittiðfyrra. Samkv. skýrslu byggingarfulltrúans í Reykjavík voru það 31.7% fleiri íbúðir sem byrjað var á 1981 en 1980, og í lok ársins 1981 voru 18.5% fleiri íbúðir í smíðum í Reykjavík en um áramótin næst á undan. Það er einnig athyglisvert í þessu sambandi og mætti fara mörgum orðum um og ég er ekkert að fella neinn dóm um, en það sýnir sig að hér er um það að ræða að fólk gerir kröfur í húsnæðismálum og býr við góðan efnahag sem betur fer. Meðaltalsíbúðin á síðasta ári hér í Reykjavík er um 500 rúmmetra, en árið áður var hún um 400 rúmmetra. Samkv. þeim skýrslum, sem byggingarfulltrúinn í Reykjavík hefur látið mér í té, er breytingin þetta mikil á einu ári, 25% eða svo. Ég vil að vísu taka fram að árið 1979 var meðalíbúðin hér í Reykjavík 436 rúmmetrar, og á því tímabili, sem ég hef tekið tölur um, frá 1965, er meðalíbúðin minnst árið 1973, þ.e. 335 rúmmetrar, en fer upp í 502 rúmmetra þar sem hún er stærst, árið 1981. Þetta finnst mér nokkuð athyglisvert og segja sína sögu. Jafnframt því sem það er greinilegt, að það hefur nokkuð dregið úr íbúðabyggingum á síðustu árum, m.a. vegna þess, að það var byggt mikið áður, og af öðrum ástæðum, þ.e. efnahagslegum, sem ég kem hér að á eftir, þá er greinilegt að fólk hefur í vaxandi mæli lagt áherslu á að endurnýja eldra húsnæði. Húsnæðisstofnun ríkisins og Byggingarsjóður hafa komið til móts við þær óskir. Það er einnig fróðlegt í þessu sambandi að hafa í huga hvernig lán hafa þróast út á eldri íbúðir. Árið 1976 veitti Húsnæðisstofnunin lán út á 783 eldri íbúðir, en árið 1981 út á 2183 eldri íbúðir. Áherslan í útlánum hefur því greinilega færst mjög mikið til frá nýbyggingum og að talsverðu leyti yfir á eldri íbúðir sem gengið hafa kaupum og sölum á undanförnum árum. Lánafjöldinn hefur á þessu tímabili, 1977–1981, verið út á 3500–4800 íbúðir á ári. Árið 1981 eru það 3950 íbúðir sem lánað er út á af Byggingarsjóði ríkisins. Lægst er talan árið 1976, 2617 íbúðir. Það er áður en hinar eldri íbúðir fara áð vega mjög þungt í heildarútlánum Byggingarsjóðs ríkisins. Eitt af því, sem menn finna að hinu nýja húsnæðislánakerfi, er það, að gengið hafi verið mjög á lánshlutföllin, þau hafi lækkað. Ég hef farið nokkuð yfir hvernig þau mál hafa þróast, og mér sýnist augljóst mál að lánshlutföll frá Byggingarsjóði ríkisins hafi í fyrsta lagi ekki lækkað að jafnaði. Í öðru lagi er ljóst að stórar fjölskyldur eiga nú kost á mun hærri lánum en áður. Í þriðja lagi er ljóst - og menn þekkja það - að lán frá Byggingarsjóði ríkisins hækka nú þrisvar, fjórum sinnum á ári þannig að þau halda verðgildi sínu gagnstætt því sem áður var. Húsnæðisstofnun ríkisins sendi mér yfirlit um þessi mál núna nýlega. Í því yfirliti segir m.a. að miðað við þriðja ársfjórðung 1981 og 1982 eru lánin samkv. nýju lögunum um 6.6% hærri að raun en samkv. gömlu lögunum. Á árinu 1981 hefði meðallánið numið 121 þús. kr. og á árinu 1982 182 þús. kr. Þá er verið að tala um lán samkv. staðli 2, en lán til stærri fjölskyldna eru mun hærri en þetta. Ég hef sett upp nokkur dæmi um þetta. Þá kemur fram að meðan meðallánið í júlí í fyrra var 130 þús. kr. var sambærilegt lán 1980 121 þús. kr., 1979 127 þús. kr. og 1978 124 þús. kr. Það sýnir m.ö.o. að þessi lán hafa í rauninni ekki lækkað að raungildi. Þau hafa ýmist staðið í stað eða hækkað frá því sem ella hefði verið. Hér er um að ræða tölur sem ég hef undir höndum eftir að ég hef beðið Þjóðhagsstofnun um að reikna þar út ákveðin atriði. Það er því ljóst að margt hefur verið sagt um þessi efni sem eru ýkjur og byggist ekki á staðreyndum. Ég hef farið hér yfir nokkur atriði, herra forseti. Ég gæti bætt mörgum við, en ég vil segja þetta að lokum: Ég þykist í fyrsta lagi hafa sýnt fram á það, að á árinu 1981, á fyrsta heila ári núverandi húsnæðislaga, hafi heldur sótt í rétta átt varðandi íbúðabyggingar í landinu á ný á hinum almenna markaði, en veruleg sókn hafi átt sér stað í hinum félagslegu íbúðabyggingum. Í öðru lagi hef ég sýnt fram á það, að lán út á íbúðir eru síst lægri en þau voru samkv. hinu eldra kerfi. Í þriðja lagi hef ég sýnt fram á það, að átt hefur sér stað stórhækkun lána til félagslegra íbúðabygginga og ekki hafi orðið um að ræða samdrátt á þjónustu byggingarsjóðanna, Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Þá þykist ég hafa sýnt fram á það, herra forseti, að á undanförnum árum hafi það gerst, að fyrirgreiðsla hins almenna lánakerfis við húsbyggjendur hafi aukist sem hlutfall af kostnaðarverði íbúða frá því sem var. Byggi ég það á tölum frá Seðlabankanum samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, eins og ég las upp áðan. Og fleiri þætti hef ég hér rakið sem ég ætla ekki að endurtaka. En er þá allt í besta lagi? Eru þessir hlutir nánast að segja fullkomnir, þannig að engin ástæða sé til að laga þetta og engin ástæða sé til að bæta hér nokkuð úr? Því hef ég aldrei haldið fram. Ég tel að í húsnæðislánakerfinu þurfi margt að laga. Ég tel að í hinu almenna húsnæðislánakerfi eigi nú að leggja á það áherslu að binda saman með lagasetningu fyrirgreiðslu lífeyrissjóðanna, fyrirgreiðslu bankanna og fyrirgreiðslu Húsnæðisstofnunar þannig að um geti verið að ræða mjög myndarlega fyrirgreiðslu við þá, sem þurfa á því að halda, og það séu þá fyrst og fremst þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, en þeir, sem eiga þegar íbúðir frá fyrri tíma, verði að bíða með sitt. Hinir, sem eru að leggja af stað, þurfa sérstakan stuðning, fyrst og fremst af einni ástæðu. Hún er sú, að á síðustu árum er það verðtryggingarkerfið, vextirnir, sem valda því, að hér er um allt aðra stöðu að ræða en var, - allt, allt aðra stöðu. Það voru hin ódýru lán sem björguðu því, að menn gátu byggt og keypt hérna fyrir nokkrum árum, vegna þess að menn borguðu ekki að fullu til baka það sem þeir fengu lánað. Nú höfum við tekið upp hér almennt verðtryggingarkerfi á allar fjárskuldbindingar. Það er enginn áhugi á að snúa við á þeirri braut eftir að hún er á annað borð mörkuð og menn eru komnir inn á hana. Þess vegna verður að svara þessum nýju tíðindum með sérstöku átaki sem miðar að því að efla hið almenna húsnæðislánakerfi. Þar verða bankarnir að koma til og þar verða lífeyrissjóðirnir að koma til. En þeir, sem hvorki hafa pólitískt þrek til að ákveða ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna og hvernig því skuli varið né til að afla byggingarsjóðunum tekna né heldur til þess að ákveða að bankarnir skuli teknir inn í þessa mynd, þeir eru auðvitað ekki tilbúnir að gera það sem þarf í þessum efnum. Ef menn segja: Ég vil auka lán í 70–80 % eða hvað það nú er - án þess að vera um leið tilbúnir að leggja eitthvað á sig, sitt pólitíska þrek í leiðinni, slíkir menn eru að dæma sig út í horn sem ómerkinga í rauninni, vegna þess að það er útilokað að ætla sér að ná þarna nokkrum árangri frekar en annars staðar öðruvísi en að menn taki á sig það sem þarf til þess að afla teknanna eða fjárins. Því er það sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram hér frv. um skyldusparnað, litlar upphæðir í rauninni. 5% skattgreiðenda eiga að greiða 35 millj., spara í þrjú ár með hagkvæmum hætti og verja fénu með skynsamlegum hætti í gegnum byggingarsjóðina til þeirra sem helst þurfa á stuðningi að halda. Hér er lögð fram tillaga, hér er prófsteinn. Eru menn tilbúnir að leggja eitthvað á sig eða ekki? Þeir, sem geipa um það daginn út og daginn inn hér í þinginu, að það þurfi að laga þessa sjóði og stöðu þeirra, en þora ekki að samþykkja þetta litla frv., þeir eru að dæma sig alveg út í hött pólitískt að mínu mati. Ég tel fulla ástæðu til þess, hv. ritari deildarinnar svo og aðrir virðulegir þm., að tryggt verði að það komi fram, hvernig á því stendur, að menn eru ekki reiðubúnir til þess að styðja þetta litla frv. um skyldusparnaðinn sem ég ætlaði reyndar ekki að ræða frekar hér nema til að undirstrika það, að menn ná aldrei neinu landi í þessum efnum nema þeir þori að gera það sem þarf hinum megin. Ég held, herra forseti, að það sé ljóst, að því miður hafi eitt og annað verið missagt varðandi þessi fræði eins og fleiri, eins og gengur í pólitískum umr. En ég held að þegar allt er skoðað niður í kjölinn í ró og málefnalega, þá sjái menn, hvernig málin standa, og séu reiðubúnir að draga af því rökréttar ályktanir. Ég heyri á hv. þm. deildarinnar og sérstaklega hv. skrifara hennar úr stjórnarandstöðunni, að honum þykja það mikil tíðindi sem hér hafa verið flutt, og það er rétt. Ég geri ekki ráð fyrir að hann hafi heyrt þau mjög oft, og ég væri reiðubúinn til að halda hér nokkuð áfram, því að það er margt enn ósagt úr þessum fræðum, en ég ætla ekki að þreyta þdm. frekar. Ég vona, herra forseti, að þessu frv. verði vel tekið, og legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta frv. felur í sér nokkrar allveigamiklar breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og er gerð grein fyrir þeim breytingum í grg. frv. Þar kemur fram að húsnæðismálastjórn hefur á undanförnum misserum farið yfir lög um Húsnæðisstofnun ríkisins og reynslu þá sem fengist hefur af lögunum. Hún hefur orðið sammála um að gera nokkrar brtt. við lögin og er gerð grein fyrir þeim helstu á bls. 7, 8 og 9 í athugasemdum við lagafrv. þetta. Fyrsta breytingin kemur fram strax í 1. gr. Þar er tekið inn ákvæði þess efnis, að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári skuli vera tvöfalt hærra að verðgildi en framlagið á fjárlögum ársins 1982 eftir að sett hafa verið sérstök lög um aukna fjáröflun til Byggingarsjóðs ríkisins. Hér væri um að ræða hækkun sem næmi 50–60 millj. kr. á verðlagi fjárlaga ársins 1982. Þetta ákvæði byggist á því, að í haust verði lagt fyrir Alþingi frv. sem tryggi Byggingarsjóði ríkisins þann tekjustofn sem þarf til að standa undir þessum útgjöldum, og samsvara tekjur Byggingarsjóðs ríkisins þá, að samþykktum slíkum lögum, þeim tekjum sem koma af 1% launaskatti. Í þeim tillögum, sem húsnæðismálastjórn gerði til mín, var gert ráð fyrir að tekjur af 1% launaskatti rynnu beint í Byggingarsjóð ríkisins. Miðað við það fyrirkomulag, sem nú er á þessum málum, hefði þetta haft í för með sér að tekjur ríkissjóðs hefðu lækkað frá því sem ella væri um nokkra tugi milljóna nýkróna. Ríkisstj. telur að ekki sé unnt að taka ákvörðun um slíka skerðingu á stöðu ríkissjóðs nema jafnhliða sé tekin ákvörðun um aðrar tekjur í staðinn. Þessi afstaða ríkisstj. byggist á sömu forsendum og sú afstaða sem stuðningsmenn stjórnarinnar hafa tekið á Alþingi í vetur þegar fluttar hafa verið tillögur um útgjöld til Byggingarsjóðs ríkisins, útgjöld sem áttu að koma út í hallarekstri ríkissjóðs, að þær tillögur hafa jafnan verið felldar vegna þess að ríkisstj. hefur ekki verið reiðubúin til þess að stuðla að hallarekstri ríkissjóðs í tengslum við þau mál sem hér er um að ræða. Varðandi þetta fyrsta og stærsta ákvæði í frv. vil ég enn fremur segja það, að vorið 1980, þegar lögin um Byggingarsjóð ríkisins, Byggingarsjóð verkamanna og Húsnæðisstofnun ríkisins voru til meðferðar, var ríkisstj. legið mjög á hálsi fyrir það, að með þessum lögum væri hún að tefla fjárhag sjóðanna og Húsnæðisstofnunarinnar mjög í tvísýnu. Í umræðum um málið á Alþingi þá um vorið kom það strax fram, að ég taldi að ljóst væri að sæmilega væri séð fyrir hlut Byggingarsjóðs ríkisins á árunum 1980 og 1981, það gæti orðið nokkuð erfitt á árinu 1982 og alla vega væri ljóst að á því ári yrði að gera sérstakar ráðstafanir til þess að Byggingarsjóður ríkisins gæti sinnt hlutverki sínu, m.a. tekið upp þá nýju lánaflokka, sem um er að ræða, á árinu 1983. Þarf því engum að koma á óvart þó að það sé stefnuákvörðun ríkisstj., sem kemur fram í 1. gr. þessa frv., að auka beinar tekjur Byggingarsjóðs ríkisins. Það er nauðsynlegt að gera. Þar er ekki verið að viðurkenna neinar nýjar staðreyndir, eins og ætla mætti af málflutningi sumra hv. stjórnarandstæðinga, heldur er hér eingöngu um það að ræða, að ríkisstj. er að standa við þær yfirlýsingar sem gefnar voru þegar lögin voru samþykkt vorið 1980. Ég mun hér á eftir fara nokkru nánar yfir fjárhag Byggingarsjóðs ríkisins og lánsfjárhæðir í einstökum atriðum, en ætla að halda áfram nú að gera grein fyrir frv. sem slíku. Önnur brtt. frv. gerir ráð fyrir því, að lögð verði sérstök áhersla á að greiða fyrir byggingu leiguíbúða. Lagt er til að það verði gert með þeim hætti að fella niður það bann sem jafnan hefur verið í lögum við því að veita einstaklingum, sem eiga íbúð, lán til að byggja leiguíbúðir. Eftir að öll lán hafa verið verðtryggð er ekki talin ástæða til að neita þeim um lán til nýbygginga sem vilja leggja fjármagn í nýbyggingar. Sama gildir þá um fyrirtæki sem vilja byggja leiguíbúðir fyrir starfsfólk sitt. Tilgangurinn með þessari breytingu er að örva byggingar leiguíbúða fyrir almennan markað og afnema úreltar hömlur úr lögunum. Þriðja meginbrtt. frv. gerir ráð fyrir því að koma til móts við þann mikla áhuga og þá miklu þörf sem er fyrir byggingu íbúða og vistheimila fyrir aldrað fólk, en þessi áhugi hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Þrátt fyrir stórauknar fjárveitingar til þessara mála vantar enn mjög mikið á að þörfinni sé fullnægt. Sérstaklega eru sveitarfélög, sem í slíkum byggingum standa, í miklum vanda með að fjármagna þær. Þess vegna er lagt til í frv. að heimila einnig stofnunum, sem byggja íbúðir og vistheimili fyrir aldraða, að selja skuldabréf þeim einstaklingum sem með kaupum á skuldabréfum vilja tryggja sér rétt til íbúðar eða vistar á dvalarheimili. Vegna þeirra, sem ekki eiga fjármagn, eru hins vegar settar skorður, að ekki má ráðstafa nema helmingi íbúðanna gegn sölu skuldabréfa nema með sérstöku leyfi húsnæðismálastjórnar. Á það ákvæði að tryggja rétt þeirra sem ekki eiga fjármagn til kaupa á skuldabréfum. Hér held ég að um sé að ræða mjög merkilegt ákvæði sem í rauninni geti losað um talsvert fjármagn sem fólk er með hugsanlega handa á milli og vill gjarnan verja til þess að tryggja sér sæmilega íbúð en minni íbúð á efri árum. Fjórða meginbrtt. frv. gerir ráð fyrir nokkurri breytingu varðandi hlutfall lána. Í 35. gr. gildandi laga er ákveðið að allir skuli fá lánað sama hlutfall af byggingarkostnaði staðalíbúðar miðað við fjölskyldustærð. Með frv. er lagt til að heimila að lána hærra hlutfall til þeirra sem enga íbúð eiga og hafa ekki átt íbúð á s.l. tveimur árum. Fimmta brtt. frv. er ein sú stærsta og í rauninni sú sem vafalaust vekur einna mesta athygli því að hún snertir kaupskylduákvæði núgildandi laga. Kaupskylda á íbúðum í verkamannabústöðum, sem koma til endursölu, hefur vakið nokkrar umræður meðal sveitarstjórnarmanna og sætt nokkurri gagnrýni við framkvæmd laganna. Kaupskyldan var sett á sveitarfélögin vegna þess að íbúðir í verkamannabústöðum voru á nokkrum stöðum seldar hæstbjóðanda og lög og reglugerðir voru virt að vettugi að talið var. Í þessu frv. er lagt til að kaupskyldan nái ekki til eldri verkamannabústaða og aðeins til þeirra íbúða sem byggðar eru samkvæmt lögum nr. 51/1980. Þá er kaupskyldutími á nýrri íbúðum einnig styttur úr 30 árum í 15 ár. Með þessu ákvæði er komið til móts við óskir sveitarstjórnarmanna í landinu, en í tillögum húsnæðismálastjórnar, sem ég gerði grein fyrir í upphafi ræðu minnar, var gert ráð fyrir að kaupskyldan yrði almennt stytt úr 30 í 15 ár. Í þessu frv., eins og það er nú flutt af ríkisstj., er gengið nokkru lengra lengra en húsnæðismálastjórn gerði tillögur um, og er það í samræmi við óskir frá samtökum sveitarstjórnarmanna. Í stað kaupskyldu á eldri verkamannabústöðum er í frv. gert ráð fyrir forkaupsrétti, eins og fram kemur í texta þessum. Sjötta brtt., sem ég vil hér gera grein fyrir, er um breytingar á reglum um framreikning á verði íbúða í verkamannabústöðum og matsgerðir við eigendaskipti. Það er gert ráð fyrir því í frv., að reglur um þetta verði gerðar fyllri og skýrari en verið hefur. Mikilvægasta breytingin er að hætta að láta eigendur íbúðanna öðlast verulega aukinn rétt aðeins við 10 eða 20 ára eignarhald á íbúðunum. Í stað þess er með frv. lagt til að þeir, sem eiga íbúð í verkamannabústað, eignist tiltekinn rétt til eignarauka fyrir hvert ár sem þeir hafa átt íbúðina. Er þar um verulega réttarbót að ræða fyrir þá sem þurfa að selja íbúð sína áður en þeir hafi átt hana í 10 ár samtals. Sjöundi þátturinn, sem ég vil nefna í þessu frv., snertir skyldusparnað ungmenna sem var fyrst settur í lög árið 1957 og hefur síðan lengst af verið einn helsti tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins. Með breytingum, sem orðið hafa á ávöxtun sparifjár, var þess hins vegar ekki gætt lengi vel að bæta sem skyldi ávöxtun þessa fjár unga fólksins. Þess vegna fór það svo að þessi tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins féll mjög verulega. Þrátt fyrir stórlega bætta ávöxtun skyldusparnaðarins, sem er nú sennilega eitt besta sparnaðarform sem völ er á, gefur langmestar tekjur eins og sakir standa, vegna þess að hér er ekki einasta um að ræða góð kjör og verðtryggð með vöxtum, heldur er hér einnig um að ræða skattfrjálst sparifé, þannig að ég hygg að hér sé um að ræða hagstæðasta sparnaðarform sem til er, - en þrátt fyrir þetta er greinilegt að þessi tekjustofn skilar ekki þeim tekjum til Byggingarsjóðs ríkisins sem ætlast er til. Þess vegna er ekki um annað að ræða fyrir húsnæðismálastjórn og félmrn. en að leggja til annað tveggja, að þessi sparnaður verði fluttur eitthvað annað í okkar almenna sparnaðarkerfi vegna þess að hann kemur ekki húsnæðiskerfinu að notum, eða þá að leggja til að endurbæta lögin mjög verulega þannig að skyldusparnaðurinn fari aftur að gegna hlutverki sínu. Með frv. er lögð til veruleg breyting á innheimtukerfi skyldusparnaðar og að settar verði fastari reglur um endurgreiðslu á því sem kemur inn í Byggingarsjóð ríkisins. Áttunda meginbrtt. frv. er sú, að komið er til móts við sjónarmið sem nefnd um málefni aldraðra kom á framfæri við ríkisstj. Kemur þetta fram í 7. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir því, að ef lántaki er 70 ára eða eldri og fjárhag hans þannig varið að sýnt þyki að hann fái ekki staðið undir afborgunum af láni, sé heimilt að fresta afborgunum af láninu, lánið falli hins vegar í gjalddaga og endurgreiðist að fullu við eigendaskipti. Hið sama gildir ef lántaki flytur úr húsnæðinu og ljóst er að hann muni ekki flytja þangað aftur. Hér er um að ræða viðbót við þær breytingar sem húsnæðismálastjórn lagði til. Eins og hv. þm. sjá og heyra hef ég nú rakið átta helstu brtt. í þessu frv., en samtals felur frv. í sér 26 brtt. við húsnæðislögin. Eins og þetta frv. liggur fyrir eru þessar brtt. allar samkvæmt óskum og samhljóða samþykkt húsnæðismálastjórnar nema þrjár. Ég vil gera þm. til glöggvunar aftur grein fyrir því, hverjar þessar breytingar eru og hvar þær koma fram. Það er í 1. gr. varðandi tekjustofna sjóðsins, það er í 7. gr. varðandi lántaka sem eru 70 ára og eldri, og það er síðan í þeirri grein sem fjallar um kaupskylduna, þar gengur ríkisstj. heldur lengra en húsnæðismálastjórn í því að draga úr kaupskyldu á verkamannabústöðum. Að öðru leyti er þetta frv. í samræmi við tillögur húsnæðismálastjórnar. Í grg. með frv. er fjallað rækilega um frv. og sé ég ekki ástæðu til að fara yfir það frekar. Ég vil þó vek ja athygli á því, að nokkuð af þessum brtt. er komið fram vegna ábendinga félmrn. í bréfi sem það sendi húsnæðismálastjórn 9. nóv. 1981. Herra forseti. Ég vil þá í framhaldi af því að hafa gert almenna grein fyrir þessu frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins fara nokkuð yfir ýmis atriði í sambandi við húsnæðismál sem rædd hafa verið að undanförnu, m.a. úr þessum ræðustól og í fjölmiðlum, þar sem því hefur verið haldið fram, að núverandi húsnæðislánakerfi væri í raun og veru að hruni komið, það væri í rauninni ekkert eftir annað en að lýsa yfir gjaldþroti þess með einhverjum íormlegum hætti og á öllum sviðum væri þar mjög óhöndulega að staðið af hálfu ríkisstj. - og þá sérstaklega auðvitað af minni hálfu sem á að bera ábyrgð á þessum málaflokki. Í þessum umr. hefur það komið fram, að gagnrýnin hefur ekki beinst að þessu húsnæðiskerfi nema að hluta til. Hún hefur beinst fyrst og fremst að Byggingarsjóði ríkisins og því, hvernig að málum hefur verið staðið á vegum hans. Hún hefur ekki beinst að Byggingarsjóði verkamanna, sú gagnrýni hefur a.m.k. ekki heyrst hér alvarleg, og finnst mér það nokkuð athyglisvert þegar þess er gætt, að þegar lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins voru sett vorið 1980 kom það fram, að stjórnarandstæðingar töldu helst ástæðu til að gagnrýna hinn félagslega þátt í lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég man eftir því, að það var haft við orð í þessum ræðustól af einum hv. stjórnarandstæðingi, þm. Sjálfstfl., að þetta frv. væri þannig úr garði gert af okkar hálfu að með þessu móti yrðu allir eða flestallir gerðir að öreigum, eins og það var orðað, - ég hygg að ég hafi það nokkurn veginn orðrétt eftir. Það hefur ekki komið fram að þessi hrakspá stjórnarandstöðunnar hafi ræst, og ég hygg að allir séu nú sammála um að þetta félagslega íbúðarbyggingarkerfi hafi komið mjög myndarlega til móts við þá sem lakari hafa kjörin. Ég vil segja það, að með lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins er í fyrsta sinn tryggt fjármagn til félagslegra íbúðarbygginga í landinu með nokkuð myndarlegum hætti, þannig að þar er um að ræða hundruð íbúða á hverju ári sem unnt er að byggja. Nú eru í byggingu á ýmsum stigum og undirbúningi í landinu 800–900 íbúðir. Þær eru á ýmsum stigum, eins og ég sagði, og auðvitað er ekki unnt að fara eins hratt í þeim efnum og ýtrustu óskir fara fram á. Það er hins vegar ljóst, að hér hefur verið brotið í blað í þessum efnum og hér er gengið mun myndarlegar til verks en gert var í frv. Alþfl. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins sem hann lagði fram í minnihlutastjórn sinni um áramótin 1979-1980. Þar var í raun og veru ekki gert ráð fyrir að tryggja hinu félagslega íbúðarbyggingakerfi þá tekjustofna sem hefur verið gert af núverandi ríkisstjórn. Auðvitað er það ljóst, að um leið og þetta stóraukna fjármagn er sett yfir í hið félagslega íbúðabyggingakerfi hlýtur það að koma einhvers staðar við. Niðurstaðan varð sú hjá okkur að flytja fjármagn yfir í Byggingarsjóð verkamanna í rauninni úr Byggingarsjóði ríkisins, en jafnframt að taka ákvörðun um að Byggingarsjóður ríkisins lánaði á næstu árum ekki minna á íbúð en hann hafði gert fram að þeim tíma. Það liggja fyrir ýmsar tölur í þeim efnum og ég vil nefna fáeinar rétt til glöggvunar. Ef við skoðum íbúðalán og þróun þeirra t.d. frá 1976 til 1981, þá kemur fram að á árinu 1981 námu íbúðalán samtals 65% meira að raunvirði en árið 1975, þ.e. ef maður setur vísitöluna á 100 árið 1975, þá er hún 165 árið 1981 samkvæmt þeim spám sem við gerðum á s.l. hausti. En samkvæmt þeim reikningum, sem við erum nú að ganga frá, sýnist okkur að raunveruleg íbúðalán hafi aukist á árunum 1975–1981 um 77% í raun. Hér er ég að tala um það sem snýr að því fólki sem lánin fær. Ég er að tala hér um báða sjóðina, bæði Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Hér er m.ö.o. um að ræða hartnær tvöföldun í raun á þessum tíma fyrir þessa sjóði báða. Hitt er ljóst, að meginhluti þeirrar aukningar, sem hér er um að ræða, er hjá Byggingarsjóði verkamanna. Samdráttur hefur aftur á móti orðið nokkur í útlánum á vegum Byggingarsjóðs ríkisins. Það er hins vegar mál sem ég kem að aðeins síðar. En ég vil ítreka það, að hér hefur í rauninni átt sér stað að íbúðalán í heild hafa aukist mjög verulega, og það eru ekki bara íbúðalán byggingarsjóðanna, heldur eru það líka íbúðalán frá hinu almenna lánakerfi landsmanna, þ.e. bönkum og lífeyrissjóðunum. Á bls. 11 í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 eru tölur um þetta efni frá Seðlabanka Íslands. Þar kemur fram að hlutfall fjárfestingarlána, þ.e. húsnæðislánakerfisins, lífeyrissjóðanna og bankanna, af byggingarkostnaði hefur verið sem hér segir síðustu þrjú ár: 1980 60%, 1981 66.4%, 1982 70.8%. Það er sem sagt óyggjandi að það hefur orðið nokkur raunaukning á hlutfalli íbúðalána á þeim þremur árum sem núv. ríkisstj. hefur farið með húsnæðismálin. Ef við tökum aðra þætti vil ég aðeins víkja aftur að byggingarsjóðunum, ítreka það, sem ég sagði áðan um hina almennu raunaukningu lána, og bæta því við, að þessi aukning er að sjálfsögðu að langmestu leyti hjá Byggingarsjóði verkamanna. Þar er um að ræða ríflega tvöföldun í raun á þessu árabili sem ég var að tala um, meðan orðið hefur nokkur samdráttur í ráðstöfunarfé til íbúðalána á vegum Byggingarsjóðs ríkisins. Það stafar hins vegar ekki, eins og haldið hefur verið fram í þessum ræðustól, af því fyrst og fremst eða eingöngu að tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins hafi verið skertir af núv. ríkisstjórn. Það, sem er í raun og veru merkilegast ef litið er yfir tölur um þetta, er að í ljós kemur að tekjur Byggingarsjóðs ríkisins af skyldusparnaði ungmenna hafa verið að lækka stöðugt frá því sem var fyrir fáeinum árum. Það er hægt að sýna fram á þetta mjög nákvæmlega með tölum, sem ég ætla ekki að fara að þreyta þm. með núna, ég gæti farið yfir það seinna ef óskað verður eftir. Eins get ég séð til þess, að lögð verði fram gögn til að sýna fram á þetta. En það hefur átt sér stað mjög verulegt fall í þessum tekjustofni, þ.e. í skyldusparnaði ungmenna. Vegna þess að ég veit að menn hafa gaman af tölum hér, eins og í Nd. og alls staðar í þjóðmálaumræðum í landinu, sérstaklega hv. talsmaður Sjálfstfl„ Lárus Jónsson, ætla ég að nefna til fróðleiks að árið 1981 skilaði skyldusparnaðurinn nettó 8.6 millj. kr. Ef hann hefði á því ári skilað því sama og 1978, framreiknað á föstu verðlagi, hefði hann átt að skila 37 millj. kr. Ef hann hefði skilað því sama og hann skilaði 1979 hefði hann átt að skila 48 millj. kr. M.ö.o.: á tímanum 1979–1981 féllu tekjur Byggingarsjóðs ríkisins af skyldusparnaði ungmenna um 40 millj. kr. á verðlagi ársins 1981. Og það segir sig sjálft að ekki er auðvelt, hvorki fyrir núv. ríkisstj. né húsnæðismálastjórn né aðra, að taka við slík u hrapi í tekjustofnum upp á 40 millj. kr. Það er svipuð upphæð og nú er verið að tala um að eigi að fara að íþyngja þjóðinni með, með þeim litla skyldusparnaði sem hér hefur verið flutt frv. um og rætt var hér á dögunum. Það er hærri upphæð sem tapast hefur á þessum skyldusparnaði ungmenna heldur en nemur skyldusparnaði þeim sem gert er ráð fyrir að um 5% skattgreiðenda beri. Síðan ætla ég að bæta því við, að þó að þessi mál standi með þeim hætti sem ég geri hér grein fyrir, þó að þetta gífurlega fall hafi orðið í skyldusparnaði ungmenna og hann hafi verið rifinn út í rauninni miklu meira en menn gerðu áður ráð fyrir, þá er innstreymið í Byggingarsjóð ríkisins ekki minna en það var áður. Árið 1981 var heildarinnstreymi í Byggingarsjóð ríkisins 383.1 millj. kr., fyrsta árið sem þessi nýju lög okkar í rauninni taka af skarið um það hvernig þessu á að stjórna. En árið 1980 var heildarinnstreymið í Byggingarsjóð ríkisins 382.3 millj. kr. Það munaði talsvert innan við 1 millj. kr. á ráðstöfunarfé sjóðsins, á raunverulegu innstreymi í sjóðinn milli áranna 1980 og 1981. Það munaði innan við 1 millj. kr. af 383 millj. kr. veltu, þrátt fyrir að sjóðurinn tapar 40 millj. í skyldusparnaði ungmenna. Með þessum hætti hefur tekist, eins og sést, að tryggja í rauninni svipaða útlánagetu Byggingarsjóðs ríkisins og hann hafði samkv. þeim lögum sem áður voru í gildi. Gallinn er fyrst og fremst sá, að meðan við höfum verið að byggja upp hið félagslega íbúðabyggingarkerfi í landinu höfum við ekki haft fjármuni eða möguleika eða pólitískt afl til þess að breyta hinu almenna lánakerfi á sama tíma.  Hér eru nefndar margar tölur um að þetta kerfi, sem við erum að vinna eftir, hafi í rauninni sett hér allt á annan endann og að við ráðum ekki við hlutina, Byggingarsjóður ríkisins sé að bresta. Um þetta eru höfð stór orð af stjórnarandstöðunni hér og Morgunblaðinu, sem gengur auðvitað á undan í ósannindum í þessum málum eins og öðrum og hefur gert undanfarna áratugi. En látum það nú vera, maður býst ekki við neinu af þeim. En það er aldrei spurt: Hvað þarf þjóðin að byggja? Er það þannig að Íslendingar verði að byggja 2500 íbúðir á ári á næstu 10–20–30 árum? Er það þannig? Og hvað höfum við verið að byggja? Ég ætla að nefna ykkur til fróðleiks fáeinar tölur í þessu efni. Á árunum 1965–1980 voru fullgerðar hér á Íslandi 30 376 íbúðir. Hvað eru margar íbúðir í Reykjavík? Hvað eru margar íbúðir núna í höfuðstað landsins? Þær eru 32 þús. M.ö.o.: á 15 ára tímabili hefur verið byggður nærri því ámóta fjöldi íbúða og er alls í höfuðstað landsins. Það er hægt að nefna fleiri tölur. Á sama tíma og þjóðin hefur fullgert 30 376 íbúðir hefur henni fjölgað um 35 429. Það eru 1.2 Íslendingar í hverri íbúð, sem hefur bæst við síðustu 15 árin. Og er alveg gefið að það sé þessi hraði sem við eigum að halda áfram með? Við eigum að vera hér með gott húsnæði, en er ekki ástæða til að spyrja sig að því í fullri alvöru, hvað eigi að halda lengi áfram á þessari braut? Er ekki full ástæða til þess? Ég held að margar þjóðir aðrar en við mundu staldra við frammi fyrir tölum af þessu tagi, þegar kemur í ljós að á 15 ára tímabili eru 1.2 landsmenn um hverja íbúð sem bætist við í landinu. Því er haldið fram, að á þeim tíma, sem við höfum farið með stjórn húsnæðismála, höfum við vísvitandi verið að keyra niður hið almenna húsnæðislánakerfi, vegna þess að við - og alveg sérstaklega Alþb. - viljum draga úr því að menn búi í eigin húsnæði, og við höfum sérstaklega mikið á móti því í Alþb., að sagt er í sumum málgögnum villandi, og við viljum rífa niður frelsi, framtak, frumkvæði, kraft og orku og þrótt einstaklingsins. Það eru skrifaðar um það hjartnæmar greinar, síðu eftir síðu niðri á Morgunblaðinu. Svo kemur þetta blessað fólk, hv. þm. Sjálfstfl., og lesa upp hér þessar hjartnæmu greinar um hvernig þessir vondu kommúnistar séu að fara með almenning í landinu, það séu 10% á síðasta ári sem þeir hafi komið þessu áleiðis niður, rifið þetta niður um 10%, samdráttur í íbúðarbyggingum um 10% og þeir ætli að halda svona áfram, í hittiðfyrra hafi það verið eitthvað minna, og það eigi að brjóta þetta niður í eitt skipti fyrir öll. Ég vil segja hv. þm. Sjálfstfl. það, og vegna þess að ég veit að þeir þurfa á því að halda lýsi ég því yfir að þetta er misskilningur hjá þeim. Þetta er ekki okkar stefna.  Varðandi þá tölu, sem liggur fyrir frá Þjóðhagsstofnun um 10% samdrátt í íbúðarbyggingum á síðasta ári, vil ég segja það, að sú tala er ágiskunartala. Sú tala byggist á skýrslum byggingarfulltrúa víðs vegar að af landinu, en ekki úr Reykjanesumdæmi. Niðurstöður byggingarfulltrúanna í Reykjanesumdæmi, þ.e. í Kópavogi, Hafnarfirði og Keflavík, liggja ekki fyrir og lágu ekki fyrir þegar þessar tölur voru settar saman. Samdrátturinn er þarna vafalaust nokkru minni. Það, sem unnt er að sýna fram á, er að á s.l. ári, 1981, fjölgar íbúðum sem byrjað er á t.d. í Reykjavík. Samdráttartímabilinu, sem þarna var um að ræða og á sér aðrar ástæður en íbúðarlánakerfið, virðist vera að ljúka að því er Reykjavík varðar. Byrjanir svokallaðar í Reykjavík í fyrra voru 32% fleiri en í hittiðfyrra. Samkv. skýrslu byggingarfulltrúans í Reykjavík voru það 31.7% fleiri íbúðir sem byrjað var á 1981 en 1980, og í lok ársins 1981 voru 18.5% fleiri íbúðir í smíðum í Reykjavík en um áramótin næst á undan. Það er einnig athyglisvert í þessu sambandi og mætti fara mörgum orðum um og ég er ekkert að fella neinn dóm um, en það sýnir sig að hér er um það að ræða að fólk gerir kröfur í húsnæðismálum og býr við góðan efnahag sem betur fer. Meðaltalsíbúðin á síðasta ári hér í Reykjavík er um 500 rúmmetra, en árið áður var hún um 400 rúmmetra. Samkv. þeim skýrslum, sem byggingarfulltrúinn í Reykjavík hefur látið mér í té, er breytingin þetta mikil á einu ári, 25% eða svo. Ég vil að vísu taka fram að árið 1979 var meðalíbúðin hér í Reykjavík 436 rúmmetrar, og á því tímabili, sem ég hef tekið tölur um, frá 1965, er meðalíbúðin minnst árið 1973, þ.e. 335 rúmmetrar, en fer upp í 502 rúmmetra þar sem hún er stærst, árið 1981. Þetta finnst mér nokkuð athyglisvert og segja sína sögu. Jafnframt því sem það er greinilegt, að það hefur nokkuð dregið úr íbúðabyggingum á síðustu árum, m.a. vegna þess, að það var byggt mikið áður, og af öðrum ástæðum, þ.e. efnahagslegum, sem ég kem hér að á eftir, þá er greinilegt að fólk hefur í vaxandi mæli lagt áherslu á að endurnýja eldra húsnæði. Húsnæðisstofnun ríkisins og Byggingarsjóður hafa komið til móts við þær óskir. Það er einnig fróðlegt í þessu sambandi að hafa í huga hvernig lán hafa þróast út á eldri íbúðir. Árið 1976 veitti Húsnæðisstofnunin lán út á 783 eldri íbúðir, en árið 1981 út á 2183 eldri íbúðir. Áherslan í útlánum hefur því greinilega færst mjög mikið til frá nýbyggingum og að talsverðu leyti yfir á eldri íbúðir sem gengið hafa kaupum og sölum á undanförnum árum. Lánafjöldinn hefur á þessu tímabili, 1977–1981, verið út á 3500–4800 íbúðir á ári. Árið 1981 eru það 3950 íbúðir sem lánað er út á af Byggingarsjóði ríkisins. Lægst er talan árið 1976, 2617 íbúðir. Það er áður en hinar eldri íbúðir fara áð vega mjög þungt í heildarútlánum Byggingarsjóðs ríkisins. Eitt af því, sem menn finna að hinu nýja húsnæðislánakerfi, er það, að gengið hafi verið mjög á lánshlutföllin, þau hafi lækkað. Ég hef farið nokkuð yfir hvernig þau mál hafa þróast, og mér sýnist augljóst mál að lánshlutföll frá Byggingarsjóði ríkisins hafi í fyrsta lagi ekki lækkað að jafnaði. Í öðru lagi er ljóst að stórar fjölskyldur eiga nú kost á mun hærri lánum en áður. Í þriðja lagi er ljóst - og menn þekkja það - að lán frá Byggingarsjóði ríkisins hækka nú þrisvar, fjórum sinnum á ári þannig að þau halda verðgildi sínu gagnstætt því sem áður var. Húsnæðisstofnun ríkisins sendi mér yfirlit um þessi mál núna nýlega. Í því yfirliti segir m.a. að miðað við þriðja ársfjórðung 1981 og 1982 eru lánin samkv. nýju lögunum um 6.6% hærri að raun en samkv. gömlu lögunum. Á árinu 1981 hefði meðallánið numið 121 þús. kr. og á árinu 1982 182 þús. kr. Þá er verið að tala um lán samkv. staðli 2, en lán til stærri fjölskyldna eru mun hærri en þetta. Ég hef sett upp nokkur dæmi um þetta. Þá kemur fram að meðan meðallánið í júlí í fyrra var 130 þús. kr. var sambærilegt lán 1980 121 þús. kr., 1979 127 þús. kr. og 1978 124 þús. kr. Það sýnir m.ö.o. að þessi lán hafa í rauninni ekki lækkað að raungildi. Þau hafa ýmist staðið í stað eða hækkað frá því sem ella hefði verið. Hér er um að ræða tölur sem ég hef undir höndum eftir að ég hef beðið Þjóðhagsstofnun um að reikna þar út ákveðin atriði. Það er því ljóst að margt hefur verið sagt um þessi efni sem eru ýkjur og byggist ekki á staðreyndum. Ég hef farið hér yfir nokkur atriði, herra forseti. Ég gæti bætt mörgum við, en ég vil segja þetta að lokum: Ég þykist í fyrsta lagi hafa sýnt fram á það, að á árinu 1981, á fyrsta heila ári núverandi húsnæðislaga, hafi heldur sótt í rétta átt varðandi íbúðabyggingar í landinu á ný á hinum almenna markaði, en veruleg sókn hafi átt sér stað í hinum félagslegu íbúðabyggingum. Í öðru lagi hef ég sýnt fram á það, að lán út á íbúðir eru síst lægri en þau voru samkv. hinu eldra kerfi. Í þriðja lagi hef ég sýnt fram á það, að átt hefur sér stað stórhækkun lána til félagslegra íbúðabygginga og ekki hafi orðið um að ræða samdrátt á þjónustu byggingarsjóðanna, Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Þá þykist ég hafa sýnt fram á það, herra forseti, að á undanförnum árum hafi það gerst, að fyrirgreiðsla hins almenna lánakerfis við húsbyggjendur hafi aukist sem hlutfall af kostnaðarverði íbúða frá því sem var. Byggi ég það á tölum frá Seðlabankanum samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, eins og ég las upp áðan. Og fleiri þætti hef ég hér rakið sem ég ætla ekki að endurtaka. En er þá allt í besta lagi? Eru þessir hlutir nánast að segja fullkomnir, þannig að engin ástæða sé til að laga þetta og engin ástæða sé til að bæta hér nokkuð úr? Því hef ég aldrei haldið fram. Ég tel að í húsnæðislánakerfinu þurfi margt að laga. Ég tel að í hinu almenna húsnæðislánakerfi eigi nú að leggja á það áherslu að binda saman með lagasetningu fyrirgreiðslu lífeyrissjóðanna, fyrirgreiðslu bankanna og fyrirgreiðslu Húsnæðisstofnunar þannig að um geti verið að ræða mjög myndarlega fyrirgreiðslu við þá, sem þurfa á því að halda, og það séu þá fyrst og fremst þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, en þeir, sem eiga þegar íbúðir frá fyrri tíma, verði að bíða með sitt. Hinir, sem eru að leggja af stað, þurfa sérstakan stuðning, fyrst og fremst af einni ástæðu. Hún er sú, að á síðustu árum er það verðtryggingarkerfið, vextirnir, sem valda því, að hér er um allt aðra stöðu að ræða en var, - allt, allt aðra stöðu. Það voru hin ódýru lán sem björguðu því, að menn gátu byggt og keypt hérna fyrir nokkrum árum, vegna þess að menn borguðu ekki að fullu til baka það sem þeir fengu lánað. Nú höfum við tekið upp hér almennt verðtryggingarkerfi á allar fjárskuldbindingar. Það er enginn áhugi á að snúa við á þeirri braut eftir að hún er á annað borð mörkuð og menn eru komnir inn á hana. Þess vegna verður að svara þessum nýju tíðindum með sérstöku átaki sem miðar að því að efla hið almenna húsnæðislánakerfi. Þar verða bankarnir að koma til og þar verða lífeyrissjóðirnir að koma til. En þeir, sem hvorki hafa pólitískt þrek til að ákveða ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna og hvernig því skuli varið né til að afla byggingarsjóðunum tekna né heldur til þess að ákveða að bankarnir skuli teknir inn í þessa mynd, þeir eru auðvitað ekki tilbúnir að gera það sem þarf í þessum efnum. Ef menn segja: Ég vil auka lán í 70–80 % eða hvað það nú er - án þess að vera um leið tilbúnir að leggja eitthvað á sig, sitt pólitíska þrek í leiðinni, slíkir menn eru að dæma sig út í horn sem ómerkinga í rauninni, vegna þess að það er útilokað að ætla sér að ná þarna nokkrum árangri frekar en annars staðar öðruvísi en að menn taki á sig það sem þarf til þess að afla teknanna eða fjárins. Því er það sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram hér frv. um skyldusparnað, litlar upphæðir í rauninni. 5% skattgreiðenda eiga að greiða 35 millj., spara í þrjú ár með hagkvæmum hætti og verja fénu með skynsamlegum hætti í gegnum byggingarsjóðina til þeirra sem helst þurfa á stuðningi að halda. Hér er lögð fram tillaga, hér er prófsteinn. Eru menn tilbúnir að leggja eitthvað á sig eða ekki? Þeir, sem geipa um það daginn út og daginn inn hér í þinginu, að það þurfi að laga þessa sjóði og stöðu þeirra, en þora ekki að samþykkja þetta litla frv., þeir eru að dæma sig alveg út í hött pólitískt að mínu mati. Ég tel fulla ástæðu til þess, hv. ritari deildarinnar svo og aðrir virðulegir þm., að tryggt verði að það komi fram, hvernig á því stendur, að menn eru ekki reiðubúnir til þess að styðja þetta litla frv. um skyldusparnaðinn sem ég ætlaði reyndar ekki að ræða frekar hér nema til að undirstrika það, að menn ná aldrei neinu landi í þessum efnum nema þeir þori að gera það sem þarf hinum megin. Ég held, herra forseti, að það sé ljóst, að því miður hafi eitt og annað verið missagt varðandi þessi fræði eins og fleiri, eins og gengur í pólitískum umr. En ég held að þegar allt er skoðað niður í kjölinn í ró og málefnalega, þá sjái menn, hvernig málin standa, og séu reiðubúnir að draga af því rökréttar ályktanir. Ég heyri á hv. þm. deildarinnar og sérstaklega hv. skrifara hennar úr stjórnarandstöðunni, að honum þykja það mikil tíðindi sem hér hafa verið flutt, og það er rétt. Ég geri ekki ráð fyrir að hann hafi heyrt þau mjög oft, og ég væri reiðubúinn til að halda hér nokkuð áfram, því að það er margt enn ósagt úr þessum fræðum, en ég ætla ekki að þreyta þdm. frekar. Ég vona, herra forseti, að þessu frv. verði vel tekið, og legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég hef áður í allítarlegu máli gert grein fyrir því, hvaða útreið húsnæðislánakerfið hefur fengið í höndum núv. ríkisstj. Ég hef dregið upp þá dökku og sorglegu mynd, að þetta kerfi hafi verið sett á hausinn þrátt fyrir ítrekaðar viðvaranir okkar Alþfl.-manna. Það er ekki bara nú í haust sem við höfum bent á hversu ískyggilega horfi, heldur gerðum við þegar við setningu lagafrumvarpsins vorið 1980 grein fyrir því, að þær tillögur, sem þá voru lagðar fram, þýddu að þetta kerfi gæti ekki staðið undir sér og mundi lenda í þrotum innan tíðar. Við birtum ítarlega útreikninga sem sýndu að kerfið þyrfti að fá mjög mikið viðbótarfjármagn og að það mundi hrynja. Við höfum við hverja umræðuna á eftir annarri, í sambandi við lánsfjárlög, í sambandi við lánsfjáráætlun og í sambandi við fjárlög, bent á þetta atriði. Við höfum enn fremur aftur og aftur bent á að það væri óviðunandi með öllu að ungu fólki, sem ætlaði að koma sér fyrir, væri gert að sjá fyrir helmingi, kannske upp í 3/4 af íbúðarverði með óheyrilegu vinnuframlagi eða skammtímalánum. Til þess að hér yrði ráðin bót á fluttum við m.a. frv. um skyldur bankakerfisins til þess að veita viðbótarlán til íbúðarbygginga. Við gerðum það bæði í fyrra og núna. Hið seinna frv., sem situr í nefnd hér í deildinni, gerir ráð fyrir að bönkunum sé ættað að veita 200 þús. kr. viðbótarlán til þeirra sem fá lán samkvæmt úthlutun frá Húsnæðisstofnun. Ef þetta væri gert væri komið mjög verulega til móts við þá sem eru að koma sér fyrir, þurfa að eignast íbúð. Þessi lán eru til langs tíma, til 20 ára, með 2–3% vöxtum. Ég held að það hefði verið heillavænlegra í þeirri miklu kreppu, sem nú er upp komin í sambandi við Húsnæðisstofnun ríkisins og húsnæðislánakerfið, ef ríkisstj. hefði fengist til að fara inn á þessa braut og ætla bönkunum þetta hlutverk, t.d. í staðinn fyrir að skattleggja þá sérstaklega. Ég hefði verið reiðubúinn til þess að taka upp viðræður við ríkisstj. og ríkisstjórnarflokkana um þetta fyrirkomulag til þess að greiða úr þeim hnút, sem við búum nú við, og því óviðunandi ástandi, sem ríkir í þessum efnum. Við umræður hér fyrir fáeinum dögum gerði ég grein fyrir því hvernig Húsnæðisstofnun ríkisins hefði verið svipt tekjustofnum sínum og framlög til húsnæðislánakerfisins hefðu í heild verið skorin niður um 47%. Ég gerði enn fremur grein fyrir því, að fjöldi íbúða, sem veitt væru lán út á, hefði farið hraðminnkandi, hefði fækkað um 1100 íbúðir á árunum 1979–1981 samkv. yfirliti frá Húsnæðisstofnun, dags. 14. des. 1981. Og ég minnti á í sambandi við umræður um lánsfjárlög og lánsfjáráætlun hér í deildinni að ekki væri annað sjáanlegt af því fjármagni, sem húsnæðislánakerfinu væri ætlað, en að enn væri reiknað með samdrætti sem næmi að mínu mati um 550 íbúðum á þessu ári. Heildarfækkun væri þá um 1650 íbúðir á tímabilinu 1979–1982. Þetta gerist á sama tíma og þjóðinni er að fjölga. Allir sjá að slíkur samdráttur hefnir sín vitaskuld síðar á sama hátt og fjársvelti húsnæðislánakerfisins er að hefna sín þessa dagana og mun hefna sín enn grimmilegar síðar. Þetta vildi ég láta koma fram og ítreka í sambandi við það frv. til laga sem hér er til umr. Um þetta frv. er það að segja, að hér eru settar fram nokkrar óskir um lagfæringar á því kerfi sem í gangi er varðandi framkvæmdaatriði. Það eru hugmyndir um að veita einstaklingum, sem eiga íbúð, lán til að byggja leiguíbúðir. Tilgangurinn er að örva byggingu leiguíbúða. Það eru sérstakar hugmyndir um kaup á skuldabréfum vegna byggingar á vistheimilum fyrir aldrað fólk. Það eru hugmyndir um að hækka lánahlutfall til þeirra sem eiga ekki íbúð. Og það eru hugmyndir um að fresta afborgunum af lánum hjá þeim sem eru 70 ára og eldri. Allar eru þessar hugmyndir góðra gjalda verðar. Það eru líka gerð tilraun til þess að endurbæta kaupskylduákvæði varðandi verkamannabústaði. Menn halda að með því frv., sem hér er flutt, sé verið að gera þau fyllri og skýrari. Síðan eru ákvæði um skyldusparnað unglinga sem eiga að stuðla að því að meira af því fé komi til húsnæðislánakerfisins. En það er ekki stafur í þessu frv. um að þetta muni kosta nokkurn skapaðan hlut. Engin grg. fylgir þessu frv. um þann kostnað sem þessar ágætu og frómu hugmyndir hefðu í för með sér - ekki nokkur stafur. Í einni grein er þess getið, að tvöfalda skuli framlag til Byggingarsjóðs ríkisins frá því sem það er í fjárlögum fyrir 1982, eftir að sett hafa verið lög um aukna tekjuöflun. Það er allt og sumt. Það eru engar hugmyndir í þessu frv. um tekjuöflun til Byggingarsjóðs ríkisins. Það hafa engar hugmyndir komið fram frá ríkisstj. um tekjuöflun til Byggingarsjóðs ríkisins eða húsnæðislánakerfisins. Að því leyti eru þessar frómu óskir vitaskuld gagnslaust plagg. Hæstv. félmrh. reynir að hvísla: skyldusparnaðarfrumvarpið. Það er ekki tekjuöflun til húsnæðislánakerfisins. Það er lánaöflun til húsnæðislánakerfisins samkvæmt skilgreiningu ráðh. sjálfs. Það er sama og að segja: Hér höfum við fullt af útgjöldum. En þó að þú getir ekki risið undir þeim og farir á hausinn af því að taka á þig þessi útgjöld og þau viðbótarútgjöld sem hér eru, þá skiptir það ekki máli. Taktu bara lán, vinur minn. - Þetta er sama og segja við fjölskyldu sem kemst ekki af á launum sínum: Það gerir ekkert til, þú skalt bara taka lán. - Það eru væntanlega einhverjir aðrir sem eiga þá að sjá fyrir því, að hægt verði að standa undir kerfinu einhvern tíma. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér finnst margt af því, sem fram kemur í þessu frv., líklegt til að horfa til bóta að því er kerfið sjálft varðar. En það er náttúrlega harla gagnslítið að taka á sig aukin útgjöld ef ekki er séð fyrir tekjum í staðinn. Og það, sem er hryggilegast í þessu öllu saman, er að annars vegar höfum við kerfi sem stendur ekki einu sinni undir þeim útgjöldum sem það hefur nú, og hins vegar hófum við húsbyggjendur, ungt fólk, sem þarf að byggja yfir sig eða að kaupa sér íbúðir, en getur ekki með nokkru móti komið sér fyrir með mannsæmandi hætti vegna þess að þetta kerfi er svo ófullkomið. Það er þetta sem er í rauninni hið stóra vandatnál. Og meðan það tvíþætta vandamál er ekki leyst, að vera með kerfi, sem stendur undir sér, og að koma til móts við unga fólkið með svipuðum hætti og við Alþfl.-menn höfum lagt fram tillögur um ákveðin markmið í þeim efnum, þá hefur ekkert verið leyst, hvaða orðalag sem verður fundið og hvaða frómar óskir sem eru settar fram. Hér er á einum stað fjallað sérstaklega um verkamannabústaðakerfið og svokallaða kaupskyldu í því sambandi. Það er sagt að sveitarfélögin hafi vakið máls á því, að ákvæðið, sem í gildi væri núna varðandi kaupskyldu, væri ekki nógu gott og það hefði sætt nokkurri gagnrýni við framkvæmd laganna. Það er víst heldur vægilega til orða tekið. Ég held að það hafi sætt mikilli gagnrýni og mikið af henni hafi verið réttmætt. Ég er hins vegar ekki sannfærður um að menn hafi hér fundið hina réttu braut að því er varðar hvernig með endursölu á íbúðum í verkamannabústöðum skuli farið, hvorki að því er varðar matsreglur né heldur matsverð. Ég ætla ekki að fjölyrða um það á þessu stigi, en við Alþfl.-menn munum leggja áherslu á tvennt í því sambandi: Í fyrsta lagi að endursöluákvæðin séu með þeim hætti að íbúðir, sem eru á félagslegum grundvelli, fari ekki út úr því kerfi nema þess sé raunverulega óskað að það gerist, að það sé ekki verið að éta utan af þessu kerfi með sjálfvirkum hætti nema menn séu sannfærðir um að þeir geti séð fyrir þessari þörf eðlilega. í hverju sveitarfélagi. Það er ákveðinn uppgjafartónn, sýnist mér, í þessu ákvæði eins og það liggur nú fyrir. En það á ekki að ganga á fjölda þeirra íbúða sem í boði eru á félagslegum grundvelli nema ljóst sé að menn geti mætt þeirri þörf sem er fyrir íbúðir af því tagi. Í annan stað leggjum við áherslu á að það að búa í verkamannabústað og hafa eignast íbúð í verkamannabústað megi á engan hátt verða átthagafjötrar, ef ég má orða það svo, þ.e. að þeir, sem hafa notið þess að búa í verkamannabústaða, verði á engan hátt hlunnfarnir við það að reyna að koma sér fyrir með öðrum hætti. Um það. hvernig ná skuli þessum tvíþættu markmiðum, erum við Alþfl.-menn reiðubúnir að fjalla í nefnd og leggja til málanna þau sjónarmið, sem við teljum að hér eigi að fylgja, og þær aðferðir, sem við teljum að séu líklegastar til að ná þessu tvíþætta markmiði. Við munum ganga að því verki með opnum huga, vitandi að þetta er ekki sérlega auðvelt. Herra forseti. Ég ætla ekki við 1. umr. um þetta mál að fara ofan í einstök atriði þessa frv. öllu frekar né heldur að fjalla nánar um þann fjárhagsvanda, sem húsnæðislánakerfið stendur frammi fyrir, né heldur þann fjárhagsvanda, sem þeir, sem þurfa að eignast íbúðir, standa frammi fyrir. Ég hef oft áður gert það að umræðuefni. En við þingmenn Alþfl. munum að sjálfsögðu gera ítarlegri grein fyrir viðhorfum okkar í einstökum atriðum við síðari umr. um þetta frv.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er flutt til breytinga á lögum nr. 51/1980, um Húsnæðistofnun ríkisins, er í öllum meginatriðum byggt á tillögum frá húsnæðismálastjórn, - till. sem hún er sammála um að leggja til og eru nauðsynlegar lagfæringar á þeim lögum sem nú gilda um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég ætla ekki að fara ítarlega ofna í þetta frv. En það eru nokkur atriði, 3–4 atriði, sem mig langar til að drepa sérstaklega á, sem hér eru fram sett. Í 7. gr. frv. er fjallað um það, að ef lántaki er orðinn 70 ára eða eldri og fjárhag hans þannig varið að sýnt þyki, að hann fái ekki staðið undir afborgunum af lánum, sé heimilt að fresta afborgunum ótiltekinn tíma. Félmn. Alþingis hefur borist bréf frá Sjálfsbjörgu, landssambandi fatlaðra, þar sem vakin er athygli á þessu og óskað eftir að í ákvæðunum, sem felast í 7. gr. frv., sé tekið tillit til málefna fatlaðra eða þau ákvæði, sem þar eru um aldraða, séu einnig látin ná til fatlaðra. Einnig finnst mér að megi athuga hvort ekki sé rétt að láta önnur atriði í frv. ná til málefna þessa fólks og hugsanlega veita því forgang við lánveitingar, t.d. því fólki sem er hreyfihamlað, e.t.v. bundið við hjólastól og hefur ekki sömu tekjuöflunarmöguleika og aðrir þjóðfélagsþegnar. Ég vil að þetta komi hér fram í umr. án þess að ég hafi þó neina fullmótaða till. í því efni á þessu stigi. Í 9. gr. frv. eru ákvæði sem ég vil sérstaklega taka undir. Þar er kveðið á um það að húsnæðismálastjórn sé heimilt, að fengnu samþykki félmrh., að ákveða hærra lánshlutfall til þeirra sem enga íbúð eiga og hafa ekki átt íbúð eða aðra sambærilega eign á síðustu tveimur árum. Þá er einnig í þessari grein ákvæði um að lán til þeirra, sem byggja á lögbýlum, séu ekki bundin við fjölskyldustærð eingöngu, eins og hefur verið, því að vissulega er það svo að þar verða eigendaskipti ekki eins tíð. Fólki, sem býr í sveit, er ekki kleift að skipta um íbúðir eftir því sem fjölskyldustærð breytist. Hér er komið til móts við það sjónarmið. Ég fagna því og tel það vera mjög til bóta. Það kemur að vísu ekki fram í frv., hversu langt skal ganga í þessu efni, en sagt að aldrei verði þetta lán lægra en lán samkvæmt staðli 2 á sama ársfjórðungi. Hér er vitnað til reglugerðar varðandi staðalíbúðir og þarf að athuga nánar hversu rúmt þetta ákvæði er. Í 17. gr. frv. segir: „Innkaupsverð íbúðar“ - þ.e. þegar verkamannabústaðakerfið leysir aftur til sín íbúð - „sem byggð er eða endurseld samkvæmt lögum þessum má ekki vera hærra en upphaflegt kostnaðarverð hennar eða síðasta söluverð að viðbættri hækkun samkv. vísitölu lánskjara.“ Hér tel ég að athuga þurfi þá sérstöðu sem skapast getur í einstökum sveitarfélögum ef verð á húsnæði fylgir ekki eftir almennum verðlagshækkunum í landinu, t.d. ef atvinnumál í viðkomandi sveitarfélagi hafa verið með þeim hætti að verðlagið fylgir ekki eftir almennu verðlagi annars staðar. Þá þarf á einhvern hátt að taka tillit til þess og gæta þess, að íbúðarverð á þeim stöðum sé ekki samkvæmt þessu ákvæði laganna miklu hærra metið í verkamannabústað heldur en almennt gerist. Þegar ég ræði um verkamannabústaðina langar mig líka að nefna ákvæði er varðar réttindi þeirra sem fyrirgreiðslu eiga að njóta úr Byggingarsjóði verkamanna. Ég tel að það þurfi að koma inn ákvæði þess efnis, að allir landsmenn sitji við sama borð varðandi lánafyrirgreiðslu úr þeim sjóði, einnig bændur, svo fremi að viðkomandi uppfylli önnur sett skilyrði, svo sem um tekjumörk. Á þessu munu vera nokkur vandkvæði, ég geri mér það fyllilega ljóst, varðandi einmitt kaupskylduákvæði sveitarfélagsins og ýmsa aðra þætti, ef byggja á verkamannabústaði á lögbýli, en ég tel, að þetta atriði verði að skoða, og vil leggja áherslu á það í þessum umr. Ég tel líka réttar þær breytingar sem hér er lagt til að verði gerðar á ákvæðum um skyldusparnað. Það er mjög brýnt að treysta það sparnaðarform, auka tiltrú ungs fólks á því sparnaðarformi. Þetta er tvímælalaust, eins og fram kom hjá hæstv. félmrh., besta sparnaðarform sem til er í dag. Það er fullverðtryggt samkvæmt lánskjaravísitölu, það ber sömu vexti og útlán frá Byggingarsjóði ríkisins, það er að sjálfsögðu undanþegið sköttum eins og annar sparnaður, en það er líka frádráttarbært frá tekjum, sem mest munar um í þessu sambandi. Það er frádráttarbært frá tekjum, sem sagt undanþegið tekjuskatti og útsvari. Þetta er veigamikið atriði. Og ég trúi því ekki, að með herferð, sem gengur í þá átt að gera fólki ljósa grein fyrir ágæti þessa sparnaðar, megi ekki efla hann meir en tekist hefur á undanförnum árum. Ég tel rétt að lagfæra ákvæði laganna einmitt með tilliti til þess, að hann sé traustari stofn fyrir húsnæðiskerfið. Þá vil ég taka undir orð hæstv. félmrh. sem hann lét falla um þá breytingu sem orðið hefur í lánamálum vegna verðtryggingarákvæða. Hér er um slíka grundvallarbreytingu að ræða að það hlýtur að vera öllum ljóst, að veruleg breyting verður í uppbyggingu húsnæðiskerfisins. Það þarf algerlega að breyta hér hugsunarhætti. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að félagslegar íbúðarbyggingar hljóta að taka í auknum mæli við af því kerfi sem áður ríkti, þegar verðbólga sá um svo og svo mikið af skuldabagga manna þegar þeir byggðu eða keyptu sér húsnæði. Nú gerist það ekki lengur. Nú verða menn að endurgreiða sín lán að fullu. Þá er auðvitað ljóst að hér er slík breyting á ferðinni að það verður að takast á við þau vandamál, sem skapast, með ákveðnum og róttækum aðferðum. Ég tel að sú breyting, sem orðið hefur að undanförnu, þ.e. að stórauka félagslegar íbúðabyggingar, sé einmitt liður í þeirri baráttu stjórnvalda, þeirri breytingu sem stjórnvöld vilja beita sér fyrir og telja nauðsynlega til lausnar húsnæðisvanda landsmanna. Öðruvísi verður það ekki gert. Og auðvitað er það erfitt meðan það er að ganga yfir, verður mikið átak fyrir okkur, en nauðsynlegt. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara öllu fleiri orðum um þetta frv. Ég veit að það verður athugað rækilega í félmn. Alþingis. Ég vonast til þess, að þau atriði, sem ég hef hér bent á sérstaklega, verði tekin þar til athugunar og umfjöllunar og að frv. verði breytt í samræmi við það.