Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mun ekki tefja umræður lengi til viðbótar en ég sé ástæðu til að fara frekar í nokkur atriði. Það er í fyrsta lagi sameiginlegt áhugamál okkar hæstv. fjmrh., þ.e. starfsumhverfi atvinnulífsins, sem hann hefur árum saman bæði flutt um langar ræður og mál sem hafa náð fram að ganga eins og ég nefndi fyrr í dag. Ég ætla að taka sérstaklega fyrir eitt atriði af því mér fannst að hæstv. fjmrh. hafi ekki verið það alveg ljóst eftir fyrri umferð umræðnanna. Það er 4. gr. frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, varðandi breytingar á 31. gr. laganna þar sem segir: ,,7. tölul. orðist svo: Eftirstöðvar rekstrartapa frá síðustu fimm árum á undan tekjuári, framreiknaðar skv. ákvæðum 26. gr., enda hafi fullnægjandi grein verið gerð fyrir rekstrartapinu og eftirstöðvum þess á því tekjuári þegar tapið myndaðist.`` Þetta er það tap sem er leyfilegt að draga frá. Satt best að segja var ég mjög lengi að átta mig á því að þetta væri í alvöru inni í þessu frv. Því að, virðilegi forseti, ég held ég verði að leyfa mér að segja að þetta er svo víðáttuvitlaust ákvæði að þeir sem hafa sett það þarna inn hafa miklu minni skilning á atvinnulífinu og rekstrarumhverfinu en ég veit að hæstv. fjrmh. hefur. Ég hlýt eiginlega að spyrja: Hvað hefur rekið menn til þess að setja þetta þarna inn? Þetta breytir rekstrarumhverfinu í grundvallaratriðum. Við þurfum ekki að taka nema eitt atriði. Það er alls ekki víst að fyrirtæki geti fyrnt keyptar eignir eins hratt eins og skattalögin gera ráð fyrir á hverjum tíma. Þar hafa nú á stundum verið reglur um mjög hraða fyrningu. Þar með er tekinn af fyrirtækjunum sá möguleiki að geyma sér fyrninguna til seinni ára og þau verða nauðug viljug að gera tilraun til þess að koma þessu út í verðlagið í gegnum reksturinn á þeim tíma sem fyrningarlög segja til um á hverjum tíma. Það er biti sem getur orðið mörgu fyritækinu stærri en þau ráða við. Líka er ljóst að þetta getur verið það sem skilur á milli feigs og ófeigs hjá fyrirtækjum sem eru að koma sér á legg, að ég tali nú ekki um þau sem eru að ryðja veginn í nýjum atvinnugreinum, hvort þeim leyfist að nýta sér tap fyrstu rekstrarára til frádráttar aftur þegar lengra er komið og getur skilið á milli hvort þau eru fær um að standa við þær skuldbindingar sem teknar voru í upphafi rekstrarins. Ég hef grun um að það sem gerst hafi sé að hæstv. forsrh. hafi verið skelfdur með einhverjum framreiknuðum tölum af samanlögðu tapi fyrri ára, sem alls ekki er víst að komi til frádráttar nokkurn tíma þó svo að reglum verði ekki breytt. Þetta er atriði sem ég held að við í efh.- og viðskn. hljótum að taka til gagngerrar athugunar. Sömuleiðis þær reglur sem hertar eru um sölu fyrirtækja og heimildir til að flytja þar tap á milli. Þetta eru atriði sem geta skipt afar miklu máli í þeirri baráttu sem er fram undan í atvinnulífinu hjá mörgum fyrirtækjum við að halda sér gangandi. Hins vegar getur vel verið að þau ákvæði, eins og þau eru þarna fram sett, þjóni því markmiði, sem manni á stundum finnst vera markmið ríkisstjórnarinnar, að flýta fyrir gjaldþrotum og flýta fyrir endurskipulagningu atvinnulífsins á þann hátt. Vel getur verið að það séu aðilar í okkar þjóðfélagi sem finnist það vera sér þóknanlegt. En ég held, hæstv. fjmrh., að við þurfum ekkert sérstaklega að hlaða undir þá aðila sem hugsanlega mundu fitna á hraðari gjaldþrotum en eru nú um stundir og þykir þó mörgum nóg að gert. Þá ætla ég að endurtaka spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. fjmrh. í ræðu minni fyrr í kvöld. Hæstv. fjmrh. gat þess í svörum sínum að ég hefði í einhverjum tilfellum farið út fyrir það mál sem var til umræðu, ekki skal ég fortaka að svo kunni að vera. En sú spurning sem ég spurði hann beint að var þó í beinu sambandi við það mál sem hér er til umfjöllunar, þar sem viðkemur starfsgrundvelli atvinnulífsins, uppbyggingu veikburða hlutafjármarkaðar og hvaða áhrif þetta frv. gæti haft þar á. Spurning mín varðaði þá yfirlýsingu hæstv. forsrh. eftir næturfundinn fræga í ráðherrabústaðnum við Tjarnargötu þar sem hann sagði að einn liður í því að efnahagsaðgerðum núv. hæstv. ríkisstjórnar væri sá að strax eftir áramót yrði flutt frv. um það að breyta Búnaðarbankanum í hlutafélag og setja hlutabréf hins nýja hlutabréfabanka á almennan markað. Ég held að ég hafi þetta nokkurn veginn orðrétt eftir hæstv. forsrh. í þessu útvarpsviðtali. Ég þurfti að spyrja hæstv. viðskrh. margsinnis um þetta atriði áður en hann fékkst til að svara. Það virðist ætla að fara eins með hæstv. fjmrh. því að ég spyr: Hvaða efnahagslegum markmiðum á þetta að þjóna í stöðunni eins og hún er núna? Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvaða áhrif mun þessi aðgerð hafa á veikburða hlutabréfamarkað sem á öðrum sviðum þarf á öllu því fjármagni að halda sem er á lausu til kaupa á hlutabréfum í vonandi arðvænlegum fyrirtækjum á næstu missirum? Er ekki um að ræða þær upphæðir að það mundi gleypa stóran hluta af því fjármagni sem til ráðstöfunar er og hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar gagnvart uppbyggingu hlutabréfamarkaðar jafnvel þótt þessu væri dreift á ein tvö ár? Ég vona að ég hafi borið þessa spurningu það skýrt fram að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að svara henni. Örfá orð varðandi sjómannaafsláttinn. Ég hélt satt best að segja að hæstv. fjmrh. hefði lært um útgerð og fiskvinnslu vestur á fjörðum á sínum tíma þegar hann var þar í afleysingum á sumrin, ég held bæði í landi og úti á sjó. Það var e.t.v. fyrir daga frystitogaranna en ég hélt að hæstv. fjmrh. hefði lært þar meira en svo að hann segi að sjómenn um borð í frystitogurum séu að vinna sömu störf, eins og hann sagði orðrétt áðan, og landverkafólk sem er við fiskvinnslu í landi. Ég er ekki sjómaður en ég þykist þó vita það að sjómenn um borð í frystitogurunum gangi í öll almenn störf, þeir séu jafnt á dekki og aftur í skutrennu eins og niður í lest við fiskvinnslu.  Að lokum kom hæstv. fjmrh. nokkuð að því sem ég ræddi um framgang þingstarfa og þingmála og taldi að þetta væri ekkert öðruvísi, ef þeir bæru saman við dagsetningar fyrri ára. Ég tók það skýrt fram, hæstv. fjmrh., að slíkur samanburður á ekki rétt á sér, vegna þess að við ætluðum okkur að vinna á allt annan hátt eftir að búið var að breyta þingsköpum Alþingis og Alþingi komið í eina deild. Við ætluðum okkur að standa þannig að málum að nefndirnar hefðu miklu rýmri tíma og gætu unnið sjálfstæðar vegna þess að deildin er bara orðin ein. Ég vil líka benda á það að menn settu inn nýjar dagsetningar, settu það inn að 3. umr. fjárlaga skyldi fara fram ekki seinna en 15. des. Með tilliti til þessa væntanlega var ákveðið að þing hefði störf 1. okt. í staðinn fyrir 10. okt. áður. Ég vil einnig minna hæstv. fjmrh. á það að samkvæmt þingsköpum þá á efh.- og viðskn. að vera búin að fara yfir tekjuhlið fjárlaganna áður en 3. umr. fer fram. Hæstv. fjmrh. hlýtur að skilja að miðað við þann tíma sem þessi frv. voru lögð fram þá var það öldungis óframkvæmanlegt í vetur. Ég hygg einnig, hæstv. fjmrh., að það muni þurfa að leita nokkuð langt til baka til þess að finna hliðstæðu þess sem nú er, að 3. umr. fjárlaga er boðuð nk. fimmtudag. Við fréttum úr hv. fjárln. að allir endar eru lausir enn, það er ekkert komið frá ríkisstjórninni um forgang hennar fyrir 3. umr. Stórir þættir sem búið er að fresta, eins og sjúkrahúsmálin, eru í upplausn. Þrátt fyrir þessa stöðu er ekki einu sinni boðaður fundur í fjárln. í fyrramálið en samkvæmt þingsköpum þurfa brtt. að vera komnar fram í síðasta lagi á miðvikudaginn, hinn daginn, ef ekki á að þurfa að taka þær allar fyrir með afbrigðum þegar 3. umr. hefst loksins í raun. Ég held hæstv. fjmrh., að ég hafi rökstutt mál mitt nægjanlega og þurfi ekki að halda lengri ræðu þar um, að miðað við þær væntingar sem menn gerðu til nýrra þingskapa, miðað við þær nýju dagsetningar sem menn settu þar inn og miðað við stöðu mála eins og er núna í dag, 16. des., þá sé ekkert mikið þótt mönnum finnist að hér gangi hlutir ekki fram alveg eins og æskilegt hefði verið.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. ræddi hér nokkuð um hið alvarlega ástand ríkisfjármála. Ekki skal ég draga úr því og er mér fullkunnugt um það að hann fer þar áreiðanlega með rétt mál. Hins vegar virðist mér nú svo vera að hæstv. ríkisstjórn hafi þrátt fyrir allt ekki gert sér nægilega vel grein fyrir því við hvaða dæmi hún væri að eiga og það virðist vera að enn þann dag í dag sé að renna upp fyrir mönnum nýtt ljós. Þetta setur óneitanlega nokkurt mark á þingstörfin því það er athyglisvert þegar farið er að vinna að málum í nefndum hversu óviðbúnir hinir ýmsu aðilar hafa verið þeim ráðstöfunum sem gripið hefur verið til. Þannig kom fram í samtölum við sveitarfélögin á fundi efh.- og viðskn. í kvöld að lítið sem ekkert samráð hafði verið haft við þau um þau atriði sem þar er verið að ræða um. Í viðtölum við Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands kom fram að þar er mjög verulegur ágreiningur milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og aðila vinnumarkaðarins hins vegar. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál og má segja að hlutirnir séu í miklu uppnámi þegar fram kemur að ríkisstjórn Íslands á í miklum ágreiningi við aðila vinnumarkaðarins mitt í kjarasamningum og þegar það kemur fram hjá aðilum vinnumarkaðarins að verið sé að setja alla vinnu við gerð kjarasamninga í hættu. Þótt ég skilji viðleitni hæstv. fjmrh. til að ná saman endum í fjárlögunum þarf líka að ná saman þjóðhagsdæminu og skapa einhvern þann ramma um starfskjör í samfélaginu sem einhver friður verður um. Það er með ólíkindum að ekki skyldi hafa tekist betur í samskiptum við sveitarfélögin því þótt ýmsir þingmenn séu sakaðir um reynsluleysi þessa dagana áttum við satt best að segja ekki von á að forusta ríkisstjórnarinnar væri reynslulaus að því er varðaði samskipti við sveitarfélögin. Allt kemur þetta því á óvart og ég held að staða þingmála verði að skoðast í þessu ljósi, hæstv. fjmrh., hvað svo sem líður dagsetningum og samanburði við fyrri ár. Ég held að það sé alveg ljóst að staða þingmála að því er varðar fjárhagsmál ríkisins er almennt fremur slæm. Það er ekki þar með sagt að hafi aldrei verið sambærileg staða í þinginu, en þegar við bætist verulegur ágreiningur við mikilvægustu hagsmunasamtök og aðra opinbera aðila í landinu er augljóst að eitthvað mikið er að, fyrir utan það að illa virðist ganga að gera upp hin ýmsu mál innan stuðningsliðs ríkisstjórnarinnar. Ég ætlaði ekki að gera þetta að aðalumræðuefni heldur koma inn á nokkur þau atriði sem hæstv. fjmrh. kom inn á og varða frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt. Þá vildi ég fyrst koma að skattlagningu atvinnurekstrarins og þeim umræðum sem hafa átt sér stað um tapfrádrátt. Hæstv. fjmrh. fór að rifja upp umræður og skattaleg atriði tiltekinna fyrirtækja sem höfðu komið til umræðu, en hann notaði orðin ,,bókhaldslegt tap``. Það er afar undarlegt með hina mætustu menn að það er alltaf verið að láta í það skína að eitthvað sé til sem heiti ,,bókhaldslegt tap`` og það sé allt annað en raunverulegt tap og stundum er á mönnum að skilja að bókhald sýni eitthvað allt annað en raunverulega mynd. Bókhald er ekkert annað en færsla á staðreyndum í rekstri fyrirtækja og sýnir raunverulega niðurstöðu. Ef arður hefur verið borgaður út þarf að sjálfsögðu að færa hann í reikninga fyrirtækja. Hitt er svo annað mál hvort það er réttlætanlegt að útborgaður arður geti myndað yfirfæranlegt tap og mætti vel taka til athugunar að afnema það. Það er margt sem mælir á móti því. Það er eitt sem þeir aðilar sem við þessi mál eru að glíma þurfa að gera sér grein fyrir, að aðilar í atvinnurekstri munu alltaf gera ráðstafanir í samræmi við gildandi löggjöf. Og jafnvel þótt einhverjir ágætir menn hjá ríkisskattstjóra eða fjármálaráðuneytinu finni það út að ekki megi geyma yfirfæranlegt tap lengur en 5--7 ár vill svo til að það er áreiðanlega hægt að finna einhverjar leiðir til að komast fram hjá því eins og mörgu öðru því að menn hljóta að spyrja: Hvernig í ósköpunum stendur á því að fyrirtæki geta lifað það af að tapa samfleytt í 5--7 ár? Það er væntanlega m.a. vegna þess að eignir í fyrirtækinu eru meira virði en bókfært verð gefur til kynna. Þá er náttúrlega alveg augljóst að í slíkri stöðu hafa fyrirtækin tilhneigingu til að selja viðkomandi eignir og kaupa aðrar í staðinn og nota þá yfirfæranlegt rekstrartap á móti söluhagnaði, þannig að jafnvel þótt menn haldi stundum að verið sé að leysa hin merkilegustu mál er það saga reynslunnar að upp koma ný sjónarmið og nýjar leiðir til þess að starfa í samræmi við gildandi löggjöf og það vill oft verða svo að menn leysa ekki mikið. Hitt er svo annað mál að að sjálfsögðu er mikilvægt að tryggja framkvæmd þannig að farið sé að þeim lögum sem í gildi eru. Og það er svo að skilja á hæstv. fjmrh. að málefni sjómannaafsláttarins hafi farið gjörsamlega úr skorðum og framkvæmdin hafi ekki verið með þeim hætti sem átti að vera. Það er áreiðanlega rétt að lögð hefur verið allt of mikil áhersla á það að vera alla tíð að breyta skattalögum. Það er alltaf verið að hringla með þetta aftur á bak og áfram, arður er skattskyldur þetta árið en ekki hitt árið, afskriftir eru svona þetta árið og aðrar hitt árið. Það er alltaf verið að hringla í þessum skattalögum. Aðalvandinn í þessu öllu saman er einfaldlega framkvæmd skattalaganna og það er m.a. verið að viðurkenna í þessu frv. Ef hugmyndin væri að lagfæra fyrst og fremst eitthvað sem hefði farið úrskeiðis, af hverju í ósköpunum fara menn þá í það mikla verk að skrifa þessa dæmalausu greinargerð um sjómannaafsláttinn upp á fjórar blaðsíður, eða fimm, sem öll gengur út á það að rökstyðja að sjómannaafslátturinn sé tóm vitleysa og það eigi að sjálfsögðu að afnema hann? Ef ætlunin hefði verið að breyta svona lítils háttar í framkvæmdinni, til hvers var þá að skrifa alla þessa greinargerð? Af hverju sögðu menn þá ekki einfaldlega: --- Ja, þetta hefur nú farið dálítið úr skorðum á undanförnum árum og það þarf að laga þetta lítils háttar og það er ekki hægt að gera það með reglugerð og þess vegna þarf að breyta smávegis í lögunum. Mér skilst það á hæstv. fjmrh., að það sé það sem hann átti við. Þetta hafi bara allt verið misskilið. Af hverju í ósköpunum var þá verið að taka saman þessa dæmalausu greinargerð sem allir hafa gert að umtalsefni? Og er ekki eðlilegt að menn vantreysti þessu öllu saman eftir að hafa lesið þessi ósköp? Það stendur hér einhvers staðar sakleysislega að þetta eigi ekki að þýða nema svona 100--180 millj. kr., 180 millj. minnir mig að hæstv. fjmrh. hafi sagt, en sjómannasamtökin telja að þetta geti verið upp á fleiri hundruð milljónir. Það er greinilegt að þarna hefur verið skapað vantraust á milli aðila, eins og á mörgum öðrum sviðum. Hvað um það. Ég vænti þess að við fáum betri skýringar á því í nefnd og getum þá tekið það til athugunar í ljósi þess sem hér hefur verið sagt. Auðvitað verður að taka það eins og það er og ég efast ekkert um að það er þörf á einhverjum lagfæringum í þessu með tilliti til reynslunnar og ástæðulaust að gera lítið úr því. Aðalatriðið er samt það að sjómenn haldi þeim rétti sem þeir hafa haft og telja í góðri trú að þeir búi við, en að sjálfsögðu er það þeim líka mikils virði að komið sé í veg fyrir misnotkun því öll misnotkun ákvæða verður að sjálfsögðu til þess að gera það líklegra að viðkomandi frádráttur fái ekki staðist. Hæstv. fjmrh. heldur áfram að segja okkur að þetta með barnabæturnar sé ekki skattahækkun, það sé ekki ætlunin að hækka skatta á barnafólki. Það sé hins vegar ætlunin að draga úr útgreiðslum til barnafólks. Ég vildi þá spyrja hæstv. fjmrh.: Ef persónuafslátturinn væri lækkaður, væri það ekki skattahækkun? 

Jú.

Er það ekki alveg ljóst?

Alveg ljóst.

Hvort ráðstöfunartekjur þessa fólks verða skertar með því að draga úr barnabótunum eða með því að hækka skattinn er ekki það sem skiptir máli. Aðalatriðið er það að ráðstöfunartekjur þessa fólks verða skertar, en ráðstöfunartekjur tekjuhás fólks, sem ekki á börn, verða ekki skertar. Þetta er kjarni málsins.  það hafa ýmsir fleiri verið hrifnir af skattpíningu en hæstv. núv. fjmrh. Ég man aldrei eftir fjmrh. sem ekki hefur verið hrifinn af því að leggja á skatta, enda á það að sjálfsögðu að vera aðalsmerki fjmrh. á hverjum tíma að reyna að koma þessu ríkissjóðsdæmi saman þó að það sé mikilvægt að gera það sem mest með því að standa gegn hækkun útgjalda, sérstaklega við núverandi aðstæður. Mér finnst því að a.m.k. eigi hæstv. fjmrh. að viðurkenna að ráðstöfunartekjur þessa fólks verði skertar og svo geta menn út af fyrir sig rifist um það hvort á að kalla þetta skattahækkun eða ekki. Ég kalla það skattahækkun. Það er skattahækkun, og það er engin leið að skýra það neitt annað. Svo aðeins að lokum. Það er þetta með að selja Búnaðarbankann á hálfvirði. Það sem ég gagnrýni hæstv. núv. fjmrh. fyrir er að slá þessu fram --- hann sagðist hafa slegið þessu fram á morgunfundi, ef ég man rétt. Hann tók það nú ekki fram að hann hafi varla verið vaknaður, en það mátti svona skilja á honum að þetta hafi verið mjög snemma --- hann var eiginlega, fannst mér, hálfpartinn að biðjast afsökunar á þessu. Það var manndómsbragur á því út af fyrir sig, en auðvitað á fjmrh. ekki að slá svona löguðu fram. Þetta er stórt fyrirtæki. Eigið fé þessa fyrirtækis er mikið. Ætli það sé ekki einir 4 milljarðar og það mundi vera ansi stór biti fyrir landsmenn að kaupa því að ég held að frjáls sparnaður landsmanna á næsta ári sé áætlaður 9 milljarðar eða svo sem er ekki mikið. Er það nú líklegt að menn keyptu hlutabréf í Búnaðarbankanum fyrir eins og helminginn af því ef menn ættu að kaupa þau á raunvirði? Kannski ef menn fengju þau á hálfvirði. Það er náttúrlega líklegra, en hins vegar eru ekkert allir sem hafa efni á því að kaupa hlutabréf í slíkum banka og ég tel að það eigi að fara gætilega í að selja mjög mikið af ríkiseignum við núverandi aðstæður. Hitt er svo annað mál að það eru ýmsar eignir sem má selja, eignir í ýmsum hlutafélögum, og það er ekki bara Búnaðarbankinn. Þar má nefna nokkur iðnfyrirtæki, eins og Járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga. Er einhver ástæða fyrir ríkið að eiga hana, svo að ég nefni dæmi? Það fyrirtæki er hins vegar með mjög miklu tapi um þessar mundir og það er ekki mjög björgulegt að kaupa slík fyrirtæki. Þess vegna er trúlega ekki rétt að ganga hart fram í að selja það, nema reksturinn hafi verið lagaður því að það hefur aldrei verið gott að selja fyrirtæki sem er þannig ástatt um. Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég tel það virðingarvert af hans hálfu að hann skuli leitast við að svara því sem til hans er beint og það hefur hann gert. Að því er varðaði lífeyristryggingakerfið sagði hann að það mundi koma eftir áramót. Ekki hafi gefist tækifæri til að sýna frv. Ég skil þetta þannig að ekkert samkomulag sé um málið í ríkisstjórninni. Þetta var kurteislega orðað, að ekki væri hægt að fá Alþýðuflokkinn í að leysa þetta mál og það kemur mér ekkert á óvart. Ég skil hæstv. fjmrh. alveg í þeim efnum. Hitt er svo annað að þetta er mál sem er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. og hlýtur að vera alveg jafnbrýnt og ýmis önnur mál. Okkur er sagt í nefndum þingsins að hinum ýmsu málum verði að ljúka. Ég nefni þar sérstaklega Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Jafnvel þótt hann eigi ekki að gefa nokkrar tekjur í ríkissjóð fyrr en eftir 1. sept. á næsta ári er sagt: Það verður að klára það næstu daga og ekkert með það, jafnvel þótt þar sé um viðkvæmt atriði að ræða sem lítt eða ekkert samráð hefur verið haft um við hina ýmsu aðila í þjóðfélaginu sem er þó mikilvæg breyting á fiskveiðistefnunni. Það verður að klára eftir nokkra daga. Svo eru aftur önnur göt sem liggur ekkert á með. Ég er hins vegar fylgjandi því að þarna verði teknar upp tekjutengingar þannig að það er aldrei að vita nema hæstv. fjmrh. geti fengið einhvern stuðning annara hér í þinginu ef hann getur ekki átt við kratana í þessu efni.

Herra forseti. Það er alls ekki í mínum huga að lengja þessa umræðu mikið og ég mun, mér liggur við að segja af tillitssemi við guð og menn, ekki halda langa ræðu til viðbótar öllu því sem sagt hefur verið um þetta mál hér við 1. umr. Er ég þá síst að gera lítið úr mikilvægi þess að menn hafa farið hér sæmilega rækilega yfir þetta mál enda fullt tilefni til þó að ákveðin atriði hafi þar auðvitað orðið mönnum, ég segi ekki hugleiknari en önnur, en fyrirferðarmeiri í umræðum. Ég tek undir það sem hv. 1. þm. Austurl. sagði áðan, og reyndar hafa margir fleiri komið inn á það í þessari umræðu sem endranær á undanförnum sólarhringum, um það sem lýtur að aðstæðum í þessari vinnu að fjárlagagerðinni eða fjárlagaafgreiðslunni og tekjuöflunarfrumvörpum. Það eru harla óvenjulegar aðstæður. Það er ekki bara spurningin um það að líta á einfaldar dagsetningar í þeim efnum og fara út í samanburðarfræði af því tagi sem hæstv. fjmrh. gerði. Ég hygg að miklu meira máli skiptir hvers eðlis þau frv. eru og hver samstaða er um þau. Það er væntalega það sem mestu máli skiptir varðandi farsæla afgreiðslu þeirra. Þegar fyrir liggur bullandi ágreiningur á mörgum vígstöðvum í málinu, í fyrsta lagi auðvitað við stjórnarandstöðuna sem hefur boðað andstöðu sína við ýmislegt sem hér er á ferðinni, í öðru lagi við helstu hagsmunaaðila úti í þjóðfélaginu sem eiga að þola þessar breytingar, svo sem sveitarfélögin, aðila vinnumarkaðarins og marga fleiri, og í þriðja lagi innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar, þá liggur það í hlutarins eðli að hér er um harla óvenjulegar aðstæður að ræða. Það verður auðvitað að harma það að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa valið þá leið sem ýmsir aðilar úti í þjóðfélaginu eru núna að kynnast þessa dagana en við hér á Alþingi máttum læra af biturri reynslu strax í haust, að keyra hlutina fram með offorsi, leita ekki samstöðu um málin, heldur velja aðferð nashyrningsins, liggur mér við að segja, að setja bara undir sig höfuðið og stanga það sem fyrir verður. Sú góða skepna, sem nú er í útrýmingarhættu, hefur ekki þroskast meira en svo á jarðvist sinni, þrátt fyrir þróunarkenninguna, en það að hún beitir enn þessari gömlu úreltu aðferð, enda lætur hún mjög undan síga í hörðum heimi. Þannig fer fyrir fleirum en nashyrningnum sem endalaust þráast við með þessa aðferð, að setja undir sig hausinn og keyra á allt sem fyrir verður, laust sem fast. Það er auðvitað það sem hæstv. ríkisstjórn er því miður að gera gagnvart fjölmörgum aðilum samtímis. Mönnum kann að finnast það léttvægt þó að hún með sinn trausta meiri hluta hér á þinginu gerði sér leik að því, liggur mér við að segja, í byrjun þings að labba hér yfir stjórnarandstöðuna, en ýmsum okkar þótti það ekki á gott vita og nú held ég að þeim fjölgi mjög hratt úti í þjóðfélaginu sem eru að upplifa með svipuðum hætti kynni sín af þessari ríkisstjórn. Það var satt best að segja merkileg lífsreynsla að taka á móti öllum þeim fjölmörgu gestum sem efh.- og viðskn. þingsins fékk á sinn fund í dag, á fundi bæði í morgun og undir kvöldið, og nánast hver einasti aðili sem fyrir nefndina kom bar sig illa, svo ekki sé fastar að orði kveðið, undan samskiptunum við hæstv. ríkisstjórn. Það gerðu svo sannarlega aðilar vinnumarkaðarins sem höfðu hin hörðustu orð uppi um vinnubrögðin, t.d. gagnvart ábyrgð ríkisins á launum við gjaldþrot. Það gerðu forsvarsmenn sveitarfélaganna og hefur heldur versnað tónninn í þeim ef eitthvað er vegna samskiptanna síðustu sólarhringa og það gerðu fjölmargir fleiri aðilar. Þetta eru að mínu mati ekki nein léttvæg atriði þegar verið er að ræða um viðkvæm mál og erfið eins og uppi eru í þjóðfélaginu um þessar mundir, ekki bara gagnvart afgreiðslu fjárlaga og einhverjum tekjuöflunarfrumvörpum, heldur meina ég líka almennt þá stöðu í efnahags- og atvinnumálum sem þjóðin stendur frammi fyrir. Því miður er ekki hægt annað en að harma það að hæstv. ríkisstjórn skuli eftir atvikum, hvort sem menn vilja kalla það klaufaskap eða þjösnaskap, hafa komið hverju málinu á fætur öðru í hnút og í miklar deilur. Ég leyfi mér að fullyrða að margt af því sé ástæðulaust. Hægt hefði verið að vinna með allt öðrum hætti að mörgum þessara hluta og a.m.k. er það ævinlega til bóta að sýna þá lágmarksmannasiði í svona samskiptum að menn tali saman. Það er t.d. með ólíkindum að jafnlítil breyting og innheimta tryggingagjaldsins, sem menn ættu út af fyrir sig flestir að geta verið sammála um að ætti að vera til hagræðis, skuli þurfa að lenda í þessum hremmingum hjá hæstv. ríkisstjórn. Vegna hvers? Vegna þess að ekki eru sýndir þeir lágmarksmannasiðir í samskiptum, meira að segja samningsbundinna aðila eins og þar eiga hlut að máli, að tala saman. Ég er alveg viss um að sveitarfélögin hefðu verið tilbúin til að reyna að greiða fyrir slíkri breytingu sem þar er á ferðinni ef þeim hefði verið sýnd sú lágmarksvirðing að byrja á því að tala við þau --- sem eru samningsbundin ríkinu um þessa innheimtu á staðgreiðslugjöldunum. En það var ekki gert, því miður. Virðulegur forseti. Ég lofaði að lengja ekki mjög ræður. Ég minni á það, sem ég hef reyndar ákveðið að falla frá, að ég óskaði eftir því að hæstv. forsrh. kæmi til umræðunnar í tvígang. Mér var sagt að það væri með miklum eftirgangi sem hæstv. forsrh. gæti komið, ef það væri bráðnauðsynlegt. Ég var spurður hvort ég teldi það alveg bráðnauðsynlegt og þegar ég hugsaði það mál betur var ég reyndar ekki viss um að svo væri vegna þess að ég hafði fyrir fram það miklar efasemdir um að við fengjum einhver svör sem eitthvað væri á að græða um stöðu efnahagsmálanna hjá hæstv. ríkisstjórn. En ég lýsi eftir því að t.d. á fundum á morgun reyni hæstv. ríkisstjórn, ef hún hefur einhverja döngun í sér og einhverjar hugmyndir um það að taka sig á, að manna sig upp í það að geta gefið einhverjar upplýsingar um stöðu mála og hvernig menn hugsa sér vinnubrögð og störf á næstu sólarhringum. Það er auðvitað með miklum endemum eins og það hefur borið að okkur í þinginu núna sitt hvorum megin við helgina að við eru að fá upplýsingar, sína úr hverri áttinni, sumt úr fjölmiðlum, annað inni á nefndarfundum, það þriðja kemur fram fyrir tilviljun í ræðum, og það virðist engin samræmd stjórn vera þar á nokkrum hlut. Það eru felldir niður fundir, allt í einu, af því að þá stendur á einhverju, ný illindi hafa brotist út út af einhverjum málum. Auðvitað getur það ekki gangið þannig til. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að hafa setið undir allri þessari umræðu. Ég geri svo sem enga kröfu til að hann taki hér til máls ef hann finnur sig ekki knúinn til þess, en mér þykir gott að hæstv. sjútvrh. hefur verið hér og hlýtt á allar þær umræður sem farið hafa fram, ekki síst um málefni sjómanna í sambandi við efni þessa frv., og ég vona að hæstv. ríkisstjórn sé enn til viðtals um það mál, að reyna að bjarga sér í land út úr ófærunum gagnvart sjómannafrádrættinum. Ég segi það í fulli einurð og fullri alvöru að það er alveg stórvitlaus ákvörðun hjá hæstv. ríkisstjórn að stofna til átaka við sjómannastéttina í landinu út af þessu skitiríi sem þar er á ferðinni. Ef taka á mark á því að það eigi að breyta eða með einhverjum hætti taka alveg af skarið um það að það verði ekki farið dýpra ofan í vasa sjómanna en sem nemur 180--200 millj. kr. Hæstv. fjmrh. hafði þó einurð í sér til að viðurkenna að það ætti eftir að lenda því máli, með þeim orðum sem hann viðhafði: Það er verið að vinna í því að finna útfærslu sem tryggir að ekki verði tekið meira af sjómönnum en um 180--200 millj. kr. Ég met það svo að hæstv. fjmrh. sé þá að láta vinna í því og sú vinna skili sér, ef ekki vill betur inn í efh.- og viðskn. Að sjálfsögðu munum við taka við því ef þau ákvæði sem hér eru á ferðinni og augljóslega eru í verulegri óvissu hvað varðar mat á kostnaðinum eða stærðargráðunni gagnvart kjaraskerðingu sjómanna verða betrumbætt þannig að í því verði eitthvert hald og óvissan hlaupi ekki hér á 320 millj. kr. eða hvað það nú er sem ber á milli útreikninga Sjómannasambandsins annars vegar og fjmrn. hins vegar. Þó að við gefum okkur að þetta liggi einhvers staðar mitt á milli eru það ansi rífleg skekkjumörk þegar verið er að ákvarða viðkvæm kjaraatriði, sem eru um 100%. Reyndar verð ég að segja að hæstv. fjmrh. bætti svo sem ekkert fyrir sér né athugasemdunum með frv. þegar hann fór út á þann þunna ís að ræða um sambærileg störf manna sem ynnu í frystitogurum úti á sjó og fólks í frystihúsum í landi. Þau eru það auðvitað ekki, hæstv. fjmrh., því munurinn er sá að annar hópurinn er úti á sjó í löngum túrum, upp í 22 til 25 daga útilegum, og satt best að segja býr verulegur hluti af þeim mannskap ekki við þær aðstæður að hægt sé undir nokkrum kringumstæðum að segja að það séu sambærileg störf. Hefur t.d. hæstv. fjmrh. kynnt sér hvað eru margir í klefum á litlu frystiskipunum sem halda úti upp í 20 daga, 300--400 tonna dallar, með 20 manns í áhöfn, þrír, fjórir í klefa, og það er unnið þarna lágmark 12 tíma á sólarhring og meira stundum í þeim skipum sem eru með naumt mannaða áhöfn gagnvart vinnslunni sem fram fer um borð. Auðvitað taka þessir sjómenn þátt í fleiri störfum en vinnslustörfunum einum. Að því leyti sinna þeir áhættusömum störfum á dekki o.s.frv. til viðbótar fiskvinnslunni. Þetta er því ekki sambærilegt, hæstv. fjmrh., og ég held að málið batni ekkert með því að fara út í samanburðarfræði eða æfingar af því tagi sem athugasemdir frv., hin makalausa ritgerð um sjómannafrádráttinn sem mörgum hefur orðið tíðrætt um, fara út í. Ýmsir aðrir hafa síðan farið myndarlega yfir þau mál, þar á meðal hv. 16. þm. Reykv. sem hélt hér skínandi góða ræðu um þetta efni sem fyllti verulega út í umræður um málefni sjómanna og sjómannafrádráttinn og þau störf sem þar liggja að baki og þann kostnað sem hann réttilega gerði grein fyrir að væri fyrir hendi. Þar kom fram að ekki er boðlegt að fjalla um þetta sem einhvern hreinan tekjuauka sjómanna. Það er auðvitað ekki boðlegt. Það er höfundi þessarar grg. bókstaflega sagt til skammar, og hef ég þó ekki mikið álit á þeim manni sem rithöfundi eða skattasérfræðingi út af fyrir sig sem þetta samdi, að stilla hlutunum upp eins og þarna er gert.  Það er svolítill skaði líka að því að t.d. hv. 1. þm. Vestf. og fleiri menn sem vel þekkja til sjómennskustarfa skuli ekki hafa komið og tekið þátt í 1. umr. málsins. Ég hafði satt best að segja vonast til þess, úr því að sá maður er kominn inn á Alþingi sem þar á í hlut og númerast nú sem hv. 1. þm. Vestf. Að mínu mati hefði alla vega verið þarfara að hann hefði rætt málin en hv. 3. þm. Suðurl. sem satt best að segja bætti ekki orðstír sinn í mínum augum í þeirri ræðu sem hann flutti og var dapurlegt að hlusta á hann koma hér upp beint á eftir hv. 16. þm. Reykv. og formanni Sjómannasambands Reykjavíkur sem flutti ágæta ræðu og ætlar þó að standa með þeirri sannfæringu sinni að greiða ekki atkvæði með þessum auknu álögum á sjómenn. Staðreyndin er auðvitað sú að hæstv. fjmrh. verður að gera betur í þessu máli en hann hefur gert gagnvart sjómannafrádrættinum vegna þess hvernig grg. frv. er úr garði gerð. Hún boðar ekkert annað en það að leggja eigi sjómannafrádráttinn af með öllu. Á þremur blaðsíðum er þessum réttindum sjómanna úthúðað í frv. og það dugar auðvitað ekki að síðan komi veikluleg ummæli af því tagi að þetta séu lagfæringar sem eigi að fara í í þessari lotu af því að frv. boðar í raun og veru að þessi frádráttur sé óalandi og óferjandi og það beri að stefna að því að afnema hann. Hæstv. ríkisstjórn verður að gera hreint fyrir sínum dyrum í þeim efnum. Er þetta upphafið að því að leggja sjómannafrádráttinn niður með öllu, eins og maður hlýtur að ætla þegar maður les grg. frv., eða eiga einhverjar sakleysislegar lagfæringar að fara fram sem eingöngu eru til að festa þessi réttindi í sessi? Það er talsverður munur á þessum tveimur sjónarmiðum. Var hæstv. fjmrh. að segja að hann væri með orðum sínum nánast að ómerkja grg. frv., það bæri ekki að taka of mikið mark á þessum rökstuðningi sem þar er á mörgum blaðsíðum um að henda þessum frádrætti, heldur væri afstaða ríkisstjórnarinnar sú að þarna ættu eingöngu að fara fram tiltölulega léttvægar lagfæringar miðað við það að þessi réttur sjómanna yrði um aldur og ævi? Það þyrfti að koma miklu skýrar fram en hingað til. Herra forseti. Ég ætla þá að ljúka máli mínu. Það hefur margt skemmtilegt blandast inn í þessa umræðu, sumt skylt eða tengt viðfangsefninu, annað kannski minna. Eðlilega hafa menn rætt um hluti eins og barnabæturnar og barnafrádráttinn og jafnvel farið að velta því fyrir sér hvort í þessu fælist einhver sérstök tyftun gagnvart þeim sem hygðu á barneignir á næstunni. Það hefur hæstv. ríkisstjórn borið af sér. Ég lét mér reyndar detta í hug, þegar þetta frv. birtist nokkrum dögum eftir að sló í harða brýnu með hv. þm. Inga Birni Albertssyni, 5. þm. Reykv., og ríkisstjórninni, að þetta væri af sérstakri meinbægni við þann hv. þm. sem mun eiga, að öðrum þingmönnum ólöstuðum, einna flest börn.

Hann er láglaunamaður.

Hann er kannski svo mikill láglaunamaður, eins og hæstv. fjmrh. upplýsir, að þessi breyting bitni ekki mjög þungt á honum, en alla vega hefur hann fyrir myndarlegum barnahópi að sjá og fljótt á litið gæti maður ímyndað sér að það væri a.m.k. ekki af neinum velvilja í hans garð sem þessar breytingar væru fram settar. Eins duttu mér í hug önnur tengsl þegar ákveðnir hv. þingmenn og hæstv. fjmrh. voru að ræða um hlutabréfamarkaðinn og sölu Búnaðarbankans á hálfvirði, að þar stemmdi nokkuð saman þegar hæstv. fjmrh. missti þarna út úr sér í morgunrutlinu þessa vitleysu um að selja Búnaðarbankann á hálfvirði að um svipað leyti datt endanlega botninn úr hlutabréfamarkaðinum íslenska, gjörsamlega hætti að seljast nokkurt einasta bréf. Þar er auðvitað nærtæk skýring á, menn stungu krónunum strax undir koddann og ætla að bíða eftir nýársútsölu hæstv. fjmrh. á Búnaðarbankanum og þeir sem áttu eitthvað laust sáu auðvitað strax að þarna yrðu betri kjör í boði á næstunni. Það þýðir því lítið fyrir þá Flugleiðamenn eða aðra að ætla sér að selja bréf eitthvað á næstunni. En, hæstv. forseti, af því er komið rúmlega miðnætti ætla ég að fara hérna með eina vísu eftir Björn Halldórsson, sálmaskáld í Laufási, sem ég hef leyft mér að vitna svolítið í. Það er dapurleg vísa og á kannski ágætlega við þann tíma sem nú er uppi og það getur vel farið svo að ég lesi meira úr þessu kvæði síðar í þessari viku á hinu háa Alþingi. En vísan sem ég byrja á er svona: Dags lít ég deyjandi roða drekkja sér norður í sæ, grátandi skýin það skoða, skuggaleg upp yfir bæ.

Virðulegi forseti. Nú er klukkan eitt eftir miðnætti og það er rétt að spyrja hæstv. forseta: Er forsrh. í húsinu?

Já.

Þá óska ég eftir að forsrh. komi hér í salinn. Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur staðið lengi dags og nú er klukkan eitt eftir miðnætti. Hér hefur nokkuð oft í umræðunni verið óskað eftir því að hæstv. forsrh. gerði þinginu nokkra grein fyrir hvernig ríkisstjórnin hyggst taka á þeim málum sem hún er að reyna að fá afgreidd í þinginu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti því að vísu yfir áðan að hann væri búinn að reyna svo ítrekað að knýja á um að hæstv. forsrh. veitti slík svör að hann væri í reynd búinn að gefast upp við þá tilraun og það er ósköp skiljanlegt vegna þess að það er mjög erfitt fyrir menn sem vinna hér daglangt og stundum næturlangt í umræðum og í efnahagsnefnd þingsins að taka það starf alvarlega og sinna því vel þegar svona ruglandi, eins og raun ber vitni, er á ríkisstjórninni í málatilbúnaði. Það er rétt að hæstv. forsrh. hugleiði það að ríkisstjórnin eyddi hér í síðustu viku hátt í tveimur dögum af tíma þingsins í að láta ræða hugmyndir um breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga hvað snertir málefni fatlaðra, breytingar á Jöfnunarsjóði, og breytingar á landsútsvari. Við mörg hér á þingi tókum virkan þátt í þeirri umræðu, lögðum töluverða vinnu í það að reyna að kynna okkur þessar hugmyndir. Nokkrum dögum eftir að við höfum lagt þessa vinnu fram og tekið daga og jafnvel nætur í að ræða þessi mál þá kemur allt í einu tilkynning um að ríkisstjórnin sé hætt við þetta allt saman. Mikið hefði nú mátt spara af orku hér í þinginu og tíma og greiða jafnframt fyrir málum ef þetta hefði legið fyrir. Þegar við komum til þings síðdegis í dag fréttum við það, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, að nú sé ríkisstjórnin komin með alveg nýja hugmynd. Hún sé sú að láta sveitarfélögin taka þátt í kostnaðinum við löggæslu og leggja á sérstakan nefskatt. Mér skildist þegar ég var fjmrh. að það væri algjört tabú hjá Alþfl. og Sjálfstfl. að leggja á nefskatt. Það voru a.m.k. fluttar yfir mér miklar messur hér í salnum af hálfu forustumanna Sjálfstfl. um það hvers konar ósvinna það væri að leggja á nefskatt af þessu tagi. En þá berast okkur þær fréttir úr efnahagsnefnd þingsins síðdegis að nú sé komin tillaga frá ríkisstjórninni um að leggja á breytilegan nefskatt eftir stærð sveitarfélaga. Menn reyna að taka þetta alvarlega og í kvöldmatartímanum er haldinn fundur í efnahagsnefnd og eins og hér hefur komið fram kom framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga á þann fund og lýsti því yfir að þessi skattlagning sé lögbrot gagnvart sveitarfélögunum. Það var hin formlega yfirlýsing framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga og að þessari hugmynd verði mætt af fullri hörku af sveitarfélögunum. Er ætlunin að halda fast við þessa hugmynd eða eigum við líka að verja tíma okkar hér næstu sólarhringa við að ræða hugmynd sem fallið hefur verið frá? Í dag hefur miklum tíma verið varið í að ræða sjómannafrádráttinn. Er það virkilega ætlun ríkisstjórnarinnar að halda fast við þessa tillögu? Það væri mjög nauðsynlegt að fá það fram hið fyrsta svo menn viti hvað er hér í vændum. Hér á dagskrá þessa fundar, og sjálfsagt ætlun virðulegs forseta að taka til umræðu, eru síðan tvö önnur mál sem verulegur ágreiningur er um innan ríkisstjórnarliðsins. Annars vegar er frv. um skattlagningu innlánsstofnana sem okkur er ætlað að fara að ræða þegar klukkan fer að ganga tvö að nóttu. Ég hef heyrt það á skotspónum líka að innan ríkisstjórnarinnar sé orðin það mikil andstaða við þetta frv. að menn ætli að fara að breyta því. Það eigi t.d. að taka Lánasjóð sveitarfélaga út úr því. Það eigi að taka sjóði sem snerta landbúnaðinn út úr því. Er þetta rétt eða er ætlunin að við, sem erum á mælendaskrá um þetta frv., höldum áfram ræðum okkar á allt öðrum forsendum en ríkisstjórnin er núna að tala um málið? Eða á kannski yfir höfuð að láta þetta frv. bara liggja, eins og Sjálfstfl. vildi hér á þinginu 1988 og fékk því framgengt? Mér skilst svo að það sé ósk hæstv. fjmrh. að fá að mæla fyrir frv. um jöfnunargjaldið einhvern tíma á milli klukkan 3 og 4 í nótt, a.m.k. vilji hann ekki að þessum fundi sé slitið nema hann fái að flytja framsöguræðu sína fyrir jöfnunargjaldinu. Ég skil kannski vel að hann vilji flytja þá framsöguræðu um hánótt, því að núv. aðalfulltrúi Sjálfstfl. í efnahagsnefnd hefur lýst því yfir að þetta frv. sé lögbrot. Er það virkilega þannig að hæstv. ríkisstjórn ætli að láta strekkja í það hér í þinginu að láta lögfesta þetta jöfnunargjald þó að einn af aðalfulltrúum Sjálfstfl. í efnahagsnefndinni sé búinn að skrifa þinginu og lýsa því yfir að þetta frv. sé lögbrot? Er það, virðulegi forsrh., verklagið sem á að hafa hér, að ræða að nóttu til frv. sem við höfum fengið skriflegar yfirlýsingar frá trúnaðarmönnum Sjálfstfl. í efnahagsnefnd að sé lögbrot? Ég set fram þessar spurningar vegna þess að í sjálfu sér er það ekkert áhugamál okkar í stjórnarandstöðunni að ræða lon og don málefni sem ríkisstjórnin ætlar svo að hætta við. Við gerðum það í síðustu viku. Þá ræddum við lon og don málefni sem ríkisstjórnin er nú hætt við. Það er þess vegna mjög nauðsynlegt að hæstv. forsrh. fari mjög fljótlega að gera okkur grein fyrir hvað það er sem ríkisstjórnin ætlar að gera. Okkur hafa líka borist fréttir af því að í fjárln. hafi það komið í ljós í dag og í kvöld að hugmyndir um sameiningu sjúkrahúsa og aðrar aðgerðir, sem okkur var tilkynnt um í síðustu viku að væri stefna ríkisstjórnarinnar, séu í fullkomnu uppnámi. Þannig eru þau meginmál, sem vísað var til 3. umr. í heilbrigðismálunum, í uppnámi. Nú, okkur berast síðan í kvöldfréttum tilkynningar frá Háskólanum um það að þeir muni ekki taka við nemendum á næsta skólaári vegna þess að fjárveitingar séu ekki nægar. Hér var varpað fram í kvöld, hæstv. forsrh., af hálfu Kristínar Ástgeirsdóttur, og síðan tóku nokkrir þingmenn undir það sjónarmið m.a. hv. þm. Jóhannes Geir og Guðrún Helgadóttir en ég held að hæstv. forsrh. hafi ekki þá verið í salnum, að það væri mjög gagnlegt að fá á þessum sólarhring eða á morgun einhverja niðurstöðu í því hvað ríkisstjórnin ætlar sér og við séum ekki að þreyta þingið, starfsfólkið og þingmennina, á því að ræða hér fram eftir nóttu frv. sem ríkisstjórnin ætlar svo kannski ekki að knýja á um. Ég tel nauðsynlegt að fá svör við þessu hjá hæstv. forsrh. áður en þessari umræðu lýkur þannig að við vitum að einhverju leyti hug hans í þessum efnum m.a. vegna þess að forseti mun síðan ætla sér að taka á dagskrá tvö frv. um skattlagningu innlánsstofnana og jöfnunargjald sem bullandi ágreiningur er um innan stjórnarflokkanna sjálfra. Það væri mjög virðingarvert og mundi greiða hér fyrir framgangi mála og allri vinnu ef hæstv. forsrh. gæti að einhverju leyti upplýst hver viðhorf ríkisstjórnarinnar eru gagnvart þeim atriðum sem hér hefur verið velt upp.

Herra forseti. Aðeins vegna ummæla og athugasemdar hv. 8. þm. Reykn. varðandi málatilbúnað af hálfu ríkisstjórnarinnar þá var því nú svarað hygg ég í fyrirspurn frá hv. 1. þm. Austurl., sem nú gekk í salinn, hér fyrir nokkru hvenær ríkisstjórnin fyrir sitt leyti mundi verða tilbúin með undirbúning fyrir 3. umr. fjárlaga. Það mun standa sem þá var sagt og hefur engin breyting orðið á því. En í sjálfu sér gefur það ekkert tilefni til sérstakra spurninga hér og nú. Varðandi önnur þau atriði sem þingmaðurinn nefndi til að mynda þau að ríkisstjórnin hefði varið allt að tveimur dögum, eins og ég hygg að hann orðaði það, til að ræða atriði eins og verkaskipti ríkis og sveitarfélaga, tillögur um að hlutur sveitarfélaga í þessum aðgerðum kæmi annars vegar með vaxandi hlutdeild þeirra í þjónustu verkefna vegna fatlaðra og hins vegar með því að fellt yrði niður landsútsvar af Áfengisverslun ríkisins. Til að ræða þetta hefðu menn varið allt að tveimur dögum, eins og þingmaðurinn orðaði það, en auðvitað fór því fjarri að þessi einstöku atriði hefðu tekið svo langan tíma. En ég minni á að það sem var sérstaklega rætt í því sambandi var ekki síst að nauðsynlegt væri að hafa samráð og viðræður við forráðamenn Sambands sveitarfélaga um þessi atriði því það hefði komið mjög hávær gagnrýni frá þeim aðilum á þessar hugmyndir. Ríkisstjórnin var í fyrsta lagi ákveðin í því að halda þessum hlut hjá sveitarfélögunum sem ákveðinn hafði verið og hún var í öðru lagi tilbúin til að ræða það við sveitarfélögin og forráðamenn þeirra hvort þessu mætti ná fram með hagfelldari og einfaldari hætti fyrir þau. Og ég vil fullyrða að þrátt fyrir að sveitarfélögin hafi vissulega haldið áfram að finna harkalega að því að svo stór upphæð væri tekin af þeirra fjárráðum til að vera hlutdeild í aðgerðum gagnvart þeim vanda sem við er að glíma þá fellur þeim þessi aðferðin mun betur heldur en sú hin fyrri sem ákveðin hafði verið. Í fyrri aðferðinni, eins og menn muna, var jafnframt gert ráð fyrir að 0,1% álag á útsvarsgrundvöll sveitarfélaga yrði lagt á og það fært sérstaklega inn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga þannig að þessi breyting varðandi afléttingu landsútvars af Áfengisverslun ríkisins mundi ekki bitna á Jöfnunarsjóðnum. Sveitarfélögin töldu það mjög alvarlegt og alvarlegasta þáttinn í þessu inngripi ef ríkisstjórnin og þá löggjafinn færi fram með þeim hætti að skipta sér af tekjustofnum sveitarfélaganna. Þeim fannst það illskárri kostur að annarri aðferð yrði beitt og menn fundu þá niðurstöðu. Það kemur að vísu á óvart að jafn vel vakandi maður og hv. 8. þm. Reykn. skyldi ekki hafa heyrt af þessari breytingu fyrr en nú í dag því að það kom fram þegar eftir viðræður okkar við forráðamenn sveitarfélaga strax að loknum fundi með þeim snemma morguns fyrir helgi að þessi hugmynd væri í gangi og því kemur á óvart að jafn vel upplýstur og vakandi þingmaður eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn. skyldi ekki hafa heyrt þetta fyrr en í dag. Ég á hreinlega bágt með að trúa því þó ég efist ekki um að þingmaðurinn segi satt eins og hann jafnan gerir eins og kunnugt er. Í þessum efnum voru menn því að taka mið af sjálfsögðum óskum og áskorunum um að við þessa aðila yrði rætt og ég tel að þrátt fyrir að hv. 8. þm. Reykn. hafi sagt að talsmaður Sambands sveitarfélaga hafi komið fram formlegum mótmælum, eins og það var held ég orðað af honum, formlegri yfirlýsingu um að þessi aðferð væri lögbrot, þá hygg ég að hann sé naumast með því orðalagi, sé það rétt eftir haft, að tala fyrir hönd Sambands ísl. sveitarfélaga. Sveitarfélögin draga ekki í efa að Alþingi geti með lögum sett niður ákvörðun um þessa hlutdeild. Það verður ekki lögbrot í neinum skilningi nema sú ákvörðun brjóti í bága við stjórnarskrá. Sú ákvörðun þarf að brjóta í bága við stjórnarskrá til þess að lagasetning af Alþingis hálfu geti talist lögbrot og ég tel fráleitt að talsmenn sveitarfélaga, þó þeir séu vissulega ósáttir við þessa skerðingu á þeim fjármunum sem þeir hafa til ráðstöfunar, fullyrði að slíkt sé lögbrot. Varðandi aðra þætti, sem ræddir hafa verið og þingmaðurinn gerði sérstaklega að álitaefni og athugasemdarefni, þá spurðist hann fyrir um hvort það væri enn markmið ríkisstjórarinnar að halda sig við að 180--200 millj. kr. fengjust með því að draga úr sjómannaafslætti. Það kom það glöggt fram áðan í svari hæstv. fjmrh. að engin breyting verður á því en hins vegar hefur það komið fram að menn eru að ræða með hvaða hætti það megi gerast vegna þess að fram hefur komið það viðhorf frá talsmönnum sjómannasamtakanna að sú formúla sem átti að verða til grundvallar þessari skerðingu á sjómannaafslætti mundi leiða til miklu hærri tekna fyrir ríkið eða minnkandi útgjalda í stærri stíl fyrir ríkið en kynnt hafði verið og að þetta kæmi því óréttlátt niður. Ég held að það sé vaxandi skilningur á því, bæði meðal sjómanna og meðal þjóðarinnar, að það er ekki í þágu sjómanna að þessi afsláttur sé útfærður þannig í framkvæmdinni að hann kalli á og veki tortryggni. Ég held að sjómenn vilji heiðarlega meðferð í þessum málum eins og öðrum og geri ekki kröfu til þess að hafi framkvæmdin farið úr böndum að þessu leyti til þá megi það ekki lagfærast. Menn eru að leita leiða til að gera það með þeim hætti að sem ásættanlegast geti verið fyrir þessi samtök og fyrir okkur öll. En sú hugmynd er óbreytt, fyrst þingmaðurinn spurði, að þessi fjárhæð, þessi tala, standi eins og frv. gerir ráð fyrir. Þá fann þingmaðurinn að því að menn hugsuðu sér að mæla fyrir frv. um það að jöfnunargjald stæði áfram í hálft ár þar sem hagsmunaaðilar hefðu skrifað bréf út af því máli og reyndar vakti hann sérstaka athygli á því að bréfritarinn og viðtakandinn væri einn og sami maðurinn sem er ákveðið hagræði í, ekki er hægt að neita því. Fráleitt er að álykta sem svo að það leiði til þess að fyrir málinu verði ekki mælt og það er ekkert sem bendir til annars en að það sé góður meiri hluti fyrir því máli án atbeina og stuðnings hv. 8. þm. Reykn., sem ég býst við að muni vera fylgjandi málinu. Hann hafði a.m.k. sótt það fast áður að beita mætti aðferð af þessu tagi. Ég hygg þannig að þessi mál séu öll í mjög föstu formi og ég býst líka við að þessi málatilbúnaður af hálfu stjórnarandstöðunnar sé líka í allföstum skorðum, það er svo sem ekki mikill munur á því hver stjórnarandstaðan er eftir því sem ég best fæ skilið. Ég hjó reyndar eftir einni setningu hjá ræðumanni sem ég ætla að nefna vegna þess að einn starfsmaður hér hafði sagt fyrir nokkrum dögum: Mér finnst þingmenn verða hvað væmnastir þegar þeir fara að tala um það að ekki megi hafa næturfundi til þess að þreyta nú ekki starfsfólk. Taktu eftir því að þetta verður einhvern tíma sagt og þá gerast þeir væmnastir, þingmenn í þessu húsi --- sagði þessi starfsmaður. Ég hafði ekki heyrt það fyrr en nú en ég heyrði þetta einmitt núna rétt í þessu.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. tekst oftast annaðhvort að byrja eða enda ræður sínar á einhverjum óskyldum gullkornum sem gæfu fullt tilefni til orðaskipta við hann en satt best að segja nenni ég ekki slíku lengur. Því sem ég ætla að mótmæla er endursögn eða túlkun hæstv. forsrh. á samráði við sveitarfélögin. Það kom mér afar spánskt fyrir sjónir hvernig hæstv. forsrh. skýrði frá því, nýkominn af fundi í efh.- og viðskn. þar sem framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga lýsti því yfir að afstaða Sambands ísl. sveitarfélaga væri alveg óbreytt sú sem birtist í yfirlýsingu þeirra frá sambandsstjórnarfundi frá því fyrir nokkru dögum. Andstaða þeirra væri algjörlega óbreytt við þessar álögur sem ríkisstjórnin ætlaði einhliða að færa yfir á sveitarfélögin. Þar kom ekki fram að þessi aðferð væri geðþekkari en aðrar aðferðir í þeim efnum. Fyrir liggur sá skilningur hæstv. dómsmrh. að þátttaka í löggæslu, eins og hún er nú áformuð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, sé skattur á sveitarfélögin. Með leyfi forseta, segir í Morgunblaðinu í gær í viðtali við hæstv. dómsmrh.: ,,Þorsteinn Pálsson dómsmálaráðherra segir að þátttaka sveitarfélaga í kostnaði við löggæslu til að létta á ríkissjóði sé skattur. ,,Löggæslumál heyra undir dómsmálaráðuneytið en ekki sveitarfélög,`` segir Þorsteinn í samtali við Morgunblaðið. ,,Ég lít á þetta ekki sem tilfærslu á verkefnum heldur sem skatt á sveitarfélögin, sem ber þá yfirskrift að eigi að fara til löggæslumála. Ég er alveg tilbúinn að ræða breytta verkaskiptingu á þessu sviði en það er miklu flóknara mál en svo að það verði afgreitt í einni svipan,```` sagði hæstv. dómsmrh. í gær. Er þá nema von að við hv. þm. spyrjum hvað er á bak við þessi áform hjá hæstv. ríkisstjórn þegar fagráðherra þessara mála lætur slíka yfirlýsingu frá sér fara. Ég get þess vegna með engu móti tekið undir þá lýsingu hæstv. forsrh. hér áðan að þetta sé allt í fínu lagi, allt í mjög föstum skorðum á þinginu núna, sagði hæstv. forsrh. Oft hef ég orðið hissa en sjaldan eins og á þessum tilteknu lýsingarorðum.

Virðulegi forseti. Vandamálið er að ég var ekki viðstaddur þann fund sem hv. 4. þm. Norðurl. e. var á og hann var ekki viðstaddur þann fund sem ég átti, ásamt tveimur öðrum ráðherrum, með formanni, varaformanni og framkvæmdastjóra Sambands sveitarfélaga þannig að við höfum hvor sínar heimildirnar. Þessir þrír voru á fundi með okkur og það er enginn vafi á því að þessir aðilar munu staðfesta að þar kom fram, þrátt fyrir að upphæðinni væri auðvitað mótmælt, að þessi aðferð sem notuð er núna er miklu geðfelldari en sú fyrri. Varðandi löggæsluna þá er auðvitað hárrétt hjá hæstv. dómsmrh. að löggæslan heyrir undir dómsmrh. En ég vek athygli á því að hér er um málaflokk að ræða sem hefur verið mjög tengdur sveitarfélögunum. Allt fram til 1972 heyrði þessi málaflokkur undir sveitarfélögin, þ.e. þau greiddu rekstrarkostnaðinn. Að vísu var það svo að þrátt fyrir að sveitarfélög greiddu því sem næst allan rekstrarkostnað, eins og til að mynda hér af lögreglunni í Reykjavík, þá laut lögreglustjórinn ekki stjórn sveitarfélagsins heldur dómsmrh. Ég hef talið og lýst því yfir áður og mig minnir reyndar að hv. 8. þm. Reykn., þáv. fjmrh., hafi ekki talið það fráleitt að til greina kæmi í framtíðinni að þessari verkaskiptingu væri breytt á ný og það yrði horfið að því að sveitarfélögin kæmu inn í þennan rekstur á nýjan leik. Ef það yrði gert með fullum þunga yrðu tekjur auðvitað að koma á móti. En það er þess vegna ekki fráleitt að nota einmitt þennan málaflokk þegar með þessum hætti þarf að láta sveitarfélögin axla tilteknar byrðar af þeim vandamálum sem við er að glíma.

Hæstv. forseti. Það getur vel verið, ef sveitarfélögin standa frammi fyrir því að þau komast ekki undan að taka á sig 700 millj. kr. í einhliða íþyngingu frá hálfu ríkisins, að þau hafi einhverjar skoðanir á því hvort sé betra að vera hengd eða skotin. Það getur vel verið. En það er ósköp svipað sem þau standa þarna frammi fyrir og fangi sem búið er að dæma til dauða og á velja um aðferðina. Það eru í raun og veru sambærilegir kostir sem þarna eru á ferðinni. Út af fyrir sig getur vel verið að það sé rétt að þeim séu sjálfir tekjustofnarnir það heilagir að þau vilji losna við fingur ríkisins af þeim og af þeim sökum velja af tveimur nokkurn veginn jafnvondum kostum, sem í boði eru af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, þann sem þau þá telja illskárri. Hér er ekki um verkefnatilfærslu að ræða, hæstv. forsrh. Það nánast viðurkenndi hæstv. forsrh. sjálfur, því lýsir hæstv. dómsmrh. yfir. Þetta er einhliða nefskattur á sveitarfélögin í landinu sem rennur í ríkissjóð, að vísu merktur löggæslunni en er ekki á nokkurn hátt tengdur því viðfangsefni hvorki hvað áhrif á málaflokkinn snertir né heldur hvað kostnað við löggæslu í hinum einstöku sveitarfélögum snertir. Eða hvað halda menn að t.d. fámennir sveitarhreppar inn til dala á Norðurlandi vestra sjái í löggæslu sem svarar þeim 1.700 kr. sem þeir eiga að fara að greiða á hvern íbúa þar sem sést kannski lögreglumaður á tíu ára fresti, keyrir þá í gegn á bíl á 90 km hraða? Þetta er auðvitað þannig, hæstv. forsrh., að það borgar sig ekki einu sinni að hafa tilburði til að reyna að klæða þetta í þennan búning sem hér var gerð tilraun til. Það er langhreinlegast að viðhafa aðferð hæstv. dómsmrh. og viðurkenna að þetta er skattur, þetta er nefskattur á sveitarfélögin í landinu, óréttlátur og ekki í nokkru samhengi við það útgjaldatilefni sem hann er að nafninu til tengdur. Þar með er það líka auðvitað orðin ástæða í sjálfu sér að athuga hvort ekki sé verið að brjóta jafnræðisreglu skattalaga með því að leggja hann mismunandi þungt á eftir íbúafjölda sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að vekja athygli á því hér að hæstv. forsrh. leyfði sér áðan að fullyrða að framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga hafi á fundi efh.- og viðskn. í kvöld ekki talað í nafni Sambands ísl. sveitarfélaga.

Þetta er hártogun.

Þetta er ekki hártogun, hæstv. forsrh., þetta munt þú geta lesið þegar þú færð þína ræðu skrifaða. Í öðru lagi, varðandi lagalega túlkun á þessum gjörningi hæstv. ríkisstjórnar, þá kom það fram í máli framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga að í fyrsta lagi væri um að ræða brot á lögfestum samningi Sambands ísl. sveitarfélaga við ríkisvaldið. Í öðru lagi þá væri væntanlega um að ræða brot á 116. gr. sveitarstjórnarlaga sem kveður á um það að varðandi verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga skuli hafa samráð við sveitarfélögin. Hann upplýsti einnig að það samráð sem var haft varðandi breytingu á því hvernig ætti að leggja 700 millj. á hafi verið í því formi að forsvarsmönnum Sambands ísl. sveitarfélaga hafi verið tilkynnt að fallið hafi verið frá fyrri ákvörðunum og ákveðið að taka upp það form að færa á sveitarfélögin 700 millj. í formi nefskatts til þess að kosta löggæslu í landinu. Það var sem sagt, eins og aðrar aðgerðir þessarar hæstv. ríkisstjórnar síðustu daga, í tilskipunarformi.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega áríðandi að mínu viti að virðulegir þingmenn geri mun á því, þegar menn ræða um samstarf sveitarfélaga og samstarfssáttmála sveitarfélaga, með hvaða hætti megi framkvæma tiltekna hluti án samráðs eða ekki án samráðs. Slíkir hlutir gilda ekki um lagasetningar frá Alþingi, almenn lög setja ekki löggjafarvaldinu ramma. Menn verða að marka og kunna skil á, ekki síst löggjafinn sjálfur, þingmenn hér á Alþingi, almennri löggjöf og stjórnarskrárbundinni löggjöf. Á því er reginmunur, munur sem þingmenn a.m.k. verða að þekkja.

Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. forsrh. að hann taldi að Íslendingar og þingið væru aðeins bundnir af stjórnarskrá varðandi lagasetningu til höfuðs sveitarfélögunum. Svo er ekki lengur vegna þess að við samþykktum 17. des. 1990 Evrópusáttmálann um sjálfsstjórn sveitarfélaga. Þar segir í 9. gr. m.a. varðandi tekjustofna sveitarfélaga: ,,Sveitarstjórnum skulu tryggðir fullnægjandi tekjustofnar innan ramma hinnar opinberu fjármálastefnu og skal þeim frjálst að ráðstafa þeim að eigin vild innan valdssviðs síns.`` Það fer ekki saman að skrifa undir svona samning, að sveitarfélögin hafi rétt til að ráðstafa fjármunum innan valdssviðs síns og ætla að koma svo með ríkiskrumluna ofan í vasann á þeim og taka peningana burtu með valdi. Þetta hlýtur hæstv. forsrh. að gera sér grein fyrir. Þess vegna skora ég á hæstv. ríkisstjórn að láta lögfræðinga meta það hvort þessar aðgerðir standast samkvæmt samningnum sem samþykktur var 17. des. 1990 og núv. félmrh. lagði áherslu á að yrði staðfestur hér á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa gert tilraun til að skýra málin. Það kom fram hjá honum að hann telur sig greinilega hafa fengið jákvæð viðbrögð eða a.m.k. jákvæðari viðbrögð frá forustu Sambands ísl. sveitarfélaga gagnvart þeirri leið sem ríkisstjórnin er nú að fara en hinni fyrri. Hæstv. forsrh. lýsir því hér yfir að annað hafi komið fram hjá forráðamönnum sveitarfélaga á fundi með þremur ráðherrum heldur en kom fram á fundi með efnahagsnefnd Alþingis. Við þessu er auðvitað einungis hægt að bregðast á þann hátt að efnahagsnefndin kalli Samband ísl. sveitarfélaga til sín á nýjan leik á morgun og annaðhvort hæstv. félmrh. eða hæstv. forsrh. verði viðstaddur þann fund svo við þurfum ekki að standa hér í þeim sporum að hæstv. forsrh. segi að þetta sé eitthvað allt annað en forustumenn sveitarfélaga sögðu við mig og tvo aðra ráðherra og þingið þurfi að velta því fyrir sér hver fari með rétt mál í þessum efnum. Ég vil taka undir með hæstv. forsrh. hvað það snertir að það er kannski ekki ástæða á þessu stigi að túlka orð hans á þann veg að hann sé að vefengja að framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga fari með rétt mál þótt að vissu leyti hefði mátt skilja orð hæstv. forsrh. á þann veg. Það er auðvitað alveg ljóst, áður en lengra er haldið, að efnahagsnefnd þingsins verður þá að fá forustu Sambands ísl. sveitarfélaga aftur á sinn fund og hafa einhvern ráðherra úr ríkisstjórninni viðstaddan til þess að þetta fari ekkert á milli mála. Ég tók eftir því að hæstv. forsrh. undraðist það að ég skyldi ekki hafa frétt af þessum áformum. Það er rétt hjá honum að ég er nokkuð vel vakandi þessa dagana. En ástæðan fyrir því að ég varð undrandi í dag var að í lok síðustu viku hafði ég lesið þær yfirlýsingar borgarstjórans í Reykjavík, eftirmanns hæstv. forsrh., og bæjarstjórans í Hafnarfirði, væntanlegs eftirmanns núv. utanrrh., þar sem að þeir sögðu báðir að þeir teldu útilokað að taka þátt í þessari aðgerð nema sveitarfélögin fengju áhrifarétt á löggæsluna á sínu svæði og túlkuðu málið þannig. Síðan las ég yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. að slíkt kæmi ekki til greina og af hálfu dómsmrn. væri eingöngu um að ræða almenna skattlagningu á sveitarfélögin. Þess vegna var ég undrandi þegar það kom fram í dag í frásögnum þingmanna í nefndum að nú væri búið að ákveða að hirða ekkert um skoðanir borgarstjórans í Reykjavík og bæjarstjórans í Hafnarfirði, láta þær skoðanir sem vind um eyrun þjóta, taka ekki mark á þessum forustumönnum Sjálfstfl. og Alþfl. en leggja í staðinn nefskatt á sveitarfélögin. Ég get sagt hæstv. forsrh. það að ef ég hefði komið inn í þingið í síðustu ríkisstjórn með nefskatt á sveitarfélögin þá hefði allt orðið vitlaust. Fyrstur manna hér á þingi til að mótmæla því hefði verið þáv. borgarstjóri Reykjavíkur Davíð Oddsson. Það vitum við báðir, ég og hæstv. forsrh., hann hefði ekki eirt hér í kringum þinghúsið fyrr en Sjálfstfl. væri búinn, í umræðum og jafnvel málþófi og nefndum í þinginu, að koma í veg fyrir þessi áform því það var túlkað sem algjört bannorð, eitt af því sem bara mætti ekki gera væri að leggja nefskatt á sveitarfélögin. Ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða það meira en það var gagnlegt að fá það hér fram að nokkuð ber á milli þess sem sagt hefur verið við ríkisstjórnina og sagt var við nefndina um þetta mál. Hvað jöfnunargjaldið snertir þá var ég út af fyrir sig ekki að spyrjast fyrir um það hvers vegna menn vildu mæla fyrir frv. þó ég vilji segja við hæstv. fjmrh. að mér finnst pínulítið leitt að hann skuli fara að gera það að vana sínum að mæla fyrir öllum skattafrumvörpunum þannig að hann fer fram á að mæla fyrir þeim einhvern tíma síðla kvölds eða að nóttu til og svo sé umræðu frestað. Ég held að hæstv. fjmrh. hafi enn sem komið er ekki mælt fyrir neinu tekjuöflunarfrumvarpi með venjulegum hætti þannig að umræða geti farið fram að lokinni framsöguræðu. Spurningin var hins vegar um það, hvort ríkisstjórnin væri staðráðin í að lögfesta frumvarpið og ekki bara vegna þess, að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson eða einhver hagsmunaaðili telji það lögbrot heldur m.a. vegna þess, hæstv. forsrh., að ég sat í ríkisstjórn, þar sem núv. utanrrh. hélt því fram í heilt ár að væri lögbrot. Stóra málið í þessu er auðvitað það að við erum ærið margir í salnum sem sátum í ríkisstjórn þar sem sami maður og nú gegnir embætti utanrrh. hélt því fram í heilt ár og skrifaði síðan Evrópubandalaginu bréf því til staðfestingar frá ríkisstjórn Íslands að það væri lögbrot að framlengja gjaldið, hvað sem liði vilja einstakra fjármálaráðherra í þeim efnum. Hæstv. utanrrh. skuldar því a.m.k. mér og okkur sem sátum í síðustu ríkisstjórn skýringar á því, hvaða rök hann er nú kominn með í hendur fyrir því að það sem hann sagði í heilt ár formlega við ríkisstjórnarborðið að væri lögbrot, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir nú, getur nú verið stjórnarfrumvarp með eðlilegum hætti. En það ræðum við hins vegar þegar það mál kemur á dagskrá. Ég hélt kannski að hæstv. ríkisstjórn vildi spara sér tímann og fyrirhöfnina í þinginu með því að skoða málið í rólegheitum utan við umræðuna og vildi kannski komast hjá því að fá þessa umræðu í salinn. Nú, ef ríkisstjórnin vill fá þessa umræðu í salinn, tökum við auðvitað þátt í því, en þetta var vinsamleg ábending til ríkisstjórnarinnar um það að kannski væri ekki alveg skynsamlegt á þessu stigi að fara að ræða um jöfnunargjald. Mér finnst t.d. ekkert skemmtilegt, hæstv. forsrh., að þurfa að standa í þeim sporum hér að rekja það í þingsalnum hvernig hæstv. utanrrh. hélt því fram í síðustu ríkisstjórn að það væri lögbrot að framlengja jöfnunargjaldið því auðvitað verður sú umræða þýdd, auðvitað mun Evrópubandalagið og EFTA nota þá umræðu ef einhverjir í aðildarríkjum EFTA og EB kjósa að fara í mál vegna þess að það er ekki bara Verslunarráðið sem getur farið í mál. Það getur hvaða fyrirtæki innan Evrópubandalagsins og EFTA-ríkjanna líka farið í mál. Ég hefði helst viljað komast hjá því að þurfa að rekja þær yfirlýsingar utanrrh. og knýja fram bréfaskipti hans til Evrópubandalagsins um þetta mál. Ef ríkisstjórnin vill endilega knýja þá umræðu fram hér þá það. En ég teldi skynsamlegra út frá hagsmunum Íslands og almennt séð að bíða með það. Ég nefndi að vísu það mál einnig, hæstv. forsrh., sem mér skilst að forseti vilji ræða næst um skattlagningu innlánsstofnana. Þar greindi ég frá því að ég hef heyrt það hér á skotspónum að ríkisstjórnin væri að ræða það ákveðið að breyta því frv., taka út Lánasjóð íslenskra sveitarfélaga og taka út sjóðina sem snerta landbúnaðinn. Forsrh. vék ekkert að þessu þannig að þetta er kannski ekki alveg ákveðið, en það er auðvitað vont að vita ekki hvernig það frv. er í raun sem hæstv. ríkisstjórn vill endilega fá rætt hér um kl. 2 að nóttu til. Kannski kemur það í ljós ef umræðan hefst og hæstv. fjmrh. gerir okkur þá grein fyrir því hvernig ríkisstjórnin hyggst breyta frv., því það er auðvitað fullkomlega óeðlilegt, forseti, að vera að knýja okkur til þess að nóttu til, að ræða ítarlega frv. sem ríkisstjórnin er á kafi í að breyta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. sjútvn. um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Nefndin fjallaði ítarlega um frv. og kvaddi á fund sinn fulltrúa frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Vélstjórafélagi Íslands, Sjómannasambandi Íslands auk fulltrúa frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Frá því er skemmst að segja að nefndin mælir einróma með því að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég frestaði ræðu minni eftir u.þ.b. 10 mín. þegar málið var fyrst til umræðu vegna þess að ég óskaði eftir því, að hæstv. samgrh., hæstv. forsrh. og hv. þm. Geir Haarde væru viðstaddir a.m.k. þann þátt umræðunnar sem að mínu máli snýr. Nú tók ég eftir því að hæstv. landb.- og samgrh. hafði sama hátt á og síðast þegar hann komst að því að ég ætlaði að ræða þetta mál, þá tók hann strikið út úr salnum. --- Kemur hann nú aftur inn í salinn og veri hann velkominn. Ástæðan fyrir því, hæstv. forsrh., að ég óskaði eftir því að forsrh. yrði viðstaddur þessa umræðu var að leita svara við því hvenær Sjálfstfl. hefði ákveðið að styðja þetta frv. Nú vill svo til að það er alveg rétt sem hæstv. fjmrh. sagði þegar hann fjallaði um þetta frv. að á ferðinni væri gamall kunningi, svo ég noti óbreytt orð hæstv. fjmrh. Já, þetta er gamall kunningi sem hlaut þau örlög í desember 1988, hæstv. forsrh., að Sjálfstfl. neitaði að afgreiða fjárlögin í desember 1988 nema þetta frv. yrði dregið til baka. Slík var andstaða Sjálfstfl. við þessar hugmyndir að hann gerði það úrslitakröfu til að greiða fyrir afgreiðslu fjárlagafrv., að þáv. ríkisstjórn félli frá þessum áformum. Hæstv. fjmrh. orðaði það svo kurteislega í máli sínu að segja að það sem í frv. væri hefði orðið viðskila, svo ég noti hans óbreyttu orð, við það sem var síðan samþykkt á þinginu. Nú get ég upplýst það að þegar ég kom í fjmrn. í mikilli skyndingu í september 1988 með viku fyrirvara, þá blasti við að leggja fram fjárlög og tekjuöflunarfrv. með skemmri fyrirvara en gert hafði verið um langt árabil m.a. vegna þess að fjárlagavinnan hafði ekki hafist í fjmrn. allt sumarið 1988. Í skúffunum í fjmrn. var þetta frv. sem mér var tjáð að fyrirrennari minn, Jón Baldvin Hannibalsson, hefði reynt að fara með inn í þá ríkisstjórn sem hann var fjmrh. í en við lítinn orðstír og enn minni árangur. Ég segi þá sögu alveg eins og hún gekk fyrir sig, að ég tók það síðan að mér fyrir góð orð ýmissa embættismanna, að fara með þetta inn í þingið og skoða hvernig gengi að fá þetta lögfest. Ég varð hins vegar reynslunni ríkari og ég segi það við hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. að í ljósi þeirrar reynslu varð ég, þó vægt sé til orða tekið, ærið undrandi á því að sjá þetta hér á borðunum sem stjfrv. núv. hæstv. ríkisstjórnar nánast bara upp á punkt og prik, staf og kommu, það sama og ég skildi eftir í skúffum fjmrn. 1988 sem strandgóss frá desembermánuðinum 1988 og engum hafði dottið í hug að hreyfa í ráðuneytinu síðan. Ég dró þann lærdóm af reynslu minni að það væru slíkir erfiðleikar á því að festa í lög skattlagningu af þessu tagi, að það þyrfti ærið mikla viðbótarvinnu og viðbótarumræður áður en hægt væri að reyna það aftur. Ég lét ekki þá viðbótarvinnu og viðbótarumræður fara fram í minni tíð. Ég sé á þessu frv. að það a.m.k. bólar ekki mikið á þeirri viðbótarvinnu í frágangi þessa frv. Hv. þm. Geir Haarde sagði t.d. um þetta frv., þetta sama frv. og við erum að tala um, á þingi 22. des. 1988, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég vek hins vegar athygli á því að frv., eins og það var lagt fram, var illa undirbúið af hálfu fjmrn. og á ábyrgð fjmrh.`` --- til að koma nú sökinni alveg af embættismönnunum, sem er innskot mitt. ,,Í því voru ákvæði sem ekki var búið að kanna til hlítar hvort fengjust staðist``.  Hv. þm. Geir Haarde sagði meira þennan sama dag, 22. des. 1988 um þetta frv.  Hv. þm. Geir Haarde sagði 22. des. orðrétt að það hefði vafist fyrir færustu lögfræðingum að gera út um það hvaða sjóðir væru þess eðlis að unnt væri að skattleggja þá með sama hætti og aðrar lánastofnanir. ,,Það er hins vegar í samræmi við annan málatilbúning hæstv. ríkisstjórnar að hún skuli taka þarna inn ýmsa þá sjóði sem ríkið leggur til meiri part síns fjármagns en þannig kom þetta frv. fram í upphafi í hv. efri deild en, hefur nú sem betur fer verið breytt.`` --- Það er rétt. Afgangurinn, sem ekki var breytt, er nú kominn hingað á okkar borð alveg eins og hann var í desember 1988 og var þá dæmt að væri í samræmi við annan málatilbúnað þáv. ríkisstjórnar og þótti ekki par fínt. En nú er það allt í einu orðið stórgott stjórnarfrumvarp sem meira að segja er lögð svo mikil áhersla á að afgreiða að við erum pínd til þess að vera hér klukkan tvö um nótt  En mér er þetta ekkert gamanmál. Menn halda það kannski í salnum, en svo er ekki, vegna þess, eins og ég sagði áðan, að 1988 tók ég þátt í þeirri tilraun að fara með þetta í gegnum þingið og þá komu fram ýmis málefnaleg rök og athugasemdir við meðferð málsins. Ég hef ekki heyrt nein svör frá hæstv. fjmrh. um það hvers vegna Sjálfstfl. hefur skipt um skoðun. Ég ætla að vona að hæstv. fjmrh. fyrirgefi mér þó að ég segi að hann tók bara gömlu ræðuna mína og flutti hana hér.  Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson lýsti þessum gangi máls 22. des. á þann veg, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þetta var orðin hálfgerð kómedía á pörtum, en að vísu hitnaði í gærkvöldi og fram eftir nóttu alla vega svolítið í sumum út af þessu og þar á meðal mér . . . `` Ég vil spyrja hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson: Er þetta ekki lengur kómedía? Er það kannski orðið tragíkómískt að í þessu máli skuli Sjálfstfl. koma með þetta inn? Hv. þáv. þm. Halldór Blöndal, núv. samgrh., var harður í andstöðunni gegn þessu frv. á sínum tíma, flutti lengstu ræðurnar og sótti harðast að frv. Þá varði hann löngu máli í Ed., t.d. 7. des., til að rökstyðja að ekki komi til greina að Framleiðnisjóður landbúnaðarins geti verið liður í slíkri skattlagningu. Hann tekur einnig Orkusjóð, Hafnabótasjóð og fjölmargt annað sem hann rekur mjög rækilega að geti ekki fallið undir eðlilega skattlagningu af þessu tagi. Nú vona ég að þessir hv. þm. og ráðherrar Sjálfstfl. fyrirgefi mér þó að ég spyrji við þessa umræðu og skal ekki taka langan tíma til þess: Hver eru rökin fyrir því að Sjálfstfl. hefur núna kúvent svona gjörsamlega í þessu máli? Það er auðvitað ekki boðlegt í svona alvarlegu máli eins og skattlagningu fjármálastofnana að koma hér og segja: Af því bara. Eða fara í einhvern gamanleik um það að hæstv. núv. fjmrh. skemmti sér við að flytja gömlu ræðurnar mínar aftur á Alþingi. Við erum að tala um veigamikla þætti í fjármálakerfi landsins. Mín niðurstaða var sú að reyna þetta ekki aftur nema málið hefði hlotið miklu veigameiri vinnu af hálfu fjmrn. og annarra aðila sem málið snertir. Sú vinna hefur ekki farið fram, sýnist mér. Ég sé engin merki hennar í þessu frv. Ekki heldur í framsöguræðu hæstv. fjmrh. Er það virkilega ætlunin að taka á þessu máli með svo óvönduðum hætti að húrra því í gegn, knýja þingið til þess að samþykkja það án þess að fá nokkuð í hendur um að nú séu til örugg svör við því sem knúið var á um í desember 1988 og var ekki hægt að svara þá? Ég ætla ekki að halda því fram að Sjálfstfl. hafi ekki meint orð af því sem hann sagði í des. 1988. Ég ætla ekki að gera það vegna þess að ég sannfærðist um það þegar ég var búinn að hlusta á þá og fara í gegnum þessa umræðu í desember 1988 að þeir höfðu töluvert til síns máls. Niðurstaðan í Ed. var, eins og ég veit að hæstv. núv. umhvrh. man mjög rækilega, að gerð var sú málamiðlun að taka hluta út úr hinu upphaflega frv., sem allir gátu sæst á, en láta hitt liggja og það hefur legið síðan. Ég vil einnig beina því til hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. að, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, ætlunin er að fella niður ríkisábyrgð á sumum af þessum sjóðum sem hér á að skattleggja. Látum það vera, menn geta haft þá afstöðu í sjálfu sér. Þá er tvennt sem verður að svara við meðferð málsins. Það fyrra er: Er það rétt sem sumir halda fram að ef ríkisábyrgðin er tekin af þeim sjóðum, sem hér eru taldir upp, gjaldfalli verulegur hluti þeirra lána sem sjóðirnir hafa tekið í heild sinni? Ástæðan er sú að í lántökuskilmálum sjóðanna hafi ríkisábyrgðin verið svo veigamikill þáttur að lánveitendurnir áskilji sér rétt til þess að gjaldfella lánin í heild sinni á sjóðina og þar með á íslenska ríkið ef ríkisábyrgðin er tekin af. Ef það yrði, yrði harla lítið orðið eftir í mörgum af þessum sjóðum til að skattleggja. Hitt atriðið er: Hvaða áhrif hefur það á lántökukostnað íslenska ríkisins erlendis á alþjóðlegum mörkuðum ef farið er inn á þá braut að taka ríkisábyrgðina af þessum sjóðum og skattleggja þá með þessum hætti? Hvort tveggja í senn á sama árinu á sama þinginu. Er hugsanlegt, sem sumir halda fram, að þar með geti lánskjör íslenska ríkisins á alþjóðlegum mörkuðum versnað vegna þess að lánshæfnismat íslenska ríkisins verði neikvæðara að dómi þeirra alþjóðlegu fyrirtækja sem sérhæfa sig í því og hafa veruleg áhrif á hinum alþjóðlega markaði? Mér finnst eiginlega ekki hægt að fara í gegnum 1. umr. um þetta alvarlega mál án þess að fá svör við þessum atriðum. Það er ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég frestaði ræðu minni á sínum tíma og óskaði eftir því að hæstv. forsrh. og hæstv. samgrh. og einnig hæstv. fjmrh. veittu svör við því sem hér hefur verið spurt um. Ég ætla í sjálfu sér ekki að óska eftir því að hv. þm. Geir Haarde og Eyjólfur Konráð Jónsson taki þátt í umræðunnni þó að mér þætti vænt um að fá að heyra hvort þeir hafa skipt um skoðun eða hvort þeir eru enn á sömu skoðun, sérstaklega vegna þess að ég veit að sjálfsagt er sú skipan eins í þessari ríkisstjórn og hinum fyrri að formaður þingflokksins gefur formlega grænt ljós á það að frumvörpin séu lögð fram sem stjórnarfrumvörp á Alþingi, a.m.k. hefur það verið siðvenja í þeim ríkisstjórnum sem ég þekki til að ekkert stjórnarfrumvarp er lagt fram nema formenn þingflokkanna hafi fyrir hönd þingflokkanna gefið grænt ljós á það. Ég vona, virðulegi forseti, þó að hér sé nótt, að þessir hæstv. ráðherrar og jafnvel hv. þingmenn taki að nokkru þátt í þessari umræðu svo við getum betur áttað okkur á því hvað á að gera við það frv. sem við erum með í höndum og á sér þá skrautlegu sögu sem ég hef vikið hér að.

Herra forseti. Ég mun hafa beðið um orðið fyrir nokkrum dögum um eitthvert mál væntanlega og það mun þá vera þetta. Ég ætla þá að venda mínu kvæði í kross og svara hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni þeirri spurningu sem hann varpaði fram, hvort ég kannaðist við þessi orð mín frá því fyrir tveimur árum eða svo. Auðvitað kannast ég við þau og ég held hann hafi bara gott af því að lesa allt sem ég hef skrifað um þessi mál og ég hef ekki breytt um skoðun á einu eða neinu.

Virðulegur forseti. Ég hef haldið allítarlega ræðu um það mál sem hér er til umræðu. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. fjmrh. svari því, áður en umræðan heldur lengra áfram, eða aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni, hvort það standi til að gera einhverjar breytingar á þessu frv. Það eru svo augljósir gallar á því að það getur vart verið að ríkisstjórninni sé alvara að málið fari til nefndar án þess að nokkuð sé sagt um það hvort taka skuli tillit til þess sem hefur komið fram í umræðunni. Ég hvet a.m.k. hæstv. fjmrh. til að upplýsa okkur eitthvað um það áður en umræðan heldur áfram.

Virðulegi forseti. Ef það mætti verða til að stytta umræðuna, sem hefur staðið í allnokkra daga, skal ég gera tilraun til þess að svara því sem fram hefur komið í ræðu hv. síðustu ræðumanna. Það er rétt sem kom fram í ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar í síðustu viku að um nokkurt skeið hefur staðið til að breyta fjárfestingarlánasjóðunum í hlutafélög og þar með má búast við að ríkisábyrgð falli af þeim í tímans rás, ekki síst ef um eigendaskipti verður að ræða. Að vísu er það svo, eins og hv. þm. veit, að í lögum um Fiskveiðasjóð stendur að erlend lán sjóðsins séu ekki með ríkisábyrgð. Það er rétt líka að deilt er um það hver sé eigandi sumra þessara sjóða, einkum og sér í lagi Iðnlánasjóðs. Það vill svo til að ég þekki þetta mál nokkuð náið, var í nefnd á sínum tíma, þegar starfandi var ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., sem kannaði þessi mál allítarlega. Tvennt hefur komið fram í umræðunni af hálfu ráðherra. Annars vegar að hugmyndin sé sú að Lánasjóður sveitarfélaga falli ekki undir almenna grein þessara laga heldur verði ákvæðið sett inn í 2. gr. um að lögin nái ekki til hans. Jafnframt hefur hæstv. samgrh. sagt frá því, sem undir hefur verið tekið, að hugmyndin sé að aðgreina hina eiginlegu lánastarfsemi sjóðanna frá annarri starfsemi eins og þeirri að taka við framlögum, til að mynda framlögum úr ríkissjóði, og koma þeim til skila með tilteknum hætti. Að þessu er unnið og ég vonast til að þegar hv. nefnd fær þetta mál til meðferðar verði tilbúinn texti sem hún getur litið á. Hér hefur nokkuð verið lesið úr fyrri umræðum um þetta mál. Hv. 8. þm. Reykn., þáv. fjmrh., flutti ræðu 22. des., það voru ekki einungis einhverjir aðrir sem fluttu ræður þá, og honum mæltist svo m.a., með leyfi forseta.: ,,Mér hefur verið tjáð að frv. af þessu tagi hafi verið í vinnslu og undirbúningi í fjmrn. þegar hv. þm. Þorsteinn Pálsson var fjmrh. og það hafi einnig verið í vinnslu og undirbúningi í fjmrn. þegar hæstv. utanrrh. var fjmrh. Mér finnst því ekkert óeðlilegt við það að alþingismenn fái tíma til þess í fjh.- og viðskn. þessarar deildar og hv. Ed. að velta fyrir sér þeim vandamálum sem a.m.k. tveir fyrirrennarar mínir og embættismenn veltu einnig fyrir sér nokkuð langan tíma og ætla ekki að þrýst málinu hér í gegnum þingið án þess að sú athugun geti farið fram. Þess vegna er algjörlega tilefnislaust að vera að draga einhverja þá ályktun að málið sé þess vegna illa undirbúið.`` --- Lýkur hér tilvitnun í ræðu hv. 8. þm. Reykn. þegar hann var fjmrh. Auðvitað þarf að bæta einum fjmrh. við í röðina til að geta notað þennan ræðupart aftur. Það sem hins vegar skiptir máli er að ég tel að nefndin hafi núna tíma til þess að fara í þetta mál með þessum hætti. Málið er að því leytinu til lengra á veg komið að veðdeildir bankanna hafa verið skattlagðar. Einnig er ljóst að um leið, og ég held að menn hafi kannski ekki áttað sig á því, að um leið og sjóðirnir hætta að vera opinberir fjárfestingalánasjóðir og skipta um eigendur falla þeir að sjálfsögðu beint undir hina almennu löggjöf um skattskyldu. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta hafi skýrt málið. Ég sé ekki í fljótu bragði hvernig ríkisábyrgðin, ef hún er tekin af, hefur áhrif á umræðu um þetta tiltekna frv. því hér er ekki verið að gera tillögu í þessu frv. um að ríkisábyrgðin verði felld af þessum sjóðum. Hins vegar er rétt að í umræðunni um lánsfjárlög hefur verið rætt um það hvort skjóta eigi nokkrum sjóðum undan ríkisábyrgðakaflanum í lánsfjárlögum en það mál er til umræðu í hv. efh.- og viðskn. þingsins.

Herra forseti. Hér hefur verið upplýst að ákveðið hafi verið að taka einn sjóð út úr þessari upptalningu, þ.e. Lánasjóð ísl. sveitarfélaga. Síðan sé verið að vinna að því að aðgreina tiltekinn hluta af starfsemi ákveðinna sjóða frá þannig að hægt verði að aðgreina hana frá annarri starfsemi sjóðanna. Ég ætla ekki að spá fyrir um það hvernig það gengur. En hins vegar er alveg ljóst að þegar um er að ræða einn sjóð með sameiginlegt skrifstofuhald og sameiginlega starfsemi, þá er það ekki einfalt verk að ætla sér að skilgreina að tiltekinn hluti starfseminnar sé skattskyldur en tiltekinn hluti sé skattfrjáls. Það er nokkur nýlunda í íslenskri skattalöggjöf, svo ekki sé meira sagt, og væri fróðlegt að vita frá hæstv. fjmrh. hvað þessari vinnu miði.  Ég tek það þá svo að hæstv. fjmrh. sé í reynd að segja að hann reikni ekki með því að þetta frv. verði afgreitt fyrir jól. Ég held að honum geti ekki verið alvara með því. Hann er að segja að nefndin hafi góðan tíma til þess að fara í það og ég tel að hæstv. fjmrh. sé þá að segja að við getum tekið okkur allgóðan tíma í það og þess vegna liggi ekkert á. Ég veit ekki, satt best að segja, af hverju fjmrh. er að standa fyrir því að tala efnislega um þetta mál klukkan hálf þrjú að nóttu. Ekki nema hann hafi svo góðan tíma um þessar mundir og sé svo vel á sig kominn að hann hafi lítið annað að gera. Það er náttúrlega alveg ljóst að fara þarf í allverulega vinnu í þessu máli. Það þarf að tala við alla þessa sjóði, kalla þá alla fyrir, vinna þessa vinnu sem hæstv. fjmrh. var að tala um, sem ég held að sé ekki einföld. Þar að auki eru hér sjóðir eins og Orkusjóður, Hafnabótasjóður, Framleiðnisjóður landbúnaðarins, sem hæstv. núv. landb.- og samgrh. hefur áður fært gild rök fyrir að eigi náttúrlega ekkert heima þarna. Ég á ekki von á því að hæstv. núv. landb.- og samgrh. hafi skipt um skoðun í þeim efnum því að hann hefur náttúrlega séð það þá, sem var rétt hjá honum, að þetta gengur ekki upp og auðvitað hefur engin breyting orðið þar á. Ég vildi því gjarnan biðja hæstv. fjmrh. um að segja okkur það hér á eftir að þetta sé eitt af þeim málum sem ekki þurfi að leggja mikla vinnu í fyrir jólin. Við getum tekið okkur einhvern tíma í það strax í janúar. Ég skil mjög vel að þetta mál má ekki dragast um of. Það má ekki ríkja mikil óvissa um starfsemi sjóðanna en hún er líka mjög slæm þessi aðferð núv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans að tilkynna um breytingar. Hæstv. núv. fjmrh. tilkynnir á morgunverðarfundi að það standi til að selja Búnaðarbankann fyrir lítið. Síðan kemur meiri hluti efh.- og viðskn. og tilkynnir það í nál. að þessi breyting á starfsemi sjóðanna sé undirbúningur þess að gera þá að hlutafélögum. Ég hef spurt hæstv. fjmrh. hvort það beri að taka alvarlega að breyta eigi öllum þessum sjóðum í hlutafélög. Hefur meiri hluti efh.- og viðskn. heimild til þess að tilkynna það í nál.? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Þetta eru mikilvægir sjóðir sem þjóna miklu hlutverki hér í landinu og það á ekki að fjalla um þá af einhverri léttúð sem mér finnst vera gert með sífelldum tilkynningum um stöðu þessara mikilvægu sjóða. Ég vil endurtaka að ég er ekki mótfallinn því að mál þessara sjóða séu tekin til endurskoðunar. Ég ætla ekki að fjölyrða hvort eigi að breyta þeim í hlutafélög. Það er mjög flókið mál, eins og ég veit að núv. hæstv. fjmrh. veit, enda hefur hann sagt það og þekkir þetta mál mjög vel. Það á ekki að vera að tilkynna um breytingar á stöðu þessara sjóða fyrr en niðurstaða er komin í málinu og undirbúningi þannig háttað að hægt sé að bera hana fram, en ekki með því formi eins og hér er gert. Ég vildi fyrst og fremst fá það staðfest hjá hæstv. fjmrh. hvort það sé ekki rétt skilið að við munum þá fara í þetta mál þegar þing kemur saman í janúar og þurfum ekki að eyða vinnu í það núna þessa fáu daga fram að jólum. Ég sé ekki að efh.- og viðskn. hafi nokkurt ráðrúm til þess.

Virðulegi forseti. Mér finnst eðlilegt að hv. nefnd, sem hefur nóg að gera þessa dagana, hafi ráðrúm til þess að skoða þetta mál yfir jólin og fram í janúar. Ég er hv. þm. afar þakklátur fyrir að hafa skilning á því að málið þarf að afgreiðast sem fyrst eftir jól, helst í janúar ef kostur er, einmitt vegna stöðu sjóðanna sem verða að fá að vita í hvaða umhverfi þeir eiga að starfa á næsta ári. Þetta vildi ég láta koma fram í lok umræðna.

Virðulegi forseti. Það var í sjálfu sér ágætt að hæstv. fjmrh. las þann kafla úr minni gömlu ræðu sem hann fór með hér áðan. Sá kafli gaf einmitt til kynna að ég hefði lagt málið þannig fyrir þingið að ég hefði vissar efasemdir um það að málið væri jafneinfalt og ýmsir vildu vera láta. Vandinn hefur bara verið sá fram að þessum næturfundi að hæstv. fjmrh. hefur ekki lagt málið þannig fyrir þingið fyrr en nú. Nú allt í einu kemur hann upp klukkan hálf þrjú um nótt og segir: Það liggur ekkert á þessu. Ég er að prófa hvernig nefndin tekur þessu. Þetta er æfing sem nefndin þarf að fara í gegnum, og vitnar í mig máli sínu til stuðnings. Gott og vel. Ef þetta er þannig, eins og gert var hér 1988 varðandi þann kafla, að þetta sé æfing fyrir nefndina, þá vil ég líka benda hæstv. fjmrh. á að ég reiknaði ekki með tekjum af þessari skattheimtu í fjárlögunum fyrir árið 1989. Það hlýtur þá að vera rökrétt, ef hæstv. fjmrh. vill fylgja þessu fordæmi til hlítar, að hann samþykki að þegar fjárlagafrv. verður afgreitt til 3. umr. verði dregið frá á tekjuhliðinni fyrir þessu. Það er bæði sjálfsagt og eðlilegt. Ekki er hæstv. fjmrh. búinn að segja svo lítið um að þetta verði að vera raunhæf og örugg og traust fjárlög sem verið er að samþykkja núna og síðan komi betri tíð og af sem áður var. Þess vegna fer hæstv. fjmrh. varla fram á það að tekjuhlið fjárlaganna sé byggð á frumvörpum sem eru í fullkominni óvissu. Ég tel því að þessi umræða, rúmur hálftími um miðja nótt, hafi þó skilað því að í fyrsta lagi þori hæstv. samgrh. ekki að segja orð um málið. Hann skammast sín greinilega fyrir að standa að þessu frv. nú. Í öðru lagi hefur hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson lýst því yfir að hann sé á móti þessu frv. eins og hann var 1988. Í þriðja hefur hæstv. fjmrh. lýst því yfir að hann vilji að nefndin taki sér góðan tíma í að skoða þetta og liggi ekkert á að taka það aftur til meðferðar fyrr en einhvern tíma í janúar. Þá hlýtur í fjórða lagi niðurstaðan af þessari umræðu að vera sú að fjárln. dragi frá þær nokkur hundruð milljónir --- nú hristir hæstv. fjmrh. hausinn --- það er nefnilega það. Það á sem sagt að fara að falsa tekjuhliðina í fjárlagafrv. með því að reikna þar með tekjum af skattlagningu þegar frumvörpin eru í fullkominni óvissu. Hæstv. fjmrh. segir að þetta geti verið mjög flókið og erfitt mál sem nefndin eigi að skoða rækilega í þinginu. Ég trúi því bara ekki að þessi höfuðhristingur fjmrh. hafi í raun þýtt að hann meini það í alvöru að hann ætli að krefjast þess við 3. umr. að reiknað sé með tekjum inni í fjárlagafrv. af þessari skattlagningu.  Ég ætla ekki að ganga meira á hæstv. fjmrh. um það atriði í þessari umræðu. Hann hlýtur að sjá það þegar hann hugleiðir málið betur og ræðir við sína samstarfsaðila, bæði embættismenn og ráðherra. Það gengur auðvitað ekki að krefjast þess að reiknað sé með tekjum af þessu í tekjuhlið fjárlagafrv. Það væri fáheyrt að bjóða þinginu það. Ég mun þess vegna ekki knýja á um það að hæstv. ráðherra komi aftur upp í stólinn. Hann hlýtur að sjá það þegar hann skoðar málið betur að það gengur ekki upp. Það ber að þakka fyrir, þótt þessi umræða hafi ekki leitt neitt í ljós um hvers vegna Sjálfstfl. hefur skipt um skoðun sem flokkur og þótt einstakir þingmenn flokksins hafi ekki skipt um skoðun, að þá hefur hún þegar skilað þeim árangri að þetta frv. verður lagt í salt fram yfir hátíðar. Það verður í pækli og svo mun það bara skýrast einhvern tíma á nýju ári. 

Ég hlýt að spyrja, hæstv. forseti, hvað vakir fyrir mönnum að fara að hefja umræðu um nýtt og stórt mál á þessum tíma nætur. Ég sé ekki tilgang með því nema menn ætli sér það af í verkum að ljúka umræðum um þetta mál. Ég sé ekki hvaða tilgangi það þjónar að hefja umræðuna til þess eins að slíta hana sundur. Það liggur fyrir að efh.- og viðskn., sem væntanlega verður ætlað að taka við þessu frv., hefur meira en nóg af verkefnum á fundum sínum í fyrramálið og þess vegna á morgun og allan þann sólarhring. Í fljótu bragði fæ ég ekki séð hvað upp úr því hefst að halda mönnum hér lengur við umræður annað en það eitt að með því slitnar þessi umræða í sundur. Við höfum þegar mátt sæta því og reyndar fallist á það til að greiða fyrir hlutum og liðka fyrir hæstv. fjmrh. í þó nokkrum tilvikum að hann hafi þennan hátt á. En ég kem ómögulega auga á skynsamleg rök sem mæla með því að hafa það svona við þessar aðstæður. Menn sögðu hér og m.a. hæstv. forsrh. að þingmenn gerðust væmnir og --- ég man ekki hvaða orð hann viðhafði en það var alla vega eitthvað tengt væmni og það er verið að vorkenna starfsfólki þingsins. Það er allt í lagi að sleppa því þá. Ég ætla ósköp einfaldlega að benda á við sem erum í efh.- og viðskn. erum búin að vera að stanslaust, án nokkurs hlés, síðan kl. 8.15 í morgun. Bæði sleppt hádegismat og kvöldmat, verið á stanslausum nefndarfundum. Það hefur ekki fallið mínúta úr af þaulskipulögðum fundahöldum allan þennan tíma fyrir okkur. Við eigum að sjálfsögðu að byrja kl. 8.15 í fyrramálið og ég geri ráð fyrir því að morgundagurinn verði með svipuðum hætti fram um miðnætti eða guð má vita hvað. Ég spyr þess vegna: Er ekki mál að linni í bili og hæstv. fjmrh. bíði einfaldlega með sína framsöguræðu þangað til við getum farið í þessa umræðu af alvöru? Hvað vinnst með því að slíta hana svona sundur? Mér hefur sjálfum ofboðið á undanförnum dögum hversu oft það hefur gerst að umræður hafa verið margtættar í sundur. Jafnvel fáheyrðir hlutir hafa gerst í þeim efnum eins og þegar menn hafa verið látnir fresta ræðu sinni í miðjum klíðum og aðrir þingmenn teknir fram fyrir sem er auðvitað mjög fátítt. Ég mundi satt best að segja ekki fordæmi fyrir slíku fyrr en ég sá að það gerðist í þessum umræðum. Því spyr ég í mikilli alvöru hvort ekki sé hægt að ná lendingu og hætta þessu og fara að sofa.

Forseti tekur fram að hann var að taka málið af dagskrá í samræmi við samkomulag sem gert hafði verið með forustumönnum þingflokkanna og taldi sig ekki vera að gera neitt annað en það sem um hafði verið samið.

Virðulegi forseti. Ég lít á það sem ósk hv. síðasta ræðumanns að málið verði ekki tekið á dagskrá að sinni og framsöguræða ekki flutt. Ég get fyrir mitt leyti fallist á það og geri það að sjálfsögðu í þeirri von að okkur takist á morgun að koma málinu til nefndar með eðlilegum hraði enda er hér á ferð frv. sem ég hygg að flest allir þingmenn þekki mjög náið.

Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þetta og bendi honum á að að sjálfsögðu breytir ein örstutt framsöguræða hans núna nákvæmlega engu um möguleika okkar til þess að koma þessu máli áfram á morgun. Það skiptir væntanlega litlu í samanburði við þær umræður sem hljóta að verða um málið að öðru leyti.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 14. des. 1991: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Guðjón A. Kristjánsson skipstjóri, Ísafirði, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir bréfið ritar Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf. Guðjón A. Kristjánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu. Frv. er flutt af heilbr.- og trn. hv. Alþingis. Í grg. með frv. segir svo: ,,Samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, er reiknað með að frá og með næstu áramótum verði heilsugæslustarfi þannig háttað í Reykjavík og starfsemi Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur einnig að lög nr. 44/1955, heilsuverndarlög, með breytingu nr. 28/1957, verði óþörf og falli því úr gildi. Sérstök stjórn Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur, sem starfar samkvæmt gildandi bráðabirgðaákvæði og á, auk þess að annast rekstur stöðvarinnar, að gera tillögur um framtíðarhlutverk hennar, hefur skilað tillögum sem unnar voru í samráði við héraðslækni og stjórnir heilsugæslustöðvanna í Reykjavík eins og mælt er fyrir um í ákvæðinu. Þar sem nokkurn tíma tekur að koma þeim í endanlega gerð og til framkvæmda er nauðsynlegt að gefa stjórnendum tíma til þess að koma þeim í framkvæmd. Þess vegna er lagt til að veittur verði eins árs frestur til viðbótar því sem upphaflega var ákveðið í lögunum.`` Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. en tel óþarft að vísa því til hv. heilbr.- og trn. þar sem nefndin flytur frv. og hefur því þegar fjallað um það. Það er brýnt að frv. verði að lögum fyrir áramót svo að stjórnun og rekstur heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík verði ekki í óvissu.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns heilbr.- og trn. varð samkomulag í nefndinni um að flytja þetta frv. Það er litið svo á að hér sé um algjöra bráðabirgðaráðstöfun að ræða að framlengja það fyrirkomulag sem verið hefur á heilbrigðis- og heilsugæslumálum í höfuðborginni í nokkurn tíma sem er reyndar algjört ófremdarástand. Þetta er gert í trausti þess að frv. sem nú er inni í heilbr.- og trn. fái þar faglega umfjöllun, um að heilsuverndin verði í framtíðinni án gjaldtöku af hálfu opinberra aðila eins og verið hefur. Það kemur reyndar fram í þeirri reglugerð sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur sett og kynnt fyrir fjölmiðlum, þó svo að einstakir nefndarmenn í heilbr.- og trn. og þingið hafi ekki fengið hana til skoðunar, að gert er ráð fyrir að þessi þjónusta verði ekki gjaldskyld þann tíma sem reglugerðin gildir. Hins vegar er það áhersluatriði af hálfu okkar framsóknarmanna í heilbr.- og trn. að í framtíðinni komi þetta ákvæði inn í almannatryggingalög.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið stendur heilbr.- og trn. öll að frv. sem hv. 7. þm. Norðurl. e., formaður hennar, mælti fyrir áðan. Þannig háttar til að snemma á þessu þingi var lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, flutt af hv. þm. Stefaníu Traustadóttur og fleiri þingmönnum Alþb. þar sem gert var ráð fyrir að ungbarnaeftirlit og mæðravernd yrði örugglega undanþegið gjaldtöku við heilsugæslustöðvar. Komið hafði í ljós að uppi væru áform um það af hálfu heilbrrn. að leggja gjald einnig á þessa þjónustu. Þessu frv. var mjög vel tekið í umræðum á Alþingi og því var vísað til heilbr.- og trn. og það hefur fengið þar nokkra meðferð. Niðurstaðan í nefndinni varð síðan sú, í framhaldi af útgáfu reglugerðar hæstv. heilbr.- og trmrh. um gjaldtöku á heilsugæslustöðvum þar sem heilsuverndarþátturinn er undanþeginn, að við ákváðum að flutt yrði frv. það sem hér liggur fyrir um framlengingu á sérstöku ákvæði gömlu heilsuverndarlaganna frá 1955, ákvæði sem í raun og veru snertir Reykjavík eina og hefur orðið að framlengja aftur og aftur, ég veit ekki hversu oft, satt að segja. Væri fróðlegt að fletta því upp í þingtíðindunum hversu oft þetta ákvæði hefur verið framlengt. Lengst af stafaði þetta auðvitað af því að andspyrna var af hálfu borgarstjórnaríhaldsins í Reykjavík við að framkvæma heilbrigðisþjónustulögin frá 1973 og 1978 og 1983 þó að aðrir landshlutar væru með sæmilega heilsugæslu og uppbyggingu heilsugæslustöðva í gangi. Með samþykkt frv. sem hv. 7. þm. Norðurl. e. hefur mælt fyrir yrði heilsuverndarþátturinn varinn áfram á þessu svæði en jafnframt tek ég undir það sjónarmið, sem fram kom hjá hv. 11. þm. Reykv., að nauðsynlegt er að festa þessi ákvæði í lögum til frambúðar sem er auðvitað skynsamlegast að gera. Það má þó vel gera með breytingu á almannatryggingalögum og jafnvel mætti einnig hugsa sér aðrar aðferðir. Ég þakka hv. formanni heilbr.- og trn. fyrir það hvernig hann hefur staðið að þessu máli og samstarfsmönnum okkar í heilbrigðisnefndinni, bæði meiri hluta og minni hluta. Þar hafa vinnuhefðir þróast með þeim hætti að það mætti vafalaust verða til einhverra nota fyrir aðrar þingnefndir að fylgjast með því hvernig þar er tekið á hlutum. Þar reyna menn að ræða sig í gegnum mál með eðlilegum hætti og reyna að komast að lýðræðislegri, sanngjarnri og málefnalegri niðurstöðu og fyrir það er full ástæða til að þakka.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem gengur út á það að koma í framkvæmd þeim áformum sem ríkisstjórnin birti í fjárlagafrv. um hækkun á tekjuskatti og eignarskatti. Hér er um allverulega hækkun að ræða sem í fyrsta lagi snertir einstaklinga í landinu og í öðru lagi atvinnureksturinn. Að því er varðar einstaklinga gaf ríkisstjórnin það til kynna í fjárlagafrv. að ekki yrði um almenna hækkun á skatthlutfalli að ræða heldur yrði fyrst og fremst hækkaður tekjuskattur á þeim sem nytu tiltekinna bóta eða tiltekins afsláttar í tekjuskatti. Þannig var nefnt til sögunnar sem dæmi sjómannaafsláttur, skattaafsláttur vegna hlutabréfakaupa, barnabætur, vaxtabætur og húsnæðisbætur. Niðurstaða þessarar umfjöllunar sem birtist í frv. er sú að tekjuskattur barnafjölskyldna skuli hækkaður sérstaklega, þ.e. þeirra barnafjölskyldna sem hafa hærri tekjur. Það er ekki gert ráð fyrir að hækka tekjuskatt þeirra sérstaklega sem hafa hærri tekjur heldur eingöngu ef um er að ræða einstaklinga sem eiga börn og hafa hærri tekjur en almennt gerist. Þeir einstaklingar sem ekki eiga börn fá ekki skattahækkun. Það er nokkuð sérkennilegur framgangsmáti en þannig er það. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að nokkur breyting verði á vaxtabótum og húsnæðisbótum og hækkun verði á skatti þeirra sem þeirra njóta. Í síðasta lagi er gert ráð fyrir að hækka tekjuskatt sjómanna sérstaklega. Það er sem sagt gert ráð fyrir að ein tiltekin stétt í landinu fái sérstakar skattahækkanir á sama tíma og aðrar stéttir munu ekki fá slíkan glaðning frá núv. ríkisstjórn. Nú ætla ég ekki að gera þessi mál að frekara umtalsefni hér í upphafi en koma nánar að þeim síðar og vildi þá snúa mér að skattlagningu atvinnurekstrarins. Þar er gert ráð fyrir allnokkrum breytingum sem munu leiða til meiri skattlagningar á atvinnurekstur í landinu. Þetta er vissulega ekki eina málið þar sem slík áform koma fram. Ýmis önnur gjöld á atvinnurekstur hafa séð dagsins ljós og er þar um allverulegar skattahækkanir á atvinnureksturinn í landinu að ræða. Nú vil ég ekki að orð mín skiljist svo að ég hafi ekki skilning á því að draga þurfi úr útgjöldum og breyta sköttum í hinu erfiða ástandi ríkisins, en það er að sjálfsögðu ekki sama hvernig að er staðið og má segja að allt gangi út á það hjá hæstv. núv. ríkisstjórn að halda því fram að ekki sé verið að hækka skatta en hún er samt að því. Það má segja að allar skattahækkanir byggist á því að sem auðveldast sé að fela að um skattahækkanir sé að ræða. Ekki er mjög líklegt að mjög vel takist til í skattlagningu þegar þetta er gert að aðalatriði. Þá er nú betra að ganga hreint til verks og viðurkenna það sem liggur augljóslega fyrir að um skattahækkanir sé að ræða og leggja skatta á með eins réttlátum hætti og hugsast getur en ekki gera það að aðalatriði hversu þægilegt er að fela það að um skattahækkanir er að ræða. Skýringin á þessu er einfaldlega sú að núv. stjórnarflokkar lýstu því mjög ákaft yfir fyrir kosningar að ekki kæmi til greina að hækka skatta í landinu og þeir eru þess vegna múlbundnir við þessar yfirlýsingar sínar og þeir reyna allt hvað þeir geta til að halda því fram að skattar hækki ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er ekki staðreyndin, en þeir hafa valið það að hækka skatta á tilteknum hópum en ekki með almennum aðgerðum sem mér hefði fundist eðlilegra við þessar aðstæður. Að því er varðar skattlagningu fyrirtækja, sem ég vildi koma næst að, er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að 57. gr. skattalaga, sem fjallar um rekstrartap, verði breytt í verulegum mæli. Það eru almenn viðhorf í skattamálum atvinnufyrirtækja að þau fái að draga frá allan rekstrarkostnað sem af því hlýst að afla tekna. Margir halda því fram að atvinnurekstur í landinu hafi marga óeðlilega frádráttarliði sem beri að afnema og eru oft tilteknir í því sambandi liðir eins og tap fyrri ára, afskriftir og jafnvel annar kostnaður. Sá kostnaður, sem er t.d. afskriftir, er ekkert annað en dreifing á kostnaði yfir tiltekinn árafjölda og það tap sem hlýst af atvinnurekstri er rekstrarkostnaður sem aldrei hefur verið dreginn frá og því verið talið eðlilegt að heimilt sé að draga þennan kostnað frá ef tekjur myndast síðar. Það sem hefur orðið tilefni til mikillar umræðu um þessi mál er sameining fyrirtækja og sú staðreynd að þegar fyrirtæki eru sameinuð þá er hægt að sameina skyldur félaganna og réttindi, þar á meðal skattalegar skyldur og skattaleg réttindi. Það er alveg ljóst að ýmis óeðlileg tilvik geta komið upp í þessu sambandi. Hins vegar má breyting á löggjöf ekki verða til þess að koma í veg fyrir hagræðingu eða draga úr þeirri tilhneigingu sem gætir í landinu að atvinnureksturinn skili sem mestum tekjum. Menn mega ekki horfa um of á einstök dæmi þótt þau kunni að reynast óeðlileg við fyrstu sýn því oft og tíðum eru önnur sem er líka mikilvægt að tryggja og því með öllu ósæmandi fyrir núv. hæstv. ríkisstjórn að fara að ræða skattamál út frá tilteknum fyrirtækjum eða jafnvel tilteknum einstaklingum í landinu. Það hefur núv. ríkisstjórn gert og valið ákveðið fyrirtæki á sunnanverðu landinu sem tekið hefur verið sem sérstakt dæmi um það að skattalögum skyldi breytt. Nú ætla ég ekki að dæma um það en mjög fágætt að er ráðherrar ræði skattamál út frá einstökum fyrirtækjum og maður spyr hvort það sé næst á dagskrá að ræða skattamál út frá tilteknum nafngreindum einstaklingum. Þetta eiga menn aldrei að gera, en það er eins og svo margt annað sem núv. ríkisstjórn stendur fyrir að hún mætti hugsa um að segja heldur minna og reyna að koma meiru í framkvæmd. En yfirlýsingagleðin hefur gagntekið hæstv. ráðherra í allmiklum mæli. Nú er komið fram frv. til breytinga um hvernig skuli farið með skattalegt tap fyrirtækja frá fyrri tíð. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Tap flyst ekki milli félaga þegar það félag sem slitið var átti fyrir slitin óverulegar eignir eða hafði engan rekstur með höndum.`` Þetta ákvæði er í núgildandi lögum og hefur bærilega tekist til eftir því sem ég best veit að framkvæma það. Síðan er bætt við samkvæmt tillögu hæstv. fjmrh.: ,,Sameining félaganna verður og að vera gerð í rekstrarlegu hagræðingarskyni eða öðrum venjulegum og eðlilegum rekstrartilgangi.`` Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hver ætlar sér að túlka þessa grein? Hver er tilbúinn til að kveða upp úr um það þegar fyrirtæki eru sameinuð hvort þar sé verið að sameina í hagræðingarskyni eða ekki? Hver er tilbúinn að túlka það hvort um venjulegan og eðlilegan rekstrartilgang er að ræða? Ég tek eftir því að hjá Verslunarráði Íslands er einn hv. þm. á Alþingi starfsmaður, og hefur hann komið auga á þetta og kemur það í ljós í bréfi sem hann hefur ritað efh.- og viðskn. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Í 7. gr. frv. er þrengt mjög svigrúm til yfirfærslu rekstrartaps við sameiningu fyrirtækja. Ákvæði greinarinnar eru með mörgum skilyrðum og ýmsum svo óljósum en öðrum svo hörðum að ekki verður betur séð en að yfirfærsla rekstrartaps við sameiningu fyrirtækja sé ómöguleg. Með samþykkt slíkrar breytingar er verið að torvelda mjög eðlilega þróun atvinnulífs og fjölga gjaldþrotum í atvinnurekstri. Ljóst er að finna verður betri leiðir til að koma í veg fyrir misnotkun þessarar heimildar til yfirfræslu rekstrartaps en fram kemur í frumvarpinu.`` Undir þetta ritar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Verslunarráðsins. Það er alveg ljóst að sá ágæti þingmaður og Verslunarráðið í heild hefur komið auga á að það sé verið að gera sameiningu fyrirtækja nánast ómögulega. Þeir koma auga á að verið sé að torvelda þróun atvinnulífsins og fjölga gjaldþrotum í atvinnurekstri. Nú er mér kunnugt um að núv. ríkisstjórn hefur mjög aðhyllst þá stefnu sem við köllum gjaldþrotastefnu í atvinnulífinu. En mér var ekki ljóst að það yrði svo langt gengið að það yrði sérstaklega farið að breyta skattalögum til að greiða fyrir gjaldþrotum eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er að benda á. Ég hafði heldur ekki látið mér detta í hug að það stæði til að torvelda þróun atvinnulífsins eins og hér kemur fram. En jafnvel þótt að komi inn einhver ákveðin vandamál þá mega menn ekki ganga svo langt í að reyna að leysa vandamálin að þeir torveldi eðlilega þróun á öðrum sviðum. Ég er satt best að segja undrandi á því hvað hæstv. fjmrh. gengur langt í þessu efni. Þá er jafnframt tekið fram að ekki sé heimilt að flytja tap milli ára lengur en fimm ár. Nú getur það verið fullkomlega eðlilegt að tap sé frádráttarbært í lengri tíma. Ég bendi á að ýmsa útgjaldaliði skattalaga er skylt að færa til frádráttar samkvæmt lögum, t.d. má ekki fyrna tilteknar eignir á styttri tíma jafnvel þótt ljóst sé að endingartími þeirra er miklu lengri. Þannig getur verið að eign eins og fiskiskip endist í 30 ár, jafnvel þótt skylt sé að fyrna hana á 10 árum. Því er ekkert óeðlilegt í reynd þótt verulegt tap komi fram fyrstu 10 árin en hins vegar komi hagnaðurinn síðar þegar afskriftartímanum er lokið. Ef slík fimm ára regla er samþykkt þá væri verið að koma í veg fyrir að slíkt tiltekið fyrirtæki gæti dregið rekstrarkostnað frá tekjum sínum sem er fullkomlega óeðlilegt. Þannig að ég vil hvetja til þess að þessi grein sé tekin til endurskoðunar. Þar að auki segir í þessari grein, með leyfi forseta: ,,Eigendur meiri hluta eignarhluta þess félags sem niður er lagt skulu hafa átt eignarhluti sína í því félagi í a.m.k. þrjú ár á sameiningardegi og þeir skulu eftir sameiningu eiga hlutabréf eða eignarhlut í því félagi sem við tekur í samræmi við eignarhlutdeild sína í því félagi sem niður er lagt.`` Það er sem sagt nákvæmlega fyrir sagt um það hverjir megi eiga hið tiltekna félag. Ef hin minnsta breyting verður á því þá fellur réttur til yfirfærslutaps niður. Þetta hefði einhvern tímann verið kölluð miðstýringarstefna eða forsjárhyggja. Það vill nú svo til að menn hafa verið að reyna að þróa frelsi á verðbréfamarkaðnum. Ég hef skilið núv. hæstv. ríkisstjórn þannig að hún vildi auka það frelsi sem mest og menn gætu verslað með hlutabréf og verðbréf nokkurn veginn óheft. En þarna kemur fram allt önnur hugsun en áður hefur sést. Ég er ekki með þessum orðum að segja að ekki sé full ástæða til að líta á ákvæði 57. gr. og þrengja hana eitthvað en mér finnst eins og greinin sé samin út frá tilteknum afmörkuðum dæmum, jafnvel nafngreindra félaga, sem ráðherrar hafa staðið fyrir að varpa inn í umræðuna. Það er það sem er alvarlegt við það frv. sem hér er til umræðu. Enginn hefur varpað því sérstaklega inn í umræðuna að t.d. tiltekinn banki sem ríkið seldi skuli hafa fengið miklar heimildir til yfirfæranlegs taps. Því hefur ekki verið varpað sérstaklega inn í umræðuna. En af því að tiltekið útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki á suðurhluta landsins átti í miklum erfiðleikum og var að reyna að sjá fram úr þeim og koma á endurskipulagningu rekstrarins þótti ástæða til að taka málið sérstaklega upp. Það þótti ekki sérstök ástæða til þess út af nefndum banka. Nei, ekki aldeilis. Ég vildi varpa því fram til hæstv. fjmrh. að hér er að sjálfsögðu um afturvirkt ákvæði að ræða. Hér er verið að ákveða það að tilteknir hlutir sem hafa verið frádráttarbærir samkvæmt lögum um langan tíma skuli ekki lengur vera frádráttarbærir. Og taka í burtu löglega myndaðan frádrátt hjá atvinnurekstrinum í landinu. Ég vil biðja hæstv. fjmrh., af því hann hefur mikið þurft að rifja upp sínar fyrri ræður í þinginu, sem margar hverjar hafa verið nokkuð langar, að athuga hvort hann finni ekki einhvers staðar einhvern kafla um afturvirk skattaákvæði. Ég er nokkurn veginn viss um að hann þyrfti ekki annað að gera en að biðja tölvudeildina að fletta upp orðunum afturvirkt skattaákvæði, þá mundi hann finna margar ræður, bæði eigin ræður og samflokksmanna um þessi mál. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um það en ég vísa til allra þeirra umræðna og bið hæstv. fjmrh. að rifja það upp. Ég vil líka biðja hann að rifja upp ræður um sveiflujöfnun í atvinnurekstri en bæði hann og aðrir sjálfstæðismenn hafa flutt margar og merkar ræður um það. Auðvitað er tapfrádráttur ekkert annað en sveiflujöfnun í atvinnurekstri, þ.e. að heimila atvinnurekstrinum að vinna til baka án skattlagningar þau skakkaföll sem hann hefur orðið fyrir. Mikið hefur verið rætt um það í skattamálaumræðunni að rétt væri að snúa þessu við. Þ.e. að heimila fyrirtækjum að leggja til hliðar í góðæri til að mæta hugsanlegu tapi síðar meir. Tapfrádrátturinn yrði fluttur til þannig að heimilt væri að færa tapið til frádráttar áður en menn lentu í taprekstri. Og um þetta hefur hæstv. fjmrh. áreiðanlega haldið einhverjar ræður. Ég hef ávallt litið svo á ef taka ætti tapfrádrátt fyrri tíma til endurskoðunar þá yrði það að gerast í tengslum við það að menn tækju upp heimild til að færa tap til frádráttar fyrir fram og það kæmi þó til skattlagningar síðar ef ekkert tap yrði í viðkomandi atvinnurekstri. Þetta er sú hugsun sem er á bak við sveiflujöfnun í atvinnurekstri. En með því að heimila ekki lengur þetta rekstrartap í lengri tíma en fimm ár er algerlega verið að snúa þessari hugsun við. Í frv. eru ákvæði sem varða meðferð á arði, sem snertir vissulega atvinnureksturinn. Þar er gert ráð fyrir að arðsgreiðslur verði ekki lengur frádráttarbær hjá fyrirtækunum, en greiðslurnar verði algjörlega skattfrjálsar hjá móttakanda. Málið verður að skoða í ljósi þess að svo virðist vera að núv. ríkisstjórn hafi áform um að samræma skattlagningu eigna og eignatekna. En í fjárlagafrv. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Skattlagningu eigna og eignatekna þarf að samræma. Núverandi tilhögun einkennist af fjölda undanþágna og flóknum álagningarreglum. Aukið frjálsræði í viðskiptum með fjármagn kallar á samræmingu í átt til þess sem gildir í öðrum löndum. Þessi breyting er ekki sérstaklega ætluð til að skila ríkissjóði auknum tekjum heldur tryggja sanngjarna og samræmda skattheimtu.`` Skattlagning fjármagnstekna og reglur um þá skattlagningu er orðin allgömul. Ákvæði laganna eru frá þeim tíma að vextir voru annaðhvort neikvæðir eða mjög lágir. Það hefur hins vegar orðið mikil breyting á síðustu árum og margir aðilar í þjóðfélaginu hafa mjög miklar fjármagnstekjur. Þær tekjur eru skattfrjálsar og ekki er nema eðlilegt að ýmsum launamanninum þyki óeðlilegt að tekjur af fjármagni skuli vera algerlega skattfrjálsar á sama tíma og hinar lægstu launatekjur bera verulegan skatt. Það er því mikilvægt verkefni að gæta samræmis í þessu efni þannig að tekjur af fjármagni komi að nokkru leyti til skattlagningar. Mér þykir það vera allmerkilegt fyrsta skref í þessu sambandi að ákveða það að arður sem rennur til einstaklinga skuli í öllum tilvikum vera skattfrjáls. Þessar fjármagnstekjur eru sérstaklega gerðar skattfrjálsar hjá einstaklingunum og er ekki hægt að merkja af þessu fyrsta skrefi ríkisstjórnarinnar að það standi almennt til að fjármagnstekjur verði skattlagðar hjá einstaklingum. Á móti kemur að vísu að þessi arður yrði þá ekki lengur frádráttarbær hjá fyrirtækjunum sem er líka gallað. Ég vil í því sambandi benda á það sem m.a. Verslunarráð Íslands hefur fjallað um í því máli. Þetta hlýtur að hafa áhrif á hlutabréfamarkaðinn. Þetta hefur áhrif á verðgildi hlutabréfa. Þetta hefur áhrif á það hvort fólk vill kaupa hlutabréf eða ekki. Þetta hefur áhrif á það hvort fyrirtækin vilja greiða arð af hlutabréfunum. Þess vegna er enginn vafi á því að svona tillögur hafa strax áhrif á fjármagnsmarkaðinn. Um þessar mundir er atvinnulífið í lægð. Um þessar mundir er fallandi verð á hlutabréfum og það hefur sjaldan verið eins mikil þörf á því að auka áhuga almennings á nýjungum í atvinnulífinu og að fjárfesta í atvinnulífinu ef menn ætla sér að reyna að komast upp úr þeirri lægð sem við nú erum í. Því er afar óheppilegt að kasta inn lítt hugsuðum ákvæðum um breytingar á þessari skattmeðferð, en ég verð að reikna með því að hér sé um að ræða lítt hugsaða og lítt rædda tillögu, a.m.k. með tilliti til þess að ég skil það á því bréfi sem Verslunarráð Íslands skrifar að hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni hafi ekki verið þessar breytingar nægilega ljósar. Ég geng þá út frá því að ekki hafi unnist tími til að ræða þetta mál í þingflokki sjálfstæðismanna eða a.m.k. mjög lauslega. Og ég veit að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er mér sammála um að það er óheppilegt að vera að kasta inn í umræðuna tillögum, inn á jafnviðkvæman markað og hlutabréfamarkaðurinn er í dag, eins og hér er gert. Þetta ber ekki að skilja svo að ekki megi taka þessi mál til endurskoðunar, en eðlilegra væri að það væri gert í samhengi við aðra endurskoðun á eignum og eignatekjum til þess að þar væri gætt samræmis. Ég tek einnig eftir því að svo virðist vera að á einhverju stigi máls hafi líka verið hugmyndin að fella niður heimild til að draga hlutabréfakaup frá tekjuskattsstofni einstaklinga. Í athugasemd á bls. 17 er tekið dæmi og sagt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sum þeirra ákvæða, sem í frv. þessu eru, einkum þau sem lúta að skattlagningu fyrirtækja, hafa þann tilgang að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkara.`` Ég get ekki séð að neitt sem varðar skattlagningu fyrirtækja einfaldi málið og geri það skilvirkara. Þetta eru orðaleppar sem menn grípa gjarnan til ef þeir eru í vandræðum með útskýra það sem þeir eru að gera. Þá eru þetta fræg orð, einföldun og skilvirkni. Það er mjög algengt um þessar mundir að við sjáum þessi orð frá núv. ríkisstjórn því að þar er allt á síðasta snúningi og enginn tími til að undirbúa tillögu því að tíminn hingað til hefur verið notaður til að kafa ofan í fortíðina og þegar á að fara að gera eitthvað sem varðar framtíðina er undirbúningur lítill sem enginn. Enn fremur segir að nefna megi sem dæmi um þessa einföldun og nýju skilvirkni ,,breytingar á meðferð tapfrádráttar, afnám arðsfrádráttar og afnám frádráttar vegna fjárfestingar í atvinnurekstri``. Það hefur greinilega verið ætlunin að taka einn af þessum frádráttarliðum sem nefndur er í fjárlagafrv. Þar var nefnt á sínum tíma að eitt af því sem sé til umræðu sé skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa og hefur greinilega verið ætlunin að afnema hann algjörlega en einhverra hluta vegna hafi verið hætt við það á síðustu stundu en ekki unnist tími til að leiðrétta athugasemdirnar. Mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. hvað þarna hafi verið á ferðinni eða hvort það sé rétt að í fyrstu hafi verið hugmyndin að afnema þennan frádrátt með öllu. Mér er alveg ljóst að hann hefur kostað ríkissjóð mjög verulegar tekjur, allt að 600 millj. kr., og ekki óeðlilegt að það sé rætt hvort ekki sé rétt að gera einhverjar breytingar þar á, en þar verður líka að hafa í huga viðkvæmni hlutabréfamarkaðarins um þessar mundir. Þetta eru fyrst og fremst þau ákvæði sem varða atvinnureksturinn í landinu, en fyrir utan þessa skatta og skattbreytingar sem hér eru tilkynntar minni ég á að ýmis önnur skattheimta birtist á atvinnureksturinn. Ég minni á það sem sjávarútvegurinn á að greiða til hafrannsókna, aukna þátttöku hans í veiðieftirliti, skattlagningu atvinnuveganna til hafnanna í landinu, skattlagningu atvinnuveganna til að standa undir launakostnaði sem hlýst af gjaldþrotum og svo mætti lengi telja. Allar þessar skattahugmyndir munu því að sjálfsögðu hafa áhrif í okkar samfélagi, hafa t.d. áhrif á raungengi krónunnar og verða til þess að atvinnulífið muni eiga verr með að standa undir hlutverki sínu. Ég minni í þessu sambandi á hversu mikilvægt það er að samræma skattlagningu íslenskra fyrirtækja við það sem gengur og gerist í öðrum löndum og spyr eftir áformum ríkisstjórnarinnar í þeim efnum, hvenær þess sé að vænta að einhver fyrstu skref verði stigin í því efni. Núv. hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram tillögu um það að fyrsta lækkun aðstöðugjalds komi fram um næstu áramót en það væri mikilvægasta skrefið til samræmingar á skattlagningu atvinnurekstrarins hér á landi við það sem gerist í löndunum í kringum okkur. Mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. um það hvað hefur orðið um þá tillögu eða hvort enn þá sé vísað bara til sveitarfélaganna og hvort standi til að sveitarfélögin ráði þessu. Það vill nú svo til að aðstöðugjald er ákveðið með lögum og því verður ekki breytt nema með lögum og þetta er sá skattur sem mikilvægast er fyrir atvinnulífið að falli brott, enda á hann sér engan líka í neinu öðru landi. Í stað þess að birta einhver slík skref í skattamálum eru hins vegar settar fram fálmkenndar tillögur á grundvelli einhverra einstakra atvika sem gerst hafa í þjóðfélaginu og rugla alla umræðu um skattlagningu atvinnurekstrarins. Það er óþolandi fyrir atvinnureksturinn í landinu að búa við þessa óvissu í skattamálum og sú óvissa er mjög vel undirstrikuð í frv. sem hér liggur fyrir. Að því er varðar framkvæmd skattamála er hér ein tillaga og hún gengur út á það að breyta skipan ríkisskattanefndar. Það kemur fram að það hafi orðið tafir á uppkvaðningu úrskurða, bæði af hálfu skattstjóra og ríkisskattanefndar og síðan segir: ,,Til að ráða bót á þessu ástandi þykir nauðsynlegt að gera skipulagsbreytingar á starfsháttum ríkisskattanefndar, svo og skipan hennar.`` Það er ekki nein tillaga um lagabreytingar að því er varðar ríkisskattstjóraembættið eða skattstjóraembættin í landinu, jafnvel þótt vísað sé til þess að vandinn liggi þar að einhverju leyti, heldur er hér gerð breytingartillaga um að starfsháttum ríkisskattanefndar og skipan hennar sé breytt. Því er þannig varið með ríkisskattanefnd að tveir aðilar hennar eru fastir starfsmenn og í fullu starfi en aðrir aðilar að ríkisskattanefnd koma úr öðrum störfum í atvinnulífinu. Þar eru sérfróðir menn um skattamál, lögfræðingar og endurskoðendur, sem eru almennt viðurkenndir á sínu sviði. Í sjálfu sér má fullyrða að það er nokkuð óvenjuleg skipan á úrskurðarnefnd og dómstóli að hluti dómstólsins, eða úrskurðarnefndarinnar, skuli hafa fast starf að þeim málum en aðrir koma frá öðrum sviðum atvinnulífsins. Á sínum tíma, þegar þessi skipan var tekin upp, var talið að þetta mundi verða ódýrara í framkvæmd og tryggja miklu meiri sérþekkingu á sviði skattamála. Það hefur því miður verið vandamál í okkar samfélagi að fá nægilega marga vel þjálfaða og reynda menn til þess að sinna þeim málum á vettvangi ríkisins. Þess vegna var farið út á þá braut að skipa ríkisskattanefnd með þessum hætti. Ég hef miklar efasemdir um að sú breyting sem hér er boðuð muni verða til bóta. Eitt er þó víst að hún mun verða dýrari og kosta ríkissjóð verulegar fjárhæðir og vildi ég spyrja hvort gert sé ráð fyrir því í fjárlögum ríkisins fyrir 1992. Hér er verið að tala um nýjar stöður og nýja skipan mála og ég get ekki séð nein rök fyrir því, sem koma fram í frv., hvað það sé sem geri endurskoðun á skipan nefndarinnar svo brýna eins og þar kemur fram. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hvað hér býr að baki en ég hef fullan fyrirvara um stuðning við þetta frumvarpsákvæði eins og frv. í heild. Ég ætla þá að lokum að snúa mér að skattlagningu einstaklinga. Hér er í fyrsta lagi lagt til að tekjutenging barnabótanna verði aukin. Þessi tekjutenging var komin á áður og má að sjálfsögðu um það deila en ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög óheppilegt að auka þessa tekjutengingu nú. Ég fæ ekki séð að nein rök mæli með því við þessar aðstæður að hækka sérstaklega skatt á fjölskyldum sem eru barnmargar því að það er það sem er raunverulega verið að gera hvað svo sem menn reyna nú að skýra þetta. Ég tel að í sjálfu sér þurfi ekkert að rökstyðja það. Ég tel að tekjutenging hinna ýmsu liða í skattalögum hafi gengið nægilega langt og það væri þá fremur ástæða til að taka upp aðra hluti til athugunar. Ég spyr t.d. í því sambandi hvort ekki hafi verið fyrirhugað að lækka eða breyta ellilífeyri hjá þeim sem hafa mjög miklar tekjur. Ég hef ekki séð neinar tillögur um það en eins og allir vita hafa þeir sem hafa t.d. miklar greiðslur úr lífeyrissjóðum einhverra hluta vegna fullan ellilífeyri. Þessar breytingar hafa oft verið ræddar, og voru m.a. ræddar í síðustu ríkisstjórn, en þá var Alþfl. mótfallinn slíkum breytingum. Ég sé ekki betur en að gert hafi verið ráð fyrir því í fjárlagafrv. að þarna yrði eitthvað breytt til. Ég hef hins vegar ekki séð neitt frv. sem tekur á því máli og verður þá að álíta að þar sé um gat að ræða sem enn þá hafi ekki verið fyllt upp í með frv. hér á Alþingi. Langar mig því að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvenær fyrir jól mun það frv. verða flutt hér á Alþingi eða er það kannski eftir einhver jól, hvort sem það er eftir næstu jól eða hin jólin? Síðan er gert ráð fyrir að draga mjög úr sjómannaafslætti og um sjómannaafslátt er löng greinargerð þar sem rakið er hvernig þessi sjómannaafsláttur verður til og honum fundið allt til foráttu og sagt að hér sé um ,,óeðlileg afskipti ríkisins af gerð kjarasamninga`` að ræða og þessi óeðlilegu afskipti leiði til ,,óhagræðis í atvinnulífinu`` og mismuni ,,launþegum jafnt sem fyrirtækjum``. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. hvaða sérstakt óhagræði í atvinnulífinu hafi komið til út af þessum sjómannafrádrætti. Er það e.t.v. það að óþarflega margir séu við þessi störf, það hafi verið sótt svo í störfin að það hafi horft til vandræða? Síðan segir: ,,Sjómannaafsláttinn ætti fremur að skoða sem niðurgreiðslu á útgerðarkostnaði en sem ívilnun til sjómanna þó hann geti óneitanlega haft áhrif á starfskör þeirra. Hann veldur í senn óeðlilegri mismunun milli atvinnugreina og milli einstaklinga.`` Og síðan segir: ,,Þvert á móti gera niðurgreiðslur það mögulegt að halda áfram útgerð sem ekki er arðbær þegar á allt er litið. Auka þær þannig sóknina, valda meiri dreifingu aflans og gera útgerð í heild óarðbærari en ella væri.`` Ég verð nú að segja eins og er að mér finnst skattamenn vera komnir út í óþarflega mikinn rökstuðning í þessu máli og ég skil ekki alveg hvað verið er að fara, enda er í grg. fyrst og fremst verið að tala um sjávarútveginn. Ég býst við að hæstv. fjmrh. geri sér ljósa grein fyrir því að sjómannafrádrátturinn er ekki eingöngu hjá fiskimönnum, hann er hjá farmönnum. Ekki er sérstaklega verið að tala þarna um fraktfélögin þegar verið er að vitna í niðurgreiðslu á kostnaði þeirra. Nei, hér er eins og fyrri daginn, að menn sjá ofsjónum yfir því að einhver afgangur kunni að vera í þessum grundvallaratvinnuvegi landsmanna sem kemur fram skipti eftir skipti að núverandi ráðamenn þjóðarinnar sjá ofsjónum yfir. Það er eins og þeir hafi alveg gleymt því að meginhluti útflutnings landsmanna kemur frá þessum atvinnuvegi. Þegar er nú farið að halda því fram að leggja þurfi niður sjómannaafslátt af því að hann hafi valdið mikilli dreifingu aflans um landið, og að landað hafi verið á allt of mörgum höfnum í landinu. Ef enginn sjómannaafsláttur hefði verið, hefði þetta verið miklu betra. Þá hefðu menn ekki verið að byggja alla þessa staði í landinu, og þá hefði gengið betur að grisja byggðina og flytja menn frá Vestfjörðum hingað suður eins og núverandi forsrh. hefur látið á sér skilja. Einnig er því haldið fram að þetta hafi orðið til þess að útgerðin hafi í heild orðið óarðbærari en ella. Auðvitað fjallar þetta mál ekkert um það sem þarna er verið að tala um. Það fjallar um samning um tiltekinn frádrátt handa sjómönnum sem vissulega má deila um. En störf þessi hafa verið metin með þeim hætti og það réttlætt að þessi eina stétt í landinu nyti þessara sérstöku kjara og engin önnur. Hins vegar er rétt að stundum hefur verið tilhneiging til þess að oftúlka þennan frádrátt og gengið hefur verið of langt, t.d. er varðar ferjur hér innan lands sem ég tel vera mjög umdeilanlegt hvort rétt var að gera. En þessi frádráttur, sérstaklega fiskimannanna, á sér svo langa hefð og svo lengi verið samþykktur af öllum öðrum stéttum landsins að það má ekki rjúfa þá hefð. Ég minni á að Alþýðusamband Íslands, sem gætir hagsmuna margra stétta í landinu, hefur eindregið stutt þennan frádrátt sjómanna. Af hverju hefur verið þetta mikil sátt um þennan frádráttarlið? Einfaldlega vegna þess að þetta starf er hættulegra en önnur störf og fjarvera meiri frá heimili. Þeir menn sem þessi störf stunda geta ekki sinnt heimilum sínum með sama hætti og margir aðrir sem eru fyrirvinna heimila. Maki þessara aðila á þannig óhægara um vik að vinna úti á vinnumarkaðinum. Makar eru í langflestum tilvikum konur, því mjög lítið er um að konur stundi sjómannsstörf. Þessar konur búa við aðrar aðstæður en almennt gerist í landinu. Þær eru bundnari heimilum og þurfa að hafa meira fyrir því en almennt gerist. Þetta eru ástæður sem hafa verið viðurkenndar fram að þessu og menn eiga ekki að hrófla við þeirri sátt sem ríkt hefur um sjómannafrádráttinn í langan tíma. Virðulegur forseti. Ég hef nú farið í gegnum þetta frv. að mestu leyti. Ákvæði eru í því sem varða skattlagningu einstaklinga sem ég hef gert að umtalsefni. Það eru ákvæði í því er varða skattumhverfi atvinnurekstrarins og nokkur ákvæði er varða framkvæmd skattamála. Síðast en ekki síst eru í þessu frv. ýmsar breytingar á fjárupphæðum skattalaga sem eru í samræmi við verðlag og þessar fjárhæðir breytast með sambærilegum hætti og gengur og gerist í gegnum tíðina. Ég hef engar sérstakar athugasemdir við það. Ég á sæti í þeirri nefnd sem mun fá frv. þetta til umfjöllunar og ég vænti þess að við getum gert okkur betri grein fyrir málinu þegar það kemur í nefnd. Ég vænti þess einnig að hæstv. fjmrh. sé opinn fyrir því að einhverjar breytingar verði gerðar á þessu frv. og minni sérstaklega á það að þegar eru farnar að berast margvíslegar athugasemdir við það sem hér er lagt fram. Og ég vænti þess að samkomulag geti náðst um það, a.m.k. að leiðrétta það versta í frv. þó ég eigi ekki von á því að hægt sé að lagfæra allt saman.

Herra forseti. Við tökum nú til við að ræða frv. sem breytir álagningu tekjuskatts og eignarskatts, eða lögum um tekjuskatt og eignarskatt fyrir næsta skattaár. Það mun vera í dag 16. des. anno domini 1991, þannig að það er nokkuð seint að verið að taka til umfjöllunar breytingar sem sumar hverjar eru býsna viðamiklar eða afdrifaríkar í þessum skattlagningarmálum. Það er fullkomleg eftir öðru sem við megum búa við þessa síðustu daga á þinginu að ræða þetta við þessar aðstæður. Reyndar væri ástæða til þess að hæstv. forsrh. væri hér viðstaddur og upplýsti okkur um hvernig hæstv. ríkisstjórn er á vegi stödd í sambandi við vinnu sína að efnahags- og ríkisfjármálum. Satt best að segja er það með ólíkindum sem manni er boðið upp á þessa dagana í þeim efnum hvað vinnubrögð snertir. Við alþingismenn fáum gjarnan fréttir af því í gegnum fjölmiðla að ríkisstjórnin sé nú fallin frá þessu en tekin til við hitt o.s.frv. Og það eru ekkert minni sviptingar en þær að færa nokkur hundruð milljónir eða jafnvel hátt í milljarð til í ríkisfjármálakerfinu, velta því á milli málaflokka, henda því á milli ríkis og sveitarfélaga o.s.frv. o.s.frv. Ég hlýt að nefna hér, hæstv. forseti, til þess að undirstrika hvað ég er að fara, þau tíðindi sem gerðust í efh.- og viðskn. Alþingis í morgun þegar allt í einu koma þar inn á borð nefndarinnar hugmyndir um brtt. við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar kemur algjörlega nýr flötur upp í málinu og ný efnisatriði þingmönnum áður ókunn, nema þá í gegnum fjölmiðla, og eru lögð á borð nefndarmanna í formi brtt. Ég er hér t.d. að nefna, eins og fram kom í fjölmiðlum um helgina og reyndar var orðið ljóst hér á Alþingi í síðustu viku, að hæstv. ríkisstjórn gafst upp við að velta málefnum fatlaðra yfir á sveitarfélögin í þeim mæli sem áformað var, upp á 400 millj. kr. Hugmyndir komu fram, og voru lauslega nefndar fyrir síðustu helgi, um að þess í stað skyldu sveitarfélögunum gert að taka á sig svo og svo mikil útgjöld vegna löggæslu í landinu. Hvað um það. Síðan rennur mánudagurinn 16. des. upp og á fundi í efh.- og viðskn. birtast allt í einu brtt. við það frv. sem þar var til umræðu, ráðstafanir í ríkisfjármálum, þar sem áformað er að velta 700 millj. kr. kostnaði við löggæslu í landinu yfir á sveitarfélögin. Þetta smáræði skýtur upp kollinum í brtt. á nefndarfundinum og allt í lagi með það. En auðvitað er verið að leggja til meiri háttar kerfisbreytingu og hér er stórpólitískt atriði á ferð sem meðal annarra hæstv. dómsmrh. hefur mótmælt í fjölmiðlum um helgina. Því að síðast í Morgunblaðinu í gær er haft eftir hæstv. dómsmrh. að hann sjái ýmislegt athugavert við þessa breytingu. Hann líti ekki á þetta sem verkefnatilfærslu því þetta sé alfarið á valdsviði dómsmrn. og verkefni ríkisins. Þar með sé þetta hreinn skattur sem þarna eigi að leggja á sveitarfélögin vegna löggæslunnar. Það tekur því naumast að fara að rekja þær kúnstugu aðfarir sem menn hugsuðu sér í þessum brtt. að hafa við það að leggja á þennan skatt. Þær voru satt best að segja stórbrotnar, því þar átti að leggja um 2.500 kr. í nefskatt á hvern íbúa sveitarfélaga með yfir 300 íbúum, en eitthvað lægri upphæð, 1.700 kr., á íbúa í sveitarfélögum undir 300 íbúum. Í raun og veru er þannig komin fram ný útgáfa af hinum illræmda nefskatti og leggst misþungt á íbúa eftir því í hvað stórum sveitarfélögum þeir búa án nokkurra tengsla við viðkomandi verkefni, þ.e. löggæsluna í landinu. Þannig liggur það í hlutarins eðli að í mörgum sveitarfélögum með færri en 300 íbúa eru lögregluþjónar býsna sjaldséðir. Og ég leyfi mér að fullyrða að til séu nokkur sveitarfélög þar sem slíkir hafa ekki sést jafnvel árum saman. Inn til dala í fámennum sveitarhreppum hafa menn að mestu leyti bjargað sér án lögregluaðstoðar. En samt ætti að fara að leggja á íbúa slíkra sveitarfélaga sérstakan nefskatt til að kosta löggæslu. Ég er að rekja þetta hér, herra forseti, vegna þess að ég tel ástæðu til þess að hæstv. forsrh. komi hér og upplýsi okkur í þessari umræðu hvar hæstv. ríkisstjórn er á vegi stödd við að ná saman um einhverja hluti í þessum efnum. Við eyddum tíma okkar í síðustu viku í að ræða hugmyndir sem þá komu upp um að velta málefnum fatlaðra yfir á sveitarfélögin. Síðan hljóp ríkisstjórnin frá þeim hugmyndum, gafst upp við þær, og hæstv. félmrh. var sem betur fer rekinn algjörlega á flótta með það mál. Ég spyr: Til hvers að eyða tíma sínum í að ræða svona hluti sem ríkisstjórnin sjálf hefur ekki komið sér saman um og hendir einu fram í dag og öðru á morgun? Lesum við það kannski í Mogganum á morgun að hæstv. dómsmrh. hafi algjörlega aftekið þessa breytingu um löggæsluna og þess vegna sé ríkisstjórnin hætt við hana og hafi nú ákveðið að færa kirkjuna yfir á sveitarfélögin eða eitthvað því um líkt.  Það dengdust inn á borð okkar í efh.- og viðskn. fleiri nýmæli í morgun. Sum algjörlega óséð. Þar komu í fyrsta sinn efnislegar hugmyndir um útfærslu á álagningu sérstaks gjalds í höfnum, sem hefur greinilega tekið breytingum núna á síðustu sólarhringum frá því sem kynnt var í fjölmiðlum í síðustu viku. Þá var rætt um álag á bæði vörugjald og aflagjald. Nú virðist það hafa breyst yfir í 25% álag á vörugjald í höfnum landsins á annað en sjávarvörur. Ég spyr nú bara: Hvernig í ósköpunum ætla menn sér að útfæra slíkt? Þarna komu inn lagaákvæði um eyðingu refa og minka, nýjar hugmyndir um breytingu á þeim lögum sem forsrh. mælti fyrir í frægri ræðu, þó svo ákvæðin væru ekki í frv. En þau eru sem sagt komin þarna fram í dagsljósið. Þarna var enn fremur á ferðinni tillaga að því að skerða tekjur Vegasjóðs um 265 millj. kr. á næsta ári, sem áttu að renna í ríkissjóð. Þetta er til marks um aðstæðurnar og þær kringumstæður sem menn eru að reyna að vinna þessa hluti við. Hæstv. ríkisstjórn er á hlaupum í þessum efnum og ómögulegt er að giska á hvað komi frá henni að morgni hvers dags. Stórkostlegum breytingum af þessu tagi og stórpólitískum málum er bara hent á milli með þessum hætti. Hæstv. forseti, með hliðsjón af m.a. þessu sem ég hef rakið, þ.e. hvernig vinnuaðstæður okkar, sem eigum að taka við frv. því er hér er á dagskrá, tekju- og eignarskattslögum, eru þessa sólarhringana, óska ég eftir því að hæstv. forsrh. komi hér til umræðunnar og upplýsi okkur um það hvar hæstv. ríkisstjórn er á vegi stödd. Það er ómögulegt annað en að fara að fá einhvern botn í það hvernig ríkisstjórnin hyggst standa að afgreiðslu þessara hluta, ef einhver von á að verða til þess að afgreiða fjárlög og tekjuöflunarfrumvörp með einhverju viti á tilskildum tíma. Eins og menn þekkja og ekki þarf að rekja fyrir hv. þingmönnum geymdi ríkisstjórnin stóran hluta af þessum málum og öll erfiðustu atriðin til 3. umr. Og hæstv. forsrh. lýsti því yfir með miklum tilþrifum að atkvæðagreiðsla á fjárlagafrv. eftir 2. umr. væri í raun og veru sýndarmennska og marklaus því að þar fælist engin afstaða til allra viðamestu málaflokka frv. Þeim væri svona bara vísað óséðum áfram án nokkurra skuldbindinga og án þess að nokkur afstaða væri tekin. Auðvitað er ómögulegt að vinna þessa hluti þannig. Alla vega verður að segjast eins og er að það fer að verða tilhlökkunarefni að mæta á hinum ýmsu nefndarfundum í þinginu þessa spennandi daga. Því ómögulegt er að vita hvað kemur upp á borðin þar og hvað hæstv. ríkisstjórn hefur dottið í hug undangengna nótt. Það verður t.d. mjög spennandi að mæta til fundar á morgun eða fljótlega í efh.- og viðskn. og taka fyrir þetta frv. um tekjuskatt og eignarskatt og vita hvort ríkisstjórnin hefur ekki skipt um skoðun á einhverjum atriðum sem í frv. eru, t.d. ákveðið að hætta við sjómannafrádráttinn og leggja í staðinn á einhvern annan skatt eða breyta einhverju öðru. Það væri alveg eftir öllu. Það liggur jú fyrir að um sjómannafrádráttinn er ágreiningur og sögur ganga um það að brostinn sé á flótti í stuðningsmannalið ríkisstjórnarinnar gagnvart þessu atriði. Samkvæmt því bréfi sem lesið var upp er varaþingmaður fyrir hv. 1. þm. Vestfj., Matthías Bjarnason, væntanlegur hér inn á þingið í dag. Ég hef grun um að sá sé ekki heitur stuðningsmaður þess að skerða sjómannafrádráttinn og svo mætti áfram telja. Og fleiri hv. þm. stjórnarliðsins hafa gefið yfirlýsingar sem gefa mér fullt tilefni til að spyrja: Hæstv. forseti, er einhver meining í því t.d. að vera að eyða orku sinni í að ræða skerðingu sjómannafrádráttarins í frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt? Til hvers að eyða tíma sínum í það í þinginu, ef fer með þetta atriði eins og málefni fatlaðra að flótti bresti í liðið og um miðja vikuna verði kannski ljóst að ríkisstjórnin er búin að gefast upp? Allir hv. alþm. hljóta að skilja að við þessar aðstæður er nánast grín að ræða hér alvörumál og ýfa upp ágreiningsatriði eins og óhjákvæmilega hlýtur að verða þegar hróflað er við sjómannafrádrættinum við þessar aðstæður. Ég óska eftir því formlega, hæstv. forseti, að hæstv. forsrh. komi hér því að mér finnst eðlilegra að snúa máli mínu til hans þó að ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta sé á verksviði hæstv. fjmrh. Mun ég þá í þriðja sinn bera fram þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstjórnar. Þangað til annað er upplýst hef ég gefið mér það að hæstv. forsrh. væri samnefnari efnahagsmálanna í ríkisstjórninni. Ég hef að vísu aldrei fengið svar við þeirri spurningu hvort að þetta sé svo eða einhvern veginn öðruvísi í ríkisstjórninni. Hæstv. forsrh. hefur aldrei komið upp og fullvissað mig um að hann væri samnefnari efnahagsmálanna heldur þagað þunnu hljóði þegar ég hef borið fram þá spurningu. Þess vegna er hún enn ítrekuð og er þetta þá væntanlega í þriðja sinn sem hún fer í þingtíðindin. Ég hef vakið athygli á þeirri staðreynd að hæstv. forsrh. hefur ekki séð ástæðu til þess að ráða sér efnahagsráðgjafa eins og aðrir forsrh. hafa yfirleitt gert á undanförnum árum heldur réði hann sér sérstakan hermálafulltrúa. Á tímum afvopnunar var það nauðsynlegasta sem hæstv. forsrh. hafði að gera við stöðugildið að ráða hermálafulltrúa. Ég sé ekki nákvæmlega að hvaða gagni hann kemur hæstv. forsrh. þessa dagana þegar við erum að reyna að ræða viðkvæm ríkisfjármála- og efnahagsatriði á Íslandi. Ég tel þess vegna eðlilegt að beina þessari spurningu í aðalatriðum og í fyrsta lagi til hæstv. forsrh. en að sjálfsögðu eru allar upplýsingar vel þegnar ef hæstv. fjmrh. getur gefið okkur einhverjar vísbendingar um það hvar hæstv. ríkisstjórn er á vegi stödd í vinnu sinni í þessum efnum. Hæstv. forseti. Það voru einkum þrjú efnisatriði þessa frv. sem ég ætlaði að halda mig við. Hið fyrsta varðar skattlagningu lögaðila eða fyrirtækja. Ég get þó stytt mál mitt í þeim efnum og vísa til ágætrar ræðu sem hv. 1. þm. Austurl. flutti áðan um það atriði. Hann fór ítarlega yfir þau atriði frv. sem lúta að breytingum á skattlagningu fyrirtækja, einkum frádráttarliðum sem þar hafa verið fyrir hendi og lúta að nýtingu framreiknaðs rekstrartaps, heimilda til að draga arðgreiðslu frá tekjum áður en til skattlagningar kemur. Ég tel að ekkert sé við það að athuga að þessir liðir séu skoðaðir og t.d. hef ég verið stuðningsmaður þess að heimilt væri að yfirfæra tap milli fyrirtækja við sameiningu þeirra og að mjög væri vandað til skilgreininga á slíku ef það væri þá fyrir hendi. Ég tel að t.d. þær breytingar sem gerðar voru í tíð síðustu ríkisstjórnar hafi tvímælalaust verið þar til mikilla bóta og í skynsemisátt. Um það má deila jafnvel hvort menn hefðu ekki þurft að ná því fram að skilgreina þar reglurnar með enn þrengri hætti. Hitt á svo auðvitað við hér eins og alls staðar annars staðar að þegar reglur hafa einu sinni verið í gildi um nokkurt árabil og lotið að skattlagningu af þessu tagi og fyrirtæki hafa tekið til við að hagræða í sínum rekstri og skipuleggja hann og haga fjárfestingum með hliðsjón af ákveðnum gildandi reglum í skattamálum að þá er viðkvæmt og vandasamt að breyta því með litlum fyrirvara. Þá þarf að gefa slíkum breytingum góðan aðlögunartíma og gæta þess að það komi ekki mjög ósanngjarnt út gagnvart fyrirtækjum sem eru í mismunandi stöðu hvað þetta snertir. Ég hef þess vegna fullan fyrirvara á um það að skoða t.d. aðlögunartíma í þessu sambandi og þau ákvæði um árafjölda og annað þvíumlíkt sem lýtur að nýtingu tapsins o.s.frv. Hér er ekki verið að velta til neinum smáupphæðum því það er upplýst að það skattalegt tap sem fyrir hendi sé og til frádráttar gæti komið á næstu árum sé um 60 milljarðar kr. ef ég hef lesið rétt. Þessi atriði hlýtur hæstv. efh.- og viðskn. að reyna að skoða eftir sem nokkur kostur er við þær aðstæður sem henni eru búnar og lúta auðvitað að ákaflega þröngum tíma sem hún hefur til að fara yfir slíkt. Svo er líka ástæða til þess að spyrja sig að því við þessar aðstæður hvort að atriði af þessu tagi, sem lúta að frádráttarliðum fyrirtækjanna, séu með því allra brýnasta sem við höfum til að vinna við á þinginu þessa dagana, ósköp einfaldlega vegna þess að þau eru nánast öll eðli sínu samkvæmt þannig að þau hafa engin bein áhrif á afkomu ríkissjóðs strax á næsta ári. Þetta eru nánast allt saman ákvæði sem koma til með að hafa áhrif smátt og smátt í framtíðinni. Þá má spyrja: Væri ekki ástæða til að velta því fyrir sér hvort ætti að fresta afgreiðslu þess hluta málsins og gefa færi á að skoða hann betur en afgreiða hann ekki nánast óséð í gegnum þingið á nokkrum sólarhringum? Þetta getur vissulega haft ákveðin áhrif á stöðu fyrirtækja og afkomu og er þó þar ekki af miklu að taka víða hvað snertir afkomu í atvinnurekstri í landinu við núverandi aðstæður. Líka hefur borist bréf frá aðilum eins og Verslunarráði Íslands þar sem fjallað er um ýmis ákvæði sem lúta að skattlagningu fyrirtækja og sé ég ekki í fljótu bragði annað en að Verslunarráðið leggist gegn eða vari við einum þremur breytingum sem lúta að skattlagningu fyrirtækja. Það er t.d. sagt í bréfi Verslunarráðs að í 4. gr. frv. sé önnur af tveimur breytingum, sem þar er lögð til, varhugaverð. Með leyfi forseta segir að önnur breytingin felist í því að takmarka yfirfærslu rekstrartapa við fimm ár. Þetta mun koma afar illa við ýmis fyrirtæki, sérstaklega í sjávarútvegi og stóriðjurekstri, en í þessum greinum hefur jafnan verið þrálátur taprekstur. Má því búast við enn fleiri gjaldþrotum í sjávarútvegi sem og öðrum atvinnugreinum verði þessi breyting gerð. Herra forseti, þetta er nokkuð stór fullyrðing og ég tel fulla ástæðu til þess að staldra aðeins við þegar aðili eins og Verslunarráð Íslands fullyrðir að það beinlínis megi búast við stórkostlegri fjölgun gjaldþrota og sé þó af nógu að taka og ærinn fjöldi fyrir. Síðan er vikið að því í bréfi Verslunarráðs að hin breytingin felist í því að frá og með næsta tekjuári megi ekki draga útgreiddan arð frá tekjum. Þar er að vísu á ferðinni breyting sem kemur til með að hafa áhrif strax á þau fyrirtæki sem greiða skatt í dag. --- Og síðan eigi að leggja fram frv. til að koma í veg fyrir tvísköttun arðsins. Þetta atriði gæti vissulega haft áhrif á möguleika fyrirtækja til að afla viðbótarfjár. Það er augljóst að dregið getur úr áhuga manna á að fjárfesta í hlutabréfum ef arðgreiðslur verða ekki lengur frádráttarbærar frá skatti fyrirtækjanna. Það þýðir að hvort tveggja gerist, að minni hagnaður verður til að greiða arðinn og jafnframt verður vilji stjórnenda fyrirtækjanna til að greiða arð minni því að hann verður ekki frádráttarbær frá skatti. Þetta mun því að sjálfsögðu verka frá báðum hliðum. Algjörlega er vísað út í loftið með það hvernig reglur verði síðan útfærðar til þess að fyrirbyggja tvísköttun. Sú sérstaka regla hefur verið við lýði á Íslandi að arðurinn er frádráttarbær báðum megin undir vissu þaki, bæði hjá þeim sem hann fær og hinum sem hann greiðir. Þar með hefur að sjálfsögðu engin tvísköttun verið fyrir hendi a.m.k. á þeim hluta sem ekki er skattlagður. En þegar þetta breytist með þessum hætti verður augljóslega um miklu meiri hættu á tvísköttun að ræða og það er þekkt erlendis frá að býsna flókið er að tryggja að ekki komi til slíkrar tvísköttunar. Þar hafa menn á síðari árum að mér skilst farið út í það að taka upp svonefnda ígildisaðferð við skattlagningu. Hún er flókin og þarf án efa verulegan undirbúningstíma að því að innleiða slíka kerfisbreytingu í skattlagningu hér gagnvart arðgreiðslum fyrirtækja á báðum hliðum, þ.e. hjá greiðanda og móttakanda arðsins. Ég spyr þess vegna að því: Er hér á ferðinni svo brýnt og mikilvægt úrlausnarefni að nauðsynlegt sé að hasta því í gegnum þingið á einhverjum sólarhringum, gefandi augljóslega sáralítið tækifæri til að skoða málið? Nú, síðan er að lokum í bréfi Verslunarráðs vikið að þrengingu þess svigrúms sem enn er fyrir hendi til að yfirfæra rekstrartap við sameiningu fyrirtækja. Þar sýnist mér gagnrýnin að vísu aðallega lúta að því að orðalag greinarinnar er óljóst og ýmis skilyrði fram sett, sem --- ef þeim væri beitt til hins ýtrasta --- gætu fljótt á litið gert það nánast ómögulegt að nýta tap sem til kæmi með sameiningu fyrirtækja. Þarna er augljóslega framkvæmdin og útfærsla skilyrðanna sem mestu máli skipta um það hvaða verkan breytingin hefur. Þar af leiðir er það sem Alþingi kæmi til með að afgreiða mjög óljóst. Ég er stuðningsmaður þess að reynt verði að gera reglurnar skýrari og afdráttarlausari þannig að í reynd sé þetta atriði ekki nýtanlegt nema um sannanlegan samruna fyrirtækja í skyldum rekstri og þar með hagræðingu sé að ræða. Þá finnst mér að sjálfsögðu réttlætanlegt og skynsamlegt að svona tap geti nýst því að það getur vissulega verið ein mikilsverðasta forsenda þess að auka vilja manna til að fara í slíkar breytingar. En hvort það næst fyrir það með skynsamlegum hætti með þeirri breytingu sem lögð er til í 7. gr. frv. treysti ég mér einfaldlega ekki til að segja mikið um á þessu stigi og tek að nokkru leyti undir þá athugasemd Verslunarráðs að orðalagið er nokkuð óljóst. Enginn annar en hv. 5. þm. Norðurl. v., í gervi framkvæmdastjóra Verslunarráðs, undirritar þetta bréf dags. 12. des. 1991 sem okkur nefndarmönnum í efh.- og viðskn. hefur borist. Ég hygg reyndar að fleiri þingmenn hafi fengið a.m.k. afrit af því. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara að ræða hér --- enda heyrir það til öðrum dagskrárlið --- annað bréf sem borist hefur frá Verslunarráði og lýtur að jöfnunargjaldi en mér sýnist augljóst að það hljóti að verða mönnum nokkurt umræðuefni þegar það mál kemur á dagskrá. Vissulega er fagnaðarefni að Verslunarráð Íslands er vel vakandi stofnun og fylgist grannt með því sem fer fram á þinginu og sendir --- jafnvel áður en umræður hefjast og mál ganga til nefnda --- afstöðu sína inn til þingsins. Er það til fyrirmyndar því að þar með geta þingmenn strax í 1. umr. um viðkomandi mál tekið mið af sjónarmiði þessa mikilvæga aðila, Verslunarráðs Íslands og framkvæmdastjóra þess. Herra forseti. Ég læt þetta duga um þennan hluta frv. sem lýtur að skattlagningu fyrirtækja. Um þetta mætti að sjálfsögðu margt segja en ég hygg að þetta dugi á þessu stigi málsins um mína afstöðu til viðbótar því sem ég áðan sagði með því að vísa í ræðu hv. 1. þm. Austurl. Í öðru lagi ætla ég að ræða þær breytingar sem lúta að greiðslu barnabóta og frv. tekur til. Þar eru á ferðinni breytingar sem eiga að færa ríkinu allverulegar tekjur á næsta ári eða 518 millj. kr. ef ég man rétt. Þær breytingar eru ósköp einfaldlega þannig að barnabæturnar sjálfar eru lækkaðar en tekjutengdur barnabótaauki hækkaður nokkuð á móti. Ríkið hefur upp úr breytingunum um rúmar 500 millj. kr. og breytingin leiðir til þess að ráðstöfunartekjur heimilanna í landinu lækka um 0,25% á næsta ári. Nú skal ég alls ekki gagnrýna það að einhver breyting á hlutföllum milli hins tekjutengda hluta og ótekjutengda í greiðslu barnabóta og barnabótaauka geti vel átt rétt á sér. Ég tel t.d. það að færa eitthvað af þessum bótum --- meira en gert er í dag --- yfir til einstæðra foreldra að mörgu leyti jákvæða breytingu. Ég gef mér að það sé frekar ástæða til þess að bæta í þeim megin í dæminu og draga úr hinum megin og það mundi frekar en hitt verða til launajöfnunar í landinu og almennt til að jafna aðstæður hópa. En að sjálfsögðu hefði ég viljað sjá slíkar breytingar gerast og skoða þær án þess að verið væri um leið skerða greiðslur ríkisins á þessu sviði. Því miður er það einmitt það sem hér er verið að gera og það um 518 millj. kr. Þetta er að sjálfsögðu ekkert annað en skattþynging á barnafjölskyldum í landinu. Hér er verið að velja þá sérkennilegu leið að hækka skatta ríkisins með því að skerða frádráttarliði tiltekins hóps þeirra sem greiða tekjuskatt í landinu, sem sagt barnafjölskyldnanna. Ég held að menn eigi eftir að átta sig á því líka að sú útfærsla sem hér er valin fer það neðarlega í tekjumörkum að fjöldi fólks sem býr við takmörkuð fjárráð og hefur þunga greiðslubyrði fyrir, t.d. vegna öflunar íbúðarhúsnæðis, mun lenda í erfiðleikum af þessum sökum. Það er ósköp einfaldlega vegna þess að þau laun sem tekin eru til viðmiðunar eru ekki það há. Hvernig lítur það dæmi nú út? Jú, það vill nú svo skemmtilega til, herra forseti, að launatekjur þeirra hjóna sem fara að fá skerðingu á greiðslur barnabóta og barnabótauka eru nákvæmlega þingfararkaupið í dag. Það kemur til skerðingar á barnabóta- og barnabótaaukagreiðslum hjóna með meiri tekjur en 175 þús. kr. á mánuði við þessar breytingar. Þetta segir náttúrlega sína sögu, bæði um launastigið í landinu og líka reyndar um þingfararkaupið --- en það er ekki dagskrárefni hér --- að það eru nákvæmlega þessi meðallaun fjölskyldna sem liggja á mörkum þingfararkaupsins. Ef skoðað er hvernig þetta kemur við einstaka hópa þá er það breytilegt eftir barnafjölda hvar þessi tekjumörk liggja. Þannig er það t.d. að hjón með eitt barn verða fyrr fyrir skerðingunni en hjón með fleiri börn. Mér sýnist að það séu ekki tekjur nema upp á rétt rúmlega 2 millj. kr. þegar fjölskyldur með eitt barn fara að mæta skerðingu af þessum sökum samkvæmt þeim fínu línuritum sem fylgja með í skjölum frá fjmrn. Greiðslur barnabóta fjölskyldna með tvö börn skerðast við rúmlega 2,2 millj. kr. tekjur og hjá fjölskyldum með þrjú börn eða fleiri skerðast þær við um 2,3 millj. kr. tekjur. Þetta þýðir að umtalsverður hluti fjölskyldna í landinu, t.d. þeirra sem eiga eitt barn, lenda strax í því að barnabótagreiðslur þeirra lækka á næsta ári af þessum sökum. Í fylgiskjölum eru birtar ákveðnar upplýsingar um dreifinguna í þessu sambandi, sem að vísu mættu vera betur upp settar að mínu mati til þess að auðvelt væri að átta sig á þeim. Þó er ljóst að þegar fjölskyldutekjur hjónafólks eru teknar sem dæmi að einungis 42,4% liggja undir 200 þús. kr. Með öðrum orðum: á bilinu 151--200 þús. kr. á mánuði eru 22,2% hjóna og undir þessum mörkum aðeins 20,2%. Sem sagt einungis fimmtungur hjóna liggur undir 150 þús. kr. á mánuði. Og ef við gefum okkur að dreifingin sé þarna nokkuð jöfn og drögum þá línu mitt á milli 150 og 200 þús. kr. í fjölda, sem eru jú viðmiðunarmörkin, 175 þús. kr. á mánuði, þá sýnist mega ætla að aðeins séu rétt rúm 30% barnafjölskyldna, hjóna, í landinu sem lenda undir þessum skerðingarmörkum. Með öðrum orðum 70% hjóna fá lægri greiðslur á næsta ári vegna þessara breytinga. Og auðvitað gefur það auga leið að einhvers staðar hlýtur þetta há tala, upp á rúmar 500 millj. kr., að koma við. Gagnvart einstæðum foreldrum er þetta þannig að þeir koma allir betur út úr þessum breytingum nema rétt allra tekjuhæsti hópurinn. Það eru eingöngu um 10% eða svo af einstæðum foreldrum sem lendir ofan við þessi viðmiðunarmörk og þannig má afgreiða þann hóp einfaldlega þannig að það er einungis þessi litli hluti sem verður fyrir íþyngjandi áhrifum af breytingunum. En hins vegar verða tæplega 3 / 4 af öllu hjónafólki í landinu þarna fyrir íþyngingu og sumir verulegri íþyngingu vegna breytinganna eins og þær eru útfærðar. Það mætti síðan, ef menn vilja vinna þetta mál betur, fara í upplýsingar eins og þær sem eru jafnan að finna í Fréttabréfi kjararannsóknanefndar og skoðað launadreifinguna, t.d. eftir hópum, og taka þá uppsöfnuð heildarmánaðarlaun sem birt eru í töflum í Fréttabréfi kjararannsóknanefndar. Þá mundu menn t.d. sjá að undir þessum mörkum liggja t.d. 13% iðnarmanna --- þá er ég að vísu að tala um heildarmánaðarlaun einstaklinganna í þeirri stétt sem menn verða að hafa í huga þegar þegar þeir bera þetta saman við síðan fjölskyldutekjur --- og 7% skrifstofukarla og tæp 2% skrifstofukvenna. Það er sem sagt með öðrum orðum ljóst að það eru einungis allra tekjuhæstu einstaklingarnir í þessum stéttum sem fara upp yfir þessi mörk. Ef við gefum okkur að t.d. í hópi skrifstofukarla sé allmikið um eina fyrirvinnu þá eru það einungis 7% í þeirri stétt sem næðu upp fyrir viðmiðunarmörkin, skerðingarmörkin. Allir aðrir heimilsfeður úr þeirri stétt, sem væru eina fyrirvinna fjölskyldunnar, mundu þá þar með sjálfkrafa lenda undir mörkunum. Þess vegna væri full ástæða til að fela ekki áhrif þessara breytinga eingöngu í heildartölum um allt hjónafólk í landinu heldur brjóta það eitthvað upp eftir stéttum og launabilum og skoða hvernig þetta kæmi þannig út. Ég er ansi hræddur um að út úr því gæti komið að við þessar breytingar á greiðslum barnabóta og barnabótaauka verði ýmsir hópar fyrir allverulegum tekjumissi á næsta ári. Ég leyfi mér sömuleiðis að halda því fram að þetta séu oft aðilar sem ekki megi við miklu. T.d. liggur það í hlutarins eðli að fjölskyldufólkið með börn á þeim aldri sem bótagreiðslur taka til er auðvitað sömuleiðis það fólk sem hefur nýlega ráðist í að leysa sín húsnæðismál og býr við mikla greiðsluáþján af þeim sökum. Það þarf jú ekki flókna röksemdafærslu við að bera saman t.d. stöðu aldurshópanna í þessu sambandi til að sjá að auðvitað er það fólk á aldrinum 25--40 ára, sem er uppistaðan í barnafjölskyldum landsins, sem fær þessar greiðslur og verður þarna fyrir samanlagt 518 millj. kr. kjaraskerðingu þó að hún dreifist að vísu að verulegum hluta á þann hóp þessa fólks sem hefur hærri tekjurnar. Því er ég að sjálfsögðu ekki að mótmæla. En ég held að útfærslan sé ákaflega vandasöm og ég óttast að í þessum breytingum lendi í talsverðum mæli fólk sem hefur fyrir mjög bága afkomu og þá er það sannarlega ekki fagnaðarefni að þar skuli enn höggvið í sama knérunn. Að vísu gleður það mig að í þessu frv. eru ekki þær hugmyndir sem boðaðar höfðu verið um skerðingu á vaxtabótagreiðslum. Ég hef a.m.k. ekki fundið þær og vona að ríkisstjórninni detti það ekki í hug í nótt að taka þær inn. En það var búið að kynna að til greina kæmi að fara í slíkar breytingar. Ég gef mér að ef slíkt hefði orðið ofan á eða stæði til þá hlyti það að hafa komið með þessu frv. inn í þingið þar sem það væri hinn eðlilegi staður fyrir slíkar breytingar og úr því að svo sé ekki þá megum við gefa okkur að þessar hugmyndir hafi verið lagðar til hliðar. Þá ætla ég, hæstv. forseti, lítillega að víkja að þriðja aðalerindinu sem ég á hér í ræðustólinn. Það er að ræða um breytingarnar á sjómannafrádrættinum. Ég batt satt best að segja vonir við það, herra forseti, að ríkisstjórnin mundi áður en við hæfum þessa umræðu vera þegar runnin á rassinn með það atriði. Ég gerði mér svona vissar vonir um að hún mundi ná sönsum í því efni yfir helgina og hætta við þessa vanhugsuðu og ólánlegu breytingu á sjómannafrádrættinum eða skerðingu á þeim lið. Það er jú svo að sjómannafrádrátturinn og þeir liðir sem á undan honum komu eiga sér býsna langa sögu og fullkomin ástæða væri til að fara yfir hana ef menn hefðu til þess sæmilegan tíma. Ég þykist hafa orðið var við svolítinn misskilning í því efni að þetta sé einhver nýtilkomin sporlsa til sjómannastéttarinnar í landinu en svo er ekki heldur á þetta sér mjög langan aðdraganda í gegnum ýmsa eldri liði sem tengdust bættum aðbúnaði og bættum hag sjómannastéttarinnar framan af öldinni. Það þarf að fara a.m.k. aftur fyrir miðbik aldarinnar til að finna fyrstu liðina af þessu tagi sem beinlínis voru festir í lög og lutu að bættum kjörum og aðbúnaði sjómanna. Reyndar voru fyrir hendi eldri hlutir sem voru meira bundnir hefðum um skiptingu afla og því um líkt sem voru vissulega líka til hagsbóta sjómönnum en með beinum hætti má segja að ívilnandi ákvæði komi inn í lög um miðbik aldarinnar. Þá voru það atriði eins og hlífðarfatafrádráttur, fæðisfrádráttur og því um líkir hlutir sem koma til sögunnar. Og þetta var umfram þau réttindi sem aðrir launþegar höfðu þegar á þessum tíma fyrir 40 árum síðan. Þannig að þegar menn tala svo um það eins og einhvern nýtilkominn hlut að sjómenn hafi haft sérstöðu í skattalegu tilliti í landinu þá er það rangt. Það er áratuga hefð að baki því að tekið sé með sérstökum hætti á skattalegum málum sjómannastéttarinnar. Þetta tók síðan breytingum á árunum milli 1950 og 1960 og einnig upp úr 1970, mest þegar tekinn var upp sérstakur fiskimannafrádráttur sem upphaflega tók eingöngu til sjómanna á fiskiskipum. Það er svo ekki fyrr en fyrir nokkrum árum sem þessir liðir voru allir sameinaðir í þann eina sem nú heitir sjómannafrádráttur í dag. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að menn hafi þessa sögu í huga þegar þeir ræða um stöðu sjómannafrádráttarins og bera hann sérstaklega saman við kjör annarra stétta í þessu tilliti. Það er nefnilega, eins og ég þykist geta sýnt fram á, löng hefð og löng saga að baki því að sjómannastéttin njóti ákveðinnar sérstöðu sem er í raun viðurkenning löggjafans á eðli og mikilvægi þess starfs. Þessum réttindum ætlar nú hæstv. ríkisstjórn að hrófla við og það heldur betur. Að mínu mati er það kannski hvað alvarlegast við þessa breytingu, eins og hana ber að þinginu, að bersýnilega eru miklar efasemdir uppi um farið sé rétt með um umfang þessara breytinga. Þannig er með ákaflega fátæklegum talnalegum rökstuðningi því haldið fram í athugasemdum með frv. að breytingin muni að líkindum leiða til lækkunar sjómannaafsláttar um 180--200 millj. kr. frá því sem hann var við álagningu þessa árs. Ég hefði talið, herra forseti, að höfundum frv. hefði verið það sæmra að reyna að rökstyðja þessa niðurstöðu sína í staðinn fyrir að ráðast á sjómannafrádráttinn með heilli ritgerð á þremur blaðsíðum þar sem er í raun og veru verið að úthúða þessum frádráttarlið, þessum sérstöku réttindum sjómannastéttarinnar í landinu, með orðalagi sem er auðvitað kostulegt á köflum og ég las lítillega upp úr hér á einum kvöldfundi fyrir nokkru síðan. Það væri auðvitað fullkomin ástæða til að lesa þetta frá orði til orðs og tæta niður en ég ætla ekki að tefja tíma þingsins með því að endurtaka. Ég vísa til þess sem ég áður sagði. Þarna er auðvitað á ferðinni slíkur endemis málflutningur og grundvallarmisskilningur á tilkomu, eðli og hugsun á bak við þessi réttindi sjómanna að engu tali tekur og bersýnilega saminn af mönnum sem aldrei hafa migið í saltan sjó og vita sáralítið um hvað þeir eru að fjalla. Þegar hins vegar kemur að þeirri hlið sem maður hefði búist við að höfundarnir, sérfræðingarnir, hefðu rökstutt sitt mál, sem lýtur að hinum tekjulegu áhrifum, þá er farið yfir málið í nokkrum línum og sagt að þetta muni að líkindum lækka sjómannafrádráttinn um 180--200 millj. kr. Og hvernig er það fundið út? Jú, það er sagt að þeir dagar sem veittu rétt til sjómannaafsláttar á árinu 1990 hafi verið um 2,3 millj. talsins. Af þeim fjölda hafi lögskráðir dagar verið um 1,6 millj., aðrir dagar á sjó um 400 þús. og þess vegna megi ætla að með þeim breytingum sem lagðar eru til í frv. muni þeim dögum sem veita rétt til sjómannaafsláttar fækka um nálega 300 þús. Síðan er 300 margfaldað upp með tölunni 6 hundruð og hvað það nú er á dag, og út fæst þessi tala, 180--200 millj. Meðal sjómanna komu strax fram efasemdir um að þessir reikningar gætu staðist. Ég sneri mér þess vegna til Sjómannasambandsins og óskaði eftir upplýsingum þaðan um það hvernig þeir litu á þetta mál og hvernig þeir rökstyddu sín ummæli um það að nær lagi væri að ætla að þetta yrði um hálfur milljarður kr. sem sjómannastéttin missti í tekjum á næsta ári ef af þessum breytingum yrði. Og það munar um minni skekkju. Það er munur á 180--200 millj. og 500 millj., bara umtalsverður munur, hæstv. umhvrh. Það er með ólíkindum að maður skuli fá málatilbúnað af þessu tagi hér inn í þingið þar sem nánast engir tilburðir eru hafðir til þess að rökstyðja hið tölulega mat en hins vegar er þriggja blaðsíðna ritgerð með pólitískum árásum á réttindi einnar stéttar í landinu. Ég segi það alveg eins og er að margt hefur maður kúnstugt séð í kansellístíl af þessu tagi en þetta er með því allra magnaðasta. Svo vil ég í leiðinni, virðulegi forseti, gagnrýna uppsetningu frv., sem er fyrir neðan allar hellur. Þannig er að þessu unnið að það er sáralítið sagt í umsögn um einstakar greinar frv. Ef menn taka þingskjalið upp sjá þeir að umfjöllun um einstakar greinar er ein og hálf síða. Um sumar greinarnar er ekki neitt sagt þannig að maður þarf að hafa með sér mikla bunka af gögnum til þess að geta lesið í gegnum þetta. Það er t.d. vonlaust að átta sig á þessu nema hafa hér öll lögin um tekju- og eingarskatt við hendina og ræðupúltið er varla nógu stórt til að maður komi þessu fyrir. Athugasemdir eru, t.d. um mörg af þessum atriðum, eins og 4. gr. frv., í örfáum línum þar er nánast ekki vísað í það hvaða lagákvæði tekjuskattslaganna er verið að breyta og ekki er vísað í það hvaða tölulið í viðkomandi lagagrein er verið að fjalla um heldur er sagt: Í þessari grein er annars vegar lagt til að gerð verði breyting á heimild. Og hins vegar er heimild til að draga frá tekjum. Það er ekki vísað í töluliðinn, það er ekki vísað í númer viðkomandi lagagreinar, hvað þá að þetta sé útskýrt eða útfært með einhverjum vandaðri hætti. Þetta er mjög bagaleg framsetning á málinu og ég fer fram á að næst verði þetta gert eins og þingvenja er, að sæmilega ítarlegar útskýringar í umsögnum um einstakar greinar frv. séu settar fram með þeim hætti en ekki faldar inni í einni almennri greinargerð með frv. eða einhverjum fskj., sem er ákaflega erfitt að átta sig á. Og þessi rökstuðningur allur sem boðið er upp á t.d. í sambandi við sjómannafrádráttinn er ekki boðlegur. En samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk frá hagfræðingum Sjómannasambands og Farmanna- og fiskimannasambands --- og ég tek að vísu fram að er ekki nein fullbúin greinargerð af þeirra hálfu í því formi sem ég fékk það í hendur heldur fyrstu tilraunir þeirra til að átta sig á þessu og rökstyðja þá skoðun sína að hér sé um að ræða miklu hærri tölu en frv. gerir ráð fyrir. Þeir nálgast þetta þannig að þeir skipta sjómannafrádrættinum niður á daga á hina einstöku hópa sjómanna og gefa sér að með hliðsjón af því megi ætla að maður í fullu starfi til sjós sé að jafnaði lögskráður í um 240 daga úr ári. Og hann njóti því í raun sjómannafrádráttar í 365 daga samkvæmt þeim reglum sem um sjómannaafslátt gilda í dag. Þeir vísa líka í ýmsa úrskurði ríkisskattanefndar sem styðji þá túlkun þeirra og þá framkvæmd í reynd að það sé í raun ráðningatími sjómannsins sem ákveði þá daga eða þann fjölda daga sem sjómannaafslátturinn miðist við. Og þá erum við auðvitað um leið farin að tala um allt aðra hluti en höfundar frv. gefa sér í sínum útreikningum. Það þýðir að dagafjöldinn sem sjómannaafslátturinn tekur til hjá einstökum hópum er þá í grófum dráttum þannig að á kaupskipum, varðskipum og ferjum eru þetta um 300 þús. dagar, beitningamenn eru þarna með um 90 þús. daga þannig að þeir eru óverulegur hluti af þessu og nánast hverfandi. Ranglega hefur verið látið í það skína að þeir veltu miklu um í þessu dæmi en svo er auðvitað ekki samkvæmt upplýsingum frá Sjómannasambandinu. Sjómenn á bátum undir 12 brúttólestum séu þá með 300 þús. daga. En langstærsti hlutinn er sjómenn á öðrum fiskiskipum, það er nánast allur fiskiskipaflotinn eins og hann leggur sig í landinu, þar er dagfjöldinn um 1.660 þús. Það sem Sjómannasambandið er að segja er að þessi hópur hefur nánast allur haft sjómannafrádrátt alla daga ársins. Það er það sem þeir eru að segja í raun ef ég les rétt út úr þeirra gögnum. Þeir segja síðan í framhaldinu: ,,Ætla má, ef sú breyting sem frv. gerir ráð fyrir varðandi sjómannaafsláttinn nær fram að ganga, verði dagar til sjómannaafsláttar aðeins um 70% af ofangreindum dögum hjá þeim sem áfram munu njóta sjómannaafsláttar.`` Þetta mun því fækka dögunum niður í u.þ.b. 1.580 þús. Og þeir fullyrða það, þessir ágætu hagfræðingar Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins, að þeir fari vægt í sakirnar og ég hef ástæðu til að taka fullt mark á þeim. Ég tel að þeir séu þeir menn í landinu sem starfa sinna vegna þekkja þetta best, betur en aðrir menn og það sé full ástæða til þess að taka mark á því sem þeir segja hér um þetta efni. Að lokum er þeirra niðurstaða sú: ,,Af framansögðu má vera ljóst að tæmandi upplýsingar liggja ekki fyrir um sum þeirra atriða sem hér er getið. Eigi að síður telja undirritaðir að áætlun um skerðingu sjómannaafsláttar upp á um 500 millj. kr. sé byggð á raunhæfu mati.`` Ég fer ekki ítarlegar ofan í þetta því að væntanlega gefst tími til að fara ofan í saumana á þessu máli, annaðhvort síðar í umræðunni eða í nefnd. Það er algjörlega óhjákvæmilegt. Það er ekki hægt að afgreiða mál af þessu tagi í gegnum þingið þar sem tilhlaupið, skekkjumörkin, eru eins og hér er boðið upp á. Það er ekki nokkur leið. Þetta er ekki boðleg framsetning mála. Svo fremi sem sérfræðingar fjmrn. og skattayfirvalda hrekja ekki mat sérfræðinga Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins á þessum hlutum tel ég að ekki sé nokkur leið að afgreiða frv. með þessum hætti. Það verður að liggja fyrir hvaða kjaraskerðingu er verið að leiða yfir sjómenn í landinu á næsta ári, tilhlaup upp á 300--320 millj. kr. í þeim efnum er ekki nokkrum manni bjóðandi. Það eru e.t.v. líka á þingi menn sem geta upplýst okkur frekar um þetta svo sem hv. 16. þm. Reykv., sem ég treysti að tali hér og er auðvitað nákunnugur þessum málum. Landkrabbi eins og ég ætla þar af leiðandi ekki að hafa um þetta fleiri orð. En ég tek fram að ég er í fyrsta lagi andvígur því að hrófla við stöðu sjómannastéttarinnar í þessu tilliti við ríkjandi aðstæður. Ég tel að því fari fjarri að hér sé með skynsamlegum eða réttmætum hætti reynt að lagfæra þessi atriði. Þeir ágallar sem menn hafa bent á í þessu sambandi eru ekki stórvægilegir borið saman við þýðingu þessara réttinda gagnvart þeim fjölda manna sem þeirra njóta. Það eru auðvitað engin rök að nota það endalaust sem réttlætingu þegar verið er að rífa af mönnum einhver réttindi af þessu tagi að það finnist einhverjir ágallar á viðkomandi skattheimtu. Engir skattar væru lagðir á í landinu ef menn gæfust ævinlega upp í fyrsta sinn sem þeir rækjust á einhver vandkvæði við þá skattlagningu og skattheimtu. Eða hvar er hinn fullkomni gallalausi skattur, hæstv. fjmrh.? Hvar fyrirfinnst hann? Ætli mætti ekki nota sömu rök til að henda ærið mörgum öðrum sköttum út en sjómannafrádrættinum eða skerða hann. E.t.v. má um það deila hvort einhverjir einstakir hópar, sárafáir einstaklingar reyndar borið saman við allan fjöldann, ættu að njóta þessara réttinda eða ekki. Það finnst mér í raun og veru smámál borið saman við hitt. Herra forseti. Sjálfsagt er nóg komið af minni hálfu. Mönnum leiðast hér efnismiklar ræður og vilja hafa þetta í símskeytastíl og helst að menn segi ekki neitt og þegi bara um alla þessa súpu. Það er auðvitað vinsælast að menn séu svo vænir að opna ekki munninn um hlutina. Ég veit það vel en ég leyfi mér að efa að það hefði ekki einhvern tímann orðið tilefni til nokkuð snarpra og líflegra umræðna ef hér hefðu verið lagðir til hlutir af þessu tagi við ríkjandi aðstæður í sjávarútvegsmálum á Íslandi gagnvart sjávarútveginum og sjómönnum. Ég hef farið yfir það í fyrri ræðum hvernig sjávarútvegurinn í heild sinni og sjómenn og sjómannastéttin er að fara út úr breytingum hæstv. ríkisstjórnar í heild sinni. Þar er auðvitað sífellt að bætast í sarpinn. Þar áttar maður sig á því að maður hefur sífellt vanreiknað sig því það koma upp nýir og nýir liðir sem þar eru áformaðir. Ég held að það sé þó ekki hægt að sleppa hæstv. ríkisstjórn sem gumar af að hún ætli ekki að hækka skatta og gaf um það loforð að hún mundi, ja ef ekki létta af öllum óráðsíusköttum hinnar vondu vinstri stjórnar þá að minnsta kosti ekki hækka þá og nota fyrsta tækifæri til að lækka þá. Er það ekki rétt munað að einhver hafi sagt þetta í kosningunum? Ég held það. En hvað hefur þetta frv. í för með sér ef við tökum niðurstöðu Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins sem rétta gagnvart sjómannaafslættinum? Þá er hér á ferðinni skattaíþynging á tvo hópa í landinu, barnafjölskyldur og sjómenn, upp á á annan milljarð króna. Augljós og borðleggjandi skattaíþynging gagnvart þessum aðilum. 518 millj. kr. gagnvart barnafjölskyldunum og 500 millj. kr. gagnvart sjómönnunum. Og svo koma menn hér heilagleikinn uppmálaður og segja að þeir séu ekki að hækka skatta. Þetta er nú einu sinni frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt eða er það ekki? Ég skyldi ætla það úr því að þetta er flutt sem frv. til breytinga á skattalögum og er auðvitað ekkert annað en skattaíþynging á þessum hópum í landinu. Það er auðvitað alveg augljóst mál að það er pólitískur heigulsháttur og loddaraskapur af hæstv. ríkisstjórn að hafa ekki frekar manndóm í sér til að hækka tekjuskattsprósentuna um það sem þessu nemur. Auðvitað væri það heiðarlegra og meiri manndómur í því fólgin, hæstv. fjmrh., að koma og viðurkenna það sem er staðreynd, að ríkisstjórnin ræður ekki við að loka fjárlagadæminu nema auka skattheimtu. Hún kýs því miður að gera það með þessum lágkúrulega og aumingjalega hætti af því að hún teystir sér ekki til að horfast í augu við veruleikann sem er auðvitað sá að verið er að auka skattheimtuna. Það hefði verið mun réttlátara að gera það ósköp einfaldlega með því að dreifa þeim byrðum jafnt á alla skattgreiðendur í landinu, að minnsta kosti frekar en velja úr einhverja sérstaka hópa sem ég held að menn séu yfirleitt sammála um að séu síst betur til þess fallnir að íþyngja þeim skattalega en aðrir þar sem eru barnafólkið og sjómennirnir. Fyrir liggur að sjómennirnir taki á sig 15--20% kjaraskerðingu á næsta ári bara vegna aflasamdráttar því auðvitað kemur hann beint niður á launum sjómanna og hvergi annars staðar. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, með tilliti til þess að ég reyni að stytta mál mitt sem mest að fara yfir á nýjan leik hvernig sjávarútvegurinn er að koma út úr þessu. Ég verð að segja eins og er að mig undrar að það atriði sem lýtur að stórfelldri skattlagningu á sjávarútveginn og sjómenn í landinu upp á mikið á annan milljarð króna skuli ekki vera meira umræðuefni í þjóðfélaginu en raun ber vitni. Hvað veldur því að menn eru meira og minna kjaftstungnir í þessum efnum? Hvar eru forsvarsmenn hagsmunasamtaka sjávarútvegsins og sjómanna í þessum greinum? Auðvitað róa sjómenn og sjávarútvegurinn saman í báti eins og venjulega. Það er síðan efni sem þeir eiga eftir að togast á um, hvor fær meira og hvor minna af byrðunum. Auðvitað kemur þetta niður á þessari grein og þeim sem í henni starfa með einum eða öðrum hætti að lokum. Það á við um alla þá nýju skattlagningu sem kunnug er orðin og ég hef gert grein fyrir, fénýtingu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs, tvöföldun veiðieftirlitsgjalds, greiðslur í ábyrgðasjóð vegna launa í gjaldþrotum, iðgjöldin í Hagræðingarsjóð og álagningu aflagjaldsins eins og hún var áður áformuð. Þó getur verið að sjávarútvegurinn sleppi þar fyrir horn ef marka má þær hugmyndir sem sýndar voru í efh.- og viðskn. í morgun um að færa þá gjaldheimtu alla yfir á vörugjöldin og undanskilja sjávarvörur, hvernig í ósköpunum sem það á að gera. Síðan er fleira í sigtinu eftir því sem við höfum heyrt, jafnvel höfum við heyrt um jöfnunargjald á olíu. Ástæða er síðan til þess að gleyma því ekki hvernig ýmis hagsmunamál sjávarútvegsins að öðru leyti eru leikin í þessu fjárlagafrv. og þessum ráðstöfunum öllum. Að vísu voru dregnar til baka til 3. umr. sérstakar breytingartillögur sem lutu að því að skerða fjárhag Landhelgisgæslunnar á næsta ári og við vitum í hvaða horfi málefni björgunarþyrlunnar eru. Þegar maður fer yfir þetta allt í huganum og leggur það saman þá kemst maður ekki hjá því að álykta sem svo að sjávarútvegurinn sé sérstakt olnbogabarn í þessari ríkisstjórn, sérstök ástæða sé til að þjösnast á honum nánast í öllum tilvikum þar sem hann á hagsmuna að gæta. Ég spyr hæstv. ríkisstjórn: Hvað veldur þessu? Af hverju er greinilega fjandskapast við sjávarútveginn á hverjum póstinum á fætur öðrum langt umfram það sem manni virðist vera gagnvart ýmsum öðrum aðilum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, og er þó af býsna skrautlegum hlutum að taka? Ég sakna þess, virðulegur forseti, að hæstv. sjútvrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu. Það væri auðvitað ærin ástæða til að hann, sem eðli málsins samkvæmt hlýtur að láta sig málefni sjávarútvegsins og sjómannastéttarinnar nokkru varða og vissi mætavel að hér hlytu að verða umræður sérstaklega um þann lið sem lýtur að skattlagningu tekna sjómanna, skuli ekki treysta sér til að vera við umræðuna. Ég skal ekki gera kröfur um að hann mæti hér á meðan ég lýk þessari ræðu en ég beini vinsamlega tilmælum til hæstv. forseta að hæstv. sjútvrh. verði gert aðvart um að hér fari fram umræður sem ekki hvað síst snúist um sjómannafrádráttinn og útkomu sjávarútvegsins í þessu og kannað verði hvort hann geti ekki mætt til fundar. Ég ítreka óskir mínar um að hæstv. forsrh. komi og gefi okkur upplýsingar um stöðu mála hjá hæstv. ríkisstjórn hvað snertir vinnu almennt að þessum tekjuöflunarmálum og ríkisfjármálum og við fáum sem sagt eins fljótt og við verður komið einhverjar upplýsingar um það hvernig þeir hlutir allir saman standa hjá hæstv. ríkisstjórn. Síðan er það, hæstv. forseti, að ég hef orðið mér úti um kvæði það sem ég kom ekki fyrir mig í umræðum á næturfundi um hliðstæð efni og er eftir Björn Halldórsson heitinn, sálmaskáld í Laufási norður. Þetta kvæði ætla ég að geyma, e.t.v. til síðari hluta umræðunnar. Það færi betur á að lesa það þegar kvöldsett er orðið því kvæðið heitir Sumarnótt. 
            

Forseti vill upplýsa að utandagskrárumræður fara fram um orkusáttmála Evrópu kl. hálf fjögur. Það er vegna þess að ekki hefur unnist tími til að boða þessa utandagskrárumræðu eins og vera ber. Samkomulag hefur orðið á milli hæstv. ráðherra og forustumanna stjórnarandstöðunnar um að umræðan hefjist kl. hálf fjögur og mun hún standa í allt að 90 mínútur. Hver þingflokkur hefur því 18 mínútur til umráða í þeirri umræðu.

Virðulegi forseti. Á þessari stundu eru til meðferðar í þinginu allnokkur frv. sem spegla efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, áherslur hennar og forgangsröð. Nýlokið er 2. umr. um fjárlögin sem fela í sér gríðarlegan niðurskurð og gjaldtöku af almenningi í landinu fyrir þá þjónustu sem ríkið veitir. Lánsfjárlög fyrir árið 1992 eru á leið til 2. umr. svo og viðbót við lánsfjárlög ársins sem nú er að líða. Bæði frv. sýna mikla þörf ríkisins fyrir lánsfé þótt reynt verði að draga úr á næsta ári og frestun álversframkvæmda verði til þess að heildarlántaka þjóðarinnar verði mun minni en reiknað var með. Þá er hinn lillræmdi bandormur að skríða út úr efh.- og viðskn. Hann felur m.a. í sér upptöku ríkisins á lögboðnum tekjustofnum t.d. menningarstofnana, niðurskurð á framlögum og lagabreytingar sem gefa ráðherrum víðtæk völd til að ákveða gjaldskrár fyrir opinbera þjónustu. Auk þess er reynt að smygla í gegn lagabreytingum um skólamál sem koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekkert við. Við kvennalistakonur munum beita okkur af alefli gegn þeim breytingum. Þá er umdeilt frv. um sex mánaða framlengingu á vörugjaldi sem bíður meðferðar en hið vígreifa Verslunarráð, með þingmanninn Vilhjálm Egilsson í broddi fylkingar, telur að það frv. feli í sér lögbrot. Síðast en ekki síst er nú til umræðu frv. ríkisstjórnarinnar um tekjuskatt og eignarskatt sem boðar árás á kjör sjómanna og verulegan niðurskurð barnabóta sem kemur harðast niður á meðaltekjufólki sem að mínum dómi er ekki of sælt af sínum kjörum. Þá eru ótaldar aðrar aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur boðað svo sem niðurskurður á launum opinberra starfsmanna og fækkun starfa hjá ríkinu, tilfærsla á verkefnum frá ríki til sveitarfélaga og auknar álögur á þau sem, eins og fram hefur komið, hafa verið ákveðnar án nokkurs samráðs við sveitarfélögin. Ef reynt er að horfa á stefnu ríkisstjórnarinnar í heild þá þýðir hún einfaldlega stórfellda árás á lífskjörin í landinu. Ofan á þá skatta sem þegar eru greiddir leggjast þjónustugjöld, jafnframt því sem hluti barnafjölskyldna verður fyrir tekjumissi vegna lækkunar barnabóta. Sveitarfélögunum í landinu verður gert að taka á sig margvíslegan kostnað og þjónustu án þess að þeim sé tryggður nýr tekjustofn sem getur ekki þýtt annað en niðurskurð á öðrum sviðum. Á hverjum skyldi sá niðurskurður bitna? Fram undan eru kjarasamningar allra stærstu stéttarfélaga landsins. Þegar er tekið að bóla á verkföllum og það er mikill urgur í opinberum starfsmönnum vegna hins fráleita tilboðs sem samninganefnd ríkisins lagði fram fyrir nokkru. Þá er þungt hljóð í sjómönnum vegna þeirra breytinga á sjómannaafslætti sem boðaður er í því frv. sem hér er til umræðu. Ríkisstjórnin kvakar um nauðsyn áframhaldandi þjóðarsáttar en er sjálf búin að kippa grundvellinum gjörsamlega undan nýrri þjóðarsátt, hversu réttlát sem hún svo er. Ríkisstjórnin er að kveikja elda úlfúðar og illdeilna með einhliða árásum á kjör launafólks í landinu sem geta ekki þýtt annað en átök á komandi mánuðum. Ekki vegna þess að fólki sé ekki ljóst að við erfiðleika og samdrátt er að glíma heldur vegna þess að á meðan hver árásin á fætur annarri dynur á heimilum láglauna- og meðaltekjufólks, námsmönnum og þeim sem leita þurfa sér lækninga, lifa fjármagnseigendur og hátekjufólk í vellystingum pragtuglega. Ríkisstjórnin sker og sker í nafni hagræðingar og sparnaðar en nýtir sér ekki þá möguleika sem eru til tekjuöflunar meðal þeirra sem halda uppi eyðslu og lántökum til einkaneyslu ef marka má skýrslur Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka um þau efni. Eins og margoft hefur komið fram er þetta efnahagsstefna í anda þess sem gert var í Bretlandi og Bandaríkjunum á dögum Reagans og Margrétar Thatcher sem blessunarlega eru bæði farin frá völdum. Stefnunni svipar einnig til þess sem gerst hefur á Nýja-Sjálandi að undanförnu og Morgunblaðið hefur dásamað hvað mest í Reykjavíkurbréfum. Samkvæmt blaðafregnum, m.a. Dagens Nyheter, er þegar búið að leggja velferðarkerfið á Nýja-Sjálandi í rúst svo minnir helst á ástand ýmissa þriðjaheimsríkja. Þessar fyrirmyndir eru ekki eftirsóknarverðar. En trúarbrögð markaðslögmála og einkavæðingar láta ekki að sér hæða. Það verður að koma í veg fyrir að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga svo hér verði ekki fjöldaatvinnuleysi, landflótti og enn meira misrétti en við nú horfum upp á. Það frv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem hér er til umræðu, er hluti af þeirri stefnu sem ég hef lýst að framan. Í frv. er að finna nokkur eðlileg ákvæði þar sem upphæðir, sem miðað hefur verið við í skattlagningu, eru reiknaðar upp samkvæmt vísitölu og geri ég ekki athugasemdir við þau ákvæði. Ég ætla heldur ekki að gera að umtalsefni við þessa umræðu þær greinar frv., sem snerta hlutafjáreigendur og fyrirtæki, þótt margt sé þar að athuga heldur vil ég snúa mér að stórmálum þessa frv., barnabótunum og sjómannaafslættinum. Virðulegi forseti. Fyrstu heildstæðu lögin um almannatryggingar voru sett hér á landi árið 1936 og náðu þau til slysa-, sjúkra-, elli- og örorkutrygginga. Árið 1946 voru gerðar verulegar endurbætur á tryggingalöggjöfinni í anda þeirra hugmynda sem kenndar hafa verið við hina svokölluðu Beveridge-áætlun sem sett var fram í Bretlandi á stríðsárunum. Hún var kynnt hér á landi í bókinni Traustir hornsteinar sem út kom 1943 og hafði mikil áhrif á mótun almannatrygginga hér. Í formála þeirrar bókar segir, með leyfi forseta: ,,Hornsteina félagslegs öryggis telur Beveridge vera þessa: 1. Atvinnu. 2. Heilsu. 3. Sæmandi híbýli. 4. Þekkingu.`` Þetta eru þau fjögur lóð er mynda mótvægið við þarfir mannsins, stilla metaskálarnar í jafnvægi, tryggja félagslegt öryggi. En þessi lóð eiga sér andstæður: Atvinnuleysi, heilsuleysi, mannskemmandi híbýli og lífsumhverfi og loks fáfræði. Allt eru þetta neikvæð lóð. Ef þau, eitt eða fleiri, koma á metaskálarnar í stað hinna sígur allt á ógæfuhlið. Þau eru hvert um sig risavaxið böl til þess fallin að opna undirdjúp fimmta bölsins sem er skorturinn. Baráttan fyrir félagslegu öryggi er því barátta gegn skorti og öllu því sem líklegt er til að hafa skort í för með sér. En skortur er það ef einhver getur ekki veitt sér brýnustu lífsnauðsynjar. Beveridge telur það skyldu þjóðfélagsins að sjá um að enginn líði skort í þessari merkingu, engum eigi að líðast að safna auði fyrr en búið er að uppfylla þessa þjóðfélagsskyldu. Að allir geti veitt sér brýnustu nauðsynjar og lífsgæði frá vöggu til grafar. Hér sé um almenn mannréttindi að ræða er allir skulu réttbornir til er vilja vinna.`` Í framhaldi af þessu setti Beveridge fram hugmyndir um bótagreiðslur sem náðu frá vöggu til grafar, þar með taldar barnabætur. Þær hugmyndir sem gengið hefur verið út frá í íslenskri tryggingalöggjöf frá 1946 hafa haft það megininntak að tryggingar væru fyrir alla óháð tekjum, stétt og stöðu en ekki að um fátækrastyrk væri að ræða. Ýmsir tryggingaflokkar bættust við með árunum en stuðningur við barnafjölskyldur hefur verið með ýmsu móti. Þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp var sá skattafsláttur, sem foreldrar nutu vegna þess kostnaðar sem fylgir barnauppeldi, afnuminn en barnabætur komu í staðinn. Síðan kom til sögunnar svokallaður barnabótaauki, ætlaður hinum lægst launuðu. Nú er boðuð hert stefna í því frv. sem hér er til umræðu. Nú á að tekjutengja barnabætur enn frekar en áður og eins og venjulega er viðmiðunin svo lág að meðaltekjufólk lendir úti í kuldanum. Hér vaknar sú spurning hver tilgangurinn er með barnabótum. Eiga þær að vera jöfnunartæki eða eiga þær að hvetja fólk til barneigna og gera foreldrum ungra barna auðveldara að ala önn fyrir þeim, kaupa barnagæslu og annað sem til þarf? Eiga barnabætur að gegna þeim tilgangi að gera konum auðveldara að sækja vinnu utan heimilis? Eins og við vitum sitja konur oftast uppi með ábyrgð á umönnun ungra barna sinna. Eiga barnabætur eingöngu að vera stuðningur samfélagsins við hina verst settu? Þessum spurningum verða menn að svara áður en slík árás er gerð á barnabæturnar. Reyndar eru barnbætur hér svo lágar að þær hvetja varla til barneigna en þær hjálpa þó til. Á fyrstu áratugum þessarar aldar voru uppi hugmyndir um sérstakan refsiskatt á piparsveina og átti hann að hvetja þá til hjónabands svo að þeir sinntu þeirri þjóðfélagslegu skyldu sinni að fjölga Íslendingum. Þessi hugmynd komst ekki í framkvæmd en svo mikið er víst að hugmyndir ríkisstjórnarinnar um aukna tekjutengingu barnabóta virka í aðrar áttir og verða síst til að hvetja ungt fólk til barneigna, sérstaklega þá hópa sem hafa meðaltekjur og þurfa að kosta nokkru til við að afla sér þeirra tekna. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. félmrh. sem reyndar er ekki hér inni þessa stundina hvort henni finnist ekki ástæða til að styðja við bak barnafólks þó að það hafi meðaltekjur og hvort ekki sé fremur ástæða til að hvetja til barneigna hér á landi en að draga úr þeim. Ég vil taka það fram að mér finnst athugandi að tekjutengja barnabætur í ríkari mæli en nú er gert en sú viðmiðun sem hér blasir við er allt of lág og mun koma illa niður á mjög stórum hópi launafólks. Þetta frv. sem hér er til umræðu felur í sér niðurskurð upp á 518 millj. Það felur í sér að barnabætur hjóna með einu barni lækka úr 28.917 kr. á ári í 8.886 kr. Bætur með börnum hjóna umfram eitt lækka úr 43.378 kr. í 27.591 kr. en hins vegar verður óbreytt upphæð bóta, sem leggst á þessar upphæðir, ef börnin eru yngri en sjö ára og verður áfram 28.917. Barnabótaauki hækkar þegar á heildina er litið en skerðing verður hjá fólki með ákveðnar tekjur. Barnabætur einstæðra foreldra skerðast um sömu krónutölu og bætur hjóna. Einstæðir foreldrar fá nú 86.755 kr. með fyrsta barni, hvort sem það er yngra en 7 ára eða ekki, og sú upphæð lækkar um 20.031 kr., í 66.725 kr. Barnabótaauki hækkar, eins og áður sagði, um 30% í 89.284 kr. Barnabótaaukinn er tekjutengdur og skerðist í hlutfalli við tekjur og barnafjölda. Samkvæmt upplýsingum fjmrn. byrjar barnabótaaukinn að skerðast við tekjur upp á 1 millj. 98 þús. kr. hjá hjónum á þessu ári og 732 þús. kr. hjá einstæðum foreldrum. Skerðingarhlutfall barnabótaaukans er 7% fyrir fyrsta barn, 6% fyrir annað barn, 5% fyrir þriðja barn og 4% fyrir fjórða barn og fleiri. Samkvæmt því missa hjón með eitt barn barnabótaaukann á næsta ári við tekjur upp á 2,3 millj. kr. á ári. Hjón með tvö börn missa barnabótaaukann alveg við 2,5 millj. kr. og hjón með þrjú börn missa barnabótaaukann við 2,8 millj. kr. á þessu ári. Slíkar tölur mætti einnig tíunda hvað varðar einstæða foreldra. Ég er auðvitað sammála þeirri áherslu, sem hér er lögð, að bæta aðstæður einstæðra foreldra og þeirra sem lægri hafa tekjurnar en niðurstaða mín er sú, virðulegi forseti, að þegar á heildina er litið sé hér um ranga stefnu að ræða og mun meiri ástæða sé til þess að styðja við bak barnafólks en skattleggja það sérstaklega með þessum hætti. Einnig er sú viðmiðun sem hér er gengið út frá allt of lág. Ég ætla þá að víkja að sjómannaafslættinum. Með þessu frv. er einfaldlega verið að leggja til að sett verði lög á sjómenn, lög sem skerða kjör þeirra. Það fer ekki hjá því að mönnum verði hugsað til þeirra atburða sem gerðust þegar bráðabirgðalögin voru sett á BHMR og þeirrar umræðu sem varð á þingi þegar þau lög komu til umræðu en Sjálfstfl. beitti sér af miklu afli gegn þeim. Ég get ekki betur séð en hér sé á ferðinni sami hluturinn. Það er verið að setja lög sem skerða kjör sjómanna.

Það er munur á sköttum og . . .

Þetta er einhliða ákvörðun ríkisins sem skerðir kjör sjómanna. Þetta er árás á eina stétt. Við getum auðvitað sett spurningar við réttmæti þessa afsláttar og sjómenn hafa sjálfir lýst því yfir að þeir séu tilbúnir til þess að endurskoða hann. Þeir hafa bent á að þeim hefur fjölgað mjög sem njóta þessa skattafsláttar og þeir eru tilbúnir til viðræðna. Það er auðvitað leiðin sem á að fara, hæstv. fjmrh. Það á að ræða við sjómenn um þetta mál og ná við þá samkomulagi. Þessi skattaívilnun sem þeir njóta er gamalt mál og þeir misstu m.a. eða fórnuðu sínum fæðispeningum í samningum þegar þessi afsláttur var ákveðinn. Þetta hefur verið samningamál og er enn samningamál. Hér er á ferðinni enn eitt dæmið um einhliða árás ríkisvaldsins á einstaka þjóðfélagshópa en við höfum séð mörg slík dæmi á undanförnum dögum. Því má bæta við að sjómenn eru flestir það tekjuháir að þeir missa líka barnabætur og ofan á þessa tvöföldu kjaraskerðingu sjómanna bætist þriðja kjaraskerðingin sem felst í þeim aflasamdrætti sem fram undan er. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli síðasta ræðumanns að mjög mikið ber á milli þeirra talna sem nefndar eru hér í frv. og þeirra útreikninga sem sjómenn sjálfir hafa gert. Í frv. segir að ríkið fái 180--200 millj. í sinn hlut af sjómannaafslættinum en samkvæmt því sem fram hefur komið hjá sjómönnum þá telja þeir að þarna sé um 500--800 millj. að ræða. Ég legg því til að þessi grein frv. verði einfaldlega dregin til baka og að ríkisstjórnin hefji viðræður við sjómenn. Margt í greinargerðinni vekur athygli og sérkennileg rök sem þar koma fram. Við sem alin erum upp við sjávarsíðuna erum vön því að bera mikla virðingu fyrir sjómannastéttinni. Mér finnst þessi greinargerð spegla eitthvað allt annað. Hér er m.a. nefnt að þessi skattur spegli óeðlileg afskipti af gerð kjarasamninga en í okkar sögu höfum við mýmörg dæmi um ýmiss konar afskipti af kjarasamningum og dæmi um það að ríkisvaldið hafi beitt sér í þágu félagslegra réttinda og jafnvel forréttinda af ýmsu tagi því auðvitað eru þetta ákveðin forréttindi sem sjómenn njóta. En enn og aftur, virðulegi forseti. Ég lýsi hér með yfir andstöðu við þessi tvö mál sem ég hef aðallega gert að umræðuefni, breytingar á barnabótum og sjómannaafslættinum og legg til að ríkisstjórnin reyni að stuðla að friði í landinu með því að ræða við sjómenn og semja við þá.

Virðulegi forseti. Það var ekki ætlan mín að ræða þetta mál fyrr en í lok umræðunnar en ég neyðist til að eiga orðastað við hv. síðasta ræðumann og mótmæla því kröftuglega að hér sé með sama hætti vegið að sjómönnum og gert var með því að setja lög á kjarasamninga. Sannleikurinn er sá að framkvæmdin á sjómannaafslættinum hefur gerbreyst. Það má vel vera að það sé rétt að nokkru marki að sjómannaafslátturinn hafi komið í stað fæðispeninga á sjó en það sem verið er að leggja til er eingöngu að þrengja rétt sjómanna til að fá afslátt fyrir tíma sem þeir eru ekki úti á sjó heldur í landi. Sýnir það eitt og sér að það getur varla verið um að ræða að taka af þeim rétt sem hafi komið fyrir fæðispeninga á sjó. Ég nefni þetta vegna þess að mér finnst ansi langt til seilst að jafna því, þegar við erum að skerða þessi réttindi sem hafa farið svona úr böndum, við það að setja lög á kjarasamninga og ég mótmæli því harðlega hvernig það hefur verið gert af hálfu síðasta hv. ræðumanns. Að öðru leyti mun ég svara honum í lok umræðunnar.

Virðulegi forseti. Ég vil leggja þetta að líku. Það er verið að setja lög sem skerða kjör sjómanna, lög sem eru hluti af samningum og ég ítreka að ég get ekki fellt mig við lagasetningar sem skerða kjör án þess að nokkur tilraun sé gerð til þess að eitthvað komi þar á móti. Þetta er einhliða kjaraskerðing.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram af þessu tilefni að að sjálfsögðu verður haft samráð við sjómenn um framkvæmd þessa máls. Það er ætlunin að sett verði reglugerð eins og kemur fram í frv. sjálfu. Ég vil einungis benda á að það hefur gerst upp á síðkastið að jafnvel menn, sem hafa verið í landi í tvö ár en á launum hjá útgerðinni, hafa fengið sjómannaafslátt samkvæmt úrskurði ríkisskattanefndar og öll framkvæmdin hefur breyst frá því sem upphaflega var hugsað. Það er einungis verið að breyta framkvæmdinni. Kannski mun það leiða til þess að treysta sjómannaafsláttinn í sessi. Ég mótmæli mjög kröftuglega því sem kom fram hjá hv. ræðumanni að leggja þetta frv. til breytinga á tekju- og eignarskattslögum að jöfnu við það að ríkisstjórnin setji lög, stundum bráðabirgðalög, á kjarasamninga. Ég hef staðið að hvoru tveggja en ég get ekki séð hvernig hægt er að jafna þessu saman. Þá skortir a.m.k. talsvert á að við skiljum þær athafnir eins, ég og hv. síðasti ræðumaður.

Nú fer fram umræða utan dagskrár um orkusáttmála Evrópu. Þessi umræða fer fram að beiðni stjórnarandstöðunnar. Málshefjandi er hv. 7. þm. Reykn. Eins og forseti gat um áðan hefur orðið samkomulag um að þessi umræða standi allt að 90 mínútum og koma því 18 mínútur í hlut hvers þingflokks.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í orðum forseta hef ég óskað eftir þessari umræðu fyrir hönd stjórnarandstöðunnar. Ástæðan er sú að í fyrramálið hyggst iðnrh. rita undir það sem gjarnan hefur verið kallað pólitískur aðdragandi að orkusáttmála Evrópu eða það sem er nefnt pólitísk yfirlýsing. Þetta mál hefur nokkurn aðdraganda. Menn í iðnaðar- og utanríkisnefnd Alþingis fengu minnisblað um orkusáttmálann sent 11. nóv. Þá fylgdi því engin ósk um að málið yrði sérstaklega tekið fyrir í þessum nefndum. Aftur þann 11. des. bárust okkur í hendur drög að slíkum orkusáttmála. Ekki var heldur sérstaklega óskað eftir því að þetta yrði tekið fyrir af hálfu hæstv. ráðherra. Hins vegar var málið tekið fyrir í iðnn. Alþingis, að því er ég best veit að ósk hv. þm. Kristínar Einarsdóttur, og sömuleiðis var það tekið fyrir í utanrmn. sl. laugardag að minni ósk. Á þann fund mætti hæstv. iðnrh. Ástæðan fyrir því að ég taldi nauðsynlegt að ræða þessi mál utan dagskrár er sú að í þessum gögnum, sem við höfum fengið, eru ákvæði sem ég tel vera þess eðlis að Alþingi þurfi að gera sér fulla grein fyrir þeim. Þessi sáttmáli er um margt athyglisverður og vissulega um margt ágætur. Hann er gerður af 36 fullvalda ríkjum sem, eins og er undirstrikað í sáttmálanum, hafa full yfirráð yfir sínum orkulindum. Þessum samningi er ætlað að auka mjög frelsi í viðskiptum með orku og að koma í veg fyrir hindranir eins og t.d. þær að eitt land leyfi ekki flutning á orku um sitt orkunet. Í þessum samningi eru einnig önnur atriði. Það sem ég vil sérstaklega ræða hér er að í samningnum er gert ráð fyrir frjálsum aðgangi fyrirtækja innan þessara 36 ríkja að nýtingu orkulinda þeirra landa sem að samningnum standa. Í fyrsta lagi kemur þetta fram á minnisblaðinu frá 11. nóv. þar sem segir með leyfi forseta: ,,Rauði þráðurinn er sá að leita markaðslausna í orkumálum eftir fremsta megni og vinna að auknum viðskiptum með orku og orkuafurðir og að því að gera þau viðskipti eins frjáls og óhindruð og verða má og með frjálsum aðgangi að orkulindum, þó án þess að fullveldi ríkja yfir eigin orkulindum sé skert.`` Þetta kemur einnig fram í drögum sem ég nefndi áðan að sáttmálanum sjálfum sem svo eru kölluð. Því miður hefur mér ekki tekist að fá íslenska þýðingu á þessum drögum. Hér er kafli sem fjallar um framkvæmd samningsins og þá er sagt um atriði númer eitt: ,,Aðgangur að virkjun orkuauðlinda.`` Þetta verður að vera í svona fljótlegri þýðingu minni en þar segir svo m.a., með leyfi forseta: Með tilliti til þess að hagkvæm nýting á orkuauðlindum er sýna hvað eru alger frumskilyrði til þess að ná markmiðum þessa sáttmála, þá skuldbinda undirritendur sig til þess að auðvelda þeim sem áhuga hafa á virkjun og aðgang að virkjun auðlinda. Í þessum tilgangi munu þau tryggja að reglur um könnun, virkjun og eignarhald á auðlindum séu aðgengilegar og augljósar. Löndin viðurkenna nauðsyn á að setja fram slíkar reglur þar sem þær eru ekki þegar í gildi og gera allt sem nauðsynlegt er til þess að samræma aðgerðir á þessu sviði í því skyni að auðvelda virkjun auðlinda. Þá heita undirritendur því að forðast að setja nokkrar reglur sem mismuna fyrirtækjum, þ.e. reglur sem varða eignarhald á auðlindum og innri starfsemi fyrirtækja og skatta. Loks hafa komið önnur drög eða svokallað ,,basic agreement`` eða grundvallarsamkomulag sem er því miður það langt að ég hef ekki tækifæri til að fara yfir nema afar lítið af því. Mig langar þó til að nefna tvö eða þrjú atriði og sérstaklega þar sem skilgreint er í fyrsta lagi hvað átt er við með fullveldi og fullum yfirráðum. Þar er, með leyfi forseta, fullveldi m.a. skilgreint þannig, ég þýði þetta ekki orðrétt til að stytta tíma minn, að í þessu felist m.a. heimild ríkis til að ákveða hvaða svæði skuli verða nýtt á hverjum tíma og hve hröð sú nýting skuli verða. Einnig segir, þar sem skilgreint er það sem kallað er ,,non-discrimination``, eða ekki-mismunun, að í því felist m.a. að ríkin skuldbindi sig til að veita þeim sem áhuga hafa á fjárfestingu heimild til að taka upp heimilisfestu í viðkomandi ríki og þegar sú heimilisfesta er fengin aðgang að auðlindinni. Við þetta finnst mér ástæða til að gera töluverðar athugasemdir. Á það er að vísu lögð áhersla og m.a. kom fram í máli hæstv. iðnrh. þegar við ræddum málið á fundi utanrmn. að hann teldi þetta út af fyrir sig ekki boða neina hættu fyrir Íslendinga þar sem undirstrikað er í samningnum fullveldi ríkjanna og full yfirráð þeirra yfir sínum orkulindum. Ég er þessu ekki sammála, ekki síst með tilliti til þess sem ég hef nú rakið, hvernig þetta fullveldi er skilgreint, og í raun lít ég svo á að slík undirstrikun á fullveldi og fullum yfirráðum hljóti að liggja í hlutarins eðli því að önnur ríki geta ekki gert þennan samning, önnur ríki en þau sem eru fullvalda og hafa full yfirráð yfir sínum auðlindum. Hitt er svo annað mál að í samningnum er aftur og aftur, eins og ég hef bara lauslega nefnt, undirstrikað að ekki skuli mismuna löndum þrátt fyrir þetta fullveldi og þrátt fyrir full yfirráð yfir orkulindunum skuli ekki mismuna fyrirtækjum í hinum ýmsu löndum í því að fá heimild til að nýta þessar orkulindir, að vísu þar sem viðkomandi ríki ákveður og með þeim hraða sem viðkomandi ríki ákveður. M.ö.o., við getum sagt: Við heimilum ekki að virkja Gullfoss. En núna er t.d. búið að ákveða að virkja á Austfjörðum, reisa Fljótsdalsvirkjun, og ég skil þau drög sem hér liggja þannig að ef erlent fyrirtæki óskar eftir að taka upp heimili hér á landi verði því ekki meinað að virkja á Austfjörðum svo að ég taki bara dæmi til að skýra mál mitt. Það kemur hvergi fram í þeim drögum og pappírum sem ég hef hér að jafnvel sé heimild til að áskilja einkarétt hins opinbera til virkjana. Ég gerði það því að tillögu minni á fundi í utanrmn. í morgun að staða okkar Íslendinga yrði gerð fullkomlega ljós með því að taka það fram í ræðu sem hæstv. iðnrh. hefur flutt, að því er mér skilst, eða er u.þ.b. að flytja, á þeim fundi sem nú er hafinn í Hollandi. Þar yrði skýrt tekið fram hvernig staðan er hér og hvernig við virkjum okkar fallvötn og síðan yrði tekið fram að íslenska ríkisstjórnin muni túlka forræði yfir orkulindum þannig að Íslendingum verði heimilt að halda þeim einkarétti opinberra aðila til virkjana orkulinda landsins sem við í raun búum við í dag. Því miður hefur iðnrrh. ekki fallist á að setja þetta ákvæði inn sem tæki þá af allan vafa og það er af þeirri ástæðu sem við töldum óhjákvæmilegt að fá að ræða þessi mál hér þótt stuttur tími sé.

Virðulegi forseti. Ég vil strax taka fram í upphafi míns máls að ég er fyllilega sáttur við þá túlkun sem hv. málshefjandi vildi hafa á varðandi okkar stöðu og hefði út af fyrir sig mjög vel getað fallist á að slík setning hefði verið inni í ræðu hæstv. iðnrrh. og ég tel í rauninni að það sé sá skilningur sem við eigum að hafa sameiginlega á þessum málum. Ég tek einnig fram að þetta mál hefur verið unnið eðlilega innan þingsins. Málið var lagt fyrir ríkisstjórn í ágústmánuði og nokkrum sinnum síðar. Það var kynnt hv. iðnn. og utanrmn. fyrir um mánuði og var í minnisblaði hæstv. iðnrh. sérstaklega vakin athygli á þeim þætti sem við vildum tryggja varðandi forræði yfir okkar orkulindum við gerð þessarar stefnuyfirlýsingar sem hér er verið að vinna að. Í minnisblaðinu frá 11. nóv. sem iðnn. og utanrmn. er sent er sérstaklega tekið fram varðandi þetta atriði að hugmyndir um frjálsan aðgang að orkulindum, eins og hér segir, eru að sjálfsögðu ekki aðgengilegar af Íslands hálfu fremur en Norðmanna. Þetta var því strax tekið út úr af hálfu hæstv. iðnrh. þegar hann kynnti málið fyrir iðnn. og utanrmn. Í annan stað tel ég mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir að menn eru á þessu stigi ekki að ræða samning. Grundvallarsamningurinn kemur í framhaldinu, að honum verður unnið á næstu mánuðum. Hér er um að ræða stefnuyfirlýsingu, pólitíska stefnuyfirlýsingu sem er auðvitað ekki bindandi með lögformlegum hætti fyrir Íslendinga en hún segir með hvaða hætti við viljum vinna að gerð grundvallarplaggsins, sjálfs samningsins. Þá er áríðandi að menn viti og það komi glöggt fram af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar með hvaða skilningi við viljum vinna að gerð grundvallarsamningsins. Ég tók undir það í upphafi minnar tölu að ég gæti mjög vel fellt mig við þann skilning sem hv. málshefjandi las upp í lokin og hefði gjarnan viljað að væri inni í ræðunni hjá hæstv. iðnrh. Ég tel engu að síður að ekkert af því sem hæstv. iðnrh. hefur lesið eða flutt í ræðu sinni hafi veikt okkar stöðu nema síður væri. Hitt hefði hins vegar mátt vera með og hefði hnykkt á í þessum efnum. Við höfum af okkar hálfu, og þá auðvitað hæstv. iðnrh., sérstaklega unnið að því að eiga gott samstarf við Norðurlandaþjóðirnar um vinnu og undirbúning við gerð þessa sáttmála og stefnuyfirlýsingar. Ekki síst hefur iðnrh. þar lagt höfuðáherslu á að hér á landi getum við ekki sætt okkur við að dregið verði úr þeirri meginreglu sem við teljum gilda, að hvert land hafi forræði og stjórn á nýtingu sinna orkulinda. Þetta þýðir með öðrum orðum það að slíkt forræði verði ekki tryggt í samningnum sjálfum, sem er hið lögformlega grundvallarplagg, mundum við ekki vera aðilar að honum. Þetta hefur komið skýrt fram hjá hæstv. iðnrh. Menn hafa í meginatriðum velt fyrir sér tveimur hugtökum sem eftir er að útfæra í samningnum, með hvaða hætti fullveldisréttur ríkjanna sem verða aðilar að samningnum verði tryggður. Við höfum lagt þann skilning í það mál, og önnur Norðurlönd einnig, að það hljóti að verða svo, að þau lönd sem aðilar verða að samningnum geti sjálf ákveðið með hvaða hætti orkulindir þeirra verði nýttar. Ég tel varðandi þau orð sem menn hafa fjallað um, sérstaklega varðandi ,,non-discrimination``, að þar séu menn að tala um þann þátt að samningslöndunum, þegar til kemur, verður ekki heimilt á vettvangi þessa samnings að gera upp á milli einstakra landa sem aðild eiga að samningnum. Það þýðir hins vegar ekki og getur ekki þýtt að löndin megi ekki gera upp á milli sjálfra sín annars vegar og einhvers af þeim löndum sem undirrita samninginn hins vegar. Þetta er meginatriði sem ég tel að liggi ljóst fyrir og muni liggja ljóst fyrir af hálfu okkar Íslendinga. Ég vara við að menn tali svo að það sem nú er verið að undirrita sé hin eiginlega samningsgerð. Það mundi veikja okkar stöðu. Það er ekki okkar skoðun, hvorki iðnrn. né ríkisstjórnarinnar, og engin þjóð, sem undirritar þessa stefnuyfirlýsingu, hefur þá skoðun. Menn gera sér grein fyrir að hér er um að ræða stefnuyfirlýsingu um það með hvaða hætti menn ætla að vinna að þessari samningsgerð í framtíðinni. Ég vek einnig athygli á að við höfum reyndar áður af Íslands hálfu, þegar við undirrituðum grundvallarsamninginn um RÖSE í París --- það gerði einmitt málshefjandinn af okkar hálfu --- lagt áherslu á að samningur af þessu tagi yrði gerður. Ég held því að ekki hafi þurft að koma nokkrum manni á óvart að að slíkum sáttmála sé unnið og að unnið sé að honum í því fari og með þeim hætti sem við gerum. Ég ítreka að það er markmið ríkisstjórnarinnar að við endanlega gerð samningsins verði ákvörðunarréttur okkar sjálfra á samningssviðinu tryggður.

Virðulegi forseti. Á ýmsan hátt er mjög eðlilegt að flestar þjóðir á meginlandi Evrópu hafi hag af að gera sáttmála af því tagi sem hér er verið að ræða. Hins vegar er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að sérstaða Íslands er afgerandi í þessum efnum. Hún felst í því að við erum um 260 þús. manna þjóð í landi sem á gífurlega miklar vannýttar orkulindir, orkulindir sem eiga eftir að verða mjög dýrmætar í framtíðinni þegar aðrar orkulindir hafa í för með sér vaxandi mengun. Sá sáttmáli sem hér er til umræðu felur í sér tilraun fulltrúa þessara ríkja til að ná ákveðinni málamiðlun, málamiðlun annars vegar milli þess sjónarmiðs að hver þjóð hafi forræði yfir sínum orkulindum og hins vegar þeirrar markaðskröfu að allar þjóðir eigi að hafa jafnan og frjálsan aðgang að orkulindum hver annarar. Við Íslendingar höfum allt frá sjálfstæðisbaráttu okkar talið það grundvallarþátt sem við mundum ekki víkja frá að við einir ættum í senn að hafa forræði og fullveldi yfir orkulindunum okkar og við einir ættum að hafa aðgang að því að virkja þær nema við kysum sjálfir að ákveða í einstökum tilvikum að hafa annan hátt á. Vandinn sem þessi sáttmáli, sem undirritaður verður á morgun, færir okkur í hendur felst fyrst og fremst í því að með undirrituninni er verið að gangast undir þá meginreglu að veita einnig öðrum þjóðum jafnan aðgang að nýtingu orkulindanna. Það kemur fram í erlendum blaðafrásögnum af þessari samningagerð að erfiðasti hnúturinn var að finna málamiðlun milli sjónarmiða sem við höfum hingað til talið að við ættum ekki að fara í neina málamiðlun um. Grundvallarreglan um frjálsan aðgang að orkulindum felur það í sér að þegar við værum búin að ákveða að byggja tiltekna virkjum hefðu útlendingar jafnan rétt á við okkur til að eiga virkjunina og reisa hana. Það er grundvallarsjónarmið sem við getum ekki fallist á. Við höfum verið sammála um það, allir hér á Alþingi, að útlendingar gætu ekki eignast rétt í okkar fiskimiðum í samningum um Evrópskt efnahagssvæði og við hljótum eins að fylgja þeirri grundvallarreglu að útlendingar geti aldrei fengið jafnan rétt á við okkur til að nýta orkulindirnar. Það er rétt sem hér var sagt af hæstv. forsrh. að þetta er ekki lögformlegur samningur. Þetta er hins vegar sáttmáli um þær grundvallarreglur sem byggja á hinn lögformlega samning á. Ef það er undirritað án fyrirvara af Íslands hálfu hvað þetta snertir standa hinar þjóðirnar í góðri trú um það að við ætlum líka að fallast á grundvallarregluna um frjálsan markaðsaðgang að orkulindunum eins og kemur fram á bls. 4 í minnisblaði frá iðnrn. frá 11. nóv., sem sent var iðnn. og utanrmn., þar sem segir að rauði þráðurinn í þessari sáttmálagerð sé m.a. að veita frjálsan aðgang að orkulindunum. Ég hef fengið í hendur texta af prótókoll sem þegar liggur fyrir í uppkasti og fylgja á þessum sáttmála sem lögformlegur gerningur. Í því uppkasti sem ég hef frá 6. sept. stendur að hvert aðildarríki skuldbindi sig til þess að sérhvert fyrirtæki, erlent sem innlent, hafi frjálsan aðgang að því að nýta orkulindirnar. Við töldum þess vegna mjög mikilvægt, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna á fundi utanrmn. á laugardag og í morgun, að það yrði gert alveg skýrt af Íslands hálfu að í fyrsta lagi ætluðum við okkur að sjálfsögðu fullt forræði og fullveldi yfir okkar orkulindum, og þarf í sjálfu sér ekki að taka það fram, en hins vegar áskildum við okkur líka rétt til að takmarka nýtingarréttinn á orkulindunum við Íslendinga eina. Það hefði verið mjög æskilegt að slíkur formlegur fyrirvari lægi skýrt fyrir, skrifaður, af hálfu Íslendinga við undirritun þessa sáttmála. Í þessum sáttmála og í samningagerðinni sem á að fylgja honum er verið að reyna að sætta sjónarmið þeirra ríkja sem eiga ekki orkulindir og hinna ríkjanna sem eiga orkulindir. Ríkin sem ekki eiga orkulindir vilja fá viðurkenningu á því að fyrirtæki frá þeim geti með frjálsum hætti fengið að nýta orkulindir hinna. Við Íslendingar getum ekki fallist á það frekar en við getum fallist á að erlendar þjóðir fái rétt og frjálsan aðgang til að nýta okkar fiskimið. Ég tel þess vegna mjög gagnlegt að þessi umræða hefur farið fram. Ég tók eftir að hæstv. forsrh. lýsti sams konar skilningi á afstöðu Íslands og fram kom í upphafsræðu hv. þm. Steingríms Hermannssonar. Ég tel það af hinu góða vegna þess að ég tel það frumatriði í stjórnmálastarfi hér á Íslandi að við verðum áfram sammála um það, öll þjóðin, að við ætlum okkur ekki bara forræði yfir orkulindunum heldur ætlum okkur sjálfsagðan og ótakmarkaðan rétt til handa okkur einum til að nýta orkulindirnar.

Virðulegi forseti. Sú hugsun hvarflar að mér við að hlýða á þessa umræðu að kannski séu menn hér að búa til að óþörfu ágreining um mál sem enginn ágreiningur er um. Fyrsta spurning væri þessi: Er iðnrh. að undirrita einhvern samning með skuldbindandi hætti á morgun án þess að málið hafi fengið eðlilega umfjöllun hér heima? Svar við því er nei. Iðnrh. er ekki að undirrita neinn samning. Hann er að undirrita pólitíska stefnuyfirlýsingu sem hefur átt sér alllangan aðdraganda. Orkusáttmáli Evrópu, þessi pólitíska stefnuyfirlýsing, á rætur að rekja til tillagna sem hollenski forsætisráðherrann hreyfði fyrstur manna, en það var í Parísaryfirlýsingu leiðtoga Evrópuríkja, þegar Parísarsáttmálinn var undirritaður, RÖSE svokallaður, sem leiðtogar Evrópu skoruðu á aðildarþjóðirnar að sameinast um slíkan sáttmála. Undir þessa Parísaryfirlýsingu ritaði þáv. hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson og sá sem hér stendur, fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Nú er það ekki annað en hvatning til þess að gera slíkan sáttmála og ég tek fram að það er auðvitað ekki með neinum skuldbindingum um það að taka hverju sem er í sáttmálanum. En aðalatriðið er þetta: Það er ekki verið að undirrita neinn samning. Það er sýnt að áður en að því kemur munu líða margir mánuðir, a.m.k. hálft ár, og nægur tími gefst til þess að fara ofan í saumana á öllum slíkum skuldbindingum. Annað mál: Hafa stofnanir Alþingis verið sniðgengnar í málinu? Svarið við því er nei. Málið var kynnt með eðlilegum hætti og allítarlega, bæði fyrir iðnn. og utanrmn., 11. nóv. Það hefur reyndar komið á dagskrá í umræðum á Alþingi þótt það væri af öðru tilefni, þ.e. í orðræðum milli iðnrh. og hv. 4. þm. Austurl. í tilefni af umræðum um jarðhitaréttindi. Þriðja spurning: Er þá, í þessari pólitísku stefnuyfirlýsingu, ágreiningur uppi um það hvaða fyrirvara við Íslendingar ættum að setja? Svarið við því er: Ég held ekki. Og ég segi það einlæglega: Ég held ekki eftir að hafa hlýtt á rækilega umræðu um málið í utanrmn. Og hvers vegna segi ég það? Ég segi það vegna þess að í þeirri ræðu sem iðnrh. hefur nú þegar flutt koma þessir fyrirvarar mjög rækilega til skila. Hann segir, í lauslegri íslenskri þýðingu minni, með leyfi forseta, á þessa leið: Við teljum fullveldi ríkisins og sjálfsforræði þess yfir orkulindunum vera hyrningarstein þess samstarfs milli þjóða um orkumál sem nú stendur fyrir dyrum. --- Er hægt að kveða fastar að orði? Þá er næsta spurning: Já, en er verið að opna fyrir frjálsan aðgang erlendra fyrirtækja að orkulindunum? Svarið við því er aftur: Nei, það er ekki verið að því. Hvernig má það vera? Jú, það liggur alveg fyrir, og það er nýlegt, að þessi regla um að ekki megi mismuna samningslöndunum, sem eru öll Evrópuríki fyrir utan páfastól og San Marínó --- hvernig er hún túlkuð? Hún er túlkuð þannig að þetta þýði bestukjaraviðskiptakjör samkvæmt GATT-reglum varðandi viðskipti með orkumál og er fyrir þjóð sem horfir til framtíðar sem meiri háttar útflytjandi orku afar þýðingarmikil réttindaklásúla. Hvað þá með frjálsan aðgang að auðlindinni? Þar segir einfaldlega að þetta sé lágmarkskrafa. Síðan má semja um svokallað ,,national treatment`` sem þýðir að það er á valdi íslenskra stjórnvalda ef við viljum stíga lengri skref, þ.e. taka mismununarregluna í næsta áfanga, að leyfa einhverju erlendu fyrirtæki að njóta sömu kjara og íslensk. Það kom fram í máli hæstv. fyrrv. forsrh. Steingríms Hermannssonar að hann hefði óskað eftir því að iðnrh. léti koma mjög skýrt fram í ræðu sinni hver væri núverandi skipan mála í orkugeiranum hér á landi, þ.e. að það eru ríki og sveitarfélög, með fáeinum undantekningum, sem eiga orkulindirnar og nýtingarréttinn, og að ekki væru uppi áform um að breyta því. Þessum skilaboðum var komið áleiðis til hæstv. iðnrh. og hann breytti texta ræðu sinnar til að koma til móts við þessi sjónarmið. Hins vegar kom einnig fram í máli hv. þm. Steingríms Hermannssonar að hann taldi það ekki nægilega skýrt gert. En svona til þess að draga saman aðalatriðin: Ég held að um þetta mál sé enginn ágreiningur. Ég held það sé enginn ágreiningur um það að við ætlum okkur að halda alveg ótvíræðu forræði okkar yfir orkulindunum. Þessi samningur mun ekki breyta neinu um það. Og í annan stað: Við ætlum okkur að ráða því sjálfir hvort við göngum svo langt í samningum sem eru marga mánuði fram undan að gera einhverjar breytingar á núverandi skipan mála. Ég held að um þetta sé enginn ágreiningur. Til að staðfesta það minni ég á að þann 19. nóv. fór fram umræða um þetta mál hér á hinu háa Alþingi vegna þess að hv. 4. þm. Austurl. spurði þá iðnrh. sérstaklega um stöðu þessa máls. Þá svaraði iðnrh. á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Ég vil líka taka það fram vegna þess sérstaka efnahagsatriðis sem þingmaðurinn nefndi að ég hef beitt mér fyrir því á vettvangi orkuráðherra Norðurlanda og sérstaklega með samstarfi við orkuráðherra Noregs, . . . að Norðurlöndin stæðu saman um að gera mjög ákveðna kröfu um það að í þessari sáttmálayfirlýsingu, sem menn eru að stefna að að ljúka fyrir áramót, komi fram mjög skýr ákvæði um fullveldi aðildarþjóða yfir orkulindum sínum. Þessi fullveldisfyrirvari, sem ég kalla svo, hefur fengið góðan stuðning í röðum Norðurlandamanna. Áformað er að standa sameiginlega að því á þessum vettvangi. Hina hliðina á málinu, aðgang okkar að mörkuðum Evrópu fyrir orku og orkufrekar afurðir og þátttöku í orkurannsóknum á Evrópugrundvelli, tel ég ákaflega mikilvæga fyrir framtíðarþróun orkubúskapar á Íslandi. Reyndar getur þetta líka skipt miklu máli fyrir möguleika Íslendinga til að selja ráðgjöf og þekkingu í orkumálum til ríkjanna nýfrjálsu í Austur-Evrópu.`` Að fengnum þessum svörum svarar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir upplýsingar bæði varðandi frumvarpsgerð og orkusáttmála Evrópu. Ég vil geta þess að ég átti fund ásamt öðrum þingmanni úr efnahagsnefnd Norðurlandaráðs í Evrópuþinginu í Strassborg 24. okt. sl. um þennan orkusáttmála og viðhorf manna þar til þessa máls og hef í fórum mínum nokkur gögn sem tengjast þessu og gætu orðið til stuðnings fyrir þingnefnd við athugun málsins. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði og ég fagna því að hann nefnir sérstaklega fullveldisfyrirvara varðandi þetta efni. Því það er einmitt það atriði þessa máls sem ég hef helst athugasemdir við að gera og nokkrar áhyggjur af, eins og textar hafa legið til þessa, og vakti athygli á því á orkuráðstefnu á Holmenkollen í Osló 13. og 14. okt. sl.`` Virðulegi forseti. Ég held ég þurfi ekki að segja meira um þetta mál. Ég held að um þetta sé enginn ágreiningur.

Virðulegur forseti. Enn einu sinni er iðnrh. farinn til útlanda til að skrifa undir eins og allir vita að hann hefur sérstaklega gaman af. Í þetta sinn ætlar hann að skrifa undir pólitíska stefnuyfirlýsingu, eins og það hefur verið kallað, um orkusáttmála Evrópu. Það má vel vera að hægt sé að túlka það svo að enginn ágreiningur sé um þetta mál. Þó finnst mér, þegar ég les í gegnum þessa texta, að það sé ekki alveg með þeim hætti þó að auðvitað voni ég að það verði fært til betri vegar þannig að allir geti orðið sammála. Því hefur verið haldið fram að eðlilegt samráð hafi verið haft hér á Alþingi varðandi þessi mál. Ég get ekki fallist á að það hafi verið alveg eðlilegt þó að það hafi auðvitað verið eitthvað. Þann 12. nóv. komu tilkynningar frá ráðuneytinu, þessi drög að sáttmála eða slitrur vil ég frekar kalla þau. Ef eitthvað eru slitrur, þá eru þetta slitrur því þetta var allt í fyrirvörum. Þetta voru margar greinar en eilífir fyrirvarar og verið að athuga þetta mál og hitt málið þannig að ómögulegt er að segja að það sem við fengum þá hafi verið endanlegt, enda var það sent nefndinni einungis til kynningar og okkur bent á að við gætum fengið afrit af þessum sáttmála ef okkur sýndist svo. Það útvegaði ég mér og ég fékk það þann 20. nóv. Síðan var það tekið fyrir á fundi iðnn. á miðvikudaginn var, 11. des. Þá mættu á fund nefndarinnar fulltrúar iðnrrn. og m.a. Jakob Björnsson sem hefur tekið þátt í undirbúningi þessa sáttmála. Á þeim fundi fengum við plagg sem átti að vera eitthvað meira unnið frá iðnrn., á ensku að vísu, þannig að við urðum auðvitað að hafa hraðar hendur við að lesa það sem þar kom fram og get ég ekki skilið að nokkur hafi ætlast til þess að iðnn. tæki afstöðu til þessa plaggs á þeim fundi, enda var ekkert farið fram á það. Við sem þar vorum reyndum samt að krafsa okkur í gegnum þetta plagg og gerðum ýmsar athugasemdir. Það var m.a. gerð athugasemd og spurt um atriði eins og t.d. þetta sem ég vil fá að lesa hér, með leyfi forseta, þegar talað er um á hvaða grunni þetta eigi að byggjast: ,,Það er byggt á reglunni um jafnræði og verðmyndun á markaðsgrundvelli.`` Síðan segir: ,,Í þessu skyni og í samræmi við þessar grundvallarreglur munu þeir grípa til aðgerða á þeim sviðum sem hér segir,`` --- og þegar talað er um ,,þá`` eru það þeir sem að þessum samningi standa --- ,,tryggja aðgang að orkulindum, könnun þeirra, virkjun og nýtingu á viðskiptalegum grundvelli.`` Nú er því haldið hér fram að mismuna megi eftir þjóðerni. Síðar í þessum sama sáttmála segir hins vegar að þeir sem eru aðilar að honum takist á hendur að auðvelda þeim orkuframleiðendum sem áhuga hafa aðgang að orkulindum og virkjun þeirra. Í þessu skyni muni þeir tryggja að reglur um öflun eignarréttar á orkulindum, könnun þeirra og virkjun séu almennt tiltækar og gegnsæjar. --- Síðar segir: ,,Í því augnamiði að auðvelda virkjun orkulinda og stuðla að margbreytni í vali á þeim takast undirskrifendur sáttmálans á hendur að forðast að setja reglur sem mismuna þeim sem reka orkumannvirki, sérstaklega reglur er lúta að eignarhaldi á orkulindum.`` Ég veit ekki hvernig er hægt að lesa í þennan texta. Mín íslenska segir mér að það sem þarna stendur sé mjög skiljanlegt. Síðan fáum við í hendur texta þar sem því er haldið fram að hægt sé að skilja þetta svona og svona, en ég get ekki skilið þennan texta nema á einn veg. Ég fagna því að það er enginn ágreiningur hér uppi, ef það er rétt, en þá þarf líka að breyta þessum texta allverulega ef hægt á að vera að fallast á hann. Það kom líka fram á fundi iðnn. um það sem segir í fyrsta kaflanum um markmið, að innan ramma fullveldisríkja og fullveldisréttar þeirra á orkulindum sínum o.s.frv. --- það vefst að vísu fyrir mér að þýða það. Jakob Björnsson upplýsti að í upphafi verið talað um annan texta í þessu sambandi. Þá vildu þeir, hinir sem að þessum sáttmála ætluðu að standa, túlka þann texta á þann veg að þá væri ríkjum ekki heimilt að hafa einokun. Ég veit ekki betur en að við séum einmitt með ríkiseinokun hér á virkjun orkulinda og ef ekki verður hægt að fallast á það að setja þetta orðalag inn á þeim forsendum getur maður ekki skilið þennan texta öðruvísi en að okkur sé ekki heimilt að hafa það fyrirkomulag sem við höfum núna. Ég átta mig því ekki alveg á því hvar þetta mál er statt. Ég er ósátt við ýmsa fleiri þætti í þessum sáttmála sem ég hef ekki komið á framfæri áður. T.d. finnst mér umhverfisþátturinn mjög veikur. Þess vegna er margt sem þarf að athuga í þessu máli áður en hægt er að undirrita þennan sáttmála. Ég túlka orð bæði hæstv. forsrh. og hæstv. umhvrh. á þann veg að þeir séu sammála þeim fyrirvörum sem við höfum nú gert og teljum að verði að vera mjög skýrir af okkar hálfu ef við eigum að geta undirritað samninginn. Ég vil mótmæla því sem fram kom hjá hæstv. iðnrh. í Ríkisútvarpinu í gær þar sem hann segir að iðnn. þingsins hafi fjallað um þetta mál í vikunni --- það er að vísu alveg rétt --- og ,,hafi ekki gert athugasemdir við að við tækjum þátt í þessu með þeim hætti sem hann hafi lagt til og ríkisstjórnin hafi samþykkt.`` Þetta er orðrétt eftir honum haft, með leyfi forseta. Mér þykir þetta mjög einkennileg túlkun hæstv. iðnrh. á umfjöllun iðnn. --- hann var að vísu ekki viðstaddur þar sjálfur en einhvers staðar hefur hann fengið þær upplýsingar að við höfum fallist á þetta án athugasemda. Ég held að fleiri geti staðfest að margir höfðu uppi athugasemdir, ekki ég eingöngu og aðrir miklu meiri athugasemdir en ég. Það er því algjör rangtúlkun af hálfu hæstv. iðnrh. að segja að við höfum fallist á þennan sáttmála eins og hann liggur nú fyrir. Þess vegna koma yfirlýsingar hæstv. forsrh., um að hann geti mjög vel fallist á það sem kom fram í máli hæstv. frummælanda, mjög mikið á óvart. Hins vegar fagna ég því mjög og ég er mjög ánægð að heyra það og reikna með að þessu verði breytt til betri vegar. Í þessu sambandi bendi ég samt á að í sama viðtali við hæstv. iðnrh. í gærkvöldi spyr fréttamaðurinn, Ingimar Ingimarsson, með leyfi forseta: ,,En opnar þessi sáttmáli að einhverju leyti á möguleika erlendra aðila til þess að fjárfesta í orkufyrirtækjum á Íslandi?`` Jón Sigurðsson iðnrh. svarar: ,,Það má segja það að hann geri það.`` Það passar því ekki alveg við þær yfirlýsingar sem hér hafa komið. Ég vona að þá sé það ekki rétt hjá hæstv. iðnrh. sem hann segir í þessu viðtali. Það sem mér finnst skipta máli er að haft sé eðlilegt samráð við þingið um þennan sáttmála því að það er alveg greinilegt að margt í honum orkar mjög tvímælis og þarf nánari athugunar við. Ég tel því eðlilegt að bæði iðnn. þingsins sem og utanrmn., sem lögum samkvæmt á að vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, fjalli um þennan sáttmála og fari ofan í þau ákvæði hans og breyti þeim eða geri þá fyrirvara sem Íslendingar vilja gera til þess að þeir geti fallist á það sem í honum felst.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs sérstaklega vegna þeirra ummæla sem hæstv. iðnrrh. hefur látið frá sér fara varðandi iðnn. og umfjöllun hennar í þessu máli. Niðurstaða iðnn. var ósköp einfaldlega þessi, með leyfi forseta: Rætt var um hvort iðnn. mundi skila áliti til iðnrn. var niðurstaðan sú að svo yrði ekki. Iðnn. leit með öðum orðum þannig á að hér væri um að ræða verkefni utanrmn. en ekki iðnn. af því að hér er um að ræða alþjóðleg samskipti sem utanrmn. á að fjalla um. Aðeins varðandi efni málsins að öðru leyti. Ég verð að segja að það er mjög sérkennilegt að heyra yfirlýsingar hæstv. forsrh. núna, sem ég þakka út af fyrir sig fyrir, miðað við það sem sagt var í iðnn. Þar var fullyrt af embættismönnum iðnrn. að ekki mætti mismuna á grundvelli þjóðernis í neinu tilviki, en forsrh. sagði að ekki mætti mismuna á milli manna af öðrum þjóðernum, en það mætti mismuna annars vegar á milli Íslands og hins vegar manna af öðrum þjóðernum. Ég lít þannig á eftir yfirlýsingu hæstv. forsrh. að það sé hún sem standi, að Íslendingar geti út af fyrir sig ekki mismunað mönnum eða fyrirtækjum af öðrum þjóðernum, en þeir geti þrátt fyrir yfirlýsingarnar hér mismunað á milli Íslands og annarra þjóðerna. Ef þessum skilningi mínum verður ekki mótmælt lít ég svo á að yfirlýsing hæstv. forsrh. standi í þessu efni. Mjög mikilvægt er að það sé á hreinu vegna þess að þegar þessi sáttmáli var til meðferðar á sínum tíma lögðu fulltrúar Íslands og Noregs til breytingu á inngangskafla sáttmálans þar sem gert var ráð fyrir að inn kæmi orðið ,,varanlegur`` þannig að þessum málum væri svo og svo fyrirkomið á grundvelli ,,varanlegs`` fullveldis ríkja. En þetta orð, varanlegur, --- ,,permanent`` --- var strikað út í meðferð málsins og Íslendingar féllust á það  Ég tel ánægjulegt og nauðsynlegt að þessi umræða hefur farið fram. Það er satt að segja mjög nauðsynlegt. Það er mjög nauðsynlegt að koma þessu á framfæri. Það er auðvitað ekki nýtt að iðnrh. hafi gaman af því að skrifa undir. Undirskriftir hans hafa þann góða eiginleika, sem var kallaður löggublek í minni bernsku, að vilja gufa upp þegar líður á og verða þá kannski gagnsminni en margt annað. Sumir kalla þessar yfirlýsingar í seinni tíð undanrennuduft. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja. Aðalatriðið er að hér virðist vera breið pólitísk samstaða um það meginmál að Íslendingar eigi einir að ráða sínum orkulindum.

Virðulegur forseti. Þessi umræða er afar þýðingarmikil. Hún er mikilvæg vegna þess að hér fær Alþingi fréttir af því sem stendur til í dag og er e.t.v. þegar afstaðið, að undirrita sérstakan sáttmála Evrópuríkja varðandi orkumál. Hún er einnig mikilvæg vegna þess að hér er Alþingi að skýra fyrir sjálfu sér afstöðu til þessa máls. Að vísu er þessi umræða nokkuð seint á ferðinni en hún er engu að síður þýðingarmikil. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað og lýst yfir ánægju með viðhorf hæstv. forsrh. og skilningi á eðli þessa máls. Ég segi þetta vegna þess að það var og er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af framvindu málsins. Þessi sáttmáli sem hæstv. ráðherra er að undirrita fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar, því hann gerir það ekki fyrir hönd Alþingis eða með staðfestingu þess, hefur að geyma ákvæði sem vel gætu leitt inn á farveg sem opni fyrir aðgang útlendinga að náttúruauðlindum Íslands, orkuauðlindum Íslands, ef reglurnar um að mismuna ekki einstaklingum og fyrirtækjum eftir þjóðerni færu í sama farveg og reynt er að gera varðandi fjölmargt innan Evrópsks efnahagssvæðis. Og það er í samhengi við það mál sem við þurfum að hafa í huga þegar við erum að skipta við Evrópuaðila, Evrópubandalagið ekki síst, í þessum efnum. Það hefur komið fram í þessari umræðu að ég hef nefnt þetta mál í umræðum á Alþingi áður og ég hef rætt þessi mál á norrænum vettvangi sem einnig hefur komið hér fram. Það vildi svo til að ég átti eintak af drögum af þessum sáttmála frá 18. júlí sl. sem ekki var í höndum annarra þar, rakti það mál og lýsti áhyggjum mínum yfir því efni. Þessi gögn, þessi sáttmáli er runninn undan rifjum Evrópubandalagsins og framkvæmdastjórn þess hefur haft alveg sérstaka hönd í bagga þannig að við þurfum ekkert að vera undrandi þó að hér minni margt á ákvæði sem við þekkjum vel úr drögum að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Það er það sem við þurfum að hafa auga á við frekari framvindu málsins. Hv. utanrmn. hefur fengið gögn sem varðar þetta og það hefur verið vitnað í þau í þessari umræðu og ég tek undir þær áhyggjur sem fram hafa komið í máli manna, frummælanda sem annarra, út af þessu máli. Alþingi og nefndir þingsins þurfa að fylgjast með framvindunni mjög náið því að þetta er aðeins upphafsskref að mörgum sem ætlunin er að stíga í framhaldi af undirritun þessa sáttmála sem á að geta af sér bindandi yfirlýsingar og ákvæði sem liggja þegar fyrir í drögum að nokkru leyti.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á --- hér mun hafa verið samið um að flokkarnir fengju ákveðinn tíma, hvað hef ég langan tíma?

Tvær mínútur, hv. þm.

Já, það hefur verið samið um það að ég skuli tala í tvær mínútur. Ég skal reyna það. Ég er þá að hugsa um að sleppa umræðu um þennan ákveðna samning en benda hv. þm. á að það er vart að treysta því sem utanrrn. upplýsir hv. þm. um. Og ég ætla að sanna það mál mitt hér að þessu gefna tilefni. Mér barst í hendur fréttatilkynning frá utanrrn. um ráðherrafund EFTA þar sem Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. utanrrh., sat fund og fundinum stýrði Pertti Salolainen utanríkisviðskiptaráðherra Finnlands. Ég sat ekki þann fund en hann fór fram 10. des. sl. og hann er áhugaverður vegna þess að þar er í yfirlýsingu ráðherra Fríverslunarsamtaka EFTA í Genf 10.--11. des. 1991 sagt í þriðja atriði, með leyfi hæstv. forseta: ,,EES gerir öllum EFTA-ríkjunum kleift að taka þátt í innri markaðinum frá upphafi. Óhindruð vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjármagnsflutningar og atvinnu- og búseturéttindi auk styrkara og víðtækara samstarfs að jaðarmálefnum munu ekki einungis stuðla að jákvæðu framlagi til efnahagslegrar og félagslegrar þróunar, verndunar umhverfisins og hagsældar heldur einnig hlynna að samskiptum Evrópubúa og þannig efla evrópska samkennd.`` Hæstv. forseti. Í 4. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðherrarnir gerðu ráð fyrir að upplýsingaskiptum innan EB varðandi ákveðna lagaþætti innan EES-samningsins yrði lokið eins fljótt og mögulegt væri þannig að hægt yrði að undirrita samninginn fljótlega eins og frá honum var gengið með samkomulagi ráðherra í Lúxemborg og að hann geti tekið gildi 1. jan. 1993.`` Daginn áður höfðum við, m.a. ég og þrír aðrir hv. þm., setið fund í Strassborg, daginn fyrir þessa bjartsýnisyfirlýsingu hæstv. ráðherra. Í 18. gr. er sagt svo frá þeim fundi, en það vill svo til að þann fund sat ég, með leyfi forseta: ,,Ráðherrarnir áttu fund með þingmannanefnd EFTA,`` þ.e. meðal annars okkur, ,,og veittu athygli skýrslum um undirbúningsstarf hennar og hliðstæðrar nefndar Evrópuþingsins um framtíðarsamvinnu þeirra í sameiginlegri þingmannanefnd EES. Þeir fögnuðu hinni auknu samvinnu milli þingmannanefndar EFTA og þingmanna frá Ungverjalandi, Póllandi og Tékkóslóvakíu.`` Það sem gerðist á þessum fundi var þetta: Sjálfur de Clercq opnaði fundinn með því að lýsa því yfir að hann hefði ýmislegt við 106. gr. samningsins að athuga og lagðist nú þögn yfir salinn. Sjálfur Pertti Salolainen, sem sat fundinn með hæstv. utanrrh. daginn eftir, lýsti því yfir að hann hefði þungar áhyggjur af að ekkert yrði af samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Það sagði hann daginn áður en fundur hæstv. utanrrh. var haldinn. Það er í stuttu máli, hæstv. forseti, ekki sannleikskorn í þessu bréfi frá hæstv. utanrrh. og ég segi að þessu gefna tilefni og í tilefni af ræðu hv. 15. þm. Reykv. --- ég er sjálfsagt jafnilla læs og hún --- ef jafnmikið er að marka þær upplýsingar sem við höfum fengið hér í dag og er að finna í þessari fréttatilkynningu upp á fimm síður, þá bið ég hv. þm. að vara sig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þá yfirlýsingu sem hann gaf hér áðan. Hann sagði mjög skýrt að hann fyrir sitt leyti gæti fallist á þann fyrirvara sem ég óskaði að yrði settur í ræðu hæstv. iðnrh. og ég lýsti í ræðu minni fyrr. Ég er þakklátur þessu og tel að enn þá sé hægt að bæta úr með því að gera þann fyrirvara skriflega við undirskriftina í fyrramálið og vil beina því til hæstv. forsrh. hvort hann vilji ekki koma þessu á framfæri til hæstv. iðnrh., þá væri málið leyst. Ég get hins vegar ekki verið sammála túlkun hans á bestu meðferð, hygg ég að það sé kallað á íslensku, ,,most favoured treatment``. Ég vek athygli á því að við Íslendingar höfum gert samninga um bestu meðferð í viðskiptum við fjölmargar þjóðir og það hefur ætíð verið túlkað svo að þá megum við ekki veita innlendum fyrirtækjum betri meðferð en erlendum. Ég vek athygli á því t.d. að það hafa verið deilur við Evrópubandalagið út af slíku og við höfum orðið að gæta okkur á því að setja ekki meiri gjöld á innflutning en á okkar eigin framleiðslu. Og ég lít svo á að með bestu meðferð séu þessar 36 þjóðir að undirgangast það að fyrirtæki fái í heimalandi hverrar þjóðar, þó að þessi fyrirtæki séu erlendis, eins góða meðferð eins og fyrirtæki í því sama landi. Ég vil einnig þakka hæstv. utanrrh. fyrir að hafa komið ósk minni á framfæri við hæstv. iðnrh. og eins og hann lýsti henni áðan þá er ég fullkomlega sáttur við hvernig hann hefur orðað þetta og ég reyndar hef litið svo á að hann væri sáttur við að hafa slíkan fyrirvara. Ég get hins vegar alls ekki lýst ánægju minni með það sem hæstv. iðnrh. hefur sett í sína ræðu og kom að nokkru fram í orðum hæstv. utanrrh. hér áðan. Iðnrh. lýsir að vísu hve mikilvægar þessar orkulindir séu Íslandi og hvað Ísland sé lítið, efnahagslíf landsins lítið o.s.frv. og með tilliti til þessa lýsir hann yfir ánægju sinni með fullveldisviðurkenninguna og þessum bestukjarasamningum. Það má að vísu segja að það er alltaf gott að fá viðurkenningu á fullveldinu. Við getum þá væntanlega treyst því að þessar 35 þjóðir hirði ekki af okkur orkulindirnar með valdi. Þær eru búnar að undirstrika það að þær viðurkenni fullveldi Íslands og viðurkenni meira að segja forráð Íslands yfir orkulindunum. Ekki ætla ég að gera lítið úr þessu. Ég vil þakka það. En ég hef allt annan skilning á því atriði þar sem lofað er að veita öðrum jafnan aðgang að þessum orkulindum alveg eins og með bestukjarasamningana sem við höfum svo mörg fordæmi fyrir. Og ég vek athygli á því að t.d. í samningunum um Evrópskt efnahagssvæði, sem að vísu eru nú uppi í vindinum eða hvað við eigum að kallað það, þar var að sjálfsögðu ekki bara tekið fram að við Íslendingar áskildum okkur ætíð full yfirráð yfir sjávarútvegsauðlindum okkar, fiskimiðunum, heldur var líka tekið skýrt fram að við gætum ekki fallist á fjárfestingu erlendra aðila í þessum auðlindum og ég hef lýst ánægju minni með að hæstv. utanrrh. hefur náð þessu fram í þessum samningum. Það er ekki bara að þar séu yfirráðin viðurkennd heldur var talið nauðsynlegt af hæstv. utanrrh. að fá það staðfest að erlend fjárfesting væri ekki leyfð í þessum auðlindum. Hér er um mjög keimlík atriði að ræða og í raun og veru alveg samhljóða. Við höfum viðurkenningu á fullveldinu og forræði okkar yfir auðlindunum. Okkur vantar viðurkenningu á því að það sé á okkar valdi hverjir fjárfesti í þessum auðlindum. Ég hef þó teygt mig svo langt, sem ég er ekki alveg rólegur yfir, ég skal viðurkenna það, að þetta ákvörðunarvald okkar nái til þess að við getum haldið því sem nú er og áskilið okkur rétt til þess að ríki og sveitarfélög ein fái rétt til þess að fjárfesta í þessum orkulindum. Sem sagt, ég hef sætt mig við að erlent fyrirtæki geti fengið að fjárfesta þar í ef hlutafélögum er á annað borð leyft það í trausti þess að við höldum þessu sem við höfum hingað til haft þrátt fyrir hvítu bók ríkisstjórnarinnar að í raun verði þetta einkaréttur ríkis og sveitarfélaga. Skárra væri að sjálfsögðu að hafa þann fyrirvara að við áskiljum okkur rétt til að ákveða að engir erlendir aðilar geti fjárfest í okkar orkulindum. Hins vegar má kannski ímynda sér að hér finnist einhvern tíma olía og þá kunni að koma til greina að veita erlendum olíufyrirtækjum heimild til þess að virkja þá orkulind. Mér fannst satt að segja hæstv. utanrrh. gera óþarflega lítið úr undirskrift hæstv. iðnrh. í þessu sambandi. Ég tel hana afar mikilvæga þegar að baki liggur samþykkt ríkisstjórnar. Og hvort sem menn vilja kalla þetta pólitíska yfirlýsingu eða annað, þá er hún mikilvæg því að ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar er að undirskrifa pólitíska yfirlýsingu, stefnuyfirlýsingu í orkumálum sem felur það m.a. í sér, og er margtekið fram í því sem hér hefur verið farið yfir, að veita frjálsan aðgang að nýtingu þessara orkulinda. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherrar meti orð sín það mikils að mark beri að taka á þeim. Mark beri að taka á því sem hæstv. iðnrh. er að undirrita. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mjög og reyndar er tími minn að verða útrunninn. En hæstv. utanrrh. nefndi hygg ég áðan að í fyrstu gögnum sem við fengum frá 11. nóv. er tekið fram að Ísland og Noregur geti ekki fallist á frjálsa nýtingu orkulindanna. Þetta er mjög athyglisvert og reyndar tók ég eftir þessu strax og ég fékk þessi gögn og leit svo á að þar væri reyndar fyrirvari sem ég gæti sætt mig við. Hins vegar hef ég nú farið í gegnum öll gögnin, allt sem á eftir hefur komið og allt fram í það sem við fengum núna í hendurnar fyrir örfáum dögum og ég sé ekki að þessu hafi á nokkurn máta verið náð fram og alls ekki með því að viðurkenna fullveldi þjóðarinnar. Ég hef hugleitt það síðan og vísa til þess sem kom fram á fundi utanrmn. sl. laugardag, þar kom fram hjá þeim sérfræðingum eða embættismönnum, sem í þetta mál hafa verið valdir, að Norðmenn hafi ekki áhyggjur af sínu vatnsafli. Og það er skiljanlegt því að þeir hafa þegar nýtt hagkvæmasta vatnsaflið og gera ekki ráð fyrir að aðrir leiti í það. Hins vegar hafa þeir þegar veitt erlendum aðilum aðgang að olíulindunum. Það eru mörg stór olíufyrirtæki sem núna virkja olíulindir Norðmanna. Ég tel hafa verið afar nauðsynlegt að fá fram þessar yfirlýsingar sem hér hafa komið, sérstaklega frá hæstv. forsrh. Ég vil hins vegar lýsa því að ef ekki fæst svona fyrirvari settur við undirritunina þá hlýt ég að leggja fram till. til þál. þar sem Alþingi er beðið að taka af skarið og lýsa vilja sínum í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið. Það er auðvitað alveg ljóst að hér er einungis á ferðinni pólitísk viljayfirlýsing, það er ekki verið að gera neina lagalega bindandi grunnsamninga. Það er líka ánægjulegt að í máli manna hér í dag hefur komið í ljós að ekki er um neinn ágreining að ræða. En varðandi þann þátt sem hér hefur verið ræddur um meðferð þingsins á þessu máli þá vil ég að það komi fram að það er með engu móti hægt að kvarta undan því að iðnrh. hafi ekki haft fullt samráð við nefndir. Ég vil skýra frá því að við í iðnn. fengum send gögn strax 10. nóv. þar sem greint var frá þeirri vinnu sem þá hafi farið fram og þar var jafnframt plagg sent sem gerði grein fyrir helstu dráttum sem þá voru komnir fram. Og rík áhersla var lögð á að hluti af þeim rauða þræði sem ætti að vefa í gegnum þennan samning væri m.a. það að fullveldi ríkja yfir eigin orkulindum væri á engan hátt skert. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að í iðnn. var ekki tekin nein afstaða. Formaður kaus, með samþykki allra nefndarmanna, að leggja þetta fram einungis til kynningar. Við fengum til ráðslags fjóra heiðursmenn sem svöruðu öllum þeim spurningum sem fram komu, að ég hugði, fullnægjandi fyrir alla aðila. Ég vil að lokum ítreka það og tel það nauðsynlegt vegna ummæla hv. þm. Svavars Gestssonar, að með engu móti var hægt að segja að afstaða og úrskurður eða vinna iðnn. að þessu máli fæli í sér að verið væri að lýsa því yfir að utanrmn. ætti að vinna eitthvað sérstaklega að þessu máli. Það vildi ég sérstaklega að kæmi fram vegna þess að ekki var orði á það eytt í nefndinni.

Virðulegi forseti. Eftir þessa umræðu held ég að við þurfum helst að skerpa skilning okkar á tveimur atriðum. Hið fyrra er: Er forræði okkar yfir orkulindunum tryggt eða ekki? Það heyrist stundum í máli þingmanna að þeim þykir valt að treysta orðum íslenskra ráðherra en þeir styrkjast stundum í trúnni ef þeir heyra það frá erlendum ráðherrum. Í minnisgrein frá iðnrn., þar sem lýst er samstarfinu innan Norðurlanda á þessum vettvangi, segir svo, með leyfi forseta: ,,Norræna embættismannanefndin um orkumál fjallaði um þetta 29. nóv. sl. og staðfestu fulltrúar allra landanna að sú lausn sem náðist í því máli væri vel viðunandi, þ.e. þar sem skýrt væri tekið fram að yfirráð ríkja yfir orkulindum sínum séu tryggð.`` Þetta er sameiginlegur skilningur fulltrúa Norðurlanda á þessum sáttmála og geta menn þá náttúrlega valið hvort þeir telja að þessir aðilar fari allir með einhverjar vísvitandi blekkingar eða ekki. Spurning númer tvö er þessi: Felst það í orkusáttmálanum að þar sé opnað fyrir frjálsan aðgang að orkulindum? Svarið við því er að það felst að sjálfsögðu ekki í þessari pólitísku yfirlýsingu sem hæstv. iðnrh. er að undirrita. Í henni felst engin pólitísk skuldbinding. En þá er spurningin sú --- og þetta varðar seinna atriðið sem hv. 7. þm. Reykn. fjallaði um áðan: --- Hvað merkir jafnræðisreglan eða ekki --- mismununarreglan í þessum samningi? Það vill svo til, og það er tiltölulega nýlegt, að búið er að upplýsa hvað hún merkir. Í skjali sem kynnt var í utanrmn. í morgun og er frá stofnun orkusáttmálans, þ.e. skrifstofu sem vinnur að þeim undirbúningi, segir, með leyfi forseta: ,,Fulltrúar aðildarlandanna lýsa þeim skilningi sínum í samhengi Evrópska orkusáttmálans að reglan um ekki --- mismunun, eða jafnræðisreglan, þýði bestu kjarakjör sem lágmark.`` --- Bestu kjarakjör sem lágmark. --- Hún þýðir með öðrum orðum ekki ótakmarkaðan aðgang erlendra aðila að auðlindum. Hún þýðir að milli hinna samningsaðilanna verðum við á gagnkvæmnisgrundvelli að bjóða bestu kjör. Við megum hins vegar mismuna aðilum sem ekki eru aðilar að þessum samningi. Hins vegar segir hér í beinu framhaldi: ,,National treatment`` --- það vefst nú fyrir mér að þýða það nákvæmlega --- ,,hana má semja um í fylgiskjölum við grunnsamninginn.`` En hvað þýðir hún? Hún þýðir að við getum tekið ákvörðun um það sjálf ef við á annað borð afnemum ríkisrekstur, einokun og heimilum stofnun einkafyrirtækis til að nýta okkur auðlindir. Þá getum við samið um það að heimila erlendum fyrirtækjum að keppa þar á jafnréttisgrundvelli. En kjarni málsins er þessi: Forræðið er alveg tryggt og það er á okkar valdi sjálfra hversu langt við göngum í þessum samningi, þ.e. hvort við opnum fyrir svokallað ,,national treatment``. Ekki er mikið meira um þetta að segja annað en það að við höfum ærinn tíma til þess að fara ofan í saumana á þessu máli. Það tekur a.m.k. hálft ár að undirbúa texta bindandi samninga svo ekki mun á það skorta, hér eftir fremur en hingað til, að nægur tími sé til að hafa nefndir með í ráðum enda hefur þess rækilega verið gætt. Virðulegi forseti. Um annað mál óskylt, af því að hér kom upp í ræðustól hv. 14. þm. Reykv., Guðrún Helgadóttir, og reiddi nú mjög hátt til höggs. Hún hafði í höndum fréttatilkynningu frá utanrrn. um nýafstaðinn ráðherrafund EFTA-ríkjanna og þegar hún hafði velkst svolítið um með þann pappír sagði hún: Ekki eitt einasta satt orð. Engu að trúa. Ástæðan var sú að hún hafði setið fund með fulltrúum Evrópuþingsins þar sem þeir höfðu EES-samninginn á hornum sér, eins og venjulega, Willy De Clercq, sem hún kallar sjálfan Willy De Clercq, og nokkrir aðrir heiðursmenn. Um þetta er það að segja að stundum þegar hátt er reitt til höggs þá geigar höggið hjá þeim sem fyrir á að verða. Þessi fréttatilkynning er fréttatilkynning frá EFTA  Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Ég verð nú að biðjast afsökunar á því að ég tók ekki strax til máls eftir að mér var gefið orðið en ég hef það mér til afbötunar að við nýliðar á þinginu erum ekki vanir slíkum vinnubrögðum sem við höfum orðið að búa við þessa dagana. Við höfum verið á harðahlaupum í dag á nefndarfundi til þess að reyna að þoka málum áfram vegna þess að hér virðist allt vera á síðustu stundu sem gera þarf í þinginu vegna afgreiðslu fjárlaga. En hér er nú til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og hafði ég hugsað mér að fara um það fáeinum orðum. Ég var því miður ekki viðstaddur alla umræðuna sem fram fór í dag vegna þeirra mála sem ég var að nefna hér á undan og þess vegna kann vel að vera að ég endurtaki eitthvað af því sem þegar hefur komið fram, en það verður þá að hafa það. Fyrst ætla ég að bera niður í 4. gr. frv. þar sem segir: ,,Eftirstöðvar rekstrartapa frá síðustu fimm árum á undan tekjuári, framreiknaðar samkvæmt ákvæðum 26. gr., enda hafi fullnægjandi grein verið gerð fyrir rekstrartapinu og eftirstöðvum þess á því tekjuári sem tapið myndaðist.`` Þessar breytingar, sem verið er að vísa til þarna, eru á margan hátt umræðuverðar. Ég er á sama máli með sum þau atriði sem þarna koma fram um breytingar á þessum hlutum. Ég vil grípa hér niður annars staðar í þessum frv.: ,,Félag það sem við tekur skal hafa með höndum sams konar rekstur eða starfsemi``, þar er verið að útlista sérstaklega hvernig eigi að fara með þetta rekstrartap --- ,,og það félag sem slitið var. Tap flyst ekki á milli félaga þegar það félag sem slitið var átti fyrir slitin óverulegar eignir.`` Ég tel að rétt sé að þrengja verulega þau ákvæði sem hafa verið og fylgja þeim mun fastar eftir en gert hefur verið. Og að ekki sé bókstaflega verið að notfæra sér einhvers konar félög og fyrirtæki, sem löngu eru komin á höfuðið, til þess að koma eignum undan skatti. Þess vegna tel ég að margt af því sem þarna er verið að gera sé til bóta. Hins vegar höfum við séð og ég er hér með bréf frá Verslunarráði Íslands þar sem það tekur á þessu máli og setur fram sínar skoðanir. Ég ætla ekki að lesa það allt saman upp en þar er komið inn á sum atriði sem ég vil ræða hér aðeins nánar. Í fyrstu athugasemdinni er sagt, að í 4. gr. frv. séu gerðar tvær breytingar. Önnur breytingin felst í því að takmarka yfirfærslu rekstrartapa við fimm ár. Mun það koma afar illa við ýmis fyrirtæki, sérstaklega í sjávarútvegi og stóriðjurekstri. En í þessum greinum hefur jafnan verið þrálátur taprekstur. Má því búast við enn fleiri gjaldþrotum í sjávarútvegi sem og öðrum atvinnugreinum, verði þessi breyting gerð, segja þeir hérna. Það er stutt á milli lífs og dauða, ég verð nú bara að segja það. Ef mönnum er ekki gert kleift að nýta sér tap til afskrifta, fari þeir á höfuðið. Þeir, sem eru að græða, eru nú ekki líklegastir að fara á höfuðið. Það eru einhverjir aðrir sem fara væntanlega á höfuðið en þeir sem eru að græða. Þarna segir Verslunarráðið að búast megi við enn fleiri gjaldþrotum í sjávarútvegi og öðrum atvinnugreinum ef menn fá ekki að afskrifa tapið. Eins og ég segi, held ég að þarna sé gert ráð fyrir því að styttra sé á milli lífs og dauða en er í raunveruleikanum. Verslunarráðið varar sérstaklega við samþykkt breytinga af því tagi hvernig skattlagningu eigna og eignatekna í heild verði háttað. Og hefur áhyggjur af þeim breytingum sem verið er að gera með því að þrengja möguleika fyrirtækja til þess að afla sér eigin fjár og gera hlutafjáreign að enn þá lakari kosti, eins og sagt er. Þeir vilja fá að sjá útfærsluna. Ég tel að menn verði auðvitað að leggja það hreint á borðið hvernig útfærslan eigi að vera á þessum hlutum. Það þurfi kannski ekki að liggja fyrir núna og þess vegna sé rétt og eðlilegt að þrengja þá möguleika sem menn hafa séð í því að notfæra sér þetta rekstrartap. Mjög er þrengt að svigrúmi til yfirfærslu rekstrartaps við sameiningu fyrirtækja. Það er að mínu viti vel. Ákvæði greinarinnar eru með mörgum skilyrðum og ýmsum svo óljósum, er sagt hér í bréfi Verslunarráðsins, en öðrum svo hörðum að ekki verður betur séð en yfirfærsla rekstrartaps við sameiningu fyrirtækja sé ómöguleg. Ekki veit ég það nú, en ég vildi að satt væri. Ég tel enga ástæðu til þess að menn geti yfirfært rekstrartap með þeim hætti sem gert hefur verið á undanförnum árum. Engin ástæða til. Fram hefur komið, að menn telja að um 60 milljarðar séu af ónýttu rekstrartapi frá undanförnum árum hjá hinum ýmsu fyrirtækjum í landinu. Ég held að ef reikningar þessara fyrirtækja væru skoðaðir aftur í tímann yrði torfundinn þessi gróði, sem þessi sömu fyrirtæki ættu að hafa sýnt einhvern tímann ef þau ættu slíkt rekstrartap í fórum sínum. Ef ég man rétt var talið að eitt sjávarútvegsfyrirtæki, Meitillinn hf. held ég að það heiti, ætti upp undir milljarð í rekstrartapi. Hvenær skyldi það fyrirtæki hafa sýnt þann gróða og þá góðu afkomu sem gefi mönnum raunverulega ástæðu til þess að halda að slíkt tap hefði átt sér stað síðar? Ég held það sé alveg hárrétt, að það sé full ástæða til þess að taka á málunum með því að þrengja þessi ákvæði. Og tel ég þessa fimm ára reglu mjög ásættanlega. Þess vegna mæli ég með því að tekið verði á þessum hlutum. Ég ætla að geyma mér svolítið að fara yfir þann hluta frv. sem snýr að barnabótunum. Ég vil þó segja það strax að ég er ekki sammála hvernig á því máli er tekið. Ég tel að tekjutenging barnabóta komi mjög vel til greina en mér finnst, eins og málið er sett fram núna, að raunverulega sé verið að ofþyngja fólki sem á mörg börn. Eins og þetta kemur út núna er verið að lækka barnabætur með fyrsta barni um 19.574 kr. en um 15.435 með börnum umfram eitt. Þetta þýðir náttúrlega lækkun um 30 þús. kr. rúmar fyrir fólk með tvö börn og 45 þús. fyrir fólk með þrjú börn. Mér finnst ekki rétt að málum staðið. Ég tel að frekar hefði átt að láta bæturnar falla út fyrr, þ.e. við tekjur á bilinu 2,5 millj. eða 2,5--3 millj. kr. með fyrsta barni og þær féllu þá alfarið út með öðru barni eftir að tekjur færu yfir 3 millj. Einhverja slíka möguleika hefði átt að skoða frekar og halda þessum barnabótum hjá fólki sem er með fleiri börn. Mér finnst að það hefði verið eðlilegra en að gera þetta svona því eins og þetta kemur út núna er verulega meiri skerðing á barnabótum til fólks sem á fleiri börn heldur en færri. Þegar heildartekjur fólks eru orðnar í kringum 2 1 / 2 --3 millj. kr. hverfur þetta út og eftir það eru allar barnabætur eins til fólks sama hvaða tekjur það hefur og ég hefði talið að þannig ætti það ekki að vera. Það ætti frekar að láta koma sólarlag í barnabæturnar við einhvert visst tekjumark og halda eins og ég segi frekar uppi barnabótum hjá fólki sem á fleiri börn. Út af fyrir sig er þetta ekki svo mikið hugsað af minni hálfu en mér finnst samt að þetta sé atriði sem hefði átt að gefa meiri gaum að. Um þetta frv. að það að segja, eins og svo mörg önnur frv. sem við sjáum þessa dagana, að það er ekki mjög vel unnið og alveg er full ástæða til að gagnrýna hvernig undirbúningur fjárlaga hefur verið. Við höfum séð það í hverju málinu á fætur öðru að allt of lítil vinna hefur verið lögð í málin. Ekki hefur verið haft samráð við þá aðila sem þessi mál skipta og komið hefur í ljós að menn hafa hreinlega ekki vitað um hvað þeir eru að fjalla. Ég ætla að taka dæmi úr þessu frv. í sambandi við sjómannafrádráttinn. Þeim frádrætti á að breyta og skerða verulega. Sjómannaafslátturinn er í raun hluti af kjörum allra sjómanna hvort sem þeir eru fiskimenn eða farmenn og það er verið að efna til mikils ófriðar með því að ráðast að kjörum þeirra með þessum hætti. Ég held þó að fátt muni gera sjómenn reiðari en það að lesa grg. sem fylgir þessu frv. Ég verð að segja eins og er að mig rak í rogastans þegar ég las grg. þar sem leitast er við að rökstyðja það að leggja þennan sjómannafrádrátt alfarið. Það er að vísu sagt að það sé ekki lagt til núna og látið er í það skína að það sé ekki hægt með litlum fyrirvara. Grg. ber það líka með sér að þeir aðilar sem hafa samið hana hafa ekki gert sér grein fyrir því hver aðalástæðan er fyrir því að sjómannaafsláttur er við lýði á Íslandi. Á einum stað í grg. segir: Að því leyti sem séð verður af tiltækum gögnum að þessir frádráttarliðir hafi verið rökstuddir sérstaklega, virðist fernt koma fram. Í fyrsta lagi kostnaður sjómanna vegna hlífðarfata umfram aðra launþega. Í öðru lagi ívilnun til þeirra, sem sáu sér sjálfir fyrir fæði. Í þriðja lagi kostnaður vegna langra fjarvista frá heimili. Í fjórða lagi sérstök launahækkun til sjómanna eða hluta þeirra í tengslum við kjarasamninga.`` Hér eru talin upp fern aðalrök í málinu en það er hvergi talið upp í þessum fjórum aðalrökum, að mati þess sem hefur samið þetta, aðalatriði málsins sem er að í mörg ár hefur verið litið á sjómannaafsláttinn sem einhvers konar viðurkenningu þjóðarinnar á sjómannsstarfinu. Einhvers konar bónus eða áhættuþóknun til sjómanna fyrir það starf sem þeir gegna. Það er hvergi nefnt í þessum texta. Í framhaldi af þessari upptalningu er sagt að þessi upphaflegu rök hafi rýrnað í tímans rás. Auðvitað segir þetta það að sá sem samdi þetta kemst að þeirri niðurstöðu að þessi fern aðalrök sem ég las upp áðan hafi verið fyrir sjómannafrádrættinum og þess vegna sé ekki lengur ástæða til að hafa hann. Það er svo margt skrýtið í þessari grg. og í sjálfu sér mjög merkilegt, eftir að við höfum séð grg. með alls konar frv. upp á nokkrar línur, að við skulum fá hér þriggja blaðsíðna ritgerð um sjómannafrádráttinn þar sem tíndar eru til furðulegustu fullyrðingar sem fyrir sumum hverjum eru ekki mikil rök. Ég ætla að tína til nokkrar sem segja svolítið um þann hugsunarhátt sem er á bak við það sem hér er sett á blað. ,,Hann veldur í senn óeðlilegri mismunun milli atvinnugreina og milli einstaklinga. Eðlilegt er að útgerðin beri þann launakostnað, sem leiðir af því að kjör sjómanna eftir greiðslu á tekjuskatti séu þannig að manna megi flotann í samkeppni á vinnumarkaði.`` Hvað þýðir þetta? Svo kemur framhaldið. ,,Því má reikna með að niðurfelling sjómannaafsláttar muni auka launakostnað útgerðar nokkuð. Ástand á vinnumarkaði sjómennsku og almennt bendir þó til að sú hækkun kunni að verða minni en fjárhæð afsláttarins gæti bent til. Í því sambandi er þróun launakjara sjómanna á síðustu árum athyglisverð.`` Það sem þarna er verið að segja er nákvæmlega það að von sé til þess að sjómenn fái ekki í samningum við útgerðarmenn bætt það sem af þeim verður tekið. Það er nákvæmlega það sem þarna er verið að segja. Og vegna þess að þeir hafi notið eitthvað batnandi kjara á allra síðustu árum þá muni það tapast ef sjómannaafslátturinn verður tekinn af þeim. Svo er sagt hér áfram: ,,Til viðbótar því að niðurgreiðsla útgerðarkostnaðar er varhugaverð frá almennu sjónarmiði er þversögn fólgin í því að ríkið greiði niður útgerðarkostnað á sama tíma og það gerir ráðstafanir til að draga úr sjósókn vegna verndunarsjónarmiða. Slíkum aðstæðum verður að bregðast við með hagræðingu, m.a. fækkun skipa og áhafna. Niðurgreiðsla á útgerðarkostnaði er engin lausn í því efni. Þvert á móti gera niðurgreiðslur það mögulegt að halda áfram útgerð sem ekki er arðbær þegar á allt er litið. Auka þær þannig sóknina, valda meiri dreifingu aflans og gera útgerð í heild óarðbærari en ella væri.`` Í þessum texta er raunverulega verið að rökstyðja að sjómenn séu á of háum launum og að menn skuli snúa sér að því að lækka þau. Ég tel að ef eigi að gera breytingar á einhverjum líkum kjaraatriðum og hér er verið að fjalla um sem ríkið hefur tekið þátt í eða verið aðili að þá séu svona aðferðir ekki bjóðandi. Ég tel að ef á að hrófla við viðlíka kjaraatriði og þessu verði það að gerast með yfirlýsingu frá hendi ríkisstjórnar um að hún óski eftir því að þetta mál verði tekið upp í kjarasamningum. Hér er ekki aldeilis verið að því heldur er hreinlega verið að breyta þessum hlutum. Í framhaldi af því hljóta sjómannasamtökin að taka þetta upp í kjarasamningum en útgerðaraðilar verða þá þolendurnir í málinu að mínu viti. Ég tel ekki að sjómenn muni nokkurs staðar gefa eftir þann afslátt sem þeir hafa haft. Þeir munu líta á þetta sem kjaraskerðingu sem verði að ná til baka í samningum. Síðan er því lýst að framkvæmdir á þessum sjómannaafslætti hafi farið út um víðan völl. Sem dæmi um það er tekin mismununin í því að beitningamenn sem ekki fara til sjós fái afslátt þegar annað landverkafólk nýtur hans ekki og framhaldið er mjög merkilegt. Þar er talað um að sjómenn sem geta verið í landi eða að jafnaði heima hjá sér að næturlagi njóti líka afsláttar. Allt lýsir þetta mjög vel hugsunarhættinum sem þarna er á bak við, sjómannsstarfið er einskis metið, en sú er einmitt ástæðan fyrir því að þessi sjómannaafsláttur er til. Bara það atriði, að sjómenn sumir hverjir geti sofið heima hjá sér á næturnar eigi að vera einhver rökstuðningur gegn því að sjómannaafslátturinn sé fyrir hendi, segir sína sögu. Þarna er líka samanburður við aðrar atvinnustéttir eins og langferðabílstjóra og aðra og segir það nákvæmlega það sama og ég var að segja áðan að, sá sem þetta samdi metur sjálft sjómannsstarfið einskis og telur að ekki beri að gera neinn mun á sjómennsku og öðrum atvinnugreinum. En þjóðin hefur fram að þessu verið á því að þarna ætti að gera mun á og það hefur verið að mínu viti mikil samstaða um að eðlilegt sé að sjómannastéttin í landinu fái nokkra umbun fram yfir aðrar stéttir vegna síns starfs en ekki vegna einhvers annars. Margar skemmtilegar setningar eru í þessum texta, enda er hann langur. Ein setningin er á þessa leið: ,,Auk þess er að geta að vaxandi vandkvæði eru á skynsamlegri framkvæmd sjómannaafsláttar. Stafar það m.a. af því að hlutlæg tengsl milli réttar til afsláttarins og þeirra markmiða, sem hann á að þjóna, eru torfundin.`` Þarna vantar aldeilis útskýringu á því hvað menn eru að fara. --- Stafar af því að hlutlæg tengsl milli réttarins til afsláttarins og þeirra markmiða sem hann á að þjóna eru torfundin. --- Ég skil að vísu vel að maður sem skilur ekki hvers vegna sjómannaafslátturinn er til sjái ekki þessi tengsl. En það segir bara sína sögu um það hverjir eru valdir til þess að semja texta og rökstuðning fyrir tillögum þessarar ríkisstjórnar. Hér er svo sagt: ,,Þrátt fyrir þau rök sem færa má fram gegn sjómannaafslætti er ekki í frv. gert ráð fyrir að fella hann niður.`` En það má auðvitað skilja af þessu orðalagi að menn telji fulla ástæðu til að leggja hann niður því að framhaldið er svona: ,,Tilvist hans er veigamikið atriði sem snertir kjör sjómanna og hag útgerðar sem ekki er unnt að taka burt án fyrirvara.`` Það er akkúrat það. Þetta er sem sagt ekki lagt til vegna þess að það er ekki nægur fyrirvari en ekki vegna þess að ekki séu nægileg rök til að leggja hann niður. Til marks um það og kannski til umhugsunar fyrir okkur þingmenn, vegna þess hvernig mál eru lögð hér fyrir okkur og hvert málið á fætur öðru er það illa undirbúið og það illa skoðað að menn vita raunverulega ekki hvað verið er að leggja til, þá er hér sagt um þetta atriði, þ.e. sjómannaafsláttinn í lok þessarar greinargerðar: ,,Áætla má að með þeim breytingum sem lagðar eru til í frv. muni þeim dögum, sem veita rétt til sjómannaafsláttar, fækka um nálega 300 þús. Veittur sjómannaafsláttur mundi samkvæmt því eiga að lækka um 180--200 millj. kr. frá því sem hann var við álagningu á þessu ári.`` Þetta segir nú í plaggi ríkisstjórnarinnar. Ég hef hér undir höndum mat manna hjá sjómannasamtökunum. Ég hef fengið minnisatriði í bréfi hjá þeim þar sem þeir hafa reynt að meta þennan sjómannaafslátt og ég ætla að lesa upp þessi minnisatriði. ,,Samkvæmt skattframtölum fengu sjómenn sjómannaafslátt í rúmlega 2,3 millj. daga á árinu 1990 og er sú tala ekki umdeild, m.a. hafa ekki verið gerðar leiðréttingar vegna kæra sem væntanlega fram hafa komið eftir álagningu. Engar tölur eru hins vegar til um það hvernig þessi tala skiptist á einstaka hópa sjómanna. Sjómenn á fiskiskipum, 12 brúttólestir og stærri, og kaupskipaflotanum eru lögskráðir. Sjómenn á bátum undir 12 brúttólestum og beitningamenn eru almennt ekki lögskráðir en þó eru dæmi þess að framangreindir menn séu lögskráðir. Samkvæmt lögum og reglugerðum um sjómannaafslátt gildir sú höfuðregla að afslátturinn miðast við þá daga sem maður telst stunda sjómannsstörf og aldrei fleiri daga en hann er í þjónustu útgerðar. Dagar vegna sjómannsstarfa eru lögskráningardagar og aðrir dagar sem eru vegna orlofs, veikinda, viðgerða skips á útgerðartíma, skipta á veiðarfærum, hátíðardaga og frítúra samkvæmt kjarasamningum og fleiru. Með hliðsjón af þessu má ætla að maður sem er í fullu starfi til sjós sé að jafnaði lögskráður í um það bil 240 daga eða 2 / 3 úr ári. Hann nýtur sjómannaafsláttar í 365 daga samkvæmt þeim reglum sem um sjómannaafslátt gilda í dag. Einnig má geta þess að ýmsir úrskurðir ríkisskattanefndar styðja þá túlkun að ráðningartími sjómanns ákvarði fjölda daga sem sjómannaafslátturinn miðast við. Áætluð skipting daga sem veita sjómannaafslátt á einstaka hópa sjómanna er eftirfarandi: Kaupskip, varðskip og ferjur, 300 þús. dagar. Beitningamenn 90 þús. dagar, sjómenn á bátum undir 12 brúttólestum 300 þús. dagar, aðrir sjómenn á fiskiskipum 1.660 þús dagar. Samtals 2 millj. 350 þús. dagar. Áætla má að sú breyting sem frv. gerir ráð fyrir varðandi sjómannaafsláttinn, ef hún nær fram að ganga, verði dagar til sjómannaafsláttar aðeins 70% af ofangreindum dögum hjá þeim sem áfram munu njóta sjómannaafsláttar. Dögunum mun því fækka niður í um það bil 1.580 þús. Reyndar er farið varlega í þessu mati því að skilja má á frv. að sjómenn missi rétt til sjómannaafsláttar vegna bræludaga og samningsbundinna hafnafría. Því gæti skerðing á dögum samkvæmt frv. verið meiri en hér er gert ráð fyrir. Miðað við dæmið hér að ofan mundi dögum fækka úr 2.350 þús. í 1.580 þús. eða um 770 þús. daga. Skerðing sjómannaafsláttar yrði því um 500 millj. kr. Af framansögðu má vera ljóst að tæmandi upplýsingar liggja ekki fyrir um sum þeirra atriða sem hér er getið. Eigi að síður telja undirritaðir að áætlun um skerðingu sjómannaafsláttar upp á 500 millj. kr. sé byggð á raunhæfu mati.`` Undir þetta rita Hólmgeir Jónsson, hagfræðingur Sjómannasambands Íslands, og Benedikt Valsson, hagfræðingur Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Þessir menn fullyrða það að þarna sé um að ræða 500 millj. kr. en í því frv. sem við erum að ræða hér um er gert ráð fyrir því að um 180 millj. kr. sé að ræða. Eins og ég sagði áðan er þetta ekki fyrsta frv. sem við sjáum hér eða fyrsta plaggið þar sem menn hafa orðið að fara til baka og reikna upp á nýtt. Ég hef þá tilhneigingu, a.m.k. í dag, að taka frekar gilt það sem þessir aðilar, sem ég var að lesa upp minnisatriðin frá áðan, eru búnir að reikna í þessu en það sem stendur í því plaggi sem hér liggur fyrir. Ég tel fulla ástæðu til þess að menn skoði reikninginn upp á nýtt. Ég tel full rök og fulla ástæðu til að þessar fyrirætlanir verði dregnar til baka. Ég ráðlegg mönnum það vegna þess að ég tel að sjómenn og útgerðarmenn muni lenda í miklum erfiðleikum við að koma þessum málum í höfn í samningum í framhaldi af því að Alþingi ákveði þessar breytingar. Það kann vel að vera að menn sjái ýmis rök í því að menn sem ekki stunda sjó eigi ekki að fá sjómannaafslátt, t.d. beitningamenn. En allir sem til þekkja vita að beitningamenn fá hann af því að margir þeirra eru ýmist á sjó eða á landi við beitningar. Þetta eru menn sem hafa verið að hoppa út í skipin þegar farið hefur verið á þorskanet eða aðrar veiðar, troll, og farið í land að beita þegar stundaðar hafa verið línuveiðar. Sjómenn líta á þessa menn eins og aðra félaga sína, sem sjómenn þó að þeir séu ekki allt árið á sjó. Við vitum það líka að sjómannaafslátturinn hefur ekki komið til nærri allra sem beita línu á Íslandi. Það er ekki nema mjög lítill hluti af mönnum sem eru við beitingar fyrir minni bátana sem fá sjómannaafslátt. Beitningar fyrir minni bátana hafa verið stundaðar miklu meira í akkorði. Þá eru menn ekki ráðnir og fá engan sjómannaafslátt. Ég vil benda mönnum á að kynna sér það að full ástæða er til að halda að verulega stór hluti af tekjum manna sem beita fyrir litlu bátana í landinu komi ekki til skatts, því miður. Þessar beitningar fyrir bátana undir 10 tonnum eru meira og minna í akkorði og ég hef séð og veit um dæmi þess að þær koma hvergi til skatts. Þetta eru menn í fastri vinnu annars staðar sem taka það að sér í frístundum og þeir vilja ekki sjá það ef þeir þurfa að borga af því skatt. Það verður aldrei of oft sagt að undirbúningur fyrir málefni sem á að leggja fyrir Alþingi á að vera góður. Ég verð að segja vegna þeirra orða hæstv. forsrh. á sínum tíma að honum fyndist ekki vel staðið að málum hér á Alþingi og ekki nærri eins vel og gert var í borgarstjórn Reykjavíkur, að ég dreg í efa að borgarstjórinn í Reykjavík leggi fjárhagsáætlun borgarinnar fyrir með þeim hætti sem fjárlagafrv. er lagt fyrir Alþingi. Ég efast um að svo sé og trúi því alls ekki. Ég held að það geti ekki verið að þannig sé staðið að málum hjá Reykjavíkurborg. Ég hef hvergi séð það í þeim fjárhagsáætlunum sem ég hef séð lagðar fram hjá bæjarstjórnum. Ég hef reyndar séð fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar líka þegar hún hefur verið lögð fram og ég tel að búið hafi verið að vinna málin miklum mun betur þar heldur en við höfum séð hér. Þess vegna held ég að sú ríkisstjórn, sem nú situr, ætti að hugsa sig vel um. Ef hún skyldi sitja áfram, fram yfir afgreiðslu fjárlagafrv., sem mér finnst að hafi verið með endemum, þá gefi hún sér tíma til þess að undirbúa málin betur svo að hún þurfi ekki að hrökkva til baka með þau til þess að vinna þau þegar búið er að leggja málin fram í Alþingi til umræðu. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að beina því til fjmrh. að hann láti skoða sjómannaafsláttinn alveg upp á nýtt til þess að reikna aftur hvað kemur út úr dæminu og ekki síður með það fyrir augum að draga þetta alfarið til baka og ræða þá frekar málin við sjómenn og útgerðarmenn þegar samningar fara fram næst.

Virðulegi forseti. Ég mun hér öðru fremur fjalla um þau atriði í þessu frv. sem snúa að atvinnurekstrinum og stöðu atvinnulífsins. Menn hafa í þessum umræðum vitnað nokkuð til málflutnings hæstv. núv. fjmrh. frá fyrri tíð um þessi atriði. Ég mun ekki gera það enda finnst mér það mál í raun hætt að vera hlægilegt. Það var kannski hægt að skemmta sér aðeins yfir því í umræðunum um skattinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er nú komið langt út fyrir ramma þess sem hægt er að brosa að þegar núv. hæstv. fjmrh. þarf að bera á borð fyrir okkur nokkuð sem gengur þvert á það sem hann hefur haldið fram hér áður. Ég ætla að byrja á því að lýsa ánægju minni yfir því að komið er inn í þetta frv. ákvæði um samvinnuhlutabréf og um leið lýsa ánægju minni yfir því að núv. hæstv. viðskrh. og reyndar fyrrv. viðskrh. líka í fyrri ríkisstjórn gekk ötullega fram í því að koma þeim breytingum á í lögum um samvinnufélög að samvinnufélög gætu kallað til sín eigin fé á líkan hátt og gert er í hlutafélögum. Nú er þetta mál er þess eðlis að full ástæða hefði verið til þess að taka það til verulegrar efnislegrar umfjöllunar í hv. efh.- og viðskn. Það eru fleiri atriði en koma fram í þeim breytingum sem lagðar eru til í þessu frv. sem hefði verið full ástæða til þess að skoða en ég mun koma að þeim hér síðar. Þá kem ég að því, virðulegi forseti, í hvert horf mál eru komin á þessu haustþingi. Nú þegar einungis eru eftir þrír eða fjórir dagar af þeim tíma sem að hámarki er til ráðstöfunar fram að jólum standa mál þannig að við þingmenn stjórnarandstöðunnar, og tala ég nú út frá sjónarhóli okkar sem erum í efh.- og viðskn., vitum ekkert enn þá hvað það er sem ríkisstjórnin ætlar að leggja til endanlega í skattamálum. Við höfum verið að fá mál til umfjöllunar sem taka miklum efnislegum breytingum í formi breytingatillagna sem birtast okkur inni á nefndarfundi. Þetta leiðir hugann að því, virðulegur forseti, að nú hafa mál skipast á þann veg að núv. hæstv. ríkisstjórn er búin að koma hlutunum þannig fyrir að sú tilraun sem menn vildu gera með breyttum þingsköpum, með Alþingi í einni málstofu, verður alls ekkert marktæk á þessu haustþingi. Eins og ég skildi það þá var meiningin að nefndirnar fengju rýmri tíma til þess að fjalla um mál og gætu að nokkru leyti starfað sjálfstætt. Nú segir sjálfsagt einhver að þetta sé engin breyting frá því sem var áður og það má sjálfsagt til sanns vegar færa. En það var stefnt að breytingu. Það var stefnt að því að mál kæmu þannig fyrir nefndir að þær hefðu betri tíma til umfjöllunar og í raun er forsenda þess að þingið starfi í einni málstofu að það gefist betra tóm til þess að fara yfir málin í nefndum. Ég vil nefna það líka að samkvæmt nýju þingsköpunum er hugsanlegt að mál þurfi að koma aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. og hugsanlega að fara til aukaumfjöllunar eftir 3. umr. Við sjáum hvert svigrúm er til slíkra hluta eins og nú er komið. Ég ætla aftur að hverfa að því málefni sem ég hóf mál mitt á, þ.e. breytingar á skattalögum sem tengjast þeim breytingum sem gerðar voru á samvinnulögum á síðasta þingi. Þær breytingar sem komnar eru fram núna virðast þess eðlis að ákvæði laganna um hlutabréf og jöfnunarhlutabréf gildi einnig um samvinnuhlutabréf. Jafnframt skulu ákvæði um hlutabréf í lögum um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri einnig gilda um samvinnuhlutabréfin. Það virðist vera komið til móts við þessi sjónarmið. Fleira væri ástæða til þess að taka upp. Ég nefni að í gildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt eru ákvæði um skattaréttarlegar skyldur og réttindi þegar hlutafélag sameinast hlutafélagi, samvinnufélag samvinnufélagi, sameignarfélag sameignarfélagi eða sameignarfélag hlutafélagi. Það hefði þá verið eðlilegt, að mínu mati, að sömu reglur mundu gilda að þessu leyti um sameiningu hlutafélags við samvinnufélag. Ég nefni að í nýsamþykktum lögum um samvinnufélög er möguleiki á því að hlutafélag sem er að 90% í eigu samvinnufélags geti sameinast hlutafélagi. Því hlýtur það að vera í hæsta máta eðlilegt að inn í lögin væri einnig tekið ákvæði þess eðis að við slíka sameiningu nytu samvinnufélögin sömu skattalegra réttinda og hin dæmin sem ég nefndi hér áður. Þetta er eitt af þeim atriðum, hæstv. fjmrh., sem ég hefði talið æskilegt að hv. efh.- og viðskn. hefði haft tóm til að athuga og hugsanlega taka upp. Það gerist þó ekki þannig að ég hef hugsað mér að bera fram breytingartillögu í þessa veru áður en þetta mál kemur til 2. umr. Ég ætla næst að koma að þeirri umgjörð sem atvinnulífinu er búin í dag. Ég ætla að fara örfáum orðum um hlutabréfamarkaðinn sem hefur verið að byggjast upp á síðustu árum, að vísu veikburða, en nú er svo komið að þar er alger stöðnun og miklu meira en stöðnun, það er verðhrun af þeirri stærðargráðu að erlendis er því slegið upp sem kauphallarhruni ef hlutabréfavísitala lækkar á við það sem hún hefur gert hér á Íslandi síðustu vikurnar og mánuðina. Það tímabil sem fram undan er er afskaplega viðkvæmt og ekkert má út af bera ef á að takast að halda áfram þeirri þróun að fyrirtækin nái að byggja sitt eigið fé að einhverju leyti upp með sölu eða útgáfu hlutabréfa á almennum markaði. Þetta veit ég að hæstv. fjmrh. skilur eftir að hafa haldið um það margar og hjartnæmar ræður á þinginu og reyndar komið fram margvíslegum breytingum, ef ég man rétt, á lögum um hlutafélög og á skattalögum til þess að auðvelda þessa aðlögun. Ég ætla þá að koma í framhaldi af því að einum afmörkuðum þætti þessa máls, þ.e. sölu ríkisfyrirtækja, að breyta þeim í hlutafélög og bjóða til sölu á almennum hlutafjármarkaði. Þar er ég sérstaklega með í huga afskaplega glannalegar yfirlýsingar hæstv. forsrh. á eftir næturfundinn margfræga í ráðherrabústaðnum. Ég man ekki hvort hæstv. fjmrh. gaf viðlíka yfirlýsingar. Ég vil reyndar ekki trúa því. Hæstv. forsrh. lýsti því sem einum af hornsteinum fyrirhugaðra efnahagsaðgerða að breyta Búnaðarbankanum í hlutafélag strax upp úr áramótum og bjóða til sölu á almennum markaði. Ég man að hæstv. fjmrh. hefur reyndar talað mjög gáleysislega um þessa sölu líka þar sem hafa verið yfirlýsingar hans um það að bjóða hlutabréfin á hálfvirði. Hægt væri að fara í langa rökræðu um hvað það gæti leitt af sér. Menn tala um að breyta fleiri ríkisfyrirtækjum í hlutafélög og selja á frjálsum markaði. Nú er ég ekki að taka neina efnislega afstöðu til þess að ríkisstjórn áætli að selja einhver ríkisfyrirtæki. En ég vil leyfa mér að varpa þeirri spurningu fram til hæstv. fjmrh. og biðja hann að svara mér því hvaða afleiðingar hæstv. fjmrh. telur að það mundi hafa á hlutafjármarkaðinn í þeirri veiku stöðu, sem hann er í núna og verður fyrirsjáanlega í einhver næstu missirin, ef á að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög og demba þeim út á hlutafjármarkaðinn. Það var efnislega það sem hæstv. forsrh. sagði þegar hann kynnti þennan þátt efnahagsaðgerða sinnar ríkisstjórnar. Er ekki, hæstv. fjmrh., ástæða til þess að stuðla frekar að því að byggja grunnatvinnuvegina upp á þann hátt að þeir eigi aðgang að því fjármagni sem verður í umferð á næstunni til kaupa á hlutabréfum í atvinnulífinu? Ég vil taka fram í þessari umræðu hér og nú að varðandi ríkisbankana hef ég verið eilítið skotinn í þeirri hugmynd að skoða það hvort sparisjóðirnir hefðu bolmagn til þess að kaupa hluta af Búnaðarbankanum eða hann allan. Sparisjóðirnir starfa eftir ákveðnu lögformi sem í raun er í almenningseign. Þetta beinir síðan huganum að þeirri hugmyndafræði sem hlýtur að vera á bak við það munstur sem menn vilja hafa í atvinnulífinu. Ég hef fylgst eilítið með átökum sem virðast vera í uppsiglingu í Evrópu núna í tengslum við sameiginlegan markað þar. Þar rekast saman annars vegar thatcherisminn breski, sem byggir á hreinni peningahyggju, og hins vegar sú hugmyndafræði sem hefur verið á bak við uppbyggingu atvinnulífsins víða á meginlandinu, kannski sérstaklega í Þýskalandi og Austurríki eftir stríð, sem byggir í raun á allt öðrum hlutum, á því að menn eru mjög íhaldssamir gagnvart eignaraðild í fyrirtækjum. Fyrirtækin eiga sér raunverulega eigendur sem bera velferð þeirra fyrir brjósti, ekki bara hvar þeir geta ávaxtað peningana best í augnablikinu. Bankarnir standa mjög ákveðið að baki atvinnulífinu og atvinnulífið tekur mikið tillit til vinnuþáttarins, framlags hins vinnandi manns, með þeim árangri að í þessum löndum eru vinnudeilur nánast óþekkt fyrirbæri á síðustu árum og hagvöxtur og lífskjör þau bestu sem þekkjast í heiminum. Ég var staddur í Austurríki í sumar og okkur var sagt að þar teldu menn verkföll, tapaðar vinnustundir á síðustu árum ekki í mánuðum og ekki í vikum, ekki einu sinni í dögum, varla í klukkutímum. Þeir héldu að það væri bara í mínútum. Meðan hin stefnan, hin hreina peningahyggja thatcherismans, hefur kostað mikil átök á vinnumarkaði og mikil þjóðfélagsátök að öðru leyti. Ég er þess fullviss að sú stefna, sem hæstv. fjmrh. hefur viljað framfylgja með tillöguflutningi sínum á Alþingi á undanförnum árum, hefur tekið miklu meira mið af meginlandsstefnunni, þýsk-austurrísku stefnunni en af thatcherismanum. Í því sambandi er skylt að geta þess að angar þeirrar stefnu, þ.e. thatcherismans, ná vissulega hingað til lands eins og hann Nóri fræðir okkur um í nýútkominni bók. Þess vegna full ástæða til þess að skoða hvaða hagsmunum frv. að breytingum á skattalögunum, sem liggur frammi núna, þjónar í þessu tilliti. Ég er þeirrar skoðunar að þetta frv. sé kolkrabbanum hans Nóra nokkuð þóknanlegt. Það muni, ef eitthvað er, gera það að verkum að hann geti bætt fleiri og öflugri fyrirtækjum á sinn matseðil en kom fram í ræðu hv. 5. þm. Suðurl. á næturfundi við 2. umr. fjárlaganna. Þetta getum við allt saman rætt frekar og við munum þurfa að taka okkur verulegan tíma í efh.- og viðskn. til þess að kalla til aðila vinnumarkaðarins og fá þeirra álit á þeim breytingum sem hér er verið að leggja til. Ýmislegt hefur verið rætt hér um þær breytingar sem eru lagðar til gagnvart tekjuskatti einstaklinga. Ég ætla ekki í þessari umferð að fara mörgum orðum þar um en þó ætla ég að ræða eilítið um sjómannafrádráttinn. Ég er þeirrar skoðunar að ef einhver stétt í þessu landi eigi að njóta skattalegra fríðinda í því formi, sem þarna hefur verið um langt árabil, sé það sjómannastéttin. Það hefur verið reynt að halda því fram að með þessum breytingum sé í raun verið að reyna að tryggja að svo megi verða áfram. Hafi það verið hugsun hæstv. fjmrh. þegar farið var af stað með þessa hugmyndafræði hafa þeir hinir góðu menn, sem sömdu greinargerðina fyrir hann, aldrei fengið þau skilaboð. Það er búið að fjalla heilmikið um þá greinargerð hér þannig að ég ætla að hlífa hæstv. fjmrh. við að lesa upp úr henni frekar en þær síður eru hreint með eindæmum. Ég veit eiginlega ekki hvaða bakgrunn eða hugmyndafræði þeir aðilar hrærast í sem setja þau sjónarmið fram. Það er í raun mjög við hæfi að það skuli gerast nú, einmitt þegar þessi umræða er í gangi, að hér skuli sitja á Alþingi tveir af forustumönnum sjómannasamtaka í landinu. Þeir geta svarað fyrir þessi atriði og reyndar held ég að full ástæða væri til þess að þeir svöruðu fyrir fleiri atriði gagnvart sjómannastéttinni sem hafa komið fram á hinu háa Alþingi í haust. Ég kann ekki að nefna það hversu oft einstakir hv. þm. hafa staðið í ræðustóli í haust og farið þungum orðum um sjómannastéttina vegna þess að hún fleygði afla svo skipti tugum þúsunda tonna. Hundruð þúsunda eru hæstu tölur, sem hér hafa heyrst, að þeir fleygðu þeim fyrir borð. Ég hef áður sagt það hér að þetta samrýmist á engan hátt þeirri virðingu sem ég ber fyrir þessari ágætu stétt manna. Virðulegi forseti. Ég vil leita eftir því hvað forseti ætlar að halda fundi lengi áfram hér í kvöld.

Það var ætlunin að fresta fundi kl. 7 og byrja aftur kl. hálfníu. Ef hv. þm. á eftir langt mál væri kannski rétt að hann frestaði ræðunni. Ef ekki er langt eftir af ræðu hans væri í lagi að ljúka henni þó hún færi aðeins fram yfir kl. 7.

Virðulegi forseti. Ég á eftir eilítið af ræðu minni og það stendur þannig á að boðaður hefur verið fundur í hv. efh.- og viðskn. klukkan sjö þannig að  Fundarhlé. Virðulegi forseti. Nú stendur þannig á að þegar fundi er fram haldið um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt að þá er hv. efh.- og viðskn., sú nefnd sem á að fjalla um málið, enn á fundi úti í Þórshamri og ekki fyrirséð hvenær honum lýkur. Þar var búið að kalla fyrir hóp af fólki frá einum þrem aðilum. Nefndarmenn höfðu reiknað með því að einhver tími gæfist í dag til nefndarstarfa en það fór þannig að kvöldmatartíminn var tekinn til þessara hluta. Þannig að, virðulegi forseti, ég get lokið minni ræðu, ég átti ekki mikið eftir. En ég held að það sé alveg ómögulegt að halda þessari umræðu áfram þegar kemur að þætti þingmanna sem ekki eru í hv. efh.- og viðskn. og geta ekki komið sínum sjónarmiðum á framfæri þar meðan nefndin er enn að störfum. Þetta, virðulegi forseti, segir mér í hvert óefni þingstörf eru komin. Eftir þennan fund í kvöld í efh.- og viðskn. er mér alveg lífsins ómögulegt að átta mig á því hvernig menn ætla að klára þingstörf á þessum fáu dögum sem eftir eru. Ég vil nefna það, hæstv. fjmrh., af því ráðherra greip hér fram í, að á þeim fundi voru m.a. forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga. Þeir upplýstu okkur um framkvæmd mála hér gagnvart þeim og sá mikli þungi sem var í þeirra málflutningi gagnvart hæstv. ríkisstjórn er þess eðlis að mikið hlýtur að ganga á áður en þau mál ná öll sömul fram. Maður heyrir reyndar hér á göngum Alþingis að þær breytingar sem við fengum þar inn í morgun um lögguskattinn svonefnda hafi þá, þegar við fengum það í hv. efh.- og viðskn., nánast verið óræddar í þingflokkum stjórnarflokkanna. Við heyrum það líka hér á göngunum að menn séu á harðahlaupum frá sjómannaafslættinum. Þær fréttir sem við fáum frá fjárln. eru þess eðlis að þar séu hin stóru mál, sem var frestað við 2. umr., órædd. Þetta gerist allt, virðulegi forseti, á þeim tímum þegar við ætluðum að taka upp nýja siði með nýjum þingsköpum Alþingis í einni málstofu, sem átti að byggjast á því að mál væru unnin betur í nefndum en áður hafði verið. Það er þess vegna engin afsökun þó menn haldi því fram að mál hafi ekki komið fyrr fram á fyrri þingum. Það voru nýjar dagsetningar núna, m.a. með afgreiðslu fjárlaga, og þar af leiðandi hlutu þær nýju dagsetningar, hæstv. fjmrh., líka að gilda gagnvart framlagningu fylgifrumvarpanna, skattafrumvarpanna, sem við höfum í nefnd núna, hv. efh.- og viðskn. í því formi að við fáum þar inn breytingartillögur á breytingartillögur ofan frá ríkisstjórninni. Við fengum breytingartillögur við bandorminn í morgun. Fyrir fundi nefndarinnar áðan lágu viðbótarbreytingartillögur um sama atriði, sem var ábyrgðasjóður launa, sem í raun snýr þeim kafla öllum við. Þetta eru slík vinnubrögð, miðað við það sem menn ætluðu sér með nýjum þingsköpum og nýjum vinnubrögðum á Alþingi, að það er algjörlega óviðunandi. Full ástæða hefði verið til þess, virðulegi forseti, en ég ætla ekki að gera kröfu til þess, að hér hefði hæstv. forsrh. verið kallaður til og þessi staða mála skoðuð í ljósi ummæla hans um Alþingi fyrir hálfum mánuði síðan. Það hefði verið full ástæða til þess. Við hefðum haft eilitla umræðu um það á hvers ábyrgð það er að þinghald er komið í það horf sem nú er. Það er ekki á ábyrgð nokkurs annars en hæstv. ríkisstjórnar, sem hefur ekki komið fram með mál sem þarf að fjalla um. Þegar þau loksins birtast er algjörlega óljóst hvað það er sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að leggja fram, hvað það er sem samstaða er um. Ég hef af nógu að taka varðandi þessa stöðu mála þar til hv. efh.- og viðskn. kemur til fundar. En ég ætla að hætta hér þessum málflutningi. Ég ætla líka að segja það við hæstv. fjmrh. að ég sé engan tilgang í því að ræða frekar frv. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt meðan ástandið er eins og það er núna. Reynslan sýnir okkur að ekkert er að marka hvað ríkisstjórnin leggur til í dag, miðað við þær tillögur sem koma fram á morgun. Það hefur verið reynsla síðustu daga. Okkur var sagt hér undir morgun á föstudeginum að ríkisstjórnin væri að ganga til samninga við Samband ísl. sveitarfélaga kl. átta um morguninn um breytingar á þeim milljarði sem lagt var til að leggja á sveitarfélögin. Þeir samningar, hæstv. fjmrh., höfum við stjórnarandstæðingar upplýsingar um, fólust í því að þar var birt tilkynning, ný tilskipun, um að í stað þess að færa álögur, sem tengjast málefnum fatlaðra, yfir á sveitarfélögin og breytingar á landsútsvari og Jöfnunarsjóði hafi þar verið birt ný tilskipun. Hún felur í sér að 700 milljónir af kostnaði við löggæslu í landinu yrðu færðar yfir á sveitarfélögin í formi nefskatts, 2.850 kr. á íbúa í sveitarfélögum með fleiri 300 íbúa, 1.700 kr. í öðrum. Þetta er algjörlega óháð því hvernig viðkomandi sveitarfélög njóta þessarar löggæslu. Þau hafa ekkert forræði um það hvernig þessu fjármagni er varið. Það má benda á, hæstv. fjmrh., að að öllum líkindum er þetta brot á 116. gr. sveitarstjórnarlaga þar sem segir skýrt að gagnvart allri verka- og kostnaðarskiptingu við sveitarfélögin í landinu beri að hafa samráð. Það getur vel verið að hæstv. núv. ríkisstjórn telji að samráð eigi að fara þannig fram að sá aðili sem telur sig vera sterkari í málinu gefi út tilskipanir. En það heitir ekki samráð í minni orðabók. Virðulegi forseti. Ég lýk hér máli mínu. Ég ítreka það sem ég sagði áður í ræðu minni að ég held að það sé algjörlega útilokað að halda þessari umræðu áfram meðan hv. efh.- og viðskn. er enn á fundi. Það væri álíka og að hér væru menn við 2. umr. fjárlaga með fjárln. starfandi úti í Austurstræti. Það hefur væntanlega ekki nokkrum manni dottið í hug.

Frú forseti. Ég verð að taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði, að það er í rauninni algjörlega óviðunandi að eiga að taka þátt í þessari umræðu um breytingar á tekju- og eignarskatti með efh.- og viðskn. á fundi. Það hlýtur að vera markmið okkar sem erum að tala að hafa áhrif á þetta frv. sem hefur verið lagt fram og ná fram á því einhverjum breytingum. Þess vegna hlýtur að vera nokkuð mikilvægt fyrir efh.- og viðskn. að hlusta á þá umræðu sem hér fer fram þannig að þá sé tekið mið af því þegar farið er að vinna með málið í nefndinni. Ég geri mér svo sem enga grein fyrir því hvort hægt er að gera einhverja kröfu til þess að nefndarmenn sitji hér en mér finnst vægast sagt mjög óeðlilegt að tala án þess að þeir séu viðstaddir. Því hefur auðvitað verið haldið fram að undanförnu, og það ekki að ósekju, að nú séu mjög erfiðir tímar og allir verði að taka á sig auknar byrðar. Maður er svo sem ekki óvanur því að heyra þessi rök, sérstaklega þegar að því kemur að gera kjarasamninga, og ýmist er skorað á láglaunafólk í þessu samfélagi eða launafólk að rétta af rangan kúrs í efnhagsmálum, eins og með þjóðarsátt, eða færa stórsóknarfórn fyrir verkalýðsforustuna eða ríkisstjórn, eftir atvikum, eins og gerðist árið 1983. Nú er enn einu sinni komið að því að biðja launafólk í landinu að færa fórnir svo að rétta megi af rangan kúrs. Reyndar er talað við fleiri. Máli forsrh. og ríkisstjórnar er beint til fleiri aðila og í Mbl. nú fyrir skömmu er haft eftir forsrh., með leyfi forseta: ,,Það hefur verið viðhorfið við þessa tillögugerð [þ.e. tillögugerð hvað varðar efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar] og það hljóta menn að sjá, ef þeir horfa á þær allar, að allir hljóta að verða að leggja sitt af mörkum til þess að þetta takist.`` Hann talar um sveitarfélögin og segir: ,,Vissulega kallar þetta á visst aðhald hjá þeim eins og hjá öllum öðrum, eins og hjá ríki, fyrirtækjum og einstaklingum. Sveitarfélögin eru því hluti af þessum stóra hópi sem tekur þátt í því að axla þennan vanda.`` Ég fór að velta þessu fyrir mér um daginn. Hverjir eru það --- ef við lítum á tillögur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og tillögur hennar í ríkisfjármálum --- sem eiga að axla þennan vanda? Hverjir eru þessir allir? Fyrst er að telja sveitarfélögin. Yfir á þau er velt um 1,2 milljörðum samkvæmt fyrirliggjandi frv. um tekju- og eignarskatt og bandorminum og þeim tillögum sem enn hafa ekki verið útfærðar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er talað um niðurfellingu á sjómannaafslætti, það eru sem sagt sjómenn sem eiga að taka á sig hluta af þessum vanda. Þar er talað um tölur allt frá 200 upp í 400 millj. kr. Þær tölur virðast nokkuð á reiki. Námsmenn eiga að taka á sig hluta af vandanum í gegnum Lánasjóð ísl. námsmanna. Þar er skorið niður um 500 millj. kr. og í burðarliðnum er frv. sem mun enn skerða kjör þeirra, ekki síst að námi loknu. Launafólk á að taka á sig hluta af byrðunum í gegnum hinn svokallaða ábyrgðasjóð launa og þar á að skera niður um 250 millj. kr. Þá komum við að barnabótunum. Þar á að skera niður um 500 millj. kr. og það kemur auðvitað verst niður á barnafjölskyldum í landinu. Skólagjöld í framhaldsskólunum, þar á að taka 140 millj. kr. og hver ætli beri það aðrir en fjölskyldurnar í landinu? Það er líka talað um skólagjöld í Háskóla Íslands upp á 109 millj. kr. Það er talað um að fjölskyldurnar í landinu taki á sig auknar álögur vegna tannviðgerða barna upp á 280 millj. kr. Það á að taka sérstakan niðurskurð í grunnskólunum upp á 40 millj. kr., svo að ekki sé minnst á 5% flatan niðurskurð sem þar er boðaður eins og annars staðar en mundi í grunnskólanum líklega þýða um 220 millj. kr. niðurskurð. Ef við tökum saman þessar álögur sem ég hef talið hér upp, sem varða bara launafólk og fjölskyldurnar í landinu --- eða launafólk og barnafólk, getum við sagt --- eru þetta auknar álögur upp 4,2--4,4 milljarða. Hæstv. forsrh. sagði sem sagt að allir ættu að bera auknar byrðar. Ég hlýt hins vegar að spyrja, eftir að hafa farið í gegnum þetta og eftir að hafa skoðað það frv. sem hæstv. fjmrh. hefur lagt fram um tekju- og eignarskatt: Hvar eru byrðarnar sem þeir eiga að bera sem eru tekjuháir, búnir að koma börnum af höndum sér, hafa eignast sín hús meðan verðbólgan át upp skuldirnar og hafa fé aukreitis til að fjárfesta og kaupa pappíra? Hvar eru byrðarnar sem þeir eiga að bera, hæstv. fjmrh. og hæstv. form. fjárln.? Ég get ekki séð það í þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Ég fæ ekki betur séð --- svo að ég noti bara hin réttu orð yfir þetta --- en að vel stæðir karlmenn, sem vel gætu verið í kunningjahópi hæstvirtra ráðherra, miðaldra karlmenn, eigi engar byrðar að bera samkvæmt þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Tekjuháir, komnir með börn af höndum sér og hafa fé aukreitis; ég sé ekki að þeir eigi að bera neitt. Hvar er hátekjuskatturinn sem Jafnaðarmannaflokkur Íslands hefur stundum talað um --- eða a.m.k. einhverjir þar innan borðs? Hvar er skattur á fjármagnstekjur sem þessir sömu menn hafa líka stundum talað um? Er þetta það sem Jafnaðarmannaflokkur Íslands, sem að vísu virðist vera fjarri góðu gamni, að undanskildum einum þingmanni, kallar jafnaðarstefnu? Er sú mynd sem birtist manni í tillögum ríkisstjórnarinnar jafnaðarstefna í framkvæmd? Og ég hlýt að spyrja: Af hverju er sparað á barnabótum? Af hverju í ósköpunum er sparað á barnabótunum? Af hverju er ekki lækkaður persónufrádráttur allra? Af hverju er þetta ekki tekið af persónufrádrætti allra, jafnt barnafólks sem annarra? Eða skattprósentan hækkuð, af hverju er það ekki gert? Af hverju er farið í barnabæturnar? Svarið við þessu er held ég afskaplega einfalt. Þessari ríkisstjórn finnst það pólitískt hættulegt að seilast í persónuafslátt allra eða hækka skattaprósentuna á öllum. Það er bannvara að hækka skatta, en lækkun barnabóta er auðvitað ekkert annað en skattahækkun á tilteknum þjóðfélagshópi. Það er ekkert annað þó að menn geti kallað það einhverjum öðrum nöfnum. Það er skoðun mín að tímabært sé, og löngu tímabært, að breyta formi barnabóta þannig að það sé ekki verið að seilast í þessar bætur með jafneinföldum og auðveldum hætti og gert er núna. Það er tímabært að breyta þeim á þann veg að hverju barni fylgi persónuafsláttur sem sé fast hlutfall af persónuafslætti fullorðinna. Með öðrum orðum, þetta hlutfall breytist þá ekki nema krukkað sé í persónuafslátt allra þegna þessa lands, fullorðinna og barna þá jafnt. Mér finnst það í raun fáránlegt að þeirra framfærslukostnaður --- við erum að líta á barnabætur sem mat eða einhvers konar viðurkenningu á því að það fylgi því framfærslukostnaður að vera með börn á sínum snærum --- sé ofurseldur stöðugum breytingum og því að stjórnvöld séu að krukka í hann. Mér finnst það vanvirðing við börn og vanvirðing við framfærendur barna. Þess vegna ættu barnabætur að vera í því formi að persónuafsláttur fylgi börnum jafnt og fullorðnum, þó að barnaafslátturinn sé þá ekki jafnhár heldur ákveðið hlutfall af persónuafslætti fullorðinna. Þar með ætti neikvæður tekjuskattur vegna barna að koma út til greiðslu sem barnabætur til hinna lægst launuðu. Þar fyrir utan væri hægt að vera með tekjutengt barnabótakerfi fyrir þá lægst launuðu, ef menn vilja gera enn betur, og ég tel það mjög eðlilegt að reynt sé að tengja þetta einhvern veginn við tekjur að vissu marki. Ég ætlaði nú að benda ágætum kunningja mínum í Alþfl. á ýmislegt sem menn úr grasrótinni þar hafa verið að skrifa um þessa hluti og það væri kannski ekki úr vegi að kratarnir styngju nefinu ofan í grasrótina annað slagið og sæju hvað þar er að finna því að þar er vissulega margt markvert á ferðinni. Og mig langaði bara að benda á, fyrst að hér er staddur norðanmaður úr Alþfl., greinar sem Finnur Birgisson, arkitekt og jafnaðarmaður á Akureyri, hefur skrifað um þessi mál og eru mjög merkilegar. Íslenska velferðarkerfið gerir ekkert sérstaklega vel við barnafólk þó að menn haldi það stundum. Barnabætur eru ekki sérlega háar eða merkilegar, og þó að þær séu það ekki verð ég að segja að öll þjónusta við barnafólk er enn verri en barnabæturnar. Það eru til ótal skýrslur um það hvernig þessum málum er fyrir komið hér á landi og hægt að bera það saman við stöðu barnafólks í nágrannalöndum okkar. Ég gerði einu sinni sjálf úttekt á tveimur skýrslum sem Hagstofa Íslands á hlutdeild í og þær varða fólk á Norðurlöndum og heita annars vegar ,,Familieydelser i Norden 1989`` og ,,Social tryghed i de nordiske lande``. Þar eru þessir hlutir á öllum Norðurlöndunum bornir saman. Ef skoðaðar eru ráðstöfunartekjur barnafólks, og þá er ég að tala um launatekjur barnafólksins að viðbættum barnabótum og skattaívilnunum eða öðrum föstum tekjum sem tengjast börnum og veittar eru á Norðurlöndunum, þá kemur ýmislegt athyglisvert í ljós. Við getum tekið dæmi af einstæðri móður með 6 ára barn, annars vegar og útivinnandi hjónum með 6 og 9 ára börn hins vegar. Í báðum tilvikum er reiknað með meðaltekjum iðnverkakvenna og karla. Segja má að Ísland komi vel út úr samanburðinum þegar um einstæða móður er að ræða, en reiknað er með að um 24% af ráðstöfunartekjum hennar stafi af bótum af ýmsu tagi. Hlutfallið fyrir Danmörku er 18%, Finnland 22%, Noreg 24% og Svíþjóð 20%. Í þessu sambandi er hins vegar rétt að geta þess að ráðstöfunartekjur einstæðra mæðra í öllum þessum löndum eru engu að síður hærri en hér á landi, einfaldlega vegna þess að kaupið er hærra þar. Þegar kemur að útivinnandi hjónum lítur dæmið ekki eins vel út fyrir Ísland eins og í hinu. Opinber framlög vegna barna eru aðeins um 4% af ráðstöfunartekjum hjóna hér á landi en 5% í Danmörku, 7% í Finnlandi og 8% í Noregi og Svíþjóð. Við erum því mun aftar á merinni hvað það varðar en önnur Norðurlönd. Ef við skoðum svo útgjöld sem myndast hjá hinu opinbera vegna framlaga og þjónustu sem er beinlínis í þágu barnafólks er myndin sú að um 2,7% af vergri þjóðarframleiðslu á Íslandi en um 4,2% af vergri þjóðarframleiðslu í Svíþjóð eru útgjöld sem myndast hjá hinu opinbera vegna framlaga og þjónustu sem beinlínis er í þágu barnafjölskyldna. Þessar tölur eru ekki síst athyglisverðar í því ljósi að barnafjöldi er yfirleitt meiri í íslenskum fjölskyldum en sænskum. Þannig fæddust 17 börn á hverja 1.000 íbúa á Íslandi árið 1987 en aðeins 12,5 í Svíþjóð og samt erum við með lægra hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu í opinber útgjöld til barnafólks og ættum í rauninni að vera með hærra hlutfall, miðað við barnafjölda á hverja 1.000 íbúa. Mig minnir að það hafi verið í fyrra eða hittiðfyrra að sagt var frá því í fjölmiðlum að kannanir sýndu að íslenskar barnafjölskyldur væru mun óánægðari með kjör sín en slíkar fjölskyldur annars staðar á Norðurlöndum. Það kemur ekkert á óvart. Það þekkja allir sem standa í þeim sporum hversu erfitt það er og slítandi að vera með ung börn í íslensku samfélagi í dag. Hins vegar er þessi óánægja sem kom fram í könnununum aðvörun og hún er áminning til stjórnvalda og hún ætti að vera þeim hvatning til að gera betur en þau hafa gert hingað til. En því miður ber frv. um tekju- og eignarskatt það með sér að það stendur alls ekki til að gera betur en hingað til, þvert á móti. Það stendur til að höggva enn í sama knérunn. Barnabætur eru nú lækkaðar samkvæmt frv. en þó þannig að það á að vera gert ráð fyrir aukinni tekjutengingu þannig að barnabótaaukinn hækki á hvert barn. Tekjutengingin er þó ekki meiri en svo, eða kemur ekki þeim lægst launuðu betur til góða en svo að einstæð tveggja barna móðir með 720 þús. kr. tekjur og eignarskattsstofn undir tilskildu lágmarki fær 10 þús. kr. hækkun á ári út úr þessum tilfærslum sem verið er að gera. Það eru nú öll ósköpin. Á móti verður auðvitað að líta á það að skerðingin, sem á að koma niður á þeim sem meiri tekjur hafa er slík að 67% allra hjóna með börn verða fyrir skerðingu. Ef við lítum annars vegar á hvernig þetta kemur út fyrir hjón með tvö börn sem eru með um 1.100 þús. í tekjur og eignarskattsstofn undir 8 millj., þetta eru hjónin sem eru í algjöru lágmarki, þá hækka hjá þeim barnabætur og barnabótaauki samanlagt um 6.000 kr. á ári. Núllpunkturinn, þ.e. þegar það skiptir ekki máli hvort kerfið er, það gamla eða það nýja, er við 2,2 millj. kr. í árstekjur. Síðan byrjar skerðingin strax eftir það og hún er komin að fullu til framkvæmda við 2,4--2,5 millj. kr. í árstekjur. Skerðingin er svo brött að þegar fólkið er komið í 2,4 millj. kr. í árstekjur fær það sömu barnabætur og sömu skerðingu á sig og hin sem hafa 3,5 millj. í tekjur. Þessi skerðing er umtalsverð vegna þess að hún er 35,4%. Ef við lítum svo á dæmi sem hvergi er gefið í þessum tölum, ef ég man rétt, um hjón með fjögur börn, er núllpunkturinn hjá þeim, þ.e. þegar það skiptir ekki máli hvort það er nýja kerfið eða gamla sem þau eru í, við 2,4 millj. kr. í árstekjur. Hvaða árstekjur eru það fyrir hjón með fjögur börn? Þau komast ekki af með minna ef þau eiga að framfleyta fjölskyldunni. Það er því algjört lágmark. Skerðingin hjá þessum hjónum, með fjögur börn, er komin fram að fullu við 2,7 millj. kr. í árstekjur, þ.e. núllpunkturinn er er 2,4 millj. kr. og skerðing að fullu við 2,7 millj. Þetta finnst mér vera, eins og ég hef oft talað um hér, jöfnun niður á við. Það er verið að taka meðaltekjuhópana í þjóðfélaginu og reyna að ná einhverju af þeim til þess að jafna allt niður á við. Ég held að þetta sé mjög hættuleg stefna vegna þess að hún elur á óánægju meðaltekjufólks sem alltaf verður fyrir barðinu á tekjutengingunni. Það er þetta fólk sem kemst ekki í félagslega kerfið í húsnæðismálum. Það þykir vera of tekjuhátt þó að það sé kannski ekki með meiri tekjur en svo að það eigi í hreinu basli með afborganir í húsbréfakerfinu. Það lendir þarna á milli vita. Það nýtur ekki dagvistarþjónustu nema í mjög takmörkuðum mæli vegna þess að það er gift, það er hjónafólk, og það nýtur engrar þjónustu við börnin sín þegar þau eru komin á skólaldur umfram það sem skólakerfið býður upp á. Það er þetta fólk sem þarf að borga dagvistun á einkaheimilum dýrum dómum, eða fyrir um 25 þús. kr. á mánuði ef það kaupir fulla dagvistun á einkaheimili í dag. Og breyttar barnabætur, sem hæstv. fjmrh. er nú að boða, hrökkva fyrir einu og hálfu til tveimur daggjöldum hjá dagmóður á ári. Það eru nú öll ósköpin sem þetta fólk fær. Ég mótmæli harðlega fyrirhuguðum niðurskurði á barnabótum fyrir mína hönd og fyrir hönd Kvennalistans alls. Ég verð að segja það að ég hef orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með það hversu linkulega viðbrögð hafa víða verið við þessum niðurskurðaráformum á barnabótunum. Við höfum tekið eftir að það er mjög sterk andstaða við skerðingu á sjómannafrádrætti úti í samfélaginu, enda eru þar mjög sterkir þrýstihópar að verki. Sjómenn eru sterkur hópur sem getur virkjað marga með sér og t.d. hefur Alþýðusamband Íslands tekið undir með sjómönnum. Ekki svo að skilja að ég skilji ekki vel þessa andstöðu sjómanna. Ég skil hana vel vegna þess að málið ber þannig að að það á að skerða þeirra kjör með tilskipun. Í þessu tilviki er stjórnað með tilskipunum eins og svo oft áður. Ég skil vel andstöðuna. Ég verð hins vegar að segja að ég er ósátt við það að sterk hagsmunasamtök úti í samfélaginu skuli ekki hafa verið jafnskelegg í andstöðu sinni við skerðingu barnabóta. Af hverju þykir mönnum það svo miklu frekar koma til álita en skerðing á sjómannaafslætti? Af hverju bregðast menn ekki jafnhart við þegar þessi hópur á í hlut? Þetta veldur vonbrigðum. Ég ætla hins vegar ekki að hafa þetta mál mikið lengra. Ég kom hingað upp aðallega til að tala um barnabæturnar og ég mun gera mitt til þess að ná fram einhverjum breytingum á þessu þannig að það verði ekki höggvið í þennan knérunn. Ég ætla að biðja menn í ríkisstjórnarflokkunum um að hætta öllu hræsnisfullu tali um mikilvægi fjölskyldunnar á sama tíma og þeir standa að því að grafa undan henni --- ekki bara þeir, ég er þá ekki að tala bara um ríkisstjórnarflokkana, heldur marga aðra --- og gera líf barnafólks í þessu landi alveg óheyrilega erfitt. Og ég nenni ekki að hlusta í þingsalnum á hjal um velferð á varanlegum grunni þegar vegið er að sjálfum grunninum.

Virðulegi forseti. Eftir því sem ég veit best er fundur í efnahagsnefnd þingsins og mér finnst það nýlunda og eiginlega alveg ómögulegt að halda hér áfram umræðu um skattamál á sama tíma og efnhagsnefnd þingsins er á fundi. Ég vildi beina því til forseta hvort hann getur ekki látið kanna, áður en lengra er haldið, hvort þessum fundi lýkur senn og ef honum lýkur ekki senn að umræðunni verði þá frestað þangað til efnahagsnefnd getur komið hingað til fundar til að hlýða á mál manna. Það er engin nýlunda að einstakar nefndir séu á fundi meðan þingfundir eru, það eru mörg fordæmi fyrir því, en að þingnefnd, sem málið heyrir beint undir og á að fara til að lokinni umræðu, sé á fundi meðan málið er rætt finnst mér ekki mikil kurteisi við þá þingmenn sem tala hér. Ég verð að segja það. Ég ætla ekki að halda uppi neinni þingskapaumræðu. Ég bendi aðeins á þetta og fer þess á leit við forseta að hann láti kanna hvenær þessum efnahagsnefndarfundi lýkur. Ég reikna með að honum ljúki bráðlega. Ég sé að þarna koma einstakir nefndarmenn en veit ekki hvort fundinum er lokið þannig að hægt sé að halda áfram með eðlilegum hætti.

Forseti hefur nú þegar látið kanna það og gerði það fyrir nokkurri stundu og fékk þær upplýsingar að nefndin mundi ljúka störfum upp úr kl. níu. Forseta sýnist allt benda til þess að nefndin hafi nú þegar lokið störfum. Forseti vill jafnframt geta þess að það lá fyrir að nefndin ætlaði að funda á meðan hlé var gert á þingfundi og vissi því ekki annað en að þeim fundi væri lokið þó að það hafi eitthvað aðeins dregist fram yfir kl. hálfníu.

Ég þakka forseta upplýsingarnar og það er vel að hann hefur kannað þetta mál. Ég vildi aðeins benda á þetta. Þá geta þingstörf haldið áfram með eðlilegum hætti fyrst þessum fundi er lokið.

Eins og þeir sem sátu hér í salnum urðu kannski varir við hóf ég ræðu mína á að lýsa yfir óánægju minni með það að hér væri ég látin tala á meðan efh.- og viðskn. væri á fundi og það sem ég væri að tala um væri fyrirliggjandi frv. um tekju- og eignarskatt sem nefndin ætti að fá til umfjöllunar. Og að sjálfsögðu væri ég að tala til að hafa áhrif á nefndina, til að reyna að ná fram einhverjum breytingum í þessari nefnd. Ég verð að játa að ég er auðvitað óreyndur þingmaður og þekki ekki alveg minn rétt, en ég ætla að lýsa yfir óánægju minni með að forseti skyldi þá ekki gera hlé, fyrst ég bar þetta upp við hana bæði áður en ég fór í ræðustól og eins eftir að ég var komin í hann, og athuga það hvenær nefndin lyki störfum þannig að mér gæfist þá kostur á að sleppa því að tala eða við tækjum þá afstöðu til þess hvort við ættum að fresta fundi á meðan svona stæði. Ég er afskaplega ósátt við þetta. Ég verð að lýsa því yfir.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram hjá hv. 10. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Austurl. Ég bendi á að þegar málið er komið fram sem þingskjal frá hendi ríkisstjórnarinnar er það eftir það í höndum þingsins og fer að lokinni umræðu til nefndar. Því er eðlilegt og sjálfsagt sjónarmið að nefndin sé viðstödd umræðuna og mun frekar að hún sé það en hæstv. ráðherra sem er ekki hinn formlegi aðili málsins eftir að málið er komið til umræðu. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þetta frv. Það er býsna margt sem hægt er að ræða um í nokkuð löngu máli og ítarlegu. Til að stytta mál mitt tek ég fram um barnabætur og þær breytingar sem áformað er að gera á þeim að ég tek undir þau sjónarmið sem hafa komið fram, m.a. hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. og 3. þm. Vesturl., og nú síðast tek ég að verulegu leyti undir sjónarmið hv. 10. þm. Reykv. Ég nefni fyrst ýmsar breytingar varðandi rekstur hlutafélaga. Hér er um að ræða að mörgu leyti mjög skrýtnar breytingar, sérstaklega í ljósi þess að að þeim standa flokkar sem hafa talið sig sérstaka talsmenn og málsvara atvinnurekstrar og sérstaklega hlutafélagaforms. Ég bendi á að í 31. gr. laga um tekju- og eignarskatt er nákvæmlega skilgreint hvað það er sem er skylt og rétt að telja sem frádrátt frá rekstri í fyrirtækjum og þar er sérstaklega tekið fram að það sé kostnaður sem beri að færa til gjalda enda hafi menn talið rétt fram eins og vera ber. Það kemur því dálítið á óvart að sjá hluti eins og í 4. gr. frv. um rekstrartöp og meðferð á þeim. Satt að segja kemur mér þetta svolítið í opna skjöldu og ég hélt að menn hefðu ekki hugmyndaflug til að láta sér detta í hug breytingar af þessu tagi. Rekstrartap er í raun og veru ekkert annað en kostnaður og að ætla sér að láta þennan kostnað falla milli skips og bryggju að fimm árum liðnum er í raun og veru dálítið skondið, svo ekki sé meira sagt. Ég þykist skilja hvaða vandamál menn eru að reyna að ná utan um, sölu á rekstrartapi á milli félaga, en að mínu viti bera menn niður á röngum stað því að það tap sem myndast í félagi er í raun og veru tekið af höfuðstól og það eru skuldir á bak við það tap sem fyrirtækið verður að standa undir, greiða vexti af og síðar að borga. Ég tel óeðlilegt að ætla sér að höggva aftan af þessu tapi að loknum fimm árum hafi fyrirtækið ekki haft nægilegan hagnað fram að þeim tíma til að eyða því eða til að borga það upp. Það er svo aftur annað mál með hvaða hætti menn eiga að leyfa flutning á tapi á milli félaga. Vandamálið sem menn glíma í raun og veru við er að fyrirtækið er að selja rekstrartap fyrir brot af upphæðinni þannig að kaupandinn hefur hagnað út úr kaupunum. Menn eru kannski að kaupa mikið rekstrartap fyrir 10% af upphæðinni og fá á móti 45% lækkun á tekjuskatti, þannig að hér er þá um að ræða 35% nettóskatt miðað við þetta kaupverð sem er ekki óalgengt. Ég tel eðlilegra að menn taki á málinu þarna með því að setja í lög einhverjar takmarkanir á sölu rekstrartaps á milli fyrirtækja. Mér sýnist að eðlilegasta leiðin væri kannski að setja reglur um það hámark sem menn mega nýta sér og það verði tengt við kaupverðið til að koma í veg fyrir þennan ágóða sem að mörgu leyti er ekki eðlilegur í hendi kaupanda. Hvað varðar seinni liðinn í 4. gr., sem hefur það í för með sér að greiðsla á arði af hlutabréfum verður skattskyld hjá fyrirtækinu sem greiðir út arðinn, þá tel ég þá breytingu mjög óeðlilega. Hún hefur í för með sér, eins og hér hefur verið nefnt, hættu á því að vilji fyrirtækis til að skila hagnaði og borga hann út minnki og vilji fólks til að eiga hlutabréf í fyrirtækjum minnki líka. Ég bendi á það að ef sá sem á hlutabréfin og fær arðinn er hlutafélag eru þær arðtekjur skattskyldar að fullu hjá móttakanda en greiðslan er ekki frádráttarbær hjá þeim sem lætur hana af hendi. Um er því að ræða óeðlilega mismunun þar sem hin eðlilega skattalega meðferð er að útgjöld á einum stað séu tekjur á öðrum. Það blasir líka við í íslensku efnahagslífi, og sérstaklega í sjávarútvegi, nauðsyn á því að endurfjármagna mjög mörg fyrirtæki --- ellegar stofna ný fyrirtæki sem taki við af hinum eldri. Til þess að það verði gert þarf fólk að leggja fram verulegt fé í einstökum byggðarlögum á landsbyggðinni, svo maður nefni afmörkuð dæmi sem eru mjög augljós. Það er þá frekar af hálfu löggjafarvaldsins að setja reglur sem auðvelda mönnum þessa uppbyggingu og endurfjármögnun og gerir það fýsilegri kost að setja fé sitt á þennan stað í stað þess að geyma það í banka eða velja aðra kosti. Íslensku þjóðfélagi verður ekki haldið uppi nema með því að sjávarútvegsfyrirtækin verði áfram fyrir hendi. Jafnvel þó að hagræðing í formi sameiningar fyrirtækja auðveldi málið að nokkru leyti er það fjarri því, að mínu viti, að duga nokkuð til þess að lækka skuldir í þessari atvinnugrein nægjanlega mikið, þannig að fyrirtækin geti borið sig, miðað við núverandi rekstrarskilyrði. Sá böggull fylgir nefnilega því skammrifi að sameina tvö stór og skuldug fyrirtæki að skuldirnar minnka ekkert við það heldur verða einfaldlega summan af skuldum fyrirtækjanna eins og þær voru áður. Raunverulegur ávinningur af sameiningu fyrirtækja næst ekki fram nema einhver aðili fáist til að kaupa þær eignir sem menn geta látið ganga af og minnkað skuldir með þeim hætti. Hins vegar er fjarri því að í öllum tilvikum sé til einhver aðili sem er reiðubúinn að kaupa slíkar eignir. Varðandi fyrri liðinn, svo að ég víki aðeins aftur að honum, get ég nefnt sem dæmi að á árinu 1988, þegar fastgengi var, varð verulegt tap í sjávarútvegi af völdum fastgengisins eins. Það má deila um það hvað það sé há upphæð í krónutölu en ég hef áætlað að þetta liggi í dag á bilinu 8--10 milljarðar kr. þegar á tapið hefur verið bætt vaxtakostnaði í þennan tíma. Miðað við þær reglur sem menn eru að taka upp í a--lið 4. gr. ætti allt þetta tap í þessum fyrirtækjum að detta út af borðinu eftir tvö til þrjú ár þar sem þá væri komin fimm ára regla á þetta rekstrartap. Mér finnst það í sjálfu sér ekki mjög skynsamlegt. Menn verða einfaldlega að horfa framan í þann veruleika sem blasir við, að þetta mikla uppsafnaða rekstrartap í sjávarútvegi, upp á tugi milljarða króna, er í raun og veru hin hliðin á efnahagsstefnu stjórnvalda undanfarinna ára. Það er afleiðingin af vitlausri stefnu í gengismálum og vaxtamálum. Það er eins gott að menn taki á hinu raunverulega vandamáli sem er þess valdandi að þetta rekstrartap myndast í stað þess að fara að minnka uppsöfnuð rekstrartöp með beinum lagafyrirmælum. Staða fyrirtækjanna breytist ekkert við það til batnaðar. Ég tel því báða töluliði 4. gr. frv. slæma og hvet nefndina til að endurskoða greinina. Í 2. gr. er lagt til að breyta ákvæðum í núgildandi skattalögum um dreifingu á söluhagnaði. Það er ákvæði sem að mínu viti er rétt að taka til endurskoðunar. Ýmislegt hefur breyst frá því að sú lagagrein var sett þar sem mönnum var heimilt að dreifa skattskyldum söluhagnaði á þau ár sem menn fengu hagnaðinn raunverulega greiddan. Hugsunin var einfaldlega sú að menn greiddu þá hagnaðinn nokkurn veginn jafnhliða því sem menn fengju söluandvirði greitt og er það ekki óeðlileg hugsun. Breytingin sem orðið hefur er sú að menn hafa í ríkara mæli nú en áður getað selt þær skuldaviðurkenningar sem eru á bak við söluna og tilefni dreifingar á skattskyldum hagnaði, söluhagnaði, og breytt því í reiðufé strax. Ég tel því rétt og eðlilegt að endurskoða þetta ákvæði þó svo að það sé að mínu viti ekki sjálfgefið að fella þessa heimild að fullu niður. Í 7. gr. frv. er mjög merkileg samsuða sem hefur þann tilgang að vera regla um það hvenær má flytja uppsafnað rekstrartap á milli félaga. Eins og ég gat um áðan tel ég eðlilegt að menn hafi um þetta reglur og takmarkanir á því en ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að setja reglur sem draga úr þeim ávinningi af kaupum á rekstrartapi sem er í dag. Mér sýnist að þessi grein loki alveg fyrir það þannig að eins gott sé að segja bara að óheimilt sé að flytja rekstrartap á milli félaga og þá nái menn þeim markmiðum sem þeir eru að reyna að orða í 7. gr. með miklu einfaldari og skýrari hætti en þarna er gerð tillaga um. Það eru nokkur atriði í 7. gr. sem ég vil fara yfir sérstaklega og leita svara við hjá hæstv. fjmrh. Það er í fyrsta lagi hvernig beri að skilja orðalagið: ,,í rekstrarlegu hagræðingaskyni eða öðrum venjulegum og eðlilegum rekstrartilgangi``. Það var ekki einfalt að skilja þetta og enginn einhlítur skilningur á þessum orðum að mínu mati. Ég held ef menn ætla að hafa þessa klásúlu inni í greininni að þá þurfi frekari skýringu á tilgangi og meiningu þessara orða. Gerð tillaga um að breyta orðalagi núgildandi 57. gr. á tveimur stöðum og ég tel ástæðu til þess að nefna það og fá skýringar frá hæstv. ráðherra. Í núgildandi lögum er orðalagið haft þannig, að til þess að flytja rekstrartap þurfi það félag sem við tekur að stunda skyldan rekstur. Hér er orðalaginu breytt í sams konar rekstur og ég spyr hvort hér sé einhver merkingarmunur. Síðan vil ég vekja athygli á breytingu, þar sem 57. gr. núgildandi laga segir, með leyfi forseta: ,,Sama gildir þegar það félag sem slitið var átti fyrir slitin óverulegar eignir og hafði engan rekstur með höndum``. Þessi tvö skilyrði urðu að vera uppfyllt. En í frv. er þessu ,,og`` breytt í ,,eða`` þannig að hér verður um að ræða ,,óverulegar eignir eða hafði engan rekstur með höndum`` sem þýðir í raun og veru að nægjanlegt sé að annað skilyrðið sé uppfyllt, þá sé flutningurinn óheimill eða þannig skil ég þessa breytingu. Ég bendi líka á orðalagið ,,óverulegar eignir``. Hvað eru óverulegar eignir hjá félagi? Ef við tökum frystihús sem á eignir upp á 500 millj. sem allar eru veðsettar þannig að veðskuldir nema sömu upphæð þá er það í mínum skilningi félag sem á óverulegar eignir. Þá væri samkvæmt frv. óheimilt að sameina það fyrirtæki öðru fyrirtæki í því skyni að flytja frádrátt á milli. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það eigi að vera annar skilningur í orðinu ,,óverulegar eignir``?  Hér er þó ein breyting í 7. gr. frv. sem ég tel vera til bóta og ná betur markmiðum greinarinnar. Það er þar sem stendur í 7. gr., með leyfi forseta: ,,Hið yfirfærða tap verður að hafa myndast í sams konar rekstri og það félag sem við tekur hafði með höndum.`` Það þýðir að ekki er lengur hægt að breyta samþykktum félagsins og láta það stunda annan rekstur en það hefur gert á undanförnum árum beinlínis til þess að sameina það einhverju félagi sem er tilbúið að kaupa eftir breytinguna á samþykktum félagsins, þannig að þetta tel ég vera til bóta. Það vekur upp spurninguna að hve miklu leyti --- mér er nú illa við að trufla hæstv. ráðherra, forseti, þannig að ég geri þá bara hlé á máli mínu. --- Varðandi setninguna, sem kveður á um það að hið yfirfærða tap verður að hafa myndast í fyrirtæki í sams konar rekstri og það fyrirtæki er í sem kaupir, þá gat ég um það að ég teldi þetta ákvæði vera til bóta, en það vekur upp spurninguna að hve miklu leyti þetta yfirfærða tap verður að hafa myndast í þeim rekstri, að öllu leyti eða að meiri hluta til og þá ótímabundið aftur í tímann. Síðasta ákvæðið sem ég geri hér að umræðuefni úr 7. gr. er lokamálsliðurinn. Það er dálítið kúnstugt ákvæði sem að mínum skilningi kveður á um að til þess að unnt sé að sameina fyrirtæki í því skyni að flytja rekstrartap á milli, þá þurfi eigendur meiri hluta hlutafjár í fyrirtækinu sem er selt að hafa verið eigendur í a.m.k. þrjú ár og að verða meirihlutaeigendur í því fyrirtæki sem við tekur. Þetta útilokar að mínu viti alveg allar forsendur fyrir sameiningu fyrirtækja ef það er hvatinn að sameiningu að nýta sér að einhverju leyti skattaleg réttindi. Ég bendi hæstv. ráðherra mjög nýlegt á dæmi sem ríkisstjórnarflokkarnir stóðu að þar sem stjórn Byggðastofnunar var að selja tvö fyrirtæki á Suðureyri til tveggja fyrirtækja, annars á Ísafirði og hins á Súðavík. Uppsafnað rekstrartap í þessum tveimur fyrirtækjum sem seld voru var, ef ég man rétt, 900 millj. kr. Var salan að frumkvæði, ekki bara með vitund og vilja heldur að frumkvæði, ríkisstjórnarflokkanna fyrir örskömmu síðan. Fleiri dæmi má nefna þó að þau séu ekki eins ný. Ég nefni, af því að hæstv. forsrh. hefur haft ákveðnar skoðanir á þessu, að þegar Ísbirninum var á sínum tíma bjargað yfir í annað fyrirtæki þá var rekstrartap hans selt sláturfélagi fyrir austan fjall. Það eru ýmis dæmi um þessa hluti og í sjálfu sér ekki endilega slæm. Það er ekki endilega slæmt að menn geti selt rekstrartap fyrir einhverja peninga, enda rennur andvirði þess til að greiða upp skuldir í því fyrirtæki sem er að selja. Ég er með nýlegt dæmi vestan af fjörðum þar sem hlutafélag var selt og þar með rekstrartapið og það fé sem fékkst fyrir það rann til að greiða ákveðnum lánardrottnum í samráði við viðskiptabanka seljanda. Auðvitað er það hagur þeirra sem eiga skuldir hjá mjög skuldugum fyrirtækjum að geta fengið þær greiddar eða meiri líkur á því að það verði. Í mínum huga er það því ekki endilega mjög slæmt að þetta sé mögulegt en það sem mér finnst slæmt er hinn mikli hagnaður sem menn geta haft af þessu þar sem menn eru að kaupa þessi réttindi fyrir mjög lágt verð og fá verulegan afslátt af tekjuskatti á móti. Ég teldi að menn ættu fremur að fara þá leiðina að setja takmörk á það hversu mikinn hluta uppsafnaðs rekstrartaps menn mega flytja og það ráðist af kaupverði. Ég held að það sé nægjanleg takmörkun til að ná fram því sem menn eru að leitast við í 7. gr. frv. eins og ég skil hana og í raun miklu einfaldari leið líka því að ég þykist vita að það sé stefna a.m.k. þeirra flokka sem standa að þessari ríkisstjórn að hvatt sé til þess að hlutafélög séu öflug og að almenningur og fleiri leggi peninga sína í þau fyrirtæki og það sé líka hvatt til þess að þessi fyrirtæki a.m.k. í ákveðnum atvinnugreinum sameinist. Því finnst mér þessi 7. gr. vera miklu fremur hindrun í að ná fram þeim markmiðum en hún greiðir fyrir því. Þess vegna kemur hún mér mjög á óvart af því að hún kemur frá þessum flokkum. Ég vil líka aðeins fjalla um 15. og 16. gr. frv. sem fjalla um breytingu á ríkisskattanefnd. Hv. 1. þm. Austurl. benti á varðandi þessar breytingar nauðsyn þess að þeir sem sætu í ríkisskattanefnd væru þjálfaðir úr atvinnulífinu, hefðu praxísinn, og það væri nauðsynlegt að inni í nefndinni væru menn sem hefðu þessa nauðsynlegu þjálfun. Ég tek alveg undir það sjónarmið en ég er líka á þeirri skoðun að það sé til verulegra bóta að þeir sem eru í nefndinni hafi þetta að aðalstarfi. Mér finnst vanta í 15. gr. ákvæði um að skipunartími sé tímabundinn í nefndina. Að öðru leyti tel ég að þessi breyting á ríkisskattanefnd verði til bóta og er sammála því markmiði sem er verið að leitast við að ná, að flýta fyrir úrskurðum nefndarinnar þannig að mál safnist ekki upp eins og nú er í mjög langan hala og biðtíminn er má segja á annað ár þrátt fyrir ákvæði laganna um sex mánuði og öll viðleitni í þá veru að stytta þann tíma, sem nefndin hefur mál til umfjöllunar, er af hinu góða. Ég spyr hæstv. ráðherra varðandi eina breytingu sem lagt er til að gera varðandi formann nefndarinnar. Í núgildandi lögum er ákvæði um að hann verði að uppfylla skilyrði til þess að verða skipaður héraðsdómari. Þessu er breytt og verður almennt hæfnisskilyrði miðað við skattstjóra. Ég spyr um hvaða breytingar þetta eru á skilyrðum eða hæfni formanns. Í síðustu mgr. 15. gr. frv. er tekið fram að einn af þeim þremur, sem eiga að úrskurða í hverju máli, skuli annaðhvort vera formaður eða varaformaður nefndarinnar og ætíð skuli einn löglærður nefndarmaður vera í þeim hópi. Er ekki nauðsynlegt líka að löggiltur endurskoðandi sé einn af þeim sem úrskurði í málum því að það er langur vegur frá því að vera löglærður og til þess að vera löggiltur endurskoðandi og þar eru um mjög ólík svið og ólíka hæfni að ræða? Hvað varðar 16. gr. þá tel ég a-liðinn vera til bóta. Hann ætti að leiða til þess að ríkisskattanefnd kveði upp úrskurði í flestum ef ekki öllum kærumálum og gefur þeim sem kærir færi á að bæta úr ef á skortir í upplýsingum eða röksemdum. Í heild má segja að mér líst nokkuð vel á þær breytingar sem er verið að gera á ríkisskattanefnd. Ég velti því þó fyrir mér þar sem ríkisskattanefnd er innan framkvæmdarvaldsins og er úrskurðaraðlili innan þess, gefur í raun og veru upp álit framkvæmdarvalds á þeim málum sem það fjallar um, hvort það væri eðlilegra að ríkisskattanefndin væri undir dómsvaldinu og kæmi í stað héraðsdóms í þeim málum sem undir hana heyra. Það mundi að sumu leyti flýta fyrir endanlegri málsmeðferð í þeim málum sem fara alla leið til hæstaréttar. En ég hef nú ekki velt þessu fyrir mér til hlítar þannig að ég varpa þessu fram svona meira sem hugmynd á þessu stigi. Ég vil líka, til þess að fá það afdráttarlaust, spyrja hæstv. ráðherra varðandi persónuafslátt og sjómannaafslátt, hver þeir verði á fyrri hluta næsta árs. Það er einn galli sem er á þessu frv., og reyndar ýmsum öðrum sem við höfum séð, hvað upplýsingar eru oft takmarkaðar um áhrif lagabreytinganna og hversu grg. er að mörgu leyti illa unnin. Það kemur hvergi fram í raun og veru í frv. eða grg. hver persónuafsláttur og sjómannaafsláttur yrði á fyrri hluta næsta árs ef þetta frv. verður óbreytt að lögum. En það mátti þó skilja á ráðherra í framsöguræðu að sjómannaafsláttur yrði óbreyttur í krónutölu og það sama gilti varðandi persónuafslátt. En mér sýnist á 8. gr. frv., sem fjallar um persónuafslátt, verða lækkun á mánaðarlegum persónuafslætti frá því sem nú er, úr 23.922 kr. niður í 23.755, ef ég skil ákvæði 8. gr. rétt. Það kemur mér á óvart ef það er meiningin að persónuafsláttur á fyrri hluta næsta árs verði í krónutölu um 170 kr. lægri en hann er á síðari hluta þessa árs og vil því beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra, hver persónuafslátturinn verður á fyrri hluta næsta árs ef frv. nær fram að ganga, þannig að þetta sé ótvírætt. Varðandi sjómannaafsláttinn þarf ekki að hafa mörg orð af minni hálfu. Aðrir ræðumenn hafa í raun og veru sagt mest af því sem ég hefði viljað segja um það mál. Ég vil þó segja varðandi þá grg. sem fylgir að mér finnst hún vera fyrir neðan allar hellur og ekki sæmandi ráðherra að leggja fram samsetningu af þessu tagi og vantar ekki mikið á að segja mætti að þessi grg. væri móðgun við sjómannastéttina. Ég er andvígur breytingum á sjómannaafslætti sem lagðar eru til í þessu frv. Ég er andvígur því að taka þessa fjárhæð út úr atvinnugreininni og færa hana til ríkissjóðs. Ég teldi það a.m.k. umræðuvert ef menn vildu færa til einhverjar fjárhæðir frá sjómönnum yfir á landverkafólk og líta á það meira sem atvinnugreinaafslátt fremur en sjómannaafslátt, en ég er ekki reiðubúinn að standa að breytingum af þessu tagi. Ég bendi líka á það að þessi breyting á sjómannaafslætti er ekki tekjujafnandi. Hún er hið gagnstæða. Hún kemur þyngra niður á þeim sjómönnum sem hafa lágar tekjur en hinum sem hafa háar tekjur. Hún tekur stærri hlut af þeirra ráðstöfunartekjum en af hátekjusjómönnunum og verkar því öfugt við það meginmarkmið sem ég tel að stjórnmálaflokkarnir hafi haft, a.m.k. í orði, að jafna lífsins gæðum á milli manna. Það væri svo sem hægt að hafa ítarlegra mál bæði um sjómannaafsláttinn og barnabæturnar en ég hef valið þann kostinn að fjalla meira um þá þætti frv. sem aðrir ræðumenn hafa lítið fjallað um og komið fram með þau sjónarmið sem mér finnst nauðsynlegt að sú nefnd sem fær málið til meðferðar hafi til hliðsjónar í sínum störfum. Eitt vil ég að lokum benda á varðandi húsnæðisbæturnar. Miðað við þær forsendur sem fjárlagafrv. er reist á, um verðbólgu og launabreytingar, sýnist mér að húsnæðisbætur á næsta ári verði um 3% lægri að raungildi en þær voru á þessu ári, þannig að það vanti um 3% til þess að halda sama raungildi þeirrar fjárhæðar á milli ára. Þá fá þeir sem eru með húsnæðisbætur ekkert upp í vaxtahækkunina sem orðið hefur á þessu tímabili þannig að hún er að öllu leyti óbætt hjá því fólki sem er náttúrlega mun lakari staða en hjá því fólki sem er með vaxtabætur og fær af eðlilegum ástæðum a.m.k. einhvern hluta vaxtahækkunarinnar bættan í vaxtabótum. Mér finnst þess vegna að þeir sem fá húsnæðisbætur, og þeir eru nokkur þúsund manns, fari býsna illa út úr þessum breytingum, nái frv. fram að ganga, miðað við aðra hópa og er ég þó ekki að segja að þeir séu of sælir af sínu.

Virðulegi forseti. Það kann að vera að bera í bakkafullan lækinn að gagnrýna skerðingu á sjómannaafslætti. Svo sterkar eru raddir forsvarsmanna þeirra, enda eru sjómenn nú í baráttu sem þeim er heilög, að halda mikilvægum hluta kjara sinna og missa ekki á einu bretti drjúgan hluta þess sem þeir skilgreina réttilega sem lögbundin kjör sín. En baráttan fyrir því að halda lögbundnum kjörum varðar alla. Ég tek heils hugar undir með þeim stöllum mínum úr hópi þingkvenna Kvennalistans sem benda á að skerðing barnabóta hittir hóp sem á sér formælendur fáa og raunar þann hóp sem síst skyldi, meðaltekjufólk sem ber mikinn kostnað vegna barna sinna, nýtur lítilla ívilnana samfélagsins og er með lúsarlaun því að meðaltekjur á Íslandi að frádregnum kostnaði eru smánarkjör. Með því er ég ekki að gera lítið úr því hversu erfið kjör láglaunahópa eru. Ég er bara að benda á að meðaltekjufólk býr einnig við alveg hreint óskaplega vond kjör. Ég ætla að líta aðallega á sjómannaafsláttinn og byrja á því að gera grein fyrir furðulegum tvískinnungi sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. er hann gerði athugasemd við ræðu hv. 18. þm. Reykv., Kristínar Ástgeirsdóttur. Þar neitaði hann því að hliðstæða væri á milli BHMR-deilnanna í fyrra og þessarar fyrirhuguðu lagasetningar vegna sjómannaafsláttar. Mig langar því að spyrja hæstv. fjmrh.: Hver er munurinn á því að krukka í kjör fólks með lagasetningu og því að krukka í kjör fólks með lagasetningu? Ekki veit ég það. Ég hef heyrt það sem eina skýlausustu röksemd fyrir því að þessi lagasetning, sem nú er fyrirhuguð, er siðlaus að sjómenn líti á sjómannaafsláttinn sem hluta af sínum kjörum. Þetta hef ég ekki heyrt hrakið með neinum almennilegum rökum og hyggst raunar færa sönnur á að það sé ekki hægt. Ég get eins og höfundar hinna makalausu athugasemda við þetta frv. litið aftur til ársins 1954 til að skýra hvað felst í raun í sjómannaafslættinum. Í byrjun ársins 1954 birtist athyglisverð grein í blaðinu Sjómanninum sem ber yfirskriftina ,,Á að manna íslensk skip með erlendum sjómönnum?`` Í þessari grein er fyrst og fremst fjallað um þann vanda sem þá er kominn upp vegna lélegra kjara íslenskra sjómanna. En þar með var farið að knýja á um að erlendir sjómenn yrðu ráðnir á togara af því að Íslendingar fengust hreinlega ekki til að vinna fyrir því kaupi sem bauðst. Hér er því tvímælalaust um deilu um kjaramál að ræða. Með leyfi hæstv. forseta vitna ég í þessa grein, en höfundur segir: ,,Lítið virðist þó enn hafa orðið úr því að færeyskir sjómenn færu á togarana og mun það aðallega hafa strandað á andstöðu togarasjómannanna sjálfra sem hafa hótað að ganga af skipum ef úr yrði.`` Virðulegi forseti. Ég vil vísa í athugasemd sem var gerð í þessu sambandi. Kemur fram það sjónarmið að ástæða þess hve illa gengi að manna íslensk skip væru bág kjör. Þetta hef ég úr ritgerð sem var skrifuð í viðskiptadeild fyrir ekki mjög löngu. En áfram held ég tilvitnuninni: ,,Eins og áður hefur komið í ljós erum við fullvissir um að aðalástæðan til þess hve illa gengur að fá menn á togarana er sú hve kjörin eru léleg samanborið við það hvað menn bera úr býtum við almenna vinnu í landi þegar atvinna er næg. Ef kjör togarasjómanna yrðu verulega bætt, hætt yrði að umstafla á heimamiðum og betur að sjómönnum hlúð af hálfu þess opinbera, t.d. varðandi einhver skattfríðindi og lækkun álagningar á hlífðarföt, viljum við treysta því að íslenskir sjómenn fáist á togarana og væri innflutningur erlendra sjómanna því algjörlega óþarfur.`` Síðar í greininni kemur þetta fram: ,,Af hálfu Sjómannasamtakanna hefur þráfaldlega verið bent á það að tregða íslenskra sjómanna til starfa á fiskiskipin væri aðallega og jafnvel eingöngu vegna þess hve kjörin væru bág samanborið við það hvað menn bera úr býtum fyrir vinnu sína í landi þegar vinna er stöðug og næg og þá sérstaklega þegar borinn er saman vinnutími á sjó og í landi og launin reiknuð út frá því.`` Og niðurstaðan í þessari grein verður: ,,Stjórn félagsins þykist þess fullviss að ef kjör togarasjómanna yrðu verulega bætt og betur að sjómönnum hlúð af hálfu þess opinbera varðandi einhver skattfríðindi og lækkun álagningar á hlífðarföt mundu nægjanlega margir íslenskir menn fást á togarana og væri þá innflutningur erlendra sjómanna algjörlega óþarfur til starfa á þá og hefur því stjórnin synjað um leyfi til þess að ráða erlenda menn á togarana.`` Það kemur raunar fram til skýringar að þetta upphaf sjómannaafsláttarins var ekki með fullkominni einingu en það breytir ekki niðurstöðunni. Í framhaldi af þessu var síðan ákveðið að ríkisvaldið tæki að sér að bæta kjör sjómannna, án þess að útgerðinni væri íþyngt, með því að veita skattafslátt vegna fæðispeninga, hlífðarfata og fleira. Mig langar til að vitna til ræðu Eysteins Jónssonar, sem þá var fjmrh., í þessu sambandi, en hann segir m.a. á þingi veturinn 1953--1954, með leyfi forseta: ,,Nú hefur verið talað um það í þessu sambandi við ýmis vandkvæði sem útgerðin á við að búa og mannkost á skipum að það mundi geta leyst þann vanda að einhverju verulegu leyti að breyta skattalögum.`` Þetta er því beint í kjölfar þessarar umræðu. Hér er greinilega verið að tala um það að bæta kjör sjómannastéttarinnar. Þetta staðfestist í raun í athugasemd við frv. sem hér er til umræðu. Mig langar til að vitna til þess sem stendur á bls. 10, með leyfi forseta, en þar er þessi yfirlætislausa málsgrein: ,,Í fjórða lagi sérstök launahækkun til sjómanna eða hluta þeirra í tengslum við kjarasamninga`` og er þá vísað til þess hvernig frádráttarliðir eru rökstuddir sérstaklega. Þarna er verið að tala um lög nr. 49/1987 þannig að ekki er þessi kjarakafli neitt sem einungis tilheyrir forneskjunni. Á bls. 11 er þetta áréttað enn frekar og raunar með alveg dæmalausum hætti. Og enn langar mig að vísa í þessar athugasemdir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Um ívilnanir þessar sem launauppbætur í tengslum við kjarasamninga er tvennt að segja. Annars vegar er að á sínum tíma voru ívilnanirnar rökstuddar með tilvísun til sérstaks tímabundins ástands, skorts á sjómönnum o.s.frv. Þær forsendur, sem þá voru í því efni, eru ekki lengur fyrir hendi og ætti því ekki að vera ástæða til að halda bótunum áfram. Hins vegar og e.t.v. enn mikilvægara er að hér er um að ræða óeðlileg afskipti ríkisins af gerð kjarasamninga sem leiðir til óhagræðis í atvinnulífinu og mismunar launþegum jafnt sem fyrirtækjum.`` Mér finnst raunar alveg dæmalaust hvað sagt er í þessum athugasemdum og lýsi furðu minni yfir því að hæstv. ríkisstjórn skuli láta sér detta í hug að hægt sé að viska því sem viðurkennt er að sé hluti af kjarabótum sjómanna út af borðinu eins og ekkert sé sjálfsagðara bara vegna þess að nú heldur hæstv. ríkisstjórn að hægt sé að manna flotann léttilega og því sé ekki ástæða til að halda bótunum áfram. Þvílíkt og annað eins. Og þvílík þversögn að segja í öðru orðinu að ríkið eigi ekki að hafa óeðlileg afskipti af gerð kjarasamninga, og vísa þá í samninga sem hafa verið gerðir, og ætla svo í hinu orðinu að hafa þau óeðlilegu afskipti af gerðum kjarasamningum að skerða viðurkennd kjör sjómanna um allt að 30% eins og ég hef heyrt. Ég skil ekki svona lagað. Ég hef ákveðna meiningu um að ekki sé endilega ástæða til þess skilyrðislaust að ríkið greiði niður kjör einstakra stétta. En samningar eru samningar og þeim verður ekki rift nema með öðrum samningum, í þessu tilviki milli ríkisins, útgerðarinnar og sjómanna. Ég veit raunar ekki betur en að sjómenn séu fyllilega reiðubúnir til slíkra viðræðna. Við vitum hins vegar öll hvernig útgerðin stendur nú, þ.e. sem atvinnugrein í heild, ekki einstök fyrirtæki, og því er ég raunar efins um að nú næðust samningar um slíkt. Án slíkra samninga er hins vegar siðlaust að krukka í kjör nokkurrar stéttar. Ég vísa því á bug að hér sé nokkuð annað á ferðinni en lög á kjarasamninga. Ég minni á orð hæstv. núv. sjútvrh. og dóms- og kirkjumrh. er hliðstæðar aðgerðir voru til umræðu, kjaraskerðing með lagasetningu, hér á Alþingi fyrir ekkert óskaplega löngu. Í það sinnið bitnaði hún á félagsmönnum BHMR, en ráðherra, sem þá var raunar óbreyttur þingmaður, sagði 11. des. 1990, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í þessu falli er tekin til baka launahækkun sem hafði komið til framkvæmda. Í þessu falli eru sett lög sem afnema víxlverkunarákvæði í einum kjarasamningi en ekki öðrum. Þessi lagasetning er því um margt mjög sérstæð og einstök að því er varðar lagaíhlutun í gerð kjarasamninga.`` Hvað annað er á ferðinni nú? En kannski er óeiningin innan hæstv. ríkisstjórnar slík að þessi sé skoðun hæstv. sjútvrh. og hæstv. dóms- og kirkjumrh. en ekki hæstv. fjmrh.? Ég þykist hafa rökstutt hvers vegna mér finnst það varða alla launþega á Íslandi þegar lög eru sett á lögbundin kjör einnar stéttar, hvernig svo sem þau eru til komin. Við hverju megum við búast næst? Ég vil undir lokin taka undir það með stjórn og trúnaðarmannaráði Sjómannafélags Reykjavíkur sem sagt er í ályktun frá 12. des. sl., með leyfi forseta: ,,Stjórn og trúnaðarmannaráð Sjómannafélags Reykjavíkur skorar á Alþingi að fella 9. gr. frv. vegna þeirrar tekjuskerðingar sem hún hefur í för með sér fyrir íslenska sjómannastétt um leið og minnt er á margra ára lausnir sjómannasamninga tengdra máli þessu.`` Það er siðlaust að ráðast að kjörum einnar stéttar með lagasetningu. Nauðsynleg launajöfnun í landinu verður að fara fram með öðrum hætti. Við vitum ekki hver verður næst fyrir barðinu á slíkum aðgerðum. En vera má að áhyggjur mínar nú séu ástæðulausar og orð sjálfstæðismannsins Guðjóns A. Kristjánssonar, hv. 1. þm. Vestf., verði áhrínsorð en hann sagði í kvöldfréttum útvarpsins 10. des. sl., með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég er nú ekki viss um að það sé þingmeirihluti fyrir þessu í þinginu. Ég held nú að það sé mikið af skynsömum mönnum sem sjá kannski ekki ástæðu til þess að vera að efna til stórátaka við eina stétt um þessi mál.`` Ég vona sannarlega að þetta verði áhrínsorð. Ég vona einnig að upp rísi jafnöflug andstaða gegn öðrum órétti þessa frv., svo sem skerðingu barnabóta. Ekki veitir af.

Virðulegi forseti. Þessa dagana eru haldnir tíðir fundir í ýmsum þingnefndum Alþingis og í dag hefur það gerst að haldnir hafa verið tveir fundir í efh.- og viðskn. Þangað berast tillögur á tillögur ofan til breytinga á svokölluðum bandormi. Mér skilst að í fjárln. sé tekist á um heilbrigðismál en eins og við munum var stórum hlutum fjárlagafrv. vísað til 3. umr. það voru þeir þættir sem snúa að heilbrigðis-, trygginga- og skólamálum sem eru engir smá málaflokkar, upp á tugi milljarða. Ég veit ekki hvað þetta á að ganga svona lengi og ég legg einfaldlega til, herra forseti, að hlé verði gert á þingstörfum þangað til ríkisstjórnarflokkarnir eru búnir að koma sér saman um hvað þeir vilja og hvað þeir ætla að gera. Það mun ekki standa á okkur stjórnarandstæðingum, reikna ég með, að veita ríkisstjórninni nauðsynlegar heimildir þannig að greiðslur úr ríkissjóði geti gengið með eðlilegum hætti eftir áramót, en þegar stjórnin verður búin koma sér saman erum við líka reiðubúin að mæta til þings til þess að halda áfram eðlilegri vinnu.

Hæstv. forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka undir orð hv. 18. þm. Reykv. Ástandið hér á hinu háa Alþingi er auðvitað orðið með hreinum ólíkindum. Við höfum setið á löngum fundi í hv. fjárln. þingins þar sem stóru máli var frestað til 3. umr. sem nú sýnist í algjöru uppnámi sem er samlagning tveggja sjúkrahúsa hér í borginni og er ljóst að úr því getur tæplega orðið þar sem báðir aðilar mótmæla harðlega að þetta verði látið fram ganga. Við þetta megum við búa, að ákvarðanir séu teknar á nokkurra klukkustunda fresti um fjármuni sem skipta hundruðum milljóna. Síðan berast okkur í fjárln. hinar furðulegustu fréttir af því sem er að gerast í hv. efh.- og viðskn. þingsins. Ég hlýt að taka undir, hef enda varað við því fyrir þó nokkrum tíma síðan að það hljóti að vera harla vonlaust að ná fram afgreiðslu fjárlaga fyrir jól, þessa ábendingu hv. 18. þm. Reykv. Ég hygg að betur væri með tímann farið, hafi menn einhverjar vonir um að ljúka þessari vinnu fyrir jólahlé, ef gefið yrði hlé frá þingstörfum svo að hæstv. ríkisstjórn gæti sest niður og reynt að ræða sig gegnum þau mál sem okkur er ætlað að afgreiða fyrir jólahlé. Ég tek fram, herra forseti, að þetta er mælt í mestu vinsemd. Ég hygg að hæstv. forseti hafi nú þegar sjálfur séð hvert stefnir þar sem hann situr í hv. fjárln. þingsins og hefur fylgst þar með störfum eins og við öll. Ég bið því hæstv. forseta og forsætisnefnd þingsins í mestu vinsemd að nota heldur tímann, a.m.k. á kvöldin og um nætur, til að koma sér niður á til hvers er ætlast af okkur hv. þm. þessa dagana.

Ég þakka hv. þingmönnum ábendingar um hvernig hraða megi þingstörfum. Ég tel eðlilegt að þessar ábendingar verði teknar til umræðu á samráðsfundi forseta og formanna þingflokka, hvort þinginu verði frestað eða á því gert hlé á meðan ríkisstjórn kannar hvernig best sé að koma sínum málum fram hér í þinginu. Ég vona að hv. þm. taki undir með mér að þar sé skynsamlegur vettvangur til að ná samkomulagi um slíkt hlé ef fallist verður á það.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni fyrr í kvöld, að ég sé ekki ástæðu til þess að halda áfram málefnalegri umfjöllun um frv. sem hér liggur fyrir einfaldlega vegna þess hvernig ástatt er í nefndum þingsins, þeim veigamestu, fjárln. og efh.- og viðskn. Þess vegna, virðulegi forseti, hlýt ég að lýsa sérstakri ánægju minni yfir því að ég gat ekki skilið orð virðulegs forseta áðan öðruvísi en svo að hann væri að taka undir þau sjónarmið að ástæða væri til að hæstv. ríkisstjórn fengi ráðrúm til þess að setjast niður og koma fram með einhverjar þær tillögur sem séu það mótaðar að hv. fjárln. og efh.- og viðskn. hafi eitthvað til þess að taka afstöðu til, við séum ekki að fá brtt. að kvöldi við brtt. sem við fengum að morgni við sama málið og að við vitum eitthvað hvað það er sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að leggja fram og fá í gegnum þingið fyrir jólin.

Herra forseti. Ég vil taka undir þær vinsamlegu ábendingar sem hv. síðustu ræðumenn hafa fært fram og ég vil sömuleiðis taka undir og þakka viðbrögð forseta sem hefur heitið okkur því að þetta efni verði tekið fyrir á næsta reglulegum samráðsfundi. En ég hlýt að leyfa mér að bæta því við að ég tel auðvitað óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. sé tekinn inn í slíkar viðræður. Þær þjóna tæpast fullum tilgangi nema hæstv. forsrh., fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, sé þar til samráðs við formenn þingflokka og forseta þingsins. Ég vil minna á, nota tækifærið til þess, ósk mína frá því fyrr í dag, í þessari umræðu, að hæstv. forsrh. komi til umræðunnar og gefi upplýsingar um stöðu þessara mála af vettvangi ríkisstjórnarinnar. Ég bað um að gerðar yrðu ráðstafanir til að hæstv. forsrh. kæmi til fundarins. Ég óskaði ekki eftir að hann yrði endilega kallaður til meðan ég flytti mína ræðu en að hann kæmi sem sagt til umræðunnar og gæfi upplýsingar um hvernig vinnan að þessum efnahags- og ríkisfjármálatillögum á vegum hæstv. ríkisstjórnar stæði. Sömuleiðis óskaði ég eftir nærveru hæstv. sjútvrh. sem mér til ánægju hefur verið hér í kvöld og fylgst með umræðum. Ég hlýt þess vegna að gera hvort tveggja, að taka undir þær óskir og ábendingar sem hér hafa verið settar fram og jafnframt ítreka ósk mína um að hæstv. forsrh. komi til okkar áður en þessari umræðu lýkur og geri okkur grein fyrir stöðu mála.

Vegna beiðni hv. 4. þm. Norðurl. e. um að hæstv. forsrh. verði hér viðstaddur mun ég spyrjast fyrir um það hvort á því séu tök núna í kvöld. Ég ítreka aftur það sem ég sagði áður, að ég tel eðlilegt að þessi ósk, þessi ábending, sem ég þakkaði fyrir, af því að ég veit að velvilji liggur að baki, um að hraða megi þingstörfum, verði tekin fyrir á samráðsfundi forseta og formanna þingflokka. Ég tel að það þjóni fremur þeim tilgangi sem við höfum öll í huga um að mega ná sem bestum árangri og flýta störfum hér eins og kostur er án þess að það bitni á þeim störfum sem við þurfum að sinna.

Herra forseti. Þar sem í forsetastól situr þessa stundina sá af forsetum þingsins sem líklegastur er til vissrar sanngirni þykir mér eðlilegt að bera upp það mál sem mér finnst vera með hvað óeðlilegustum hætti hér í þinginu. Hér höfum við mátt þola það að umræður eru rofnar alveg miskunnarlaust með svo fádæma sérstæðum hætti að ég held að í þingsögunni sé ekki hægt að finna hliðstæður þess. Hæstv. forsrh. er með skýrslu um Byggðastofnun á dagskrá og skyldi maður ætla að hann nyti þeirrar ,,respektar`` hér í þinginu að hans mál mættu ganga fram til jafns á við annað. Svo er ekki. Í staðinn fyrir að klára þá umræðu, sem vissulega var nokkuð heit og kannski ekki að ástæðulausu vegna þess að hér hafa verið uppi hugmyndir sem menn áttu alls ekki von á, er því máli frestað. Ég verð að segja eins og er að mér finnst kannski rétt að vitna til þess hvaða rétt og skyldur dómarar hafa. Það er gert ráð fyrir að eftir vitnaleiðslur megi ekki líða nema ákveðinn tími þar til dómari verði að dæma í máli. Eftir það sé honum umræðan ekki svo í fersku minni að hann sé fær um að gera það. Hvað telja þeir þá að hv. þm. geti hlustað á margar ræður og haft langt bil á milli í umræðu án þess að það sama gerist, að þingmönnum sé ekki svo í fersku minni það sem sagt hefur verið um málið að það valdi ruglingi? Það er einfalt frá því að segja að ég er í miðri ræðu og það er klippt á og ætlast til þess, fyrirvaralaust upp á hvern einasta dag, að maður geti staðið frammi fyrir því að nú sé málið tekið á dagskrá. Ég verð að segja eins og er að ef þetta yrði geymt fram yfir áramót yrði ég bara að lesa allan textann upp á nýtt. Þess vegna vil ég eindregið mælast til þess að hæstv. forseti geri grein fyrir að þessi málsmeðferð sé óeðlileg. Ég er að sjálfsögðu ekki að pressa á þetta á þessu kvöldi á nokkurn hátt, heldur hitt að hæstv. forseti taki þetta mál upp með eðlilegum hætti á samráðsfundi og geri mönnum grein fyrir þessu: Svona gengur ekki að standa að afgreiðslu mála.

Ég vil upplýsa hv. 2. þm. Vestf. um að það mun verða gjört.

Herra forseti. Ég vildi gera nokkrar athugasemdir við 9. gr. frv. til laga um breyting á tekjuskatti og eignarskatti, en hún varðar sjómannaafsláttinn. Eins og kunnugt er er forsaga þessa máls nokkuð löng og lengri en frá 1954, en þá upp var tekinn og lögbundinn svokallaður hlífðarfatafrádráttur, en mörg árin þar áður höfðu sjómenn haft uppi kröfur varðandi þetta mál vegna sérstöðu sinnar sem almennt hefur verið og er viðurkennd af öðrum starfshópum. Má í því sambandi benda á samþykktir fjölmargra þinga ASÍ þar um. Hvað varðar sjómannaafsláttinn og áform ríkisstjórnarinnar um skerðingu hans lýsi ég yfir andstöðu minni við þessa grein frv. Þegar litið er til athugasemda við 9. gr. í frv. um tekju- og eignarskatt verður ekki of sagt að lítill skilningur og algjört þekkingarleysi ríki hjá þeim aðila eða aðilum sem festu þessi orð á blað. Vík ég nú, með leyfi forseta, að athugasemdunum með nokkrum orðum. Það er þá fyrst til að taka og vitna í þar sem segir: ,,Að því leyti sem séð verður af tiltækum gögnum að þessir frádráttarliðir hafi verið rökstuddir sérstaklega virðist fernt koma fram. Í fyrsta lagi kostnaður sjómanna vegna hlífðarfata umfram aðra launþega. Í öðru lagi ívilnun til þeirra sem sáu sér sjálfir fyrir fæði. Í þriðja lagi kostnaður vegna langrar fjarvista frá heimili. Í fjórða lagi sérstök launahækkun til sjómanna eða hluta þeirra í tengslum við kjarasamninga. Þessi rök höfðu vafasamt gildi þegar í upphafi og hafa þau enn rýrnað í tímans rás. Kostnaður vegna vinnufata er eðlilegur hluti af kostnaði launþega við að sinna starfi sínu og er að jafnaði borinn af honum. Þegar störf gera kröfu um sérstakan hlífðar- eða öryggisfatnað er algengt að í samningum sé kveðið á um að vinnuveitandi leggi slíkan búnað til eða tekið sé tillit til þess í launum. Engin rök eru fyrir mismunandi skattalegri meðferð í þessu efni eftir því hvort þau störf sem sérstaks búnaðar krefjast séu í tengslum við sjósókn eða ekki. Með hliðsjón af því að algengast er að vinnuveitendur beri kostnað af sérstökum hlífðarfatnaði má eins líta á skattafrádrátt af þessum ástæðum sem ívilnun þeim til handa en ekki til handa sjómönnum.`` Í umræðum hér og í athugasemdunum er einkum rætt um það sem að fiskimönnum snýr. Þeir fá greidda frá útgerð fatapeninga sem nú nema 2.151 kr. á mánuði og gerir það á 10 mánaða úthaldi rúmlega 21 þús. kr. Ég minnist á þetta sérstaklega vegna þess að í athugasemdunum koma fram upplýsingar um þau fatahlunnindi sem almennt eru á vinnumarkaðinum en eru ekki meðal sjómanna nema með þeim hætti sem ég gat um áðan. Vinnufatakostnaður sjómanns er eftirfarandi á ársgrundvelli: Vinnuflotgalli kostar 23.000 með virðisaukaskatti, þrír gúmmívinnugallar sem kosta tæpar 6.000 kr. hver eða 17.400 kr., auk stígvéla á 12.200 kr. og vinnuvettlingar upp á 41 þús., samtals 93.950 kr. Mér kemur ákaflega spánskt fyrir sjónir að sá sem þessar athugasemdir hefur samið hefur ekki áttað sig á hver kjarasamningur sjómanna er, enda segir hann hér: ,,Að því leyti sem sjómönnum er nú látinn í té hlífðarfatnaður eru forsendur skattaívilnunarinnar fallnar.`` Þá segir hér enn fremur: ,,Rökunum vegna fjarveru frá heimili hefur að því leyti síðan þau voru fyrir hendi verið eytt, m.a. vegna þrýstings frá þeim sem þessarar ívilnunar hafa notið með því að teygja gildissvið hennar yfir á fjölda aðila án þess að um langtíma fjarveru frá heimili sé að ræða eða jafnvel nokkra fjarveru, sbr. hlutaráðna landmenn. Auk þess er að nefna að utan raða sjómanna er fjöldi launþega sem við slíka fjarveru búa án þess að það sé bætt með skattpeningum.`` Það verður að segjast eins og er að hvað þetta áhrærir hafa sjómenn þá sérstöðu að hægt er að tala um langan vinnutíma, sem ég mun koma að síðar, og fjarveru frá heimili og einangrun í starfi sem var kveðið á um ekki fyrir löngu í kjaradeilu milli farmanna og útgerða kaupskipa. Það hefur líklega verið á árinu 1979 að sérstakur kjaradómur var settur til þess að vega og meta þennan þátt sjómennskunnar. Því miður fór nú svo að þessi ágæti dómur treysti sér ekki til þess að vega þetta og meta til fjár vegna þessarar sérstöðu. Svo mikil var hún í augum dómenda og segir það margt. Þeir ágætu aðilar sem hafa samið þessar athugasemdir hafa heldur ekki haft í huga þá fórn sjómannsins, og sjómannskonunnar, sem liggur að baki þessu starfi þegar litið er til uppeldis barna og fjarveru frá heimili þó ekki sé litið nema til þess sem hann missir af hvað varðar uppeldi barna sinna og síðast en ekki síst fjölskyldulífið. Hér segir enn fremur: ,,Hins vegar og e.t.v. enn mikilvægara er að hér er um að ræða óeðlileg afskipti ríkisins af gerð kjarasamninga sem leiðir til óhagræðis í atvinnulífinu og mismunar launþegum jafnt sem fyrirtækjum. Þá er þess að geta í að framkvæmd eru þessar skattaívilnanir og hafa í vaxandi mæli verið rýmri en lagabókstafur segir til um.`` Þetta hefur ekki verið að ósk sjómanna. Þeir hafa ekki óskað eftir því að lagabókstafurinn væri rýmkaður með þeim hætti sem hér er um getið og hefur orðið þess valdandi að þeir í fjmrn. hafa talið að í óefni væri komið. Ekki eru það sjómenn sem halda um lögin eða stýra þeim og ekki báðu þeir um að þeir aðilar sem sannanlega eru í öðrum störfum eða sinna ekki hinu eiginlega sjómannsstarfi hafi notið þessara ívilnana, ekki hefur það verið ósk sjómanna eða sjómannasamtakanna að þetta gengi út í þær öfgar sem raun ber hér vitni um. Þó er rétt að geta þess að í upplýsingum sem hafa komið fram áður og eru frá sjómannasamtökunum, er það athyglisvert að horfa á það að sjómenn á bátum undir 12 brúttórúmlestum hafa notið sjómannaafsláttar í jafnmarga daga og allir farmenn, allir þeir sem eru á varðskipum ríkisins, hafrannsóknaskipum og sanddæluskipum. Það leiðir hugann að því sem hér var sagt í greinargerðinni í hvert óefni er komið. Þá segir enn fremur: ,,Sú þróun er dæmigerð fyrir flest undanþágukerfi þar sem reynslan er að ein undanþágan elur af sér aðra. Er það í sjálfu sér rökrétt þar sem undanþágur eru í eðli sínu mismunun og leiða til viðvarandi togstreitu um það hvar eigi að draga línuna á milli þeirra sem eru jafnari en aðrir og hinna. Það er einnig athyglisvert að í því reiptogi er varpað fyrir róða þeim forsendum og rökum sem í upphafi voru notaðar fyrir undanþágurnar. Sýnir það vel takmarkað gildi þessara forsendna og það að hagsmunaaðilar meta þær ekki mikils, enda er í reynd einfaldlega um það að ræða að andstæðar fylkingar hagsmunaaðila sameinast í sókn á hendur þriðja aðila og tekst að velta yfir á hann kostnaðinum af ávinningi sínum.`` Allar götur frá 1964 frá því að Tryggingastofnun ríkisins tók upp skráningu bótaskyldra slysa eru 25% þeirra slysa, sem tilkynnt eru Tryggingastofnun ríkisins, slys á sjómönnum enda þótt á síðasta áratug séu sjómenn ekki nema um 5% þeirra sem eru á vinnumarkaðinum. Ég ætla ekki að gera að miklu máli hér dauðaslys meðal þessarar stéttar. Þar er uggvænlegt ástand, ekki síður en það sem ég gat um áðan varðandi slys á sjómönnum. Því hefur oft á tíðum verið haldið fram að eftir þær lagabreytingar sem voru gerðar varðandi greiðsluskyldu Tryggingastofnunar ríkisins til útgerðar, þegar hún greiðir slösuðum sjómönnum staðgengilslaun, hafi skráningar orðið tíðari hjá Tryggingastofnun ríkisins en áður var. En ef skoðuð er sú þróun, sem ég gat hér um áðan hjá Tryggingastofnun ríkisins, er þetta ekki ástæðan. Ástæðan er ekki sú að slys séu tilkynnt betur en áður var heldur einfaldlega sú að við stöndum frammi fyrir þessari þróun í slysatíðni meðal sjómanna þrátt fyrir það að ágætlega hefur verið staðið að málum með slysavarnaskóla sjómanna. En það er hins vegar kapítuli út af fyrir sig hvort á réttum enda hafi verið byrjað, þ.e. að sýna og kenna mönnum hvernig þeir eigi að bjarga sér ef skip ferst. Það er spurning hvort ekki hefði verið eðlilegra að kenna mönnum verklega vinnu á vettvangi og leiða menn þar þann stiga sem mætti verða til þess að komast út úr þessu alvarlega ástandi slysatíðninnar meðal sjómanna. Maður hlýtur að gagnrýna mat ríkisvaldsins og þjóðfélagsins á störfum sjómannsins. Er það mat manna í æðstu stöðum ráðuneyta að við Íslendingar lifum af því að raka og klippa hver annan? Er svo komið meðal þjóðar vorrar að störf sjómanna séu ekki meira metin en kemur fram í þessum texta? Það er líka athyglisvert að sjá að talað er hér um að vinna að fiski um borð í frystitogurum á mjög góðum launum veiti rétt til afsláttar en ekki sömu störf í frystihúsi á miklu lægri launum. Eflaust hafa þessir ágætu menn ekki áttað sig á því að rannsóknir, sem fram hafa farið á störfum sjómanna, hafa leitt í ljós að það er staðreynd og mat lækna að þeir eyða 25% meiri orku við það að vinna til sjós og standa ölduna enda hafa sjómenn notið greiðslu úr lífeyrissjóði fyrr en aðrir. Þar hefur ríkisvaldið ekki komið til með greiðslur á móti enda þótt lög hafi verið sett á hinu háa Alþingi þar um. Þar hafa samningsaðilar sjálfir axlað þá byrði sem þó var ætlunin að ríkisvaldið gerði með því inngripi sem þá var inn í kjarasamninga. Menn hafa kannski ekki heldur áttað sig á því að á frystitogara er unnið a.m.k. 12 klukkustundir á sólarhring og meðalúthald á frystitogara er 24 dagar á mánuði. Það þýðir að menn skila a.m.k. 300 klukkustundum á þessum 24 dögum. Ef þetta er brotið niður í dagvinnustundir, eftirvinnu, næturvinnu, vaktaálag og helgidagakaup, sé ég ekki að launamunurinn sé eins mikill og menn vilja láta eða hafa menn yfirleitt hugsað það nokkuð? Auk þess er rétt að benda á að á kaupskipum er 56 stunda vinnuvika og ef litið er til bátaflotans er þar a.m.k. 12 klukkustunda vinnuskylda. Eins og ég gat um áðan er það umhugsunarefni fyrir þá, sem halda því fram að menn hafi rótað upp tekjunum á þessum frystitogurum, hver launin eru þar í raun. Við höfum reyndar athugað það hjá sjómannasamtökunum en hins vegar ekki farið hátt með það að þegar hinn langi vinnudagur er brotinn upp, að ógleymdu vaktaálagi og öðru, þá er ekki svo feitan gölt að flá þegar upp er staðið. Í þessari ,,ágætu`` greinargerð kemur líka fram eftirfarandi: ,,Til viðbótar því að niðurgreiðsla útgerðarkostnaðar er varhugaverð frá almennu sjónarmiði er þversögn fólgin í því að ríkið greiði niður útgerðarkostnað á sama tíma og það gerir ráðstafanir til að draga úr sjósókn vegna verndunarsjónarmiða. Slíkum aðstæðum verður að bregðast við með hagræðingu, m.a. fækkun skipa og áhafna. Niðurgreiðsla á útgerðarkostnaði er engin lausn í því efni. Þvert á móti gera niðurgreiðslur það mögulegt að halda áfram útgerð sem ekki er arðbær þegar á allt er litið. Auka þær þannig sóknina, valda meiri dreifingu aflans og gera útgerð í heild óarðbærari en ella væri.`` ,,Auk þess er að geta að vaxandi vandkvæði eru á skynsamlegri framkvæmd sjómannaafsláttar. Stafar það m.a. af því að hlutlæg tengsl milli réttar til afsláttarins og þeirra markmiða, sem hann á að þjóna, eru torfundin. Þrátt fyrir þau rök, sem færa má fram gegn sjómannaafslætti, er ekki í frv. gert ráð fyrir að fella hann niður.`` Og síðan kemur rúsínan í pylsuendanum sem mér finnst taka af allt það sem áður hefur verið sagt í margnefndri greinargerð. ,,Tilvist hans er veigamikið atriði sem snertir kjör sjómanna og hag útgerðar sem ekki er unnt að taka burtu án fyrirvara.`` Ég held að sjómenn og samtök þeirra séu sammála þessu sem er síðast sagt. Ég vil líka benda á það sem áður hefur komið fram að nú standa menn frammi fyrir því að á næsta ári verður enn samdráttur í afla og áætluð tekjuskerðing sjómanna um 17%. Ég hefði óskað þess að þetta mál hefði aldrei farið af stað öðruvísi en að við sjómannasamtökin væri rætt vegna þess að við erum sammála því að hér þarf auðvitað að taka á málum með þeim hætti að hinn eiginlegi sjómaður og starf sjómanns sem slíks njóti þess að sjómannaafslátturinn verði takmarkaður við hann einan. En ég veit það og ég trúi því að sú nefnd, sem fær þetta mál til umfjöllunar og hæstv. fjmrh. muni taka þannig á þessu máli að lausn fáist, sættir verði um þetta mikilvæga kjara- og réttlætismál sjómanna svo allir geti vel við unað.

Virðulegi forseti. Þegar rætt er um sjómannaafsláttinn er ástæða til þess að fara um það mál nokkrum orðum og leggja áherslu á að sjómannaafslátturinn er hefðbundinn þáttur í kjörum sjómanna sem verið er að tryggja. Tryggja ber sjómönnum fullan sjómannaafslátt en það þarf jafnframt að tryggja að aðrir njóti ekki þess afsláttar á kostnað sjómanna. Það þarf sem sagt að hafa hreint borð. Það er ljóst að sjómannaafsláttur er eins konar afsprengi tveggja þátta, sjómannafrádráttar sem er vegna fjarveru frá heimilum og fiskimannaafsláttar sem var kjaraþáttur. Sjómannaafslátturinn í dag er auðvitað fyrst og fremst viðurkenning á sérstöðu í starfi sjómannsins, sérstöðu þar sem hann er langdvölum fjarri heimili sínu, fjarri þjónustu, fjarri svokölluðu menningarlífi, fjarri ýmsum þáttum í samfélaginu sem er daglegt brauð fyrir hvern og einn landkrabba. Margt er óljóst í framgangi sjómannaafsláttar og á síðustu dögum þegar menn hafa skoðað málin grannt, vegna tillögugreinar sem á að skerða sjómannaafslátt er lýtur að tekjuöflun ríkissjóðs, þá er jafnljóst að ýmislegt hefur komið mönnum á óvart. Það hefur til að mynda komið mönnum á óvart að talið var að 9 þús. menn eða þar um bil nytu sjómannaafsláttar en samkvæmt síðustu tölum eru það liðlega 11 þús. menn. Brögð eru að því að menn hafi fengið sjómannaafslátt í ríkari mæli en rök voru fyrir. Ég er sannfærður um að þegar gengið verður frá þessu máli og þeirri tillögugrein, sem varðar sjómannaafsláttinn, þá verði það fulltryggt að þeir sem í raun og veru eru sjómenn og hafa það starf að aðalatvinnu njóti til fullnustu sjómannaafsláttar. Ef eitthvað er, þá er ástæða til að hækka hann en ekki lækka. Þannig er ástæða til að hvetja til þess að menn taki á þessu jákvætt og ákveðið. Það er ástæða til þess að spúla dekkið í afgreiðslu á þessum mikilvæga þætti sjómanna, sjómannaafslætti. Ástæða er til þessa að tryggja að það séu sjómenn einir sem njóti þess réttar. Fiskimenn, farmenn, ferjumenn, sjómenn á rannsóknaskipum, varðskipum og öðrum slíkum sem tvímælalaust falla undir sjómennsku. Sú upphæð sem rætt er um að skerða, 180 millj. eða þar um bil, mun að öllum líkindum ekki skipta máli þegar málið er gert upp með tilliti til þess að út verði tekið það sem ekki á heima í þessari afgreiðslu og tryggt að inni sé það sem er raunverulegur afsláttur sjómanna á hafi úti. Það er ástæða til í þessu sambandi að benda á þætti sem vert er að skoða og taka á. Til að mynda er ástæða til þess að hvetja til aukinnar lögskráningar, að lögskráning nái ekki eingöngu til báta sem eru 12 tonn og yfir heldur einnig til minni trillubáta. Ég býst við að hægt væri að miða við um það bil 6 metra langa báta. Það er verulegur hluti af hinum smærri trillubátum landsins. Þó að slík breyting mundi að öllum líkindum kosta réttindakröfur, pungapróf eða eitthvert slíkt nám, er full ástæða til þess að huga vel að því og framkvæma það á einhverju árabili því það er þáttur sem menn eiga að geta sinnt samhliða sinni vinnu á sjó og landi. Það er námskeiðahald sem menn eiga að geta ráðið við og mundi um leið kalla á aukið öryggi á hinum smærri bátum sem er mikil ástæða til þess að auka og treysta til að draga úr hinni hörmulegu slysatíðni sem við búum við. Ég vil undirstrika mikilvægi þess að tryggja sjómönnum fullan sjómannafrádrátt en gæta þess jafnframt að þar séu ekki inni í sjóðum aðilar sem hafa ekki þann rétt og hafa ekki þá viðmiðun sem sjómenn eiga að hafa og við viljum viðurkenna og virða.

Herra forseti. Hér hafa þær kenningar verið settar fram að nú sé nauðsyn að smúla dekkið. Það bendir til þess að hæstv. félmrh. lét á sínum tíma samþykkja með aðstoð þingmanna þáltill. þar sem lagt var til að metið væri hversu mikil væru skattsvik á Íslandi. Hæstv. fjmrh. mun kannast við þessa tillögu. Þetta voru allmargir milljarðar sem hinir vísustu menn, sem yfir málið fóru, töldu að skattsvikin hljóðuðu upp á. Það virðist nú að risinn sé upp á meðal vor sá aðili sem vill ríða fram á hvítum hesti og heimtar réttlæti í þessum efnum. Mér sýnist þess vegna að eigi að smúla dekkið þurfi að taka á fleirum en sjómönnum. Það er ærið umhugsunarefni að þessi þjóð býr við einhvern hæsta virðisaukaskatt sem þekkist. Samt dugar það ekki til þess að ná inn þeim tekjum sem við þurfum. Væri fróðlegt að bera saman skattkerfi ýmissa landa og fá úr því skorið hvort það vantar vopnin handa hæstv. fjmrh. til að ná sköttunum inn eða hvort undanskotin eru slík að það sé ástæðan. Það liggur nefnilega ljóst fyrir, og var ekki sagt hér af þeim sem þennan texta hafa ritað, að þegar menn skoðuðu þetta á sínum tíma og báru t.d. saman við iðnaðarmenn sem gjarnan liggja undir þeim sökum að ,,svört atvinnustarfsemi`` eigi sér stað hjá, þá komust þeir að því að það væru ekki svo miklir möguleikar hjá sjómönnunum að fara fram hjá skattkerfinu. Ég held nefnilega að sá texti sem hér er ritaður sé dálítið einfaldaður. Ef menn telja sig hafa fundið hin breiðu bök sem beri að leggja á skatta, það séu þeir hlutaráðnu sjómenn sem eru kallaðir landmenn og að það þurfi sérstaklega í þeim aflasamdrætti sem nú gengur yfir að veita þessum hópi manna aðför, þá er kannski rétt að spyrja: Stenst þetta kenninguna um framboð og eftirspurn sem nú er hvað hæst haldið á lofti? Er offramboð á þessum mönnum í landinu? Ég held nú ekki. Kannski er líka rétt að spyrja: Er þá staðan sú, samkvæmt vistfræðinni sem hæstv. umhvrh. á að fylgjast með, að þetta veiðarfæri valdi því að menn eru hættir að þora að leggja til að hér verði sá þorskur dreginn á land sem dreginn hefur verið um áratugi og ekki komið að sök? En eftir að sérfræðingar eru settir í að leiðbeina er allt hrunið og þá má ekki veiða. Hvað er að? Það skyldi þó ekki vera að eitthvað af öðrum veiðarfærum séu ekki jafnvistvæn og línan? Það skyldi þó ekki vera að þau veiðarfæri dræpu kannski meira en kemur að landi? Ég held þess vegna að þessi sérstaka aðför í nafni réttlætisins á þeirri forsendu að nú eigi að smúla dekkið og sópa fyrir borð í þessu sjómannaafslættismáli þeim sem eru landmenn sé dálítið völt. En það virðist eins og þeir séu ansi margir sem eru til í það að hefjast handa undir þessum kringumstæðum og veita þessum hópi sérstaka aðför. Það er nefnilega dálítið merkilegt að við erum með sérstætt launakerfi í landinu. Það er svo misjafnt að það er með ólíkindum. Ein stétt eins og sjómenn verður að taka á sig fullar skerðingar þegar á móti blæs og lítið veiðist. Vissulega njóta þeir þess þegar betur árar í veiðiskap. Samt er það svo að flestir verja aðeins broti af sinni starfsævi til þess að stunda sjó við strendur landsins, vegna þess að það reynir svo á þrek manna að þeir leita sér að öðrum léttari störfum. Mér finnst þess vegna nokkuð til í því sem hér kom fram. Er þá niðurstaðan orðin sú að skilningurinn á því á hverju Íslendingar lifi sé gersamlega farinn fyrir borð? Ég ætla að geta þess, þó að maður geri ekki mikið af því að vitna í viðtöl við einstaka menn, að á þessum vetri sagði mér maður, sem var landmaður á bát frá Akranesi á sínum yngri árum, að þeir hefðu farið yfir 50 róðra í röð án þess að nokkurn tíma hefði komið til landlegu. Tveir eldri menn unnu þá þessi störf ásamt þessum yngri. Það stórsá á þeim eftir vertíðina, sagði hann. Við þoldum það, strákarnir, en það stórsá á hinum. Ég veit fullkomlega hvaða vökur hafa fylgt þessum störfum. Hér finnst mönnum mikið ef vakað er á Alþingi Íslendinga af og til. Það liggur við að sumir telji að ef stjórnarandstaðan er það hörð að hún sé á móti einhverju máli og menn leggja það á sig að vaka nokkrar nætur sé það ekki eðlilegt, það sé svo afbrigðilegt ástand. Það hljóti að vera alveg snarvitlaust lið sem stendur þannig að. En þegar sjósókn er annars vegar hefur aldrei verið spurt að því. Sett voru vökulög hreinlega til að koma í veg fyrir það að menn væru drepnir, því skulu menn gera sér grein fyrir. Hreinlega til að koma í veg fyrir það, drepnir með þrældómi. Ég verð að segja eins og er að í þeirri stöðu, þegar fyrirsjáanlegur er verulegur tekjusamdráttur hjá þessum mönnum, sé ég ekki rökin til að gera þetta miðað við þá stöðu sem skattamál Íslands eru í. Ég sé þau ekki. Mér finnst það nokkuð mikil kokhreysti að halda því fram að nú eigi að smúla dekkið. Það er nefnilega staðreynd hvort sem okkur líkar betur eða verr að fjmrn. íslenska vantar ekki lög til að ná inn tekjum. Það vantar ekki ný lög í þessu landi til þess að ná inn tekjum. Það vantar fyrst og fremst að framkvæmdarvaldið sinni því verki með eðlilegum hætti að ná inn þeim sköttum sem Alþingi Íslendinga hefur samþykkt. Það er engin lausn í þessari stöðu að hækka stöðugt kröfuna um aukna skatta á öllum sviðum. Dálítið merkilegt er þegar fjmrn. er að bera saman annars vegar hlunnindi úti á landi og hins vegar hlunnindi hér. Þá er eins og niðurstaðan sé ekki sú sama. Ætli fólk í frystihúsunum vildi ekki gjarnan sitja uppi með það að greiða þá fæðispeninga sem greiddir eru í ríkismötuneytunum á Íslandi? Ætli fólk mundi ekki vilja það? Hvernig er það reiknað út gagnvart sköttum? Hafa einhverjar forsendur verið settar þar upp? Hvernig var það með læknana sem máttu fara alla leið til Egyptalands í námsferðir? Hvernig var það reiknað gagnvart sköttum? Hvað er með þann sem ætlar að smúla? Er hann hættur að hugsa um skattamál og farinn að snúa sér að öðrum hlutum? Þessi mál eru ekki á þann veg að menn geti staðið hér uppi og riðið hvítum fákum og sagt: Í nafni réttlætisins verður að breyta þessu. Það er ekki forsendan fyrir því að verið er að gera þetta. Forsendan er sú að þeir sem að þessu standa, það kerfislið sem leggur þetta til, vill ekki vega að öðrum hlunnindum sem ekki eru skattlögð í þessu landi. Það er málið. Þarna er fjarlægðin hæfileg frá vinnustaðnum sem þeir starfa á og þess vegna er sótt fram með þessum hætti. Ég held að einnig sé nokkurt umhugsunarefni að hér eru settar inn nýjar leikreglur varðandi rekstrartap. Hvernig má það vera að sá flokkur einstaklingsfrelsis sem hér er, Sjálfstfl., flokkur sjálfstæðra atvinnurekenda, flokkur þeirra sem hafa sagt: Það má ekki leggja á afturvirk lög, ætlar að leggja á lög sem eru afturvirk meira en fimm ár aftur í tímann? Meira en fimm ár aftur í tímann ætlar hann að leggja á afturvirk lög? Ef menn hefðu selt þennan skattafrádrátt á sínum tíma væri hann þeim peningar í dag. Þeir seldu hann ekki. Þeir ætluðu að halda áfram að vinna sig út úr vandanum og þess vegna er hann tekinn burtu. Hvað eru afturvirk lög ef þetta eru ekki afturvirk lög? Hvar eru talsmenn þessa réttlætis í þingsal sem hafa sagt að ekki ætti að leggja á afturvirk lög? Þeir eru sumir að troða pappír í plastpoka. Það er verkefnið sem þeir hafa vegna þess að heilasellurnar þora ekki að koma nálægt þessu verkefni. Þannig er staðan. Það eru engin rök. Það verður ekki hlustað á það úr þessum ræðustól ef þessir sömu aðilar koma hér í nafni réttlætisins seinna meir og segja: Það á ekki að leggja á afturvirk lög, vegna þess að þessi lög eru afturvirk. Það veit hv. þm., sá sem hefur hvað heiðarlegust viðhorf til þessara mála, hv. 4. þm. Reykv. Honum er fullkomlega ljóst að hér er verið að brjóta þau prinsipp. Hér er verið að leggja á afturvirk lög. Ég verð að segja eins og er að ég átti ekki von á því að undir þessum kringumstæðum dytti mönnum í hug að það bæri að gera, að leggja á afturvirk lög. Ef menn vilja breyta þessu, þá þarf að breyta leikreglunum frá deginum í dag. Annað er ekki sæmandi. Hitt eru leikreglur sem ekki standast heiðarlega umfjöllun. Hvað með þá sem keyptu þessi töp kannski fyrir einu ári? Fimm ára töpin? Hvað með þá? Hvernig á að skattleggja það? Hvernig á að reikna það út? Það getur vel verið að sumir verði þorstlátir undir svona kringumstæðum en það er engin lausn á þessum vanda. Réttast væri að safna saman bunkanum sem til er þegar menn hafa kvartað yfir því að hér væri verið að leggja á afturvirk lög og lesa hann upp. Þannig yrði mönnum ljóst að tekist hefur verið á um það í þessum sölum hvort afturvirk lög ættu rétt á sér og þar hafa menn verið virkilega hörundsárir. Ég hef ekki verið hreykinn af því þegar Framsfl. hefur staðið að afturvirkri lagasetningu. En afturvirk lagasetning eins og hér er verið að tala um, þar er seilst lengra aftur en mönnum hefur nokkurn tíma dottið í hug áður, hæstv. umhvrh. Ég sé það og heyri að lítið fer fyrir prinsippum. Það fer lítið fyrir því að sumir hv. þm. telji að það séu einhverjar leikreglur sem hinn vestræni heimur hefur mótað í þessum efnum. Lítið fer fyrir þeim skilningi að menn hafi viljað gera greinarmun á eignaupptöku annars vegar og skattlagningu hins vegar. Annars vegar að mönnum séu leikreglurnar ljósar sem þeir eiga að starfa eftir eða hins vegar að leikreglurnar séu settar eftir á og mætti þá gera ráð fyrir að hæstv. landbrh. hefði stundum verið rekinn út af í þingsölum áður fyrr ef sú regla hefði verið að menn settu leikreglurnar eftir á og tækju það fyrir sem hefði valdið hvað mestum usla. Menn hafa sett leikreglurnar fyrir fram og svo hafa menn spilað eftir þeim. Með því að taka ákvörðun eins og þessa er verið að setja leikreglurnar eftir á og þá eru menn gersamlega varnarlausir í atvinnulífinu. Ég fæ ekki séð ef fyrirtæki hefur keypt tap, sem hefur myndast fyrir fimm eða tíu árum, varið til þess 50 eða 100 millj. að það tap yngist neitt upp þó að kominn sé nýr eigandi að tapinu. Það hlýtur að valda sínum aldri. En þá er búið að setja í lög á Íslandi að sá sem setti tapið eftir þeim leikreglum sem þá voru í gildi stendur frammi fyrir því að hann fleygði þeim peningum til einskis.

Það er nú einkenni á tapinu að maður tapar.

Það er einkenni á tapinu að maður tapar. Kannski væri eðlilegt að hæstv. landbrh. kæmi þessum texta á framfæri hjá ríkisstjórninni og þar yrði látið reyna á skilninginn. Það er nefnilega ekki verið að skattleggja gróða. Það er kjarni málsins. Samstaða hefur verið um að skattleggja gróða en nú er komið svo að menn eru ákveðnir í því að snúa sér að því að skattleggja tapið. Það er niðurstaðan. Þetta er þess vegna skarplega athugað hjá hæstv. landbrh. Það er kjarni málsins. Ég held að ekkert saki meðan þetta mál verður til skoðunar í nefnd að hæstv. ríkisstjórn komi sér saman um það hvort sú meginregla eigi að gilda á Íslandi að það sé gróðinn sem sé skattlagður eða menn ætli að græða á því að skattleggja töpin.

Virðulegi forseti. Mér finnst rétt í lok 1. umr. að segja nokkur orð. Það væri að vísu ástæða til þess að flytja langa ræðu um margt af því sem fram hefur komið en bæði er það að sumir hv. ræðumenn eiga sæti í nefndinni og geta þess vegna komið sínum sjónarmiðum á framfæri þar og fengið þær skýringar sem um er beðið og eins hitt að ég held að það verði að velja út þau aðalatriði sem komu fram til að okkur endist tími til þess að ljúka þessari umræðu og taka fyrir önnur mál. Ég vil þakka hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni fyrir málefnalega ræðu. Hann á sæti í hv. nefnd og þekkir þessi mál mjög vel. Það er rétt, sem kom fram í máli hans og reyndar í máli hv. síðasta ræðumanns, að kannski má segja að varðandi rekstrartap sé um ákveðna afturvirkni ræða. Það er að vísu ekki einsdæmi að lög hafi verið sett með þeim hætti. Ég minnist þess að á undanförnum árum hefur það stöku sinnum gerst að sett hafa verið lög seint á því ári, seint á árinu og síðan hafi þau haft áhrif árið eftir og hefðu væntanlega getað haft þau áhrif að breytni fólks hefði verið öðruvísi ef það hefði vitað af lagabreytingunni fyrr. Þetta er auðvitað ekki góður siður. Í þessu máli er verið að setja lög um rekstrartap sem taka gildi í upphafi næsta árs þannig að breyting verður vegna svokallaðrar sölu á tapi sem hefur nokkuð verið til umræðu að undanförnu. Ég fellst á það sem hv. þm. Halldór Ágrímsson sagði, að auðvitað er spurning hve langan tíma lög eigi að heimila tapi að safnast upp eða hvort tap eigi að fyrnast á einhverjum tilteknum tíma. Ég tel að 5--7 ár sé hæfilegur tími. Á þeim tíma ætti að koma fram sú sveifla sem eðlileg er í rekstri fyrirtækja. Ég minni jafnframt á að í mörgum tilvikum er um bókhaldslegt tap að ræða sem verður til einfaldlega með bókhaldslegum hætti. Til að mynda hygg ég að útborgaður arður geti myndað tap og umfram það sem ellegar hefði gerst. Ég ætla ekki að ræða það frekar hér en fellst á það sem hann sagði að auðvitað er viss afturvirkni fólgin í þessari lagagrein en við teljum að það hafi tilgang að þrengja lagagreinina um heimild til þess að færa tap á milli fyrirtækja í ljósi þeirra atburða sem hafa átt sér stað á yfirstandandi ári. Ég get ekki svarað því hér og nú hvernig á að skýra út hagræðingartilganginn og mér finnst eðlilegt að nefndin ræði það sérstaklega hvernig á að standa að því mati. Reyndar er í skattalögum í mörgum tilvikum um að ræða hugtök sem sem ekki eru ákaflega skýr en eru þá skýrari í reglum og skattmati. Varðandi arðinn og fjármagnstekjur var ástæðan fyrir því að þetta ákvæði fór inn í lagafrv. nú, þótt það virki ekki á skatt fyrirtækja og einstaklinga fyrr en á árinu 1993, einmitt sú sem nefnd var varðandi tapið. Hún er sú að ástæða þykir til á þessari stundu að sýna við hvaða leikreglur fyrirtækin og einstaklingarnir, sem eiga fyrirtækin, þurfa að búa á næsta ári. Ég vil láta það koma skýrt fram að með þessu er verið að taka skref í þá átt að samræma lög hér á landi lögum nágrannalandanna og það er ekki tilgangur ríkisstjórnarinnar að um sé að ræða tvísköttun á arði. Aðalatriðið er að skattlagningin fari fram annaðhvort hjá fyrirtækinu eða hjá einstaklingum. Eins og fram kemur í grg. með frv. er ætlunin að flytja annað frv. á vorþinginu, ekki síst vegna þess að að því er unnið nú í fjmrn. að undirbúa skattalöggjöf okkar undir nánari samvinnu Evrópulandanna og opna efnahagslíf Íslendinga. Þess vegna er nauðsynlegt að finna leiðir til að gera íslensku fyrirtækin samkeppnishæfari og þess vegna þarf að breyta íslenskum skattalögum með tilliti til þeirra laga sem gilda í nágrannalöndunum. Varðandi ríkisskattanefnd hygg ég að það sé ekki dýrara að ráða menn til starfa. Þeir sem hafa starfað að þessum málum hingað til eru löggiltir endurskoðendur eða lögfræðingar og hafa þeir ekki gert þetta í sjálfboðavinnu. Þeir hafa að sjálfsögðu tekið fyrir þetta laun og áætlað er að þrátt fyrir fjölgun í sjálfri nefndinni þurfi þar ekki að verða kostnaðarhækkun. Hv. þm. spurði um það sem kemur fram í grg. með fjárlagafrv. en þar er getið um að ætlunin sé að ná niður útgjöldum í lífeyristryggingakerfinu upp á 330 millj. Varðandi það mál get ég sagt að við 2. umr. fjárlaga var þeirri upphæð breytt þannig að nú er um að ræða 250 millj. Ríkisstjórninni gefst ekki tækifæri nú fyrir jól að sýna frv. þess efnis en stjórnarflokkarnir ætla sér hins vegar að standa við það að ná sparnaði, hugsanlega með tekjutengingu greiðslna, en það mál verður að bíða þar til eftir áramótin enda ekki hægt að ætlast til þess að á þeim örfáu dögum sem eftir lifa til jóla sé tekið á slíku verkefni. En stefnan sem kemur fram í fjárlagafrv. er sú að það eigi að ná niður útgjöldum vegna lífeyristrygginga og ætlunin er að frv. þess efnis sjái dagsins ljós að loknu jólahléi. Um sjómannaafsláttinn, sem margir hv. þm. ræddu og hv. þm. Halldór Ásgrímsson ræddi sérstaklega, vil ég bæta við umræðuna sem kannski hefur ekki komið nægilega skýrt fram, að ein af ástæðunum fyrir því að sjómannaafslátturinn varð til var sú að ríkið hafði bein afskipti af kjörum sjómanna. Það gerðist með þeim hætti, þá er ég að tala um fiskimennina, að oddamaður í Verðlagsráði, fulltrúi ríkisins, hafði oft á tíðum áhrif á fiskverð og stundum með þeim hætti að það þótti hreint og beint ódýrara að bæta sjómönnum kjörin með því að fara þá leið að létta skatt af sjómönnum. Þetta var stundum notað til að réttlæta sjómannaafsláttinn. Nú hefur það hins vegar gerst að verð á fiski er frjálsara, nánast frjálst, og hefur breytt kjörum sjómanna heilmikið. Ég hygg að ég fari rétt með, og ég skal taka það fram að það er ekki sagt neinum til hnjóðs og er ekkert innlegg í þetta mál að öðru leyti, en ég held að á undanförnum tveimur til þremur árum hafi laun sjómanna batnað talsvert meira en laun annarra launþega. Það er hins vegar rétt að það slær í bakseglin á þessu fiskveiðiári vegna þess að búast má við samdrætti í afla og jafnvel lægra verði á fiski á erlendum mörkuðum. Það er annað í þessu sambandi sem einnig verður að taka tillit til og það eru opinber afskipti, þar á meðal lög og samningar við hið opinbera, sem varða farmenn. Öllum er ljóst að í Evrópu, aðallega norðanverðri Evrópu, hafa skipafélög og sjómenn átt í nokkrum vandræðum að keppa við útgerðir sem gera út frá Panama og öðrum slíkum löndum þar sem reglur eru fábrotnari, einfaldari og þar sem sjómenn koma frá þjóðum sem hafa miklu lægri laun en sjómenn gera sér að góðu í norðanverðri Evrópu. Þessu vildi ég bæta við vegna þess að ekki hefur verið minnst á það í umræðunni um sjómannaafsláttinn. Ég tek undir það með hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að það er auðvitað umdeilanlegt, það hefur reyndar komið fram í ræðum nokkurra hv. þingmanna, að ferjusjómenn og hafnsögumenn hafi sjómannaafslátt með sama hætti og aðrir þeir sem stunda sjó. Og það er sérkennilegt þegar haft er í huga að það er hugsanlegt að hafnsögumenn hafi hvort tveggja ökutækjastyrk og sjómannaafslátt á sama deginum. Menn verða að átta sig á því þegar þeir ræða þessi mál að framkvæmdin hefur farið úr skorðum, hún er allt önnur en upphaflega var ætlast til eins og reyndar kom mjög vel fram í máli hv. 16. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Suðurl. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði hvað lægi á út af arðinum. Ein af ástæðunum fyrir því að þetta er í frv. er, eins og ég hef sagt, að við viljum á þessu ári sýna hverjar leikreglurnar eiga að vera á því næsta. Mín vegna hefði verið í lagi að taka þetta mál upp með hugsanlegum lagabreytingum á vorþinginu en vegna þess að þetta atriði er íþyngjandi töldum við rétt að það kæmi fram í þessu frv. Vaxtabæturnar eru ekki hreyfðar að sinni. Það er tekið fram í grg. með frv. að ætlunin er að kanna það mál frekar en hugsanlegt er að þær breytist á þar næsta ári, ekki síst með það í huga að tekjutengja þær meira en gert er í dag og eignatengja þær jafnvel líka frekar en gert er því það er ljóst að mjög tekjuháir einstaklingar og jafnvel eignamiklir fá núna útborgaðar vaxtabætur. Ég tel að það eigi að sjálfsögðu að líta til þess máls eins og annarra bóta og útgreiðslna, gjalda, í tekjuskattskerfinu. Mér finnst að hv. þm. gleymi því stundum að við erum hér að tala um útgreiðslur úr tekjuskattskerfinu en ekki skattgreiðslur á aðrar tekjur eða launatekjur manna. Ég vil segja það vegna margra orða sem féllu um sjómannaafsláttinn og því hefur verið haldið fram, þar á meðal af hv. þm. Steingrími Sigfússyni sem las reyndar upp álit sjómannasamtakanna, að það er ekki ætlunin að taka 500 millj. af sjómannafrádrættinum. Það er hugmyndin að taka 180--200 millj. og þessa dagana vinnum við að því að finna leiðir til að það geti gerst og vinnan felst að sjálfsögðu í því að ákveða hvað séu þessir svokallaðir sjódagar, dagar á sjó, og tengdir dagar. Þar koma auðvitað til álita svokallaðir bræludagar, veikindadagar o.s.frv. Það þarf að setja mörkin og að því verður að sjálfsögðu unnið í fullu samráði við sjómenn. Við skulum hins vegar átta okkur á því að við getum ekki ætlast til þess að sjómenn frekar en barnafólk hafi atkvæðagreiðslu um það og lýsi yfir stuðningi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Við getum ekkert ætlast til þess að menn láti af sínum kjörum með þeim hætti. Það er einu sinni hlutverk ríkisstjórnar og stjórnarsinna að takast á við þessi mál vegna þess að það eru slíkir hagsmunir í húfi að við þurfum á því að halda að skerða núgildandi kjör mjög margra þegna þjóðfélagsins. Ég vil enn á ný bókstaflega harma það sem kom fram hjá hv. kvennalistaþingmönnum sem hér töluðu að þeir skyldu setja jafnaðarmerki á milli þess að breyta lögum um tekjuskatt og eignarskatt þar sem getið er um afslætti til handa sjómönnum og laga á samninga sem gerðir eru á milli atvinnurekenda og launþega í landinu. Ég tel að það sé gjörsamlega ólíku saman að jafna. Ef það væri jafnaðarmerki þar á milli þá hygg ég að flest öll löggjöf sem við erum að fást við snerti með einhverjum hætti kjör fólks í landinu og það mætti með sömu rökum segja að við ættum að semja við alla þá sem málið snertir. Slík röksemd getur ekki gengið upp. Það er alveg útilokað að halda þessu fram. Það er kannski athyglivert af því að fólk er að ræða um sjómannaafsláttinn og landverkafólk í því sambandi og það kom reyndar fram hjá sumum ræðumönnum, a.m.k. einum, hv. þm. Jóhanni Ársælssyni en hann viðurkenndi að það væru viss rök fyrir því að beitningamenn, sem ekki eru á sjó, fengju ekki sjómannaafslátt. Ég er sammála honum. Það eru rök fyrir því vegna þess að þetta fólk það vinnur í landi við hliðina á fólki í sambærilegum störfum. Beitningamenn eru yfirleitt á tvenns konar kjörum, annars vegar á hlutaskiptum, og það eru þeir sem njóta sjómannaafsláttar, hins vegar á akkorði og þeir njóta ekki afsláttarins. Við skulum taka annað dæmi af frystitogurunum. Um borð í fyrstitogurum vinnur núna fólk nánast sömu störf og unnin eru í frystihúsunum auk sjómennskunnar. Síðan er í landi fólk sem vinnur við þar sams konar störf í fiskvinnslu og auðvitað hlýtur að rísa upp sú krafa meðal þess fólks að það eigi að njóta sams konar persónuafsláttar og þeir sem eru úti á sjó og vinna nákvæmlega sömu störfin. Ekki síst þegar tekið er tillit til þess að sjómenn á frystitogurum njóta sjómannaafsláttarins á meðan þeir eru ráðnir þótt þeir séu í landi mikinn hluta þess tímabils. Þetta er breyting sem hefur orðið á högum sjómanna á undanförnum árum sem hefur leitt til þess að framkvæmdin á sjómannaafslættinum hefur tekið breytingum og er ekki eins og upphaflega stóð til að hún væri. Við skulum taka dæmi: Beitningamaður vinnur í landi og hefur 120 þús. kr. á mánuði og nýtur hann fulls sjómannaafsláttar. Við hliðina á honum vinnur annar maður og hefur líka 120 þús. kr. á mánuði. Sá sem nýtur sjómannaafsláttarins borgar 4.000 kr. í staðgreiðslu, hinn borgar 24.000 kr. Það er 20.000 kr. munur á þessum tveimur mönnum sem þarna vinna hlið við hlið. Auðvitað er hægt að færa einhver rök fyrir því að slíkt kerfi viðgangist en ég bið ykkur um að athuga það með okkur að það kann að vera að í jaðartilvikum þurfi að skoða þessi mál betur og ég held því fram að því fyrr sem við áttum okkur á því að framkvæmdin hefur orðið öðruvísi en upphaflega stóð til, þeim mun meiri líkur eru á því að við getum haft sjómannaafsláttinn með þeim hætti að sem mestur friður sé um hann meðal allra stétta. Mér finnst stundum eins og hv. þm. hafi ekki tekið nægilega mikið tillit til þess. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson ræddi reyndar um mörg önnur atriði en það sem kemur frv. við, þar á meðal um stöðu mála í þinginu. Ég vil einungis geta þess í þessu sambandi að nú er u.þ.b. vika síðan þessi tekjufrumvörp voru lögð fram og þau hafa enn ekki komið til nefndar. Ég hef látið kanna það mjög rækilega hvenær á undanförnum árum samsvarandi frumvörp hafa komið fram og þar er enginn munur á. Ég hef einnig kannað það hvenær 2. og 3. umr. hafa farið fram um fjárlög og ég man eftir því að 2. umr. um fjárlög fór fram 15. og 16. des.  Hv. þm. flutti ágæta ræðu um hlutabréfamarkaðinn og ég er um margt sammála honum og þeim viðhorfum sem komu fram hjá honum. Ég ætla ekki að eyða tíma manna í að lýsa viðhorfum mínum til einkavæðingar og sölu á hlutabréfum. Ég sló því fram á einum morgunfundi hjá Verslunarráðinu að það kæmi vel til greina, ekki síst ef ég væri einráður í þessu landi en ég er það nú ekki, þá fyndist mér koma til greina að selja hlutabréf Búnaðarbankans til allra. Ég sagði: Bjóða öllum landsmönnum. Og af því að þetta kom líka fram í ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, þá sagði ég: Bjóða öllum landsmönnum á hálfvirði, og síðan: ef þeir hefðu ekki tök á eða vildu ekki eignast þennan hlut, þá yrði einhver afgangur sem yrði seldur hæstbjóðanda. Helstu rökin, sem komu fram gegn þessu, m.a. frá þeim sem starfa við bankann, voru þau að bankinn væri miklu meira virði en hálfvirði. Ég hélt að allir vissu að hálfvirði segir ekkert um það hvers virði bankinn er. Hálfvirði segir einungis að það sé helmingurinn af því virði sem tiltekið er á markaðinum. Ég ætla ekki að fara frekar út í þessa sálma. Það er hægt að gera það og gefst tækifæri til þess síðar. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir spurði að því hverjir ættu að axla vandann og taldi síðan upp þá hópa sem nú yrðu fyrir búsifjum. Mér hefur kannski láðst að geta þess nægilega skýrt í mínu máli, nú sem fyrr, við hvaða vanda er að glíma. Það má gera ráð fyrir að á þessu ári verði hallinn á ríkissjóði, munurinn á tekjum og gjöldum, a.m.k. 10 milljarðar, líklega nær 10,5 milljörðum. Ég á heldur von á því. Þá er ljóst að á næsta ári falla á brott tekjur. Við erum núna að endurmeta tekjuspá fyrir næsta ár og við gerum ráð fyrir lægri tekjum af sköttum heldur en til stóð að ná í frv. umfram það sem skerðingin verður vegna frestunar á álverinu. Þetta gerist ofan í kaupin en allir muna að á sl. sumri var tekin ákvörðun um það að draga úr fiskveiðum á þessu fiskveiðiári og við álítum að tekjuskerðing ríkissjóðs einungis þess vegna sé 1.700--1.800 millj. kr. Þannig að þegar allt er tekið til, frestun álversins, ný staða í tekjuspá og samdráttur í afla og vegna lægra verðs, má gera ráð fyrir því að við töpum út 3,5 milljörðum. Það er einnig ljóst að nýir samningar, þar á meðal búvörusamningurinn og ný lög, kosta ríkissjóð á næsta ári u.þ.b. 3 milljarða. Einungis vegna þess vaxtar sem er í kerfinu vegna aldursbreytinga og vegna þeirra laga sem í gildi eru má sýna fram á að um 3 milljarða til viðbótar sé að ræða. Þetta er því ekkert lítið verkefni að fást við að skera niður og varpa byrðum á aðra, sveitarfélög, sjómenn, barnafólk og það má telja upp þá sem fá arð af hlutabréfum o.s.frv. En þegar við tölum um barnafólk og sjómenn megum við ekki gleyma því, af því að hv. þm. ræddi um það sérstaklega, að þar er um að ræða bætur, afslátt og útgreiðslu. Þá kem ég að því að segja frá því að ef lagður væri skattur á allar tekjur og enginn afsláttur væri mundi staðgreiðslan líklega skila um 80 milljörðum kr. Ríkissjóður fær milli 12 og 13 milljarða til sín. Helmingurinn fer auðvitað vegna persónuafsláttarins, sveitarfélögin eiga hluta, eða um 14 milljarða, þá eru það sóknargjöld o.fl. En frádráttarliðirnir, endurgreiðsluliðirnir eru u.þ.b. 10 milljarðar. Auðvitað hlýtur maður að kanna í árferði eins og þessu hvort ástæða sé til þess að allir þeir sem fá endurgreiðslu eða afslátt eigi að fá slíka endurgreiðslu eða afslátt. Vegna þess að nú er sagt að verið sé að hlífa öðrum en barnafólkinu megum við ekki heldur gleyma því að barnabætur eru að sjálfsögðu ekki skattskyldar og þeir sem eiga börn fá líka skattfrádrátt vegna barnanna. Við verðum þess vegna að skoða allt dæmið þegar við ræðum um þetta. Það er að vísu eitt sem flækist dálítið fyrir okkur í þessari umræðu allri og ég held að ætti að vera umhugsunaratriði, ekki síst fyrir Kvennalistann, en það er að við höfum ekki gert það upp við okkur, Íslendingar --- og kannski allra síst Kvennalistinn --- hvort eigi að fara fjölskylduskattaleiðina eða einstaklingsskattaleiðina. Það hefur nefnilega verulega þýðingu fyrir okkur öll hvor leiðin er valin, ekki síst fyrir barnafólk. Vegna þess að okkar skattkerfi er þannig að það er sama hvort fólk á börn, er á þeim aldri sem fólk á börn, eða hvort fólk er fullorðið. Í báðum tilvikum er hægt að færa á milli hjóna 80% af ónýttum persónuafslætti. Þetta getur að sjálfsögðu komið barnafjölskyldum vel þar sem annað hjónanna er heima. Þá spyr maður sig að því: Er nauðsynlegt, ef við ætlum að hjálpa barnafólkinu með þessum hætti, að það komi líka hinum vel sem kannski eru skuldlaus og þar sem annað hjónanna þarf ekki að vinna úti af því að fólkið hefur dágóðar tekjur? Er þetta ekki of dýrt? Ýmsar slíkar spurningar hljóta að vakna þegar maður skoðar þetta skattkerfi. Það er einfalt að ráðast á það, það er einfalt að segja að það eigi að gera eitthvað fyrir ákveðna hópa en vandinn er sá að takmarka sig þá við þá hópa sem maður ætlar að gera vel við. Ég segi þetta við hv. kvennalistaþingkonur vegna þess að á síðasta þingi og þingum áður komu fram tillögur frá þeim, mjög skiljanlegar, sem voru fjölskylduskattalegs eðlis þar sem um var að ræða að taka tillit til ónýtts afsláttar unglinga sem voru 17-20 ára gamlir, sérstaklega hjá einstæðum foreldrum, vegna þess að við 17 ára aldurstakmarkið gerist það að foreldrið eða foreldrarnir fá ekki lengur frádrátt vegna barnanna. En það er hins vegar mjög sjaldgæft að þessi börn hafi slíkar tekjur að þeim nýtist persónuafslátturinn. Þetta nefni ég hér því að þessi atriði eiga fullt erindi inn í umræðu þar sem við erum að ræða barnabætur og afslætti í skattkerfinu og erum auðvitað að ræða um stefnur og strauma í skattamálum. Ég hef ekki neina slíka skoðun á þessu máli að hún sé mjög föst í hendi. Ég er tilbúinn til að skoða allar leiðir. En mér finnst stundum eins og við ætlum að ná öllu út úr þessu kerfi alveg hugsunarlaust, þannig að við gerum stundum breytingar til þess að koma til móts við einn hóp og svo er okkur sama þótt það nýtist kannski þeim hópi sem ekkert hefur við þetta að gera. Þetta skulum við kanna í sameiningu. Það tekur miklu lengri tíma en fram að jólum að kanna þetta. Ég tel að þessi sjónarmið sem ég hef lýst hérna eigi erindi til þess að skýra þau margþættu sjónarmið sem uppi eru þegar rætt er um breytingar á skattalögum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ræddi hér af kunnáttu um rekstrartap og aðra þætti og ég ætla ekki að fjölyrða um margt af því sem hann ræddi. Það voru tæknileg atriði líkt og hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni. Vera má að of langt sé gengið í lokamálsliðunum um rekstrartapið, það loki of miklu, og ég vil eindregið hvetja nefndina til þess að kynna sér það. Ég minni á að það varð gerbreyting fyrir örfáum árum á þessum málum og þaðan er komið orðalagið sem hv. þm. vitnaði til, ,,óverulegar eignir``, held ég það hafi verið. Þar var að vísu sagt ,,skyldur rekstur`` en ekki ,,sams konar``, sem nú er verið að þrengja þetta í. En ástæðan var m.a. sú að þá urðu miklar umræður á þingi um sölu á tapi tveggja fyrirtækja, það var Nútíminn annars vegar og Álafoss hins vegar. Í framhaldi af því var lögunum breytt. Ég ætla ekki að rifja þau mál upp hér en benda á að þá þótti mönnum mjög frjálslega farið með sölu á tapi. Það sem við erum auðvitað að reyna að ná utan um hér er að það sé ekki verið að selja það sem stundum er kallað ,,skel`` í fyrirtækjum, það sé með öðrum orðum allt tekið innan úr fyrirtækinu, það skilið frá fyrirtækinu sjálfu, aðeins tapið situr eftir og svo sé það selt til þess að búa til peninga til að leggja í nýjan rekstur. Tapið er venjulega selt með verulegum afföllum, eðlilega og nýtist svo einhverjum fyrirtækjum sem sýna verulegan ágóða til þess að draga úr skattskyldum gróða eða skattskyldum tekjum fyrirtækisins. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson var að reyna að fóta sig á því hve gamalt tapið væri sem hefði verið selt með þessum hætti. Ég get ekki svarað því. Ég býst við að hv. þm. Halldór Ásgrímsson gæti svarað því betur en ég. En ég hygg að um leið og salan hefur átt sér stað sé það nýtt tap hjá því fyrirtæki sem hefur keypt tapið. Ég get ekki svarað því öðruvísi en ég sé reyndar á höfuðhreyfingum hv. þm. að hann er ekki sammála þessu. Ég veit að hann er mér færari í skattalögum þannig að ég ætla ekki að deila við hann. Hv. þm. spurðist fyrir um ríkisskattanefndina og um hæfnisskilyrðin. Ég tel að það sé eðlilegt að gera sömu hæfniskröfur til ríkisskattanefndar og gerðar eru um skattstjóra. Það er auðvitað spurning hve langt eigi að ganga um skilyrði, t.d. hvort löggiltur endurskoðandi eigi alltaf að vera í ríkisskattanefndinni. En varðandi hitt hvort frekar eigi að treysta á skattadómstóla, sem sums staðar þekkist, þá hygg ég að það sé óþarfi. Ríkisskattanefnd er auðvitað úrskurðaraðili framkvæmdarvaldsins og niðurstöður ríkisskattanefndar eru í eðli sínu endanlegar hjá framkvæmdarvaldinu. Hins vegar, ef menn vilja ekki una þeirri niðurstöðu, geta þeir sótt rétt sinn hjá dómstólum því dómstólarnir eru auðvitað æðri framkvæmdarvaldinu. Ég tel að dómstólakerfið á Íslandi, sem er tiltölulega almennt, sé ágætt. Það skiptir sér ekki upp í einstaka dómstóla eins og víða er annars staðar gert þar sem sérstakir dómstólar eru fyrir ákveðin efni. Það er gott fyrir dómara að geta skipt sér af fleiri en einstökum efnum og svo er þar að auki hægt að kalla til meðdómendur sem líkja eftir þessum sérstöku dómstólum. Ég tel mig hafa svarað hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson um það hver sé munurinn á að krukka í kjör með lagasetningu og að krukka í kjör með lagasetningu. Það er nefnilega munur á því hver kjörin eru. Ég vil nefna dæmi. Þegar við setjum skattalög þá snerta þau skattalög, alveg sama í hverju þau eru fólgin, kjör fólks. Ég hef aldrei fyrr heyrt að það sé ætlast til þess að um það sé samið. Þess vegna er mikill munur á því hvort krukkað er í kjör fólks með þeim hætti sem við gerum þegar við setjum skattalög eða hvort við erum að krukka í kjör sem eru samningsbundin kjör á milli launþega og atvinnurekenda. Ég geri mikinn mun á því. Um það hefur verið rætt heilmikið, hv. þm., í þessum umræðum. Ég hef reynt að svara nokkrum af þeim fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint. Ég hef reynt að vekja athygli á því að þetta mál er auðvitað margslungið. Ég hef einnig bent á að þetta er einungis 1. umr. málsins. Nefndin á eftir að koma saman og vinna í þessu máli. Þessa dagana er verið að vinna í sjómannaafslættinum og viðhorf sjómanna koma að sjálfsögðu þar til skjalanna og ég vænti þess að hv. nefnd fái tækifæri til þess að fara ofan í þetta frv. og skila því hingað til 2. umr. Þá gefst okkur að sjálfsögðu aftur tækifæri til þess að ræða þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég kem aðallega upp til þess að upplýsa það að ég er engu nær um hug hæstv. fjmrh. í sambandi við það hvort hann gerir greinarmun á því að krukka í kjör fólks og krukka í kjör fólks. Það er varla von því það er enginn munur á því. Ég hygg að þar sem hann upplýsti að viðhorf sjómanna yrðu könnuð á næstu dögum að þá munu sjómenn verða fullfærir um að upplýsa hæstv. fjmrh. um það að sjómannaafslátturinn er einmitt hluti af lögbundnum kjörum sjómanna rétt eins og kjarasamningar ganga. Þetta er þeirra skilgreining og ég hygg reyndar að til þess að stytta nú enn vegina þá gætu a.m.k. tveir flokksbræður hans úr hópi sjómannastéttarinnar fullvel útskýrt það fyrir honum. Þannig að ég ætla ekki að fara að hafa hér lengra mál. Að vísu kom þetta allt saman fram í ræðu minni áðan. En látum vera þó að menn séu orðnir þreyttir og lúnir og hlusti ekki nógu vel. Hins vegar er annað sem mér finnst ástæða til þess að tala um og það er að mér brá við ræðu hæstv. fjmrh. er hann fór að tala um það sem röksemdir fyrir því að nú ætti að skerða kjör sjómanna að það þyrfti að jafna þau niður á við vegna þess að sjómenn á skipum skráðum í Panama og annars staðar hefðu svo lág laun. Þetta finnst mér mjög alvarlegt ef rétt er að þetta sé viðhorf hæstv. fjmrh. Þetta segir okkur, eða það gæti bent til þess að hann liti svo á, að ef samanburður í erlendu samstarfi, t.d. innan Evrópubandalags eða EES, ef einhvern tíma verður af því, gæti leitt til sömu niðurstöðu, að jafna þyrfti niður á við.

Virðulegi forseti. Andsvar hv. þm. breytir auðvitað engu um skoðun mína á þessu máli. Ég minni á að við erum einungis að breyta hér framkvæmd. Ég tel að einungis sé verið að breyta hér framkvæmd á sjómannaafslætti. Það hefði verið hægt að gera án lagabreytingar ef stæði ekki þannig á að það hefði gengið skattalegur úrskurður um það að menn sem hafa verið í landi jafnvel í tvö ár, en á hlutbundnum launum hjá útgerðinni, fengju sjómannaafslátt. Ég tel að með því hafi hann farið langt út fyrir það sem til stóð í upphafi. Í öðru lagi nefndi ég Panama í þessu sambandi vegna þess að ein af rökunum fyrir sjómannaafslætti, sem er látin í té sjómönnum og styrkir þar með stöðu útgerðarinnar, er að skip eru gerð út frá Panama með þessum hætti. Þessu til styrktar vil ég nefna að frá norrænu sjómannasamtökunum hefur ríkisstjórninni borist bréf þar sem beðið er um styrk við útgerðarfyrirtækin íslensku til þess að mæta hinni erfiðu samkeppni frá þessum þjóðum. Það var það eina sem ég sagði, til þess að bæta við í pottinn um sjómannaafsláttinn. Tilgangurinn var ekki annar.

Frú forseti. Hæstv. fjmrh. vildi ekki viðurkenna það í pontunni áðan að það væri skattahækkun sem fælist í því að draga úr barnabótum á fjölskyldufólk. Hann sagði: Þeir sem um það tala verða að gera sér grein fyrir því að verið er að ræða um annars vegar barnabætur og hins vegar sjómannaafslátt. Það er verið að ræða um bætur, það er verið að ræða um afslátt, það er verið að ræða um útgreiðslur sem er allt annar hlutur en skattar. Ég skal fallast á það hvað varðar sjómannaafsláttinn að það er auðvitað ekki hægt að tala um hann sem skattlagningu. En hvað varðar barnabæturnar lít ég svo á, og ég held að menn hljóti að sjá það, að þarna er um ákveðna skattlagningu að ræða. Það er t.d. ljóst að þegar menn eru að meta jaðarskatt þá er þetta hlutur sem kemur þar inn, hversu hár jaðarskatturinn er og það eru barnabætur og lífeyrissjóðsiðgjöld sem eru tekin þar inn í myndina. Þannig að þarna er auðvitað um ákveðna skattlagningu að ræða. Hæstv. fjmrh. sagði að í árferði sem þessu yrðu menn að athuga hvort allir sem eiga rétt á bótum ættu í raun að fá þær. Það er sem sagt með réttlætingu í ástandinu, eins og það er, sem ráðherrann segir þetta. Ég vil þá segja, og ég sagði þarna hérna fyrr í kvöld, að menn ættu í árferði sem þessu að athuga hvort ekki væri þá ástæða til að skoða hærri tekjuskatt, sem kæmi þá á alla, líka þá sem engin börn eiga og hafa ekki þá framfærslubyrði sem auðvitað fylgir börnum. Hæstv. fjmrh. minntist á þann vanda sem Kvennalistinn ætti við að etja varðandi það hvort Kvennalistinn ætti að velja fjölskylduskattaleiðina eða einstaklingsskattaleiðina. Ég heyri að fjmrh. er vel inni í þeirri pólitísku umræðu sem fer fram í Kvennalistanum. Það er rétt, við höfum ekki gert þetta upp við okkur. En ég ætla að benda hæstv. fjmrh. á það að ef réttur barna er sjálfstæður, ef börn hafa ákveðinn hluta af persónuafslætti fullorðinna, skiptir engu máli hvor leiðin er valin, einstaklingsskattaleiðin eða fjölskylduskattaleiðin. Rétturinn er barnanna og auðvitað færist hann þá yfir á annað hvort foreldrið og það er þá sama hvort tilvikið er.  Mig langaði líka að koma inn á þann skattaafslátt vegna barna sem ég heyrði ekki betur en fjmrh. segði að við barnafólkið hefðum. Ég hef ekki orðið vör við þennan skattaafslátt, ég verð að segja það. Ég held að fólk hafi ómældan kostnað við að sækja sér tekjur vegna barna. Það fær hann ekki frádráttarbæran frá skatti eins og fyrirtækin fá. Fyrirtækin fá frádráttarliði ýmsa út á kostnað sem þau hafa af því að afla sér tekna. Það fær fjölskyldufólk ekki og eyðir þó ómældum peningum í slíka hluti.

Virðulegi forseti. Það eru fáein atriði. Í fyrsta lagi, ég vek athygli á því að því er ekki mótmælt sem ég hélt fram að húsnæðisbætur rýrna um 3% á milli ára að verðgildi og hafa þeir sem þeirra njóta ekkert upp í aukna vexti á tímabilinu. Ég vil ítreka fyrirspurn til ráðherra, sem ég var með í minni ræðu, þar sem ég bað hann um að upplýsa hver persónuafsláttur og sjómannaafsláttur yrði á fyrri hluta árs í krónum talið. Mér þykir þegar ég ber saman frv. og framsöguræðu ekki alveg ljóst hverjar þær tölur eru.

Það var af því að mér hafði fyrr, virðulegi forseti, láðst í svörum mínum að greina frá þessu. Ég satt að segja hef ekki reiknað þetta út með þrjú prósentin, þannig að ég veit það ekki. Ég vil að það komi fram, það var ekki vegna þess að ég vildi ekki svara hv. þm. Varðandi persónuafsláttinn er það ljóst og kemur reyndar fram í fjárlagafrv. að persónuafslátturinn breytist ekkert frá því sem nú er og fram á mitt ár. Það er vegna þeirrar lagabreytingar sem átti sér stað í árslok 1988, að halda skattbyrðinni óbreyttri hvort sem laun, raunlaun, hækki eða lækki. Upphaflega, og það er rétt að það komi fram, var gert ráð fyrir því í skattalögum að þegar raunlaunin lækkuðu að þá lækkaði skattbyrðin jafnframt. En á árinu 1988, um haustið, var þessu kippt úr sambandi og lánskjaravísitöluviðmiðunin er einungis miðuð við þá ákvörðun sem tekin er á miðju ári. Í raun hefði þurft að lækka persónuafsláttinn til þess að ná fram þeim markmiðum að skattbyrðin yrði jafnhá á næsta ári vegna þessa kerfis. Við létum við það sitja að hafa skattafsláttinn óbreyttan en í þjóðhagsspá er gert ráð fyrir, ef ég man rétt, að vegna lánskjaravísitölubreytingarinnar hækki afslátturinn á miðju næsta ári um 1,2%. Samkvæmt því er talið að skattleysismörkin hækki um tæplega 3% milli áranna 1991 og 1992 eða heldur meira en laun samkvæmt forsendum fjárlaga. Ég tel ástæðu til að þetta komi fram af því að ég hef orðið var við að það er misskilningur í gangi, ekki síst vegna fréttatilkynningar frá Alþýðusambandi Íslands.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. kannaðist lítið við skýrslu sem forveri hans í starfi, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson, skipaði að gera á sínum tíma. Sú skipun var gerð vegna þáltill. sem flutt var á Alþingi Íslendinga að frumkvæði Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er greinilegt að hæstv. fjmrh. glímir meir við þá hugmynd að gefa banka á hálfvirði og telur að það sé ekki eins hættulegt mönnum í framvarðasveit Sjálfstfl. eins og að snúa sér að hinu, hvort undanskotin í skattamálum séu of mikil. Ég skil mjög vel hans afstöðu í þessum efnum, hún er í samræmi við sögulegar staðreyndir og þess vegna ekkert skrýtið þó að menn kjósi þá leið heldur. Hins vegar kalla ég það furðulega hagspeki ef hæstv. fjmrh. telur að staðan sé sú að þeir sem ekki eiga peninga til að kaupa á hálfvirði hafi ekki vit á því að láta fjármagna fyrir sig þennan hlut og selja hann svo fullu verði á eftir. Hvernig hann gerir ráð fyrir því að það verði stórgróði hjá ríkinu af afganginum, eru mér torskilin fræði. Ég hélt að þessar fjármögnunarstofnanir sem væru til staðar mundu vinna það verk fyrir menn með skjótri og góðri þjónustu, að kaupa bréf á hálfvirði og selja þau á fullu verði og láta menn hafa eitthvað fyrir snúð sinn. En við skulum sleppa því. Það er aftur á móti nauðsyn að minnast á þessi atriði hér vegna þess að í fyrrnefndri skýrslu eru atvinnustéttir flokkaðar í átta flokka eftir því hve mikil undanskot frá skatti er talið að séu viðhöfð í hinum ýmsu flokkum. Það kemur kannski ekkert á óvart að í þeim flokki, þar sem minnst er talið að sé stolið undan skatti, eru sjómenn og bændur. Þetta veit ég að hæstv. fjmrh. veit allt saman en fer bara svona dult með sína þekkingu af einskærri hógværð. En engu að síður held ég að það sé nauðsyn að minnast ögn á þetta vegna þess að ég vil taka af allan vafa um að mönnum sé ljóst að þessi skýrsla er unnin faglega af sérfræðingum sem um hana fjölluðu. Með leyfi forseta er óhjákvæmilegt annað en að lesa nokkur atriði upp úr þessari skýrslu. ,,Með bréfi dags. 8. nóv. 1984 skipaði þáv. fjmrh., Albert Guðmundsson, starfshóp til að gera m.a. úttekt á umfangi skattsvika. Þetta var í samræmi við þál. sem samþykkt var á Alþingi 3. maí sama ár. Verkefni hópsins var að gera grein fyrir og leggja mat á eftirfarandi: ,,1. Umfang skattsvika hérlendis miðað við upplýsingar um þjóðartekjur í þjóðhagsreikningum og öðrum opinberum gögnum annars vegar og upplýsingum um framtaldar tekjur í skattframtölum hins vegar. 2. Hvort skattsvik megi rekja sérstaklega til ákveðinna starfsstétta og starfsgreina. 3. Umfang söluskattssvika hér á landi. 4. Helstu ástæður fyrir skattsvikum og hvaða leiðir eru vænlegar til úrbóta.`` Í starfshópinn voru skipaðir Þröstur Ólafsson hagfræðingur, sem jafnframt var skipaður formaður hópsins, Eyjólfur Sverrisson, löggiltur endurskoðandi, Jónatan Þórmundsson prófessor, Ólafur Davíðsson framkvæmdastjóri, Þórólfur Matthíasson hagfræðingur, sem jafnframt hefur starfað sem ritari starfshópsins. Eins og dagsetning skipunarbréfsins ber með sér dróst skipun nefndarinnar nokkuð. Þáv. fjmrh. var strax skýrt frá því að nefndin gæti ekki hafið störf fyrr en í byrjun árs 1985 og myndi örugglega ekki geta skilað af sér á því sama ári. Nefndin hóf síðan störf um miðjan janúar. Starfshópurinn hefur haldið alls 30 formlega fundi en auk þess hafa undirhópar starfað án þess að fundir þeirra hafi verið skrásettir. Nefndin starfaði framan af náið með Garðari Valdimarssyni skattrannsóknarstjóra og Ævari Ísberg vararíkisskattstjóra. Auk fyrrnefndra embættismanna hafa eftirtaldir menn mætt á fundum nefndarinnar: Hallvarður Einvarðsson, rannsóknarlögreglustjóri ríkisins, Atli Hauksson, löggiltur endurskoðandi og ráðgjafi hjá rannsóknarlögreglunni, Gunnar Jóhannsson, formaður ríkisskattanefndar, Gylfi Knudsen lögfræðingur, starfsmaður hjá ríkisskattanefnd, Ólafur Nilsson, löggiltur endurskoðandi, Stefán Svavarsson lektor, löggiltur endurskoðandi, Gestur Steinþórsson skattstjóri í Reykjavík, Sigurbjörn Þorbjörnsson ríkisskattstjóri, dr. Þorkell Helgason prófessor og dr. Guðmundur Guðmundsson tölfræðingur. Sú verkefnalýsing sem um getur í skipunarbréfi starfshópsins mótaði að mestu störf hans. Nefndarmenn eru þó sammála um að verklýsing þál. sé of þröng. Þar er t.d. eingöngu minnst á skattsvik þótt þau séu hluti af stærri heild sem við höfum kosið að nefna einu nafni dulda efnahagsstarfsemi. Við töldum óhjákvæmilegt að gera því nokkur skil og er því einn kafli sem fjallar um það efni. En þar sem það var ekki meginmál verkefnis okkar var ekki lögð sérstök vinna í það viðfangsefni. Í kafla 2.1 er gefið nokkurt yfirlit yfir dulda efnahagsstarfsemi svo og einstök svið hennar og raktar helstu orsakir. Í kafla 2.4 eru síðan settar fram skilgreiningar á hugtakinu skattsvik. Í ályktun Alþingis segir einnig að leggja skuli mat á umfang skattsvika hérlendis miðað við upplýsingar um þjóðartekjur í þjóðhagsreikningum m.a. og upplýsingum um framtaldar tekjur í skattframtölum. Þetta er gert að því marki sem tiltæk gögn leyfðu, en okkur sem að þessu unnu fannst þetta ekki nægilega haldgóð tilraun og vorum sammála um að gera fleiri tilraunir til að nálgast þetta erfiða mat. Í því skyni kynntum við okkur sambærilegar tiltækar erlendar kannanir og er þeirra getið í þriðja hluta. Í fjórða hluta er gerð grein fyrir þeim aðferðum sem beitt er til að nálgast þetta frá fleiri en einni hlið og fá þannig fleiri niðurstöður. Það vakti athygli okkar hve niðurstöður voru líkar þó mismunandi aðferðum væri beitt. Það er rétt að geta þess að í viðauka með áliti þessu er greinargerð eftir þá dr. Þorkel Helgason prófessor og dr. Guðmund Guðmundsson tölfræðing um samanburð á eigna- og tekjumyndun starfstétta hér.`` --- Þar lögðu þeir m.a. mat á það hvað sjálfstæðir atvinnurekendur hefðu haft meiri eignamyndun en aðrir miðað við sambærilegar tekjur og sambærilegan aldur. --- ,,Nefndarmenn kynntu sér niðurstöður þessarar aðferðar. Þar er um athyglisverða tilraun að ræða sem við vitum ekki til að hafi verið reynd annars staðar. Viljum við hér gera nokkra grein fyrir meginaðferðum og helstu niðurstöðum úr hverri aðferð fyrir sig: Fyrsta aðferðin var sú sem þál. ætlaðist til að notuð væri. Aðferðin felst í því að bera saman niðurstöður svokallaðs framleiðsluuppgjörs þjóðhagsreikninga og ráðstöfunaruppgjör. Í kafla 4.2 er gert ráð fyrir forsendum og vanköntum þessarar aðferðar og öllum þeim óvissuþáttum sem haft geta áhrif á niðurstöður. Samkvæmt þessari aðferð virtist erfitt að rökstyðja að duldar tekjur hafi numið meira en 5--7% af vergri landsframleiðslu árin 1973--1982. Þetta eru svipaðar niðurstöður og fengist hafa með hliðstæðum aðferðum í nokkrum nágrannalöndum, t.d. í Svíþjóð. Í sama kafla er einnig gerð grein fyrir skattatapi hins opinbera miðað við ofangreindrar niðurstöðu. Önnur aðferðin sem beitt var er svokölluð matsaðferð. Hún felst í því að reynt er að meta aðstöðu hverrar atvinnugreinar út frá möguleikum hverrar greinar fyrir sig til að dylja tekjur sínar. Þar var m.a. unnið úr upplýsingum sem snertu hugsanleg eftirlitskerfi skattyfirvalda, svo sem afurðamiðakerfi, upplýsingar um útflutning og verðmæti hans, launamiðakerfi o.s.frv. Einnig var stuðst við stærðardreifingu fyrirtækja í atvinnugreininni, hverjir væru kaupendur o.s.frv. Á grundvelli fyrrgreindra upplýsinga, svo og reynslu íslenskra skattrannsóknarmanna, var atvinnugreinum skipt í átta áhættuflokka og sett fram þrjú tilbúin dæmi um mögulegan tekjuundandrátt greinanna. Frekari grein fyrir forsendum og vinnubrögðum er gerð í kafla 4.3. Niðurstaðan samkvæmt þessari aðferð er svipuð og samkvæmt þjóðhagsreikningaaðferðinni. Samkvæmt lægsta áhættutilviki gæti verið um að ræða að 2,2% vantaði á verga landsframleiðslu. Samkvæmt miðtilviki er niðurstaðan 4,2% af landsframleiðslu. En í hæstu tilvikum reynist þurfa að bæta 9,1% við verga landsframleiðslu. Niðurstaða okkar er því sú að erfitt sé að rökstyðja að umfang dulinna viðskipta löglegrar starfsemi metin samkvæmt þessari aðferð hafi numið meira en 4--6% árið 1980 og nefndin notaði sem viðmiðunarár. Í lok þessa kafla er einnig reynt að flokka atvinnugreinar eftir möguleikum til dulinnar starfsemi (áhættuhópa) enda um það spurt í þál. hvort rekja megi skattsvik sérstaklega til ákveðinna starfsstétta. Í þriðja lagi var gerð spurningakönnun. Úrtakið var 1.000 manna slembiúrtak úr þjóðskrá. Heildarfráfall nam 20% þannig að niðurstöður byggja á svörum 800 einstaklinga. Hér var um frumkönnun að ræða og verður að hafa það í huga, ekki síst þegar athugað er val þeirra 10 spurninga sem fyrir spyrjendur voru lagðar. Fróðlegt væri að framkvæma hliðstæða spurningakönnun árlega til að fylgjast með breytingum á svörum milli ára. Taka verður strax fram og undirstrika vendilega að þeir spurðu voru einstaklingar en ekki fyrirtæki. Til að meta heildarumfang nótulausra viðskipta þarf því að meta hlut fyrirtækjanna sérstaklega.`` Herra forseti. Ég hef tekið úr inngangi það sem ég tel aðalatriði málsins. Mér finnst óhjákvæmilegt að koma inn í niðurstöðurnar og fer inn á það svið sem ég minntist á áðan að þeir flokkuðu starfsstéttirnar niður í átta hópa. Ég tel eðlilegt að áður en ég fer í niðurstöðurnar lesi ég upp þau atriði sem þar koma inn. ,,Minnstir möguleikar til dulinnar starfsemi og skattsvika: Landbúnaður, fiskveiðar, starfsemi hins opinbera, rekstur rafveitna, hita- og vatnsveitna, þ.e. greinar er bera atvinnugreinanúmer 1 og 4 samkvæmt alþjóðlegum staðli atvinnugreinaskiptingar (ISIC-staðall). Nokkrir möguleikar til dulinnar starfsemi og skattsvika: Peningastofnanir, tryggingar og þjónusta við atvinnureksturinn, samgöngur, póstur og sími, geymslustarfsemi. Þ.e. atvinnugreinar með ISIC-númer 7 og 8. Allmiklir möguleikar til dulinnar starfsemi og skattsvika: Iðnaður, verslun, veitinga- og hótelrekstur. Þessar greinar hafa ISIC-númer 3 og 6. Miklir möguleikar til dulinnar starfsemi og skattsvika: Byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð, ýmiss konar persónuleg þjónustustarfsemi. Þessar greinar hafa ISIC-númer 5 og 9.`` Nú er það svo að niðurstaðan í þessu, hvernig menn bregðast við þeirri áreitni sem hér á sér stað, er á þann veg að menn ráðast á þann hópinn sem talinn er hafa minnsta möguleikana. Ég held að það sé nauðsynlegt að lesa hér upp eina töflu þar sem það kemur: ,,Viðbót við hreinan hagnað eða launagreiðslur.`` Þar eru flokkarnir settir upp og niðurstaðan kynnt hvað þeir telja að þetta þýði. 1. flokkur. Það er 1%, lágt tilvik, meðaltilvik 1%, hátt tilvik 5%. --- Það er nú ekki hærra sem þeir telja að þeir sem eru í 1. flokki hafi möguleika, sérfræðingarnir sem fóru yfir þetta. 2. flokkur. 2%, lágt tilvik, meðaltilvik 2%, hátt tilvik 10%. ---  Í 3. áhættuflokki eru 3% lágt tilvik, meðaltilvik 3% og hátt tilvik 15%. Í 4. áhættuflokki. Þá er það lágt 5%, meðaltilvik 10% og hátt tilvik 20%. Og svo kemur hér 5. áhættuflokkurinn. Það er 7% lágt tilvik, meðaltilvik 15%, hátt 25%. Þá kemur 6. flokkur. Það er 9% lágt, 20% meðal og 30% hátt tilvik. Svo kemur 7. flokkurinn. 11% lágt, 25% meðal, --- meðaltalið 25%, það er nú rétt að fara að sperra eyrun. Hátt 40%. Og hvað skyldu þeir þá gera við 8. flokkinn og þann hæsta, hæstv. fjmrh.? Það ætti að vera verkefni fjmrn. að skoða það, tækju þeir almennt mark á niðurstöðu skýrslunnar. 13% er lágt, 30% er meðal --- 30% ekki talið fram, er meðaltalið talið þar, 50% hátt. Það er ekki skrýtið þó að menn í fjmrn. --- eftir lestur þessarar skýrslu --- hafi komist að því að nú bæri að veita sjómönnum aðför. Það er ekki skrýtið. Að ráðast á 1. flokkinn. Ég verð að segja eins og er að mér finnst að þegar Alþingi hefur kosið nefnd til að vinna ákveðið verk, fjmrh. hefur skipað í nefndina, og verkið liggur fyrir fullunnið, sé það alveg furðuleg niðurstaða að tillögugerð komi út úr fjmrn. um að ráðast á þá sérstaklega sem þeir telja að séu minnst í þessu undanskotum. Sá hópur skal tekinn fyrir og skattlagður vegna þess að hann telur rétt fram. Það er ekki hægt að eltast við hina, einfalt mál. Fróðlegt væri fyrir hæstv. fjmrh. að minnast ögn á það sem dr. Þorkell Helgason segir þegar hann er að bera saman tekjurnar hjá opinberum starfsmönnum, öðrum launþegum og sjálfstæðum atvinnurekendum. Svo vill til að þessi ágæti dr. Þorkell Helgason er talinn fullkomlega nothæfur, í það minnsta í heilbrrn. Hvað segir hann? Hver er niðurstaðan? ,,Reiknað er út hve mikið tekjur ríkissjóðs myndu hækka við ofangreinda hækkun á tekjum atvinnurekenda,`` --- sem þeir reikna út að sé eðlileg hækkun miðað við eignir. --- ,,Reynist sú upphæð nema um 160--170 millj. kr. í auknum tekjuskatti árið 1984, en þá var hann samtals 1.817 millj. kr. Samsvarandi hækkun útsvarstekna væri um 80 millj. kr. Ekki hafa verið gerðar sömu reikningar fyrir álagningaárið 1985 en ljóst er að þá væru upphæðir verulega hærri.`` Nánari lýsing á gögnum, tölfræðiaðferðum og niðurstöðum er í greininni ,,Tölfræðilegt samband eigna og tekna. Mat á vantöldum tekjum á skattframtölum einstaklinga`` eftir Guðmund Guðmundsson og Þorkel Helgason svo og í viðauka við þá grein vegna skattársins 1984. Svo leyfa menn sér að segja trekk í trekk að tekjuskatturinn sé tekjujöfnunarkerfi. Mér er ljóst að hægt er að lesa alla skýrsluna upp og ég hef aðeins lesið örlítið brot. Ég hef yfir höfuð engan áhuga á því að standa í öllum þeim upplestri. Ég verð að segja eins og er að mér fyndist sú niðurstaða alveg furðuleg ef safnað væri saman tíu sakamönnum og væri gerð áætlun um hverjir væru nú sennilegastir að hafa gert þetta og þeim raðað í rétta röð og allir neituðu, þá væri sá sem minnstar líkur væru á að brotið hefði af sér tekinn sérstaklega fyrir og hýddur opinberlega fyrir afstöðu sína. Það væri talin skrýtin réttaraðferð í dómgæslukerfinu. En það virðist mér að hæstv. fjmrh. leggi til þegar sjómenn landsins eiga hlut að máli. Niðurstaða sérfræðinganna varð sú að þar væru minnst undanskot allra stétta á Íslandi en niðurstaða fjmrh. er sú að þeim skuli sérstaklega veita aðför í stöðunni.