Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Reykjavík, 1. desember 1999. Þar sem undirritaður getur ekki gegnt þingmennsku næstu tvær vikur af einkaástæðum óskar hann eftir því með vísan til 53. gr. þingskapa að 1. varamaður Frjálslynda flokksins í Reykjavíkurkjördæmi, Gunnar Ingi Gunnarsson, verði kvaddur til þingsetu í hans stað frá og með 2. desember. Virðingarfyllst, Sverrir Hermannsson.`` Kjörbréf Gunnars Inga Gunnarssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Gunnar Ingi Gunnarsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Nú er það svo að hv. umhvn. þingsins er að vinna við að skoða frummatsskýrslu Landsvirkjunar, Umhverfi og umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar. Mikill tími hefur farið í þá vinnu og mjög mikil pressa er á nefndinni. Við höfum fengið afskaplega marga gesti til okkar með mjög skömmum fyrirvara og margir þeirra kvarta undan því að fyrirvarinn sé of skammur og hafa jafnvel beðist undan því að koma til nefndarinnar á þeirri forsendu að þeir hafi ekki nógan tíma til að undirbúa sig. Virðulegi forseti. Mig langar í ljósi yfirlýsinga frá Norsk Hydro síðustu daga að óska eftir því við virðulegan forseta að leiða verði leitað á því að fresturinn sem iðnn. gaf umhvn. til að skila af sér málinu, þ.e. til 6. desember, verði lengdur. Það er alveg ljóst að umhvn. hefur nóg að gera við að fara yfir skýrsluna og taka á móti gestum og afla þeirra upplýsinga sem þarf. Þess vegna er það ósk mín, virðulegi forseti, að frestur umhvn. til að hafa þetta mál hjá sér verði lengdur, ekki síst í ljósi yfirlýsinga Norsk Hydro þess efnis að þeir muni ekki missa áhugann á því að reisa álver þótt Alþingi ákvæði að fram skyldi fara lögformlegt mat á umhverfisáhrifum. Og þó að komið hafi önnur yfirlýsing frá Norsk Hydro sem er efnislega eilítið öðruvísi, þá tekur hún samt sem áður ekki til baka yfirlýsinguna sem kom í fyrradag.

Herra forseti. Af því að hér voru gerðar að umræðuefni þær yfirlýsingar sem hafa komið frá Norsk Hydro að undanförnu og talið að á grundvelli þeirra væri engin ástæða til annars en að tefja örlítið afgreiðslu málsins í þinginu, þá held ég að ekki sé ástæða til þess ef menn hafa í huga hvað sagt hefur verið um þetta mál alla tíð. Í fyrsta lagi hefur því verið haldið fram að báðir aðilar vildu standa við það samkomulag sem gert var á Hallormsstað 29. júní, þ.e. samstarfsyfirlýsinguna milli þessara þriggja aðila, Norsk Hydro, Landsvirkjunar og íslenskra stjórnvalda. Í öðru lagi hefur því verið haldið fram og sagt fullum fetum af öllum aðilum að dráttur á því að þetta verkefni kæmist til framkvæmda og tafir á því að verkefnið yrði unnið af þeim hraða sem samstarfsyfirlýsingin gerir ráð fyrir gæti sett verkefnið í hættu, að það yrði að veruleika. Í þeirri yfirlýsingu sem kom fram í gær frá Norsk Hydro eru bæði þessi atriði undirstrikuð að menn ætla og vilja og leggja áherslu á að standa við yfirlýsinguna sem undirrituð var á Hallormsstað 29. júní. Ef það verður ekki gert, af hvaða sökum sem drátturinn stafar, þá er ljóst að mikil hætta er á því að þetta verkefni verði ekki að veruleika. Það er þetta sem við höfum lagt höfuðáherslu á allan tímann. Við teljum að það sé mikil hætta ef Alþingi ætlar nú að reyna að tefja málið með einhverjum hætti eða einhverjir aðilar sem vilja leggjast á þær árar að tefja málið í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að þetta geti orðið að veruleika, þá erum við að setja málið í mikla hættu.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til að taka undir orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um að gefinn yrði rýmri tími til vinnu í þinginu. Reynt hefur verið að skapa þá ímynd að vinna þingsins með þá þáltill. sem hér hefur verið lögð fram megi leggja að jöfnu við mat á umhverfisáhrifum eins og það er sett fram í lögum. Það er auðvitað fráleitt, eins og ég hef áður sagt, að ætla Alþingi að framkvæma umhverfismat. Hins vegar gefa orð hæstv. ráðherra tilefni til að fara örfáum orðum um það sem er að gerast í yfirlýsingum frá Norsk Hydro og þetta er satt að segja að verða heldur neyðarlegt mál. Það blasir nefnilega við að ríkisstjórnin er að nota meinta afstöðu Norsk Hydro til að skjóta sér á bak við hana í þeim vilja sínum að framkvæma ekki mat á umhverfisáhrifum. Það er alveg kýrskýrt að ríkisstjórnin hefur aldrei haft áhuga á því að kanna hug Norsk Hydro gagnvart hugsanlegri töf framkvæmda. Þegar það nú gerist að Norsk Hydro tjáir sig um málið opinberlega og orð forráðamanna Norsk Hydro birtast okkur í fjölmiðlum og þeir vilja virða fagleg vinnubrögð á Íslandi, þá verður hér uppi fótur og fit. Það er satt að segja fremur nöturlegt að heyra viðbrögð ráðherrans um að hanga á yfirlýsingunni vegna þess að hana má svo sannarlega túlka. 
             Virðulegi forseti. Það standa enn þá eftir 16 sekúndur af tíma mínum hér.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á að það er verið að ræða störf þingsins.

Ég er að ræða störf þingsins og það sem þinginu er ætlað hér og að gagnrýna viðbrögð við því sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur farið fram á. Og þar með er tíma mínum lokið, herra forseti.

Ég vil vekja athygli á því að það eru störf þingsins sem hér eru til umræðu.

Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til að mótmæla þeim ummælum hæstv. iðnrh. að ef þessum tillögum verði ekki ruslað út og þær afgreiddar á fáeinum dögum þá séu mann að tefja málið. Er það sem sagt orðið þannig að hæstv. ráðherrar geti sagt þinginu fyrir verkum, skammtað því örfáa daga og komið svo með skæting um að ef Alþingi vinnur  Ég fer því fram á það og tek undir þær óskir að hæstv. forseti beiti sér fyrir því með samtölum við formenn viðkomandi þingnefnda að þessi tímarammi verði tekinn til endurskoðunar. Það eru öll tilefni til þess og í rauninni ekkert nema þrjóska af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. iðnrh. að viðurkenna ekki að hin heimatilbúna tímanauð sem mönnum var talin trú um að málið væri í er blekking sem er nú afhjúpuð. Hin heimatilbúna tímanauð er engin, hún er heimatilbúin. Fyrirtækið mun að sjálfsögðu ekki gera athugasemdir við það þó að málsmeðferðin hér á þingi sé eðlileg og taki þann tíma sem þarf.

Virðulegi forseti. Ég verð að mótmæla orðum hæstv. iðnrh. um að ég sé hér einungis í því augnamiði að tefja störf þingsins. Það er ekki rétt. Ég er hér í því augnamiði að umhvn. fái það ráðrúm að hún geti innt vinnu sína eins vel af hendi og henni er frekast unnt. Ég fullyrði að nefndin hefur unnið af stakri natni. Þrátt fyrir mótmæli stjórnarandstöðunnar í upphafi við þessa málsmeðferð, hafa allir stjórnarandstöðuþingmenn a.m.k. einhent sér í málið. Hins vegar hefur verið erfiðara fyrir þingmenn stjórnarliða að mæta á fundi nefndarinnar en það er alveg ljóst að hér er verið að tala um vönduð vinnubrögð umhvn. Þetta er umhverfismál. Umhvn. er öll af vilja gerð. Hún hefur unnið baki brotnu í marga daga. Við erum tilbúin að vinna í fleiri daga en við erum ekki, hæstv. forseti, tilbúin að skila af okkur áliti til iðnn. þann 6. desember. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er bitamunur en ekki fjár í þessum yfirlýsingum frá Norsk Hydro. Hæstv. iðnrh. leggur áherslu á að möguleg frestun málsins frá Alþingi gæti þýtt það að ekkert yrði af framkvæmdum en í yfirlýsingum Norsk Hydro er einungis getið um að það muni auka áhættuna á því að ekkert verði úr framkvæmdum en eftir stendur að breyting á tímasetningunum mun ekki leiða til þess að fyrirtækið missi áhugann á verkinu.

Herra forseti. Burt séð frá því hvernig yfirlýsingar Norsk Hydro hafa gengið síðustu daga og eru klárlega talsvert misvísandi þá er alveg ljóst að við í hv. umhvn. þurfum frekari tíma til þess að vinna þetta mál. Ég tek þess vegna algerlega undir málflutning hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Við höfum farið af stakri natni í málið og ekki er hægt að ásaka stjórnarandstöðuna í nefndinni fyrir að hafa ekki tekið þátt í störfum hennar eða reynt að tefja tímann eða reynt að koma í veg fyrir að fundir verði haldnir. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að hver vísindamaðurinn á fætur öðrum í þjónustu ríkisins kemur og hefur mjög alvarlegar aðfinnslur við þá skýrslu sem liggur fyrir til umræðu. Ef við eigum að reyna að vinna þetta starf eins og hæstv. ríkisstjórn vill að við gerum það, ef við eigum að reyna að gera það af alvöru og ábyrgð, þurfum við einfaldlega frekari tíma. Til að mynda, herra forseti, af því að við erum að ræða um störf þingsins, hefur komið fram hjá yfirmanni einnar ríkisstofnunar að alvarlegar gloppur séu á skýrslunni en hann telur eigi að síður að upplýsingarnar sem þarf til þess að fylla í þær gloppur liggi fyrir. Hann getur bent á það og það er verið að vinna slíka lista fyrir okkur en þeir verða ekki til fyrr en um helgina. Við þurfum tíma, herra forseti, til að komast yfir þetta. Það er algerlega út í hött að halda því fram að við getum lokið vinnunni þannig að einhver mynd sé á henni á þeim tímaramma sem okkur er settur. Það er ekki mögulegt. Ég mundi telja að við þyrftum a.m.k. nokkra daga til viðbótar til þess að geta slegið einhvern málamyndarbotn í vinnuna en það er útilokað að við getum sinnt því verki sem hæstv. iðnrh. hefur sagt að væri óskandi að við gætum gert nema við fáum meiri tíma. Það er einfaldlega staðreynd, herra forseti.

Herra forseti. Fyrst í tilefni af ummælum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, er rétt að taka fram að hér er ekki eingöngu um umhverfismál að ræða. Miklu fleiri þættir koma að þessu máli og m.a. þess vegna óskaði iðnn. eftir því að hv. umhvn. tæki náttúrufarsþáttinn einan og sér til skoðunar og veitti umsögn um hann. Aðra þætti hefur iðnn. síðan unnið. Ég tek undir það og efa það ekki að í hv. umhvn. sem og í iðnn. er málið unnið af mikilli natni. Þannig hefur það í rauninni verið frá því í haust þegar báðar nefndirnar, hv. umhvn. og iðnn., fóru saman á Austfirði í tveggja daga seminar um þetta ágæta mál. Ég tel það vera mjög góðan grunn að því starfi sem hefur farið fram síðan þó að það sé ekki með formlegum hætti fyrr en það kemur hér inn í þingið. Herra forseti. Forsendur eru óbreyttar. Það hefur komið fram í máli gesta iðnn., m.a. fulltrúa innlendra fjárfesta, fulltrúa Landsvirkjunar, sem eru viðsemjendur Norsk Hydro, að mjög mikilvægt sé að taka ákvörðun þannig að í byrjun ársins 2000, sem er ekki langt undan, verði hægt að ganga frá samningum ef á að ráðast í þessa framkvæmd. Forsendur hafa ekkert breyst og það kemur fram í hinni formlegu yfirlýsingu frá höfuðstöðvum Norsk Hydro í gær. Á einhvern innanhússvanda hjá því fyrirtæki er ekki hægt að leggja dóm en það er hin formlega yfirlýsing frá höfuðstöðvum Norsk Hydro sem liggur fyrir þannig að forsendur hafa ekkert breyst. Þetta er stórt mál og það þarf að sjálfsögðu mikinn tíma til þess en nú nálgast einfaldlega það að taka ákvörðun í málinu og vitaskuld er hún erfið, en ákvörðun þarf að taka.

Herra forseti. Þessi ósk okkar stafar líka af því að hægt er að færa full rök fyrir því að stjórn þingsins, yfirstjórn þingsins hefur í rauninni ekki skapað nægileg skilyrði í umhvn. til að hægt sé að vinna vinnuna á þeim tíma sem hv. þm. Hjálmar Árnason hefur óskað eftir sem formaður nefndarinnar. Við erum nýbúin að ljúka nefndaviku og í þeirri viku, þar sem ég taldi að væru aðallega tvær nefndir sem mestu skipti að fengju tíma, þ.e. hv. iðnn. og umhvn., þá fékk umhvn. ekki nema tvo daga. Ef við hefðum haft miklu betra næði í nefndavikunni til að fara í þetta horfði málið einfaldlega öðruvísi við. En við fengum ekki nema tvo daga, við höfum setið allan þann tíma sem okkur var úthlutaður og það er einfaldlega ekki nóg, herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það eru ekki bara talsmenn einhverra sjálfstæðra félagasamtaka sem eru að vinna gegn því að þessi virkjun verði reist sem hafa komið og sett fram alvarlegar athugasemdir. Það eru sérfræðingar í þjónustu ríkisins sem hafa komið með meitluðustu gagnrýnina. Og ég verð að segja, herra forseti, að eftir þá yfirferð sem núna er lokið í nefndinni má heita að í einstökum köflum skýrslunnar standi vart steinn yfir steini. Sumir eru ágætir en það er alveg ljóst að ef einhver mynd á að vera þeirri yfirferð af okkar hálfu þá þarf frekari upplýsingar til að fylla upp í þá mynd. Herra forseti. Einnig hefur komið fram af hálfu ríkisstofnunar að ljóst er að þrátt fyrir þau leyfi sem liggja fyrir gagnvart þessari framkvæmd þá er það ekki formlegt framkvæmdaleyfi sem ríkir síðan 1991. Þar af leiðir að þessi framkvæmd er háð gildandi, nýendurskoðuðum lögum um skipulagsmál og þar af leiðir að hún þarf að fara í ákveðið ferli án tillits til umhverfismatsins sem menn deila um. Það verður þess vegna aldrei fyrr en í fyrsta lagi í júlí sem menn geta lokið því ferli og málið farið til ákvörðunar. Við höfum sem sagt nógan tíma.

Herra forseti. Ég vil taka undir athugasemdir vegna starfa þingsins og þess vinnuálags sem er á tveimur nefndum þingsins, umhvn. og iðnn. Það er fyrirsjáanlegt að þessar nefndir geta ekki með nokkru móti unnið þá vinnu sem þeim er ætlað að sinna hér á þinginu eftir þeirri málsmeðferð sem þáltill. um áframhaldandi framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun krefur nefndirnar um. Forsendur eru breyttar. Yfirlýsingar Norsk Hydro um að þeir telji að bíða megi eftir frekari athugun á umhverfisþætti þessa stóra máls breytir auðvitað þessari pressu sem er búin að vera, hefur verið og er hér á þingstörfum. Ég hef ekki orðið vör við að það hafi komið nein yfirlýsing frá íslenskum stjórnvöldum þess efnis að reynt hafi verið að breyta þeirri tímaáætlun sem sett var niður í því samkomulagi sem gert var á Hallormsstað sl. sumar. Það hefur sem sé ekki verið leitað eftir samkomulagi við Norsk Hydro um breytingar. Og eftir þær yfirlýsingar sem hafa komið, alla vega frá hluta Norsk Hydro --- það verður náttúrlega að vera alveg ljóst hver er þar að tala, á hvern við eigum að hlusta --- þá er ljóst að það er lag að óska eftir breytingu á þessum tímaáætlunum. Það er ekki bara að umhverfisþætti málsins sé alfarið vísað til umhvn. og iðnn., það er möguleiki á því að vísa umhverfisþætti málsins til Skipulagsstofnunar og í það mat sem þetta mál ætti að vera í.

Herra forseti. Ég tel vinnulagið og málsmeðferð í alla staði eðlilega og ítreka að forsendur hafa ekkert breyst. Hins vegar í tilefni af ummælum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þar sem hann telur að heildarmyndin sé nokkuð óljós, þá er ég ekki sammála því, ég tel myndina nokkuð skýra. En þar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson er fyrrv. umhvrh. þá hefði ég talið að sá hv. þm. og fyrrv. umhvrh. hefði nokkuð skýra mynd af þessu máli, ekki síst þar sem það er fyrrv. umhvrh. sem gaf út leyfi til Landsvirkjunar vegna Fljótsdalslínu 1. Fljótsdalslína 1 á upptök sín í Fljótsdalsvirkjun. Og þegar þáv. hæstv. umhvrh. gefur út slíkt leyfi þá hlýtur fyrrv. ráðherra að hafa kynnt sér heildarmynd málsins.

Störf þingsins eru hér til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég á sæti í umhvn. og hef tekið þátt í þeirri umræðu sem þar hefur farið fram. Það er ekki eins og við séum að kynna okkur þetta mál í fyrsta sinn þessa dagana. Við höfum verið að skoða þetta mál allt frá því í vor og ég er viss um að ég er ekki eini þingmaðurinn sem lá yfir þessum plöggum meira og minna í fleiri vikur í allt sumar. Við kynntum okkur málið fyrir austan, höfum fjallað um þáltill. um mat á umhverfisáhrifum og síðan þáltill. um Fljótsdalsvirkjun. Þeir gestir sem hafa komið á fund okkar, sem hafa verið hátt í eitt hundrað manns undanfarna daga, hafa fyllt upp í þá mynd sem við höfum haft í höndunum fram til þessa. Skýrsla Landsvirkjunar er ákveðið undirstöðuplagg, þáltill. iðnrh. er ákveðið undirstöðuplagg og aðrar upplýsingar bæði fyrr og síðar hafa fyllt upp í þessa mynd. Ég sé enga ástæðu til annars en að umhvn. geti afgreitt þetta mál á mánudaginn.

Forseti hefur tekið eftir því sem sagt hefur verið, að vel hefur verið unnið í umhvn. og iðnn. Hann hefur ekki ástæðu til að vefengja þær starfs- og tímaáætlanir sem þær nefndir hafa sett sér.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um Byggðastofnun. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í vor kom fram að ríkisstjórnin mundi vinna að endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands, skipan ráðuneyta og verkefna þeirra, þar sem hliðsjón yrði höfð af breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu. Fyrsta verkefnið á þessu sviði er að færa Byggðastofnun undir iðnrn. og sameina atvinnuþróunarstarfsemi á þess vegum. Í þessu skyni skipaði hæstv. iðnrh. nefnd sem í haust hefur unnið að því að yfirfara hlutverk, skipulag og starfsemi Byggðastofnunar. Jafnframt var nefndinni sérstaklega falið að haga endurskoðun sinni í samræmi við þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem Alþingi samþykkti á 123. löggjafarþingi, hinn 3. mars sl. Nefnd þessi hefur nú lokið störfum og sett tillögur sínar fram í formi frv. til nýrra heildarlaga um Byggðastofnun sem lagt er óbreytt fyrir Alþingi. Í frv. eru lagðar til ýmsar breytingar frá gildandi lögum um Byggðastofnun sem eru að stofni til frá árinu 1985. Markmið breytinganna er annars vegar að laga löggjöf um Byggðastofnun að þeirri þróun sem orðið hefur í starfsemi stofnunarinnar á síðustu árum og hins vegar að efla frumkvæði stofnunarinnar á sviði atvinnuuppbyggingar og nýsköpunar á landsbyggðinni. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að Byggðastofnun heyri undir iðnrh. og að komið verði á beinu stjórnsýslusambandi milli stofnunarinnar og iðnrn. Er tillaga um það m.a. gerð í samræmi við niðurstöðu stjórnsýsluendurskoðunar á Byggðastofnun sem birtist í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1996. Þar kom m.a. fram að eðlilegt væri að stjórnsýsluleg staða Byggðastofnunar yrði tekin til athugunar og komið yrði á stjórnsýslusambandi milli ráðherra og stofnunarinnar. Samkvæmt frv. er því lögð til sú breyting á stjórnskipulegri stöðu stofnunarinnar að iðnrh. fari með yfirstjórn Byggðastofnunar og að stofnunin og stjórn hennar beri ábyrgð á störfum sínum gagnvart ráðherra. Með þessu móti verður ráðherra jafnframt ábyrgur á málefnum stofnunarinnar, bæði á grundvelli laga um ráðherraábyrgð og gagnvart Alþingi, en fram til þessa hefur lagastaðan verið sú að enginn hefur borið slíka ábyrgð gagnvart þinginu. Það hefur því ekki heldur sjálft getað haldið uppi því eftirliti sem stjórnskipunin gerir almennt ráð fyrir að þingið hafi með stjórnvöldum. Jafnframt gefst þá kostur á að skjóta ágreiningi um ákvarðanir stofnunarinnar til ráðherra sem æðra stjórnvalds en slík kæruleið hefur ekki verið fyrir hendi. Í samræmi við þetta er lagt til að stjórn stofnunarinnar þiggi umboð sitt frá ráðherra í stað Alþingis, enda er það sú skipan sem íslensk stjórnskipan gerir almennt ráð fyrir og nauðsynlegt að haga því svo eigi ráðherra að geta borið ábyrgð á starfsemi stofnunarinnar gagnvart þinginu. Hvað aðsetur Byggðastofnunar varðar er í frv. lagt til að iðnrh. verði heimilt, að fenginni tillögu stjórnar, að ákveða staðsetningu stofnunarinnar en hluti starfsemi hennar er nú starfræktur á Sauðárkróki. Er ákvæði um þetta að meginstefnu til í samræmi við það ákvæði sem ég hef lagt til að tekið verði í lög um Stjórnarráð Íslands. Í frv. er lagt til að tekin verði upp sú nýbreytni að haldinn verði ársfundur Byggðastofnunar ár hvert. Með þessu fyrirkomulagi verður til nýr vettvangur til að fjalla um byggðamál, atvinnuþróun og nýsköpun. Á ársfundi gefst jafnframt kostur á að fjalla um stefnu stjórnvalda í byggða- og atvinnumálum og aðgerðir sem því tengjast. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji í reglugerð nánari fyrirmæli um framkvæmd ársfunda, t.d. um hverjir skuli sitja slíka fundi. Það að halda sérstakan ársfund Byggðastofnunar er leið til að halda uppi opinni og faglegri umræðu um byggða- og atvinnumál. Jafnframt er í frv. gert ráð fyrir því að iðnrh. gefi Alþingi árlega skýrslu um starfsemi Byggðastofnunar eins og verið hefur. Í frv. er lögð aukin áhersla á að Byggðastofnun stundi rannsóknir á sviði atvinnu- og byggðaþróunar. Jafnframt er lagt til að Byggðastofnun taki þátt í alþjóðlegum rannsóknarverkefnum á starfssviði stofnunarinnar í þeim löndum þar sem aðstæður eru svipaðar og hér á landi, t.d. í Noregi, Skotlandi, Írlandi og á austurströnd Kanada. Í þessu sambandi má einnig nefna norrænt samstarf og rannsóknaráætlanir Evrópusambandsins en Ísland er aðili að mörgum slíkum áætlunum á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Á undanförnum árum hefur aukið fjármagn Byggðastofnunar runnið til atvinnuþróunarfélaga og atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni. Þessi þróun hefur verið farsæl og miðað að því að færa frumkvæði í atvinnumálum heim í hérað. Í frv. er lagt til að þessi þáttur í starfsemi stofnunarinnar haldi áfram og verði jafnvel efldur frá því sem nú er. Byggðastofnun getur haft veigamiklu hlutverki að gegna við samhæfingu atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni. Í því sambandi má nefna atvinnuvegabundna ráðgjafarstarfsemi, t.d. í ferðaþjónustu og landbúnaði. Þá getur Byggðastofnun einnig gegnt veigamiklu hlutverki á sviði fræðslu og endurmenntunar þeirra sem starfa við atvinnuráðgjöf á landsbyggðinni. Í frv. er lögð áhersla á að Byggðastofnun hafi meira frumkvæði að uppbyggingu atvinnulífsins og nýsköpun á landsbyggðinni en verið hefur og er gert ráð fyrir því að stofnunin komi af stað verkefnum sem miði að því að auka fjölbreytni í atvinnulífi. Samkvæmt niðurstöðum rannsókna og að áliti fjölmargra aðila er aukin fjölbreytni atvinnulífs einn mikilvægasti þáttur þess að styrkja og efla byggðir landsins og felur frv. í sér auknar áherslur í þeim efnum. Byggðastofnun getur haft meira frumkvæði að því að hrinda verkefnum í framkvæmd og leita eftir samstarfi við aðra um fjármögnun þeirra. Er hér fyrst og fremst átt við rannsóknarstofnanir atvinnuveganna, Nýsköpunarsjóð og aðra þá sem áhuga hafa á samstarfi við Byggðastofnun. Er þetta m.a. í samræmi við þær áherslur sem fram komu í þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Undanfarin ár hefur af og til komið upp umræða um það hvort rétt sé og eðlilegt að Byggðastofnun reki lánastarfsemi og í því sambandi hefur m.a. verið vísað til þeirra breytinga sem orðið hafa á síðustu árum á fjármagnsmarkaði, sem m.a. hefur leitt til betra aðgengis að fjármagni. Við undirbúning frv. kom fram að lánastarfsemi Byggðastofnunar hafi enn um sinn mikilvægu hlutverki að gegna í þjónustu við lítil og meðalstór fyrirtæki á landsbyggðinni. Gerir frv. ráð fyrir að Byggðastofnun haldi þeirri starfsemi áfram og er það jafnframt í samræmi við þál. um stefnu í byggðamálum. Í frv. er kveðið á um reikningslegan aðskilnað á milli lánastarfseminnar og annarrar starfsemi stofnunarinnar. Þá er lánastarfseminni sett fjárhagslegt markmið sem er að eigið fé stofnunarinnar verði varðveitt að raungildi. Í frv. er gert ráð fyrir að stjórn Byggðastofnunar setji reglur um lánveitingar stofnunarinnar. Er m.a. lagt til að stjórnin geti falið forstjóra að taka ákvarðanir um lánveitingar að hluta eða öllu leyti. Með því að fela forstjóra að taka ákvarðanir, t.d. um um minni háttar lánveitingar, er hægt að auka skilvirkni og hraða afgreiðslu á erindum viðskiptavina stofnunarinnar. Þá er í frv. gert ráð fyrir að stjórn Byggðastofnunar geti tekið ákvörðun um að fela fjármálastofnunum afgreiðslu og innheimtu lána og aðra fjármálaumsýslu stofnunarinnar. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að iðnrh. hafi frumkvæði að gerð stefnumótandi byggðaáætlunar til fjögurra ára sem verði unnin í samvinnu við Byggðastofnun og í samráði við önnur ráðuneyti, sveitarstjórnir og aðra. Iðnrh. leggur síðan stefnumótandi byggðaáætlun fyrir Alþingi í formi þáltill. Áætlunin lýsir markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Fram komi áætlanir um aðgerðir og tengsl byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlanir á sviði opinberrar þjónustu í landinu. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu breytingum frá gildandi lögum um Byggðastofnun sem lagðar eru til í frv. þessu. Þegar rætt er um starfsemi Byggðastofnunar er rétt að hafa hugfast að starfsemi hennar er einungis eitt af mörgum tækjum sem beitt er á sviði atvinnu- og byggðamála í landinu. Ljóst er að Byggðastofnun ein og sér getur ekki leyst af hendi öll þau mál er lúta að byggða- og atvinnumálum á landsbyggðinni. Byggðamálin eru margþættur málaflokkur sem nær nánast til allra sviða samfélagsins. Þannig snerta byggðamál öll ráðuneyti og stofnanir. Með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á stefnumótandi byggðaáætlun að undanförnu hefur tekist að samhæfa betur en áður aðgerðir einstakra ráðuneyta í þessum málaflokki. Á sama hátt þarf að samhæfa aðgerðir í atvinnuuppbyggingu og nýsköpun á landsbyggðinni. Þar hefur Byggðastofnun verk að vinna í samstarfi við aðra. Á síðustu árum hafa orðið ýmsar breytingar á starfsemi og skipulagi Byggðastofnunar. Þeirri þróun hefur miðað í rétta átt og um allt land hefur verið unnið að uppbyggingu atvinnuþróunarfélaga sem víða hafa skilað góðum árangri. Einnig hefur Byggðastofnun beitt sér fyrir stofnun eignarhaldsfélaga með það að markmiði að treysta atvinnulífið á landsbyggðinni og stuðla að aukinni fjölbreytni. Þær breytingar sem hér eru lagðar til á lögum um Byggðastofnun miða að því að styrkja þessa þróun og halda áfram á sömu braut. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Við erum hér að ræða um lagaramma vegna einhvers umfangsmesta vandamáls sem hrjáir okkur Íslendinga um þessar mundir, hins mikla fólksflótta úr hinum dreifðu byggðum landsins. Ef fram heldur sem horfir verða stór landsvæði komin í algera auðn innan tiltölulega fárra ára. Nú vill svo til að nokkurn veginn sama dag og þessi umræða hefst er kynnt skýrsla unnin að tilhlutan Byggðastofnunar en að undirlagi Alþingis og hæstv. forsrh. Skýrslan fjallar um vandamál í byggðaþróun og hvernig hægt er að bregðast við þeim. Það er eðlilegt og sjálfsagt að þessi athyglisverða skýrsla sem kynnt var í fréttum fyrir nokkrum klukkustundum sé til hliðsjónar þegar umræður fara fram á Alþingi um þann lagaramma sem skapa á þeirri stofnun og þeirri starfsemi sem taka skal á þessu vandamáli. Mér finnst óæskilegt að 1. umr. fari fram um þetta frv. án þess að alþingismönnum hafi gefist kostur á að kynna sér þessa vönduðu og ítarlegu skýrslu. Efni hennar, úttekt og niðurstöður, hljóta að hafa áhrif á lagarammann sem hér er verið að skapa. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta og hæstv. forsrh. hvort ekki sé mögulegt að ná samkomulagi um að 1. umr. ljúki ekki í dag heldur að loknum ræðum fulltrúa þingflokka á Alþingi, þ.e. fyrstu ræðum þeirra. Er mögulegt að þá verði umræðunni frestað um einhvern tíma, t.d. fram yfir helgi, svo að mönnum gefist kostur á að kynna sér þá ítarlegu skýrslu um byggðamál sem unnin hefur verið m.a. að tilhlutan flutningsmanns þessa frv., hæstv. forsrh? Mér finnst óeðlilegt og í hæsta máta óæskilegt að Alþingi gangi til og ljúki 1. umr. málsins án þess að alþingismönnum gefist kostur á að kynna sér efni skýrslunnar. Ég ítreka ósk mína til hæstv. forseta og hæstv. forsrh., hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi um að umræðunni ljúki ekki fyrr en alþingismönnum hefur gefist kostur á að kynna sér þessa skýrslu. Vík ég þá að efni þessa frv. Þá er eðlilegt að fyrst sé spurt: Hver er ástæða þess, hæstv. forseti, að talið er rétt að flytja stofnun eins og Byggðastofnun frá forsrh. til eins af þremur ráðherrum atvinnumála í ríkisstjórninni, þ.e. hæstv. iðnrh.? Nú vill svo til að forsrh. hefur sérstaklega tveimur hlutverkum að gegna í hæstv. ríkisstjórn. Í fyrsta lagi er hann ráðherra efnahagsmála og í öðru lagi fer hann með samræmingu starfa ráðherra í ríkisstjórninni. Hann er nokkurs konar samræmingarráðherra. Þá er spurningin þessi: Hvernig stendur á því að nauðsynlegt er talið að flytja málaflokk eins og byggðamál úr umsjá ráðherra sem fer með efnahagsmál í ríkisstjórn og samræmingu á störfum annarra ráðherra til eins af atvinnumálaráðherrunum? Eru byggðamál þá ekki efnahagsmál? Eru byggðamál þá ekki mál sem varða því sem næst alla málaflokka sem allir ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn fara með? Hver er eðlilegri umsjármaður slíks verkefnis en hæstv. forsrh.? Ég spyr hæstv. forsrh. um rök fyrir því að starfsemi af þessu tagi sé flutt úr umsjá hans í umsjá iðnrh.? Ég geri ekki lítið úr iðnrn. eða iðnrh. Ég hallast frekar til að gera meira en minna úr viðfangsefnum þess ráðherra og ráðuneytis hans. Ég fæ hins vegar ekki séð hvaða rök eru fyrir því að einmitt hann eigi að hafa yfirumsjón með störfum að byggðamálum. Ef velja á einhvern tiltekinn ráðherra annan en forsrh., einhvern atvinnumálaráðherra til að fara með yfirumsjón byggðamála, hvers vegna er það þá ekki annaðhvort sjútvrh. eða landbrh., annar hvor ráðherra þeirra málaflokka sem eru aðalundirstaðan í atvinnulífi landsbyggðarinnar? Eins og öllum er kunnugt eru þeir annars vegar sjávarútvegur og hins vegar landbúnaður. Hvernig stendur á að iðnrh. verður fyrir valinu? Hver eru rökin fyrir því? Að vísu er mér ljóst að Iðntæknistofnun sem heyrir undir iðnrh. fer með ákveðna þætti sem Byggðastofnun hefur líka látið sig varða, þ.e. atvinnuráðgjöf og nýsköpun. Ég veit hins vegar ekki betur en ágætt samstarf hafi verið á milli starfsmanna Iðntæknistofnunar og starfsmanna Byggðastofnunar um þau mál. Það eitt út af fyrir sig eru engin rök fyrir því að færa byggðamálin undir þann atvinnumálaráðherrann sem hér um ræðir. Mig skortir, herra forseti, rökin fyrir því að flytja málefni af þessu tagi frá ráðherra efnahagsmála, frá samræmingarráðherranum í ríkisstjórninni yfir til iðnrh. Ég lýsi eftir þeim rökum. Þau skyldu þó ekki vera önnur en að hér sé um hnífakaup að ræða, þ.e. helmingaskiptaregluna á milli Framsfl. og Sjálfstfl.? Er gjaldið fyrir það að iðnrh. fallist á að forsrh., ráðherra efnahagsmála, fái yfirumsjón með Seðlabankanum það að hæstv. forsrh. verði að hafa við hann hnífakaup og láta eitthvað frá sér í staðinn? Þar sem verkstjórnin í ríkisstjórninni er auðvitað ekki hnífur í þessum skilningi er væntanlega nærtækast að iðnrh. taki Byggðastofnun. Eru það einu rökin, að iðnrn. þurfi á Byggðastofnun að halda til að skipta á sléttu milli Framsfl. og Sjálfstfl.? Eru það einu rökin í málinu? Þá er athyglisvert, herra forseti, hvernig gengið er til verka í málinu. Lögin um Byggðastofnun eru endurskoðuð og hverjir skyldu endurskoða lögin? Komu starfsmenn forsrn., sem hefur haft með byggðamál að gera síðan Byggðastofnun var stofnuð, eitthvað nálægt því verki? Menn úr ráðuneyti hæstv. forsrh. sem hafa reynslu af því að starfa með þessa stofnun? Nei. Þeir komu þar hvergi nálægt. Komu starfsmenn Byggðastofnunar, sem þekkingu hafa á þeim málum frá annarri hlið, eitthvað að þeirri endurskoðun? Nei. Hverjir endurskoðuðu lögin um Byggðastofnun? Það voru fulltrúar iðnrh. og þar á meðal skrifstofustjóri í iðnrn., þ.e. því ráðuneyti sem á að taka við byggðamálum af hæstv. forsrh. Fulltrúar iðnrh. endurskoða lögin um Byggðastofnun sem hafa verið í umsjá forsrn. frá því að lögin um Byggðastofnun voru sett, starfsmenn forsrn. koma þar hvergi nærri. Hvers konar hnífakaup eru þetta? Hvers konar starfshættir eru þetta? Það bætir ekki úr sök þó að tveir alþingismenn sem komið hafa nálægt byggðamálum hafi setið í endurskoðunarnefndinni. Þar eru hnífakaupin á sléttu, þau hin sömu. Eitt stykki sjálfstæðismaður og eitt stykki framsóknarmaður --- búið. Umhugsunarvert er, herra forseti, að í frv. sem hér er lagt fram er ekki gert ráð fyrir að Byggðastofnun hafi neinn tekjustofn. Það er ekki gert ráð fyrir því að hún hafi úr neinum föstum fjármunum að spila. Ákvæði um tekjur Byggðastofnunar eru takmarkaðar í 14. gr. Hennar einustu tekjur eru í fyrsta lagi framlag úr ríkissjóði eins og ákveðið er í fjárlögum hverju sinni og í öðru lagi fjármagnstekjur. Ég spyr: Á að trúa því að þetta sé svarið við þeirri úttekt, þeirri niðustöðu að alvarlega horfi í byggðamálum, sem kynnt var af forráðamönnum Byggðastofnunar og sagt var frá í útvarpi og sjónvarpi fyrir nokkrum klukkustundum? Eru þetta viðbrögð við þeirri niðurstöðu, að Byggðastofnun fái engan tekjustofn úr að spila heldur megi eiga von á, eins og verið hefur á undanförnum árum, að ráðstöfunarfé stofnunarinnar verði skert með lægri framlögum á fjárlögum? Er þetta svarið við þeirri greiningu sem fram hefur farið á vegum Byggðastofnunar á atvinnusvæðunum þremur og þörf landsbyggðarinnar til að brugðist verði við hinu alvarlega atvinnuástandi nú þegar? Er svarið við þeirri úttekt að taka úr gildandi lögum ákvæði um að Byggðastofnun geti brugðist við með sértækum aðgerðum þegar alvarlegir atvinnuerfiðleikar koma upp í tilteknum landshlutum? Eru þetta eðlileg viðbrögð við úttekt sem Byggðastofnun hefur verið að kynna á atvinnuerfiðleikum landsbyggðarinnar? Er ástæðulaust að ég skuli óska eftir því að 1. umr. um þetta frv. ljúki ekki fyrr en mönnum hefur gefist kostur á að kynna sér þá alvarlegu váboða sem koma fram í þessari skýrslu Byggðastofnunar? Þessi viðbrögð iðnrn. í frv. til laga um Byggðastofnun --- ég segi þessi viðbrögð iðnrn. því að frv. er samið á þess vegum en ekki á vegum ráðherrans sem flytur málið --- eru ekki til vitnis um að það ráðuneyti búi yfir miklum upplýsingum um vanda landsbyggðarinnar. Sá vandi kemur fram í úttekt Byggðastofnunar sem kynntur hefur verið alþingismönnum og almenningi í fréttum fjölmiðla að undanförnu. Um þetta er ekki við hæstv. forsrh. að sakast, eins og eðlilegt væri, því hann er flutningsmaður málsins. En ekki er við hann að sakast því hann tekur við þessu plaggi úr iðnrn. Flutningsmaður málsins er ekki ábyrgur fyrir málinu sem hann flytur. Hann er svona ,,stand in`` fyrir annan ráðherra, tekur við plaggi sem hefur verið samið af öðrum ráðherra og er að flytja það á sína ábyrgð í þinginu. Þetta er alveg fráleitt. Auðvitað hefði þetta verk átt að vinna að frumkvæði forsrh. sjálfs og af hans mönnum því hann er enn þá ráðherra byggðamála á Íslandi. Það er hann sem leggur þetta frv. fram. Það hefði átt að vinnast af honum og hans fólki en hann hefði ekki átt að taka við ljósriti úr iðnrn. og flytja það sem sitt mál. Það er ekki hægt að gera hæstv. forsrh. ábyrgan fyrir málflutningnum. Þetta er ekki hans mál. Þetta er ekki hans frv. Þetta er frv. annars ráðherra sem ekki einu sinni er viðstaddur hér. Það er mjög eðlilegt að hæstv. félmrh., Páll Pétursson, sé ekkert óskaplega hress með það að taka við stjórnarformennsku í þeirri stofnun sem hér á að verða til. Hvers vegna ekki? M.a. vegna þess, eins og hefur komið hér fram, að í frv. er ekkert brugðist við þeim vanda landsbyggðarinnar sem nýleg úttekt Byggðastofnunar á þeim vanda hefur sýnt. Í öðru lagi vegna þess að ekki er gert ráð fyrir því að það megi treysta á neitt fjármagn af hálfu hins opinbera til að takast á við þennan vanda. Og í þriðja lagi vegna þess að það er verið að gera þá miklu breytingu á stjórn Byggðastofnunar að stjórnin, sem hefur verið nokkuð sjálfstæð, er gerð að húskarlasveit eins af atvinnuvegaráðherrunum, þ.e. iðnrh. Hún heyrir beint undir hann og hann hefur vald til þess samkvæmt frv. að taka fram fyrir hendur stjórnarinnar og fella úrskurð sem gengur þvert á þá niðurstöðu sem stjórnin hefur komist að. Það vill svo til að þó að deilt hafi verið um mörg mál hér á Alþingi þá hefur oftast nær ríkt friður um stjórn Byggðastofnunar. Það er vegna þess að hún hefur verið þverpólitísk og menn hafa meira og minna fundið til ábyrgðarkenndar gagnvart því starfi sem þar hefur farið fram. Og þó hæstv. forsrh. sé og hafi verið yfirmaður Byggðastofnunar og þar á meðal yfirmaður stjórnarinnar, hefur honum aldrei komið til hugar að segja stjórn Byggðastofnunar fyrir verkum eða breyta ákvörðun sem stjórn Byggðastofnunar hefur tekið, eins og fram hefur komið m.a. í nýlegum blaðagreinum frá núverandi formanni stjórnar Byggðastofnunar. Vissulega hefur hæstv. forsrh. áhrif, getur komið tilmælum á framfæri, getur komið skoðunum á framfæri við sína menn í Byggðastofnun. En hann hefur aldrei litið á sig sem höfuð Byggðastofnunar sem eigi að taka ákvarðanir og geti fellt úrskurði um samþykktir stjórnar Byggðastofnunar um t.d. lánafyrirgreiðslur o.fl. Nú er verið að breyta þessu. Nú er verið að taka þá ákvörðun að stjórn Byggðastofnunar eigi ekki lengur eða þurfi ekki lengur að vera þverpólitískt skipuð eins og verið hefur í gegnum árin þar sem menn hafa reynt að ná samkomulagi um lausn mála án tillits til þess hverjir setið hafa í Stjórnarráðinu hverju sinni, heldur er gengið út frá því sem gefnu að einn ráðherra í ríkisstjórninni, ekki forsrh. heldur iðnrh., skipi alla stjórnarmenn stofnunarinnar sjálfur og að þeir séu allir ábyrgir gagnvart honum einum sem einstaklingi og að hann geti skipað þeim fyrir verkum vegna þess að hann hafi úrskurðarvald og æðsta vald í málefnum stofnunarinnar og geti breytt niðurstöðu og ákvörðunum stjórnar. Það er mjög eðlilegt að hæstv. félmrh. kæri sig ekki um að verða húskarl iðnrh. með þessum hætti, ekki bara að taka við veitingum úr hans hendi heldur bera ábyrgð gagnvart honum og eiga að una því að ef iðnrh. --- iðnrh. af öllum ráðherrum --- er ósáttur við niðurstöðu stjórnarinnar í einstökum málum þá geti hann gert sér lítið fyrir og bara breytt þeim með einhliða ákvörðun. Síðan eru þau furðulegu ákvæði í þessu frv. að byggðaþróunaráætlun, ef ég man rétt, til fjögurra ára eigi að gerast af iðnrh. Það er ekki stjórn stofnunarinnar sem á að gera þessa áætlun. Það er ekki Byggðastofnun sem á að gera hana heldur iðnrh. Iðnrh. á að gera byggðaáætlun til fjögurra ára og hann á að hafa samráð við Byggðastofnun. Hann á að hafa samráð við sveitarstjórnir og aðra ráðherra.  Virðulegi forseti. Það situr síst á þeim sem hér stendur að gera hæstv. forsrh. hærra undir höfði en ástæða er til. En þá ákvörðun að flytja Byggðastofnun frá hans ráðuneyti tel ég vera ranga.

Herra forseti. Fyrir mitt leyti get ég fallist á hvaða aðferð sem er við að taka þá skýrslu sem hv. þm. nefndi til umræðu, hvort sem við mundum gera það í sérstakri umræðu eða eins og hv. þm. nefndi, í tengslum við þessa umræðu. Þó að þarna sé um formbreytingu að ræða þá get ég út af fyrir sig fallist á það, ef menn telja það skynsamlegt, að fulltrúar flokkanna tjái sig hér og síðan verði málinu frestað. Ef þetta verður raunin þá vænti ég þess að það hafi ekki áhrif á framgöngu málsins sem slíks, fyrir áramót. En ég get fallist á hvora aðferðina sem er, að klára þessa umræðu og hafa síðan aðra umræðu, sérstaka umræðu um þessa skýrslu sem er athyglisverð eða með þeim hætti sem hv. þm. leggur til.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. jákvæð viðbrögð. Ég held að málið sé einfaldlega að reyna að meta hvort sé hagstæðara fyrir framgang málsins á þinginu, að efna til sérstakrar umræðu um þessa skýrslu eða ræða hana undir þessum dagskrárlið. Fljótt á litið sýndist mér að það yrði einfaldlega tímasparnaður að efna ekki til sérstakrar umræðu um málið en ég læt það að sjálfsögðu í vald hæstv. forseta, e.t.v. í samráði við hæstv. forsrh. og formenn þingflokka, að dæma um það.

Herra forseti. Hv. þm. fór nokkrum orðum um skipan þeirrar nefndar sem samdi drögin að frv. og komst einhvern veginn þannig að orði að þetta hefði verið samið af starfsmönnum iðnrn. Hann bætti því svo reyndar við að þarna hefðu verið tveir þingmenn en þeir hefðu verið úr hnífakaupaflokkunum, þ.e. stjórnarþingmenn. Hann gleymdi reyndar að geta fimmta nefndarmannsins, þess ágæta og mæta manns Sigfúsar Jónssonar, sem mér skilst reyndar að sé flokksbróðir hv. þm., en hann kom með mjög góð innlegg í þessa nefndarvinnu. Þess verður að geta í leiðinni, af því talað er um að þetta sé samið af ráðuneytismönnum, að meiri hluti þessarar nefndar voru menn sem hafa starfað árum saman í stjórn Byggðastofnunar og hljóta að hafa einhverja þekkingu á starfsemi stofnunarinnar sem slíkir. Hv. þm. nefndi að í þessu frv. væri ekki svigrúm til að grípa inn í vanda í einstökum landshlutum. Þannig held ég að hann hafi orðað það. Ég held að 10. gr. frv. dekki það ágætlega og að þetta sé bara misskilningur. Hann vitnaði síðan í formann stjórnar Byggðastofnunar sem hafði sagt að það væri verið að veikja stofnunina. Ég hlustaði á langt og ítarlegt viðtal við þann ágæta formann og vin minn Egil Jónsson á Bylgjunni í fyrradag. Ég held að það hafi verið kortersviðtal og þar sagði hann þetta reyndar, að verið væri að veikja stofnunina. En hann nefndi ekki eitt einasta dæmi í þessu langa viðtali því til stuðnings. Hann talaði hins vegar um að þá sem hefðu samið þetta skorti yfirsýn og þekkingu og eitthvað fleira í þeim dúr. En hann gleymdi því náttúrlega að meiri hluti nefndarinnar voru stjórnarmenn úr Byggðastofnun, bæði núverandi og fyrrverandi. Mér fannst það vanta í þetta ágæta viðtal að formaður stjórnar Byggðastofnunar nefndi dæmi máli sínu til stuðnings.

Virðulegi forseti. Það gerir núverandi formaður stjórnar Byggðastofnunar í grein í Morgunblaðinu í dag og í grein í Morgunblaðinu í gær. Ég er ánægður með að hv. þm. skuli samsinna því að í nefndinni hafi verið tveir þingmenn úr hnífakaupaflokkunum. Það er gott út af fyrir sig og ekki ætla ég að lasta það hvaða einstaklingar það voru eða draga hæfni þeirra í efa á nokkurn hátt. En það breytir ekki því að það frv. sem hæstv. forsrh. er hér að flytja er ekki unnið að fyrirlagi þess ráðherra sem fer með byggðamál í ríkisstjórninni í dag og flytur málið hér inn á Alþingi. Hv. þm. sem talaði áðan var í þessari vinnu sinni kaupamaður ráðherra sem varðar málið ekki, a.m.k. ekki fyrr en Alþingi er búið að samþykkja breytingu á gildandi lögum og það finnst mér afskaplega óeðlilegt, þ.e. að mál af þessu tagi skuli flutt og skuli unnið af öðrum ráðherra en þeim sem fer með forræði málsins í núverandi ríkisstjórn. Ég hefði nú hugsað mig tvisvar um í sporum hv. þm. áður en ég hefði komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegt væri að flytja mál af þessu tagi úr forræði þess ráðherra í ríkisstjórninni sem fer með efnahagmsál og samræmingu milli ráðuneyta yfir á forræði eins af þremur atvinnumálaráðherrum í ríkisstjórninni. Það er ekki gæfuspor en það eru hnífakaup.

Herra forseti. Við getum náttúrlega deilt um það endalaust hvort þessi nefndarskipan hafi verið rétt eða röng. Það er eins og það er. Þegar verið er að skipa nefndir þá getur menn greint á um það hvernig þær eigi að vera skipaðar. Ég held að þessi nefnd hafi verið ágætlega skipuð og ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Nánast eina gagnrýnin sem ég hef heyrt á þessa breytingu á skipan mála er sú að Byggðastofnun sé að missa eitthvert sjálfstæði. Ég hef eiginlega aldrei skilið þetta tal um sjálfstæði Byggðastofnunar. Það stendur reyndar í 1. gr. núgildandi laga að Byggðastofnun sé sjálfstæð stofnun. En hvers virði er þetta sjálfstæði? Á Byggðastofnun að vera eitthvert ríki í ríkinu og hvað gerir Byggðastofnun án þess að vera í öflugu sambandi við stjórnvöldin í landinu? Það er gert ráð fyrir því með þessu frv. að þar sé mikil tenging á milli. Ég hef aldrei getað skilið það að Byggðastofnun geri einhver kraftaverk upp á sitt eindæmi. Byggðastofnun hefur verið að gera að mínu mati ágæta hluti á síðustu fjórum árum undir stjórnarformennsku Egils Jónssonar. En þær breytingar hefðu ekki náð fram nema vegna þess að stjórnin hafði mjög öflugan stuðning frá og öflugt samband við hæstv. forsrh. sem var ráðherra byggðamála. Mér hefur því alltaf fundist þetta tal um sjálfstæði Byggðastofnunar ósköp lítils virði.

Herra forseti. Sér hv. þm. virkilega engan mun á núverandi skipan stjórnar Byggðastofnunar, þverpólitískri skipan þar sem ráðherra, jafnvel forsrh. sjálfur, hefur ekki boðvald yfir stjórninni, og hinni skipaninni þar sem allir stjórnarmenn í stofnuninni eru fulltrúar eins ráðherra sem skipar þá alla, þeir eru allir ábyrgir gagnvart honum og ráðherra hefur boðvald yfir þeim? Hann hefur vald til að skipa þeim fyrir verkum og hann hefur vald til að breyta niðurstöðu þeirra. Hv. þm. segist hafa setið sjálfur í stjórn Byggðastofnunar og ekki efa ég það. Þá ætti hann að vita hversu mikil eðlisbreyting þetta er. Ég spyr hv. þm. --- hann getur nú að vísu ekki svarað fyrir sig --- en ég kasta þessari spurningu fram engu að síður: Er það reynsla hv. þm. úr stjórn Byggðastofnunar að nauðsynlegt sé að gera þá breytingu á starfsemi hennar að ráðherra hafi boðvald yfir henni? Saknaði hann þess á meðan hann sat í stjórn Byggðastofnunar að hæstv. forsrh. gæti ekki tekið fram fyrir hendurnar á honum? Var það helsta vandamálið? Var það líka vandamál að hans mati þegar hann sat í stjórn Byggðastofnunar að það skyldi hafa verið forsrh. sem var ráðherra stofnunarinnar? Er þetta dómur reynslu hans sem hann er að flytja hér? Að reynsla hans sé sú að forsrh. eigi að víkja, iðnrh. eigi að taka við og iðnrh. eigi að fá boðvald yfir stjórnmálamönnum? Er þetta lærdómurinn af þeirri reynslu sem hann fékk þegar hann sat sjálfur í stjórn stofnunarinnar?

Herra forseti. Það lofar ekki góðu um framtíð fyrir hönd byggðamála í landinu og framtíð þeirra að hæstv. iðnrh., sem var hér í morgun og rauk í ræðustólinn til varnar því hugarfóstri sínu að þröngva tillögum um Fljótsdalsvirkjun og álver í gegn fyrir áramót, því hann spýttist svo burtu úr þingsalnum þegar þetta frv. kom hér á dagskrá, mál sem á þó að færast til ráðuneytis hans um áramótin ef mál ganga fram með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlar sér. Áhugi hæstv. iðnrh. var sem sagt ekki meiri en þetta á málinu að hann forðaði sér úr þingsalnum um leið og byggðamálin voru tekin á dagskrá. Það væri fróðlegt að vita hvaða skyldur eru svo ríkar á dagskrá hæstv. iðnrh. í dag að hann megi ekki koma því við að sinna þingskyldum sínum og er honum þó málið býsna skylt þó að það eigi að heita svo að forsrh. flytji þetta frv. að nafninu til. Hæstv. forsrh. hefur tekið að sér það hlutverk að vera eins konar sendisveinn, póstur með þetta frv. úr iðnrn. og hingað inn í þingið. Það er nú hlutverk hæstv. forsrh. í málinu og er satt best að segja ýmislegt harla sérkennilegt í kringum þetta mál. Ég held, herra forseti, að hrossakaup stjórnarflokkanna um Seðlabankann og Byggðastofnun séu einhver verstu og vitlausustu hrossakaup og óheppilegustu fyrir þjóðina sem lengi hafa farið fram. Eða hvort við köllum þetta hnífakaup, alla vega eru þetta þá hnífakaup að óséðu því að ég trúi því ekki að hæstv. forsrh. hefði sjáandi keypt þann hníf sem hann er að fá frá hæstv. iðnrh. í þessu máli. Staðreyndin er nefnilega sú að helmingur kaupskaparins, þ.e. að færa Seðlabankann til forsrh., er fullkomlega eðlileg ráðstöfun, fyrir því eru mörg rök, enda hefur það sjónarmið oft komið fram á undanförnum árum að Seðlabankinn væri betur vistaður hjá annaðhvort forsrh. eða jafnvel fjmrh. fremur en þar sem hann er í dag. En hinn hluti málsins, þessi dæmalausa meðferð á Byggðastofnun og byggðamálunum er auðvitað algjört hneyksli. Ég ætlaði satt best að segja, herra forseti, ekki að trúa því að þessi pappír væri eins og raun ber vitni fyrr en ég fékk hann í hendur og las hann. Maður hafði að vísu illan grun um hvað væri í vændum þegar fram höfðu komið viðbrögð manna eins og hæstv. félmrh. og seinna Egils Jónssonar, núv. stjórnarformanns Byggðastofnunar. En ef eitthvað er, þá er málið allt saman verra og hraklegra en við mátti búast, jafnvel út frá viðbrögðum þessara manna. Tilurð þessa frv. er mjög merkileg, eins og reyndar var gert hér ágætlega að umfjöllunarefni hjá hv. síðasta ræðumanni. Ekki tók það nú langan tíma að hrófla þessu saman. Nefndin var skipuð 16. september sl. og 11. nóvember skilar nefndin af sér. Enda augljóslega um að ræða sýndarmennskustörf, hreina sýndarmennsku, leyfi ég mér að kalla það. Samsetningin er líka þannig að það er varla við góðu að búast. Hvers vegna í ósköpunum er iðnrn. látið stýra þessari vinnu? Hvers vegna í ósköpunum er það gert? Þetta er auðvitað þannig að það eru framsóknarmenn og ráðuneytismenn sem hafa kokkað þetta saman. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson fékk að vísu að vera þarna með en ég veit ekki hvaða tilgangi það hefur í raun og veru þjónað, alla vega ef maður lítur á útkomuna. Í nefndinni var Kristinn H. Gunnarsson, sem eins og kunnugt er hefur á undraskömmum tíma orðið einn mesti framsóknarmaður norðan Alpafjalla og þarf enginn að efast um hvaða erindi hann hefur átt inn í þetta starf. Síðan var skrifstofustjóri iðn.- og viðskrn. í nefndinni. Hver var ritari nefndarinnar? Jú, það var hann Magnús okkar Stefánsson, og ætli hann sé nú ekki eitthvað tengdur Framsfl., sem hefur nýlega orðið svo stálheppinn að vera valinn úr hópi umsækjenda um framkvæmdastjórastöðu Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Og hver aðstoðaði við lögfræðileg atriði? Það var lögfræðingur í iðn.- og viðskrn. Þetta var hópurinn sem hélt utan um málið.  Út af fyrir sig er það umhugsunarefni, herra forseti, og að nokkru leyti aðdáunarvert að Framsfl. skuli treysta sér til að taka við byggðamálunum. Ég hef sagt það áður opinberlega að það sé til marks um klókindi og refsskap hæstv. forsrh. að koma þessari heitu kartöflu yfir í hendurnar á framsóknarmönnum. Hæstv. forsrh. skilar eins og allir vita mjög vondu búi í byggðamálum. Ef ætti að greina það þá býst ég við að hæstv. forsrh. hljóti sjálfur að verða að viðurkenna að þetta sé einn sá málaflokkur, hvað sem öðru líður, þar sem hæstv. ráðherra hefur ekki sinnt vel um. Hæstv. forsrh. hefur borið ábyrgð á byggðamálum í hátt á níunda ár og útkoman er eins og raun ber vitni, nánast samfelld afturför á því sviði. Frá og með árinu 1993 að telja hefur fólksstraumurinn af landsbyggðinni aukist nánast árlega. Það er kannski vegna þess að hæstv. forsrh. er orðinn úrkula vonar um að honum muni takast að snúa þarna nokkru við, að breyta nokkru, að þessu vandamáli er ruslað yfir í Framsókn og Framsókn tekur við. Og það er athyglisvert. Hvort það er einhver sjálfseyðingarhvöt sem drífur þá áfram í að taka við þessum vandamálaverkefnum öllum skal ósagt látið. En hitt er ljóst að búið er ekki gott. Hvernig bregðast menn síðan við þeirri stöðu sem við blasir í byggðamálum? Jú, það á að gera það með því að veikja enn Byggðastofnun að mati þeirra manna sem ættu nú að hafa sæmilega aðstöðu til að leggja þar dóm á, núverandi stjórnarformanns og hæstv. félmrh., þeir hafa báðir úttalað sig opinberlega um það. Og það á að flokksvæða stofnunina. Framsfl. á að fá þennan málaflokk og það á að flokksvæða hana algjörlega. Framsóknarmenn, hæstv. iðnrh. á að fá vald til að skipa með eigin hendi sjö manna stjórn Byggðastofnunar og sjö menn til vara. Fjórtán framsóknarmenn komast þannig fyrir undir þessum hatti. Fjórtán framsóknarmenn geta tekið við þessu upp úr áramótum, verði þetta gert að lögum með þessu móti. Er nokkur ástæða til að ætla annað en að það verði þannig? Nei, svarið er það. Kannski verður hafður þarna einn sjálfstæðismaður, svona til þess að hafa fjarvistarsönnun frá því að þetta sé 100% flokksvæðing, en þá verður það a.m.k. um 85% flokksvæðing. Öll sporin hræða mjög í þeim efnum. Þetta er furðuleg ráðstöfun, leyfi ég mér að segja, að leggja til að þingkjörin stjórn og þverpólitísk stjórn þessa málaflokks í formi stjórnar Byggðastofnunar, verði slegin af og þetta sett undir flokksvald eins ráðherra og þá iðnrh. Hvers vegna í ósköpunum iðnrh.? Hver eru rökin önnur en þau að iðnrh. heitir Finnur Ingólfsson og er framsóknarmaður? Það eru engin önnur rök, engin. Það hafa engin rök verið færð fram fyrir því að það sé stjórnskipulega eða pólitískt skynsamlegt að vista stofnunina sérstaklega þarna. Ég sé mjög margt sem mælir gegn því. Ef færa ætti stofnunina til á annað borð, þá held ég að ein þrjú ráðuneyti önnur hefðu átt að koma til skoðunar á undan iðnrn. og viðskrn. Það er í fyrsta lagi félmrn. Það væru ýmis rök fyrir því að hafa byggðamálin hjá félmrn. sem fer með málefni sveitarfélaganna og það væri að mörgu leyti handhægt að flétta það saman. Eða þá að það væru frekar þau atvinnuvegaráðuneyti sem fara með höfuðatvinnugreinar landsbyggðarinnar, sjútvrn. eða landbrn. Fyrir því gætu verið ýmis rök þó að það sé ekki heldur að öllu leyti heppilegt. En iðnrn. er að mörgu leyti mjög fjarlægur kostur í þessum efnum. Af hverju ekki bara kirkjumrn.? Það er ekki framsóknarmaður í því ráðuneyti, það eru auðvitað aðalrökin gegn því. En framsóknarmenn fara nú með félmrn. og ef það var verkefnið að jafna á klyfjunum milli stjórnarflokkanna, þá hefði verið nær að færa þetta annað en í iðnrn. að mínu mati. Herra forseti. Aðeins um stöðu stofnunarinnar sem út úr þessu öllu kemur. Það er mjög athyglisvert að bera saman 1. gr. gildandi laga um Byggðastofnun og síðan 1. gr. þessa frv. 1. gr. gildandi laga er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Byggðastofnun er sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins og heyrir undir forsætisráðherra.`` Þessu er snúið yfir í: ,,Byggðastofnun er sérstök stofnun ...`` --- Og það má til sanns vegar færa, þetta verður afar sérstök stofnun ef þessar breytingar verða gerðar. --- ,,Byggðastofnun er sérstök stofnun í eigu íslenska ríkisins og heyrir undir yfirstjórn iðnaðarráðherra``. Þarna er vikið við tveimur orðum, þ.e. öðru bætt við og hinu breytt. Þetta verður ,,sérstök`` stofnun í staðinn fyrir ,,sjálfstæð`` stofnun, en síðan er skotið inn orðinu ,,yfirstjórn`` á eftir ,,heyrir undir``. Og þarna er a.m.k. með táknrænum hætti, hversu mikið sem menn vilja leggja upp úr efnisbreytingunum, verið að undirstrika vald iðnrh. með því að taka það fram að þetta heyri undir yfirstjórn hans, en þetta er ekki hefðbundið orðalag á vistun sjálfstæðrar stofnunar með því að segja eingöngu að stofnunin eða starfsemin heyri undir ráðherra. Nei, heyrir undir yfirstjórn iðnrh. þurfti það að vera, og það hefur þeim framsóknarmönnunum dottið í hug að læða inn, og síðan á þetta að vera sérstök stofnun í staðinn fyrir sjálfstæð stofnun. En langmesta breytingin er þó hin furðulega skipan stjórnar stofnunarinnar og það er ljóst að eins og þetta er fléttað saman með ákvæðum 1. gr., með ákvæðum 3. gr. um skipan stjórnar og á einum 10--20 stöðum öðrum, þar sem vald iðnrh. er sett inn í mismunandi greinar frv. Ég hef ekki talið það saman en það er ábyggilega milli 10 og 20 sinnum sem iðnrh. er sérstaklega talinn upp á ólíklegustu stöðum. Það á meira að segja að ákveða staðsetninguna samkvæmt þessari nýju formúlu, að það sé geðþóttaákvörðun ráðherra hvernig þeir ráðskast með hugsanlega vistun ríkisstofnana, og er mikil speki eða hitt þó heldur. Það er nærtækt, herra forseti, að vitna til tveggja manna sem hafa tjáð sig opinberlega um þetta mál. Fyrst hæstv. félmrh. Hvað segir hæstv. félmrh.? Ekki getur verið að hann styðji þetta frv.? Það hlýtur að liggja ljóst fyrir að þó um stjórnarfrv. sé að ræða þá er a.m.k. nokkuð öruggt að einn stjórnarþingmaður styður ekki málið, þ.e. hæstv. félmrh. Hann hefur talað sig frá því opinberlega, áður en það var flutt.

Hann styður málið.

Hann styður málið segir hæstv. forsrh. Handjárnunum hefur aldeilis verið komið á hann. Í viðtali í Degi, fimmtudaginn 25. nóv., segir hæstv. félmrh. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Í vor var um það talað að setja upp öflugt batterí sem ætti að valda straumhvörfum í byggðamálum. Ég vildi gjarnan leggja hönd að því. Nú er komið fram frumvarp um að færa Byggðastofnun til iðnrn. og Seðlabankann til forsrn. Sú Byggðastofnun sem út úr þessu kemur er veikari ef nokkuð er. Ákveðið sjálfstæði er skert, sem Byggðastofnun hefur þó búið við þrátt fyrir allt. Þetta er ekki með þeim hætti sem um var talað í vor og ég tel mig ekki bundinn af neinu samkomulagi þar um. Ég hef ekki áhuga á að taka að mér þetta verk undir þessum formerkjum. Ég var búinn að binda vonir við þetta en lýsi yfir vonbrigðum mínum, bæði í ríkisstjórn og þingflokki.`` Svo mörg voru þau orð. Það er nú erfitt að lesa út úr þessu stuðning við málið hjá hæstv. félmrh. Síðan hefur formaður stjórnar Byggðastofnunar og fyrrv. hv. þm., Egill Jónsson, talað nokkuð skorinort um þetta mál, m.a. í grein í Morgunblaðinu í dag. Hann dæmir þetta mjög svipað og hæstv. félmrh. Hann telur að verið sé að veikja stofnunina en ekki styrkja og hann fullyrðir að þess sjáist hvergi stað í þessu máli að reyna eigi að gera alvöru úr því átaki í byggðamálum sem menn hafi verið að tala um. Hann telur þetta fyrst og fremst aðferð til að færa iðnrh. málaflokkinn, talar um að leikurinn sé nú léttur fyrir ,,ráðherravald`` og ,,stofnanaforræði`` að klófesta byggðamálin. Enn fremur segir Egill: ,,Það dylst ekki að í frumvarpi um byggðamál er ekki að finna neinar þær áherslur sem treysta stöðu og afkomu landsbyggðarinnar nema síður sé.`` Eins og hæstv. félmrh. telur formaður stjórnar Byggðastofnunar þetta vera afturför, veikja stofnunina, vera til hins verra. Herra forseti. Hv. fyrrv. þm., Egill Jónsson, núv. stjórnarformaður Byggðastofnunar, notar þarna býsna sterk orð. Hann lýsir eftir hinum dularfulla, margumtalaða milljarði og telur að samþykktir á miðstjórnarfundum Framsfl. dugi ekki einar til í þessum efnum. Í greininni segir einnig, með leyfi forseta: ,,Það sem er þó ógeðfelldast í þessari umræðu og sérstaklega ber að vara við er hvernig hún tengist orðið embættaskipan innan Framsóknarflokksins og hvað hún er náin fyrirmynd þeirrar skipunar þessara mála hjá Framkvæmdastofnun ríkisins sem átti grundvöll sinn í peningum og völdum. Þannig á nú að leysa innbyrðis vanda Framsóknarflokksins í valdaskipan flokksins. Hér er því um arf að ræða frá gamalli tíð, raunar vondan arf eins og í upphafi þessarar greinar var lýst. Umræða um málefni landsbyggðarinnar hefur beðið hnekki og hún er sár og móðgandi fyrir alla þá sem eru þátttakendur í umfjöllun um byggðamál. Innanflokksmálefni Framsóknarflokksins eru gjörsamlega óháð byggðamálum. Þau mál verður flokkurinn að leysa af eiginn rammleik, til þess hefur hann góða reynslu og umfram allt verða málefni dreifðra byggða á Íslandi að vera í friði fyrir innbyrðis vanda Framsóknarflokksins.`` Við þetta mætti bæta: ... og helmingaskiptum stjórnarflokkanna. Það er í raun og veru það eina sem vantar inn í þessa grein til þess að um sé að ræða nokkurn veginn fullkomna lýsingu á þeim skrípaleik sem í gangi er. Það er dapurlegt, herra forseti, við þær aðstæður að byggðavandi í landinu hefur aldrei verið meira brennandi en einmitt um þessar mundir þá skuli orka stjórnarflokkanna fara í hrossakaup af þessu tagi og málaflokkurinn líða fyrir. Það gerir hann augljóslega. Hér eru ekki á ferðinni úrræði, fjármunir eða aðgerðir til að snúa vörn í sókn í byggðamálum. Nei, hér eru á ferðinni hrossakaup stjórnarflokkanna, hrókeringar þeirra í milli sem tengjast samningum um myndun síðustu ríkisstjórnar. Þetta eru ógeðfelld hrossakaup þar sem blandað er saman óskyldum hlutum sem ætti að halda aðgreindum. Annars vegar því að færa Seðlabankann undir forsrn., sem að mörgu leyti er eðlilegt mál og sá sem hér talar gæti vel hugsað sér að styðja, en ekki hluta af kaupskap af þessu tagi. Sú meðferð byggðamála og Byggðastofnunar sem hér er á ferðinni er hreint hneyksli. Ég er algerlega andvígur þessum breytingum. Ég tel þær stórlega til skaða fyrir málaflokkinn og hvet menn til þess að gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að málið nái fram að ganga. Ég spyr mig: Er það virkilega svo að allir þingmenn Sjálfstfl. hafi skrifað upp á þetta og samþykkt? Var málið afgreitt fyrirvaralaust úr þingflokki sjálfstæðismanna? Hafa menn skuldbundið sig til að styðja þessi ósköp eins og þau eru hér fram borin? Eitt er að færa stofnunina og það er hægt að gera á annan hátt en þennan. Það væri strax mikill munur ef menn létu vera að gera þær breytingar, t.d. á skipan stjórnar sem frv. felur í sér þó svo að hún --- illu heilli að mínu mati --- færi undir iðnrn. Svo er nauðsynlegt að spyrja, herra forseti: Er eitthvað fleira hér á ferðinni? Hangir fleira á spýtunni? Stendur til að breyta iðnrn. aftan frá í einhvers konar atvinnuvegaráðuneyti? Er eitthvað hæft í sögum um að til sé leyniplagg sem geri ráð fyrir því að færa allar rannsóknarstofnanir atvinnuveganna undir iðnrn., undir hatti Iðntæknistofnunar? Eru einhverjir slíkir hlutir á döfinni? Þetta mál er svo torkennilegt og svo sérkennilegt hvernig það ber að að það vekur grunsemdir um að enn hafi ekki öll sagan verið sögð. Að lokum, herra forseti, tel ég fráleitt að stjórnarflokkarnir ætli sér að knýja þetta mál í gegn, stórpólitískt deilumál sem er umdeilt bæði innan veggja þingsins og einnig úti í þjóðfélaginu. Hér hefur verið vitnað til afstöðu núv. stjórnarformanns Byggðastofnunar og hæstv. félmrh. Það er fráleitt að mæla fyrir þessu frv. hér 2. des. þegar nokkrir virkir dagar eru eftir fram að jólaleyfi og tala um að það nái hér afgreiðslu. Enda breytir engu þó að málið bíði fram yfir áramót.

Herra forseti. Hv. þm. hefur ekki mikið álit á þessu frv. Ég læt það nú allt vera, en miðað við það hve sterkt hann tók til orða þótti mér hann nefna ansi fá dæmi um það sem mætti betur fara. Hann nefndi tvö, þrjú dæmi en mér fannst hann taka fullsterkt til orða. En það er önnur saga. Það sem kallaði mig hér upp er tilvitnun hv. þm. í hæstv. félmrh., um að hann hefði ekki mikið álit á þessu og segði sig frá málinu. Ég las einmitt viðtal við hæstv. félmrh. Eina dæmið sem hann nefndi til stuðnings máli sínu var að hann sæi hvergi milljarð sem einhver hafði gefið honum fyrirheit um í vor að fylgja mundi með færslunni. Okkar skoðun var sú að það ætti ekki heima í lagafrv. um Byggðastofnun. Það er verið að setja lög um starfsemi Byggðastofnunar til framtíðar. Þar eiga ekki heima einstakar fjárveitingar. Þær koma á fjárlögum og eiga alls ekki heima í þessu frv.

Herra forseti. Ég skal nefna nokkur dæmi í viðbót fyrir hv. þm. Ég tel í fyrsta lagi algjörlega misráðið að færa þennan málaflokk undir iðnrn. Það skortir öll rök fyrir því önnur en þau að iðnrh. heitir Finnur Ingólfsson og er varaformaður Framsfl. Í öðru lagi tel ég að þessi skipan á stjórn Byggðastofnunar muni veikja hana, muni skapa um hana pólitískar deilur og hún muni ekki hafa það þverpólitíska bakland sem hún hafði áður. Í þriðja lagi er tekjugrundvöllur stofnunarinnar ekki tryggður, það er allt í lausu lofti. Í fjórða lagi tel ég að ganga þurfi skýrar frá aðild Byggðastofnunar að fjármögnun verkefna, t.d. varðandi það sem segir í 12. gr. frv. Það er allt í lausu lofti. Um það á iðnrh. að setja reglur og þar segir að slík starfsemi skuli einkum fjármögnuð með sérstökum framlögum úr ríkissjóði. Þetta er allt í lausu lofti. Og varðandi milljarðinn er eðlilegt að menn séu tortryggnir þegar hér kemur fram fjárlagafrv. þar sem algjörlega vantar fjármuni til að standa við samkomulag flokkanna um aðgerðir í byggðamálum frá sl. vori. Er nema von að menn verði þá tortryggnir og spyrji: Bíddu, hvað með efndir á þessu? Það er svo furðulegt að það er eins og framsóknarmenn kunni bara eina tölu þegar þeir gefa loforð. Það er milljarður. Þeir lofa milljarði í alla skapaða hluti, oft sama milljarðinum í margt í einu. Þeir lofuðu milljarði í fíkniefnavarnir. Þeir lofa milljarði í byggðamál. Svo heyrði ég um daginn að búið væri að lofa sama milljarði til að efla rannsóknir í landinu og menn væru að tala um að taka 20% af sölu ákveðinna ríkisfyrirtækja og nota í mörg verkefni í einu. Þetta er allt í lausu lofti og það er von að spurt sé. Ég held að hv. þm. Guðjón Guðmundsson geti ekki verið mjög stoltur af aðild sinni að þessu máli.

Herra forseti. Eftir þær ræður sem hér hafa verið fluttar virðist mér að menn séu aðallega að gagnrýna eitt, þ.e. stjórnarkjörið og reyndar færsluna milli ráðuneyta. Allt þetta tal um fjármögnun á ekki við rök að styðjast. Það er ekkert verið að veikja það frá því sem verið hefur. Byggðastofnun hefur alltaf verið háð fjárveitingu á fjárlögum. Það er engin breyting á því. Þetta tal um sjálfstæði stofnunarinnar, eins og ég nefndi hér áðan, finnst mér ekki mikils virði. Þar er sjálfstæðið bara orð. Byggðastofnun getur ekki verið ríki í ríkinu. Það hlýtur að vera styrkur Byggðastofnunar að vera í sem allra bestu sambandi við stjórnvöld. Að verið sé að draga úr möguleikum stofnunarinnar er alveg út í hött. Í öðru orðinu segja menn að það hafi verið svo rosalegur flutningur af landsbyggðinni á undanförnum árum. Það er alveg rétt. En svo má alls ekki breyta starfsemi Byggðastofnunar. Árangurinn hefur nú ekki verið meiri en svo að fólki hefur fækkað jafnt og þétt á landsbyggðinni. Það er ekki mikið samræmi í þessu.

Herra forseti. Það sem menn vildu sjá voru vísbendingar um að menn ætluðu að efla stofnunina og leggja henni til þá fjármuni sem hún þarf til vera nothæft tæki, a.m.k. að hluta til í þessum efnum. Engu slíku er fyrir að fara þarna í þessu frv. Í þessu máli er ekkert sem hægt er að túlka sem jákvæða breytingu í þágu þessa málaflokks. Hins vegar er þar margt neikvætt eins og komið hefur fram. Það er athyglisvert, herra forseti, að framsóknarmenn sem eiga nú að fá þennan málaflokk eru fjarverandi. Þeir eru ekki hér. Sjálfstæðismenn hlaupa hér upp í vörninni fyrir þá. Það er vel gert hjá þeim, vel gert hjá vandalausum, liggur mér við að segja, að hlaupa þannig upp til varnar þessu móverki framsóknarmanna. Auðvitað hafa byggðamálin alltaf verið háð þeim fjármunum sem þar eru til skipta. En ætli það veiti af pólitískri samstöðu í þessum málaflokki, einmitt til að tryggja að sæmileg samstaða sé um að leggja meiri fjármuni til málaflokksins? Gera menn það með því að flokksvæða Byggðastofnun og láta einn pólitískan ráðherra skipa henni stjórn með þessum hætti? Það er fullkomlega óeðlilegt. Að svo miklu leyti sem þetta á að vera tæki til áætlunargerðar og stefnumótunar þá er það líka óeðlilegt. Stofnunin fer ekki með hefðbundið framkvæmdarvaldshlutverk. Þetta er öðruvísi stofnun eða á a.m.k. að vera það. Hvernig sem á málið er litið, hvort sem það varðar stuðning við stofnunina, bakland hennar í stjórnmálunum eða verkefnið sem slíkt, er óeðlilega að því staðið. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að allir stjórnarþingmenn hafi látið handjárna sig til að styðja þessi ósköp.

Herra forseti. Frv. það sem hér er til umræðu um færslu Byggðastofnunar frá forsrn. til iðnrn. tel ég vera mistök. Ég er algjörlega andvígur því að færa þennan málaflokk frá forsrn. og til annarra ráðuneyta. Í því sambandi get ég tekið undir margt sem fram hefur komið í máli þeirra hv. þm. sem talað hafa í morgun. Byggðastofnun hefur verið, eins og það er orðað, þverpólitísk stofnun, stofnun þar sem allir þingflokkar hafa átt fulltrúa og hún hefur heyrt undir forsrn. Ég held að byggðamálum sé þannig farið og þróun byggðar og búsetu fólks á okkar landi nú um stundir að það sé engin ástæða nema síður sé til þess að færa þennan málaflokk undan þeim manni sem á að hafa forustu fyrir ríkisstjórn hverju sinni. Þar af leiðandi er ég algjörlega andvígur því að stofnunin verði færð undan forsrn. og enn frekar andvígur því að hún verði færð undir iðnrn. Þar á hún alls ekki heima. Ég tel að stofnun eins og Byggðastofnun og það hlutverk sem henni hefur verið ætlað eigi heima undir forsrn. og það sé fyrst og fremst verkstjóri ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., sem eigi að hafa þennan málaflokk á sinni hendi. Ég tek undir þau ummæli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar í morgun að þessari umræðu verði ekki lokið hér og nú fáum við að halda umræðunni áfram eftir helgi. Í hólfum þingmanna í morgun var skýrsla samin af Byggðastofnun um byggðavandann og þau vandamál sem helst virðast blasa við í þróun byggðar og búsetuhögum fólks vítt um land. Ég sá í Morgunblaðinu í morgun að þar var gerður örstuttur útdráttur úr þessari skýrslu og þar kom greinilega fram að í skýrslunni sem við höfum reyndar ekki enn þá haft tækifæri til að lesa yfir, þ.e. ef rétt er eftir haft í Morgunblaðinu, sem ég dreg ekki í efa, er alveg sérstaklega vikið að málefnum eins og sjávarútvegsmálunum, eins og færslu kvótanna úr byggðinni, veikari trú fólks á því að byggðin haldi velli í þeim farvegi sem atvinnuhættir eru með núverandi löggjöf um fiskveiðistjórn. Ég held að það sem talið var upp í Morgunblaðsgreininni, þau atriði sem þar voru rakin, sé í raun það sama og ég a.m.k. hef varað við í mörg ár hvert mundi leiða okkur og er þá sama í hvaða flokki ég hef verið. Ég hef varað við því í mörg ár hvert núverandi stjórnkerfi fiskveiða með algjörlega opnu framsali, gjörsamlega stýringarlaust mundi leiða okkur, hvaða vandamál það mundi færa okkur og bent á hvaða réttleysi fólk á við að búa. Þetta birtist í alls konar tilbrigðum. Það sem kannski er mest nú í fréttum er ákveðið fyrirtæki vestur á Ísafirði sem heitir Básafell. Ég get varla fjallað svo um þau mál öðruvísi en að kalla hlutina réttum nöfnum. Ég vil kalla það sem er að gerast á Vestfjörðum í dag kvótaþvætti.  Það er gjörsamlega óþolandi hvernig þessi mál eru í dag og það getur enginn borið ábyrgð á því fyrir hönd ríkisstjórnar annar en forsrh. hvernig þessi mál hafa þróast. Þess vegna ítreka ég það enn og aftur að ég er algjörlega andvígur því að Byggðastofnun fari undan forsrn. Ég tel að þar eigi hún að vera. Þess utan er ég andvígur mörgu sem kemur fram í frv. Ég er t.d. algjörlega andvígur 3. gr. um að iðnrh. eigi að skipa stjórn stofnunarinnar og raða þar upp mönnum. Ég vil mælast til þess að sú umræða sem þarf að fara fram í hv. Alþingi um byggðamál verði fram haldið í næstu viku þannig að okkur hv. þm. gefist kostur á að fara yfir þær tillögur sem hafa birst í nýlegri skýrslu Byggðastofnunar. Auðvitað vita allir þingmenn starfandi á Alþingi hvers konar vandi er í byggðum landsins og hann á ekki bara við í sjávarútvegsmálum. Hann á líka við í hinum dreifðu byggðum landsins þar sem bændamenning og búskapur hefur haldið uppi mannlífi og atvinnulífi. Það er eigi minni vandi víða um landið en er í sjávarútvegsþorpunum. Þetta eru auðvitað þeir tveir málaflokkar sem hafa haldið uppi atvinnu og tryggt búsetu á landinu eins og hún hefur verið. Það er alvarlegt mál, herra forseti, ef svo heldur fram sem átt hefur sér stað á undanförnum árum að fólki á landsbyggðinni heldur áfram að fækka. Það verður að mínu viti að snúa þessari þróun við. Ég tel að verkstjóri ríkisstjórnarinnar, þ.e. forsrh. eigi að hafa byggðamálin á sinni hendi og eigi að móta stefnu um það hvernig eigi að halda landinu í byggð þar sem það er talið skynsamlegt og hagkvæmt. Mín hugsun í því máli er einfaldlega sú að ég tel að almennt sé hagkvæmt að halda landinu í byggð þó að vafalaust muni byggðin gefa eftir á einstaka stöðum. Þegar til framtíðar er litið held ég að það sé hagkvæmt að viðhalda byggð. Það er hagkvæmt vegna ferðamála. Það er hagkvæmt vegna landnýtingar okkar. Það er hagkvæmt vegna sögu okkar og það er hagkvæmt vegna þess að landið á að vera í byggð. Í framtíðinni eiga ekki að myndast stór óbyggð landsvæði. Það er a.m.k. ekki sú sýn sem ég vil hafa á þróun byggðar í þessu landi. Ég get alveg tekið undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann talar um framsóknarflokksvæðingu byggðarmála. Ég held að þetta frv. beri nokkurn keim af hrossakaupum og ég er algjörlega andvígur efni þess eins og komið hefur fram í máli mínu. Að þessu sinni ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég held að ég hafi talað algjörlega skýrt um hvaða skoðun ég hef á frv.

Herra forseti. Með frv. er að mínu áliti verið að leggja mjög aukna áherslu á hlutverk Byggðastofnunar á sviði atvinnuþróunar og nýsköpunar í landinu. Það er grunntónninn í þessu frv. Það er lögð áhersla á að Byggðastofnun reyni eftir föngum að fjármagna verkefni í samstarf við aðra, sem ég held að sé mikilsvert. Það er lögð mikil áhersla á að stofnunin styðji áfram atvinnuráðgjöf á landsbyggðinni og vinni að samræmingu og eflingu þeirrar starfsemi. Þar hefur orðið mikil grundvallarbreyting á undanförnum árum. Atvinnuþróunin hefur verið færð út á landið til heimaaðila. Byggðastofnun veitir á næsta ári yfir 100 millj. til starfsemi sem er á forræði heimamanna. Í stað þess að áður sóttu menn um einhverja styrki til Byggðastofnunar, hvert og eitt sveitarfélag eða atvinnuþróunarfélag, sem meira og minna varð svo ekkert úr, þá eru komin núna öflug atvinnuþróunarfélög í öllum kjördæmum landsins og lögð er áhersla á það í þessu frv. að þeirri starfsemi verði haldið áfram og hún verði tengd öðru atvinnuþróunarstarfi. Síðast en ekki síst er gert ráð fyrir að festa í lög að Byggðastofnun geti haft frumkvæði að því að setja af stað verkefni á sviði atvinnuuppbyggingar og nýsköpunar og leita eftir samstarfi við aðra um fjármögnun þeirra. Þetta er svipað og verið var að gera á Þingeyri og ég veit að hv. þm. þekkir vel. Ég held að þar hafi tekist vel til og að stofnunin eigi að gera meira af slíku. Þar var farið út í samstarf við mjög sterka aðila og stofnað öflugt hlutafélag með miklu hlutafé. Það fyrirtæki hefur farið mjög vel af stað og stofnunin á að gera meira af þessu. Hér er verið að festa það í lög að hún hafi heimild til þess, en einhverjir vildu meina þegar þetta var gert á Þingeyri að svo væri ekki. Hér er sem sagt verið að gera það fyllilega löglegt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir máli sem boðað var í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í vor og felst í flutningi yfirstjórnar Seðlabanka Íslands frá viðskrn. til forsrn. sem er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 36/1986, um Seðlabanka Íslands, með síðari breytingu, og fleiri lögum. Þegar litið er til hlutverks forsrn. í pólitísku samhengi vegur þungt að forsrh. fer með heildaryfirstjórn ýmissa mikilvægra efnahagsmála og samræmingu á því sviði. Forsrh. fer þannig með stefnumörkun í efnahagsmálum og leggur fram þjóðhagsáætlun og hann fer með samráð stjórnvalda við samtök launafólks og sjómanna, bænda og atvinnurekenda. Af þessum sökum heyrir Þjóðhagsstofnun til að mynda beint undir forsrh., en meðal verkefna hennar er að fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, vinna að hagrannsóknum og vera ríkisstjórn og Alþingi til ráðuneytis í efnahagsmálum. Lögum samkvæmt er Seðlabanka Íslands ætlað að vera einn helsti ráðgjafi ríkisstjórnarinnar um mótun stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Ákvörðun um að flytja yfirstjórn bankans til forsrn. er því liður í að styrkja framangreint hlutverk þess sem ráðuneytis efnahagsmála. Þetta meginefni frv. kemur fram í 4. gr. þess og í athugasemdum við það ákvæði er aðkomu ráðherra að stjórn bankans lýst. Rétt er að taka fram að frv. þetta gerir ekki ráð fyrir neinum breytingum á þessum heimildum ráðherra gagnvart bankanum. Eðli máls samkvæmt er sjálfstæði Seðlabankans varið með þeim hætti að yfirstjórn ráðherra er ekki ætlað að hafa mikil áhrif á daglega starfsemi hans. Eins og fram kemur í athugasemdum við 4. gr. frv. er ráðherra fyrst og fremst ætlað að sjá til þess að stjórn bankans sé skipuð og sé starfhæf og að velja mann til forustu í bankaráði, skipa bankanum sjálfstæðan endurskoðanda o.s.frv. Viðskrh. verður hins vegar áfram með mál er varða innlendar lánastofnanir, fjármagnsmarkað og erlendar fjárfestingar í atvinnurekstri, en það eru allt mál sem skipað er með öðrum lögum en lögum um Seðlabanka. Með tilliti til hlutverks Seðlabankans við hagstjórn og stefnumótun í efnahagsmálum þykir eðlilegt að mál er varða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn heyri undir þann ráðherra er fer með yfirstjórn bankans, en breytingar á 1. og 3. gr. eru tilkomnar af þeim sökum. Að þessu sögðu er að lokum ástæða til að leggja enn áherslu á að frv. þetta hreyfir ekki með neinu móti við hlutverki Seðlabankans, starfsemi hans eða stjórnskipulagi, þar með töldu hlutverki bankaráðs, að öðru leyti en því sem ég hef þegar greint frá. Með því að frv. lýtur þannig einungis að breytingum á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins legg ég einnig til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir litlu frv. á þskj. 272, 227. máli þingsins. Það er frv. til laga um breytingu á jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum. 1. gr. frv. hljóðar svo: ,,B-liður 47. gr. laganna hljóðar svo: Að fyrir liggi samþykki barna jarðeiganda, 18 ára og eldri, um að jörðin sé gerð að ættaróðali.`` 2. gr. er um að lögin öðlist þegar gildi. Í athugasemdum við frv. segir: ,,Með setningu lögræðislaga, nr. 71 28. maí 1997, sem tóku gildi 1. janúar 1998 var sjálfræðisaldur hækkaður úr 16 árum í 18 ár. Lagaskoðunarnefnd hefur farið yfir ákvæði sem þarfnast breytinga eftir lögtöku lögræðislaganna til að samræmis sé gætt og eru jarðalögin ein af þeim.`` Þetta er ástæðan fyrir því að þetta frv. er hér flutt. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn.

Herra forseti. Þetta er lítið frv. sem ástæðulaust er að gera athugasemdir við enda ætla ég ekki að gera það. En í tilefni þess að þetta frv. er flutt langar mig til að beina spurningu til hæstv. landbrh. Jarðalögin sem við nú búum við eru meira en barn síns tíma. Þau eru arfur frá gömlum viðhorfum sem ekki hafa átt við um áratuga skeið. Tilgangur laganna var að halda í hefðbundnum landbúnaði öllum þeim bújörðum sem voru í hefðbundnum landbúnaði í byrjun áttunda áratugarins, ef ég man rétt árin 1972--1974. Þar eru alls konar kvaðir settir til að koma í veg fyrir að bændur gætu ráðstafað jarðeignum sínum til annarra nota. Meðal annars eru kvaðir á því að bændur geti ekki ráðstafað jarðeignum sínum til erfingja sinna nema að uppfylltum ströngum skilyrðum. Jarðalögin eru þannig úr garði gerð að svokallaðar jarðanefndir, skipaðar sveitungum viðkomandi bónda, geta tekið af honum frelsi til viðskipta með jörð sína og jafnvel uppálagt honum að selja jörð sína öðrum en þeim sem hann óskar sjálfur. Þeir geta komið í veg fyrir eðlileg samskipti bónda bæði við börn sín og samsveitunga eða komið í veg fyrir að bóndi geti nýtt sér jörð sína eðlilega til annars en hefðbundins búskapar. Nú eru tvö ár síðan ég flutti frv. til laga um breytingu á þessum lögum. Ég man eftir því að núv. hæstv. landbrh., sem þá var óbreyttur þingmaður og formaður landbn., tók þeim tillögum vel. Þáv. landbrh. lýsti því yfir að jarðalögin væru til endurskoðunar í landbrn., einmitt í þá átt sem ég hafði lagt fram frv. um. Nú eru meira en tvö ár liðin, herra forseti, síðan það var og ég átti nú satt að segja von á því að sjá víðtækari breytingar á jarðalögunum í frumvarpsformi frá hæstv. landbrh. en liggja hér í dag. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. landbrh. hvort ekki sé komið að því að hann leggi fram á næstu dögum, helst fyrir jól, frv. til laga um breytingu á jarðalögunum til að gera bændum landsins kleift að ráðstafa jarðeignum eðlilega, hvort heldur með sölu til annars aðila, með arfskiptum til barna sinna eða til annars en hefðbundins búskapar. Eða leggur hæstv. landbrh. til, eins og hann lagði til í fyrra þegar hann var óbreyttur þingmaður, að ég endurflytji frv.?

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að breytingarnar á þessum lögum eru óverulegar. Frv. sem við ræðum hér fjallar eingöngu um aldursmörk barna eigenda jarða sem á að breyta í óðalsjörð. Um það er svo sem lítið að segja, það er rökrétt afleiðing af breytingum á sjálfræðisaldri. En lögin sem breytingin er gerð á eru með ólíkindum. Það er ótrúlegt að bændur landsins skuli á sínum tíma hafa sætt sig við ákvæði laganna. Við getum t.d. lesið 6. gr. laganna. Þar segir að við aðilaskipti að réttindum yfir fasteign eða stofnun slíkra réttinda, svo sem fyrir kaup, gjöf, skipti o.s.frv., sé jafnan skylt að tilkynna það sveitarstjórn og jarðanefnd, sem er skipuð sveitungum viðkomandi bónda, og afla samþykkis þeirra til ráðstöfunarinnar. Sveitunginn, bóndinn á næsta bæ, á að samþykkja, ætli bóndinn að gefa einhverjum jörðina sína.  Þessi lög taka í reynd eignarréttinn af öllum bændum landsins. Það er með ólíkindum að fulltrúar bænda hafi yfirleitt lagt þetta til og samþykkt þessi lög á sínum tíma, sem er reyndar fyrir nokkuð löngu. Ég skora á hæstv. landbrh. að gæta nú hagsmuna bænda í þessu máli og afnema þessi lög.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ræður þeirra þó þær snúi að öðru efni en þetta frv. fjallar um. Ég get að mörgu leyti tekið undir með þeim. Jarðalögin og ýmis ákvæði í þeim voru eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði hér áðan, barn síns tíma. Þau þarf að endurskoða. Að því er unnið og ég vona að ég nái því sem fyrst að leggja fram frv. þess efnis fyrir þingið og við getum breytt þeim lögum. Ég get tekið undir að forkaupsréttarákvæði í jarðalögunum sem stundum hefur verið beitt, en þó æ sjaldnar ...  Ég held að mikilvægt sé að reyna að hraða þessu máli og ég mun beita mér fyrir því. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, er nefnd að störfum og ég vona að þetta mál geti komið hér inn í þingið í vetur.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. sagði að úrskurði um forkaupsrétt hefði verið hafnað með vísan til eignarréttarákvæða stjórnarskrárinnar. Er hæstv. landbrh. þar með að segja að jarðalögin brjóti í bága við stjórnarskrána? Í öðru lagi sagði hæstv. landbrh. að hann væri að vinna að breytingum á jarðalögum. Nú vil ég spyrja hann: Hverjir vinna að þeim breytingum? Eru það bændur sjálfir eða fulltrúar bænda, bændasamtök og aðrir slíkir? Ég geri mikinn mun þar á og bendi á að svokallaðir fulltrúar bænda í bændasamtökunum hafa t.d. lífeyrisréttindi eins og opinberir starfsmenn en eru ekki með sambærilegan rétt og bændur sjálfir hafa. Þeir eru komnir ákaflega langt frá umbjóðendum sínum, þeim sem þeir eiga að gæta hagsmuna fyrir. Ég vil benda hæstv. landbrh. á að reyna að gæta hagsmuna hins einstaka bónda. Staða bænda er ekkert sérstaklega góð í kjölfar áratuga ofstjórnunar í landbúnaði.

Hæstv. forseti. Ef jarðalögunum er misbeitt, eins og sagt var áðan, þá vegur ákvæði stjórnarskrárinnar að þyngra. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, hafa margir úrskurðir verið felldir úr gildi á seinni árum. Annaðhvort hefur ekki verið rétt að staðið eða sveitarstjórnir beitt valdi til að velja sér ábúendur á jarðir o.s.frv. Þetta er því ákvæði sem ekki gengur upp og þarf að skoða. Hverjir skipa þessa nefnd? Forveri minn í starfi skipaði í þessa nefnd. Hún kemur að einhverju leyti frá landbúnaðinum. Í þessari nefnd eru hv. alþingismenn, þar er fulltrúi frá bændasamtökunum. Ég kann ekki að telja upp nöfnin á þessari stundu en Jón Höskuldsson lögfræðingur hefur leitt starf nefndarinnar. Ég hygg að í henni sitji hv. þm. Jón Kristjánsson og Einar Kr. Guðfinnsson. Þessum þremur nöfnum man ég eftir í svipinn, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil í kjölfar þessa svars spyrja hæstv. ráðherra hvort til greina komi að fella þessi lög hreinlega úr gildi eins og þau leggja sig og hafa ekki sérákvæði um eignir bænda umfram eignir annars fólks.

Ég tel rétt, hæstv. forseti, að bíða þess að nefndin skili af sér og frv. líti dagsins ljós. Ég mun ekki beita mér fyrir því að fella lögin úr gildi. Enda hygg ég, eins og ég sagði áður, að þessu sé æ minna beitt. Þörfin er ekki eins brýn og sveitarstjórnir fara sér hægar í þessu efni. Ég legg til að við bíðum eftir nýju frv.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram í umræðu um þessi mál er hér um að ræða arf frá fornu fari sem enn er í lögum á Íslandi. Takmark jarðalaganna er að koma í veg fyrir að hægt sé að taka bújarðir á Íslandi til annarra nota en hefðbundins búskapar. Til þess að reyna að tryggja það eru í gildandi lögum ákvæði sem koma í veg fyrir það að bændur geti nýtt eignir sínar eins og þeim sjálfum er hagkvæmast hverju sinni. Það er m.a., ef ég man rétt, ákvæði sem bannar bónda að koma upp ferðaþjónustu á jörð sinni nema með leyfi jarðanefndar. Það eru ekki bara skipulagsyfirvöld sem þurfa að fjalla um það heldur þurfa aðrir bændur í sveitinni að veita heimild til þess að viðkomandi jörð geti sinnt ferðaþjónustu að einhverju marki. Að maður tali nú ekki um kvaðirnar sem settar eru á bændur landsins um að þeir megi ekki nema með leyfi samsveitunga sinna ráðstafa jörðum sínum til barna sinna sem vilja taka við þeim til nýtingar. Þetta er einn af þeim fjötrum frá gamalli tíð sem hefur gert bændur að fátækustu stétt á Íslandi því að þeim einum hefur verið gert að sæta því að mega ekki ráðstafa eignum sínum eins og þeir vilja. Það eru tveir flokkar hér á þingi sem bera ábyrgð á þessu, sem hafa sett þessi lög og hafa spyrnt við fótum fram að þessu að þeim yrði breytt. Afleiðingin er sú að fátækt er föst fylgikona bændastéttarinnar. Það gleður mig mjög að heyra að hæstv. landbrh. er sömu skoðunar eftir að hann kom til landbrn. eins og hann var á meðan hann var formaður landbn., þ.e. að þessum lögum þurfi að breyta og helst afnema. Engu að síður held ég að það sé tryggara að ég endurflytji þær gömlu breytingar sem hæstv. ráðherra var vinsamlegur fyrir á sínum tíma og vona að sú vinsemd hafi enst honum í stólaskiptunum líka.

Hæstv. forseti. Mér finnst sjálfsagt að hv. þm. leggi frv. sitt fram og fylgi eftir hugsjón sinni. Það skaðar ekkert, hvorki þingið né það sem verið er að gera, það herðir kannski á vinnunni. En ég vil segja við hv. þm., af því að ég hygg að hann sé kominn með Evrópuvírusinn, að ég var í Danmörku á dögunum og hitti þar landbúnaðarráðherra Norðurlanda og síðan bændur í Danmörku. Of þeir eru alveg að gefast upp vegna þess að lög og reglur Evrópusambandsins og alls konar kvaðir sem eru settar á þá eru að steindrepa þá. Þeir eru að gefast upp fyrir pappírnum, skriffinnskunni og reglugerðafárinu. Íslenskir bændur eru því að þessu leyti miklu frjálsari menn en bændur í Evrópu því að þar tekur kerfið á hverju einasta skrefi og setur þeim nýjar og svæsnar reglur á hverjum degi. Þessir bændur voru orðnir lúnir yfir því reglugerðafári sem þeir sögðu að mundi há þeim mjög.

Herra forseti. Ef hæstv. landbrh. ætlar að ganga úr skugga um að breytingar yrðu á kjörum íslenskra bænda við að Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu, þá ætti hann að tala við sinn eigin Evrópuvírus í stóli hæstv. utanrrh. Ég er ansi hræddur um að sá ágæti ráðherra mundi upplýsa hann um það að allar þessar reglur Evrópusambandsins mundu ekki setja þær kvaðir á íslenska bændur að þeir mættu ekki ráðstafa eignum sínum til jafns við aðrar stéttir. Það er hins vegar ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að reglur eða skilyrði um samþykki jarðanefndar og möguleika hennar á að rifta kaupsamningi bónda og skipa honum að eiga viðskipti við annan aðila um sölu á bújörð sinni en honum sjálfum þóknast, sé eitthvað sem heyrir sögunni til. Ég held að ekki sé lengra síðan en rétt tæp tvö ár að slíkt mál kom upp þar sem afskipti af slíkum viðskiptum voru talin óærleg.

Hæstv. forseti. Ég hygg að foringi minn, hæstv. utanrrh., hafi sýn heimsins undir og viti að hið Evrópska efnahagssvæði er að renna sitt skeið og Íslendingar þurfa auðvitað í henni veröld að tryggja stöðu sína viðskiptalega og hagsmunalega þannig að við það er ekkert að athuga. Ég held að ég sé ekki að hafa fleiri orð um þetta. Við sem höfum talað í þessari umræðu erum í meginatriðum sammála um að mjög mikilvægt er að hraða endurskoðun jarðalaganna --- og hér er einn fulltrúinn kominn í salinn sem skipar nefndina, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Ég mun því ýta á eftir því að þau verði endurskoðuð. Nú kann það að vera út frá ýmsum öðrum sjónarmiðum að eitthvert forkaupsréttarákvæði þurfi að vera, kannski út af náttúruperlum eða einhverju slíku. Ég ætla ekki að útiloka neitt slíkt, en ég tek undir með hv. þm. að bændur þurfa að vera frjálsir með eignir sínar. En ég vek þó athygli á því að eitt stærsta vandamál sem margar fjölskyldur standa frammi fyrir í þeim þrengingum sem landbúnaðurinn hefur gengið í gegnum, er að losna ekki við eignir sínar og ekki fyrir ásættanlegt verð. Það er kannski sú heljarstaða sem við stöndum frammi fyrir í byggðamálum að menn komast ekki frá eignum sínum en hafa þar ekki næga framfærslu, því miður. Ég vek athygli á því að bændur eru ekki að selja jarðir sínar alla daga, og margir þeirra eru í miklum þrengingum, því miður.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. á þskj. 279 um frv. til laga um breyting á lögum um meðferð einkamála. Nefndin hefur fjallað um málið og farið yfir umsagnir sem bárust. Í frv. er lögð til breyting á reglum um málskostnaðartryggingu í 133. gr. laganna. Forsaga málsins er sú að fyrr á þessu ári var sent bréf til íslenskra stjórnvalda frá Eftirlitsstofnun EFTA þar sem því er haldið fram að umrætt ákvæði geri stöðu aðila sem höfðar mál hér á landi og er búsettur erlendis lakari en þeirra sem búsettir eru hér. Telur stofnunin að ákvæðið samrýmist ekki 4. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um bann við hvers konar mismunun á grundvelli ríkisfangs. Af þessari ástæðu er lagt til í frv. að gerðar verði breytingar á þann veg að staða manna verði sú sama að þessu leyti án tillits til þess hvar þeir búa á Evrópska efnahagssvæðinu og mælir hv. allshn. með því að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. á þskj. 280 um frv. til laga um breyting á lögum um vöruhappdrætti fyrir Samband íslenskra berklasjúklinga. Nefndin hefur fjallað um málið og farið yfir umsagnir sem bárust. Í frv. er lögð til framlenging um átta ár á heimild Sambands ísl. berklasjúklinga til að reka vöruhappdrætti. Nefndin leggur einnig til breytingar á lagatextanum en ástæða þess er m.a. úrelt nafnanotkun. Sambandið heitir í dag Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga og er lögð til breyting til samræmis við það. Þá hefur nafni vinnuheimilisins Reykjalundar verið breytt og heitir í dag Reykjalundur endurhæfingarmiðstöð. Breytingartillagan lýtur einnig að því. Einnig er brtt. sem lýtur að nafni happdrættisins en orðið vöruhappdrætti þykir nokkuð óþjált og er lagt til að það verði einfaldlega kallað happdrætti, enda að jafnaði vísað til þess í daglegu máli og mun því heita Happdrætti SÍBS. Með þessari breytingu er ekki verið að breyta heimildum eða tilhögun á happdrættinu. Allshn. mælir með því að frv. verði samþykkt með þessum breytingum sem ég nú hef rakið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. á þskj. 254 um frv. til laga um breyting á lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði. Nefndin hefur fjallað um málið og farið yfir þær umsagnir sem bárust. Í frv. er lagt til að embætti sýslumannsins í Neskaupstað verði lagt niður og með því fækki stjórnsýsluumdæmum sýslumanna úr 27 í 26. Er samhliða þessu gert ráð fyrir að stjórnsýsluumdæmi sýslumannsins á Eskifirði verði stækkað sem þessu nemur með breytingu á reglugerð um stjórnsýsluumdæmi sýslumanna. Herra forseti. Hv. allshn. lítur svo á að með þessari breytingu sé ekki verið að skerða þjónustu við íbúa Neskaupstaðar og bendir á að fram komi í grg. að þótt embætti sýslumannsins í Neskaupstað verði lagt niður er gert ráð fyrir að þar verði áfram rekin skrifstofa sýslumanns og útibú lögreglu. Hins vegar verður ávinningur eða sparnaður af þessari framkvæmd eða breytingu. Hann er m.a. fyrirhugað að nýta með því að bæta stöðu löglærðs fulltrúa hjá embætti sýslumannsins á Eskifirði og yrði hann búsettur í Fjarðabyggð. Þá er einnig lagt til í frv. að lögunum verði breytt til samræmis við sameiningu Kjalarneshrepps og Reykjavíkur og það skýrir sig sjálft. Hv. allshn. mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita, eins og hin tvö sem áður voru rakin, allir hv. nefndarmenn í allshn.

Herra forseti. Í morgun fjölluðum við um frv. til laga um Byggðastofnun og nú er tekið á dagskrá frv. til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Raunar má segja að tilgangur beggja þeirra frv. sem tekin eru fyrir í dag sé sá að leysa innanbúðarvanda framsóknarmanna. Þetta frv. gæti alveg eins borið slíkt heiti. Ég man ekki eftir, og hef ég nú verið nokkuð lengi á þingi, að svo mikið hafi þurft við að Alþingi hafi þurft að taka fyrir tvö stjfrv. til að leysa innanbúðarvandamál eins stjórnmálaflokks og að verið sé að búa raunverulega til stöðu fyrir einstakling sem þarf að skipta út í ríkisstjórn vegna innanbúðarvandamáls annars stjórnarflokksins. Það er mjög sérkennilegt. Ekki síst er þetta líka alvarlegt þegar svo ber við, eins og við ræddum í morgun, að t.d. með frv. um Byggðastofnun er verið að veikja stöðu Byggðastofnunar. Raunverulega má segja slíkt hið sama varðandi Seðlabankann. Ég held, herra forseti, að það frv. sem við tökum á dagskrá þar sem verið er að breyta um yfirstjórn í Seðlabankanum, taka það úr höndum hæstv. viðskrh. og fela það hæstv. forsrh., sé í sjálfu sér ekki mikil breyting. Þó er hægt að segja að þarna er verið að færa málefni Seðlabankans undir ráðherra sem fer með efnahagsmál og af því er hægt að draga þá ályktun að með þessu sé verið að auka pólitísk afskipti af Seðlabankanum og verið sé í rauninni að styrkja tengslin milli hins pólitíska valds og Seðlabankans, sem ég held að sé þveröfugt við þá þróun sem er í gangi í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Þar gengur umræðan út á það að auka sjálfstæði seðlabanka. Það er það sem við ættum að vera að ræða varðandi það frv. sem hér er á dagskrá, þ.e. að auka sjálfstæði Seðlabankans og styrkja stöðu hans í stjórnkerfinu. Ég ætla að vitna í ágæta grein eftir Má Guðmundsson, aðal\-hagfræðing Seðlabanka Íslands, sem birtist í Vísbendingu um hlutverk og skipulag nútímaseðlabanka. Þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Nokkuð skortir á að Seðlabanki Íslands hafi sams konar lagalegt sjálfstæði og best gerist í þróuðum iðnríkjum.`` --- Ég hygg að nokkuð sé til í því. Þegar ég segi að við hefðum frekar átt að vera að fjalla um frv. til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands til að styrkja sjálfstæði bankans, þá má segja að lögin eins og þau eru núna eru orðin mjög úrelt og ekki í samræmi við þá þróun sem gerist í þeim löndum sem við berum okkur saman við. 4. gr. laganna um Seðlabanka Íslands kallar raunverulega á breytingu en þar segir, með leyfi forseta: ,,Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstjórnina og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstjórnina að ræða er seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því að sú stefna, sem ríkisstjórnin markar að lokum, nái tilgangi sínum.`` Þessi grein er orðin úrelt að mínu viti og kallar á breytingar og í þá veru að auka sjálfstæði Seðlabankans. Ég ætla aftur að vitna í þessa grein í Vísbendingu eftir Má Guðmundsson þar sem hann einmitt fer yfir hlutverk og skipulag sem hann kallar hjá nútímaseðlabanka og þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Á allra síðustu áratugum hafa átt sér stað nánast byltingarkenndar breytingar á hagfræðikenningum um markmið, verklag og skipulag seðlabanka. ... Þetta á einkum við peningastjórn en sams konar bylting er nú hafin varðandi það hlutverk Seðlabanka að varðveita stöðugleika fjármálakerfisins. Í þessari grein verður sjónum einkum beint að mótun og framkvæmd peningastefnu.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn peningamála felur í sér aðgerðir seðlabanka til að hafa áhrif á peningamagn í umferð og/eða vexti á peningamarkaði með tiltekin þjóðhagsleg markmið að leiðarljósi, svo sem stöðugt verðlag, stöðugt gengi, viðunandi atvinnustig eða hagvöxt.`` Í þessari ágætu grein segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Það eykur árangur við stjórn peningamála ef seðlabankar hafa fullt sjálfstæði til þess að beita stjórntækjum sínum til að ná markmiði um verðstöðugleika. Það eiga hins vegar að vera stjórnvöld sem skilgreina markmið seðlabanka en ekki þeir sjálfir.`` --- Það á auðvitað að gera með lögum frá þinginu. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Hin hliðin á sjálfstæði seðlabanka er að þeir standi reikningsskil gerða sinna í tvíþættri merkingu, þ.e. að þeir séu gerðir ábyrgir fyrir að ná þeim markmiðum sem þeim hafa verið sett og að þeir útskýri stefnuna í peningamálum fyrir stjórnvöldum og almenningi.`` Ég get tekið undir þau sjónarmið sem þarna koma fram og ég held að þau stangist nokkuð á við 4. gr., sem ég var að lesa áðan, þar sem fram kemur, eins og segir í þessari grein, að það sé eitt meginhlutverk Seðlabankans að vinna að því að sú stefna sem ríkisstjórnin markar nái tilgangi sínum. Það sýnir ekki mikið sjálfstæði hjá Seðlabankanum þegar lög sem Seðlabankinn vinnur eftir innihalda slík ákvæði. Það er einn kafli í grein Más Guðmundssonar sem fjallar um sjálfstæði seðlabanka alveg sérstaklega. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Margvísleg rök hafa verið færð fyrir því að seðlabankar séu sjálfráðir að beita stjórntækjum sínu til að ná þeim markmiðum sem stjórnvöld setja þeim. Þetta er auðvitað að því tilskildu að markmiðin séu á valdi þeirra, þ.e. séu markmið eins og stöðugt verðlag, tiltekin lág verðbólga eða stöðugt gengi. Skilyrði þess að seðlabanki geti talist sjálfstæður í ofangreindri merkingu er að hann ákveði sjálfur beitingu stjórntækja sinna, að honum sé óheimilt að taka við fyrirmælum frá stjórnvöldum nema að undangengnu ákveðnu ferli, að bann sé við beinum lánveitingum hans til ríkissjóðs og að hann þurfi ekki að vinna að öðrum markmiðum nema að svo miklu leyti sem þau samræmast meginmarkmiði bankans.`` Síðan segir: ,,Sjálfstæður seðlabanki getur hins vegar náð betri árangri hvað verðbólgu varðar án þess að það sé til lengdar á kostnað atvinnustigs. Hin hagnýtu rök fyrir seðlabankasjálfstæði felast hins vegar í því sem ég sagði hér að framan um tímatafir og ákvörðunartöku við skilyrði óvissu. Ákvarðanir í peningamálum krefjast mats á ástandi og horfum í efnahagsmálum og að langtímasjónarmið séu höfð að leiðarljósi.`` Síðar í greininni segir, með leyfi forseta: ,,Hvað iðnríki varðar virðast þær [þ.e. tilraunir] benda til þess að aukið lagalegt seðlabankasjálfstæði fari með tölfræðilega marktækum hætti saman við lægri verðbólgu ...`` Þetta eru náttúrlega veigamikil rök fyrir því sem ég hef verið að segja, þ.e. að auka eigi sjálfstæði Seðlabankans. Aðalhagfræðingur Seðlabankans heldur því fram, eins og ég vitnaði til áðan, að nokkuð skorti á ,,að Seðlabanki Íslands hafi sams konar lagalegt sjálfstæði og best gerist í þróuðum iðnríkjum. Bankinn hefur ekki eitt skýrt markmið með peningastjórn sinni heldur skal hann bæði stuðla að því að ,,verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt``.`` Í lokin ætla ég að vitna til þess sem hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Komi upp ágreiningur á milli Seðlabanka og ríkisstjórnar skal bankinn að lokum fylgja stefnu ríkisstjórnarinnar, jafnvel þótt það stangist á við markmið um stöðugt verðlag.`` Þannig er túlkun aðalhagfræðingsins á lögunum um Seðlabankann. Og síðan segir: ,,Bankastjórn Seðlabanka Íslands ákvarðar hins vegar stýrivexti bankans. Það er þó innan þess ramma sem sameiginleg stefnumörkun ríkisstjórnar og Seðlabankans í gengismálum setur.`` Mér finnst þetta vera athyglisverð grein og þetta er einmitt það sem við ættum að vera að fjalla um, þ.e. fagleg umræða um stöðu Seðlabankans og hvernig við getum aukið sjálfstæði hans. Hæstv. forsrh. fór ekkert inn á það í sínu stutta máli áðan þegar hann mælti fyrir frv. sem ég hélt reyndar að væri í verkahring hæstv. viðskrh. og kom mér nokkuð á óvart að hæstv. forsrh. væri að mæla fyrir þessu frv. vegna þess að enn er nú yfirstjórn Seðlabanka Íslands í höndum hæstv. viðskrh. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji ekki að til greina komi að fara í það verkefni að styrkja meira sjálfstæði Seðlabankans en er í lögum um Seðlabanka Íslands og hvort hann geti ekki verið sammála mér og því sem kemur fram hjá Má Guðmundssyni, að töluvert skorti á það að Seðlabanki Íslands hafi sams konar lagalegt sjálfstæði og best gerist í þróuðum iðnríkjum og hvort hann telji þá ekki tímabært að taka á því máli og auka sjálfstæði Seðlabankans. Við þyrftum líka að fara í þá umræðu, og ég spyr hæstv. ráðherra um það hvort hann telji ekki rétt og eðlilegt að það sé bara einn bankastjóri í Seðlabankanum en ekki þrír eins og nú er. Reyndar virðist Seðlabankanum ganga alveg ágætlega þó að um nokkurn tíma hafi bara verið tveir bankastjórar í Seðlabankanum. Ég spyr hæstv. ráðherra um það líka hvort hann sjái einhver rök fyrir því, miðað við verkefni Seðlabankans, að þarna séu þrír bankastjórar, og hvort það sé ekki eðlilegra og í samræmi við nútímastjórnun að það sé bara einn bankastjóri ábyrgur í Seðlabankanum með líkum hætti og gert hefur verið í Landsbankanum, en þar er einn bankastjóri sem ber ábyrgð. Síðan ætti sjálfstæði Seðlabankans að vera með þeim hætti að það ætti ekki að vera ráðherra sem skipar bankastjóra. Ég held að það séu líka úreltir stjórnunarhættir að ráðherra geri það. Ég tel að það ætti að vera bankaráðið sem skipi bankastjóra og væri fróðlegt að fá álit hæstv. forsrh. á því. Ég vil segja það í lokin, herra forseti, að mér kom sú tillaga hæstv. forsrh. um að leggja til að málið færi í allshn. mjög á óvart. Við erum að fjalla um Seðlabankann og þó að eingöngu sé verið að fjalla um yfirstjórnarþáttinn í Seðlabankanum þá hafa lög um Seðlabankann farið í efh.- og viðskn. Ég er sannfærð um að efh.- og viðskn. vildi gjarnan fá tækifæri til þess í tengslum við þetta frv. að ræða frekar um aukið sjálfstæði Seðlabankans og hvort ekki væri þá tímabært að taka upp samhliða þeirri breytingu sem við ræðum, hugmyndir um breytingar á lögunum í þá veru sem ég hef talað fyrir. Þess vegna legg ég til, herra forseti, að þetta frv. fari til efh.- og viðskn. og tel það miklu eðlilegra en tillögu hæstv. forsrh. Herra forseti. Það hefur komið mér á óvart á þessum degi, og það geta verið lokaorð mín, að fáir þingmenn Framsfl. hafa séð ástæðu til að vera viðstaddir umræðuna, bæði um Byggðastofnun í morgun og um Seðlabankann hér og nú, af því að tilgangur beggja þessara frv. er að leysa innanbúðarvandamál hjá Framsfl. Hæstv. viðskrh. kom núna við umræðuna eftir hádegi af því að hann var kallaður til þess og eini framsóknarmaðurinn hér inni er bundinn í forsetastól. Það er því mjög sérstakt að þeir sjá ekki ástæðu til þess að vera við umræðuna. Kannski er hlálegast af öllu þar sem þessi frv. hafa þann tilgang að leysa innanbúðarvanda hjá Framsfl. að þau virðast ekki gera það. Þessi frv. virðast ekki leysa þennan vanda.

Hætta við þetta bara.

Já, best er að hætta bara við það. Það fyndist mér koma vel til greina vegna þess að vandamálið sem á að leysa --- hæstv. félmrh. hefur lýst því yfir að hann sé mjög ósáttur við  Ég hef lagt fram ákveðnar spurningar fyrir hæstv. forsrh. sem ég vænti að hann svari við umræðuna og ítreka tillögu mína um að málið gangi til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að forsrh. flytur frv. en ekki fagráðherrann er sú að frv. lýtur eingöngu að breytingu á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Það er engin raunveruleg efnisbreyting á lögum um Seðlabankann. Frv. lýtur eingöngu að verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Yfir þetta var farið af sérfræðingum ráðuneytisins og niðurstaða þeirra varð sú að forsrh. bæri vegna þessa eðlis, verkaskiptingar innan Stjórnarráðsins, að flytja málið. Reyndar hef ég flutt slíkar breytingar fyrr í þessum sal þó að fagráðherra hafi komið að málinu. Sú er einnig skýringin á því að mál þetta skuli ganga til allshn. en ekki hv. efh.- og viðskn., þ.e. vegna þess að hér er eingöngu um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins að ræða. Varðandi spurninguna um sjálfstæði Seðlabanka er ég til að mynda ekki þeirrar skoðunar að Seðlabankinn eigi að vera einhvers konar ríki í ríkinu og það eigi að stofna til deilna og átaka milli Seðlabanka og ríkisstjórnar á hverjum tíma. Ég held að það sé ekki hollt og ég held reyndar að það sé hvergi gert. Sjálfstæði sumra seðlabanka úti í heimi, sem verið er að vitna til í samanburði við okkar Seðlabanka, hefur ekki verið svo afgerandi meira en er hér, til að mynda hið fræga sjálfstæði þýska Seðlabankans en í stjórn þess banka eru fjölmargir pólitískir fulltrúar sem hafa áhrif á niðurstöður bankans eins og menn þekkja. Á hinn bóginn má segja að við höfum breytt svolítið sjálfstæði Seðlabankans á sínum tíma með því að heimila ráðherra að ráða bankastjóra til allt að fimm ára þannig að hann getur ráðið bankastjóra til eins árs, tveggja ára, þriggja ára eða fjögurra ára og þannig haft bankastjórann eða bankastjóra nokkuð í hendi sér. Varðandi spurninguna um fjölda bankastjóra tel ég ekki að bankastjóri eigi að vera einn í Seðlabanka eins og í viðskiptabanka. Viðskiptabanki er í eðli sínu fyrirtæki. Seðlabankinn er efnahagspólitískt stjórntæki eins og menn þekkja og í Svíþjóð var nýlega verið að fjölga seðlabankastjórum úr þremur í sex.

Herra forseti. Ég verð að segja að svör hæstv. forsrh. valda mér miklum vonbrigðum. Hæstv. forsrh. telur enga ástæðu til að taka undir að það þurfi að auka sjálfstæði Seðlabankans þrátt fyrir þau rök sem hér hafa veri sett fram. Það hlýtur að skerða mjög sjálfstæði Seðlabankans eins og lögin eru úr garði gerð og ekki síst þegar t.d. kemur fram hjá aðalhagfræðingi Seðlabankans að ef komi upp ágreiningur á milli Seðlabanka og ríkisstjórnar skuli bankinn að lokum fylgja stefnu ríkisstjórnarinnar jafnvel þó að það stangist á við markmið um stöðugt verðlag. Mér finnst þetta svolítið alvarlegt ef stýritækið Seðlabankinn hefur ekki meira svigrúm en það að hann er knúinn til að fylgja stefnu ríkisstjórnarinnar jafnvel þó að það stangist á við markmið um stöðugt verðlag. Við þurfum auðvitað að skoða, vonandi í efh.- og viðskn., þær fullyrðingar sem hæstv. forsrh. setur fram, að ekki sé mikill munur á því sjálfstæði sem íslenski Seðlabankinn býr við og það sem gerist annars staðar. Aðal\-hagfræðingur Seðlabankans heldur því fram að það skorti á að Seðlabanki Íslands hafi sams konar lagalegt sjálfstæði og best gerist í þróuðum iðnríkjum. Við þurfum auðvitað að skoða það mjög vel í umfjöllun einmitt um þetta mál í efh.- og viðskn. Ég óska eftir því að forsn. skoði hvort ekki sé eðlilegra að þetta mál fari til efh.- og viðskn. með þeim rökum sem ég hef sett fram. Við erum ekki að ræða frv. til laga um breytingu á Stjórnarráði Íslands heldur breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands sem fer yfirleitt til umfjöllunar og meðferðar til efh.- og viðskn. Mörgum spurningum er ósvarað sem efh.- og viðskn. mundi þurfa að skoða í tengslum við þetta mál. Í lokin voru vonbrigði mín mikil við að heyra að engar undirtektir eru hjá þeim sem eiga nú að fara með yfirstjórnina í Seðlabankanum um að það verði einn bankastjóri í Seðlabankanum.

Herra forseti. Það er ekki forsn. að ákveða til hvaða fagnefndar þetta mál fari. Það er flutningsmanna að gera tillögur um slíkt og ef fram koma fleiri tillögur en ein, þá er þingsins að skera úr um það og ekkert á móti því í sjálfu sér. Ég var ekki að þvertaka fyrir að endurskoða mætti lög um Seðlabanka til að efla sjálfstæði hans að einhverju marki. Ég nefndi dæmi um það þar sem nokkuð kynni að skorta á í þeim efnum. Ég sagði hins vegar að ég vildi ekki eins og sumir --- ég hef því miður ekki lesið þá grein sem hv. þm. vitnar til --- en sumir fræðimenn hafa nánast viljað gera Seðlabankann að ríki í ríkinu. Ég er lýðræðissinni og ég vil að stjórnvöld á hverjum tíma og þingið hafi úrslitaáhrif en ekki Seðlabankinn sem almenningur nær ekki til ef það kemur upp deila þar. Þá vil ég frekar að sá aðili sem almenningur nær til hafi úrslitaáhrif en friðhelgur seðlabankastjóri eða seðlabankastjórar. Og þótt talað sé um ábyrgð í grein þessa ágæta hagfræðings, þá veit ég ekki nákvæmlega hvernig sú ábyrgð á að lýsa sér. Við stjórnmálamennirnir þurfum sæta ábyrgð í kosningum, ábyrgð gagnvart þinginu o.s.frv. en stundum sér maður ekki þessar stofnanir bera neina ábyrgð þegar upp er staðið. Menn sitja þar lon og don áratugum saman hvernig sem allt ruggar og veltist en það verður þó ekki sagt um okkur hér. Við þurfum að sækjast eftir nýju umboði á fjögurra ára fresti. Sem lýðræðissinni vil ég frekar að úrslitaáhrifinn liggi hjá ríkisstjórn sem þarf að svara til saka gagnvart Alþingi og síðan kjósendum en háfriðhelgum seðlabankastjórum eða seðlabankastjóra með fullri virðingu fyrir þeim. Ég tel að þótt í framhaldinu sé sjálfsagt að fara yfir það og skoða, ekki við meðferð þessa frv. sem er hreint formsatriðisfrumvarp, þá sé sjálfsagt að setja á laggirnar athugun á því hvernig við gætum farið yfir lög um Seðlabanka og ég er tilbúinn að standa að því.

Herra forseti. Ég er ekki að tala um að Seðlabankinn verði neitt ríki í ríkinu þó að ég sé að tala fyrir auknu sjálfstæði Seðlabankans. Nokkrar stofnanir í þjóðfélaginu eru þess eðlis og eru með þau verkefni á sinni hendi að þau eiga ekki að lúta boðvaldi ráðherra. Ég talaði t.d. um Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann en mér finnst eðlilegt að þau lúti ekki boðvaldi ráðherra og hafi það sjálfstæði sem ég hef verið að tala fyrir. Þetta var skrýtin ræða, að tala eitthvað um friðhelgi seðlabankastjóra, hann væri þá ábyrgur gagnvart bankaráðinu sem er þá kosið af Alþingi, enda væri það bankaráðsins ef þetta væri sjálfstæði að móta þá stefnu sem við erum að tala um. Mér fannst þessi ræða mjög sérkennileg. Ég tel mig vera alveg eins mikinn lýðræðissinna og hæstv. forsrh. þó að ég tali fyrir auknu sjálfstæði Seðlabankans. Mér fannst koma fram í síðari ræðu hæstv. forsrh. að hann væri tilbúinn til að við mundum skoða aukið sjálfstæði Seðlabankans og nú er tækifærið til þess. Þetta mál er til meðferðar og umfjöllunar á Alþingi og viðbótarrök fyrir því, herra forseti, að málið gangi til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég verð að játa að ég er í nokkrum vanda hvað varðar afstöðu til þessa frv. Þannig er mál með vexti að ég er að mörgu leyti jákvæður í garð þeirra breytinga sem hér er verið að leggja til. Þetta samhengi málsins fer hins vegar óskaplega í taugarnar á mér, að þetta dæmalausa mál um breytingar á Byggðastofnun sem hér var rætt fyrir hádegið og svo aftur þetta mál um Seðlabankann, skulu vera á dagskrá eins og einhverjir tvílembingar. Sönnun þessara hrossakaupa birtist m.a. í því að þau eru flutt og rædd hlið við hlið og greinilega ætlunin af hálfu stjórnarflokkanna að þau fylgist að. Kannski er traustið þrátt fyrir allt ekki meira en svo að menn þora ekki að rugga bátnum og samkomulaginu. Þess vegna sé nauðsynlegt að spyrða málin svona saman. Hins vegar er fullkomlega óefnislegt og ófaglegt að blanda þessu tvennu svona saman og dapurlegt upp á það að horfa að kaupskapur af því tagi birtist mönnum nakinn í framlagningu mála. Eins og ég segi eru að mörgu leyti rök fyrir því að færa Seðlabankann undir forsrn. og verður mönnum þá fyrst fyrir að nefna að samkvæmt verkaskiptingu í Stjórnarráðinu fer forsrn. með yfirstjórn efnahagsmála, er yfirefnahagsmálaráðuneyti og kemur í stað þess sem sums staðar er í stærri ríkjum að þar er sjálfstætt efnahagsráðuneyti. Í öðru lagi tel ég vera ákveðin rök að margt mælir gegn því að Seðlabankinn sé hjá því ráðuneyti sem fer með málefni viðskiptabankanna og Fjármálaeftirlit og aðra slíka hluti. Það getur vel verið og að mörgu leyti heppilegra að Seðlabankinn hafi sem allra sjálfstæðasta stöðu gagnvart þeim aðilum og þar á meðal sé vistaður hjá öðrum aðila. Það má færa ýmis sömu rökin fram í þessu sambandi og menn gerðu á sínum tíma, t.d. þegar Ríkisendurskoðun var flutt um set. Þó að það sé auðvitað ekki fráleitt og gæti vel hugsast að Seðlabankinn starfaði í skjóli Alþingis, þá er ég kannski ekki endilega að leggja það til. Hann er þó nær framkvæmdarvaldinu eða framkvæmdahlið mála en að mörgu leyti slík stofnun en að sumu leyti eiga sömu röksemdir við að þessu leyti. Alþingi kýs bankaráðið og það er sem betur fer ekki lagt til að breyta því í þessu frv. og þar af leiðandi kemur Alþingi að málinu með þeim hætti að það kýs bankastjórn. Herra forseti. Í sjálfu sér er með ýmsum hætti hægt að hugsa sér að koma þessu fyrir. Eftir því sem Seðlabankinn er sjálfstæðari og starfar óháðari öðrum má kannski segja að það skipti minna máli að þessu leyti til hvernig honum er fundin vistun, hvort það er undir forsrn., hann starfaði í skjóli Alþingis eða með einhverjum öðrum slíkum hætti, þannig að ég get vel fellt mig við þá tilhögun sem frv. gerir ráð fyrir. Það vekur reyndar nokkra athygli þó að hæstv. forsrh. hafi reyndar sagt að frv. sé flutt sem hreint verkaskiptingarfrv., þ.e. það sé alls ekki farið inn á efnisþætti þeirra laga sem þessi bandormur breytir heldur sé þetta eingöngu tengt færslunni, þá er ekki hróflað við ákvæðum 22. gr. um skipan bankastjórnarinnar. Af því tilefni er óhjákvæmilegt að spyrja --- og ber nú vel í veiði ef svo má að orði komast að hér eru bæði hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. --- um þá sérkennilegu stöðu sem uppi er og hefur verið alllengi í Seðlabankanum, að þar eru aðeins tvær af þremur bankastjórastöðum skipaðar. Úr því að hér er á annað borð á ferðinni frv. til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands þá hlýtur maður að ætla að ef til stæði að breyta því fyrirkomulagi í fyrirsjáanlegri framtíð þá hefði tækifærið verið notað nú og það lagt til hér. Ég vil því í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra, og þeir mega gjarnan svara báðir: Er þetta staðfesting á því að ríkisstjórnin fyrirhugi ekki á næstu árum að leggja til breytingu varðandi þríeykið sem leiða skal Seðlabankann? Í öðru lagi. Hvers vegna hefur staða seðlabankastjóra ekki verið auglýst og ráðið í það starf? Ég tel fullkomlega óeðlilegt að framkvæma ekki lögin eins og þau liggja fyrir. Ég sé ekki að þær aðstæður séu sem hægt sé að færa fram sem rök fyrir því að manna ekki bankastjórn Seðlabankans að fullu. Það er komið talsvert á annað ár, ef ég man rétt, frá því að seðlabankastjóri lét af störfum sökum aldurs. Mig minnir að það hafi verið um mitt ár 1998 sem Steingrímur Hermannsson, fyrrv. hæstv. forsrh., tók saman föggur sínar í Seðlabankanum og hefur síðan sýslað við annað eins og kunnugt er. Herra forseti. Í 22. gr. laganna um Seðlabanka Íslands segir í 3. mgr., með leyfi forseta: ,,Forfallist bankastjóri um stundarsakir getur ráðherra að fengnum tillögum bankaráðs sett mann í hans stað.`` Er hægt að túlka þann anda sem þarna birtist öðruvísi en svo að lögin gangi út frá því að bankastjórnin sé fullmönnuð á hverjum tíma? Það er meira að segja sett inn sérstakt heimildarákvæði í viðkomandi lagagrein, sem byrjar á að mæla fyrir um að bankastjórarnir skuli vera þrír, sem gerir ráðherra kleift að setja mann tímabundið í stað þess sem kann að forfallast úr bankastjórninni. Er löggjafinn ekki að segja að tryggja eigi að þarna sé aldrei skarð til lengri tíma? Ef bankastjóri forfallast tímabundið, t.d. sökum vanheilsu, þurfi hann að fara frá í langa aðgerð eða eitthvað því um líkt, þá er hægt að setja mann tímabundið í hans stað. Það að menn framkvæmi ekki lögin svo árum skipti, án þess að ástæður séu til annars, er mjög torkennilegt. Hvað er þar á ferðinni, herra forseti? Þurfa ekki hæstv. ráðherrar að gefa okkur skýringu á því? Hvers vegna hefur ekki verið ráðið í bankastjórastöðuna úr því að það stendur ekki til að fækka bankastjórnunum? Hæstv. forsrh. sagði áðan að hann væri ekki þeirrar skoðunar að þeim ætti að fækka. Hann nefndi jafnvel dæmi frá Svíþjóð þar sem þeim hefði nýlega verið fjölgað. Það geta verið rök fyrir hvoru tveggja. Ég hef verið hallari undir að hér væri heppilegast að hafa einn aðalbankastjóra í Seðlabankanum eins og í öðrum bönkum. Ég held að þetta þríeykiskerfi hafi fleiri galla en kosti. Þar fyrir utan hefur þetta fyrirkomulag verið misnotað. Það er arfur frá tíð sem ég hélt að við værum að reyna að losna við, þessir stólar flokkanna inni í bankastjórnum. Mér finnst yfirgengilegt að nokkrum sekúndum fyrir aldahvörfin á séu aðstæður á Íslandi þannig að flokkspólitískt þriðjungaskiptakerfi ríki enn í þessum efnum. Það kerfi er auðvitað ástæðan fyrir þessum þremur bankastjórum sem voru í ríkisviðskiptabönkunum og hafa verið í Seðlabankanum. Á bara að halda því áfram. 
             Nei, í fyrsta lagi, hv. þm. Hjálmar Árnason, hefði ég viljað sjá að menn kæmust frá þessum vonda arfi og tækju upp faglegri ráðningu á þessum mönnum. Þá viðgengjust ekki þeir hörmungar brandarar sem verið hafa á síðari árum þegar að nafninu til er auglýst í þessar stöður en öll þjóðin veit að löngu áður er ákveðið hver fær hana. Ég hef sjaldan séð dapurlegri atburð en þegar ónefndur bankastjóri, sem hvarf úr stjórnmálum og yfir í þennan geira um stundarsakir, játaði fyrir þjóðinni að hann hefði að vísu sótt um bankastjórastöðu en væri í fullkominni óvissu um hvort hann mundi fá hana, það væru svo margir hæfir umsækjendur. Þá varð nú ýmsum á að hlæja. Ég óska eftir því, herra forseti, að hæstv. ráðherrar skýri hvernig á því stendur að staða bankastjóra Seðlabankans hefur staðið ómönnuð á annað ár. Hver er ætlanin í þeim efnum? Verður ráðið í þessa stöðu úr því að ekki stendur til að nota tækifærið og fækka bankastjórastólunum niður í einn? Verður það gert af hálfu núv. hæstv. ráðherra sem fer með málin eða verður það geymt þangað til forræðið hefur færst yfir til hæstv. forsrh.? Mér finnst að hæstv. ráðherrar geti ekki ætlast til að Alþingi fjalli um þetta mál öðruvísi en að hreinar línur fáist í þetta og skýr svör komi hvað þetta varðar. Ég hefði talið freistandi að kanna við þessi tímamót hvort breyta mætti lögunum þannig að framvegis yrði um einn aðalbankastjóra að ræða. Hægt væri að hugsa sér að bankastjórnin væri áfram fjölskipuð en að lögum væri sérstaklega ráðinn tiltekinn aðalbankastjóri. Það stendur þannig á að það eru ekki nema tveir þarna í starfi og styttist trúlega í starfstíma a.m.k. annars þeirra sökum aldurs. Með bráðabirgðaákvæði mætti að sjálfsögðu tryggja að ekki yrði hróflað við stöðu þeirra manna sem ráðnir eru miðað við gildandi ráðningarreglur en þá bæri vel í veiði --- svo ég noti aftur það orðalag --- að nota þetta tækifæri til að undirbúa þá framtíð. Eigi hins vegar ekki að gera það hljóta menn að spyrja hvers vegna í ósköpunum hafi ekki verið ráðið í lausu stöðuna. Til hvers er verið að geyma hana og handa hverjum? Hvaða skollaleikur er þar á ferðinni? Er það hluti af þeim kaupskaparmálum öllum sem flokkarnir hafa opinberað svo nakið sem raun ber vitni? Nokkur orð, herra forseti, í lokin um stöðu Seðlabankans, sjálfstæði hans og samskipti hans og ríkisstjórnar sem hér var gert að umræðuefni af síðasta hv. ræðumanni, 5. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur og varð tilefni orðaskipta milli hv. þm. og hæstv. forsrh. Að mörgu leyti er sjálfsagt æskileg þróun að við eins og aðrir reynum að styrkja stöðu miðbanka okkar eða Seðlabanka og gera honum sem best kleift að rækja sitt mikilvæga hlutverk. Það deilir auðvitað enginn um að Seðlabankinn hefur þar mikilvægu hlutverki að gegna. Fyrir ákveðnu sjálfstæði hans eru auðvitað veigamikil rök. Hitt er annað mál að ég hef aldrei fallið sérstaklega fyrir þeirri stefnu að seðlabankar eigi að verða algjörlega ríki í ríkinu. Ég held að það sé ekki skynsamlegt að bjóða upp á að aðstæður geti skapast sem feli í sér langvarandi togstreitu og ágreining Seðlabanka og ríkisstjórnar um efnahagsmál. Það er ekki heppilegt. Það þarf að vera hægt að útkljá það ef upp kemur ágreiningur þar um meginlínur í stjórn efnahagsmála. Ég held að það sé þeim mun mikilvægara fyrir okkur sem búum við minna hagkerfi og megum síður við að slíkur ágreiningur dragi kjarkinn úr mönnum. Ég tel þar af leiðandi að að mörgu leyti sé fyrirkomulagið sem mælt er fyrir um í 4. gr. núgildandi laga um Seðlabankann skynsamlegt. Það þarf að vera nokkuð ljóst hvernig fara skuli með mál ef uppi er ágreiningur og hvernig eigi að útkljá hann. Ég held að Seðlabanki Íslands, a.m.k. er það svo í mínum huga, eigi langt í land með að verða þannig stofnun og það öflugur að hann geti rekið sjálfstæða línu sem að einhverju leyti væri í andstöðu við stefnu stjórnvalda í efnahagsmálum og varið í krafti eigin afls. Það er auðvitað í eigin styrk sem sjálfstæðir, sterkir seðlabankar sækja sjálfstæði sitt að verulegu leyti. Þeir eru ósköp einfaldlega svo öflugar stofnanir að þeir geta rekið sjálfstæða stefnu og hafa fjárhagslega burði til. Þeir eru þar af leiðandi nógu sterkir af sjálfu sér, t.d. til að verja gengi gjaldmiðla eða annað í þeim dúr. Þar er ég ekki bara að tala um stærð í einum skilningi heldur líka hlutfallslega. Seðlabankarnir eru mjög missterkir ef litið er til hlutfallslegs styrks þeirra miðað við stærð hagkerfisins. Norski seðlabankinn hefur t.d. haft nokkra sérstöðu á Norðurlöndum. Hann hefur hlutfallslega verið langöflugastur og ríkastur af norrænu seðlabönkunum. Enda megnaði hann einn að verja gengi norsku krónunnar fyrir þremur, fjórum árum síðan þegar hart var sótt að gjaldmiðlum ýmissa Norðurlandaþjóða, þeir urðu undan að láta, bæði í Svíþjóð og Danmörku en norski bankinn hafði burði til að verja norsku krónuna. Þar naut hann náttúrlega styrks norsks efnahagslífs einnig. Þarna vil ég hafa vissan fyrirvara á þó ég sé almennt jákvæður gagnvart því að Seðlabankinn sé sjálfstæð og öflug stofnun og vel í stakk búin til að sinna hlutverki sínu. Það geta verið rök fyrir því að huga að ákveðnum breytingum en þær eiga ekki að beinast að því að Seðlabankinn verði algjörlega ríki í ríkinu. Ef útkljá þarf ágreining sem upp kemur um meginleiðir í efnahagsmálum þá er ég þeirrar skoðunar að endanlega valdið sé betur komið hjá lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum en í seðlabanka sem sé algjört ríki í ríkinu. Það gæti boðið upp á togstreitu og ástand sem væri ekki neinum til framdráttar, ekki heldur Seðlabankanum sem stofnun. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en vonast til að hæstv. ráðherrar geti svarað spurningum mínum um mannaráðningar í Seðlabankanum, hvenær þar verði hafist handa. Hver mun sjá um það og hverjar eru skýringarnar á því að ráðningin hefur tafist eins og raun ber vitni?

Herra forseti. Ég svipaðrar skoðunar og hv. síðasti ræðumaður á stöðu Seðlabankans. Ég er opinn fyrir breytingum eins og ég sagði áðan en tel að við eigum ekki að ganga skrefið til hins ýtrasta skipulags sem sumir hafa mælt fyrir, t.d. ýmsir fræðimenn hér á landi. Ríkisstjórnarflokkarnir eru sammála um það eins og kemur fram í frv. þessu, og ætla sér ekki að breyta því með öðrum frumvörpum, að rétt sé að seðlabankastjórarnir verði þrír áfram og veigamikil rök mæli með þeirri skipan mála. Ég tel að lög standi nú til þess að seðlabankastjórastaða verði auglýst. Ég er reyndar ekki þeirrar skoðunar að þannig eigi það að vera. Ég tel að til greina komi að breyta lögum um að seðlabankastjórastaða sé auglýst, vegna þess að eins og hv. þm. nefndi, þá er iðulega verið að plata fólk með slíkum auglýsingum. Ég sé ekki að það sé skynsamlegt, ég tel betra að koma hreint fram og segja frá því fyrir fram hvað til standi en ekki plata fólk, jafnvel heilu menntaskólana, til að sækja um stöður af þessu tagi. Það er betra að fara beint framan að mönnum í þeim efnum og segja hver sé vilji ráðningarvaldsins. Núna lít ég hins vegar þannig á að lög standi til þess að slík staða sé auglýst. Því má gjarnan breyta síðar meir. Ég geri ráð fyrir að staða sú sem ómönnuð hefur verið, af ýmsum ástæðum, um skeið verði auglýst nú á allra næstu dögum. Ég geri því frekar ráð fyrir að það komi í hlut hæstv. viðskrh. að manna stöðuna fremur en þess sem síðan fer með forsvar bankans.

Herra forseti. Þá verður nú að hafa hratt á hæli ef flýtiafgreiðsla þessara frumvarpa í gegnum þingið á að vera eins og ríkisstjórnin hefur nú óskað eftir og þetta á að vera jóla- eða áramótagjöf handa stjórnarflokkunum, að ná fram kaupskapnum. Það þarf ef núv. hæstv. viðskrh. á að endast tími til að auglýsa stöðuna, velja úr hópi hæfra umsækjenda, sem örugglega verða margir og ómögulegt að vita fyrir fram hver verður hæfastur, er það ekki? Ef ganga á frá öllu þessu fyrir áramót þá þarf að vinna vasklega og bretta upp ermar. Og maður spyr: Hvers vegna í ósköpunum hefur tíminn ekki verið notaður betur? Af hverju eru menn fyrst að uppgötva það núna í ríkisstjórninni að Steingrímur Hermannsson sé hættur? Nei, herra forseti, auðvitað er þetta mál allt hið sérkennilegasta og það verður að segjast alveg eins og er. Ég hefði að mörgu leyti talið að úr því sem komið er væri eðlilegra að beðið yrði með þetta fram yfir þessa lagabreytingu og þetta yrði þá hluti af fyrstu verkum þess ráðherra sem við tæki sem tengdust bankanum fremur en að fráfarandi yfirmaður bankans negli þar inn mann, jafnvel til frambúðar. Mér finnst það vera algjörlega öfug röð úr því að þetta hefur dregist svo lengi. Það teldust varla miklu alvarlegri vanefndir á lögunum en nú þegar eru orðnar uppi. En ég er reyndar þeirrar skoðunar, herra forseti, og ég minni aftur á 3. mgr. 22. gr. laga um Seðlabankann, að það sé fullkomin vanræksla í starfi að hafa ekki ráðið í stöðuna eða lagt til lagabreytingar ella. Að mínu mati, herra forseti, var það embættisskylda hæstv. viðskrh. að ráða í stöðuna, auglýsa hana strax eftir að hún losnaði og það lá reyndar fyrir hvenær sá bankastjóri sem hætti mundi láta af störfum sökum aldurs. Þess vegna hefði verið hægt að auglýsa stöðuna áður og ganga frá málinu þannig að ekkert skarð hefði myndast. Þetta er heldur slök frammistaða, herra forseti, sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Ég var ekki að segja ákveðið fyrir um að það yrði endilega viðskrh. sem færi með ráðninguna, ég var að gera ráð fyrir því að það gæti orðið. Ég geri ekki mun á því í hvers hlut það kemur, en staðan verður auglýst mjög fljótlega og ef það næst ekki að viðskrh. klári málið mun það koma í hlut forsrh. að klára það mál.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og kannski er ekki ástæða til að gera frekari athugasemdir við það þó að þessi óvissa sé enn uppi og ekki virðist frá því gengið hvernig farið verði með þetta mál. Mig fýsir mjög að heyra svör hæstv. viðskrh. og þá útskýringar á því hvers vegna þetta hefur dregist svo sem raun ber vitni, hverjar eru ástæðurnar, hvaða rök standa til þess og telur hæstv. viðskrh. að hann hafi efnt embættisskyldur sínar eins og vera ber með hliðsjón af ákvæðum 22. gr. laga um Seðlabankann, að hafa vanefnt það á annað ár að fylla í það skarð sem þarna myndaðist? Hefði þá ekki, þó gripið hefði verið til heimildar 3. mgr., a.m.k. verið rétt að ráða mann tímabundið þarna til starfa þó að fyrir því séu svo sem engin sérstök rök og ekkert sem mælir með neinu öðru en því að um venjubundna hefðbundna ráðningu yrði að ræða í stað þess sem lét af störfum. Ég hef hvorki komið auga á né heyrt neitt koma fram í þessu máli sem réttlætir þær vanefndir sem á þessu hafa orðið. Kannski kann hæstv. viðskrh. einhverjar skýringar á því sem hann getur látið hér uppi.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. forsrh. áðan er samkomulag milli stjórnarflokkanna um að þrír bankastjórar verði starfandi við bankann og það birtist og er undirstrikað í því frv. sem hér liggur fyrir. Það hefur áður gerst að dregist hafi að skipaður væri bankastjóri við bankann. Það er ekki til sérstakrar eftirbreytni en þær aðstæður geta verið uppi að það taki tíma að ganga frá slíkum hlutum. Það hefur reyndar dregist óvenjulengi að þessu sinni. Margar ástæður liggja þar að baki sem ég sé ekki ástæðu til að tíunda hér sérstaklega. Hins vegar liggur líka fyrir að á næstu dögum mun verða gengið frá því að staðan verði auglýst og það skiptir þá ekki höfuðmáli hvort það verður viðskhrh. eða forsrh. sem skipar í stöðuna, ætli það verði ekki að ráðast svolítið af því hvernig framvinda þessa máls verður í þinginu, og ef hv. þm. leggur mikla áherslu á að það verði forsrh. sem það muni gera, þá væri ágætt að hraða málinu í gegnum þingið.

Herra forseti. Fróðlegt væri að vita hversu gamalt samkomulag stjórnarflokkanna er um að það skuli vera þrír bankastjórar. Hversu gamalt er það samkomulag? Er það frá stjórnarmyndun í vor? Er það frá síðasta kjörtímabili eða er það frá því núna í aðdraganda þess að þetta frv. var lagt fram? Ef það samkomulag er gamalt og hefur legið fyrir allan tímann eru náttúrlega enn síður nokkur rök fyrir því að vanefna það að ráða í hina lausu stöðu. Frv. gerir ekki ráð fyrir neinum breytingum á þeim ákvæðum gildandi laga um Seðlabankann. Í raun og veru er afgreiðsla þessa frv. algjörlega óháð því hvernig skipan mannaráðninga inn í bankastjórn Seðlabankans er, það er alls ekki opnað neitt fyrir þá grein laganna. Að því leyti til gætu menn gert það strax eða síðar, breytir engu um það. Auðvitað er ósköp dapurleg röksemdafærsla hjá hæstv. viðskrh. að koma og segja: Það hefur áður gerst að það hafi ekki verið ráðið strax þegar losna stöður, það er að vísu ekki til fyrirmyndar, en það hefur áður gerst. Ýmsar ástæður liggja þar að baki, sagði hæstv. viðskrh., sem ég ætla ekki að tíunda hér. Jahá, hverjar eru þessar ýmsu ástæður? Er það feimnismál? Er það nefnilega þannig að þar sé komið að hinum viðkvæma bletti í málinu? Auðvitað er það svo. Það er spurningin um það hver fær stólinn og hvernig það kemur inn í hrossakaup stjórnarflokkanna, kaupskap stjórnarflokkanna, þar er komið að vanda málsins, kjarnanum í þessu öllu saman. Þetta er hluti af öllum þessum víðtæku viðskiptum, hrossakaupum eða hnífakaupum eða hvað menn kjósa að kalla það, og hafa verið valdar ýmsar nafngiftir og þetta er hluti af því. Þess vegna hefur það gerst að menn hafa vanefnt lögin um Seðlabankann talsvert á annað ár. Nei, hæstv. viðskrh., það er sko ekki til fyrirmyndar.

Herra forseti. Ég held að enginn hv. þm. hafi komið jafnoft í þennan ræðustól og hv. þm., Steingrímur J. Sigfússon, sem hefur útbúið hverja pólitísku fléttuna um hrossakaup stjórnarflokkanna á fætur annarri. Ekki þarf að fara langt aftur í tímann til að minnast mikilla og langra ræðna sem voru misjafnlega skemmtilegar og merkilegar hjá hv. þm., um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbankann, Búnaðarbankann og um Seðlabankann, þar sem hv. þm. hefur stillt hverjum einstaklingnum í samfélaginu upp á fætur öðrum sem ættu að fara í þessa og hina stöðuna sem stjórnarflokkarnir ætluðu að manna. Þannig væri lengi hægt að telja en það hefur komið á daginn að hv. þm. hefur ekki reynst sannspár í neinu af því sem hann hefur haldið fram og í raun og veru undirstrikar sá málflutningur sem hv. þm. hefur viðhaft raunverulega allan málflutning hv. þm. hér á Alþingi, það er ekkert að marka þær myndir sem hv. þm. dregur upp.

Herra forseti. Þetta var stórbrotið og efnislegt svar hjá hæstv. viðskrh. og greinilegt að ég kom við snöggan blett á sálinni þegar ég nefndi að þetta væri hluti af þessum kaupskap stjórnarflokkanna og þann vandræðagang allan með þennan lausa bankastjórastól. Vandi stjórnarflokkanna er sá að öll þjóðin horfir upp á þetta og hlær að þessu og stjórnarflokkarnir hafa, og það mega þeir eiga, í raun og veru opinberað svo berlega kaupskap sinn í þessum tvílembingum, með þessum tvílembingsfrumvörpum sem eru spyrt saman og eiga að fara saman í gegnum þingið af því að það er yfirlýst samkomulag stjórnarflokkanna um þessa verslun að forsrh. fær Seðlabankann og Framsókn fær Byggðastofnun. Þetta blasir við hverjum manni. Hæstv. viðskrh. getur því komið hér og reynt að gera lítið úr málflutningi mínum en það mun engu breyta um þá mynd sem blasir við þjóðinni í þessum efnum, og ráðningarnar undanfarin ár tala líka sínu skýra máli. Það vita allir hluti af hvaða vandræðagangi þetta mál er og alveg sérstaklega hjá Framsóknarflokknum og er ánægjulegt að framsóknarmaður hefur nú í fyrsta skipti hafst upp í ræðustólinn í umræðunni, um Byggðastofnun og Seðlabankann, og það í þessu rismikla andsvari sem hæstv. viðskrh. flutti áðan. Ég held að ekki þurfi að hafa fleiri orð um þetta, þessi ósköp tala fyrir sig sjálf, þessi málatilbúnaður stjórnarflokkanna eins og hann birtist okkur, og er þeim sjálfum til mestrar vansæmdar sem fyrir honum standa.

Virðulegur forseti. Með frv. því sem ég mæli fyrir, um breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, er ætlunin að lögbinda gjald fyrir veiðikort og afla frekari fjár til rannsókna á rjúpum og öðrum villtum fuglum og villtum spendýrum. Auk þess er lagt til í frv. að lögfest verði sú skylda að verðandi veiðimenn standist próf áður en þeir fá veiðikort útgefið í fyrsta sinn en ákvæði þar um er að finna í reglugerð nr. 291/1995, um veiðikort og hæfnispróf veiðimanna, sem styðst við ákvæði 4. mgr. 11. gr. laganna þar sem ráðherra er veitt heimild til að ákveða í reglugerð að þeir sem stundi veiðar á villtum dýrum skuli hafa lokið sérstöku prófi um villt dýr og umhverfi þeirra og í hæfni til veiða. Í haust hófst rannsókn á vetrarafföllum og áhrifum skotveiða á rjúpnastofninn sem er m.a. gerð til að uppfylla ályktun Alþingis um rannsóknir á vetrarafföllum rjúpu sem samþykkt var á 123. löggjafarþingi. Undanfarin ár hefur Náttúrufræðistofnun Íslands aflað gagna um ástand rjúpnastofnsins og verið umhvrn. til ráðgjafar um nýtingu á rjúpu. Vöktunin hefur leitt í ljós að þörf var á könnuð væru áhrif veiðiálags á rjúpnastofninn. Er þörfin fyrir slíkar upplýsingar brýn að mati Náttúrufræðistofnunar Íslands þar sem sýnt hefur verið fram á að 70% rjúpna á lífi í upphafi veiðitíma féllu fyrir hendi veiðimanna. Ríkisstjórnin hefur nú þegar veitt 1 millj. kr. til þessa rannsóknarverkefnis núna í haust og gert er ráð fyrir enn frekari fjárframlögum á næsta ári og er fjárln. með tillögur þar að lútandi til meðferðar. Rannsóknir sem þessar eru kostnaðarsamar og er gert ráð fyrir að hlutur þess kostnaðar verði greiddur úr veiðikortasjóði. Veiðikortasjóður var stofnaður samkvæmt heimild í 3. mgr. 11. gr. laganna og skal fé hans nýtt til rannsóknar og stýringar á stofnum villtra dýra auk þess að kosta útgáfu veiðikortanna. Í veiðikortasjóðinn hafa safnast um 12--13 millj. kr. á ári, eftir að kostnaður vegna útgáfu veiðikorta hefur verið greiddur, sem renna til ýmissa rannsókna. Hefur Náttúrufræðistofnun Íslands fengið stærsta hlut úr sjóðnum vegna rannsókna á rjúpnastofninum og rannsóknir á öndum og gæsum. Þau stóru verkefni sem veiðikortasjóðurinn hefur styrkt eru viðvarandi og verður því ekki úthlutað úr sjóðnum til annarra stórra verkefna á næstunni að óbreyttu gjaldi fyrir veiðikort. Í lögunum er gjald vegna veiðikorts ákveðið 1.500 kr. á ári. Lögin heimila síðan hækkun gjaldsins í samræmi við hækkun framfærsluvísitölu. Árið 1997 var gjald vegna veiðikorts hækkað í samræmi við hækkun lánskjaravísitölu upp í 1.600 kr. Í samræmi við hækkun vísitölunnar er heimilt að hækka gjald fyrir veiðikortin árið 1999 um 100 kr., eða upp í 1.700 kr. Lögð er til 200 kr. hækkun á gjaldi fyrir veiðikort til að standa að hluta til straum af kostnaði við rannsóknir á rjúpnastofninum. Þegar rannsóknum á rjúpnastofninum er lokið, munu þessir fjármunir nýtast til rannsókna á öðrum villtum dýrum, en mikilvægt er að auka rannsóknir á villtum fuglum og villtum spendýrum. Í b-lið 1. gr. frv. er lagt til að lögfest verði að verðandi veiðimenn þurfi að taka hæfnispróf áður en þeir fá veiðikort úthlutað í fyrsta sinn. Eftir að veiðimaður hefur staðist hæfnispróf þarf hann ekki að undirgangast það aftur, þó svo að hann endurnýi veiðikort sitt ekki reglulega. Í dag er þessi skylda í reglugerð um veiðikort og hæfnispróf veiðimanna, nr. 291/1995, og byggist á heimildarákvæði í lögunum, en rétt þykir að kveða á um þessa skyldu í þeim. Einnig er í frv. lagt til að veiðistjóra sé skylt að halda hæfnisnámskeið fyrir verðandi veiðimenn. Verðandi veiðimenn mundu þá eiga þess kost að sækja námskeið til að undirbúa sig til að taka hæfnispróf, en ekki yrði skylda að sækja slíkt námskeið. Rétt þykir að mæla fyrir um skyldu veiðistjóra til að halda þessi námskeið enda nauðsynlegt að tryggja að veiðimenn hafi yfir að ráða þekkingu er lýtur að veiðum, veiðiaðferðum og dýravernd. Að síðustu er í frv. þessu lagt til að heimilt verði að taka upp þjónustugjald vegna kostnaðar við hæfnispróf og hæfnisnámskeið. Virðulegur forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhvn.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. sem lætur svo sem ekki mikið yfir sér. Það er aðeins tvær greinar. Um seinni hluta 1. gr., þar sem fjallað er um námskeið fyrir þá sem stunda veiðar á villtum dýrum, að þeir skuli hafa lokið prófi sem sanni hæfni þeirra, er í raun allt gott að segja. En fyrri hluti 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Gjald fyrir veiðikort skal vera 1.900 kr. á ári.`` Þá er búið að breyta grein sem áður hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Gjald fyrir veiðikort skal notað til rannsókna og stýringar á stofnum villtra dýra, auk þess að kosta útgáfu kortanna. Umhverfisráðherra ákveður gjald fyrir veiðikort og skal það að hámarki nema 1.500 kr. á ári og taka breytingum í samræmi við framfærsluvísitölu, sbr. lög nr. 5/1984.`` Þessi grein var samþykkt hér 19. maí 1994. Síðan þá má segja að þetta 1.500 kr. gjald sé komið upp í 1.600 miðað við það að það hafi tekið eðlilegum breytingum í takt við framfærsluvísitölu. Því er um hækkun að ræða frá því sem var um 300 kr. Það er reiknað með því að 100 kr. af því gjaldi séu í takt við framfærsluvísitölu og síðan muni 200 kr. fara til rannsókna á rjúpnastofninum í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnar þess efnis að 4 millj. verði lagðar til rannsókna á rjúpnastofninum á næstu tveimur árum. Frá því að lögin um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum voru samþykkt og sett voru á þessi veiðikort og gjaldtaka fyrir þau, þá hafa komið inn í veiðikortasjóð á hverju ári verulegar fjárhæðir. Árið 1995 voru greidd kort 11.208, innkoma 17 millj. kr. Rekstur á sjóðnum þá, þ.e. veiðistjóraembættinu eða sem sagt það sem notað er í rekstur beint af þessu er um 7,1 millj. og í veiðikortasjóði er þá afgangurinn upp á 9,9 millj. kr. Árið 1996 eru greidd kort 12.496, innkoman 18,7 millj., reksturinn 6,9 millj. og í veiðikortasjóð fara 11,8 millj. kr. Á árinu 1997 eru greidd kort 11.202, innkoman 16,9 millj., reksturinn það árið er 6,3 millj. og 10,6 millj. fara í veiðikortasjóð. Árið 1998 eru greidd kort 10.556, innkoma 16,8 millj., reksturinn 4,7 millj. Í veiðikortasjóð það árið fara 12,1 millj. kr. Þarna er því um verulegar fjárhæðir að ræða sem áttu samkvæmt umræðunni sem var 1994 um þessa 11. gr. að fara nær eingöngu til rannsókna á villtum fuglum og villtum spendýrum. Í umræðunni kom mjög skýrt fram að þáverandi framlög til rjúpnarannsókna sem voru 3--4 millj. á ári, yrðu ekki skorin niður. Þrátt fyrir að þarna væri um að ræða væntanlega viðbót þá yrðu ekki skorin niður þau framlög sem fyrir voru. En það var nú samt gert fljótlega, ég held bara strax á næsta ári ef litið er til þess að til rannsókna fara úr þessum sjóði á árinu 1995 9,4 millj., innkoman er 17 millj., árið 1996 fara 6,8 millj. til rannsókna og þá er innkoman 18,7. Árið 1997 fara til rannsókna 16,3 millj., en 16,9 millj. er innkoman og 1998 fara 13,8 millj. til rannsóknaverkefna ýmissa, eins og hægt er að fá uppgefið frá veiðistjóra, en á árinu 1998 er innkoman 16,8 millj. Í öllum tilvikum er innkoman töluvert miklu meiri en það sem fer til rannsókna. En vel að merkja, þá eru teknar þarna misháar fjárhæðir í rekstur milli ára og reyndar munar þar töluverðu, þannig að 1995 fara 7,1 millj. kr. í rekstur en 1998 4,7. Árið 1999 er ekki komin tala um útgefin kort eða greidd kort þannig að innkoman er ekki ljós. Þáltill. sem hér var samþykkt um auknar áherslur á rannsóknir á rjúpnastofninum var samþykkt þannig að ég held að flestir þeir þingmenn sem voru í salnum hafi stutt tillöguna. En af hverju þarf að hækka gjald fyrir veiðikortin til þess að geta staðið við þessar 4 millj. þegar yfir 4 millj. kr. á undanförnum fjórum árum, þ.e. 1995--1998, hafa samkvæmt upplýsingum frá veiðistjóra farið til rjúpnarannsókna á hverju einasta ári? Engu að síður virðist það vera þannig að hækkunina á þessu gjaldi eigi að nota eingöngu til þess að kosta þessar rjúpnarannsóknir sem samþykktar voru með þessari þáltill. Ég verð að segja að þetta kemur mér mjög á óvart ekki síst vegna þess að í gegnum tíðina höfum við rætt svolítið um veiðikortin, um veiðisjóðinn og hlutverk þessa veiðikortasjóðs. Það var gert í fjárln. og í umhvn. og það hefur verið beðið um að fá reglur sem farið er eftir við úthlutun úr þessum sjóði. Hins vegar hefur verið mjög erfitt að nálgast þær. Ráðherra á að setja reglur um úthlutun úr þessum sjóði og það hefur ekki verið sett nein sérstök reglugerð eða sérstakar reglur hvað það varðar, a.m.k. hef ég ekki fengið upplýsingar um það. Þær eru eingöngu í reglugerð sem gefin var út 1995 af þáv. umhvrh., Guðmundi Bjarnasyni. Þar segir í 6. gr., með leyfi forseta: ,,Árlegt gjald fyrir veiðikort skal vera fimmtánhundruð krónur. Gjald þetta skal taka breytingum í samræmi við framfærsluvísitölu Hagstofu Íslands eins og hún er 1. janúar ár hvert, sbr. lög nr. 5/1984. Gjald fyrir veiðikort skal renna í sjóð sem notaður skal til að greiða fyrir umsýslu á veiðikortum, rannsókna og stýringar á stofnum villtra dýra. Umhverfisráðherra ákveður hvernig sjóðnum skuli varið.`` Ég hef ekki fengið upplýsingar um það hvaða reglur gilda nákvæmlega um þau verkefni sem valin eru á hverju ári og eru talin styrkhæf af hæstv. ráðherra. En eins og ég segi þá hafa þessir styrkir verið allt upp í 16,3 millj. kr. Þeir fara hæst 1997 upp í 16,3 millj. en eru 1995 9,4, 1996 6,8 og 13,8 1998. Innkoman í sjóðinn er veruleg þannig að mér sýnist að það hefði verið hægt að dekka, ef svo má orða það, þann kostnað sem að hlýst af samþykkt tillögunnar um áframhaldandi rannsóknir á rjúpunni og efla þær rannsóknir sem verið hafa, innan þess útgjaldaramma sem sjóðurinn hefur. Virðulegi forseti. Mér kemur á óvart að það skuli þurfa að hækka gjaldið á veiðikortunum, ekki síst í ljósi þess að árið 1994 þegar frv. var samþykkt og ákveðið var að standa mjög vel að rjúpnarannsóknum, því þær voru þá mjög mikið ræddar, kom fram hjá þáv. hæstv. umhvrh., Össuri Skarphéðinssyni, að þau framlög sem hefðu verið til rjúpnarannsókna yrðu ekki skert, það yrði um hreina viðbót að ræða hvað varðar þennan veiðisjóð. Þá var um að ræða 3--4 millj. kr. framlag til rjúpnarannsókna á ári hverju áður. Því kemur mér verulega á óvart, miðað við innkomu í þennan sjóð og nýtingu hans, þetta gjald sem hér er lagt á samkvæmt þessu frv., þ.e. þessi 200 kr. viðbót vegna rjúpnarannsókna. Þegar ég fer yfir þær rannsóknir sem hafa verið styrktar á undanförnum árum þá sýnist mér ágætt svigrúm til þess að mæta kostnaði af þessari þáltill. innan þess ramma sem sjóðurinn hefur í dag.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að það er mjög mikið hagsmunamál fyrir veiðimenn að rjúpnarannsóknir verði efldar. Veiðimenn hafa lagt mjög mikla áherslu á það við umhvrn. Þeir fögnuðu því mjög þegar Alþingi samþykkti þáltill. á síðasta þingi um að rannsaka vetrarafföll rjúpu. Sú rannsókn kostaði um 11 millj. kr. og það á að deila henni, að mig minnir, á u.þ.b. þrjú ár. Hún hófst nú í haust með 1 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði. Á næsta ári er áætlað að um 4 millj. kr. fari í þessa rannsókn. Hækkunin á veiðikortunum núna er 200 kr. út af rannsókninni en 100 kr. út af vísitölunni, þ.e. 200 kr. út af rannsókninni á hvert veiðikort á að standa undir hluta af þessari rannsókn. Þessi hækkun dekkar hana ekki alla. Það koma einungis 2 millj. í heild inn í veiðikortasjóðinn í gegnum þessa 200 kr. hækkun. Því vantar áfram þessar 2 millj. sem eftir standa og mér er kunnugt um að fjárln. er að skoða þetta í sinni vinnu. Það stendur ekki til að minnka fjárframlög til rjúpnarannsókna eins og mér fannst að mætti skilja af máli síðasta ræðumanns heldur stendur einmitt til að stórauka framlög til rjúpnarannsókna á næstu árum vegna þessarar mikilvægu rannsóknar okkar á vetrarafföllunum. Hún er, eins og menn hafa heyrt hér áður og nýlega, gerð til þess að reyna að sanna hver vetrarafföllin eru og hvað skotveiðimenn hafa mikil áhrif á rjúpnastofninn með veiðum sínum. Ég vil bara ítreka að þessi rannsókn er umfangsmikil og það stendur alls ekki til að lækka gjöld til rjúpnarannsókna heldur þvert á móti að hækka þau. Hins vegar er það rétt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns að það væri æskilegt að setja sterkari reglur um úthlutun úr sjóðnum. Þessi mál hafa verið kynnt fyrir mér í ráðuneytinu og það er alveg ljóst að nánast allur sjóðurinn er bundinn í verkefnum sem hafa tekið nokkurn tíma. Þar eru t.d. rjúpnarannsóknir með 4,6 millj. kr. ef ég tek bara yfirstandandi ár. Í endur og gæsir fara aðrar 4, að þá eru komnar 8,6 millj. í þessar rannsóknir. Síðan er verið að rannsaka refi, minka og hreindýr o.fl. Þetta eru verkefni sem taka nokkur ár þannig að fé sjóðsins er mjög bundið. Hins vegar hafa ekki verið settar skýrar reglur um úthlutun úr veiðikortasjóði. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur fengið meginhlutann í rannsóknir sínar. Mig minnir að einungis einu sinni hafi verið auglýst eftir umsóknum í veiðikortasjóðinn. Það var í tíð síðasta umhvrh. hæstv., Guðmundar Bjarnasonar. Mig minnir að aðeins einu sinni hafi verið auglýst eftir umsóknum og síðan verið úthlutað. Ýmsir hafa bent á að æskilegt væri að setja reglur til að úthluta eftir úr veiðikortasjóði. Það er til skoðunar núna í ráðuneytinu. Við höfum reyndar beðið um tillögur þar að lútandi og væntanlega getum við sett skýrari reglur um úthlutun á næstunni. Það er mjög mikilvægt að ekki skapist tortryggni gagnvart þessari úthlutun og engin ástæða til þess. Ég tel að afar vel sé farið með þetta fé sem nú er í veiðikortasjóði og hann sé mjög mikilvægur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli taka undir það að nauðsynlegt sé að setja reglur sem kveðið var á um árið 1994 að yrðu settar og núna er árið 1999. Núv. hæstv. umhvrh. mun örugglega, miðað við málflutning hennar, hafa meiri áhuga á að setja skýrar reglur um úthlutun úr sjóðnum en fyrirrennari hæstv. ráðherra í embætti. Ég fagna því vegna þess að það er ekki eins og þetta hafi ekki verið tekið upp. Nánast á hverju ári hefur verið kallað eftir því í umhvn. eða í fjárln. að skýrar reglur giltu um úthlutun úr þessum sjóði. Innkoman er veruleg á ári hverju og mun aukast ef frv. til laga sem hér er til umræðu verður samþykkt. Ég verð, virðulegi forseti, í þessu stutta andsvari að biðja ráðherra um nánari skýringar á hverjar þessar stórauknu fjárveitingar til rjúpnarannsókna eru. Er verið að tala um fjárveitingu til viðbótar við þær 4,6 millj. sem veittar hafa verið á ári hverju síðan sjóðurinn hóf starfsemi árið 1995 og 3--4 millj. árlega á árunum þar á undan? Er þá verið að tala um að á næsta ári verði varið til rjúpnarannsókna 8,6 millj. miðað við 4 millj. núna í samræmi við þessa tillögu? Ef svo er ekki þá er verið að draga úr frá því 1998 þegar rjúpnarannsóknir fengu 4,6 millj. Öðruvísi get ég ekki skilið þetta. Þegar lagðar eru til 4 millj. þá er það minna nema það sé lagt við það sem áður var.

Virðulegur forseti. Við erum að hækka veiðikortið núna um 200 kr. til að fara út í þessa vetraraffallarannsókn. Hún kostar 11 millj. kr. á næstu árum og nú þegar er búið að borga 1 millj. sem greidd var í haust, eftir standa 10 millj. og meiningin er að afla þeirra á næstu árum, m.a. úr veiðikortasjóði. Á næsta ári, eins og ég hef skilið fjárlagagerðina og miðað við þá fjármuni sem til eru, er ekki unnt að taka allt það fé úr veiðikortasjóði heldur verður að taka 2 millj. með því að hækka kortið. Síðan þyrfti að koma viðbótarfé úr ríkissjóði. Í fjárlagagerðinni er unnið að tillögum sem lúta að hvort ekki sé hægt að koma enn frekar að málinu.

Virðulegi forseti. Þá er það svo að frá árinu 1998 er verið að lækka framlög úr veiðisjóði til rjúpnarannsókna. Rannsóknir á vetrarafföllum munu fá um 4 millj. kr. á ári miðað við áætlun. Áður hafa verið veittar frá 4,5 og upp í 5 millj. á árunum 1995--1998 til rjúpnarannsókna og reyndar meira. Árið 1995 voru veittar 4,5 millj. og síðan 250 þús. kr. til að rannsaka sníkjudýr í rjúpu. Ég skil þetta þá þannig að hin stórkostlega viðbót til rjúpnarannsókna sé í raun niðurskurður frá því sem verið hefur á undanförnum árum, nema að sá hluti veiðikortasjóðsins til rjúpnarannsókna haldist og hitt sé hrein viðbót.

Viðurlegur forseti. Ég er að reyna að átta mig á því hvert hv. þm. Margrét Frímannsdóttir er að fara. Varðandi þá fjármuni sem núna fara úr veiðikortasjóði til rannsókna á rjúpum þá er mér ekki kunnugt hvenær því sleppir, ef hv. þm. er að leita eftir því. Það er alla vega ljóst að við erum að fara út í nýja rannsókn á vetrarafföllum sem kosta mun 11 millj. kr. á næstunni og þess vegna erum við að hækka veiðikortið um helminginn af upphæðinni sem á að fara í þetta á næsta ári. Við erum að vonast til að geta útvegað meira fé til þess í gegnum fjárlagavinnuna.

Herra forseti. Það líður varla sú vika að við ræðum ekki um sjóði, um eitthvert gjald í einhvern sjóð sem á að hækka, endalaust og stöðugt. Það eru alltaf einhverjir hér á hv. Alþingi sem hafa vit á þessum sjóðum, einn og einn þingmaður, flestir aðrir vita ekkert um þetta. Í grg. með frv. segir um veiðikortasjóð: ,,Fjármunir sjóðsins hafa þó ekki dugað til rannsókna á öllu sem nauðsynlegt er að rannsaka til þess að hægt sé að segja með vissu fyrir um ástand stofna villtra dýra og meta veiðiþol þeirra.`` Hver ákveður hvað er nauðsynlegt? Hver segir að þörf sé á þessum rannsóknum? Hver segir að rannsóknarstofnanir ríkisins, Háskólinn og aðrir slíkir, eigi ekki að rannsaka þetta? Hver segir að það séu veiðimenn sem eigi að borga rannsóknirnar? Hvar er kostnaðareftirlitið? Hver gætir að því að rannsóknirnar séu eins ódýrar og hægt er? Enginn. Það hefur enginn áhuga á þessu. Það á bara að hækka gjaldið um 300 kr. Það er nú ekki neitt í þetta skiptið, það er hækkað um 300 hér og 300 þar. Svona gengur þetta stöðugt. Svo er búið til kerfi utan um þetta. Ég geri ráð fyrir að til sé sjóðstjórn yfir þessum sjóði, hún er væntanlega með stjórnarlaun o.s.frv. Svona er kerfið blásið út, hægt og rólega, hér og þar, daglega hér á hv. Alþingi. Ég vara við þessari þróun, herra forseti.

Virðulegi forseti. Skipulagsmál eru einn veigamesti þáttur opinberrar stjórnsýslu, sannkölluð slagæð hins viðkvæma þjóðarlíkama. Markmið þeirrar þáltill. sem hér er flutt er tvíþætt, annars vegar að beina athygli stjórnvalda að því mikla og nána sambandi sem er á milli skipulagsmála og byggða og atvinnuþróunar. Hins vegar er það von okkar flm. að með því að koma á fót samræmdu svæðisskipulagi fyrir Suðvesturland sem og aðra einstaka landshluta, megi nýta mun betur það verulega fjármagn sem árlega er varið til skipulagsmála á báðum stjórnsýslustigum, þ.e. á vegum sveitarfélaga og ríkisvalds. Skipulagsmálum er í einföldum dráttum þannig háttað að hvert einstakt sveitarfélag annast þau. Á undanförnum árum hefur færst í vöxt að sveitarfélög sem mynda eðlilega skipulagsheild taki höndum saman um gerð svæðisskipulags. Með bættum samgöngum og stækkandi atvinnusvæðum hafa slíkar heildir vaxið. Nærtækustu dæmi þessa er samvinna sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og á Reykjanesi. Margt ýtir undir aukna samvinnu sveitarfélaga í skipulagsmálum. Ég vek athygli á því að nánari athugun á þeirri þróun leiðir berlega í ljós þörfina á að stjórnvöld greiði sem best þau mega fyrir samvinnu sveitarfélaganna. Af mörgu er að taka. Ég nefni sem dæmi að lögboðnum verkefnum sveitarfélaga fer fjölgandi og sér hvergi fyrir endann á því. Við bætist að ör efnahagsþróun síðustu áratuga kallar á sífellt markvissari og hraðari uppbyggingu helstu grunnþátta samfélagsgerðarinnar. Sveitarfélög munu því í auknum mæli leita eftir hlutdeild í hinum stærri skipulagsheildum, fyrst og fremst með það fyrir augum að atvinnu- og byggðamál innan vébanda þeirra breytist ekki til hins verra. Á einföldu máli þýðir þetta að þjóðfélagsþróunin er smám saman að sprengja utan af sér þann ramma sem löggjafinn hefur látið einstökum sveitarfélögum í té utan um skipulagsvinnu sína. Virðulegi forseti. Þáltill. gerir ráð fyrir að stækka þann landfræðilega ramma sem sveitarfélögin hafa í dag utan um skipulagsgerð. Með stærra skipulagi má skjóta styrkari stoðum undir svæðisbundna hagþróun sem og efnahagsþróunina í heild sinni. Slíkt víkkað svæðisskipulag opnar mönnum nýjar leiðir í atvinnu- og þróunarmálum, óháð því til hvaða hluta landsins er litið. Þetta má e.t.v. kalla landshlutaskipulag en í eldri lögum er stuðst við það heiti. Landshlutaskipulag eða samræmt svæðisskipulag, eins og það er nefnt í þáltill., felur þrennt í sér: Í fyrsta lagi felur slíkt skipulag í sér nægilegt svigrúm fyrir langtímahugsun í skipulagsmálum. Framtíðarsýn er frumforsenda þess að afrakstur skipulagsvinnunnar sé í samræmi við þær væntingar og þarfir sem til staðar eru hverju sinni. Í þessu samhengi langar mig að nefna sem dæmi umræður um svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins. Þar hafa tvær lausnir eða leiðir borið hæst, annars vegar svonefnd ,,suðurleið`` og hins vegar ,,norðurleið``. Hér eru, virðulegi forseti, mikilvægar ákvarðanir í deiglunni um það í hvora áttina höfuðborgin skuli stækka. Niðurstaða þeirra umræðna mun hafa veruleg langtímaáhrif á aðkomuleiðir dreifbýlisins að höfuðborgarsvæðinu sem og margar aðrar stórar skipulagsákvarðanir í framtíðinni. Við hljótum að spyrja hvernig skynsamlegasta leiðin verði fundin með tilliti til þeirrar gífurlegu fjárfestinga sem í húfi eru svo að ekki sé minnst á þá eignatilfærslu og byggðaröskun sem röng ákvörðun mun óhjákvæmilega hafa í för með sér. Í öðru lagi getur landshlutaskipulag gert mönnum kleift að samræma eða samtvinna samgönguáætlanir með það fyrir augum að samgöngur í viðkomandi landshluta, í lofti, á láði eða legi, myndi samverkandi heild. Það mun stuðla að betri nýtingu þeirra fjármuna sem við verjum til samgöngumála á ári hverju. Þeir fjármunir eru, eins og hv. þm. vita, ekki litlir. Jafnframt munu samræmdar samgönguáætlanir hafa í för með sér almennt hagræði fyrir einstaklinga jafnt sem fyrirtæki og stofnanir. Margfeldisáhrifin yrðu þó einna sýnilegust í atvinnulífinu. Það er, virðulegi forseti, ótrúlegt að samgönguáætlanir hafi ekki verið samræmdar fyrir löngu. E.t.v. má rekja það beint eða óbeint til þess að of smá sveitarfélög hafa frá fornu farið myndað grunn allrar skipulagsvinnu í landinu. Færa má sterk rök fyrir því að sú þrískipting sem ríkt hefur í gerð samgönguáætlana hafi ýtt undir óhagræði sem atvinnuvegir jafnt sem launþegar hafa mátt standa straum af. Í sumum tilvikum er ekki óvarlegt að álykta að það hafi orðið atvinnu- og byggðaþróun tiltekinna svæða um megn að standa undir þeim viðbótarkostnaði sem slíkt óhagræði hefur í för með sér. Þrískipting samgöngumála í hafnarmál, flugmál og vegamál, á sér ekki eðlilega uppsprettu að mínu mati. Hér er við nokkurs konar stofnanatæknilega verkaskiptingu að etja, ef svo má að orði komast, virðulegi forseti, sem ýtir undir innbyrðis togstreitu hlutaðeigandi um það takmarkaða fjármagn sem til skiptanna er. Samgöngur verður að skoða sem heild miðað við það umhverfi sem þær eiga að þjóna og það fjármagn sem handbært er. Hér er mikið í húfi samanber þau verulegu áhrif sem umbætur í samgöngumálum hafa haft á byggðamálin eins og Reykjanesbrautin eða Hvalfjarðargöngin eru skýrt dæmi um. Sterka skipulagsvinnu með skýra framtíðarsýn þarf til að staðið sé rétt að ákvörðunum um svo fjárfrekar framkvæmdir og mannvirkin byggð á réttum tíma. Þá geta nýir áfangar í vegagerð sparað fjárfestingar í höfnum og flugvöllum svo að enn eitt dæmi sé tekið. Hvert sveitarfélag verður að fylgjast vel með á þessu sviði því engin sveit, ekkert hérað, ekkert hagkerfi er öflugra en samgöngukerfið segir til um. Virðulegi forseti. Þegar öll kurl eru komin til grafar sést að markviss skipulagsvinna á grunni einstakra landshluta er líklegasta leiðin til að skila varanlegum árangri á sviði byggðaþróunar. Í þriðja lagi langar mig, virðulegi forseti, að vekja athygli hv. þm. á meginmarkmiði landshlutaskipulags eða samræmds svæðisskipulags en það er að auka hámarksnýtingu fjármuna hvað framkvæmdir og sjálfa skipulagsvinnuna snertir sem og að gera tiltekin svæði sjálfbær í atvinnulegu og þróunarlegu tilliti, landsvæði sem eru oftast með um 50--70 km radíus. Landfræðileg stærð hvers skipulagssvæðis verður vitaskuld háð ákvörðunum um fjölda þeirra og þykir mér ekki ólíkleg niðurstaða að landshlutaskipulagssvæðin á Íslandi verði um það bil 5 talsins. Miðað við þann fjölda verður ekki um að ræða svæði sem þykja sérlega umfangsmikil á mælistiku skipulagsfræðinnar. Svæðisskipulag fyrir einstaka landshluta getur á hinn bóginn skipt afkomu viðkomandi svæðis höfuðmáli hvað varðar nýtingu fjárfestinga og mannauðs á svæðinu. Ef litið er til suðvesturhluta landsins munu fjárfestingar og mannauður alls svæðisins mynda eina heild. Það má draga úr umframfjárfestingum í mannvirkjum, atvinnutækjum og íbúðarhúsnæði auk þess sem mennta- og þekkingarstig svæðisins nýtist betur. Sem dæmi um mikilvægi landshlutaskipulags má nefna að ákvörðunum í svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins um suðurþróun þess þýddi að styttra yrði fyrir marga suður á Keflavíkurflugvöll og eins yrði styttra fyrir Suðurnesjamenn að sækja ýmsa þjónustu til höfuðborgarsvæðisins. Norðurþróun höfuðborgarsvæðisins þýddi hins vegar t.d. að auðveldara yrði að nýta hafnirnar á Akranesi eða Hvalfirði til þjónustu við höfuðborgarsvæðið. Að stækka skipulagssvæði höfuðborgarsvæðisins upp á Hvalfjarðarströnd til Reykjaness sem og til Selfoss mun greiða mjög fyrir ákvarðanatöku um hvort þróa eigi byggð á höfuðborgarsvæðinu til suðurs eða norðurs. Greiðari svör fást við spurningum þar að lútandi þegar sjónarmið sveitarfélaganna fyrir sunnan, fyrir norðan og fyrir austan koma að þessari þýðingarmiklu vinnu. Fleira hangir þó á spýtunni en aukið hagræði á sviði fjárfestingar og skipulagsgerðar. Mikilvægt er að skoðanir og áherslur forustumanna sveitarfélaganna varðandi lausnir á sameiginlegum verkefnum í samgöngumálum, umhverfismálum og byggðaþróunarmálum fái meira vægi gagnvart stofnunum ríkisvaldsins en nú er mögulegt. Ef ekki verða tekin álíka skref og hér er lýst til að breikka grunn skipulagsvinnunnar er hætt við að sveitarfélög grípi þegar til lausna eða aðgerða sem ná einvörðungu til þeirra eigin skipulagssvæðis. Það er óheppileg niðurstaða með hliðsjón af því að það er í senn ódýrara og skilvirkara að leysa málin á sameiginlegum vettvangi. Það sem hér er lagt til stefnir að því marki að auðvelda framgang slíkra sameiginlegra lausna og greiða fyrir samstarfi milli sveitarfélaga og viðkomandi fagráðuneyta um slíkar lausnir. Mig langar að lokum til að árétta, virðulegi forseti, að þáltill. er vísað til ríkisstjórnar. Ástæða þess er sú að þrjú ef ekki fjögur ráðuneyti koma að þessu gagnmerka máli. Jafnframt er talsvert starf fram undan við að finna gerð landshlutaskipulags viðeigandi farveg innan stjórnsýslunnar. Ástæða er til að taka skýrt fram að við undirbúning þáltill. var leitað álits fjölda sveitarstjórnarmanna sem og embættismanna sveitarstjórna á suðvesturhluta landsins. Er skemmst frá því að segja að nær allir eða 99% þeirra sem leitað var álits hjá töldu að um brýnt framfaramál væri að ræða enda er með tillögunni stefnt að breiðara samráði um skipulagsmál en unnt er að ná innan ramma núverandi samstarfsnefnda sveitarfélaga á sviði skipulags.

Virðulegi forseti. Sú þáltill. sem er til umfjöllunar er að mínu mati athygli verð og ég þakka hv. þm. fyrir að flytja hana. Maður hlýtur þó að staldra við formið, þ.e. hver á að hafa frumkvæði, hver á að borga og hver á að gera hvað í slíku samhengi. Hér er verið að tala um suðvesturhornið, en ég bendi á að auðvitað er verið að vinna svæðisskipulag út um allt land fyrir kjördæmi og efnahagsheildir þar sem sveitarfélögin hafa frumkvæði. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt í þessu samhengi að gæta þess að frumkvæði svæðisheildanna sé styrkt og menn vinni saman. Það er viss hætta í því ef hið opinbera gengur beint inn að menn líti á það sem hlutverk ríkisins og telji sig þá stikkfrí gagnvart þeirri vinnu sem er nauðsynleg. Ég held að allir hv. þm. séu sammála um að bráð nauðsyn sé á skipulagi landsins út frá skipulögum sveitarfélaga, svæðisskipulögum og síðan kannski landsskipulag, sem hér er verið að tala um og gæti verið framhaldið. Í framsögu hjá hv. þm. var bent á flugmálin, hafnirnar og samgöngur á landi og sjó. Allt þetta eru hlutir sem við þurfum virkilega að velta fyrir okkur, nú síðast átökin og umræðurnar um Reykjavíkurflugvöll, hvernig landsbyggð er þjónað á höfuðborgarsvæði. Við höfum verið með stórmál í umræðu á þinginu að því er ég tel. Við sitjum uppi með uppbyggingu samgöngukerfis á sviði sérleyfa sem hefur fyrir löngu sýnt sig að vera úrelt. Það eru ferðir kvölds og morgna sem þjóna ekki nútímafólki. Fyrsta stig varðandi nýja hugsun í því efni var þáltill. sem flutt var um almenningssamgöngukerfi í Eyjafirði. Ég flutti þetta mál og gat þess í framsöguræðu minni að ég teldi að nauðsynlegt væri að slík hugsun gilti fyrir landið í heild. Ég get því tekið undir að það er nauðsynlegt að fara í þessi skipulagsmál og ég tel að út frá umræðunni, t.d. um byggðamál, Byggðastofnun og mörg fleiri mál sem hafa verið til umfjöllunar í þinginu, um vanda landsbyggðar o.s.frv., geti þessi hugsun um heildarskipulagsvinnu nýst á öllum sviðum. Ég get tekið undir það með hv. þm. að það er bráðnauðsynlegt að öll ráðuneyti komi að. Í raun og veru varðar þetta alla og getur lagt grunninn að heildarhugsun og skipulagsvinnu og markvissum ákvarðanatökum sem geta komið landinu öllu til góða. Það eru þessi meginatriði sem ég vildi koma að og ég tel að þessi vinna sé tímabær. En ég vil koma því sterkt fram að ég tel að formið á því hvernig komið er að þessu, hvernig opinberir aðilar, hvernig ríkið ýtir undir þessa vinnu, er vandmeðfarið mál. Ég tel að e.t.v. ætti ríkið og hið opinbera fyrst og fremst að koma að sem samræmingar- og samhæfingaraðili til að missa ekki það út úr höndunum að svæðisbundin yfirvöld hafi frumkvæði í málunum. Það held ég að sé meginatriði. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu heldur aðeins tjá mig um þessa meginlínu í málinu. Ég tel að þetta sé allrar athygli vert en bendi á að ég held að nauðsynlegt sé að þetta sé ekki bara bundið við höfuðborgarsvæðið. Þetta þurfi að gilda og samhæfa fyrir landið allt enda er efni til þess eins og ég gat um áðan vegna þess að á langflestum stöðum og víða er svæðisskipulag komið mjög langt eins og Eyjafjarðarsvæðið þar sem nú er verið að vinna, ég held að ég fari rétt með, í annað skipti að upptöku á svæðisskipulagi fyrir allt Eyjafjarðarsvæðið, það er stór hluti með yfir 21 þúsund manns á svæðinu frá Ólafsfirði að Grenivík við Eyjafjörð. Efnislega held ég að við eigum að skoða þetta mál mjög gaumgæfilega og hafa það í huga að hér getum við komið okkur upp tæki sem nýtist okkur til heilla í ákvarðanatöku um framtíð margra málaflokka og kannski flestra málaflokka sem gilda um farsæla uppbyggingu þessa lands.

Virðulegi forseti. Hér liggur á borðum athyglisverð till. til þál. um samræmt svæðisskipulag fyrir suðvesturhluta landsins og eins og fram kom í máli hv. 1. flm., Helgu Guðrúnar Jónasdóttur, eru markmið tillögunnar afskaplega skýr og þau eru göfug og virkilega verðugt umhugsunarefni fyrir okkur sem berum hag skipulagsmála á landinu fyrir brjósti. Þau fara algerlega saman með markmiðum skipulags- og byggingarlaga sem voru samþykkt 28. maí 1997 en þar er einmitt getið um áætlun um landnotkun á landsvísu. Það er af því tilefni, virðulegi forseti, sem ég held að sé rétt að staldra aðeins við í umræðunni um tillöguna að eins og ég skil skipulags- og byggingarlögin er áætlun um landnotkun á landsvísu í gangi og í undirbúningi. Eftir því sem ég man þegar frv. til þessara laga var til umfjöllunar var mikið talað um það sem kallað var landsskipulag og kom inn á nákvæmlega sömu hluti og hv. flm. þessarar tillögu koma inn á hér og bera fyrir brjósti og þær umræður sem um þetta spunnust enduðu í 11. gr. laganna sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun skal afla gagna, hafa aðgang að og varðveita áætlanir annarra opinberra aðila um landnotkun er varða landið allt, svo sem um samgöngur, fjarskipti, orkumannvirki og náttúruvernd. Komi í ljós ósamræmi eða aðrir hagsmunaárekstrar um landnotkun milli einstakra áætlana getur umhverfisráðherra að höfðu samráði við forsætisráðherra og Samband íslenskra sveitarfélaga ákveðið að skipa sérstaka nefnd til að gera tillögur um samræmingu viðkomandi áætlana. Að fenginni niðurstöðu nefndarinnar getur umhverfisráðherra lagt fyrir sveitarstjórnir að þær niðurstöður verði felldar að skipulagsáætlunum, sbr. 12. og 16. gr.`` Mér sýnist því vera alveg skýrt í lögunum að það er gert ráð fyrir að þessi áætlun sé búin til og hún inniber samræmt svæðisskipulag ákveðinna svæða. Mér sýnist því vera rasað örlítið um ráð fram og sú þáltill. sem hér liggur fyrir grípi fram í fyrir því ferli sem er í gangi því eins og við vitum er í gangi vinna við svæðisskipulag á Suðvesturlandi. Nú þegar er búið að samþykkja svæðisskipulag sunnan Skarðsheiðar og raunar norðan líka. Það er í gangi vinna við skipulag Ölfuss, Þingvallahrepps og Grafningssvæðisins. Höfuðborgarsvæðið er í vinnslu eins og við segjum þannig að þetta er allt að gerast í þeirri röð sem ég tel eðlilegt að þetta gerist. Við vitum af rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um virkjunarkosti og slíkt, hún kæmi inn í þessa áætlun um landnotkun á landsvísu. Við vitum um vegáætlun. Hún er líka hluti af þessari áætlun um landnotkun á landsvísu. Fagráðuneytin eru nú þegar að safna upplýsingum sem koma inn í þennan pott allan. En að ætla að fara að samþykkja hér og nú þáltill. til ríkisstjórnarinnar um að Suðvesturland skuli hafa einhvern forgang umfram önnur landsvæði þar sem líka er þörf á samræmdu svæðisskipulagi held ég að séu ekki nægilega viturleg vinnubrögð, virðulegi forseti, en engu að síður ítreka ég að ég er sannarlega sátt við anda þeirra hugmynda sem hér er talað fyrir.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst af öllu til að þakka fyrir þær góðu undirtektir sem þessi þáltill. hefur hlotið. Það eru kannski örfá atriði sem mig langar að tæpa á og það er þá fyrst og fremst sá misskilningur sem gætir um forgang suðvesturhluta landsins. Eins og ég kom inn á í ræðu minni liggja fyrir á höfuðborgarsvæðinu mjög stórar ákvarðanir, innan svæðisskipulagsins þar, sem varða aðgengi alls dreifbýlisins að höfuðborgarsvæðinu. Í raun og veru er verið að leggja þessa áherslu á suðvesturhluta landsins vegna þess að þar liggja fyrir ákveðnar ákvarðanir sem við flm. teljum að stærra svæði þurfi að koma að, þ.e. ákvarðanatökunni. Jafnframt er eins og kemur fram í greinargerð þáltill. gert ráð fyrir að sams konar landshlutaskipulag verði gert fyrir aðra landshluta. Mig langar bara til að árétta það, virðulegi forseti, að frá mínum bæjardyrum séð er þetta eitt stærsta byggðamál allra tíma, þ.e. hvernig við höndlum skipulagsmálin einmitt hér og nú vegna þess að það eru í pípunum mjög stórar ákvarðanir sem varða sérstaklega landsbyggðina. Ég er því ekki sammála þeirri skoðun að hér sé á einhvern hátt verið að rasa um ráð fram eða að hér sé verið að veita Suðvesturlandi einhverja forgöngu eða sérréttindi, þvert á móti. Ég tek jafnframt undir það sem kom fram að mjög mikilvægt er að sveitarfélögin haldi óskertu frumkvæði enda er tekið fram í greinargerð með þáltill. að þessi vinna fari fram í fullu samstarfi við sveitarfélögin og í fullri sátt við þau. Að öðrum kosti gengur þetta ekki upp. En lykilatriðið hér er kannski það, eins og hefur líka komið fram, að það eru mjög mörg sveitarfélög að vinna saman svæðisskipulög sín hér og þar og gífurlegir fjármunir fara í svæðisskipulagsvinnuna á höfuðborgarsvæðinu, á Reykjanesinu o.s.frv. Það er spurning hvort við séum að nýta fjármagnið í skipulagsvinnunni nógu vel og hvort ekki sé lag núna að skoða málið heildstætt og athuga hvort og hvernig við finnum farveg fyrir allt það góða framtak sem er að eiga sér stað með stærri heild í huga. Við verðum að stækka rammann til að fá það svigrúm sem við þurfum til að nýta fjármagnið betur og taka líka ákvarðanir sem nýtast heildinni betur.

Herra forseti. Ég vil árétta það í framhaldi af orðum síðasta ræðumanns, hv. þm. Helgu Guðrúnar Jónasdóttur, að auðvitað er skynsamlegt að nýta þetta fjármagn eins vel og hugsast getur og kostur er. En það að fara að búa til samræmt svæðisskipulag yfir suðvesturhornið núna er ekki tímabært af því að ekki er búið að vinna þær smærri einingar sem undir samræmt svæðisskipulag mundu falla. Ég lít því svo á að Skipulagsstofnun sé með áætlun á borðinu sem gerir henni heimilt og kleift að gera samræmt svæðisskipulag út um allt landið í þeim einingum sem talið verður á endanum hagkvæmast að gera. En það fríar okkur ekki þeirri ábyrgð að vinna hinar smærri einingar fyrst. Ég er ekki á því að verið sé að nýta fjármagnið illa í þessum málum. Mér sýnist vera mjög mikil vinna í gangi. Það er afskaplega spennandi að fylgjast með henni. Hún er opin og mjög aðgengileg fyrir almenning og þess vegna held ég að aukinn áhugi almennings á skipulagsmálum sé að verða til og hluti af þeim áhuga er kannski þessi þáltill. sem hér liggur fyrir. Ég held að hún sé ákveðið frumhlaup, hún sé ekki alveg tímabær og við ættum aðeins að doka við, skoða hvað kemur út úr þessum smærri svæðum þar sem verið er að vinna að svæðisskipulagi núna og svo kemur hitt. Hvort Suðvesturlandið verður fyrst, annað eða þriðja í röðinni skiptir ekki meginmáli.

Virðulegi forseti. Hér greinir konur bersýnilega á. Ég er þeirrar skoðunar að ef ekki verður farið af stað með slíkt svæðisskipulag fyrir suðvesturhluta landsins geti það dregið dilk á eftir sér varðandi það sem ég kalla aðgengi dreifbýlisins. Ég held að við verðum að gera þetta nákvæmlega núna og þess vegna er það sem ég beini sjónum mínum fyrst og fremst að Suðvesturlandinu. Ég vil taka undir það að í sjálfu sér hefði ekki skipt máli hvar við hefðum byrjað. Það er ekki punkturinn. Ég vil líka taka fram að ég hef rætt við mikinn fjölda sveitarstjórnarmanna á undanförnum vikum og mönnum ber nánast öllum saman um að hér sé um mikið framfaramál að ræða sem sé afskaplega tímabært. Á grundvelli þeirra samtala hef ég dregið þá ályktun að ekki sé verið að rasa um ráð fram.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fá að spyrja hv. 1. flm. þáltill. hvort hún telji ekki þurfa að klára þær svæðiseiningar sem eru í gangi áður en hægt er að búa til samræmt svæðisskipulag yfir þær einingar. Sumar þeirra hafa ekki fengið neitt svæðisskipulag, á sumum er alls ekki byrjað en aðrar eru komnar ansi langt. Þurfum við ekki að taka þetta í röð, hv. þm., að gera fyrst þær einingar klárar sem eru í vinnslu áður en farið er að búa til samræmt svæðisskipulag fyrir stærra landsvæði?

Virðulegi forseti. Ég óttast að við séum ekki að tala um alveg sama hlutinn, ég og hv. fyrri ræðumaður. Með samræmdu svæðisskipulagi er í raun og veru verið að vísa til þeirrar nauðsynjar að samræma samgöngumál á viðkomandi svæði eða landshluta. Sem dæmi um hve samgönguhlutinn vegur í raun og veru þungt þarna, þá hafa flm. lagt til að þáltill. færi í samgn., þannig að samræmt er að vísa í samgöngumálin. Spurt var hvort ekki væri nauðsynlegt að skoða litlu svæðin fyrst. Nei, ég held að langmikilvægast sé að menn komi sér saman um hvernig þeir ætli að láta heildina líta út og fari ekki að finna sömu hjólin upp mörgum sinnum hver í sínu lagi og lenda síðan í einhverjum gríðarlegum árekstri og togstreitu um hvernig grunnskipulagið eigi að vera. Það er miklu eðlilegra að menn setjist fyrst niður, ræði grunnskipulagið og fari síðan í smærri skipulagsvinnu hver heima hjá sér. Það er grunnhugsunin.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þessa þáltill. sem fjallar um nefnd sem mundi taka á málefnum ungs fólks á sviði jafnréttismála. Ef hv. þingmenn skoða tillöguna þá skýrir hún sig nánast sjálf. Mig langar þó engu að síður til að nefna tvennt. Í fyrsta lagi stöndum við frammi fyrir því að ekki verður gengið lengra á sviði lagasetningar varðandi það að bæta eða jafna stöðu kynjanna. Í annan stað held ég að reynsla okkar af karlanefnd Jafnréttisráðs hafi sýnt að þar er öflugt tæki til að taka á þeim viðhorfum og kannski til að hreyfa við viðhorfum, en það er kannski einmitt það sem við þurfum að gera. Eins og ég sagði áðan verður ekki lengra gengið á sviði lagasetningar. Við erum fyrst og fremst að fást við viðhorfsbundin mál og að mínu viti er langfarsælast að setja upp ákveðinn vettvang þar sem menn geta komið af stað ákveðinni umræðu og þar með ýtt við þeim viðhorfum sem ég held að við séum langflest sammála um að séu þröskuldurinn í afstöðu kynjanna.

Herra forseti. Hér er hreyft afskaplega mikilvægu máli. Það er rétt hjá hv. 1. flm. að við erum búin að fínkemba öll lög og allar reglur í leit að mismunun kynjanna og ég hygg að nánast sé hvergi lengur að finna neitt sem mismunar kynjunum með lögum eða reglum. Engu að síður sýna kannanir að t.d. launamunur kynjanna er enn verulegur og því miður, herra forseti, þrátt fyrir starf Kvennalistans og aukna umræðu um þessi mál, þá virðist sem launamunur kynjanna fari frekar vaxandi en hitt. Ég held að menn þurfi virkilega að fara að spyrja sig hvernig standi á því. Ég hef margoft sagt að það er hreint hagsmunamál þjóðarinnar að jafnrétti kynjanna komist á og ég hef gengið lengra. Ég hef talað um að jafnrétti fólks komist á vegna þess að ef ekki er jafnrétti fólks, þá er þjóðin ekki að nýta hæfileika hvers einstaklings eins og skyldi. Ef ráðinn er í stöðu lakari einstaklingur í stað hæfileikaríkari, þá er ekki verið að nýta hæfileika þjóðarinnar til fullnustu og það kemur niður á lífskjörum hennar. Þannig að jafnréttismál eru um leið spurning um lífskjör. Sú þróun að launamunurinn virðist frekar fara vaxandi segir mér að eitthvað sé að. Það getur verið að eitthvað sé að baráttunni sjálfri. Kannski einblínum við of mikið á afleiðingar misréttis fólks sem birtist í misrétti kynjanna en gleymum að athuga af hverju misrétti fólks stafar. Ég hef áður nefnt að misrétti fólks stafar sennilega að töluverðu leyti, fyrir utan náttúrlega fordóma og annað slíkt, af því að ekki er gerð arðsemiskrafa í atvinnulífinu. Hvorki hjá einkafyrirtækjum og alls ekki hjá opinberum fyrirtækjum. Vöxtur hins opinbera þar sem ekki er gerð krafa um arðsemi alveg sérstaklega veldur því að sífellt færri launþegar falla undir arðsemiskröfuna, þ.e. þá kröfu að fyrirtækjum sé nauðsyn að ráða hæfasta einstaklinginn og þar af leiðandi geti vöxtur hins opinbera valdið því að misrétti vex og launamisrétti kynjanna vex. Ég bendi á það aftur að launamisrétti kynjanna er ekkert annað en afleiðing af launamisrétti fólks, þ.e. að hæfari karlmaður fær ekki stöðu en óhæfari karlmaður fær hana, sem er sama hliðin á þessum vanda. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að við ræðum sérstaklega um afstöðu ungs fólks til jafnréttismála því mér sýnist, því miður, herra forseti, að afstaða ungs fólks og alveg sérstaklega ungra pilta til jafnréttismála sé heldur að hraka í þeim skilningi að þeir vilji ekki viðhafa jafnrétti á heimilum sínum. Ég hef stundum mæður þeirra grunaðar um að hafa ekki kennt þeim nægilega vel um jöfn vinnubrögð inni á heimilinu, jöfn vinnubrögð beggja kynja. Það er á hreinu að það þýðir ekkert að breyta þjóðfélaginu með lögum þegar misréttið er á heimilunum sjálfum. Því verður að breyta með afstöðu til hlutverka kynjanna og hér er einmitt hreyft því að setja á fót nefnd sem fjalli um málefni ungs fólks á sviði jafnréttismála. Sem sagt að ræða um afstöðu ungs fólks til jafnréttismála. Þess vegna tel ég, herra forseti, að þessi till. til þál. leyni á sér. Hún er dýpri en þátttaka í umræðunni og þátttaka í þingsal segir mér. Hún nær miklu dýpra og ég legg til að hún fái gott brautargengi þegar hún verður rædd í nefnd.