Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Öllum hv. þm. munu vera vel kunnar ástæðurnar til þess, að þetta frv. er borið fram, en þær eru, eins og menn vita, þær, að togari bæjarútgerðarinnar í Neskaupstað fórst í vetur. Er frv. um það að veita ríkisábyrgð fyrir láni til þess að fá nýjan togara í staðinn, og er farið fram á allt að 9 millj. kr. ríkisábyrgð. Það segir sig sjálft, að missir togarans í vetur hefur verið atvinnulífinu í Neskaupstað mikill hnekkir, og þess vegna er það sjálfsagt mjög eðlilegt, að þangað þurfi að koma nýr togari eða annar togari. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og leggur til, að frv. verði samþ. En efasemdir komu fram í n. um það, að frv., eins og það liggur fyrir, gæti komið Neskaupstað og íbúum hans að fullu gagni, og þess vegna er komizt svo að orði í nál. fjhn. á þskj. 751, að n. muni taka til athugunar fyrir 3. umr., hvort þörf muni vera að gera breytingar á frv. Síðan hef ég talað við 1. þm. S–M., hæstv. fjmrh. (EystJ), og telur hann, að frv., eins og það liggur fyrir, geti náð tilgangi sínum, sem er sá, að Neskaupstaður geti fengið nýjan togara, ef frv. verður samþ. Ég geri því frekar ráð fyrir, að það verði horfið frá því ráði í n. að bera fram nokkrar brtt. við 3. umr. vegna þessarar skoðunar hans. Annars er nú hv. 2. þm. S–M. (VH) hér og getur þá sagt sína skoðun um það, hvort það sé nægileg hjálp að samþ. þetta frv.



Herra forseti. Það er öllum kunnugt, hvílík vandræði hafa orðið við sjávarsíðuna í þrem landsfjórðungum nú á síðari árum vegna aflabrests og atvinnuleysis að vetrinum, og margir hafa haft þá skoðun, að helzta ráðið til að bæta úr þessu væri, að staðir úti um land gætu eignazt togara eða haft gagn af togaraútgerð. Af þeim ástæðum var það, að snemma á þessu þingi bárum við 3 þm. hér í hv. d., hv. þm. S-Þ. (KK), ég og hv. 2. þm. S-M. (VH), fram frv. um útgerð togara til þess að koma á og viðhalda jafnvægi í byggðum landsins, þar sem gert er ráð fyrir, að stofnað verði félag fleiri staða til togaraútgerðar og ríkissjóður verði þátttakandi í því. Þetta frv. hefur ekki verið afgr. í fjhn., þar sem ég er þó formaður. Er það af ýmsum ástæðum og m.a. sökum þess, að tímanlega í vetur gerði ríkisstj. ráðstafanir í svipaða átt, sem að nokkru leyti geta komið í staðinn fyrir þetta frv. Það voru þær ráðstafanir, að þegar togarinn Vilborg Herjólfsdóttir í Vestmannaeyjum var boðinn til kaups, þá keypti ríkisstjórnin fyrir hönd ríkissjóðs togarann og seldi hann síðan félagi, sem þrír kaupstaðir norðanlands og íbúar þar eru þátttakendur í, þ.e. Húsavík, Ólafsfjörður og Sauðárkrókur. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekki um annað en að kvitta ríkisstj. af þessum ráðstöfunum, m.ö.o., að Alþ. leggi eftir á samþykki sitt á gerðir hennar í þessu málí, svipað og gert er með brbl. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft málið til athugunar, og nm. voru vitanlega kunnar allar aðstæður í því máli. Leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og frá hefur verið skýrt, þá er þetta frv. borið fram af hæstv. ríkisstj. í því skyni að fullnægja ákvæði um húsnæðisvandamálið, sem tekið var í þann málefnasamning, sem stjórnarflokkarnir gerðu sín á milli, er hæstv. núverandi ríkisstj. var mynduð haustið 1953, en um þetta atriði segir svo í málefnasamningnum, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggt verði aukið fjármagn til íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum og þorpum, lögð áherzla á að greiða fyrir byggingu íbúðarhúsa, sem nú eru í smíðum, og lagður grundvöllur að því að leysa þetta vandamál til frambúðar.“ Þetta er það fyrirheit, sem hæstv. ríkisstj. gaf, þegar hún tók við völdum, og frv, það, sem hér liggur fyrir, er til þess ætlað að fullnægja þessu fyrirheiti. Hv. frsm. meiri hl. sagði í ræðu sinni hér í gær, að ef frv. þetta yrði að lögum, þá væri gert stærsta átakið, sem nokkru sinni hefði verið gert í húsnæðismálunum á Alþ. Ég hygg, að þetta sé oflof um frv. og höfunda þess, hæstv. ríkisstjórn. Að vísu er ákveðið í þessu frv., að upp skuli setja veðlánakerfi, eins og þar er frá greint, og að stjórn skuli kosin fyrir þessar framkvæmdir allar, húsnæðismálastjórn, til sex ára. Hins vegar fylgír sá böggull skammrifi, að þær ráðstafanir til fjáröflunar, sem greint er frá í grg. og frv. er miðað við, eru aðeins miðaðar við næstu tvö árin. Ríkisstj. er heimilt að ákveða, að veðdeild Landsbankans skuli gefa út á þessum tveimur árum 200 millj. kr. í bankavaxtabréfum, og látið skina í það, að þetta fé muni koma inn í viðbót við annað til húsbygginga á þessu tímabili. En ekki verður séð, að trygg sé sala á meira af þessum bankavaxtabréfum en sem svarar rösklega 40 millj., eða 44 millj., hvort árið. Það fé, sem ætlazt er til að falli undir ramma veðlánakerfisins þessi tvö ár, er ætlazt til að komi annars staðar frá, frá öðrum stofnunum, og mikill hluti þess fjár, sem þessar stofnanir hafa til umráða og útlána, hefur á undanförnum árum verið lagður til húsbyggingarframkvæmda, svo að þar er engin breyting á önnur en sú, sem verður á vaxta- og lánskjörum samkv. frv. Ég hygg því, að það sé allt of mikil bjartsýni að telja, að með því að gera þetta frv. að lögum sé bætt úr húsnæðisvandræðunum að verulegu leyti og lagður varanlegur grundvöllur að frambúðarlausn, eins og það er orðað í stjórnarsáttmálanum, ekki sízt þegar þess er gætt, að enn hefur ekkert komið fram, sem bendir til þess, að þegar þau tvö ár eru liðin, sem rætt er um í frv., verði fé fyrir hendi til áframhaldandi starfsemi. Þetta er því að minni hyggju frekar byrjunartilraun í tvö ár innan þeirra takmarka, sem frv. setur, sem svo eru vonir um að geta byggt á síðar og aukið við, en lengra er þessu máli ekki komið, þó að frv. verði samþykkt. Fjhn. hefur athugað frv., og meiri hl. hennar vill samþykkja frv. svo til óbreytt, hefur aðeins fallizt á þá brtt., sem hann ber fram eftir tilmælum ráðherra, að fjölgað verði í húsnæðismálastjórn úr þremur upp í fimm. Ég tel hins vegar, að ef frv. þetta á að koma að því gagni, sem ég efa ekki að sé til ætlazt, og ef það á að vera til efnda á gefnu fyrirheiti, þá þurfum við að gera á því mjög verulegar breytingar. Ég skal ekki tefja tímann með því að tala um það nýmæli, sem er í frv. um vísitölutryggð lán, - það er atriði, sem er sérstaks eðlis og ekki beinlínis snertir húsbyggingarmálin frekar en önnur fjárhagsmál. Ég skal ekki gera þessi ákvæði að umræðuefni, en aðeins segja, að ég álít rétt að gera þessa tilraun, af því fæst nokkur reynsla með útgáfu þessara nýju bréfa, bæði hvernig þeim er tekið og hver áhrif þau hafa á peningamarkaðinn yfirleitt. En að því er snertir lánskjör þessa frv., þá er gert ráð fyrir, að útlánsvextirnir verði 71/2%, auk lántökugjalds í eitt skipti 1%, að lánstíminn verði ekki lengri en 25 ár og að lánin til hverrar íbúðar verði yfirleitt um 70 þús. kr., þó að helmilt sé að fara upp í allt að 100 þús. kr. Ég skal játa það, að fyrir menn, sem hafa nokkuð ríflegar tekjur eða búa við góð efni, væri veruleg fyrirgreiðsla, sem fengist, ef þetta frv. verður að lögum. En ég vil hins vegar fullyrða, að allur þorri almennings í landinu, þeir, sem búa við erfiðust kjör í húsnæðismálum, eru þannig settir, að þeir geta ekki notfært sér þau lánskjör, sem þetta frv. býður upp á. Kostnaðurinn við það húsnæði, sem komið er upp samkv. þessu frv., verður svo mikill, að það verður eignalausum mönnum með lágar eða miðlungstekjur ofvaxið. Í mjög greinargóðu nál., sem minni hl. fjhn. í neðri deild lagði fram, eru teknar upp ýmsar tölur til að sanna þetta, og veit ég, að hv. þdm. hafa kynnt sér þær. Í fyrsta lagi er það, að eftir þeim upplýsingum, sem nú liggja fyrir um byggingarkostnað í Reykjavík, eru þær upphæðir, sem nefndar eru í því sambandi í grg. þessa frv., sýnilega allt of lágar. Í grg. er rætt um, að það megi fá sæmilega íbúð hér fyrir 150 þús. kr. eða kannske tæplega það. Eftir þeim athugunum, sem á þessu hafa verið gerðar, virðist mér óhætt að fullyrða, að sómasamlega íbúð, sem er að stærð 300–350 rúmmetrar, sé ómögulegt að gera sér von um að koma upp hér í Reykjavík fyrir minna en 225– 265 þús. kr. Það svarar til 750 kr. byggingarkostnaðar á rúmmetra, og ég hygg, að það sé varla hægt að reikna með lægri upphæð en því. Fái nú sá maður, sem ræðst í að eignast slíka íbúð, 70 þús. kr. lán samkv. ákvæðum frv., þá þarf hann enn að afla sér til viðbótar a.m.k. tvöfaldrar þeirrar upphæðar. Ef hann hefur ekki fé til sjálfur, getur lagt það fram af eigin efnum, þá er ekki annað að gera en leita til annarrar lánsstofnunar en þessarar, sem hér er sett upp, um viðbótarlán. Og það er mikil bjartsýni að gera ráð fyrir því, að það lán fengist með þó ekki erfiðari kjörum en þetta frv. gerir ráð fyrir. Af íbúð, sem kostaði um 260 þús. kr., yrðu minnstu mánaðargreiðslur 1900 kr. á mánuði. Er þar gert ráð fyrir því, að hann greiði vexti og afborganir af 70 þús. kr. láni til veðlánakerfisins, en aðeins sparifjárvexti af því, sem á vantar, sem í þessu tilfelli yrði um 190 þús. kr. Það er ekki gert ráð fyrir neinum afborgunum í þessu, það eru bara vextirnir einir og afborganir af þessu 70 þús. kr. láni. Nú má náttúrlega telja vonir til, að ýmsir séu svo, að þeir geti sjálfir lagt fram af eigin fé einhvern hluta, stærri eða minni, af þessari upphæð, sem á vantar, og þeim sé ekki lífsnauðsyn að reikna sér af henni fulla sparsjóðsvexti.  Ég ætla, að það verði ekki hægt um það að deila, að þau lán, sem gert er ráð fyrir að veitt verði til íbúðabygginga samkvæmt þessu frv., og sá stuðningur, sem með því fæst til húsbygginga, sé hvort tveggja með þeim hætti, að útilokað er, að menn með lágar eða meðaltekjur, eignalausir, geti fært sér lánskjörin í nyt, geti komið sér upp sómasamlegu húsnæði, þó að þessu veðlánakerfi verði komið á fót. Það eru þeir einir, sem hafa allríflegar tekjur eða geta lagt fram stórar fjárfúlgur, sem geta borið húsnæðiskostnað, sem nemur yfir 2000 kr. á mánuði og jafnvel langt fram yfir það stundum. Ef maður með 3300–4300 kr. á mánuði réðist í slíkt fyrirtæki, þá er augljóst, að húsnæðiskostnaðurinn mundi gleypa meira en helminginn af tekjum hans. Ég álít því, að ef þetta frv., ef það verður að lögum, á að geta komið almenningi að notum, þá þurfi að taka frá ákveðinn hluta fjárins og lána hann út samkvæmt öðrum reglum og með betri kjörum en gert er ráð fyrir í þessu frv. Hæstv. ríkisstj. hefur bersýnilega einnig komið auga á þessa staðreynd, að lánin, sem hér er að ræða um, eru ekki fyrir efnalaust lágtekjufólk. Þess vegna hefur hún gefið fyrirheit um það, að þau tvö ár, sem búið er að tryggja fé til þessara framkvæmda, skuli lagðar fram 24 millj. kr. til byggingarsjóðs sveitanna, sem hann lánar svo aftur út með stórum mun hagstæðari kjörum. Byggingarsjóður verkamanna hefur svipuðu verkefni að gegna í kaupstöðunum og byggingarsjóðurinn í sveitunum. Því hefði ég vænzt þess, að hæstv. ríkisstj. auk þeirrar almennu heimildar, sem hún hefur sett inn í lögi~ um, að það megi lána honum fé, hefði tryggt það, að einhver ákveðin lágmarksupphæð, ekki lægri en sú, sem ætlazt er til að lögð sé til byggingarsjóðs sveitanna, verði tryggð byggingarsjóði kaupstaðanna með þessum lögum, þannig að þeir geti hjálpað einhverjum hluta af þeim mörgu, sem þurfa að byggja og geta ekki fellt sig við þau lánskjör, sem veðlánakerfið býður upp á. Ég leyfi mér því að flytja brtt. um þetta efni. Hið annað, sem ég hefði talið sjálfsagt og eðlilegt, þar sem hæstv. ríkisstj. er ljóst, að þetta kemur ekki að notum nema tiltölulega efnuðu fólki, er það, að mjög verulega hefði verið aukið og rýmkað um ákvæði um framlög til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum, þ.e.a.s. til þeirra bygginga, sem kaupstaðir vildu koma upp til þess að hjálpa því fólki, sem ]ítið eða sama og ekkert getur fram lagt af eigin efnum til þess að eignast húsnæði. Að minni hyggju er óhjákvæmilegt í sambandi við tillögur til úrbóta í byggingarmálunum og húsnæðisvandræðunum að gera sér grein fyrir því, að í raun og veru er um fjóra flokka manna að ræða í sambandi við húsnæðisþörfina. Í fyrsta lagi eru þeir, sem eru á svo lágum tekjum og eignalausir, að ekki eru neinar líkur til, að unnt sé að lána þeim nægilegt fé til þess sjálfir að eignast íbúðir nema með alveg sérstökum aðgerðum. Ég álít, að ef um ekkert framlag getur verið af kaupendanna hálfu að ræða, sé líklegasta lausnin sú, að bæjarfélögin reisi byggingar fyrir þetta fólk og leigi þeim þar sómasamlegt húsnæði við nútímahæfi og gefi þeim kost á með mánaðargreiðslu smám saman að verða eigendur að húsnæði sínu, ef þeir óska þess. Í næsta flokki mundi ég telja þá, sem geta lagt fram nokkurt fjármagn, þótt litið sé, og kannske verulega vinnu við að koma upp eigin íbúðum, en hafa svo lágar tekjur, að þeir geta ekki risið undir því að greiða af lánum, sem óhjákvæmilegt er að taka á skömmum lánstíma, venjulega útlánsvexti. Einmitt slíkum mönnum var tilætlunin að hjálpa með stofnun byggingarsjóðs kaupstaðanna fyrir verkamenn og byggingarsjóðs sveitanna, en því aðeins koma þessir sjóðir að gagni, að þeir hafi það starfsfé, sem geri þeim fært að geta bætt úr þörf og nauðsyn nokkurs verulegs hóps manna. Í þriðja lagi eru svo þeir, sem þurfa ekki aðra fyrirgreiðslu í sambandi við byggingarmálin en að eiga nokkurn veginn tryggt að geta fengið hæfilegan hluta af byggingarkostnaðinum að láni og þá aðstoð ríkisins í því skyni, eins og t.d. veitt hefur verið samvinnubyggingarfélögum ýmsum, eins og kunnugt er. Það er nánast fyrir þá, sem eru heldur ofan við meðaltekjur í þessum flokki, og þá, sem þar eru ofar, sem ákvæði þessa frv. hér eru miðuð. Í fjórða lagi eru svo þeir, sem þurfa ekki neina fyrirgreiðslu í þessum efnum, heldur geta fullkomlega séð um sig sjálfir. Í löggjöfinni frá 1952 um opinbera aðstoð til íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum landsins eru einmitt þessir þrír fyrst nefndu flokkar hafðir í huga og þeim tryggð nokkur fyrirgreiðsla í byggingarmálunum, eða sú var ætlunin með þeim lögum, eins og þau voru 1952. Ég hef veitt því athygli, að í grg. frv. er því mjög sterklega haldið fram, að það eina eðlilega, það heilbrigðasta og affarasælasta í þessum málum sé það, að þeir, sem húsnæðið nota, greiði kostnaðarverð fyrir þessa þjónustu, eins og það er orðað, því að þá takmarkist neyzlan, þ.e. húsnæðið, við fjárhagsgetuna; þ.e.a.s., að lán til íbúðabygginga, hvort sem um ríka eða fátæka, einhleypa eða fjölskyldumenn er að ræða, skuli við það eitt miðuð, að féð komi að fullu aftur frá þeim, sem nota húsnæðið, með fullum venjulegum víxilvöxtum eða útlánsvöxtum. Þetta virðist höfundum frv. álitlegasta og affarasælasta leiðin í þessum málum. Ég get ekki neitað því, að mig furðar mjög á þessum kenningum. Ég held, að hvergi, þar sem hið opinbera hefur nokkur afskipti af byggingarmálunum, sé miðað við þetta sjónarmið, a.m.k. er það víst, að í nágrannalöndum okkar, Norður]öndum, Bretlandi og Þýzkalandi, í Mið-Evrópulöndunum, er ekki miðað við þetta. Þar er beinlínis miðað við og horfzt í augu við þá staðreynd, að það er ekki hægt að leysa húsnæðisvandamál þorra manna í löndunum nema taka tillit til hinnar mismunandi efnalegu aðstöðu, sem borgararnir búa við, og mismuna þeim í lánskjörum eftir því, hvernig þeir eru staddir í þessum efnum. Í nágrannalöndum okkar, Danmörku, Svíþjóð og Noregi, þar sem ég þekki þetta helzt, er það talin fjárhagsleg nauðsyn og þjóðfélagsleg skylda að gera fólki, sem hefur lágar og miðlungstekjur, þótt eignalaust sé, kleift ekki bara að eignast húsnæði, heldur eignast það með þeim kjörum, að húsnæðiskostnaðurinn fari ekki fram úr ákveðnum hluta af venjulegum meðaltekjum þessa fólks. Í þessu skyni leggur hið opinbera fram í þessum löndum stórfé, sumpart sem vaxtalaust eða vaxtalágt lán til mjög langs tíma og sumpart sem beinan styrk til stofnana, sem hafa það verkefni að sjá þessu fólki fyrir lánum, og lánin eru mismunandi mikill hluti af kostnaðarverði og til mismunandi langs tíma og með mismunandi vaxtakjörum eftir því, hvernig efnahagur fólksins, sem lánin fær, er, eftir því, hvað það veitir sér mikið í húsnæðinu, hversu það byggir stórt. Með þessu móti hefur lánazt síðan 1948–49 að lækka heldur þann hluta teknanna, sem gengur til húsnæðiskostnaðargreiðslu í þessum löndum öllum, frá því, sem það var fyrst eftir stríðið. Í Danmörku og Svíþjóð er nú talið, að húsnæðiskostnaður verkamanns, sem eignast nýja tveggja herbergja íbúð, auk eldhúss og annars, sem tilheyrir, sé um 20% af tekjum hans, og þá er upphitun talin með í húsnæðiskostnaðinum. Í Noregi eru tilsvarandi tölur 17% húsnæðiskostnaður af meðaltekjum. Þetta eru nýjustu húsin, sem byggð eru. Í eldri húsum, sem fyrr voru byggð, er húsnæðiskostnaðurinn tiltölulega lægri, enda eru í þessum löndum því fólki, sem svona er ástatt um, veitt lán til 60–75 ára og sums staðar farið með lánin allt upp í 95% af kostnaðarverði. Mig furðar því mjög á því, að höfundur þessa frv. leyfi sér að fullyrða, að það eigi að leysa húsnæðisvandræði fólksins í landinu og leggja grundvöll að frambúðarlausn með því að láta greiða þessa þjónustu með fullu kostnaðarverði, eins og það er kallað, þ.e.a.s. greiða fyllstu bankavexti af lánunum og þau upp á tiltölulega skömmum tíma. Nú er það alls staðar viðurkennt, að það sé ekki hægt að ætlast til, að einstaklingur, sem byggir varanlegt hús hér í Reykjavík úr járnbentri steinsteypu, sem getur enzt í hundrað ár og líklegt er að geri það eða jafnvei lengur, eigi að leggja á sig alla byrðina af því að koma þessu húsnæði upp, sem kemur að notum næstu kynslóðum, fleirum eða færri. Einmitt við þetta sjónarmið eru miðuð ákvæði laganna hjá nágrannaþjóðum okkar um að veita byggingarlánin til sérstaklega langs tíma og með lágum vöxtum, og þá er ekki horft í það, ef almenni lánamarkaðurinn heimtar hærri vexti en þessir lágu útlánsvextir stofnananna verða, að greiða nokkurt fé til að jafna þann mismun, alveg á sama hátt og hér hefur verið gert í örlitlum mæli í sambandi við starfsemi byggingarsjóðs verkamanna og byggingarsjóðs sveitanna. Í þessum löndum er litið svo á, eins og ég áðan sagði, að það sé á allan hátt óheppilegt, ekki fyrir einstaklingana eingöngu, heldur þjóðfélagið í heild, að húsnæðiskostnaðurinn gleypi meira en sem svarar 20% af tekjum almennings. Ef hann tekur meira af tekjunum, hlýtur það að leiða til þess, að kaupgjald í landinu verður þeim mun hærra eftir meiri eða minni átök heldur en ella mundi, sem húsnæðiskostnaðurinn fer fram úr þessu marki. Af því leiðir aftur aukinn framleiðslukostnað, erfiðari aðstöðu til samkeppni með útflutningsvörur og aukna dýrtíð innanlands. Þess vegna hafa þeir talið það fjárhagslega nauðsyn, eins og ég áðan sagði, að gera ráðstafanir til að halda húsnæðiskostnaðinum niðri. Hann hlýtur að ganga inn í framleiðslukostnaðinn og hafa sín áhrif á hann. Ég fæ því ekki séð annað en að eins og það er talið eðlilegt og nauðsynlegt hjá okkur að greiða niður mjólk, smjör og smjörlíki, kartöflur og fleiri vörur til þess að sporna við aukningu framleiðslukostnaðarins, eins og ég áðan benti á, og til þess að tryggja hóflegt verð á þessum vörum fyrir þá, sem lægstar hafa tekjurnar, þá sé alveg eðlilegt og í samræmi við þetta og samræmi við gerðir annarra þjóða að veita sérstök lánskjör til byggingar íbúða fólks, sem ekki kemst upp í það eigna- og tekjumark, sem nauðsynlegt er til þess að geta notað sér fyrirgreiðslu þessa frv., þegar það verður að lögum. Því hefði ég vænzt, eins og ég áðan sagði, að hæstv. ríkisstj. hefði séð sér fært að leggja til, að ákveðið fjármagn yrði látið renna til byggingarsjóðs verkamanna og að hækkað yrði mjög frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., það framlag, sem ætlað er til stuðnings kaupstöðunum til þess að koma upp íbúðum í staðinn fyrir braggana og aðrar heilsuspillandi íbúðir. Þá skal aðeins á það bent, að lífeyrissjóðir opinberra starfsmanna hafa undanfarin ár veitt nokkur lán til íbúðabygginga fyrir sina sjóðsfélaga. Þau lán hafa verið með nokkru betri kjörum en gert er ráð fyrir í þessu frv. Þau hafa verið veitt til allt að 35 ára og lánsupphæðin hefur mátt fara allt að 100 þús. kr., og vextirnir eru nú á milli 51/2 og 6%, flestir 6%, og ekkert lántökugjald. Ef það er ætlunin, sem mér skilst á þessu frv., að þessi útlán lífeyrissjóðanna eigi að falla undir veðlánakerfið, þá virðist augljóst, að lánskjörin hjá þessu fólki verða gerð óhagstæðari en nú er. Samkvæmt þessu frv. er ætlazt til þess, að sérstök húsnæðismálastjórn, skipuð þremur mönnum, eigi að hafa yfirstjórn þessara mála. Hún á bæði að sjá um tæknilega hlið málsins, þ.e.a.s. umbætur og fyrirgreiðslu að því er húsbyggingarmál snertir, og reyna að gera ráðstafanir til þess að lækka byggingarkostnaðinn, og er ekki nema gott eitt um það að segja. En þeir sömu tæknilega fróðu menn sem eiga að hafa með þessa hlið málsins að gera, eiga einnig að úthluta þeim lánum, sem veitt verða samkvæmt ákvæðum frv. Mér skilst nú í fyrsta lagi, að þess sé varla að vænta, að hægt sé að velja svo tvo menn, eða þó að þeir væru fimm, að þeir hafi sérþekkingu, sem æskileg væri fyrir báðar þessar hliðar málsins; að sá, sem getur lagt til þekkingu og kunnugleika í byggingarmálum og komið fram með till. um umbætur í því efni, lækkun byggingarkostnaðar, hagkvæmara skipulag, hvort það eigi að vera sambyggð hús eða smáhús o.s.frv., o.s.frv., þurfi endilega að vera tilvalinn til þess að hafa vit á því að meta aðstöðu manna og segja, hverjum eigi að veita lán. Það álít ég mjög vafasamt. Ég álít því, að það sé rétt að skilja þessar tvær hliðar alveg að, svo sem kemur fram í mínum brtt., og að sérstakir aðilar fari með hvor sinn þátt þessara mála, en ráðuneytið, félmrn. eða ráðh., hafi svo yfirstjórn málanna í sínum höndum. Samkvæmt þessu, sem ég nú hef sagt, tel ég nauðsynlegt að gera mjög verulegar breytingar á frv. og hef leyft mér að leggja fram um það brtt. á þskj. 748, og skal ég þá víkja örfáum orðum að brtt. 1. brtt. mín lýtur að því, hvar skuli vera yfirstjórn þessara mála allra, og legg ég til, að 1. gr. verði breytt í það horf, að þar sé aðeins sagt, að yfirstjórn þessara mála allra skuli vera hjá félmrh. Það er alveg eðlilegt, að félmrh., sem er sá aðili, sem þessi mál falla undir, og hlýtur jafnan að hafa mest áhrif á meginstefnuna í þeim, fari með yfirstjórn málanna. Hins vegar og enn fremur legg ég til, að í staðinn fyrir að fela húsnæðismálastjórn, sem fellur niður, ef till. mín við 1. gr. verður samþ., að vinna að umbótum í byggingarmálum með þeim ráðstöfunum, sem taldar eru upp í tölul. 1–5, verði Iðnaðarmálastofnun Íslands falið að annast þessa hlið málsins. Þetta er einmitt einn meginþáttur þeirra verkefna, sem Iðnaðarmálastofnuninni er ætlað að vinna að, rannsóknir á öllum þeim mörgu atriðum, sem koma til greina í sambandi við það, hversu iðnaður verður bezt rekinn hér á landi, þannig að hann skili sem beztum afköstum og framleiði sem ódýrastar og beztar vörur. Mér er einmitt kunnugt um, að Iðnaðarmálastofnunin hefur þegar hafið nokkrar undirbúningsathuganir og rannsóknir í sambandi við byggingar, og tel því vel fallið, að hún hafi umsjón þessa þáttar framkvæmdanna í sínum höndum, en að sjálfsögðu jafnframt, að hún vinni með þeim aðilum, sem taldir eru hér upp í 5. lið, og hafi við þá samráð og noti sérþekkingu þeirra, eftir því sem við verður komið. Sparast þá sá kostnaður á veðlánakerfinu, sem af þessu leiðir, og leggst á Iðnaðarmálastofnunina, vegna þess að það eru að mörgu leyti, eins og ég áður sagði, sömu eða svipuð verkefni, sem hún vinnur að nú og hún mundi vinna að, ef henni væru falin þessi mál. Enn fremur leyfi ég mér að leggja til, að breytt verði í þessari gr., 2. gr., 4. tölul., þar sem segir, að húsnæðismálastjórn, sem yrði þá Iðnaðarmálastofnunin, eigi að beita sér fyrir útvegun hagkvæmra íbúðateikninga. Ég legg til, að þessu verði breytt þannig, að hún eigi að veita húsbyggjendum endurgjaldslaust kost á öllum nauðsynlegum teikningum í tilteknar gerðir íbúða. Með þessu meina ég það, að hún eigi að búa til ákveðna fyrirmyndaruppdrætti, miðað við íbúð af hóflegri stærð, og þeir uppdrættir skuli svo látnir í té endurgjaldslaust til þeirra, sem vilja byggja samkvæmt einhverjum þessara uppdrátta. Ef þeir vilja ekki nota þessa uppdrætti og vilja hafa húsið stærra, dýrara, íburðarmeira en þar er gert ráð fyrir, þá er ekki nema eðlilegt, að þeir borgi sjálfir þann kostnað, sem uppdrættirnir valda. Þá ber ég fram brtt. við 3. gr., að orðið „húsnæðismálastjórn“ falli niður. Það er afleiðing af því, sem áður er sagt. Í 4. gr., þar sem segir, að í varasjóð hins almenna veðlánakerfis skuli renna eignir lánadeildar smáíbúða, þegar greiddar hafa verið skuldir hennar, legg ég til að verði gerð sú breyting á, að skuldabréf og aðrar eignir lánadeildar smáíbúðarhúsa skuli renna til varasjóðsins, enda greiði ríkissjóður skuldir hennar við Landsbanka Íslands. Ef þessi brtt. er samþ., þýðir það það sama og að auka starfsfé veðlánakerfisins að ég ætla um á milli 30 og 40 millj. kr., sem er upphæð þeirra lána, sem smáíbúðadeildin hefur tekið. Mér er ekki fullkunnugt um vaxta- og afborganakjör af þessum lánum, en ég hygg, að það sé varlega reiknað, að til greiðslu á þeim fari a.m.k. 4 millj. kr. á ári, sem þá dregst frá því fé, sem er til útlána samkvæmt frv. En ef till. mín yrði samþ., þá ykist starfsfé veðlánakerfisins um þær eitthvað milli 30 og 40 millj. kr., sem smáíbúðadeildin nú skuldar og mun að mestu leyti vera skuld við ríkissjóð og að einhverju leyti við Landsbankann. 5. brtt. mín er víð 6. gr., að aftan við 1. málsgr. a-liðar bætist: „Þeir lánbeiðendur, sem hafa fyrir stærstri fjölskyldu að sjá, skulu að öðru jöfnu sitja fyrir lánsfé.“ Ég bygg, að ég þurfi ekki að hafa mörg orð um þessa till., hún skýrir sig sjálf, og af grg. má sjá, að hæstv. ríkisstj. telur, þótt ekki séu nein ákvæði um það í frv., fyllstu ástæðu til þess að taka tillit til fjölskyldustærða við veitingu lánanna. G-liðurinn er aðeins í sambandi við fyrri till. 6. brtt. er við 7. gr., en í 7. gr. segir, að það skuli vera heimilt að lána byggingarsjóði sveitanna og byggingarsjóði verkamanna af því fé, sem veðdeild Landsbanka Íslands hefur til útlána samkv. 5. gr., en ekkert um, hversu mikið skuli lánað. Hins vegar er samkv. grg., enda yfirlýst af hæstv. ríkisstj., þegar búið að ákveða, að lánin til byggingarsjóðs sveitanna skuli vera a.m.k. 12 millj. kr., þó að það sé nú reyndar ekki nefnt í málefnasamningi ríkisstj. frá 1953, sem ég áðan gat um, en hins vegar engin lágmarksskylda sett að því er varðar byggingarsjóð verkamanna og því allt í mestu tvísýnu, hvort eða hve mikið til hans skyldi renna af þessu fé. Ég legg því til, að það sé ákveðið í gr., að hvor þessara sjóða skuli fá 12 millj. kr. árlega næstu 5 ár af því fé, sem veðdeild Landsbankans hefur til útlána samkvæmt 5. gr. Þetta er það lægsta, sem mér finnst berandi fram að verði tryggt byggingarsjóði verkamanna, 12 millj. kr. á ári næstu tvö árin og sama upphæð áfram, ef veðlánakerfið þá hefur fjármagn til þess. Ég hef drepið áður á nauðsynina í þessum efnum, þar sem byggingarsjóð verkamanna skortir tilfinnanlega starfsfé og getur aðeins hjálpað fáum einum af þeim, sem rétt eiga til að leita til hans með lán, og þeim mun ekki fækka, þó að þetta frv. verði samþykkt. Þá er 7. brtt., við 8. gr. Hún er þess efnis, að sérstök nefnd, skipuð fulltrúum bankanna, skuli hafa með að gera ákvörðun um útlán og að bankarnir greiði þann kostnað, sem því er samfara. Ég hef flutt aðra till. og gert grein fyrir henni, því að verkefnið er tvíþætt, annars vegar það tæknilega, sem ég tel að Iðnaðarmálastofnunin eigi að hafa, hins vegar úlánastarfsemin, sem ég tel að bezt sé komin í höndum nefndar, sem fulltrúar bankanna, einmitt þeirra aðila, sem leggja fram mest af fénu, skipi, og veiti svo lán eftir venjulegum útlánareglum innan ramma laganna. Ég legg til, að nefndin kjósi sér sjálf formann, en ef ríkisstj. þætti það betra, þá get ég eins fallizt á, að hún skipaði formanninn, ef það mætti nokkuð liðka málið. Þá er 8. brtt. Það er aðeins afleiðing af því, sem fyrr er komið. 9. brtt. er, að á eftir 9. gr. komi ný grein um eigin byggingarsjóði samkvæmt þeim ákvæðum, sem í greininni segir. Í 2. tölul. 9. gr. frv, segir, að húsnæðismálastjórn skuli beita sér fyrir því, að innlánsstofnanir komi á fót samningsbundnum sparnaði til íbúðarbygginga eða kaupa á íbúðum. Skal heimilt að láta þá, sem taka þátt í slíkum sparnaði, sitja fyrir um íbúðalán. Með þessu er viðurkennd sú hugmynd, að æskilegt væri, að menn byrjuðu þegar á unga aldri að spara saman til heimilisstofnunar, og eftir því sem í frv. segir, er ætlazt til að hvetja menn til þess með því, að þeir gangi fyrir öðrum á umsóknarlistum um lán samkvæmt lánakerfinu. Ég held, að það sé mikil bjartsýni að láta sér detta í hug, að slík fyrirgreiðsla ein mundi nægja til þess að hvetja menn til að safna fé þegar á unga aldri í þessu skyni. Hins vegar tel ég víst, að ef menn fengju skattfrelsi af ákveðnum hluta tekna sinna, allt að ákveðinni upphæð á ári og allt að ákveðinni upphæð í heild, þá mundu menn þrátt fyrir óvissuna um sparifé, sem stöðugt er til staðar, kannske í vaxandi mæli, leggja þetta fé til hliðar, ef þeir með því móti gætu sloppið við að greiða af því skatt. Till. er þess efnis, að framlög fjölskyldumanna í byggingarsjóð skuli undanþegin tekjuskatti, ef þeir eiga ekki íbúð, sem fer fram úr 90 m2 að stærð. Þó tekur þetta aldrei til meira en 1/4 hluta af tekjunum, aldrei yfir 20 þúsund kr. á ári og aldrei yfir 200 þús. kr. alls. Síðan eru reglur um það, hversu sjóðurinn skuli ávaxtaður og hversu skuli með hann farið, ef hann sé notaður til annars en til íbúðarbyggingar fyrir fjáreigandann sjálfan. Þá kemur féð aftur til skatts, þegar það er tekið út úr sjóðnum. Á þá ríkissjóður ekki að missa neins í. 11. brtt. lýtur svo að ráðstöfun til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, þ. á m. bragganna. Það fólk, sem þar býr, margt af því, er í þeim hópi manna, sem ég taldi fyrst, er ég ræddi um 4 flokka með tilliti til þarfanna með aðstoð við byggingar, þ.e.a.s. þá, sem eru tekjulágir mjög og yfirleitt eignalausir eða eiga nær engar eignir. Einmitt fyrir þetta fólk, sem býr í heilsuspillandi íbúðum, er lögð sú skylda á ríkisstj. að hafa forgöngu um útrýmingu heilsuspillandi íbúða og hafa samvinnu um það við kaupstaði, og leggja fram til jafns við kaupstaðina, ef þeir ráðast í framkvæmdir til þess að byggja yfir þetta fólk, annaðhvort leiguíbúðir eða íbúðir, sem það gæti eignazt, t.d. með mánaðargreiðslum, eins og ég drap á fyrr í ræðu minni. Sú upphæð, sem í frv. er gert ráð fyrir að ríkisstj. megi nota í þessu skyni, aðeins 3 millj. kr., er gersamlega ófullnægjandi. Ég skal ekki rekja neinar tölur úr þessu, bendi bara hv. þm. á að lesa þá ýtarlegu skýrslu um húsnæðisþörfina, sem nú er fyrir hendi, í grg., sem fylgir frv. Það er augljóst, að það fé, sem hér er til umráða í þessu skyni, er eins og dropi í hafið. Ég legg því til, að framlagið verði hækkað upp í 10 millj. kr. á ári. Með slíkri upphæð, og kannske réttar sagt með vissunni um það, að slík upphæð fáist á næstu 5 árum, mætti nokkurn veginn sjá fyrir endann á því verki að útrýma braggaíbúðunum og öðrum heilsuspillandi íbúðum á þessu tímabili, sem þarna er nefnt. Hæstv. ríkisstj. hefur haft verulegan tekjuafgang undanfarin ár og ráðstafað honum til ýmissa hluta. Ég held það geti varla verið um það deilt, að svo þörf og brýn nauðsyn sem er á ýmsum þeim framkvæmdum, sem tekjuafgangi ríkisins hefur verið varið til, þá sé þó engin, sem er meira aðkallandi en að flýta fyrir því, að heilsuspillandi íbúðum í landinu verði útrýmt. 10 millj. kr. eru nokkuð innan við 2% af útgjaldahlið fjárlaganna, og er það upphæð, sem ekki veldur ríkissjóðnum neinum sérstökum erfiðleikum að sjá fyrir eða afla á annan hátt. Ég hef nú gert grein fyrir þessum brtt. mínum og vona, að ég hafi ekki reynt um of á þolinmæði forseta og hv. þdm. Ég skal að lokum segja það, að ég játa, að það er nokkurri fyrirgreiðslu heitið þeim, sem vilja byggja yfir sig, með þessu frv. hér. En það er að frv. óbreyttu ekki nema tiltölulega takmarkaður hópur fólks í landinu, betur megandi fólks, sem siður þjáist af húsnæðisvandræðum en hinn hlutinn, sem getur notað sér þetta. Þeim, sem verst eru settir í hús-, næðismálunum og því í raun og veru þurfa mesta hjálpina, er ekki fært að frv. óbreyttu að hafa þess veruleg not. Þess vegna tel ég, að nauðsynlegt sé að gera þær breytingar á frv., sem ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að flytja hér nokkur orð. Ég mun ekki tala langt mál. Ég hélt hér stutta ræðu við 1. umr. frv. Ég vil leyfa mér að þakka meiri hl. hv. fjhn. fyrir hennar afgreiðslu á frv. Hún hefur afgr. frv. fljótt, og sá dráttur, sem á því varð, stafaði eingöngu af því, að ríkisstj. var að velta fyrir sér einstökum atriðum. Ég get einnig þakkað henni fyrir þá brtt., sem hún flytur og er í samræmi við óskir ríkisstj. um þetta, og þarf ég ekki að taka fleiri orð fram um það. En ég verð að segja hér nokkur orð í sambandi við þá löngu ræðu, sem hv. 4. þm. Reykv. (HG) hefur flutt hér. Mér fannst nú um allt að 3/4 hluta af þeirri ræðu, að þá hefði eiginlega átt að flytja við 1. umr. málsins, og var nú í raun og veru nákvæmlega það sama, en nokkru ýtarlegra e.t.v. en hann talaði við þá umræðu. En það er síður en svo, að ég sé að hafa á móti því, að svo almennt hafi verið talað um málið hér, og það, sem ég segi nú um þetta, mun verða á svipuðum nótum. Það eru almennar hugleiðingar, og ég mun nefna nokkur einstök atriði út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, en mun láta hv. frsm. fjhn. um það, eftir því sem honum virðist ástæða til, að tala um sjálfar einstakar brtt. hv. 4. þm. Reykv. Það var mjög greinilegt, að hv. 4. þm. Reykv. vildi gera sem allra minnst úr þessu frv. og helzt láta í það skína, þó að hann slægi nokkuð úr og í um það efni, að það væri í sjálfu sér einskis virði, hér væri eingöngu verið að búa til kerfi fyrir þá borgara í þjóðfélaginu, sem vel væru efnum búnir, til þess að létta þeim um lántöku til íbúðarhúsabygginga. En hann sagði oft, að ekkert væri gert fyrir aðra, þótt hv. þm. hins vegar yrði að viðurkenna það öðru hverju, að það er einmitt gert býsna mikið fyrir þá, sem verr eru staddir, með því frv., sem hér liggur nú fyrir. Ég veit vel, að hv. 4. þm. Reykv. hefur áður staðið að því, þegar hans flokkur var í ríkisstj., að það voru sett afskaplega falleg lög um að byggja yfir alla landsmenn, án þess að það kostaði þá, sem átti að byggja yfir, nema að minnsta kosti óskaplega lítið. En það sorglega við það að setja þessi fallegu lög, sem voru í gildi í nokkur ár, var það, - ég hygg, að það sé rétt munað, - að einmitt þegar Alþfl. fór með forsæti í ríkisstj., varð að afnema töluvert mikið af þessum lögum, af því að það höfðu aðeins verið glansmyndir, en enginn raunveruleiki á bak við. Þetta er að mínum dómi mjög sorgleg staðreynd, og þetta kemur áreiðanlega ekki neinum að gagni og sízt þeim, sem mest þurfa á hjálp að halda, því að það er að mínum dómi beint illa gert að vera að flagga því framan í fólk, sem á í miklum erfiðleikum og húsnæðisvandræðum, að það sé e.t.v. hægt að koma upp með einhverjum Aladdínsráðum íbúðum, ótrúlega ódýrum, og svo verða þetta ekkert annað en skýjaborgir, sem hrynja til grunna. Núverandi ríkisstj. hefur alls ekki viljað fara þannig að, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er raunhæft, enda hefur stjórnarandstaðan hvorki í hv. Nd. né hér mótmælt því. Hún hefur haldið því fram, að það væru dýr lán, sem hér er um að ræða, og það er rétt. Forvextir af lánum eru því miður háir hér á landi nú, og við verðum að allmiklu leyti að búa við það kerfi, sem á hverjum tíma er. Það er jafnvíst. En þetta frv., sem hér er fram flutt af hálfu ríkisstj., er raunhæft að því leyti, og er búið að tryggja framgang málsins - að vísu ekki fyllilega með fullum samningum nema um 2 ára tímabil - en sá grundvöllur, sem hér er lagður um það veðlánakerfi, sem hér er um rætt og á að dæla fé í þann sjóð, sem síðan megi veita til ýmissa íbúðarhúsabyggingarframkvæmda, bæði í sveitum og við sjó, er einmitt það raunhæfa í málinu. Ég get vel viðurkennt, að 2 ára samningur við Landsbankann er náttúrlega ekki nema bráðabirgðasamningur, en við í ríkisstj. og Landsbankinn, sem hefur gengið til samninga við okkur, trúum því, að einmitt á þessum 2 árum sé hægt að undirbyggja sams konar starfsemi e.t.v. og vonandi betri með því að ná meira fé og bæta þetta að ýmsu leyti aftur til framtíðarinnar. Og það er á þessum grundveili, sem frv. er flutt fyrst og fremst. Svo verður þjóðin sjálf að dæma um það, hvort það sé ekki eins gott að fá löggjöf eins og þessa, sem er fyllilega raunhæf og öruggt er um að mun veita það fé, sem nú er búið að tryggja næstu 2 árin, eins og eitthvert orðaglamur eða glansmyndir, sem enginn veit, hvort nokkuð raunhæft stendur á bak við. Hv. 4. þm. Reykv. hefur mjög fundið að því, bæði við 1. umr. málsins og eins nú, að ekki skuli tryggt að fullu byggingarsjóði verkamanna ákveðið fjármagn í þessu frv. Ég get mjög vel skilið, að hv. þm. hafi mikla löngun til að tryggja þessum sjóði sem mest fjármagn, mér finnst það eðlilegt og rétt, og þess vegna eru þessir tveir sjóðir settir hlið við hlið í frv., byggingarsjóður sveitanna og verkamannabústaðasjóðurinn, að það er ætlazt til þess, að báðir þessir sjóðir fái fé úr þessu kerfi, sem hér er um að ræða. Hitt er svo allt annað mál, að byggingarmál sveitanna og byggingarmál þéttbýlisins eru allmjög annars eðlis. Byggingarsjóður sveitanna hefur fengið fé á annan hátt en hefur verið um að ræða fyrir þéttbýlið. Og það var á seinni stigum þessa máls, - ég get lýst því alveg hreinskilnislega yfir, - að byggingarsjóður sveitanna var tekinn inn í þetta kerfi. Ég hafði lengi vel vonað og skal viðurkenna það, að byggingarsjóður sveitanna gæti e.t.v. bjargazt með þá möguleika, sem hann áður hefur haft, með lántökum hér og þar og slíku, til þess að geta sinnt hlutverki sínu, sem er að losna við óhæfar íbúðir í sveitum, sem því miður eru margar enn, og koma í þess stað upp mannsæmandi íbúðum. En svo var það greinilegt, þegar leið á s.l. ár, að þetta var ekki hægt lengur. Það varð alveg séð, að sá sjóður yrði fjárvana, ef ekki yrði gripið til þeirra úrræða að útvega honum á einhvern hátt nýtt fjármagn. Þetta er að sjálfsögðu í sambandi við möguleika ræktunarsjóðsins líka, en eins og hv. þdm. vita, þá er svo til ætlazt, að þessir sjóðir fái fé framvegis úr þeim hluta af mótvirðissjóðnum, sem Framkvæmdabankinn fer með, sem ætlaður var til sveltanna. En framkvæmdir hafa svo stóraukizt í sveitum síðustu árin og sérstaklega hið síðasta ár, að þeir voru alveg að þrotum komnir hvað þetta atriði snertir, og ríkisstj. öll féllst á þessar röksemdir, að það væri ekki um annað að gera til þess að firra stórkostlegum þjóðarvoða. Ég hef ekki trú á því, að hv. 4. þm. Reykv. eða nokkur hv. þm. teldi, að það væri eðlilegt og gott, að nokkur hundruð sveitaheimill legðust í eyði á næstu árum vegna þess, að ómögulegt væri að reisa þar mannsæmandi íbúðir. Þetta er grundvöllurinn í málinu. Og eins og þetta mál lá fyrir, þegar búið var að átta sig á þessu og ríkisstj. var öll sammála um, að það yrði að leysa húsnæðismál dreifbýlisins eða sveitanna um leið og hitt, þá var vitanlega um ekkert annað að gera en í lögunum sjálfum að taka einhverja fjárhæð frá í því efni, vegna þess að verkefnin eru í raun og veru svo óskyld. Þetta var mál, sem kom inn á sínum tíma, og það var að okkar áliti miklu eðlilegra, að þetta væri þá strax tekið frá, heldur en að enginn vissi, hvað af því, sem þarna kemur inn, sem þó er nokkuð fast ákveðið samkvæmt þeim skuldbindingum, sem Landsbankinn hefur tekið á sig, færi til sveitanna, og hitt aftur til bygginga í þéttbýlinu. Þetta er ein aðalröksemd fyrir því frá mínum bæjardyrum séð, að ákveðið er í grg. frv., að næstu tvö ár skuli byggingarsjóður sveitanna fá 12 millj. kr. hvort árið, en í frv. sjálfu, eins og það liggur nú fyrir, eru sjóðirnir nákvæmlega jafnréttháir og eru því í framtíðarlöggjöfinni settir algerlega hlið við hlið hvað snertir lánveitingar eða fjármagn til þeirra. Svo verð ég nú að segja það, að þó að ég frá upphafi hafi verið fylgismaður laganna um verkamannabústaði, þá er ég þó alls ekki á því, að sú löggjöf eigi að vera óbreytt, hvernig sem um annað fer í þessu atriði. Og ég tel, - segi það alveg eins og það er, - að það sé mjög hæpið að láta mikið fé til verkamannabústaðasjóðanna, nema nokkrar breytingar verði á þeim lögum gerðar. Ég skal t.d. taka það fram, að ég sé ekki, að það sé nein sanngirni í því, að það sé lánað út á íbúð í verkamannabústað helmingi meira eða meira en helmingi meira, stundum kannske allt að þrefalt á við það, sem lánað er út á heil íbúðarhús í sveitum. En það er þetta, sem gert hefur verið. Það hefur ekki verið lánað meira en 60 þús. kr. út á heil íbúðarhús í sveitum, og það hefur verið látið ganga jafnt yfir alla, hvort sem það er örfátækur bóndi, sem byggir hið allra minnsta, eða það er betur efnaður bóndi eða stærri bóndi, sem verður að hafa stærra hús vegna meiri búrekstrar. Ég verð að segja, að mig undrar það ekki, þó að það gangi seint að byggja yfir fólk samkvæmt lögunum um verkamannabústaði, ef svona er á fénu haldið. Það hefur allt öðruvísi verið á þessu haldið í sveitunum. Þetta hefur verið látíð út í meiri smáskömmtum, ekki af því, að það hefði ekki verið nauðsynlegt og gott fyrir bændurna að fá 120 eða 150 þús. í hvert hús með þeim lágu vöxtum, sem á lánunum hafa verið. Þeir hefðu sannarlega tekið við því. En það er bara af því, að það þótti ekki fært, það þótti réttara og betra að deila þessu meira niður og bændurnir yrðu svo sjálfir að öðru leyti að skrapa saman það fé, sem þar er um að ræða. Og án þess að ég ætli neitt verulega að fara að dæma um það, hvort þeir verkamenn, sem búa í verkamannabústöðum, eða bændur almennt séu betur settir, þá er ég þó alls ekki við því búinn að segja, að hlutur bænda sé eitthvað betri í þessu efni, þannig að þeir séu betur settir til þess að standa undir mjög miklum byggingarkostnaði en þeir verkamenn, sem eru í verkamannabústöðum. Ég veit, að lögin um verkamannabústaði, að því leyti sem þau hafa getað verið framkvæmd, hafa gert ágætt gagn. Og ég er glaður yfir þeirri framkvæmd. En ég held, að löggjöfin sé gölluð og það þurfi að breyta löggjöfinni. Þess er ekki að vænta, að fátækir bændur í sveitum sætti sig við það, að þeir geti aðeins fengið helming eða einn þriðja af því fjármagni, sem veitt er í hverja íbúð í verkamannabústöðum, til þess að byggja yfir sig í sveitum. Þess vegna er það mín skoðun, að það þurfi að taka þessa löggjöf til endurskoðunar að einhverju leyti, kannske þá með hliðsjón til endurskoðunar á lögunum um byggingarsjóð sveitanna. Það er ýmislegt fleira, sem er algerlega úrelt orðið í þessari löggjöf, eins og t.d. um tekjur manna o.fl., og þess vegna er það ábyggilega mikil nauðsyn, að þetta sé allt tekið til meðferðar. En þess vegna eru verkamannasjóðirnir að sjálfsögðu settir inn í frv., að það er ætlazt til þess, að þeir hafi algert jafnrétti við aðra þá aðila, sem til greina koma í þéttbýlinu, til þess að reisa hús yfir venjulega borgara. Mér fannst skylt fyrir mig að taka þetta fram. Ég vil vísa því frá mér, og ég má segja, að ég tala þar fyrir hönd allrar ríkisstj., að það sé um nokkurn fjandskap að ræða gagnvart verkamannabústaðalöggjöfinni. Frá minni hálfu er það síður en svo. Ég hef verið hrifinn af þeirri löggjöf fyrir ýmis ákvæði, sem í henni eru og ég tel rétt, varðandi það, á hvern hátt menn geta eignazt sínar íbúðir, og annað slíkt. En einu megum við vara okkur á, og það er það m.a. að álíta ekki, þó að einhvern tíma hafi verið sett löggjöf, kannske góð löggjöf, að þá megi aldrei breyta henni aftur. Þetta verður alltaf að endurskoðast með tilliti til annarra hluta í þjóðfélaginu, þannig að hæfilegt jafnvægi sé þar í milli. Það jafnvægi er áreiðanlega ekki nú milli þess, sem verkamannabústaðasjóðirnir hafa varið til lánveitinga, og hins, sem gert hefur verið í sveitum í þessu efni. Og þegar á að fara að gera svona allsherjarráðstöfun eins og gerð er með þessu frv., setja allt þetta í eitt kerfi, skulum við segja, þá er ómögulegt annað en að einmitt þessir hlutir, sem hafa nú verið látnir liggja og þróast svona hver um síg, verði teknir sameiginlega til meðferðar og athugunar. Hv. 4. þm. Reykv. vildi láta líta svo út, að gagnið af þessari löggjöf, ef þetta frv. verður að lögum, mundi verða nokkuð lítið. Ég held, að hv. þm. hafi sagt í niðurlagi sinnar ræðu, að nokkurri fyrirgreiðslu væri heitið til þeirra, sem sæmileg fjárráð hefðu, en aftur þeir, sem verst væru settir, bæru ekkert eða sama og ekkert úr býtum. Þetta er alls ekki rétt, eins og ég veit að hv. þm. viðurkennir og veit sjálfur, því að sá kafli frv., sem fjallar um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, ætlast til þess, að á næstu árum verði þeim íbúðum, sem taldar eru heilsuspillandi, og þá ekki sízt braggaíbúðunum, en um leið öðrum slíkum íbúðum, sem jafnast á við þá, hvort sem er hér í Reykjavík eða annars staðar á landinu, verði útrýmt eftir skipulagðri áætlun. Hv. þm. gerir að vísu í sínum brtt. till. um allmiklu meiri fjárráð í þessu skyni og ætlast til, að ríkið hafi forgöngu um það. Ríkisstj. leit svo á, - og ég skal segja, að ég lít alveg sérstaklega svo á, - að það sé alveg sjálfsagt, að það séu sveitarfélögin, sem hafi forgöngu um þetta mál, en svo eigi ríkið að koma á móti, þegar um slík vandræðamál er að ræða eins og hafa skapazt af þessum ástæðum. Sú n., sem undirbjó frv., gerði um þetta efni till., sem að vísu ganga nokkru hraðar um það - með nokkru meira fjármagni en er nú í frv. - að útrýma íbúðunum, en er þó algerlega á sömu leið. Og eftir þeirri áætlun, sem n. gerði um þessi efni og hafði aflað sér upplýsinga um, þá á það ekki að taka nema tiltölulega fá ár að ljúka þessu, ef myndarlega er af stað farið með þetta, bæði af hálfu sveitarfélaganna og svo að sjálfsögðu að ríkissjóður standi við það, sem hann hefur lofað um framlög á móti. Það er því að mínum dómi alls ekki rétt, þegar hv. stjórnarandstæðingar eru að láta líta svo út, að það sé í þessu efni ekkert gert, sem að neinu gagni geti komið. Það er ekkert nema stigmunur á milli þeirra till., sem hv. stjórnarandstæðingar hafa borið fram, bæði í Nd. og eins hér, um fjárframlög í þessu skyni. Það má segja, að það sé málefnamunur um það, að það sé ríkið, sem eigi að standa fyrir útrýmingunni. Og þar er um meiningarmun að ræða, algerlega a.m.k. að því er mína skoðun á þessum málum snertir, og það kom ekki fram í þeim umr., að ég man, sem fram hafa farið, hvorki innan ríkisstj. né í þeim n., sem að þessu hafa unnið, að annað kæmi verulega til greina en að sveitarfélögin sjálf yrðu að hafa forgönguna og fá svo framlög á móti. Þetta er sá hópur manna, sem verst er settur vitanlega í byggingarmálunum, og víst væri gleðilegt og gott að geta gert þetta á sem allra skemmstum tíma, jafnskömmum tíma og hv. 4. þm. Reykv. leggur til, sem mig minnir að séu nú 5 ár eða eitthvað svoleiðis. En ég er á því, að það muni ekki svo miklu, ef unnið er eftir þeirri áætlun, sem er i þessu frv., sem hér liggur fyrir, - það muni ekki svo miklu, kannske tveim árum eða svo, að hægt sé að komast býsna langt í þessu efni, eftir því sem nú er ástatt. Ég er hv. 4. þm. Reykv. sammála um það, að næsta stigið upp á við getum við þá sagt að séu verkamannabústaðir fyrir þá, sem nokkru betur eru settir en þeir, sem eru í lægsta flokknum, og því sé rétt, þegar búið er að endurskoða ákvæði þeirrar löggjafar, að tryggja það, að fjárráð fáist til þeirra hluta. En í sambandi við það vil ég taka fram, að þá er einnig mjög nauðsynlegt, að það sé mjög vel vinzað úr, að það séu einmitt þeir menn, sem illa eru settír fjárhagslega eða með mikla fjölskyldu, sem þá sitja fyrir slíkum lánum. Það er alltaf, þegar á að úthluta slíku, að það er erfitt að gera það, og mér dettur aldrei í hug að fara eftir hálfgerðum Gróusögum, en það eru afar margir, sem segja mér, að það hafi margir fengið íbúðir í verkamannabústöðunum, sem væru tiltölulega vel efnalega settir og hefðu kannske átt að víkja til hliðar fyrir öðrum, sem verr væru settir. Þetta er nú máske slúður, sem ég geri ekki mjög mikið úr, en hitt veit ég, að það er vandi að fara með þessi mál, svo að réttlát lausn fáist. Svo kemur þriðji hópurinn að sjálfsögðu, sem verður að búa við þau lánskjör, sem eru á venjulegum markaði á hverjum tíma, sem byggt er, og það hygg ég að allir hljóti að vera sammála um, að það er ekki um annað að gera en að láta alla þá, sem eru sæmilega efnum búnir eða hafa sæmilega aðstöðu í þjóðfélaginu, búa við það á þann hátt. Ég vil því halda fram, að einmitt í þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé umgerð um það að veita fé í þessu þrennu skyni. Það eru þeir, sem verst eru settir, búa í óhæfu húsnæði, sem á að byggja yfir með beinni aðstoð sveitarfélaganna og ríkissjóðs, og enginn skyldi vera glaðari en ég, ef hægt væri að auka það, sem nú er í frv., fljótlega til þess að ljúka þessu verki sem allra fyrst. En ríkisstj. hefur sett sér að setja ekki annað í þetta frv. en hún teldi öruggt að væri hægt að standa við nú næstu árin, og það er áreiðanlega hægt, hvenær sem er og ef eitthvað rætist úr, að auka það, sem hægt væri að veita í þessu skyni, og við skulum vona, að svo gæti orðið. Þetta er nú það, sem mig langaði sérstaklega til að taka hér fram. Ég skal viðurkenna, að þetta hefði heldur átt að segjast við 1. umr. málsins, en mér fannst ræða hv. 4. þm. Reykv. gefa nokkra ástæðu til þess, að svona almennt væri nú talað um þetta. Hv. 4. þm. Reykv. gaf í skyn, að mér virtist, að lífeyrissjóðir þeir, sem lánað hafa að undanförnu fé sitt því nær eingöngu til íbúðarhúsbygginga fyrir sjóðfélaga sína, mundu verða að lána nú gegn óhagstæðari kjörum en áður hefði verið. Þetta er, hygg ég, hrein fjarstæða. Það hefur engum dottið í hug, að það væri farið að breyta þeim kjörum, sem lífeyrissjóðirnir láta. Hitt er rétt, að það fé, sem þeir láta, er tekið inn í þetta kerfi. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda á það, sem segir í nál. því, er frv. fylgir, og er frá þeirri n., sem þetta mál undirbjó að mjög miklu leyti, þar sem þeir segja, að það séu einkum 4 atriði, sem einkenna ástandið í byggingarmálunum. Það er í fyrsta lagi, að talsverður húsnæðisskortur ríkir. N. tekur ekki dýpra í árinni en þetta, og tel ég, að það muni vera rétt, enda hefur það ekki verið gagnrýnt. Í öðru lagi er geysimikið húsnæði i byggingu, og það vita allir, að svo er, og húsnæðisvandræði hljóta því að minnka til allverulegra muna, þegar þetta húsnæði væntanlega losnar nú smátt og smátt, og einmitt þetta veðlánakerfi og það nýja fé, sem á þann hátt kemur fram, fer vitanlega að nokkru leyti fyrst til þess að láta út í byggingar, sem eru ekki fullbyggðar, og koma þeim þannig í gang sem allra fyrst. Svo er þriðja atriðið, að mikið skipulagsleysi er ríkjandi í byggingariðnaði og við verzlun. Ég skal ekki fara inn á það frekar en ég gerði við 1. umr., en þetta skipulagsleysi hefur m. a. lýst sér í því, að enginn hefur raunverulega vitað, hvað mikið fé fer í byggingar hér á landi, þegar allt kemur til alls. Þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ekki sízt ætlað að koma hreinu skipulagi á þetta, með því að lánsstofnanirnar eða Landsbankinn hefur lofað því að setja sig í samband við allar helztu lánsstofnanir hér á landi, bæði banka, sparisjóði og jafnvel einhverjar aðrar stofnanir, til þess að fá þetta sett í eitt kerfi, þannig að þjóðin viti miklu betur, hvað er verið að gera, og það séu á hverjum tíma til fullnægjandi upplýsingar fyrir Alþ. og ríkisstj. til þess að átta sig á því. Ég hygg, að það sé alveg rétt, sem hér er síðar rökstutt í þessu áliti, að einmitt húsnæðisvandamálið hjá okkur er að töluvert miklu leyti vöntun á skipulagi, og þá m.a. á þessu skipulagi. Það er líka vöntun á öðru skipulagi, því að reyna að gera húsin ódýrari með að „standardísera“ vissa hluti af húsunum, og margt fleira, sem hægt væri að gera i þessu sambandi, en ég nefndi það nokkuð við 1. umr. og skal ekki koma frekar inn á það. Ég skal ekki fara að hafa þetta miklu lengra, að ég hygg. Ég verð að viðurkenna, að mér hefur komið það dálítið á óvart, hvernig hv. stjórnarandstæðingar hafa tekið þessu frv. Mér kom ekki á óvart, að þeir kæmu með allmiklar brtt. við það. Það er eðlilegt og sjálfsagt, því að það vitum við, sem höfum undirbúið frv. og verið með í því frá byrjun, að við hefðum að sjálfsögðu kosið, að hægt væri að gera meira og lofa meiru en gert er í þessu frv., þótt við alls ekki höfum treyst okkur til að gera það, eins og nú er ástatt í þessum efnum. En þeir hafa gengið jafnvel svo langt, að því er haldið fram, - og beini ég því ekki sérstaklega til hv. 4. þm. Reykv., - að frv. kannske væri til bölvunar og ekkert gagn að því á neinn hátt, og sumir hv. stjórnarandstæðingar hafa jafnvel greitt atkv. á móti því. Það þykir mér mjög óeðlilegt í alla staði, því að hvað sem að öðru leyti má að þessu frv. finna, þá er ég þó alveg sannfærður um, að það hefur ekki fyrr verið gert meira til þess að koma þessum byggingarmálum almennt á raunhæfan grundvöll og vitað fyrir fram, að við það, sem lofað er í frv., verði staðið til að byrja með, þótt ekki sé nema um tvö ár. Kannske verður allt komið um þverbak hjá okkur að tveim árum liðnum, bankagjaldþrot og ríkisgjaldþrot o.s.frv., ég skal ekkert um það segja, ég er ekki spámaður, - en ef það verður ekki, þá er ég ekki í neinum vafa um, að það verður fyllt út í þetta kerfi. Því verður kannske breytt að einhverju leyti, vonandi til bóta til að auka fjárhæðina og ef mögulegt væri til þess að fá það fé að einhverju leyti með lægri vöxtum en hér er gert ráð fyrir og gera það á þann hátt fullkomnara. Það er að mínum dómi ekki lítils virði, að hér er gerð alvarleg tilraun undir forustu þjóðbankans til þess að koma hér upp raunhæfu veðlánakerfi, sem áreiðanlega allir, sem einhver afskipti hafa af fjármálum hér og hafa sett sig eitthvað inn í þau, vita að er bráðnauðsynlegt, m.a. til þess að reyna að útiloka svartamarkaðsstarfsemi í lánum og annað slíkt, sem að sögn a.m.k. hefur blómgazt hér í ríkum mæli að undanförnu. Og það held ég að verði alltaf burðarás í því, sem gert verður á næstu árum eða jafnvel áratugum hjá okkur, að útfylla og bæta það veðlánakerfi, sem hér er um að ræða, og gera það á þann hátt nothæfara til þess að standa undir byggingarframkvæmdum, íbúðarhúsaframkvæmdum fyrir fólk bæði í þéttbýll og í strjálbýli, og gera það á þann hátt betra til þjónustu en nú er. Þess vegna er það, að ég vænti þess nú fastlega, að hv. Ed. samþ. frv. í því formi, sem það nú er. Þetta er samkomulagsmál, sem mikið er búið að starfa að og lengi, og það má ekki stofna því í voða með því að fara að gera neinar breytingar á því nú að þessu sinni. Vonandi kemur Alþ. saman eftir skamman tíma aftur, og má þá náttúrlega búast við, hvort sem það verður á næsta Alþ. eða einhvern tíma fljótlega, að breytingar verði að gera á annarri eins nýsmíð og þetta frv. er.



Herra forseti. Ég mun ekki tala hér langt mál að þessu sinni frekar en ég gerði í gær, er ég hafði framsögu fyrir meiri hl. n. um þetta mál. Út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. (HG) get ég vísað til ræðu hæstv. félmrh. (StgrSt), sem hann hefur nýlokið við, um öll almenn atriði. Ég verð þó aðeins að minnast á það, sem hv. 4. þm. Reykv. vék að mér og minni framsöguræðu. Hann sagði, að það mundi vera oflof hjá mér um frv. og smiði þess, að þetta væri stærsta átak, sem nokkurn tíma hefði verið gert í byggingarmálum þjóðarinnar. Ég nefndi nú fleira en frv. Ég sagði, að frv. og þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefði gert í sambandi við það, væru stærsta átakið, sem gert hefði verið hingað til í byggingarmálum þjóðarinnar. Eða getur hv. 4. þm. Reykv. frætt mig og aðra um það, hvenær hafi verið tryggðar 200 millj. kr. alveg sérstaklega til bygginga um næstu tvö árin? Ég hygg, að það hafi ekki verið t.d. á þeim árum, þegar þessi hv. þm. var félmrh. Hér á árunum voru samþ. ýmis l. að vísu, - ég man ekki svo eftir þeim öllum, - en það var sá galli á þeim mörgum, að það var bara pappír - orð, sem ekki voru framkvæmd. Frá hendi meiri hl. n. verð ég að segja það, að meiri hl. hefur ekki tekið brtt. á þskj. 748 sérstaklega til athugunar, eftir að þær komu fram. Samt sem áður hafa þau atriði, sem þar um ræðir, a.m.k. flest, komið til umræðu í fjhn., áður en hún klofnaði, því að hv. 4. þm. Reykv. á sæti á fjhn. og hreyfði þar þessum atriðum og lagði sérstaka áherzlu a.m.k. á eitt þeirra, sem hann flytur nú brtt. um. Og í því, að meiri hl. tók ekki undir hans munnlegu till. í n. og leggur til í sínu nál., að frv. verði samþ. með þeirri einu breytingu á 1. gr., sem meiri hl. gerir till. um, liggur vitanlega afstaða til till. frá hv. 4. þm. Reykv., að meiri hl. leggur að sjálfsögðu til, að þær till. verði felldar. Þessar brtt. hv. þm. finnst mér ekki það veigamiklar, að hans stóra ræða og miklu harmatölur um það, hvað frv. væri ófullkomið og gagnslítið, geti samrýmzt till. hans, því að eftir ræðu hans að dæma hefði mátt búast við miklu stórfelldari brtt. en hv. þm. hefur gert. Þessar brtt. hans eru eiginlega í tveim flokkum. Að sumu leyti eru það formsbreytingar, og hinn flokkurinn er svo auknar kröfur til fjárframlaga fram yfir það, sem í frv. er. 1. brtt. lýtur að formsbreytingu og fleiri till., sem sé að afnema þá húsnæðismálastjórn, sem frv. gerir ráð fyrir, og félmrh. fari með stjórn húsnæðismála, sérstakri stofnun verði falin hin tæknilega hlið, en ríkisstj. skipi eftir tilnefningu bankanna 5 manna nefnd til þriggja ára í senn til að ákveða lánveitingar samkv. lögunum. Þessi breyting og þær till., sem að henni lúta, eru ekki eins mikil efnisbreyting og hv. 4. þm. Reykv. vildi vera láta. Í síðustu málsgr. 2. gr. frv. stendur: „Við lausn þessara mála skal húsnæðismálastjórn leita eftir samkomulagi við þá aðila, sem hafa sérþekkingu á þessum málum, svo sem atvinnudeild háskólans, húsameistara ríkisins, Iðnaðarmálastofnun Íslands, byggingarnefndir, skipulagsstjóra ríkisins, teiknistofu landbúnaðarins, byggingarvöruverzlanir og framleiðendur byggingarefnis og íbúðarhluta.“ Hv. þm. færði þau rök í þessu efni, að það mundi varla vera á færi þessarar n. að hafa sérþekkingu til þess bæði að úthluta lánunum og hafa forgöngu um tæknileg atriði. Hér er gert ráð fyrir, að n. einmitt hafi samráð við marga aðila um tæknileg atriði, og sýnist mér alveg eins vel gengið frá því í frv. og í till. hv. þm. Um þær till., sem lúta að auknum fjárframlögum til vissra greina þessara mála, er það að segja, að það væri að vísu gott að geta orðið við þeim kröfum. Það má alltaf færa rök fyrir því, að þörf sé á fé til nauðsynlegra framkvæmda, en gallinn er bara sá, að það rignir ekki peningum í ríkissjóð ofan úr himninum. Ríkissjóður samanstendur af því fé, sem landsmenn greiða. Greiðslugeta þeirra er takmörkuð, og þess ber að gæta, að það er ekki einasta til ríkissjóðsins, sem landsmenn verða að greiða, heldur til bæjar- og sveitarfélaga ekki svo litla upphæð. Þar af leiðandi verður því miður oft að takmarka fjárframlög, sem hægt er þó að viðurkenna, ef nóg fé væri fyrir hendi, að væru æskileg. Aðaláherzluna lagði hv. þm. á byggingarsjóð verkamanna, bæði meðan frv. var til umr. í n. og eins nú í ræðum sínum, og vill setja inn í frv., að skylt sé að lána byggingarsjóði verkamanna og byggingarsjóði 12 millj. kr. hvorum árlega næstu 5 ár. En í 7. gr. frv. stendur: „Heimilt er að lána byggingarsjóði og byggingarsjóði verkamanna af fé því, sem veðdeild Landsbanka Íslands hefur til útaána samkv. 5. gr. Slík lán skulu veitt sem A-lán og B-lán.“ Hér er að vísu engin upphæð nefnd. Það mun vera afráðið að velta byggingarsjóði, þ.e.a.s. byggingarsjóði sveitanna, 12 millj. kr. á ári í næstu tvö ár, en ekki afráðið, hvað mikið af þessu fé verður látið til byggingarsjóðs verkamanna. Það kann vel að vera, að það verði 12 millj. kr., ef á því þykir þörf og fé að öðru leyti fyrir hendi, sem ekki þarf að nota til annars í þessu efni. Ég skal ekki segja um það, en þetta verður að meta á hverjum tíma. En í frv. sjálfu er byggingarsjóði verkamanna ekkert gert lægra undir höfði en byggingarsjóði sveitanna. Annars er samanburður hv. þm. á kjörum sveitamanna og kaupstaðabúa í þessu efni töluvert einhliða, og þar nægir ekki að tala um byggingarsjóð verkamanna. Það er talið, að það sé afráðið að verja 12 millj. kr. á ári til byggingarsjóðs sveitanna, eða 24 millj. kr. af þessum 200 millj. kr., en allt hitt féð á að ganga til kaupstaða og kauptúna, svo að mér sýnist, að það þurfi ekki í sambandi við þetta mál að telja eftir, þó að jafnvel byggingarsjóður fengi 12 millj. kr. á ári í tvö ár, og þar með á auðvitað að láta til byggingarsjóðs verkamanna. Út af brtt. hv. þm. við 13. gr. er það að segja, eins og hæstv. ráðh,. benti á, að hér er auðvitað um a.m.k. helmingi meira fé að ræða en í frv. stendur, því að ætlazt er til, að jafnmikið komi á móti frá bæjar- og sveitarfélögum, og þegar þess er gætt, að helzt er að skilja svo, að þetta verði næstum því styrkur, þá verð ég að segja, að það er ekki svo lítið fé, sem þarna er veitt. Hv. þm. varði nokkrum hluta ræðunnar til þess að skýra frá, hvernig þessu væri fyrir komið í öðrum löndum, sem hann þekkti til, Norðurlöndum, Bretlandi og í Mið-Evrópu, og þar væri það alls staðar þannig, að mönnum væri skipt í flokka, þeim væri hjálpað mest, sem verst væru staddir, og öðrum minna. En þegar hann var að lýsa þessu, þá fannst mér í raun og veru hann bara vera að lýsa því, hvað hér er gert á Íslandi og hér á að gera samkv. þessu frv. Ég fann ekki muninn á því. Það á að veita fé til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum, og það má ætla, þó að það kunni ekki að vera undantekningalaus regla, að þeim, sem verst eru stæðir, búa í slíkum íbúðum, á að hjálpa, svo að mér skilst, að jafnvel alveg eignalausir menn geti komizt í sæmilegar íbúðir. Svo er byggingarsjóður verkamanna, sem lánar fé með mjög góðum kjörum og á áfram að gera það samkv. þessu frv. og samkv. því frv., sem samþ. var hér fyrir nokkru um breytingar á l. um byggingarsjóð verkamanna. Þar var lítilfjörleg vaxtahækkun að vísu í samræmi við það, sem almennt hefur orðið í landinu, en þó eru vextir það lágir, að það mega teljast ákaflega góð lánskjör eftir sem áður í byggingarsjóði verkamanna, og svo hitt, að menn geta þar fengið há lán, meira en helmingi hærri lán en t.d. bændur fá til íbúðarhúsabygginga hjá sér, eins og hæstv. ráðh. vék að. Ég sé því ekki annað en að það hafi sumpart verið framkvæmt hér á Íslandi á undanförnum árum og sérstaklega þegar þetta frv. verður að l., þá verði þessi mál framkvæmd á ákaflega svipaðan hátt og hv. 4. þm. Reykv. lýsti að gert væri í þeim löndum, sem hann þekkti til. Hv. þm. var með útreikninga, hvað mikið af tekjum manna færi í byggingarkostnað, jafnvel þó að þeir byggðu með lánum úr byggingarsjóði verkamanna; það yrði allmikill hluti. Hann miðaði við Dagsbrúnarkaup og 8 tíma vinnu, en það mun nú hafa verið svo á undanförnum árum og ekki bein ástæða til að halda, að það breytist, að ég hygg, að flestir Dagsbrúnarmenn hafi unnið meira en 8 tíma á dag og fengið þar af leiðandi töluvert miklu hærri tekjur en eftir þessum útreikningi. Og sannleikurinn er sá, það þekki ég af eigin raun, að hver maður á sæmilegum aldri með fulla heilsu líður ekkert tjón af því, þótt hann vinni t.d. 10 tíma á dag, og flestir þeir, sem eru að koma yfir sig húsi, mundu vera fúsir til að leggja það á sig og leggja þá það aukafé í byggingarkostnaðinn. Ég vil ekki tefja tímann með því að hafa þessi orð fleiri, - það þýðir ekki að vera að rekja ræðu hv. 4. þm. Reykv. lið fyrir lið, - en enda með því, sem ég hef sagt áður, að meiri hl. fjhn. ræður til að samþ. frv. óbreytt að öðru leyti en því að samþ. brtt. á þskj. 727.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. og hv. frsm., 1. þm. Eyf. (BSt), hafa nú svo skýrlega hrakið fullyrðingar hv. 4. þm. Reykv. (HG), að ég þarf þar ekki miklu við að bæta, en ég vil þó ítreka það, sem sagt var, að algerlega er rangt með farið, þegar því er haldið fram, að hallað sé á kaupstaði eða kauptún með þessari lagasetningu. Það er, ef nokkuð er, þvert á móti. Sveitunum er ekki tryggt meira með þessari löggjöf og þeim ummælum, sem höfð eru í aths. við hana, heldur en þær hafa haft undanfarin ár. Um margra ára bil hefur verið tryggt á einn eða annan veg, að hægt væri að fullnægja lánaþörfinni til sveitabygginga, að vísu með þeim miklu takmörkunum, að ekki hefur verið lánaður nema lítill hluti út á byggingarkostnað hvers húss. En varðandi kaupstaðina hefur þetta verið með allt öðrum hætti. Segja má, að nú um aldarfjórðungsbil hafi allt veðlánakerfi til kaupstaðanna gersamlega verið í ólestri. Ég skal ekki rekja ástæðurnar til þess, en þetta er staðreynd, sem ekki er hægt að hagga. Það hefur verið reynt að bæta úr þessu öðru hverju, en þær tilraunir hafa ýmist beinzt að takmörkuðum sviðum þessa máls eða algerlega mistekizt og stundum hvort tveggja. Það er t.d. ómótmælanleg staðreynd, að þó að hátt væri undir rís í fyrirætlunum og fyrirheitunum í þeirri löggjöf um húsnæðismál, sem sett var 1946 og þáverandi hæstv. félmrh., ágætur maður, þótt í Alþfl. væri, beitti sér fyrir, eftir áskorun, sem ég og aðrir þm. höfðum fram flutt og fengið samþ. hér á Alþ., - að þó að mikið væri látið í þessari löggjöf um ráðstafanir til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, þá voru ákvæðin ætíð svo óraunhæf, að greinilegt var frá fyrsta degi, að þau mundu ekki geta komið að gagni. Ég minnist þess, að ég benti á það í umr. hér á Alþ., að svona mundi þetta fara, og raunin varð líka því miður sú, að ríkisstj. neyddist til þess á árinu 1947 eða 1948 að fá þessi fyrirmæli gerð óvirk. Slík löggjöf kemur vitanlega ekki að gagni, þó að í góðum hug sé sett og enginn efist um, að allt gott hafi vakað fyrir þeim, sem stóðu að þessari löggjöf, en það var ekki miðað við hið raunverulega ástand, hvað hægt var að framkvæma, og þess vegna fór eins og fór. Það er einnig vitað, að lögin um verkamannabústaði hafa gert mikið gagn, alveg eins og hin löggjöfin hefði gert, ef hún hefði verið framkvæmanleg. Það er vitað og óumdeilt, að lögin um verkamannabústaði hafa gert mjög mikið gagn, og þeir af flokksmönnum hv. 4. þm. Reykv., sem þar hafa haft forustu, eiga vissulega þakkir skilið, en um það verður ekki deilt, að löggjöfin er nú orðin úrelt. Það er því miður svo, að hún veitir litlum hóp manna, sem engin trygging er fyrir að helzt séu hjálpar þurfandi, meiri hlunnindi en hægt er að veita öllum almenningi. Slík löggjöf getur ekki leyst nema lítinn hluta þess vandamáls, sem hér er um að ræða, og eins og hæstv. félmrh. sagði, þá er á því brýn nauðsyn, að bætt verði úr ágöllum þessarar löggjafar. Jafnskjótt og það hefur verið gert, þá er sjálfsagt að efla þá starfsemi enn meira en gert hefur verið, og jafnvel á meðan ekki er bætt úr göllunum, þá er rétt að draga ekki úr þeirri fyrirgreiðslu, sem þessi félög hafa notið á undanförnum árum, og það hefur engum dottið í hug við setningu þessarar löggjafar, að það yrði gert. Menn höfðu einmitt hugsað sér, að farið yrði svipað að og verið hefur, að annars vegar yrði reynt að halda í horfinu varðandi sveitirnar eins og verið hefur á undanförnum árum og alveg á sama veg yrði reynt að halda í horfinu varðandi verkamannabústaðina. En ég ítreka það, sem ég sagði áður, að um leið og nauðsynlegar endurbætur fást á verkamannabústaðalöggjöfinni, þá vil ég mega treysta því, að enn þá meira fé verði varið til verkamannabústaðanna en nokkru sinni áður, vegna þess að þá kemur löggjöfin að meira gagni en hún fram að þessu hefur gert. Með þeirri löggjöf, sem hér er gerð tillaga um, er sem sagt ekki aðeins ráðgert að halda í horfinu varðandi sveitir og verkamannabústaði frá því, sem verið hefur, heldur einnig ætlað að koma fram stórfelldum umbótum til viðbótar. Þar má minna á það hagræði, sem sveitarfélögum verður veitt við útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og þar með þá fyrirgreiðslu, sem einmitt þeir borgararnir, sem verst eru settir og mestrar hjálpar þurfa víð, fá einmitt með raunverulegum hætti í þessari löggjöf, en þeir fengu eingöngu eða að mestu leyti að nafninu til með húsnæðislöggjöfinni frá 1946. Allt þetta hefur mikla þýðingu. Enn þá meiri þýðingu fullyrði ég þó að það hafi, ef raunverulega tekst nú að koma á skipun í veðmálakerfi þjóðarinnar á ný - skipun, sem rofnaði fyrir aldarfjórðungi og síðan hefur verið mesta ólag á, eins og ég þegar sagði. Ég játa, að þetta frv. er aðeins byrjun, ég játa, að það er ófullnægjandi að veita ekki meiri lán en ráðgert er samkv. frv., og ég játa, að það er ekki örugg lausn til frambúðar, þó að samið sé um þetta til tveggja ára, en ég fullyrði, að hvort tveggja er miklu betra en núverandi ástand, sú ófremd, sem ríkt hefur um margra ára bil. Það er um stórfellda framför að ræða frá því ástandi, og ég hef gerzt fylgismaður þessa frv., fyrst innan ríkisstj. og síðan hér á Alþ., í öruggu trausti þess, að með þessu væri einungis um upphaf að ræða, þar sem örugglega yrði stefnt að því að gera lánin stærri og hagkvæmari en þau eru nú í fyrstu, og upphaf að því leyti, að þjóðbankinn, Landsbanki Íslands, sem fyrst og fremst ber ábyrgðina á því ófremdarástandi, sem í þessum málum hefur ríkt um allt of langan tíma, hefur nú séð að sér og tekið upp nýja hætti og vill hafa forustuna um hollar framkvæmdir í þessu máli. Ég skil það að vísu, að hann hefur ekki treyst sér til þess að skuldbinda sig til ákveðinna framlaga nema um tveggja ára bil í fyrstu. En ég tel þá viðurkenningu, sem feist í frv. og þeim samningum, sem voru undanfari þess, milli ríkisstj. og Landsbankans, vera aðalatriði þessa máls, - þá viðurkenningu, að Landsbankanum beri að stuðla að heilbrigðu veðlánakerfi í landinu, ekki síður en að annarri lánastarfsemi. Og ég tel, að það muni ætíð verða talinn höfuðviðburður í þessum efnum, að sú viðurkenning fékkst, og að þeir verði taldir hafa unnið gott starf, sem mestar eiga þakkirnar fyrir, að svo heppilega hefur til tekizt. Mér er það ljóst, að í þessum efnum sem öðrum er enginn vandi að segja, að enn betur hefði mátt til takast, eða bera fram fallegar till., sem gefa í skyn, að enn betur færi, ef þær væru samþ. Ég met slíkar till. ákaflega lítils, ekki sízt þegar þær koma frá þeim, sem hafa haft færi á því að koma þessum málum í betra horf áður, en því miður ekki tekizt þar svo vel til, meðan þeir höfðu völdin, að þeir hafi af miklu að státa. Ég held þess vegna, að þeim væri sæmra nú að fallast á þá hóflegu og skynsamlegu byrjun, sem hér hefur verið hafin, og stuðla að friðsamlegum framgangi þessa frv.



Herra forseti. Mér skilst nú, að hæstv. dómsmrh. hafi staðfest fyllilega ummæli mín í upphafi ræðu minnar og þar með andmælt fullyrðingum hæstv. frsm. meiri hl. um það, að með þessu væri stærsta átakið gert hér í byggingarmálunum, sem nokkurn tíma hefur verið gert. Hæstv. ráðh, játar, að þetta sé mjög ófullkomið frv., þetta sé í raun og veru aðeins upphaf, aðeins tilraun til tveggja ára, eins og ég sagði í ræðu minni, að lánin séu of lág til þess, að almenningi sé gagn í þeim. Aðalvinningurinn við þetta frv. skilst mér vera sá, sem hæstv. ráðh. lagði mikið upp úr, að með því hefði fengizt viðurkenning Landsbankans á því, að honum bæri að hafa forustu í þessum málum. Hæstv. ráðh. er búinn að vera lengi í stjórn, óslitið alllangan tíma, og ég skil ekki, að það hefði verið ókleift fyrir ríkisstj. að láta Landsbankann viðurkenna skyldu sína í þessum efnum fyrr, svo að það sé neitt sérstakt afrek að guma af í þessu efni. Ég hef viðurkennt það áður, að það er hjálp í þessu frv. fyrir vissan hóp manna í landinu, sem er sæmilega efnum búinn, eins og ég kem að síðar. Hv. frsm. færði til sönnunar því, að þetta væri stórkostlegasta átakið í byggingarmálum, sem gert hefði verið, að hér væri um að ræða að tryggja á tveimur árum lánsfé til íbúðabygginga, að upphæð 100 millj. kr. á ári, og spurði, hvað hefði veríð gert í þessu efni, þegar ég hefði verið félmrh. fyrir meira en mannsaldri; þá hefði ekki verið lagt svona ríflega fram til byggingarmálanna. Það er alveg laukrétt hjá hv. frsm., en þá voru ekki heldur fjárl. með 520 millj. kr. eins og núna, þá voru fjárl. - við getum miðað við þau - rösklega 15 millj. kr. eða ekki nema 35. hluti af því, sem þau eru nú. Ég hef engar tölur fyrir mér til að sanna þetta með, en ég vil fullyrða, að það hafi ekki skort mikið á, að varið hafi verið til byggingarmála á þeim erfiðu árum 1935–1937 nálægt 6–7 millj. kr., sem er tilsvarandi upphæð við 200 millj. kr. nú, ef borið er saman við breytingarnar, sem orðið hafa á fjárl. Ég held því, að hv. frsm. meiri hl. hafi tekið fullmikið upp í sig með þessum fullyrðingum sínum. Báðir hæstv. ráðh., dómsmrh. og félmrh., lögðu á það mikla áherzlu, að nauðsyn bæri til að breyta lögunum um verkamannabústaði, þau væru orðin úrelt, ef það ætti að auka starfsfé til sjóðsins. Ég verð nú að segja, að et þeir eru svo sannfærðir um þetta og sérstaklega hæstv. félmrh., sem þessi mál heyra undir, þá hefði verið ákaflega eðlilegt, að þær breytingar hefðu verið bornar fram í sambandi við þetta frv. og þá um leið breytingar á fjáröflunarstarfsemi sjóðsins. Ég skal viðurkenna það, að það er án efa þörf á að endurskoða ýmis ákvæði í lögunum um byggingarsjóð verkamanna, enda væri annað ekki trúlegt, svo langt sem er síðan þau lög voru sett. En eigi að endurskoða þessi lög að því er snertir lánskjör, vexti og annað slíkt og færa þessi ákvæði laganna um þessi efni til samræmis t.d. við byggingarsjóð sveitanna og ræktunarsjóðinn, sem hér hefur verið gerður stöðugt samanburður á, þá þarf vissulega að athuga fleira en lánskjörin ein og vextina eina. Í fyrsta lagi þarf að athuga, til hve stórs hóps manna hverjum þessara sjóða er ætlað að taka. Sú athugun liggur ekki fyrir, en ég fullyrði, að það eru fleiri menn, sem samkvæmt lögum sjóðanna er ætlazt til að fái fyrirgreiðslu hjá byggingarsjóðum kaupstaðanna heldur en byggingarsjóði sveitanna. Hvernig hafa þessir sjóðir fengið sitt starfsfé? Hér hef ég fyrir mér yfirlit yfir ræktunarsjóðinn í árslok 1954. Hann á eigið fé 25 millj. kr. og fer með 46 millj. kr., sem er ríkissjóðslán eða lán frá Framkvæmdabankanum. Útlán hans alls námu í árslok 1954 761/2 millj. Útlán byggingarsjóðsins námu á sama tíma 61.7 millj. kr. Eigið fé þessa sjóðs er 37 millj., lán frá Framkvæmdabanka og ríkissjóði 21 millj. kr. Auk þess er veðdeild Búnaðarbankans, sem er að útláni 6.4 millj. kr., þar af eigið fé 2.5 millj. kr. Þetta eigið fé er allt myndað með framlögum úr ríkissjóði. Til samanburðar er svo byggingarsjóður verkamanna, sem ég fullyrði að er ætlað að taka til fleiri manna en byggingarsjóður sveitanna; það gildir ekki alveg sama með ræktunarsjóðinn. Útlán þessa sjóðs eftir 25 ára starfsemi eru 41 millj. kr. Eigið fé er talið 28 millj. kr., en það er óinnheimt frá sveitarfélögum, sem er vafasamt um, talsverð upphæð af því, þannig að hann hefur ekki eigið fé nema 22 millj. kr. ríkislán, sem hann hefur fengið, er 9.3 millj. kr., og framlag ríkissjóðs á ári er 1.7 millj. kr. En framlög ríkissjóðs til byggingarsjóðs sveitanna og ræktunarsjóðs hafa verið 5 millj. kr. síðustu árin. Ef maður dregur saman það starfsfé, sem þessir sjóðir hafa, þá hefur byggingarsjóður verkamanna í útlánum 41.7 millj. kr., en hinir sjóðirnir, sem ætlaðir eru sveitunum, 144.6 millj. Eigið fé verkamannasjóðsins er 22 millj. kr., en eigið fé hinna sjóðanna er 64 millj. kr., myndað með framlögum úr ríkissjóði.  Fundarhlé. Herra forseti. Taki maður hins vegar til samanburðar aðeins byggingarsjóð sveitanna og byggingarsjóð verkamanna og telji með byggingarsjóði sveitanna veðdeild Búnaðarbankans, sem hefur alveg hliðstætt starfssvið, þá verður samanburðurinn sá, að eigið starfsfé byggingarsjóðsins og veðdeildarinnar er um 40 millj. kr. og gert ráð fyrir að bæta við það samkvæmt því frv., sem ríkisstj. nú hefur lagt fram, af tekjuafgangi s.l. árs 4 millj., eða samtals 44 millj. kr., en ríkislánsfé og Framkvæmdabankans um 21 millj. kr., eða samtals til umráða hjá þessum sjóði nokkuð yfir 80 millj. kr. Hins vegar er umráðafé verkamannasjóðsins, kaupstaðasjóðsins, ekki nema 22 millj. kr. og 9 millj. kr. frá ríkissjóði. Ég skal ekki gera ýtarlegan samanburð á tölu þess fólks, sem sjóðunum er ætlað að liðsinna, en taki maður alla bændur á landinu, þá er tala þeirra rétt í kringum 6 þús. Hitt vita allir, að íbúar kaupstaða og kauptúna, sem koma til greina við lánveitingar úr byggingarsjóði verkamanna, eru miklu, miklu fleiri og þörf þeirra enn þá brýnni en hinna tiltölulega fáu, sam byggingarsjóðum sveitanna er ætlað til lána. Þetta var svar til hæstv. ráðh. út af ummælum í ræðum þeirra. Hv. frsm. meiri hl. sagði með réttu, að brtt. þær, sem ég ber hér fram, séu harla veigalitlar. Ég skal játa það, að þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Það stafar af því, að þessar till. eru bornar fram í þeirri von, að þær fáist samþ., og mér var það alveg ljóst, að ekki var nokkur von til þess að fá samþykkt meira en það, sem hér er lagt til, eftir þeim undirtektum, sem ég fékk hjá hv. meðnm. mínum. Samkv. frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að um 15 millj. kr. af því fé, sem veðlánakerfið hafi til umráða, fari til sérstakra útlána, til byggingarsjóðs 12 millj. og til útrýmingar heilsuspillandi íbúða 3 millj., þ.e.a.s., að 85% af fénu sé ætlað til almennra, en ekki sérstakra útlána. Hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni áðan, að hann teldi þá stefnu sjálfsagða og eðlilega að láta alla sitja við sama borð, sem væru sæmilega stæðir efnalega, og viðurkenndi þar með, að ástæða væri til að gera sérstakar ráðstafanir vegna hinna, sem eru það ekki. Nú kann að vera ágreiningur um það, hverjir geti talizt efnalega velmegandi, en ég þykist hafa sýnt nokkuð glögglega fram á það fyrr í ræðu minni, að til þess að geta notfært sér kjör veðlánakerfisins, eins og þau eru ákveðin í frv., þurfi maðurinn að vera svo settur, að hann geti greitt í húsnæðiskostnað ekki minna en 2000 kr. á mánuði, og ég get verið því samþykkur um þá, sem fara yfir það tekjumark, að þeir geti greitt slíka leigu, að það sé ekki óeðlilegt, að þeir sitji við sama borð, en þá þarf alveg bersýnilega að gera ráðstafanir vegna hinna mörgu, sem geta ekki risið undir slíkri húsaleigu. Til þess eru í frv., elns og það er núna, aðeins ætlaðar 3 millj. kr. í viðbót við þær 12 millj. kr., sem á að leggja byggingarsjóði sveitanna. Hvað mikið yrði veitt samkvæmt þeirri heimild til að lána byggingarsjóði verkamanna, sem er í frv., getur enginn sagt um. Það fer eftir því, hvað þeir, sem útlánunum stjórna, telja hæfilegt í því skyni. En eftir þeim undirtektum, sem ég heyrði bjá hæstv. félmrh. um að auka starfsfé byggingarsjóðsins, áður en búið sé að breyta lögunum, eru horfurnar ekki góðar. Því furðar mig á því, að hæstv. ráðh. skyldi ekki, eins og ég áðan sagði, leggja fram till um breytingar á lögunum um verkamannabústaði eða þá að binda lánveitingar til hans því skilyrði, að lögunum verði breytt. Meðan svo er ekki, sé ég ekki, að honum sé ætlað sem neinu nemur. Samkvæmt mínum till. er gert ráð fyrir því, að til byggingarsjóðs verkamanna renni 12 millj., til útrýmingar heilsuspillandi íbúða 10 millj. og að greiðslan á skuldum smáibúðalánadeildarinnar færist á ríkissjóð, en ekki á veðlánakerfið. Yrðu þessar till. mínar samþ., þá gengju 34 millj. af þessum fyrirhuguðu 100 til þessara sérstöku lántakenda, sem geta ekki notað sér hin almennu kjör veðlánakerfisins. Það er sú meginbreyting tölulega, sem felst í mínum till., að í staðinn fyrir að leggja aðeins 3% til láglaunamanna í kaupstöðum sem aðstoð við byggingar, þá verði sú upphæð hækkuð upp í 10 millj. og 12 millj., eða upp í 22%. Yrðu þá enn til almennrar ráðstöfunar um 66 millj. kr. eða 2/3 af því fé, sem reiknað er með að veðlánakerfið hafi til umráða. Til viðbótar kæmi svo það fé, sem losnaði hjá smáíbúðadeildinni, sem einnig að sjálfsögðu yrði lagt til þeirra, sem búa við lökustu kjörin efnalega. Þetta er í höfuðatriðunum tölulega innihaldið í mínum till., að það séu tryggð ekki minna en 34–35% auk einstakra lánveitinga til handa þessu fólki, sem vegna efnahags og tekna getur ekki notfært sér lánskjör veðlánakerfisins. Hæstv. ráðh. sögðu báðir, að það væri lítið gagn í því að byggja skýjaborgir og glansmyndir, sem væru ekki raunhæfar. Ég er þessu alveg sammála. Ég vil fullyrða það, að þessar till. mínar eru í alla staði raunhæfar. Það, sem um er að ræða í sambandi við þessar till., er það, hve mikið af þeim væntanlegu 100 millj., sem veðlánakerfið hefur til umráða, á að tryggja því fólki, sem er svo sett efnalega, að það getur ekki fært sér í nyt þau lánskjör, sem veðlánakerfið býður. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að aðeins 3% af fénu renni til þeirra í kaupstöðum, sem eru undir þessu marki. Samkv. mínum till. er gert ráð fyrir, að a.m.k. 34% auk smáíbúðalánadeildarinnar verði varið í þessu skyni. Ég verð að telja, að þetta sé það allra minnsta og hóflegasta, sem hægt er að mælast til að þingið ákveði í þessu efni, ef það vill ekki bókstaflega binda þetta fé, 85 millj., eingöngu við sæmilega efnað fólk í kaupstöðum og kauptúnum. Ég get bætt því við til sönnunar því, sem hv. frsm. sagði um, að minar till gengju ekki langt, að í nágrannalöndum okkar, sem ég drap nokkuð á í fyrri ræðu minni, var talið, að milli 60% og 80% af öllum íbúðabyggingum í þessum löndum sé styrkt af hinu opinbera með löngum, tiltölulega háum og vaxtalágum lánum. Ef mínar till. yrðu samþ., þá værum við þó ekki komnir lengra en svo, að rösklega þriðjungurinn af íbúðabyggingunum nyti þessara kjara. Það er alveg þarflaust að hlakka yfir því, að ekki hafi orðið úr framkvæmdum samkvæmt lögunum frá 1946 og 1952, þ.e.a.s. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða og aukið fé til byggingarsjóðs verkamanna. Hæstv. ráðh. er fullkunnugt um það báðum, að ástæðan til þess var sú, að sá, sem kassanum réð og fjárráðin hafði, lokaði svo fyrir, að féð var ekki fáanlegt til þeirra framkvæmda, því miður, sem þessi lög gerðu ráð fyrir. Að segja, að það hafi verið Alþfl.-menn, sem hafi snúið þeim lykli og skellt í lás, er náttúrlega hrein og bein öfugmæli, eins og hæstv. dómsmálaráðherra er manna bezt kunnugt um. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér um, að ekki væri tilætlunin, að lánskjör lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna ættu að breytast til samræmis við hin almennu lánskjör veðlánakerfisins. Ég hef að vísu ekki fundið í frv. eða grg. nein fyrirmæli í þessu efni. Þvert á móti virðist mér eftir frv., að það sé ætlunin, að þessi lán falli undir hin almennu lánskjör veðlánakerfisins. En það sé fjarri mér að vilja bera brigður á ummæli hæstv. ráðh. í þessu efni, og ég vil þakka honum fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér, og treysta því, að samkvæmt henni megi fara. Þegar tekið er tillit til hennar, eykst nokkuð sá hluti af þessu fé, sem ætlazt er til að veittur verði með lánskjörum, sem eru nær því, sem almenningur getur risið undir, en hin almennu lánskjör veðlánakerfisins. Útlán lífeyrissjóðanna munu hafa verið um eða yfir 10 millj. kr. til íbúðabygginga á ári undanfarið, svo að það leiðréttir nokkuð, ef þessi skilningur er lagður í frv., hlutfallið milli þess, sem gengur til efnamannanna og hinna fátækari. Ég hef enga tilhneigingu til þess að lengja þessar umr. Ég held, að ég hafi svarað flestu af því, sem hér kom fram, og vildi mega mælast til þess, að hv. þm. féllust á að greiða þeim till mínum atkv., sem lúta að fjárhagshlið málsins, um úthlutun lána og lánveitingar, hvað sem þeir segja nm till. mína um stjórn þessara mála, sem mér virtist hæstv. ráðh. þó ekki taka alls fjarri. Ég mun ekki vera meinsmaður þess, að þetta frv. verði samþ., jafnvel þótt ekki fáist á því leiðréttingar. Hins vegar verð ég að segja það, að ég tel, að fyrir þá, sem mesta þörf hafa fyrir hjálp í þessum efnum, sé harla lítið gert, þó að þetta frv. verði að lögum, því miður. Hvað verða kynni, ef glæstar vonir hæstv. dómsmrh. um framhald þessarar starfsemi á svipuðum grundvelli og í frv. er gert ráð fyrir rætast, skal ég ekki segja. Ég vildi mega vona, að ummæli hans um það efni yrðu að veruleika, en á þessu stigi málsins verður það ekki kallað annað en vonir og ágizkanir einar.



Herra forseti. Það er ein smágrein hér í frv., sem ég gerði ágreining um í hv. fjhn., þó að ég sæi ekki ástæðu til að taka það fram í nál. Í 3. málsgr. 3. gr. stendur, með leyfi forseta: „Eigi skal öðrum en veðdeild Landsbankans heimilt að gefa út vísitölubundin verðbréf, fyrr en veðdeild Landsbankans hefur selt slík bréf fyrir 40 millj. kr., enda komi sérstök lagaheimild.“ Ég get vel fallizt á það, að Landsbankinn hafi einkarétt á útgáfu slíkra bréfa, þangað til hann er búinn að selja slík bréf fyrir 40 millj. kr., en ég álít, að það ætti að vera alveg frjálst mönnum að lána eða binda lán þeim skilyrðum, að þau séu aftur borguð með vísitölu. Ég hef þó ekki viljað gera sérstakan fyrirvara um þetta, vildi sjá, hverju fram vindur, en mér þótti rétt að taka þetta fram, því að ef til vill mun ég koma fram með brtt. um þetta að ári eða svo, þegar búið er að sjá, hvernig þetta fyrirkomulag gefst.