Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég ræði hér nefndarálit um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána frá 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem ég undirrita einn. Þetta mál er ekkert sérstakt skemmtiefni fyrir mér. Mér hefur fundist allan tímann eins og ég horfi upp á snjóflóð sem einhver hefur sett í gang, annaðhvort náttúran eða einhver, og ekkert fær stöðvað og þetta stefnir á mann eins og náttúruhamfarir. Ég færi hér rök fyrir því að þetta mál er ekki gott, þessi lausn er ekki góð og það er ekki skemmtilegt að þurfa að ganga gegn þingflokki sínum og félögum í þessu máli. Í fyrsta lagi hef ég gert athugasemd við það að frumvarpið heiti frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Það er ekki verið að leiðrétta eitt eða neitt, það er engin reiknivilla neins staðar. Verðtrygging var rétt reiknuð o.s.frv. Það er ekki verið að leiðrétta neitt, það er verið að fella niður skuldir. Þetta er því rangnefni. Mikið hefur verið talað um forsendubrest. Í janúar 2009 náði tólf mánaða verðbólga hámarki, náði hæstu hæðum í 18,6% og þá fóru menn að tala um forsendubrest. Mér þótti það mjög merkilegt. Ég mundi eftir því að fyrir aðeins sex árum fór tólf mánaða verðbólga í 9,4%. Ég man líka þá tíð árin 1975 til 1984, í heil tíu ár, að verðbólgan fór ekki niður fyrir 30%. Hún var alltaf yfir 30%, fór upp í 80% þegar verst var. Og að tala um að það sé forsendubrestur, þ.e. menn hefðu mátt reikna með því að verðbólgan færi ekki yfir 18%, finnst mér fráleitt. Fólk hlýtur þó að þekkja Íslandssöguna, annað er fráleitt. Það er nánast innbyggt að öðru hverju komi svona verðbólguskot. Þannig að ég tel þetta ekki vera forsendubrest. Ég tel miklu frekar að skyndilegt atvinnuleysi, almennt tekjufall og hækkandi skattar sé forsendubrestur. Svo má ekki gleyma því að venjulegt heimili eyðir um 25%, jafnvel 20% af ráðstöfunarfé sínu í húsnæði, þ.e. í afborganir af verðtryggðum lánum. Afgangurinn, 70–80% er framfærsla og hún er verðtryggð. Framfærslan er verðtryggð - eplin, hveitið, allt sem börnin þurfa, gallinn og allt þetta. Það er framfærsla og hún er verðtryggð. Enginn hefur talað um forsendubrest þar. Segjum að einhver hjón hafi skipulagt það að eiga tvö eða þrjú börn á grundvelli þess að framfærslan yrði svona og svona. Þá hækkar framfærslan um 18% á tólf mánuðum og allt í einu duga tekjurnar ekki lengur til framfærslu. Hvað gerir fólk þá? Heimilin eru ótrúlega sveigjanleg í því að skera niður útgjöld þegar þau lenda í slíkri stöðu. Og það gerðu menn. Þær aðgerðir sem hér er farið út í eru í mörgum tilvikum óréttlátar. Í nefndarálitinu tek ég tvö dæmi af tvennum hjónum þar sem ég nota upplýsingar frá Þjóðskrá um þróun fasteignaverðs og verðlagsupplýsingar frá Hagstofunni um lánskjaravísitölu. Annað ræður verði á fasteignum og hitt ræður verði á lánum, að jafnaði. Auðvitað hækka sumar eignir meira og aðrar minna og sumir kaupa dýrt og aðrir kaupa ódýrt o.s.frv., en að jafnaði er þetta svona. Við skulum gefa okkur að hjón A hafi keypt 120 fermetra fjögurra herbergja íbúð fyrir rúmum 15 árum, þ.e. í mars 1999. Kaupverðið var 10 millj. kr., en það var þá jafnaðarverð fyrir fjögurra herbergja íbúð. Þau fá lánað fyrir þessu, ég gef mér 80% lán, 8 milljónir, og það til 40 ára o.s.frv. Ef maður skoðar þróun þessa láns hefur það hækkað vegna verðbólgu um 126%, en íbúðin sem hjónin keyptu á sama tíma hefur hækkað um 269%, þ.e. íbúðin hefur hækkað miklu meira en lánið. Og hafi menn haft að forsendu að þeir mundu alltaf borga sama hlutfall af íbúðinni getur þessi fjölskylda aldeilis brosað í kampinn og sagt að sú forsenda hafi staðist heldur betur því lánið hefur hækkað miklu minna en íbúðin. Þessi fjölskylda er í gróða miðað við það sem mátti vænta þegar hún keypti. Hjón B keyptu sams konar fjögurra herbergja íbúð í sömu blokk, ég gef mér það, í janúar 2008 fyrir rúmum sex árum á toppi bólunnar. Þá var verð á þessari meðalíbúð samkvæmt upplýsingum Þjóðskrár komið upp í 32,7 milljónir. Ég gef mér að fólkið hafi keypt íbúðina fyrir það verð. Það hafi fengið 80% lánað eins og gangurinn var þá, lánið var samtals 26,2 milljónir. Þá gerist það merkilega að frá janúar 2008 til mars 2014 hækkar verðmæti íbúðarinnar einungis um 4,2 milljónir, þ.e. um 13%, en lánið hækkar miklu, miklu meira. Eftirstöðvar lánsins er komnar upp fyrir verð íbúðarinnar. Þetta fólk átti 6,5 milljónir í eigin fé, það var munurinn á 80% láninu og verðinu, en það gæti núna selt íbúðina fyrir 38,9 milljónir og skuldar enn þá 2 milljónir. Eigið féð er farið úr 6,5 milljónum í mínus 2 milljónir. Þetta er vandinn sem við glímum við. Nú gerist það að bæði þessi heimili fá niðurfellingu skulda, skuldaleiðréttingu sem kallað er. Fjölskyldan sem er í hagnaði í fyrra dæminu fær skuldaniðurfellingu og að mínu mati þarf hún ekkert á því að halda. Hitt heimilið sem er komið í 2 milljónir í skuld fær líka skuldaleiðréttingu, en hún dugar bara ekki, nær ekki einu sinni að bæta það sem þau skulda í mínus þar sem eigið féð er komið í mínus. Þessi aðgerð lagar því ekki stöðu þeirra sem verst eru settir, en bætir hins vegar stöðu annarra sem þurfa ekkert á því að halda. Ég hef reynt að meta þessa stöðu og gerði það fyrir nokkrum árum með aðstoð ríkisskattstjóra eða starfsmanna þar á þessu tímabili frá desember 2004 til júní 2009. Það er hægt að reikna þetta nákvæmlega út. Þeir sem keyptu nákvæmlega á þessu tímabili hafa tapað í þeim skilningi að íbúðirnar hafa hækkað minna heldur en lánin, eða öfugt, lánin hafa hækkað meira en íbúðin. Það voru um 13 þúsund heimili, tæplega þó, sem keyptu sína fyrstu íbúð þá. Það er fólkið sem virkilega tapaði. Síðan voru um 15 þúsund heimili til viðbótar sem keyptu aðra eða þriðju íbúð, þ.e. keyptu íbúð og höfðu átt íbúð áður. Þær fjölskyldur voru í þeirri stöðu að þær höfðu grætt á gömlu íbúðinni og notuðu þann hagnað til að greiða fyrir nýju íbúðina. Það eru áhöld um það hvort þær fjölskyldur eru í plús eða mínus og erfitt að segja til um það. Það voru því um 28 þúsund heimili sem keyptu á þessum tíma, af 74 þúsund heimilum. Um 46 þúsund heimili keyptu fyrir 2004 og eru í gróða og fá niðurfellingu. Meginhluti heimila sem fær niðurfellingu er ekki í þörf fyrir það. Svo eru 8.600 heimili sem voru með gengistryggð lán sem er sennilega mesti gróði sem heimili hafa lent í, borga erlenda vexti á íslenskar krónur, kannski 2, 3% eða 4% vexti á óverðtryggt lán. Það er náttúrlega draumastaða og hún stóð í nokkur ár. Þannig að ég hef ekki áhyggjur af þeim heimilum. Það eru stórir hópar sem ekki njóta gjafa- eða örlætisgerninga frumvarpsins. Þar ber fyrst að nefna leigjendur, en ég hef borið hag þeirra fyrir brjósti, merkilegt nokk. Ég hélt að það væru kannski frekar vinstri menn sem bæru hag leigjenda fyrir brjósti, en svo hefur nú ekki verið hér úr þessum ræðustól. Leigjendur eru 25% heimila. Þeir fá ekki neitt. Síðan eru um 20%, ég fæ ekki nákvæmlega séð hversu stór sá hluti er, aðallega eldra fólk sem býr í skuldlausri eign, fólk sem skuldar ekki eignina sem það á. Það er eiginlega dæmi um það að kenningin um veðrýmd stenst ekki, sú kenning að þegar menn fái aukna veðrýmd fari þeir að skuldsetja sig til að kaupa eitt og annað.  Kaupmáttur hefur vaxið og það er sýnt í töflu í nefndarálitinu. Ég átti eftir að tala um aðra stóra aðila, það eru búsetufélög, húsnæðissamvinnufélög og leigufélög, stúdentar o.s.frv. sem fá ekkert út úr þessu frumvarpi, þótt í eðli sínu séu menn að borga leigu sem er verðtryggð. Ég vil geta þess að leigjendur borga almennt séð verðtryggða leigu. Þar er líka æpandi forsendubrestur á hverju horni án þess að neitt sé gert í því. Í gegnum tíðina hefur það verið þannig úti á landi á stöðum þar sem markaðurinn er mjög veikur, að þeir sem hafa byggt sér þar íbúð eða fasteign, oftast nær einbýlishús, hafa þurft að sæta því - og þetta hafa menn vitað - að markaðsverðið er lágt og þeir geta selt á helmingi nýbyggingarverðs. Það hefur enginn verið að væla neitt yfir því. Menn áttu kannski 5 milljónir, keyptu íbúð eða byggðu íbúð fyrir 20 milljónir og geta selt hana á 10 milljónir. Allt í einu fer eigið fé úr því að vera plús 5 milljónir í mínus 5 milljónir. Ég veit ekki til þess að neinn hafi kvartað sérstaklega mikið yfir því eða talað um að þurfi að leiðrétta slíkan forsendubrest. En þetta er nákvæmlega það sama. Svo hefur heldur ekki verið talað um að leiðrétta þann forsendubrest sem gerðist um daginn þegar Vísir flutti vinnsluna frá Djúpavogi, Þingeyri og Húsavík. Afleiðingin er sú að í sumum þessara sveitarfélaga lækkar verð á fasteignum. Ef maður skoðar kaupmátt hefur hann líka vaxið. Einungis á árunum 2007 og 2008 er kaupmáttur fallandi. Öll önnur ár, líka hjá hjónunum sem keyptu 1999, hefur kaupmáttur vaxið gífurlega. Það er því miklu léttara að borga af láninu núna heldur en þá af því lánið er verðtryggt, en kaupmáttur mælir jú kaupmátt umfram verðbólgu. Þannig að bæði íbúðin og launin hafa hækkað meira heldur en lánið. Þetta fólk fær bætur frá ríkissjóði. Í nefndarálitinu er tafla yfir áunninn hagnað sem menn hefðu kannski gaman af að skoða. Það er ekki gerð tilraun til þess í þessu frumvarpi að laga bága stöðu þeirra sem lentu í bólunni. Það finnst mér vera eiginlega verst. Eins og ég gat um eru þetta um 28 þúsund heimili, þar af 13 þúsund sem keyptu sína fyrstu íbúð. Mér taldist til fyrir nokkrum árum þegar ég var að reyna að reikna þetta að það mundi kosta 40 milljarða að leiðrétta allt dæmið. Þá er búið að redda þeim sem eru í vanda, en það stendur ekki til. Það á að setja 80 milljarða til allra og það breytir ekki þessari stöðu. Svo eru það aðrir hópar sem ekki fá leiðréttingu. Þar ber náttúrlega hæst þá sem eru með verðtryggð námslán. Það er svo merkilegt að námslán eru fjárfestingarlán þar sem menn fjárfesta í menntun, en á skattframtali er bara skuld, engin eign. Eftir því sem fleiri stunda nám í landinu, þeim mun skuldsettari verða heimilin af því það er engin eign á móti námslánunum. Þetta þyrfti náttúrlega að skoða. En verðtryggðu námslánin eru tekin út fyrir. Mér finnst það svo sem allt í lagi því menn njóta væntanlega hærri launa út úr því dæmi. Ef maður skoðar verðbólgu og stöðugleika er talið að aðgerðin kunni að öðru óbreyttu að hækka verðbólgu um 1% í fjögur ár, það álit kemur fram í umsögnum. Ef Seðlabankinn bregst við með hækkun stýrivaxta munu raunvextir hækka um hálft prósent og það lendir á heimilunum, fyrir utan það að verðbólgan lendir á heimilunum líka. Mér finnst hins vegar mikilvægast, fyrst við eigum þessa 80 milljarða, að spekúlera hvað við mundum gera við þá. Það finnst mér mikilvægast að skoða. Ég er þannig gerður að ég mundi vilja lækka skuldir ríkissjóðs númer eitt, tvö og þrjú vegna þess að það kemur öllum heimilum til góða, líka framtíðarskattgreiðendum, börnunum okkar o.s.frv. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs mundu svo lækka eftir fjögur ár um 3 milljarða árlega, lauslega skotið á. Það væri því æskilegast. Svo er náttúrlega til annar óskalisti, fyrst ég tala um óskalista eins og það séu að koma jól. Ég mundi vilja fara blandaða leið með lækkun skulda ríkissjóðs og skattalækkunum. Ég held nefnilega að skattarnir séu farnir að sliga atvinnulífið allverulega. Ég mundi sérstaklega vilja lækka fjármagnstekjuskattinn sem ég held að sé orðinn óhóflegur enda sér maður það á innstæðum heimilanna sem rýrna í hverjum mánuði að raungildi. Íslendingar eru ekkert heimskir, ef þeir tapa á hverju einasta ári á því að leggja fyrir og eru skattlagðir í ofanálag hætta þeir bara að leggja fyrir og fara að kaupa sér bíla og utanlandsferðir, úr og sitthvað fleira. Síðan mundi ég vilja lækka tryggingagjaldið. Af hverju tryggingagjaldið? Tryggingagjaldið er skattur á laun, þ.e. ef fyrirtæki ræður starfsmann í vinnu borgar það tryggingagjald. Það er umtalsverður kostnaður. Tryggingagjald er því skattur á atvinnurekendur. Ég held að lækkun tryggingagjalds um 0,5%, sem mundi kosta 20 milljarða á fjórum árum, væri til þess fallin að hvetja atvinnulífið til þess að framleiða atvinnu. Aðrir kunna að sjá möguleika á því að hækka framlög til leigjenda, atvinnulausra o.s.frv. Þetta er náttúrlega bara spurningin um hvernig fólk mundi vilja ráðstafa 80 milljörðum. Hér erum við að ráðstafa 80 milljörðum. Frá því að ég man eftir mér sem sjö, átta ára gutta hef ég búið í skuldaraþjóðfélagi. Það felst í því að alltaf er verið að bjarga skuldurum fyrir horn. Útgerðin ræður ekki við skuldirnar, þá á að fella þær niður með gengisfellingu eða hvernig sem það er nú gert. Hér er verið að fella niður skuldir. Ég man bara ekki eftir öðru en að menn séu að tala um að laga skuldir. Ég lifi í skuldaraþjóðfélagi. Það er enginn sem kveinar yfir því að innstæður séu að rýrna. Það finnst öllum sjálfsagt og eðlilegt og allt í lagi. Þær hafa verið að rýrna í tíu ár og það er allt í lagi, fólki er refsað fyrir að sýna ráðdeild og sparsemi, við gerum það og höfum gert það með aðstoð bankanna sem borga ekki nægilega háa vexti. Hins vegar eru bankarnir búnir að endurgreiða skuldaravexti, þeir höfðu efni á því. Þeir höfðu ekki efni á því að hækka innlánsvexti. Það sýnir líka að þeir eru búnir að aðlaga sig þessu skuldaraþjóðfélagi. Hér er um miklar upphæðir að ræða af skatttekjum ríkissjóðs. Með hliðsjón af stöðu ríkissjóðs finnst mér ekki forsvaranlegt að afhenda þær einhverjum sem ekki þurfa á fénu að halda. Þá ég við öll þau heimili sem hafa í rauninni grætt á því að hafa keypt sér íbúð og fá stóran hluta af þessum bótum. Þetta breytir mjög litlu fyrir þá sem hafa tapað. Ég verð því miður að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um þessa tvo samninga sem hér eru undir. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa utanríkisráðuneytisins og sömuleiðis fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands. Auk þess bárust nefndinni allnokkrar umsagnir um málið. Hv. þingmenn þekkja þetta mál mjög vel, enda í þriðja skiptið sem það kemur fyrir þingið. Ástæðan fyrir því að ekki var hægt að samþykkja þetta á hinum fyrri stigum málsins var sú að það spruttu hörð mótmæli alþjóðlegrar verkalýðshreyfingar gegn málinu. ASÍ tók eðlilega undir þau, sömuleiðis leiddi það til þess að í ýmsum öðrum löndum, t.d. Noregi, var ákveðið að samþykkja málið ekki. Ástæðan fyrir mótstöðu hinnar alþjóðlegu verkalýðshreyfingar var sú staðreynd að í Kólumbíu hefur ríkt langvarandi óöld. Þar hafa verið uppi skæruliðahreyfingar sem fyrir einum og hálfum áratug voru samtals sjö talsins. Sömuleiðis hafa, vegna veiks ríkisvalds, komið upp á hægri vængnum sveitir öfgamanna. Þessar sveitir hafa borist á banaspjót. Þetta leiddi til langvarandi og harðra átaka sem kostuðu fjölmarga lífið og hefur leitt til þess að alþýða manna hefur mótmælt þessari þróun mjög harkalega. Víðs vegar um Kólumbíu voru það ekki síst forustumenn verkalýðshreyfingarinnar sem voru í fararbroddi í því að mótmæla þessum átökum. Það leiddi meðal annars til þess að sex af þessum sjö skæruliðahreyfingum voru leystar upp. Hreyfingarnar, hinar vopnuðu sveitir á hægri vængnum, leystu sig einnig sjálfar upp. Eftir var ein vinstri sinnuð skæruliðahreyfing, FARC, sem um væri hægt að flytja langt mál. Segja má að hún reki rætur sínar til þess tíma í Kólumbíu sem kallaður var áratugur ofbeldisins þegar vopnaðar sveitir sósíaldemókrata og íhaldsflokksins í Kólumbíu bárust á banaspjót víðs vegar um Kólumbíu. Leifar þessara sveita má segja að hafi skapað hefð sem leiddi til þess að á róstusömum áratugum, upp úr miðjum sjöunda áratugnum, komu fram þær hreyfingar skæruliða sem ég nefndi fyrr í ræðunni. Til að gera langa sögu stutta hefur FARC lifað. Verkalýðshreyfingin hefur kvartað undan því að forustumenn hennar í Kólumbíu sem hafa tekið málstað alþýðu og barist gegn ofbeldi af hálfu FARC hafa sætt ofbeldi, hvers kyns mannréttindabrotum og verið drepnir svo hundruðum skiptir í gegnum árin. Samtals hafa þessar róstur yfir marga áratugi leitt til þess að 3–5 milljónir Kólumba hafa hrakist af svæðum sínum, 10 milljónir hektara hafa verið teknar af þeim með valdi og notaðar til þess að framleiða t.d. kókalauf til að nota í ólöglegan eiturlyfjaiðnað. 300 þús. manns hafa látið lífið á þessum tíma. Verkalýðshreyfingin benti meðal annars á það að lengi vel tóku kólumbísk stjórnvöld ekki nægilega við sér og veittu ekki þeim sem voru í andófi gegn þessari stöðu í landinu nægilega vernd. Yfirferð þessa máls í nefndinni leiddi hins vegar í ljós að þrátt fyrir að enn sé við lýði þetta andóf innan alþjóðlegu verkalýðshreyfingarinnar eru skýr merki um það að kólumbísk stjórnvöld hafi gert mjög mikið á síðustu árum til að vernda forustumenn verkalýðshreyfingarinnar. Þar á meðal er bent á það í nefndarálitinu að núna er 730 manns veitt stöðug vernd. Til þess eru notaðar 250 brynvarðar bifreiðar og bara á síðasta ári var samtals 200 milljónum dollara varið til þess að verja mannréttindafrömuði og verkalýðsforustu í Kólumbíu. Sömuleiðis hafa á síðustu árum verið samþykkt tímamótalög í Kólumbíu sem eiga meðal annars að leiða til sátta í landinu. Menn eru að setja á fót sannleiksnefndir til þess að reyna að sætta þá sem hafa tekist á í gegnum árin og sömuleiðis er búið að setja upp viðamikla stofnun sem á að dreifa landnæði til þeirra sem hafa hrakist af jörðum sínum. Í stuttu máli er það niðurstaða okkar eftir að hafa farið vel yfir þetta mál að kólumbísk stjórnvöld hafi sannarlega tekið sig á og sýni mjög einbeitta viðleitni, sérstaklega undir forustu nýs forseta, Santosar, til að ná varanlegum friði. Þau hafa sömuleiðis tekið þátt í samningaviðræðum við FARC sem hafa verið haldnar bæði í Ósló og Havana á Kúbu undir forustu kúbverskra og norskra stjórnvalda. Sjálfstæð samtök, alþjóðleg almannasamtök, telja að þessar viðræður séu líklegar til að leiða til varanlegs friðar þegar kemur fram undir mitt ár eða í lok næsta árs. Að öllu þessu saman virtu og sömuleiðis eftir að hafa skoðað gögn sem málið varða og eftir fund með tveimur ráðherrum úr kólumbísku ríkisstjórninni sem hingað komu til lands var það niðurstaða nefndarinnar að leggja til að þessi tillaga verði samþykkt eftir þriggja ára samfellda vinnslu. Undir þetta rita formaður nefndarinnar, hv. þm. Birgir Ármannsson, ég sem framsögumaður, og hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason. Aðrir voru fjarstaddir en enginn þeirra sem sátu fundi nefndarinnar eða eru í henni hefur lýst sig andvígan því að við tökum nú þetta skref.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Kostaríka og Lýðveldisins Panama. Um þetta mál er það að segja að hér er um að ræða EFTA-samning sem byggir að mörgu leyti á hefðbundnum viðmiðum fríverslunarsamninga og snýr einna helst að niðurfellingu eða lækkun tolla á iðnaðarvörur, landbúnaðarvörur og sjávarafurðir. Þessi samningur er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga og inniheldur, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup, stofnanaákvæði og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Ekki var ágreiningur innan nefndarinnar um afgreiðslu þessa máls og kom þar fram ríkur stuðningur við afgreiðslu þess. Einu athugasemdirnar sem bárust varðandi þetta mál, sem fólu í sér efasemdir um að rétt væri að samþykkja það, komu frá Alþýðusambandi Íslands og þar var vísað til þess að Alþjóðavinnumálastofnunin, ILO, hefði um árabil gert athugasemdir við Kostaríka og Panama um framkvæmd nokkurra grundvallarsamþykkta stofnunarinnar og taldi ASÍ að þar af leiðandi væri ekki tilefni til þess að fullgilda samninginn. Þess ber þó að geta að athugasemdir Alþýðusambandsins voru mildari í þessu máli en í tilviki Kólumbíu enda ástandið í þeim löndum sem hér er um að ræða, Kostaríka og Panama, betra en í Kólumbíu og víða annars staðar. Í niðurlagsorðum nefndarinnar er bent á að í formálsorðum fríverslunarsamningsins árétti samningsaðilar virðingu fyrir grundvallarréttindum starfsmanna og meginreglum sem settar eru fram í samningum ILO. Þá er með fríverslunarsamningnum komið á fót sameiginlegri nefnd EFTA og þessara ríkja sem koma saman á tveggja ára fresti og fjalla um framkvæmd samningsins. Undirstrikað er að á þeim vettvangi gefist stjórnvöldum EFTA-ríkjanna tækifæri til að taka upp mál sem varða mannréttindi og verkalýðsmál gagnvart þessum ríkjum eftir því sem þurfa þykir. Mat nefndarinnar og fleiri sem um málið hafa fjallað er að það felist möguleikar í þessum samningi. Viðskipti okkar við þessi ríki eru ekki mikil en með fríverslunarsamningi standa vonir til þess að unnt verði að auka þessi viðskipti, bæði Íslendingum og borgurum þessara ríkja til hagsbóta. Undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur og hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson. Hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Frosti Sigurjónsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Óttarr Proppé voru fjarstaddir við afgreiðslu málsins en höfðu að öðru leyti tekið þátt í málsmeðferð og undirbúningi og gerðu ekki athugasemdir við þessa niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Hér er fjallað um þingsályktunartillögu um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja EFTA-ríkjanna annars vegar og Lýðveldisins Bosníu og Hersegóvínu hins vegar og svo um leið tvíhliða landbúnaðarsamning milli Íslands og Lýðveldisins Bosníu og Hersegóvínu. Hér er um að ræða hefðbundinn fríverslunarsamning samkvæmt mjög þekktu módeli EFTA. Talað er um í nefndarálitinu að um sé að ræða fríverslunarsamning af svokallaðri fyrstu kynslóð þar sem öll áherslan eða megináherslan er á vöruviðskipti á sviði iðnaðarvöru, landbúnaðarvöru, sjávarútvegs og sjávarútvegsafurða, en ekki sé samið sérstaklega um þjónustuviðskipti. Þó liggi fyrir yfirlýsingar og vilji aðila til að auka frelsi á því sviði. Í þessu máli er einnig fjallað um sérstakan landbúnaðarsamning sem gerður er sem viðbótarsamningur með vísan til fríverslunarsamningsins. Þar er einnig um að ræða hefðbundið fyrirkomulag sem verið hefur í fríverslunarsamningum EFTA að samið er sérstaklega um viðskipti með landbúnaðarafurðir. Er tiltekið í nefndarálitinu að þetta leiði til þess að tollar á tilteknar landbúnaðarafurðir verði lækkaðir eða felldir niður og þess er sérstaklega getið að Bosnía og Hersegóvína muni fella niður tolla á heilum og hálfum lambaskrokkum og lækka tolla á öðrum lambakjötsafurðum. Við afgreiðslu málsins komu ekki fram neinar athugasemdir eða gagnrýni á það að samningurinn næði fram að ganga eða þessir tveir samningar sem fylgjast að og var góður samhljómur í nefndinni um afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur Silja Dögg Gunnarsdóttir, sem um leið var framsögumaður málsins þótt hún ætti þess ekki kost að mæla fyrir málinu á þessum þingfundi, Ásmundur Einar Daðason, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson. Árni Þór Sigurðsson, Frosti Sigurjónsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Óttarr Proppé voru fjarstaddir við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996, með síðari breytingum. Frumvarpið gekk til nefndar eftir 2. umr. Nefndin ræddi sérstaklega umsögn Persónuverndar, þ.e. öflun málaskrárupplýsinga. Umsögn Persónuverndar kom eftir að frumvarpið var afgreitt úr nefnd og það er ástæðan fyrir því að breytingartillagan kemur svona seint. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd stendur öll að breytingartillögunni. Fram kemur í umsögn Persónuverndar að mikilvægt sé að gæta meðalhófs við öflun umræddra upplýsinga, meðal annars í tengslum við það hvaða upplýsinga sé aflað og hversu langt aftur í tímann, sem og að umsækjendum og starfsmönnum sé greint frá því fyrir fram að þeim verði flett upp. Þá sé einnig mikilvægt að mönnum sé veitt færi á að koma að skýringum við skráningu færslna í málaskrá. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til þá breytingu að um öflun málaskrárupplýsinga, þar á meðal umfang upplýsingaöflunarinnar, fræðslu til umsækjenda og starfsmanna í aðdraganda uppflettingar og andmælarétt þeirra, skuli nánar mælt fyrir í reglugerð. Rétt er að taka fram að þessi háttur er hafður á nú þegar í framkvæmd og því er hér einvörðungu verið að lögfesta það ferli sem þegar er til staðar. Þessi breytingartillaga mun því ekki breyta neinu um það hvernig hlutirnir eru gerðir núna en rétt þótti að hafa það lögfest og skýrt í lögum að þessi mál væru samkvæmt áliti Persónuverndar að þessu sinni. Ekki er meira um málið að segja, virðulegi forseti. Ég þakka nefndinni kærlega fyrir að taka málið fyrir og að leggja fram þessa breytingartillögu og er hún sett fram af allri hv. allsherjar- og menntamálanefnd.



Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins, Sigrúnu Magnúsdóttur, um að Eygló Harðardóttir, hv. 2. þm. Suðvest., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hana Ólöf Pálína Úlfarsdóttir. Kjörbréf Ólafar Pálínu Úlfarsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki tekið áður sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Ólöf Pálína Úlfarsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég fæ oft þá spurningu hvort ríkisstjórnin ætli ekkert að gera fyrir aldraða og öryrkja. Við skulum aðeins rifja upp þá sögu. Þann 4. júlí 2013 voru samþykkt á Alþingi lög um breytingar á lögum um almannatryggingar og lög um málefni aldraðra sem fólu í sér miklar kjarabætur fyrir aldraða og sömuleiðis öryrkja. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega hækkaði úr 480 þús. kr. á ári í 1,3 milljónir á ári, þ.e. sem samsvaraði hækkun frítekjumarks úr 40 þús. kr. á mánuði í tæpar 110 þús. kr. Frítekjumarkið er nú hið sama og gildir gagnvart atvinnutekjum örorkulífeyrisþega og frítekjumark þeirra er með sömu lögum framlengt út árið 2014. Tilgangur með þessu er fyrst og fremst sá að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku öryrkja og eldri borgara til að auka lífsgæði þeirra og nýta krafta þeirra sem vinnuafls. Þá er í lögunum kveðið á um að greiðslur úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum hafi ekki lengur áhrif á greiðslu elli- og örorkulífeyris, þ.e. hins svokallaða grunnlífeyris. Þetta er afar mikilvægt, en allt fram til 1. júlí 2009 gilti sú regla að lífeyristekjur höfðu engin áhrif á útreikninga grunnlífeyris almannatrygginga. Þessar lagabreytingar sem tóku gildi 2013 leiddu til mjög bættra kjara eldri borgara, bætur hækkuðu jafnvel hjá 7 þús. manns, þar af fengu tæplega 2.500 lífeyrisþegar sem misstu bætur í kjölfar sparnaðaraðgerða í lok árs 2009 rétt til bóta á ný. Því til viðbótar er áætlað að enn aðrir, tæplega 5 þús. manna hópur fólks sem vegna tekna sinna hefur enn ekki getað talið sig eiga rétt til bóta frá árinu 2009, vegna þeirra breytinga sem nú eru gerðar, geti sótt um greiðslur að nýju. Það er því augljóst að bætur og tekjur elli- og örorkulífeyrisþega í tíð núverandi ríkisstjórnar hafa tekið miklum hækkunum og eru til mikilla bóta. Ríkisstjórnin og við erum rétt að byrja á þeirri vegferð að auka og bæta lífsgæði eldri borgara og örorkulífeyrisþega.

Forseti. Í önnum hversdagsins erum við sífellt minnt á að heimurinn er einn og varðar okkur öll. Þátttaka okkar í Sameinuðu þjóðunum leggur okkur skyldur á herðar í þágu friðar, öryggis og mannréttinda hvar sem er í heiminum. Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna kveður á um að allir eigi að njóta mannréttinda án nokkurrar mismununar, þau séu algild. Rán hinna herskáu Boko Haram samtaka á hundruðum ungra stúlkna í Nígeríu í þeim tilgangi að nota þær sem verslunarvöru er viðurstyggilegt mannréttindabrot. Stjórnvöld einstakra aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna og alþjóðasamfélagið bera sameiginlega ábyrgð á því að mannréttindi séu virt. Ísland er aðili að barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum. Við erum því skuldbundin til að leggja okkar af mörkum í baráttunni gegn mannréttindabrotum gagnvart börnum og konum hvarvetna og það er ein meginstoðin í þróunarsamvinnu Íslands. Við stöndum samt agndofa og allt of oft ráðalaus gagnvart þeirri grimmd og þeim viðbjóði sem viðgengst því miður allt of víða. Það er einungis hægt að reyna að gera sér í hugarlund þá örvæntingu sem hlýtur að þjaka stúlkurnar og foreldrana sem eru í fullkominni óvissu um afdrif þeirra. Ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um konur, öryggi og frið markaði tímamót í sögu Sameinuðu þjóðanna því að þar viðurkenndi öryggisráðið í fyrsta skipti sérstöðu kvenna á átakasvæðum og mikilvægi framlags þeirra til friðar. Í vinnu á grundvelli þessarar ályktunar er staðfest að ofbeldi gegn konum og stúlkubörnum í vopnuðum átökum sé mjög útbreitt og það sé fyrst og fremst kynbundið. Hið villimannslega rán á hundruðum stúlkubarna í Nígeríu er ein birtingarmynd þessa kynbundna ofbeldis. Ég er sannfærður um að við þingmenn allir erum sammála um að fordæma kröftuglega aðgerðir Boko Haram og krefjast þess að stúlkurnar verði allar þegar í stað og skilmálalaust látnar lausar. Ég hvet íslensk stjórnvöld til að beita sér í málinu af krafti og einurð.

Virðulegi forseti. Ég kom hér upp undir liðnum um störf þingsins þann 12. febrúar sl. og lýsti þar áhyggjum mínum af því hversu fá þingmál ríkisstjórnarinnar væru komin fram og áhyggjum af því að miðað við starfsáætlun mundum við enn og aftur lenda í því að vera að afgreiða hér mál of hratt undir lok þings. Og nú vil ég segja það þegar, samkvæmt starfsáætlun, ljúka á þingstörfum á föstudegi, að mér finnst bagalegt að sjá, þegar verið er að reyna að ræða saman um hvernig haga eigi þinghaldinu, að sú krafa sé uppi að afgreiða mál, og þá er ég að vitna í ýmis smærri mál sem eru kannski ekki endilega í kastljósi fjölmiðla, allt of hratt í gegnum þingið. Það á að sjálfsögðu ekki við um allar nefndir eða öll mál, ég ítreka það, en þetta er hins vegar ekki æskilegt vinnulag þegar við horfum á mál sem þurfa greinilega meiri athygli við, þarf að skoða í miklu nánara ljósi. Mér finnst bagalegt að við séum enn og aftur lent í því að verið sé að setja pressu á að ljúka tilteknum fjölda mála í stað þess að staðnæmast við hvert og eitt og velta þá fyrir sér hvort ástæða sé til. Þarna verð ég að segja að ég lít svo á að það sé á ábyrgð meiri hluta stjórnarflokkanna sem hér sitja hvernig þingstörfum er háttað. Nú hefur verið reynt að funda talsvert um það hvernig eigi að haga hér þingstörfunum á síðustu metrunum og því miður er þeim fundum iðulega frestað um óákveðinn tíma vegna óvæntra ástæðna og með því móti gengur ekkert í því að bæta hér vinnubrögð. Ég átta mig ekki á því hreinlega af hverju við getum ekki sammælst um það til að mynda að 1. apríl sé settur fram listinn sem stefnt er að því að klára og þá sé hægt að fara markvisst yfir það þannig að við sitjum ekki hér með einhverja lista ósamrýmanlega í að reyna að klára hér mál með allt of miklu hraði. Það er ekki á ábyrgð stjórnarandstöðunnar einnar hvernig málin fara fram í þinginu. Það er fyrst og fremst á ábyrgð meiri hlutans og þar verður hreinlega að fara að viðhafa vandaðri vinnubrögð. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með þetta ferli núna og ég vona svo sannarlega að það endurtaki sig ekki.

Virðulegur forseti. Það er hægt að byrja á því að taka undir með síðasta hv. ræðumanni um verklagið hér í þinginu síðustu dagana. Það er ákaflega mikilvægt að við vöndum vel til verka og gætum þess að hér verði ekki mistök við lokaafgreiðslu og fullnaðarfrágang mála. Nú er ár liðið frá þingkosningum og það er orðið býsna augljóst að hvorki gengur né rekur í því verkefni að losa um gjaldeyrishöftin. Mikilvægasta og brýnasta hagsmunamáli Íslendinga, því að brjótast út úr gjaldeyrishöftunum, miðar ekkert þrátt fyrir býsna stórkarlalegar yfirlýsingar forsætisráðherra í þeim efnum í aðdraganda kosninga. Ég tel orðið einsýnt að ríkisstjórnina skorti aðstoð í þessu efni og að mikilvægt sé að við fáum í þetta flókna og mikla hagsmunamál okkar Íslendinga erlenda sérfræðinga okkur til halds og trausts og sameinumst um það, stjórnmálaflokkarnir hér á Alþingi, að finna slíka erlenda sérfræðinga sem allir stjórnmálaflokkar, stjórn og stjórnarandstaða, geta treyst og sem full samstaða er um. Eins og ég hef ítrekað sagt úr þessum ræðustól eru gjaldeyrishöftin hagsmunamál af þeirri stærðargráðu að hér í þinginu verðum við öll að standa saman sem einn maður í þeim mikilvægu og erfiðu samningum sem við þurfum að eiga í. En til þess þarf ríkisstjórnin að hafa forustu um samtal. Ríkisstjórninni hefur á þessu fyrsta ári ekki tekist að ræða við stjórnarandstöðuna hér í þinginu og ná samstöðu milli stjórnar og stjórnarandstöðu um heildstæða áætlun um það hvernig við ætlum að brjótast út úr þessu. Úr því að það hefur ekki tekist á fyrsta árinu held ég að full ástæða sé til þess að við leitum til erlendra sérfræðinga sem við öll getum treyst og fáum þá til að vinna með okkur heildstæða áætlun 

Herra forseti. Í gær urðum við vitni að því að enn og aftur vilja starfsmenn Útlendingastofnunar senda eiginkonur og eiginmenn Íslendinga úr landi í hræðilega óvissu þar sem þau geta átt á hættu að vera pynduð og jafnvel drepin. Það var dregið til baka að senda hana út en ekki er búið að taka endanlega ákvörðun um að senda burt konu Íslendingsins Gísla Jóhanns Grétarssonar sem heitir Izekor. Fyrirhuguð eru mótmæli núna kl. 12 við lögreglustöðina við Hlemm og ég hvet sem flesta til að mæta þangað. Þessi vinnubrögð eru algjörlega óþolandi. Í 10. gr. útlendingalaga segir: „Með fyrirvara um ákvæði 45. og 46. gr.“ - þar sem kveðið er á um hælisleitendur - „skal útlendingur sem sækir um dvalarleyfi í fyrsta skipti sækja um leyfið áður en hann kemur til landsins“ - já - „og er honum óheimilt að koma til landsins fyrr en umsóknin hefur verið samþykkt.“ - Já, ókei. - „Frá þessu má víkja ef ríkar sanngirnisástæður mæla með því eða samkvæmt reglum sem ráðherra setur.“ Þá spyr maður sjálfan sig: Eru það ekki nægar sanngirnisástæður fyrir Útlendingastofnun að ekki skuli víkja úr landi einstaklingi sem kemur hingað og giftist Íslendingi, út í óvissu, pyndingar jafnvel og dauða? Dugar það ekki til að málið verði tekið til meðferðar frekar en að handtaka einstaklinginn og víkja honum úr landi? Ef það eru ekki nægar sanngirnisástæður fyrir Útlendingastofnun er alveg ljóst hvar ábyrgðin liggur. Ráðherra getur með reglum gefið þessa undanþágu. Við verðum að vona að það sem gerðist í innanríkisráðuneytinu í gær, það var talað um þetta, að fest verði stefna um þetta og sett regla hvað þetta varðar. Við getum ekki lengur boðið Íslendingum upp á það að 

Virðulegi forseti. Í gærkvöldi fundaði ég með flokknum mínum, Pírötum, um tvö frumvörp sem eru nú til afgreiðslu á þinginu, frumvarp um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði og frumvarp um lífsýnasöfn. Þar, eins og alltaf þegar þessi tvö frumvörp ber á góma, varð mjög góð umræða. Í morgun fór ég á fund í velferðarnefnd og þar varð önnur mjög góð, holl og mikilvæg umræða um þessi mál. Þetta eru mál sem eru þess eðlis að þau þurfa mjög víðtæka umræðu, ekki bara hér á þingi heldur líka hjá þjóðinni. Eitt af þeim vandamálum sem ég stend frammi fyrir er að á lokuðum nefndarfundum þarf ég að tikka niður glósurnar mínar og síðan þarf ég ýmist að útskýra þær fyrir einhverjum öðrum enda þarf ég oft að rita þær hratt. Ég þarf að virka sem ákveðinn tengiliður milli nefndarmanna, þess sem kemur fram á nefndarfundum í þinginu, og síðan skjólstæðinga minna og okkar allra. Þetta finnst mér algjör óþarfi. Það mundi spara okkur mikið erfiði við að ná fram upplýstri og góðri umræðu um slík mál ef nefndarfundir væru einfaldlega opnir að jafnaði. Enn fremur skil ég ekki alveg hvers vegna við þurfum að hafa fundina lokaða. Ég sé ekki hvað kemur í veg fyrir að við opnum þá. Þingfundir eru opnir. Það er ekki dýrt að setja upp búnað sem gerir okkur það kleift. Ég sé engar málefnalegar ástæður fyrir því og upplifun mín á fundum í nefndum þingsins er ekki sú að þar komi almennt eitthvað fram sem ekki megi líta dagsins ljós. Almennt finnst mér að þingmenn ættu að taka undir þetta, þetta mundi spara okkur mikla vinnu í samskiptum okkar við þjóðina. Þetta mundi hjálpa þjóðinni að taka meiri þátt í því sem við gerum og skilja betur hvað er í gangi hérna, skilja betur þau rök sem við þurfum síðan að útskýra fyrir fólki þegar allt fer til fjandans vegna skorts á umræðum. Það er hægt að setja slíkar reglur að gestir geti beðið um að fundir séu lokaðir. Það er hægt að haga því eftir málum, það er hægt að gera ýmislegt, en fundir eru að jafnaði lokaðir og mér finnst það algjörlega sjálfsögð krafa í gegnsæju lýðræðisþjóðfélagi að þeir séu opnir. Ég hvet alla þingmenn til að taka undir með mér og öðrum pírötum í því efni. 
            

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og velti því upp að það styttist í þinglok. Eða hvað? Núverandi ríkisstjórn gagnrýndi harðlega fyrrverandi ríkisstjórn fyrir það hversu seint mál komu fram, en hver er staðan? Við sitjum uppi með ráðalausa ríkisstjórn sem nær ekki saman um dagskrá þingsins hér á lokadögunum, varpar ábyrgðinni á minni hlutann í stað þess að axla eigin ábyrgð. Nú þegar eiginlegir tveir þingdagar eru eftir, á morgun er eldhúsdagur og svo er þingfrestunardagur, er dagskráin þétt og heilmikið enn óafgreitt í nefndum. Ofan á allt saman er til umfjöllunar stóra kosningaloforðið, heimsmetið, sem á eftir að afgreiða og er í miklum ágreiningi innan stjórnarflokkanna, eins og komið hefur fram m.a. hjá tveimur hv. þingmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd sem hafa lýst því yfir að þeir geti ekki stutt málið. Enda er það svo sem ekkert skrýtið þar sem stóra skuldaniðurfellingin hefur verið gagnrýnd mjög víða og flestir gestir fjárlaganefndar bentu á að mjög mikil óvissa tengdist fjárhagslegum áhrifum aðgerðanna. Einhver af þeim sem tóku þá ákvörðun að leggja inn á greiðslujöfnunarreikning vegna erfiðrar stöðu sinnar hafa væntanlega búist við því að það létti verulega á greiðslubyrðinni með skuldaniðurfellingarloforði ríkisstjórnarinnar, en svo er ekki. Næsta eina og hálfa árið, eins og staðfest var hér af þingmanni Framsóknarflokksins í ræðu í gær, fá fjármálastofnanirnar fyrst sitt, þ.e. fyrstu 20 milljarðarnir, þessi útgreiðsla sem á að eiga sér stað fer fyrst og fremst til fjármálastofnana og leysir því ekki greiðsluvanda fólks. Það er líka vert að halda því til haga að ef bankaskatturinn skilar sér ekki að fullu hefur komið fram að þá verður skorið niður í ríkisrekstrinum til að fjármagna aðgerðirnar. Svo má velta fyrir sér hvað herlegheitin munu kosta. Skyldi sá kostnaður verða meiri en raunverulega fer til niðurfellingar til handa heimilum landsins?

Frú forseti. Mig langar að viðra hérna við þingheim mikilvægi þess að það sé skoðanafrelsi í landinu og að lýðræðisleg gagnrýni megi vera sem víðast. Ég tek þetta upp vegna þess að sveitarstjórnarkosningar eru fram undan og það er vissulega þannig að margir óttast að hafa sterkar skoðanir á samfélagsmálum vegna þess að það getur haft áhrif á störf þeirra og frama jafnvel í starfi. Við þekkjum að það er víða, því miður, þöggun þegar koma fram sterkar gagnrýnisraddir á eitthvað sem miður fer í samfélaginu og við lesum það á síðum dagblaða og heyrum það sjálf. Ég þekki fjölda slíkra dæma og vil þess vegna undirstrika mikilvægi þess að fólk eigi sig sjálft hvar sem það er og hafi möguleika á að vera með málefnalega gagnrýna umræðu í samfélaginu án þess að það bitni á því með einhverjum hætti, starfi eða frama í starfi eða fjölskyldum þeirra. Við þekkjum þá umræðu sem hefur verið um vísindamenn og háskólasamfélag í landinu. Í rannsóknum sem hafa verið gerðar í þeim geira er sýnt fram á að það er ákveðinn ótti við að stíga fram með faglegar skoðanir, við þau áhrif sem það hefur á starf viðkomandi vísindamanna innan stofnana ríkisins. Við þekkjum líka að það er gífurlega sterkt atvinnurekendavald víða í landinu sem hefur beitt sér mjög sterkt gagnvart því fólki sem er ekki sammála ýmsum málum, t.d. í fiskveiðistjórnarkerfinu okkar. Ég vara við því að menn gangi hart fram í þöggun í þessu samfélagi því að það á að vera lýðræðisleg umræða og hún á að vera uppi á yfirborðinu. Í þannig þjóðfélagi vil ég búa.

Forseti. Mál hælisleitenda eru líklegast meðal þeirra viðkvæmustu sem stjórnsýslan glímir við. Því miður virðist harkan hafa háan sess í afgreiðslu þeirra mála. Í gær voru fréttir af því að nígerísk kona, Izekor Osazee, sem gift er íslenskum manni var handtekin þegar hún mætti á lögreglustöðina til að uppfylla tilkynningaskyldu hælisleitenda. Henni var, virðulegi forseti, rétt sisona stungið í steininn og henni sagt að það ætti að flytja hana úr landi á morgun, þ.e. í dag sem hefur sem betur fer ekki verið gert. Innanríkisráðherra sagði hér í þinginu 28. apríl, með leyfi forseta: „Löggjafinn felur ráðherra að móta hina almennu stefnu, halda utan um verkferlana almennt en ekki að blanda sér í einstaklingsmál …“ Í fréttum í gær kom fram að engir verkferlar eru hjá Útlendingastofnun um mál af þessu tagi. Hæstv. innanríkisráðherra hlýtur að verða að gera gangskör að því að verkferlar séu skýrir þó að hún geti ekki, eins og hún hefur margsagt, blandað sér í einstök mál. Þessi einstöku mál eru orðin of mörg til þess að hæstv. ráðherra geti vísað þeim öllum frá sér. Enn einu sinni kalla ég eftir svari við fyrirspurn okkar Marðar Árnasonar um meintan leka, en um það sagði hæstv. ráðherra í þingsal 6. maí, með leyfi forseta: „… full ástæða til að hraða þessu svari eins og við mögulega getum og láta það þá liggja út af sem ekki er hægt að svara vegna rannsóknarinnar sem tekur lengri tíma.“ Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að þetta svar berist fyrir lok þingsins, þ.e. í þessari viku. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni þegar hann talar um að við ættum að íhuga alvarlega að hafa það sem almenna reglu að hafa nefndarfundi opna. Ég held að það sé nokkuð sem við ættum að fara vel yfir og mér finnst það koma mjög vel til greina. Maður sér það á ferðum sínum um heiminn að allrahanda, í það minnsta á sveitarstjórnarstiginu og fylkisstiginu, nefndarfundir eru opnir og virðist það vera almenn regla og þeir vera á sérstökum rásum. Ég held að það mundi hjálpa fólki að skilja störf þingsins, átta sig á því hvernig hið lýðræðislega fyrirkomulag virkar í fulltrúalýðræðinu okkar. Það er nokkuð sem ég held að sé gott fyrir alla, að menn átti sig á því hvaða starf fer fram í hv. þingnefndum. Það yrði vonandi til þess, ef við færum slíka leið, að umræðan yrði málefnalegri og byggði meira á staðreyndum og fólk hefði þar af leiðandi betri aðgang að upplýsingum um mál sem varða þau öll. Ég hvet til þess að við skoðum þetta af fullri alvöru. Af því að hér koma hv. stjórnarandstæðingar upp og segja að það sé allt á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvernig þingstörfin gangi vil ég líka biðja hv. stjórnarandstöðuþingmenn að tala ekki gegn betri vitund. Við vitum að það er búið að vera fullkominn hægagangur í störfunum í margar vikur vegna þess að hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa talað mikið í málum sem þeir mundu annars ekki gera til að skapa sér stöðu hér á síðustu dögum þingsins. Þetta er alla jafna kallað málþóf en einhverra hluta vegna hefur það orð  
            

Frú forseti. Í árdaga verkalýðsbaráttu var verkfallsvopnið oft og tíðum eina vopnið sem verkalýðurinn hafði til að berja fram kröfur sínar um viðunandi laun og viðunandi réttindi. Þá beindist verkfallsvopnið yfirleitt gagnvart því fyrirtæki sem menn unnu hjá. Fólkið í frystihúsinu fór í verkfall og beindi verkfallinu gegn fyrirtækinu sem það vann hjá. Þetta var í árdaga. Síðan gerist það að menn uppgötva að það er snjallt að berja á þriðja aðila til að ná fram kröfum sínum. Þá fara að koma upp mjög merkilegar stöður, við upplifum núna að verkfall flugmanna lokar hreinlega landinu. Þeir fórna litlu, þeir fórna kannski nokkrum yfirvinnutímum eða nokkrum tímum á viku, en þeir loka landinu og valda gífurlegu tjóni, allri ferðaþjónustunni. Þetta hefur leitt til þess að þeir fá hæstu launin sem valda þriðja aðila mestu tjóni miðað við eigið framlag. Ég spyr hv. þm. Ögmund Jónasson sem hefur nokkra þekkingu á verkalýðsbaráttu og verkalýðsstarfsemi hvort ekki þurfi að skoða verkfallsréttinn upp á nýtt í ljósi þeirrar stöðu hvernig menn eru farnir að nota hann með allt öðrum hætti en var í upphafi. Núna beinist hann eiginlega gegn aðilum sem eiga ekki aðild að viðkomandi kjarasamningi, bara enga, og geta ekki haft nein áhrif á hann. Er ekki ástæða til að endurskoða verkfallsréttinn sem margir líta á sem heilagan, sérstaklega vinstri menn, og endurskipuleggja þannig að hann fari aftur í sitt upprunalega horf að beinast gegn því fyrirtæki sem er þá aðili að kjarasamningi?

Hæstv. forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs undir þessum dagskrárlið til að vekja athygli á tilteknum málum en lét færa mig neðar á mælendaskrána til að hlýða á söguskýringar og spurningar hv. þm. Péturs H. Blöndals. Fyrst þau mál sem ég ætlaði að taka hér upp. Í fyrsta lagi hillir undir þinglok, hvort það er á næstu dögum eða vikum vitum við ekki. Tvennt þurfum við að fá fram frá stjórnvöldum áður en þingið fer heim. Í fyrsta lagi: Hvernig skýrir ríkisstjórnin það að sveitarfélögin á Suðurnesjum eru komin í mál við Vegagerðina, innanríkisráðuneytið og þar með framkvæmdarvaldið vegna þess að brotið hefur verið á samningum? Sagt var upp tilteknum þætti samnings sem gerður hafði verið við sveitarfélögin og þetta er núna komið fyrir dómstóla og skaðabótaskylda hugsanlega þarna uppi. Þetta þurfum við að fá upplýst áður en þingið fer heim. Í öðru lagi hljótum við að vilja vita hvað gerist við ferðamannastaði hér í sumar. Málið er komið í algert óefni. Hér voru sjálfskipaðir gjaldheimtumenn farnir að stilla fólki upp og hafa af því peninga. Ríkisstjórnin aðhafðist í rauninni ekkert í málinu og hefur haldið illa á þessu máli. Við þurfum að fá umræðu um þetta og yfirlýsingar frá ríkisstjórninni um hvað hún er að gera í þessum málum. Síðan varðandi spurningu og vangaveltur hv. þm. Péturs H. Blöndals. Verkfallsrétturinn er eina vopnið sem launafólk hefur. Ef því eru boðin kjör sem það telur ekki ásættanleg hefur það rétt til þess að leggja ekki fram vinnu sína. Við höfum hér, þingið og löggjafinn, búið til ákveðinn ramma utan um verkfallsrétt og hvernig á að beita honum. Ég tel að það eigi að virða þann rétt. Ég tek hins vegar fram að verkfallsréttinum verður að beita af réttlæti. Það er grundvallaratriði. 

Hæstv. forseti. Það er rétt að hafa miklar áhyggjur af þeirri kjaradeilu sem er uppi milli flugliða og Icelandair, bæði flugmanna sem nú hafa stundað skyndiverkföll um nokkra tíð og einnig flugfreyja sem boðað hafa aðgerðir. Fjöldi ferðamanna hefur þurft að breyta áætlun sinni til að komast á áfangastað með ærnum óþægindum. Það segir ekki alla söguna. Áhrif verkfallsins koma ekki einungis fram hjá Icelandair, þau koma fram í allri ferðaþjónustunni. Nú berast fréttir af afbókunum hjá hótelum í landinu, bílaleigum, afþreyingarfyrirtækjum og því hefur verið haldið fram að hver dagur sem Icelandair flýgur ekki til og frá landinu kosti 1 milljarð kr. Þetta eru gríðarlegar upphæðir og við þurfum að forðast það eins og heitan eldinn að rýra þann árangur sem náðst hefur í ferðaþjónustunni undanfarin ár, eða skaða orðsporið sem ferðaþjónustan hefur byggt upp, með aðgerðum af þessu tagi. Það er næsta víst að við svo búið má ekki standa. Við þolum ekki að þessi grein, sem er vaxtarsproti, verði fyrir tjóni af völdum vinnudeilna. Ég hvet deilendur einlæglega til að setjast nú þegar niður og reyna að nálgast hvor annan af sanngirni og í alvöru til að forða því að hér verði stórtjón af völdum vinnudeilna milli Icelandair og flugliða.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nýta mér þennan lið, störf þingsins, til að ræða um störf þingsins. En fyrst þetta: Nú sér fyrir endann á fyrsta starfsári okkar hér. Stærsta loforð ríkisstjórnarinnar, um skuldaleiðréttingu, er komið fram og verður væntanlega samþykkt hér á næstu dögum. Það er vel, enda mikilvægur þáttur í því að sátt náist í þjóðfélagi okkar. Skjaldborgin um heimilin varð aldrei að veruleika í tíð síðustu ríkisstjórnar, heimilin voru skilin eftir í endurreisninni. Ákveðnir hópar voru teknir út, þeim hjálpað, en stærsti hópurinn, millistéttarfólkið, sem alltaf hafði staðið skil á sínu hversu erfitt sem það var, var skilið eftir. Skilaboðin voru í raun einföld: Ráðdeild borgar sig ekki. Skuldsetning og áhætta er verðlaunuð. Þetta eru slæm skilaboð og ekki til þess fallin að sátt náist til framtíðar. Þá að störfum þingsins. Þau hafa valdið mér miklum vonbrigðum og það sem verra er, það virðist ómögulegt að breyta þeim. Of margir ólíkir hagsmunir rekast á innan flokkanna, hagsmunir stjórnar og stjórnarandstöðu hverju sinni. Vinnubrögð eru tilviljunarkennd innan þingsins og í þingnefndum, málafjöldinn er of mikill til að einstakir þingmenn geti sett sig nógu vel inn í einstök málefni. Útkoman verður umræða sem sjaldan ristir djúpt og er oft í formi slagorða. Magnið er meira en gæðin. Til viðbótar bætist síðan endalaust málþóf í einstökum málum. Tímasóunin er mikil hjá okkur, sem er auðvitað líka skipulagsatriði. Það væri óskandi að hægt væri að skipuleggja störf þingsins þannig að árangur yrði meiri og fleiri mál yrðu afgreidd. Það er sárt að sjá mörg góð mál daga uppi, fá ekki afgreiðslu vegna tímaskorts á síðustu dögum þingsins. Mörg þeirra mála láta ekki mikið yfir sér, þau eru jafnvel stefnumarkandi og til þess fallin að bæta líf fólks. Hér vil ég nefna eitt mál sem ég hef lagt fram ásamt þingmönnum úr mörgum flokkum. Það varðar geðheilsu barna, að skimað verði fyrir þunglyndi og kvíða hjá öllum börnum og unglingum. Tilgangurinn er að bæta líf barna okkar og búa þeim betri framtíð. Kostnaður er ekki mikill  Fyrst talað er um tímasóun 

Hæstv. forseti. Misnotkun áfengis og vímuefna er alvarlegt heilbrigðisvandamál sem hrjáir einstaklinga á öllum aldri. Neyslan er alþjóðlegt vandamál sem stjórnvöld hvarvetna í heiminum leggja áherslu á að berjast gegn. Hún veldur einstaklingum, fjölskyldum og samfélögum skaða sem tengist margvíslegri glæpastarfsemi, heilsubresti og félagslegum vandamálum. Marga sjúkdóma má rekja beint til ofneyslu áfengis og vímuefna, svo sem krónískrar lifrarbólgu, skorpulifur og áfengiseitrun. Ofneysla getur einnig átt þátt í sjúkdómum, svo sem blóðrásar- og hjartasjúkdómum og krabbameinum. Meginflokkar heilsutengds kostnaðar vegna misnotkunar áfengis og vímuefna eru útgjöld vegna læknismeðferða, töpuð framleiðsla og ótímabær dauði. Alkóhólismi er stór þáttur í lífi okkar. Þeir eru allmargir sem ekki geta unnið fyrir sér og sínum vegna sjúkdómsins og þurfa aðstoð til að komast út úr áfengisbölinu. Það skiptir miklu máli að hjálpa þeim sem vilja hjálpina. Rannsóknir sýna að um 20% þeirra sem hefja áfengisneyslu verða alkóhólistar hvort sem þeim líkar það betur eða verr og verða oft veikir, svo veikir að vinna, fjölskylduhagir og félagsleg færni kemst í uppnám. Meðferðarúrræði á Íslandi eru með þeim bestu miðað við nágrannalöndin en fjármagn til meðferðar er ekki nægt. Alkóhólisti er meira virði edrú en drukkinn. Með öðrum orðum; það kostar samfélagið mikinn pening að ákveðinn fjöldi fólks skuli vera heilsulaus vegna drykkjuskapar, fíkniefnaneyslu, spilafíknar og/eða annarrar fíknar.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Hér fer um margt fram mjög mikilvæg umræða því að hún snýr að grundvallaratriðum sem eiga rætur langt aftur, að fyrirkomulagi á lífeyriskerfi og hvernig farið skuli með lífeyrissparnað. Ég sagði að þessar rætur væru djúpar og lægju langt aftur. Þær ná aftur á miðja 19. öldina en þá var að finna í lögum sem að uppistöðu til komu frá Danmörku - þá var Alþingi að fæðast að nýju eins og við þekkjum - ákvæði sem höfðu að geyma tilmæli og skyldur embættismanna um að safna í eins konar lífeyrissjóð. Þetta er frá árinu 1851 og var lögfest 1855. Margt gerðist á fyrstu áratugum 20. aldarinnar. Það voru sett lög um lífeyrissparnað embættismanna 1904. Síðan komu til sífellt fleiri lagasetningar. Fyrstu eiginlegu lífeyrissjóðirnir urðu til í byrjun þriðja áratugarins, árið 1921, en þá voru sett lög um tekju- og eignarskatt með ákvæði um skattfrelsi iðgjalda til lífeyrissjóða. Lífeyrissjóður embættismanna og ekkna þeirra var stofnaður 1921 svo og Lífeyrissjóður barnakennara. Síðan fylgdu fleiri lífeyrissjóðir, bæði í opinbera kerfinu og á almennum vinnumarkaði. Grundvallarlög voru sett hér 1936 um alþýðutryggingar. Með þeim var stofnuð Tryggingastofnun ríkisins en innan hennar var deild sem sinnti lífeyrismálum. Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna varð til 1943. Þá voru einnig sett lög um almannatryggingar á grundvelli alþýðutryggingalaganna frá 1936. Það var reyndar þremur árum síðar, árið 1946. Það lífeyriskerfi sem við búum við í dag á sögu sína að rekja til kjarasamninga 1969, en á næstu árum voru sett ýmis lög um lífeyrissjóðina. 1974 voru sett lög sem skylduðu alla launamenn og atvinnurekendur þeirra til að greiða að minnsta kosti 10% til lífeyrissjóða. Áfram var haldið á þeirri vegferð að styrkja lífeyriskerfi landsmanna, bæði almannatryggingakerfið og einnig sjóðsöfnunarkerfin. Það voru settar fram lagabætur á næstu áratugum, frá 1976 til 1997, en þá varð þar á grundvallarbreyting. Þá voru sett heildarlög um lífeyrissjóðina sem byggðu á mjög víðtækri sátt í samfélaginu. Undanfari þeirrar lagasetningar var samkomulag sem gert var við opinbera starfsmenn sumarið og haustið 1996 eftir miklar deilur um framtíð lífeyriskerfisins og þá féllust opinberir starfsmenn á að fara inn í svipaðan farveg og gerðist á almenna vinnumarkaðnum, sjóðsmyndun í stigakerfi sem er áþekkt því sem þar tíðkast. Í þessu samkomulagi var fallist á að leggja af gamla kerfið sem byggði á svokallaðri eftirmannsreglu. Þarna verða skil. 1974 var sett í lög að allir skyldu greiða í lífeyrissjóð. Tveimur árum síðar var það einnig látið ná til sjálfstætt starfandi einstaklinga. 1980 mun þessi skylda hafa verið látin ganga til allra einstaklinga. Síðan var sett í lögin að greitt skyldi af öllum launum, ekki bara dagvinnulaunum á almennum vinnumarkaði, og tíu árum síðar var þetta einnig látið ná til opinbera geirans. Þá er spurningin hvert við erum komin. Hvar stöndum við í dag? Við stöndum þar í dag að á opinbera vinnumarkaðnum eru 15,5% af heildarlaunum greidd í almenna lífeyrissjóði. Þar fyrir utan eru séreignarsjóðirnir. Í þá er heimilt að greiða 6% af heildarlaunum. Tímabundið var þetta fært niður um 2 prósentustig þannig að það var 4% í kjölfar kreppunnar en síðan er þetta gamla ákvæði að koma til sögunnar að nýju. Hvað þýðir það? Jú, svo ég haldi því til haga er prósentan á almennum vinnumarkaði lægri. Hún er ekki 15,5%, hún er 12%. 12% af heildarlaunum eru greidd í lífeyrissjóði á almennum vinnumarkaði, en þessi heimild til 6% er einnig til staðar. Það gerir 18%. Í hinu tilvikinu eru það 15,5% plús 6% og menn geta reiknað út að það eru 21,5%. Hvers vegna tíunda ég þetta svona nákvæmlega? Ég er að reyna að gera sjálfum mér og okkur öllum grein fyrir því um hve gríðarlegar upphæðir er að tefla. Við erum að tala um að fimmtungurinn af öllum launatekjum okkar er lagður til hliðar í sparnað. Á Íslandi er fimm daga vinnuvika, mánudagur, þriðjudagur, miðvikudagur, fimmtudagur og föstudagur. Þetta fyrirkomulag þýðir að einn dag í viku vinna allir launamenn í landinu bara fyrir lífeyrissjóðinn, leggja allt til hliðar í sparibaukinn. Nei, það er enginn sparibaukur, það eru nefnilega áhöld um það hvort yfirleitt sé hægt að geyma peninga. Í hruninu töpuðu lífeyrissjóðirnir að sjálfsögðu miklum fjármunum, eins og norski olíusjóðurinn sem tapaði fjórðungnum af tekjum sínum í þessari sveiflu kapítalismans í Evrópu og um heim allan. Þetta er nefnilega ekki örugg fjárfesting. Kapítalisminn er ekki öruggur varðveisluaðili. Við Íslendingar eigum hins vegar verðtryggingu eins og allar aðrar þjóðir. Hver er okkar verðtrygging? Hún syndir í sjónum í kringum Ísland, hún er auðlindir Íslands í fallvötnunum, sjávarauðlindinni, ferðaiðnaðinum, náttúruperlunum sem við eigum og innviðunum sem við höfum smíðað okkur. Það er okkar verðtrygging. Lífeyrir okkar verður aldrei betri en þessi verðtrygging, hin er nefnilega fallvölt. Við þessa umræðu hefur mér fundist eins og menn líti á lífeyrissparnað sem pening sem geymdur er í eins konar sparigrís og bíður þess að við tökum hann út aftur. Þetta er ekki þannig. Þá vaknar spurningin: Hvernig varðveitum við sparnað okkar best? Við varðveitum hann best í heimili okkar, í húsnæðinu. Það eru gömul sannindi á Íslandi. Einu sinni var talað um að fjárfesta í steinsteypu. Það eru ekki orð út í loftið, þetta er bara veruleikinn í lífi sem við öll þekkjum. Við þekkjum það öll að besta tryggingin sem við höfum hvert og eitt inn í ellina er að búa við öryggi í húsnæði. Svo getum við búið til húsnæðiskerfi sem þjónar mismunandi óskum þegnanna. Það getur verið séreignarkerfi. Það getur verið eins konar búsetukerfi sem menn reyndu að koma á fót en hefur því miður ekki tekist nógu vel. Ég held að þar eigi menn að reyna betur þar sem menn kaupa eða eignast hlutdeild í húsnæði og þar með öryggi. Illu heilli var horfið frá þessu í verkamannabústaðakerfinu þegar það var lagt niður með Húsnæðisstofnun seint á tíunda áratugnum með lagabreytingunum 1996. Ein ástæðan fyrir því að margir vildu hverfa frá því kerfi var sú að menn sögðu að þeir sem eru þarna inni með eign sína nytu þess ekki þegar fasteignin risi í verði á markaði. Ástæðan fyrir því að menn vildu fara út úr frjálsmarkaðskerfinu og inn í eitthvert slíkt félagslegt form var vilji til að útiloka braskþáttinn í húsnæðiskerfinu. Hugsunin var að þannig væri hægt að ná verðlaginu niður. Það er að hluta til hugsunin á bak við danska kerfið sem er 219 ára gamalt og byggir á allt annarri hefð en við gerum. Þess vegna er ég með efasemdir um að hægt sé að innleiða það hrátt á Íslandi, við þurfum að minnsta kosti að hugsa mjög vel hvernig við gerum það. Fólk ræður ekki við skuldir sínar og ógnarháan höfuðstólinn og þau ráð sem við eigum í vaxtabótum og sérstökum vaxtabótum duga ekki nema í augnablikinu. Þau duga til að hjálpa mönnum í gegnum erfiðleika yfirstandandi árs en þessar bætur eru ekki til frambúðar nema þær komi allan skuldatímann. Þess vegna skiptir höfuðmáli að ná höfuðstól lánanna niður. Það voru ekki bara stjórnarflokkarnir sem töluðu um þetta fyrir síðustu kosningar, við gerðum það mörg, m.a. við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við vildum ná höfuðstólnum niður. Þess vegna segi ég að hugmyndin um að nýta séreignarsparnaðinn til þessa finnst mér góð. Mér finnst æskilegt að taka þennan sparnað minn og færa hann frá braski lífeyrissjóðanna yfir í raunhæfa eign mína. Mér finnst það ekki slæm hugmynd. Ég óttast líka að lífeyriskerfið á Íslandi sé orðið allt of stórt, er reyndar alveg sannfærður og hef skrifað nokkrar greinar um það. Lífeyrissjóðirnir eru of stórir, þeir eru með gríðarlegt fjármagn sem bíður þess að komast á beit en kemst illa, náttúrlega að hluta til vegna gjaldeyrishaftanna. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það eigi að gefa undanþágu fyrir lífeyrissjóðina svo þeir komist með fjármagn úr landi til fjárfestingar erlendis. Annars erum við komnir með lífeyrissjóðina ákafa í að leita meðal annars leiða inn í opinbera reksturinn, eignast Landsvirkjun og helst einkavæða sem víðast til að koma með peninga sína þangað. Ég held að þeir séu orðnir of stórir og þess vegna hef ég talað fyrir því að við reyndum að endurskoða mat okkar frá 1996 þegar allir í þessum sal voru sammála um að nú væri sjóðsmyndunarkerfi lífeyrissjóðanna að taka yfir almannatryggingar til frambúðar, að almannatryggingar hefðu sáralítið hlutverk í framtíðinni. Það var hugsunin. Ég held að þetta gangi ekki upp. Ég held að það verði að endurskoða þetta. Við þurfum að finna að nýju góða blöndu fyrir gegnumstreymisalmannatryggingakerfi og sjóðssöfnun lífeyrissjóðanna. Það má aldrei gleyma að peningar sem eru til ráðstöfunar í lífeyrissjóðunum einum eru ekki öruggir í hendi. Þeir eru ekki eins öruggir í hendi og heimilið. Það er miklu öruggari fjárfesting fyrir einstaklinginn og fjölskylduna en peningar í lífeyrissjóðum sem verið er að braska með á markaði. Það er ákveðið val og það er um það hvernig þessi blanda eigi að líta út. Það sem ég tel gagnrýnivert í þessum málum núna er hve seint þetta kemur fram, jafnvel þó að hugmyndirnar hafi verið reifaðar, vegna þess að allar hugmyndir og kerfisbreytingar sem snerta marga eiga að fá umræðu frá þessum mörgu, líka frá forsvarsmönnum lífeyrissjóðanna. Þó að ég hafi í seinni tíð oft verið ósammála lífeyrissjóðunum og gagnrýni þeirra á hún að heyrast. Hún á að koma inn í þingið og hljóma í þjóðfélaginu almennt. Það má gott segja um húsnæðistillögurnar, sem hafa verið kynntar, að þær eru á þessu stigi aðeins kynntar og munu fá umræðu í sumar og fram á haustið. Það er gott vegna þess að þá mun þessi umræða gerjast. Öllum gefst tækifæri til að koma ábendingum sínum, gagnrýni og sjónarmiðum á framfæri. Það er gott. Þannig hefði það þurft að vera með þessi áform ríkisstjórnarinnar, bæði hvað varðar lífeyrissparnaðinn og skattatillögurnar sem ganga ekki lengra en svo að hugsunin er sú að heimili geti tekið út úr séreignarsparnaðinum 750 þúsund, upphaflega 500 þúsund, á ári í þrjú ár. Mér finnst ágætt að fá þessa tilraun gerða en tel að það eigi að horfa til framtíðar líka, hvort það kæmi til álita að slíkt kerfi yrði viðvarandi. Við þurfum að hugsa til þess hvernig við getum komið á einhvers konar sparnaði og örvað hann í ríkari mæli en verið hefur. Þetta hefur staðið mörgu ungu fólki fyrir þrifum, það getur ekki staðið straum af fyrstu afborgunum af lánunum vegna þess að það hefur aldrei fengið tækifæri til að byggja upp neinn höfuðstól, neinn sparnað. Þá er spurningin: Er þar með gengið á rétt eldra fólksins, okkar í ellinni? Það held ég ekki. Hvað gerum við í ellinni við séreignarsparnaðinn? Hvað gerir maður á efri árum? Þá tekur maður út þennan ellilífeyri og séreignarsparnaðinn, eða hvað sem hann kallast, til að lifa lífinu. Og hvað gerir fólk? Endurnýjar bílinn sinn, endurnýjar eldhúsinnréttinguna, og þá er ég að tala um þá sem eru ekki að berjast frá degi til dags, og það borgar niður skuldir sínar. Þeir sem hafa hlaðið upp miklum skuldum, t.d. vegna íbúðakaupa, borga þær niður. Nú er verið að tala um að flýta þessu, örva það að fólk láti fjármuni renna í að ná niður skuldum fyrr og sé ekki í basli alla ævina af þeim sökum. Hæstv. forseti. Ég hef lokið ræðutíma mínum. Þetta eru hugmyndir sem mér hafa lengi fundist þess virði að hugleiða. Þær hefðu átt að koma fram miklu fyrr og þær eiga að ræðast í lengri tíma almennt. Það á við um allar grundvallarkerfisbreytingar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir afskaplega fróðlega ræðu. Ég vildi spyrja hv. þingmann í framhaldi af áhyggjum sem við deilum um stærð lífeyrissjóðanna, sem eru orðnir mjög stórir. Þeir eru núna ein og hálf landsframleiðsla, 2.700 milljarðar, og umsvif þeirra eru mjög mikil. Þeir þurfa að fjárfesta á hverju ári fyrir 100–120 milljarða umfram það sem þeir greiða í lífeyri. Það er að verða töluvert vandamál að finna fjárfestingar sem geta skilað vöxtum til framtíðar. Með því frumvarpi sem hérna er verið að ræða þar sem verið er að hvetja fólk til að leggja ekki inn í lífeyrissjóð sinn heldur að lækka skuldina í íbúð sinni, sem ber áreiðanlega 3–5% vexti, er það ekki besta fjárfestingin sem býðst skjólstæðingum lífeyrissjóðanna, öruggasta ávöxtunin? Og er þetta ekki líka leið til þess að draga úr þeim vanda sem lífeyrissjóðir standa frammi fyrir að finna góðar fjárfestingar fyrir 100–120 milljarða á ári? Mér reiknast til að ef þetta yrðu 100, jafnvel 200 milljarðar á næstu þremur árum, segjum bara 100 milljarðar til að vera hófleg, með þessari séreignarsparnaðarleið, þá yrðu það 30 milljarðar á ári sem færu til lækkunar á skuldum heimilanna. Þá er ég að tala um vaxtareiknaðar tölur eins og menn eru farnir að gera, með 3,5% vöxtum. Mundi það ekki vera leið til þess að draga úr þeim vanda og minnka líkur á bólumyndun á eignamarkaði?

Hæstv. forseti. Nú hafa menn verið að ræða þetta náttúrlega í tvenns konar samhengi; hvað er gott fyrir einstaklinginn, hvað þykir einstaklingnum gott, hvað vill hann, og svo erum við að skoða þetta líka í þjóðhagslegu ljósi, hvaða áhrif hefur þetta á ökónómíuna? Þar hefur mér alltaf fundist og bólar á því aftur núna í þessari umræðu að jafnan ef eitthvað er gert fyrir hinn almenna launamann, hann hækkaður í launum eða vextir lækkaðir, þá er mikil óáran fram undan. Ég hef aldrei alveg skilið þá umræðu eða aldrei viljað taka undir hana, en mér finnst ágætt að horfa til þess og spyrja: Hvað vil ég? Hvað mundi ég vilja að yrði gert gagnvart sjálfum mér? Þá mundi ég vilja þetta: Ég mundi vilja fá aðstoð við að taka peningana mína sem ég hef lagt til hliðar, og ég geri af fúsum og frjálsum vilja, færða yfir í þennan sparnað sem lækkar skuldirnar mínar. Ef það síðan stuðlar að sparnaði að ríkið komi þar á móti með skattafslætti þá finnst mér það vera hið besta mál. Reyndar vildi ég ganga lengra í kerfisbreytingu og skattleggja iðgjöldin en ekki greiðslurnar út úr lífeyrissjóðunum, snúa þessu á hvolf. Síðan er margt annað í þessum áformum ríkisstjórnarinnar sem ég get alls ekki skrifað upp á, finnst mér þá aðallega vanta inn í pakkann frá hinni félagslegu hlið. Það er önnur umræða sem við tökum kannski og ég mun taka þátt í að ræða varðandi hitt frumvarpið sem bíður okkar síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil spyrja hann af því tilefni að hann kom inn á stærð og umsvif lífeyrissjóðakerfisins. Við höfum hreykt okkur af lífeyrissjóðakerfinu og verið ánægð með það. Erum við komin að endimörkum vaxtar þessa kerfis? Þurfum við að fara að íhuga einhvers konar annað fyrirkomulag til að gæta að sparnaðinum? Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér? Hann talaði um að 20% af öllum launum færu í lífeyrisiðgjöld. Er hann með einhverjar aðrar tillögur eða hugleiðingar sem væri gaman að heyra um hvernig hægt væri að gera þetta öðruvísi?

Hæstv. forseti. Varðandi fjármagnið sem rennur inn í lífeyrissjóðina eru þau sitt hvorum megin við 20% markið, fyrir neðan á almennu sjóðunum en í opinbera kerfinu geturðu farið yfir 20% ef þú nýtir þér séreignarsparnaðinn. Hvaða aðrar leiðir hægt er að fara til að draga úr lífeyrissjóðunum sem ég tel vera orðna of stóra - ekki fara peningarnir mínir sem ég er að leggja til hliðar og vinn fyrir einn dag í viku, mér finnst þeir ekki endilega fara til þeirra verkefna sem ég gjarnan vildi, samfélagslegra verkefna. Já, ég hef sett fram hugmyndir um það að við endurskoðum kokteilinn, samsetninguna á greiðslum til lífeyrissparnaðar, annars vegar í gegnum almannatryggingar og hins vegar í gegnum sjóðina. Drögum úr vægi sjóðanna, eflum að nýju almannatryggingakerfið. Ég hef talað fyrir því í nokkrum blaðagreinum, lagt fram sem hugmyndir, að hluti af auðlindarentunni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Hv. þingmaður þekkir lífeyrissjóðakerfið mjög vel, enda hefur hann alla vega margra ára ef ekki áratuga reynslu af því að stýra væntanlega einum stærsta lífeyrissjóði landsins, Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, og talar af þekkingu um þessi mál. Ég er sammála hv. þingmanni og mér finnst okkur vanta í umræðuna að það er skynsamlegt og í rauninni langbesti sparnaðurinn sem við getum farið í, almenningur í þessu landi, að greiða niður skuldirnar okkar. Það er alveg ljóst, eins og hv. þingmaður vísaði til, þegar landið er svona lokað og við erum með lífeyrissjóðina sem fjárfesta gríðarlega mikið, eins og þeir þurfa, að það verða ekki sérstaklega góðir fjárfestingarkostir. Það er gríðarleg hætta á bólumyndunum alls staðar, hvort sem það eru hlutabréf, fasteignamarkaðurinn eða hvað það nú er sem fjárfest er í í landinu. Það að það sé bóla þýðir að hún mun springa og það þýðir að fjárfestingarnar okkar þar, hvort sem þær eru í lífeyrissjóði eða annars staðar, munu ekki bera þann ávöxt sem menn vonast til. Við þekkjum það, Íslendingar, að eignir geta horfið á einni nóttu þess vegna, en skuldirnar eru til staðar. Það væri alveg sama þótt allt væri hér eðlilegt, það væri samt mjög erfitt ef ekki ómögulegt að ná upp í þá prósentu, þá kostnaðarprósentu í séreignarsparnaði sem er í skuldunum okkar. Þannig að mér þykir gott að heyra þessa skynsemisrödd í umræðunni. Það er enginn vafi á því að það er bæði þjóðhagslega hagkvæmt að tappa af fjárfestingu lífeyrissjóðanna og sömuleiðis, eins og hv. þingmaður nefndi, skynsamlegt fyrir einstaklinga að greiða niður skuldir sínar.

Hæstv. forseti. Ég held að við séum öll sammála um það í þessum sal að mjög mikilvægt er að ná niður skuldum. Menn hafa horft til skulda sveitarfélaga, menn hafa horft til skulda ríkisins, sem er okkar sameiginlegi sjóður, og við horfum til skulda heimilanna. Ég er einmitt að tala fyrir því að við reynum að stuðla að því að við náum skuldsetningunni niður á öllum þeim sviðum og þá ekki síst hjá heimilunum. Það er líka rétt að eignir geta orðið til í þessu kerfi sem við búum við á örskotsstundu og þær geta líka horfið í einu vetfangi. En það er ein eign ef við eigum hana, hvort sem það er í séreignarhúsnæði eða í búsetuformi einhvers konar eða í öðru fyrirkomulagi sem tryggir rétt einstaklingsins, þá er það nokkuð sem tryggir einstaklingnum og fjölskyldunni í ellinni mest öryggi. Það er nú bara staðreyndin. Og ef mér finnst það um sjálfan mig, ætli það gildi ekki um okkur ansi mörg? Þetta er veruleikinn. Þess vegna er mikilvægt að við grípum til ráðstafana til þess að tryggja öryggi fólks að því leyti.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta snýst um öryggi, þ.e. húseign viðkomandi einstaklings, og svo er það auðvitað líka partur af sparnaðinum í framtíðinni. Hið eðlilega, ef svo er hægt að segja, eða hið dæmigerða fjölskyldulífsmynstur er einhvern veginn þannig, alla vega er hugmyndin augljóslega sú þegar við skoðum skipulagsfræðina, að fólk eigi tiltölulega stórt húsnæði þegar það kemur sér upp fjölskyldu, elur upp börn upp sín og annað slíkt, en síðan á það að vera þannig, að vísu er misjafnt eftir einstaklingum hvað þeir velja sér, að fólk minnki við sig og fari í húsnæði sem hentar þeim betur. Það er líka vel þekkt í ýmsum löndum að menn gera allra handa samninga þegar kemur að sölu á húsnæði þeirra sem það hefur búið í stærstan hluta ársins. Þetta er í rauninni alltaf hvor sín hliðin á sama peningnum, skuldir og sparnaður eru hvor sín hlið á sama peningnum. Og auðvitað er húsnæði öryggismál 

Hæstv. forseti. Þetta er alveg rétt, það eru skynsemisrökin að fólk búi rúmt með mörg börn og minnki við sig þegar líður á ævina og börnin eru farin að heiman. Ég hefði reyndar viljað hafa þetta öfugt. Ég var tilbúinn til að búa tiltölulega þröngt ungur og með börn en vil hafa það sæmilega rúmt til að geta tekið á móti börnum og barnabörnum í ellinni. Ég hef alltaf haft þessa 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir mjög innihaldsríka og upplýsandi ræðu. Hún var mjög fræðandi, vel var farið yfir málið, enda hv. þingmaður með mikla reynslu af bæði lífeyriskerfinu og húsnæðiskerfinu. Mér fannst hann koma mjög vel inn á inntakið í því frumvarpi sem við ræðum hér, um að heimila fólki og fjölskyldum að ráðstafa séreignarsparnaði til niðurgreiðslu á höfuðstól húsnæðislána og sparnaðar til húsnæðiskaupa. Hv. þingmaður kom inn á nýlega kynntar hugmyndir ríkisstjórnarinnar og hæstv. húsnæðismálaráðherra í húsnæðismálum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér slíkan sparnað og slíka heimild, hvernig hann sjái fyrir sér viðvarandi ráðstöfun í þessu kerfi og samspil við tillögur um framtíðarskipan húsnæðismála. Ég vildi gjarnan heyra vangaveltur hans um það.

Hæstv. forseti. Þetta er gríðarlega mikilvæg spurning sem við stöndum frammi fyrir núna, hvernig við ætlum að tryggja rétt þeirra sérstaklega sem hafa litlar tekjur til að komast í öruggt húsnæði. Það er umræða sem við þurfum að taka nú á næstu mánuðum. Ég er ekki alls kostar ánægður með þær tillögur sem kynntar voru hér á dögunum. Ég tel að inn í þær vanti hinn félagslega þátt á sama tíma og ég óttast að menn séu að draga úr þeim félagslegu þráðum sem þó eru til hjá Íbúðalánasjóði. Við þurfum að gæta mjög vel að þessu. Ég tel þetta vera eitt brýnasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir núna. Um framtíð þessa finnst mér mjög mikilvægt að ríki sátt. Við höfum fengið núna að heyra frá lífeyrissjóðunum sem eru að gagnrýna þetta einhverjir, forsvarsmenn einhverra lífeyrissjóða hafa komið fram og gagnrýnt fyrirkomulagið. Það er ástæðan fyrir því að ég tel það gagnrýnisvert hve seint þetta kemur fram, vegna þess að sú umræða þarf að sjálfsögðu að fara fram. Lífeyrissjóðirnir eru aðilar að þessu kerfi sem varð til upp úr samningum ríkis, atvinnurekenda og verkalýðshreyfingar. Það var ein ástæðan fyrir því að ég rakti tilurð þessa kerfis frá kjarasamningunum 1969 og síðan löggjöfinni sem byggir á þeim 1974. Það er sá þáttur sem ég gagnrýni einna helst, en ég er að lýsa minni skoðun á þessu fyrirkomulagi. Ég tel heppilegt að færa hluta af sparnaði mínum og annarra inn í varanlegra form en gerist hjá lífeyrissjóðunum. Eins og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott svar og deili um margt með honum skoðun að þessu leytinu. Það er mjög mikilvægt að þetta sé gert í sátt við lífeyrissjóðina. Það er auðvitað verið að umbreyta séreign í annars konar form sem snýr að öryggisþörfum fjölskyldunnar. Mig langar aðeins að halda áfram með þessar vangaveltur, af því að hv. þingmaður kom inn á hið félagslega kerfi og minntist á það í ræðu sinni þegar verkamannabústaðakerfið var lagt af, því miður. Við þurfum auðvitað að hafa fjölþætt framboð. Ég tel augljóst að vandinn liggi á framboðsleiðinni, við þurfum að auka framboðið tiltölulega hratt ef við ætlum að ná niður verði - hvernig hann sjái fyrir sér að það geti gerst.

Hæstv. forseti. Já, þetta er hlutur sem er óræddur, hvernig við förum að því að styrkja hinn félagslega þátt húsnæðiskerfisins. Nú vil ég taka eitt mjög skýrt fram. Við erum að tala um einn anga af mjög stórri mynd. Inn í þá mynd vantar mjög stóra hópa; þá sem eru ekki að safna séreignarsparnaði, þá sem standa utan vinnumarkaðar, þá sem hafa minnstar tekjur. Alvarlegasta gagnrýnin sem fram hefur komið á þær kerfisbreytingar sem eru í umræðu í þinginu núna er ekki endilega fólgin í þeim frumvörpum sem hér eru á borðum okkar, heldur í því sem vantar, vegna þess að það eru þessir þættir allir sem enn skortir á. Að mínum dómi er því óábyrgt að fara fram með hluta af 

Herra forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar vekja athygli á því sem einhverjir þingmenn gerðu reyndar í gær að okkur finnst viðvera hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar af afar skornum skammti í þessari umræðu. Hér hafa ekki sést í umræðunni, hvorki í gær né í dag, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra né hæstv. forsætisráðherra. Reyndar held ég að megi fullyrða að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki tekið til máls í umræðum um þessi heimsmet sem eiga að vera, skuldamálin stóru. Hann hefur ekki verið við umræður um þau hér, hvorki í 1. umr. né nú við 2. umr. Mér finnst þetta vera verulegur ágalli og í raun og veru ámælisvert. Ég kem þeim skilaboðum mjög skýrt á framfæri við virðulegan forseta að mér finnst ekki hægt að halda þessum umræðum öllum áfram og klára þær, t.d. 2. umr. um bæði þessi stóru mál, án þess að forsætisráðherra láti svo lítið sem koma til umræðunnar þannig að hægt sé að leggja fyrir hann spurningar sem höfuðábyrgðaraðila á þessu máli. Ég mun ekki taka því þegjandi ef ekki fer að bóla á forsætisráðherra, í öllu falli þegar við tökum til við að ræða síðara málið, því ég hef spurningar fyrir hann að leggja. Það væri sömuleiðis mjög æskilegt að hafa fjármála- og efnahagsráðherra hér við þegar við ræðum hina gríðarlega stóru fjármálaþætti þessara ráðstafana, kostnaðinn sem lendir á ríki og sveitarfélögum og hvernig með hann á að fara og hvaða áhrif hann hefur. Það má út af fyrir sig mín vegna bíða til umræðunnar um seinna málið og þannig höfum við háttað því að við skilum okkar aðalnefndarálitum um það mál. Það er þó erfitt að slíta þetta að þegar við ræðum séreignarsparnaðarfrumvarpið hér vegna þess að í ljós kemur að kostnaðurinn sem lendir á ríki og sveitarfélögum til samans er ívið meiri ef eitthvað er út af þessu máli heldur en hinu. Þar eru þó klipptir og skornir 80 milljarðar plús nokkur hundruð milljónir í framkvæmdakostnað við höfuðstólsniðurfærsluna, en með breytingartillögum meiri hlutans, nái þær fram að ganga, sem stækka og auka umfang séreignarsparnaðaraðgerðarinnar, er kostnaðurinn við hana fyrir ríki og sveitarfélög til samans sennilega orðinn meiri en við höfuðstólslækkunina. Samkvæmt greinargerð frá fjármála- og efnahagsráðuneyti var talið að kostnaður hjá ríkissjóði gæti orðið allt að 43 milljarðar vegna séreignarsparnaðarhlutans og hjá sveitarfélögunum allt að 21 milljarður, en það er ljóst að nú þarf að uppfæra og hækka þessar tölur umtalsvert, sennilega upp í á milli 50 og 60 milljarða hjá ríkinu og hátt í 30 milljarða hjá sveitarfélögunum með breytingartillögum meiri hlutans, nái þær fram að ganga. Þá er það ekki orðinn neinn smáreikningur, herra forseti. Satt best að segja finnst mér undarlega hljótt um þátt sveitarfélaganna í þessu. Ef það er svo, sem ég tel að megi færa sterk rök fyrir, að kostnaðurinn sem lendir á sveitarfélögum á næstu þremur árum og síðan í töpuðum framtíðarútsvarstekjum á næstu tveim til þremur áratugum sé að nálgast hátt í þrjá tugi milljarða kr., skil ég ekki hversu hljótt er um það í samskiptum ríkis og sveitarfélaga og nú í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga. Hvað er tekist á um í einstökum sveitarstjórnum þegar verið er að hnoða þar saman fjárhagsáætlun? Það er spurningin um 10 eða 50 milljónir í þetta eða hitt, hvort frístundakort á að vera 10 þúsund kall eða 20 þúsund kall á vetri eða eitthvað þvíumlíkt. Munar þá ekki um að tekjur af þessari stærðargráðu, að vísu á löngu árabili, hverfi út úr myndinni hjá sveitarfélögunum? Og ekki bara hvaða tekjur sem er, þetta er útsvarið, þetta er megintekjustofn sveitarfélaganna í landinu sem verið er að skerða mjög verulega með þessum ráðstöfunum. Um 60% af skatttekjum sveitarfélaganna a.m.k. er útsvar, afgangurinn eru aðrar tekjur og greiðslur frá jöfnunarsjóði. Þetta tekur heldur betur í. Með þumalputtareglu er Reykjavík með um 1/3 af þessu og ég geri ráð fyrir því, enda hafa þeir unnið þó nokkuð í því að reyna að meta sinn kostnað en slepptu því þó að áætla ávöxtun á fé í séreignarsparnaðinum, þannig að framtíðartekjutap borgarinnar er auðvitað meira en nafntölurnar í núinu á næstu þremur árum. Í öðru lagi er það spurningin sem mér finnst að pólitískir ábyrgðaraðilar mála af þessu tagi verði að svara. Það er reikningurinn sem hér er sendur inn í framtíðina. Þetta er nákvæmlega þannig. Hv. þm. Pétur Blöndal, sem reyndar hefur skilað afburðagóðu nefndaráliti í hinu málinu, hefur oft verið hér hrópandinn í eyðimörkinni og talað um að menn þurfi að sýna aukinn aga og aukna ábyrgð. Hann hefur nefnt oftar en ég kem tölu á að horfast þurfi í augu við til dæmis ábyrgð ríkisins á lífeyrisskuldbindingum opinberra starfsmanna og hvernig menn ætla að takast á við framtíðarskuldbindingar í B-deild LSR upp á verulega háar fjárhæðir, hundruð milljarða. Það er allt rétt. En hvað er verið að gera hér? Það er verið að bæta stórum reikningi inn í framtíðina með þessu mikla vænta tekjutapi ríkis og sveitarfélaga á næstu árum. Við þurfum að takast á við það og skoða það við aðra hluti. Ég vil þá enn fremur víkja aftur að skilgreiningum á heimilum sem ég hef að vísu því miður ekki haft nægan tíma til að grafa mig ofan í en áhugi minn hefur kviknað á að gera betur í umræðum um þessi mál í gær og að undanförnu. Það er þessi alhæfing um heimilin, að með þessum aðgerðum sé verið að gera eitthvað fyrir heimilin í landinu og við sem höfum efasemdir um þetta séum vondir menn og viljum ekki gera neitt fyrir heimilin. Á hverju byggir þessi skilgreining? Er hún byggð á því að öll heimili í landinu búi í þungt skuldsettu eigin húsnæði? Það mætti ætla það því aðgerðin tekur til þeirra sem eru í eigin húsnæði og með íbúðalán sem stofnar rétt til vaxtabóta og ekki annarra. Allir aðrir eru meira og minna teknir út undan. 
             Ég gef mjög lítið fyrir tal um að leigjendur, öryrkjar og aðrir slíkir muni í stórum stíl drífa sig í séreignarsparnað til að hafa út úr þessu kerfi í gegnum það. Það verður ekki mikill hvati fyrir þá og ekki miklir möguleikar á því ef engar tekjur eru eftir þegar búið er að draga fram lífið frá mánuði til mánaðar. Halda menn að fólk sem býr í félagsbústöðum, öryrkjar hjá hússjóði Brynju eða námsmenn yfirleitt og aðrir slíkir sem lifa á námslánum, sé líklegt til að fara séreignarsparnaðarleiðina? Nei, sumir geta það ekki ef þeir eru ekki á vinnumarkaði og aðrir hafa bara ekki afkomu til þess. Ég fór að glugga í ritið Landshagi. Þar má sjá mjög fróðlega flokkun á landsmönnum sem eru núna 325 þúsund, plús mínus, í einhleypa, í þá sem eru giftir, í þá sem eru í sambúð, þá sem eru fráskildir, þá sem eru einstæðir og án barna, einstæðir með börn o.s.frv. Kemur í ljós þegar flokkunin er skoðuð að þetta er mjög margbrotið. Það liggur fyrir að um fjórðungur landsmanna býr í leiguhúsnæði. Það hlutfall hefur hækkað skarpt undanfarin ár, m.a. vegna þess að margir hafa misst húsnæði sitt og farið í leiguhúsnæði í staðinn. Mjög fáir hafa ráðið við það að koma sér upp eigin húsnæði og lítið framboð hefur verið á því á undanförnum árum. Upp undir annar eins fjöldi, a.m.k. 20%, býr í eigin húsnæði en skuldar ekki í því, er búinn af þrautseigju að ganga í gegnum allar sveiflur undanfarinna ára og áratuga, misgengi og hvað það er, hefur þrjóskast við og borgað upp skuldirnar og býr í sínu húsnæði skuldlaust. Þá erum við komin í 45%. Býr þá afgangurinn, 55%, í skuldsettu eigin húsnæði? Nei, það er nefnilega ekki þannig, það er langur vegur frá því. Mengið er stærra en það. Námsmenn búa á stúdentagörðum og einhverjir þeirra eru úti á leigumarkaðnum og teljast með þar. Einhverjir eru lögráða og fullorðnir en eru enn þá í heimahúsum. Einhverjir eru í námi erlendis. Það býr fjöldi fólks á sambýlum. Við lögðum niður allar stóru stofnanirnar fyrir fatlaða og almennt fór það fólk á sambýli. Það er ekki með þarna, en það eru heimili. Það eru heimili þess fólks sem er þá utan við þetta mengi. Þeir sem búa í húsnæðissamvinnufélögum, þeir sem búa í búseturéttaríbúðum, þeir sem búa í félagsleiguíbúðum eru allir utan við þetta mengi. Þegar betur er að gáð fer því víðs fjarri að þessi alhæfing á því hvað sé heimili í landinu og njóti góðs af þessum ráðstöfunum í þeim skilningi, þessum þrönga skilningi sé rétt. Hún er afvegaleiðing umræðunnar. Myndin er allt önnur. Við skiljum miklu stærri hluta þjóðarinnar algerlega eftir í þessum dýru og óskilvirku aðgerðum, líka í þessum séreignarsparnaðarhluta. Þannig að það mælir fátt með því. Varðandi sparnað, frú forseti, sem mjög fróðlegt væri að ræða og stöðu lífeyrissjóða í þeim efnum, er ég sammála því að mikilvægt er að stuðla að því að fólk, sérstaklega ungt fólk, geti átt traust úrræði til að leggja eitthvað fyrir ef það vill leysa sín húsnæðismál þannig að reyna að komast yfir eigin íbúð, þá þarf það að eiga höfuðstól til þess. En ég held við eigum ekki að blanda því saman við annað, hvort sem það er skuldavandi eða greiðsluvandi þeirra sem þegar eru í húsnæði. Skoðum frekar hvernig við tökum  
             Af því að þetta reyndust svona stuttar tíu mínútur, frú forseti, held ég að ég verði að óska eftir því að verða settur á mælendaskrá aftur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fróðlega framsögu. Ég ætla aðeins að fara yfir tölurnar varðandi kostnað sveitarfélaganna, sem hann gerði að umtalsefni. Tölurnar sem við höfum fengið í efnahags- og viðskiptanefnd voru þessar: Án þeirrar ávöxtunar sem verið var að tala um mundi þetta kosta 9 til 13 milljarða sem mundi dreifast á 40 ár, en með ávöxtun, sem væri 3,5%, mætti segja að þetta væru 17 til 23 milljarðar, en skuldir heimilanna mundu lækka án ávöxtunar um 65 til 88 milljarða. Ég gef þetta bil af því að þetta er mismunandi, menn eru ekki alveg vissir um sviðsmyndir. En talið er að það geti orðið allt frá 65 til tæplega 90 milljarða lækkun á skuldum heimilanna í þessu sveitarfélagi. Ef við værum með vexti á því væri það 117 til 163 milljarða lækkun á skuldum heimilanna. Fyrir útgjöld í sveitarfélaginu með hæstu tölum sem ég get fundið út úr þessu nema 23 milljörðum, en hæsta sambærilega lækkun á skuldum heimilanna eru 163 milljarðar. Er ekki gott fyrir sveitarfélagið það sem er gott fyrir heimilin? Er ekki gott fyrir heimilin að lækka skuldirnar? Og er það þá ekki gott líka fyrir sveitarfélagið? Vill ekki sveitarfélagið það besta fyrir íbúana? Og væri ekki gott fyrir sveitarfélagið að þiggja þetta? Vegna þess að ríkið er að leggja til, eins og hv. þingmaður hefur líka bent á, og þá er verið að tala um ávaxtaðar tölur, allt að 49 milljarða sem renna þá til heimila í þessu sveitarfélagi. Ef ég væri að stýra þessu sveitarfélagi mundi ég nú bara þiggja þetta. En hv. þingmaður?

Frú forseti. Að sjálfsögðu er æskilegt að skuldir heimilanna lækki. Það stendur síst á þeim sem hér stendur að tala um það. Ætli aðrir hafi skrifað meira um það á árunum upp úr 2000, þegar skuldir heimila á Íslandi fóru af stað og við urðum skuldugasta eða næstskuldugasta þjóðin innan OECD á rugltímanum, hversu alvarleg og hættuleg sú þróun væri. Auðvitað hefur maður haft af því dauðans áhyggjur lengi og maður vissi að þetta gæti ekki endað öðruvísi en illa. Vandinn er sá að skuldirnar voru orðnar allt of miklar fyrir hrun og þess vegna stóðu menn svo veikt að vígi þegar það högg kom af því við vorum orðin fyrir hrunið og nokkrum árum fyrir hrunið næstskuldsettasta eða skuldsettasta þjóðin innan OECD þegar skuldir á íbúðarhúsnæði eða hjá almenningi voru teknar sem hlutfall af landsframleiðslu. Jú, það er gott að þessar skuldir lækka. En hvar liggja skuldir heimilanna, hv. þingmaður, formaður efnahags- og viðskiptanefndar? Liggja þær bara inni á heimilunum? Liggja ekki skuldir heimilanna líka hjá ríkinu og sveitarfélögunum? Verðum við ekki líka að velta því fyrir okkur hvorum megin er brýnna að greiða niður þessar skuldir sem við eigum öll saman í ríkissjóði okkar eða sveitarfélaginu þar sem við búum, eða fara í einhverja svona flata aðgerð, sem við skulum vona að komi víða niður þar sem hennar er rík þörf, en við vitum að verulegir fjármunir munu ganga til fólks sem er ekki í neinum einustu erfiðleikum. Og við vitum líka að þessi útfærsla á séreignarsparnaðarleiðinni skapar auðsáhrif hjá fólki sem er orðið það tekjuhátt að það ætti að vera í hvað bestum færum til að ráða við sínar skuldir eins og þær eru núna. Að lokum þetta, hv. þingmaður. Heimilin í dag eru önnur en þau verða eftir 30 ár. Þetta verða ekki sömu heimilin sem bera byrðarnar af því að skuldsettari ríkissjóður og sveitarfélög munu standa uppi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég heyri að hann deilir áhyggjum mínum af skuldsettum heimilum og skuldsettum sveitarfélögum. Það voru nú að berast fréttir af því að útlit væri fyrir að skuldir níu stærstu sveitarfélaganna fari óðum lækkandi, það ber að fagna því. Varðandi þessar vangaveltur, hvort sé betra og hvort sé brýnna, að lækka skuldir heimilanna í sveitarfélögunum eða sveitarfélaganna sjálfra, þá hallast ég að því að heimilin beri oft hærri vexti, vaxtabyrði þeirra sé hærri en sveitarfélaga, opinberra aðila, og það sé nú kannski snjallt ef þau eru mjög skuldsett að byrja þar. Að öðru. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi áttað sig á því að í þessari aðgerð, sem er hvati til að beina séreignarsparnaði ekki inn í séreignina heldur inn í þá eign sem er til lækkunar á skuldum sem liggur á húsnæðinu, felst tiltölulega örugg ávöxtun. Þú ert að minnka þá vexti sem þú ert að greiða, þeir eru nokkuð vel þekktir, það eru engar efasemdir um að þú ert að spara þér 4% raunvexti yfirleitt á línuna. Það er mjög örugg og trygg fjárfesting og ávöxtun. Hins vegar blasir mikill vandi við lífeyrissjóðum sem þurfa að fjárfesta á hverju ári fyrir 100 til 120 milljarða, að finna eitthvað sem gefur svona góða ávöxtun. Það er ekki hlaupið að því innan hafta nema einhverjar bólueignir sem maður hefur stöðugt meiri áhyggjur af. Er þetta ekki nokkuð skynsamleg ráðstöfun, núna meðan höftin eru, að létta á þessum vanda lífeyrissjóðakerfisins? Það eru einhverjir tugir milljarða sem hann minnkar við þetta árlega næstu þrjú árin. Getur hv. þingmaður ekki fallist á að þetta sé jákvæð afleiðing?

Frú forseti. Aðeins að þessu síðasta. Maður þyrfti nú kannski meiri tíma í að ræða þetta ef út í það er farið, mér finnst þetta of grunn umræða sem menn eru með hér. Bara með því að draga úr því sem er í ávöxtun hjá lífeyrissjóðunum leysist þessi vandi. Ef við ættum að hvetja til sparnaðar almennt í landinu þá þarf það fé einhvers staðar að komast í ávöxtun. Jú, vissulega er hægt að borga niður skuldirnar á íbúðarhúsnæðinu,  Ég er auðvitað sammála því og hef hegðað mér í samræmi við það sjálfur að ef maður er kominn í sitt eigið húsnæði er ekki til betri fjárfesting en að borga niður á því skuldirnar, enda gerði ég það, borgaði samviskusamlega niður, og við fjölskyldan, skuldirnar okkar á sama tíma og stór hluti þjóðarinnar var að skuldsetja sig sem aldrei fyrr á árunum fyrir hrun. Auðvitað hefur maður aldrei tekið skynsamlegri ákvörðun, ég er ekkert að segja að ég taki þær almennt mjög margar slíkar. Ég tel gott að skuldir sveitarfélaganna fara lækkandi, nema hvað? Við settum fjármálareglur á sveitarfélögin vegna þess að þau voru orðin svo hættulega skuldsett, hvert á fætur öðru, og þar á meðal flestöll stóru sveitarfélögin í landinu, nema helst Akureyri, að af því höfðum við verulegar áhyggjur. Það má væntanlega fara að upplýsa það nú að það var hálfgerð gjörgæsla í ónefndu ráðuneyti á árunum 2009 og 2010 út af sveitarfélögum sem við vorum logandi hrædd um að kæmust í vanskil og yrði greiðslufall hjá. Það hefði auðvitað haft slæm áhrif, næstum því jafn vond eins og að ríkið sjálft lendi í greiðslufalli, að stór sveitarfélög geri það. Því tókst sem betur fer að afstýra, en sveitarfélögin hafa orðið að halda að sér höndum og fjárfesta lítið og þurfa að greiða niður skuldir sínar bara til að uppfylla fjármálareglurnar innan 10 ára. Vandinn við þetta er sá að umræðan hefur verið rekin á þessum nótum sem raunin er, og Framsóknarflokkurinn er ekki saklaus af því, frú forseti. Fyrst var þetta nú nánast eins og skuldir gætu bara horfið,  
            

Forseti. Ég vil enduróma nokkuð þau upphafsorð sem síðasti ræðumaður hv. Steingrímur J. Sigfússon fór með og lýsa furðu minni á því að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, láti ekki sjá sig við þessa umræðu. Þetta er stóra kosningaloforðið þeirra. Það er rætt hér og þeir sýna sig ekki. Það er eiginlega ekki hægt að kalla þetta neitt annað, held ég, en móðgun við okkur þingmenn því að það er ekki eins og að þetta sé eitthvert léttmeti sem er á ferðinni. Ég vildi byrja á því að nefna það. Ég vil líka taka upp þráðinn og vitna til þess sem hv. þm. Ögmundur Jónasson fór yfir áðan og lýsti svo ágætlega, að við greiðum í lífeyrissjóði og að honum þætti það góð tilhögun fyrir fólk, ég veit ekki hvort hann var að tala um sig, að lækka skuldir sínar nú og eiga þá skuldlaust eða minna skuldsett húsnæði þegar það kemst á efri ár. Þess vegna væri ágæt leið að heimila fólki að færa séreignarsparnaðinn á milli og yfir í annan sparnað sem er þá húsnæði. Það má út af fyrir sig alveg fallast á að það geti verið hið ágætasta mál, en mér finnst það sem við erum að ræða ekki alveg snúast um hvað sú ráðstöfun er skynsamleg, heldur snýst þetta einnig um að gefinn er skattafsláttur af því að gera þetta og það er þá afsláttur í hæsta skattþrepi sem fólk er í, það er afslátturinn sem það fær. Þá er alveg ljóst til að byrja með að þeir sem hæstar hafa tekjurnar og hæsta greiða skattana fá mestan afslátt eða mesta eftirgjöf af því sem þeir þyrftu ella að borga ríkinu. Ég veit að þá koma þingmenn og segja að það sé eðli þrepaskattsins og náttúrlega einnig þess að skattar eru hlutfallslegir. Auðvitað er það þannig. Það sem við hin erum hins vegar að reyna að segja, eða það sem ég vil reyna að koma á framfæri er að í aðgerðum sem þessum á fyrst og fremst að horfa til þeirra sem eiga erfiðast og til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Það er ekki gert með þessum ráðstöfunum og það finnst mér alvarlegt. Í framhaldi af því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom með um að færa þetta fé út úr lífeyrissjóðakerfinu og inn í nútíðina og inn í heimilin núna hafa sprottið umræður um að það sé mjög skynsamlegt vegna þess að út af gjaldeyrishöftum og þeim þrengingum sem hér eru hafi lífeyrissjóðirnir ekki haft tækifæri til að fjárfesta eins og skyldi, því sé þetta besta leiðin til þess að minnka þrýstinginn, koma í veg fyrir bólumyndun, held ég að menn nefni, og fleira þar fram eftir götunum. Virðulegi forseti. Það má líka vel vera að svo sé, en þetta er allt saman aukaafurð, ef ég má kalla það svo. Þetta er aukaafurð af þeim ráðstöfunum sem hér er farið í í hinum miklu loforðum ríkisstjórnarinnar um að létta byrði fólks vegna skulda af fasteignum, sem kemur síðan í ljós að við eigum að fá að borga sjálf og svo eiga að koma peningar beint úr ríkissjóði, sem er í frumvarpinu sem við ræðum á morgun. Mér finnst svolítið eins og menn séu að reyna að finna hvað sé gott við þetta. Það má alveg vera að það sé gott að fólk geti fært séreignarsparnaðinn inn í nútíðina og sparað í húsnæði. Það er gott að það létti þrýstingi á lífeyrissjóðunum, en það er ekki það sem við erum að tala um. Það sem við erum að tala um í þessu frumvarp þar sem á að gefa fólki skattafslátt af því að nota séreignarsparnaðinn sinn í húsnæði er að fólki er mismunað. Þeir sem ekki eiga séreignarsparnað, sem ekki geta aflað sér séreignarsparnaðar, lífeyrisþegar, atvinnulausir, öryrkjar, það fólk getur ekki fengið þennan skattafslátt sem vissulega skiptir þá sem eru í hæsta skattþrepi gífurlega miklu máli. Það er einmitt þetta sem einkennir svo mjög þá ríkisstjórn sem nú er við völd, að þeir sem verst hafa það eru yfirleitt skildir eftir, ef svo má að orði komast. Stundum finnst manni eins og þeir sem eru í forustu ríkisstjórnarinnar hafi enga tilfinningu fyrir því að kjör fólks í landinu eru misjöfn. Þá segi ég það sama og ég heyrði hv. þm. Jón Þór Ólafsson segja hér í gær: Já, þetta eru náttúrlega ekki jafnaðarflokkar. Hann sagði margsinnis að Sjálfstæðisflokkurinn væri ekki jafnaðarmannaflokkur þannig að hann væri að efna loforð sín, og það er hárrétt. En þetta er sem sagt gagnrýnin sem ég sem jafnaðarmaður hef á þetta frumvarp. Fyrir utan það að hér á að vera að uppfylla loforð sem voru gefin fyrir síðustu kosningar en það er í allt öðrum búningi en ég held að nokkra manneskju hefði getað órað fyrir þegar hlustað var á þau kosningaloforð. Það hefur líka verið minnst á og ég heyri að margir líta svo á að við eigum að koma upp einhverju kerfi fyrir húsnæðissparnað og þeir vilja kannski jafna þennan séreignartilflutning eitthvað í því og segja að það sé ekki rétt en að við ættum að koma upp húsnæðissparnaðarkerfi. Virðulegi forseti. Ég er ekki tilbúin til að segja að við eigum að koma því kerfi upp. Auðvitað þurfum við að skoða húsnæðissparnaðarkerfi, en ég held að húsnæðissparnaðarkerfi mundi koma í veg fyrir það að hér byggðist upp eðlilegur leigumarkaður og mér finnst við aftur vera að flækjast í það net að allt húsnæðiskerfið byggi á því að fólk eigi húsnæði sitt sjálft. Það er fólk til sem vill frekar leigja húsnæði en að binda sig alla ævi við að eiga húsnæði. Það er nú þannig og ég tel að við eigum ekki 

Virðulegur forseti. Það hljómar í sjálfu sér ekki illa að segja sem svo: Fólk getur valið það hvort það ver séreignarsparnaði sínum til þess að lækka niður höfuðstól lána sinna næstu þrjú árin og ef það gerir það fær það skattafslátt. Þetta hljómar ekki illa. Það sem er hins vegar að þessu er að þeir sem eru tekjuhæstir fá mestan afslátt og hinir eru skildir eftir. Nú væri það kannski í lagi ef hitt skuldaniðurgreiðslufrumvarpið mundi grípa þá sem ekki geta nýtt sér það sem er í þessu frumvarpi, en það er ekki svo. Þar eru líka þessir sömu aðilar skildir eftir og þeir sem eru í mestum vandræðum. Þannig að þegar spurt er: Hverjum nýtast þessi úrræði? er svarið: Tekjuhærri fjölskyldum. Þær fá meiri meðgjöf frá ríki og sveitarfélögum en aðrar. Meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar hefur lagt til að upphæðin verði ekki 500 þús. kr., eins og áður var gert ráð fyrir, heldur 750 þús. kr. Auðvitað sér það hver maður að þeir sem geta nýtt sér þetta að fullu eru þeir tekjuhæstu. Eftir standa öryrkjar sem eru ekki með launatekjur, námsmenn og ellilífeyrisþegar. Þeir munu ekki njóta þessara úrræða. Það hlýtur að vera gagnrýnivert. Eins og ég sagði áðan væri það kannski ásættanlegt ef það væru ekki einmitt svipaðir hópar sem lenda utan garðs þegar hitt frumvarpið er skoðað gaumgæfilega. Þar eru það líka leigjendur, ásamt lífeyrisþegum og námsmönnum, sem eru út undan. En allt í lagi, frumvarpinu er ætlað að létta skattbyrði tiltekins hóps skattgreiðenda. Þarna er tekjutap bæði fyrir ríkissjóð og fyrir sveitarfélög upp á tugi milljarða. Þegar úthlutað er slíkum gæðum vill maður auðvitað að það sé gert á sanngjarnan hátt og það séu ekki aðeins þeir sem geta vel bjargað sér með öðrum hætti sem fái hæstu afslættina. Það væri frábært ef hitt frumvarpið mundi bæta upp galla þessa frumvarps, en því miður er það ekki svo. Mér finnst þess vegna, virðulegi forseti, afskaplega mikilvægt að þau önnur úrræði sem við höfum samþykkt í lögum nýtist þá að fullu tekjulægri hópunum og þar séu ekki líka skerðingar. Allar greiningar hafa sýnt að barnafjölskyldur eru í mestum vanda. Það eru barnafjölskyldur, alveg sama hvort þær skulda húsnæðislán eða ekki. Reyndar hafa nýlegar greiningar sýnt að þær barnafjölskyldur sem eru í leiguhúsnæði eru í mjög miklum vanda og eyða hlutfallslega langmestu af tekjum sínum í húsnæði. Það er því sárt þegar verið er að taka tugi milljarða af skattfé að það fólk sé skilið eftir sem mest þarf á aðstoðinni að halda. Ég vil minna á nýlega skýrslu um barnafátækt sem er skammarleg fyrir okkur Íslendinga. Barnafátækt er hér of mikil og hefur aukist frá hruni. Við hljótum að þurfa að horfast í augu við það og grípa til aðgerða. Ég vildi sjá miklu ákveðnari aðgerðir fyrir barnafjölskyldur í landinu, en það er ekki. Ég vil vekja athygli á því og mér finnst það vera réttlætismál að fyrst tekjuskattsfrumvarpið er hér opið verði tækifærið gripið og gerðar breytingar á úthlutun barnabóta. Árið 2013, um leið og færi gafst, var gefið heilmikið í. Um leið og síðasta ríkisstjórn sá færi á því að hækka barnabætur gerði hún það, en lét jafnframt fylgja að hækka þyrfti barnabætur næstu árin og auðvitað væri stefnan sú að ná þeim stað sem Norðurlöndin eru á hvað þetta varðar. Við eigum langt í land. Ákveðið var að verja 10 milljörðum og 762 millj. kr. í fjárlögum 2013 til barnabóta. Viðmiðin sem sett voru, launaviðmiðin, skerðingarviðmiðin, voru sett í október 2012. Síðan hafa orðið heilmiklar launahækkanir, en fyrir fjárlög 2014 var þessum viðmiðum ekki breytt. Það er sorgleg staðreynd að barnabætur skerðast strax við 200 þús. kr. mánaðarlaun. Ég er sannfærð um það, virðulegur forseti, að hv. alþingismenn vilja að sú upphæð sem samþykkt var við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins gangi öll til barnafjölskyldna. Það var að vísu mun lægri upphæð en árið 2013, eða 10,2 milljarðar kr. Afgangur á árinu 2013 af barnabótunum var 262 millj. kr. Í fjáraukalögum kemur í ljós að þessar 262 millj. kr. ganga ekki til barnafjölskyldna. Það er ljóst að það verður a.m.k. jafnhá upphæð, ef ekki hærri, sem gengur ekki til barnafjölskyldna af þeim 10,2 milljörðum kr. sem við erum búin að samþykkja. Það er um hálfur milljarður á ársgrundvelli. Hv. þingmenn hljóta að vera sammála mér í því að mikilvægt sé að beina þeim fjármunum til barnafjölskyldna sem lægst hafa launin. Það gerum við með því að hækka framlög með börnum undir sjö ára aldri og með öðrum börnum. Í minni tillögu legg ég til að viðmið vegna barna hækki um 5% og í staðinn fyrir 100 þús. kr. með börnum undir sjö ára aldri verði það 120 þús. kr. Nú kann að vera að formenn stjórnarflokkanna reikni þetta út og segi: Þetta er ekki nema 5, 10 þús. kr. hækkun hjá barnafjölskyldum. En ég get sagt þeim þær fréttir að hún skiptir þær fjölskyldur mjög miklu máli. Þeir þurfa að opna eyrun fyrir því að 5 þús. kr. á mánuði skipta mjög miklu máli fyrir fjölskyldur sem eru með rétt um 200 þús. kr. á mánuði. Ég varð vör við það í umræðum um gjaldskrár, þegar við vorum að tala um hækkun á gjöldum á þá sem eru fatlaðir og þurfa nauðsynlega á hjálpartækjum að halda, að hæstv. fjármálaráðherra taldi þetta ekki vera miklar hækkanir og steig hér í ræðustól til að benda á það. En það er bara þannig að fátækt fólki munar um 5 þús. kr. á mánuði. Ef hæstv. ráðherrar, forsætisráðherra og fjármálaráðherra, skilja það ekki er þjóðin í miklum vanda því við erum hér með stóran hóp sem býr við fátækt, 16% barna á Íslandi búa við fátækt. Virðulegur forseti. Ég vona svo sannarlega að þessari breytingartillögu minni verði vel tekið. Ég treysti á að nefndin nýti tölulegan gagnagrunn til að reikna tillögurnar út og jafnvel þó að í ljós komi við útreikning að þær séu einhverjum tugum milljónum fyrir ofan 10,2 milljarða hljóta hv. þingmenn að líta á það sem sanngirnissjónarmið að það gangi til barnafjölskyldna um leið og þeir samþykkja milljarða króna stuðning við þær fjölskyldur í landinu sem standa hvað best.

Virðulegi forseti. Ég vil taka hér til máls aftur í þessari umræðu, sérstaklega í kjölfar ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og taka undir með henni varðandi þá breytingartillögu sem hún hefur lagt fram í þessu máli um barnabætur og legg áherslu á að tækifærið verði nýtt nú til þess að samþykkja þá tillögu. Eins og hv. þingmaður rakti geta litlar fjárhæðir skipt máli fyrir barnmörg heimili sem lítið hafa milli handanna. Það er stór ágalli á öllum þessum aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar, og sérstaklega aðgerðunum sem lúta að almennri skuldalækkun, að þær nýtast síður barnmörgum heimilum. Öfugt við það sem hingað til hefur verið meginreglan í aðgerðum sem hafa að markmiði að jafna stöðu eða taka á vanda vegna skuldsetningar er nú í fyrsta skipti að finna aðgerðir sem ekki eru hannaðar með það fyrir augum að þær nýtist best barnmörgum fjölskyldum. Ég vildi að öðru leyti í þessari seinni ræðu minni fjalla stuttlega um efnahagsþátt þessa máls vegna þess að mér gafst ekki færi til þess í upphafsræðu minni að fjalla almennilega um efnahagsgreininguna sem að baki liggur. Fyrir liggur álit Seðlabanka Íslands þar sem færð eru fyrir því rök að aðgerðirnar í heild sinni séu neikvæðar, hafi neikvæð efnahagsleg áhrif. Af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar hefur oft verið bent á það á undanförnum mánuðum að séreignarsparnaðarþátturinn muni á vissan hátt vega upp á móti neikvæðum verðlagsáhrifum og þensluáhrifum af hinni almennu skuldalækkun. Þannig vinni aðgerðirnar hvor með annarri. Áhyggjuefnið er hins vegar það að þegar maður horfir betur á þessa þætti liggur fyrir að það sem gerist með inngreiðslunni og með því að séreignarsparnaðurinn er fluttur úr óaðfararhæfri og óveðhæfri eign, sem er séreignarlífeyrisinneignin, yfir í veðhæfa eign sem er eign í húsnæði, þá myndast veðrými. Með öðrum orðum, eins og staðan er í dag getur fólk ekki veðsett inneign sína í séreignarsparnaði. Ef séreignarsparnaður rennur nú í ríkari mæli til niðurgreiðslu á húsnæðislánum myndast eign í húsnæðinu sem reynslan sýnir okkur að mun líklega verða nýtt til aukinna veðsetninga. Ef við horfum á þróunina frá 2002 til hruns er mjög áberandi það sem vel metnir hagfræðingar hafa nú kallað eiginfjárdrátt, sem er rík tilhneiging til þess að fólk éti út hækkunina á fasteignamatinu, éti út aukið veðrými sem myndast í eigninni samhliða verðhækkun á fasteignum. Sérstaklega frá 2002 og fram að hruni var mjög áberandi sú tilhneiging að sú verðhækkun leiddi strax til aukinnar veðsetningar á móti. Það er vert að nefna þetta nú vegna þess að ef þetta frumvarp gengur fram eru sem sagt líkur á því að ónýtt veðrými myndist í ríkari mæli en nú er og reynslan bendir til þess að það verði nýtt til aukinnar skuldsetningar. Menn geta spurt sig: Er sami þrýstingur til aukinnar skuldsetningar nú? Höfum við kannski lært eitthvað af þróun undanfarinna ára? Við höfum séð ríka tilhneigingu til skuldsetningar vegna þess að kreppt hefur að kaupmætti fólks og það hefur átt erfiðara með að láta enda ná saman eftir gengishrun krónunnar. Það eru því miður engar horfur á því að slík gengisstyrking sé fram undan sem muni valda verulegri kaupmáttaraukningu. Allar tölur um aukningu til dæmis á yfirdráttarskuldum benda til þess að það sé enn verulegur þrýstingur á skuldsetningu heimila. Ég vildi ræða þetta sérstaklega vegna þess að það setur þessa aðgerð í aðra umgjörð en ella. Það eru með öðrum orðum líkur á að það neikvæð efnahagsáhrif geti myndast af þessari aðgerð umfram það sem almennt hefur verið talið hingað til. Það er auðvitað líka umhugsunarefni að sú breyting skuli verða vegna þessara aðgerða að skuldsetning fari í ríkari mæli úr óaðfararhæfri eign, sem er séreignarlífeyrissparnaðurinn, í aðfararhæfa eign. Það sýndi sig í kjölfar hruns hversu mikilvægt það var fjölda fólks að eiga séreignarlífeyri sinn. Í krafti séreignarlífeyrisinneignarinnar gat fólk sem missti jafnvel húsnæði sitt byrjað upp á nýtt. Ég sá ýmis dæmi um að í krafti séreignarlífeyrissparnaðar öðlaðist fólk samningsstöðu gagnvart fjármálafyrirtækjum vegna þess að það gat sagt: Heyrðu, hér á ég eign sem þú kemst ekki í, en ef ég kem með hana inn í púllíuna og legg hana í púkkið, hvað ert þú þá til í að gera á móti? Það er mikilvægt að eiga sparnað sem ekki er aðfararhæfur.  Ég held þess vegna að full ástæða sé til þess að hugsa hvort ekki sé varhugavert að hvetja menn með of ríkum hætti til þess að þeir flytji skuldsetningu úr séreignarsparnaði yfir í húsnæði því að þá er vissulega auðveldara fyrir kröfuhafa að komast í eignina og erfiðara fyrir fólk að halda sparnaði frá kröfuhöfum. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en held að ég hafi nokkurn veginn tæpt á því sem ég vildi segja um þessa tillögu í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er alveg stórmerkilegt að standa í þinghúsinu í dag og í gær og sjá fulltrúa fyrrverandi ríkisstjórnarflokka berjast hér um í málþófi á móti þeim tillögum sem nú liggja fyrir þinginu. Talað var um að hér væri búið að semja um þinglok. Svo er ekki, virðulegi forseti. Hér standa þessir hv. þingmenn sem koma að því samkomulagi í málþófi, setja sig á mælendaskrá þrátt fyrir að allir hafi haldið að þingi ætti að ljúka á laugardaginn. Það er líka alveg einkennilegt í ljósi þess, virðulegi forseti, að nákvæmlega þessir stjórnmálaflokkar skuli standa hér í þessu málþófi. Að vísu var gefin sú yfirlýsing á síðasta kjörtímabili að ekki yrði lengra haldið í að hjálpa skuldugum heimilum, flokkarnir sem ætluðu sér að koma Icesave yfir á skuldug heimili og stórskuldugan ríkissjóð. Sem betur fer gripu dómstólar inn í það mál eins og frægt er, en nú þegar þessar tillögur koma hér fram  Mig langar í framhaldi af því að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason: Hvað finnst honum um skoðanir Landssamtaka lífeyrissjóða, að þeir eru jákvæðir á þessar aðgerðir vegna þess að til langtíma telja þeir að þetta eigi eftir að auka mjög sparnað í séreignarkerfinu að þarna komi inn langtum fleiri einstaklingar en greiða nú inn í kerfið og munu þá spara mun meira til framtíðar þegar þessum valkvæðu aðgerðum er lokið?

Virðulegi forseti. Nú ætla ég ekki að fara að þræta við hv. þingmann um málþóf enda þekkir hún betur til þess en ég frá síðasta kjörtímabili og hefur ástundað það af meiri list en ég hef nokkru sinni lært. Það er hins vegar ekkert málþóf í gangi þegar 20 mál eru afgreidd eins og hér var gert í gær í góðum friði og verið er að semja nú um síðustu útafstandandi málin. Vonandi stendur það sem um var samið að hér yrðu afgreidd lykilmál stjórnarflokkanna, m.a. það mál sem við erum að ræða núna, veiðigjaldafrumvarpið, þar sem til viðbótar við sumargjöf ríkisstjórnarinnar til stórútgerðarinnar stendur nú til að gefa vorgjöf í frekari veiðigjaldalækkunum, og svo samkomulagsmálin. Í því felst að það eru þá ekki ágreiningsmál sem eru afgreidd heldur samkomulagsmál. Það var samkomulagið sem gert var. Það hafa hins vegar orðið nokkrar tafir á því að stjórnarflokkarnir efni það af sinni hendi, en það er í boði af okkar hendi að efna það og við höldum áfram afgreiðslu mála á þeim grunni. Varðandi spurningu hv. þingmanns er það alveg rétt að ásókn í séreignarlífeyrissparnaðarkerfið mun væntanlega aukast, það er jákvætt. Það sem er neikvætt við það er hins vegar eftirgjöfin á sköttunum sem er algjörlega ný. Það var ekki í þeim heimildum sem veittar voru til úttektar séreignarsparnaðar á síðasta kjörtímabili. Vandinn er akkúrat sá að flokkur hv. þingmanns stefnir nú að því að gera þetta að varanlegum þætti í viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu að húsnæðissparnaður verði hluti af séreignarsparnaðarkerfinu. Það held ég að sé mjög misráðið. Ég styð og er sammála hugmyndunum um að stefna beri að húsnæðissparnaði, þess vegna með ríkisstuðningi, en það er mjög misráðið að tengja það viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu því að það á að vera sjálfstætt kerfi. Ef því verður blandað saman mun það hafa margar neikvæðar afleiðingar 

Virðulegi forseti. Óskaplega eru þetta nú rýr svör. Það er skoðun hv. þingmanns að málþófið á síðasta kjörtímabili hafi verið verra en málþófið sem stendur yfir núna sem stjórnað er af 

Hver er að stunda málþóf hér?

Þingmenn Framsóknarflokksins börðust fyrir þjóðarhagsmunum á síðasta kjörtímabili 

20 mál …

Það er ekki nema von að það sé kliður í þingsalnum þegar ég bendi á sannleikann, virðulegi forseti.  Hv. þingmaður gerði tilraun til þess að svara spurningu minni um álit Landssamtaka lífeyrissjóða þar sem fram kom að leiðin varðandi séreignarsparnaðinn hefði jákvæð áhrif til lengri tíma litið vegna þess að fleiri færu að greiða þar inn, en hv. þingmaður sér eftir þeim skatttekjum sem ríkið verður af í þeirri leið. Þá ætla ég að benda á að stjórnarflokkarnir eru alls ekki að finna upp hjólið í þessum skattaniðurfellingarleiðum. Þetta er alveg sama leið og farin var þegar landsmenn voru hvattir til sparnaðar með hlutafjárkaupum 

Virðulegi forseti.  
            

Ræðumaður hefur orðið.

Virðulegur forseti. Hér er greinilega orðinn nokkur taugatitringur í ranni stjórnarliða og einhverra hluta vegna hafa þeir ekki áhuga á að ræða krúnudjásnin á málaskrá ríkisstjórnarinnar sem eru þessi stóru mál sem allt hefur snúist um hingað til. Hv. þingmaður er formaður fjárlaganefndar Alþingis og ber þar með ábyrgð á fjárreiðum. Hún gerði sjálf kröfur hér í haust um sársaukafullan niðurskurð hér og hvar sem leiddi m.a. til uppsagna fólks vítt og breitt í stjórnkerfinu. Ríkissjóður er ekki ofhaldinn, Ísland er meðal skuldugustu ríkja í Evrópu, og það er af þeirri ástæðu sem við sjáum eftir skatttekjum og við teljum mjög mikilvægt að færð séu fram efnisleg rök fyrir skatteftirgjöf. Það eru ekki efnisleg rök að það standi einhver þjóðarnauðsyn til þess að beita opinberu fé til þess að borga vel stæðu fólki fyrir að leggja fyrir sem hvort eð er getur lagt fyrir. Það eru engin sterk efnisleg rök fyrir því í íslensku samfélagi í dag. Það eru hins vegar efnisrök fyrir því að bæta tjón þeirra sem urðu fyrir raunverulegum forsendubresti, sem hafa upplifað það að fasteignaverð hefur ekki staðið undir því sem lán hafa hækkað um. En flokkur hv. þingmanns hefur forðast það eins og heitan eldinn að afmarka forsendubrestinn, hann hefur forðast það eins og heitan eldinn að afmarka aðgerðirnar við þá sem hafa raunverulega orðið fyrir tjóni. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mig langar til þess að koma aðeins inn á tvennt, í fyrsta lagi það sem hann kom inn á í máli sínu og varðaði áhrifin á sparnað í landinu. Hv. þingmaður vísaði til þess að reynslan sýndi að aukið veðrými gæti hugsanlega leitt til þess að skuldsetningin mundi aukast. Ég vil biðja hv. þingmann um að skýra það aðeins betur, vegna þess að það atriði hefur komið hér upp í umræðunni allnokkrum sinnum og verið andæft af hálfu þingmanna stjórnarflokkanna. Ef hv. þingmaður gæti kannski reifað það aðeins betur. Svo hitt. Það er varðandi húsnæðissparnað. Hv. þingmaður nefndi að hann teldi rétt og jákvætt að efla húsnæðissparnaðinn í landinu en vildi ekki tengja það séreignarlífeyrissparnaðinum. Ég er í sjálfu sér alveg sammála þeirri afstöðu, en gæti hv. þingmaður sagt kannski aðeins frá því hvernig hann mundi vilja sjá almennan húsnæðissparnað í framtíðinni?

Virðulegi forseti. Ég þykist muna að Bjarni Bragi Jónsson, fyrrverandi aðstoðarseðlabankastjóri, hafði átt hið ágæta hugtak „eiginfjárdrátt“ sem hann notaði yfir það þegar verðmæti eigna hækkar og menn telja sér þar með fært að skuldsetja sig jafnvel þótt ráðstöfunartekjur hafi ekki aukist. Þetta hefur oft leitt til ófarnaðar í íslenskri sögu þegar mönnum líður betur þegar þeir sjá eign myndast á pappír en hafa ekki innleyst hann í rauninni og ráðstöfunartekjurnar standa kannski ekki undir afborgun skuldanna. Þetta er auðvitað það sem maður óttast að geti gerst í kjölfar þessarar breytingar núna. Hv. þingmaður spyr um hvernig ég sjái fyrir mér fyrirkomulag húsnæðissparnaðar. Ég held að það þyrfti að vera þannig að það nýttist öllum óháð því hvort þeir eru á vinnumarkaði eða ekki. Það kerfi sem ríkisstjórnin ræðir núna um að nýtist í húsnæðissparnað, viðbótarlífeyrissparnaðarkerfið, virkar bara fyrir þá sem eru á vinnumarkaði. Það eru nægir hvatar nú þegar fyrir ungt fólk til að hætta námi og við þurfum ekki að auka á þá hvata og auka aðstöðumun milli þeirra sem fara í nám og þeirra sem fara út á vinnumarkað strax eftir að skyldunámi lýkur. Ógæfa íslenskrar þjóðar er að það hefur verið allt of auðvelt fyrir ungt fólk að fara út á vinnumarkaðinn og sækja sér ekki framhaldsmenntun. Við þurfum nauðsynlega á aukinni starfsmenntun og aukinni framhaldsmenntun að halda til að standa jafnfætis öðrum þjóðum. Þess vegna er mjög mikilvægt þegar menn útfæra húsnæðissparnaðarkerfi að það styðji við sókn ungs fólks í framhaldsnám og að fólk kjósi að fara í skóla og glati ekki möguleikum á að safna sér inneign í húsnæðissparnaðarkerfi. Hægt er að sjá fyrir sér að þetta væru iðgjöld sem ungt fólk eða foreldrar fengju sem skattafslátt og settu í einhvern sjóð, eða gæti þróast og þroskast með öðrum hætti yfir einhvern tíma. En ég held að það sé ekki skynsamlegt að tengja þetta virkri 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér er alveg verulega misboðið að hlusta á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem er því miður farin úr salnum, þegar hún kemur hingað upp og sakar hv. þingmenn, sem eru hér að ræða mjög stórt mál, annað af stóru málum ríkisstjórnarinnar, risastórt efnahagsmál sem þessi sama ríkisstjórn kenndi við heimsmet, um málþóf - hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem talaði hér að meðaltali í 22–24 tíma á ári á síðasta kjörtímabili, sem er helmingi meira en sú sem hér stendur sem hefur ekki einu sinni haldið fyrstu ræðu sína í 2. umr. Mér er algerlega misboðið að hér sé verið að beita þöggunartilraunum gagnvart hv. þm. Árna Páli Árnasyni með því að saka hann um málþóf þegar hann er í ósköp eðlilegri umræðu um risavaxið mál. Mér finnst ástæða til að forsætisnefnd taki það til umræðu hvernig stöðugt er verið að misnota þetta orð, málþóf, um eðlilega umræðu, en það kemur nú kannski ekki á óvart að þessir ríkisstjórnarflokkar hneigist til þöggunartilburða.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir hvert einasta orð sem fram kom hjá nöfnu minni, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, hér áðan. Það er með hreinum ólíkindum að þingmenn skuli leyfa sér að koma inn í umræðuna sem á sér stað um heimsmetið - munið eftir 150 milljörðunum, verðmiðanum sem menn settu á þetta?

300.

Upphaflega voru þetta náttúrlega 300 milljarðar, en 150 við kynningu á frumvörpunum. Menn gera ekki svo lítið að sitja einu sinni undir þessari umræðu. Formaður fjárlaganefndar hefur ekki sést hér alla umræðuna en kemur svo hingað og sakar þingmenn um málþóf. Hún sinnti greinilega ekki þingstörfum í gær þegar við greiddum atkvæði um 20 mál, 20 þingmál sem fóru hér í gegn í gær. Það er algerlega nýtt fyrir mér á mínum 11 ára ferli sem þingmaður ef það er hluti af málþófi að afgreiða 20 þingmál á einum degi. Og þau 20 þingmál voru rædd í síðustu viku. Það telst bara býsna greið leið fyrir mál á lokadögum þings að fá hér  Virðulegi forseti. Hættið að 

Forseti bendir hv. þingmönnum á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða stórt mál ríkisstjórnarinnar sem sett hefur verið á dagskrá og umræða hófst um hér í gær, ágæt umræða, yfirveguð og góð með andsvörum og samtölum. Og svo kemur hér boðberi friðar og uppbyggilegrar umræðu, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, og brigslar okkur hér sem erum að taka þátt í umræðunni - um hvað? Um málþóf. Virðulegi forseti. Er það svo að hv. þingmanni finnist óþægilegt að rætt sé um þessi mál?

Nei.

Má ekki ræða um þessi mál?

Jú.

Hvar vill hv. þingmaður setja mörkin á því hversu lengi má tala um mál sem skipta miklu máli? Hversu lengi má tala um mál? Er hv. þingmaður með einhvern kvóta á eðlilega umræðu í Alþingi Íslendinga? Í hvaða stöðu erum við eiginlega komin hér 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma og gæta hófsemi í frammíköllum í þingsal.

Frú forseti. Ég frábið mér þau orð sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir viðhafði áðan í andsvörum við hv. þm. Árna Pál Árnason. Hér hefur stjórnarandstaðan verið í málefnalegri umræðu um þetta stóra mál. Hér hafa verið fluttar mjög innihaldsríkar ræður, líka af þingmönnum stjórnarflokkanna, og ekki síst hafa þingmenn Framsóknarflokksins verið í andsvörum við þingmenn stjórnarflokkanna á málefnalegum forsendum. Það er ekki málþóf, virðulegur forseti. Hér voru afgreidd 20 þingmál í gær. Stjórnarandstaðan hefur greitt fyrir því að ríkisstjórnin fái mál á dagskrá með afbrigðum. Innlegg hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur í þessa umræðu hér er ekki til þess að greiða fyrir þingstörfum svo það sé algerlega ljóst, þvert á móti. Og ég spyr: Hvar er hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins? Ég kalla eftir því að hún komi hingað og tjái sig um framgöngu þingmannsins Vigdísar Hauksdóttur.

Hæstv. forseti. Ég hélt hér ræðu í gær og ég ætlast til þess að umræður hér fái að ganga eðlilega fyrir sig. Við erum að tala um efnahagsaðgerð sem mun hafa gríðarleg áhrif á ríkissjóð og það veldur mér þó nokkrum áhyggjum í þessari umræðu að helsta innkoma formanns fjárlaganefndar sé að skensa okkur sem erum að ræða þessi áhrif. Ég ætla til dæmis á eftir, frú forseti, sem þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður að ræða sérstaklega umsögn Reykjavíkurborgar sem er einmitt líka kjördæmi hv. formanns fjárlaganefndar. Frú forseti. Það er óviðunandi að þegar annað eins mál er rætt, mál sem hefur ófyrirséðar og mögulega hættulegar afleiðingar, 

Forseti ítrekar og biður virðulega þingmenn um að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Það er ekki að spyrja að hæfileikum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur til að liðka fyrir þingstörfum. Það verður að telja með nokkrum ólíkindum að þingmaðurinn sé farinn að gera athugasemdir við þingmenn sem þó hafa enn talað í mun skemmri tíma á þessum fundi en ég held að hv. þingmaður hafi að jafnaði talað á sinni tíð og kalli það málþóf. Ég held að hv. þingmaður verði að bíða eftir því að menn séu búnir að tala jafn lengi og Vigdís Hauksdóttir er vön að tala á þingum áður en hún fer að gagnrýna aðra fyrir að tala lengi í stólnum. Hitt er auðvitað stórfurðulegt að manneskja sem einhverjum datt í hug að fela formennsku í fjárlaganefnd Alþingis skuli gagnrýna það að fjallað sé um tugmilljarða hagsmuni fyrir ríkissjóð Íslands í nokkuð löngu máli. Sá málflutningur er ekki með nokkrum hætti boðlegur hér í salnum. Það er einfaldlega 

Virðulegi forseti. Er það ekki málþóf hjá stjórnarandstöðunni þegar ég lét taka það saman á upplýsingasviði þingsins í lok mars að það var búið að tala í tvo daga um fundarstjórn forseta? Í 14 klukkustundir. 

Ekki veitir af.

Virðulegi forseti. Það er harla hallærislegt og aumkunarvert þegar hér er verið að tala efnislega um að stjórnarandstaðan sé í málþófi að ráðast á mig sem persónu. Sendiboðinn er sem sagt skotinn. Það er ekki rætt um það að stjórnarandstaðan, vinstri flokkarnir, nýkomnir úr ríkisstjórn eftir sögulegt afhroð í kosningum, stundar hér málþóf og er á móti því að heimili landsins fái bætur sem ekki var hægt að verða við á síðasta kjörtímabili.

Frú forseti. Það er gaman að kynnast þessari nýju hlið á hinni orðprúðu friðardúfu, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, borið saman við framgöngu hennar hér á síðasta kjörtímabili. Hún gegnir nú þeirri miklu virðingarstöðu að vera formaður fjárlaganefndar. Við höfum verið að tala hér um mál þar sem hundraða milljarða kostnaðaráhrif á ríki og sveitarfélög til samans eru undir.

Eins og Landsbankabréfið?

Það er ekki það sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af, heldur hitt að þingmenn hafa hér í mjög takmörkuðum mæli nýtt sér rétt sinn til að tala. Við höfum sýnt einstaka þolinmæði, virðulegur forseti, gagnvart óskum okkar um að ráðherrar og formenn stjórnarflokkanna komi til orðaskipta við okkur - hvað þeir hafa ekki gert. Við höfum engu að síður leyft þessari umræðu að halda áfram. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna voru hér að tala, einn búinn og annar næstur á mælendaskrá. Ráðherrarnir láta ekki sjá sig. Það er ekkert gert með óskir okkar frá því í gær og í dag um að þeir komi hingað. Ég held að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir 

Virðulegur forseti. Að gefnu tilefni vil ég upplýsa hér og nú að formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, fór utan í morgun og er á fundi Alþjóðaþróunarbankans. Hann kemur ekki fyrr en á fimmtudagsmorgun. Þess vegna er hæstv. ráðherra ekki hér. Að öðru leyti vil ég upplýsa að á þingflokksformannafundi, á föstudag frekar en mánudag, þegar dagskrá þingsins fyrir þessa viku og þessa daga með þessi tvö stóru mál var lögð fram, ríkti skilningur á milli þingflokksformanna allra flokka um að þessi mál ættu að fá þá umræðu sem þau þyrftu. Þess vegna get ég ekki tekið undir það að hér sé málþóf vegna þess að formenn þingflokka samþykktu að þessi tvö mál fengju þá umræðu sem þau þyrftu, þau væru stór og viðamikil, það væri ljóst að það væri ágreiningur um þau bæði og þess vegna þyrftu þau þann tíma sem þingmenn teldu þau þurfa. Hér hafa talað bæði stjórnarþingmenn og 

Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir sanngjarna ræðu hér í stólnum. Staðreyndin er sú að það er búið að ræða þetta mál í átta klukkutíma núna allt í allt. Hvað eru átta klukkutímar þegar við erum að ræða um að undir þessum hluta málanna séu 80 milljarðar? Við höfum þá farið yfir 10 milljarða á klukkustund. Ég hef ekki sett mig á mælendaskrá í þessu máli vegna þess að við vorum búin að ákveða að ákveðnir aðilar úr okkar þingflokki ræddu þetta mál. Ég get hins vegar ekki orða bundist yfir því hvernig hér er verið að reyna að þagga niður í okkur. Ég held að ríkisstjórnin sé einfaldlega með böggum hildar vegna þessa máls. Hvorki formaður Framsóknarflokksins né formaður fjárlaganefndar, sem er fulltrúi Framsóknarflokksins, hafa látið svo lítið að 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég ætla að koma hér með þá tillögu að það verði gert hlé á þessum fundi og farið yfir það hvort þingmenn sem eru á mælendaskrá séu ekki tilbúnir að hliðra til svo hv. formaður fjárlaganefndar geti komið í ræðu. Hún hefur ekki tjáð sig um þetta mál, en við höfum einmitt mörg lýst yfir áhyggjum af beinum ófjármögnuðum kostnaði, 50–90 milljörðum kr. Á sama tíma er verið að lækka veiðigjöldin og það liggur ekki fyrir hvernig á að fjármagna stuðning við leigjendur. Það mundi auðvelda okkur hinum að taka afstöðu í málinu ef við fengjum upplýsingar um hvernig formaður fjárlaganefndar, jafnvel varaformaður fjárlaganefndar, sér fyrir sér hvar við ætlum að finna þessa fjármuni á komandi árum. Ég legg til fundarhlé 

Forseti. Ég hef setið á öllum fundum þar sem við höfum rætt um samkomulag um þinglok. Það er alveg ljóst að það er samkomulag um að hér ætluðum við að fá að ræða aðeins um þetta stóra mál. Á síðasta kjörtímabili hefði heyrst eitthvað í þeim sem nú eru í meiri hluta ef við hefðum til dæmis ekki fengið að ræða um Icesave. Mér finnst ekki til fyrirmyndar það hugarfar sem hefur brotist út, sér í lagi frá Framsóknarflokknum, í fjölmiðlum og hér í þingsal, um að við séum annaðhvort í málþófi eða nennum ekki að vinna vinnuna okkar í sumar. Til að greiða fyrir störfum þingsins óska ég eftir því að þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem hér núa okkur um nasir sjálfsögðum rétti til þess að tjá okkur um jafn mikilvæg mál hreinlega biðjist afsökunar á ummælum sínum.

Virðulegur forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að hafa gert grein fyrir þeim umræðum sem fóru fram á fundi þingflokksformanna þar sem var sameiginlegur skilningur okkar allra á góðum fundi hjá hæstv. forseta að þessi umræða þyrfti að fá þann tíma sem henni bæri. Það var sameiginlegur og mjög mikilvægur skilningur. Það gerir mig leiða þegar hv. formaður fjárlaganefndar kemur hér fram með hálfkæring og fliss og frammíköll á lágu plani, sýnir viðleitni til þöggunar og talar um málþóf. Enn verra finnst mér, vegna þess að ég hef mætur á hv. þm. Willum Þór Þórssyni, að hann skuli viðhafa sama skilning í bloggfærslum. Sú staða er komin upp hér, virðulegur forseti, að við þurfum hlé á fundi til að fá fund þingflokksformanna til að skerpa á þeim skilningi að hér eigi umræðan að fara fram óhindruð 

Virðulegur forseti. Hér í dag eins og í gær hefur verið mjög málefnaleg umræða um málin. Við afgreiddum 20 mál í gær þannig að það stóð ekki á okkur hér að gera það. Í dag hefur umræðan verið mjög málefnaleg að mínu áliti. Hv. stjórnarþingmenn hafa haldið uppi samræðum við ræðumenn og mér fannst þetta fín umræða alveg þar til hv. þm. Vigdís Hauksdóttir steig í pontu. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir að skýra stöðuna hér, en hlýt að taka undir með þeim sem hafa beðið um hlé á þessum fundi til að skerpa á stöðunni. Það er alveg ljóst að hv. þingmenn Framsóknarflokksins eru ekki á sama stað og aðrir þingmenn í þessum sal. Forustumenn hans og forustumenn annarra þingflokka hljóta að verða að setjast niður og 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá hugulsemi í minn garð sem formanns fjárlaganefndar sem birtist í þessum ræðum. Þetta hefur greinilega hreyft við einhverjum því að hvað er það annað en málþóf, eins og ég benti á áðan, þegar í lok mars voru komnar 14 klukkustundir af ræðum um fundarstjórn forseta?  Hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni vil ég benda á, þegar hann hefur áhyggjur af því að formaður fjárlaganefndar hafi ekki tjáð sig mikið í þessu máli, að það fór órætt og ekki í gegnum þingið þegar hann skuldbatt á einni nóttu ríkissjóð upp á 

Frú forseti. Nú hefur formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, sett svo snyrtilega ofan í við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að ég held að ég geti ekki bætt þar um betur. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir drengileg ummæli um að hér fari ekki fram málþóf heldur sú eðlilega umræða sem þingflokksformenn reiknuðu með um málið og sömdu um að yrði gefið það rými sem þyrfti. Og hver er þessi umræða búin að vera? Það eru nokkrir þingmenn búnir að flytja sína fyrstu ræðu, 20 mínútna ræðu. Það hefur verið mikið um andsvör og þingmenn Framsóknarflokksins voru sérstaklega virkir í andsvörum í gær. Það var gott. Hvað megum við svo tala, frú forseti? Jú, tíu mínútur í annarri umferð. Það hefur ekki ein einasta fimm mínútna ræða verið haldin enn í þessari umræðu, hvað þá að menn hafi farið í andsvör við sjálfa sig eins og alsiða var á síðasta kjörtímabili. Varðandi hv. formann fjárlaganefndar og rugl um að ég hafi sett 300 milljarða ólögvarða Icesave-kröfu inn í nýja Landsbankann er eiginlega ekki hægt að snúa hlutunum betur á haus. Þetta sýnir fullkomna vanþekkingu og fáfræði hv. þingmanns. Það voru neyðarlögin sem gerðu innstæður í 

Forseti biður hv. þingmenn enn og aftur um að virða ræðutíma.

Forseti. Ég hef tekið eftir því að svo virðist sem þingmenn Framsóknarflokksins geri allt sem þeir geta til að komast hjá sumarþingi. Það er mikil pressa á að fá að klára þetta ESB-mál, það er bara þannig. Það er óánægja með það og það er greinilega óánægja á stjórnarheimilinu með framgang mála, að okkur þingmönnum sé að takast að ná mjög góðu samkomulagi um hvernig við ætlum að afgreiða þingið og okkar störf. Ef okkur tekst að ná samningnum sem við erum mjög nálægt náum við að sögulegum samningi fyrir þingræðið af því að aldrei verða afgreidd eins mörg þingmannamál. Það að reyna að standa í vegi fyrir þessu samkomulagi er sorglegt, einsmálssérhagsmunastefna Framsóknarflokksins. Ég vona að ekki allir þingmenn Framsóknarflokksins ætli að taka þátt í þessum hildarleik.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir bítur nú höfuðið af skömminni. Eftir að hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hefur á vandaðan hátt gert grein fyrir þeirri umræðu og þeim skilningi sem var á milli þingflokksformanna um umræðu um þetta mál kemur hv. þingmaður aftur í ræðustól og ítrekar ásakanir sínar um málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar. Ég verð eiginlega að láta segja mér það tvisvar ef hv. þm. Willum Þór Þórsson, framsögumaður um þetta mál, sem er vandur að virðingu sinni, hefur tjáð sig um það á samfélagssíðu sinni að hér fari fram málþóf þegar hér hefur verið málefnaleg umræða um málið. Það er bersýnilegt að þessari umræðu verður ekki haldið áfram að óbreyttu. Virðulegur forseti verður að gera hlé á þessum fundi. Krafa hefur komið fram og beiðni um fund með þingflokksformönnum og væntanlega forseta Alþingis. Ég ætla að inna hæstv. forseta eftir því hvort hún hafi gert ráðstafanir til að þessum fundi verði frestað, það verði gert hlé 

Virðulegi forseti. Ég er búin að vera við alla umræðuna, frá upphafi, sat undir allri umræðunni í gær, mestmegnis í þingsal, og fékk sjálf ágætisandsvör af hálfu framsóknarmanna, og þetta er held ég fyrsta málið sem ríkisstjórnin er virkilega á tánum með að vera í andsvörum við stjórnarandstöðuna. Það er vel. Margt kom upp í huga minn við að hlusta á umræðuna í gær og ég held alls ekki að hún sé tæmd. Ég velti bara fyrir mér þegar einn hv. þingmaður Framsóknarflokksins gortaði af því að hafa talað við sjálfstæðismann til morguns hvort það hafi nokkuð verið málþóf. Það er líklega spurning um skilgreiningu. Eins og hér var fært fram áðan spyr ég: Er einhver kvóti í umræðunni sem stjórnarflokkarnir hafa umfram þingsköp? Við höfum leyfi til að tala í 20 mínútur í fyrstu umferð, tíu mínútur í næstu og svo fimm mínútur endalaust. Þær voru vel nýttar af hálfu ríkisstjórnarflokkanna á síðasta kjörtímabili, en það hefur ekki verið svo 

Virðulegur forseti. Ég tek undir óskir hv. þingflokksformanns VG, Svandísar Svavarsdóttur, um að kallaður verði saman fundur þingflokksformanna. Ekki þar fyrir, hér hefur hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, gert ágætlega grein fyrir þeim sameiginlega skilningi sem hefur verið á þinghaldinu, en það er eitthvað á reiki hver skilningur Framsóknarflokksins er á framhaldi þingstarfa. Þó væri óskandi að hv. þingmenn Framsóknarflokksins gætu komið sér saman um það hvaða róg og dylgjur þeir ætla að hafa í garð okkar stjórnarandstöðuþingmanna. Hv. þm. Karl Garðarsson sakar okkur um að nenna ekki að vinna í sumar en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir að við tölum of lengi. Þó að þau tvö hafi nú skipað sér í alveg sérstakan flokk í þinginu, hv. þm. Karl Garðarsson með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, væri ágætt að sá flokkur samræmdi að minnsta kosti málflutning sinn í garð okkar í stjórnarandstöðunni. Hér fer ekki annað fram en bara sú efnislega umfjöllun sem þarf að fara fram 

Virðulegur forseti. Á fundi formanna flokkanna í lok síðustu viku var um það samið að það mál sem hér er til umræðu og hitt skuldamálið ásamt með veiðigjöldum yrðu afgreidd. Skuldamálin áttu að fá þá umræðu sem þau þyrftu. Síðan yrðu afgreidd samkomulagsmál. Það sem síðan hefur gerst er að forustumenn stjórnarflokkanna hafa farið undan í flæmingi, komið sífellt með ný og ný ágreiningsmál og spillt þar af leiðandi samningum. Svo heyrum við núna frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, andlegum leiðtoga ríkisstjórnarflokkanna í þingsölum, að markmiðið sé auðvitað að koma í veg fyrir að það takist að ljúka þingstörfum í þessari viku. Markmiðið sé að sigla þinginu inn í sumarþing. 
             Það er orðið alveg ljóst núna af hálfu forustu stjórnarflokkanna. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að útskýra hvernig í pottinn er búið. Þá blasir við að við þurfum að vera hér áfram. Okkur er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að ræða þessi mál hér áfram. 

Virðulegi forseti. Hér hafa komið fram sérstakar óskir í beiðnum um fundarstjórn forseta og ég reikna alveg með því að á meðan ég held ræðu mína muni virðulegur forseti gera atlögu að því að koma skilaboðum til hæstv. forseta Einars K. Guðfinnssonar um þær óskir sem hafa komið fram um að haldinn verði þingflokksformannafundur. Það virðist vera uppi einhver misskilningur um það hvernig umræðu um þetta mál verður háttað og mér þætti því vænt um ef hæstv. forseti gæti staðfest að þessum boðum hafi verið komið til skila. Ég lít svo á þegar hæstv. forseti kinkar kolli að boðunum hafi verið komið til hæstv. forseta Einars K. Guðfinnssonar. Þetta eru alveg skýrar óskir. Ég vildi taka til máls um þetta mál fyrst og fremst vegna þess að hér hafa verið, eins og hefur komið fram hjá ýmsum sem hafa talað í umræðu um fundarstjórn forseta, ágætar umræður um annað af tveimur stóru málum ríkisstjórnarinnar sem lutu að kosningaloforðum þeim sem voru gefin fyrir kosningar. Sú umræða öllsömul hefur kannski að einhverju leyti einkennst af ýmsum upphrópunum, ég leyfi mér að segja það, m.a. með því að því miður þótti mér lengst af talaðar niður þær aðgerðir sem voru framkvæmdar á síðasta kjörtímabili fyrir heimilin í landinu, aðgerðir sem miðuðu að því að koma til móts við þá sem verst stóðu hvað varðaði skuldastöðu en ekki síður að til móts við þá sem áttu í erfiðleikum með ná endum saman í tekjum og með að greiða af húsnæði sínu. Það var farið í ýmsar aðgerðir sem ég þarf ekki að eyða mínum tíma í að rifja upp, greiðslujöfnunarleið, 110%-leið, sérstakar vaxtabætur, gríðarmiklar aðgerðir sem eftir stanslausa gagnrýni stjórnarandstöðuflokkanna þar sem ávallt var talað um að ekkert væri gert voru staðfestar á mjög eftirminnilegan hátt á blaðamannafundi formanna ríkisstjórnarflokkanna í Hörpu þar sem sýnt var fram á hve miklu þessar aðgerðir hefðu numið eða hátt í 300 milljónum. Þó að stór hluti af því væri vegna dóms um gengistryggðu lánin var um það bil helmingur aðgerðanna beinharðar aðgerðir síðustu stjórnvalda. Síðan voru aðgerðirnar tvær kynntar og við munum auðvitað nota tímann og ég hyggst aðallega nota tímann í að ræða síðara frumvarpið sem er á dagskrá, þ.e. frumvarp um almenna skuldaleiðréttingu. En við ræðum sem sagt lög um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að rekja það frumvarp en mig langar að varpa upp nokkrum álitamálum sem ég tel mikilvægt að við höldum til haga við umræðuna og er farið stuttlega yfir í sameiginlegu nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, en raunar vísað til þess að talsvert efnismeira álit liggi fyrir um hitt málið, þ.e. skuldaleiðréttinguna. Stóra málið í þessu er sú orðræða sem hefur verið um að það sé um almenna aðgerð að ræða. Mér finnst helsta gagnrýnin og það sem ég tel að hafi ekki verið svarað með fullnægjandi hætti við meðferð nefndarinnar vera að almenn getur sú aðgerð vart verið sem ekki nær til verulegs hluta heimila. Þá er ég að sjálfsögðu að vitna í leigjendur því að það kemur hér klárlega fram að hlutfall leigjenda eða fjölskyldna á leigumarkaði hefur hækkað verulega eftir hrun. Það kemur líka fram að þeir sem eru í leiguhúsnæði eru almennt tekjulægri en þeir sem eru í eigin húsnæði og því vekur það upp spurningar um hvaða möguleika þeir aðilar munu hafa á því að nýta sér þetta úrræði. Það kom til að mynda fram að um 70% öryrkja munu ekki geta nýtt sér úrræði frumvarpsins og hlutfall öryrkja í leiguhúsnæði er hærra en annarra. Það var rökstutt sérstaklega með þessu frumvarpi að þó að skuldaniðurfellingin sem slík mundi ekki koma til móts við leigjendur mundi þessi hluti aðgerðanna koma til móts við þá. En þegar hópur leigjenda er skoðaður kemur þar fram að launatekjur til að mynda öryrkja, fyrir utan að 74% þeirra hafa engar launatekjur - það eru líka námsmenn sem eru mjög mikið á leigumarkaði fyrir utan þá gagnrýni sem hefur komið fram á ellilífeyrisþega. Þar horfir að einhverju leyti öðruvísi við því að við reiknum væntanlega með því að flestir þeirra séu í einhverri annarri stöðu, en þetta er nokkuð sem ég tel ekki að hafi verið komið til móts við við meðferð frumvarpsins og kemur auðvitað mjög skýrt fram í umsögnum t.d. Samtaka leigjenda. Það er líka rætt um sparnaðinn og meiri hlutinn leggur áherslu á að hér sé verið að hvetja til sparnaðar og ég tek undir það sjónarmið að mikilvægt er að hvetja til sparnaðar í samfélaginu. Það er ákveðin eftirsjá að skyldusparnaðarkerfinu sem hér var á sínum tíma, sem var aflagt. En þá velti ég fyrir mér: Hér kemur fram frumvarp og ég get tekið undir að það sé fyrsta skrefið í því að nýta þennan séreignarsparnað sem var hugsaður sem hluti af lífeyrissparnaði því að vissulega voru opnaðar heimildir á síðasta kjörtímabili til að greiða út séreignarsparnaðinn til að nýta hann með einhverjum hætti. Nú er í raun og veru verið að leggja til að fólk geti lagt þennan séreignarsparnað, ekki inn á lífeyriskerfi sitt heldur inn á húsnæði. Það vakna að sjálfsögðu spurningar þegar síðan eru kynntar hugmyndir, sem við höfum ekki endanlega séð útfærðar, um að þessu verði breytt varanlega, þ.e. að séreignarsparnaður verði áfram nýttur til að leggja fyrir inn á húsnæði. Verið er að ráðast í ákveðna aðgerð. Við erum í raun og veru að breyta eðli sparnaðarins. Það kann að vera gott en við erum ekki búin að taka grundvallarumræðuna um það hvaða áhrif það hefur á lífeyrissjóðakerfið og lífeyrisgreiðslur framtíðarinnar. Ég velti því upp hvort við þyrftum þá ekki að vera að ræða þessar tillögur í einhverju samhengi við framtíðarsýn í því, hvort við séum með þessu að velta auknum kostnaði yfir á almannatryggingakerfið. Mér finnst því ekki svarað á fullnægjandi hátt í nefndaráliti meiri hlutans, en það kann þó að vera að framsögumaður málsins geti skýrt það betur fyrir mér í andsvari, þar sem segir að áhrifin á lífeyriskerfið séu þau að 60–82 milljarðar renni ekki til ávöxtunar hjá vörsluaðilum séreignarsparnaðar fram til ársins 2019. Þetta bætist við 100 milljarða kr. sem þegar hafa verið teknar út úr kerfinu en þau draga þá ályktun að jákvætt sé að létt verði á fjárfestingarþörf lífeyriskerfisins sem í ljósi fjármagnshafta geti dregið úr hættu á bólumyndun og benda á að lífeyrissjóðirnir séu ekki neikvæðir gagnvart því. Það sem ég segi um þetta er: Skiptir ekki máli í þessari ræðu um grundvallaratriði hvert við stefnum með lífeyrissjóðakerfið? Horfum við á það að hið opinbera komi í auknum mæli að fjármögnun lífeyrissjóðakerfisins, viljum við endurskipuleggja það á einhvern hátt? Erum við sannfærð um að það kerfi sem við höfum byggt upp með öllum þessum fjölda lífeyrissjóða í þessu litla landi virki sem skyldi? Ég met það ekki svo að við getum afgreitt þetta án þess að minnsta kosti að segja að við ætlum að efna til grundvallarumræðu um það að við séum að breyta þessu sparnaðarformi í raun og veru varanlega yfir í húsnæðissparnað. Eins og ég segi kann það að vera eitthvað sem er gott að gera en þá þarf að taka þá grundvallarafstöðu og ræða hvaða áhrif það hefur á lífeyriskerfið og hvort við sjáum fram á frekari breytingar á lífeyriskerfinu. Þessum áhyggjum er líka varpað fram í nefndaráliti minni hlutans, þ.e. að séreignarsparnaðarkerfið hafi verið byggt upp með það að leiðarljósi að það mundi létta á almannatryggingakerfinu. Vissulega hefur það kerfi verið veikt og þetta veikir það enn frekar og nú er verið að leggja fram að þetta verði framtíðin, þetta samblandaða kerfi, þannig það er eitthvað sem ég tel hreinlega að skorti grundvallarumræðu um sem verður væntanlega tekin þegar við ræðum þessi framtíðarmál í húsnæðismálunum. Síðan skal þess getið líka að bent hefur verið á, þótt það sé ekki reifað í nefndaráliti minni hlutans umfram það að bent er á að málið sé vanreifað, og það er kannski líka eitthvað sem við þurfum að ræða og við hljótum að velta því fyrir okkur hvaða áhrif nákvæmlega frumvörp á borð við þetta og það sem er næst á dagskrá munu hafa á jöfnuð í samfélaginu. Spurningin hlýtur að vera sú ef þessar aðgerðir sem varða séreignarsparnaðinn, ef aðgerðir þær sem við ræðum í næsta máli um skuldalækkun nýtast fremur þeim sem eru tekjuhærri, og á það er bent í nefndaráliti minni hlutans að breytingar á hámarksfjárhæð milli nýtingar úrræðanna auki jafnvel enn á þann mun, hvort þessi úrræði munu leiða til aukins jöfnuðar eða aukins ójöfnuðar. Ég átti ágætisorðastað við hæstv. forsætisráðherra um daginn sem benti á að hér hefði á undanförnum árum jöfnuður aukist mjög, í tíð síðustu ríkisstjórnar þó að hann vildi sérstaklega líta til síðustu 12 mánaða í því samhengi. Það er ekkert launungarmál og hefur verið sýnt fram á í öllum rannsóknum og stúdíum sem hafa verið gerðar um þetta mál að jöfnuður jókst eftir hrun. Það var af ýmsum orsökum, bæði af því að tekjuháir hópar hröpuðu niður en líka af því að skattkerfinu var beitt á ákveðinn hátt beinlínis til að auka jöfnuð. Við hljótum að velta því fyrir okkur þegar um svona risavaxnar aðgerðir er að ræða hvernig þær munu nýtast til að auka hér jöfnuð. Nú var því haldið fram af hæstv. forsætisráðherra þegar ég átti orðastað við hann að það sé göfugt markmið í sjálfu sér. Ég veitti því athygli að bæði hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kvöddu sér hljóðs undir andsvörum og mér þætti gott að vita hvort þeir telji að þessar aðgerðir muni nýtast til að auka jöfnuð í samfélaginu, hvort þeir hafi ekki áhyggjur af þeim sem ekki geta eða hafa ekki getað lagt fyrir af séreignarsparnaði og hvaða önnur úrræði þeir sjái fyrir sér fyrir þá aðila þegar kemur að því að greiða úr húsnæðisvanda þessa hóps. Það verður að segjast að þegar við setjum þetta allt í samhengi, líka við þær tillögur sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra kynnti okkur og mun nú halda áfram vinnu við, hef ég mestar áhyggjur af því hvernig málum verður háttað í húsnæðismálum þeirra sem litlar hafa tekjurnar, þegar við skoðum þær tillögur sem kannski snúast ekki síst um kerfisbreytingu, fyrst og fremst um kerfisbreytingu, en ég ætla ekki að gera það að umtalsefni hér heldur bara setja í þetta samhengi. Kannski er ekki öllum spurningum hvað varðar almenning, fólkið í landinu svarað. Ég velti fyrir mér framtíðarsýn hvað varðar tekjulágt fólk sem getur ekki nýtt sér þessa leið til að geta lagt fyrir inn á höfuðstól húsnæðislána, sem horfir ekki fram á skuldaniðurfellingu með þeirri aðgerð sem er næst á dagskrá. Hvaða leiðir erum við að horfa á? Ætlum við að tala fyrst og fremst um leigumarkað og hvernig ætla stjórnvöld að stuðla að honum? Og hefur þá verið horfið frá því gamla sjónarmiði sem var hér að allir ættu að geta nýtt sér kerfið til að geta keypt sér eigið húsnæði og komið sér upp eigin þaki yfir höfuðið? Það er líka stórpólitískt mál sem ég tel að einhver grundvallarumræða eigi eftir að fara fram um. Þá kem ég að lokum að því sem ég hef að segja. Mér finnst að að sumu leyti að við séum að ræða aðgerð í ákveðnu tómarúmi frá annarri stefnumótun. Við höfum séð glitta í nýja stefnumótun í húsnæðismálum sem á eftir að útfæra, mörgum spurningum er ósvarað. Við erum ekki byrjuð að ræða einhverja breytingu á framtíðarstefnumótun lífeyrissjóðakerfisins í landinu og um leið erum við að fara í mjög stóra aðgerð, mjög dýra aðgerð, aðgerð sem kostar meira en talið var upphaflega þegar allt er talið til, allur kostnaður í kringum málið, án þess að grundvallarumræða hafi farið fram. Þess vegna svíður manni það að sjálfsögðu þegar hér er rætt um að það standi yfir eitthvert málþóf um risavaxin mál, af því að grundvallarumræða hefur ekki farið fram. Þess vegna er ósköp eðlilegt að manni renni í skap þegar maður er sakaður um það, án þess að hafa tekið fyrstu ræðu í máli á borð við þetta stóra mál, að hér standi yfir málþóf. Þegar þessum stóru spurningum er varpað upp finnst manni það auðvitað dapurlegt.

Forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, mig vantar einhvern veginn þessa heildarmynd. Það eru ákveðnir hópar sem verða út undan. Varðandi séreignarsparnaðinn finnst mér svona sparimerkjaleið ákaflega einkennileg því að ekki hafa allir kost á því að fara þá leið. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður sé inni í því hverjir nákvæmlega geta nýtt sér þá leið til að greiða niður höfuðstól sinn.

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi hér er það áhyggjuefni hvaða hópar virðast lenda utan garðs þegar kemur að þessu. Það eru tekjulægri hóparnir, það eru hóparnir sem eru á leigumarkaði. Við ræddum það stuttlega við 1. umr. málsins og átti ég þar orðastað við hæstv. fjármálaráðherra. Ég lýsti þeim áhyggjum mínum að leigjendur yrðu utan garðs í þessari aðgerð líka þó að hann vildi meina að þeir ættu þarna inni. Teoretískt séð, að sjálfsögðu, eiga leigjendur að geta nýtt sér þetta en staðreyndin er sú að húsnæðiskostnaður þess hóps til að mynda er jafnvel hærri en þeirra sem hafa keypt sér íbúð fyrir utan að þetta eru samkvæmt þeirri greiningu sem fyrir liggur tekjulægri einstaklingar, þannig að það er auðvitað áhyggjuefni. Hið sama má segja um lífeyrisþega og námsmenn þannig að það eru að því er virðist þeir hópar sem hættan er á að geti ekki nýtt sér þetta. Þá komum við aftur að framtíðarsýninni, hvort það sé kannski ástæða til að taka þetta sparnaðarkerfi til einhverrar heildstæðrar endurskoðunar þannig að allir sitji þá við sama borð.

Forseti. Það er einmitt kjarni málsins að þetta er flókið úrlausnarefni þar sem vantar inn mjög veigamikla púsluspilsbita svo að maður geti haft heildræna yfirsýn yfir málið. Ég hef af því nokkrar áhyggjur. Ég veit að þeir sem lifa við fátækt, sem eru nú ansi margir hér á landi, eiga mjög erfitt með að spara. Þeir sem búa í leiguhúsnæði geta til dæmis ekki sparað fyrir útborgun á sinni fyrstu eign. Það eru ekkert endilega bara þeir sem eru námsmenn eða eitthvað slíkt. Síðan er náttúrlega allt fólkið sem hefur misst allt sitt út af hruninu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort henni finnist vera tilefni til þess að kafa dýpra ofan í þetta mál og hvort hún hafi áhyggjur af því hversu hratt við séum að taka málið í gegn án þess að vera búin að fá 

Virðulegi forseti. Ég tel ekki nokkurn vafa á að allir eru sammála mér um að auðvitað væri æskilegra að ræða mál af þessari stærðargráðu ef einhver framtíðarstefnumótun lægi fyrir og við hefðum til að mynda fengið þó ekki væri nema útlínur að hugmyndum um nýtt húsnæðiskerfi. Mér finnst það strax setja þessa umræðu á annað plan, getum við sagt. Að sjálfsögðu hefði ég óskað þess að við hefðum haft meiri tíma. Það lá hins vegar fyrir þegar við ræddum um þingstörf að þau stóru mál sem ríkisstjórnin setti á oddinn yrðu kláruð á starfsáætlun þingsins. Það hefur legið fyrir allan tímann. En eins og ég segi teldi ég æskilegt að við gæfum okkur meiri tíma í að ræða stefnumótun, annars vegar í húsnæðismálum og hins vegar þá sem lýtur að lífeyrissjóðakerfinu. Það sem ég tel hafa skort á er að við ræðum dálítið undirstöðuna í því kerfi og hvernig við hyggjumst þróa það áfram hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því og þótti það frekar athyglisvert að hún vildi beina fyrirspurnum til okkar tveggja hv. þingmanna og andsvarenda hér. Ég hyggst svara þeim við annað tækifæri ef ég fæ andsvar frá hv. þingmanni við mína ræðu. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að þetta væri ekki almenn aðgerð. Nú kemur það fram í sviðsmyndum - nú tek ég bara þá sem ekki eiga fasteign heldur vilja og geta kannski sparað - að um það bil 70.400 heimili eða fjölskyldur geta gert það, samkvæmt því sem segir á bls. 6 í frumvarpinu. Síðan kemur í ljós, lítið eitt aftar, að á bilinu 43–56 þús. fjölskyldur eða heimili geta nýtt sér þessi úrræði. 
             Ég spyr: Hversu marga þarf til til að hægt sé að tala um almenna aðgerð?

Virðulegi forseti. Það lá fyrir, til að mynda í frumvarpinu, að þó að verulegur hluti fjölskyldna spari í séreign nú þegar gerir auðvitað stór hluti það ekki. Ég náði að fletta þessu upp á meðan hv. þingmaður var í andsvari. Þegar horft er á þær 80 þús. fjölskyldur sem eiga fasteign og þeim er skipt upp eru þar 20 þús. fjölskyldur til að mynda sem spara ekki í séreign nú þegar. Það er verulegur hluti. Hvar eigum við að draga mörkin til að hægt sé að kalla eitthvað almenna aðgerð? Það er spurning sem erfitt er að svara af einhverju viti. En ef við horfum til þess að um er að ræða fjórðung til 30% sem ekki geta nýtt sér þetta þá spyr maður: Er ekki upplifun fólks sú þegar rætt er um almennar aðgerðir að þær eigi við um alla? Það er spurningin, sérstaklega þegar það lá í raun ekki fyrir fyrr en með útfærslu þessara frumvarpa og hugmynda hvernig þessu yrði nákvæmlega beitt. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Nú hef ég tilhneigingu til að horfa á þessi tvö mál saman, þ.e. málið sem hér er til umræðu nú og það mál sem ekki hefur enn komist á dagskrá. Þau munu samtals snerta allt að 120 þús. heimili í landinu og ég verð að viðurkenna að mér finnst það býsna almenn aðgerð. Það hefur aftur á móti verið siður í umræðunni til þessa að ræða málefni hópa sem ekki eru sérstaklega tilteknir í þessum tveimur málum. Hins vegar hefur nýlega verið skilað skýrslu um þá frá starfshópi húsnæðismálaráðherra sem verður væntanlega grundvöllur að því að unnið verði að úrræðum fyrir aðra hópa sem þessi skilyrði og þessi atriði taka ekki til. Að öðru leyti, af því að ég ætlaði nú ekki að æsa skap hv. þingmanns sem sagði að henni hefði runnið í skap áðan af því að rætt var um að málið hefði tafist eða að það hefði ekki 

Virðulegi forseti. Ég tel það mjög góð meðmæli með hv. þingmanni að hanni vilji ekki að mér renni í skap, og tel það sýna góða mannþekkingargreind. Ég vil nefna út frá orðum hv. þingmanns áðan að í frumvarpinu er líka bent á þær fjölskyldur sem ekki eiga fasteign, meiri hluti þeirra leggur ekki inn á séreignarsparnað. Þá kemur að þeim hópi sem hv. þingmaður nefnir hér að eigi heima í öðrum úrræðum, en þá getum við sagt, og komið aftur að gagnrýni minni, bara svo að við séum sanngjörn: Hefði þá ekki verið gott að við hefðum haft alla heildarmyndina undir? Þannig gætum við verið við að ræða húsnæðisstefnu til framtíðar um leið og við værum að ræða þessi stóru mál. Ég held að það hefði aukið skilning gagnvart þessum úrræðum í samhengi, af því að hv. þingmaður nefndi að mikilvægt væri að setja þetta í samhengi. Þá segi ég: Það væri líka mikilvægt að hafa hér framtíðarhúsnæðisstefnu. Hvað varðar skilning minn á því hvað við höfum sagt um það að greiða leið þessara mála í gegnum þingið lít ég svo á að við séum að gera það. Það að greiða leið mála í gegnum þingið þýðir hins vegar ekki að maður sé sammála málunum eða áskilji sér ekki rétt til að ræða þau innan eðlilegra marka. 

Forseti beinir því enn og aftur til hv. þingmanna að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Þingmaðurinn rakti nokkur álitamál sem hún telur að þurfi betur að huga að við þetta frumvarp. Ég hef fylgst með þessari umræðu úr þingflokksherberginu í dag og hlýddi á ágæta ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem er flokksfélagi hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Hann talaði m.a. um að þetta væri mjög jákvætt mál og talaði mikið um lífeyrissjóðakerfið og séreignarsparnaðarkerfið og þekkir þetta gríðarlega vel frá fyrri tíð greinilega og lýsti því yfir í lokin að hann styddi þetta mál, það væri mjög jákvætt. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann að því hvort hún deili þeirri skoðun með flokksfélaga sínum að þetta sé jákvætt mál og hvort hún og hennar flokkur muni styðja það í atkvæðagreiðslu þegar þar að kemur, eða er þetta algerlega vonlaust mál? Það mátti heyra það á máli hv. þingmanns að hún styddi ekki málið 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður dró réttilega þá ályktun að ég tel ýmsa annmarka á þessu máli þó að mér finnist mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvernig við getum endurskoðað og eflt sparnað í landinu. Ég ræddi það raunar hér stuttlega, því að ég vildi ekki lengja umræðuna að óþörfu, hvernig við gætum samræmt kerfið sem við erum með og horfðum þá annars vegar til lífeyriskerfisins og hins vegar húsnæðiskerfisins. Það sem mundi trufla mig til að mynda væri að taka mjög stórar ákvarðanir sem hafa áhrif. Ég tók það raunar fram að það hafi verið gert á síðasta kjörtímabili, fram í tímann, án þess að búið væri að taka þá umræðu. Hvað varðar skoðanir hv. þm. Ögmundar Jónassonar þá er mér fullkunnugt um þær. Ég er talsvert gagnrýnni á þetta mál en eins og ég sagði hér áðan meðan hæstv. forseti bankaði í bjöllu og ég endurtek það bara svo að það heyrist þá er mjög mikilvægt að þessar ólíku skoðanir komi fram hér því að, eins og kemur fram í Frelsinu eftir John Stuart Mill, þá getur ein gagnrýnisrödd 

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að gagnrýnin hugsun og gagnrýnin umræða er alltaf af hinu góða og leiðir til betri niðurstöðu. Mig langar að spyrja vegna þess að það hefur líka farið töluvert fyrir því í umræðunni að fyrri ríkisstjórn, sem hv. þingmaður var ráðherra í, hafi ekki gert nægilega mikið þegar kemur að skuldamálum heimilanna. Sú gagnrýni hefur m.a. komið fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem talaði hér fyrr í dag og lýsti ánægju með þetta mál. Ég man ekki betur en að í kosningasjónvarpi úr Kraganum hafi sá ágæti þingmaður og flokksfélagi þingmannsins lýst því yfir að hann vildi að gengið hefði verið lengra varðandi skuldsett heimili á síðasta kjörtímabili. Telur hv. þingmaður að fyrri ríkisstjórn hafi gengið nægilega langt í því að leiðrétta og bæta hag skuldsettra heimila í landinu? Ef þingmaðurinn telur að ekki hafi verið gengið nógu langt, erum við þá ekki að stíga hér mikilvæg skref með því að leiðrétta stöðu þessara heimila 

Virðulegi forseti. Ég treysti því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hafi hlustað með jafn mikilli athygli á þá sem hér stendur í kosningasjónvarpi þar sem kom líka fram að ég teldi að mjög margt hefði verið gert fyrir skuldsett heimili á síðasta kjörtímabili. Það kom auðvitað fram á frægum blaðamannafundi formanna stjórnarflokkanna þar sem þeir fóru yfir allar þær aðgerðir sem var farið í á síðasta kjörtímabili sem voru talsvert umfangsmeiri en þær sem um er að ræða núna á þessu kjörtímabili. Mín skoðun á þessu var hins vegar sú að mikilvægt væri að horfa til þess hóps sem sannarlega varð líklega fyrir mestum skakkaföllum þegar kemur að verðtryggðum fasteignalánum, þ.e. þess hóps sem tók sín lán á árunum 2005–2008. Það hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar, raunar um það mál sem við ræðum ekki núna heldur ræðum hér á eftir, að sá hópur verður fyrir mestum skakkaföllum. Það voru áherslur okkar fyrir kosningar að sá hópur yrði skoðaður sérstaklega, til að mynda í gegnum vaxtabótakerfið, því þetta er líklega sá hópur sem hefur átt í mestum erfiðleikum, ekki síst þeir sem keyptu sína fyrstu eign á þessum tíma.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur prýðisgóða ræðu. Hv. þingmaður ræddi lífeyriskerfið og áhrif aðgerðanna á það í sinni fyrstu ræðu þannig að það er ómaklegt, eins og hv. þingmaður kom inn á, að vera með vangaveltur um málþóf í fyrstu ræðu hv. þingmanns. Ég tek undir að umræðan hefur verið mjög málefnaleg og góð og vil ég gjarnan taka þátt í henni áfram. Hv. þingmaður kom inn á lífeyriskerfið en þegar hafa verið teknir út úr því kerfi frá hruni um 100 milljarðar. Nú bætast við 60–82 milljarðar með þessum aðgerðum. Ég skildi það á hv. þingmanni að hún væri jákvæð gagnvart sparnaði almennt, en hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér slíkt sparnaðarkerfi í samspili við framtíðarskipan húsnæðismála?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni þessa spurningu. Þetta er risastór spurning til að svara á einni mínútu en það er sýnt að við erum komin með tillögu um framtíðarskipan húsnæðismála þar sem í raun er gert ráð fyrir að við breytum algerlega formi þessa séreignarsparnaðar yfir í einhvers konar húsnæðissparnað. Sú grundvallarstefnubreyting hefur kannski ekki verið rædd í neinum tengslum við þetta mál hér sem við erum fyrst núna að ræða af einhverju viti. Þá hljóta að vakna spurningar hjá mér og það er ekki vegna þess að ég sé búin að leysa þau mál, síður en svo, heldur velti ég fyrir mér hvernig við sjáum nákvæmlega fyrir okkur þróun lífeyrissjóðakerfisins. Því er haldið fram í nefndaráliti meiri hlutans að þessi aðgerð létti aðeins þrýstingi af lífeyrissjóðunum, en ég velti því fyrir mér hvort við séum ekki að horfa fram á, út frá líffræðilegum rökum og öðru, vaxandi vanda í lífeyrissjóðakerfinu til lengri tíma. Erum við komin með einhver svör við því? Er ekki tímabært að fara að skoða þetta lífeyrissjóðakerfi sem við eigum og velta fyrir okkur framtíðinni í þeim efnum?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og heyri að við deilum á margan hátt skoðunum um þetta kerfi. Það er mikilvægt að við skoðum það til frambúðar og í samspili við húsnæðismarkað. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni inn á húsnæðismarkaðinn og annars konar úrræði en endilega séreign. Þetta frumvarp snýst um skattleysi séreignarsparnaðar til niðurgreiðslu verðtryggðra húsnæðislána og öflunar húsnæðis. Það hefur komið fram í umræðum um húsnæðismarkaðinn að hér þurfi að auka framboð og hratt og fjölbreytt úrræði. Ég tek innilega undir þá umræðu og hef þá skoðun að hér þurfi líka að huga að félagslega kerfinu. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér þann möguleika að auka framboðið tiltölulega hratt til að ná niður verði?

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ljóst og sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, sem við hv. þingmaður erum bæði þingmenn fyrir, að þar erum við að horfa á það að eftir hrun var ekki nægilega byggt til að mæta aukinni þörf. Við getum sagt að húsnæðismarkaðurinn hafi orðið einsleitari á undanförnum árum þar sem við erum annars vegar með félagslegt leigukerfi og síðan hefðbundinn íbúðamarkað sem hefur byggst upp á forsendum markaðarins. Við erum ekki lengur með í sama mæli og áður - þegar var húsnæðisskortur hér áður höfðum samvinnufélög, verkamannabústaði, stéttarfélög tóku sig til og byggðu blokkir eins og til að mynda þá sem ég bý í núna. Mér finnst mjög mikilvægt að við horfum til þessara fjölbreyttu forma, eins og raunar er ámálgað í þessari stefnumótun, en þetta er líka mikil grunnbreyting. Ef við ætlum að fara að horfa sérstaklega til aukins leigumarkaðar er það stór og mikil breyting á húsnæðisstefnunni sem hér hefur verið viðhöfð. Ég er mjög jákvæð gagnvart þeirri breytingu en mér finnst mjög mikilvægt ef við ætlum í auknum mæli að beina til að mynda unga fólkinu okkar í að verða leigjendur 

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta finnst mér þessi umræða hafa verið afskaplega áhugaverð og um margt mjög fróðleg. Þegar samráð á sér stað, eins og við höfum kallað eftir við stjórnina, koma fleiri fletir á málið sem þarf einmitt til þegar svo stór mál eru undir. Við höfum rætt að mál eigi að fá þann tíma sem þau þurfa. Ég tel meira að segja að þau þurfi meiri tíma og þá ekkert endilega hér í ræðupúlti Alþingis heldur miklu frekar í umfjöllun nefnda þar sem við gætum skoðað þau enn frekar með þeim sem hafa enn meiri þekkingu en við þingmenn á tilteknum málum sem eru undir. Það er kannski það sem mér finnst vanta, sérstaklega varðandi það mál sem er næst á dagskrá. Mér finnst svo ótrúlega miklar og skiptar skoðanir um það að ég held að það þurfi lengri tíma til að þroskast. Varðandi það mál sem við erum að fjalla um í dag, af því að það hefur verið töluvert rætt um tilurð þess og annað, þá er auðvitað ekki við okkur í stjórnarandstöðunni að sakast. Við erum búin að bíða eftir lykilmálum ríkisstjórnarinnar alveg þangað til núna á síðustu metrunum. Við hægðum ekki á þeim. Þau komu seint fram og ég held að allir séu í sjálfu sér ósáttir við það. Ég trúi því að flestir þingmenn hefðu viljað fá málin fram fyrr. Þannig liggur nú í því og þess vegna erum við að ræða allt of stór mál á síðustu dögunum. Það er nokkuð sem ég held að fáir þingmenn vilji standa frammi fyrir. Hér hefur töluvert verið rætt um afleiðingarnar og hverjir njóti og hverjir njóti ekki. Ég held að fyrst og fremst, ef maður tekur bara áhrif á ríkið, megi byrja á Íbúðalánasjóði. Fyrst í stað voru áhrifin vanreiknuð í frumvarpinu og var fengið minnisblað til viðbótar frá Íbúðalánasjóði þar sem þetta var tekið betur saman. Það er áhyggjuefni hvernig á að fjármagna þetta. Það hefur í sjálfu sér ekki komið fram. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að stjórnvöld geti brugðist við með aðgerðum til að draga úr kostnaði sjóðsins. Vissulega er verið að vinna að framtíðarskipan Íbúðalánasjóðs í velferðarráðuneytinu en það er líka fyrir séð að fram undan er stór pakki sem við þurfum að takast á við með einhverjum hætti. Þegar talað er um að ríkissjóður eigi ekki mikla peninga veltir maður því auðvitað fyrir sér hvað þessi ríkisstjórn ætli að gera. Ætlar hún að skera niður einhvers staðar annars staðar í kerfinu? Hvar vill hún bera niður þegar svona miklir fjármunir eru undir? Ég ræddi aðeins í síðustu ræðu minni um greiðslujöfnunarreikninginn. Það er ágætt í beinu framhaldi af umræðum um Íbúðalánasjóð að nefna hversu mikið er þar inni. Um 17 milljarðar eru á greiðslujöfnunarreikningi sem þýðir að stór hluti fyrstu útgreiðslu af 20 milljörðunum fer í að greiða það. Það kemur þá auðvitað fólki ekki til góða þannig að það finnur ekki fyrir því í veskinu sínu, a.m.k. ekki næsta eina og hálfa árið eins og staðfest var hér í gær. Hér hefur líka verið talað um vinnu. Ég tel að við Íslendingar vinnum mjög mikið og þó að það sé gott að hvetja fólk til vinnu sé ég ekki alveg fyrir mér að við svona heilt yfir þurfum að vinna eitthvað meira. Þessi spurning kom upp í gær: Hvað með svarta atvinnustarfsemi? Mundi þetta verða til þess að hvetja það fólk til sparnaðar? Það má vel vera og það væri óskandi að niðurstaðan yrði sú. Svo er það hinn vinkillinn, eins og einhverjir hv. þingmenn hafa komið inn á, varðandi unga fólkið. Af því að ég kem úr skólakerfinu sem náms- og starfsráðgjafi hef ég áhyggjur af því. Þar eru einstaklingar sem vilja gjarnan eignast pening og fara út að vinna og sjá þetta í hillingum. Það er eflaust hægt að selja þeim það. Mér finnst ástæða til þess að velta því að minnsta kosti upp hvort þetta geti verið áhættuþáttur í aðgerðunum og hvort við getum einhvern veginn brugðist við því. Varðandi það sem hér hefur verið rætt og kemur fram í nýju húsnæðistillögunum sem félagsmálaráðherra hefur lagt fram, að gera þetta varanlegt, þ.e. að séreignarlífeyrissparnaðurinn verði hluti af einhverjum húsnæðissparnaði, þá værum við bara að eyðileggja þetta kerfi. Það er engin ástæða til þess að gera það, held ég. Ég held að það sé sem slíkt ekki ónýtt. Ég vil miklu frekar horfa til þess að við leggjum til einhvers konar húsnæðissparnaðarreikninga að hætti sparimerkjahugmyndarinnar forðum þó að hún hafi heldur ekki verið ágallalaus. Það eru auðvitað engar svona aðferðir. Svo er stóra spurningin, þ.e. þeir sem eru ekki að spara, eins og hér var sagt áðan, ég hélt að þeir væru bara 15 þúsund en hér var sagt 20 þúsund: Hvers vegna eru þeir ekki að spara? Hefði verið áhugavert að við ræddum það og létum kanna hver ástæðan væri og hvort við gætum þá átt von á því að þetta yrði hvati til aukins sparnaðar fyrir þann hóp? Ég hef svo sem ekki sagt að þetta frumvarp sé alslæmt. Ég sagði í fyrri ræðu minni að skattfrjáls húsnæðissparnaður til handa þeim sérstaklega sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð væri ágætur að því undanskildu að það yrði ekki til þess að þeir drægjust aftur úr námi. Svo er auðvitað spurning hvort þetta sé góður sparnaður fyrir okkur sem erum komin yfir miðjan aldur eða þá sem eldri eru og eiga kannski minni möguleika en margur annar á því að spara. Það sem mér fannst koma fram í umsögnum um þetta mál, þær voru auðvitað misjafnar eins og gefur að skilja, var sú hugsun að þetta yrði verðbólguhvetjandi og mundi þar af leiðandi draga úr áhrifum aðgerðanna til langs tíma. Svo finnst mér að það þurfi að kynna aðgerðirnar afskaplega vel fyrir þeim sem hyggjast nýta þær. Ég vona, af því að ég geri ráð fyrir að þetta frumvarp fari í gegn, að fólki verði gerð ítarleg grein fyrir því að ef það kýs að nýta sér þennan sparnað í húseignina sína, þ.e. til að greiða niður skuldir, þá verði hann aðfararhæfur, það sé þá búið að afsala sér þeim rétti, ef við getum kallað sem svo, sem felst í því að sparnaður er ekki aðfararhæfur sem séreignarlífeyrissparnaður. Ég vona að ríkisstjórnin kynni mjög vel þessa aðgerð því að ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég vil líka minna á að ríkisstjórnin hefur talað fyrir því að efla hér virkan leigumarkað en þessi aðgerð beinir fólki inn á séreignarleiðina þar sem hún kemur ekki til móts við leigjendur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur góða ræðu. Fram kom fyrr í umræðunni að hún stóð hér að minnihlutaáliti hv. fjárlaganefndar, sem er fylgiskjal við nefndarálit hv. efnahags- og viðskiptanefndar, sem fylgir því máli sem við ræðum sem er skattleysi séreignarsparnaðar til niðurgreiðslu húsnæðisskulda og öflunar húsnæðis. Ég trúi því að við hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að það sé einn af meginkostum þessa frumvarps að það sé skynsamlegt efnahagslegt úrræði þar sem í því er hvati til sparnaðar fyrir mjög marga, það nær til mjög margra. Hv. þingmaður kom hins vegar inn á að það eru einhverjir sem ekki eru með séreignarsparnað í dag. Ég vil benda hv. þingmanni á ágætisgreiningu á bls. 16 í frumvarpinu sjálfu. Það eru kennitölur úr skattframtölum, en þar kemur fram að þeir sem eiga fasteign, skulda og spara ekki í séreign eru tæp 15 þúsund talsins og þeir sem eiga fasteign, skulda ekki og spara ekki séreign eru 6 þúsund. Svo sjáum við að þeir sem ekki eiga fasteign og spara ekki séreign eru tæp 38 þúsund talsins. Það gerir 58 þúsund sem við gætum hvatt til að hefja séreignarsparnað. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sjái ekki kosti þessa frumvarps hvað það varðar að hvetja þennan hóp til þess að byrja á að spara.

Virðulegur forseti. Jú, eins og ég sagði einmitt við 1. umr. þessa máls tók ég þetta fram, sérstaklega vakti ég athygli á liðum 3 og 4 á bls. 5 þar sem hv. þingmaður fór yfir hérna, að skulda og spara ekki í séreign og skulda ekki og spara ekki. Það er vissulega hvati til sparnaðar og eins og ég sagði áðan vonast ég til þess að bæði þeir sem hafa séð ástæðu til að gefa ekki upp launatekjur sínar af einhverjum ástæðum eða stunda svarta vinnu, eins og kallað er, eða hafa ekki lagt til nú þegar, hluti af þessum hópi, að hann sjái hvata til þess að gera það. En ég hefði viljað greina hvers vegna þetta fólk er ekki að spara. Er það vegna þess að það hefur svo lítið á milli handanna? Það á í rauninni bara ekki afgang, sér sér ekki fært þess vegna, þrátt fyrir kannski þetta skattleysi sem fylgir þessari aðgerð og svo auðvitað, þetta er stuttur tími, þetta er svo sem ekki langur tími sem þessi leið gefst. Þess vegna má nú tala um jafnræði til langs tíma litið að eldri börnin mín til dæmis geta hugsanlega gert það en ekki það yngsta. Það stendur því ekki öllum það sama til boða. Auðvitað er það svo á hverjum tíma vissulega, það er verið að reyna að bregðast við aðstæðum. Ég held að það þurfi að leita skýringa, alveg eins og ég hefði viljað sjá leitað skýringa og greina hópinn betur sem að baki stendur sem við teljum að hefði fyrst og fremst átt að fá aðstoð núna sem ekki var hægt að klára á síðasta kjörtímabili, var ekki hægt að veita úrræðið fremur en að gera það heilt yfir. Hið sama tel ég vera hér, ég hefði viljað greina þetta betur.

Hæstv. forseti. Já, ég er sömu skoðunar og hv. þingmaður. Um leið og ég þakka hv. þingmanni svörin vil ég segja að ég er sammála hv. þingmanni um greininguna. Ég trúi því að við eigum eftir að fá öflugri greiningar þegar við erum farin af stað og frumvörpin komin í gegnum þingið og farin að virka, þegar fólk verður búið velja þessa leið og þetta fer sína leið í gegnum kerfið muni hagstofufrumvarpið sem við stóðum að hér á síðasta þingi hjálpa okkur til þess að greina niðurstöðurnar betur. Það verður mjög fróðlegt og áhugavert að fá nákvæmari greiningu til framtíðar. Þá tökum við enn upplýstari og öflugri ákvarðanir. Þetta er svona gróf greining sem hægt væri að gera að sinni, en ég trúi því að við getum séð frekari greiningar og náð betur utan um þá hópa sem við erum að aðstoða vegna þess að mikill kostur við þetta frumvarp, af því að hv. þingmaður nefndi unga fólkið, er að það er sá hluti, B-hluti, frumvarpsins er í raun og veru hugsaður til öflunar húsnæðis til framtíðar. Ég trúi því jafnframt að það sé kostur að fara af stað með þetta sem tímabundið úrræði, sjá hverju fram vindur og skoða það þá sem einhvers konar framtíðarúrræði ef vel tekst til. Hv. þingmaður kom hér inn á áhyggjur sínar af þenslu, að þetta sé verðbólguhvetjandi aðgerð. Ef við horfum á skuldaleiðréttingar í heild sinni og það frumvarp sem við eigum eftir að ræða hér, skuldaleiðréttingarfrumvarpið, þá er þessi til þess fallin að draga úr þenslu og spilar þannig á móti  Mig langar að spyrja hv. þingmann í seinna andsvari um skoðun hennar á verðtryggingu, hvort hún vilji afnema verðtrygginguna.

Herra forseti. Já, fyrst að þessu með séreignarsparnaðinn og varðandi húsnæðissparnað. Ég er ekki sammála því að sú aðferð verði notuð til framtíðar sem mér finnst boðuð í nýju húsnæðisfrumvarpi hæstv. félagsmálaráðherra. Ég held að við eigum að láta þetta kerfi vera og ef við kjósum að búa til eitthvert húsnæðissparnaðarkerfi gerum við það. Ég held að það sé vel hægt og að það sé af hinu góða því að ég tel að margir taki undir það að þegar hætt var söfnun sparimerkja á sínum tíma, þó að við höfum öll heyrt af einhverri misnotkun á því o.s.frv., var það samt sem áður minni hlutinn sem stundaði slíkt, ekki meiri hlutinn. Það var af hinu góða og varð til þess að fólk átti einhvern stofn til að kaupa sér húsnæði. Varðandi verðbólguþáttinn. Já, vissulega er það tekið fram að frumvarpið eigi að vega svolítið upp á móti hinu en hér hefur verið talað um auðsáhrifin sem verða samt til vegna þessa frumvarps. Við getum verið sammála um að þetta frumvarp sé vissulega fyrir þá sem hafa hærri tekjur frekar en þá sem hafa minna. Það má deila um hvað fólki finnst um hitt. Ég held að þar af leiðandi verði það frekar til að auka neyslu en ekki. Varðandi verðtrygginguna sé ég ekki fyrir mér að hægt sé að afnema verðtrygginguna í heild sinni, ekki nema að fólk sé tilbúið til þess að búa við hærri vexti og breytilega vexti. Þegar vitnað er til annarra landa og sagt að hvergi annars staðar í heiminum sé verðtrygging þá eru forsendurnar ekki endilega þær að vextir séu þá stabílir og lágir. Það er það sem við þurfum þá að horfast í augu við; er það þá 

Herra forseti. Hér er til efnislegrar umfjöllunar frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Við höfum verið í umræðu í gær og svo í dag um þetta stóra mál og ég vil láta það koma fram af minni hálfu að ég tel að þessar umræður hafi verið málefnalegar og upplýsandi og það hafa farið fram andsvör milli fylgismanna málsins, þingmanna stjórnarflokkanna og þeirra sem hafa meiri efasemdir úr stjórnarandstöðu. Ég tel að það sé uppbyggilegt og eðlilegt og styrki lýðræðislega umræðu um málið. Ég tel það mjög sorglegt að úr röðum annars stjórnarflokksins, úr röðum framsóknarmanna hafa komið upp ásakanir um málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar, frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formanni fjárlaganefndar, sem ekki hefur látið svo lítið að vera mikið hér við þessa umræðu þótt undir séu mjög verulegir hagsmunir fyrir ríkissjóð og væntanlega mikil útgjöld og tekjutap. Það er sorglegt líka ef það reynist rétt að hv. framsögumaður málsins hafi verið að ýja að hinu sama, sem þó hefur tekið þátt í andsvörum í dag. Ég vil láta það koma fram að ég tel að þessi umræða sé nauðsynleg og eðlileg og það sé ekkert að því að menn séu með ólíkar skoðanir. Það er líka þannig að í umsögnum sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur borist um þetta mál eru ólík sjónarmið uppi, þannig að það eru ólíkar skoðanir í samfélaginu. Stjórnarflokkarnir verða að gera sér grein fyrir því að þótt þeir séu með meiri hluta á þingi og hafi fengið meiri hluta í kosningum er það liðin tíð í lýðræðislegu samfélagi að þar með hafi þeir einkarétt á sannleikanum og því hvað sé rétt í öllum málum. Lýðræðið virkar ekki þannig í dag. Fjölmargir aðilar, bæði stjórnmálahreyfingar en líka frjáls félagasamtök, hagsmunaaðilar úti í samfélaginu hafa að sjálfsögðu sjónarmið uppi í málum og koma þeim á framfæri við þingnefndir og það eru sjónarmið sem á að hlusta eftir og þingnefndir eiga að gera það líka. Þess vegna finnst mér að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hafi skautað mjög létt yfir álitamál sem hefur verið velt upp í umsögnum um þetta mál og sumu er ekki svarað, að mínu viti, með viðhlítandi rökum. Þannig hafa til dæmis komið fram sjónarmið frá Alþýðusambandinu og Öryrkjabandalaginu og Landssambandi eldri borgara sem eru gagnrýnin á þá leið sem hér er farin. Í umsögn Landssambands eldri borgara er meðal annars vísað í 1. umr. um þetta mál frá því 2. apríl sl. og vitnað í ummæli hæstv. fjármálaráðherra, sem er flutningsmaður þessa máls, í andsvari við ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar en þar segir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra orðrétt, með leyfi forseta: „Þetta er almennur réttur sem allir eiga, bæði þeir sem hafa fram til þessa lagt fyrir í séreignarsparnað og líka þeir sem ekki hafa gert það fram til þessa en sjá núna hvata til að gera það.“ Landssamband eldri borgara segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Landssamband eldri borgara telur því að með þessum ummælum hljóti fjármálaráðherra að líta svo á að þeir sem fram til þessa hafa lagt fyrir í séreignarsparnað eigi líka þann rétt að nýta þessi úrræði og það á einmitt við ýmsa sem eru að hætta eða hættir á vinnumarkaði að þeir eiga í séreignarsjóði og gætu nýtt þetta til lækkunar húsnæðisskulda sinna.“ En þessu er ekki mætt. Ég tel að þetta séu efnisleg sjónarmið sem Landssamband eldri borgara kemur hér fram með og að þeim sé í fyrsta lagi ekki mætt í breytingartillögu meiri hlutans og í raun ekki svarað í nefndarálitinu. Í nefndarálitinu er vísað til þess og það má skilja það þannig að málefni annarra hópa verði síðan skoðuð eitthvað í framhaldinu. En ég tel að það sé ekki fullnægjandi, ekki fyrir aðgerð sem er ætlað að vera almenn, þá verða menn auðvitað að sjá fyrir sér heildarmyndina og hvernig á að taka á málefnum annarra hópa vegna þess að gagnrýnin á þetta mál hefur m.a. lotið að því að þessi úrræði nýtist fyrst og fremst eða best í öllu falli, skulum við segja, þeim sem best standa í samfélaginu. Hér hafa verið reiddar fram tölur um það hversu margir gætu nýtt sér þessi úrræði og það eru vissulega margir sem geta það en í takmörkuðum mæli. Það er sagt að höfuðstóll húsnæðisskulda geti lækkað um allt að 4 milljónir, en hjá hverjum er það? Það er hjá þeim sem hafa hæstar tekjur sem geta náð þessu 4 millj. kr. marki og skulda mest. Og hverjir eru það sem skulda mest? Það eru þeir sem eiga stærstu eignirnar og skyldi það ekki vera svipaður hópur og sá sem hefur mestar tekjur í samfélaginu? Þetta eru gagnrýnisraddir sem hafa komið fram og ef stjórnarmeirihlutinn er ósammála þeim og telur það ekki eiga við rök að styðjast, það kann vel að vera að það sé sjónarmið stjórnarmeirihlutans, þá verður hann líka að reiða fram svör og gögn því til stuðnings. Ég heyrði sagt í því samhengi að að jafnaði mætti gera ráð fyrir því að skuldalækkunin gæti numið um 1 millj. kr. að meðaltali. Að sjálfsögðu munar um það og það er líka rétt að halda því til haga að það er ekki þannig að við sem höfum verið gagnrýnin á þetta mál séum andsnúin því að farið sé í frekari leiðréttingar á skuldum heimila, en við teljum mjög mikilvægt að þeim fjármunum sem eiga að fara í það sé beint í þann farveg að þeir nýtist best þeim sem mest og best þurfa á því að halda. Það er líka þannig að aðgerðir sem fyrrverandi ríkisstjórn greip til á síðasta kjörtímabili koma til frádráttar. Ég man eftir miklum ræðum, m.a. frá hv. núverandi formanni fjárlaganefndar, á síðasta kjörtímabili um að ekkert hefði verið gert fyrir heimilin í landinu, ekkert, núll, á síðasta kjörtímabili. Í skýrslu núverandi ríkisstjórnar um þetta mál sem liggur til grundvallar þeim frumvörpum sem liggja fyrir í þessu máli er sagt að aðgerðir á síðasta kjörtímabili komi til frádráttar. Eru þær engar? Er það rétt? Nei, það er ekki rétt. Þær eru mjög umtalsverðar. Það er sennilega á annað hundrað milljarðar kr., þannig að það stenst ekki sem haldið hefur verið fram. Eins og ég segi hefur gagnrýnin af okkar hálfu verið sú einkum og sér í lagi að við teljum að þetta nýtist þeim hópi best sem hefur hæstar tekjur í samfélaginu. Við teljum að ekki sé verið að mæta hópum eins og öryrkjum, námsmönnum og ellilífeyrisþegum, og það stutt umsögnum sem hafa borist nefndinni við umfjöllun um málið, og að það séu þeir hópar sem standa utan garðs, leigjendur til að mynda, í þessum aðgerðum. Því hefur ekki verið svarað hvernig á að mæta þessu. Við höfum líka fjallað talsvert um flutning skattbyrði á milli kynslóða sem við teljum að sé mikilvægt að hafa í huga, a.m.k. að menn geri sér grein fyrir því hvaða afleiðingar þessar aðgerðir munu hafa á skatttekjur ríkis og sveitarfélaga til framtíðar og hvað það þýðir að draga úr tekjum ríkis og sveitarfélaga til að standa undir samfélagsþjónustunni til lengri tíma. Það mun þýða aukna skattbyrði eða lakari þjónustu, aukin þjónustugjöld eða aukna lántöku. Í þessu máli er þeim sjónarmiðum ekki svarað á nægilega afgerandi hátt. Þetta voru sjónarmið sem ég vildi koma fram með í umræðunni. Þeim hafa verið gerð ágæt skil í umræðunni fram til þessa og í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, en eru innlegg í þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir mjög fína ræðu eins og jafnan. Við áttum orðastað í málinu í gær og hélt hv. þingmaður þá mjög fína ræðu. Það hefur komið fram að það hefur átt sér stað mjög góð umræða um málið og mjög vönduð og ígrunduð og ég vil taka undir það. Hv. þingmaður kom inn á sjónarmið eldri borgara og vissulega komu fulltrúar Landssambands eldri borgara fyrir nefndina og voru með efnislega mjög fín sjónarmið. Ég get alveg viðurkennt að það er erfitt að þurfa stundum að taka hamlandi ákvarðanir eins og með þennan hóp en það kemur ágætlega fram, trúi ég, í meirihlutaálitinu að eldri borgarar hafa verið að taka út séreignarsparnað frá hruni eins og aðrir og borga af því fullan skatt. Það er ákveðið jafnræðissjónarmið sem er þar og svo er þessum úrræðum beinlínis beint að þeim sem eru á vinnumarkaði. Þetta eru kannski þau rök sem lágu að baki því að opna ekki á þennan möguleika, hvað sem verður svo um framhaldið. Ég hef ekki neina sérstaka spurningu. Ég var með spurningar í gær í umræðunni til þingmannsins, það er ekki nema hann vilji tjá sig um þetta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau viðhorf sem hann kemur fram með í umræðunni. Að því er varðar eldri borgarana sérstaklega, og hann nefndi að það væru ákveðin jafnréttissjónarmið uppi í þeirri umræðu, er rétt að eldri borgarar eins og aðrir hafa á undanförnum árum getað tekið út séreignarsparnað en greitt af honum skatt. Það er ákveðið jafnræði milli allra þeirra sem hafa nýtt sér það úrræði til þessa. Það getur vel verið að hluti af þeim eldri borgurum hafi verið á vinnumarkaði á því tímabili sem er undir í þessu máli, árin 2009 og 2010, og maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort ekki hafi þá verið eðlilegra að koma til móts við þann hóp og segja: Hérna var verið að setja ákveðið hámark sem menn geta greitt á ári inn á höfuðstólinn og séreignarsparnaðinn, 500 þús. kr., eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, á ári í þrjú ár, 1,5 milljónir á þriggja ára tímabili. Hefði ekki mátt hugsa sér að segja að minnsta kosti til samræmis að þá upphæð mættu menn taka út úr séreignarlífeyrissparnaði til greiðslu á höfuðstól lána jafnvel þótt þeir væru hættir á vinnumarkaði ef þeir ættu það inni og vildu nýta sér það skattlaust eins og frumvarpið gerir ráð fyrir? Hefði ekki verið ákveðið jafnræðissjónarmið fólgið í því líka? Ég tel alla vega að það megi velta því fyrir sér. Svo má auðvitað líka spyrja sig að því hvort annað sparnaðarform en séreignarsparnaðurinn ætti að gefa sambærilegar heimildir ef fólk hefur sparað í öðru formi á annars konar reikningum en séreignarsparnaðarreikningum. Væri það ekki jafnræði líka að leyfa fólki að nýta sér slík sparnaðarúrræði? Jafnræðissjónarmið eru bersýnilega víða í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Þau sjónarmið sem við ræddum gagnvart þessum tiltekna hópi, eldri borgurum, koma fram í nefndaráliti á bls. 5 og ég gerði grein fyrir þeim í framsögu. Ég vil benda á skuldaleiðréttingafrumvarpið sem við eigum eftir að ræða og er hluti af heildarpakka þessara aðgerða, eldri borgarar eiga fullan rétt á að nýta sér þau úrræði og þar getur niðurfærsla að hámarki verið 4 milljónir. Það er þakið en auðvitað fer það eftir því hversu skuldsettir aðilar eru. Þetta fólk hefur verið lengi á vinnumarkaði og hefur verið stóran hluta ævinnar að koma sér upp séreign og borga niður skuldir og unnið samviskusamlega að því að eignast húsnæði sitt og stærstur hluti þessa hóps er ekki mjög skuldsettur, en þetta úrræði getur beinst að honum. Fólkið getur vissulega nýtt sér þann hluta aðgerðarinnar. Jafnræðissjónarmiðið kemur að sjálfsögðu alltaf til kasta gagnvart hópum þegar við erum að skoða aðgerðir eins og þær sem við ræðum hér. Ég vil þakka þær samræður sem ég átti við hv. þingmann. Þær voru mjög gagnlegar og hann hefur komið með mjög gagnlegar ábendingar í umræðunni og ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það. Hann kom inn á að ég hefði í bloggfærslu rætt málþóf og ég bið hann afsökunar á því ef þær vangaveltur hafa verið ómaklegar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og ekki síst síðustu orð hans áðan. Ég tel og vil árétta að mér finnst að þau sjónarmið sem hafa komið hér upp og verið ítrekuð og liggja út af sig fyrir í umsögnum séu eitthvað sem nefndin gæti skoðað stuttlega á milli 2. og 3. umr., hvort þarna sé eitthvað hægt að bæta úr eða a.m.k. að menn setji sér markmið í því efni. Í umræðunni hefur komið fram sjónarmið um að mikilvægt sé að efla sparnað, það sé jákvætt að hægt sé að draga úr skuldsetningu með því að nýta hugsanlegan sparnað sinn til að greiða inn á höfuðstól lána og ég er sammála því markmiði. Ég tel að það sé jákvætt í sjálfu sér. En þá hlýtur maður líka að velta fyrir sér: Ef það er almenn skoðun, ætti þá eitthvað að vera í vegi fyrir því að menn geti nýtt meira af sparnaði sínum ef hann er til staðar til að greiða meira niður af höfuðstól lána og hraðar ef þeir svo kjósa án þess til dæmis að lenda í því að borga uppgreiðslugjöld, því að það er hindrun? Það er hindrun fyrir því að menn taki sparnað sinn til að greiða niður höfuðstólinn ef þeir þurfa að greiða uppreiðslugjöld, ávöxtunin getur þar með verið farin. Ég tel að það séu svona hlutir sem menn ættu að skoða aðeins nánar. Ég tel að sjálfsögðu að eftirsóknarvert sé að draga úr skuldsetningu og ég fór yfir það í ræðu í gær að ég tel að verðtryggingin sé ein af stóru ástæðum þess að skuldsetning íslenskra heimila er mikil. Ég tel að hún eigi mikla sök á því, verðtryggingin um þriggja áratuga skeið eða meira 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en mig langar að spyrja hann um eitt. Í nefndaráliti minni hlutans á bls. 2, er talað um að séreignarsparnaðarkerfið hafi verið byggt á þeirri hugsun að sparnaðurinn mætti létta á almannatryggingakerfinu, enda muni stærstu kynslóðir Íslandssögunnar hefja töku eftirlauna á þriðja áratug aldarinnar. Nú var séreignarsparnaðurinn vissulega hugsaður sem valkvæður sparnaður fyrir þá sem þess óskuðu en á þriðja áratug aldarinnar munu þeir sem taka út lífeyrissparnaðinn sinn flestir hafa greitt í lífeyrissjóð til lengri tíma og eiga þannig minni rétt úr almannatryggingakerfinu en margir sem eru á þeim aldri í dag. Mig langar því að spyrja hv. þingmann út í það atriði þegar talað er um að úttekt á þessum séreignarsparnaði nú, veikingin í þessu kerfi eins og það er orðað, muni auka, og það er fullyrt, byrðar almenna lífeyriskerfisins næstu árin og stuðla að auknum aðstöðumun milli launþega á almennum vinnumarkaði og þeirra sem njóta sérstakra kjara úr lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna og hafa tök á að flýta starfslokum. Ég bið hv. þingmann um að deila með mér skoðunum sínum á því hvernig hægt er að fullyrða að þessi aðgerð og úttekt úr séreignarlífeyrissparnaði muni auka byrðar almenna lífeyrissjóðakerfisins næstu áratugi og stuðla að þessum aðstöðumun á milli launþega. Væri ekki nær að Alþingi beitti sér fyrir því að fara í breytingar á lífeyrissjóðakerfinu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir þessar vangaveltur og það er rétt, sem hér kemur fram hjá henni, að það er reifað í áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar hver tilgangur þessa séreignarsparnaðarkerfis hafi verið á sínum tíma. Ég held að það sé rétt að það séu stórar kynslóðir sem hefja töku eftirlauna á þriðja áratug þessarar aldar þannig að með því að veikja þetta kerfi megi halda því fram með réttu að það geti komið niður á byrðum almannatryggingakerfisins til framtíðar. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði hér um séreignarsparnaðarkerfið vil ég vísa í umsögn Alþýðusambandsins, ég held það komi fram í henni en ég hef ekki náð að fara nægilega rækilega yfir hana. En þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Samkvæmt þeim sviðsmyndum sem birtar eru í athugasemdum frumvarpsins má ætla að 47–61,4 milljarðar af greiðslum í séreignarsjóð fari til greiðslu á íbúðaskuldum …“ Nei, fyrirgefið, herra forseti, þetta er um annað efni. Ég held að ég verði að fá að koma betur að þessu atriði í síðara svari mínu við hv. þingmann.

Virðulegur forseti. Já, það verður ágætt að fá að heyra afstöðu hv. þingmanns hér í seinna andsvari. Hann ræddi um þá sem þegar hafa tekið út séreignarsparnaðinn sinn og hafa þá greitt af honum fullan tekjuskatt eins og til stóð. Kerfið var þannig hugsað, fólki var heimilað að taka út fyrr, allir þeir sem hafa safnað í séreignarsparnað og eru orðnir sextugur geta tekið þennan sparnað sinn út og nýtt hann eins og þeir vilja hverju sinni. Hv. þingmaður talaði um að þeir sem enn hefðu verið á vinnumarkaði milli áranna 2008 og 2009 og hefðu safnað í séreignarsparnað ættu hugsanlega að geta tekið út samsvarandi því sem þeir lögðu þá inn í þessum aðgerðum og þá með skattfrelsi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að þar værum við að fara inn á mjög varhugaverða braut ef við ætluðum að heimila að úrræði eins og verið er að fara í nú, skattfrelsi, ætti að geta verið afturvirkt og hvaða áhrif það gæti þá haft almennt á ýmislegt annað sem við erum að fara í sem tengist skuldugum heimilum og þeim sem eru með verðtryggð fasteignalán. Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann út í þá milljarða sem þegar hafa farið í skuldaleiðréttingu, að því er varðar gengistryggðu lánin, sem að mig minnir eru 108 milljarðar frekar en 116 og í 110%-leiðinni eru það í kringum 80 milljarðar, hvort það hafi verið kortlagt til hvaða tekjuhópa þær niðurgreiðslur fóru.

Virðulegi forseti. Ég lenti á vitlausum stað í umsögn Alþýðusambandsins sem ég ætlaði að vísa í hér áðan en er kominn á réttan stað núna. Hv. þingmaður spurði um þetta með séreignarsparnaðinn og hvernig það gæti staðist það sem fullyrt er í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar hér að lútandi. En í umsögn Alþýðusambandsins segir, með leyfi forseta: „Þessi aðgerð veikir verulega það sem oft er nefnt þriðja stoð lífeyrisskerfisins þ.e. séreignarsparnaðarkerfið. Í nýju riti Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika kemur fram að frá hruni hafi 93,1 milljarður verið tekinn út úr séreignarsparnaðarkerfinu. Verði þetta frumvarp að lögum þá munu allt að 74 milljarðar verða teknir út úr kerfinu til viðbótar. Snemmbær úttekt séreignarsparnaðar í kjölfar hrunsins mun því veikja kerfið um tæpa 170 milljarða. Þetta er hátt hlutfall af séreignarlífeyrissparnaðarkerfinu þegar haft er í huga að í lok febrúar 2014 var hrein eign til greiðslu lífeyris 258,4 milljarðar. Afleiðingarnar verða aukið álag á velferðarkerfi framtíðarinnar og þar með á skattgreiðendur framtíðarinnar. Þá er vert að hafa í huga að þegar samið var um séreignarlífeyrissparnaðarkerfið í kjarasamningum á almennum vinnumarkaði var það m.a. gert með þeim rökum að því væri ætlað að gera fólki á almennum vinnumarkaði kleift að flýta starfslokum sínum og hverfa af vinnumarkaði fyrir 67 ára aldur líkt og opinberir starfsmenn geta gert. Veiking á þessari þriðju stoð lífeyriskerfisins eykur því enn á þann mikla mun sem er á kjörum þeirra sem annars vegar greiða í almenna lífeyrissjóði og hinna sem greiða í opinbera sjóði.“ Það er á grundvelli þessara viðhorfa og sjónarmiða sem þetta viðhorf kemur fram í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Aftur að því sem hv. þingmaður spurði einnig um, um afturvirkt skattfrelsi og jafnræðisregluna. Það sem ég var fyrst og fremst að tala um í því efni var að þau rök hafi verið uppi í þessari umræðu að ákveðin jafnræðissjónarmið lægju að baki því að ekki væri komið til móts við þau sjónarmið sem Landssamband eldri borgara hefur sett fram í umsögn sinni. Það sem ég var einfaldlega að benda á var að jafnræði getur verið víða í þessari umræðu og það getur náð til fleiri þátta. Það var fyrst og fremst það sem ég var að vísa til að ég teldi að menn ættu að minnsta kosti að skoða það og velta því fyrir sér.

Forseti. Mig langar að byrja á að hrósa hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir að vera maður að meiri og biðjast afsökunar á því að litið hafi verið svo á að um málþóf væri að ræða hjá okkur. Ég er nú í minni fyrstu ræðu um bæði málin. Það leit út fyrir að ég kæmist ekki í ræðu í gærkvöldi út af því að við vorum að landa niðurstöðu um þinglok og mér þótti það afar miður. Mér finnst þetta þörf mál sem við erum að taka í gegnum þingið og líka þau mál sem fyrrverandi ríkisstjórn var með, til að finna leiðir til að hjálpa þeim sem fóru hvað verst út úr því mikla hruni sem varð hér á landi. Engin af þessum málum eru fullkomin. Ekki er hægt að taka á svona risastóru verkefni án þess að mistök verði, það liggur í hlutarins eðli. Þess vegna finnst mér gríðarlega mikilvægt þegar við skoðum þessi mál og þessa leið - og nú ætla ég sérstaklega að skoða séreignarsparnaðinn. Ég hefði viljað skoða hitt málið en þannig er það með þingstörfin að ég veit ekki einu sinni hvort maður fái tíma til að fjalla um það, um niðurfellingu á skuldum. Þessi tvö mál hanga saman en eru þó ólík að mörgu leyti. Það má segja að mér líði aðeins skár gagnvart þessari tillögu um séreignarsparnaðinn en hinni leiðinni. Þegar verið er að ráðast í þá leið þá er hún svo fjarri því sem lagt var upp með í aðdraganda kosninga. Kosta átti þá leið með peningum frá hinum svokölluðu hrægömmum. Það er ljóst núna að svo verður ekki og það veldur mér nokkrum áhyggjum. 
            

Hver er að borga það?

- Viltu ekki bara fara í andsvör, hv. þingmaður? Það er alveg frjálst, ég býð þér að fara í andsvör í staðinn fyrir að grípa fram í, ég heyrði ekki hvað þú sagðir. En þér er alveg sjálfsagt að koma hingað upp ef þú vilt spyrja mig að einhverju, hæstv. varaforseti. Hæstv. varaforseti vill ekki tjá sig heldur bara trufla mig á annan hátt. Ég er ekkert að reyna að gera lítið úr þessum leiðum, það er fjarri lagi. Ef þingmaðurinn hefði verið í þingsalnum þá hefði hann kannski áttað sig á því að ég er bara að reyna að velta upp ýmsu sem tengist hinum ýmsu leiðum sem farnar hafa verið, bæði hjá fyrrverandi ríkisstjórn og hjá hæstv. núverandi ríkisstjórn. Ég var að lýsa því yfir að ég hefði nokkrar áhyggjur af því að það sem lagt var til hér í aðdraganda kosninga - ég ætla ekki að fara að munnhöggvast um upphæðirnar. Það voru einhverjir sem spurðu hæstv. forsætisráðherra hvort það væru 300 milljarðar. Hann sagði ekki nei við því. Það sem ég er alin upp við í íslensku þá er þögn sama og samþykki en ég ætla ekki að fara að orðaskakast út af því. Ég hef áhyggjur af því að ekki er lengur alveg kristaltært hvort þessi niðurfelling á skuldum kemur frá hinum svokölluðu hrægammasjóðum. Ég mundi gjarnan vilja hafa það alveg kristaltært áður en þetta mál fer til afgreiðslu en það mun ekki verða. Ég er hrifnari af þessari leið með séreignarsparnaðinn og hún er til umfjöllunar hér. Ég hef áhyggjur í tengslum við séreignarsparnaðinn af því að það mun ekki nýtast öllum og ekki þeim sem eru á leigumarkaði. Ég var sjálf mjög lengi á leigumarkaði í hinu svokallaða góðæri. Það var mjög erfitt að vera á leigumarkaði út af því að maður býr við mikið óöryggi og það er ekki hægt að spara, sér í lagi ef maður er sjálfstætt foreldri. Þá er bara ómögulegt að spara fyrir því að kaupa sér húsnæði. En ég var ein af þeim fjöldamörgu Íslendingum sem vildu geta verið í leiguhúsnæði og lít á það sem góðan kost. Ég hef oft búið erlendis og vil ekki endilega vera fjötruð í mína átthaga, ég vil geta fengið að haga seglum eftir vindi eftir því hvert störf mín bera mig. Mig langaði, í ljósi þess að við erum að fjalla hér um séreignarsparnaðinn, aðeins að grípa niður í umsögn Samtaka leigjenda á Íslandi varðandi þetta tiltekna þingskjal. Þar segir, með leyfi forseta: „Samtökin gagnrýna stjórnvöld fyrir að hafa, allt frá bankahruni,“ - og þá erum við ekki bara að tala um þessa ríkisstjórn heldur fyrrverandi ríkisstjórn - „einbeitt sér að úrræðum og lausnum fyrir fasteignaeigendur en hafa ekki komið með nein úrræði fyrir leigjendur. Sem dæmi hafa fasteignaeigendur fengið „auka“ vaxtabætur óháð tekjum allt frá bankahruni á meðan húsaleigubætur hafa staðið í stað. Þá hafa fasteignaeigendur fengið að „frysta“ lán sín í allt að þrjú ár án þess að greiða krónu í húsnæðiskostnað, en á meðan hafa leigjendur þurft að greiða mjög háa leigu. Þrátt fyrir að stjórnvöld hafi sýnt leigjendum þessa ósanngirni og ójafnræði, þegar kemur að úrræðum og lausnum, vilja Samtök leigjenda á Íslandi (SLÍ) engu að síður koma með athugasemdir við núverandi tillögur ásamt því að hvetja stjórnvöld til að bregðast við áskorun SLÍ um að jafna hlut leigjenda þegar kemur að úrræðum og lausnum fyrir fólk á fasteignamarkaði (kaup / leiga). Samtökin tjá sig lítið um niðurfellinguna á höfuðstólum lána, nema þegar kemur að upphæðinni. Þarna er verið að setja 80 milljarða í niðurfellingu þar sem ríkir mikil óvissa um árangur. Samtökin telja að þessir 80–140 milljarðar mættu nýtast betur til að hefja uppbyggingu á leigumarkaði þar sem markmiðið væri að bjóða upp á húsnæði sem uppfyllir lágmarksþarfir fyrir „viðráðanlegt“ verð. Viðráðanlegt verð er skilgreint sem 25% af lægsta launataxtanum í landinu.“ Ég hef verið lengi á leigumarkaði og yfirleitt er maður að borga einhvers staðar á milli 50–70% af tekjum sínum í leigu. Ástandið var slæmt á meðan ég var á leigumarkaði, það er ár frá því að ég fór af leigumarkaði og það er enn verra í dag. Hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir hefur ekki náð að koma með inn í þingið nægilega snemma tillögur sínar að breyttu húsnæðiskerfi, en mér finnst einmitt mikilvægt að við vinnum þessi mál samhliða. Ég hef áhyggjur af nemendunum sem þurfa að finna sér húsnæði næsta haust og öllu því fólki sem missir húsnæði sitt í sumar út af því að túristarnir verða settir inn í það. Ég hef áhyggjur af því að þessi hópur, út af því að hann hefur ekki það sterka málsvara, verði út undan. Mig langar til að hvetja þingmenn stjórnarliðsins til að vera mjög vakandi fyrir þessu vandamáli og finna lausnir þar að lútandi. Ég geri mér alveg grein fyrir því að ég og minn flokkur mun ekki hafa nein tök á því að breyta einu eða neinu í tillögum ríkisstjórnarinnar en mig langar til að biðla til hæstv. ríkisstjórnar og hv. þingmanna að huga að leigjendum því að neyðin er gríðarlega mikil. Ég keyrði til dæmis um daginn um Vogahverfið þar sem iðnaðarhverfið er og sá að þar voru ansi margar gardínur í húsnæði þar sem ekki eiga að vera íbúar. Þar er mjög mikið af fólki sem hefur neyðst til að fara inn í ósamþykkt húsnæði sem er ekki mönnum bjóðandi. Ég veit ekki hver framtíðarsýnin er. Það gæti kannski einhver svarað mér því: Hver er framtíðarsýnin með því að nota séreignarsparnað? Ég hélt að séreignarsparnaður væri aukalífeyrissjóður þannig að maður mundi ekki svelta þegar maður yrði gamall. Það var kynnt þannig að maður ætti að setja aura í séreignarsparnað svo að maður mundi lifa af þegar maður væri orðinn gamall. Þannig hefur þetta alltaf verið auglýst og kynnt. Er þetta einhver hugsun til langtíma eða hver er hugmyndafræðin á bak við þennan séreignarsparnað versus það að í framtíðinni mun mjög sennilega verða erfitt að kaupa sér húsnæði og safna fyrir því fyrir ákveðna hópa samfélagsins? Hver er hugsunin gagnvart þeim hópum? Ég veit fyrir víst að með hækkun húsaleigubóta, þó að ég sé ekki að mæla gegn því, hækkaði markaðsverð alltaf samhliða húsaleigubótunum. Oft er það þannig að þeir sem leigja út húsnæði spyrja hvað maður fái mikið í húsaleigubætur upp á það hvað þeir geti rukkað mann mikið fyrir leigu. Mig langar að fá betri tilfinningu fyrir framtíðarsýninni varðandi séreignarsparnað og leiðir til að borga niður höfuðstólinn, sem mér finnst frábær hugmynd, mér finnst það mjög góð leið. En ég velti því fyrir mér hvort hugmyndafræðin á bak við séreignarsparnaðinn rími við þetta út af því að það geta ekki allir gert þetta. Mér hefur fundist erfitt að sjá skýrt hvert ríkisstjórnin er að fara með þetta. Er verið að bregðast við neyðarástandi? Er ekki gert ráð fyrir því að það neyðarástand muni verða viðvarandi í framtíðinni? Það tekur nefnilega tíma að byggja upp leigumarkaðskerfi, það mun ekki gerast á einni nóttu. Mín helsta gagnrýni á þetta mál er sú að mér finnst skorta heildræna sýn í þetta. Mér skilst að það sé kannski að einhverju leyti út af því að hugmyndafræði flokkanna er ólík. Sjálfstæðisflokkurinn er hlynntur séreignarsparnaðarleiðinni en ekki eins hlynntur hinni leiðinni þannig að einnig er um að ræða hugmyndafræðilega togstreitu sem er mjög slæmt. Ég óska þess að við þingmenn bærum gæfu til að vera mjög samhent um það hvernig við ætlum að leysa framtíðina saman. Ég held að það sé það sem við eigum að leggja mikla áherslu á þegar sú vinna kemur hingað inn í þingið. Ég vona að okkur takist það. Ef einhverjir hnökrar eru vona ég að við getum við fundið málefnalegar leiðir til að leysa þá. Ísland hefur sárlega vantað fleiri möguleika inn í búsetuúrræðin. Ekki má heldur gleyma öllum þeim sem búa úti á landi, til dæmis þeim sem búa í þeim byggðarlögum sem misstu kvótann til Grindavíkur. Fasteignamatið, það sem þeir geta fengið fyrir húsin sín, lækkaði þannig að þeir eru fastir með eignir en þurfa kannski að flytja til Grindavíkur og þurfa þá að borga miklu hærri upphæð fyrir sín búsetuúrræði. Ástæðan fyrir því að ég tek það upp er sú að það munu alltaf koma upp krísur, það liggur í hlutarins eðli þegar maður er með flókið samfélag. Mér finnst grunnhugmyndin góð en ég verð að viðurkenna að ég er ekkert viss hvort vegur þyngra, hvort þetta er gott eða slæmt. Ég veit ekki hvort Búseta hefur verið bætt inn í en það eru ákveðnir hópar sem þetta mun ekki taka til. Því langaði mig að fá úr því skorið hvort til standi á skýran hátt að koma til móts við þá hópa. Sér í lagi er brýnt að taka á þeim miklu vandamálum sem samfélag okkar er í þegar kemur að leiguhúsnæði. Ég er sannfærð um að stór hluti þeirra barna sem búa við sára fátækt á Íslandi eru börn foreldra sem búa í leiguhúsnæði, ég veit ekki hvort gerð hefur verið úttekt á því. Nú er mikið af nýjum þingmönnum á Alþingi. Mig langaði til að útskýra það fyrir þingmönnum að þegar búið er að gera samkomulag á milli þingflokksformanna, um að taka frá dag fyrir hvort mál fyrir sig í svona stórum málaflokki, er fjarri lagi að það geti flokkast sem málþóf. Málþóf er það sem þingmenn upplifa í kringum ESB-tillöguna, það var málþóf, til að vinna tíma fyrir almenning til að bregðast við ástandi sem kallaði á slíkar aðgerðir. Málþóf er yfirleitt verkfæri og ekki bara til að skapa sér samningsstöðu heldur líka, ef mál eru umdeild, til að skapa rými fyrir almenning og þingmenn til að fá upplýsingar. Í kringum Icesave tók ég þátt í málþófi og viðurkenndi það. Ég sé engin merki málþófs í kringum þessi mál og engar blikur á lofti, eins og Vigdís Hauksdóttir sagði á sinni facebook-síðu áðan, um að við stöndum í vegi fyrir því að þessi mál fari í gegn. Það eru hvorki neinir tilburðir til þess né vilji hjá stjórnarandstöðunni til að gera það. Þetta er eitt af stóru málum ríkisstjórnarinnar sem hún lofaði í aðdraganda kosninga og hún stendur og fellur með þeim aðgerðum. Það er bara þannig. Ef maður getur lagað hlutina eitthvað, ef fólk hefur tekið eftir hnökrum, þá er þetta einmitt vettvangurinn til að miðla slíkum upplýsingum á nefndasviði og hér í pontu. Mér finnst að við verðum að horfast í augu við að umræður í þingsal og nefndastarfi ganga út á að skiptast á skoðunum enda hafa oft komið mjög þarfar og góðar ábendingar þegar þingmenn fjalla um málin, og ekki síður þegar við fáum álit utan úr samfélaginu á þeim verkefnum, frumvörpum og ályktunum, sem við höfum hér til umfjöllunar. Ég vona svo sannarlega að þetta frumvarp verði gæfuspor. Ég er ekki alveg búin að gera upp við mig hvar á vogarskálinni þetta er. Ég held að þetta muni gera mörgum mjög gott en hefði viljað að allir hefðu fengið að njóta góðs af þessari leið. Ég vil líka segja að áður en ég fór á þing þá hafði ég alls ekkert efni á séreignarsparnaði og ég veit að margir eru í þeirri stöðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún kom inn á ýmislegt sem vissulega skiptir máli í umræðunni. Mig langar til að byrja á því að ræða um hópinn á leigumarkaði. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að vinna markvisst að úrlausnum fyrir þá hópa og þá horfi ég mjög til þeirrar vinnu sem farið hefur fram á vegum velferðarráðuneytisins. Ég sé tvenns konar tengsl við þessa aðgerð eða þá lausn sem þetta frumvarp miðar að, annars vegar þá að með því að hluta heimila er gert kleift að lækka skuldir þá mun væntanlega fara minna í vaxtabætur á næstu árum. Í umræðunni um húsnæðisbætur þýðir það að við getum hugsanlega hækkað húsnæðisbætur til þeirra sem þá verða eftir í þeim hópum sem bera hæstan húsnæðiskostnað. Hins vegar eru möguleikar fyrir þá sem þess óska og það geta að spara fyrir húsnæði. Af því að hv. þingmaður talaði um að nú væri verið að fara allt aðra leið við að greiða fyrir þessar skuldaleiðréttingar en hún hafði reiknað með, hvaða leið telur hv. þingmaður þá að við ættum að fara við að flytja peninga frá svokölluðum hrægammasjóðum?

Forseti. Framsóknarflokkurinn, eða í það minnsta hæstv. forsætisráðherra talaði um það í aðdraganda kosninga að það ætti bara að snúa upp á þá í hrægammasjóðunum og fá þá til að semja. Sambærileg rök komu til dæmis frá meðþingmönnum mínum í Hreyfingunni þegar verið var að tala um hvernig fá ætti fé til baka frá þeim sem hálfpartinn stálu því, til að leiðrétta hlut þeirra sem fóru illa út úr hruninu. Ég hef svo sem ekki neina lausn á því hvernig Framsóknarflokkurinn eigi að framfylgja kosningaloforðum sínum. Ég get ekki ráðlagt ykkur meira en það sem Framsóknarflokkurinn lagði til fyrir kosningar í fjölmörgum ritum og ræðum. Þá komu fram alls konar teiknimyndir af þessum leiðum, þar voru oft notuð mjög sterk orð um hvernig ætti að ná í þessa peninga. Talað hefur verið um að neita að borga ef ekki væri fenginn afsláttur o.s.frv. Ég hef alltaf sagt: Ísland er pínulítið, þetta eru pínulitlar upphæðir fyrir hrægammasjóðina, þeir geta beðið eins lengi og þeim sýnist. Mér fundust þetta aldrei sannfærandi rök, hvorki frá fyrrverandi samþingmönnum mínum né frá Framsóknarflokknum. Maður veit svo sem alveg hvernig svona risastór hrægammafyrirtæki fúnkera. Við erum bara dropi í hafinu fyrir þeim og þau geta beðið eins lengi og þeim sýnist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur svarið. Mig langar þá að ræða meira um hugsanlegar húsnæðisbætur og langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þeirra og hvernig eðlilegast væri að þeim yrði komið á að hennar mati. Hins vegar var ég ánægð að heyra að hv. þingmanni þætti grunnhugmyndin góð. Ég get ekki svarað fyrir Sjálfstæðisflokkinn en ég get svarað fyrir okkur framsóknarmenn, þessi leið hafði líka verið rædd af framsóknarmönnum fyrir síðustu kosningar og fyrr þannig að þó að hún hafi ekki verið efst á baugi í kosningabaráttunni var þetta leið sem hafði alltaf komið til álita.

Forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvort hv. þingmaður er að tala um húsaleigubætur eða hvaða bætur hv. þingmaður … 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur góða ræðu. Hún kom inn á margt, m.a. það að ég hefði beðið afsökunar á vangaveltum um málþóf. Ég ætla nú ekki að gera það að reglu að koma hér í hverri einustu ræðu og éta ofan í mig þessi orð en mögulega var ég of fljótur á mér og bið afsökunar á því. Þetta er auðvitað ekki málþóf, þetta er mál af þeirri stærðargráðu. Umræðan í málinu hefur verið mjög góð, ég ítreka það, bæði í gær og í dag og málið er af þeirri stærðargráðu að það krefst þess að það sé rökrætt vel og ígrundað. Hv. þingmaður kom inn á hóp leigjenda í sinni ræðu og það er vel vegna þess að það er sannarlega hópur sem við þurfum að huga að. Í nýútkominni skýrslu hæstv. húsnæðismálaráðherra eru vissulega tillögur um þann hóp. En í þessu frumvarpi sem við ræðum hér eru jafnframt tillögur. Í b-lið 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að leigjendur geti og hafi möguleika á því að spara, nýta séreignarsparnað til öflunar húsnæðis. Það kom fram hjá fulltrúum Samtaka leigjenda á Íslandi sem komu fyrir nefndina og í umsögn að þeim fyndist fjárhæðin ekki næg, þeim fyndist fjárhæðin duga skammt en það er þó eitthvað upp í ef leigjendur kjósa þá leið að nýta séreignina einhvern tíma, þannig að vissulega er þetta úrræði til handa þeim. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér framtíðarskipan á þessum markaði varðandi fjölbreytt úrræði.

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að hrósa ræðu minni, ég mundi vilja vera miklu betur inni í þessu máli. Ég á ekki sæti í nefndinni þannig að sú samræða sem við eigum í þingsal skiptir mig miklu máli, bara til að halda því til haga. Ég hef oft skipt um skoðun við það að hlusta á þingmenn mæla fyrir málum eða fengið skarpari sýn á það hvernig ég á að haga atkvæði mínu o.s.frv. Ég hvet því þingmenn til að fylgjast með ef við fáum tíma, en ókosturinn við það þegar við gerum svona samninga um að hraða málum í gegn er að þá fær maður ekki þessar nauðsynlegu atkvæðaskýringar, sem mér finnst eiginlega það skemmtilegasta á Alþingi, til þess að setja sig betur inn í málin. Varðandi framtíðarsýn um það hvernig við ætlum að haga húsnæðiskerfinu er hún náttúrlega mjög í samræmi við það sem hefur oft verið rætt. Það er fínt að hafa úrræði eins og Búseta, eins og Búseti hagar sínum málum, það er fínt að hafa langtímaleiguúrræði. Ég leigði einhvern tíma í Hafnarfirði í blokk, mjög stutt, þar sem voru bara leiguíbúðir. Þvílíkur hryllingur Mér fannst ekki gott að vera þar. En sumum finnst kannski gott að vera í húsnæði þar sem allar íbúðirnar eru nákvæmlega eins með eins gardínum o.s.frv. Það vantar fleiri stúdíóíbúðir fyrir fólk til að geta keypt og það vantar meiri fjölbreytni á markaðinn. Ég held að í þeim tillögum sem koma væntanlega hér inn á þing í haust séu margar hugmyndir um það hvernig við getum víkkað út þennan markað. Jafnframt held ég að það sé líka dálítið mikilvægt að huga að því fólki sem vill t.d. leigja út íbúð. Það er gríðarlega dýrt að borga af húsnæðisláni og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð svör. Ég vil benda hv. þingmanni á, af því að hún kom inn á búseturéttarhafa að í nefndaráliti, og ég gerði grein fyrir því í framsögu að í frumvarpinu á bls. 5 kemur fram, með leyfi forseta, að handhafarnir geti nýtt sér úrræði b-liðar 1. gr. frumvarpsins og greitt búseturéttargjaldið með viðbótariðgjaldi, eins og fram kemur í athugasemdum. Skilningur meiri hlutans sé því sá að heimilt verði að nýta viðbótariðgjaldið til þess að greiða inn á höfuðstól láns sem hefur verið tekið vegna öflunar búseturéttaríbúðar. Hv. þingmaður kom inn á athyglisverða hugmynd í ræðu sinni varðandi ferðamenn, þeir eru farnir að streyma til okkar og við leigjum út. Hvernig líst henni á hugmyndir um að gefa skattfrjálst leigu og gefa fólki sem á stórt húsnæði, t.d. eldri borgurum, færi á því 

Forseti. Ég hef hreinlega ekkert hugleitt þetta þannig að ég þori ekki að svara þessu. Ég þarf að skoða í stærra samhengi það að leigja bara Íslendingum og hafa það skattfrjálst, það þyrfti þá að vera alveg skýrt að það væri bara fólk sem býr á Íslandi. Það gæti verið ljómandi fínt úrræði því að það er oft erfitt að selja stórt húsnæði, fólk situr uppi aleitt í einhverjum geim þegar allir eru flognir úr hreiðrinu. Ég hef líka pínulitlar áhyggjur af leiguhúsnæði þar sem allt er leigt út með og er síðan leigt út á sumrin til ferðamanna. Ef þú sem leigjandi ætlar að leigja þarftu að búa á einhverju hálfgildingshóteli og það þætti mér ekki spennandi, ég á t.d. mikið af bókum. Ég held að við þurfum að taka ærlega á þessum málaflokki og taka vel á þessu saman. Mér finnst hugmynd hv. þingmanns 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Mig langar svolítið að skipta ræðunni í tvennt. Hv. þingmaður talaði mikið um leigumarkaðinn og ég tek undir margt af því sem hún sagði, m.a. að leiguverðið væri oft og tíðum fáránlegt. Við höfum til dæmis heyrt að leiguverð á háskólasvæðinu sé frá 100 þús. kr. jafnvel upp í 200 þús. kr. fyrir litlar íbúðir. Hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir setti af stað vinnu í þessu efni og þótt sú vinna hafi byrjað seint þá vildum við vinna þetta rosalega vel og leituðum til margra aðila til þess að geta komið verkefninu í framkvæmd þegar þar að kæmi í staðinn fyrir að eiga þá enn meiri vinnu eftir ef við hefðum bara kastað fram einhverjum hugmyndum í upphafi. Varðandi heildarsýnina þá þurfum við líka að horfa á þetta samhliða því sem við ræðum hérna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún finni fyrir þessari samfélagslegu samþykkt, að við sættum okkur kannski líka við að áhrifaþættir eins og bara staða húsnæðis á höfuðborgarsvæðinu geti verið breytileg til dæmis út af einhverri stofnun, hvort samfélagið í heild þurfi ekki að standa saman í því að samþykkja ekki til dæmis að fólk sé spurt að því hvað það fái í húsaleigubætur áður en leiga er ákveðin. Síðan ætla ég að koma hér á eftir og ræða betur það sem við eigum að vera að ræða.

Forseti. Ég þakka mjög góðar spurningar hjá hv. þingmanni. Ég er alveg sammála því að ég mundi vilja finna fyrir miklu sterkari samfélagsanda þar sem við upplifum sterkar að við búum í samfélagi. Auðvitað er það þannig að þegar hér var bullandi góðæri þá kvartaði enginn yfir því að eiga allt í einu mjög verðmiklar eignir og við sem vorum á leigumarkaði þá nutum alls ekki góðs af góðærinu því að þá hækkaði leiguverðið líka af því að fasteignaverð hækkaði. Ég benti fólki oft á að það væri ekki að verða ríkt, þetta væri blekking, þetta væri ekki raunverulegt. Það var einhver samfélagsleg stemning fyrir því að allir væru bara rosa ríkir og það væri rosa gaman og að hægt væri að taka há lán út á höfuðstólinn sinn eða taka veð í húsnæðinu sínu, sem mér finnst nokkuð sem við ættum að skoða hvort sé réttlætanlegt. Maður hefur þak yfir höfuðið, á maður þá að geta tekið endalaust einhver veð til að geta farið í sólarlandaferð eða keypt sér dýran bíl eða eitthvað slíkt? Mér finnst að við þurfum aðeins að ræða um það sem samfélag og ég vonast til þess að þegar við förum dýpra inn í heildstætt kerfi að við getum tekið það inn í samfélagið, að það verði ekki bara einhver umræða hér. Við þurfum að eiga þessa umræðu í samfélaginu alveg eins og við þurfum að eiga umræðu til dæmis um nýja stjórnarskrá í samfélaginu, því að það er samfélagssáttmáli. Því þurfum við Íslendingar að æfa okkur í, að tala saman um hvernig samfélagi við viljum búa í.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Nú í seinni hluta þessa samtals langar mig aðeins að fara inn á það sem hv. þingmaður kom inn á, að það geta ekki allir nýtt séreignarsparnaðinn. Þegar ég horfi á þetta verkefni reyni ég að sjá á þau fjölmörgu verkefni sem við förum í meðfram þessu. Eins og hv. þingmaður talaði um verður að horfa á öll þessi verkefni samhliða og vinna þau samhliða. Hv. þingmaður talaði um að grunnhugmyndin væri góð sem við ræðum hér, en eins og ég kom inn á áðan þá er þetta ekki ný hugmynd. Ég hef horft á ættingja, vini og fólk í kringum mig vera nálægt því að missa hús sín og bíla og flytja úr landi til þess að forðast ástandið hérna. Telur hv. þingmaður ekki að ef einhver heimili geta eða vilja á einhvern hátt nýta sér þau úrræði sem við ræðum hér, hvort sem við þurfum að ræða þau frekar eða annað, og þau leiða til góðs, að þetta sé þá skref í rétta átt fyrir þau heimili?

Forseti. Það er nú einmitt út af því sem ég á erfitt með að meta hvar á vogarskálinni þetta er af því að mér finnst sárt að margir sjái ekki út úr svartnættinu. En auðvitað samgleðst ég þeim sem geta nýtt sér úrræðin. Mig langar til að finnum leið til þess að allir fái tækifæri til að upplifa sig sem jafningja í þessu samfélagi þegar kemur að grunnþáttum eins og þeim að hafa þak yfir höfuðið. Mér finnst svo rosalega mikilvægt að við finnum sameiginlega lausn á því og það mun svo sannarlega ekki standa á mér, ég mun leggja mitt á vogarskálarnar þegar við förum í næsta stóra skref. Mér finnst mjög líklegt að ég muni greiða atkvæði með þessu frumvarpi, ég er ekki alveg viss hvort ég greiði atkvæði með hinu frumvarpinu, mér finnst það ólíklegt. Mér finnst þetta vera skref í rétta átt en við þurfum að útfæra og hugsa hvort við eigum að fara út í eitthvað eins og 

Herra forseti. Ég kem hér í aðra ræðu mína í þessu brýna hagsmunamáli. Við fjöllum hér um stóra kosningaloforðið, heimsmetið eins og það hét á einhverjum tímapunkti, sem hefur nú reyndar skroppið saman. Heimsmetið sem átti að fjármagna með einhverjum klókindum af hrægömmum er orðið að bankaskatti og beinum kostnaði ríkissjóðs. Að sjálfsögðu er gott að geta verið í hlutverki þess sem léttir skuldabyrði af íslenskum heimilum, ekki veitir af. En við vitum líka, þegar rýnt er í tölur og greiningar, að þeir sem urðu fyrir alvarlegu tjóni vegna verðbólgu í kringum hrunið eru helst þeir sem fjárfestu í húsnæði á tímabilinu 2005–2009 og leigjendur, því að leiga hefur hækkað umfram launavísitölu og þar er aldeilis íþyngjandi kostnaður. Þess vegna ætla ég í þessum skemmtilegheitum öllum að vera í hlutverki þeirrar sem bendir á alvarlega ágalla þessa máls. Allir gera sér grein fyrir því að mikil þörf er á að ganga lengra fyrir ákveðna hópa, þ.e. hópinn sem keypti húsnæði á tímabilinu 2005–2009, sérstaklega þá sem keyptu fyrstu íbúð sína. Og það er full ástæða til að hækka húsaleigubætur, auka framboð af leiguhúsnæði og búa til húsnæðisbætur þannig að fólki sé ekki mismunað eftir búsetuformi. Markmið frumvarpsins sem hér um ræðir og varðar séreignarsparnaðinn er eftirfarandi, eins og minni hlutinn segir í áliti sínu, með leyfi forseta: „Frumvarpinu er ætlað að létta skattbyrði tiltekins hóps skattgreiðenda. Til þess að fjármagna afléttinguna verður skattbyrðin flutt til og lögð á skattgreiðendur framtíðarinnar.“ Það er auðvitað langur tími sem er undir í þessari tilfærslu en umtalsverður kostnaður mun falla á skattgreiðendur á næstu árum. Ég verð að segja það að þegar ég fer í gegnum álit meiri hlutans er mér ekki alveg ljóst hver þessi kostnaður er. Og það er alveg augljóst að meiri hlutanum er heldur ekki ljóst hver þessi kostnaður verður. Beinn kostnaður umfram bankaskattinn hleypur að því mér sýnist á stærðargráðunum 35 milljarðar til 64 milljarðar. Það er kostnaður sem ríkissjóður mun bera, sveitarfélögin og Íbúðalánasjóður. Og hverjir eiga að standa undir þeim kostnaði? Jú, íslensk heimili og íslensk fyrirtæki. Ég las umsögn Reykjavíkurborgar sem er höfuðborg landsins, stærsta sveitarfélagið. Ég er einn 22 þingmanna þess sveitarfélags hér inni og mér er nokkuð órótt þegar ég les þessa umsögn. Þar kemur fram að Reykjavíkurborg áætlar kostnaðinn, sem tekið er undir í meirihlutaálitinu, vera um 1,9 milljarða fyrir Reykjavíkurborg á yfirstandandi ári og næstu þremur árum, og með leiðréttingarfrumvarpinu er hann 2,1 milljarður. Nú ber að geta þess að þarna er tekið tillit til bankaskattsins sem kemur að einhverju leyti í gegnum jöfnunarsjóð, en þess ber einnig að geta að Reykjavíkurborg sem er með umtalsverða félagslega byrði fær ekki fjármuni vegna hennar í gegnum jöfnunarsjóð. Þetta skapar auknar álögur á okkur borgarbúa til að fjármagna það að hátekjufólk geti greitt niður lánin sín með sérstökum skattafslætti í boði meiri hlutans. Þeir sem munu bera þennan kostnað í Reykjavíkurborg eru útsvarsgreiðendur í gegnum hærri álögur og síðan hlýtur niðurskurður að verða óhjákvæmilegur. Þar eru stærstu útgjaldaliðirnir skóla- og leikskólamál sem og þjónusta við fatlað fólk og félagsþjónusta. Reykjavíkurborg furðar sig á því að gefið sé í skyn að nettóáhrifin fyrir sveitarfélögin verði umtalsvert minni því að fram muni koma tekjur í auknum þjónustusköttum og fasteignagjöldum. Reykjavíkurborg - og þar á bæ kann nú fólk aldeilis að reikna - getur ekki séð til hvers er vísað þegar talað er um þjónustuskatta, hvaða skattar það séu og hefur áhyggjur af þessu. Og varðandi fasteignagjöldin er bent á í umsögninni að ógjörningur sé að sjá fyrir hvaða áhrif þessar aðgerðir hafa. Vísað er til tillagna um að banna verðtryggð lán til lengri tíma en 25 ára og bent á að spáð hafi verið að slíkt mundi lækka fasteignaverð og þar með lækka fasteignagjöld, ef ekki kæmi til hækkun skattprósentu á fasteignagjöld. Mér finnst nauðsynlegt, herra forseti, að draga þetta fram í umræðunni því að við höfum mörg hér lýst áhyggjum af því að það séu hópar í þessu samfélagi sem njóti ekki þessara aðgerða, en þeir nýta sér svo sannarlega margir hverjir þjónustu á vegum sveitarfélaga. Það er skrýtið að vera í hlutverki gleðispillis því að ég veit, eins og ég vil endurtaka, að hluti af þessum aðgerðum er mikilvægur og nauðsynlegur. En hluti þessara aðgerða er þannig að þeir njóta sem kannski ekki þurfa á sérstakri fyrirgreiðslu að halda á kostnað þeirra sem reiða sig á kerfið; þeirra sem reiða sig á framfærslu í gegnum opinberu tilfærslukerfin okkar, eins og lífeyrisþegar og atvinnulausir, og þeirra sem þurfa á mikilli opinberri þjónustu að halda í heilbrigðiskerfinu og í félagslega kerfinu. Og það er alvörumál þegar við erum með svona tilfærslur á milli hópa, þegar við setjum eiginlega á þá sem minnst hafa byrðarnar af þeim sem mest hafa. Og við vitum ekki einu sinni hvort kostnaðurinn verður 35 eða 65 milljarðar. Þetta eru gígantískir fjármunir og það er skrýtið að fólkið sem stóð hér fyrir nokkrum mánuðum og talaði um það eins og það væru fréttir að ná þyrfti niður hallanum á ríkissjóði skuli síðan koma með tillögur sem þessar. Það virðist ekki trufla það eina einustu mínútu að það verði eitthvert óþægilegt verkefni sem þurfi að takast á við til þess að eiga fyrir þessu öllu saman, fyrir utan að bæta upp þeim hópum sem ekkert fá í þessum aðgerðum. Hvort það verður í formi skattahækkana 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fína yfirferð yfir málið. Hv. þingmaður kom vel inn á kostnað sem sveitarfélögin verða fyrir og vissulega er rætt um. Ég vil benda á nefndarálit meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um áhrifin á sveitarfélögin, kafla á bls. 2. Þar er gerð grein fyrir þeim fjárhæðum og ekki verið að fara í neinar grafgötur um það. Ég vil koma inn á það að við erum að tala um næstu 40 árin, og þetta dreifist misjafnlega, þ.e. þetta eru fórnaðar tekjur sveitarfélaga af lífeyrissparnaðarskattgreiðslum til næstu 40 ára. Þetta dreifist mismunandi eftir því hvort við erum að tala um húsnæðiseigendur eða þá sem nýta sér b-liðinn, sem er þá úrræði til öflunar húsnæðis til framtíðar. Vissulega fara sveitarfélögin, eins og greint er frá, á mis við tekjur. En á móti kemur að eign myndast í húsnæði fólks og sveitarfélögin eru auðvitað ekkert annað en íbúarnir sem þau byggja. Væntanlega eru þá heimili sveitarfélaganna minna skuldsett, minni pressa verður á félagslegt kerfi sveitarfélaganna o.s.frv. Ég spyr hv. þingmann hvort hún sjái ekki kostina við það að gefa fólki færi á að spara þannig og ná niður skuldum sínum gagnvart sveitarfélögum.

Herra forseti. Vissulega eru íbúar sveitarfélaganna þeir sem njóta aðgerðanna en það er líka þannig að sumir af íbúum, í þessu tilfelli Reykjavíkurborgar, njóta aðgerðanna en það eru allir, og kannski þeir sem helst þurfa á þjónustu að halda og margir hverjir eiga ekki húsnæði, sem munu gjalda fyrir með lakari þjónustu ef þetta verður niðurskurðarmegin. Ég talaði um 40 ára tímaperspektíf en Reykjavíkurborg talar um yfirstandandi ár og næstu þrjú ár á eftir, 2,1 milljarð. Eins og ég sagði í ræðu minni skiptir máli að finna leiðir til að koma til móts við fólk sem á í fjárhagsvanda vegna ofurskuldsetningar eða skuldsetningar sem fólk ræður ekki við, það þarf ekkert að vera ofurskuldsetning, langt því frá. Hins vegar er óábyrgt að fara út í aðgerð sem þessa þar sem þeir njóta mest sem mest eiga á kostnað þeirra sem minnst hafa. Það er spurningin um tekjujöfnunaráhrif þessara frumvarpa sem truflar þau okkar sem trúum á samfélög sem leggja upp úr jöfnuði, góðri almannaþjónustu og réttlátri skiptingu. Við teljum þessi frumvörp að einhverju leyti ógna þeim markmiðum, þó að við fögnum því vissulega að þeir sem eiga í vanda vegna skuldsetningar sjái leið út úr honum með þessu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóð svör, við deilum alveg sömu sýn á það að skapa jöfnuð og réttlæti í þjóðfélaginu. Þessar aðgerðir beinast að þeim hópi sem, samkvæmt a-lið frumvarpsins, mun geta nýtt sér skattleysi séreignarsparnaðar. Við erum að hjálpa fólki til að hjálpa sér sjálfu, með skattleysinu, þar sem hvatinn er til að spara og greiða niður húsnæðisskuldir. Og við erum að skapa þeim sem, samkvæmt í b-lið, ekki eiga húsnæði, og skulda þar með ekki í húsnæði, möguleika til að afla sér eigin fjár til framtíðaröflunar húsnæðis. Þetta getur verið, eins og kemur fram í greiningum í frumvarpinu, stór hópur fólks og þarna er verið að gefa fólki eða hvetja fólk til að spara. Það kom fram í umræðunni hér í dag, hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að hjá opinberum starfsmönnum fer einn heill dagur af fimm vinnudögum í að afla lífeyris, þannig að gríðarlega miklir fjármunir fara inn í þetta kerfi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sjái ekki kostina við sparnaðarhvatann í þeim gríðarlegu fjármunum sem fara í lífeyriskerfið miðað við aðstæður í dag. Eins og ég skildi hv. þingmann þá telur hann að enn betur þurfi að gera til að ná niður skuldum skuldsettra heimila.

Herra forseti. Sparnaðarhvati er mikilvægur og séreignarsparnaðarkerfið var einmitt sett á laggirnar til að hvetja til aukins sparnaðar. Það er jákvætt að þeir sem eru í vanda vegna skulda á húsnæði geti greitt inn á skuldir sínar. En það verður líka umtalsverður fjöldi fólks sem mun geta nýtt sér þennan skattafslátt sem hefur enga sérstaka þörf fyrir það og hefði sparað þessa fjármuni engu að síður þannig að þar er sparnaðurinn ekki að aukast. Varðandi áhrifin á Íbúðalánasjóð er talið að tjón sjóðsins af uppgreiðslum mundi nema 7,5 til 24 milljörðum samtals á fjögurra ára tímabili, það eru miklir fjármunir. Ég hef áhyggjur af leigjendum, eins og ég fór yfir, sem eru sannarlega hópur sem hefur orðið fyrir miklum búsifjum. Leiga hefur hækkað langt umfram launavísitölu en engin fyrirheit eru gefin um fyrirgreiðslu fyrir þennan hóp. Hefði verið sagt að svo yrði þetta gert og hitt þá hefði það gefið heildstæðari mynd af því hvernig eigi að fjármagna aðgerðirnar, hvernig eigi að tryggja að þeir sem lakasta stöðu hafi fái líka aðstoð úr opinberum sjóðum. Þá hefði verið auðveldara 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að velta hér aðeins upp húsnæðissparnaði almennt vegna þess að í tengslum við þetta frumvarp er talað um að mikilvægt sé að treysta í sessi og efla möguleika fólks til að spara og leggja fyrir í þágu húsnæðisöflunar, bæði þá sem eru með lán í dag og geta notað þau úrræði sem þetta frumvarp felur í sér til að greiða niður hluta af höfuðstól áhvílandi lána og hins vegar einnig að gefa kost á því að menn leggi fyrir og hefji þá í raun og veru að safna séreignarsparnaði til að leggja fyrir til öflunar húsnæðis síðar meir. Um þetta hefur talsvert verið rætt í umræðunni. Mig langar að heyra aðeins betur viðhorf hv. þingmanns til hugmyndafræðinnar á bak við það að, eigum við að segja, fjölga möguleikum eða efla þá til að leggja fyrir, annars vegar til öflunar húsnæðis og hins vegar til að greiða niður höfuðstól áhvílandi lána, og hvernig húsnæðissparnaðarreikninga og húsnæðissparnaðarkerfi hún sæi fyrir sér. Gagnrýnin á þetta hefur ekki síst gengið út á það að óeðlilegt sé að blanda saman almennt húsnæðissparnaðarreikningum og viðbótarlífeyrissparnaði. Mig langar að heyra aðeins frá hv. þingmanni hvernig hún sæi fyrir sér almennt húsnæðissparnaðarkerfi fyrir ungt fólk.

Herra forseti. Ég veit að það er almennt stuðningur við húsnæðissparnaðarkerfi. Ég ætla að játa að persónulega er þetta ekki sérstakt áhugamál mitt, húsnæðissparnaðarkerfið, en ég held að mikilvægt sé að líta til þess að þegar gerðar eru til dæmis kannanir á hvort fólk vilji vera á leigumarkaði þá er það vaxandi hópur sem hefur áhuga á því, ef það vill sem sagt ekki eignast sérbýli eða býr í þannig sveitarfélögum að erfitt aðgengi er að leiguhúsnæði og eðli málsins samkvæmt búi fólk í sérbýli. Það er vaxandi hópur sem vill búa í leiguhúsnæði. Ég held líka að flestir foreldrar vilji líka hafa tækifæri til að leggja í sjóð fyrir börnin sín, hvort heldur sem þau nota hann til húsnæðiskaupa síðar meir eða til að fara utan og sækja sér menntun eða til að fara til útlanda og kynnast heiminum eða hvað svo sem börnin vilja gera við það. Svo er fólk sem er að hefja fullorðinsárin, vilji það spara fyrir húsnæði sé því gert það kleift. Það sem minni hlutinn gerir athugasemdir við, og ég tek algjörlega undir, er að með því að tengja þetta séreignarsparnaðarkerfinu er verið að tengja þetta atvinnuþátttöku. Það er náttúrlega þannig að meiri hluti ungs fólks í dag fer í nám og er þar af leiðandi ekki á vinnumarkaði nema lítinn hluta ársins. Ég er ekki hér með tilbúið húsnæðissparnaðarkerfi en ég held að huga þurfi að því að möguleikinn, ef komið verður á slíku kerfi, sé ekki einskorðaður við það að hann gagnist þeim sem 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Þetta eru vangaveltur sem hlutu að koma upp og einnig þá um önnur sparnaðarform, hvort þau séu jafn sett, sem þau eru væntanlega ekki vegna skattleysisákvæðanna í þessu sparnaðarformi sérstaklega. Annað mál sem ég vildi nefna líka, af því að þingmaðurinn fór ágætlega yfir áhrifin á sveitarfélögin og rakti í máli sínu umsögn Reykjavíkurborgar og umsögn liggur líka fyrir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem að hluta til byggir á umsögn Reykjavíkurborgar. Mig langar til að inna hv. þingmann eftir því, af því að í umsögn sveitarfélaganna og Reykjavíkurborgar sérstaklega er farið yfir áhrifin sem frumvarpið hefur, bæði vegna þess að gert er ráð fyrir að ríki og sveitarfélög gefi eftir tekjuskatt og útsvar á bilinu 60–82 milljarða á verðlagi ársins 2014 og hins vegar er gert ráð fyrir að útgjöld borgarinnar og þar með sveitarfélaganna aukist vegna mótframlaga til starfsmanna sem hefji séreignarsparnað, aðgerðanna sem lýst er í frumvarpinu. Getur þingmaðurinn ekki tekið undir þau viðhorf sem meðal annars hafa komið fram í umræðunni hjá öðrum og að hluta til í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, að það að gefa eftir framtíðarskatttekjur með þeim hætti sem hér er gert geti varla leitt til annars en að annaðhvort verði að hækka skatta í framtíðinni á komandi kynslóðir, auka þjónustugjöld fyrir samfélagslega grunnþjónustu eða draga úr þjónustu, nú eða auka lántöku? Getur þingmaðurinn ekki tekið undir það að þetta séu fyrirsjáanlegar 

Herra forseti. Svar mitt við fyrirspurn hv. þingmanns er: Já. Eins og ég rakti í ræðu minni er það gleðiefni þegar hægt er að koma til móts við skuldug heimili. Það er mikilvægt að mæta því. Á Íslandi eru enn heimili sem þarf að lækka skuldir hjá, en ég ákvað að fara í hlutverk gleðispillisins og lýsa áhyggjum einmitt af þeim kostnaði, ekki bara sem fellur á sveitarfélagið mitt, Reykjavíkurborg, og er á næstu þremur, fjórum árum rúmir 2 milljarðar, fyrirséður beinn kostnaður, heldur þeim 35–65 ef ég hef lesið nefndarálitið rétt, maður þarf að liggja svolítið yfir því til að reyna að átta sig á því, ófjármagnaður kostnaður sem lendir á ríkissjóði. Ég vek athygli á því að kostnaðurinn sem fellur til vegna Íbúðalánasjóðs kann að verða á fjórum árum 24 milljarðar. Eitthvað af því fer í gegnum bankaskattinn og svo eru frátalin almenn áhrif á sveitarfélögin og ríkissjóð. Þá vantar algjörlega í þessa umræðu upplýsingar um hvernig eigi að fjármagna þetta. Á að gera það með skattahækkunum? Á að gera það með gjaldtöku á sjúklingum, enn frekari, sem er nú hér á landi með því mesta sem gerist í Evrópu, eða á að draga úr opinberri þjónustu? Þá eru náttúrlega heilbrigðis- og menntakerfin stærstu kerfin. Þessa umræðu hefði ég viljað fá hér 

Virðulegur forseti. Nokkrum sinnum í dag hefur verið rætt um málþóf og aðra slíka þætti. Við höfum af því tilefni kannað aðeins ýmislegt í gögnum þingsins. Vegna þess að framsögumaður þessa ágæta máls leyfði sér að hafa uppi einhver slík orð á fésbókarsíðu sinni, held ég, er rétt að vekja athygli á því að hv. þm. Willum Þór Þórsson hefur talað í tæpa eina klukkustund sjálfur af þeim átta klukkustundum sem umfjöllunin hefur farið fram. Ég held að það sé ekki tímabært að þingmaðurinn tali um málþóf fyrr en umfjöllunin hefur náð þeim 63 klukkustundum sem jafngilda þeim tíma sem hann hefur sjálfur talað sinnum fjöldi þingmanna. Sömuleiðis liggur fyrir að á litlum fimm vetrum hefur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talað í tæplega 100 klukkustundir. Það er umtalsvert lengri tími en sumir þingmenn sem setið hafa á Alþingi í á annan áratug hafa talað. Ég hvet hv. þingmann 

Herra forseti. Ég vek enn athygli á fjarveru ráðherra sem er fullkomin og altæk og hefur verið hér á bekkjunum. Við höfum ekki séð slíkt eintak í þessari umræðu, nánast frá því að hún hófst þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um. Ég vil líka gera þá játningu svo að ekkert fari á milli mála að ég er að flytja mína þriðju ræðu í þessari umræðu, sökum þess að mér entist ekki tíminn síðast til að fara yfir það sem ég ætlaði að fara yfir, og geri það nokkuð brattur þrátt fyrir siðgæðisvörðinn Vigdísi Hauksdóttur, hv. þingmann, sem hefur haft uppi stór orð um það að menn ræði þetta stóra mál. Það er ekki svo komið enn þá, herra forseti, að sá sem hér stendur hyggist bera það sérstaklega undir Vigdísi Hauksdóttur hvort sé við hæfi að hann tali. Ég ætla að ræða aðeins um það sem ég hugðist gera áður, sem sagt sparnað og lífeyrissjóði, sem hefur borið hér dálítið á góma og tengist að sjálfsögðu þessum málum. Ég vil taka það fram fyrir mitt leyti að að sjálfsögðu er mikilvægt að við greiðum götu þess að við gerum fólki kleift að geta tryggilega sparað og lagt fyrir fé. En það skiptir máli hvernig sá sparnaður er hugsaður og í hvaða skyni hann er, sérstaklega þegar við förum að koma að hinu skattalega umhverfi þess og hvort við beitum skattalegum hvötum til að stuðla að slíku. Ég vil gera skýran greinarmun annars vegar á sparnaðarmöguleikum yngra fólks sem vill með tryggum hætti geta lagt til hliðar til að standa straum af framtíðarhúsnæðiskostnaði sínum, hvort sem það verður til eigin íbúðarkaupa eða búseturéttarkaupa eða þess vegna að það gæti myndað slíkan sparnað til að gera sér lífið léttara á leigumarkaði á fyrstu árum eftir til dæmis að námi lýkur eða annað því um líkt, og hins vegar því sem er auðvitað almennt æskilegt, að sparnaður sé í samfélaginu og sem flestir sem það vilja og geta geti lagt til hliðar í varasjóð ef á þarf að halda eða til efri áranna. Að sjálfsögðu er engin deila um að það er æskilegt, það er enginn ágreiningur sem tengist þessu máli þar um. Og eins og menn hafa stundum sagt í gamni að það sé nú lágmark að menn eigi fyrir útförinni þegar þar að kemur. Það er eiginlega það minnsta. Menn taka svo sem ekkert með sér yfir það best er vitað þannig að kannski er það nóg í sjálfu sér ef þeir hafa lifað góðu lífi fram að því. Þá er spurningin hvort menn eru ekki að blanda hér saman hlutum sem eiga alls ekkert að fara saman, þ.e. hvort við viljum stuðla að einhverjum almennum húsnæðissparnaðarmöguleikum til að létta mönnum þá stærstu fjárfestingu sem yfirleitt er á lífsleiðinni, húsnæðisöflunin, íbúðarkaupin, eða þá hitt sem við sjáum núna á reynslunni að getur verið erfitt sem er einfaldlega að fara út á leigumarkaðinn og þurfa að vera á honum kannski einhver ár áður en menn geta sjálfir ráðist í húsnæðiskaup. Gallinn við það að leggja eingöngu áherslu á sparnað til að mynda eign til að kaupa eigið húsnæði er að þá eru stórir hópar útilokaðir, þeir sem vilja frekar og velja sér það að búa í öðru búsetuformi, telja að sér henti betur miðað við tekjur sínar að reyna til dæmis að búa bara í tryggu leiguhúsnæði. Auðvitað væru og eru skattalegir hvatar sem á að nota, ég tala nú ekki um í óhófi í þessu skyni, að ýta undir séreignarstefnu, að sjálfsögðu. Halda menn að það sé tilviljun að það var áhersla Sjálfstæðisflokksins að beita ætti skattfrelsi í séreignarsparnaði til að hjálpa mönnum að greiða niður húsnæðislán eða mynda sparnað til íbúðarkaupa? Það er skilgetið afkvæmi séreignarstefnunnar. Hún er hér að fá forgang fram yfir önnur íbúðaform þrátt fyrir hjal samtímis og til hliðar í ónefndum aðilum um að þeir vilji stuðla að heilbrigðum leigumarkaði. Ýmsir hafa í umræðunni lokið lofsorði á þetta, að það sé alveg eins gott og jafnvel betra að í stað þess að byggja upp séreignarsparnað til efri ára þá myndi menn eign í húsnæðinu með hraðari niðurgreiðslu skulda. En er það endilega svo? Það eru ýmsar hliðar á því máli. Það kostar að eiga húsnæði, það er líka ótryggt að reyna að mynda eign í húsnæði eins og Íslendingar ættu að vera farnir að læra. Okkur má þá ganga betur á komandi árum, að hafa hér stöðugleika í verðlagi og efnahagsmálum ef það á ekki líka að vera áhættusamt að treysta á að menn eigi sparnaðinn til efri áranna geymdan í skuldlausri eign í húsnæðinu. Margir hafa farið flatt á því. Það eru ólíkar aðstæður í landinu eftir því hvar menn búa, það er ekki alls staðar 101 Reykjavík, herra forseti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann talar um að það sé ágætt að efna til sparnaðar og allt það. Nú er verið að tala hér um skattafslátt og þetta tilboð hljómar mjög vel. Það hljómar vel að nota eigin sparnað og fá skattafslátt til að greiða niður skuldir sínar, en auðvitað kostar þetta marga milljarða úr ríkissjóði og eins úr sveitarsjóðum. Við vitum hvað bíður okkar - óleyst vandamál sem við þurfum að taka á eins og til dæmis B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og A-deildin líka. Þar eru háar upphæðir sem við þurfum að mæta á næstu árum og svo þegar við bætist aukinn kostnaður vegna þessara aðgerða. Mig langar að biðja hv. þingmann um að fara aðeins yfir þau efnahagslegu áhrif sem þessi frumvörp valda og taka þá með í reikninginn þau óleystu vandamál sem við eigum eftir að leysa. Getur hv. þingmaður farið yfir það með okkur hér í þingsal hvernig fjallað var um þetta í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og hvernig menn sjá fyrir sér að tekið verði á þessum vandamálum? Það er ekki nægilegt að horfa bara á afleiðingar þessa frumvarps. Við hljótum að verða að leggja það við þau óleystu vandamál sem við þurfum að glíma við á næstu árum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Í fyrsta lagi aðeins um sparnaðinn og skattalega hvata í þeim efnum þá má nú á milli vera hvort það sé eitthvað ýtt undir eða hlúð að slíkum húsnæðissparnaði og því að það sé 40% meðgjöf. Við erum að tala um það hér, það er um 40% meðgjöf í þessu séreignarsparnaðarfyrirkomulagi í formi tapaðra skatttekna ríkis og sveitarfélaga, tekjur sem eru allt að 1 millj. kr. á mánuði hjá fjölskyldu, hjá hjónum og samsköttuðum aðilum, eftir breytingartillögur meiri hlutans sem rýmka úrræðin enn frekar. Þótt maður hafi oft tekið undir að það mætti skoða einhvers konar hagstætt sparnaðarform, t.d. fyrir ungt fólk, þá hef ég aldrei í mínum villtustu draumum látið mér detta í hug að það yrði 40% meðgjöf frá ríki og sveitarfélögum upp að svona háum fjárhæðarmörkum. Fyrir utan það er þetta stiglækkandi skattur, stighækkandi tekjuskattur snýst við þegar hann er notaður svona og verður stiglækkandi, ívilnar mönnum meir eftir því sem þeir hafa hærri tekjur og geta sparað meira. Varðandi ríkisfjármál og efnahagsáhrifin þá hefðum við í raun og veru þurft rækilega umræðu hér um ríkisfjármálaáætlun til næstu ára á grundvelli þessara mála. Þetta eru svo stórar tölur. Við tökumst hér á um hundruð milljóna eða kannski fáeina milljarða við fjárlagaafgreiðslu en við erum væntanlega að tala um reikning öfugum megin við 200 milljarða kr. Ég komst að þeirri niðurstöðu í nefndaráliti mínu að kostnaðurinn áður en meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar ákvað að rýmka úrræðin gæti lagst upp í 188 milljarða. Ég tel að það hafi verið sæmilega vel rökstutt. Með þeirri rýmkun gætum við verið farin að tala um reikning sem er kominn öfugum megin við 200 milljarða 

Virðulegur forseti. Ég held reyndar að ef við hefðum verið búin að samþykkja hér nýtt frumvarp um opinber fjármál þá hefði hæstv. ríkisstjórn ekki getað komið með svona mál fram. Þá hefði verið lagaleg skylda að koma með áætlanir um það hvernig ætti að mæta þessum vanda, en það er ekki gert eins og hv. þingmaður benti á. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd bætir í, vill setja markið upp í 750 þús. kr. á ári, sem þýðir auðvitað að þeir sem eru með hærri laun fá meiri skattafslátt, það er alveg augljóst mál, en eftir standa þeir sem verst standa, sem er barnafólk. Ég hef lagt fram breytingartillögu um að fara inn í barnabæturnar og grípa tækifærið fyrst tekjuskattslögin eru opin. Ég vil biðja hv. þingmann um viðbrögð við því hvernig við getum 

Herra forseti. Það er hægt að slá nokkuð máli á beinu áhrifin og velta þeim tölum fyrir sér. Það er til dæmis bæði í nefndaráliti 3. og 4. minni hluta komið inn á það að ef við tækjum þessa 80 milljarða í hinu frumvarpinu og bara greiddum niður skuldir ríkisins með því mundi sparast vaxtakostnaður upp á 3–4 milljarða á ári. Það væri myndarlegt. Ef við tækjum sirka 130 milljarða sem væru þá annars vegar höfuðstólsniðurfærslan og hins vegar fórnarkostnaður ríkisins í séreignarsparnaðinum að lágmarki þá væri vaxtasparnaðurinn kominn í 6–7 milljarða á ári. Það telur fljótt, á hverju einasta ári, ef við hefðum 6–7 milljörðum meira til að ráðstafa í ýmis góð verkefni. Vandinn er að horfast í augu við óbeinu afleiðingarnar, aukna verðbólgu, hærri vexti, veikara gengi. Ég tel að barnabætur og hækkun þeirra sé mjög góð leið enda komumst við að þeirri niðurstöðu fyrir tveimur árum að það þyrfti að gera betur við þann hóp, og allar greiningar sýna vanda barnafjölskyldna, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við munum bæði þá tíð, þó að ég sé bara rétt komin á miðjan aldur og þingmaðurinn þó nokkuð ungur, þó að hann sé eldri en ég, þegar helsti lífeyrissjóður fólks var steinsteypa. Svo var nú komið hér á almennum lögbundnum lífeyrissjóði til þess að breyta þessu þannig að fólk ætti öruggari lífeyri í ellinni eða á eftirlaunaaldri, og síðan var séreignarsparnaðarkerfinu bætt við til að auka sparnað og auka ráðstöfunartekjur fólks eftir að eftirlaunaaldur hæfist, enda erum við að eldast - sem er jákvætt - og erum hraustari, þannig að við viljum hafa meira á milli handanna þegar við hættum að vinna. Nú er hér í þessu frumvarpi verið að leggja drög að nýju húsnæðissparnaðarkerfi, því að önnur nefnd er búin að skila tillögum um að haldið verði áfram með þetta kerfi, og það felur í sér að fólk verði fyrri hluta starfsævinnar að nýta viðbótarsparnaðinn til að kaupa sér steinsteypu. En viðbótarlífeyrissparnaðurinn er verðmætari eftir því sem hann er lengur að ávaxtast og því eru krónurnar sem þú aflar þér snemma á starfsævinni verðmætari en þær sem þú aflar þér eftir miðjan aldur eða á þeim aldri sem ég og hv. þingmaður erum til dæmis á í dag. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann telji heppilegt, ef á að koma á húsnæðissparnaðarkerfi, að blanda slíku kerfi saman við viðbótarlífeyrissparnaðarkerfið.

Nei, herra forseti. Ég teldi mun betra að við gætum innleitt almennt húsnæðissparnaðarkerfi sem væri opið öllum og ekki bara bundið við þá sem væru á vinnumarkaði og fengju launatekjur og alls ekki með þann skavanka að það væri þeim mun ríkulegra sem menn hafa hærri laun upp að mjög háum fjárhæðarmörkum eins og þetta er. Það er augljós ágalli á þessu. Í öðru lagi er það fórnarkostnaður að veikja þessa þriðju stoð eftirlaunakerfisins í landinu, það er alveg augljóst mál, vegna þess að það hefur mikla kosti að halda áfram að þróa okkar kerfi. Og af því að einhverjir eru nú hikandi við að gerast málsvarar lífeyrissjóða og uppsöfnunarsjóða í lífeyrissparnaði hér þá er sá sem hér stendur það ekki. Ég tel það einhverja allra mestu gæfu Íslendinga að við rötuðum inn á það spor, þökk sé framsýni margra aðila á vinnumarkaði, að við hófum hér uppbyggingu söfnunarsjóða. Kerfið er í grunninn skynsamlegt með skyldutryggingu í samtryggingarsjóðum upp að vissu lágmarki og síðan viðbótarrétti manna til séreignarsparnaðar. Þetta dregur úr álaginu á almannatryggingar og vinnur á móti breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar af því að hver kynslóð tekur sinn sparnað með sér og á hann til eigin nota og álagið á ríki og sveitarfélög verður þar af leiðandi ekki eins mikið þegar aldurssamsetning þjóðarinnar fer að breytast. Það er hún að gera og langlífi vex og við erum að sjá að í staðinn fyrir 10 til 12 eða 15% hluta landsmanna á eftirlaunaaldri stefnir í að það verði 25% plús innan ekkert óskaplega margra áratuga. Þá hefur þetta kerfi mjög mikla kosti í för með sér. Mér liði miklu betur ef við gætum fundið leiðir til þess að hafa stuðlað að skynsamlegu húsnæðissparnaðarkerfi og ég er aftur og enn með í huga yngra fólkið, sem væri þá að undirbúa sína húsnæðisöflun án þess að hrófla við eftirlaunakerfinu og lífeyrissparnaðinum sem menn geyma með sér eða taka með sér og eiga til efri ára.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan er þetta allt svo skemmtilegt hjá stjórnarflokkunum og það er svo leiðinlegt að vera ekki jafn skemmtileg. En mér fannst það gott, sem hv. þingmaður benti á, að fljótlega verðum við með um 25% landsmanna á eftirlaunaaldri. Þá verðum við, ef þetta frumvarp verður að lögum, líka búin að eyða fyrir fram hluta af þeim skatttekjum, sem þessi 25% hefðu verið að greiða í ríkissjóð, til að standa undir aukinni heilbrigðisþjónustu, sem óhjákvæmilega fylgir fjölgun eldri borgara. Bent er á það í frumvarpinu, sem ég held að sé rétt, að það sé jákvætt að draga aðeins úr þrýstingi, því að lífeyrissjóðirnir eru stórir innan hagkerfisins. Ég vil aðeins heyra afstöðu þingmannsins til þess, hvort hann telji þetta til þess fallið að 

Herra forseti. Bara aðeins að árétta hvað það skiptir miklu fyrir okkur að vera í þeirri stöðu sem við erum. Við erum númer eitt til tvö meðal þjóða heimsins í því að hafa byggt upp sterkt fjármagnað lífeyriskerfi. Við eigum um 135 til 140% af vergri landsframleiðslu í hreinni eign lífeyrissjóða til greiðslu lífeyris, það eru Hollendingar og Svisslendingar sem eru svona nálægt okkur í flokki. Og við erum til viðbótar enn sem komið er tiltölulega ung þjóð þannig að staða Íslands að þessu leyti er mjög sterk. Þetta hef ég nú stundum notað í samskiptum við erlenda aðila þegar ég hef verið að tíunda bjartar horfur Íslands til lengri tíma litið, ekki að vísu undir núverandi ríkisstjórn en að því slepptu svona almennt séð. Sumar þjóðirnar sem glíma við hvað mesta erfiðleika við Miðjarðarhafið, þær eru eldri, jafnvel umtalsvert eldri en Íslendingar og þær eiga núll krónur til greiðslu lífeyris. Þær eru með hreint gegnumstreymiskerfi og eru þegar komnar í mikinn vanda, hvað þá það sem fram undan blasir við. Ég hika því ekki við að standa vörð um þetta kerfi 

Virðulegi forseti. Það er eitt atriði hér sem mig langar að ræða við hv. þingmann, vegna þess að hann hefur verið í nefndinni og í þessari vinnu allri saman. Það varðar Íbúðalánasjóð og áhrifin á hann, vegna þess að mér finnst það ekki koma nægjanlega fram, hvorki í greinargerð frumvarpsins, umsögn fjármálaráðuneytisins né heldur í meirihlutaáliti nefndarinnar hvaða afleiðingar aðgerðirnar munu hafa, það segir bara að það ríki veruleg óvissa um fjárhæðir í því sambandi. Ég velti fyrir mér hvaða áhrif þetta muni hafa á Íbúðalánasjóð. Rætt er um það í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið sjálft og áfram í meirihlutaáliti nefndarinnar að það sé svona lauslegt mat á hinu og þessu. Talað er um 5 milljarða á fjórum árum o.s.frv. Hversu djúpt var farið í skoðun á þessu innan nefndarinnar? Fengu menn eitthvert minnisblað um það hvaða áhrif þetta hefði? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að við vitum að 110%-leiðin gagnaðist ekki eins vel þeim sem eru hjá Íbúðalánasjóði. Gera má ráð fyrir því að mjög margir sem þar eru muni nýta sér þetta úrræði og sömuleiðis það sem við munum ræða á eftir þessu máli, þ.e. skuldaniðurfellingarnar. Þær munu án efa koma mikið til Íbúðalánasjóðs. Var gert eitthvert heildstætt mat á þessu, þ.e. hversu mikinn hluta af þessum fjármunum menn telja að muni fara til Íbúðalánasjóðs, til þeirra sem eru hjá Íbúðalánasjóði, og hvaða áhrif það mun þá hafa á sjóðinn og fjárhag hans og hvað í heildina ríkissjóður mun raunverulega greiða á endanum bara vegna Íbúðalánasjóðs? 
             Það er óljóst og mér finnst óþægilegt að í frumvarpinu sem við munum ræða á eftir þá nota menn sama orðalag, að það sé fullkomlega óljóst hversu mikill sá kostnaður verði í raun og veru.

Herra forseti. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hefði gjarnan þegið að hafa meiri tíma til þess að fara yfir málefni Íbúðalánasjóðs í þessu sambandi. Það hefur fjárlaganefnd að vísu einnig gert og nefndirnar fengu báðar minnisblaðið frá Íbúðalánasjóði þar sem sjóðurinn sjálfur reynir að leggja mat á það en er með mjög stórt verðbil í því, frá 7,5 milljörðum og upp í 24 milljarða kr. Það var vel að merkja áður en séreignarsparnaðarleiðin var stækkuð eða gerð tillaga um að hún yrði stækkuð. Það má leiða að því líkur að efri mörkin séu þá orðin enn þá hærri. Þau eru væntanlega tengd því, sem er ein óvissan enn fyrir Íbúðalánasjóð, það skiptir máli í hvaða stöðu hann verður á næstu missirum og árum þegar og ef umtalsvert auknar uppgreiðslur hefjast. Verður hann horfinn af lánamarkaði þannig að hann eigi þess ekki kost að endurlána uppgreiðsluféð út? Þá verður tapið enn þá meira, og það skýrir hversu stórt bilið er. Það er alveg ljóst að uppgreiðsluáhættan er enn þá meiri fyrir Íbúðalánasjóð ef verður af hugmyndum um að taka sjóðinn af neytendalánamarkaði því að þá á hann þess ekki einu sinni kost á að endurlána þó það sem hann getur af uppgreiðslufénu, hann tekur að vísu yfirleitt á sig einhvern vaxtamun í þeim tilvikum því að það er lægra vaxtastig í dag. En það dregur verulega úr tapinu við uppgreiðslurnar ef sjóðurinn er áfram virkur og starfandi og getur lánað út, til dæmis ef hann gæti að einhverju marki farið að lána út óverðtryggð lán enda væri hann kominn með lausar krónur í hendurnar og gæti að sjálfsögðu alveg eins lánað þær út óverðtryggt eins og verðtryggt. Þetta er því mikilli óvissu undirorpið. Það var annar þáttur í sambandi við Íbúðalánasjóð sem var mjög áhugaverður. Menn hafa reynt að halda því fram að það jákvæða við þessar aðgerðir væri að útlánasöfnin muni batna vegna þess að vanskil verði gerð upp og það létti greiðslubyrði fólks. Íbúðalánasjóður gerði ekki mikið með það. Vanskilin 7%–8%, alvarleg vanskil kannski 4% og það hlutfall er svo alvarlegt að þetta mun engu breyta þar um. 

Virðulegi forseti. Ég er ein þeirra sem hafa ákveðna „sympatíu“ með þessari aðgerð, þ.e. að þetta verði heimilað. En mér finnst ofsalega óþægilegt að menn klári svona mál án þess að vita nákvæmlega hvaða áhrif þetta muni hafa á ríkissjóð. Það er það sem mér sýnist vera að gerast hér ef við horfum bara til þess einstaka þáttar sem heitir Íbúðalánsjóður og þá erum við ekki að tala um tapaðar skatttekjur eða annað slíkt. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst verulega óþægilegt að í báðum frumvörpunum leggja menn bara blessun sína yfir það og segja í greinargerð eitthvað á þessa leið: Já, það er óljóst hvaða áhrif þetta mun hafa á Íbúðalánasjóð, eins og það sé bara allt í lagi. Mér finnst það óþægilegt. Og það mundi gera okkur auðveldara fyrir að styðja málið ef menn hefðu unnið þann þátt miklu betur. Það á ekki að vera og getur ekki verið eðlilegt að menn geti sett í greinargerð að 

Herra forseti. Ég gæti ekki verið meira sammála. Mér finnst það eiginlega alveg stórfurðulegt að það skuli vera meiningin að bjóða upp á afgreiðslu á þessum málum án þess að fyrir liggi heildstætt mat á heildaráhrifunum fyrir ríki og sveitarfélög og án þess að slíkt mat, ég tala nú ekki um núna í ljósi breytingartillagna, hafi fengið skoðun hjá einhverjum utanaðkomandi aðilum. Það liggur ekki fyrir nema þá það sem við erum að reyna að gera og ég geri til dæmis í nefndaráliti mínu sem minnihlutamaður. Það er ekki í greinargerðum stjórnarfrumvarpanna, og kostnaðarmati á hvoru máli um sig, sem þar er að finna, er ábótavant, það hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið nú viðurkennt með nýjum minnisblöðum til okkar, og það er hvergi tekið saman á einum stað þannig að það sé aðgengilegt fyrir menn og spurt hversu stórt það er. Ég er að reyna að sjá það og kemst að þeirri niðurstöðu að þetta gætu orðið 188 milljarðar fyrir stækkun séreignarsparnaðarins. Þar tel ég með áætlaða 15 milljarða í kostnað í almannatryggingakerfinu í 

Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög áhugavert, fyrir okkur sem ekki sitjum í nefndinni, að fylgjast með þessari umræðu og fræðast um það sem þar fór fram. Ég er ein þeirra, eins og ég sagði í andsvari áðan, sem er frekar jákvæð gagnvart því að finna leiðir til að lækka skuldir heimila í landinu og þá ekki síst þeirra sem skuldalækkanir fráfarandi ríkisstjórnar, sem ég átti sæti í, náðu ekki til og líka þeirra sem keyptu á versta tíma. Það eru fleiri hópar sem við höfum talið að þurfi að mæta. Þetta gæti verið ein leið en hún hefur þó þann stóra annmarka að vera hluti af stærri pakka sem skilar ekki fjármunum á rétta staði. Þegar ég segi rétta staði, þá er ég að meina þá sem eru í hvað mestum vanda. Sá hópur er búinn að fá töluverða niðurfærslu á skuldum sínum í gegnum aðgerðir fyrri ríkisstjórnar og það verður dregið frá þessum aðgerðum. Þegar kemur að málinu sem við munum ræða hér á eftir, þegar kemur að því samhengi, mun þetta mál helst gagnast þeim sem hafa hæstar tekjurnar. Ég er þeirrar skoðunar að margt sé vanhugsað í þessu hvað það varðar. Ég er býsna hlynnt hugmyndinni en ég tel útfærsluna ekki rétta. Almennt hefur umræðan um þessi skuldalækkunarmál verið vægast sagt mjög sérstök. Í fyrsta lagi áttu að koma 300 milljarðar, eða jafnvel meira, frá ljótu hrægömmunum í útlöndum, sem áttu að skila sér til lækkunar á skuldum heimilanna. En niðurstaðan sem fæðist í þessum tveimur frumvörpum, og þessu meðal annars, þar sem fólki er boðið upp á að nota sinn eigin sparnað til að lækka skuldirnar, er ekki það sem lofað var í síðustu kosningum. Mönnum var lofað að það kæmi fé frá ljótu hrægömmunum erlendis til að lækka skuldir Við sitjum ekki bara uppi með frumvarp þar sem fólki er boðið upp á að greiða niður skuldir sínar með eigin sparnaði heldur horfum við líka upp á mjög óljós áhrif á ríkissjóð. Við sjáum í þessum gögnum að verið er að velta kostnaði við þennan hluta aðgerðanna að mjög miklu leyti, ég held að flestu leyti, yfir á skattgreiðendur í landinu. Það mun geta komið niður á þjónustu við íbúa. Það er verið að ýta vandamálinu á undan sér yfir á komandi kynslóðir án þess að komandi kynslóðir fái nokkuð út úr þessu. Ef við horfum til dæmis á námsmennina sem hafa ekki færi á að taka þátt í þessu, vegna þess að þeir eru ekki að greiða inn í séreignasparnað, þá munu þeir fá að bera kostnaðinn af hinum óljósu áhrifum á Íbúðalánasjóð, þeir munu fá að bera kostnaðinn af töpuðum skatttekjum sem ekki munu skila sér inn til ríkisins til lengri tíma. Menn verða bara að segja þetta nákvæmlega eins og það er. Þó að hugmyndin hér að baki sé ágæt, þ.e. að menn geti sett sparnaðinn sinn í húsnæði, þá er útfærslan að mínu mati ekki rétt og sérstaklega í stóra skuldaniðurfærslusamhenginu sem menn lögðu upp með. Eins og fram kemur í minnihlutaáliti nefndarinnar fá öryrkjar, námsmenn og ellilífeyrisþegar heldur ekkert út úr þessu. Við skiljum eftir stóra hópa af tekjulægsta fólkinu, við skiljum eftir yngsta fullorðna fólkið, ef svo má að orði komast, þ.e. yngsta fólkið sem er að fara að koma sér þaki yfir höfuðið eftir nám. Þetta gagnast því fólki ekki neitt en það situr samt uppi með afleiðingarnar. Það er það sem er vont við þetta mál. Það sem mér finnst líka vont við þetta mál er það sem ég var að ræða við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon hér áðan, þ.e. öll þessi óljósu áhrif á ríkissjóð. Menn segja beinlínis að það sé ekki vitað hver áhrifin verða á Íbúðalánasjóð, menn vita það ekki, segja bara að það sé óljóst, það er sagt. Menn segja það líka í greinargerð með frumvarpinu sem við munum ræða hér á eftir, það er líka sagt þar. Og það sem mér finnst vont við þetta er að menn skuli leyfa sér, og að þeir skuli geta það, að leggja fram frumvörp af þessari stærðargráðu og segja í greinargerð, eins og ekkert sé eðlilegra, að áhrifin á Íbúðalánasjóð séu algerlega óljós og muni bara koma í ljós. Ég veit ekki hvar þetta er leyft almennt. Ég veit ekki í hvaða ríkjum slíkt getur farið í gegnum þjóðþing átölulaust, mér er fyrirmunað að skilja það. Ég hefði miklu frekar viljað sitja hér með upplýsingarnar fyrir framan mig og segja af eða á um afstöðu mína, hvort ég teldi þetta forsvaranlegt. Við ræðum hér mál þar sem mikið er undir, annars vegar hagur heimilanna - þetta mun sannarlega koma til móts við mörg skuldug millitekjuheimili, þetta mun gagnast þeim ágætlega, ég ætla ekki að gera lítið úr því - og hins vegar erum við með þá sem hafa lægstu tekjurnar, þá sem þurfa á þjónustu hins opinbera að halda, og þar ríkir fullkomin óvissa um tekjutapið sem þetta mun leiða til. Við sem hér erum eigum undir öllum kringumstæðum að hugsa um þá sem þurfa á ríkinu að halda, því að ákvarðanir sem teknar eru hér inni hafa allt um líf þess fólks og lífsafkomu að segja. Þetta eru allir lífeyrisþegarnir, þetta eru námsmennirnir og þetta eru öryrkjarnir. En við ákveðum hér í svona stóru máli að sleppa þeim og segja bara: Það ríkir mjög mikil óvissa um tekjur ríkisins inn í framtíðina. Tekjur ríkisins hafa allt um það að segja hvað við höfum milli handanna til að styðja við umrædda hópa. Það er í þessu samhengi sem mér finnst mjög erfitt að fjalla um þetta mál. Virðulegi forseti. Mér finnst það vont ef nefndin hefur ekki getað fengið niðurstöðu í þetta. Það dugar mér ekki að segja, eins og sagt er í nefndaráliti meiri hlutans, að um þessar mundir sé unnið á heildstæðan hátt að málefnum Íbúðalánasjóðs í velferðarráðuneytinu. Það bjargar engu. Þessi lán eru enn þá þarna úti, þessi lán eru þarna, þau fara ekki neitt. Það er sama hvað menn gera varðandi Íbúðalánasjóð, það breytir þessu ekkert. Nema eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór yfir hér áðan þá getur það skipt töluvert miklu máli hvað menn ákveða að gera við Íbúðalánasjóð, hvort þeir ákveða að hafa hann áfram í rekstri eða ekki, og það sé hugsanlega vegna þessara mála sem betra sé að hafa hann áfram í rekstri. Mér finnst að nefndin hefði átt að útkljá þetta áður en málið kemur hingað inn þannig að við hefðum betri upplýsingar, við sem hér erum. Þetta gerir að verkum að mér finnst málið býsna erfitt og mér finnst erfitt að heyra það líka frá nefndarmönnum, þegar þeir fara yfir það, að það vanti algerlega heildarmat á þessum tillögum, þ.e. kostnaðarhliðinni á þeim, að það sé bara ekki til og óvissuþættirnir séu svo margir og stórir. Það er svo mikill munur á efri mörkum og neðri mörkum að við erum að mörgu leyti að ana hér út í óvissuna. Ef við horfum á þetta mál og ef við horfum líka á þær skuldaniðurfellingar sem við ræðum vonandi hér á eftir þá er þetta allt á eina bókina lært, þ.e. ríkisstjórnin skilur alltaf tekjulægstu hópana eftir. Þeir voru skildir eftir innan lífeyrisþegahópsins þegar farið var út í hækkanir hjá lífeyrisþegum síðasta sumar. Þá var bara sagt við okkur, þegar ég var í velferðarnefnd: Já, þeir tekjulægstu innan lífeyrisþegahópsins fá ekki neitt vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn sá um það. Þeir voru skildir eftir þá. Síðan erum við með fleiri mál þar sem þeir eru skildir eftir. Það er til dæmis verið að hækka komugjöld í heilbrigðiskerfinu, það kemur hlutfallslega verst niður á þeim sem lægstar hafa tekjurnar og þar með talið lífeyrisþegum o.s.frv. Þetta er tilhneigingin í öllum málum, hverju á fætur öðru. Og svo erum við komin hér með einhverja stærstu millifærslu sem við höfum séð lengi og þessum hópum er bara sleppt eina ferðina enn. Núna eru rökin þessi: Við ætluðum hvort eð er aldrei að láta þá fá neitt vegna þess að við vorum alltaf að horfa á húseigendur. En leigjendur urðu fyrir alveg sama forsendubresti. Ef eitthvað er þá lagðist hann þyngra á leigjendur en á íbúðaeigendur. Því finnst mér stórundarlegt að menn skuli fara í svona stórar aðgerðir, sem ljóst er að munu kosta ríkið töluvert mikla fjármuni - eins og fram hefur komið hér er það vel á annað hundrað milljarða - að þá skuli menn taka meðvitaða ákvörðun um að skilja þessa hópa eftir, þá sem eru á leigumarkaði og þá sem hafa lægstu tekjurnar í samfélaginu. Virðulegi forseti Ég get ekki lýst því með nógu sterkum orðum hversu innilega ósammála ég er þessari nálgun. En þetta er kannski munurinn í hnotskurn á sýn míns flokks, Samfylkingarinnar, lífsgildum okkar og lífssýn, og þeirra flokka sem standa að núverandi ríkisstjórn. Ég tel þetta ekki rétt. Við vorum byrjuð á síðasta kjörtímabili að færa fjármuni í auknum mæli yfir í húsaleigubótakerfið. Það voru farnir að koma fjármunir frá ríkinu til sveitarfélaga til þess. Menn voru því lagðir af stað í að jafna þann mun sem er á milli leigjenda og eigenda. Ég tel að það skipti mjög miklu máli að því verði haldið áfram en mér er algerlega óskiljanlegt hvers vegna það er ekki hluti af svona heildstæðum pakka og hér er með jafn miklum útgjöldum og hér er um að ræða. Virðulegi forseti. Þessi forgangsröðun hugnast mér ekki þó að ég sé í grunninn sammála því að það séu heimili sem þurfi stuðning. Aðferðafræðin sem þessi ríkisstjórn beitir er að mínu mati röng. Það er verið að senda allt of mikla fjármuni til fólks sem þarf ekkert á þeim að halda, ekki neitt, á meðan verið er að senda núll-tékka til fólks sem þarf svo sannarlega á því að halda að fá stuðning frá hinu opinbera. Það er kjarni málsins í þessum tillögum. Það á við um þetta verkefni hér, þar sem þeir sem hafa hæstu tekjurnar hafa möguleika á því að fá mest út úr þessu fyrirkomulagi og þeir sem hafa lægstu tekjurnar hafa minnsta möguleikana á því, og þeir sem hafa allra lægstu tekjurnar, lífeyrisþegar og öryrkjar, hafa enga möguleika. Þetta finnst mér vond forgangsröðun. Það er allt í lagi að taka pólitíska ákvörðun um að miða inn á ákveðna hópa. Það er þá bara kosið um það. Það er þá bara kosið á milli ólíkra flokka í kosningum. Menn gera það þá bara upp við Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn í næstu kosningum ef mönnum líkar ekki sú forgangsröðun. En það sem er öllu verra, í því hvernig við erum beðin um að afgreiða þetta hér, þingmenn, er öll þessi óvissa um áhrifin á ríkissjóð. Í hvaða stöðu erum við þingmenn til dæmis varðandi þessi mál ef við höfum kannski ákveðna simpatíu gagnvart þeim og erum til í að greiða leið þeirra? Megum við það samvisku okkar vegna ef tékkinn er eitt stórt spurningarmerki langt fram í tímann? Ef það er líka eitt stórt spurningarmerki á hverjum það mun bitna? Mér þykir það mjög erfitt vegna þess að ég er ekki til í að taka þátt í einhverjum stundarhasar þar sem menn ákveða að ryðja í gegn máli sem skilur eftir svona stórar spurningar. Mér finnst það mjög erfitt. Það er verið að biðja okkur þingmenn um mjög stóran hlut, ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tíma - er búin að vera hér í ein 11 ár - verið beðin um að skrifa upp á jafn stóran óútfylltan tékka og í fullkominni óvissu um hver muni á endanum greiða það allt saman. Þessum vinnubrögðum vil ég beinlínis kasta í fangið á þessari ríkisstjórn, þetta eru ekki vinnubrögð sem eiga að líðast hér. Við eigum að hafa svona hluti á hreinu. Við eigum fullt af sérfræðingum úti um allt sem gætu hjálpað okkur að vinna góðar greiningar á þessu. Við eigum ekkert að spara í því vegna þess að reikningurinn getur orðið svo stór að menn mundu þurfa að spyrja sig hvort það borgaði sig eða ekki.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hv. þingmanni var tíðrætt um þá sem fá ekki neinar leiðréttingar á forsendubresti í þessu frumvarpi. Ég vil byrja á því að spyrja hv. þingmann um lágtekjufólkið. Nú voru gerðar kröfur fyrir lágtekjufólk í almennum kjarasamningum 21. desember sl. um að fá persónuafsláttinn lækkaðan. Það mundi gagnast lágtekjufólki vel og mundi mæta þeim skattalækkunum sem millitekjuhópar hafa verið að fá, þeir sem eru best settir. En það er ekki hlustað á það. Ef tökum þessa aðgerð þar sem skattafslættir eru veittir og eru miklu hærri á þá sem hafa möguleika á að leggja meira til hliðar og hafa hærri tekjur, hvernig sér hv. þingmaður hana samanborið við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar? Segir þetta ekki allt sem segja þarf um viðhorf ríkisstjórnarinnar til þeirra sem minna mega sín og eru í baráttu fyrir því að halda heimili sín, ná endum saman þegar forgangsröðun er á þessa vegu? Það er verið að leggja gífurlegar byrðar á komandi kynslóðir og alveg jafnt á lágtekjufólk í framtíðinni, því miður verða alltaf einhverjir hópar sem teljast til lágtekjufólks og í framtíðinni munu þeir hafa minni möguleika á að fá stuðning í gegnum velferðarkerfið vegna tapaðra skatttekna ríkisins, bæði hjá sveitarfélögum og hjá ríkinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Hv. þingmaður setur hér hlutina inn í stóra samhengið og ég held að það hljóti að vera verkefni okkar á hverjum tíma. Ef við horfum á stóra samhengið þá hafa, eins og ég fór yfir í ræðu minni, allar aðgerðir verið þannig að tekjulægstu hóparnir hafa verið skildir eftir og menn hafa bara grímulaust sagt að verið sé að gera það, eins og þegar kemur að lífeyrisþegunum. Fjármálaráðherra hefur sagt það úr þessum stóli að það hafi verið gert vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn hafi bara séð nægilega vel um þann hóp, sem er bara ekki rétt. Hún gerði heilmikið en alls ekki nóg, alls ekki. Við vorum bara rétt lögð af stað í þann leiðangur að styðja betur við þá tekjulægstu og hefðum viljað hafa tíma og fjármuni til að ganga enn þá lengra í því efni. En síðan horfum við á þessa aðgerð. Svo kemur næsta stóra aðgerð og hvað gera menn þá? Jú, þeir skilja aftur eftir þennan hóp, lífeyrisþega, námsmenn, þá tekjulægstu. Og síðan tala formenn ríkisstjórnarflokkanna, ekki síður formaður Sjálfstæðisflokksins, um skattalækkanir. Hvaða aðferðafræði eru menn að tala um þar? Þar eru menn að tala um að einfalda skattkerfið. Einföldun á skattkerfi hljómar bara í eyrum okkar sem höfum skoðað það, sem skattalækkun hjá þeim sem hæstar hafa tekjurnar. Það er bara þannig. Nú ætla ég að skora á þá framsóknarmenn sem hér sitja, og ég veit að þeir hafa félagshyggjutaug, að taka þeirri áskorun okkar að hugsa nú um lágtekjufólkið í næstu aðgerð, sem verða þá væntanlega einhverjar skattalækkanir ef marka má orð formanns Sjálfstæðisflokksins. Þá verður það ekki liðið að tekjulægstu hóparnir verði skildir eftir og þá er eðlilegast að gera eins og hv. þingmaður nefnir hér, að horfa á persónuafsláttinn þannig að hlutfallslega mest fari til þeirra sem hafa lægstu tekjurnar.

Herra forseti. Takk fyrir svarið, hv. þingmaður. Mig langar aðeins að beina sjónum mínum að landsbyggðinni í stóra samhenginu varðandi þessar aðgerðir, hvort hv. þingmanni þyki ekki nauðsynlegt að fram fari einhver greining á áhrifum þessara aðgerða á íbúðaeigendur á landsbyggðinni versus íbúðaeigendur á stór-Reykjavíkursvæðinu. Við vitum að það var minni skuldsetning vegna íbúðarkaupa úti á landi, það var engin húsnæðisbóla á landsbyggðinni. Þess vegna virðist vera eðlilegt í því samhengi að þessi stuðningur og afsláttur af skatttekjum af hálfu ríkisins fari fyrst og fremst hér á höfuðborgarsvæðið, en sá afsláttur er auðvitað á kostnað sameiginlegs ríkissjóðs okkar allra landsmanna. Hvað þykir hv. þingmanni um það að þeir sem búa á landsbyggðinni fái ekkert sambærilegt í sinn hlut við þessar aðgerðir?

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að viðurkenna það hér að ég hef ekki kynnt mér þá hlið málanna, hvort og hvaða áhrif þetta hefur á landsbyggðina annars vegar og höfuðborgarsvæðið hins vegar. Ég hef ekki skoðað það þannig að ég get ekki svarað því. En þetta er auðvitað ein af þeim breytum sem við vildum hafa betri sýn á, þ.e. að menn hefðu farið dýpra í það líka, sérstaklega þegar um er að ræða svona risastóra aðgerð þá er það mín skoðun að menn eigi að skoða það út frá búsetu, þ.e. landsbyggð og höfuðborg, menn eiga að skoða þetta út frá kynjabreytunum, tekjubreytunum o.s.frv. Og kynslóðabreytan verður líka að koma þarna inn þannig að menn þurfa að fara í mörgum lögum yfir svona aðgerðir til að meta hvaða áhrif þær munu hafa á ólíka hópa. Það finnst mér vanta mjög í því frumvarpi sem við höfum hér og það hefur ekki verið bætt, ekki nægilega. Þótt nefndin hafi unnið ágætisstarf þá hefur að mínu mati ekki nægilega verið bætt þar á í vinnu nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir efnismikla, góða og málefnalega ræðu. Það eru margar spurningar sem vakna. Ein spurning sem ég vil bera undir hv. þingmann er varðandi ráðstöfun séreignarsparnaðarins. Það er núna vandi, mætti segja, hjá lífeyrissjóðunum að þeir þurfa á hverju ári að fjárfesta fyrir 100–120 milljarða innan hafta. Það er orðið mjög erfitt að finna góðar fjárfestingar án þess að það leiði til eignabólu, að kaupa alltaf sömu eignirnar og þær hækka og hækka í verði þótt það sé ekki raunveruleg virðisaukning. Það er hætta sem er á ferðum. Eitt af því sem mér fannst mjög klókt við þá aðgerð sem við erum að ræða er að á hverju ári næstu þrjú árin eru það allt að 30 milljarðar sem renna ekki inn í lífeyrissjóðina. Þeir verða því með 30 milljörðum minna vandamál til ávöxtunar en hins vegar er alveg örugg ávöxtun í því að greiða upp skuldir heimilanna. Það er algerlega örugg ávöxtun og það besta sem við getum gert í þessari stöðu, miklu skynsamlegri ráðstöfun mundi ég segja. Ég ætla einmitt að spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki fallist á að þetta sé eins og aðstæðurnar eru núna skynsamleg ráðstöfun.

Virðulegi forseti. Ég sagði það einmitt í ræðu minni að í grunninn teldi ég þetta ágæta hugmynd og ágæta tillögu og það er útfærslan, vinnan að baki og upplýsingarnar sem ég hef verið að setja út á. Mér finnst óþægilegt að skrifa upp á óútfylltan tékka um það hvað þetta gæti kostað inn í framtíðina og hvaða áhrif þetta gæti haft til dæmis á Íbúðalánasjóð. Það er það sem mér finnst óþægilegt. Mér finnst líka vont við þetta, af því að þetta er hluti af stærra samhengi, þetta er í raun hluti af skuldaniðurfellingum sem við munum ræða á eftir og í kvöld, þeir stóru hópar sem menn skilja eftir. Það angrar mig líka, þannig að það sé sagt. Förum þá að umhverfinu sem hv. þingmaður nefnir. Það er rétt að innan hafta erum við í mjög miklum vandræðum hvað varðar fjárfestingar á fjármunum sem hafa safnast víða á undanförnum árum. Lífeyrissjóðirnir eru þar engin undantekning og við þurftum aldeilis að eiga við það í minni tíð í Stjórnarráðinu og þetta er vont. Þess vegna tel ég að það skipti svo miklu máli. Ef hv. þingmaður nálgast málið svona þá er hann að tala um að nú séum við á einhvern hátt að aðlaga okkur að sjúkdómnum, sem heitir gjaldeyrishöft. Við eigum að mínu mati að setja miklu meiri kraft í að ná pólitískri samstöðu um að afnema þessi höft. Það er stóra verkefnið okkar að mínu mati. Þá horfðum við ekki upp á þetta vandamál hjá lífeyrissjóðunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann til baka, því að hann er formaður nefndarinnar og ég veit að hann gjörþekkir málið og ég sit ekki í nefndinni: Af hverju gátu menn ekki fundið betri upplýsingar um áhrifin á stöðu Íbúðalánasjóðs, þ.e. þann kostnað sem ríkið mun bera vegna Íbúðalánasjóðs? Mér finnst það einn óþægilegasti parturinn. Sömuleiðis langar mig að spyrja hv. þingmann hvers vegna menn gátu ekki metið kostnaðinn við þetta betur en raun ber vitni.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að snúa við spurningunum og setja mig í að svara spurningum. Það er maklegt að velta fyrir sér hver kostnaðurinn verður fyrir Íbúðalánasjóð. Í nefndinni kölluðum við eftir upplýsingum um það, að sjálfsögðu, og mörgum öðrum gögnum og fengum ágætisupplýsingar, en það er alveg rétt sem fram hefur komið að ekki er hægt að segja fyrir með vissu hversu margir munu nýta sér úrræðið, hversu margir munu greiða upp lánin við Íbúðalánasjóð og þar fram eftir götunum. Þær forsendur sem Íbúðalánasjóður gefur sér í áætlun sinni, sem er virkilega með hærri efri mörk en sú sem kemur frá ráðuneytinu, það eru 5,4 milljarðar versus 24 ef ég man rétt, þar er ansi svört spá um það t.d. að ekki verði hægt að bregðast við með nokkru móti og í mjög langan tíma. Hins vegar held ég að alltaf sé hægt að bregðast við, til að mynda þarf ekki að gefa sér 1,5% vexti á laust fé Íbúðalánasjóðs á meðan ríkissjóður sjálfur er að taka lán á miklu hærri vöxtum, það er augljóst. Ég held að það sé ekki tilefni til að vera jafn svartsýnn og í þeirri spá.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ágætt að við höfum alla vega svörtustu og björtustu myndina fyrir framan okkur. Við höfum hana þó, eins og hv. þingmaður nefnir, og vitum að þetta getur orðið mest 24 milljarðar, miðað við svörtustu spá Íbúðalánasjóðs 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og yfirferð. Mig langar í fyrra andsvari mínu að koma inn á það sem hv. þingmaður vék rétt að í lok ræðu sinnar og varðar í raun og veru kosningaloforðin sem gefin voru fyrir síðustu þingkosningar, einkum og sér í lagi af Framsóknarflokki og frambjóðendum þeirra, forustu flokksins sem talar um stóra kosningaloforðið og einhverjir hafa talað um að það ætti að setja heimsmet í skuldaleiðréttingu. Eins og hv. þingmaður gat um voru menn jafnvel að tala um að það gæti skapast svigrúm í samningum við kröfuhafa upp á um 300 milljarða sem mundu þá nýtast í aðgerðir af þessum toga. Hvernig sér hv. þingmaður þetta í ljósi þess sem er að birtast okkur í þessum málum, bæði þessu máli og öðrum sem koma fram frá hæstv. ríkisstjórn, annars vegar þegar haft er í huga að í því máli sem er til umræðu er fyrst og fremst verið að ræða um að fólk geti nýtt eigin sparnað til að greiða inn á höfuðstól skulda sinna? Máttu kjósendur ætla að það væri hluti af þessum stóra pakka af hálfu hrægammanna, að það væri einfaldlega verið að nýta eigin séreignarsparnað? Og hins vegar: Telur þingmaðurinn að menn hafi átt að eiga von á því að reikningurinn væri svo að umtalsverðu leyti sendur á skattgreiðendur og jafnvel skattgreiðendur til langrar framtíðar?

Herra forseti. Eins og ég sá þessi mál þá var annars vegar um að ræða kosningaloforð Framsóknarflokksins, um beinar almennar skuldaniðurfellingar, sem fjármagna átti með fé sem kæmi í því svigrúmi sem skapast átti í samningum við kröfuhafa. Hins vegar vorum við með tillögur Sjálfstæðisflokksins. Þær voru á þá leið að þeir tekjuhæstu gætu nýtt sparnaðinn sinn og fengið skattafslátt, og þetta var gagnrýnt í kosningabaráttunni. En nú hafa menn ákveðið að búa til einn pakka úr annars vegar skuldaniðurfellingum og hins vegar tillögum Sjálfstæðisflokksins, nema skuldaniðurfellingarnar sjálfar eru í algerri mýflugumynd og fjármagnaðar af ríkinu. Þetta þýðir að Sjálfstæðisflokkurinn er að ná sínu fram svona mestmegnis en Framsóknarflokkurinn stendur ekki að neinu leyti við það sem hann lofaði, þ.e. um fjármuni sem kæmu frá kröfuhöfum, eða hrægömmum, til íslenskra heimila í frekar stórum stíl. Í staðinn eru að fæðast 72 milljarðar sem koma til heimilanna í gegnum þessar niðurfærslur og þeir koma ekki frá neinum hrægömmum, þeir koma í gegnum skattkerfið. Þetta er staðreynd málsins. Svona eru efndirnar á þeim bænum. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn geti að ákveðnu leyti hrósað sigri, hann vildi fara þessa leið og kynnti hana hvað varðar það frumvarp sem við ræðum hér. Framsóknarflokkurinn skilar hins vegar alls ekki því sem hann ætlaði að skila. Ég tel þar fyrir utan að Framsóknarflokkurinn hafi með málflutningi sínum í kosningabaráttunni stórskaðað samningsstöðu Íslands hvað varðar uppgjör þrotabúa gömlu bankanna. En það er kannski saga sem við ræðum síðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég deili að mörgu leyti þeim viðhorfum sem hún kom fram með í svari sínu. Ég vildi gera annað mál hér að umtalsefni. Um það er meðal annars fjallað í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar en það lýtur að kynslóðatilfærslum. Þar eru færð rök fyrir því að með því að afsala ríki og sveitarfélögum umtalsverðum framtíðartekjum, til að standa undir grunnþjónustunni í samfélaginu, sé verið að setja reikninginn yfir á framtíðarskattgreiðendur, komandi kynslóðir. Væntanlega, og ég vil inna hv. þingmann eftir því, hvort hún sé sammála í því, mun þessi reikningur birtast annaðhvort í hækkandi sköttum í framtíðinni, hækkuðum þjónustugjöldum, niðurskurði á þjónustu eða aukinni skuldsetningu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Ég held að það sé stór hópur ungs fólks sem sé að verða eftir. Við erum öll sammála um að það er mjög erfitt að safna sér fjármunum í dag á Íslandi, hvað þá til að ná upp í það að eiga fyrir útborgun í íbúð, það er mjög erfitt. Ekki er síður erfitt að vera á leigumarkaði vegna þess að leiguverð er gríðarlega hátt. Segjum að viðkomandi sé líka í námi. Námsmaður í leiguíbúð getur ekki með nokkru móti lagt til hliðar fjármuni þó að hann gjarnan vildi það vegna þess að tekjur hans eru svo lágar og rýmið sem hann hefur er ekkert; honum er svo þröngt sniðinn stakkurinn. Þetta þýðir að þarna er stór hópur sem fær ekki neitt út úr aðgerðum núna, fær ekki neinn stuðning frá hinu opinbera. Þessi hópur mun eiga mjög erfitt með að leggja fyrir á næstu árum af því að hann er fastur í mjög hárri leigu og þessi hópur á líka að borga reikninginn af þessari niðurfærslu. Mér finnst þetta asskoti hart fyrir þá kynslóð sem nú stundar nám til dæmis.

Virðulegur forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu sem hefur farið fram hér í dag um þetta þingmál. Ég hef áður í orðaskiptum við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lýst helstu ágöllunum sem ég hef séð á málinu. Þær athugasemdir sem ég vil gera við þetta mál eru fyrst og fremst af tvennum toga. Annars vegar er hér verið að veita fólki skattafslátt. Hann er veittur hlutfallslega eftir tekjum þannig að þeir sem hærri hafa tekjurnar fá meiri skattafslátt en þeir sem hafa lægri tekjur. Það er í raun og veru velferðarkerfi á haus þar sem ríkissjóður veitir meiri skattafslátt til þeirra sem hafa hærri tekjur en minni til hinna sem hafa lægri tekjur. Yfirleitt reynum við í bótakerfum, með skattafsláttum og öðru þess háttar að haga því með öfugum hætti svo að fleiri krónur renni til þeirra sem hafa lágar tekjur en færri til hinna sem hafa háar tekjur. Þetta liggur út af fyrir sig fyrir og þarf ekki að orðlengja um. Hitt atriðið sem ég geri athugasemdir við er að tugir þúsunda Íslendinga eru útilokaðir frá því að njóta þessa skattafsláttar. Það er auðvitað freklega ósanngjarnt. Það er fólk sem er á fjárhagsframfæri sveitarfélaganna, það er fólk sem er atvinnulaust, það eru ellilífeyrisþegar og það eru öryrkjar. Nú eru þessir hópar vissulega allir með fremur lágar tekjur en ef fólk með lágar tekjur treystir sér til að spara nokkur prósent af tekjum sínum í hverjum mánuði og borga inn á húsnæðislánin sín með þeim skattafslætti sem verið er að bjóða, af hverju má það ekki gera það? Af hverju mega allir launamenn á almennum vinnumarkaði spara þannig, allir launamenn hjá hinu opinbera spara þannig en efnaminnsta fólkinu, sem helst þarf á skattafslætti að halda til að geta staðið í skilum með húsnæðislánin sín, er bannað það? Öryrkinn má einfaldlega ekki leggja hluta af örorkulífeyri sínum inn á húsnæðislánin sín með þeim skattafslætti sem allir aðrir þjóðfélagshópar fá. Sama á við um ellilífeyrisþegana. Sama á við um hinn atvinnulausa og sama á við um þann sem á engan rétt í neinum af þessum kerfum og er þess vegna á strípuðum fjárhagsbótum sveitarfélaga. Þetta er mikið ranglætismál og gerir að verkum að það er engin leið að styðja málið þó að það sé út af fyrir sig ívilnandi gagnvart þeim sem njóta þess. Það er auðvitað fáránlegt að hv. þm. Willum Þór Þórsson skuli fá hundruð þúsunda í skattafslátt úr ríkissjóði en fólki sem er á örorku- og ellilífeyri sé neitað um sams konar skattafslátt, ekki einu sinni í hlutfalli af tekjum sínum sem eru þó miklu færri krónur en hver alþingismaður mun fá úr þessum ívilnunargjörningi. Ég geri sem fyrr alvarlegar athugasemdir við það að þær réttlætishugmyndir alþingismanna séu þannig að þeir sjálfir, þó að þeir hafi ekki sérstakt mótframlag, fái að spara skattfrjálst af sínum ágætu launum en þeir sem eru á lægstu laununum í landinu eigi ekki að fá að borga inn á húsnæðislánin sín með skattafslætti heldur skuli þeir fyrst borga 40% í tekjuskatt og svo megi fjárhæðin ganga inn á útgreidd laun þeirra og eiga þeir þó talsvert erfiðara með að standa í skilum með lánin með þau lágu laun sem þeir hafa en hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar sem er fyrri hlutinn eða annar hluti af skuldalækkunaraðgerðum ríkisstjórnarinnar. Skemmst er frá því að segja að ríkisstjórnin fór fram með miklum boðaföllum þegar þær aðgerðir voru kynntar til sögunnar og lá mikið á að koma þessu öllu saman á dagskrá, fyrst með þingsályktunartillögu. En ég hef trú á því og hef raunar orðið þess áskynja að menn eru orðnir nokkuð langeygir eftir því að fá að sjá hvað er í spilunum og ekki á morgun heldur hinn, þann 15. maí, á að vera hægt samkvæmt loforðum hæstv. forsætisráðherra, og raunar hefur hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar tekið undir þau loforð, að slá inn skuldastöðu sína í vefgrunn og í framhaldinu að sjá þá væntanlega einhverja niðurstöðu úr því hvað fáist út úr kerfinu en þó gerist það ekki fyrr en allir hafa sótt um sem verður ekki fyrr en í september. Þar til viðbótar kemur sá vandi og sú snúna staða að þegar allir hafa sótt um er ákveðið þak þar undir, þ.e. það er ákveðin heildartala sem summan þarf að rúmast innan. Á þeim tímapunkti situr hæstv. fjármálaráðherra uppi með það að gefa út reglugerð um hvernig í ósköpunum eigi að leysa úr því ef menn fara upp úr þakinu og hverjir eigi þá að gjalda þess. Það er síðari tíma mál. Hæstv. ríkisstjórn hefur nú verið að fagna ári frá kosningum. Ég verð að segja að það er nokkuð vandræðalegt að staðan skuli vera sú að ekki liggi ljósar eða skýrar fyrir nákvæmlega hverjar þessar úrbætur eru fyrir heimilin í landinu. Mikið hefur verið rætt og ritað um þessi mál og í raun og veru má segja að miklir kostir séu samfara þessum hluta skuldaleiðréttinganna, ég vil árétta að þessar leiðréttingar eru í gæsalöppum í máli mínu hér á eftir, að greiða fyrir því að fólk leggi sjálft af mörkum við lækkun skulda sinna, eins og fram kemur í nefndaráliti hv. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. En þó er það auðvitað þannig að nokkur vandkvæði eru þar á ferð, kannski í fyrsta lagi þau að úrræði frumvarpsins nýtast best þeim sem best standa. Ég hef ekki heyrt að hv. þingmenn og stuðningsmenn málsins hafi haldið öðru fram, hafa rökstutt það einfaldlega með því að þeir sem hafa umtalsverðar launatekjur eru í raun og veru með sterkustu stöðuna í þessum sjóðum og hafa þess vegna mesta möguleika á að nýta séreignarlífeyrissparnaðinn sér í hag. Á hinum endanum er auðvitað sú staðreynd sem líka hefur mikið verið rædd og hún er sú að úrræðin ná ekki til þeirra sem verst standa. Ég vil nota þetta tækifæri til að höfða til samvinnuhjartans í Framsóknarflokknum því að þótt sá flokkur hafi því miður oft átt sögu af miklum kosningaloforðum og því miður oft skammsýnni nálgun á stjórnmál þar sem menn hafa verið að hugsa um skemmri tíma en lengri, þá hefur mér fundist svona gegnum tíðina Framsóknarflokkurinn eiga til býsna sterkt félagshyggjusjónarhorn. Því er það sérstakt áhyggjuefni þó maður horfi bara á þessi úrræði hérna, þennan hluta, að þetta nær ekki til þeirra sem verst standa, þ.e. öryrkjar sem hafa ekki launatekjur geta ekki nýtt sér þetta, ellilífeyrisþegar geta ekki nýtt sér úrræðin o.s.frv. Þetta frumvarp, þetta mál hér, er beinlínis til þess fallið að auka ójöfnuð í samfélaginu, burt séð frá því hversu menn eru sannfærðir um hve gott málið sé að öðru leyti. Það finnst mér áhyggjuefni. Stóra aðfinnsluefnið er þó í mínum huga sú staðreynd að verið er í raun og veru að flytja skattbyrðina milli kynslóða og það er eitthvað sem er svo ótrúlega lítið reifað. Þetta er ófjármagnað inn í framtíðina og það er óábyrgt gagnvart ríki og sveitarfélögum, sérstaklega kannski sveitarfélögunum eins og kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þó að sambandið taki nú ekki eins djúpt í árinni og Reykjavíkurborg, enda vekur það athygli í ljósi þess að formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga er frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. Það kann kannski að lita eitthvað áherslur hans í málflutningi í þessum efnum sem auðvitað ætti ekki að gera vegna þess að verkefni hans er auðvitað að standa vörð um hagsmuni sveitarfélaganna. Nokkuð er liðið á umræðuna og ég ætla ekki að hafa þessa ræðu langa. En í nefndaráliti hv. minni hluta kemur fram að minni hlutinn telur að málið sé í heild sinni tæknilega hrátt og ekki tilbúið til afgreiðslu úr nefndinni og það sem í rauninni sé ógert og vanreifað eru frekari athuganir á efnahagslegum áhrifum þessa mikla inngrips. Þeim óskum var hafnað í nefndinni þannig að minni hlutinn vísar sem sé ábyrgð á öllum vanköntum sem upp kunna að koma á meiri hlutann og mun minni hlutinn gera og hefur gert í umræðunni, bæði í gær og í dag, ítarlega grein fyrir afstöðu sinni til þessa mikla álitamáls.

Hæstv. forseti. Við höfum verið að ræða frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og til húsnæðissparnaðar. Umræðan hefur verið mjög málefnaleg og margir hv. þingmenn hafa tekið til máls og rökrætt frumvarpið í þaula enda er það mjög verðskuldað að umræðan sé ígrunduð og allar upplýsingar komi fram. Þetta er víðtækt frumvarp sem snertir heimilin og marga hópa í samfélaginu. Það var ljóst frá því að núverandi ríkisstjórn tók við að hún setti fólkið í forgang og hafði að leiðarljósi að leiðrétta hér forsendubrest með jákvæðum hvötum þar sem öllum yrði gefið tækifæri til að horfa til framtíðar og sér í lagi að vinna á húsnæðisskuldum sem þetta frumvarp gefur að stórum hluta til færi á. Fólki er í raun og veru hjálpað að hjálpa sér sjálft með skattafslætti á séreignarsparnað til að ná niður höfuðstól húsnæðisskulda. Ég ætlaði ekki að koma hingað og lengja umræðuna, okkar bíða ærin verkefni, frekar vil ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna og þær góðu ræður sem hafa verið haldnar um þetta mál. Ég ítreka það sem kom fram í framsögu að hér er verið að hvetja til sparnaðar og til lengri tíma litið mun aukning þess sparnaðar koma fram í því að fólk eignast meira eða stærri hlut í fasteignum sínum en ella. Að því sögðu vona ég að þetta mál fái framgang hér.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni, framsögumanni þess máls sem hér er til umræðu, fyrir ræðuna. Hann sagði í ræðu sinni að það hefði verið ætlan núverandi ríkisstjórnar að setja fólkið í forgang. Þetta er svona frasi sem heyrist stundum og menn hljóta þá að velta fyrir sér: Hvaða fólk? Er það allur almenningur í landinu, eru það allir eða eru það tilteknir hópar? Ef við förum bara yfir nokkur atriði í því sambandi þá var því lofað fyrir kosningarnar 2013, formenn stjórnarflokkanna núverandi lofuðu því að þeir ætluðu að leiðrétta skerðingu elli- og örorkulífeyrisþega aftur í tímann að fullu. Þetta var ítrekað sagt, að fullu aftur í tímann. Hefur verið staðið við það? Nei. Hverjir nutu leiðréttingarinnar á elli- og örorkulífeyrinum á síðasta ári? Ekki þeir sem voru á lægsta lífeyrinum, nei, þeir voru skildir eftir. Skattbreytingar sem hér voru gerðar fyrir áramótin, hvernig voru þær útfærðar? Voru það þeir sem eru á lægstu laununum sem nutu þeirra? Nei. Hvað með veiðigjöldin, afsláttinn af veiðigjöldum til stórútgerðarinnar í landinu, er það allur almenningur og kannski þeir sem verst standa? Nei, heldur betur ekki. Auðlegðarskatturinn, sem á ekki að framlengja, og þau mál sem eru til umfjöllunar nú, hvað með leigjendur, námsmenn og eldri borgara sem hafa gert athugasemdir við þau frumvörp sem hér liggja fyrir? Hvernig getur fulltrúi ríkisstjórnarinnar komið hér og sagt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir andsvarið. Sú aðgerð sem við erum að ræða, þetta frumvarp, beinist sannarlega að fólki og að þeim hópi sem hefur tök á því, eins og margoft hefur komið fram hér í ræðu, að spara í séreign og nýta þá séreign og skattafslátt af því sem hvata til að ná niður höfuðstól húsnæðisskulda. Svo var þetta útfært enn frekar til þess að ná til stærri hóps, yngra fólks og leigjenda, þeirra sem hafa tök á því að afla sér eigin fjár til fjárfestingar í húsnæði fram í tímann. Það var mín meining og er í takt við það að fólkið sé í forgangi. Bent hefur verið á það í umræðunni að ríki og sveitarfélög fari á mis við tekjur, okkar sameiginlegu sjóðir, þannig að við tökum sameiginlega þátt í því að fólkið sé í forgangi og fjölskyldur með heimili og við hjálpum til við að ná niður húsnæðisskuldum. Það var meiningin á bak við mín orð.

Frú forseti. Það var meining ríkisstjórnarflokkanna, eins og þeir kynntu í aðdraganda kosninga, að taka ætti fjármuni í þessu skyni, verulegar fjárhæðir, mun hærri fjárhæðir en hér eru undir, af svokölluðum hrægömmum. Það mundi skapast svigrúm í samningum við kröfuhafa. Þar að auki hljóta menn að velta fyrir sér, af því að þingmaðurinn nefndi líka framtíðartekjur ríkis og sveitarfélaga: Hverjir munu bera þann kostnað? Auðvitað lendir hann einhvers staðar. Hann lendir í einhverju formi annaðhvort í því að dregið verður úr þjónustu til framtíðar við komandi kynslóðir eða að komandi kynslóðir munu þurfa að greiða hærri skatta til þess að borga fyrir sambærilega þjónustu eða hærri þjónustugjöld eða þá að þessir opinberu aðilar, ríki og sveitarfélög, verða að auka skuldsetningu sína. Það er heildarmyndin sem við höfum gagnrýnt að liggi ekki fyrir í málinu og stjórnarflokkarnir hafi algjörlega horft fram hjá. Það varðar líka hagsmuni fólksins í landinu, mikil ósköp, og ekki síst þeirra sem hafa minnst milli handanna og þurfa að reiða sig á þjónustu sveitarfélaganna svo dæmi sé tekið. Í mínum huga, þó að vissulega geti margir nýtt sér þessi úrræði og því sé ekki mótmælt hér, er dálítið eins og þetta séu almennar aðgerðir fyrir sértækan hóp og það sé ekki verið að mæta þeim sem helst þurfa á því að halda. Það hefur því miður einkennt allt of mikið þær aðgerðir sem núverandi ríkisstjórn hefur gripið til frá því að hún tók við, ekki bara í skuldamálum heldur, eins og ég nefndi hér áðan, í veiðigjaldamálum og skattamálum. Áherslan hefur verið á þá hópa sem hafa besta afkomu og eru í bestum færum og bestum efnum en ekki á 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir andsvarið. Við deilum um margt skoðunum í þessum efnum. Vissulega hafa slíkar aðgerðir áhrif á ríki og sveitarfélög. Það hefur komið mjög vel fram í umræðunni, m.a. í framsögu minni. Þeir fjölmörgu fulltrúar sem komu fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd ræddu þetta og fulltrúar sveitarfélaga. Umsvifin munu að einhverju marki aukast. Við fáum minna skuldsettar fjölskyldur sem eru jú íbúar sveitarfélaganna, sem eru þá betur í stakk búnar til að standa skil á gjöldum í framtíðinni. Þetta hefur jafnframt þau áhrif að fleiri geta nýtt sér úrræði til húsnæðissparnaðar og öflunar húsnæðis. Það eru þá fasteignaskattar til framtíðar fyrir sveitarfélögin. Við horfum til langs tíma, 40 ára, sem þetta dreifist yfir, þ.e. þessar fórnuðu tekjur, eins og hefur komið fram í umræðunni. Þetta minnkar að einhverju leyti pressuna á félagslegu úrræðin fyrir sveitarfélögin þannig að það er hægt að skoða þetta í mjög víðu samhengi. Eftir stendur að verið er að aðstoða fjölskyldur til þess að ná niður húsnæðisskuldum og það ber að ítreka að þessi úrræði ásamt úrræðum um skuldaleiðréttingu geta náð til 100 þús. heimila.

Frú forseti. Það eru búnar að vera góðar og efnismiklar umræður um þetta mál. Sumum hefur þótt of mikið talað, en ég held að það sé nægur efniviður í umræðu áfram um þetta mál vegna þess að það er stórt og snertir ekki bara okkur sem nú erum á Alþingi eða þær kynslóðir sem nú eiga í hlut og þessar aðgerðir munu nýtast eða ekki nýtast. Þetta skiptir framtíðina máli, börn okkar og barnabörn, og það er ástæða til að ræða þessi mál svo menn gangi ekki með bundið fyrir augun inn í framtíðina án þess að eiga von á þeim afleiðingum sem þessar aðgerðir geta haft á getu ríkissjóðs og sveitarfélaga til að standa undir skuldbindingum sínum og uppbyggingu samfélagsins í framtíðinni. Ég vil í lokin aðeins draga fram mynd sem hefur kannski ekki verið í umræðunni þessa tvo daga, í fyrsta lagi hvernig þessi skattafsláttur nýtist skattgreiðendum vítt og breitt um landsbyggðina sem horfa upp á að það sé verið að veita mikla skattafslætti til að greiða inn á höfuðstól lána í gegnum séreignarsparnað. Við vitum að fyrir hrun varð engin fasteignabóla úti á landi, sem betur fer segja sjálfsagt margir. Mörgum íbúum landsbyggðarinnar gafst ekki sami kostur á að skuldsetja sig vegna íbúðarhúsnæðis og gerðist árin fyrir hrun þegar ótakmarkað lánsfjármagn var í boði og því frekar ýtt að fólki að það þyrfti að kaupa sér dýrari eignir vegna þess að framboð á fjármagni var það mikið að bankarnir biðu eftir því að koma fjármunum sínum í vinnu til að græða vexti og halda áfram að vera í útrás. Sá veruleiki var ekki úti á landsbyggðinni og eftir á að hyggja get ég að mörgu leyti tekið undir orðalagið „sem betur fer“. Þegar menn fara út í þessar að mínu mati ómarkvissu aðgerðir þyrfti að greina miklu betur þá hópa sem virkilega þurfa á stuðningi að halda. Ég spyr: Hvernig kemur þetta við fólk eftir því hvar það er statt? Það fólk sem er ekki mjög skuldsett getur ekki nýtt sér þetta með sama hætti og það fólk á landsbyggðinni sem býr á svokölluðum köldum svæðum þar sem markaðsverð íbúða er ekki sambærilegt og á höfuðborgarsvæðinu og eru þar að auki oftar en ekki lágtekjusvæði. Hvers á það fólk að gjalda þegar ríkið ákveður að veita sérstökum hópum gífurlega mikinn skattafslátt í formi þessara aðgerða? Til framtíðar bitnar það alveg jafnt á því fólki þegar minna verður umleikis hjá ríkissjóði til að fara í aðgerðir eins og bættar vegasamgöngur, uppbyggingu heilbrigðiskerfis úti á landi, menntakerfis og þjónustu ýmiss konar sem hefur oft setið á hakanum, jöfnun orkuverðs svo eitthvað sé nefnt. Allt þetta sem ég held að okkur sé bara hollt að draga upp, þessa stóru mynd af veruleikanum, kemur niður á fólki sem fór ekki endilega óvarlega í húsnæðiskaupum þó að það hafi alls ekki átt við um alla. Í þessum aðgerðum fær tekjuhæsti hópurinn, sá sem á miklar og dýrar eignir og hefur greiðslugetu til að standa undir afborgunum, rauðan dregil inn í framtíðina til að fá skattafslátt til næstu þriggja ára ef hann leggur inn á séreignarsparnað til að greiða niður húsnæðislánin sín. Mér finnst þetta óréttlátt og mér finnst eiginlega eins og verið sé að löðrunga fólk tvisvar. Það á líka við um láglaunafólk, mér finnst eins og verið sé að löðrunga það fólk því að það er ekki þarna í forgangi. Það hefði þurft að greina miklu betur láglaunafólk og það fólk sem keypti sína fyrstu íbúð á árunum 2004–2008 og mæta því með markvissum aðgerðum, hvort sem væri í formi sérstakra vaxtabóta, barnabóta eða annarra félagslegra aðgerða sem gögnuðust þessu fólki því að þetta fólk er í greiðsluvanda frá mánuði til mánaðar. Það þarf að herða sultarólina síðustu daga hvers mánaðar og það er í óvissu um hvort það ráði við að borga leigu eða afborgun af húsnæði sínu. Það fólk hefur ekkert umleikis, eða borð fyrir báru eins og stundum er sagt, til að leggja til hliðar til að geta nýtt sér það rausnarlega boð ríkissjóðs á kostnað komandi kynslóða sem felst í skattafslættinum. Á þessum forsendum finnst mér við ekki geta sagt að þessi aðgerð sé til að bjarga heimilunum vegna þess að mörg heimili eru skilin eftir, hvort sem það eru heimili fólks á landsbyggðinni sem sér fram á minni uppbyggingu á sínu svæði vegna tekjumissis sveitarfélaga og ríkissjóðs í framtíðinni eða heimili láglaunafólks sem sér fram á að ríkið hafi ekki fjármuni til að greiða hærri barnabætur, hærri vaxtabætur eða koma að með félagslegum stuðningi. Okkur eru í fersku minni síðustu kjarasamningar á almenna vinnumarkaðnum þegar ríkisvaldið tók ekki undir þá ósk og kröfu stéttarfélaganna að hækka með aðkomu ríkisins að kjarasamningum persónuafslátt sem hefði gagnast þeim lægst launuðu langbest. Það hefði þá verið eitthvert mótvægi við aðgerðir ríkisstjórnarinnar í að lækka gjöld á þá sem hafa hærri tekjur og fella niður auðlegðarskatt, auk svo margs annars sem menn hafa verið að hygla þeim efnuðu í þjóðfélagi á kostnað hinna verr settu. Þess vegna get ég því miður ekki sagt að þessi aðgerð gagnist heimilum í landinu. Hún gagnast einstökum heimilum, hún er sértæk og ekki til fyrirmyndar fyrir ríkisstjórnina enda er þessi ríkisstjórn ekki kennd við jafnaðarmennsku og félagshyggju. 

Forseta hefur borist bréf frá Svandísi Svavarsdóttur, þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um að þingflokkurinn óski eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls 485, leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, verði tvöfaldaður, samanber 4. mgr. 67. gr. þingskapa, vegna mikilvægis málsins. Mun því ræðutími verða tvöfaldaður við 2. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Nefndarálitið ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 1069 og vísa ég til þess þar sem ég mun ekki fara yfir skjalið frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Málið var lagt fram 26. mars og var rætt á Alþingi 7. og 8. apríl. Efnahags- og viðskiptanefnd tók málið til umfjöllunar 9. apríl og fjallaði um það á níu fundum. Á fund nefndarinnar komu 27 gestir og 25 erindi bárust. Einnig var kallað eftir umsögn frá fjárlaganefnd og er hún í fylgiskjali við nefndarálitið. Ég vil þakka gestum nefndarinnar og umsagnaraðilum fyrir þeirra framlag til málsins. Frumvarpið sem hér um ræðir er liður í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar vegna skuldavanda heimilanna. Í ályktun Alþingis frá 28. júní 2013 um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi var ákveðið að settur yrði á fót sérfræðingahópur sem fengi það verkefni að útfæra mismunandi leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Sérfræðingahópurinn skilaði af sér tillögum í nóvember 2013 um leiðréttingu höfuðstóls og skattleysi séreignarlífeyrissparnaðar. Frumvarpið er samið af starfshópi skipuðum af fjármála- og efnahagsráðherra en að undirbúningi frumvarpsins komu fulltrúar frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Landssamtökum lífeyrissjóða auk fulltrúa frá Íbúðalánasjóði og ríkisskattstjóra. Meiri hlutinn vill þakka þeim sem hafa komið að undirbúningi og gerð þessa frumvarps. Frumvarpið felur í sér vel útfærða lausn á flóknu úrlausnarefni. Markmið frumvarpsins er að kveða á um skipan og fyrirkomulag leiðréttingar verðtryggðra fasteignaveðlána heimila á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Í greinargerð sem fylgir frumvarpinu er fjallað um aðdraganda og meginefni þess. Í greinargerðinni er mat á áhrifum skuldalækkunar á efnahag landsins og mismunandi samfélagshópa. Einnig er fjallað um áhrif á Íbúðalánasjóð og stjórnsýsluna. Meiri hlutinn vekur athygli á að skuldsetning heimila er nú ríflega tvöfalt hærri en hún var fyrir tuttugu árum. Í árslok 2013 voru skuldir heimilanna 108% af vergri landsframleiðslu. Há skuldsetning heimila er talin orsakaþáttur í því hve þjóðarbúið hefur verið lengi að jafna sig í þetta sinn samanborið við fyrri samdráttarskeið. Í frumvarpinu er mat á áhrifum skuldalækkunar heimila á helstu hagstærðir. Þar er byggt á greiningu ráðgjafarfyrirtækisins Analytica sem unnin var að beiðni sérfræðingahópsins og einnig greiningu sem birtist í Peningamálum Seðlabankans í febrúar 2014. Þjóðhagsleg áhrif eru tiltölulega mild samkvæmt greiningu Analytica, en Seðlabankinn gerir ráð fyrir nokkru meiri áhrifum. Greiningar af þessu tagi eru að sjálfsögðu óvissu háðar. Ljóst er að skuldalækkun mun hafa jákvæð tekju- og auðsáhrif á heimilin. Hins vegar er óvissa um hvernig auknar ráðstöfunartekjur heimila muni skiptast milli aukinnar neyslu og sparnaðar eða fjárfestingar og hver áhrifin verða nákvæmlega á hagvöxt og verðbólgu. Stóru alþjóðlegu lánshæfismatsfyrirtækin virðast ekki hafa talið tilefni til að hafa áhyggjur af neikvæðum aukaverkunum en þrjú þeirra hafa staðfest mat sitt á lánshæfi ríkissjóðs eftir að tilkynnt var um aðgerðirnar. Meiri hlutinn telur ekki ástæðu til að ætla að frumvarpið muni hafa verulega neikvæð efnahagsáhrif. Umfang frumvarpsins er innan við 3,2% af fjárlögum hvers árs og geta stjórnvöld gripið til ýmissa mótvægisaðgerða til að milda áhrifin frekar ef þörf krefur. Í fjárlögum ársins var samþykkt að verja 20 milljörðum kr. í leiðréttinguna á þessu ári, en heildarkostnaður aðgerðarinnar er áætlaður 80 milljarðar kr. á fjórum árum. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn meiri hluta fjárlaganefndar, en þar er lögð áhersla á að ekki verði vikið frá þeim markmiðum frumvarpsins að endanleg útgjöld verði ákvörðun Alþingis í fjárlögum hvers árs og með því móti tryggt að jafnvægi verði í gjöldum og tekjum ríkissjóðs vegna aðgerðanna. Þannig gefst Alþingi færi á því að bregðast við ef sýnt þykir að fjárhagsáætlanir gangi ekki eftir og tryggja að aðgerðirnar verði ávallt að fullu fjármagnaðar. Með því móti nást fram jákvæð áhrif aðgerðanna í samræmi við markmið frumvarpanna, samhliða því sem ekki er gefinn afsláttur af sjálfbærni, varfærni og stöðugleika við stjórnun ríkisfjármála. Talsvert hefur verið rætt um áhrif leiðréttingarinnar á mismunandi samfélagshópa. Í athugasemdum frumvarpsins kemur fram að í árslok 2009 voru 74 þúsund heimili skráð fyrir verðtryggðum fasteignalánum. Verði frumvarpið að lögum má ætla að rúmlega níu af hverjum tíu þessara heimila muni njóta höfuðstólslækkunar fasteignalána á grundvelli ákvæða frumvarpsins. Áætlað er að meðalfjárhæð niðurfærslu á hvert heimili nemi rúmlega 1,1 millj. kr. og tæplega helmingur heimila fái niðurfærslu á bilinu 0,5–1,5 millj. kr. Rúmlega helmingur af umfangi leiðréttingarinnar mun renna til heimila með mánaðartekjur undir 660 þús. kr. á mánuði og meira en helmingur leiðréttingarinnar rennur til fjölskyldna með börn undir 18 ára aldri. Fyrir nefndinni kom fram að tæplega 80% heildarniðurfærslunnar muni renna til heimila þar sem fasteignamat eignar er undir 40 millj. kr. Hlutdeild í heildarniðurfærslu virðist einna mest meðal þeirra heimila sem eiga fasteignir með fasteignamat á milli 10–30 millj. kr. Þegar tekið er mið af eftirstöðvum fasteignalána í árslok 2009 mun rúmlega helmingur heildarumfangs leiðréttingarinnar renna til heimila með eftirstöðvar undir 20 millj. kr. Virðist hæst hlutfall niðurfærslunnar fara til þeirra sem skulda á bilinu 10–25 millj. kr. vegna íbúðakaupa. Sé tekið mið af hlutfalli eftirstöðva lána af fasteignamati sést að skuldugri heimili fá að jafnaði hærri niðurfærslu en skuldlítil. Rúmur helmingur rennur til heimila sem skulda meira en 80% af fasteignamati. Tæplega 80% heildarniðurfærslna renna til heimila sem skulda meira en 50% af fasteignamati. Könnun á landfræðilegri skiptingu leiðréttingarinnar gefur til kynna að áætluð hlutdeild landshluta í heildarleiðréttingu fylgir hlutdeild landshluta í eftirstöðvum fasteignalána. Hvort sem dreifingin er skoðuð eftir tekjum, fasteignamati, eftirstöðvum eða landfræðilega er ljóst að dreifing leiðréttingarinnar er mun betri en haldið hefur verið fram og hún nær til hátt í 70 þúsund heimila. Sama verður varla sagt um 110%-leið fyrri ríkisstjórnar en hún skilaði 56 milljörðum til 13 þúsund heimila. Þar af fóru hátt í 20 milljarðar til aðeins 1% heimila. Svo má nefna að 108 milljarða kr. lækkun húsnæðislána vegna gengislánadóma fór til 13 þúsund heimila, að meðaltali tæplega 8 millj. kr. á heimili. Slík lán buðust aðallega hálaunafólki eða efnameira fólki. En venjuleg heimili sem tóku hófleg verðtryggð lán til íbúðakaupa og hafa staðið í skilum hafa fengið litlar bætur þótt lán þeirra hafi stökkbreyst. Þetta frumvarp mun koma til móts við þau heimili. Í umsögn skrifstofu opinberra fjármála hjá fjármála- og efnahagsráðuneyti kemur fram að vera megi að aðlaga þurfi viðmiðanir fyrir niðurfærslunni þegar betri upplýsingar liggja fyrir úr umsóknum lántakenda ef kostnaður við þennan þátt aðgerðarinnar á að vera innan þeirra marka sem fjárlög setja aðgerðinni. Gert er ráð fyrir slíkri aðlögun í reglugerð sem ráðherra setur með tilliti til þátttöku í aðgerðinni, dreifingu þegar fenginna afskrifta og annarra slíkra atriða sem máli skipta fyrir ráðstöfun á fjárheimild í fjárlögum til lækkunar á húsnæðisskuldum heimilanna. Meiri hlutinn telur mikilvægt að slíkt svigrúm sé til staðar. Í frumvarpinu er fjallað um ráðstöfun leiðréttingarfjárhæðar inn á leiðréttingarhluta láns. Gert er ráð fyrir að skuld á jöfnunarreikningi skuli færð til lækkunar á leiðréttingarhluta lánsins. Samtals er talið að 1,4% af heildarfjárhæð verðtryggðra íbúðalána sé á greiðslujöfnunarreikningi eða um 17 milljarðar kr. Tilgangur greiðslujöfnunarinnar er að aftra því að greiðslubyrði lána þyngist of mikið ef vísitala neysluverðs hækkar hraðar en laun almennt. Borin er saman fjárhæð afborgunar samkvæmt vísitölu neysluverðs og afborgun samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu. Mismunurinn færist á svokallaðan jöfnunarreikning sem myndar verðtryggða skuld sem ber sömu vexti og telst til höfuðstóls lánsins og bætist við eftirstöðvar þess. En verði afborgun miðað við greiðslujöfnunarvísitölu hærri en afborgun miðað við vísitölu neysluverðs lækkar greiðslujöfnunarreikningurinn. Ráðstöfun leiðréttingar inn á greiðslujöfnunarreikning var gagnrýnd fyrir nefndinni enda væri mögulegt að skuld sem stæði eftir á jöfnunarreikningi í lok þriggja ára frá lokum upphaflegs lánstíma skyldi gefin lánþega eftir. Til lengri tíma litið hækka laun hins vegar hraðar en verðlag og því greiðist skuld á greiðslujöfnunarreikningi upp með tímanum. Frá janúar 2010 til apríl 2014 hefur greiðslujöfnunarvísitala hækkað 7% umfram vísitölu neysluverðs. Vænta má að sú þróun haldi áfram og greiðslujöfnunin muni því öll greiðast upp á lánstímanum. Um 30 ár eru eftir af lánstíma flestra þeirra lána sem úrræðið snertir og aðeins í undantekningartilfellum sem skuldarar geta átt von á einhverri niðurfellingu þremur árum eftir að lánstíma lýkur. Meiri hlutinn vill benda á að greiðslujöfnunarhlutinn ber sömu verðbætur og sömu vexti og skuldin í heild og hann er á sama veðrétti. Með því að greiða niður greiðslujafnaðarhlutann lækkar skuldin og greiðsluröðin er virt, en talið er að afturvirk breyting á greiðsluröð gæti valdið óvissu fyrir dómstólum. Í ljósi þessa telur meiri hlutinn ekki tilefni til að gera breytingar á frumvarpinu hvað varðar greiðslujöfnun. Fyrir nefndinni kom fram sjónarmið um að úrræði frumvarpsins ættu að ná til fleiri hópa en heimila með verðtryggð húsnæðislán. Hér ber að líta til þess að frumvarpið byggist á ályktun Alþingis nr. 1/142 frá 28. júní 2013 um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi sem leiddi af ófyrirsjáanlegri höfuðstólshækkun verðtryggðra húsnæðislána. Í 1. tölulið 1. þingsályktunarinnar var forsætisráðherra og ráðherranefnd um úrlausnir í skuldamálum heimilanna falið að setja á fót sérfræðingahóp sem skyldi útfæra og gera tillögur að mismunandi leiðum til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Það er því ljóst að frumvarpið felur í sér úrræði sem eru ætluð þeim hópi sem var með verðtryggt fasteignalán vegna húsnæðis til eigin nota á tilteknu tímabili og varð fyrir skakkaföllum af þeim sökum. Þó að aðrir hópar telji að þeir eigi einnig tilkall til leiðréttingar verður að líta til þess að aðstæður þeirra voru aðrar. Það er rétt að margir hafa orðið fyrir áföllum en ógerlegt er að leysa úr málum allra þessara ólíku hópa með sama úrræðinu. Meiri hlutinn vekur athygli á að félags- og húsnæðismálaráðherra var með ályktun Alþingis nr. 1/142 falið að skipa verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Verkefnisstjórnin skilaði skýrslu nýverið og leggur til að unnið verði að uppbyggingu á virkum leigumarkaði, m.a. með því að tryggja húsnæðisöryggi, sanngjarna leigu og fjölbreytt framboð húsnæðis fyrir ólíka hópa með mismunandi þarfir. Að þessu sögðu hvetur meiri hlutinn stjórnvöld til að koma til móts við aðra hópa með öðrum úrræðum sem miðast við þeirra aðstæður. Vakin var athygli nefndarinnar á því að ýmis vandkvæði kynnu að koma upp í tengslum við ólík tilvik hjúskaparbreytinga og að mikilvægt væri að geta brugðist við slíkum vanda. Meiri hlutinn leggur áherslu á að ráðherra tryggi að skýrar reglur verði settar um meðferð einstakra tilvika sem þessara. Meiri hlutinn hefur verið upplýstur um að nú þegar sé hafin slík vinna í fjármála- og efnahagsráðuneyti. Meiri hlutinn leggur til breytingar á þremur greinum. Breytingarnar eru tæknilegs eðlis og breyta ekki umfangi leiðréttingarinnar. Vakin var athygli nefndarinnar á því að í 3. gr. skortir viðmið vegna 18 ára aldurstakmarks barna sem sótt geta um leiðréttingu vegna látinna foreldra. Meiri hlutinn leggur til að miðað verði við að börn sem sótt geti um verði 18 ára á árinu 2014. Er gerð breytingartillaga þess efnis. Einnig var vakin athygli nefndarinnar á því að ósamræmi er á milli 8. gr. og 11. gr. frumvarpsins. Í 8. gr. er miðað við fasteignaveðlán vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota en undir 11. gr. falla fasteignaveðkröfur í víðara samhengi. Ekki liggur fyrir hvort fasteignaveðlán vegna öflunar íbúðarhúsnæðis sem glatað hafa veðtryggingu hafa verið aðgreind sérstaklega frá öðrum fasteignaveðlánum sem glatað hafa veðtryggingu. Þetta er talið geta valdið vandkvæðum í framkvæmd. Meiri hlutinn tekur undir framangreind sjónarmið og leggur til að 8. gr. verði breytt og að fullt samræmi verði á milli ákvæðanna hvað þetta varðar. Bent var á að rangt er farið með dagsetningu samkomulags um sértæka skuldaaðlögun í b-lið 2. mgr. 8. gr. Upphaflega samkomulagið um sértæka skuldaaðlögun er frá 31. október 2009 en ekki 31. október 2010. Um misritun er að ræða í frumvarpinu. Leggur meiri hlutinn til breytingartillögu til lagfæringar. Meiri hlutinn telur rétt að taka af allan vafa um að fyrirkomulag eða aðferð einstakra lánveitanda við framkvæmd 110%-leiðarinnar skipti ekki máli þegar metið verður hvað komi til frádráttar skv. c-lið 1. mgr. 8. gr. Sem dæmi kemur fram á vefsíðu að viðkomandi banki hafi gengið lengra en samkomulag um 110%-leið gerði ráð fyrir. Einnig kemur fram á vefsíðu bankans að ekki hafi þurft að sækja um úrræðið heldur hafi verið unnt að afþakka það í netbanka fyrir 1. júlí 2011. Það er skilningur meiri hlutans að með frumvarpinu sé stefnt að því að slík framkvæmd á 110%-leiðinni sem hér er rakin að framan yrði felld undir c-lið 1. mgr. 8. gr. við framkvæmd leiðréttingarinnar samkvæmt frumvarpinu. Breyta framangreind atriði um framkvæmd bankans á úrræðinu þar engu um. Áréttingu sama efnis er að finna í skýringum við c-lið 1. mgr. 8. gr. í frumvarpinu. Spurningar hafa vaknað og fram komið athugasemdir um þetta og sú skoðun hefur verið látin í ljós að ákvæðið sjálft sé ekki nægilega skýrt hvað þetta varðar. Af þeim sökum telur meiri hlutinn ástæðu til að skerpa á orðalagi ákvæðis c-liðar 1. mgr. 8. gr. Í 8. málslið 4. mgr. 11. gr. er kveðið á um að leiðréttingarhluti láns skuli bera sömu vexti og frumhluti lánsins frá útreikningsdegi. Meiri hlutinn telur ekki hentugt að festa í lög hvernig vaxtakjörum skuli háttað við þessar aðstæður þar sem um tvo greiðendur er að ræða sem búa við mismunandi lánakjör, þ.e. ríkissjóð og einstaklinga. Að lokum var athygli nefndarinnar vakin á því að erfitt er að sjá hvernig eigi að fara með þegar eignir sem eru í lánaleiðréttingarferli eru seldar og kaupendur yfirtaka lán. Meiri hlutinn telur slíkt geta rúmast innan reglugerðarheimildar samkvæmt lokamálsgrein 11. gr. en það kemur hins vegar ekki fram með skýrum hætti. Meiri hlutinn telur til bóta að taka af allan vafa og árétta heimild ráðherra til að kveða á um í reglugerð hvernig skuli fara með frum- og leiðréttingarhluta lána við sölu á fasteign. Leggur meiri hlutinn til breytingartillögu þess efnis. Virðulegi forseti. Með frumvarpinu er komið til móts við heimilin í landinu með almennum aðgerðum sem ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra lána hjá hátt í 70 þúsund heimilum án þess að fórna sjálfbærni og stöðugleika við stjórnun ríkisfjármála. Það hefur verið forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að finna lausnir á skuldamálum heimilanna. Með frumvarpinu er stigið mikilvægt skref á þeirri braut og því ber að fagna. Í ljósi framangreinds leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma í þskj. 1068. Undir nefndarálitið rita þann 9. maí 2014 eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Brynjar Níelsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguræðuna. Það er af mörgu að taka í því viðamikla frumvarpi sem hér er til umræðu en ég ætla aðeins að staldra við eitt efnisatriði. Í 3. gr. frumvarpsins er fjallað um afmörkun leiðréttingar. Þar segir, með leyfi forseta: „Leiðrétting samkvæmt lögum þessum tekur til verðtryggðra fasteignaveðlána sem veitt voru einstaklingum af lögaðilum sem uppfylla, eða uppfylltu á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009, sömu skilyrði og lögaðilar skv. 1. mgr. 2. gr.“ Það er sem sagt verið að tala um þá sem voru með fasteignaveðlán til húsnæðiskaupa á þessu tímabili, 2008 og 2009. Á bls. 4 í nefndaráliti meiri hlutans er fjallað um aðra hópa. Þar segir, með leyfi forseta: „Það er því ljóst að frumvarpið felur í sér úrræði sem ætluð eru þeim hópi sem var með verðtryggt fasteignalán vegna húsnæðis til eigin nota á tilteknu tímabili og varð fyrir skakkaföllum af þeim sökum.“ Nú er það þannig að framkvæmdin, samkvæmt 11. og 12. gr. frumvarpsins - ég ætla nú aðallega að beina sjónum að 12. gr., þ.e. þeim hópi sem var með skuldir á þessu tímabili og á rétt, samkvæmt formúlu frumvarpsins, á leiðréttingu, en hefur af einhverjum ástæðum selt eignir sínar, flutt úr landi og er ekki með launatekjur á Íslandi, getur ekki notað leiðréttingu til að fara inn á höfuðstólinn vegna þess að það er ekki lengur með lánið, og getur ekki nýtt sér persónuafsláttarleiðina samkvæmt 12. gr. En samkvæmt formúlu frumvarpsins og samkvæmt því sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans á þetta fólk engu að síður rétt á leiðréttingu vegna þess að það varð fyrir skakkaföllum. Ég spyr hv. þingmenn: Hvernig ætlar nefndin að taka á þessu álitaefni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessa spurningu. Það er rétt, sem hv. þingmaður bendir á, að í fjögur ár er hægt að koma til baka og nýta þennan rétt, en þar er línan dregin, eftir fjögur ár. Ef fólk hefur svigrúm og hefur hugsanlega tækifæri til að nýta sér það, þá getur það það. Við heyrðum af því í nefndinni, fólk lét vita af því að ekki yrði mögulegt fyrir ákveðinn hóp að nýta sér þetta. Það var kannað hvort hægt væri að koma til móts við þann hóp en niðurstaðan varð að gera það ekki í þessu. Það útilokar ekki að eitthvað annað sé mögulegt í stöðunni og að það fólk geti nýtt sér önnur úrræði. En fjögur ár er tíminn sem það hefur.

Frú forseti. Þetta svar er algerlega óviðunandi. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að fólk eigi að geta nýtt sér þetta úrræði og forskriftin er sú að þetta sé þá eign viðkomandi einstaklinga. Það að segja hér: Fólk getur komið á næstu fjórum árum og nýtt sér þetta, það er ekki boðlegt svar. Og það að segja hér að það hafi verið skoðað og það hafi verið niðurstaðan að verða ekki við þessu - þetta er í mínum huga þjófnaður. Það er þjófnaður að gera ekki ráð fyrir því að þeir sem eiga þessa leiðréttingu inni, samkvæmt formúlu frumvarpsins og samkvæmt því sem nefndarálitið segir, að ekki eigi að leysa það mál. Þetta getur ekki verið svo stór hópur að það sé flókið mál að koma til móts við hann.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vill bera það saman við þjófnað að hér sé farið í leiðréttingu og ekki sé hægt að verða við þeim kröfum að gefa rýmri frest en til fjögurra ára því fólki sem er búsett erlendis og á hugsanlega einhvern rétt samkvæmt þessu. Mér finnst slíkt tal dæma sig sjálft og hef ekki frekari orð um það.

Virðulegur forseti. Ýmsir hafa bent á að þetta frumvarp beri með sér óvissu varðandi efnahagsleg áhrif og augljósar aukaverkanir eru til dæmis á Íbúðalánasjóð. En í nefndaráliti og í ræðu hv. þingmanns kemur fram að meiri hlutinn hafi ekki áhyggjur af þessu og að ætla megi að frumvarpið hafi ekki verulega neikvæð efnahagsleg áhrif og ef svo yrði væri ekki vandamálið að grípa til ýmissa mótvægisaðgerða til að milda áhrifin frekar ef þörf krefur. Ég vil spyrja hv. þingmann: Um hvaða mótvægisaðgerðir er verið að ræða? Til hvaða aðgerða verður gripið ef í ljós kemur að frumvarpið mun valda slæmum efnahagslegum áhrifum, sem þá muni bitna á öllum landsmönnum?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu, þetta er góð spurning. Við veltum þessu fyrir okkur og nefndin hafði úr að spila ansi góðum greiningum, bæði frá Analytica og frá Seðlabankanum. Áhrifin eru tiltölulega mild í báðum þessum greiningum. Ef maður hefur í huga heildaraðgerðina á þessu ári, 20 milljarða, og setur það í samhengi við heildarfjárlögin, þá eru það rúm 3% af heildarfjárlögunum, 20 milljarðar. Það er svo lítil tala að erfitt er að sjá fyrir sér að það geti valdið miklum óstöðugleika eða mjög stórum sveiflum, hvort sem er í verðbólgu eða öðru. Við verðum líka að hafa í huga að ekki er verið að útdeila peningum til fólks heldur er verið að lækka höfuðstól skulda þess. Það er því mjög erfitt að sjá fyrir sér að þetta hafi neikvæðar afleiðingar. Eina leiðin til þess að fólk fái mikið laust fé út úr þessari aðgerð væri að það mundi skuldsetja sig aftur, að það mundi nota veðrýmið sem mundi myndast, sem reyndar losnar ekki fyrr en eftir fjögur ár að fullu. En ef það mundi vilja að fara að nýta þetta veðrými þyrfti það að taka aukin lán og setja peningana þannig í umferð og auka eftirspurn. En þá væri til dæmis hægt að fara út í mótvægisaðgerðir. Nú er veðsetningarhlutfallið til dæmis 80%, viðmiðið þegar verið er að reikna út eiginfjárhlutfall bankanna og slíkt, þeir lenda í kostnaði ef þeir lána mikið meira en það. Hægt væri að lækka það niður í 75% eða eitthvað slíkt í einhverjum skrefum til að vega upp á móti þannig að verð flæði ekki út í samfélagið. Það væri því hægt að gera og væri miklu ódýrari leið en að fara að hækka vexti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um að 20 milljarðar sé kannski ekki svo stór upphæð. En það er nú til dæmis allt framhaldsskólakerfið á einu ári, það kostar um 20 milljarða kr. Ef við þurfum að skera niður í velferð og menntakerfi fyrir því tjóni sem hlýst af frumvarpinu þá eru miklir erfiðleikar þar undir. Hætta er á því að frumvarpið valdi þenslu og verðbólgu og það komi niður á kjörum almennings. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að frumvarpið ýti undir óréttlæti og mismunun í þjóðfélaginu, ýti undir ójöfnuð þar sem ákveðnir hópar njóta ekki þeirra gæða sem stjórnarmeirihlutinn og hæstv. ríkisstjórn er að úthluta og eftir standa hópar sem fyrir eru veikburða en njóta ekki þessara gæða, en þeir sem betur standa fá hins vegar stærsta hlutann.

Ég þakka fyrir spurninguna. Ég held að ég hafi ekki sagt að þetta væri lág tala heldur væri hún ekki hátt hlutfall af heildarútgjöldum ríkisins eða heildarfjárlögum, sem eru hátt í 600 milljarðar en þetta eru 20 milljarðar á árinu. Þess vegna vildi ég benda á að það væru rúm 3% og væri þess vegna ekki líklegt til að hafa stórvægileg neikvæð áhrif í stóru myndinni. Ég held hins vegar hvað varðar það hvort þetta auki eða minnki misskiptingu, það sé mjög áhugaverð spurning ef við veltum fyrir okkur óréttlætinu sem felst í því að 13 þúsund fjölskyldur fengu leiðréttingu upp á 110 milljarða með gengislánadómunum og 13 þúsund fjölskyldur fengu hátt í 50 milljarða með 110%-leiðinni og eftir sitja þau heimili sem hafa alltaf staðið í skilum, heimilin með verðtryggðu lánin, sem hafa í rauninni bara borgað og borgað og horft upp á það að ef þau hefðu farið svo óvarlega að taka gengistryggð lán hefðu þau verið í betri stöðu. Núna er verið að minnka það óréttlæti. Auðvitað er ekki hægt að eyða öllu óréttlæti með einni aðgerð og vinna er fram undan í því að hjálpa öðrum hópum, eins og við komum inn á í nefndaráliti okkar. En þetta er vissulega stórt verkefni og stór spurning. Þetta frumvarp er verkfæri sem er hannað til þess að hjálpa hátt í 70 þúsund heimilum. Það mætti líkja því við hamar, oft þegar maður réttir barni hamar verður allt að nagla, en þetta verkfæri er hannað fyrir þann nagla sem er af þessari tegund og það þarf önnur verkfæri til að leysa önnur vandamál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem ég stend að um þetta mál, leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Ég vil í upphafi minna á að við í Samfylkingunni lögðum á það áherslu í aðdraganda síðustu kosninga að mikilvægt væri að grípa til aðgerða, frekari aðgerða, til þess að mæta þeim skuldugu heimilum sem sannanlega hefðu ekki þegar fengið fullnægjandi úrlausn. Eins og fram kom í ágætri samantekt sérfræðingahóps ríkisstjórnarinnar 30. nóvember sl. var gríðarlega margt unnið á síðasta kjörtímabili af hálfu stjórnvalda til þess að vinna á skuldavanda heimila, en þrátt fyrir margar tilraunir tókst hvorki að finna fjármagn né praktíska leið til að koma stuðningi nákvæmlega til þess hóps sem sannanlega var misgengishópur þegar liðið var fram á árið 2012–2013, fólkið sem keypti á versta tíma árin fyrir hrun og er enn þann dag í dag í þeirri stöðu að fasteignaverð hefur ekki náð að rísa meira en sem nemur hækkun hinna verðtryggðu lána sem á húsnæðinu hvíla. Hugmyndin um forsendubrest hlýtur að fela í sér að samhengið milli lána og þeirrar eignar sem að baki láninu stendur raskist, að verðþróun eignarinnar verði þannig að lánið hækki umfram það sem eignin hækkar í verði, annars verður ekkert tjón. Og það er sannanlega þannig að ákveðnir hópar sem keyptu á versta tíma á árunum fyrir hrun þegar fasteignaverðið var sem hæst urðu fyrir slíku misgengi. Í aðdraganda síðustu kosninga sögðum við þess vegna að mikilvægt væri að finna leið til þess að mæta þeim hópi. Við vildum líka finna fjármagn til þess að gera Íbúðalánasjóði kleift að mæta viðskiptavinum sínum með sama hætti og viðskiptabankar höfðu gert í 110%-leiðinni, og við vildum tryggja að þörfum lánsveðshópsins yrði mætt þannig að hann nyti jafnstöðu við aðra. Við töldum að þau verkefni sem eftir væru mundu kosta einhvers staðar í kringum 60–80 milljarða. Ég nefndi þá tölu ítrekað í aðdraganda síðustu kosninga. Og við töldum að það væri réttlætanlegt að leggja skatta á fjármálafyrirtæki til þess að fjármagna þessa úrlausn, til að ljúka úrvinnslu skuldamála í kjölfar hruns. Allar tilraunir okkar í stefnumörkun á árunum 2012–2013 miðuðu að því að afmarka þennan hóp og finna leiðir til þess að leiðrétta það misgengi sem sannanlega var óbætt. Sú aðgerð sem ríkisstjórnin hefur núna lagt til er áþekk að umfangi. Við studdum enda álagningu bankaskattsins fyrir síðustu áramót vegna þess að við töldum ástæðu til þess að afla slíks fjár en áskildum okkur rétt til að koma fram með athugasemdir og ábendingar um það hvernig best væri að verja því fé. Sú leið sem ríkisstjórnin leggur nú til er ekki skynsamleg í þá veru. Hún hefur algjörlega gefist upp á því að reyna að skilgreina eitthvað sem heitir forsendubrestur, að reyna að skilgreina hverjir það eru sem raunverulega hafa orðið fyrir misgengi sem ekki hefur þegar verið bætt. Tökum dæmi af fólki sem kaupir á árinu 2007 og sannanlega er í þeirri stöðu að lán hefur hækkað miklu meira en fasteignaverð. Það fólk hefur orðið fyrir misgengi og það eru réttlætisrök með því að bæta það misgengi, hvort sem menn kalla það forsendubrest eða eitthvað annað. Tökum svo annað dæmi af fólki sem ég þekki, af manninum sem keypti hús úti á Seltjarnarnesi árið 1997 á tæpar 12 millj. kr. Það hús hefur margfaldast í verði. Lánið hefur ekki hækkað að sama skapi. Sá maður hefur ekki orðið fyrir neinu tjóni. Eða maðurinn sem keypti hús í Þingholtunum á 19 milljónir ári seinna, 1998, sem hefur líka margfaldast í verði. Ríkisstjórnin gerir í tillögum sínum engan greinarmun á þeim sem eru með verðtryggð lán, eins og þessi tveir ágætu menn, vegna íbúðarkaupa sem þeir hafa þó hagnast verulega á, og svo hinum sem hafa orðið fyrir misgengi, séð eign sína rýrna. Þessir menn báðir hafa séð eign sína vaxa og hún hefur vaxið. Hún er að raunvirði í dag, innleysanlegu raunvirði, miklu meira virði en hún var þegar hún var keypt og lánið hefur vissulega vaxið en það hefur vaxið minna en sem nemur verðaukningu eignarinnar. Það er með ólíkindum að bera bætur á þessa menn því að þeir hafa ekki orðið fyrir neinu tjóni. Það er óskynsamleg og óforsvaranleg ráðstöfun á skattfé, vegna þess að ef við viljum bæta tjón þá er eðlilegt að afmarka sig við þá sem fyrir tjóni hafa orðið og það eru ekki þessi hópar. Það var mögulegt fyrir ríkisstjórnina að leita leiða til að afmarka þessa hópa, en engin tilraun hefur verið til þess gerð. Það sem meira er, það eru ekki heldur sett nein efri mörk, hvorki við eignum né tekjum þeirra sem fá þessar bætur. Þannig er það að um 400 heimili sem eru samtals með 44 milljarða kr. í hreina eign og hafa borgað auðlegðarskatt, skulda hins vegar að meðaltali 9,7 milljónir í húsnæðislán og munu njóta leiðréttingar alveg óháð tekjum og eignum samkvæmt þessum tillögum. Fólk sem á 44 milljarða í hreina eign mun fá skattfé til að lækka skuldir sínar. Það er óforsvaranleg meðferð á almannafé. Virðulegi forseti. Í ræðu minni við 1. umr. rakti ég nokkuð hinn sérkennilega lögfræðilega umbúnað þessa máls. Ríkisstjórnin reyndi í sumar í þingsályktunartillögunni að skilgreina hugtakið „forsendubrest“. Þá var það skilgreint sem verðbólguskot áranna 2007–2010. Mér fannst það virðingarverð tilraun. Núna eru engin efnisleg viðmið í frumvarpinu. Ég held að það sé lögfræðilegt einsdæmi að lagt sé fram lagafrumvarp um svo gríðarlega útdeilingu fjár án þess að efnislegar forsendur útdeilingarinnar liggi fyrir og það sé leitun að því í lýðræðisríki að gengið sé fram með þessum hætti. Hugtakið „forsendubrestur“ kemur fram í skýringum við þrjár greinar frumvarpsins, það er ekki skýrt í frumvarpinu, og ég sé ekki að það hafi sömu merkingu í öllum þeim þremur tilvikum. Forsendur peningaúthlutunarinnar eru ekki heldur ákveðnar fyrir fram. Ráðherra er veitt alvald til þess að ákveða viðmiðunarvísitöluna, hún er ekki ákveðin hér. Það er bara ákveðið að eyða peningunum en efnislegu forsendurnar eru ekki ákveðnar. Það er enginn lögfræðilegur grunnur, enginn réttlætisgrunnur skapaður, það er fullt valdframsal til ráðherra til að ákveða peningaútdeilingu úr ríkissjóði og með reglugerð á hann að geta ákveðið hvað hver fær mikið og það er ekki á grundvelli verðleika eða réttar heldur á grundvelli eigin geðþótta. Í því sambandi er vert að minna á að eitt helsta vandamálið við framkvæmd skuldaúrvinnslu á síðasta kjörtímabili og alveg frá hruni hefur verið skortur á nothæfum upplýsingum. Einn ágætur þingmaður, sem stendur nú hér í gætt þingsalarins, sagði fyrir nokkrum árum að tilraunir okkar til að leysa úr skuldavandanum minntu hana helst á mann sem væri á hlaupum í myrkri og þoku með plástur í örvæntingarfullri leit að sári í þeirri veiku von að plásturinn passaði á sárið þegar það loksins fyndist. Það er líklega ekkert ofmælt í þeirri lýsingu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur. Þess vegna lögðum við margsinnis til á síðasta kjörtímabili að fundnar yrðu leiðir til að afla betri og gleggri upplýsinga. Þess vegna studdum við ríkisstjórnina í frumvarpi hér í haust um að veita Hagstofunni ríkar heimildir, fordæmalausar heimildir til að afla upplýsinga um skuldastöðu einstaklinga til þess að skýra betur hvar skórinn kreppi og hvar úrbóta sé þörf. Við samþykktum þessar heimildir í septembermánuði í þeim tilgangi að þeirra upplýsinga þyrfti að afla til að framkvæma leiðréttingu húsnæðislána til samræmis við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Það er mér því gersamlega hulin ráðgáta af hverju ríkisstjórnin beið ekki eftir niðurstöðu þeirrar greiningar, því að ég held að það hefði verið hægt að nýta fjármagnið mun betur og finna miklu, miklu betri umgjörð utan um leiðréttingu á sanngirnisforsendum ef gleggri gögn hefðu legið til grundvallar. Það er eiginlega þannig að það vekur sérstaka undrun hversu lítil gögn liggja þó til grundvallar þessari aðgerð. Ég hef gert tvær tilraunir til að kreista út úr ríkisstjórninni og hæstv. forsætisráðherra greiningu á grunnþáttum aðgerðarinnar, fyrst með fyrirspurn 2. desember sl. og svo með skýrslubeiðni 20. janúar sl. eftir ég hafði fengið afar snautlegt svar frá hæstv. forsætisráðherra við fyrri fyrirspurn minni. Skýrslan er komin og í hvorugu gagninu er að finna þá greiningu sem ég óskaði eftir. Ég óskaði eftir greiningu eftir tekjum, eignum, skuldum og eftir því hversu margir sem nú eru í greiðsluvanda mundu komast úr greiðsluvanda með þessari aðgerð og hversu stór hluti aðgerðarinnar mundi nýtast þeim sem eru með óverulegan eða jafnvel lítinn sem engan húsnæðiskostnað, undir 20%, undir 10%. Ég hef aldrei fengið neinar greiningar í þá veru, þrátt fyrir allar þessar ítrekuðu tilraunir. Þær virðast ekki liggja fyrir. Það er sérstaklega undarlegt vegna þess að haustið 2010 tókst okkur í ríkisstjórninni að vinna slíkar greiningar á tillögunum sem voru í vinnslu. Ég verð að þakka málefnalega samvinnu á þeim tíma, haustið 2010, við fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, sem þá var í stjórnarandstöðu, sérstaklega við hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. fyrrverandi þingmann Ólöfu Nordal sem komu fram fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins í þessum málum og unnu með okkur, þegar ég sat í ríkisstjórn á þeim tíma, á mjög málefnalegan hátt til þess að reyna að greina til fulls vandann og finna lausnir á honum. Í þessu máli nú er engin tilraun gerð til að reyna að greina vandann og engin tilraun gerð til að reyna að gæta þess að fjármagnið skili sér til þeirra sem raunverulega hafa orðið fyrir tjóni. Þvert á móti er allt kapp lagt á að bera fé jafnvel á fólk sem hefur hagnast á þróun síðustu ára. Virðulegi forseti. Það er svo önnur hlið þessa máls að Ísland hefur um áratugi verið verðbólgusamfélag. Hér er verðbólga landlæg og hún hefur verið meiri hér en í öðrum vestrænum löndum alla tíð. Það er auðvitað spurning, stór spurning, að ákveða það nú að tjón af völdum verðbólgu hjá ákveðnum þjóðfélagshópi skuli bætt úr ríkissjóði. Það hefur aldrei áður verið gert. Verðbólga hefur oft verið meiri en hún var á viðmiðunartímabilinu núna. Hv. þm. Pétur H. Blöndal rekur það ágætlega í ágætu nefndaráliti sínu sem hann mun mæla fyrir síðar í kvöld. Það er mjög undarlegt að ákveða að þetta sé bótaskylt tjón úr ríkissjóði. Í öllu falli, ef þetta er bótaskylt tjón úr ríkissjóði, er þá ekki hagnaður af verðbólgu líka eign ríkissjóðs með réttu? Ef ríkið á að bæta tjón af verðbólgu úr ríkissjóði á ríkið þá ekki að geta aflað sér tekna með því að skattleggja gróða af verðbólgu? Fyrir því eru mörg fordæmi. Á 5. og 6. áratug síðustu aldar voru ítrekað lagðir skattar á sérstaka aðstöðu, á tímabundinn gróða. Það hefði alveg verið full ástæða til þess að leggja slíka skatta á nú. Hverjir voru það sem högnuðust á gengisfallinu sem leiddi til verðbólgunnar? Jú, einkanlega útgerðin, ferðaþjónustan. En ríkisstjórnin hefur þvert á móti lagt allt kapp á að lækka álögur á þær greinar þannig að það er engin samkvæmni í nálgun hennar gagnvart verðbólgunni. Ef tjón vegna verðbólgu er tjón ríkisins þá hlýtur hagnaður af verðbólgu líka að vera réttlætanlegt andlag skattlagningar fyrir ríkið. Virðulegur forseti. Ójafnræðið er svo alveg sérstakur þáttur þessa máls. Hér er talað um leiðréttingu í þágu heimilanna. Fátt er fjær sanni. Hér er heimilum mismunað endalaust og fólk í fullkomlega sambærilegri stöðu látið njóta fullkomlega ólíkrar meðferðar. Ég hef verulegar efasemdir um að ákvæði frumvarpsins að þessu leyti standist ákvæði stjórnarskrárinnar, jafnræðisákvæði hennar. Ég ætla bara að fara í gegnum nokkur atriði. Í fyrsta lagi léttir aðgerðin skuldabyrði fasteignaeigenda en hún bætir ekki almennt tjón af verðbólgu. Það er fullt af öðru fólki sem hefur orðið fyrir tjóni af verðbólgu en fær það ekki bætt. Það er fyrsta mismununin. Þarna má nefna námsmenn. Síðan er það þannig að þetta nær aðeins til skuldara verðtryggðra húsnæðislána en líka þeirra skuldara sem ekki hafa orðið fyrir tjóni, eins og ég rakti áðan. Þar er því alls ekki nein jafnræðisregla látin liggja að baki. Svo, eins og kom fram í andsvörum áðan milli hv. þingmanna Frosta Sigurjónssonar og Árna Þórs Sigurðssonar, eru það alls ekkert allir skuldarar fasteignaveðlána á þessum sama tíma sem njóta sama réttar þó að þeir hafi verið í fullkomlega sambærilegri stöðu. Ef fólk er svo ógæfusamt að hafa flúið þessa ríkisstjórn til annarra landa, selt húseign sína, þá getur það ekki nýtt sér leiðréttinguna nema það geri það hér til þess að öðlast réttinn að flytja aftur til landsins innan þess tíma sem aðgerðin tekur til. Tillagan bætir ekki heldur á almennan hátt húsnæðiskostnað, hún þvert á móti mismunar eftir formum húseigna. Alvarlegasta dæmið, sem ég tel að sé augljósast að standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar, er mismunurinn milli skuldara í húsnæðissamvinnufélögum sem sérstaklega eru undanþegnir því að fá að njóta þessa úrræðis með sérstöku ákvæði í 3. gr. laganna sem og skuldarar í leigufélögum, sem sagt leigjendur. Búseturéttarhafar í húsnæðissamvinnufélögum njóta algerlega sérgreinds réttar og sérgreindrar ábyrgðar. Þeir borga af tilgreindu láni, sem er fært í skattframtal á nákvæmlega sama hátt og lán þeirra sem búa í eigin húsnæði. Samt er af þessu fólki tekinn rétturinn, algjörlega án nokkurra efnislegra raka. Þetta fólk er í fullkomlega sambærilegri stöðu. Það borgar fullkomlega af verðtryggðu láni á nákvæmlega sama hátt og þeir sem búa í eigin húsnæði, einu og sama láninu, ekki upp í einhverja almenna púllíu, af tilteknu láni sem þinglýst er á viðkomandi íbúð. Og þeir eru undanskildir réttinum án nokkurra efnislegra raka. Einu rökin sem eru færð fram eru þau að í hinni hörmulegu þingsályktun, sem hér var illu heilli samþykkt í sumar, hafi umboð ríkisstjórnarinnar verið afmarkað þannig að þá þegar hefðu húsnæðissamvinnufélög verið undanskilin. Já, miklu veldur sá sem upphafinu veldur, vissulega, og vissulega er það rétt að þessi þingsályktun hefði aldrei átt að samþykkjast í því formi sem hún var samþykkt. En hún gengur ekki framar stjórnarskrá landsins og hún er á ábyrgð meiri hluta þings sem samþykkti hana, þeirra þingmanna sem samþykktu þá þingsályktun. Við í Samfylkingunni lögðum sérstaklega til breytingartillögu um að umboðið yrði líka látið ná til húsnæðissamvinnufélaga og sú tillaga var felld í þessum sal. Ábyrgðin er því fullkomlega á herðum stjórnarliðsins að hafa á þennan hátt afmarkað málið. Fyrir því eru engin efnisrök, það stenst ekki stjórnarskrá og það er ekki hægt að skýla sér á bak við þingsályktun sem maður hefur sjálfur samið og samþykkt þegar maður brýtur stjórnarskrá. Sama á síðan við samkvæmt 3. gr. um leigjendur vegna þess að leigufélög njóta ekki heldur leiðréttingarinnar. Það ætti að vera augljóst að láta leiðréttinguna ná til lokaðra leigufélaga sem er ekki hægt að greiða arð út úr, því að það er alveg ljóst að þau félög, Félagsstofnun stúdenta, Brynja, hússjóður Öryrkjabandalagsins, munu ekkert annað geta gert við peningana en að lækka leiguna. Af hverju er verið að undanskilja þetta fólk? Ég hef enga skýringu séð aðra en þá að stjórnarmeirihlutinn virðist haldinn djúpstæðri óbeit á búseturéttarforminu og á húsaleiguforminu og að það fólk sem leigir og það fólk sem er búseturéttarhafar sé einfaldlega sett skör lægra sem borgarar í landinu. Það hafa engin efnisleg rök verið færð fram fyrir því að undanþiggja búseturéttarhafa eða leigjendur, engin. Enda þarf sérstakt ákvæði í lögin, 3. gr., til að undanskilja þá. Það þarf sérstaka lagaheimild til þess að mismuna þeim, af því að þeir eru í svo fullkomlega sambærilegri stöðu við aðra. Virðulegi forseti. Það eru fleiri undanþágur hér sem er erfitt að skilja. Rétturinn er bundinn við þá sem tóku verðtryggð lán á sínum tíma. Nú er það svo að skuldarar í ýmsum bönkum voru taldir samkvæmt dómum vera með gild og lögleg gengistryggð lán. Þeim hefur í ýmsum tilvikum verið umbreytt samkvæmt lögunum nr. 151/2010 í verðtryggð lán. Þau eru því að öllu eðli og öllu afborgunarferli sambærileg við verðtryggð lán sem tekin voru í upphafi. Þetta eru skuldarar hjá Íslandsbanka, SPRON og Frjálsa fjárfestingarbankanum. Meiri hluti nefndarinnar vitnar til þess að á einhverri vefsíðu standi eitthvað um hvernig umbreyting lánanna hafi farið fram hjá einni fjármálastofnun. Það er algjörlega fráleitt að láta fólk ekki njóta almenns réttar í þessu efni. Það er þá hægt að draga það frá ef fólk hefur notið einhverra frekari lækkana en ég efast um að svo sé í öllum tilvikum. Lánsveðshópurinn er skilinn eftir. Ríkisstjórnin er búin að klúðra því að láta lífeyrissjóðina kosta að einhverju leyti lækkun lánsveðsskuldanna og það að setja lánsveðshafa í sambærilega stöðu við aðra sem skulda meira en sem nemur verðmæti eigna. Gengið var frá samkomulagi í þá veru í tíð síðustu ríkisstjórnar sem núverandi ríkisstjórn hefur ekki efnt fyrir sitt leyti. Það fól í sér að lífeyrissjóðir áttu að borga 12% af öllum lánsveðum og þar með átti að gera þau upp og ríkið að taka þau yfir. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að honum þættu 12% ekki nóg, lífeyrissjóðirnir væru að sleppa of billega. Hvað felur þessi aðgerð í sér? Jú, veðstaða lífeyrissjóðanna er bætt, lánsveð lífeyrissjóðanna, sem koma fyrir aftan önnur fasteignalán í langflestum tilvikum, komast nú framar í veðröðina vegna þess að þessi aðgerð felur í sér greiðslu inn á 1. veðrétt allra lána. Einhliða er því lífeyrissjóðunum gefin bætt veðstaða allra sinna lánsveðslána að kostnaðarlausu. Og síðan kemur leiðréttingin hér inn. Er það furða að eini aðilinn sem fagnar þessu frumvarpi sé Landssamband lífeyrissjóða? Lausir algjörlega við að leggja nokkuð af mörkum til umbreytingar skuldastöðu heimilanna í boði þessarar ríkisstjórnar, létta af lífeyrissjóðunum allri samfélagslegri ábyrgð, að axla endurmat fasteignaskulda í kjölfar efnahagshruns. Virðulegi forseti. Dreifing skuldaniðurfellinganna er svo kapítuli út af fyrir sig sem ég vék aðeins að áðan. Ég óskaði sérstaklega við meðferð málsins í nefndinni eftir upplýsingum um eftirfarandi: Hversu stór hluti skuldaleiðréttingar fer til fólks með mjög lágan húsnæðiskostnað? Þá er ég að horfa til undir 20% af ráðstöfunartekjum sem er alþjóðlegt viðmið um mjög léttan húsnæðiskostnað. Við höfðum tölur um það haustið 2010 og það er mér hulin ráðgáta að ríkisstjórnin hafi ekki getað útvegað þær nú. Hvernig dreifist skuldaleiðréttingin á hópa eftir eign í húsnæði og heildareignum? Það vantar líka. Hversu margir sem nú eru í greiðsluvanda komast úr greiðsluvanda vegna aðgerðarinnar? Við höfðum greiningu á þessu haustið 2010, vissulega byggt á líkönum, áætlunum, en við gátum áætlað það hversu stór hluti þeirra sem var með 40% og yfir af ráðstöfunartekjum í greiðslubyrði kæmust niður fyrir 30% með aðgerðinni og hvaða aðgerðir þyrfti til til að þeir væru á milli 30 og 40%. Við gátum því áætlað býsna vel árangur af aðgerðum. Í skýrslu sérfræðingahóps ríkisstjórnarinnar haustið 2010 var gríðarlega víðtæk greining á margvíslegum aðgerðum til þess að létta undir með heimilum. Meðal annars var kannað hver kostnaður og árangur af flötum skuldaniðurfellingum yrði, ólíkar leiðir bornar saman. Niðurstaðan var mjög skýr: Mjög fáir mundu fara úr greiðsluvanda við þær aðgerðir, gríðarlegu fjármagni væri varið til þeirra sem hefðu mjög lítinn húsnæðiskostnað, undir 20% af ráðstöfunartekjum. Ríkisstjórnin hirðir ekki einu sinni um að láta reikna þetta, gæti gert það, hefði getað gert það, og hún er búin að fá spurningar frá þingmanni, formanni stjórnarandstöðuflokks í tvígang og beiðni um að láta reikna þetta og henni hefur ekki verið sinnt. Það er auðvitað líka stór spurning um þingræðið í landinu og virðingu Alþingis að forsætisráðherra skuli með þessum hætti geta hunsað skýra beiðni stjórnarandstöðu um grundvallarforsendur svona stórrar aðgerðar eins og um ræðir. Ráða má af þeim fátæklegu gögnum sem þó liggja fyrir að hér sé um að ræða flutning á peningum frá þeim lakar stæðu, venjulegu fólki, til þeirra betur stæðu, frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðisins og frá ungu fólki og öldruðu til fólks á besta aldri. Hámarksniðurfærslan verður samkvæmt frumvarpinu 4 millj. kr. á heimili. Þegar smáa letrið er skoðað kemur í ljós að frádráttarliðirnir eru svo víðtækir að þar ægir öllu saman, allt er dregið frá, jafnt sértækar lausnir og almennar. Þannig virðist sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hafi enga sýn á það hver réttlætisrökin í þessu máli eru. Ef þetta er almenn aðgerð, af hverju er dregið frá það sem var almennt gert áður? Ef þetta er sértæk aðgerð, af hverju er dregið frá það sem var sértækt gert áður? Það er í öllu falli algjörlega órökrétt og fáránlegt að draga bæði frá það sem áður var gert almennt og sértækt. Það er svo óskiljanlegt að það tekur engu tali. Þegar maður horfir á smáa letrið kemur í ljós að það eru aðeins þeir allra eignamestu, fólkið sem á skuldlausa eign yfir 20 millj. kr. einstaklingar, yfir 30 millj. kr. hjón, sem munu njóta fullra 4 milljóna. Engir aðrir munu njóta fullra 4 milljóna í niðurfellingu, það er óhugsandi, það er ómögulegt, vegna þess að allir hinir fengu óumbeðið í almennri aðgerð sérstakar vaxtabætur og þær dragast frá, sérstakar vaxtaniðurgreiðslur. Þar var ekkert tekið viðmið en þar var eignaviðmiðið með þessum hætti, þannig að eina leiðin til að þú getir fengið 4 millj. kr. er að þú eigir skuldlausa eign sem einstaklingur upp á meira en 20 milljónir eða hjón upp á meira en 30. Það er engin önnur leið, það er óhugsandi. Þar við bætist að það er ekki allt dregið frá sem er sértækt. Það eru dregnar frá allar lausnirnar fyrir venjulegt fólk, sértæk skuldaaðlögun þar sem fólk þurfti að uppfylla ýmis skilyrði til þess að njóta réttar og mál fóru fyrir nefnd kröfuhafa til þess að lækka skuldir. Greiðsluaðlögun, lækkanir þar munu koma til frádráttar. En þetta eru ekki allar lækkanir skulda í bankakerfinu. Ég óskaði líka eftir því í efnahags- og viðskiptanefnd að aflað yrði upplýsinga frá Fjármálaeftirlitinu eða Seðlabankanum um heildarumfang skuldalækkana til einstaklinga á árunum 2009–2013. Því var ekki heldur sinnt í vinnu nefndarinnar. Fyrir vikið vitum við ekki hversu miklar aðrar skuldaniðurfærslur voru en þær sem hægt er að heimfæra undir sértæka skuldaaðlögun eða greiðsluaðlögun eða 110%-leiðina. Mismunurinn þar á milli er lækkun skulda til einstaklinga í frjálsum samningum þeirra á milli og einhverra hluta vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að þær lækkanir eigi ekki að koma til frádráttar. Af hverju ekki? Það komu engin rök fyrir því á fundi nefndarinnar. Það er auðvitað hægt að greina þær samkvæmt skattframtölum. Af hverju koma þær ekki til frádráttar líka? Fyrir því eru engin efnisleg rök og þannig er það að þeir sem eru betur tengdir, þekkja fleiri í bankakerfinu, eiga góðan vin einhvers staðar, eiga meiri eignir, geta komið og samið við bankann á forsendum einhvers styrkleika, þeir hafa kannski fengið betri úrlausn, niðurfellingu skulda til samræmis við greiðslugetu og fá núna til viðbótar fulla niðurfærslu, vegna þess að þeir sluppu við að lækkun þeirra skulda væri heimfærð undir sértæka skuldaaðlögun eða 110%-leiðina. Ég veit fyrir víst sjálfur frá tíma mínum sem efnahags- og viðskiptaráðherra að það voru bankar og bankaútibú, það var mismunandi framkvæmd milli útibúa, milli banka á því hvernig niðurfellingar voru heimfærðar. Það voru dæmi um að við mig var sagt: Okkur finnst einfaldlega þetta formlega ferli svo formlegt og flókið að við reynum frekar að ganga frá þessu hratt og afgreiða fólk hratt. Ég gerði engar athugasemdir við það sem ráðherra því að ég vildi lækka skuldir á fólk hratt og ég fagnaði því ef bankarnir gerðu það hratt. Ekki óraði mig fyrir því að þetta yrði sjálfstæð uppspretta mismununar í boði ríkisstjórnar mörgum árum seinna. Og að menn skyldu láta sér detta í hug að koma með svona ósvífna og ósanngjarna frádráttarliði eins og þá að láta fólk einungis gjalda aðlögunarskuldastöðu af greiðslugetu í þeim tilvikum þegar það fór í gegnum hið formlega ferli en ekki í öðrum tilvikum. Hér er því boðið heim þeirri hættu að fólk í fullkomlega sambærilegri stöðu fái fullkomlega ósambærilega úrlausn. Menn geta búið hlið við hlið með áþekka skuldastöðu en hafa fengið ólíka úrlausn í bönkunum sínum eftir því hvort bankinn kaus að heimfæra skuldaúrlausnina undir hin tilgreindu úrræði, sértæka skuldaaðlögun eða 110%-leið, og þar af leiðandi getur Jón staðið uppi með það að fá gríðarlega niðurfellingu en Sigurður enga þó að þeir hafi verið í fullkomlega sambærilegri stöðu og fengið sambærilega úrlausn þegar þeir fóru í bankann fyrir nokkrum árum síðan. Virðulegur forseti. Enn og aftur afmörkunarvandi, skortur á upplýsingum, skortur á úrvinnslu og skortur á vilja ríkisstjórnarinnar til að afmarka þetta mál með einhverjum réttlátum hætti og koma í veg fyrir augljóst óréttlæti. Þá komum við að efnahagslegum áhrifum þessa máls. Í áliti meiri hluta nefndarinnar segir að það þurfi ekki að hafa áhyggjur af hinum efnahagslegu áhrifum, ekki sé ástæða til að ætla að frumvarpið muni hafa verulega neikvæð efnahagsáhrif, því að umfang þess sé innan við 3,2% af fjárlögum og geta stjórnvöld gripið til ýmissa mótvægisaðgerða til að milda áhrifin frekar ef þörf krefur. Ég veit satt að segja ekki hvað fjárlagatölur skipta máli í því samhengi, því að það sem skiptir máli við efnahagsáhrifagreininguna er allt annað. Það eru áhrifin á eftirspurn á hagkerfið í heild og það liggur fyrir í greiningu Seðlabankans að við erum að tala um umtalsverðan kostnað í hærri verðbólgu, hærri vöxtum, minni fjárfestingu og veikara gengi. Við reynum að skjóta varlega á það í nefndaráliti mínu, við notum mjög varlegar greiningar og teljum kostnaðinn auðveldlega upp í yfir 120 milljarða kr., kostnað ríkis, heimila og fyrirtækja, áhrif á Íbúðalánasjóð og áhrif á sveitarfélögin. Við notum samt ekki jafn stórar tölur og margir aðrir hafa gert sem hafa verið að freista þess að leggja mat á þetta. Stjórnvöld geta gripið til ýmissa mótvægisaðgerða til að milda áhrifin, segir meiri hluti nefndarinnar. Hvaða mótvægisaðgerða? Það liggur fyrir að miðað við mat Seðlabankans, miðað við það að nefndin jók á umfang aðgerðarinnar er augljóst að það verður að grípa til aðgerða í ríkisfjármálum á móti. Aðhaldsstig ríkisfjármálanna verður að aukast á móti ef þessi aðgerð á ekki að étast upp á örfáum missirum. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson lýsti því að með þessu væri verið að hella vatni í leka fötu og það er alveg rétt. Það er verið að setja peninga út í hagkerfið á þeim tíma þegar hagkerfið þolir það illa. Það mun auka þenslu í samfélaginu og mun kalla á gagnaðgerðir Seðlabankans. Það er ekki slaki í hagkerfinu núna. Ef þessi aðgerð hefði átt sér stað meðan slaki var í hagkerfinu hefði það kannski horft öðruvísi við. Það er ekki slaki í hagkerfinu. Þessi aðgerð mun kalla á gagnaðgerðir Seðlabankans, mun kalla á hærri vexti, meiri verðbólgu, veikara gengi, minni fjárfestingar. Hvaða skatta á að hækka eða hvar á að skera niður í ríkisrekstri til að auka aðhaldsstig ríkisfjármálanna til að vinna gegn þessum neikvæðu áhrifum? Það er óhjákvæmilegt að gera það og það er auðvitað vítavert af meiri hluta nefndarinnar að koma þá ekki hreint fram með tillögur í því efni, og af ríkisstjórnarmeirihlutanum, og segja hvar nákvæmlega menn ætla að skapa þetta rúm í ríkisfjármálunum til að vega upp á móti þessari aðgerð, því að aðgerðin samrýmist ekki óbreyttri ríkisfjármálastefnu, það er alveg augljóst mál. Hún kallar á aðgerðir í ríkisfjármálum. Virðulegi forseti. Nefndin gerði enga greiningu á efnahagslegum áhrifum aðgerðarinnar og hún jók umfangið hvað varðar séreignarsparnaðinn milli funda og hafnaði beiðni okkar í minni hluta nefndarinnar um að fá þá alla vega gesti til þess að tjá sig um þá umfangsaukningu aðgerðarinnar. Þetta er algjörlega óboðleg framganga og það er ljóst að ef það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu um opinber fjármál væri orðið að lögum gæti nefndin ekki hegðað sér svona, þá gæti ríkisstjórnarmeirihlutinn ekki gengið fram á þennan hátt. Það er að sjálfsögðu allt gott og blessað af hæstv. fjármálaráðherra að koma hér eins og fitubolla sem þráir megrunarkúr og lofa bót og betrun í fyllingu tímans, að hann muni alveg algjörlega fara eftir lögum um opinber fjármál þegar búið er að setja þau, hann ætli bara að fá að éta yfir sig í smátíma fyrst. Þetta virðist vera síðasta ofátið sem þessi ríkisstjórn ætlar að efna til áður en hún fer á langan kartöflukúr aga í opinberum fjármálum. Ég á eftir að treysta því og sjá það gerast. Það er auðvitað hræðilegt að sjá ríkisstjórn byrja á þennan hátt. Sjálfstæðisflokkurinn engist í samfélaginu, hrynur í fylgi og það er að teikna sig upp fyrir stuðningsmönnum Sjálfstæðisflokksins að aftur hefur þessi flokkur keypt setu í ráðherrastólum dýru verði í samstarfi við Framsóknarflokkinn. Á tíu ára afmæli síðasta ábyrgðarleysisfyllirís þessara tveggja flokka með algjörlega fráleitum stjórnarsáttmála 2003 sem leiddi okkur lóðbeint í hrun er leikurinn endurtekinn 2013 og allt er falt fyrir völd, efnahagslegur stöðugleiki, skynsamleg hagstjórn, allt er falt fyrir völd. Það er hins vegar hrósvert að kjósendur Sjálfstæðisflokksins virðast vera betur vakandi núna en þeir voru fyrir tíu árum síðan og senda flokknum skýr skilaboð, og það er líka virðingarvert að sjá þingmenn flokksins standa hér í þingsölum og halda málefnalegar ræður gegn þessu máli, varaþingmenn flokksins, beita sér á opinberum vettvangi. Það er ekki hægt að taka ríkisstjórn alvarlega sem segir að efnahagsstefna hennar felist í aga í ríkisfjármálum og nýrri lagaumgjörð um opinber fjármál þegar fyrsta verk hennar á sviði efnahagsmála er að koma með aðgerð sem slær öll fyrri met í umfangi, í efnahagslegum millifærslum, án nokkurrar efnahagslegrar greiningar, aðgerð sem mundi aldrei standast hinn nýja lagaramma, mundi aldrei verða möguleg ef hinn nýi lagarammi væri orðinn að veruleika. Virðulegi forseti. Í nefndarálitinu freista ég þess að rekja þá útreikninga sem hafa komið fram af hálfu Seðlabankans um áhrif á vaxtastig. Það er ljóst að Seðlabankinn mun hækka vexti í framhaldi þessarar aðgerðar. Hann er búinn að segja það, hann er búinn að lýsa því yfir og það liggur skýrt fyrir. Það þýðir lítið fyrir hv. þm. Frosta Sigurjónsson að hrista höfuðið úti í sal  Svo er hægt að hafa orð um það líka að skuldaniðurfellingarnar greiðast inn á lán á 1. veðrétti og að greiðslujöfnunarreikningar greiðast upp fyrst. Hvorugt er nauðsynlegt. Hvorugt er heppilegt fyrir skuldugt fólk með þunga greiðslubyrði. Í flestum tilvikum eru lán á seinni veðréttum með hærri vexti og því væri fólki meiri akkur að greiða þau hraðar niður. Það er ekkert sem kallar á að greiðslujöfnunarreikningarnir séu greiddir upp hraðar en gert er ráð fyrir í gildandi lögum nema fólk svo kjósi og sjálfsagt hefði verið að gefa fólki einfaldlega val um það hvort það vildi greiða fyrst upp greiðslujöfnunarreikningana en gefa sér ekki að það væri vilji fólks. Ég vil að síðustu segja að mér finnst það mjög umhugsunarvert, sérstaklega í ljósi þeirra orða sem hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað haft um mikilvægi aga í ríkisfjármálum en hann hefur meira að segja sagt að agi í ríkisfjármálum eigi að geta komið í staðinn fyrir efnahagsstefnuna, það þurfi ekki efnahagsstefnu í landinu heldur sé nóg að lofa aga í ríkisfjármálum, þá er það sérstaklega ámælisvert að það komi inn frumvarp af þessum toga með fordæmalausum peningaútlátum úr ríkissjóði án efnahagslegra grunngreininga, án þess jafnvel að tínd séu til gögn sem ætti að vera hægt að tína til, samanber reynslu okkar frá haustinu 2010, án þess að málið hafi fengið eðlilegan umþóttunartíma í þingnefnd. Þó svo að haldnir hafi verið nokkrir fundir um málið er tíminn sem fór í málið fráleitlega stuttur og algjörlega fáránlegt að ekki hafi gefist betri tími til umfjöllunar málsins í þinginu. Maður hlýtur að spyrja sig: Er hægt að treysta ríkisstjórn sem gengur fram á þennan hátt og er hægt að treysta því að eitthvað verði frekar að marka heitstrengingar hennar um aga í ríkisfjármálum á síðari stigum fyrst henni hefur svo gersamlega brugðist bogalistin í þessu máli? Það er líka vert að minna á það að málið hefur breyst nokkuð frá því sem kynnt var í Hörpu 30. nóvember sl. Þá gerðu sérfræðingar ráð fyrir ýmiss konar hömlum í ferlinu, m.a. að endurfjármögnun ætti ekki að vera möguleg á þessu fjögurra ára tímabili. Ef fólk sækti um leiðréttinguna gæti það ekki endurfjármagnað og jafnvel voru hugmyndir um að fólk ætti ekki að geta skipt um húsnæði á þessum tíma. Engar slíkar hömlur eru lengur í þessu, en fulltrúar sérfræðingahópsins komu í þingflokk Samfylkingarinnar og útskýrðu að gert væri ráð fyrir því að þeir sem þæðu þetta úrræði mundu ekki geta endurfjármagnað á þessu fjögurra ára tímabili. Þetta voru aðgerðir sem voru allar ætlaðar til þess að draga úr efnahagslegum áhrifum aðgerðarinnar, neikvæðum efnahagslegum áhrifum hennar. Síðan hefur því öllu verið skolað niður og við stöndum því frammi fyrir aðgerð sem er fordæmalaus, þar sem engar girðingar eru til þess að reyna að draga úr neikvæðum efnahagslegum áhrifum hennar og sem ekki hefur verið greind til fulls af neinum greiningaraðila. Virðulegi forseti. Að síðustu vil ég þakka þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir að hafa haft hugsun á því að óska eftir lengdum ræðutíma í þessari umræðu. Ég skil eftir tíu mínútur ónotaðar af ræðutíma mínum, en ég satt að segja áttaði mig ekki á því fyrr en ég hóf mál mitt hversu mikilvægt er að hafa almennilegan tíma til að ræða þetta mál. Ég vil sérstaklega þakka þeim fyrir að hafa haft hugsun á því að gera okkur kleift að ræða málið af einhverjum myndarbrag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Vegna þess hvað stuttur tími er til andsvara ætla ég að vinda mér strax í það sem ég vil ræða við hv. þingmann. Það lýtur að því atriði sem hann kom inn á snemma í ræðu sinni um jafnræði og stjórnarskrána og hvort ýmis ákvæði í frumvarpinu gætu farið í bága við stjórnarskrána og að menn létu hugsanlega á það reyna. Annars vegar er dæmi sem ég tók í andsvari við hv. þm. Frosta Sigurjónsson hér áðan. Gert er ráð fyrir því að þeir sem uppfylla þau skilyrði sem hér eru sett geti sótt um, þeir fái leiðréttingarupphæð útreiknaða og það er meira að segja gert ráð fyrir því í greinargerð með 12. gr. frumvarpsins að sá hluti sérstaks persónuafsláttar sem kann að vera umfram reiknaða skatta komi til útborgunar. Það gildir þó ekki í því tilviki sem ég gat um áðan, um þá sem flutt hafa úr landi og eru í vinnu annars staðar og njóta þess vegna ekki persónuafsláttar. 

Virðulegi forseti. Já, ég hef áhyggjur af þessu. Ég hef engin efnisrök séð fyrir mismununinni og t.d. hvað varðar húsnæðissamvinnufélögin og leigufélögin hefur bara verið vísað til hinnar misráðnu þingsályktunartillögu frá síðasta sumri sem rökstuðnings fyrir því að þessir hópar eigi ekki að falla þarna undir en ekki til neins annars. Það er kannski hægt að halda því fram hvað leigjendur varðar að þeir sem eru í leigu borgi leigu til einhvers fyrirtækis og það sé ekki eins auðvelt að sérgreina skuld þeirra og þeirra sem eiga eigið húsnæði. Ég held að þar sé kannski efnisleg forsenda til mismununar. En þegar horft er á húsnæðissamvinnufélögin er sú efnislega mismununarforsenda ekki fyrir hendi eins og ég rakti ítarlega í ræðu minni áðan. Og hvað varðar það tilvik sem hv. þingmaður nefnir um fólk sem er svo ógæfusamt að hafa flutt af landi brott sé ég ekki efnisrökin fyrir því að það eigi að vera hlunnfarið um leiðréttingu vegna þess að það er ekki verið að leiðrétta stöðu fólks í dag. Það er verið að leiðrétta stöðu 

Frú forseti. Nákvæmlega, ég held að hér sé einmitt um það að ræða að verið sé að hafa af fólki leiðréttingu sem það á samkvæmt öllum formúlum, samkvæmt því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu og greinargerð með því og meira að segja í nefndaráliti meiri hlutans. Ég vil því spyrja hv. þingmann, bæði út af því máli og varðandi húsnæðissamvinnufélögin: Að hve miklu leyti var þetta stjórnskipulega álitamál rætt á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar? Komu þessi álitamál þar upp, voru þau rædd í þaula? Fékk nefndin til fundar við sig sérfræðinga í stjórnskipunarrétti til þess að fjalla sérstaklega um þetta? Hér er um svo stórt mál að ræða að það er ekki hægt fyrir Alþingi að taka nokkurn séns á því að málið standist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, það er bara ekki hægt. Ég vil vita hvort hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur fengið á sinn fund í meðferð málsins einhverja sérfræðinga sem gætu fjallað um þetta, og ef svo er ekki, hvort ekki sé tilefni til þess að gera það á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég var fjarverandi meðan drýgstur hluti gestakomu í málinu stóð yfir, en ég þykist muna að stjórnskipunarsérfræðingar hafi ekki verið þar á meðal. Ég mundi telja akk í því að fá slíka sérfræðinga til fundar við nefndina milli umræðna. Ég mundi líka telja akk í því að fá sérfræðinga á sviði veðréttar, samningaréttar fyrir nefndina milli umræðna til að tjá sig um þann lögfræðilega óskapnað sem mér finnst frumvarpið vera. Ég hef aldrei áður séð frumvarp búið út með þessum hætti með engum efnislegum viðmiðum, með opinni heimild til ráðherra til að ráðstafa 80 milljörðum af almannafé án efnislegra viðmiða og efnislegra forsendna og augljósa mismunun á fólki sem er í fullkomlega sambærilegri stöðu. Húsnæðissamvinnufélögin eru kannski gleggsta dæmið um það síðastnefnda og dæmið sem hv. þingmaður rekur um fólk 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu og nefndarálit 1. minni hluta. Ég tek eftir því að í nefndarálitinu er sagt frá því að Samfylkingin hafi haft hug á því að leggja skatt á fjármálafyrirtæki til að fjármagna nauðsynlega úrlausn forsendubrests eða leiðrétta forsendubrest sem hv. þingmaður nefndi að sé meira á þeim nótum að leiðrétta út frá misgengi eigna og skulda á ákveðnu tímabili, á meðan sú leiðrétting sem hér er verið að ræða er meira vegna skyndilegrar og ófyrirsjáanlegrar hækkunar á skuldum. Hvernig ætluðu menn að afstýra því að þarna yrðu öll þau neikvæðu efnahagslegu áhrif sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni áðan?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi ber stjórnarmeirihluti á hverjum tíma ábyrgð á því að aðgerðir sem hann stendur fyrir samrýmist efnahagsmarkmiðum á hverjum tíma. Þau geta verið breytileg frá einum tíma til annars og aðstæður í hagkerfinu geta verið breytilegar frá einum tíma til annars. Það er sannarlega þannig núna að tími slaka í hagkerfinu er liðinn og aðgerðin eins og hún er búin út af ríkisstjórninni núna yrði neikvæð. Það er rétt að hafa í huga að ef leið Samfylkingarinnar hefði verið farin væri verið að mæta fólki sem er í mjög neikvæðri skuldastöðu. Ástæðan fyrir því að efnahagsleg áhrif þessarar aðgerðar eru neikvæð er sú að miklir peningar fara til fólks sem er í mjög góðum málum, er hlutfallslega mjög lítið skuldsett og á gríðarlegar eignir. Það fólk mun nýta aukið svigrúm til aukinnar eyðslu, það segir sig sjálft. Útbúnaður aðgerðarinnar gerir því að verkum að efnahagsleg áhrif hennar á tímum þenslu í hagkerfinu eins og er núna verða sérstaklega neikvæð. Það er hægt að búa til skuldaleiðréttingaraðgerðir með öðrum hætti þannig að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég ætla að víkja talinu að þeim mikla kostnaði sem hv. þingmaður ræðir á bls. 6 í nefndaráliti, 121 milljarði, sem aðallega felst í hærri vöxtum sem eru afleiðing af þessum aðgerðum. Hvernig leiðir það til hærri vaxta þegar skuldir heimila eru lækkaðar um 80 milljarða, höfuðstólslækkun? Það er ekki verið að greiða fólki pening út, ég ítreka það. Veðrýmið losnar mjög hægt og er þá ekki eina leiðin sú að það mundi taka frekari lán? Sér hv. þingmaður fyrir sér að þetta fólk muni steypa sér í að skuldsetja sig aftur? Hvað með þá leið, þá aðgerð að auka kröfur um veðsetningarhlutfall, að menn veðsetji sig ekki upp í 80% eins og er núna heimilt, en kannski upp í 75%? Væri það ekki leið til að afstýra þessu í einni aðgerð án þess að þurfa að hækka vexti?

Virðulegi forseti. Nú þakka ég hv. þingmanni hreinskilnina þegar hann segir að mótvægisaðgerðin geti falist í því að gera ungu fólki erfiðara að kaupa sína fyrstu íbúð.  Reikningar okkar á kostnaði vegna vaxtaþáttarins eru auðvitað byggðir á því sem Seðlabankinn sjálfur segir. Hv. þingmaður verður að viðurkenna það sem Seðlabankinn segir í sinni greiningu að hann muni hækka vexti og þeir verði hærri um nokkuð langt skeið vegna þessarar aðgerðar. Það mun leiða til kostnaðar. Þetta segir Seðlabankinn sjálfur í greiningu sinni. Hann er sjálfstæð stofnun og hv. þingmaður verður 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðuna. Í ræðunni skilgreinir hann hugmyndir sínar um forsendubrest og hann telur að hann sé eingöngu þegar eignajafnvægið raskast, þ.e. ef lán hækkar en fasteignamatið hækkar ekki, ef ég skil hann rétt. Nú er það þannig að ef fólk tekur lán fer það í greiðslumat. Greiðslumatið er byggt á ákveðnum tekjum og fólk fær lán miðað við þær tekjur sem það hefur og miðað við hvað það borgar. Hvað með þann hóp sem hefur lent í því að greiðslubyrðin hefur aukist og það er ekki lengur með greiðslugetu til að standa skil á skuldbindingum sínum? Er það ekki forsendubrestur? Hvað er það þá?

Virðulegi forseti. Það er kaupmáttarrýrnun sem er afleiðing af gengisfalli krónunnar. Hv. þingmaður á vegna þess þáttar að ganga í félag með mér og öðrum sem vilja alvörugjaldmiðil í þessu landi svo að við fáum stöðugan gjaldmiðil og losnum við verðtryggingu sem þar með mun ekki með þessum hætti koma í bakið á fólki. Fólk sem býr í löndum með alvörugjaldmiðil og fasta vexti býr ekki við svona bakreikninga. Lausnin í því tilviki sem hv. þingmaður nefnir er hins vegar langbest, ódýrust og heppilegust með því að auka vaxtabætur. Það er langbesta og skilvirkasta leiðin því að það er engin ástæða til að bera fé á þá sem eru í stórum húsum með litlar skuldir og eru ekki í nokkrum vanda með að greiða af þeim. Það leysir ekki vanda fólks sem ræður ekki lengur við að borga lánin. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þetta er vandamál, en þessi aðgerð miðast ekki sérstaklega við það fólk, hún færir fullt af fólki peninga sem 

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hvort ég heyrði hv. þingmann segja í ræðu sinni áðan að á þeirri leiðréttingu sem við tölum um væri ekkert þak. Ég verð nú bara að segja að ef hann hefur ekki lesið frumvarpið sem fylgir þessu og nefndarálit þá er 4 millj. kr. þak sem kemur í veg fyrir að þeir sem skulda langmest og þessir eignamestu fái mest. Það kemur í veg fyrir það. Við skulum í því samhengi rifja það upp að um 750 heimili fengu á síðasta kjörtímabili helming þeirrar upphæðar sem veitt var m.a. með 110%-leiðinni. Hluti þeirra heimila hafði 2 millj. kr. á mánuði, fékk 15 millj. kr. í niðurfærslu og var meðaltal niðurfærslnanna um 26 millj. kr. Hvar var þetta blessaða þak þá sem átti að koma í veg fyrir að þeir tekjumestu og 

Virðulegi forseti. 110%-leiðin var ekki útdeiling fjár úr ríkissjóði. Hún var ekki útdeiling skattfjár. Hún fólst í því að bankar horfðust í augu við tap og bankar borguðu það úr eigin vasa. Kröfuhafar í banka borguðu það, ekki almenningur í landinu, nema í tilviki Íbúðalánasjóðs að því leyti sem Íbúðalánasjóður þurfti líka að horfast í augu við tapaðar kröfur. Krafa umfram 110% er einskis virði. Það var verið að færa þær kröfur niður. Ég spyr á móti: Hvar eru efnisrökin fyrir því að stóreignafólk sem borgar auðlegðarskatt fái 4 milljónir úr ríkissjóði? Til hvers? Af hverju má ekki setja mörkin við mjög háar tekjur eða mjög miklar eignir? Af hverju þarf þessi aðgerð að vera almenn? Af hverju þarf að láta fólk sem skuldar lítið í stóru húsi og á miklar aðrar eignir fá peninga úr ríkissjóði? Hver eru rökin fyrir því? Þessi aðgerð virðist hafa annað markmið en að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir framsögu hans og ræðu þar sem hann ræðir frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána, en því er ætlað að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Hv. þingmaður fór mikinn, þetta var fínasta ræða hjá honum, og nefndi m.a. að ekki væri slaki í hagkerfinu. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er minni slaki. Þessi aðgerð hefði betur farið fram 2009 þegar við í Framsóknarflokknum boðuðum þessa aðgerð. Varðandi útgjöld verða endanleg útgjöld ákvörðun Alþingis í fjárlögum hvers árs og sjálfbærni og aðhalds gætt í stjórnun ríkisfjármála eins og kemur mjög glögglega fram í meirihlutaáliti og framsögu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. Við hv. þingmaður hljótum að vera sammála um að mikilvægt sé að aðhalds verði gætt.

Virðulegi forseti. Já, ég er sammála því, en aðhaldið verður greitt af öðrum en þeim sem njóta núna. Ég spyr á móti hv. þingmann: Af hverju þarf fólk sem er með 10% hæstu launin í landinu að fá eitthvað út úr þessari aðgerð? Af hverju þarf fólk sem er með skuldlausa eign upp á, segjum bara 40 milljónir og meira svo við áætlum þetta ríflega, 50 milljónir eða meira, að fá eitthvað úr þessari aðgerð? Af hverju má ekki setja mörk einhvers staðar? Það er ekkert réttlæti í því. Það sem umfang aðgerðanna leiðir hins vegar til er að neikvæðu efnahagsáhrifin verða meiri, þensluáhrifin meiri og þar af leiðandi munu leigjendur, þeir sem ekkert fá, borga meira í hærra vaxtastigi, í hærri verðbólgu, fyrir úrlausn handa forríku fólki. Það er ósanngirnin í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann talar gjarnan um ójafnræði, mismunun og ósanngirni. Þessi aðgerð er almenn, það er hárrétt hjá honum, hún nær til 69 þúsund heimila sem eiga rétt á leiðréttingu. Þegar við nefnum forgangsröðun og sanngirni má t.d. spyrja af hverju ákveðinn hópur í 110%-leiðréttingunni var tekinn fram yfir öryrkja, leigjendur, lánsveðshópinn og ellilífeyrisþega. Þar fékk 1% heimila helming niðurfærslunnar, um 20 milljarða.

Virðulegi forseti. Það verður einhver úr stjórnarmeirihlutanum að treysta sér til að svara því af hverju megi ekki setja tekju- og eignamörk í þessu máli. Ég bíð eftir því að einhver hafi hugrekki til þess að koma og útskýra það af hverju forríkt fólk og stóreignafólk verði að fá peninga af almannafé, af hverju það eyðileggi aðgerðina að setja einhver hófleg mörk. Ég mun leggja til á eftir breytingartillögu sem felur í sér að 10% ríkasta fólksins fái ekki út úr þessari aðgerð og fólk með skuldlausa eign yfir 30 milljónum fái ekki. Ég vil fá að heyra rök fyrir því af hverju það er nauðsynlegt að þetta eignafólk fái út úr aðgerðinni. 110%-leiðin enn og aftur. Hún var afskrift krafna sem var ekki veð fyrir. Hv. þingmaður verður að skilja það. Og það voru ekki peningar úr ríkissjóði, það var ekki almannafé, var ekki skattfé; það voru bankar sem horfðust í augu við óhjákvæmilegt tap. Hinn valkosturinn var að halda áfram að setja fólk í þrot. Það hefði kostað mikinn pening og mikinn tíma eða að leysa til sín eignir. Við vorum búin að búa til greiðsluaðlögun þannig að fólk gat komist frá eign.  
            

Virðulegi forseti. Þá er það komið hér til 2. umr. í þingsal þetta mál sem hefur sveimað um í stjórnmálaumræðunni undanfarin fimm ár eða svo, þessi hugmynd um flata niðurfellingu höfuðstóls verðtryggðra lána. Mér finnst ég stundum skynja eins og fólk sé orðið hálfdofið fyrir þessari umræðu, fyrir þessari hugmynd og hætt að setja þetta í samhengi. Byggðar voru upp ákveðnar væntingar í kosningabaráttunni um að höfuðstóll verðtryggðra lána yrði afskrifaður um einhverja 300 milljarða, það kunna að hafa verið útúrsnúningar, ég veit það ekki, en það er alla vega sú hugmynd sem fór á kreik. Svo kemur hér hugmynd um afskrift upp á 80 milljarða og þá segja sumir: Jæja, þetta er þá skárra en 300, ætli sé ekki best að samþykkja þetta. En 80 milljarðar er gríðarleg upphæð. Mér finnst doðinn og gagnrýnisleysið gagnvart þessum hugmyndum vera einkar skaðlegur. Þetta er kosningaloforð vissulega. Sumir segja: Já, þjóðin ákvað þetta, þjóðin gaf ríkisstjórnarflokkunum umboð til að gera þetta, þess vegna eigum við að samþykkja þetta. En gerði þjóðin það? Var það raunverulega meiri hluti þjóðarinnar sem var að kalla eftir þessu í síðustu kosningum? Jú, ríkisstjórnarflokkarnir hafa meiri hluta, en þetta er samt ekki ástæða til að láta af gagnrýninni hugsun. Við verðum að fara ærlega í saumana á þessu. Á þessum tímapunkti núna, þegar þetta er að fara að koma til lokaafgreiðslu, verðum við einfaldlega að spyrja, burt séð frá forsögunni, burt séð frá kosningabaráttunni, burt séð frá því að þetta hefur verið deilumál hérna í fimm ár: Er þetta rétt? Er þetta gott? Er þetta skynsamlegt? Hvaða áhrif hefur þetta? Við fyrir okkar leyti í Bjartri framtíð höfum komist að mjög afdráttarlausri niðurstöðu um þessar hugmyndir. Ég kallaði þetta einfaldlega hér í 1. umr., þessa hugmynd sem við ræðum hérna núna, ég kallaði hana einfaldlega því merkingarbæra og góða íslenska orði bruðl. Þetta er bara bruðl sem við erum að ræða hérna. Við erum einfaldlega að tala um að ausa fé úr ríkissjóði án gildra röksemda, án gildra greininga, án þess að afraksturinn muni bæta okkur eitthvað, færa okkur eitthvað fram á veginn og líklega á kostnað komandi kynslóða. Þannig lítur þetta út fyrir okkur í Bjartri framtíð, bara það grundvallaratriði. Þetta er eðli þessa máls. Þetta er bruðl. Þetta er óráðsía. Þetta er óábyrg meðferð á opinberu fé, peningunum okkar. Munu peningar fara í súginn í þessu? Þeim er illa varið. Það er það sem blasir við. Við samþykktum þingsályktunartillögu hér í upphafi kjörtímabilsins beint eftir kosningarnar um að kanna hvaða aðgerðir væru skynsamlegar í skuldamálum heimilanna. Við sáum enga ástæðu til þess í Bjartri framtíð að vera eitthvað sérstaklega á móti því að ríkisstjórnin kannaði sjálf hvernig hún ætlaði að reyna að framkvæma sín eigin kosningaloforð. Við sáum enga ástæðu til þess að leggjast á nokkurn hátt gegn því. En í kosningabaráttunni síðustu vorum við mjög afdráttarlaus: Við studdum ekki svona hugmyndir. Við töldum og höfum alltaf talið að ýmislegt þyrfti að gera varðandi skuldamál heimilanna, en þessar hugmyndir blöstu við okkur strax í kosningabaráttunni sem allt of dýrar og allt of ómarkvissar og við byggðum það líka meðal annars og ekki síst á yfirgripsmikilli skýrslu um áhrif ámóta aðgerða sem Seðlabanki Íslands vann þar sem bersýnilega kom í ljós að svona aðgerðir, svona flatar almennar aðgerðir á skuldamarkaði, mundu ekki gagnast þeim sem þyrftu hjálp. Sú skýrsla og góða greining lá fyrir í kosningabaráttunni. Það lá fyrir að meginhluti eða mjög stórar upphæðir af þessu öllu saman mundu fara til fólks sem á mikið og hefur miklar tekjur, vegna þess að það er fólkið sem skuldar mikið. Það er einn stærsti óráðsíu- og bruðlþátturinn í þessu frumvarpi. Strax þegar maður horfir á málið kemur heiti þess spánskt fyrir sjónir. Talað er um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Á þeim forsendum hefur alltaf verið talað, það er hægt að leiðrétta verðbólguskot sem varð á ákveðnu tímabili í kjölfar efnahagshrunsins. Það sló mig strax í meðförum nefndarinnar að þetta er fullkomið rangnefni á frumvarpinu. Það er ekkert skilgreint í forsendum frumvarpsins hvað verið er að leiðrétta. Það eru engir útreikningar sem liggja til grundvallar því hvað á að leiðrétta. Það er einfaldlega undir hælinn lagt. Þá ætti þetta frumvarp einfaldlega að heita frumvarp til laga um yfirtöku hluta verðtryggðra fasteignalána sumra, mundi ég nú bæta við. Það væri réttnefni á frumvarpinu. Um það erum við að ræða. Auðvitað stendur ekki til að breyta nafninu, en það er mjög áríðandi að átta sig á því að þetta er rangnefni. Það er mjög merkilegt vegna þess að það var svo mikið talað um, í rökstuðningi fyrir svona aðgerðum, að það ætti að leiðrétta forsendubrest. Það eru í raun stórtíðindi að forsendubresturinn er ekki skilgreindur, engin tilraun gerð til þess að reyna að koma rökföstum grundvelli undir þetta frumvarp, undir þessar aðgerðir. Það gerir að verkum að þær birtast manni einhvern veginn algjörlega út í loftið. Í kosningabaráttunni töluðu hinir eindregnustu fylgismenn svona tillagna um flata niðurfellingu skulda, verðtryggðra lána, alltaf um það að á einhvern mjög furðulegan hátt að þetta yrði ekki fjármagnað með skattfé. Helsta gagnrýni allra greiningaraðila, stjórnmálaafla, okkar í Bjartri framtíð, hefur snúist um það að svona aðgerð mundi kosta ríkissjóð of mikið. Mér er það alveg í fersku minni hvernig talsmenn svona tillagna dæstu og ranghvolfdu augunum þegar þeir þurftu enn og aftur að leiðrétta þann misskilning sem var í umræðunni að svona aðgerðir yrðu fjármagnaðar úr ríkissjóði. Það var ítrekað sagt við kjósendur í aðdraganda síðustu kosninga að auðvitað yrði þetta ekki fjármagnað úr ríkissjóði. Peningarnir mundu koma úr einhvers konar svigrúmi. Það var mikið talað um eina fuglategund í því sambandi. Það var talað um að peningarnir kæmu frá hrægömmum. Ein löng óskiljanleg ræða fjallaði um það að þetta kæmi úr einhvers konar loftbólu í hagkerfinu sem þyrfti að tappa af. Allt var þetta sagt með miklum sannfæringarkrafti og þurfti svolítið vænan skerf af gagnrýninni hugsun til þess einfaldlega að minna sjálfan sig á að svona málflutning verður maður að skilja á einhvern hátt til að geta tekið undir hann. Ég skildi þessar röksemdir aldrei. Ég skildi aldrei þennan málflutning. Mér fannst alltaf blasa við að þetta yrði einfaldlega fjármagnað með skattfé, með opinberu fé. Mér fannst það augljóst mál. Það fannst mjög mörgum það alveg augljóst mál og voru þess vegna alltaf á móti þessu. Hvað kemur síðan á daginn eftir kosningar? Hvað er orðið alveg kristaltært núna? Þessir 80 milljarðar, sem fara í yfirtöku á höfuðstól verðtryggðra lána sumra, eru peningar úr ríkissjóði. Það er alveg skýrt. Þetta eru peningar úr ríkissjóði. Hæstv. forsætisráðherra hefur reynt að orða þetta þannig að þetta séu peningar sem hafi viðkomu í ríkissjóði. Allir peningar eru þannig. Allt skattfé er þannig. Tekjur ríkissjóðs eru allt peningar sem hafa viðkomu í ríkissjóði en er síðan deilt út aftur. Þessir peningar eru ekkert öðruvísi en þeir peningar. Þetta eru ekki markaðar tekjur. Við erum ekki búin að setja lög um það að sérstakur skattur á fjármálafyrirtæki skuli renna til þessara aðgerða. Sérstaki skatturinn á fjármálafyrirtæki, sem meðal annars er settur á þrotabú gömlu bankanna - við samþykktum hann í Bjartri framtíð, við samþykktum tekjuöflunina - sá peningur, sá skattur, getur runnið til alls konar hluta. Ég hef ítrekað kallað eftir því að svokallaður fórnarkostnaður sé greindur af þessum aðgerðum. Ég hef spurt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort einhvern tímann hafi komið til tals í hans ráðuneyti að velta því fyrir sér hvort 80 milljarðar á fjórum árum mundu nýtast betur til annarra verkefna. Svarið er nei. Slík greining hefur ekki farið fram. Það er stórmerkilegt. Hér er hrúga af peningum, 80 milljarðar, sem eru að koma inn í ríkissjóð og það hefur engin greining farið fram í fjármála- og efnahagsráðuneytinu á því hvernig þessum peningum, sem eru að koma inn af nýjum skattstofni, yrði best varið í þágu heimila, í þágu þjóðarinnar, í þágu framtíðarinnar, í þágu góðrar hagstjórnar. Engin slík greining - núll - liggur til grundvallar þessu. Þessi útdeiling fjármuna er fullkomið dæmi um gagnrýnisleysi. Algjört hugsunarleysi. Hvað væri hægt að gera fyrir 80 milljarða? Ríkissjóður Íslands er einn af skuldsettustu ríkissjóðum Evrópu. Skuldir ríkissjóðs þýða að afborganir, greiðslur vaxta, eru stærsti útgjaldaliður fjárlaga, eitthvað í kringum 70 til 80 milljarðar á ári hverju, byrðar sem við verðum að greiða úr ríkissjóði á hverju ári. Með því að greiða niður opinberar skuldir, sem eru skuldir okkar allra, má lækka þessar byrðar, þessar árlegu byrðar. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur ekkert greint hvort þetta gæti kannski verið skynsamlegt, hvort þetta gæti verið skynsamleg ráðstöfun á þessu fé þó ekki væri nema að hluta til. Það er bara ekkert spáð í það. Það er hægt að lækka greiðslur ríkissjóðs um nokkra milljarða á ári hverju um ókomna framtíð með þessum peningum. Það er hægt að nota þá peninga á hverju ári um ókomna framtíð til að efla menntun, heilsugæslu, eða til að lækka álögur. Það hefur ekkert verið farið yfir það hvort þetta gæti verið skynsamlegt. Ekki er heldur búið að greina á þessum tímapunkti hver möguleg fjárþörf ríkisins er, heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins, vegakerfisins, fjarskiptakerfisins, allra þessara stóru útgjaldaliða í ríkisreikningnum á þessum tímapunkti. Það er ekkert búið að greina hver fjárþörfin er. Við sjáum hana hins vegar gjósa upp hér á hverju hausti þegar við ræðum fjárlög. Það vantar pening í menntakerfið. Það vantar pening í heilbrigðiskerfið. Það vantar pening í nauðsynlega uppbyggingu. Bara núna í þessari viku var Landspítalinn að fara yfir það að það vantar 4,5 milljarða í algjörlega nauðsynlegt viðhald á spítalanum - bara nauðsynlegt viðhald. Þetta eru 4,5 milljarðar. Verður hann til hérna í haust? Verður hann fyrir hendi? Innviðir þessa samfélags eru komnir að ystu mörkum, þeir eru komnir að bjargbrúninni. Við vorum að taka þá umræðu hér síðasta haust. Það mun þurfa mikla peninga í viðhald og uppbyggingu. Ef við frestum slíkum fjárútlátum þurfa einfaldlega aðrir að ráðast í þessi útgjöld seinna. Þau hlaðast bara upp. Ef við ætlum að hafa vegi á annað borð verðum við að halda þeim við. Þetta er bara eitt form af lántöku. Það að nota þessa peninga ekki, þó ekki væri nema að hluta til, til þess að borga niður þessar skuldir, sem lýsa sér í uppsöfnuðu viðhaldi og uppbyggingarþörf, það þýðir einfaldlega að það verður að sækja þá peninga annars staðar. Hvar liggja þeir? Þetta er einn fórnarkostnaðurinn. Svo væri líka hægt að hugsa sér að nota þessa peninga til fjárfestinga með markvissum hætti til að skapa tekjur í framtíðinni, til fjárfestinga í menntun, rannsóknum, nýsköpun, til uppbyggingar í skapandi greinum, þó ekki væri nema brotabrot af þessum peningum til að fjármagna alla þá skýrslugerð sem hefur verið unnin á undanförnum árum um sóknarmöguleika í þessum greinum, til að fjárfesta í fjölbreyttu atvinnulífi, til að skapa þjóðfélag með miklu meiri framlegð en nú er á vinnumarkaði. Það mundi skila tekjum í framtíðinni. Það væri sjálfbær notkun á þessum fjármunum öllum saman. Það einkennir þetta mál allt saman skortur á langtímahugsun, skortur á greiningu, skortur á einhverju mati, hvað er best að gera. Það er verið að ráðast í þetta einhvern veginn af því bara, vegna þess að þetta er búið að sveima í stjórnmálaumræðunni í fimm ár og menn halda því fram að þetta hafi á einhvern hátt verið niðurstaða síðustu kosninga. Samt talaði enginn um það í kosningabaráttunni að það ætti að fjármagna þetta með ríkisfé. Talaði enginn um það. Það er nú bara veigamikil forsenda hér. Við megum ekki láta af gagnrýninni. Við verðum að skoða á þessum tímapunkti og við atkvæðagreiðsluna sem fram fer hér í vikunni: Er þetta rétt, er þetta gott? Okkar niðurstaða, það er það ekki. Ég segi að það sé skortur á langtímahugsun og hún þarf nú ekkert endilega að vera til svo langs tíma. Það er bara skortur á hugsun til næstu tveggja ára. Bankaskatturinn var lagður á hér með þeim formerkjum, er kirfilega staðfest í greinargerð með því frumvarpi að gert væri ráð fyrir tekjum af honum til tveggja ára. Eftir tvö ár mætti gera ráð fyrir að bú gömlu bankanna væru gerð upp. Ég spurði ítrekað hér í umræðum í þinginu: Hvernig ætla menn að fjármagna með bankaskatti 20 milljarða á ári í fjögur ár ef bankaskatturinn, samkvæmt greinargerð frumvarps frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, á bara að skila tekjum í tvö ár? Ég fékk ekkert svar. Ég hef ekki enn fengið nein svör. Það eru líklega hrægammar sem eiga að borga það, eða hvað? Hvaða töfrabrögð, hvaða loftbóla á að greiða þennan mun sem er á tveimur árum og fjórum? Þannig að það er ekki einu sinni búið að hugsa þetta mál alveg til enda miðað við þau fjögur ár sem þessar aðgerðir eiga að standa. Síðan segir ríkisstjórnarmeirihlutinn núna, meiri hlutinn hér á þingi, í áliti sínu fyrir þessu máli, að ef til þess komi að þessar aðgerðir muni skorta fjármögnun, ég gat ekki skilið álitið öðruvísi, þá verði fjármagn sótt annars staðar, þá verði einfaldlega skorið niður annars staðar. Ég hef spurt bæði fjármála- og efnahagsráðherra og hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma hvort það sé réttur skilningur hjá mér að ef einhver áföll verða í ríkisrekstrinum, t.d. ef bankaskattur mundi nú bara minnka sem tekjupóstur í einu vetfangi með uppgjöri gömlu búanna, mun þessi aðgerð, þessir 20 milljarðar á ári, njóta forgangs sem útgjaldaliður í fjárlögum? Svar þeirra beggja var: Já. Það er sem sagt svoleiðis. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Það hefur ýmislegt dunið á í ríkisfjármálum. Sprottið getur upp áðurnefnd fjárþörf, mjög mikil, í heilbrigðisgeiranum, í menntageiranum, í innviðum samfélagsins. Hún getur sprottið upp og hún er í raun algjörlega fyrirsjáanleg, við þurfum að takast á við hana. Það getur orðið brestur í afkomu sjávarútvegsfyrirtækja eins og við höfum rætt hér, sem skilar minna veiðigjaldi. Það geta verið ófyrirséðir kostnaðarliðir hjá Íbúðalánasjóði. Við höfum aldeilis rekið okkur á það á undanförnum árum og Íbúðalánasjóður spáir nú, á dálitlu bili, miklum kostnaði út af þessum aðgerðum. Það mun dynja á okkur. Fyrirtæki eru að fara úr landi, stór fyrirtæki. Það er ein vísbending þess að við erum ekki að einbeita okkur nógu mikið að fjárfestingu í fjölbreyttu atvinnulífi. Það gæti skilað minni tekjum. Spá í fjármálum hins opinbera, sem lögð var fram hér í fjárlagafrumvarpinu, hún gefur ekkert tilefni til bjartsýni. Hún gefur ekkert tilefni til þess að ætla að það séu einhverjir betri tímar í vændum varðandi tekjur ríkisins. Vextir af lánum, það er stærð sem getur skipt verulega miklu máli í ríkisreikningnum. Það geta bara alls konar hlutir dunið á. Þá mun þetta njóta forgangs. Þá held ég að muni nú heyrast hljóð úr horni þegar Íslendingar eru búnir að panta pítsuna, eins og það var orðað, búnir að fara í reiknivélina og sjá að þeir munu mögulega fá einhverja smániðurfellingu höfuðstóls lána sinna, en án þess að það skipti verulega miklu máli sérstaklega fyrir þá sem eiga í miklum erfiðleikum, það segja þó greiningar. Þetta mun allt fara fram nú í sumar, svo á að borga þetta allt saman á vísa rað 20 milljarða á ári næstu fjögur árin. Eftir þrjú ár, eftir tvö ár, þegar flestir verða líklega búnir að gleyma pítsunni, hvernig mun hann þá líta út þessi útgjaldaliður, 20 milljarðar, sem við erum búin að skuldbinda okkur til að greiða, þegar við förum að ræða hér gríðarlega fjárþörf í heilbrigðis- og menntamálum bara svo dæmi sé tekið? Hvernig mun það nú líta út? Ég ætla aðeins að glugga hér í fyrirliggjandi frumvarp um opinber fjármál, frumvarp til laga um opinber fjármál, lagt fram af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Það er alveg kristaltært í mínum huga, þegar ég tala um þetta mál í samhengi við ríkisfjármál, að það mundi aldrei standast þau lög ef það frumvarp væri orðið að lögum. Það mundi aldrei standast lög um opinber fjármál. Ég ætla að grípa niður í 6. gr., sem kveður á um grunngildi fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Þar eru nefnd nokkur lykilorð. „Stefnumörkunin skal byggð á eftirtöldum grunngildum: 1. Sjálfbærni sem felst í því að opinberar skuldbindingar séu viðráðanlegar til skemmri og lengri tíma og leggi ekki ósanngjarnar byrðar á komandi kynslóðir.“ Í þessu máli og því máli sem við höfum líka rætt, um séreignarlífeyrissparnað og skattafslátt og inngreiðslu hans inn á höfuðstól verðtryggðra lána eða lána yfir höfuð, er þetta þverbrotið. Þessar byrðar eru meira eða minna í töpuðum skatttekjum komandi kynslóða og í bruðli í þessu frumvarpi. Þessar byrðar eru einfaldlega lagðar á komandi kynslóðir. Það stendur til. Með því að fara ekki niður í niðurgreiðslur opinberra skulda, með því að fara ekki í nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu er einfaldlega verið að demba þeim kostnaði með þessu á komandi kynslóðir. Þannig að hér er ekki verið að fara eftir þessu grunngildi um sjálfbærni. Varfærni er grunngildi númer tvö: „2. Varfærni sem miðar að hæfilegu jafnvægi á milli tekna og gjalda, og að ekki séu teknar ákvarðanir eða aðstæður skapaðar sem geta haft ófyrirséðar og neikvæðar afleiðingar.“ Varfærni sem sagt. Lýsir það varfærni að segjast hafa fjármagnað 80 milljarða aðgerð með tekjupósti sem í hinu orðinu á að skila 40 milljörðum? Að brúa ekki bilið milli fjögurra ára og tveggja? Lýsir það varfærni að reiða sig svona rosalega á tekjustofn eins og bankaskattinn sem getur horfið í einu vetfangi? Lýsir það varfærni að hafa í raun ekkert plan B nema segja að það verði skorið niður annars staðar? Mér finnst það ekki lýsa varfærni. Stöðugleiki, það er þriðja orðið sem á að hafa að leiðarljósi í ríkisfjármálum. Ég kem nú betur að því síðar, en þessar aðgerðir, það er nokkuð kristaltært, við getum öll verið sammála um það, þær stuðla ekki að stöðugleika. Þær munu hafa þensluhvetjandi áhrif og það liggur nokkuð ljóst fyrir á þessum tímapunkti að þær munu stuðla að vaxtahækkunum, það liggur bara fyrir. Menn eru hins vegar reiðubúnir að kyngja því virðist vera, en þessar aðgerðir stuðla ekki að stöðugleika. Ýmislegt annað mundi stuðla að stöðugleika, en ekki þetta. Festa á að einkenna meðferð ríkisfjármála. Ég er ekki viss um að sveitarfélögin í landinu upplifi þennan málatilbúnað allan sem beinlínis grundvallaðan á því gildi, festu. Ekkert hefur verið við þau rætt, það hefur margoft komið fram hér í umræðunni. Sá tekjumissir sem þau verða fyrir, með þessari ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna, hefur ekki verið ræddur við sveitarfélögin sem kemur líka inn á fimmta gildið sem er gagnsæi. Það skortir dálítið upp á það gagnvart þeim. 7. greinin í þessu frumvarpi: „2. Að heildarskuldir, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum en að viðbættum sjóðum og bankainnstæðum, séu lægri en sem nemur 45% af vergri landsframleiðslu.“ Þetta verður markmiðið í opinberum fjármálum þegar þetta frumvarp um opinber fjármál verður samþykkt. Það er kannski blessunarlega, fyrir þá sem eiga að mæla fyrir því frumvarpi sem við ræðum hér núna, að frumvarp um opinber fjármál er ekki orðið að lögum. Okkur bæri þá að nýta þessa peninga, sem eru að koma inn í ríkisstjórn í gegnum bankaskattinn, til að greiða niður opinberar skuldir, skiljanlega. Fáar ef nokkrar aðgerðir í ríkisfjármálum auka eins mikið svigrúm í ríkisfjármálum, stuðla jafn mikið að sjálfbærni eru jafn skynsamlegar og þær að reyna að greiða niður opinberar skuldir. Við erum því að fara að ræða á næstunni frumvarp sem segir að það skuli vera forgangsmál, en rétt áður en það verður samþykkt ætlum við að setja 80 milljarða í eitthvað allt, allt annað. Mér finnst þetta alveg rosalega undarlegt. Efnahagslegu áhrifin hafa afskaplega lítið verið greind, finnst mér. Seðlabankinn hefur þó sagt og það er alveg augljóst að þetta muni auka þensluna í hagkerfinu, leiða til aukinnar verðbólgu og það verður þörf á því að hækka vexti. Við höfum sagt í þessari umræðu allri, þegar talað er um forsendubrest, að það sé villandi eða röng nálgun að vera sífellt að einblína á að reyna að bæta upp forsendubrest sem reyndar er ekki skilgreindur í þessu frumvarpi, frekar eigum við að einbeita okkur að því að bæta forsendurnar. Við eigum að einbeita okkur að því að reyna að koma á stöðugleika í íslensku samfélagi, fjölbreyttu atvinnulífi með meiri framleiðni þannig að fólk geti virkilega aflað sér tekna með vinnu sinni í mun meira mæli en nú er. Við höfum talað fyrir aðhaldi í ríkisfjármálum sem þeir munu ekki geta gert sem samþykkja þetta frumvarp. Ef við gerum þetta ekki allt saman, ef við grípum ekki til aðgerða, til dæmis með nýjum gjaldmiðli, til að koma á stöðugu efnahagsumhverfi, þá verðum við með verðtryggingu í þessu landi, þá mun fólk vilja sækja í verðtryggð lán eins og er að gerast núna bara síðustu missirin. Eftir tímabundna aukningu á óverðtryggðum lánum er fólk aftur farið að sækja í verðtryggð lán vegna þess að það treystir ekki efnahagslífinu. Með verðtryggð lán mun höfuðstóll lánanna aftur hækka í verðbólguskoti. Það eru alveg líkur á verðbólguskoti. Við búum við höft á gjaldeyri, gjaldeyrishöft, höft á fjármagnsflutningum. Ef gengið fellur eitthvað út af áföllum í því umhverfi öllu saman þá hækkar verðbólgan, þá hækka verðtryggðu lánin. Þá gerist þetta allt aftur. Seðlabankastjóri hefur lýst því svo að sú aðgerð að afnema gjaldeyrishöft sé eins og eitt skot í byssu og verði að takast. Það er aldeilis áhættan. Ef það tekst nú ekki og gengið hrynur, þá hækkar höfuðstóll verðtryggðra lána, þá hækkar verðbólgan. Hvað þá? Erum við þá aftur að fara að bjóðast til að greiða hluta þeirra lána? Forsendur íslensks efnahagslífs eru einfaldlega þannig, og ég gríp til líkingamáls í mínu nefndaráliti, að hér er bara um götótta fötu að ræða. Við erum núna að fara að hella vatni í þessa fötu án þess að laga hana fyrst. Þetta kemur allt aftur í bakið á heimilunum. Höfuðstóll lánanna hækkar. Árið 2010 afskrifuðu bankarnir, í aðgerð sem var sprottin af þeirra hvötum og í ljósi umræðunnar á þeim tíma, valkvætt höfuðstól verðtryggðra lána um 20%, meðal annars eitt lán sem ég var með. Það er alveg lýsandi að þetta vakti eiginlega enga athygli. Það voru allir búnir að gleyma þessu. Þetta bara hvarf út í verðbólguna. Fólk sá engan mun. Reyndar er það nú svolítið lýsandi fyrir óréttlætið að það er þessi hópur - þetta var ekki almennt opinbert úrræði, þetta var ekki opinbert úrræði - að þessi hópur sem fékk þessa lækkun á höfuðstól verðtryggðra lána sinna í gegnum bankakerfið, hann mun fá aftur núna niðurfellingu höfuðstóls lána sinna. Þetta er sem sagt ekki frádráttarbært. Ég leyfi mér að halda því fram, ég ræddi nú svolítið um það í tengslum við hitt málið varðandi séreignarlífeyrissparnaðinn, að það sé alröng hagstjórn að fara í það núna að lækka höfuðstól verðtryggðra lána með svona almennri aðgerð. Ég held að það sé uppsöfnuð þörf heimilanna núna, eftir langvarandi samdráttarskeið fyrir neyslu, fyrir ónauðsynlega og nauðsynlega neyslu. Þessi aðgerð, ásamt aðgerðinni um lífeyrissparnaðinn, mun einfaldlega skapa aukið veðrými. Vegna þess að það er skortur á haldbæru fé hjá heimilum, til þess að fjármagna neyslu, og við getum t.d. litið á bílaflotann í þessu samhengi, hann er mjög gamall, þarfnast endurnýjunar, þá er ákaflega líklegt að það veðrými verði notað til skuldsetningar. Ég hef líka haldið því fram að þörf bankanna til að endurlána allt það fé sem nú verður uppgreitt verði ákveðinn drifkraftur í þessu samhengi, að þetta muni leiða aftur til skuldsetningar, veðrýmið verði einfaldlega nýtt. Það væri týpískt. Það gerðist haustið 2004 þegar sömu flokkar og ráða nú hækkuðu þak á veðsetningu á lánum og það gerðist í stórum stíl að almenningur skuldbreytti lánum, til dæmis hjá Íbúðalánasjóði, og fjármagnaði neyslu sína á miklum þenslutímum. Þetta var til að auka þensluna og einkaneysla á Íslandi leiðir yfirleitt til viðskiptahalla. Við honum megum við alls ekki á þessum tímapunkti. Þegar við glímum við ógnina af tröllauknu útstreymi fjármagns úr íslensku hagkerfi. Við glímum við greiðslujöfnunarvanda við útlönd. Þannig að það er mjög óráðið og mjög óskynsamlegt að grípa til einhverra þeirra aðgerða nú sem mögulega geta aukið einkaneyslu og viðskiptahalla. Ég fór yfir það áðan í upphafi ræðu minnar að þetta væri gömul hugmynd, hún hefði svona sveimað yfir stjórnmálalandslaginu um nokkurra ára skeið. Strax í eftirleik hrunsins blasti við sviðin jörð, við blasti fjöldagjaldþrot heimila. Það var alveg augljóst mál. Það þurfti að grípa til aðgerða. Það var rifjað upp á einum netmiðli í dag að ég stóð í þessum ræðustól 2010 og kallaði eftir aðgerðum í skuldamálum heimilanna. Það var alveg kristaltært að grípa þurfti til markvissra aðgerða. Mér finnst menn hins vegar oft í umræðunni skauta svolítið létt yfir það að mjög mikið hefur verið gert, mjög margt hefur verið gert. Fólki var gefinn kostur á að afskrifa lán miðað við eign sína niður í 110% af matsvirði eignar sinnar. Því var gefinn kostur á að leita frjálsra samninga um sérstaka skuldaaðlögun við sína kröfuhafa. Sett var á fót stofnun sem heitir umboðsmaður skuldara þar sem fólk getur leitað frjálsrar greiðsluaðlögunar sem getur jafnvel leitt til þess að öll lán þessa fólks eru afskrifuð ef það er í þess háttar greiðsluvanda. Fólki var gert kleift að taka út séreignarlífeyrissparnaðinn sinn og nýta hann þess vegna til að greiða niður lán. Peningur var settur í sérstakar vaxtabætur upp á tugi milljarða. Gengislánadómur féll. Hann skipti mjög miklu máli, bæði fyrir fasteignalán og bílalán og lánastofnanir á almennum markaði gerðu mjög mikið eins og ég minntist á hér áðan, t.d. afskrifuðu þær höfuðstól verðtryggðra lána, margar stofnanir, um 20%, svo að dæmi sé tekið. Við breyttum gjaldþrotalögum þannig að kröfur fyrnast á tveimur árum. Nauðungaruppboðum var frestað. Þannig að frá því að ég stóð hér og fleiri stóðu hér í eftirleik hrunsins og kölluðu eftir aðgerðum var ýmislegt gert. Ég tók þátt í því í félags- og tryggingamálanefnd að hanna ýmis úrræði. Síðan hafa 250 milljarðar verið afskrifaðir á heimilin - 250 milljarðar. Nú blasir ekki við sviðin jörð. Það blasa ekki við fjöldagjaldþrot. Það sem blasir við núna er þörfin á skynsamlegri hagstjórn, þörfin á stöðugleika, þörfin á viðvarandi lægri vöxtum, þörfin á því að við komum upp samfélagi þar sem fjölbreytt atvinnulíf getur þrifist með meiri framleiðni og hærri tekjum. Það er þörfin sem blasir við. Margt bendir því til þess að þessar aðgerðir núna séu einfaldlega tímaskekkja. Það er ekki þörf á kostnaðarsömum dýrum bráðaaðgerðum varðandi skuldaaðgerðir heimilanna. Við þurfum hagstjórn á þessum tímapunkti. Efnahagslegar röksemdir skortir að mínu mati og þetta er glapræði fyrir ríkissjóð. En fylgismönnum þessara tillagna verður tíðrætt um réttlætissjónarmið sem eigi að búa að baki þessu, að það sé einhvers konar réttlæti að koma til móts við heimilin. Ég hef áður farið yfir það hér rétt áðan að ýmislegt hefur verið gert til að taka á skuldavanda heimilanna til að fyrirbyggja og koma í veg fyrir algjört hrun heimilanna, til að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot. Það tókst. Hins vegar eiga fjölmargir Íslendingar í skuldavanda. Það veit til dæmis umboðsmaður skuldara sem er með nokkur hundruð manns þar sem geta ekki greitt af fasteignalánum. Mér finnst það alveg ótrúlegt, miðað við svona ótrúlega dýra aðgerð og umfangsmikla, að því fólki er ekki hjálpað. Fólki sem er í greiðsluvanda en skuldar lítið í krónutölu í raun, er með lágar tekjur og fær mjög litlar afskriftir í gegnum þessar aðgerðir. Það verður áfram í greiðsluvanda. Hefur enginn áhyggjur af því? Sem sagt - hagstjórnarlegum skilyrðum er ekki fullnægt með þessum aðgerðum eins og segir í nefndaráliti meiri hlutans mun þetta líklega ekki hafa neikvæð áhrif, það er nú mælikvarðinn. Ég mundi segja að þetta ætti að hafa jákvæð áhrif ef við ættum að styðja þetta. Þannig að hagstjórnarlegir mælikvarðar eru frekar bágbornir í þessu og réttlætismælikvarðarnir gera þessu frumvarpi heldur ekkert gott. Við erum sem sagt að fara út í þetta allt saman án þess að hjálpa þeim sem eru í verulegum skuldavanda, sem eru í verulegum vanda í þjóðfélaginu við að greiða skuldir sínar. Við ætlum að gera þetta allt saman án þess að þeir verði bættari. Við ætlum að færa þeim peninga sem eiga mjög mikið, hafa miklar tekjur og það er kallað réttlátt. Miðað við mína útreikninga eru það um 12 milljarðar af þessu sem fara til fólks með meira en eina milljón í mánaðartekjur. Til hvers? Af hverju erum við að þessu? Mér er algjörlega fyrirmunað að sjá réttlætið í því að fólk sem á miklar eignir og hefur háar tekjur fái mikið fé úr ríkissjóði á meðan fólk með litlar tekjur sem glímir við mikinn vanda fær lítið. Ég á bara erfitt með að sjá það. Hér vantar alveg greiningar. Það er reyndar athyglisvert að við óskuðum mjög eftir gögnum í efnahags- og viðskiptanefnd. Við óskuðum eftir því að fá að sjá hvernig þetta mundi dreifast til dæmis miðað við eignastöðu fólks. Við fengum það, held ég, á síðasta degi nefndarumfjöllunar. Það var svolítið athyglisvert að sjá hvernig þingmenn lásu í sig þessi gögn af áfergju. Mér birtist það sem svo að þingmenn í nefndinni hefðu ekki séð þessi gögn áður. Er það ekki ótrúlegt að fara út í svona umfangsmiklar aðgerðir fyrir svona mikinn pening og að grunngagn eins og bara greining á eignastöðu fólks og hvert þessar upphæðir muni renna miðað við eignastöðu lágu ekki fyrir við meðferð málsins fyrr en á síðasta degi? Mér finnst það með ólíkindum. Eina skýrslan sem forsætisráðuneytið eða hæstv. forsætisráðherra hefur látið svo lítið að gefa út um efnahagsleg áhrif framkvæmda þessara tillagna var lögð fyrir á þessu löggjafarþingi og er svar við beiðni hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fleiri um að efnahagslegu áhrifin séu greind. Þar eru til dæmis greind áhrif þessara aðgerða á eiginfjárstöðu heimilanna. Það er greint í þessari skýrslu frá þessum þingvetri. Þetta er það efnahagslega gagn sem ég hef séð. Tölurnar eru frá 2009, það er ekki einu sinni reynt að miða við nýjustu tölur um eiginfjárstöðu heimilanna. Bara á árabilinu 2010 til 2011 fækkaði heimilum með neikvæða eiginfjárstöðu um 16%. Þeim hefur fækkað enn meira síðan þá. Skuldastaða heimilanna hefur batnað mjög síðan þá. Fasteignaverð hefur hækkað mjög víða einkum hjá hinum skuldsettu heimilum hér á höfuðborgarsvæðinu þó að sagan sé önnur á landsbyggðinni. Þetta slær mig. Það er ekki einu sinni reynt að miða við nýjustu tölur í skýrslu forsætisráðherra um áætluð áhrif af framkvæmd tillagna ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána, það er miðað við tölur frá 2009. Þannig að ítarleg greiningarvinna háir nú ekki þessari málsmeðferð. Þetta, eins og ég segi, virðist vera gert með einhverjum gagnrýnislausum doða bara vegna þess að einhver lofaði þessu einhvern tímann. Öryrkjar munu ekki njóta neins í þessu. Leigjendur munu ekki njóta neins í þessu. Húsnæðissamvinnufélög munu ekki njóta neins í þessu og auðvitað ekki þeir sem skulda ekki neitt, en það er auðvitað mjög stór hluti heimila þar sem skuldir eru engar og menn hafa borgað niður sínar skuldir með erfiði sínu. Það felst þess vegna frá mörgum hliðum pínlegt óréttlæti í því að aðgerðirnar taki einungis til þeirra sem skuldað hafa vegna húsnæðiskaupa á vissu tímabili. Stór hluti heimila, svona meðaltekjuheimili, munu fá nokkur hundruð þúsund í niðurfellingu með ærnum tilkostnaði. Það mun ekki skipta miklu fyrir eiginfjárstöðuna. En ég velti því fyrir mér í nefndarálitinu: Ef mönnum er umhugað um réttlætið og er umhugað um að deila út peningum úr ríkissjóði, 80 milljörðum, er þá ekki bara best að láta alla fá pening, að láta alla fá sömu upphæðina? Miðað við þessa upphæð, 80 milljarða, mætti láta hvern og einn Íslending einfaldlega fá hátt í 300 þúsund kall, bara allir fá. Einstæðingur fær 300 þúsund kall. Barnafjölskyldur fá meira. Ef fjórir eru í fjölskyldu þá er það 1,2 milljónir. Er þetta ekki réttlátara? Þarna mundi peningurinn skila sér til þeirra sem þurfa hann, tekjumeiri einstaklingar hafa minna við 300 þúsund kall að gera, hann er minna virði fyrir þá, mjög mikils virði fyrir tekjulága einstaklinga. Þetta er mjög einfalt, afskaplega einfalt. Það er bara hægt að senda þennan pening í pósti til heimilanna. Ef menn vilja virkilega fara að spreða peningum úr ríkissjóði, láta fólkið í landinu hafa peninga, er þetta þá ekki bara réttlátara? Láta alla hafa peninga. Urðu ekki allir fyrir verðbólguskoti? Búum við ekki öll hérna? Hækkaði ekki verðlag? Lækkuðu ekki laun? Missti fólki ekki atvinnu? Urðu leigjendur ekki fyrir áfalli? Hækkaði ekki leigan? Af hverju látiði ekki bara alla hafa pening? Það er réttlátara, en auðvitað er það óskynsamlegt. Kem ég þá að lykilatriðinu í þessu. Við erum einfaldlega að tala um hvort við eigum ekki að stunda hér ábyrga meðferð á opinberu fé? Það er það sem þetta frumvarp snýst um og það gengur freklega gegn mínum mælikvörðum að minnsta kosti, og okkar í Bjartri framtíð, um hvað er ábyrg meðferð á opinberu fé. Hver eru skilaboðin inn í framtíðina í þessu? Jú, í fyrsta lagi þau að við sem störfum og lifum núna ætlum að ganga freklega á tekjustofna framtíðarinnar, tekjustofna barna okkar og við ætlum ekki að greiða niður opinbera skuldir til að auka svigrúm í framtíðinni. Við ætlum ekki að ráðast í nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu sem minnkar kostnað í framtíðinni. Gott og vel. Það eru skilaboð okkar sem núna störfum og lifum inn í framtíðina. Mér finnst það vond skilaboð. Ég mótmæli þeim. Svo ætlum við líka að segja við framtíðina að ef einhver svona skakkaföll verða eða áföll í fjármálalífinu, þá ætlar ríkisvaldið að taka yfir hluta skuldanna og greiða hluta skuldanna. Mér finnst að ríkisvaldið eigi að grípa til alls konar aðgerða. Fyrst og fremst á ríkisvaldið að reyna að bæta skilyrði fyrir atvinnulíf og heimilisrekstur í landinu og koma í veg fyrir hrun. Það á að reyna að efla fjárhagslegan stöðugleika. En ríkisvald á 21. öldinni sem ætlar fyrst og fremst að senda þau skilaboð út til fjármálakerfisins, út til heimilanna, að lítið eigi að gera varðandi stöðugleikann, en hins vegar ef það verður mikill óstöðugleiki þá mun ríkið hér koma og greiða hluta skuldanna - mér finnst þetta ekki skilaboð sem við eigum að senda inn í fjármálakerfið til heimilanna. Mér finnst þetta ekki skilaboð sem fela í sér að við séum að auka fjárhagslega ábyrgðartilfinningu í landinu. Mér finnst þetta röng skilaboð. Ef við ætlum að hafa sveifluhagkerfi þá verðum við að segja við heimilin og fyrirtækin: Verið viðbúin. Hlutir geta gerst. Farið ekki glannalega. Farið varlega í einkaneyslu. Endurtakið ekki leikinn frá 2004 til 2008. Það eigum við að segja. Við erum ekki að segja það með þessu. Meðferð ríkisfjármála þarfnast ábyrgðar, varfærni og sjálfbærra skilyrða og það liggur fyrir lagafrumvarp sem festir þau grunngildi í sessi. Það er ekki verið að fara eftir því í þessu. Nú er þetta kosningamál komið og ég get ekki gert annað en að hvetja þingheim til að horfa vel í það af gagnrýninni hugsun að hér er um mjög mikið fé að ræða. Þetta þjónar ekki góðum tilgangi út frá hagstjórnarlegum sjónarmiðum. Þetta bætir ekki vanda þeirra sem eru í erfiðleikum. Þetta deilir út fé á óréttlátan hátt. Ég hvet fólk því til að hugsa um þessa hluti og hugsa um það að ef það samþykkir þessa tillögu í atkvæðagreiðslu hér í vikunni þá geta þeir sömu alþingismenn ekki talað um að stunda eigi ábyrg ríkisfjármál. Það er einfaldlega svoleiðis. Ég vil bara hér í lokin hvetja alla þingmenn til gagnrýninnar hugsunar þegar við greiðum atkvæði um þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Hann kom inn á frétt sem er að finna á Eyjunni í dag um ummæli hans frá því 15. júní 2010 þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Fer ríkisstjórninni í heild sinni ekki að skiljast að það þarf auðvitað að mæta hinni almennu kjararýrnun sem orðið hefur á Íslandi eftir fall fjármálakerfisins? 30% verðbólga hefur hækkað höfuðstól lánanna allra jafnt. Hver á að bera þessar byrðar? Þess vegna þurfum við að fara í almennar aðgerðir.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað breyttist í viðhorfi hans, hann er nú á móti almennum aðgerðum. Finnst honum aðgerðir fyrrverandi stjórnvalda hafa komið á móts við alla þá hópa sem hann vildi að komið væri til móts við þegar hann sagði 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Ég fór yfir það í ræðu minni og fer yfir það í nefndaráliti mínu að eftir fall fjármálakerfisins og fall gjaldmiðilsins hefði verið fullkomið glapræði að gera ekki neitt í skuldamálum heimilanna. Ég eins og margir aðrir þingmenn fór hér upp í ræðustól og kallaði eftir aðgerðum, þetta var mál málanna á þeim tíma. Síðan tók ég þátt í því sem meðlimur í félags- og tryggingamálanefnd að hanna margs konar aðgerðir almennar og sértækar. Niðurfelling skulda niður í 110% af matsvirði eignar var almenn aðgerð að mínu viti, ekkert annað. Hún lækkaði hlutfall þeirra sem glímdu við neikvæða eiginfjárstöðu um einhver 16% ef ekki meira, þannig að ýmislegt var gert. Ég fór yfir það í ræðu minni að um 250 milljarðar hefðu verið settir í afskriftir höfuðstóls lána frá þessum tíma. Það sem vakti athygli mína hins vegar á þessum tíma 

Hæstv. forseti. Okkur hv. þm. Guðmund Steingrímsson greinir á, við erum ekki sammála um þetta. Ég vil að farið sé í almennar aðgerðir. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvers vegna hann er á móti því að þessi sérstaki bankaskattur sé lagður á og sóttir séu þeir 80 milljarðar til fjármálafyrirtækjanna, fjármálafyrirtækja sem hafa sogað til sín hluta af eignarhluta heimilanna. Hvers vegna er hann á móti því að fjármálafyrirtæki og þeir sem ollu þeim skaða sem varð hér á landi komi inn í dæmið og endurgreiði íslenskum heimilum að hluta þann forsendubrest sem hér varð? Hvers vegna?

Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir í ræðu minni greiddum við þingmenn Bjartrar framtíðar atkvæði með því að þessara tekna yrði aflað, sem sagt að bankaskatturinn yrði lagður á. Hann mun skila sér í ríkissjóð en þetta eru ótryggar tekjur, ég fór líka yfir það. Við teljum að það sé síðan sérstakt mat einfaldlega hvernig á að nýta þá fjármuni sem best. Það er ekki augljóst að mínu viti að best sé, og alls ekki augljóst, ég segi beinlínis þvert nei við því, að nýta þá fjármuni svona. Búið er að setja verulegt púður í skuldamál heimilanna, um 250 milljarðar hafa verið afskrifaðir af skuldum heimilanna, ekki blasir við sviðin jörð þar lengur, ekki fjöldagjaldþrot. Það er fólk í vanda, við erum ekki að hjálpa því með þessum aðgerðum. Þessa peninga þarf að nota í aðra hluti einfaldlega. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Við erum um margt afar sammála um þá aðgerð sem hér er verið að boða. Það vekur mig því til umhugsunar og ég hef svo sem spurt mig frá því að þingsályktunartillagan var samþykkt hér í fyrra hvers vegna Björt framtíð ákvað að styðja þá þingsályktunartillögu og, eins og sagt hefur verið, gefa tækifæri til þess að leita leiða til að lækka skuldir heimila. Í ræðu þingmannsins kom fram að hann gerði sér grein fyrir því allan tímann að þetta yrði fjármagnað með skattfé. Það voru líka lagðar fram tillögur sem voru allar felldar sem sneru akkúrat að því sem þingmaðurinn tekur fram í áliti sínu að leigjendur og húsnæðissamvinnufélög o.fl. yrðu ekki inni í þessum pakka, það lá fyrir, 

Virðulegi forseti. Það var af einföldum ástæðum. Okkur þótti fullkomlega sjálfsagt að ríkisstjórnin greindi sjálf afleiðingar og mögulegar forsendur þeirra kosningaloforða sem hún hafði talað um í kosningunum. Við sáum enga ástæðu til að setja því eitthvað stólinn fyrir dyrnar. Mér fannst þetta í rauninni mjög furðuleg þingsályktunartillaga, ég sá ekki af hverju ríkisstjórnin þurfti að spyrja þingið að þessu. Það var nú bara svona á þeim forsendum að við sáum ekki hvernig - áttum við að banna ríkisstjórninni að fara í greiningarvinnu á sínum eigin kosningaloforðum? Ég gat ekki séð af hverju við áttum að gera það. Hins vegar er afraksturinn vonbrigði og við sögðum allan tímann að þessi stuðningur væri nú bara svona. Við höfðum ekki á móti greiningu, við erum ekki á móti upplýsingum í Bjartri framtíð heldur þvert á móti, við fögnum þeim. En niðurstöðurnar komu ekki á óvart og breyta ekki afstöðu okkar til málsins.

Virðulegi forseti. Við erum í meginatriðum sammála um það sem hér hefur verið lagt á borð. Við deilum þeirri skoðun, okkur í Vinstri grænum fannst þingsályktunartillaga forsætisráðherra furðuleg og algjörlega óþarft fyrir ríkisstjórnina að biðja Alþingi um leyfi til að gera það sem hún er að gera. Það hefur í raun ekkert með það að gera, að mínu viti, hvort greiningar liggja fyrir eða ekki, því að það á að vera frumskylda að greina svo viðamikið verkefni. Miðað við kosningaloforðin sem gefin voru í kosningabaráttunni, og við höfum rengt mjög mikið og sagt að væru óábyrg, þá spyr ég: Við hverju bjóst hv. þingmaður og Björt framtíð af hálfu þessara ríkisstjórnarflokka þegar umrædd þingsályktunartillaga var sett fram? Þetta snýst ekki bara um að fá greiningar, 

Virðulegur forseti. Við komumst einfaldlega að þeirri niðurstöðu að það hefði lýst fáránlegri þvermóðsku og þvergirðingshætti að leggjast gegn því að ríkisstjórnin greindi  Við styðjum upplýsingaöflun, greiningar, en við höfðum það alltaf skýrt í okkar málflutningi, um þingsályktunartillögu forsætisráðherra, að við legðumst gegn þeim hugmyndum sem höfðu verið á lofti um svona mikinn fjáraustur úr ríkissjóði. En það sveimaði hér enn þá í loftinu einhver hugmynd um að hægt væri að fjármagna svona aðgerðir öðruvísi, með einhverjum geislum, á einhvern fáránlegan hátt. Það var bara ágætt að fá það upp á yfirborðið. Það er þó alla vega kristaltært að þetta er fjármagnað úr ríkissjóði. Það höfum við alltaf sagt, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir hans ítarlegu framsögu í minni hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarpið sem við ræðum hér, um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Hv. þingmaður ræddi efnahagsmál í víðu samhengi og ég get verið honum sammála um margt sem hann kom inn á, það var margt skynsamlegt. Hv. þingmaður kom meðal annars inn á að mjög margt hefði verið gert á liðnu kjörtímabili. Ein efnahagsleg staðreynd er sú að í árslok 2013 voru skuldir heimila 108% af vergri landsframleiðslu. Þar sem heimilin eru önnur af tveimur meginefnahagsstoðum hagkerfis, í haglíkönum sem ég veit að hv. þingmaður þekkir, og hann veit að hátt skuldahlutfall er orsakaþáttur fyrir því að hagkerfi getur verið lengur á leið út úr samdráttarskeiði: Telur hv. þingmaður það virkilega 

Virðulegi forseti. Auðvitað er 108% skuldahlutfall heimila miðað við landsframleiðslu áhyggjuefni. Það er hins vegar ekki einsdæmi, það er til dæmis mjög svipað og skuldahlutfall í Hollandi, svo að dæmi sé tekið. Það er á pari við skuldahlutfallið eins og það var hér á Íslandi 2006. En hvaða aðgerða er þörf? Ég vil meina að þetta sé ósjálfbær aðgerð og hún muni jafnvel leiða til þess að skuldsetning fari aftur upp á sama stað, vegna þess einfaldlega að heimili eru líkleg til þess, miðað við söguna, að nýta veðréttinn til skuldsetningar vegna skorts á haldbæru fé. Ég lít svo á að þörf sé á því að nálgast þessi mál frá allt öðrum enda. Ég held að íslenskt samfélag, eins og skýrslur hafa sýnt, einkennist af of lítilli framleiðni, við vinnum of mikið en berum of lítið úr býtum miðað við það sem við vinnum. Það er einkenni á íslenskum vinnumarkaði. Ég held að það skorti hér atvinnugreinar sem einkennast 

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni um það að við getum bætt margt í okkar hagkerfi og meðal annars framleiðni, það hefur komið fram í skýrslum. Ég er sammála því, það mun hjálpa atvinnulífinu og þar með okkur öllum. En það mun ekki vinna hratt á skuldsetningu heimilanna, það er lengri tíma mál sem við þurfum sannarlega að takast á við. Hv. þingmaður kom jafnframt inn á ríkisfjármál. Ég vil bera niður, með leyfi forseta, í meirihlutaálitið þar sem segir á bls. 2: „... lögð áhersla á að ekki verði vikið frá þeim markmiðum frumvarpsins að endanleg útgjöld verði ákvörðun Alþingis í fjárlögum hvers árs og með því móti tryggt að jafnvægi verði í gjöldum og tekjum ríkissjóðs vegna aðgerðanna.“ „... ekki er gefinn afsláttur af sjálfbærni, varfærni og stöðugleika við stjórnun ríkisfjármála.“ Telur hv. þingmaður þetta 

Virðulegi forseti. Þetta er akkúrat klausan sem ég hef áhyggjur af. Ég les þessa klausu þannig, og styðst líka við svör hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurnum mínum hér, að þessi útgjaldaliður, sem við ræðum núna, upp á 20 milljarða á fjórum árum, muni alltaf njóta forgangs. Til þess að fjárlögin verði hallalaus og þá vissulega sjálfbær þá verði skorið niður annars staðar en ekki í þessum útgjaldalið. Þess vegna er lögð áhersla á það þarna að Alþingi hafi vald til að breyta fjárlögum og hitt og þetta og samþykkja þau, en þessi útgjaldaliður mun njóta forgangs. Það veldur mér miklum áhyggjum vegna þess að mér finnst hann ekki vera þess eðlis að hann eigi að gera það miðað við alla þörfina sem er annars staðar. Aðeins varðandi skuldastöðu heimilanna, við verðum að ráðast á það verkefni með langtímahugsun og sjálfbærni í huga. Það er ekki rétt leið að ráðast á þetta verkefni með því einfaldlega að láta ríkisvaldið taka 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég segi eins og margur annar að ég get tekið undir æðimargt sem fram kom í ræðu hans. Hins vegar er flestallt sem ég ætlaði að spyrja um fram komið, en mig langar að klykkja út með því sem hv. þingmaður sagði og spyrja hvort það sé réttur skilningur að hann telji að það sé hvorki ástæða, eins og málin standa í dag hjá heimilum í landinu, að koma til móts við þau heimili sem eru með verðtryggð fasteignalán með niðurfærslu þeirra með einum eða öðrum hætti né heldur að gefa fólki tækifæri til þess að greiða inn á höfuðstól lána með svokölluðum séreignarsparnaði. Er það réttur skilningur hjá mér að það sé skoðun hv. þingmanns?

Virðulegi forseti. Það er rauður þráður í mínum málflutningi að ekki sé þörf á aðgerðum eins og þessum. Þær eru of dýrar, of ómarkvissar, of óréttlátar og þær þjóna ekki skynsamlegum hagstjórnarlegum tilgangi. Það er rauði þráðurinn í mínum málflutningi. Ég hef líka sagt að það sé dálítið annað upp á teningnum núna í þjóðfélaginu en t.d. 2010 þegar við blasti sviðin jörð og fjöldagjaldþrot heimila. Síðan þá hefur ýmislegt gerst. Nú þurfum við að íhuga hvernig við bætum þjóðfélagið á annan hátt. Ég fór líka yfir það hvernig sum heimili eru vissulega í vanda og hvernig það slær mig að í þessum yfirgripsmiklu aðgerðum er ekkert verið að leysa vanda þeirra. Það liggur líka í orðum mínum að ég tel að það þurfi að leysa vanda þeirra. Ég tel að ákveðinn hópur sem er með verðtryggð fasteignalán, sérstaklega þeir sem keyptu í kringum 2007, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Ef hann telur að hægt sé að koma til móts við og ástæða sé til að koma til móts við einhverja aðra sem tóku lán á einhverjum öðrum tíma, með hvaða hætti, fyrir utan það sem hann hefur rætt hér um breytingu á atvinnuumhverfi, lækkun skatta, lækkun vaxta o.s.frv., telur hv. þingmaður að koma eigi til móts við þann hóp sem er með verðtryggð fasteignalán ef honum þykir ástæða til? Hvaða aðferðum hygðist hann beita ef hann væri í þeirri stöðu að geta gert það?

Virðulegur forseti. Mér finnst vaxtabótakerfið vera kerfi sem við gætum nýtt til þess að koma til móts við heimili í vanda vegna verðbólgu. Ég hef stundum spurt mig: Mun einhvern tíma koma til þess í þessu þjóðfélagi að við getum búið við 3–4% óverðtryggða vexti á íbúðalánum til langs tíma? Af hverju er það aldrei rætt sem markmið? Erum við alveg búin að gefa það upp á bátinn í íslenskri hagstjórn? Ég mundi vilja stefna þangað. Ég mundi vilja hanna allar aðgerðir ríkisvaldsins að því að stefna þangað og ná því markmiði. Þá mundi ég skoða gjaldmiðilinn. Ég mundi skoða einhæfni í atvinnulífinu. Ég mundi skoða ríkisfjármálin. Ég mundi gera allt til þess að reyna að koma á varanlegum stöðugleika á Íslandi. Þá mundum við sjá raunverulegar kjarabætur. Þá mundum við sjá eitthvað sem kæmi raunverulega til móts við 

Herra forseti. Það er mér alveg sérstök ánægja að fá að mæla fyrir nefndaráliti mínu á þessum ánægjulega tíma sólarhringsins, tala saman þriðjudag og miðvikudag sem væntanlega verður hlutskipti mitt. Mig langar að spyrja hæstv. forseta, áður en ég hef meginmál mitt eins og sagt var, hvort búið sé að leggja ríkisstjórnina niður bókstaflega. Er búið að leggja ríkisstjórnina niður, herra forseti?  Mér er að vísu tjáð að einhver slatti af ráðherrum sé erlendis. Það er óhefðbundið við þinglok að einir þrír ráðherrar eða svo telji það brýnna að vera í misáríðandi erindagjörðum erlendis en að vinna hér með okkur hinum að því að ljúka verkefnum Alþingis. Það verður þá að hafa það, það er þeirra mat. Auðvitað stingur, herra forseti, langmest í augu fullkomin fjarvera hæstv. forsætisráðherra. Það er með miklum endemum. Nú veit ég ekki hvort ástæðan í kvöld er sú að hann sé kvöldsvæfur og úthaldslítill þannig að hann hafi þurft heim að hvíla sig upp úr kvöldmatarleytinu. Ég sá hann í þinghúsinu einhvern tíma rétt um kvöldmat. En eiginlega er ég farinn að hallast að því að það sé betra að hann komi ekki, þ.e. ég held að úr því sem komið er sé það hæstv. forsætisráðherra mest til háðungar að hann haldi áfram að hunsa Alþingi, hunsa þessa umræðu og hunsa sitt eigið hugarfóstur, heimsmetið mikla, stóra kosningaloforðið. Það er athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra hefur endurtekið þennan leik í umræðum um það sem áttu að vera mörg af stærstu málum þessarar ríkisstjórnar. Hann sást aldrei í umræðum um ESB-tillöguna, hann hefur ekki komið í umræður um séreignarsparnaðarhluta skuldapakkans og hann ætlar líka að hunsa umræður um stóra málið sjálft, sjálfa höfuðstólsniðurfærsluna. Það er mjög athyglisvert, herra forseti, það mun örugglega ekki fara fram hjá fleirum en þeim sem hér er að hæstv. forsætisráðherra velur þetta verklag. Það eru undarleg og athyglisverð samskipti eins forsætisráðherra við Alþingi Íslendinga. Ef til vill er það svo, svo maður leyfi sér að geta sér til um einhverjar skýringar, að hæstv. forsætisráðherra sé að byrja að átta sig á því, herra forseti, að glansmyndin sé svolítið farin að dofna á þessum málum. Þau eru ekki að seljast nein ósköp lengur. Það er farið að súrna í loforðunum og þjóðin er að átta sig á því upp til hópa hvílíkt rugl þetta er. Það eru engir dynfjaðraðir svanir sem núna fljúga um loftin á vegum hæstv. forsætisráðherra. Það er nær að segja að það liggi á kviðnum á jörðinni plokkuð hæna þar sem eru loforð Framsóknarflokksins síðasta vor.

Er góða skapið heima?

Nú vil ég endilega, herra forseti, að við gefum friðardúfunni hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur allt það rými sem hún vill til að verða sér hér áfram til skammar með frammíköllum og öðrum  Veruleikinn er sá, herra forseti, að þessi móðir allra kosningaloforða, eins og ég leyfi mér að kalla loforð Framsóknarflokksins frá síðasta vori, á eftir að verða á spjöldum sögunnar. Oft hefur gamla Framsókn gengið fram af mönnum með ábyrgðarlausum loforðum en hérna sló hún öll met. Ég þekki ekki í vestrænum stjórnmálum nokkurn tímann að menn hafi farið svona ofboðslega offari í því að reyna að kaupa sér fylgi á kostnað annarra, á kostnað framtíðarinnar,  Það er alkunna að Framsóknarflokkurinn hertók eiginlega kosningabaráttuna síðasta vor, hann stal kosningabaráttunni eins og fyrirbærið stal jólunum hérna einu sinni, með því að keyra inn í kosningabaráttuna svo yfirgengileg loforð en gera út á svo viðkvæman málaflokk að andstæðingum hans var erfitt um vik. Hver vill setja sig í þá stöðu að vera stimplaður á móti heimilum og skuldugu fólki í erfiðleikum? Í skjóli af raunverulegum erfiðleikum þúsunda heimila fór Framsóknarflokkurinn fram með þessi ótrúlegu yfirboð og loforð sem allir hugsandi menn máttu vita að voru óraunhæf og út í loftið. Það hafa þau líka reynst vera. Það stendur ekki steinn yfir steini af því sem Framsóknarflokkurinn reyndi að telja þjóðinni trú um að væri hægt síðasta vor. Maðurinn horfði í augun á þjóðinni og sagði: Ég veit að þetta er hægt. Um hvað var hann að tala? Að sækja 240–300 milljarða til vondra hrægamma og nota þá til að færa niður skuldir allra heimila í landinu. Þannig skildist þetta og allt of margir trúðu því. Það er mikið umhugsunarefni fyrir okkur Íslendinga sem þjóð að sömu flokkar skyldu ná völdunum á Íslandi 2013 með svipuðum loforðum og þeir notuðu til þess 2003. Sagan endurtekur sig og það tók ekki nema tíu ár. Þrátt fyrir hina bitru reynslu hrunsins féll allt of stór hluti þjóðarinnar á prófinu og trúði þessu. Hvernig var þetta 2003? Framsóknarflokkurinn lofaði fólki því að það mætti skuldsetja sig meira, taka meiri áhættu og fara með lánin alveg upp undir verðmæti eigna sinna.

110%-leiðin?

Meiri greiðinn, var það ekki? Reyndist það fólki vel og það sem á eftir fór? Sjálfstæðisflokkurinn lofaði glórulausum skattalækkunum eins og venjulega. Sjálfstæðisflokkurinn lofar alltaf skattalækkunum. Það er alveg sama hvernig árar, hvernig ríkissjóður er staddur, hvort það er uppsveifla eða niðursveifla í hagkerfinu, á eitt má treysta: Íhaldið lofar skattalækkunum. Það bregst aldrei, sama hversu vitlaust sem það er. Árið 2003 voru aðstæðurnar mjög viðkvæmar fyrir Ísland vegna þess að þensla var gengin í garð og menn vissu að fram undan væru mjög erfið viðfangsefni í hagstjórn. Það var búið að taka ákvörðun um miklar stóriðjufjárfestingar, það lá fyrir að mikið fjármagn mundi dælast inn í hagkerfið á næstu árum. Þar með mátti reikna með því að Seðlabankinn yrði að reyna að halda aftur af verðbólgu með hækkun stýrivaxta. Þar með mátti reikna með því að Ísland yrði útsettara fyrir vaxtamunaviðskiptum. Þar með, og í þessu samhengi, mátti reikna með því að fasteignamarkaðurinn mundi ofhitna með því að hækka veðsetningarmörk á húsnæði. Allt gekk þetta eftir - og endaði í hruni.

En hvað gerðist svo?

Já, hvað gerðist svo, hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir? Komdu inn í salinn, tylltu þér hérna í stólinn og hlustaðu smástund.

Já, já.

Það gerðist að Ísland var næstum farið á hausinn og það þurfti í einhverjar erfiðustu aðgerðir í mörg ár til að afstýra því sem lýðveldið hefur upplifað. Allir sanngjarnir menn viðurkenna að engin kynslóð íslenskra stjórnmála hefur þurft að takast á við hluti sambærilega þeim sem skullu á með hruninu og fylgdu í kjölfarið næstu ár á eftir.

Hrósaðu nú sjálfum þér.

Það er staðreynd og þarf ekki um það að tala meira. Þannig er í pottinn búið að skuldavandi heimilanna var gerður að einhverju sérstöku andlagi stjórnmálaumræðunnar síðasta vetur. Það var talað eins og öll heimili á Íslandi væru eins, allir byggju í þungt skuldsettu húsnæði, hefðu fengið gríðarlegt misgengi á lánin sín og þetta ætti að leiðrétta. Heimilin í landinu voru bara eitt mengi og út á það gekk málflutningurinn, einfaldanir og afbökun umræðunnar þegar veruleikinn er sá að að því marki sem eitthvað efnislegt var á bak við umræður um forsendubrest o.s.frv. hafði mjög afmarkaður hluti íslenskra heimila orðið fyrir honum. Það var búið að liggja fyrir í þrjú ár 

Ekki gerðirðu nú neitt í ríkisstjórn.

Þá þarf ekki að vitna í sjálfan sig, herra forseti. Í nefndaráliti 4. minni hluta er gerð geysilega vel grein fyrir þessu. Það gerir hv. þm. Pétur Blöndal. Ég legg til að félagar hans í stjórnarliðinu taki þetta nefndarálit, leggi það á náttborðið sitt, lesi það á morgnana og lesi það á kvöldin í nokkra daga. Hv. þingmenn stjórnarliðsins hefðu gott af því sem flestir ætla að láta sig hafa það að samþykkja þessa vitleysu. Þarna er þetta dregið mjög skýrt upp og hefur, eins og ég segi, legið fyrir í ein þrjú ár. Ef hægt er að tala um raunverulegan forsendubrest í þeim skilningi að verðtryggð lán hefðu hækkað umfram þróun fasteignaverðs og launavísitölu var það hópurinn sem tók lánin frá árslokum 2004 og fram að hruni sem fyrir því varð, sérstaklega þeir sem keyptu þá sína fyrstu íbúð, áttu ekki aðra eign til að selja upp í hana og keyptu þar af leiðandi á uppspenntum fasteignamarkaðnum, auðvitað allt of dýrt. Þetta átti að leiðrétta með peningum, ekki alveg af himnum ofan en það er næsti bær við. Vondir hrægammar áttu að borga fyrir þetta. Hver vill ekki láta vonda hrægamma borga fyrir góð mál?

Steingrímur.

Jú, það féllu mjög margir fyrir því. Hvað hefur svo gerst? Hvernig er þróunin búin að vera í málinu frá þessum loforðum? 240–300 milljarða niðurfærsla, allur almenningur taldi sér trú um að þetta væru sirka 20% af höfuðstól lánanna. Margir trúðu því að þetta væri yfir línuna, næði yfir allar skuldir. Það var stundum leiðrétt í kosningabaráttunni en ekki höfðu framsóknarmenn fyrir því að útskýra smáatriðin í loforðunum. Henni tókst það reyndar vel og það verður að segja Framsókn til hróss að hún getur ýmislegt. Hún getur til dæmis oft siglt svona vitleysu í gegnum næstum heila kosningabaráttu án þess að vera skotin niður.

Miklu lengur.

Það er auðvitað umhugsunarefni fyrir okkur hin. Af hverju erum við svona aum við að benda á svona vitleysur þegar þær vaða uppi? Það erum ekki bara við, andstæðingar þeirra í stjórnmálum. Ég get alveg lofað ykkur því, t.d. miðað við mína þekkingu á norrænum stjórnmálum, að ef Framsóknarflokkurinn hefði reynt þessa kosningabaráttu í Noregi hefði hún ekki lifað vikuna 

Þú tapaðir kosningunum, Steingrímur.

Nú er það ég sem tala hér og ræð því sem ég segi en ekki Vigdís Hauksdóttir. Það er ekki svo komið að ég biðji hana leyfis á einu eða neinu. Hv. þingmaður má auðvitað gjamma fram í eins mikið og hún vill, sjálfri sér til skammar, en það verður tekið á móti því. Ég bíð bara eftir því að hún fari að hrópa: Icesave. Mér finnst að hv. þingmaður megi ekki detta úr karakter. Þegar rökþrotin eru orðin alger hjá Framsókn og reyndar stundum hjá sjálfstæðismönnum núna er hrópað: Icesave. Einhvern tímann við gott tækifæri skulum við taka það mál úr ræðustóli Alþingis.

Til í það.

Þá má Vigdís Hauksdóttir vera viðstödd. Hér kom þingsályktunartillaga, það var skipuð nefnd og hún dró saman heilmikla skýrslu sem var kynnt með miklum bravúr í Hörpu 30. nóvember. Þá mætti hæstv. forsætisráðherra, en hann hefur ekki sést hér. Það má margt gott segja um þá skýrslu, ég vil halda því til haga að að mörgu leyti var hún vel unnin. Hún gerði til að mynda heiðarlega grein fyrir öllum fyrri ráðstöfunum og tíundaði umfang þeirra, enda þurfti þess með, því að nú allt í einu mundu stjórnarflokkarnir eftir því að það hefði verið gert eitthvað fyrir heimilin á síðasta kjörtímabili. Þegar átti að nota það til að draga frá mundi eftir því fólkið sem æpti hér dögum oftar að það væri ekkert gert fyrir heimilin. Það heyrðum við nokkrum sinnum á síðasta kjörtímabili. Svo kemur bara í ljós að aðgerðir sem eru svipaðar að umfangi og höfuðstólslækkunin sjálf hjá ríkisstjórninni eiga að dragast frá. Og það er mikill ágalli á þessu fyrirbæri vegna þess að þar á í hlut fólkið sem sannanlega var í mestum erfiðleikum og fær þá enga frekari aðstoð. Nú er komið að hinum, segja þeir. Hverjir eru hinir? Það eru þeir sem voru svo tekjuháir, svo efnaðir að þeir ýttust út úr fyrri aðgerðum. Já, nú er komið að hátekjufólkinu. Og það er það sem gerist. Skýrslan var ágæt. Hún hafði eitt mjög fram yfir þetta frumvarp, hún reyndi að halda til haga skilgreiningu á forsendubrestinum. Til stóð að leiðrétta verðtryggð lán sem höfðu staðið á árabilinu 2007–2010/2011 um það sem væri umfram 4,8% verðbætur á ári. Það var skilgreining. Ókei, þar var sem sagt komin einhver afmörkun á forsendubrestinum. En hvað segir þetta frumvarp? Er forsendubresturinn skilgreindur hér? Nei. Hún er farin, það er engin skilgreining á einum eða neinum forsendubresti. Eina skilyrðið er að lánin hafi staðið á árunum 2008 og 2009. Það er engin viðmiðun, hún er horfin. Hvað er þetta, herra forseti, átti ekki að leiðrétta forsendubrest? Hvernig getur það gengið upp að í frumvarpinu um leiðréttinguna, sem heitir „um leiðréttingu“, sé engin viðmiðun? Hvað er verið að leiðrétta ef engin viðmiðun er við eitthvað sem þarf að leiðrétta, eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir, einhverja reikningsskekkju eða einhverja verðbólgu umfram eitthvað? Það er horfið út úr málinu af því að nú er búið að ákveða að forsendubresturinn hafi verið 80 milljarðar og hvergi meiri en 4 milljónir hjá fólki og bara hjá því fólki sem ekkert hefur fengið áður. Botninn er dottinn úr málinu. Allt talið um að leiðrétta forsendubrest, sem menn hafa gefist upp á að skilgreina, segir sig auðvitað sjálft. Þetta er satt best að segja stórbrotið. Það var talað, ekki bara fyrir kosningar heldur í vor sem leið, í haust, fram á vetur, eins og þetta lægi allt kristaltært fyrir. Menn vissu nákvæmlega hver forsendubresturinn væri. Lengi vel vissu menn alveg hvernig átti að sækja peningana til hrægammanna. Menn töluðu þannig að þetta væri svo skýrt og klárt að það yrði sett upp reiknivél þar sem hver maður gæti bara slegið inn sínar tölur og fengið niðurstöðuna: Ég fæ svona mikið. Hvar er reiknivélin, herra forseti? Hvað veit fólk um það hvað það fær? Það veit ekki neitt enn þá og verður í svartholi í þeim efnum, ég giska á fram í október eða nóvember. Ég hef enga trú á því að þessi aðgerð rúllist þannig upp í sumarfríunum að þetta verði allt saman klárt í septemberbyrjun. Það má mikið ganga vel ef það á að gerast. Svona er þetta nú, heildarupphæðin 80 milljarðar og svo ákveðnar takmarkanir á því. Enda var þetta tal allt saman um forsendubrestinn í hreinu áróðursskyni. Ef menn hefðu verið menn til að halda sig þá við eitthvað sem þeir skilgreindu og útskýrðu hefði verið öðru nær. Satt best að segja var ég mjög eindregið þeirrar skoðunar árið 2010 að það sem ætti að reyna að gera væri að endurreikna þau lán sem hefðu sannarlega tekið á sig verðbólguhögg og stæðu þannig að fólk væri eignalega mun lakar sett en það hefði mátt ætla að það yrði vegna þróunar fasteignaverðs, neysluverðsvísitölu og eftir atvikum launavísitölu. Það var viðráðanlegt og væri út af fyrir sig enn viðráðanlegt verkefni að ráðast í að klára þetta gagnvart verðtryggðum lánum með endurreikningi á lánunum sem tekin voru á óhagstæðasta tíma með ákveðnum viðmiðunum eða parametrum eftir því hvernig höggið kemur inn. Þá byrjar það í lok árs 2004, þar þarf tiltölulega litla leiðréttingu og hún fer vaxandi og verður hæst á árinu 2006 og aftur á árinu 2008. Þessi kúrfa er þekkt og hún er að hluta til í nefndarálitinu frá 4. minni hluta, eins og menn sjá. Menn geta sett sér viðmiðunarmörk. Viljum við skera þetta af miðað við 4,8%, viljum við nota 2,5%, sem er verðbólguviðmiðið sjálft, eða hvað viljum við nota? Í það færu nokkrir tugir milljarða að endurreikna þessi lán svona og það væri enn hægt, a.m.k. ekki flóknari aðgerð en þessi ósköp sem á að fara í hér og nú. Fyrir því standa efnisleg rök. Það væri hægt að útskýra fyrir öðrum sem eiga að greiða þessa aðgerð, skattgreiðendum, börnunum okkar, að það hefði verið sanngjarnt að mæta þessum hópi sem vandaðar greiningar sýndu að hefði orðið fyrir sérstöku viðbótarhöggi. En hvernig í veröldinni ætlið þið, hv. stjórnarþingmenn, stuðningsmenn þessa máls, að útskýra fyrir barnabörnunum ykkar í afmælum framtíðarinnar að þið hafið talið nauðsynlegt að nota peninga úr ríkissjóði og framtíðartekjur ríkis og sveitarfélaga til að lækka skuldir á stórefnuðu fólki?

Það verða engin afmæli.

Nei, þið þorið ekki að halda afmæli, það er auðvitað niðurstaðan, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, það er búið með þau. Ykkar skömm verður slík að þið munuð aldrei þora að halda barnaafmæli.  Þetta verður ekki auðvelt að forsvara, en það er það sem manna bíður ef þeir láta sig hafa þetta. Auðvitað er það þannig að í félagslegri aðgerð verður að gera ákveðnar kröfur til þess að menn noti opinbera fjármuni, fjármuni annarra, okkar allra saman og framtíðarinnar, á einhvern réttlætanlegan og skilvirkan hátt. Það er ekki verið að gera það hér. Það er að mínu mati verið að misnota erfiðleika fólks sem sannarlega er þarna úti og þarf á stuðningi að halda. En við náum ekki til þess með þessum aðferðum, það liggur algerlega fyrir. Það væri þá aftur að ráðast á vanda þess hóps sem gögn sýna sannanlega að situr eftir uppi enn þá með verulega verri eignastöðu en hann lagði upp með. Kannski á það eftir að lagast samt býsna hratt ef fasteignaverð þróast áfram með sambærilegum hætti og hækkar að raunvirði umfram neysluverðsvísitölu.

Ný bóla.

Í bili er þetta auðvitað svona. Síðan eigum við önnur og mjög vel þekkt tæki til að koma stuðningi til þessa fólks. Þau heita vaxtabætur og húsaleigubætur. Við getum bætt í þær, við getum breytt skilgreiningum, rýmkað fjárhæðarmörkin ef við teljum okkur hafa ráð á meiri peningum í vaxtabótakerfið. Það er ekkert vandamál að rýmka fjárhæðarmörkin þannig að þær elti fólk lengra upp í millitekjur eða jafnvel háar millitekjur. Það tekur svona korter að breyta lögunum um vaxtabætur fyrir vana menn þannig að við teygjum kerfið þannig að það hjálpi fleirum og vaxtabætur eða húsaleigubætur verði ekki jafn beitt tekjutengdar og þær voru áður. Það er einfalt mál. Þá verða þær að almennari aðgerð og fanga þá sem eru með hlutfallslega eitthvað lægri tekjur og þunga greiðslubyrði af lánum. Leigjendur liggja náttúrlega algerlega óbættir hjá garði og það er kostulegt í ljósi þeirra upplýsinga og gagna, m.a. frá Hagstofunni, sem hafa komið undanfarnar vikur og mánuði, að samt ætla stjórnarflokkarnir að láta sig hafa það að klára þetta mál þannig að leigjendur séu skildir algerlega eftir. Það er alveg ótrúlegt þegar gögn sýna okkur núna að það er sá hópur sem sennilega hefur hlutfallslega fengið mesta skellinn hvað varðar húsnæðiskostnað með stórhækkaðri leigu. Gleymum þá ekki hópnum meðal leigjenda sem er með fullan forsendubrest, ef einhver er það, í verðtryggðri húsaleigu. Þannig er það hjá Félagsbústöðum og hjá mörgum af þeim sem búa í einmitt leiguhúsnæði að leigan er verðtryggð og hún eltir verðbólguna upp á allan toppinn, ekki satt? Er ekki forsendubrestur þar? Hann er enn skýrari þar en í verðtryggðum námslánum og hafa þó ýmsir nefnt þau, vegna þess að þar er um húsnæðiskostnað að ræða. Það er svo grimm mismunun á þessum tveimur formum, séreign og því að búa í leigu, að leiðrétta þá ekki einhvern veginn, ef ekki í gegnum húsaleigubætur, þá til dæmis með því að leyfa húsnæðissamvinnufélögum og leigufélögum að vera með í niðurfærslu lánanna. Það stækkar aðgerðina ekkert óskaplega mikið því að þetta eru frá 5 og upp í 20 milljarðar kr. í heildarskuldum sem stærstu húsnæðisfélögin hafa, Félagsbústaðir, Félagsstofnun stúdenta, Brynja, Búseti, Búmenn og þessir aðilar. Það eru algerlega viðráðanlegar stærðir í samhengi 1.200 milljarða íbúðaskulda heimilanna. Það mundi ekki setja neitt á hliðina þó að þau væru tekin með. Deilan hér snýst því ekki og hefur aldrei snúist um það hvort einhverjir vilja gera eitthvað fyrir heimilin eða ekki. Þetta er spurning um hvað er skilvirkt og vitrænt að gera og hvernig á þá að útfæra það og að það komi til þeirra sem sannanlega eiga réttlætiskröfu til þess og þurfa á því að halda. Þá væru margir með í aðgerðum af því tagi, þar á meðal sá sem hér talar. Þetta fór sem sagt svona, virðulegur forseti, að peningarnir koma hvorki frá himnum né frá vondum erlendum hrægömmum. Hver einasta króna í þessa aðgerð á að koma úr ríkissjóði, frá ríki og sveitarfélögum í tekjutapi á næstu árum og framtíðartekjutapi. Það er engin smábreyting frá loforðunum. Er þetta efnd á kosningaloforðunum um að einhverjir aðrir færðu niður skuldirnar fyrir heimilin í landinu? Nei, það eru þau sjálf. Niðurstaðan er að við Íslendingar, þ.e. öll saman, ætlum að taka að okkur að færa niður skuldir tiltekins hóps landsmanna. Við gerum það í gegnum ríkissjóðinn, sem við eigum öll saman, og sveitarfélögin, sem flestir búa í einhvers staðar. Það er þannig, ekki hrægammar, við erum það ekki, er það nokkuð? Ekki þjóðin, ekki börnin okkar, ekki barnabörnin. Það eru örugglega ekki þessir hrægammar sem Framsókn var að tala um fyrir kosningar. Það eru samt þau sem eiga að borga, sá er veruleikinn. Ég glími svolítið við að taka kostnaðinn af þessu saman. Það höfum við fleiri reynt að gera en ekki gerir meiri hlutinn það. Ekki var það í greinargerðum frumvarpanna og ekki er það í nefndaráliti meiri hlutans. Nei, það er ekki gerð minnsta tilraun til að leggja heildstætt kostnaðar- eða efnahagsmat á þessar aðgerðir. Kannski þora menn því ekki þegar þeir hafa farið að átta sig á því hvað þeir eru með í höndunum. Ég er ekki frá því að einn og einn maður hafi verið bleikur þegar minnisblöðin fóru að koma frá Íbúðalánasjóði og fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem búið var að reikna framtíðartekjutapið á réttan hátt. Þá fór mönnum aðeins að bregða þegar þeir sáu að þetta var svolítið meira en þeir höfðu kannski áttað sig á sjálfir. Menn geta reynt að teygja tekjuöflunina sem á að heita til staðar hvað varðar þessa 80 milljarða, hækkunina á bankaskatti, út í það að þar með sé staðið við loforðið um að vondir hrægammar séu að borga þetta af því að þetta sé tekið að drjúgum hluta af búum hinna föllnu banka. En það eru skatttekjur í ríkissjóð eins og hverjar aðrar skatttekjur, eins og margir hafa bent hér á, ekki eyrnamerktar tekjur. Það gæti reynst hverfull tekjustofn. Það fáránlega við þetta mál var að hæstv. fjármálaráðherra kom með hækkun á bankaskatti til að bjarga ríkissjóði, koma honum út úr halla, og sló sér á brjóst í haust að hann ætlaði að sækja bara 10 milljarða, eða hvað það nú var, í hækkaðar tekjur af bankaskatti með því að taka búin undir hann. Hann tók samt sérstaklega fram í greinargerð með frumvarpinu að ekki væri gert ráð fyrir þessum tekjum nema í tvö ár því að þá væri reiknað með að búunum hefði verið slitið. Í þrengingum sínum fyrir jólin, þegar engin leið var til að fá hrægammana til leggja fé á borðið og menn voru hættir við að stofna leiðréttingarsjóð, sem stóð til um tíma, var gripið til þess ráðs að stórhækka bankaskattinn aftur, auðvitað við litla hrifningu þeirra, ekki síður innlenda fjármálageirans eða stóru bankanna sem bera hann að fullu. Það gæti átt eftir að draga til tíðinda í þeim efnum ef menn láta reyna á réttmæti þessarar skattheimtu, eins og látið hefur verið í skína. Í greinargerðum með frumvörpunum er, að mínu mati, reynt að gera eins lítið og hægt er úr áhrifum þessa á fjármál ríkisins og enn minni áhyggjur hafa menn af fjármálum sveitarfélaganna þar á bæ. Það sýnir hversu smættað niður þetta var að í sjálfu kostnaðarmatinu sem fylgir málinu er gerð ráð fyrir 1,3 milljörðum í kostnað hjá Íbúðalánasjóði, á ári í þrjú ár ef ég man rétt. Nú kemur hins vegar Íbúðalánasjóður sjálfur og segir 7,5–24 milljarðar, áður en aðgerðin var stækkuð. Það ber dálítið í milli. Óraunsæið er náttúrlega fullkomið þegar því er haldið fram á heimasíðu forsætisráðuneytisins að hrein áhrif á ríkissjóð verði óveruleg fyrir hvert ár á þessu tímabili. Nú væri gaman að hafa hæstv. forsætisráðherra hér til að hann útskýrði þetta fyrir okkur. Það er athyglisverð notkun á orðinu óveruleg. Annað er að koma á daginn. Því verður ekkert lengur mótmælt að við erum að tala hér um tugi og aftur tugi og síðan hundruð milljarða. Kostnaðurinn leggur sig í grófum dráttum þannig að þessir 80 milljarðar fara úr ríkissjóði á næstu fjórum árum, þ.e. ef Alþingi samþykkir árlega 20 milljarða í þetta og finnur þá einhvers staðar eða sker niður í heilbrigðiskerfinu ef bankaskatturinn skyldi rýrna, til að skaffa peninginn í gæluverkefnið. Íbúðalánasjóður sjálfur metur það svo að efri mörk þess sem hann gæti tapað í viðbót vegna þessara aðgerða liggi í 24 milljörðum. Það var áður en meiri hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd, mínir góðu vinir þar, fékk smáörlætiskast einn eftirmiðdag og stækkaði aðgerðina. Það þýðir að áhættan af tapi hjá Íbúðalánasjóði eykst og alveg óumdeilanlega vex kostnaður ríkis og sveitarfélaga. Við höfum ekki fengið nýtt mat frá Íbúðalánasjóði, kannski mundi hann reikna út núna að hann gæti verið í hættu með að lenda upp í 27 milljarða eða eitthvað svoleiðis, það er ómögulegt að segja nákvæmlega. Það fer að vísu svolítið eftir því hvað ríkisstjórnin ætlast fyrir með Íbúðalánasjóð. Verði honum lokað og geti Íbúðalánasjóður ekki endurlánað það uppgreiðslufé sem mun þá hrúgast væntanlega inn í hann á næstu missirum verður vandi hans enn meiri og töpin væntanlega líka en ef hann gæti þó að einhverju leyti endurlánað þetta fé, ég tala nú ekki um ef honum yrði heimilað að bjóða upp á óverðtryggð lán. Sveitarfélögin tapa útsvarstekjum á árunum 2014–2017 og með framreiknuðu töpuðu skattfé í útsvari á komandi áratugum, a.m.k. tveimur til þremur áratugum, allt að 21 milljarði áður en aðgerðin var stækkuð, út af séreignarsparnaðarhlutanum einum. Það liggur fyrir í blaði frá fjármálaráðuneytinu, að gefnum tilteknum forsendum um ávöxtun. Hvað eigum við að stækka það mikið eftir örlætisgerning meiri hlutans, breytingartillöguna? Upp í 25, 27, 28, eitthvað nálægt því, giska ég á. Ríkissjóður tapar skatttekjum 2014–2017 og framreiknuðu töpuðu skattfé miðað við sömu ávöxtun allt að 43 milljörðum kr. Er það óverulegt? Nú sé ég að hér situr auðvitað einn aðalleiðtogi landsins, aðstoðarmaður forsætisráðherra.

Aðstoðarforsætisráðherra.

Aðstoðarforsætisráðherrann sjálfur, ólaunaður að vísu, situr hér í hliðarsal. Hann hefur málfrelsi hér, það vill nefnilega svo skemmtilega til að aldrei þessu vant hefur aðstoðarmaður ráðherra líka málfrelsi á Alþingi af því að hann er þingmaður,  Síðan hefur enginn tekið með í þennan reikning, það var varla minnst á það í greinargerðum frumvarpanna, að augljóst er að umtalsverð útgjöld leggjast á almannatryggingakerfið á komandi áratugum verði þróunin með séreignarsparnaðinn sú sem reiknað er með, að kannski 70–90 milljarðar af honum fari í skattfrjálsa lækkun lána í stað þess að greiðast að stærstum hluta inn í kerfið, ávaxtast þar og koma til útgreiðslu á komandi áratugum. Verði samspil almannatryggingakerfisins og lífeyrisgreiðslna eitthvað í líkingu við það sem það er í dag er þetta ávísun á ekkert annað en verulega aukin útgjöld í almannatryggingakerfinu. Það þekkjum við mjög vel sem höfum séð samspil og skörun milli þessara kerfa. Mjög varlega reiknað má slá á það máli að það séu svona 15 milljarðar kr. og það er skynsamlegt að fara varlega í þessa útreikninga. Til að minna á það frekar en að reyna að slá á það nákvæmri tölu er auðvitað ljóst að það má reikna með að vaxtakostnaður ríkisins aukist vegna þessara aðgerða. Það stendur einfaldlega í umsögnum Seðlabankans, meira að segja greiningarfyrirtæki, sem gaf mjög jákvæða umsögn og gerði lítið úr öllum áhrifum nema þá þeim jákvæðu, viðurkennir að auðvitað séu líkur á því að vaxtastigið verði að hækka eitthvað í landinu til að hamla gegn efnahagsáhrifum þessara aðgerða. Og það er fljótt að taka í þar sem er allur skuldastabbi ríkissjóðs og þess vegna auðvitað sveitarfélaganna og annarra aðila í hagkerfinu, sem er mjög skuldugt, ef vaxtastigið hækkar um 0,5% á einhverju árabili eða eitthvað svoleiðis, verður mjög fljótt mjög dýrt fyrir íslenska ríkið, a.m.k. á styttri hluta lánasafnsins. Frekar en ekki set ég 5 milljarða kr. á það. Þetta leggur sig saman á 188 milljarða, herra forseti. Með lauslegri áætlun á því hvað stækkun meiri hlutans bætir við í kostnað hjá þessum aðgerðum er nokkuð ljóst að við erum að stefna öfugum megin við 200 milljarða sem verður kostnaður ríkis og sveitarfélaga í bráð og nokkurri lengd af þessum aðgerðum. Það er enginn smáreikningur, það munar aldeilis um það. Og hvað gætum við ekki hugsað okkur að gera margt fyrir þótt ekki væri nema brot af þeirri fjárhæð? Eru allir svona gjörsamlega sannfærðir um að þetta sé eina rétta og skynsamlegasta ráðstöfunin?

Já.

Er það þannig? Það læðist enginn efi að hv. þingmanni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, að einn einasti eyrir af þessu ætti kannski frekar að fara í eitthvað annað?

Nei.

Það læðist enginn efi? Mikið óskaplega eiga menn gott að vera svona sannfærðir. Það er ekki vandi að sofna þegar menn hafa 100% rétt fyrir sér og eru svona öruggir og vissir í sinni trú.

… slitabúunum?

Þetta er eiginlega óþarfi, hv. þingmaður. Viltu ræða eitthvað sérstaklega um slitabú? Líður þér illa yfir þeim úti í salnum núna?

Nei.

Nei. Við skulum bara eiga málefnaleg skoðanaskipti um hvaðeina sem hv. þingmaður vill eiga orðastað við mig um þegar við erum báðir í jöfnum færum til að flytja okkar mál. Ég ráðlegg hv. þingmanni það og ég mun ekkert renna af hólmi þó að hv. þingmaður vilji gagnrýna mig. En ég held að hv. þingmaður verði að þola að til eru menn sem hafa aðrar skoðanir á þessum málum en hann og hans flokkur og það gæti jafnvel verið hollt fyrir hv. þingmann að reka sig á það einstöku sinnum að Framsóknarflokkurinn er ekki hafinn yfir gagnrýni, og það sem hann stendur fyrir. Það er líka margt í þessu máli, herra forseti, sem hefur sáralítið og allt of lítið verið rætt, lausir endar sem ég hef voðalega litla tilfinningu fyrir hvernig eiga eftir að ganga upp í framkvæmd. Það er svo sem smámál í þessu þó að menn lendi í einhverju hnjaski með það, ég ætla ekki að missa svefn yfir því en bendi á það til að hafa sagt það að miðað við mína lauslegu skoðun á báðum þessum málum eru enn á því ýmis tæknileg álitamál, jafnvel lagaleg álitamál. Það mætti þess vegna reikna með dómsmálum. Það er ekkert skrýtið þegar mörg hundruð milljarða millifærsla á fjármunum í einu samfélagi er að eiga sér stað þó að einhverjir settu við það spurningarmerki og spyrðu út í sinn rétt: Er kannski brotið jafnræði á mér? Hvað með búseturéttarhópa sem ekki eiga að fá niðurfærslu á sínum lánum en hafa lagalega verið meðhöndlaðir, bæði skattalega og hvað varðar ráðstafanir, algerlega eins og eigendur húsnæðis, þ.e. þeir sem búa í búseturéttaríbúðum hverra lán eru skráð á íbúðina og greiðslan miðast við skuldina á íbúðinni, enda hafa þeir fengið vaxtabætur og það þótti sjálfsagt mál að þeir færu í greiðslujöfnun? Með öðrum orðum hafa þeir verið meðhöndlaðir algerlega eins og þessi hópur að öllu leyti í gegnum hrunið og allt þangað til núna. Nú eru þeir ekki með. Ég held að það standist ekki. Ég spái því einfaldlega að þeir hefðu mjög sterka stöðu til að fara fyrir dómstóla með þetta mál. Trúlega er það augljósasta dæmið um hættuna á broti á jafnræðisreglunni þar sem er það húsnæðisform því að það er séreignarform að því sem nemur búseturéttinum en líka vegna þess að viðkomandi búseturéttarhafi þjónustar lánið sem hvílir á hans íbúð og hefur fengið fyrir það fullar vaxtabætur. Það segir sig eiginlega alveg sjálft að það stenst ekki að undanskilja þann hóp. Enn einu sinni fær lánsveðshópurinn enga úrlausn. Það eru mér mikil vonbrigði. Af mikilli þolinmæði beið ég með frumvarp okkar hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, við biðum eftir að ríkisstjórnin gerði eitthvað í þeim efnum. Hún er búin að hafa langan tíma til þess, frá því í vor eða haust. Ég trúði að menn mundu hafa fyrir því að reyna að finna far fyrir lánsveðshópinn í þessum aðgerðum. Við áætluðum mögulegan kostnað á móti því sem lífeyrissjóðirnir greiddu upp á +/-2 milljarða kr. Það hefði ekki sett aðgerðina á hliðina. Lánsveðshópurinn fær auðvitað eitthvað út úr þessu, en hann verður ekki jafn settur þeim sem fóru í 110%-leiðina. Hann verður skilinn eftir, yfirveðsettur að hluta. Við vitum það. Viljið þið þá taka að ykkur, hv. stjórnarþingmenn, að svara þeim næst? Þeir leita mikið til mín og okkar sem höfum reynt að bera þeirra mál áfram inn í þingsalina, en hér eftir, ágæta fólk sem sitjið enn föst í lánsveðsyfirveðsetningargildrunni, frá og með því að þetta verður að lögum skulum þið snúa ykkur til Frosta Sigurjónssonar, Willums Þórs Þórssonar, Bjarna Benediktssonar og Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, og þeir ætla að taka ykkar mál að sér.

Og Vigdísar Hauksdóttur.

Og Vigdísar Hauksdóttur, að henni ógleymdri. Mun heldur betur muna um það. Nei, ráðstöfun þessara fjármuna verður þannig, það tel ég að við höfum náð að sýna fram á, að það er út úr öllu korti að fara svona með sameiginlegt aflafé landsmanna og sveitarfélaganna. Það er hneyksli ef menn ætla að láta þetta fara óbreytt þannig í gegn að stóreignafólk geti fengið fulla niðurfærslu á sínum skuldum, fólk sem á hreina eign upp á 100, 120, 200, 500 milljónir kr. Hvernig ætlið þið að forsvara það að skatttekjur framtíðarinnar sem lenda á herðum barnanna okkar gangi til þess að auka auð sumra ríkustu fjölskyldnanna á Íslandi? Það er í þessu frumvarpi. Við þurftum auðvitað að hafa fyrir því að draga þær upplýsingar fram, en við fengum þær frá ríkisskattstjóra. Þetta eru kannski 229 manns, fjölskyldur sem eiga auð upp á meira en 120 millj. kr. í hreinni eign, skulda samt að meðaltali 9,7 milljónir í einhverju íbúðarhúsnæði af því að það lán var bara skilið eftir með ágætisveði í húsinu. Kannski er það bara með mikla fjármuni í ávöxtun annars staðar og lítur svo á að þetta sé ágætisfjárstýring, eins og það heitir víst á fínu máli. Það mun fá, ef það ber sig eftir því, að einhverju marki niðurfærslu á höfuðstól þessara lána og hrein eign þess vex þá kannski úr 120 í 124 milljónir. Þetta getur gerst og mun gerast. Eru menn alveg búnir að sofa sig í gegnum þetta og ætla að láta sig hafa það? Það er ákaflega einfalt að laga þetta með því að setja einhver eignamörk, þó að þau væru tiltölulega rúm. Meiri hlutinn leggur það hins vegar ekki til og ég geri það ekki á þessu stigi mála því að ég vil fella þetta frumvarp og er ekki að flytja við það breytingartillögur á meðan. Auðvitað er það samt hægt. Aðrir hafa farið vel yfir það hvernig þessar hópar eru meira og minna skildir eftir og ég þarf ekki að endurtaka það hér. Það sem mér finnst umhugsunarefni út frá þessu er eiginlega spurningin: Hvers konar ríkisstjórn er þetta? Ég efast ekkert um að almennt vilja stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar vera góð ríkisstjórn og gera gott. En hvað birtist okkur til dæmis í þessum málum? Í hverra þágu er unnið og hefur verið unnið fram að þessu? Eru það leigjendur? Nei. Er það tekjulægsta fólkið sérstaklega í landinu? Nei, það fékk enga skattalækkun fyrir áramótin en millitekjufólk fékk það með mjög skrýtnum röksemdum. Er verið að hjálpa þeim sem eru með þyngstu greiðslubyrðina miðað við tekjur sínar vegna húsnæðiskostnaðar? Nei, það voru skornar niður vaxtabætur sem eru öflugasta tækið til þess. Á árinu 2014 verða greiddar lægstu vaxtabætur að raungildi á Íslandi í níu ár. Það er þannig. Það er dregið verulega úr þeim stuðningi sem sérstaklega er beint að tekjulægstu fjölskyldunum með þunga greiðslubyrði af íbúðalánum. Ég tók mig til og fékk aðstoð frá góðu fólki í fjármálaráðuneytinu við að láta framreikna fjárhæðir allra vaxtabóta og sérstakra vaxtaniðurgreiðslna aftur í tímann og til og með fjárlögunum í ár og út úr þessu kom að þegar teknar eru til hliðar fjárhæðirnar sem eiga að ganga í sérstakar lánsveðsvaxtabætur á þessu ári standa eftir rétt rúmir 8 milljarðar og það er lægsta fjárhæð að raungildi sem verið hefur í átta eða níu ár, ég man nú ekki nákvæmlega hvort það er en það er á því bili. Það þarf að fara langt aftur undir aldamótin til að finna jafn lága fjárhæð þegar skuldirnar voru þó lægri en þær eru núna. Ekki er verið að hjálpa því fólki þar. Þá erum við komin með það að þessi ríkisstjórn er greinilega ekki sérstaklega að vinna fyrir þetta fólk. En hverjum hefur hún liðsinnt? Stórútgerðinni, og ætlar að gera enn betur. Er ekki önnur eða þriðja lækkun á veiðigjaldinu í farvatninu? Jú, jú, eitthvað hefði kannski þurft að endurskoða upphafleg áform vegna lakari afkomu, en það má aldeilis fyrr vera þegar svo er komið, miðað við áformin sem ég hef heyrt af núna, að það standi til þess að bolfisksútgerðin greiði nær ekkert sérstakt veiðigjald að teknu tilliti til afsláttar. Hún er laus við það, það er bara horfið. Þetta er greinilega ríkisstjórn sem lætur sér mjög annt um tekjuhæsta fólkið í landinu. Það er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu, þið fyrirgefið. Af hverju segi ég þetta? Vegna þess að það er búið að ákveða að leggja af auðlegðarskattinn, ráðstöfun sem ráðist var í á Íslandi og fyrirkomulag sem er við lýði í mörgum öðrum löndum og hefur reyndar verið tekið upp í nokkrum í viðbót þar sem menn hafa komist í gegn með það, til að láta auðugustu og efnuðustu fjölskyldur landanna hjálpa til á þessum erfiðu tímum í heiminum sem meira og minna allt vestrænt hagkerfi og annað en nýmarkaðslöndin hafa gengið í gegnum undanfarin ár. Í Noregi þar sem ríkissjóður er nú ekki á flæðiskeri staddur, ekkert að baksa út úr einhverju hruni, hefur verið auðlegðarskattur um árabil. Það þykir sjálfsagt, heitir „formueskat“ á norsku, mjög hliðstæður auðlegðarskattinum hér. En það á að fella hann niður á einu bretti og þar fjúka 9 milljarðar af því að samúð manna er greinilega með þessum auðugustu fjölskyldum í landinu. Viðbáran sem við heyrðum var að skatturinn væri kannski ólöglegur. Hvað sagði Hæstiréttur á dögunum? Nei, að sjálfsögðu ekki. Ríkið hefur fullt vald til að leggja á málefnalegan skatt með skýru skattandlagi af þessu tagi. Auðvitað, enda hafði ég ekki af því hinar minnstu áhyggjur þó að stálfrúin færi í mál út af því. Ekki þarf að leggja hann af vegna þess, en það á að gera enn betur við hluta þessa hóps því að eitthvert fólk mun fá sérstaka lækkun á íbúðarskuldum sínum á árinu sem það losnar undan því að greiða auðlegðarskatt. Það er aldeilis góðvildin í garð þessa hóps. Þannig er þetta. Eðlilega velta menn því fyrir sér, og eiga að velta því fyrir sér ef menn velta fyrir sér ráðstöfun opinberra fjármuna, vanda sig við að velta hverri krónu við nokkrum sinnum og spyrja sig: Hvar er hennar mest þörf? Þetta þekkja allir sem hafa glímt við fjárlagagerð, fjárhagsáætlanir sveitarfélaga o.s.frv. Það er hollt að spyrja sig þeirrar spurningar. Það vantar alveg inn í þessa umræðu, því miður. Auðvitað hefðum við þurft að vera með þessi mál inni í umræðum og samhliða umræðum um fjárlagafrumvarp og ríkisfjármálaáætlun. Þá hefði verið hægt að ræða þetta í hinu rétta samhengi. Ef þessi pakki hefði beðið haustsins hefði hann getað komið inn í umræður samtímis fjárlagafrumvarpi og ríkisfjármálaáætlun þar sem við horfðum yfir stöðuna og veltum fyrir okkur á hverju við hefðum ráð á næsta ári og hvernig hagsmunum ríkisins yrði borgið næstu þrjú, fimm, tíu árin eða svo. Hið nærtæka blasir við, að borga einfaldlega niður skuldir ríkisins. Það er sennilega að mörgu leyti einfaldasta ráðstöfunin og ég trúi að um hana hefði getað orðið mjög breið samstaða í landinu. Fáir hefðu orðið til að mótmæla ef menn hefðu ekki verið fastir í þessum ólánsloforðum um að gera eitthvað allt annað. Ég hefði mælt með blandaðri leið þar sem við hefðum mætt fólki sem sannarlega á í miklum erfiðleikum vegna þungrar greiðslubyrði af húsnæðisskuldum eða vegna hárrar leigu, að við færum blandaða leið þess að hækka vaxtabætur, hækka húsaleigubætur umtalsvert og nota svo kannski afganginn að mestu leyti til að greiða niður skuldir ríkisins. Halda menn ekki að það hefði getað orðið sæmileg sátt um þetta? Þá værum við að gera hvort tveggja, grynnka á vandanum í þágu framtíðarinnar, borga aðeins minna í vexti á komandi árum af skuldum ríkisins, en líka að hjálpa þeim sem við værum sannarlega sammála um að væru verst settir í sambandi við mikinn kostnað af húsnæðisöflun. Auðvitað hefðum við getað blandað kokteilinn enn þá meira og sagt: Við ætlum líka að taka aðeins frá fjármuni vegna þess að þörfin er orðin svo brýn á því að snúa við blaðinu og byrja að byggja upp í innviðum samfélagsins, í velferðarkerfinu, menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu, rannsóknum og þróun, samgöngukerfinu þar sem vegirnir okkar eru að slitna upp og við höfum ekki náð að sinna viðhaldi almennilega þannig að þeir liggja margir undir skemmdum. Það eru ótal verkefni sem kalla á í okkar landi að við förum yfir það hvernig við eigum skynsamlegast að spila úr því sem við höfum til ráðstöfunar. Það er ekki ótakmarkað, það hefur reynslan kennt okkur. Við reyndumst ekki eins rík og við héldum og verðum það ekki á næstu árum. Áhyggjur mínar eru í sjálfu sér ekki þær að þetta setji ríkið eða sveitarfélögin á hliðina, ef áfram gengur vel næstu árin. Auðvitað munum við alveg ráða við þetta ef hér verður góður hagvöxtur og við sýnum ráðdeild og skynsemi í fjármálastjórn ríkisins að öðru leyti. Þetta er það hins vegar ekki. En ef það slær eitthvað í bakseglin, ef við verðum nú fyrir einhverjum áföllum vitum við, og höfum gert alveg síðan í árslok 2008, að staðan er ofboðslega brothætt. Við erum enn að glíma við hátt skuldahlutfall þó að það lækki aðeins núna sem hlutfall af vaxandi landsframleiðslu. Það er komið niður úr þeim 100% sem það kyssti þegar verst lét en það er ekki vegna þess að við höfum borgað skuldirnar niður. Skuldastabbinn stendur nokkuð óbreyttur. Það er vegna þess að landsframleiðslan hefur aukist og þá lækkar þetta hlutfall aðeins. Það er vissulega gott, það eru meiri verðmæti á móti skuldunum í sjálfu sér í veltu hagkerfisins, en við erum ekki farin að borga niður skuldirnar. Það er ekki þannig. Við höfum í besta falli haldið sjó með þær. Við vorum komin býsna tæpt. Það muna kannski einhverjir eftir því hér að hin krítísku mörk, 120%, voru viðmiðið á Íslandi í eitt og hálft eða tvö ár meðan við héldum enn þá að við mundum enda þar. Menn þekkja þá tölu frá Grikklandi og víðar. Það er almennt mat og almennt sýna líkön að opinberar skuldir verða ósjálfbærar ef þær fara mikið yfir þau mörk. Það þarf að ganga mjög vel ef menn eiga að klára sig af meiri skuldum en svo miðað við veltu hagkerfisins. Hættan er sú að menn fari að spóla, geti kannski haldið skuldunum niðri en ekki borgað þær niður og þá fer sama fjárhæð í vexti ár eftir ár. Um þetta eru þekkt dæmi, við getum þess vegna nefnt Japan sem að vísu hefur fyrst og fremst getað borið sínar háu skuldir um langt árabil vegna þess hve lágir vextirnir eru þar. Við vorum tæp gagnvart þessari stöðu. Þessar áleitnu spurningar eru allar þarna og verða ekki umflúnar. Menn eiga ekki að komast upp með að láta sig hafa það bara á örfáum klukkutímum að sulla svona aðgerð í gegn og hafa ekki sjálfir, hver og einn og sameiginlega, velt þessum áleitnu spurningum fyrir sér. Ég verð bara að segja alveg eins og er að ég er botnsannfærður um að þessi ráðstöfun svona mikilla opinberra fjármuna er glórulaus. Það er ekki vit í henni. Að mínu mati er betra að gera ekki neitt en að taka svona stóran reikning á hið opinbera og inn í framtíðina. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta ábyrgðarlaust. Ég tel að ef hrunið hafi kennt okkur einhvern skapaðan hlut sé það í fyrsta lagi það að hlusta á gagnrýni og taka því vel ef menn benda okkur á að við séum kannski ekki á réttri leið. Það á bæði við inn á við og út á við. Við hefðum betur hlustað meira hvert á annað á árunum í ruglinu, en líka á erlendar raddir sem vöruðu okkur við og við gerðum ekkert með. Við ættum að hlusta núna. Menn ættu að velta þessu vel fyrir sér áður en þeir láta sig bara hafa það. Og það að efna eitthvert kosningaloforð sem hvort sem er var glórulaust eru engin rök, ekki ef menn efnislega sjá að það væri skynsamlegra að gera hlutina öðruvísi. Þá eru menn menn að meiri að endurskoða sín sjónarmið í þeim efnum. Ég hef að minnsta kosti hugsað mér að nota málfrelsi mitt á meðan ég er á Alþingi til að þegja ekki ef ég tel að menn séu að fara út af sporinu. Ég notaði þennan sama rétt á Alþingi mikið á árunum 2004, 2005 og fram til 2008, sjálfsagt með mismiklum árangri, verður að segjast, með því að halda ræður og flytja þingmál, vara við þróuninni í hagkerfinu og leggja til að gripið yrði til aðgerða. Ég var einn fárra sem gerði það. Vonandi þarf maður ekki aftur að lenda í svipuðum sporum á lífsleiðinni og varð niðurstaðan af því öllu saman, en maður hefði haldið að nú væru aðrir tímar gagnvart því að fara varlega og sýna ábyrgð. Sérstaklega finnst mér að við eigum að sýna ábyrgð gagnvart framtíðinni. Ég hef nálgast þetta þannig frá hruni að við brugðumst sem kynslóð. Stórfelld mistök voru gerð á Íslandi og okkur, ekki persónulega hverju og einu, sem tilheyrum einni kynslóð í landinu mistókst herfilega, það er ekkert hægt að horfa fram hjá því.

Landsbankabréfið.

Það mun fylgja - Þegiðu, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, nú ætla ég að leyfa mér að segja þetta, forseti, það er nóg komið að hafa þennan leiðindafriðarspilli gjammandi þarna endalaust. Það er aldrei hægt að tala á alvarlegum nótum 

Forseti vill engu að síður biðja hv. þingmann að gæta orða sinna.

Já, ég skal gera það, hæstv. forseti, en forseti ætti þá kannski ekki að sofa þarna og líða það að ræðumenn séu truflaðir með þessum hætti. 
            

Forseti fylgdist nákvæmlega með ræðu hv. þingmanns.

Það er gott, gleður mig stórkostlega, forseti, gleður mig stórkostlega. Ég lít svo á, herra forseti, og læt ekki slá mig út af laginu, að það höfum verið við sem kynslóð sem brugðumst. Skal ég ræða þetta mál vel við forseta, enda ber að beina orðum sínum til hans. Það vorum við, sem erum á þessum aldri núna og stjórnuðum landinu undanfarin ár, sem brugðumst. Við gerðum stórfelld mistök og hættuleg sem komu Íslandi í háska. Sem betur fer hefur unnist sæmilega úr því. En við ættum að læra eitthvað af því. Eitt skulum við ekki gera, forseti góður, það að velta þeim vanda yfir á börnin okkar. Við skulum gjöra svo vel og takast á við það sjálf að vinna okkur út úr þessum erfiðleikum. Það hafði ég og hef haft að leiðarljósi og ætla mér að gera eftirleiðis. Þá fyrst bregðumst við tvisvar ef við erum ekki menn til þess, Íslendingar sem nú erum á dögum, að takast á við þessa erfiðleika og bera þá sjálf. En þið, hv. þingmenn, sem ætlið að senda þennan reikning inn í framtíðina eruð að hluta til að víkja ykkur undan því. Það er þannig og það mun fylgja ykkur. Það verður séð til þess ef þið samþykkið þessi ósköp. Ég ætla að óska Pétri H. Blöndal til hamingju með að vera þó sá sem hann hefur oftast verið, hann sjálfur, fylgja sannfæringu sinni og standa í lappirnar. Ég óska Vilhjálmi Bjarnasyni sömuleiðis til hamingju. Því miður, aðrir hv. stjórnarþingmenn, veit ég ekki enn til þess að ég geti látið þær hamingjuóskir ganga lengra. Mér finnst það virðingarvert þegar menn fylgja þannig sannfæringu sinni af einbeitni og rökstyðja sitt mál eins og hv. þm. Pétur Blöndal gerir mjög vel í sínu magnaða nefndaráliti sem ég tel að eigi að vera skyldulesning í stjórnmálum héðan í frá. Þá held ég að ég fari bara að láta þessu lokið, herra forseti. Ég er að hugsa um að leifa svona tveimur mínútum, það gleður forseta alveg örugglega eins og öll þessi ræða hefur gert. Ég veit það, forseti er brosmildur þarna fyrir aftan mig. Þá er ég að hugsa um að bjóða mönnum góða nótt og vona að allir sofi vel þrátt fyrir allt. Ef hugur minn stendur til þess á ég auðvitað rétt til þess að tala hérna aðeins meira. Ég hefði til dæmis mjög gaman af að vita hvort hæstv. forsætisráðherra treystir sér til að halda ræðu um þetta mál. Það eru ákveðin skilaboð ef svo er ekki. Þá verður bara að hafa það. Málið gefur tilefni til þess að það sé rætt, svo mikið er víst, og einhvern tíma hefur einni nótt verið spanderað í minna en að tala um þetta.