Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er nokkuð langt um liðið síðan þessi fsp. var lögð fram til forsrh. um bætur vegna þorskaflabrests. Það eru sjálfsagt margar ástæður fyrir því að ekki hefur gefist tími til þess að svara henni, en sl. sumar þegar aflahámark var ákveðið á einstaka fisktegundir, þá var það alveg ljóst að einstök svæði og einstök skip urðu fyrir verulegri skerðingu í þorskveiðum vegna þess að þorskafli milli ára var verulega skorinn niður. Það voru allir sammála um það á þessum tíma og eru held ég enn að það væri alveg nauðsynlegt að bæta einstökum skipum og einstökum byggðarlögum það áfall sem þarna varð. Hins vegar varð svo að það var ágreiningur um hvaða leiðir skyldu farnar. Hæstv. sjútvrh. ásamt fjölda þingmanna, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu ásamt hagsmunasamtökum í sjávarútvegi, voru því sammála að eðlilegast væri að fara þá leið að nota aflaheimildir Hagræðingarsjóðs til þess að bæta þennan brest. Hæstv. forsrh. vildi fara aðra leið og hann lýsti þeirri leið en hún er sú að greiða sérstakar bætur eða styrk úr ríkissjóði að upphæð 450 millj. kr. til þess að jafna þann mismun sem þarna varð á eða þá skerðingu sem einstök skip urðu þarna fyrir. Þetta virtist verða niðurstaðan. A.m.k. kom það fram í viðtali við hæstv. forsrh. á Stöð 2 11. ágúst sl. þar sem hæstv. forsrh. Davíð Oddsson segir, með leyfi forseta: ,,Það er verið að senda bætur fyrir þau skip sem tapa þorski vegna niðurskurðar. Þær gætu verið fyrir þá sem mest fá frá allt að 11 millj. kr. niður í fáeinar þús. kr. á einstökum bátum.`` Nú var þetta sagt 11. ágúst sl. Liðnir eru 245 dagar síðan en í þessu sama viðtali lýsti hæstv. forsrh. því yfir að þetta yrði nú allt saman klárt föstudaginn 14. ágúst. Því spyr ég á þeirri fsp. sem hérna liggur fyrir: ,,Hvenær mega útgerðarmenn búast við að fá bætur vegna þorskaflabrests á yfirstandandi fiskveiðiári sem forsrh. lofaði í ágúst sl. að þeir fengju þá innan tíðar?`` Hæstv. forsrh. hefur látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum og hér við þingskapaumræðu ekki alls fyrir löngu að það ætti að leysa þessi vandamál í tengslum við þróunarsjóð sjávarútvegsins. Auðvitað verður að taka þessum ummælum eins og þau eru sögð eins og hverju öðru gríni, enda er hæstv. forsrh. landsþekktur frá fyrri tíð sem húmoristi, því að það getur auðvitað enginn tekið því öðruvísi en gríni einfaldlgea vegna þess, virðulegi forseti, að ef það á að leysa vanda þróunarsjóðs sjávarútvegsins . . .

Ég verð að vekja athygli hv. þm. á því að ræðutími hans er löngu liðinn og ég bið hann um að ljúka máli sínu.

Ég þakka þér fyrir, hæstv. forseti, ein setning er eftir. Hún er sú að það er verið að taka þessa peninga, hæstv. forsrh., frá sjávarútveginum til þess að greiða þetta aftur.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að fylgjast jafnnáið með almanakinu fyrir mína hönd og hann gerir. Ég vil aðeins nefna vegna þessa máls en þetta hefur iðulega verið rætt í þingsalnum og mönnum því málið kunnugt, að upphaflega var frá því greint að lagðar hefðu verið fram í ríkisstjórn tillögur þess efnis að leitast yrði við að bæta þann þorskbrest eða jafna þann þorskbrest sem leiddi af aflaúthlutunum í landinu með þrenns konar hætti eða frá þremur aðilum. 1. Frá Atvinnuleysistryggingasjóði. 2. Frá ríkissjóði. 3. Frá Fiskveiðasjóði. Þegar þessar hugmyndir og tillögur voru lagðar fram, þá kom upp mikil andstaða frá hagsmunaaðilum m.a. og frá þingmönnum sem fundu þessum hugmyndum flest til foráttu og það bárust mikið af álitum og bréfum frá hagsmunaaðilum þar sem þeir andmæltu því að þessari aðferð og þessum tillögum yrði fylgt fram og þær næðu fram að ganga. Í annan stað var einn af þessum aðilum, Fiskveiðasjóður, andvígur því að ganga til þessa verks að sínum hluta til. Ég tel að það hafi ekki verið nægilega málefnalega rökstutt af hálfu Fiskveiðasjóðs að taka þá afstöðu. En þessir þættir urðu auðvitað til þess að málin fóru í bið. Andstaða þeirra aðila sem áttu að njóta þessara bóta varð auðvitað til þess líka að ýta undir það að þetta mál færi í bið. Ég hef hins vegar alla tíð verið þeirrar skoðunar að það væri réttlætismál að koma til móts við þá aðila sem fyrir mestri þorskskerðingu urðu og ég tek það fram að málinu hefur ekki verið lokið. Ýmsir töldu þó, þar með innan ríkisstjórnar, að þær miklu breytingar sem gerðar voru í nóvembermánuði þar sem var létt stórum fjárhæðum af atvinnulífinu, þar með talið sjávarútveginum, breytingar voru gerðar á gengi, að þar með hafi forsendur breyst og því þyrfti ekki frekar að fjalla um þessar tillögur. Ég hef ekki verið þeirrar skoðunar og aðrir ráðherrar ýmsir í ríkisstjórn voru mér sammála um það, að engu að síður ættu menn að horfa til þess að ýmsir aðilar í sjávarútvegi hefðu orðið verr úti í þessum efnum en félagar þeirra og samkeppnisaðilar. Þessi mál hafa verið rædd nú í tengslum við gerð kjarasamninga og eru orðin þáttur í þeim og tengjast þeim og ég tel að þær niðurstöður sem þar munu fást verði gengið til kjarasamninga nú á næstu tveimur dögum eða svo, muni mjög uppfylla þau sjónarmið sem hv. þm. hefur og jafnvel þau sjónarmið sem ég hef þannig að nú getur þingmaðurinn farið að búa til nýtt almanak um það hvenær þessi lausn verður. Ég nefni nú 2--3 daga, en það tengist því að þessir kjarasamningar gangi eftir. Ég treysti því að þingmaðurinn varðveiti almanakið fyrir mig í framtíðinni jafn vel og hingað til.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Hér er náttúrlega alveg dæmigert mál um úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum. Það voru gefnar yfirlýsingar um að bæta þann skell að hluta sem þeir sem höfðu mestan þorskafla fengu á sl. sumri. Það hefur ekki verið efnt og það kemur niður á þeim sem síst skyldi, litlum stöðum sem lifa á þessum þorskafla. Nú er sagt að þetta mál verði leitt til lykta í kjarasamningum eftir 2--3 daga. Ég hef satt að segja ekki heyrt aumlegri svör en þetta og hvort þessir 2--3 dagar verða að 2--3 mánuðum eða 2--3 árum, þá er alveg ástæða til þess að varðveita dagatalið, það er alveg satt, og ég treysti hv. fyrirspyrjanda til að gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að gefa hv. þm. Finni Ingólfssyni tækifæri til þess að halda áfram almanaksrannsóknum sínum. En ég verð að segja það að mér þykir það furðulegt að hlýða á málflutning hv. þm. Jóns Kristjánssonar þegar hann talar um að þetta beri vitni um úrræðaleysi hæstv. ríkisstjórnar. Er ekki staðan einmitt sú að ríkisstjórnin hefur núna verið að leggja fram tillögur í sjávarútvegsmálum, sem hafa bara, virðulegi þingmaður, hlotið nokkuð góðar undirtektir hjá Framsfl., hafa m.a. leitt til þess að annar hv. þm. stjórnarandstöðunnar, Jóhann Ársælsson, lýsir því yfir í Morgunblaðinu í dag að það sé bersýnilegt að Framsfl. styðji þessar tillögur. Þróunarsjóðurinn og sú nýbreytni sem í honum felst er auðvitað ekkert annað en viðleitni ríkisstjórnarinnar til þess að gera útgerðinni kleift að laga sig að breyttu ástandi stofnanna og það var einmitt hugsunin á bak við þá tillögu sem hæstv. forsrh. bar fram á síðasta sumari. Það er hins vegar þannig að hún var umdeild eins og hæstv. forsrh. hefur sagt hér frá, en mér þykir í þessu tilefni rétt að fá fram afstöðu Framsfl. til þeirrar tillögu. Er hv. þm. Jón Kristjánsson reiðubúinn til þess að útdeila 450 millj. til samfélagsins?

Virðulegi forseti. Spurningin til hæstv. forsrh. er einföld: Á að bæta þeim þorskbrestinn sem verst urðu úti? Því hefur forsrh. lofað. Hann lofaði því í ágúst sl. og síðan er þetta búin að vera eintóm langavitleysa. Hann nefnir sífellt til nýjar dagsetningar hvenær hann ætlar að koma með tillögur til úrbóta. Nú er það eftir tvo daga í lok kjarasamninga.

Ef kjarasamningar ganga eftir.

Ef kjarasamningar ganga. En það var í kringum 20. mars sem hann sagði að það kæmi með tillögum um þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það komu engar tillögur um það með þróunarsjóði hvernig ætti að bæta þennan þorskbrest. Menn bíða eftir því um allt land að hæstv. forsrh. komi og efni sín loforð. En hann sagði ýmislegt annað líka í síðasta mánuði. Hann sagði líka að vextir færu lækkandi og á næstu dögum, sagði hann, 23. mars mundu vextir lækka a.m.k. um 1%. Það hefur ekki gengið eftir, hæstv. forsrh.

Herra forseti. Það er nú ekki hv. 3. þm. Vesturl. Jóhanns Ársælssonar að svara fyrir Framsfl. eða lýsa því yfir hvað Framsfl. styður eða styður ekki. Ég get sagt frá því hér að Framsfl. styður ekki alla sjávarútvegsstefnu núv. ríkisstjórnar og Framsfl. er andvígur því veiðileyfagjaldi sem hér er verið að innleiða. Framsfl. er ekki á því að níðast á smábátum og nóg um það. Þessi fsp. er fyllilega tímabær og eins og hv. 2. þm. Vesturl. komst réttilega að orði, þá er þetta mál orðið að algerri lönguvitleysu og sýnir náttúrlega hvernig ríkisstjórnin er vanmáttug til þess að meðhöndla vandann í sjávarútvegi og sjávarútvegsstefnuna. Alþfl. hefur verið að hnoðast við það í allan vetur að beygja Sjálfstfl. í málinu og hefur tekist það að töluverðum hluta og það tel ég illt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Auðvitað finnst hæstv. forsrh. það dálítið undarlegt að menn skuli fylgjast með almanakinu. En ríkisstjórn sem ekki gerir greinarmun á því hvað eru mínútur, klukkustundir, dagar, vikur, mánuðir eða jafnvel ár, þeim mönnum sem þannig hugsa og greina þar alls ekkert á milli finnst auðvitað skrýtið að menn skulu vita að dagarnir líða áfram. En það eru útgerðarmennirnir, hæstv. forsrh., sem hafa fylgst með dagatalinu miklu nákvæmar heldur en ég, mennirnir, sem trúðu því þegar hæstv. forsrh. lýsti því yfir á tröppum Stjórnarráðsins að þetta yrði allt saman klárt föstudaginn 14. ágúst, það eru þeir sem hafa fylgst með dagatalinu. En mér þótti vænt um það í ræðu hæstv. forsrh. að hann lýsti því yfir að hann væri þeirrar skoðunar að það þyrfti að bæta þennan aflabrest sem orðið hefði þrátt fyrir aðgerðirnar sem gripið var til í nóvember á sl. vegna þess að staða útgerðarinnar í dag er sú að hún er verri heldur en hún var fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar í nóvember. Það kom fram í þessari umræðu líka að þróunarsjóðurinn var auðvitað grín og það er gott. Það er ekki talað um hann í þessari umræðu. Nú á að leysa þetta allt saman í kringum kjarasamninga. Þá erum við komnir að nákvæmlega sömu niðurstöðunni. Það á að nota aflaheimildir Hagræðingarsjóðs sem menn vildu strax í upphafi fyrir 245 dögum síðan. Kjarasamningar leiða það nú í ljós. Það á að fara þá sömu leið og stjórnarandstaðan lagði til á Alþingi og hæstv. sjútvrh. lagði til að farin yrði. Nú verður það niðurstaðan. Hún verður klár eftir tvo daga. Niðurstaðan fyrir útgerðarmennina er sú að það er búið að halda þessari atvinnugrein, undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, í spennu, í algerri óvissu í 245 daga. Er það skynsamleg efnahagsstjórn, hæstv. forsrh., af því að þú ferð nú með, virðulegi ráðherra, yfirstjórn efnahagsmála í landinu?

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins fá að nefna vegna þess að hér kom fram hjá hv. 2. þm. Vesturl. að ég hefði sagt í lok mars að vextir mundu fara lækkandi og það hefði ekki gerst. Það er nefnilega akkúrat það sem hefur gerst. Ég er hissa á því að þingmaðurinn skuli ekki hafa fylgst með því. Ef menn eru að hugsa um sjávarútveginn sérstaklega, þá ætti hv. þm. að vita að eins og staða sjávarútvegsins er og eins og greiðsluflæði hans er og tekjumynstur hans er, þá er nafnvaxtalækkun sú sem orðið hefur sem er meira en 1%, nafnvaxtalækkun í raun raunvaxtalækkun fyrir sjávarútveginn eins og tekjumynstur sjávarútvegsins er. Þetta viðurkenna talsmenn sjávarútvegsins í viðtölum við ríkisstjórnina og forráðamenn hennar og þetta ætti hv. þm. að vita.

Virðulegi forseti. Mörgum af helstu háskólaþjóðum heimsins hefur tekist að nýta skólastarf til að styðja með drjúgum hætti við ýmsa þætti í sínum útflutningi. Þetta gera þær með því að örva erlenda námsmenn til að ljúka menntun sinni við háskóla viðkomandi landa og þeir hverfa síðan aftur til síns heima og setjast þar í stjórnunarstöður. Ítrekaðar kannanir hafa síðan sýnt að þegar þetta sama fólk þarf að taka ákvarðanir um fjárfestingar í sínu heimalandi þar sem þarf að kaupa verkefni eða tæki erlendis frá, þá leitar það langoftast til síns gamla námslands. Þannig hafa erlendir námsmenn reynst gömlu iðnaðarþjóðunum drjúg fjárfesting. Þetta nefni ég hér til þess að undirstrika hversu mikla áherslu erlendar iðnaðarþjóðir leggja á að skapa tengsl við tilvonandi forustumenn með því að ná þeim til náms við sína háskóla. Þær gera sér grein fyrir því að það skilar sér aftur með margföldum hætti. Það má minna á það, virðulegi forseti, að þegar Bretar stórhækkuðu sín skólagjöld í byrjun síðasta áratugar, þá leiddi það til mikilla mótmæla frá samtökum breskra iðnrekenda sem töldu að þegar fram í sækti mundi þetta hafa óheillavænlegar afleiðingar fyrir breskan iðnað og í kjölfarið var komið á fót styrkjum til góðra, erlendra nemenda. Við Íslendingar höfum auðvitað takmarkaða möguleika á þessum sviðum. Við erum fámennir og búum við tiltölulega einhæft atvinnulíf. Við gegnum eigi að síður forustuhlutverki á nokkrum sviðum atvinnutengdra vísinda. Ég nefni jarðhita og sjávarútveg. Við höfum hlotið alþjóðlega viðurkenningu á sviði jarðhitarannsókna með því að hér er staðsettur jarðhitaháskóli Sameinuðu þjóðanna. Við njótum líka alþjóðlegrar viðurkenningar fyrir forustuhlutverk okkar á sviði sjávarútvegs. Í svari utanrrh. við skriflegri fsp. minni til hans um hversu margar óskir hafa borist á síðustu árum til Íslendinga um aðstoð við uppbyggingu sjávarútvegs annarra þjóða kemur fram að þeim hefur fjölgað verulega. Á síðustu þremur árum hafa stjórnvöld fjölmargra ríkja komið á framfæri óskum í þessa veru. Þar má nefna Namibíu, Grænhöfðaeyjar, Malaví, Angólu, Tansaníu, Mósambík, Kenýa, Túnis, Vestur-Sahara, Haítí, Srí Lanka, Seychelleseyjar, Eystrasaltsríkin öll, Kamtsjatka, Chile, Íran, Oman og Suður-Afríku. Öll þessi ríki eiga það sameiginlegt að sjávarútvegur er þar enn þá í frumbernsku og nær öll uppbygging í greininni og þjálfan starfsmanna er þar skammt á veg komin. Hérna, virðulegi forseti, tel ég að mikil tækifæri liggi fyrir Íslendingum. Takist okkur að tengjast uppbyggingu greinarinnar í þessum löndum, þá er ekkert efamál að það mun skila sér margfalt í kaupum á skipum, vélbúnaði og hvers konar þekkingu héðan til þessara landa. Besta leiðin til þess er að mínu viti að setja hérlendis á stofn alþjóðlegan sjávarútvegsskóla þar sem hægt er að þjálfa og mennta efnilega vísindamenn frá þjóðum þar sem menntun í sjávarútvegsfræðum er komin skammt á veg. Í því sambandi má minna á að jarðhitaháskólinn er einmitt byggður upp á stuttum en mjög hagnýtum námskeiðum þar sem sérhver nemandi er undir strangri handleiðslu þjálfaðra vísindasmanna þannig að námið sjálft er ekki mjög langt og því ekki mjög dýrt. Kostnaðinn mætti fjármagna með þrennum hætti: 1. Þróunaraðstoð okkar Íslendinga gæti farið til að kosta námsdvöl fólks við slíkan skóla hér á landi. 2. Sumar þjóðir gætu væntanlega borgað sjálfar kostnaðinn af námsdvölinni. Ég nefni þar sérstaklega þjóðir við Indlandshaf og Persaflóa. 3. Fá þyrfti Sameinuðu þjóðirnar inn í slíkan skóla þannig að hann væri að einhverju leyti fjármagnaður með framlögum frá þeim. Ég tel, virðulegi forseti, að hér sé um mjög brýnt mál að ræða og hef þess vegna innt hæstv. forsrh. eftir afstöðu ríkisstjórnarinnar til stofnunar slíks alþjóðlegs sjávarútvegsskóla hér á landi.

Hæstv. forseti. Í greinargerð sem lögð var fyrir ríkisstjórn í mars frá Útflutningsráði Íslands, Sjávarútvegsstofnun háskólans, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna og Samtökum atvinnurekenda í sjávarútvegi um þekkingarútflutning og alþjóðlegt námskeiðahald um þetta mál er lagt til að kannað verði með hvaða hætti breyta megi reynslu Íslendinga á sviði sjávarútvegs í söluhæfa þekkingu og þá sérstaklega með því að bjóða námskeið á alþjóðlegum vettvangi. Í greinargerðinni er lagt til að fram fari forathugun og eftirspurn eftir menntun, fræðslu og ráðstefnuhaldi á sviði sjávarútvegs erlendis, framboði á námskeiðum og aðstöðu hér á landi verði kannað og mat lagt á sérstöðu Íslendinga og styrk í alþjóðlegu samhengi auk þess sem leitað verði upplýsinga um hvaða ráðstafanir séu nauðsynlegar í tengslum við eflingu á þekkingarútflutningi. Menntmrh. hefur í undirbúningi að skipa starfshóp sem fjallar um skipulag og eflingu skólastarfs í sjávarútvegi. Starfshópnum verður falið að gera úttekt á því hvernig nám í sjávarútvegsfræðum hefur þróast á undanförnum árum og kanna hvernig við Íslendingar stöndum miðað við aðrar þjóðir sem eru framarlega á sviði veiðitækni, fiskvinnslu, matvælatækni, stjórnunar- og markaðssetningar. Starfshópnum verði jafnframt falið að gera tillögur um hvernig gera megi námið skilvirkara, m.a. með samræmingu á starfsemi hinna ýmsu skóla sem veita fræðslu í sjávarútvegsmálum eða með sameiningu þeirra. Bent skal á að á vegum Sammennta, sem er samstarfsnefnd atvinnulífsins og skóla um menntun og þjálfun í tengslum við evrópsku starfsáætlunina, COMETT, hefur m.a. verið unnið að greinargerð fyrir menntun og þjálfun í sjávarútvegi. Auk þess er nú unnið á vegum Sammennta að þriggja ára verkefni um gæðastjórnun fyrir starfsfólk og stjórnendur í fiskvinnslu í Evrópu. Sjútvrn. styrkir þetta verkefni, enda lítur það svo á að með því fáist mikilvæg reynsla af því hvernig standa ber að fræðslustarfi af þessu tagi á alþjóðlegum vettvangi. Af þessu má sjá að nú þegar er unnið að útflutningi á þekkingu á sjávarútvegssviðinu. Hin síðari ár hefur fræðsla á sjávarútvegssviði ekki verið í fullu samræmi við þarfir atvinnugreinarinnar fyrir menntað vinnuafl og er brýnt að skipuleggja fræðslumálin þannig að þau nýtist fyrst og fremst íslenskum fyrirtækjum sem eiga í síharðnandi samkeppni á erlendum mörkuðum. Í framhaldi af starfi starfshóps menntmrh. um eflingu skólahalds í sjávarútvegi er hins vegar eðlilegt að mínu mati að huga að víðtækari þekkingarútflutningi og jafnvel stofnun sérstaks alþjóðlegs sjávarútvegsskóla á Íslandi en ljóst er að stofun slíks skóla þarf auðvitað mikinn undirbúning. Ég tek mjög undir þau sjónarmið hv. fyrirspyrjanda að þetta er mjög áhugavert mál og brýnt og ég tel að við eigum að fylgja því fast eftir að sú vinna sem þegar hefur verið hafin og beinist í þennan farveg endi með því að hægt verði að stofna alþjóðlegan sjávarútvegsskóla á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. þetta ágæta svar. Það er gott að heyra að hæstv. menntmrh. skuli hafa ákveðið að setja á fót nefnd til þess að endurskoða og kanna með hvaða hætti samstarf einstakra skóla í sjávarútvegi getið orðið til þess að það geti skipulagslega séð orðið til að hugsanlega auka útflutningstekjur okkar á sviði sjávarútvegs með því að flytja þekkingu úr landi. Hv. fyrirspyrjandi, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, talar hins vegar um málið út frá háskólastiginu einu og sér ef ég skildi hans ræðu rétt hér áðan. Ef hann gerir það ekki, hv. þm., þá furðar mig dálítið sú ræða er hann flutti úr þessum ræðustóli er við mæltum fyrir till. til þál. um sameiningu skóla á sviði sjávarútvegs, þ.e. Vélskóla, Stýrimannaskóla og Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði vegna þess að sú þáltill. gerir einmitt ráð fyrir auknu samstarfi þessara skóla, öflugum sjávarútvegsskóla sem geti tekið við þessu hlutverki sem hv. þm. er að spyrja hér um.

Virðulegi forseti. Mínar hugmyndir varðandi alþjóðlegan sjávarútvegsskóla eru þess eðlis að hann skæri á hin hefðbundnu tengsl á milli framhaldsskóla, verkmenntaskóla og háskóla. Að því er varðar þær deilur sem hv. þm. Finnur Ingólfsson vísaði í hér í fyrri viku og vörðuðu tillögu hans og hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, þá er það rangt hjá honum að ég hafi lagst gegn tillögunni. Hið eina sem ég gerði vegna þess að ég hef mikið álit á hv. þm. Finni Ingólfssyni og tel hann vandaðan til orðs og æðis, var að furða mig á því að skólastjórar þessara þriggja skóla sem hann lagði til að yrði slegið saman í einn, höfðu skrifað grein og undruðust mjög ýmsar rangfærslur og misskilning sem kom fram. Ég benti þingmanninum á að hann ætti e.t.v. að leita sér gleggri upplýsinga. Ég vil að öðru leyti, virðulegi forseti, þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans sem ég tel vera mjög jákvætt. Þar kemur fram að það er búið að setja niður starfshóp sem á að kanna möguleika á þessu sviði. Mér fannst að vísu verksvið starfshópsins vera tiltölulega loðið, en ég fagna því hins vegar að í lok síns svars lýsti hæstv. forsrh. því yfir að það væri skoðun hans að það væri mjög þarft að setja slíkan skóla á fót á Íslandi. Ég tek það svo að hann muni beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar þegar búið er að leita allra þeirra upplýsinga sem þarf til. En ég bendi á það að á Íslandi er búið að safna saman mjög mikilli þekkingu og mjög mikilli reynslu og ég er ekki í nokkrum vafa um það að við erum mjög aflögufær á þessu sviði og það sannar einmitt hversu stíft erlendar, vanþróaðar þjóðir sækja nú til Íslendinga um aðstoð á þessu sviði. Ég tel að í því felist viðurkenning á því að þær telji að hingað geti þær sótt mikla þekkingu og við eigum auðvitað að svara því. Við eigum að koma þessu fólki til aðstoðar og við eigum um leið að reyna að nota það til þess að efla okkar útflutning. Þær þjóðir sem hafa leitað til Íslendinga eru allt saman þjóðir sem búa við mjög frumstæðan sjávarútveg. Öll uppbygging á eftir að fara þar fram. Ef við komumst til leiksins á frumstigi þeirrar uppbyggingar þá er alveg ljóst að þar bíða okkar ómæld tækifæri. Ég tel því að svona skóli muni skila sér margfalt til baka.

Hæstv. forseti. Á löggjafarþinginu 1983--1984 var flutt till. til þál. um vistunarvanda öryrkja. Flm. voru Helgi Seljan, Guðrún Agnarsdóttir, Guðrún Helgadóttir og Kristín S. Kvaran. Í tillögu þessari fólst áskorun á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því að leysa vandamál þeirra öryrja sem eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta, ,,eiga sakir andlegrar og líkamlegrar fötlunar örðugt um vistun á þeim stofnunum sem fyrir eru.`` Þessi tillaga hlaut þá afgreiðslu að meiri hluti hv. allshn. taldi ekki þörf á tillögunni þar sem eins og þar segir, í bréfi ráðherra komi fram m.a. ,,að fulltrúi ráðuneytisins í stjórnarnefnd um málefni þroskaheftra og öryrkja samkvæmt lögum nr. 47/1979 hefur flutt um þetta mál ályktun í nefndinni sem samþykkt var í lok október sl.`` Þar með vísar meiri hluti nefndarinnar tillögunni frá með rökstuddri dagskrá. Minni hluti nefndarinnar sem var við Jóhanna Sigurðardóttir mótmæltum þessu, en þannig fór afgreiðslan. Síðan gerðist svo sem ekkert í málefnum þessara sjúklinga sem allra erfiðast eiga þar til Lionshreyfingin á Íslandi gengst fyrir söfnun og, eins og menn muna, seldi rauða fjöður. Þátttaka var gífurlega mikil þannig að það söfnuðust milli 26 og 27 millj. kr. og mun hafa fylgt því það skilyrði að byggt yrði hús í nágrenni við Reykjalund. Þetta var raunar gert og þar stendur nú hús sem styrkt var síðan úr Framkvæmdasjóði fatlaðra með miklum fjármunum. En því miður er enginn í þessu húsi og það stendur þarna til einskis gagns og hefur svo verið um alllangt skeið. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. heilbrrh. á þskj. 823: ,,1. Hver var byggingarkostnaður heimilis fyrir alfatlaða sem byggt var í landi Reykjalundar? 2. Hvernig er byggingin fjármögnuð, með a. söfnunarfé, b. framlögum úr Framkvæmdasjóði fatlaðra, c. öðru? 3. Hvenær var húsið fullbyggt? 4. Hvað var gert ráð fyrir mörgum vistmönnum við hönnun hússins? 5. Hvenær verður húsið tekið í notkun?``

Herra forseti. Fyrsta spurning hv. þm. hljóðar svo: ,,Hver var byggingarkostnaður heimilis fyrir alfatlaða sem byggt var í landi Reykjalundar?`` Byggingarkostnaður heimilisins var samtals 77,9 millj. kr. að meðtöldum framkvæmdum við lóð og göngustíga. Skipting er um 70 millj. vegna hússins sjálfs og 7,9 millj. vegna umhverfis. Síðan er spurt í öðru lagi: ,,Hvernig var byggingin fjármögnuð, með a. söfnunarfé, b. framlögum úr Framkvæmdasjóði fatlaðra, c. öðru?`` Svarið við þessari spurningu er að söfnunarfé Lions var samtals um 34 millj. kr. Ríkissjóður hefur lagt byggingunni til samtals 44 millj. kr., fyrst og fremst úr Framkvæmdasjóði fatlaðra en einnig úr ráðstöfunarfé heilbr.- og trmrh. þannig að það er ljóst að verulega meira en helmingur af byggingarkostnaðinum kom úr ríkissjóði. Í þriðja lagi var spurt: ,,Hvenær var húsið fullbyggt?`` Lokaúttekt var í apríl 1992. Í fjórða lagi var spurt: ,,Hvað var gert ráð fyrir mörgum vistmönnum við hönnun hússins?`` Svarið við þeirri spurningu er að vistmenn verða 7 talsins. Spurt er hvenær húsið verði tekið í notkun. Stefnt er að því að heimilið verði tekið í notkun strax í upphafi ársins 1994. Fyrstu áætlanir um útgjöld við rekstur hússins námu um 45 millj. kr. í rekstrarkostnað á ári sem er rúmlega helmingur af stofnkostnaði heimilisins. Nú hefur rekstraráætlun verið endurskoðuð þar sem væntanlegir forsvarsmenn þessa rekstrar telja þegar betur er að gáð að heimilið henti ekki fyrir mjög mikið fatlaða vistmenn. Sú er þeirra niðurstaða nú þannig að nýjustu upplýsingar sem við í heilbrrn. höfum fengið um væntanlegan rekstrarkostnað miðað við heilt ár eru 25 millj. kr.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar upplýsingar sem voru mjög skýrar og ég skal hafa fulla samúð með honum í þessu máli þar sem varla er nú hægt að telja þessi hræðilegu mistök til hans synda. En það er auðvitað umhugsunarefni hver ber ábyrgð á öðru eins og þessu. Nú er mér ljóst að þetta söfnunarfé mun hafa verið afhent Reykjalundi og því hlýtur náttúrlega Reykjalundur að bera einhverja ábyrgð á byggingu þessa fáránlega húss og þar með auðvitað heilbr.- og trmrn. Það segir sig sjálft að þetta fólk þarfnast svo sannarlega skjóls. En að það skuli þurfa 77,9 millj. til þess að vista þetta fólk, --- hvers konar bruðl er þetta? 44 millj. þurfti að leggja til viðbótar 34 millj. sem söfnuðust úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Og maður hlýtur að spyrja: Stríðir það ekki á móti almennri skynsemi að þessir vesalings sjúklingar, sem margir hverjir vita lítið um það sem fram fer í kringum þá, skuli þurfa allt þetta fé til þess að unnt sé að veita þeim skjól? Nú veit ég líka að forráðamenn á Reykjalundi hafa auðvitað séð fáránleikann í þessu þegar upp er staðið og mér er kunnugt um að hugmyndir eru uppi núna, sem hafa verið sendar ráðuneytinu, um að setja í þetta hús fólk sem er búið að fá einhverja endurhæfingu og hefur tekið einhverri endurhæfingu og getur þá notið þess að vera í þessu húsi því ekkert vantar nú á að þetta sé fallegt og vel búið. En eftir stendur að óleystur er vandi þeirra sjúklinga og ég legg áherslu á það, hæstv. forseti, vandi þeirra sem söfnunin var byggð á, er óleystur. Og því hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra, --- ég skal ekki blanda mér í það hvaða sjúklingar verða settir þarna inn, en ég spyr þá: Hvernig á að leysa vanda þeirra sem söfnunin snerist um og hver er í raun og veru ábyrgur? Hver stóð fyrir því að í þetta fóru 80 millj.?

Ég verð að vekja athygli hv. þm. á að tími hans er liðinn.

Hæstv. forseti. Mér er það fullljóst.

Virðulegi forseti. Það var fyrrv. heilbrrh. sem tók ákvörðun um að taka við þessu söfnunarfé og verja því eins og gert var ráð fyrir og stefna að því að þarna skyldi opnað sambýli fyrir fjölfatlaða þannig að sú ákvörðun lá fyrir þegar ég kom í ráðuneytið. Einu afskiptin sem ég hef haft af málinu frá því að ég kom að því er sú að leggja mig fram um að reyna að útvega það fé úr ríkissjóði í gegnum Framkvæmdasjóð fatlaðra sem vantaði til þess að þetta söfnunarátak Lionsmanna gæti skilað þeim árangri sem að var stefnt sem eins og fram kemur voru 44 millj. til viðbótar við þær 34 sem skilað var. Þeir alvarlega fjölfötluðu einstaklingar sem gert var ráð fyrir að færu inn í þetta sambýli eru flestir, ég held allir, á stofnunum í dag, þ.e. á sjúkrahúsum. Það var gert ráð fyrir því að þeir flyttust inn á þetta sambýli og eins og ég sagði að rekstrarkostnaðurinn vegna þessara 7 vistmanna yrði um 45 millj. kr. á ári. Læknarnir sem að þessu standa höfðu samband við mig og sögðu að þeir teldu við nánari athugun að þeir mikið fjölfötluðu einstaklingar sem upphaflega var ráðgert að vista á þessu sambýli væru ekki vel fallnir til vistunar á slíkum stofnunum, þeir þyrftu miklu meiri umönnun og miklu meiri gæslu og miklu meiri heilbrigðisþjónustu heldur en þarna var hægt að veita. Þeirra ráð eru þau að það séu minna fatlaðir einstaklingar vistaðir á þessu sambýli sem dregur úr rekstrarkostnaði vegna sambýlisins þannig að það lækkar þá fyrirsjáanlega rekstrarkostnað úr 45 millj. á ári í um það bil 25 millj. Þá verður ekki séð annað heldur en þeir fjölfötluðu einstaklingar sem rætt hefur verið um séu enn í miklum vanda staddir. Þeir eru nú vistaðir á ýmsum sjúkrastofnunum þar sem ekki er gert ráð fyrir slíkri vistun og ég sé ekki fram á að það verði miklar breytingar á því alveg á næstunni.

Virðulegi forseti. Þetta er hið merkilegasta mál og mér finnst að menn ættu kannski að draga svolítinn lærdóm af því sem þarna kemur fram. Hæstv. heilbrrh. sagði að sérfræðingar hefðu við nánari athugun komist að raun um að byggingin hentaði ekki. Maður hlýtur að spyrja sjálfan sig, hefði ekki verið full ástæða til að sú nánari athugun hefði farið fram áður en var farið af stað? Það fer ekki hjá því að maður hugsi til annarra hliðstæðra atvika eins og heimilis sem byggt var í Krýsuvík á sínum tíma, þar sem einmitt við nánari athugun þegar heimilið var byggt var ekki hægt að nota það fyrir neitt nema þá helst svínageymslu vegna þess að sérfræðingar virðast við nánari athugun geta snúist svo frá fyrri ákvörðunum sínum. Þetta finnst mér vera hlutur sem þurfi virkilega að skoða og reyna að draga einhvern lærdóm af. Eins spyr maður í sambandi við þetta mikla og dýra hús: Hvernig var háttað eftirliti með byggingunni á byggingartímanum?

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur ýmislegt verið rætt og ritað um íslenskan byggingariðnað. Sú umfjöllun hefur m.a. snúist um kostnað, hönnun, byggingaraðferðir, byggingarefni, vinnugæði og viðhald. Fram til þessa hefur okkur Íslendingum verið hugleiknara að byggja nýtt en huga að viðhaldi og endingu þess sem þegar er byggt. Það er e.t.v. skiljanlegt í ljósi þess að flest mannvirki hér á landi eru reist á þessari öld og stundum virðumst við í þeirri trú að nánast væri þeim ætlað að standa til eilífðar án mikillar umhirðu, en steypt hús eru ráðandi hér í byggingarháttum frá um 1930. Í seinni tíð hefur það orðið æ ljósara að þau byggingarefni og aðferðir sem nútímatækni hefur fært okkur eru ekki síður forgengileg en það sem fyrr tíðkaðist og nútímabyggingar þarf að vanda bæði í hönnun, efnisvali og byggingu ef þær eiga að endast og þá skiptir ekki síður máli að vel sé staðið að eðlilegu og nauðsynlegu viðhaldi. Peningum er kastað á glæ með því að láta byggingar grotna niður vegna ónógs viðhalds. Í þeim efnum eru opinberir aðilar ekki góð fyrirmynd og nægir í því sambandi að nefna Þjóðleikhúsið, Þjóðminjasafnið, Árnagarð og margar fleiri byggingar sem stórfé kostar að gera við svo að viðunandi sé. Það þarf að gera verulegt átak í að stórauka endingartíma viðhaldsaðgerða og finna endingarbetri viðgerðaraðferðir. Til þess þarf að auka rannsóknir og finna þær aðferðir sem henta best íslenskum aðstæðum en hingað til höfum við oft beitt ýmsum aðferðum sem reynst hafa vel erlendis en eiga miður við erfiða veðráttu og aðstæður á Íslandi. Á ráðstefnu sem nýlega var haldin á vegum framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins kom fram að búast má við gífurlegu viðhaldi á mannvirkjum á Íslandi í náinni framtíð. Þar kom einnig fram að skýringa væri líklega að leita í rangri hönnun, röngu efnisvali, ónógum efnisgæðum, rangri meðferð efna á byggingarstað o.s.frv. Sem sagt, flestu sem úrskeiðis gat farið. Í lokaorðum Steindórs Guðmundssonar, forstöðumanns framkvæmdadeildarinnar, kom fram að á næstu tveimur áratugum gæti þessi viðhaldsbaggi náð óhugnanlegri stærðargráðu eða allt að 200 milljörðum kr. Töluverður hluti af þeim eignum sem um ræðir er í eigu ríkisins eða stofnana þess. Því beini ég eftirfarandi fsp. til fjmrh.: ,,1. Hefur verið gerð heildarúttekt á ástandi og viðhaldsþörf ríkiseigna? Hvaða fjármuni þarf ríkið að leggja til viðhalds ríkiseigna svo að ástand þeirra geti talist viðunandi? 2. Hver er talin meðalending viðhaldsaðgerða? Eru áform um að reyna að tryggja að viðhaldsaðgerðir skili betri árangri en nú er? 3. Mun ráðherra beita sér fyrir því að byggingariðnaðurinn verði aðstoðaður við að taka við auknum viðhaldsverkefnum og bæta gæði þjónustu sinnar á því sviði, t.d. með auknu fé til rannsókna, tilraunaverkefna o.fl.?``

Hæstv. forseti. Ég mun gera tilraun til þess að svara fsp. hv. þm. Svar við fyrstu fsp. er á þessa leið: Ekki hefur verið gerð nein sérstök heildarúttekt á ástandi og viðhaldsþörf ríkiseigna. Þess ber þó að geta að samkvæmt upplýsingum eignaskrár ríkisins er fasteignamat ríkiseigna um það bil 44 milljarðar kr. Og ég tek það fram að þessi eignaskrá er tiltölulega ný því að fyrir skömmu átti ríkið ekki heillega skrá yfir sínar eigin eignir. Samkvæmt upplýsingum tæknimanna sem fjmrn. hefur haft samband við er ekki talið óeðlilegt að viðhalds- og endurbyggingarþörf mannvirkja geti verið 2--2,5% á ári af verðmæti fasteignamats þannig að ástand þeirra geti talist fyllilega viðunandi á hverjum tíma eða þær endurbyggðar til þess að mæta breytingum á rekstri t.d. vegna breyttrar tækni, en oft er erfitt að gera skil á milli þessa tveggja. Sem svar við annarri spurningu vil ég segja að eðli máls samkvæmt er líftími viðhalds einstakra byggingarhluta mjög mismunandi. Samkvæmt upplýsingum sem komu fram á þeirri ráðstefnu sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, þ.e. ráðstefnu framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins um útveggi á Íslandi og haldin var í marsmánuði sl., þá er svo að dæmi séu nefnd endingartími steypuviðgerða í útveggjum styttri en menn hafa gert ráð fyrir fram að þessu eða aðeins um það bil 8 ár. Umrædd ráðstefna var viðleitni í þá átt að reyna að tryggja að viðhaldsaðgerðir skili betri árangri en áður hefur verið. Þessa dagana er unnið að stofnun sérstakrar viðhalds- og endurbyggingardeildar við framkvæmdadeildina þannig að gera má ráð fyrir betri árangri á sviði viðhalds fasteigna í eigu ríkisins í framtíðinni, enda eyðir ríkissjóður nú þegar verulegum fjármunum í viðhald og endurbyggingu. Má í því sambandi minna á eins og hv. fyrirspyrjandi gerði Þjóðleikhúsið og fyrirhugaða endurbyggingu Þjóðminjasafnsins auk þess að á yfirstandandi fjárlagaári verða notaðar um 900 millj. kr. í viðhaldsverkefni vegna A-hluta húsnæðis á vegum ríkissjóðs. Fjmrn. mun auk þess beita sér fyrir því að stofnanir á vegum ríkisins greiði húsaleigu fyrir afnot þeirra fasteigna sem eru í eigu ríkisins. Húsaleigutekjurnar verða síðan notaðar til þess að greiða fyrir viðhald þessara bygginga í framtíðinni. Sem svar við þriðju fsp. vil ég benda á eins og gert hefur verið af öðrum einnig að á næstu árum og áratugum verður ekki hjá því komist að verja tugum milljarða í viðhald fasteigna hér á landi. Þess vegna er eðlilegt að gera ráð fyrir því að rannsóknir á þessu sviði geti leitt til verulegs sparnaðar fyrir þjóðarbúið og sá kostnaður sem leiðir af rannsóknum hlýtur að berast uppi fyrst og fremst af heildarkostnaðinum og renna til þeirra aðila sem stunda slík rannsóknastörf. Það er umhugsunarvert hvers vegna líftími einstakra byggingarhluta eins og t.d. útveggja er jafnstuttur og raun ber vitni. Reyndar kom það fram á þessari ráðstefnu mjög rækilega, ég átti þess kost að sitja hana að nokkru leyti, að Íslendingar hafa haft nokkra oftrú á steypu og talið að þeir hafi himin höndum tekið þegar steypan kom til sögunnar, en steypan er forgengileg eins og menn vita og kannski forgengilegri en menn hafa haldið hingað til. Þess vegna þarf ekki aðeins að verja fjármunum til rannsókna og tilraunaverkefna á sviði viðhalds, heldur þarf einnig að verja fjármunum til endurskoðunar á þeim byggingaraðferðum sem notaðar hafa verið hér á landi á undanförnum áratugum. Ég vona að þessi svör hafi upplýst a.m.k. að nokkru það sem óskað var eftir í fsp. hv. fyrirspyrjanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. greinargóð svör og einkanlega fagna ég því að hann telur að það megi búast við betra viðhaldi á ríkiseignum í framtíðinni og einnig þá auknum rannsóknum. En að undanförnu hefur viðhald opinberra bygginga verið rætt eins og ráðherra gat um í tengslum við atvinnumál og það aukna atvinnuleysi sem við stöndum frammi fyrir í seinni tíð. Þá hefur m.a. verið rætt um að flýta verkefnum sem vitað er að eru óhjákvæmileg á næstu árum. Þess vegna vil ég ítreka nauðsyn þess að fyrir liggi heildarúttekt á ástandi og viðhaldsþörf ríkiseigna sem gæti orðið undirstaða framkvæmdaáætlunar næstu ára. Á þann hátt gæti ríkisvaldið komið í veg fyrir sóun fjármuna með því að bæta úr brýnni umhirðu eigna sinna og spara þannig fé sem annars færi seinna í stórfellda endurbyggingu vanhirtra mannvirkja og síðast en ekki síst fært fjölda atvinnulausra vinnu sem ekki er síður mikilvægt verkefni í nútíð og framtíð.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Ég held að ég geti fullyrt að ríkisstjórnin hefur mikinn skilning á þeim viðhorfum einnig og þau hafa verið mjög til skoðunar, ekki síst í tengslum við hugsanlega kjarasamninga en viðræður um þá hafa farið fram þessa dagana. Á þessari stundu er ekki nákvæmlega vitað hvort af þeim verður, en svo kann að verða og vonandi verður af því jafnvel innan stundar. Ég vil einnig bæta við að fjmrn. hefur óskað eftir því við fagráðuneytin og þá einkum þau stærstu, menntmrn. annars vegar og heilbrrn. hins vegar, að gerð sé áætlun um viðgerðir og viðhald á húsum en eins og eðlilegt er er gífurlega mikill hluti húsakosts ríkisins á vegum þessara tveggja ráðuneyta. Það liggja fyrir a.m.k. frá öðru ráðuneytinu slíkar áætlanir og ég hygg að hitt ráðuneytið muni geta skilað inn slíkum áætlunum innan tíðar og þær verða þá auðvitað hafðar til hliðsjónar þegar ákveðið verður í hvaða röð ríkið mun beita áhrifum sínum til þess að hægt verði að halda þessu húsnæði við með viðhlítandi hætti.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hafa staðið yfir viðamiklar viðræður milli Evrópuríkjanna í EFTA og Evrópubandalaginu um viðskipti og samskipti á fleiri sviðum en í milliríkjaviðskiptum. Með þessu hefur orðið til samningur sem nú er til umfjöllunar hjá velflestum aðildarríkjum þessara tveggja bandalaga, m.a. hér fyrir Alþingi Íslendinga, og væntum við þess að hann verði staðfestur innan nokkurra mánaða og leiði til umfangsmikilla samskipta þessara ríkja og verulegrar aukningar í milliríkjaviðskiptum. Okkur Íslendingum er mjög svo nauðsynlegt að eiga greiðan aðgang að mörkuðum annarra ríkja. Reynslan kennir okkur að fríverslun, þ.e. frjáls verslun, markaðsaðgangur og markaðssetning hefur reynst okkur betur heldur en hin eldri leið þar sem höft og skammtanir réðu ríkjum. Með þessum samningum kemur fram viðamikil niðurfelling á tollum og almennar leikreglur munu ráða ríkjum fremur en höft og bönn sem ég nefndi áðan. Á undanförnum áratugum höfum við sveiflað markaðssókn okkar. Í síðari heimsstyrjöldinni sóttum við mjög inn á markaði Norður-Ameríku. Síðan með auknum samskiptum okkar við Evrópuríkin hefur markaðssókn okkar færst til austurs, en það má sjá þess merki í Ameríku að þar er að vænta verulegrar uppsveiflu á efnahag og jafnvel að suður til Mið-Ameríku eða í Mexíkó sé að vænta verulegs hagvaxtar og þannig sé þar að myndast viðskiptasvæði sem sé mjög álitlegt í næstu framtíð. Vegna þessa og vegna þess sem orðið hefur í viðræðum milli ríkja um mótun efnahagsbandalaga, tollabandalaga, fríverslunarbandalaga, þá er ljóst að heimurinn er um þessar mundir að skipast í nokkur svæði sem hafa nánari viðskipti sín á milli heldur en á milli þessara svæða. Vegna þessa spyr ég hæstv. utanrrh. hvort hann hyggist undirbúa og fara fram á viðræður við Fríverslunarsamtök Norður-Ameríku, svokölluð NAFTA, um fríverslun, um markaðsaðgang, samskipti og samstarf á fleiri sviðum, til að mynda þeim sviðum sem samningur um Evrópskt efnahagssvæði tekur til.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Reykn. spyr um undirbúning að viðræðum við Fríverslunarsamtök Norður-Ameríku á grundvelli svokallaðs NAFTA-samnings, um fríverslun, markaðsaðgang, samskipti og samstarf. Í fyrra náðist samkomulag milli Bandaríkjanna, Kanada og Mexíkó um fríverslun milli þessara þriggja landa, þ.e. hinn svokallaði NAFTA-samningur. Þessi samningur hefur enn ekki verið fullgiltur. Ein ástæðan er sú að ný ríkisstjórn í Bandaríkjunum hefur gert það að skilyrði að gerðir verði þrír hliðarsamningar við Mexíkó, m.a. um mengunarmál, vinnulöggjöf o.fl. Samningurinn á einnig eftir að hljóta samþykki löggjafarþinga hinna þriggja ríkja og talið er að ekki sé öruggur þingmeirihluti fyrir samningnum, hvorki í Bandaríkjunum né Kanada að svo stöddu. Því má segja að framtíð NAFTA er enn í nokkurri óvissu og því varla við því að búast að hugsanlegir samningsaðilar séu á þessari stundu reiðubúnir til formlegra samningaviðræðna við þriðja aðila. Hitt er annað mál að af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur því verið lýst yfir að Íslendingar vilji láta á það reyna og kanna það hvort þeir eigi þess kost að taka upp slíka fríverslunarsamninga við samningsaðila NAFTA að því tilskildu að samningurinn komist á og að samningsaðilar vilji útvíkka gildissvið hans. Enn er eftir að koma á daginn hvort sá vilji er fyrir hendi. Það veltur á ýmsu til viðbótar því sem ég hef þegar sagt, m.a. á því hvort árangur næst í Uruguay-viðræðunum um GATT sem nú standa yfir. NAFTA-samningurinn gerir ráð fyrir því að hvaða ríki sem er geti gerst aðili að honum með samþykki annarra samningsaðila. Umsókn um aðild mundi því þýða fjórhliða viðræður eða jafnvel enn flóknari viðræður eftir því hversu mörg aðildarríki verða orðin að NAFTA þegar viðræður hefjast. Fyrirsjáanlegt er að slíkar viðræður hefðu umtalsverðan kostnað í för með sér og þess vegna verður að meta vel ávinninginn fyrir Ísland áður en farið er út í slíkar viðræður. Þess skal getið að tollakjör Íslendinga að því er varðar íslenskar sjávarafurðir eru okkur tiltölulega mjög hagstæð. Í þessu sambandi er rétt að minna á að eins og fram hefur komið í fjölmiðlum samþykkti ríkisstjórnin í október sl. að skipa starfshóp til þess að gera forkönnun á gerð fríverslunarsamnings við Bandaríkin. Í þessum starfshópi eru fulltrúar frá utanríkisviðskiptaráðuneyti, fjmrn., landbrn. og viðskrn. Starfshópurinn er nú í þann mund að leggja seinustu hönd á áfangaskýrslu til ríkisstjórnarinnar sem hann mun skila nú á næstu dögum. Áfangaskýrslan verður kynnt í ríkisstjórn og framhald málsins síðan mótað í framhaldi af því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin sem hann veitti við fsp. og tek undir það sem kemur fram í þeim. Að vísu er fríverslunarsamband ríkjanna í Norður-Ameríku ekki staðfest af þingum þeirra, en samningur á milli þeirra lýsir ákveðnum vilja. Hann nær til ýmissa atriða og málaflokka fleiri en beinna milliríkjaviðskipta og er á þann hátt nokkuð líkur þeim samningum sem hafa orðið ofan á í samskiptum ríkjanna í Evrópu og við erum aðilar að, en ég tel eins og ráðherrann miklu skipta að ríkisstjórn Íslands láti heyra vilja sinn og ég tek undir að við látum í ljós vilja Íslands til að gera samninga við þessi ríki. Telji þau rétt að bíða úrslita í GATT-viðræðum verður svo að vera. Viðræður um GATT hafa staðið í áratugi og ekki enn náð þeim árangri sem menn væntu í byrjun og pendúllinn, sem vísar á hvort árangur sé væntanlegur eða ekki, hefur sveiflast mjög sterklega núna síðari árin vegna ágreinings milli annars vegar Bandaríkjanna, sem eru aðilar að því bandalagi sem ég hef spurt um, og hins vegar Frakka eða Evrópubandalagsins. Ég tel ekki líklegt að GATT-viðræðunum ljúki á næstunni með árangri og tel þess vegna rétt að við lýsum vilja okkar til samnings af þessu tagi við þessi ríki.