Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni M. Mathiesen, 2. þm. Reykn., Björn Bjarnason menntmrh., Guðmundur Árni Stefánsson, 9. þm. Reykn., Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf., Halldór Ásgrímsson utanrrh., Ingibjörg Pálmadóttir heilbrrh., Ísólfur Gylfi Pálmason, 4. þm. Suðurl., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Páll Pétursson félmrh., Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv., Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e., Vilhjálmur Egilsson, 5. þm. Norðurl. v.

Kosning sjö fulltrúa og jafnmargra varafulltrúa úr hópi þingmanna í Norðurlandaráð, að viðhafðri hlutfallskosningu, skv. þingsályktun frá 15. desember 1961, um kjör fulltrúa í Norðurlandaráð, sbr. þingsályktun frá 3. desember 1969 og þingsályktun frá 17. nóvember 1983, um fullgildingu samkomulags um breytingu á samstarfssamningi Norðurlanda. Gildir kosningin þar til ný kosning hefur farið fram á næsta reglulegu Alþingi. Fram komu tveir listar, sem á voru jafnmörg nöfn samtals og menn skyldi kjósa. Þar sem ekki voru fleiri menn tilnefndir en kjósa skyldi lýsti forseti yfir að kosin væru án atkvæðagreiðslu: Aðalmenn: Geir H. Haarde (A), Hjörleifur Guttormsson (B), Valgerður Sverrisdóttir (A), Sigríður A. Þórðardóttir (A), Guðmundur Árni Stefánsson (B), Sturla Böðvarsson (A), Siv Friðleifsdóttir (A). Varamenn: Arnbjörg Sveinsdóttir (A), Steingrímur J. Sigfússon (B), Guðni Ágústsson (A), Árni Johnsen (A), Rannveig Guðmundsdóttir (B), Árni M. Mathiesen (A), Ísólfur Gylfi Pálmason (A).

Kosning eins fulltrúa hvers þingflokks og jafnmargra varafulltrúa úr hópi alþingismanna í Vestnorræna þingmannaráðið, skv. ályktun Alþingis 19. desember 1985. Gildir kosningin þar til ný kosning hefur farið fram á næsta reglulegu Alþingi. Fram kom einn listi sem á voru jafnmörg nöfn og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosin væru án atkvæðagreiðslu: Aðalmenn: Árni Johnsen, Ísólfur Gylfi Pálmason, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristín Ástgeirsdóttir. Varamenn: Guðmundur Hallvarðsson, Stefán Guðmundsson, Svavar Gestsson, Gísli S. Einarsson, Svanfríður Jónasdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir.

Herra forseti. Sú brtt. sem hér er flutt varðar svokallaðan lágmarksmarkaðsaðgang og er í því fólgin að tollurinn er ákveðinn 32%, ekki af tollabindingu eða grunntaxta heldur af þeim tolli sem lagður skal á viðkomandi vörulið, þ.e. rauntolli. Lágmarksmarkaðsaðgangurinn ber því toll sem er ákveðið hlutfall af rauntolli en það er sú aðferð sem viðgengst í langsamlega flestum aðildarríkjum GATT. Þetta þýðir í reynd að vonir standa til að menn sjái sér hag í innflutningi samkvæmt lágmarksmarkaðsaðgangnum, en því miður eru litlar líkur á að það komi neytendum til góða samkvæmt ákvæðum frv.

Herra forseti. Í staflið a er fjallað um að lækka tolla á lágmarksinnflutningi. Með þessari brtt. er mögulegt að landbúnaðarvörur verði fluttar inn á sanngjörnu verði, en eins og fram hefur komið í umræðunni eru tollar frv. það háir á lágmarksinnflutningi sem nemur 3--5% af magni að ekki er gert ráð fyrir raunverulega neinum innflutningi. Þess vegna legg ég mikla áherslu á að það komi skýrt fram í atkvæðagreiðslunni að þeir sem eru á móti þessari tillögu eru í reynd að koma í veg fyrir að hér verði lágmarksinnflutningur sem nemur 3--5% af heildarmagni.

Herra forseti. Þessi stafliður varðar tollun eða tollunarstig á svonefndum lágmarksmarkaðsaðgangi. Eins og komið hefur fram tökum við ekki afstöðu til þess tollunarstigs sem lagt er til í frv. en þessi brtt. gengur hins vegar að okkar mati allt of langt í þá átt að lækka þetta frá því sem samningstilboð Íslands gerði ráð fyrir. Eins og sjá má mundi brtt., ef samþykkt yrði, fela í sér helmingslækkun á tollunarstigi á lágmarksmarkaðsaðgangi eða sem sagt helmingi lægra tollstig heldur en samningstilboð Íslands fól í sér. Það teljum við of langt gengið og leggjumst því gegn þessum hluta brtt. en sitjum hjá við stafliði b og c, sem koma hér til atkvæða á eftir.

Hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að ákvæði af þessu tagi sé í þessum lögum, en ég vil halda því til haga að ég hef gert athugasemdir við það að landbrh. skuli fara með þessi mál. Hér er um eftirlit með matvælum að ræða og það heyrir undir Hollustuvernd ríkisins. Ég vil líka taka það fram að það er mjög brýnt að þessu ákvæði sé ekki beitt sem viðskiptahindrun en vegna þess hve mikið nauðsynjamál er hér á ferð, þá styð ég þessa grein.

Herra forseti. Þessi brtt. gengur út á það að heimila landbrh. að banna innflutning við sérstakar aðstæður. Ég leggst gegn þessari brtt. vegna þess að ég tel að ákvæði af þessum toga eigi heima í almennri matvælalöggjöf en ekki í tengslum við innflutning á matvælum.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði í framhaldi af þeirri ákvörðun að skipa þriggja manna nefnd fulltrúum þriggja ráðuneyta, landbrn., fjmrn. og viðskrn. Í c-lið er gert ráð fyrir málskotsrétti ef ágreiningur kemur upp, að vísa megi málinu til ríkisstjórnar. Það er varnaglaákvæði og byggir reyndar á samkomulagi sem gert var milli fyrrv. stjórnarflokka á sinni tíð. Með því er gerð tilraun til að tryggja að neytendur og aðrir en beinir hagsmunaaðilar framleiðenda hafi einn málskotsrétt í álitamálum sem upp kunna að koma.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í umræðum og staðfest var af skriflegum greinargerðum og munnlegum umsögnum Neytendasamtaka og viðskiptaaðila eru hinir samsettu tollar, verð- og magntollar stilltir svo háir að það var mat allra sem við var rætt að ekki yrði af innflutningi. Það er meginatriði þessa mikla frv. Hér er gerð brtt. sem kveður á um að magntolla í viðauka I skal lækka um 23% og verðtolla úr 30 í 20% á þeim tollum sem ákveðnir eru í viðeigandi köflum. Eins og sýnt hefur verið fram á eru útreikningar magntolla í frv. ekki byggðir á réttum forsendum, hvorki að því er varðar virkt innflutningsverð né innanlandsverð. Þrátt fyrir breytingar sem er gert ráð fyrir er ljóst að verð innfluttra afurða verður almennt séð hærra en innlendrar auk þess sem við bætast áhrif fjarlægðarverndar á bilinu frá 10--30%. Brtt. mundi samt sem áður tryggja að fyrstu skrefin yrðu stigin í þá átt að tryggja eitthvert aðhald gegnum samkeppni að einokunarkerfinu sem við búum nú við. Þess vegna segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég sé að á dagskrá þessa fundar hefur verið tekið frv. sem dreift var síðdegis í gær og flutt er af ríkisstjórninni og snertir nýja skattlagningu. Hins vegar er ekki tekið á dagskrá frv. sem einnig var dreift í gær um greiðsluaðlögun sem við flytjum fjórir þingmenn jafnmargra þingflokka, frv. sem við flytjum til þess að koma til móts við þær óskir sem voru settar fram fyrir helgina að brýnt væri að greiða úr gífurlegum vanda þúsunda heimila í landinu vegna húsnæðisskulda, frv. sem við höfum ástæðu til að ætla að meiri hluti sé fyrir í þinginu. Við teljum þess vegna mjög brýnt, virðulegi forseti, að þetta frv. fái hér a.m.k. jafnræði á við önnur frumvörp til umfjöllunar og afgreiðslu í þinginu. Það á ekki bara að vera verkefni þessa sumarþings að auka skattlagninguna í landinu þvert ofan í yfirlýsingar stjórnarflokkanna um að auka ekki skattana, heldur á það einnig að vera verkefni þessa sumarþings að greiða úr fjárhagsvanda heimilanna í landinu. Ég vil þess vegna í fyrsta lagi mótmæla því að þetta frv. sé ekki á dagskrá líkt og önnur frumvörp sem dreift var hér í gær og tekin á dagskrá og leggja fram þá formlegu ósk að frv. um greiðsluaðlögun, sem ásamt mér er flutt af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Össuri Skarphéðinssyni og Kristínu Ástgeirsdóttur, fái framvegis jafnræði á dagskrá þingsins á við önnur frumvörp.

Það er sjálfsagt að taka það til athugunar hvort þetta frv. verður tekið á dagskrá, ef það verður annar fundur í dag. En forseti kannast ekki við að það hafi verið beðið um afbrigðilega meðferð, en samkvæmt þingsköpum þurfa að líða tvær nætur frá útbýtingu.

Hæstv. forseti. Ég vonast til að því frv. sem nefnt var í þessu samhengi verði ekki blandað inn í svona almenna pólitíska leikfimi hér í þinginu. Stjórnarandstaðan og til að mynda þingmenn Vestfirðinga, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hafa gengist eftir því að við brygðumst við vanda Vestfirðinga varðandi það ólán sem upp kom þar og við lykjum ekki þinginu án þess að menn sæju fyrir með hvaða hætti það fólk, sem lenti í hörmungunum þar á sl. ári, gæti nýtt sumarið. Þannig að ég óska eindregið eftir því að þrátt fyrir pólitíska leikfimi, sem menn auðvitað þurfa að hafa uppi, þá blandi menn ekki slíkum málum saman. Ég vonast a.m.k. til þess að þingið sem heild taki ekki þátt í því.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hefja hér efnisumræðu um 8. dagskrármálið, en ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það óviðurkvæmilegt af hálfu hæstv. forsrh. að taka þannig til orða hér að þótt við kynnum að hafa einhverjar athugasemdir við það hvaða leið ríkisstjórnin hefur valið til þess að koma til móts við einstaklinga sem orðið hafa fyrir miklum áföllum, en einnig til þess að koma til móts við vanda byggðarlaga sem ekki hafa orðið fyrir þeim áföllum, þar með séu menn að leggja stein í götu þess að greitt sé úr vanda viðkomandi fólks. Ég tel að slíkar athugasemdir hæstv. forsrh. séu á engan hátt við hæfi nema hæstv. forsrh. hafi ætlað sér að ganga hér fram í því skjólinu. Það hlýtur auðvitað að koma til álita þegar frv. kemur til umræðu hvaða leið er farin. Það hefur komið fram í óformlegri athugun á þessu máli hér utan við ræðustólinn, að það muni vera um 5 milljarðar til ráðstöfunar í sjóði sem þjóðin hefur safnað í og það hlýtur að vera álitamál hvenær og með hvaða hætti þeir peningar eru notaðir eða hvort ný gjaldtaka sé hafin. Ég mælist til þess að við getum átt hér efnislega umræðu um málið án þess að vera að gera þannig athugasemd við það, eins og hér kom fram hjá hæstv. forsrh. Þau eru mörg brýn verkefnin í okkar þjóðfélagi. Það eru verkefni í heilbrigðismálum, það eru verkefni í fangelsismálum og fjölmörgum öðrum málaflokkum, sem eru mjög brýn en við höfum ekki fundið fjármagn til að leysa og það er verkefni okkar hér í þinginu að ræða það hvernig við finnum fjármagnið. Ég vona að það verði ekki sá bragur á umræðunni um 8. dagskrármálið að þótt við hér ýmis kynnum að hafa aðra skoðun á því hvernig fjármagnið sé fundið þá séum við að leggja einhvern stein í götu þess að greitt sé úr vanda fólksins. Það er ekki þannig sem málið er vaxið, en það kann að vera einhver ágreiningur um það hvernig fjármagnið er fundið.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að skilja ræðu hv. þm. þannig að það væri misskilningur minn að hann hygðist út af pólitískri leikfimi hér í þingsölum taka þetta mikilvæga mál í gíslingu og ég vonast til þess að sú samstaða sem var í þinginu um að bregðast við vanda fólks á Vestfjörðum verði ekki fórnarlamb pólitísks leikaraskapar á síðustu dögum þessa vorþings. Ég trúi því ekki að aðrir þingmenn og til að mynda þingmenn Vestfirðinga, geri þetta mál að máli sem gæti goldið pólitísks leikaraskapar hér í þinginu. Ég vona að okkur beri gæfa til þess að sýna sömu samstöðu um þetta mál og við höfum gert hingað til.

Herra forseti. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að ég held að það sé vilji allra þingmanna stjórnarandstöðunnar að afgreiða þetta mál sem hæstv. forsrh. hefur nefnt hér í umræðunni við hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson. Það er með engu móti hægt að láta að því liggja að stjórnarandstaðan eða einhverjir þingmenn ætli sér ekki að taka höndum saman við stjórnarliðið í þessu máli þó að nefnd sé sú staðreynd að hér var í gær dreift máli sem ýmsir þingmenn stjórnarandstöðunnar bera fyrir brjósti og reyndar helft stjórnarliðsins líka vegna þess að þar er um að ræða sama frv. og þeir fluttu á síðasta kjörtímabili. Ég ítreka það, herra forseti, að ég tel að það sé með engu móti hægt að láta að því liggja, eins og hæstv. forsrh. er að gera, að menn ætli að búa til einhvern pólitískan leikaraskap í kringum þetta mál. Það er alveg ljóst að það er samstaða heillar þjóðar í kringum það án tillits til þess í hvaða pólitíska flokka menn hafa skipað sér. Þannig var tekið á þessu á síðasta kjörtímabili og þannig mun þetta þing líka taka á málinu núna.

Herra forseti. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 17. jan. sl., strax eftir snjóflóðið í Súðavík, segir m.a. að ríkisvaldið muni gera sitt ýtrasta til að bæta það tjón sem orðið er og í mannlegu valdi er að bæta. Í upphafi miðaði starf stjórnvalda í þessu máli aðallega að tvennu: Annars vegar aðstoð við þá sem urðu fyrir skaða eða eignatjóni og hvernig greiða skyldi kostnað við björgunarstarf og hins vegar undirbúningi að frv. til laga um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Einnig var nefnt að síðan þyrfti að huga að tillögugerð varðandi framtíð byggðar og atvinnulífs í Súðavík. Fyrirsjáanlegur kostnaður ríkissjóðs vegna snjóflóðsins í Súðavík er nú nær 54 millj. kr. og þar hafa þegar verið greiddar 34 millj. kr. Stærstu liðirnir eru vegna uppsetningar á bráðabirgðahúsnæði í Súðavík og ýmis kostnaður vegna björgunarstarfa.Í þessari tölu er ekki lagt mat á kostnað ríkissjóðs vegna sölutaps, sem væntanlega myndast þegar sumarhúsin verða seld, en ríkissjóður hefur ábyrgst að greiða sveitarsjóði það tap. Einnig er hugsanlegt að fleiri kröfur um greiðslur vegna kostnaðar tengdar björgunarstörfum eigi eftir að koma fram. Breytingar á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum voru afgreiddar á 118. þingi, 25. febrúar sl. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Sé hagkvæmara talið, til að tryggja öryggi íbúa gagnvart ofanflóðum, er sveitarstjórn heimilt að gera tillögu um að kaupa húseignir í stað annarra varnaraðgerða . . . `` Ofanflóðasjóður greiðir 90% af kostnaði við slík kaup eins og vegna annarra varnaraðgerða. Félmrh. ákveður úthlutun úr ofanflóðasjóði að fengnum tillögum Almannavarna ríkisins. Að því er varðar framtíðaruppbyggingu í Súðavík þarf annars vegar að huga að því að nauðsynleg lög og reglugerðir vegna ákvarðanatöku séu fyrir hendi og þeim verði fylgt í hvívetna og jafnframt þarf að kanna kostnað og fjármögnun framkvæmda. Allar ákvarðanir varðandi Súðavík munu hafa fordæmisgildi fyrir aðra staði landsins. Nauðsynleg lög eru fyrir hendi með lögunum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Ofanflóðanefnd hefur samið drög að reglum um hættumat vegna snjóflóða og nýtingu hættusvæða. Þessar reglur verða væntanlega gefnar út af félmrh. nú alveg á næstunni. Nefnd nokkurra ráðuneyta, félmrn., umhvrn. og dómsmrn., og ofanflóðanefndar mun semja reglugerð um framkvæmd laganna um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Fyrsta verk nefndarinnar verður að gera tillögur að reglugerð um varnarvirki og/eða kaup húseigna á hættusvæðum vegna ofanflóða. Þar verður m.a. tekið á því hvernig ákvarða skuli greiðslu fyrir hús sem keypt verða. Skipulag fyrir ,,nýja Súðavík`` hefur ekki verið staðfest en það verður væntanlega í þessum mánuði. Til þess að unnt verði að taka ákvarðanir um flutning og/eða kaup húsa og uppbyggingu á nýju svæði þarf að liggja fyrir í fyrsta lagi nýtt hættumat fyrir núverandi byggð. Þetta getur væntanlega legið fyrir skömmu eftir að nýja reglugerðin um hættumat verður gefin út. Í annan stað: Tillögur sveitarstjórnar um flutning og kaup á húsum. Kostnaður við gatna- og lagnagerð í Súðavík er áætlaður allt að 150 millj. kr. Sveitarsjóður getur lítið greitt af þeim kostnaði. Sveitarstjórn hefur farið þess á leit við stjórn landssöfnunarinnar vegna Súðavíkur að eftirstöðvum sjóðsins verði ráðstafað til þessa verks. Hér er um að ræða nálægt 70 millj. kr. Sjóðstjórn hefur ekki tekið afstöðu til þessarar óskar. Sveitarstjórn hefur sótt um framlag úr Bjargráðasjóði vegna þessa kostnaðar. Stjórn sjóðsins mun fjalla um þetta erindi í næstu viku. Hér gæti verið um að ræða 15--20 millj. kr. í þessu tilfelli. Sveitarstjórn mun væntanlega leita til Viðlagatryggingar um að hún leggi fram fé til þessara framkvæmda sem bætur fyrir núverandi gatnakerfi sem ekki hefur verið unnt að nýta, en afstaða stjórnar Viðlagatryggingar til þessa máls liggur ekki fyrir. Um kostnað vegna flutnings og kaupa á húsum í Súðavík liggja engar beinar tölur fyrir. Á staðnum voru 69 íbúðir. Þar af eyðilögðust 14 í snjóflóðinu. Eftir standa 55 íbúðir. Þar af er e.t.v. unnt að flytja 16 hús. Eigendur flestra þeirra húsa sem þá eru eftir munu ætla að búa áfram á staðnum og vilja byggja ný hús. Við þetta bætast síðan hús í eigu opinberra aðila og fyrirtækja. Ofanflóðasjóður hefur nú til ráðstöfunar innan við 200 millj. kr. Árlegar tekjur hans næstu 5 árin eru um 80 millj kr., að meðtöldu sérstöku lögbundnu framlagi Viðlagatryggingar. Ljóst er að hörmungunum í Súðavík mun fylgja mun meiri kostnaður en ráð var fyrir gert er ákveðið var að leggja 10% álag á iðgjöld vegna viðlagatryggingar með lögum nr. 36/1995. Að auki hefur víðar orðið tjón þennan vetur eins og öllum er í fersku minni. Því er talið nauðsynlegt til þess að mæta þessum aukna kostnaði að leggja til við Alþingi að breytt verði lögum um Viðlagatryggingu Íslands og lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum á þann veg að næstu fimm árin verði lagt álag á viðlagatryggingariðgjald sem nemur 20% í stað 10% áður, auk þess sem hlutur Viðlagatryggingar Íslands í ofanflóðasjóði verði aukinn úr 5% af heildariðgjaldatekjum í 35%. Þarna tekur sem sagt viðlagatryggingarsjóður mikinn þátt í þessu átaki. Er gert ráð fyrir að fyrirkomulag verði með þeim hætti að næst þegar innheimt verður samkvæmt nýjum vátryggingarsamningum, sem eru andlag iðgjalda viðlagatryggingar eða eldri samningar komi til endurnýjunar, verði álag jafnframt lagt á. Standi iðgjaldaauki vegna álagsins í fimm iðgjaldaár. Er vonast til að þessar auknu álögur komi til með að skila rúmlega 500 millj. kr. á næstu fimm árum. Miðað við þá atburði sem áttu sér stað sl. vetur sýnist ekki óeðlilegt að Viðlagatrygging Íslands leggi aukið fé í ofanflóðasjóð. Bæði er sérstaklega kveðið á um það í 21. gr. um þá tryggingu að heimilt sé að styrkja framkvæmdir sem ætlað er að varna eða draga úr tjóni af völdum náttúruhamfara og eins virðist mega lesa það út úr þeim upphaflegu hugmyndum sem lágu til grundvallar setningu laganna frá 1975, að hlutverk Viðlagatryggingar Íslands væri ekki einungis að bæta tjón sem þegar er orðið, heldur einnig að reyna að koma í veg fyrir að tjón eigi sér stað. Til þess að efla þannig snjóflóðavarnir og minnka líkur á því að greiða þurfi tjónabætur síðar vegna snjóflóða er ekki talið óeðlilegt að hlutur ofanflóðasjóðs í heildariðgjaldatekjum Viðlagatryggingar Íslands sé aukinn eins og gert er ráð fyrir í frv. Miðað við núverandi heildariðgjaldatekjur Viðlagatryggingar Íslands er gert ráð fyrir að hlutur ofanflóðasjóðs í þeim verði um 177 millj kr. á ári eða sem nemur 885 millj. kr. næstu fimm árin. Þannig er alls gert ráð fyrir að ofanflóðasjóður hafi til ráðstöfunar á næstu fimm árum um 1.400 millj. kr. miðað við að bein framlög úr ríkissjóði haldist óbreytt. Með breytingu á lögum um snjóflóðavarnir sl. vetur, reglugerðum sem settar verða á grundvelli þeirra laga og þeirri tekjuöflun sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er tryggt að unnt verður að bregðast við afleiðingum náttúruhamfaranna á sl. vetri. Jafnframt hefur þar með verið lagður grundvöllur að framtíðarskipulagi þessara mála. Eins og áður sagði liggja ekki nú fyrir nákvæmar áætlanir um kostnað vegna uppbyggingar í Súðavík og aðgerða á öðrum stöðum. Með þeirri fjáröflun sem hér er lögð til á hins vegar að vera unnt að sinna því sem þarf til uppbyggingar í Súðavík og það geti miðað áfram eins og óskir heimamanna standi til. Það er mikilvægt að við þetta verði staðið. Í ríkisstjórn á sl. kjörtímabili var hæstv. þáv. viðskrh. manna fremstur í flokki að tryggja það að hart yrði brugðist við í þessum efnum. Og hann var einnig fyrstur manna hér á vorþingi að taka þetta mál upp til að tryggja að frá þingi yrði ekki gengið án þess að þessi mál lægju nokkuð ljós fyrir. Og það er líka gleðiefni að í hv. efh.- og viðskn. tóku stjórn og stjórnarandstæðingar vel í þessa tillögu og þá ekki síst hv. þm. Kristinn Gunnarsson og reyndar aðrir góðir þingmenn einnig. Þannig að ég vonast til að þrátt fyrir ýmis átök eins og verða vill þá sjái menn málum þannig borgið að þetta mál lendi ekki á milli þils og veggjar eða milli steins og sleggju í kannski næsta ómerkilegum átökum hér í þinginu. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu máli verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég er sannfærður um það að hæstv. forsrh. verður að ósk sinni um það að þetta mál mun ekki lenda milli pólitískrar sleggju og steins hér í þinginu. Það er enginn í þessu þingi sem ég tel að muni vilja gera neitt til þess að draga úr möguleikum ríkisstjórnarinnar á því að hefja uppbyggingu í Súðavík eins fljótt og auðið verður. Hæstv. forsrh. veit að ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að gerbreyta allri uppbyggingu á snjóflóðaeftirliti og snjóflóðavörnum á Íslandi. Ég veit að það er einhver vinna í gangi varðandi það. Ég tel nauðsynlegt að sú undirstaða sem við leggjum núna sé sem traustust og best útfærð. Ég held að ég hafi skilið hæstv. forsrh. rétt þegar ég sagði að það lægju ekki fyrir nákvæmar áætlanir um hvernig ætti að taka á eflingu snjóflóðavarna í framtíðinni. Ég tók líka eftir því að hann var ekki alveg viss um það hversu mikinn kostnað ríkisstjórnin mun bera af tjóninu í Súðavík. Ég skil það út af fyrir sig mjög vel. En mig langar hins vegar til þess að spyrja hæstv. forsrh., til þess að greiða fyrir þessari umræðu, á hvaða áætlunum er talan 1.400 millj. kr., byggð? Er til einhver gróf áætlun um það hvers konar snjóflóðavarnir og á hvaða stöðum á að ráðast í á þessum næstu fimm árum sem 1.400 millj. eiga að nægja til framkvæmda á?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. undirtektir hans. Hann er afskaplega vel að sér um öll þessi mál og tók mjög virkan þátt í þeim eins og kunnugt er. Það er rétt hjá honum, það stendur yfir vinna núna og þá sérstaklega til þess í fyrsta lagi að samræma skipan þessara mála vegna þess að það orkar nokkuð tvímælis um ráðuneytaskiptingu eins og hv. þm. þekkir afskaplega vel. En vegna þessara fjármuna sem hv. þm. nefndi vil ég ítreka að í þessu falli eru menn fyrst og fremst að horfa til uppbyggingar vegna húsnæðis sem menn verða að yfirgefa. Það stóð þannig á að á öðrum stöðum heldur en í Súðavík urðu menn að vera fjarri heimilum sínum í 50--100 daga á sl. ári. Við í sælunni hér í Reykjavík eigum bágt með að skilja það að vera hrifin burt af okkar heimilum, ekki dögum saman, ekki vikum saman heldur mánuðum saman. Þetta fólk vill ekki þurfa að leggja í nýjan vetur með þessum hætti. Og ég hef tekið undir með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að við getum ekki frá þinginu gengið án þess að þetta fólk viti nokkurn veginn hvar það stendur.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðulaust að hafa mörg orð um þetta frv. Það er óþarfi því að þingmenn þekkja svo vel og muna svo vel þá atburði sem urðu aðdragandinn að því máli sem hér er flutt. Þá hefur hæstv. forsrh. einnig rifjað upp yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hún gaf um loforð um stuðning við þá sem misstu líf og eignir í snjóflóðunum á sl. vetri, ekki aðeins í Súðavík heldur einnig annars staðar þar sem þau flóð féllu. Einnig tók ríkisstjórnin síðasta ákvörðun um það að hefja víðtækan undirbúning að endurhættumati á snjóflóðasvæðum sem er ljóst, eins og hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að mun verða mjög viðamikið og sjálfsagt taka einhvern tíma og mun kalla á mjög mikil útgjöld ef við á að bregðast eins og yfirlýsing ríkisstjórnarinnar gaf tilefni til. Þannig er alveg ljóst og rétt hjá hæstv. ráðherra að þarna eru miklir fjármunir sem verið er að ræða um, fjármunir sem íslenska ríkisstjórnin og Alþingi með afstöðu sinni á sl. ári hafa skuldbundið sig til þess að útvega. Það eru um það bil þrjár vikur síðan ég hóf máls á því hér á hv. Alþingi að nú væri framkvæmdatíminn að hefjast og þeir sem urðu illa úti í snjóflóðum á sl. vetri hefðu miklar áhyggjur af því ef tíminn liði, framkvæmdatímabil þessa árs liði, án þess að hægt væri að hefjast handa og fólkið þyrfti því að horfast í augu við þann möguleika að þurfa e.t.v. að flytja inn í hús sín aftur sem það hefði orðið að yfirgefa sakir hættuástands, eins og hæstv. forsrh. rakti í ræðu sinni hér áðan. Ég hef út af fyrir sig ekki neinu við það að bæta. Ég óskaði eftir því við hæstv. forsrh. að hann beitti sér fyrir því að aðgerðir yrðu gerðar sem allra fyrst til þess að taka af allan vafa um það að hægt yrði að nýta framkvæmdatímann í sumar til að hjálpa þessu fólki þannig að það þyrfti ekki að horfast í augu við annan vetur við svipaðar aðstæður og þann síðasta. Þetta er nauðsynlegt skref til þess að það sé hægt og ég lýsi yfir stuðningi mínum við þennan málatilbúnað og treysti forsrh. til þess að sjá svo til að þegar Alþingi hefur afgreitt þetta mál, sem ég efast ekki um, þá verði undinn bráður bugur að því að hægt verði að nýta þessa fjármuni til þess að ljúka þeim framkvæmdum sem brýnastar eru nú í sumar. Auðvitað má um það deila hvaðan á að taka féð. Menn geta vísað til þess að það séu miklir peningar í Viðlagasjóði, en ég vil biðja hv. þm. að huga að því að þeim fjármunum sem þar eru hefur verið safnað saman, ef svo má segja, til þess að bregðast við atburðum sem kunna að gerast og menn óttast að geti gerst, þ.e. Suðurlandsskjálfta, án þess að ég ætli að fara að vera með neinar illspár um það, en Viðlagasjóður endurtryggir ekki. Það hefur farið fram athugun á því hvað það kostar. Það er svo óhemjudýrt að það hefur verið tekin sú ákvörðun af stjórn Viðlagasjóðs og í samráði við heilbr.- og trmrn. að Viðlagasjóður endurtryggði ekki. Þannig að þó að mönnum finnist 5 milljarðar vera mikið fé þá er það ekki svo mikið fé ef einhverjir alvarlegir atburðir gerast. Ég vil einnig minna á að það er ástæða til þess að ætla að sú breyting kunni að vera á veðurfari hér að við gætum átt von á meiri ofanflóðum en verið hafa á undanförnum 2--3 áratugum og minni ég í því sambandi á þá atburði sem nú hafa verið að gerast. Þessi hætta er því ekki bara bundin við vetrarmánuðina og út af fyrir sig óeðlilegt að menn afli fjár með þeim hætti sem hér er gert, þ.e. að andlag fjáröflunarinnar séu þau verðmæti sem eru í tryggingu hjá Viðlagasjóði og ætlast er til að sjóðurinn bæti ásamt með þátttöku ofanflóðasjóðs í tilteknum verkefnum ef erfiðleikar koma upp eða hamfarir í líkingu við það sem varð í vetur. Þannig að þó svo að mönnum finnist vera hér miklir peningar á ferðinni, 1.400 millj. kr. á fimm ára tímabili, þá býst ég við að áður en upp verður staðið og lokið öllum þeim viðfangsefnum sem þarf að ljúka í samræmi við þá stefnumótun sem stjórnvöld hafa tekið þá verði þetta ekki fé sem verði mikill afgangur af, kannski miklu fremur hið gagnstæða, að það vanti meira fé heldur en þarna er um að ræða. Ég ítreka það að ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þennan málatilbúnað. Ég lýsi fylgi mínu við þetta frv. Ég er ekki í nokkrum vafa um að Alþingi mun afgreiða það bæði skjótt og vel og ég ítreka þau tilmæli mín til hæstv. forsrh. að hann vinni með sama hætti og áfram að því að hægt verði að nýta framkvæmdatímabilið þegar þessi afgreiðsla hefur átt sér stað frá Alþingi.

Virðulegi forseti. Fyrir réttum 10 árum voru samþykkt lög um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Í framhaldi af þeirri lagasetningu var farið að vinna að því að gera hættumat fyrir byggðir á landsbyggðinni sem ætla mætti að byggju við hættu af ofanflóðum, hvort sem þau voru snjóflóð eða skriðuföll. Þessu verki hefur miðað nokkuð áleiðis undanfarinn áratug og er vel á veg komið hvað landið í heild varðar þó að því sé ekki lokið og vantar reyndar nokkuð á. En fyrir mjög mörg byggðarlög liggur fyrir hættumat og einnig tillögur um úrbætur til að mæta þeirri hættu sem menn hafa komist að raun um að er fyrir hendi. Það var því ljóst fyrir nokkru að sá sjóður sem leggja átti til megnið af fjármagni til úrbótanna hvort sem það voru varnarvirki eða annað var býsna vanmegnugur til þess að standa undir hlutverki sínu og greiða sinn hlut eða 80% af kostnaði á móti 20% hlutdeild sveitarfélags. Því brá ég á það ráð fyrir 2--3 árum ásamt tveimur öðrum þingmönnum Alþb. að flytja frv. sem jók hlutdeild sjóðsins í kostnaði úr 80% í 90% til þess að gera sveitarfélögunum það bærilegra að standa undir sínum hluta af kostnaði og jafnframt að koma með tillögu í frv. að tekjuöflun fyrir sjóðinn þannig að hann mætti fá auknar tekjur frá því sem þáverandi lög gerðu ráð fyrir. Mál þetta var í vinnslu í þinginu um tveggja ára skeið og tókst má segja gott samkomulag um það og varð úr að það var flutt sem stjfrv. á síðasta þingi og varð að lögum fyrr á þessu ári. Það frv. miðaði útreiknaða tekjuþörf ofanflóðasjóðs við allt annað landslag en við horfðum síðan framan í eftir veturinn sem liðinn er. Frv. gerði ráð fyrir framkvæmdum í ljósi þess mats sem fyrir lá á þeim tíma. En eftir snjóflóðin í vetur hefur mönnum orðið ljóst að menn þurfa að endurskoða hættumatið og breyta um forsendur og mönnum er líka ljóst að þær breytingar leiða til þess að hættan er að jafnaði meiri en menn ætluðu og aðgerðirnar sem grípa þarf til til varnar verða því dýrari og meiri í sniðum en menn ætluðu fram til þessa. Það var þannig ljóst strax í vetur þegar við vorum að afgreiða stjfrv. að það mundi þurfa meira fé til þessa verkefnis en frv. gerði ráð fyrir. Það kemur því ekki á óvart að flutt er frv. um það efni að styrkja fjárhagslega stöðu sjóðsins. Reyndar var nauðsynlegt að gera það strax á vorþinginu til þess að menn mættu leysa úr þeim brýnustu verkefnum sem uppi eru í þessu efni í nokkrum byggðarlögum og mönnum er ljóst að verður að gera fyrir næsta haust. Þar sem ég þekki best til veit ég að eru nokkuð mikil verkefni sem menn þurfa að leysa núna í sumar, a.m.k. í þremur sveitarfélögum, þ.e. í Súðavík, í Hnífsdal og á Flateyri og kynnu þau að verða fleiri bæði á Vestfjörðum og annars staðar ef menn athuga það nánar. Þetta er þó vitað um og þessi verkefni ein og sér eru það viðamikil að núverandi tekjustofnar ofanflóðasjóðar duga ekki til að standa undir nauðsynlegum framkvæmdum núna. Því þarf auknar tekjur. Ég fagna því þessu frv. Það kemur til móts við þá þörf sem er og leysir væntanlega úr henni fyrsta kastið. Menn skulu hins vegar gera sér grein fyrir því að hér getur verið um að ræða afar fjárfrek verkefni. Í dag er álitið að um 500--600 íbúðarhús séu innan hættusvæða eins og þau eru þekkt í dag. Það er líka álitið að þau muni verða fleiri þegar búið er að gera nýtt hættumat samkvæmt þeim reglum og forsendum sem er verið að móta um gerð slíkra mata. Áætlun er upp á að það geti verið allt að 1.000 hús sem verði innan endurskilgreindra hættumata. Auðvitað liggja ekki fyrir neinar áætlanir um hvað varnarvirki eða úrlausnir kosta í öllum þessum tilvikum. En ef við gefum okkur þann möguleika að öll húsin yrðu keypt og við gefum okkur meðalverð á íbúðarhúsi þá sjá menn strax að hér er um að ræða mjög háar fjárhæðir. Og það er ljóst að menn verða að eyða mörgum árum í að leysa úr þessu verkefni. Við munum ekki leysa það á 4--5 árum. Hins vegar er jafnljóst að við þurfum að fara að byrja að vinna að þessu verki strax og vinna það eins hratt og við getum. Og þessi fjáröflun í frv. nú er áfangi á þessari leið. Hún gefur ofanflóðasjóði allt að 1.400 millj. kr. úr að spila á næstu fimm árum og ég held að það sé alveg fullnægjandi fé á þeim tíma. Við munum vita betur að þeim tíma liðnum hvernig mál standa og væntanlega hafa menn þá nákvæmari áætlanir um kostnað við þær úrbætur sem menn þurfa að grípa til. Þegar aflað er nýrra tekna í sjóð eins og þennan þá þarf einhvers staðar að taka peninga. Það er ekki hægt að búa til peninga úr engu. Og í þessu tilviki hafa menn brugðið á það ráð að sækja fjáröflunina í tvo staði. Annars vegar með því að hækka álögur á fasteignaeigendur að mestu leyti og hins vegar með því að taka fé sem annars hefði runnið í annan sjóð, Viðlagasjóð, og færa það um fimm ára skeið yfir í ofanflóðasjóð. Ég lýsi mig fylgjandi þessum tillögum. Ég tel að þær séu skynsamlegar. Nýjar álögur á almenning eru ekki háar af þessari fjárhæð sem er í heild um 1 milljarður kr. sem er viðbótarfjáröflunin í ofanflóðasjóð. Lítill hluti viðbótarinnar kemur af nýjum álögum á fasteignaeigendur, en mestur hlutur kemur úr því sem annars hefði runnið í Viðlagasjóð. Ég tek undir áhyggjur síðasta ræðumanns um það að menn gangi um of á Viðlagasjóð því að honum er ætlað ákveðið verkefni sem geta komið til fyrr en varir í kjölfar eldgosa eða annarra slíkra stórra atburða. Við megum ekki falla í þá gryfju að taka það fé sem í honum er nú, ganga á þann höfuðstól til þess að ná í aura fyrir önnur verkefni. Reyndar er ekki skynsamlegt að mínu mati að taka af Viðlagasjóði tekjustofna hans til frambúðar, en ég get fallist á að taka hluta af tekjustofni hans um fimm ára skeið meðan menn eru að koma þessu verkefni af stað. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum ítreka stuðning minn við þetta mál og láta það koma fram enn einu sinni að það er afar brýnt að málið nái fram að ganga fyrir lyktir vorþingsins.

Hæstv. forseti. Það mál sem hér er til umræðu var kynnt í efh.- og viðskn. fyrir nokkrum kvöldum og urðu um það miklar umræður og þá ekki síst það atriði sem snýr að snjóflóðavörnum og það hvert gagn væri í rauninni í slíkum vörnum. Það vildi svo til að á fundinum voru þá staddir tveir Vestfirðingar sem þekkja þessi mál af eigin raun og var mjög merkilegt að hlusta á þeirra frásagnir og þá ekki síst hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem lýsti reynslu Flateyringa og þeim mikla ótta sem hefur skapast í hugum fólks vegna sífelldrar hættu sem vofað hefur yfir íbúunum sérstaklega nú í vetur en þeir þekkja reyndar frá fyrri árum. Það er alveg ljóst eftir veturinn í vetur að við Íslendingar þurfum að skoða mjög rækilega hvernig við stöndum að snjóflóðavörnum og hvar byggingar eru leyfðar. Og við getum ekki annað en horfst í augu við það að stór svæði sérstaklega á Vestfjörðum eru hættusvæði. Það hafa komið upp efasemdir í mínum huga varðandi enduruppbygginguna á Súðavík, hvort þar sé í rauninni verið að færa íbúabyggðina inn á svæði sem einnig er í hættu. Ég gat ekki skilið þær upplýsingar sem við höfum fengið öðruvísi en þannig að í rauninni sé svæðið allt í ákveðinni hættu. En við vitum að það er ákaflega erfitt mál fyrir íbúana að horfast í augu við það að búa á hættusvæði. Það eru miklar eignir í húfi og ég get vel skilið það að menn vilji halda í sína byggð. En maður hlýtur þó að velta því fyrir sér hvort ástæða kunni að vera til þess að hreinlega banna byggð á stærri svæðum en nú er gert vegna þessarar miklu hættu sem kom svo rækilega í ljós í vetur. Ég held að við þurfum að skoða þessi mál í víðu samhengi, en jafnframt að reyna að átta okkur á því hvaða varnir duga og hvort einhverjar varnir duga. En inntakið í því sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði, hann er því miður ekki viðstaddur þessa umræðu, var í rauninni það að óttinn væri orðinn svo mikill að það dygðu engar varnir vegna þess að fólk einfaldlega flytti úr húsunum þegar hættuástand skapaðist og tryði ekki á þessar varnir og þetta er mjög umhugsunarvert. Frv. sem hér er til umræðu gengur út á það að leggja sérstakan skatt á fasteignaeigendur, sérstakt álag, til þess að standa undir þeim kostnaði sem fram undan er vegna uppbyggingar á Súðavík og væntanlega vegna aukinna snjóflóðavarna. Þetta er skattur og fram hjá því verður ekki horft og er enn einu sinni verið að bæta ofan á þá sem eiga fasteignir og er auðvelt í því samhengi að rifja upp harða gagnrýni á meiri hlutann í Reykjavíkurborg fyrir sérstakt gjald sem lagt var á fasteignagreiðendur í borginni. En það er ljóst að það verður að útvega peninga í þessa uppbyggingu og ég fæ ekki séð að þessi leið sé verri en hver önnur þó að það hefði hugsanlega mátt velta því fyrir sér hvort ekki hefði átt að leggja þá ákveðið gjald á alla landsmenn til þess að standa undir þessum kostnaði og þessari uppbyggingu sem fram undan er. En ég skil það þannig að ástæðan fyrir því hve mikið liggur á að afgreiða þetta frv. sé það að lögin verði gengin í gildi áður en næsta rukkun verður send út þannig að hluti af þessu gjaldi náist þá inn í haust. Þetta mál er þannig vaxið að það er ekki hægt annað en styðja það. Það verður að ná í þessa peninga, en eins og ég segi hefði gjarnan mátt gefast meiri tími til að velta því fyrir sér hvort aðrar leiðir hefðu verið færari. En í þessu samhengi vil ég beina því til hæstv. forsrh. að við sem nú skipum stjórnarandstöðuna fáum að fylgjast með framgangi þessa máls og hvernig fyrirhugað er að verja þessu fjármagni og einnig að við fáum öll að taka þátt í umræðu um hvernig staðið verði að snjóflóðavörnum og skipulagi byggðar vegna þess hve brýnt mál það er og vegna þess hvernig það í rauninni snertir alla landsmenn. Þetta er mikið og stórt mál fyrir alla þjóðina. Ég er áheyrnarfulltrúi í efh.- og viðskn. og við munum fara í gegnum þetta mál í kvöld, en að svo komnu máli sé ég ekki ástæðu til annars en lýsa yfir stuðningi við þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir undirtektir við frv. Ég tek undir með hv. þm. að það er eðlilegt til að tryggja þá samstöðu sem verið hefur með þjóðinni um þessi mál að talsmenn stjórnarandstöðunnar og fulltrúar þeirra fái möguleika á að fylgjast náið með framvindu málsins og skal leitast við að tryggja það. Varðandi skattahugtakið þá vek ég athygli á því að stærstur hlutur þessarar fjármögnunar er þannig fundinn að menn taka fjármagn sem ella hefði farið í að byggja enn upp Viðlagasjóð, sem ég held að veiti ekki af að gera, gengur til þessa verkefnis núna sem um leið léttir skyldum af Viðlagasjóði vegna þess að gera má ráð fyrir ef hættumat er vísindalega grundað mat að þegar húsum er forðað af svæðum sem lúta hættumati þá minnki skylda Viðlagasjóðs sem því nemur, kannski ekki nákvæmlega í föstu hlutfalli en a.m.k. að nokkru leyti til. Ég tel því að segja megi að verulegur hluti þessarar fjárhæðar sé ekki skattur og hinn hlutinn sé tryggingaraukaiðgjald og ég held að Íslendingar séu þannig saman settir að þó við greiðum slíkt iðgjald til ofanflóðasjóðs og við sem eigum húseignir hér í Reykjavík eigum kannski ekki beint von á ofanflóði af þeim völdum, þá kynnum við sjálf, eins og hefur nýverið í umræðunni, að geta lent í því síðar meir að hér yrðu stórir atburðir á þessu svæði þá ætlumst við til þess að landar okkar annars staðar taki þátt í þeim vanda sem þá kæmi upp. Ég held að hér sé farinn millivegur. Menn eru að horfa til framtíðar. Menn eru að taka málefnalega á málum og ég vonast til þess og ég finn það reyndar á þeim umræðum sem hér hafa orðið nú að þingmenn ætla sér að taka þannig á málum.

Virðulegi forseti. Eins og hefur komið fram í umræðunni þá er það mál sem hér er til umfjöllunar fyrst og fremst flutt vegna þeirra hörmulegu atburða sem urðu á liðnum vetri og þeirra nýju viðhorfa til úrlausna í snjóflóðavörnum sem sprottið hafa fram á opinberan vettvang vegna þeirra atburða. Ég vil hins vegar nota tækifærið við þessa umræðu til þess að vekja athygli á því að mér finnst við að ýmsu leyti vera á erfiðri braut þegar við erum að fylgja þeirri stefnu að grípa til sérstakra aðgerða vegna atburða. Ástæðan er að sú stofnun, Viðlagasjóður og Viðlagatrygging, sem sett hefur verið upp í landinu til þess að vera eins konar sameiginleg trygging okkar Íslendinga vegna náttúruhamfara, er of veikburða. Meginástæðan fyrir því að ég nefni þetta sjónarmið er að sé fylgt þeirri aðferð sem hér er gert og hefur verið fylgt áður þá lendum við í þeim vanda að vera að vega og meta í hvert sinn hver sé stærðargráða vandans og taka þá kannski gildisbundna, svæðisbundna og tilfinningabundna afstöðu en vandamál sem eru kannski jafnerfið fyrir fjölskyldur, einstaklinga og byggðarlög eru látin liggja án þess að á þeim sé tekið af því að þau ná kannski ekki þeim samanburði sem önnur tilvik fela í sér. Ég er þeirrar skoðunar, þó ég eigi erfitt með að sanna það, að í hugum flestra landsmanna sé það ætlunarverk Viðlagatryggingar og hliðstæðrar starfsemi að tryggja almenning, byggðarlög og heimili í landinu gagnvart náttúruhamförum af hvaða tagi sem er. Hér hafa verið nefnd eldgos, snjóflóð, en því miður er það einnig þannig að í sumum byggðarlögum hefur ágangur sjávar skapað mikið tjón og víða skortir á að sjóflóðavarnir við byggðarlög séu nægilega tryggar. Það eru ekki nema að mig minnir ein fimm ár síðan gífurleg flóð urðu í nágrenni höfuðborgarinnar á Suðurlandsundirlendi sem olli miklu tjóni í byggðarlögum eins og Stokkseyri, Eyrarbakka og Grindavík og mikill fjöldi einstaklinga beið við það tilfinnanlegt tjón á eignum sínum og það var mjög flókið og erfitt úrlausnarefni að greina á milli hvað skyldi bætt af hinum sameiginlega sjóði landsmanna, hvað skyldi bætt af tryggingafélögum og hvað viðkomandi einstaklingar þyrftu að bera. Jafnframt stóð þá í nokkra daga umræða um mikilvægi þess að efla sjóflóðavarnir og þótt nokkurt átak væri gert í þeim efnum, þá er það því miður enn þá þannig að ýmis byggðarlög á Suðurlandsundirlendi og Reykjanesskaganum eru enn þá það vanbúin að vörnum í þessum efnum að með samspili vinda, veðra og háflæðis geta orðið þar mjög tilfinnanleg áföll. Þess vegna vil ég í tilefni frv. vekja athygli á því verkefni að efla Viðlagasjóð eða annan slíkan sameiginlegan sjóð með svo skýrum hætti að hann geti tekið á hvers kyns áföllum sem náttúruhamfarir leiða yfir þjóðina, hvort sem uppspretta þeirra er eldur, fannfergi eða hafið. Það er því miður nokkuð erfitt að lenda hér í þinginu í þeim vanda að gera upp á milli byggðarlaga, einstaklinga og fjölskyldna og bæta sumt tjón og annað ekki og vera að ganga þá braut að efna til sértekjuöflunar í einstökum tilvikum. Mér finnst mikilvægt að það komi fram við þessa umræðu en ég tók ekki eftir því að það kæmi fram við ræðu hæstv. forsrh. en kannski getur það komið fram við meðferð nefndarinnar hverjar eru eignir Viðlagasjóðs um þessar mundir og hvaða áform eru uppi um aukningu þeirra á næstu árum miðað við að engin alvarleg áföll komi til. Einnig held ég að það sé nauðsynlegt að af þessu tilefni tjái stjórnvöld sig um það hvort þau eru reiðubúin til víðtæks samstarfs um að breikka grundvöll verkefna sem þessi sameiginlegi sjóður okkar Íslendinga og trygging á að fjalla um. Ég tók ekki heldur eftir því að það kæmi fram í framsöguræðu hvort ætlunin er að verja þessu fjármagni einnig til fyrirbyggjandi aðgerða í byggðarlögum sem á liðnum vetri urðu kannski ekki fyrir miklum áföllum en urðu fyrir mjög alvarlegum áföllum og mannskaða fyrir allnokkrum árum síðan. Ef við ætlum að ráðast í sameiginleg verkefni af þessu tagi, bæði á Vestfjörðum, Austfjörðum og einnig á syðri hluta landsins, eins og ég vék að áðan, þá er ljóst að sú sérstaka tekjuöflun, sú viðbótargjaldtaka sem í þessu frv. felst, mun á engan hátt duga til þess að standa straum af þeim verkefnum. Engu að síður held ég að bæði með flutningi þessa frv. og almennri umræðu sem farið hefur fram í landinu þá hafi verið skapaðar ákveðnar væntingar um aðgerðir á þessu sviði. Við þingmenn Reykjaneskjördæmis t.d., þó að ég ætli ekki að gera neinn efnissamanburð á erfiðleikum sem þar eru vegna ágangs hafsins og þeim miklu hörmungum sem urðu á Vestfjörðum, þá verðum við þingmenn Reykn. ærið oft þátttakendur í umræðum byggðarlaga á Suðurnesjum þar sem þó nokkurs ótta gætir að atburðir frá því fyrir nokkrum árum, sem ég vék að áðan, kunni að endurtaka sig á komandi árum. Og það er alveg ljóst að það eru þó nokkur byggðarlög á suðvesturhluta landsins sem eru í nokkurri hættu vegna þess möguleika að verulegt eignatjón og kannski mannskaði verði vegna þess að varnir gegn sjóflóðum, háflæði og ofviðri hafa ekki verið nægilega tryggðar. Ég tel þess vegna mikilvægt að umfjöllun um öll þessi mál sé með þeim hætti að menn skoði þau í heild sinni en lendi ekki í þeirri stöðu að þurfa að vega og meta í hvert sinn hvort farið er fram með málið á grundvelli sérstakrar tekjuöflunar. Mér finnst að við ættum að reyna að sameinast um þá almennu stefnu að sá sameiginlegi sjóður og það tryggingakerfi sem við byggjum upp vegna náttúruhamfara sé það öflugt að við getum sameiginlega tekið þátt í því að bæta byggðarlögum, fjölskyldum og einstaklingum það tjón sem þau verða fyrir án þess að þurfa að fara í sértækar aðgerðir af þessu tagi. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að þessu sinni, en vona að bæði við athugun nefndarinnar og eins við nánari skoðun þessa máls í sumar íhugi menn það að skapa nægilega víðtækan grundvöll svo að þegar í stað þegar tjón verður sé hægt að fullvissa íbúa og forsvarsmenn byggðarlaga og einstaklinga og fjölskyldur um að ekki þurfi að hafa áhyggjur af fjármálum vegna þeirra atburða sem orðið hafa. Það er nægileg byrði fyrir fólk að bera þau áföll sem verða vegna atburðanna sjálfra þó að einstaklingar og fjölskyldur þurfi ekki að búa mánuðum og jafnvel árum saman við þá óvissu sem skapast af götum eða togstreitu í tryggingakerfi landsmanna um það hver eigi að greiða hvað. Ég hef t.d. á undanförnum árum oft átt samræður við einstakling sem býr og hefur búið á undanförnum árum á Suðurnesjum en lenti í snjóflóðum á Patreksfirði fyrir mörgum áratugum síðan og varð fórnarlamb kerfistogstreitu í landinu þar sem opinber yfirvöld, tryggingafélög og aðrir hentu á milli sín boltanum um það hver ætti að greiða hvað. Sú togstreita varð til þess að viðkomandi einstaklingur og fjölskylda hans flosnaði upp og hefur satt að segja aldrei náð sér eftir þá erfiðu lífsreynslu sem varð árin á eftir. Þess vegna hefur mér orðið enn frekar hugleikið á síðari árum að við þyrftum að ganga frá þessu kerfi á þann veg að slíkt komi ekki upp og setja Viðlagatryggingu eða öðrum slíkum aðila þannig starfsreglur og skapa nægilegt fjármagn svo að hægt sé að taka fyrir hvert og eitt tilvik um leið og það á sér stað.

Herra forseti. Þó að aðeins hafi gætt annars tóns í ræðu hv. þm. heldur en nokkurra annarra þingmanna hér þá var þó tónninn betri heldur en búast mátti við miðað við aðdraganda umræðunnar þar sem engu var líkara en hv. þm. teldi að hægt væri að ganga algerlega í Viðlagasjóð og þar væru nægar eignir og ekki þyrfti neitt að grípa til annarra aðgerða. Það sem við þurfum að horfast í augu við sem stjórnvöld í landinu sameiginlega að við berum ábyrgð, ekki persónulega heldur sem stjórnvöld. Vegna þess að fjöldi íbúðareigenda, íbúa á tilteknum svæðum, byggði hús sín í góðri trú um að þau hús væru samkvæmt því mati sem þá lá fyrir ekki á hættusvæðum. Ég er ekki að tala um neina sök í þeim efnum en nú liggur fyrir nýtt mat, ný þekking miðað við nýja, erfiða og harða reynslu um það að það sem áður var talið öruggt er ekki jafnöruggt og fyrr. Fólk sem byggði í góðri trú með leiðbeiningum eða samþykki yfirvalda er skyndilega komið með húseignir á stöðum sem nú eru innan hættusvæða og húseignir verða því í einu vetfangi verðlausar eða verðlitlar. Við erum að bregðast við þessu. Við erum að bregðast við sameiginlegri ábyrgð stjórnvaldanna okkar. Þó við berum ekki persónulega sök höfðu stjórnvöldin miðað við þá þekkingu sem þá var nærtækust gefið þessu fólki vottorð um það að þar væri því óhætt að byggja. Við erum sem framhandleggur þessara fyrri stjórnvalda að bregðast við, að rétta hlut og sem betur fer virðist vera og ég vona að hv. þm. ætli ekki að skerast úr leik í þeim efnum, góð sátt um það í þinginu að það beri að bregðast við, að stjórnvöldum, okkur, beri að bregðast við og leiðrétta það sem hér hefur kannski staðið tæpt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leiða hjá mér orðalag hæstv. forsrh. um að einhverjar líkur séu á því að ég ætli að skerast úr leik einhverrar samstöðu um að taka á vanda þess fólks sem varð fyrir miklum þjáningum og erfiðleikum á liðnum vetri. Sumt af því fólki hefur nú staðið það nærri mér, hæstv. forsrh., að það er satt að segja ekki við hæfi að fara að ýja að því hér úr ræðustól. Hins vegar tel ég fyllilegt tilefni til þess þegar þetta mál kemur til umfjöllunar að vekja athygli á því að hér er nú eins og áður gengin sú braut að efna til sérstakrar gjaldtöku í tilefni af einstökum atburðum. Vandamálið er því miður víðtækara. Það eru ekki aðeins þeir sem byggt hafa á svæðum þar sem nú er talin snjóflóðahætta þótt ekki væri talin áður heldur hefur komið í ljós á ýmsum öðrum svæðum að íslensk náttúruöfl eru svo grimm að þau geta skapað þar tjón með nánast engum fyrirvara þótt þar hafi líka verið byggt á grundvelli mats um það að ekki væri talin nein hætta. Við sem erum fulltrúar fyrir byggðarlög þar sem þetta hefur gerst höfum tekið þátt í viðræðum við einstaklinga og fjölskyldur þar sem þessir misbrestir í kerfi okkar milli opinberrar ábyrgðar, ábyrgðar tryggingarfélaga og ábyrgðar viðkomandi einstaklinga eru því miður ekki skýr. Ég tel nauðsynlegt að lýsa hér því almenna sjónarmiði mínu að það beri að stefna að því að leggja heilsteyptan grundvöll að sameiginlegri tryggingu okkar landsmanna í þessum efnum án þess að það þurfi að vega og meta hvert einstakt tilvik út af fyrir sig eins og þingið er að gera nú og hefur gert nokkrum sinnum á undanförnum áratugum.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki ætlað mér sérstaklega að taka til máls vegna þessa frv. sem hér er flutt og ég er efnislega samþykkur. Það eru viss atriði í sambandi við umræðuna sem hér hefur farið fram sem fékk mig til þess að biðja um orðið. Ég ræddi þessi mál allítarlega þegar til umræðu var á síðasta þingi frv. til laga um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, 339. mál síðasta þings, og get vísað til þess sem þá kom fram af minni hálfu varðandi efni þess frv. og það viðfangsefni sem hér er einnig verið að fást við með því að tryggja tekjuöflun til Viðlagatryggingar Íslands  Það kom m.a. fram í máli hv. 4. þm. Vestf. Sighvats Björgvinssonar að aðstæður væru þannig á þeim svæðum á landinu þar sem talin var snjóflóðahætta á síðasta vetri að mjög brýnt væri fyrir einstaklinga og fjölskyldur að fá sem skýrust svör varðandi stöðu sína og möguleika á að fá keyptar húseignir þannig að hægt væri að ganga frá málum á þessum mánuðum sem nú eru fram undan og hv. þm. nefndi framkvæmdatíma. Ég skil út af fyrir sig mjög vel að þær aðstæður eru uppi sem knýja á um að svör séu veitt eins fljótt og verða má af hálfu stjórnvalda varðandi sem flesta þætti þess vanda sem hér blasir við. Ég vil hins vegar vísa til umræðna sem fóru fram um frv. um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum á síðasta þingi þar sem lögfest voru ákvæði sem heimila að keyptar séu fasteignir og um það gildi 4. tölul. 11. gr. laganna svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Greiða má allt að 90% af kostnaði við undirbúning og framkvæmdir við varnarvirki. Kostnaður við kaup á löndum, lóðum og húseignum auk kostnaðar við flutning þeirra vegna varna telst með framkvæmdakostnaði.`` Þetta er lagastoðin sem þarna er og vísað er til í sambandi við kaup á húseignum og þetta er efnislega hliðstætt því sem var í frv. þó að smávægileg orðalagsbreyting hafi verið gerð í meðförum þingsins á ákvæðinu. Í nefndaráliti félmn. vegna þessa máls var að finna hugleiðingar um það hvaða reglum bæri að fylgja í sambandi við það atriði að húseignir væru keyptar fremur en reist yrðu varnarvirki og það er að finna í nefndaráliti á þskj. 792 frá síðasta þingi varðandi 339. mál. Af því tilefni voru ábendingar af minni hálfu og fleiri sem blönduðu sér í umræðuna um að brýnt væri að gera þessar reglur sem skýrastar og setja sem ljósust ákvæði hvernig vinna skuli að þessu leyti að málum og í því sambandi kom fram af hálfu þáv. hæstv. félmrh. að hann hefði skilning á þörfinni og unnið yrði að því að setja reglur á grundvelli heimildarákvæða um reglugerðir á grundvelli laganna. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að fara að ræða þessar reglur eins og þeim var lýst í nefndaráliti félmn. en aðeins inna hæstv. forsrh., sem mælir fyrir því máli sem hér er rætt og fylgist vafalaust mjög grannt með málum þó að þau heyri að formi til undir hæstv. félmrh., hvað líði setningu reglna, fyllri reglna eða ákvæða en er að finna í gildandi lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, m.a. að því er varðar þetta vandasama efni. Ég vil líka nefna það að þó að ég hafi fullan skilning á þörfinni að veita skjót svör þá fæ ég ekki séð það sé almennt svo auðvelt að gera það með mjög skjótum hætti þar sem sveitarstjórnunum er ætlað að móta stefnu sem varðar skipulag þeirra byggða sem í hlut eiga, viðkomandi byggðar í hlutaðeigandi sveitarfélagi og jafnhliða hlýtur að þurfa að taka mið af hættumati sem sumpart er til endurskoðunar og ekki fullfrágengið. Ég átta mig því tæpast á því að það sé auðvelt verk hér og nú á þessum vikum og mánuðum fyrir stjórnvöld að veita svör í samráði við sveitarstjórnir. Kannski væri réttara að orða það svo að það væri vandasamt verk fyrir sveitarstjórnir að veita sínum umbjóðendum, sínu fólki, sem í hlut kann að eiga, skýr og ákveðin svör þannig að hægt sé að taka þær ákvarðanir sem um er að ræða. Á þetta vil ég benda og tengja það því að það er auðvitað nauðsynlegt að menn átti sig á því að hve miklu leyti menn ætla að leggja áherslu á varnarvirki gegn snjóflóðum til að verja húseignir og fasteignir, einnig atvinnuhúsnæði og að hve miklu leyti menn ætla að velja hina leiðina að kaupa upp fasteignir á svæðum sem að vel athuguðu máli eru metin sem hættusvæði. Ég óttast dálítið þá undiröldu, sem er í umræðu um þessi mál, þó að ég skilji hana vel, um að það sé tæpast önnur leið raunhæf en að kaupa eignirnar upp og að fólkið flytji og e.t.v. vinnustaðirnir einnig. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að vanda ákvarðanir að þessu leyti. Auðvitað eru þær fjárhagslegs eðlis. Auðvitað varða þær áhættumat en auðvitað eru þær einnig huglægar og það er kannski sá þátturinn sem erfiðastur er viðfangs. Mér finnst að við Íslendingar, sem búum við hættu, margvíslega hættu eins og fram hefur komið í þessum umræðum vegna hugsanlegra náttúruhamfara, eigum að gæta okkar þegar við erum að leggja mat á það og reynum að átta okkur á því hvaða viðbrögð séu skynsamlegust og tiltæk í hverju tilviki. Ég er þeirrar skoðunar að í sumum tilvikum kunni að mega ná viðunandi öryggi með varnarvirkjum á meðan í öðrum tilvikum sé skynsamlegt að horfast í augu við vandann og að hugsanlega sé ekki hægt að koma við varnarvirkjum sem tryggi viðunandi öryggi og þá verði að leggja af viðkomandi byggð og flytja hana til með einhverjum hætti. Þetta er kannski aðalatriðið sem ég vildi koma hér að, að ég vil hvetja til skilmerkilegrar vinnu og efast ekkert um að hún er í gangi að þessu leyti. En ég vil jafnframt vara við því að það séu skapaðar of sterkar væntingar varðandi þann stóra og mikla vanda sem ýmsar byggðir á landinu búa við vegna hættu á snjóflóðum og þar fari menn ekki lengra í orði og yfirlýsingum heldur en raunsætt getur talist miðað við alla þætti máls. Það mat sem fram fer tekur tíma og þær ákvarðanir sem sveitarstjórnir þurfa að taka varðandi sitt skipulag taka einnig sinn tíma sem og það að tryggja fjármagn til ofanflóðasjóðs, eins og hér er stefnt að með því máli sem hér er til umræðu og ég tek heils hugar undir að er þarft mál og brýnt.

Hæstv. forseti. Ég vildi leyfa mér að þakka hv. þm. undirtektir við málið, sem er í samræmi við fyrri umræður um það. Ég hef þegar svarað í stuttum andsvörum ýmsum atriðum. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sem hér talaði síðastur vakti athygli á því hversu vandmeðfarið málið er og margslungið. Það á auðvitað rót að rekja til atburða sem snertir þjóðina mjög djúpt og það sveitarfélag sem lenti í hremmingunum og ýtti umræðunni af stað lendir í því að vera sundurtætt sveitarfélag. Miðjan á sveitarfélaginu er eiginlega hrunin eða horfin og þar með er sveitarfélagið orðið sundurlaust og á ekki framtíð jafnvel óháð hinni dimmu fortíð sl. árs á þeim stað. Jafnvel þó að hættumat mundi leiða til þess að einhver slíkra húsa gætu staðið ein og sér, sem ég hygg reyndar að hættumat mundi ekki leiða til, en jafnvel þó svo færi, þá hlytu menn að sætta sig við það eða samþykkja að uppbygging fyrir þetta byggðarlag yrði að eiga sér stað á einum stað og í nokkru öryggi. Ég held að það séu út af fyrir sig allir sammála því að öðruvísi er ekki hægt að taka á málum varðandi þetta sveitarfélag. Þetta sveitarfélag lendir þá í því að það þarf að byggja upp undrafljótt á nýjum stað sem ekki hefur gengið undir hættumat vegna þess að þar hafði enginn gert ráð fyrir því að yrði byggt með þeim hætti. Það hættumat þarf síðan að liggja fyrir. En alveg eins og hv. þm. sagði þá er þetta mál ekkert auðgert eða auðleyst og þó að erfitt sé að ræða það án þess að tilfinningar liðinna atburða hræri hugsunina þá engu að síður verða menn að fjalla um það af hæfilegri, ég vil nú ekki segja kulda, mig vantar rétta orðalagið fyrir það efni,  Nú vill þannig til að innan sveitarfélags til að mynda eins og á Hnífsdal liggur fyrir að út af sameiningu sem þar hefur átt sér stað, geta menn flutt til á svæði sem menn þekkja og örugg eru innan sveitarfélagsins ef fyrir liggja fjármunir og reglur að öðru leyti. En rétt eins og hv. þm. nefndi þá er tryggt í lögunum, og reyndar með þeim breytingum sem á þeim voru gerðar á síðasta þingi, að hlutverk sveitarfélagsins er í fyrirrúmi og ábyrgð sveitarfélagsins er í fyrirrúmi. Vegna þess að þar segir að sveitarstjórn sé heimilt að gera tillögu um það að menn fari ekki í varnarvirki eða almennar varnir heldur byggi upp húsnæði eða kaupi húsnæði annars staðar og þeirri tillögu sveitarstjórnar, ef á hana verður fallist, fylgir kostnaður vegna þess að ofanflóðasjóður mun aldrei greiða nema sem nemur 90% af þeim kostnaði og sveitarstjórnin hlýtur að lenda í kostnaði vegna almennra mannvirkja og hugsanlegrar þátttöku í þeim flutningi. Varðandi þær reglur sem hv. þm. nefndi þá er það alveg rétt að þrjú ráðuneyti, félmrn., umhvrn. og dómsmrn., hafa undirbúið vinnu og reyndar var sú vinna farin af stað í tíð síðustu ríkisstjórnar en hefur haldið áfram, um samningu reglna og reglugerðar um framkvæmd þessara ákvæða og þar gera menn mun og ég vænti þess að það standist lögfræðilega, menn gera mun á því varðandi greiðslur, eða hugmyndin er sú a.m.k., hvort húsnæði sem keypt er sé endurbyggt innan sveitarfélags eða hvort menn hyggist flytja algerlega á brott. Þetta er vandmeðfarið lögfræðilegt álitaefni. En hugmyndin er sú að þarna sé forsvaranlegt að gera á nokkurn mun. Annars vegar geta menn þá litið til þess að mannvirki yrði keypt á fasteignamatsverði og hins vegar á brunabótamatsverði og þar með ýtt undir það að þessar reglur knýi ekki á um byggðaflótta, heldur þvert á móti til byggðauppbyggingar á öruggari svæðum. En það er hárrétt hjá hv. þm. að þessar reglur eru vandmeðfarnar. Væntingarnar sem kannski hafa verið byggðar upp, vegna þess að menn hafa verið að bregðast við heilmiklum ótta og angri, skiljanlegum ótta og skiljanlegu angri fólks eftir erfiðan vetur, það kann að vera erfitt að uppfylla þær væntingar. En ég tel þó að þingið, með því að gera frv. að lögum, sé að bregðast með raunhæfum hætti við stöðunni. Þingið sé að kynna raunhæf úrlausnarefni við vandamálum. Það sé ekki aðeins verið með vangaveltur, hugmyndir, velviljað orðalag o.s.frv. heldur séu lagðir til hliðar verulegir fjármunir, kannski ekki nægir en verulegir fjármunir og þá sér fólkið í byggðarlögunum sem hefur mátt búa við þennan vanda, að þinginu er full alvara. Ég held að það hefði verið algerlega í ósamræmi við okkar sameiginlegu viðbrögð við þeim atburðum sem urðu, ef við hefðum ekki brugðist við með þessum hætti, eins og þingið vonandi og ég skil þingið þannig, mun bregðast við nú. Ég endurtek að ég færi þingmönnum þakkir fyrir þær undirtektir og þær málefnalegu umræður sem hafa orðið um þetta mál hér á þessum þingfundi nú.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þau svör sem fram komu í máli hæstv. forsrh. Ég sé ekki að það sé neinn ágreiningur uppi í sambandi við efni máls. Ég vil aðeins taka það fram að athugasemdir og ábendingar í ræðu minni áðan vörðuðu málin almennt, út frá almennu sjónarhorni, ekki eitt tiltekið byggðarlag. Byggðarlögin eru mörg sem í þessum vanda standa. Ég þekki til í nokkrum þeirra sem um er að ræða, þar á meðal í minni heimabyggð, og þar er þessi vandi til staðar og hefur reyndar verið um langan tíma og verið ljós. Eitt af stóru málunum í þessum efnum er auðvitað að tryggja framtíðina með skynsamlegum skipulagsákvörðunum að því er varðar framhald byggðar, nýrrar byggðar. Það er einn þáttur þessa máls.

Hæstv. forseti. Hér eru til umræðu þau þrjú áfengisfrv. sem liggja nú fyrir þinginu, þ.e. breyting á áfengislögum, sem hefur verið til meðferðar í allshn. og svo þau tvö frumvörp sem hv. efh.- og viðskn. hefur haft til meðferðar, þ.e. annars vegar um sölu á áfengi og hins vegar um gjald af áfengi. Það eru liðnir allnokkrir dagar síðan þessi mál komu síðast til umræðu hér á Alþingi og það er alveg ljóst og vita allir sem hér eru inni, að um þessi mál er engin samstaða og finnst mörgum að það sé óþarfi að vera láta þessi mál tefja þingstörf. En það má öllum ljóst vera að um þau verður veruleg umræða á næstu dögum. Ég vil hefja þessa umræðu á því að skora á stjórnarflokkana að láta þessi mál bíða haustsins og sjá hverju fram vindur hjá eftirlitsstofnun EFTA. Ég fæ ekki séð hvað það væri verra fyrir okkur að fá einfaldlega dóm eftirlitsstofnunarinnar og dómstólsins og fá endanlega niðurstöðu í það hvernig sú stofnun telur að áfengismálum skuli vera háttað á hinu Evrópska efnahagssvæði, hvað er leyfilegt og hvað ekki. Því eitt mikilvægasta atriði þessa máls er það að þegar verið var að fjalla um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið þá var því haldið fram að það þyrfti ekki að gera hér breytingar varðandi verslun með áfengi en annað hefur komið í ljós. Ég held að það væri réttara að við fengjum einfaldlega niðurstöðu varðandi smásöluna. Stenst smásölufyrirkomulagið, eins og því hefur verið fyrir komið, samninginn um Evrópska efnahagssvæðið eða eigum við von á því að fá breytingar á því líka. Ef svo er þá þurfum við að taka upp þá opinberu áfengisstefnu sem hér hefur verið við lýði. Það hlýtur að vera ljóst. Það kallar auðvitað á mikla endurskipulagningu, bæði á öllum forvörnum og eftirliti og meðferð löggjafans á áfengismálum. Þannig að mín skoðun er sú að það hefði einfaldlega verið rétt og ég veit að það eru margir hér innan dyra sem eru þeirrar skoðunar að við eigum bara að láta þessi mál bíða og fá álit dómstólsins. En þessi mál tengjast öðrum stefnumálum ríkisstjórnarinnar og reyndar fyrri ríkisstjórnar líka sem eru einkavæðingaráformin. Nú getum við deilt um það hvort verslun og viðskipti með áfengi eigi að lúta öðrum lögmálum heldur en verslun með aðrar vörur, en við byggjum hér einfaldlega á sögulegum arfi og mikilli hreyfingu, bindindishreyfingunni, sem var mjög sterk hér upp úr síðustu aldamótum og teygði arma sína vítt út um þjóðfélagið. Sú hreyfing kom því til leiðar á sínum tíma að allur innflutningur og sala á áfengi var bannað eins og ég nefndi við 1. umr. um þessi mál. Síðan urðu ýmsar ytri aðstæður til þess að slakað var á því banni, enda var það mjög umdeilt. Ég hef lýst því sem minni skoðun að ég held að slík innflutningsbönn séu einskisnýt og ýti bara undir brugg og smygl eins og reyndin varð. Reyndar þekkjum við það frá Bandaríkjunum, hve áfengisbannið sem þar var ýtti gríðarlega undir glæpastarfsemi. En við byggjum samt sem áður á þessum arfi og það var undir lok síðari heimsstyrjaldarinnar og reyndar eftir stofnun fyrstu íslensku ríkisstjórnarinnar sem ákveðið var að fyrst tóbak skyldi háð einkaleyfum, þ.e. innflutningur á tóbaki skyldi háður einkaleyfum, og 1922 var Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins stofnuð. Þannig að við erum hér að tala um mjög gamalt fyrirkomulag og við erum hér að tala um varning sem tengist mjög lifnaðarháttum Íslendinga og leiðum þeirra til þess að skemmta sér eða drekkja sorgum sínum eða hvernig sem við viljum nú orða það og máli sem er nátengt ákveðnum hugmyndum um lífið og tilveruna. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að sú leið sem við ættum að fara hér á landi til þess að draga úr neyslu áfengis sé annars vegar forvarnastarf en hins vegar það að reyna að breyta drykkjumunstri Íslendinga, reyna að beina neyslunni meira yfir í léttvín og þá ekki síst með verðlagningu. Þetta var aðeins reynt á tímabili en eftir því sem ég fæ best séð þá hefur lítið borið á slíkri stefnu á undanförnum árum og léttvín er hér óhóflega dýrt. Það er óhóflega dýrt ef maður hugsar verðlagninguna út frá því sjónarmiði að reyna að breyta munstrinu. Eins og ég var að koma hér inn á þá tengjast þessi frv., sem ættuð eru úr húsum hæstv. fjmrh., hugmyndum Sjálfstfl. fyrst og fremst um einkavæðingu. Alþfl. sætti sig við þá stefnu á síðasta kjörtímabili, reyndar voru ýmis áform þar afar umdeild, og nú fæ ég ekki betur séð en að Framsfl. sé að gleypa þau áform líka. Nú vil ég taka það skýrt fram eins og ég hef reyndar gert oft áður að það þarf auðvitað að skilgreina hvert er hlutverk ríkisvaldsins og í hvers konar ríkisrekstri það eigi að vera, hvers konar rekstri á fyrirtækjum. Við getum spurt okkur þeirrar spurningar hvort það sé yfir höfuð eðlilegt að ríkið stjórni innflutningi á áfengi. En við höfum valið þessa leið m.a. til þess að geta fylgst með innflutningi, til þess að geta stýrt verðlaginu og til þess að reyna að koma í veg fyrir óhóflega neyslu. Og það ber öllum saman um það að eins og rekstri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hefur verið háttað þá hafi verið gætt þar fyllstu hagkvæmni í innkaupum og rekstri og að þar sé um afar vel rekið ríkisfyrirtæki að ræða. Þess vegna finnst mér ein meginspurningin varðandi þetta mál vera sú: Er ástæða til að breyta þessu fyrirkomulagi? Hefði verið hægt að fara aðra leið en valin er í þessum frv.? Hvað er það sem aðrar þjóðir við svipaðar kringumstæður, t.d. Norðmenn, Svíar og Finnar, hafa gert? Við höfum reyndar fengið upplýsingar um það bæði frá Svíþjóð og Noregi hvað þar hefur gerst. En mér finnst ég ekki hafa fengið svar við því þrátt fyrir þá umfjöllun sem verið hefur um þessi mál í hv. efh.- og viðskn., hvort það hefði verið möguleiki að fara aðra leið, þ.e. að breyta lögunum og sjá til þess að innflutningurinn væri áfram í höndum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Því hefur verið haldið fram að það hefði mátt ganga skemmra, en við þessu hefur einfaldlega ekki fengist svar. Það sem verið er að gera með þessum breytingum er að það er verið að koma á frjálsum innflutningi og frjálsri samkeppni í innflutningi á áfengi. ef við gefum okkur að það sé ekki hægt að ganga skemmra, sem er vissulega umdeilt, þá er stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir: Hvaða áhrif hefur það að gefa innflutninginn frjálsan? Það er ákaflega umdeilt. Ég held að í sjálfu sér þá þurfi sú breyting ekki að fela í sér breytingar á því ástandi sem hér ríkir og sem margir telja reyndar að sé afar slæmt. Þá er ég að tala um forvarnir, um eftirlit og um sölu og það hvaða áhrif mjög hátt verð á áfengi hér á landi hafi á smygl og brugg, að það að gefa innflutninginn frjálsan þarf í sjálfu sér ekki að hafa nein áhrif ef rétt er að málum staðið. En það sem hefur verið bent á í þessu samhengi, þeir aðilar sem láta sig þessi mál varða, er í fyrsta lagi að með því að gefa innflutninginn frjálsan þá er verið að ýta undir það að innflytjendur grípi til ráða til að koma sinni vöru á framfæri. Það er ekki nema eðlilegt. Þannig er verið að ýta undir kynningar og auglýsingar, innan leyfilegra marka að sjálfsögðu, en jafnframt gerist það að ef eftirlitsþátturinn verður ekki því sterkari þá kann það að gerast að þessi breyttu viðskipti með áfengi hafi það í för með sér að menn eigi auðveldara með að komast fram hjá lögunum. Það er reyndar eitt af því sem hefur mikið verið rætt í þessari umræðu og við meðferð í nefndum, hvort hægt sé að koma því við að merkja vínflöskur á einhvern hátt þannig að það sé ljóst hvað er leyfilegt og hvað er ekki leyfilegt. En það er með það eins og annað að ef menn hafa vilja til þess að fara fram hjá þeim reglum þá er það auðvelt. Þegar vínið er komið á veitingastaðina þá er hægt að blanda það með vatni eða setja landa á flöskurnar. Það er svo sem allt hægt. En meginspurningin er hvort þessi breyting hefur það í för með sér að aðgangur t.d. unglinga að áfengi verði auðveldari og þá verðum við hreinlega að gefa okkur það að það er ekki meiningin með þessum breytingum að hér verði einhver breyting á ástandi heldur er það þá skylda okkar að grípa til nauðsynlegra aðgerða til þess að koma í veg fyrir að þessi breyting verði á einhvern hátt til þess að auðvelda aðgang barna og unglinga að áfengi, sem er sá hópur sem okkur ber að hugsa um fyrst og fremst og að efla forvarnir. Eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið þá hafa bæði Svíar og Norðmenn gripið til þess ráðs að stórauka eftirlitið, að koma upp sérstökum eftirlitsstofnunum sem eiga að fylgjast með gangi mála. Svíar fara þá leið, sem reyndar er farin í þessum frv., að taka nokkuð hátt gjald fyrir leyfin til innflutnings á áfengi og að menn þurfi að uppfylla ákveðin skilyrði til þess að mega flytja inn. Þessar upplýsingar frá Norðurlöndunum hafa haft þau áhrif hér að það hefur aðeins verið tekið á þessum málum í brtt. meiri hlutans. Norðmenn fara þá leið að gefa innflutning frjálsan, en jafnframt að skipta sínu einkafyrirtæki upp í þrjár deildir eða þrjú aðskilin fyrirtæki, þ.e. framleiðslu á áfengi, heildsölu og svo smásöluverslun. Þessi skref er svo sem verið að stíga hér líka. En það sem er enn ein stórspurningin sem snýr að þessum málum er auðvitað að ef við ekki fáum niðurstöður dómstólsins um það hvernig þessum málum skuli vera háttað er þá nokkuð annað að gerast hér en það að hér er verið að stíga annað skrefið í átt til algerrar einkavæðingar á innflutningi og sölu á áfengi? Fyrsta skrefið var að selja framleiðsludeild ÁTVR, annað skrefið er núna það að einkavæða innflutninginn og verður ekki næsta skrefið að smásalan verði tekin fyrir? Verður það ekki næsta skrefið? Ég get ekki svarað því á þessari stundu hvort það er eitthvað sem við hreinlega ráðum við. Ráðum við við það að halda smásölunni í því formi sem hér hefur verið við lýði eða ganga tilskipanir Evrópusambandsins hreinlega í þá átt og niðurstaða dómstólsins að því formi verði að breyta líka? Það verður ekki annað séð á því plaggi sem kom frá eftirlitsstofnuninni en að það eigi í framhaldinu að skoða það eða eins og kemur fram í nál. hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur við málið um breytingu á áfengislögunum, að hún vitnar þar í þetta plagg frá eftirlitsstofnuninni, en þar er skýrt tekið fram að þó þetta mat, þ.e. mat eftirlitsstofnunarinnar, fjalli eingöngu um heildsölu og innflutning á áfengi sé ekki þar með sagt að skipan smásöluverslunarinnar hér á landi sé í lagi. Þetta kemur fram í áliti eftirlitsstofnunarinnar og í rauninni erum við bara komin að því að ræða það hver áfengisstefnan eigi að vera hér á landi. Hvaða form viljum við hafa á þeim málum? Eins og ég nefndi hér áðan, ef það er meiningin að með áfengi skuli farið eins og hverja aðra vöru þá verðum við að bregðast við því og taka á öllum þeim hliðarverkunum sem það hefur og efla þar með forvarnir og eftirlit. Ég vil minna á það í þessu samhengi að þeir sem komu á fund efh.- og viðskn. höfðu ýmsar athugasemdir fram að færa. Það eru margar hliðar á þessu máli og ein þeirra er sú sem snýr að starfsmönnum ÁTVR. Það má nokkuð ljóst vera að verði af þessari einkavæðingu eða þessum breytingum á heildsölunni þá þýðir það breytingar á starfsemi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Starfsmennirnir hafa bent á að þetta geti þýtt allt upp í 15 manna fækkun á starfsliði og ég hlýt í því samhengi að nefna það enn einu sinni að það hafa verið miklar deilur um þá einkavæðingu sem átt hefur sér stað á ríkisfyrirtækjum og þar standa yfir málaferli. Þar er engin niðurstaða komin varðandi réttindi starfsmanna. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., sem er yfirmaður Áfengis- og tóbaksverslunarinnar: Hvernig sér hann þessar breytingar fyrir sér? Hvaða áhrif telur hann að þessar breytingar muni hafa á starfsemi ÁTVR? Sér hann það fyrir sér, sem starfsmennirnir hafa haldið fram, að starfsmönnum muni fækka? Nú er meiningin samkvæmt þessum tillögum sem hér liggja fyrir að breyta allverulega skipulagi Áfengis- og tóbaksverslunarinnar. Það á að skipta fyrirtækinu upp í heildsölu og smásölu og ég vil taka það fram að ég er því fylgjandi. Ég tel að það sé rétt að gera það, ekki síst í ljósi þessara breytinga og hugsanlega ef það gæti orðið til þess að koma í veg fyrir frekari skref í þá átt að smásala verði tekin fyrir og okkur gert að breyta henni þannig að það megi selja áfengi hvar sem er. Ég vil taka það fram að ég er á móti slíkri breytingu vegna þess að ég verð að viðurkenna það eins og fleiri þingmenn sem hafa búið erlendis, að ég veit að það leiðir til aukinnar neyslu á áfengi. Það er bara staðreynd. Þannig að ef okkar stefna er sú að draga sem mest úr áfengisneyslu þá er ein leiðin sú að reyna að gera fólki heldur erfiðara fyrir að nálgast vín. En sjálfsagt kemur það ekki í veg fyrir það að þeir sem ætla að fá sér í glas gera það. Ég kannast við það frá þeim tíma þegar ég bjó í Danmörku að það er ákaflega mikil freisting þegar maður fer að kaupa í matinn og gengur fram hjá rauðvínshillunum að taka eina flösku með. Nú hristir klerkurinn sem hér á sæti höfuðið og hugsar til sálmaskáldsins sem orti: ,,Við freistingum gæt þín.`` En það er oft erfitt að standast freistingarnar og það getur komið að falli. Það er aftur annað mál. Það sem ég er að reyna að segja með þessum hugleiðingum mínum er það að mér finnst við í rauninni standa frammi fyrir því að skoða það og ræða í mikilli alvöru hver stefnan eigi að vera í áfengismálum. Því þó ég segi að ég vilji ekki gera breytingar á því smásölufyrirkomulagi sem hér er þá verð ég jafnframt að viðurkenna að mér er óskaplega illa við að vera að hafa vit fyrir fólki. Fólk á að hafa vit fyrir sér sjálft og ráða sínum gjörðum. Hins vegar er það annað mál að þegar það snertir heilsu fólks og heilsu annarra, framkomu við annað fólk og félagsleg vandamál, þá ber okkur skylda til að taka á þeim málum. Við vitum að við erum hér að ræða um efni sem hefur í för með sér skaðlegar afleiðingar fyrir heilsu fólks, sem hefur áhrif á sálarástand einstaklinganna, sem leiðir af sér ofbeldi og kostar þjóðfélagið gríðarlegt fjármagn. Þannig er ákveðinn tvískinnungur í þessu. Annars vegar erum við, ríkið, að flytja inn áfengi sem við vitum að er heilsuspillandi, þó því fylgi nú oft á tíðum líka nokkur gleðiauki, og ríkið leggur mikinn skatt á þessa vöru, en verður jafnframt að verja miklu fjármagni til þess að taka á afleiðingum þessa innflutnings. Við öfluðum okkur upplýsinga um það í efh.- og viðskn. hversu miklir peningar færu hér í forvarnir og meðferð á áfengissjúklingum. Það kemur fram í minnisblaði sem við fengum frá heilbrrn. að það er hvorki meira né minna en tæplega hálfur milljarður kr. sem fer í áfengisvarnir sérstaklega. Þetta er engin smáupphæð, en ef ég man rétt þá eru tekjurnar af Áfengis- og tóbaksversluninni margir milljarðar. Þar er reyndar tóbakið inni í, sem að mínum dómi er mikið verra mál og algert skaðræði. Það hafa komið fram ákaflega athyglisverðar upplýsingar um það að á meðan dregið hefur verulega úr áfengisneyslu í ýmsum löndum Evrópu, m.a. löndum Evrópusambandsins, þá hefur áfengisneysla aukist bæði hér á Íslandi og eins í Finnlandi. Það hefur orðið veruleg aukning á neyslu áfengis. Og það er stór spurning hvernig á þessu stendur. Hvað er það sem veldur? Eru það forvarnirnar eða er það menntun fólksins sem hefur brugðist eða erum við t.d. að horfa þarna á afleiðingar atvinnuleysisins sem hér hefur herjað nú um nokkurra ára skeið? Er verið að halda áfengi beint og óbeint að fólki hér eða hvað er það sem veldur? Mér fyndist ástæða til þess fyrir hv. heilbrrh., sem er ekki viðstaddur þessa umræðu, að kanna þessi mál rækilega, hvernig á þessu stendur. Í því samhengi vil ég minna á að nú um helgina bárust þau tíðindi að landlæknir varaði við þessum breytingum, hann teldi að hér gæti verið um breytingar að ræða sem hefðu aukna áfengisneyslu í för með sér og það er, eins og ég hef áður nefnt, sú stóra spurning sem við stöndum frammi fyrir. Hvaða afleiðingar hafa þessar breytingar og hvernig getum við brugðist við fyrir fram til að koma í veg fyrir að þær verði alvarlegar? Ég vil aðeins víkja að þeim brtt. sem liggja hér fyrir og ganga sem betur fer flestallar í þá átt að reyna að ýta undir forvarnir og eftirlit. Þar er verið að bregðast við þeim athugasemdum sem fram hafa komið við þessi frv. Þar er fyrst að nefna þær brtt. sem koma frá allshn. og snúa að því að herða reglur um innflytjendur eða réttara sagt að gera kröfur til innflytjenda. Það er ljóst að menn verða að hafa leyfi til innflutnings, þ.e. heildsöluleyfi, til að mega fara út í innflutning á áfengi og tóbaki. En eins og frv. birtust hér fyrst þá varð ekki annað skilið en að það gæti nánast hver sem er farið út í innflutning á áfengi. Það er tekið hér á ýmsum öðrum hlutum eins og framleiðslunni og auknu eftirliti á veitingastöðum og heimild til lögreglumanna. Það er verið að festa í lög heimild til lögreglumanna til að gefa sérstakar gætur að starfsemi þeirra sem heimild hafa til framleiðslu eða sölu áfengis. Það var nefnt hér í umræðunni að slíka heimild hefði skort. Ég veit nú svo sem ekki hvaða gildi slíkar heimildir hafa. Á það hefur verið bent í meðferð þessa máls að það sé eins og allar kærur stoppi hjá lögreglunni, strandi hjá lögreglunni, málum sé ekki fylgt eftir. Þetta er mál sem hæstv. dómsmrh. þarf að fara ofan í. Er það staðreynd að lögreglan fylgi ekki eftir kærum sem henni berast um brot á áfengislögum? Er það staðreynd? Ef svo er: Hvernig stendur á því? Er það vegna skorts á mannafla hjá lögreglunni eða er þar eitthvað annað á ferð? Mér finnst þetta vera nokkuð sem við þurfum að fá upplýst í þessari umræðu, hvernig stendur á þessum, en gefur auðvitað auga leið að það er ekkert auðvelt verk að hafa eftirlit með öllum þeim gríðarlega fjölda veitingastaða sem eru t.d. hér í Reykjavíkurborg. En það þarf að gera það hvort sem er og það sem hefur einmitt verið bent á í þessari umræðu er það að með því að hafa eitt sölukerfi ÁTVR þá hafa menn getað fylgst miklu betur með þessu eftirliti. Menn taka eftir því þegar einhver ákveðinn kaupandi, sem er í reglulegum viðskiptum við áfengisverslunina, hættir allt í einu að kaupa vodka og þá vekur það einmitt ákveðnar grunsemdir. Í brtt. allshn. er einnig tekið á auglýsingamálum. Þar er reynt að herða á auglýsingamálum. En mér þætti gaman að vita hvort þetta bann okkar við áfengis- og tóbaksauglýsingum muni standast til lengdar. Eftir því sem ég best veit þá er þetta alveg einstakt fyrirbæri. Ég veit ekki til þess að áfengisauglýsingar séu bannaðar í nokkru öðru ríki. Það kann að vera í Noregi, ég þekki það ekki, en mér vitanlega er þetta býsna sérstakt. Það verður gaman að sjá hvort eftirlitsstofnun EFTA á ekki eftir að gera athugasemdir við þetta. Stenst þetta? Ég einfaldlega geri mér ekki grein fyrir því. Teljast það ekki óeðlilegir viðskiptahættir og brot á eðlilegri samkeppni að mönnum sé bannað að auglýsa? Vegna þess að við vitum að það sem er að gerast hér og veldur því að það verður löng umræða um þessi mál hér á landi eru ekki bara hagsmunir starfsmanna ÁTVR heldur er hér að eiga sér stað ákveðinn menningarárekstur. Það eru að mætast hér ólíkir heimar norðurs og suðurs og þeir sem byggja Suður-Evrópu geta ekki með nokkru einasta móti skilið svona reglur og lög eins og hér gilda, að það sé t.d. bannað að auglýsa rauðvín og hvítvín, sem ósköp einfaldlega bara tilheyrir daglegum mat hjá íbúum í stórum hluta Evrópu. Þannig er það gildismat Mið- og Suður-Evrópu sem ræður ríkjum hjá Evrópusambandinu og væri fróðlegt að sjá hvort þetta auglýsingabann, þó það sé rökstutt með svona heilsufarslegum rökum, muni standast til lengdar. Eins og ég hef komið hér inn á hefur öll þessi umræða leitt til þess að hér liggur fyrir brtt. frá hv. efh.- og viðskn. um sérstakan forvarnasjóð. Sá sjóður hefur þann tilgang að stuðla að áfengisvörnum. Að mínum dómi er hér verið að stíga skref í rétta átt og samkvæmt því sem fram kom við vinnslu þessarar tillögu þá þýðir þetta að samtals verði varið u.þ.b. 50 millj. kr. til forvarna. Það eru ekki miklir peningar, en það er hægt að nýta þá vel og þetta er alla vega skref í rétta átt og ég lýsi yfir stuðningi mínum við þessa tillögu. Þá ætla ég aðeins að koma að enn einni brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn., sem snýr að því að breyta skipulagi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins og setja henni stjórn. Eins og ég nefndi áðan þá tel ég rétt skref að skipta þessari ríkisstofnun upp í deildir og ég held að það sé eðlilegt og muni auðvelda skipulag og vinnu í þeirri stofnun. En það er þetta með stjórnina. Að mínu mati er hér um mjög ófullkominn lagatexta að ræða, svo maður skoði nú bara fyrst textann svona tæknilega séð. Og það að hér er ekkert kveðið á um hlutverk stjórnarinnar, hverjir skuli skipa hana og hvernig hún skuli starfa eða hversu fjölmenn hún á að vera, mér finnst þetta mjög ófullkomin lagasetning og óviðunandi og, eins og reyndar hefur verið bent á, að ráðherra á að setja með reglugerð nánari ákvæði um skipulag stjórnarinnar, ekki um hlutverk stjórnarinnar heldur um skipulag. Ég held að við verðum að breyta þessu orðalagi, hvort sem við erum sammála því að setja stjórn yfir stofnunina eða ekki. Ég held reyndar að við hljótum að þurfa að skoða þetta í samhengi við aðrar ríkisstofnanir. Er eðlilegt að setja stjórn yfir stofnun af þessu tagi og hvaða ríkisstofnanir eru þarna sambærilegar? Á það hefur verið bent að verið sé að gera verulegar skipulagsbreytingar á þessu fyrirtæki og það sé verið að gera ríkisstofnun að fyrirtæki sem annast verslun og viðskipti í stað þess að vera fyrst og fremst við innheimtu skatta. Það er alveg ljóst að það er verið að gera slíkar breytingar. Þá kemur spurningin: Er eðlilegt að slíkt fyrirtæki hafi yfir sér stjórn? Í sjálfu sér held ég að það kunni að vera eðlilegt í ljósi þessara breytinga. En það sem er gagnrýnivert er það að koma með svona tillögur algjörlega fyrirvaralaust án þess að það sé á nokkurn hátt rætt við þá sem stjórna þessari stofnun og í rauninni algerlega óviðunandi að forstjórar ríkisstofnana skuli frétta það í fjölmiðlum að þeir séu að fá yfir sig stjórn. Mér finnst mjög slæmt að það skyldu ekki eiga sér stað viðræður við Höskuld Jónsson, forstjóra ÁTVR, áður en þessi tillaga kom fram, því eins og hann sagði á fundi efh.- og viðskn. þá kom þetta honum mjög á óvart og hann spurði eðlilega: Hef ég brotið eitthvað af mér? Er einhver ástæða til að setja stofnunina núna undir eftirlit? Þetta er mjög gagnrýnivert hvernig hér er að verki staðið. En í ljósi þeirra breytinga sem verið er að gera á stofnuninni þá kann það að vera eðlilegt að skipa slíka stjórn. Okkur hefur bara einfaldlega ekki gefist tækifæri til þess að skoða þetta atriði betur. Þessi tillaga kom fram fyrir nokkrum dögum og það kom öllum mjög á óvart. Ég vildi gjarnan beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Sér hann þetta svona eins og ég hef hér lýst, að það sé verið að gera þessar breytingar á þessu ríkisfyrirtæki, í rauninni að breyta stofnun í fyrirtæki, sem eigi þá að hafa yfir sér stjórn eins og önnur sambærileg fyrirtæki eða er þetta bara skref til einkavæðingar? Það gefur auga leið að við það að setja stjórn yfir Áfengis- og tóbaksverslunina þá verður náttúrlega næsta skef, að breyta fyrirtækinu í hlutafélag, mun auðveldara. En við sitjum uppi með það að við verðum að standa við EES-samninginn, en eins og ég hef margoft komið inn á þá er það umdeilt hvort hér sé ekki verið að ganga óþarflega langt. Hæstv. forseti. Ég held að ég sé búin að koma inn á flest það sem mér finnst skipta máli í þessu samhengi. Það sem veldur mér ákveðnum erfiðleikum í þessu er það hversu illa gengur að fá svör við spurningum eins og þeim hvort það hefði verið hægt að ganga skemmra og hvers vegna eigum við þá ekki að stíga skrefið til fulls og fá einfaldlega á okkur dóm eftirlitsstofnunarinnar þannig að við getum skoðað þetta mál allt saman í samhengi? Ég verð að segja að mér finnst ekki ástæða til að vera að afgreiða þessi mál hér á þessu þingi heldur, eins og ég segi enn og aftur, einfaldlega að fá það á hreint hvert skipulag þessara mála má vera samkvæmt tilskipunum Evrópusambandsins, sem við neyðumst til að segja okkur undir og þá jafnframt hvort hugsanlegt er að ná fram einhverjum breytingum á því. Ég á nú ekki von á að það sé hægt. Ég vil ítreka það að ég held að sú breyting ein og sér, að gefa innflutninginn frjálsan og að menn þurfi einfaldlega heildsöluleyfi til að stunda innflutning, þurfi ekki að hafa nein óæskileg áhrif ef rétt og vel er staðið að eftirliti að öðru leyti og ef við tökum nú það verkefni alvarlega að efla forvarnir og reynum að ná því markmiði sem alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur sett, að draga úr áfengisneyslu í stað þess að auka hana eins og hér hefur verið gert. Þetta er ákveðið þjóðfélagslegt vandamál sem við eigum þarna við að glíma. Það er umdeilt hvernig að þessum málum skuli staðið, en það hlýtur að vera hlutverk ríkisvaldsins og þar með talið Alþingis, að sjá til þess að heilsa þjóðarinnar sé sem best og að fólk viti hvað það er að gera. Að öllum sé ljóst hvaða hættur fylgja ofneyslu áfengis eða óæskilegri neyslu áfengis. En jafnframt verðum við að beygja okkur undir það að standa við þá alþjóðasamninga sem við höfum gert. Það er ósköp einfalt mál. En enn og aftur, herra forseti, mér finnst að við eigum að fá niðurstöðu eftirlitsstofnunarinnar og dómstólsins varðandi það hvernig þessum málum skuli og megi vera háttað hér á landi.

Virðulegi forseti. Það er aðeins örlítið sem mig langaði til að ræða hér í andsvari. Það var margt ágætt og skynsamlegt sem kom fram í ræðu hv. þm. sem verður að bíða betri tíma að ræða. Það er þó einkum eitt atriði, það snertir stjórn fyrirtækisins og skipulag. Ég vil taka það sérstaklega fram hér og nú, að frumkvæðið að þessu var hjá nefndinni sjálfri, nefndarmeirihlutanum sjálfum. Ég féllst á að sett yrði í lögin ákvæði sem heimilaði að setja stjórn á fyrirtækið. Síðar var ákveðið að gera þetta að skyldu og út af fyrir sig tel ég það ekki vera stórt mál. Það er að mínu mati jafnvel eðlilegt að fyrirtækinu sé sett stjórn og stefnumótunin sett með ákveðnum hætti inn í framtíðina af því að eðli fyrirtækisins breytist óneitanlega. Ég vil taka það fram að fjmrh. hefur og hefur alltaf haft heimild til að setja þessu fyrirtæki stjórn og að setja fyrirtækinu skipulag. Það hafa fjmrh. gert við önnur fyrirtæki sem eru mjög svipuð eins og t.d. Lyfjaverslun ríkisins sem heitir nú Lyfjaverslun Íslands. Þar setti fjmrh. stjórn, löngu áður en ég kom í fjmrn., þar á meðal forveri minn, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, án þess að það væri nokkur bein lagaheimild. Það er enginn vandi að gera það eða setja fyrirtækinu skipulag. Þetta vil ég að komi skýrt fram þannig að menn séu ekki að gera of mikið úr því þótt fyrirtækinu sé sett stjórn hér með lögum. Ég hef aflað upplýsinga um það hvort talað hafi verið við forstjóra fyrirtækisins og mér er sagt, ég sel það ekki dýrara en ég keypti það, að hann hafi verið látinn vita af þessari tillögu áður en hún kom fram í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég gat ekki skilið þær umræður sem urðu í hv. efh.- og viðskn. öðruvísi en þannig að þessar tillögur hefðu alla vega komið forstjóra ÁTVR mjög á óvart, þó það kunni að vera að hann hafi fengið að vita um þær eitthvað, ja alla vega á undan okkur í nefndinni. Það sem ég vil gera athugasemdir við er í fyrsta lagi hvernig þessi tillaga var upphaflega orðuð. Meiri hlutinn gerði reyndar breytingar á því. Mér finnst samt sem áður að lagatextinn eins og hann lítur út núna sé ekki nógu ákveðinn og það sé ekki ljóst um hvað hæstv. ráðherra á að setja reglur. Ég vil líka rifja það upp í þessu samhengi að það kom fram að stjórnir áfengisverslananna á Norðurlöndum þykja með allra fínustu stjórnum og halda helst ekki fundi nema í köstulum á Norðurlöndum og það eru yfirleitt fyrrv. forsetar þinga og slíkar persónur sem sitja í þessum stjórnum. Ég ætla að vona að það eigi ekki að fara að búa til neitt slíkt apparat hér. En ég vil bara ítreka það að með þeim breytingum sem verið er að gera á stofnuninni, ef þær ná fram að ganga, þá er alls ekki óeðlilegt að fyrirtækið fái yfir sig stjórn.

Virðulegi forseti. Það er einungis vegna þessarar stjórnar að þá tel ég mér það skylt að taka það fram að með þessari tillögu tel ég að ekki sé verið að halla á forstjóra fyrirtækisins, sem ég álít að hafi staðið sig mjög vel og hefur mitt traust. Ég vil taka það sérstaklega fram. Ég vil einnig mótmæla því sem kemur fram hjá starfsmönnum aftur og aftur, að núv. ráðherra hafi alltaf verið að skipa einhverja andstæðinga fyrirtækisins í þau störf að breyta fyrirtækinu eða að koma með frv. um fyrirtækið því að forstjóri fyrirtækisins hefur setið í þeim tveimur nefndum sem hafa fjallað um málefni fyrirtækisins, bæði strax við upphaf fyrra kjörtímabils og nú aftur þegar gerð var breyting á lögunum, þá var hann einn þriggja manna sem samdi það lagafrv. sem hér er til umræðu. Þetta vil ég að komi fram vegna þess að mér hefur stundum heyrst eins og það sé verið að gera lítið úr störfum Höskuldar Jónssonar. Ég nefni sem dæmi ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar hér um daginn þar sem hann taldi þetta einhverja aðför að einhverjum besta embættismanni þjóðarinnar, að þá er það auðvitað alrangt því að þessi ágæti embættismaður, fyrrv. ráðuneytisstjóri fjmrn., hefur mitt traust að sjálfsögðu.

Hæstv. forseti. Ég á eftir að tjá mig nánar um þessi mál við síðari umræður og mun þá kanna nánar forsendur fyrir þeirri yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. var með hér áðan, þar sem hann kvað starfsmenn ÁTVR fara með rangar staðhæfingar. Þetta er hlutur sem ég mun grafast nánar fyrir um, en ég tel að það eigi ekki við rök að styðjast. Þá vil ég upplýsa það sem útvarpshlustandi, og ég held að það hafi verið í fréttum Ríkisútvarpsins, að forstjóri ÁTVR upplýsti að hann hefði fengið að vita um þessar skipulagsbreytingar hjá ÁTVR í Ríkisútvarpinu. Það hafi verið fréttamaðurinn sem upplýsti hann um þessar breytingar. Annars vil ég byrja á að fagna því að hæstv. fjmrh. skuli vera viðstaddur þessa umræðu og ég leyfi mér að óska eftir því við hæstv. forseta að heilbrrh., ef hann á kost á því, komi og verði við umræðuna. Það hafa komið hér fram mjög mikilvægar upplýsingar yfir helgina frá landlækni sem nauðsynlegt er að fá viðbrögð hæstv. heilbrrh. við. Í annan stað þá fagna ég því að hæstv. viðskrh. skuli vera hér til að taka þátt í umræðunni. En ég sakna átakanlega formanns efh.- og viðskn., þeirrar nefndar sem hefur vélað um þessi mál öll, og leyfi mér að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta þingsins hvort ekki er kostur á að fá hv. þm. Vilhjálm Egilsson til að vera hér í salnum og taka þátt í umræðunni.

Forseti vill vegna fyrirspurnar hv. þm. geta þess að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er með fjarvistarleyfi og er að gegna skyldustörfum erlendis þannig að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að hann komi hér til fundar. Starfandi hæstv. heilbrrh. er hér til staðar þannig að forseti vonast til þess að það sé fullnægjandi.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir þessar upplýsingar. Mér finnst það hins vegar afar miður að formaður efh.- og viðskn. skuli ekki hafa verið viðstaddur þessar umræður. Hann var ekki viðstaddur umræðurnar á fyrri stigum málsins, þá var hann við skyldustörf í Brussel, og eins og frægt varð ávarpaði hann þjóðina hér í útvarpsávarpi á enskri tungu og sagði að þingstörfum yrði ekki lokið fyrr en allt brennivín væri búið. Ég veit ekki hvort þetta mun ganga eftir, en hitt vitum við mætavel að þetta er krafa sem hefur komið mjög eindregið fram frá Kaupmannasamtökum Íslands, sem í sínu áliti óskuðu eftir því að við gengjum enn lengra í lagabreytingum og létum ekki staðar numið fyrr en við værum búin að koma áfengi inn í smásölubúðir á Íslandi. Hitt var mjög merkilegt í þessari umræðu hér um daginn og eftirminnilegt, að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson upplýsti okkur um það að þetta mál hefði orðið sér mjög til framdráttar, eins og hann orðaði það og margendurtók. Það sem við vitum hins vegar er að þessar breytingar sem verið er að gera á lögum um áfengissölu í landinu eru mjög umdeildar í þjóðfélaginu. Annars vegar eru almannasamtök sem hafa látið þessi mál til sín taka, samtök sem hafa sinnt áfengisvörnum, og hins vegar eru margvísleg hagsmunasamtök sem hafa beina hagsmuni af því að selja varning og vilja helst komast yfir brennivínið líka, Kaupmannasamtök Íslands, eins og ég vitnaði til, en Verslunarráðið hefur einnig gengið mjög hart fram í því að fá þessar lagabreytingar samþykktar hér á þingi. Ég skal ekki efast um það að framganga hv. þm. Vilhjálms Egilssonar hafi orðið honum mjög til framdráttar hjá þessum aðilum. Þessum aðilum hefur verið einkavæðing mjög að skapi og margir hafa orðið til að lofa og prísa hvernig til hefur tekist í þeim efnum á undanförnum árum. Að vísu hafa aðrir komið til sögunnar sem hafa gert athugasemdir við einkavæðingu ríkisstjórnarinnar á liðnum missirum og árum og má þar nefna Ríkisendurskoðun, en hún gerði eins og kunnugt er mjög alvarlegar athugasemdir við sölu á ýmsum fyrirtækjum og má þar nefna Íslenska endurtryggingu og SR-mjöl, fyrirtæki sem er metið og var metið upp á marga milljarða kr. en var selt langt undir raunvirði. Ég hef áður vikið að því hér í ræðustól hvernig framleiðsludeildin hjá ÁTVR var nánast, mér liggur við að segja gefin. En ég benti á að tekjutap ríkissjóðs, ÁTVR í þessu tilliti, nam 17 millj. kr. á ári. Ég færði rök fyrir því á sínum tíma hvernig þessu væri farið og ætla ekki að endurtaka það. En eins og kom fram í upphafi þegar þessi frv. voru kynnt hjá hæstv. fjmrh. þá telur hann að þær breytingar sem verið er að boða nú muni þýða tekjutap fyrir ÁTVR upp á 50 millj. kr. Ýmsir aðrir aðilar ætla að tapið muni verða miklu meira en þessu nemur, auk alls hins sem fylgir með. Þar erum við að tala um skattheimtur ríkissjóðs og allt eftirlit með áfengissölu í landinu. Ég var að telja upp fyrirtæki sem hefðu verið seld. Það mætti nefna fleiri til sögunnar, t.d. Lyfjaverslun ríkisins, sem skilaði árlega í ríkissjóð tugum millj. kr., en þessir fjármunir voru m.a. notaðir til að fjármagna bólusetningu í landinu. Fjármunir sem ríkissjóður verður nú af og verður að leita annað, leita ofan í vasa skattborgarans eða draga úr þjónustunni ella. Ég nefni þetta einvörðungu til þess að menn skilji hvað það er sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson á við þegar hann talar um að þetta mál hafi orðið sér til framdráttar. Að sjálfsögðu eru margir aðilar í samfélaginu sem hagnast á þessari stefnu og telja hana aðdáunarverða. Spurningin er hins vegar hvaða sjónarmið það eru sem stjórnmálamenn vilja gefa gaum. Í þessari umræðu hefur verið vitnað í umsagnir sem hafa komið frá fjölmörgum aðilum sem til þessara mála þekkja. Það hefur verið vitnað í ályktanir sem komið hafa frá Starfsmannafélagi ÁTVR, frá SFR, Starfsmannafélagi ríkisstofnana, og fleiri samtökum launafólks. Það hefur verið vitnað í yfirlýsingar og greinargerðir sem hafa komið frá fjölmörgum almannasamtökum. Hér á dögunum boðuðu samtökin Heimili og skóli, Stöðvum unglingadrykkju og Vímulaus æska til fréttamannafundar þar sem fulltrúar þessara samtaka kynntu afstöðu þeirra til þessara lagabreytinga. Sú afstaða var mjög á einn veg. Það var mjög eindregið varað við þessum lagabreytingum en það er umhugsunarefni hver urðu örlög þessa blaðamannafundar í fjölmiðlaheiminum íslenska. Að vísu var ágætlega gert grein fyrir þessum fundum í Morgunblaðinu og í blaði Þjóðvaka sá ég. Ég veit ekki hvað gerðist í Ríkisútvarpinu eða hljóðvarpi, en ég held að ég geti fullyrt að hvorug sjónvarpsstöðin sá ástæðu til að segja frá þessum fréttamannafundi. Alla vega voru ekki sendir fréttamenn á þennan fund sem helstu almannasamtök í landinu, sem eru að beita sér gegn áfengisvandanum og reyna að koma einhverjum böndum á áfengisbölið, stóðu fyrir. Hins vegar vakti það athygli að þegar yfirlýsing kom frá Kaupmannasamtökum Íslands þá var það mjög rækilega tíundað í fréttum Ríkissjónvarpsins og eitthvert kvöldið fór fram umræðuþáttur á milli fulltrúa Kaupmannasamtaka Íslands og fulltrúa frá áfengisvarnaráði, ágætar umræður, en fulltrúar samtakanna sem stóðu að þessum fundi voru virtir að vettugi að því er ég best veit. Mér finnst skipta mjög miklu máli að umræða af þessu tagi þegar verið er að gera grundvallarbreytingar á viðskiptaháttum fái sanngjarna umfjöllun í samfélaginu. Auk þessara almannasamtaka hefur áfengisvarnaráð einnig ályktað um þessi mál. Það hefur áður verið vitnað í þær samþykktir og ætla ég ekki að gera það aftur, þetta er skráð í þingræður, annað en segja að það er mjög eindregið lagst gegn þessum breytingum. Síðan gerist það að landlæknir sendir frá sér yfirlýsingu --- og að nýju leyfi ég mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvað líði komu hæstv. heilbrrh. hingað á fundinn.

Forseti gat þess að hæstv. iðn.- og viðskrh. gegnir störfum sem heilbr.- og trmrh. þannig að hann er hér til staðar.

Ég vil biðja hæstv. forseta þingsins velvirðingar, þetta fór fram hjá mér. Í yfirlýsingu sem kom frá landlæknisembættinu og hefur verið vitnað í af hv. 14. þm. Reykv., Kristínu Ástgeirsdóttur, í ræðu fyrr í dag, þá tíundar landlæknir í sinni greinargerð áhrif af áfengisneyslu og bendir á það hvernig Vestur-Evrópuþjóðir hafi á undanförnum árum tekið þessi mál til alvarlegrar athugunar. Hann bendir á að í þessum löndum almennt líkt og á Íslandi sé heilbrigðisþjónustan í fjárhagskreppu og þess vegna erfiðleikum bundið að bæta og auka þjónustuna og í því samhengi er landlæknir að fjalla um fyrirhugaðar lagabreytingar, en í niðurlagi bréfsins frá landlækni segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ef samþykkt framangreinds frv. verður til þess að auka framboð og neyslu áfengis, sem margt bendir til að verði, leggst landlæknisembættið á móti samþykkt þess.`` Samkvæmt lögum, eftir því sem ég veit best, er landlæknir helsti ráðgjafi heilbrrh. og mér finnst ástæða til þess að spyrja hvort þessi niðurstaða sem landlæknir, Ólafur Ólafsson, hefur komist að og hans embætti, verði mönnum ekki tilefni til þess að endurskoða afstöðu til þessara mála. Þess vegna vil ég taka undir þau sjónarmið sem hafa verið viðruð hér og tillögur sem hafa verið fram settar að þessum málum verði aftur vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er ýmislegt að athuga í sambandi við þessar lagabreytingar og einnig þær breytingatillögur sem hafa komið fram í þessu máli. Eins langar mig t.d. til að gera að umræðuefni breytingartillögu sem hefur komið fram frá meiri hluta efh.- og viðskn. þar sem segir: ,,Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins annast innflutning og innkaup á vínanda, áfengi og tóbaki samkvæmt lögum þessum og dreifingu þessara vara undir yfirstjórn fjmrh. Þess skal gætt að jafnræði gildi gagnvart öllum birgjum.`` Ég hefði áhuga á því að fá það upplýst í þingumræðu hvað þetta merkir. Þarna er ekki einvörðungu verið að skírskota til áfengissölunnar heldur tóbaksins líka. Nú er það vitað mál að í sambandi við verslun með tóbak þá er á ferðinni tóbak í viðskiptalífi heimsins sem er sannarlega skaðlegt og það mun hafa verið svo að ÁTVR hafi einmitt fylgst með þessum þætti málsins mjög rækilega.

Hvaða tóbak er ekki skaðlegt?

Hvaða tóbak er ekki skaðlegt, bendir hæstv. fjmrh. réttilega á. En hitt er annað mál að til eru tóbakstegundir sem hafa verið til sölu í ýmsum ríkjum þriðja heimsins t.d. sem eru sannanlega miklu skaðlegri en gerist almennt. Og ég vildi fá það upplýst hvað menn eru eiginlega að fara með þessu. Hér er verið að setja í lagabreytingu ákvæði sem ekki hefur fengið neina umræðu. Hér er á ferðinni heilbrigðismál sem hefur ekki komið til umræðu í heilbrn. sem fjallaði um þá þætti málsins og ég vil spyrja hvort hæstv. viðskrh., starfandi heilbrrh., sé fjarri undan vegna þess að ég er að tala um þætti sem snerta heilbrigðiseftirlit. Ég mun gera hlé á mínu máli þangað til hann er kominn aftur í salinn.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. iðn.- og viðskrh. komi í salinn. Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að hæstv. iðn.- og viðskrh. komi í salinn og hefur fengið upplýsingar um það að hann komi innan stundar. Vill forseti biðja hv. þm. að sýna biðlund.

Ég þakka fyrir. Hæstv. viðskrh. Ég vék í máli mínu að ýmsum þáttum sem snerta sérstaklega heilbrigðiseftirlit og ræddi sérstaklega um brtt. sem fram er komin við þetta frv. þar sem segir m.a.: ,,Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins annast innflutning og innkaup á vínanda, áfengi og tóbaki samkvæmt lögum þessum og dreifingu þessara vara undir yfirstjórn fjmrh. Þess skal gætt að jafnræði gildi gagnvart öllum birgjum.`` Hér er ekki einvörðungu verið að fjalla um áfengissöluna heldur einnig tóbakssölu. Þetta er þáttur sem ekki kom til umræðu í heilbrn. þegar hún var með þessi mál til umfjöllunar, enda var þetta þá ekki komið inn, en mér finnst þetta vera þess eðlis að það þurfi að fá athugun og umfjöllun þar vegna þess að eins og ég benti á áðan, þá er það svo að í dreifingarkerfum heimsins er á ferðinni tóbak sem er sannanlega miklu skaðlegra heldur en almennt gerist með tóbak. Þetta er tóbak sem fátækum þjóðum víða um heim er selt eins og við höfum oft haft fréttir af og ég vil bara spyrja án þess að ég hafi komist sjálfur að nokkurri niðurstöðu um þetta mál: Hefur verið fjallað um þetta í heilbrrn.? Hefur verið fjallað um þetta af hálfu heilbrrh.? Hitt veit ég að landlæknir hefur fjallað almennt um þessi frumvörp og ég vitnaði áðan í greinargerð sem frá honum er komin og las upp úr niðurlagi hennar þar sem hann leggst mjög eindregið gegn því að þessi frumvörp verði samþykkt. E.t.v. er of fast að orði kveðið að segja að hann leggist mjög eindregið gegn því, en hann segir í sinni álitsgerð að verði þetta til þess að auka áfengisneyslu, en margt bendir til þess að svo verði, þá leggist embættið gegn því. Eitthvað á þessa leið var þetta orðað. Menn hafa verið að gæla við þá hugmynd að kaupa einhvers konar syndaaflausn í þessu máli með því að grípa til einhverra forvarna. Ég styð heils hugar tilraunir til að efla forvarnastarf. Ég styð það heils hugar að látið sé meira fjármagn til slíkra hluta. En ég spyr: Er ekki jafnframt rétt að reyna að koma í veg fyrir slysin? Þetta minnir mig pínulítið á það að menn kveikja í húsi en setji jafnframt upp eldvarnatæki. Ég vil forvarnir sem koma í veg fyrir húsbruna, sem koma í veg fyrir að slysin eigi sér stað, en hins vegar tek ég að sjálfsögðu heils hugar undir að það séu látnir fjármunir í auknar forvarnir. Ég styð það að sjálfsögðu mjög eindregið að slíkt sé gert. En það á ekki að tengja við þessi mál. Menn eiga ekki að kaupa sér syndaaflausn með þessum hætti. Það er mjög ódýr lausn fyrir menn að ganga þannig fram. Það sem mig langaði annars mest til að gera og ég sannast sagna hlakkaði mest til þessarar umræðu var rúsínan í pylsuendanum sem ég ætlaði að fá hæstv. fjmrh. til að svara. Ég er nefnilega búinn að velta vöngum yfir því hvað hann átti við með því á dögunum þegar hann sagði við umræðu í þinginu fyrir helgina að með samþykkt þessara laga yrði allt eftirlit með áfengissölu miklu auðveldara en nú er. Og nú lýsi ég eftir hæstv. fjmrh. Menn eru mjög vakrir á stólunum þó að hæstv. ráðherra þurfi að njóta sannmælis því að hann hefur setið hér og hlustað á þessa umræðu, en ég bíð eftir því að hann komi og hlusti á þær spurningar sem ég ætla að beina til hans. Í millitíðinni langar mig til að vitna í ágætt nefndarálit sem er reyndar minnihlutanefndarálit efh.- og viðskn. þar sem segir m.a. í áliti Ágústs Einarssonar, með leyfi forseta: ,,Ekki hafa verið færð sterk rök fyrir því að samþykkt frumvarpanna sé nauðsynleg til að uppfylla skyldur okkar gagnvart EES-samningunum. Íslensk stjórnvöld hafa ætíð talið að núverandi skipulag áfengismála rúmist innan EES-samninganna. Ekki er vitað hvort eftirlitsstofnun EFTA, sem gert hefur athugasemdir við núverandi fyrirkomulag, vísar málinu áfram til EFTA-dómstólsins. Dómstóllinn er ekki bundinn af áliti eftirlitsstofnunarinnar og réttarstaða okkar virðist vera traust. Samþykkt frumvarpanna skapar einnig óöryggi hjá starfsmönnum ÁTVR og ekki hefur verið sýnt fram á að breytt fyrirkomulag leiði almennt til lægri kostnaðar og aukinnar hagkvæmni við innflutning áfengis. Frumvörpin lúta þannig fyrst og fremst að þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að einkavæða innflutning á áfengi. Slíkt skapar vissulega aukin viðskipti hjá umboðsaðilum og birgðastöðvum en hefur jafnframt í för með sér fjárhagslega áhættu fyrir ríkissjóð. Dreifing birgðastöðva vítt og breitt um bæinn mun auka hættu á misnotkun og skapa ýmiss konar öryggisvandamál.`` Tilvitnun lýkur í þetta ágæta nefndarálit frá hv. þm. Ágústi Einarssyni, en það sem ég vildi segja í sambandi við þetta er að þótt hv. þm. Ágúst Einarsson telji að okkar réttarstaða sé traust gagnvart EFTA-dómstólnum, og ég tek undir það sjónarmið að ég tel að við búum við lög núna sem eiga að tryggja að við stöndum við okkar skuldbindingar gagnvart EES, þá vil ég boða það nú að verði það ekki samþykkt að vísa þessum frumvörpum aftur til ríkisstjórnarinnar, eins og tillaga hefur verið gerð um, þá mun ég ásamt Steingrími J. Sigfússyni flytja brtt. við 3. umr. sem er á þessa leið: ,,Í stað 1.--6. gr. komi ný grein er orðist svo: Við 2. gr. laganna bætist við ný málsgrein er orðast svo: Komi fram ósk um að tiltekin tegund áfengis eða tóbaks verði flutt til landsins má eigi synja þeim tilmælum nema með vísun til annarra laga en þessara enda hafi sá er tilmælin bar fram tryggt að Áfengis- og tóbaksverslunin fái andvirði vörunnar greitt.`` Aðeins þessu til skýringar er það svo að eftirlitsnefnd EFTA með framkvæmd EES-samningsins hefur gert athugasemdir við fyrirkomulag það sem Íslendingar hafa á sölu áfengis í landi sínu. Gagnrýni nefndarinnar hefur aðallega beinst að því að því að samkvæmt ákvæðum gildandi laga um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sé unnt með ákvörðun stjórnvalds að hindra innflutning áfengis til landsins með sama hætti og væri ef bannlög giltu. Við íhuguðum það á einhverju stigi málsins að flytja þetta sem frv. en munum gera það sem brtt. við þau lagafrumvörp sem liggja frammi. Með brtt. okkar er tryggt að einkarétti til innflutnings á áfengi verði ekki beitt sem banni. Framvegis yrði ÁTVR að flytja inn vöru væri hennar óskað. Þessi breyting hefur þó ekki áhrif á umboð annarra aðila, t.d. Hollustuverndar, til að banna innflutning á vöru innihaldi hún efni sem eigi má nota í áfenga drykki. Ég er með ítarlegri greinargerð og skýringar á brtt. sem við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon munum flytja ef ekki verður fallist á tillögu okkur um að vísa þessum lagafrumvörpum algerlega til ríkisstjórnarinnar til endurskoðunar. Annars ætla ég ekki að halda þessum málflutningi lengi áfram að sinni vegna þess að við eigum eftir að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra þar sem þeir greina okkur frá viðbrögðum við nýjum upplýsingum sem eru að koma fram um jafnræði gegnvart birgjum t.d. og heyra hvaða viðbrögð það hefur fengið hjá hæstv. heilbrrh. að landlæknisembættið skuli snúast gegn því að áfengisfrumvörpin verði samþykkt. En það sem ég ætlaði að koma að og finnst vera rúsínan í pylsuendanum og ég var farinn að hlakka mikið til er að heyra röksemdir hæstv. fjmrh. sem upplýsti okkur um það hér um daginn að með þessum lagabreytingum yrði auðveldara að framkvæma eftirlit með áfengissölunni en verið hefur. Ég skil mjög vel þá sem eru mjög áfram um það að stíga þessi einkavæðingarskref annaðhvort af hagsmunaástæðum eða vegna hugsjóna sinna, að þeir vilji breyta þessu af pólitískum ástæðum og þá reyni þeir að lappa upp á kerfið ef það er til óþurftar á einhverjum sviðum eða hefur einhver vandræði í för með sér. Þá leiti menn leiða til að gera við það sem bilað er en hitt finnst mér nýstárlegra þegar því er haldið fram núna að þessar breytingar verði beinlínis til að bæta eftirlitið. Þetta stríðir þvert gegn því sem þeir aðilar sem um þetta mál hafa fjallað segja að sé raunin og þar er ég að tala um áfengiseftirlitsmennina t.d. sem eru sjálfir á staðnum og fylgjast með þessum hlutum. Ég er að tala um þá sem hafa sinnt þessari skyldu hjá ÁTVR og þá aðila yfirleitt sem um þessi mál hafa vélað. Mér er fullkunnugt um að það eru ýmsir sem telja að hægt sé að finna einhverjar leiðir til þess að draga úr óhagræðinu. Menn hafa talað um það að setja upp sérstaka deild hjá skattinum t.d. Menn eru að velta vöngum yfir því hvort hægt sé að láta tollinn stimpla og brennimerkja allar flöskur og þá spyr maður sjálfan sig hvort hugmyndin sé sú að einhver sérstök deild í tollinum kalli inn allar vínflöskur, hvort sem þær eru framleiddar innan lands, taki upp alla kassa sem koma erlendis frá. Ég hlakka reglulega til þess að heyra útskýringar hæstv. fjmrh. á þessari staðhæfingu sinni að þetta sé auðveldara. Hitt finnst mér annað sjónarmið að segja að það sé hægt að draga úr skaðseminni og draga úr vandræðunum með ýmsu móti. En ég veit að þeir sem hafa verið jákvæðastir gagnvart þessum breytingum og hafa komið nálægt skatti eða eftirliti á einn eða annan hátt hafa verið að velta vöngum yfir ýmsu. Þeir hafa ekki neinar afgerandi lausnir á takteinum, en ef hún er fyrir hendi og satt best að segja er þetta engin tilraun til útúrsnúninga heldur meina ég þetta alveg fullkomlega heiðarlega að mér finnst að hæstv. fjmrh. þurfi að skýra þetta. Það sem er hættulegast í svona umræðu allri er að hún fari fram, að menn séu búnir að gefa sér allar lausnir fyrir fram, að sá sem framkvæmir breytingarnar sé búinn að ákveða fyrir fram hver niðurstaðan eigi að vera og láti enga gagnrýni eða ábendingar hafa nokkur áhrif á sig. Þá má spyrja hvort það gildi ekki á báða bóga. Ég tek alveg undir það. En það sem við erum að gera hér er að bregðast við tillögum um breytingar og þá náttúrlega hvílir sönnunarskyldan á þeim sem stendur fyrir breytingunum. Og hann verður að færa rök fyrir sínu máli. Ég er t.d. sannfærður um það að margt af því sem ég hef gert að umræðuefni hérna, t.d. að framleiðsludeild ÁTVR skuli hafa verið seld fyrir minna en sem nemur fjárhagslegum ávinningi ÁTVR á einu ári, fékk aldrei rækilega umfjöllun hérna. Og það gildir um marga hluti sem menn hafa verið að taka ákvarðanir um á liðnum árum að þeir fengu ekki rækilega umfjöllun áður en ákvarðanir voru teknar, t.d. í sambandi við einkavæðinguna alla. Þess vegna segi ég og legg áherslu á að áður en ráðist er í þessar breytingar, þá hvílir sú skylda á þeim sem standa fyrir breytingunum að gera mjög rækilega og rökstudda grein fyrir því hvernig þeir ætla að standa að þessu og þeir verða að svara þeirri málefnalegu gagnrýni sem fram hefur verið sett.

Virðulegi forseti. Í umræðum um þetta mál hefur nokkuð borið á því að menn segja að það verði erfiðara að fylgjast með og hafa eftirlit með sölu á áfengi eftir að frv. hefur verið samþykkt. Ég hef mótmælt því og haldið hinu gagnstæða fram. Samt sem áður er búið að flytja hér brtt. um að það þurfi leyfi, það verði sett gjald á leyfishafana og til viðbótar verði myndaður sjóður eins og kemur fram í brtt. Það er þannig í dag að það eru ekki allar flöskur merktar ÁTVR, ekki þær sem eru sérpantaðar, ekki þær sem eru fluttar af einstaklingum til landsins, ekki þær sem eru keyptar í fríhöfn. Hins vegar er límt á flöskur sem fara til vínveitingahúsa og það er auðvitað hægt að halda því áfram. En það er auðveldara að fylgjast með eftir að þetta frv. verður að lögum vegna þess að það myndast heildsöluverð vegna þess að það verður munur á því verði sem vínveitingahúsin fá og smásalinn fær og því verði sem er selt út úr búð í smásölu. Fyrir vikið gerist það að sá sem ætlar að svindla og kaupa í smásölu til þess að selja út úr vínveitingahúsi verður að greiða meira en ella. Nú er það svo að sá sem selur úr vínveitingahúsi verður að borga sama verð og sá sem gengur í áfengisverslunina og kaupir þar. Þetta hljóta allir að sjá að leiðir til þess að það má búast við því að minna verði um svindl. Til viðbótar má svo geta þess að það er mjög auðvelt að fylgjast með því hvað er keypt inn af þeim sem hafa heildsölu- og innflutningsleyfi og hvert þeir afhenda vöruna því að það eru aðeins smásalar sem mega við henni taka og með því verður fylgst. Í dag er það svo að það er mjög erfitt fyrir ÁTVR að fylgjast með því hvað gengur til vínveitingahúsa nema þegar selt er beinlínis til þeirra en ekki þegar t.d. þriðji aðili fer í útsölu og kaupir síðan til endursölu til þeirra sem hafa vínveitingaleyfi. Þetta vona ég að skýri að nokkru leyti það sem ég hef verið að fjalla um og ef það gerist ekki þá held ég að mér sé mjög örðugt að gefa þær skýringar sem duga.

Hæstv. forseti. Ef hæstv. fjmrh. getur ekki skýrt þessi mál betur en þetta þá skortir mikið á. Í fyrsta lagi talar hæstv. fjmrh. um þær breytingar sem verið er að gera og segir: Nú þarf fjmrh. að gefa leyfi. Hér hefur komið fram við umræðuna hvað eftir annað að leyfi án þess að við þekkjum reglugerðina sem fylgir frv. og er ekki til staðar, er bara marklaust tal. Við vitum ekkert á hvaða grundvelli slík leyfisveiting fer fram. Í annan stað er talað um það í lagafrv. að lögreglan eigi að gefa veitingahúsum auknar gætur. Ég fer ekki alveg orðrétt með lagatextann, en þetta er hugsunin. Það var spurt við umræðu: Hvað er raunverulega átt við með þessu? Þetta eru þær breytingar til eftirlits sem hæstv. fjmrh. vitnaði í, auk þess sem hann talaði um forvarnagjaldið sem kemur í rauninni þessu máli ekki við. En hæstv. ráðherra kom hins vegar inn á kjarna málsins, sem er spurningin um merkingarnar. Í fyrsta lagi, og ég ætla reyndar að byrja aftan frá, talar hann um að nú sé ekki lengur hægt að kaupa og fara með það úr smásölunni inn í veitingahúsin. Verður ekki smásalan enn hjá ÁTVR? Heldur hæstv. ráðherra að það verði ekki enn möguleiki á að gera þetta? Það verður möguleiki á að gera þetta. Það sem víneftirlitsmennirnir tjáðu okkur var að til þess að ná betri böndum á þetta þurfi traustari merkingar, helst dagbundnar merkingar. Og það segir sig sjálft að þegar þú ert með þetta á einni hendi en ekki mörgum þá er miklu auðveldara að sinna því hjá ÁTVR en að sinna því annars staðar. Ég gæti haldið áfram lengur, en þessar upplýsingar sem hér eru að koma fram eru í raun engar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég get auðvitað ekki gert neitt við því þótt hv. þm. skilji ekki eða vilji ekki skilja eða telji ekki skýringar nægilega góðar. En það liggur í hlutarins eðli að það er hægt að fylgjast með og verður fylgst með því hvað heildsalinn tekur mikið af vínföngum til sín og hvert hann selur þessi vínföng. Það er mjög auðveldlega hægt að fylgjast með því. Og þegar við erum að bera saman einhverja hluti þá verðum við að bera saman þá kosti eins og staðan er í dag og hvernig hún verður eftir breytinguna og það var það sem ég gerði. Ég var ekki að bera það saman sem væri hægt að auka við frá deginum í dag, eins og hv. þm. virtist vera að gera þegar hann gaf sér að það ætti að fara fram miklu meira eftirlit heldur en er í dag. Það sem skiptir máli er að það myndast heildsöluverð og sá aðili sem ætlar að kaupa í smásölu til endursölu verður þá a.m.k. að greiða hærra verð heldur en ef viðskiptin eru með eðlilegum hætti. En í dag er það svo að vínveitingahús og þeir sem hafa vínveitingaleyfi verða að greiða smásöluverð rétt eins og sá sem er venjulegur kaupandi að áfengi. Þannig að það má halda því fram með fullum rökum að það sé auðveldara og það sé meira eftirlit og minni líkur til þess að menn svindli í nýja kerfinu heldur en því gamla. Það er það sem liggur að baki mínum ummælum. Og ég vil endurtaka það að merkingar á flöskum með merkinu ÁTVR eru ekki á öllum flöskum heldur einungis á þeim flöskum sem ÁTVR flytur inn til sölu í sínum búðum en ekki það sem fer fram með sérpöntunarkerfi eða áfengi sem er flutt inn með öðrum hætti, t.d. í gegnum Fríhöfnina í Keflavík. Það er misskilningur sem ég heyri allt of oft sagðan hér úr ræðustóli á hinu hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Hið almenna er að áfengi er merkt. Hið almenna er í verslun með áfengi að þar er hver flaska merkt. Það sem kom fram hjá víneftirlitsmönnum er að það þyrfti að auka og herða á þessum merkingum. Það þyrfti jafnvel að brennimerkja dagstimpla inn á það. Það sem við höfum verið að benda á er að það er auðveldara að gera þetta á einni hendi heldur en dreift. Ég spurði t.d. áðan hvort hæstv. ráðherra væri að tala um að fá alla áfengisframleiðendur í landinu til að senda birgðir sínar inn til tollsins eða hvar á að gera þetta? Mér er spurn. Það sem menn hafa sagt jafnframt er að upplýsingar sem hafa komið til skattsins, þegar misbrestur hefur orðið á eða þegar um svindl er að ræða, eru til orðnar iðulega vegna þess að ÁTVR hefur yfirsýn yfir öll viðskipti í viðkomandi veitingahúsum. ÁTVR hefur yfirsýn yfir öll viðskiptin og sér þegar ein tegund dettur út eða minnkar í hlutfalli við neyslu á öðrum drykkjum. Þannig hafa menn sagt að kosturinn við að hafa þetta dreifingarkerfi í höndum ÁTVR sé einmitt þessi miðstýring. Það sé auðveldara að hafa yfirsýn yfir það sem er að gerast. Í annan stað hefur verið bent á það að skilin á milli smásöluverslunar og heildsöluverslunar kunni að verða óljósari að ýmsu leyti. En hinu hafa menn kvartað yfir líka að það hafi verið brögð að því að þeir sem eru með veitingarekstur hafi farið í áfengisverslanir og keypt þar í smásölu og farið síðan með þetta inn á barina og selt með álagningu. Þetta er nokkuð sem breytist í rauninni ekki við þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við það hvernig hv. þm. talaði um og vitnaði í hv. þm. Vilhjálm Egilsson, sem er fjarverandi og getur því ekki svarað fyrir sig. Ég tel a.m.k. rétt að það komi skýrt fram að hann er erlendis og gegnir þar störfum á vegum Alþingis. Ég vil líka taka undir það sem hæstv. fjmrh. benti á áðan, að það kemur hér brtt. á eftir með næsta máli um sérstakan forvarnasjóð sem verður mælt fyrir í brtt. við frv. til laga um gjald af áfengi. Hv. þm. spurði líka sérstaklega um brtt. varðandi jafnræði um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Það segir í lok brtt. að þess skuli gætt að jafnræði gildi gagnvart öllum birgjum. Ég held að þar sé átt við það að ÁTVR geti ekki mismunað aðilum, þ.e. að jafnræðisreglan sé í heiðri höfð, en auðvitað á jafnræðisreglan að gilda hvort sem er gagnvart sérstaklega settum stjórnsýslulögum. En hér er það greinilega ítrekað í brtt.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að spyrja hv. þm. hvað hv. þm. átti við með tilvitnun minni í ummæli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og hvað var óviðurkvæmilegt við það í minni ræðu. Ég hef bent á að við erum að fjalla um mál sem efh.- og viðskn. þingsins hefur haft til umfjöllunar og ég hef kvartað yfir því að formaður þeirrar nefndar, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, skuli ekki vera á staðnum til að taka þátt í umræðu um þetta. Ég vitnaði einnig til þess að hann hefði sagt í útvarpsviðtali á dögunum frá Brussel, að hann teldi ekki koma til greina að þinghaldi lyki fyrr en búið væri að samþykkja þessi brennivínsfrumvörp. Þetta er bara staðreynd máls, sem er ekkert óeðlilegt að sé reifuð og rædd hér. En ég óska eftir því að þingmaðurinn geri nánar grein fyrir því hvað hér er um að ræða. Í annan stað segir hv. þm. að hún haldi að jafnræðisreglan varðandi birgjana og nú erum við ekki bara að tala um áfengið, við erum að tala um tóbakið líka, þýði eitthvað tiltekið. Mér finnst ekki nægilegt að halda eitthvað um þessi efni. Þess vegna ítreka ég fyrirspurn mína til hæstv. starfandi heilbrrh., Finns Ingólfssonar: Hefur þetta fengið umræðu í heilbrrn.? Hver er afstaða heilbrrh. til þess?

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt þá talaði hv. þm. m.a. á þann veg að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafi haft ávinning af þessu máli, þ.e. um breytingu á áfengislögunum, og vitnaði fleira til hans í því sambandi. Þess vegna vildi ég að það kæmi hér fram í þingsölum að hv. þm. væri fjarverandi og væri að sinna störfum á vegum þingsins. Því að hann er að sjálfsögðu formaður efh.- og viðskn. og hefði að öllu jöfnu verið að fylgjast með umræðum í þessu máli. Varðandi jafnræðisregluna þá þarf ekkert að halda um það í sjálfu sér, þó að ég hefði tekið þannig til orða, vegna þess að jafnræðisreglan er lögfest í stjórnsýslulögum og gildir um svona viðskipti.

Hæstv. forseti. Ég eiginlega fer að spyrja sjálfan mig þegar mér er fullkunnugt um það að við erum búin að gera þennan nýja mannréttindasáttmála um markaðsvæðingu Evrópu og eigum ekki annarra kosta völ en að hlíta ýmsum tilskipunum sem arkitektum markaðarins þóknast að senda okkur hingað. En ég spyr hvort þetta taki virkilega til alls heimsins, um alla hluti? Ég er ekki að tala bara um Evrópu, ég er að tala um tóbak í þessu tilviki og ég er að spyrja hvort þetta hafi fengið einhverja umfjöllun hér í heilbrrn. Eða er það kannski bannað líka? Er kannski bannað að ræða yfirleitt um þessa þætti alla vegna þess að það samrýmist ekki markaðslögmálum? Mér er bara spurn. Síðan vil ég ítreka það að ég sagði í upphafi míns máls og vitnaði þar í ummæli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, þar sem hann sagði að hann teldi að þetta mál hefði orðið sér til framdráttar, ef ég man það rétt, og ég gerði þau ummæli hans að umræðuefni hér.

Herra forseti. Ég vil að fá að nota þetta tækifæri til andsvars til þess að reyna að svara hér þeim spurningum sem hv. þm. spurði um. Það kann að vera að síðar í umræðunni geti ég komið frekar inn í það og svarað nánar ef hv. þm. sættir sig ekki við svarið. Það er rétt, eins og fram kom hjá hv. þm., að landlæknir leggst ekki gegn frv. sem slíku. Hann varar hins vegar við afleiðingunum sem af því geti hlotist, sé um aukið framboð að ræða. Þetta kemur fram í greinargerð landlæknis til hv. heilbr.- og trn. frá 7. júní. Nú er það hins vegar svo að talsvert hefur gerst í þessum málum síðan þessi greinargerð var send frá embættinu og m.a. það, og kom fram í máli hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur áðan, að hér munu verða lagðar fram tillögur um stofnun forvarnasjóðs sem gert er ráð fyrir að hafi til ráðstöfunar 25--30 millj. kr. Það eru meiri fjármunir, held ég að mér sé óhætt að fullyrða, heldur en nokkurn tíma fyrr hafa verið settir í forvarnir á þessu sviði áður. Menn eru því að stíga mjög mikilvægt skref í þeim efnum. Ég átti samtal við landlækni fyrir nokkrum mínútum. Hann sagði mér þá að þegar þessi grein hans var skrifuð og þessar athugasemdir hans voru fram settar þá hafi þetta ekki legið fyrir. Hann sagði mér jafnframt að hann hefði látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum að þetta breytti talsverðu í þessum efnum. Varðandi annað atriði er spurt var um, um tóbaksvarnirnar og vímuefnavarnirnar, þá hefur komið fram hjá heilbr.- og trmrh. að ráðherrann hyggst flytja frv. um áfengis- og vímuefnavarnir á haustþingi. Einnig hefur komið fram að það er meiningin að flytja hér frv. um tóbaksvarnir með svipuðum hætti og fyrri ríkisstjórn flutti og barðist fyrir og munaði litlu að hér yrði samþykkt. Þannig að það er margt, hv. þm., sem menn eru að vinna að í þessum efnum til þess að spyrna við fótum, til að draga úr tóbaksnotkun og eins til að draga úr áfengisneyslu. En eins og ég segi, hv. þm., ég er tilbúinn til að reyna að svara frekar, ef þetta er ekki fullnægjandi svar, síðar við umræðuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir hans svör. Hins vegar held ég að það þurfi miklu ítarlegri umræðu um þessi efni og ekki síst þær mótsagnakenndu upplýsingar sem okkur eru að berast af afstöðu landlæknis. Það er rétt að aðstoðarlandlæknir kom á fund heilbrn. þegar hún fjallaði um þessi mál almennt og svo að ég vísi í umsögn Ögmundar Jónassonar og Ástu R. Jóhannesdóttur um þessi frumvörp, með leyfi forseta, þá segir þar um hlut aðstoðarlandlæknis orðrétt: ,,Aðstoðarlandlæknir taldi frv. ekki til bóta, enda væri hér verið að stíga ,,fyrsta skrefið`` og opna fyrir ,,duldar auglýsingar``. Tók fulltrúi landlæknisembættisins undir það sjónarmið að með lagabreytingunum væri áfengi gert að verslunarvöru í ríkari mæli en verið hefur og þar með mundi aukast áhersla á að koma áfengi á markað.`` --- Tilvitnun lýkur í umsögn minni hluta heilbrn. Síðan vil ég taka það fram að í þessu bréfi sem heilbrn. var skrifað frá 7. júní talar landlæknir um áfengisvarnir almennt, segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ef samþykkt framangreinds frv. verður til þess að auka framboð og neyslu áfengis, sem margt bendir til að verði, leggst landlæknisembættið á móti samþykkt þess.`` Ég á hins vegar erfitt með að sjá hvernig forvarnasjóðurinn kemur inn í það mál. Það er annað og óskylt mál. En mér finnst að þessar upplýsingar, sem eru að koma hér inn núna, þurfi miklu frekari umræðu. Mér fyndist eðlilegt að þeir þættir sem eru núna að koma upp, bæði með tóbakssöluna og afstöðu landlæknisembættisins, séu tilefni þess að fara með þetta aftur inn í heilbrn. og fá nánari útlistanir frá heilbrrn.

Herra forseti. Það er ekki hægt og má ekki skilja orð mín hér áðan með þeim hætti að landlæknir hafi verið að draga í land með sínar viðvaranir hvað þetta snertir, um aukið framboð á áfengi. Hann sagði hins vegar að það væri svo að þessar upplýsingar um forvarnasjóðinn, sem þarna um ræðir, hefðu ekki legið fyrir þegar greinargerðin var skrifuð og landlæknir hefði látið hafa það eftir sér að hann fagnaði því að þessi forvarnasjóður væri að koma fram og hann skipti mjög miklu máli í þessu sambandi. Þannig að ég vil að það sé alveg á hreinu. Landlæknir er ekki að draga sína umsögn um frv. til baka, síður en svo, miðað við það ástand sem var þegar hún var gerð.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta skuli vera á þennan veg, að það stendur sem áður hefur komið fram, að landlæknir leggst gegn samþykkt þessa frv.  Ég veit að það eru ýmsir sem hlæja að þessu. Menn hlæja líka kannski að Vímulausri æsku, Heimili og skóla, áfengisvarnaráði. Öll helstu almannasamtökum í landinu sem láta þessi mál til sín taka eru bara virt að vettugi. En Kaupmannasamtök Íslands og Verslunarráðið, menn bugta sig í duftið fyrir þessum aðilum og skjálfa í hnjáliðunum yfir skipunum og tilskipunum frá Brussel. Ég vek athygli á því að fyrir þá sem hafa efasemdir um að það kunni að vera einhver álitamál uppi í þessum efnum gagnvart þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem við höfum tekist á herðar þá mun koma fram brtt. frá mér og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þar sem tekið verður á þeim málum. En heppilegustu leiðina teldi ég að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar aftur þannig að hún endurskoðaði þessi mál og reyndi að vinna heimavinnuna sína svolítið betur, en stæði ekki hér á gati í öllum efnum.

Virðulegi forseti. Umfjöllunin um þetta mál sem hér er á dagskrá hefur verið mjög lærdómsrík. --- Virðulegi forseti. Ef starfandi heilbrrh. getur ekki verið hér við umræðuna þá held ég að það sé óþarfi að halda henni áfram.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. iðnrh., starfandi heilbrrh., verði hér við.

Sú umræða sem hér hefur farið fram og meðferð þingsins á þessu máli hefur verið mjög lærdómsrík. Hún hefur ekki síst verið lærdómsrík fyrir hæstv. heilbrrn. og þá sem þar bera ábyrgð. Þegar hæstv. fjmrh. kom með þetta mál í þingið og reyndar tvö sem hér eru á dagskrá, þá var viðhorf stjórnarflokkanna til frumvarpanna á þann veg að þessi frumvörp bæri að afgreiða með einföldum hætti í þinginu. Svo mikið lá við að hæstv. fjmrh. óskaði eftir því að fá að mæla fyrir báðum frv. í einu, vísa þeim með hraði til nefndar og afgreiða málin sem skjótast. Hæstv. heilbrrh. áttaði sig þá allt í einu á því í þingsalnum að líklegast væri þetta mál sem heilbrrn. ætti lögum samkvæmt að láta til sín taka um. Nú þegar málið kemur frá nefnd þá er komið í ljós að þessir sömu stjórnarliðar og þessir sömu ráðherrar, sem fyrir fáeinum vikum síðan töldu að engu þyrfti að breyta, eru að hæla sér af veigamiklum brtt. sem hafa verið lagðar fram um þetta mál. Í þeim brtt., m.a. stofnun forvarnasjóðsins, sem starfandi hæstv. heilbrrh. var að gera að umtalsefni áðan, felst viðurkenning á því að þegar hæstv. ríkisstjórn kom með málið inn í þingið var það á engan hátt í þeim búningi að það væri hægt að afgreiða það. Ég tel þess vegna að eins og málið liggur hér fyrir við 2. umr. og þær brtt. sem stjórnarflokkarnir flytja hér og ráðherrar hafa gert að umtalsefni, staðfesti að sú gagnrýni og kannski það andóf sem einstaka þingmenn hafa haft uppi um þetta mál í þinginu hafi verið byggt á fullum rökum. Hver eru rökin? Þau eru tengd því að áfengi hefur tvíþætt eðli í okkar þjóðfélagi: Það er annars vegar verslunarvara og lýtur þess vegna lögmálum viðskipta, bæði í alþjóðlegum samningum um það efni sem og öðrum lögmálum sem um viðskipti fjalla, en í öðru lagi er áfengi vímuefni. Áfengi er vímuefni sem sannanlega skaðar þá sem neyta þess í óhófi til lengdar, sem sannanlega er orsök fjölmargra slysa og sjúkdóma í okkar þjóðfélagi, sem sannanlega er orsök fjölmargra fjölskylduvandamála og persónulegra harmleikja í okkar þjóðfélagi, sem sannanlega er ein meginorsök unglingavandamála í okkar þjóðfélagi. Þessi seinni þáttur málsins hafði á engan hátt verið skoðaður, ræddur eða undirbúinn þegar ríkisstjórnarflokkarnir komu með þetta mál hér til þings. Sérstaklega var þáttur Framsfl. ámælisverður í þeim efnum vegna þess að hv. fyrrv. þm. Jón Helgason rakti á síðasta þingi mjög rækilega þessa þætti málsins og benti á það með skýrum rökum í nokkrum ræðum á síðasta þingi, að ef ætti að afgreiða þessi frv. þá yrði að taka þann þátt sem snertir áfengi sem vímuefni, áfengi sem vandamál heilbrigðiskerfisins til miklu rækilegri umfjöllunar. Ég tel þess vegna að það beri að fagna því að nokkru leyti hér við 2. umræðu, að vegna málflutnings nokkurra þingmanna stjórnarandstöðunnar, vegna vinnu nokkurra þingmanna í nefndum, hefur tekist að klæða málið í búning sem er þó í áttina að því að menn með opnum augum átti sig á því að áfengi er ekki bara eitthvað sem tengist EES-samningnum, þó að margir hafi talið að verslun með áfengi væri undanþegin EES-samningnum. Áfengi er vandamál. Víðtækt, þjóðfélagslegt, heilbrigðislegt og fjölskyldulegt vandamál. Viðurkenning á því sjónarmiði hefur ekkert með það að gera hvort einstaklingar neyta þess eða ekki sjálfir, heldur tel ég að þingið, sérstaklega nú á tímum, þegar fjölskyldustefna, persónuvernd og heilbrigði einstaklinga og þjóðfélagsheilda eru æ ríkari þáttur í umfjöllum þjóðþinga og stjórnvalda víða um heim, þá beri að horfa á þennan þátt málsins mjög rækilega. Mér hefur verið tjáð t.d. og er nú vont að hæstv. fjmrh. skuli vera fjarri, en vonandi heyrir hann það.

Hann hlustar.

Mér hefur verið tjáð að fram hafi komið á vettvangi heilbrn. að fulltrúi heilbrrn. hafi kvartað undan því að heilbrrn. hafi gengið mjög illa að fá fjmrn. til þess að viðurkenna þessa þætti málsins. Það er auðvitað mjög slæmt ef fjmrn. áttar sig ekki á því að um áfengi gilda önnur lög en þau sem snerta verslun með áfengi. Ég vil einnig segja það, virðulegi forseti, út af orðum hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur --- það er nú líka vont að þessi eini fulltrúi Sjálfstfl. í efh.- og viðskn., sem hér er þó til andsvara, skuli ekki vera viðstaddur umræðuna samfleytt. --- Ég vil líka segja það við hv. þm. að það er ekki hægt að halda þannig á málum af hálfu stjórnarliðsins í þinginu að þeir sem bera ábyrgð á málinu í nefndum séu eiginlega aldrei til viðtals í þingsalnum um tillögugerð nefndarinnar. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur metið þær skyldur sínar að vera erlendis mikilvægari en þær skyldur sínar að vera hér, vegna þess að þingmanninum ber líka skylda til að vera hér. Hann er formaður nefndarinnar sem um þetta mál fjallar og það kom fram á þeirri stuttu stund sem hann var viðstaddur umræðu um þetta mál í síðustu viku, að hann upplýsti það hér að hann var höfundur, ásamt fulltrúum Framsfl. í nefndinni, að m.a. þeirri breytingu á stjórnskipulagi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins sem lagt er til að hér verði gerð. Báðir fulltrúar Framsfl. sem stóðu að þessari tillögugerð, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, eru líka fjarverandi, ekki bara í dag heldur líka í síðustu viku. Við höfum þess vegna ekki átt neinn möguleika til þess að ræða við þá fulltrúa Framsfl. sem samkvæmt upplýsingum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar eru höfundar tillögunnar um það að breyta stjórnskipulagi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Þá er verið að setja okkur í þá aðstöðu samkvæmt kenningu hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur að við megum ekki tala um málið vegna þess að hv. þm. séu fjarverandi í skyldustörfum sínum erlendis og þess vegna megi ekki tala um þá, orð þeirra, verk og tillögur. Það gengur auðvitað ekki upp, hv. þm. Það er ekki hægt að setja þinginu þær skorður að fyrst einstakir þingmenn sem unnið hafa að málum meta skyldur sínar erlendis meira en skyldur sínar hér þá verðum við hinir að afneita rétti okkar til að fjalla um málið. Ég segi það alveg skýrt að mér finnst hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafa umgengist þetta mál af ótrúlegri léttúð og þau svör sem hann gaf í þingsalnum í síðustu viku og hv. þm. Ögmundur Jónasson vék m.a. að í sinni ræðu gefa til kynna að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson líti alls ekki á þetta mál sem alvörumál heldur eitthvað sem hann getur svarað í hálfkæringi og flimtingum þegar menn eru að setja fram rökstudda gagnrýni á bæði tillögugerð og sjónarmið sem fram hafa komið. Mér finnst líka vera fullkomlega óeðlilegt að af hálfu Framsfl. skuli það ekki vera útskýrt í þingsalnum af einum einasta manni hvaða rök eru fyrir því að í tengslum við þetta mál skuli eftir rúmlega 70 ára sögu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins fulltrúar Framsfl. í efh.- og viðskn. allt í einu að komast að þeirri niðurstöðu að nú verði að breyta stjórnskipulagi fyrirtækisins, nú verði að setja því stjórn. Það má vel vera að það geti verið rök fyrir því að setja fyrirtækinu stjórn. Þau hafa bara ekki verið borin fram í þingsalnum af hálfu þeirra sem flutt hafa um það tillögu, hvað þá heldur að tillaga um að setja stjórn yfir Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins snerti eitthvað það mál sem hér er verið að fjalla um. Upphaflega var þetta mál kynnt þannig að beint eða óbeint væri upphafs þess að leita í EES-samningnum. Það er ekkert í EES-samningnum sem segir að það eigi að skipa stjórn yfir Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Hvert á að vera verkefni þessarar stjórnar. Hvaða hagsmunir eiga að eiga þar fulltrúa? Hvaða starfsháttum á stjórnin að fylgja? Á hún að skerða eitthvað valdsvið forstjórans? Á hún að gæta almannahagsmuna? Á hún að gæta hagsmuna innflytjenda? Á hún að gæta hagsmuna neytenda? Á hún að gæta heilbrigðishagsmuna? Hvert er verkefnið? Við höfum aðra ríkisstofnun, Ríkisútvarpið. Þar kýs þingið stjórn yfir ákveðnum þætti í starfsemi útvarpsins, þ.e. dagskrárgerðinni, útvarpsráð. Það er ekki fjármálastjórn. Útvarpsráð er ekki fjármálastjórn yfir Ríkisútvarpinu. Sú stjórn er í höndum embættismanna Ríkisútvarpsins. Það liggur ekkert fyrir í þeirri tillögugerð sem hér er lögð fram hvert á að vera verksvið þessarar stjórnar. Og það sem er verra er að hæstv. fjmrh. á að hafa algerlega opna heimild um það að velja einstaklinga í þessa stjórn. Hæstv. fjmrh. vék að því í andsvari fyrir helgina að það mætti með vissum hætti líkja þessu við Lyfjaverslun ríkisins. Hæstv. fjmrh. veit auðvitað að þessi tvö fyrirtæki eru jafnólík og frekast getur verið. Áfengis- og tóbaksverslunin fjallar um eitthvert víðtækasta sviðið í okkar þjóðfélagi, sinnir því erfiða verki að sækja tekjur fyrir ríkið án þess að auka neysluna, og ég legg áherslu á þetta síðasta atriði, án þess að auka neysluna, því það hefur ávallt verið tengt markmiðum verslunar með áfengi á Íslandi að sá hluti markaðslögmálanna sem felst í því að selja sem mest gilti ekki um verslun með áfengi. Mér finnst mjög mikilvægt að hæstv. fjmrh. geri okkur grein fyrir því hvort með einhverjum hætti sé verið að feta sig frá þeirri braut að reyna að halda sölunni og þar með neyslunni á áfengi innan hóflegra marka. Þegar opnað er á þá möguleika sem gert er í þessum tillöguflutningi þá segir það sig sjálft að það er búið að skapa fjömarga nýja möguleika fyrir umboðsaðila og innflytjendur að auka neysluna og satt að segja er það þannig að 30--40 millj. eða hvað það er sem á að vera í þessum forvarnasjóði er satt að segja ansi lítið fé. Hér var t.d. fyrir nokkrum árum síðan reglulega haldið uppi fræðslustarfi í grunnskólum og framhaldsskólum um reykingar. Það fræðslustarf var að margra dómi veigamikill þáttur í því að draga úr reykingum í okkar landi, minnka þannig tilkostnað heilbrigðisstéttanna og auka heilbrigði og hamingju einstaklinganna. Ég held að ég fari rétt með að þetta fjármagn hafi verið skorið það rækilega niður á undanförnum árum að slík fræðslustarfsemi hafi ekki farið fram um langt árabil, a.m.k. ekki í sama mæli og áður, í grunnskólum eða framhaldsskólum. Sé ætlunin með forvarnastarfi að taka upp fræðslu í grunnskólum og framhaldsskólum um þá hættu sem felst í áfengisneyslu unglinga þá er alveg ljóst að 30--40 millj. í þeim efnum eru litlir peningar. Við heyrðum af því fréttir fyrir nokkru síðan að þegar prófum í framhaldsskólunum og jafnvel grunnskólunum lauk hafi það leitt til verulegrar unglingadrykkju á götum höfuðborgarinnar. Því miður er það þannig að á síðari árum hafa komið fram fjölmörg dæmi um það að unglingadrykkja í okkar þjóðfélagi hefur færst í vöxt með þeim hætti að sívaxandi hópur drengja og stúlkna er um tvítugsaldur orðnir alvarlegir áfengissjúklingar. Það var nánast óþekkt í landinu fyrir 25--30 árum síðan, en í dag búum við við víðtækt þjóðfélagsvandamál sem felst í því miður allt of stórum hópi drengja og stúlkna sem eru samkvæmt skilgreiningu læknisfræðinnar orðnir áfengissjúklingar um tvítugsaldur. Við höfum kannski rætt allt of lítið um þennan þátt málsins hér á Alþingi og ég heyri það t.d. á einstaka þingmönnum í hliðarsölum að menn gera létt grín að þessari umræðu og segja: Eru hér einhverjir bindindismenn að tala? Eða af hverju er verið að tala um þessa vitleysu, eins og heyrðist í frammíkalli frá einum þingmanni áðan. Ég vil spyrja þingmenn: Vita menn um einhverja neysluvöru á Íslandi sem skapar meiri heilbrigðisvandamál, meiri fjölskylduvandamál, meiri einstaklingsvandamál í okkar þjóðfélagi en neysla á áfengi? Geta menn nefnt einhverja eina vörutegund sem fer fram úr áfenginu hvað þetta snertir?

Sykur.

Sykur, segir hv. þm. Kristín Halldórsdóttir. Það getur vel verið, hv. þm., að það megi nefna sykur í þessu sambandi. Ég veit ekki um mörg umferðarslys sem verða vegna neyslu á sykri. Ég veit ekki um marga unglinga sem eru orðnir ósjálfbjarga vegna sjúkdóma líkt og áfengisneysla er vegna neyslu á sykri um tvítugt. Ég vara satt að segja við því að vera að flytja þessa umræðu niður á það plan að það megi nefna sykur eða einhverjar slíkar vörutegundir og þar með sé umræðunni vísað út af borðinu. Það má vel vera að hægt sé að rekja einhverja langvarandi sjúkdóma sem ég held að komi flestir fram miklu síðar á ævinni til neyslu sykurs en þeirra harmleikja sem við erum hér að ræða um og snerta áfengisneyslu beint og óbeint. Þau frumvörp sem við erum hér að ræða um hafa skapað þessa umræðu í þinginu vegna þess að með þeim er verið að stíga fyrsta skrefið út úr þeim þrönga viðskiptaramma sem í ártugi hefur gilt um verslun með þessa vöru á Íslandi. Við erum satt að segja mörg hver þeirrar skoðunar að réttara hefði verið að þrengja viðskiptarammann enn frekar en að rýmka hann. Það væri hægt að færa fyrir því víðtæk rök, hæstv. fjmrh., að það mundi leiða til verulegs sparnaðar í ýmsum útgjaldaþáttum ríkisins að minnka neyslu á áfengi, sérstaklega hjá ákveðnum þjóðfélagshópum á ákveðnu aldursskeiði. En sú umræða fæst aldrei í gang vegna þess að það ríkir ákveðið tabú í kringum þetta, nákvæmlega sams konar tabú og ríkti gagnvart umræðunum um reykingar fyrir svona 10--15 árum síðan. Nú er það viðurkennt að reykingar séu slíkur sjúkdómavaldur að það sé réttlætanlegt að skerða persónufrelsi einstaklinga varðandi neyslu þessa efnis. Og það sem meira er að læknisfræðilega hefur það verið talið sannað að reykingamaður sem reykir á vinnustað innan um fólk sem ekki reykir, t.d. barnshafandi konur, sé að valda þeim sem eru á sama stað og fóstrinu verulegu tjóni. Þess vegna hafa jafnvel í landi frelsisins, Bandaríkjunum, verið teknar upp reglur og sett lög um það sem banna ekki aðeins reykingar t.d. í flugvélum og á veitingastöðum heldur banna líka reykingar á vinnustöðum. Svo hörð er löggjöfin í New York t.d., háborg viðskiptafrelsisins, að í skýjakljúfunum á Manhattan, í skýjakljúfunum á Wall Street, þekktasta götunafni viðskiptafrelsisins í heiminum, er samkvæmt löggjöf bannað að reykja á hverri einustu hæð skýjakljúfanna.

Þetta er kolvitlaust fólk.

Hv. þm. getur haft sínar skoðanir á því, eins og þekkt er. Það breytir ekki því að löggjafinn í Bandaríkjunum hefur talið nauðsynlegt vegna heilsusjónarmiða og annarra sjónarmiða að banna með lögum reykingar á öllum skrifstofum í háborg heimsviðskiptanna á Wall Street á Manhattan. Og svo standa menn hér, hæstv. fjmrh., hv. þm. Sólveig Pétursdóttir og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og segja að neysla vímuefna verði að vera frjáls í nafni viðskiptafrelsisins. Eru þau lög eitthvert brot á viðskiptafrelsi sem yfirvöld í Bandaríkjunum, bæði þjóðþingin, ríkisþingið og borgarstjórnirnar hafa sett um neyslu áfengis og tóbaks á opinberum vettvangi, á vinnustöðum og annars staðar? Er það eitthvað brot á einstaklingsfrelsinu, viðskiptafrelsinu? Á hvaða braut erum við þegar hér á Íslandi er verið að opna starfshætti í verslun með áfengi, þetta vímuefni, á sama tíma og í háborg viðskiptanna í Bandaríkjunum eru menn að ræða hvernig sé hægt að takmarka þessi viðskipti vegna þeirrar hættu sem í þeim felst. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar, hæstv. fjmrh., að væru íslensk stjórnvöld, hæstv. heilbrrn. og hæstv. fjmrn., með sannfæringu fyrir því að þær skoðanir sem íslensk stjórnvöld sannanlega lýstu á sínum tíma, að vegna heilbrigðis- og félagssjónarmiða áskildum við okkur rétt í EES-samningnum að hafa áfram forræði á þeim viðskiptaháttum sem við vildum hafa um þessi efni í okkar landi, þá væri réttara að sækja þetta mál fyrir EES-dómstólnum ef eftirlitsnefndin vill þá höfða mál eða einhver annar. Ég tel sérstaklega, hæstv. starfandi heilbrrh., að það hafi átt að vera skylda heilbrrn. að knýja á um að það yrði gert. Það hafi verið röng ákvörðun hjá heilbrrn. að beygja sig undir það að þessum þætti, sem var kjarninn í fyrirvara Íslands, væri bara ýtt til hliðar hér heima og farið í þann leiðangur sem menn eru í hér nú með þessi stjfrv. Vegna þess að þegar íslensk stjórnvöld ýta því til hliðar nú þá tel ég að þau hafi ekki möguleika til að taka upp vörnina þegar kemur að smásölunni. Með því að beygja sig undir það að gera þessar breytingar fyrir fram bara út af áliti eftirlitsstofnunarinnar, en án þess að dómstóllinn hafi fellt úrskurð, er ríkisstjórn Íslands, Sjálfstfl. og Framsfl. og þeir sem standa að þessum breytingum, að mínum dómi að stíga skrefið í áttina að því að smásalan verði líka gefin frjáls. Ég held því miður að það sjónarmið sem hæstv. utanrrh. lýsti hér við 1. umr. málsins, að ef það gerðist að eftirlitsstofnunin léti í ljós þá skoðun að ríkisskipunin á smásölu áfengis samrýmdist ekki EES- samningnum hér á Íslandi þá bæri að fara í mál, þá ætti ekki að beygja sig fyrir áliti eftirlitsstofnunarinnar, sé rangt mat, í grundvallaratriðum rangt mat. Að varnarlínan liggi ekki milli smásölustigsins og heildsölustigsins, eins og hæstv. utanrrh. vildi vera láta, heldur liggi varnarlínan um málið í heild sinni út frá grundvelli heilbrigðissjónarmiða og félagslegra sjónarmiða, en ekki út frá viðskiptamismun milli heildsölu annars vegar og smásölu hins vegar. Það er hættan sem heilbrrn. og ríkisstjórnin er búin að setja íslenskan málstað í, að beygja sig undir það að viðskiptarökin séu æðri í málinu. Ég vil segja það hér alveg skýrt að ef það kemur að því að EFTA-stofnanirnar dæmi að lokum á þann veg að það verði líka að gefa smásöluna frjálsa þá liggur orsökin í afstöðu þess meiri hluta sem stendur að þessum málum hér. Mér finnst líka mikilvægt að ræða það hér og mér finnst merkilegt að það fæst ekki um það umræða af hálfu hvorugs stjórnarflokksins og alls ekki ráðherranna, að þeir telji það eitthvað óeðlilegt að mál gangi til dóms innan EES-svæðisins. Það er sjónarmið sem ég skil ekki. Hvað sem líður afstöðu manna til EES-samningsins þá var sett upp sú skipan að þar væri eftirlitsstofnun og þar væri úrskurðaraðili, hliðstætt því sem við erum með í okkar landi. Við erum með eftirlitsaðila eins og lögreglu og margar aðrar eftirlitsstofnanir og svo erum við með dómstóla. Er eitthvað óeðlilegt að aðili sem telur að eftirlitsstofnun eða t.d. lögregla hafi rangt fyrir sér biðji um úrskurð dómstóls? Felst einhver ósigur í því, felst eitthvert tap eða vanmat í því? Nei alls ekki. Það er alveg ljóst að við erum að fjalla hér um atriði --- og ég fullyrði að allir þeir sem komu að EES-samningnum á undirbúningsstigi, á umfjöllunarstigi og allt fram undir kannski síðasta áfangann voru þeirrar skoðunar að við þyrftum ekki að gera breytingar á þessu atriði vegna EES-samningsins. Þá er réttara og skynsamlegra að láta dómstólinn virka. Og að gefa það til kynna hér í meðferð þessa máls að það sé álitshnekkir, eins og sumir hafa talað, að það sé álitshnekkir fyrir Ísland að mál gangi til úrskurðar hjá EES-dómstólnum. Það er enginn álitshnekkir. Er það einhver álitshnekkir fyrir hv. þm. Stefán Guðmundsson ef einhver lögreglumaður telur að hann hafi brotið eitthvað af sér og hv. þm. er ósammála lögreglumanninum og fer í mál, neitar að borga sína sekt og lætur málið ganga til úrskurðar héraðsdómara í sinni heimabyggð? Auðvitað er það enginn álitshnekkir. Réttarríkið byggir á því að menn láti mál ganga í úrskurð.  Mér finnst þess vegna í þessu máli vera falin ansi alvarleg hætta á upphaftíma EES-samningsins að hér tala ráðherrar og ýmsir aðrir á þann veg að það væri í sjálfu sér tap fyrir Ísland að láta mál ganga í úrskurð. Þess vegna er ég eindregið þeirrar skoðunar að þessu máli sem hér er til umfjöllunar eigi að haga á þann veg að íslensk stjórnvöld eiga að neita að viðurkenna álit eftirlitsstofnunarinnar. Íslensk stjórnvöld eiga að neita að viðurkenna álit eftirlitsstofnunarinnar og búa sig í málflutning við dómstólinn þar sem, hæstv. heilbrrh., heilbrrn. hefur forustu. Ekki fjmrn. sem ber ábyrgð á viðskiptaþætti áfengismálanna á Íslandi, ekki utanrrn. sem að forminu til fjallar að vísu um samskipti við útlönd heldur það ráðuneyti sem ber ábyrgð á því starfssviði þar sem fyrirvarinn var. Að við vildum í milliríkjaviðskiptum af þessu tagi halda því til streitu að áfengi hefði tvíeðli. Annars vegar er það vara og hins vegar er það fíkniefni. Ég vil líka segja það hér til að fyrirbyggja misskilning að ég tel þetta mál ekki vera flokkspólitískt. Ég tel þetta ekki vera mál sem eigi að reyna að knýja fram til úrslita eftir því hvernig flokkar raða sér í ríkisstjórn undir ýmsum sjónarmiðum og tilviljunum frá einum tíma til annars. Eins og menn hafa heyrt í frammíköllum má vel vera að ég og hv. þm. Guðrún Helgadóttir séum ekki alveg sammála um alla þætti í þessu máli og við erum örugglega ekki sammála um alla þætti hvað snertir tóbaksvarnir.

Ég er sammála formanninum í einu og öllu.

Ég þakka fyrir það. En það er bara ekki þátturinn í þessu máli. Það hefur tekist hér á Íslandi þangað til núna að hafa breiða flokkspólitíska samstöðu um það að annars vegar værum við með ákveðna viðskiptahætti um áfengi og hins vegar mundum við reyna að efla forvarnastarf og tryggja áfengisvarnir. Mér finnst þetta mál satt að segja vera sótt af slíku kappi að menn eru að slíta þá samstöðu í sundur. Einn þátturinn í því er það atriði í brtt. meiri hluta nefndarinnar að nota frv. til að gera breytingar á stjórnunarháttum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa lengra mál um þetta hér og nú. Hins vegar árétta ég að mér finnst það ekki góðir starfshættir á Alþingi að þeir nefndarmenn, í þessu tilviki þingmenn Framsfl. í efh.- og viðskn., sem standa hér að ákveðinni tillögugerð hafa aldrei verið viðstaddir 2. umr. um málið. Hvorki hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir né hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson hafa verið viðstödd 2. umr. málsins þannig að okkur hefur ekki gefist nein aðstaða til þess að ræða við þingmennina um tillögur sem þau flytja. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst að hann er ekki frumkvæðisaðili að þeim tillögum heldur hafi það frumkvæði komið frá hv. þm. Ég tel einnig, hæstv. starfandi heilbrrh., að brýn nauðsyn sé að heilbrrn. geri sig með myndugum hætti gildandi í þessu máli. Ekki bara á þinginu heldur líka gagnvart þeim erlendu stofnunum sem eru hluti af EES-kerfinu. Ég tel að það hafi komið rækilega í ljós í þessu máli og ég ætla ekki að segja að það sé sök núv. heilbrrh., hún er ný í því starfi, en það hefur tvímælalaust komið í ljós við meðferð málsins að heilbrrn. hafði af einhverjum ástæðum ekki staðið vaktina. Annaðhvort vegna andstöðu fjmrn. sem heilbrrn. beygði sig undir eða af einhverri annarri ástæðu. Ég vona satt að segja að innan heilbrrn. muni menn áður en þetta mál verður tekið hér til endanlegrar afgreiðslu vega það og meta að nýju hvort það er ekki skynsamlegra út frá þeim hagsmunum sem heilbrrn. ber að gæta um meðferð áfengis að afgreiða ekki þessi frv. heldur láta málið ganga ef eftirlitsstofnunin kýs svo til úrskurðar viðkomandi dómstóls á EES-svæðinu. Ég ítreka það sjónarmið sem ég lét í ljós hér áðan að ég held að málatilbúnaðurinn í þessu máli geri það að verkum að Ísland muni engar varnir hafa þegar einhver kærir út af smásölunni --- ég segi ekki ef --- þegar einhver kærir út af smásölunni.

Virðulegi forseti. Þingfundir hafa staðið yfir nokkuð stíft síðustu daga, m.a. var þingfundur sl. laugardag og síðan í gærkvöldi fram undir miðnætti og augljóst að það stefnir í það að áform eru uppi hjá forseta að halda kvöldfund að nýju í kvöld. Ég tel nauðsynlegt að gefa svigrúm til að ræða um þinghaldið næstu klukkustundirnar og vil mælast til þess við forseta að fljótlega verði gert hlé á þessum fundi þannig að það gefist tóm til þess að ræða saman um framhald þingstarfanna.

Ég býst við að það gefist hlé um kvöldmatartíma til þess að fara yfir stöðuna, hvernig mál horfa þá.

Hæstv. forseti. Mér hefur nú gefist kostur á að sitja hér á aðra viku og hlýða á margar og langar umræður um það mál sem hér er til umræðu, sem er verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, með síðari breytingum, eins og þar segir. Hvaðan formanni mínum hv. og þm. Ólafi Ragnari Grímssyni kemur það að ég sé ósammála honum um áfengismál eða tóbaksmál og aðgerðir í þeim efnum veit ég ekki. Við erum sammála í einu og öllu í þeim efnum. Margt ágætt hefur vissulega verið sagt hér um þau mál en ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég hef aldrei hlýtt á sérkennilegri umræðu en hér hefur farið fram þessa dagana. Vegna þess að allar þessar ræður eru utan við umræðuefnið. Þær hefðu átt að fara fram áður en samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var samþykktur. Það sem er kannski enn þá sérkennilegra er að nú drífa hér inn frá hinni nýju ríkisstjórn mál eftir mál sem koma Íslendingum í opna skjöldu og nægir að nefna mál sem hér bar að ekki alls fyrir löngu um að banna börnum að vinna sem er jafnfráleitt íslenskri þjóðarsál og hugsast getur. Það sem er kannski sérkennilegt er að það má ekki á milli sjá hvort er ruglaðra þjóðin eða þingið. Þeir tveir stjórnmálaflokkar sem unnu stórsigur í síðustu kosningum höfðu unnið sér það til ágætis, annar að samþykkja Evrópska efnahagssvæðið, hinn að vera á móti því. Síðan gengu þessir ágætu stjórnmálaflokkar í eina sæng og Sjálfstfl. verður nú að draga Framsfl. með sér í að berja hér í gegn mál sem flokkurinn var á móti þegar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var á dagskrá. Þeir eru ekki öfundsverðir framsóknarmenn, það verð ég að segja. Ég veit ekki hvað hefur komið því inn í höfuðið á Íslendingum að þeir geti jafnan tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi, undirritað og staðfest samninga um alla skapaða hluti milli himins og jarðar og halda svo að þeir geti svo farið sínu fram eins og þeir helst vilja án þess að taka tillit til þess samnings sem þeir voru að undirrita. Ég vil minna á hvalveiðibannið góða forðum sem, sem betur fer, hæstv. núv. menntmrh. hefur tekið að sér í minn stað eftir að þjóðin hafði tekið það mjög illa upp að ég gagnrýndi framgöngu manna í því máli. Þar var undirritaður samningur og staðfestur en síðan þverbrotinn um leið og Íslendingum sýndist svo. Það sama halda menn að þeir komist nú upp með varðandi Evrópska efnahagssvæðið og samninginn um það. Það hefur komið hér fram og menn hafa saknað ákaflega hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálms Egilssonar, að það fáránlega í þessu máli er að það var akkúrat hann sem ýtti þessu máli af stað og kom því í raun og veru af stað núna. Ég er ekkert viss um að það hefði verið til umræðu á þessu þingi nema af því að hann, í krafti embættis síns sem framkvæmdastjóri Verslunarráðs, kærði Íslendinga fyrir að ætla að fara sínu fram í þessum málum. Nú veit ég ekki betur en að hann og hv. þm. Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv., séu í Bergen eða hafi verið þar fyrir nokkrum dögum einmitt á EFTA-fundi. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Voru þeir ekki beðnir um að taka þessi mál upp þar og biðja Íslendingum vægðar í þessum málum? Hvað voru þeir að gera þar? Ég sakna ekkert hv. þm. 3. þm. Norðurl. e., Valgerðar Sverrisdóttur, vegna þess að hún var ein af fáum framsóknarmönnum sem hleypti samningnum í gegn með hjásetu sinni, ef ég man rétt. Þessi umræða öll er allt of seint fram komin svo ágæt sem hún er. Ég verð að segja alveg eins og er þegar menn bjóða manni upp á að svo eigi að stofna einhvern forvarnasjóð og það er verið að þvæla vesalings hæstv. heilbrrh. inn í þetta mál að ósekju. Þetta mál snýst ekkert um velferð Íslendinga. Þetta snýst um samkeppni og viðskipti, þetta snýst um bissness, eins og allur samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið snýst um. Hann er enginn góðgerðastarfsemi, hann er ekkert til þess að bera fyrir brjósti hag Íslendinga né annarra þjóða. Hann snýst um fjármagn. Þetta er alveg undarleg umræða, ég verð að segja það alveg eins og er. Auðvitað get ég svo sem fallist á það og skal ekkert hafa á móti því að við þumbumst hér eitthvað fram eftir sumri í þessu máli þannig að þetta fari fyrir dómstól í Brussel en ég get hins vegar sagt ykkur alveg strax að við töpum því máli að sjálfsögðu. Það vill nefnilega svo til, hæstv. forseti, að ég átti sæti í EFTA-nefndinni á síðasta kjörtímabili og EES-nefndinni og ég man aldrei eftir því, hæstv. forseti, að það kæmi nokkurn tímann fram, ekki á þeim fundum sem ég sat og þóttist ég fylgjast allvel með, að einhverjar sérþarfir yrðu virtar á Íslandi varðandi sölu á áfengi, ég hef aldrei heyrt það. Og hafi hæstv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. utanrrh. sagt þinginu það, sem mig minnir að þeir hafi gert, þá voru þeir ósköp einfaldlega að segja ósatt. Það er það sem menn eiga að ræða hér. Voru þeir að segja ósatt? Þess í stað eru menn farnir að hanga í símanum og tala við landlækni. Ég veit ekki hvernig í ósköpunum hann kemur inn í þetta mál. Stefna manna í heilbrigðismálum er allt annað mál og þessu öldungis óviðkomandi. Það er engin efi í neins manns hjarta hér inni að það ber að uppfræða börn og unglinga um hættuna af ofnotkun áfengis og hættuna af þeim ósið að nota tóbak. Það er skylda foreldra og kennara, það á ekki að stofna neinn sjóð til þess. Það er bara skylda kennara að fella það inn í öll samskipti við börn og unglinga að vara þau við slíku. Ég held jafnframt að það séu ekki allar syndir guði að kenna, eins og einhvern tímann var sagt. Kannski gætum við spurt okkur hér: Er kerfið sem við höfum, sem ég vil gjarnan hafa áfram --- en ef ég væri spurð --- finnst þér það svona gott? Þá mundu nú koma á mig vöflur. Ég sé ekki að stýringin á neyslu áfengis í landinu sé til fyrirmyndar og ég held að eftirlitið með blessuðum unglingunum sé ekki til þess að hrópa húrra fyrir. Hitt er annað mál að ég er ekki í nokkrum vafa um að slæmt er það fyrir en verra yrði það þegar þessi ósköp yrðu að lögum. Hitt er svo annað mál að menn eru óskaplega tilbúnir til að einfalda hluti. Það skyldi nú aldrei vera að það væru fleiri þættir sem orsökuðu ofdrykkju og hvers kyns óhamingju. Það skyldi nú aldrei vera að atvinnuleysi þúsunda manna í landinu, fátækt þúsunda manna og hvers kyns erfiðleikar væru eins mikill valdur að áfengisdrykkju og það hvað auðvelt er að ná í það. Ég held að manneskja sem er í sæmilegu jafnvægi geti yfirleitt notað áfengi af einhverju skynsamlegu viti og alveg eins held ég að barn sem er sæmilega hamingjusamt og á gott heimili geti forðast að fara allt of snemma að neyta áfengis, löngu áður en barnið ræður nokkuð við það. Þannig að ég held að það geti verið allflókið mál. En hv. 8. þm. Reykn., ég verð að skjóta því að, lýsti því fjálglega áðan hvað Bandaríkjamenn væru komnir langt í að banna alla skapaða hluti og m.a. tóbaksnotkun og tók sem dæmi að á allri Manhattan væri bannað að reykja og í helstu höfuðstöðvum fjármálanna. Hefur hv. þm. séð verðbréfamarkaðinn í Wall Street? Hafi ég nokkurn tímann séð samkomu sem minnti mig ekki á neitt nema geðveikrahæli þá er það nákvæmlega verðbréfaþingið í Wall Steet. Ég ætla að vona til guðs að það sé ekki af því að þeir séu hættir að reykja að þeir láta eins og þeir láta þar.

Þeir reyktu enn þá þegar þingmaðurinn heimsótti þá.

Nei, það er ekki rétt. 
             En grínlaust. Það sem ég hef við alla þessa umræðu að athuga er sem sagt þetta: Þetta mál er bara eitt af mörgum og við eigum eftir að fá þau fleiri þar sem samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði hentar ekki á nokkurn hátt fyrir þetta þjóðfélag sem við erum að reyna að stjórna. Og það sem verra er, verði þessum samningi ekki sagt upp þá ráðum við minna og minna yfir okkur sjálfum og þetta veit hvert mannsbarn hér inni. Þess vegna verð ég að segja það að mér finnst það að fara undan í flæmingi að eyða hér tíma í að vera svo að þvæla um alls kyns hluti sem koma þessu máli raunverulega ekkert við, ekki nokkurn skapaðan hlut. Allra síst hefur ESA minnsta áhuga á heilbrigðismálum Íslendinga ef þið haldið það, hæstv. forseti, og bið ég afsökunar á að ég ávarpaði ekki forseta. Ég held þess vegna að þetta verði afskaplega ótrúverðug umræða. Menn eru farnir að tala hér um stjórn Áfengisverslunar ríkisins. Hún er allt annað mál. Við getum rætt um hvernig á að stýra þeirri stofnun en hún kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við. Ég held að við séum einfaldlega komin að því að gera upp við okkur: Ætlum við að vera áfram aðilar að Evrópsku efnahagssvæði? Ég býst við að hv. framsóknarmenn séu nú orðnir ákveðnir í því og við höfum séð sorglega tilburði hæstv. félmrh. til að tala fyrir málum hins Evrópska efnahagssvæðis sem bara hefur orðið þannig að það var ekki þurrt auga í salnum. En þessi mál munu streyma hér yfir okkur. Frá þessari sérkennilegu ríkisstjórn þar sem helmingurinn af henni er með samningnum og hinn á móti en báðir verða að tala fyrir málunum. Og hvernig á nú vesalings íslenska þjóðin að botna í svona fólki? Ímyndar sér einhver að Íslendingar hætti að láta börnin sín upp að 15 ára aldri hafa eitthvað fyrir stafni? Ég held að það detti bara ekki nokkrum lifandi manni í hug, hvað sem yrði samþykkt hér á hinu háa Alþingi. Og þannig munu mál ganga á þessu kjörtímabili. Ég bið menn þess vegna að vera ekki að blanda landlækni og hæstv. heilbrrh. og alls kyns samtökum eins og Vímulausri æsku og alls kyns góðum samtökum sem eru að koma í veg fyrir ofnotkun áfengis og vímuefna í þetta mál. Þau koma þessu máli nákvæmlega ekkert við. Ég hlaut, hæstv. forseti, að taka mér það bessaleyfi að segja þetta um leið og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvar maðurinn er staddur nú, hv. 5. þm. Norðurl. v., fyrrverandi formaður minn í EFTA-nefndinni og núv. hv. formaður efh.- og viðskn., sem kærði málið svo að þetta yrði keyrt í gegnum þingið vegna þess að honum finnst ekki að við eigum að hafa það sölukerfi sem við höfum nú? Hvað var honum falið að gera í þessu máli? Ég býst við að hæstv. fjmrh. hafi beðið hann um að sjá svo til að við fengjum að hafa þetta alveg eins og okkur sýnist þar sem hér sé ekki nokkur friður með þetta. Ég vil gjarnan vita hvaða niðurstöðu þeir hafa komist að þar úti. Að öðru leyti er ég sammála hverju orði sem hefur verið sagt í þessum umræðum. En ég verð að segja það alveg eins og er að það þreytir mig þegar menn vita ekki lengur um hvað þeir eru að tala. Þetta er spurningin um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Við greiddum atkvæði gegn honum, við vildum hann ekki og við viljum hann ekki enn. Hann kemur aldrei til með að valda okkur öðru en vandræðum. Þeir sem vilja halda honum verða að gera svo vel og sætta sig við að Evrópusambandið skipar okkur fyrir verkum hvernig við eigum að haga okkar málum. Svo einfalt er þetta. Og hafi ekki hv. þm. Framsfl. minnst á þetta á þingflokksfundum undanfarið þá held ég að þeir ættu að setjast niður og gera upp við sig hvernig þeir ætla að standa að öllu því málaflóði sem yfir okkur á eftir að dynja.

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni þá er það mál sem hér er nú til umfjöllunar ekki flokkspólitískt í eðli sínu. Og eins og hér kom 

Á það við um Svavar líka?

Hann er nú svo nýbyrjaður að það á eftir að koma í ljós. Því var lýst yfir formlega í viðaukum við EES-samninginn  Sá málflutningur sem hv. þm. hafði hér uppi felur það í reynd í sér, þó þingmaðurinn hafi ekki sagt það, að smásöluna verði líka að gefa frjálsa.

Auðvitað.

Auðvitað segir hv. þm. Það er akkúrat það sem ég var að benda á í minni ræðu. Þeir sem nálgast þetta mál, hvort sem það er eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir eða hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, út frá því að viðskiptaþættir EES-samningsins séu meginorsök og höfuðeðli þessa máls eru að segja við þingið í reynd: Smásöluna verður líka að gefa frjálsa. Ég vek athygli hæstv. heilbrrh. á því að ætli hann sér að hafa vörn í málinu út frá fyrirvara Íslands, sem settur var á sínum tíma, þá beri ekki að breyta málunum hér heldur fara dómstólaleiðina og láta reyna á málflutninginn út frá heilbrigðissjónarmiðunum.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. 8. þm. Reykn. að íslensk stjórnvöld gerðu fyrirvara. Ég minnist ekki að undir þann fyrirvara væri tekið af stjórnvöldum í Evrópusambandinu. Og það er ein blekkingin sem hæstv. fyrrv. og núv. ráðherrar hafa gengið með að þeirra yfirlýsingar skiptu einhverju máli. Auðvitað gerðu þær það ekki neitt nema undir þær væri tekið. Og ég minnist ekki að undir þetta hafi nokkurs staðar verið tekið. Ég held að menn haldi stundum að þeir skipti meira máli en þeir gera. Við urðum nú illilega vör við það stundum þegar við komum suður til Genfar eða suður til Brussel og menn höfðu nýverið verið heima með yfirlýsingar um alla skapaða hluti, að það hafði ekki nokkur lifandi maður hlustað á þetta þar suður frá.

Virðulegi forseti. Það var eðli samningaferilsins um EES að báðir samningsaðilar, Evrópusambandið og EFTA-ríkin, gátu lýst viðhorfum sínum og væri þeim ekki mótmælt af gagnaðilanum höfðu yfirlýsingarnar gildi. Yfirlýsingu Íslands um fyrirvarann varðandi verslun með áfengi út frá heilbrigðis- og félagssjónarmiðum var ekki mótmælt af hálfu Evrópusambandsins. Þess vegna fór fyrirvarinn inn í textann, þess vegna er hann hluti af EES-samningaferlinu og þess vegna birtist hann þjóðþinginu með þeim hætti sem hann gerði á sínum tíma. Það er almenn regla í gerð alþjóðlegra samninga að yfirlýsingum sem ekki er mótmælt ber að halda til haga og gefa meira gildi en sjónarmiðum sem er mótmælt. Hv. þm. getur staðið hér og fullyrt út frá innsýn sinni í EFTA og störfum í Genf og Brussel o.s.frv. að ekkert mark sé takandi á þessu eða hinu o.s.frv. Hvorki hv. þm. né ég getum fullyrt um það hvað er rétt eða rangt í þeim efnum út frá EES-samningnum. Það var settur upp úrskurðaraðili, dómstóll, innan EES-samningsins til þess að kveða upp úr með deilur af þessu tagi. Og það er það sem við höfum mörg sagt á þinginu að í þessu máli vegna eðlis þess, vegna sögunnar, vegna yfirlýsingar Íslands sem liggur fyrir formlega og ekki var mótmælt, þá eigi að láta á það reyna formlega innan EES-samningsins hvaða gildi slíkt hefur. Þeir sem ekki eru að gera það eða hafa þá skoðun eins og hv. þm. eða hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, eru í reynd, eins og ég var að lýsa hér í fyrri ræðu minni, að varða veginn í það að eftirlitsstofnunin geti knúið til breytinga á smásöluversluninni með áfengi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Menn mótmæla ekki því sem þeir heyra ekki. Aðeins eitt dæmi um slíkt er að hér var fullyrt aftur og aftur af hæstv. fyrrv. ráðherrum að menn mundu verja norræna módelið, það skyldi ekki hróflað við gagnkvæmu tryggingalöggjöfinni, Norðurlöndunum skyldi sýnd sú virðing að láta hana í friði. Það liðu fjórir mánuðir frá því að samningurinn gekk í gildi þangað til norræni tryggingasamningurinn var rifinn í sundur og er núna ógildur fyrir löngu síðan. Þannig að það stendur auðvitað ekki stafur á bók í þessu máli. Hæstv. ráðherrar hafa gert sig seka um að segja þinginu ósatt í öllum greinum. Það er ekkert sérstakt við þetta mál frekar en önnur og ég vænti þess að hæstv. heilbrrh. geti staðfest það að norræni tryggingasamningurinn gekk úr gildi, ef ég man rétt, 1. apríl, fjórum mánuðum eftir að EES-samningurinn gekk í gildi þrátt fyrir að hér hefði þráfaldlega verið spurt hvort svo yrði. Því var neitað jafnharðan. Ég tek þess vegna ekkert mark á yfirlýsingum íslenskra stjórnvalda í þessum efnum enda veit ég ósköp vel að þegar um er að ræða þennan margumtalaða samning þá er það Evrópusambandið sem ræður. Við verðum bara að sætta okkur við það. Ég verð því miður að hryggja hv. 8. þm. Reykn. með því, já, ég held að þó við gætum bjargað smásölunni núna þá verður það næsta atriði sem verður kært og við töpum því máli líka. Þannig er það, hæstv. forseti, og við fáum engu um það breytt. Við getum hins vegar gert eitt. Við getum sagt upp samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þá færi kannski að verða líft í landinu.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sjónarmið hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði er fyrst og síðast samningur um markaðsvæðingu. Ég tek undir það sjónarmið. Ég tek undir það að þjóðin hafi að ýmsu leyti verið blekkt í umræðunni um hið Evrópska efnahagssvæði. Og ég tek undir að hér eru að koma á færibandi tilskipanir um aðlögun á þessum forsendum. Hins vegar er um það deilt hvort samningurinn, þessi markaðssáttmáli Evrópu hinn nýi, taki til þátta á borð við þá sem hér eru til umræðu. Og ég hefði kosið að menn reyndu að ræða það efnislega en flengja sér ekki út í alhæfingarumræðu af þessu tagi. Þannig hef ég sett fram tillögu í upphafi umræðunnar og síðan ítrekað aftur í dag að hægt sé að gera lítils háttar lagabreytingar til þess að taka af öll tvímæli gagnvart EES fyrir þá sem telja að þessir hlutir orki tvímælis. Og ég hefði kosið að þeir þingmenn sem ætla á annað borð í þessa umræðu taki efnislega á henni og ræði hvort umrædd tillaga að lagabreytingu kæmi til með að standast EES-samningana að þessu leyti. Hitt verð ég að segja að umræðan var kynnt í upphafi á þá lund að annars vegar þyrfti að hafa hliðsjón af því sem gerðist í Evrópu en einnig sagði hæstv. fjmrh. þegar hann talaði fyrir þessum lagabreytingum að það væri stefna íslenskra stjórnvalda, alveg burt séð frá þessum málum, að það væri hagkvæmt fyrir íslenska ríkið að breyta viðskiptaháttunum eins og hér er lagt til. Þetta sagði hæstv. fjmrh. í umræðunni þegar hún var upphaflega kynnt. En ég leyfi mér að auglýsa eftir efnislegri umræðu um hinn lagalega þátt. Að menn reyni að fara að komast út úr þessari alhæfingarullu og fari í efnislega umræðu. Hér hefur margt fléttast inn í þessi mál. Menn hafa verið að gera að umræðuefni einkavæðingarprógrömm ríkisstjórnarinnar fyrr og nú. Það er athyglisvert að ekki skuli koma nein viðbrögð og ég vil bara vekja athygli á því af því að við erum að tala um ÁTVR að breytingar sem voru gerðar fyrir nokkrum missirum, salan á framleiðsludeildinni, hafa skilað minna í sölu en nemur fjárhagslegum ávinningi fyrir ÁTVR á einu ári. Mér finnst þetta umhugsunarefni. Og mér finnst umhugsunarefni þegar farið er yfir sögu þessara einkavæðingarmála á liðnum missirum: Íslensk endurtrygging, SR-mjöl, Lyfjaverslunin og svo mætti áfram telja; um hvað er hér eiginlega á ferðinni og hvað iðulega hefur skort á umræðuna í þjóðfélaginu almennt þannig að menn gerðu sér grein fyrir því hvað er að gerast. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði að menn ættu ekki að blanda almannasamtökum í þessa umræðu. Þessi samtök hafa blandað sér í þessa umræðu. Þau hafa verið að koma saman til funda, hafa verið að álykta um þessi mál, hafa boðað til fréttamannafunda og skýrt sín sjónarmið og hið sama gildir um landlæknisembættið og aðra sem láta heilbrigðisþættina til sín taka. Með öðrum orðum auglýsi ég eftir efnislegum rökum. Ég innti hæstv. fjmrh. eftir því áðan hvernig hann skýrði það að eftirliti yrði betur fyrir komið eftir þessar lagabreytingar en fyrir þær. Eitt af því sem hann nefndi áðan var að eins og málum væri nú fyrir komið þá væru ekki allar flöskur merktar. Hann nefndi Fríhöfnina í því sambandi sérstaklega og einhverjar sérpantanir en vísaði sérstaklega til Fríhafnarinnar, ef ég tók rétt eftir. Ég spyr: Þegar við erum að tala um eftirlit almennt með áfengisverslun í landinu er í alvöru verið að færa það á borð hér að kaup farþega í Fríhöfninni í Keflavík sé orðin röksemd í umræðu um hvernig eftirliti sé háttað, það sé tekið sem dæmi um að ekki allar áfengisflöskur séu merktar? Ég verð að játa það að ég varð svo kjaftstopp yfir þessu að ég átti erfitt með að ná áttum í þessu, svo að ég noti svona orðbragð. En ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Var hann að vísa til Fríhafnarinnar í Keflavík sérstaklega og þess sem farþegarnir sem fara þar í gegn kaupa? Ég var að fullyrða áðan að almennt væri það ríkjandi í verslun með áfengi að varan væri merkt, það væri hið viðtekna, og ég var að færa rök fyrir því að það væri auðveldara að sinna þessum merkingum þegar það væri einn aðili sem annaðist þær og hefði yfirsýn yfir þessa hluti og þetta væri á einni hendi. Ég auglýsi sem sagt eftir nánari upplýsingum um þetta og ítreka að eins og málum er fyrir komið núna þá er mjög auðvelt að verða við þeim ábendingum sem koma frá víneftirlitsmönnum sem um þessi mál fjalla. Það er mjög auðvelt að svara þeim kröfum sem þeir gera til þess að þetta eftirlit verði bætt. Í annan stað talaði hæstv. fjmrh. um það að annars vegar væri um heildsöluálagningu að ræða og hins vegar smásöluverslun. Ég ræddi hins vegar um það að skilin á milli smásöluverslunar og heildsöluverslunar gætu orðið ógleggri. Þannig verður það svo að veitingahúsin munu fá vöruna, áfengið, á lægra verði en útsöluverðið verður í smásölunni. Þess vegna langaði mig að biðja hæstv. fjmrh. um að skýra betur út fyrir okkur hvernig þessi þáttur verður til þess að auðvelda eftirlit og á hvern hátt. Og mig langar sérstaklega til að óska eftir svari við því hvað er það nákvæmlega í núverandi fyrirkomulagi sem verður auðveldara. Hvað er það sem ekki er hægt að gera núna en verður hægt að gera þá? Það er þetta sérstaklega sem ég vil fá að vita. Hvað er það sem verður auðveldara eftir þessa breytingu? Síðan ræddi hæstv. fjmrh. um tengsl. Hann kvartaði yfir því að starfsmenn ÁTVR sökuðu sig um hlutdrægni, ef ég man rétt, ég ætla að fara varlega í þessar yfirlýsingar þ.e. að hann skipaði menn í nefndir sem væru þeim andsnúnar, ef ég skildi þetta rétt, og var þá verið að tala um tilvonandi yfirstjórn ÁTVR. Ég vil leyfa mér að segja það að iðulega þegar ríkisstjórnin og þar með hæstv. fjmrh. eiga að skipa nefndir sem eiga að gera tillögur um breytt rekstrarfyrirkomulag, einkavæðingu, þá eru þær nefndir iðulega skipaðar aðilum sem annars vegar hafa hagsmuna að gæta eða eru mjög hlutdrægar. Og mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. í því sambandi t.d. hvort það sé ekki rétt mat hjá mér að við breytingu á innflutningsversluninni, og þá er ég ekki síst að hugsa um þær hugmyndir sem voru uppi á árinu 1991 og 1992 um breytingar á fyrirkomulagi verslunar með tóbak, hvort það er ekki réttur skilningur hjá mér að sá aðili sem hefði hagnast mest á þessu hefði verið Tollvörugeymslan. Og mig langar til að biðja hann um að upplýsa hver hafi verið stjórnarformaður á þessum tíma þegar hann skipaði nefnd til að fjalla um þessi mál og upplýsa hverjir voru í umræddri nefnd sem gerði tillögur um breytingar á þessu fyrirkomulagi með verslun á tóbaki. Ég nefni þetta sem dæmi og ég get nefnt fjölmörg önnur dæmi þar sem hafa verið settar á fót nefndir. Mér kemur í hug t.d. einkavæðingarnefndin sem hefur verið skipuð aðallega einstaklingum sem eru mjög eindregið á þeirri pólitísku skoðun, þó að þeir eigi ekki neinna persónulegra hagsmuna að gæta, að það eigi að einkavæða, þeir hafa starfað á slíkum grundvelli. Annar kostur hefði verið að fá óhlutdrægar nefndir til þess að gera úttekt á því hvar heppilegt væri að gera tillögur um breytingar á rekstrarfyrirkomulagi opinberra stofnana. Það er háttur sem er miklu eðlilegri að hafa á. Mér er minnisstætt í þessu samhengi, og þarf þetta náttúrlega ekki að koma neinum á óvart, að þegar einkavæðingarveiran herjaði sem mest á ríkisstjórnina á sínum tíma þá man ég eftir því að hæstv. forsrh. birtist einhverju sinni í fjölmiðlum og var spurður um einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar. Hann sagði þá að það væri ráðgert að einkavæða fyrir milljarð á árinu. Síðan spurði fréttamaður hvað það væri sem fyrirhugað væri að einkavæða. Ákvörðun hafði ekki verið tekin um það enn þá. Ég nefni þetta sem dæmi um pólitíska stefnu sem er gersneydd að mínu mati einhverju vitrænu inntaki og það er þetta sem átt er við þegar menn eru að segja að það sé iðulega skipað í nefndir á vegum stjórnvalda sem hafi fyrir fram gefnar lausnir skrifaðar á ennið á sér, en séu ekki að kanna eitt eða neitt. Og svo einnig hitt að það séu dæmi þess að í nefndir sem séu að gera úttekt á hlutum séu aðilar sem eigi beinna pólitískra hagsmuna að gæta. Þetta eru atriði sem mig langar til að fá hæstv. fjmrh. til að ræða nánar. Það er á hvern hátt það verði auðveldara að koma við þessu eftirliti sem ég hef vikið að. Ég óska eftir því að hann skýri þetta nánar.

Hæstv. forseti. Einungis örfá orð til þess að fyrirbyggja misskilning. Ég er jafnmikið á móti þessu frv. og hv. 17. þm. Reykv. og það veit hann vel sjálfur. Ég skil líka mjög vel áhyggjur almannasamtaka eins og samtakanna Vímulaus æska, ég skil áhyggjur landlæknis og heilbrigðisyfirvalda. Það er ekki málið og það er alveg rétt að vissulega komu þau og lýstu þessum áhyggjum sínum. Vandamálið er bara það að Evrópusambandið hefur engan áhuga á þessu fólki. Það vill selja sem allra mest áfengi og sem allra mest tóbak hvarvetna innan samningssvæðisins og gefur ekkert fyrir áhyggjur manna af afleiðingunum. Um það snýst þetta mál. Þetta er ekki spurning um, eins og ég hef áður sagt, velferð samningsþjóðanna, heldur er þetta spurning um fjármagn, vöru og þjónustu. Ég vil bara að það komi fram að ég skil vel áhyggjur þessara samtaka. En ég held að þau geti afar lítið gert nema kannski ef vera skyldi að það góða fólk hefði átt að gera sér ljóst fyrir kosningar hvað þessi samningur fæli í sér og taka afstöðu til stjórnmálaflokka eftir því. Það er of seint að iðrast eftir dauðann.

Hæstv. forseti. Í örstuttu máli þá er ég sammála hv. þm. um ýmislegt sem snertir hið Evrópska efnahagssvæði, en þetta mál snýst líka um lagatexta. Við höfum kynnt það að við hyggjumst flytja brtt. við þessi lagafrumvörp og ég auglýsi eftir umræðu um efnisinntak þeirrar tillögu.

Virðulegi forseti. Það er ekki mikill tími hér til þess að fara nákvæmlega ofan í saumana á fyrirspurn hv. þm. aftur. Ég minni þó á að þetta snýst ekki um Fríhöfnina, þó að þar sé ekki um merkingar að ræða, heldur um það m.a. að í sérpantanakerfi ÁTVR eru flöskurnar ekki merktar og það hafa í vaxandi mæli verið þær flöskur sem fara til smásölu í vínveitingahúsum. Í öðru lagi er minni vandi að fylgjast með því hvernig kaupin gerast á eyrinni og hverjir kaupa og selja þegar gerður er munur á annars vegar heildsölunni og hins vegar smásölunni. Varðandi starfsfólkið, þá ætla ég að lesa hérna fréttatilkynningu frá starfsfólkinu, með leyfi forseta: ,,Starfsfólk ÁTVR getur ekki gleymt því þegar fjmrh. skipaði nefnd til að gera tillögur um hvernig rekstri ÁTVR skyldi hagað í framtíðinni. Í þeirri nefnd sátu fulltrúar þeirra aðila sem mestan hag hafa af því að leggja ÁTVR niður.`` Þetta er það sem starfsfólkið sagði. En það sagði hins vegar ekki að í nefndinni sat forstjóri ÁTVR.

Hverjir voru hinir?

Ég man að formaður nefndarinnar var Júlíus S. Ólafsson.  Svo ætla ég að bæta við: Það var þriggja manna nefnd sem samdi þau lagafrumvörp sem við erum nú að fjalla um. Hverjir voru þessir menn? Það var í fyrsta lagi Snorri Olsen, núverandi ríkisskattstjóri. Í öðru lagi Ari Edwald, aðstoðarmaður dómsmrh. Hann flutti eitt frv. hér inn á þingið. Og í þriðja lagi Höskuldur Jónsson, forstjóri fyrirtækisins. Og ég segi: Menn geta ekki leyft sér þrátt fyrir það að vera starfsmenn í þessu fyrirtæki að láta líta svo út sem það sé eingöngu verið að skipa fólk sem fari gegn hagsmunum starfsmanna fyrirtækisins þegar í báðum tilvikum forstjóri fyrirtækisins á sæti í nefndunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir byrjun á svari að því er mér fannst. Sérpantanakerfið. Nú er það ekki svo upplýsir hæstv. fjmrh. að hann hafi átt við Fríhöfnina, að hún skipti einhverju verulegu máli. Mér heyrðist hann í umræðum áðan tala um hana.

Ég nefndi hana líka.

Já, sem sagt það sem túristar koma með í gegn og við erum að tala um sölu til áfengishúsa almennt. Í öðru lagi talar hann um að sérpantanakerfið gangi í auknum mæli til veitingahúsa. Þá er hann að tala almennt um söluna til veitingahúsa. Er það rétt skilið hjá mér? Gæti ég fengið upplýst um hvað hann er að tala? Nú er hæstv. fjmrh. að gefa okkur upplýsingar á Alþingi um að það sé að færast í vöxt að sala á víni í veitingahúsum sé í gegnum sérpantanakerfið. Ég óska eftir nákvæmum upplýsingum um þetta og á hverju hæstv. fjmrh. byggir þetta. Í öðru lagi varðandi forstjóra ÁTVR og aðra embættismenn sem eru skipaðir í vinnunefndir á vegum ríkisins. Mér finnst það ekki nógu gott, hæstv. fjmrh., eins og reyndar var gert þegar talað var fyrir þessum frumvörpum í upphafi, að reyna að setja pólitíska ábyrgð á menn sem eru fengnir sem embættismenn til að vinna ákveðin verk. Menn eiga að gangast við pólitískri ábyrgð sjálfir. Hæstv. fjmrh. upplýsti ekki hverjir eru í þessari nefnd. Ég spurði tiltekinna spurninga um það og ég færði rök fyrir því að í ýmsum nefndum sem hefðu verið skipaðar og véluðu um einkavæðingu á vegum ríkisins væru menn sem ættu sínar pólitísku lausnir tilbúnar. Ég vitnaði í ákveðna nefnd líka sem var umdeilanleg eða möguleikar á hættu á hagsmunatengslum.

Virðulegi forseti. Ég býst við að hv. þm. geti aflað sér upplýsinga betur utan þingfundarins um það sem hér hefur verið sagt en ég skal reyna enn einu sinni að endurtaka þetta. Í vaxandi mæli hafa vínveitingahús verið að kaupa í gegnum sérpöntunarþjónustu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Þetta eru fyrst og fremst léttvínstegundir, rauðvín og hvítvín til að mynda, sem keyptar eru beint frá framleiðanda og þær flöskur eru ekki, að mér er sagt, merktar ÁTVR heldur sérpöntunarþjónusta. Þetta er einn þáttur málsins. Síðan er hinn þátturinn sem var minnst á. Það er verið að gefa það í skyn, og því miður hafa starfsmenn ÁTVR gefið það í skyn, að ég sé að velja sýknt og heilagt fólk í nefndir sem hafi hag af því að leggja fyrirtækið niður en geta þess hvergi að í þeim nefndum sem fjallað hafa um þetta fyrirtæki hefur forstjórinn setið. Sá hinn sami forstjóri sem hefur traust mitt og hefur verið kallaður einn mikilvægasti forstjóri í íslensku fyrirtæki af hálfu fyrrv. fjmrh. Mér finnst að með þessu sé verið að gefa í skyn að verið sé að ráðast að starfsfólkinu og fyrirtækinu sem auðvitað er ekki verið að gera eins og ég tel mig hafa sýnt hér fram á. Ég held að það sé ekki hægt, virðulegi forseti, að vera að skakast um þetta hérna. Hér er krafist svara. Þetta eru upplýsingar sem hv. þm. getur fengið væntanlega hjá fyrirtækinu þegar honum sýnist.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að taka trúanlegar þær yfirlýsingar sem hér koma fram frá hæstv. fjmrh. um að sérpantanir til veitingahúsa séu ekki merktar 

Nú hagar svo til að komið er að kvöldmatartíma og ýmsar nefndir munu vera með fundi einnig á þeim tíma sem fram undan er þannig að forseti vildi fara að gera hlé.

Virðulegur forseti. Ég vakti athygli á því fyrr í dag að þinghald hefði verið nokkuð stíft undanfarna daga og nauðsyn bæri til þess að menn reyndu að semja um það þinghald sem eftir er. Viðræður hafa ekki farið mikið fram um það efni og ég vil vekja athygli á því að engir samningar hafa verið gerðir um að halda kvöldfund í kvöld. Ég minni á að það var kvöldfundur í gær og það var viðtekin regla fyrir nokkrum árum þegar Sjálfstfl. var síðast í stjórnarandstöðu að hann þoldi ekki að haldnir væru kvöldfundir tvö kvöld í röð, svo að ég nefni nú fordæmi sem þeir gáfu meðan þeir sátu utan ríkisstjórnar. Ég vísa til þeirrar hefðar sem þá var og fer fram á það, virðulegi forseti, að forsetar beiti sér fyrir því að viðræður verði teknar upp í kvöldmatarhléi um þinghaldið og að samningar verði gerðar um það hvernig því verður háttað í kvöld og á morgun. Ég tel óviðunandi að ekki skuli vera rætt við stjórnarandstöðuna af neinni alvöru um hvernig þinghaldinu verði háttað á næstu klukkutímum eða næsta sólarhringinn.



Vegna þessarar ræðu vill forseti segja það að í kvöldmatartímanum mun forseti hitta formenn þingflokka og fara yfir þinghaldið. Mér var það alla vega ljóst eftir þingflokksfundi í dag og reyndar í gær og sem einum af forsetum þingsins að það yrðu kvöldfundir bæði í gærkvöld og í kvöld. Það er stefnt að því að ljúka þessu þinghaldi sem allra fyrst og ég vona að það náist samstaða um það. En þetta verður rætt í kvöldmatartímanum og skýrist þá um hálfníuleytið. Mun því forseti nú fresta þessum fundi og hefst fundur aftur kl. 20.30.

Forseti vill geta þess áður en dagskrá verður fram haldið að þingflokksformenn hafa verið boðaðir til fundar við forseta í þingflokksherbergi um níuleytið. Þar verður rætt um framhald umræðna í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég sætti mig prýðilega við það að enn hafa menn ekki náð að funda um framhaldið. Það skýrist þá væntanlega á næstunni hvernig því verður fram haldið en ég tek undir það sem hér var rætt í orðaskiptum forseta og starfandi þingflokksformanns míns að auðvitað þarf að vera einhver niðurstaða í því hvernig þessu verður háttað. Menn hafa átt annríkt og fundað linnulaust ýmist í þinginu eða í nefndum þess á milli og til að mynda var efh.- og viðskn. að funda allan kvöldmatartímann þannig að menn hafa ekki haft margar næðisstundir til að sinna öðrum verkefnum. Ég ætla ekki fara að ræða um það hvað var á matseðlinum en hér er til meðferðar mál sem varðar aðra hluti fæðuhringsins, þ.e. drykki. Ýmislegt hefur komið upp í þessari umræðu, herra forseti, sem ástæða er til að staldra lítillega við og sífellt er að bætast í málin því að það líður ekki svo dagurinn og varla svo klukkustundin að ekki berist ný gögn og nýjar upplýsingar í málinu, nú bréf eða nýir þættir sem það varðar. Er ég að vitna nú síðast til bréfaskrifta Áfengis- og tóbaksverslunarinnar og fjmrn. sem ég fékk í hendur og dagsett er í dag og í gær. Verður að telja til nokkurra tíðinda að menn skuli þurfa að standa í stórfelldum bréfaskriftum á milli þessara stofnana, verslunarinnar og fjmrn. sem eru í margra hugum nánast eins og eitt og hið sama. Það sem mér finnst sérstaklega umhugsunarvert, herra forseti, er sú staðreynd að þetta skuli vera jafnmikið forgangsmál hjá hæstv. ríkisstjórn og raun ber vitni. Þetta var eins og kunnugt er fyrsta málið sem hin nýja ríkisstjórn lagði fram. Fyrsta stórmálið sem hún hafði fram að færa á þessu nýbyrjaða kjörtímabili var einkavæðing á brennivíninu. Það er skaði að hæstv. viðskrh. má ekki við bindast hér, herra forseti, því að það er eiginlega ómögulegt að ræða þetta mál alveg til loka öðruvísi en það sjáist einhverjar leifar af Framsfl. í salnum. Eins og kunnugt er hefur formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., verið allmikið erlendis og virðist hann ætla að verða ekki síðri ferðagarpur en forverinn og er þá langt til jafnað því að eins og kunnugt er þá dvaldi hæstv. fyrrv. utanrrh. svo missirum skipti í útlöndunum, hafði sér það til afsökunar að hann væri að breyta heiminum, gera mikla samninga og umskapa Evrópu á stjórnmálasviðinu, en núv. hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., er líka greinilega nokkuð liðtækur í þessum málum og hefur nánast ekki sést hér heima á Íslandi síðan hann tók við utanrrn.

Er hann nokkuð að breyta heiminum?

Nei, hins vegar mun hann ætla að fara mjög hægt að því að breyta heiminum eins og öðru, fara sér í engu óðslega í þeim efnum enda ekki vani hæstv. ráðherra. En ég held að það sé ástæða til þess að ræða það aðeins við Framsfl. hvort þetta sé það sem koma skal í stefnu þess flokks og við eigum að taka það svo sem að einkavæðing á brennivíni sé sérstakt forgangsmál Framsfl. og það sé þannig að í öðrum tilvikum megi búast við því sama, að á borðum þingmanna birtist, óbreytt og hrá, einkavæðingarfrumvörp fyrri ríkisstjórnar. Þá langar mig líka til að ræða það aðeins við framsóknarmenn, hæstv. forseti, hvort þetta sé í samræmi við kosningaloforðin og í samræmi við það sem flokkurinn ætlaði að beita sér fyrir þar alveg sérstaklega. Satt best að segja er svipurinn sem er að dragast hér upp af hlutskipti Framsóknar í þessari ríkisstjórn með miklum ólíkindum. Glöggir menn tóku strax eftir því að þegar stjórnarsáttmálinn var settur saman og fyrstu hlutirnir komu á prenti frá hæstv. ríkisstjórn, þá vottaði ekki fyrir því að þar eimdi eftir af kosningaloforðum Framsfl., það vottaði ekki fyrir því. Næsta ásjóna Framsóknar í ríkisstjórinni var hinn rauðeygði hæstv. félmrh. þegar hann mælti fyrir póstinum frá Brussel. Það var innkoma Framsfl. á sviði númer tvö.  Það er athyglisvert að þetta skuli vera ekki bara fyrstu málin þessi brennivínsfrumvörp, þau eru víst frekar þjrú en fjögur, heldur einu málin sem Framsókn er hér með og það algert forgangsmál. Iðnrh. er ekki með snifsi á þessu þingi.  Þetta metnaðarleysi Framsóknar í stjórnarsamstarfinu hefur auðvitað vakið mikla athygli, herra forseti, og bætir gráu ofan á svart þegar formaður flokksins stoppar varla dagstund í landinu, liggur í ferðalögum og liðið gengur laust hér heima við þetta ástand.  Þess vegna er það, herra forseti, sem þetta furðulega hlutskipti er okkur skapað að sitja hér eða standa yfir þessum umræðum eins og þetta sé það sem mest ríður á á Alþingi Íslendinga á þessum vordögum þegar óðum styttist í Jónsmessuna.  ekki svo. Ég býst við því að menn hefðu ekki talið það eftir sér og gera það kannski út af fyrir sig ekki að heldur, en alla vega ekki ef hér hefðu verið á ferðinni einhverjar tillögur sem máli hefðu skipt fyrir land og þjóð, eitthvert átak í atvinnumálum, einhver vísir að því að skapa þessi 12 þús. störf sem Framsókn lofaði. Ef menn væru með eitthvert átak á ferðinni varðandi neyðarástand í húsnæðismálum sem framsóknarmenn af miklum þrótti útlistuðu fyrir kosningar og tókst það bara mjög vel að draga upp verulega dökka mynd af því ástandi enda út af fyrir sig tilefni til. Nei, það er ekki svo heldur láta þeir framsóknarmenn hafa sig í að að styðja frv. um mál sem er algert aukaatriði í þessu samhengi öllu og þeir töluðu gegn á síðasta kjörtímabili, ágætlega margir hverjir, til að mynda hæstv. núv. félmrh. sem hefur lítið ómakað sig inn í þessa umræðu af einhverjum ástæðum. Það er kannski svo að kompásinn hjá honum hafi eitthvað verið stilltur upp á nýtt í þessu efni eins og fleirum. Það er líka, herra forseti, ástæða til að staldra við í þessu máli vegna þess að það tengist þessari einkavæðingarumræðu allri saman. Þetta er auðvitað öðrum þræði og kannski miklu meira en hitt einkavæðingarmál. Mér er vel kunnugt um það að hæstv. fjmrh., og hæstv. ráðherrann getur staðfest það ef svo ber undir á eftir, hefði gjarnan kosið að þetta mál væri rekið á hreinum forsendum sem einkavæðingarmál. En menn hafa verið að blanda tengslum við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði í málið af og til og mjög óskýrt. Það sem okkur stjórnarandstæðingum og þeim sem voru í stjórnarandstöðunni á síðasta kjörtímabili þykir merkilegt er þetta metnaðarleysi Framsóknar að skrifa upp á þennan þátt málsins alveg hreint hráan. Hæstv. félmrh. hefur lent í miklar skógarferðir þegar hann hefur verið að útskýra þau örlög sín að flytja frumvörp til staðfestingar málum sem hann var á móti fyrir nokkrum mánuðum, þáv. stjórnarandstæðingur. Framsóknarmenn gætu reynt að fara með þá röksemdafærslu, jafnbeysin og hún var, gagnvart þessu máli, þ.e. þeim hluta þess sem tengist Evrópsku efnahagssvæði en ekki hinn þáttinn sem er bara spurningin um það að einkavæða. Ég tel að það eigi að fjalla um þetta mál algerlega tvíþætt. Annars vegar það álitamál, sem menn geta vissulega rökrætt um, hvort líklegt sé að í óbreyttu ástandi að þessu leyti felist brot á skuldbindingum okkar gagnvart EES. Það er sjálfstætt mál og hvernig menn taka þá á því, hvort menn vilja láta það ganga til dómstóla eða beygja sig fyrir fram, gefast upp fyrir fram, jafnmikill metnaður og er nú fólginn í því. Hitt er svo þetta með einkavæðinguna. Vilja menn einkavæða þennan þátt í starfsemi hins opinbera? Er það svo að það sé orðin stefna Framsfl. að einkaaðilar eigi að græða á brennivínssölu á Íslandi? Er það svo? Getur ekki Framsfl. --- þessar leifar sem eru hér eftir af honum, herra forseti, svarað því? Er ekki hægt að fá svar við því? Er Framsfl. búinn að taka upp þá stefnu? Er Framsfl. með þessu fordæmi að skrifa upp á þá einkavæðingarstefnu sem var rekin á síðasta kjörtímabili og Framsfl. í nefndaráliti eftir nefndaráliti, í máli eftir máli barðist gegn? Er það svo? Þetta mál er flutt á nákvæmlega sömu forsendum og önnur slík hvað þetta snertir. Það er ekki hægt, herra forseti, að ræða um þessi mál þannig að annar helmingurinn af stjórnarflokknum, að vísu minni helmingurinn af stjórnarflokknum, sé bara í felum eða í útlöndum. Það verða að gera svo vel að koma hér upp einhverjir talsmenn þessa flokks og svara fyrir það hvaða pólitíska ábyrgð Framsfl. ber á þessu máli. Hitt er kunnuglegt. Við þekkjum umræðuna við Sjálfstfl. Hana höfum við farið í gegnum áður og hæstv. fjmrh. sem hefur átt sér þessa miklu hugsjón allt frá því að hann var í stuttbuxna- og eimreiðarhópnum að allur ríkisrekstur sé af hinu illa og hlutunum sé ævinlega betur komið í höndum einkaaðila, líka það að græða á sölu vímuefna. Nú er það svo að áfengi er eina vímuefnið sem sala er lögleidd á á Íslandi. Samkvæmt alþjóðlegum skilgreiningum er áfengi vímuefni, sambærilegt við kannabisefni eða önnur slík, ,,per definition``, að skilgreiningu til. Það er vímuefni, en það er löglegt að versla með það með tilteknum hætti. Fáum mönnum hefur að vísu dottið í hug að draga þar með samasemmerki milli verslunar með þessa vöru og einhverjar almennar neysluvörur eins og hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, en hann virtist í umræðunum um daginn leggja að jöfnu verslun með brennivín og strigaskó eða eitthvað því um líkt eins og um það gilti alveg það sama. En hann er sérstaklega hugnæmur eins og kunnugt er og hefur víðfrægar skoðanir í þessum málum en er nú í Noregi, því miður. Við þekkjum að öðru leyti afstöðu Sjálfstfl. í þessu efni. Hitt er miklu fróðlegra að fá upp á yfirborðið og til umræðu tengsl Framsfl. við þessi mál. Það er algerlega nauðsynlegt vegna þess sem koma skal vegna þess að það eru mjög margir sem segja að hér sé að yfirgnæfandi líkindum til einungis upphafið á lengra ferli á ferðinni. Það skein í gegn í mörgum viðtölum og umsögnum í efh.- og viðskn. að ýmsir aðilar hyggjast fylgja þessu skrefi eftir. Er Framsfl. líka að skrifa upp á það ferli sem ýmsir telja sig vera að setja í gang með þessum breytingum? Það kemur til að mynda fram í umsögn Verslunarráðsins að þeir telja að ekki bara innflutnings- og heildsöluumsvif ÁTVR séu til skoðunar hjá ESA heldur öll starfsemi ÁTVR. Reyndar hljóða bæði kærubréfið fræga og svarbréf ESA upp á það. Menn verða því að átta sig á því að þeir eru ekki endilega að ræða einangrað um þennan þátt heldur hluta af stærra ferli sem þarna getur verið í gangi. Herra forseti. Varðandi tengsl þessa máls við samningagerðina um Evrópskt efnahagssvæði þá held ég að það sé nauðsynlegt að fara aðeins betur yfir það mál, m.a. vegna ummæla sem ágæt flokkssystir mín lét falla fyrr í dag. Það virðist ekki vera svo að allir muni alveg hvernig þeir hlutir standa. Sem sagt þannig að það var fullyrt af íslenskum stjórnvöldum einmitt þegar samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var gerður að akkúrat þessu fyrirkomulagi þyrftum við ekki að breyta. Mönnum var seldur samningurinn m.a. út á það að hann skerti ekki á nokkurn hátt fullveldi okkar og réttindi til að hafa svona fyrirkomulag á. Þar gekk meðal annarra fram fyrir skjöldu hæstv. þáv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson. Til að tryggja stöðu okkar enn frekar var gefin út yfirlýsing í samningagerðinni um það af hálfu allra ríkisstjórna Norðurlandanna, þ.e. EFTA-ríkjanna fjögurra, að þessi tilhögun væri hluti af félagsmála- og heilbrigðisstefnu Norðurlandanna og þetta fyrirkomulag yrði varið sem slíkt. Hver er rökstuðningur utanrrh. í greinargerð með frv., eins og það var fram lagt, fyrir því að þessi yfirlýsing sérstaklega sé sett fram? Hver er hún? Jú, það er sagt: Þetta er til að styrkja væntanlegar málflutningsástæður Íslands ef til málaferla skyldi koma engu að síður. Það verður ekki hægt að ráða annað af því orðalagi en þar með hafi menn á þeim tíma verið ákveðnir í því að verja sig fyrir dómi ef ætti að sækja að þessu fyrirkomulagi. Og ég segi það alveg eins og er, herra forseti, að ég tel að þetta séu svik, þetta séu brigður af hálfu þeirra manna sem báru samninginn fram með þessum rökstuðningi þar sem þetta mál var sérstaklega tekið fyrir og gefin voru fyrirheit um það að yfirlýsing ríkisstjórna Norðurlandanna hefði verið sett til þess að styrkja málflutningsástæður þjóðanna ef til dómstólameðferðar kæmi. Er þá einhver ástæða til að gefast upp fyrir fram og breyta þessu án þess að á það reyni fyrir dómstólunum? Er það svona hræðileg hótun, hæstv. fjmrh., að eitt einasta mál færi fyrir þennan dómstól? Sefur hæstv. fjmrh. ekki út af því á nóttunni að það gæti hugsast að dómstóllinn fengi eitthvað að gera? Til hvers er hann ef eitt og eitt mál má ekki lenda þangað til endanlegrar meðferðar? Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil ekki svona röksemdafærslu. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjmrh. að vera að veifa þessum draug nema menn séu að segja yfirleitt að Íslendingar muni ævinlega gefast upp fyrir fram. Í hvert einasta skipti sem einhver erlendur aðili, eftirlitsstofnun EFTA eða einhver slíkur aðili, gerir athugasemdir þá muni Íslendingar hrökkva allir í baklás og kuðung og gefast upp fyrir fram, biðjast afsökunar á tilveru sinni og í öllum bænum forða því að nokkurt einasta mál lendi fyrir dómstól. Er það eitthvað til að skammast sín fyrir að láta reyna á það fyrir þessum dómstóli hvort okkur er stætt á því að viðhalda hér skipulagi á þessu sviði sem menn hafa lýst yfir að sé hluti af félagsmála- og heilbrigðisstefnu þjóðarinnar og sérfræðingar á þessu sviði telja að hafi gefist vel og nánast allar almannahreyfingar í landinu sem eitthvað koma nálægt vímuefnavörnum, meðferð slíkra sjúklinga eða uppeldis- og fræðslumálum hafa mælt með að verði viðhaldið? Er það svo voðalega ljótt að láta á það reyna hvort okkur sé stætt á því að hafa þetta fyrirkomulag? Og er það virkilega þannig að mönnum finnist betra að gera sjálfa sig að ómerkingum fyrir fram með því að gefast upp í málinu heldur en láta á þetta reyna? Hvar er hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson? Er ekki hægt að fá hann hér til umræðu og ræða aðeins við hann um bækling sem hann gaf út á kostnað þjóðarinnar? Og hvað stendur í þessum bæklingi? Herra forseti. Hvar er hv. þm.? Er hægt að kanna hvort hann sé í húsinu?

Forseti hefur þær upplýsingar að hv. þm. sé ekki í húsinu.

Já, hann gæti verið í einhverjum nálægum húsum er mér kunnugt um. En spurningin er hvort hægt er að reyna að hafa upp á hv. þm. og gera honum viðvart um það að nærveru hans sé óskað því að ég tel að það sé réttmætt að óska eftir því, af því að svo vel vill til eða illa, það verður hver og einn að gera upp við sig hvaða orð hann notar, að hv. þm. og hæstv. fyrrv. utanrrh. er hér enn á þingi. Þá er hægt að eiga við hann orðastað. Það er nefnilega þannig að eitt gagnið sem fylgdi afgreiðslu þessa máls var þessi bæklingur, herra forseti. Þetta er mikill og fallegur litprentaður bæklingur, hefur örugglega verið fokdýr, hæstv. iðnrh. og var gefinn út á kostnað þjóðarinnar og undir hann ritar á fyrstu blaðsíðu Jón Baldvin Hannibalsson, þáv. hæstv. utanrrh. Það segir í upphafsorðunum, með leyfi forseta: ,,Þriggja ára erfiðum samningum um stofnun hins Evrópska efnahagssvæðis er lokið.`` --- Maður heyrir hæstv. fyrrv. utanrrh. dæsa eftir allt erfiðið. ,,Samningurinn tryggir okkur aðgang að stærsta markaði veraldar`` --- og bíðum nú við: ,,samfara fullu forræði í eigin málum.`` Já. Eru það þá ekki eigin mál lengur hvernig brennivíni er dreift í landinu eða hvað? Það ætti að vera í lagi miðað við það sem hér var sagt að við réðum því sjálfir úr því að við hefðum fullt forræði í eigin málum. En það er ekki allt búið enn, herra forseti, því að í bæklingnum er með fjálglegum orðum lofað ágæti þessa samnings og er nú ekkert dregið úr því hversu mikill búhnykkur þetta allt saman verði fyrir okkur. Það er t.d. sagt að þetta muni stórlega auðvelda útflutning á fiski og öðrum sjávarafurðum frá Íslandi. Þrem vikum eftir að samningurinn gekk í gildi lokuðu Frakkar fyrir allan innflutning á ferskum fiski frá Íslandi. Það var í fyrsta skipti sem eitthvað reyndi verulega á þetta, þá lokuðust frönsku landamærin um skeið eins og kunnugt er. Síðan er farið yfir það hvað EES þýði og hvað það þýði ekki og þó að það komi ekki fram í þessum bæklingi þá kom fram í umræðum um þessi mál að hæstv. þáv. utanrrh., núv. hv. þm., fór mikinn þegar hann skammaðist út í hræðsluáróður og gagnrýni andstæðinga EES-samningsins og taldi að þar væru menn að fara með blekkingar og einmitt eitt dæmið væri það að menn væru að reyna að ljúga því í þjóðina að EES þýddi að það yrði að leggja niður ríkiseinkasölu á áfengi. Til þess að fullvissa þjóðina um að þetta væri misskilningur, hvað gerði þáv. utanrrh.? Hann gaf út bækling og rakti það að EES þýddi þetta og þetta og þetta, sameiginlegan vinnumarkað, samkeppnisreglur og fríverslun með flestan fisk. En svo þýddi EES ekki aðild að Evrópubandalaginu --- ég vissi ekki til þess að neinn hafi haldið því fram en fyrrv. utanrrh. hefur talið rétt að ganga alveg afdráttarlaust frá því að svo væri ekki --- ekki sameiginlega landbúnaðarstefnu, ekki varnarsamstarf, ekki sameiginlegan gjaldmiðil, ekki tollabandalag, ekki samræmda skatta, ekki aðild að Maastricht-samkomulaginu, ekki afnám ríkiseinkasölu á áfengi. Það var síðasta atriðið sem hæstv. utanrrh. taldi ástæðu til að undirstrika. Og það kom iðulega fram og ítrekað að í þessu fælist að okkur væri stætt á því að viðhalda óbreyttu fyrirkomulagi að þessu leyti. Er nú eitthvað að undra, hæstv. forseti, þó að menn vilji aðeins fara yfir þessi mál í ljósi þess sögulega bakgrunns í málinu að það liggja hér fyrir skjalfestar blekkingar borið saman við það sem nú er sagt af hálfu stjórnvalda að nú sé okkur nauðugur einn kostur að breyta lögum og skipulagi þessara mála í hvínandi hvelli ella verðum við dæmdir ómerkingar úti í hinum stóra heimi og allt sé í havaríi og voða. Það sé ekkert annað í húfi. Það er ekki bara það að menn segðu þetta meðan verið væri að gera samninginn og menn seldu mönnum hann á þessum forsendum, legðu þessi gögn fyrir Alþingi og vonandi þarf ekki að líta svo á að menn hafi a.m.k. ekki vitandi vits dreift röngum upplýsingum, að ég trúi því ekki að nokkur maður hafi í raun og veru gert það eða verið að þessu gagngert í blekkingarskyni. Við skulum vona ekki. En það er ekki allt búið þar með vegna þess að þessi sama skoðun var við lýði mestallt síðasta kjörtímabil. Þá hélt til að mynda fjmrn., sem hæstv. fjmrh. stýrir, uppi kröftugri málsvörn í bréfaskriftum við EES þar sem fullyrt var trekk í trekk og rökstutt að við þyrftum ekki að breyta þessu fyrirkomulagi. Það stæðust öll ákvæði samningsins um EES. Að vísu hefði kannski mátt gagnrýna vissa framkvæmdaþætti varðandi viðskiptahætti ÁTVR sem varðaði það að tryggja öllum fullkomið jafnræði og sjá til þess að ekki gæti verið um mismunun að ræða á grundvelli þjóðernis, en nú væri búið að kippa því í liðinn með breyttum starfsreglum varðandi innkaup og dreifingu á áfengi og þar með væri það alveg ótvírætt að í þessum viðskiptaháttum fælist ekki mismunun og ekki brot á samningsskuldbindingum okkar. Og þegar hv. þm., að vísu í gervi framkvæmdastjóra Verslunarráðsins, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafði kært Íslendinga og sjálfan sig þar með sem einn af þeim sem stóðu að lagasetningunni á sínum tíma þegar samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var lögtekinn og bréfsefni Verslunarráðsins hafði verið notað til að skrifa eftirlitsstofnuninni 30. des. 1993, hvað gerðist þá? Þá brást eftirlitsstofnunin hart við og spurði Íslendinga snúðugt hvað hér væri eiginlega á ferðinni, hvers konar eiginlega tilhögun þetta væri sem hefði verið kærð. Fyrir svörum varð fjmrn., ráðuneyti hæstv. fjmrh. Og svo merkilegt sem það nú er liggur það skjalfest fyrir að allt árið 1994, sl. ár, stóð fjmrn. undir forustu hæstv. fjmrh. í linnulausum bréfaskriftum við ESA þar sem inntakið var rökstuðningur á því að við þyrftum ekki að breyta neinu. Þetta fyrirkomulag stæði. Er hæstv. fjmrh. ekki sammála?

Fram á þetta ár.

Allt fram á þetta ár. Ég þakka.  Ég verð að segja alveg eins og er að þess vegna skil ég ekki að menn skuli vera svo feimnir við að láta reyna á þá afstöðu sem þeir hafa haft, höfðu við samningagerðina og hafa síðan linnulaust varið og rökstutt allt fram á þetta ár. Hvað er þá að því að láta þetta ganga fyrir dóm? Ég tel að við eigum alveg hiklaust að verja okkur eins og við getum í þessu máli og gera þá frekar einhvern tímann síðar meir og í rólegheitum breytingar á þessu fyrirkomulagi á okkar eigin forsendum ef okkur sýnist svo, en láta ekki hóta okkur til þess. Þetta er ekki bara sagt vegna þessa máls hér, herra forseti, án þess að lítið sé gert úr því vegna þess að hér er á ferðinni prófmál að þessu leytinu til. Þetta er fyrsta meiri háttar klögumálið af þessu tagi sem kemur fram af hálfu þessara eftirlitsaðila varðandi atriði sem við höfum talið að okkur væri stætt á að hafa með öðrum hætti. Hvað gerist nú ef sambærilegir árekstrar koma upp til að mynda varðandi, við skulum segja, þær takmarkanir sem við höfum ætlað okkur að viðhafa í okkar sjávarútvegi, til að mynda að þeir verði ekki sammála okkur í sambandi við túlkun á því hvað skuli teljast frumvinnsla sjávarafla? En það er sá fyrirvari sem við höfum að við getum takmarkað umsvif eða komið í veg fyrir umsvif, eftir því sem okkur líkar, útlendinga í veiðum og frumvinnslu sjávarafla. Segjum nú svo að þetta væri klögumál út af einhverju slíku --- því hver veit hvað Verslunarráðinu dettur í hug að kæra næst, hver veit það, nóg er til af bréfsefninu --- mundi þá afstaða íslenskra stjórnvalda vera sú sama að um leið og við fengjum athugasemdir og einhverjar aðfinnslur frá eftirlitsstofnuninni, þá gæfumst við upp og þyrðum ekki að láta reyna á málstað okkar fyrir hinum erlenda dómstóli? Það eru þessar grundvallarspurningar í málinu sem við erum að ræða hér, herra forseti. Þetta er nefnilega stórmál. Þetta getur orðið verulegt fordæmi fyrir því hvernig síðari samskipti af þessum toga þróast. Og ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það alveg yfirgengilegt metnaðarleysi af íslenskum stjórnvöldum að ætla að bogna í hnjáliðunum fyrir fram og gefast upp í máli sem ætti ekki að vera erfiðara að verja en þetta, að menn væru að verja það sem þeir teldu vera mikilvægan þátt í félagsmála- og heilbrigðisstefnu þjóðarinnar. Og það er ekki eins og við séum að þessu af einhverri taumlausri eiginhagsmunagræðgi eða öðru slíku heldur er hér á ferðinni samkvæmt okkar skilgreiningu félagslegt mál og heilbrigðismál. Hvað þora menn að reyna að verja ef ekki slíka þætti? Ég held að menn eigi ekki að komast upp með það að fela þetta mál á bak við einhverjar svona umbúðir eins og hefur verið reynt að gera heldur að setja það í það samhengi sem það verðskuldar. Þessi sögulegi bakgrunnur málsins er mjög stór og hlutur ýmissa aðila í því efni er náttúrlega með miklum endemum, svo sem hæstv. fyrrv. utanrrh. sem skrifar upp á álit meiri hlutans fyrirvaralaust, eðlilega, hafandi þó selt mönnum samninginn og rekið áróður fyrir honum á kostnað hins opinbera í bæklingaútgáfu og með öðrum hætti segjandi hið gagnstæða, að engin ástæða standi til að breyta þessu fyrirkomulagi. Síðan er það svo, herra forseti, að þrátt fyrir tilburði til að halda því fram í byrjun að þetta mál breytti engu um stefnu okkar Íslendinga í áfengismálum þá er meiri hlutinn kominn heldur betur á flóttann í því efni. Og nú er boðað að til að friða samviskuna þá eigi að setja einhverja aura í forvarnasjóð og skal ekki lítið gert úr því að fjármunir séu settir í það verkefni en heldur er samhengið nöturlegt. Eins og til að friða samviskuna þá hefur talsmönnum meiri hlutans tekist að særa út úr hæstv. fjmrh., sem er ekki laus á aurana eins og kunnugt er, einhverja fjármuni sem boðað er að verði kynntir við seinni umræðu um annað frv. og eigi að ganga í einhverjar forvarnaaðgerðir. Ég vil gjarnan taka hæstv. fjmrh. og hv. meiri hluta á orðinu og samþykkja það í hvínandi hvelli, þess vegna strax í kvöld, að Íslendingar setji eins og 25 millj. á ári til viðbótar í forvarnaaðgerðir gagnvart vímuefnum og þó fyrr hefði verið og meira, en við þurfum ekkert að vera að blanda því saman við þetta mál, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er með öllu ástæðulaust nema menn vilji hafa það þannig, þeir vilji að þetta sé bundið við afgreiðslu þessa máls, sem vonandi er ekki, herra forseti. Það er til ákveðið orð á íslensku yfir slíkt, ef það væri það sem væri þarna á ferðinni. Nei, ef menn telja ástandið í þessum efnum úti í þjóðfélaginu vera þannig að ástæða sé til að gera átak þá er það gott og ég fagna þeim sinnaskiptum. Hæstv. fjmrh. hefur ekki verið mikið á þeim buxunum þau fjögur ár eða á fimmta ár sem hann hefur stjórnað ríkiskassanum og menn telja sig naumt haldna sem eru að sinna starfi á þessu sviði eins og kunnugt er. Frægur er mikill niðurskurður til félagasamtaka sem fara með veigamikið hlutverk í þessum efnum eins og til að mynda SÁÁ sem hafa á undanförnum árum mátt berjast fjárlagagerð eftir fjárlagagerð fyrir, mér liggur við að segja lífi sínu, til að halda sínum meðferðarstofnunum opnum. Það var örlætið hér á undanförnum árum. En nú er allt í einu fundnir aurar til að reyna að greiða fyrir afgreiðslu þessa máls með mjög, mér liggur við að segja, ósmekklegum hætti. Ég tel að langgáfulegasta afgreiðslan á þessu máli, herra forseti, væri sú að vísa því í heild sinni til ríkisstjórnarinnar eins og reyndar er lagt til í okkar nefndaráliti og fela ríkisstjórninni það sem hún er bersýnilega að gefast upp við af miklu metnaðarleysi að verja málstað Íslands út á við í þessum efnum, að verja hann eins og upphaflega var ætlunin og menn settu sér sérstaka fyrirvara í sambandi við og allt hvað er. Ef það kynni að verða niðurstaða manna, eins og ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson höfum verið að kynna, að einhverjar laga- og/eða skipulagsbreytingar væru innlegg í það mál af okkar hálfu gagnvart t.d. því að undirstrika það í löggjöf að öll mismunun gagnvart einstökum aðilum í innflutningi sé ómöguleg að lagaboði þá er sjálfsagt mál að skoða slíkt. Ef hinar nýju reglur, sem reyndar hafa verið samþykktar af fjmrn. og bornar undir eftirlitsstofnun EFTA eru ekki nógu fullkomnar þrátt fyrir það þá má skoða það mál, hvernig sem menn ætla að fara að því að allar heimsins brennivínstegundir geti alltaf verið hér á boðstólum hverju sinni. Það er sjálfsagt nokkuð langsótt að svoleiðis geti það verið. En a.m.k. að tryggja að sambærilegir aðilar fái sambærilega meðhöndlun. Það ríki jafnræði og ekki séu fólgnir í viðskiptaháttunum sjálfum möguleikar á mismunun. Þá er alveg sjálfsagt mál að gera slíkt en annað ekki. Að öðru leyti eigum við að standa á því að við viljum ráða þessum málum sjálf og hafa þau eins og við teljum heppilegast og hyggilegast. Við töldum okkur á sínum tíma hafa rétt til þess og við eigum ekki að láta þann rétt eftir baráttulaust. Það er með miklum ólíkindum ef menn ætla að snúa þannig við blaðinu. Herra forseti. Það er að vísu búið að fara ágætlega yfir þann þátt málsins sem snýr að þeim breytingum sem mundu leiða af þessu frv. og þeim sem fylgja. Það hefur verið gert og ég hef svo sem ekki miklu þar við að bæta. Ég vil þó undirstrika að það þýðir ekki fyrir menn að horfa fram hjá tölulegum staðreyndum í umræðum um mál af þessu tagi. Það ber dálítið mikið á því að menn vilji ýta öllu slíku til hliðar. Það að reyna að vitna í það hvernig til að mynda hafi gengið hjá öðrum þjóðum miðað við mismunandi fyrirkomulag að þessu leyti er stundum afgreitt sem eitthvert bull, eitthvert templarakjaftæði sem ekkert eigi erindi inn í málið, eitthvað sem ekki sé í tísku. Það má helst ekki minnast á það til að mynda að árangur Norðurlandanna fjögurra sem hafa viðhaft tiltekið fyrirkomulag og rekið aðhaldssama stefnu í þessum málum, stendur alveg upp úr. Nærtækt er auðvitað að bera saman mismuninn í ástandi áfengismála annars vegar á Norðurlöndunum fjórum sem hafa haft aðhaldssama stefnu og rekið ríkiseinkasölu og hins vegar til að mynda í Danmörku og á Grænlandi. Halda menn að það sé einhver tilviljun að drykkjan er til muna meiri og mest í þessum tveimur Norðurlandanna þar sem miklu meira frjálsræði ríkir og þessi vara er á boðstólum út um allt og í almennum búðum? Það er væntanlega ekki tilviljun vegna þess að þessi reynsla fellur saman við það sem er að finna alls staðar annars staðar í veröldinni liggur mér við að segja. Annað mjög gott dæmi er mismunandi ástand þessara mála í Bandaríkjunum þar sem fylkin hafa sjálfræði. Þau eru ekki í neinu EES, þau hafa sjálfræði og þurfa ekki að hlíta neinum boðum ekki einu sinni frá Washington. Þau ráða sér sjálf í því hvaða áfengisstefnu þau hafa innan sinna landamæra. Þannig er það að einstök fylki Bandaríkjanna hafa tiltölulega mjög mismunandi löggjöf í þessum efnum og sum þeirra hafa meira að segja prófað mismunandi fyrirkomulag. Það er því hægt að fara yfir það og bera þau saman, annars vegar þau sem hafa til langs tíma haft eina tilhögun eða aðra og það er líka hægt að fara yfir reynsluna af því hvernig breytingar hafa komið út í einstökum ríkjum, til að mynda í Virginíu, Iowa og víðar þar sem menn hafa farið út í að opna viðskipti með vín og setja þann varning í almennar matvörubúðir. Niðurstaðan er sú að þar hefur sala stóraukist, víndrykkja aukist til mikilla muna. Reyndar svo risavaxið að maður trúir því varla fyrr en maður skoðar það betur. Í þeim tilvikum sem menn hafa tekið skref í hina áttina sem eru líka til dæmi um þá hefur það skilað árangri, þ.e. horfið aftur til aðhaldssamari stefnu. Þeir eru að vísu að burðast með það að þjóðin fær að ráða þar yfirleitt, það er hægt að kalla fram atkvæðagreiðslur um það hvaða tilhögun menn vilja hafa, fólkið ræður því sjálft. Það fékk ekki hljómgrunn hér þegar EES-samningurinn var kynntur, þjóðin mátti ekki ráða því sjálf í almennri atkvæðagreiðslu því það var beitt hér af fantaskap naumum meiri hluta til að koma í veg fyrir að sá samningur yrði borinn undir þjóðaratkvæði. Manni verður að vísu hugsað til þess að hefði það gerst þá hefðu málskjölin að hluta til verið fölsk sem lögð hefðu verið fyrir því meðmælendur samningsins, ef til þjóðaratkvæðagreiðslu hefði komið, hefðu væntanlega haldið fram þeim málflutningi að ekki þyrfti að hrófla við áfengiseinkasölunni þó við gerðumst aðilar að samningnum. En nú er annað upp á teningunum. Kannski hefðu varnaðarorðin mátt sín einhvers og a.m.k. sýndu skoðanakannanir á þeim tíma að oftast var helmingur og reyndar meiri hluti þjóðarinnar andvígur samningnum. En það mátti ekki koma fram, menn máttu ekki kjósa um þetta. Ég held að það þýði ekkert annað, herra forseti, enda má segja að meiri hlutinn sé á flótta undan því að reyna að selja okkur það að í þessu frv. felist ekki grundvallarbreyting á áfengisstefnu okkar Íslendinga og til marks um það er nú hinn nýtilkomni áhugi meiri hlutans á forvarnamálum. Þeir átta sig á því að málið er komið í það samhengi sem því ber. Herra forseti. Ég nefndi það í byrjun að það væru miklar bréfaskriftir þessa dagana. Þar á meðal er svo komið að það ganga á linnulausar bréfaskriftir milli Áfengis- og tóbaksverslunarinnar og fjmrn. Bréfin eru örugglega boðsend, ég spái því því þau eru fljót í förum. Áfengisverslunin skrifar 12. júní fjmrn. og segir þar, með leyfi forseta, að athygli forstjóra ÁTVR hafi verið vakin á því að meiri hluti efh.- og viðskn. hafi lagt fram tillögur um breytingar á 1. mgr. 2. gr. laganna um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Í tillögu nefndarinnar segi: ,,Þess skal gætt að jafnræði gildi gagnvart öllum birgjum.`` Þeim finnst þetta nokkuð undarlegt hjá Áfengisversluninni vegna þess að þeir vita ekki betur en að þeir starfi samkvæmt reglum sem staðfestar eru einmitt af fjmrn. og þær hafi verið birtar hvorki meira né minna en í B-deild Stjórnartíðinda, nr. 158/1995. Þar eru þessar reglur eins og kunnugt er um val á áfengi til sölu í reynsluflokka, kjarna og mánaðarflokka og hvað það nú er. Allt saman samkvæmt föstum reglum og svo ræður markaðurinn því hvaða tegundir veljast í hvaða flokka og er það nú ekki markaðurinn sem á að ráða? Ég hélt það. Svo koma að vísu þessar reglur um vín í sérvalsflokki sem er afar flókin vísindi og samkvæmt huglægu mati. Það er talið nánast útilokað að rökstyðja veru einstakra tegunda í þeim flokki með jafnræðisreglu. Það kemur jafnframt fram í þessu bréfi að þessar reglur voru bornar undir eftirlitsnefnd, sem gæti átt að vera eftirlitsstofnun EFTA, og voru þar engar athugasemdir gerðar. Spurningin er því sú hvort árétting Alþingis um jafnræði umfram þessar reglur beri að skiljast þannig að reglurnar séu eigi fullnægjandi. Þeim finnst eðlilegt að farið sé betur yfir þessa hluti og út af fyrir sig má taka undir það. Síðan eru í bréfinu lagðar fyrir sérstakar spurningar varðandi aðra þætti sem þeim finnst ástæða til að fá á hreint. Varðandi þann þátt málsins hvort þessar reglur séu ekki fullnægjandi þá má sjálfsagt deila um það hvort einhvers staðar sé hægt að finna á þeim veikleika. Eins og ég sagði áður þá teldi ég í sjálfu sér ekkert að því ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu að það væri hægt að ganga enn þá tryggilegar frá þessu með lagaákvæðum, með enn þá fortakslausari ákvæðum en nú eru í gildi, að gera það. Það getur aldrei sakað að ganga þannig frá því. Með því er ekki verið að segja að fyrri reglur hafi ekki verið góðar og þess vegna fullnægjandi en það má náttúrlega lengi reyna að valda hlutina enn þá betur. Síðan er spurt um þátt sem ég gerði lítillega að umtalsefni fyrr í þessum umræðum eða við 1. umr. og mig langar til að fara aðeins betur yfir. Það er spurningin um þá fjárbindingu sem stofnunin getur orðið fyrir með gildistöku þessara breytinga ef af yrði. Það er að vísu spurt sérstaklega um það hvort ÁTVR geti við einhverjar aðstæður lent í því að binda fé vegna vínandagjalds af spíra. Og hvort við mat á rekstrarfjárþörf sé gert ráð fyrir fé til þeirrar greiðslu. Enn fremur er spurt hvort afhending úr tollvörugeymslu sé talin jafngilda því að fá sent áfengi erlendis frá. Síðan vekur forstjóri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, sem undir þetta ritar, athygli á því í bréfi þessu, sem ljóst má vera, að hér séu á ferðinni miklar breytingar fyrir fyrirtækið, fyrir tollstjóra og fyrir skattstjóra og það sé ógætilegt að ætla að 2--6 vikur um hásumarleyfistíma þær nægi til nauðsynlegra breytinga. Er þá enn einn þáttur þessa máls kominn hér upp til umræðu sem lítið hefur verið ræddur. Það er gildistakan og það að menn ætla að skella þessu til framkvæmda strax. Þegar ég spurðist fyrir um þessi fjárbindingarmál þá fékk ég þau svör, m.a. í efh.- og viðskn., að þessum hlutum væri ætlað að mætast í einum punkti 1. ágúst nk. þegar lögin tækju gildi þannig að þá hæfist innheimta áfengisgjalds og félli niður í staðinn skil Áfengis- og tóbaksverslunarinnar á þeirri álagningu á áfengi sem hefur verið jafngildi áfengisgjaldsins hingað til. Lagerinn á fullu útsöluverði yrði þá væntanlega eign Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Nú veit ég ekki hvort hæstv. fjmrh. heyrir þetta, herra forseti, honum er margt til lista lagt, hæstv. ráðherranum, en að tala við tvo í einu og hlusta jafnframt á þriðja ræðumann er spurning hversu vel tekst hjá hæstv. ráðherra. En ég teldi ástæðu til að hæstv. ráðherra færi aðeins betur yfir þá þætti í svörum einhvern tímann síðar í umræðunni sem varða fjárbindinguna og fjárhagslega útkomu stofnunarinnar í þessu samhengi. Þeir spyrja um einn tiltekinn þátt, sem er möguleg fjárbinding vegna spírainnflutnings, en hitt er auðvitað miklu stærra mál að verðmæti lagersins sem er á hverjum tíma að rúlla í gegn hjá stofnuninni með fullu áfengisgjaldi er væntanlega mældur í milljörðum kr. Og til þess að ekki þurfi sérstaklega að koma til fé vegna fjárbindinga á lager sem er þá kominn með fullt áfengisgjald eftir að hafa verið leystur út úr tolli þá þarf stofnunin með einhverjum hætti að hafa sambærilega fjármuni á móti. Ég hef skilið málið svo að þeir eigi að myndast með því að lagerinn, eins og hann stendur við gildistöku laganna, verði þá eign fyrirtækisins á fullu verði og þar standi þá þau verðmæti á bak við sem til þarf. Þannig verði síðan fært úr útsölu af lager jafnóðum fjármunir yfir í það að innleysa úr tolli nýjar birgðir með fullu áfengisgjaldi. Það getur vel verið að þetta gangi allt upp og standist nokkurn veginn á og þá gott og vel. Að hinu leytinu til vísar svo fjmrn. í svarbréf dags. í dag í þau miklu vísindi að ÁTVR sé að vísu í fullri eigu ríkisins og því á færi fjmrn. að ákveða henni rekstrarfé. Nú vissi ég ekki til að þeir hefðu sjálfstætt fjárveitingavald í fjmrn. með þeim hætti í sjálfu sér að þeir gætu lagt einstökum ríkisstofnunum til rekstrarfé eftir ,,behag``, en það mætti helst halda það af texta bréfsins. Auðvitað mundi það ekki ganga þannig heldur yrði þá að afgreiða hér væntanlega fjáraukalög eða afla heimilda til fjárveitinga til fyrirtækisins ef til slíks þyrfti að koma. En um þennan þátt málsins, sem er nú býsna stór því þarna eru á ferðinni, eins og áður segir, milljarðaviðskipti og lager til að mynda sem sjálfsagt er eitthvað á annan milljarð króna að verðmæti eins og hann stæði á hverjum tíma með fullri álagningu eða fullu áfengisgjaldi, hef ég enga útreikninga séð um það hvernig þetta eigi að mætast eða parast. Það væri þess vegna ástæða til og fróðlegt, herra forseti, ef hæstv. fjmrh. færi betur yfir þennan þátt málsins og upplýsti þetta sérstaklega með tilliti til þess að --- Herra forseti. Ég er aðeins að spekúlera í því hvort við eigum ekki að gera hlé á fundinum þannig að hæstv. fjmrh. geti lokið sínum fundi í hliðarsalnum. Ég er alveg tilbúinn til þess að gera hlé á ræðu minni, fara niður og fá mér kaffi og slappa af og koma hér svo aftur endurnærður þegar hæstv. fjmrh. hefur lokið sínum fundi.  Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er of viðkvæmt mál að fara út í það að þetta sé alveg sérstakt prívat áhugamál hæstv. fjmrh. að koma þessum málum í gegnum þingið og það jafnvel svo að hæstv. fjmrh. hafi uppi um það stór orð að hér skuli menn sitja dag og nótt hvað sem tautar og raular yfir þessum málum þangað til þau eru komin í gegn. Það væri fróðlegt að hæstv. fjmrh. upplýsti okkur einnig um hvort það sé rétt að þetta sé sérstakt persónulegt áhugamál hæstv. fjmrh., honum sé þetta eiginlega hugsjónalegt kappsmál að koma þessari einkavæðingu á brennivínsversluninni hér í gegn. Eitthvað hlýtur a.m.k. að valda því að þetta ofurkapp er lagt á málið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að hér eru látnir standa kvöldfundir og guð má vita hvað dögum oftar til þess að reyna að mjaka þessu áfram. Ég held að hæstv. fjmrh. skuldi okkur a.m.k. einhvern rökstuðning á því að svona mikið liggi við, að það sé slíkt ógurlegt áfall ef þetta mál kæmi til einhverrar dómstólameðferðar af hálfu EFTA-dómstólsins að við mundum ekki þola það í sumar. Nú er það væntanlega þannig fyrir þessum dómstóli eins og öðrum að hægt er að gera dómsátt ef mönnum sýnist svo, draga málið út á síðari stigum ef niðurstaða fæst eða samkomulag eða eitthvað því um líkt. Án þess að ég viti nákvæmlega hvernig þetta apparat starfar þá gef ég mér að að þetta hljóti að lúta einhverjum starfsreglum og siðum af því tagi sem algengir eru í slíkum tilvikum þannig að ég get a.m.k. ekki séð að það væri tekin slík óskapleg áhætta þó menn létu á það reyna hvort þeir gerðu alvöru úr hótunum sínum í Brussel. Herra forseti. Sá grunur hefur læðst að mér að við séum að einhverju leyti fórnarlömb þeirrar stöðu sem er uppi í þessu Evrópska efnahagssvæði, að þetta átti að verða tveggja stoða kerfi sem átti að standa um langan aldur. Svo gufaði þetta meira og minna upp því að öll ríkin nema tvö gengu inn í Evrópusambandið. Eftir sátu menn með fínar stofnanir, vel mannaðar með hámenntuðum og sprenglærðum eftirlitsmönnum og dómurum á háu kaupi, feiknalegu kaupi og margir íslenskir kratar komust þarna í góð embætti. Síðan hafa menn setið úti í Brussel og meira og minna nagað neglurnar. Þeir hafa ekkert haft að gera. Kærubréfið frá Verslunarráðinu hefur því örugglega komið eins og himnasending enda brugðust þeir skjótt við og voru þó áramót og margir helgidagar þegar erindið kom. En nokkrum dögum seinna var svarið komið um hæl frá Brussel. Það bendir ekki til þess að það hafi legið það langir listar af ofangreindum erindum frá eftirlitsstofnun EFTA þegar kæran kom. Herra forseti. Þess vegna hefur læðst að mér sá grunur að við séum fórnarlömb, þessar fínu stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins hafi ekkert að gera og þess vegna hamist þær svona á okkur. Þær þurfa að hafa eitthvað fyrir stafni og menn þurfa að sanna tilverurétt sinn á einhvern hátt og þá er upplagt að standa í svona bréfaskriftum og skaki við Íslendinga út af þessu stórmáli. Er þá ekki allt í lagi að láta það bara hafa sinn gang og láta reyna á þennan dómstól o.s.frv.? Ég veit ekki betur en við höfum sent þangað út þekktan fyrrverandi hæstaréttardómara, gott ef ekki kúplað honum út úr Hæstarétti til að manna plássið vel og í eftirlitsstofnun EFTA er einhver sprenglærðasti ráðuneytisstjóri og opinberi embættismaður þjóðarinnar um langt skeið, stórættaður maður úr Alþfl. Það er því aldeilis ekki í kot vísað hvað varðar mönnun okkar þarna úti. Við skyldum því ætla að við værum sæmilega í stakk búnir til að taka á svona málum þegar þau koma upp. Ég held að það sé þá ágætt að láta á þetta fyrirkomulag reyna. Herra forseti. Ég ætla þá að fara að ljúka máli mínu og hef í sjálfu sér að mestu leyti tæmt umræðuefnið að því leyti sem ég ætlaði að fara yfir hluti í þessari ræðu, annarri ræðu í umræðunni, en ég sakna þess alveg sérstaklega að ekki skuli hafa tekist að hafa upp á hæstv. fyrrv. utanrrh., núv. hv. þm. Reykv. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Ég get flett upp á númerinu, hann mun vera 9. þm. Reykv. um þessar mundir. Mér finnst eiginlega ómögulegt að láta umræðunni ljúka þannig að við getum ekki náð orðaskiptum við hv. þm. um ábyrgð hans og aðild að málinu á fyrri stigum og þá sérstaklega þessa bæklingaútgáfu. Ég hefði líka óskað eftir því, herra forseti, að forseti kannaði hvort ekki væri hægt að fá upplag af bæklingnum og dreifa á borð þingmanna og það er ósk mín til forseta að bæklingnum verði dreift sem fylgigagn með umræðunni. Ég gerði lauslegar athuganir á því hvort hann væri að finna á svæðinu og varð að endingu að fá lánað eintak frá Bókasafni Alþingis. Nú er ekki alveg útilokað að bæklingurinn hafi verið prentaður í það ríflegu upplagi að eitthvað sé afgangs uppi í utanrrn. og þá veit ég að þeir mundu gera það alveg eins og skot að senda okkur 63 eða 62 stykki þannig að það mætti dreifa þessu merka gagni á borð þingmanna. Ég held að það sé ástæða til þess að það liggi fyrir. Ber að skilja það svo að hæstv. forseti hafi ekki neinar fréttir af hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni þannig að ekki líti út fyrir að ég geti átt við hann orðastað að þessu sinni?

Samkvæmt upplýsingum forseta er hv. þm. ekki í þinghúsinu en það er sjálfsagt að kanna hvort hann er nærri þannig að hann geti komið í salinn. En eins og er þá er hv. þm. ekki í þinghúsinu.

Þá verður að sæta því en ég vona að reynt verði að gera gangskör að því að hafa upp á hv. þm. þannig að ég geti átt þess kost að eiga við hann orðastað síðar í umræðunni. Eins er það ef svo skyldi fara að þessi umræða ætti eftir að standa einhvern tíma að fróðlegt væri að vita um ferðalög hæstv. utanrrh., hvort hæstv. forsetar hafa upplýsingar um það hvenær þess sé að vænta að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. verði kominn til þingstarfa. Mér finnst sömuleiðis mjög mikilvægt --- án þess að ég sé að lasta nærveru til að mynda hæstv. iðnrh. og alls ekki að segja að hann sé ómyndugur á nokkurn hátt til þess að svara fyrir Framsfl. --- að forseti mundi góðfúslega kanna undir umræðunni hvað væri að frétta af ferðalögum hæstv. utnarrh. og hvenær hann yrði væntanlegur til þingstarfa. Aldrei er að vita nema þannig stæði þá á að umræðunni væri ekki lokið eða henni væri þá frestað þangað til hann kæmi heim þannig að við gætum átt þess kost að eiga einnig orðastað við hv. formann Framsfl. um þetta mál.

Forseti hefur hlýtt á óskir hv. þm. og mun gera ráðstafanir í samræmi við þær óskir.

Virðulegur forseti. Það er eins og stundum vill verða þegar verið er að fjalla um mál sem tengjast hinu Evrópska efnahagssvæði að þessi ræðustóll verður heldur lítilfjörlegur til að koma fyrir þeim málsgögnum sem menn þurfa að hafa þó að aðeins sé tekið lítið brot til þess að styðja mál sitt og er það nokkurt óhagræði. Í rauninni, virðulegi forseti, ætti það að vera verkefni forsætisnefndar þingsins að endurhanna aðstöðu fyrir þingmenn eftir að þeir eru komnir inn í þær aðstæður sem meiri hluti á Alþingi setti menn í á sínum tíma þegar við vorum sett inn í hið Evrópska efnahagssvæði og gert að skyldu að ræða mál á Alþingi út frá Rómarrétti öllum saman og þeim gögnum sem ungað hefði verið út á vegum Evrópusambandsins í gegnum árin, stofnana þess, framkvæmdastjórnar, ráðherraráðs, ekki síst dómstóls sem í rauninni er eitt mest afgerandi löggjafarvald Evrópusambandsins eins og kunnugt er. Það er ekki aðeins svo að það séu embættismenn sem einir mega gera tillögur að lagafrumvörpum, 17 embættismenn, sem kallaðir eru kommissarar í Brussel, sem eiga að gera tillögur að lagafrumvörpum, aðrir eru það ekki og ráðherraráð aðildarlanda sem um það fjallar og þingið hefur ekkert um það að segja nema aðeins fjárlög sambandsins og getur sett inn bænaskrár eins og við Íslendingar máttum gera áður en við fengum fullveldi á sínum tíma og áður en það var skert. Þessum aðstæðum hefur nú verið þröngvað upp á Íslendinga. Við höfum nú verið njörvuð við kerfi með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði sem gerir það að verkum að sú virðulega stofnun, sem við erum kjörnir til, Alþingi Íslendinga, hefur misst sjálfræði sitt á þýðingarmiklum sviðum þjóðmála, svo ekki sé sagt þýðingarmestu sviðum þjóðmála, því að ég held að það megi gild rök færa fyrir því að það sem heyrir undir samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði sem er eins og kunnugt er í um 130 greinum en síðan studdur af um 20 þúsund blaðsíðum af efni sem hefur ígildi laga og við erum bundin af. Við þyrftum í rauninni, virðulegi forseti, að geta haft fyrir okkur þegar við erum að ræða mál af þessu tagi, mál sem snertir sjálft dómskerfi Evrópusambandsins, að geta haft aðgang að dómasafni þess vegna þess að það eru túlkanir á dómum sem eru síst þýðingarminni en hin skrifuðu lög. Dómstóll eins og í Lúxemborg, dómstóll Evrópusambandsins eins og ég gat um, þróar réttarkerfi Evrópusambandsins, hann setur í rauninni lög eða ígildi laga með dómum sínum þannig að ekki verður fram hjá gengið eins og við þekkjum úr dómskerfinu og hann dæmir ekki út frá bókstaf. Það er einkenni þeirrar stofnunar. Hann dæmir ekki út frá bókstaf heldur út frá markmiði og það er eitt af því sem gerir réttarkerfi Evrópusambandsins allt annars eðlis en það réttarkerfi sem við erum vön á Íslandi. Við erum vön því að dómstólar dæmi út frá skráðum texta, út frá lögum, út frá hlutlægum lagabókstaf en dómstóll Evrópusambandsins dæmir út frá markmiðum þess, markmiðunum um samruna, markmiðunum um að greiða götur fjórfrelsisins og þróa það. Það er eðli þessa kerfis sem við höfum verið sett undir með aðild okkar að Evrópsku efnahagssvæði. Virðulegi forseti. Í rauninni er ekki hægt að hugsa sér öllu vesælla hlutverk þjóðar, sem vill telja sig sjálfstæða, en að vera bundin inn í slíkt kerfi, dregin þar varnarlaus á asnaeyrunum án þess að menn hafi í rauninni hugmynd um það fyrir fram og geti vörnum við komið svo lengi sem þeir ætla að hlýða. Nú er svo komið að ríkisstjórn Íslands sem bar það fram, hin fyrri og hefur nú verið endurnýjuð af Sjálfstfl. með Framsfl. innan borðs, sem virðist una sér allvel í þessu samkvæmi enda sá minni hluti sem var og sat hjá við gerð samningsins um Evrópskt efnahagssvæði nú orðinn meiri hlutinn í forustu Framsfl. og algerlega ráðandi í forustu Framsfl. Þeir aðilar sem voru efnislega sammála því að við færum inn í þetta kerfi og greiddu götu þess með því að sitja hjá við endanlega afgreiðslu á Alþingi Íslendinga eru nú orðnir hluti af ríkisstjórn landsins og ég held að það sé ekki ósanngjarnt að telja að þeir séu samstæðari um það í þeim flokki en þingmenn þingliðs Sjálfstfl. að fylgja í hólf og gólf út í æsar því reglukerfi sem sett hefur verið í kringum samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég held að það megi orða það svo að hin nýja forusta Framsfl. sé kaþólskari en páfinn ef Sjálfstfl. ætti að teljast páfinn í þessum efnum en það væri nú betur að Sjálfstfl. væri páfinn. Svo er því miður ekki. Páfinn er nefnilega í Róm og það tengist í raun Rómarréttinum sem er stjórnarskrá Evrópusambandsins og okkur er ætlað að fylgja. Virðulegur forseti. Þetta tel ég rétt að rifja upp í upphafi máls míns í sambandi við 2. umr. um þau frumvörp sem hér hafa verið lögð fram og gera ráð fyrir breytingum á stjórnkerfi Áfengisverslunar ríkisins og starfsemi Áfengisverslunar ríkisins vegna þess að meginástæðan fyrir þessum málum fyrir einlægan vilja núv. hæstv. fjmrh. og skoðanabræðra hans í Framsfl. að einkavæða sem flest fyrirtæki í landinu alveg án tillits til afleiðinga þess. Það er einfaldlega trú á þeim bæ hjá þeim hluta af Sjálfstfl. að standa þannig að máli. Þess vegna liggja fyrir þau mál sem nú eru komin til 2. umr. um breytingar á Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins þrátt fyrir það sem fylgdi samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði af hálfu þeirra sem báru hann fram og við ræddum hér, virðulegi forseti, við 2. umr. málsins. Yfirlýsingum, bókunum og staðhæfingum var m.a. dreift inn á hvert heimili í landinu á kostnað ríkisins á vegum hæstv. þáv. utanrrh. þess efnis að ekki væri hin minnsta ástæða til þess að ætla að hrófla þyrfti við því sölukerfi á áfengi sem hér hefur verið túlkað. Ég rifjaði það upp, virðulegur forseti, við 1. umr. málsins og vil nefna það aðeins sér að þær yfirlýsingar, sem íslenska ríkisstjórnin lét sig hafa að gerast aðili að með hinum ríkisstjórnum Norðurlanda, kunna að hafa skipt sköpum um það að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði komst á. Það er auðvelt að sýna fram á það eins og staðan var í Noregi í þessu máli þar sem þurfti mjög aukinn meiri hluta norska Stórþingsins til þess að samþykkja málið. Á norska Stórþinginu gátu 42 þingmenn brugðið fæti fyrir samninginn og þar var norski kristilegi flokkurinn í lykilstöðu og sá flokkur hefur mjög ákveðna og einarða stefnu í áfengismálum. Það verður að teljast ólíklegt og ég vil segja útilokað, það er mitt mat, að sú niðurstaða hefði fengist í kristilega flokknum í Noregi að styðja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði ef það hefði legið fyrir sem mat aðila og verið viðurkennt að líkur væru á því að breyta þyrfti í grundvallaratriðum stjórnkerfi og sölukerfi áfengis þar í landi. Ef Noregur hefði skorist úr leik þá geta menn leitt að líkum hvað orðið hefði um afdrifin af þessum dæmalausa samningi um hið Evrópska efnahagssvæði. Þá værum við ekki að ræða málið á grundvelli þeirra frumvarpa eins og þau eru rökstudd af hæstv. ríkisstjórn. Þá værum við kannski að fjalla um frv. frá einkavæðingarákafri ríkisstjórn sem vildi breyta þessu ríkisfyrirtæki af hugmyndafræðilegum ástæðum í einkafyrirtæki en ekki með svipu EFTA-dómstólsins yfir höfði sér eins og málið er borið fram og rökstutt. Virðulegur forseti. Með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði liggja fyrir bókanir ríkisstjórna varðandi áfengiseinkasölurnar í löndunum og í frv., sem ríkisstjórnin fyrrv. bar fram um samninginn, liggja fyrir skýlausar staðhæfingar um að ekki þurfi að hrófla við þessu kerfi. Samt eru ekki liðin tvö ár frá því að þetta kerfi gekk hér í garð eftir að samningurinn gekk í gildi og við ræðum þessi þingmál á grundvelli allt annars mats af hálfu stjórnvalda. Blaðinu hefur verið snúið við. Nú er talið líklegt af talsmönnum að ekki sé annað ráð en lúta þeim kröfum og því mati sem komið hefur frá eftirlitsstofnun EFTA og þeim forúrskurði sem kveðinn hefur verið upp í málum í Finnlandi gagnvart finnskum aðilum, að ráðlegast sé fyrir Íslendinga að leggja niður skottið strax og breyta kerfi sínu til þess að fá ekki yfir sig dóm. Það leggst heldur lítið fyrir þá sem gáfu yfirlýsingar um þessi efni á sínum tíma og í þeim hópi var hæstv. fjmrh. sem heldur fundi í hliðarsölum en á yfirlýsingum hans byggði hæstv. dómsmrh. yfirlýsingu sína þegar hann svaraði fyrirspurn frá mér á síðasta kjörtímabili á þinginu 1992 ef ég man rétt og prísar sig sælan fyrir það. --- Virðulegur forseti. Ég hefði áhuga á því að hæstv. fjmrh., sem ég held að sé einnig aðili að þessu máli og gott ef hann beri það ekki fram hér, hlýði á mál mitt. Hæstv. dómsmrh. svaraði fyrirspurn, sem ég bar fram í sameinuðu þingi og hæstv. ráðherra byggði svar sitt á bréfum og upplýsingum frá fjmrn. og frá viðskiptadeild utanrrn. Þær yfirlýsingar sem hann fékk þaðan voru mjög skilmerkilegar og alveg ótvíræðar. Það var ekki nokkur minnsta ástæða til þess að ætla að breyta þyrfti um þetta kerfi og þannig liggja eiðarnir fyrir af hálfu þessara ráðuneyta. Ég hef auðvitað grun um og hef látið það koma fram enda þótt það verði ekki sannað að þessar yfirlýsingar, og það er mjög alvarlegt mál, séu fram bornar af ekki mjög mikilli sannfæringu svo að ég orði það ekki grófar en það og segi ekki gegn betri vitund. Ég vil ekki viðhafa það hér við virðulegt stjórnvald. En í öllu falli án þess að mikill hugur fylgdi máli og það verður a.m.k. að ætla í ljósi þeirrar stöðu sem nú er uppi að málið liggi þannig. Nógir vitnisburðirnir af hálfu stjórnvalda í þessu efni eru reiddir fram á Alþingi Íslendinga og það hlýtur að vera mikið áhyggjuefni manna sem hafa gert ráð fyrir því að í þeim yfirlýsingum, sem fylgdu samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði og þeim upplýsingum, sem tengdust máli manna sem báru þann samning fram, væri eitthvert hald þegar niðurstaðan er sú sem hér blasir við að þeir hafa snúið við mati sínu. Við erum að vísu að fjalla um mál út frá þeirri forsendu að verið sé að breyta hér sölufyrirkomulagi að því er varðar innflutning og heildsölu á áfengi en ekki að það þurfi að breyta kerfinu með þeim hætti að smásöluna þurfi að einkavæða þó að ég efist ekki um það að hæstv. fjmrh. mundi standa að slíkri breytingu strax í dag, í síðasta lagi á morgun, ef hann mætti ráða ferðinni. Svo mikill er hugur hans í sambandi við einkavæðingu og að auðvelda einstaklingum að stunda áfengissölu með ágóða burt séð frá allri áfengisstefnu eins og hún hefur verið mörkuð af stjórnvöldum sem hér er vegið mjög ákveðið að. Hins vegar hef ég ekki trú á því að það kerfi, sem menn ætla að byggja nú upp og stefnir að því að viðhalda áfengisdreifingunni í höndum ríkiseinkasölu, fái staðist til neinnar frambúðar. Síst af öllu þegar það stjórnvald, sem heldur um þræðina, er í rauninni með önnur sjónarmið uppi a.m.k. að hluta til. Ég tel miklar líkur á því að ekki líði mörg ár þangað til smásalan verði dæmd af ef menn ætla að halda áfram þeirri vegferð sem þeir hafa bundið sig hér í að undirgangast dóma kerfis Evrópusambandsins, dóma EFTA-dómstólsins sem bindur mat sitt við dóma sem Evrópusambandið kveður upp eins og kunnugt er. Þetta er 6. gr. samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði og ástæða er til þess vegna þessara orða, virðulegi forseti, að minna á hana hér en hún kveður sem kunnugt er á um það að dómunum, sem Evrópudómstóllinn kveður upp, beri að fylgja og taka mið af þeim. Ég hef greinina fyrir framan mig og, með leyfi virðulegs forseta, vitna ég til hennar. Þar segir: ,,Með fyrirvara um þróun dómsúrlausna í framtíðinni ber við framkvæmd og beitingu ákvæða samnings þessa að túlka þau í samræmi við úrskurði dómstóls Evrópubandalaganna sem máli skipta og kveðnir hafa verið upp fyrir undirritunardag samnings þessa þó að því tilskildu að þeir séu efnislega samhljóða samsvarandi reglum stofnsáttmála Evrópubandalags Evrópu og stofnsáttmála Kola- og stálbandalagsins og gerðum sem samþykktar hafa verið vegna beitingar þessara tveggja sáttmála.`` Það safn dóma sem Evrópudómstóllinn hefur kveðið upp frá því að hann var settur á laggirnar fyrir 1960 fyllir marga hillumetra og það eru þessir dómar sem við erum að taka mið af þegar við erum að meta réttarstöðu okkar á Íslandi. En hvernig ætli aðgengi okkar Íslendinga sé að þessum dómum? Hvaða möguleika ætli við höfum, hæstv. forseti, sem erum ekki þaulæfð í erlendum málum að fara yfir þessi efni og bera þau með traustum hætti saman við löggjöf okkar og meta réttarstöðu okkar út frá því? Þessi efni liggja ekki fyrir á íslensku máli og eru þannig ekki aðgengileg alþýðu manna á Íslandi og í rauninni er það með öllu ósæmilegt að við skulum vera komin inn í réttarkerfi sem byggir á slíku efni sem aðeins er til á erlendu máli. Ekki þarf lengi vitnanna við um það hvaða áhrif þetta hefur því að einmitt þau efni sem eru til umræðu og hér er vitnað til byggjast á nýlega felldum dómi af hálfu Evrópudómstólsins gagnvart finnsku fyrirtæki eins og ég hef þegar minnt á.

Álit.

Og slíkir dómar eða álit segir hæstv. fjmrh. munu verða fleiri því að mikið safn hleðst þar upp á ári hverju og sumt varðar beint þau atriði sem hér er verið að ræða, önnur óbeint. Eins og kunnugt er eru mörg hólfin og margir þræðirnir í þessu dómkerfi sem liggja á milli mála og mál sem getur snert atriði eins og áfengislöggjöf þarf ekki að byggja á dómi sem kveðinn er upp í hliðstæðu máli heldur getur þar verið um að ræða dóm sem menn dragi af ályktanir þó að nokkuð langsóttar kunni að þykja af þeim sem skoða þessi efni með leikmannsaugum. Virðulegur forseti. Aðstaða okkar þingmanna til þess að fara yfir þessi mál er dálítið sérstök. Ég er með í höndunum eina af líklega 20 bláum bókum sem hafa að geyma viðaukana við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði og ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherrar hafi farið yfir þetta efni að mestu leyti. Mér sýnist hæstv. iðnrh. kinka kolli, hann mun vera vel lesinn í þessum efnum sem er orðin réttarstaða okkar Íslendinga og hefur nú fyrir tilstuðlan ötulla þýðenda verið komið á íslenskt mál. Við höfum litið svo til, hæstv. iðnrh., sem gegnir starfi heilbrrh. nú um stundir, að viðaukar þeir sem snúa að áfengismálum skiptu ekki máli fyrir okkur Íslendinga vegna þess að við værum undanþegnir í ljósi yfirlýsinga undanfarinna stjórnvalda og stjórnvalda EFTA-ríkjanna í aðdraganda samningsins. En það er annað uppi nú um stundir í ljósi þess sem hér liggur fyrir og það veit ég að hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem sem hlýðir á þessa umræðu, áttar sig á, einn af harðari andstæðingum hins Evrópska efnahagssvæðis og samningsins þar um þegar hann var hér til umræðu og er það nokkuð lýsandi að hv. þm. er ekki í hópi þerra sem sitja hér á ráðherrabekkjum. Það eru aðrir sem voru hallari undir þennan samning sem þangað hafa komist flestir enda þótt það gildi ekki um alla ráðherrana en undantekingin ein er þar til að sanna regluna. Í þessum viðauka í bók 3, hæstv. fjmrh., hvað eru þær margar? Man ráðherrann eftir því? Þær eru nálægt 20 talsins, viðaukarnir eru rösklega 20 og á bls. 627--655 er að finna ákvæði, reglugerðir Evrópusambandsins varðandi áfenga drykki og fjalla þær um innihald og auðvitað framleiðslu áfengra drykkja. En það er vissara fyrir ráðherrana og hæstv. ríkisstjórn og okkur á Alþingi að fara að dusta einnig rykið af þessum köflum í II. viðauka. Rétt til þess að búa menn undir það vil ég aðeins minna á þetta efni sem hér er að finna. Í upphafi í þessu safni, hæstv. forseti, er t.d. að finna reglugerð framkvæmdastjórnar EBE, nr. 3664/91 --- þetta eru há númer enda eru reglugerðirnar margar --- frá 16. des. 1991, um bráðabirgðaráðstafanir varðandi kryddvín, drykki blandaða með kryddvínum og hanastél blönduð með kryddvínum. Þetta er ein af þessum dýrmætu reglugerðum Evrópusambandsins og ég er viss um að hæstv. iðnrh. sem hlýtur að hafa áhuga á þessum iðnaði, ég trúi ekki öðru en hann hafi hug á því að efla einnig iðnað á þessu sviði ef kostur væri og þá á grundvelli þessarar reglugerðar sé þegar farinn að kynna sér þessa reglugerð. Hún er sett með hliðsjón af stofnsáttmála Efnahagsbandalags Evrópu og er í þremur greinum og mörgum undirliðum sem ég ætla ekki að fara að hafa hér yfir því að af nógu er að taka, hæstv. forseti, ef út í þá sálma væri farið. Hér er einnig að finna reglugerð framkvæmdastjórnarinnar (EBE), nr. 351/92 frá 13. febr. 1992, um leiðréttingu á þýsku útgáfunni af reglugerð (EBE) nr. 3664/91 um bráðabirgðaráðstafanir varðandi kryddvín, drykki blandaða með kryddvínum og hanastél blönduð með kryddvínum. Það er sem sagt önnur reglugerð sem þarna er á ferðinni og af því að hún er ekki löng, er örstutt í rauninni miðað við lengd á þessum reglugerðum, er rétt aðeins að fara yfir það sem í henni stendur og sem er að verða hluti af íslenskum rétti, getur orðið það í öllum greinum ef að líkum lætur, með leyfi virðulegs forseta: ,,Framkvæmdastjórn Evrópubandalaganna hefur,`` --- þetta minnir á: ég, Kristján kóngur af guðs náð hefur, --- ,,með hliðsjón af stofnsáttmála Efnahagsbandalags Evrópu, með hliðsjón af reglugerð ráðsins (EBE) nr. 1601/91 frá 10. júní 1991, um almennar reglur varðandi skilgreiningu, lýsingu og kynningu á kryddvínum, drykkjum blönduðum með kryddvínum og hanastélum blönduðum með kryddvínum,`` --- vísað niður í stjórnartíðindi EB nr. L 149 frá 14. júní 1991, bls. 1 --- ,,einkum 16. gr. og að teknu tilliti til eftirfarandi: Reglugerð framkvæmdastjórnarinnar (EBE) nr. 3664/91 fjallar um bráðabirgðaráðstafanir varðandi kryddvín, drykki blandaða með kryddvínum og hanastél blönduð með kryddvínum. Villa er í 2. mgr. 1. gr. í þýsku útgáfunni af þeirri reglugerð. Ráðstöfun þar er ekki í samræmi við þá ráðstöfun sem var borin undir álit þar til bærrar nefndar. Af þeim sökum ber að leiðrétta þýsku útgáfuna.`` Virðulegur forseti. Eins og sjá má varðar þetta mjög þýðingarmikil ákvæði og gefin út sérstök reglugerð um málið. ,,Samþykkt reglugerð þessa: 1. gr. Í reglugerð (EBE) nr. 3664/91 er 2. mgr. 1. gr. leiðrétt á eftirfarandi hátt: (Þessi leiðrétting snertir einungis þýsku útgáfuna). 2. gr. Reglugerð þessi öðlast gildi á þeim degi sem hún birtist í Stjórnartíðindum Evrópubandalagsins. Hún kemur til framkvæmda 17. des. 1991. Reglugerð þessi er bindandi í heild sinni og gildir í öllum aðildarríkjunum án frekari lögfestingar. Gjört í Brussel 13. febrúar 1992. Fyrir hönd framkvæmdastjórnarinnar, Ray Mac Sharry framkvæmdastjóri.`` Þetta er örstutt sýnishorn af þeim texta sem reglugerðin hefur að geyma, svona sem lítið dæmi af því mikla safni sem hér er að finna um áfenga drykki og reglur hafa verið settar um á vegum Evrópusambandsins og sem geta farið að varða okkur beint ef Rómarrétturinn gengur yfir oss á þessu sviði sem við erum að ræða í tilefni af þessum frumvörpum. Svo að aðeins sé tæpt á fyrirsögn er hér, með leyfi forseta: ,,Reglugerð framkvæmdastjórnarinnar (EBE) nr. 1238/92 frá 8. maí 1992 um greiningaraðferðir bandalagsins á bragðlausu alkóhóli í víngeiranum.`` Þar er að finna í allmörgum greinum á röskri síðu fyrirmæli og ákvarðanir framkvæmdastjórnar Evrópubandalaganna um greiningaraðferðir bandalagsins á bragðlausu alkóhóli í víngeiranum. Það er ekki lítils virði að hafa það svo þaulunnið og ákvarðað eins og hér er gert og ákveðið í Brussel 8. maí 1992. En það er ekki aðeins að þar sé að finna merkan texta heldur fylgja síðan reglugerðunum að sjálfsögðu viðaukar á viðauka ofan. Með leyfi forseta er hér viðauki sem ber yfirskriftina ,,Greiningaraðferðir bandalagsins á bragðlausu alkóhóli í víngeiranum`` og það er að sjálfsögðu á mörgum síðum hvernig að því ber að standa. Ekki ætla ég að hafa þar mikið uppi og þreyta hæstv. forseta með þeirri framsetningu sem hér er að finna en hún er ítarleg og rétt til þess að sanna þá staðhæfingu mína leyfi ég mér að grípa niður í ,,Aðferð 1`` sem hefur fyrirsögnina ,,Alkóhólinnihald ákvarðað`` og það er gert þannig samkvæmt ákvörðunum Evrópusambandsins í þessum viðauka: ,,Ákvarða skal alkóhólstyrk alkóhóls miðað við rúmmál í samræmi við gildandi landslög eða, ef ágreiningur verður, með alkóhólmælum eða flotmælum samkvæmt skilgreiningu tilskipunar ráðsins 76/765/EBE frá 27. júlí 1976 um samræmingu laga aðildarríkjanna varðandi alkóhólmæla og alkóhól-flotmæla. Hann skal gefinn upp sem hundraðshluti miðað við rúmmál eins og mælt er fyrir um í tilskipun ráðsins 76/766/EBE frá 27. júlí 1976 um samræmingu laga aðildarríkjanna varðandi alkóhól-töflur. Aðferð 2: Litur og/eða tærleiki ákvarðaður. Umfang og gildissvið. Með aðferðinni er unnt að ákvarða lit og/eða tærleika bragðlauss alkóhóls. Skilgreining. Litur og/eða tærleiki fenginn með þeirri aðferð sem hér er lýst. Meginregla. Lit og tærleika skal ákvarða sjónrænt með samanburði við vatn við hvítan og svartan bakgrunn, hvern af öðrum.`` --- Leggur þá hæstv. iðnrh. við hlustir enda er hér af mörgu að taka. ,,Búnaður. Litlausir glerhólkar, a.m.k. 40 sm háir. Vinnuaðferð. Setja skal tvo glerhólka (4) við hvítan eða svartan bakgrunn og setja sýnið í annan hólkinn upp að 40 sm markinu og vatn í hinn upp að sama marki. Horfa skal á sýnið ofan frá, þ.e. niður eftir hólknum og bera saman við samanburðarhólkinn.`` Þá vona ég að þetta sé nú sæmilega ljóst enda eru þeir farnir að bera sig saman um þessa aðgerð, hæstv. iðnrh. og fjmrh., hvernig beri að fara með þetta er til kastanna kemur og þessi frv. ná fram að ganga. ,,Túlkun. Ákvarða skal lit og/eða tærleika sýnisins þegar skoðað er skv. 5. lið. Aðferð 3: Aflitunartími permanganats ákvarðaður. Umfang og gildissvið. Með aðferðinni er unnt að ákvarða aflitunartíma permanganats í bragðlausu alkóhóli. Skilgreining. Samkvæmt þeirri aðferð sem hér er lýst er aflitunartími permanganats sá fjöldi mínútna sem það tekur lit sýnisins að ná stöðluðum lit eftir að 1 ml af 1 mmól/l af kalíumpermanganatlausn hefur verið bætt í 10 ml af sýninu.`` Það hlýtur að vera afar þýðingarmikið þegar kemur að meginreglunni í þessum texta, hæstv. fjmrh. ,,Meginregla. Aflitunartími permanganats er ákvarðaður og skilgreindur sem sá tími sem það tekur lit sýnisins að ná stöðluðum lit eftir að kalíumpermanganati hefur verið bætt í. Hvarfefni. Kalíumpermanganatlausn, 1 mmól/l.`` --- Hæstv. fjmrh. veit örugglega hvað er mól efnafræðilega séð þannig að ekki þurfum við að fara sérstaklega að rifja það upp en það er eitt þýðingarmesta hugtakið í sambandi við styrkleikamælingar í efnafræði eins og hæstv. fjmrh. gerþekkir vafalaust. --- ,,Blandað rétt fyrir notkun. Litalausn A (rauð). Nákvæmlega 59,50 g af CoCl 2 , þ.e. kóbaltklór og 6H 2 O er vegið.`` --- Þetta er vatnstengt kóbaltklóríð, það er mitt innskot, ég er að lesa úr þessum efnafræðitáknum.

Það er ekki klórat.

Nei, það er ekki klórat, hæstv. fjmrh. Þetta er greinilega kóbaltklóríð sem er tengt vatni en ekki klórat eins og hæstv. fjmrh. var að geta sér til og virðist hann vera heldur illa lesinn í þessum texta sem kannski er afsakanlegt miðað við að ekki er á okkur skollinn Rómarréttur enn sem komið er á þessu sviði. En það mun rétt að búa sig undir það á Alþingi Íslendinga. ,,25 ml af saltsýru (P 20 = 1,19 g/ml) og 975 ml af vatni er blandað saman. 
             Kóbaltklóríðinu er bætt út í hluta af saltsýru/vatnsblöndunni`` --- og þarna kemur í ljós að þetta er vatnsblanda, --- ,,í 1.000 ml mælikolbu`` --- hæstv. fjmrh., hér hefur verið farið nokkuð hratt yfir í þýðingu sýnist mér þegar farið er að tala um kolbu. Það er að mér virðist nýtt. Kolbe á þýsku er vel þekkt gler sem notað er í efnafræði en mér sýnist það vera nýmæli í íslensku máli. Þetta er í fyrsta sinn sem ég sé það á íslensku í þessum texta --- ,,í 1.000 ml mælikolbu og því næst er fyllt upp að merkinu með blöndunni við 20°C. Litalausn B (gul). Nákvæmlega 45,00 g af FeCl 3 .6H 2 O [þ.e. ferróklóríðvatnsblöndu] er vegið. 25 ml af saltsýru (P 20 = 1,19 g/ml) og 975 ml af vatni er blandað saman og því næst er sama aðferð notuð og stuðst er við í litalausn A með járnklóríði.`` --- Nú fer að styttast í að aðferð 3 ljúki og ég ætla ekki að fara út í miklu fleira í þessu, þetta er sýnishorn. ---

Þetta er fróðlegt.

,,Stöðluð litalausn. 13 ml af litalausn A og 5,5 ml af litalausn B eru teknir með rennipípu (pípettu)``. --- Þarna hafa þýðendur sýnt nokkurt hugmyndaflug með því að þýða hið erlenda heiti pípettu sem er hér innan sviga með rennipípu og er það hið merkasta nýmæli sýnist mér því að ég hef ekki séð þetta hugtak áður.

Hvar er þetta?

Á bls. 632 er þetta að finna og er nú hæstv. iðnrh. farinn að rýna í textann til að bera saman hvort rétt sé eftir haft. Hæstv. forseti, það finnst mér skynsamlega að verið þannig að ekkert fari hér á milli mála. Og athugasemd við þetta. --- ,,Athugasemd: Litalausnir A og B má geyma í myrkri við 4°C hita í nokkra mánuði. Blanda ætti nýja staðlaða litablöndu af og til.`` --- Lýkur þar aðferð 3 og þó ekki alveg, það er misskilningur, virðulegur forseti. Það er annað eins eftir. Virðulegur forseti, kannski ég grípi niður í tölul. 6 um vinnuaðferð þannig að við getum áttað okkur á að sæmilega nákvæmlega er tíundað: ,,10 ml af sýninu eru teknir með rennipípu`` --- og nú er ekki lengur þörf á að hafa pípettu innan sviga eins og var áður í textanum --- ,,og settir í tilraunaglas eða 50 ml í Nessler-glas. Sett í vatnsbað við 20°C. 1 ml eða 5 ml, háð stærð sýnisins, af 1 mmól/l KMnO 4 `` --- þ.e. 1 millimól í lítra í kalíummanganatlausn, ég vona, hæstv. iðnrh., að ég lesi rétt í það, KMnO 4 , kalíummanganat tel ég það vera --- ,,lausn er bætt í, blandað saman og látið standa í vatnsbaði við 20°C. Tíminn skráður. 10 ml af staðlaðri litalausn eru teknir með rennipípu og settir í tilraunaglas með sama þvermáli eða 50 ml af litalausn eru settir í Nessler-glas. Fylgst með litlabreytingum á sýninu og borið af og til saman við stöðluðu litalausnina með hvítt í bakgrunni. Skráð hvenær litur sýnisins verður sá sami og í stöðluðu litalausninni.`` --- Hvað varð um hæstv. fjmrh.? Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. hefur horfið oss undir lestrinum og þótti mér heldur lævíslega að verið að stinga af úr þingsal, hæstv. ráðherra, ábyrgðarmaður þeirra mála sem hér eru rædd, stinga af úr þingsal þegar verið er að rekja dæmi um vinnuaðferðir í sambandi við viðauka sem fylgir með tilskipun með reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 1238/92. 
             Svo er athugasemd við vinnuaðferðina, hæstv. forseti, sem er mjög þýðingarmikil. Hún er svohljóðandi: ,,Athugasemd: Varast ber að láta sólina skína beint á sýnið á meðan á prófun stendur.`` Hér er af nógu að taka, hæstv. forseti, og ég veit að hæstv. iðnrh. tekur þessa lesningu með sér þegar við höldum heim á leið í morgunsárið að þingfundi loknum til þess að eiga auðveldara með að slappa af og hvílast. En það er sem sagt, hæstv. forseti, ekki seinna vænna en ríkisstjórnin fari að kynna sér þessar forskriftir sem hafðar eru uppi áður en gleðitíð Rómarréttarins gengur í garð á Íslandi. Það er reyndar til umræðu í borgaralegum stjórnmálahópum, t.d. í Danmörku, því landi sem hefur lengst Norðurlanda búið við Rómarrétt, að fyrirskriftir af þessu tagi eru heldur hvimleiðar og nokkuð langt gengið á sumum sviðum. Vel þekktar eru þær fyrirskriftir því að það hefur verið vitnað til þess á Alþingi Íslendinga að því er varðar getnaðarvarnir af ýmsu tagi sem eru nákvæmlega skráðar og ákvarðaðar samkvæmt reglum framkvæmdastjórnarinnar. Annað dæmi varðar ávexti og sköpulag ávaxta eins og banana sem samkvæmt framleiðslureglum Evrópusambandsins verða að halda alveg tilskildum boga og framkvæmdastjórnin hefur lagt á sig margar stundir og mikið erfiði til þess að finna hið nákvæmlega rétta sköpulag á banönum. Þetta er sú blessun og forsjá, við mundum kannski segja forsjárhyggja, sem leidd hefur verið til öndvegis á Alþingi Íslendinga á fjölmörgum sviðum og tengist Rómarréttinum og fjórfrelsinu í hinum einstöku greinum. Menn skyldu bara gæta sín að vera sæmilega að sér, ekki síst þeir sem stunda framleiðslu og annað slíkt, að brjóta ekki gegn því og þeir sem eiga að gæta réttarstöðu Íslendinga séu vel að sér í þeim textum sem þar að lýtur. Stundum finnst mönnum sem þau efni af þessum toga geti flokkast undir gamanmál, virðulegur forseti, en svo er í rauninni ekki. Hér er á ferðinni mikið alvörumál vegna þess að menn eru settir undir reglusmíði á fjölmörgum sviðum þar sem ekki verður undan vikist nema menn taki á sig ákveðna áhættu, taki á sig þá áhættu að fá á sig refsivöndinn. Það eru þær aðferðir sem er að finna í ýmsum greinum um hið Evrópska efnahagssvæði, mig minnir í grein 111, er ekki svo, virðulegur forseti, hæstv. iðnrh. mundi kannski hjálpa til að rifja það upp. En það er sem sagt heimilt ef menn brjóta gegn ákvæðum í samningnum, einhverri grein, þá getur gagnaðilinn brugðist til varnar og kippt úr sambandi heilu sviðunum. Það er það sem ég leyfi mér hér að kalla refsivöndinn.

Grein 112.

Grein 112 segir hæstv. iðnrh. og það má vera. Ég hef ekki flett upp á því. Það er aðeins farið að fenna yfir greinarnúmerið frá því að við ræddum þessi mál fyrir þremur árum og bárum okkur saman um einstakar greinar og ákvæði þessa samnings og það sem honum tengist. Það er ástæða til þess, virðulegur forseti, að víkja að því sem tengist áhrifum þeirra breytinga sem hér er verið að undirbúa að lögleiddar verði á möguleika Íslendinga til þess að halda uppi eigin heilbrigðismálastefnu, í þessu tilviki á sviði áfengisvarnamála. Eins og fyrir liggur í fjölmörgum umsögnum sem tengjast þessu máli er það mat fjölmargra sem um hafa fjallað og láta sig þau efni varða að afleiðingarnar af þeirri breytingu sem hér er verið að innleiða, að vísu varðar það fyrst og fremst innflutning og heildsölu á áfengi en engu að síður að áhrif þeirrar breytingar einnar geti orðið mjög veruleg að því er varðar áhrif á möguleika okkar til þess að halda uppi okkar eigin mótaðri áfengismálastefnu. Ég vil leyfa mér þessu til stuðnings, virðulegur forseti, að vitna til umsagnar áfengisvarnaráðs, sem er nýlega komin fram um málið, þar sem að þessu er vikið og sem ég tel nauðsynlegt að vekja athygli hv. þm. á. Þar segir í þessu áliti, með leyfi forseta: ,,Áfengisvarnaráði hefur borist til umsagnar frá efh.- og viðskn. Alþingis frv. til laga um breytingu á lögum nr. 63/1969, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, með síðari breytingum, og frv. til laga um gjald af áfengi. Þó að lítill frestur sé gefinn og við hefðum gjarnan viljað svara hv. efh.- og viðskn. Alþingis ítarlegar leyfum við okkur samt að festa nokkrar línur á blað og skrifum þá um bæði frumvörpin samtímis jafnframt því sem við sendum nokkur minnisblöð um ýmsa þætti þessa máls. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að afnuminn verði einkaréttur ríkisins til að flytja inn áfengi. Þessi einkaréttur hefur verið við lýði frá því í upphafi þriðja áratugar þessarar aldar. Áfengisverslun ríkisins var á þeim tíma stofnuð til að koma í veg fyrir að nokkur maður gæti haft persónulegan hag af því að fólk drykki sem mest. Spánverjar höfðu þvingað Íslendinga til að leyfa innflutning spænskra vína þó að það bryti í bága við þau lög sem þá giltu í landinu. Á Alþingi var þá rætt um þetta sem grímulausar þvinganir af hálfu Spánverja sem voru þá helstu kaupendur að íslenskum saltfiski. Engum datt í hug að nefna þetta aukið frelsi. ÁTVR hefur síðan annast innflutninginn og það kerfi hefur reynst vel fyrir þjóðina að bestu manna yfirsýn. Nægir þar að nefna helstu þingskörunga þjóðarinnar í 70 ár. Nú er hins vegar svo komið að okkur er tjáð að einhverjir kerfiskarlar í Brussel telji þetta kerfi okkar ótækt og virðast sumir Íslendingar halda að þeir viti betur hvað er þjóð vorri til góðs en íslenskir stjórnmálamenn á borð við Bjarna Benediktsson og Eystein Jónsson.`` Virðulegi forseti. Þá þótti mér nú leitt að sjá á bak síðasta ráðherranum úr þingsal þegar ég nefndi nafn fyrrv. forseta sameinaðs Alþingis, Eysteins Jónssonar. Bið ég nú um að reynt verði að hafa upp á hæstv. ráðherrum fjármála og heilbrigðismála. Ég geri hlé á máli mínu meðan forseti kanni vinsamlega aðstæður hæstv. ráðherranna. Virðulegur forseti. Þá er hæstv. heilbrrh. kominn í þingsal en hæstv. fjmrh. er hvergi sjáanlegur og óska ég eftir að honum verði gert viðvart.

Honum hefur þegar verið gert viðvart. Hann er væntanlegur.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Ég var að vitna til umsagnar áfengisvarnaráðs frá 29. maí 1995. Ég hef það aftur yfir því að á braut voru ráðherrarnir: ,,Nú er hins vegar svo komið að okkur er tjáð að einhverjir kerfiskarlar í Brussel telji þetta kerfi okkar ótækt og virðast sumir Íslendingar halda að þeir viti betur hvað er þjóð vorri til góðs en íslenskir stjórnmálamenn á borð við Bjarna Benediktsson og Eystein Jónsson. Telja menn það part af frelsinu að hver sem er fái að flytja inn áfengi og koma því á markað. Okkur þykir heldur óvarlega farið með frelsishugtakið þegar það er notað á þennan veg því að þarna er í raun og veru verið að svipta Íslendinga frelsi sem þeir hafa haft síðan Alþingi fékk löggjafarvald,`` þetta síðast nefnda er feitletrað í umsögn áfengisvarnaráðs, ,,þ.e. valdinu til að ákveða sjálfir hvern hátt þeir hafa á innflutningi, framleiðslu og dreifingu eina vímuefnisins sem löglegt er að selja í landinu. Við leyfum okkur að benda á að ríki þau sem mynda Bandaríki Norður-Ameríku hafa þennan rétt. Það er sem sé hluti af frelsinu sem Bandaríkjamenn búa við að tæpir tveir tugir ríkjanna hafa ríkiseinkasölu á áfengi, hin ríkin ekki. Okkur býður í grun --- ef það er rétt að kontoristarnir í Brussel heimti að við afnemum einkarétt ríkisins á innflutningi áfengis --- að gífurleg offramleiðsla Evrópusambandsríkjanna á áfengi sé orsök þeirrar kröfu. Vínfenið alræmda í Evrópu stækkar ár frá ári og nú er svo komið að yfirborð þess mundi varla hækka svo að neinu næmi þó að við fleygðum út í það allri offramleiðslu kjöts, smjörs og annars góðmetis á Íslandi í þúsund ár. Hefur þó margur fjasað mikið og lengi um smjörfjöll og óseljanlegar kjötbirgðir. Greinilegt virðist að tóbak á enn að vera einkasöluvarningur. Sú spurning hlýtur því að vakna`` --- virðulegur forseti, þeir hæstv. ráðherrar eru væntanlega að bera sig saman um kalíumpermanganatið og hvernig hægt sé að bera sýni upp við hvítan bakgrunn því að svartur er ekki þar nærhendis. --- ,,Hefur þó margur fjasað mikið og lengi um smjörfjöll og óseljanlegar kjötbirgðir. Greinilegt virðist að tóbak á enn að vera einkasöluvarningur. Sú spurning hlýtur því að vakna hvort slíkt fyrirkomulag brjóti ekki jafnmikið í bága við reglur EES og einkaréttur ríkisins til að flytja inn áfengi. Eða er kannski engin offramleiðsla á tóbaki í löndum Evrópusambandsins? Áfengisvarnaráð telur að ekki hafi reynt á það hvort ÁTVR geti lagað sig að þeim breytingum sem e.t.v. þyrfti að gera á rekstri þess fyrirtækis að kröfu EES. Við vitum ekki betur en umboðsmenn erlendra áfengisframleiðenda eigi greiðan aðgang að því að koma vöru sinni á framfæri ekki síður en umboðsmenn tóbaksseljenda. Sjálfsagt mætti á einhvern veg bæta stöðu þeirra og samskipti við ÁTVR. Sá háttur sem á er hafður um merkingar áfengis hjá ÁTVR hefur án efa mikið að segja til að draga úr innflutningi og sölu smyglvarnings. Aftur á móti er ljóst að ef ,,allir`` fá að flytja inn áfengi fellur þessi mikilvægi þáttur niður. Þegar þar við bætist að birgðastöðvar geta verið í öðru hverju veitingahúsi og jafnvel í bílskúrum hjá innflytjendum og að þeir verða að selja sem mest á sem stystum tíma vegna þess hve varan er dýr ætti hverju mannsbarni að vera ljóst hvert stefnir. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin lagði til við aðildarþjóðirnar í Evrópu að þær leituðust við að draga úr áfengisneyslu um 25% á síðasta fimmtungi þessarar aldar. Íslendingar samþykktu að taka þátt í þeirri tilraun. Ekki er líklegt að gífurleg fjölgun innflytjenda áfengis auki möguleika okkar á að ná því marki. Þá er í Íslenskri heilbrigðisáætlun lögð áhersla á að neyslu áfengis þurfi að minnka, ,,gera þurfi`` og það er orðrétt tilvitnun í íslenska heilbrigðisáætlun, ,,markvissa áætlun um samdrátt í notkun áfengis``.`` Hér hef ég farið yfir smáhluta af umsögn áfengisvarnaráðs frá því í maílok. Ég vil nefna það, virðulegur forseti, af því að hér er vitnað í íslenska heilbrigðisáætlun að það var núv. hæstv. umhvrh. og ráðherra landbúnaðarmála, Guðmundur Bjarnason, sem átti hlut að því með stuðningi meiri hluta á Alþingi að þingið ályktaði vorið 1991 um íslenska heilbrigðisáætlun til ársins 2000. Sá sem hér stendur var formaður þeirrar nefndar sem vann málið, félmn. þáv. sameinaðs þings og í hana lögðum við sem störfuðum í nefndinni mikla vinnu og mikla alúð til þess að reyna að gera þessa íslensku heilbrigðisáætlun sem best úr garði. Þingið lagði blessun sína yfir verkið og ég veit ekki annað en hæstv. núv. umhvrh. hafi sem heilbrrh. verið ánægður með þann áfanga sem þarna vannst. Hann lagði a.m.k. mikla áherslu á það að fá þessa ályktun samþykkta. Það leggst heldur lítið fyrir Alþingi Íslendinga og hæstv. ríkisstjórn og Framsfl. sem aðila að ríkisstjórn ef sléttað er yfir þau markmið sem þarna voru samþykkt og borin fram af fyrrv. heilbrrh. Framsfl. í ríkisstjórninni 1988--1991 með því að ætla að breyta aðstæðum í sölu áfengis með þeim hætti sem frumvörp þessi gera ráð fyrir. Mér finnst það satt að segja mikil hryggðarmynd sem fæst af þátttöku Framsfl. í núv. ríkisstjórn ef það er eitt af fyrstu verkunum að beygja sig fyrir kröfunni um að breyta hér sölufyrirkomulagi á áfengi sem leiðir til þess sem ég hef vitnað til að er mat áfengisvarnaráðs en mjög langt frá því að vera mat þess eins. Undir það taka flestir þeir, ég vil ekki segja allir vegna þess að ég hef ekki kannað það til hlítar, en flestir þeir, hæstv. forseti, sem hafa farið yfir heilbrigðismálaþátt málsins og sem bera fyrir brjósti þau markmið sem eiga vaxandi fylgi að fagna víða um lönd að draga úr skaðlegum áhrifum áfengisneyslu á heilsufar manna og öryggi fólks og þá fylgifiska sem fylgja af misnotkun áfengis. Þetta á auðvitað ekki síst við um þá sem yngri eru, unga fólkið. Og menn skulu hafa í huga að neysla áfengis er oft og tíðum það fyrsta á langri en hraðri vegferð niður hjarnið í sambandi við notkun annarra vímu- og fíkniefna. Það er kannski sá vágestur sem við ættum allra síst að greiða götuna fyrir í okkar ágæta landi að auðvelda og ýta undir vaxandi neyslu á slíkri óhollustuvöru og ekki aðeins það, heldur er allt of vægt til orða tekið að tala um óhollustu í þessu sambandi því að annað og miklu alvarlegra heilsutjón fylgir þar gjarnan í kjölfarið. Virðulegi forseti. Í því sambandi er að fleiru að gá en aðeins þeirri breytingu sem hér er hugmyndin að lögleiða, breytingu á fyrirkomulagi á söluinnkaupum og heildsölu á áfengi. Þar ber einnig að hafa í huga þær breytingar sem kunna að fylgja með ef sú stefna verður tekin upp að Íslendingar taki að sér ytri landamæravörslu Evrópusambandsins eins og kann að fylgja í kjölfarið á hugsanlegum samningum Evrópusambandsins og íslenskra stjórnvalda um það að varðveita það sem kallað er vegabréfafrelsi milli Norðurlanda sem sett hefur verið fram sem ósk og pólitískt álit ríkisstjórna á Norðurlöndum. Þetta tengist, hæstv. heilbrrh., hinu svonefnda Schengen-samstarfi sem níu ríki Evrópusambandsins eru nú aðilar að. Sjö þeirra hafa þegar opnað landamæri sín eða afnumið landamæraeftirlit þannig að þar fer á milli bæði fólk og varningur og tvö ríki eru formlega aðilar þó að þau hafi ekki tekið upp ákvæði samningsins sem þó gekk í gildi 26. mars sl. Þetta Schengen-samstarf sem Danir hafa sótt um aðild að þýðir það í reynd að landamæraeftirlit er afnumið. En til þess að Danir geti orðið fullgildir aðilar að þessu samstarfi þurfa þeir annaðhvort að reisa eða stunda landamæragæslu út á við fyrir Evrópusambandið á landamærum sínum og gera kröfu til þess að Íslendingar og Norðmenn, svo að dæmi séu tekin, hugsanlega Svíar, nema þeir gerist einnig aðilar að þessu samstarfi, sýni vegabréf þvert ofan í þá stefnu sem verið hefur um áratuga skeið í gildi milli Norðurlanda að þeirra á milli sé frelsi til ferða án vegabréfa. En skilríkin ein eru ekki meginefnið. Það er það sem fylgir með, þ.e. skertir möguleikar á almennu eftirliti með hugsanlegu smygli, þar á meðal á fíkniefnum, getur fylgt í kjölfarið. Það er fyllsta ástæða til fyrir okkur á Alþingi að gefa gaum að þessu máli sem er á dagskrá stjórnvalda þessa mánuðina þegar við erum að ræða það mál sem hér er á ferðinni. Við skulum hafa það í huga, virðulegur forseti, og ég vænti að hæstv. heilbrrh. hafi það einnig í huga, að fljótlega getur að því dregið að við þurfum að gera það upp við okkur hér hvort við gerumst aðilar að hugsanlegu samstarfi að þessu leyti og innleiðum það kerfi sem því kann að fylgja. Eins og sakir standa er beðið eftir viðbrögðum hjá Evrópusambandinu við hugmyndum Norðurlanda og tilboði ríkisstjórna Íslands og Noregs um að taka að sér þetta ytra eftirlit á landamærum. Það er engan veginn víst að viðbrögð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins verði í fyrstunni a.m.k. eins og menn hafa verið að gera sér vonir um sem telja að þetta ætti að verða lausnin til að varðveita vegabréfafrelsi, sem svo er kallað, milli Norðurlanda, á skandinavísku kallað ,,Nordisk passunion``. Það fylgir sögunni í sambandi við þetta mál sem ég er að tengja þessu efni að gefnu tilefni að ekki verði einu sinni heimilað í sambandi við eftirlit með fólki og farangri þess að taka það sem kallað eru stikkprufur, að taka tilviljunarkennt úrtak til sérstakrar skoðunar sem væri vísir að því að vernda möguleika til ákveðins eftirlits. En þær upplýsingar sem ég hef fengið um þetta bera vott um það að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi á því allan fyrirvara að möguleiki sé á því að taka slíkar prófanir á einstökum farþegum. Það þurfi í rauninni að blikka rauð ljós á tölvu stóra bróður, sem verið er að koma upp í tengslum við þetta eftirlit, mig minnir að hún sé staðsett í Frankfurt, sem hefur að geyma nöfn þeirra sem að mati lögreglu innra öryggiseftirlits Evrópusambandsins eru óæskilegar eða grunsamlegar persónur. Og það er aðild að þessari tölvu stóra bróður í Evrópusambandinu sem á að vera eitt helsta haldreipið í sambandi við aðhald og eftirlit á ytri landamærunum. Við Íslendingar ætlum þá að setja það upp í Keflavík og annars staðar þar sem við erum að gæta að ytri landamærum hins stóra svæðis, þ.e. Evrópusambandsins, fara yfir tölvuna og láta hana svara fyrir okkur en missa réttinn til þess að hafa hér í rauninni virkt eftirlit með þeim sem koma til og frá landinu hugsanlega frá öðrum ríkjum Evrópu. Virðulegur forseti. Ég hafði ætlað mér en hef ekki gert alvöru úr því af tillitssemi við annríki á Alþingi að taka þetta efni til umræðu og inna hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. eftir stöðu þessa máls. En ég hef verið að reyna að fylgjast með því á norrænum vettvangi hvernig því líður og í rauninni væri æskilegt að ríkisstjórnin gæfi Alþingi yfirlit og skýrslu um stöðu málsins áður en Alþingi verður frestað og sumarleyfi tekur við, a.m.k. ef það gæti gerst að farið yrði út í samningaviðræður um þessi efni á sumarmánuðum þannig að þingið hafi upplýsingar um það hvað sé hér á ferðinni. Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh., er ekki er sjáanlegur en ég hefði þurft að ná eyrum hans ef kostur væri vegna þessa máls í von um að hæstv. fjmrh. geti veitt okkur upplýsingar um þessi efni.

Það er verið að sækja hann.

Ég þakka, virðulegur forseti, og held áfram máli mínu á meðan hæstv. ráðherra er að skila sér í þingsal. Hér er um að ræða mál sem varðar sjálfseftirlit okkar sem ríkis sem gjarnan vill telja sig fullvalda en því miður verðum við að fara að setja spurningarmerki við ýmislegt sem varðar innihaldið í því hugtaki eins og málum er komið fyrir okkur og eins og þróun mála er um þessar mundir. Úti á hinu Evrópska efnahagssvæði á öðrum Norðurlöndum hafa menn miklar áhyggjur af þessu. Og þar hafa menn líka miklar áhyggjur, virðulegi forseti, út af þeim brigðum, sem svo má nefna, sem ríkisstjórnir landanna sem stóðu að yfirlýsingum sem tengdist samningnum um EES báru fram og sem eru nú að leiða til þess að ekki aðeins Íslendingar heldur önnur Norðurlönd eru að breyta um stefnu frá því sem áður var og beygja sig undir Rómarréttinn varðandi sölu á áfengum drykkjum. Þessar áhyggjur tengjast, eins og ég hef verið að víkja að, ekkert síður möguleikanum á að halda fíkniefnunum í skefjum, ,,knark``, eins og það er kallað á skandinavískunni, sem er kannski sú vá sem okkur ber að leggja hvað mesta áherslu á að bægja frá okkar dyrum. Við ættum sem eyþjóð að hafa raunverulega betri möguleika á því að hafa eftirlit og stemma stigu við innflutningi á slíkum efnum og njótum þar fámennis okkar og að innkoma í landið er á tiltölulega fáum stöðum. Aðstæður í öðrum Evrópulöndum eru áreiðanlega mun erfiðari að þessu leyti og ég tel að viðleitni íslenskra stjórnvalda og íslenskrar tollgæslu og fíkniefnalögreglu á þessu sviði hafi skilað árangri. Ég þori ekki að segja góðum árangri því hvað er góður árangur í þessum efnum? Í rauninni er hann ekki góður á meðan einhverjir verða þessum vágesti að bráð, sérstaklega uppvaxandi æska, með þeim hörmulegu afleiðingum sem því tengist. Ég vék að þeim breytingum, virðulegur forseti, þegar hæstv. fjmrh. var fjarverandi áðan, sem kunna að verða á möguleikum til að halda uppi virku eftirliti, eða svipað og við reynum nú, gagnvart smygli og innflutningi á vímugjöfum til landsins ef breytingar verða á möguleikum til eftirlits með hugsanlegu samstarfi eða samningi milli Íslands og ríkja Evrópusambandsins varðandi landamæraeftirlit, þetta tilboð íslenskra stjórnvalda ásamt norskum að taka að sér ytra landamæraeftirlit fyrir Evrópusambandið. --- Ég vildi biðja hæstv. fjmrh., því hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur, um að upplýsa okkur um það í hvaða stöðu þetta mál er og hvaða áhrif hæstv. fjmrh. telur að það geti haft á möguleika til eftirlits hjá okkur? Ég hef verið að vísa til þess sem lesa má m.a. í dagblöðum á Norðurlöndum og hefur reyndar verið á dagskrá býsna lengi í tengslum við EES-samninginn, og ég tala nú ekki um inngöngu Norðurlanda í Evrópusambandið, að þarna geti orðið veruleg breyting til hins verra. Og að hugsanlegt sé, um það vil ég ekki fullyrða á meðan ekki eru komin fram gögn um málið, að þetta tilboð íslenskra stjórnvalda um að taka að sér landamæravörslu fyrir Evrópusambandið geti valdið breytingum sem minnki möguleika okkar til eftirlits. Ég treysti því að hæstv. fjmrh. víki að þessu á eftir og upplýsi okkur um stöðuna að þessu leyti. Ég tel að málið tengist með skýrum hætti því sem við erum að ræða hér og nauðsynlegt sé að fá um þetta upplýsingar áður en lengra er haldið með þau mál sem liggja fyrir þinginu. Það hefur komið fram, virðulegur forseti, í sambandi við þessi mál að möguleikarnir á því að fylgjast með dreifingu áfengis verði mun lakari eftir að innflutningsaðilum fjölgar í skjóli þeirra ákvæða sem hér er verið að lögleiða. Ég get bent á margt þeirri skoðun til stuðnings. Þeir sem gjörst þekkja sem starfa við þessi mál hjá ÁTVR hafa ljóslega komið skilaboðum til þingsins um mat sitt að þessu leyti. Það er m.a. að finna í blaðagrein sem má lesa í DV og skrifuð er af Kristjáni Helgasyni. Þar er lýst áhyggjum um þetta og hvernig sú breyting sem hér er hugmyndin að lögleiða muni virka í sambandi við möguleika til eftirlits. Og það er sá þáttur sem tengist þessu máli sem ekki síst er ástæða til að hafa áhyggjur af. Ég tel nauðsynlegt að betur verði yfir það efni farið nú við 2. umr. málsins. Ég ætlaði í fyrri ræðu minni við 2. umr., virðulegur forseti, að koma að nokkrum þáttum sem snerta þetta stóra mál sem mikill tími þingsins hefur farið í og sem ríkisstjórnin gerði að sínu fyrsta máli hér og flaggmáli, eins og það mundi vera sagt á blaðamannamáli. Eins konar flagg sem borið er fram með þessu máli og sem hæstv. fjmrh. virðist leggja mikla áherslu á að fá einhverja niðurstöðu í. Ég vænti þess að áður en umræðunni lýkur verði ýmis vafaatriði sem uppi eru skýrð. Best væri að sjálfsögðu að menn hyrfu að því ráði, sem ekkert mælir gegn í rauninni, að menn notuðu sumarið til að fara yfir þessi efni með eðlilegum hætti og hugsa sitt ráð og búa sig undir að það sem var ásetningur íslenskra stjórnvalda, að við héldum, að halda á sínum rétti gagnvart EFTA-dómstólnum og undirbúa málafylgju sem best og láta á það reyna. Að því væri bragð að fylgja þessu kerfi til lokastigs en láta ekki einhverja forúrskurði fæla sig frá því að halda uppi stefnu sem mér heyrist að a.m.k. hluti ríkisstjórnarinnar sé reiðubúinn til að styðja í orði og við skulum vona að það sé einnig á borði. Ég læt hér lokið þessari ræðu minni, virðulegur forseti, þó ég hafi aðeins komið að fáeinum atriðum sem varða hið stóra svið þessara frv. Það er aðeins eitt frv. af þremur sem við erum að ræða þannig að af mörgu er að taka þegar fram í sækir varðandi umræðu um málið. Ég vænti þess að við fáum upplýsingar frá hæstv. fjmrh. um það efni sem ég vék að sérstaklega í máli mínu. Að endingu, virðulegur forseti, væri æskilegt að forseti þingsins tæki til athugunar þær aðstæður sem mönnum eru búnar hér til að ræða mál á grundvelli Rómarréttar á Alþingi Íslendinga.