Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er hingað komið frá hv. Nd., þar sem það hefur hlotið afgreiðslu. Það er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 30. júní s.l., um launaskatt. Í þessu frv. er farið fram á, að launagreiðendum skuli gert að greiða skatt eða álag á greidd laun, sem nemi 1% af greiddum vinnulaunum, og hvers konar atvinnutekjur aðrar, að undanskildum þó tekjum af landbúnaði, eins og nánar er gerð grein fyrir í frv. Þetta fé er ætlað til þess að efla byggingarsjóð húsnæðismálastjórnar, sem hefur verið löngum að undanförnu fjárvana og ekki getað sinnt sínu verkefni eins og vert væri vegna fjárskorts. Þetta frv. er flutt til viðbótar öðrum ráðstöfunum, sem gerðar voru á síðasta þingi til þess að efla sjóðinn, þ.e.a.s. hækkun skyldusparnaðarins, sem á síðasta þingi var hækkaður úr 6 og upp í 15%, og enn fremur var þá flutt frv. og staðfest lög um, að vátryggingafélög skyldu lána 1/4 hluta af ráðstöfunarfé sínu í þessu skyni. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt í framhaldi af þessum ráðstöfunum og til þess, eins og ég sagði í upphafi, að gera sjóðinn megnugri en hann áður var til þess að sinna sínu verkefni. Í 1. gr. frv. felst meginkjarni þess, þ.e.a.s. ákvæðið um, að þessi 1% skattur skuli lagður á. Í 2. gr. er svo nánar tiltekið, hverjir skuli greiða skattinn og hverjir vera undanþegnir. Í 3. gr. er svo ákvæði um það, hvernig skatturinn skuli greiddur, þ.e.a.s. ársfjórðungslega eftir á, og ýmis ákvæði í því sambandi, sem snerta innheimtuna. Í síðari greinum frv. er svo nánar kveðið á um, hvernig innheimtan skuli fara fram, hvernig skattstjóri tryggi það, að rétt séu talin fram launin og skatturinn þar af leiðandi, og hverjir skuli taka á móti þessum skatti og hvernig með hann skuli fara að öðru leyti. Þetta frv. hefur nú verið allmikið á dagskrá að undanförnu, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara ýtarlega út í það grein fyrir grein. En ég vil aðeins segja, að það er fram komið m.a. vegna samkomulagsins, sem gert var í júnímánuði s.l. milli ríkisstj. og atvinnurekendasamtakanna í landinu og Alþýðusambands Íslands. Í því samkomulagi segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Lagður verð; á launagreiðendur almennur launaskattur að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði. Renni skatturinn til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag.“ Þetta er sá viðmiðunargrundvöllur, sem l. eru miðuð við, og er það ætlun mín og annarra, sem um málið hafa fjallað, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, fylgi trúlega þeim fyrirmælum, sem í þessu samkomulagi felast. Það er gert ráð fyrir, að þessi skattur muni nema a.m.k. 50 millj. kr. á ársgrundvelli, þó vitaskuld minna fyrir árið 1964, því að hann kom ekki til framkvæmda nema fyrir hálft árið, en til að byrja. með árið 1965 um 50 millj. kr. og síðan heldur vaxandi. Landbúnaður og landbúnaðarvinna er undanskilin þessum skatti vegna þess fyrst og fremst, að þeir, sem þá atvinnu stunda, eiga ekki kost á að fá lán úr byggingarsjóði ríkisins, heldur er þeim ætlaður annar sjóður til lánveitinga til bygginga. Hins vegar kom það nokkuð til umr. í hv. Nd., hvort þessi skattur skyldi lagður á vinnslu landbúnaðarafurða, en þar sem hún fer venjulegast fram í þéttbýli og þeir, sem þann atvinnuveg stunda þar, eiga kost á að fá lán úr byggingarsjóðnum, þótti ekki rétt, að þeir væru undanþegnir. Nokkuð kom einnig til umr. í hv. Nd., hvort sjávarútvegurinn og þá fyrst og fremst bátaútvegsmenn skyldu greiða þennan skatt og þá hve mikinn, en það var talið brjóta í bága við samkomulagið að undanþiggja þá að nokkru leyti þessari skattheimtu, og þess vegna voru þær brtt. og raunar aðrar, sem fram komu í d. í þá átt að draga úr skattgjaldinu, felldar. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég þarf að taka fram að svo stöddu. Ég vildi leyfa mér aðeins að leggja til, að frv. yrði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í sambandi við þetta mál, sem mig langaði til þess að minnast á, af því að hæstv. ráðh. er nú staddur hér í d. Mér skilst það, að í umr. um málið í hv. Nd. hafi verið á það minnzt, að launagreiðendur mundu að verulegu leyti geta velt þessum launaskatti af sér yfir á neytendur. Nú hygg ég, að það hafi verið hugmyndin með júnísamkomulaginu, að þessi 1% launaskattur yrði lagður á launagreiðendur, en ekki launþega. En ef það verður reyndin, að launagreiðendur hafi aðstöðu til að verulegu leyti að velta þessum skatti af sér yfir á neytendur, finnst mér grundvellinumi kippt undan málinu, þannig að það verði launþegar, sem að verulegu leyti greiða þennan skatt. Það hefur í sambandi við þetta mál verið rætt sem hugmynd áður fyrr, að til þess að afla fjár til húsnæðismálanna í landinu kæmi til greina að leggja t.d. 1% á launagreiðendur og jafnvel 1% á launþega. Nú er sú leið valin að leggja að þessu sinni a.m.k. aðeins 1% á launagreiðendur, en ekkert á launþega. En ef launagreiðendum verður svo gert það mögulegt að velta þessu af sér yfir á neytendur, finnst mér það jafngilda því, að það séu launþegar, sem skattinn greiða, en ekki launagreiðendur, en það mun ekki hafa verið ætlunin í upphafi með þessu frv. Nú langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðh. að því, hver afstaða hans og hæstv. ríkisstj. sé um þetta atriði málsins.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. 9. þm. Reykv., að þetta atriði bar á góma. í hv. Nd. og var nokkuð rætt þar. Það liggur í augum uppi, að sú þjónusta eða sú framleiðsla, sem er ekki undir verðlagseftirliti, getur fengið á sig þann hluta af þessum skatti, sem þeim, sem greiðir hann, þykir hæfilegt. Hins vegar tel ég, að sú þjónusta og sú framleiðsla, sem verðlagseftirlit er á, hljóti að hlíta úrskurði verðlagsráðs eða verðlagsnefndar hverju sinni um það, á hvern hátt þessi skattur verði tekinn inn í verðlagið eða hvort hann verður tekinn inn. Þetta var það svar, sem ég gaf við þessari spurningu í hv. Nd., og ég get endurtekið það enn hér. En þetta er þó nokkuð mismunandi vitaskuld; því að t.d. geta útflutningsatvinnuvegirnir, sjávarútvegurinn t.d., ekki velt skattinum, yfir á kaupendur sinnar vöru, vegna þess að þar er verðið fast. Hins vegar kom til umr. í Nd. líka annað ákveðið tilfelli. Það var með leigubílstjóra, sem aka fólksflutningsbifreiðum. Þar geri ég ráð fyrir, að bifreiðastjórinn verði að borga skattinn. En sá eiginlegi vinnukaupandi þar og launagreiðandi er vitaskuld maðurinn, sem hann ekur í vagninum og hann tekur gjald fyrir að aka. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að skattinum verði í því tilfelli velt yfir á þann mann, sem vinnuna kaupir eða þjónustuna kaupir með því að taka launaskattinn að einhverju leyti upp í taxtann, sem greiddur er fyrir aksturinn. Þetta er svo í ýmsum öðrum tilvikum líka, að það verður ekki hægt að innheimta skattinn nema í gegnum launþegann sjálfan, af því að það eru svo margir, sem njóta þjónustunnar. Það eru t.d. ýmsir iðnaðarmenn, sem vinna einir, og þá er ekki nema réttlátt að mínu viti, að í þeim tilfellum verði heimilað að færa launaskattinn frá launþeganum, sem í þessu tilfelli verður að borga hann, yfir á þann, sem þjónustuna eða vöruna kaupir, af t.d. einstæðum manni, sem vinnur einn að sinni framleiðslu, eins og við skulum segja t.d. skósmiður, sem vinnur einn og selur sína vinnu til margra. Það verður að innheimta hjá honum skattinn, og það er gert ráð fyrir því í frv. sjálfu, hvernig það skuli gert, það skuli ætla honum kaup, sem svarar því, sem hann mundi fá, ef hann væri í þjónustu annarra. Og ég tel ekki ósanngjarnt, að í þeim tilfellum verði heimilað að velta skattinum yfir á þann, sem raunverulega kaupir þjónustuna eða vöruna.



Herra forseti. Út af því máli, sem hér hefur borið á góma í sambandi við launaskattinn að gefnu tilefni frá hv. 9. þm. Reykv., tel ég rétt, vegna þess að svo stendur á, að ég mun vera sá eini meðal hv. þm., sem sæti á í verðlagsnefnd, að upplýsa með örfáum orðum, hvaða meðferð þessi mál hafa fengið í verðlagsnefndinni. Okkur hefur skilizt það eða a.m.k. meiri hl. verðlagsnefndarinnar, að sá skilningur hafi verið lagður í júnísamkomulagið af hálfu hæstv. ríkisstj., að launaskattinum ætti ekki að velta yfir á neytendur. Þess vegna hefur það verið meginreglan, þegar verðlagsnefnd hefur tekið ákvarðanir um verðlagningu á þeirri framleiðslu, sem launaskatturinn hvílir á og háð er verðlagsákvæðum, að leyfa ekki verðhækkanir til samræmis við launaskattinn. Það hefur verið sú meginregla, sem fylgt hefur verið. Annað mál er það, að samkv. gildandi lögum um starfshætti verðlagsnefndar ber að gæta þess, að verðlagningunni sé þannig háttað, að það skapi starfsgrundvöll fyrir vel rekin fyrirtæki, eins og það mun vera orðað í l. um verðlagseftirlit, þannig að okkur er ekki heimilt að setja verðlagsákvæði þannig, að það valdi fyrirsjáanlegum taprekstri. Það væri hugsanlegt dæmi, að þannig stæði á, að það, að fyrirtækin tækju á sig launaskattinn, fengi bikarinn til að fljóta yfir í þessum efnum, og þá væri erfitt að komast hjá því að heimila fyrirtækjunum að hækka verðlagið með tilliti til hans. En ég minnist þess ekki, að slík dæmi hafi enn þá komið fyrir, þannig að segja má, að hin ríkjandi regla hafi verið sú, að launaskatturinn hefur ekki komið inn í verðlagið. Hins ber auðvitað að gæta, sem hæstv. félmrh. tók fram, að það eru auðvitað ekki allar vörur og öll þjónusta, sem háð er verðlagsákvæðum, og þegar svo er, er það möguleiki, að fyrirtækin velti skattinum af sér yfir í verðlagið. Þó lít ég nú að vísu svo á, að það þurfi engan veginn að vera víst, að verðlagið sé látið hækka með tilliti til launaskattsins. Það verður háð aðstöðu viðkomandi fyrirtækja á markaðinum og hvaða reglum þau fylgja með tilliti til verðlagningar. Ef maður gerir ráð fyrir því, að þau fyrirtæki, sem þarna eiga hlut að máli, hafi áður verðlagt vöru sína þannig, að það gefi þeim sem mestan hagnað, eða með tilliti til þess, hvað markaðurinn ber, ætti það að vera þannig, að þau kæmu til þess að bera skattinn, því að eftirspurnin á markaðinum vex auðvitað ekki, þó að slíkur launaskattur sé lagður á, þannig að sölumöguleikarnir vaxa ekki. Hafi fyrirtækin hins vegar hagað verðlagningu sinni þannig, að þau taki ekki það hæsta verð, sem þeim er heimilt, getur launaskatturinn gefið þeim tilefni til þess að hækka vöruverðið sem honum nemur. Það er sem sagt komið undir atvikum, hvort launaskatturinn fer inn í verðlagið, þegar fyrirtæki eru óháð verðlagsákvæðum, en um það hljótum við að mínu áliti að vera sammála, hæstv. ráðh., að sá möguleiki getur verið fyrir hendi. Ég taldi rétt að upplýsa þetta, fyrst málið hefur borið hér á góma.