Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er borið fram af hæstv. ríkisstj. til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 11. Sept. í haust. Í 15. gr. laganna um útflutningssjóð, sem sett voru í des. 1956, er heimild til að undanþiggja yfirfærslugjaldi nauðsynleg skipagjöld og flugvélagjöld erlendis að nokkru eða öllu leyti, en í 16. gr. sömu laga segir, að yfirfærslugjald skuli ekki innheimt af skipaleigum. Með brbl. er sú breyting gerð á þessu, að skipaleigurnar eru ekki undantekningarlaust eða skilyrðislaust undanþegnar yfirfærslugjaldi, en í staðinn er veitt heimild til að sleppa yfirfærslugjaldi af þessum greiðslum eins og af gjöldum íslenzkra skipa í öðrum löndum. Við umr. um frv. í hv. Ed. gerði hæstv. sjútvmrh. þannig grein fyrir málínu, að með því væri stefnt að því að fá möguleika til að afla nokkurra tekna í útflutningssjóð með gjaldi á greiðslu fyrir leigu á útlendum skipum, sem jafnframt yrði þá til þess að bæta aðstöðu íslenzku skipanna í samkeppni við þau útlendu. Eftir setningu brbl. eru samhljóða ákvæði í lögunum um hvort tveggja, leigugjöldin fyrir útlendu skipin og kostnaðargreiðslur vegna viðkomu íslenzkra skipa í útlendum höfnum, og verður að telja, að þetta sé eðlilegt. Frv. þessu var vísað til fjhn. og hefur hún athugað það á fundi sínum 28. nóv., og mælir n. með því, að frv. verði samþykkt, en tveir nm. hafa þó skrifað undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir, er nokkuð sérstæðs eðlis og meðferð þess öll sýnist mér vera með þeim hætti, að ástæða sé til að gera frekar að umtalsefni. Eins og fram kemur í nál. fjhn. Nd., höfum við tveir fulltrúar Sjálfstfl. þar skrifað undir nál. með fyrirvara. Við inntum eftir því í fjhn., hvað raunverulega fælist í þessu frv. og hvort engar frekari skýringar, væri hægt að gefa, heldur en frv. sjálft bæri með sér, sem eru nánast engar, og þar sem ekki heldur hefðu komið fram við 1. umr. málsins neinar efnislegar skýringar á málinu af hálfu hæstv. ríkisstj. Þar voru ekki aðrar upplýsingar, sem nm. aðrir og fulltrúar stjórnarliðsins töldu sig geta gefið en þær, að með þessu móti væri verið að heimila að leggja yfirfærslugjald á skipaleigur og það væri eðli málsins samkvæmt eigi önnur ráðstöfun, en sú að afla útflutningssjóði nokkru frekari tekna. Þar sem fátækt hefur verið mikil af málum á þinginu og oft ekki nema eitt á dagskrá, þá töldum við ekki ástæðu til að tefja, að málið fengi að ganga úr nefndinni, en höfðum fyrirvara, eins og kemur fram í nál., og gerðum grein fyrir því í fjhn., að afstaða okkar til málsins mundi fara eftir því, hvaða nánari skýringar væru á þessu máli gefnar, - einhverjar hlytu að vera fyrir hendi, - og óskuðum þess sérstaklega, að einhver ráðh. hæstv. ríkisstj, yrði viðstaddur, þegar málið yrði rætt, og yrði við þeim óskum, sem við settum fram í fjhn., að skýrgreina þetta mál nánar. Ég bjóst því við því, að málið mundi fá nánari efnismeðferð hér, en raun hefur borið vitni um, og af hálfu hæstv. ríkisstj, hafa engar frekari skýringar komið aðrar en þær, sem vitnað var til hér, að hæstv. sjútvmrh. hefði sagt í Ed., að með þessu frv. væri útflutningssjóði aflað nokkurra tekna, og mér skilst, að í skjóli þess ætti aðstaða íslenzkra skipa að verða nokkru betri í samkeppni við erlend skip varðandi flutninga til og frá landinu. Svona liggur þetta fyrir, og málið er komið til Nd., og annað liggur ekki efnislega fyrir um það. Ég tel í fyrsta lagi alveg vítavert, að borin séu fram eða samþykkt bráðabirgðalög eins og þessi lög á sínum tíma, með nákvæmlega engum skilgreiningum á efni málsins. Og þegar þau nú koma fyrir þingið, þá er bara endurprentað sem fskj. venju samkvæmt, hvaða rök hafi verið færð fyrir nauðsyn bráðabirgðalaganna, og af því er ekkert hægt að ráða, nema að vísu þetta eina, að ríkisstj. sé heimilt að leggja yfirfærslugjald á erlendar skipaleigur. En hvers vegna er ríkisstj. að leita þessarar heimildar? Er það vegna þess, að útflutningssjóð vanti tekjur? Þá á að gera grein fyrir því og enn fremur hvað þetta mundi leiða til mikillar tekjuöflunar fyrir útflutningssjóð, og nú er tímabært að spyrja um það: hvað hefur útflutningssjóður haft miklar tekjur af þessu, frá því að byrjað var að framkvæma þessi lög, en brbl. voru gefin út 11. sept. 1957? Þetta er önnur hlið málsins. Hin er svo sú, sem ómögulegt er að ráða af efni þessa máls eða frv. né brbl., eins og þau liggja fyrir, að með þessari löggjöf sé verið að gera tilraun til að bæta aðstöðu íslenzkra skipafélaga til rekstrarins, sem á þá að vera til þess að bæta upp þann aukinn tilkostnað, sem þessi sömu skipafélög hlutu af hinu langa verkfalli á s.l. sumri og með þeirri lausn, sem þar endanlega fékkst. Nú vil ég ekki gagnrýna þetta mál eða það, að skipafélögunum sé bætt eitthvað aðstaðan út af fyrir sig vegna aukins tilkostnaðar, sem á þau er lagður. En ef það er meginefni þessa máls, hversu óverjandi er þá ekki af hæstv. ríkisstj. að gera ekki Alþingi grein fyrir því raunverulega efni málsins? Ég fæ ekki séð, hverjum það á að vera til góðs að halda stöðugt áfram að leysa vinnudeilur hér á landi með þeim hætti, að raunveruleg atriði, sem mestu máli skipta við lausn þeirra, eru hulin almenningi og ekki aðeins almenningi, heldur á að láta frv. sigla í gegnum þingið með þeim hætti að dylja sjálft þingið, hvað í raun og veru hefur átt sér stað. Það mátti lesa það í stjórnarblöðunum, eftir að hinu langa verkfalli hafði lokið, að til stæði að leggja yfirfærslugjald á skipaleigur, - 8% held ég að stjórnarblöðin hafi talað um að það mundi verða, –og þetta mundi eiga að bæta aðstöðu eða bæta eitthvað upp þann aukna kostnað, sem skipafélögin höfðu af auknum kjarabótum, sem þau veittu sjómönnunum. Nú er það mjög sennilegt, að þessi langa deila hefði haft miklu skemmri aldur, ef nógu snemma hefði verið gengið inn á það sjónarmið og orðið við kröfu skipafélaganna, ef þau veittu sjómönnunum eða farmönnunum einhverjar kjarabætur, að þá fengju þau að einhverju leyti að bæta sér þær upp í auknum fargjöldum. Á því stóð lengst af, að óskir skipafélaganna um þetta atriði ættu nokkurn hljómgrunn hjá hæstv. ríkisstj. En þegar deilan er leyst, þá eru um þetta baksamningar á milli skipafélaganna og hæstv. ríkisstj., sem fæstir hafa heyrt nokkuð nánar um og ég efast um að nokkur geri sér fyllilega grein fyrir, hvernig framkvæmdir eru. Þessir baksamningar munu m.a. liggja til grundvallar því, að frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl. frá 11. sept. Efni málsins um slíka lausn á vinnudeilu er, að þegar loksins eftir langa mæðu og mikil mistök er hægt að binda endi á hið lengsta verkfall, sem verið hefur, held ég, á skipaflotanum, þá endar það með því, að það er að vísu látið í veðri vaka, að það séu ekki miklar kauphækkanir, kjarabætur eru þó nokkrar, og jafnvel þannig frá gengið, að um það er deilt, hvað kjarabæturnar og kauphækkanirnar séu miklar. Svo eru gerðir baksamningar við skipafélögin þess eðlis, að það er almenningur, sem á endanum er látinn borga brúsann. Þetta er kannske ekkert óeðlilegt, og það er oft svo, þegar verið er að leggja á nýjar álögur af hálfu Alþingis eða ríkisstj, eða þegar almenningur, ein stétt eða fleiri stéttir, er að gera kröfur um meiri kauphækkanir og kjarabætur, að þá verður ekki á stundum orðið við þessu með öðrum hætti, en byrðarnar lendi meira og minna á almenningi í landinu. En þegar svo er háttað, þá er langeðlilegast, að um þetta sé sagt satt og málin fyllilega skýrð. Hér leiðir efni málsins til þess, að skipaleigur hækka. Ríkisstj. hefur í auglýsingu, sem hún gefur út 11. sept., ákveðið, að hún muni ekki hækka eða leggja yfirfærslugjald á skipaleigur á salti og kolum og olíum og einhverjum fleiri atriðum, en allar aðrar gjaldeyrisgreiðslur fyrir skipaleigur skulu háðar 8% yfirfærslugjaldi, og þeir vöruflokkar, sem hér skipta langmestu máli, eru byggingarefni, veigamesta byggingarefni eins og sement og timbur, og þetta leiðir svo auðvitað til þess, að fólkið, sem á þegar fyrir í nógu miklum erfiðleikum með að koma upp byggingum sínum, fær nú ný gjöld á sementið og timbrið fyrr eða síðar, sem gerir allan byggingarkostnaðinn enn þá dýrari, en hann var áður. Kannske er ekki hægt að komast hjá þessu. En það er a.m.k. hægt að komast hjá einu, og það er að reyna að dylja alla þess, sem hér er að eiga sér stað, og það er alveg óverjandi, þegar þingmenn óska eftir skilgreiningu á máli í nefndum og óska eftir því, að ráðherra geri grein fyrir málinu í þinginu, að þá sé bara um það þagað. Og ég spyr nú alveg heinum spurningum: Hvernig hefur þetta nú verið framkvæmt? Hvernig hefur það verið framkvæmt, að lagt hefur verið 8% yfirfærslugjald á erlendar skipaleigur eða gjaldeyrisgreiðslur fyrir skipaleigur? Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um það hjá skipafélögum hér, með hverjum hætti þetta sé framkvæmt, og sannast að segja hefur mér komið það þannig fyrir sjónir, að þetta væri allt meira og minna á reiki. Og mér er kunnugt um það, að tiltekið íslenzkt skipafélag, sem leigir skip sitt undir sementsfarm til innlendra innflytjenda, hefur bara lagt 8% gjald ofan á fragtina og innheimt það til sín. Þetta er hvorki yfirfærslugjald á gjaldeyrisgreiðslu né heldur fær útflutningssjóður neitt af þessu gjaldi, en yfirfærslugjaldið á lögum samkvæmt að renna til útflutningssjóðs. Ég spyr þess vegna: Hvernig er þetta mál framkvæmt? Látum vera, hvernig það ber að höndum, en það er þó a.m.k. kominn tími til að skýra það nú, og þegar sá tími er kominn, þá vildi ég spyrja fyrst og fremst: hvernig er þetta framkvæmt, með hvaða hætti? - og í öðru lagi: hvað hefur útflutningssjóður fengið miklar auknar tekjur af þessari löggjöf, sem hefur verið í gildi frá 11. sept. s.l.? Á þessu stigi málsins skal ég ekkí hafa fleiri orð um þetta mál. Ég leyfi mér að vita meðferð málsins, og þar sem ekki hefur verið orðið við óskum okkar hv. 9. landsk. um að fá nánari skilgreiningu á málinu nú, þá vildi ég mega mælast til þess við hæstv. forseta, að umr. um þetta mál verði frestað og málinu vísað aftur til fjhn., svo að málið geti talizt, áður en yfir lýkur, að hafa a.m.k. fengið viðurandi þinglega meðferð.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé reyndar óþarft að fara um þetta frv. nokkrum fleiri orðum, því að ég vænti þess, að öllum hv. þdm. sé það ljóst, hvað í því felst. Skv. 1. gr. frv. er fellt niður orðið „skipaleigum“ úr 16. gr. laganna um útflutningssjóð, en í þeirri gr. eru upp taldar nokkrar greiðslur, sem eru undanþegnar yfirfærslugjaldi. Aftur á móti er bætt inn í 15. gr. laganna, skv. 2. gr. þessa frv., ákvæði um það, að ríkisstj. geti undanþegið skipaleigur yfirfærslugjaldi, en áður var í þessari lagagrein heimild til að undanþiggja nauðsynleg skipagjöld og flugvélagjöld erlendis að nokkru eða öllu leyti slíku gjaldi. Þetta er það, sem í frv. felst, og út af þeim ummælum hv. 5. þm. Reykv. í ræðulok áðan, að rétt væri að vísa málinu aftur til fjhn., þá fæ ég ekki séð, að það eigi þangað nokkurt erindi. Nefndin er búin að afgreiða málið frá sér. Hitt er annað mál, að ef hv. þm. óskar einhverra upplýsinga frá ríkisstj. í sambandi við setningu brbl. og framkvæmd málsins, þá geri ég fastlega ráð fyrir því, að hann hafi möguleika til þess að fá þá vitneskju frá stjórninni um málið, sem hann óskar eftir.



Herra forseti. Ég verð að undrast, að svo samvizkusamur þm. sem hv. þm. V-Húnv. skuli ekki taka því fegins hendi að fá þetta mál að nýju til athugunar í nefndinni, til þess að meginatriði þess megi verða upplýst, áður en það er afgreitt héðan úr þinginu. Hv. 5. þm. Reykv. gerði glögga grein fyrir því, að mjög skortir á, að Alþ. hafi verið sagt rétt og til hlítar frá upphafi þessa máls, ástæðu til þess, að brbl. eru sett, og gerð grein fyrir efni þeirra og framkvæmd. Ég veit ekki, hvort það er einber tilviljun, en ég var að spyrja skrifstofustjóra Alþ. áðan um það, hvort hann gæti látið mig fá stjórnartíðindin, sem brbl. hefðu verið birt í, og hann tjáði mér, að það hefti þeirra, sem sagt var að þau hefðu komið f, hefði aldrei hingað til Alþ. komið. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé ekki af ásettu ráði ríkisstjórnarinnar, og vonast til þess, að ekki hafi gleymzt að gefa lögin út í stjórnartíðindahefti á sínum tíma, eins og lög standa til, og ekki þannig, að einungis hafi verið reynt að bæta úr því einhvern tíma síðar. Ég vil ekki gera ráð fyrir því, að slík mistök hafi átt sér stað. En það er alveg táknrænt um meðferð málsins, ef þannig vill til, að þetta eina stjórnartíðindahefti er alls ekki borið í alþingishúsið. Það gefur þá mynd, sem rétt er að menn hafi í huga, að hér er verið að leyna þingmenn eftir föngum orsökum þess, að þessi lög eru sett, hvert efni þeirra er og hvernig um framkvæmdina hefur farið. Það var greinilegt af ummælum hv. þm. V-Húnv., að hann hafði ekki íhugað neitt af þessum atriðum, a.m.k. hélt hann þeirri íhugun sinni vandlega leyndri fyrir þingheimi, og er því sízt að ástæðulausu, að n. fái málið aftur til meðferðar og veiti því þinglega athugun. En eins og hv. 5. þm. Reykv. réttilega drap á, þá er ástæðan til þess, að brbl. voru sett, þó að um hana sé þagað í grg. til forseta Íslands fyrir setningu laganna, þá er sú raunverulega ástæða fyrir lagasetningunni, að nauðsynlegt var talið að veita íslenzkum skipafélögum viss hlunnindi í sambandi við lausn hins langvarandi farmannaverkfalls, er stóð hér í sumar. Ég hygg, að það hafi verið síðast í júlí eða um mánaðamótin júlí–ágúst, sem sú ákvörðun var tekin, og það eitt er athugunarefni fyrir sig, hvernig stendur á því, að brbl. voru þá ekki gefin út þegar í stað, heldur látið dragast að gefa þau út þangað til um miðjan september og þá vandlega þagað um, af hvaða tilefni þau væru gefin út. Það er ómögulegt að verjast þeirri hugsun, að ástæðan til þessa sé sú, að það hefur átt að leyna almenning því samhengi, sem hér er á milli, þeirri óhjákvæmilegu verðlagshækkun, sem hlýtur að leiða af þessu frv., og orsökunum til hennar. En eins og hv. 5. þm. Reykv. sagði, þá er það óskiljanlegt, úr því að ríkisstj. taldi nauðsynlegt að gera þessa verðlagshækkun til lausnar á farmannadeilunni, að það skyldi ekki boðið fram löngu fyrr og deilan þá þann veg leyst. Nú hefur mörgu fáránlegu verið haldið fram um upptök og eðli þessarar deilu, og það má lesa það jafnvel enn í málgagni hæstv. forsrh. og öðru hvoru í málgagni hæstv. sjútvmrh., að deilan hafi nánast orðið til fyrir illvilja og undirróður okkar sjálfstæðismanna og hafi alls ekki verið um raunverulega kaupdeilu að ræða, heldur einungis skemmdarverk. Nú vil ég spyrja þessa menn, sem bera ábyrgð á setningu brbl. og þeirri verðlagshækkun, sem af þeim hlýtur að leiða, ef þeir trúa sjálfir á sinn málflutning, að hér hafi verið um pólitíska skemmdarstarfsemi stjórnarandstöðunnar að ræða og einungis sáralitlum hóp manna beitt fyrir í því skyni, hvernig stendur þá á því, að þeir skuli leysa deiluna með almennri verðlagshækkun í landinu í stað þess að fylgja því ráði, sem vitað er að hæstv. félmrh, vildi fylgja og hvað eftir annað lét á sér skilja, að hann ætlaði að beita sér fyrir, og að lokum efndi beinlínis til fundarsamþykkta og bréfaskrifta um, að þessi deila yrði leyst með lögbanni við þeim skemmdarverkum, sem hann virtist sannfærður um að hér ættu sér stað. Sá hæstv. ráðherra virtist í þessu samkvæmari sjálfum sér, en starfsbræðurnir. Hann virtist vera reiðubúinn til þess að fylgja sinni trú, þó að röng væri og á misskilningi byggð, þá virtist hann vera tilbúinn að fylgja henni í verkunum og láta setja lögþvingun á. En ríkisstj. í heild vildi ekki á það fallast, heldur samþykkti að leysa deiluna með þessari og annarri verðlagshækkun á vörum landsmanna. Með því sannaði hún svo áþreifanlega sem á verður kosið, að þeir menn, sem fyrir þessu beittu sér og á því tóku ábyrgð, trúa ekki í raun og veru á það orðafleipur, er þeir hafa sjálfir viðhaft og látið aðra viðhafa, að þarna hafi verið um annað að ræða, en venjulega kaupdeilu. Ef um annað var að ræða, þá var vitanlega eðlilegt, að til sérstakra ráðstafana yrði gripið svipaðra þeim, sem hæstv. félmrh. vildi láta upp taka og Akureyrarsamþykktin fræga beinlínis orðaði og gerði kröfu um. Hitt verður að segjast eins og er, að þessi kaupdeila, svo skaðsamleg sem hún var fyrir þjóðina, er fyrst og fremst að kenna handvömm hæstv. ríkisstj, og alveg sérstaklega dæmafáu ábyrgðarleysi hæstv. sjútvmrh. Hann hóf snemma afskipti af þessari deilu. Ég veit ekki, hvort það var með samþykki sinna meðráðherra eða ekki, en í upphafi lét hann þann boðskap berast, að hann væri ekki að skipta sér af deilunni sem ráðherra, heldur einungis sem einstaklingur. Hann mun snemma hafa horfið frá því og gert sér grein fyrir, að sú persónuklofning, sem í þessu átti að felast, gat illa samræmzt við raunveruleikann, og tiltrúin til hans persónulega var ekki ýkjamikil, þó að menn vitanlega vildu hlusta á það, er hann segði sem ráðherra. En þá lét hann þau boð út ganga, að fyrstu sáttatill., sem fram væri borin, þyrftu menn ekki að taka svo hátíðlega, vegna þess að eftir hana mundu koma tvær viðbótartillögur. Þetta varð auðvitað til þess, að deiluaðilarnir, sem hæstar kröfurnar höfðu uppi, biðu ósköp rólegir, þangað til þessar þrjár umferðir voru búnar að eiga sér stað, sem hæstv. sjútvmrh. hafði boðað, og ekki var gengið til alvarlegra samningatilrauna fyrr, en eftir að þessi einkennilegi forskrípaleikur hæstv. sjútvmrh. var um garð genginn, en tekið hafði töluvert á annan mánuð að ljúka. Það má segja, að margt furðulegt hefur skeð í stjórnartíð núverandi hæstv. ríkisstj., en ég efast um, að nokkuð sé á borð við fálm hennar, ráðleysi og óheilindi í þessu tiltekna máli. Og þess vegna er það út af fyrir sig skiljanlegt, að hún vilji gera ráðstafanir til þess að lauma þessu frv. í gegnum þingið með sem allra minnstri athugun og hæstv. ráðherrar láti sem allra minnst á sér bera við meðferð málsins. Það má segja, að við því verði ekki gert héðan af, sem orðið er. Skipin lágu bundin nær sjö vikur í sumar vegna ráðleysisfálms og sundurlyndis hæstv. ríkisstj. En það er alveg rétt, að það sé berum orðum sagt hér á hv. Alþ., hverjir ábyrgð bera á því tjóni, sem af þessu varð, og að sú verðlagshækkun, hvort sem hún er mikil eða lítil, sem leiðir af þessu frv., er tillag stjórnarinnar til að leysa þessa deilu. Og það verður að ítrekast og leggjast áherzla á það, að ef hæstv. ríkisstj. á annað borð taldi nauðsynlegt, að slíkar ráðstafanir væru gerðar, þá var með öllu óverjandi annað, en hún byði þær fram fyrr og gengi til raunhæfrar lausnar á málinu, löngu áður en skrípaleik hæstv. sjútvmrh, var lokið.



Herra forseti. Ég vil aðeins af því tilefni, að formaður fjhn. kvaddi sér hljóðs aftur, segja nokkur orð. Ég hafði vitaskuld aldrei dregið í efa, að þingmenn hér kynnu að lesa og að þeir gætu allir lesið það, sem í þessu frv. stæði. En vegna þess að þó að maður sé læs, þá gerir maður sér ekki grein fyrir efni þessa máls, hafði ég óskað eftir frekari upplýsingum, og þær hafa ekki komið. Og vegna þess að mér þykir miklu máli skipta að vita um framkvæmd og meðferð málsins, þá óskaði ég eftir, að málið færi aftur í nefnd og umr. yrði núna frestað til þess þar að gefast kostur á að ræða við hæstv. ríkisstj. innan nefndarinnar, og það er sá vettvangur í þinginu, sem við þm. höfum til þess einmitt að geta fengið upplýsingar og skýringar frá hæstv. ríkisstj. um einstök mál, sem ákaflega erfitt er - ekki sjaldan, heldur oft - að fá nokkrar skýringar á hér í þingsölunum, þegar þingfundir eru haldnir. Oft og tíðum standa þeir ekki lengi, en það er líklega miklu algengara eins og nú í dag, að ráðherrastólarnir allir sex séu auðir. Og einhvers staðar unir hæstv. ríkisstj. sér betur, en í ráðherrastólunum hér á Alþingi, það er eitt, sem víst er. Ég skal láta það koma fram, að mér er kunnugt um það, að í erlendum blöðum hefur þetta mál verið nokkuð gagnrýnt, og því hefur verið haldið fram, að við Íslendingar værum að brjóta gerða samninga við önnur ríki með þessu máli og þær samningsskuldbindingar, sem á okkur hvíla innan Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, með þeirri mismunun, sem erlendum og innlendum skipum eða skipafélögum er gerð með framkvæmd þessa máls. Ég ætlaði mér ekki að gera þetta að umtalsefni og mun ekki gera það nánar á þessu stigi málsins, en ekki sízt vegna þessa hefði ég viljað fá aðstöðu til þess að ræða málið nánar við hæstv. ríkisstj. Ég skal sem sagt ekki á þessu stigi orðlengja þetta, en mér kom mjög á óvart, að hv. þm. V-Húnv. og formaður fjhn. lagðist gegn því, að málið færi til fjhn., og ég tek alveg undir það með hv. 1. þm. Reykv., að hér er um að ræða mjög samvizkusaman þm. og hef ég setið mjög lengi með honum í fjhn. og aldrei orðið var við annað, en hann vildi rækja þingstörf sín af alvöru og samvizkusemi. En það er eitthvað annað, þegar svona bregður við. En ég vona nú, að hæstv. forseti verði á öðru máli í þessu sambandi og verði við fram kominni ósk um það, að umr. verði frestað og málið fari aftur til nefndar.



Herra forseti. Ég var annar þeirra nefndarmanna, sem skrifuðu undir nál. fjhn. með fyrirvara, og fyrir því hefur nú verið gerð grein af meðnm. mínum, hv. 5. þm. Reykv., hvers vegna við gerðum það. Í n. komu alls ekki fram neinar upplýsingar um þetta mál, aðrar en þær, sem fylgdu þskj., en það var prentaður texti þeirra brbl., sem hér er um að ræða, án nokkurrar grg. Við óskuðum mjög eindregið eftir því í n., að frekari grg. fengist fyrir málinu, en það fékkst þó ekki, og því skrifuðum við undir það með fyrirvara. Hv. frsm. nefndarinnar, hv. þm. V-HÚnv. (SkG), upplýsti það að vísu í sinni framsöguræðu í viðbót við það, sem áður lá fyrir, að hæstv. sjútvmrh. hefði talað um það í Ed., að tilgangurinn með þessum lögum væri tvenns konar: í fyrsta lagi sá að afla útflutningssjóði aukinna tekna og í öðru lagi að bæta aðstöðu hinna innlendu skipafélaga. Ég vil mjög taka undir það, sem þegar hefur komið fram í ræðu hv. 5. þm. Reykv., að það væri mjög æskilegt fyrir þingheim að fá upplýsingar um, hver áhrif þetta hefur haft, t.d. hvort útflutningssjóður hefur vegna þessa fengið auknar tekjur og þá hvað mikið, og ef þetta hins vegar hefur bætt aðstöðu skipafélaganna, með hvaða móti það hefur verið, því að í fljótu bragði get ég ekki séð annað, en þessar tvær ástæður, sem hæstv. sjútvmrh. hefur borið fram fyrir þessu máli, hljóti að stangast á. Að því leyti sem þetta gefur tekjur í útflutningssjóðinn, þá þýðir það, að þessi erlendu skipafélög sigla hingað áfram, og þá kemur það ekki innlendu skipafélögunum að gagni. Verði það hins vegar til þess að draga úr samkeppninni, þá má vera, að það komi innlendu skipafélögunum að gagni, en þá koma ekki neinar tekjur í útflutningssjóðinn. Ég fæ í fljótu bragði satt að segja ekki séð annað, en að þessar tvær röksemdir stangist á. Það kann að vera, að einhverjar upplýsingar liggi fyrir frekar í málinu, sem skýri þetta. En þá þurfa þær að koma fram, og ég vil mjög; taka undir þau tilmæli, sem borin hafa verið fram af hv. 1. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv., að málinu verði aftur vísað til n., og vænti þess þá, að ríkisstj. eða fulltrúar hennar sjái sér fært að mæta á þeim fundi og gefi hinar umbeðnu upplýsingar. Það er ekki hægt að heimta það af þingmönnum, að þeir samþykki mál, sem þeir fá enga grein gerða fyrir, hver tilgangurinn er með að samþykkja.



Tveir hv. meðnefndarmenn mínir í fjhn. hafa ítrekað það, að þeir óski eftir því, að málinu verði vísað aftur til fjhn. Eins og ég sagði áðan, sé ég enga ástæðu til þess, því að ég get ekki á það fallizt, að meðferð málsins í n, hafi verið með nokkuð óvenjulegum hætti. Mér skildist áðan á hv. 5. þm. Reykv., að hann vildi fá ráðh. til að mæta á nefndarfundi og gefa þar einhverjar upplýsingar ummálið. En þetta er í fyrsta sinn, sem ég heyri það nefnt. Þegar málið var tekið fyrir og afgreitt í n., kom engin ósk um slíkt frá hv. fulltrúum Sjálfstfl. þar. Það var að vísu nokkurt umtal um frv., og ég bauðst til þess að ná í umræðurnar frá Ed., þar sem málið hafði verið lagt fyrir, svo að við gætum á fundinum kynnt okkur það, sem þar hafði verið um það sagt af hálfu ríkisstj., en þeir óskuðu ekki eftir því, hv. nefndarmenn, að það væri gert, og varð því ekki af því. Hins vegar athugaði ég þessar umr, síðar og sagði frá því nú í framsöguræðu minni, hver grein hefði verið gerð fyrir málinu, þegar það var fyrst lagt fyrir þingið, af hálfu hæstv. sjútvmrh. Þeir skrifuðu undir nál., eins og kunnugt er, með fyrirvara, þessir tveir hv. nm., og töluðu um það, að þeir vildu fá nánari upplýsingar um víss atriði málinu viðkomandi, og var ekkert við því að segja. En ég skildi það svo, að þeir ætluðu að afla sér þeirra, áður en málið kæmi til umr. í d. eða þá á milli umræðna, og ætti það, eins og ég hef áður bent á, að vera auðvelt fyrir þá, og er fleiri en ein leið til þess að fá slíkar upplýsingar, annaðhvort með því að ræða um það við ráðherra eða þá að bera fram um einhver einstök atriði fyrirspurnir á venjulegan hátt í þinginu, sem þeir mundu þá vafalaust fá svarað.



Herra forseti, Ég fæ með engu móti skilið þau undanbrögð, sem hér eiga sér stað hjá hv. þm. V-Húnv. (SkG) og hvað knýr þennan hv. þm. til þess að koma hér fram og segja, að við höfum ekki í fjhn. óskað eftir því að fá skýringar frá ráðherra um þetta mál. Hér er ekki rétt með farið. Við óskuðum ekki eftir því, að ráðherrar væru kallaðir á þann fund, stuttan fund, sem var í fjhn., og málið, eins og það liggur fyrir, virðist ekki vera flókið mál, og þess vegna skrifuðum við undir með fyrirvara. En við gerðum grein fyrir því í n., að fyrirvari okkar væri þess eðlis, að fylgi okkar við málið færi eftir því, hvaða efnisskýringar fengjust á málinu við umræðurnar í þinginu, og létum í ljós við fulltrúa ríkisstj. í fjhn. ósk um það, að þeir sæju til þess, að ráðh. væru viðstaddir þessar umræður, sem væru reiðubúnir til þess að gefa skýringar ámálinu. Þetta sagði ég í fyrstu ræðu minni. En af þessu gefnu tilefni vil ég láta það koma fram, að við létum uppi þá ósk í fjhn., að séð yrði til þess af stjórnarliðinu, að ráðherrar væru viðstaddir til að gefa skýringar á þessu máli. Og það er allt önnur meðferð máls, sem mér skilst að vaki fyrir hv. þm. V-Húnv., að hann hefur að vísu ekki mótmælt því, að umræðunum yrði frestað, en er algerlega mótfallinn því, að n. fái málið aftur til meðferðar. Við höfum ekki aðstöðu til þess, þingmenn, að fá skýringar á málum hjá ráðherrum, enga sambærilega aðstöðu til þess við það að óska eftir því beinlínis, að þeir mæti í þingnefndum og skýri þar málin. Ég vil þess vegna enn ítreka ósk um það, að um leið og þessari umr. verði frestað, verði málinu vísað til fjhn., og að sjálfsögðu dreg ég þá ekki í efa, að form. þeirrar n. mundi kalla n. saman, og við munum auðvitað koma þeirri ósk til hans og biðja hann sem formann n. að hlutast til um, að ráðh. mæti á fundi n. til að gefa efnisskýringu á þessu máli.



Herra forseti. Ég vildi benda á það, að hér er í raun og veru um tvö ólík atriði að ræða varðandi meðferð málsins. Annað er það, hvort fallizt verður á að fresta umr., og mér skilst, að það geti hæstv. forseti gert án nokkurrar atkvgr., ef hann telur það sanngjarnt. Og ef umr. yrði frestað, m.a. vegna þess að hæstv. sjútvmrh. er hér ekki viðstaddur, sem við viljum mjög gjarnan tala við ummálið, þá gæti hæstv. sjútvmrh. valið um það sjálfur, hvort hann vildi í n. gefa nauðsynlegar upplýsingar, jafnvel þó að málinu væri ekki vísað til n., eða tala ummálið hér á opnum fundi. Það má segja, að það sé till. um eins konar millileið í málinu, ef það gæti orðið til samkomulags, að þessari umr. yrði frestað af hæstv. forseta og það yrði látið eiga sig, hvort málinu yrði vísað til nefndar eða ekki, og látið undir vild hæstv. sjútvmrh., hvort hann kysi heldur að ræða málið í n. eða á opnum fundi. Ég veit ekki, hvort hv. 5. þm. Reykv. vildi fallast á þessa millileið, ef hæstv. forseti gerir það, en ég vildi þó skjóta þessu fram. En það er ekki hið sama, hvort málinu verður nú vísað til 3. umr. eða umr. er frestað, vegna þess að þær upplýsingar, sem hæstv. sjútvmrh. kann að gefa, kunna að hafa áhrif á afstöðu manna til málsins og tillöguflutning í sambandi við það, breytingartillögur og annað slíkt. Og það er þó óvefengt af hv. frsm. nefndarinnar, að ekki sé óeðlilegt, að menn vilji hafa tal af ráðherra í sambandi við málið, þó að hann vilji helzt losna við að fá hann inn í sitt fundarherbergi, og það skil ég út af fyrir sig ósköp vel.

Flm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Húsnæðismálin hafa verið mikið vandamál á undanförnum árum og af þeim sökum, sem ég held að hv. þm. séu nú að mestu leyti ljósar, og skal ég a. m. k. ekki að svo komnu lengja mikið mál mitt til þess að rekja þær, en segi aðeins þetta, að höfuðorsakirnar eru áhrif frá styrjaldarárunum, - þau áhrif, sem styrjöldin hafði annars vegar á efnahagsskipan þjóðarinnar og í öðru lagi á atvinnuhætti hennar og leiddu til mjög óvanalegra og mikilla fólksflutninga utan af landsbyggðinni - og fyrst og fremst til Reykjavíkur og nágrennis, þar sem af þessum sökum sköpuðust alveg sérstæð vandamál í sambandi við húsnæðismálin. Það má einnig minna á það, að á árunum eftir styrjöldina var lítið gert að því að skipa þessum málum af hálfu löggjafarvalds eða ríkisstj., og þegar dró úr þeim mikla stríðsgróða og góða efnahag, sem menn bjuggu við eftir styrjaldarárin, horfðu menn fram á sívaxandi örðugleika við að koma sér upp íbúðarhúsnæði af þeim sökum, hvað lánamarkaðurinn var takmarkaður í landinu, en byggingarnar fyrst í stað eða upp úr styrjöldinni byggðust að langmestu leyti á þeirri eignamyndun, sem hafði orðið hjá einstaklingunum sjálfum. Á árunum upp úr 1950 hreyfðum við sjálfstæðismenn þessum málum oftar, en einu sinni hér á þingi og fluttum tillögu um það á tveimur þingum, sem samþykkt var á hinu síðara þingi, að sérstök gangskör yrði gerð að því af hálfu ríkisvaldsins að láta rannsaka lánsfjármálin og leggja fyrir þingið till. til úrbóta í þeim. Og þegar mynduð var ríkisstj, að afstöðnum alþingiskosningum 1953, var það eitt af aðalsamningsatriðunum í þeim stjórnarsamningi, sem þá var gerður, að afla nýs fjár, lánsfjár til íbúðabygginga, og þar sem mestu máli skipti að leggja grundvöll að því að leysa það vandamál til frambúðar. Framkvæmdina á þessu atriði þáv. stjórnarsamnings er að finna í húsnæðismálalöggjöfinni frá 1955. Og það má einnig segja, að með þeirri löggjöf hafi verið lagður grundvöllurinn að nýrri húsnæðismálalöggjöf, sem sett var á síðasta þingi og í langveigamestum atriðum byggðist á fyrri löggjöf, enda þótt í hinni nýju húsnæðismálalöggjöf fælust nokkur nýmæli. Nú er það svo, að við sjálfstæðismenn höfðum margt að athuga við húsnæðismálalöggjöfina á síðasta þingi og fluttum mjög miklar brtt. við hana og gerðum ýtarlega grein fyrir afstöðu okkar til þeirra þá. Auðvitað tjáir ekki að taka upp allar þær brtt. nú að nýju með sömu þingskipun og þá var. Hins vegar höfum við talið óhjákvæmilegt að leggja til, að verulegar breytingar verði nú á þessu þingi gerðar á húsnæðismálalöggjöfinni, og höfum þar takmarkað okkur við ekki mörg atriði, en öll veigamikil og í fullu trausti þess, að fengin reynsla hafi fært stjórnarliðinu heim sanninn um það, að sumt af því, sem lagt hefur verið til áður, er þess eðlis, að betur hefði farið, að það hefði verið samþykkt, og einnig að þau nýmæli, sem hér er um að ræða, muni nú fá hljómgrunn hjá þinginu, þó að það hafi litið verið hlustað á þau áður. Ég tel, að eitt m. a., sem hefur orðið þessu máli til tjóns, sé það, að það hefur verið meira hugsað um að gefa út háværar og hástemmdar yfirlýsingar í sambandi við það, sem gera skuli, heldur en hitt, að vinna með samvizkusemi og atorku að lausn vandamálanna á hverjum tíma. Ég ætla mér ekki á þessu stigi málsins að gera neitt eldhús að hæstv. ríkisstj. fyrir framgöngu hennar í húsnæðismálunum, hvorki endurtaka þær ásakanir og gagnrýni, sem ég hef áður á hana borið vegna setningar húsnæðismálalöggjafarinnar á síðasta þingi, né heldur að svo komnu vegna framkvæmdarinnar á löggjöfinni frá þeim tíma, en geri hins vegar ráð fyrir því, að undir meðferð þessa máls muni gefast næg tækifæri til þess bæði að fá upplýsingar um framkvæmd málsins frá hæstv. ríkisstj. og öðrum aðilum, sem yrðu þá til þess, að menn gætu betur áttað sig á, hvað raunverulega hefur átt sér stað í þessum efnum, hvort aðstaða almennings í þessu landi hefur verið stórlega bætt til þess að koma sér upp eigin húsnæði með löggjöf síðasta þings eða með aðgerðum hæstv. ríkisstj. eða hvort framkvæmd núv. hæstv. ríkisstj. varðandi húsnæðismálin sé að verulegu leyti mikil óhappasaga og í raun og veru þannig, að segja megi, að allur almenningur gjaldi þess, af hversu lítilli alvöru og festu ríkisstj. hefur tekið þessi mál. Ég skal svo leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta frv. og aðalefni þess. Það eru nokkur atriði, ein 5–6 atriði, sem hér skipta máli, Það er í fyrsta lagi það, að við leggjum til, að nokkru traustari og fastari skipan sé komið á húsnæðismálastjórn, heldur en virzt hefur vera fram til þessa. Með lögum frá 1955 var sett á laggirnar húsnæðismálastjórn, sem átti að hafa þann tilgang að vera yfirstjórn húsnæðismálanna í landinu, ekki aðeins að hafa forgöngu um lánsfjármálin til íbúðabygginga, heldur einnig beita sér fyrir margvíslegum umbótum á sviði húsnæðismálanna. Byrjað var, skömmu eftir að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, að breyta skipun húsnæðismálastjórnar með bráðabirgðalögum og meðlimum hennar fjölgað upp í 7 úr 5 og borið við, að svo mikilvæg verkefni væru fyrir höndum, að þess vegna þyrfti að fjölga fulltrúum í húsnæðismálastjórn. Síðar á þinginu var þessu svo breytt aftur, eins og kunnugt er, og nm. fækkað niður í 5. Í framkvæmdinni hygg ég, að það muni hafa verið svo, að það sé í raun og veru ríkisstj. eða hæstv. félmrh., sem hér er ráðamestur aðili, en húsnæðismálastjórnin sjálf í raun og veru miklu ósjálfstæðari og uppburða minni, en ætla mætti, jafnvel eftir löggjöfinni eins og hún er óbreytt. Nú dreg ég það ekki í efa að, að sjálfsögðu er það verkefni félmrh. að vera yfirmaður húsnæðismálastjórnar eftir þeirri löggjöf, sem fyrir hendi er. En það kann ekki góðri lukku að stýra um húsnæðismálastjórn, sem fær veigamikið verkefni til meðferðar, að það sé æ ofan í æ, að afgreiðsla mála þar sé með þeim hætti, að þar sé enginn sjálfstæður eða hreinn meiri hluti fyrir ákvörðunum mála, en ýmist málin látin liggja óafgreidd í raun og veru í húsnæðismálastjórn eða þá veigamikil mál fái þar afgreiðslu þannig, að í raun og veru hafa þau engan stuðning, ef til vill ekki nema eitt atkvæði, en að slíkri afgreiðslu lokinni sé svo bara þotið með málin í hæstv. félmrh., sem ræður svo fram úr því eftir því sem honum sýnist á hverjum tíma. Ég tel þetta mjög óheillavænlegt og mjög óeðlilegt, ekki sízt vegna þess, að húsnæðismálastjórn er þannig kosin, að hún er skipuð fulltrúum, sem kosnir eru af sameinuðu Alþingi, og svo fimmta aðilanum af Landsbanka Íslands. Og þar sem meginhlutinn af húsnæðismálastjórninni er kosinn af sameinuðu Alþingi, ætti það að vera að okkar dómi meginreglan í allri hennar starfstilhögun og framkvæmd, að þar ráði úrslitum meiri hluti atkvæða, þegar mál eru afgreidd. Ef húsnæðismálastjórnin getur ekki komið sér saman um mál, enginn meiri hluti fæst fyrir afgreiðslu máls og mönnum sýnist sitthvað og kannske er klofin í marga parta, þá er það hins vegar eðli málsins samkvæmt, að ríkisstj. eða sá ráðh. hennar, sem fer með þessi mál, skeri úr slíkum ágreiningsatriðum. Af þessum sökum höfum við lagt til, að sett verði inn í lögin nú beint ákvæði um það, að verði ágreiningur í húsnæðismálastjórn, ræður afl atkvæða úrslitum. Og eins eðlilegt og þetta sýnist, þá gæti þetta hins vegar í framkvæmdinni nú, miðað við þá reynslu, sem fyrir liggur, alveg eins verið þannig, að minni hlutinn eða einn af aðilunum, þrátt fyrir það þó að fenginn væri hreinn meiri hluti andstæður, reyndi þó að freista þess að fá sínu máli framgengt eingöngu í skjóli ráðherravaldsins. Í löggjöfinni frá síðasta þingi var svo ákveðið í 1. gr. í upphafi, að setja skyldi á stofn húsnæðismálastofnun ríkisins. Ja, hvar er nú þessi húsnæðismálastofnun ríkisins, og hvernig hefur hún verið sett á stofn, og hvað felst í raun og veru í þessu ákvæði? Að okkar dómi er það algerlega tilefnislaust og þess vegna lagt til, að það falli niður, en húsnæðismálastjórn hafi yfirumsjón þeirra mála, sem hér um ræðir og lögin fjalla um, Þá höfum við áður lagt til, sjálfstæðismenn, og talið það væri mjög óviðurkvæmilegt, að sá háttur væri á, að sá eini fulltrúi, sem er frá Landsbankanum í húsnæðismálastjórn, skuli ekki hafa atkvæðisrétt til lánveitinga, - við höfum lagt það til áður, að þetta ákvæði félli niður, og gerum það nú í þessari nýju löggjöf. Í öðru lagi leggjum við til, að komið sé á fót tækniráði húsnæðismálastjórnar, sem sé skipað fulltrúum frá þeim aðilum, sem við teljum að líklegastir séu til að bera skyn á framkvæmd þessara mála og líklegastir til að geta látið af sér leiða tillögur til úrbóta á sviði húsnæðismálanna. Þar eru tilgreindir fulltrúar frá húsnæðismálastjórninni sjálfri, frá iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans, húsameistara ríkisins, teiknistofu landbúnaðarins, Landssambandi iðnaðarmanna, Félagi ísl. iðnrekenda, byggingavörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga og Félagi ísl. byggingarefnakaupmanna. Það er að vísu svo, að í löggjöfinni, sem nú gildir, segir svo, að félagsmálaráðherra sé heimilt að skipa nefnd sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til aðstoðar og ráðuneytis um tæknileg mál og ákveður ráðherra þóknun til nefndarmanna. Í skjóli þessa ákvæðis mætti segja, að ráðherra gæti skipað slíkt tækniráð eins og hér er lagt til og fulltrúum frá þeim aðilum, sem hér er um að ræða. En það er meginmunur á því, hvort löggjafarvaldið ákveður, hvernig slíkt tækniráð skuli skipað, eða hvort það er algerlega á valdi félmrh. að ákveða, hversu fáa eða marga og hverja sérfróða menn húsnæðismálastjórn geti fengið sér til aðstoðar. Þetta ákvæði okkar um tækniráð er þess vegna fyrst og fremst til þess að koma í fastari skorður ákvæðum um það, að húsnæðismálastjórn geti haft sérfróða ráðunauta sér til aðstoðar. En um leið og við leggjum þetta til, höfum við jafnframt lagt til, að niður falli ákvæði í þessari sömu grein, eða 2. gr. núgildandi húsnæðismálalöggjafar, sem ganga svo langt í þá átt að rýra sjálfstjórn og rétt sveitarfélaganna, að við fáum ekki séð, að þetta ákvæði gæti leitt til annars, en ótrúlega mikils öngþveitis, ef minnsta tilraun væri gerð til þess að framkvæma það, en það er ákvæði um það, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti að þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins, og þegar slíkir skipulagsuppdrættir hafa verið samþykktir af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingarnar og láta af hendi eða útvega landssvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám samkv. lögum nr. 61 frá 1917. Sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh. Það er mjög eindregin skoðun okkar, að það væri með miklum ólíkindum, að það gæti verið til velfarnaðar, að húsnæðismálastjórn, sem skipuð er fimm mönnum og er þess vegna falið að fjalla um húsnæðismálin um gervallt landið, sé líklegri til þess, en sveitarfélögin sjálf að ákveða hagkvæmt og gott skipulag á byggðahverfum viðkomandi bæjar- og sveitarfélaga eða hafa innsýn á borð við sveitarstjórnirnar sjálfar um fjárhagsgetu þeirra til þess að ráðast í þær miklu framkvæmdir og tæknilega undirbúning, sem jafnan þarf, þegar um ný íbúðahverfi er að ræða og uppbyggingu þeirra. Mér er ekki kunnugt um, að nokkur tilraun hafi verið gerð til þess, frá því að þessi lög voru samþykkt, að framkvæma þetta ákvæði, og ég verð að segja það, að sjálfur hef ég trú á því, að hv. þm. muni við nánari íhugun geta fallizt á, að hér er allt of langt gengið inn á þá braut að skerða rétt sveitarfélaganna, sérstaklega þar sem engin rök hníga að því, að slíkar ráðstafanir gætu orðið borgurum eða íbúum viðkomandi sveitarfélaga til góðs, miðað við það fyrirkomulag, sem nú er fyrir hendi, þar sem um þessi mál eiga nú að fjalla sveitarstjórnirnar sjálfar, sem eru kjörnar fulltrúum íbúanna í viðkomandi bæjar- og sveitarfélögum. Þetta eitt atriði er ef til vill ekki skaðlegt að því leyti, að það eru næstum því engar líkur til þess, að gerð yrði tilraun til að framkvæma það, en það getur verið skaðlegt og hættulegt sem fordæmi, hættulegt vegna þess, að það er skaðlegt, að löggjafarvaldið gangi of langt í þá átt að skerða rétt sveitarfélaganna, og þess vegna frá því sjónarmiði fyrst og fremst hefur það mikla þýðingu, að slíkir vankantar séu af löggjöfinni sniðnir. Ekki alls fyrir löngu hefur húsnæðismálastjórn útbúið sérstök umsóknareyðublöð, sem þeir, sem hugsa sér að leita að lánum hjá henni, eiga að útfylla. Þessi ákvörðun um þessi nýju umsóknareyðublöð mun ekki hafa átt neinn stuðning, er eitt af þeim ákvæðum, sem engan stuðning mun hafa átt í húsnæðismálastjórninni sjálfri utan hjá einum manni, formanni húsnæðismálastjórnar, sem er skipaður sem slíkur af félmrh. Og þegar málið liggur þannig fyrir, eftir því sem upplýst er, að reglugerð um þessi margþættu og flóknu umsóknareyðublöð fær eitt atkvæði, eitt með og eitt mótatkvæði og aðrir sitja hjá, þá er það ráðherra, sem tekur sig fram um það að láta útbúa þessi eyðublöð. Aðalefni þessara nýju reglna mun eiga að vera það, að það eigi að veita lán eftir einhverju svokölluðu stigakerfi. Menn eiga að svara óendanlegum spurningum, og síðan á að gefa einhvers konar einkunnir fyrir spurningarnar eða stig, eitt eða fleiri eftir atvikum, og leggja svo saman stig að leikslokum, og mér skilst, að röð a. m. k. umsækjenda um lánin fari eftir því, hvað þeir fái mörg stig í þessu nýja stigakerfi. Þessi fyrirmynd mun vera sótt til annarra landa í meginefnum. Hvort hún er eins nákvæm þar og hér, veit ég ekki um. En það verður að vekja athygli á því, að það er næsta mikill munur á því, hvort umsækjendum um lán eru gerð mikil og rík skilyrði um að svara hinum og þessum spurningum, þegar lánveitandinn er að veita lán, sem nemur svo að segja öllum byggingarkostnaði viðkomandi íbúðar, eða allt frá 90 og upp í 100%, eins og mun eiga sér stað sums staðar á Norðurlöndum, þangað sem þessi fyrirmynd er sótt, og með ákaflega löngum lánstíma og lágum vöxtum, eða hvort háttar til eins og hér hjá okkur, þar sem húsnæðismálastjórn sem lánveitandi hefur ekki aðstöðu til að veita nema lítið brot af byggingarkostnaðinum í lán til viðkomandi aðila. Ég held, að menn hafi hér fallið fyrir þeirri freistni að ætla fólkinu eða almenningi í landinu að gefa háum herrum ótæmandi upplýsingar um persónulega hagi sína og áætlanir, eða m. ö. o., að menn hafi fallið fyrir þeirri freistingu að vilja láta líta allt of mikið út, að það séu þeir, sem séu herrarnir á heimilinu, og það séu naumast nokkur mörk einkalífs og persónulegra aðstæðna, sem menn eigi ekki að skýra fyrir þessum háu herrum, áður en þeim eigi að þóknast að fá, eins og verið hefur, til þess að gera lítinn hluta af lánsfé miðað við þann kostnað, sem íbúðabyggingarnar kosta. Ég held, að það sé ekkert ofmælt, að það séu langsamlega fæstir, ef það eru nokkrir af alþýðu manna, sem geti án aðstoðar sérfræðinga útfyllt þessi nýju umsóknareyðublöð. Það er farið fram á það, að menn svari eitthvað á þriðja hundrað spurningum. Sumar eru um persónulega hagi manna, aðrar eru um það, hvernig eigi að byggja og hvað kostnaðurinn muni verða við múrsmiði, við trésmíði, og þar á að sundurliða, hvað er gert ráð fyrir að kostnaðurinn alls verði við uppslátt, við ísetningu glugga, hvað kostar vinna við það, meðtalið að leggja pappa, hvað kostar vinna við járn og þakrennur. Varðandi múrsmiðina er gert ráð fyrir, að svarað sé, hvað múrhúðun kosti og járnvinnan kosti. Við erfiðisvinnu: Hvað kostar mikið vinna með handverkfærum, hvað kostar mikið steypuvinna, hvað kostar mikið handlöngun o. fl.? Ef um vélavinnu er að ræða eða akstur, hvað gerir þá viðkomandi umsækjandi ráð fyrir, að jarðvinna muni kosta mikið, hrærivélin kosti mikið? Akstur á öllum byggingarefnum, hvað á hann að kosta mikið? Og hvað gerir svo viðkomandi umsækjandi ráð fyrir að steypuefni kosti mikið, þ. e. a. s. sement, kalk, sandur, möl, mulningur, greiðsla fyrir malartekju eða steypuefni, selt á byggingarstað? Hvað kostar hrærð steypa seld á byggingarstað? Þegar kemur að timbrinu, á að vita það strax fyrir fram, hvað uppsláttartimbrið muni kosta, veggjaklæðning, þakefni, þiljurnar, þar í asbest, gibsonít o. fl. Þegar kemur að einangruninni, verða menn líka að vita, hvaða einangrun þeir ætla að nota og hvað hún muni þá kosta, hvort það á að vera steinull, og á henni á þá að tilgreina þykktina, hvort það á að vera, - ja, hvað eigum við að segja? - tveggja tommu eða 3½ tommu eða kannske 4 tommu. Og eins korkurinn, það á líka að tilgreina þykktina, og annað efni á að tilgreina. Svo kemur járnið. Þá á að gera grein fyrir væntanlegum kostnaði við steypujárn, við þakjárn, við saum, glugga- og hurðajárn og þakrennur. Síðan kemur að gluggum, hurðum og skápum, og þá á þessi veslings umsækjandi, sem getur gert sér von um að fá kannske 70 þús. kr. lán, að vita um það, hvað þeir eiga að kosta, gluggarnir, og svara því, - og hurðirnar og eldhússkáparnir, hvað þeir eiga að kosta. Það er spurt hér um ýmislegt í húsum, sem má auðvitað deila um hvort tilheyri byggingarkostnaði eða ekki. Sums staðar eru klæðaskápar innbyggðir, sums staðar ekki. Þegar kemur að pappanum og dúknum, verða menn að vita, hvað kostar þakpappi, einangrunarpappi, hvað gólfdúkurinn kostar og hvað límið kostar til að líma gólfdúkinn. Og málningarefnið verða menn að vita alveg hvað á að kosta, veggfóðrið, hvað kostar vinna við málninguna og veggfóðrunina. Svo þegar kemur að hitunar- og hreinlætistækjum, verða menn að gefa upp, hvað ketillinn eigi að kosta, hvaða kyndingartegund á að nota, það skiptir nú aldeilis máli fyrir húsnæðismálastjórn að vita, hvaða kyndingartegund á að nota, hvort á að fara kynda með t. d. næturrafmagni eða olíukyndingu eða kannske bara nota kolakyndingu. Hvað kosta rörin, og hvað kosta samsetningarnar, hvað kosta ofnarnir, og hvað kostar hitavatnsdunkurinn? Hvað kostar baðker, og hvað kosta vaskar, hvað kosta frárennslisrörin, og hvað kostar vinnan við þetta? Um raflögnina eiga menn bara að gera grein fyrir, hvað muni kosta efni og vinna, en ekki t. d., hvað vírarnir eigi að vera þykkir og hvernig þeir eigi að vera einangraðir, heldur ekki hvernig rofa menn ætla að nota, hvort þeir eiga að vera hvítir eða svartir. Svo er loksins ýmislegt, sem eftir er, og það eru teikningar og verkstjórn og tryggingar og skattar o. fl. Nú er auðvitað í sjálfu sér ágætt, að menn geti gert sér grein fyrir öllu fyrir fram, þegar á að fara að byggja hús, og séu svo slyngir og slungnir, að þeir viti þetta allt saman, sem hér hefur verið talið upp. En hver er nú í raun og veru, sem veit þetta og getur útfyllt þetta fyrir húsnæðismálastjórn, og hverju máli skiptir að vera að stofna til allrar þessarar skriffinnsku á þessu sviði? Svo eru önnur atriði varðandi fjármál og heilbrigðisástæður og annað slíkt. Ég hugsa, að menn þurfi bæði að hafa lækni, lögfræðing og byggingarsérfræðinga til þess að geta með einhverju móti útfyllt þetta og kannske einhverja fleiri sérfræðinga, sem ég skal ekki fara nánar út í, og það er ástæðulaust að vera að lengja tímann með að rekja þetta meir. En ég vil leyfa mér að álíta, að ef hægt er í skjóli núgildandi löggjafar að stofna til, eins og ég sagði, annarrar eins skriffinnsku og þessarar, þá beri að breyta því, og ein till. okkar miðar einmitt að því. Það stendur í 6. gr. núgildandi húsnæðislaga, í g-lið: „Félagsmálaráðherra skal að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar setja með reglugerð nánari ákvæði um veitingu lána, er húsnæðismálastjórn hefur með höndum. Um lánveitingar til einstaklinga skal þar m. a. setja ákvæði, sem tryggi, að farið sé eftir ástæðum umsækjenda, húsnæði, fjölskyldustærð, efnahag, lántökumöguleikum o. fl. Enn fremur um hámarksstærð íbúða, sem veita má lán til.“ Það er sennilega í skjóli þessa ákvæðis og svo skjóli almennra ákvæða um heimild félmrh. til þess að setja reglugerð um hitt og annað, sem slíkar reglur um lánin hafa verið settar. Til þess að girða nú fyrir þetta, leggjum við til, að það sé ákveðið um þetta atriði einvörðungu eftirfarandi, að húsnæðismálastjórn, - og það er rétt, að hún sjálf setji það, en ráðh. sé ekki að setja reglugerð um það, hvernig umsóknareyðublöð séu eða annað slíkt um lán, - að húsnæðismálastjórn sjálf skuli setja almennar reglur um veitingu lána og í samræmi við þær reglur skuli útbúin umsóknareyðublöð um lán, einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning. Lengra teljum við ástæðulaust að löggjöfin eða framkvæmd hennar fari í þessu efni. Í breytingum við sömu grein leggjum við til, að niður falli þrjú ákvæði núgildandi húsnæðismálalöggjafar, sem okkur sýnist að séu þess eðlis, að þau séu ekki löggjafarákvæði og því illu heilli inn í löggjöfina komin og ættu að falla niður, eins og t. d., að heimilt sé að setja það skilyrði fyrir láni, að bygging skuli hafin á tilsettum tíma árs, að bygging sé hafin áður, en skriflegt lánsloforð er gefið, nema leyfi húsnæðismálastjórnar komi til, og að bygging sé undirbúin með þeim hætti, sem húsnæðismálastjórn telur nauðsynlega. Önnur ákvæði, sem fljótt á litið virðast kannske eðlilegri, eins og þar sem segir: Á meðan ekki er unnt að fullnægja lánsfjárþörf til íbúðabygginga, skulu þeir umsækjendur að öðru jöfnu sitja fyrir, er byggja minni íbúðir, enda fullnægi íbúðarstærðin þörfum viðkomandi fjölskyldna að dómi húsnæðismálastjórnar, - ákvæði eins og þetta teljum við, eða svipað þessu, að kæmi auðvitað bara inn í þær almennu reglur, sem húsnæðismálastjórnin setur sér um lánsveitingar og meira þurfi ekki um að segja í löggjöfinni. Það þarf heldur ekki að vera að segja það í lögum, að ákveða skuli í reglugerð, hver skilríki umsækjandi skuli láta fylgja umsókn sinni, og um önnur almenn skilyrði fyrir lánveitingu. Þetta kemur eðli málsins samkvæmt inn í reglugerðina og á ekki heima sem lagaákvæði. Þessi atriði og önnur slík leiðir af því, hversu mönnum voru á sínum tíma mislagðar hendur með flutning þessa máls á síðasta þingi, og ég held, að það hafi varla önnur mál verið lögð fyrir þingið, sem fleiri brtt. hafa verið fluttar við og samþykktar, ekki aðeins af stjórnarandstöðunni, heldur af stjórnarliðinu einnig, eins og menn rekur minni til um meðferð þessa máls á síðasta þingi. Og það var því miður vegna þess, að það var miklu meira miðað við að sýnast heldur, en að gera raunverulegar ráðstafanir til úrbóta í þessu veigamikla máli. Sýndarmennskan mætti hverfa, en meiri atorka koma í stað hennar. Þá kem ég að þeim þætti þessa máls, sem segja má að sé grundvöllurinn og undirstaðan undir því, að hægt sé á næstu árum að leysa úr þessu vandamáli, og það er, að á hverjum tíma sé nægjanlega mikil sparifjármyndun í landinu, sem sé grundvöllur undir lánsfjárveitingar til íbúðabygginga. Í núgildandi húsnæðismálalöggjöf eru ákvæði um sparnað til íbúðabygginga, skyldusparnað annars vegar og hins vegar frjálsan sparnað. Það er lagt töluvert mikið upp úr skyldusparnaðinum, en miklu minna upp úr frjálsa sparnaðinum. Nú vil ég segja það, að út af fyrir sig er ég ekki andstæður þeirri hugsun að innleiða skyldusparnað í einhverri mynd, sem hefur þann tilgang að fá ungmenni fyrst og fremst til að halda til haga einhverju af atvinnutekjum sínum og spara til efri áranna og til þess m. a. að skapa sér aðstöðu til þess að stofna heimili. En ég vek þó athygli á því, að aldrei getur slíkur skyldusparnaður verið nema svipur hjá sjón, hjá því, að á hverjum tíma eigi sér stað frjáls sparnaður án nokkurrar þvingunar. Það eitt að þurfa að lögleiða skyldusparnað er vegna þess, að það er eitthvað bogið við efnahagskerfið í þjóðfélaginu, og það er eitthvað bogið við trú einstaklinganna á gildi þess að spara, og það er það, sem skiptir miklu meira máli, en skyldusparnaðurinn, að vekja trú og traust æskunnar og unglinganna á gildi almenns og frjáls sparnaðar á hverjum tíma. Þess vegna leggjum við til, að megináherzlan sé lögð á það að gera ráðstafanir, sem eru líklegar til þess að auka almennan og frjálsan sparnað í þjóðfélaginu frá því, sem nú er, og það hyggjumst við gera með ákvæðum okkar um húsinnlán, þar sem mælt er svo fyrir í frv. okkar, að setja skuli á stofn undir yfirstjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands sérstakt form sparilána á bönkum og sparisjóðum, er nefnist húsinnlán. Og það er svo tvennt, sem á að verða til þess að örva menn til þessarar sérstöku sparifjármyndunar, annars vegar það, að menn fái hærri vexti, ef menn leggi tilteknar upphæðir, minnst 5 þús. kr. á ári í fimm ár, inn á þessa sérstöku reikninga, og í öðru lagi, að menn geti lagt ákveðinn hluta af tekjum sinum á hverju ári, ekki þó meira en 5 þús. kr., skattfrjálst inn á þessa innlánsreikninga. Það er með öðrum orðum annars vegar hærri vextir og hins vegar tiltekið skattfrelsi, sem að okkar dómi ætti að nægja til þess að örva til nýrrar og aukinnar sparifjármyndunar í landinu, og við erum þeirrar skoðunar, flm. þessa máls, að ef að einhverju slíku ráði væri hnigið, mundi skapast grundvöllur til þess, að á ný gæti aukizt spariféð í landinu, sem því miður er ekki, og verður þá að segjast, að því miður er sparifjármyndunin ekki með þeim hraða, sem nauðsynlegt og æskilegt er. Við höfum haft í skattalögum ákvæði um skattfrelsi sparifjár. Það er kannske gengið allt of skammt í þeim ákvæðum. Hér er verið að leggja til, að tekið sé upp miklu róttækara ákvæði um skattfrelsi á tekjum manna, ef það sé lagt inn á sérstaka innlánsreikninga. Okkur er því miður ekki kleift að áætla neitt um, hvað slíkt gæti leitt til mikillar aukinnar sparifjármyndunar, en það er skoðun flutningsmanna frv., að það sé líklegra til þess að leiða til miklu bæði heilbrigðari og meiri sparifjármyndunar, en ákvæði núgildandi húsnæðismálalöggjafar um skyldusparnað, og leggjum við þess vegna til, að þau ákvæði falli niður úr lögunum. Það er ekki einungis, eins og ég sagði áðan, miklu mikilvægari hinn frjálsi sparnaður eða að fyrir hendi sé almennt hugarfar hjá eldri og yngri fyrir sparnaði í landinu, - það er ekki aðeins það, að það sé mikilvægara, en hægt sé að mynda eitthvert sparifé með lögþvingun, heldur hefur það - hygg ég - þegar komið fram, að það eru margir vankantar og erfiðleikar á leið hinnar lögþvinguðu sparifjármyndunar, og þannig var það t. d., að það dróst úr hömlu fyrir núverandi hæstv. ríkisstj. að setja reglugerð um það, hvernig skyldusparnaður skyldi framkvæmdur, og mun það ekki hafa verið fyrr en 1. okt., sem sett var um það reglugerð. En hæstv. félmrh. hefur lýst því yfir hér í þinginu, að sú reglugerð hafi eiginlega verið sett aðeins til bráðabirgða og eigi að gilda bara til áramóta, en frá áramótum eigi að koma ný reglugerð og ný aðferð til þess að framkvæma skyldusparnaðinn. Mig furðar ekkert á því, þó að hæstv. ríkisstj. hafi orðið erfitt að koma saman reglugerðinni um skyldusparnaðinn, en ég hygg einnig, að ákaflega erfið muni reynast í framkvæmd sú nýja reglugerð, sem boðuð hefur verið og byggjast á á einhvers konar sparimerkjum, sem eru þess eðlis, að tiltekinn hluta af tekjum unglinga á ekki að greiða þeim út nema í slíkum sparimerkjum, sem skyldusparnaðurinn á að grundvallast á. En þegar á að fara að framkvæma þetta, munu menn áreiðanlega reka sig á, að undanþáguákvæði löggjafarinnar eru svo mörg og margþætt, að það verður erfitt fyrir atvinnurekendur og einstaklingana sjálfa að átta sig á því, áður en lýkur. Ég held, að þess vegna væri miklu hollara að horfast í augu við staðreyndirnar strax og einbeita huganum að því að gera raunhæfar ráðstafanir til þess að örva almennan og frjálsan sparnað í landinu, en lofa skyldusparnaðinum a. m. k. í bili að leggjast á hilluna. Ég skal þá koma að kaflanum um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, en IV. kafli núgildandi húsnæðismálalöggjafar fjallar um það og er framhald af því, sem áður var ákveðið um þetta atriði í húsnæðismálalöggjöfinni 1955. Á það ber að leggja megináherzlu, að grundvallarreglan skyldi vera sú, að framlög ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis væru til jafns við framlög sveitarfélaganna. Að vísu er það svo, að í upphafi var framlögum ríkissjóðs þó sett hámark 3 millj. kr., sem á síðasta þingi var hækkað upp í 4 millj. kr. Í fyrsta lagi var ekki í öndverðu hægt að gera sér grein fyrir þörfum sveitarfélaganna í þessu efni og kannske að vissu leyti skiljanlegt, að þingið vildi hafa einhver takmörk í þessu efni, en meginreglunni mega menn þó ekki gleyma og verða að viðurkenna að, að svo miklu leyti t. d, sem höfuðborgin eða Reykjavík er að glíma við að útrýma heilsuspillandi húsnæði, sem fyrst og fremst er í herskálum og álíka lélegu húsnæði, þá er það ekki sök bæjaryfirvaldanna í Reykjavík, að búið er í þessum herskálum, heldur hefur þetta skapazt af þjóðfélagsástæðum, sem bæjarstjórn voru algerlega óviðráðanlegar, og af ytri aðstæðum, sem ríkisvaldinu ekki heldur á sínum tíma voru viðráðanlegar. Ég vék að því í upphafi, hversu miklir fólksflutningar hefðu orðið hingað til Reykjavíkur og nágrennis á stríðsárunum af atvinnuástæðum og vegna breytingar á efnahagsskipun þjóðfélagsins. Þegar herinn var svo farinn hér úr nágrenni, stóðu eftir þessir herskálar, og í fyrstu var ekki um annað að ræða, en fólkið tæki þessa herskála til afnota, oft og tíðum án leyfis eða nokkurrar tilstuðlunar bæjaryfirvalda. Útrýmingin á herskálunum og öðru slíku heilsuspillandi húsnæði er eitt af erfiðustu viðfangsefnum bæjar- og sveitarfélaganna og fyrst og fremst Reykjavíkur, en er þess eðlis, að bæjarfélagið hér verður að leggja á sig mjög miklar og þungar byrðar til þess að reyna að koma í framkvæmd útrýmingu þessa heilsuspillandi húsnæðis. Það er ekki aðeins, að það séu ekki frambærileg húsakynni fyrir fólk að búa í og af fjárhagslegum og þjóðfélagslegum aðstæðum sé nauðsynlegt að búa almenningi betri aðstöðu en þetta, heldur hefur það einnig gífurleg áhrif, að hin uppvaxandi kynslóð þurfi ekki að búa við svo léleg húsakynni sem hér er um að ræða. Það skiptir sem sagt íbúana ekki aðeins máli heilsufarslega, heldur einnig uppeldislega í mjög ríkum mæli. Þetta hefur verið skilið af bæjarstjórn Reykjavíkur, og vil ég leggja áherzlu á það, að byggingaráform bæjarstjórnar Reykjavíkur eru eingöngu takmörkuð og bundin við útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og þá fyrst og fremst herskálanna og álíka húsnæðis eins og þeir eru. Bærinn hefur á undanförnum árum sem sagt takmarkað frumkvæði sitt við það að aðstoða einstaklingana til þess að komast úr þessu heilsuspillandi húsnæði og í mannsæmandi íbúðir. Það liggur augljóslega fyrir, að bæjarsjóður Reykjavíkur getur ekki verið lánastofnun í slíku sambandi nema að takmörkuðu leyti, og þess vegna var það í, öndverðu, að bæjarstjórn Reykjavikur batt vonir sínar við, að framlög ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis skyldu vera til jafns við framlög bæjarsjóðs eða annarra sveitarfélaga. En í framkvæmdinni hefur þetta orðið svo, að Reykjavíkurbær hefur lagt af mörkum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á undanförnum árum 4.5 millj. kr. 1955, 10 millj. kr. 1956 og 10 millj. kr. 1957 á fjárhagsáætlun, en umfram þessi áætluðu framlög er lagt, eins og nú er komið, um 10 millj. kr., og hefur þess vegna alls á þremur árum þurft að verja um 34.5 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Á þessum sömu þremur árum hafa ríkissjóðsframlögin til Reykjavíkurbæjar í þessu sama skyni verið 10 millj. kr. Hér er algerlega borinn fyrir borð réttur bæjarfélagsins, og þetta kann ekki góðri lukku að stýra, ef ekki er ríkari skilningur á löggjafarsamkomunni fyrir skyldu ríkisvaldsins til þess að láta ekki á sér standa til þess að koma á þessum vettvangi til móts við aðgerðir sveitarfélaga. Ég skal ekki draga í efa, að mönnum sé þetta atriði ljóst, en samt er það svo, að framlögin hafa á undanförnum árum hér á Alþingi verið skorin við neglur, á sama tíma sem þó hafa verið stórkostlega hækkuð framlög ríkissjóðs til ýmissa annarra almennra þarfa, sem ég ætla ekki að telja eftir, bæði á sviði landbúnaðar, iðnaðar og sjávarútvegs og fleiri sviðum. En framlög til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis hafa lítið sem ekkert hækkað, voru hækkuð um eina millj. á s. l. ári eða með löggjöfinni frá síðasta þingi. Við lögðum þá til, sjálfstæðismenn, að þetta ákvæði í löggjöfinni væri algerlega óbundið og lögin fjölluðu aðeins um meginregluna, að ríkissjóðsframlögin til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis skyldu á hverjum tíma vera jöfn við framlög bæjar- og sveitarfélaganna. Þegar sú till. hafði verið felld, lögðum við þó til, í samræmi við það til þess að hafa eitthvað afmarkað í fjárlögum, að þar yrði framlagið hækkað upp í 10 millj. kr., og það var einnig fellt. Nú hefur bæjarstjórn Reykjavíkur nýlega samþykkt ályktun, sem felur í sér áskorun til þings og stjórnar að hækka framlögin til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis úr 4 millj. kr. og upp í 12 millj. kr. á hafði verið felld, lögðum við þó til í samræmi við það. Þetta var samþykkt með atkvæðum allra bæjarfulltrúa Reykjavíkur og af öllum flokkum og þingmönnum Reykjavíkur falið að beita sér fyrir, að þetta næði fram að ganga á þinginu. Ég gerði tilraun til þess að fá samstöðu um þetta atriði við núv, stjórnarflokka, en varð ekki ágengt í því. Mér var tilkynnt af hálfu fulltrúa Framsfl., sem ég talaði við og að hvers tilhlutan málið var rætt á flokksfundi, að sá flokkur væri ekki að svo komnu reiðubúinn til þess að standa með slíku máli, og það sama var mér sagt frá Alþfl. Ég skal taka það fram, að ég átti viðræður við formann þingflokks Alþýðubandalagsins, Einar Olgeirsson, og fékk aldrei endanleg svör, og það var af þeim ástæðum, að hann var við önnur störf upptekinn, en hann hafði hins vegar látið í það skína, að hann væri málinu hlynntur, en vildi þó á því nokkrar breytingar, og geri ég ráð fyrir, að það komi fram undir meðferð málsins, og vil ég vissulega mega vænta stuðnings úr þeirri átt. Og ef til vill kynni svo að vera, að bæði Alþfl. og Framsfl. muni, áður en þessu þingi lýkur, vera reiðubúnir til þess að standa að einhverri lagfæringu í þessu máli, eins og hér er farið fram á, enda þótt báðir þessir flokkar hafi ekki að svo komnu viljað standa að flutningi málsins með okkur sjálfstæðismönnum, og það skiptir í sjálfu sér litlu máli eða engu, heldur öllu máli hitt, að þingið endanlega afgreiði þetta mál þannig, að það verði tekið meira tillit, en nú er til þarfa og erfiðleika sveitarfélaganna. Það er alveg rétt, og ég vil láta það koma fram hér, að það, sem ríkissjóður hefur lagt fram til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis á undanförnum árum til sveitarfélaganna, hefur að langmestu leyti farið til Reykjavíkur, en það er eingöngu vegna þess, að önnur sveitarfélög hafa gert lítið tilkall til þessa framlags. Málið liggur þess vegna þannig fyrir, að um leið og önnur sveitarfélög hafa fengið fullnægt kröfum sínum í þessu efni, fer fjarri, að framlög ríkissjóðs hafi verið til jafns við framlög Reykjavíkurbæjar, sem ég gerði grein fyrir áðan, og það er út af fyrir sig ekki aðeins að hér sé gengið á rétt sveitarfélaga, heldur er hér beinlínis verið að mismuna sveitarfélögunum, Reykjavík annars vegar og öðrum bæjar- og sveitarfélögum hins vegar, og á þó höfuðstaðurinn að sjálfsögðu við langrammastan reip að draga í þessu efni. Þá leggjum við til, að inn í kaflann um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis komi nýtt ákvæði þess eðlis, að ef sveitarfélögin stofni hjá sér byggingarsjóði, skuli ríkissjóður skyldur til þess á hverjum tíma að leggja slíkum sjóðum jafnmikið árlegt framlag og sveitarfélögin kunna að ákveða í sína byggingarsjóði. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. okkar, hefur bæjarstjórn Reykjavíkur nýlega ákveðið að stofna byggingarsjóð Reykjavíkur í því skyni að greiða fyrir byggingu íbúða til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðarhúsnæði í bænum. Þessi sjóður er eftir ákvörðun bæjarstjórnar stofnaður með 42 millj. kr. framlagi, en síðan er gert ráð fyrir, að árlegar tekjur hans auk ýmissa annarra séu framlög úr bæjarsjóði eftir ákvörðun bæjarstjórnar og væntanleg framlög úr ríkissjóði til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Það liggur að sjálfsögðu ekki fyrir vitað, hvað framlag Reykjavíkurbæjar muni verða á árinu 1958, ekki fyrr en fjárhagsáætlun hefur komið fram og verið afgreidd, en það má ætla, að það verði aldrei minna en 10 millj. kr., og ef ætti að framfylgja meginreglunni um jafnhátt framlag frá ríkissjóði í þessu sambandi, þyrfti að vera ekki minna en 10 millj. kr. vegna Reykjavíkur einnar. En miðað við reynslu undangengins árs, ættu að dómi bæjarstjórnar Reykjavíkur um 2 millj. kr. til viðbótar að fullnægja öðrum sveitarfélögum. Ég held, að það væri til mjög mikils góðs, ef fleiri sveitarfélög mynduðu slíka byggingarsjóði hjá sér í þessum takmarkaða tilgangi, að útrýma heilsuspillandi húsnæði, og ríkissjóði beri að koma í þessu efni til móts við bæjarfélögin. Þegar nú bæjarstjórn Reykjavíkur hefur myndað sinn byggingarsjóð með 42 millj. kr. framlagi, er nokkuð fróðlegt að reyna að gera sér grein fyrir, hverjar mundu verða tekjur þessa sjóðs á næsta ári og hversu miklar líkur eru þá til þess, að bæjarstjórn Reykjavíkur geti haldið áfram og framkvæmt þau áform, sem uppi eru til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Og ég tel ekki ósennilegt, að það mundi vera að einhverju leyti með þessum hætti, að vextir af stofnfénu mundu nema um 1½ millj. kr. á árinu, afborganir útistandandi skulda, þ. e. a. s. sem eru innifaldar í stofnfénu, mundu nema um 2½ millj. kr., og komi þá aftur til endurútlána. Ef reiknað er með framlagi bæjarsjóðs, 10 millj. kr., og jöfnu framlagi ríkissjóðs, 10 millj. kr., eru komnar 26 millj. kr. tekna á þessu ári, og þá ætti að mega ætla, að innborganir kæmu frá kaupendum þess íbúðarhúsnæðis, sem bærinn hefur byggt til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði A- og B-lán, og hefur það verið áætlað um 12 millj. kr. Þetta þýðir það, að Reykjavíkurbær mundi hafa 26 millj. kr. handbært fé til að halda áfram framkvæmdum sínum á næsta ári, án nokkurs ríkissjóðsframlags, en 36 millj. kr., ef jafnhátt framlag kemur frá ríkissjóði. En af þessu mikla fé mun samt sem áður ekki veita, til þess að hægt sé að framfylgja þeirri áætlun, sem uppi er um að útrýma heilsuspillandi húsnæði á næstu 4–5 árum, eins og ályktað var í bæjarstjórninni 1955, og ætti þess vegna að vera lokið á árinu 1960 eða 1961, því að þegar hefur þessi áætlun nokkuð dregizt. En miðað við þessa tekjumöguleika, er alveg augljóst, að Reykjavíkurbær gæti haldið áfram með fullum hraða áætlun sinni um íbúðabyggingar til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði, og þá mundi því verða framfylgt alveg skilyrðislaust, að enginn herskáli til íbúðar væri lengur til í höfuðstaðnum, þegar komið væri fram yfir árið 1960. Hvort tekst að ljúka því á árinu 1960 eða 1961, fer nokkuð eftir atvikum, en ekki sízt eftir þeim skilningi, sem löggjafarsamkoman veitir bæjar- og sveitarfélögunum í þessu mikilvæga máli. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins hafa fleiri orð til þess að skýra þetta mál. Mér er fullljóst, að húsnæðisvandamálin á hverjum tíma eru margbrotin og hafa verið mjög margþætt hjá okkur. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að með samþykkt þessa frv. væru þó töluvert miklar umbætur gerðar á húsnæðismálalöggjöf þeirri, sem nú er í gildi. Ég vildi mega vænta fulls stuðnings af hálfu stjórnarliðsins hér á þingi fyrir þessu máli, og eins og ég hef þegar vikið að áður, er nú auðvitað miklu veigameira, að menn sameinist á hverjum tíma um raunhæfar umbætur í málunum, heldur en hitt, að jafnveigamikil mál eins og hér er um að ræða líði í raun og veru fyrir það, að deilur eru uppi um, hvort ein eða önnur ríkisstjórn hefur verið annarri afkastameiri á sviði þessara mála. Ég ætla ekki að ræða þann þátt málanna að svo komnu. Ég hef sagt áður og haldið því fram hér, að ég tel, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi verið mjög mislagðar hendur um framkvæmd húsnæðismálanna. En það er ævinlega gott, þegar menn bæta ráð sitt, og hún mundi verulega geta bætt ráð sitt í þessum málum með því að styðja frv. það, sem hér er flutt. Um þetta frv. geri ég svo ráð fyrir venju samkvæmt að, að lokinni umr. yrði því vísað til heilbr.- og félmn., enda munu þær n. hafa haft þetta mál til meðferðar á síðasta þingi.