Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 10. mars 1994: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Norðurl. v., Hjálmar Jónsson prófastur, Sauðárkróki, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Pálmi Jónsson, 2. þm. Norðurl. v.`` Hjálmar Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Það er aðeins eitt mál á dagskrá þessa fundar og hefur verið óskað eftir að afgreiðslu þess verði frestað. 

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum vikum síðan, við 1. umr. um eitt þingmál, óskuðu þrír þingflokkar, þingflokkur Framsfl., þingflokkur Alþb. og þingflokkur Kvennalistans, eftir því að 1. umr. yrði frestað. Forseti neitaði að verða við þeirri ósk og lýsti því yfir að það yrði haldið áfram með málið þrátt fyrir ósk frá þremur þingflokkum. Nú gerist það hins vegar hér að í annað sinn er atkvæðagreiðslu um hafnalög frestað samkvæmt ósk eins þingflokks, þingflokks Sjálfstfl. Þessi atkvæðagreiðsla átti að fara fram fyrir helgi. Þá hafði stjórnarflokkunum ekki tekist að tryggja það að nægilega margir stjórnarþingmenn sinntu vinnuskyldu sinni og væru í þingsalnum. Atkvæðagreiðslunni var frestað og það var ekki gerð athugasemd við það. Nú gerist það hins vegar í annað sinn að mistekist hefur að tryggja það að nægilega margir stjórnarþingmenn séu í vinnu sinni og óskað er eftir því að málinu verði frestað. Ég vil þess vegna spyrja forseta hver eru rökin fyrir því að neita ósk þriggja þingflokka um að fresta 1. umr. um mál en verða ítrekað við ósk frá einum þingflokki um að fresta atkvæðagreiðslu um það mál sem hér er til umfjöllunar. Er forseti þingsins að mismuna þingflokkum með þeim hætti sem hér kemur fram vegna þess að þrátt fyrir það að fyrri ákvörðunin um að neita ósk frá þremur þingflokkum hafi ítrekað verið til umræðu hefur forseti þingsins ekki lýst yfir ágreiningi við þá ákvörðun sem þá var tekin. Það er mjög mikilvægt að það sé samhengi og samræmi í því hvernig forseti bregst við óskum þingflokka. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera athugasemd við það að þessari atkvæðagreiðslu sé frestað ítrekað að ósk þingflokks Sjálfstfl. en ég skil ekki samhengið að neita óskum annarra þingflokka varðandi meðferð mála en verða ítrekað við óskum þingflokks Sjálfstfl.

Virðulegi forseti. Hv. síðasta ræðumanni er það að sjálfsögðu vel kunnugt að það er rík hefð fyrir því að verða við óskum þingflokka um að fresta atkvæðagreiðslum ef þannig stendur á og slíkar óskir koma fram. Að því er varðar frestun á umræðum gegnir hins vegar öðru máli og í því tilfelli sem hv. þm. er að tala um var um það að ræða að það var borin fram ósk um að hér væri til staðar ákveðinn ráðherra, hæstv. forsrh., sem var þá í útlöndum og það jafnvel þó að ráðherrann sem flytti málið og gaf út þau bráðabirgðalög sem það mál snerist um væri viðstaddur, hæstv. sjútvrh. Hér er þess vegna gjörsamlega ólíku saman að jafna og það er ómaklegt að gera forseta Alþingis upp einhverjar sakir eða einhverja mismunun í þessu efni. Ég hef ekki orðið var við það að forseti Alþingis mismuni þingflokkum en hitt er annað að það er föst venja að verða við óskum um að fresta atkvæðagreiðslum. Sú ósk var fram borin af mér sem formanni þingflokks sjálfstæðismanna og hún er tilkomin vegna þess eins og hv. þm. gat um að ekki eru nægilega margir mættir til að taka þátt í atkvæðagreiðslunni, þess vegna er farið fram á frest og við því hefur verið orðið nú eins og ævinlega áður.

Frú forseti. Ég tel að það sé alveg hárrétt ákvörðun forseta sem frú forseti tók áðan að verða við þeirri beiðni formanns þingflokks Sjálfstfl. að fresta atkvæðagreiðslu um hafnalög. Um hitt málið gildir auðvitað öðru máli, þar var auðvitað æðibunugangur í forseta að knýja fram lok umræðunnar og verða ekki við eðlilegum óskum um að forsrh. væri við látinn. Ég minni á að það lá svo mikið á í umræðum um hafnalögin fyrir nokkrum dögum síðan þegar málið var að ganga til 3. umr. að það mátti ekki skoða í nefnd ákaflega fljótfærnislega tillögu sem hæstv. samgrh. slengdi fram á síðustu stundu og þurfti töluverð átök að fá tillöguna til nefndar. En ég tel sem sagt að það hafi verið hárrétt ákvörðun hjá forseta að fresta núna.

Eins og hér hefur komið fram er það venjan að verða við þeirri ósk að fresta atkvæðagreiðslum þegar um það er beðið og sérstaklega stendur á.

Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að fá það mjög skýrt af forsetastóli að atkvæðagreiðslu er frestað þegar þingflokkur óskar eftir því.  Ég vil hins vegar vegna ræðu hv. þm. Geirs Haarde ítreka það að ég hef óskað eftir því ítrekað að forseti nefni fordæmi fyrir því að ósk þriggja þingflokka um frestun 1. umr. máls sé neitað. Forseti hefur enn sem komið er ekki treyst sér til þess að nefna slíkt fordæmi. Ég ítreka þess vegna ósk mína um að það fordæmi sé nefnt því alveg á sama hátt og ég tel nauðsynlegt að hafa það skýrt að óski þingflokkur eftir frestun á atkvæðagreiðslu sé orðið við þeirri ósk, þá er auðvitað líka nauðsynlegt að hafa það skýrt að óski þingflokkur eftir frestun á 1. umr., ég tala ekki um ef þrír þingflokkar óska eftir frestun á 1. umr. þá sé orði við þeirri ósk. Það var hins vegar ekki gert, hv. þm., og það er í því sem mismununin liggur. Og þar til hægt er að nefna mér fordæmi um það að forseti neiti ósk frá þremur þingflokkum um frestun 1. umr. held ég mér við það að ákvarðanir forsetadæmisins á undanförnum vikum feli í sér mismunun. Ég vona satt að segja að sú ákvörðun forseta á sínum tíma að fresta umræðunni ekki þrátt fyrir ósk þriggja þingflokka verði ekki fordæmi í störfum þingsins. Ég tel það betra ef forseti getur tekið af skarið um það líkt og forseti gerði nú varðandi atkvæðagreiðslu að óski þingflokkur, ég tala nú ekki um fleiri en einn þingflokkur, eftir frestun á 1. umr. þá verði líka orðið við þeirri ósk því það er mjög nauðsynlegt að leikreglur í þingsalnum séu skýrar.

Virðulegi forseti. Það væri fróðlegt að spyrja hv. þm. og formann þingflokks Sjálfstfl. hvort þessi frestun atkvæðagreiðslu, sem ég skil svo að eigi ekki að fara fram í dag, einhvern tímann í vikunni trúlega, þýði það að Sjálfstfl. sé að vinna að breytingum á þessu frv. en við í minni hluta samgn. höfum margsinnis lagt til að menn reyndu að koma meira viti í þetta mál. Ef svo er, sem ég vil trúa að hv. þm. Geir Haarde sé að gera, að hann hafi lagt þetta mál fyrir þingflokk Sjálfstfl. og þau varnaðarorð sem við höfum haft uppi við þá heiftarlegu mismunun sem þetta frv. leiðir yfir landsbyggðina með skattlagningu, margfaldri skattlagningu á byggðirnar og einnig það óljósa orðalag sem í þessu frv. felst um það að hafnir megi gerast hluthafar í fyrirtækjum með skylda starfsemi án þess að þingið hafi fengið svör við því hvað hér er verið að tala um. Ítrekað hef ég borið þessar óskir fram í þingnefnd og ítrekað hef ég óskað eftir því við hæstv. ráðherra að hann gerði okkur grein fyrir því hvað hér væri verið að tala um áður en gengið yrði til atkvæða. Því fagna ég því, hv. þm. og formaður þingflokks Sjálfstfl., Geir Haarde, að þingmaðurinn skuli hafa tekið málið upp að nýju í þingflokki Sjálfstfl. til þess að bæta það og að sjálfsögðu munum við þingmenn Framsfl. fagna því og mæla með því að málinu verði frestað.

Virðulegi forseti. Það er ekki svigrúm til þess að ræða þetta mál efnislega undir þeim lið sem hér er í gangi, þ.e. umræðum um fundarstjórn forseta, enda er það þannig að efnisumræðu um þetta mál er lokið. Málið er komið til lokaafgreiðslu, það er atkvæðagreiðslan ein sem bíður. Málið hefur ekki verið rætt frekar í þingflokki sjálfstæðismanna svo ég upplýsi það nú bara en það stendur hins vegar þannig á að ýmsir þingmenn eru ekki viðstaddir. Sumir eru veðurtepptir. Ég veit að hv. þm. Stefán Guðmundsson veit hvað það er að vera veðurtepptur heima í sínu kjördæmi. Einhver frægasta ,,veðurteppa`` í þingsögunni hin síðustu ár var þegar hann var bundinn í fyrra í janúar og mikilvæg atkvæðagreiðsla beið og sérstakar ráðstafanir voru gerðar til þess að hann gæti komið til þeirrar atkvæðagreiðslu. Það stendur þannig á með nokkra okkar menn að þeir geta ekki verið hér við þessa atkvæðagreiðslu, það er af þeim sökum sem ég hef óskað eftir frestun. Það hefur ekkert að gera með efnisinnihald frv.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða frv. sem á að greiða atkvæði um, umræðum er lokið. Það er næst á dagskrá að hafa atkvæðagreiðslu. Ég vil láta það koma fram frá mínum sjónarhóli að ég tel að það sé á engan veg verið að skapa það fordæmi að hvaða formaður í þingflokki sem er eigi kröfu á því að atkvæðagreiðslu sé frestað þegar hann biður um. Þvert á móti er það svo að forseta ber að ákveða þetta sjálfur á grundvelli þess sem hann telur rétt og skiptir engu máli hvaðan beiðnin um frestunina kemur. Þetta segi ég vegna þess að forseta ber í sínum úrskurði eins og allir vita . . .  Ég mótmæli því, virðulegi forseti, mjög ákveðið að að lagt sé út af þessum umræðum með þeim hætti sem hv. 8. þm. Reykn. gerði, að hér skapaðist fordæmi fyrir að formaður þingflokks, hvaða þingflokks sem væri, gæti beðið um frest og þá yrði að verða við þeim óskum. Það er misskilningur að sjálfsögðu.

Þú ert bara einn um þessa skoðun

.

15:21] Svavar Gestsson : Virðulegi forseti. Það er líka spurning, hæstv. forseti, hvort orðalagið ,,aflóga`` er þinglegt. Forseti gerði ekki athugasemdir við þessi orð varaformanns Sjálfstfl. hér áðan sem flutti sérstakar leiðbeiningar til forsetans sem er alveg nýr dagskrárliður. Ég hef aldrei heyrt áður að forustumenn stjórnarflokks telji sig þurfa að flytja leiðbeiningaerindi til forseta á þennan hátt. Það sem ég vil segja er það, virðulegi forseti, að ég vil mótmæla þessari túlkun varaformanns Sjálfstfl. Jafnvel þó að hann sé varaformaður Sjálfstfl., þá tel ég ekki ástæðu til að taka mark á hv. þm. og hæstv. ráðherra í þessu máli.

Er túlkunin aflóga?

Vegna þess að ég tel að túlkunin sé aflóga, eins og hv. þm. Árni Johnsen kallar hér.

Má ég heyra aftur?

Málið er ósköp einfaldlega þannig að með því að fallast á þessa beiðni hefur forseti skapað það fordæmi að á þinginu hljóta menn að hafa það þannig að þegar einstakir forustumenn þingflokka óska eftir að máli eða atkvæðagreiðslu sé frestað, þá verði það gert. Ef forseti Alþingis mótmælir ekki þessari yfirlýsingu hæstv. fjmrh., þá er óhjákvæmilegt að þessi vinnubrögð hæstv. forseta verði tekin fyrir á réttum vettvangi, þ.e. í forsætisnefnd Alþingis eða meðal formanna þingflokkanna. Eða ætla þeir og þessir aðilar að sitja undir því að forseti Alþingis Íslendinga mismuni þingmönnum með þeim freklega hætti sem hv. varaformaður Sjálfstfl. var að krefjast af forseta Alþingis Íslendinga hér áðan?

Það er rangt.

Það er rétt.

Forseti leggur sig fram um að taka tillit til bæði stjórnar og stjórnarandstöðu þegar þarf að vega og meta atriði sem menn eru að biðja um hverju sinni eins og t.d. atkvæðagreiðslur. Þegar færð eru rök fyrir því að nauðsynlegt sé að fresta atkvæðagreiðslu, þá metur forseti það og tekur tillit til þess og verður við þeirri ósk ef ástæða er til.

Frú forseti. Mér ofbýður alveg viðhorf hæstv. fjmrh., varaformanns Sjálfstfl. Ég vona að hann eigi ekki eftir að endurtaka aðra eins vitleysu úr ræðustólnum og hann var að fara með áðan. Ég treysti hæstv. forseta fullkomlega til þess að gæta réttsýni. Iðulega hefur frú forseti orðið við tilmælum frá mér um það að fresta atkvæðagreiðslum. Ég treysti því að svo verði enn og mér dettur ekki í hug að fara að væna frú forseta um það að hún mismuni okkur. Ég tel alveg víst að hún taki tillit til réttmætra óska okkar hér eftir sem hingað til. Hins vegar ætla ég að biðja varaformann Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., að láta aðra um stjórn þingsins. Hann á erfitt með að stilla sig en ég held að forsetadæminu væri það ekki til framdráttar að hæstv. fjmrh. væri að vesenast í að stjórna þinginu líka.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt hvað þetta hleypur allt fyrir brjóstið á hv. stjórnarandstæðingum. Það eina sem hér hefur verið sagt, og ég tek það fram að ég hlýt að hafa sama rétt á því að túlka þingsköp og segja mitt álit á stjórn forseta og aðrir hv. þm. í salnum, er að þótt þetta mál sé út af dagskrá tekið, þá skapar það, að mínu áliti, ekkert fordæmi því að það er tekið skýrt fram í þingsköpum, nánar tiltekið í 63. gr. þingskapa, með leyfi forseta, þar sem stendur: ,,Forseti getur breytt röðinni á þeim málum sem eru á dagskrá og einnig tekið mál út af dagskrá.`` Það er forseta Alþingis að ákveða þetta og það skiptir engu máli hvort um það kemur beiðni eða hvort forseti tekur þetta upp hjá sjálfum sér. Hv. þm. Geir Haarde, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, hefur ekkert vald umfram aðra þingmenn til þess að fara þess leit við forseta og það skapar ekki heldur fordæmi því að ákvörðunin er alfarið í höndum forseta þingsins og um það snýst þetta mál. Meira var ekki sagt, meira átti þetta ekki að þýða og þetta held ég að sé auðskilið flestöllum mönnum og vona ég nú að það hafi komist rækilega til skila hvað sagt var.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá formanni þingflokks Sjálfstfl. Ég lenti í erfiðleikum með það að komast til þings á sínum tíma og þá var atkvæðagreiðslu frestað og ég þakka fyrir það. En ég vil endurtaka þá ósk mína til formanns þingflokksins að hann noti þennan tíma sem núna gefst, sem ég skil að hann sé að vinna að, til að reyna að koma meira viti í þetta mál sem átti að fara til atkvæðagreiðslu. Ég trúi því að það sé það sem vaki fyrir mönnum að reyna að koma í veg fyrir það m.a., sem í frv. stendur, að 25% álag á vörugjaldið sem leggst einu sinni á íbúa Reykjavíkur en getur lagst 3--4 sinnum á íbúa á Vestfjörðum og allt að 5 sinnum á íbúa í Norðurlandskjördæmi eystra. 

Eins og fram hefur komið hefur verið óskað eftir því að fresta atkvæðagreiðslu um eina dagskrármálið sem fyrir liggur á þessum fundi. Forseti hefur orðið við þeirri ósk og er því atkvæðagreiðslunni frestað og málið tekið út af dagskrá.