Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Árið 1948 gerðist Ísland aðili að alþjóðaráði um fuglavernd. Var þá komið á fót nefnd til þess að koma fram fyrir Íslands hönd í þessum samtökum og hefur hún verið nefnd fuglafriðunarnefnd. Í henni eiga nú sæti dr. Finnur Guðmundsson náttúrufræðingur, sem er formaður n., Kristinn Stefánsson prófessor, Þorbjörn Jóhannesson kaupmaður og Þorsteinn Einarsson íþróttafulltrúi. 1954 voru síðan felld saman í eina heild ýmis sundurlaus ákvæði í íslenzkum lögum um rétt til fuglaveiða, friðun fugla og veiðitíma, svo og ákvæði um fuglaveiðisamþykktir. Er hér um að ræða gildandi lög um þessi efni, nr. 63 frá 1954, um fuglaveiðar og fuglafriðun. 2 lögunum voru ýmis nýmæli, svo sem ákvæði um stjórn fuglafriðunar- og fuglaveiðimála, ákvæði um veiðitæki og veiðiaðferðir, inn- og útflutning fugla, kaup og sölu þeirra o.fl. Var leitazt við, að þessi lagasetning væri að efni til í sem nánustu samræmi við alþjóðasamþykkt um verndun fugla, sem gerð hafði verið í París 1950. Hin nýju lög tóku gildi í ársbyrjun 1955, og ári síðar eða í janúar 1956 fullgilti ríkisstj. Íslands fyrrnefnda alþjóðasamþykkt um verndun fugla. Síðar kom í ljós, að óhjákvæmilegt virtist, að heimild væri til þess í lögunum að leyfa veiði sumra fugla á friðunartíma þeirra, þar eð þeir kunna að valda tilfinnanlegu tjóni á nytjum eða hindra viðkomu og aukningu fuglategunda, sem æskilegt er að viðhalda og fjölga. En þar sem þá var enn fremur ljóst, að nauðsynlegt væri, að fram færu rannsóknir á veigamiklum þáttum þessara mála, varð að ráði að fresta endurskoðun l., unz þeim rannsóknum væri lokið. Sem dæmi má nefna, að brýna nauðsyn bar til þess að rannsaka vandlega tjón á nytjagróðri af völdum grágæsa. Af ýmsum ástæðum reyndist þó ekki unnt að hefjast handa um aðgerðir í því máli fyrr en á árinu 1963, að samið var við brezka aðila um framkvæmd rannsóknanna. Þessir aðilar unnu síðan í tvö sumur, 1963 og 1964, í samráði við íslenzka aðila að víðtækum athugunum á íslenzka grágæsastofninum, stærð hans, útbreiðslu og lífsháttum. Þegar niðurstöður af þessum rannsóknum lágu fyrir, en það var haustið 1964, var talið ástæðulaust að fresta lengur endurskoðun l. frá 1954. Í júní 1959 hafði menntmrh. falið fuglafriðunarnefnd að endurskoða l. frá 1954. 30. okt. 1964 fól rn. nefndinni að ljúka sem allra fyrst endurskoðun l., og störfuðu þeir Agnar Ingólfsson náttúrufræðingur og Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri með n. að því verki. Niðurstaðan varð sú, að samið var nýtt frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun, og er það frv., sem hér er nú flutt. Frv. hafði verið sent búnaðarþingi til umsagnar og breytt nokkuð að fenginni umsögn þess. Höfundar frv. eru í öllum aðalatriðum á einu máli um ákvæði þess. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni frv. í einstökum atriðum. Þó skal ég geta helztu nýmælanna, sem í því felast. Í 11. gr. er það nýmæli, að heimild er þar til að veita undanþágu frá friðunarákvæðum frv., þegar um er að ræða tegundir, sem valda veru legu tjóni á nytjum. Enn er reynslan talin hafa sýnt, að brýn nauðsyn sé á því, að slík heimild sé í l. um fuglaveiðar og fuglafriðun. Er kveðið svo á, að hægt sé að veita einstökum handhöfum fuglaveiðiréttar tímabundið leyfi til veiði slíkra fugla, á hvaða tíma árs sem er. En þó er gert ráð fyrir, að þessi undanþáguheimild taki ekki til sjaldgæfari tegunda, svo sem arnar, fálka og snæuglu. Sérákvæði eru um grágæsir, og miða þau að því að gera leyfisveitingar einfaldari að því er þessa tegund varðar. Í gr. eru og ákvæði um heimild til töku grágæsareggja, án þess að leyfi komi til. Samkv. gildandi 1. eru grágæsir alfriðaðar, frá því að þær koma á vorin og þangað til 19. ágúst. Þetta hefur valdið mikilli óánægju hjá bændum í sumum héruðum landsins, sem hafa orðið fyrir nokkrum búsifjum af þeirra völdum. Samkv. ákvæðum gr. geta bændur fengið leyfi til að veiða grágæsir á hvaða tíma árs sem er, svo framarlega sem þær valda tilfinnanlegu tjóni á nytjagróðri. Einstakir veiðirétthafar geta fengið leyfi til slíkra veiða, en hreppstjórar geta fengið leyfi til slíkra veiða, en hreppstjórar geta fyrir þeirra hönd einnig fengið slíkt leyfi. Þrátt fyrir þessar víðtæku heimildir verður þó að teljast mjög ólíklegt, að með gæsaveiðum verði hægt að koma í veg fyrir, að grágæsir valdi spjöllum á nytjagróðri, enda eru sáralítil líkindi til, að hægt sé að hafa nokkur veruleg áhrif á stærð grágæsastofnsins með veiðum einum, jafnvel þótt grágæsir væru ófriðaðar með öllu. Nauðsynlegt er því, að menn geri sér ljóst, að þessar undanþáguheimildir útiloka alls ekki nauðsyn ráðstafana til þess að verja ræktað land fyrir gæsum með ýmsum ráðum, sem gefizt hafa vel, t.d. í Skotlandi og víðar. Í 27. gr. er ákvæði um, að óheimilt skuli að brenna sinu eftir 1. maí ár hvert. Það hefur farið í vöxt á síðari árum, að sina sé brennd á vorin, og er ekki óalgengt, að þetta sé gert í maímánuði og jafnvel fyrri hluta júnímánaðar. Slíkt er talið með öllu óviðunandi, því að þá eru fuglar almennt komnir á varpstöðvarnar og margir farnir að verpa. Afleiðingin af þessu verður sú, að hreiðrum og eggjum margra fugla er eytt í eldi. Til þess að koma í veg fyrir slíkt er vart um annað að ræða en banna sinubruna eftir 1. maí ár hvert, en það eru þau tímatakmörk, sem eðlilegast er talið að miða við. Önnur nýmæli frv. eru ýmist í tengslum við þessi atriði eða minni háttar, og sé ég því ekki ástæðu til að rekja þau nánar né heldur það efni frv., sem er samhljóða gildandi lögum. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta var lagt fyrir síðasta Alþ., en ekki vannst þá tími til þess að afgreiða það. Er frv. nú flutt öðru sinni í óbreyttri mynd. Í þeirri yfirlýsingu ríkisstj., sem hæstv. forsrh. flutti í Sþ. í gær, er það tekið fram, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir setningu nýrrar löggjafar um iðnfræðslu á þessu þingi. Frv. það, sem átt er við í yfirlýsingu ríkisstj., er frv. það, sem hér um ræðir. Yfirleitt munu menn vera um það sammála, að fá verkefni séu nú brýnni í skólamálum Íslendinga en að bæta tæknimenntun og verkkunnáttu þjóðarinnar. Ýmis mikilvæg spor hafa verið stigin í þá átt á undanförnum árum, svo sem stofnun Tækniskóla Íslands, sem segja má, að markað hafi tímamót í sögu íslenzkrar tæknimenntunar. En við það má ekki sitja. Samhliða því ber til þess brýna nauðsyn að auka og bæta menntun iðnaðarmanna. Að því miðar þetta frv. Það hefur lengi verið ljóst, að brýna nauðsyn bæri til þess að endurskoða skipulag og námsefni íslenzkrar iðnfræðslu. Hefur það mál lengi verið rætt, en við ýmis vandamál og viðkvæm atriði er að fást í því sambandi. Hefur t.d. skólamönnum, iðnaðarmönnum og iðnnemum gjarnan sýnzt nokkuð sitt hvað í þessum efnum. En með hliðsjón af því, hversu menntunarmál iðnstéttanna hafa geysimikilvæga þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn og aukna framleiðni í landinu, taldi ég nauðsynlegt, að einskis yrði látið ófreistað til þess, að samræmd yrðu þau sjónarmið, sem uppi hefðu verið í iðnfræðslumálum, og skipulag iðnfræðslunnar endurskoðað frá grunni. Hinn 31. okt. 1961 skipaði ég því nefnd til þess að endurskoða gildandi lög um iðnskóla og iðnfræðslu, og voru skipaðir í n. Guðmundur Halldórsson þáv. formaður Landssambands iðnaðarmanna, Óskar Hallgrímsson formaður iðnfræðsluráðs, Sigurður Ingimundarson efnafræðingur, Snorri Jónsson framkvæmdastjóri A.S.Í. og Þór Sandholt skólastjóri iðnskólans í Reykjavík. Var Sigurður Ingimundarson skipaður formaður nefndarinnar. Hinn 18. sept. 1964 skilaði n. ýtarlegum till. um gagngera endurskipulagningu iðnfræðslunnar í landinu og var sammála um álit sitt. Fól menntmrn. Jónatan Hallvarðssyni hæstaréttardómara að semja frv. til l. um iðnfræðslu á grundvelli till. n. En áður var skýrsla um störf iðnfræðslunefndar send ýmsum aðilum til umsagnar, þ.e.a.s. iðnfræðsluráði, iðnskólanum í Reykjavík, Landssambandi iðnaðarmanna, Alþýðusambandi Íslands og Félagi ísl. iðnrekenda. Allir þessir aðilar lýstu sig sammála þeim meginsjónarmiðum, sem fram komu í nál., og eru umsagnir þeirra prentaðar sem fskj. með þessu frv. Iðnfræðslunefndin fékk síðan frv. hæstaréttardómarans til umsagnar, gerði á því nokkrar breytingar, sem rn. tók til greina í samráði við hæstaréttardómarann. Varð þannig til það frv., sem hér er flutt. Frv. var enn fremur sent til umsagnar Sambandi iðnskóla á Íslandi, Alþýðusambandi Íslands, iðnfræðsluráði og Landssambandi iðnaðarmanna. Frá Sambandi iðnskóla á Íslandi og Landssambandi iðnaðarmanna komu nokkrar brtt. við frv. Taldi rn. ekki rétt að taka afstöðu til þeirra, en þær eru prentaðar sem fskj. með frv. og til þess ætlazt, að um þær verði fjallað í n. þingsins. Þá skal ég gera grein fyrir helztu breytingunum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir frá gildandi l. Meginbreytingin, sem frv. gerir ráð fyrir, er, að lagt er til, að iðnfræðsluskólar verði 8 að tölu, þ.e.a.s. einn í hverju núverandi kjördæma landsins, og skólasetur verði að jafnaði þar, sem nemendafjöldi er mestur innan hvers kjördæmis Nú eru hins vegar starfandi um 20 iðnskólar í landinu, en aðeins 7 þeirra hafa 60 nemendur eða fleiri, þar af 3 yfir 100 nemendur. Þar eð ljóst er, að slíkum breytingum verður ekki komið í framkvæmd á fáum árum, er gert ráð fyrir, að ráðh. ákveði, hverjir núverandi skóla starfi áfram fyrst um sinn eða til frambúðar. Einnig er heimilt að ákveða fjölda iðnskóla meiri, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi eða reynslan leiðir í ljós, að slíkt sé hagkvæmt. Enn þá mikilvægara en þessi fækkun og stækkun iðnskólanna er þó það nýmæli frv., að aukið verður nýjum þætti við iðnfræðslukerfið með stofnun og starfrækslu verknámsskóla iðnaðarins, en heimilað er að starfrækja verknámsskóla við hvern hinna 8 kjördæmaskóla, eftir því sem hagkvæmt þykir að fenginni reynslu og fé. Verknámsskólum iðnaðarins er ætlað tvíþætt hlutverk. Annars vegar að vera forskóli fyrir þá unglinga, sem hyggja á nám í löggiltum iðngreinum, og hins vegar að vera vettvangur starfsþjálfunar fyrir unglinga, sem hyggja á störf í öðrum greinum iðnaðar, þar sem ekki er þörf fullkominnar iðnmenntunar. Slíkt skólaform hefur þróazt um áratugi í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi og þykir hafa ótvíræða kosti fram yfir önnur kerfi. Ætla verður, að raunin verði hin sama hér á landi. Auk þess sem verknámsskólinn gerir kleift að taka upp kerfisbundið verknám í upphafi námstíma, opnar hann leiðir til þess að veita starfsþjálfun þeim, sem hyggja á vélstjóranám og tækninám. Gert er ráð fyrir, að nám í verknámsskólunum leiði til styttingar námstíma á vinnustað samkv. námssamningi. Þá er heimilað að starfrækja framhaldsdeildir við verknámsskólana og enn fremur að ákveða megi, að nám fari þar fram að öllu leyti, þegar um er að tefla grein, sem erfitt er að koma við námi í á vinnustað. Þá er gert ráð fyrir því, að starfræktur verði meistaraskóli, fyrst í stað við iðnskólann í Reykjavík, en síðar við aðra iðnskóla, þ.e.a.s. kjördæmaskólana. Gert er ráð fyrir, að það verði inntökuskilyrði í meistaraskóla, að viðkomandi hafi lokið sveinsprófi. Þá gerir frv. enn fremur ráð fyrir því, að iðnfræðslukerfið taki ekki einvörðungu til náms í löggiltum iðngreinum, heldur einnig til starfsþjálfunar vegna annarra greina iðnaðarins. Frv. gerir ráð fyrir, að öll iðnfræðsla lúti yfirstjórn menntmrh. og menntmrn. Gert er ráð fyrir í frv., að komið verði upp samræmdri yfirstjórn á framkvæmd iðnfræðslunnar, iðnfræðsluskrifstofu, sem iðnfræðslustjóri veitir forstöðu. Gert er ráð fyrir að fjölga í iðnfræðsluráði úr 5 í 7 og að Félag ísl. iðnrekenda og Samband iðnskóla fái þar fulltrúa. Innan hverrar iðngreinar á að koma á fót fræðslunefnd, sem geri till. um námsefni, bæði að því er varðar verklegt og bóklegt nám. Stjórn hvers iðnskóla á að vera í höndum 5 manna skólanefndar, og á hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd, borgarstjórn í Reykjavík, að kjósa 4 skólanefndarmenn, en ráðh. skipi hinn fimmta, sem jafnframt skal vera formaður. Þessi eru aðalnýmæli frv. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að stór framfaraspor yrðu stigin í menntunarmálum íslenzkra iðnstétta og þá um leið að því er snertir verkkunnáttu og tæknimenntun Íslendinga með samþykkt þessa frv. Þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir á iðnfræðslunni, eru svo gagngerar, að þær hljóta að kosta mikið fé. M.a. af þeim ástæðum er nauðsynlegt, að þessar breytingar komi til framkvæmda í áföngum. En einnig er nauðsynlegt, að reynsla fáist smám saman, og er þegar af þeirri ástæðu einnig skynsamlegt, að þessar breytingar séu framkvæmdar í áföngum. Iðnfræðslunefndin gerði á síðasta vetri áætlun um stofnkostnað verknámsskóla í málm- og tréiðnaðargreinum við iðnskólann í Reykjavík, en á s.l. ári voru hafnar framkvæmdir við 2. áfanga iðnskólabyggingarinnar á Skólavörðuholti, og hefur verið gert ráð fyrir því að nota þá byggingu sem vinnustofu vegna verklegra námskeiða við iðnskólann. Ef þetta frv. verður að l., mundi þessu húsnæði verða breytt í verknámsskóla í málm- og trésmíðagreinum. Iðnfræðslunefndin áætlaði kostnað við að ljúka þessum byggingarframkvæmdum 19.3 millj. kr. á s.l. vetri, kostnað við nauðsynlegar vélar, verkfæri og tæki og kostnað við aðbúnað þriggja skólaverkstæða fyrir málmiðnað 5 millj kr. og kostnað 4 skólaverkstæða fyrir tréiðnað 3 millj. kr. Heildarkostnaðinn áætlaði iðnfræðslunefnd þannig 27.3 millj. kr. Ég vona, að þetta frv. fái góðar undirtektir hér á hinu háa Alþ. Við lifum á tímum, þar sem tæknimenntun og verkkunnátta eru æ nauðsynlegri og skila sívaxandi arði í þjóðarbúið í formi aukinnar framleiðni. Ég er sannfærður um, að þær veigamiklu endurbætur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir á iðnfræðslunni, mundu stuðla mjög að aukinni velmegun á Íslandi, þegar fram líða stundir. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það er staðreynd, sem ég hygg, að enginn mæli á móti, að á undanförnum árum hefur ríkt allt of mikil kyrrstaða í íslenzkum skólamálum. Hefur kveðið svo rammt að þessu, að ungir sjálfstæðismenn, sem ekki verða taldir sérstaklega framfarasinnaðir, hafa séð ástæðu til þess að kveðja saman sérstaka ráðstefnu til þess að taka þessi mál til athugunar, og samþ. grg., sem er að mörgu leyti réttmæt, en felur hins vegar í sér mjög þungan áfellisdóm um kennslumálastjórnina á undanförnum árum. Það er hins vegar svo með kyrrstöðuna í skólamálunum, eins og margt annað, að engin regla er til án undantekninga. Og það skal viðurkennt, að þótt allt of mikil kyrrstaða hafi ríkt í þessum málum á undanförnum árum, hafa eigi að síður sumir hlutir verið vel gerðir á þessu sviði. Ég nefni þar m.a. tækniskólann, sem hæstv. menntmrh. minntist á hér áðan. Og ég vil í áframhaldi af því nefna það frv., sem hér liggur nú fyrir til umr. og ég álít á margan hátt mjög mikilsvert mál og virðist vera að ýmsu leyti mjög vel undirbúið, eins og það er lagt hér fram á Alþ. Sú n., sem um það hefur fjallað, virðist hafa leyst mikla vinnu af hendi og leitað til ýmissa aðila og frv. verið borið undir ýmsa aðila, eftir að það kom frá n., en þó sakna ég þess, eða ég hef ekki getað komið auga á það í nál., og ég heyrði það ekki heldur hjá hæstv. menntmrh., eftir að frv. var afgreitt frá n., að það hafi verið borið undir Iðnnemasamband Íslands, sem að sjálfsögðu er stór aðili að þessu máli, og þess vegna vil ég benda þeirri n., sem fjallar um þetta mál, á það, að umsagnar þessara samtaka verði aflað, áður en n. gengur endanlega frá því. Meginbreytingin, sem felst í þessu frv. eða meginumbótin, ef svo mætti segja, tel ég, að felist í stofnun hinna svonefndu verknáms- eða verkstæðisskóla, sem lagt er til að verði komið upp við iðnskólana. Ég held, að þar sé um mjög merkilega framkvæmd að ræða og mjög aðkallandi framkvæmd, sem ætti að geta gert það að verkum, að við fengjum betur menntaða iðnaðarmenn en áður, og auk þess gætu slíkir verknámsskólar verið líklegir til þess, að fleiri ungir menn fengju áhuga á að stunda þessar starfsgreinar. En því miður, þó að þar sé um talsverða aukningu að ræða, virðist hún a.m.k. í sumum greinum hvergi nærri vera nóg til að fullnægja þeirri eftirspurn, sem er eftir þeirri vinnu, sem þessar stéttir, iðnstéttirnar, leysa af hendi, og ég tel. að það sé þess vegna mjög mikilsvert, að þeim ákvæðum frv., sem fjalla um verkstæðisskólana eða verknámsskólana, verði hraðað sem mest, og mun ég koma nánar að því síðar. Önnur atriði frv. eða nýmæli kunna að orka meira tvímælis og þurfa nánari athugunar við, elns og t.d. það, að ekki skuli starfa nema einn iðnskóli í hverju kjördæmi. Ég hygg, að þetta verði nokkuð vandasamt og erfitt í framkvæmd, vil t.d. benda á það í þessu sambandi, að í Reykjaneskjördæmi starfa tveir allstórir iðnskólar, annar í Hafnarfirði og hinn í Keflavík, og ef fylgt yrði stranglega ákvæðum þessa frv. um, að ekki mætti vera nema einn iðnskóli í hverju kjördæmi, sýnist mér, að annar hvor af þessum skólum yrði að víkja. En það tel ég mjög vafasamt, að væri heppilegt. Samkv. því, sem grg. frv. upplýsir, eru t.d. í iðnskólanum í Hafnarfirði 115 nemendur, en yfir 70 í Keflavik. Ég held, að þessir skólar séu báðir það stórir og nái yfir það stór umdæmi, að það sé mjög vafasamt að leggja annan þeirra niður. Alveg sama held ég, að gegni um iðnskólana í Suðurlandskjördæmi. Þar eru starfandi tveir allstórir iðnskólar, á Selfossi og í Vestmannaeyjum. Hvor um sig hefur um 80 nemendur. Mér þykir ekki líklegt, að það sé heppilegt að steypa þessum skólum saman, leggja annan hvorn þeirra niður, heldur sé eðlilegt, að þeir haldi áfram. Ég vil þess vegna vísa því til þeirrar n., sem fær þetta mál til athugunar, að hún athugi, hvort það er heppilegt að fastbinda það, að ekki skuli vera nema einn iðnfræðsluskóli í kjördæmi. Þá er annað atriði frv., sem ég tel að einnig þurfi athugunar við, en það er ákvæðið um stofnun embættis iðnfræðslustjóra. Það má vel vera, ég skal ekki fullyrða neitt um það á þessu stigi, að hér sé um svo stórt verkefni að ræða, að það sé nauðsynlegt að setja upp nýtt embætti í sambandi við það. En ég vil hins vegar benda á það i þessu sambandi, að ég tel mjög nauðsynlegt, að Alþ. íhugi vel í hvert sinn, þegar verið er að stofna til nýrra embætta, að það sé vel athugað, hvort þörf sé fyrir það, því að reynslan hefur orðið sú, að þegar slík embætti hafa verið stofnuð eða stofnanir settar á fót, hafa þær verið fljótar að hlaða utan á sig, og hér hafa verið reistar upp dýrar stofnanir, áður en menn hafa gert sér grein fyrir þeirri þróun, sem þar hefur átt sér stað, og þannig hefur kostnaðurinn í ríkisrekstrinum oft og tíðum aukizt úr hófi fram. Ég hygg, að stefnan hjá okkur eigi miklu frekar að vera sú, að reyna að færa þetta saman og gera kerfið einfaldara, heldur en stofna til nýrra og nýrra stofnana og gera kerfið flóknara og dýrara í framkvæmd með þeim hætti. En eigi að síður vil ég ekki að lítt athuguðu máli fullyrða um það, hvort réttmætt sé að stofna til þessa embættis eða ekki, en ég tel nauðsynlegt, að sú n., sem fær málið til athugunar, íhugi það mjög vel, áður en hún slær því föstu, að þessi embættisstofnun sé nauðsynleg. Ég vil þá koma að því, sem er raunar aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hér hljóðs, en það hygg ég, að þurfi ekki að segja hv. þm., að það er oft og tíðum ekki aðalatriðið að samþykkja lög og lagaákvæði, hitt er oft og tíðum mikilsverðara, að það sé unnið að því að koma þessum lögum eða lagaákvæðum í framkvæmd, þ.e.a.s. að hér verði ekki um dauðan lagabókstaf að ræða. Og það tel ég, að mestu skipti í sambandi við mál eins og þetta, jafnmikilvægt mál og þetta, að það verði ekki dauður lagabókstafur, heldur verði kappsamlega unnið að því að koma því í framkvæmd. En í frv. virðist mér, að vanti öll ákvæði um það, að hæfilega ör verði framkvæmd þeirra umbóta, sem í frv. felast. Sú n., sem hefur undirbúið málið, hefur gert áætlun um framkvæmdir næstu 5 árin. Samkv. þeirri áætlun telur n. nauðsynlegt, að komið verði upp verkstæðisskólum við iðnskólann í Reykjavík og iðnskólann á Akureyri fyrir árið 1970. Og n. hefur gert kostnaðaráætlanir um það, hvað framkvæmdir muni kosta. Og m.a. hefur hún gert sérstaka kostnaðaráætlun um það, hvað það muni kosta að koma upp verkstæðisskóla við iðnskólann í Reykjavík, og í áætlun sinni gerir hún ráð fyrir því, að þessari framkvæmd verði komið upp á árunum 1966 og 1967. Eins og kom fram í ræðu hæstv. menntmrh., gerir nefndin ráð fyrir því, að þessi framkvæmd muni kosta 27.2 millj. kr., og þar af telur hún nauðsynlegt, að handbært fé á þessu ári verði 14.6 millj. kr., en skv. ákvæðum frv. ætti ríkissjóður að standa undir helmingnum af þessum kostnaði eða 7.3 millj. kr. En hvernig er nú háttað þeim fjárveitingum, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir til þessara framkvæmda, þ.e.a.s. þessara framkvæmda, sem framlagið til þyrfti að vera 3.7 millj. kr., ef fara ætti eftir tillögum eða áætlunum nefndarinnar, til þess að ríkið legði hér það af mörkum, sem til þess þyrfti, að verknámsskóla við iðnskólann í Reykjavík yrði komið upp á tilsettum tíma? Ef við lítum í fjárlagafrv. það, sem nú liggur fyrir Alþingi, er ekki gert ráð fyrir, að til iðnskóla í Reykjavík verði varið nema 1.8 millj. kr. eða tæplega fjórða hluta þeirrar upphæðar, sem nefndin telur nauðsynlegt að verði varið á þessu ári, til þess að hennar áætlun verði fylgt. Þrátt fyrir það, þó að hér sé svo mjög skorið við nögl, að framlagið sé áætlað 4 sinnum lægra en nefndin telur nauðsynlegt eða iðnfræðsluráð telur nauðsynlegt, þá kannske mætti segja, að þetta væri einhver bót í máli, ef hér væri um nýja fjárveitingu eða aukna fjárveitingu að ræða til iðnskólans í Reykjavík. En því er hins vegar siður en svo að heilsa, því að í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir fjárveitingu til iðnskólans í Reykjavík, sem nemur 3.2 millj. kr., en sú fjárveiting er lækkuð í fjárlagafrv. þessa árs niður í 1.8 millj. kr., eða það er hvorki meira né minna en um 44% lækkun hér að ræða. Mér virðist fara ákaflega illa á því, að þegar verið er að leggja fram og samþykkja lagafrv. eins og þetta, þar sem þarf stórfelldlega auknar fjárveitingar til að koma því áleiðis, þá skuli á sama tíma vera stórlækkuð þau framlög, sem varið er til þeirra framkvæmda, frá því, sem verið hefur, til að framkvæma það, sem þetta frv. fjallar um. Í staðinn fyrir það, að sú fjárvelting, sem var ákveðin í ár, hefði þurft meira en að tvöfaldast, hefur hún verið lækkuð um 44% og er þess vegna fjarri því, að hér sé nm framför að ræða, heldur verður hér augljóslega um afturför að ræða, jafnvel þó að þetta frv. verði samþykkt. Það kemur einnig fram í þessari áætlun nefndarinnar til þess að ná þeim áfanga, sem hún telur nauðsynlegt, að koma upp verkstæðisskóla við iðnskólann í Reykjavík og verkstæðisskóla við iðnskólann á Akureyri fyrir árið 1970, að þessar framkvæmdir muni kosta 88 millj. kr. og af því þyrfti ríkið að greiða 44 millj., eða framlag ríkisins á ári þyrfti skv. því að vera í kringum 9 millj. kr. En í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir Alþingi, er ekki gert ráð fyrir að verði veittar nema 2.5 millj. til þessara framkvæmda, eða m.ö.o. að ef fylgt yrði þeirri fjárveitingu framvegis, mundi þessu marki að koma upp verkstæðisskólum í Reykjavík og á Akureyri fyrir 1970 ekki verða lokið fyrr en 1983. Mér sýnist þess vegna, að það þurfi að veita miklu meiri fjárveitingu til þessara framkvæmda en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., ef það frv., sem hér er fjallað um, á ekki að verða að hreinum pappírsákvæðum, þótt það verði gert að lögum. Hér er einmitt komið að því, sem er einna alvarlegast í verkum hæstv. ríkisstj., að þótt hún fái samþykkt ýmis umbótalög, auglýsi sig á þann hátt, er iðulega á sama tíma dregið úr framkvæmdum, og reyndin verður sú, að það er frekar stigið spor aftur á bak heldur en áfram. Ég tel þess vegna, að það sé höfuðnauðsyn, að inn í þetta frv. verði sett ákvæði, sem tryggi alveg ákveðna framkvæmd þessara mála á næstu árum, en það verði ekki látið vera neitt óákveðið og undir hendingu komið, hvað verði áætlað á fjárlögum í hvert skipti til þessara framkvæmda. Það er áreiðanlega svo mikilvægt að koma þessum umbótum á iðnfræðslunni áfram, að það verður að tryggja það nú strax í upphafi, að nauðsynlegar framkvæmdir verði gerðar strax, og ég álít, að til þess að tryggja það eigi beinlínis að taka upp áætlun nefndarinnar í frv. þess efnis, að það verði tryggt, að fyrir árið 1970 verði búið að koma upp verkstæðisskólunum við iðnskólana í Reykjavík og á Akureyri. Að öðrum kosti eigum við það á hættu, að þetta mál, sem er vissulega mikið umbótamál, þessi lög, sem við samþykkjum um þetta efni, verði hrein pappírslög, komi ekki að þeim notum, sem við raunverulega ætlumst til við samþykkt þeirra. Hér þarf sem sagt að gæta þess, að það verði ekki um þessa löggjöf eins og svo marga aðra löggjöf, sem sett hefur verið á undanförnum árum, að hún verði hrein pappírslöggjöf, vegna þess að í framkvæmd er því ekki fylgt eftir, sem heitið er í lögunum.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason). Herra forseti. Það er aðeins varðandi eitt atriði, sem hv. þm. gerði að umræðuefni í ræðu sinni, þ.e.a.s. um sambandið á milli þessa frv. og fjárlfrv. ríkisstj. Það, sem hann sagði um þau efni, er byggt á algerum misskilningi. Till. til fjárveitinga í fjárlfrv. eru að sjálfsögðu miðaðar við gildandi lög um iðnfræðslu. Það er ekki við því að búast og væru engan veginn réttar vinnuaðferðir að gera till. um fjárveitingar samkv. frumvörpum, sem Alþingi hefur til meðferðar. Till. um slíka fjárveitingu verða að bíða, þangað til Alþingi hefur afgreitt það frv., sem hér er um að ræða. Till., sem gerðar eru um fjárveitingar til byggingar iðnskóla í frv., sem nú hefur nýlega verið lagt fram, eru sem sagt grundvallaðar á gildandi lögum og eru í grundvallaratriðum óbreyttar frá því, sem verið hefur undanfarið. Lækkun, sem er á framlagi til iðnskólans í Reykjavík, byggist á því og sömu reglu og frv. almennt, að tekin er tala úr síðustu fjárl. og lækkuð um 25%, eins og raun varð á um framlagið á þessu ári. Breytingin að öðru leyti stendur í sambandi við það, að um sérstaka aukafjárveitingu var að ræða í þessu sambandi í fyrra. En til að taka af öll tvímæli um það, að ríkisstj. eru vel ljósar skyldur hennar varðandi tæknimenntunina á grundvelli þeirra laga, sem þegar eru í gildi, vildi ég benda hv. þm. og öðrum hv. þm. á það, að framlag til stofnkostnaðar tækniskóla, sem lög voru samþykkt um fyrir tveimur árum, er hækkað í síðasta fjárlfrv. um 2.5 millj. kr. Þar eru lögin þegar samþykkt af hinu háa Alþingi, tækniskólinn nýtekinn til starfa, og ríkisstj. hefur sannarlega ekkert vanrækt í þeim efnum að búa sem bezt að þeim skóla.



Herra forseti. Ég vona, að ég megi skilja þessi ummæli hæstv. ráðh. á þann veg, að ef það frv., sem hér liggur fyrir, verður samþ., verði tekin upp ný fjárveiting í fjárl. til þessara framkvæmda, og ég vildi gjarnan fá svar hjá hæstv. ráðh. við því, hvort það er ekki rétt skilið. Ef þetta frv. verður samþ. núna á þessu þingi, þá verði tekin upp ný fjárveiting til þess að koma upp þeim verkstæðisskólum, sem iðnfræðsluráð leggur mesta áherzlu á að komið verði upp á næstu árum. En ég vildi enn fremur spyrja hæstv. ráðh. að því, ef hann hefur raunverulega fullkominn áhuga á því, að þessi lög verði ekki pappírslög, hvort hann sjái nokkuð athugavert við það, að það verði beinlínis tekið upp í frv. sjálft ákvæði um, að farið skuli eftir þeirri fimm ára áætlun, sem sú nefnd, sem hefur undirbúið þetta frv., gerir ráð fyrir í sínum till., og hvort hann telur einmitt ekki mikilvægt, að slíkt ákvæði verði sett inn í frv., sem sagt að það verði tryggt með ákvæði í sjálfum lögunum, að á næstu fimm árum verði komið upp verkstæðisskólum við iðnskólana í Reykjavík og á Akureyri.



Herra forseti. Það verður að sjálfsögðu verkefni fjvn. og Alþingis í heild að taka ákvarðanir um það á sínum tíma, hverjar fjárveitingar skulu veittar til byggingar iðnskóla og verknámsskóla, þegar þessi lög hafa verið afgreidd. Varðandi síðari spurningu hv. þm. vil ég aðeins segja það sem mína persónulegu skoðun, að ég tel ákvæði um fjárveitingar til framkvæmda ekki eiga heima í almennri löggjöf. Þau eiga heima í fjárlögum. Ég tel, að þeirri stefnu eigi að fylgja í þessu máli og öllum öðrum, að ákvæði um fjárveitingar séu í fjárlögum, en ekki í almennri löggjöf.



Herra forseti. Ég er sammála hv. 5. þm. Reykv. um það, að þetta frv., sem hér er til umr., sé til mikilla bóta, þegar miðað er við hina gildandi iðnfræðslulöggjöf í landinu. Allt fram á þennan dag hefur iðnfræðslan á Íslandi verið rekin eftir hinu steinrunna og löngu úr sér gengna meistarakerfi, sem byggist á því, að nemendur í iðngreinum skuli hljóta kennslu hjá meistara, þ.e.a.s. manni, sem tekið hefur sveinspróf, og svo að þremur árum líðnum, frá því að hann tók sveinspróf, öðlast hann „átómatískt“ réttindi til þess að teljast meistari í iðninni og fær þá réttindi til þess að taka nema, hvort sem hans aðstaða eða þekking er á þann veg, að hann sé á nokkurn hátt til þess fær að mennta hina nýju kynslóð í þeirri iðngrein, sem hann starfar í. Með frv. er stigið millispor í þá átt að hverfa frá þessu fyrirkomulagi við nám í hinum löggiltu iðngreinum og gert ráð fyrir, að koma skuli skólar í hinum ýmsu iðngreinum, verknámsskólar, og eigi þeir vissan hlut í því að tryggja menntun þeirra, sem ætla að gera iðnað á Íslandi að lífsstarfi sínu. Þetta er áreiðanlega til bóta. En þó verð ég að segja það, að ég er ákaflega mikið í efa um, að það fari vel á að blanda þessu saman: meistarakerfinu með sínum mörgu og miklu göllum, allt það kerfi fellur svo illa inn í nútíma stórrekstur i iðnaði, að það á þar lítt eða ekki við, og svo aftur að koma á nýtízku vinnubrögðum í námi við nútíma aðstæður í iðnaði með skólahaldi. Ég held, að þetta verði á millistiginu bæði kostnaðarsamt og svari illa tilgangi sínum, enda sé ég það strax í 2. gr. þessa frv., að skólafræðslan verður nokkuð margbrotin og í brotum með þessu móti, a.m.k. á þessu yfirgangsstigi. Það er gert í 2. gr. ráð fyrir, að iðnfræðsluskólar skuli vera verknámsskólar iðnaðarins, iðnskólar með gamla sniðinu, sérskólar einstakra iðngreina og skólar fyrir meistarana til þess að betrumbæta þekkingu þeirra og aðstöðu til þess að hafa nemendur á sínum vegum. Þetta allt held ég að hljóti að falla illa saman, og það er von mín og ósk, að þetta millistig í íslenzkum iðnfræðslumálum verði sem skemmst. Og það skiptir vitanlega miklu máli, að fjárveitingavaldið geri sér það ljóst, að hér er ekki stigið spor nema til hálfs, ef það er þá það, því að það þarf vitanlega að vaxa algerlega frá hinu úrelta meistarakerfi og taka upp skólakennslu, vísindalega skólakennslu á flestum sviðum iðnaðarins, án þess að blanda því saman við hinar úreltu kennsluaðferðir meistarakerfisins. Ég er hins vegar ekkert viss um, að það hafi verið svo auðvelt að stíga þetta spor til fulls í einu, og við erum ekki mjög mikið bættari með því að fá löggjöf, sem ekki yrði svo framkvæmd fyrr en kannske eftir áratugi. Ég er ekki hingað kominn til þess að lýsa yfir óánægju minni með það, að milliþn. skyldi ekki leggja til í frv: formi, að stigið væri til fulls, þó að nauðsyn kalli á það. Við höfum af því reynslu að hafa sett nýja skólalöggjöf hér, að því er mig minnir 1946, almenna skólalöggjöf. Hún er bara í veigamiklum atriðum ekki komin til framkvæmda enn, svo að það má vel vera, að það hefði farið öllu betur á því, að sú löggjöf hefði gert ráð fyrir breytingunum á lengra tímabili, í smærri skrefum, og ekki gert ráð fyrir því skólakerfi, sem a.m.k. í framkvæmd hefur ekki tekizt að koma á núna á árinu 1965. A.m.k. er það svo, að sveitirnar hafa lítt af því skólakerfi að segja enn í dag í framkvæmd. Og játa verður það, að jafnvel höfuðborg Íslands hefur ekki reynzt enn þá fær um það að búa því skólakerfi þann starfsstakk, sem gert er ráð fyrir með löggjöfinni frá 1946. Það má því sannarlega segja, að það sé álitamál, þó að menn vildu algerlega umsteypa iðnfræðsluna og móta hana upp á nýtt í nútímahorf með skólakennslu og þá vitanlega verkstæðis- og verknámsskóla og leggja meistarakerfið gamla alveg til hliðar, þá er vafasamt, að það sé framkvæmanlegt að gera það í einu skrefi, en það að gera það á löngu tímabili, mörgum árum, veldur áreiðanlega miklum erfiðleikum, því að það fellur illa saman að hafa að nokkru leyti iðnfræðsluna í verkstæðisskólum og verknámsskólum og að nokkru leyti á höndum meistara skv. gamla meistarakerfinu. Þetta er svo gerólíkt í grundvallaratriðum, að þetta verður aldrei barn í brók, fyrr en við höfum komizt alveg frá því gamla, sem ekki á lengur við í nútíma verksmiðju- og verkstæðisiðnaði, er leifar frá handverkstímanum og þarf því að vaxa frá sem fyrst. Ég held, að nefndin hafi gert sér ljós einmitt þessi atriði, sem ég nú hef gert að umtalsefni, og þess vegna lagt til, að meistarakerfið sé að nokkru leyti látið vera enn um sinn, en bætt úr stórfelldustu ágöllum þess með sérstökum verknámsskólum annars vegar og viðbótar-menntunarmöguleikum fyrir meistarana með meistaraskólum hins vegar. En þetta eru bætur á gamalt fat, og þær bætur þurfa að hverfa og ný föt að koma í staðinn, ný föt, sem væru a.m.k. ekki síður raunveruleg en hin nýju föt, sem hæstv. ríkisstj. tilkynnti, að hún hefði klætt sig í hér í gær. Þetta frv. var, þegar það kom frá mþn., borið undir ýmsa aðila, þ. á m. A.S.Í., og í umsögn A.S.Í. mun það hafa verið tekið fram, að A.S.Í. mælti með framgangi þessa frv. og teldi það stefna í meginatriðum í rétta átt, og þarf ég því ekki við þetta miklu að bæta. Það, sem fyrir A.S.Í. vakti með sinni umsögn, var, að með samþykkt svona frv. teldum við, að iðnfræðslunni væri komið í nokkru betra horf en hún hefur um sinn verið í undir hinu gamla meistarakerfi, en hins vegar væri sporið þar með ekki stigið til fulls og þess vegna nokkuð í land með það, að iðnfræðslunni væri komið í það horf, sem verkalýðssamtökin teldu æskilegt og nauðsynlegt. En hins vegar vildum við fella okkur við þetta frv. sem viðleitni í þá átt að umsteypa iðnfræðslumálunum á Íslandi í nútímahorf, og viðurkennum, að það verði varla gert í einu skrefi, en eins og málin horfa við í meginatriðum, mælir A.S.Í. ásamt fleiri aðilum, sem þetta frv. fengu til umsagnar, með frv. sem spori í rétta átt.



Herra forseti. Ég held nú satt að segja af því, sem hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að þá sé hann farinn að hugsa svo mikið um landbúnaðinn, að hann sé eiginlega búinn að gleyma öllu öðru, því að hæstv. ráðh. komst að þeirri niðurstöðu, að það mætti alls ekki ákveða vissar fjárveitingar í sérstökum lögum, heldur yrði eingöngu að gera það í fjárlögum. Ég þori næstum því að segja, að á hverju þingi, sem hæstv. menntmrh. hefur setið á, hefur hann greitt atkvæði með fjárveitingum, sem hafa verið ákveðnar með sérstökum lögum, en ekki fyrst og fremst í fjárlögum, og ég hélt, að hæstv. menntmrh. væri það vel kunnugur fjárlögunum, að hann viti það, að mjög stór hluti fjárlaganna, sennilega meiri hluti þeirra útgjalda, sem þar er ákveðinn, er lögbundinn fyrir fram, er ákveðinn með sérstökum lögum, og þess vegna verður menntmrh., þegar hann undirbýr sinn hluta fjárlaganna, að fara eftir því, sem þessi lög mæla fyrir um. Hér er ekki um annað að ræða í því, sem ég sagði, heldur en að fylgja fordæmum, sem eru fjöldamörg til og allir hv. þm. vita um og hafa greitt atkv. með mörgum sinnum, því að eins og ég áðan sagði er mikill meiri hluti þeirra útgjalda, sem eru á fjárlögum, lögbundinn fyrir fram í einstökum lögum. En það, hvort menn vilja lögbinda ákveðnar upphæðir í sérstökum lögum eða ekki, það fer að sjálfsögðu ákaflega mikið eftir þeim áhuga, sem þeir hafa á viðkomandi máli. Ef menn hafa áhuga á viðkomandi máli og vilja tryggja framkvæmd þess, lendir það ekki aðeins í fjárlögum, heldur í sérstökum lögum, vegna þess að það er miklu meiri trygging fyrir framkvæmdinni en fjárlagaákvarðanir, sem aðeins eru bundnar við eitt ár, ef þær eru ekki ákveðnar í sérstökum lögum einnig. Þess vegna skil ég það ekki, ef hæstv. ráðh. hefur áhuga á því, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, ef að lögum verði, verði eitthvað annað og meira en hrein pappírslög, þá skil ég það ekki, hvers vegna hann hefur á móti því, að í lögunum sjálfum yrði ákveðin föst fjárveiting til þessara mála til að tryggja það, að lögin verði framkvæmd, en það verði ekki háð hreinum tilviljunum síðar meir í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, hvort nokkuð verður úr framkvæmd laganna eða ekki.



Herra forseti. því miður er það svo, að í hverri einustu ræðu, sem hv. þm. heldur, er um einhvern meiri háttar misskilning að ræða. Einnig í þeim fáu orðum, sem hann sagði síðast, er um grundvallarmisskilning að ræða um þau efni, sem hann ræddi um. Auðvitað er það rétt, að í margháttaðri löggjöf eru ákvæði um fjárgreiðslur úr ríkissjóði. Í tryggingalöggjöf eru ákvæði um bætur, sem greiða skuli í ýmsum tegundum trygginga. Í jarðræktarlögum eru ákvæði um upphæð jarðræktarstyrks, meira að segja í skólalöggjöf eru ákvæði um það, hvern þátt ríkið skuli taka í rekstrarkostnaði skóla, annaðhvort eitt eða ásamt sveitarfélögum. En það, sem ég var að benda á, var, að það væri ekki reglan, að í löggjöf væri tekin ákvörðun um framkvæmdafé. Ég man ekki eftir neinum þætti skólalöggjafarinnar, að þar sé ákveðið, hversu mikið ríkið skuli leggja fram til skólabygginga. Það eru ekki í löggjöfinni um barna- og gagnfræðaskóla nein ákvæði um það, hversu mikið fé ríkið skuli leggja fram árlega til byggingar þessara skóla. Það er ákveðið á hverju ári í fjárlögum. Í iðnskólalöggjöfinni núna eru engin slík ákvæði. Í löggjöfinni um menntaskóla eða kennaraskóla eða tækniskóla eru engin slík ákvæði um greiðslu stofnkostnaðar af ríkisins hálfu. Auðvitað eru ákvæði um það, eftir hvaða reglum skuli greiða rekstrarkostnað þessara skóla, en það er allt annað. Og ég vil að síðustu endurtaka, að ég tel mjög óeðlilegt að flytja ákvæði um framlög ríkisins til framkvæmda, til stofnkostnaðar skólabygginga og annarra framkvæmda, úr fjárlögunum, þar sem þau hafa verið, og yfir í hina almennu löggjöf.