Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. til l. um landsdóm, og leggur n. til, að frv. verði samþ. eins og það kom frá Ed. til þessarar d. Einn nm., hv. 8. landsk. þm., var ekki viðstaddur á þeim fundi, sem frv. var afgreitt á. Frv. þetta er stjfrv., flutt í Ed., og voru þar gerðar á því nokkrar breytingar varðandi skipun dómsins og endurupptöku mála fyrir dóminum. Frv. þessu er, ef að lögum verður, annars ætlað að koma í stað l. nr. 11 1905 og l. nr. 30 1914, en bæði þessi lög kveða á um skipun landsdóms og meðferð mála fyrir þeim dómi. Eru ákvæði þessara laga nú að flestu leyti orðin úrelt, og hafa reglurnar um skipun dómsins raunar alltaf verið ærið flóknar og nú orðið kannske litt framkvæmanlegar eftir þessum tvennum lögum. Samkv. frv. þessu eru reglurnar um skipun dómsins og meðferð mála fyrir honum gerðar einfaldari og miðaðar við breyttar aðstæður, frá því að 1. um dóminn voru sett. Hitt er svo annað mál, að í þróuðum lýðræðis- og þingræðislöndum hefur sjaldan til þess komið á síðustu áratugum, að mál á hendur ráðh. fyrir embættisverk þeirra hafi verið rekin fyrir hliðstæðum dómstólum og landsdómur er, og verður sjálfsagt litil breyting á þessu, a.m.k. hér á landi, þrátt fyrir setningu nýrra l. um skipun dómsins. En eðlilegt verður að telja, að um skipun dómsins og meðferð mála fyrir honum gildi vel framkvæmanlegar reglur, eins og þetta frv. kveður á um, úr því að íslenzk stjórnskipunarlög gera á annað borð ráð fyrir, að landsdómur sé til og til hans kunni að verða vísað sérstökum málum. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. að svo stöddu, enda gerði hæstv. dómsmrh. ýtarlega grein fyrir því í framsöguræðu sinni hér í þessari hv. d., en eins og ég áður tók fram, leggur allshn. til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. til l. um ráðherraábyrgð, og leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 11. landsk. þm., tekur ekki afstöðu til málsins, og annar nm., hv. 8. landsk., var fjarstaddur vegna lasleika, þegar frv. var afgreitt í nefndinni. Frv., sem er stjfrv., var flutt í Ed., og var það afgreitt úr þeirri d., án þess að nokkrar breytingar væru þar á því gerðar. Það er annars nátengt frv. um landsdóm, sem áður var hér til umr., og segir þetta frv. til um, undir hvaða kringumstæðum höfðað verði mál á hendur ráðh. fyrir embættisverk hans eða vanrækslu hans á þeim, en frv. um landsdóm ákveður hins vegar um meðferð slíkra mála fyrir dómi. Gildandi lög um ráðherraábyrgð eru sett árið 1904 og að sjálfsögðu miðuð við þáv. aðstæður, m.a. það, að ráðh. var þá aðeins einn. Stórfelldar efnisbreytingar eru hins vegar ekki gerðar á frv. þessu miðað við gildandi lög, aðeins sniðnir af því vankantar, tekið tillit til breyttra aðstæðna og ákvæði gerð fyllri í frv. en eru í I. frá 1904. Hér á landi hefur það hingað til aldrei komið fyrir, að ráðh. væri sóttur til ábyrgðar fyrir brot á l. um rásherraábyrgð. Tel ég, að andi frv. hnígi ekki að því, að á þessu verði mikil breyting, þótt það verði að lögum, þó að vitanlega geti slík mál alltaf risið og nauðsynlegt sé að hafa skýr og ótvíræð lög um ráðherraábyrgð, enda segir stjórnarskráin til um, að slík lög skuli og eigi að vera til. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en eins og ég tók fram í upphafi, leggur meiri hl. allshn. til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Með frv. þessu á þskj. 227, er leitað heimildar fyrir stjórn Utanverðunesslegats til þess að selja ábúanda hálfa jörðina Utanverðunes í Rípurhreppi í Skagafjarðarsýslu. Enn fremur er í frv. leitað heimildar til þess að selja hinn helming jarðarinnar, ef síðar kynnu að koma fram óskir um það, og þyrfti þá ekki, ef frv. verður samþ., að fá að nýju heimild Alþingis til sölu á þeim hluta jarðarinnar. Þessi helmingur jarðarinnar er nú leigður Búnaðarsambandi Skagafjarðar, sem hefur haft í hyggju að stofna þar búfjárræktarmiðstöð og reka þar á sínum vegum rannsóknar- og tilraunastarfsemi. Jörðin Utanverðunes er ein af hinum svonefndu kristfjárjörðum, og var jörðin gerð kristfjárjörð með gjafabréfi séra Benedikts Vigfússonar prófasts á Hólum í Hjaltadal, sem dags. er 31. jan. 1838. Það er svo fyrir mælt í gjafabréfi prófastsins, að afgjaldi jarðarinnar skuli varið til styrktar og framfærslu munaðarlausum börnum í Skagafjarðarsýslu, og skyldu börn í Hólahreppi sitja fyrir um styrkinn. Þessum ákvæðum gjafabréfsins mun oftast hafa verið framfylgt, ég veit ekki annað. En nú hefur stjórn legatsins óskað eftir því, að þetta frv. yrði flutt hér í þinginu, en í stjórn legatsins eru þeir sýslumaðurinn í Skagafjarðarsýslu og prófastur Skagafjarðarprófastsdæmis. Ástæðurnar fyrir þessari beiðni þeirra koma fram í bréfi þeirra til mín, sem ég hef látið birta með grg. frv., og er meginástæðan sú, að legatið hefur ekki yfir fjármagni að ráða til að leggja í uppbyggingu á jörðinni, en hjá því verður ekki komizt, ef jörðin á að haldast í byggð, að byggð verði þar bæði íbúðarhús og peningshús og aðrar framkvæmdir á henni gerðar. Þau mannvirki, sem nú eru á jörðinni, munu flest vera eign ábúanda, sem varð að kaupa þau af fráfaranda, þegar hann tók við jörðinni, m.a. vegna þess, að legatið var ekki svo efnum búið, að það gæti keypt þessi mannvirki af fráfaranda. Það er því ekkert óeðlilegt við það, þótt ábúandi óski eftir því að eignast jörðina, þegar landsdrottinn hans er ekki þess megnugur að standa undir þeim skyldum, sem á honum hvíla samkv. ábúðarlögum. Frv. sem þetta er ekki neitt nýnæmi hér í þinginu. Það er skemmst að minnast, að á þingi 1959 lá fyrir sams konar beiðni um sölu tveggja kristfjárjarða í Austur-Húnavatnssýslu, og varð þingið þá við þeim tilmælum. Það má vissulega segja, að það sé sitthvað við það að athuga, að Alþingi sé að breyta ákvæðum fornra gjafabréfa, og hefur jafnvel verið dregið í efa í umr. hér í þinginu um þau mál, að þingið hefði í raun og veru rétt til þess, en endalyktin mun ætíð hafa orðið sú, að sölur á þeim kristfjárjörðum, sem óskað hefur verið eftir kaupum á, hafa verið heimilaðar, og hefur það verið gert af því, að það hefur verið skoðun flestra hv. þm., að helzta ráðið til þess að halda þessum jörðum í byggð og á þeim væru gerðar nauðsynlegar framkvæmdir væri að selja ábúanda þær. Og það verður tæpast vefengt, eins og á er bent í bréfi legatsstjórnarinnar, að gerbreyttir tímar og þjóðfélagshættir hafa gert það að verkum, að forsendur fyrir ákvæðum gjafabréfs Benedikts prófasts Vigfússonar og annarra slíkra bréfa eru ekki nú með sama hætti fyrir hendi og þær voru á þeirri tíð, þegar þessar gjafir voru gefnar. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir því í þessu frv., að andvirði jarðarinnar verði áfram í eign legatsins og vöxtum af því verði varið í samræmi við ákvæði hins upprunalega gjafabréfs. Það er skoðun legatsstjórnarinnar, að sú ráðstöfun, sem frv. gerir ráð fyrir, sé öllum aðilum hagfelldust, og vænti ég, að hv. Alþingi geti fallizt á þá skoðun. Ég óska svo eftir, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. landbn.

Flm. (Einar Olgeirsson) [frh.] : Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. kom að því í sinni löngu og miklu ádrepu, að það hefði verið heldur slæm stjórn, þessi svokallaða nýsköpunarstjórn, hún hefði tekið við mesta gróða, sem nokkurn tíma hefði verið hér á Íslandi, eytt honum og það væru bara nokkrir togarar, sem eftir hana lægju. Ég vil minna hann á það um leið, að þegar Framsókn komst til valda nokkru seinna, var það meira fé, sem Framsfl. og Sjálfstfl. höfðu til umráða í sinni helmingaskiptastjórn frá 1950–1956, heldur en það, sem nýsköpunarstjórnin hafði til umráða á sínum tíma, en það var ekki farið eins vel með það aftur á móti. Við skulum fyrst í sambandi við þessa fullyrðingu athuga, af hverju stafaði þessi gróði, sem þarna er verið að tala um? Ég veit, að það eru uppi þær hugmyndir hjá sumum, að þessi gróði hafi stafað af því, að Íslendingar hafi selt sínar vörur til útlandsins með svo miklum árangri og háu verði, að af því hafi stafað sá gróði eða það fé, sem til var í erlendum gjaldeyri á Íslandi frá stríðslokum. Þetta er algerlega rangt. Allan stríðstímann stóðst það nokkurn veginn á, hvað við fluttum út og hvað við fluttum inn. Frá 1940–1945 var innflutningurinn 1271 millj, og útflutningurinn var á sama tíma 1277 millj. Verðið fyrir þær afurðir, sem við fluttum út á stríðsárunum, var allt raunverulega ákveðið af Englendingum. Unilever t.d., sá viðkunni hringur, ákvað verðið á síldarlýsinu allan tímann og hélt því í 38 sterlingspundum, þegar raunverulegt verð var milli 60 og 100 sterlingspund. Það, sem olli því, að það voru yfirleitt til einhverjar innstæður á Íslandi í stríðslokin, voru kauphækkanir verkamanna og hitt, að það var hindrað, að íslenzka krónan væri felld, þannig að um leið og kaupgjaldið hækkaði, meira að segja um leið og vísitalan hækkaði, þá hækkaði að sama skapi það kaup, sem verkamenn fengu, og þar með sú fúlga hvað snerti alla setuliðsvinnu og annað slíkt, sem varð að greiða í dollurum og pundum til Íslendinga, og afleiðingarnar af því urðu þær, að raunverulegar kauphækkanir, þegar vísitalan er talin með, þýddu raunverulega þrefalt kaup síðari hluta stríðsáranna, miðað við það, sem var í upphafi. Það er þessari kauphækkunarbaráttu, sem Framsfl. stóð á móti og hann reyndi að hindra með gerðardómsaðgerðunum, að þakka fyrst og fremst, að Ísland átti það, sem það átti í stríðslokin. Hvernig stóð á því, að Framsfl. skyldi standa svona harðvítuglega á móti því, að kaupgjald væri hækkað á þessum árum, þar sem hann hins vegar er ákaflega elskulega skilningsríkur gagnvart kauphækkunum núna, eins og mjög lofsvert og gott er? Hvernig stóð á því? Jú, Framsfl. virtist hafa gengið út frá því allan þennan tíma, að það, sem mundi gerast eftir stríð, væri, að allt félli, allt verðlag félli, allt lækkaði. Framsfl. hefur kannske aldrei stúderað mikið hagfræði eða annað slíkt, fyrr en hann hefur þá farið að ganga í þennan ameríska skóla, eftir að hagfræðingarnir fóru að verða hér nýmóðins og Bandaríkin fóru að skipta sér af okkar málum, en í stríðslokin stóð það þannig, að Framsfl. trúði því og það gerði raunar dagblaðið Vísir líka, að það, sem í vændum væri, strax og stríðinu lyki, væri gífurlegt verðfall á öllum íslenzkum afurðum. 4. nóv., í því blaði, þar sem formaður Framsfl. núv., Eysteinn Jónsson, skrifar um tilboð sitt til Sjálfstfl. um að mynda ríkisstj, til þess að lækka kaupið, þá segir í Tímanum, um leið og hann er að sýna fram á, hvílík vitleysa það sé að fara að nota gjaldeyrinn til þess að auka atvinnureksturinn, að þetta eigi að gerast núna í stríðslokin, þegar svo að segja dag hvern er von á lækkuðu útflutningsverði. Meira að segja orðalagið gaf til kynna, ekki bara, hverju þeir byggjust við, heldur hverju þeir vonuðust eftir. Það var ekki verið að tala um, að það væri hætta á lækkuðu útflutningsverði fyrir Íslendinga. Nei, það var von á lækkuðu útflutningsverði. M.ö.o.: öll Kóka-kóla-samfylkingin, eins og hún var venjulega kölluð þá, Framsóknar Vísisliðið, það reiknaði með því, að það væri allt að falla, allt verðlag að falla erlendis. Það reiknaði á sama hátt og togaraeigendurnir, þegar þeir voru spurðir, hvort þeir vildu vera með í því að kaupa togara. Þeir sögðu: Nei, nei, við bíðum 1½ ár, þetta fellur allt saman. - Það, sem við sögðum hins vegar, sem stóðum þá að nýbyggingarráði, var: Það kemur allt til með að hækka, um leið og stríðinu lýkur, og það er um að gera að kaupa strax það, sem maður getur náð í, og selja eins mikið og hægt er. - Og það reyndist rétt. Framsfl. reiknaði eins og fleiri hér heima allt hringlandi vitlaust út þá. Þess vegna vafalaust, svo að ég geri Framsfl. ekki neinar slæmar getsakir, - þess vegna fyrst og fremst stóð hann á móti því, að það væru gerðar ráðstafanir til þess að fara að kaupa inn stór og mikil atvinnutæki til landsins, og þvert ofan í ráð hans og hægri hlutans af Sjálfstfl., sem var þá í stjórnarandstöðu, voru framkvæmdar þær ráðstafanir, sem gerðar voru. Ég skal svo örstutt minna á, hvað það var, sem keypt var inn af hálfu nýsköpunarstjórnarinnar til Íslands á þessum árum eða lagður grundvöllur að. Það var raunverulega lagður grundvöllur að því nýtízku Íslandi, tæknigrundvöllur að Íslandi, eins og það er nú. Ég skal fyrst taka togarana. 1945 áttum við 28 togara, gamla ryðkláfa, eins og einn stjórnmálamaður, núv. hæstv. forsrh., kallaði það í gamla daga. Þeir voru til samans rúm 9000 brúttótonn að stærð. 1950 áttum við 48 togara, sem voru tæp 27 þús. brúttótonn að stærð, og hafði samt mörgum af gömlu togurunum ýmist verið lagt, seldir úr landi til Færeyja, jafnvel sumir höggnir upp. Við höfðum keypt 32 nýja togara, þrefaldað tonnatölu í okkar togaraflota. Og þar við bættist, að allur aðbúnaður og allt öryggi fyrir sjómennina var orðið margfalt betra en áður hafði verið. Þeir, sem þekktu, hvernig kojurnar voru í gamla daga, þegar allt var í einum geim að heita mátti framan til í togurunum, vita bezt, hvílík gerbylting það var á þeirra aðbúnaði, þegar komu tveggja manna klefar að mestu leyti í staðinn. Þannig var með togaraflotann. Bátar voru keyptir hátt á annað hundrað á þessum tíma. En hins vegar voru margir gamlir, úreltir og litlir bátar, 10 tonna bátar og slíkir, teknir úr notkun. Og öryggið óx við það, að þessir stóru bátar voru keyptir til landsins, enda var það eftirtektarvert, t.d. hérna í Faxaflóa, hve sjóslys voru færri á næstu árunum eftir að stærri bátarnir komu heldur en áður var. 1945 voru það 385 bátar, sem voru taldir hér með 14 þús. tonnum rúmum, en 1950 voru 462 bátar með 22 þús. tonnum, en þá var margt af gömlu bátunum búið að týna tölunni. Þá var ekki síður stór breyting hvað snertir farþega- og flutningaskip. 1945 áttum við 13 farþega- og flutningaskip, sem voru 9600 brúttótonn. Á árunum 1946–1951 komu þau skip, sem pöntuð voru eða keypt fyrir nýbyggingarféð, þ. á m. meginið af öllum skipum Eimskipafélagsins, Goðafoss, Dettifoss, Lagarfoss, Gullfoss, Reykjafoss, og fyrstu skip, sem SÍS átti þá, eins og Hvassafell, það komu alls á þessum tíma 14 skip, sem voru rúm 30 þús. brúttótonn eða voru þreföld á við það, sem Ísland átti fyrir stríð. Þannig var gerbylt því ástandi, sem fyrir var í okkar flutninga- og farþegaskipaflota. Álíka stórvirki voru unnin á sviði fiskiðnaðarins. Síldarverksmiðjurnar voru meira en tvöfaldaðar hvað afköst snerti. Hraðfrystihúsum var komið upp, m.a. fiskiðjuveri ríkisins. Það voru gerðar tilraunir til annarra hluta, sem að vísu mistókust eða voru eyðilagðar. Það voru keyptar vélar í lýsisherzluverksmiðju, en hún fékkst ekki byggð seinna meir. Og það voru keyptar og komið upp vélum í niðurlagningarverksmiðju norður í Ólafsfirði, en tókst ekki að koma því í gang. Fyrir utan þau stórvirki, sem gerð voru, voru gerðar tilraunir, sem benda hins vegar fram til þess, sem nú er verið að gera. Samsvarandi breytingar áttu sér stað í þeim almenna iðnaði. Vélsmiðjurnar hér í Reykjavík, vélsmiðjur eins og Héðinn, tóku algerum stakkaskiptum. Hér var komið upp og keyptar vélar til fataverksmiðju og ýmislegt annað slíkt. En við skulum svo alveg sérstaklega athuga, hvað það þýddi fyrir lífskjör verkalýðsins, að nýsköpunarstjórnin komst á. M.ö.o.: ef afturhaldsstjórn Framsóknar og Sjálfstfl. hefði verið mynduð 1944, eins og Framsfl. fór fram á við Sjálfstfl. 3. okt. 1944, þá hefði komið kauplækkun undireins, en þó að öllum líkindum verkföll fyrst. Meðan þau verkföll hefðu staðið, hefði þjóðin eytt þeim inneignum, sem hún átti erlendis. Síðan, ef það hefði tekizt fyrir auðvaldinu með aðstoð Framsóknar og Sjálfstfl. að svelta verkamenn til undanláts, þá hefði kauplækkun komið. Hvað gerðist svo í staðinn? Það, sem gerðist í staðinn, var, að það var fest sú kaupgeta tímakaupsins, sem náðist á tímabilinu 1942–1944. Það var fest áfram, þannig að 1944–1947 stendur sú kaupgeta. Kaupgeta tímakaupsins sjálfs var um 50% hærri en 1938. Ég byggi þar á skýrslum, sem ég vonast eftir að hv. 7. þm. Reykv. rengi ekki, þeim skýrslum, sem aðalefnahagssérfræðingur bæði vinstri stjórnarinnar og viðreisnarstjórnarinnar hefur gert, Jónas Haralz, ásamt Ólafi Björnssyni 1948, og ég held, að það hafi verið að tilhlutun Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusambands Íslands. M.ö.o.: kaupgeta tímakaupsins var eitthvað frá 47% upp í 56% hærri en hún var 1938. Og síðan hefur kaupgeta tímakaupsins aldrei orðið hærri eftir stríð, ekki einu sinni í okkar ágætu vinstri stjórn, því að þegar hún einu sinni ætlaði að verða hærri, þá sprengdi Framsókn stjórnina, í des. 1958. Það mátti Framsókn ekki sjá, að eftir 11 ár yrði kaupgeta tímakaups verkafólks hærri en hún var á þessum voðalegu nýsköpunarárum. Það, sem enn fremur gerði muninn á lífskjörum íslenzks verkalýðs þá, var, að heimilisfaðirinn hafði örugga atvinnu öll þessi ár, árið um kring. Kaupgeta tímakaupsins 1938 segir ekki nema hálfa sögu, því að þorri heimilisfeðra hafði ekki vinnu nema þriðja hluta ársins, þannig að Dagsbrúnarkaup, sem hefði gefið með fullri vinnu 4500 kr. árskaup á kreppuárunum, á þeim árum, það gaf oft og tíðum ekki nema 1500 kr. árstekjur, eins og skýrslurnar í Rauðku bezt sýna frá 1934. M.ö.o.: heimilisfaðirinn hafði vinnu allan ársins hring fyrir kaupgjald, sem var 50% hærra á tímann hvað verðgildi snertir heldur en var fyrir stríð. Og í þriðja lagi var atvinna fyrir alla þá meðlimi fjölskyldunnar, sem vildu vinna eða gátu unnið utan heimilisins, og þetta þýddi raunverulega þreföldun afkomunnar fyrir þorra verkamanna til móts við það, sem var á atvinnuleysisárunum. Þetta var það, sem verkalýðnum tókst að knýja fram með sinni baráttu og með sínu stjórnarsamstarfi á þessum árum. Og fyrst þetta ástand var fest í sessi með þeim ráðstöfunum og stjórnarþátttöku, sem verkalýðurinn þá framkvæmdi, þá hefur það síðan orðið viðmiðunin hjá öllum þorra verkamanna á Íslandi, að þetta kaupgjald vilja þeir hafa, og meira að segja Framsfl. í öllum sínum útreikningum, þar sem hann er oft svo mjög sammála og vinnur svo ágætlega með okkur nú, þá miðar hann líka við einmitt kaupgjaldið 1945, kaupgetu tímakaupsins þá, sama sem 100. En af hverju er nú hv. 7. þm. Reykv., sem annars er velviljaður verkalýðshreyfingunni, svona fáfróður um þetta tímabil? Ekki held ég, að það sé vegna þess, að hann hafi ekki viljað kynna sér þetta. Ég er ákaflega hræddur um, að hann hafi haft hálfslæman kennara í þessu tímabili, svo að hann hafi ekki fengið rétta hugmynd af því, hvað þá gerðist. Sannleikurinn er sá, að forustumenn Framsóknar hafa, kannske sumpart af skiljanlegri andúð á þessu tímabili, aldrei skilið það eða viljað viðurkenna það. Það var nefnilega undireins og þetta tímabil hófst, ég held, að það hafi verið í eldhúsumr. 1945, sem núv. formaður Framsóknar, Eysteinn Jónsson, hafði þau orð um nýsköpunartogarana, að nú sæti ríkisstj. uppi með allt þetta gums, sem hún hefði keypt, og vissi ekki, hvað hún ætti við það að gera. En nýsköpunartogararnir voru í hans augum gums. Hann fann það ekki út fyrr en árið eftir, þegar kosningar komu. Þá var hægt að nota nýsköpunartogarana. Það var hægt að nota þá til þess að gefa loforð um, að nú skyldu t.d. Austfirðingar fá svo og svo marga togara og annað slíkt. Þá öðluðust nýsköpunartogararnir allt í einu gildi fyrir Eystein Jónsson og Framsókn, en fram að því voru þeir gums, meðan þeir voru bara framleiðslutæki fyrir íslenzkan sjávarútveg. En þá var líka Framsókn vel með okkur í því, þegar við vorum að reyna að tryggja bæjunum allt upp í 85% af andvirði togaranna sem lán og það til 20 ára með 2½% vöxtum. Þá stóð ekki á Framsókn að starfa með okkur, og það þótti mér mjög vænt um, því að við áttum nefnilega öðru að heilsa um þann hluta Framsóknar, sem réð þá, landsbankavaldið. Það var einn voldugasti maður Framsóknar, sem líka var einn voldugasti maðurinn í vinstri stjórninni, Vilhjálmur Þór, sem þá var bankastjóri í Landsbankanum og landsbankavaldið stóð allan tímann á móti því, að vextirnir væru settir svo niður. En hér í Alþingi aftur á móti átti ég ágæta bandamenn í því að berjast við landsbankavaldið um að pína vextina niður. Ég er hræddur um sem sé, að hv. 7. þm. Reykv. þurfi að læra þarna betur og hann verði að gera sér ljóst, að það er ekki alveg að treysta á, hvað þessir gömlu karlar í Framsókn segja um þennan tíma, sem var svo löngu liðinn, áður en hann tók sæti á þingi. Ef þessi stjórnarsamvinna Sósfl. þá við Sjálfstfl. hefur verið svona voðalega slæm og bölvuð fyrir verkalýðinn, hvað tók þá við, þegar sá ágæti Framsfl. kom í staðinn og settist í stjórn með hinum flokkunum, Sjálfstfl. og Alþfl. Þá gat Framsókn farið að sýna, hvað hún raunverulega vildi gera. Kannske hefur hún ekki fengið að njóta sín almennilega, á meðan hún var í stjórninni með Alþfl. 1947–1949. Hún segir, að Alþfl. hangi svo mikið aftan í íhaldinu. Kannske naut blessuð Framsókn sín ekki almennilega, fyrr en hún var komin ein í stjórnina með Sjálfstfl., helmingaskiptastjórnina 1950–1956. Og hvernig gekk það þá? Hvernig var það þá með togarana? Allan þann tíma var enginn togari keyptur til landsins til að auka togaraflotann. En það voru fluttir inn 5 þús. bílar. Allan þann tíma stóð bátafloti landsmanna í stað. Og hvernig fór með kaupgjaldið? Sá góði samstarfsflokkur okkar nú í stjórnarandstöðu, sem vinnur svona vel með okkur að því að hækka kaupgjaldið í landinu, þó að ríkisstj. eyðileggi það fyrir okkur jafnóðum, hvernig stóð hann sig í því að hækka kaupgjaldið þá? Kaupgeta lægsta Dagsbrúnartaxtans, sem við erum báðir sammála um að nota sem mælikvarða á þetta, fór úr 100, sem hún var frá 1945 og 1946 og 1947, niður í 84,7 árið 1951 og 84,9 1952, m.ö.o. hún lækkaði næstum því eins mikið og hún hefur lækkað nú í viðreisnarstjórninni, þannig að þegar Framsókn var í stjórn með Sjálfstfl., þá gerðist hún álíka stórhögg í kauplækkunum og viðreisnarstjórnin gerðist núna, og erum við þó sammála um, hve bölvuð hún hafi verið. Mótmælti Framsókn þessu mjög skörulega í ríkisstj.? Barðist hún þá fyrir kauphækkunum? Nei, hún lækkaði gengið. Og hún kom meira að segja á atvinnuleysi. Það hefði viðreisnarstjórnin nú að vísu gert líka, ef síldin hefði ekki komið í veg fyrir það. En m.ö.o., atvinnuleysi svarf að á árunum 1951–1952 hér í Reykjavík og það sárt. Svo minntist hv. 7. þm. Reykv. í sinni ádrepuræðu á íbúðamálin á þessum tíma, sérstaklega á nýsköpunartímanum og alveg sérstaklega á braggaíbúðirnar, hvað ægilegt það hefði verið, hvernig þessi stjórn, þegar Sósfl. var að vinna með Sjálfstfl. og taka svona fram hjá, að því er mér skildist á honum, - hve voðalegt það var, að þeir skyldu hafa látið fólkið búa í bröggum í Reykjavík. Á nýsköpunartímanum, vorið 1946, var samþ. bezta löggjöf, sem samþ. hefur verið nokkurn tíma á Alþingi um íbúðabyggingar, og gerðar þær stærstu og róttækustu ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, bæði hvað snertir að tryggja lága vexti og löng lán. Það eru beztu ráðstafanir, sem nokkurn tíma hafa verið gerðar. Í þeim lagabálki voru alveg sérstakar ákvarðanir til þess að útrýma braggaíbúðunum, útrýma heilsuspillandi íbúðum, og voru teknar upp þá í fyrsta skipti og strax gerðar ráðstafanir til þess að fara að framkvæma það. Og hv. 7. þm. Reykv. man enn þá eftir Skúlagötuhúsunum svonefndu. Það voru einmitt þau hús, sem þá voru byggð af hálfu bæjarstjórnar Reykjavíkur samkv. þeirri löggjöf. Og það var á þessum árum unnið vel að því að auka og fjölga íbúðunum í Reykjavík. Það var reiknað út, að það þyrftu að verða byggðar þá um 600 íbúðir á ári í Reykjavík til þess að hafa við hvað snerti þær nýju fjölskyldur, bæði sem fluttust í bæinn og bættust við, og til að útrýma heilsuspillandi íbúðum. 1945 var fullgerð í Reykjavík 541 íbúð, 1946 634 íbúðir. Og þessi tala, 634 íbúðir, er hæsta tala, sem fullgerð er í Reykjavík af íbúðum, þangað til vinstri stjórnin kemur. Með samstjórn Framsóknar og Sjálfstfl. - og Alþfl. framan af - er þetta met aldrei slegið næstu 10 ár, - næstu 10 ár, sem Framsókn situr í stjórn með þessum tveim ágætu umbótaflokkum og lýðræðisflokkum. Það er ekki fyrr en ótætis kommarnir, sem Framsókn er alltaf að þvo af sér núna, eru komnir í stjórn með henni aftur, í vinstri stjórn, að það er drifið upp yfir þetta mark og kemst þá, 1956, upp í 705, og ef ég man rétt, komst það upp yfir 900 hjá okkur 1958. Hins vegar eftir að Framsókn fer í stjórnina með Sjálfstfl. og Alþfl., þá fer íbúðatalan 1947 niður í 468 hér í Reykjavík, 1948 fer hún niður í 491, 1949 fer hún niður í 566, og þannig heldur hún áfram að lækka. M.ö.o.: það var vel unnið að því á þessum árum að reyna að fá upp íbúðir fyrir það fólk, sem bjó í bröggunum, og losa það undan því að þurfa að búa þar. Það voru gerðir stórir hlutir í þá átt og byrjað á því. En hvað gerðist í þessum íbúðamálum, þegar Framsfl. fór í ríkisstj., fyrst með Alþfl. og Sjálfstfl. og síðan með Sjálfstfl. einum? Hvað gerðist? Við skulum rekja það og sjá. Framsfl. fékk þá tækifæri til að gera það, sem hv. 7. þm. Reykv. talaði um af svo mikilli vandlætingu, að sjá til þess, að það yrðu ekki lengur til braggaíbúðir á Íslandi, sjá til þess að framkvæma þau lög, sem við höfðum sett í nýsköpunarstjórninni. Hann fékk aðstöðu til þess að vinna að því, að það væru ekki, eins og er enn þá, börn, sem fyrirverða sig fyrir það í skólanum, þegar þau eru spurð að því, hvar þau eigi heima, af því að þau eiga heima í bröggum, og vilja helzt ekki nefna það, eða það væru ekki enn þá börn, sem spyrja leikfélaga sína að því, hvort það sé ekki gaman að búa í húsi. Framsfl. fékk þá tækifæri til þess að vinna með Alþfl. og Sjálfstfl. að því að halda áfram því góða, sem við höfum reynt að gera í íbúðamálunum, og bæta það. Og hvernig tókst það? Í fyrsta lagi: sú löggjöf, sem sett var 1946, var eyðilögð á næstu árum á eftir. Vextirnir voru hækkaðir, og lánaskilyrðin versnuðu. Þá hefur kannske verið hlíft sérstaklega því, sem snerti braggaíbúðirnar, vegna umhyggju Framsfl. fyrir braggabúunum? Nei, henni var alveg kippt úr umferð, þegar Framsfl, var kominn inn í ríkisstj. í staðinn fyrir Sósfl. Skúlagötuhúsin, sem byggð voru þá, voru stöðvuð. Og eftir að Alþfl. fór út og Framsfl. sat með Sjálfstfl. einum í ríkisstj. frá 1950–56, hvernig gekk það þá? Þá gerðist það, sem aldrei hefur gerzt fyrr og enn sem komið er síðar á Íslandi, að Íslendingum var bannað að byggja íbúðarhús. Íslendingum var bannað að byggja íbúðarhús nema með leyfi sérstakrar nefndar í Reykjavík, og það sýndi sig, að sú nefnd breytti alveg sérstaklega skv. amerískum fyrirmælum og var alveg undir handarjaðri þeirra efnahagsráðunauta, sem Bandaríkin þá höfðu sent hingað upp og var efnahagssérfræðingur Framsfl.- og Sjálfstfl.- stjórnarinnar frá 1950. M.ö.o.: umhyggja Framsfl. fyrir dreifbýlinu og byggingunum þar út frá út um allt land sýndi sig þá í því, að mennirnir norðan frá Raufarhöfn og alls staðar að af landinu urðu að sækja til einnar nefndar í Reykjavík til þess að fá leyfi til þess að byggja. Og á einum einasta stað í landinu var gerð uppreisn á móti þessu og byggt í banni laganna, og menn þorðu ekki, þó að þeir kærðu einu sinni bæjarstjórann fyrir slíkt, að framfylgja lögunum, en það var í Vestmannaeyjum, sem lögin voru brotin í þessu efni. Og hver var þá afleiðingin? Hvernig gekk með íbúðabyggingarnar, þegar Framsfl. var kominn í ríkisstj. með Sjálfstfl. og Sósfl. var hvergi nærri, þegar Framsfl. fékk að láta sinn umbótavilja skína í verkinu, Framsfl. alhreinn af Moskvu og öllu illu, þegar hann fékk að láta alla sína blessun leiða af sér sem umbótaflokki, - hvernig gekk það þá með íbúðarhúsabyggingarnar, sem hv. 7. þm. Reykv. bar svona fyrir brjósti? Jú, í Rvík komust þær árið 1951, þ.e.a.s. rétt eftir að þeir tóku saman, Framsfl. og Sjálfstfl., þá komust íbúðabyggingarnar niður í 282 og úti á landi í 161 úr 331, sem hafði verið hæst. M.ö.o.: það minnkaði um meir en helming. Ég held, að Framsfl. ætti ekki að tala alveg svona kotroskinn eins og hv. 7. þm. Reykv. gerði hér í sinni ræðu. Hann má ekki halda, þó að hann hafi staðið sig vel með okkur í stjórnarandstöðunni, að fólkið á Íslandi sé búið að gleyma öllu, sem gerzt hefur undanfarna áratugi, þess vegna. Það fólk, sem nú er búið að búa 20 ár í bröggum í Reykjavík, veit áreiðanlega og hugsar sitt um það, hverjir stuðluðu að því á sínum tíma að eyðileggja það, að bröggunum yrði útrýmt með því stóra átaki, sem þá var verið að gera. En hvernig stóð á því, að þessi hreinlífa og hugsjónaskæra maddama Framsókn, þessi fyrirmynd umbótaviljans í landinu, svona alhrein af kommúnisma, Moskvu og öllu illu, skyldi ekki aðeins una svona ástandi, svona síversnandi launakjörum almennings og síversnandi aðstæðum við íbúðarhúsabyggingar heldur líka stuðla að þessu og stjórna þessu eða vilja helzt fá að vera ein með íhaldinu í því að stjórna þessu? Hvernig stóð á því? Jú, það stóð þannig á því, að Framsfl, sat þá í helmingaskiptum, helmingaskiptum um arðránið, helmingaskiptum um gróðann, helmingaskiptum um alla spillinguna og svínaríið, sem þá var framkvæmt, helmingaskiptum um hernámsgróðann, - sérstök hernámsgróðafélög Framsfl. voru stofnuð til þess, að hann færi ekki á mis við, þegar þeir héldu, að Sjálfstfl. væri að ausa til sín gróðanum af hernáminu, - helmingaskiptum um olíusvindlið. Man hv. 7. þm. Reykv. enn þá eftir fyrir kosningarnar 1953, þegar það lá við, að stjórnarblöðin færu í hár saman út af frögtunum á olíunni frá Bandaríkjunum þá, þegar ýmislegt ljótt sýndist vera í pokahorninu hjá þessum olíufélögum, og þegar allt datt í dúnalogn nokkrum dögum fyrir kosningarnar og bæði blöðin hættu í einu, því að það sýndi sig, að í félögunum beggja vegna var eitthvað gruggugt, og þeir kunnu ekki við að halda áfram. Og Framsókn undi sér þarna ágætlega vel. Hún sat alls í 9 ár í stjórn með Sjálfstfl., frá 1947–1956. Og hún slóst við okkur af öllu afli í verkfallinu 1955, þegar við vorum að reyna að binda enda á þennan ósóma, kauplækkanirnar og vandræðaástandið hjá alþýðunni. Ég veit, að sú helmingaskiptastjórn gaf mörgum mönnum í Framsókn góðar tekjur þá, og ég veit, að hægri armurinn í Framsókn saknar alltaf þessara ágætu helmingaskiptadaga. Það er nú einhver munur en að vera í stjórnarandstöðu og verða að vinna með ótætis kommúnistunum. Við erum vanir að vera í stjórnarandstöðu, svo að við kippum okkur ekki upp við það, og okkur þykir alltaf ákaflega gott að fá góða félaga í henni, miklu skemmtilegra að vera tveir um þetta heldur en einn. En fyrst maður er nú að filósófera um þessa hluti, hvernig stendur þá á því, að það skuli ganga svona illa, þegar Framsókn er í stjórn með Sjálfstfl., en svona vel, þegar við erum í stjórn með honum? Það er nefnilega þetta, sem hv. 7. þm. Reykv. verður að reyna að gera sér ljóst, að þegar Framsfl. og Sjálfstfl. eru saman í ríkisstj., þá örva þeir afturhaldseðlið hvor í öðrum. Þá taka gróðamennirnir í báðum flokkum höndum saman og nota ríkisvaldið alveg vægðarlaust, koma vísitölu kaupmáttar tímakaupsins niður í 83 úr 100, eins og helmingaskiptastjórnin gerði 1951, eins og viðreisnarstjórnin gerði 1962. Þá finna þeir hvor annan, auðmennirnir og braskararnir í báðum flokkum. Helmingaskipti eru um braskið, svo að ekki lendi hjá almenningi eitthvað af því, sem þjóðinni kynni eð áskotnast þá. En ef við erum í ríkisstj. með Sjálfstfl. eða með Framsfl., þá löðum við fram allt það bezta, sem til er í þessum flokkum, og reynum að virkja það til góðs fyrir alþýðuna og þjóðina. Og þess vegna var nýsköpunarstjórnin svona ágæt stjórn. Og þess vegna gerði vinstri stjórnin svona margt gott. Af hverju er ég að tala um þetta núna og nota þessa ræðu hv. 7. m. Reykv. sem ástæðu til að rifja þetta upp? Ég geri það vegna þess, að þetta er ákaflega gott til minnis núna undir kosningarnar. Það er greinilegt, að Framsfl. reynir svo kirfilega að þvo af sér kommúnismann, að það er auðséð, að það eru orðnar allsterkar þrár til þess að komast nú aftur í samstarf við einhverja, sem ekki verða grunaðir um kommúnisma, þó að ég viti satt að segja ekki, hverjir það eiga að vera á Íslandi, en í öllu falli að lenda ekki aftur í vinstri stjórn, þar sem mönnum örugglega yrði borið það á brýn, að þeir væru að reka erindi Moskvu. Maddama Framsókn á það til að tala fallega, þegar hún er í stjórnarandstöðu, eins og hv. 7. þm. Reykv. áðan um íbúðamálið. En um leið og Framsfl. er kominn í stjórn með Sjálfstfl., er þetta allt saman gleymt og breytt þveröfugt. Og það er það, sem fólkið í landinu þarf að muna, líka til að varast það, sem ella kynni að gerast eftir næstu kosningar. Þá kom hv. 7. þm. Reykv. inn á það, þegar hann var að svara hæstv. viðskmrh., að tap Alþfl. væri því að kenna, að hann hefði gengið til fylgis við íhaldið, sagði hann orðrétt, 7. þm. Reykv. Það rétta í þessu er, að ógæfa Alþfl. er eldri en bara þessi stjórnarsamvinna við Sjálfstfl. núna. Ógæfa Alþfl. stafar af því, að hann gerðist allsnemma ósjálfstæður gagnvart borgaraflokkunum báðum, gagnvart Sjálfstfl. og Framsfl., og raunar þó fyrr gagnvart Framsfl. Og Alþfl. hefur orðið á sínum ferli svo háður þessum flokkum á víxl, að hann hefur ekki borið gæfu til þess að reka sjálfstæða verkalýðspólitík. Þetta er undirrótin undir hans ógæfu. Alþfl. hefur á þessum síðustu 30 árum hvað eftir annað misst sína beztu menn einmitt vegna þess, að þeir vildu ekki una þessu. Þeir vildu ekki una því, að flokkurinn væri eins og hjáleiga hjá öðrum stærri flokki, borgaralegum flokki, Framsfl. eða Sjálfstfl., og þeir risu upp á móti því. Það var ein af ástæðunum til þess, þegar við stofnuðum Kommúnistaflokkinn 1930, að við risum upp á móti því að láta þá menn, sem þá stjórnuðu Framsfl., og fyrst og fremst Jónas Jónsson ráða yfir Alþfl. Og í eina skiptið, sem Alþfl. eftir 1930 hefur risið þannig upp og reynt að vera sjálfstæður, var 1934, í kosningunum þá. Og þegar Framsfl. í þeirri vinstri stjórnar samvinnu síðan beygir hann, þá fer fram önnur uppreisn í Alþfl. Þegar hv. 7. þm. Reykv. er alltaf að taka sér nafn Héðins Valdimarssonar í munn, þá má hann muna það, að Héðinn Valdimarsson var einmitt foringinn fyrir þeim vinstra armi Alþfl., sem í þeirri stjórnartíð, 1934–1938, reis upp á móti Framsfl. Og þegar Héðinn síðan fór úr Alþfl. og myndaði Sósfl., þá skrifaði hann uppgjör við Framsfl., skuldaskil, kallaði hann það, fyrst og fremst við Jónas frá Hriflu, sem þá var svo að segja einræðisherra Framsóknar. þannig að hv. 7. þm. Reykv. þarf að gera sér það ljóst, að þessir kraftar risu upp vegna þess, að þeir vildu hafa Alþfl. sjálfstæðan gagnvart þessum borgaraflokkum. Og sama var 1954, þegar Hannibal Valdimarsson rís upp, þegar báðir borgaraflokkarnir eru saman í stjórninni. Það er sjálfstæðisbarátta verkalýðsins í Alþfl. á móti yfirráðum fyrst Framsóknar og seinna meir Sjálfstfl. og um tíma þeirra beggja, þegar þrír flokkar áttu að vera svo að segja allir eitt, sem veldur því, að Alþfl. klofnar hvað eftir annað á þessum árum og beztu menn hans rísa upp og þola ekki þetta. Alþfl. hefur tapað í kosningum á Íslandi jafnt hvort sem hann hefur beygt sig fyrir Framsfl. eða Sjálfstfl. Hann hefur tapað vegna þess, að hans fólk sættir sig ekki við það. Hv. 7. þm. Reykv. man vafalaust enn þá Hræðslubandalagið, það er ekki svo langt liðið síðan, þegar átti bókstaflega að innlima Alþfl. í Framsfl. og þessir flokkar buðu fram eins og einn flokkur og ætluðu að svindla á kjördæmaskipulaginu með því. Eini möguleikinn fyrir Alþfl. til þess að vinna bug á þessari ógæfu sinni var og er að reka sjálfstæða pólitík, þora sjálfstætt að berjast fyrir hagsmunum verkalýðsins. Að vísu, ef Alþfl. hefði gert það á undanförnum 30 árum, þá hefði hann ósjálfrátt skipað sér við okkar hlið, Sósfl. og Alþb. Og ég veit, að það eru ýmsir af hans forustumönnum svo haldnir ótta við slíkt, að þeir vilja heldur hlaupa fyrir björg og eyðileggja flokkinn en láta slíkt verða. En beztu menn hans hafa á þessum 30 árum risið upp og tekið saman höndum við okkur einmitt um að reka sjálfstæða verkalýðspólitík, en samt það djarfa pólitík, að við þorðum jafnt að vinna með Framsfl. og með Sjálfstfl., ef okkur leizt svo á, að það væri hægt að fá fram góð og þjóðnauðsynleg mál með slíku. Ég vil svo minna hæstv. viðskmrh. á það, þegar hann sagði það hér nokkrum sinnum í sinni ræðu, að það vantaði hagskýrslur og það vantaði skýrslur um þetta og þetta, að það er nú einmitt það, sem sagt hefur verið við hann og fleiri ráðherra í hans stöðu ár eftir ár hér á Alþingi, að það væri allhart, þegar við værum að ræða þessi mál, að það væri ómögulegt að fá fram almennilegar skýrslur, við skulum segja t.d. um gróðamyndun í íslenzku þjóðlífi, um eignaskiptingu í íslenzku þjóðlífi, um tekjuskiptingu í íslenzku þjóðlífi eða annað slíkt, og ég skoraði á hann síðast að láta gera slíkar skýrslur og koma með þær. Ég veit, að það er tiltölulega auðvelt, og ég minni hann á það enn þá, þegar hann er meira að segja farinn að finna til þess sjálfur. Sannleikurinn er, að það er svo mikið af þessum skýrslum, sem fluttar eru fram, fyrst og fremst áróðursskýrslur frá hálfu ríkisstj. Ég ætla hins vegar ekki að fara hér að ræða þær tölur, sem hann var með. Ég þykist vita, að það verði gert annaðhvort í sambandi við þessar umr. eða aðrar af mönnum, sem þekkja þarna betur til en ég, bæði forseta A.S.Í. og formanni Dagsbrúnar. Ég vil hins vegar að síðustu minna á, að sú þróun, sem orðið hefur bara þetta síðasta hálfa ár, undirstrikar enn frekar réttmætið í því, sem ég legg til í 7. gr. þessa frv., þar sem rætt er um gerð fyrstu 10 ára áætlunarinnar, að á fyrri hluta þess tímabils, næstu 5 árum, skuli einbeitt sér að því að koma á sem mestri fullvinnslu sjávarafurða og landbúnaðarafurða og annarra hráefna og afurða íslenzkra með það fyrir augum, að þjóðin megi verða iðnaðarþjóð, er flytur framleiðslu sína fullunna úr landi. Ég vil minna á það, að lengst af höfum við undanfarin ár, Íslendingar, aflað 500–600 þús. tonna af fiski úr sjó. Nú síðasta árið er það í fyrsta skiptið; sem við förum upp í 800 þús. tonn. Það er 33% aukning á okkar framleiðslu, það er gífurleg aukning, sem náttúrlega skapar gífurlega möguleika líka fyrir að hækka launin hjá almenningi, ef rétt er á haldið. Af þessum 800 þús. tonnum rúmum eru yfir 400 þús. tonn síld, vara, sem gæti verið enn þá dýrari en þorskurinn, ef rétt er farið með. En af þessum 400 þús. smál. af síld, sem við veiðum á síðasta ári, er ekki saltað nema um 400 þús. tunnur, milli 40 og 50 þús. tonn, rúmur 10. hlutinn. Hinu er hent í bræðslu. Þetta er ástand, sem er algerlega óviðunandi. Sú tæknibylting, sem orðið hefur í fiskveiðum og síldveiðunum sérstaklega, kallar á iðnbyltingu í landi í matvælaframleiðslunni. Og það er sú nauðsynlegasta bylting, sem við þurfum að framkvæma í okkar atvinnulífi. Iðnbylting í matvælaframleiðslu Íslendinga er raunverulega allra þýðingarmesta málið í okkar atvinnulífi og nýsköpun þess, sem nú liggur fyrir að vinna að, ekki aðeins að við gætum stóraukið, a.m.k. tvöfaldað það, sem við söltum af síld, flökum eða hraðfrystum og flytjum þannig út hálfunnið, heldur líka hitt, að við tökum okkur til og komum hér upp niðurlagningar- og niðursuðuverksmiðju, bæði á síld og fiski, og gerum ráðstafanir í okkar verzlunarmálum til þess að geta flutt síldina þannig unna, fullunna, út í stórum stíl. Það er óþolandi, að við skulum allan þann tíma, sem við höfum fengizt við síldveiði og síldarútflutning, hafa látið Svíana svo að segja sjá um að vinna úr allri síldinni, allri kryddsíldinni, sem við framleiðum, og þetta bezta hráefni heimsins skuli svo að segja að engu leyti unnið hér á Íslandi. Og sýnir samt sú litla tilraun, sem gerð var einmitt núna nýlega, meðfram fyrir framtak Alþingis, norður á Siglufirði, framleiðslan þar með þeim ágætu gæðum, sem hún hefur upp á að bjóða, sýnir, að við getum gert þetta verk. Og þarna er um að ræða vöru, sem heimurinn, sem skortir mat, þarf meira á að halda og er honum bæði ljúffengari og kaloríuríkari en t.d. allar kjöttegundir, að svínakjöti einu undanskildu, þannig að það, sem um er að ræða, er það, að við sitjum hér uppi með gífurlegan auð í þessum afla, sem við fáum, og við högum okkur eins og villimenn í því, hvernig við förum með hann. Og þetta getur ekki gengið, og þarna verður ekki gerð sú stórbreyting á, framkvæmd sú iðnbylting, sem allt kallar á, nema því aðeins að ríkið láti til sín taka með hana. Ég held þess vegna, að svo brýnt sem það hefur verið allan þann tíma, sem við höfum barizt fyrir því, bæði Sósfl. og Alþb., að þetta frv. um áætlunarráð næði fram að ganga, þá held ég, að það hafi aldrei verið brýnna en einmitt nú, þegar þær auðlindir, sem við ausum af, gefa okkur meiri gnægtir en nokkru sinni fyrr, og það, sem raunverulega vantar, er aðeins hitt, að við förum með þetta eins og menn, að við gerumst nýtízku iðnaðarþjóð í því að fullvinna þessa vöru og flytja hana sem allra, allra mest fullunna úr landi. Og ég held, að sú till., sem felst í þessu frv. um áætlunarráð, um að stiga þau skref, feli um leið í sér brýnustu viðfangsefnin í íslenzku atvinnulífi á yfirstandandi skeiði.



Herra forseti. Afurðir bænda eru verðlagðar samkv. framleiðsluráðslögum landbúnaðarins. 4. gr. l. hljóðar þannig: „Söluverð landbúnaðarvara á innlendum markaði skal miðast við það, að heildartekjur þeirra, er landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta.“ Lengri er gr. ekki. Samkv. þessu ákvæði hefðu bændur átt að hafa hliðstæðar tekjur og aðrar vinnandi stéttir þjóðfélagsins, og er þá miðað við iðnaðarmenn, sjómenn og verkamenn, en það á að miða við þessar stéttir. Það er ljóst, að samkv. þessari gr. eiga þeir að hafa þessar tekjur, hvort sem þeir framleiða mikið eða litið. Nú hygg ég, að flestum muni koma saman um, að það sé ekki til þess að hvetja menn til framfara, ef þeir eiga að fá sama kaup, hvort sem þeir vinna vel eða illa. Ég hygg, að það yrði ekki til þess að efla framfarir sjávarútvegs, iðnaðar eða yfirleitt neinna atvinnuvega, ef kaupgjald þeirra stétta væri miðað við það, að þeir fengju jafnmikið, hvort sem þeir ynnu vel eða illa og afköstuðu miklu eða litlu. Þetta gat verið gott til að byrja með á sínum tíma, en til lengdar getur þetta ekki gengið, ef eðlileg þróun á að verða í einum atvinnuvegi. En nú skyldi maður ætla, að þetta væri svo, að bændur hefðu fengið þetta kaup. Því er ekki að heilsa. Arnór Sigurjónsson hefur gert ýtarlega athugun á tekjum bænda í hagskýrslum, og hann hefur unnið þar mikið og þarft verk. Þar kemur í ljós, að meðaltekjur bænda árið 1960 hafa verið 55840 kr. af landbúnaði. Auk þess hafa bætzt við aukatekjur, sem eru fyrir vinnu annars staðar, og aðrar slíkar tekjur, þannig að heildartekjurnar hafa orðið 66104 kr. Þegar verðlag er reiknað út, eru reiknaðir vextir af eigin fé, en þegar þessi upphæð fæst, þá er búið að draga frá vexti af skuldum, en ekki vexti af eigin fé. Og samkv. því, sem verðlagsráð landbúnaðarins hefur ákveðið, áttu bændur að fá í vexti af eigin fé þetta ár 6896 kr. Þetta þýðir það, að bændur hafa fengið í heildartekjur 59208 kr. árið 1960. En hæstv. viðskmrh. lýsti því yfir samkv. úrdrætti frá hagstofunni, að þetta ár hefðu tekjur sjómanna, iðnaðarmanna og verkamanna verið 79 þús. Það munar þarna 20 þús., en það þýðir 30%. Það er því hvorki meira né minna en það er hallað á bændur um 30% árið 1960. Þeir fá 30% minna kaup en þeir eiga að fá samkv gildandi lögum. Nú hefur hlutur bænda versnað síðan, vegna þess að þegar hinn mikli sjávarafli kom árið 1961 og 1962, óx mikið atvinna í sjávarþorpunum. Þetta varð mikill tekjuauki fyrir þá, sem þar búa. Konurnar unnu við síldarsöltun, og unglingarnir fengu vinnu líka. En hjá bændum er það þannig, að tekjur fjölskyldunnar eru að mestu leyti innifaldar í áætluðu kaupi bóndans, vegna þess að yfirleitt er börnum ekki reiknað kaup og konum alls ekki, þótt þær vinni að bústörfum, sem þær gera í mörgum tilfellum. Ég hygg, að það sé ástæða til þess að gera sér ljóst, í hverju þetta liggur. Og ég hef farið í gegnum þau gögn, sem ég hef getað fundið, til þess að fá þetta upplýst. Það hefur verið miðað við svokallaðan verðlagsgrundvöll, sem 6 manna nefndin hefur ákveðið í flestum tilfellum. Og ég hef aðallega miðað við árið 1953 og svo aftur nú síðasta árið. Og ég hef orðið var við það, að yfirleitt hefur afurðamagnið verið reiknað hærra til bænda en það hefur raunverulega verið, sérstaklega bar á þessu fyrstu árin, en það hefur alltaf verið. Magnið hefur verið reiknað meira og verðið hefur orðið lægra til bænda en þeim hefur verið ætlað, þótt í sumum tilfellum siðari árin hafi þeir fengið nokkurn veginn svipað verð. Samkv. verðlagsgrundvellinum hefur framleiðsluaukningin orðið frá 1953 til síðasta árs 32% á mjólk, 3% á nautgripakjöti, 72% á kindakjöti, 72% á gærum, 53% á ull og 33% á hrossum. En þetta eru áætlaðar tölur. 1953 var magnið, sem bændur framleiddu, miklu minna en gert var ráð fyrir í verðlagsgrundvellinum. En auk þess hefur aðstaða bænda breytzt frá þessu ári þannig, að þá hefur aðkeypt vinna, ef henni er breytt í núgildandi gengi, 43 kr. dollarinn, þá hefur verið talið, að bændur keyptu vinnu fyrir 33583 kr., en nú er þeim ætlað að kaupa vinnu fyrir 13946 kr. En tekjur af aukabúgreinum hafa hins vegar verið hækkaðar hjá bændum úr 9870 og upp í 19580 kr. Útkoman samkv. síðasta verðlagsgrundvelli er því þannig, að aukatekjur bóndans, það sem hann vinnur annars staðar fyrst og fremst, eiga að vera 19580 kr., en það, sem hann á að greiða í kaup, 13946 kr. Á því er auðséð, að hann getur ekki reiknað börnum sínum mikið kaup. Sem sagt, bóndinn á að vinna meira annars staðar en hann greiðir öðrum í kaup, þannig að hann á að gera betur en að vinna fyrir vísitölubúinu. Þetta vitum við, sem búskap höfum stundað, að er ekki rétt. Það er ekki hægt að reka bú algerlega án aðkeyptrar vinnu. Þetta liggur í því, að vinna barna er ekki reiknuð nema að litlu leyti. Hins vegar hafa vaxbatekjur verið reiknaðar nokkru meiri nú síðasta árið en áður. Í raun og veru voru 1953 sama og engir vextir reiknaðir af eignum, sem stóðu í búinu. Aðkeypta vinnan hefur því lækkað um 60%, en aukatekjur bóndans hafa tvöfaldazt. Ef við lítum nú yfir, hvað bændur hafa gert s.l. 10 ár, þá er það meira en lítið, sem framleiðslan hefur aukizt. Innlögð mjólk var 47 millj. 571 þús. árið 1953, en árið 1962 er hún komin upp í 88 millj. 656 þús. kg. Mjólkurmagnið hefur aukizt um 86%. Kjötið hefur aukizt úr 3714 tonnum í 11781 tonn. Það hefur um það bil þrefaldazt. Þessu ber ekki saman við prósenturnar, sem ég reiknaði út áðan, miðað við verðlagsgrundvöllinn 1953, og það liggur í því, að magnið var reiknað miklu hærra árið 1953 en bændur fengu. En enn þá brennur það við, að magnið er áætlað meira en bændur fá. Ég t.d. álít, að árið 1953 hafi mjólkurframleiðsla bónda raunverulega verið 12 þús., en þá var áætlað, að meðalbóndinn ætti að framleiða 14900 lítra. 1962 eru mjólkurtekjur bóndans áætlaðar 19710 lítrar, en hafa, eftir því sem ég kemst næst, ekki verið nema um 16000 lítrar. Verðlagið hefur lækkað, eftir því sem framleiðslan hefur aukizt. Bóndinn hefur ekkert grætt á að auka sína framleiðslu. Og það hlýtur að vera öllum ljóst, að það getur ekki gengið til lengdar. Það er ekki eðlilegt, að bændur leggi á sig aukið erfiði og meiri kostnað við að kaupa vélar, ef þeir njóta þess í engu. En þannig hefur löggjöfin verið, að hlutur bóndans hefur ekkert batnað, þó að framleiðslumagnið hafi aukizt. Ég hef athugað, hvert verðlagið ætti að vera nú, ef það væri miðað við gengisbreytingarnar, sem orðið hafa. 1953 var dilkakjötið á 13,80. Nú ætti það að vera, miðað við þær gengisbreytingar, sem orðið hafa síðan, 37 kr., en er 28 kr. Mjólkin var áætluð árið 1953 á 2,75. Nú ætti bóndinn að fá 7,45, en það er gert ráð fyrir, að hann fái 5,27. Á þessu sést, að hin aukna framleiðsla hefur ekki komið bændum til góða, heldur þeim, sem vöruna keyptu. Mér hefur verið það ljóst, að kaupgeta neytenda hefur verið takmörkuð. En ég hygg, að þetta hafi breytzt til batnaðar síðustu tvö árin vegna þess mikla sjávarafla, sem borizt hefur á land, og aukinnar atvinnu af þeim ástæðum. Það er staðreynd, að nú í ár eru bændur langlægst launaða stétt landsins. Þetta liggur fyrir í hagskýrslum, sem ekki er ástæða til að rengja. Yfirleitt er ekki um mjög vafasamt framtal að ræða. Það virðist t.d. samkv. athugunum, sem Arnór Sigurjónsson hefur gert, að það vanti 10% af lömbum inn á landbúnaðarskýrslurnar, en þetta þýðir það, að gamalt fólk og börn, sem ekki gerir skýrslur, á þessi lömb. Mjólkurmagnið er mjög eðlilegt, og hann telur, að áburður og fóðurbætir séu mjög eðlilega talin, þannig að það er ekki mikið, sem skakkar í röngum framtölum, og ekki ástæða til að ætla, að það sé frekar hjá bændum en öðrum. Samkv. upplýsingum, sem hæstv. viðskmrh. gefur, eru tekjur annarra vinnandi stétta 1960 79 þús. kr., en bændanna um 59 þús. Það munar um 30%, sem bændur fá minna en þeir eiga að fá. Og þetta er alvarlegur hlutur. Ég álít, að Arnór Sigurjónsson hafi unnið mjög þarft verk í vinnu sinni á hagstofunni. Ég skal játa það, að bændur reka ekki bú sín alls staðar á þann hátt, sem hagkvæmast er. Og það er einmitt með hagfræðilegum athugunum, sem á að vera hægt að bæta úr slíku. Það ætti að vera hægt að laga það, sem aflaga fer, að einhverju eða öllu leyti. Lægstar tekjur virðast menn hafa í Norður-Múlasýslu, þar næst í Barðastrandarsýslu. Ég skal ekki fullyrða um, hvort aðstaða til markaða eða búskaparskilyrði eru verri í þessum sýslum eða hvort það liggur í því, að búskapur er ekki rekinn á réttan hátt þar. En slíkt þarf að athuga. Ef bændur fá eitthvað meira fyrir það, ef þeir vinna vel, þá fyrst fást þeir til að leggja sig fram um að gera betur. Ég fer fram á það, að 25% af aukinni framleiðslu komi fram í hækkuðu kaupi bóndans. Samkv. þeim grundvelli, sem sex manna nefndin miðar aðallega við, er um helmingur af brúttótekjum búsins kostnaðarliðir, en um helmingur er vinna, og þá geri ég ráð fyrir, að ef framleiðslan vex vegna betri tækni eða aukinna vinnuafkasta, þá skiptist þetta jafnt á milli neytenda og framleiðenda. Mér er það alveg ljóst, að fulltrúar bæjanna eiga dálítið erfitt með að ganga einhliða til móts við bændur, en ég hygg, að það sé engin áhætta fyrir þá að ganga það til móts við bændur, að báðir græði 50% á betri vinnuafköstum. Það er ómögulegt fyrir neytendurna í bæjunum að deila á þá fyrir það. Ég tek það fram í grg., að ég legg enga áherzlu á það, hvort prósentan er einu stigi minni eða meiri eða við hvaða ár er miðað. Það er gert ráð fyrir í lagabreytingunni, sem ég kem með, að það sé miðað við árið 1962–1963. Ég skyldi fúslega ganga inn á, að það væri miðað við eitthvert annað ár fyrr. Sem sagt, það er ekki aðalatriðið. En aðalatriðið er það, að þessari spennitreyju, sem bændum er haldið í nú, sé hneppt frá þeim, því að annars getur íslenzkur landbúnaður ekki þróazt og þrifizt. Þetta er grundvallarskilyrði, til þess að landbúnaðurinn geti tekið eðlilegum framförum, að hann sé ekki fjötraður á þennan dæmafáa hátt. Áhrifin af þessu eru þau, að þeir, sem meira mega sín, þeir, sem meiri hafa efnin, eiga tiltölulega auðvelt með að stækka búin. Þeir fá þess vegna meiri tekjur, bæði brúttótekjur og nettótekjur. En þetta kemur ekki fram í, að hagur bændastéttarinnar batni í heild. Þetta kemur eingöngu fram þannig, að það er þrengt að þeim; sem eru efnaminni, framleiða minna. Þetta hefur komið glöggt í ljós nú síðari árin, að það eru minni bændurnir, sem þrengir að, en stærri bændurnir komast vel af. Það eru þess vegna hættulegar skorður, sem þarna eru reistar. Stærri bændurnir framleiða á kostnað minni bændanna, og ef þessu heldur áfram, þá verður það beinlínis til þess, að minni bændurnir gefast upp. Gengislækkunin hefur líka unnið að þessu. Á henni hafa efnameiri bændurnir hagnazt, en þeir efnaminni skaðazt. Þeir, sem eru að byrja búskap, eiga örðugt. Ég kom til hjóna, meðan ég var fyrir norðan í jólaleyfinu, og það voru óvenju efnileg og dugleg hjón. Bóndinn var búinn að reisa 40 kúa fjós eða langt kominn að byggja það. Hann sagði mér, að það kostaði á 6. hundrað þús. kr. Hann sagðist hafa um 150–200 þús. í lausaskuldum og hafði von um 300 þús. kr. fast lán. Þetta þýðir, að vaxtabyrði hans af fjósinu er um 40 þús. Þá átti hann eftir að fjölga kúnum. Þetta var bara fyrir fjósið, fyrir utan öll önnur mannvirki. Það er þess vegna erfiður hlutur þeirra, sem hafa að meðaltali 70 þús. kr. nettótekjur á ári og borga slíka vexti, það er óframkvæmanlegt. Ég hef tiltölulega lítið vonzkazt út af þessu eina prósenti, sem við erum látnir greiða til Búnaðarbankans, og ég skal greiða það með glöðu geði og jafnvel þótt það væri 11/2 %, ef vextirnir væru lækkaðir við þá, sem eru að byrja búskap, því að það er ógerlegt fyrir bændur, sem nú eru að byrja búskap, að eiga að borga 61/2 % af föstum lánum og 10% af víxlaskuldum, á meðan við, sem höfum eldri lán, borgum tiltölulega verðmiklar krónur með verðlitlum krónum og ekki nema 4% vexti. Aðstaðan er svo ólík, að það er óverjandi. Það er ekkert við það að athuga, þótt við værum á einhvern hátt skattlagðir, sem betur erum settir, til þess að hjálpa þeim, sem nú eru verr settir. En vaxtahækkunin og gengislækkunin gerði þeim, sem eru að byrja búskap, svo að segja ómögulegt að reka búskap, og þegar þar við bætist, að bændastéttin í heild vinnur fyrir 30% lægra kaupi en aðrar stéttir, þá sjá allir menn, hvert stefnir. Bændunum hefur verið að fækka. því er slegið fram á hagskýrslunni, að þeim muni hafa fækkað um 600 síðustu 5 árin, en það er ekki rétt, því að það er tekið fram í aths. með hagskýrslunni, að þarna sé að nokkru leyti um það að ræða, að menn hafi verið felldir niður, sem hafa haft svo litla landbúnaðarframleiðslu, að þeir hafi tæplega getað talizt bændur. Og eftir þeim ályktunum, sem ég gat dregið af þessu, þá geri ég ráð fyrir, að á síðustu 5 árum hafi bændum fækkað um ca. 200. En haldi þessu áfram, að bændur eigi að hafa 30% lægri laun en aðrar stéttir og þar að auki vanta vinnuskilyrði fyrir konu og fyrir stálpuð börn eða vinna þeirra hverfi inn í þessar litlu tekjur, sem bóndinn hefur, - haldi því áfram og þrengt sé að þeim, sem eru að byrja búskap á þann hátt, sem gert er nú, með háum vöxtum og lánsfjárskorti, þá sé ég ekki annað en ungir menn hverfi frekar að öðrum atvinnugreinum en búskap. Hér er því um tvennt að ræða, sem ég legg sérstaka áherzlu á í þessari lagabreytingu, sem ég ber hér fram. Það er, að það er ógerlegt, að landbúnaðurinn geti þróazt í þessari spennitreyju, sem hann er í samkv. þessum l., það er ekki hægt. Og í öðru lagi er óviðunandi fyrir íslenzka bændastétt að fá 30% minna fyrir vinnu sína en hún á að fá lögum samkvæmt. Ég skal játa það, að minni búin þurfa að stækka, en þau geta ekki stækkað, nema bændum séu veitt þau skilyrði, að þeir geti komið fyrir sig meiri ræktun og stækkað búin, og yfirleitt skilyrðin gerð þannig, að þeir geti framleitt með minni tilkostnaði. Ég er sannfærður um, að það er hægt að framleiða sauðfjárafurðir hér með minni kostnaði en nú gerist. Við skulum bara taka Norður-Múlasýslu með sín grösugu beitilönd. Það er talið, að þar sé meira grasi gróið land miðað við hverja kind en nokkurs staðar annars á landinu. Með því að nota þessa beit og gefa t.d. síldina með er hægt að framleiða mjög ódýrt dilkakjöt. En það geta menn ekki, ef það er kreppt svo að þeim, að þeir geti engan veginn rétt sig við, hvorki stækkað búið, byggt fjárhús né yfirleitt rekið sinn búskap á hagkvæman hátt. Ég hef trú á framtíð íslenzks landbúnaðar og er sannfærður um, að hann á mikla framtið, ef rétt er á hlutunum haldið. Hitt er annað mál, að þegar sjórinn er eins gjöfull og nú, meðan síldin er hér við landið, þá er það freisting fyrir unga menn að fara frá landbúnaðinum og veiða síld. En skeð getur, að þetta breytist, síldin hverfi frá landinu, og þá standa þeir, sem eiga þessi dýru síldarskip, ráðalausir og tekjurnar hverfa að miklu leyti. Ég hygg því, að það sé bezt að stilla öllu í hóf, fækka bændunum ekki allt of mikið. Ég skal játa það, að bændur geta framleitt meira, ef skilyrði eru fyrir hendi. Það er þess vegna ekki bein ástæða til að leggja mikla áherzlu á að fjölga þeim. Fólksfjölgunin er ör hér á landi, og bæirnir stækka. Ég hygg því, að það verði miklu meiri markaður fyrir landbúnaðarvörur á komandi árum en nú er, þannig að það megi gera ráð fyrir, að meginið af landbúnaðarvörum seljist innanlands. Um markaðshorfur skal ég ekki spá. En ég er sannfærður um það, að Ísland á framtið fyrir sér að vissu marki sem landbúnaðarland, ekki sem skógaland eða til kornræktar, heldur til sauðfjárræktar og mjólkurframleiðslu. En landið verður ekki ræktað eða byggt, ef þeir, sem við það vinna, eiga að búa við allt önnur og verri skilyrði en aðrir menn í þjóðfélaginu. Ég veit, að það er á valdi stjórnarflokkanna, hvað þeir gera við þessa lagabreytingu. En um grundvallarverðlagið þarf ekki að semja nein lög, þar er aðeins um framkvæmdaratriði að ræða. Bændur hafa ekki haldið nægilega vel á sínum málum eða verið rangindum beittir. En það þarf lagabreytingu til þess að breyta því ákvæði, að laun bænda skuli vera hliðstæð launum annarra stétta án tillits til þess, hvort þeir vinna sitt verk vel eða illa, því að það hindrar algerlega eðlilega þróun og verður til þess, að þeir sterkari útrýma eða hrekja þá, sem minna mega sín, frá jörðunum. Ég veit, að það er á valdi stjórnarliðsins, hvort þetta verður samþ. eða ekki. Ég geri ráð fyrir, að ég skrifi um þetta og bændum verði ljóst, hvar þeir standa í þessu efni, og það skrýtna er, að bændum sjálfum var þetta atriði miklu betur ljóst en yfirleitt flestum af þeim mönnum, sem eiga að fást við þeirra mál í framkvæmdinni. Ég hef talað við margan bónda, sem er það ljóst, að það er þýðingarlaust að vera að erfiða þetta, þeir fengju ekkert meira fyrir það. Og það er rétt hjá þeim. Verði þessi lagagrein látin vera óbreytt, er langskynsamlegast og eðlilegast fyrir bændur að koma sér saman um það í bróðerni að minnka sína framleiðslu um helming, þeir fá sama kaup. Þess vegna sjá allir menn með heilbrigða skynsemi, hversu fáránlegt þetta er. En ég hef alltaf viljað þessari ríkisstj. vel og ráðið henni heilræði, eftir því sem ég hef getað eða haft vit til, og ég held, af því að það á að kjósa í sumar, þá væri skynsamlegast að leysa þessi mál nú. Eins væri skynsamlegra að lækka vexti á föstu lánunum hjá Búnaðarbankanum, ef ríkisstj. ætlast til þess, að unga fólkið í sveitinni kjósi með sér í næstu kosningum. 



Herra forseti. Ekki efast ég um það, að hv. þm. hafi flutt ræðu sína af mikilli velvild í garð ríkisstj. og hennar stuðningsflokka. Hitt vil ég þó ekki ætla honum, að með henni hafi hann beinlínis verið að höggva mjög nærri sínum eigin flokki, Framsfl. En ef orð hans væru rétt, þau sem hann mælti í ræðu sinni, væri þar um að ræða eina mestu gagnrýni, sem flutt hefur verið á hans eigin flokk hér á hinu háa Alþingi um langt skeið, og skal ég víkja að þessu í örfáum orðum. Það var kjarni í ræðu hv. fim. þessa frv. annars vegar, að gildandi lög um verðlagningu landbúnaðarafurða væru mjög ófullkomin og bændum óhagstæð, og svo hins vegar, að framkvæmd sex manna nefndarinnar svokölluðu, sem hefur með höndum ákvörðun verðlagsgrundvallar landbúnaðarins, á þessum lögum hefði verið með þeim endemum, að hvorki meira né minna en 30% hefðu verið höfð af bændum við ákvörðun verðlagsgrundvallar landbúnaðarins, m.ö.o., þær tekjur, sem bændur hefðu upp úr verðlagsgrundvellinum, væru 30% minni en þær ættu að vera samkv. ákvæðum l. Er vissulega illt í efni, ef þetta væri rétt annars vegar, að lög, sem sett voru með tilstilli Framsfl. á sínum tíma, væru jafnmeingölluð og þm. vildi vera láta. En út yfir tæki þó, ef það væri rétt, að ákvörðun sex manna nefndarinnar svokölluðu, þar sem sitja sérstakir trúnaðarmenn bænda, gildir framsóknarmenn, - ef vinnubrögð þessarar n. væru með þeim endemum, að haft væri af bændum sem svaraði 30% af þeim launum, sem þeir ættu rétt á. Ég hygg, að það sé nóg að draga efni ræðu hv. þm. saman í þessar niðurstöður til þess að sjá, að hér er mjög hallað réttu máli. Ég skal ekki, a.m.k. ekki að þessu sinni, víkja í einstökum atriðum að þeim útreikningum, sem hv. þm. flutti í ræðu sinni, enda þurfa þeir nokkru nánari athugunar við, ef gera á þeim rækileg skil. En á það vildi ég benda, hversu ósennilegt er, að hv. þm. geti farið hér með rétt mál, að sex manna nefndin svokallaða, sem ákveður verðlag á afurðum bænda, náði fullu samkomulagi á s.l. hausti um verðlagið fyrir næsta verðlagsár, fulltrúar bænda og neytenda náðu algeru samkomulagi um verðlagsgrundvöllinn. Má geta nærri, hvort líkur væru á því, að slíkt samkomulag hefði náðst, ef niðurstaðan væri jafnfráleit og hv. þm. vildi gera skóna, að hún hafi verið. Á það má líka benda, að undanfarin ár hefur, að ég held, ávallt náðst samkomulag í sex manna nefndinni um grundvöllinn, að einu ári undanskildu, þegar ekki náðist samkomulag í yfirdómi og verðlagningarmálin gengu til úrskurðar oddamanns, sem er hagstofustjóri. Ég hygg, að það sé í raun og veru alveg nóg að benda á þetta samkomulag í þeirri opinberu nefnd, sem ákveður bændum verðlag, til þess að sýna fram á, að staðhæfingar hv. þm. um það efni, að stórlega væri haft af bændum, eiga ekki við nein rök að styðjast. Enn fremur er ég þeirrar skoðunar, að dómur hans um löggjöfina um verðlagningu landbúnaðarafurða, sá dómur hans, að sú löggjöf sé bændum mjög óhagstæð, sé mjög rangur. Ég er þvert á móti þeirrar skoðunar, að þessi löggjöf veiti bændum meiri rétt en nokkur önnur stétt í landinu býr við varðandi kjör sín, vegna þess að með þessum lögum eru bændum ákveðin hliðstæð kjör og launastéttir í bæjum njóta. En þetta eru skilyrði, sem engin önnur stétt í landinu býr við, þau skilyrði að fá kjarabót sjálfkrafa, ef launastéttir í bæjum hafa komið fram kjarabótum fyrir sig, sem oft hafa kostað þær mikla baráttu og erfið verkföll. Bændur landsins þurfa aldrei að standa í kjarabaráttu, aldrei að standa í verkfalli til þess að fá fram kjarabætur. Þeim eru færðar þær á silfurfati, um leið og aðrar stéttir hafa, eins og ég segi, e.t.v. eftir harða baráttu náð fram bótum á sínum kjörum. Löggjafinn hefur því búið mjög vel að íslenzkum bændum, og ættu forustumenn bænda sízt að vanþakka það, svo sem þó kom greinilega fram í ræðu hv. þm. áðan. En fyrst þetta tilefni gafst til að skjóta hér fram nokkrum aths., vil ég nota það til þess að vekja athygli á öðru atriði í sambandi við framleiðsluráðslögin, atriði, sem ég tel að bráðnauðsynlega þurfi endurbóta við í þeirri löggjöf. Það eru ákvæði l. um heimildir til greiðslu útflutningsuppbóta á útfluttar landbúnaðarvörur. Ákvæði l. virðast nú vera framkvæmd þannig, að gerð er krafa til þess, ef landbúnaðarafurð er flutt úr landi, að á hana séu greiddar útflutningsbætur sem svarar mismun á því verði, sem fæst fyrir vöruna erlendis, og því grundvallarverði, sem sex manna nefnd eða framleiðsluráð hefur ákveðið á þessa vöru hér innanlands, án þess að nokkur takmörk séu fyrir því, hversu háar þessar útflutningsuppbætur geti orðið. Það er þetta atriði, sem ég tel skorta ákvæði um í framleiðsluráðslögin. Það væri eðlilegt, að þar væri eitthvert ákvæði, sem takmarkaði það, að útflutningsuppbætur gætu numið hlutfallslega mjög mikilli upphæð af því verði, sem fæst fyrir vöruna erlendis, eða svo að notað sé venjulegt mælt mál, að varan sé ekki allt að því gefin úr landi, en veitt sé með henni úr opinberum sjóði hér innanlands e.t.v. tvöföld sú upphæð, sem fæst fyrir vöruna, þegar hún er flutt úr landi, þannig að í raun og veru séu íslenzkir skattgreiðendur að gefa íslenzkar landbúnaðarvörur úr landi. En ástæðan til þess, að ég nota þetta tækifæri til að vekja athygli á þessari staðreynd, er sú, að einmitt nú um þessar mundir eru Íslendingar að gera viðskiptasamninga við Ungverja, og ein af þeim vörum, sem undanfarin ár - einnig á siðasta ári - hefur verið flutt til Ungverjalands, er undanrennuduft. Þangað hafa í raun og veru verið fluttar margar fleiri íslenzkar landbúnaðarafurðir, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur selt þangað til lands, en ein af þeim vörum, sem fluttar hafa verið til Ungverjalands, er undanrennuduft, og í sambandi við viðskiptasamningana eða undirbúning þeirra kom í ljós, að útflutningsbætur á þessa vöru hafa verið svo háar, að ég tel fullkomið hneyksli, að slík vara skuli hafa verið flutt úr landi með jafnstórkostlegri meðgjöf af hálfu íslenzkra skattborgara og raun ber vitni um. Þessum orðum mínum skal ég nú finna stað. Á s.l. ári voru framleidd í landinu 717 tonn af þessari vörutegund, undanrennudufti. Sala innanlands nam á milli 150 og 200 tonnum, sumpart þó sala af fyrra árs framleiðslu, en útflutningur janúar–nóvember nam 650 tonnum. Þessi vara var flutt úr landi fyrir 2.9 millj. kr., og var meðaleiningarverð 4,50 kr. En útflutningsuppbætur úr almannasjóði námu á þessa vöru hvorki meira né minna en 8.4 millj. kr. eða 12,92 kr. á hvert kg, eða m.ö.o. útflutningsbæturnar námu hvorki meira né minna en næstum þrefaldri upphæðinni, sem varan var seld úr landi fyrir. Hér er vara seld úr landi fyrir u.þ.b. einn fjórðung af því verði, sem bændum er greitt fyrir hana. Útlendi neytandinn borgar u.þ.b. einn fjórðung af því verði, sem bóndinn fær, íslenzkir skattgreiðendur greiða upp undir 3/4 af því verði, sem íslenzki bóndinn eða framleiðandinn fær. Verðið er nokkuð misjafnt. Til Vestur-Þýzkalands var þessi vara flutt á s.l. ári fyrir 5,54 kr. kg, en útflutningsbætur námu 12,61 kr. Til Ungverjalands var varan flutt á 4,72 kr. til 4,79 kr., lægra verð til Ungverjalands en til Vestur-Þýzkalands, útflutningsuppbætur námu frá 13,01 kr. upp í 13,53 kr. Nokkurt magn var enn fremur flutt til Sviss. Þar fékkst lægsta verðið, 3,63 kr., útflutningsuppbætur 12,30. Meðalútflutningsbætur á þessa landbúnaðarafurð námu því á s.l. ári 287% á útflutningsverð. Og nú leyfi ég mér að spyrja hv. alþm., hvort ekki sé ástæða til þess að taka til athugunar breytingar á framleiðsluráðslögunum, sem komi í veg fyrir aðra eins fjarstæðu og hér á sér stað, að verið sé að framleiða landbúnaðarvöru í landinu, svo að segja gefa hana til útlanda, en halda framleiðslunni hreinlega uppi á kostnað íslenzkra skattgreiðenda. Fyrst hv. þm. hefur gert till. um það, að framleiðsluráðslögin séu athuguð, með því að gera till. um breyt. á 4. gr. 1., vildi ég beina því til þeirrar hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort hún telji ekki ástæðu til þess að setja í framleiðsluráðslögin ákvæði, sem komi í veg fyrir, að annað eins og þetta geti gerzt í framleiðslumálum íslenzks landbúnaðar og íslenzkum utanríkisviðskiptum.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, fer fram á það, að bændur njóti meira en verið hefur þeirrar framleiðsluaukningar, sem orðið hefur í landbúnaðinum. Þessi till. er ekki ný af nálinni. Hún hefur verið rædd í framleiðsluráði, hún hefur verið rædd í stjórn Stéttarsambands bænda, og nú hefur stjórn Stéttarsambands bænda og framleiðsluráð kosið nefnd til þess að endurskoða framleiðsluráðslögin, og till. um þetta er þar til rækilegrar athugunar. Ég vildi því leggja til, að þegar þetta frv. kemur í n., verði sú nefnd, sem vinnur nú að endurskoðun framleiðsluráðslaganna, kvödd til viðræðu í sambandi við þetta mál, og veit ég þá, að það fær undirtektir, sem eðlilegar eru og verða bændum til mests gagns. Það er ekki alveg einfalt, þetta mál, það er ýmislegt, sem kemur til greina, þegar framleiðsluráðslögin eru athuguð. Og ef bændafulltrúar sex manna nefndarinnar hefðu nú málfrelsi hér í hv. d. og tækju til máls á eftir hv. flm. þessa frv., hefðu þeir margt að segja sér til varnar, og ég býst við, að sumir þeirra mundu segja ýmislegt til sóknar á hendur þeim málflutningi, sem hv. frsm. viðhafði hér áðan og er þessum hv. þm. ekki svo tamur. En það, sem ég á við með því, að málflutningurinn hafi verið dálítið sérstæður, var, að hv. þm. fór með fullyrðingar, sem hann að sjálfsögðu hefur haldið að væru réttar, en hafa ekki stoð í veruleikanum, þegar það er kannað og réttra heimilda er leitað. T.d. það, þegar hv. þm. fullyrðir, að bændur hafi 30% lægra kaup en þeim er ætlað lögum samkv., og sex manna nefnd hefur náð samkomulagi um laun bóndans og afurðaverðið, þá nær þetta ekki nokkurri átt. Og ég sé það líka hér, ég er með eitt hefti af Árbók landbúnaðarins 1962, þar sem síðasti verðgrundvöllur er skráður. Ég færi hv. ræðumanni það til afsökunar, að hann hefur ruglað tölum, og held, að það geti komið fyrir ágæta menn. Í verðgrundvellinum 1962 eru laun bóndans reiknuð 94576 kr.  Þetta er allt of mikil ásökun á fulltrúa bænda í 6 manna nefnd, sem kom hér fram. Hins vegar get ég tekið undir það með hv. þm., að það væri æskilegt, ef hægt væri að búa betur að bændum, það er allt annað mál. En við vinnum ekki bezt að því með því að fara ekki rétt með staðreyndir, sem fyrir liggja. Nú er það svo, að framleiðsluráðslögin eru frá 1947 og voru á sínum tíma ágæt, sérstaklega fyrir bændur, og ef við flettum Tímanum frá 1947 og alveg til ársloka 1958, þá voru þessi lög í því blaði talin ágæt vernd fyrir bændastéttina. Ég gerði mér hins vegar grein fyrir því, að til þess að þessi lög væru verulega góð fyrir bændastéttina, þurfti að endurbæta þau. Og það var eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstj. að gera það. Það var gert með því að taka ábyrgð á því, sem þurfti að flytja úr landi, tryggja það, að bændur fengju sama verð fyrir vöruna, hvort sem hún væri seld innanlands eða utan. Þetta er ein sú mesta og bezta trygging, sem bændastéttin hefur fengið, og hafa fulltrúar bænda í 6 manna nefnd, í stjórn Stéttarsambands bænda og framleiðsluráði skilið þetta og ekki látið neimar öfgar á sig fá, heldur gert sér grein fyrir, að með þessu atriði í lögunum hafa bændur fengið tryggingu, sem þeir lengi vildu fá, en áttu ekki kost á að fá fyrr en í árslok 1959. Það var oft, sem bændur báru skarðan hlut frá borði, og það er rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, að bændur fengu ekki áður fyrr það verð, sem þeim var reiknað í verðgrundvellinum. Og hvers vegna var það? Það var vegna þess, að þeir þurftu að flytja út kjöt, þeir þurftu að flytja út osta á mun lægra verði en innanlandsverðið var. Og áður en útflutningstryggingin kom til skjalanna, urðu bændur sjálfir að bera þennan halla. Það var t.d. hjá Mjólkurbúi Flóamanna eitt árið, sem vantaði 20 aura á lítra, vegna þess að það voru fluttir út ostar á lágu verði. Ég tel, að bændur megi ekki missa þessa tryggingu. Þeir verða að hafa hana. Það er undirstaðan til þess, að hægt sé að tryggja bændum það, sem lögin ætlast til, að tekjur þeirra verði í samræmi við aðrar vinnandi stéttir. Þess vegna mega bændur ekki missa þetta ákvæði úr lögunum, og bændur eru mér sammála um það. Um það, sem hv. flm. fullyrti hér áðan, að afurðirnar í grundvellinum væru reiknaðar miklu meiri en þær reyndust vera, ef það væri rétt, þá væri það eingöngu vegna þess, að 6 manna nefndin og ráðunautar hennar hafa reiknað skakkt. Ég held, að þetta geti alls ekki verið rétt. 6 manna nefndin hlýtur að miða við það raunverulega, og ég hef reyndar ekki heyrt, að það hafi verið vefengt t.d. á mjólk, sem er tekin eingöngu skv. skýrslum mjólkurbúanna, ekki heldur á kjöti, sem er tekið skv. skýrslum. En það var eitt atriði, sem deilt var um 1961 um haustið. Það var ullarmagnið. Það var deilt um það, hvort ullarmagnið væri raunverulega eins mikið og áætlað var, en það mun hafa verið leiðrétt á s.l. hausti og ullarmagnið áætlað í grundvellinum fyrir 1962–63 í samræmi við raunveruleikann. Það, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér áðan um útflutning á mjólkurdufti, er ein bezta sönnunin á því, hversu mikils virði útflutningstryggingin er fyrir bændur. Hvað ættu bændur að gera við umframframleiðsluna, ef þeir hefðu ekki kauptryggingu? Þeir gætu auðvitað ekki gert við hana annað en flytja hana út. Áður voru fluttir út ostar, á meðan framleiðslan var meiri en fyrir innanlandsmarkaðinn. Nú tvö síðustu árin hefur verið flutt út mjólkurduft. Ég hef rætt það við framleiðsluráðið, hvort ekki væri hagstæðara að flytja út ost, og hafa þeir talið, að það væri mjög svipað, það mundi vera litið hagstæðara. Eigi að síður er nú orðið það mikið til af osti, að það verður að flytja eitthvað út af osti. Mjólkurmagnið hefur aukizt gífurlega nú 2–3 síðustu árin og er meira en til neyzlu innanlands. Og það er vitanlega ekki nema gott við því að segja. Ég held, að við megum ekki telja það eftir, þótt við greiðum með því, sem flutt er út af offramleiðslu landbúnaðarins miðað við innanlandsmarkaðinn. Ég held, að við verðum að gera það m.a. til þess að tryggja það, að þó að árferði versnaði, þá hefðum við samt nægilega mikið af landbúnaðarvörum, og líka til þess að fólkið fari ekki úr sveitunum meira en verið hefur. Og ég held, að þetta út af fyrir sig ætti að vera einn þáttur til þess að draga úr fólksflótta úr sveitunum. Framleiðslan hefur aukizt gífurlega, sem betur fer, segi ég, og það er í samræmi við þá stefnu, sem er mörkuð, og í ósamræmi við þá spádóma, sem hafðir voru hér uppi, að landbúnaðarframleiðslan, ræktunin og allt þess háttar mundi dragast saman. Ef við lesum skýrslur um ræktunina í landinu, kemur í ljós, að ræktunin hefur verið að meðaltali á áratugnum 1950–60 3400–3500 hektarar. En árið 1961 voru ræktaðir 3960 hektarar og sennilega ekki minna s.l. ár. Og ef við förum að athuga áburðarnotkunina, þá hefur hún aldrei verið eins mikil og á s.l. ári, sem er í samræmi við það, að hinir ræktuðu blettir hafa stækkað, og einnig það, að farið er að bera áburð á jafnvel bithaga. Það hefur verið talað um, að fólksflóttinn úr sveitunum væri óhollur, og það er rétt. Það eru vitanlega takmörk fyrir því, hversu langt má ganga í því efni. En þannig hefur þetta gengið frá því um aldamót, og hafi hv. alþm. hlustað á fyrirlestur eftir Pál Zóphóníasson, sem lesinn var í útvarpið í vetur, kemur greinilega fram, að fólksflutningar úr sveitum eru minni nú en þeir hafa oft verið áður. Ég hef látið taka saman, ég er ekki með þær skýrslur með mér hér, skýrslur um eyðijarðir, fjölgun þeirra á undanförnum árum og nú. Ég hef gert það af sérstöku tilefni, vegna þess að það hefur stundum verið látið í það skína, að jarðir hafi jafnvel ekki farið í eyði fyrr en nú, eftir að núv. ríkisstj. kom til valda. En ég vil geta þess, að árið 1957 fjölgaði eyðijörðum um 45 og 1958 um 45, 1959, næsta ár eftir að vinstri stjórnin fór frá völdum, um 73, en 1961 fjölgaði eyðijörðum um 42, þannig að það er ekki aukning á fjölda eyðijarða núna, síðan núv. ríkisstj. tók við völdum, nema síður sé. Og ég hef sagt það áður og ég segi það enn, og ég veit ekki, hvort til þess var vitnað í þeirri ræðu, sem ég nefndi hér áðan, hjá Páli Zóphóníassyni, hann hefði það eftir mér frá aðalfundi Stéttarsambands bænda, að það gæti verið eðlilegt, að litlar jarðir væru sameinaðar. Er nokkur hv. þm., sem telur það óeðlilegt, að litlar jarðir séu sameinaðar í eina jörð, ef þær eru svo litlar, að það sé ekki hægt að hafa það stór bú á þeim, að það skapi fjölskyldu lífsviðurværi? Ég held ekki. Ég held, að það sé eðlileg þróun, ef tvær litlar jarðir liggja saman, að þær séu sameinaðar í eina jörð. Og þá er hægt að hafa lífvænlega framleiðslu og lífvænlegan búskap á henni. En með því að gera þetta getur verið, að bændunum fækki eitthvað. En framleiðslan minnkar ekki. Framleiðslan getur einmitt aukizt við það. Einn bóndi, sem býr á tveimur litlum jörðum, hefur jafnvel aðstöðu til að framleiða meira en tveir bændur, sem eru á litlum jörðum og hafa ekki efni á að rækta eða fá sér vélakost. Ég held, að þróunin í landbúnaðinum verði að miðast við það, hvernig framleiðslan er og hvernig að henni er búið á hverjum tíma, og það er vitanlega ekki æskilegt fyrir fámenn þjóðfélög eins og Íslendinga að binda allt of margt fólk í landbúnaði. Við vitum það, að Bandaríki Norður-Ameríku væru ekki forustuþjóð í heiminum, ef meginhluti þjóðarinnar byggi við landbúnað, eins og var fyrir 100 árum. Í öllum nútímaþjóðfélögum hlýtur að vera verkaskipting, og það, sem þarf að gera, er að stuðla að því, að það sé jafnvægi í þjóðarbúskapnum og það séu hæfilega margir í hverri atvinnugrein. Þannig er unnt að byggja upp þjóðfélag, sem verður frjálst og velmegandi efnalega. Hv. flm. talaði um það, að verðgrundvöllurinn hefði versnað upp á siðkastið. Ég er ekki á þeirri skoðun. Ég er á þeirri skoðun, að verðgrundvöllurinn megi verða mun betri en hann nú er. En við getum látið tölurnar tala og sýnt fram á, að verðgrundvöllurinn er hagstæðari nú fyrir bændur en hann var fyrir 3–4 árum. Fyrir 3 árum fékk bóndinn enga vexti af eigin fé í grundvellinum, nú fær bóndinn 5% vexti af eigin fé, sem reiknað er 372 þús. kr., eða 18600 kr. Við getum verið sammála um, að þetta er of lítið, því að bóndinn þarf að binda meira fjármagn en 372 þús. kr. í búinu, jörðinni og húsunum. Það er auðvitað of lítið, að hann fái 5%, en vissulega er það kjarabót, að hann skuli þó hafa fengið 5% í grundvöll 1962, þegar hann fékk ekkert 1958. Það er mikil kjarabót. Það eru ekki nema fá ár síðan farið var að reikna út fyrningu á útihúsum, og er undarlegt, hversu lengi það dróst. En nú er reiknuð 3% fyrning á útihúsum, sem vitanlega er allt of lítið. Við vitum, að útihúsin fyrnast á mun skemmri tíma en 33 árum. Það er þess vegna of lítið að reikna 3%. Þetta þarf að laga. Og það er vitanlega ýmislegt annað, sem þarf að laga. Það er t.d. ekki nokkur meining í því að vera að reikna öllum bændum í landinu tekjur af hlunnindum, að reikna öllum bændum í landinu t.d. tekjur af laxveiði, þar sem engin lax veiðist, reikna öllum bændum tekjur af dún, þar sem engin dúntekja er, reikna öllum bændum í landinu tekjur af selveiði, þar sem engin selur veiðist. En þannig hefur þetta verið framkvæmt undan farin ár, síðan framleiðslulöggjöfin var sett, og ég verð að segja, að þetta er atriði, sem þarf að lagfæra í lögunum, og eitt af því fáa, sem er algerlega raunhæft, því að við höfum hlustað á samþykktir af ýmsum fundum, sérstaklega í fyrrasumar, til breytinga á framleiðsluráðslögunum, og það er vitað, að meginhlutinn af tillögunum, sem samþykktar voru á slíkum fundum, var ekki til bóta, þó að þær hafi verið teknar til greina. En þetta væri tvímælalaust til bóta, að fella niður þennan hlunnindalið, sem er reiknaður til tekna bændum, sem alls ekki njóta hlunnindanna. Ég mundi einnig taka undir það, ef 6 manna nefnd og þeir, sem nú eru að endurskoða framleiðsluráðslögin, teldu eftir atvikum, þegar allt er tekið með í reikninginn, sem hlýtur óhjákvæmilega að koma fram, að það sé nauðsynlegt að koma þessu inn í framleiðsluráðslögin, sem hv. þm., Björn Pálsson, fer fram á, þá gæti það verið út af fyrir sig gott. Og það er rétt, sem hann sagði, að með þessu móti gætu bæði neytendur og framleiðendur notið góðs af aukinni framleiðni í landbúnaði. Þess vegna er eðlilegt, að tekið sé eftir þessu, og þess vegna er það, sem framleiðsluráð og stjórn Stéttarsambands bænda hafa rætt um þessa till. undanfarna mánuði. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í ræðu hv. þm. hvað þetta snertir. Ég veit, að frv. er flutt í góðum tilgangi hjá hv. þm. til þess að bæta framleiðsluráðslögin, og það má segja, að þó að hv. þm. verði það á að fullyrða ef til vill óþarflega mikið, þá er vel hægt að fyrirgefa það, sérstaklega þegar það er gert í ógáti. Og ég get lokið máli mínu, um leið og ég viðurkenni, að það væri æskilegt, að bændur gætu búið við betri kjör en þeir nú búa við. En ég er ekki samþykkur hv. flm. um það, að það sé verra hjá bændastéttinni nú en var, og ég er sannfærður um, að ef engin skemmdarverk verða unnin, þá munu bændur búa við batnandi hag. Það er t.d. alveg augljóst, að ef tíðarfarið verður sæmilegt á þessu ári, þá mundi hagur bænda verða betri á árinu 1963 en 1962, og það er vegna þess, að þeir njóta þeirrar hækkunar, sem hefur orðið á landbúnaðarvörum, allt árið 1963, en ekki nema lítils hluta 1962. Og ef rekstrarvörur bænda þyrftu ekki að hækka, ef t.d. áburður þyrfti ekki að hækka eða fóðurbætir, þá er enginn vafi á því, að það yrði hagstæðari rekstur hjá bændum á árinu 1963 en áður. Ég veit, að bændur hafa gert sér það ljóst og finna það. Ég hef iðulega rætt við bændur og spurt þá um það, hvernig hagurinn sé, og mér er kunnugt um það, hvar skórinn kreppir að. Og ég veit, að þeir segja mér alveg í einlægni, hvað þeim finnst um þessi mál. Og þeir hafa upplýst mig um, að það sé ekki verri aðstaða til búrekstrar nú en verið hefur og það sé batnandi, og það er vitanlega ákaflega mikið atriði. Hitt er svo rétt, sem oft er sagt, að það er erfiðleikum bundið fyrir fátæka menn að byrja búskap. Það hefur alltaf verið erfitt. Unnið hefur verið að því, eins og þið vitið, hv. þm., að byggja upp lánasjóði landbúnaðarins, en það má segja, að þar sem ekki er nema eitt ár liðið, síðan grundvöllurinn var lagður að því, þá er árangurinn af því vitanlega ekki enn orðinn eins áhrifaríkur og hann mun verða eftir tiltölulega fá ár. Það er rétt, að það vantar t.d. fjármagn í veðdeild landbúnaðarins, sem gæti haft það hlutverk að veita lán til jarðakaupa og búfjárkaupa. Þetta eru verkefni, sem þarf að leysa, þangað til stofnlánadeildin er orðin svo öflug, að hún geti tekið þetta hlutverk að sér. En það getur hún eftir tiltölulega fá ár með þeirri uppbyggingu, sem henni er gefin með stofnlánadeildarlögunum.



Herra forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki mjög miklu að svara. Það er óviðkunnanlegt, að hæstv. viðskmrh. hleypur út, þegar hann er búinn að halda ræðu sína, svo að það er leiðinlegra að svara honum. Hann talaði aðallega um mjólkurduft og hrakti ekki eina einustu tölu, sem ég hafði fram að færa. Hæstv. landbrh. virtist vera að rengja tölur, sem ég kom með, en það byggðist á misskilningi hans eða misheyrn, - ég veit ekki, hvort heldur var, - því að ég nefndi aldrei árin 1961 og 1962 viðvíkjandi þessum hagskýrslum, heldur árið 1960. Það er síðasta hagskýrslan, sem hefur komið út, og ég skal standa við hverja einustu tölu, sem ég nefndi. Ég er hér með hagskýrsluna og get sýnt hæstv. ráðh. hana, ef hann vill. Landbúnaðartekjurnar eru, eins og ég sagði, 55840 kr., ef hæstv. ráðh. vildi gera svo vel að skrifa það upp. Og heildartekjur bóndans eru 66104 kr., ef ráðh. vildi skrifa það upp. Og þá er eftir að draga frá vexti af eigin fé, sem hann taldi raunar að hefðu komið til greina síðar en þeir komu. Ég tók einnig fram, hvað mikið það væri, upp á krónu, og skal ég gefa honum það upp. Það eru 6896 kr. vextir af eigin fé, sem þarf að draga frá þessum 66104 kr., og kemur þá út 59208 kr., ef hæstv. ráðh. vildi skrifa það hjá sér. Og þetta getur hann allt borið undir Arnór Sigurjónsson í hagstofunni, hvort þetta er ekki allt satt hjá mér. Ég hef ekki farið með eina einustu tölu nema sem ég get staðið við, ekki eina. En það er ekki hægt fyrir mig að byggja endanlega á landbúnaðarskýrslu nema fyrir árið 1960, vegna þess að það er ekki búið að vinna úr árunum 1961–1962. Og ég hef ekki sagt neitt um, hvernig verðlagsgrundvöllurinn hefði staðizt s.l. haust. Það á eftir að koma í ljós, hvort afurðamagnið verður eins mikið og áætlað var og hvernig landbúnaðarskýrslur koma þá út. Tekjur af meðalbúinu eru 59208 kr. nákvæmlega útreiknað af hagstofunni. Þetta getur hæstv. ráðh. allt saman farið með til þeirra og vitað hvað ég skrökva miklu. Það getur ekkert verið rangt í þessu, nema ef hæstv. viðskmrh. hefur sagt eitthvað rangt, því að það var hann, sem lýsti því hér yfir í ræðu fyrir jólin, að meðaltekjur sjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna hefðu árið 1960 verið 78 þús. kr. Og ég tek enga ábyrgð á því, hvort hann hefur sagt satt eða ekki, en ég reiknaði með, að hann gerði það. Ég býst við, að hann hafi þessar tölur frá hagstofunni líka, og reikna með, að þar sé rétt með farið. Ef eitthvað er rangt í þessu máli, þá er það sú tala. Hitt er allt saman skjalfest hérna, og ég get meira að segja lofað hæstv. ráðh. að sjá þetta prentað hér, ef hann vill, undireins. Bændur fá um 20 þús. kr. minna en aðrir launþegar þetta ár, sem þýðir um 30% lægri tekjur. Viðvíkjandi umr. um búskap, sem hæstv. landbrh. hélt, þá er það hlutur, sem má halda langa ræðu um. Út af fyrir sig var það ekki ádeila á það, sem ég hef sagt, og ég þarf ekki að svara því. Viðvíkjandi fóðurmjöli er það í rauninni athyglisvert, að það eru vissar vörutegundir, sem ekki er skynsamlegt eða hyggilegt að flytja út og greiða miklar niðurgreiðslur á. Út af fyrir sig skiptir það bændur ekki máli. Þeir geta gefið sitt fóðurmjöl og selt mjólkina dýrar. Þeir þurfa bara að fá ákveðið verð fyrir mjólkina. Það er alveg eins hægt að selja mjólkina hærra og bændur gæfu sjálfir sitt fóðurmjöl. Fóðurmjölið er einhver bezta fóðurtegund, sem til er, og það borgar sig fyrir bændur að kaupa hana miklu hærra en nokkra aðra fóðurvöru. Ég hygg, að það borgi sig að kaupa hana tvöfalt hærra en síldarmjölið, og nú er síldarmjölið orðið eitthvað 6 kr. Það er sannarlega athugandi, að það eru vissar vörutegundir, sem ekki er rétt að flytja út og borga svo og svo mikið niður. Það er þá betra að bæta mjólkina meir upp og bændur gæfu sem fóðurbæti fóðurmjölið, því að það er tvímælalaust langbezta fóður handa mjólkurkúm, sem til er. Það er atriði, sem þarf að athuga og ræða, en það kemur ekki því við, sem ég sagði, hvort bændur hafi fengið minna en þeir áttu að fá fyrir afurðir sínar 1961 og 1962. Það er órannsakað mál. En bændur segja mér, að þetta sé versta ár, sem þeir hafi fengið, og þeir hafi aldrei átt örðugra en nú. Það var einmitt vegna umkvörtunar frá bændum, að ég fór að rannsaka þetta og studdist þá við hagskýrslur Arnórs Sigurjónssonar. Ég fór að fikra mig áfram og leita í öllum verðlagsgrundvellinum, í hverju þetta lægi. Og útkoman er þessi, eftir að ég er búinn að athuga verðlagsgrundvöll margra ára, að yfirleitt hefur vörumagnið, sem bóndinn átti að framleiða, verið áætlað of hátt, stundum miklu hærra, og enn fremur hefur verðið reynzt lægra en þeir áttu að fá, einkum hjá mjólkurbúum, sem hafa ekki mjólkursölu í stærri kaupstaði. Ég held satt að segja, eins og ég benti á áðan, að á erfiðleikaárunum eftir 1950, þegar bændur urðu að skera niður fé sitt, má eiginlega undarlegt teljast, að þeir héldust í húsum. Það var veitt yfir þá flóðbylgju af sauðfjársjúkdómum. Það, sem verndaði bændur frá því að flosna upp, voru hagstæð lán. En nú, þegar atvinnan eykst við sjávarsíðuna, þá þrengir fyrst og fremst að þeim vegna verðhækkana, sem hafa orðið á öllum hlutum, og hárra vaxta. Ef eitthvað amar nú að bændum umfram það, sem hefur verið, þá er það fyrst og fremst þetta. Ég get vel gengið inn á, að þó að bændum fækki eitthvað, þá sé hægt að framleiða nóg kjöt og mjólk í landinu. En það er kannske ekki aðalatriðið. Sveitirnar hafa verið og munu verða beztu uppeldisskólar þessa lands. Og ef við athugum, hvaðan þeir koma, skipstjórarnir, sem mest afla nú, þá eru það ekki synir hagfræðinga eða prófessora hér úr Reykjavík, heldur eru það menn, sem komnir eru frá eyjum og útskerjum og hafa háð sína hörðu lífsbaráttu á smábátum við ýmsa örðugleika. Það eru þeir sem færa drýgstar tekjurnar í þjóðarbúið nú. Með því að flæma fólkið frá þessum stöðum, þá getur vel verið, að þjóðin hafi nóg af kjöti og mjólk, en ég efast um, að hún hafi of mikið af manndómi á eftir.



Herra forseti. Það er nú ekki mikið, sem ég þarf að segja. Þetta er ekki eins mikill misskilningur hjá mér og hv. þm. vildi halda fram. Í sjálfu sér skiptir það ekki svo miklu máli, hvort við erum að ræða um árið 1960, 1961 eða 1962. Það, sem skiptir máli, er, að við förum með réttar tölur, þegar er verið að bera saman hvert ár fyrir sig. Hv. þm. vitnar hér í skýrslu Arnórs Sigurjónssonar og telur, að samkv. henni megi hann fullyrða, að bændur hafi vantað 30% á launatekjur sinar miðað við verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn. Þetta er ekki í þessari skýrslu. Og Arnór Sigurjónsson er þekktur fyrir mjög nákvæma útreikninga og skýrslugerð. Skýrslan segir ekki þetta. Hún segir ekki heldur, að þegar búið er að reikna bændum vexti af eigin fé, 6 þús. kr. árið 1960, þá eigi að draga það frá launatekjunum, ef ekki á að draga 18600 frá launatekjum 1962. Skýrsla Arnórs segir hins vegar, að því meira sem er fært á kostnað hjá bændum og hægt að fá samkomulag við neytendafulltrúana um að færa á kostnaðinn, því betri verður útkoma bóndans, - því meira sem hann fær samkomulag um að reikna vélakostnaðinn, benzínið, vaxtakostnaðinn og útgjöld búsins, því betri og hagstæðari verður útkoma bóndans, og þessir liðir hafa farið hækkandi. Í staðinn fyrir 6 þús. kr. í vexti af eigin fé árið 1960 eru 18600 kr. 1962. Ég held nú, að mér og hv, flm. frv. beri svo lítið á milli í aðalatriðum, að það sé þess vegna ekki ástæða fyrir okkur að vera að ræða þetta öllu meira. Ég held, að við séum innilega sammála um, að það eigi að búa betur að bændum. En svo hefur hv. þm. talið ástæðu til þess, þó að hann sé svona velviljaður núv. ríkisstj., að gefa áminningu í mátulega háværum róm, og vissulega er hægt að fyrirgefa hv. þm, það, þó að hann telji, að ýmislegt hafi farið betur, áður en núv. ríkisstj. kom til valda, því að enn sem komið er er hann nú ekki a.m.k. yfirlýstur stuðningsmaður ríkisstj., þó að hann vilji henni virkilega vel.