Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Við erum nú í óðaönn hér í þingsal að ræða fjáraukalög og frumvarp til fjárlaga, fjársveltið er víða og alls staðar vantar peninga. Á sama tíma lesum við í fregnum, og kemur okkur svo sem ekkert á óvart miðað við umræðuna í kosningabaráttunni og undanfarið, að fara eigi í skuldaaðgerðir fyrir heimilin. Þá eru allt í einu til einhvers staðar á bilinu 90–130 milljarðar samkvæmt fregnum. Mér finnst það svolítið undarleg staða að vera annars vegar að ræða hér fjáraukalög og fjárlög þar sem við bítumst um hverja krónu en svo allt í einu samkvæmt þessum fregnum eru til svona rosalega miklir peningar. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra - bara eins og barn: Hvaðan koma peningarnir? Koma þeir að handan eða hvaða peningar eru þetta?

Virðulegur forseti. Eins og rætt hefur verið alllengi og allítarlega er ekki hægt að leggja að jöfnu hið svokallaða svigrúm sem óhjákvæmilega þarf að myndast vegna skuldaskila fallinna fjármálafyrirtækja, þ.e. uppgjörs hrunsins, þess sem eftir er af því, og svo fjármagn sem varið er í kaup á hlutum, ég tala nú ekki um innfluttan varning, eða önnur bein útgjöld ríkisins. Ástæðan er sú að hið margumrædda svigrúm þarf að myndast vegna þess að of mikið fjármagn er í umferð, þ.e. það þarf að draga úr heildarumfangi fjármagns í umferð til að hægt sé að aflétta gjaldeyrishöftum og koma hér á eðlilegri stöðu í efnahagslífinu. Eins og fjármálakerfi okkar og raunar Vesturlanda allra virkar er önnur hlið fjármagns skuldir og hin er eignir. Þegar verið er að hleypa loftinu úr eignabólunni er eðlilegt að hleypa um leið loftinu úr skuldabólunni, þ.e. allt snýst þetta um að taka úr umferð fjármagn sem ekki var innstæða fyrir. Slíkt fjármagn er ekki hægt að nota til þess að kaupa vörur og þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég mundi ljúga ef ég segðist hafa skilið þetta svar og ég ætla ekki að ljúga. Jú, peningar eru vissulega fastir inni í íslensku hagkerfi, það vitum við, og mig grunar að hæstv. forsætisráðherra eigi við að ríkisstjórn hans ætli á einhvern hátt að ná í hluta af þeim peningum en eftir stendur spurningin: Hvernig? Er það með skattlagningu eða einhverjum öðrum aðferðum? Það er ekki verið að semja við kröfuhafa, ekki hef ég heyrt af því. Mig grunar því að það verði gert með skattlagningu. Ef skattlagning verður þá eru það peningar sem koma inn í ríkissjóð. Því vil ég leggja áherslu á að þá þarf að ræða það hvernig þeim tekjum verður varið. Þá þarf allt að liggja undir, allt sviðið, og ef þeir peningar koma inn í ríkissjóð þá hefur það auðvitað áhrif á stöðu ríkissjóðs og verður pólitískt spursmál hvernig þeim peningum er varið.

Virðulegur forseti. Nú styttist í að hv. þingmaður geti hætt getgátum sínum vegna þess að von er á kynningu á tillögum sérstaks sérfræðingahóps um leiðréttingu á verðtryggðum skuldum heimilanna. Hv. þingmaður mun ekki þurfa að bíða lengi eftir svörum. Mér þykir leitt að heyra að hv. þingmaður skuli ekki hafa skilið svar mitt áðan. En hvað varðar eftirfylgnina, þau atriði sem hv. þingmaður nefndi í seinni spurningu sinni, þá þarf hann ekki að bíða lengi eftir svörum við því.

Hæstv. forseti. Á þessum tíma árs eru allir að búa til áætlanir fyrir næsta ár. Við erum hér með fjárlög og fjáraukalög vegna þessa árs og öll sveitarfélög eru að sjálfsögðu að búa til fjárhagsáætlanir. Í þeim fjárhagsáætlunum hafa verið boðaðar venjulegar hækkanir, ef svo má að orði komast, í verðbólguþjóðfélagi eins og við lifum í og sveitarfélögin eru þar í raun og veru alveg eins og ríkissjóður. Það brá svo við um daginn að hv. forustumenn ríkisstjórnarinnar gagnrýndu mjög sveitarfélögin fyrir þær hækkanir sem boðaðar voru við gerð fjárhagsáætlunar. Nú bregður hins vegar svo við, sem eru gleðileg tíðindi, að mörg sveitarfélög hafa dregið til baka þessar hækkanir. Reykjavíkurborg byrjaði, síðan hafa í kjölfarið komið Dalvíkurbyggð, Bolungarvíkurkaupstaður, Vestmannaeyjar og fleiri sveitarfélög. Allir hafa gert það til að leggja sitt af mörkum til að draga úr verðbólgu. En hér í þinginu er frumvarp um ýmsar forsendur fjárlaga fyrir árið 2014, verðlagsbreytingar o.fl., hækkun á krónutölu, sköttum og gjaldskrám og í takt við verðlagsforsendur. Í því frumvarpi má meðal annars finna hækkun á olíugjaldi, hækkun á almennu og sérstöku kílómetragjaldi, hækkun á almennu og sérstöku bensíngjaldi, hækkun á kolefnisgjaldi, hækkun á raforkuskatti, hækkun á bifreiðaskatti, hækkun á gjaldi á áfengi og tóbak, hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra, hækkun á skrásetningargjöldum í opinbera háskóla, hækkun á sóknargjöldum og framlagi íslenska ríkisins til þjóðkirkjunnar o.fl. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er ekki rétt að ríkissjóður hætti við allar þessar hækkanir, dragi þær til baka og leggi þar með sitt lóð á vogarskálina til að lækka verðbólgu, líkt og stjórnaraðilar hafa nánast krafist af sveitarfélögunum? Þau eru byrjuð á því en nú vantar okkur svar frá hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að halda því til haga að sveitarfélögin eru ekki að lækka gjaldskrár sínar en það eru nokkur dæmi um að sveitarfélög hafi hætt við fyrirhugaðar hækkanir sem hefðu rýrt kaupmátt heimilanna í þeim sveitarfélögum töluvert, a.m.k. í sumum tilvikum. Hvað varðar fjárlögin og þær breytingar sem þar eru gerðar auka þær á heildina litið kaupmátt heimilanna. Ólíkt því sem gerðist hér hvað eftir annað með fjárlög á síðasta kjörtímabili eru heildaráhrif þessara fjárlaga þau að kaupmáttur heimilanna eykst. Í því liggur munurinn á því sem hv. þingmaður spyr um, á fyrirhuguðum hækkunum sveitarfélaganna sem hefðu leitt til kaupmáttarrýrnunar og á fjárlagafrumvarpinu sem leiðir til kaupmáttaraukningar.

Hæstv. forseti. Af skrýtnu svari forsætisráðherra má draga þá ályktun að upplagt væri að ríkisstjórnin hækkaði þessar álögur meira vegna þess að þá mundi hagur landans batna meira. Það er mjög undarleg hagfræði. Ég nefndi áðan sveitarfélögin og gagnrýni stjórnarherranna, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra, á þau fyrir hækkanir - já, það er alveg rétt, sveitarfélögin hættu við að hækka og því verða sömu gjaldskrár, en það var spurning mín til hæstv. forsætisráðherra hvort ekki væri tilvalið að ríkisstjórnin kæmi eins fram og hún krefst að sveitarfélögin geri og þau hafa þegar gert. Eins og segir í hinni gullnu reglu, hæstv. forsætisráðherra, virðulegi forseti: Allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra. Væri ekki upplagt að gera það líka hér og nú?

Virðulegur forseti. Ég minnist þess ekki að hafa gagnrýnt sveitarfélögin sérstaklega fyrir þessar áformuðu hækkanir. Hins vegar taldi ég þær óráðlegar þannig að ég hugsaði gagnrýnina sem hv. þingmaður vísar til. Ef til vill hefur hv. þingmaður lesið þær hugsanir. Það er alveg rétt, ég taldi þetta óæskilegt og sem betur fer hafa sveitarfélögin sem um ræðir séð að sér hvað það varðar. Hvað varðar hins vegar fjárlögin ítreka ég það sem ég sagði áðan, sem virðist hafa farið fyrir ofan garð og neðan hjá hv. þingmanni, að heildaráhrif fjárlaganna, einhverjar verðlagshækkanir sums staðar til að fylgja verðlagsþróun, annars staðar lækkanir, eru jákvæð, heildaráhrifin auka kaupmátt. Þetta er munurinn á því sem ríkisstjórnin er að gera og sum sveitarfélög og raunar munurinn á því sem núverandi ríkisstjórn er að gera og sú sem starfaði hér síðast. Ég hef ekki orðið var við það að stjórnarandstaðan hafi kvartað mikið undan þeim skattalækkunum sem ríkisstjórnin hefur boðað til þessa, þvert á móti hefur verið talað um að við værum að gefa peninga, ríkisstjórnin væri að gefa peninga með því að nýta ekki allar skattahækkanir til fulls. Þetta er ánægjuleg breyting, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Við lestur fjáraukalaganna vakna ýmsar spurningar. Meðal annars langar mig að ræða hér um samning sem Akureyrarbær hefur gert við velferðarráðuneytið um rekstur heilsugæslunnar þar en sá samningur gerir bæjarfélaginu kleift að samþætta aðra þjónustu við heilsugæsluna og ná með því fram hagræðingu sem væri kannski ekki hægt annars. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessum málum sé eins háttað hjá heilsugæslunni í Reykjavík. Ef svo er ekki, hver er þá munurinn á rekstrarformi og rekstrarlíkani þessara tveggja heilsugæslustöðva? Það kom líka fram í máli fjármálaráðherra hér í gær, í umræðum um fjáraukalagafrumvarpið, að ætlunin væri að fella niður 3/4 af uppsöfnuðum halla heilsugæslunnar í Reykjavík. Því spyr ég hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að sambærilegur halli verði felldur niður hjá heilsugæslunni á Akureyri og í rauninni líka Sjúkrahúsinu á Akureyri, samanber Landspítalann, sem kom líka fram í máli hæstv. fjármálaráðherra hér í gær. Ég tel að norðanmenn hafi verið ákaflega hógværir og sýnt mikinn skilning á erfiðleikum ríkissjóðs og ekki verið að ámálga þessa möguleika fyrr en núna þegar unnt verður að gera eitthvað samkvæmt þessu. Það sama ætti kannski að ganga yfir þessar stofnanir, sérstaklega í ljósi forustuhlutverks Akureyrarbæjar. Þessar áhyggjur komu akkúrat fram á fundum með þingmönnum kjördæmisins og fjárlaganefndar, að bæjarfélagið sæi sér ekki lengur fært að reka þessa þjónustu og hygðist jafnvel skila henni til baka til ríkisins. Því spyr ég: Hvernig ætlar ráðherra að bregðast við þessum áhyggjum bæjarfélagsins þar sem ekki virðist vera komið til móts við það í fjáraukalögunum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er alveg rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að það er halli á þeim samningi sem um ræðir við heilsugæsluna á Akureyri. Það er einnig rétt að það er mikill halli á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Það skal upplýst hér að fyrstu níu mánuði ársins er hallarekstur í heilbrigðisútgjöldunum um 4,5 milljarðar á árinu 2013. Það er einkennileg staðreynd í ljósi fullyrðinga stjórnarandstæðinga í þessum sal um að enginn niðurskurður hafi átti sér stað í fjárlögum ársins 2013 til heilbrigðisþjónustu í landinu. Það er vandasamt að taka á þeim samningum sem sveitarfélögin eru með varðandi heilsugæsluna, sérstaklega á Höfn og Akureyri. Þeir tveir samningar sem um ræðir eru þjónustusamningar og samkvæmt því jafnlaunaátaki sem tilkynnt var í vor þá gekk það ekki yfir þessa samninga vegna samningssambandsins. Munurinn á þessu tvennu og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er sá að hún er rekin af ríkinu og þá gilda önnur lög og aðrar reglur um fjármögnun þeirrar starfsemi. Sveitarfélögin taka þetta að sér. Eins og hv. þingmaður nefndi komu fulltrúar Akureyrarbæjar til okkar þingmanna í kjördæmavikunni. Þar var upplýst að þessi samningur var jákvæður á tímabilinu 1998–2009 en síðan hefur sigið á ógæfuhliðina. Það er vandasamt að vinna úr þessu. Ég geri ráð fyrir því að við þurfum að leggjast fast á árarnar til að taka þá þætti sem ekki fara inn í fjáraukalögin og út af standa með í fjárlagagerð ársins 2014.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég skil hann sem sagt rétt, það er ekki ætlunin að bæta heilsugæslunni á Akureyri stöðuna heldur einungis Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins þrátt fyrir þennan þjónustusamning. Talað er um og Akureyrarbær hefur sagt að það muni yfir 90 milljónum á ári á milli heilsugæsluhlutans þar versus höfuðborgarsvæði og um 25% íbúa eru ekki með heimilislækni þar eins og víða annars staðar þar sem hlutfallið er stórt, því miður. Auðvitað spyr maður: Hvernig ætlar ráðherra að sjá til þess að áframhaldandi fagleg þjónusta sé fullfjármögnuð á þessum stöðum? Eru komnar einhverjar hugmyndir í farvatnið? Er stefnumótunin sem búið er að boða í heilbrigðismálum, m.a. í umdæmunum, fullfjármögnuð í komandi fjárlögum að mati ráðherra?

Virðulegi forseti. Það er rétt, bæjarstjórinn á Akureyri hefur haldið því fram að starfsemin á Heilsugæslustöðinni á Akureyri sé undirfjármögnuð. Ég tek undir sjónarmið í þeim efnum. Ég minni hins vegar á að hallinn á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er ekki nýtilkomin. Hann er 350 milljónir og hefur verið það í tvö eða þrjú ár og aldrei hefur verið tekið á því í fjáraukalögum. Við erum að reyna að þreifa okkur inn á það núna í þeim skilaboðum sem fjármálaráðherra flutti hér að taka á þessum uppsafnaða halla og við byrjum á stærstu viðfangsefnunum sem stjórnvöld hafa ekki treyst sér til að afgreiða hingað til, þ.e. landspítalahallanum upp á 2,8–2,9 milljarða kr., sem menn hafa velt á undan sér ár eftir ár eftir ár, og 350 millj. kr. halla á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sem menn hafa sömuleiðis velt á undan sér. Við ætlum að nálgast þetta svona og ég segi á þessari stundu: Við munum ekki leysa hvers manns vanda í einu vetfangi. Það er hins vegar alveg augljóst að viðvarandi 

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra. Nú hafa málefni RÚV verið mikið í umfjöllun og Framsóknarflokkurinn hefur hingað til talið sig vera talsmann öflugs Ríkisútvarps. Á flokksþingi framsóknarmanna í febrúar síðastliðnum kom fram samþykkt þar sem þeir segja, með leyfi forseta: „Fjölmiðlar eru mikilvæg upplýsingaveita almennings í lýðræðislegu samfélagi. Auka þarf gagnsæi um útbreidda fjölmiðla þannig að eignarhald sé skýrt sem og til að koma í veg fyrir samþjöppun. Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi með aðhaldi og hlutlægri umfjöllun um íslenskt samfélag. Á RÚV hvílir rík, lýðræðis- og samfélagsleg skylda og því ber að þjóna öllu landinu. Útvarpsgjaldið verður því að renna óskipt til RÚV.“ Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað hefur breyst? Hinn 11. september er haft eftir hæstv. forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, í Kastljósinu um niðurskurð hjá RÚV, með leyfi forseta: „En ég get þó sagt hvað varðar þessar spurningar þínar almennt að það stendur ekkert slíkt til, ekki að fara að taka Kvikmyndasjóð út sérstaklega eða skera miklu meira niður hjá Ríkisútvarpinu en annars staðar. Það er alls ekki á dagskrá.“ Þetta segir hæstv. forsætisráðherra. En nú liggur fyrir 500 millj. kr. hagræðingarkrafa á Ríkisútvarpið og við blasir að 60 starfsmenn Ríkisútvarpsins gætu misst starf sitt. Ég tel því að þarna hafi orðið mikil stefnubreyting hjá Framsóknarflokknum sem ég geri kröfu til að hæstv. forsætisráðherra, sem mikið hefur talað fyrir þjóðmenningu, útskýri fyrir okkur hv. þingmönnum og landsmönnum öllum hvort Framsóknarflokkurinn sé farinn af þeirri 

Virðulegur forseti. Ekki aðeins er það rétt hjá hv. þingmanni að framsóknarmenn hafa verið talsmenn öflugs Ríkisútvarps, framsóknarmenn stofnuðu Ríkisútvarpið árið 1930. Þá var einstaklega góð ríkisstjórn en í henni sátu eingöngu framsóknarmenn. Eitt af mörgum afrekum þeirrar ríkisstjórnar var að stofna Ríkisútvarpið. Hv. þingmaður spyr hvað hafi breyst frá því að flokksþing samþykkti ályktun sína um fjölmiðlamál. Það hefur ekkert breyst frá því að sú ályktun var samþykkt. Hvað varðar útvarpsgjald og að það renni óskipt til RÚV þykir mér það eðlilegt fyrirkomulag að það gjald sem lagt er á vegna Ríkisútvarpsins renni óskipt til þess, enda eru áform uppi um það, eins og lýst er í fjárlögum. Hvað varðar hins vegar tilvitnun hv. þingmanns í viðtal við mig í Kastljósi er það alveg rétt sem ég nefndi þar, að ekki stóð til að taka Ríkisútvarpið sérstaklega út fyrir sviga eða skera mikið meira niður þar en annars staðar, enda varð sú ekki raunin. Því miður hefur þurft að spara víða, einfaldlega vegna þess að það er sú staða sem ríkisstjórnin tók við, að ríkið hefur verið rekið með viðvarandi halla núna ár eftir ár og skuldir aukist jafnt og þétt. Því miður var ekki um annað að ræða en að spara og það er verið að spara víða. Ríkisútvarpið hefur ekkert verið tekið sérstaklega þar út frekar en aðrar stofnanir, raunar aukast framlög til Ríkisútvarpsins en líklega dregur úr tekjum útvarpsins vegna þeirra lagabreytinga sem hafa verið gerðar varðandi möguleika stofnunarinnar á því að selja auglýsingar og afla sér sérstakra styrkja. Framlög ríkisins á fjárlögum til Ríkisútvarpsins hafa hins vegar aukist, ólíkt mörgum öðrum stofnunum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Hæstv. ráðherra vitnar í það að framsóknarmenn hefðu stofnað Ríkisútvarpið 1930. Gott og vel. Verður það þá hlutverk Framsóknarflokksins að leggja Ríkisútvarpið niður með þessum aðgerðum? Hvert stefnir? Erum við ekki að fara inn á þá braut að verið er að brjóta niður stoðir Ríkisútvarpsins, þær stoðir, eins og Rás 1, sem byggja á menningarlegu hlutverki okkar, skyldum gagnvart arfleifð landsins og að þjóna öllum landsmönnum? Við erum að skera niður til dæmis það sem snýr að barnamenningu, framleiðslu dagskrár á Rás 1 þar sem börn koma að dagskrá og svona mætti áfram telja. Ríkisútvarpið hefur miklu lýðræðislegu hlutverki að gegna til að veita stjórnmálamönnum aðhald, en skera á niður fréttatíma og draga saman. Hvað sagði í rannsóknarskýrslu Alþingis? Að Ríkisútvarpið væri einn sá grundvallarþáttur í lýðræðislegu samfélagi sem ætti að upplýsa og veita stjórnmálamönnum hverju sinni aðhald. Er verið að draga úr því aðhaldi?

Virðulegur forseti. Augljóslega er ekki verið að draga úr neinu aðhaldi, eins og menn hafa heldur betur orðið varir við undanfarna daga. Hins vegar er alveg ljóst að þurft hefur að spara víða í ríkisrekstrinum. Hvað varðar hins vegar þá forgangsröðun sem stjórnendur Ríkisútvarpsins ákveða að fylgja er það ekki stjórnmálamanna að skipa fyrir um það svo framarlega sem Ríkisútvarpið uppfyllir lagalegar skyldur sínar. Menn geta haft þá skoðun að það hefði átt að forgangsraða með öðrum hætti innan stofnunarinnar en það er á valdsviði stjórnenda Ríkisútvarpsins að taka ákvarðanir um það og í sjálfu sér ekkert nema gott um það að segja að menn ræði þá forgangsröðun almennt. En stjórnmálamenn geta ekki gefið stjórnendum Ríkisútvarpsins fyrirskipanir um það að auka framlög til Rásar 1 og draga úr framlögum til Rásar 2 eða eitthvað slíkt. Hér er um að ræða opinbera stofnun sem hefur þurft að spara eins og margar aðrar opinberar stofnanir. Menn geta svo 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 246, sem er 198. mál. Um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði. Frumvarp þetta er samið að tilhlutan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en með frumvarpinu eru lagðar til tilteknar breytingar á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er meðal annars lagt til að lögfest verði ákvæði í lög nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, þess efnis að takmarka ábyrgð félagsmanna á fjárskuldbindingum veiðifélags. Veiðifélög eru sjálfstæðir lögaðilar samkvæmt gildandi lögum og stjórnvaldsreglum um það efni. Tilteknir þættir í starfsemi veiðifélaga geta verið fjárhagslegs eðlis sem hefur meðal annars þá þýðingu að veiðifélög geta átt eignir og stofnað til fjárhagslegra skuldbindinga. Veiðifélög bera ábyrgð á skuldbindingum sem stofnað er til vegna starfsemi þeirra með eignum sínum, m.a. með þeim eignum sem þinglýstar eru á nafn veiðifélags. Ákvæði í gildandi lögum eru hins vegar ekki skýr um hvort eða hvaða ábyrgð einstakir félagsmenn geta borið á skuldbindingum sem stofnað er til vegna starfsemi veiðifélaga. Fyrir liggur álitsgerð Lagastofnunar Háskóla Íslands sem unnin er af Stefáni Má Stefánssyni, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, og Eyvindi G. Gunnarssyni, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, fyrir Landssamband veiðifélaga þar sem fram koma þau sjónarmið að félagsmenn kunni að bera fulla, ótakmarkaða og solidariska ábyrgð á fjárskuldbindingum veiðifélags samkvæmt lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði. Í ljósi skylduaðildar að veiðifélögunum er talið nauðsynlegt að kveða skýrt á um þessi efni í lögunum. Með frumvarpinu er því lagt til að lögfest verði ákvæði um að félagsmenn í veiðifélagi beri ekki persónulega ábyrgð á fjárskuldbindingum veiðifélagsins. Til viðbótar við framangreint eru með frumvarpinu lagðar til nokkrar minni háttar breytingar á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, sem talið er rétt að gera með sama frumvarpi. Meðal annars er lagt til að breytt verði ákvæðum um tímamörk reglna sem veiðifélög eða veiðiréttarhafar, þar sem ekki starfa veiðifélög, setja um stangveiði á veiðisvæði sínu og ákvæði um gildistöku arðskrár. Í fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið. Ég vísa að öðru leyti til greinargerðar þeirrar er fylgir frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Að lokinni þessari umræðu legg ég síðan til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um dómstóla. Við sem sitjum í allsherjar- og menntamálanefnd flytjum þetta frumvarp öll í sameiningu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að við 1. málslið 3. mgr. 20. gr. laganna bætist svohljóðandi málsliður: „eða þegið setningu sem hæstaréttardómari samkvæmt 3. mgr. 9. gr.“ Í 20. gr. laga um dómstóla er fjallað um leyfi héraðsdómara frá störfum. Þeir geta ekki fengið leyfi frá störfum til lengri tíma en eins árs, það er meginreglan, hin almenna regla, nema um veikindi sé að ræða. Dómstólaráð getur veitt undanþágu til leyfis í lengri tíma, til mest 12 mánaða í senn, ef dómari leitar eftir því en það er þá í því skyni að afla sér frekari menntunar. Dómstólaráð setur að öðru leyti reglur um leyfi héraðsdómara frá störfum. Dómstólaráð veitir einnig leyfi vegna orlofs, auk þess að taka afstöðu til umsóknar um leyfi í öðru skyni. Ef hæstaréttardómari fer til annarra starfa tímabundið, þ.e. hjá alþjóðlegri stofnun eða alþjóðlegum dómstól, þá er það heimilt í allt að sex ár. En í þeim tilvikum þegar héraðsdómarar fá setningu í Hæstarétti, vegna þess að hæstaréttardómari er með slíkt leyfi til að sinna störfum við alþjóðastofnun eða alþjóðadómstól, þá er það bundið við þá heimild að þeir geti einungis tekið slíkri setningu til eins árs í senn. Þegar héraðsdómari er settur í embætti hæstaréttardómara þarf hann því þegar árið er liðið að taka afstöðu til þess hvort hann vilji sleppa stöðu sinni við héraðsdómstólinn og taka lengri setningu í Hæstarétti. Þá stöndum við frammi fyrir því vandamáli að ekki er nægileg festa í störfum dómsins. Því þykir rétt að samræma þessi tímabil þannig að héraðsdómarar geti fengið lengra leyfi frá störfum en eitt ár og það sé þá til samræmis við sex ár eins og hæstaréttardómarar hafa. Það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið um dómstólana að gert sé ráð fyrir því að sams konar undantekningarheimild standi til, þ.e. að veita héraðsdómara leyfi í allt að sex ár vegna starfa hans við alþjóðadómstól eða alþjóðastofnun. Þetta var hins vegar aldrei gert. Sömu sjónarmið búa hér að baki. Herra forseti. Ég vonast til að þetta mál nái fram að ganga í þinginu og auðvitað verður fjallað um það í allsherjar- og menntamálanefnd.

Virðulegur forseti. Ég afsaka hvað ég er seinn í ræðustól. Það er engu líkara en búið sé að breyta klukkunni.

Akkúrat.

Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um seinkun klukkunnar og bjartari morgna. Þessi tillaga er ekki út í loftið út af því að við höfum áhuga á því að hafa klukkuna öðruvísi. Þetta er lýðheilsumál og snýst í stuttu máli um að á Íslandi er úrið sem við höfum á handleggnum á okkur, og eftir atvikum klukkan á veggnum, ekki í samræmi við gang sólar, sólarklukkuna. Það lýsir sér best í því að þegar sólin er hæst á lofti, við köllum það hádegi, sýnir úrið á handleggnum á okkur hér í Reykjavík að klukkan sé hálftvö. Við erum því á undan sólinni. Nýlegar lífeðlisfræðilegar rannsóknir sýna að svona skekkja getur haft veruleg áhrif á fólk. Þetta þýðir fyrir okkur Íslendinga að við vöknum drjúgan hluta úr ári í allt of miklu myrkri á meðan líkamanum er eðlislægt að vakna við birtu. Það er ýmislegt í líkamanum, í hormónabreytingum í líkamanum sem stillir sig af eftir sólarklukkunni. Í morgun klukkan tíu var farið að birta í Reykjavík. Ef þessi tillaga næði fram að ganga yrði farið að birta klukkan níu. Það mundi þýða að við værum komin á ról og værum að koma til starfa á skrifstofum okkar, eins og við gerum, í dagsbirtu. Allar rannsóknir sýna að það að hefja daginn á birtu hefur einfaldlega veruleg áhrif á sálarlíf okkar. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvort skekkjan í tímasetningu eða klukkunni á Íslandi geri það að verkum að við Íslendingar erum mjög miklir neytendur þunglyndislyfja, svo dæmi sé tekið. Það má líka velta fyrir sér hvort lág framleiðni á vinnumarkaði - við vinnum mikið en komum í raun og veru miklu minna í verk miðað við fjölda vinnustunda en nágrannaþjóðir okkar - sé að hluta til sprottin af því að við fáum lélegan svefn. Ég veit að þetta kunna að virðast djarfar ályktanir fyrir sumum, en ég er í rauninni bara að velta þessu upp. Þetta eru staðreyndir sem tala sínu máli og eiga einhverjar orsakir. Rannsóknir sýna að það að hafa klukkuna ranga leiðir í raun og veru til þess að ástand heillar þjóðar, plús/mínus, verður eins og hún sé endalaust að koma úr löngu þotuflugi. Það lýsir sér mjög svipað og misræmið sem skapast eftir að maður kemur til dæmis frá Bandaríkjunum eftir langt þotuflug og þarf að venjast nýjum tíma, að búa við ranga klukku lýsir sér á svipaðan hátt. Í raun og veru erum við að vakna þegar við erum líkamlega ekki búin með svefninn. Hins vegar förum við yfirleitt að sofa algjörlega óháð gangi sólar. Við förum því seint að sofa en vöknum áður en dagur hefst af því að klukkan er röng. Rannsóknir sýna að það hefur einstaklega slæm áhrif á unglinga sem þurfa meiri svefn og betri svefn. Við látum unglingana okkar í raun vakna um miðja nótt í fullkomnu myrkri. Ég held að alveg sé hægt að halda því fram að við getum séð það á unglingunum okkar. Ef maður rifjar upp hvernig maður var sjálfur sem unglingur í skóla finnst mér alveg merkilegt að maður hafi einfaldlega komist í gegnum skólann miðað við hversu slepjulegur og þreyttur maður var lungann úr skólagöngunni. Margt bendir til að því valdi einfaldlega röng klukka. Við vitum að málið er umdeilt vegna þess að það eru önnur sjónarmið, það eru líka þeir sem vilja meiri birtu síðdegis. Til dæmis búa sum sveitarfélög við það á Íslandi að fjöllin eru þannig að sólin sest snemma. Þetta eru sveitarfélög eins og til að mynda Siglufjörður og Seyðisfjörður. Ég hef fengið hávær mótmæli frá þeim sveitarfélögum gegn tillögunni vegna þess að ef hún nær fram að ganga mun sólin setjast fyrr þar. Hér verðum við að vega og meta hagsmuni. Þeir sem fara í golf á veturna eða vilja grilla síðdegis í birtu eru hugsanlega ekki sáttir, þeir vilja meiri birtu síðdegis. Þau sjónarmið verður að vega og meta með tilliti til hinna sjónarmiðanna sem eru lýðheilsusjónarmiðin. Engar lýðheilsurannsóknir sýna að birta síðdegis sé mikilvæg fyrir líkamsklukkuna og líkamsstarfsemina. Lýðheilsurannsóknirnar, lífefnafræðilegu rannsóknirnar, rannsóknirnar á efnaskiptum í líkamanum sýna hins vegar að morgunbirtan er gríðarlega mikilvæg. Líkamanum er eðlislægt að vakna við birtu. Þessi tillaga mundi vissulega ekki leiða til þess að allir morgnar yrðu bjartir. Morgnarnir í desember yrðu eftir sem áður myrkir. Hins vegar mundi björtum morgnum fjölga umtalsvert og lýðheilsumarkmiðunum þar með náð upp að því marki. Við tillöguflytjendur skjótum ekki loku fyrir að hugsanlega gæti verið skynsamlegt til þess að mæta sjónarmiðum þeirra sem vilja meiri sól síðdegis að hafa, eins og margar þjóðir, sumartíma og vetrartíma og að hafa þá sumartíma yfir vormánuðina, sumarmánuðina og haustmánuðina til þess að hafa meiri birtu síðdegis til tómstunda og annars, enda eru morgnarnir þá bjartir, en taka síðan upp vetrartíma þegar tekur að dimma. Við teljum þetta vera mjög mikið lýðheilsumál. Það eru veigamiklar röksemdir fyrir því. Málið er vafalítið umdeilt, en við verðum að geta tekist á við svona mál. Þetta er ekki lítið mál og ég held að Íslendingar mundu sjá muninn ef þeir færu að vakna í dagsbirtu í lok nóvember. Ég held að þá yrði betra að búa á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa tillögu, hún vekur upp margar áhugaverðar spurningar og þetta er líka umræða sem áður hefur komið upp á Alþingi. Mig langaði kannski að biðja hv. þingmann um að fara aðeins betur yfir þessar rannsóknir. Við erum nú öll ólík og það er líka til fólk sem kann vel við það - kannski af því að ég er fædd í lok nóvember þá finnst mér gott að vakna í myrkri á morgnana, kveikja á kertum og fara á rómantísku nótunum inn í daginn en eiga síðan bjartan tíma með börnunum seinni partinn. Það er slen í mörgum seinni partinn, þeir koma litlu í verk, það eru svokallaðar A-týpur eins og gjarnan er talað um sem hugsanlega koma miklu í verk í myrkrinu á morgnana og minna seinni partinn, hvort þetta gæti ekki haft neikvæð áhrif á þá hópa. Það væri áhugavert fyrir nefndina að fara í gegnum þetta allt saman af því að þetta eru raunverulega mjög ólík sjónarmið. Ég held að við eigum ekki að taka léttvægt á þessari umræðu. Það er ekki einfalt mál að skutla klukkunni til hjá fólki sem hefur hugsanlega um langa hríð komið sér upp rútínu sem snýst um þá klukku sem við búum við núna.

Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað tvö ólík sjónarmið, en ef við ætlum að ræða um rannsóknir þá ná þær heilt yfir. Auðvitað eru til dæmi um það að fólki finnist huggulegt að vakna í myrkri og það getur þá vaknað aðeins fyrr til að vakna í myrkri ef það vill. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga er lögð fram eru nýjar rannsóknir sem sýna einfaldlega að það að hafa skekkju milli sólargangs og klukkunnar leiðir í stuttu máli til þess að við klárum ekki svefninn. Ákveðin efnaskipti þurfa að fara fram í svefni og þau klárast ekki ef við vöknum of snemma miðað við sólargang. Þetta eru rannsóknir heilt yfir. Það getur vel verið að þetta eigi ekki við hv. þingmann, ég veit það ekki. Mönnum getur alveg liðið ágætlega þótt þetta sé svona. Hins vegar eru margar vísbendingar á Íslandi um að þetta sé hugsanlega orsakavaldur þess að ýmislegt er slæmt hérna. Við Íslendingar notum til dæmis mikið svefnlyf. Við notum mikið þunglyndislyf. Framleiðni á vinnumarkaði er minni hér. Það er mikið brottfall úr skólum. Þetta hefur mikil áhrif á unglinga. Það má því leiða að því líkur að fyrst við höfum klukkuna ranga og fyrst það hefur þau áhrif að við klárum í raun og veru ekki svefninn þá sé samfélagið m.a. þjakað af fyrrnefndum vandamálum. Ég ítreka að sjónarmiðin verður að vega og meta. Það er til millileið sem flest þjóðfélög fara með því að hafa sumartíma en hér ákváðum við 1968 að hafa sumartíma allt árið sem ég held að hafi verið röng ákvörðun.

Það að vakna klukkutíma fyrr bætir ekki við birtustundum með börnunum seinni part dags en þetta er samt ágætistillaga. Hún bætir þó ekki upp sólarstundirnar seinni partinn. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja meira út í þessar rannsóknir af því að það var talað um heilt yfir: Hversu hátt hlutfall fólks er talið að þetta hafi í raun og veru áhrif á ef gerð hefur verið slík rannsókn heilt yfir? Það kemur ekki fram í greinargerðinni. Það finnst mér áhugavert að vita. Kannski verður niðurstaðan bara sú að klukkan og hvernig hún er stillt verði á endanum einstaklingsmiðað.

Virðulegur forseti. Það má ekki vanmeta hið einstaklingsmiðaða. Fólk ræður til dæmis hvenær það vaknar og hvenær það fer að sofa og hvernig það hagar lífi sínu að mjög miklu leyti. Þessi tillaga snýst um að hafa veruleikann eins og hann er og vera ekki að blekkja okkur neitt. Ég meina, við erum hér á jörðinni, á þessum stað og sólin er uppi á þeim tíma sem á að vera kl. 12, þ.e. 12.30 á Íslandi, 12 á Egilsstöðum, og við ætlum einfaldlega að hafa þetta rétt. Það er til ágætisyfirferð yfir rannsóknirnar sem ég vísa til og við vísum í hana í greinargerðinni í nýjasta SÍBS-blaðinu. SÍBS er búið að skilgreina þetta sem mjög mikilvægt lýðheilsumál. Ég kann ekki að fara algjörlega í saumana á þessu þótt það hafi verið rakið fyrir mér hvernig þetta virkar lífeðlisfræðilega. Þetta snýst um hormónið melatónín í líkamanum og þau hormónaskipti sem eru tengd því hormóni, að þeim þurfi að ljúka áður en maður vaknar. Ef maður vaknar áður en þeim er lokið, því að þau hormónaskipti taka einkum mið af gangi sólar og birtu á morgnana, þá einkennist dagurinn af sleni og þreytu. Áhrifin eru vissulega einstaklingsbundin en þetta eru áhrifin sem svona röng klukka getur haft og hefur. Því viljum við breyta.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa tillögu og umræður um hana. Þetta er vert að ræða og mörg sjónarmið uppi í þessu. Við sem eigum ung börn og höfum átt þekkjum það að þau vakna eins og klukka á morgnana hálfsjö, sjö oft. Þó að maður láti þau fara klukkutíma seinna að sofa, jafnvel tveim, til að reyna að sofa aðeins lengur eru þau vöknuð klukkan sjö. Er ég sem sagt að fara að vakna klukkan sex með syni mínum eftir þessa breytingu en fer væntanlega seinna að sofa af því að það er búið að seinka klukkunni? Ég er að pæla hvort þetta muni draga úr svefninum og tengslum við líkamsklukkuna, hvort þetta hafi bein áhrif eða hvort þetta snúist bara um hvenær maður fer að sofa og hvenær svefnhormónið virkar. Svo langaði mig líka að spyrja um viðskiptatengslin, t.d. vestur um haf. Hvað segir fólk sem er í slíkum tengslum? Stundum er líka talað um að flýta klukkunni. Ég mundi leggja mikla áherslu á sérsumartíma þannig að við séum ekki að vakna þegar sólin er að byrja að setjast aftur.

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um hvaða áhrif þetta mundi hafa sérstaklega á svefn ungabarna. Svefnvenjur ungabarna eru afskaplega ólíkar. Ég á tvö börn sem blessunarlega hafa alltaf sofið út meira eða minna sem hentar mér og mínum lífsstíl ágætlega og hefur gert. Önnur ungabörn vaka allar nætur og ég þekki foreldra sem safna baugum vegna þessa. Ég veit svo sem ekki hvaða áhrif þetta hefur á það. En hins vegar hafa verið könnuð mjög áhrifin á eldri börn og unglinga og það að klukkan sé röng og unglingar og eldri börn nái ekki að klára svefn sinn virðist hafa mjög merkjanleg áhrif. Ég fór á málþing fyrir um tveimur árum í Háskóla Íslands um þessi mál, þessa skekkju, og hvenær við förum að sofa á kvöldin. Það var gerð samanburðarrannsókn á okkur og öðrum þjóðfélögum í nágrannalöndum. Ég kann ekki að fara með niðurstöður þessara rannsókna í smáatriðum en í stuttu máli var niðurstaðan sú að við fáum minni svefn, sofum minna. Vegna þess að klukkan er röng förum við seinna að sofa miðað við gang sólar en við ættum að gera og vöknum fyrr, vöknum áður en við erum búin með svefninn þannig að við fáum minni svefn. Getur það verið ástæðan fyrir því að við eigum erfitt með svefn og neytum svona mikið svefnlyfja? Ég veit það ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er vissulega rétt, það eru mjög mörg sjónarmið uppi og þetta er vissulega bara ákvörðun sem við tökum um hvað sé réttast í þessu. Svo er líka til hópur sem þjáist af skammdegisþunglyndi og hann einkennist af því örugglega að sofa fram eftir og eiga erfitt með að vakna á morgnana, svo vaknar hann og þá er styttra í að myrkrið komi. Ég lýsi mig tilbúinn til að taka þátt í þeirri vinnu sem í þessu felst og skoða þetta með opnum huga.

Virðulegi forseti. Ég fagna því, það er einmitt mjög mikilvægt að nálgast þetta mál með opnum huga. Við eigum ekki að líta svo á að það sé bara hoggið í stein hvernig klukkan er stillt. Það var bara ákvörðun sem var tekin 1968, að mig minnir, að hætta með vetrartíma og sumartíma á Íslandi. Þá var tekið upp það fyrirkomulag að hafa í raun endalausan sumartíma. Það er að okkar viti blekking, við verðum að skrá tímann til samræmis við það hvar við erum staðsett á jarðarkringlunni. Ég hvet þá sem munu fjalla um þetta mál í nefndum að skoða einfaldlega með opnum huga allar þær rannsóknir sem hafa verið gerðar. Það er út af þeim sem tillagan er lögð fram. Hún er ekki lögð fram út af einhverjum einstaklingsbundnum sjónarmiðum eða út af sérvisku eða slíku, þetta er umræða sem á sér stað til dæmis líka í Bretlandi, að ég held. Umræðan um klukkuna þarf að vera virk og mjög mikilvægt að vera opinn fyrir nýjum vísbendingum og við þurfum að taka ákvörðun á grundvelli rannsókna.

Herra forseti. Þetta er mjög áhugavert mál og þarft sem ég styð heils hugar. Það eru greinilega margir hagsmunir undir. Þetta mál hefur oft verið flutt á Alþingi áður en aldrei náð í gegn þannig að það eru greinilega sterkir hagsmunir gegn því að fá þessa breytingu til baka. Mig langar að leggja þau orð í belg að það er einkennilegt ef við hugsum út í það að ríkið, hið opinbera, valdhafar, ákveði hvað klukkan er. Það er mjög áhugavert í sjálfu sér.  Það er mjög einkennilegt þegar valdhafar taka ákvarðanir sem ná yfir hið náttúrulega ferli, í þessu tilfelli klukkuna. Við skulum skoða það í því samhengi en ég hlakka til að fylgjast með þessu máli, sjá hvernig það þróast hérna og að við fáum að sjá hvaða hagsmunir liggja að baki því að stöðva þessa náttúrulegu þróun, að við færum okkur aftur á eðlilegan sóltíma, a.m.k. þegar kemur að vetrarmánuðunum.

Herra forseti. Mér finnst þetta áhugavert mál. Það má eiginlega segja að loksins sé komið eitthvað á dagskrá hér á þingi sem skipti máli. Ekki eru stóru málin að koma frá ríkisstjórn, svo mikið er víst. En ég vil blanda mér aðeins í þessa umræðu og rifja það upp að það er ekki nýtt hér í sölum Alþingis að rætt sé um klukkuna. Satt best að segja var það árlegur viðburður hér um nokkurt skeið að tillaga um að breyta klukkunni var flutt en það var að vísu í gagnstæða átt svo merkilegt er það nú. Svona er þetta nú kostulegt. Hér var kappsamur þingmaður, áhugamaður mikill um að flytja klukkuna enn nær Evrópu. Ég var algerlega andvígur þeirri tillögu og átti minn þátt í því að hún náði nú aldrei fram að ganga, leyfi ég mér að segja. Af því að mér fannst það auðvitað alveg arfavitlaust og notaði þá ýmis sömu rök og ég heyrði flutningsmann einmitt fara með hér áðan. Það væri nú að bíta höfuðið af skömminni, finnst mér, að storka lögmálum náttúrunnar þannig að við skekktum klukkuna í hina áttina og kannski er ástæða til að fara yfir það hver rökin voru fyrir því. Þau voru aðallega að færa Ísland nær Evrópu í þessum skilningi; þess vegna á Samfylkingin sennilega erfitt með að fylgja Bjartri framtíð í þessu máli ef hún er sjálfri sér samkvæm. Rökin voru mjög skemmtileg. Þau gengu meðal annars út á það hve það væri meinlegt og bagalegt í viðskiptum Íslendinga við Evrópu að svona um það bil sem við værum komnir á fætur, sérstaklega yfir sumartímann þegar þeir væru búnir að flýta sinni klukku, og komnir á ról og komnir í vinnuna, og ætluðum að fara að eiga viðskipti við Evrópumenn eða samskipti, væru þeir komnir í hádegismat og þegar þeir kæmu úr hádegismat þá værum við farnir í hádegismat. Það sæju allir menn að þetta væri ómögulegt, þarna dyttu alveg út einir tveir til þrír tímar í virku viðskiptasambandi Íslands og Evrópu út af því að hádegismaturinn eða tíminn stæðist ekki á. Ég sagði hins vegar að þetta væri alveg fráleitt vegna þess að klukkan væri nógu skökk nú þegar miðað við sólargang - sem vel að merkja er náttúrlega ekki gott hugtak. Yfirleitt eru íslensk orð gagnsæ og tær og fín en sólargangur er auðvitað ekki gott hugtak því að það er jörðin sem snýst um sólina en ekki öfugt. Ég man eftir því að margt spaugilegt var rifjað upp í þessari umræðu og meðal annars grilltíminn í eftirmiðdaginn. Þá var jú maður hér í landinu sem var með þá kenningu að þeir sem aðhylltust viss stjórnmálaöfl vildu græða á daginn og grilla á kvöldin og það þyrfti að vera bjart og huggulegt og helst gott veður þegar menn væru að grilla á kvöldin. Menn veltu því fyrir sér, hvort það kæmi þá ekki niður á grilltímanum ef menn færðu klukkuna enn lengra í hina áttina. Ég tók Akraborgina einu sinni á þessum árum, hún var enn við lýði þegar tillagan var fyrst flutt á Alþingi, og átti þar samræður við ágæta konu sem hafði frétt af þessu merka máli. Hún spurði mig: Hvað heitir hann þarna ungi maðurinn hjá ykkur á þinginu sem vill bæta klukkutíma við sólarhringinn? Hún hafði skilið það þannig að í raun ætlaði Vilhjálmur Egilsson, þáverandi hv. þingmaður, að vera svo rausnarlegur við þjóðina að hann ætlaði að bæta klukkutíma við, það hefði auðvitað komið sér mjög vel. En er ég þá ekki eftir þessa gagnmerku ræðu að lýsa því að ég sé sammála þessari tillögu? Nei, ekki endilega en ég er þó miklu nær því að styðja breytingu klukkunnar í þessa átt heldur en hina. En það þarf auðvitað að huga vel að þessu og velta því fyrir sér hvað við værum í sjálfu sér að græða með því? Nú skil ég tillögumann þannig að hann sé ekki að tala um að fara að hringla í klukkunni og taka upp sumar- og vetrartíma og því er ég sammála. Ég hef alltaf verið ánægður með að Íslendingar séu bara með klukkuna á sama róli árið um kring. Veit reyndar að sumar Evrópuþjóðir hefur langað til að taka upp fyrirkomulag Íslendinga en það hefur ekki verið leyft, held ég, af hinu háa Evrópusambandi. Frakkar ræddu það einu sinni hvort þeir ættu ekki bara að gera eins og Íslendingar og hætta þessu hringli með klukkuna innan ársins vegna þess að það væri í raun hætt að skila nokkru og er það þó þannig að það hefur meiri áhrif eftir því sem sunnar kemur á Norðurhvelinu að vera með sumar- og vetrartíma. Gallinn er meðal annars sá að hér norðan við heimskautsbaug er virkni þess að hreyfa klukkuna bundin við tiltölulega þröngan tíma ársins. Það er jú bjart allan sólarhringinn nokkra mánuði á sumrin og það breytist ekkert, klukkan skiptir ekki öllu máli í því og í raun er þá bara eðlilegt að hún sé sem réttust miðað við okkar stöðu á hnettinum, okkar lengdargráðu. Yfir nokkra mánuði á veturna er skammdegið hins vegar svo mikið að þetta skiptir líka litlu máli og við breytum því ekkert með því að eiga eitthvað við klukkuna. En það eru auðvitað þessir mánuðir á haustin og aðeins inn í veturinn og aftur á útmánuðum þegar færa má rök fyrir því að það geti skipt dálitlu máli hvernig klukkan er stillt. En vegna þess að Ísland liggur þetta norðarlega þá hefur þetta minni virkni en ella. Það að nýta sér dagsljósið, að spara dagsljósið, eins og í raun er hugsunin með sumartímann; ef ég má, virðulegur forseti, fara með enska hugtakið fyrir það orð, þá heitir það „daylight saving time“, þ.e. að spara dagsljósið, hugsunin er sú. En í nútímanum hefur þetta minni virkni en það hafði hér áður, það er orðið nokkuð ljóst. Og hvað stendur þá eftir? Jú, það sem er auðvitað áhugaverðast er það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, framsögumaður og 1. flutningsmaður málsins, var hér að fjalla um: Eru kannski líffræðileg og félagsfræðileg rök eða lýðheilsuleg rök fyrir því að við ættum að skoða það vel hvort við eigum að reyna að rétta klukkuna enn betur af þannig að hún spili sem best við það hvar við erum stödd á hnettinum? Og ég er áhugasamur um það. Mér finnst það góð hugmynd að leggjast í vandaða skoðun á því en þar af leiðandi er ég ekki alveg tilbúinn til að gefa upp stuðning minn við tillögu þar sem á bara að ákveða þetta. Ég mundi alla vega fyrir mitt leyti vilja kynna mér þær rannsóknir og þau sjónarmið sem eðlilegt er að vega og meta áður en sú ákvörðun yrði tekin en ég tel gott að það sé gert. Ég hefði þá áhuga á því að heyra sjónarmið flutningsmanns eða flutningsmanna varðandi það hvort kannski ætti að taka þetta í tveimur skrefum. Fyrri áfanginn væri bara mjög vönduð rannsókn og úttekt á þessu þar sem við fengjum okkar hæfasta fólk til að vega þetta og meta út frá öllum sjónarmiðum. Það eru auðvitað líka, þó að ég hafi fjallað um það í gamansömum tón, ákveðin viðskiptaleg sjónarmið sem þarf að vega og meta. Við erum jú mitt á milli meginlandanna, Evrópu og Ameríku, stundum viðskipti og eigum miklar samgöngur í báðar áttir þannig að það hefur vissulega sín áhrif hvernig við stillum klukkuna okkar. Nú hafa menn leyst þetta ágætlega og ég hef til dæmis ekki heyrt íslensku flugfélögin eða aðra slíka kvarta yfir því þó að við séum með fastan tíma en þeir þurfi að aðlaga sig að breytilegum tíma á hinum enda flugleiðanna. En hvort það sama gilti ef við seinkuðum klukkunni um klukkutíma og Evrópa héldi sínum hætti, þá væri orðinn þriggja tíma munur á okkur og meginlandi Evrópu í viðskiptum og þegar flugvélar færu héðan o.s.frv. Það kynni að reynast snúið. Þannig að við erum nokkuð vel stödd í þessum efnum, okkur sem er tamt að hugsa klukkuna og horfa á veðurfréttirnar út frá norðausturhorni landsins. Það er ekki mikil skekkja í því hjá okkur en hún er talsverð hér vestast á landinu, það er rétt, miðað við sólarganginn - sem er ekki sólargangur heldur ferð jarðarinnar um sól og snúningur. En þetta eru allt saman hlutir sem geta skipt máli við mat á þessu þannig að ég hefði gjarnan getað séð það fyrir mér að við færum svona í þetta mál: Dýpkuðum þekkingu okkar og breikkuðum með ítarlegri stúdíu á þessu. Kannski liggur það að mestu leyti fyrir. Gott og vel, þá þurfum við bara að fræðast, við sem ekki höfum haft fyrir því að setja okkur nógu vel inn í þetta og meðal annars þær rannsóknir sem hv. flutningsmaður vitnaði til. Svo tækjum við upplýsta ákvörðun, eins og það heitir á nútímamáli, þegar við hefðum allar forsendur til þess.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar um viðskiptahagsmuni hérna sem vissulega skipta máli í þessu samhengi. Þá er spurningin hvað þeir skipta miklu máli og hvort þeir eigi að vega þyngra en lýðheilsa fólks og réttur fólks til þess að lifa við réttan tíma, sólartíma, tíma sem líkamsklukka þess segir að sé réttur tími. En hv. þingmaður gefur sig líka út fyrir að vera málsvari verkalýðsins og því vil ég spyrja hann: Þegar starfsfólk mætir til vinnunnar kl. 8 á morgnana, sem er í raun kl. 6.30, ætti það þá ekki að fá fyrsta 1,5 tímann borgaðan í yfirvinnu?

Herra forseti. Mér finnst nú að stór hluti þessa ágæta starfsfólks ætti aðallega að fá hærra kaup og að það eigi ekki að þurfa að skíra það yfirvinnu. Auðvitað er það veruleiki okkar að fólk í stórum stíl vinnur á óboðlega lágum launum. Þó að ég hafi nefnt hér viðskiptahagsmunina gef ég þeim ekki mikið vægi í þessu, bara til að enginn misskilji það. Ég tel að hin sjónarmiðin eigi að vega miklu þyngra, þ.e. þau sem snúa að lýðheilsu og lífi og umhverfi fólks, það er það stóra í þessu máli. Ef við bætum aðstæðurnar og hugsanlega heilsufar og vellíðan fólks með þessu þá gerum við það að sjálfsögðu þó að menn þurfi kannski að færa eitthvað til hádegismat sinn ef þeir þurfa að ná í menn úti í Evrópu. Það vegur ekki þungt í mínum huga og hefur aldrei gert. Spurningin um samgöngurnar væri þá stærra mál í þessu samhengi og gæti spilað dálítið inn í þarna. En ég nálgast málið út frá því að að sjálfsögðu er það vellíðan okkar og heilsa sem á að ráða mestu í þessum efnum og eins og ég sagði þá hefur þetta vissulega áhrif. Þessi rök gilda alveg á vissum tímum ársins en það er tiltölulega þröngt bil vegna þess hve norðarlega við erum á hnettinum. Er það ekki þannig? Við eigum líka að horfast í augu við að vægi þess að breyta klukkunni innan ársins er meira þegar sunnar kemur.

Virðulegur forseti. Fólk talar nú gjarnan um þetta mál í gamansömum tón og allt í lagi með það. Þetta er nú svolítið alvörumál og ég er með athugasemd frekar en beina spurningu til hv. þingmanns. Það er alltaf gaman að tala um að Samfylkingin hljóti að vera með í þessu vegna þess að þá séum við nær Evrópu. Það er út af fyrir sig rétt en það er náttúrlega þess vegna sem við viljum vera nær Evrópu af því að við höldum að við hefðum það öll miklu betra ef við værum þar en ekki endilega út af klukkunni. En vegna þess að hv. þingmaður sagði að Evrópusambandið hefði bannað aðildarríkjum sínum að hætta að breyta klukkunni, eða hann gaf það svona í skyn, vil ég segja að Evrópusambandið hefur gefið út tilmæli til aðildarríkja sinna; að þau sem breyta klukkunni geri það öll á sama tíma, þ.e. síðustu helgina í október og síðustu helgina í mars.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar. Þetta sýnir gagnsemi skoðanaskipta, við erum alltaf að læra og uppfræða hvert annað. Ég mundi ekki nákvæmlega um hvað þessi umræða í Frakklandi snerist en ég mundi að hún tengdist einhverju frá Evrópusambandinu og það hafa þá væntanlega verið þessi tilmæli. Ég geri nú ráð fyrir því að það sé rétt að Evrópusambandið hafi ekki lögsögu og dómsvald í því hvernig hvert land fyrir sig innan Evrópu hefur klukkuna en það er skiljanlegt ef klukkunni verður breytt að menn vilji að það sé þá gert á sama tíma til verulegs hagræðis fyrir alla. Reyndar er alltaf ákveðið fát í kringum breytinguna, það eru árlegar uppákomur að menn gleyma því að klukkan breytist og missa af flugvélum eða öfugt, mæta klukkutíma of snemma eða eitthvað þannig. En það er bara eins og það er. Að lokum er þetta tiltölulega einfalt; Ísland er bara þar sem það er á hnettinum og við þurfum að horfast í augu við þá staðreynd að landið verður ekki fært til. Það er að vísu gömul þjóðsaga í Færeyjum um að einu sinni átti að reyna að draga Færeyjar til Íslands. Tvö tröll fóru í það verkefni en það endaði illa. Þau urðu náttþrota og dagaði uppi þegar sólin kom og eru klettar norðan við Færeyjar. Eru Færeyjar þess vegna enn á sama stað. Sú tilraun mislukkaðist að draga þær til á hnettinum. Mér finnst stundum næstum því eins og mönnum finnist að þeir geti eitthvað fært Ísland til með þessu og á ég þá alls ekki við þessa tillögu. Það er ekki það sem gerist. Þetta er bara spurningin um hvernig við stillum best klukkuna. Ég held að ég hafi nú í aðalatriðum sagt allt sem ég þarf að segja um afstöðu mína. Ég tek það fram að þó að ég hafi talað í gamansömum eða galgopalegum tón um málið á köflum þá tek ég það alvarlega. Það er síður en svo að mér finnist þetta léttvægt, ég tel að þetta sé í sjálfu sér býsna stórt mál. Ef við værum í alvöru að velta því fyrir okkur að stíga þetta skref þá er það býsna stórt mál.

Virðulegi forseti. Mér finnst frekar auðvelt að styðja þetta mál. Ég hef tekið eftir því að á Íslandi virðist stundum allt gerast aðeins seinna en annars staðar. Það er ekki bara það hvenær fólk á auðvelt með að vakna heldur hvenær fólk fer út á lífið, hvenær það fer í síðdegiskaffi, hvenær það gerir allt í lífinu en er samt einhvern veginn alltaf að reyna að stilla sig við þessa klukku sem virðist vera meira vandamál hér en annars staðar. Mér finnst voðalega auðvelt að styðja þetta mál og sé í sjálfu sér ekki mikla ástæðu til að skoða það ofboðslega vandlega nema kannski í hefðbundnu nefndarstarf þar sem við spyrjum Samtök atvinnulífsins og slík samtök um viðhorf þeirra o.s.frv. Það eina sem ég hef í raun heyrt sem mælir móti þessu er að þetta gerir tímann á Íslandi enn frábrugðnari því sem er í Evrópu, sem mér finnst persónulega ekki jafn stórt mál og það að klukkan sé í samræmi við líkamsklukku fólks. Mér heyrist það vera staðreynd að klukkan sé ekki í réttu sambandi við líkamsklukku fólks á Íslandi. Við vitum fyrir víst að sólin er skakkari á lofti en ellegar væri. Mér sýnist það vera staðreynd, ég hef ekki heyrt neinn mótmæla því. Sömuleiðis heyrist mér það vera staðreynd, og ég hef ekki heyrt neinn mótmæla því, að þetta hafi áhrif á fólk. Þá langar mig að benda á að það er ekkert sérstaklega erfitt að breyta klukkunni, það er gert tvisvar á ári í flestum löndum. Þjóðfélagið fer ekkert á hliðina. Við gætum meira að segja prófað að breyta klukkunni eitt árið og ef okkur líkar ekki vel við það þá breytum við henni bara aftur. Það væri ekki stórmál. Það hljómar kannski eins og það sé eitthvert rosalegt mál. Það er það ekki, alls ekki. Eða jú, sumt fólk á kannski í vandræðum í nokkra daga á eftir á meðan líkamsklukkan er að aðlagast en það er ekki eins og þjóðfélagið fari á hliðina. Það er alveg hægt að breyta þessu og frekar auðveldlega, fullyrði ég. Þetta er gert tvisvar á ári í mörgum löndum eins og ég segi. Auðvitað verður þetta aldrei fullkomið hér á landi. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi áðan er skammdegið mikið á veturna og um hásumar eru varla skil milli dags og nætur, ef nokkur. En þetta hlýtur hins vegar að hafa áhrif, held ég, þegar allt kemur til alls. Það er sjaldnast hávetur og sjaldnast hásumar, þarna eru tímar á milli og þá held ég að þetta geti skipt verulegu máli. Og miðað við hvað það er í raun og veru auðvelt að breyta klukkunni finnst mér þess virði að prófa það í það minnsta. Ég held að það eina sem ég muni sakna við að breyta klukkunni sé að myndir úr geimnum frá NASA eru venjulega á GMT, Greenwich Mean Time, sem við erum á. Þá væri geimtíminn ekki lengur sá sami og íslenskur tími. En við gætum þá alltaf bara bætt við eða dregið frá einn klukkutíma.

Virðulegur forseti. Ég vil bara koma hingað upp í lokin og þakka kærlega fyrir mjög áhugaverða umræðu. Mér finnst þessi umræða sýna að það er full þörf á henni. Kveikjan að því að ég og við í Bjartri framtíð lögðum þessa þingsályktunartillögu fram - ég hef lagt þetta mál fram einu sinni áður ásamt hópi þingmanna úr öllum flokkum að mig minnir, á síðasta kjörtímabili, en það fékkst ekki rætt þá - er langt samtal sem ég átti við geðlækni sem heitir Þórgunnur Ársælsdóttir. Hún hefur ásamt mörgum geðlæknum og öðrum fagaðilum hér á landi og annars staðar vakið máls á þessu. Hún sannfærði mig algjörlega um þetta í litlu kaffispjalli og sýndi mér rannsóknir. Svo fór ég á málþing um málið og hef verið að lesa mér til um það. Hún sýndi mér fram á að það að breyta klukkunni þannig að björtum morgnum fjölgi hefur líffræðileg áhrif á okkur og það að við gerum það ekki getur verið orsök margra vandamála sem við glímum við eins og ég nefndi í upphafsræðu minni. Það er þetta sem við erum að tala um. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að það hversu norðarlega við erum á jörðinni gerir auðvitað að verkum að klukkubreytingar hafa aðeins minna vægi. Það er til dæmis spurning hvort það hafi nokkra þýðingu að hafa sérstakan sumartíma yfir sumarmánuðina á Íslandi þegar það er hvort sem er bjart allan sólarhringinn. Við ákváðum sem sagt að hafa samt endalausan sumartíma á Íslandi sem þýddi það að við fækkuðum björtum morgnum. Vísindin sýna að það var röng ákvörðun. Þó svo að við mundum aldrei gera alla morgna bjarta út af stöðu okkar á jarðhvelinu með því að seinka klukkunni þá mundum við samt fjölga þeim. Það er það sem nefndin þarf núna í yfirferð sinni að vega og meta. Hefur það svo mikil áhrif á lýðheilsu á Íslandi að fjölga björtum morgnum að við eigum að gera það? Ég vil líka taka það skýrt fram að þegar ég tala um sólargang þá felst auðvitað ekki í því að ég hafni sólmiðjukenningunni.  Viðskiptalegu sjónarmiðin eru einhver en þau verður að vega og meta á móti lýðheilsusjónarmiðunum sem ég talaði um. Ég hef það svolítið á tilfinningunni að þegar mælt var hve mest fyrir því að flýta klukkunni til að við værum með sambærilega klukku og er í Evrópu og færa okkar klukku fjær sólargangi þá hafi verið miðað við tíma faxtækjanna. Mér finnst samskipti hafa breyst mikið. Við getum haft alls konar samskipti núna við umheiminn. Við færumst nær Bandaríkjunum í tíma með því að seinka klukkunni hér. Það getur vel verið að margir vilji það. Ég held að það hugnist til dæmis, svo að ég gantist nú með það í galgopahætti, áherslum núverandi ríkisstjórnar.  Við opnum á það í tillögu okkar að ef sjónarmið eru rík um það að menn vilji hafa hér björt kvöld á sumrin, þó svo að þau séu mjög björt nú þegar, og vilji hafa sérstakan sumartíma og svo vetrartíma og fara þá í það að breyta klukkunni síðustu helgina í október og síðustu helgina í mars þá getur það verið málamiðlun, en ég tek undir þau sjónarmið sem komu til dæmis fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að ekki sé tilefni til þess. Mér fyndist betra ef við mundum halda því skipulagi að hafa bara einn tíma. Mér finnst ekki til það mikils að vinna að hafa sérstakan sumartíma til að auka birtuna síðdegis og á kvöldin yfir sumartímann á Íslandi vegna þess að þá er sólin það hátt á lofti. Enn og aftur, ég hafna ekki sólmiðjukenningunni með því að tala með þessum hætti. Ég held að við ættum bara að breyta klukkunni með einni aðgerð og hafa hana varanlega. Síðan vil ég taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Þetta er í sjálfu sér frekar lítið mál og mjög margar þjóðir gera þetta tvisvar á ári. Þegar ég bjó í Bretlandi missti ég satt að segja einu sinni af kvikmynd og mætti einu sinni klukkutíma of snemma í bíó á sama árinu vegna þess að ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að verið væri að breyta klukkunni, ég var óvanur því. Þetta er auðvitað svolítið hringl en þjóðirnar sem gera þetta eru fullkomlega vanar því. Ég mæli með því fyrir alla þá sem hafa áhuga á þessu og vilja spá mikið í þetta að breyta einfaldlega klukkunni sinni. Ég gerði það, prófaði það í nokkra daga. Það var svolítil hugaræfing að ná að samræma klukkuna mína við íslenskan tíma en ég held ég hafi náð að mæta tímanlega á alla fundi sem ég átti þann daginn. En það sem ég uppgötvaði til dæmis var einfaldlega að þegar byrjaði að birta í lok nóvember þá var klukkan hjá mér níu og mér fannst það mikill munur. Ég held að ef við gerðum þetta mundum við sjá hverju við værum að missa af. Ég held að við mundum fljótt skynja það, velflestir Íslendingar, hvað þetta er mikilvægt. Ef það verður landlæg tilfinning að við viljum ekki hafa það þannig þá getum við breytt klukkunni til fyrra horfs. Ég tek undir þau sjónarmið að þetta sé mikilvægt mál, að við eigum að hafa klukkuna rétta, en það er líka hægt að breyta henni aftur. Ég held að við mundum virkilega sjá breytingar í betri líðan þjóðarinnar og betri lífsgæðum ef við seinkuðum klukkunni og fjölguðum björtum morgnum. Við mundum sjá nýja tíma.

Hæstv. forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar sem hljóðar á þann hátt: „Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að hefja undirbúning að flutningi stjórnsýslu um málefni hreindýra til hreindýraráðs.“ Meðflutningsmaður minn er Guðlaugur Þór Þórðarson. Þetta kemur fyrst og fremst til af því að þegar við þingmenn Norðausturkjördæmis fórum um kjördæmið í kjördæmaviku á liðnu hausti kom það ítrekað fram hjá sveitarstjórnarmönnum að þeir teldu eðlilegt að yfirstjórn hreindýra og málefna hreindýra væri í höndum heimamanna. Forsagan er sú að árið 2003 færðist stjórn veiðanna frá hreindýraráði á Austurlandi til veiðistjórnunarsviðs Umhverfisstofnunar. Heimamenn verða áþreifanlega varir við að vald þeirra og þekking nýtist ekki á sama hátt og var á meðan svonefnt hreindýraráð hafði yfirstjórn með málefnum tengdum hreindýrum, svo sem ágangi og veiði á Austurlandi. Hreindýr eru ekki landnámsdýr á Íslandi, þau voru flutt hingað til lands á 18. öld, nánar tiltekið í kringum 1760, í tilefni af því að lungnaveiki og kláði höfðu herjað á sauðfjárstofn Íslendinga og minnkaði stofninn verulega á þessum árum. Því töldu menn að hagkvæmt væri að reyna búskap með hreindýr, sem eru sterk dýr og þola óblíða veðráttu vel. Þess vegna var ráðist í að flytja hingað inn hreindýr, en reyndar varð raunin sú að þau nýttust ekki sem bústofn og hafa aldrei gert, heldur lifa þau villt hér á landi og eru veidd af veiðimönnum. Sérstaðan er sú að þau eru fyrst og fremst á Austurlandi og ganga þar frjáls og villt og auðvitað setja þau mikinn svip á hina austfirsku náttúru. Landeigendur á Austurlandi hafa veiðiréttinn og fá arð af veiðum en eins og ég sagði áðan er staðan sú að með breytingunni sem gerð var árið 2003 var dregið úr vægi hreindýraráðs og hlutverk þess breyttist. Umfjöllun og stjórnsýsla varðandi hreindýr og veiðar er núna í höndum Umhverfisstofnunar. Við það eru bændur á Austurlandi ósáttir og telja að þekkingin og stjórnsýslan eigi að vera í þeirra höndum. Það má líka færa rök fyrir því að boðleiðin frá landeigendum til ráðherra sé löng með þessu fyrirkomulagi og það mundi auka þjónustu og árangur á málefnasviðinu að færa stjórnsýsluna aftur til hreindýraráðs, sem er fyrst og fremst ráðgefandi í dag, sérstaklega með hliðsjón af hagkvæmni og nýtingu fagþekkingarinnar. Það er því tillaga mín að unnið verði að því að hefja undirbúning að flutningi stjórnsýslu um málefni hreindýraráðs aftur í hendur Austfirðinga.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um háhraðanettengingar í dreifbýli. Ásamt mér eru meðflutningsmenn hv. þingmenn Bjarkey Gunnarsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Guðbjartur Hannesson, Valgerður Bjarnadóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Páll Valur Björnsson og Jón Þór Ólafsson. Þingsályktunartillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra, og eftir atvikum í samstarfi við fjarskiptasjóð, að gera nýja þarfagreiningu og landsáætlun um háhraðanettengingar utan þéttbýlis með það að markmiði að innan fjögurra ára eigi allir landsmenn kost á háhraðanettengingum sem standast kröfur samtímans um flutningsgetu. Þá verði kannað sérstaklega hvort rétt sé í þessu skyni að skilgreina uppsetningu einstakra fjarskiptaleiða í dreifbýli sem styrkhæfa úr fjarskiptasjóði gegn heildsölukvöð og setja reglur um slíka tilhögun. Jafnframt verði gerð úttekt á áhrifum þess að fella niður vörugjald á ljósleiðarastrengjum eða láta það renna til fjarskiptasjóðs.“ Ég ætla aðeins að stikla á stóru í greinargerðinni, en í gildi eru tvær þingsályktanir um fjarskiptaáætlun, þingsályktun um fjögurra ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2014, og þingsályktun um tólf ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2022. Þær eru báðar gerðar á grundvelli laga um fjarskipti. Fyrrgreindar þingsályktanir miða að aðgengilegum og greiðum fjarskiptum og innihalda ákvæði sem lúta að fjarskiptum á strjálbýlum svæðum. Hér skal vakin athygli á því að í þingsályktun um tólf ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2022 segir að í fjarskiptaáætlun skuli leggja áherslu á að stuðla að atvinnuuppbyggingu, bættum lífsgæðum og jákvæðri byggðaþróun og enn fremur að öllum landsmönnum verði tryggð jöfn aðstaða til að tileinka sér möguleika upplýsingatækninnar og að dregið verði úr aðstöðumun fyrirtækja í dreifbýli og þéttbýli hvað varðar verð og framboð á fjarskiptaþjónustu. Af þessu er ljóst að efni þessarar þingsályktunartillögu og fyrri samþykkta Alþingis um málið samræmast fyllilega. Fjarskiptasjóður var stofnaður með lögum um fjarskiptasjóð árið 2005, og er hlutverk hans að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, verkefna sem stuðla að öryggi og samkeppnishæfni þjóðfélagsins á sviði fjarskipta og annarra verkefna, enda sé kveðið á um þau í fjarskiptaáætlun, og ætla má að ekki verði í þau ráðist á markaðsforsendum. Samkvæmt þessu er sjóðnum einkum ætlað að stuðla að uppbyggingu fjarskipta á strjálbýlli svæðum landsins þar sem virkrar samkeppni fjarskiptafyrirtækja á markaði gætir ekki. Svonefnt háhraðanetsverkefni fjarskiptasjóðs, sem enn stendur yfir, hefur það að markmiði að tryggja heimilum utan þeirra svæða sem sinnt er á markaðsforsendum aðgang að nettengingu með a.m.k. 2Mb/s flutningsgetu óháð tækni. Verkefnið byggist á samningi fjarskiptasjóðs við Símann hf. sem var gerður 2009 í kjölfar útboðs og gildir til 2014. Árið 2012 höfðu 94,6% íslenskra heimila aðgang að neti samkvæmt tölum Hagstofu Íslands og má því með sanni segja að netaðgangur sé gríðarlega algengur og netnotkun einnig en 96,2% landsmanna á aldrinum 16–74 ára tengdust netinu einhvern tímann á árinu 2012 samkvæmt tölum Hagstofunnar. Greið og örugg fjarskipti, þar á meðal nettengingar sem uppfylla kröfur og þarfir notenda, eru afar mikilvægur þáttur í lífi nútímafólks eins og tölur um netnotkun Íslendinga sýna. Gildir þá einu hvort litið er til náms, starfa, upplýsingamála, verslunar og þjónustu, fjölmiðlunar, öryggismála eða afþreyingar. Því er að vonum að íbúar hinna strjálbýlli svæða landsins leggi mikla áherslu á að geta notið þeirra möguleika sem nútímafjarskipti veita til jafns við íbúa hinna þéttbýlli svæða. Það sjónarmið að skilvirk og örugg fjarskipti séu meðal mikilvægustu grunnþátta í innviðum samfélagsins nýtur sífellt víðtækari viðurkenningar. Mér finnst rétt í þessu sambandi að nefna nýlegan úrskurð Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) þess efnis að lagning og starfræksla Skeiða- og Gnúpverjahrepps á ljósleiðara samræmist reglum um ríkisaðstoð samkvæmt EES-samningnum, enda væri verkefnið til þess fallið að auka samkeppnishæfni þessa dreifbýla svæðis og að ekki hefðu verið líkur á að fjárfest yrði í slíkum háhraðanettengingum í sveitarfélaginu á markaðsforsendum í náinni framtíð, eins og segir í tilkynningu ESA um úrskurðinn. Í því skyni að efla hvata fjarskiptafyrirtækja til að auka framboð á fjarskiptaleiðum eins og nýjum ljósleiðurum eru í fljótu bragði tvær leiðir sjáanlegar. Í fyrsta lagi með því að skilgreina staði þar sem skortur er á nægilegu framboði, t.d. sökum þess að ljósleiðarasambönd eru ekki tiltæk, og að bjóða framlag til framkvæmdarinnar úr fjarskiptasjóði, annaðhvort fast hlutfall af samþykktum framkvæmdakostnaði eða tiltekna upphæð sem tæki mið af gagnsæjum reglum og viðmiðunum, t.d. víðáttu þjónustusvæðis framkvæmdarinnar. Á móti kæmi heildsölukvöð á eiganda ljósleiðarastrengs. Í öðru lagi með því að lækka tilkostnað fjarskiptafyrirtækja við uppbyggingu fjarskiptaleiða og má þar nefna að af ljósleiðurum er nú innheimt 15% vörugjald. Leiða má að því rök að meira verði lagt af ljósleiðurum og fyrr en ella ef vörugjaldi af þeim yrði aflétt. Einnig mætti meta áhrif þess að láta vörugjaldið renna í fjarskiptasjóð sem byði síðan framkvæmdaraðilum endurgreiðslu á því vegna skilgreindra flutningsleiða. Það kom mjög skýrt fram hjá sveitarstjórnarmönnum og öllu því fólki sem við þingmenn hittum í kjördæmaviku í síðasta mánuði að gera þarf átak í fjarskipta- og háhraðatengingum víða á landsbyggðinni og tóku margir svo djúpt í árinni að segja að þessir þættir réðu úrslitum um hvar ungt fólk veldi sér búsetu til framtíðar. Á ársþingi Sambands sveitarfélaga á Norðurlandi vestra í október síðastliðnum var kynnt áhugaverð skýrsla sem María Björk Ingvadóttir vann fyrir þessi sveitarfélög með styrk úr velferðarráðuneytinu og bar hún nafnið Framtíðaráform ungs fólks. Þar komu fram margar áhugaverðar upplýsingar um hvert hugur unga fólksins stefnir í menntun og búsetu í þessum landshluta. Sterkur vilji og áhugi kom fram hjá þessu unga fólki að fara í nám í listum og í skapandi greinum og gegnumgangandi var gerð sú krafa að fjarskipti og háhraðatengingar væru sambærilegar í dreifbýli og í þéttbýli. Þetta á eflaust við um ungt fólk alls staðar í dreifbýli. Það vill gjarnan geta búið áfram í heimabyggð en gerir þá sjálfsögðu kröfu að búsetuskilyrði séu jöfnuð svo að menntun þess nýtist og fjölbreytileg atvinna geti þrifist í dreifðum byggðum jafnt og í þéttbýli. Niðurstaða þessarar áhugaverðu skýrslu var að atvinna ræður því hvar maður getur búið en þjónusta og afþreying ræður hvar maður vill búa. Þarna ráða háhraðatengingar og góð fjarskipti miklu því að þetta eru lykilatriði í nútímasamfélagi. Ferðaþjónusta hefur verið að eflast á landsbyggðinni og öflug háhraðatenging er henni því mjög mikilvæg. Viðurkennt er að léleg fjarskipti, hvort sem um ræðir síma, nettengingu eða aðra gagnaflutninga, geta staðið í vegi fyrir uppbyggingu fyrirtækja og veiki þar með búsetu á svæðum. Um slíkt væri hægt að nefna mörg dæmi. Það er því mjög mikilvægt að íbúar dreifbýlisins standi jafnfætis öðrum íbúum landsins hvað varðar öll fjarskipti og internetþjónustu því að í nútímasamfélagi er þetta, eins og ég nefndi áðan, stór þáttur í lífi fólks, leik og starfi. Hlutverk fjarskiptasjóðs er því mjög mikilvægt í byggðalegu tilliti og brýnt að sjóðurinn sinni vel hlutverki sínu og fjármagni sé úthlutað í þau verkefni sem kveðið er á um í fjarskiptaáætlun hverju sinni. Sem betur fer hefur okkur miðað ágætlega áfram en betur má ef duga skal og aukin fjárframlög þurfa að koma til svo að fjarskiptasjóður geti sinnt sínu lögbundna hlutverki vel. Alþingi verður að sammælast um að tryggja landsmönnum öllum örugg fjarskipti og háhraðatengingar sem mæta kröfum nútímasamfélags, hvort sem það tengist námi, starfi, afþreyingu eða öryggi íbúanna. Að umræðu lokinni legg ég til að málinu verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég held að við getum verið sammála um að hér er gríðarlega mikilvægt mál á ferðinni, þ.e. að gera nýja þarfagreiningu og landsáætlun og reyna að efla háhraðatengingar í dreifbýli og á landsbyggðinni. Það kom fram hjá málshefjanda, hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, að þegar við ferðumst um kjördæmi okkar eins og Norðvesturkjördæmi og raunar víðar um landið kemur það ítrekað fram sem eitt af fyrstu málunum að samkeppnisstaðan hvað varðar háhraðatengingar skiptir gríðarlega miklu máli. Það er forsenda búsetu fyrir unga fólkið en líka fyrir atvinnulífið og rekstur fyrirtækja og öll önnur búsetuskilyrði. Ein mikilvægasta forsendan, þegar við ræðum um að menn geti búið á ólíkum stöðum, er að þannig sé búið að fólki að búsetan ráði ekki þjónustunni, þó að það sé aldrei hægt að jafna hana að öllu leyti. Þá verða menn auðvitað að horfa til þess að það eru líka kostir við að vera í dreifbýli umfram það að vera í þéttbýli. En ytri skilyrði mega ekki hamla því að menn geti búið á þessum svæðum. Það sem oftast er nefnt eru fjarskiptin og rafmagnsöryggið, sem tengist auðvitað fjarskiptum líka og því að reka þjónustu án þess að menn eigi á hættu að rafmagnið detti út langtímum saman. Það er líka rætt um húshitunarkostnað sem er gríðarlegur á ákveðnum svæðum, svokölluðum köldum svæðum. Það er rætt um flutningskostnaðinn og að nokkru leyti hefur verið brugðist við honum. Það er einnig nefnt að bæta samgöngur almennt, þ.e. vegakerfið og flugsamgöngur. Þetta eru svona í fljótu bragði þau skilyrði sem þarf að horfa til fyrir það fólk sem býr úti á landi eða vill setjast að úti á landi, og öll viljum við halda dreifðri búsetu í landinu ef mögulegt er. Maður hefur oft velt fyrir sér að í gegnum árin höfum við farið í gegnum tímabil þar sem mismunandi kostnaður hefur verið við að sækja ákveðna þjónustu á ákveðnum svæðum, sem síðan var jafnaður. Síminn er ágætt dæmi um þetta. Á sínum tíma var aukakostnaður við að hringja út á land, en fyrir margt löngu var ákveðið að samræma þann kostnað og jafna símkostnaðinn óháð búsetu. Það hefur ekki verið gert varðandi t.d. nettengingar, þar er kostnaðurinn mismunandi eftir því hvar menn eru staddir. Því miður höfum við ekki heldur náð að jafna rafmagnskostnaðinn eins og hefði þurft að gera og ég nefndi raunar áðan, en við erum að gera tilraun til að bæta upp ólíka stöðu hvað varðar flutningskostnað og greiða flutningsjöfnun í þeim tilgangi. Það hefur aftur á móti verið jöfnunarsjóður varðandi olíuvörur og ákveðin fyrirtæki, m.a. í dagvörum, hafa tekið á sig að jafna kostnaðinn, eru með sama vöruverð um allt land, eins og Bónus. Það fyrirtæki hlýtur þá, ef kostnaður við flutning og annað er mismunandi, að taka viðbótarkostnað þar sem ódýrast er að flytja vöruna og jafna honum yfir landið. Það þyrftum við í raun að gera oftar, eins og hefur verið rætt um í sambandi við köldu svæðin, það mundi ekki kosta okkur svo mikið á höfuðborgarsvæðinu og í nágrenni að tryggja það að við gætum jafnað húshitunarkostnað yfir landið allt í heild. Menn hafa verið að gera tilraunir til að tryggja að þjónustan sé veitt um allt land, það hefur gengið misjafnlega og verið eltingarleikur við tæknina. Oftast hefur nálgunin verið þannig að menn byrja að koma með einhverja nýja tækni inn á þau svæði sem eru arðsömust, inn á höfuðborgarsvæðið og í þéttbýlið. Og gjarnan er það þannig að áður en menn ná í endann, þ.e. að veita þá þjónustu í dreifðum byggðum, er komin einhver ný tækni á höfuðborgarsvæðið. Ég hef stundum sagt að það þyrfti með einhverjum hætti að snúa þessu við einhvern tíma þannig að menn byrjuðu að prófa tæknina á Vestfjörðum eða einhvers staðar á dreifbýlustu svæðunum og kæmu með nýjustu tæknina þangað, 4G eða hvað þetta nú heitir allt saman og ljósleiðarana, sem voru raunar til staðar eins og á Vestfjörðum - það var náttúrlega ljósleiðari í Bolungarvík frá hernum. Menn mundu byrja þar einhvern tíma og þessi sjónarmið sem alltaf voru uppi um að hagkvæmnin og fjöldinn ættu að ráða væru ekki alltaf látin ráða. Auðvitað er þetta ekkert einfalt. Annað sem er mjög athyglisvert er þegar menn komu á fjarskiptasjóði á sínum tíma. Þá ákváðu menn, eins og kemur ágætlega fram í greinargerðinni, góðri greinargerð með þingsályktunartillögunni, að fjarskiptasjóður ætti að hjálpa á þeim svæðum þar sem markaðurinn mundi ekki ráða við þjónustuna. Síðan voru skilgreind ákveðin svæði þar sem markaðurinn var talinn ráða við þjónustuna. Það undarlega og sérkennilega gerðist að í raunveruleikanum var aðstaðan býsna góð hjá mörgum þar sem ríkið tók yfir og hjálpaði í gegnum fjarskiptasjóð, en það sem gerði þetta svolítið erfitt var að mörg af þeim svæðum sem voru talin markaðshæf lentu í vandræðum og fyrirtæki gáfust upp. Þau svæði sátu eftir, eins og víða í Borgarfirði og víðar, og drógust aftur úr. Við erum enn þá í þeirri stöðu að verið er að vinna þetta upp. Það nýjasta er, eins og kemur ágætlega fram í greinargerðinni líka, að það eru sveitarfélög sem hafa tekið sig til og jafnað þessa stöðu. Það er ánægjulegt að sjá að gagnstætt því sem oft er haldið fram, þ.e. að slíkt megi ekki, metur ESA það þannig að það að bæta samkeppnisstöðuna með aðstoð sveitarfélaganna sé réttlætanlegt jafnvel þó að það sé gert með opinberum styrk. Ég held að mjög mikilvægt sé að halda því til haga. Ég fagna þessari tillögu og vona að hún fái framgang í þinginu. Hún á að „harmónera“ með þeim áætlunum sem hafa verið gerðar og við langtímaáætlanir. Þó að við náum ekki alltaf utan um allt sem tæknin er að leiða fram skiptir miklu máli að við reynum að jafna aðstöðuna eins og mögulegt er. Ég hef nefnt það áður að þar er allt atvinnulífið undir. Við erum líka að tala um dreifnámið þar sem menn eru farnir að stunda skóla í gegnum alls kyns tölvutengingar, nettengingar, geta verið í góðu sambandi, fylgst með kennslu annars staðar o.s.frv., og fjarnámið í gegnum háskólana. Við höfum lítið nýtt okkur það sem margar Evrópuþjóðir eru farnar að gera, að nýta tæknina t.d. í sambandi við læknisþjónustu. Þá geta menn verið í beinu sambandi í gegnum tölvuskjái, fengið aðstoð frá stærri spítölum til að veita þjónustu á strjálbýlum svæðum. Þetta er orðið að raunveruleika víða í heiminum og þyrfti að taka upp í miklu meiri mæli hér. Við erum líka að tala um alla stjórnsýslu. Það er ekkert langt síðan þeir sem voru að reka skóla og nýju kerfin þar í sambandi við nemendabókhald þurftu að fara til stærri bæjanna til að geta keyrt sínar vinnslur af því að þjónustan var ekki til staðar hjá þeim. Þetta hefur að vísu lagast en það eru samt enn þá erfiðleikar í sambandi við þetta. Í landbúnaðinum er menn farnir að stýra sinni þjónustu með hátækni og eru jafnvel farnir að fylgjast með því hvernig búreksturinn gengur í gegnum síma. Það skiptir líka máli, að við séum ekki að takmarka þessa möguleika. Þarna kemur rafmagnið líka inn í og rafmagnsöryggið. Og ég tala nú ekki um sprota- og nýsköpunarfyrirtæki og það að mjög margt fólk sem vinnur við hátækni er ekki háð búsetu, hvar það er statt, ef nettengingar eru í lagi. Það mundi margt vilja búa úti á landi og þar með auka mannlífið þar af því að þá skiptir ekki lengur máli hvort maður er í miðborg Reykjavíkur eða einhvers staðar á Langanesi eða Vestfjörðum til að vinna sitt verk. Ég held að þetta sé eitt af stóru málunum sem þarf að vinna vel að til að bæta byggðajafnrétti í landinu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því eins og hv. flutningsmaður þingsályktunartillögunnar og sá þingmaður er á undan mér talaði, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, að við tökum þetta mikilvæga mál upp til umræðu hér á Alþingi. Ég tek í sjálfu sér undir það sem þau hafa sagt og vonast til að ég hafi einhverju við það að bæta. Það er nákvæmlega eins og þingmaðurinn sagði hérna áðan með allar þær tillögur sem við höfum unnið að í þessum efnum til að bæta þessi mál í dreifbýlinu, þær hafa verið gærdagsins tækni þegar loksins er farið að sjá fyrir að þær verði framkvæmdar. Ég tel líka undir það að auðvitað eigum við að byggja þá þingsályktunartillögu sem hér hefur verið flutt á því verki sem fyrir er. Það sem ég set út á í tillögunni er að við erum kannski ekki að leyfa okkur að hugsa djarfar og út fyrir boxið. Það er það sem mig langar að reyna að færa fram í þessari umræðu. Ég ætla aðeins að hnykkja aftur á því hversu stórt mál þetta er fyrir sveitir og fyrir landsbyggðina af því að þetta er mjög mikilvægt byggðamál. Eins og fram hefur komið hefur þessu verið mikið haldið á lofti af þingmönnum og þetta er búið að vera lengi í umræðunni á fundum sem ég hef sótt í mörg ár, eins og bændafundum, þannig að þetta er í raun og veru stóra málið, eitt af þeim. Hér hefur verið farið vel yfir möguleikana til fjarnáms. Svo kom ræðumaður á undan mér með athyglisverðan punkt varðandi lækningar og læknisþjónustu í gegnum netið. Ég vil bæta við að það eykur fjölbreytni starfa í dreifbýli og sveitum þannig að staðsetning starfsmannsins skiptir ekki máli. Kannski eru nettengingar og fjarskiptamál mest hamlandi fyrir byggðastefnu og flutninga verkefna hins opinbera og fyrirtækja út á land. Bætt fjarskipti minnka aðstöðumun á milli landsvæða því að verslun er í meira mæli að færast yfir á netið og verslun yfir internetið fyrir dreifbýlið er mjög mikilvæg, ekki síst fyrir þann þátt að hún ein og sér getur eflt póstþjónustu því að flutningaþjónusta og póstþjónusta helst í hendur við netverslun. Í sveitunum hefur póstþjónustunni því miður farið aftur. Sannarlega gætu bættar nettengingar og auknir möguleikar á að nota netþjónustuna bætt þar úr. Það er búið að tíunda hérna mikilvægi þess fyrir ferðaþjónustuna, bókunarkerfin þungu og fyrir annað atvinnulíf. Þetta eykur líka ánægju þess að búa á landsbyggðinni Síðan mundi ég bara vilja segja og er þá kominn í þann þátt ræðunnar að vilja hugsa út fyrir boxið, eins og sagt er, að við eigum að leyfa okkur að horfa til þess að við getum gert fleiri hluti í einu með því að ákveða einfaldlega að við ætlum í ljósleiðaravæðingu sveita og byggða. Þá koma upp í hugann hlutir eins og gamla koparkerfið sem víða liggur og er víðast hvar kominn tími á endurnýjun. Við skulum sleppa því að halda því við. Það væri eins og að bíta höfuðið af skömminni. Þegar við töluðum um gömlu tæknina horfum þá til þess að nota ljósleiðaravæðinguna til þess að leysa hana af hólmi. Á eftir henni kemur svo fjölmargt annað eins og bætt dreifikerfi sjónvarvarpssendinga og símafjarskipti og slíkt. Það er mjög mikilvægt að hafa fengið þennan úrskurð ESA um heimildir sveitarfélaga til þess að leggja þessu lið. Ég held að við eigum að halda áfram að vinna nákvæmlega á þeim úrskurði og þeirri hugmynd. Þá vil ég aftur bæta í þegar ég segi hvað við getum leyst meira í leiðinni. Mér kemur í hug, eins og þingmanninum sem talaði á undan mér, raforkuöryggi. Það á enn eftir að setja loftlínur í jörð í sveitum, það á enn eftir að tengja þriggja fasa rafmagn við marga sveitabæi og það er ótrúlega lítill aukakostnaður að hafa á þeim rafstreng rör fyrir ljósleiðara. Það er óskaplegt slys í mínum huga að núna í sumar og nokkur sumur þar áður höfum við verið að plægja niður rafstrengi á vegum Rafmagnsveitna ríkisins án þess að borga 80 kr. meira fyrir hvern metra af jarðkapal til að hafa möguleika á að setja ljósleiðara þar með. Mér þótti sárt að horfa upp á það t.d. í hinni góðu sveit Árneshreppi á Ströndum í sumar þar sem var sem betur fer verið að leggja loftlínur í jörð að ekki skyldi vera lagður kapall fyrir ljósleiðara, en það má alltaf vera vitur eftir á. Þetta er ákveðinn múr á milli innviða í samfélaginu sem ég segi að við þurfum að brjóta niður í kjölfarið á þessari þingsályktunartillögu eða öðrum verkum. Það þarf að skapa áhuga margra hagsmunaaðila, ríkisins og eigenda annarra innviða. Ég nefni raforkudreifikerfið og mögulega eru þar fleiri þættir. Ég vil líka leyfa mér að vera svo kræfur að horfa bara á þær miklu fjárfestingar sem eru nú komnar ofan í jörðina í formi ljósleiðara, að tengja þá aðila meira og betur saman og vera ekki endalaust að plægja strengina hlið við hlið. Það eru þegar miklir peningar komnir í jörðina og ómarkviss nýting er ekki þjóðhagslega hagkvæm og þess vegna eigum við að leyfa okkur að hugsa þetta með nýjum hætti. Ég tek algjörlega undir það grundvallarsjónarmið að við eigum að hugsa þetta alfarið út frá því að aðstaðan til þjónustunnar sé jöfn og kostnaðurinn sömuleiðis, hvort sem við búum í stórum eða litlum byggðarlögum. Þetta eru þau atriði sem ég horfi sérstaklega til þegar við fjöllum um þessi mál. Ég get upplýst það við þessa umræðu að innanríkisráðherrann hefur þegar hafið undirbúning að endurskoðun á fjarskiptaáætluninni sem og hlutverki fjarskiptasjóðs sem við höfum nefnt hér áður, til viðbótar því að nálgast fjarskiptamál í dreifbýli bæði út frá þeim punktum sem koma fram í þingsályktunartillögunni og því sem ég hef hér rakið, m.a. með því að bæta afhendingaröryggi rafmagns og slíka hluti. Ég hef tekið að mér að sinna m.a. því starfi fyrir hönd innanríkisráðherra og ég vona að það komist á skrið á næstu vikum og mánuðum. Hún hefur í einhvern tíma haft áætlanir um að kalla eftir tilnefningum hagsmunaaðila eins og Samtaka íslenskra sveitarfélaga, samtaka bænda víða um land og fleiri aðila til þess að vinna að því verki. Þar byggjum við ekki síður á ákveðinni hugmyndafræði sem forsvarsmenn fyrirtækisins Mílu hafa lagt fyrir og talað fyrir á undanförnu ári, sem er sú að allir ljósleiðarar í sveitum og byggðum verði nýttir og að sama skapi verði öllum fyrirtækjum á fjarskiptamarkaði tryggður aðgangur að þeim kerfum til þess að selja þjónustu sína. Þau tíðindi get ég alla vega flutt í þessari umræðu að innanríkisráðherra hefur þegar hafist handa og efni þessarar þingsályktunartillögu mun að sjálfsögðu bætast við þann verkefnapakka og þær hugmyndir sem þar eru lagðar til grundvallar.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða afskaplega mikilvægt mál og það gleður mig að við höfum lagt það fram. Mig langaði að nefna, eins og aðrir hv. þingmenn hafa gert, að þegar almennilega nettengingu skortir þá er ýmislegt sem er ekki lengur í boði. Sem dæmi eru myndsímar, maður getur ekki með góðu móti verið í mjög nánum samskiptum við margt fólk. Það er ekkert mál hins vegar ef maður er maður almennilega nettengingu þannig að þetta getur verið félagslega mikilvægt. Það er kannski ekki þannig sem allar kynslóðir nota það nú til dags, en vissulega notar yngri kynslóðin það þannig og kemst þannig í tengsl við umheiminn allan, ekki bara á Íslandi og við fólk sem það þekkir, heldur gjörvallan heiminn eða svo gott sem, vissulega þann hluta heimsins sem er á svipuðum tíma. Einnig er hægt að nýta netið til að byggja upp öll ritstörf hvar sem maður kemst í almennilega nettengingu, hvort sem það eru þýðingar eða skáldskapur eða hvaðeina. Það er auðvitað fyrir utan hugbúnaðarvinkil og alla þá vinnu sem hægt er að vinna í gegnum netið í tölvugeiranum sjálfum. Allt sem varðar upplýsingar er hægt að gera í gegnum netið, enda er netið lítið annað en upplýsingatæknin, ef nokkuð. Þannig er það líka með heilsugæslu, fólk sem sérstaklega á við andleg vandamál að stríða eða kannski ofbeldi eða eitthvað því um líkt getur sótt sér aðstoð í gegnum netið með mynd og þá er það mjög mikilvægt vegna þess að það er meiri nánd í því. Tækifærin sem fylgja netinu, ekki má gleyma skólanum, menntunartækifærunum. Menntunartækifærin eru ekki tækifæri til að komast í formlegan skóla, svo sem háskóla eða menntaskóla, heldur til að gera einföldustu hluti. Ég lærði til dæmis að binda bindi á YouTube, nokkrum klukkutímum fyrir þingsetningu, ef ég man rétt, og átti ekki í neinum vandræðum með það enda úr ýmsu að velja. Sömuleiðis að elda ýmiss konar mat. Þegar maður var í útlöndum og átti ekki mikið að borða og þurfti að læra að nýta það eitthvað, þá fór maður bara á netið og fann eitthvað. Það er ekkert mál. Það er hægt að komast upp með að vera ótrúlega illa upplýstur svona formlega, svo lengi sem maður hefur almennilega nettengingu og kann að nýta hana almennilega. - Kannski er ég bara svona mikill tölvunörd en ég fullyrði að þau verða fleiri í framtíðinni. Það er ýmislegt sem er hægt að gera til að bæta þessi mál víðs vegar á landinu, t.d. fella niður ýmis gjöld, tolla, skatta og því um líkt á búnaði, sérstaklega þegar það er búnaður sem annars er ekki keyptur hvort sem er. Það er auðvitað ekki tekjumissir fyrir ríkið að fella niður slík gjöld ef kaupin eiga sér aldrei stað til að byrja með vegna skatta eða tolla. Sömuleiðis eiga sum sveitarfélög við það undarlega vandamál að stríða að hafa hvorki jákvæðar afleiðingar markaðarins né jákvæðar afleiðingar samneyslunnar fyrir hendi. Þá eru svæði, eins og hefur verið nefnt hérna, sem eru talin markaðshæf og reynast það ekki. Það er kannski einn þjónustuaðili á svæðinu og hann stendur sig ekki og hefur enga hagsmuni af því að standa sig og ríkið má ekki aðstoða vegna þess að samkeppnisaðili eða einkaaðili er á svæðinu. Það er eiginlega það versta, hvort sem menn eru til hægri eða vinstri verður það ekkert verra frá þeim sjónarhólnum. Það var ekki fyrr en í kosningabaráttunni sem ég áttaði mig á því hvað netmál eru slæm víða á landinu. Það kom mér verulega á óvart. Ég hafði alltaf einhvern veginn bara gefið mér að þetta væri í góðu lagi alls staðar, enda er ég nær alltaf í Reykjavík og netið er alltaf fínt í Reykjavík og í þéttbýli almennt. Það hneykslaði mig virkilega í kosningabaráttunni að komast að því hversu slæmt þetta væri og hversu víða. Mér fannst svolítið skrýtið að við töluðum ekki meira um þetta vegna þess að tækifærin sem verið er að missa af eru gríðarlega mikil og verða alltaf meiri og meiri. Hver kynslóð notar netið heldur meir en sú fyrri til allra sinna starfa og þekkingaröflunar. Því skiptir þetta alltaf meira og meira máli og þá sérstaklega í sambandi við fólksflótta af landsbyggðinni. Fólk sér sér ekki fært að búa endilega á landsbyggðinni vegna þess að það vantar ýmsa þjónustu. Þarna fullyrði ég að hér getum við nýtt peningana allra best. Við fáum hvað mest fyrir peningana með því að stuðla að þessu verkefni. Ég ætla að ljúka ræðu minni á þeim orðum.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að kveðja mér hljóðs varðandi þessa tillögu, sem ég tek heils hugar undir og er flutningsmaður að. Hér hefur ýmislegt komið fram hvað þetta mál varðar í nútímasamfélagi, að við teljum tengingar við net vera sjálfsagðar og allar tækninýjungar gera ráð fyrir að við getum tengst netinu hvar sem er. Eins og hér hefur verið nefnt kom fram, ég held hjá öllum sveitarfélögunum, dreifbýlissveitarfélögunum sem heimsóttu fjárlaganefnd, að staðan væri alla jafna mjög slæm. Eins og hér hefur líka verið sagt var fjarskiptasjóði ætlað að vinna að lagfæringu og koma þeim erfiðu svæðum í tengingu en ljóst er að það hefur ekki tekist. Viðurkennt er að slæm fjarskipti, hvort sem um ræðir síma eða aðrar tengingar, gagnaflutninga og annað, geta komið í veg fyrir uppbyggingu atvinnu. Það á einnig við um námið og það veikir auðvitað búsetuskilyrðin. Við sem búum í hinum dreifðu byggðum þekkjum það. Mér finnst það vera sanngirnismál að allir íbúar landsins, sama hvar þeir kjósa að búa, í þéttbýli eða dreifbýli, eigi kost á háhraðanettengingum sem standast nútímakröfur. Einnig kom fram hjá fulltrúum sveitarfélaganna þegar þeir töluðu við okkur um þessi mál að alþjónustugólfið væri of lágt og því þyrfti að breyta. Það er því ánægjuefni að heyra hjá hv. þm. Haraldi Benediktssyni að endurskoðunin skuli vera komin af stað. Ég treysti því að hann fylgi henni vel eftir, maður sem þekkir þessa stöðu mjög vel, að það nái fram að ganga með þeim hætti sem það þarf að gera. Ég tek líka undir það sem kom fram í máli hans að það er ótrúlegt að við getum ekki nýtt okkur allan þann gröft sem á sér stað í sveitum landsins þegar verið er að leggja rafmagn eða annað því að jafnvel er farið að grafa upp aftur á sama stað síðar. Vitnað var hér til ESA hvað varðar sveitarfélögin. Mér finnst í sjálfu sér að þau eigi ekki að þurfa að standa í þessu sjálf, mér finnst að það eigi að vera hluti af innviðauppbyggingunni. Það má alveg færa fyrir því rök að ríkið styðji ríkulega við þau til að slíkt sé framkvæmanlegt. Landfræðileg skilyrði eru mjög víða erfið. Setja þarf upp marga senda og ýmislegt sem þarf að gera ef það er raunveruleg meining á bak við það að allir eigi að eiga jafnan rétt óháð búsetu. Og þegar maður hugsar um þetta sem öryggismál þá kom fram hjá fulltrúum t.d. Borgarfjarðar eystri, man ég, að þar væru fjarskiptamálin í miklum ólestri og þeir töluðu um að eftir að NMT-kerfinu hefði verið lokað, bæði á sjó og í landi, væri sambandsleysi á fiskimiðunum sunnan Glettings, það væri bara ekki neitt samband og ekki GSM-samband á veginum á Vatnsskarði eða Snotrunesi. Þetta er því risastórt svæði í sjálfu sér sem er utan sambands. Þeir sögðu líka að þar væri í sjálfu sér kominn ljósleiðari niður að húsi en svo vantaði endabúnað, en markaðsmálum væri alltaf borið við til að geta lokið því. Það er heldur ekki eðlilegt, eins og maður heyrði í samskiptum við sveitarfélögin, að fólk setjist við tölvuna sína og sendi af stað tölvupóst, að það gangi jafnvel til mjalta á meðan skjalið er að skila sér í næstu tölvu. Eða að ferðaþjónustuaðilar geti ekki verið með posa vegna þess að ekkert samband er. Það er náttúrlega afleitt. Það kom líka fram hjá íbúum Ásahrepps og Flóahrepps að þegar álagið er sem mest er gagnahraðinn þeirra fimm megabæt á sekúndu. Hvað er það? Ég veit ekki alveg aftur til hvaða tíma það sendir mann. Og svo veit ég dæmi þess líka þar sem ekkert samband er. Manni finnst það frekar óraunverulegt að þetta sé svona víða um land. Þetta flokkast sem grunnþjónusta í nútímasamfélagi að mati okkar sem flytjum þessa tillögu, eins og hér hefur komið fram, ekki ósvipað og Orkuveitan, símaþjónustan eða hvað annað. Fjarskiptafyrirtækin hafa svo sem metið það víða að ekki sé arðvænlegt að leggja ljósleiðara í strjálbýlum byggðarlögum og það er þá væntanlega gróðasjónarmið sem þar ræður för. En við reynum að koma því svo fyrir í tillögunni að öllum Íslendingum sé tryggð háhraðanettenging óháð búsetu. Þegar svona mikill fjöldi fólks hefur ekki slíka tengingu og góðan aðgang að upplýsingahraðbrautinni má líka segja að heimabyggðir þeirra séu ósamkeppnishæfar þegar kemur að vali fólks og fyrirtækja til búsetu. Byggðirnar eru annars flokks í þessu tilliti og íbúum þeirra mismunað af hálfu samfélagsins. Þetta snýst um sanngirni og jöfn tækifæri til allra landsmanna til að velja sér búsetu. Að hafa háhraðanettengingu er sú grunnþjónusta sem sker úr um hvort svæðið telst góður búsetukostur fyrir fólk eða ekki. Verið er að veita fólki bæði dreifbýlis og smærri þéttbýlisstaða jöfn tækifæri á við aðra íbúa landsins til að nýta sér þá möguleika sem netið hefur fært okkur til menntunar, til að afla upplýsinga, skapa atvinnutækifæri og eiginlega vinna við hvað sem er heima og að heiman. Ég starfaði áður við skóla, menntaskóla, sem er ekki bókaskóli heldur netskóli, tölvuskóli, þar sem allir þurfa að hafa tölvur og allt nám fer í gegnum tölvur og það birtist líklega hvergi eins vel og akkúrat þar hversu internettenging er góð og nauðsynleg þegar kemur að menntun og þátttöku ungs fólks og allra í nútímasamfélagi. Netið býður upp á ótal leiðir til símenntunar með býsna einföldum hætti, til fjarvinnslu og fjarnáms, eins og hér hefur komið fram, og við vinnu í opinberum störfum og öðru því um líku. Þetta eru möguleikar sem þeir sem búa við lélega nettengingu eiga ekki kost á. Ég segi að í þeirri byltingu sem orðin er og á eftir að verða í þeirri þróun sem er endalaus, tekur aldrei enda, held ég, sem betur fer kannski, er brýnt að stjórnvöld hafi um það forustu að tryggja að allir eigi þess kost að hafa háhraðanettengingu óháð því hvar þeir velja sér að búa.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir það frumkvæði sem hún tekur með flutningi þessarar tillögu sem ég tel vera mjög brýna. Ég vonast sannarlega til, miðað við undirtektir hér, að hún fái brautargengi og verði samþykkt til stuðnings því sem stjórnvöld eru með í kortunum í þessum efnum. Ég held að þetta sé akkúrat sú nálgun sem er rétt núna, að fara í nýja greiningu á ástandinu og setja svo í gang áætlun sem tekur til landsins alls um úrbætur í þeim efnum. Þess er sannarlega þörf og við því gangast allir. Það er engu að síður freistandi að rifja aðeins upp forsöguna í þessu máli og hvers vegna við erum í þeirri stöðu sem við erum í, ekki til þess að ásaka einn eða neinn heldur einfaldlega til að skilja hvernig þetta ástand varð til, jafn ruglingslegt og það er í raun og veru. Að mínu mati liggur rótin í þeirri ógæfu að menn einkavæða Póst og síma, og símann sérstaklega. Í fyrsta lagi var það óskynsamleg ráðstöfun og við værum betur sett með því að eiga það fyrirtæki en þó einkum grunnnetið. Við sem andæfðum því nokkur á sínum tíma að síminn væri einkavæddur buðum þó alltaf upp á þá útgönguleið eða málamiðlun að ef menn seldu viðskipta- og samkeppnisþáttinn í því fyrirtæki héldu þeir grunnnetinu eftir. Um þetta voru hörð átök hér á þingi á sínum tíma. Þá var svarið og rökin gegn því að það væri hægt, að ekki væri hægt að skipta fyrirtækinu upp, það væri óviðráðanlegt. Þess vegna yrði að selja það, einkavæða það á einu bretti með manni og mús. En hvað gerðist svo? Hið einkavædda fyrirtæki var ekki mjög gamalt þegar það skipti sér upp sjálft og færði rekstur grunnnetsins yfir í sjálfstætt félag. Þessi rök héldu því ekki vatni og þeir menn sem að því stóðu á sínum tíma bera mikla ábyrgð vegna þess að augljóslega hefði staða hins opinbera til þess að ná fram markmiðum sínum varðandi fjarskiptamál verið allt önnur og betri ef menn hefðu í opinberu félagi eða opinberu hlutafélagi átt grunnnetið sjálft, sem er hið eina rétta fyrirkomulag. Síðan hefur þetta verið baks, heilmikið baks og út úr því hefur ekki komið nógu gott ástand. Er það ekki bara veruleikinn? Þess vegna erum við að ræða þetta hér, á því herrans ári 2013, að tíminn frá 2005, 2006 og fram að þessum tíma nú hefur ekki skilað okkur góðri þróun og fullnægjandi árangri. Það er veruleikinn og menn verða að horfast í augu við hann. Þarna held ég að markaðshyggjan, nýfrjálshyggjan eða einkavæðingaráráttan hafi birst okkur í sinni hvað vitlausustu mynd og þá er mikið sagt. Þetta er svo arfavitlaust að það hálfa væri nóg. Það jafngildir næstum því að reka margfalt vegakerfi í landinu. Hverjum dytti í hug að mæla því bót eða mæla með því? Auðvitað á að vera eitt vegakerfi, eitt grunnkerfi fyrir fjarskiptin í landinu og svo keppa menn á því neti, bjóða fram sína þjónustu, að sjálfsögðu. Það er enginn að tala um að ríkið eða opinberir aðilar, sveitarfélög standi fyrir þjónustunni en æðakerfið sjálft á að vera opinbert. Fjarskiptasjóður er settur á fót á sínum tíma vegna þess að menn átta sig á vandamálunum sem munu koma upp. Ég er ekkert endilega að halda því fram að þetta hefði allt saman verið í góðu lagi strax með því að ríkið hefði áfram átt grunnnet fjarskiptanna. En það var þó að mörgu leyti ágæt þróun í því máli á meðan Póstur og sími var til staðar eða Síminn var til staðar sem opinbert fyrirtæki og hægt var að fela honum verkefni, móta stefnuna og láta hana ganga niður í opinbert fyrirtæki sem var skyldugt til þess að gera það sem stjórnvöld vildu að gerðist í fjarskiptamálum. Þannig jöfnuðum við gjaldskrá símtala í landinu á sínum tíma. Muna menn hvernig það var fyrir um 25 árum þegar það var gríðarlegur kostnaðarmunur að hringja innan svæða og á langlínusímtölum? Á sínum tíma var ungur upprennandi samgönguráðherra sem ákvað að segja því fyrirkomulagi stríð á hendur. Þá var munurinn á innanbæjarsamtölum og langlínusamtölum áttfaldur og Símanum var gert að færa þann mun niður í skrefum og jafna hann síðan að lokum út að fullu. Reyndar spilaði pólitíkin ekki meira inn í þetta en svo að arftaki minn á stóli sem samgönguráðherra, sem var Halldór nokkur Blöndal, kláraði verkið og á fjórum, fimm árum var sá munur jafnaður út. Landsmenn bjuggu eftir það við að sami kostnaður var við að hringja hvort sem hringt var milli húsa í Þistilfirði eða frá Djúpuvík til Reykjavíkur. Þetta var hægt að gera af því að við áttum fyrirtækið og gátum sagt því fyrir verkum. Svipaða sögu mætti segja af Símanum þegar stafræna tæknin var innleidd um allt land. Þá var það handhægt vegna þess að við áttum fjarskiptafyrirtæki og tekin var um það pólitísk ákvörðun að nú skyldi því lokið að fara úr hliðrænu kerfi með símasamband yfir í stafrænt um allt land. Það kostaði að vísu hugkvæmni að leysa þau mál gagnvart einstökum, mjög afskekktum sveitabæjum og verkinu var lokið meðal annars með því að nokkrir bæir fengu farsíma, stafrænan farsíma þannig að þeir kæmust þó í stafrænu tæknina. Þeir voru einfaldlega afhentir þeim sveitaheimilum til þess að hægt væri að klára verkið. Tillagan er að mínu mati mjög þörf og mjög brýn og hér hafa þingmenn komið upp og vitnað um, ég get bæst í þann hóp, að þetta var eitt af því sem stóð meira og minna upp úr í samtölum við sveitarstjórnarfólk og íbúa vítt og breitt í okkar víðlenda Norðausturkjördæmi, og það sama er væntanlega uppi á teningunum í Norðvesturkjördæmi, Suðurkjördæmi og auðvitað um allt land, allir gera sér grein fyrir því að staðan í þessum efnum er ekki nógu góð. Hættan er sú að ef ekki er gripið í taumana og mótuð um þetta stefna verði þróunin áfram tilviljanakennd, að einstöku sveitarfélög sem til þess hafa bolmagn og landfræðilegar aðstæður ráðast í ljósleiðaravæðingu, leggja jafnvel talsverðan kostnað í það, og við höfum séð það gerast, en minni og minnstu þéttbýlisstaðirnir, þeir sem liggja fjærst og dreifbýlar sveitir, verða út undan. Ég er þeirrar skoðunar að eina varanlega lausnin sé ljósleiðaravæðing landsins. Ég óttast mjög að ef förum ekki í þá tækni munum við sitja áfram uppi með þau vandamál að vera að skilgreina einhverjar þjónustukröfur miðað við þarfirnar eins og þær eru í augnablikinu, jafnvel reyna að sjá eitthvað fram í tímann en niðurstaðan undanfarin ár hefur alltaf orðið að kröfurnar vaxa hraðar en við gerum ráð fyrir þegar við erum að reyna að gera slíkt stöðumat og tækninni fleygir fram. Þetta eru algerlega óboðlegar aðstæður sem menn búa því miður við sums staðar hvað varðar gagnaflutningsgetuna og hraðann og gæðin og háir framvindu stórkostlega víða og getur jafnvel næstum verið úrslitaþáttur um það hvort til dæmis ungt fólk treystir sér til að velja sér búsetu á ákveðnum svæðum, svo maður tali ekki um hindranirnar sem eru í vegi atvinnurekstrar og margs konar samskipta. Það er meira að segja svo, eins og ég veit að hv. þm. Haraldur Benediktsson þekkir mætavel, að þetta er verulegt vandamál fyrir bændur á sumum svæðum landsins, að geta verið þátttakendur í skýrsluhaldi og gæðastjórnun og öðru slíku. Menn þurfa jafnvel að keyra inn í næsta þéttbýlisstað eða um langan veg og setjast þar við tölvu og skrá inn sínar upplýsingar af því að það er ekki aðstaða til þess heiman frá. Það er auðvitað algerlega fráleitt. Gott netsamband þyrfti að vera í hverju fjárhúsi, í kaffistofunni, þannig að bændur gætu gripið í það milli gjafa og fleira að skrá þar inn. Ég vil segja að lokum að mín framtíðarsýn í þessum efnum er sú, og mun enginn taka þá skoðun frá mér hvort sem hún er raunhæf eða ekki, að við eignumst aftur eitt sterkt, opinbert flutningsfyrirtæki. Ég held að best væri að sameina í einu sterku fyrirtæki raforkuflutningskerfið og fjarskiptaflutningskerfið og að Landsnet og deild í því eða hliðarbúgrein þar sæi um fjarskiptaþáttinn. Það væri stórkostlegt þjóðhagslegt hagræði í því, ég tek undir það sem hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði í þeim efnum. Núverandi ástand hefur falið í sér mikla sóun, mikla offjárfestingu og bágan rekstur á köflum hjá mörgum aðilum sem sinna þessu. Reykjavík er skólabókardæmi því að þetta snýst nú ekki bara um landsbyggðina. 

Virðulegi forseti. Erindi mitt í andsvar er í sjálfu sér ekki að mótmæla því sem hv. þingmaður hélt fram í ræðu sinni í sinni sögulegu upprifjun, hann hefur yfirgripsmikla þekkingu á þessum málum enda lengi komið að þeim. Ég vil bara að mörgu leyti taka undir með honum. Það er athyglisverð hugmynd sem hann nefnir hér í restina um sameiningu grunnnetsins í raforku og fjarskiptum. Nú erum við vonandi að stíga út úr þessari kreppu og því ástandi sem var, en þá lentu sum af þessum fyrirtækjum í heilmiklum hremmingum. Það er sem betur fer búið að greiða úr í þeim efnum en kannski hefði verið einhver flötur á að sækja í þessi sameiginlegu markmið okkar að hafa öflugt grunnnet í landinu. Ég vil ekki segja annað en að það er sóun víðar en á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík. Ég þekki það einfaldlega úr minni sveit að þar eru komnir einir þrír ljósleiðarastrengir hlið við hlið en þeir eru samt ekki aðgengilegir fyrir einn einasta bæ í sveitinni. Þetta er náttúrlega bara vitleysa svo maður orði það eins og það er. Ég árétta í því sem kallað er andsvar hér, sem ég fer í við hv. þingmann, að við eigum að horfa nákvæmlega sömu augum á þetta verkefni, að ljósleiðaravæða sveitabæi og sveitir og byggðir á Íslandi, og við gerðum þegar við tókum upp sjálfvirka símann fyrir 30–35 árum. Þetta er nákvæmlega sams konar verkefni sem þótti sjálfsagt á þeim tíma og ég heyri ekki nokkurn mann deila um það í þessum þingsal að slík samstaða geti náðst. Ég fagna því.

Herra forseti. Við hv. þingmaður reynumst vera mjög sammála í þessum efnum og þarf þar af leiðandi ekki málalenginga við í þeim efnum. Ég er mjög ánægður með umræðuna sem hér hefur orðið, mér telst svo til að í henni hafi tekið þátt þingmenn úr öllum flokkum nema Framsóknarflokknum. Við skulum ætla að þeir séu sæmilega sinnaðir í þessum efnum. Ég tek fram vegna þess sem hv. þingmaður sagði og er alveg rétt að maður velti fyrir sér hvort upp væri komin staða til að ná heim aftur grunnnetinu vegna fjárhagsþrenginga sem þessi rekstur var að hluta til kominn í. Satt best að segja var það þannig, og ég held að það sé ekkert leyndarmál og á að mega segja hér þótt úr ræðustóli Alþingis sé, að fyrirtækið Míla, eða móðurfélag þess eða hvernig sem það var, átti í miklum fjárhagserfiðleikum og var í fjárhagslegri endurskipulagningu og á sama tíma var Gagnaveita Reykjavíkur, það sem einu sinni hét Lína.Net, í þrengingum og eigandi hennar, þ.e. Orkuveitan, í verulegum þrengingum. Það var grátlegt upp á að horfa, mikil offjárfesting á þéttbýlissvæðum og líka úti í strjálbýli eins og hér kom fram. Ég fundaði sem ráðherra um þessi mál og átti meðal annars ágætisfund með innanríkisráðuneytinu þar sem við fórum yfir það hvort mögulegt væri að nálgast málin eitthvað á þessum forsendum. Það voru gerðar tilraunir til þess, m.a. með það í huga hvort annaðhvort ríkið eða ríki og sveitarfélög eða hugsanlega ríkið í samstarfi gegnum Landsnet gætu komið að þessum málum. Landsvirkjun sem sjálf rekur tiltekið fjarskiptakerfi var líka áhugasöm um að skoða þann möguleika að sameina krafta. Ég tel að enn sé mögulegt að gera það. Þess vegna fagna ég því ef vilji er til að hafa það með í þessari skoðun. Stefnan hefur verið sú að ríkið, eða opinberir aðilar, eignaðist Landsnet og færði það út úr eignarhaldi orkufyrirtækjanna. Það þarf að gera, en það er stórt viðfangsefni og mun taka einhver ár. Þá væri hugsanlega mögulegt að beita síðan afli þess fyrirtækis til að kaupa grunnnetið aftur heim, þess vegna á viðskiptalegum grundvelli, og nota það síðan 

Herra forseti. Það hefur verið talað um marga kosti þess að hafa háhraðanettengingu um allt land. Mig langar að taka sérstaklega fyrir efnahagsvinkilinn og þann efnahagsbata og tækifæri sem hún skapar fyrir vöxt, fyrir fleiri störf og fyrir útflutningstekjur. Skýrsla McKinsey & Company, Netið skiptir máli. Alhliða áhrif og mikil áhrif á vöxt, störf og velmegun, kom út árið 2011. Ég ætla að þýða hana jafnóðum þannig að ég hiksta kannski aðeins. Í skýrslunni kemur fram, þegar er verið að tala um mikil verðmæti sem verða til með internetinu, að internetið sé grunnþáttur vaxtar. Bæði þjóðhagsleg nálgun og tölfræðileg sýnir að í þeim þróuðu ríkjum sem voru stúderuð - sem þeir taka fram annars staðar að endurspegli 70% af hagkerfi heimsins - er internetið 10% af vergri landsframleiðslu á síðustu 15 árum. Þeir segja einnig að áhrif internetsins á landsframleiðslu séu að aukast. Þeir segja að á síðustu fimm árum hafi hlutur internetsins í vergri landsframleiðslu, vexti hennar, hagvexti, tvöfaldast og er hann í dag 21%. Annars staðar í skýrslunni kemur fram að 21% af hagvextinum sem hefur orðið á síðustu fimm árum, þegar skýrslan er skrifuð, -75% af honum verða í hefðbundnum iðnaði, ekki bara internetfyrirtækjum eða slíku heldur hefðbundnum iðnaði. Í skýrslunni er minnst á að internetið komi sér sérstaklega vel fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki og hversu mikið það eykur vöxt þeirra. McKinsey gerði rannsókn á 4.800 litlum og meðalstórum fyrirtækjum og þar kemur fram að þau vaxa tvöfalt hraðar ef þau nýta sér internetið mikið, þau ráða til sín tvöfalt fleira starfsfólk og útflutningstekjurnar tvöfaldast. Það er akkúrat það sem við þurfum. Það mætti eiginlega segja að þetta væri í fyrsta, öðru og þriðja sæti á Íslandi í dag, við þurfum að auka útflutning. Ef við horfum á lítil og meðalstór fyrirtæki sem fá þetta mikla „boost“, þá ráða þau 66% starfsmanna á Íslandi og standa líka undir 66% af verðmætasköpun á Íslandi. Það er ekkert smávegis. Hvað er lagt til núna? McKinsey bendir á að aðeins sterkt vistkerfi fyrir internetið, sem þeir útskýra síðan hvað þýðir, geti hámarkað verðmætasköpun og arðinn sem menn hljóta af því, sem ríkið hlýtur af því, sem fyrirtæki hljóta af því. Rannsóknir þeirra hafa leitt í ljós að þegar kemur að uppbyggingu sterks vistkerfis eru ákveðnir þætti sem þau fyrirtæki sem standa sig best hafa staðið sig vel í, svokallað „best practices“. Það er talað um fjögur grundvallaratriði, grundvallarsvæði sem þarf að einblína á. Eitt af því er náttúrlega mannauðurinn, hann tengist þessu að hluta í því ljósi að háhraðanettenging tryggir betri menntun. Fólk getur alls staðar nálgast menntun í gegnum internetið og er útbreiðsla þess að aukast gríðarlega. Fólk getur menntað sig ókeypis í virtustu háskólum heimsins yfir internetið. Það er eitt atriðanna. Það þarf að skapa kringumstæður fyrir fjármál eða fjármögnun, þótt það tengist þessu kannski ekki beint. Síðan er það þróun innviða. Í skýrslunni kemur fram að ekki sé hægt að líta fram hjá innviðunum, þeir séu grundvallaratriði. Það er náttúrlega hið fýsíska við internetið, innviðirnir og tenginetin á milli. Það er það sem við erum að tala um hér í dag, að tenginetið sé á háhraða alls staðar á landinu. Þeir segja innviðina vera eitt af grundvallaratriðum fyrir vistkerfi internetsins, sem er nauðsynlegt til að hámarka verðmætasköpunina. International Chamber of Commerce gaf út skýrslu um infrastrúktúr og internetið og áhrif þess á störf og hagvöxt. Þar kemur fram hvað það er sem svokallaðir „policy makers“ eða löggjafinn og aðrir þeir sem ákveða stefnu hins opinbera ættu að setja í forgang. Talað er um að auka breiðbandsinfrastrúktúrinn. Annað sem talað er um er að auka þurfi aðgengi að interneti á landsbyggðinni eða á afskekktari svæðum sem og aðgengi þeirra sem eru „underserved“ eða ekki þjónustaðir að fullu. Talað er um að nota markaðskraftana og að gera þetta á hagkvæman og árangursríkan hátt. Við erum að ræða þingsályktunartillögu um að farið verði í að móta stefnu um að háhraðanettenging sé alls staðar á landinu, að farið verði í að móta þá stefnu alveg sama með hvaða móti það verður gert. Þetta er það sem þeir leggja til hjá International Chamber of Commerce. Boston Consulting Group hefur gefið út margar skýrslur um internetið undir formerkjunum „The Connected World“, með leyfi forseta, eða Hinn tengdi heimur. Hér er skýrsla sem heitir Að þróa og aðlaga. Staður eða hlutverk hins opinbera þegar kemur að stefnumótun um internetið. Eitt af því sem þeir nefna, rétt eins og Boston Consulting Group, er að skoða það sem hefur verið best gert í heiminum, skoða það sem hefur virkað. Þeir segja að opinberir stefnumótendur ættu skoða það sem virkar, skoða það sem þeir kalla „safe bet-policies“, eða það sem hefur reynst best og er öruggt að skili sér líka annars staðar, að sjálfsögðu með það í huga að þetta þurfi að aðlaga og þróa og svo auka áhrif þess. Þar tala þeir fyrst um infrastrúktúr og nefna meðal annars að ríkisstjórnir í heiminum hafa lagt fram opinbert fé og „sponsered partnership“ eða komið á sambandi, samningum milli hins opinbera og aðila á markaði og aukið hraða á internetinu á dreifbýlli svæðum og tryggt aðgengi að internetinu á afskekktum svæðum. Þetta er það sem hefur verið gert. Nýja-Sjáland er tekið sem dæmi en 1,5 milljörðum nýsjálenskra dollara hefur verið varið til þess að koma ljósleiðara til 75% landsmanna og breiðbandi til 84% þeirra í dreifðari byggðum. Þetta er viðskiptaanginn af þessu. Það er lagt til í þingsályktunartillögunni að fella niður vörugjöld til þess að tryggja og hraða þróun háhraðainternets alls staðar á landinu. Það rímar algjörlega við hugmyndafræði og stefnu þeirra flokka sem eru við völd. Mögulegt væri að sleppa því að fella þau niður og láta þau renna inn í fjarskiptasjóð sem ynni þá í því að framfylgja stefnu stjórnvalda, sama hver hún væri, eða í því að koma háhraðainterneti til allra landsmanna. Það er alveg ljóst að internethagkerfið mun nærri tvöfaldast á þessu kjörtímabili. Helmingur heimsbúa verður nettengdur. Internethagkerfið verður fimmta stærsta hagkerfi heimsins. Tækifærin eru til staðar og 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þessa umræðu frekar en þakka fyrir góða og mikla umræðu um þetta þjóðþrifamál sem ég tel vera, háhraðanettengingar í dreifbýli. Mér heyrist að þvert á flokka sé mikill samhugur í hv. þingmönnum að koma málinu áfram og að hægt verði að tengja alla landsmenn með góðri háhraðanettengingu. Þörfin er brýn og eins og hefur komið fram í máli manna er þetta það sem stendur upp úr hjá fólki sem býr ekki við góða háhraðanettengingu, það gerir kröfu um að þetta komi fljótt og dragist ekki von úr viti. Þrátt fyrir góðan hug hjá stjórnmálamönnum í gegnum árin hefur því miður dregist allt of lengi að koma þessum málum endanlega í lag. Það var ánægjulegt að heyra hjá hv. þm. Haraldi Benediktssyni að vinna sé farin af stað í innanríkisráðuneytinu sem fellur vel að þessari þingsályktunartillögu. Ég á von á því að þingsályktunartillagan fái góðan framgang og verði samþykkt og verði gott innlegg í þá vinnu sem er farin af stað. Ég treysti því að við þingmenn leggjumst öll á eitt með að klára þetta þjóðþrifamál.