Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta mál er búið að vera alllengi í Ed., eins og nál. ber með sér, en þar fór fram mjög ýtarleg athugun á frv. Var það flutt þar af félmn. eftir beiðni félmrh. Félmn. beggja deilda héldu allmarga fundi um þetta málefni og höfðu sér til ráðuneytis Brynjólf Stefánsson forstjóra, en hann var einn af þeim mönnum, sem áttu sæti í mþn., er samdi frv., sem upprunalega var lagt fyrir þingið. Hér er án efa um stórkostlegt mál að ræða, eitt af þeim mestu, sem legið hafa fyrir Alþ. Er það allverulegt nýmæli frá því, sem áður var, en þó líka að verulegu leyti byggt á þeim grunni, sem áður var lagður og hefur verið að smámyndast og styrkjast undanfarin ár. Fyrir um tuttugu árum var mjög lítið um tryggingar hér á landi. Það var að vísu gamli ellistyrkurinn, samkv. l. úthlutuðu bæjar- og sveitarfélög gamalmennum einu sinni á ári mjög lágri upphæð, sem meir var til glaðnings gamla fólkinu en nokkur aðstoð, sem um munaði til framfærslu þess. Einnig var á landi hér gildandi löggjöf um sjúkrasamlög, en þó aðeins rammi um þau samlög, sem menn höfðu ákveðið að stofna, en hvergi var skylda að hafa sjúkrasamlög nokkurs staðar, enda voru þau mjög fá fyrst framan af. Slysatryggingar voru mjög ófullkomnar fram til ársins 1925 og bætur lítilfjörlegar bæði fyrir slys, sem ollu vinnutapi, slys, sem ollu örorku, og slys, sem ollu dauða. Þessar bætur voru sérstaklega lágar fram eftir öllum tíma. En árið 1925 voru gerðar verulegar endurbætur á slysatryggingarlögunum og færðar út kvíar. Smám saman fóru líka sjúkrasamlög að vaxa með frjálsu framtaki manna í einstökum héruðum, en þó var þetta allmikið í brotabrotum og tiltölulega ófullkomið allt til ársins 1936, en þá var sett almenn löggjöf um alþýðutryggingar. Þá voru bundin í eitt kerfi l. þau, sem til voru um sjúkratryggingar, og kerfinu breytt á þann hátt, að gert var að skyldu að stofna til sjúkrasamlaga í öllum kaupstöðum landsins, en frjálst í öðrum sveitarfélögum, sem samþ. var við atkvgr., sem fór fram samkv. reglugerð, sem var í löggjöfinni. Slysatryggingar voru þá og mjög endurbættar og auknar slysabætur. Þá var einnig veittur fullkominn styrkur fyrir örorku. Og að lokum var ellistyrkslöggjöfinni breytt frá því, sem áður hefur verið, og myndaður nýr grundvöllur, þar sem tilætlunin var, að eftir tiltekið árabil skyldi vera orðinn svo voldugur lífeyrissjóður starfandi, að hann gæti veitt ellistyrk til allra þeirra manna, er samkv. ákvæðum l. fylla upp þau skilyrði, sem þar eru sett. Það var stórkostlegt skref stigið í tryggingarmálum landsmanna með alþýðutryggingal. 1936. En það kom fljótt í ljós, að mönnum fannst ekki nægilega langt gengið, og margt þyrfti þar endurbóta og fullkomnunar við. Alþýðutryggingal. var því breytt hvað eftir annað og seinast allrækilega endurskoðuð fyrir nokkru, sérstaklega I.–III. kafli þeirrar löggjafar. En fyrir um það bil 4 árum ákvað þáv. ríkisstj., stj. Björns Þórðarsonar, að fela nokkrum hæfum mönnum athugun á því, hvaða reglur þyrfti að taka í l. og hvaða aðgerðir að framkvæma til þess að tryggja félagslegt öryggi í landinu. Það var á þeim tímum þegar fyrsta alda frá hreyfingu þessari í Bretlandi var að berast hingað til lands eins og margra annarra landa, hreyfingu, sem kennd er við Beveridge, sem skrifað hefur merkilegar bækur um nýtt tryggingakerfi, sem ætlað var að veita allri þjóðinni öryggi frá vöggu til grafar. Þegar núverandi ríkisstjórn var mynduð, var það eitt af málunum í málefnasamningi ríkisstj. að setja á yfirstandandi þingi fullkomnar alþýðutryggingar, sem næðu til allrar þjóðarinnar án tillits til tekna. Í samræmi við þessa fyrirætlun var skipuð milliþinganefnd rétt eftir að núverandi stjórn var tekin til starfa. Var hún skipuð fulltrúum frá öllum stjórnmálaflokkum, starfaði lengi og rækilega og hafði náið samstarf við ýmsa kunnáttumenn, bæði á sviðum almennra tryggingarmála og eins á sviðum heilsuverndar og læknisfræði. Árangurinn var frv. það, sem lagt var upprunalega fyrir hv. Ed. Strax við 1. umr. máls þessa var því hreyft af hv. 2. þm. S.-M., að nokkuð skorti á það, að í frv., sem fyrir lægi, væri færð út í æsar sú regla, að hér væri verið að byggja upp fullkomna tryggingarlöggjöf, sem byggðist á réttindareglu, en ekki á ölmusureglu. Og ég skal játa, að gert er ráð fyrir í frv. því, sem liggur fyrir, að frá því að þessi löggjöf nær fram að ganga og til þess tíma að hún kemur til framkvæmda sé ríkjandi millibilsástand, þannig að réttindareglan er ekki útfærð til fullnustu, en ölmusureglunnar gætir að nokkru. Á þetta sérstaklega við um lífeyrissjóðinn, eins og sjá má af ákvæðunum til bráðabirgða í frv. þessu. Þetta stafar af því, að ekki þótti unnt að stíga í einu þetta mikilvæga spor frá ölmusureglunni til óskoraðrar réttindareglu, sem meiningin er að stefna að með þessari löggjöf. Ég tel þó, að allt þetta frv. sé mótað af þeirri hugsun, að fólkið í landinu eigi, þegar fram líða stundir, án tillits til aldurs og efnahags, að hljóta lífeyrisréttindi þegar það er komið á vissan aldur, þegar það millibilsástand er liðið, sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæðum frv. Og þetta er án efa eitt af því merkilegasta, sem frv. hefur að geyma, að það er komið inn á það svið, sem flestar menningarþjóðir eru nú að fara inn á, tryggingarlöggjöf sem byggist á réttarreglunni, en ölmusureglunni er vikið til hliðar, sem áður var verulega ríkjandi í allri tryggingarlöggjöf víðast hvar. Frv. því, sem liggur nú fyrir Nd., var nokkuð breytt í Ed. Verð ég að segja það strax, að sumar þær breyt. eru á þann veg, sem Alþfl. hefði kosið að hefði ekki þurft að vera. En það er oft, þegar semja þarf á milli flokka um, setningu nýrrar löggjafar, sérstaklega þeirrar, sem markar verulega stórstíg framfaraspor, að hnika verður nokkuð til að ná samkomulagi milli meiri hluta þings. Alþfl. hefði fyrir sitt leyti kosið, að gert væri ráð fyrir, eins og í upprunalega frv., að verja nokkru fé til atvinnustofnunar ríkisins sem eins konar undirstöðu að atvinnuleysistryggingum, ef til þyrfti að grípa síðar meir. Alþfl. hefði einnig fyrir sitt leyti talið miklu heppilegra og réttlátara, að ekki hefði, þurft að draga úr upprunalegum ákvæðum. frv. um greiðslu til ekkna og barna þeirra. En það varð að taka tillit til annarra flokka til þess að tryggja framgang málsins. Og það er óhætt að segja það, að Sjálfstfl. vildi gera nokkrar breyt., sem m. a. höfðu í för með sér þennan niðurskurð til atvinnustofnunar ríkisins og höfðu líka áhrif á framlag til ekkna og barna þeirra. En Alþfl. treystir því, að ef vel gengur, verði síðar meir lagaðir vankantar þessarar löggjafar, eins og átti sér stað um alþýðutryggingarnar, enda fylgja vankantar allajafna setningu slíkrar löggjafar í upphafi. Þetta vildi ég segja almennt um afgreiðslu málsins frá Ed. og þá mynd, sem það hefur nú í þessari d. En það mundi taka allt of langan tíma, ef ég rekti til hlítar og gerði grein fyrir efni frv., og þótt ekki væri nema nýmælum þeim, sem frv. hefur að geyma. Ég vil aðeins benda á, að eftir þessu frv., sem liggur fyrir, er gert ráð fyrir fimm tegundum tryggingarmálefna, og voru þau að mestu áður óþekkt eða mjög lítið þekkt í alþýðutryggingalöggjöfinni. Í fyrsta lagi eru elli- og örorkutryggingar, sem er stór endurbót frá því, sem áður var. Og eins og ég gat um áðan, skal stefnt að því að liðnu vissu millibilsástandi, að elli- og örorkutryggingar færist í það horf, að allir eigi fullan rétt, er þeir hafa náð vissum aldri, til þess að öðlast elli- og örorkulífeyri. Það er því bæði um það að ræða, að sviðið er stækkað frá því, sem áður var, og líka gert ráð fyrir stórauknum framlögum, til þessara hluta. Í annan stað er það barnalífeyrir og fjölskyldubætur, sem var í löggjöfinni sem meginregla alveg óþekkt. Um þetta ræðir í 20.–33. gr. frv., og sé ég ekki ástæðu til að rekja þau ákvæði út af fyrir sig, það yrði allt of langt mál. Í þriðja lagi eru bætur til mæðra, ekkna o. fl., sem er að vissu leyti útvíkkun á tryggingalöggjöfinni frá því áður, þó að sú útvíkkun hefði mátt vera meiri og fullkomnari, svo sem áður var í frv. En ég vísa til þess, sem ég sagði áðan, að Alþfl. taldi sér skylt í þessu málefni, eins og mörgum öðrum, að tryggja fyrst og fremst framgang meginreglunnar í stórri og þýðingarmikilli löggjöf, þó að hann yrði að hnika til í samningum við aðra flokka um nokkur atriði, sem hann hefði viljað hafa á annan veg. Í fjórða lagi er það sérstaklega nýtt, að sjúkrasamlögin leggjast algerlega niður, en almennar sjúkratryggingar gilda í öllu landinu. Fjallar einn kafli frv. um heilsugæzlu, en 39.–44. gr. fjalla um bætur, sem menn eiga rétt til, þegar sjúkdóma ber að höndum. Loks eru slysabæturnar, en sá þáttur var einna fullkomnastur áður, enda eru þar minnstar stórbreytingar frá því, sem áður var, en þó veruleg útvíkkun. Það er fjöldi manna, sem slysabóta getur notið, og bæturnar eru hækkaðar. Ég mun ekki rekja hvert atriði út af fyrir sig, en vík aðeins að því með örfáum orðum, hvernig er hugsað að halda uppi þessu tryggingakerfi. Eins og segir í 102. gr. frv., er tekna aflað til Tryggingastofnunar ríkisins, allsherjar stofnunarinnar, sem á að hafa yfirstjórn allra tryggingamála, með iðgjöldum hinna tryggðu. Í öðru lagi með iðgjöldum til atvinnutrygginga, sérstökum. gjöldum til slysatrygginga, eins og tekið er fram í 112. gr. Í þriðja lagi er sérstakt áhættugjald atvinnurekenda vegna slysabóta, eins og segir í 113. gr. frv. Í fjórða lagi er svo fjárframlag sveitarfélaga, til trygginganna, og eru ákvæði um það í 114. og 115. gr. Í fimmta lagi er um fjárframlag ríkissjóðs, sem ákveðið er í 116. gr. Og loks í 6. og 7. lagi smáliðir, sem væntanlega gætir mjög lítið í hinu stóra kerfi, en það eru sektir, sem greiddar eru fyrir brot á ákvæðum laga. Loks eru aðrar tekjur, svo sem endurgreiðsla og annað, sem sjóðnum kann að áskotnast. Frv. um tryggingakerfið er byggt upp af þessum fimm höfuðatriðum. Það eru þeir tryggðu, sem leggja mest af mörkum. Ríkissjóður ábyrgist greiðslur vegna heilsugæzlu samkv. l. þessum og leggur fram til tryggingasjóðs það, sem á vantar. Er ákveðið, hvað ríkið leggur mest fram til trygginganna og miðað við ýtarlega og nokkuð nákvæma áætlun, sem gerð er upprunalega af mþn., en endurskoðuð af þingn., sem um málið fjallaði. Er sú áætlun miðuð við allar beztu upplýsingar, sem fáanlegar eru. Eins og nál. á þskj. 935 ber vott um, er öll heilbr.- og félmn. sammála um að afgreiða málið og mæla með þessu frv. fyrir nm., hv. þm. Ak., 2. þm. Eyf. og ég, lögðum á það áherzlu, að ekki yrði gerð nein veruleg breyt. á frv. að efninu til, sem torveldað gæti framgang málsins á yfirstandandi Alþingi. Við berum fram nokkrar leiðréttingar út af misritun og prentvillum, en að nokkru leyti af því, að orðalag var ekki nógu skýrt. Þessar breyt. er að finna á þskj. 936. Við þá allmiklu breyt. á frv. í Ed. og við endurprentun frv. þar hafa nokkrar tilvitnanir í greinar raskazt. Við nefnum í nál., að við teljum, að til athugunar þurfi að koma efnisbreyt. á 11. gr. frv. En áður en málið var afgr. til 2. umr. vannst ekki tími til þess að athuga, hvort hægt væri að ganga frá brtt., er við getum orðið sammála um. Bíður það væntanlega 3. umr., eða við flytjum brtt. undir þessari umr. Tveir nm., hv. 2. þm. N.-M. og 11. landsk., hafa í nál. gert grein fyrir því, með örfáum orðum, að þeir flyttu sérstakar brtt., og munu e. t. v. fylgja öðrum brtt., sem fram kynnu að koma. Brtt. frá hv. 11. landsk. var þegar útbýtt við 1. umr. þessa máls; en brtt. hv. 2. þm. N.-M. hefur nú verið útbýtt á þskj. 937. Ég sé ekki sem frsm. n. ástæðu til að víkja að þessum brtt., né heldur brtt., sem lágu fyrir við 1. umr. frá hv. 2. þm. S.-M. og hv. þm. V.-Húnv., fyrr en flm. hafa sjálfir gert grein fyrir þeim í umr. Aðeins vil ég undirstrika, að hv. þm. Ak., 2. þm. Eyf. og ég leggjum mjög ríka áherzlu á, að engin slík breyt. verði samþ., sem tefldi þessu merkilega máli í nokkra tvísýnu né gerði það að verkum, að það þyrfti að hrekjast milli deilda og tefjast úr hófi fram. Hitt getur aftur á móti verið annað mál, hvort einhverjar smábreyt. er hægt að gera, eins og á 11. gr. frv., sem ekki ætti að setja málið í neina hættu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar að sinni, en vænti þess, að þetta þýðingarmikla og stóra mál, sem er alveg óvenjulega vel undirbúið, hefur hlotið nákvæma athugun í mþn. og nákvæma athugun á þingi, nái fram að ganga nú á yfirstandandi þingi sem minnst breytt frá því, sem Ed. gekk frá því. Ég álít það eftirmæli þessa þings, sem mörgum þykir nú orðið langt, ef það afgr. frá sér stórkostlega og merkilega löggjöf eins og almannatryggingarnar eru. Og ég hygg, að þegar frá líður muni þjóðin telja þess vert, að þing hennar sat lengi það árið, sem það afgr. þetta frv., svo mikil og merkileg réttarbót sem það er, og því meiri viðurkenningu mun löggjöf þessi áreiðanlega hljóta þegar fram líða stundir. Það er eins og sagt var af einum hv. þm. í Ed., að með frv. væri gerð tilraun til að skapa að nokkru leyti nýtt þjóðfélag. Sá þm. lýsti yfir því, að hann hefði trú á, að þetta þjóðfélag yrði betra þjóðfélag, og greiddi frv. því atkv. Ég hef bjargfasta trú á því, að með þessari setningu almannatryggingalöggjafar sé stigið verulegt spor í þá átt að skapa að þessu leyti nýtt og betra þjóðfélag á Íslandi, - að það sé verið að stíga myndarlegt spor til að skapa félagslegt öryggi allra manna í landinu, fátækra jafnt sem ríkra. Og slíkur áfangi er merkilegur í stjórnmálasögu Íslands.



Ekki er um það deilt, að þetta er eitt af þýðingarmestu málum, sem fyrir þinginu liggja. Með frv. eins og það var lagt fyrir, var gengið lengra í félagslegu öryggi landsmanna en áður hefur verið. Að vísu er langt frá því, að hér sé að ræða um fullkomið félagslegt öryggi, en þó var stigið stórt spor í rétta átt. Helzt mátti finna það að frv., að lífeyrir og bætur voru yfirleitt ætlaðar of lágar, og frv. náði ekki nema að mjög litlu leyti sem trygging gegn atvinnuleysi, þó að með atvinnustofnuninni væri vísir til atvinnuleysistrygginga. Eins og kunnugt er, fóru heilbrigðisnefndir beggja deilda yfir frv. í sameiningu. Eftir fyrsta yfirlestur þeirra verður allverulegur ágreiningur. Okkur sósíalistum þótti lífeyririnn of lágur, iðgjaldagreiðslur sem nefskattur óheppilegar, ekki nógu vel séð fyrir einstæðum mæðrum. Og önnur atriði þóttu okkur varhugaverð. Það var ekki gengið út frá lífeyri til einstaklinga, sem hafa 1/5 af tekjum verkamanna. En með frv. voru þær tekjur áætlaðar of lágar, því að verkamaður með fimm manna fjölskyldu hefur ekki hærri tekjur en aðeins þurftarlaun, svo að sízt mátti skerða þar. Um einstæðar mæður er þess að geta, að fyrir þeim er ekki séð í frv., en þó heimilt fyrir tryggingarsjóð að hygla þeim eitthvað eftir að rannsókn á ástæðum þeirra hefur farið fram. Og það gefur að skilja, hvernig slíkt er framkvæmt. Annað þótti okkur líka varhugavert, að með 10. gr., sem nú er 11. gr., var Tryggingastofnuninni gefið víðtækt vald til að stofna skrifstofur í kaupstöðum og ráða menn til að stjórna þeim. Hér er ekki gert ráð fyrir breyt. á yfirstjórn trygginganna. Og þegar litið er á starf hinnar flokkspólitísku Tryggingastofnunar í Reykjavík, er ekki von, að okkur þætti árennilegt að fylgja þessari brtt., þar sem er verið að gefa stjórnmálaflokki undir fótinn að setja upp flokkspólitískt „apparat“ með tryggingar að yfirvarpi. Þetta var afstaða okkar sósíalista við fyrsta yfirlestur frv. með heilbrigðisnefndum beggja d. sameiginlega. Alþfl.-menn vildu láta samþ. frv. mikið til óbreytt. Sjálfstæðismönnum þótti útgjöldin of há. En Framsfl. taldi málið ekki tímabært og vildi vísa því frá. Þar sem nú er vitað, að hér ræðir um mál, sem var á stefnuskrá stj., og innan hennar var ákveðið, að málið næði framgangi, hefði helzt mátt ætla, að stjórnarliðið settist á rökstóla og reyndi að leysa málið í sameiningu. Þessu var ekki til að dreifa. Það var setið á málinu í n. og ekki starfað að því um lengri tíma. Hins vegar er nú vitað, að þennan tíma sátu Alþfl.-menn og sjálfstæðismenn á rökstólum og sömdu um málið. Þriðja flokknum, okkur sósíalistum, var haldið utan við þessa samninga og vorum ekki látnir vita um gang málsins fyrr en samið hafði verið. Þá var okkur gefinn kostur á að kynnast samningnum og við máttum vera með. Var þá slíkur samningur til að bæta kjör þeirra, sem trygginganna eiga að njóta? Eða var hugsað til einstæðra mæðra? Eða var rýrð aðstaða Alþfl. til þess að setja upp pólitískt „flokksapparat“? Nei, ekkert af þessu var gert. Það kemur í ljós, að gengið er til móts við Sjálfstfl. um að lækka útgjöldin. Það er felld niður rúmlega 2 millj. króna atvinnustofnun, sem átti að verða vísir að atvinnutryggingum. Jarðarfararstyrkurinn er felldur niður, sem mundi nema um 0,6 millj. Lækkaður var stórlega lífeyrir til ekkna, sem mun nema 1,7 millj. Og einstæðum mæðrum er gleymt, eins og þær væru ekki til. En setja má upp skrifstofur og velja menn eftir eigin geðþótta. Þetta var árangurinn af starfsemi þessara tveggja stjórnmálaflokka, sem við máttum samþ. eftir á. Því hefur verið haldið fram, að við værum aðili að þessum samningi. En það er svo fjarri því, að við réðum þar engu. En þegar þessi samningur var lagður á borðið, gátum við fallizt á, að ef um nokkurn niðurskurð skyldi vera að ræða, skyldi hann þó helzt koma niður á framlaginu til atvinnustofnunarinnar, sem hvort sem er hefði að litlu haldi komið. Og því fremur sem séð var fyrir öryrkjum þeim, sem atvinnustofnunin átti að sjá fyrir. Jarðarfararstyrkinn gátum við eftir atvikum fellt okkur við að leggja niður, því að skipulagið við að koma mönnum í gröfina er nú í því ófremdarástandi, sem öllum er kunnugt. En það er það eina af þessu samkomulagi, sem samþ. er af okkar hálfu, enda bera till. þær, sem flokksbræður mínir fluttu í Ed., þess vott, að ekki er um samkomulag að ræða við hina flokkana. Brtt. mínar eru að mestu shlj. því, sem flutt var í Ed. Ég get ekki látið hjá líða að benda á, hve óheppilega hefur tekizt til um þetta samkomulag milli þessara 2 flokka, að svo skyldi farið með þann lið, sem ég gat um áðan, til ekknanna. Sá liður átti að rétta hag þeirra, sem einna erfiðasta eiga aðstöðu, ekkna með börn á framfæri. Það er segin saga, að ekkja, sem þarf fyrir börnum að sjá, er bundin í báða skó og á erfitt með að afla sér viðurværis. Því að þótt frv. geri ráð fyrir framlagi til barnanna, er það engan veginn nóg þeim til framdráttar. En megnið af tíma móðurinnar hlýtur að fara í það að sjá um börnin. Auðvitað gegnir sama um einstæðar mæður, og hefði legið nær að auka við frv., svo að þær hefðu notið sömu kjara og ekkjur með börn á framfæri. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, hversu óheppileg væri meðferð Ed. á málinu, og að slíkt hefði strax vakið andúð. Ég benti á, að Alþ, hefði þegar borizt mótmæli frá ýmsum félagssamtökum, bæði hér í Reykjavík og frá mörgum konum af öllum stjórnmálaflokkum. Og nú áðan lét hæstv. forseti þess getið, að lögð væru bréf þessu viðvíkjandi fram í lestrarsal. En í n. virtist öllum, að mér einum undanteknum, réttast að halda frv. í því formi, sem Ed. setti það í. Hver eru þá rök þessara manna fyrir þessari lækkun og fyrir því að vera á móti hækkunartill., sem við sósíalistar flytjum? Eins og hv. frsm. drap á, munu þau útgjöld, sem verða í sambandi við framkvæmd þessara l., nema 72 millj. kr. Okkar till. til hækkunar munu hafa numið 8,8 millj. Með því að fella niður jarðarfararstyrkinn lækka útgjöldin um 2,8 millj. kr., og með því að fella niður eða lækka ekkjulífeyrinn lækkar þetta enn um 1,7 millj. kr. Nú segja þessir menn: Við höfum samið upp á það, að útgjöldin lækki um 4 millj. kr., og það fæst með þessum niðurskurði. Úr þessu er ekki að aka, um þetta hefur verið samið, a. m. k. er ekki úr því að aka, svo fremi að Tryggingastofnunin fái að hafa skrifstofur úti um landið. En hér er þó aðeins um áætlanir að ræða, - áætlanir, sem að sjálfsögðu eru gerðar eftir beztu vitund og beztu getu, en það er kunnugt, að áætlanir geta brugðizt til beggja vona, þær geta verið of háar og of lágar, og það er allajafna ekki sett út á það, þó að áætlanir séu of háar, því að það er góð venja að áætla varlega, þannig að útgjöldin verði heldur of hátt áætluð en of lágt. Ég þykist vita, að hér sé varlega áætlað, því að þeir menn, sem þessa áætlun hafa gert, hafa sjálfsagt haft rekstur Tryggingastofnunarinnar í huga og ekki teflt á tæpasta vað. Hækkunartill., sem við sósíalistar flytjum um 8,8 millj., er þá 13% af upphæðinni. En jafnvel þó að þeir einskorði sig við þessar 68 millj., finnst mér niðurskurðurinn á bótunum til ekknanna um 1,7 millj. vera það lítill hluti af heildarupphæðinni, að það sé ekki til þess að hengja hatt sinn á, og það er ofar mínum skilningi, að einmitt þessi liður skuli skorinn niður. Ég flyt hér brtt., sem er samhljóða brtt., sem flokksbróðir minn, Steingrímur Aðalsteinsson, flutti í Ed. Ég hef minnzt á þær flestar, óbeint a. m. k., þó á ég eftir að minnast á brtt. um iðgjaldagreiðslur, en mun ekki fara mörgum orðum um það. Við höfum gert ráð fyrir, í okkar till., að nefskatturinn lækkaði, en að tekna verði aflað með hundraðshlutaálagningu á tekjur manna. En atkv. verða að skera úr um þetta.



Ég á hér brtt. á þskj. 937 og vil leyfa mér að fara um þær nokkrum orðum. 1. brtt. er við 11. gr. Eins og þetta er hugsað í frv., er ætlazt til, að í hverju umdæmi séu í rauninni tvenns konar n., eða a. m. k. einhvers konar stofnun, sem hafi tvenns konar verk með höndum. Það er ætlazt til, að önnur þeirra sé kosin af hreppsnefndum eða sveitarstjórnum og hún beri fyrir brjósti hina tryggðu. Samhliða því er ætlazt til þess, að Tryggingastofnunin komi upp skrifstofum eða hafi fulltrúa í umdæmunum, sem sjái um hagsmuni Tryggingastofnunarinnar. En í staðinn fyrir að hafa þessar tvenns konar n. eða stofnanir starfandi í hverju umdæmi legg ég til, að n. sé aðeins ein og sé kosin þannig, að tveir nefndarmenn séu kosnir af hreppsnefndum; tveir skipaðir af tryggingaráði og oddamaður skipaður af ráðh. Þessi 5 manna n. á að sjá um hagsmuni hinna tryggðu og einnig að sjá um hagsmuni stjórnar trygginganna. Ég álít, að með þessu geti þetta orðið eins vel af hendi leyst og ódýrara og hagfelldara fyrir heildina en að hafa tvær stofnanir starfandi, aðra til að sjá um hagsmuni hinna tryggðu og hina til að sjá um hagsmuni trygginganna. Að þessu lýtur sú brtt., sem ég hef gert við 11. gr. Á þeim fáu fundum, sem n. hélt, virtist mér vera miklar líkur til þess, að öll n. gæti orðið sammála um svipaða lausn og þá, sem ég fer fram á í mínum brtt., þótt ekki ynnist tími til að tala um það svo útséð yrði, hvort n. gæti á þær fallizt. Ég mun þess vegna, ef þess er óskað, taka þessa till. mína aftur til 3. umr., ef n. vill þá athuga þetta og reyna að ná samkomulagi um sameiginlega till., sem mér þykir líklegt. Brtt. 2 lýtur að því að gera landið að einu verðlagssvæði. Það er í rauninni næsta undarlegt, að öll Ed., allir nm., sem hér starfa, og að því er virðist stjórnarflokkarnir skuli vera sammála um það að gera nú aftur mismun á fólki í landinu, eftir því hvar það býr. Það var barizt í mörg ár til þess að fá það ákvæði út úr skattal., og endaði það með því, að meiri hl. Alþ. féllst á, að skattfrádráttur skyldi vera jafn fyrir alla, hvar sem þeir byggju á landinu. Í fyrra fékkst það fram, að embættismenn skyldu hafa sömu laun, hvort sem þeir byggju í sveit eða kaupstað, en sömu þm., sem samþ. það í fyrra, vilja nú aftur mismuna fólki, eftir því hvort það býr í sveit eða í kaupstað, hvað tryggingarnar snertir, og þó mega allir vita, að menn flytjast á milli tryggingarsvæða, þannig að maður, sem borgar meginið af ævi sinni í tryggingarnar á 2. verðlagssvæði, en flyzt inn á 1. verðlagssvæði sem gamalmenni og tekur sinn styrk þaðan, á þá að njóta allt annars réttar þar en ef hann hefði ekki flutt sig til. Mér er þess vegna alveg óskiljanlegt, hvers vegna þetta ákvæði er haft á þennan veg. Sem afleiðing af þessu er það, að ég geri brtt. við 15. gr. um það, að menn skuli hafa sama lífeyri, hvar sem þeir búa. En hér var úr vöndu að ráða, hvaða lífeyri skyldi taka. Ég hafði tilhneigingu til þess að taka lífeyri, sem ætlaður var á 1. verðlagssvæði, og láta hann ná yfir allt, en það gerði ég þó ekki, og orsakirnar til þess eru þær, að ríkisstj., a. m. k. Sjálfstfl. og Alþfl., voru búnir að koma sér saman um það að loka þessu frv. í endann, - þ. e. a. s. hvað framlag ríkissjóðs til þessara l. mætti vera mikið. Ef ég hefði tekið 1. verðlagssvæði og látið það ganga yfir allt landið, þá hefði ríkissjóður þurft að bæta 7 millj. kr. við framlagið; og það sá ég mér ekki fært að gera till. um, eins og búið var að koma málinu fyrir. Þess vegna læt ég lífeyrinn vera: Fyrir hjón, þegar bæði fá lífeyri, kr. 1800 á ári. Fyrir einstakling og hjón, þegar annað fær lífeyri, kr. 1000. - Hér læt ég lífeyrinn vera þann sama yfir allt. Með þessu er að vísu heldur meira borgað út en eftir frv., en það munar litlu og skal ég koma að því seinna. Í sambandi við það, að ég geri landið að einu verðlagssvæði, þarf líka að breyta 20. gr., 30. og 38. gr., og breyta barnalífeyrinum og fjölskyldubótunum, og þar sem í vissum tilfellum þarf að borga ekkjum eftir 38. gr. Eins og áður fer ég bil beggja og nær því lægra, til þess að skapa ekki verulega aukin útgjöld af tryggingunum. Þá er brtt. við 42. gr. Hún lýtur að því að láta sjúkrabætur ná til allra, sem sjúkir verða, jafnt hvort sem hann er kallaður vinnuþegi, launamaður eða hann starfar sjálfstætt. 8.–9. brtt. eru líka breyt. í sambandi við það, sem ég áður er búinn að segja, að landið verði gert að einu verðlagssvæði. En 10. brtt. er aftur um annað. Hún er um iðgjöldin, - í sambandi við það, að landið er gert að einu verðlagssvæði, þurfti að breyta iðgjöldunum, gera þau eins yfir allt landið og ákveða, hver þau ættu að vera. Hér er ákveðið, að þau skuli vera : Fyrir hjón ...............kr.120 á ári Fyrir ókvænta karla ... - 96– – Fyrir ógiftar konur ..... - 72 – – Til þess að ná upp því, sem þarf, til að hafa tekjur á móti útgjöldum, sem tryggingunum er ætlað að standa undir, hef ég lagt til, að tekið yrði hundraðsgjald af nettótekjum framteljenda allra, og hef ég það misjafnt eftir nettótekjuupphæðinni. Þeir, sem hafa 15 þús. kr. nettótekjur eða minna, skulu greiða 1% af nettótekjum. Þeir, sem hafa milli 15 þús. og 30 þús. kr. nettótekjur, skulu greiða 1½%, og þeir, sem hafa yfir 30 þús. kr. nettótekjur, skulu greiða 2% af nettótekjum sínum. Ég hef hækkað persónufrádráttinn upp í það að vera þær tölur, sem greiddar eru í bætur eftir frv., þó er talan heldur hærri fyrir börn, sem nemur nokkrum krónum. Ég er þess alveg fullviss, að með þessu fyrirkomulagi á iðgjaldagreiðslum ná l. betur tilgangi sínum en ella. Með þeim iðgjöldum, sem ætlazt er til, að séu greidd eftir l. nú, eru þetta svo háar greiðslur, að það fer ekki hjá því, að það verði mörgum erfitt að greiða þau, svo að hrepparnir verða að greiða fyrir einhverja. Ef iðgjöldin hins vegar eru tekin að nokkru leyti með prósentu af nettótekjum manna, eins og ég geri ráð fyrir í brtt. minni, orkar það ekki tvímælis, að það verður miklu léttara fyrir heildina að rísa undir því, og l. ná betur tilgangi sínum. Þá er brtt. við 112. gr. Sú grein mælir svo fyrir, að fyrir hverja vinnuviku, sem unnin er hjá einhverjum ákveðnum manni, skuli sá, sem lætur vinna, greiða kr. 1,50 og verðlagsuppbót til trygginganna. Þetta er atvinnurekanda ætlað að greiða til trygginganna. Ég vil, að þessu gjaldi sé breytt þannig, að í staðinn fyrir að greiða ákveðið gjald af hverri vinnuviku, þá sé greitt 1% af kaupgjaldinu. Með því er greiðslunni hagað eftir því, hvort sá, sem vinnur, er kaupdýr eða ekki. Með því að greiða þetta þannig kemur það miklu jafnara niður en ef aðeins er miðað við tímann, sem unnið er. Afleiðingin af þessari breyt., sem ég hef gert á 1. og 2. verðlagssvæði, er sú, að ég fæ ekki nægar tekjur, eins og frv. er nú orðið, til þess að standa undir þessum greiðslum, og verð þess vegna að gera brtt. við 116. gr. og hækka framlag ríkissjóðs úr 7 millj. í 7½ millj. kr. Þrátt fyrir það þó að ég hafi lækkað framlagið á 1. verðlagssvæði, þá eru hækkanirnar á 2. verðlagssvæði og hækkanirnar vegna sjúkrabótanna það miklar, að þær éta upp meira en lækkunina, og verður því að hækka framlag ríkissjóðs til þess að þessar brtt. geti staðizt hver fyrir annarri og allar saman. Þá er síðasta brtt. mín, við bráðabirgðaákvæði. Í fyrsta lagi, að 1. tölul. falli niður. En hann gerir ráð fyrir því, að næstu árin verði bæturnar minni en l. gera ráð fyrir, og jafnvel verulega miklu minni, ef það reyndist svo, að bæturnar eftir l. færu fram úr þeim tekjum, sem l. mundu gefa. Mér þykir ekki réttlátt að láta þau gamalmenni, sem beðið hafa eftir lífeyri sínum og fengið hann skorinn við nögl undanfarin ár, halda áfram að bíða eftir þeim, og vil því láta l. koma strax til framkvæmda. - 2. brtt. er afleiðing af brtt., sem gerð er við 107. og 112. gr. Þá er brtt. 13,c. Það er nýtt ákvæði, að ríkisstj. skuli enn fremur láta endurskoða lög um heimilisfang og leggja fyrir næsta þing frv. til l., er skyldi alla til að hafa vegabréf, er m. a. sýni, hvert sé lögheimilið. Lög um heimilisfang voru sett fyrir nokkrum árum, en eru hvorki fugl né fiskur. Það orkar ekki tvímælis, að til eru á hverju ári í landinu margir menn, sem hvergi eiga heimili, hvergi borga opinber gjöld og hvergi eru skráðir heimilisfastir. Þegar tryggingarnar koma til framkvæmda og hver maður þarf að hafa sitt tryggingarskírteini, komast þessir menn í vandræði og þeir munu reyna að hlaupa á milli hreppa og sýslna, eins og þeir hafa gert, án þess að greiða nokkurs staðar nokkuð. Ég vil þess vegna, eins og ég hef skýrt, bæta aftan við 8. tölul., að það skuli endurskoða l. um heimilisfang. Ég er sammála meðnm. mínum um það, að þessi 1. séu ákaflega stór og marki merkilegt spor í okkar félagsmálum eða félagsmálaþróun. En ég tel, ef það á að verða hlutskipti okkar, sem á þingi sitjum, að afgr. þessi l. í því formi, sem þau liggja nú fyrir í, - í því formi að taka upp í þau og lögfesta sama misrétti milli þegnanna sem hefur verið tekið úr öðrum l., - þá sé það stimpill, sem þeir setja á sjálfa sig og ekki sæmir þm. nú 1946, þar sem þeir samþ. það gagnstæða 1945.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég vildi út af orðum, sem féllu hér hjá hv. 11. landsk. þm. um samning, sem hefði farið fram í þessu máli, gefa þær upplýsingar, að það, sem hv. 11. landsk. sagði um þetta, er algerlega rangt og mun vera á ókunnugleika byggt. Þetta mál hefur fengið mestalla afgreiðslu sína í félmn. Ed. og raunar á sameiginlegum fundi félmn. beggja d. Og eftir að n. höfðu farið yfir frv. einu sinni, óskaði form. félmn. Ed. eftir því, að flokkarnir létu afstöðu sína í ljós til frv. Framsfl. gaf ekki nein svör um þetta, Sjálfstfl. sagði hins vegar, að það þyrfti að gera þær breyt. á frv. að lækka útgjöld ríkissjóðs í sem svaraði 7–8 millj. kr. En Sósfl. lýsti því yfir, að hann mundi bera fram nokkrar hækkunartillögur, en mundi fylgja frv., þótt þær yrðu felldar. Um fylgi Sjálfstfl. er kunnugt, að það byggðist á því, að dregið yrði úr útgjöldum trygginganna um 4 millj. kr. Þess vegna er það ekki rétt, að Sósfl. hafi ekki tekið þátt í samningum. Að vísu geri ég ráð fyrir, að hv. 11. landsk. sé þetta ekki fullkunnugt. En hæstv. forsrh., forseti efri deildar og formaður heilbr.- og félmn. sátu heila nótt og áttu viðræður um þetta, og mun hæstv. forsrh. geta borið um, að þetta er rétt. Mér finnst leiðinlegt fyrir hv. 11. landsk., sem annars er grandvar maður, að hann skuli hafa farið hér með þau ósannindi, að Alþfl. hafi samið við Sjálfstfl. um að lækka hlunnindi trygginganna með því móti, að Alþfl. fengi einræði um stjórn trygginganna. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. menntmrh. muni staðfesta það, að samið var um útgjaldakaflann áður en gengið var frá kaflanum um stjórn trygginganna. - Það er rétt, að Sósfl. lét þess jafnan getið, að hann mundi flytja brtt., en tók samt þátt í samningum.



Ég vildi aðeins geta þess út af ræðu hæstv. dómsmrh. og ummælum hans um, að Sósfl. hafi tekið þátt í samningum um þessi mál, að við ræddum um þetta mál eina kvöldstund ráðherrar frá hverjum flokki. Ég man ekki, hvort hæstv. félmrh. var viðstaddur, en þar varð samkomulag um nokkur atriði. M. a. var rætt um samkomulag, sem áður hafði verið gert milli Alþfl. og Sjálfstfl. um að draga úr útgjöldum trygginganna. En einkum var rætt um breytingu á fjölskyldubótum. Annars voru þar ekki rædd nema einstök atriði og þá ekkert um I. kaflann.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Mér þykir vænt um, að hæstv. menntmrh. staðfestir það, sem ég sagði. Ég gat ekki verið viðstaddur þegar á fundi þeim, sem hæstv. menntmrh. gat um, og gat því ekki rætt um I. kafla frv. eða yfirstjórn trygginganna. Ég vil því frábiðja mér algerlega þau svigurmæli, sem hv. 11. landsk. hafði hér í frammi.



Út af ummælum hæstv. dómsmrh. skal ég taka það fram, að þær heimildir, sem ég hef fyrir því, að Alþfl. og Sjálfstfl. hafi samið sín á milli um þetta mál, eru á þá leið að ég hef undanfarna daga setið á fundi, þar sem málið hefur verið til umr., og þar hefur fulltrúi Alþfl. iðulega sagt: Það er búið að semja um þetta. - Og þegar ég mótmælti því, sagði hv. 3. landsk., að hann hefði samið um þetta við hæstv. forsrh., sem síðan hefði átt að tala við hæstv. menntmrh. Enn fremur sagði hv. 4. þm. Reykv. á fundi í gær, að búið væri að semja um þetta, og tel ég, að með þessu sé hæstv. dómsmrh. svarað.



Þar sem mitt nafn hefur verið dregið inn í þessar umr., þykir mér rétt að segja nokkur orð. - Það var á þriðjudaginn var, ætla ég sem stjórnarflokkarnir komu sér saman um að reyna að ná samkomulagi um afgreiðslu þeirra mála, sem afgreiða þurfti áður en þingi lyki. Sátu fulltrúar frá öllum þremur flokkunum á fundi fram á nótt og héldu áfram viðræðum næstu daga. Meðal þeirra mála, sem um var rætt, var tryggingalagafrv. Eðli málsins samkvæmt hefur það einkum fallið í minn hlut að samræma sjónarmið. Á fundinum aðfaranótt 17. þ. m. var samið um II. og III. kafla frv., en ekki I. kaflann eins og réttilega hefur komið fram. Það er og rétt, að Sjálfstfl. taldi sér ekki fært að leggja á ríkissjóð þá byrði, sem frv. fór fram á, og mæltist til, að útgjöldin yrðu færð úr 12 millj. kr. niður í 8 millj. kr. Um þetta varð samkomulag milli Alþfl. og Sjálfstfl., að því er mér skildist með samþykki Sósfl. og með hans vitund, þótt hann áskildi sér rétt til að fylgja brtt. En eins og bent hefur verið á, var ekki unnt að semja um einstök atriði á svo skömmum tíma. Þannig mun það vera rétt, að einkum hefur verið samið um I. kaflann milli Alþfl. og Sjálfstfl., og má vera, að þar séu atriði, sem ekki eru öllum nægilega ljós, enda ekkert eðlilegra. Nú má um það ræða, hvort setja á mig eða Sjálfstfl. undir sök fyrir að semja við Alþfl. einan um þetta mál. Ég vil þó taka fram, að það var ekki ætlunin að lítilsvirða Sósfl. í þessum samningum. En ég áleit, að fyrst bæri að semja við þann aðila, sem forgöngu hafði um málið. Og hefur það sjónarmið einnig gilt um þau mál, sem Sósfl. hefur einkum beitt sér fyrir.



Mér sýnist óþarft að deila lengur um það, hvaða samningar hafa átt sér stað um þetta mál. Það er ljóst, að Alþfl. og Sjálfstfl. hafa samið um það sérstaklega, a. m. k. um II. og III. kafla frv.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég ætla ekki að deila við hæstv. menntmrh. um þetta mál. Ég tel, að af ræðu hæstv. forsrh. sé það ljóst, að sósíalistar hafa tekið þátt í samningum, og ekki hefur verið gengið frá I. kafla fyrr en eftir á. Mér þótti rétt að taka þetta fram vegna svigurmæla hv. 11. landsk. um niðurfelling ekkjubóta.



Mér virðist, að ekki sé hægt að segja, að sósíalistar hafi tekið þátt í samningum, þegar það er upplýst, að búið sé að semja, og við einungis spurðir, hvort við viljum fallast á að afgr. málið á þeim grundvelli.



Ég mun ekki að svo stöddu ræða þetta mál almennt. En ég flyt á þskj. 910 brtt. við 34. gr. frv. varðandi fæðingarstyrk til mæðra. Samkv. frv. er gerður allmikill munur á þessum styrk, eftir því hvort konur vinna utan heimilis eða heima. Þær, sem vinna úti, fá samtals 500 kr., miðað við núgildandi vísitölu, en hinar fá ekki nema um 200 kr. Ég get ekki skilið, hvernig á þessum mismun stendur. Mér finnst ástæðulaust að veita þeim konum sérstök hlunnindi, sem vinna utan heimilis, en það kvað vera orðið nokkuð algengt í stærstu kaupstöðunum, að konur koma börnunum í fóstur á barnaheimilum og vinna svo utan heimila sinna. Ég tel, að það sé ekki ástæða til að gera þennan mun. Ég lít svo á, að starf þeirra kvenna, sem vinna eingöngu að heimilinu og að uppeldi barnanna, sé í engu þýðingarminna en starf hinna. Ég tel, ef mun ætti að gera, þá ætti fremur að hlynna að þeim, sem helguðu krafta sína óskipta heimilinu og barnauppeldinu. Ég lít svo á, að það muni vera þjóðfélaginu heppilegast, að sem flestar mæður annist sjálfar uppeldi barna sinna. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að breyt. verði gerð á þessari gr., þannig að gr. orðist svo: Við hverja barnsfæðingu á móðirin rétt á að fá greiddar kr. 300.00. - Eins og ég sagði áðan, gerir frv. ráð fyrir, að þær, sem stunda vinnu utan heimilis, fái 500 kr., en hinar 200 kr. Ég legg til að fara þarna meðalveginn og þær allar fái 300 kr. Ef einhver rök eru gegn þessu, þá þætti mér vænt um að fá að heyra þau frá hv. frsm. n. En ég hef ekki getað komið auga á, á hverju þessi mismunur, sem þarna er um að ræða, er byggður. Hins vegar er þetta ekki eina dæmið, sem finna má í þessu frv., þar sem gert er upp á milli þjóðfélagsþegnanna. Í ákvæði frv. um sjúkrabætur, sem er að finna í 39.–44. gr., er á svipaðan hátt gert upp á milli manna eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu og hvaða atvinnu þeir stunda sér til framfærslu. Samkv. 42. gr. frv. eiga þeir, sem starfa í annarra þjónustu, að fá sjúkrabætur frá og með 11. veikindadegi, en þeir, sem starfa sjálfstætt eða hafa launþega í þjónustu sinni, fá sjúkrabætur frá og með 6. sjúkraviku. Mér er ómögulegt að sjá réttlæti eða sanngirni í þessu, en þar sem hv. 2. þm. N.-M. og 2. þm. S.-M. hafa lagt fram brtt. við þessi ákvæði, þá get ég látið hjá líða að tala um það frekar. Þá er það ákvæði frv. um slysabætur, sem eru í 45.–58. gr. frv. Sú fyrsta þessara gr. hljóðar svo : „Launþegar, sem taldir eru í 46. gr. og slasast við vinnu, eiga rétt til slysabóta“ o. s. frv. Þannig er það í þessum kafla, að það eru launþegar einir, sem eiga rétt til slysabóta, ef þeir slasast við vinnu. Mér er að vísu sagt, þótt ég hafi enn ekki komið auga á það, að allir menn eigi kost á að tryggja sig gegn slysum við vinnu, gegn sérstöku aukagjaldi. En launþegarnir, sem hér um ræðir, þurfa ekkert aukagjald að greiða til að fá þessa tryggingu. Mér þykir rétt að nefna dæmi um, hvernig þetta muni koma út í framkvæmd, ef frv. yrði samþ. óbreytt. Það er kunnugt um marga íbúa í kauptúnum hér á landi, að samhliða því, sem þeir stunda vinnu hjá öðrum, hafa þeir með höndum nokkra framleiðslustarfsemi. Víða í kauptúnum hafa menn nokkrar skepnur, bæði kýr og sauðfé, og vinna að þessari framleiðslustarfsemi, þegar ekki er aðra vinnu að hafa. Ef verkamaður, sem þannig er ástatt um, er t. d. í vinnu hjá öðrum og meiðir sig, þá á hann rétt til slysabóta. En ef hann meiðir sig í vinnu hjá sjálfum sér við að afla heyja, þá fær hann engar bætur. Það má nefna fleiri dæmi. Bóndi, sem hefur einn mann í vinnu, þarf að borga sérstakt aukagjald í slysatryggingu fyrir þennan vinnumann. Og ef þeir slasast við vinnu, fær vinnumaðurinn slysabætur, en bóndinn fær ekkert, nema hann kaupi tryggingu fyrir sig sérstaklega. Svona ákvæði tel ég ekki megi vera í þessum væntanlegu tryggingal. Og þetta er í fullu ósamræmi við það, sem sagt var að ætti að vera í frv. Í grg., sem fylgir frv. á þskj. 310, frá mþn., sem samdi frv., segir svo á bls. 30: „Þegar téðri undirbúningsvinnu var að verða lokið, barst n. bréf frá núverandi félmrh., Finni Jónssyni, dags. 31. okt. 1944, þar sem skýrt er frá því, að í málefnasamningi stjórnmálaflokkanna í sambandi við myndun ríkisstjórnar sé svo ákveðið, að komið verði á á næsta ári svo fullkomnu kerfi almannatrygginga, sem nái til allrar þjóðarinnar, án tillits til stétta og efnahags, að Ísland verði á því sviði í fremstu röð nágrannaþjóðanna.“ Og þetta er ítrekað á næstu bls. grg. Þar segir svo : „Alþýðutryggingum þeim, sem nú eru í lögum, skyldi steypt saman í eitt heildarkerfi, svið þeirra víkkað svo, að það næði til allrar þjóðarinnar án tillits til stétta og efnahags.“ Og á 3. staðnum, bls. 36, segir svo : „Frumv. gerir ráð fyrir, að rétturinn til bóta sé jafn fyrir alla án tillits til stétta eða efnahags, sbr. fyrrnefnt bréf ráðh. og þá stefnu, sem mjög ryður sér nú til rúms, að komast hjá vandasömu og hvimleiðu mati á ástæðum einstaklinganna, enda ávallt tiltölulega lítill hluti þjóðarinnar, sem hefur svo miklar tekjur, að ekki sé þörf fyrir bætur, ef eitthvað verulega bjátar á.“ Samkv. þessu, er ég las upp, virðist það hafa vakað fyrir þeim, sem stóðu að þessari lagasetningu, að tryggingarnar ættu að vera fyrir alla án tillits til stöðu eða efnahags. En þrátt fyrir það, þótt mþn. taki þetta þrisvar sinnum upp í sinni grg., þá virðist hún þó nokkuð hafa hvikað frá þessu, er hún samdi frv. sjálft, eins og ég hef sýnt fram á varðandi slysabæturnar, þar sem gert er ráð fyrir að taka nokkra þjóðfélagsþegna út úr og veita þeim bætur, en skilja aðra eftir. Mér finnst sjálfsagt að reyna að afnema þetta misrétti í frv., og geri ég tilraun til þess með 2.–6. brtt. minni á þskj. 910. Fyrsta brtt. er við 45. gr. Gr. hljóðar nú þannig: „Launþegar, sem taldir eru í 46. gr. og slasast við vinnu“ o. s. frv. Ég vil láta gr. vera orðaða þannig: Allir þeir, sem slasast við vinnu, eiga rétt til slysabóta samkv. því, er segir í 49.–58. gr., svo og vandamenn þeirra. - Hinar brtt., 3., 4., 5. og 6. brtt. á þskj., eru allar bein afleiðing af þeirri fyrstu. - Ég skal taka fram, að ég tel, að líka þurfi að taka til endurskoðunar ákvæði um aukagreiðslu vegna slysatrygginganna. En ég hef ekki lagt fram till. um breyt. á þeim ákvæðum samhliða þessu, því að ég vildi sjá, hvernig færi um þessar brtt., þessa tilraun til að færa frv. í nokkrum ákveðnum gr. í eðlilegt horf: Við 3. umr. er svo hægt að athuga hin atriðin, því að það getur farið nokkuð eftir því, hvernig fer með þessar brtt., hvernig ætti að koma þeim hlutum fyrir.



Ég skal ekki vera langorður. Ég fór nokkrum orðum um þetta mál almennt við 1. umr. Og gat ég þess þá, að ég teldi ekki fært eða skynsamlegt að afgreiða þetta mál nú, og færði fyrir því nokkrar ástæður frá sjónarmiði stjórnarandstöðunnar í d. Ég benti á, að það væri óviðeigandi að setja svo stórfelldan lagabálk öðruvísi en að um leið væru gerðar ráðstafanir til þess að bæta úr margs konar misfellum, sem eiga sér stað að okkar dómi bæði viðkomandi atvinnumálum og fjármálum. Ég færði að því nokkur rök frá okkar sjónarmiði, að það ætti að miða setningu nýrra tryggingal. við einn lið í ráðstöfunum til stefnubreytingar á atvinnu- og fjármálum. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem ég sagði um þetta. En ég vil aðeins bæta því við, að mér virðist, að þær umr., sem hér hafa farið fram um málið, og sú afgreiðsla, sem það fékk í heilbr.- og félmn., bendi til þess, að sú málsmeðferð sé skynsamlegust að afgreiða málið með velviljaðri rökstuddri dagskrá í því skyni, að það verði athugað fyrir næsta þing og reynt verði að komast að samkomulagi um helztu misfellurnar í trausti þess, að fyrir þann tíma verði menn viðræðanlegri um að gera víðtækar ráðstafanir í þessum málum, og þessi tryggingamál verði einn liðurinn í þeim víðtæku ráðstöfunum til stefnubreytingar. - Ég vil einnig benda á það, sem hv. þm. V.-Húnv., 2. þm. N. M. og fleiri hafa minnzt á, að það er mjög mikið í þessu frv. gagnvart sumum þjóðfélagsþegnum, sem litlar líkur eru til, að fáist leiðrétt, eins og nú standa sakir. Maður sér t. d. á afstöðu meiri hl. félmn., eins og hér hefur verið sýnt fram á, að ekki er í raun og veru að ræða um frv. til l. um almannatryggingar, nema frv. verði breytt verulega frá því, sem það er nú. Ég lýsi undrun minni yfir því, að það skuli ekki hafa hlotið betri undirtektir að gera þær breyt. á slysatryggingunum og sjúkratryggingunum, að þær yrðu alveg almennar og undantekningarlausar. En það virðist um það samið að stöðva þetta svona að sinni. - Ég skal svo ekki hafa fyrir þessu fleiri orð. Með leyfi hæstv. forseta mun ég lesa upp till. til rökstuddrar dagskrár, sem ég hef fært rök fyrir aðallega við 1. umr.: Deildin telur nauðsynlegt, að þjóðin kynnist máli þessu betur en orðið er, áður en því er ráðið til lykta. Síðan verði það tekið til úrlausnar í sambandi við þær ráðstafanir, er gera þarf til stefnubreytingar í fjárhags- og atvinnumálum, m. a. til þess að skapa tryggingunum traustan fjárhagsgrundvöll. - Í trausti þess, að þannig verði á málinu haldið, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta dagskrártill.

Forseti (BG) : Hv. 2. þm. S.-M. hefur lýst dagskrártill. frá sér, og liggur hún fyrir til umr.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hér í d. ræddi ég nokkur atriði þessa frv. og beindi þá til þeirrar n., sem fékk málið til meðferðar, nokkrum atriðum sérstaklega og átti gjarnan von á því að sjá í till. frá n., eða a. m. k. í framsöguræðu frsm. n., þessum atriðum gerð einhver skil. En mér sýnist málið koma þannig frá n., að lítið sé að þessum atriðum vikið, sem ég gerði að umtalsefni. Ég tel því fulla ástæðu til þess, með tilliti til þeirra umræðna, sem fram hafa farið í d., að víkja nokkuð frekar að sumum þessum atriðum og reyna að fá það fram, hvort það er virkilega meining meiri hl. þeirrar n., sem með málið hefur haft að gera hér í d., að taka í engu tillit til málsins í þá átt, sem ég talaði um við 1. umr., - hvort það er fyrirfram ákveðið af þeim í meiri hl., að málið fari í gegnum d. í lítið eða ekkert breyttu formi. Það er þá fyrst og fremst ákvæðið í I. kafla frv. viðvíkjandi stjórn, yfirstjórn og framkvæmd trygginganna, sem ég ræddi hér um, sem sé ákvæðið í 11. gr. frv. Hv. frsm. heilbr.- og félmn. lýsti því yfir, og það stendur einnig hér í nál. félmn., að n. hafi það til athugunar, hvort ekki muni nást samkomulag um að breyta ákvæðum 11. gr., og að sennilega verði það látið bíða til 3. umr. Ég verð að segja það, að ég kann mjög illa við þessa afgreiðslu og ég vil, að einmitt við 2. umr. málsins fái það að koma í ljós hér í d., hver er meirihlutavilji d. um þetta atriði, hvort það er meirihlutavilji fyrir því að láta Tryggingastofnun ríkisins þenja sig út um allt land og stofna skrifstofur í öllum kaupstöðum og þorpum landsins og svipta þar með bæjar- og sveitarfélög öllum möguleikum til þess að fá að hafa með framkvæmd trygginganna að gera. Við fyrri umr. málsins hér í d. minntist ég nokkuð á það í sambandi við þetta atriði, að það hefði komið fram, að ákveðnir menn í flokkum hefðu staðið hér að því að gera samning með sér um þennan kafla frv. og um framkvæmd þessara mála. Þá var þessu ekki mótmælt hér á neinn hátt, og ég skýrði frá einstökum þáttum þeirra samninga. En svo nú, við 2. umr., þá bregzt hæstv. dómsmrh. illa við, þegar á þetta er minnzt, og neitar því með öllu í rauninni, að það hafi farið fram þeir samningar, sem kunnugt er um og upplýst af hæstv. forsrh., að hafi farið fram einmitt um þetta atriði málsins. Ég vil því að gefnu tilefni fara nánar út í það, um hvað þarna hefur verið samið, og skal þá sýna fram á það, að það, sem hæstv. dómsmrh. gaf í skyn, fær á engan hátt staðizt. Við afgreiðslu málsins í Ed. var kunnugt, að Sjálfstfl. lagði á það áherzlu að fá annan forstjóra yfir þær stofnanir, sem hefðu með framkvæmd trygginganna að gera. Þetta mun flestum þm. vera kunnugt og að samningar við Alþfl., sem hæstv. forsrh. hefur nú skýrt hér frá, fóru einmitt fram um þessa hlið málsins. Þá var samið um það, sem við sjáum, að er nú í frv. eins og það kom frá Ed., - þá var samið um það, að það skuli skipaður sérstakur form. tryggingaráðs, sem átti að hafa miklu meira valdsvið en áður hafði verið gert ráð fyrir, og það er kunnugt mál, að í staðinn fyrir annan forstjóra yfir Tryggingastofnunina hafði Sjálfstfl. fengið það samþ. með samningum við Alþfl. að fá þennan formann, sem Alþfl. lagði kapp á að fá. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir, að þetta séu samningar Alþfl. og Sjálfstfl. En í staðinn fær svo áfram að standa í frv. það ákvæði, sem við urðum svo glöggt varir við hér í umr. um þetta mál og Alþ. heldur dauðahaldi í, sem er að Tryggingastofnun ríkisins, sem verður eflaust undir framkvæmdastjórn Haralds Guðmundssonar, fái að skipa menn til að starfa við framkvæmd trygginganna út um landið, til að stofna skrifstofur og raða þar upp embættismönnum að sinni vild. Þetta ákvæði á að standa áfram, og það leynir sér ekki, hver heldur fastast í það ákvæði, - Það er Alþfl. Ég ræddi þetta mál við 1. umr. og benti á, að það eru engin frambærileg rök fyrir því, að skipa þessu máli á þá lund, sem gert er í frv., það er engin frambærileg ástæða til þess að taka það vald af sveitarstjórnum og bæjarstjórnum, sem þar hefur verið fram til þessa og viðkemur framkvæmd trygginganna. Í sambandi við almannatryggingar, sem veita ákveðin réttindi, virðist vera einfaldast að leyfa t. d. bæjarstjórnum að kjósa á lýðræðislegan hátt þá n., sem á að hafa innan umdæmisins með framkvæmd málsins að gera, enda hefur því ekki verið mótmælt, að þetta hefur gengið svona til um sjúkratryggingarnar og örorkutryggingarnar, og hefur enginn fundið að því. En það er skiljanlegt, að Alþfl. líti það hýru auga að geta komið á svona skrifstofubákni út um allt land. Ég vil nú að gefnu tilefni vænta þess, að fram komi hjá hæstv. dómsmrh. og öðrum þeim, sem vilja hafa þetta mál á þessa lund, einhver skýring á því, að þeir telja svo nauðsynlegt, að Tryggingastofnun ríkisins fái að koma upp þessu embættismannakerfi út um allt land. En eins og ég sagði við fyrri umr., þá sættum við okkur ekki við þetta fyrirkomulag, sem erum fulltrúar staða utan af landi, þó að Sjálfstfl. hafi samið um það að fá hér form. tryggingan., nokkurs konar varaframkvæmdastjóra við hliðina á Alþfl. Enn fremur var samið um það við borgarstjórann í Reykjavík, Bjarna Benediktsson, að yfirtaka það starfslið, sem nú vinnur við sjúkratryggingarnar í Reykjavík, til að vinna áfram við Tryggingastofnun ríkisins, og við sættum okkur ekki heldur við slíka sérsamninga þeim til handa. Við viljum láta leggja til grundvallar í þessum efnum það, sem er eðlilegt og réttlátt, að fólkið í umdæmunum annist á venjulegan hátt framkvæmd trygginganna í sínu umdæmi, eftir því sem 1. og reglur mæla fyrir um, og við neitum því, að almannatryggingar eigi að standa undir einhverju skrifstofubákni, sem einn flokkur telur sér svo mikilsvert að koma upp, því að það verður ekki lítill fjárhagsbaggi og kostnaðarkerfi, sem þarna virðist vera á uppsiglingu. Í umr., sem fóru fram í dag, sagði hæstv. dómsmrh. með nokkrum þjósti, að það, sem 11. landsk. þm. hefði hér sagt um sérsamninga milli Alþfl. og Sjálfstfl. um afgreiðslu málsins, væri algerlega rangt. En það er nú alveg upplýst mál að þetta er fullkomlega rétt. Það er sem sagt rétt, að Alþfl. nær samningum við Sjálfstfl. um það að rýra allverulega bætur til mæðra og ekkna. Það er staðreynd, að Alþfl. náði þessum samningum, og það er enginn ágreiningur um það, að Sósfl. stóð ekki að þessum samningum. Það liggja fyrir upplýsingar um það, að Sjálfstfl. og Alþfl. sömdu um það, að annar þessi flokkur hefði nokkurs konar varaframkvæmdastjóra yfir tryggingunum og að starfslið sjúkrasamlagsins hér í Reykjavík skuli yfirtekið, en hinn flokkurinn haldi embættis- og skrifstofubákn, sem hann óskar eftir að koma upp. Þessar staðreyndir liggja fyrir, og þýðir ekki í móti að mæla. Þegar svo bæði ég og aðrir fara hér fram á það við 2. umr., að þessu ákvæði verði breytt í réttlátara horf og meira að óskum þess fólks, sem við tryggingarnar á að búa, þá virðist þar ekki hægt neinu um að þoka, og þá er sagt, að þetta megi bíða til 3. umr, og má þá búast við, að reynt verði að smeygja þessu fram af sér einnig við 3. umr., til þess að halda í þetta ákvæði, ef eitthvað mætti marka af því, hvað fast er í þetta haldið. Það er fullkomlega eðlilegt, að fólkið í tryggingaumdæmunum, sem stendur undir yfirgnæfandi meiri hl. kostnaðarins við framkvæmd trygginganna, sem verður að borga há iðgjöld til þess að halda tryggingunum uppi, og þeir fulltrúar, sem þetta fólk velur til þess að annast framkvæmd trygginganna, annist þetta starf, en ekki einhverjir stjórnskipaðir menn héðan að sunnan. Hér hafa að vísu komið fram nokkrar brtt., sem miða að breyt, á þessu atriði, sem ég hef gert að umtalsefni, meðal annars hefur hv. 2. þm. N.-M. flutt till. um að breyta þessari gr. Sú brtt. er nokkuð til bóta, en er engan veginn fullnægjandi, eftir sem áður stendur það opið fyrir Tryggingastofnun ríkisins og framkvæmdastjóra hennar að raða upp þessum skrifstofubáknum út um allt land og að skipað sé trúnaðarmannakerfi og gengið með öllu fram hjá bæjar- og sveitarstjórnum, og full ástæða er til að búast við því, þó að hans till. yrði samþ., að slíku kerfi yrði komið upp. Ég álít sem sagt ekkert annað viðunandi í þessum efnum en að taka það skýrt fram, að umdæmin sjálf hafi rétt til þess að annast framkvæmd trygginganna hvert á sinum stað, og ég tel ekki sæmandi, að d. víki sér á neinn hátt undan því að taka skýra afstöðu til þess. Óskar Alþ. eftir því, að svona skrifstofubáknum verði komið upp og að framkvæmdin verði á þá lund, sem hér er gert ráð fyrir, eða vill það verða við því að heimila bæjar- og sveitarstjórnum, hverjum á sínum stað, að annast þessi mál? Svo eru hér nokkur atriði, sem ég vildi minnast á frekar, og í því sambandi beina fyrirspurn til frsm. meiri hl. og hæstv. dómsmrh., og það er viðvíkjandi þessum trygginganefndum, sem ég annars geri lítið úr, eins og það er ákveðið í 11. gr. Þar er talað um, að þessar tryggingan. skuli kosnar af bæjar- og sveitarstj. í umdæmunum að nýafstöðnum kosningum. Hvernig er nú hugsað að framkvæma þetta, þar sem t. d. bæjarstjórnarkosningar fara fram á allt öðrum tíma en sveitarstjórnarkosningar í mörgum hreppum og annars staðar þar sem svo háttar til, að kaupstaður og t. d. 2–3 sveitahreppar liggja saman í tryggingaumdæmi, því sennilega er það á mörgum stöðum? Er þá ætlunin, að allar hreppsn. af þessum svæðum og svo bæjarstjórn kæmu saman til sameiginlegs fundar og kysu þá venjulegri hlutfallskosningu þá tryggingan., sem þarna er rætt um? Ég álít ekki verjandi að kasta höndunum svo til að setja ákvæði viðvíkjandi þessum trygginganefndum. Þá er annað atriði. Hvernig er ætlazt til, að farið verði með kostnað af störfum tryggingan., ef einhver yrði? Eru það bæjar- og sveitarstj., sem eiga að standa undir kostnaði af þeim tryggingan., eða eru það tryggingarnar sjálfar? Ég hef ekki getað fundið neitt ákvæði, sem segir til um það. Svo er einnig ákvæði viðvíkjandi tryggingaumdæmunum. Það væri fróðlegt að heyra hér eitthvað um það, - hvernig yfirleitt þessi tryggingaumdæmi hafa verið hugsuð. Er meiningin að hafa alla kaupstaði sértryggingaumdæmi? Eða á að hræra kaupstöðunum saman við sveitahreppana, og er ætlunin að láta þessi tryggingaumdæmi vera mjög stór? Ég er sannfærður um það að ef farin verður sú leið að hafa tryggingaumdæmin stór, þá koma fram margvíslegir örðugleikar á þessari framkvæmd með tryggingan. Þá voru hér nokkur önnur atriði, sem ég minntist á við fyrri umr., t. d. viðvíkjandi iðgjaldagreiðslum. Mér skilst, að n. sú, sem hefur fjallað um málið, sé ekki til viðtals um það að breyta því, sem farið hefur verið fram á, að iðgjaldagreiðslurnar skuli breytast, og verður þá að koma hér fram við atkvgr., hvernig meiri hl. lítur á það. Ég fyrir mitt leyti vil undirstrika það sem áður, að ég tel sjálfsagt, þegar komin eru þetta há iðgjöld, eins og hér er gert ráð fyrir, í þessum tryggingum, þá sé verulegur hluti af gjöldunum tekinn eftir tekjuhæð þeirra, sem eiga að greiða gjöldin, þannig að þeir tekjuhærri ættu að greiða mun hærri iðgjöld en hinir: Ég mun því styðja till., sem fer í þá átt. Svipað sýnist mér hafa farið um það atriði, sem ég drap á við 1. umr., sem er viðvíkjandi sjúkrabiðtíma fyrir smáframleiðendur. N. virðist ekki hafa fengizt til að ræða um þetta efni. Er það meiningin að ganga þannig frá þessari löggjöf, að t. d. smáframleiðendur, eins og þeir, sem vinna víða í sjávarþorpum landsins við smábátaútveg, verði settir í hóp með atvinnurekendum og látnir bíða 5–6 vikur, þar til þeir koma til greina við dagpeningagreiðslur vegna veikinda? Er meiningin að flokka alla bændur líka í hóp atvinnurekenda og láta þá bíða í jafnlangan tíma? Eins og ég lýsti við fyrri umr., tel ég þetta misráðið, enda get ég ekki séð, að það sé nokkur frambærileg ástæða fyrir því að haga þessu á þessa lund, smáútvegsmenn og bændur eiga algerlega að vera samhliða launþegum í þessum efnum. Hitt skal ég svo viðurkenna, að það er rétt að láta nokkuð annað gilda um stærri atvinnurekendur, fyrst á annað borð er gengið inn á þá braut, eins og víða er gert í þessu frv., að taka tillit til efnahagsástæðna og þeirra kjara, sem menn eigi við að búa, í sambandi við greiðslur til trygginganna. Það kom hér fram í framsöguræðu hv. frsm. n., að það yrði að fara varlega með þetta mál hér á Alþ., vegna þess að það væri mikil hætta á, að málið næði ekki fram að ganga, ef einhverjar breyt. yrðu gerðar á því: Ég get ekki skilið það, eins og undir þetta mál hefur verið tekið hér á Alþ. og eins og það virðist vera vel valdað með stjórnarsamningnum, að það sé nein óskapleg hætta á því, að málið nái ekki fram að ganga, þótt breyt., sem miða að því að gera ákvæði frv. réttlátari, verði samþ. Ég held, að þetta sé aðeins fyrirsláttur. Ég er sannfærður um, að þó að breyt. yrðu gerðar á þessu frv. og það færi til Ed., þá mundi það samt ná fram að ganga. En ég met það mjög mikils, að þetta mál nái fram að ganga, og tel það alveg sjálfsagt, en slíka afgreiðslu eins og það, að setja alla smáútvegsmenn og bændur í flokk með atvinnurekendum landsins, það tel ég enga þörf í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Enn þá síður sé ég ástæðu til þess að taka þann rétt af bæjar- og sveitarstj. að annast framkvæmd trygginganna í sínu umdæmi og koma upp því embættisbákni, sem hér virðist vera kappsmál nokkurra manna, - enn þá síður sé ég ástæðu til þess, að frv. verði afgr. á þá lund. Ég hef sem sagt dregið það við mig að flytja hér brtt. um þau atriði, sem ég hef hér aðallega rætt um, vegna þess að ég gekk út frá því sem gefnu, að n. mundi taka þessi mál til afgreiðslu og ræða þau og skýra frá því, hvernig afstaða hennar væri til þeirra hér við 2. umr. En nú hefur hún gengið framhjá þessu atriði og segist ætla að láta það bíða til 3. umr. Þess vegna vil ég sjá við 2. umr., hvernig meiri hl. d. tekur þessu máli. Hitt skal ég svo taka fram, að ég hefði talið æskilegt, að það hefði verið reynt að semja um þau atriði, sem hér er deilt um. En ég mótmæli því algerlega, að stjórnarfl. hafi samið um málið á þá lund, sem það liggur hér fyrir nú, enda er það upplýst, að Alþfl. og Sjálfstfl. virðast hafa samið um stjórn þessara tryggingamála og að einungis þeir tveir flokkar stóðu að þeim samningum, sem fjalla um lækkun á hlunnindum eða rétti samkvæmt þessum tryggingum, og ég tel mig ekki skuldbundinn til þess að draga mig til baka um það að flytja brtt. við frv. á þessa lund,. og mun fylgja því eftir, að breyt. nái fram að ganga á frv. í þessa átt.



Herra forseti. Þegar þetta mál kom til 1. umr. hér í d., þá var páskaleyfi að hefjast, svo að þm. stilltu sig mjög um það að ræða málið almennt, en vildu greiða fyrir því að koma því til n. - Ég mun nú við þessa umr. segja nokkur orð almennt um málið, um leið og ég ræði brtt., sem ég flyt við það á þskj. 938, og vænti ég þess, að hæstv. forseti hafi ekkert við þetta að athuga nú við 2. umr. málsins. Það er öllum augljóst, að hér er um mjög stórt mál að ræða, og vafalaust má segja, að það sé í eðli sínu gott mál. Það er jafnvel, talað um það af ýmsum ræðumönnum og í blöðum stjórnarfl., að með þessu frv. eigi að gera hvorki meira né minna en skapa nýtt þjóðfélag og betra en hið eldra. Það fylgir þessu máli, sem nær til allra manna í landinu, - skattþegna landsins, - að um leið og það veitir þeim nokkur réttindi, leggur það þung gjöld á alla skattgreiðendur í landinu. Það er nú gert ráð fyrir því, að sú velta, sem skapast um þetta mál, muni nema meiru en helmingi þess, sem öll fjárlögin nema nú, og er þetta nokkur leiðarvísir um það, hvað hér er stórt mál á ferðinni: Ég dreg það ekki í efa, að þetta er í rauninni mjög gott mál, eins og ég hef þegar tekið fram, en ég held, að þar sem um svona stórvægilega breyt, er að ræða frá því, sem nú er, að þá sé ætlaður nokkuð naumur tími til afgreiðslu þessa máls, þar sem gert er ráð fyrir, að mér skilst, að Nd., þar sem sitja 2/3 þm., eigi aðeins að fá fáa daga til þess að fjalla um það. Ég held, að það sé þó enn þá meira áberandi, hvað fólkið, sem býr út um byggðir landsins, veit nauðalítið um það, hvað hér er á ferðinni, það hefur alls ekki fengið tækifæri til þess að kynna sér þetta mál til neinnar hlítar, því að gögnin í málinu hafa alls ekki verið lögð undir dóm fólksins og ekki kynnt því að neinu leyti. Hv. frsm. þessa máls sagði í ræðu sinni í dag, að þetta mál væri mjög vel undirbúið, og lagði á það nokkra áherzlu, en ég held, að þegar litið er á það, þá skipti mjög í tvö horn, eftir því á hverja hlið málsins er litið. Á þinginu í vetur, alllöngu fyrir jól, var þm. afhent stór bók, sem er skýrsla um þetta mál, og ýmis gögn, sem að tryggingamálum lúta. Ég hef gluggað nokkuð í þessa bók, og dylst mér ekki, að það er merkilegt heimildarrit, sem hefur margt að geyma, og að þeir menn, sem það hafa tekið saman og athugað það efni, sem þar er skrásett, hafa vissulega lagt alúð við sitt verk og að það hefði ekki verið á allra færi að gera það jafnvel. En þegar litið er til þess, hvað fólkið úti um landið hefur fengið að kynnast þessu máli, þá kemur fram allt önnur mynd af undirbúningi þess, því að frv. er flutt og lagt hér fyrir þingið um það leyti, sem þm. voru að fara í jólafrí, og þá fyrst fengu þeir að lesa þetta frv. mitt í önnum fjárlagaafgreiðslunnar, og út um landið er þetta alls ókunnugt. Um þetta atriði skýtur mjög skökku við, þegar það er borið saman við þann undirbúning, sem ýmis önnur stórmál hafa fengið. Ætla ég sem dæmi um það að minnast á tvennt í því sambandi, þar sem mþn. hafa undirbúið málin. Fyrir stuttu starfaði hér póstmálanefnd, sem skipuð var eftir sérstakri till., sem samþ. var hér á Alþ., og hóf hún starf sitt á því að skrifa öllum sveitarstjórnum út um gervallt landið og leita eftir áliti þeirra um það, í hvaða horf ætti að færa það mál, sem n. var fengið til að gera till. um. Þegar þau svör eru komin frá sveitarstjórnunum, þá tekur þessi n. fyrst til starfa og byggir till. sínar að miklu leyti á þeim upplýsingum, sem hún fær utan af landi, og ég hygg, að þessi n. hafi kvatt á sinn fund hvern einasta þm. utan af landi til ráðlegginga um þær till., sem hún bar fram, áður en málinu var ráðið til lykta. Ég minnist þess enn fremur, að mþn. í skólamálum mun hafa haft nokkuð svipuð vinnubrögð. Hún skrifaði sérhverjum kennara og skólan. og leitaði álits þeirra um viss atriði í þeim málaflokki, sem mþn. hafði haft til athugunar, og byggði svo störf sín að verulegu leyti á þeim svörum, sem hún fékk frá þessum aðilum utan af landinu, og þegar hún samdi frv., tekur hún eins mikið tillit til þessara svara og henni er auðið. Þó var frv. sent aftur til umsagnar og athugunar þessara aðila, bæði kennara og skólan. í landinu, og það er fyrst þegar þessi undirbúningur og athugun hefur farið fram, að frv. er lagt hér fyrir Alþ. til athugunar og samþ. Þegar þetta er borið saman við það stórmál, sem við nú fjöllum um, verður ekki annað sagt en að þarna sé mjög ólíkt að farið. Sveitarstjórnirnar úti um landið, sem verða að eiga sinn hlut í framkvæmd þessa máls og standa við þungar skuldbindingar og greiðslur í sambandi við það, þær vita nú alls ekkert um það, hvað hér er á ferðinni. Það þarf ekki annað en hitta mann utan af landsbyggðinni til þess að sannfærast um það, að mönnum fellur ekki þessi afgreiðsla málsins, og það þarf ekki annað en ganga hér í símaklefann og hafa samband við mann utan af landi, einkum þá, sem hafa það í hendi sinni að sjá farborða fátækum og fámennum sveitarfélögum, til þess að heyra, að það er ekki einhliða fögnuður hjá þeim yfir afgreiðslu þessa máls, - yfir því nýja þjóðfélagi, sem hér er verið að skapa, - heldur bera þeir mikinn ugg í brjósti um það, að hér sé verið að reisa landinu hurðarás um öxl og sveitarfélögum mjög þungar byrðar, sem menn vita þó óglöggt, hverjar eru, og eru gramir yfir því, að gersamlega hafi verið gengið framhjá þeim um undirbúning málsins. Þessi aðferð og þetta flaustur, sem haft er um afgreiðslu málsins, þætti mér ekki ólíklegt, að kynni að valda því, að málið yrði í sjálfu sér óvinsælla úti um landið en kannske væri ástæða til, því að ég endurtek það, að eðli málsins samkvæmt er hér um gott mál að ræða. Það verður ekki framhjá því gengið, að þetta frv. leggur þungar byrðar á skattþegna landsins, bæði einstaklinga og sveitarfélög. Það er þá einnig til marks um það, hvað skortir á um fulla athugun og undirbúning málsins, að það er gert ráð fyrir því að leggja á sveitarfélög 4½ millj. kr. að viðbættri verðlagsuppbót og jafna því niður eftir vissum reglum, sem tiltekið er í frv., en þótt ég hafi flett nokkuð þeim gögnum, sem þessu máli fylgja, hef ég hvergi getað fundið skýringu á því, hvernig þessari upphæð skuli raunverulega skipt niður á sveitarfélögin hvert um sig. Og ég hef það fyrir satt, að jafnvel þeir, sem betur hafa kynnt sér þetta mál, eins og hv. 3. landsk. þm., vísasti maður hinna vísustu, geti ekki gefið skýringu á því, hvað miklar byrðarnar eru, sem lenda á hverri sýslu, og þeim mun síður á hvern hrepp. Það má segja, að það væri í rauninni lágmarkskrafa, þegar þm. eiga að greiða atkv. um jafnstórfellt fjárhagsatriði og það, sem hér er um að ræða, að það lægi fyrir einhver áætlun, einhver tilraun hefði verið gerð til þess að reikna það út, hvernig þetta mundi falla á sveitarfélögin í landinu. En það virðist ekki hafa verið gert, og verður að segja, að um þennan þátt málsins skorti mjög á, að undirbúningur sé svo fullkominn sem þörf hefði verið og æskilegt væri. Það er í rauninni óverjandi að bjóða þm. upp á að greiða atkv. um jafnmiklar byrðar og þetta án þess að þeir hafi hugmynd um, hvað þeir eru að gera gagnvart héraði sínu. Hefði ég fengið upplýst, hvað félli á það kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir, hefði ég staðið miklu nær að gera mér sjálfum grein fyrir því, hvað mundi falla á hvern hrepp fyrir sig, en þessu er ekki til að dreifa. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að leggja mjög þungar byrðar á sveitarfélög og það jafnvel enn meir en gert er með nokkurri annarri löggjöf, sem ég þekki til. Það er alkunnugt og ekkert óvenjulegt, að í löggjöf sé ákveðið, að sveitarfélög skuli greiða svo og svo mikinn part af vissum útgjöldum, en það fylgir jafnan, að bæjarstjórnir og sveitarstjórnir hafi sjálfsákvörðunarrétt um það, í hvaða framkvæmdir þau ráðist, og hafi þannig hönd í bagga um það, hve miklar byrðar þær taki á sveitarsjóðina. Ég man t. d. eftir því í sambandi við vegagerðir, að venjulega eiga sveitarfélögin að leggja fram fé til vegagerða, en greiða vissan part af framlagi t. d. sýsluvegagerðar, en sveitarstjórnirnar hafa það í hendi sinni, hver á sínum stað, hve mikið þær láta gera af vegum þetta og þetta árið, og þannig geta þær ráðið miklu um framkvæmd þessa atriðis. Hið sama má segja t. d. um löggjöf um skólabyggingar, að sveitarfélögin skuli leggja fram svona og svona mikinn part af byggingarkostnaði, en þau hafa það í hendi sinni, hvort þau ráðast í þessar byggingar, og mega haga framkvæmdum í samræmi við vilja fólksins og aðstöðu á hverjum tíma. Ég verð að benda á það, að jafnvel þó að mörg sveitarfélög hafi tekið á sig miklar byrðar og mikla fórnfýsi í sambandi við byggingar skólahúsa, þá er það að miklu leyti vegna þess, að sveitarstjórnirnar hafa þetta frelsi. Þegar t. d. sveit eins og Árnessýsla lagði í það að reisa heimavistarskóla, þá var þetta átak fram komið að miklu leyti vegna þess, að þar var ekki gengið hart eftir peningagreiðslum einum, heldur var lögð fram vinna að nokkru leyti upp í kostnaðinn. Það er líka kunnugt, að ýmis héruð hafa gert stór átök á þessu sviði, en þau átök hafa fyrst og fremst verið gerð vegna þess, að fólkið sjálft hefur haft frelsi til þess að hafa þessi mál með höndum og hefur mátt leggja fram sinn hlut t. d. í vinnu og á annan hátt, en löggjafarvaldið bindur því ekki að fullu þessar byrðar með peningagreiðslum einum upp í þessi framlög. Í sambandi við þetta frv. skilst mér, að forstöðumenn þessarar stofnunar eigi að jafna þessu framlagi niður á hreppana í landinu, án þess að sveitarstj. séu nokkuð um það spurðar. Þetta kemur eins og hár skattur ofan á öll önnur gjöld, sem sveitarstj. fá engu um ráðið, þær eiga að taka á móti þessu og greiða það eins og fyrir þær er lagt. Með þessum l. eru því sveitarstj. úti um landið settar skör lægra en í öðrum l., þar sem nokkurs er krafizt af þeirra hendi. Þá er ekki hægt að horfa fram hjá því, að þetta frv. gerir ráð fyrir að leggja allþungar byrðar á einstaklingana í landinu, þar sem eru fyrst og fremst hin föstu iðgjöld til trygginganna, auk þess sem allir atvinnurekendur eiga að greiða sérstakan skatt. Nú er það svo, og meðal annars liggur það fyrir í þeirri góðu bók, sem ég drap á áðan, að tekjur manna eru mjög misjafnar, bæði fer það eftir stéttum og eins eftir búsetu. Hér liggur það fyrir meðal annars, að á sama tíma sem skattþegn í Reykjavík hefur 11500 kr. tekjur, hefur t. d. skattþegn austur í Suður-Múlasýslu einungis 4700 kr. tekjur, og skattþegn í Dalasýslu 4300 kr. og í Skaftafellssýslu 4900 kr. Svona mætti rekja töfluna alla í gegn. Það liggur í augum uppi, að þessir menn, sem búa við svo misjöfn kjör og tekjur sem raun ber vitni um, hljóta að eiga misjafnlega auðvelt með að greiða föst iðgjöld, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er alveg óhugsandi að gera ráð fyrir því, að t. d. skattþegn austur í Suður-Múlasýslu, sem hefur 4700 kr. tekjur á sama tíma og Reykvíkingur hefur 11500 kr., eigi jafnauðvelt með að greiða þessi föstu gjöld. Ef gjöldin eru fyrst og fremst föst og miðuð við hvern einstakling í landinu, þá verður vitanlega að líta fyrst og fremst á hag þeirra, sem erfiðasta hafa aðstöðuna, og fyrst og fremst að miða þessi föstu gjöld við þá tekjulægstu í þjóðfélaginu, en seilast heldur til hinna eftir öðrum leiðum, sem betur mega sín. Ég verð að álíta, að þau föstu gjöld, sem sett eru í þessu frv., séu of há, en hitt hefði verið miklu nær, sem raunar brtt. liggja nú fyrir um frá ýmsum þm., að hafa þessi föstu gjöld mun lægri en hér er gert ráð fyrir, en láta heldur þá, sem betur eru staddir, greiða til sjóðsins á annan hátt, eftir öðrum reglum, með hundraðsgjaldi af tekjum, eins og till. hefur þegar verið flutt um. Ég vænti þess, að hv. þd. athugi það mál gaumgæfilega og reyni að skila þessu þannig úr hendi sér, að viðunandi verði að þessu leyti. [Frh.]