Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem þetta er fyrsti fundur í þessari hv. deild á nýju ári vil ég byrja hann á því að óska þingdeildarmönnum gleðilegs árs og bjóða þá velkomna til starfa.



Herra forseti. Það var leitað eftir samkomulagi við stjórnarandstöðuna í sambandi við þetta þinghald. Í sambandi við það óskaði ég eftir því við forseta að það yrði ekki haldinn fundur fyrr en á þriðjudag, þ.e. þriðjudaginn 5. jan. Til vara var óskað eftir því af þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem ræddu við forseta að ekki yrði haldinn fundur fyrr en kl. fjögur eða fimm í dag til þess að þeir sem þyrftu að fara um langan veg ættu þess kost að komast hingað í tæka tíð. Mér skildist á hæstv. þingforseta að það væri ekkert mál, hann gæti stjórnað því án þess að ræða um það við aðra hvenær á deginum fundur hæfist. Hins vegar yrði hann að ræða um það við forseta og jafnvel ríkisstjórn ef það ætti að fresta fundi til þriðjudags. Hafi ég skilið þetta rétt vil ég fá að vita það hér og nú hvernig á því stóð að við þetta var ekki staðið. Hverjir komu í veg fyrir það ef ekki er hér um misskilning að ræða, en nokkrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar urðu vitni að þessum orðaskiptum. Ég harma að slíkt standist ekki og gæti haft þau áhrif að það yrði ekki auðveldara að semja við stjórnarandstöðuna um þinghald þegar þannig er haldið á málum.



Varðandi orð hv. 6. þm. Norðurl. e. vil ég taka fram að það mun hafa verið misskilningur okkar á milli ef hann hefur álitið að ég gæti ákveðið hvenær þinghald byrjaði án þess að ræða um það við aðra forseta þingsins. Ég vissi reyndar ekki þegar við héldum þennan umrædda fund að það yrði fundur í Sþ. á undan þessum fundi og ræddi að sjálfsögðu við forseta Sþ. um þennan tíma, en það hlaut ekki hljómgrunn að breyta fundartímanum. Ég hef ekki rætt þessi mál við ríkisstjórnina sérstaklega, enda var það útilokað og fékk ekki hljómgrunn heldur að byrja fund á þriðjudegi vegna þeirra mála sem hér liggja fyrir. Ég vonast til þess að ekki komi að sök þessi breytti tími, enda var um það spurt sérstaklega á þessum fundi af mér hvort þessi tímasetning væri gerð að skilyrði fyrir þeim samningum sem gerðir voru fyrir áramótin og svo var ekki talið vera. Það var skýrt tekið fram að þetta væri ekki skilyrði, en mér var falið að leita eftir þessu og athuga möguleikana á þessu. En ég gaf ekki neitt loforð í þessu efni og spurði sérstaklega eftir því hvort þetta mundi verða gert að skilyrði fyrir þeim samningum sem gerðir voru þá. Þetta eru þær skýringar sem ég hef á þessu. Hér á skerminum sé ég að það eru mættir 37 þm. í deildinni af 43 þannig að hv. þm. hafa mætt mjög vel til þessa fundar.



Hæstv. forseti. Ég ætlaði að vera mjög stuttorður og hafði áformað að varpa fram fsp. til hæstv. fjmrh. og þar fyrst og fremst varðandi undanþágur fyrir fiskiskip hér á landi. Í frv. til l. sem nú liggur fyrir hér um breytingu á söluskatti er ekki gert ráð fyrir að söluskattur af varahlutum, vélum og tækjum í skip sé felldur niður. Þetta er stærsta hagsmunamál útgerðarinnar á Íslandi og ég tel að hér hafi greinilega orðið mistök á og menn hafi gleymt þessu. Við meðferð deilda hefur þetta ekki komið fram áður. Ég hafði hug á í þeirri frægu ræðu sem ég hélt hér eða öllu heldur hélt ekki um nóttina að spyrja fjmrh. um þetta atriði og hann einn getur vafalaust svarað því. Ég tel að hér hafi fallið í burtu undanþágur fyrir skip sem þýðir verulega útgjaldaaukningu fyrir fiskiskip. Við 3. gr., 11. tölul. frv. hef ég lagt fram brtt. þar sem ég bæti inn í þann lið varahlutum fyrir skip, þ.e. bæti inn orðunum "skip og". Ég beini því til þm. hvort þeir geta ekki sameinast um að samþykkja þessa breytingu því það er alveg augljóst mál að hér hafa orðið veruleg mistök við flutning frv. og niðurfelld heimild til að fella niður söluskatt í fyrsta lagi á fjarskiptatækjum fyrir fiskiskip, þar með talið neyðarstöðvar og löggiltar stöðvar sem skip verða að hafa, og í þessu eru verulegar fjárhæðir bundnar. Í öðru lagi er um ratsjár að ræða, sem öll skip nú til dags nota, og miðunarstöðvar og áttavitar og svokallaða bergmálsdýptarmæla, sem núna eru ekki í sérstökum flokki að sjá, og fisksjár. Allt eru þetta mjög mikilvægi tæki um borð í fiskiskipum og reyndar farskipum líka sum og fram hjá því er ekki hægt að horfa að ef ekki eru heimildir til undanþágu, til að fella niður söluskatt á þessum tækjum eins og verið hefur mun þessi verslun færast úr landinu, eins og var um árabil. Fiskiskip munu einfaldlega sigla til næstu hafna í Evrópu og láta setja þessi tæki um borð í skipin þar og jafnframt mun viðhald að nokkru leyti fara fram í þessum löndum. Það er mjög mikilvægt að þessari grein sé haldið inni. Það er hvergi í núverandi frv. Því tel ég að það væri mjög mikilvægt að menn gætu sameinast um að bæta inn orðinu "skip og" í 11. tölul. því þetta varðar þessa atvinnugrein verulega mikið. Þá er rétt að benda á að sennilega mundi, ef þetta er ekki fyrir hendi, svokallaður frílager farskipafélaga ekki lengur vera fyrir hendi, en frílager fyrir farskip hefur tíðkast hér um nokkur ár þar sem farskip geta haft lager af varahlutum í vélar og tæki og fengið þá án tolla og söluskatts. Það þýðir að farskipin mundu einnig hætta að láta afgreiða sig hér með þessa hluti og verslunin mundi færast til útlanda á þessu. Ég vil sérstaklega beina þessu mikilvæga atriði til hæstv. fjmrh. og vonast til að hann geti stutt brtt. sem hér verður borin upp á eftir því að ég tel að það sé alveg ljóst að hafi þessi málaflokkur ekki þá skipan á sem núna er, að það sé hægt að fá undanþágu frá söluskatti fyrir tæki og búnað fyrir skip, muni verslunin færast úr landinu og þetta muni verða til stórkostlegs skaða fyrir okkur. Á undanförnum árum hafa byggst upp mjög góð fyrirtæki í þessum greinum, bæði hvað varðar fjarskiptatæki, fiskileitartæki og vélar, og væri til mikils óhagræðis ef þessi verslun flyttist úr landinu og menn mundu eingöngu reiða sig á erlenda umboðsmenn í þessu atriði. Brtt. er á þskj. 473 og ég vonast til að menn geti stutt hana þannig að þessi mál komist í höfn. Ég ætla ekki að hafa orð mín öllu fleiri núna. Ég tel að þetta mál sé mjög mikilvægt og ætlaði reyndar að ræða það á þessum fræga næturfundi, en ég taldi að enginn nema fjmrh. gæti svarað þessu, sem er vafalaust rétt, og ég vonast til að hann muni svara þessu jákvætt og taka undir brtt. um að undanþágur fáist fyrir skip í þessum efnum.



Herra forseti. Við höfum nú fengið örfáa daga til þess að gaumgæfa það mál sem hér er til 3. umr. og væri óskandi að hæstv. ráðherra og samráðherrar hans og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hér á þinginu hefðu notað þann tíma vel og gert sér grein fyrir afleiðingunum ef þetta frv. verður samþykkt óbreytt. Afleiðingarnar verða ekki aðeins stórfelldar álögur á heimilin og þá fyrst og fremst á lágtekjuheimilin, heldur er með frv. verið að blása í glæður verðbólgubálsins og storka samtökum launafólks. Hæstv. ráðherrar og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hljóta að hafa tekið eftir viðbrögðum fulltrúa launafólks og það væri ákaflega heimskulegt að láta þau sem vind um eyru þjóta. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar létu kalla ýmsa aðila á fund fjh.- og viðskn. Nd. til viðræðna um þetta mál og önnur því tengd sem eru reyndar þegar orðin að lögum, forustumenn stærstu samtaka launafólks í landinu, Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sömuleiðis fulltrúa Neytendasamtakanna og Manneldisfélags Íslands. Það hefði vitanlega verið æskilegt að fá miklu fleiri fulltrúa neytenda og þolenda, svo sem hinna ýmsu félaga húsmæðra, náttúrulækningafélaga, Kvenfélagasambandsins o.fl. o.fl., barnaverndarráðs, svo að eitthvað sé nefnt, svo og margra stéttarfélaga úr lægstu tekjuhópunum. Til þess gafst ekki tími enda Kleppur-hraðferð sú eina leið sem þetta frv. hefur fengið í gegnum þingið. Viðhorf þessara aðila, sem við þó fengum að ræða við skamma stund, eru öll á einn veg. Með hinum illræmda matarskatti er verið að veikja stöðu þeirra sem ævinlega fá minnstu bitana af nægtaborði þjóðfélagsins. Það er verið að þyngja byrðar þeirra sem eyða mestum hluta tekna sinna í nauðþurftir og, það sem hæstv. ráðherrar ættu þó að skilja og hafa áhyggjur af, þessar aðgerðir auka þungann í kröfugerð í komandi samningum. Það kom svo auðvitað í ljós, sem bersýnilegt var reyndar fyrir, að engir fulltrúar neytenda eða þolenda komu nærri þegar lögð voru á ráðin um þessa breikkun söluskattsstofnsins sem um ræðir í þessu frv. Það er vissulega athyglisvert að lesa frásögn Morgunblaðsins af þeirri atburðarás allri eins og hún birtist í blaðinu 10. desember sl. undir fyrirsögninni "Erfið fæðing en efnilegt barn." Í þessa frásögn hefur nú verið rækilega vitnað fyrr í þessum umræðum og þeirri frásögn hefur ekki verið mótmælt, mér vitanlega, en þar kemur fram hverjir eru hugmyndasmiðir og guðfeður hins þríhöfða þurs sem við höfum verið að kljást við þessar vikurnar. Þar kemur það m.a. fram að upphaflega mun hæstv. fjmrh. hafa ætlað sér að lækka söluskattsprósentuna niður í 22% og hefur þá væntanlega talið það í samræmi við margendurteknar nokkuð stórkarlalegar yfirlýsingar um nauðsyn þess að stórlækka söluskattsprósentuna um leið og stofninn yrði breikkaður. Nú verður það að játast að engan sótti ég af hinum 100 fundum hæstv. ráðherra fyrir tveimur árum þegar hann fór um landið sem nýorðinn formaður Alþfl. og spurði hver ætti þetta land og ég hef heldur ekki stundað grúsk í Alþingistíðindum, en mér er til efs að hann hafi nokkurn tíma gefið nokkrum áheyrenda sinna í þann tíma ástæðu til að ætla það að boðuð stórlækkun söluskattsprósentu þýddi lækkun hennar úr 25 í 22%, hvað þá að hún mundi nú standa í stað þegar allt kæmi til alls, og hvað þá að nokkrum dytti í hug að svo mundi fara fyrir hinum orðsnjalla og vopnfima formanni jafnaðarmanna vinstra megin við miðju, formanni Alþýðuflokksins, sem sýnist nú sækja fróðleik í Vikuna ef ég sé rétt - hann er sennilega að lesa völvuspána og tekur kannski meira mark á henni en orðum ýmissa annarra - þegar hann yrði hæstv. ráðherra að hann mundi sitja í þingsölum og lesa völvuspá vikunnar eftir að hafa knékropið fyrir fulltrúum Félags ísl. iðnrekenda, Verslunarráðsins og Félags ísl. stórkaupmanna og hlýða hverri bendingu þeirra en láta undir höfuð leggjast að ráðfæra sig við fulltrúa launafólks í landinu. En heimur versnandi fer og allt er nú þetta komið á daginn. Það er vafalaust borin von að hæstv. ráðherra hafi séð tíma til þess frá önnum áramótanna að ræða við fulltrúa launafólks og gaumgæfa þær afleiðingar sem allt þetta ráðabrugg hefur á afkomu fólks og þróun launa og efnahagsmála almennt. Það verður a.m.k. ekki séð né heyrt af yfirlýsingum embættismanna í ráðuneyti hans sem hafa tíundað það í fjölmiðlum hvaða áhrif þessi frestun málsins hefði og síðan er haft eftir einum þeirra í Morgunblaðinu í gær að ráðuneytið mundi hafa skjótar hendur, eins og það er orðað, við að hrinda breytingum á söluskatti í framkvæmd þegar Alþingi væri búið að samþykkja breytingarnar. Hér er ekkert ef heldur bara þegar. Hann reiknar sem sagt ekki með að neinar hugarfarsbreytingar hafi orðið á stjórnarheimilinu í áramótafagnaðinum og veit eflaust betur um alla heimilishætti þar en við sem leyfðum okkur þó að vona að menn sæju að sér. Það virðist sem sagt engu líkara en að menn hafi litið á frestun þessarar umræðu fram yfir áramót nánast sem formsatriði og hafi aldrei ætlað sér að nota þennan tíma til umþóttunar af einu eða neinu tagi. Ekki gefur heldur ástæðu til bjartsýni viðtal sem hæstv. fjmrh. lætur hafa við sig í Alþýðublaðinu á síðasta degi ársins. Það viðtal lýsir því miður ekki samstarfsvilja né vilja til aukins skilnings. Þar talar hæstv. ráðherra um að þyrlað hafi verið upp gríðarlegu moldviðri sem ætlað sé að vekja ugg meðal almennings vegna þessara breytinga. Þetta er nú billega að orði komist, hæstv. ráðherra. Uggurinn meðal almennings er tilkominn vegna gerða ríkisstjórnarinnar þótt stjórnarandstaðan sé í því hlutverki að vekja rækilega athygli á afleiðingum þeirra gerða. Það má þá kannski spyrja hvort ýmsir þeir sem látið hafa ugg sinn uppi vegna þessa máls séu að þyrla upp moldviðri, hvort forseti Alþýðusambands Íslands, formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, formaður Neytendasamtakanna og formaður Manneldisfélags Íslands séu að þyrla upp moldviðri. Eru það að dómi hæstv. ráðherra sjálfsagðar einkunnir til þeirra sem dirfast að hafa aðra skoðun á málinu en hann sjálfur? Ýmislegt annað væri ástæða til þess að ræða af því sem fram kemur í þessu viðtali, svo sem fullyrðingar hæstv. ráðherra um nauðsyn þess að tolla grænmeti. Þar held ég að hæstv. ráðherra tali um hug sér. Hann veit það ósköp vel að innlend grænmetisframleiðsla nýtur þeirrar verndar, að innflutningur sambærilegs grænmetis er bannaður eða það er sem sagt heimild til þess að banna hann þegar uppskeran er næg innan lands og það ætti að vera næg verndun auk þess sem sjálfsagt væri að stuðla frekar að góðum hag grænmetisframleiðslu og ræktunar hér innan lands með því að undanþiggja fjárfestingarvörur til hennar söluskatti eins og Kvennalistakonur leggja til. Þá hrærir hæstv. ráðherra í þessu viðtali öllum frumvörpum sínum í einn pott og fær út núll í framfærsluvísitölu sem er út af fyrir sig reikningslega rétt en, eins og margsinnis hefur verið bent á, alls ekki sama útkoma fyrir hvern og einn þar sem vægi matvöru í framfærslukostnaði er afar mismunandi. Það er málið eða kjarni málsins eins og hæstv. ráðherra er tamt að segja og segir reyndar aftur og aftur í þessu viðtali. Svo kvartar hæstv. ráðherra yfir því að stjórnarandstaðan haldi lítt á lofti hliðarráðstöfunum ríkisstjórnarinnar með hækkun barnabóta og lífeyris, en það er nú svo, hæstv. ráðherra, að þar vorum við sammála og þar af leiðandi reyndist ekki nauðsynlegt að hafa þar um mikið mál. Við studdum að sjálfsögðu þessar ráðstafanir og að þessar greiðslur væru hækkaðar og greiddum þeim atkvæði, en ég sé ekki hvernig hægt er að búast við því að við eyðum miklu af dýrmætum tíma þingsins í að geta þeirra ráðstafana í hvert sinn sem hugsanlega mætti svo gera í samhengi málsins. Reyndar gæti ég alveg hugsað mér að lofa og prísa þessar aðgerðir á hverjum einasta degi ef hæstv. ríkisstjórn vildi hafa barnabætur sómasamlegar og greiða þær samhliða því að sleppa matarskattinum. Þá skal ég lofa þær á hverjum degi og hafa um það langt og mikið mál. Hins vegar er svo athugunarvert hvernig hæstv. ráðherra lýsir áhrifum þessara bóta í tilvitnuðu viðtali og gerir auðvitað veg þessara bóta sem mestan, miðar upphæðir við ársfjórðung og tvö börn þar sem annað á að vera undir 7 ára aldri. Þannig fæst sæmileg upphæð á prenti sem kannski dugir fyrir gallabuxum og skóm á þessi blessuð börn en séu þær bútaðar niður á hvert barn og miðaðar við mánuð verður niðurstöðutalan vitanlega heldur rýrari. Eitt vekur sérstaka athygli í þessu viðtali og það er fullyrðing hæstv. ráðherra um það að barnabætur verði greiddar út ársfjórðungslega og í fyrsta skipti nú í janúar. Á þetta mun verða minnt og segi ég það ekki að ástæðulausu vegna þess að við umfjöllun um tekjuskattsbreytingarnar í fjh.- og viðskn. kom fram sú skoðun embættismanna það gæti orðið erfitt og þeir vildu helst ekki kveða svo fast að orði að það yrði hægt að greiða þessar bætur í upphafi ársfjórðungsins. En sannarlega er gott ef hæstv. ráðherra ætlar að sjá til þess að svo verði því það má ekki minna vera. Það væri ástæða til að taka ýmislegt fleira fyrir í þessu viðtali og svara því, en því miður er augljóst að hæstv. ráðherra er forhertur í afstöðu sinni og lýkur þessu viðtali með hástemmdum yfirlýsingum um réttlátara skattakerfi, bætt skattskil og stuðning við fyrirtæki. Og andóf stjórnarandstöðunnar hér á þinginu er afgreitt sem sleggjudómar sem engu muni breyta um dóm sögunnar. Hæstv. fjmrh. gefur sig hins vegar út fyrir að vera kjarkmaður sem óttist hvorki skattkerfisbreytingar né dóm sögunnar. Við þær aðstæður sem ríkt hafa undanfarnar vikur hér í þinginu fer ekki hjá því að maður velti fyrir sér, herra forseti, kostum og göllum þeirra vinnureglna sem hér eru viðhafðar og gallarnir hafa óneitanlega verið meira áberandi. Margir utan þessa vinnustaðar hafa átt bágt með að skilja þessa starfshætti, enda myndin ófögur sem þeim er gefin í fjölmiðlum. Þar ganga fullyrðingar um málþóf og hvers konar ólíkindalæti og skilningur æðimargra sem utan við standa er sá að stjórnarandstæðingar séu svona að mestu leyti aðeins að stríða stjórnarliðum og reyna að koma illu af stað á stjórnarheimilinu. Málefnin komast heldur lítið að í slíkri umfjöllun. Þetta er að mínum dómi afar slæmt og veldur mér áhyggjum. Orsakanna fyrir því ástandi sem ríkt hefur hér á Alþingi síðustu vikurnar er að leita hjá ríkisstjórninni og í þeim vinnubrögðum sem stuðningsmenn hennar leyfa sér að viðhafa til að keyra í gegn stórmál eins og það sem hér er til 3. umr. án þess að taka tillit til nokkurra ábendinga frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Í hverju málinu á fætur öðru höfum við fulltrúar stjórnarandstöðu reynt að gera okkar besta við erfiðar aðstæður. Við höfum lagt mikla vinnu í að skoða frumvörp ríkisstjórnarinnar og sýnt þann samstarfsvilja sem við höfum getað. Við höfum ekki aðeins kynnt okkar eigin stefnu í þeim málum sem um hefur verið að ræða og þær ýtrustu breytingar sem við hefðum viljað gera, heldur höfum við reynt að ná samvinnu við stjórnarliða um að sníða verstu agnúana af þessum málum áður en þau verða að lögum. Niðurstaðan er hins vegar sú að stjórnarfrv. virðast nánast heilagar kýr sem enginn megi snerta. Eflaust hefur sundurþykkjan á stjórnarheimilinu sitt að segja og sá hreinsunareldur sem stjórnarfrv. þurfa að ganga í gegnum áður en þau eru lögð fram sem slík. Nægir þar að vitna til þeirrar frásagnar í Morgunblaðinu sem ég minntist á áðan. Ég tel það hins vegar stóralvarlegt mál og atlögu að lýðræðinu þegar stuðningsmenn stjórnarinnar neita að hlusta á rök stjórnarandstöðu hvernig sem þau eru fram sett. Jafnvel þótt þeir fallist á rökin virðist óhugsandi að breyta í samræmi við þau aðeins vegna þess að til.skipun vantar úr ráðuneyti. Sem dæmi um þvílík vinnubrögð get ég nefnt baráttu okkar kvennalistakvenna fyrir því að tekið væri tillit til hollustu- og manneldissjónarmiða við álagningu tolla og vörugjalds, tollar felldir niður á grænmeti en meira lagt á sykur og sætindi. Undir þetta sjónarmið tóku margir og m.a. hv. formaður fjh.- og viðskn. sem komst m.a. svo að orði að sykur væri óeðlilega ódýr. Þrátt fyrir þetta gátu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar ekki fallist á brtt. Kvennalistans og niðurstaðan hlýtur að vera sú að ríkisstjórninni og stuðningsmönnum hennar er ekki sama hvaðan gott kemur. Og óneitanlega . . .

Ég vil inna ræðumann eftir því hvort hann geti lokið ræðu sinni. Ef hann getur það á örskammri stund mun ég halda áfram, en hins vegar ef svo er ekki bið ég hann að fresta ræðu sinni fram yfir kl. fimm.

Ég á ekki fjarska mikið eftir, forseti, en ég kýs heldur að ljúka því eftir fundarhlé. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég mun þá halda áfram máli mínu. Ég vænti að hæstv. fjmrh. sé einhvers staðar hér nálægur svo að hann megi vera viðstaddur umræðuna. Hæstv. fjmrh., er hann ekki hér? Ég kann betur við að hafa hann hérna nálægt mér. - Ég skal ekki tefja tímann. Ég reikna með að hæstv. ráðherra gangi fljótlega í salinn, og er kannski nóg komið af þögnum í þessum ræðustól svo að ég ætta að halda áfram þar sem frá var horfið. Ég leyfði mér áður en fundi var frestað fyrir þingflokksfundi að fara örfáum orðum um vinnubrögð í sambandi við afgreiðslu mála og lét þar enn einu sinni í ljós óánægju með þau vinnubrögð. Það virðist svo sem stjórnarandstaðan geti ekki fengið á sig hlustað þótt hún vilji taka málin fyrir með eðlilegum hætti og gagnrýna það sem henni þykir miður hafa farið án þess að hún sé að reyna í nokkru að hindra eðlilega umfjöllun mála hér. Ríkisstjórnin ber saman samstöðu í stjórnarflokkunum með illu eða góðu um hin ýmsu mál og svo er eins og sé lokað augum og eyrum við hvers konar umbótatilraunum af hálfu þm. og jafnvel komið fram við þm. stjórnarandstöðunnar af fullkomnu virðingarleysi, hlustað með ólund eða hlustað ekki þegar þm. stjórnarandstöðu vilja ná eyrum hæstv. ráðherra og jafnvel lesið á áberandi hátt úr ljóðabókum eða Vikunni, því ágæta blaði, þótt talað sé til þeirra af fyllstu kurteisi. E.t.v. er kominn til þess tími, herra forseti, að þingheimur reyni að móta sér skikkanlegri vinnubrögð sem líklegri eru til árangurs. Ég vænti að ég teljist ekki hafa farið út fyrir efni þessa fundar þótt ég eyddi nokkrum orðum að vinnubrögðum sem svo mjög hafa komið við sögu í þessu máli, ekki síst. Það er hins vegar hinn margumræddi söluskattur sem er til 3. umr. og ég ræddi reyndar það mál mjög ítarlega við 1. umr. og bætti við í annarri, en enn er nokkuð ósagt. Á þeim örskamma tíma, þeim örfáu fundum, raunar aðeins tveimur, sem fjh.- og viðskn. hafði málið til umfjöllunar, komu reyndar nokkrir á nefndarfundi og urðu orð þeirra þar ekki til þess að breyta skoðun minni á því sem ég tel eitt hið versta sem hæstv. ríkisstjórn gat hugsanlega dembt yfir landsmenn. Látið hefur verið að því liggja að hér sé um afar mikla og nauðsynlega kerfisbreytingu að ræða sem skipta muni sköpum um alla innheimtu og eftirlit. Skoðun í nefnd hefur staðfest það sem virtist við fyrstu sýn að svo er alls ekki. Kerfisbreytingin er í rauninni léttvæg. Hér er fyrst og fremst og nánast eingöngu um það að ræða að söluskattsstofninn er breikkaður, 25% söluskattur lagður á matvæli. Það er í raun og veru öll breytingin. Það hefur einnig verið staðfest að allar fullyrðingar um það að lagabreytingar af þessu tagi mundu auðvelda eftirlit og skil eru mjög orðum auknar. Ríkisskattstjóri staðfesti það á fundi í fjh.- og viðskn. að vandinn varðandi söluskattsskil lægi aðeins að litlu leyti á sviði vöruverslunar og matvöruverslunin væri aðeins brot af þessum vanda. Undanskot eru miklu víðtækari á öðrum sviðum. Þau eru fyrst og fremst í þjónustu hvers konar, byggingariðnaði, bílskúrsstarfsemi af ýmsu tagi og fleira því um líkt. Á því er ekki tekið nokkurn skapaðan hlut í frv. sem hér er til afgreiðslu og það er mín skoðun að fólk hafi verið blekkt að þessu leyti. Því hefur verið haldið á lofti að hér væri um meiri háttar kerfisbreytingu að ræða sem hefði í för með sér stórbætt söluskattsskil og vissulega má til sanns vegar færa að skattur á matvæli mun að líkindum skila sér ákaflega vel því að með því er verið að skattleggja það sem enginn getur verið án. Að öðru leyti er ekki um auðveldari innheimtu að ræða. Það er algjör blekking, hæstv. ráðherra. Í annan stað er því haldið stíft að fólki að þetta sé nauðsynlegt skref í átt að virðisaukaskatti sem taka eigi upp á næsta ári og muni verða heil 22%. Það fær heldur ekki staðist. Þetta skref er alls ekki nauðsynlegt þess vegna. Hér er, eins og áður sagði, aðeins um það að ræða að leggja þessa gífurlega háu skatta á matvæli og það eru mörg fordæmi fyrir því að undanþiggja eitt og annað í virðisaukaskatti, m.a. matvæli, kannski fyrst og fremst matvæli. Sums staðar eru raunar matvæli skattlögð en þá töluvert lægra en annað sem skattlagt er og meira að segja frú Margaret Thatcher, járnfrúin, sem nýtur aðdáunar margra, sérstaklega karla, fyrir hörku sína, dugnað og ósveigjanleika, hefur ekki ráðist á þann garðinn að skattleggja matvæli. Allra furðulegust er kannski sú fullyrðing að þessi ráðstöfun verði til lækkunar verðbólgu. Reyndar hefur borið minna á þeirri fullyrðingu í seinni tíð. E.t.v. hefur náð til eyrna hæstv. ráðherra eitthvað af því sem fulltrúar launafólks hafa haft um þessa skattlagningu að segja en það er raunar sama, herra forseti, hvernig við veltum þessu máli fyrir okkur fram og aftur. Það er með öllu óskiljanlegt hvernig viti bornum mönnum dettur til hugar að fremja þessa óhæfu. Herra forseti. Til þess að greiða fyrir þingstörfum og tryggja að hv. þm. gætu notið áramótanna með fjölskyldum sínum stilltum við, mörg okkar, máli okkar í hóf við 2. umr. þessa máls og þess vegna einnig drógum við til baka, kvennalistakonur og allir fulltrúar stjórnarandstöðu, brtt. okkar sem við höfðum borið fram við 2. umr. en flytjum þær nú aftur við 3. umr. Þær er að finna hér á þskj. 465 og þarfnast ekki mikilla skýringa. Fyrri brtt., þ.e. aliður hennar, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Vörur sem um ræðir í I. til IV. flokki viðauka I í tollalögum (tollskrá) og ætlaðar eru til manneldis. [Hér er um undanþágur að ræða.] Undanþága samkvæmt þessum tölulið tekur þó ekki til hreinna eða blandaðra grænmetis- og ávaxtasafa eða tilreiddra efna til slíkrar drykkjarvörugerðar, sælgætis, öls, gosdrykkja eða annarra vara sem gjaldskyldar eru samkvæmt lögum um vörugjald, sbr. reglugerðir sem settar eru samkvæmt þeim lögum. Undanþágan nær ekki heldur til tóbaks, drykkjarvara sem í er áfengi, tilbúinna efna til öl- eða víngerðar, poppkorns eða annars sælgætis þótt það sé ekki gjaldskylt samkvæmt lögum um vörugjald. Undanþága þessi nær ekki til sölu veitingahúsa, greiðasölustaða eða annarra á tilbúnum mat." Þetta þýðir einfaldlega að matvörur verða undanþegnar söluskatti og þarf engum að koma á óvart. Þessi brtt. er svo orðuð að hún er samhljóða reglugerðarákvæði í núgildandi lögum sem undanþiggja matvörur söluskatti. Ég vona einlæglega að þingheimur beri gæfu til þess að samþykkja þessa tillögu og koma þannig í veg fyrir óbætanlegt óhæfuverk. B-liður fyrri tillögunnar á þskj. 465 varðar svo undanþágu fyrir aðgangseyri að íþróttasýningum, íþróttamótum, sundstöðum, heilsuræktarstöðvum og skíðalyftum. Þarna er heilsuræktarstöðvum bætt inn í þessa upptalningu og það teljum við flm., sem eru allar þingkonur Kvennalistans í Nd., æskilegt með tilliti til heilsufarssjónarmiða og óeðlilegt að þessi heilsuræktarstarfsemi sé skattlögð þegar önnur slík er blessunarlega undanþegin. Önnur brtt. á þingskjalinu lýtur að garðyrkju, þ.e. að fjárfestingarvörur til garðyrkju verði undanþegnar söluskatti. Er það ætlun okkar að ekki veiti af því og er jafnframt reyndar tengd þeirri skoðun okkar að innflutt grænmeti eigi að vera tollfrjálst en því miður vildu stjórnarþingmenn ekki fallast á þá tillögu okkar við afgreiðslu tollafrv. og þykir okkur það mjög miður. Slíkt má vitanlega alltaf taka upp aftur og reyna að fá fært til betri vegar, enda sé ég ekki annað en að öll rök hnígi að því að haga málum svo. Herra forseti, ég hef skýrt þessar brtt. og afstöðu okkar til þessa frv. og ætla a.m.k. að sinni að geyma mér frekari umfjöllun um það.



Hæstv. forseti. Það mál sem er á dagskrá er eitt af þremur meginmálum sem fjallað hefur verið um seinustu dægur liðins árs og á þessum fundi, þeim fyrsta á nýbyrjuðu ári. Það er út af fyrir sig ekki furða þó að einn hv. þm., sem talaði næst á undan mér, hafi nefnt þessa þrenningu þríhöfða þurs. Þar í felst náttúrlega ákveðið viðhorf sem bærilega hefur komið fram í máli þeirra fulltrúa stjórnarandstöðu sem hér hafa talað við umræðurnar allar. Ég býst við að leitun sé á þjóðþingi þar sem svo viðamiklar breytingar sem hér er um að ræða eru undirbúnar á þann veg sem hér er, þær séu undirbúnar þannig að þær eru lagðar fyrir þjóðþingið innan við þriggja vikna tíma áður en ætlast er til að þingið afgreiði málin. Þegar því er ekki kyngt alveg á stundinni af viðkomandi stjórnarandstöðu er því haldið fram að um sé að ræða málþóf þegar menn vilja taka til máls um málin. Ég býst við að leitun sé á þjóðþingi þar sem aðstæður eru þannig, eins og hafa verið við þessi mál á undanförnum dögum, að fulltrúar stjórnarliðsins, sem er ekki lítill hluti þingsins, tekur nánast ekki til máls um aðalmál þingsins dögum og jafnvel vikum saman. Það er aðeins um að ræða hæstv. ráðherra og hins vegar þá hv. þm. sem neyðast til þess sem frsm. nefnda. Að öðru leyti er það stjórnarandstaðan sem ræðir raunverulega eða reynir a.m.k. að ræða málin efnislega. Ég mun í væntanlega ekki mjög löngu máli leggja fyrir fsp. til hæstv. fjmrh. um það mál sem er sérstaklega á dagskrá. Ég get verið tiltölulega fljótur að segja kjarnann í áliti mínu og viðhorfi mínu til þessa máls. Ég er því andstæður fyrst og fremst vegna þeirrar ætlunar hæstv. ríkisstjórnar að leggja á hinn svonefnda matarskatt með þeim hætti sem hann er á lagður, fyrst og fremst vegna þess hvar hann lendir þyngst og einmitt þar sem síst skyldi. Í athugasemdum með þessu frv. sem er til umræðu segir, með leyfi hæstv. forseta, eftirfarandi: Þær breytingar sem hér er fjallað um eru fyrst og fremst í fimm atriðum. Í fyrsta lagi lækkun tolla og afnám sex annarra gjalda. Þetta er talið sem fyrsta atriðið og það sem kannski skiptir ekki minnstu máli, en ég vildi í því sambandi minna á að það eru ekki nein ný tíðindi að tollar séu lækkaðir hér á landi og það er ekki nein ný pólitík sem verið er að taka upp í því efni. Sú pólitík hefur staðið óslitið frá því á árunum í kringum 1970. Fyrir 1970 voru tekjur ríkisins af tollum og vörugjöldum eða innflutningsgjöldum yfir 50% af tekjum ríkisins. Síðan hefur þetta smám saman minnkað og það er rétt að minnast á það hvernig það hefur gerst. Árið 1975 er hlutfallið komið niður í 22%, 1976 er hlutfallið komið niður í 21,5%, 1977 fer það aðeins upp, í 21,9%, 1978 fer það niður í 20,4%, 1979 fer hlutfallið niður í 18,6%, 1980 niður í 17,6%, 1981 hækkar það lítillega, upp í 19,1%, niður aftur 1982, í 19%, 1983 niður í 17,3%, 1984 niður í 16,8%, 1985 niður í 14,7% og í hittiðfyrra, 1986, er þetta komið niður í 11% og mun hafa verið það sama á rétt nýliðnu ári. Þannig að ef við virðum fyrir okkur hvernig tollarnir hafa lækkað sem hlutfall af tekjum ríkisins er það ósköp álíka stökk sem hefur orðið 1984–1987, 5,8%, og nú er gert ráð fyrir í þeim breytingum sem samþykktar voru rétt fyrir síðustu áramót. Árið 1988 er sem sagt gert ráð fyrir því að hlutfallið verði 5,0%, fari niður um 6% með þessum breytingum, hlutfall tolla og aðflutningsgjalda, vörugjalda, í tekjum ríkissjóðs. Frá árinu 1983 til 1987 eru þetta 6,3%, mjög svipað hlutfall. Þetta eru í sjálfu sér tíðindi, og ekki slæm tíðindi, að þessi tollapólitík sé rekin. Engu að síður vil ég enn minna á það sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi, en það er hve hátt hlutfall innfluttrar vöru er í neyslu venjulegrar íslenskrar fjölskyldu. Ég hef að vísu ekki nákvæma úttekt á því. Sumir tala um að um 80% af neyslu venjulegrar íslenskrar fjölskyldu séu innflutt vara, aðeins um 20% séu heimafengin vara eða framleidd hér í landinu. Það hefur verið staðfest við mig einmitt af fulltrúa fjmrn. fyrir fáum dögum að þessi staðhæfing er í meginatriðum rétt. Það er líka rétt að það er á allt annan veg í þeim löndum öðrum sem hér er oft miðað við og einmitt er látið að liggja í sambandi við þær skattalagabreytingar sem hér er verið að fjalla um. Þar er þetta hlutfall allt annað. Mér segir svo hugur um að þessi staðreynd geri það einmitt að verkum að sú breyting sem verið er að ganga til hér, að hafa söluskattinn svona geysiháan og á seinasta stigi á nánast flestöllum vörum, sé breyting í ranga átt. Við skulum aftur líta dálítið nánar á athugasemdir með lagafrv. Önnur meginbreyting er þar sögð vera fækkun undanþága og samræming söluskattsins. Það er einmitt það mál sem við erum með sérstaklega á dagskrá. Þriðja breytingin er talin vera öruggari tekjuöflun ríkissjóðs. Ég efast varla um að það sé rétt, enda hefur það komið fram í nýsamþykktum fjárlögum að það voru ekki litlar upphæðir sem þar bætast við einmitt af þeim ástæðum sem hér er verið um að véla. Í fjórða lagi er talað um að skattskilin muni batna stórkostlega. Um það efast ég stórlega og mun kannski koma svolítið nánar að því í máli mínu. Í fimmta lagi er talað um að þessi breyting hafi í för með sér lækkun verðbólgu. Það er lítið rökstutt, að vonum, enda býst ég við því að þegar upp verður staðið, við skulum segja um þetta leyti næsta ár og að mál verði þá mæld dómi sögunnar, muni það koma í ljós að það markmið hafi ekki náðst. Ég býst við því að eimmitt þetta frv. sem við erum að fjalla um, söluskattsfrv., og einmitt það atriði að hafa söluskattinn þetta háan á matvælum verði sú ástæðan sem valdi því að síst náist það markmið að lækka verðbólgu. Við höfum lifað nýliðin áramót. Skattskil og skattamál Íslendinga hafa löngum verið á baugi hjá hv. Alþingi í desembermánuði. Það eru ekki mörg ár liðin síðan hæstv. núv. fjmrh. flutti að mörgu leyti, að minni hyggju, merka ræðu í desember, það mun hafa verið 10. desember árið þar á undan, 1986, um virðisaukaskattshugmyndir sem þá voru á baugi. Við skulum ekki loka augunum fyrir því að það frv. sem við erum með til umfjöllunar er þriðja stigið af fjórum til þess að ná því markmiði fram að koma á virðisaukaskatti hér á landi. Það hefur oft verið vitnað til þessarar ræðu hæstv. fjmrh. og mig langar til þess að vitna til nokkurra kafla í henni af því tilefni að nú erum við sjálfsagt komin að lokum þessarar umfjöllunar hér. Í athugasemdum með frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: "Þessar breytingar koma til framkvæmda um leið og tekið verður upp staðgreiðslukerfi skatta. Með þessum aðgerðum og ákvörðun um 22% virðisaukaskatt, sem upp verður tekinn í ársbyrjun 1989, þegar gamla söluskattskerfið verður afnumið, er lokið umfangsmestu þáttunum í endurskoðun skattakerfisins. Skattlagning verður gerð einfaldari, réttlátari og skilvirkari." Allt eru þetta göfug og góð markmið. Ég talaði um að þrepin hefðu verið fjögur. Fyrsta þrepið var þegar við myndun ríkisstjórnarinnar þegar söluskattur var lagður á tölvur og farsíma. Annað þrepið var þegar sérstakur 10% söluskattur var lagður á ýmis matvæli frá 1. ágúst. Og það er afskaplega áhugavert að veita því sérstaka athygli að þessi aðgerð, annað stig í skattlagningu hæstv. ríkisstjórnar frá 10. ágúst sl., er nú notað sem röksemd fyrir því í athugasemdum með þessu frv. að endilega þurfi að hækka þetta í eitt stig, 25%. E.t.v. kem ég að því síðar í máli mínu. Þriðja stigið sem talað er um í þessu sambandi er það sem við erum stödd við, að koma 25% söluskatti á nánast allar vörur. Fjórða stigið er svo upptaka virðisaukaskattsins í ársbyrjun 1989. Það er fyrirheitna landið. Það er þangað sem menn líta í dag í draumsýn og telja væntanlega að þar verði óskir þeirra allar uppfylltar. En við skulum líta svolítið nánar á viðhorf hæstv. fjmrh. til þessa máls fyrir rösku ári. Þá var í hug hæstv. þáv. fjmrh., hæstv. núv. forsrh., að koma hér þegar á virðisaukaskatti sem þá var að prósentuupphæð 24%. Nú er stefnumiðið að vísu aðeins 22% þó að þetta millistig verði tekið fyrir árið í ár, 1988, 25% söluskattur. Við skulum athuga hvernig hæstv. fjmrh. tók þá á málinu. Hann var þá málsvari flokks síns, Alþfl., að vísu í stjórnarandstöðu og þá væntanlega einn af þeim, þess vegna, sem ræddu málin hér á hv. Alþingi en sátu ekki hjá eins og stjórnarliðar gera í dag. Hann hóf ræðu sína 10. desember á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: "Vegna ummæla hæstv. fjmrh. á þá leið að þrír stjórnmálaflokkar hafi lýst yfir stuðningi við tillögur um virðisaukaskatt vil ég taka það fram strax í upphafi máls míns að þingflokkur Alþfl. styður ekki þetta frv. Ég hef líka ástæðu til að ætla að því fari fjarri að stuðningur við þetta frv. sé víðtækur innan raða stjórnarflokkanna." Þarna reyndist þáv. hv. þm. og núv. hæstv. ráðherra vissulega sannspár. Þannig hef ég t.d. ástæðu til þess að ætla að þeir þm. séu allnokkrir í þingflokki Framsfl. sem geta ekki sætt sig við mörg veigamikil ákvæði í frv. Ég hef reyndar efasemdir um það þó að ekki séu þær rökstuddar að ekki sé einhugur um þessar hugmyndir í þingflokki Sjálfstfl. Þetta reyndist allt á rökum reist hjá hv. þáv. þm. "Í því efni vek ég sérstaklega athygli á því að innan raða atvinnurekenda, einkum þeirra sem eru í forsvari fyrir minni þjónustufyrirtækjum, er verulegur uggur um það hvaða áhrif þetta frv., ef til framkvæmda kæmi, hefði á þær atvinnugreinar." Þetta var sagt um hugmyndir um virðisaukaskatt fyrir rösku ári. En höldum svolítið lengra, með leyfi hæstv. forseta. "Þetta segi ég strax til þess að taka af allan vafa um afstöðu okkar þingflokks vegna þess að hitt er rétt, að við erum opnir til viðræðna við aðra stjórnmálaflokka um það að taka upp virðisaukaskatt sem slíkan, sem hefur út af fyrir sig nokkra kosti umfram það söluskattskerfi sem við höfum þekkt á undanförnum árum," - en síðan segir í þessari ræðu hæstv. fjmrh.: "en þá því aðeins að sú löggjöf fullnægi mjög ströngum skilyrðum." Og það er þetta atriði hér í upphafi ræðu hæstv. fjmrh., þáv. þm. og stjórnarandstöðumanns, sem skiptir verulegu máli, að fullnægðum mjög ströngum skilyrðum. Hver skyldu nú þessi skilyrði hafa verið? Við komum að því nokkru síðar í ræðu hæstv. ráðherra. Það meginskilyrði sem hæstv. fjmrh. lagði gegn því að hann gæti fylgt eða mælt með þessu frv. sem lagt var fram hér á hv. Alþingi fyrir rösku ári var sú staðreynd að skattprósentan væri of há, 24%. Þetta kemur margsinnis fram í þessari ræðu. Ég held að það sé alveg ómaksins vert að minna hæstv. núv. fjmrh. á þetta atriði vegna þess að í millistiginu í ár, 25% söluskatti, er þó alltént farið einu prósenti hærra. Ég viðurkenni að vísu fúslega að ætlunin er að lækka þetta niður í 22% um næstu áramót, en frá mér séð er það bitamunur en ekki fjár. Það er ekki nokkur einasti munur á stefnu, ekki þeirri stefnu sem hæstv. fjmrh. var að gagnrýna á þessum tíma, 10. des. 1986, og um það stendur deilan. Um það eiga menn að takast á, hina raunverulegu stefnu sem hér er lögð. Við skulum líta svolítið nánar á ræðu hv. þáv. stjórnarandstöðuþingmanns, með leyfi forseta. Hann segir hér: "1: því efni bendi ég sérstaklega á að það eru augljós rök fyrir því að endurskoða saman lög um tekju- og eignarskatt og um virðisaukaskatt." Ekki hefur það nú lukkast enn þó að það sé markmið á þessu ári. "Vegna þess að það mun ráða allnokkru um það hversu langt við viljum ganga í að aflétta tekjuskatti af launum, hvort ríkisvaldið bætir sér upp tekjumissi sinn við það með því að halda í allt of háa söluskatts- eða virðisaukaskattsprósentu eða ekki." Takið eftir: að halda í allt of háa söluskattseða virðisaukaskattsprósentu eða ekki. "M.ö.o.: Ef ríkisvaldið við upptöku virðisaukaskatts vill leiða í lög ákveðnar aðgerðir til tekjujöfnunar [vitaskuld hefur það verið gert í ár], sem óhjákvæmilegt virðist að gera, hefur það mikil áhrif á það í hvaða átt tekjuskattsbreytingin verður. Aflétting tekjuskatts af launum með því að hækka skattfrelsismörk í tekjuskatti mjög verulega er auðvitað partur af þeirri tekjujöfnun sem ella þyrfti að grípa til við upptöku virðisaukaskatts. Þess vegna er erfitt að taka afstöðu til annars þáttarins eins út af fyrir sig." Þetta er að sönnu rétt, en frekar um skattprósentuna: "Ef spurt er hvers vegna Alþfl. er andvígur þessu frv. er rétt að tíunda þau rök í stuttu máli. Í fyrsta lagi: [takið þið eftir því, það er fyrsta röksemdin] Prósentuálagningin, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er allt of há. Það eitt út af fyrir sig veldur því að frv. er með öllu óaðgengilegt. Þessi háa prósenta hefur verðhækkunaráhrif ..." Takið eftir því, 24%, hefur verðhækkunaráhrif. 25% söluskattur núna á að hafa verðlækkunaráhrif, og ég dreg ekki nokkra dul á að ég er auðvitað með í huga tollalagabreytingarnar sem eru um 5% lækkun alveg eins og hefur gerst á sl. fjórum árum. Síðan segir hér áfram, með leyfi hæstv. forseta: "Þessi háa prósenta hefur verðhækkunaráhrif sem leiða til hliðarráðstafana og það er önnur meginröksemdin: [takið þið nú eftir, önnur meginröksemdin, hliðarráðstafanirnar] Þær hliðarráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. að grípa til, þar sem aðalatriðið er meiri háttar niðurgreiðslur á hefðbundnum landbúnaðarafurðum, eru með öllu óaðgengilegar fyrir þingflokk Alþfl." Hvað var gert núna? Var verið að auka niðurgreiðslur vegna hefðbundinna landbúnaðarafurða? Auðvitað var það gert. "Við munum" sagði þáv. stjórnarandstöðuþm. og núv. hæstv. fjmrh., "undir engum kringumstæðum fallast á þær." Þetta er aðeins rösklega ársgamalt viðhorf hjá þessum sama ágæta manni, stjórnmálaleiðtoga sem hefur nú fengið aðstöðu til þess að koma sínum málum fram. Það hefur lengi verið um það rætt á meðal þm., meðal manna um allt þjóðfélagið að það skipti Íslendinga mestu að fá skattakerfi sem yrði skilvirkt. Þetta skilvirka kerfi hefur í rauninni margan dreymt um. Þegar þáv. fjmrh. og núv. hæstv. forsrh. lagði fram frv. sitt um virðisaukaskatt fyrir rösku ári þá gerði hann það auðvitað í þeim tilgangi að ná fram skilvirku kerfi, ná fram réttlátu kerfi. Við skulum heyra hvað hæstv. fjmrh. sagði um það atriði, með leyfi hæstv. forseta: "Lítum aðeins nánar á fyrstu röksemdina, að skattprósentan sé allt of há, 24%. Rökin fyrir því að hverfa frá núverandi söluskattskerfi eru mörg. Menn segja í fyrsta lagi: Söluskattskerfið er ónýtt vegna þess hve undanþágum hefur verið fjölgað óhóflega á undangengnum árum. Þar af leiðandi er eftirlit allt í molum. Og menn eru yfirleitt á einu máli um það að söluskattsundandráttur sé mjög verulegur. En einmitt vegna þess, hve undanþágusviðið er vítt, hefur skattprósentan sjálf farið síhækkandi og er nú 25%. Ef ætlunin er að reyna að ná einhverju samkomulagi um upptöku virðisaukaskatts verður ein meginforsendan að vera sú, þegar menn taka upp virðisaukaskatt og eru þar með að útrýma undanþágum og víkka út skattskyldusviðið, að skattálagningarprósentan lækki mjög verulega." Þetta átti að vera skilyrðið fyrir rösku ári, að skattprósentan lækkaði. En staðreyndin sem við stöndum nú blákalt frammi fyrir er að skattprósentan er nákvæmlega sú sama. Það er að vísu lofað 3% lækkun að ári, en það er öllum auðvitað hulið hvort það stenst eða ekki. Í því frv. sem við erum hér að fjalla um er gert ráð fyrir því að hafa skattprósentuna hina sömu. Það er rétt að vekja athygli á því að hin raunverulega söluskattsprósenta hefur að vísu skv. lögum ekki verið nema 20%. En síðan hefur verið söluskattsauki sem hefur verið 2,5% , orkujöfnunargjald sem hefur verið 1,5% og síðan húsnæðisgjald sem hefur verið 1%. Þessi gjöld eru öll núna í gildi nema það seinasta, húsnæðisgjaldið sem féll niður vegna þess að það var tímabundið til sl. áramóta og það var þess vegna sem lækkunin varð úr 25 í 24%. Yfirleitt hefur þetta gjald verið umtalað í einu lagi og verið kallað sölugjald eða söluskattur. Ég mun, hæstv. forseti, ekki lengja umræðuna öllu frekar. Þó vil ég koma hér að tveimur, þremur atriðum í viðbót ásamt því að mig langar til að leggja eina fsp. fyrir hæstv. ráðherra, ef hann væri hér nærhendis, en það kemur nú ekki alveg að því strax í máli mínu þannig að mér þætti vænt um að hæstv. fjmrh. yrði hér í salnum ef hann mætti vera að því þegar þar að kæmi.

Fjmrh. mun vera genginn í salinn.

Já.

Ég fékk leyfi forseta til að fara frá í tvær mínútur.

Já. Í þessari ræðu, sem ég hef hér oft vitnað til og sem hæstv. fjmrh. flutti fyrir rösku ári, fjallar hann nokkuð um skilvirknina sem næðist með virðisaukaskatti og hann segir um það atriði m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: "Þetta vekur upp margar spurningar. Hvernig stendur á því, þegar gert er ráð fyrir því að taka upp skilvirkara kerfi, sem heitir virðisaukaskattur, að áhrif þessa, samkvæmt upplýsingum í grg. frv., eru ekki meiri en hér er talað um? Áhrifin af því að útrýma undanþágum", taki menn nú eftir, "áhrifin af því að útrýma undanþágum og víkka út skattskyldusviðið, áhrifin af því að kerfið á að vera öruggara í innheimtu og áhrifin af því að eftirlit með innheimtu verður aukið, hvernig stendur á því að menn gera ekki ráð fyrir því að það auki tekjur ríkissjóðs um meira en 400 millj. kr.?" Aðeins 400 millj. kr. Þetta var þann 10. desember á því herrans ári 1986. Nú höfum við lifað heilt ár í viðbót og við höfum lifað undirbúning að afgreiðslu fjárlaga, fyrstu fjárlaga þessa hæstv. fjmrh. sem hafa orðið með nokkrum eindæmum, náðu fram yfir jólahelgi. Og þá kemur það í ljós að einn meginstofninn í nýrri stefnumörkum hæstv. ríkisstjórnar, sem hefur verið smám saman að fæðast frá því á miðju sumri allt fram undir jól, allt frá því að soðningin fékk aflausn ef svo má segja og náð fyrir augum hæstv. ríkisstjórnar, þá gerist það að þetta söluskattsmál, sem er í rauninni mál málanna og kjarninn í því sem hér er um fjallað og margir hv. þm. hafa farið um mörgum orðum hér, nánast eingöngu stjórnarandstöðuþm. því að ég held að það sé leitun á því að nokkur stjórnarliði hafi yfirleitt tekið til máls um þessi efni eins og ég hef raunar áður komið að í ræðu minni. Ég man ekki til þess að nokkur einasti stjórnarliði, ef undan er skilinn hv. 2. þm. Vestf., hafi leyft sér yfirleitt að opna munn um þessi málefni og nánast enginn hefur lagt stjórninni lið í þessari umræðu sem hér hefur farið fram. Það eru ráðherrarnir og það eru frsm. nefnda sem til máls hafa tekið og þeir stjórnarandstæðingar sem hafa leyft sér síðan að fjalla um þessi mál nánast litnir því hornauga að þingsalir hafa tæmst. Það eina sem við erum þó að gera er að við erum að reyna að fjalla efnislega um málið. Og í þessari ræðu minni er ég að reyna að leiða fram álit, rétt rúmlega árs gamalt álit núv. hæstv. fjmrh. á nákvæmlega sömu atriðunum og hann sjálfur er um að véla þessa dagana og leiða yfir þjóðina með sínum hætti. En ég hlýt að vekja athygli á því í leiðinni af því að ég er tiltölulegur nýgræðingur hér á þingi að það vekur nokkra athygli mína varðandi stjórnarliða úr öðrum flokkum stjórnarliðsins en flokki hæstv. fjmrh., þ.e. úr Sjálfstfl. og Framsfl., að það er eins og þeim komi þessi mál ekki við. Maður heyrir manna á meðal úti í þjóðfélaginu að þeir reyni gjarnan að bendla þá eðlilegu óánægju sérstaklega í sambandi við matarskattinn og þennan víðfeðma söluskatt við hæstv. fjmrh., að því er virðist í trausti þess og von um það að þær óvinsældir sem af þessu muni hljótast lendi á honum og hans flokki en ekki þeim hinum stóru flokkunum sem leggja til atkvæðin þegar hér eru gerðar upp hinar raunverulegu sakir. Ég vildi í þessu sambandi leggja eina fsp. fyrir hæstv. fjmrh. og hún er um framfærslukostnað og framfærsluvísitölu. Í forsendum fjárlagafrv. er víða minnst á framfærsluvísitölu. - Og ég bið hæstv. fjmrh. forláts á því að nú þarf ég nauðsynlega að fá athygli hans til þess að geta lagt spurninguna fyrir hann og til þess að geta vænst svars og þá á annan veg en þann þegar ég lagði fram fsp. hér fyrir fáum dögum og hún fór um allmargra manna hendur og ég fékk síðan svar um allt aðra hluti en ég spurði um. Það kemur að vísu þessu máli ekki við. - En spurning mín er þessi: Í forsendum fjárlagafrv. er víða tekið fram að það er gert ráð fyrir að framfærsluvísitala hækki frá meðaltali 1987 til meðaltals 1988 um 17–18%. Fyrri spurning mín er þessi: Er gert ráð fyrir því að þess áætlun um hækkun framfærsluvísitölunnar standist? Önnur spurning mín er þessi: Er það rétt sem fram kom á seinasta fundi fjvn. fyrir 3. umr. um fjárlög 1988, það var rétt fyrir kl. 3, áður en umræðan fór fram þá síðdegis, að hækkun framfærsluvísitölunnar á árinu 1988 eða þessi munur væri áætlaður 27% en ekki 17–18% eins og forsendur frv. gera ráð fyrir? Mér finnst þetta atriði skipta verulegu máli. Ég geri ráð fyrir því að flestum sé ofarlega í huga að kjarasamningar eru lausir mjög víða í þjóðfélaginu. Viðræður fara í hönd síðar í þessum mánuði. Menn bíða þar sjálfsagt átekta vegna þeirra mála sem hér er verið að fjalla um, vegna þeirra ákvarðana sem hér er verið að taka. Ég geri mér fulla grein fyrir því að margt á sjálfsagt eftir að breytast sem jafnvel hæstv. fjmrh. getur ekki séð fyrir, en engu að síður vildi ég gjarnan fá um það skýr svör, hvort þessi mismunur, 17–18% eða 27%, hvort hann eigi í áætlunum stjórnarinnar við einhver rök að styðjast. Fundurinn sem þetta kom fram á í fjvn. var fundurinn þar sem tilkynnt var skattvísitalan, 131 stig, og það kann að skipta máli í þessu sambandi. En að lokum þetta, hæstv. forseti. Ég vil ljúka máli mínu á því að vitna enn í ræðu hæstv. fjmrh. rúmlega árs gamla: "Röksemdir okkar", sagði hann á þeim tíma, "fyrir því að við getum ekki fallist á þetta frv. eru því þessar upp að telja: 1. Vegna þess að skattprósentan er allt of há." 24% var of hátt fyrir rösku ári. 25% er sjálfsagt í dag. "2. Vegna þess að við tökum ekki trúanlegan talnagrundvöll frv. um það að ekki sé unnt með bættri innheimtu og niðurfellingu á undanþágum að tryggja ríkissjóði þegar af þeirri ástæðu meiri tekjur, þannig að unnt sé að lækka prósentuna og um leið að draga úr verðhækkunaráhrifum." - Þetta var önnur meginröksemd hæstv. fjmrh. á þeim tíma. "4. Vegna þess að hliðarráðstafanirnar eru af því tagi að við getum ekki fellt okkur við þær." Beri menn síðan þessar staðhæfingar, þetta viðhorf saman við niðurstöðu dagsins í dag. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.



Herra forseti. Ég biðst forláts að hafa ekki verið alveg viðstaddur. Ég sat í hliðarsal og kom mér satt best að segja ekki til hugar að svo gagnorður og skorinorður yrði hv. síðasti ræðumaður að hann mundi ljúka máli sínu á svo stuttum tíma. En ég mun að sjálfsögðu reyna að fylgja góðu fordæmi og hafa mín orð sem hnitmiðuðust og eins fá og ég tel mér unnt. Ég hef reyndar rætt þetta mál allítarlega við tvær umræður hér í deildinni og hef ekki miklu við það að bæta. Ég hef satt best að segja verið að vonast til, og vona reyndar enn, að hæstv. fjmrh. heiðri okkur með þátttöku í þessari umræðu áður en lýkur því að við erum nú ekki aðkreppt. Það er langt til næstu áramóta og aðrar tímasetningar af því tagi ættu ekki að hindra nú að hæstv. ráðherra geti svarað þeim fjölmörgu spurningum sem til hans hefur verið beint við fyrri umræður og tekið þátt í að rökræða ofurlítið sjálfan grundvöll þeirrar skattlagningar sem hér er lögð til. Mér finnst það mjög miður ef hæstv. fjmrh., talsmaður hæstv. ríkisstjórnar í þessum skattamálum öllum, reynir ekki að rökstyðja betur nauðsyn þess að standa að hlutunum eins og hér er lagt til. Ég tel að flestar þær röksemdir sem færðar hafa verið fram fyrir þessari skattlagningu, á matvæli einkum og sér í lagi, séu í raun og veru fundnar, það standi ekkert eftir af því að það sé óhjákvæmilegt að grípa til jafn vissulega umdeildra og óheppilegra aðgerða eins og þeirra að leggja 25% söluskatt á öll matvæli. Það væri einnig, herra forseti, æskilegt að fá að heyra í einhverjum talsmönnum hinna stjórnarflokkanna, t.d. fá að heyra eina dálítið mergjaða stuðningsræðu við matarskattinn frá einhverjum hv. þm. Framsfl. Ég hefði haft mjög gaman af því að heyra einhvern talsmann þeirra, t.d. hæstv. heilbrrh., halda heita hvatningarræðu um matarskattinn. Ég dreg auðvitað ekki í efa stuðning hæstv. heilbrrh., hv. 1. þm. Norðurl. e., við matarskattinn. Það hvarflar ekki að mér eitt augnablik að hæstv. ráðherrann styðji hann ekki af hellum hug, af öllu hjarta og allri sálu sinni ef ég má taka svo til orða. En það er svolítið leiðinlegt að þetta mál skuli fara hér algjörlega í gegnum alla umræðuna og það er eingöngu hæstv. fjmrh. sem til umræðu er. Þetta er auðvitað skattamál allrar ríkisstjórnarinnar. Og þó að ég hafi ekkert á móti því að hæstv. fjmrh. sitji uppi með umtalsverðan hluta af skömminni af þessu máli, þá finnst mér það ósanngjarnt að það skuli allt lenda þar. Ég tel að aðrir stjórnarliðar væru menn að meiri ef þeir kæmu upp og deildu ábyrgðinni og sökinni með hæstv. fjmrh. og væru ekki sífellt að þvo hendur sínar af öllum hlutum sem þeir óttast að þessi ríkisstjórn geri og ekki muni mælast vel fyrir. Það er reyndar, herra forseti, sérstakt rannsóknarefni í íslenskum stjórnmálum hvernig Framsfl. tekst ævinlega að vera og vera ekki í ríkisstjórnum. Shakespeare gamli velti þessu fyrir sér á sínum tíma en það er alveg ljóst að þetta er enn sígilt viðfangsefni og spurningin er þessi: Er eða er ekki Framsfl. í ríkisstjórn? Því að það er ævinlega þannig að séu einhverjir þeir hlutir að gerast í stjórn eða rétt eftir að stjórn hefur farið frá sem Framsfl. annaðhvort situr í eða var í, þá er óðara eins og hann hafi þar hvergi nærri komið, þessi sérkennilegi flokkur. Mér segir svo hugur um að ef þeir þm. Framsfl. fara nú að funda úti um landið á næstu vikum, sem gæti hugsast, og þar beri á góma þessa matarskattlagningu, þá er ég ekki viss um að þeir ætli sér að bera fulla ábyrgð á því með hæstv. fjmrh. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að það gæti gerst að einstakir hv. þm. Framsfl. þættust hafa heldur lítið nærri þessu komið. En það auðvitað dugar ekki, herra forseti. Allra síst vil ég nú láta mér detta þetta í hug vegna þess virðulega forseta sem hér stjórnar fundum. Ég held að það verði ekkert fram hjá því litið að þetta er skattapakki hæstv. ríkisstjórnar þó að hér sé mælt fyrir honum af hæstv. fjmrh. og stjórnarflokkarnir og hver einasti stjórnarþm., sem ekki gerir þá rækilega grein fyrir afstöðu sinni, og gerir meira en það að þvo hendur sínar heldur greiðir atkvæði á móti þessu, beri þarna ábyrgð. Það er alveg nauðsynlegt að hafa þessa hluti á hreinu vegna þess að hér eru að gerast tímamótaatburðir, tímamótaatburðir í skattheimtu í landinu. Það er engin leið að horfa fram hjá því að þessi gífurlega skattlagning á lífsnauðsynjarnar eru eitthvert versta óhappaverk að mínu mati um áratugabil sem gripið hefur verið til í skattamálum í landinu. Það er mín bjargföst sannfæring, herra forseti, að hér sé verið að stíga mikið ógæfuskref. Við vitum hvernig það er að þegar svona skattlagning er einu sinni komin á, þá fær naumast nokkur mannlegur máttur hana af tekið. Það er bara reynsla liðins tíma um nánast alla skatta, sem nokkurn tíma hafa verið lagðir á. Svo fremi sem skattstofninn gufi ekki upp eða eitthvað annað gerist þá er slíkum sköttum viðhaldið. Hér er auðvitað á ferðinni langþýðingarmesti tekjustofn ríkissjóðs þar sem er söluskatturinn, sem skilar fyrir þessar breytingar meira en helmingi af öllum óbeinum sköttum í landinu. Og óbeinir skattar skila 87% af heildarskatttekjum í landinu, þannig það eru þessi hlutföll sem menn þurfa að hafa í huga þegar menn meta hversu stórt og alvarlegt málið er sem hér er til umræðu. Ég fór nokkuð ítarlega yfir það hér í ræðu við 2. umr. hvernig skattheimtu af þessum toga er háttað í nágrannalöndum. Ég sýndi fram á það með því að fara yfir öll aðildarríki Efnahags- og framfarastofnunarinnar að það stendur til að slá heimsmet. Hvergi á byggðu bóli í heiminum er tekin svona há skattheimta af matvörum, hvergi. Þau lönd sem næst okkur komast eru hin Norðurlöndin. Flestöll önnur aðildarríki Efnahags- og framfarastofnunarinnar eru með mun lægri eða enga skattheimtu á matvæli og aðrar helstu lífsnauðsynjar.

Þeir hafa þá kannski einhverja aðra skatta hærri?

Segir hæstv. viðskrh. Rétt hjá honum. Ég fór nefnilega líka yfir það. Ég sýndi fram á það að óbeinu skattarnir eru í sérflokki hér á Íslandi. Í öðrum nálægum löndum vega aðrir skattstofnar mun þyngra. Því er ekki á móti mælt. Ég sýndi líka fram á og hafði reyndar áður nefnt í umræðunni að skattheimta á Íslandi í heild sinni er mjög lág. Í raun of lág. Ég tel að það standi of veikar stoðir undir rekstri velferðarkerfisins hér, þannig að ágreiningurinn er ekki um það, a.m.k. af minni hálfu, að það sé ekki nauðsynlegt að taka einhverja skatta til að standa undir samneyslunni. Spurningin er um það hvar skattarnir eru teknir, hverjir greiða þá. Ég held að þessi skattasúpa sé einhver hrikalegasta uppgjöf sem ég hef nokkurs staðar heyrt um gagnvart því að reyna að jafna lífskjörin í gegnum skattakerfið. Kórónan á þessu sköpunarverki er auðvitað þessi skattlagning á matvæli, brýnustu lífsnauðsynjarnar. Lengra verður ekki komist í þjösnaskap í skattkerfi heldur en að skattleggja lífsnauðsynjar af því tagi í hæsta flokki. Það eru alveg hreinar línur. Það er engin tilviljun að yfirleitt er tilhneigingin í þá átt að því lægri sem laun eru í viðkomandi löndum, þeim mun minna eða ekki neitt er matvaran og aðrar lífsnauðsynjar skattlagðar. Það eru fyrst og fremst þau ríki sem allra hæstan hafa kaupmáttinn sem leyfa sér að skattleggja matvöruna. Þetta geta menn lesið og sannfært sig um ef þeir skoða til að mynda þessa skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Þar kemur í ljós að þau aðildarríki OECD, sem lægstan hafa kaupmáttinn, eru auðvitað með minnsta eða enga skatta af þessu tagi. Og þá skulum við ekki gleyma því að kaupmáttur tímakaups á Íslandi er til muna lægri, til mikilla muna lægri en er á hinum Norðurlöndunum og annars staðar þar sem hæstur er neysluskatturinn, og matvaran er dýrari hér, þannig að allt er þetta í óhag heimilunum í landinu og eykur vægi matvælanna og þar með matarskattsins þegar hann verður lagður á. Því held ég að það sé alveg nauðsynlegt, ef menn vilja virkilega ná utan um þetta mál og átta sig á kjarna þess, að menn hafi þessi hlutföll, þessar staðreyndir í huga. Ég trúi því auðvitað ekki að hv. þm. stjórnarliðsins sem létu glepjast til að styðja þessa hluti hafi ekki kynnt sér þessi mál, að þeir hafi ekki vitað út í hvaða fen var verið að fara með þá, en það liggur við að manni þætti betra ef í ljós kæmi að þeir hafi einfaldlega verið plataðir og ekki vitað hvað þeir voru að gera, því að slíkt getur maður fyrirgefið þó að það sé auðvitað ekki gott til afspurnar. En hafi menn gengið að þessu vitandi vits hvað hérna átti að fara að ske, að slá heimsmet í skattlagningu á matvöru þar sem hún er hvað dýrust í heiminum og láta blekkjast til þess að trúa því að einhverjar hliðarráðstafanir, sem jafnvel er boðað að verði tímabundnar, muni slétta þessa reikninga um aldur og ævi, ja, þá eru menn mikil börn. Það er ljóst að það stefnir allt í það, allar pólitískar aðstæður eru slíkar, að niðurgreiðslur og aðrar slíkar ráðstafanir gufi upp, hjaðni á næstu árum. Þær geta hjaðnað umtalsvert þegar á þessu ári vegna verðbólgunnar. Ég spurði eftir því hvort það væri ekki svo eins og venjulega að á fjárlögum ríkisins væri áætluð föst krónutala í niðurgreiðslur sem ekki breytist þó að verðbólgan aukist. Þar með rýrna niðurgreiðslurnar strax innan ársins að verðgildi verði ekki gripið til sérstakra ráðstafana. Það hefur ekkert komið fram hér hjá talsmönnum ríkisstjórnarinnar um að það standi til. Ekki eitt orð um það að séð verði til þess að hliðarráðstafanirnar haldi verðgildi sínu þannig að það standist á út árið. Söluskatturinn hækkar með verðbólgunni, að sjálfsögðu, en hann er lagður ofan á endanlegt verð vörunnar sem væntanlega fer upp nokkurn veginn eftir því sem verðlag þróast. Ég tel þess vegna alveg með ólíkindum, herra forseti, hvað menn ætla að láta bjóða sér hér í trúgirni og hráskinnaleik. Það er alveg ljóst að þetta er bara málamyndaaðgerð til að taka af sárasta höggið, þessar svonefndu hliðarráðstafanir. Það stendur ekki til, það er ekki boðað að þær eigi að halda sér. Ef hér væri verið að ganga frá hlutunum með þeim hætti t.d. að það væri ríkisstjórnarsamþykkt um það að á meðan þessi ríkisstjórn sæti mundu niðurgreiðslur og aðrar slíkar ráðstafanir vega að fullu upp alla skattlagningu á matvælum, út þetta kjörtímabil ef því væri að skipta, þetta væri ríkisstjórnarsamþykkt sem allir væru skuldbundnir af, þá væri hér eitthvað pínulítið annað á ferðinni. Svo er ekki. Það er ekki stafkrókur af þessu tagi á blaði. Ég ætlaðist a.m.k. til að það væri upplýst ef svo væri. En það hefur ekki verið gert og er þó þetta mál hér til 3. umr. í seinni deild. Herra forseti. Ég spurði hæstv. fjmrh. allmargra spurninga, bæði hér við 1. umr. og einnig við 2. umr. Hæstv. ráðherra taldi sig hafa í framsöguræðu svarað því eða efnislega útskýrt málið. Hann hefur síðan ekki tekið þátt í umræðum, hann hefur ekki svarað því hvers vegna það hefur verið gefið í skyn í þessari umræðu að Ísland væri með þessum breytingum að stefna í svipaða átt og aðrar nálægar þjóðir, þegar í ljós kemur að svo er ekki, þegar í ljós kemur að hér stendur til að fara allt aðra leið en er við lýði og er stefnt á hjá flestöllum nálægum þjóðum. Ég held að hæstv. ráðherra skuldi Alþingi skýringu á því hvers vegna þarf að hafa þetta svona á Íslandi úr því að allar aðrar þjóðir sjá sér færar aðrar leiðir, mildari leiðir í þessum efnum, annaðhvort með mjög lága eða jafnvel enga skattlagningu á brýnustu lífsnauðsynjar eins og matvöru, ungbarnafatnað og jafnvel ýmsar nauðsynjavörur fyrir heimili og fjölskyldur. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra finnist þetta ekki svara vert, en þetta eru nú einu sinni þær spurningar sem brenna á þjóðinni. Og af því að við höfum nú sloppið út úr þessu húsi einstöku sinnum á undanförnum vikum, þó það hafi ekki verið oft en þó nóg til þess að maður hefur hitt að máli eða heyrt í þó nokkrum fjölda fólks, þá hef ég ekki talað við einn einasta mann sem styður þennan matarskatt, ekki heyrt eina einustu rödd utan talsmanna hæstv. ríkisstjórnar hér inni á Alþingi sem styðja þessa matarskattheimtu. Mönnum finnst þetta auðvitað fráleitt. Það skilur enginn í þessu.

Forseti Alþýðusambands Vestfjarða, Pétur Sigurðsson.

Það var þó loksins dreginn fram einn maður, sem er kallað fram í úr hliðardyrum að styðji þetta og sé hrifinn af þessu.  Herra forseti. Ég gæti út af fyrir sig farið yfir þetta allt saman aftur með hæstv. fjmrh. ef hann léti nú svo lítið að vera hér nálægur, en ég veit ekki hvort það hefur mikið upp á sig. Staðreynd málsins er sú að rökin fyrir matarskattinum eru hrunin, þau voru aldrei nein annað en skattagleði. Það voru aldrei nein rök annað en málamyndarök. Það eru engin rök fyrir því að það þurfi að vera á Íslandi skattakerfi sem er einstakt í heiminum, að við Íslendingar séum þeir aumingjar og skussar að við getum ekki innheimt skatta án þess að leggja þá án undantekningar yfir allar lífsnauðsynjar. Það þýðir ekkert að bera svoleiðis á borð fyrir menn þegar hið gagnstæða er gert eiginlega alls staðar annars staðar í heiminum. Eða hvers konar dómur er það þá um íslensku þjóðina og íslenska embættismenn, að það sé ekki hægt annað en hafa þetta svona hér? Það þýðir auðvitað ekki. Og hún verður þeim mun meira áberandi, herra forseti, eftir því sem umræðu þessari heldur fram og hún kemur nær sínum endalokum hér á þinginu, sú vonda staða, sú veika staða, gjörtapaða staða sem þetta matarskattamál ríkisstjórnarinnar er í. Það reynir enginn að verja það. Það reynir enginn að svara fyrir þá. Hæstv. ráðherrar gera í mesta falli það að gjamma hér pínulítið fram í. Aðrir þm. stjórnarliðsins reyna ekki að standa fyrir þessu máli. Þeir reyna það ekki. Þeir forða sér ævinlega úr þingsalnum um leið og matarskattarnir eru teknir á dagskrá. Þeir vilja ekki láta sjá sig inni á meðan verið er að ræða þessa hneisu. Og að það skuli vera örlög Alþfl. að standa fyrir þessum hlutum, það er náttúrlega svo makalaust, það er svo yfirgengilegt hvernig búið er að fara með þessa aumingja menn í samstarfinu, að sitja uppi með matarskatta og hafa ekki komið neinu fram í þeim hugmyndum sem þeir voru með í skattamálum að öðru leyti. Hvar eru eignarskattar? Hvar eru skattar á fjármagnstekjur? Hvar er stóreignaskatturinn? Hvar eru öll afrekin af þessu tagi? Allt gleymt og grafið. Svo er Alþýðublaðið að væla um það við og við að það standi nú til að fara í þetta svona í framhaldinu. Mér er sem ég sjái það. Niðurstaðan er auðvitað fengin. Alþfl. gaf eftir, lét undan, lagði á matarskatt. Þeir voru alveg ánægðir með það í Sjálfstfl., þeir höfðu ekkert á móti því meðan fyrirtækin og peningamennirnir voru látnir í friði. Þannig hefur það ævinlega verið og verður sjálfsagt lengi enn á þeim bæ. Ég býst ekki við að matarskatturinn eigi að bitna sérstaklega á Sambandinu úr því að framsókn hefur ekki gert neitt í því máli og þá eru þeir náttúrlega ánægðir, þvo bara hendur sínar og eru fjarri þingsölum þegar málið er til umræðu. Þetta er bara einhver aumingjalegasta niðurstaða sem ég hef nokkurn tíma horft upp á í stjórnarsamstarfi, og hefur maður þó ýmislegt séð síðustu árin, það verð ég að segja. Svo eiga bara hæstv. ráðherrar Alþfl., sérstaklega hæstv. fjmrh., að dingla í snörunni og hinir hlaupa í burtu með stólinn undan honum með sér. Nei, þetta er heldur aumingjalegt. En það skal lengi í minnum haft, sérstaklega úti um byggðir landsins, það afrek framsóknarmanna að hjálpa til við það í ríkisstjórn að koma þessum matarskatti á. Ég get lofað hv. þm. og hæstv. ráðherrum Framsfl. því að sá sem hér stendur mun ekki draga af sér við það þegar málefni íslensks landbúnaðar, matvælaiðnaðar og kjör íslensks almennings koma til umræðu á næstu mánuðum að þætti Framsfl., þó hann vilji gleyma honum sjálfur, skal til haga haldið í þessu máli. Það mun varla takast að falsa söguna svo harkalega að það verði ekki almenn og útbreidd skoðun á Íslandi að Framsfl. hafi þó verið í þessari ríkisstjórn og líka í þeirri síðustu. En svo er nú komið að formaður þess flokks þvær nú sem ákafast hendur sínar af ýmsum þeim hlutum sem hann hafði forgöngu um sem forsrh. síðustu ríkisstjórnar, sbr. vaxtafrelsið. Nú ræðst hæstv. utanrrh. með offorsi á háa vexti og upplausn á peningamarkaðnum sem er bein afleiðing aðgerða sem hann hafði forgöngu um sem efnahagsmálaráðherra, alías forsætisráðherra hæstv. síðustu ríkisstjórnar. Þessar staðreyndir er ástæða til að rifja upp og ef maður væri að ræða hér við Alþfl. svolítið meira persónulega en kannski er við hæfi á þingfundi, þá væri gaman að spyrja hæstv. ráðherra: Hafa þeir engar áhyggjur af því að þeir verði svolítið grátt leiknir í þessum leik, það standi til að fara dálítið illa með þá? Ég held nefnilega að öll þjóðin sé komin með það á tilfinninguna að þetta sé einhver versta útreið sem nokkur flokkur hefur nokkurn tíma fengið í ríkisstjórn að láta hann um öll skítverkin á meðan hinir hlaupa bara í burtu, þvo hendur sínar. Auðvitað hefur maður vissa samúð með þessum vesalings mönnum í Alþfl. sem rata í þessa ógæfu, það er ekki hægt að neita því. Jæja, herra forseti. Ég ætla að setjast niður og bíða þess og sjá hverju fram vindur í umræðunni, hvort hæstv. fjmrh. tekur til máls. Það væri gaman að fá að heyra það. Ég ætla aftur, bara svona fyrir þingtíðindin, að ítreka óskir mínar um það að hingað komi einhver framsóknarmaður og segi nokkur vel valin orð til stuðnings matarskattinum og auðvitað einhver hv. þm. Sjálfstfl., kannski hv. þm. Austf., sem hér er nýsestur inn, Kristinn Pétursson, taki það að sér. Það væri karlmannlega gert af honum ef hann tæki nú það verkefni að sér fyrir flokkinn að koma hér upp og segja nokkur eldheit orð um ágæti matarskattanna. Þessi tímamót eru döpur byrjun á árinu 1988, það verð ég að segja, herra forseti. Ég ætla að vona að það ár beri ánægjulegri hluti í skauti sér fyrir almenning á Íslandi en þessi byrjun hér á hinu háa Alþingi gæti bent til þar sem verið er að ræða matarskatta.



Herra forseti. Ég tók til máls í upphafi þessa fundar um þingsköp og það virtist vera á máli hæstv. forseta að það hefði einhver misskilningur orðið okkar á milli í sambandi við þær viðræður sem fóru fram 30. f.m. á milli stjórnarandstöðuþm. og hæstv. fjmrh. og hæstv. forseta. Ég hef borið mig saman við tvo af þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem þar voru á fundi og þeir skildu málið á sama veg og ég. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða það mál frekar. Auðvitað vitum við sem erum á móti matarskattinum að hann verður samþykktur hér. Við vitum það. En við teljum nauðsynlegt þegar tímar líða að okkar sjónarmið og aðvörunarorð komi fram í þingtíðindum. Þess vegna ræðum við um þessi mál. Ég hefði viljað að hv. formaður fjh.- og viðskn. þessarar deildar væri hér viðstaddur vegna þess að ég ætla með nokkrum orðum að deila á vinnubrögð nefndanna. Ég kann því illa að gera það að honum fjarstöddum.

Formaður fjh.- og viðskn. kom að máli við mig áðan og fékk að víkja burtu af persónulegum ástæðum sem ég taldi fullgildar og hann er ekki væntanlegur hér aftur næsta hálftímann a.m.k. En ég vil benda á að frsm. nefndarinnar í málinu er hér á fundi og spyrja hvort ræðumanni nægir að hann beri formanni fjh.- og viðskn. þau skilaboð sem hv. ræðumaður kann að hafa.

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að ég ljúki ekki máli mínu fyrir matarhlé þannig að ég vona þá að hv. 1. þm. Norðurl. v. mæti eftir matarhlé. Ég sagði það í sambandi við söluskattinn í ræðu sem ég flutti 30. f.m. að ég hefði tekið eftir því að formaður fjh.- og viðskn. deildarinnar vildi ekki eða kom sér hjá að mæla fyrir nál. meiri hl. um þetta málefni og hv. 10. þm. Reykv. tók það að sér. Ég er ekkert hissa á því að hv. formaður fjh.- og viðskn. kæmi sér hjá því að tala fyrir þessu máli. Þó ég væri stutt núna fyrir norðan þá heyrði ég í tveimur af hans mönnum úr hans kjördæmi og þeir töluðu um kjarkleysi þm. Framsfl. í sambandi við þetta mál. Ég mun ræða það betur eftir matarhlé. Hv. 6. þm. Suðurl. Óli Þ. Guðbjartsson ræddi og las upp úr ræðu hæstv. fjmrh. Hann er nú víst ekki staddur hér hæstv. ráðherrann. Er hann hér í hliðarsölum, hæstv. forseti?

Ég hef gert ráðstafanir til þess að aðvara fjmrh. um að hans sé óskað, en ég vil aðeins geta þess í sambandi við framhald þingstarfa hér í kvöld, að það er nú sýnt að þessari umræðu lýkur ekki fyrir venjulegan kvöldmatartíma, þannig að ég hafði hugsað mér að halda henni áfram til kl. 7 og gefa þá matarhlé og menn mega þá reikna með kvöldfundi í deildinni. En nú er fjmrh. genginn í salinn.

Hæstv. forseti. Ég var að tala um að hv. 6. þm. Suðurl. hefði lesið upp úr ræðu núv. hæstv. fjmrh. sem hann flutti 10. des. 1986. Það var mjög merkilegur lestur. Það hlýtur að hvarfla að manni að það séu embættismennirnir í ráðuneytunum sem fyrst og fremst ráði því sem gert er hér á hv. Alþingi. Ef þm. eiga að taka mark a þessari ræðu sem var lesin hér upp af hv. 6 þm. Suðurl., þá er með ólíkindum sú stefnubreyting, það breytta viðhorf sem hefur orðið á þessu rúma ári hjá hæstv. fjmrh. Það er alveg með ólíkindum. Þegar ég hlusta á þessa ræðu nú og hún er rifjuð upp fyrir mér, þá hlýtur að koma í hugann: Hvernig getur staðið á þessu? Við höfum verið upplýst hér um að það hafi verið fimm manna nefnd sem gerði tillögur um þessa kerfisbreytingu, að mér skilst þrír menn úr ríkiskerfinu og svo tveir frá iðnaðinum. Ekki get ég eða vil ég a.m.k. segja það að hæstv. fjmrh. snúist bara eins og skopparakringla frá einum degi eða einum mánuði eða einu ári til annars eftir því hvort hann er í stjórnarandstöðu eða er þátttakandi í ríkisstjórn. En þetta er umhugsunarvert. Í sambandi við þennan matarskatt hef ég í máli mínu komið fram tvívegis með spurningu til hæstv. heilbr.- og trmrh. Spurningin var þessi: Hvernig er háttað eftirliti með innflutningi á matvælum til landsins? Ég hef ekkert svar fengið. Ég hygg að það séu fleiri en ég sem hafa hrokkið við þegar fyrsta Morgunblaðið er gefið út á þessu ári og þar er upplýst að annað mesta kjarnorkuslys sem talið er að hafi orðið í heiminum, miðað við þessi skrif, hafi orðið fyrir 30 árum og sé verið að upplýsa það nú. Fyrrv. orkumálaráðherra breska Verkamannaflokksins, Tony Benn, skýrir frá því að ef gefa ætti skýrslu um öll þau slys sem hafi orðið í kjarnorkuverum, hann tilgreinir ekki hvort það er á Brettandi eða hvort það er á allri jörðinni, þá skipti þau tugum á síðustu 30 árum. Og þetta slys gerðist fyrir 30 árum á Norðvestur-Englandi. Hvernig er þessum málum háttað hjá okkur? Nú er verið að fjalla hér um mikla kerfisbreytingu. En ef menn taka mark á þeim ummælum hæstv. fjmrh. sem hann viðhafði 10. des. 1986 og í fjárlagaræðunni sem hann flutti 4. nóv. sl. þá er það a.m.k. ekki í stefnu Alþfl., og við vitum um frjálshyggjuliðið í Sjálfstfl., að greiða niður verð á landbúnaðarafurðum í framtíðinni. Til þess að koma á þessari kerfisbreytingu hefur það líklega verið til að friða suma landsbyggðarþm., ekki síst þm. Framsfl., að á fjárlögum eru nú ætlaðar 1250 millj. í auknar niðurgreiðslur til að mæta þessum 25% söluskatti. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann telji að þessar 1250 millj. nægi til að greiða niður þessar landbúnaðarafurðir út þetta ár. Mér er sagt af kunnugum að það þurfi miklu meira en 1250 millj. ef neyslan verður svipuð og hún var á síðasta ári, jafnvel 1800–1900 millj. Hvað er rétt í því? Það þarf að liggja fyrir og ég vonast til að hæstv. fjmrh. leysi þá gátu og upplýsi hvað það kosti á hverja vörutegund að borga niður söluskattinn á þessu ári. Eða er það meiningin að borga aðeins í 7–8 mánuði? Það kom fram í ræðu hv. 2. þm. Austurl. að hæstv. ríkisstjórn væri búin að missa allt tímaskyn, ætlaði að halda upp a sjö mánaða starfsafmæli ríkisstjórnarinnar nú 8. janúar. En eru ekki allar líkur fyrir því einnig að hæstv. ríkisstjórn sé búin að missa allt áttaskyn? A.m.k. sýnist mér Alþfl. vera búinn að því og ég sé ekki betur en Framsfl. sé búinn að því líka og landsbyggðarmenn Sjálfstfl. a.m.k. Eða hvernig má það vera að það sé búið að söðla þannig um t.d. hjá þessum hv. þm. og hæstv. ráðherrum að nú sé ekkert mál að settur sé á 25% matarskattur, þó það liggi fyrir skjalfest, m.a.s. í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. að stefna hans og hans flokks sé að hætta niðurgreiðslum? Hafa hv. þm. Framsfl. og landsbyggðarþm. Sjálfstfl. hugleitt það í hvaða sporum þeir muni standa á næstu mánuðum, ekki síst þegar fram kemur að það verður erfitt að ná samstöðu um áframhaldandi niðurgreiðslur? Það var hringt í mig m.a.s. á gamlárskvöld, mönnum var það mikið niðri fyrir að þeir hringdu á gamlárskvöld til mín og þessir viðmælendur mínir sögðu: Getur það verið, ég trúi því ekki, að t.d. þm. Framsfl. greiði þessu atkvæði? Við höfum ekki trú á því. Við getum ekki trúað því. Og hvað veldur þessu? Ja, það er von að menn spyrji. Það er ekkert undarlegt. Eru það ráðherrastólarnir sem ráða? Ég hygg nú að eins og horfurnar eru þá verði þeir nú ekki lengi í ráðherrastólunum, ef þróunin verður eins og manni sýnist á þessu nýbyrjaða ári. Ég gæti lesið upp úr ræðu fjmrh. til að sýna fram á hvernig hans ræða var, t.d. í sambandi við niðurgreiðslurnar. Hann segir hér á bls. 47 í sinni ræðu, með leyfi hæstv. forseta: "Samhliða því að söluskattur verður lagður á fleiri vöruflokka en nú verður ráðist í allumfangsmiklar hliðarráðstafanir til þess að bæta þeim tekjulægstu áhrif söluskattsins á matvöruverð. I þessu skyni er m.a. ráðgerð sérstök hækkun á bótum lífeyristrygginga, en ríkisstjórnin væntir þess að öðru leyti að gott samstarf megi takast við aðila vinnumarkaðarins um framkvæmd þessara ráðstafana. Í þessu sambandi kemur auðvitað sérstaklega til athugunar lækkun skatta í staðgreiðslukerfi, hækkun barnabóta, barnabótaauka og persónuafsláttar." Og hann segir hér að það verði reynt að bæta upp hið hækkandi verð á matvöru með þessum ráðstöfunum en ekki með niðurgreiðslu, sbr. einnig ræðu hæstv. fjmrh. sem flutt var fyrir rúmu ári. Ef þetta fer sem horfir þá er verið að knýja fram mikla neyslubreytingu í þjóðfélaginu þar sem verð á innfluttri matvöru lækkar á sama tíma og verð á innlendri matvælaframleiðslu hækkar. Og með tilliti til þess sem ég vitnaði í í Morgunblaðinu 3. þ.m. um að það hefðu verið tugir kjarnorkuslysa spyr ég: Hvaða ráðstafanir ætlar hæstv. heilbr.- og trmrh. að gera til þess að ekki verði flutt inn matvara sem er menguð jafnvel af geislavirkum efnum? Í frétt hjá Ríkisútvarpinu kom það fram að geislavirkni hefði verið tíu sinnum meiri en talið var hættulaust, tíu sinnum meiri. Það kom fram að mikið væri um hvítblæði og aðra tegund af krabbameini á svæði umhverfis slysstaðinn. Er það kannski ekki þess vegna sem t.d. Svíar og Finnar eru svona vel á verði í sambandi við innflutning á matvöru til sín, jafnvel frá Íslandi þar sem ekkert kjarnorkuver er, að það dugar ekki að senda tvær prufur heldur vilja þeir koma til þess að skoða vöruna með eigin augum? Hvernig er þetta hjá okkur, hæstv. heilbr.- og trmrh.? Er það rétt sem fullyrt er að það sé ekkert nema málamyndaeftirlit með þessum innflutningi? Og ætlar hæstv. ríkisstjórn að knýja fram neyslubreytingu, sem liggur á borðinu að auðvitað verður ef ekkert verður að gert, og eiga það á hættu að matvara, t.d. grænmeti og e.t.v. ávextir, ég þekki það ekki nægilega vel, verði flutt hingað frá óheilnæmum svæðum? Því vil ég spyrja og ég veit að þessar spurningar eru mörgum ofarlega í huga eftir þær upplýsingar að tugir kjarnorkuslysa hafi orðið á 30 ára tímabili: Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn sér að gera í sambandi við þessi mál? Ég sé að hv. 1. þm. Norðurl. v. er genginn í salinn. Ég hætti við það áðan, þegar upplýst var að hann væri ekki viðlátinn, að minnast á nokkur atriði í sambandi við þau vinnubrögð sem hafa verið hér í Alþingi í sambandi við þessa kerfisbreytingu. En vildi helst ekki gera það öðruvísi en að hann væri viðlátinn. Er hv. þm. kannski genginn úr salnum? Ég vil ekki ræða þau vinnubrögð öðruvísi en að hv. þm. sé viðlátinn.

Ég er viðlátinn.

Ég hef kannað það að frv. sem tilheyra þessari kerfisbreytingu voru lögð fram 9. og 10. desember sl. 14. desember var 2. umr. um fjárlög. 15. desember er atkvgr. eftir 2. umr. Það liggur alveg á borðinu að það hafa verið viðhöfð allt önnur vinnubrögð varðandi þessi mál en hafa tíðkast á Alþingi fram að þessu. Nefndir beggja deilda hafa ekki haft möguleika á að skoða þessi frumvörp eins og skylt er og nauðsynlegt og framkvæmdastjóri Þjóðhagsstofnunar hefur skýrt frá því á opinberum vettvangi að það væri alls ekki hægt að segja fyrir um það hvernig þetta verkaði fyrr en einhvern tímann eftir áramót. Sem sagt, það liggur á borðinu að enginn veit hvernig þessi frumvörp munu verka og ég efa að nokkur viti um ýmis atriði sem eru í þessum lagabálkum. Það er mikil ábyrgð sem nefndirnar hafa tekið. Það er ekki einungis hæstv. ríkisstjórn heldur ekkert síður nefndirnar, að láta bjóða sér að standa þannig að verki. Ég tek eftir því að í blöðum í dag segir hv. þm. Matthías Bjarnason að hann láti ekkert segja sér fyrir verkum. Hvað er hv. þm. að segja? Hann lætur ekki segja sér fyrir verkum. Var þeim sagt fyrir verkum, þingnefndum beggja hv. deilda um það hvernig þær ættu að standa að þessu, að þær yrðu bara að afgreiða þetta blindandi? Ég tel það nauðsynlegt vegna umfjöllunar síðar um þessi mál að þetta komi alveg greinilega fram hér á hv. Alþingi því að hér er um alveg nýja starfshætti að ræða sem verið er að taka upp sem ég hef ekki þekkt áður. Menn verða að athuga það að hér er ekki um neitt lítið að ræða. Það eru ekki tvær, þrjár lagagreinar. Það eru frv. upp á um 500 blaðsíður. Þau eru um kerfisbreytingu, algjöra kerfisbreytingu í skattlagningu ríkisins. Á þessum 12 dögum sem voru til jóla áttu eftir að fara fram tvær umræður um fjárlög og atkvæðagreiðsla um þau fyrir utan öll önnur frv. sem lágu fyrir þinginu á þessum tíma. Ég er alveg undrandi á eins mætum manni og hv. 1. þm. Norðurl. v. að láta bjóða sér þessi vinnubrögð. Það er auðvitað vansæmd fyrir ríkisstjórnina og alla þá sem styðja hana að líða slík vinnubrögð, enda trúi ég ekki að þm. Framsfl. sem ég þekki vel sé það ljúft að standa að þessum matarskatti og að standa að og bera ábyrgð á þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið viðhöfð. Ég gæti lokið máli mínu að öðru leyti en því, hæstv. forseti, að ég á svolítið vantalað við formann Framsfl., hæstv. utanrrh., og mælist til þess að geta hafið mál mitt aftur eftir matarhlé þar sem hann er ekki viðstaddur. Ég kann ekki við að tala til hans hér úr ræðustól öðruvísi en að gerðar séu ráðstafanir til að hann hafi möguleika á að hlýða á mál mitt.

Eins og fundarmönnum mun kunnugt hafði forseti tilkynnt að hlé yrði gert á fundinum frá kl. 19 til kl. 21 og það mun vera vandalaust að sjá til þess að hæstv. utanrrh. verði hér við upphaf fundar kl. 21 og þá félli það vel saman að hlé yrði gert á ræðu hv. þm. sem og fundinum.

- Fundarhlé. Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að ég ætlaði að beina nokkrum orðum til formanns Framsfl., hæstv. utanrrh. Nú hefur hæstv. forseti hins vegar tilkynnt mér að hann sé bundinn við önnur störf en hv. 1. þm. Norðurl. v. muni flytja honum skilaboð. En málið var það að ég ætlaði að leggja spurningar fyrir hæstv. utanrrh. Ég las áramótagrein og hugleiðingar ráðherrans með athygli og þar undirstrikar hann alveg sérstaklega það sem fór á milli okkar eða minna samtaka á Akureyri og hv. þm. Páls Péturssonar, formanns þingflokks framsóknarmanna, á Akureyri, þá undirstrikar hann sína stefnu, þ.e. þá stefnu sem hann taldi á þessum fundi okkar að væri stefna Framsfl. en sagði að þeir yrðu bara að hverfa frá henni vegna þess að þeir væru í þessari ríkisstjórn. Það er ýmislegt athyglisvert sem kemur fram í þessum áramótahugleiðingum. Áður hafði hæstv. utanrrh. sagt í Tímanum 19. desember: "Raunvaxtaokri verður að linna." - Ég sé að formaður þingflokksins er vikinn úr sal. Ég mun þó halda áfram ræðu minni því að ég er ekkert hissa á því þó að hv. þm. líði illa þegar þessi mál eru rædd. Hinn 17. desember var í blaðinu Degi á Akureyri leiðari þar sem því er haldið fram að raunvextir muni vera um 2–3%. Í áramótagrein sinni segir aftur hæstv. utanrrh. að raunvextir í dag muni vera 20–30%. Ég hef ekki leyft mér að halda því fram að raunvextir í dag væru allt í 30%. Hitt má með sanni segja að ef tekið er mið af lánskjaravísitölu þetta ár frá ársbyrjun til ársloka sem er 22,2% og ef menn miða við raunvexti á ríkisvíxlunum sem eru 41,3% séu raunvextir nálægt 20% og sjálfsagt í sumum tilvikum eru raunvextir á gráa markaðinum enn hærri. En hvernig er það með formann Framsfl. og hv. þm. Pál Pétursson? Bera þeir ekki ábyrgð og Framsfl. á þessari vaxtastefnu? Þýðir nokkuð fyrir þá að koma fram í blöðum eða annars staðar og segja: Þetta er ekki okkar stefna, við berum ekki ábyrgð á þessu? Utanrrh. segir meira í þessari grein. Hann segir efnislega: Þegar frjálsræði í vöxtum var ákveðið gerðum við ýmsar ráðstafanir sem við töldum að mundu hindra að þessi stefna hefði jafnillt í för með sér og nú er komið í ljós. Hæstv. utanrrh. beinir því líka til bankaráðanna að þau komi með tillögur um það hvernig eigi að lækka vexti. Tryggvi Pálsson, fjármalastjóri Landsbankans, er í raun og veru búinn að svara því hvernig á því stendur að vaxtamunur er svo mikill. Hann segir að viðskipti bankanna við Seðlabankann leiði það af sér að vaxtamismunur af þeim ástæðum einum þurfi að vera a.m.k. 2% hærri en annars væri. Er það ekki hæstv. ríkisstjórn sem stjórnar því eða getur haft afgerandi áhrif á það hvernig Seðlabankinn hagar sér í viðskiptum við ríkisbankana? Ég gat um það fyrr í ræðu minni að bindiskylda í bönkunum væri 13%, og að ekki væru greiddir neinir vextir af því fé. T.d. verður Búnaðarbankann að binda 1,7 milljarða, en ef þetta fé væri lánað út á 9,5% vöxtum sem eru hinir algengustu hjá bönkunum og þeir eru meira að segja hærri ef menn geta ekki staðið í skilum og verða að fá ný lán, 2% hærri, en miðað við lægri vaxtatöluna eru þetta rúmar 160 millj. kr. sem eru hafðar af Búnaðarbankanum á þennan hátt. Vextir af því fjármagni sem Seðlabankinn gerir bönkunum skylt að hafa á bundnum reikningi eru 26% frá því í ágúst. Þeir hafa ekkert breyst. Síðan verða bankarnir, ef þeir hafa ekki inni það sem er bundið, þ.e. 10% til viðbótar í ríkisvíxlum eða í fjármagni í Seðlabankanum, að borga 41% eða um 48 eða 49% raunvexti á ári. Bankarnir neyðast því til þess að hækka vextina vegna þess að annars geta þeir ekki haldið sínum rekstri réttum megin við strikið. Ég endurtek það sem ég sagði áðan. Ríkisstjórnin í heild og stuðningsmenn hennar bera ábyrgð á þessari vaxtastefnu og það er ekki stórmannlegt að segja: Ja, við erum á móti þessu eða hinu. Ef þeir styðja ríkisstjórnina á annað borð bera þeir auðvitað ábyrgð. Það er líka athyglisvert þegar maður er að lesa umsagnir hinna ýmsu manna í sambandi við árið sem er nýliðið að t.d. formaður Vinnuveitendasambandsins segir: Þetta var gjöfult ár, en tækifærin glötuðust. Og forseti Alþýðusambandsins segir: Þetta var ár glataðra tækifæra. Þetta eru umsagnir forustumanna vinnumarkaðarins um þá ríkisstjórn sem situr.

Fyrrverandi.

Ja, vextirnir hafa fyrst og fremst hækkað, hæstv. fjmrh., í ykkar tíð, 60% ef við miðum við ríkisvíxlana þegar ríkisstjórnin settist að völdum fyrir sex mánuðum en ekki sjö. Fram til 1. desember hækkuðu þeir frá 26% upp í rúm 41% eða um 60%. Ég vil að þetta komi skýrt fram vegna þeirrar umræðu sem nú er í þjóðfélaginu. Ég veit það t.d. að hv. þm. Páll Pétursson er ekki sæll að vera í þessari flatsæng sem hann hefur látið setja sig í. Hann er það ekki, ég veit það. En það er ekki stórmannlegt að láta kúga sig til þeirra verka sem er verið að framkvæma hér og nú. Þar á ég við söluskattinn, þar á ég við vaxtamálin og fleiri hluti sem ég ætla ekki að telja upp. Ég harma að formaður Framsfl. er ekki hér. Ég hefði beint til hans nokkrum spurningum þó að hæstv. ráðherrar svari yfirleitt ekki. Þeir telja sig víst vera yfir það hafna að svara stjórnarandstöðunni en það getur vel verið að það komi þeim í koll þótt síðar verði. Ég ætla að láta máli mínu lokið, en ef formaður Framsfl. birtist í kvöld og ekki verður búið að ljúka umræðunni mun ég kannski leggja fyrir hann nokkrar spurningar.



Herra forseti. Enn er til umræðu frv. til laga um söluskatt. Við höfum rætt þessi mál í þessari hv. deild aðallega á tíma sem ekki er venjulegur fundatími deildarinnar og einnig hefur málið verið tekið á og af dagskrá hér í deildinni án þess að alltaf lægi ljóst fyrir hvers vegna. Það sýnir kannski best samstarfsvilja stjórnarandstöðunnar að hún skuli sætta sig við slíkt ráðslag og taka í mál að ræða þau mikilvægu mál sem hafa verið til umræðu í deildinni milli jóla og nýárs með þeirri tímapressu sem á okkur var sett. Það var auðvitað algjör neyð að þurfa að afgreiða frv. um vörugjald og frv. um tolla frá deildinni nánast órædd. Þm. deildarinnar hafa haft allt of lítinn tíma til að kynna sér þessi mikilvægu mál og þarf ekki annað en vísa til umræðu hér í deildinni um vinnubrögð í fjh.- og viðskn. deildarinnar. Vinnubrögð eins og þá var lýst eiga að sjálfsögðu alls ekki að geta átt sér stað. Vegna þess hve mikið við í stjórnarandstöðunni höfum lagt á okkur kemur á óvart það nöldur sem heyrst hefur út í okkur vegna framgangs þeirra mála sem ríkisstjórnin taldi nauðsynlegt að afgreiða með forgangshraði. Þau mál sem hafa verið nefnd voru svo seint lögð fram hér á Alþingi að ekki var hægt að búast við að þau yrðu afgreidd fyrir áramót með eðlilegum hætti. Í áramótaávarpi hæstv. forsrh., sem birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 3. janúar, stendur, með leyfiforseta: "Lýðræðið tekur sinn tíma og Alþingi á rétt til eðlilegrar umfjöllunar um slík mál," segir hæstv. forsrh. þegar hann er að tala um þessi mál ríkisstjórnarinnar, "en það á ekkert skylt við lýðræði þegar mál eru tafin tafarinnar vegna. Meginmáli skiptir að það er ekkert hik á þeim sem ábyrgðina bera að koma þeim málum fram sem nauðsynlegt er." Hér er einkennilega að orði komist. Lýðræðið tekur sinn tíma, stendur þarna. Það var og. Og hvað skyldi lýðræðið hafa tekið langan tíma? Eins og ég sagði áðan höfum við aðeins fáa daga til að fjalla um þessi mál. Það kom mér því mjög á óvart að heyra það í umræðuþætti í útvarpinu eftir hádegi á gamlársdag að við hefðum fengið að ræða frv. um söluskatt svo lengi að það samsvaraði einum og hálfum mánuði, eins og hæstv. forsrh. talaði um, ef um eðlilegt þinghald hefði verið að ræða, eða í sex vikur, eins og hæstv. fjmrh. taldi betra að orða það í þessum sama útvarpsþætti. Já, heilar sex vikur var sagt að við hefðum fengið að ræða söluskattsfrv. Ég veit ekki til að við höfum þurft til þess sérstakt leyfi að fá að tala um þetta mál.  Mér finnst eðlilegt að þeir hinir sömu sem finna út hve margar vikur við höfum talað í þessu máli taki sig nú til og reikni út hvað það samsvarar mörgum vikum sem við í stjórnarandstöðunni höfum talað hvert yfir öðru og hve margar vikur stjórnarþm. hafa sofið heima og hve margar vikur ríkisstjórnin hefur setið og hlustað á það sem stjórnarandstaðan hefur haft fram að færa og hve margar vikur hafa verið notaðar hér í þessum þingsal við lestur á sögu- og ljóðabókum og tímaritum meðan á umræðum um frv. um söluskatt hefur staðið og hve mörgum vikum sá tími samsvarar sem notaður var til að fara yfir málið í þingnefnd. Ég held að þetta yrðu allt saman mjög fróðlegar upplýsingar. Herra forseti. Ég hélt í barnaskap mínum þegar ég settist inn á Alþingi nú í haust að Alþingi væri annað og meira en stofnun sem setti stimpil á þau frv. sem ríkisstjórnin leggur fram. Það virðist sem umræður hér á þinginu skipti engu máli. Það telja sér ákaflega fáir stjórnarþm. skylt að hlýða á umræður og þá tel ég með þá þm. sem sitja í ríkisstjórninni. Skiptir þá engu máli hvaða álit stjórnarandstöðuþm. hafa á málum ríkisstjórnarinnar og eru allir þm. sem styðja stjórnina alltaf sammála öllu sem hún gerir? Og líti nú hver í sinn barm og spyrji sjálfan sig. Hér fara ekki fram nein skoðanaskipti milli þm. Það er meira að segja svo að það eru ítrekað bornar fram fsp. til hæstv. ráðherra og einstakra þm. án þess að þeir telji sér skylt að svara þeim. Það má spyrja, herra forseti: Til hvers erum við hérna? Hvert er hlutverk Alþingis? Er ekki ætlast til annars af okkur en að samþykkja þegjandi og hljóðalaust það sem frá ríkisstjórninni kemur? Í þeirri von að eitthvað heyrist af því sem hér er sagt og eitthvert mark sé á því tekið höfum við þingkonur Kvennalistans flutt brtt. við frv. sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hefur gert grein fyrir hér fyrr í dag. Við höfum margbent á og ætti hæstv. ráðherra og reyndar ráðherrum öllum að vera orðið ljóst að við erum á móti matarskattinum illræmda. Við sem höfum barist gegn þessum matarskatti a Alþingi erum ekki ein um þá skoðun. Ég hef undir höndum fjölmargar ályktanir frá ýmsum félögum launafólks þar sem matarskattinum er mótmælt. Ég vil ekki tefja tímann með því að lesa upp þessar ályktanir en reikna með að hæstv. fjmrh. hafi einnig fengið þær og lesið vandlega. Ein aðalástæðan og það eina sem ég hef heyrt sem rök fyrir matarskatti er einföldun. Mér þykir það ákaflega einkennileg aðferð til einföldunar að setja skatt á matvæli. Það má svo sem vel vera að það sé einfaldara að innheimta söluskattinn ef allar vörur eru með sömu söluskattsprósentu, en það er svo sannarlega ekki einfalt fyrir launafólk að greiða þennan skatt. Það eru margir með það lág laun að þá munar um þann matarskatt og þeir þurfa að kreppa enn frekar að sér en þeir hafa þurft að gera undanfarið. Herra forseti. Í skýrslu fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika, sbr. ályktun Alþingis frá 3. maí 1984, og lögð var fyrir Alþingi 8. apríl 1986 kemur fram á bls. 9 í einni grein kafla sem nefndur er "Samandregnar niðurstöður", með leyfi forseta: "Samkvæmt niðurstöðu skoðanakönnunar eru mestar líkur fyrir dulinni starfsemi og skattsvikum í eftirtöldum greinum raðað eftir áhættustigi: a. byggingarstarfsemi, b. persónuleg þjónustustarfsemi svo sem bílaþjónustugreinar, gúmmíviðgerðir, hjá hárgreiðslu- og snyrtistofum o.s.frv. og c. iðnaður, verslun, veitinga- og hótelrekstur." Greinilegt er því að verslun kemur aftarlega í röðinni þegar raðað er eftir áhættustigi. Það er því erfitt að skilja hvers vegna hæstv. fjmrh., ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar leggja áherslu á matarskattinn. Ekki virðist undandrátturinn sem svo mikið hefur verið leitað að vera falinn í versluninni eftir því sem hér kemur fram alla vega. Það hefur lítið sem ekkert verið gert til að reyna að koma í veg fyrir þann mikla undandrátt á söluskatti sem talið er að sé verulegur eins og kemur þarna fram ítrekað en virðist eftir þessu ekki vera neitt að ráði í verslun, miklu frekar í öðrum greinum. Og það er ekki hægt að sjá af frv. sem liggur fyrir að neitt sé tekið á þeim. Ástæða þess að ekki er hægt að samþykkja frv. eru því margar þótt söluskattur á matvæli séu okkur kvennalistakonum stærstur þyrnir í augum. Það eru ýmis atriði varðandi þetta frv. sem ég gjarnan vildi ræða frekar en þar sem ríkisstjórnin og fylgismenn hennar virðast vera komnir í þegjandaleik tel ég tilgangslaust að vera að tala frekar um þetta mál. Ef þetta er það sem kalla á umræðu og málefnalega umfjöllun af hálfu stjórnarflokkanna um þetta mikilvæga mál get ég alls ekki verið sammála því. Ég vona svo sannarlega að þetta sé ekki forsmekkurinn að því hvernig umræður eiga eftir að fara hér fram um þau frumvörp sem ríkisstjórnin á eftir að leggja fyrir þingið. Herra forseti. Ef svo á að vera tel ég þingræðinu illa komið og erfitt að sjá að það sem hér hefur verið viðhaft af hálfu stjórnarflokkanna eigi nokkuð skylt við lýðræði. Ef svo er þarf ég að fá sérstaklega skýringu á því.



Hæstv. forseti. Svo lengi lærir sem lifir, segir gamalt máltæki. Ég hef lært margt síðan ég kom hingað inn á Alþingi. Flest af því sem ég hef lært að gagni um þessi frv. öll hef ég lært af stjórnarandstæðingum því að stjórnarsinnar taka ákaflega lítið til máls. Má þakka fyrir ef þeim dettur í hug að hlusta. Hér er yfirleitt fámennt af þeim. Ég heyrði það t.d. að frú Margrét Thatcher, sem ég hef alltaf haldið að væri svona í fararbroddi frjálshyggjunnar, leggur ekki á matarskatt. Það gerir hæstv. fjmrh. sem er í fararbroddi jafnaðarmanna, eins og hann segir, hér á Íslandi. Þessu hefði ég ekki að óreyndu trúað. Það er mín skoðun að þetta skattafrv. sé eitthvert það versta heimilisböl sem nokkurt Alþingi hefur leitt yfir þjóðina. Að vísu skal ég viðurkenna það að hvorki ég né þeir sem leggja það fram vita náttúrlega í raun og veru hvað þetta hefur að þýða. Þetta er svo óráðið að maður veit ekki hvað kemur út úr því þegar það fer virkilega að gilda. Íslendingar eru ekki stór þjóð, Íslendingar eru mjög smá þjóð. Það er sagt sem svo að það sé kraftaverk að við skulum geta haldið hérna uppi menningarþjóðfélagi og rengi ég það ekki. Það hefur líka verið sagt að við værum eins og ein stór fjölskylda, hér þekktu allir alla og hér fylgdust allir með öllum. Því miður held ég að þetta sé ekki rétt því að ég get ekki ímyndað mér að fólk greiddi atkvæði með þessum sköttum ef það vissi hvað það er að draga yfir þau heimili sem nú þegar hafa of lítið. Ég get ekki setið á mér þó að menn séu hér á hljóðskrafi að segja ykkur eina sögu. Ég vona að það sé ykkur ekki ofviða að hlusta á hana. Ég, eðlilega, þekki kannski fyrst og fremst fólk sem er heldur í þeim kantinum sem hefur það erfiðara, efnahagslega. Ég átti tal við eina vinkonu mína núna um áramótin. Ég hef þekkt hana síðan hún var barn og veit upp á hár um hennar lífskjör yfirleitt. Þessi kona varð ekkja rúmlega fertug, þá með hóp af börnum. Eignalaus braust hún áfram með börnin og eignaðist jafnframt íbúð, þá með góðum kjörum, í Breiðholtshverfinu, í verkamannabústöðunum. Hún hélt sig hafa tekið lán sem hún gæti líka ráðið við. En eins og ég sagði í upphafi lagði hún á sig mjög mikla vinnu og heilsan bilaði og nú er hún búin að vera öryrki í ein þrjú, fjögur ár og komin í hjólastól. Hvað fær nú þessi kona til að lifa af í velferðarþjóðfélaginu? 28 þús. kr. á mánuði og er hún í hærri kantinum því að hún hefur tiltölulega góðan lífeyrissjóð. Nú, eitt barnið er enn þá heima. Það er að ljúka við menntaskóla. Hún fær ekki heimilisuppbót af því að hún rekur það ekki á dyr. Það mega nefnilega ekki vera tveir í heimili til þess að fá heimilisuppbót. Tvisvar á ári, ég má segja í janúar og einhvern tímann að haustinu, þarf hún að borga af íbúðinni sinni. Það sem var mjög sæmilegt þegar hún keypti íbúðina er orðið yfirþyrmandi núna vegna lánskjaravísitölunnar. Hún á næsta lítið eftir til að hafa fyrir mat þegar hún hefur borgað af láninu. Og hvað segir maður þegar maður heyrir svona? Ja, þið hafið kannski, eins og ég, horft á Jólaævintýri eftir Dickens. Þið munið kannski eftir ágirndarpúkanum sem andi jólanna fór með um Lundúnaborg og sýndi þá geigvænlegu fátækt sem þá var þar en við höfum ekki séð a.m.k. langa, langa lengi. Og hvað sagði ágirndarpúkinn? Hann sagði: Til hvers borga ég skatta? Af hverju er þetta fólk ekki á stofnunum? Til hvers er ég að borga skatta ef það er ekki séð fyrir því? Nú, ég sagði við þessa vinkonu mína: Þú sérð það að þú getur ekki borgað af húsnæðinu. Þú verður bara að láta hjálpa þér með þetta. Til þess borgum við skatta, sagði ég og meinti það. Hún getur vel talað fyrir sig sjálf, þessi kona, og hún sagði: Ég hef reynt það en ég fæ ekki hjálp vegna þess að ég er ofan við strikið. Það er eitthvert strik þarna sem fólk má ekki fara upp fyrir. Þá fær það ekki frekari hjálp. Þetta er nú velferðarþjóðfélagið okkar í dag. Nú á að leggja á þessa konu og annað slíkt fólk 25% í matarskatt. Hvernig haldið þið að lífið hjá því verði þá? Og þetta gera menn alveg án þess að blikna eða blána og veifa í kringum sig og segja: Það fær barnabætur. Það er bara ekki allt þetta fólk með barnabætur. En það er margt fólk með barnabætur sem alls ekki þarf á þeim að halda. Bankastjórar, forstjórar og ráðherrar eru með barnabætur, en svona fólk er með engar bætur nema þessar ákveðnu bætur út úr almannatryggingum og út úr sínum lífeyrissjóðum. Ég tiltek dæmið um þessa konu vegna þess að hún er nógu greind og á enn þá, þó ótrúlegt sé, nógu mikið baráttuþrek til þess að ég veit að hún mun leyfa mér að gefa upp nafnið hennar ef einhver skyldi rengja mig og óska sérstaklega eftir því. Ég mun hins vegar ekki gera það án þess að biðja hana um leyfi. Ég held að hv. þm., sem ég reikna með að sé yfirleitt gott fólk þó þeir séu í stjórnaraðstöðu, ættu að hugsa sig tvisvar um áður en þeir gera þetta, samþykkja þennan matarskatt. Ég held að þeir ættu ekki að vera að reyna að sannfæra sjálfa sig um það að fólk fái eitthvað í staðinn sem það getur við unað og sem getur bætt því kjörin. Ég trúi því ekki, ef þeir vissu hvað þetta getur skapað fólki mikla erfiðleika, að þá mundu þeir gera þetta. Ég geri ráð fyrir að það sé búið að njörva þetta svo saman að það verði samþykkt, en ég segi bara það: Ég öfunda ykkur ekki af því. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Þökk fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið enda tel ég að flest það sem fram þarf að koma undir þessu máli sé þegar komið fram og það oftar en einu sinni þó að það sé að verða algild regla að það þurfi að særa ráðherra sem aðra stjórnarliða upp í pontu til að svara. Ég vildi kannski í upphafi, með leyfi forseta, fá að vitna í hv. fyrrv. þm., Björn heitinn Jónsson, hvernig hann hóf umræðuna um söluskatt árið 1960, maður krötum vel kunnur. Hann sagði: "Herra forseti. Það eru ekki mörg orð höfð í framsögu fyrir þessu máli, enda má með vissum hætti segja að þetta frv. sé óhreina barnið stjórnarflokkanna. Það verður að vísu ekki synjað fyrir faðernið, en glöggt má þó finna að allir tiltækilegir tilburðir eru hafðir í frammi til þess að komist verði hjá því að meira beri á því en ýtrasta nauðsyn krefur, svo tilgangslaust og raunar barnalegt sem slíkt þó er, þar sem eðli þessa afstyrmis er það að þrengja kosti almennings í landinu dag hvern árið um kring og minna menn þannig á tilvist sína, en þannig hefur þetta verið um þetta mál frá upphafi." Þessi orð, sem voru mælt fyrir 27 árum rúmum, eru í fullu gildi í dag og gætu alveg eins verið sögð fyrir nokkrum dögum þegar þetta frv. var lagt fram. Hv. fyrrv. þm. Björn Jónsson talar um óhreina barnið stjórnarflokkanna og ég held að nánast öll þjóðin sé sammála því að matarskattsbletturinn á núverandi ríkisstjórn er hið óhreina barn sem hann talar um. Hann talar líka um að það verði að vísu ekki synjað fyrir faðernið. Það gæti að vísu reynst erfiðara nú þar sem ég tel að faðernið sé ekki eins skýrt í þessu dæmi eins og þá var því ég ég held að ábyrgð Sjálfstfl. í þessu máli sé meiri en fram hefur komið hingað til og má kannski álykta sem svo að það sé ein af ástæðunum fyrir því að varla sést sjálfstæðismaður hér í sölum nú á dögum. Svona fljótt á litið þá sé ég bara einn í salnum nú.

Er það ég?

Nei, það eru þessir nýmóðins sjálfstæðismenn sem ég er að tala um. Herra forseti. Ég get tekið undir nánast hvert orð sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir sagði hér áðan um þingstörfin og mætingar hjá þingherrum stjórnarliðsins. Þær eru til háborinnar skammar og vart til eftirbreytni fyrir nýliða. Ég hvet forseta - sem reyndar hét því fyrir nokkrum dögum að hann skyldi taka á þessu máli þegar fram kom að yfir helmingur þm. var í burtu án leyfis en ég sé að það hefur ekki dugað til - til að taka málið upp að nýju. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. fjmrh. og vona kannski að hann svari í lokin nokkrum orðum um þessa nýársgjöf sem hann er að gefa íslensku þjóðinni núna með matarskattinum. Mig langar að spyrja hann í fyrsta lagi hvernig hann ætli að haga eftirliti með innheimtu í framtíðinni sem nú á að verða stórhert og stórbætt. Hvernig sér hann það fyrir sér? Mig langar að spyrja hann hvernig hann ætli að fylgjast með lögfræðingum og endurskoðendum og öðrum slíkum sem vinna inni á stofnunum en vinna ekki sjálfstætt. Hvernig á að gera upp söluskattinn við þá? Mig langar að spyrja hann hvort hann vilji lofa íslensku þjóðinni því hér í pontu að þær hliðarráðstafanir og niðurgreiðslur verði verðtryggðar og fylgi launum og öðrum vöruhækkunum? Ég vil spyrja hann hvort hann vilji staðfesta það hér, þó að viðurkennt sé að 22% virðisaukaskattur verði allt of hár, og lofa íslensku þjóðinni því strax, hér og nú, að hann verði ekki hærri? Enda segir í athugasemdum við frv., orðrétt: "Með þessum aðgerðum og ákvörðun um 22% virðisaukaskatt sem upp verður tekinn ..." o.s.frv. Þarna er staðhæft að hann verði 22%. Getur hann lofað íslensku þjóðinni að hann verði ekki hærri? Auðvitað á hann að vera lægri samkvæmt fyrri ummælum hans sem mikið hefur verið vitnað í hér í umræðum. Þá vil ég spyrja hann í framhaldi af því sem fram kemur hér í athugasemdum við frv. Þar segir: "Þannig hefur skattsviðið smám saman verið að þrengjast, en það hefur óhjákvæmilega leitt til hækkandi skatthlutfalls." Þarna er hann að tala um núgildandi söluskattskerfi. Hvernig stendur þá á því þegar skattstofninn hefur verið víkkaður eins mikið og raun ber vitni að skatthlutfallið fer enn hækkandi? Þá vil ég spyrja hann hvernig hann fái það út að kaupmáttur launa haldist þegar yfir dynja daglegar hækkanir á öllum kostnaðarliðum, síauknar skattbyrðar á almenning, síauknar skattbyrðar á fyrirtæki sem valda því að það verður ekki hægt að greiða þau laun sem krafist verður, væntanlega, í komandi kjarasamningum. Hvernig á fjölskylda, venjuleg barnafjölskylda, sjúkir eða aldraðir, að kljúfa þetta? Má nefna sem dæmi um barnafjölskyldu að samkvæmt Hagtíðindum, gefnum út í nóvember 1987, hækkar t.d. mánaðargjald á leikskóla frá nóvember 1986 til nóvember 1987 um 60%, á dagvistunarheimili hækkar það um 52%, strætisvagnaferðir um 43%, klipping um 57% o.s.frv. Borgarafl. hefur lagt fram brtt. við þetta frv. á þskj. 466. Fyrsta tillagan sem flokkurinn gerir er við 3. gr. Þar er gerð tillaga um þá breytingu að á eftir 22. tölul. A-liðar komi nýr liður. Þetta tekur á matarskattinum og þarna er farið fram á að felldur verði niður söluskattur á fiski og fiskmeti, kjöti og unnum kjötvörum, mjólk og mjólkurafurðum, eggjum, brauði, grænmeti og ávöxtum. Farið er fram á þá breytingu að við 14. tölul. B-liðar sem hljóðar svo: "Aðgangseyrir að íþróttasýningum, íþróttamótum, sundstöðum og skíðalyftum" bætist: "gufubaðstofum, nuddstofum, heilsuræktarstofum, útisamkomum og að sýningum á íslenskum kvikmyndum," eins og var áður. Fyrir þessu öllu er búið að tala og þarf ekki að hafa lengra mál um það. Við 4. gr. er lagt til í fyrsta lagi að síðasti málsliður 7. tölul. falli niður. Þetta er sá tölul. sem tekur á hinni margfrægu byggðastefnu Alþfl., þ.e. afruglaranum. Er satt að segja ótrúlegt hvernig heill flokkur reynir að verja það að gefa eftir söluskatt á afruglurum þegar hann er lagður með fullum þunga á matarnauðsynjar fólksins í landinu. Má reyndar spyrja hvað vaki þarna fyrir hæstv. ráðherra, hvers vegna hann þrjóskast við að taka þessa undanþágu úr gildi. Ég hef spurt hvaða tengsl séu þarna á ferðinni, hvort þau séu flokksleg eða fjölskylduleg. Væri athyglisvert að fá að heyra svör við því. Ráðherra segir að Ríkisútvarpið hafi sín áskriftargjöld. Það hefur náttúrlega Stöð 2 alveg jafnt og Ríkisútvarpið og til að upplýsa ráðherrann eru það nákvæmlega 1250 kr. á mánuði. Þá má líka spyrja og hefur reyndar oft verið spurt þannig og hef ég m.a. gert það: Hver eru raunverulegu rökin fyrir því að ekki er hægt að hafa fleiri en eitt skattþrep? Hér var talað um í upphafi, eða því var alla vega fleygt, að matarskatturinn ætti að vera sennilega um 17%. Úr 10% fór hann reyndar upp í 25%, sem er 150% hækkun. Það má spyrja hvers vegna þetta er. Er þetta vegna lélegs eftirlits sem var? Einföldunin verður ekki séð með góðu móti og væri fróðlegt að fá skýringu á því í hverju hún felst. Ég held að ef ráðherra hefði í raun og veru viljað fá einföldun hefði hann einfaldlega sett þetta upp í 100%. Þá væri ekkert mál að reikna þetta út. Hvar eru allir milljarðarnir sem voru týndir eða voru í skattsvikunum um árið? Nú er reiknað með að þetta skili sennilega um 500 millj. kr. Það var talað um 2–3, ef ekki 4 milljarða. Hvar eru þeir í dag? Af hverju skila þeir sér ekki í þessu stórbætta kerfi sem verið er að tala um? Síðasta brtt. sem Borgarafl. gerir er um að 19. tölul. 4. gr. orðist svo: "Gjöfum til björgunarsveita, svo og til mannúðar- eða líknarstarfsemi og menningarmála." Þarna er bætt við "menningarmála" og trúi ég því ekki að menn geti mælt á móti því svo menningarglaðir sem þeir eru. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni en ég vænti þess að fá svör við þeim fjölmörgu spurningum sem ég hef lagt fram. Annars á ég seinni umferðina eftir til að endurtaka þær ef í það fer. Núna rétt í lokin fór hv. þm. Óli Þ. Guðbjartsson í gegnum ræður hæstv. fjmrh. síðan í fyrra sem og margir hafa gert. Og ég vil að lokum vitna í orð ráðherra sem ég ætla að biðja hann að muna alla tíð: "Menn verða að hafa pólitískt þrek til að vera sjálfum sér samkvæmir," hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Fyrst örstutt athugasemd vegna brtt. sem flutt er á þskj. 473 við þetta frv. til l. um söluskatt og snýst um 3. gr. 11. tölul. A-liðar. Í máli flm. kom fram að hann taldi að hér væri um að ræða mistök í söluskattslögunum, að að þeim óbreyttum hefði sú breyting orðið á að framvegis skyldi innheimta söluskatt á varahluti, vélar og tæki til skipa og reyndar flugvéla. Mér þykir rétt að nota tækifærið áður en lengra er haldið og fullvissa hv. flm. og þm. um að þessi till. er á misskilningi byggð. Það hefur engin breyting verið gerð frá gildandi söluskattslögum, alls engin, sem veldur slíkum breytingum. Eina breytingin sem snertir þetta mál varðar það að undanþáguheimildin sem var og er og verður snertir að vísu ekki flugvélar aðrar en þær sem eru í atvinnurekstri. Til að árétta þetta svolítið nánar vek ég athygli á því að fyrir utan þennan 11. lið er að sömu málum vikið í 9. lið sömu greinar, þ.e. um undanþágur vegna skipa og flugvéla. Þar kemur fram sú eina breyting að skilyrði er sett um að um tæki í rekstri sé að ræða. Það hefur verið í gildi undanþága að því er varðar innflutning skipa og flugvéla og þar með talið skv. sérstakri reglugerð allan búnað sem þessum skipum og vélum fylgir. Í 4. gr. er heimildin áréttuð um efni, vinnu, vélar og tæki í skip og báta. Reglugerðin sem í gildi hefur verið og í gildi er enn tengist þeirri grein og tryggir algerlega óbreytta stöðu að því er þetta varðar þannig að það er hafið yfir vafa að þessi tillgr. út af fyrir sig er ekki nauðsynleg. Aðrar spurningar sem beint hefur verið til mín í þessari umræðu eru reyndar af því tagi að ég hef sjálfur heyrt þær flestar áður og reyndar svarað þeim flestum ef ekki öllum áður. Í flestum tilvikum hefur þeim þegar reyndar verið svarað strax í framsögu. Þá er ég að sjálfsögðu ekki að víkja að því að hv. þm. hafa að sjálfsögðu skiptar skoðanir á þeim málum sem hér eru til umræðu. Svo að ég stikli á nokkrum atriðum kom það fram í máli hv. 10. þm. Reykn. að í umfjöllun í nefnd hefðu embættismenn látið uppi efasemdir um að við það fyrirheit yrði staðið að unnt yrði að greiða út barnabætur í janúar. Ég hef heyrt það eftir mönnum haft. Í umfjöllun í milliþinganefndinni sjálfri, sem fjallaði um staðgreiðslu tekjuskatts, var hins vegar kveðið nokkuð fast að orði um það mál og það hefur verið rætt sérstaklega í framhaldi af umfjöllun nefndarinnar við ríkisskattstjóra og gengið sérstaklega eftir því að allt verði gert sem unnt er til að standa við það. Hins vegar var ekki gengið eftir því að negla það niður á dagsetningu, en fyrir liggja fyrirheit um að við þetta verði staðið svo fremi sem það verði í mannlegu valdi. Í ræðu hv. 6. þm. Suðurl. var beint til mín spurningu sem snerti reiknitölu fjárlaga að því er varðaði verðlagsbreytingar milli ára eða í talnagrundvelli fjárlaga, þ.e. 17–18%, og spurt hvort nýjar upplýsingar væru fram komnar með vísan til umræðu í hv. fjvn. fyrir upphaf 3. og lokaumræðu fjárlaga þar sem nefnd hefði verið talan um hækkun framfærsluvísitölu upp á 27%. Upplýst er að hér voru menn að leggja mat á endurskoðun á breytingum á framfærsluvísitölu frá árslokum 1986 til 1987. M.ö.o.: þetta varðar ekki spá manna um árið 1988. Í máli hv. 6. þm. Norðurl. e. voru látnar uppi efasemdir um hvort þær fjárhæðir sem áætlað hefur verið að verja til niðurgreiðslna mundu duga út árið að gefnum forsendum fyrir utan það að áður hefur verið spurt hvort ætlunin sé að verðtryggja þessar niðurgreiðslufjárhæðir. Ég vil rifja upp að í fjárlagafrv. eins og það var lagt fyrir þing strax í haust var gert ráð fyrir rúmlega 1300 millj . kr. til niðurgreiðslna eða 1500 millj. með framlagi til Lífeyrissjóðs bænda. Því næst hefur verið bætt við þetta mjög verulegum fjárhæðum, þ.e. 1285 millj. kr., sem ætlaðar eru til niðurgreiðslna almennt og hafa það að markmiði að halda óbreyttu vöruverði á þýðingarmestu afurðum hefðbundins landbúnaðar, en halda verðhækkunum að öðru leyti í skefjum við 10% markið. Þá hefur verið ákveðið að verja 160 millj. því til viðbótar til að greiða niður verðlag á neyslufiski sem kunnugt er þannig að hér er verið að tala um upphæð sem er hátt í 3 milljarðar kr. Þetta eru að sjálfsögðu mjög verulegar fjárhæðir fyrir utan það fé, um 600 millj. kr., sem varið er til tekjujöfnunarráðstafana af öðru tagi, þ.e. með hækkun barnabóta, barnabótaauka og hækkun á lífeyrisgreiðslum almannatrygginga. Um þetta er það að segja að þetta fé er áætlað til niðurgreiðslna til þess að endast út árið, ekki bara hluta þess, miðað við gefnar forsendur um verð pr. einingu að því er varðar þessar afurðir. En hitt er jafnrétt, eins og fram hefur komið, að þessar niðurgreiðslur eru ekki verðtryggðar. Að sjálfsögðu er það svo að ákvörðun um niðurgreiðslur, þegar við lítum til þar næsta árs, 1989, bíður afgreiðslu fjárlaga næsta árs þegar af þeirri ástæðu að sú söluskattsbreyting sem við nú erum að fjalla um gildir eitt ár. Það er yfirlýst af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja fram þegar á þessu þingi frv. til l. um virðisaukaskatt og það er áform ríkisstjórnarinnar að sá virðisaukaskattur leysi söluskattskerfið af hólmi á árinu 1989. Ákvarðanir um hliðarráðstafanir í tengslum við það verður að taka sérstaklega og er ekki hægt að taka að svo stöddu. Sama gildir um athugasemd hv. 2. þm. Austurl. sem fann að því í sambandi við tekjustofnalög sveitarfélaga og hlut Jöfnunarsjóðs í söluskatti. Það liggur einfaldlega ljóst fyrir að hefðbundnir tekjustofnar Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, annars vegar söluskattur og hins vegar tollar, sem verða teknir til endurskoðunar að loknu þessu ári, valda því að það þótti rétt að taka ákvörðun um það hversu miklu fé væri varið af ríkisins hálfu til Jöfnunarsjóðsins. Það var upphaflega 1485 millj. kr. í fjárlagafrv. og var síðan hækkað um 100 millj., en vegna ákvörðunar Alþingis um að fresta gildistöku á tilfærslu á rekstrarkostnaði tónlistarskóla til sveitarfélaga fram á þar næsta ár varð niðurstaðan talan, ef ég man rétt, 1535 millj. kr. eða 1533 sennilega. Á bak við þessar tölur felst að sú skerðing á tekjum Jöfnunarsjóðs sem gilti í tíð fyrrv. ríkisstjórnar var minnkuð um helming með þessum hætti fyrir utan að auknum fjárveitingum var varið til Jöfnunarsjóðsins að öðru leyti sem og reglum um úthlutun lána úr Jöfnunarsjóði breytt til hagsbóta fyrir minni sveitarfélög umfram þau stærri. Í máli hv. 5. þm. Vesturl. komu fram nokkrar spurningar sem rétt er að víkja að fáeinum orðum. Í fyrsta lagi var spurt hvað gert yrði til þess að auka eftirlit með innheimtu söluskatts. Mig minnir að ég hafi þegar svarað þessu þrisvar að gefnu tilefni og rétt að rifja upp. Stærsta breytingin, sem tryggir bætt skil á söluskatti, er fólgin í þeirri kerfisbreytingu sem hv. þm. eru nú að taka afstöðu til. M.ö.o.: sú breyting ein í löggjöfinni að fækka undanþágum og koma á samræmdum söluskatti í allri almennri vöruverslun er besta tryggingin sem við höfum fyrir bættum skattskilum. Ástæðan fyrir því er sú að þar með verða lagðar af allar áætlanir og reiknireglur sem voru mjög flóknar og ollu því að raunverulega var ekki viðlit að beita neinu eftirliti, enda var það í stórum stíl ekki reynt. Í annan stað er mjög til athugunar og til alvarlegrar athugunar að fara eftir niðurstöðum nefndar sem mælti með því árið 1981 að taka upp lögbindingu á sérstökum innsigluðum verslunarkössum í almennum verslunum sem eru söluskattsskyldar. Það er aðgerð sem ein út af fyrir sig er líkleg til að bæta mjög skil. Í þriðja lagi er í sérstakri athugun að fela tollþjónustunni að annast eftirlit með álagningu og innheimtu á söluskatti og síðar virðisaukaskatti vegna þess að sú gífurlega einföldum og lækkun tolla breytir verksviði tollþjónustunnar mjög, fækkar þar verkefnum og ætti að þýða að þar væri unnt að leita til mannafla sem hefði nokkra þjálfun og starfsreynslu til að taka þetta verkefni að sér. Fjórða atriðið er það sem felst í yfirlýsingu hæstv. viðskrh. sem þegar hefur falið Verðlagsstofnun að gera sérstaka könnun á verðlagi fyrir og eftir breytingu og fylgja því sérstaklega eftir með stóraukinni kynningu að þær stórfelldu verðlækkanir, sem verða munu á ýmsum vöruflokkum í kjölfar þessara breytinga, komist til skila. Fleiri slíkar aðgerðir til aukins eftirlits eru í skoðun, þar á meðal samkvæmt ábendingum ýmissa stjórnarandstæðinga, um að gera, ef ekki með reglubundnum hætti en þó föstum millibilum, sérstakar athuganir á tilteknum þáttum almennrar verslunar til að auka öryggi og aðhald. Önnur spurning var hvað gert yrði til að tryggja innheimtu á sérstökum söluskatti að því er varðaði þjónustugreinar og þegar ekki er um að ræða sjálfstæða þjónustuaðila. Hv. þm. nefndi lögfræðinga og endurskoðendur og fleiri slíka mætti nefna sem starfa t.d. í opinberum geira. Því er til að svara að þegar hefur öllum ríkisstofnunum verið sent erindi þess efnis að þeim hefur verið uppálagt að sniðganga ekki sjálfstæða þjónustuaðila, þótt þessar stofnanir telji sér hugsanlega hag í því, og að forðast þar með að breyta þjónustuháttum á þann veg að ráða slíka aðila í sína þjónustu á þessu eina ári meðan þessi breyting stendur yfir. Því næst breytast viðhorfin mjög á þar næsta ári ef áform ríkisstjórnarinnar um að koma á virðisaukaskatti standast. Þriðja spurning var hvort niðurgreiðslur yrðu verðtryggðar og ég hef þegar svarað því að þær eru það ekki, enda ekki rök fyrir því úr því að þessar breytingar standa aðeins eitt ár. Fjórða spurning var sú hvort það væri óhagganleg ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar að álagningarprósenta í virðisaukaskatti skuli vera 22%. Svarið við því er að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að það frv. sem nú er í smíðum miðar við það. Það yrði þá ekki nema ef fram kæmi í seinni umfjöllun, annaðhvort sérfræðinga eða á þingi, að það væri eitthvert sérstakt tilefni til að endurskoða það. En eins og sú ákvörðun stendur nú og miðað við þær forsendur sem þar eru lagðar til grundvallar er það yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar. Þá spurði hv. þm. hvernig á því stæði að ekki væri unnt að lækka söluskattsálagninguna nú þegar hún legðist á breiðari stofn. Ástæðurnar fyrir því eru margar. Ein er sú að það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að breikka álagningarstofn í söluskatti án þess að ganga um leið á hagsmuni og samkeppnisaðstöðu innlendra fyrirtækja. Undanþágur frá söluskatti nú eru velflestar einkum af því tagi að þær varða hráefni, vélar, tæki, aðföng íslensks samkeppnisiðnaðar. Þetta er nokkuð breitt svið og á það verður ekki lagður óbeinn skattur nema upp verði tekinn virðisaukaskattur þannig að það eru takmörk fyrir því hvað hægt var að breikka stofninn og þá sérstaklega að þessu leyti. Þetta er ein skýringin. M.ö.o.: breikkun yfir í undanþágulausan eða undanþágulítinn óbeinan skatt verður ekki framkvæmd nema með virðisaukaskattssniði. Hin aðferðin væri þá sú að taka upp flókið endurgreiðslukerfi í söluskatti sem væri svo flókið og erfitt í framkvæmd, sérstaklega í svo smáu þjóðfélagi þar sem fjöldi fyrirtækja er smár, að það mundi ekki standast neina raunsæja skoðun. Önnur meginástæðan er sú að svo verulega miklum fjármunum er varið til niðurgreiðslu og hliðarráðstafana í tengslum við þessa kerfisbreytingu að til þess þurfti að afla fjár allt að 3 milljörðum kr., tæplega það að vísu. Þetta er miklu meira fé en áætlað var að verja til hliðarráðstafana í tengslum við virðisaukaskattsfrv. sem lagt var hér fram á síðasta þingi og þetta er það verð sem menn hafa kosið að greiða fyrir kerfisbreytinguna. Í þriðja lagi hefur það komið fram að jafnvel þótt þess hefði verið kostur að hafa söluskattsprósentuna að þessu sinni út þetta ár einu eða tveimur prósentustigum lægri óttuðust menn mjög samkvæmt ábendingum hinna kunnugustu manna að sú breyting kynni að skila sér illa til almennings og væri þess vegna ekki þeirrar messu virði. Þá var þeirri spurningu beint til mín hvort ég hefði trú á því að kaupmáttur launa héldist. Það er stór spurning og vissulega nokkurri óvissu undirorpið. Það fer mjög eftir því hver verður niðurstaðan hjá aðilum vinnumarkaðarins um kjarasamninga. Ég er hins vegar sannfærður um að sú kerfisbreyting sem hér er verið að framkvæma í heild sinni mun ekki spilla fyrir kj arasamningum og hún út af fyrir sig leiðir ekki til hækkunar á framfærslukostnaði. Hún hefur jafnframt þann kost að hún hefur ótvírætt í för með sér lækkun á vísitölu byggingarkostnaðar og lánskjaravísitölu og er þess vegna ekki neitt sérstakt verðbólgutilefni. Hv. þm. spurði, eins og spurt hefur verið ad nauseam í þessari umræðu hvers vegna væri ekki hægt að hafa fleiri þrep í söluskatti. Það er ekkert sem bannar mönnum það. Það er hægt. Við höfum haft af því reynslu. Við höfum haft ónýtt söluskattskerfi með miklum skattundandrætti og lélegum skattskilum í þremur þrepum. Umræðan um Efnahagsbandalagið hefur staðið hér nógu lengi. Það sem um það mál er að segja er ósköp einfaldlega þetta: Framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins hefur lýst því yfir að æskilegt væri að koma á þótt ekki væri nema tveggja þrepa virðisaukaskatti í efnahagsbandalagslöndum og lítur á það sem verulega framför frá því ástandi sem nú er þar sem í sumum aðildarlöndunum er um að ræða sex þrepa skatt. Þeir eru frá einu þrepi upp í sex þrep og á bilinu frá 4 upp í 38%. Það er viðurkennt af öllum sem til þekkja að það er algert ófremdarástand innan Efnahagsbandalagsins að þessu leyti. Framkvæmdastjórnin hefur lýst yfir sem stefnumarki að það væri æskilegt að stíga þó ekki væri lengri skref í þá átt sem við erum að fara en treysta sér illa í fjölþjóðlegu bandalagi að ná stærri áfanga. Staðreyndin er hins vegar sú að það eru aðeins tvö ríki innan Efnahagsbandalagsins sem hafa lýst stuðningi við tillöguna. Það eru Holland og Vestur-Þýskaland sem búa nú við virðisaukaskattskerfi sem einna helst líkist tillögum bandalagsins. Þetta yrði mikið spor aftur á bak fyrir Dani og reyndar óaðgengilegt með öllu því að þetta mundi þýða að ríkissjóður Dana tapaði um þriðjungi af ríkistekjum sínum ef þessi tillaga yrði framkvæmd. Þetta yrði náttúrlega til bóta fyrir lönd eins og Ítalíu sem er annálað fyrir ónýtt skattakerfi, sérstaklega söluskatt, sex þrepa, en hins vegar afar litlar líkur á að þessi tillaga verði framkvæmd fremur en nokkuð annað sem framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins er að samþykkja, einfaldlega vegna þess að hún hefur ekki framkvæmdavald til að fylgja því eftir. Það eru ekki taldar miklar líkur á því m.ö.o. að aðildarríkin treysti sér til að stíga þessi skref, en þau eru hins vegar í sömu átt. Hitt er hins vegar athyglisverðara að á Norðurlöndunum öllum er um að ræða eins þreps virðisaukaskatt á bilinu 19–23% og það hefur ekki vafist fyrir jafnaðarmannastjórnunum þar að koma á slíkum skatti einmitt í nafni einföldunar og skilvirkni í skattakerfinu sem ríkisstjórnir þar í landi, þar á meðal undir forustu jafnaðarmanna, hafa lagt á mikla áherslu. Reyndar er þaðan runnin sú meginstefnubreyting í skattamálum, sem má segja að við séum hér að fylgja, sem er í því fólgin að einfalda tekjuskattskerfið og skattkerfi óbeinna skatta en beina tekjujöfnunarráðstöfunum í annan farveg fremur en ætla að taka mið af þörfum einstakra hópa með því að gera skattkerfið óframkvæmanlegt með endalausum undanþágum, að hafa skattkerfið nokkurn veginn framkvæmanlegt og í heilu lagi en verja hins vegar stórauknum fjármunum til útgreiðslu til þeirra hópa sem helst þurfa á stuðningi að halda. Þetta er kjarni þeirrar stefnubreytingar sem hér er til umræðu. Hvers vegna er ekki í fjárlögum gert ráð fyrir því að skattundandráttur, svo sem hann var metinn t.d. í söluskatti af skattsvikanefndarmönnum á sínum tíma, skili sér í auknum mæli? Ástæðan fyrir því er sú að við vildum ekki búa til óraunsæ fjárlög. Við gerðum þar ráð fyrir því að bætt skattaskil, bætt innheimta í nýju kerfi mundi skila 600 millj. kr. auknum tekjum, en við erum hins vegar ráðnir í því að láta reynsluna skera úr um það. Það er ekki hygginna manna háttur að áætla fé fyrr en það er nokkurn veginn tryggt að þú hafir það í hendi þinni. Það hefur ekkert að gera með það hvort þú hefur trú á þessu kerfi eða ekki, ég hef á því tröllatrú, heldur og einfaldlega hitt að það þótti ekki ráðlegt að áætla á fyrsta ári kerfisbreytingarinnar fyrir auknum tekjum í meira mæli en ég hef þegar nefnt af þessum sökum. Hv. þm. spurði loks um hverju það sætti að gert er ráð fyrir að fjmrh. hafi enn heimild til að undanþiggja dreifibúnað Stöðvar 2 söluskatti. Af því tilefni er rétt að árétta að hér er um heimildargrein að ræða. Sjálfur hef ég lýst því yfir að sú heimild verði því aðeins nýtt að einokunarverslun með þennan búnað verði hætt, þ.e. sá aðili sem flytur þetta inn og hefur umboð fyrir þessum búnaði synji ekki venjulegum verslunum með sambærilegan búnað um það að versla með hann. Að öðru leyti eru rökin ákaflega einföld. Það er rétt að áskrifendur að Stöð 2, 30 þúsund talsins að mér er tjáð, greiða áskriftarverð fyrir að sjá stöðina en því aðeins kemur það að notum að þeir hafi keypt þennan búnað sem kostar um 15–16 þús. kr. Ef á hann hefði lagst tollur, vörugjald og söluskattur hefði verðið á honum hækkað upp í 26–27 þús. kr. að því er ætlað var og lagst þá fyrst og fremst á þá íbúa landsins, sem enn hafa ekki haft aðstöðu til að njóta útsendingar frá Stöð 2, sem eru íbúar landsbyggðarinnar og eldri borgarar í þjóðfélaginu. Saman fer að ef þessi undanþáguheimild er nýtt er verið að gera það til að mismuna ekki fólki eftir búsetu í landinu, annars vegar eftir aldri, efnahag og í þriðja lagi er verið að líta á anda þeirra laga, sem Alþingi hefur samþykkt, sem var í því fólgið að afnema einokunarrétt Ríkisútvarpsins, en jafnframt verður að skilja það svo að það sé vilji löggjafans að aðrir aðilar hafi sambærileg starfsskilyrði til að keppa við Ríkisútvarpið. Því verður ekki haldið fram að svo sé ef það kostar hverja fjölskyldu þau útgjöld sem ég nefndi áðan til þess að njóta útsendinga frá Stöð 2, sem nú er að byggja dreifikerfi sitt um landið, á sama tíma og það kostar áskrifendur Ríkisútvarpsins einungis áskriftargjaldið, sem reyndar er lægra, en meðan verið var að byggja upp það dreifikerfi var það sjálfsögðu undanþegið öllum aðflutningsgjöldum og söluskatti. Þetta mál er verið að reyna að afflytja og reyndar tæplega smekklegt af hv. þm. en hann spurði hvort hér væri um að ræða fjölskyldumálefni sem mér skildist helst á honum. Hér er verið að spyrja hv. þm. einfaldrar spurningar: Eru menn reiðubúnir til þess í verki að kippa fótunum undan samkeppnisaðstöðu annarra fjölmiðlafyrirtækja en Ríkisútvarpsins? Spurningin er m.ö.o. um hvað menn meina með frelsi í fjölmiðlun. Herra forseti. Að lokum var boðuð brtt. frá hv. þm. Kvennalistans sem fól í sér, ef ég man rétt, afnám söluskatts á fjárfestingarvörur vegna grænmetisframleiðslu. Af því tilefni er sérstök ástæða til að taka fram að fjárfestingarvörur vegna gróðurhúsareksturs margar hverjar lækka mjög verulega í verði vegna þess að tollar eru afnumdir eða lækkaðir úr 35% í 0 og vörugjald, sem var áður 24%, er fellt niður. Jafnframt hefur því verið yfirlýst og það er svo að þessi innlenda grænmetisframleiðsla muni áfram njóta tollverndar í 30% tolli á innflutt grænmeti. Hins vegar hafa menn lýst þeirri skoðun sinni að þeir vildu gjarnan losna frá því kerfi með því að taka upp í staðinn sérstakt innflutningsgjald á innflutt grænmeti sem kæmi í staðinn fyrir tollverndina en yrði stillt þannig að það væri tiltölulega hátt þegar innlend grænmetisframleiðsla er föl á markaðinum en væri hins vegar hægt að færa niður í mjög lágt verðgildi þegar svo er ekki, þannig að neytendur geti þá á þeim árstímum notið þess að fá innflutt grænmeti við sem allra lægstu verði. Herra forseti. Nokkrir hv. ræðumenn hafa farið viðurkenningarorðum um ræðu þess sem hér stendur sem flutt var í tilefni af virðisaukaskattsfrv. sem hæstv. fyrrv. ríkisstjórn flutti á seinasta þingi. Er ég að sönnu þakklátur fyrir að mönnum hefur þótt þetta vera hin athyglisverðasta ræða. Í þessari ræðu voru færð að því rök að Alþfl. væri að sönnu fylgjandi því að upp væri tekinn virðisaukaskattur af grundvallarástæðum vegna þess að það er það eina form óbeinnar neysluskattlagningar sem tekur að fullu tillit til samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs, sniðgengur uppsöfnunaráhrif núverandi söluskattskerfis, en er jafnframt þannig búið að það er tiltölulega öruggt til innheimtu, þótt ekkert kerfi sé alfullkomið, og hefur af þeim sökum ótvíræða kosti umfram það söluskattskerfi sem við nú þekkjum þegar um er að ræða svo háa söluskattsprósentu sem við nú stöndum frammi fyrir. Virðisaukaskatturinn hefur enn fremur þann kost m.ö.o. að hann getur lagst á miklu breiðari stofn, er hlutlaus gagnvart framleiðslu og vörutegundum og neysluvali sem er líka verulegur kostur. Engu að síður var það okkar niðurstaða að við gætum ekki stutt það frv. sem þá lá fyrir af tveimur ástæðum. Okkur þótti álagningarprósetan, 24,9% of há og við vorum ekki ásáttir við þær tekjutilfærslur sem fylgdu því frv. Í samræmi við þessi sjónarmið hefur verið lögð í það veruleg vinna að breyta frv. í þá átt sem við héldum fram, m.a. í umræddri ræðu, þ.e. að finna leið til að breikka stofninn enn fremur og lækka söluskattsprósentuna úr tæplega 25% í 22% og í annan stað að beina hliðarráðstöfununum, tekjujöfnunarráðstöfunum, í auknum mæli í það form sem við nú sjáum, þ.e. með beinum útgreiðslum til þeirra hópa sem sérstaklega þurfa á stuðningi að halda. Öfugt við það sem margir hv. ræðumenn vildu álykta af þessari ræðu er það svo að til gagnrýninnar, hvort sem menn voru sammála henni þá eða ekki, hefur verið tekið tillit og það virðisaukaskattsfrv. sem nú er í smíðum og lagt verður fyrir Alþingi ber einmitt svipmót af því. Þá held ég, herra forseti, að ég hafi farið yfir flest þau atriði sem hv. stjórnarandstæðingar hafa komið á framfæri í þessari umræðu. Það breytir að sjálfsögðu ekki því að þeir hafa kosið að sniðganga meginatriði málsins. Það er eðlilegt í þeirra málflutningi út af fyrir sig. Kjarni málsins er sá að þessi róttæka og viðamikla kerfisbreyting í heild sinni mun ekki hafa nein áhrif til hækkunar á framfærsluvísitölu. Hún mun ekki auka útgjöld meðalfjölskyldunnar í landinu og að því er varðar þær fjölskyldur sérstaklega sem hafa mörg börn á framfæri, hvort sem er hjá einstæðum foreldrum eða ekki, og að því er varðar bótaþega almannatrygginga eru gerðar sérstakar ráðstafanir til að bæta þeim verðhækkanirnar enn frekar. Af máli stjórnarandstæðinga mætti ætla að álagning matarskatts þýddi 25% hækkun á matvöruverði, en það er alger útúrsnúningur, fyrir neðan allar hellur. Annars vegar eru niðurgreiðslurnar til þess ætlaðar að verð á þýðingarmestu afurðum íslensks landbúnaðar breytist ekkert. Í öðrum tilvikum hækkar það um um það bil 10%, en á móti kemur að verð á mjög útbreiddum og almennum innfluttum neysluvörum lækkar mjög verulega. Hækkun matvöruverðs að meðaltali er áætluð um 7%. Hún er bætt barnafjölskyldum og rúmlega það. Hún breytir ekki útgjöldum meðalfjölskyldunnar til hækkunar. Allt talið um matarskatt sem á að sliga efnahag heimilanna er ósköp einfaldlega út í hött. Það vill svo til að einn sæmilega hreinskiptinn verkalýðsleiðtogi í þessu landi hefur haft um þetta ákaflega einföld og auðskilin orð, en hann sagði í viðtali við dagblað fyrir skömmu, með leyfi forseta. Ég tala hér um Pétur Sigurðsson, forseta Alþýðusambands Vestfjarða: "Mér finnst þetta brölt í forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar og pólitíkusum út af matarskattinum alveg fáránlegt. Mótmæli við samræmingu á söluskatti, þessum matarskatti svonefnda, eru á misskilningi byggð ef ekki hreinni hræsni. Þarna keppist hver hálaunamaðurinn á fætur öðrum við að mótmæla eðlilegri lagfæringu á neysluskatti undir því yfirskini að láglaunafólk þoli ekki að greiða þennan skatt til samfélagsins. Við vitum að mismunandi söluskattur kallar á meiri undanskot þeirra sem innheimta í verslun, þjónustu og alls konar braski. Eðlilegra væri fyrir verkalýðshreyfinguna að heimta leiðréttingu á lágum launum heldur en krefjast undanþágu í nafni láglaunafólks." Mér þykir leitt að hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir hefur vikið sér úr salnum. Það kemur stundum fyrir stjórnarandstæðinga líka. Ég endurtek, ,herra forseti: "Eðlilegra væri fyrir verkalýðshreyfinguna að heimta leiðréttingu á lágum launum heldur en krefjast undanþágu í nafni láglaunafólks. Með þessu er verið að fá það til þess að sætta sig við skarðan hlut, en það gleymist um leið að hálaunafólk nýtur einnig undanþágunnar. Þarna finnst mér sem verið sé að stinga dúsu upp í láglaunafólkið og fá það til þess að sætta sig betur við aum kjör. Aftur á móti er ég orðinn langeygður eftir einhverjum sjáanlegum árangri hjá Jóni Baldvin við að ná inn þeim milljörðum sem menn telja að ekki sé skilað í söluskattinum." Það get ég skilið. Við skulum sjá hvernig það tekst. "Ef það tækist, þá gætum við lækkað söluskattsprósentuna og það kæmi að sjálfsögðu öllum til góða nema þeim sem stunda undandráttinn." Svo mörg voru þau orð. Þegar áróðursmoldviðrinu slotar hef ég að vísu ekki þungar áhyggjur af því að menn muni ekki átta sig á því að hér er verið að framkvæma breytingar sem munu lengi standa, sem munu vera traustur grundvöllur fyrir tekjuöflun ríkisins á komandi árum. Seinni tíma ríkisstjórnir munu njóta þess og þar með erum við að leggja grundvöll að því velferðarríki sem hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir ákallaði hér áðan að gerði betur við það fólk sem þarf á að halda.



Hæstv. forseti. Það er virðingarvert að hæstv. fjmrh. fékkst til að tala þó hann fáist ekki til að hlusta. Hann hóf mál sitt með sama stærilæti og oft áður að hann hefði heyrt allar spurningar áður, sem komið höfðu frá stjórnarandstöðunni, og hefði eiginlega svarað þeim öllum í frumræðu sinni. Slíkur er hans hugsunarháttur og slíkt er hans stærilæti. Hann telur sig hafa svarað öllu sem hefur komið fram í öllum umræðum frá stjórnarandstöðunni fyrir fram með því að opna á ruglingslegan hátt munninn í framsögu sem enginn botnaði upp né niður í svona til að byrja með. Ég held að eftir því sem maður reynir að fá botn í hans framsögu komist maður að þeirri niðurstöðu að hún sé ekki söluvara á við fjárlagaræðuna þó að merkilegt megi kannski virðast í hans augum. Þessar umræður hafa einkennst af þátttökuleysi stærsta stjórnarflokksins. Merkur maður, ekki ómerkari maður en Woodrow Wilson, forseti Bandaríkjanna, sagði að íhaldsmaður væri maður er situr og hugsar, situr aðallega. Það má segja um íhaldsmennina í þessari ríkisstjórn, þessari vinstri ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, að þeir hafa setið, setið lengi og hugsað, en aðallega setið. Og þannig hefur það eiginlega verið með stjórnarandstöðuna að hún hefur furðað sig á því að stjórnarliðar virðast hafa dregið sig út.úr stjórnmálunum og hugsað sem svo: Það er best að láta Alþfl. um þetta. Enda segir að þótt fæðingarnar séu stundum erfiðar - eins og vitnað var til hér í morgun í Alþýðublaðið hafi barnið þó verið efnilegt. Og ég hef leitað mér upplýsinga um það að fjmrh. var mjög efnilegt barn, mjög efnilegt á þeim aldri sem fyrirsögnin vitnar til. Það er hörmulegt að sjá hvernig framhaldið varð. Hörmulegt. En það er nú annað mái. Það er furðulegt að fjmrh. kemur trekk í trekk fram í fjölmiðlum, miklu oftar en hann svarar stjórnarandstöðunni á Alþingi, og er að reyna að telja fólki trú um að það skipti engu máli þó að niðurstöðutala fjárlaga hækki um 50% á milli ára. Það skipti bara engu máli hvort niðurstöðutalan er 43 milljarðar eða 63 eða 65 milljarðar. En það skiptir þó máli að fá tekjur á móti, hver sem kostnaðarniðurstaðan er. Og til þess að mæta 50% hækkandi niðurstöðu kostnaðarliða, útgjaldaliða á fjárlögum, þá þarf að innheimta meira. Hæstv. fjmrh. heldur áfram að telja fólki trú um að það breyti engu fyrir efnahag þess eða fyrir vísitölu í þjóðfélaginu, að þegar búið er að draga frá allar lækkanir og bæta við hækkunum í útgjöldum þá vantar 50% frá árinu áður. Að það skipti bara engu máli fyrir þjóðfélagið eða fyrir fólkið í landinu. Svo ég vitni í þessa litlu bók sem ég er hér með, þar segir einn ágætur maður, og ég veit að svo vel menntaður maður sem fjmrh. er veit að sjálfsögðu hver Caskie Stinnett var, það hlýtur að vera, en þar segir, og það minnir mig svolítið á fjmrh., þar segir um diplómata, nokkuð sem minnir mig á þessar furðulegu fullyrðingar og tilraunir fjmrh., að diplómat sé maður sem getur sagt þér að fara til helvítis á þann hátt að þú hlakkir til ferðarinnar. Það er það sem fjmrh. er að gera. Hann er að segja fólkinu að taka á sig meiri vanda en fólkið getur gert og fagna því að hann skuli vera sá frelsari fólksins sem skaffar því vandamál. Ég efast ekkert um að hann getur skaffað því meiri vandamál og hann á eftir að skaffa því miklu meiri vandamál áður en yfir lýkur. Og þó að ég óski honum ekki velfarnaðar á þeirri braut þá verð ég að dást að hugrekkinu að láta sér detta það í hug að framkvæma slíkar hugdettur sem þessi fjárlög eru á þann hátt og með þeim rökum sem fram hafa komið. Á sama tíma og á sama hátt og með sömu rökum er fjmrh. að fá fólkið til að fagna því og trúa því að það sé því í hag að borga um 6 milljarða í matarskatt og fá tvo til þrjá milljarða til baka á einhvern hátt - þetta er furðulegt, þetta er alveg furðulegt - í persónuafsláttum af þessu eða hinu eða framlögum frá því opinbera sem á að jafna allt þannig að allir komi sléttir út þrátt fyrir það að á þessum eina lið eigi ríkissjóður að sitja eftir með kannski 2–4 milljarða. Þetta eru alveg furðuleg rök. Aldeilis alveg furðuleg. Það er ekki nema eðlilegt að fjmrh. sjái ekki marga galla á þeirri ræðu sem hann flutti fyrir rúmu ári síðan og stjórnarandstæðingar hafa vitnað í og flutt svona til að rifja upp fyrir honum. En svo mikil mótsögn er í því sem þar er sagt og því sem fjmrh. gerir, þegar hann kemst svo í aðstöðu til að gera það sem hann var að heimta af öðrum fjármálaráðherra að gera, að hann skilur ekki grínið í því að flytja ræðuna, háðið á hann sjálfan með því að láta hann sjálfan tala til sjálfs sín. Auðvitað er ræðan betri m.a. vegna þess að hún var vel flutt. En það er svo furðulegt að það endurspeglast hér í þessum húsakynnum nú við þessa afgreiðslu allt það sem kemur fram og er sagt í sögu Alþfl. sem ég er að lesa í bók sem heitir Gullna flugan. Slíkir tækifærissinnar eru alþýðuflokksmenn. Ég er margbúinn að biðja um upplýsingar um þessa væntanlegu kerfisbreytingu. Ég sé hana ekki. Það er ekki kerfisbreyting að fella niður undanþágu af vörum sem ekki báru söluskatt. Þær voru í þeim vörulista sem var til umræðu þegar söluskatturinn var settur á, en það var bara ákveðið að hafa ekki söluskatt á þeim vörutegundum. Við getum kallað það, og réttilega, að verið sé að útvíkka vörutegundir sem söluskatturinn kemur á. Það er verið að setja hann á matvörurnar til viðbótar. Það er ekki söluskattsbreyting. Og þegar talað er um að einfalda söluskattsstigin með því að hafa eitt söluskattsstig þá erum við í raun og veru að setja á fjögur söluskattsstig í staðinn fyrir tvö. Það er 0%, það er 10%, sem á að greiðast af neyslufiski, það er 12%. Er það rangt hjá mér að það eigi að borga 12% söluskatt?

25% söluskattur á fiski er niðurgreiddur.

Ég ætla að koma að því. Það er nettó 10% söluskattur, sem á að greiða af fiski, virðulegur hæstv. fjmrh. Ég endurtek: Það er 0%. Það er fiskurinn sem á að niðurgreiðast á sérstakan hátt, sem ég kem að, úr 25% niður í 10%. Það eru 12% á alls konar þjónustustörf, lögfræðistörf, arkitekta o.fl., sem er skipt skv. 3. kafla í þrjá liði og fjölmenna flokka. Og það eru 25%. Sem sagt: Það er ekki verið að einfalda heldur gera söluskatt, bæði innheimtuna og skattinn sjálfan, flóknari en hann hefur nokkurn tímann verið. Þar að auki er verið að skapa kerfi innan kerfis söluskattsinnheimtunnar. Og þá erum við komnir í kerfi sem hægt er að segja að sé franskt að því leytinu til að það er lagður skattur á lúxusvörur til að borga niður matvörur. Söluskatturinn af fiski, af neyslufiski, er greiddur niður, ekki samt úr ríkissjóði nema að óverulegu leyti. Það er lagður á lúxusvörur, vellyktandi og hreinlætisvörur, skattur sem á að gefa 130 millj. En það er talið að niðurgreiðsla á neyslufiskinum, því hlutfalli sem á að greiðast niður, mér skilst að það eigi að skipta því svo aftur innbyrðis þannig að það eru 60% og 40% hlutföll, komi af þessum lúxusskatti sem er að sjálfsögðu miklu flóknara kerfi en fyrir var. Það er það sem er gert sums staðar erlendis, þar sem hæstv. fjmrh. hefur vitnað til, t.d. í Frakklandi. Það er mjög hár skattur á lúxusvörum, en enginn skattur á matvörum. Enginn. Og þá er hann orðinn margskiptur sá skattur. Það virðist ekki vera neitt vandamál, ég hef ekki heyrt það. Ég bjó í Frakklandi í sjö ár og ég minnist þess ekki að hafa átt í neinum vandræðum við það opinbera sem einstaklingur í þjóðfélagi sem er með þennan virðisaukaskatt. Nei, hæstv. ráðherra fjármála, þú minnir mig afskaplega mikið á þennan diplómat sem ég vitnaði í áðan, sem lætur mann hlakka til hinna ótrúlegustu ferðalaga. En kerfisbreytingin er neikvæð, hún er flóknari. Ég á eftir að sjá að innheimtan skili sér betur í þessu kerfi með fjórum söluskattsstigum, þremur á hefðbundinn hátt eins og við þekkjum, í staðinn fyrir tvö, 0 og 25, þá eru það 0, 12 og 25, og svo nýtt söluskattskerfi með niðurgreiðslu á neyslufiski með sérstakri innheimtu á lúxusskatti. Fyrir utan annað, hæstv. fjmrh., að ég vona að það hafi ekki hvarflað að ríkisstjórninni að það séu lögfræðingar, arkitektar, verkfræðingar eða þessir þjónustuaðilar, sem eru taldir upp í þriðja kaflanum, sem borgi skattinn. En blekkingin er á því sviðinu eins og öðrum. Það er talað um þessa aðila eins og þeir séu söluskattsgreiðendur. Það er enginn kaupmaður söluskattsgreiðandi umfram það sem hann verslar fyrir eigið heimili. Auðvitað fer þetta beint á fólkið sem þarf á þjónustunni að halda. Þeir sem veita þessa þjónustu, arkitektar, lögfræðingar o.fl., eru ekkert öðruvísi Íslendingar en verslunarmaðurinn. Ef það á að halda því fram að verslunarmaðurinn eða einhver tegund af Íslendingum svíki undan skatti, en önnur tegund komi ekki til greina með það, hvers konar sundurliðun er þetta þá á þjóðfélaginu? Úr því að hæstv. fjmrh. veit nákvæmlega hverjir eru svikarar í þjóðfélaginu og hverjir ekki, er þá ekki betra að hann gerist ekki meðsekur með því að sitja inni með þá vitneskju, að hann láti hana koma fram og gegni þá þessari skyldu sinni, sem hann er búinn að gera kröfur um til annarra fjármálaráðherra, að innheimta hjá þessum aðilum? Hann er eini þm. sem ég hef heyrt fullyrða hverjir séu svikararnir. En hann hefur ekkert nafngreint þá öðruvísi en bara stéttirnar. Svo á framkvæmd kerfisbreytingarinnar að felast í auknu eftirliti, auknu eftirliti frá verðlagsstjóra. Ég hélt að það væri nokkurn veginn frjálst verðlag og verðlagning. Það er ætlast til þess að fólkið sjálft fylgist með verðlagningunni. Verðlagsstjóri sem slíkur hefur ekki þessu hlutverki að gegna. Ríkið er enginn varðhundur á einstaklinginn eða einstakar atvinnugreinar. Það er ekkert hægt að siga verðlagsstjóra. Eftir hvaða lögum? Eftir hvaða lögum? Tekur Sjálfstfl. þátt í þessu? Er hann kannski höfundurinn að þessu innan ríkisstjórnarinnar að siga varðhundum á atvinnurekendur? Ég veit það ekki, en ég er ansi hræddur um að fólkið í landinu sjái í gegnum þennan diplómat sem segir fólki að fara til andskotans og lætur það hlakka til ferðarinnar. Virðulegur forseti,  En hvað sem því líður þá eru þetta nú íslenskar bókmenntir og ég ætla að fá að taka hana áður en ég gleymi henni. Þetta er mjög áríðandi bók, það skal ég segja ykkur, og ætti eiginlega að vera til vasaútgáfa fyrir hvern einasta þm. Ég las upp hér áðan eftir einn fyrrv. forseta Bandaríkjanna og ég ætla að lesa það aftur vegna þess að nú er formaður íhaldsflokksins íslenska viðstaddur. En þar segir eftir Woodrow Wilson: "Íhaldsmaður er maður sem situr og hugsar," eins og sjálfstæðismenn hafa gert hér allar þessar umræður, "situr aðallega." Svona er nú það. Ég vona að ég fái ekki aðvörun vegna þessa. Forseti sér ekki ástæðu til þess að taka aftur áminninguna? Ég var að lesa þarna upp úr íslenskum bókmenntum.

Þetta var nú alls ekki áminning heldur aðeins tilmæli. Ég vona að hv. ræðumaður taki það eins og það var sagt.

Já, ég skil það betur núna eftir þessi orð forseta og tek það eins og það var sagt. Ég verð nú að segja alveg eins og er að ég skil ekki hvaða jöfnuður er í því eða hvers konar hagsmunagæsla það er - alla vega vil ég ekki láta það í ljós sem mína túlkun fyrir mig prívat - sem felst í því að hafa núll toll og núll gjöld á myndlyklum. Ég skil það ekki. Ef einhver ákveður að fara út í viðskipti og velur að hafa samskipti við erlenda aðila sem eru dýrir aðilar, þá er það ekki hlutverk íslenskra stjórnvalda að hlaupa undir bagga og gera þá starfsemi ódýrari en eðlilegt er. Ef á annað borð á að flytja inn tæki og það er tollur og það eru gjöld á viðkomandi hliðstæðum tækjum - og ég tel sjónvarp og allt það sem er til þess að sjónvarp geti gengið hliðstæð nauðsynleg tæki - þá á íslenska ríkið að láta það afskiptalaust. Það kemur ekki fjmrn. við frekar en að Rolls Royce getur aldrei verið í sama verðflokki og Volkswagen þó að mig langi til að eiga Rolls Royce en ég hafi ekki efni á að eiga annað en Volkswagen. Bara af því að einhver annar maður getur eignast stóran bíl og dýran. Nei, ég harma það að svona afskiptasemi, sem á ekki að eiga sér stað, skuli vera höfð í frammi. Ég spurði líka á sínum tíma: Hvað af þessum tekjum ríkissjóðs frá söluskatti á matvæli kemur frá ríkinu sjálfu? Það er reiknað með að þessi 25% söluskattur á matvæli gefi samkvæmt tölum, svo að ég fari nú ekki út í nýjustu tölur heldur upphaflegu tölurnar, 5750 millj. kr. Hæstv. fjmrh.,- ég ætla að fá að bíða bara svona í tuttugu mínútur eða svo,  Við í stjórnarandstöðunni gerum okkur grein fyrir því að endanlega höfum við ekki nein áhrif á lokaniðurstöðu við afgreiðslu þessa máls. Það er aldrei hægt að gera meiri kröfur til neins, hvorki okkar í stjórnarandstöðunni hér á Alþingi né heldur til manna annars staðar úti í atvinnulífinu en að þeir geri sitt besta og noti tímann, og hann allan, til þess að reyna að hafa þau áhrif sem þeir telja að séu þjóðinni fyrir bestu. Við höfum gert allt sem í okkar valdi er og þingsköp leyfa til að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina í sambandi við matarskattinn. Við viljum matarskattinn í burtu. Hann er óþarfur. En enginn má við margnum þegar til kastanna kemur. En við viljum hann burt og þegar upp er staðið þá skal þjóðin fá að vita að minni hlutinn gerði allt sem í hans valdi stóð til að losa þjóðina við matarskattinn. Það þarf ekki neinn hagspeking til þess að vita að hann lendir fyrst og fremst á litla manninum. Hann lendir fyrst og fremst á þeim tekjulága. - Nú er frú Aðalheiður komin í salinn, hv. 16. þm. Reykv., og ég segi henni aftur að svo sé, ég segi frú Aðalheiði, hv. 16. þm. Reykv., að matarskatturinn lendi fyrst og fremst á þeim tekjulágu. Ég þori varla að lesa frekar upp úr þeim bókmenntum sem ég las upp úr áðan, en, virðulegur forseti, í huganum endurtek ég það sem ég sagði og bið hæstv, fjmrh. að læra það utan að. Það eru ekki nema tvær, þrjár línur en það er mikil viska í því sem þar segir. Það er hægt að leiða menn á vonda staði með þeim orðum að menn hlakki til ferðalagsins. Nei, það litla sem komið hefur frá ríkisstjórn í þessum umræðum er ekki til að skýra málið. Það er ruglingslegt. Það er ein allsherjar flækja sem heggur að undirstöðum þjóðfélagsins, undirstöðum sem ekki eru of sterkar fyrir. Hringl með kerfi, sem byggt hefur verið upp og er eldra en sjálfstæði þjóðarinnar og á að gjörbylta í einni eða tveimur atrennum á stuttum tíma, getur aldrei leitt til annars en bölvunar. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara í gegnum þetta frv. En ég harma það að á sama hátt og ríkisstjórnin lagði fram falsað frv. til fjárlaga og tók það aftur, framkvæmdarvaldið tók það aftur án heimildar löggjafans og breytti því um 1000 millj., þá er þetta plagg hér falsað líka þar sem talað er um 14% álagningu - nú er ég að rugla vörugjaldinu saman, það er vörugjaldið sem ég er að tala um núna, en allt er þetta um tekjuöflun ríkissjóðs - og bæta við grunninn álagningu sem er óþekkt í þjóðfélaginu til þess að gera vörugjaldsprósentuna á pappírnum 14% sem er í raun og veru 17,5%. Það er plagg eftir plagg sem kemur frá ríkisstjórninni sem er falsað á þennan hátt. Ég sé ekki ástæðu, virðulegur forseti, til að hafa þessi orð fleiri. Ég verð að harma að þessi 25% matarskattur virðist óumflýjanlegur. Ég verð að harma að það er ekki hægt að fá upplýsingar um hvaða breyting á innheimtukerfi er boðuð, hvað það er sem fjmrh. er að tala um þegar hann talar um betri skil á söluskatti. Ég verð að harma að hann hefur ekki hugmynd um hve mikið af þeim tekjum, sem eiga að standa undir útgjöldum, koma frá ríkinu sjálfu og þó að ég spyrji fæ ég engin svör um hvað það er mikið af þessum 5750 millj. sem 25% söluskattur á matvæli eigi að gefa ríkissjóði, hvað það er mikið af þessari upphæð sem kemur úr ríkissjóði sjálfum og það þýðir af kostnaðarliðum sem þessir tekjuliðir eiga að standa undir. Þetta er svo furðulega vitlaust að það er með eindæmum. Ég er hræddur um að það væri ekki hægt að reka fyrirtæki svona. Það er alveg furðulegt. En ég ætla að vona að ef hæstv. fjmrh. liggur uppi, eða liggur inni eða liggur úti, eða hvar sem hann liggur með þessar upplýsingar, að hann gefi okkur þessar upplýsingar. Ef ekki, þá verð ég bara að harma það og við verðum að bíta í það súra epli eins og margt annað í sambandi við þetta. En þegar upp er staðið, þá getur stjórnarandstaðan lagst til svefns, hvílt sig eftir vel unnin störf í því að reyna að koma í veg fyrir að þjóðin verði fyrir þessu áfalli sem söluskatturinn er. Og ég bið hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnina alla að vera ekki að reyna að telja fólki trú um að það skipti engu máli að auka útgjöldin um milljarða, úr 43 milljörðum í yfir 60 milljarða á einu ári og auka skattheimtuna til þess að mæta þessum útgjöldum og segja svo við fólkið í landinu: Þetta skiptir engu máli. Það breytir engu. Við hvern halda menn að þeir séu að tala? Það breytir miklu. Það er það sem fólkið finnur að sjálfsögðu frá degi til dags. Eða túlkunin, sem ég á nú eftir að ræða prívat við ágætan starfsmann fjmrn., sem ég vil ekki fara út í hér af þeirri einföldu ástæðu að hann er ekki hér, hún er ríkisstjórninni ekki til neins sóma. En að mínu mati er sú túlkun pöntuð, þetta er stórt orð, vegna þess að hún gengur ekki upp. Hún gengur bara ekki upp. Dæmið er svo einfalt. Hæstv. forseti. Ég vona að þetta ríði ekki þjóðinni að fullu þó þungt verði. En það kom fram ágætt dæmi hjá hv. 2. þm. Vestf. Ólafi Þ. Þórðarsyni. Hann er víst ekki viðstaddur en ég ætla samt að leyfa mér að vitna í hann. Það kom ágætt dæmi þegar hann talaði um sölu á graskögglaverksmiðjum hér um daginn úr þessum ræðustól, að góðærin, það voru góðærin, það var allt sem gekk svo vel að það drap reksturinn. Það er akkúrat það sem ríkisstjórnin virðist ekki þola, það eru góðærin. Þjóðfélagið gengur svo vel að það er að kæfa ríkisstjórnina. Þetta gengur ekki upp í mínum huga að ef eitt fyrirtæki, hvort sem það heitir þjóðfélag eða hlutafélag, býr við góðæri, þá skuli það ríða því að fullu. Það er með eindæmum.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Hv. samþm. mínir á Norðurl. e., hv. 6. þm. og hv. 4. þm. kjördæmisins, hafa báðir beint til mín fsp. í þessum umræðum og ég mun að sjálfsögðu ekki skorast undan því að svara þeim. Ég hef yfirleitt reynt að verða við því hafi verið beint til mín einhverjum athugasemdum eða fsp. að koma hér upp og svara því. Hv. 4. þm. Norðurl. e., sem því miður er ekki hér inni lengur við umræðuna, spurði um afstöðu mína til þessa frv. sem hér er til umræðu, um afnám undanþága og einföldunar á söluskattskerfinu. Þó að hann sé ekki hér þá mun ég reyna að svara þessum spurningum. Ég er að sjálfsögðu samþykkur og stuðningsmaður þessa frv. og ber þar með einnig á því ábyrgð ekki síður en fjmrh. Þetta frv. er flutt sem stjfrv. og það er stutt af þm. stjórnarflokkanna. Þetta veit hann auðvitað og þarf ekki að spyrja um. En ef honum er það ljúft að fá það hér fram í þessum ræðustóli, þá er auðvitað sjálfsagt að segja það hér sem þó allir vita og öllum er ljóst. Ég er sannfærður um það að þetta söluskattskerfi, sem hér er verið að tala um, er miklu einfaldara og verður miklu skilvirkara en það sem við búum nú við, en mér er líka ljóst að í þessu sambandi verður ekki bæði haldið og sleppt frekar en í svo mörgum öðrum málum sem við þurfum að takast á við. Það er auðvitað auðvelt að finna, tína til og benda á ýmsa þætti sem við kannski gjarnan vildum hafa eitthvað öðruvísi en þeir eru en við verðum að sætta okkur við til þess að ná fram öðrum þeim sjónarmiðum sem við teljum mikilvæg í þessu sambandi. Ég fullyrði að þetta muni bæta innheimtuna og ég hef reyndar marghaldið því fram að eldra kerfi hafi verið orðið ónýtt og lagfæring hafi verið nauðsynleg, ekki bara á söluskattskerfinu, heldur einnig þeim frv. öðrum sem hér voru til umfjöllunar fyrir áramótin og eru nú orðin að lögum, um tolla og vörugjald. Allt hangir þetta nokkuð saman eins og fram kom hér hjá hv. síðasta ræðumanni. Þetta skattakerfi var orðið ónýtt, m.a. fyrir tilstilli stjórnvalda með ýmiss konar undanþágum og undanþáguheimildum sem veittar hafa verið og breytingar sem gerðar hafa verið á undanförnum árum. Eitt sinn var söluskattur á flestum tegundum matvæla, en niðurfelling og/eða undanþágur frá þeim ákvæðum á sínum tíma voru í raun eitt skrefið að því að ónýta þetta söluskattskerfi í því formi sem það er nú orðið. Ég hef heyrt að margir hv. þm. telja þetta léttvæg rök og kalla það uppgjöf við skattheimtu, uppgjöf stjórnvalda við að innheimta þá skatta sem á eru lagðir. Í þessu eru vissulega nokkur rök og þetta er að mörgu leyti rétt. En þetta eru hins vegar bara staðreyndir sem hv. þm. vita vel um. Og báðir þeir ágætu þm. sem hér beindu spurningum til mín, hv. 4. og hv. 6. þm. Norðurl. e., vita það af reynslu undanfarinna ára hvernig fyrrv. hæstv. fjármálaráðherrum hefur gengið að bæta söluskattsinnheimtuna. Þetta hafa verið fjmrh. sem þessir ágætu þm. hafa annaðhvort stutt eða þá að það hafa verið ráðherrar úr þeirra eigin flokkum, þ.e. flokkum hv. þm., og þeim er alveg ljóst að barátta þessara fjármálaráðherra við þetta söluskattskerfi og innheimtu á álögðum söluskatti hefur ekki verið auðveld og þess vegna er nauðsynlegt að grípa til aðgerða. Til þess að lina þær álögur sem við þetta koma á þjóðfélagsþegnana hafa niðurgreiðslurnar verið stórauknar eins og hér hefur reyndar margkomið fram í þessum umræðum. Sú niðurgreiðsla leiðir t.d. til þess að það verður engin hækkun á ýmsum mikilvægum neysluvörum. Bætur hafa líka verið hækkaðar. 280 millj. kr. er varið til hækkunar á tryggingabótum almannatryggingakerfisins. Það er nú svo í janúarmánuði eftir að tekjutrygging hefur verið hækkuð um 8% að þeir bótaþegar, sem fullar bætur fá frá þessu tryggingakerfi okkar og ekki hafa tekjur annars staðar frá heldur en frá almannatryggingakerfinu, grunnlífeyri, fulla tekjutryggingu og fulla heimilisuppbót, hafa fengið yfir 40% hækkun frá janúar 1987 til þeirra upphæða sem greiddar eru út nú í janúar 1988. Greiðslur sjúkratryggðra fyrir lyf og læknisþjónustu voru nokkuð dregnar inn í umræðurnar fyrr um þetta frv. Það er vissulega rétt að þær greiðslur hafa verið hækkaðar með reglugerð nú nýlega. Út af fyrir sig á það ekkert skylt við söluskattinn og það mál sem hér er til umræðu, en af því að það var dregið inn í umræðuna áður þá leyfi ég mér að fara um það örfáum orðum. Þessar greiðslur eru ekki nýjar. Það er nokkuð gömul ákvörðun að þeir sem þurfa að njóta læknisþjónustu og lyfja greiði ákveðið grunngjald fyrir þessa þjónustu. Hún hefur hækkað aðeins einu sinni á ári og þá auðvitað verða þær upphæðir nokkuð háar þegar þær eru teknar í einu stökki frekar en ef þær væru látnar fylgja verðlagsþróun oftar á árinu. En þó var að þessu sinni þess gætt að þær greiðslur sem elli- og örorkulífeyrisþegar inna af hendi hækkuðu verulega miklu minna en almennt var og sumar sáralítið eða nánast ekki neitt, þrátt fyrir það að þeir bótaþegar sem fullar bætur fá frá tryggingakerfinu, eins og ég nefndi áður, hafa þó fengið hækkun um og yfir 40%. Hv. 6. þm. Norðurl. e. spurði um eftirlit með innflutningi matvæla og hvaða vinnubrögð væru notuð af hálfu heilbr.- og trmrn. við það eftirlit. Hann sagði hér í umræðunum áðan að hann hefði reyndar spurt tvisvar sinnum um þetta áður og ekki fengið neitt svar. Ég heyrði spurningar hv. þm. við 2. umr. en eins og hann auðvitað man og við öll sem hér vorum þá lauk þeim skyndilega með samkomulagi þannig að ekki var svigrúm til svara í þeirri umræðu. Og hafi hann spurt þessara spurninga líka við 1. umr. þá verð ég að játa það að ég hef sennilega ekki verið viðstaddur. Ég vil þó ekki taka til mín sérstaklega neinar ásakanir frá ýmsum hv. þm. um það að ég hafi verið fjarverandi við umræður því að almennt held ég að ég sitji hér ekki síður en ýmsir aðrir og reyni að vera við umræður í hv. deild og sameinuðu þingi a.m.k. til jafns við marga aðra hv. þm., hvort heldur þeir eru stjórnarliðar eða stjórnarandstæðingar. Það er út af fyrir sig spurning hvort þetta á erindi hér inn í umræðuna um söluskatt, en þar sem þessu var beint til mín þá vil ég segja hv. þm. og öðrum sem áhuga hafa á, ég þykist nú reyndar vita að hv. þm. sem spurði viti það, að eftirlit þetta er ekki eingöngu á hendi heilbrrn. Eftirlit með hættulegum smitsjúkdómum sem geta valdið smithættu í búfénaði og gróðurhúsaframleiðslu er í höndum landbrn. og að hluta til yfirdýralæknis, en eftirlit það er varðar manneldismál er á vegum Hollustuverndar ríkisins og þar með tilheyrandi heilbrrn. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að þetta eftirlit þarf að styrkja og bæta. Það þarf kannski fyrst og fremst að koma í veg fyrir skörun á milli þessara ráðuneyta og draga úr þeirri hættu að hver ætli öðrum eða skýli sér á bak við það að þetta sé hlutverk annarra. Að mínu frumkvæði var fyrir nokkrum vikum haldinn fundur í heilbrrn. með fulltrúum beggja þessara ráðuneyta og þeirra aðila sem þeim tilheyra og eiga að sjá um þetta eftirlit. Á þeim fundi var t.d. yfirdýralæknir mættur og fulltrúar frá Hollustuverndinni þar sem við ræddum um það hvernig þessu mætti koma fyrir og hvað þyrfti að gera til þess að styrkja og bæta þetta eftirlit. Sú vinna er sem sagt í gangi. Einnig er í athugun hvernig bæta megi eftirlit með innflutningi ýmissa annarra matvæla sem kunna að innihalda efni svo sem rotvarnarefni, sem ekki eru leyfð í neysluvörum hér á landi. En allt kostar þetta fjármuni og mannafla og við heyrum líka stundum talað um það að ekki megi þenja út kerfið og þessar eftirlitsstofnanir okkar eins og Hollustuverndin og Vinnueftirlitið og ýmsar fleiri þenjist út óátalið og óviðráðanlega, en ég vonast þó til þess að geta komið á betra eftirliti hvað þetta varðar. Eftirlit með geislavirkni hefur því miður verið mjög ófullkomið og af skornum skammti hér hjá okkur Íslendingum en það stendur nú til bóta. Þetta hefur reyndar ítrekað verið í umræðunni og komið fram í umræðum hér á hv. Alþingi í haust eða fyrri hluta vetrar þegar rætt hefur verið um mengunar- og umhverfismál, og á kannski betur heima í þeirri umræðu. Þar hefur komið fram að Geislavarnir ríkisins hafa verið vanbúnar til þess að framfylgja þessu eftirlitshlutverki sínu. En með stuðningi Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar stendur það nú mjög til bóta á þessu nýbyrjaða ári, svo og með fjárveitingum á nýsamþykktum fjárlögum fyrir þetta ár sem gera stofnuninni kleift að tækjavæðast og ráða til sín sérfræðiþekkingu og þjónustu, þannig að þetta eftirlit stendur því einnig mjög til bóta svo sem eftirlit með öðrum innfluttum matvælum. Þær reglur og vinnuaðferðir allar eru nú í athugun og endurskoðun í samráði við landbrn. svo sem ég hef áður greint frá. Ég vonast til að þetta geti talist fullnægjandi svar við spurningu hv. þm.



Herra forseti. Ég heyri það að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur lært utan að part úr ræðu hæstv. fjmrh. og það er ekkert nema gott um það að segja. Í sambandi við þá fsp. sem hæstv. ráðherra var að svara þá er ég búinn að setja fram formlega fsp. til hans um þetta málefni vegna þess að það bar ekkert á því að ég fengi svör við þeirri fsp. og skal ég ekki vera að lengja umræður út af því hér og nú. En ég vil bara að endingu segja: Frjálshyggjunnar frelsishetja fer að óskum braskara. Afruglara ætti að setja á alla ríkisstjórnina.



Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans svör þó ég sé nú ekki fyllilega sáttur við þau. Ég mundi kannski fá að renna í gegnum þau eins og þau komu frá honum sjálfum. Ég harma það að ekki kom til greina að verðtryggja niðurgreiðslur þar sem ljóst er að þær munu ekki fylgja verðlagi í landinu og munu ekki skila sér af þeim þunga sem hér er sagt að þær muni gera. Svör hæstv. ráðherra um eftirlitið fannst mér frekar léttvæg. Hann svarar því í fjórum liðum. Í fyrsta lagi með fækkun undanþága, í öðru lagi með innsigluðum kössum, í þriðja lagi að fela tollþjónustunni þetta að einhverju leyti og í fjórða lagi að Verðlagsstofnun grípi þarna inn í. Ég verð að segja að það eina af þessu sem ég get flokkað undir virkilegt eftirlit eru sennilega innsigluðu kassarnir. Hitt þykir mér ákaflega léttvæg rök og ég vildi gjarnan fá skýringu á því hvernig t.d. tollþjónustan á að grípa þarna inn í. Með hvað hætti á það að vera? Á hún að vinna í nánu samráði við Verðlagsstofnun eða á að senda tollverði út af örkinni eða starfsfólk tollsins? Hvernig er þetta hugsað? Varðandi Verðlagsstofnun er vitað að það er frjáls álagning í landinu og hvernig á hún að fylgjast með því hvort verðlækkanir skila sér eða ekki? Það er alfarið í höndum kaupmanna og ekkert sem ríkisvaldið getur gert í því nema þeir vilji þá fara að binda álagningu upp á nýtt. Ég spurði ráðherrann um það hvernig ætti að taka launaskattinn af lögfræðingum og endurskoðendum og öðrum slíkum inni á stofnunum og fyrirtækjum sem eru þar á launaskrá. Ég verð að segja eins og er að það kom nákvæmlega ekki neitt svar við því. Nákvæmlega ekkert svar. Það eina sem kom var það að það væri búið að senda út bréf þess eðlis að það ætti ekki að sniðganga þessa aðila úti í þjóðfélaginu. Þetta, hæstv. ráðherra, er ekkert svar. Þannig að ég legg þessa spurningu aftur fram. Ég spurði enn fremur: Af hverju 25%? Þá kom það fram sem alþjóð veit að það voru iðnrekendur sem sáu til þess að endanleg prósenta varð 25%. Þeir komu inn þeirri skoðun að verslunareigendum í landinu væri ekki treystandi og ríkisvaldið fór eftir því. Að hæstv. ráðherra vogi sér að segja að þetta spilli ekki kjarasamningum er alveg út í hött. Hefur hæstv. ráðherra ekki hlustað á raddir verkalýðsforingja undanfarið? Ég trúi því ekki að óreyndu að hann hafi ekki gert það. Og að það sé ekki hægt að hafa fleiri en eitt þrep? Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór nánast í kringum hnöttinn með það hvernig þetta er víða um heim. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hér eins og víða annars staðar sé lægra þrep á nauðsynjavörum. Enda kom það fram að stefna jafnaðarmanna væri sú að deila og drottna og hér ætti bara að ríkja ölmusukerfi þar sem þeir mundu afhenda ölmusur svona nánast eftir hendinni. Skattsvikaskýrslan þótti góð þegar hæstv. ráðherra var í stjórnarandstöðu. Nú er ekki lengur þorandi að taka mark á henni. Ráðherra upplýsti það að ef afruglarar bæru full gjöld þá mundu þeir kosta sennilega 26–27 þús. kr. Ég vil benda ráðherra á að kíkja á það, af því að hann er í aðstöðu til þess, hvert innkaupsverð afruglara er. Þá skulum við sjá hver álagningin er. Ég held að það sé mjög athyglisvert. Hann heimilar sem sagt Stöð 2 að byggja upp dreifikerfi á kostnað Ríkisútvarpsins, þeir nota faktískt sama dreifikerfi, sem Ríkisútvarpið á, og það getur varla talist heilbrigt í þeirri samkeppni sem þar fer fram. Annars mætti líka spyrja hæstv. ráðherra, hver leigan er sem Stöð 2 greiðir af afnotum sínum af tækjum og dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Ég er ansi hræddur um að hún sé í engum takt við þau leigukjör sem almennt gilda á markaðnum. Nú, gamalt fólk og byggðastefnan. Að gamalt fólk eigi eftir að kaupa afruglara. Gamalt fólk þarf líka að kaupa mat og það er það sem við erum að tala um hér. Það er 25% söluskatturinn á mat, með hvaða þunga hann kemur. Það getur varla talist eðlilegt að Ríkisútvarpið taki andstæðingana upp á arma sína til þess eins að auðvelda þeim samkeppni við sjálfa sig á sama tíma og ríkið sker niður öll framlög til Ríkisútvarpsins. Þá má benda á það að söluskattur af matvælum, eins og hæstv. heilbrrh. kom inn á hér áðan, hefur áður verið felldur niður og ég treysti því, af því ég sé að við munum ekki stöðva þetta frv., að það líði ekki allt of mörg ár þangað til þessi vitleysa verður tekin til baka aftur.