Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Eins og vitað er, hefir Kommfl. engan mann í fjvn., svo þær brtt., sem við berum fram við 2. umr., verða að sjálfsögðu nokkuð margar, og geymum við þó nokkrar þeirra til 3. umr. Við kommúnistar höfum áður á þessu þingi borið fram frv., sem miða að því að afla ríkissjóði tekna. Þessi frv. eru að vísu ekki enn komin úr n., en við höfum sannað með þeim, að möguleikar eru á að afla ríkissjóði tekna, sem nema um 1 millj. kr. Álít ég, að við höfum með þessum frv. réttlætt það, að af okkar hálfu komi brtt. við frv. til fjárl., er fari í þá átt að auka útgjöld ríkissjóðs allmikið, eða sem a. m. k. samsvara því, sem við leggjum til með frv. okkar, að hann fái í auknum tekjum. Við höfum með þeim frv., sem við höfum borið fram til tekjuöflunar, sýnt, hvernig mögulegt er að taka peningana þar, sem þeir eru fyrir hendi, þ. e. hjá þeim ríku í þessu landi, svo hægt er að komast hjá að auka tolla og skatta á alþýðunni svo, að hún sé látin borga aftur þær lítilfjörlegu hagsbætur, sem hún fær með öðrum samþykktum í fjárl. Ég álít, að brtt. okkar séu þannig réttlættar með tekjuöflunartill. okkar, og skal ég ekki fara lengra út í það, en sný mér að brtt. okkar, en tek þó aðeins hluta af þeim, - flokksbræður mínir munu tala fyrir hinum. Aðaltill. okkar er við 16. gr., till. um auknar atvinnubætur. Til atvinnubóta er ætluð ½ millj. gegn tvöföldu framlagi frá kaupstöðunum. Við leggjum til, að þetta verði hækkað upp í 850 þús. kr. frá ríkinu, gegn tvöföldu framlagi frá bæjarfélögunum. Þetta mundi þýða það, að á móti þessari hálfu millj. hefði aðeins komið ein, samtals því varið 1½ millj. kr. til atvinnubóta, en þar sem við leggjum til, að tvöfalt framlag frá bæjarfélögunum komi á móti 850 þús., mundu samtals fást 2½ millj., svo yrði þetta að lögum, ykist framlag til atvinnubóta um eina millj. næsta ár frá því, sem nú er gert ráð fyrir í fjárlfrv. Ég álít, að fyrsta og eðlilegasta krafan, sem hv. Alþ. þurfi að sinna gagnvart fólkinu í landinu, sé krafan um atvinnu, og ég býst við, að það viðurkenni þm. allra flokka, að það, sem ríkisvaldinu beri sérstaklega skylda til að gera, sé að sjá um atvinnu handa fólkinu. Ekkert ömurlegra er til en það, að mönnum, sem vilja fá að vinna og skapa þannig ný verðmæti fyrir land sitt og þjóð, skuli allar bjargir bannaðar nema að leita fátækraframfæris. Krafan um vinnu er sú krafa, sem hinar vinnandi stéttir í landinu, ekki einungis verkamenn, heldur og mikill hluti millistéttanna, gerir til ríkisvaldsins, svo að þær þurfi ekki að leita neins náðarbrauðs, það er aðalkrafan, sem alþýðan gerir til ríkisvaldsins og þessa þings. Það er ekkert eins fordæmanlegt í hinu ríkjandi skipulagi og það, að mönnum sé meinað að vinna, - banna mönnum að skapa ný verðmæti og dæma menn til þess að ganga atvinnulausa. Þegar verkamenn biðja um vinnu, eru þeir ekki að biðja um neitt náðarbrauð, heldur að heimta rétt sinn, þann rétt, sem hver maður á, sem er í heiminn borinn, réttinn til að vinna fyrir sér, og þeir biðja heldur ekki um meira en réttinn til að vinna fyrir sínu brauði í sveita síns andlits, og það er rangt skipulag, sem neitar mönnum um það. Það er ekki farið fram á af hálfu verkamanna að ríkissjóður úthluti þeim neinum bitlingum, heldur vilja þeir fá tækifæri til að vinna fyrir sér og sínum. - Nú er vitanlegt, að í skjótu bragði verður ekki séð fyrir þeirri vinnu, sem þarf, nema að auka verklegar framkvæmdir og atvinnubætur. Verkamenn fara fram á að fá að vinna fyrir sér og sinum, með því að leggja ný ja vegi, byggja ný hús og vinna önnur þörf verk fyrir landið. Ég álít, að eins og nú standa sakir, beri ríkinu alveg sérstaklega að sjá fyrir því, að árið 1938 sé meiri atvinna en áður, því eins og við kommúnistar höfum bent á, er vafalaust ný kreppa í aðsigi í heiminum, og það má mikið vera, ef langt verður þar til við Íslendingar fáum að kenna á því. Þeim, sem vilja hafa fyrirhyggju um fjárstjórn landsins, ber nú þegar að gera ráðstafanir við samþykkt fjárl. fyrir næsta ár, svo fé sé til að auka atvinnuna í landinu. Í öðru lagi er allt útlit fyrir, að útgerð stöðvist að miklu leyti, og enn er mjög í tvísýnu, hve mikið verður gert í vetur í verstöðvunum. Ríkinu ber því í útliti sem þessu að sjá um, að eitthvað sé gert í þá átt að auka atvinnu, ef útgerðin skyldi stöðvast. Í þriðja lagi er vitanlegt, að fátækraframfærsla er svo þung fyrir bæjar- og sveitarfélög, að hún er að sliga þau, og heilbrigðasta ráðið til að vinna á móti þessa er að auka atvinna, vegna þess, að þessi mikla fátækraframfærsla stafar fyrst og fremst af atvinnuleysi. Verkalýðsfélögin í landinu hafa opin augun fyrir þessu og fara fram á, að yfirstandandi Alþ. auki að mun framlög til verklegra framkvæmda og atvinnubóta; m. a. hefir verkamannafélagið Dagsbrún í Reykjavík samþ. einróma samþykkt um hækkun fjár til atvinnubóta, sem við þm. Kommfl. berum fram frv. um. Ég vil minna alla þingfl., sérstaklega þó Framsfl., á það, þegar þeir taka sínar ákvarðanir í sambandi við þetta mál, að í vor fyrir kosningar, þegar hæstv. forsrh. talaði við kjósendur í landinu, þá komst hann svo að orði, að það væri ekki verkamannanna að heimta atvinnu, það væri okkar, þ. e. þingmanna, að koma til verkamannana til að biðja þá um að vinna. Þannig var talað fyrir kosningar, og ég vona, að ekki sé svo langt síðan, eða breytingar hafi orðið svo miklar, að þessi orð séu liðin mönnum úr minni. Nú eru verkamenn komnir til að biðja um vinnu; þeir eru ekki einu sinni svo kröfuharðir, að þurfi að koma til þeirra og biðja þá að vinna, og við búumst við, að orðið verði við þessari beiðni okkar. Ég þykist hafa sýnt í upphafi minnar ræðu, að nógir peningar séu til, og gegn því hafa engin rök komið, og við höfum bent á færa leið til að afla þeirra, þannig, að sú mótbára, að peningar séu ekki til, hefir við engin rök að styðjast. Spurningin er þá, hvort viljinn sé fyrir hendi til að tryggja mönnum atvinnu. Ég ætla ekki að fara út í einstaka liði verklegu framkvæmdanna eða undirbúning þeirra, það munu aðrir flokksbræður mínir gera. En ég ætla þá að geta um fyrstu brtt. okkar, við 3. gr. a., 4. lið, um að sá liður falli niður. Þessi liður er um tekjur af tóbakseinkasölunni, og hefir áður verið borin fram till. um, að 3. liður félli bart. Ég vil, til að rifja upp fyrir hv. þm., hvað þarna er um að ræða, minna á, hvernig l. um tóbakseinkasöluna voru upphaflega samþ. Mér leikur granar á, að sumir hv. þm. séu farnir að gleyma, hvernig 1. voru, þegar þan voru samþ., og vildi ég því, með leyfi hæstv. forseta, lesa eina gr. úr þeim eins og þau voru samþ. 1931; það er 14. gr. og hljóðar þannig: „Tekjum ríkissjóðs samkv. lögum þessum skal verja þannig: Helmingur teknanna skal renna til byggingarsjóða samkv. 1. nr. 65 1929, um verkamannabústaði, og skiptist sá helmingur milli byggingarsjóðanna að tiltölu við ríkissjóðstillagið til þeirra. Hinn helmingurinn rennur til byggingar- og landnámssjóðs samkv. l. nr. 35 1928“. Með þessum l. er ákveðið, að allar tekjur af tóbakseinkasölunni skuli renna til byggingarsjóða í landinu, annar helmingurinn til sveitanna og hinn til kaupstaðanna. Þessi lög gengu í gegn með samkomulagi milli flokkanna, þar sem þetta var aðalatriðið af hendi Alþfl., að þessar tekjur rynnu til þess að bæta húsnæði alþýðunnar og skapa um leið atvinnu. Þessi lög eru einhver þau róttækustu, sem samþ. hata verið á Alþ., og enginn vafi á, að ef þeim hefði verið beitt samkv. þessu ákvæði þau 6 ár, sem liðin eru síðan þau voru sett, hefði orðið mikil atvinna að því og stórkostlega bætt húsakynni um mikinn hluta landsins. En svo hefir farið með þessi róttæku lög, að ár eftir ár er framkvæmd þeirra frestað með sérstökum l., og tekjur tóbakseinkasölunnar hafa mestallar farið í ríkissjóð, en ekki nema 80 þús. kr. til byggingarsjóða. Tekjur tóbakseinkasölunnar eru nú áætlaðar 600 þús. Það gengur ekki, að þótt alþýðan fái samþ. einhver róttæk lög og góð, þá sé framkvæmd þeirra frestað. Það skapar vantrú hjá fólkinu á lýðræðið og þingræðið. Ef árangurinn er þannig af þeim lögum, sem bezt eru fyrir alþýðuna, hlýtur það að skapa vantraust á ríkjandi fyrirkomulagi og menn fara að álíta, að því eigi að breyta til og byggja á grundvelli, sem uppfylli hefur kröfur manna. Enn sem komið er, er sú bráðab. breyt. nokkurra laga, sem eiga við þessi lög fyrir árið 1938, ekki komin í gegnum þingið, og gildir því nú sem stendur ekki annað fyrir árið 1928 en lögin, sem sett voru 1931, og mér finnst við hafa gert rétt í að koma með þessa till. á þessu stigi málsins, og ég sé ekki hvað alþýðuflokksmenn í þinginu geta annað gert en styðja till. um, að þessar tekjur renni þangað, sem til var ætlazt í upphafi. Þá höfum við lagt til, að minnkað sé borðfé konungs. Við álitum, að hann sé nægilega ríkur sjálfur til að sjá fyrir sér, og ekki sé þörf á, að við greiðum honum meira en þetta, fyrst það nú er í lögum, að hann fái þessa greiðslu frá Íslandi, enda sízt ástæða til, að við séum rausnarlegri en Danir; en þeir borga honum eina millj., sem samsvarar 30 aur. á mann, en við hér greiðum honum 60 þús., eða 60 aur. á mann. Nú munu menn segja, að það sé óviðkunnanlegt, að þessi æðsti embættismaður landsins hafi ekki hærri laun en t. d. bankastjórar við Landsbankann, en þeir virðast bæði hafa ólíkt meiri völd hér á landi en konungurinn og þar að auki höfum við hreyft því, að laun þeirra manna mættu líka lækka nokkuð. Þar að auki sleppur konungurinn við að greiða tekjuskatt og útsvar, sem hann mundi fá að gera, væri hann búsettur hér, og yfirleitt nýtur hann margra fríðinda. Tel ég því þessa till. hafa við rök að styðjast, þar sem þetta er þar að auki maður, sem enga ábyrgð ber á gerðum sínum. Þá koma till. okkar viðvíkjandi lögreglunni í Reykjavík. Við leggjum til, að 8. liður 11. gr. a. falli niður. Álít ég fulla þörf á, að lögreglumálum sé hér öðruvísi skipað en nú er; sérstaklega er nauðsynlegt, að lögreglan sé vel trygg lýðræðinu, en það mun varla hægt að segja um lögregluna í Reykjavík, svo lengi sem það viðgengst, að menn, sem vitað er, að eru fjandsamlegir lýðræðinu, geta haft úrslitavald um, hvernig lögreglan er skipuð. Þess vegna vorum við á móti því, þegar lögreglan var aukin hér í Reykjavík. Þá berum við fram till. um, að styrkurinn til Eimskipafélags Íslands sé felldur niður. Það hefir verið styrkt af ríkissjóði með 180 þús. Við leggjum til, að þetta verði fellt niður vegna þess, að Eimskipafélagið er nú orðið gróðafyrirtæki einstakra manna. Ríkissjóður hefir styrkt þetta félag með fleiri millj. kr. framlögum, en það er æ meir að komast undir áhrif nokkurra auðmanna hér í Reykjavík. Ég álít, að Eimskipafélagið hafi nú þegar notið það mikilla hlunninda, að nóg sé komið af því. Menn muna e. t. v., hvernig það hefir skorið niður eignir sínar, svo að „Gullfoss“ er nú ekki metinn nema á 10 þús., enda er félagið mjög ríkt. Sé ég ekki ástæðu til, að ríkið haldi áfram að veita því stórfé, án þess að fá einhvern arð. Þá er ég meðflm. að nokkrum smærri till. Í sambandi við 17. gr. leggjum við til, að bætt sé inn í gr. 10 þús. kr. fyrir dagheimilum handa börnum, og að viðkomandi ráðh. hafi yfirráð yfir þessum peningum og geti úthlutað þeim til þeirra félaga, sem mundu sækja um að fá þá til að starfrækja barnaheimili, og gætu fært sönnur á, að þau gerðu það eða gætu gert það. Það hefir vaxið mjög áhugi manna fyrir því að gera fátækum foreldrum og umráðamönnum barna mögulegt að koma börnunum burt úr bænum að sumrinu, og ennfremur fyrir því, að koma upp dagheimilum, þar sem hægt er að koma börnum fyrir meðan t. d. mæður þeirra stunda vinnu. Það mun nú vera veittur styrkur til tveggja félaga eða svo í þessu samhandi sérstaklega. En nú liggja fyrir þinginu umsóknir um slíka styrki. Og ég veit, að það mundi auka áhuga ýmissa félaga og einstaklinga og jafnvel bæjarfélaga fyrir því að koma upp slíkum barnaheimilum, ef þessir aðiljar ættu nokkra von þess, að ráðuneytið gæti hjálpað þeim í því efni. Ég vona, að ég fari rétt með það, að á síðasta ári veitti atvmrh. styrki til barnaheimila, sem verkakvennafélagið Framsókn í Rvík ásamt A. S. V. og fleiri félögum höfðu komið upp, og það án þess að þessir styrkir væru veittir í fjárl. Og á grundvelli þessara styrkja frá atvmrh. fengust líka styrkir frá Reykjavíkurbæ til þessara hluta. Þetta yrði heppilegt til þess að auka áhuga slíkra líknarfélaga og annara til að koma upp svona barnaheimilum. Hér er farið fram á aðeins 10 þús. kr. upphæð til þessa. Þá er till. um styrk til sjúkrasjóðs verkamannafélags Akureyrar, 300 kr., og til sjúkrasjóðs verkakvennafélagsins Einingin á Akureyri, 300 kr. Það er ekki nýtt, að till. komi um að taka slíka styrki upp í fjárl. Í 5 ár voru veittir styrkir til þessara félaga í fjárl. Alþ., ég held árin 1929–1933. Verkakvennafélagið hefir 10 þús. kr. í sjúkrasjóði. En 1934 eða 1935 var þetta tillag fellt út af fjárl. af pólitískum ástæðum. En mér finnst réttlátt, að þetta verði tekið upp nú. Það standa þó nokkrir hliðstæðir styrkir enn frá þeim tíma, og mér finnst rétt að bæta þessu inn í líka. Þá berum við kommúnistar fram till. um styrk til sundlaugarbyggingar á Siglufirði. Það væri sérstaklega mikil þörf á að leggja eitthvað til þessara framkvæmda, sérstaklega með tilliti til þess geysimikla fjölda aðkomumanna, sem á hverju sumri er á Siglufirði. Þar er sérstaklega tilfinnanleg vöntun á sundlaugum. Þær brtt. frá okkur kommúnistum, sem við leggjum mest upp úr í sambandi við fjárl., verða náttúrlega í sambandi við atvinnuaukninguna, hvernig okkar till. um atvinnubætur og verklegar framkvæmdir reiðir af. Ég vonast til þess, að hv. þm. athugi vel þá ábyrgð, sem hvílir á þessum fjárráðamönnum þjóðarinnar, sem hér eiga sæti á Alþ., um það, hvernig afkoma almennings verður á næsta ári. Nú er útlit fyrir, að þyngdar verði byrðar á fátæku fólki þessa lands með auknum tollaálögum, sem Alþýðan verður að borga. Má þá ekki minna vera en það, að hinum vinnandi stéttum sé gert mögulegt að borga þetta, með því að stuðla að því, að þær hafi möguleika til þess að vinna fyrir sér. Alstaðar blasir við vaxandi atvinnuleysi. Er þá ómögulegt annað en að fulltrúar þjóðarinnar á Alþ. finni til þeirrar skyldu sinnar að auka atvinnuna í landinu, með því m. a. að auka framlag til atvinnubóta frá því, sem verið hefir meðan ástandið hefir verið tiltölulega skárst í atvinnulegu tilliti, sem ég býst við, að það hafi verið þessi ár, sem nú eru að líða, af því, sem það hefir verið nú í nokkur ár. En atvinnuútlitið er að versna, og er því ástæða til að gera ráðstafanir til þess að auka atvinnuna svo um muni.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Aðeins örfá orð. Ég vil beina því til hv. flm. að brtt. einstakra hv. þm. við fjárlagafrv., hvort ekki væri heppilegast vegna vinnubragða, að þeir taki till. sínar aftur til 3. umr., vegna þess að ég get búizt við, að þótt eytt verði tíma til þess að ræða nú brtt. þær, sem fyrir liggja, þá komi þær - a. m. k. þær af þeim, sem mundu falla nú - aftur fram við 3. umr. í einhverri mynd. Gæti því orðið tímasparnaður að því að geyma þær þangað til. En til þess að menn séu ekki varnarlausir, ef aðaltill. falla, þá er opin leið fyrir hv. þm. að hafa varatill., einnig við 3. umr. Þetta er aðeins til bendingar um hagkvæm vinnubrögð.



Ég skal fyrir mitt leyti verða við tilmælum hv. frsm. fjvn. og taka aftur til 3. umr. þær tvær brtt. um persónustyrki, sem ég flyt.



Ég á hér tvær smábrtt. um aukin fjárframlög til vegalagninga í Snæfellsnessýslu. En þar sem ég óska að mega ræða þetta mál frekar við hv. fjvn., tek ég till. aftur við þessa umr.

*Jóhann Jósefason: Ég hafði flutt hér þáltill. fyrr á þinginu viðvíkjandi viðbótarfjárveitingu til Vestmannaeyjahafnar, og þeirri þáltill. var. að lokinni fyrri umr. vísað til hv. fjvn. Að því loknu sendi ég skjöl og skilríki, sem fyrir lágu frá hafnarn. í Vestmannaeyjum, til hv. fjvn. með tilmælum um, að mér gæfist kostur á að ræða við þá hv. n. um þetta mál. Ég hefi nú að vísu ekki fengið kvaðningu frá hv. n. þessu viðkomandi, en treysti því, að mér muni gefast kostur á að ræða við hana um þetta, áður en endanleg afgreiðsla á fjárl. fer fram, og skal ég því fyrir mitt leyti verða við tilmælum hv. frsm. fjvn. og taka aftur þá brtt., sem ég hefi leyft mér að bera fram um þetta atriði á þskj. 290. Sama gildir um tvær aðrar brtt. á sama þskj. Önnur þeirra er viðvíkjandi styrk búnaðarfélagsins í Vestmannaeyjum til þess að hafa kunnáttumenn í dýralækningum árlangt í Vestm. Hin er um laun yfirfiskimatsmanns í Vestm., sem árum saman hefir búið við lakari kjör en aðrir fiskimatsmenn. Þessar till. tek ég einnig aftur til 3. umr.



Sökum þessara tilmæla hv. form. fjvn. vil ég taka aftur til 3. umr. brtt. mína, sem ég á hér við 17. gr.



Ég er til með, f. h. okkar kommúnista, að taka aftur brtt. okkar til 3. umr., eins og hv. frsm. fjvn. var að mælast til.

*Steingrímur Steinþórsson: Mér var tjáð, að þessari umr. væri að verða lokið, þar sem flestir, sem hér eiga brtt. við fjárlagafrv., hefðu tekið þær aftur til 3. umr. Ég á að vísu enga brtt. við fjárlagafrv. við þessa umr. En ég álít rétt, einmitt af þeirri ástæðu, að segja hér nokkur orð, og það vegna vissra liða í fjárlagafrv., sem snerta sérstaklega þá stofnun, sem ég veiti forstöðu. Geri ég það þá með það fyrir augum, að hv. fjvn. taki það til sérstakrar athugunar fyrir 3. umr., hvort ekki væri að einhverju leyti hægt þar úr að bæta. Ég vil fyrst minnast á framlagið til Búnaðarfélags Íslands. Fyrir nokkrum árum nam það framlag úr ríkissjóði 240 þús. kr. Þá var starfsvið félagsins víkkað afarmikið og starfsmönnum við það fjölgað, og ríkið varpaði þá af sér yfir á Búnaðarfélagið mjög mörgum störfum, sem áður höfðu a. n. l. verið unnin af ráðuneytinu. Nú hefir þessi fjárveiting til Búnaðarfélags Íslands verið lækkuð niður í 200 þús. kr., og síðan niður í 180 þús. kr. En til þess er þó ætlazt af Alþ. og ríkisstj., að Búnaðarfélagið haldi nákvæmlega jafnmiklum störfum uppi eins og það gerði áður með 210 þús. kr. framlaginu. Ég vil því beina til hv. fjvn. og Alþ. í heild að athuga, að annaðhvort hefir félagið, meðan það hafði þessa hærri fjárveitingu, ekki farið allskostar vel með það fé, sem því hefir verið veitt, eða þá að nú er Búnaðarfélagi Íslands ómögulegt að halda áfram öllum þeim störfum, sem því af Alþ. hefir verið fyrir sett, eða því ber að gera eftir fyrirmælum ráðuneytisins, sem gildir nokkuð sama. Enda verður það að segjast, að það er algerlega óhugsandi, að Búnaðarfélag Íslands geti haldið uppi þeirri leiðbeiningarstarfsemi annarsvegar, sem ráðunautar þess hafa innt af hendi, og hinsvegar framkvæmt ákvæði ýmissa 1., sem því af ríkisvaldinu er gert að framkvæma, ef það fær ekki meira fé úr ríkissjóði en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Það er alveg óhugsandi. Ég vil geta þess, að þegar þessi lækkun var gerð á tillaginu árið 1936, úr 200 þús. kr. niður í 180 þús. kr., þá var hægt með sérstökum sparnaðarráðstöfunum að láta þessa upphæð duga. En fyrir yfirstandandi ár er þetta alveg óhugsandi, sem stafar í fyrsta lagi af því, að búnaðarþing, sem kemur saman annað hvert ár og kostar 10–14 þús. kr. í hvert skipti, verður aukakostnaður fyrir Búnaðarfélagið það ár, sem það er háð. Í þessu sambandi vil ég einnig minna á, að á þessu yfirstandandi ári hefir verið um merkisatburð að ræða í sögu búnaðarsamtakanna hér á landi, því að í ár eru liðin 100 ár síðan fyrstu búnaðarsamtökin voru mynduð hér á landi, er „Hús- og bústjórnarfélag suðuramtsins“ var stofnað, sem voru fyrstu verulegu búnaðarsamtökin hér á landi og önnur búnaðarsamtök hér hjá okkur í raun og veru hafa myndazt af. Má því telja það hinn fyrsta vísi til Búnaðarfélags Íslands. Þessa afmælis var minnzt í sumar af Búnaðarfélaginu, en slíkt var ekki hægt að gera án þess að það kostaði töluvert fé. Þessi kostnaður varð fullar 30 þús. kr.; þar af yfir 20 þús. kr. til útgáfu minningarrits. Ég verð að álíta, að það sé ekki ómerkilegt að gefa út slíkt minningarrit á 100 ára afmæli búnaðarsamtakanna. Aftur mun eitthvað koma inn fyrir bókina, en líklega tiltölulega lítill hluti tilkostnaðar, þannig að allmikill kostnaður kemur á félagið vegna þessa. Það er því sýnt, af þessum sérstöku ástæðum, að þessi 180 þús. kr. fjárveiting á þessu yfirstandandi ári hrekkur alls ekki til, af þessum tveimur ástæðum, kostnaðinum við búnaðarþing og hinsvegar af þessu afmæli. Það er einnig sýnt, að ef framlagið til Búnaðarfélagsins verður það sama næsta ár, 180 þús. kr., þá er ekki nema um eitt að gera fyrir félagið, að segja upp töluverðu af sínum starfsmönnum. Og þá býst ég við, að félagið verði að neita að framkvæma eitthvað töluvert af þeim málum, sem það nú framkvæmir í umboði ríkisvaldsins, t. d. framkvæmd búfjárræktarl. o. fl. Því að ef ekki er fé fyrir hendi til þess, þá getur félagið vitanlega ekki gert það. Ég sé alls ekki, að unnt sé fyrir Búnaðarfélag Íslands að leysa þann hnút, að geta haldið uppi starfsemi sinni á næsta ári á sama grundvelli og nú með því fjárframlagi, sem því nú er ætlað. Vil ég í þessu sambandi einkum nefna einn lið af útgjöldum Búnaðarfélagsins, sem orðinn er mjög tilfinnanlegur, sem landmælingastarfsemin og leiðbeiningar á sviði jarðræktar. Eftir slíkum leiðbeiningum hefir verið svo mikil eftirspurn, að nú á síðustu árum hefir Búnaðarfélagið haft tvo ráðunauta í þjónustu sinni þess vegna, Pálma Einarsson og annan mann. Eftirspurnin eftir þessari leiðbeiningarstarfsemi hefir ekki verið aðeins úr sveitum landsins, heldur jafnvel meiri úr kaupstöðunum. Því að sú ræktunarstarfsemi, sem framkvæmd hefir verið þar, er byggð á starfsemi þessara manna, af því að þeir eru búnir að mæla út löndin og gera áætlanir um ræktunarkostnaðinn. Þessi landmælinga- og leiðbeiningarstarfsemi kostar nú um 25 þús. kr. á ári; úthaldið fyrir einn mann kostar 12–13 þús. kr. Það er gefið, að ef ekki er lagt fram meira fé en 180 þús. kr. yfir árið til Búnaðarfélags Íslands, þá verður það að fella niður allmikinn hluta þessarar starfsemi, sem ég verð að telja mjög illa farið, því að það getur ekki verið meiningin, að þær ræktunarframkvæmdir, sem gerðar verða í landinu, skuli verða fálm út í loftið án þess að nauðsynleg undirbúningsáætlun og undirbúningur undir starfið að öðru leyti hafi verið gerður. Ég lýsi því hér með yfir sem framkvæmdarstjóri Búnaðarfélags Íslands, að ég sé ekki leið til þess, að Búnaðarfélag Íslands geti haldið uppi því starfi næsta ár, sem því er ætlað samkv. l. og fyrirmælum ráðuneytisins, með því framlagi úr ríkissjóði, sem því nú er ætlað, 180 þús. kr. Ég vil í þessu sambandi einnig minna hr. fjvn. á það, að stjórn Búnaðarfélags Íslands hefir sérstaklega farið fram á það við hv. fjvn., að hún vegna 100 ára afmælis Búnaðarfélagsins, sem minnzt var nú í sumar, vildi mæla með því, að félagið fengi í tilefni af því dálítinn aukastyrk vegna þess aukakostnaðar, sem af því leiddi, að það var hátíðlegt haldið. Og ég legg áherzlu á það hér, að hv. fjvn. taki upp slíka till. Það er áreiðanlega ekki nema einu sinni á öld, sem Búnaðarfélag Íslands á slíkt afmæli sem þetta. Ég álít varla sæmandi, að Alþ. synji að sýna lít á að styrkja þetta. Alþ. hefir áður veitt smástyrki einmitt í sambandi við afmæli, og það þó ekki væri um eins merkilega markasteina að ræða eins og 100 ára afmæli búnaðarsamtakanna í landinu. Vil ég mjög ákveðið beina því til hv. fjvn., að hún fyrir 3. umr. athugi, hvort hún vill ekki taka upp í fjárl. aukaframlag til Búnaðarfélagsins vegna þessa afmælis. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að fjárl. verði lokað svo að þessu sinni, að ekki verði tekið upp á þau eitthvert tillag vegna þessa. Þá vil ég líka minnast á aðra starfsgrein, sem ekki snertir Búnaðarfélag Íslands beint, þó að hún sé a. n. l. rekin í sambandi við það. Það er sandgræðslan. Hv. fjvn. hefir nú lagt til, að framlag til hennar verði aukið úr 27 þús. kr. upp í 30 þús. kr. Ég verð að þakka þá viðurkenningu, sem þar hefir komið frá hv. fjvn., um að of naumt hafi áður verið skammtað til þessara hluta. Ég verð líka að segja það, að frsm. fjvn. gat þess réttilega, að svo vel hefði verið farið með það fé, að leitun mundi að öðru eins. Ég vil benda á það, að að mínum dómi er ekki hægt einu sinni að halda við þeim sandgræðslusvæðum, sem nú eru, nema frekari fjárveiting komi til og að þetta verði hækkað meira, eða upp í 35 þús. kr. Ég held það væri mjög misráðið, ef þessum svæðum væri ekki haldið við, þar sem með þessu er verið að gera tilraunir til að verja mikil landsvæði fyrir þessum mikla vágesti, uppblæstrinum. Ég hefi tekið eftir því, að eftir till. n. er skógræktin komin upp fyrir sandgræðsluna. Það er síður en svo, að ég sé að telja eftir skógræktinni, en ég álít, að það sé varhugavert að klípa mjög af sandgræðslunni, jafnvel þó það gangi til jafnnauðsynlegra hluta eins og skógræktar, sem er að vissu leyti hliðstæð starfsemi. Þá vil ég enn beina orðum mínum til fjvn. í sambandi við enn einn lið, sem snertir landbúnaðinn, en það er búfjárræktin. Til hennar eru ætlaðar 56 þús. kr., en búfjárræktarstyrkurinn er veittur samkv. sérstökum l. frá 1933.Nú skal ég lýsa því yfir, að það er ómögulegt að framkvæma þessi 1. á næsta ári, ef ekki verður hækkuð þessi fjárveiting úr 56 þús. kr. upp í 62–65 þús. kr. Þetta stafar af því, hve mörg sveitarfélög hafa farið eftir þeim tilmælum Alþ. að stofna með sér fóðurbirgðafélög, en það er nú talið það heppilegasta form, sem fundizt hefir til að tryggja búpeninginn fyrir fóðurskorti. En samkv. búfjárræktarl. skal veita styrk til þessara félaga. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að það er áætlað í fjárlagafrv. 15 þús. kr. til fóðurtryggingarsjóða. Nú hafa engin sýslufélög orðið til að stofna fóðurtryggingarsjóði, og er ekki líklegt, að það verði gert. Þess vegna tel ég, að þennan lið mætti fella niður, en hinsvegar verði framlagið til búfjárræktarinnar hækkað um nokkuð af þeirri upphæð. Ég tel, að 65 þús. mundi nægja á næsta ári. Ég skal þá ekki orðlengja um þessa liði frekar. Ég veit, að fjvn. hefir í mörg horn að líta, og ég veit, að hún hefir haft fullan vilja á að sýna þessum liðum sóma, en hefir hinsvegar ekki séð sér það fært. Ég vildi með þessum orðum benda á þær leiðir, sem ég taldi heppilegastar til að bæta úr fyrir þessum málum á næsta ári. Ég vildi þá minnast á eitt atriði, sem þessu er óskylt, en ég vil einnig beina til hv. fjvn., af því að ég hefi ekki flutt brtt. við það heldur. Það er viðvíkjandi stað norður í Skagafirði. Það hefir verið stofnað félag norður í Skagafirði og deildir á nokkrum öðrum stöðum sem vinnur að því, að komið verði upp héraðsskóla í Varmahlíð, sem liggur í miðju héraðinu. Varmahlíð er einhver æskilegasti staður fyrir slíkan skóla. Ríkið keypti fyrir nokkru jarðhitasvæðið þarna, en það er tekið út úr jörðinni Reykjahóli. Nú stendur svo á, að eigandi Reykjahóls vill selja jörðina. En það er nauðsynlegt, að þessi jörð sé opinber eign og verði til afnota fyrir fyrirhugaðan skóla. Það eru þess vegna tilmæli okkar þm. Skagf., að fjvn. vildi taka upp í fjárl. heimild fyrir ríkisstj. til að kaupa Reykjahól, ef viðunandi samningar næðust. Það mundi e. t. v. vera talið svo, að jarðakaupasjóður gæti keypt jörðina, en það mun ekki vera svo, enda mundi hún ekki verða keypt á sama grundvelli og þær jarðir, sem hann kaupir, heldur aðeins til að tryggja, að þessi jörð verði opinber eign. Mér er kunnugt um, að eigandinn muni geta selt jörðina einstökum mönnum, ef þessi heimild fæst ekki. Ég geri hinsvegar ráð fyrir, að jörðin muni fást fyrir fasteignamatsverð, af því að eigandinn hefir löngun til þess að hún geti orðið til afnota fyrir væntanlegan skóla. Ég bar, eins og ég sagði áðan, ekki fram brtt. við þetta, en vildi mega vænta þess, að fjvn. tæki þetta til greina. Ég get svo látið máli mínu lokið.