Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir og fjallar um breyt. á l. nr. 58 frá 8. sept. 1931, um einkasölu ríkisins á tóbaki. Efni málsins er það, að í lögum frá 8. sept. 1931 var álagning á tóbaksvörum ákveðin 10–75%. Með lögum nr.30 frá 6. maí 1949 var þessari grein laganna, 8. gr., breytt þannig, að álagningarheimildin var hækkuð upp í 350%. Í frv. því, sem liggur fyrir, er nú lagt, til, að hámarksákvæðið verði fellt niður og að ríkisstj. ákveði heildsöluálagningu á tóbak eftir því, sem henta þykir fyrir hverja tegund. Nefndin hefur klofnað í þessu máli. Meiri hlutinn getur fallizt á þann rökstuðning, sem fram hefur verið færður fyrir breytingu þessari, en hann er í stuttu máli eftirfarandi: 1) Hliðstæð ákvæði þeim, sem hér er óskað eftir að fá heimild til þess að haga verðlagningu tóbaks samkvæmt, hafa lengi gilt um verðlagningu annarrar einkasöluvöru, áfengisins. 2) Ef hverju sinni þarf að bera undir Alþingi breytingar á hámarksálagningu tóbaks, má telja sennilegt, að það hafi í för með sér uppkaup á tóbaki og óeðlilega birgðasöfnun, þegar slíkar verðbreytingar eru á döfinni í Alþingi. 3) Forstjóri Tóbakseinkasölu ríkisins hefur tjáð n., að fyrirtækinu sé nauðsyn á nefndri heimild til verðjöfnunar. Hins vegar sé ekki fyrirhugað, að almenn hækkun á tóbaksvörum fari nú fram yfir þá hámarksheimild, sem lög gera ráð fyrir. Ég vil með tilliti til þessara raka fyrir hönd meiri hl. fjhn. leyfa mér að leggja til, að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 150 liggur fyrir nál. um þetta mál frá okkur tveimur nm. í fjhn., hv. 3. þm. Reykv. og mér. Við getum ekki mælt með því, að þetta frv. verði samþykkt, heldur leggjum til, að það verði fellt. Með þessu frv. vill hæstv. ríkisstj. fá vald til að ákveða álagningu á tóbaksvörur hjá einkasölunni án nokkurrar takmörkunar. Í núgildandi lögum segir, að tóbakseinkasalan megi leggja frá 10–350% á tóbak, eftir því sem henta þykir fyrir hverja tegund. Þessi álagning kemur á kostnaðarverð vörunnar, þegar hún er komin í hús hér í Reykjavík, og er þá tollur talinn með í kostnaðarverðinu. Það verður því ekki sagt, að álagningarheimildin sé skorin við neglur, enda má segja, að hér sé ekki um venjulega verzlunarálagningu að ræða, heldur er þetta skattaálagning. Það er ekki ljóst og hefur ekki komið fram við meðferð málsins, hverjar fyrirætlanir hæstv. stjórn hefur viðkomandi tóbaksverðinu, hvort hún ætlar að hækka verðið eða ekki. Að vísu bendir fjárlagafrv. til þess, að stjórnin ætli sér ekki að auka tekjur ríkisins af tóbakseinkasölunni. Hagnaður af einkasölunni mun árið sem leið hafa verið um 100 millj. kr. og í fjárlagafrv. eru áætiaðar tekjur af einkasölunni á þessu ári 98 millj. kr. Þetta bendir ekki til þess, að stjórnin hafi áform í huga um verðhækkun á tóbakinu. Þó má vel vera, að hæstv. stjórn ætli að gera till. nú á þinginu um hækkun á þessum tekjulið á fjárlögum og í því sambandi vilji hún hækka álagninguna á tóbaksvörurnar til þess að ná meiri tekjum með þessum hætti. En stjórnin hefur mjög mikið svigrúm til hækkunar innan þeirra takmarka, sem lögin setja. Á það er að líta í þessu sambandi, að vegna gengisbreytingarinnar, sem nýlega hefur verið ákveðin, verður mikil hækkun á innkaupsverði á tóbaki eins og öðrum vörum í íslenzkum krónum. Mér hefur verið sagt, að sama magn af tóbaksvörum og keypt var á árinu sem leið mundi hækka um a.m.k. 13 millj. kr. vegna gengisbreytingarinnar. Á þessa hækkun kemur svo 10% verðtollur, en hann er talinn með í álagningargrundvellinum. Verði sama vörumagn flutt inn og áður, hækkar það því í innkaupi og að viðbættum verðtolli um 14–15 millj. kr. Af þessu er það ljóst, að ef sömu álagningarprósentur verða notaðar nú og áður, þá hækkar álagningin í heild um tugi milljóna króna. Og það eru engar líkur, sem benda til þess, að stjórnin hafi í hyggju að hækka tóbaksvörur svo gífurlega í verði, að notuð verði að fullu sú álagningarheimild, sem nú er í lögum. Þvert á móti sýnist mér, að álagningarprósentan hljóti að verða eitthvað lægri en áður nú eftir gengisbreytinguna. Frsm. meiri hl., hv. 6. landsk. þm., minntist á það, að í lögum um Áfengisverzlun ríkisins væri ákveðið, að stjórnin gæti ráðið álagningu á áfengi. Ég hef ekki kynnt mér það, hvenær þau ákvæði voru í lög tekin eða hvaða rök hafa legið til þess, en það eitt er víst, að þá hefur ekki þótt ástæða til að láta það sama gilda um tóbakið. Hv. 6. landsk. segir einnig, að ef hverju sinni þurfi að bera undir Alþingi hækkun á álagningu á tóbak, þá geti það haft í för með sér óeðlileg uppkaup á þeirri vöru. En ég vil benda á það, að núgildandi lagaákvæði um þetta hafa verið óbreytt s.l. 11 ár, og engar líkur benda til þess, að það sé nokkur þörf að breyta þeim í náinni framtíð. Í þriðja lagi talaði hann um, að það gæti verið hentugt að koma við verðjöfnun. Slíkri verðjöfnun væri sjálfsagt auðvelt, eins og nú er komið, að koma við, þótt engin breyting væri gerð á l., því að ég get ekki hugsað mér, að hæstv. stjórn hafi í hyggju að hækka eina tóbaks,vörutegund svo mikið í verði, að henni nægi ekki sú heimild, sem nú er í lögum. Það er því alls engin þörf á að gera álagningarheimildina rýmri en hún er nú, enda hefur meiri hl. fjhn. ekki haldið því fram, að stjórnin þyrfti að fá meira svigrúm í þessum efnum til þess að geta komið fram vilja sínum um hækkun á tóbaksverði. Rekstur tóbakseinkasölunnar er stór þáttur í skattheimtu ríkisins. Það mun láta nærri, að hagnaðurinn af henni sé nú um 10% af öllum ríkistekjunum, og það verður að teljast eðlilegt, að slíkar álögur séu ákveðnar af Alþingi með lögum, eins og aðrir skattar og tollar til ríkisins. Það er ekki skynsamlegt að afsala ótakmörkuðu valdi í þessum efnum til ríkisstjórnarinnar, og það er heldur engin þörf að gera slíkt, ekkert, sem mælir með því. En af hverju er þetta frv. þá borið fram? E.t.v. er það flutt af misskilningi. Það er hugsanlegt, að hæstv. ríkisstj. hafi haldið, að hún þyrfti að fá breytingar á einkasölulögunum til þess að geta hækkað nokkuð álagningu á einhverjum tóbaksvörum og aukið tekjur af tóbakseinkasölunni. En það hefur verið sýnt fram á og má öllum vera ljóst, að í núgildandi lögum hefur stjórnin meiri heimild til hækkunar en hugsanlegt er að hún noti í náinni framtíð. Sé þetta þannig, að frv. sé flutt af misskilningi, þá ætti stjórnin að taka það aftur eða láta það daga uppi. Ef málinu er hins vegar þannig varið, að stjórninni sé ljóst, að engin þörf sé fyrir lagabreytinguna, en vilji þó, að því er virðist bara sér til gamans, seilast eftir valdi, sem hefur verið og á að vera hjá Alþingi, þá er skynsamlegast fyrir þm. að neita þátttöku í slíkum leik. Verði málinu áfram haldið og það látið koma undir atkv., er það því till, minni hl, fjhn. til hv. d., að hún greiði atkv. gegn frv.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er flutt á þskj. 137, um heimild handa ríkisstj. að selja Vestmannaeyjakaupstað land allt á Heimaey í Vestmannaeyjum, sem nú er í eigu ríkisins, og um eignarnámsheimild á lóðar- og erfðafesturéttindum, er hér flutt eftir beiðni bæjarstjórnar Vestmannaeyja. Eins og fram kemur í grg. með frv., er aðstaða þannig í þessum kaupstað, að byggingarlóðir eru þar ekki lengur fyrir hendi nema þær, sem teknar eru úr ábúð jarða eða landi, sem leigt hefur verið til ræktunar, hinum svokölluðu ræktunarlöndum. Í þeim samningum, sem um þessi lönd gilda og gefnir hafa verið út af ráðuneytinu, er það ákvæði, að ekki megi afsala hluta af þeim, heldur verði að afsala landinu öllu, ef menn vilja ekki nýta það lengur. Þetta hefur þó gengið þannig fyrir sig að undanförnu, að fram hjá þessu hefur verið séð bæði af umboðsmanni jarða í Eyjum og eins af rn., sem staðfest hefur alla lóðasamninga, sem gefnir hafa verið út um byggingarlóðir. Hins vegar er það fyrir hendi, að þeir, sem ábúðarrétt hafa á jörðum og leigusamning fyrir ræktunarlöndum, geta neitað að láta af hendi nokkurn hluta af landi sínu, og ef það færi að verða mjög ofan á, þá mundi koma til þess, að ekki væri hægt af byggingarnefnd og bæjarstjórn að úthluta neinum lóðum til bygginga. Þegar af þessari ástæðu er nauðsynlegt fyrir kaupstaðinn og bæjarstjórn að fá óskoraðan eignarrétt á því landi, sem þarna er og fyrirsjáanlegt er að verður nú í náinni framtíð að taka til skipulagningar fyrir þær byggingar, sem í framtíðinni kunna að rísa í Vestmannaeyjum. Þetta er sú hlið, sem að því snýr, að það er knýjandi nauðsyn fyrir bæjarstjórnina að fá alveg óskoraða eignarheimild og ráðstöfunarrétt á landi í sambandi við skipulagningu bæjarsvæðisins og úthlutun byggingarlóða. Hitt er svo önnur hlið, að það er að sjálfsögðu í Vestmannaeyjum eins og annars staðar, að við það að gera landið byggingarhæft verður bæjarsjóður árlega í mjög ríkum mæli að leggja út verulegt fjármagn, bæði í sambandi við gatnagerð, holræsi o.fl. En það, að lóðir eru teknar úr ábúð jarða eða af ræktunarlöndum, hefur það í för með sér, að lóðaleiga þeirra, sem byggingarlóðir fá, hækkar mjög. Leiga fyrir jarðirnar og ræktunarlöndin er mjög lág, en um leið og búið er að úthluta þessum löndum eða hluta þeirra í byggingarlóðir, hefur verið fylgt þar um allt öðrum reglum og lóðarleigan til ríkissjóðs hefur mjög hækkað fyrir hinar beinu aðgerðir bæjarstjórnar að gera þessar lóðir byggingarhæfar. Það verður að teljast sjálfsagt og eðlilegt, að þeir aðilar, sem fjármagnið láta af hendi, til þess að leigan geti hækkað, njóti þar einhvers góðs af, og kæmi það að sjálfsögðu til, ef bæjarsjóður festi kaup á landinu og nyti arðs af því. Það skal viðurkennt, að hv. Alþingi hefur að undanförnu nokkuð mætt þessu með því að heimila, að varið væri allt að hálfri lóðaleigu úr Vestmannaeyjum til varnar landbroti þar. Enn fremur hefur undanfarin tvö ár verið á fjárlögum nokkur upphæð til varnar landbroti á hinu svokallaða Eiði, sem er varnarveggur Vestmannaeyjahafnar norðan til, og hefur það fé verið notað til þess að fyrirbyggja tjón, sem af völdum þess gæti orðið, að þessi varnarveggur hafnarinnar raskaðist. Af þessum ástæðum má kannske segja, að það sé ekki fjárhagslega séð kappsmál fyrir Vestmannaeyjakaupstað að eignast landið, og þá að sjálfsögðu ekki heldur tjón fyrir ríkið að selja það. En það er álit flutningsmanna, og það er álit bæjarstjórnar, að það sé eðlilegra og nauðsynlegt fyrir kaupstaðinn að hafa óskoraðan rétt á kaupstaðarlandinu og þá að sjálfsögðu að fá óskoraðan eignarrétt á því og bera þann kostnað, sem leiðir af viðhaldi þess og endurbótum. Flm. ætlast ekki til, að þeim samningum, sem nú eru í gildi um leigu lands í Vestmannaeyjum, verði raskað, en allir samningar, þó með fáum undantekningum, eru gefnir út til vissra ára, og rennur alltaf út einhver hluti þeirra árlega, og ábúðarsamningar um jarðir eru til lífstíðar. Það er gert ráð fyrir og fram tekið í grg. frv., að þessu ákvæði skuli þannig hagað, að þessum samningum verði ekki raskað, heldur verði, um leið og þeir renna út, ef til kemur, að af þessum kaupum verður, gefnir út nýir samningar af bæjarstjórn með þeim takmörkunum og með þeim ákvæðum, sem hún telur nauðsynlegt að í slíkum samningum sé í sambandi við skipulag og notkun lands í Eyjum. Það hagar svo til í Vestmannaeyjum, að það má segja, að þar þurfi kannske meira land undir byggingar en í öðrum kaupstöðum, þar sem þar hafa verið á undanförnum árum mest byggð einbýlishús. Á þessu er skýring, og vil ég láta hana koma hér fram fyrir þá, sem ekki eru þar staðkunnugir. Þetta orsakast vegna þess, að Vestmannaeyjakaupstaður er víst eini kaupstaðurinn á landinu, sem þannig er settur, að þar er ekki um annað neyzluvatn að ræða en regnvatn. Þetta leiðir það af sér, að um byggingu fjölbýlishúsa er ekki að ræða, og bygging húsa, þar sem í eru fleiri en ein fjölskylda, er þeim erfiðleikum bundin, að hætta er á, að vatnsspursmálið verði þar til trafala, ef margar fjölskyldur eru um sama húsþak með möguleika til öflunar neyzluvatns. Þetta er sérspursmál fyrir Vestmanneyinga, sem hefur verið leyst að nokkru með því að þenja bæinn óeðlilega mikið út, með byggingu einbýlishúsa. Þetta hefur verkað þannig, að það land, sem menn fram að þessu hafa gert sér í hugarlund að yrði kaupstaðarlandið, er þegar að verða fullbyggt, og verður að fara að taka ný og stór landssvæði vestan til á eyjunni til skipulagningar undir íbúðarhús. Þau lönd, sem þar eru, eru öll hin svokölluðu ræktunarlönd og þeim annmörkum háð, sem ég hef hér getið um. Ég held af því, sem fram kemur í frv. og grg. og því, sem ég hér hef sagt, að þá sé það nokkuð augljóst og eðlilegt, að Vestmannaeyjakaupstaður, eins og aðrir kaupstaðir landsins flestir, eignist það land, sem talið er kaupstaðarlandið, og að bæjarstjórn fái á því óskoraðan og fullan eignar- og ráðstöfunarrétt. Í frv. er að sjálfsögðu það ákvæði, sem einnig er í lögunum um heimild handa ríkisstj. um sölu á Kópavogslandinu, að þurfi ríkissjóður eða ríkið sjálft á landi að halda til sinna þarfa, verði það af hendi látið með sömu skilyrðum og það kann að verða selt Vestmannaeyjakaupstað. Eignarheimild á landi í Vestmannaeyjum hefur frá fyrstu tíð verið allsöguleg, samkvæmt þeim heimildum, sem fyrir hendi eru. Þær hafa komizt í eigu Skálholtsstóls, verið þar um langan aldur, afhentar af Skálholtsbiskup, að talið er, upp í skuld til konungs og voru í konungseign í aldaraðir, en munu hafa komizt í eigu ríkisins um 1870, um leið og landssjóði voru afhentar aðrar konungsjarðir. Ég vil leyfa mér að lokinni þessari umr. að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Í byrjun þessa þings, sem nú stendur, flutti ég ásamt fjórum öðrum hv. þm. frv. til laga um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti. Þetta mál var á sinni tíð tekið fyrir og vísað til hv. sjútvn., og ætla ég, að hún hafi eitthvað um málið fjallað. En vegna þess, að mér þykir nokkrar líkur benda til þess, að mál þetta nái fram að ganga á þessu þingi, vil ég vekja sérstaka athygli á því, að ef slíkar veiðar sem frv. gerir ráð fyrir eiga að hefjast á n.k. sumri, eða vori, þá ber brýna nauðsyn til þess, að Alþingi dragi ekki of lengi afgreiðslu málsins, og vildi ég því sérstaklega mælast til þess við forseta deildarinnar, að hann athugaði, hvort ekki væri mögulegt að fá málið afgreitt hið fyrsta.

Forseti (JóhH): Þessari ósk hv. þm. verður komið á framfæri.