Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það má kalla kraftaverk, hversu úr hefur ræst í Vestmannaeyjum, miðað við það, hvernig horfði þar fyrir 13 mánuðum, þegar eldgosið hófst á Heimaey. A.m.k. helmingur Eyjabúa er kominn heim, og framleiðsla þessarar miklu aflstöðvar í þjóðarbúskapnum er þegar rekin af miklu fjöri og þrótti, svo sem áður hefur tíðkast. Baráttan við gosið verður ekki rakin hér af mér, en stórmerki tel ég, að komið hefur í ljós, að unnt er að hafa veruleg áhrif á hraunstraum í kröftugu eldgosi með öflugri vatnskælingu, og helst er að sjá, að stórmyndarlegar framkvæmdir af því tagi hafi átt sinn þátt í því að bjarga Vestmannaeyjahöfn og mörgu öðru í bænum. Verður það hreinlega ekki í tölum talið, hverja þýðingu það hefur fyrir Íslendinga eða alla afkomu þjóðarbúsins, að höfnin slapp. Sú reynsla, sem hér hefur fengist í viðureigninni við hraunstrauminn, hefur einnig ómetanlega þýðingu framvegis í baráttu við eldsumbrot, og verður það ekki nánar rakið hér. Hér verður ekki heldur reynt að gera grein fyrir því margbrotna starfi, sem framkvæmt hefur verið til bjargar og uppbyggingar í Vestmannaeyjum, t.d. með stuðningi Viðlagasjóðs, sem Alþingi stofnaði með l. um ráðstafanir vegna jarðeldanna á Heimaey. Það gerir stjórn Viðlagasjóðs að sjálfsögðu, jafnóðum og tímabært er talið. Það var upphaf þessa máls, sem hér er flutt í frv. formi nú, að stjórn Viðlagasjóðs sneri sér til hæstv. forsrh. og gerði honum grein fyrir því, að tekjur Viðlagasjóðs mundu alls ekki hrökkva til að kosta þær framkvæmdir, sem gera þarf til bjargar og viðreisnar í Vestmannaeyjum samkv. löggjöfinni, sem um þau efni hefur verið sett, og ekki heldur þótt til komi allt það mikla fé, sem Norðurlandamenn af stórum höfðingsskap hafa fram rétt í þessu skyni, og aðrar gjafir, sem einnig koma þarna til. Óskaði Viðlagasjóðsstjórnin eftir því, að tekjustofn Viðlagasjóðs, þ.e.a.s. 2% á söluskattsstofninn, yrði framlengdur til ársloka 1974. Forsrh. óskaði þess, að flokkarnir settu n. í þetta mál. Var það gert, og hefur hún starfað, og er frv. þetta ávöxtur af því samstarfi á milli allra flokka þingsins, sem um þetta mál hefur tekist nú enn, eins og varð á sinni tíð, þegar við þessum voveiflegu tíðindum var brugðist á sínum tíma með löggjöfinni um neyðarráðstafanir vegna jarðeldanna á Heimaey, en í henni eru ákvæðin um stofnun Viðlagasjóðs. Samkv. því hafa flm. þessa frv. undanfarið kynnt sér nokkuð fjárhag Viðlagasjóðs í samráði við ýmsa af ráðh. og reynt að mynda sér skoðun á því, hvað líklegt sé, að mikið fé þurfi fram að leggja úr Viðlagasjóði til þess að standa við þau fyrirheit, sem felast í l. um neyðarráðstafanir vegna jarðelda á Heimaey, en það veit ég, að allir hv. þm. leggja kapp á, að við þau fyrirheit verði fullkomlega staðið. Í ljós kom, að ógerningur er að gera sér þess nú fulla grein, hversu mikið fé þarf til að koma. En svo mikið er ljóst að dómi flm., að Viðlagasjóður má ekki missa allar tekjur sínar nú um næstu mánaðamót. Hefur því orðið samkomulag um að flytja þetta frv., en efni þess er að leggja 1% viðlagagjald á söluskattsstofn næstu 12 mánuði í staðinn fyrir 2%: Flm. álíta, að síðar verði að afla fjár enn til viðbótar í Viðlagasjóð, ef í ljós kemur, að þetta fé nægir ekki til þess, að hægt sé að standa við fyrirheit laganna um stuðning við uppbygginguna í Vestmannaeyjum. Það skal tekið fram, að þess er vænst, að Seðlabankinn aðstoði Viðlagasjóð framvegis eins og hingað til, þannig að greiðslur úr sjóðnum geti orðið með eðlilegum hætti. Ég mun ekki gera tilraun til þess að gefa hér neitt tæmandi yfirlit um hag eða horfur Viðlagasjóðs, því að það er ógerningur að gera sér grein fyrir því, hvers með þarf að lokum. En ég vil þó aðeins segja frá því, að samkv. yfirliti, sem við höfum til skoðunar, hafa útgjöld sjóðsins fram að þessu orðið 3 milljarðar 216 millj. og skiptast þannig: Húsakaup 1398 millj., blokkbygging 34 millj., skuldabréfalán 228 millj., afborganir og vextir 88 millj., vélakaup 77 millj., ýmsir rekstrarliðir í Vestmannaeyjum, þ. á m. baráttan við hraunstrauminn og margs konar björgunarráðstafanir, 705 millj., annar rekstur 49 millj., vaxtakostnaður 37 millj., bætur til Vestmannaeyjakaupstaðar 78 millj., fyrirtækjabætur 80 millj., bætur fyrir hús 226 millj. og aðrar bætur 211 millj. Samtals eru þetta 3 milljarðar 216 millj. Og þessu hefur verið mætt fram að þeim tíma, að uppgjörið er dagsett: Með viðlagagjaldi, sem miðast við útsvarsstofn, 177 millj. Með viðlagagjaldi, sem leggst á söluskattsstofn og eignarskattstofn, ríkissjóðsframlagi og framlagi Atvinnuleysistryggingasjóðs 979 millj. Frá Norðurlöndum hafa komið 1181 millj., og annað gjafafé hefur orðið 179 millj. Greiðslur gengu þannig út og inn, að skuld var við Seðlabankann 784 millj. Ég geri ekki tilraun til þess að giska á, þótt við höfum skoðað þetta nokkuð og rætt við fróða menn um, hversu miklu þarf við að bæta af ýmiss konar bótum o.fl. En það er alveg augljóst mál nú þegar, að heildarútgjöld Viðlagasjóðs verða aldrei undir hálfum fimmta milljarði og þó líklega mun meiri, en þetta fer að sjálfsögðu mikið eftir því, hvernig til tekst með sölu Viðlagasjóðshúsanna. Hér veltur á mjög stórum fjárhæðum til og frá, svo að best er að vera ekki að reyna að gera neinar tilraunir til að áætla þetta, en leggja sterka áherslu á þá sameiginlegu skoðun allra flm., að komi það í ljós, að þessir fjármunir dugi ekki, verður að bæta við því, sem þarf. Það er aðalatriðið, og enn fremur þá von, að bótagreiðslur geti gengið eðlilega með stuðningi Seðlabankans. Þá er við að bæta, að það hefur dregist hjá sveitarfélögunum að skila viðlagasjóðsgjaldinu, sem lagt er á útsvarsstofninn og sveitarfélögin innheimta fyrir Viðlagasjóð. Þetta er fé, sem sveitarfélögin innheimta fyrir Viðlagasjóð. Það hefur dregist að skila þessu gjaldi, og þess vegna er sú till. í 2. gr. frv., að heimild verði til þess að tryggja þessi skil með því, að framlög til sveitarfélaga úr Jöfnunarsjóði gangi upp í vanskilin, uns fullkomlega er úr bætt. Þetta er eðlilegt ákvæði og sjálfsagt, og hefur enginn ágreiningur verið manna á milli, sem að þessu máli hafa komið, að þetta væri sjálfsagt ákvæði til að tryggja, að fénu verði skilað þangað, sem það á að fara, því að það er innheimt fyrir Viðlagasjóð. Þetta eru hans peningar. Loks er að geta þess, eins og kemur fram í grg., að Ingólfur Jónsson, Gylfi Þ. Gíslason og Bjarni Guðnason taka fram, að þeir telja, að innflutningstollar og söluskattar af Viðlagasjóðshúsunum eigi að ganga til uppbyggingar í Vestmannaeyjum, jafnóðum og húsunum er komið í verð, en tollarnir hafa ekki verið innheimtir af þessum húsum, en gert ráð fyrir, að þeir verði greiddir jafnóðum og húsin verða seld, þ.e.a.s. jafnóðum og einhverjir aðrir eiga að njóta þeirra en þeir, sem áttu að fá í þeim húsnæði vegna áfallsins. Hins vegar taka 3 af flm., þeir Eysteinn Jónsson, Gils Guðmundsson og Halldór S. Magnússon, fram, að upplýst sé, að ríkisstj. hefur samkv. heimild í 8. gr. 32. lið gildandi fjárl. ætlað þetta fé, þ.e.a.s. það, sem kæmi inn í Viðlagasjóð, jafnóðum og húsin eru seld frá honum, í hafnarframkvæmdir, sem teknar voru ákvarðanir um í beinu sambandi við náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum. Nægir í þessu efni í raun og veru að vísa til umr., sem hér urðu á sínum tíma í sambandi við fjárl., og þeirrar heimildagr., sem þar kemur til í fjárl. Þá er þess að geta, að þótt þessi skoðanamunur komi fram varðandi þessa fjármuni, er samkomulag um að blanda þeim skoðanamun ekkert inn í afgreiðslu þessa máls, og munu engar tilraunir af hendi þeirra, sem að þessu máli standa, verða gerðar til þess að trufla á nokkurn hátt afgreiðslu þess með því að blanda þessum atriðum inn i. Ef menn vilja stefna að því, að eitthvað nánar verði fjallað um þetta, þá munu menn gera það með öðru móti en því að blanda því inn í þetta mál. Mótast það ekki síst af því, að þetta mál verður að ganga rösklega fram, því að þessir tekjustofnar falla niður nú fyrir belgina, ef ekki er búið að ganga frá þessu öllu kirfilega áður, og það verður að gera, hvað sem tautar. Nú hefði í sjálfu sér ekki verið nein ástæða til þess að vísa þessu máli til n., þar sem það er undirbúið á þennan hátt af fulltrúum allra flokkanna og fjallað um það jafnóðum í öllum flokkunum frá stigi til stigs, eins og gert var um Vestmannaeyjamálið í fyrravetur. Það hefur verið sami háttur á hafður og þá. En ég ætla samt að leggja til, að þessu máli verði vísað til hv. fjh: og viðskn. d. og þá í trausti þess, að hún geti skoðað það í skyndi og það verði tekið fyrir aftur á morgun til 2, og 3. umr. og þá í Ed. líka, þannig að frv. geti orðið að lögum á morgun. Mun verða hagað fundum í Sþ. með tilliti til þess, að slíkt megi eiga sér stað. Það er engin ástæða til þess að tefla á tæpt vað með afgreiðslu á þessum málum, eins og búið er að vinna að þeim. Það er því ósk mín, að fjh: og viðskn. Ed. verði fengin til að líta á málið með Nd.-nefndinni, þannig að það geti gengið liðlega áfram. Ég legg því til, berra forseti, að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. með þessari ósk.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 1. flm. þessa frv. sagði, að þetta frv. þarf að ganga fljótt í gegn, það þarf að verða að lögum og staðfest fyrir næstu mánaðamót. Út af fyrir sig er ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um þetta frv. Það skýrir sig sjálft. Hv. alþm. eru minnugir þess, að fyrir rúmlega ári tók Alþ. ábyrgð á vissum atriðum í sambandi við náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum. Ábyrgðin var staðfest með l. um Viðlagasjóð 7. febr. 1973. Með stofnun Viðlagasjóðs sameinaðist Alþ. um það að gera ráðstafanir til, að allir landsmenn tækju þátt í því að bæta tjónið í Vestmannaeyjum og eiga þátt í uppbyggingarstarfi þar, eftir því sem í mannlegu valdi stæði. Viðlagasjóður hefur fengið fé samkv. l. frá Alþ. og gjafir frá innlendum aðilum og erlendis frá, mjög myndarlegar gjafir, eins og oft hefur verið vitnað til, sérstaklega frá nágrönnum okkar og frændum á Norðurlöndum. Það er ekki unnt að gera sér grein fyrir ýmsum atriðum enn sem komið er, en þó er vitað, að Viðlagasjóð vantar fé til þess að geta staðið við þær skuldbindingar, sem gefnar voru, um leið og sjóðurinn var stofnaður. Frv. það, sem hér er til umr., er flutt af fulltrúum allra þingflokka. Er lagt til að framlengja í eitt ár helming af Viðlagasjóðsgjaldi, sem lögfest var með stofnun Viðlagasjóðs. Er gert ráð fyrir, að það nemi um 750 millj. kr. á ársgrundvelli. Þá er tekið fram í grg. með frv., að fjár verði aflað í Viðlagasjóð á árinu 1975, ef þörf krefur. Gert er ráð fyrir, að Seðlabankinn veiti fyrirgreiðslu, eftir því sem þörf er á, til þess að greiðslur úr Viðlagasjóði geti farið fram með eðlilegum hætti. Til mála kom að innheimta til ársloka 1974 2% Viðlagasjóðsgjald eða framlengja I. til næstu áramóta, eins og lög um Viðlagasjóð nú eru. Hefði það gefið í tekjur til næstu áramóta um 1150 millj. kr. 1% viðlaga sjóðsgjald í 12 mánuði auk tolltekna og söluskatts af Viðlagasjóðshúsum gefur í heildartekjur yfir 1200 millj. kr. Með því að innheimta áfram 2% Viðlagasjóðsgjald hefði verið unnt að greiða upp fyrr skuld Viðlagasjóðs við Seðlabankann, sem mun vera um 700 millj. kr., eins og nú er. En þess ber að geta, að Viðlagasjóður átti óinnheimtar tekjur, 1409 millj. kr., sem voru gjaldfallnar um áramót og gjaldfalla til aprílloka. Það er þess vegna víst, að Viðlagasjóður fær mikið fjármagn í kassann nú um þessar mundir og þá sérstaklega eftir að þetta frv. hefur verið lögfest og ráðstafanir gerðar til, að sveitarfélögin greiði það, sem þau skulda Viðlagasjóði. Þess vegna er 2. gr. þessa frv. nauðsynleg, og hún tryggir, að Viðlagasjóður fái það, sem sveitarfélögin hafa haldið hjá sér fram að þessu. Það er ekki vitað, hvernig gengur að selja Viðlagasjóðshúsin. Það fer vitanlega eftir því, hvernig greiðsluskilmálarnir verða og hvaða verð verður á húsunum, en af eðlilegum ástæðum hefur stjórn Viðlagasjóðs ætlað sér að fá kostnaðarverð fyrir húsin. Líklegt er, að það megi takast, ekki síst vegna þess, að húsaverð fer nú hækkandi með hverjum mánuði sem líður. En það er vitanlega nauðsynlegt að veita lán og greiðsluskilmála á þessum húsum í samræmi við það, sem gerist yfirleitt með húsasölur. Tolltekjurnar og söluskattstekjurnar af Viðlagasjóðshúsunum koma ekki inn fyrr en eigendaskipti verða, eins og hér var tekið fram áðan. Er talað um, að Seðlabankinn veiti nauðsynlega fyrirgreiðslu, til þess að ekki þurfi að verða tafir á greiðslum úr Viðlagasjóði, og er það nauðsynlegt. Er ekki ástæða til að ætla annað en Seðlabankinn verði fús til að gera það, þar sem yfirlýsing Alþingis liggur fyrir um, að Viðlagasjóði verði séð fyrir nægilegum tekjum. Ef þetta 1% dugir ekki og aðrar ráðstafanir, sem gerðar verða, þá verður séð fyrir að afla fjár á næsta ári. Út á þá tryggingu mun Seðlabankinn lána, og get ég sagt það hér, að ekki er ástæða til annars en að sú fyrirgreiðsla verði innt af hendi reglulega og að þeir, sem bætur eiga að fá eða greiðslur úr Viðlagasjóði, geti fengið þær með eðlilegum hætti og án þess að dráttur verði á því. Það er ánægjulegt til þess að vita, að Alþ. er sammála um að halda áfram á þeirri braut, sem mörkuð var með I. um Viðlagasjóð 7. febr. á s.l. ári. Alþ. er sammála um að afla þess fjár, sem þarf til þess, að uppbyggingu í Vestmannaeyjum verði hraðað. Alþ. er sammála um að gera þær ráðstafanir, sem þarf til þess, að greiðslur til Vestmanneyinga verði inntar af hendi með eðlilegum hraða. Þess skal getið, að á morgunverður lagt fram frv. til l. vegna innflutningsgjalda og söluskatts af Viðlagasjóðshúsum til þess að tryggja, að þau gjöld gangi til uppbyggingar í Vestmannaeyjum. En það er rétt, sem hv. 1. flm. þessa frv. sagði áðan, að það hefur verið talað um að blanda ekki umr. um það mál inn í umr. um þetta frv., því að það gæti tafið afgreiðslu málsins. En það gefst tækifæri til þess að ræða það, þegar það frv. verður lagt fram. Nú munu vera um 3 þús. manns fluttir til Vestmannaeyja aftur, og er ánægjulegt til þess - að vita, að unnið er að endurreisnarstarfinu í Vestmannaeyjum af fullum krafti. Og til þess að það megi verða með fullum hraða, má ekki vanta fjármagn, og er engin ástæða til að ætla, að svo verði. Þetta frv. er liður í því að tryggja, að ekki verði fjármagnsskortur við uppbyggingarstarfið. Tolltekjur og söluskattur af Viðlagasjóðshúsum er einnig liður í þessu máli. Fyrirgreiðsla Seðlabankans með yfirlýsingu Alþ. um fjáröflun áfram, ef nauðsyn krefur, tryggir allar nauðsynlegar greiðslur til hlutaðeigandi aðila, þótt kostnaðurinn verði meiri en áætlanir sýna. Þegar hugsað er um náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum, munu flestir vera þakklátir. Margir hafa lagt fram fé og starf, sem ber að þakka og meta. Og fyrir ári var útlitið dökkt og margir reiknuðu með því, að Vestmannaeyjar yrðu ekki í framtíðinni byggðar. Það hefði orðið mikið tjón fyrir íslenska þjóðarbúið, ef verstöðin í Vestmannaeyjum hefði lagst niður. Nú er unnið í Vestmannaeyjum af fullum krafti. Nú er loðna unnin þar, og þar er ekkert verkfall. Það er gott til þess að vita, að Vestmannaeyjar munu áfram eiga stóran þátt í því að auka tekjur íslenska þjóðarbúsins. Það er ástæða til þess að óska Vestmanneyingum til hamingju með uppbyggingarstarfið og þann sýnilega árangur, sem nú er að fást í sambandi við það. Og þjóðin öll mun njóta góðs af því, hversu vel hefur tekist, þrátt fyrir slæmt útlit vegna hamfaranna í Vestmannaeyjum. Uppbyggingarstarfið í Vestmannaeyjum er hafið. Það verður ekki héðan af tafið. Alþ. mun standa við sínar skuldbindingar gagnvart Vestmanneyingum, og er ánægjulegt til þess að vita, að samstaða er um það í hv. Alþingi.



Herra forseti. Þingfl. Alþfl. studdi í fyrra frv., sem var samþ. shlj, hér á hinu háa Alþingi, um neyðarráðstafanir vegna jarðelda á Heimaey og fagnaði því mjög, að algjör samstaða skyldi nást meðal allra 60 alþm. um þær ráðstafanir, sem í því frv. fólust. Nú hefur n. skipuð fulltrúum allra 6 þingfl. samið það frv., sem hér er til umr., og styður þingfl. Alþfl. framgang þess af heilum hug. Það er sjálfsagt að standa við þær skuldbindingar, sem Alþingi tókst á hendur með samþ. l. í fyrra, og þetta frv. miðar að því, að unnt sé að standa við þær skuldbindingar. Að skoðun minni er ekki þörf á því, að þetta mál gangi til n., þingfl. Alþfl. fyrir sitt leyti er reiðubúinn til að greiða því atkvæði án athugunar í nefnd. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. og fram kom einnig í ræðu hv. frsm., var ágreiningur um það í n., hvernig ráðstafa skuli tolltekjum og söluskattstekjum af Viðlagasjóðshúsunum, þ.e.a.s. þeim húsum, sem frændþjóðir okkar á Norðurlöndum gáfu til uppbyggingar í Vestmannaeyjum. 3. nm, vildu, að tolltekjur og söluskattur, sem féllu til við innflutning húsanna, rynnu í ríkissjóð, en 3 nm., við hv. þm. Ingólfur Jónsson og hv. þm. Bjarni Guðnason, teljum eðlilegt, að tolltekjur og söluskattstekjur af innflutningi húsanna renni til Vestmanneyinga sjálfra, þ.e.a.s. í Viðlagasjóð. Hins vegar varð samkomudag um það, sem sjálfsagt er að standa við, að blanda umr. um þetta ágreiningsefni ekki inn í umr. um þetta mál. Á morgun mun verða lagt fyrir hv. Nd. frv. um, að aðflutningsgjöld og söluskattur af þeim húsum, sem flutt hafa verið inn vegna jarðeldanna í Heimaey eða flutt kunna að verða inn fyrir árslok 1975, skuli renna í Viðlagasjóð til uppbyggingar í Vestmannaeyjum. Þessum fáu orðum mínum vildi ég ljúka með því að láta í ljós einlæga gleði og ánægju yfir því, hversu vel hefur tekist til um umbyggingarstarfið í Vestmannaeyjum, og vona, að svo megi áfram verða, og ég óska Vestmanneyingum öllum alls hins besta í því sambandi.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka þeim þm. frá öllum flokkum, sem hafa unnið að þessu máli og komið sér saman um að flytja þetta frv. Það er ánægjulegt, að um það hefur náðst full samstaða allra flokka, með því er sæmd þingsins aukin, en hitt hefði verið fullkomin vansæmd, ef það hefði komið til ágreinings í sambandi við þetta mál eftir þau stóru fyrirheit, sem gefin voru á síðasta Alþingi, bæði siðferðilegs og lagalegs eðlis, um samábyrgð allrar þjóðarinnar á því tjóni, sem Vestmanneyingar yrðu fyrir vegna jarðeldanna. En þá stóð svo á, að enginn lifandi maður gat sagt um, hverjar afleiðingarnar yrðu. Sem betur fer hefur framvindan í Vestmannaeyjum orðið öll önnur og á betri veg en jafnvel bjartsýnustu menn þá þorðu að vona. Bæði var það svo, að jarðeldarnir sjálfir hættu fyrr en var a.m.k. hægt að gera ráð fyrir með nokkurri vissu, og enn fremur er hitt hægt að segja, að þannig hefur verið unnið að hreinsunarstarfi, uppbyggingarstarfi og endurreisnarstarfi í Vestmannaeyjum, að það hefur tekið styttri tíma en menn gerðu almennt ráð fyrir. Þar er mörgum að þakka, og ég ætla ekki að fara að nefna nein nöfn í því sambandi. Stjórn Viðlagasjóðs gerði uppkast að frv. um áframhaldandi tekjuöflun fyrir sjóðinn og sendi mér það. Ég taldi eðlilegast í framhaldi af þeirri skipan, sem höfð var á málinu hér í fyrra, að það yrði þingið sjálft, sem hefði frumkvæði í því, og sendi því frv. þingfl., eins og það kom frá Viðlagasjóðsstjórninni, með beiðni um, að þeir tilnefndu menn í n. til þess að kanna þetta mál og flytja það. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er að vísu í nokkuð annarri mynd en það frv. var, sem kom frá stjórn Viðlagasjóðs, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir, þar sem var gert ráð fyrir, að 2% héldust, en aðeins til áramóta, en nú er gert ráð fyrir því, að um 1% viðlagagjald verði að ræða, en það gildi í eitt ár, til 28. febr. 1975. Má ætla, að munurinn á þessu sé á milli 300 og 400 millj. kr. Ég dreg ekki í efa, að sú hv. þm: nefnd, sem hefur um málið fjallað, hafi kannað þá reikninga og þær áætlanir, sem fyrir lágu, og niðurstaða hennar sé byggð á þeirri skoðun, að þessar tekjur, sem hún gerir ráð fyrir, að nú séu samþykktar, nægi til þess, að hægt verði að standa við þær skuldbindingar, sem á Viðlagasjóði hvíla, og ekki þurfi að verða neinn verulegur dráttur á því, að greiðslur geti farið fram úr sjóðnum með eðlilegum hætti. Það er að sjálfsögðu svo, eins og hér hefur líka komið fram, að þeir útreikningar og þær spár, sem um þetta hafa verið gerðar, eru allar gerðar með fyrirvara, vegna þess að þar eru mörg óviss atriði, sem koma til greina, og þess vegna getur auðvitað skakkað einhverju í þeim áætlunum til eða frá. Ég gæti þó allt eins búist við, að ekki hefði veitt af þeirri fjárhæð, sem gert var ráð fyrir af hálfu stjórnar Viðlagasjóðs. Það er enn þá eftir að meta ýmislegt tjón í þessu sambandi, og þess vegna ekki hægt að segja um það með fullri vissu, hverju það muni nema. Þess er enn fremur að gæta, að þótt eign sé og sjálfsagt góð eign í Viðlagasjóðshúsunum, er ekki hægt að segja um það á þessu augnabliki, hversu fljótt sala þeirra getur gengið, og hitt er jafnvíst, að þau verða ekki seld með þeim hætti, að þau verði greidd út í hönd, heldur verður sjálfsagt um alllangt skeið að standa í þeim nokkur fjárhæð, sem hugsanlegt er auðvitað, að Viðlagasjóður geti samt komið í peninga með einhverjum hætti og fyrir velvild. Er tekið fram í frv., að treyst sé á það, að Seðlabankinn veiti fyrirgreiðslu, ef á þarf að halda. Ég ber ekkert vantraust til hans í þessu sambandi, enda má segja, að hann hafi verið mjög liðlegur í þessum viðskiptum á s.l. ári og það kannske að einhverju leyti um getu fram, þar sem um s.l. áramót stóðu inni í Seðlabankanum á milli 7 og 8 hundruð millj. kr. Ég vil svo taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að við Íslendingar höfum mikið að þakka í sambandi við þetta. Okkur hefur verið sýnd vinsemd, og veitt höfðingleg hjálp í þessu sambandi frá okkar frændþjóðum, sumpart beint til Viðlagasjóðs, en ekki má gleyma því, að margar stórar og góðar gjafir hafa farið fram hjá Viðlagasjóðnum og beint til Vestmanneyinga til þess að bæta úr þeim þörfum, sem þar hafa verið fyrir hendi. Þar er um að ræða yfirleitt frjáls framlög einstaklinga, ekki síst frá Norðurlöndunum, en líka komin viðar að. Þetta verður seint fullþakkað. Ég vil taka undir þau tilmæli, sem komu fram hjá hv. frsm. þessa frv., að afgreiðslu þess verði hraðað á þann veg, að það sé tryggt, að það geti orðið að lögum fyrir mánaðamótin, og ég efast ekki um, að þau tilmæli verði tekin til greina. Þan tilmæli gilda raunar einnig um það frv., sem hér verður rætt um á eftir og segja má, að sé í nokkrum tengslum við þetta. Þess vegna tel ég eðlilegt, að þetta frv. og það frv., sem á eftir kemur, fari bæði til sömu n. Ég tel líka eðlilega og sjálfsagða tillitssemi gagnvart Ed., að nm. þar fái tækifæri til að fjalla um málið ásamt nm. Nd., þar sem svo hittist nú á að flm, og þeir, sem hafa fjallað um undirbúning þessa máls, eru úr Nd, en ekki Ed. Ég vænti, að það þurfi ekki að verða til þess að tefja neitt afgreiðslu málsins, heldur geti hún farið fram með þeim hætti, sem flm, gerði ráð fyrir, að n. skili áliti á morgun, og hægt verði að afgreiða það hér í d. og taka það svo fyrir í hv. Ed. í beinu framhaldi af því. Ég vil svo endurtaka þakklæti mitt til þingfl. og þeirra manna, sem unnið hafa að þessu, og tel það sýna, að þótt oft sé deilt hér á Alþingi, eru þó alltaf til mál, sem allir þm. geta sameinast um, hvar í flokki sem þeir standa.



Herra forseti. Ég átti ekki von á því, - vissi ekki af því, - að þetta mál kæmi fyrir á þingfundi í dag, og er þess vegna allsendis óviðbúinn því að ræða það í smáatriðum eða svo vel sem ástæða er til. Hér hafa á undan talað forustumenn flokka, þ. á m. forsrh. og hæstv. forseti Sþ. Vissulega er ástæða til þess, að menn geti orðið svolítið undrandi yfir þessu frv., sem maður sá fyrst fyrir 3 stundarfjórðungum, því að ég vissi ekki betur en hæstv. forsrh. hefði mælst til þess, að Viðlagasjóður fengi áfram tekjur, sem næmu 2% í söluskatti, en með þessu frv. eru tekjur skornar niður um helming. Það er alveg sýnilegt á því, hvernig hefur verið unnið að þessu máli að undanförnu, að þarna hefur stjórnarandstaðan komið til, og mun ég kannske víkja aðeins að því á eftir. Fyrir rúmu ári hófst eldgos í Vestmannaeyjum. Íslendingar eru svo sem ekkert óvanir eldgosum, en það hefur aldrei komið fyrir, að eldgos brytist út á viðlíka stað og það gerði þá, þ.e.a.s. í þéttri byggð og meira að segja í því plássi, sem er eitt lífvænlegasta pláss landsins. Sannleikurinn er sá, að gangur alls gossins hefur verið ein samfelld runa kraftaverka, og þyrfti ekki að nefna nema örfá atriði í því efni. Í fyrsta lagi kemur gosið upp austan við byggðina. Í öðru lagi hafði lægt það fárviðri, sem gengið hafði daginn áður í Eyjum, þannig að veður var gott og allur flotinn í höfn. Það mætti segja, að það sé eitt af kraftaverkunum einnig að á meðan á gosinu stendur og mest af lausum gosefnum kemur upp úr sprungunni, þá er þvert ofan í áratuga- og aldareynslu - vestanátt, í staðinn fyrir að venjan er, að í þessum mánuði sé austanátt 70–80% að meðaltali. Hefði það verið eftir venju, væri bærinn fyrir löngu horfinn. Hv. þm. Eysteinn Jónsson talaði um það í upphafi síns máls, að furðu sætti, hversu vel hefði gengið að bæta úr þessum ósköpum í Vestmannaeyjum. Það er alveg rétt, að ýmsir hlutir hafa gengið vel. Hreinsunin gekk vel. og það hefur gengið vel að koma atvinnutækjunum í gang. Í því sambandi mætti geta þess, að það frystihús, sem var fyrst tilbúið til þess að taka á móti loðnu, var það frystihús, sem fékk hraunið inn í miðjan vélasalinn á s.l. ári. Vestmannaeyjar eru hæsta löndunarstöðin, og vonandi verða Vestmanneyingar áfram til þess að sýna það, að Vestmannaeyjar eru mjög mikilvægur hlekkur í þjóðarbúskapnum, og höfnin í Vestmannaeyjum ein mikilvægasta höfn fiskiflotans á Íslandi, þó að þess hafi ekki gætt í fjárveitingum til hennar á undanförnum árum. Til þess að vinna að þessum vandamálum öllum saman, setti Alþ. á stofn Viðlagasjóð og setti honum stjórn, sem skyldi vinna að þessu. Í þeirri stjórn áttu sæti menn úr öllum stjórnmálaflokkum, og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þar hafi hingað til verið mjög góð samvinna undir ágætri - ég vil segja frábærri stjórn formanns stjórnarinnar, Helga Bergs. Þessi stjórn, sem hæstv. Alþ. kaus til að standa fyrir lausn málanna, gerði einmitt uppkast að frv. um áframhaldandi tekjur. Ég sé ekki betur en að það sé vantraust á þessa menn, sem þarna starfa, og á form. stjórnarinnar að skera þessar óskir um tekjur til sjóðsins niður um helming. Það er augljóst hverjum manni, að Viðlagasjóður þarf mjög auknar tekjur, staða hans er slæm. Um áramótin var yfirdráttur sjóðsins í Seðlahankanum 786 millj. kr., og af þessum yfirdrætti reiknar Seðlabankinn að sjálfsögðu fulla vexti. - Það má auðvitað stilla fjárhagsdæmi Viðlagasjóðs þannig upp, að ekki þurfi meira en það, sem er farið fram á í frv. En þess ber að gæta, að mjög mikið af fjármagni sjóðsins er bundið í fasteignum hér uppi á landi, og þetta fjármagn þarf að sjálfsögðu að losa, þ.e.a.s. með því að selja margnefnd Viðlagasjóðshús, sem nokkrir og ég held flestir hv. þm., sem töluðu hér áðan, minntust á. Það vita allir, að þegar á að selja slíkar fasteignir, er dálítið undir því komið, á hvað góðum kjörum er hægt að selja hlutaðeigandi eignir. Það hefur komið fram hjá húsnæðismálastjórn, að hún geti ekki veitt venjuleg húsnæðismálalán til þessara húsa, enda eru þau nálægt 500, þannig að þarna yrði um 500 millj. kr. lánveitingu að ræða. En það hefur einnig komið fram sú skoðun hæstv. ráðh. Björns Jónssonar, að hann teldi húsnæðismálastjórn ekki hafa fé til þess að veita lán í þessi hús né til uppbyggingar í Vestmannaeyjum. Eins og ég sagði áðan, hafa flestir hlutir gengið mjög vel og framar öllum vonum í Vestmannaeyjum til þessa, en það er skoðun mín, að einmitt núna sé aðalvandinn að byrja við að byggja upp bæinn og nú megi þess vegna alls ekki slá neitt af. Ef ekki kemur til fjármagn til að aðstoða við uppbyggingu í Eyjum, er ég hræddur um, að verr geti farið. Það var reiknað út, hvort sem það var af sérfræðingum hjá stjórn Viðlagasjóðs eða Seðlabankanum, að vaxtagjöld sjóðsins væru til ársloka 1975 liðlega 300 millj. kr. með óbreyttum tekjum. Það gerir ekkert til, þó að hv. þm. fái að heyra það, að sama fjármagn og þó heldur minna þurfti til þess að hreinsa bæinn og grafa hann upp. Og ég hygg, að það skaði ekki heldur að geta þess í sambandi við þann fagnaðartón, sem hér heyrðist áðan, að um síðustu áramót höfðu Íslendingar greitt í sjóðinn frá sveitarfélögum, ríki og Atvinnuleysistryggingasjóði samtals 1157 millj. kr., en gjafir frá öðrum námu 1360 millj. kr., þ.e.a.s. gjafir frá öðrum hafa numið talsvert hærri upphæð en við Íslendingar höfum sjálfir lagt til þess að bæta úr þessum ósköpum. Ég vil ekki, herra forseti, tefja þessar umr. neitt að ráði og mun þess vegna fara að stytta mitt mál, en ég vil leggja á það áherslu, að þeir menn, sem hæstv. Alþ. valdi til að stjórna þessum sjóði, sem skyldi stuðla að uppbyggingu í Vestmannaeyjum og bjarga því, sem bjargað varð, hafa lagt fram till. að fá 2% í söluskatti í tekjur handa sjóðnum, en vegna þessa samkomulags hefur þurft að fara niðum í 1%, sem þýðir það, að hv. stjórnarandstaða hefur lagst gegn till. stjórnar sjóðsins og tilmælum hæstv. forsrh. í þessu efni. Er leitt til þess að vita, að þ. á m. og líklega fremstur í flokki skuli vera hv. 1. þm. Sunnl. og þar með Vestmanneyinga. Það sést á því, sem hv. 1. þm. Sunnl. boðaði í sinni ræðu um flutning á frv. í sambandi við tolla af Viðlagasjóðshúsunum, að hann gerir sér það alveg ljóst, að þessar tekjur nægja ekki fyrir sjóðinn. Hið boðaða frv. felur nefnilega í sér um það bil 500 millj. kr. tekjuaukningu. Þetta er þess vegna frá hans sjónarmiði aðeins spurning um aðferðir. Það er auðvitað hugsanlegt að flytja brtt, við þetta frv. En það gæti þá orðið til þess kannske að drepa málið alveg, þar sem mér heyrist, að allir hv. þm. standi að því að afgreiða málið á þennan hátt. En það var ómögulegt annað fyrir mig sem einn af stjórnarmönnum Viðlagasjóðs en að minna á nokkur atriði í þessum efnum. Og ég harma það, að hv. stjórnarandstaða undir forustu hv. 1. þm. Sunnl. og Vestmanneyinga skuli verða til þess að draga úr greiðslugetu og rýra lausafjárstöðu Viðlagasjóðs umfram það, sem áætlað var.



Herra forseti. Ég held, að hv. 5. þm. Sunnl. sé farinn að búast við kosningum á næstu vikum eða mánuðum. En ósköp er málflutningurinn haldlítill. Ósköp eru nú þetta létt og aum högg, ef hv. þm. hefur ætlað að ná sér niður á andstæðingi með þessum málflutningi, sem hann viðhafði hérna áðan. Þetta er aum frammistaða af hv. 5. þm. Sunnl. Og hv. þm. fær engar þakkir frá Vestmanneyingum fyrir að haga sér eins og fífl hér í sölum Alþingis. Það er fíflaháttur að tala eins og hv. þm. gerði, tala um það, að stjórnarandstaðan hafi beitt sér fyrir því að skera niður tekjur Viðlagasjóðs, þegar stjórnarandstaðan og stjórnarstuðningsmenn koma sér saman um að afla fjár eins og þarf í sjóðinn, til þess að Alþ. geti staðið við þær skuldbindingar, sem það tók á sig á síðasta þingi með l. um Viðlagasjóð. Það er illt verk að reyna að sundra því samstarfi, sem náðst hefur hér í hv. Alþ. um að afla þess fjár, sem þarf, eins og tekið var fram af hv. 1. flm., forseta Sþ., eins og tekið var fram af hæstv. forsrh. og eins og allir hv. alþm. ætla sér að gera og standa við. Í því frv.-uppkasti, sem hæstv. forsrh. sendi þingflokkunum, var gert ráð fyrir að framlengja 2% Viðlagasjóðsgjaldið til áramóta. Það er vitað, hvað það hefði gefið í tekjur fyrir sjóðinn. Í þessu frv.- uppkasti var ekki tekið fram, að það skyldi haldið áfram á árinu 1975 að afla fjár, ef með þyrfti. Það var ekki nefnt, það var ekki á það minnst. Eigi að síðum efast ég ekkert um, að þeir, sem stóðu að því frv., höfðu ætlað sér að gera það, ef þessi 2% dygðu ekki. Þeir, sem gerðu ráð fyrir 2% gjaldtöku, höfðu einnig búist við því, að tolltekjur af Viðlagasjóðshúsunum og söluskatturinn, sem af þeim fengist, rynni í ríkissjóð, en ekki uppbyggingu í Vestmannaeyjum. En tolltekjur og söluskattur af Viðlagasjóðshúsunum + 1% söluskattur í Viðlagasjóð í 12 mánuði gefa yfir 1200 millj., en 2% söluskattur í 10 mánuði gefur svipaða upphæð. Svo segir hv. 5. þm. Sunnl., að það sé verið að skera niður tekjur í Viðlagasjóð. Þessi hv. þm. hefur verið reikningskennari í Vestmannaeyjum, við barnaskólann  Hv. þm. efast væntanlega ekki um, að Seðlabankinn muni lána áfram eins og þarf í þessu skyni. Þegar gert var ráð fyrir 2% í Viðlagasjóð á þessu ári, var búist við, að skuld Viðlagasjóðs yrði greidd tiltölulega fljótt. Við, sem stöndum að því að taka aðeins 1% og dreifa álögunum á lengri tíma, gerum ráð fyrir því, að þessi skuld við Seðlabankann verði því aðeins greidd, að tekjur sjóðsins nægi til þess, skuldin biði til ársins 1975 eða 1976, ef með þarf. Við erum allir, sem stöndum að flutningi þessa frv., sammála um, að það eigi ekki að tef,ja greiðslur úr sjóðnum til uppbyggingar í Vestmannaeyjum. En það er eitthvað breytt viðhorf, ef þessi hv. þm. vill endilega fara að hlífa Seðlabankanum. Hv. þm. talar um vaxtagreiðslur, 300 millj. kr. vaxtagreiðslur. Það þarf ansi háa fjárhæð, til þess að vextirnir verði 300 millj. Við getum reiknað það bæði í huganum og á blaði, en ég held, að við getum frestað því til 2. umr. eða þangað til síðar, það breytir ekki dæminu. En það er ástæða til þess að spyrja, hvort 1409 millj., sem voru útistandandi um áramót og gjaldfalla fyrir apríllok, hafi verið vaxtalausar, hvort það hafi verið ómögulegt fyrir Viðlagasjóð að fá einhverjar vaxtatekjur á móti af 1409 millj. kr. Ég efast ekkert um, að a.m.k. formaður Viðlagasjóðsstjórnarinnar væri líklegur til þess að gera ráðstafanir til þess, þótt hv. 5. þm. Sunnl. hefði kannske gleymt því. Yfirdrátturinn hjá Seðlabankanum, milli 700 og 800 mill,j. kr., það er ekki svo mikið, þegar útistandandi eru 1409 millj. En hér er ekki um það að ræða að skera niður tekjur Viðlagasjóðsins. Hér er ekki um það að ræða, að nokkur vilji tefja uppbygginguna í Vestmannaeyjum. Þvert á móti eru allir alþm. með því að hraða því sem mest má verða, og þá er það ósæmilegt, að 5. þm. Sunnl. tali hér á hv. Alþ. í sundrungartón og vanþakklætistón til sumra þm. og dragi upp svarta bletti og sletti úr klaufunum og haldi því fram, að sumir í stjórnarandstöðunni séu að tefja fyrir framkvæmdum og hindra það, að nægilegt fjármagn fáist. Þetta er ósættanlegt og það er ódrengilegt. Sá, sem hagar sér þannig hindrar það, að hann verði tekinn gildur í samningum eða samstarfi. Ég sé ekki ástæðu til að segja öllu meira um þetta að svo stöddu. Ef við eigum það eftir, ég og hv. 5. þm. Sunnl., að fara í framboð á Suðurlandi, þegar kosningar verða, hvort sem þær verða á þessu ári eða næsta, þá getum við talað um þetta mál og fleira, og þá er ástæðulaust að hlífa hv. 5, þm. Sunnl. Þá getum við rætt um þessi mál og önnur og sjáum til, hvort það þykir sæmilegt í Vestmannaeyjum að halda því fram, að ég hafi hindrað, að Viðlagasjóður fái nægilegt fjármagn til uppbyggingarstarfsins. En hv. 5. þm. Sunnl. lét sér sæma að segja, að stjórnarandstaðan undir minni forustu hafi verið dragbítur í þessu efni.



Herra forseti. Í tilefni af þeim umr., sem hér hafa farið fram um frv. til l. um breyt. á l. um neyðarráðstafanir vegna jarðelda á Heimaey, vil ég taka fram eftirfarandi: Þingflokkur SF er einróma sammála um nauðsyn þess að tryggja Viðlagasjóði auknar tekjur til þess að standa undir skuldbindingum sjóðsins. Þingflokkurinn var enn fremur samþykkur þeirri aðferð, sem við var höfð í þessu máli, að leitast við að ná samstöðu allra þingflokka um þann vanda, sem við var að etja, á sama hátt og gert var, þegar l. voru sett í byrjun síðasta árs. Ég vil hins vegar segja, að ég harma það, að ekki skuli hafa tekist samstaða um tillögur um hærri tekjur til handa Viðlagasjóði en raun ber vitni. Ég tel hins vegar, að það loforð, sem gefið er í grg. með þessu frv. um, að ef það fjármagn, sem hér er ákvarðað, að í Viðlagasjóð skuli ganga, nægi ekki, þá verði Viðlagasjóði aflað meiri tekna. Ég tel þetta loforð vera mjög þýðingarmikið og tryggingu fyrir því, að Viðlagasjóður fái þær tekjur, sem hann þarf á að halda til þess að sinna því hlutverki, sem honum er falið. Ég held, að það sé þess vegna ekki ástæða til þess að deila svo mjög um það, úr því sem komið er, hvort það fé, sem ætlað er samkv. því frv., sem hér er til umr., nægir eða ekki, þar sem þess ber að vænta, að treysta megi því vilyrði, sem gefið er í grg. með frv. og þar með standi þingheimur almennt við það, sem heitið hefur verið frá upphafi þessa máls, að sjá til þess, að Viðlagasjóður geti sinnt þeim verkefnum, sem honum hafa með lögum verið falin.



Herra forseti. Það er sannarlega hæpið, að mörgum hafi dottið það í hug, að þessi hvíthærði, landsföðurlegi forustumaður þm. af Suðurlandi mundi láta verða af því hér í sölum hv. Alþ. að bregða ofan af sér sauðargærunni. Ég varð dálítið undrandi yfir þessu og reyndar einnig yfir mörgu því, sem hv. fyrrv. landsfaðir lét út úr sér. Í öllu því vandasama starfi, sem fylgt hefur þessu Vestmannaeyjagosi, höfum við þm. allra flokka reynt að vinna, að svo miklu leyti sem mögulegt hefur verið, að því að blanda ekki inn í þessa hluti neins konar flokkspólitík. Vissulega hafa menn einstaka sinnum orðið varir við einstaka smábrodda í þá veru, en ég get fullvissað hv. 1. þm. Sunnl. um, að þeir hafa ekki verið frá mér. Ég hef ekki vanið mig á það, hvorki nú né endranær, að miða alla mína hegðun og talsmáta við kosningasmölun, sem ég hef ansi mikinn grun um, að ýmsir aðrir hv. þm. hafi gert. Ég vil ekki - með virðingu fyrir hv. þd. leyfa mér að lepja upp alla þá óhugnanlegu orðaleppa, sem hv. fyrrv. ráðh. Íslendinga lét velta upp úr sér áðan. Hann talaði m.a. um „ósæmilegt“, „vanþakklætistón“, „sundrungartón“, „sletta úr klaufunum“ og „haga sér eins og fífl“. Þetta er munnsöfnuður, sem ég kann ekki við að bera mér í munn. Og ég mun ekki í þeim efnum fara niður á plan í rökræðum, sem hv. 1. þm. Sunnl. virðist vera eðlilegast innst inni. Það, sem ég sagði hér áðan, var það í örfáum orðum, að lausafjárstaða Viðlagasjóðs væri afarslæm, greiðslugeta hans að óbreyttum tekjum væri mjög lítil og skuld við Seðlabankann mundi ekki minnka, heldur vaxa, ef ekki væri úr bætt. Og í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að þegar ég talaði um þessar vaxtagreiðslur áðan sagði ég: að óbreyttum tekjum Viðlagasjóðs. Þessar vaxtagreiðslur hef ég ekki reiknað út, eins og ég gat um áðan. En það er eins og annað hvert orð villist í gegnum höfuðið á þessum hv. þm. og út hinum megin. Ég hélt aðeins fram þeirri skoðun, sem var skoðun stjórnarmanna í Viðlagasjóði. Að vísu skal ég taka fram hér, til þess að það valdi ekki misskilningi, að einn hv. stjórnarmaður greiddi ekki atkv. við þessa atkvgr., og það var hans afstaða og hans skoðun, og ég skal ekkert setja út á það. Einnig minntist þessi hv. þm. á það, að hæstv. forsrh, hefði tekið fram, að hann hefði mælt með því, að þetta yrði eins og n:í stendur til að afgreiða það. Hann sagði í sinni ræðu, að bann væri þeirrar skoðunar, að líklega hefði þurft að hafa þetta 2%. Maður á kannske eftir að fá að heyra hv. 1. þm. Sunnl. hafa uppi aðrar eins orðræður við hæstv. forsrh. Ég skal ekki eyða tíma þingsins í að vanda um við 1. þm. Sunnl.. Ég nenni ekki heldur að rökræða mikið við hann um það, hver munurinn er á því að fá 2% fullt til áramóta. Allir vita hvað síðustu mánuðirnir gera nú í söluskatti á árinu, og allir vita, hver munur er að fá miklar tekjur inn á stuttum tíma, þegar skuldir eru miklar og vaxtagreiðslur háar. En reikning mun ég ekki taka að mér að kenna hv. 1. þm. Sunnl., þó að það hafi gengið þokkalega með unglingana.  En ég vil aðeins að lokum, vegna þess, að hann vildi gefa mér svolitla áminningu í hótunarstíl um það, að hann mundi ekki hlífa mér í væntanlegu framboði okkar tveggja, ef til kæmi á Suðurlandi. Ég kvíði því alls ekki að eiga við hann glímu, hvort sem er í rökræðu um þetta mál eða önnur. Við höfum bitist lítilsháttar áður, og ég get ekki séð, að hann hafi gengið þar með betri hlut frá borði heldur en ég, og ég vænti þess, að það muni ekki hallast á mig, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég hleyp hér í skarðið fyrir hæstv. viðskrh., sem varð að hverfa af fundi, og skal þess vegna fylgja þessu frv. úr hlaði með aðeins örfáum orðum, enda ætti ekki að vera þörf á því að hafa mörg orð um það, það skýrir sig sjálft. En þetta er frv. þess efnis, að lagt verði á sérstakt gjald til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana. Það þarf auðvitað ekki að fara mörgum orðum um það, hverjar afleiðingar olíuverðhækkanirnar hafa haft, m.a. á hækkun hitunarkostnaðar í íbúðarhúsum, og hvert ójafnvægi hefur af því skapast á milli annars vegar þeirra, sem verða að hita upp hús sín með olíu, og hins vegar þeirra, sem búa við það að njóta jarðvarma til hitunar í húsum sínum. Um þetta hefur verið rætt mikið að undanförnu, og ég hygg, að öllum sé ljóst, að það er bæði sanngjarnt og nauðsynlegt að gera ráðstafanir til að jafna þennan aðstöðumun nokkuð og draga úr þeim verðhækkunaráhrifum, sem hafa orðið af völdum olíuverðhækkunarinnar á hitakostnað. Eins og nánar er gerð grein fyrir í stuttri grg. með þessu frv. og fram kemur, er það svo, að það hefur verið áætlað, að kyndingarkostnaður með olíu hafi verið um 50% meiri á meðalíbúð á árinu 1972 heldur en hitaveitukostnaður. Þetta hefur hins vegar vegna þeirra verðbreytinga, sem hafa átt sér stað, farið þannig, að nú keyrir um þverbak, þar sem talið er, að nú stefni í það, að olíukyndingin verði þrefalt dýrari en hitaveitukostnaðurinn. Efni þessa frv. er að afla nokkurra tekna, sem hægt sé að nota til að jafna nokkuð þennan aðstöðumun. Er gert ráð fyrir því, að á tímabilinu frá 1. mars 1974 til 28. febr. 1975 verði lagt 1% gjald á söluskattsstofn allra sömu aðila og lög nr. 10 1960, um söluskatt, taka til. og gilda ákvæði þeirra og reglugerða settra samkv. þeim að fullu um álagningu og innheimtu þess gjalds svo og um aðra framkvæmd. Gjald þetta kemur í stað hálfs viðlagagjalds, sbr. 1. lið 1. mgr. 8. gr. l. nr. 4 1973, um neyðarráðstafanir vegna jarðelda á Heimaey, og skal á sama hátt ekki valda hækkun kaupgreiðsluvísitölu. Af þessu leiðir, að það er nokkurt samband á milli einmitt þessa frv. og þess frv., sem við vorum að ræða hér áðan. Mér skilst, að um þetta hafi einnig verið fjallað af þm., og mér skilst, að náðst hafi samkomulag um það að hafa þennan háttinn á varðandi fjáröflunina. En í þessu frv. er aðeins um það að ræða, að það er heimild til fjáröflunarinnar. Hins vegar er skýrt tekið fram, að innan skamms verði lagt fram frv. um ráðstöfun á því gjaldi, sem þetta frv. fjallar um, þannig að hér er aðeins um heimild til gjaldtökunnar að tefla. Og vegna tímatakmarkana, sem í frv. eru, eiga sams konar ástæður við og í því frv., sem rætt var hér áðan, að miðað er við, að gjaldheimtan hefjist 1. mars, og þess vegna sama nauðsyn á því, að þetta frv. hljóti skjóta afgreiðslu, jafnskjóta afgreiðslu og hitt frv. Vona ég, að menn geti fallist á það, ef þeir eru á annað borð sammála um að velja þessa leið til að reyna að greiða fram úr þessu tvímælalaust stórfellda vandamáll, sem hér er á ferðinni. Þess vegna, herra forseti, skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta frv., heldur mælast til þess, að því sé að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn., og mælast til þess, að hún hafi sama hátt á og við hitt frv., kalli til sin samsvarandi n, úr Ed. og gefi henni kost á að fylgjast með málinu, þannig að það sé hægt að greiða fyrir framgangi þess.



Herra forseti. Það mál. sem hér um fjallar, lýtur að því að leggja sérstakt gjald á þjóðina til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana. Eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., var þetta rætt í þeirri sömu n, sem fjallaði um Viðlagasjóðsgjaldið. En ég vil, að það komi fram, að ég hafði nokkurn fyrirvara á varðandi þetta atriði, þ.e.a.s. um, að annað Viðlagasjóðsstigið af söluskatti skyldi fara til jöfnunar á olíukyndingu. Mig langar til að koma með nokkrar hugleiðingar í þessu sambandi. Í fyrsta lagi er ég alveg sammála hæstv. forsrh. um, að það er sanngjarnt og jafnvel nauðsynlegt að mæta þeim vanda hjá þeim aðilum, sem kynda hús sín með olíu, vegna verðhækkana. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Því er þó ekki að leyna, að þarna blandast inn í það, að ríkissjóður vill ekki láta af hendi fyrir nokkurn mun þær tekjur, sem aflast með Viðlagasjóðsgjaldinu. Þegar 2% Viðlagasjóðsstigin voru samþ. í fyrra, hafði ég óljóst hugboð um það, að ríkissjóður mundi aldrei láta greipar sínar af þessum tveimur söluskattsstigum, það yrði þá einhver annar málatilbúnaður hafður uppi, og þetta hugboð mitt hefur reynst rétt. Nú þykir nægja 1% söluskattsstig í Viðlagasjóð, og hitt fer þá í olíujöfnunarsjóð eða til olíujöfnunar. Ég vil segja eins og er, að ég lít ekki á þennan þátt málsins í neinni samlíkingu við þann þjóðarvoða, sem blasti við, þegar eldgosið var í Vestmannaeyjum. Þá var þetta eðlilegt og sjálfsagt mál. eins og allir hv. þm. vita. En að halda áfram með söluskattinn á einföldum verðjöfnunargrundvelli er allt annað mál. Hér er ekki um þjóðarvoða að ræða, eins og var, þegar Viðlagasjóðsgjaldið komst á. Hér er tekinn upp sá háttur að jafna verð einnar vöru með því að leggja á eitt söluskattsstig. Ég vil líta svo á, að þetta sé hluti af miklu stærra vandamáli. Við vitum, að dreifbýlismenn þurfa víða að greiða 10–15°,% hærra verð fyrir ýmsar vörur. Af hverju er þá verið að jafna eingöngu olíu? Af hverju að taka ekki þetta vandamál upp í heild? Þetta er angi af miklu stærra vandamáli, þetta er ekki eingöngu olíujöfnunarhlutverk, heldur bara almennt að jafna aðstöðumun, sem er á milli þess að búa í þéttbýlinu, búa við hitaveitu, og búa í dreifbýlinu, búa við olíukyndingu. Þetta er angi af miklu stærra vandamáli. Og ég tel það dálítið vafasamt, af því að svona hagar til, að koma með sérstakt söluskattsstig til að jafna þennan verðmun. Það merkir náttúrlega, og ég vil nú enn gerast spámaður, að þessu söluskattsstigi verður haldið óendanlega. Þar með verður engin breyting á. Þá má benda á, að söluskattsstigið skilar um 730 millj. á ári. Olíukostnaðurinn við húsahitun tvöfaldast á árinu, þ.e.a.s. verður um 700 millj. Þá er spurning, hvort það sé eðlilegt að láta eitt söluskattsstig skila 700 millj. og greiða allan þennan mismun. Mér finnst ekki óeðlilegt, ef olían verður dýrari, - hún verður það reyndar áfram, - að reyna þá heldur að taka þá stefnu að flýta fyrir því, að ýmsir staðir í dreifbýlinu fái hitaveitu. Það væri miklu skynsamlegra að mínu viti, að t.d. helmingurinn af þessu söluskattsstigi færi þá í sjóð eða til banda plássunum úti á landi til þess að reyna að koma sér upp hitaveitu, þar sem það er hægt, þ.e.a.s. reyna að ráðast að vandanum beint, en ekki að því leyti að reyna þá að örva ekki menn til þess að halda áfram með olíukyndingu, m.ö.o. reyna að snúa sér beint að vandanum, en ekki bara greiða fé, sem leysir í sjálfu sér engan vanda. Þess vegna hefði verið miklu þekkilegra að mínu viti, að eitthvað af þessu fjármagni, t.d. helmingurinn, færi í sjóð, sem yrði þá til þess að lána sveitarfélögunum til þess að leggja hitaveitu til þess að vinna bug á vandanum. Svo er annað mál líka, sem kemur upp. Það er sjálf olíudreifingin, olíufélögin. Nú er það í málefnasamningi ríkisstj. að taka olíudreifinguna til gagngerðrar endurskoðunar. Við, þessir gárungar margir, erum nú hættir að taka mikið mark á málefnasamningnum, en engu að síður stendur það í honum, og þess vegna kemur upp í sambandi við þetta vandamál. hvort ekki væri vert að taka olíumálin, olíufélögin og dreifinguna, undir félagslega stjórn, eins og virðist vera þróunin erlendis. Það er að vakna, eins og þið vitið t.d. í Bandaríkjunum, jafnvel í því kapítalíska landi, þar er þingheimur að vakna til vitundar um, að það þarf að hafa eftirlit með olíufélögunum. Að vísu er ekki talað um að setja þau undir félagslega stjórn. En þróunin í heiminum stefnir í þá átt, að ríkisvaldið þarf að hafa meiri og meiri umsjón með olíufélögunum, og ég hygg, að það muni eftir 2–3 áratugi gerast t.d. á Norðurlöndum, að olíufélögin verði felld undir félagslegt eignarhald. Þannig hugsa ég, að verði líka á Íslandi, þó að þingheimur sé nú ekki reiðubúinn að taka slíka ákvörðun. En það gerist, og ég hygg, að úr því að þetta stendur í málefnasamningi ríkisstj., þá væri vert að taka olíudreifingarmálin og olíufélögin til heildarathugunar og athuga, hvort ekki mætti vinna þar og spara fé, sem mætti þá koma dreifingu til góða og jafnvel verða til þess að lækka verð á olíu. Einu atriði líka vil ég bæta við, og það er vert að athuga það, að bensín, sem er náttúrlega skyld vörutegund olíunni, hækkar líka í verði. Það má gera ráð fyrir því, að ríkissjóður hirði um 300 millj. kr. í auknum tekjum af bensíni, og þá er spurningin, hvort ekki væri eðlilegt, að einhver hluti af þessari miklu, óvæntu inntekt ríkissjóðs rynni þá fyrst í olíujöfnunarsjóð. Mér fyndist það koma fyllilega til greina. Svo vil ég líka bæta við, að mér þætti líka koma til greina, að athuga, hvort ekki mætti skera niður í fjárl. einhvers staðar svo sem 200–300 millj. og láta það fé renna beint í olíujöfnunarsjóð. - Sannleikurinn er sá, að það er ýmislegt við þetta að athuga, og ekki síst virðist mér vera það, að það er óljóst, hvernig framkvæmdin verður. Hætt er við, að svona almennt dreififé til almennings verði eitthvað misnotað, og ég hygg, að það sé aldrei hægt að setja reglur, sem fyrirbyggi misnotkun. En hvernig framkvæmdin verður, það náttúrlega sést ekki af þessu frv. Og þá er líka ein smáspurning, sem hefur vaknað: Hvernig er með þá aðila, sem hafa rafmagnshitun í húsum? Ég hygg, að það sé mjög dýrt, og sums staðar mun verðið á rafmagni vera mun meira jafnvel heldur en á olíunni. Er þá skynsamlegt að spyrja, hvort þeir, sem hita hús sín með rafmagni, megi ekki njóta einhvers, ef kynding þeirra er miklu dýrari en þeirra, sem hafa hitaveituna. M.ö.o., mér er alveg ljóst, að í sambandi við þetta vakna ótal spurningar. En niðurstaða mín er eiginlega sú, að þetta mál er byggt á samningsgrundvelli. Það þarf einhvern veginn að koma til móts við þá, sem nota olíuhitun í húsum, þannig að ég vil styðja að því að draga úr þessum aðstöðumun. Hins vegar er ég andvígur því, að þetta söluskattsstig sé notað á þann hátt, og hefði talið eðlilegast, að auknar tekjur af bensíni og einhver niðurskurður á ríkisútgjöldum kæmu á móti til þess að greiða þetta eitthvað niður. Ég skal ekki hafa þessi orð lengri að sinni, en bendi á, hvernig málið er komið í hendur þingsins, eins og segir hér í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Frv. þetta er lagt fram samtímis frv. til l. um breyt. á l. nr. 4 frá 7. febr. 1973, um neyðarráðstafanir vegna jarðelda á Heimaey.“ M.ö.o.: þetta er tengt frv. um jarðeldana á Heimaey. En ég tel, að hér sé um gerólíkt mál að ræða. Annað snýr að Vestmannaeyjum og Heimaey. Þar er samstaða allrar þjóðarinnar að bregðast við þeim mikla voða, sem Vestmannaeyjum og allri þjóðinni bar að höndum. En hér virðist mér grundvallaratriðið vera það, að ríkisstj. vill ekki fyrir nokkurn mun missa af öðru Viðlagasjóðsstiginu, og þess vegna kemur þetta inn samtímis. Og það eitt með öðru veldur því, að ég vil leysa þetta mál, sem þarna er á döfinni, á annan hátt en gert er ráð fyrir í frv., eins og ég hef þegar skýrt frá.



Herra forseti. Það er rétt, sem hér hefur verið sagt, að þetta frv. var til umr. í n., sem áður er getið um, og ég get sagt það, að ég fyrir mitt leyti er því hlynntur, að þessi sjóður sé stofnaður. En ég tók það fram, þegar rætt var um þetta, að ég vildi hafa allan fyrirvara um, hvernig þetta verður framkvæmt, hvernig fénu verður varið og hversu víðtæk olíuniðurgreiðslan ætti að verða. Þegar hæstv. viðskrh. afhenti mér uppkast að þessu frv., tók ég fram við hann, að ég teldi eðlilegt að binda þetta ekki við íbúðarhúsnæði og strika bæri íbúðarhúsnæði át, en nefna aðeins húsnæði, og hélt ég, að hæstv. ráðh. ætlaði að gera það. En ég sé að það hefur ekki verið gert, og vil ég vekja athygli þeirrar n., sem málið fær, á því, að skv. 1. gr. er aðeins átt við íbúðarhúsnæði. Ástæðan fyrir því m.a., að ég vakti athygli á þessu, er bréf, sem Sjálfstfl. skrifaði hæstv. ríkisstj. og vakti athygli á því, að nauðsynlegt væri að gera ráðstafanir til þess að greiða niður olíu, eftir að hún hefur hækkað eins og raun ber vitni, og sýnilegt er, að hún muni hækka enn þá meira. Í bréfinu var vakin athygli á þeim mikla mismun, sem einnig væri í atvinnurekstrinum. Þeir, sem þyrftu að nota dýru olíuna við atvinnureksturinn, hefðu vitanlega allt aðra aðstöðu heldur en hinir, sem hefðu raforku eða hitaveitu í sambandi við atvinnureksturinn. Bréfið var skrifað hæstv. ríkisstj. áður en málið komst á dagskrá eða umræðugrundvöll. Sjálfstfl. heldur sig að sjálfsögðu við þetta bréf. Ég skildi hæstv. viðskrh. þannig, að hann ætlaði að taka fram, þegar hann talaði fyrir þessu frv. hér í hv. d., að hann vildi hafa samráð við stjórnarandstöðuna um samningu þess frv., sem verður flutt um framkvæmd á notkun þess sjóðs, sem stofnaður er með þessu frv., ef að lögum verður. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að hæstv. viðskrh. standi við það, og þætti mér vænt um, að það bærist til hans, að ég hef haft orð á þessu hér. Það er vitanlega vandamál, hvernig framkvæmdin á að verða. Það er vandi að framkvæma þetta á réttlátan hátt. Í bréfi okkar sjálfstæðismanna var á það bent, að það væri nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að kostnaðarmismunurinn ykist ekki. Það er vitað mál, að það hefur alltaf verið mikill munur á olíukostnaði og hitaveitukostnaði. Það hefur verið misjafn munur á rafmagnsnotkuninni, vegna þess að rafmagnsverðið er ekki eitt og það sama víðs vegar um land, það er mjög misjafnt. En það er rétt, sem hér var minnst á áðan, að þetta þarf einnig að hafa t huga, þegar gengið verður frá því, hvernig þetta skuli framkvæmt. Ég tel ekki ástæðu til þess að segja miklu meira um þetta mál að svo stöddu. Ég er því hlynntur, að sjóðurinn verði stofnaður, og ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt nú í þessu formi, er sú, að það þótti eðlilegt að lögfesta sjóðsstofnunina fyrir mánaðamót, af því að það er óneitanlega óeðlilegt að lækka söluskattinn um 1% um næstu mánaðamót og hækka bann svo aftur eftir einn mánuð. Það er miklu eðlilegra, að söluskatturinn sé þá óbreyttur frá næstu mánaðamótum og gjaldið fari að hálfu í Viðlagasjóð og að hálfu í þennan niðurgreiðslusjóð. Ég get tekið undir það með hv. þm., sem talaði hér áðan, Bjarna Guðnasyni, um, að vitanlega væri æskilegast, að það þyrfti ekki að nota þetta gjald til þessarar sjóðsstofnunar, að ríkissjóður gæti tekið af tekjum sínum þá upphæð, sem til þess þarf, með því að spara útgjöld af þeim háu fjárl., sem nú eru. En það hefur ekki gefist tími til þess núna fyrir mánaðamótin að fá samkomulag um það við hæstv. ríkisstj. Ég vil aðeins minna á það, að það eru 360 millj. kr., sem búist er við, að ríkissjóður græði á bensínhækkuninni beinlínis, bæði í söluskatti og tolltekjum. Ég geri ráð fyrir, að það komi krafa um, að sú upphæð gangi til Vegasjóðs frekar en til olíuniðurgreiðslusjóðs. Og það vita allir hv. þm., að fyrir höndum er endurskoðun á vegáætluninni, og þar virðist vera mikil fjárþörf. Ég vil leggja til, að hæstv. fjmrh. afhendi Vegasjóði þennan óvænta gróða, sem ríkissjóður fær af bensínhækkuninni. Ég tel, herra forseti, ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en vek athygli á því, að ég skildi hæstv. viðskrh, þannig, að hann vildi hafa samráð við stjórnarandstöðuna um samningu þess frv., sem kemur í kjölfar þeirra laga, sem af lögfestingu frv. leiðir.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði, þá er vafalaust rétt, að viðskrh. hafi látið einhver orð falla á þá leið, sem hann tók fram, því að þetta atriði hefur verið rætt í ríkisstj. og verið gert ráð fyrir því, að haft yrði samráð við stjórnarandstöðuna um samningu á því frv., sem þarf til að koma varðandi ráðstöfun á tekjum þessa sjóðs, þannig að ég geri ekki ráð fyrir, að það verði nein fyrirstaða á því. Þó að hæstv. viðskrh. sé ekki viðstaddur, tel ég mér óhætt að heita því í nafni stjórnarinnar, að þannig verði á þessu máli haldið. Ég undirstrika enn, eins og ég gerði áðan, að hér er aðeins um að ræða heimild til lögfestingar á gjaldinu, en tekið skýrum stöfum fram, að um ráðstöfun fjárins verði flutt sérstakt frv. Það má auðvitað í sambandi við þetta mál segja og spyrja eins og hv. 3, landsk. þm.: Af hverju eru þessi mál ekki tekin fyrir meira heildstætt? Það er mismunur á aðstöðu á mörgum öðrum sviðum eftir því, hvar menn eru búsettir. - Það er alveg rétt. Ég held þó, að hér sé um alveg sérstakar aðstæður að ræða, - aðstæður, sem hafa komið til með sneggri og óvæntari bætti en menn gáfu almennt séð fyrir, og stendur að því leyti öðruvísi á en um ýmsan annan aðstöðumun. Annars vil ég í sambandi við það geta þess, að það eru starfandi, eins og menn þekkja, nefndir til að athuga þessi atriði, t.d. nefnd til að kanna möguleika á jöfnun flutningskostnaðar og svokölluð byggðanefnd, sem er kjörin af Sþ., og í henni eiga sæti fulltrúar frá öllum flokkum, sem eiga að fjalla um þessi mál almennt í heild. En einmitt hún tók þetta vandamál alveg sérstaklega út úr og skrifaði ríkisstj. bréf um þetta olíuvandamál og þan vandræði, sem risu út af þeim aðstöðumun, sem hlytist af þeirri verðbreytingu, sem þarna væri að eiga sér stað og ætti sér stað. Auk þess er það rétt, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að það kom bréf frá Sjálfstfl. einmitt um þetta atriði. Ég held því, að það séu gildar ástæður til þess, að þetta málefni sé alveg sérstaklega tekið út úr. Auðvitað hefði mátt hugsa sér aðrar leiðir til að safna fé í sjóð til að jafna þennan aðstöðumun. Auðvitað hefði mátt hugsa sér einhvers konar verðjöfnun í þessu sambandi, að láta þá, sem búa við hitaveitu og bera minni kostnað, taka þátt í þessu með því móti, að þeir legðu eitthvað af mörkum. Má segja, að vissulega væri það ekki óeðlileg leið. En þá er á það að líta, að þannig stendur á, að einmitt ýmsar hitaveiturnar eru með miklar fyrirætlanir um öra uppbyggingu og vilja gjarnan reyna að nota fé, sem þeim áskotnaðist e.t.v. í sambandi við einhverja hækkun á hitaveitugjöldum, til slíkrar uppbyggingar. Þess vegna held ég, að það geti verið eðlilegra, þegar alls er gætt, að leggja þetta gjald á alla landsmenn, láta alla landsmenn taka þátt í því, dreifa því þannig. Hugleiðingar þær, sem hv. 3. landsk. þm. var með um ýmis atriði í þessu sambandi, eiga auðvitað rétt á sér. T.d. er sérstakt mál. sem hlýtur að koma til athugunar í sambandi við frekari athugun á þessu máli og ráðstöfun fjár úr þessum sjóði, þau hús, sem hituð eru með rafmagni, því að þar eru líka dæmi, þar sem er um mjög misjafna aðstöðu að ræða. Vissulega geta komið til athugunar ýmsar leiðir til þess að reyna að draga úr þessum aðstöðumun, og þá er auðvitað ekkert óeðlilegt, þó að upp í hugann komi þetta, sem kom fram hjá honum, að það væri æskilegt, að það væri hægt að nota eitthvað af slíkum sjóði til þess að létta undir með þeim mörgu aðilum, sem hafa hug á því nú að taka jarðvarma til upphitunar í stærri stíl en áður. Og ég hygg, að allir séu sammála um, að það sé hin mesta nauðsyn á að gera það átak í þeim efnum, sem kleift er, að sem flestir geti og sem fyrst komið því við að hita hús sin upp með jarðhita eða rafhitun. Þó að þetta frv. sé svona orðað og beri þetta heiti, get ég ekki séð, að það útiloki, að í sambandi við ráðstöfun á tekjum úr þessum sjóði komi slíkar og þvílíkar hugleiðingar til athugunar. Ég lít svo á, að það sé mjög óbundið og í rauninni algjörlega óbundið, hvernig nánar verður hagað ráðstöfun á fé úr þessum sjóði. Mér er ljóst ekki síður en öðrum, að það geta ýmis vandamál risið upp í því sambandi, og verður auðvitað að gefa sér góðan tíma til að athuga þá hlið málsins. Þess vegna er einmitt þessi háttur hafður á, að hér er um að ræða lögfestingu á tekjulindinni. En hitt var mönnum ljóst, að það var ekki hægt í skyndi að fara að setja saman reglur um úthlutun á því fé, heldur yrði að gefa sér betra tóm til þess að athuga margvíslegar hliðar á því málefni. Auðvitað má segja það og getur verið sjónarmið hjá sumum, að það mætti spara á einhverjum lið og þyrfti ekki að afla sérstakra tekna, það væri ekki vandi að spara 200–300 millj., eins og hv. 3. landsk. þm. sagði og virtist ekki vera sérlega stórtækur í þetta sinn. Samt er það svo, að þó að það sé ekki stærri fjárhæð nefnd en þetta, þá getur vafist fyrir honum eins og fleirum að nefna það alveg ákveðið, hvað eigi að fella niður úr fjárl. og hvað eigi að spara. Það er miklu þægilegra að tala um þetta almennum orðum heldur en benda á þá liði, sem niður eigi að falla. Og ég býst við því, að það geti orðið erfiðleikar á því, þegar á að fara að skera eitthvað niður, þó að auðvitað geti komið til slíks, að þá leið verði að taka til athugunar. Ég vil fyrst og fremst undirstrika og staðfesta það, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að það stendur, sem sagt hefur verið, að samráð verður haft við stjórnarandstöðuna, áður en gengið verður frá frv. um ráðstöfun á þessu fé, og jafnframt vil ég taka það fram, að ýmsar þær hugleiðingar, sem hv. 3. landsk. þm. var með, geta eðlilega komist að í sambandi við framhaldsmeðferð á málinu, þegar rætt verður um ráðstöfun fjárins.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram hér við 1. umr. um þetta mál. að ég er mjög hlynntur því, að aflað verði tekna til niðurgreiðslu á olíu til kyndingar til húshitunar. Það hefur verið bent á það hér réttilega, að hér er aðeins um hluta af mun stærra vandamáli að ræða, mismun, sem er fyrir þá, sem búa í dreifbýlinu annars vegar og hins vegar þá, sem búa á þéttbýlissvæðinu hér við Faxaflóa. En eins og hæstv. forsrh. réttilega benti á, vita þm., að um þetta mál í heild eru starfandi n., og er þess að vænta, að þær skili Alþ. innan ekki langs tíma áliti sínu um það, hvernig best verður við komið jöfnun þarna á milli. Hv. 3. landsk. þm. benti á það sem möguleika, hvort ekki væri réttara að nota það fjármagn, sem frv. þetta mun gefa í tekjur, til stofnunar á sjóði, sem aftur yrði til þess að hraða uppbyggingu víðs vegar um land í sambandi við aukna möguleika á raforku til húshitunar eða þá vinnslu jarðvarma, þar sem hann er fyrir hendi. Vissulega væri mjög gott, ef hægt væri að mynda slíkan sjóð. En þetta mál, sem hér liggur fyrir, er að mínum dómi það aðkallandi, að ekki verður beðið eftir þeim aðgerðum, sem í framtíðinni hljóta að verða gerðar í sambandi við aukna orkuöflun til húshitunar. Ég held, að það fari ekkert á milli mála, að sú stökkbreyting, sem varð á olíuverði nú á síðustu mánuðum, geri þann mismun, sem við öll þekkjum, og aðstöðumun fólks í dreifbýlinu og á þéttbýlissvæðunum, það mikinn umfram kannske flest annað, að fram úr þessu máli verður að mínum dómi að ráða með einhverju slíkum aðgerðum eins og hér er lagt til. Mér sýnist á því, sem fram kemur í grg. með frv., að ef annað söluskattsstigið, sem áður rann til Viðlagasjóðs, verður notað til niðurgreiðslu á olíuverði til húsahitunar, þá muni olíuverð árið 1974 til þessara hluta geta orðið svipað og það var árið 1973. Það er talið í skýrslum, sem er að finna í grg. með frv., að hitunarkostnaður með olíukyndingu hafi árið 1973 orðið 620 millj., en áætlað, að það verði 1350 millj. árið 1974. Nú er vitað, að áætlað er, að hvert söluskattsstig gefi 700–730 millj., þannig að ef það stenst, ætti hitunarkostnaður 1974 með fyrirhugaðri niðurgreiðslu að verða sá sami og hann varð 1973. Ég tel þetta mjög mikið réttlætismál og er því mjög fylgjandi, að þetta frv. nái fram að ganga og verði að lögum fyrir næstu mánaðamót. Það liggur ljóst fyrir, að menn eru ekki sammála um, hvernig framkvæma á niðurgreiðslu á olíunni. Ég hygg þó, að þegar búið er að skoða það mál til hlítar, geti þm. orðið nokkuð sammála um, að einfaldasta aðferðin til þess hlýtur að verða sú að greiða olíuna beint, þannig að ekki komi til, að einstakir aðilar fari að fá endurgreiðslu. Ég hygg, að það kerfi yrði miklu þyngra í vöfum og hægari aðstæður til að misnota það heldur en ef gengið verður hreint til verks og olían beinlínis greidd niður, þannig að menn vissu strax á fyrsta stigi, hver þeirra hitunarkostnaður raunverulega væri. En þetta er mál, sem kemur hér til meðferðar síðar í þinginu, og ekki ástæða til að ræða það, fyrr en séð verður, hvernig það verður langt fram. Ég vil undirstrika það, sem ég sagði hér í upphafi, að ég tel, að ekki megi draga það neitt að afla fjár til niðurgreiðslu á olíu til húsahitunar, því að þetta er það mikið mál fyrir dreifbýlið, að ef það yrði ekki gert, þá óttast ég mjög, að það mundi verulega auka á fólksflutninga utan úr dreifbýlinu og hingað á þéttbýlissvæðið. Það hefur verið reiknað út, að þetta geti munað kannske allt upp í 60–80 þús. kr. á fjölskyldu á ári, og segir sig sjálft, að slíkt væri mjög hvetjandi fyrir fólk, ef það á annað borð hefði aðstöðu til þess að skipta um búsetu og flytja sig á það svæði, þar sem mun ódýrara væri að framfleyta fjölskyldunni að þessu leyti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr, meira en góðu hófi gegnir, enda fámennt heldur orðið hér í hv. d. En ég taldi rétt að kveðja mér hljóðs út af þessu máli, ekki síst til þess að fara nokkrum orðum um það, sem kom fram í máli hv. 3. landsk., Bjarna Guðnasonar. Ég vil þá fyrst gera aths. við það, sem hann taldi hér, að þetta væri í raun og veru ekkert sérstakt mál, sem hér væri á ferðinni. Hin mikla verðhækkun á olíu til upphitunar húsa sé aðeins hluti af því, sem menn hafa kallað byggðavandamál, og málið beri að leysa í samræmi við það. Ég er ekki alveg á sömu skoðun í þessum efnum. Ég lít á þetta sem alveg sérstakan vanda. Að vísu má til sanns vegar færa, að þetta snerti hið svonefnda byggðavandamál nokkuð. En ég vil benda á það í fyrsta lagi, að hér er um mjög snöggan og óvæntan vanda að ræða, sem steðjar að allri þjóðinni, og að þarna er um að ræða, að þetta bitnar ekki aðeins á fólki, sem býr úti í dreifbýlinu, eins og kallað er, á landsbyggðinni, heldur í þéttbýlinu líka, því að við vitum, að það búa ekki nærri allir hér í þéttbýlinu við hitaveitu. Ég vil líka benda á það, að kannske er þetta miklu stærra vandamál en komið hefur fram í þessum umr., sem hér eru. Nú er olían komin upp í 7.70 lítrinn til húshitunar, en það er jafnvel búist við því, að hún fari í 14 kr. og jafnvel meira, og þá mundi hækkunin valda, að mér skilst, um 800–900 millj. kr. bagga á það fólk, sem hitar hús sín með olíu, til viðbótar því, sem það borgar nú, en það er sennilega nokkru meira en helmingi meira en það fólk greiðir, sem býr á hitaveitusvæði. Ég vil vekja athygli á því, að með þessu frv. er ekki gengið lengra en svo, að það mundi e.t.v. vera hægt að draga nokkuð úr áhrifum þessara miklu hækkunar, en jafnast alls ekki bilið, sem er á milli þeirra, sem kynda hús sín með olíu, og hinna, sem nota til þess hitaveitu. Ég vil vekja athygli á því líka, að eins og hér hefur komið fram, þá er talið, að þessi hækkun ein á olíunni geti valdið um 60–80 þús. kr. útgjöldum fyrir hverja fjölskyldu. Sú útgjaldahækkun verður að greiðast af launum manna, og eins og menn vita, eru 2/3 launþega í hæsta skattþrepi. Þeir verða því að hafa nokkru hærra en 60–80 þús. kr. tekjur til þess að borga þessa hækkun, sem kemur á þá ofan á þann mismun, sem nú er fyrir um upphitunarkostnað hjá þeim og hinum, sem búa við hitaveitu. Mér reiknast, svo til, að venjuleg fjölskylda þurfi að hafa um 120–130 þús. kr. tekjur til þess að greiða þennan mismun vegna þess, hvernig nú er háttað skattkerfi okkar, að langflestir eru í hæsta skattþrepi með nálægt 55% skatt af sínum tekjum. Ég ætla ekki að fara frekari orðum um þetta nú. Ég lofaði því að vera stuttorður, þegar ég tók hér til máls. En ég vil enda á því að segja, að hér er hreyft miklu sanngirnismáli. Það má eflaust deila um það, hvernig tökum á að taka slíkt mál, og þá ekki síst, hvernig á að afla fjár til þess að standa straum af þessum ráðstöfunum. En ég held, að hér sé spor í rétta átt í þessum efnum, þótt það sé jafnframt rétt, sem hér hefur komið fram, að að mörgu þarf að hyggja í sambandi við þetta mál og þá ekki síst að því að gera veruleg átök í því að virkja innlenda orkugjafa til þess að hita upp okkar húsnæði, Í því sambandi vil ég ljúka máli mínu með því að benda á það, að ég flutti hér strax í haust frv. til l. um breyt. á orkulögum, sem miðaði að því að styðja örlítið betur við bakið á sveitarfélögunum í þeim efnum, þegar þau eru að leita að jarðhita. Það er mjög mikil ástæða til að örva þau til þess meira en áður tíðkaðist vegna þeirra breyttu viðhorfa, sem nú blasa við í þessum málum. Og ég vildi vekja athygli á því, að þetta mál þarf að taka upp og það þarf að fá þinglega meðferð, hvort sem það verður samþ. í breyttu eða óbreyttu formi.