Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Nd., eins og kunnugt er. Frv. er borið fram vegna þeirra erfiðleika, sem steðja að sjávarútveginum nú, einkum bátaútveginum, og felur það í sér sérstakar aðgerðir til þess að tryggja, að vertíð hefjist með venjulegum hætti. Nú kann það að vera mjög umdeilt, hvort málið sé rétt tekið, en eftir þá meðferð, er það hefur fengið hér á þingi, og þær undirtektir, sem það hefur fengið utan þings, væri hlutur útgerðarmanna sínu verri, að mínu áliti, ef frv. væri fellt. Í Nd. var gert ráð fyrir í upphafi, að sá hluti sjávarútvegsins, sem mestrar arðvonar er að vænta af, gæti rétt hinum hlutanum hjálparhönd, þ. e. síldarútvegurinn, með ríkisábyrgð að baktryggingu. En eins og kunnugt er, var þetta ákvæði fellt í Nd., og þar með það ákvæði fellt úr, að sjávarútvegurinn hjálpaði sér sjálfur. Þá bætti Nd. í frv. frekari ábyrgð, sem ekki snertir beinlínis sjávarútveginn, þ. e. 8. gr. frv. - Nú hefur þetta mál komið fyrir hér og var áðan eftir 1. umr. skilað til fjhn., sem hefur haft það til meðferðar, og vil ég nú skýra frá afstöðu nefndarinnar. Minni hl., hv. þm. Str. og 8. landsk., vilja samþ. frv. óbreytt. Meiri hl., hv. þm. Dal., 7. landsk. og þm. Vestm., vilja gera á frv. þá breyt. að færa það í svipað horf og það var áður en 2. umr. fór fram í Nd., þ. e. a. s. setja aftur í frv. þau tryggingarákvæði fyrir ríkissjóð, sem úr frv. voru felld í Nd., þannig að þegar ákveðið verð, hátt verð, hefur náðzt fyrir síldina á væntanlegri síldarvertíð, verði því, sem umfram er, varið til að standa undir þeim útgjöldum, sem ríkissjóður kann að verða fyrir vegna þeirrar ábyrgðar, sem hér um ræðir. Enn fremur leggur annar minni hl. til, þeir 8. landsk. og þm. Vestm., að 8. gr. frv. falli burt, en þm. Dal. er því andvígur. Þetta er þá afstaða fjhn. þessarar hv. d. til frv. Til skýringar vil ég leyfa mér að lesa brtt, upp, með leyfi hæstv. forseta: [Sjá þskj. 264.] Ég sagði áðan, að með þessu væri horfið aftur að því upprunalega markmiði, sem í frv. var, en hér er einnig tekið tillit til vilja Nd. varðandi afgang af tryggingarsjóði, ef einhver verður, þ. e., að hann verði greiddur sjómönnum og útvegsmönnum í réttum hlutföllum við aflann. Það mætti mikið um þetta mál fjalla, til þess að allir mundu vel við una, og sennilega alls ekki mögulegt, en til þess að fá því framgengt, sem mestu máli skiptir, þ. e., að vertíð geti hafist á venjulegum tíma, verður að horfa yfir ýmsar misfellur. Það er með þetta fyrir augum, sem meiri hl, fjhn. hefur fallizt á að flytja þetta frv., vitandi þó, að hér kann að vera sitt hvað, sem öðruvísi mætti fara, og ekki goldið varhugar við öllu, sem skyldi, en málið verður að afgreiða, þó að menn hafi skiptar skoðanir um sum atriði þess og jafnvel málið sjálft. Eins og eðlilegt er, vannst ekki tími til að fá brtt. prentaðar, og verð ég því f. h. meiri hl. fjhn. að flytja brtt. skriflegar. Ég hef látið afrita brtt. á nokkur blöð, til að þm. gætu kynnt sér innihald þeirra. Ég held, að ég hafi þá tekið fram allt það, er máli skiptir varðandi afstöðu meiri hl. fjhn. á þessu stigi. Ég læt hér staðar numið, enda ekki rétt að tefja umr. á þessum tíma sólarhringsins lengur en nauðsyn krefur.



Herra forseti. Þetta mál, sem nú hefur verið lagt hér fyrir og nokkuð hefur verið reifað, hefur, eins og tekið hefur verið fram, verið rætt allmikið í hv. Nd. Ég mun þess vegna ekki hefja hér neinar kappræður um þetta mál, en hins vegar tel ég rétt að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til þess, sérstaklega vegna þess, að hún er nokkuð önnur en sú afstaða, sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel alveg augljóst, að þetta mál þurfi að fá hér afgreiðslu - og hana fljóta. Það er vitanlegt öllum, sem eiga sæti hér í þessari hv. d., að það verður ekki komizt hjá því að gera ráðstafanir til þess að útvegurinn ekki stöðvist. En það, sem mig í höfuðatriðunum greinir á við meiri og minni hl., er það, að ég álít þær ráðstafanir, sem hér er verið að byrja á, vera hreinar neyðarráðstafanir. Það, sem ég álít, að eigi að gera nú alveg á næstu vikum, eru ráðstafanir, sem kæmu að haldi til þess, að sjávarútvegurinn yrði rekinn, án þess að til þeirra verðuppbóta kæmi, sem hér er gert ráð fyrir. Ég lít svo á, að í staðinn fyrir að vísa því til 4. manna n. að leysa hin aðkallandi dýrtíðarvandamál, eigi það að vera fyrsta verk þeirrar stj., sem mynduð yrði eftir áramótin. Þess vegna er það, að þótt það kunni í fljótu bragði að virðast heppileg lausn að nota þá peninga, sem afgangs kunna að verða frá síldinni,. til þess að borga hallann í vetur, álít ég það ábyrgðarleysi vegna þessa, að með því er Alþ, að svæfa sjálft sig og skjóta á frest því, sem gera þarf. Ég álít, að þær ráðstafanir, sem gerðar verða, eigi aðeins að standa í stuttan tíma og að innan fárra vikna eigum við að vera við því búnir að gera ráðstafanir, svo að þessi atvinnuvegur geti borið sig. Þetta er fyrsta ástæðan til þess að ég vil, að frv. sé samþ. óbreytt, en þar kemur ýmislegt fleira til. Það er vitað mál, að undanfarin tvö sumur hefur verið aflaleysi við síldveiðarnar, og er okkur öllum kunnugt, að frá undanförnum tveim síldarvertíðum eru margir útvegsmenn mjög illa staddir, og það meira að segja svo, að margir þeirra eru við gjaldþrot og bíða með skuldir, sem fyrirsjáanlegt er, að þeir geta ekki greitt nema með góðum tekjum á næstu síldarvertíð. Eina vonin er sú, eftir vertíðarnar í sumar og 1945, að vertíðin 1947 geti orðið nokkuð góð. Ég þekki allmörg dæmi um þetta og er ekki í vafa um, að þeir, sem eiga sæti í þessari hv. d., þekkja líka mörg slík dæmi og jafnvel fleiri en ég. Þess vegna er það, að reglan, sem tekin er upp með þessari gr., kemur illa niður. Það er ekki ólíklegt, að sumir þoli þennan skatt - þeir sem hafa aflað sæmilega, en aðrir býst ég við, að þoli hann alls ekki. Þess vegna er það, að þegar við teljum, að ríkið þurfi að grípa inn í til þess að hjálpa þeim síldarútvegsmönnum, sem biðu mest tjón síðastliðið sumar, skýtur dálítið skökku við, að nú er lagður þessi síldarskattur á allan útveginn, alveg án tillits til þess, sem ég hef nú nefnt, þessa mismunandi fjárhags síldarútvegsmanna vegna aflabrests. Ég geri ráð fyrir því, að ef þessi síldarskattur verður lagður á, þoli síldarútvegsmenn hann ekki, nema síldarvertíðin í sumar verði alveg sérstaklega góð, og jafnvel tæplega samt, þar sem þeir geta ekki staðið undir sínum eigin skuldbindingum og þær falla beint og óbeint á ríkið. Það gegnir sama máli um hlutasjómenn. Þeir hafa margir hverjir, bæði við síld og þorskveiðar, haft lægri laun en landmenn. Það er vitað mál, að við þorskveiðarnar hafa hlutasjómenn ekki haft jafngóð laun og landmenn, nema þar sem bezt hefur aflazt, en sérstaklega er þetta hjá sjómönnum við síldveiðarnar. Það er alveg vitað, að sumir af þeim mönnum, sem síðastliðið sumar stunduðu síldveiðar, höfðu það lítið, að þeir gátu ekki borgað tryggingargjöld sín, og þess vegna kemur það afar illa við þá, þegar leggja á þennan skatt á. Þeim veitir vissulega ekki af því að rétta hlut sinn að nokkru. En svo er það annað, sem ég hef út á þá leið að setja, sem hér á að ganga inn á. Ég tel hana mjög hættulega. Og ég vil segja það, að ef við þurfum nú, þegar fiskverðið er fimmfalt til sexfalt í samanburði við það, sem það var fyrir stríð og verð á öðrum afurðum tilsvarandi eða hærra, - að ef við þurfum, þegar svo stendur á, að setja slíka löggjöf til þess að styðja bátaútveginn, þá ætti okkur að vera ljóst, hvar komið er. Og það er alveg auðsætt mál, að ef svo fer, að dýrtíðin verður ekki stöðvuð, þá eru ákvæði þessa frv., alveg ófullnægjandi. Þá má vel svo fara, að næsta vetur þurfum við að taka ábyrgð á fiskverði, sem þurfi að vera 70 eða 80 aurar. Síðast var það 50 aurar, en er nú 65 aurar. Það er líklegt - og kom fram í umr. í n. -, að dýrtíðin hækki á næstunni vegna þess, að ekkert ákvæði er í frv., sem komi í veg fyrir það. Það getur vel komið til mála, að við þurfum að taka ábyrgð á hærra fiskverði en þessu, og hvar stöndum við þá? Vel má svo fara, að þetta 65 aura verð verði alveg ófullnægjandi vegna þess, að dýrtíðin hækki svo mikið, að útvegurinn fái ekki borið sig. Og ef svo fer, sem líkur benda því miður til, að við verðum að taka ábyrgð á hærra fiskverði að ári, - og þá er ekki gert ráð fyrir, að fiskverðið falli, - ja, hvar erum við þá komnir? Það er vitað mál, að nú leggja þjóðirnar meira en nokkru sinni áður áherzlu á að auka feitmetisframleiðslu sína. Það er vitað mál, að nú er í Suðurhöfum lögð áherzla á hvalveiðar og feitmetisframleiðslu, vegna þess hvað verðið er hátt. Það er þess vegna ekki treystandi á, að síldarlýsið okkar verði í jafnháu verði og það hefur verið. Þess vegna getur vel svo farið, að sá atvinnuvegur, sem hér á að styðja annan, þurfi að fá uppbætur greiddar. Ég álít því mjög vafasamt að ganga inn á þessa breyt., en álít, að við eigum að setja okkur það mark, að innan skamms höfum við komið því lagi á okkar framleiðslu, að hægt sé að reka bátaútveginn - og sjávarútveginn yfirleitt - án þess að hann þurfi hjálpar með. Ég álít, að þær neyðarráðstafanir, sem hér er gert ráð fyrir, eigi aðeins að standa stuttan tíma. Þetta er mitt sjónarmið. Ég álít, að ef farið er að eins og hér er gert ráð fyrir, að ef 6. gr., sem felld var niður í hv. Nd., verður aftur tekin inn, verði sú niðurstaðan, að engar aðgerðir fáist í dýrtíðarmálinu, en það fáist eins konar gálgafrestur, sem geri aðstöðu okkar enn þá verri en hún er nú. Viðkomandi því að fella niður 8. gr. er það að segja, að ég er því mótfallinn af þeirri ástæðu, að eins og gr. ber með sér, er það fram tekið í síðari mgr. hennar, með leyfi hæstv. forseta, að: „ákvæði greinar þessarar koma því aðeins til framkvæmda, að greiða þurfi fé úr ríkissjóði vegna ábyrgðar samkv. 2.–4. gr.“ Það er þess vegna ekki farið fram á að greiða þessar verðuppbætur samkv. 8. gr. af þeim peningum, sem kunna að verða teknir af síldarútveginum, heldur er farið fram á það, að ef ríkissjóður þarf að leggja fram fé til þess að greiða uppbætur á útfluttan bátafisk, þá sé landbúnaðurinn látinn sitja við sama borð. Þess vegna er það, að ef svo fer, sem ég tel nokkrar líkur til, að samþ. verði þær breyt., sem hér hafa verið bornar fram, að taka 6. gr. upp að nýju, og ef nægilegt fé fæst með þeim ráðstöfunum, sem þar er gert ráð fyrir, og ekki þarf að grípa til ríkissjóðs, þá kemur þessi gr. aldrei til framkvæmda. Verði það hins vegar niðurstaðan, að síldarútvegurinn geti ekki lagt til nægilega peninga, þá kemur gr. til framkvæmda. Og ég vil segja það við þá hv. þm., sem vilja fella þessa gr., að ég mundi vilja taka það til athugunar, að þeir fjármunir, sem til þess þyrfti að greiða verðuppbætur á landbúnaðarvörur, yrðu aldrei hærri en það, sem ríkissjóður þarf að greiða í uppbætur á bátafiskinn, og vil ég segja, að þá er ákaflega ósanngjarnt að fella hana. En ef 6. gr. verður samþ., má vel svo fara, að einhver hluti verði greiddur úr ríkissjóði, en ef það yrði mjög lítið, kynnu einhverjir að líta svo á, að ekki væri vert að bæta upp landbúnaðarafurðir með því. Ég lofaði í upphafi að vera fáorður um þetta mál, og hef aðeins í stuttu máli gert grein fyrir afstöðu minni til þess, þeirri afstöðu, að ég vil samþykkja frv. óbreytt, og það er vegna þess, að ég vil að við með þessu frv. setjum okkur það mark, að sú stj., sem tekur við eftir áramótin, hafi það að fyrsta verki sínu að koma því lagi á dýrtíðarmálin, að sjávarútvegurinn geti verið rekinn án þess að grípa þurfi til neyðarráðstafana. Og ég er hræddur um, að ef við tökum síldarpeningana, þá sofnum við á málinu og þá erum við verr komnir en nú. Við mundum binda okkur við þessar neyðarráðstafanir allt næsta ár, en þá munu erfiðleikarnir verða enn þá alvarlegri. Það má að vísu lengi deila um þessi sjónarmið, og hirði ég ekki að rökræða það nánar, og vitanlega er það reynslan ein, sem þar getur skorið úr. En sérstaklega þurfum við að koma því lagi á undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, að hann geti borið sig.



Herra forseti. Ég þarf ekki að tala langt mál um þetta, en vildi aðeins lýsa afstöðu minni í fjhn., en eins og fulltrúar hafa heyrt í ræðu frsm. meiri hl., vildum við þm. Str. (HermJ) samþykkja þetta frv. óbreytt. Í öllum þessum umr. hefur ekki komið fram ein einasta ástæða til þess að mótmæla því, að ábyrgðin sé nauðsynleg. Það hefur verið hér almenn skoðun, að ábyrgðin væri nauðsynleg til þess, að bátaflotinn færi af stað í byrjun næsta árs. Hins vegar hefur verið um það deilt, hvort hugsanlegt væri að taka það fé, sem til þarf, af síldarútveginum á næstkomandi síldarvertíð. Ég get lýst yfir því nú þegar, að síldarútvegsmenn eru yfirleitt á móti því að taka þetta af síldinni, og sérstaklega sökum þess, hve margir þeirra eru illa komnir eftir þessi tvö slæmu ár, sem hafa gengið yfir nú síðast. Auk þess má benda á nokkra báta, sem bara stunda síldveiðar, en ekki þorskveiðar, og af þeim er þá verið að taka fé, sem ekki er réttlátt. Á sama hátt mætti setja l. um það, að ef meiri veiði yrði á togarana, mætti ákveða, að þeir skyldu skattlagðir, til þess að taka á sig ábyrgð vegna bátaútvegsins. Hv. þm. Str. færði mikil rök fyrir þessu, og sé ég ekki ástæðu til að taka neitt upp af því. - Hins vegar mun ég greiða atkv. móti þeirri brtt., sem meiri hl. fjhn. hefur borið fram um þetta atriði. En viðvíkjandi 2. brtt. þessa meiri hl., um það, að 8. gr., sem sett var inn í frv. í Nd., falli niður, vil ég taka það fram, að ég lýsti þeirri afstöðu minni í fjhn. gagnvart henni, að ef frv. verður samþ. þannig, að ekki verði gengið út frá því, að síldarútvegurinn skuli leggja fram fé, sem kynni að þurfa til þess að tryggja þorskveiðarnar, þá finnst mér sanngjarnt, að þessi gr. standi í frv. En ef aftur á móti þetta verður sett inn í frv., þannig að það verði ákveðið, að sjávarútvegurinn eigi að öllu leyti að standa undir sér sjálfur og tryggja, að það geti aldrei fallið neitt á ríkissjóð vegna þessarar ábyrgðar, þá finnst mér ekki sanngjarnt, að 8. gr. standi í frv. og mun þá greiða atkv. með brtt. minni hl. n., sem leggur til, að hún falli niður.



Herra forseti. Það var í nóvembermánuði s. l., að stjórn Landssambands íslenzkra útvegsmanna hélt fund með nokkrum fulltrúum félagsins, og þar mættu m. a. nokkrir þm. og hæstv. dómsmrh. Þá, voru lagðar fram nokkrar till. og kröfur, sem hugsað var að senda til stjórnar og þings, um að tryggja, að mótorbátaflotinn gæti farið á veiðar á íhöndfarandi vetrarvertíð. Þessar till. voru rökstuddar með því, að það væri augljóst, að kæmist flotinn ekki af stað, mundi það leiða af sér margvíslegt atvinnutap við sjávarsíðuna, minnkandi gjaldeyri til útflutnings á næsta ári, stórkostlegt hrun hjá þeim, sem lagt hafa mikið fé í ný og dýr atvinnutæki á landi og sjó, bæði báta og hraðfrystihús, mjög minnkandi magn af lýsi, sem er eitt af þeim vörum, sem nú ekki eingöngu skapar erlendan gjaldeyri og dýrmætasta gjaldeyrinn, heldur er jafnvel eina beitan til að hækka aðrar vörur í landinu, vegna þess að mikil eftirspurn er eftir lýsi, og í fimmta lagi, að í landi væri meira og minna af nýrri beitu, sem ónýttist, ef ekki væri hægt að koma flotanum af stað, og öll nýsköpun yrði fyrir stórkostlegu hruni í landinu. Þar var enginn ágreiningur um, að tryggja þyrfti á einhvern hátt, að þetta hrun kæmi ekki fyrir á komandi vertíð. Á þessum fundi var kosin 5 manna n. til að reyna að umbæta þær till., sem þar komu fram. Ég var í þeirri n. og var falið formannssæti í henni. N. varð sammála um meginatriði málsins. Það var fyrsta aðalatriðið, sem n. kom sér saman um, að gera kröfu um, að vísitala og kaupgjald hækkaði ekki frá því, sem nú er, til 31. des. 1947 og um þetta yrði samkomulag við heildarsamtök launþega. Þetta var fyrsta krafan. Svo voru nokkrar aðrar kröfur, sem frá mínu sjónarmiði höfðu minna gildi en þessi. Í tilefni af þessu sat ég fund með hagfræðingunum fjórum, sem sátu þá einnig að starfi, og ræddi þessi mál, og ég þykist hafa leyfi til að upplýsa, að mér fannst a. m. k., að enginn ágreiningur væri um það þar, að ekki væri hægt annað en að byggja þessar aðrar kröfur útgerðarmanna á þessari fyrstu meginkröfu. Næsta stig málsins er það, að hæstv. atvmrh. hefur flutt frv. hér á þingi, og var það að nokkru leyti undirbúið af Landssambandi útvegsmanna, en þó sá hæstv. ráðh. sér ekki fært að halda við þessa meginkröfu útgerðarmanna, sem var undirstaðan undir öllu þessu máli. Síðan hefur frv. tekið þeim breyt., sem hv. d. er kunnugt. Skal ég nú nokkuð fara út í einstök atriði frv. án þess að eyða í það allt of löngum tíma. Samkvæmt 2. gr. er gert ráð fyrir að tryggja útgerðarmönnum kr. 1,33 fyrir pundið fob. af þorsk- og ýsuflökum til frystihúsa og enn fremur 65 aura útflutningsverð fyrir kílóið af hausuðum og slægðum fiski til sjómanna samkv. 1. gr. Ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að svo framarlega sem hækkun verður á grunnlaunum eða vísitölu, þá getur þetta gjald ekki staðizt stundinni lengur. Þetta var reiknað út til að vera það naumasta, sem hægt var að starfrækja frystihúsin með á þeim tíma, sem vísitalan var ekki nema 300 stig. Frystihúsaeigendur gerðu sterka kröfu um, að þetta væri fært í 1,40, en hæstv. atvmrh. fékkst ekki til að setja það í frv., en setti þetta á móti vilja þessara manna 1,33. Nú er vitanlegt, að rjúki vísitalan upp, þá er þessi atvinnuvegur stöðvaður, og þá er sama, hvað tryggt er fyrir fiskinn, því að þá getum við ekki selt hann til þessara iðjuvera, því að þau stöðvast þá af sjálfu sér, nema þau fái hærra verð. Ég vil einnig benda á, að ég hef fengið bréf frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þar sem hún segir, að nauðsynlegt sé, ef þetta lágmark sé á vísitölunni, 306, að fá 1,35 fyrir fiskinn, án þess að hún hækki nokkuð frá því, sem hún er í dag, og er það þó miðað við, að fiskurinn sé pakkaður í ódýrustu umbúðir, en sé hann pakkaður í ameríska pakkningu, þurfi verðið að vera 50 aurum hærra hvert pund. Ekkert af þessu er tekið upp í frv. Þess vegna. mun útvegurinn stöðvast, nema gerðar séu sérstakar ráðstafanir til að mæta þessum útgjöldum fyrir frystihúsin. Ég vil í sambandi við 3. gr. leyfa mér að benda á, að þar er ákveðið, að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir saltfisksútflytjendur, að það geti orðið deiluatriði, hvað sé saltfisksútflytjendur, hvort það séu allir, sem salta, hvort sem það eru mótorbátar, árabátar eða eitthvað annað. Og sé hér aðeins átt við mótorbátaútgerð, þá er spursmál, hvort þurfi ekki að hafa sérstaka gr. fyrir aðra báta og hvort hægt sé að flokka þetta svo, að hægt sé að tryggja bátunum 2,25 kr. fob. fyrir fisk, sem veiðist eftir ákveðinni aðferð, en lægra verð sé fyrir þann fisk,. sem sé veiddur með annarri aðferð. Ég hygg, að þetta valdi svo miklum erfiðleikum, að vafamál sé, hvort hægt sé að gera það. Ég tel eftir 4. gr. vafa, hvort heimilt sé að greiða styrk til að flytja út ísvarinn fisk. Það kemur ekki beint fram í gr. eins og hún er nú, og það er vafasamt, hvort hægt er að gera það. Ef hægt er að skilja gr, þannig, þá er þar um að ræða svo mikið framlag úr ríkissjóði, að það getur orsakað það, að ríkissjóður yrði bókstaflega að standa undir öllum kostnaði af flutningi fisksins út, því að þetta verð er tæplega minna en það, sem fæst fyrir fiskinn á erlendum markaði. Ég vil einnig í sambandi við 9. gr. benda á, að þessi gr. var sett inn fyrir áhrif sumpart útgerðarmanna beinlínis og sumpart frá mér persónulega. Þó að þessi gr. sé kannske ekki annað en viljayfirlýsing, að allir flokkar viðurkenni þörfina, þá vil ég benda á, að svo framarlega sem þetta er framkvæmt, að setja 4 manna n. af þingflokkunum til þess að gera till. um þessi mál, þá liggur í því svo sterk viðurkenning, að það mætti undarlegt heita, ef Alþingi skellti skollaeyrum við till. frá slíkum mönnum, sem hefðu fullkomlega flokkana bak við sig. Ég tel því þessa gr. afar mikils virði í frv. til þess að ná því takmarki, sem þegar er viðurkennt af öllum utan þings og innan, að nú þurfi að ná. Ég skal þá fara nokkrum orðum um þá gr., sem hefur valdið hér mestum ágreiningi. Það er sú gr., sem felld var úr frv. og tekin var upp á ný sem skrifl. brtt., 6. gr. Ég vil benda á, að ég tel, að þessi gr. sé miklu óhagkvæmari nú en upphaflega í frv., eins og það var lagt fyrir fyrst. Þar er ætlazt til, að svo og svo mikið af því fé, a. m. k. allt, sem þyrfti til að greiða tap á þorskveiðunum, sé lagt í sérstakan sjóð og gert ráð fyrir, að því skuli skipt upp milli útgerðarmanna og sjómanna á því sama ári. Það standa nokkrar vonir til þess, að síldarverðið verði 60 kr. á mál, og það segir sig sjálft, að með því verði, ef veiði verður nokkuð sæmileg, mundi koma hér alveg óviðráðanleg verðbólga. Ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að sé gert ráð fyrir 20 þús. málum, sem er ekkert óeðlilegt, þá mundi hlutur skipverja verða 23500 kr., fyrir 8 vikur. Það má svo geta nærri, hvernig það verkaði, ef almennir hásetar gætu aflað 24 þús. kr. á 8 vikum, án þess að ég sjái eftir þeim tekjum, og skipstjórar mundu þá á slíku skipi á 8 vikum fá 75 þús. kr. í kaup. Þetta þykir mér rétt að benda á til þess að sýna, hversu gífurleg bylgjan mundi verða og verka alveg þveröfugt við það, sem ætlazt er til, að frv. geri, að minnka verðbólguna, en ekki auka. Það getur vel verið, að hraðfrystur fiskur hækki ekki, en komi það fyrir, að hann hækki meira en upp í kr. 1,33, þá er það blóðugt ranglæti gagnvart hraðfrystihúsunum, sem eru rekin með stórkostlegu tapi, að taka hækkunina til að láta hana renna í tryggingarsjóð. Ég tel, að þetta þurfi að nema burt úr till. Ég vil þá fara nokkrum orðum um 8. gr., sem nú er, og var bætt inn í frv. í Nd. Þar er ákveðið, að ríkisstj. greiði verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Ég mun ekki treysta mér til að samþ. þetta frv. með gr. eins og hún er í frv. Ég mun því greiða atkv. með, að gr. verði felld niður. Leyfi ég mér að færa fram fyrir því eftirfarandi rök: Í fyrsta lagi var það rétt, sem hv. þm. Str. tók fram, að það er alveg meiningarleysa að hafa gr. óbreytta, vegna þess að hún skapar þann rétt að greiða milljónir til þessara framkvæmda, þó að ekki yrðu greiddar nema 10–100 þús. kr. til sjávarútvegsins. Þess vegna þyrfti gr. að breytast í það horf, sem hv. þm. Str. tók fram. En þó að horfið sé frá því, þá vil ég benda á, að hér er talað um framleiðsluna frá 15. sept. þ. á. til 15. sept. 1947, en verð þessarar vöru hefur raunverulega verið að mestu ákveðið í sept. þ. á. Þá var að vísu ekki víst, hvað fengist fyrir útflutta ull, gærur og kjöt, eða hversu mikið magn yrði að flytja út. Þó er hér til hliðsjónar verð, sem ég get hugsað mér, að eðlilegast væri, að tillit væri tekið til við útflutninginn, og verðið á innlendum afurðum einmitt miðað við það, og vegna þess einnig, að ef dýrtíð hækkar, hefur ríkissjóður þegar tekið að sér þann hluta að greiða hann niður. Af þessum ástæðum sé ég ekki, að sanngjarnt sé að binda þetta við trygginguna til sjávarútvegsins. Ég er hins vegar fullviss um það, að þurfi þetta að standa nokkurn tíma, - en hv. þm. Str. hefur m. a. lýst yfir, að það gæti ekki staðið nema örstutta stund, - þá er síður ástæða til, að þetta sé sett inn í frv. En komi það til með að standa nokkurn tíma, verður að gera heildarráðstafanir, ekki aðeins fyrir sjávarútveginn, heldur alla aðra atvinnuvegi. Og ég er viss um, að ef nokkru sinni kemur til kasta ríkissjóðs að greiða þann víxil, sem nú er verið að skrifa upp á, þá verður það ekki gert nema á einn hátt. Það er ekkert fé til nú í ríkissjóði, og það verður ekki gert nema með því að fella gengið. Menn verða að gera sér ljóst, að það er ekki hægt að láta ríkissjóð taka á sig ábyrgð á að greiða þær óhemju upphæðir, sem hér gæti orðið um að ræða, nema á þann eina hátt, og það er gott, að menn geri sér það ljóst, áður en þeir loka augunum fyrir þeirri nauðsyn, sem er á að laga þessi mál. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að í frv. eins og það er nú er hvergi gert ráð fyrir því, að þessi upphæð þurfi að minnka, þó að gerðar séu ráðstafanir til að lækka dýrtíðina. Það kom skýrt fram í brtt. frá hv. þm. Borgf. á þskj. 254,2, þar sem hann vildi setja nýja málsgr: við 9. gr., sem felld var í Nd., þar sem beint var tekið fram, að nauðsynlegt væri að lækka kostnaðinn, því að það hefur aldrei verið ætlazt til þess, að ríkissjóður yrði að gera hvort tveggja, verja stórkostlegu fé til að halda niðri dýrtíðinni og líka stórfé til að halda uppi verðinu. Tel ég þetta mikinn galla, en tek þó ekki upp þessa till., en það er af því, að mér er ljóst, að frv. verður að fara gegnum Alþingi til þess að geta bjargað þessu höfuðmáli og að þessi atvinnuvegur stöðvist ekki næstu daga. Hins vegar er knýjandi nauðsyn að taka allt þetta mál til gagngerðrar íhugunar, því að þess er ekki að vænta, að þingið geti yfirleitt gengið frá slíku stórmáli sem þessu á nokkrum fundum, fáum fundum, stuttum fundum og næturfundum. Málið þarf því miklu meiri undirbúning. Ég greiði því atkv. ákveðið með þeim fyrirvara, að ég hafi fullkomlega siðferðislegan rétt til þess að fylgja hverri þeirri lagabreyt., sem fram kynni að koma síðar við þetta frv., og afnámi þessara 1., hvenær sem rétt þykir að gera það vegna ástandsins í landinu.



Ég vildi aðeins í stuttu máli geta þess út af aths. hv. þm. Barð. við niðurlag orða fyrri málsgr. brtt. fjhn., sem hljóðar þannig: „Nú verður afgangur af fé tryggingarsjóðs, og skal hann þá greiðast útvegsmönnum og sjómönnum að tiltölu við síldarafla hver skips“, taka fram, að ég er fús til þess að taka til athugunar milli umr. í n. þessi atriði, sem hann kom að, og líklegt, að á það verði fallizt - þó að ég viti það ekki með vissu - að fella þessi orð niður. Ég tek þetta fram, ef einhverjir fleiri skyldu hafa ætlað sér að gera þetta sérstaka atriði að umtalsefni til þess að það yrði athugað milli umr., því að ég heiti því hér með, að það skuli verða gert. Ég segi þetta til að forðast umr. að óþörfu um atriði, sem getur verið sjálfsagt að leiðrétta. Það má vel vera, að það hafi ekki verið athugað við samningu þessarar brtt., að hið breytta viðhorf getur haft áhrif á, hvort þetta orðalag eigi að vera eða ekki. Þetta er aðeins það, sem ég vildi taka fram að þessu sinni, en ég ætla ekki að svo komnu að fara út í neinar umr. um málið eða ræður þeirra hv. þm., sem talað hafa.



Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að brtt. verði borin upp í tvennu lagi og skiptingin fari fram við „ Ríkisstj. er heimilt að stofna sjálfstæð tryggingarsvæði“, að það, sem er þar á undan, sé borið upp sérstaklega.

Gísli Jónsson : Ég vil óska þess, að þetta verði borið upp í einu lagi. Hv. 1. landsk. getur síðar borið fram brtt. við till., þar sem því hefur m. a. verið lýst yfir, að þessi gr. verði tekin til athugunar og fellt burt úr henni. Þess vegna finnst mér eðlilegt, að brtt. verði borin upp í heilu lagi, og gerð þá brtt. við 3. umr.

Forseti (ÞÞ) : Ég geri ráð fyrir, þegar brtt. kemur til atkv., að hún verði borin upp í tvennu lagi, og mun gera það.