Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Garðar Þorsteinsson: Það er eftirtektarvert. að bæði á þessu og á siðasta þingi hafa komið fram ekki svo fá frv. nm að veita einstökum mönnum eða fyrirtækjum einkaleyfi til útflutnings á ýmsum vörum. Eitt þeirra er frv. það, sem hér liggur fyrir. Nú skyldi maður ætla, að í grg. frv. kæmi fram sérstakar ástæður til þess, að veita skuli slík einkaleyfi. En svo er þó varla. Ég held, að það sé almennt varhugavert að gera mikið að því að veita einstökum mönnum og firmum slík einkaleyfi. Í þessu máli liggja engar upplýsingar fyrir. Það segir í grg., að erlendis séu framleiddar slíkar vörur og auglýstar með því, að þær séu blandaðar íslenzkum efnum. Það liggja engar nánari upplýsingar fyrir um, að svo sé. En þó svo væri. er vafasamt, að hægt væri að koma í veg fyrir það, þó að firma hér heima væri veitt einkaleyfi. Ég fæ ekki heldur séð, að það væri svo hættulegt, ef hér væri um að ræða útflutningsvöru í stórum stíl, þó að fleiri en eitt firma hefðu rétt til að flytja slíka vöru út. Ég vil skýra frá því, að ég hefi fengið upplýsingar um það, sumpart á lögreglustöðinni og sumpart hjá einstökum mönnum, að þetta firma, sem hér er talað um, er alls ekki starfandi, heldur stendur á bak við einhver Þjóðverji með ekkert kapital. Ég vil því mælast til, að hæstv. forseti taki málið af dagskrá og hv. n. leiti nánari upplýsinga, því að það er ekki vansalaust fyrir Alþ. að veita einkaleyfi firma, sem er ekki til.



Herra forseti ! Mér þykir hlýða að segja örfá orð út af ræðu hv. 8. landsk. Hann gaf þær upplýsingar, að það firma, sem hér er um að ræða, væri ekki starfandi, eða m. ö. o., að hér væri falskt mál á ferðinni. En eftir þeim upplýsingum, sem iðnn. hefir fengið, er firmað starfandi. Við brögðuðum meira að segja á vörunum, og okkur þótti þær góðar. Ég veit ekki betur en að firmað sé í firmaskrá, enda hefi ég séð frá því allglæsilegar auglýsingar. Þetta eru þær upplýsingar; sem n. hafði um, að firmað væri til. Það er alveg rétt, sem hv. 8. landsk. sagði, að það rignir yfir okkur einkaleyfisbeiðnum í þessa átt. Og það má auðvitað bollaleggja, hvort yfirleitt er rétt að fara inn á þá braut að veita slík einkaleyfi. En með hliðsjón af því, að þingið er að afgreiða einkaleyfisbeiðnir á öðrum sviðum, vill iðnn. ekki leggja á móti þessari beiðni, því að hér er um nýmæli að ræða, einkum það, að nota fjallagrös til smekkbætis. Það eru um það upplýsingar í grg., að erlendar fabrikur noti þetta - má vel vera, að það séu skrumauglýsingar, en allt um það hefir þeim hugkvæmzt, að þetta gæti verið agitation fyrir vörunni. Því fremur ættu ísl. firmu að fá að nota sér þetta til að auka umsetninguna erlendis. Það er ekki ólíklegt, að þarna mundi heppnast að koma upp dálitlum iðnaði í landinu. Firmað býðst til að láta taka af sér leyfið á 3. ári, ef það verður þá ekki búið að flytja út vörur fyrir 70 þús. kr. Ég skil ekki, að mennirnir, sem að þessu standa, séu slíkir heimskingjar, að þeir hafi ekki athugað sitt mál. Einkaleyfið er miðað við 5 ár, og er varla hugsanlegt að miða það við skemmri tíma, þar sem mikill tilkostnaður er samfara framkvæmdum í þessu efni. Hv. 8. landsk. fannst óþarft að veita einkaleyfi. En þegar verið er að brjótast í einhverju nýmæli varðandi útflutning á innlendum iðnaði, þurfa menn að fá þetta aðhald, að þeir geti haft vald á hlutunum um visst árabil. Einkaleyfi eru alltaf takmörkuð við 5 og upp í 20 ár. Hér er farið fram á lágmarkstíma. enda hafa leyfisumsækjendur gert sig ánægða með það.

Forseti (JörB): Það hafa komið fram óskir um afbrigði við umr., þannig að tíminn verði lengdur upp í eina klst. fyrir hvern flokk og að ræðuumferðirnar verði hafðar þrjár. Ég mun því bera það undir hv. d., hvort hún vill veita afbrigði fyrir þessari tilhögun á umr.



Herra forseti! Góðir hlustendur! Í upphafi umr. um það frv., sem hér liggur fyrir, frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, þykir mér rétt að varpa fram þessari spurningu: Er þann veg öðru visi högum háttað hér á Íslandi en í öðrum siðmenningarlöndum, að eigi sé ástæða til að lögleiða hér, eins og þar, vinnulöggjöf, þ. e. löggjöf, sem hafi að geyma ákveðnar reglur um það, á hvern hátt atvinnurekendur og verkamenn og aðrir launþegar skuli heyja deilur sínar um kaup og kjör, þar á meðal með verkföllum og verkbönnum, í þeim tilgangi, að sem minnst tjón hljótist af fyrir þjóðina og þar með eigi sízt fyrir deiluaðiljana sjálfa? Ég hika ekki við að svara, að hér á landi sé fullkomlega jafnmikil ástæða til að reyna að koma á skynsamlegum og heillavænlegum leikreglum fyrir vinnudeilurnar, eins og þegar hefir verið gert í öllum helztu siðmenningarlöndum. Að vísu er nokkuð mikill hluti þjóðarinnar í sveitum, þar sem að mestu er rekinn einyrkjabúskapur, en meginþorri landsmanna býr nú í kaupstöðum og sjávarþorpum og skiptist þar í atvinnurekendur og launþega þeirra, við útgerðina, sem rekin er á botnvörpuskipum, línuveiðurum, vélskipum og vélbátum, við iðnaðinn, bæði síldar- og fiskiiðnaðinn, sem sífellt er í vesti, og við allskonar annan sívaxandi iðnað, við siglingarnar, sem ávallt eru að aukast, til annarra landa og með ströndum fram, og við margvíslegan annan atvinnurekstur, sem skapast af nauðsyni sambandi við aðalatvinnuvegina. Vinnuskiptingin er stöðugt að verða fjölþættari og margvíslegri, og þar með fylgir sköpun stærri og minni hagsmunastétta og hagsmunahópa, sem sameinast vegna sameiginlegra hagsmuna eftir samskonar eða líkum starfsgreinum, og dæmin eru deginum ljósari um hagsmunaárekstrana og vinnudeilurnar, bæði nú á liðandi stund og í fortiðinni á síðustu áratugum. Sú kenning, sem stundum hefir komið fram, og nú síðast við 2. umr. þessa máls hjá hv. 3. þm. Reykv., HV. að hér megi ekki lögleiða líkar eða samskonar reglur um vinnudeilur og gert hefir verið hjá stærri þjóðum, þar sem stóriðja sé rekin, hefir enga stoð í veruleikanum og virðist reist á neitun staðreyndanna, því í raun og veru eru langvarandi vinnudeilur og vinnustöðvanir enn hættulegri þessu litla þjóðfélagi en hinum stóru, því okkar litla þjóð á hvarvetna undir högg að sækja í viðskiptum sínum við aðrar þjóðir, hennar boði og banni hlítir engin þjóð. Hún verður yfirleitt að sætta sig við þá kosti, sem henni eru settir um markað og önnur þau viðskipti við aðrar þjóðir á þessum óvenjulegu erfiðleikatímum, sem er grundvöllurinn undir möguleikum hennar til að lifa að hætti menningarþjóða og siðfágaðra þjóða. Stöðvun í atvinnulífi hennar, og þá fyrst og fremst í framleiðslustarfinu og við flutning framleiðslu hennar til markaðslandanna, getur verið þjóð vorri margfalt hættulegri en samskonar stöðvun hjá ríkari og voldugri þjóðum. Auk þess hefir þjóð vor sérstöðu að því leyti, að hún hefir eigi aðeins lýst yfir ævarandi hlutleysi sínu í ófriði gagnvart öðrum þjóðum, heldur er hún líka óvopnuð lýðræðis- og friðarþjóð, sem á einskis annars úrkosta til að jafna innanlands deilur og ágreining, hvort sem er vinnudeilur eða annar ágreiningur, en að treysta á þegnskap og ábyrgðartilfinningu þjóðfélagsþegnanna til að afstýra voða, og engum stendur nær að hjálpa landsmönnum til að setja þær leikreglur, sem stutt geti að friðsamlegri lausn innanlandsdeilna, en löggjafarvaldinn sjálfu. Af því, sem ég nú hefi sagt, er það augljóst, að skylda ber til fyrir Alþingi að lögleiða reglur, sem verða mættu til að hjálpa þjóðfélagsþegnunum til þess að jafna með sér hagsmunaágreininga, sem kunna að rísa meðal þeirra, og sérstaklega að reyna að afstýra þjóðhættulegum vinnustöðvunum. Fyrirmyndir að slíkum ráðstöfunum löggjafarvaldsins er að finna hjá öllum helztu menningarþjóðum hvítra manna, og ber oss þá ekki sízt að leita fyrirmyndanna til þeirra, sem oss eru skyldastir, frændþjóða vorra á Norðurlöndum. Ég skal þá lýsa með nokkrum orðum þeim helztu aðferðum, sem aðrar þjóðir nota til að útkljá vinnudeilur og koma í veg fyrir vinnustöðvanir. Fyrst vil ég minnast á sáttatilraunir í vinnudeilum. Sú aðferð er í því fólgin, að ríkisvaldið skipar sáttasemjara, og stundum sáttanefndir, til þess að leita sátta með aðiljum vinnudeilna. Sáttasemjari skal kynna sér málavexti sem bezt má verða og reyna að fá aðilja til að sættast, með því að kalla þá saman og fá þá til að tala um ágreining sinn, og reyna þann veg að leiða hann til lykta. Ef ekki er unnt að fá aðilja til að sættast með viðtölum, leggur sáttasemjari miðlunartill. fyrir þá, sem þeir skuli svara játandi eða neitandi. Þessi aðferð er einhver hin venjulegasta í vinnulöggjöf þjóðanna. Er hún notuð allsstaðar á Norðurlöndum. Fyrstu 1. Norðmanna um þetta efni voru sett 1915 og breytt 1927. Fyrstu l. Svía um þetta voru sett 1906 og í Danmörku 1921. Árið 1934 var sett um það ákvæði í dönsk l. um sáttatilraunir í vinnudeilum, fyrir forgöngu jafnaðarmannaleiðtogans Steineke félagsmálaráðherra, að til þess að fella miðlunartill. sáttasemjara þurfi tiltekna þáttöku félagsmanna í atkvgr. og tiltekinn hluta greiddra atkv. á móti. Sé þátttaka mínni en 25%, er sáttatill. talin samþ. Hér á landi gilda l. frá 1925 um sáttatilraunir í vinnudeilum, sem borin voru fram af Framsfl. og samþ. af öllum flokkum þingsins. Þótt þau séu allmiklu ófullkomnari en samskonar ákvæði á Norðurlöndum, og ákvæði þess frv., sem hér liggur fyrir um sama efni, séu talsvert fullkomnari, hafa þau l. samt oft gert mikið gagn, og er þess skemmst að minnast, að fyrir fáum dögum hefir vinnudeila við síldarverksmiðju ríkisins á Siglufirði fallið niður fyrir samþykkt miðlunartill. frá sáttasemjara ríkisins. Norðurlöndum og víðar gilda ákvæði um vinnusamninga og samningsaðild. Eru það ákvæði um rétt verklýðs- og stéttarfélaga til að gera samninga fyrir meðlimi sína, um það, hvernig þessir samningar skuli gerðir o. s. frv. Í Noregi og Svíþjóð gilda í þessu efni l., en í Danmörku er farið eftir svokallaðri „septembersætt“, samþykkt, sem gerð var .á milli verkamanna og atvinnurekenda árið 1899. Er þar fyrst og fremst um að ræða viðurkenningu aðilja hvorra á öðrum sem samningsaðilja. í þessari „septembersætt“ er einnig ákvæði, er snertir þá vinnulöggjafaraðferð, sem er fólgin í bráðabirgðafrestun vinnustöðvunar. Ákvæði „sættarinnar“ er á þá leið, að fyrirskipuð er tilkynning vinnustöðvunar með 14 daga fyrirvara. Í Svíþjóð var árið 1935 samþ., að tilkynna skuli vinnustöðvun með viku fyrirvara, að viðlagðri sekt, og í Noregi hefir sáttasemjari vald til að banna vinnustöðvun, þar til sáttatilraun er lokið, en aðiljar geta krafizt, að banni skuli aflétt innan 14 daga, frá því er það var út gefið. Í sambandi við vinnudeilur verður að gera skýran greinarmun réttarágreinings og hagsmunaágreinings. Réttarágreiningur er deila um skilning á samningi og gildi hans og hvort hann hafi verið rofinn eða eigi. Hagsmunaágreiningur er hinsvegar beinlínis deilan sjálf um kaup og kjör. Dómstólar um réttarágreining, eins og félagsdómur sá, sem gert er ráð fyrir að lögleiða hér, eru mjög algengir í öðrum löndum. Á öllum Norðurlöndum eru slíkir dómstólar lögfestir. En auk þess er oft samið um slíka dómstóla, eins og t. d., er aðiljar Sogsdeilunnar 1935 sömdu um, að 5 manna gerðardómur skyldi dæma um ágreining, er verða kynni um skilning á vinnusamningnum. Dómstólar í hagsmunaágreiningi eru hinsvegar fátíðir sem fastir dómstólar, enda illa séðir yfirleitt af aðiljum vinnudeilna. Munu þeir aðeins tíðkaðir í einræðisríkjum, Rússlandi, Ítalíu og Þýzkalandi. Hinsvegar er oft gripið til þeirra í lýðræðislöndum í einstöku tilfellum sem neyðarúrræði, og má nefna mörg dæmi þess, t. d. frá Norðurlöndum. Ríkisþing Dana hefir árin 1933, 1934, 1936 og 1937 ráðið til lykta alvarlegum vinnudeilum með lagafyrirmælum um, að bannað var að hefja eða halda áfram vinnustöðvun og ákveðið kaup með skipun gerðardóms. Hér hefir þetta í öll skiptin verið gert undir stjórn jafnaðarmanna. Samskonar aðferð hefir líka verið beitt í Noregi. Ennfremur ákvað stjórn Leons Blums í Frakklandi, með stuðningi jafnaðarmanna, kommúnista og (frjálslyndra) róttækra 1936 með l. og stjórnarskipun frá forseta, að hætta skyldi öllum vinnustöðvunum og leggja deilumál fyrir sáttanefnd, en gerðardómur skyldi ákveða kaupið, ef ekki næðust sættir. Bretar og Hollendingar nota mikið þá aðferð, að reyna að vekja almenningsálitið til þess að hafa áhrif á vinnustöðvanir og leiða deilumál til friðsamlegra lykta. Er það gert á þann hátt, að láta rannsaka deilumálin sem bezt og birta um það áreiðanlegar skýrslur, sem ætlazt er til, að myndi sterkt almenningsálit, sem hafi bætandi áhrif á þann deiluaðilja, sem almenningsálitið telur hafa rangt fyrir sér. Er gripið á þessari leið í 34. gr. frv., sem hér er til umr., með því að veita ríkissáttasemjara vald til að birta skýrslu um málavexti í mikilvægri deilu, sem eigi hefir náðst sætt í, og skal hann gera það á þann hátt, sem hann telur heppilegast til þess, að almenningur fái rétta hugmynd um málavexti. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum almennt um frv. það um stéttarfélög og vinnudeilur, sem hér er til 3. umr. Frv. er samið og undirbúið af mþn., sem var skipuð 15. des. 1936 af atvmrh. og í áttu sæti 2.framsóknarmenn, og 2 alþýðuflokksmenn, þeir Gísli alþm. Guðmundsson, Ragnar lögfræðingur Ólafsson, Guðmundur lögfræðingur Guðmundsson og Sigurjón alþm. Ólafsson. Að enginn sjálfstæðismaður var í nefndinni, stafaði af því, að sá flokkur hafði lagt fram frv. til vinnulöggjafar, sem skoða varð sem till. hans í málinu. N. hefir undirbúið frv. alveg óvenjuvel og rækilega, aflað sér heimilda um vinnulöggjöf í öllum þeim löndum, sem hún gat náð til, og hefir samið rækilegt nál., þar sem miklu og merkilegu efni um þetta mál er saman safnað og úr því unnið. Það eru því hin hraklegustu öfugmæli, er andstæðingar frv. hafa talað um flausturslegan undirbúning í málinu. Er það ráðlegt fyrir þá, sem kynnast vilja máli þessu til hlítar, að kynna sér nái. 1. hefir við samningu frv. haft fyrst og fremst fyrir augum fordæmi Norðurlandaþjóðanna, því næst annara lýðræðisþjóða. En jafnframt hefir hún reynt að taka sem mest tillit til íslenzkra staðhátta og aðstöðu hérlendis. Frv. er í 5 köflum. I. kafli, um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda, hefir að geyma lögfestingu á stéttarfélögum og stéttarfélagasamböndum sem löglegum samningsaðiljum í vinnudeilum fyrir meðlimi sína. Þá er með ákvæðum 4. gr. reynt að hindra það, að atvinnurekendur eða fulltrúar þeirra láti verkamenn gjalda stjórnmálaskoðana sinna, t. d. með hótunum um uppsögn eða brottrekstri, loforðum um fjárgreiðslur eða hagnað eða neitun um réttmætar greiðslur. Þá er félögunum heimilað að hafa trúnaðarmenn á vinnustöðvum til að gæta réttar verkamanna og ákvæði sett um, að einstakir verkamenn geti eigi rofið samtakaheildina með því, að semja út af fyrir sig við atvinnurekanda án leyfis stéttarfélags. Ennfremur eru ákvæði um, að samningar skuli skriflegir vera, og nm uppsagnarfrest, um ábyrgð á samningsrofum, sem þó takmarkast við almennar eignir stéttarfélags, en nær ekki til styrktarsjóða og sjúkrasjóða, samkvæmt till., sem ég hefi borið fram ásamt hv. þm. N-Ísf., VJ. Sett eru ákvæði um það, hvernig trúnaðarmaður stéttarfélags skuli haga sér, og reynt að tryggja, að atvinnurekandi láti eigi trúnaðarmann gjalda starfs síns. Er kaflinn tvímælalaust að mörgu réttarbót fyrir verklýðs- og stéttarfélögin. Í II. kafla eru verkföll og verkbönn heimiluð að l., en jafnframt sett öryggisákvæði til þess að reyna að draga úr, að til vinnustöðvunar þurfi að koma. Þannig verður eigi löglega hafin vinnustöðvun nema með almennri atkvgr. í félagi, skriflegri og leynilegri, er standi í 24 klukkustundir minnst, eða ef trúnaðarmannaráð hefir vald frá félagi til að hefja vinnustöðvun, þarf 3/4 hluta atkv. á fundi ráðsins til samþykktar á löglegri vinnustöðvun. Er það hliðstætt ákvæði við „septembersættina“ dönsku. Ákvörðun um vinnustöðun verður að tilkynna sáttasemjara og gagnaðilja með 7 daga fyrirvara, til þess að sáttatilraunir geti hafizt og unnt sé að bjarga verðmætum, sem eru í bráðri hættu. Þá eru bönnuð þau verkföll og verkbönn, sem eru aðeins um ágreining, er félagsdómur skal dæma um; ennfremur má eigi beita vinnustöðvun til þess að neyða stjórnarvöld til að framkvæma ólöglegar athafnir eða til að þvinga þau til að framfylgja ekki l. Í 18. gr. eru ákvæði, sem banna verkfallsbrjótum úr félagi eða sambandi að aðstoða við að afstýra vinnustöðvun. Gæti slíkt annars í ýmsum tilfellum haft í för með sér óeirðir, barsmíðar og meiðsl. III. kafli, um sáttatilraunir í vinnudeilum, er allmikil endurbót á l. frá 1925. Þar eru ákvæði um að skipta landinu í 4 sáttaumdæmi, og verður sáttasemjarinn í Reykjavíkurumdæmi jafnframt ríkissáttasemjari. En merkilegust á kvæði þessa kafla eru í 32. gr., um atkvgr. um miðlunartill. frá sáttasemjara, sem sniðin eru eftir dönskum l., sem hafa þótt gefast vel. Ef færri en 35% af félagsmönnum hafa greitt atkv. um till., þarf meira en helming atkv. til að fella hana, og verður sá hluti að stækka, eftir því sem þátttakan minnkar. En taki ekki 20% þátt í atkvgr., telst till. sáttasemjara samþ., hvernig sem atkv. falla. Eru þessi ákvæði sett til þess að tryggja það, að örlítill minni hl. félags geti eigi, þrátt fyrir miðlunartilI., haldið áfram vinnudeilu, ef til vill þvert ofan í vilja mikils meiri hl. félagsmanna. IV. kafli, um félagsdóm, er um sérstakan dómstól til að dæma í réttarágreiningi, þ. e. a. s. um skilning á samningi eða um samningseða lagabrot aðilja. Reynt er að ganga svo frá skipun dómstólsins, að sem mest trygging sé fyrir, að hann verði hvorttveggja, vel dómbær að þekkingu, með að hafa í honum einn dómara frá hvorum aðilja, Vinnuveitendafélagi Íslands og AIþýðusambandi Íslands, og óhlutdrægur, með því að hæstiréttur skipi 2 menn í dóminn og tilnefni 3 menn, sem ráðh. velur úr. Loks eru sektarákvæði í V. kafla. Ég hefi nú gert grein fyrir höfuðatriðunum í frv., svo og helztu atriðum úr löggjöf annara þjóða um þessi efni. Ég vil benda mönnum alveg sérstaklega á það, að hér er engan veginn lagt til, að dómstóll verði stofnaður til að dæma um hagsmunaágreining, þ. e. a. s. deiluna sjálfa um kaup og kjör. Yfirleitt eru allar lýðræðisþjóðir horfnar frá því ráði, því að hann hefir eins og ég hefi áður sagt, reynzt mjög óvinsæll hjá báðum aðiljum vinnudeilna. Ég vil einnig benda á það, að Framsfl. hefir frá því fyrsta verið mótfallinn því, að slíkur fastur dómstóll í vinnudeilum sé settur á stofn í landinu, og ávallt talið það mesta óráð. Árin 1923 og 1925 bar Bjarni Jónsson frá Vogi fram frv. um gerðardóm í kaupgjaldsþrætum, þar sem svo var til ætlazt, að dómurinn ákvæði kaup og kjör verkamanna, ef eigi næðust samningar með þeim og atvinnurekanda. Framsóknarmenn og alþýðuflokksmenn lögðu algerlega á móti þessu frv., en Framsfl. bar hinsvegar fram frv. að núgildandi 1. um sáttasemjara. Á þinginu 1929 kom enn fram frv. um vinnudóm í kaupgjaldsþrætum, en sætti enn mótstöðu vinstri þingflokkanna og komst eigi fram. Ennfremur hefir Framsfl. alltaf staðið öndverður gegn því, að sett verði á stofn ríkislögregla til þess að skakka leikinn í vinnndeilum, en viljað efla hina almennu lögreglu, án þess að hún mætti skipta sér af vinnudeilum. Ég er fyrir mitt leyti sannfærður um það, að allur fjöldi fólks í landinu, hvort sem eru atvinnurekendur eða verkamenn, og aðrir launþegar, opinberir starfsmenn eða bændur og búalið, muni við rólega yfirvegun komast að raun um það, að sú tilraun, sem verið er að gera með frv: þessu, til þess að leiða vinnudeilur inn á farsælari brautir og fá friðsamlega lausn á þeim, sé sjálfsögð og réttmæt. Og alveg sérstaklega vil ég vara verkamenn og sjómenn við því, að taka til greina að óathuguðu máli æsingaskrif og ræður, sem miða að því, að æsa menn gegn frv., því að samkvæmt reynslu annara þjóða af samskonar og líkum ákvæðum, er það fullvíst, að engum eru þau til meira hags en einmitt verkamönnum sjálfum. Þessu til stuðnings má benda á það, sem Sigfrid Hansen, ritari sænska verkamannasambandsins, segir í bréfi til mþn. um vinnulöggjöf, að þrátt fyrir það, þótt sænskir verkamenn hafi 1928 stofnað til allsherjarmótmæla gegn frv. um vinnusamninga og dómstól í réttarágreiningi, óski þeir nú, eftir það að hafa kynnzt l. í framkvæmdum, ekki eftir afnámi þeirra. Það er auðvitað eigi ætlun mín að fullyrða nokkuð um það, að eigi séu smíðagallar í frv. þessu né búast við því, að eigi geti, jafnvel fljótlega, reynzt þörf á að breyta því að meira eða mínna leyti, eftir því sem reynslan kennir við framkvæmd l. En hitt er ég sannfærður um, að það er full ástæða fyrir alla þjóðina til að fagna yfir því, að þessi tilraun til réttlátrar vinnulöggjafar skuli vera fram komin, og menn megi treysta því, að hún muni verða til góðs fyrir þjóðina, með þeim endurbótum og breytingum, sem reynslan kann að sýna, að síðar þurfi á henni að gera. Þótt telja megi víst, að frv. þetta verði að l. á þessu þingi. þar sem 4 þingflokkar virðast ráðnir í að fylgja því, þá er vitanlega mismunandi sjónarmið manna og afstaða til ýmissa ákvæða frv. Sumum mun vafalaust þykja frv. ganga of skammt að sumu leyti í því, að reyna að girða fyrir vinnustöðvanir, öðrum ef til vill að sumu leyti of langt. En um það ættu allir að geta orðið sammála, sem vilja þjóð vorri vel, að verkbönn og verkföll eru þeim verst, sem í þeim standa, atvinnurekendum og verkamönnum eða launþegum. Og yfirleitt er það svo um vinnustöðvanir, eins og annan ófrið, að oftast bíða hvorirtveggju ófriðaraðiljanna í raun og veru ósigur. Það er oft sagt, að betri sé „mögur“ sátt en feitur „process“. Það er reynsla mín af málarekstri manna, sem ég í starfi mínu hefi kynnzt, að yfirleitt er mikill sannleikur fólginn í þessu „óíslenzka“ orðtaki. En sama þykist ég sannfærður um, að þeir menn, sem af eigin reynd hafa kynnzt verkföllum og verkbönnum, muni yfirleitt geta tekið undir, að minnsta kosti í þeim tilfellum, þegar vinnustöðvun hefir staðið langan tíma eða haft mikla eyðileggingu verðmæta í för með sér. það hefir verið sagt af einum andmælanda þessa frv. hér á þingi, að rangt sé, að ríkissjóður taki á sig þann kostnað, sem frv. kann að hafa í för með sér. Þótt kostnaðarauki verði vitanlega nokkur, verða menn að athuga það, að þótt löggjöfin ekki yrði til að hindra nema örfáar stöðvanir á nauðsynjastarfi í þjóðfélaginu, myndi kostnaðaraukinn margendurgreiðast með því. Tjónið, sem hlýzt af vinnustöðvunum, er oft svo gífurlegt, bæði fyrir aðilja sjálfa og þjóðfélagið í heild, að það getur valdið jafnvel hundraðfalt þeirri takmörkuðu upphæð, sem samkvæmt þessu frv. má verja árlega í því skyni, að leitazt verði við að fá með lagi og festu friðsamlega lausn á vinnudeilum og fyrirbyggja vinnustöðvanir. Það er því gott dæmi um rökþrot og lélegan málstað andmælenda frv., að þeir skuli grípa til röksemda eins og þeirra, að telja eftir þennan nauðsynlega, en smávægilega kostnað, sem verja á til að hindra margfalt meira tjón. Andmælendur frv. ganga á það lagið, að reyna að æsa menn gegn frv., með því að telja þeim trú um, að hér sé um einhver „þrælalög“ eða „kúgunarlög“ að ræða. Þeir vita þó afarvel, þessir menn, og þá ekki sízt hv. 3. þm. Reykv., sem hefir alltaf viðurkennt og viðurkenndi síðast við 2. umr. þessa máls, að hann áliti rétt að setja l. um sáttatilraunir í vinnudeilum og félagsdóm um réttarágreining, að með frv. þessu er alls ekki um það að ræða að koma á fót dómstóli, sem dæmi um hagsmunaágreining, þ. e. kaup og kjör, eða yfirleitt að í frv. séu nokkur ákvæði, sem hindri nauðsynlegar vinnustöðvanir. Hér er aðeins gerð tilraun til að setja hóflegar og skynsamlegar leikreglur fyrir aðilja vinnudeilunnar, sem aðeins geta orðið til góðs fyrir alla, sem að þeim standa, og þjóð vora í heild sinni. Ég hika því eigi við að fullyrða, að andstaða Héðins Valdimarssonar og kommúnista gegn frv. á ekki rót sína að rekja til sannfæringar um óréttmæti frv., heldur stafar hún eingöngu af löngun þeirra til að nota þetta mál með rangsnúningi og röngum skýringum til æsinga og agitationar gegn Alþýðuflokknum, sem í fullu samræmi við fyrri afstöðu sína til málsins, og þar á meðal afstöðu Héðins Valdimarssonar, meðan hann var alþýðuflokksmaður, og í samræmi við afstöðu bræðraflokka þeirra á Norðurlöndum, hafa lýst sig fylgjandi málinu.



Herra forseti! Af hálfu Sjálfstfl. munum við tveir, hv. 8. landsk. og ég, skipta milli okkar þeim ræðutíma, sem hverjum flokki er afmarkaður við útvarpsumræður þessar. Ég mun hér drepa nokkuð á það, sem kalla mætti forsendur þeirrar vinnulöggjafar, sem hér er gert ráð fyrir að setja, sem sé með fyrirliggjandi frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, sem fram er borið af Framsfl., en af hálfu Alþfl. var þó einnig unnið að undirbúningi þess, að því er heitir, í stjórnskipaðri nefnd. Um ýms atriði málsins mun hinn fulltrúi Sjálfstfl. tala í seinni tímanum í kvöld. Alþfl. hér á Alþ., er svo nefnir sig enn, hefir óskað eftir útvarpsumræðum um vinnulöggjöfina. þeim finnst að vonum, þm. hans, að þeir standi nokkuð höllum fæti í þessu máli gagnvart öllum almenningi, og má því ætla, að þeir hafi nú hugsað sér að þvo hendur sínar frammi fyrir lýðnum. Það mun nú verða bert eftir kvöldið í kvöld. hvernig þeim tekst það. En ekki sízt hina almennu hlið málsins er nauðsyn að reifa hér að nokkru í allra áheyrn. „Með lögum skal land byggja, en með ólögum eyða“, segir gamalt orð, sem túlkar þá fyrstu og sjálfsögðustu undirstöðu undir hverju siðuðu þjóðfélagi. Öllum mönnum, sem komnir eru til vits og ára, er orðin ljós nauðsyn þessarar grundvallarreglu; aðeins glæpamenn og stjórnleysingjar virða hana að vettugi. Og þessi regla er algild, því að hún á við á öllum sviðum málefna þjóðfélaganna. Fyrir öllu samlífi manna á milli, öllum viðskiptum og öllum tiltektum, verða að vera einhverjar reglur, sem skylt er að fylgja ávallt, þegar með þarf, lög sem menn setja sér og framfylgja ber. Ef ekki væri þessu fylgt, væri allt í upplausn, og þá myndi ríkja hin frumstæðasta villimennska, enginn óhultur og engu óhætt, hvorki lífi né limum, eignum eða verkum, engu, heldur myndi með lagaleysi og agaleysi slík óöld skapast, sem orð fá ekki lýst, en reyndar er þó farið að móta nokkuð fyrir hér hjá oss. Þessum, sem kalla mætti hin almennu sannindi, mun nú enginn dirfast að neita, þ. e. a. s. svo lengi sem talað er almennt. Enginn, jafnvel ekki hinn hatrammasti bófi, myndi með öllu afneita þessu lögmáli yfirleitt. En á ýmsum sérstökum, alveg opinberum sviðum, virðast þó sumir menn, jafnvel svokallaðir „flokkar“, vilja gera þá undantekningu, að þar þurfi ekki að gilda lög, heldur megi jafnvel láta hendur skipta, sem hér hjá oss á síðari öldum er þó tiltölulega nýlegt villimennskufyrirbrigði. Þessir menn vilja ekki láta setja lög um verk og vinnu, heldur eigi menn þar að hafa leyfi til að skapa sér sjálfir „rétt“ í hvert skipti eða komast undan „skyldum“, eftir því sem henta þykir. „Þjóðfélagið“ eða þjóðfélagsvaldið þurfi ekki að skipta sér af því, sem einstaklingar eða félög taki sér þar fyrir hendur. Þegar rætt hefir verið hér á landi um vinnulöggjöf á undanförnum árum, má segja að Alþfl. íslenzki (sósíalistar) hafi fram að þessu, og þá ekki síður en hinir hreinu kommúnistar, orðið ókvæða við, og tekið öllum till. til þess að ráða bót á því óskaplega ástandi, sem ríkt hefir hér í þessum efnum, með fullkomnu samvizkuleysi. Af hálfu Sjálfstfl. hefir nú þing eftir þing, eins og kunnugt er, verið borið fram á Alþ. frv. til vinnulöggjafar, sem í öllum atriðum, er máli skipta, er í fullkomnu samræmi við það, er gildir í lögum um öll Norðurlönd, og sumpart er samið og sett og sumpart eftir á eða í framkvæmd samþykkt af alþýðuflokknum þar, sjálfum sósíalistum, enda hafa þeir nú um alllanga hríð haft öll völd í þessum efnum til þess að velja og hafna, innan löggjafarþinganna og utan, einir eða með aðstoð annara flokka. En svo langt er í frá, að þeim hafi komið til hugar að afnema verkamálalög sín, að þeir hafa beinlínis aukið þar við og talið sér það hina mestu fremd og ærinn styrk. Og jafnvel hafa þeir engan veginn skirrzt við, síðan þeir tóku að hafa stjórnarábyrgð og er þeim þótti við þurfa vegna alþjóðarheilla, að lögfesta við sérstök tækifæri miðlunartillögur um ákveðið kaupgjald eða beinlínis gerðardóm til þess að útkljá kaupkröfur. En hvernig hefir þá þessum eða slíkum tillögum verið tekið hér? Það er nú að vísu orðið alkunnugt mál og ýmislegt í því frægt að endemum, hvernig sósíalistar hafa snúizt við þessu, en Framsfl. hefir einnig fram að þessu sýnt sig linan í aðgerðum og of lengi látið rauðasta liðið í samstarfsflokknum tefja sig í því, að sinna í alvöru þessu þjóðnytjamáli. Í staðinn fyrir að taka undir þessar till. frá sjálfstæðismönnum með nokkurum velvilja því opin var ávallt látin leið að semja sig áfram til þess að gera málið sem aðgengilegast öllum aðiljum - þá gerðu einkum alþýðuflokksmenn hróp að því og svívirtu þá, sem að því stóðu, og affluttu aðgerðir þm. við allan verklýðsfélagsskapinn úti um land allt. Þeir heimtuðu visvitandi, eins og þeirra er siður og eins og þekkist frá öðrum málum, t. d. tryggingarlöggjöfinni, að félögin hér og þar gerðu vanhugsaðar ályktanir að rakalausum mótmælum gegn löggjafartillögum, sem þau ekkert höfðu kynnzt til hlítar, mótmælum sem síðar voru endurtekin í blöðum þeirra sem sjálfstæður andróður. Og þessum óþurftarskrípaleik er að nokkru leyti haldið áfram enn í dag, með dálitið breyttu viðhorfi. Hvers vegna gerðu þeir þetta, menn sem áttu að vera ábyrgir fulltrúar þjóðarinnar? Af hræðslu! Þeir vissu vel, að það er samvizkulaust að berjast eins og naut í flagi gegn réttmætri vinnulöggjöf, en þeir voru bæði hræddir við sinn eigin ósvífna áróður í þessum málum, að honum slægi nú til baka á þá aftur, og einkum óttuðust þeir um sjálfa sig, að þeir myndu missa æsingartökin á hinum uppæsta lýð. Eins og kunnugt er, þá byggist vald sósíalista og kommúnista yfir fólkinu á því, að ekki verði stillt til friðar í verkamálum þjóðfélaganna. Þeirra atvinna er að blása að kolunum, halda við æstu báli verkfalla og vinnudeilna, með ávallt endurteknum og látlausum kröfum um breytt og betri kjör, sem flestum þykir dælt að kjósa sér til handa, allt án tillits til ástæðnanna í þjóðfélaginu að öðru leyti. Og meðulin sem þeir vilja helzt óáreittir nota, eru rógur og hatrammt níð um aðrar stéttir og hóflaust hól um eigin verk og þá, sem fást til að flykkjast undir þeirra merki. Þeir þykjast vera verndarar fólksins og aðrir séu þess kúgarar. En ef friður, vinnufriður, kæmi? Já, þá vantar ef til vill sundrungina, úlfúðina til þess að ala á, og þá er minni von um gengi þeirra, sem eiga „foringja“- upphefð sína að þakka þessu þarfa handverki. Þeir gætu sem sé orðið „atvinnulausir“, sem í þessu tilfelli fáir góðir Íslendingar myndu harma. Það er nú gefið, að þeir héldu í fyrstu, sósialistar hér, að þeim myndi takast með offorsi sínu að binda Framsfl. í báða skó. Þeir hugsuðu sér þá framsóknarmenn sér svo nátengda, að ekki gæti eða mætti til útbrota koma. En hvað verður? Það, að Framsfl. fann þrátt fyrir allt, og með forsrh. Hermann Jónasson í fararbroddi, að þeir voru ekki „af sama hlóði“ og hinir ofstopafullu marxistar. Hann tók sér fyrir, forsrh., að boða hátíðlega, og reyndar ítrekað, að nú myndi hann gera gangskör að því að koma á vinnulöggjöf í landinu, og að því rak, að það varð meira en orðin tóm. Framsfl. varð, vegna kjósenda sinna, eigin hagsmuna og þá líka hinna ríku þjóðfélagshagsmuna, að láta til skarar skriða. Hann varð að fara að vinna að málinu. Og þá varð ekki hjá því komizt, að Alþfl. varð að dansa með, ella myndu vegir alveg skiljast og þeim fyrr en til stóð varpað fyrir borð af þeim fleytum, sem enn sigla á hinu úfna stjórnarhafi. Þannig varð til frv. það, sem hér liggur fyrir, að formi til fram borið af framsóknarmönnum, en með svokölluðum atbeina Alþfl. (að vísu með allmiklum straumi og skjálfta),að frádregnum hinum nýja einherja, hv. 3. þm. Reykv., Héðni Valdimarssyni, sem nú skipar sér hlið við hlið hálf- eða al-bræðra sinna, kommúnistanna, þar sem hans mun að leita þangað til, að einnig þar „hræður munu berjast“. En þeir eru einnig þar vitaskuld í vanda staddir. Alþýðuflokkssósialistarnir, höfuðlaus her, því að þeirra eigin fortið gengur aftur og hamrar á þeim aumum. Megnar nú litt móti að standa „útdreginn“ ráðherra og örkumla lið. Þeir hafa nú orðið að beygja sig undir löggjafarstefnuna í verkamálum; og þó að þeir þykist nú vilja gera það með hagsmuni hins vinnandi fólks fyrir augum, þá dynja nú á þeim sömu ókvæðisorðin, er þeir höfðu áður notað á andstæðingana til hægri: Svikarar heita þeir nú á Héðinskomma-máli, „svikarar við málstað fólksins“, höfundar „þrælalaga til þess að kúga verkalýðinn“, „argir þjónar íhalds og auðvalds“, og þar fram eftir götunum. Nei, orðbragð þeirra afneitar sér ekki. Og undan því mundu þeir gjarnan vilja „skúlka“. Alþýðuflokks-sósíalistarnir, og við atkvgr. í málinn við 2. umr. hér í hv. deild hafa þeir gert vanmátta tilraun til þess að hlaupast undan merkjum, en voru gripnir á flóttanum. Héðan af eru þeir dæmdir menn. Hafa getið sér óorð bæði til hægri og vinstri. Eins og oftar en einu sinni áður hefir verið gerð grein fyrir á alþjóðarvettvangi, sbr. m. a. útvarpsræður hv. þm. Snæf., TT, er aðalefnið í tillögum þeim til vinnulöggjafar, sem sjálfstæðismenn hafa flutt undanfarið (má segja vinzað úr Norðurlandalöggjöfinni, sem sósialistar þar hafa staðið að. en þar eru þeir farnir að verða pólitískt siðaðir menn), þetta: 1) Jafnrétti vinnuveitenda og verkamanna er viðurkennt, svo og gildi félagsskapar þeirra. 2) Verkföll og verksvipting, þ. e. öll vinnustöðvun, lúti ákveðnum reglum. 3) Sáttatilraunir í vinnudeilum verði aflmeiri en verið hefir, með auknu valdi sáttasemjara. 4) Stofnaður dómstóll, er skeri úr ágreiningi út af vinnusamningum. án þess að ákvarða nokkuð um kaup verkamanna eða þess háttar. Frv. Framsfl. (sem hér liggur fyrir - og Alþfl. nú þykist ætla að fallast á, þótt kvíðandi sé) inniheldur óneitanlega í nokkurum mæli allt þetta, þótt í sumum atriðum sé þessu ábótavant og hvergi nærri eins greinagott og tryggilega um búið til réttlátrar niðurstöðu og í tillögum sjálfstæðismanna. Höfuðatriðin eru áþekk, þessi: 1) Frv. framsóknarmanna viðurkennir jafnréttinn og félagsréttindin. 2) Það viðurkennir og setur ákveðnar reglur um verkföll og verkbönn. 3) Það setur gagngerðari reglur um sáttatilraunir og eykur valdsvið þeirra frekar en áður gilti. 4) Það stofnar til vinnudómstóls - með líkum hætti og sjáifstæðismenn vilja gera (kallar hann „félagsdóm“, en sjálfstæðismenn „vinnudómstól Íslands“). Þó að það sé greinilegt, að ýmislegt mætti setja út á meðferð framsóknarmanna á málinu og frv. þeirra, þá töldu fullfrúar Sjálfstfl. í hv. allshn. þessarar deildar það falla svo í meginatriðum saman við þeirra tillögur, að þeir lýstu sig því fylgjandi sem vel nothæfri lausn eins og nú standa sakir (þótt þeir til reynslu bæru fram nokkurar brtt. við það). Slíkt hið sama gerir allur Sjálfstfl. á þingi nú; hann telur frv. svo mikilsvert spor í rétta átt, þrátt fyrir ágalla þess, að ekki sé áhorfsmál að fylkja sér um það til úrslita, úr því að þess er kostur að koma því fram. Því að aðalatriðið er vissulega, að þessi mál komist á grundvöll laga og réttar, að ólögum og stjórnleysi verði eytt, svo að sjálft þjóðfélagið ekki tortímist. Að með öðrum orðum óöld sú, sem ríkt hefir í þessum efnum hjá oss, verði landræk ger - og vargarnir í vinnuvéum þjóðarinnar verði óalandi og óferjandi! Það er takmarkið. Þeir, sem gerast friðspillar og niðhöggvar í atvinnulífi hinnar íslenzku þjóðar, eiga að verða óráðandi öllum bjargráðum! Það væri ekki ófyrirsynju, ef tími ynnist til, að skjóta hér inn í nokkrum aths. um það, sem kallazt hefir gerðardómur í vinnudeilum. Hvorki sjálfstæðismenn né framsóknarmenn hafa í till. þeim, sem hér um ræðir, farið fram á, að til slíks úrskurðarvalds yrði stofnað, eða gerðardómi, sem ákvæði að jafnaði kaup og kjör, yrði komið á sem fastri stofnun. - Ræði „vinnudómstóll Íslands“ í frv. sjálfstæðismanna og „félagsdómur“ - frv. framsóknarmanna lúta að öðru, - þeirra verksvið er ekki, undir nokkurum kringumstæðum, að ákveða kaup verkalýðsins, heldur taka á móti kærum og útkljá réttarþrætur, sem upp kunna að koma um brot á gerðum samningum milli aðilja, vinnuveitenda og verkamanna. Þótt „gerðardóms“hugmyndin almennt hafi mikinn byr úti um allan heim í ýmsum samböndum, þá þykir hún þó ekki allskostar henta í þessum efnum. Gerðardómar. fastir, um kaup og kjör, hafa þó verið reyndir annarsstaðar (t. d. í Noregi), en misjöfn ánægja hefir verið með þá, og þeir einatt unað illa úrskurðum þeirra, sem þótzt hafa orðið undir í skiptunum. En slíkt er þó ekkert einkennilegt; en það mætti segja, að það sé svo viðkvæmt mál, sem um er fjallað; að bezt sé og eðlilegast, að allt gangi sem frjálslegast með samninga-umleitunum og sáttatilraunum í lengstu lög. - En að því getur rekið í einstökum tilfellum, að þetta reynist með öllu ófullnægjandi, og að þá verði að koma að því, sem þessi vinnulöggjöf ekki tekur til, sem sé kasta ríkisvaldsins, vegna ótvíræðra hagsmuna þjóðarheildarinnar, sem vitanlega mega sín meira en erjufýsn einstaklinga. Þá getur löggjafarvald og ríkisstjórn orðið tilneytt að grípa fram fyrir hendur þeirra, er deila og ekki koma sér saman og ekki skeyta um það, sem í húfi kann að vera fyrir mikinn hluta þjóðar eða allan almenning, - og til þess getur eins komið, þótt hér um rædd vinnulöggjöf komist á, þá getur það orðið ótvíræð höfuðskylda hlutaðeigandi stjórnarvalda að skakka leikinn, t. d. með lagasetningu um bráðabirgðagerðardóm til þess að útkljá deiluefnið til fullnustu og ákvarða bindandi um lausn þess, eins og oft hefir þurft á að halda í lýðræðislöndum. og á síðustu árum hjá sósíalistastjórnum, t. d. á Norðurlöndum - alveg á sama hátt eins og Alþingi gerði á þessu yfirstandandi þingi í hinni alkunnu togaradeilu: Sem sé lögskipuðum gerðardómi. Það er nú lærdómsríkt að athuga, hvernig Alþfl. hér tók þessum nauðsynlegu gerðardómslögum, sem forsrh. flutti, en á það mál heyrðu á sínum tíma allir þeir, sem hlusta vildu. Þá urðu menn að hlusta á það, að ráðherra, sem átti að vera ábyrgur orða sinna, hv. þm. Seyðf. HG, gaf fyrir sjálfs síns hönd og síns flokks þá yfirlýsingu, að slíkur gerðardómstóli væri óhafandi, af því að hann væri óhlutdrægt skipaður! - Menn höfðu áður að vísu reynt það af þessum þá hæstv. ráðh., að hann lét sér ekki allt fyrir brjósti brenna, en að hann gerði sig að málsvara slíkrar fólsku sem þessarar, mátti undrun sæta! Og þvílík trú á málstað sinn! - Hann kvað sósialista ekki vilja una slíku úrskurðarvaldi, nema þeir sjálfir gætu ráðið skipun dómsins - nema dómurinn fyrirfram yrði skipaður þeim í vil, með öðrum orðum, og sér hvert mannsbarn, hvernig komið væri réttarfari í landi, þar sem málspartar, hvor eftir því sem tökin hefðu meiri í það og það skiptið, réðu einir því, að þeim yrði dæmt í hag, hvort sem rétt væri eða rangt. Hitt er atriði út af fyrir sig, að sami maður. HG, fullyrti um leið, að ekki mætti trúa hæstarétti landsins til óvilhallrar tilnefningar á dómendum (það yrði alltaf verkalýðnum í óhag) ! Þótt sleppt sé nú því alveg, að nýlega var búið að „endurbæta“ hæstarétt á stjórnarflokkavísu, - eftir því sem blöð þeirra töldu með nýútnefndum dómurum, í stað meintra andstæðinga, er víkja urðu, - þótt sleppt sé þessu, þá mun verða leitun á eins rætinni óhlutvendni í þjóðfélagsmálum, svo regindjúpri spillingu, eins og lýsir sér í þessum málflutningi hv. þm. Seyðf., sem nú er að maklegleikum afvaldaður. Hitt verður væntanlega hvorki þessum flokki (Alþfl.) né öðrum látið haldast uppi, að traðka löglegum dómi, þrátt fyrir heimskulegar „samþykktir“ þar að lútandi. Úrslitastundin um almenna vinnulöggjöf á þessu þingi stendur nú yfir, og viðburðir ýmsir síðustu tíma og síðustu daga sýna, með ægilegum dráttum hamslausrar ósvífni, að ekki er seinna vænna að skikka nokkuð til í þessum málum, eins og getið var fyrr. Er nú og setið, meðan sætt er. - Framsóknarmenn og sjálfstæðismenn og bændaflokksmenn standa nú orðið í þessu óbilugir saman (þótt eigi hafi nógu oft verið áður), og þeir eru í raun réttri þeir einu ábyrgu flokkar í landinu um uppihald og afkomu landsfólksins gagnvart hinu æðisgengna niðurrifi. Þegar í nauðir rekur, verður það einnig að vera svo - og það hefir einnig atvikazt svo fyrr (og er skammt að minnast atburða á þessu þingi, er nú situr). Og þessu máli sjá alþýðuflokksmenn sér nú einnig ekki annað fært en að fylgja, svo að allt fari ekki í kaldakol í þeirra eigin herbúðum, - þótt þeir vissulega engist sundur og saman af pólitískri iðrakveisu, sem fulltrúi þeirra í allshn., hv. þm. N.-Ísf., VJ, gerir óvenjulega óhöndulega tilraun til að lækna (í nál. á þskj. 318), en sú læknisaðgerð hans líkist því, sem hann mun telja sér óhentast að vera bendlaður við, sem sé hreinum skottulækninga-„hókus-pókus“! Þannig leggjast þá opinberlega á móti málinu þeir einir, sem í þessum efnum eru hreinir fulltrúar stjórnleysisins. útibústjórarnir frá Rússíá - bræðrafélagsskapur Stalíns hér á Íslandi. En þegar þeir eru gerðir áhrifalausir, eins og í þessu máli. munu þeir leysast upp og tvistrast. Og það á yfirleitt fyrir þeim að liggja. Því að þetta mál er dæmi um það, hvernig þjóðfylking getur myndazt, þegar örlög lands og lýðs kalla; það getur og verið forboði þess, að illgresið verður upprætt úr hinum íslenzka þjóðarjarðvegi. Öll landsins börn munu að lokum sannfærast um þau sannindi, - að Ísland á aðeins að byggjast af þjóðhollum, hreinræktuðum Íslendingum !



Það hefir fallið í minn hlut að hafa orð fyrir Alþfl. við þessa útvarpsumræðu, sem Alþfl. hefir óskað eftir, að fram færi um frv. það, sem fyrir liggur, varðandi stéttarfélög og vinnudeilur, ekki fyrir það, að ég sé til þess bezt kjörinn minna flokksmanna, nema miklu síður sé, heldur vegna þess, að svo vill til, að ég einn Alþfl.manna á sæti í þeirri n. þessarar hv. d., sem frv. hefir haft til meðferðar. Þess er fyrst að geta, að Alþfl. hefir aldrei verið því út af fyrir sig andvigur, að sett yrðu sérstök lög, er ákvörðuðu réttarstöðu verkalýðssamtakanna í þjóðfélaginu, kvæðu á um afstöðu verkamanna og atvinnurekenda hvorra til annara og segðu til um, hvaða reglur skyldu gilda um gagnkvæm viðskipti þessara aðilja. Hitt er að vonum, að Alþfl. og verkalýðssamtökin, sem hann styðst við, hafa borið nokkurn kvíðboga fyrir því, að við setningu slíkrar löggjafar yrði réttar verkalýðsins illa gætt, ef hann yrði ekki alveg fyrir borð borinn, með eðlilegu tilliti til þess, hve afstaða hans til löggjafarvaldsins er veik, svo fáliðaður sem hann hefir verið og er enn á Alþ. Þess ótti hefir ekki orðið minni við það, að Íhaldið í landinu hefir lengi haft á prjónunum og hvað eftir annað sýnt á Alþ. frv. til vinnulöggjafar, sem ekkert hafa verið annað - enda ekki ætlað að vera annað - en kúgunartæki íhaldssamra og purkunarlausra atvinnurekenda á verkalýðinn og samtök hans. Og þó nokkuð hafi á yfirborðinn dregið úr þessari fjandsamlegu sókn Íhaldsins nú upp á siðkastið, eftir því sem af því hefir dregið að öðru leyti, er enn glöggt af þeim tillögum Sjálfstfl. hér að lútandi, sem nú liggja fyrir hv. Alþ., hvað þessir herrar í raun og veru vilja, og hvað þeir myndu gera; ef þeir fengju aðstöðu til. Má enginn láta blekkjast af hræsnisfullu flaðri þeirra utan í frv. það, sem hér liggur fyrir, og þeirri tæpitungu og gælum, sem þeim þóknast að gera við það. Það eru góðgerðir, bornar á borð fyrir veizlugesti Sjálfstfl., kommúnistana og hv. 3. þm. Reykv., HV, sem ég vænti, að þeir þrifist af í réttu hlutfalli við þau heilindi, sem krásirnar hafa verið hitaðar við. Enn eru tili. Sjálfstfl. svo, að í þeim felst stórkostleg árás á félagslegar sjálfsbjargir verkalýðsstéttarinnar í landinu, nema löggjöfin ætti að framkvæmast af framkvæmdarvaldi, sem verkalýðnum væri vinveittara, og hrykki þó ekki til, auk þess sem engu slíku er unnt að gera skóna á þessu landi, og er þar ólíku saman að jafna og því, sem að þessu leyti á sér stað með bræðraþjóðum vorum á Norðurlöndum. Er nauðsynlegt að hafa þetta fast í huga: hina styrku stoð, sem verklýður annara Norðurlanda á í landstjórnum og öðru framkvæmdarvaldi, þegar samanburður er gerður á vinnulöggjöf þeirri, sem gildir í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, og umborin er af verkalýð þessara landa, og hvað vera mundi viðunandi og vorum verkalýð þolandi vinnulöggjöf, eins og allt er í pottinn búið hér á landi. Við þetta hefir það bætzt, að stundum og of oft hafa heyrzt frá Framsfl. þær raddir varðandi þessa lagasetningu,sem engu góðu hafa lofað. Tortryggni og varygð Alþfl. og verkalýðsstéttarinnar hefir því sannarlega verið næsta eðlileg. Um hitt hefir ekki ráðið nein hjátrú, að þó að vinnulöggjöf sé að vísu viðkvæmara mál verkalýðnum og varasamari en flest önnur löggjöf, þá gildir hið sama um hana sem um hverja aðra löggjöf, að eins og hana má gera þannig úr garði, að hún miði verkalýðnum til skaðsemda einna, getur hún ekki aðeins verið honum skaðlaus, heldur gert honum drjúgt gagn með því bæði að tryggja þau réttindi honum til handa, er þegar hafa náðst og fengið á sig nokkra hefð, og auka við þau réttindi. Afstaða Alþfl. til vinnulöggjafar er í stuttu máli sú hyggilega og hverju barni skiljanlega afstaða, að hann er andvígur þeirri vinnulöggjöf, sem miðar verkalýðnum til skaða, sviptir hann réttindum eða gerir aðstöðu hans á einn eða annan hátt veikari og erfiðari en áður, lætur sér hinsvegar fátt og ekki óðslega um hina, sem er meinlaus og gagnslaus, en er aftur eindregið fylgjandi þeirri vinnulöggjöf, sem veitir verkalýðnum aukinn rétt og öruggari aðstöðu í baráttunni fyrir tilveru sinni og því þjóðfélagslega hlutverki, sem hann er kallaður til að inna af hendi. Alþfl. hefir og þá afstöðu til þessa máls eins og annara mála, og svo á Alþ. sem annarsstaðar, að það hvarflar ekki að honum að leggja í neina keppni um það, hver hæst getur hrópað og hóflausastar kröfur gert, án tillits til þess, hvort nokkru, engu eða þveröfugu verður til leiðar komið með þeim látum. Við erum hér 7 af 49 þm. og geta okkar að sjálfsögðu takmörkuð til áhrifa, en hún er líka takmörkuð í samkeppninni um hávaðann við vini okkar kommúnistana og bandamenn þeirra, því að við höfum gagnstætt þeim það hlutskipti að berjast hér ábyrgri baráttu fyrir alþýðu þessa lands, hinni þrotlaust, seigu, æfintýralausu baráttu, sem Jón heitinn Baldvinsson vissi og sýndi, hvert gildi hafði, og oft er miklu þýðingarmeiri og farsælli, þó að minna láti yfir sér, í hyggilegri vörn gegn ofurefli, sem að svo stöddu er engin leið að vinna fullan sigur á, en í yfirlætisfullri, fíflalegri og meiningarlausri sókn, sem aðeins getur gert verra úr illu og er, því miður, stundum beinlínis ætlað að gera það. Hefir þetta ekki hvað sízt sannazt á viðskiptum Alþfl. við aðra flokka um vinnulöggjafarmálið frá fyrstu tíð og til þessa dags. Þessi afstaða Alþfl. til vinnulöggjafar var skýrt mörkuð á 13. þingi Alþýðusambands Íslands. sem háð var haustið 1936. Þá var hinn 9. nóv. samþ. ályktun um það mál eftir till. hv. 3. þm. Reykv., HV, og 9 annara, sem allir munu hafa verið fulltrúar verkalýðsfélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík. Ályktunin var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta, og mun hafa verið samþ. í einu hljóði: „13. þing Alþýðusambands Íslands ályktar að vera mótfallið hverskonar nýrri vinnulöggjöf, nema því aðeins, að með henni fáist full lagaviðurkenning fyrir rétti Alþýðusambands Íslands og sambandsfélaga þess til verkfalla, auðveld og skjót málsókn vegna samningsrofa af hálfu atvinnurekenda og að öðru leyti verulega aukin réttindi fyrir alþýðusamtökin, frá því sem nú er. Telur þingið heppilegast, að Alþ. láti mþn., þar sem Alþýðusambandið hafi fulltrúa. athuga málið, og leitað verði að nýju álits Alþýðusambandsins áður en málið yrði útkljáð, enda yrði engin löggjöf sett um þetta mál, áður en aðalatriði hennar yrðu lögð fyrir sambandsfélögin og hefðu náð samþykki Alþýðusambandsins. Þingið er sérstaklega andvigt lögákveðnum gerðardómum um kaupgjald og önnur vinnukjör, sem settir kynnu að verða án samþykkis alþýðusamtakanna, en telur hinsvegar ákveðna gerðardóma um samningsrof vera heppilegri en hina venjulegu dómstóla, enda yrði þóknun gerðardómsins greidd af því opinbera“. Ég bið hv. þdm. og aðra áheyrendur að athuga vel og minnast þess síðar, að það er hv. 3. þm. Reykv., HV. sem flytur þessa till. ásamt fulltrúum verkalýðsfélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík. Svo sem annaðhvort var, með tilliti til þess, hver var nauturinn að þessari ályktun, hefir undirbúningi vinnulöggjafarinnar af hálfu Alþfl. verið hagað samkvæmt fyrirmælum hennar og þannig, að í engu hefir verið gert minna en um var beðið, og þar sem vikið hefir verið frá beinum fyrirmælum ályktunarinnar, hefir stórum betur verið að unnið en til var ætlazt. Þegar hinn l5. des. sama ár, 1936, skipaði ráðh. Alþfl., hv. þm. Seyðf., HG, 4 manna n. til að gera till. um löggjöf um réttindi verkalýðssamtakanna, afstöðu þeirra til atvinnurekenda og meðferð deilumála á milli þessara aðilja. Í ályktun hv. 3. þm. Reykv., HV, hafði verið farið fram á mþn., þar sem Alþfl. hefði ráðið aðeins einu sæti af 5 og n. að öðru leyti orðið óvingjarnlegar skipuð í garð verkalýðssamtakanna en hin stjórnskipaða n., sem í voru 2 alþýðuflokksmenn, Guðmundur Í. Guðmundsson lögfr. og Sigurjón Ólafsson alþm., ásamt 2 framsóknarflokksmönnum, Gísla Guðmundssyni alþm. og Ragnari Ólafssyni lögfr., en þeir eru báðir einhverjir hinir tillögubeztu menn sinna flokksmanna í garð verkamanna og samtaka þeirra, að ýmsum öðrum ólöstuðum. Gera má og fastlega ráð fyrir því, að þáltill. um mþn. til þessara starfa hefði afmarkað starfsvið n. með minna tilliti til réttinda verkalýðssamtakanna en gert var í ráðh. bréfinu, sem með öðru hefði getað haft miður heppileg áhrif á niðurstöðu n. frá sjónarmiði verkamanna. En um niðurstöðu n., þ. e. lagafrv. það, sem hér liggur fyrir, er það að segja, að það uppfyllir hverja einustu kröfu, sem hv. 3. þm. Reykv., HV, á sínum tíma þóknaðist að fara fram á, að Alþýðusambandsþingið gerði, og það samþ. að gera, til vinnulöggjafar. 11íeð frv. er Alþýðusambandi Íslands og sambandsfélögum þess, eins og fram á var farið, tryggð full lagaviðurkenning fyrir rétti til verkfalla, auðveld og skjót málsókn vegna samningsrofa af hálfu atvinnurekenda, og að öðru leyti verulega aukin réttindi fyrir alþýðusamtökin, frá því sem nú er. Enga gerðardóma um kaupgjald og önnur vinnukjör á að setja upp, en hinsvegar eins og um var beðið, sérstakan dómstói um samningsrof, sem að öllu leyti á að vera á kostnað hins opinbera. Frv. hefir verið borið undir sambandsfélögin, og Alþýðusambandið lagt samþykki sitt á það. Á nú ekkert að vera til fyrirstöðu eftir þeirri linn, sem þing Alþýðusambandsins hefir dregið að frumkvæði hv. 3. þm. Reykv., HV, að alþýðuflokksmenn hér á hv. Alþ. fylgi frv. og hjálpi til að gera það að l., sem þeir og munu gera. Að þessi hv. þm., HV, sjálfur, skerist þar úr leik, þarf engan að undra. Það er talandi tákn þess, sem nú er vitað, að hann er hættur að vera alþýðuflokksmaður. Undirtektir verkalýðsfélaganna um vinnulöggjafarfrv. munu bera það með sér, að undantekningarlaust séu félögin út af fyrir sig því fylgjandi, að vinnulöggjöf sé sett, eða hafi a. m. k. ekkert á móti því. 30 sambandsfélög tjá sig beinlinis fylgjandi frv. því, sem fyrir liggur, þó að mörg þeirra að sjálfsögðu óski breytinga á því. ef fáanlegar væru, lá félög hafa tjáð sig andvíg frv. eða selja ófrávíkjanleg skilyrði fyrir fylgd sinni við það. Mjög mörg félög, og ekki færri en 49, hafa enga umsögn sent, og þar á meðal sum hin stærstu félög. og verður að telja þau hlutlaus, þó að raunar sé kunnugt um ýms fjölmenn félög þeirra á meðal, sem með vissu fylgja frv. Mikið er af því látið af þeim, sem telja sig andstæðinga vinnulöggjafarinnar, að meiri hluti hins skipulagsbundna verkalýðs teljist til þeirra félaga, sem tjáð hafa sig andvíg frv. En þó að svo væri, sem mun vera vafasamt, segir það ekki neitt, þar sem ekkert áreiðanlegt liggur fyrir um þátttökuna í atkvgr. né um tölu atkv. með eða móti innan hvers félags. Mestu munar að sjálfsögðu um hið fjölmennasta félag, verkalýðsfélagið Dagsbrún í Reykjavík, sem talið er í andstöðuhópnum. En vitað er, að í því 1700 manna félagi, undir stjórn hv. 3. þm. Reykv., HV. voru ein 200 atkv. greidd gegn frv. Eftirtektarvert er, að þar var málið ekki borið undir fulltrúaráð, sem að sjálfsögðu var miklu bærara að taka afstöðu til jafnþýðingarmikils máls fyrir félagsins hönd en svo litt sóttur almennur skyndifundur, né heldur var stjórnin fáanleg til að verða við kröfu um almenna atkvgr. meðal allra félagsmanna, og má fara nærri um, hvað valdið hefir. Sannleikurinn um þetta mál er sá, að það, að því hefir verið komið til leiðar. að nokkur verkalýðsfélög teljast andvig vinnulöggjafarfrv. því, sem fyrir liggur, á ekki nema að litlu leyti, ef að nokkru leyti, rót sína að rekja til raunverulegrar andstöðu gegn þessari lagasetningu, heldur til þess kommúnistíska fylliríis, sem hv. 3. þm. Revkv. hefir nú verið á um hríð ásamt fyrrverandi stórtemplar, Sigfúsi Sigurhjartarsyni, og nokkrum öðrum annars bindindissömum mönnum. Var þó raunar alltaf við því að búast, að hinir gömlu kommúnistar og aðrir andstæðingar A1þfl., þar á meðal íhaldsmenn og nazistar innan verkalýðsfélaganna, mundu rísa gegn hverri þeirri vinnulöggjöf er Alþfl. yrði riðinn við, tortryggja hana og afflytja og vinna sina sigra með þeim skyndiáhlaupum og uppþotum, sem því liði er svo lagið. Þetta sá hv. 3. þm. Reykv., HV., ljóslega fyrir sér, er hann leit á sig í anda berjast fyrir þessu vinnulöggjafarfrv., sem hann nú hefir misst aðstöðu til að geta gert og þykir miklu verra en hann lætur á bera. Því að okkar á milli sagt - og er ekki nærgætið að hafa það hátt -, hefir hv. 3. þm. Reykv., HV. fram að þessum síðustu og verstu tímum verið okkar allra óþolinmóðastur að fá nokkrurn enda bundinn á hina yfirvofandi lagasetningu um vinnudeilur, sjálfsagt fyrir það, að hann hefir þar manna mest í eldinum s!aðið. Lá við borð á næstsíðasta Alþ., að hann í nokkru fumi, sem honum hættir við, gerðist sjálfur flm. að vinnulöggjafarfrv. því hinu sama, sem hér liggur fyrir, og þó að ýmsu leyti miður úr garði gerðu með tilliti til verkamanna, enda verr undirbúið og hugað. Í samræmi við þetta er það, að hv. 3. þm. Reykv., HV, flutti ekki till. þá til ályktunar um vinnulöggjöf, er ég áðan gat um, upphaflega í því formi, er síðar náði samþykki alþýðusambandsþingsins, heldur lagði hann til og barðist mjög fyrir; að þm. Alþfl. og Alþýðusambandsstjórn yrði gefið fullt og ótakmarkað umboð til að afgreiða vinnulöggjöfina eins og þm. og sambandsstjórn teldu heppilegast - án þess að málið yrði borið undir verkalýðsfélögin. Heimildir að þessu eru óyggjandi. Hefir nú verið gerð leit að upphaflegu till. í skjölum Alþýðusambandsins. Má vel vera, að hún sé þegar fundin, og verður hún þá vafalaust hirt mönnum til fróðleiks um hinn pólitíska hráskinnaleik þessa hv. þm. Til þess að geta dæmt af skynsamlegu viti um gildi þeirrar vinnulöggjafar. sem í ráði er að setja með samþykki þessa frv., verða menn fyrst af öllu að gera sér ljóst, hver sé réttarstaða verkalýðssamtakanna nú, að slíkri löggjöf ósettri. Sumir tala svo og láta sem hér sé um þau réttindi að ræða, að róttækrar löggjafar þurfi við, ef um eigi að bæta, og sé naumast annars að vænta af vinnulöggjöf yfirleitt en að rýrð verði réttindin. Þetta er alls fjarri öllum sanni og skrumlausum veruleika. Réttaröryggi verkalýðssamtakanna er nú hið valtasta sem hugsazt getur, og má segja, að þau eigi sér engan tryggðan rétt. Hátt er látið um, að félagsrétturinn sé þó tryggður með ákvæði stjórnarskárinnar, um að stofna megi félög í hverskonar löglegum tilgangi. Satt er það, að verkalýðsfélög eru félög, en hver trygging er fyrir því, að dómurum þóknist alltaf að lita svo á, að tilgangur verkalýðsfélaganna sé löglegur tilgangur? Eru ekki líka í stjórnarskránni ákvæði um hinn heilaga eignarrétt kapítalistanna og enn helgara athafnafrelsi þeirra, að ógleymdu hina allra helgasta, sjálfu þjóðskipulaginu? Og getur ekki dómurum, hvenær sem er, þóknast að líta svo á, að öllu þessu sé hætta búin af starfsemi verkalýðsfélaga? Þrátt fyrir samhljóða ákvæði um félagsréttinn í hinni dönsku stjórnarskrá, dæmdi hæstiréttur Dana verkalýðsfélag ólöglegt árið 1873, og getur slíkt viðar komið fyrir, og ekki sízt í landi þar sem skammt er síðan að hæstaréttardómari lét hafa eftir sér - hæstv. forseti fyrirgefi dómaranum orðbragðið - að skera ætti hausinn af öllum sósíalistum, og hefir til þessa verið áður vitnað hér á Alþ. Verkalýðsfélög hafa verið og eru enn unnvörpum uppleyst víða um lönd þrátt fyrir tvímælalausan almennan félagsrétt í stjórnarskrám hlutaðeigandi landa. Kann ég að upplýsa, að nú liggur fyrir íslenzkum dómstólum krafa um að uppleysa eitt verkalýðsfélag landsins sem þjóðhættulegan félagsskap, og á þetta sér stað í mínu eigin annars ágæta kjördæmi. Má marka af því, að ekki þarf að vænta, að kallað sé á aðstoð hinna íslenzku dómstóla í þessum efnum. Verkalýðsfélögin, meðlimir þeirra, svo og hverjir aðrir verkamenn, standa nú berskjaldaðir gegn árásum atvinnurekenda á félagsréttinn. Atvinnurekendur geta með hótunum og hverskonar þvingunarráðstöfunum kúgað menn til að segja sig úr félögum, sem þeir eru þegar gengnir í. Og þetta er ekki aðeins unnt að gera, heldur er þetta gert. Er þess skammt að minnast, að „stjórnarskrárverndað“ verkalýðsfélag varð af þessum sökum að starfa árum saman að nokkru leyti sem leynifélag, og verkamenn þekki ég enn á miðjum aldri, sem ofsóttir hafa verið, sveltir og hundeltir um þvert og endilangt landið fyrir þátttöku sína í verkalýðsfélagskap. Eru þó aðrir þessu vafalaust miklu kunnugri en ég, og kynni ég helzt dæmi að greina úr minni persónulegu reynslu frá þrælatökum atvinnurekenda í sambandi við stjórnmálaafskipti og kosningar. Við þetta bætist, að atvinnurekendur geta skipulagt þvílíkar ofsóknir sínar á félagsréttindi verkamanna með því að stofna við atvinnufyrirtæki sín eigin verkalýðsfélög með sömu réttarstöðu og félög verkamannanna sjálfra, og herleitt fólk sitt í slíkan verkalýðsfjandsamlegan félagskap. Samningsaðild verkalýðsfélaga nýtur engrar eiginlegrar réttarverndar, ekki einu sinni fyrir hönd sinna eigin meðlima, hvað þá fyrir verkamenn yfirleitt. Ef meðlimur í verkalýðsfélagi semur við atvinnurekanda um önnur kjör en greinir í heildarsamningi verkalýðsfélagsins, gildir samningur hins einstaka verkamanns. Þarf ekki að eyða orðum að því að lýsa, hver hætta er á, í þeirri þröng, sem nú er á atvinnumarkaðinum, að verkamenn séu neyddir til að semja á þennan hátt af sér. Er það og vafalaust mikið iðkað. Af máli, sem nú er fyrir rétti hér í Reykjavík, má kynnast þeim forretningsgangi. Verkalýðsfélögin hafa enga lögsögu yfir meðlimum sinum og mega heita varnarlaus fyrir brotum af þeirra hendi, sem félagsheildinni, verkalýðsstéttinni, og þegar lengra er litið, raunar hverjum einstökum verkamanni kemur í koll. Verkalýðsfélög hafa nú enga aðstöðu til að fá þess gætt á vinnustöðvunum, að samningar við þau séu haldnir, og eru slíkir samningar vitanlega oft og víða þverbrotnir í skjóli þessa eftirlitsleysis. Verkfallsrétturinn er á engan hátt lögverndaður. Allur svokallaður „réttur“ til verkfalla er fólginn í því. að þau eru liðin af þeim, sem valdið hafa í þjóðfélaginn - á meðan það verður -, en ekki því, að þau séu leyfð. Með verkfallsbrjótum, jafnvel meðlimum þess verklýðsfélags, sem í verkfalli á. má gera þennan „verkfallsrétt“ að engu. Fyrir venjulegar aðgerðir verkalýðsfélaga til að hindra verkfallsbrot má samkvæmt hinum íslenzku hegningarl. dæma menn til þungra refsinga og jafnvel til betrunarhúsvinnu. Þess eru og mýmörg dæmi hér á landi, að verkalýðsfélög hafa verið ofsótt fyrir vinnustöðvanir og elt með kröfum um skaðabætur. enda málssóknum beitt þeim til framdráttar. Hefir sum félög orðið að uppleysa sem gjaldþrota fyrirtæki af þessum sökum. Jafnvel einstakir meðlimir verkalýðsfélaga eru ekki óhultir fyrir kröfum um ábyrgðir og skaðabætur í tilefni af verkföllum, sem félag þeirra hefir staðið að, og er a. m. k. eitt slíkt mál nú fyrir dómstólunum. Allur ágreiningur milli verkamanna og atvinnurekenda, sem fyrir dómstóla þarf að koma, verður að fara til hinna venjulegu dómstóla. nema samið sé um sérstaka gerðardóma. Allur þessi réttargangur er seinn í vöfum og svo dýr, að fátækir verkamenn og félög þeirra verða oftar en hitt að vera án þess að geta leitað réttar sins. Varla fer fram sá gerðardómur, að hann kosti undir 500–1000 kr., og ef mál á að fara fyrir alla rétti, getur kostnaðurinn numið mörgum þús. kr. Standa verkalýðsfélögin hér í hallri afstöðu gagnvart atvinnurekendum. sem mínna eru háðir skildingunum, þegar þeir eiga sinn rétt að sækja. Eftir þetta stutta yfirlit um réttarstöðu eða öllu heldur réttleysisstöðu verkalýðssamtakanna í þjóðfélaginu liggur fyrir að gera sér grein fyrir því, hver réttarstaðan verður eftir að frv. þetta um stéttarfélög og vinnudeilur er orðið að l. Er horfið frá hinu betra til hins verra, frá hinu öruggara til meira öryggisleysis, eða er þessu öfugt farið? Það er fyrst að telja, að réttur verkamanna til að stofna verkalýðsfélög og til að vera í verkalýðsfélögum er tvímælalaust viðurkenndur og lögverndaður með 1. gr. frv. Hér á eftir verða verkalýðsfélögin ekki aðeins félög, heldur félög, sem hafa löglegan tilgang. Engar hundakúnstir lögfræðinga í dómarasæti geta komizt í kring um það, þó að aldrei nema það kunni að vera samkv. þeirra persónulegu réttarvitund, að alla sósialista eigi að gera höfði styttri. Árásir atvinnurekenda á einstaka verkamenn fyrir afskipti þeirra af verkalýðsmálum, og þar á meðal vinnudeilum og verkföllum, svo og stjórnmálum, eru lögbannaðar (4. gr.). Sprengifélög atvinnurekenda eru gerð óvirk og þýðingarlaus með því ákvæði 2. gr., að félagssvæði verkalýðsfélaga megi ekki vera minna en eitt sveitarfélag. Þá eru og verkalýðsfélög vernduð gegn liðhlaupi einstakra meðlima þeirra með því ákvæði 3. gr., að hver einstakur meðlimur í verkalýðsfélagi sé bundinn við löglega gerðar samþykktir og samninga félagsins og stéttarsambands þess, sem það kann að vera í. Samningsréttur verkalýðsfélaga er viðurkenndur, ekki aðeins fyrir hönd meðlima félagsins, heldur alla verkamenn sömu starfsgreinar (5. gr., sbr. 7. gr.). Þessi réttur er lögverndaður gegn árásum af hálfu verkamanna með ákvæðum 7. gr. um, að ógildir séu samningar einstakra verkamanna við atvinnurekendur, að svo miklu leyti sem þeir fara í bága við heildarsamning hlutaðeigandi verkalýðsfélags, svo og gegn árásum af hálfu atvinnurekanda með ákvæðum 10.–12 gr., sem tryggja verkalýðsfélögum sérstaka trúnaðarmenn á vinnustöðvum, því til eftirlits, að samningar séu haldnir. Verkfallsrétturinn er viðurkenndur og lögvarinn með ákvæðum 14.–18. gr. frv., og samkvæmt þeim reglum, sem að vísu er enginn vandi að heimta frjálslegri, ef ekki þyrfti annars við en að krefjast, en verkalýðsfélögunum er tiltölulega auðvelt að fylgja, langoftast beinlinis farsælt fyrir þau sjálf að víkja þar í engu frá, en getur, ef forsjálni er gætt, sjaldan orðið þeim til nokkurs trafala né annars miska. Eitt þýðingarmesta atriði frv. til lögverndar verkföllum eru ákvæði 18. gr. um óhelgi verkfallsbrjóta, þó að víðtækari mætti að sjálfsögðu vera. Í stað hinna almennu dýru dómstóla verður settur upp sérstakur dómstóll um deilumál, sem upp kunna að koma í sambandi við vinnudeilur, önnur en um kaup og kjör, sem siður en áður heyra undir dómstóla. Þessi sérstaki dómstóll verður verkalýðsfélögunum algerlega að kostnaðarlausu, þar sem meðal annars engin réttargjöld verða greidd. Með þessari tilhögun er tryggð skjót afgreiðsla mála, sem er mikilsvert atriði. Og þó að endalaust megi deila um skipun slíks dóms, verður ekki um villzt, að því fer fjarri, að skipt sé um til hins verra fyrir verkalýðsfélögin, að ákvæðunum um kostnaðinn slepptum, sem þeim er mjög í vil, að sérstakur dómstóll, sem þau fá þó að skipa einn mann í, fjalli um þessi mál, frá því að láta þau heyra undir hina almennu dómstóla. Þá má ekki gleyma því, að allar reglur varðandi verkföll, fyrirvarar, aukinn meiri hluti við atkvgr. og annað, gilda jöfnum höndum vinnustöðvanir atvinnurekenda, verkbönn þeirra eða „lockouts“, og þó að ekki sé mikið upp úr því leggjandi yfirleitt, vegna þess hve atvinnurekendum er auðvelt að komast í kring um þau ákvæði, getur verkamönnum í einstökum þýðingarmiklum tilfellum orðið að því drjúgur styrkur, en aldrei skaði. Það verður vissulega aldrei of oft tekið fram, og úr því mun ég manna sízt lítið gera, að afstaða verkamanna gagnvart framkvæmd þessarara löggjafar er ólíkt veikari en afstaða atvinnurekenda. Það er einkenni hins kapitalistíska þjóðfélags, að verkalýðurinn, öll alþýða, stendur höllum fæti gagnvart fámennri yfirstétt stóratvinnurekenda, einnig að því er kemur til framkvæmdar laga og alls ríkisvalds. Þess vegna hefir sósíalismi orðið til. Verkalýðurinn verður því vissulega að gera fyrir afföllum á öllum lögum honum til réttarbóta - einnig þessum væntanlegu l. En þó að aldrei nema gert sé ríflega fyrir slíkum afföllum, verður ekki komizt framhjá því, að svo höllum fæti sem verkalýðurinn stendur í baráttu sinni fyrir bættum kjörum, eftir að þessi l. verða sett, stóð hann enn hallari áður. Niðurstaðan af þessum samanburði verður sú, hvernig sem menn velta málinu fyrir sér, að réttarstaða verkalýðssamtakanna í þjóðfélaginu verður í engu verri eftir að þessi löggjöf hefir verið sett, en í mörgum þýðingarmiklum atriðum stórum betri og öruggari en ef engin slik l. yrðu sett. En þó að sumir - og þeir eru til hér nærri okkur - hafi þá afstöðu til laga og réttar í sambandi við verkalýðssamtök, að þau eigi um fram alla muni að berjast sinni baráttu utan við öll lög og allan rétt, og helzt í trássi við hvorttveggja - því meira af því, því befra -, þá liggur málið, sem kunnugt er, ekki þannig fyrir. Vinnulöggjöf hlaut að verða sett á þessu þingi - það varð ekki um flúið og ber öllum, sem tala vilja máli verkalýðssamtakanna, hvaða afstöðu sem þeir annars hafa til vinnulöggjafar, að líta á málið frá því sjónarmiði. Vinnulöggjöfinni, sem hér er í ráði, að sett verði, er vafalaust í mörgu ábótavant með tilliti til hagsmuna verkalýðsins í landinu, og er vandalaust að benda á fjölmörg atriði, sem betur mættu fara frá hans sjónarmiði. Furðar mig raunar á, hvað þeir hv. þm., sem eftir því hafa leitað, hafa reynzt litið hugkvæmir í því sambandi. En er þessi væntanlega óumflýjanlega vinnulöggjöf, eftir atvikum svo sanngjörn í garð verkalýðsins, sem við er hægt að búast, þegar gætt er flokkaskiptingarinnar hér á Alþ„ afstöðu hinna stóru flokka til þessa sérstaka máls, og hinnar veiku afstöðu til hins skipulagsbundna verkalýðs til áhrifa á hv. Alþ., svo fámennu liði, sem hann hefir þar á að skipa? Ef þessu er svarað á annan veg en skýrlega játandi er það blygðunarlausara en svo, að það megi aðeins heita ósanngjarnt. Er þar skemmst af að segja, að hvergi í veröldinni hefir tekizt að fá lögfesta jafnfrjálslega og mannúðlega vinnulöggjöf - og ekki í námunda við það. Þegar þessi löggjöf verður kunn úti nm lönd, mun hún bera loflegt vitni - ef til vill allt of loflegt vitni - hinni mannúðlegu. frjálslyndu, alþýðlegu menningu Íslendinga, sem raunar á margt lof skilið, enda alþýðumenning vor eina menningin, sem vér höfum af að státa. Persónulega er ég þó þeirrar skoðunar, að það sé hin rannhæfa pólitík Alþfl., sem hér hefir verið puntað upp á hina loflegu menningu þjóðarinnar, og nokkru betur en efni standa enn til. Til þess að finna orðum mínum stað um tiltölulegt frjálslyndi þessarar vinnulöggjafar er fróðlegt að bera aðalatriði hennar saman við sambærilega löggjöf annarsstaðar, og þá sérstaklega við vinnulöggjöf Norðurlandanna þriggja, Noregs, Danmerkur og Svíþjóðar, en þar er lýðræði nú í mestum heiðri haft og öllum verkalýð tryggð betri kjör og styrkari aðstaða en nokkursstaðar annarsstaðar, enda öllum löndunum stjórnað um langt árabil af alþýðuflokksstjórnum, með öruggu fylgi alls verkalýðs. Jafnvel ekki í þessum löndum ekki í einu einasta þeirra - hefir tekizt að fá setta vinnulöggjöf, er nálgist þá vinnulöggjöf að frjálslyndi í garð verkalýðsins, er hér verður nú sett, en að vísu hefir verkalýður þessara landa, svo vel skipulagður sem hann er, og svo öflug ítök, sem hann á í stjórnum og framkvæmdarvaldinu, hver í sínu landi, ekki sömu þörf fyrir frjálslynda vinnulöggjöf og verkalýður þessa lands, sem að því leyti hefir margfalt veikari aðstöðuna. Og er hér bersýnilega sjálfhelda. Því veikari faglega og pólitíska aðstöðu sem verkalýðurinn hefir, því meiri þörf er honum' á frjálslyndri vinnulöggjöf, en jafnframt á hann þá erfiðara með að koma henni á. Þessa sjálfheldu hefir Alþfl. nú að nokkru leyti tekizt að rjúfa fyrir hinn íslenzka verkalýð með afskiptum sínum af þessari væntanlegu lagasetningu. I. kafli frv., um réttindi verkalýðsfélaganna, á sér engar fyrirmyndir í löggjöf annara landa, ekki heldur á Norðurlöndum. Hæstiréttur Dana getur þess vegna endurtekið dóm sinn frá 1873 og uppleyst verkalýðsfélög sem hættuleg þjóðskipulaginu, að l. hefir að því leyti ekkert verið breytt á þessu tímabili. Hvergi, og ekki heldur á Norðurlöndum, eru verkamenn verndaðir með lögum gegn árásum atvinnurekenda á samtök þeirra, hvergi lögfest réttindi til handa verkalýðsfélögum til að skipa trúnaðarmenn til eftirlits á vinnustöðvunum, hvergi í l. verndaður samningsréttur verkalýðsfélaga í líkingu við ákvæði 7. gr. þessa frv., hvergi neitt bann við starfsemi neinskonar verkfallsbrjóta. Norsku alþýðusamtökin reyndu samfleytt í 17 eða 18 ár frá 1898–1915, að fá sett í l. ákvæði, að efni til eins og ákvæði 4. gr. þessa frv., þ. e. um að banna atvinnurekendum að ofsækja verkamenn fyrir stjórnmálaskoðanir þeirra og þátttöku í verkalýðsfélagsskap. Sú krafa var jafnharðan kveðin niður með gagnkröfu um það; sem atvinnurekendunum þóknaðist að kalla pólitískt hlutleysi af samtökum verkamanna. Ofsóknum á beztu menn alþýðusamtakanna í Noregi linnti ekki árum saman, og þó varð engri vörn við komið. Þeir voru hver af öðrum flæmdir úr landi og flúðu til Ameríku. Sumum þessara landflóttamanna auðnaðist að heilsa aftur upp á „gamla Noreg“ og þakka eftirminnilega fyrir sig síðast. Í þeirra hópi eru núverandi stjórnarforseti Norðmanna, Nygaardsvold, og eftir því, sem ég veit bezt, Madsen verzlunarmálaráðherra, auk annara ágætra forustumanna norsku Alþýðuflokksins. Í hinni alkunnu septembersætt, sem verkamenn í Danmörku neyddust til að undirgangast rétt fyrir aldamótin síðustu og enn er í gildi, urðu þeir beinlínis að skuldbinda sig til að vernda rétt atvinnurekendanna til að mega vera einráðir um ráðningar og uppsagnir verkamanna sinna, en danskir félagsmenn segja, að með því sé raunar á þá lagt að aðstoða atvinnurekendur við að hrekja menn frá vinnu vegna skoðana þeirra og hlynna að verkfallsbrjótum. Síðan 1920, eða í 18 ár, hefir verið uppi krafa af hálfu verkalýðsfélaganna í Danmörku um, að félagsbundnir verkamenn mættu neita að aðstoða vinnuveitendur sína við verkfallsbrot, en við það hefir alls ekki verið komandi. Hvergi á Norðurlöndum hefir verkamönnum dottið í hug að hreyfa till. um vernd gegn verkfallsbrjótum í áttina jafnróttækum og þeim, sem eru í 18. gr. þessa frv. Ég hefi átt kost á að sjá umsögn norska atvinnurekendafélagsins um þetta frv., og verulega orðlausir verða þeir herrar ekki fyrr en þeir koma að 18. gr. Þá segja þeir aðeins: „Denne paragraf bör utgä“. Hér verða samkvæmt hinni væntanlegu vinnulöggjöf öll verkföll lögmæt, ef þau eru samþ. af meiri hl. með leynilegri atkvgr., er stendur í 24 klst. Í Danmörku þarf til þess, skv. septembersættinni, 3/4 greiddra atkv., þ. e. rúmur 1/4 fundarmanna ræður í þessum efnum fyrir allt að 3/4 þeirra, og þó að allir félagsmenn séu viðstaddir. Þegar um er að ræða þau verkföll, sem varða kaup og kjör, þ. e. sjálfa upphæðina og þau fríðindi, sem eru kaupsigildi - og er þar aðeins átt við verkföll, sem koma fyrir í sambandi við það, að samningur gengur úr gildi að liðnum samningstíma eða fyrir uppsögn eða ef kauptaxtar falla úr gildi eða þeim er breytt - verður fyrirvarinn hér 7 dagar, en verkföll af öðru tilefni, sem verkamenn kunna að gera til þess að rétta hlut sinn að öðru leyti, má gera fyrirvaralaust sem skyndiverkföll. Jafnvel hinn almennt tilskylda 24 tíma frest til atkvgr. má með nokkurri fyrirhyggju gera hér að engu með því að fela hæfilega fjölmennu trúnaðarmannaráði, skv. heimild c-liðs 15. gr., að gera út um þau verkföll. Fyrirvari verkfalla í Danmörku skv. semptembersættinni er aldrei minni en 14 sólarhringar, og getur orðið 28 sólarhringar vegna afskipta sáttasemjara. Í Noregi er tilskilinn fyrirvari allt að 16 sólarhringar, og í Svíþjóð 7. En í öllum þessum löndum er hins sama fyrirvara krafizt um öll verkföll. Um þetta atriði verður hin íslenzka vinnulöggjöf stórum frjálslyndari í garð verkamannanna en það, sem bezt gerist á Norðurlöndum. Þess er þó rétt að geta í þessu sambandi, að á Norðurlöndum hafa gengið dómar í vil verkamönnum til réttlætingar skyndiverkföllum undir vissum kringumstæðum. Þrátt fyrir ákvæði septembersættarinnar um hinn langa fyrirvara fyrir öllum verkföllum hafa í Danmörku verið dæmdir hæstaréttardómar, sem réttlæta fyrirvaralaus skyndiverkföll, ef þau hafa miðað til þess að knýja fram greiðslu umsamins kaupgjalds eða til verndar lífi, æru og velferð verkamanna, eins og það er orðað. Á Norðurlöndum er sáttasemjara í vinnudeilum fengið mjög mikið vald til að stöðva verkföll um lengri og skemmri tíma. Hér fær sáttasemjari ekkert slíkt vald. Hér ræður meiri hl. atkv. úrslitum um till. sáttasemjara, ef 35% félagsmanna eru á fundi, og stighækkandi meiri hl. eftir því sem færri mæta, prósenta á móti prósentu. Í Danmörku ræður meiri hl. því aðeins, að 75 % félagsmanna séu á fundi, og í Noregi má heita hin sama regla hér að lútandi. Hér á fundur með minna en 20% fundarsókn ekki að geta hafnað till. sáttasemjara. Í Danmörku og Noregi er miðað við 25%. Hefir reynslan hér sýnt, að þetta takmörkunarákvæði mundi aldrei hafa haft þýðingu fyrir niðurstöðu í atkvgr. um till. sáttasemjara, og er því siður en svo líklegt til að geta haft það, eftir að það skilyrði er lögfest og orðið aðilja kunnugt. Reglan um skipun hins fyrirhugaða gerðardóms hér, og félagsdómsins er tekin eftir því, sem bezt hefir þótt gefast á Norðurlöndum. Í réttarþjóðfélagi er ekki um það að ræða, að annar aðili ráði meiri hl. dómsins. Jafnmargir fulltrúar frá báðum aðiljum og einn oddamaður, skipaður af hinum þriðja, þykir vera veikur dómur. Allt er komið undir afstöðu oddamannsins, og hann er veikari fyrir áhrifum hins sterkara aðilja, sem í langflestum tilfellum eru atvinnurekendur, heldur en ef fleiri eru saman, og fremur ætlandi að líta til beggja átta, sem þá er vinningur fyrir verkamennina. Nú ætla ég, að ég hafi gert viðunandi ljósa afstöðu Alþfl. til vinnulöggjafarmálsins. Hann hefir í meira en tug ára barizt hér sinni baráttu, fáliðaður á Alþ., og raunar ætíð, að því er virðast mátti, gegn fullkomnu ofurefli. Upphaflega var vinnulöggjöfin borin fram á Alþ. af sjálfstæðismönnum til þess að vera kúgunarlög, er hneppt hefðu allan verkalýð landsins í þrældómsfjötra, og engin leið hefði verið að halda uppi nema með valdi, enda til þess ætlazt, og oft farið fram á slíka hervæðingu jafnframt, þó að hér ætti í hlut stærsti þingfl., með ríkri stoð í næststærsta þingfl., tókst Alþfl. að eyða málinu, og svo jafnan meðan ekki var um annað að ræða en vinnulöggjöf, sem orðið hefði réttarskerðing fyrir verkalýðinn. Nú á þeim tíma, þegar enginn skortur er á, að báðir stærstu þingfl. brosi hýrlega hvor til annars, og allir vita, að engin leið var að umflýja, að vinnulöggjöf hlaut að verða sett í einu formi eða öðru - nú þegar aðstaðan í þinginu til ákjósanlegustu lausnar þessu máli er allt annað en styrk, og verkalýðurinn í landinu sundraðri og meira reynt um hann að villa en nokkurn tíma áður, tekst Alþfl. að aka svo málinu, að í stað kúgunarlaga verður hér sett vinnulöggjöf, sem að vísu stendur til bóta, en er veruleg réttarbót fyrir verkalýðinn og frjálslegri en dæmi eru til í nokkru landi í veröldinni, og jafnvel verkalýður annara Norðurlanda með sinum voldugu samtökum, ríku ítökum í löggjöf og sínar eigin landstjórnir í öllum löndunum má líta undrandi til. Ef verkalýðurinn í landinu kann ekki að meta þessa meðferð málsins og bráðabirgðamálalok til að una við, byggja ofan á og hjálpa til að umbæta, þá er það ekki verst fyrir þá fulltrúa hans, sem hér hafa aðallega að unnið - það er verst fyrir verkalýðinn sjálfan. Mér er sérstakt ánægjuefni, um leið og ég við þetta tækifæri flyt verkalýðssamtökunum í kjördæmi mínu minar beztu kveðjur, að hafa átt kost á því, að láta þau heyra, að á milli mín og þeirra er enginn ágreiningur í þessu þýðingarmikla máli.



Herra forseti! Góðir hlustendur! Ef þetta vinnulöggjafarfrv. verður að lögum, markar það tímamót í sögu íslenzkrar verklýðsbaráttu. Með því er fyrsta sporið stigið í áttina til þess að gera íslenzka verkamenn að þrælum. Eins og nú er högum háttað, er verkamönnum heimilt að leggja niður vinnu, þegar þeim þykir henta, en samkv. þessu lagafrv. eru þeir hnepptir við vinnuna með svipu laganna reidda að höfði sér. Áður fyrr var þrælunum refsað með hnútasvipum, ef þeir ekki unnu að skapi húsbænda sinna. Nú er svipa laga og lögregluvalds reidd að höfði þeirra, ef þeir ekki vinna að geðþótta atvinnurekenda. Enda þótt ekki sé gert ráð fyrir því í frv., að hægt sé að varpa mönnum í fangelsi, þótt þeir ekki vilji sætta sig við að vinna við þau kjör, sem atvinnurekandanum þóknast, er það, ef l. ná fram að ganga, orðið refsivert athæfi, og það þarf ekki mikið ímyndunarafl til þess, að láta sér detta í hug, að svo frekleg ýfing og áreitni neyði verkamenn í sjálfsvarnarskyni til þess að brjóta önnur l., sem harðari refsingu varða en brot á sjálfri vinnulöggjöfinni. Þess eru líka ótal dæmi úr verkfallssögu annara þjóða, sem við slíka vinnulöggjöf eiga að búa, að verkamenn hafi verið fangelsaðir hópum saman, barðir og lemstraðir af lögreglunni, og þarf ekki lengra að leita en til Norðurlanda, en til þeirra er fyrirmynd l. sótt. Það má raunar segja, að það sé orðin hefð hér á Alþ. að vitna til fordæma þeirra frá Norðurlöndum, ef rökstyðja þarf eitthvert það mál, sem til óþurftar má verða íslenzkri alþýðu, og svo er um þetta. Í grg. frv. er ekki gerð minnsta tilraun til þess að rannsaka orsakir verkfalla og vinnuskilyrði hér á landi. Stærðar rit, sem nefnist álit vinnulöggjafarnefndar og fylgir lagafrv. sem grg.. fjallar nær eingöngu um erlenda vinnulöggjöf. Í þessum löndum öllum eru atvinnuhættir og öll lífsskilyrði verkafólks mjög ólík, enda vinnulöggjöf landanna breytileg. Nál., svo takmarkað sem það er, fjallar einvörðungu um það, á hvern hátt réttur verkamanna til vinnufrelsis er skertur í öðrum löndum, því að auðvitað var tilgangur frv., sem hér liggur fyrir, aldrei annar en sá, að skerða núverandi réttindi íslenzkra verkamanna. Að n. hafi lagt sig í líma til þess að rannsaka þá hlið erlendrar vinnulöggjafar, sem veitir verkamönnum meira öryggi og bætta þjóðfélagslega afstöðu, verður hvergi séð í frv. Þó er það einmitt þessi hlið vinnulöggjafarinnar, sem vænta hefði mátt, að stj. hinna vinnandi stétta hefði fyrst og fremst látið rannsaka. Í löggjöf hvers einasta lands, sem ekki býr við fasistíska villimennsku, eru ákvæði, sem takmarka mjög vinnu barna og kvenna, að konur og börn vinni í heilsuspillandi iðngreinum. Ákvæði um húsnæði, loftræstingu. þrifnað og fl., hvað minnst megi vera, er ennfremur ákveðið í löggjöf erlendra menningarríkja. Að vísu munu vera til einhversstaðar í skjalasafni Alþ. l., sem banna að nota húsnæði, sem ekki fullnægja ákveðnum lagafyrirmælum, bæði til atvinnurekstrar og íbúðar, en sjálfsagt hafa þau l. ekki verið neitt alvarlega meint, því að til framkvæmda á þeim hefir aldrei komið, og hinir löghlýðnu borgarar hafa aldrei látið sér detta í hug að efla lögreglu ríkis eða bæja til þess að halda l. í heiðri, því að fyrir barðinu á því lögregluvaldi yrði ekki alþýðan, heldur þeir sjálfir. Í þessum h er ekki hægt að benda á einn bókstaf, sem veiti verkamönnum nýjar réttarbætur eða annan rétt en þeir nú hafa samkv. stjskr. landsins. 1. gr., hljóðar um það, að menn eigi rétt á að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd til þess að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar. Þennan rétt hafa menn haft hér á landi, og engum, jafnvel ekki hatrömustu andstæðingum verklýðssamtakanna, látið sér detta í hug að fá verklýðsfélög dæmd ólögleg fyrir þær sakir, að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verklýðsstéttarinnar. Í 2. gr. segir, að stéttarfélög skuli opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein eftir nánari ákveðnum reglum og samþykktum félaganna. Þetta hefir svo verið í öllum stéttarfélögum, og er einnig heimilt samkvæmt stjskr. Í 3. gr. er sagt, að stéttarfélög ráði málefnum sinum sjálf með þeim takmörkunum. sem sett eru í l. þessum. Fram að þessu hafa stéttarfélögin ráðið sinum málefnum sjálf án nokkurra takmarka. Í lagafrv. er sægur af takmörkunum á sjálfsákvörðunarrétti verklýðsfélaganna, að viðlögðum sektum, allt að 10 þúsundum kr., og innibindur þessi 3. grein samnefnara að öllum þeim réttarskerðingum, sem í frv. felast. Það væri of langt mál að rekja allar þær réttarskerðingar, sem frv. hefir inni að halda, en ég ætla aðeins að drepa á þær helztu. Tilkynna skal vinnustöðvun með 7 sólarhringa fyrirvara, áður en hún hefst, ef tilgangurinn er að knýja fram breyt. á kaupi eða kjörum. Ennfremur má ekki gera verkföll út af málum, sem heyra undir félagsdóm. Hingað til hefir verkalýðurinn átt eitt vopn til varnar hagsmunum sínum, réttinn til þess að hætta að vinna, þegar honum þætti svo þrengt að kjörum sínum og kaupi, að eigi yrði við unað. Daglaunamenn allir, þeir sem vinna tímavinnu, sem ávallt er mjög stopul, hafa getað varizt nokkuð launalækkun með því. að stöðva vinnu við þau tækifæri, sem atvinnurekendur eru sízt við því búnir, eða með því að gera verkfall með stuttum eða engum fyrirvara. Á þennan hátt hafa t. d. eyrarverkamenn víðast hvar getað komið fram kröfum sínum. Ef rannsakað væri, myndi það koma í ljós, að flest, ef ekki öll verkföll, sem daglaunamenn hafa gert, eru hin svonefndu skyndiverkföll. Daglaunaverkamennirnir eru áreiðanlega sú stétt þjóðfélagsins, sem við þrengstan kost eiga að búa. Um hæð kaupgjaldsins er það að segja, að þó það víðast hvar á landinu sé ekki hátt, væri það !þó viðunanlegt, ef vinnan væri stöðug. En því er ekki til að dreifa. Daglaunaverkamenn hafa margir hverjir ekki meiri atvinnu en það, að ef árstekjunum er jafnað niður á allt árið, verður tímakaupið ekki nema fjórðungur þess taxtakaups, sem þeir vinna fyrir. Þetta er ekki að jafnaði tekið með í reikninginn, þegar litið er til kjara daglaunaverkamanna, heldur verður mörgum á að einblina á kauphæðina, sem greitt er fyrir hverja klukkustund. Með ákvæði því í þessu lagafrv., sem bannar verkamönnum skyndiverkföll, eru hinir verst stæðu þegnar þjóðfélagsins ofurseldir geðþótta atvinnurekenda um kaup sín og kjör enn meira en nú er. Sjö sólarhringa fyrirvarinn þýðir það í flestum tilfellum, að atvinnurekendur þeir, sem annars þurfa menn í tímavinnu, geta komið málum sinum þannig fyrir, að verkamönnum sé verkfallsrétturinn að engu orðinn. Ennfremur þýðir þessi frestur það, að verkamenn mega ekki gera skyndiverkfall til þess að knýja fram bætur á vanrækslu atvinnurekenda í nauðsynlegum öryggisráðstöfunum við vinnuna, né knýja þá til að standa við lögmætar skuldbindingar um greiðslu kaupgjalds. Formælendur frv. hafa haldið því fram, að í vissum tilfellum væru skyndiverkföll leyfileg, en það yrði þá að lesa einhversstaðar á milli línanna, því að ákvæði, sem heimila verkföll í þessum tilgangi, fyrirfinnast hvergi í 1., sem þó væri sjálfsagt að láta koma skýrt fram, ef um það væri að ræða að tryggja á einhvern hátt rétt verkamanna. Ekki má heldur gera verkfall, ef tilgangurinn er að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim l. samkvæmt ekki ber að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir, sem þeim l. samkvæmt er skylt að framkvæma. Hefði þetta ákvæði verið í l., þegar bifreiðastjórar í Reykjavík gerðu verkfall gegn benzíntollinum, hefði það verkfall verið lagabrot og refsivert. En með verkfalli þessu vannst það á. að benzínverðið hækkaði ekki því sem tollurinn nam; ríkisstj. neyddist til að veita ívilnanir um rýmkuð innflutningsleyfi fyrir benzíni, og á þann hátt varð árangur verkfallsins sá, að benzíninnflytjendur voru neyddir til að taka á sig tollinn. Að dómi þeirra þm., sem leggja blessun sína yfir frv., hlýtur það að hafa verið hin mesta óhæfa af bilstjórum að taka ekki möglunarlaust við hækkun benzínverðsins, og enn meiri fjarstæða að láta erlenda hringa borga tollinn, sem nemur hundruðum þúsunda á ári í ríkissjóð. Nokkur verkföll, sem hefðu verið ólögleg, ef l. hefðu verið í gildi: 1. Verkfall Dagsbrúnar hjá h/f Fiskimjöll 1936 vegna ágreinings um tölu verkamanna í verksmiðjunni. 2. Verkfall Dagsbrúnar og samúðarverkfall félags járniðnaðarmanna og Iðnaðarsambands byggingarverkamanna við Sogsvirkjunina í marz 1936 vegna ágreinings milli danska atvinnurekandans Höjgaards og Dagsbrúnar. 3. Verkfall múrarasveinafélagsins 1 okt. 1936 við Sogsvirkjunina um ágreining út af vinnusamningi, sem atvinnurekendur höfðu brotið. 4. Verkfall Iðju við Álafossverksmiðjuna í nóv. 1936 vegna vinnusamnings og uppsagnar fimm verkamanna. 5. Verkfall húsgagnasveina í marzlok í fyrra, sem gert var í samúðarskyni við verkfall húsgagnasveina. 8. gr. frv. mælir svo um, að stéttarfélög beri ábyrgð á samningsrofum þeim, sem félagið sjálft eða löglega skipaðir trúnaðarmenn þess gerast sekir um í trúnaðarstörfum sinum fyrir félagið. Um ábyrgð atvinnurekenda á laga og samningsbrotum er minna talað í frv., enda leggur það engar þær kvaðir eða skyldur á atvinnurekendur, umfram það sem þeir nú hafa, að ábyrgð verði komið á hendur þeim. Þeim er að vísu óheimilt. að reyna að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir verkamanna sinna með hótunum um uppsögn vinnu og mega ekki reka menn úr vinnu fyrir trúnaðarstörf í þágu stéttarfélags, en allir sjá, að í kringum þessi ákvæði eiga atvinnurekendur mjög auðvelt með að fara. Það er rétt að minnast á það í þessu sambandi, að fyrir hv. Nd. liggur frv. um að breyta útvarpslögunum. Frv. er flutt að tilhlutun forseta Sþ., hv. þm. Seyðf. (HG), sjálfum formanni Alþfl. Samkv. þessu lagafrv. er meiningin að leysa núverandi þingkosna menn í Útvarpsráði frá starfi sinu og kjósa nú á þessu þ. menn í útvarpsráðið að nýju. Nú vill svo einkennilega til, að tveir af þessum mönnum í útvarpsráði eru flokksbræður Haralds Guðmundssonar, en þeir eru komnir á aðra skoðun en hann um það, á hvern hátt alþýðunni sé heilladrýgst að sameinast. Þeir eru báðir í vinstra armi Alþfl., þ. e. með kjósendum Alþfl., en móti þm. Alþfl. Vitanlega nota flm. frv. aðra ástæðu fyrir frv. en þá, að bola þurfi þessum mönnum frá starfi sinu vegna stjórnmálaskoðun þeirra, þótt allir sjái, að það og ekkert annað er tilgangurinn. Samkv. ástæðunum, sem allshn. flytur fyrir frv., var engin þörf að kjósa að nýju í útvarpsráðið á þessu Alþ. Í þessu tilfelli má líta á ríkið, og þá beinlínis Alþ., sem atvinnurekanda og húsbónda þessara manna í útvarpsráði. Ef Alþ. ætlar nú sem atvinnurekandi að fara að reka menn úr starfi sínu vegna stjórnmálaskoðana sinna, samtímis því, sem það samþ. l., sem banna slíkt athæfi, og vitanlega er fordæmt í réttarmeðvitund þjóðarinnar, - hvaða virðingu halda hv. þm. þá, að atvinnurekendur beri fyrir lagaákvæði, sem bannar skoðanakúgun gagnvart verkamönnum? Í grg. sinni fyrir frv. um vinnulöggjöf telur n., að nauðsyn beri til að löggjöfin þegar í upphafi hafi á bak við sig velviljað almenningsálit. Ég ætla að lesa þessi ummæli upp, með leyfi hæstv. forseta: „Því væri æskilegt“, segir n., „að ekki þyrfti að vera um harða andstöðu - allra sízt rökstudda - gegn henni að ræða, hvorki frá verkamönnum né atvinnurekendum. Á þessum síðari atriðum veltur það áreiðanlega að mjög miklu leyti, hvort löggjöfin er framkvæmanleg. En reynist hún ekki framkvæmanleg, nær hún auðvitað ekki tilgangi sínum og er pappírsgagn eitt, eins og sumstaðar hefir orðið um viss ákvæði slíkrar löggjafar í öðrum löndum“. Um afstöðu atvinnurekenda til þessa vinnulöggjafarfrv. er löngu vitað. Hvað eftir annað hafa fulltrúar þeirra hér á Alþ. og utan þess lýst þessari lagasmíði sem spori í rétta átt, og nú síðast hafa sjálfstæðismennirnir í allshn. lýst fögnuði sínum yfir því, að frv. er komið fram, og ljá því óskipt fylgi sitt, þótt þeir óski eftir smávægilegum breyt. á því, eins og þeir sjálfir hafa orðað það. Ekki einn einasti atvinnurekandi hefir lýst sig andvígan meginstefnu frv., sem heldur er ekki við að búast, því að allt gengur það freklega á gildandi réttindi verkamanna og auðveldar atvinnurekendum hina fyrirhuguðu kaupkúgunarherferð gegn verkalýðnum, sem á að verða þeirra aðalbjargráð í yfirstandandi og komandi kreppu. Vegna þess að hv. þm. Snæf. (TT) hefir lýst því yfir, að þetta vinnulöggjafarfrv. sé í öllum aðalatriðum í sama anda og frv. það, sem hann og aðrir sjálfstæðismenn hafa flutt hér á undanförnum þingum, má vænta þess, að hann og hans flokkur muni hafa líkan hug á að stuðla að því, að l. nái framkvæmd, eftir að Alþ. hefir samþ. þau, eins og um hans eigið fóstur væri að ræða, en til þess hefir hann ekki viljað spara af hálfu hins opinbera fé né mannafla, og látið það skýlaust uppi, að ef verkalýðurinn hefði l. að engu, vildi hann auka ríkislögregluna svo mikið, að þau mætti halda í heiðri með lögregluvaldi. Ég hefi nú lýst afstöðu þeirra manna, stórútgerðarmanna og atvinnurekenda, sem málið skiptir sem annars aðilja, og er afstaðan öll á einn veg, óskipt ánægja með frv., og er engin hætta á, að til þess komi, að þeir líti á það sem pappírsgagn. En hvaða undirtektir hefir frv. fengið hjá hinum aðiljunum, verkalýðnum? Þrátt fyrir ýtrustu tilraunir hægri foringja Alþfl. hafa þeir ekki getið fengið nema lítinn hluta hins skipulagða verkalýðs til þess að mæla með því, að vinnulöggjöf sem þessi yrði sett, og undantekningarlaust hafa öll verklýðsfélög lagzt á móti því, að frv. yrði samþ. í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir. Samt sem áður leyfir formælandi frv. af hálfu Alþfl. sér að leggja blessun sína yfir þessi kúgunarlög. Um Sjómannafélag Reykjavíkur er sannleikurinn sá, að formaður þess, sem er einn af hægri foringjum Alþfl., hefir ekki þorað að bera það undir atkv. þar, því að hann veit, hver afdrif þess myndu verða. Sá óheiðarlegi málflutningur hv. flm. þessa frv., þegar hann er að gylla frv., er svo gott dæmi, að ég get látið hann nægja. Svo opinber fyrirlitning á vilja flokksmanna sinna, svo óskammfeilin uppreisn gegn lýðræði og vilja kjósendanna munu eiga sér fá eða engin dæmi í íslenzkri þingsögu. Og hver er þá afsökunin, sem .þessir menn reyna í vanmætti sinum að bera fram fyrir þjóðina? Hún er í stuttu máli þessi. Hvað svo sem þið verkamenn góðir, kunnið um þetta að segja, þá er það okkar eigin sannfæring, að frv. sé til réttarbóta fyrir ykkur, og þó að við auðvitað, eins og þið, séum óánægðir með hin einstöku atriði þess, þá er þó sá kosturinn betri, að taka við því eins og það er frá Framsfl. heldur en að annað verra yrði lögleitt með samvinnu Íhalds og Framsóknar, þar sem áhrifa Íhaldsins myndi gæta enn meir en þó er hægt að segja um þetta frv. Það er ekki úr vegi að athuga dálitið betur, hversu haldgóð þessi málsvörn hægri foringjanna er. Til þess að létta á útgerðarkostnaði af íslenzka flotanum hafa nokkrir þm. Framsóknar gerzt flm. frv., sem ráðgerir allverulega fækkun siglingafróðra manna og vélamanna á skipunum. Að dómi allra sjómanna, sem látið hafa uppi álit sitt á frv. þessu, er það stórhættulegt öryggi allra sjófarenda, enda ekki nema tvö ár síðan gildandi l. voru sett um þessi efni, og þá vegna aðkallandi nauðsynjar. Krafan um þessa fækkun yfirmanna á skipunum er komin frá Félagi botnvörpueigenda í Reykjavík, en þm. Sjálfstfl. mun hafa klígjað við að flytja frv., enda koma þeir sér saman um, að klofna í afstöðunni til málsins, þegar til atkvgr. kom, tryggðu aðeins, að svo mikið brot af flokknum fylgdi því í Nd., að frv. yrði samþ. Gerum nú ráð fyrir, að þeim sjálfstæðismönnum, sem æstastir eru að koma máli þessu í gegn um þingið, hefði þótt betur henta að koma því í gegn með stuðningi þm. Alþfl.; hefði þeim átt að vera sú leið innan handar með því að bera sjálfir fram frv. um að afnema með öllu stýrimenn og vélfróða menn af skipunum. Þá hefðu foringjar Alþfl., ef dæma skal eftir afstöðu þeirra til vinnulöggjafarfrv., átt að dásama frv. framsóknarmanna og veita því stuðning sinn til þess að forða sjómönnum og sjófarendum frá því, að Framsókn í samvinnu við íhaldið samþ. enn verri siglingal., þar sem áhrifa íhaldsins gætti enn meir en þó væri hægt að segja um frv. Framsóknarþm. Þessi rök afturhaldsins í Alþfl., að fólk verði í öllum tilfellum að taka skárri kostinn af tvennu illu, til þess að losna við þann verri, hlýtur að leiða til þess, að afturhaldið fær að lokum komið fram öllum sínum málum, eins og raunin var á í Þýzkalandi, en þar notuðu hægri sósíaldemókratarnir einmitt þessi sömu rök og skoðanabræður þeirra hér á Íslandi. Þessi afstaða Alþfl. endar með því, að allt lýðfrelsi verður afnumið, þjóðin missir alla tiltrú til vinstri flokkanna, og verður afturhaldinu og lýðskrumi þess að bráð fyrr en varir. Ábyrgðina á því, að vinnulöggjafarfrv. verður að l., bera hægri þm. Alþfl. einir. Ef þeir hefðu gert skyldu sína í því, að fylkja verklýðssamtökunum um kröfu okkar kommúnista og vinstri arms Alþfl. til einhuga mótmælabaráttu gegn þessum l., þá hefðu þm. Framsfl. ekki látið sér detta í hug að bera fram frv., og hefi ég rökstutt það hér að framan. Foringjar Alþfl. hafa sagt, að ef verkalýðurinn sýndi því engan velvilja, væri það fyrirfram dæmt til þess að verða pappírsgagn. Aðeins með því að ginna hægri foringjana til fylgis við það og fá stuðning þeirra, hafa afturhaldsöfl Framsóknar séð sér fært að bera málið fram. Því hefir verið haldið fram af málsvörum vinnulöggjafarinnar, að með henni væri hagsmunum þriðja aðila, þ. e. þeirra, sem ekki taka beinlínis þátt í kaupdeilum, betur borgið. Að með því að hindra verkamenn í því að gera skyndiverkföll, til þess að verjast launaárásum eða bæta kjör sin, yrði komizt hjá tjóni, sem bitnaði á öllu þjóðfélaginu. Nú er það mála sannast, að með orðinu „þjóðfélag“ eiga stórlaxarnir venjulegast aðeins við sjálfa sig, eða örfáa menn úr yfirstétt þjóðfélagsins. Þeir kalla sig eina Íslendinga, samanber kjörorð þeirra fyrir síðustu kosningar: „Breiðfylking Íslendinga gegn sósíalistum“. Kosningarnar sýndu reyndar, að þessi íslenzka breiðfylking var minni hluti Íslendinga. Nú er ekki svo að skilja, að allt fylgi þessarar breiðfylkingar hafi átt samleið með foringjum hennar, og víst er um það, að í aðstöðunni til þessa máls breiðfylkingarinnar, vinnulöggjafarinnar, eiga ekki yfir 10 af hundraði samleið með henni, og áreiðanlega ekki meira en 1 af hundraði í flokkum Framsóknar og Alþýðu. Eini styrki aðilinn í viðnámi alþjóðar gegn ágengni hinnar fasistísku yfirstéttar eru verklýðsfélögin, og að lama þessa brjóstvörn fólksins eru hin verstu launráð við alla alþýðu, hvaða stjórnmálaskoðanir sem hún annars kann að hafa. Þriðji aðilinn, þjóðfélagið í orðsins réttu merkingu, hefir því áreiðanlega mikinn óhag af framgangi vinnulöggjafar þeirrar, sem nú er verið að koma í gegnum þingið. Hvað bændum viðkemur, má þeim og vera það ljóst, að kjararýrnun kaupstaðaalþýðunnar er þeim til hins mesta óhagræðis. Þeirra bezti markaður fyrir landbúnaðarafurðir er innlendi markaðurinn, og með versnandi kjörum verkamanna þrengist þessi markaður stöðugt. Verkamenn kaupstaðanna kæra sig sízt af öllu um, að bændur flosni upp af jörðum sínum, og komi í hópinn til þeirra á mölina, sem þýðir enn meira atvinnuleysi og neyð þeirra á meðal. Hjartfólgnustu óskir verklýðsstéttarinnar, hvað málefnum bænda viðkemur, eru þær, að þeim megi vegna sem bezt þar, sem þeir eru, og sízt er það í þeirra þágu, að straumurinn liggur úr sveitunum til sjávarins. En einmitt kaupgeta verkamanna á landbúnaðarafurðum er öruggasta stíflan gegn þessum straum og þess vegna munu bændur, ef þeir líta ekki á þvingunarlögin gegnum gleraugu Íhalds og framsóknarihalds, vera þessari vinnulöggjöf andvígir, og það beinlínis af hagsmunalegum ástæðum, ef um mannúðlegri sjónarmið er ekki að ræða, sem ég á engan hátt vil draga í efa. Beinagrindina að þessari vinnulöggjöf hafa flm. fengið að láni úr hinni svokölluðu dönsku „septembersætt“. Þessi septembersætt er þannig til komin, að árið 1899 stöðvuðu danskir atvinnurekendur allar sínar verksmiðjur um langan tíma og útilokuðu tugi þúsunda verkamanna frá vinnu. Verkamennirnir urðu ásamt fjölskyldum sínum að svelta mánuðum saman, áður en atvinnurekendum tækist að sigra þá og þrýsta niður launum þeirra. Auk þess sem iðjuhöldunum tókst að rýra kjör verkamannanna, þvinguðu þeir félög þeirra til að ganga inn á þessa svokölluðu „septembersætt“, sem líkja mætti við friðarsamninga þá, sem Miðveldin voru neydd til að undirskrifa í lok heimsstyrjaldarinnar og kenndir eru við Versali. Ávextina af Versalafriðarsamningnum eru lýðræðisþjóðir Evrópu nú að uppskera. Nýtt blóðbað ógnar heiminum af hálfu þeirrar þjóðar, sem þá var kúguð til samninga. Septembersættin danska er að vísu gerð með samþykki danskra verkamanna, eins og Versalasamningarnir voru undirskrifaðir af Þjóðverjum, en að þeim nauðugum og gersigruðum. Maður freistast til að álíta, að hægri foringjar Alþfl. líti svo á, eftir að þeir eru búnir að láta hafa sig til að kljúfa flokk sinn, að verkalýðssamtökin séu þar með sigruð, og sé því ekki annað fyrir hendi en nota tækifærið til þess að koma á þessari vinnulöggjöf, sem troðið er upp á þjóðina alla og verkamenn í þeirra óþökk. Ég veit, að þetta er ekki réttur útreikningur hjá þeim, frekar en aðrir útreikningar þeirra, t. d. um fylgi sitt meðal þjóðarinnar. Jafnvel þó að í vinnulöggjöfinni séu ákvæði, sem ívilna Alþfl. umfram aðra flokka um tilnefningu manna í hinn svokallaða félagsdóm, mun það hálmstrá ekki geta fleytt þeim lengi, því að fylgislaust foringjalið mun ekki verða tekið alvarlega í þessu efni. Þeir munu innan skamms fá reynslu um þetta og hana dýrkeypta. Íslenzki verkalýðurinn er ekki sigraður. Þúsundir verkamanna í Alþfl. og Kommfl. vinna um þessar mundir að sameiningu allrar íslenzkrar alþýðu í einn sterkan, sósíalistískan lýðræðisflokk. Það verða þessir menn, sem á morgun sýna löggjafanum og öðrum, að vinnulöggjöfin á sér fáa formælendur meðal verkafólks og alþýðu. Að lokum vildi ég mælast til þess, úr því að hægri foringjar Alþfl. eiga leið suður í kirkjugarðinn á morgun, að þeir vildu halda á þessu vinnulöggjafarfrv. með sér og skilja það þar eftir.



Herra forseti! Þessara útvarpsumræðna hefir verið óskað af hálfu Alþfl. til þess, að því er mér hefir skilizt, að þeir fái nú tækifæri til að talast við í áheyrn alþjóðar, þeir hálfbræðurnir Alþfl., eða flokkur Haralds Guðmundssonar, og Kommúnistarnir og Héðinn Valdimarsson. Ég hefi enga löngun til þess, að blanda mér inn í einkamál þeirrar fjölskyldu. Mun ég því ekki taka þátt í þessum útvarpsumræðum, heldur aðeins lýsa afstöðu Bændafl. til frv., og ekki taka til máls aftur, nema eitthvert sérstakt tilefni gefist til. Bændafl. hefir greitt og mun greiða atkv. með frv. Frv. er að vísu langt frá því að vera fullkomið, að ýmsu leyti ófullkomnara en reglur þær, er um þetta efni gilda annarsstaðar á Norðurlöndum. Þurfti þó til slíks frv. að vanda, þar sem því er ætlað að ráða nokkra bót á einn hinu mesta meini atvinnulífsins, en það eru vinnustöðvanirnar, einkum er þær skella skyndilega á og fyrirvaralaust. Verður ekki í tölum talið það beina og óbeina tjón fyrir þjóðarheildina, er af þeim leiðir, því að venjulega hafa báðir aðiljar miður. Atvinnureksturinn stöðvast, venjulega þegar verst gegnir, og þjóðarheildin missir þann gjaldeyri, sem ella hefði verið aflað. Hver getur t. d. vitað, hve miklu þjóðfélagið tapar á stýrimannaverkfallinu, sem nú stendur yfir, ef það yrði langt? Vér sjáum útlendu fragtskipin vera að snöltra hér við landið, og þau eru auðvitað viðbúin að ná flutningunum af Íslendingum, ef verkfallið helzt. En á meðan eru ríkisskipin stöðvuð og allur siglingafloti landsmanna, til þess eins að knýja fram launahækkun fyrir nokkra menn, sem hafa 6000–9000 kr. árslaun fyrir, að fríðindum meðtöldum. Þjóðfélagið hefir gert þá nauðsynlegu sjálfsvörn, að banna með l. verkföll embættismanna og opinberra starfsmanna þjóðfélagsins. Þetta verkfall stýrimannanna, sem hafa laun eins og flestir hinir hæstlaunuðu embættismenn, það sýnir, að að því getur rekið, að það verði óumflýjanleg, nauðsynleg sjálfsvörn þjóðfélagsins, að lögbanna verkföll af hendi þeirra manna, sem eru á föstu árskaupi og hafa hærri árslaun en meðal embættismenn. Þeir, sem búa við beztu embættismannakjör að launum til, og jafnvel eftirlaunum, verða og að þessu leyti að sætta sig við embættismannakjör. Þjóðfélagið verður ætíð að ætlast til meira af þeim, sem búa við beri kjör en almenningur. Þjóðfélagið á ekki aðeins sjálft mikið undir, að vinnustöðvunum verði frestað eða afstýrt. Þess eru eigi fá dæmi, að verkamennirnir missi svo mikils í af atvinnu sinni í langvinnum vinnustöðvunum, að það þurfi mörg ár, og jafnvel áratugi, til að vinna það upp, móts við það, ef sáttatillögum hefði verið tekið í tíma. Glöggt dæmi þess er togaraverkfallið árið 1929. Það stóð í tvo mánuði. En eftir tveggja mánaða verkfall komust loks sættir á upp á 50 aura hækkun á fatið í lifrarpremiu, 6 kr. hækkun á mánuði á ísfisksveiðum og 2 kr. mánaðarkaupshækkun á saltfisksveiðum, að mig minnir, frá þeim till., sem sáttasemjari hafði borið fram eftir 11/2 mánaðar verkfall, en verið hafnað. Árið 1929 var ágætis aflaár. Það er því varla vafi á, að hásetarnir eru ekki búnir að vinna enn upp tjónið af því. að til verkfallsins kom, í stað þess ef gengið hefði verið í upphafi að svipuðum kjörum og fólust í till. sáttasemjara. Þannig er um fjölda af verkföllum. Báðir deiluaðiljar tapa, en þjóðfélagið þó mest. Þess hefir því þótt brýn nauðsyn með öllum menningarþjóðum, að setja lög og reglur til þess að girða eftir því sem auðið er, fyrir vinnustöðvanir og það tjón, sem af þeim hlýzt. Og í sumum löndum hafa aðiljarnir fyrir alllöngu náð þeim þroska, að þeir hafa sjálfir komið sér saman um reglur, sem fylgja skuli, til þess að draga úr vinnustöðvunarhættunni. Sá þjóðarþroski er ekki enn fyrir hendi hér á Íslandi. Þess vegna verður ekki hjá því komizt, að löggjafarvaldið láti sjálft þetta mái til sín taka og setji löggjöf um vinnudeilur. Fyrsti vísir þeirrar löggjafar hér á landi eru l. um sáttasemjara, er hafa gert stórmikið gagn. Reynslan hefir þó sýnt, að þau l. eru ekki einhlít. og því hafa komið fram hér á þingi frv. til ýtarlegri l. um þessi mál. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, um félagsdóm, er að mestu samhljóða frv., sem Framsfl. lagði fram á þinginu í fyrra og Alþýðublaðið kallaði þá þrælalög. Nú eru þm. Alþfl. samþykkir þessu frv. Þetta sýnir hraðan skilningsþroska á þessu máli. Þetta frv. er til stór bóta, ef að l. verður, en þó vantar í það ýms ákvæði, sem gilda hjá öðrum þjóðum, eins og t. d. um verksvið sáttasemjara og rétt hans til að fresta vinnustöðvun, meðan sáttatilraunir standa yfir. Skyndiverkföllin eru skaðlegust og mest um deild. Oft er það, að verkamenn eru ekki á eitt sáttir um þau, og oft er, að almenningur, sem utan við þau stendur, getur ekki litið á slík skyndiverkföll öðruvísi en sem uppreisn gegn þjóðfélaginu. Þess vegna er það mikið atriði að tryggja sem lengstan frest til sáttatilrauna, áður en til vinnustöðvunar kemur. Í Danmörku er það skylt að tilkynna till. um vinnustöðvun 14 dögum áður en vinnustöðvun á að hefjast. Á sama hátt skal tilkynna sáttasemjara vinnustöðvun með 7 daga fyrirvara. Í Danmörku er því hægt að fresta vinnustöðvun í 3 vikur, eftir að till. er komin fram um hana, en hér er það aðeins hægt í 7 daga. Og þegar á það er lítið, hvað sá tími er stuttur, sem við Íslendingar höfum til að stunda aðalatvinnuveg okkar, fiskveiðarnar, þá er þetta allt of stuttur frestur. Ég tel af þessum ástæðum nauðsynlegt, að fresturinn sé a. m. k. ekki styttri hjá okkur en hann er í Danmörku. Það má segja um ýms fleiri atriði í þessu frv., að það hefði þurft að sníðast meira eftir íslenskum landsháttum. Það er vitað, að þetta frv. á að ganga fram og að allar brtt. við það eru gagnslausar. Það er því ekki nema um tvennt að velja, að fylgja frv. óbreyttu eða að vera á móti því. Ég tek hiklaust fyrri kostinn. Ég hefði að vísu óskað ýmissa breyt. á því, einkum í þá átt, að styrkja áhrifarétt sáttasemjara til að fresta vinnustöðvun, meðan hann telur möguleika á að jafna deiluna á friðsamlegan hátt. Með öðrum þjóðum hafa slík ákvæði þótt svo nauðsynleg, að fyllsta samkomulag hefir náðst um þau. En samt sem áður tel ég frv. mikla framför, og munum við bændaflokksmennirnir því greiða því atkv. út úr þessari hv. d. Með því að ég mun ekki taka aftur til máls í þessum umr., vil ég ljúka máli mínu með því að óska hlustendum árs og friðar.



Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin hafa frá því fyrsta barizt á móti hverskonar þvingunarlöggjöf gegn hinum frjálsu samtökum verkalýðsins til að bæta kaup hans og kjör eða sameina hann til pólitískra eða stéttarlegra átaka. Allar tilraunir af hálfu borgaraflokkanna til þess að koma á ríkislögreglu, lögþvinguðum gerðardómi eða annarskonar löggjöf, er gæfi öðrum en verkalýðnum sjálfum úrskurðaratkvæði um þau mál, hefir strandað á órofinni andstöðu íslenzkrar alþýðu. Eftir að samstarf hófst að nýju með Alþfl. og Framsfl. í ríkisstj. á árinu 1936, kom Hermann Jónasson hvað eftir annað fram með þá kröfu af hálfu Framsfl., að vinnulöggjöf yrði sett. Þar sem búast mátti við, að þetta gæti orðið stórfellt deiluatriði milli flokkanna, var málið tekið fyrir á þingi Alþýðusambandsins 1936. var þar allmikill ágreiningur, en þó sættust flestir á sameiginlega ályktun, sem ég flutti, ásamt 9 öðrum fulltrúum. Ýmsir fulltrúar, þar á meðal Hannibal Valdimarsson, Kristinn Arndal o. fl., héldu fast fram þeirri afstöðu, að mótmæla vinnulöggjöf, hvernig svo sem hún yrði. Aðrir, þar á meðal ég, héldu því fram, að ástæðulaust væri fyrir Alþfl. að neita því með öllu, að löggjöf yrði sett um málið. Hitt væri aðalatriðið, að sú löggjöf yrði ekki sett án samþykkis Alþýðusambandsins, á sama hátt sem S. Í. S. hafði haft úrslitaatkvæði um samvinnulöggjöfina og bændur landsins um jarðræktarlögin og framkvæmd þeirra, og í öðru lagi, að hún skerti á engan hátt réttindi verkalýðsfélaganna, heldur yrði þau verulega aukin. Var í því sambandi rætt um, að ef vinnulöggjöfin yrði samþ., þá ætti hún að ná sem mest til aukinna réttinda fyrir verkalýðsfélögin, styttingu vinnutímans, tryggingu fyrir greiðslu kaupgjalds, varnir gegn slysahættu og ofþjökun verkalýðsins o.s.frv. Þessi skoðun varð ofan á á þinginu. og var með henni opin leið til samninga við Framsfl. um þessi efni. En sá skilningur lá á bak við, eins og fyrr er greint, að þingflokkurinn og sambandsstjórn gerðu ekkert endanlegt í þessu án samþykkis Alþýðusambandsins. Á þingtímanum 1937 var svo skipuð mþn. í málið, en í henni áttu sæti af hálfu Alþfl. Sigurjón Ólafsson, ásamt lögfræðingi, sem ekkert þekkti til þessara mála af reynslu, Guðmundi Í. Guðmundssyni, sem er félagi í málaflutningsskrifstofu Stefáns Jóh. Stefánssonar. Um svipað leyti og þingrofið bar að, báru framsóknarmennirnir í n. fram frv. á þinginu, sem leit út fyrir, að keyrt yrði gegnum þingið gegn andstöðu okkar alþýðuflokksmanna. Kom ég þá með till. um það, að við kæmum með og sýndum frv. frá sjónarmiði verkalýðsins, en Sigurjón Á. Ólafsson og Guðmundur Í. Guðmundsson sögðust hafa það tilbúið, og höfðu þó ekki sýnt okkur það. Gerði ég ráð fyrir, að það mundi vera á grundvelli skoðana verkalýðsfélaganna. Úr þessu varð þó ekkert, þar eð frv. Framsóknar var svæft. N. hélt svo áfram störfum, og einstök atriði voru stundum rædd við þm. og sambandsstjórnarmenn. En enda þótt frv. væri fullbúið seint í janúar síðastl., var það aldrei sent til sambandsstjórnarmenna eins og það lá endanlega fyrir og aldrei borið undir sambandsstjórn. En rétt áður en meiri hl. sambandsstjórnar hóf klofningsstarfsemi sína, þá sendu Jón Baldvinsson og Stefán Jóh. Stefánsson út umburðarbréf í leyni út til verkalýðsfélaganna utan Reykjavíkur. Skora þeir þar í nafni Alþýðusambandsins, án nokkurrar heimildar frá stjórnarfundi, á félögin að samþ. frv. óbreytt, aðallega til þess að geta haldið óbreyttum ríkisstjórnartengslum við Framsfl. Jafnframt var hinn sameiginlegi erindreki verkalýðsfélaganna sendur út um allt land til að reyna að smala ályktunum frá félögunum um fylgi við frv. óbreytt. Er þetta óneitanlega einkennileg aðferð af hálfu þeirra, sem að þessu stóðu, og varla gert af öðrum ástæðum en þeim, að þeir hafi umfram allt viljað fá vinnulöggjöf, en óttast mótstöðu verkalýðsfélaganna, ef málið yrði upplýst frá öllum hliðum. Árangurinn varð þó annar en til var ætlazt. Undir eins og félögin fengu frv. í hendur, reis mögnuð mótstaða gegn því eins og það lá fyrir, þrátt fyrir allan áróður hægri manna, sem virtust meta meira samstarfið við Framsókn, hvernig sem það yrði, heldur en sameiningu verkalýðsins um þessi mál og önnur. Hér í Reykjavík og nágrenni var Guðmundur Í. Guðmundsson sendur á hvern fundinn eftir annan til að gylla frv., og Haraldur Guðmundsson, þá ráðherra, gekk fram fyrir skjöldu í þessu máli og ýmsir aðrir þekktustu hægrimennirnir, nema Sigurjón Á. Ólafsson. Honum var boðið á hvern fundinn á fætur öðrum, en mætti aldrei. Og í Sjómannafélagi Reykjavíkur, þar sem hann er formaður, voru haldnir fjölmennir fundir eftir nýárið, en þar fekkst hann ekki til að taka vinnulöggjöfina fyrir, þrátt fyrir áskoranir. En þrátt fyrir þetta hafa ekki nema fá félög á landinn mælt með því að samþ. frv. óbreytt. Langflest félög hafa viljað samþ. það aðelns með verulegum breytingum eða þá fella það. Yfirleitt hafa öll stærstu verkalýðsfélögin verið á móti því að samþ. frv. Þessi félög eru t. d. Dagsbrún í Reykjavík, Hlíf í Hafnarfirði, Verkamannafélag Siglufjarðar, Verkamannafélag Norðfjarðar, Drífandi í Vestmannaeyjum og Iðja í Reykjavík, auk margra fleiri. Atkvæðatalan í þessum félögum hefir verið yfirgnæfandi á móti frv. En t. d. í Baldri á Ísafirði, sem var með frv., var fámennt við atkvæðagreiðslu, og þó veruleg andstaða, enda þótt Hannibal Valdimarsson berðist nú af alefli með þessari vinnulöggjöf, sem áður hafði verið á móti allri vinnulöggjöf. Ekki bætti það fyrir forvígismönnum frv., hvernig sjómannadeilan var til lykta leidd, með lögþvinguðum gerðardómi, og að þm. Alþfl. sjálfir höfðu komið með frv. um að lögfesta kaupið. Og loks fór Haraldur Guðmundsson úr stj. á þessum málum. En þrátt fyrir það hélt hann og aðrir hægri foringjar áfram að berjast fyrir framgangi þessa frv. óbreyttu, og það svo, að þeir hafa lýst því yfir, að þeir leggi ekkert kapp á að fá neinar umbætur á því. Ég lít svo á, eftir allt sem á undan er gengið í sambandi við þetta mál, að samþykkt þessa frv. sé í fullri andstöðu við vilja verkalýðsfélaganna og Alþýðusambandsins, nema að á því fengjust mikilsverðar breyt. Þær brtt. bar ég fram við 2. umr., eins og þær voru samþ. í verkamannafélaginu Dagsbrún með yfirgnæfandi meiri hl., eða með 382:64 atkv., en þessar brtt. voru allar felldar með sameiginlegu fylgi Sjálfstfl. og Framsóknarfl. og sumra hægri manna í Alþfl. Er þessi afstaða þm. Alþfl. alveg óskiljanleg. Ég vil þá, eftir því sem tími minn leyfir mér, snúa mér að sjálfu frv. Það er í 4 köflum. 1. kaflinn er um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda. H. kaflinn er um verkföll og verkbönn, III. kaflinn er um sáttatilraunir í vinnudeilum og IV. um félagsdóm. - Um III. kaflann hefir áður verið löggjöf, og er hún hér aðeins aukin og bætt, nema í einu mikilsvarðandi atriði, um miðlunartillögur sáttasemjara. Þar er tekin upp sú regla, að sáttasemjari hafi meira vald um samþykkt sinnar eigin till. heldur en allmikill hluti félagsins. Ef ekki minnst 35% félagsmanna greiða atkv., þarf meira en einfaldan meiri hl. til að fella till. hans og vaxandi meiri hl., eftir því sem færri greiða atkv., þannig að ef ekki a. m. k. 20% gr. atkv. um till., telst hún samþ., þótt allir verkamenn, sem atkv. greiða, séu á móti henni. Við skulum taka t. d., að í 2000 manna félagi, eins og Dagsbrún, þá vega 399 verkamenn með mótatkvæði sínu ekki á móti sáttasemjara einum. Þetta ákvæði er svo skýrt brot á öllum lýðræðisreglum verkalýðsfélaganna, að ekki verður við unað, enda frá sjónarmiði verkamanna óverjandi, að sáttasemjari fái lögfest ráð í málum félaganna og um kaupgjald þeirra, jafnvel þótt ekki fáist mjög mikil þátttaka í atkvgr. Mundi bændum þykja slík yfirráð hörð af hendi óviðkomandi manna yfir þeirra félagsskap. En í stórum verkalýðsfélögum er oft vont að fá mikla þátttöku í atkvgr. Hugmyndin um félagsdóm um réttarágreininga er að mínu áliti rétt og á ýmsan hátt hagkvæmari en að láta slík mál fara til almennra dómstóla. En skipun félagsdómsins sjálfs er óhæf. Eftir frv. hafa aðiljar hvor einn mann, en 3 tilnefnir hæstiréttur, þó að atvmrh. velji einn þeirra eftir tilnefningu á milli 3. Með þessu er einum aðilja, hæstarétti, gefinn meiri hl. dómsins, en eins og kunnugt er, hefir ráðandi ríkisstjórn mest áhrif á skipun hans. Er ekki hægt að bera traust til dómstóls, sem þannig er einhliða skipaður. Þó að meira mætti finna að þessum 2 köflum frv., þá eru þessi 2 ákvæði nægileg til þess, að verkalýðsfélögin geta ekki sætt sig við þau. Því er haldið fram af meðmælendum frv., að réttindi verkalýðsfélaganna séu aukin með I. kafla frv., en flest af þeim ákvæðum, sem þar eru nefnd, eru þegar í stjórnarskránni, öðrum lögum eða bundin af hefð í gegn um 20–30 ára afmæli. Samkvæmt stjórnarskránni er félagsfrelsi í landinu í hverjum löglegum tilgangi, og þarf því með sérstökum l. að leyfa verkalýðsfélög, sem hafa starfað hér í 40 ár. Þá er það og hefð, að stéttarfélögin séu opin öllum í hlutaðeigandi starfsgreinum, eftir samþykktum félaganna. Og þó að einn atvinnurekandi á landinu hafi gert tilraun til að stofna lokað verklýðsfélag, þá hefir það ekki tekizt, og eru félögin og Alþýðusambandið einfær um að hindra slíka útilokunarstefnu. Þá er stéttarfélögunum með frv. gefið vald til að ráða málefnum sínum sjálf, en það hafa þau, og hafa ávallt haft. En hér segir: „með þeim takmörkunum, sem settar eru í lögum þessum“, m. ö. o., hér er verið að takmarka réttindi þeirra, en ekki auka þau, eins og siðar kemur betur í ljós. Meðlimir félaganna eiga eftir frv. að vera bundnir við samþykktir þeirra, en það eru þeir eftir gildandi lögum, og væri hægt nú að sækja þá til dómstólanna fyrir lagabrot. Hinsvegar er krafa verklýðsfélaganna um, að verklýðsfélögin geti gert bindandi samþykktir fyrir utan félagsmenn í starfsgrein félagsins, ekki tekin til greina á þann hátt, að í vinnudeilum geta þeir verið verkfallsbrjótar og brotið allar samþykktir félaganna, eins og áður, nema félagið sjálft hindri það, eins og gert hefir verið áður. atvinnurekendum er bannað að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir verkamanna með uppsögn úr vinnu og fjárgreiðslum, en engar tryggingar gefnar gegn því, og mundi það varla reynast haldbetra heldur en um kosningar, þar sem vandlega er þó um búið. Stéttarfélögin eiga að vera lögformlegur samningsaðili, en engin ákvæði þvinga atvinnurekendur yfirleitt að taka upp samninga né semja við þau, og er þetta sami orðaleikurinn. Hinsvegar er nú heimtað, að allir samningar um kaup og kjör skuli vera skriflegir, og þannig afnumin hefðbundin réttindi verklýðsfélaganna um að ákveða kauptaxta sem sé talinn sem samningur, þegar atvinnurekendur greiða kaup eða haga kjörum samkvæmt honum. Hafa verkalýðsfélögin þó viða um landið fylgt þeirri reglu. En sá sjálfsákvörðunarréttur verkamanna fæst ekki viðurkenndur, heldur er afnuminn með frv. Vænti ég, að verkamenn út um land festi sér það í minni. Frv. tiltekur svo ábyrgð fyrir samningsrof, sektir, sem hægt er að gera aðför fyrir í öllum eignum félaganna, félagssjóðum, atvinnuleysis-, verkfalls- og menningarsjóðum, samkomuhúsum, barnahælum og öðru, sem félögin eiga. Er þetta stórkostleg hlutdrægni, að undanskilja ekki aðrar eignir en félagssjóðina, þar sem atvinnurekendur hafa enga hliðstæða menningarstarfsemi, né eignir. sem hægt er að gera aðför i. En þetta, að till. til breyt. á þessu eru kolfelldar, sýnir, hvernig andi frv. og aðstandenda þess er gagnvart verkalýðsamtökunum. Trúnaðarmenn mega félögin skipa eftir frv., en það mega þau líka nú, og t. d. Dagsbrún gerir það. En frv. veitir þessum trúnaðarmönnum engin tryggð sérréttindi gegn uppsögn. Því að það er ekki hægt að kalla svo, að ekki megi reka menn fyrir starf þeirra sem trúnaðarmenn. Atvinnurekendur mundu kunna að nefna til aðra ástæðu. Réttindi frv. verkalýðnum til handa eru því flest fánýt eða illa tryggð, en skyldurnar og takmarkanirnar á réttindunum eru því ákveðnari. Og þá er fyrst og fremst verkfallsréttinum rammar skorður reistar. Í stað þess, að félögin eru eins og annar félagsskapur í landinu, nú sjálfráð um þessi sín mál, og ákvörðun um verkfall er venjulega tekin af lögmætum félagsfundum eða félagsstjórnum, þá er nú samkv. frv. félagsfundum ekki leyft að taka ákvörðun um verkfall, elnmitt þeim fundum, þegar verkamennirnir eru óháðastir utan að komandi áhrifum atvinnurekenda og fá málin bezt upplýst. Félagsstjórnir þurfa oft að grípa til skyndiverkfalla, ef eitthvað ber að höndum. sem ekki er tími til að láta félagsfund ákveða um. Það eru oft mínni háttar atriði, sem þó heimta verkfall, t. d. að vinna ekki með utanfélagsmönnum. Eftir frv. eru félagsstjórnir sviptar þessum verkfallsrétti, nema í þeim sérstöku tilfellum, sem almenn atkvgr. í félaginu hefir leyft þeim að gera verkfall, og standi minnst 24 stundir. Verkfallsrétturinn er hún yfirleitt bundinn við slíka langvarandi atkvgr., hvernig sem á stendur, nema félagið setji upp trúnaðarmannaráð. En þá er líka horfið frá lýðræðisreglunni um einfaldan meiri hluta, og í þess stað krafizt 3/4 hluta atkvæða. Með öllu þessu er verkfallsréttur verkalýðsfélaganna, þeirra sterkasta og eina vopn í deilum um kaup og kjör, takmarkaður svo, að erfitt er að beita honum, hvað sem á liggur, nema með löngum aðdraganda. Og á móti þessari réttindasviptingu og árás á aðalstarfsemi félaganna á félagsfundum og í félagsstjórnum kemur ekkert, en til viðbótar nýjar réttindasviptingar. Í 16. gr. frv. útheimtist 7 daga fyrirvari, ekki einungis vegna kaups og kjara, heldur einnig um skjótar ákvarðanir, t. d. skyndivinnu, sem getur verið lokið, áður en þessi tími er liðinn. Skyndiverkföll eru með þessari grein og með takmörkunum á því, hvernig sé hægt að gera verkfall, yfirleitt útilokuð. En með þeirri óstöðugu vinnu, sem er í bæjunum í landinu, er útilokun þeirra mjög alvarleg takmörkun á því, að verklýðsfélögin geti unnið samkvæmt tilgangi sínum. Þá eru sett ákvæði gegn pólitískum verkföllum, er verkalýðssamtökin kynnu að vilja ákvarða, ef tilgangur vinnustöðvunar er sá, að fá stjórnarvöldin til að framkvæma eða framkvæma ekki athafnir, sem lögin skylda þau til framkvæmdar á eða hið gagnstæða. Þessi verkfallsréttur, sem ber að skoða sem neyðarrétt og neyðarvörn verklýðssamtakanna og alþýðunnar gagnvart íhaldi og ofbeldi æðri stéttanna og er talinn einn dýrmætasti réttur samtakanna, er að vísu örsjaldan notaður, en hefir, þegar hann hefir verið notaður, eins og t.d. í deilu dönsku sósialdemókratanna við konungsvaldið um þingræði og lýðræði og í sjálfstæðisdeilu finnsku þjóðarinnar við rússnesku keisarastjórnina 1905, verið það vopnið, sem úrslitunum réð, þegar kúgunin gegn alþýðunni gekk of langt. Eg get að vísu skilið Sjálfstfl., að hann vilji sem mesta takmörkun á öllum réttindum verkaIýðsins, en siður Framsfl., sem telur þó þúsundir alþýðumanna innan sinna vébanda. Og sízt get ég skilið þá þm., sem vilja telja sig fulltrúa alþýðunnar, að þeir óski að svipta hana vopnlausa þessum ómetanlega neyðarrétti. En ef verklýðsfélögin brjóta svo þessi ákvæði öll, sem svipta þau fornum réttindum, þá kemur félagsdómur til með sinn meiri hluta og ákveður sektir og tæmir sjóði, gerir aðför á eignum og menningartækjum félaga hinnar fátæku alþýðu við sjávarsíðuna. Nei, þessi vinnulöggjöf er þannig, að ekki er hægt að skoða hana nema sem beina árás á alþýðusamtökin og steyttan hnefa gegn þeim. Það blómskrúð, sem er sett í réttindákaflann, fölnar fljótt, þegar á að fara að nota það. En tilgangur takmarkananna á réttindum félaganna er lömun þeirra í baráttunni fyrir bættum kjörum alþýðunnar. Verklýðssamtökin hafa getað þróazt á 40 árum hér á landi í skjóli núverandi löggjafar og stjórnarfars úr fámennum og veikum félagsskap í að verða aðalstoð og athvarf verkalýðsins, - í voldug landssamtök alþýðunnar. Þau hafa ekki verið byltingasöm. Og lausn mála þeirra hefir oftast, og sérstaklega eftir að þau fóru að eflast, orðið friðsamleg, ef atvinnurekendur hafa ekki beitt ofbeldi og ójöfnuði. Af hálfu verkalýðssamtakanna hafa ekki komið fram kröfur um þessa löggjöf, heldur frá andstæðingum þeirra í Sjálfstfl. og Framsfl. En við því hefði mátt búast, að þeir, sem hefðu átt hér á þingi að teljast fulltrúar verklýðsins, hefðu allir skipað sér í sameinaða sveit gegn þeim, en ekki eins og orðið er, að hægri menn Alþfl. gangi með Sjálfstfl. og Framsfl. að því, að samþ. frv. sem þetta. Það er til þess eins að veikja mótstöðu alþýðusamtakanna gegn árásum þeim, sem þessi löggjöf getur í sér falið og mun gera. En ég hefi þá trú, að alþýðan í verklýðssamtökunum muni skipa sér í eina þétta fylkingu um réttindi þeirra og starfsemi, hvernig svo sem löggjöfin verður á þessu þingi, eins og norski verkamannaflokkurinn gerði á sínum tíma gegn löggjöf, sem sett var til að stöðva framrás alþýðunnar þar í landi. 1. maí er á morgun, hátíðisdagur verkalýðsins og sósialista um allan heim. Í Reykjavík verður að þessu sinni stofnað til stórfelldra hátíðahalda og kröfugöngu flestallra verklýðsfélaga innan Alþfl. og Kommfl. í bænum. Alþýðumenn og konur í Reykjavík! Mætið öll í sameiningargöngunni. Sinnið ekki klofningsmönnunum. Minnizt atvinnuleysisins og vinnulöggjafarinnar, árásarinnar á sjómennina og iðnaðarmennina. Standið saman og skapið einn sósíalistískan lýðræðisflokk íslenzkrar alþýðu þegar á þessu hausti.



Þið hafið heyrt á fyrri ræðum hér í hv. deild, að það vantar ekkert á, að þau sameinist hjúin, Íhaldið og Framsókn og Bændaflokkurinn og hægri menn í Alþfl., í einingu andans og bandi friðarins. Það boðar vafalaust ekkert gott fyrir alþýðuna, þegar öll þessi hersing skríður saman, og ekki sízt þegar húsbóndinn á þessu kærleiksheimili er auðsjáanlega Eggert Claessen, sem er upphafsmaðurinn að þessari vinnulöggjöf og mest hefir fyrir henni barizt. Og um hvað haldið þið, að öll þessi hersing sameinist svo hjartanlega? Um það, að skerða þau dýrmætustu réttindi, sem verkalýðurinn á. Og af hverju sameinast menn um þetta sérstaklega á þessum tíma? Það er af því, að nú er kreppa í aðsigi. Nú er baráttan að harðna, baráttan um það, hvort byrðar kreppunnar eigi að lenda á atvinnurekendum og auðmönnum eða bændum og verkamönnum. Atvinnurekendastéttin býr sig undir að ráðast á lífskjör verkalýðsins og rýra ennþá meira hið lága kanp verkamanna og gera atvinnuleysi þeirra enn tilfinnanlegra. Afturhaldið býr sig nú út í það á öllum sviðum að svipta verkalýðinn réttindum sínum og rýra hans lélegu lífskjör. Bæði á þessu þingi og því síðasta hefir verið flutt hvert frv. á fætur öðru í þessa átt. Það voru síldarbræðslulögin, frv. um iðnaðarnám, sem liggur nú fyrir, frv. um breytingu á l. um atvinnu við siglingar. Bæði þessi síðastnefndu frv. ganga beinlínis í þá átt, að rýra stórkostlega þau réttindi, sem verkalýðurinn hefir áunnið sér. En aðalatriðið í þessari samfelldu árás afturhaldsaflanna á Íslandi er þessi vinnulöggjöf, sem liggur fyrir. Og það er auðséð, að sérstaklega alþýðusambandsstjórnarþingflokknum þykir nú mikils við þurfa að reyna að verja þessa vinnulöggjöf, þessa harðvítugu árás á verkalýðinn. Það er nú sendur í „pontuna“ sá maðurinn af hálfu hægri mannanna í Alþfl., sem aðeins er notaður eins og nokkurskonar lausnari í sárustu neyð sambandsstjórnarinnar, hv. þm. N.-Ísf., VJ. Hann kemur nú fram á vígvöllinn. Í haust vann hann það frægðarverk að sundra verkalýðshreyfingunni, einmitt þegar möguleikinn var á að sameina hana. Þessi hv. þm. er nú sendur út af örkinni til að reyna að sannfæra verkalýðinn um, að honum sé betra að láta sjálfviljugum leggja sér fjötur um háls heldur en að berjast sem dreng fyrir frelsi sínu. Hann er svo sem ekki í vandræðum, hvað hann á að segja við verkalýðinn, ef verkalýðurinn kynni að leyfa sér að vera á annari skoðun. Hann segir einfaldlega: Verkalýðurinn kann ekki að meta þetta dýrmæti, sem ég er að bjóða honum hér, og það er verst fyrir hann sjálfan. Það er ekki óvanalegt, að vilji verkalýðssamtakanna sé að engu hafður af þessum herrum. Þeir hafa alltaf skoðað sig sem herra verkalýðsins, en ekki erindreka hans og þjóna. Þess vegna er í rauninni meginhugsun þeirra í afstöðunni til verkalýðsins álíka eins og einræðiskonungs í fyrri daga: „Vér einir vitum“, og liggur stundum við, að hv. þm. N.- Ísf. taki sér þau orð í munn. En verkalýðurinn á Íslandi lítur öðruvísi á málið. Verkalýðssamtökin eru ekki verk einstakra manna, heldur eru þau byggð upp af elju,fórnfýsi og dugnaði fjöldans. Þau hafa tekizt með því, að hundruð og þúsundir manna í landinu vinna í sameining að því að byggja þau upp, vinna að því að efla tölu félagsmanna, safna aurum fátæklinganna í þeirra eigin sjóði, til að reisa hús og heimili fyrir alþýðuna, eins og á Siglufirði, Akureyri, Vestmannaeyjum. Sauðárkróki, Reykjavík og viðar. Það er barátta hinna fátæku, sem ekkert eiga nema vinnuafl sitt - engan auð, engin embætti, engin völd -, en skapa með vinnu sinni allan auð, sem til er, og halda uppi með starfi sínu þjóðfélagsbákninu með öllum þess embættum, völdum og gæðum. Verkalýðurinn heyir sína frelsisbaráttu, og þar sem hann hvorki hefir auð né völd, þá er það eina vald, sem hann hefir, það að neita að selja vinnuafl sitt, gera verkfall. Hann veit, að það er eitthvert sterkasta vopnið jafnt í hagsmuna- sem réttindabaráttunni. Það er þetta vopn, sem nú á að deyfa, - þennan rétt á að skerða. Það duga engar lagaskýringar til að skýra það verk, sem nú er verið að gera. Með því frv., sem fyrir liggur, er verið að eyðileggja að miklu leyti möguleika verkalýðsins til skyndiverkfalla. Þó að í vinnusamningum eigi að vera ákvæði um aðbúnað á vinnustöðvum og ákvæði um kaupgreiðslu í peningum og hversu oft hún fari fram, og að ekki séu utanfélagsmenn í vinnu, þá þýða þau ekkert, ef ekki er hægt að gera skyndiverkfall. Þessu þýðir ekkert að mótmæla, og meira að segja varð hv. þm. N.-Ísf., VJ, að viðurkenna þetta í umræðum um þetta mál, að nauðsynlegt væri undir sérstökum kringumstæðum að brjóta þessi lög, með því að lifi verkalýðsins gæti orðið stefnt í voða, ef ekkert yrði gripið inn í með skyndiverkfalli, og yrði þá dómstóllinn að viðurkenna réttmæti slíks á eftir. Þessir hægri menn, sem ganga hér fram eins og berserkir, afsaka sig með því, að ef þeir stæðu ekki með þessu frv. um vinnulöggjöf, þá myndi Framsfl. samþ. jafnvel verra frv. með Íhaldinu. Þetta er tvöföld rökvilla. Annarsvegar hefðu borgaraflokkarnir ekki þorað að setja svona lög gegn einróma mótspyrnu verkalýðsins á Íslandi. Og hinsvegar er sannleikurinn sá, að þó að það séu bara hægri mennirnir, sem samþ. nú þetta frv. með Framsókn, þá skapast þar með einmitt sá langþráði möguleiki fyrir Íhaldið, að geta komið á ennþá verri vinnulöggjöf með Framsókn, þegar búið væri að brjóta ísinn með samþykkt þessa frv. Einmitt nú á þessu þingi sjáum við, hvernig Framsókn og Íhaldið taka höndum saman um hvert frv. á fætur öðru, sem öll skerða rétt verkalýðsins. Við sjáum, hvernig fór með gerðardóminn. Við sjáum nú frv. um atvinnu við siglingar, sem fækkar stórum stýrimönnum og vélstjórum. stofnar lífi sjómanna og sjófarenda í hættu og er svo fram úr hófi skeytingarlaust um örygg ið á sjónum, að efamál er, hvort hægt er yfirleitt að reka allan flotann, ef það verður samþ. Við sjáum frv. um iðnaðarnám, sem á að rýra rétt iðnfélaganna og skapa aukið atvinnuleysi í iðnaðinum. Og öll þessi frv. setur Framsókn í gegnum þingið með hjálp Íhaldsins, þó að ríkisstjórn Framsóknar sitji með stuðningi hægri mannanna. Hvað hefði nú legið nær en að svara þessum auknu árásum afturhaldsins á lífskjör og réttindi alþýðunnar einmitt með fullkominni einingu verkalýðssamtakanna og verkalýðsflokkanna, svo sterkri og voldugri einingu, að hún hefði hvorki hikað við að leggja út í nýjar kosningar, til að sýna vaxandi fylgi einhuga alþýðu, né út í nægilega skörp mótmæli utan þingsins, - eins og þau, sem hnekktu ríkislögreglufrv. forðum daga, og var þá Íhaldið þó í meiri hl. á Alþingi. Samt þorði það ekki að setja frv. í gegn. En hægri mennirnir klufu þessa einingu og eyðilögðu. Þeir hopa á hæl fyrir afturhaldinu, en berjast gegn verkalýðnum, kljúfa nú hvert jafnaðarmannafélagið á fætur öðru og fótum troða vilja verkalýðsfélaganna. Hvað uppsker alþýðan fyrir klofning þeirra? Hún uppsker þrælalögin, sem hér er verið að ræða. Hún uppsker vaxandi atvinnuleysi. Hún uppsker húsnæðisskort, því að það fást ekki byggðir neinir verkamannabústaðir í sumar. Hún uppsker minnkandi öryggi á sjónum og vaxandi atvinnuleysi í iðnaðinum. Þetta er byrjunin á uppskeru alþýðunnar af svika- og klofningsstarfsemi hægri mannanna. En hvað uppskera þeir sjálfir? Þeir uppskera bankaráðsembætti handa Jónasi Guðmundssyni, forstjórastöðu handa Haraldi Guðmundssyni, smærri bitlinga handa smærri spámönnunum, og þar sem þeim þykir þetta ekki nóg, þá er nú komið fram frv. á Alþingi, sem hefir þann einn tilgang að koma þeim Pétri Guðmundssyni og Sigfúsi Sigurhjartarsyni út úr útvarpsráði, svo að klofningsmenn geti komið einhverju verkfæri sínu þar að með hjálp Framsóknar. Svona hugsa þeir sér nú uppskeruna handa sér. Og þetta kalla þeir að vinna fyrir alþýðuna. Svo kemur þessi hv. þm. N.-Ísf., VJ, og fer að prédika fyrir verkalýðnum, að vinnulöggjöfin eigi nú að frelsa hann og vera skjöldur hans í stéttabaráttunni. Já, það væri nú helzt líklegt, að Framsfl: gengi inn á þessa löggjöf þá! Ef Framsókn vill allt í einn fara að samþ. löggjöf, sem væri skjöldur verkalýðsins, því semja þeir þá ekki um t. d. að lögbjóða 8 st. vinnudag eða að koma hér á almennilegum atvinnuleysistryggingum? Slík löggjöf hefir fengizt í gegn á Norðurlöndum og víða, og þótt skjöldur verkalýðsins. En hér er þetta öðruvísi. Hér er sannleikurinn sá, að Framsfl. heimtar þrælalöggjöf, sem Íhaldið gengur inn á og hægri alþýðuflokksbroddarnir eru með. Þeir eiga að verja löggjöfina frammi fyrir alþýðunni ef hægt væri að blekkja einhverja til að vera með henni. Og þess vegna er hv. þm. N.-Ísf. valinn til þessa óvinsæla verks, að reyna með gyllingum sínum að snúa kúgun, ófrelsi og fjötrum í lausn og frelsi. Hann segir, að verkamenn standi nú berskjaldaðir. Hann kemur nú fram fyrir verkalýðinn í útvarpinu og segir: „Vinnulöggjöf þessi á að vera ykkur skjöldur; nú eruð þið berskjaldaðir“. Verkamenn, ég spyr ykkur: Hafa lögin verndað ykkur, þegar auðvaldið hefir ofsótt ykkur, og jafnvel hægri foringjarnir hundelta ykkur fyrir það, að þið höfðuð kommúnistískar skoðanir? Hafa lögin um kjallaraíbúðir tryggt ykkur að komast úr kjallaraíbúðunum? Hafa þau ekki einmitt verið brotin miskunnarlaust? Hafa lögin um kaupgreiðslu í peningum ekki verið þverbrotin, nema þar sem samtök ykkar voru nógu sterk til að sjá um, að þeim yrði framfylgt? Nei, gyllingar hv. þm. N.-Ísf. eru það frekasta, sem hér hefir heyrzt. Það eru einmitt samtök verkamannanna, sem verða þeirra sverð og skjöldur í baráttu þeirra fyrir lífinu. Og þessi samtök þurfa einmitt að verða nógu sterk og harðvitug til þess að geta séð um það, að þessi litla réttindalöggjöf, sem til er, geti komið að notum. Það sýnir sig því, að það, sem mest riður á, er, að samtök verkalýðsins séu sem öflugust; en um leið er hv. þm. N.-Ísf. að gylla hér vinnulöggjöfina, en þeir hægri menn að reyna að sundra þessum samtökum og smeygja á þau fjötri vinnulöggjafarinnar. Það er sérstaklega eftirtektarvert, að með þessu frv. er verið að banna verkföll verkamanna gegn löggjafar- og framkvæmdarvaldinu. Það á því einmitt sérstaklega að lama áhrif verkalýðshreyfingarinnar á þessu sviði, og það þýðir meðal annars að hindra, að verkalýðurinn geti beitt verkfalli gegn nýjum þrælalögum, t. d. gegn þeim frv. um nýja gerðardóma og enn verri vinnulöggjöf, sem Íhaldið og Framsókn undirbúa nú fyrir næsta þing. Þegar kemur til átaka um þessi nýju þrælalög, þá er verkalýðnum, að viðlögðum sektum og skaðabótum, - bannað að beita verkföllum gegn ríkisvaldinu. Þannig hafa þá hægri mennirnir séð til þess að gera afturhaldinu mögulegt að fjötra verkalýðinn, meðan þeir væru að koma á enn verri þrælalögum. Þess vegna reynir hv. þm. N.- Ísf. að gylla þennan fjötur fyrir verkalýðnum; því að það ríður einmitt á því fyrir auðvaldið að koma þessu ákvæði í lög. Því að auðvaldið þekkir vald verkalýðsins, m. a. frá benzínverkfallinu. Þess vegna keppir auðvaldið eftir því að binda fyrst hendur verkalýðsins, svo að hann geti ekki beitt verkfalli. Með þessum l. væri þannig rudd braut fyrir hverskonar gerðardóma og þrælkunarlög, nema verkalýðurinn hafi þessi l. að engu og láti þau ekki hindra sig í frelsisbaráttu sinni, –og það mun hann vissulega gera. Hv. þm. N.-Ísf. á erfitt í öllum gyllingum sínum að skýra fögnuð Íhaldsins yfir þessu frv., því að alþýðan á því sannarlega ekki að venjast, að Íhaldið fylki sér sem einn maður um mál, sem líkleg væru til að vera skjöldur fyrir verkalýðinn. Það er þá eitthvað aldeilis nýtt að gerast. Svo talaði hv. þm. N.-Ísf. um það, að það sé hægt að vera með góðri vinnulöggjöf. Ef hann ætti við löggjöf um 8 tíma vinnudag og þess háttar, eða þá nýtilegar atvinnuleysistryggingar, þá mun ekki vanta fylgi okkar né verkalýðsins með slíkri löggjöf. sem þessir háu herrar eru að berjast fyrir. Hinsvegar sagðist hv. þm. vera á móti slæmri vinnulöggjöf. Hvað er slæm vinnulöggjöf? Það er löggjöf, sem skerðir réttindi og frelsi verkalýðssamtakanna. Hvað gerir þetta frv.? Það veitir verkalýðnum engin veruleg réttindi, en skerðir stórkostlega þann rétt og það vald, sem verkalýðurinn nú þegar hefir aflað sér. Við kommúnistar bárum fram brtt. við 2. umr. málsins, sem miðuðu að því, að gera nokkuð af þeim „réttindum“ í I. kafla, sem hægri mennirnir eru að hjala um, að raunverulegum réttindum. Hver einasta af þessum tillögum var kolfelld. Frv. hefir því aðeins að geyma skaðleg ákvæði, sem takmarka og skerða verkfallsrétt verkalýðsins. Frv. er því einmitt dæmið um slæma vinnulöggjöf, eftir skýrgreiningu hv. þm. N.-Ísf. Allra hlálegast verður þó, þegar farið er að athuga röksemdaleiðslu þessa hv. þm., af hverju íslenzkur verkalýður fái svona fyrirmyndar vinnulöggjöf, - já, svona líka fyrirmynd! Hann talar ekki um það, af hverju sé verið nú á Alþingi að rýra öll réttindi, sem verkalýðurinn hefir áunnið sér. Hann talar ekki um, af hverju ekki fáist hér fram slík réttindi sem 8 stunda vinnudagur og nýtar atvinnuleysistryggingar, eins og gilda á Norðurlöndum. Nei, hann talar bara um það, af hverju vinnulöggjafarfrv. þetta sé skárra frv. en þau, sem gilda á Norðurlöndum. Af hverju þorir auðvaldið ekki að bjóða verkalýðnum á Íslandi það sama og á sér stað annarsstaðar á Norðurlöndum? Það stendur þannig á, að ríkisvaldið hér er veikara en á Norðurlöndum og verkalýðshreyfingin í hlutfalli við það tiltölulega sterk. Og svo er hv. þm. N.- Ísf. að reyna að þakka þeim hægri mönnum það, sem stafar af þessum styrkleika, sem hægri menn eru að reyna að veikja með því að reyna að sprengja verkalýðshreyfinguna á allan hátt. Þá ætla ég að gera nokkrar aths. viðvíkjandi atriði, sem litt hefir verið rætt nú. En það er mikið talað um af hálfu Íhaldsins að vernda persónufrelsið. Þá er ekki nema eftir öðru, sem það gerir, að ráðast sem skarpast á persónufrelsi verkamanna til að rýra það. Það er ekki nóg, að verkalýðurinn selji daglega sitt vinnuafl og næstum lifi þannig eins og þrælar, heldur vill Íhaldið veikja samtök hans sem allra mest og fjötra hann í verkfallsbaráttunni. Það er eftirtektarvert, að mennirnir, sem tala mest um lýðræði og skýra það m. a. sem rétt meiri hl. til að ráða málum heildarinnar, þeir ætla að þverbrjóta allt lýðræði í verkalýðsfélögunum. Með 32. gr. frv. er lýðræði í verkalýðsféIögunum takmarkað svo, að þótt t. d. 300 manns í verkalýðsfélagi, sem hefir 1500 meðlimi, samþ. einum rómi að hafna till. sáttasemjara, og enginn greiði till. atkv., þá skoðast hún samt samþykkt! Þetta einræði sáttasemjara er það, sem lýðræðispostularnir nú bjóða verkalýðnum upp á. Og þá skulum við renna augunum yfir hin pólitísku verkföll. Þessir sömu menn, sem nú berjast fyrir því, að fá inn 17. gr., segjast vera með lýðræði, en á móti einræði. En hvað er sterkasta stoð lýðræðisins? Eru það ekki verkalýðssamtökin? Stafar ekki hættan fyrir lýðræðið frá auðvaldinu, þeim stéttum, sem boða fasisma og nazisma? Og hvað dugar betur á móti þessum stefnum heldur en frjáls og sterk verkalýðssamtök? Danski verkalýðurinn þekkir þetta af reynslunni. Árið 1921, þegar kóngurinn ætlaði að gera nokkurskonar byltingu ofan frá og koma svo að segja á einræði, þá var það danski verkalýðurinn, sem mótmælti þessu með allsherjarverkalli. En það er einmitt það, sem reyna á að girða fyrir með þessum lögum. - Ég hefi í sambandi við þessar umr. hvað eftir annað spurt hv. þm. Alþfl. og Sjálfstfl. að því, hvernig þeir hefðu litið á 17. gr., ef hún hefði verið komin í gildi 1931, þegar Framsókn kom á einræðisstjórn hér, eftir því sem Morgunblaðið sagði þá. Þeim hefir orðið svarafátt og er það enn. Þá er það eitt atriði, sem mikið hefir verið um rætt í sambandi við þessi lög, og það er svipting verkalýðsfélaganna á yfirráðum sinna sjóða, þar sem hægt er að ræna allar eignir verkalýðsfélaganna með aðför út af skaðabótum. Þetta atriði hefir sætt einna skörpustu mótmælum frá hendi verkalýðshreyfingarinnar, og þessi mótmæli hafa þegar áorkað nokkru. Stjfl. hafa ekki þorað annað en að taka nokkurt tillit til þeirra, og flytja nú 2 þm. stjfl. till. um að undanskilja að nokkru húseignir og sjúkra- og menningarsjóði verkalýðsfélaganna frá aðför út af skaðabótum. Þetta er árangurinn af baráttu verkalýðsins utan þings og sýnir, hver áhrif hún getur haft. Það kom fram hjá framsóknarþm. BJ, alveg eins og hjá hv. þm. V.-Ísf., VJ, að það væri engum meir til hagnaðar en verkalýðnum sjálfum, að þessi lög væru samþ. Það er eftirtektarvert, ef hægri mennirnir í Framsókn líka fara að samþ. vinnulöggjöf einungis fyrir verkalýðinn. - Þetta er eins og þegar Jónas Jónsson vildi fara að gera bandalag við Magnús Guðmundsson um það að byggja fangelsi, en það átti aðallega að vera fyrir verkalýðinn. Þessir menn ætlast til þess, að verkamenn séu auðsveipnir og hlýðnir, og óska sérstaklega, að þeir beiti ekki verkfallsvopninu, vegna þess að það er þeirra sterkasta, og svo að segja einasta vopn. Þá kom Íhaldið inn á það, að það væru ekki nema launaðir æsingamenn, sem sköpuðu baráttu verkalýðsins. Þetta er hin vanalega skoðun Íhaldsins. Það hefir ekki hugmynd um það, hvernig verkalýðshreyfingin er sköpuð, og skilur ekki, að hver einstaklingur finnur til sinnar kúgunar og þráir frelsi af klafanum, sem hann er bundinn á. Þess vegna rís hann upp, og þar með skapast hin sterka barátta. Það fer ekki dult, hvað Íhaldið ætlar sér með þessum lögum. Það ætlar að sníða úr þeim æ sterkari fjötra á verkalýðinn. Og það stóð heldur ekki á hv. þm. Barð. að viðurkenna, að vafalaust þyrfti á næstu þingum að breyta þessum lögum. Hv. þm. V.- Sk. var að tala um einhverja sérstaka friðarspilla og níðhöggva í þjóðfélaginu. Ef hann hefði skilið, hvað átt er við með þessu, þá hefði hann ekki mælt þetta, því að það eru fáir, sem hafa sýnt sig í því eins og atvinnurekendur, að nota vald sitt til þess að sveita verkamenn til undanlátssemi, og stöðva togaraflotann til þess að hafa pólitísk áhrif á ríkisvaldið. Og þetta vald atvinnurekenda er að engu leyti rýrt með þessari löggjöf. Þeir hafa ótakmarkað vald til hverskonar vinnustöðvunar sem þeim þóknast. En fulltrúa Íhaldsins finnst þetta ekki nóg, það þyrfti gerðardóm í viðbót, og við sjáum þegar, að ekki stendur á Framsfl. að samþ. þá, en þegar þessi þrælalöggjöf er komin í gegn, verður erfiðara fyrir verkalýðinn að svara slíku á viðeigandi hátt með mótmælaverkföllum. Með þessu frv. er því verið að vinna tvennt. Í fyrsta lagi að fjötra verkalýðshreyfingnna. Það er meiningin að brjóta skarð í þann múr, sem verkalýðshreyfingin hefir skapað kringum sig, eins og þegar Grikkir sátu um Troju, og það hlutverk, sem Trojuhesturinn lék, eiga hægri mennirnir að leika nú, þegar þeir samþ. þessa löggjöf. Þeir ráða því ekki, hvaða breyt. verða gerðar á henni, þegar einu sinni er búið að samþ. hana, jafnvel þótt góður vilji þeirra sé fyrir hendi. Íhaldið og Framsókn fara sínu fram, þegar búið er að koma þeim fjötrum á verkalýðinn, sem í þessu frv. felast. Í öðru lagi er með þessu frv. verið að stofna til ófriðar í landinu. Verkalýðurinn mun verja frelsi sitt. Hann mun ekki virða þræla- og þvingunarlög; hann mun vernda rétt sinn og samtök, fjör sitt og frelsi. Og þeim, sem nú ætla að knýja þessi lög gegnum þingið á móti vilja verkalýðssamtakanna, er bezt að athuga áður, hvort þeir ætla sér að vera með því, að útbúa þann ríkisher, sem Ólafur Thors var að heimta hér á dögunum og tvímælalaust mun þurfa til þess að framkvæma þessa löggjöf.



Í fyrri ræðu minni ætla ég mig hafa gert svo ljósa grein fyrir afstöðu Alþfl. til þessa máls, sem fyrir liggur, að ég þurfi ekki um að bæta, þrátt fyrir þær ræður, sem síðan hafa verið haldnar, og mun ég láta við það sitja. Aftur mun ég nú leitast við, eftir því sem mér vinnst tími til, að skýra nokkru nánar afstöðu Sjálfstfl., Kommfl. og hv. 3. þm. Reykv., HV, til þessa máls. Saga Sjálfstfl. er í stuttu máli þessi: Meðan hann lítur á sig sem einhvers megnugan og líklegan til að ná völdum í landinu, flytur hann till. um hina grimmustu vinnulöggjöf, sem hugsazt getur, fastan lögþvingaðan gerðardóm í öllum kaupdeilum, skipaðan án minnsta tillits til verkalýðsins og samtaka hans, og skyldi dómstóll þessi dæma verkalýðnum kaup og kjör. Jafnframt þessu hefir svo flokkurinn uppi kröfur sínar um öflugan ríkisher, sem átti „ekki aðeins að nota í kaupdeilum“, eins og það var orðað, heldur sennilega líka eftir að þessi herréttur Íhaldsins var búinn að úrskurða kaupdeilurnar og skapa í landinu þann vinnufrið, sem sjálfstæðismenn gera sér svo tíðrætt um. Þegar ég við 2. umr. þessa máls hér í hv. deild las upp óbrjáluð ummæli úr þingræðu flm. eins slíks frv. Sjálfstfl. um skipun og tilhögun hins þá fyrirhugaða gerðardóms, þm., sem nú er dáinn, og aðspurður af hv. þm. Snæf., TT, nefndi nafn flm., sagði hv. þm., að ég hefði með þessu svívirt nafn og æru látins þm., og átaldi harðlega. Svo görótt - svo krumfengin voru þessi vinnulöggjafarfrv. Sjálfstfl. Það er afstaða Alþfl. til slíkrar vinnulöggjafar - slíkra kúgunar- og þrælalaga - sem fulltrúar Sjálfstfl. vilja nú telja mönnum trú um, að Alþfl. hafi áður haft til allrar vinnulöggjafar yfirleitt. Þegar Sjálfstfl. komst ekki lönd eða strönd með þessi þrælalög sín, neyðist hún til að draga inn klærnar og dylja tennurnar. Hann tekur að láta friðsamlegar, gerir sig ísmeygilegan, brosir til Framsfl. og lætur semja nýtt frv. til vinnulöggjafar, sem fulltrúum bændanna var ætlað að geta fallizt á. Þetta frv. leggur hann fyrir Alþingi aftur og aftur, nú í fjórða sinn, og skyldi vera fullreynt. Hefir því mjög verið hampað, að frv. þetta væri sniðið eftir vinnulöggjöf Norðurlanda, og má það til sanns vegar færa, þannig, að leitað hefir verið með logandi ljósi í vinnulöggjöf þessara landa, tínd saman óaðgengilegustu ákvæði fyrir verkalýðinn úr löggjöf hvers lands, og stundum seilzt til að taka sitt óaðgengilegt úr hverjum stað, viðvíkjandi ákveðnum atriðum, og leggja saman, ekki skágengnar neyðarsættir, sem verkalýður þessara landa hefir orðið að undirgangast á þrengingartímum, og auðvitað ekkert tillit tekið til, að því aðeins eru mörg ákvæði þessarar Norðurlandalöggjafar umborin og enn í gildi, að verkalýður þeirra landa hefir þá faglegu og pólitísku aðstöðu, að þau þurfa ekki að koma hart niður á honum, m. ö. o. þolandi þar, þó að þau myndu vera algerlega óþolandi hér. Um sérstaka viðurkenningu á verkalýðssamtökunum og réttindum þeirra, í líkingu við það, sem felst í I. kafla þessa frv., sem hér er til meðferðar, er vitanlega alls ekki að ræða. Og þessi vinnulöggjöf er því aðeins boðin af Sjálfstfl., að engin von þykir að kom því fram nú í bili, sem verra er. En að sinnan sé söm um fyrirhugaða tilhögun framkvæmdar á vinnulöggjöfinni, verður fullljóst af ummælum formanns Sjálfstfl., er hann í vetur flutti vantraust sitt á núverandi ríkisstjórn, sem hann hafði vikum saman mænt eftir að mega eiga hlutdeild í - vitaskuld með sínum skilyrðum. Hann ræddi um yfirvofandi kaupdeilur. „Það þarf að gera öflugar ráðstafanir til að tryggja vinnufriðinn í landinu“, sagði hann rétt einu sinni. Hann gerði ráð fyrir, að út af þeim málum mundi „koma til átaka“, eins og hann orðaði það, og bætti við: „Sjálfstæðismenn álíta ... viðhorfið þannig, að ríkisvaldið verði að vera við því búið, að beita því valdi, sem það ræður yfir. Þar sem forsrh. hefir ekki tryggt sér neinn stuðning til slíkra ráðstafana, tilkynni ég hér með, að Sjálfstfl. muni bera fram vantraust á ríkisstjórnina“. Þegar á þennan hátt er rökstutt vantraust á ríkisstjórn, sem flm. vantraustsins vildi ná að eiga sæti í, má fara nærri um, með , hvaða skilyrðum hann hefði tekið við sætinu. Þegar Sjálfstfl. hafði misst af sætinu í ríkisstjórninni, með þeim tildrögum, sem kunn eru orðin, snýr hann skyndilega við blaðinu. Hann hættir að minnast á frv. sitt um vinnulöggjöf, bíður rólegur eftir því frv., sem hv. ríkisstjórn hafði boðað og kunnugt er orðið af nál. undirbúningsnefndarinnar, og lætur vingjarnlega og jafnvel fleðulega. Engu tækifæri er sleppt til að lýsa því yfir, að raunar sé Sjálfstfl. í höfuðatriðum samþykkur því frv. - það sé í öllu verulegu eins og hans frv. Þegar Vinnuveitendafélag Íslands sendir aths. sínar á 24 þéttrituðum foliosíðum og a. m. k. hálfu fleiri þrælslegar brtt. við frv., þá eru sjálfstæðismennirnir í hv. allshn., hv. þm. Snæf., TT, og hv. 8. landsk. þm., GÞ, allt í einu hættir að taka mark á Vinnuveitendafélagi Íslands, höfundinum að þeirra eigin frv. Það er ekki þeirra fólk. Það eru „mennirnir, sem í gær“ - og „ekki vænti ég, að þeir hafi heitið Eggert Claessen og Kjartan Thors“ - þeim óviðkomandi persónur. Aftur á móti eru menn eins og Gísli Tímaritstjóri og Vilmundur landlæknir orðnir þeirra menn, sérstaklega hinn síðarnefndi. Þeir skrifa undir sameiginlegt álit með okkur meiri hluta n., nudda sér utan í okkur, svo að við fáum óværð af, og flytja með hangandi hendi aðeins nokkrar af brtt. Vinnuveitendafélagsins. Við atkvæðagreiðsluna brosa sjálfstæðimenn sætt og út undir bæði eyru, þegar till. þeirra eru felldar. „Gerir svo sem ekkert“, segja þeir, „eins og frv. sé ekki fullgott fyrir því, kannske betra“. Ef til vill halda menn, að þetta sé meinlaus ertni eða nokkurskonar hálfkæringur Sjálfstfl., þegar hann sér, að mál hans er gertapað, hvort sem er. En þar fara menn áreiðanlega villir vegar. Sjálfstfl. hefir aldrei lagzt dýpra í útspekúleruðum fjandskap gegn verkamönnum og samtökum þeirra en er hann slær á þessa strengi sem sérstaklega kompónerað undirspil undir samsöng þeirra kommúnistanna og hv. 3. þm. Reykv., HV. Kem ég síðar nánar að þeirri músík. Það mega kommúnistarnir eiga, að afstaða þeirra til vinnulöggjafarinnar er skýr og ótvíræð, þegar allt drukknar ekki í málæði og mótsögnum. Við 1. umr. þessa máls hér í hv. deild lýsti hv. 5. þm. Reykv., EOl, því yfir, að flokkur hans væri á móti hverskonar vinnulöggjöf. Verkalýðurinn gæti ekkert gagn haft af vinnulöggjöf, og skipti ekki máli, hversu góð hún væri. Ef verkalýðssamtökin væru sterk, þyrftu þau ekki á neinum stuðningi löggjafarinnar að halda, þau sköpuðu sér sjálf sinn rétt, en ef þau væru veik. yrðu þau svikin um framkvæmd löggjafarinnar, að því leyti sem þau gætu haft gagn af henni. Ekki er auðgert að sjá, að vinnulöggjöf hljóti að vera alger undantekning að þessu leyti. Enda lét hv. þm., EOl, ekki staðar numið við hana, og setti allar réttarbætur í lögum til handa verkalýðnum í sama flokk. Hann tók lögin um verkamannabústaði sérstaklega til dæmis, lög sem vissulega hafa verið af vanefnum framkvæmd hin síðustu ár. En hvað segja þeir mörgu tugir fjölskyldna, sem hafa þó þegar náð þeim hlunnindum, að eignast íbúðir í verkamannabústöðunum hér í Reykjavík, um þá speki, að þeim hefði verið jafnauðgert að taka sér þau hlunnindi utan við lög og rétt? Og hvað segir öll alþýða þessa lands um algert gagnsleysi laga um almennan kosningarrétt, afnám fátækraflutnings og aðrar réttarbætur í framfærslulögum, togaravökulög, alþýðutryggingalög, sjúkraframfærslulög og mýmörg önnur lög og ákvæði í lögum, fyrst og fremst til verndar smælingjunum í þjóðfélaginu, þó að aldrei nema oft og tíðum séu vanhöld á fullri framkvæmd þessara laga, og þau stundum smánarleg? Í tilefni af þessum ummælum hv. 5. þm. Reykv., EOI, varð mér að spyrja, hvaða erindi hann og félagar hans teldu sig eiginlega eiga inn á þessa löggjafarsamkomu. Ég endurtek þessa spurningu. Er það ef til vill til þess að vaka yfir því, að ekki verði lögleiddar neinar hagsbætur fyrir alþýðuna í landinu? Verkalýður og öll alþýða þessa lands hefir sannarlega gott af að íhuga vandlega þessa afstöðu kommúnistanna til laga og réttar, því að hún markar ekki aðeins afstöðu þeirra til vinnulöggjafarinnar, heldur er hún grundvallandi fyrir alla pólitík þeirra. Það var ekki tilviljun, að sameining Alþfl. og þess fólks, sem fylgt hefir kommúnistunum, strandaði fyrst og fremst á því, að forsprakkar kommúnistanna voru ófáanlegir til að gangast undir, að hinn sameinaði flokkur lýsti yfir því, að hann vildi ná völdunum í þjóðfélaginu á grundvelli laga og þingræðis. Það var ekki farið fram á, að þeir lýstu yfir þeirri skoðun, að slíkt mætti undir öllum kringumstæðum takast. Um það getur verið eðlilegur meiningamunur. Það er því ekki eingöngu, að kommúnistarnir trúi því ekki, að alþýðan megni nokkurn tíma að ná völdunum í þjóðfélaginn á grundvelli laga og þingræðis, hún má ekki einu sinni vilja það. Það er rétt að taka það fram, að þeir alþýðuflokksmenn, sem ganga með kommúnistum í einn flokk undir slíku merki, hafa, hvort sem þeir eru margir eða fáir, klofið sig út úr Alþfl. með því að svíkja grundvallarstefnu hans sem sósíalistísks Iýðræðisflokks. Þeir eru ekki sósíalistískir lýðræðissinnar, ekki í sósíalistískan lýðræðisflokk tækir, hversu mikið sem þeir hampa því nafni, heldur kommúnistar og er sæmst að ganga hreinlega í Kommfl. Hv. 3. þm. Reykv., HV, og afstöðu hans til vinnulöggjafarinnar hefi ég þegar gert nokkur skil. Hann markar sjálfur afstöðu Alþýðusambandsþingsins haustið 1936. Samkvæmt því er málið undirbúið, og svo giftusamlega hefir til tekizt, að frv. gerir miklu meira en að uppfylla þau skilyrði, sem sett voru, en að vísu engum meira að þakkarlausu en hv. 3. þm. Reykv., HV, sem þrátt fyrir stöðu sína sem varaformaður Alþýðusambands Íslands hafði ekkert af mörkum að leggja, engar hugmyndir, engar uppástungur, engar kröfur að gera um efni frv., þó að eftir því væri leitað. Hann vill sjálfur flytja það lítt athugað á fyrra þinginu 1937, að því er hann upplýsir, jafnvel án þess að sjá það og án þess að sýna það nokkru félagi, ekki einu sinni sínu eigin félagi. Seint á síðastl. sumri sat hann við sama borð og ég, ásamt mörgum öðrum, þar sem farið var yfir frv., grein fyrir grein og orði til orðs. Ég fann ástæðu til að gera við það nokkrar aths., en hann hafði engar aths. að gera nema eina: „Haldið þið virkilega“, sagði hann, „að Framsfl. gangi að þessu frv.?“ Hv. 3. þm. Reykv., HV, reynir að lýsa mig ósannindamann að þessu, sem ég vorkenni honum að gera, ef hann horfir framan í mig um leið. Mér er af of mörgum samtölum við hann þaulkunnugt um álit hans á slíkri vinnulöggjöf sem þessari, og þó síðri væri, með tilliti til hagsmuna verkamanna. Afstaða verkamanna til vinnulöggjafar hefir ekkert breytzt síðan á síðastl. hausti, nema í þá átt væri, að þeir ættu fremur að óska eftir henni, ettir að sá siður hefir verið upp tekinn hér, að skera úr einstökum deilum, sem seint gengur að leysa, með aðgerðum Alþingis. Það er annað, sem hefir breytzt. Það er hin pólitíska afstaða hv. 3. þm. Reykv., HV sjálfs. Slík afstöðubreyting haggar mörgu, þó að annað ekki haggist. Hv. 3. þm. Reykv., HV, er t.d. í augum kommúnistanna, að óbreyttri afstöðu sinni til olíuhringa og Englendinga, allt í einu hættur að vera „höfuðumboðsmaður brezka auðvaldsins á Íslandi“, „flugumaður í verkalýðssamtökunum“ og „sósialisisti“, en er nú uppdubbaður sem „vinstri“ maður í Alþfl., sem hann raunar hefir verið rekinn úr, og stendur sem slíkur undir sérstakri vernd kommúnista og III. Internationale. Hv. 3. þm. Reykv., HV, þykist báðum fótum í jötu standa í verkamannafélaginu Dagsbrún hér í Reykjavík. Ýmsum kann að vaxa það í augum, en ekki okkur, gömlum samherjum hans. Okkur er of vel kunnugt um, að í því fjölmenna félagi, sem í hefir verið safnað öllum verkamönnum þessa bæjar, er fjölmennur hópur andstæðinga Alþfl. og fullra hatursmanna hans, kommúnista, íhaldsmanna og nazista, sem haldið hafa þar uppi ærslum og látum árum saman, svo að friðsamir verkamenn, sem eru meginþorri félagsins, hafa gefizt upp á fundarsóknum og talið sig ekki eiga þangað neitt erindi. Ekki sjaldan á undanförnum árum hefir hv. 3. þm. Reykv., HV. komið til móts við mig, móður og af sér genginn eftir viðureignina við þetta lið, stundum algerlega ofurliði borinn og með miklar ráðagerðir um, hvað upp skyldi taka. Hver einn og einasti forustumaður Alþfl. hér í Reykjavík, sem hefði viljað lána sig til þess að stökkva yfir til þessa safnaðar og taka hann með í ráðagerðir um undirtektir undir mál Alþfl., eins og t. d. afstöðu hans til vinnulöggjafarmálsins, í uppreisn gegn löglegri stjórn hans, hefði fengið ekki óstyrkari aðstöðu en hv. 3. þm. Reykv., HV. Meðal annars hefði engan verið auðveldara að fá rekinn úr félaginu með þessu móti en hv. 3. þm. Reykv., HV sjálfan, áður manna mest hataðan af sínum núverandi samberjum. Foringjatign sína fyrir þessu liði á hann sem sé því einu að þakka, að hann er uppreisnarmaður gegn Alþfl., en víst mundi það fremur hafa kosið sér annan foringja en þennan „höfuðumboðsmann hins brezka auðvalds“, svo að þeirra eigin orð séu viðhöfð, og mun síðar sjást. Þessu líkt er um afstöðu einstakra fámennra fagfélaga hér í Reykjavík, sem styrkja hv. 3. þm. Reykv., HV, í baráttu hans með því að sjá honum fyrir fulltrúum. Þau þjóna þar fyrirfram gerðu plani, mörg upphaflega beinlínis stofnuð af fjandmönnum Alþfl. til að vekja óeiningu og glundroða í röðum hans. Þegar alls þessa er gætt, verður andúðin innan verkalýðsfélaganna gegn þessu frv. ekki að miklu hafandi, að því slepptu, að hv. 3. þm. Reykv., HV, hefir engar þær brtt. við það flutt, sem séu þær grundvallarbreytingar, að þær réttlæti þá afstöðu, að vilja vera með frv. að þeim samþ., en fordæma það óbreytt. Allar brtt. hans að þremur undanteknum, sem til bóta væru, ef fram mættu koma, og við alþýðuflokksmenn greiddum atkvæði með við 2. umr., eru ýmist alger aukaatriði eða umorðun á viðunandi skýrum, að vísu þýðingarmiklum ákvæðum frv., og hefir hv. frsm. allshn. tekið af öll tvímæli um þetta atriði. Var ljóslega sýnt fram á þetta við 2. umr. málsins. Það skýrir afstöðu hv. 3. þm. Reykv., HV, til þessa máls sem vinnulöggjafar - betri eða verri vinnulöggjafar fyrir verkalýð þessa lands -, að hann reynist ófáanlegur til að taka aftur til 3. umr. þær brtt. sínar, sem þýðingu gat haft að fá samþ. og ekki var algerlega vonlaust um að koma fram, ef reynt væri til þrautar að ná samkomulagi um þær við Framsfl. Hann vildi heldur láta fella þær. Enda hefir hann sagt við mig, þvert ofan í samþykktir allra verkalýðsfélaganna fyrr og síðar, og þar á meðal hans eigin félags, Dagsbrúnar í Reykjavík, að frv. Sjálfstfl. væri ekkert verra, og að sumu leyti betra en þetta frv. Það er því honum að þakkalausu, að náðst hefir samkomulag við Framsfl. um þær breytingar á frv., sem veita verkamönnum enn aukinn rétt: Trúnaðarmenn verkalýðsfélaga fá aukna vernd gegn því að vera í ofsóknarskyni sviptir vinnu, og trygging fæst gegn því, að húseignir og menningar- og líknarsjóðir verkalýðsfélaga verði nokkurntíma af þeim teknir, þó að til skaðabóta komi út af kaupdeilu. Nú ætla ég, að skilja megi samspil kommúnistanna, Sjálfstfl. og hins þjónustusama anda hinna fyrrnefndu, hv. 3. þm. Reykv., HV, í þessu máli. Sjálfstfl. telur sig hafa beðið mikinn ósigur í baráttunni um vinnulöggjöfina, leggst djúpt og hyggur að rétta sinn hlut. Hans mikla von er, að egna megi verkalýðinn til uppreisnar gegn þessari tiltölulega sanngjörnu vinnulöggjöf. Það er líka draumur Rommfl., og í samræmi við það er sú kenning hv. 5. landsk., ÍslH, að Alþfl. hefði átt að aðstoða við slíka uppreisn til að hindra framgang hennar. Hér skyggnist Sjálfstfl. dýpra en kommúnistarnir, eins og oft áður. Fyrir því kyndir hann undir mótþróann gegn hinni væntanlegu vinnulöggjöf með því að gera gælur við hana, hyggur sig hjálpa á þann hátt kommúnistum og hv. 3. þm. Reykv., HV, til að gera hana tortryggilega í augum verkamanna, er fyrir það láti fremur telja sig á að rísa gegn henni. Sjálfstfl. veit sem er, að afleiðingin af slíkri uppreisn yrði ekki afnám vinnulöggjafarinnar, og því siður bætt vinnulöggjöf, heldur strangari vinnulöggjöf, og umfram allt miskunnarlausari framkvæmd hennar á þann hátt, „að ríkisvaldið verði ... við því búið að beita því valdi, sem það ræður yfir“, sbr. ummæli formanns Sjálfstfl. í vantraustsumræðunum, en til þess þarf, eins og kunnugt er, íhaldsstjórn eða ríka hlutdeild íhaldsins í stjórninni og öflugan ríkisher undir þess stjórn. Þá væri spilið gangandi eftir beztu erlendum fyrirmyndum. Blóðugt ofbeldi gegn blóðugu ofbeldi. Nú get ég nærri óþolinmæði alþýðu manna yfir seinaganginum til hins fyrirheitna lands. og vist er vorkunnarmál, að efi sæki að um það, hvort nokkurntíma náist eftir friðsamlegum leiðum. En í þessu landi a. m. k. er það bara eins og til háttar eina hugsanlega leiðin. Með ofbeldisbaráttu utan laga og réttar, hafinni af verkalýðnum gegn íhaldsöflunum í þessu landi, er verkalýðnum fyrirfram dæmdur ósigur. Hin fyrri barátta er seinvirk og kann stundum að virðast vonlítil, en hin síðari er vonlaus og leiðir til þeirra hermdarverka, sem verkalýðurinn á a. m. k. ekki að kalla yfir sig sjálfur. Er skammt að leita þeirra fyrirmynda. Nú er mér að lokum skylt að taka það fram, að þó að ég, og að því er virðist af ríku tilefni, hafi verið þungorður í garð hv. 3. þm. Reykv., HV, er það fjarri mér að áfellast hann persónulega. Það er, þó að ég segi sjálfur frá, fjarri skapferli mínu að telja, að pólitískir andstæðingar mínir þurfi að vera ódrengir, til þess hefi ég kynnzt allt of mörgum ágætum mönnum úr hinum ólíkustu stjórnmálaflokkum. Og það verkar nánast hlægilega á mig, sem hver annar fíflaskapur, að því ógleymdu, hversu fyrirlitlegt það er, þegar margra ára samherjar og kærir vinir. sem blettur eða hrukka hefir ekki mátt sjást á, breytast fyrir pólitískan ágreining hver í annars augum, ef til vill á dagstundu, í ómenni og níðinga. Mér er því skyldara að játa þetta sem ég hefi haft mikla persónulega samúð með hv. 3. þm. Reykv., HV. Marga óvenjulega kosti hans kann ég manna bezt að meta. Ég álit aðeins, að stórkostlega og nærri óskiljanlega hafi verið um hann villt, svo að stappi nærri ósjálfræði. Og því meiri persónulega samúð hefi ég með honum sem mér virðist hlutskipti hans vera svo óvenjulega, óumræðilega raunalegt. Hann - þessi mikli áhugamaður um pólitík - hefir þegar brotið allar brýr að baki sér til sins fyrra flokks. Og hans nýju samherjar, kommúnistarnir, draga ekki dul á það í sínum hópi, að þeir hafi aðeins tímabundið brúk fyrir hann. Þeir hugsa honum það hlutskipti, að sundra Alþfl. og afhenda þeim umráðin yfir verkalýðsfélagsskapnum í landinu - hlutverk sem hann vinnur nú svo ósleitilega að, að hann samfylkir sér við kommúnistana og Sjálfstfl. á Alþingi um brtt. við vinnulöggjafarfrv., flutta af hinum fyrrnefndu við 2. umr. og hinum síðarnefndu við þessa umr., þess efnis, að lögfesta klofning verkalýðssamtakanna í landinu eftir margra ára kokkabók kommúnistanna, er enginn hefir til þessa barizt meira á móti en hv. 3. þm. Reykv., HV. Eftir þessa þjónustu ætla kommúnistarnir að afhenda hann „olíuhringunum og hinu brezka auðvaldi“. eins og þeir munu orða það, - með þakklæti fyrir lánið. Færi betur, að þetta yrði ekki að sannmælum þannig, að fyrir hv. 3. þm. Reykv., HV, eigi að liggja að renna skeið hinna forsmáðu foringja, sem einmitt hafa verið gæddir líku skapferli og hann - skapferli sem svo mikil hætta er á, að þeyti mönnum með ómótstæðilegu afli öfganna á milli. Það eru meira og minna forsmáðir verkalýðsforingjar með slíku skapferli, sem grimmilegast hafa snúizt á móti verkamönnum og samtökum þeirra, ofsækjandi þá með því ofbeldi, sem þeir áður hugðust að verja þá með. Það skiptir ekki máli, þó að hin pólitíska ráðagerð komúnistanna kunni að mistakast, og muni vissulega mistakast. Meðferðin á hv. 3. þm. Reykv., HV, getur ekki mistekizt honum til ófarnaðar. Er ekki von, að honum sé vorkennt! Nú vil ég allra síðast, með leyfi hæstv. forseta, mega nota þetta fágæta tækifæri, um leið og ég þakka öllum, sem hlýtt hafa, til að bera fram kærar kveðjur mínar til flokksmanna minna og annara stuðningsmanna, allra kjósenda, svo og allra íbúa, manna. kvenna og barna, í mínu fjarlæga kjördæmi, með beztu óskum um gleðilegt sumar.



Herra forseti! Góðir hlustendur! Ég get ekki að svo stöddu tekið til athugunar það, sem hv. þm. N.-Ísf. kom með hér áðan í ræðu sinni. Það verður að biða þangað til síðar að ræða um það. Sjálfstfl. hefir undanfarin ár barizt fyrir því, að sett yrði vinnulöggjöf. Má segja, að með samþykkt þessa frv. sé fenginn raunverulegur árangur þeirrar baráttu. Að við Íslendingar erum svo mjög á eftir frændþjóðum okkar á Norðurlöndum með að setja slíka löggjöf, stafar að miklu leyti af því, hversu atvinnulif vort hefir verið frábrugðið atvinnulífi þar. Fyrst eftir aldamótin eignuðust landsmenn hin stórvirku atvinnutæki til sjávarins, sem veittu stórfelldari og arðsamari atvinnu en áður, og fólkið flýr meir sveitirnar, og verkaskiptingin verður gleggri milli þess, sem veitir atvinnuna, og þess, sem hana þiggur. Hagsmunaágreiningur rís um skiptingu arðsins. og upp úr því myndast deilur, hinar svokölluðu vinnudeilur. Fyrsta stóra deilan hér reis upp 19I6, þegar hásetar á togurum gerðu verkfall. Síðar hafa vinnudeilur orðið alltíðar, og oft risið margar deilur á hverju ári. Allar slíkar vinnustöðvanir hljóta óumflýjanlega að leiða af sér tjón fyrir báða aðilja, og þá um leið tjón fyrir þjóðina sem heild. Því þjóðarböli, sem vinnustöðvun ætið hlýtur að hafa í för með sér, hafa aðrar þjóðir löngu reynt að afstýra með því að setja hjá sér löggjöf um sáttatilraunir í vinnudeilum, og með því að setja ákvæði um það, hvenær og undir hvaða kringumstæðum vinnustöðvun væri gerð, og jafnframt að setja á stofn sérstakan dómstól, sem dæmdi um það, hvort gerðir samningar væru brotnir eða ekki. Enginn vafi er á því, að ákvæði laga um sáttatilraunir, frá 1925, hafa í mörgum tilfellum ýmist afstýrt vinnudeilum eða leyst þær skjótar en ella hefði orðið, ef þau l. hefðu ekki verið til. Á landsfundi sjálfstæðismanna 1929 var fyrst rætt um nauðsyn þess að setja vinnulöggjöf, og var þá gerð ályktun þar þess efnis. Siðar, 1933, gerði landsfundurinn á ný ályktun í sömu átt, að skora á þm. flokksins að beita sér fyrir þessu. Eftir kosningar 1934 hafði þingfl. Sjálfstfl. þetta mál sérstaklega í undirbúningi, en Vinnuveitendafélag Íslands hafði einnig hafizt handa um undirbúning slíkrar löggjafar. Munu hafa farið fram bréfaskriftir milli þess félags og Alþýðusambandsins um að setja slík ákvæði sem giltu í Danmörku í svokallaðri „septembersætt“ frá 1899, og að löggjöf væri síðan sett í samræmi við það. Alþýðusambandið færðist undan þessu, sem kunnugt er. Sjálfstfl. bar síðan fram á þinginu 1936 frv. til l. um vinnudeilur, og hefir það frv. síðan verið borið fram á hverju þingi. Af þessu stutta yfirliti er það ljóst, að Sjálfstfl. hefir barizt fyrir því fyrstur allra flokka, að löggjöf væri sett um þetta efni. Frv. okkar um vinnudeilur er í öllum atriðum samið eftir gildandi Norðurlandalöggjöf, þó að það sé að nokkru leyti lagað eftir íslenzkum staðháttum. Í sambandi við ummæli hv. þm. N.-Ísf. VJ, sem ég skal síðar taka til athugunar, vil ég geta þess út af afstöðu Alþfl. 1923 og 1925 til frv. til l. um gerðardóm og vinnudóm, að nú er það svo eins og sá hv. þm., sem fyrstur talaði hér í kvöld, tók fram, að ýmsar þjóðir, og það jafnvel á Norðurlöndum, vilja nú koma í veg fyrir vinnudeilur m. a. einmitt með löggjöf um vinnudeilur. Auk þess má benda á það, að það stóðu fleiri en íhaldsmenn að þeim frv. þá. Loks má benda á það, að hér á þessu þingi í vetur hefir einmitt verið lögfest ákvæði um þetta sama efni, gerðardómsl.; munurinn aðeins sá, að í frv. 1923 og 1925 var farið fram á, að sett yrðu ákvæði um þetta almennt, en í vetur voru samþ. slík l. aðeins viðkomandi einstöku tilfelli. Auk þess hafa flokksbræður hv. þm. N.-Ísf. á Norðurlöndum iðulega sett löggjöf um þetta efni. Sú forsenda rýrir á engan hátt þá réttmætu baráttu Sjálfstfl. fyrir þessu máli. Afstöðu hinna annara flokka til þess máls hefir hv. þm. V.-Skaft., GSv, að nokkru lýst. Skal ég því vera fáorður um það atriði. Á Alþ. 1936 hafði hæstv. forsrh., HermJ, þau ummæli, að sér væri ánægjuefni, að þetta frv. væri fram komið, því að sér virtist þannig gengið frá því, að það væri mjög líklegt að því yrði vel tekið af báðum aðiljum. En það var ekki langt að bíða, þangað til þessi hæstv. ráðh. gleymdi þessum ummælum sínum, því að við útvarpsumr. í vor finnur hann þessu frv. það til foráttu, að það sé aðeins till. annars aðiljans. Hygg ég hin fyrri ummæli hans sögð af meiri einlægni en þau síðari, enda var hann í kosningaundirbúningi, þegar síðari ummæli hans féllu um þetta, sem ég tilfærði. Í stað þess að láta ekki hér lenda við orðin tóm og samþ. okkar frv., tafði Framsfl. málið með því að samþ., að skipuð væri 1936 fjögra manna nefnd til þess að semja frv. um þessi mál, nefnd sem fyrrv. atvmrh., HG, skipaði, án þess þó að atvinnurekendur hefðu þar nokkurn fulltrúa! HG gleymdi því, að það eru a. m. k. tveir aðiljar, sem koma til greina, þegar dæmt er. Fyrir kosningarnar 1937 bar hv. þm. N.-Þ., GG, fram tvö frv., um sáttatilraunir í vinnudeilum og um félagsdóm, sem voru soðin upp úr frv. okkar sjálfstæðismanna, og væntanlega fram borin í þeim tilgangi einum, að látast gagnvart kjósendum fyrir kosningar. Á þessu þingi hefir Framsfl. enn borið fram frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., og er það í öllum atriðum að efni til sama frv. og við sjálfstæðismenn höfum borið fram, enda er það, eins og okkar frv., samið upp úr gildandi Norðurlandalöggjöf. Það er eftirtektarvert, að hv. þm. N.-Ísf. hefir ekki minnzt á eitt einasta atriði í frv. til þess að reyna að sýna fram á, að okkar frv. sjálfstæðismanna væri að efni til öðruvísi en þetta frv., sem hér er um að ræða. Framsfl. hefir þannig fallizt á till. okkar, þó að hann hefði ekki manndóm til að samþ. þær strax og þær voru bornar fram. Þó að þessi afstaða Framsfl. hafi ekki verið stórmannleg. þá hefir þó afstaða sósíalista orðið sýnu aumlegri, því að þeir hafa frá öndverðu barizt gegn þessu máli, eins og þeir hafa getað, og byrjuðu á því að fá hin ýmsu verkalýðsfélög til að gera sumþykkt gegn vinnulöggjöf, sem þeir nefndu „þrælalöggjöf“. Þegar sá flokkur hinsvegar komst að raun um það, að Framsfl. mundi samþ. vinnulöggjöf, hvað sem sósíalistar segðu, var snúið við blaðinu, og það var fyrst á þessu þingi, og kváðust þeir nú vilja fylgja slíkri löggjöf, ef hún veitti verkalýðsfélögunum réttindi. Eins og þeir áður létu verkalýðsfélögin samþ. andmæli gegn vinnulöggjöf. eins börðust þeir nú fyrir því í öllum verkalýðsfélögum landsins, að fá þau til að fallast á vinnulöggjöf. Það verða því harla hlægileg þau ummæli hv. þm. N.-Ísf., að afstaða Sósialista í þessum efnum sé óbreytt. Sósíalistar hafa algerlega skipt um skoðun í þessu máli, og má segja, að það sé vel farið. Það er þá hinsvegar athugandi, hvort nokkuð það sé í frv. þessu, sem nú liggur fyrir og Sósíalistar samþykkja, sem veiti verkalýðsfélögunum þau auknu réttindi, að það geti réttlætt þina breyttu afstöðu þeirra til málsins, sem frv. er um. Eftir því sem fram hefir komið í umr., er það tvennt, sem ætti að vera þess valdandi. Í fyrsta lagi það, að í 1. gr. frv. stendur, að menn eigi rétt á að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd í þeim tilgangi, að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar og launtaka yfirleitt, og í öðru lagi, að stéttarfélög hafi rétt til að hafa trúnaðarmann á vinnustöð. Um fyrra atriðið er það að segja, að það er óþarft ákvæði, af því að í sjálfri stjórnarskránni er mönnum heimilað að stofna félög í sérhverjum löglegum tilgangi. Að setja þennan rétt í l. er þess vegna óþarfi. En sósíalistar reyna hinsvegar að skreyta sig með þessu. Þetta var auk þess óþarft sem breyt. frá okkar frv., því að í því er fullkomlega viðurkenndur réttur verklýðsfélaga sem samningsaðilja, og það kemur fram í l. kafla þess frv. Hv. þm. N.-Ísf. sagði í sinni fyrri ræðu, að ástæðan fyrir því, að þetta ákvæði væri sett inn í fyrstu gr. um þennan rétt til að stofna stéttarfélög og stéttarfélagsambönd, væri sú, að verkamenn hefðu áður verið kúgaðir svo fjárhagslega og pólitískt, að þeir hefðu ekki haft rétt til þess að stofna með sér slík félög; þau hefðu verið ofsótt með málaferlum og jafnvel orðið að leysast upp sem gjaldþrota. Mér er nú ekki kunnugt um, að nokkurt verklýðsfélag hafi orðið gjaldþrota. Hafi svo samt sem áður verið, gæti hv. þm. N.-Ísf. nefnt dæmi um það. - Þessi hv. þm. sagði líka, að svo hefði ofsókn verið mikil gegn sósialistum, að jafnvel dómari í hæstarétti hefir átt að segja, að það væri skaði, að ekki hefðu allir sósialistar einn háls, svo að hægt væri að taka af þeim úllum hausinn í einu. Ef það væri satt, sem hv. þm. N.-Ísf. sagði viðvíkjandi því, að stéttarfélag eða stéttarfélagasambönd hefðu orðið að hætta starfsemi vegna gjaldþrots, þá er ákaflega undarlegt, að þessi hv. þm. er búinn að sitja á Alþ. í mörg ár, án þess að hann eða hans líkar á þingi né heldur flokksblað þeirra hafi í eitt einasta sinn komið fram með nokkru till. í þá átt, að tryggja þennan rétt, sem þeir nú vilja tryggja þessum félögum. Nei, þetta er aðeins veik tilraun sóslalista til þess að réttlæta þann snúning, sem átt hefir sér stað hjá þeim gagnvart þessari löggjöf, að þeir telja þetta ákvæði 1. gr. réttarbætur. Að því er snertir hitt atriðið, að stéttarfélög megi hafa trúnaðarmenn á vinnustöðvum, þá er það atriði. sem er ekki óalgengt og enginn atvinnuveitandi hefir sett sig á móti né mundi setja sig á móti. Hitt sýnir hinsvegar þröngsýni Sósíalista, þegar þeir vilja ekki fallast á það, að verkamenn sjálfir velji sér slíka trúnaðarmenn, en þeir hafa fellt till. frá okkur sjálfstæðismönnum þess efnis. Í frv. Framsfl., sem hér liggur fyrir, er vald sáttasemjara rýrt, frá því sem var í frv. okkar sjálfstæðismanna, þannig, að sáttasemjari getur eftir þessu frv. ekki bannað vinnustöðvun ákveðinn tíma, og sá frestur, sem á að líða frá ákvörðun um vinnustöðvun til þess er hún hefst, er styttur í frv. Framsfl., frá því sem er í okkar frv. Bæði þessi ákvæði eru til spillis málinu, og mun það Sýna sig, að þessum ákvæðum verður síðar breytt. Í stýrimannadeilunni, sem nú stendur yfir. var það svo, að þegar eitt skip Eimskipafélags Íslands, Brúarfoss, átti að fara héðan á ákveðnum tíma, farþegar voru komnir um borð og allt slíkt fullbúið undir burtför skipsins, þá fréttist, að stýrimennirnir ætluðu ekki að vinna áfram, og vinnustöðvunin hófst samstundis, án nokkurs fyrirvara gagnvart farþegum né öðrum, sem ætluðu að nota ferð skipsins, og án þess að nokkur fyrirvari væri gefinn útgerðarfélaginu eða vissa um, að stýrimennirnir hefðu þetta í hyggju. Jón Axel Pétursson, sem vitað er, að hefir staðið fyrir því, að þessi deila yrði hafin, hefir sjálfsagt ekki verið búinn að átta sig á þessum rökum, sem hv. þm. N.-Ísf. hafði fram að fær, eða búinn að fá fullan skilning á þeim, því að hv. þm. N.-Ísf. var að tala um hina hægfara, áhlaupalausu baráttu fyrir bættum kjörum. Þetta stýrimannaverkfall var hafið þannig alveg fyrirvaralaust, enda þótt l. mæli svo fyrir, að stýrimenn skuli segja upp vinnusamningum sínum með fyrirvara gagnvart útgerðinni. Og ég hygg nú, að það geti enginn mælt þessu framferði bót, og að menn séu ekki svo blindir, að þeir sjái ekki, að slíkt framferði er til fjóns fyrir þjóðina og þá, sem að þessu standa alla, að enginn fyrirvari er gefinn. Það mun því sýna sig, að Framsfl. hefir ekki bætt þetta frv., heldur hefir frv. skemmzt við það, að þetta ákvæði um frestunina var ekki haft eins og í okkar frv., heldur tekið út úr því. Það er svo, að það er engu síður til hagsbóta fyrir verkalýðinn heldur en fyrir atvinnuveitendurna. að gerðar séu ýtrustu tilraunir til sátta og að sáttasemjari geti stöðvað vinnustöðvun í örfáa daga, ef hann sjálfur álítur, að slíkur frestur geti varnað endanlegri vinnustöðvun. Það er vitað, að þeir menn, sem eiga sitt pólitíska vald undir því, að auka vandræðin í þjóðfélaginu og æsa verkalýðinn upp, þeir vilja ekki tallast á nein ákvæði. sem hefðu þetta. Þeirra pólitíska vald vex við það, að efnaleg afkoma almennings minnkar. Þessi breyt. til hins verra á frv. er því síður en svo til þess að réttlæta snúning sósíalista í þessu máli, a. m. k. ekki, ef að þeir í rann og veru bæru hag almennings fyrir brjósti, en ekki fyrst og fremst sinn eigin hag. Byltingaflokkur kommúnista er sjálfum sér trúr, þegar hann berst gegn öllum slíkum umbótum, sem í þessu frv. felast. Bæði þetta frv. og frv. okkar sjálfstæðismanna eru samin eftir gildandi Norðurlandalöggjöf, og það er víst, að ef okkar frv. um vinnudeilur er frv. til „þrælalaga“, þá er þetta frv. engu síður „þrælalöggjöf“, og afstaða sósíalista hefði því átt að vera óbreytt gagnvart þessu máli frá upphafi til enda. Frv. hv. þm. N.-Þ., GG, frá þinginu 1937, um sáttatilraunir í vinnudeilum og félagsdóm, eru svo að segja orðrétt tekin upp í það frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, sem hér liggur fyrir til umr., en við það er bætt kafla um réttindi stétturfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda, og um verkföll og verkbönn, en um þau frv. sögðu sósialistar 7. apríl 1937, að þessi frv. væru samin upp úr þrælalagafrv. Eggerts Claessens. og Stefán Jóhann Stefánsson sagði þá í útvarpsumr., að það frv. væru uppsuða úr frv. Sjálfstfl., óköruð og lítið athuguð. Mér er nú spurn: Hafi þessi frv. verið uppsuða úr „þrælalagafrv.“ Sjálfstfl., - hvernig mega þá sósíalistar una við þessi sömu ákvæði, þegar þau enn á ný eru prentuð upp og þeim útbýtt hér? Óttinn við Framsfl. til hægri og við það, að fá ekki lengur né geta ekki hangið saman við Framsfl. um að standa að ríkisstj., ef ekki er látið að vilja Framsfl. í þessu efni, og svo kannske snefill af sannfæringu um, að hér sé um gott mál að ræða í raun og veru, mun vera að nokkru rök fyrir þessum snúningi sósíalista. Sjálfstæðismenn mega vel við una þessa lausn málsins, þar eð frv. - eins og það mun verða samþ. - í öllum aðalatriðum er að efni til samhljóða okkar frv. og því, sem við höfum barizt fyrir. Sjálfstfl. fagnar því einnig, að sósíalistar snúast í þessu máli. Hér skiptir minna máli, og við því verður ekki gert, að kommúnistaforsprakkarnir reyna að beita sér gegn málinu, en það er víst, að þeir eru í þessu máli mjög fylgislausir. Ummæli hv. 3. landsk., Ís1H, um, að allþýðan í landinu sé þessu frv. mótfallin og á móti Sjálfstfl. í þessu máli eru á engum rökum byggð. Hinsvegar má færa fram sannanir fyrir því, að þetta er rangt, því að afstaða Sjálfstfl. til þessa máls hefir alltaf verið ótvíræð. Hann hefir enga dul dregið á það, að hann hefir ætlað að bera þetta mál fram til sigurs. Afstaða hans í þessu máli var því öllum ljós, þegar gengið var til kosninga til Alþ. síðast. Og það er talandi tákn um afstöðu verkalýðsins og sjómanna til þessa máls sérstaklega, að aldrei hefir fylgi Sjálfstfl. verið meira en við síðustu alþingiskosningar, og það má því segja, að að vissu leyti hafi verið kosið um þetta mál, því að það segir sig sjálft, að verkalýðurinn og sjómennirnir hefðu ekki fylkt sér undir merki Sjálfstfl., vitandi það, að þeir mundu fylgja fram þessu máli eftir kosningar, ef alþýðan hefði ekki getað fellt sig við slíka lagasetningu. Mér dettur alls ekki í hug að ætla það, að vinnulöggjöf varni í öllum tilfellum vinnustöðvunum. Frv. eykur hinsvegar aðeins möguleikann til sátta og samkomulags með því að gefa sáttasemjara nokkru frekari íhlutunarrétt um fyrirhugaðar vinnustöðvanir, og með því að ákveða, að þær séu ekki gerðar fyrirvaralaust. Ekkert ákvæði er hinsvegar í þessari löggjöf um það, að gerðardómur, og því siður félagsdómur, geti kveðið upp úr um kaupkjör fólks. Félagsdómur dæmir aldrei um vinnukjörin. heldur aðeins um það, hvort vinnusamningar séu brotnir eða ekki. Bæði vinnuveitendur og verkalýðurinn hefir, þrátt fyrir þessa lagasetningu fullan rétt til að gera verkfall eða verkbann. Hinar tíðu vinnustöðvanir og hatrömu vinnudeilur hafa hinsvegar komið af stað efasemdum margra um það, hvort ekki væri rétt að setja ákvæði um gerðardóm í vinnudeilum í l. Sjálfstfl. vill ekki ganga þá leið. Hann vill til hins ýtrasta leita leiðar sættarinnar og samkomulagsins; og það er víst, að það er aldrei nema örþrifaráð, ef löggjafarvaldið þarf að kippa í taumana með slíkum gerðardómi. Í þessu lagafrv. er verið að gera hvorttveggja í senn, að auka rétt vinnuveitenda og verkalýðs til þess að mega og eiga að vinna í friði og samkomulagi, og jafnframt er verið að gæta hagsmuna þjóðarheildarinnar með því að ákveða, að ríkisvaldið, með íhlutun sáttasemjara, geri ýtrustu tilraunir til samkomulags aðiljanna, en þess er þó jafnframt gætt, að báðir aðiljar hafi eftir sem áður fullt vald yfir sínum málum og geti hafið vinnustöðvanir, ef annað þrýtur.



Herra forseti! Góðir hlustendur! Frv. það um stéttarfélög og vinnudeilur, sem nú er hér til 3. umr., á sér talsvert langa sögu, eins og eðlilegt er um svo stórt mál. Það mun hafa verið Framsfl., sem fyrst vakti athygli á nauðsyn þess að koma hér á löggjöf um vinnudeilur. Var þessu hreyft af einstökum flokksmönnum hér á Alþingi með því að bera fram frv. um þessi mál, og jafnframt hefir nauðsyn þessa máls verið rædd mjög ýtarlega á flokksþingum Framsfl. Ég hefi jafnframt nokkrum sinnum vakið athygli á því síðan ég tók við störfum sem forsrh., hvílík nauðsyn það væri, að hér yrði sett vinnulöggjöf hliðstæð þeirri, sem í öðrum löndum gildir. Árið 1936 var skipuð fjögra manna nefnd af atvmrh. til þess að undirbúa það frv., sem nú liggur hér fyrir. Þetta mál allt, vinnulöggjöfin og undirbúningur hennar, hefir fengið einkennilegar móttökur hér á Íslandi. Stafa þessar móttökur af því, eins og oft endranær, að nokkur hluti foringja verkalýðsfélaganna rekur ekki raunsæispólitik, tekur ekki á málunum eins og hann veit, að verkalýðnum er fyrir beztu, heldur eftir því, hvaða hlið málsins er vænlegust til fylgisöflunar í augnablikinn. Þannig hefir verið tekið á vinnulöggjafarmálinu hér á landi af kommúnistum fyrst og fremst. - Það hefir verið skrifað um vinnulöggjöf og hún kölluð þrælalög. Verkalýðnum hefir verið sagt, að með þessum lögum ætti að svipta hann miklu af sínum réttindum. Verkalýðnum hefir verið fyrirskipað, að gegn þessari löggjöf yrði hann að rísa. Árangurinn af þessum fortölum virðist viða hafa orðið eins og til var ætlazt. Verkalýðsfélög víðsvegar um land samþykkja harðorð mótmæli gegn vinnulöggjöf, mörg þeirra án þess að hafa hugmynd um, um hvað verið er að gera samþykktir og án þess að fólkið hafi lesið nokkurn staf í þessu frv., heldur er hlaupið eftir því, sem viss hluti foringjanna segir. Það er ekki hægt að neita því, að sá áróður viðvíkjandi vinnulöggjöfinni, sem rekinn hefir verið af æstasta hluta verkalýðsins undanfarin ár, skilur ennþá eftir sín spor, - og það er eðlilegt. Þessi áróður markar ennþá að ýmsu leyti afstöðu nokkurs hluta verkalýðshreyfingarinnar til vinnulöggjafar. En hvert er þá innihald þessarar löggjafar, sem kommúnistar og aðrir hinir óheiðarlegri stjórnmálamenn heita sér gegn og kalla þrælalög? Fyrsti kafli þessarar löggjafar er um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda, og eru þar viðurkennd ýms réttindi verkalýðsfélögunum til handa, sem skiptir þau mjög miklu máli að fá viðurkennd og víða hefir tekið áratugi að fá atvinnurekendur til að viðurkenna. Annar kafli laganna er um verkföll og verkbönn. Þor eru sett ákvæði um það, að þegar stéttarfélög og atvinnurekendur hefja vinnustöðvun, skuli fara fram um það almenn atkvgr. í félögunum, í stað þess að einstöku menn, sem langar til að láta bera á sér, hafa getað lýst yfir og hafa oft lýst yfir vinnustöðvun. Ennfremur er svo fyrir mælt í þessum kafla, að sjö dögum áður en vinnustöðvun á að hefjast skuli sáttasemjara tilkynnt, að vinnustöðvun sé yfirvofandi, til þess að sáttaumleitanir geti hafizt. Enn er það ákvæði í kafla þessum, að vinnustöðvun megi ekki hefja ef ágreiningurinn er um atriði, sem heyra undir félagsdóm, - og bannað er að gera vinnustöðvun til þess að þvinga stjórnarvöldin til framkvæmda á því, sem þau ekki telja rétt. Ennfremur er bannað að gera vinnustöðvun í samúðarskyni við félög, sem hafa byrjað ólöglega vinnustöðvun. Þriðji kafli laganna er um sáttatilraunir í vinnudeilum, og er reynt að búa svo um, að sættir séu reyndar til hins ýtrasta þegar vinnustöðvanir standa fyrir dyrum. Þar eru m. a. ákvæði um það, hvernig atkvgr. um miðlunartillögur sáttasemjara skuli hagað. Í kaflanum eru ákvæði um, hve margir félagsmenn í hlutaðeigandi félagi skuli vera á fundi þegar atkvgr. um miðlunartillögur fer fram. Fjórði kafli laganna er um félagsdóm. Dómstóll þessi er skipaður fimm mönnum, og skipar hæstiréttur þá, sem hafa þar oddaaðstöðu. Verkefni þessa dómstóls er að dæma í málum, sem risa út af kærum um brot á vinnulöggjöfinni og tjóni, sem orðið hefir vegna ólögmætrar vinnustöðvunar. Einnig að dæma í málum, sem risa út af kærum yfir broti á vinnusamningum, og loks skal hann dæma um þau mál, sem atvinnurekendur og verkamenn koma sér saman um að leggja undir félagsdóm. Eins og menn sjá af þessu, á dómstóllinn ekki, eins og reynt hefir verið að blekkja menn til að trúa, að dæma um kaup og kjör, heldur aðeins í þeim atriðum, sem ég taldi upp hér að framan, atriðum, sem á seinustu árum hafa mjög oft verið lögð í gerðardóm, vegna þess að á þann hátt fæst miklu fljótar úr atriðunum skorið heldur en sækja þau fyrir hinum almennu dómstólum landsins. Það er því verkamönnum sjálfum og reyndar báðum aðiljum til hægðarauka að skipa þessum málum þannig. Stærsta atriðið er, að með félagsdómi ætti að vera hægt að fyrirbyggja vinnustöðvanir; í stað þess að útkljá mál með átökum, leggja nú aðiljar vissan hluta málanna í dóm og bíða úrslita hans. Þetta eru aðalatriði vinnulöggjafarinnar, og ég verð að segja það að þeir menn eru líklegir til að geta haldið fram flestum fjarstæðum í stjórnmálum, sem undanfarið hafa hamrað á því, að þessi löggjöf væri íslenzkum verkalýð einskonar þrælalög. Það þarf sérkennilega tegund af mannfólki til þess að geta mætt á fundum og hér á Alþingi og haldið slíku fram. Sannleikurinn er sá, að þessi löggjöf, sem nú verður sett, er hliðstæð lögum, sem gilt hafa um þetta efni á öllum Norðurlöndum í mörg ár, og sum þeirra - eða jafnvel flest - hafa einmitt verið samþ. af jafnaðarmannafl. þar. Meginreglurnar, sem nú á að lögleiða hér, hafa gilt í Danmörku nærfellt 40 ár, ekki sem lög, heldur sem reglur, sem atvinnurekendur og verkamenn komu sér saman um í septembersættinni svonefndu, sem gengið var frá 1399. En þessi septembersætt var gerð eftir að báðir deiluaðiljar höfðu þjakað svo hvorn annan með stórkostlegum verkföllum, að þeir sjá það sjálfir, án þess að til löggjafar kæmi, að þeim var það lífsnauðsyn að semja sín á milli einskonar bardaga- eða leikreglur til þess að baka ekki hvor öðrum meira tjón en nauðsynlegt væri, og fyrirbyggja deilur svo sem föng voru á. Það eru þessar reglur, sem Norðurlandaþingin, þar sem jafnaðarmenn hafa haft meirihluta-aðstöðu um mörg ár, hafa síðan samþykkt. Og það kemur greinilega fram í nefndarálitinu, sem hér liggur fyrir, að sumstaðar, þar sem verkamannasamböndin hafa verið andstæð slíkri löggjöf áður, telja þau sig, að fenginni reynslu um mörg ár, ekki vilja missa hana. Dettur nú nokkrum manni í hug, sem hlustar á mál mitt, að verkamannastjórnirnar á Norðurlöndum, í Svíþjóð, í Danmörku, í Noregi, og verkamannasamböndin, sem standa á bak við þær, mundu ekki sjá um, að slík löggjöf væri afnumin, ef þær teldu ekki, eins og líka kemur fram í bréfi sænska verkamannasambandsins, að lögin ættu að gilda áfram frekar en hverfa aftur til þess ástands, sem var þegar lögin voru sett? Þó mun það vera viðurkennt, að á Norðurlöndum eru verkamannasamtökin og aðstaða þeirra til ríkisstjórna sterkari en víðast annarsstaðar, menntun fólksins, frelsi og kjör verkalýðsins betra en nokkursstaðar annarsstaðar, þar sem við til þekkjum. Sannleikurinn er sá, að verkalýðssamtökin eru víða svo þroskuð, að þau skilja, og láta enga æsingamenn hagga þeim skilningi, að það er verkamönnum lífsnauðsyn, engu síður en þjóðfélaginu, að vinnufriður geti ríkt sem almennast. Verkföllin og vinnustöðvanirnar ganga næstum undantekningarlaust út yfir verkamennina sjálfa. Verkföllin hafa lamandi áhrif á atvinnulífið og allan þjóðarhaginn, og því verri sem afkoma atvinnulífsins verður, því ófærara verður það til að greiða verkamönnum viðunandi kaup. Það hefir t. d. verið reiknað út, að í togaraverkfallinu 1930 hafi tap sjómannanna vegna vinnustöðvunarinnar verið svo mikið, að þeir þyrftu 16 ár með þeirri kauphækkun, sem þeir fengu, til þess að vinna upp það tjón, sem verkfallið bakaði þeim. Og tjón útgerðarinnar hefir áreiðanlega numið milljónum. En það má enginn gera sér þær vonir, að þótt vinnulöggjöfin verði samþ., þá séu vinnustöðvanir þar með afnumdar. Það, sem gert er með þessari vinnulöggjöf, er aðeins að koma í veg fyrir, að framvegis verði vinnudeilur háðar eins og smáskæruhernaður í þjóðfélaginn, utan við lög og rétt. Það ástand, sem ríkt hefir í vinnudeilum undanfarið, er raunverulega það, að vissir hópar manna hafa brotið lög landsins, reynt að skapa sér sín eigin lög og reglur og háð stöðugan smáskæruhernað, sem hefir orðið verri og viðtækari með hverju ári. Aðferðin í vinnudeilunum hefir aðallega verið sú, að þegar einhver stórkostleg verðmæti hafa verið í húfi, t. d. eins og útflutningur verðmætra afurða, sem legið hafa undir skemmdum, eða aðra vinnu hefir þurft að leysa af hendi án tafar, þá hefir vinnustöðvun verið lýst yfir fyrirvaralaust. Það hefir verið ákaflega skyld bardagaaðferð og sumstaðar tíðkast annarsstaðar, nefnilega að setja skammbyssuna við ennið á andstæðingnum og heimta peningana eða lifið. Það þarf ekki að lýsa því, að þessi aðferð hefir oft valdið stórkostlegu tjóni á verðmætum. Með þessu frumvarpi, ef að lögum verður, er svo fyrir mælt, að þessir bardagar skuli háðir eftir nokkrum reglum, sbr. 7 daga frestum. En spurningin er sú, þegar allt þetta er athugað, hvers vegna til eru menn hér í þinginu og utan þess, sem beita sér gegn því, að löggjöf eða reglur, sem gilt hafa í nágrannalöndunum um tugi ára, sé einnig sett hér. Tæpast getur það verið vegna þess, að við séum svo miklu ríkari þjóð og eigum svo miklu blómlegra atvinnulíf en nágrannaþjóðirnar, að við höfum þess vegna efni á að halda uppi þessum „guerilla“-hernaði í atvinnulífinu. Flestir þessara manna sjá það áreiðanlega mjög vel, að atvinnulíf okkar má sannarlega ekki við þeim vinnuófriði, sem geisað hefir. En ástæðan fyrir andmælum gegn þessu frumvarpi er klofningurinn, sem nú er í verkalýðssamtökunum. Ekkert sannar þetta e. t. vill greinilegar en afstaða Héðins Valdimarssonar til þessa máls. Það hefir upplýstst í þessum umr., að Héðinn Valdimarsson vill ólmur bera þetta frv. fram á síðasta þingi án þess að spyrja nokkurt verklýðsfélag um afstöðu þess til málsins. Virðist hann þá hafa álitið, að slík stefna kæmi bezt heim við hans hagsmuni. Nú beitir hann sér eins og óður maður gegn því sama frumv., sem hann var svo ákafur í að láta samþ. í fyrra. Afstaða kommúnistanna er af sömu rótum runnin. Þessir skrumauglýsendur vita það, að vegna þeirrar andstöðu, sem vinnulöggjöfin hefir sætt, situr það ennþá í nokkrum hluta verkalýðsins, að vinnulöggjöf sé skaðleg verkalýðssamtökunum. Og þá er útreikningurinn ákaflega auðveldur með tilliti til eiginhagsmunanna. Vegna þess, að jafnaðarmenn fylgja frumvarpinn, hugsar Héðinn Valdimarsson og kommúnistar sér að fá inn í sínar raðir hina óánægðu, sem enn ganga með þær grillur í höfðinu, gegn reynslu stéttarbræðranna á Norðurlöndum, að vinnulöggjöf sé verkamönnunum skaðleg, einskonar þrælalög. Það er sannast að segja ömurlegt fyrir þá, sem trúa á menntun fólksins og lýðræði í landinu, að sjá annan eins skrípaleik, og að útreikningar Héðins Valdimarssonar og kommúnista virðast því miður hafa við veruleg rök að styðjast og að talsverður hluti verkalýðsins hafi látið blekkjast í þessu máli. Þannig eru þá bardagaaðferðirnar og ástand stjórnmálanna hér á Alþingi árið 1938. Sumir kunna að vilja afsaka framferði andstæðinga málsins, kommúnistanna, með því, að þeir noti þarna einungis vissa tegund af sínum eigin bardagaaðferðum til þess að ná sínu endanlega takmarki. Með því að halda uppi stöðugum vinnuófriði og smáskæruhernaði í atvinnulífinu búist þeir við að geta smátt og smátt tamið verkalýðinn, eins og þeir orða það, til hinnar virku bardagaaðferðar: hnefaréttarins, og búa hann þannig, eins og þeir orða það, undir úrslitabaráttuna. Jafnframt nær þessi bardagaaðferð þeim tilgangi, að hún lamar smátt og smátt allt atvinnulíf í landinu, gerir framleiðsluna óstarfhæfa og þegar svo er komið, er hægt um vik að benda á, að atvinnuvegirnir geti ekki séð verkamönnunum fyrir atvinnu og lífsnauðsynjum. Að áliti konungnista er með þessu tvennt unnið; verkalýðurinn styrktur og æfður í hnefaréttinum og atvinnurekendur, sem þarf að ryðja úr vegi áður en þúsundáraríkið hefst, gerðir nægilega veikir til þess að hægt sé að berja þá niður. Ég hygg, að hið sanna sé, að það sé einmitt þetta, jafnhliða hinu, sem vakir fyrir kommúnistum, og þá ættu þeir líka að kannast við það. En þeir ættu þá um leið að segja hinum íslenzka verkalýð frá því, hvernig þessi bardagaaðferð þeirra hefir lánazt t. d. á Ítalíu, þar sem verkalýðurinn hafði eitt sinn undir forustu kommúnista dregið rauða fánann að hún á mörgum verksmiðjubyggingum, á Spáni og í Þýzkalandi. Íslenzkir kommúnistar mega vita það með vissu, og það er bezt að segja þeim það strax í áheyrn alþjóðar, að þessi bardagaaðferð þeirra lánast aldrei hér. Ef henni verður beitt í íslenzkri verkalýðsstétt, þá á áreiðanlega eftir að rætast það, sem Jón heitinn Baldvinsson sagði, að undir því merki mundi íslenzkur verkalýður falla. Það er hægt að nota þær bardagaaðferðir, sem beitt hefir verið á stundum í vinnudeilum, um nokkurt skeið, en það er ekki til lengdar hægt að ganga framan að mönnum með steyttan hnefann, beita ofbeldi eða hóta því, án þess að hinn aðilinn gripi til samskonar meðala. Og það er sú saga, sem hefir verið að gerast í hverju landinu eftir annað hin síðustu ár, saga, sem kommúnisminn hefir skapað. Það má rekja þennan sama ógæfuferil kommúnismans í gegnum alla álfuna og heilindi þeirra nú síðast til þess lands, þar sem þeir hafa stutt ríkisstjórn, en svikið hvenær sem þeir hafa komizt í færi. Þeir eru hinir sönnu höfundar nazismans og gera meira en nokkur annar flokkur til að styðja hægriöflin í hverju landi. Þær vinnuaðferðir, sem kommúnistar vilja beita hér á Íslandi í vinnudeilum, myndu þess vegna aldrei geta leitt til annars en stórslysa fyrir verkalýðshreyfinguna, og til styrktar þeirri pólitísku hreyfingu, sem kommúnisminn hefir alstaðar vakið. Verkalýður, sem ekki veit þetta og ekki hefir það hugfast, þegar hann tekur sínar ákvarðanir, hann skilur ekki sína köllun.

*Haraldur Guðmundsson: Herra forseti! Hv. þm. V.-Sk. sagði, að ég hefði viljað skipa þann gerðardóm, sem um var að ræða í togaradeilunni, þannig, að tryggt væri, að sjómenn ættu vísan dóm sér í vil. Þetta er alveg rangt, eins og allir muna, sem umr. heyrðu. Hv. 3. þm. Reykv. fannst það einkennilegt, að hv. þm. N.-Ísf. hefði orðið í þessu máli. Aðrir stæðu því nær, t. d. hv. 3. landsk. þm. o. fl. Hv. 3. þm. Reykv. veit það þó, að hv. 3. landsk. á ekki sæti hér í d., en hann hefir einmitt unnið að samningu þessa frv. Hv. þm. sagði, að hv. þm. N.- Ísf. þekkti lítið til verklýðsmála. Jæja, svo er nú það. Hann sagði, að hann hefði komið á flokksþing 1937 og flutt klofningstill. En hann gleymdi að geta þess, að hann sveikst aftan að sínum samtökum, með því að láta kommúnistana vita, að menn meintu ekkert með þessu og væru til með að ganga í áttina til þeirra, og óþarfi væri að taka samningstilboði Alþfl. Hv. þm. vítti okkur alþýðuflokksmenn fyrir, að við fluttum till. um að lögbjóða till. sáttasemjara sem kaup sjómanna til þess að forðast gerðardóminn. Hann veit það eins vei og kommúnistarnir, að samskonar till. greiddu kommúnistarnir í danska þinginu atkv., en sú till. var um að lögfesta kaup í stað gerðardóms. Hve marga sjómenn fékk svo þessi hv. þm., HV, með sér, þegar hann fór sjálfur á stúfana með allt sitt Dagsbrúnarveldi og bauð sjómannafélaginu sína aðstoð? Hann fékk 11, og sýnir það fylgið, sem hv. þm. hafði í þessu máli í sjómannafélaginu. Þessu gleymdi hv. þm. líka að segja frá. - Annars er það um brtt. þm. að segja, að þrjár af þeim skipta máli í sambandi við frv. Ein af þeim er um að vernda eignir og sjóði félaganna, og önnur er um meira öryggi fyrir trúnaðarmenn félaganna. Hv. 3. þm. Reykv. neitaði að láta tvær af þessum till. biða til 3. umr., þó að hann vissi, að verið væri að semja við Framsfl. um að fá endurbætur á þessum ákvæðum. Þriðja brtt. er um, að ekki verði aðeins bannaðir „strækubrjótar“ innan samtakanna, því að það er aðeins önnur hlið málsins, en hannað og látið varða vitum, að atvinnurekendur reyni að fá menn til þess að vinna, þegar vinnustöðvun stendur yfir. Það hefði ég kosið, að næði til allra manna í starfsgreininni. Þetta er eina till., fyrir utan hinar tvær, sem hefir þýðingu til bóta. Hinar till. eru tilraun til þess að hrófla við efni frv. Hv. þm. segir, að bannað sé að setja taxta eftir frv. Hann veit, að þetta er ósatt. Það er heimilt eftir sem áður. Hann segir, að skyndiverkföll séu bönnuð. Hann veit, að það er ekki satt. Með skipun trúnaðarmannaráðs, sem ákvæði er um í l., er félögunum í sjálfsvald sett, hvernig þau haga vinnustöðvunum, en það er áskilinn 7 daga frestur, þegar um er að ræða ákvarðanir um vinnustöðvun út af taxta. Hv. þm. segir ennfremur, að pólitísk verkföll séu bönnuð. Það er ekki rétt. Pólitísk verkföll eru í fyrsta skipti leyfð á Íslandi, ekki öll að vísu, en mestur hluti þeirra. Að vísu eru í þessu frv. bannaðar aðgerðir, sem geta þvingað stjórnarvöldin til þess að gera það, sem þau mega ekki gera, eða að láta ógert það, sem þeim er skylt að gera. En þetta er engin breyt. frá því, sem er nú í l. Þess vegna krafðist hv. þm. aðgerða í benzínverkfallinu. En mótmæli gegn lagasetningu þingsins eru leyfð, ef frv. er gert að l. Hv. þm. sagði, að Rússar hefðu gert pólitískt verkfall 1905. Ég man ekki betur en að það hafi verið skotið á þá fyrir framan Vetrarhöllina. Hv. þm. sagði ennfremur, að alþýðusamtökin dönsku hefðu gert pólitískt verkfall 1922. Það er ekki rétt. Það var gert gegn aðgerðum, sem ekki voru bundnar af l., sem þá var um að ræða. Hæstv. forseti gefur mér merki um, að tíminn sé á þrotum, og verð ég að hlíta því, en eitt atriði langar mig þó til að minnast á að lokum. Hv. þm. sagði eitt í lok ræðu sinnar, sem ekki má ómótmælt standa. Hann sagði, að 1. maí mundu Alþfl. og Kommfl. sameiginlega minnast þess dags. Þetta er rangt og ósatt. Alþfl. mun í dag, því að 1. maí er byrjaður, eins og hann hefir gert, síðan hann var stofnaður, minnast þessa dags innan samtaka sinna og vébanda. Í dag minnist hann sérstaklega tvenns. Hann minnist í fyrsta lagi síns fallna foringja, Jóns heitins Baldvinssonar, sem nú í fyrsta skipti getur ekki tekið þátt í hátíðahöldunum með okkur. Hitt er eining alþýðunnar innan alþýðusamtakanna íslenzku, sem nú er verið að reyna að kljúfa af mönnum, sem eru út sendir af kommúnistum og sjálfstæðismönnum. Alþfl. tekur upp kröfuna um einingu alþýðunnar og heldur sinn dag 1. maí. Það sýnum við öll, alþýðuflokksmenn og konur, við hátíðahöldin í dag. Gleðilega hátíð!

*Garðar Þorsteinsson: Herra forseti! Það voru 3–4 atriði í ræðu hv. þm. N.-Ísf., VJ, sem ég vil svara. Hann var að tala um, að Sjálfstfl. væri að gera sig ísmeygilegan og brosti til Framsfl. Ég vil segja: Maður líttu þér nær. Þessi hv. þm. ætti að líta í spegil og sjá sjálfan sig og ímynd síns flokks, sem hann er í þessu máli, því að hann er með þessum orðum sínum að gefa nákvæma lýsingu á sér og sínum flokki. Sócialistar áttu eftir afstöðu sína í þessu máli og viðskilnaðinn við Framsfl. um tvennt að velja, annaðhvort að halda við sína fyrri afstöðu í þessu máli, sem sé þá að berjast með hnúum og hnefum á móti vinnulöggjöf og missa þannig vonina um að geta verið eitthvað lengur í stjórnarsamvinnu, og þar með alla þá bitlinga og þægindi, sem það kann að veita, eða að kasta sinni fyrri trú og sitja áfram við kjötkatlana. Það var ekki af því, að málefnið væri breytt. Þetta mál liggur alveg eins fyrir 1938 eins og það lá fyrir 1937 og 1936. Það eru í rauninni allt sömu frv. Þess vegna er hlægilegt, þegar hv. þm. N.-Ísf., VJ, er að tala um, að Sjálfstfl. sé að snúast í þessu máli. Það eru því sósíalistar, sem hafa snúizt í þessu máli, og það eru einmitt þeir, sem tala nú fleðulega í þessu máli, eins og hv. þm. komst að orði um okkur sjálfstæðismenn. Sósialistarnir eru sannarlega í vanda staddir, því að vöndurinn skellur á þá úr tveim áttum. Ef þeir snúa sér til kommúnistanna, eiga þeir í vændum að missa samvinnumöguleikana og þar með bitlingana, en ef þeir nálgast Framsfl. um of, eiga þeir á hættu, að kommúnistarnir og HV taki frá þeim kjörfylgi. Hv. þm. sósíalista hafa sannarlega verið sannfæringarlausir í þessu máli, og það er aðeins eitt, sem heldur þeim nú við þá ákvörðun, að fylgja þessu frv., og það er, að þeir vita, að eini möguleikinn til þess að geta verið áfram í stjórnarsamvinnu er, að þeir gangi inn á afgreiðslu þessa máls á þann hátt sem hér er ætlazt til. Hv. þm. N.-Ísf., VJ, var að tala um afstöðu sjálfstæðismanna til málsins í allshn. Í því sambandi vil ég upplýsa það, að hv. þm. gerði allt, sem hann gat, til þess að fá sjálfstæðismenn til þess að kljúfa sig út úr í þessu máli, en þeir höfðu enga ástæðu til þess, af því að þeir fengu fram öll þau meginatriði málsins, sem þeir höfðu barizt fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að svara fleiri atriðum í ræðu þessa hv. þm., enda hefi ég ekki tíma til þess. Út af því, sem hv. 5. þm. Reykv., EOI, sagði um „Íhaldið“ og afstöðu þess til verkalýðsins, vil ég minna hann á, hvernig aðstaða verkalýðsins í Rússlandi er í þessum efnum. Eru verkföll leyfð þar? Alls ekki. Ef vinnuþiggjendur þar eru ekki ánægðir með sín kjör, þá sker gerðardómur úr, og ef þessir sömu menn láta sér það ekki vel líka, þá eru þeir skotnir eða sendir til Síberíu. Þetta er fyrirmyndin í því landi. Og ekki mundi alþýðan hér á landi telja þau kjör, sem rússneskir verkamenn eiga við að búa, nein sældarkjör. Það er a. m. k. víst. Íslenzkir verkamenn mundu ekki láta sér nægja 150 rúblur á mánuði, sem er um 30–40 íslenzkar krónur. Þessir menn, sem tala um þetta frv. sem einhver þrælalög, ættu að muna, að sömu ákvæði og sömu lög hafa gilt árum saman á Norðurlöndum, þar sem sósíalistar hafa farið með völd og haft fulla möguleika til að fá þessu breytt, ef þeir hefðu viljað. Hæstv. forseti tilkynnir mér, að tími minn sé á enda, en að síðustu vil ég ítreka það fyrir hv. hlustendum, að ef í meginatriðum væri meginmunur á milli þess frv., sem við sjálfstæðismenn höfum flutt á Alþ. undanfarið, og þess frv., sem hér liggur fyrir og sósíalistar fylgja, þá myndu þeir áreiðanlega benda á þennan mun, en hv. þm. N.-Ísf., VJ, hefir ekki og heldur ekki hv. þm. Seyðf., HG, bent á eitt einasta atriði, sem þeirra frv. væri frábrugðið okkar frv. að efni til. Það er dálítið hlægilegt, að þessir sömu hv. þm., eins og hv. þm. N.-Ísf., VJ, og sósíalistarnir hér í þinginu, sem hafa lýst yfir því í Alþfl., að allar till. hv. 3. þm. Reykv., HV, í þessu máli væru þannig, að ekki væri hægt að taka þær alvarlega, skuli í dag bera fram samhljóða till. Þetta sýnir, að þeim stendur stuggur af því, að viðurkenna, að þær breyt., sem hv. 3. þm. Reykv. hefir borið fram, séu ekki eins vitlausar eins og þeir þó hafa viljað halda fram. Ég skal að síðustu segja það, að það er trú mín, að þessi l. verði til gagns - til þess að auka vinnufriðinn í landinu eins og l. frá 1925. Mótstaða þeirra, sem hafa barizt gegn þessu máli, er óðum að þverra, því að sósíalistar eru nú horfnir úr hópnum. Sjálfstfl. hefir sigrað í þessu máli og hann fagnar því, ekki af því, að hann sem flokkur út af fyrir sig hefir sigrað, heldur af því, að hér hefir gott málefni sigrað, - af því að þjóðfélagið hefir sigrað í þessu máli.



Það er eins og hv. síðasta ræðumanni sé ekki ljóst, hvernig verkamenn gera verkföll. Þeir gera það á móti auðvaldinu. Þess vegna gera verkamenn í Rússlandi ekki verkföll. Þar eiga þeir framleiðslutækin. Hæstv. forsrh. var að tala um það áðan, að verkalýðsfélögin hefðu ekki kynnt sér nægilega vinnulöggjafarfrv., áður en þau mótmæltu því. Þetta er rangt hjá honum. Þau félög, sem kynntu sér þetta bezt, mótmæltu hvað skarpast. Ég hefi hér tvö tölublöð af Þjóðviljanum, þar sem prentuð eru mótmæli frá verkamannafélaginu Hlíf í Hafnarfirði og Bílstjórafélagi Akureyrar, og höfðu bæði félögin undirbúið nefndir, sem skipaðar voru til þess að athuga þetta mál. Var sú athugun mjög ýtarleg, og hver einasta grein tekin fyrir. Hæstv. forsrh. dugir ekki að skjóta sér bak við þetta, einmitt af því að verkalýðurinn skilur, að þetta frv. er byrjun á þrælalögum. Þess vegna mótmælir hann því. - Þá talaði hæstv. forsrh. um, að Septembersættin svo kallaða væri fyrirmyndin að þessari vinnulöggjöf, og fannst það hart, að við dirfðumst að kalla hana þrælalög, en í sömu andránni viðurkenndi hæstv. ráðh., að danski verkalýðurinn hefði gengið að þessari sætt, af því að hann hefði verið píndur til þess af hungri. Hvílík sætt! Það eru laglegir samningar, þegar afstaðan er þannig. Það er von, að hæstv. ráðh. finnist það fyrirmynd. Íslenzkur verkalýður vill ekki frekar en danski verkalýðurinn ganga inn á svona sætt, nema hann sé beygður til þess af hungri. En það er ekki fyrir hendi nú, og þess vegna er hann á móti þessari vinnulöggjöf í anda septembersættarinnar, sem er tákn hungursins. Þá talaði hæstv. forsrh. um vinnulöggjöfina á Norðurlöndum. Veit hann ekki, að verkalýðurinn þar hefir barizt á móti vinnulöggjöf, en það hefir ekki enn tekizt að afnema hana, því að þó að sósíalistar fari að vísu með völd á Norðurlöndum, þá er það samt auðvaldið, sem ræður í raun og veru. Þá hélt hæstv. forsrh. því fram, að kommúnisminn skapaði nazismann. Þetta er vitanlega alrangt. Í þessu sambandi vil ég benda á, að nazisminn hefir ekki komið upp, þar sem kommúnisminn hefir komizt til valda. Í Rússlandi er nazismi t. d. ekki til. En aftur á móti, þar sem lýðræðið ríkir á þann hátt sem hæstv. ráðh. virðist álíta heppilegast, þar hefir nazisminn því miður náð tökunum, eins og t. d. í Þýzkalandi og Austurríki. Gerðardómurinn, sem búið er að samþ. hér, og vinnulöggjöfin, sem verið er að samþ., eru áfangar á brautinni til fasismans, og á þeirri braut viljum við kommúnistar láta snúa við og vonum, að Framsfl. átti sig og geri það, áður en það er of seint. Hv. þm. N.- Ísf. var að tala um hlutfallið milli löggjafar og valds. Hann reyndi að halda því fram, að við kommúnistar værum á móti endurbótum með löggjöf. Þetta er firra, sem hv. þm. S.-Þ., JJ, hefir útbúið, og er það sláandi dæmi um, hvað djúpt sokkinn hv. þm. N.-Ísf. er, að hann skuli taka þetta upp. Annars er það svo, að vald alþýðusamtakanna hefir meiri og minni áhrif á löggjöfina, og því sterkari sem samtök verkalýðsins eru, því meiri verða þau áhrif. Vald hans endurspeglast í lögunum. Aukið vald verkalýðsins knýr fram meiri endurbætur, þó að hann sé ekki í stjórnaraðstöðu, vegna þess að þjóðfélagið tekur þá meira tillit til hans. Þannig hefir verkalýðurinn með valdi sínu knúð fram almennan kosningarétt og aukningu á þeim kosningarétti. Það hefir einnig farið þannig í þeim löndum, sem fasisminn hefir lagt undir sig, að verkalýðurinn hefir misst kosningaréttinn, vegna þess að hann var ekki nógu sterkur utan þings til þess að vernda réttindi sin. Þar hjálpa engin lög. Þar hrynur lýðræðisbyggingin eins og spilaborg, ef vald verkalýðsins er ekki nógu sterkt. Og hvað sannar reynslan frá Þýzkalandi og Austurríki í þessum efnum? Þar trúðu sósíalistar á almætti lagabókstafsins og fyrirlitu aðvaranir okkar kommúnista. 1921 gerðu hervaldssinnar í Þýzkalandi uppreist og tókst að ná völdunum. Verkalýðurinn mótmælti þá með allsherjarverkfalli og knúði þannig hervaldssinna til þess að leggja niður völd á þriðja degi. Árið 1933, þegar Hitler varð kanslari, var sami möguleikinn fyrir hendi fyrir því, að hrinda honum úr veldisstóli. Kommúnistar buðu sósíalistum upp á, að gert yrði sameiginlegt allsherjarverkfall, en sósíalistar neituðu að nota þetta eina vald, sem gat verndað frelsi þeirra og lýðræðið. Þess vegna fór sem fór. Hv. þm. N.-Ísf., VJ, fer með hreinar blekkingar, þegar hann er að tala um þessa afstöðu, og þær blekkingar eru hættulegar. Ástæðan til þess, að hann og flokksmenn hans fara með þessar blekkingar, er sú, að þeir trúa ekki á baráttuvilja, fórnfýsi og kraft verkalýðsins. Hv. þm. N.- Ísf., VJ, trúir á almætti þingvaldsins og blessun hrossakaupanna og hefir ekkert á móti því, að takmarka frelsi verkalýðsins fyrir tilverknað þessara afla. En verkalýðurinn hefir lært af reynslunni og beitir öllum áhrifum sínum til þess að varðveita frelsi sitt og knýja fram kjarabætur fyrir sig. Þess vegna sendi hann okkur kommúnistana á þing til þess að bera fram frv. um hagsmunabætur. Verkalýðurinn veit, að öll hans réttindi og frelsi byggist fyrst og fremst á valdi hans sjálfs og vilja til þess að verja þessi réttindi með öllum þeim ráðum, sem duga. Og þetta vald mundi verkalýðurinn vernda, og verja með því lýðræðið og þingræðið, sem að miklu leyti skapast af þessu valdi. Hv. þm. lauk ræðu sinni með því, að aumka hv. 3. þm. Reykv., HV. Ég held, að hv. þm. N.-Ísf. ætti að gráta sínum krókódílatárum yfir sjálfum sér og flokksbræðrum sínum hér í þinginu, sem standa uppi fylgislausir og verða að grípa til þeirra vandræðaráða sem raun ber vitni um. Hv. þm. sagði, að sum verkalýðsfélögin hér í Reykjavík, sem hefðu mótmælt vinnulöggjöfinni, hefðu verið stofnuð af fjandmönnum Alþýðufl. til þess að mótmæla nú(!). Svo eru þessir menn að tala um, að Héðinn og kommúnistar séu sérstaklega einangraðir í Dagsbrún, - þessir vesalingar, sem stóðu uppi með 27 atkv., þó að þeir tefldu fram sínum beztu ræðumönnum, eins og hv. þm. Seyðf., HG. Einnig halda þeir því fram, að í sjómannafélaginu hafi ekki skort vilja sjómannanna til þess að samþ. vinnulöggjöfina, en það hafi bara ekki unnizt tími til þess. Það var margsinnis skorað á Sigurjón Á. Ólafsson að ræða málið í félaginu. Hann kom sér hjá því að ræða við sjómennina um þetta. Það eina, sem hægri mennirnir hafa með sér, er pappírinn í Alþfl., og hans þolinmæði er ekki hægt að ofbjóða, en þolinmæði fólksins er hægt að ofbjóða, og þess vegna yfirgefur fólkið hægri mennina í alþýðusamtökunum, enda mun sá dagur koma, að þessir menn verða fyrir miklum vonbrigðum, þrátt fyrir það þótt þeir reyni að blekkja sjálfa sig. Ég er hræddur um, að það verði ekki langt þangað til, að hv. þm. N.-Ísf., VJ, og hans fylgifiskar komi til með að sjá, að vonbrigði þeirra verði einhver þau hörmulegustu, sem foringjar nokkurs stjórnmálaflokks hafa lent í, og ég hygg, að þeir muni sjá hilla undir þau vonbrigði í dag, 1. maí, þegar verkalýðssamtökin munu sýna vald sitt og vilja. Það var rangt, sem hv. þm. Seyðf., HG, lauk ræðu sinni með áðan, að alþýðuflokksmenn og kommúnistar héldu þennan hátíðisdag ekki sameiginlega. Víða á landinu halda þeir sameiginlegar skemmtanir og fundi, t. d. á Siglufirði, Norðfirði, hér í Reykjavík og víðar á landinu. Hér hefir Jafnaðarmannafélag Reykjavíkur, sem er hið löglega stjórnmálafélag Alþýðufl. hér í Rvík, 15 verklýðsfélög og Rommfl. tekið saman höndum um að halda sameiginlega hátíð 1. maí og fara sameiginlega kröfugöngu. Það er ekki reiknað með því af fjöldanum, þó að nokkrir hálaunaðir embættismenn skeri sig út úr og fari sérstaka grafargöngu með það flokksbrot, sem er á leiðinni til grafar. Verkalýðurinn á Íslandi ætlar að sameinast. Þess vegna „marsérar“ hann fjölmennur út á göturnar 1. maí, ekki sízt í Reykjavík. Hann gerir það til þess að mótmæla vinnulöggjöf, hann vill verja sitt frelsi - til þess að mótmæla atvinnuleysinu, sem alltaf er að færast í aukana, til þess að mótmæla afturhaldinu, sem er að færa sig upp á skaftið hér í þinginu og annarsstaðar. Þess vegna skora ég í nafni Kommfl. á verkalýðinn hér í Reykjavík að fjölmenna þúsundum saman á Lækjargötu kl. 2 og síðar á Austurvelli. Takið þátt í kröfugöngu Alþfl. og Rommfl. Það er nauðsynlegt á þessum tímum, að verkalýðurinn sýni, hvað fjölmennur hann er, því að í fjöldanum liggur hans kraftur. 1. maí er byrjaður. Til baráttu öll þið, sem viljið vernda frelsi verkalýðsins fyrir þeirri skerðingu, sem ætlazt er til, að á því verði gerð með því frv., sem hér er til umræðu. Öll eitt, 1. maí!



Úr því að hv. síðasti ræðumaður „marséraði“ loksins burt úr ræðustólnum og komið var fram yfir tímann hjá honum, kemst ég að með nokkur orð. Ég vil benda hv. þm. á það, að „septembersættin“ var sett eftir verkfall með samkomulagi aðilja af nefnd, sem var sett af báðum aðiljum, og þess vegna var ekkert ósamræmi í orðum hæstv. forsrh. hér áðan. Viðvíkjandi ræðu hv. 8. landsk. vil ég geta þess út af brtt., sem hann nú minntist á og flutt er af mér og hv. þm. N.- Ísf., að hann ætti að vera það vel að sér í þingsköpum að vita, að það er ekki hægt að bera fram sömu brtt. við tvær umr., og þess vegna er það firra, að brtt., sem við berum fram, sé sama brtt. og felld var við 2. umr. Til þess að sýna sanngirni eða fum hv. 3. þm. Reykv., HV, í þessu máli, vil ég benda á eina brtt.,sem hann bar fram við 2. umr. málsins, þar sem hann vill ákveða svo, að við allar atkvgr. skuli samkv. lögunum gilda sú regla, að einn maður fari með eitt atkv. Þetta á auðvitað við um atkvgr. í stéttarfélögum, en ef það ætti að gilda um atvinnurekendur, gæti það t. d. leitt til þess, ef um þrjá atvinnurekendur væri að ræða á einum og sama stað og tveir ættu sitt hvort skipið, en einn ætti 15–20 skip, að þessir tveir, sem eiga tvær fleytur, gætu sagt þeim atvinnurekanda fyrir verkum, sem hefir yfirgnæfandi meiri hl. verkafólksins í þjónustu sinni. Þetta sýnir vel flaustur og hugsunarleysi þessa hv. þm. Annars vil ég segja það um afstöðu þessa hv. þm. til þessa máls, að hún er mótuð eingöngu af hinum pólitíska einstæðingsskap hans og löngun til þess að kveða niður sína fyrri samherja og ná fylgi frá þeim alþýðuflokksmönnum, sem þoldu ekki lengur ofríki hans og yfirgang og dekur hans við hina gömlu fjandmenn hans, kommúnistana, sem hann hafði áður verið allra manna harðskeyttastur gegn, sbr. breyt., sem hann lét gera á lögum Dagsbrúnar til þess að bola kommúnistunum frá öllum trúnaðarstörfum í félaginu. Hv. 3. þm. Reykv., HV, verður að afneita allri fyrri framkomu sinni til þess að afsaka afstöðu sína nú, því að hv. þm. N.- Ísf., VJ, hefir sýnt fram á, að einmitt hv. 3. þm. Reykv. var óðfúsastur og óþolinmóðastur allra sinna flokksbræðra eftir þessari löggjöf, meðan hann var í Alþfl., og af umr., sem áður hafa fram farið á þingi um vinnulöggjöf, t. d. um frv. GG um félagsdóm í fyrra, sést, að Héðinn vildi ákveðið fá vinnulöggjöf á þeim grundvelli, sem hér er ætlazt til að lögleiða, og lét hann því þá ómótmælt, að þáverandi flokksbróðir hans, Stefán Jóh. Stefánsson, lýsti beinlínis aðalatriðunum í því frv., sem nú liggur fyrir, sem þeirri vinnulöggjöf, sem Alþfl. óskaði eftir. Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Það væri æskilegt að skapa vinnandi fólki skýlausan lagarétt til að stofna félög og sambönd til þess að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum sínum. Það væri þörf á að banna með lögum afskipti atvinnurekenda með ástæðulausum uppsögnum, hótunum eða fortölum til þess að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir verkamanna sinna eða afstöðu þeirra og afskipti af stéttar- eða stjórnmálafélögum. Það væri þörf á að tryggja verkalýðsfélögunum trúnaðarmenn á vinnustöðvum, sem atvinnurekendum væri óheimilt að segja upp vinnu.“ Þetta er einmitt það, sem gert er með frv. því, sem hér liggur fyrir, og þessum orðum mótmælti HV, engu í fyrra, enda mun hann hafa verið þeim algerlega samþykkur. Ég leyfi mér því að fullyrða, að ef HV, er alvara með andstöðu sinni gegn þessu máli nú, þrátt fyrir gagnstæða skoðun áður, hlýtur það að leiða af þeirri ógæfu hans, að þrátt fyrir sæmilega greind og þekkingu er hann svo ráðríkur, valdagjarn og vanstilltur í skapi, að þessir gallar hafa nú borið vit hans ofurliði, svo sem ekki er ótítt með þennan hv. þm. Andstaða kommúnista er auðvitað, eins og endranær, af þeim rótum runnin, að þeir vilja Alþfl. feigan og ætla sér að reyna að draga fylgi frá honum með villandi upplýsingum um vinnulöggjafarfrv. þetta, auk þess sem þeir samkvæmt stefnu sinni óska eftir upplausn og ófriði í þjóðfélaginu til þess að ryðja byltingarstefnu sinni braut, án þess að gæta að því, að slík framkoma getur fyrst og fremst komið þeim sjálfum í koll, með því að ýta undir öfgarnar frá hægri, nazismann. Það, sem ég vil sérstaklega brýna fyrir almenningi hér á landi að gjalda varhuga við, eru þau ósannindi, að hér sé á ferðinni löggjöf um vinnudóm, sem eigi að dæma um ágreining um kaup og kjör. Félagsdómurinn í þessu frv. á ekkert sammerkt við gerðardóm eða vinnudóm í hagsmunaágreiningi, heldur er hann eingöngu settur á stofn til þess að dæma um réttarágreining, þ. e. skilning á samningum, samningsrof og brot á samningum og þess háttar. Að lokum vil ég skora á allan almenning í landinu, sem aðstöðu hefir til þess, að kynna sér eftir föngum löggjöf þessa og nál. mþn., sem hefir samþ. frv., og ber ég þá engan kvíðboga fyrir því, að hin athugula íslenzka þjóð sjái eigi, að hér er um réttarbót fyrir alþýðu manna, en eigi þrælalög eða kúgunar að ræða. Ég vona, að umr. þessar hafi orðið til þess að skýra mál þetta fyrir þjóðinni og greiða úr þokunni, sem andmælendur þess vilja hjúpa það i. Þakka ég svo þeim, er hlýtt hafa á mál mitt. Góða nótt.

* Frsm. (Emil Jónason): Iðnn. hefir athugað frv. og gert við það nokkrar smávægilegar brtt., sem hún ber hér fram í samráði við hv. flm. frv., svo að ég geri ekki ráð fyrir, að um þær brtt. geti orðið neinn verulegur ágreiningur. Þessar brtt. fara í þá átt, að fella úr frv. það ákvæði, að þessir iðnaðarfulltrúar skuli vera ráðuneytinu til aðstoðar um öll iðnaðarmál, heldur skuli þeirra starfssvið vera bundið sérstaklega við iðnnema og þau mál, sem þeim tilheyra. Í öðru lagi er því slegið föstu með brtt., að þar, sem samkomulag hefir orðið milli sveina og meistara um tölu iðnnema, kaup og kjör, geti iðnaðarfulltrúarnir ekki raskað því samkomulagi. Þetta eru aðalbreyt. á frv. Þá hefir verið tekin hér upp ein viðbótartill., sem n. er líka sammála um, að meistarar skuli greiða sjúkrasamlagsgjöld fyrir nemendur sína. meðan á námstímanum stendur, enda séu þeir þá undanþegnir að veita nemendum þau hlunnindi, sem sjúkrasamlagið lætur í té. Loks er hér smávægileg brtt. við 3. gr. frv., að í stað orðanna: „einhvern iðnaðarfulltrúa“ komi: tveir iðnaðarfulltrúar. Ég vil geta þess, að mér virðist brtt. á þskj. 384, frá flm. frv., að öllu leyti falla saman við brtt. n., hvað það snertir, að iðnaðarfulltrúunum skuli ekki falin önnur störf en þau, sem heyra til nemendafjölgun. Tvær aðrar brtt. hafa komið fram. Önnur er frá mér og hv. þm. Ak., og fer hún í þá átt, að gera nokkra breyt. á skipun þessara iðnaðarfulltrúa. Í frv. er gert ráð fyrir, að þeir skuli tilnefndir af iðnn. Alþingis sameiginlega og kosnir hlutfallskosningu, ef nm. komi sér ekki saman, m. ö. o., fulltrúarnir eiga að vera kosnir pólitískri kosningu. Á þennan hátt er engan veginn tryggt, að iðnaðarmenn eða menn, sem kunnugir eru þeim málum, verði fengnir til þessa starfs. Valið verður pólitískt. Með brtt. okkar hv. þm. Ak. höfum við viljað koma í veg fyrir, að svo megi verða. Þar er svo fyrir mælt, að einn fulltrúanna skuli skipaður samkvæmt tilnefningu Iðnráðs Reykjavíkur, sem saman stendur af meðlimum frá öllum iðnfélögum í Reykjavík; annar samkvæmt tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna, sem saman stendur af öllum iðnfélögum utan Reykjavíkur; og sá þriðji án tilnefningar. Með þessu er tryggð íhlutun um val fulltrúanna frá öllum starfandi iðnfélögum í landinu, þar sem þau eru öll, að ég ætla, meðlimir í þessum samböndum. Þessi brtt. er svo ljós, að ég þarf ekki að fara um hana fleiri orðum. Ég vona, að hv. þdm. geti gengið inn á hana, því að ég held, að það sé fullvíst, að verði iðnaðarmenn sjálfir kvaddir til að gera út um þessi mál, séu meiri líkur til þess, að komizt verði að heppilegri niðurstöðu. Þá er hér enn ein brtt., sem ég vil ekki fara út í að ræða, býst við að hv. flm. geri það. En það er skemmst af að segja, að þetta er nýtt frv., sem ekkert kemur þessu máli við. Verði þessi brtt. samþ., yrði að taka málið upp að nýju. því að þá yrði litið eða ekkert eftir af því frv., sem hv. 1. þm. Árn. flytur. Vildi ég gjarnan, að við fengjum að taka afstöðu til þessa frv., áður en búið er að snúa því algerlega við frá því, sem áður var.

*Jón Pálmason: Eins og hv. þdm. að sjálfsögðu muna, var nokkuð rætt um þetta mál við 1. umr. Ég lét þá í ljós, að ég teldi, að þetta frv. frá hv. 1. þm. Árn. væri spor í rétta átt. En ég tók fram, að af eðlilegum ástæðum ætti að ganga svo frá þessu máli, að það væri ekki á valdi stéttarfélaganna að ákveða, hvað marga nemendur mætti taka í þessa og þessa iðngrein, vegna þess að það svaraði til, að eitthvert stéttarfélag embættismanna ætti að hafa vald til að ákveða hvað skólarnir mættu taka marga nemendur. Þessari skoðun held ég að sjálfsögðu fast fram, því að ég fæ ekki séð, að þarna sé neinn eðlismunur. Í samræmi við þetta hefi ég leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 395. Aðalatriði brtt. er, að 1. gr. frv. verði snúið á þá leið, að það skuli vera samningsmál milli meistara og nemenda, hvort þeir hafa fulltrúa frá viðkomandi stéttarfélögum með í ráðum, þegar þeir ákveða, hvaða kaup og kjör nemendur eigi við að búa. Þessu var þannig fyrir komið áður en hin nýju iðnaðarlög voru samþ., og ég hefi ekki heyrt, að það hafi valdið mikilli óánægju, nema hjá þessum stéttarfélögum kannske. En síðan l. voru sett, hefir komið í ljós, að almenningur er óánægður með þá takmörkun, sem á þessu sviði er um að ræða. Aðrar brtt. á þessu þskj. eru smávægilegar. Önnur brtt. felur í sér að fella úr l. ákvæðið um, hvað kaffihlé skuli vera langt. Það þarf ekki að lögbjóða slíkt, þegar vinnutíminn er ákveðinn með l. Í þriðja lagi er brtt. um, að upphaf 14. gr. orðist þannig, að það skuli vera nemendurnir sjálfir, foreldrar þeirra eða fjárráðamenn, sem geti slitið námssamningi, ef þeir annmarkar eru fyrir hendi, sem tiltekið er. Þessi brtt. er í samræmi við mína 1. brtt. og miðar að því, að afnema yfirráð stéttarfélaganna yfir þeim nemendum, sem þarna er um að ræða. Hv. frsm. iðnn. sagði, að þetta væri nýtt frv. Það má kannske segja, að ef breyt. eru gerðar á einhverju frv., þá sé það að því leyti nýtt frv. Annars sjá það allir hv. þm., að hér er um brtt. að ræða, sem byggð er á eðlilegum skoðanamun á þessu sviði. Sannleikurinn er sá, að ég hefi ekki getað fundið rök fyrir því, að nein nauðsyn beri til þess, að hafa þarna eitthvert aukavald, til þess að takmarka námsrétt manna á þessu sviði frekar en öðrum. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 377, frá hv. 7. landsk. og hv. þm. Ak., er það að segja, að mér virðist hún gera frv., eins og það upphaflega var, að engu, því að þá eru yfirráðin á þessu sviði aftur komin í hendur iðnfélaganna, þótt atvmrh. að vísu eigi að skipa þriðja manninn í n. án tilnefningar. Ég verð að segja, að það er eins gott að láta frv. daga uppi og að samþ. slíka breyt. og þessa. Það virðist þó vera nokkur bót að því að samþ. frv. eins og það upphaflega var, þó að ég telji óþarfa að skapa þann millilið, sem þar er gert ráð fyrir.



Herra forseti ! Af þeim brtt, sem fram hafa komið, ætla ég sérstaklega að gera nál. iðnn. og brtt. á þskj. 377 að umræðuefni. Ég álít, að með brtt. iðnn., sem felast í nál., sé gerðar breyt. til bóta á frv., sérstaklega þar sem m. a. er ákveðið, að iðnaðarfulltrúarnir, hvernig sem þeir eru kosnir, skuli ekki geta raskað því samkomulagi, sem komizt hefir á milli sveina og meistara. Þar með er tryggt, að utanaðkomandi menn geti ekki tekið ráðin af þeim, sem í iðngreinunum starfa. Brtt. á þskj. 377, frá hv. 7. landsk. og hv. þm. Ak., felur í sér afgerandi breyt. til bóta. Eins og kom fram við 1. umr. er stór galli á þessu frv., að valdið til þess að tilnefna iðnaðarfulltrúa skuli tekið úr höndum iðnaðarmanna og látið í hendur iðnn. Alþingis, sem fyrst og fremst er pólitísk stofnun. Í till. er farið fram á að breyta þessu á þann veg, að iðnaðarfulltrúarnir skuli skipaðir af atvmrh., einn samkv. tilnefningu Landsambands iðnaðarmanna, annar samkvæmt tilnefningu Iðnráðs Reykjavíkur og sá þriðji án tilnefningar. Ég álít, að þessi brtt. hafi afgerandi þýðingu fyrir framgang málsins, og á þennan hátt getur það orðið afgr. á viðunandi hátt. Ég vildi aðeins lýsa því yfir, að ég mun standa með þessari brtt., og vona, að hún verði samþ.

*Jörundur Brynjólfsson: Ég get verið iðnn. þakklátur fyrir hennar afgreiðslu á þessu máli, því að þær brtt., sem hún ber hér fram við frv., skoða ég, að á engan hátt spilli þeim tilgangi, sem fyrir mér vakti með flutningi þess og sumar þeirra koma í veg fyrir, að það felist nokkuð annað í frv. en ætlazt er til. Upphaflega vakti ekki fyrir mér að iðnaðarfulltrúarnir ættu nokkurntíma að raska samkomulagi sveina og meistara í einhverri iðngrein um upptöku nýrra nemenda, og býst ég við, að þannig hefði það líka orðið í framkvæmdinni, að iðnaðarfulltrúarnir hefðu aldrei raskað slíku samkomulagi. En það er vitaskuld enginn skaði skeður, þótt tekið sé fram í l., hver tilætlunin er. Ég fellst þess vegna fullkomlega á brtt., því að ég álít, að starf þessara manna eigi á engan hátt að vera þannig, að það auki ágreining meðal þessarar stéttar, heldur á það að vera til þess að eyða og jafna þann ágreining, sem upp kann að rísa, eftir því sem efni standa til. Önnur brtt. á sama þskj. er einnig leiðrétting, og get ég. fallizt á hana. Þá kem ég að 3. brtt., sem ég get einnig fallizt á. Þar hefir iðnn. gert að till. sinni, að til þess að unnt sé að rifta námssamningi, þurfi tveir iðnaðarfulltrúar að fallast á þá gerð. Fyrir mér vakti, að nægilegt myndi vera, að einn fulltrúi gerði það, og vildi ég ekki gera nemendum óþarflega erfitt fyrir um að geta hætt við nám sitt. Ég bjóst við, að undir flestum kringumstæðum hlytu þær ástæður að vera fyrir hendi, annaðhvort að nemandinn væri heilsutæpur eða hefði einhverjum sérstökum ástæðum til að dreifa, ef um það væri að ræða, að hann vildi hætta námi, og taldi ég þá nægilegt, að samþykki eins iðnaðarfulltrúa kæmi þar til. En vel má vera, þar sem aðrir aðiljar koma líka til í þessu falli, að þá sé hyggilegra, að einmitt tveir af þessum mönnum þurfi að fallast á þetta. Og er það þá gert með það fyrir augum, að ef nemendur hafa sérstaka hvöt til að rifta námssamningum, sé ekki of auðvelt af þeirra hálfu að gera það. Ég get því fullkomlega á þessa brtt. fallizt. Þá hefir hv. form. iðnn. og hv. þm. Ak. borið hér fram brtt. á þskj. 377, og á hana get ég alls ekki fallizt. Það er fyrir þá sök, að ég tel. eins og hv. þm. A.-Húnv. réttilega vék að, að verði þessi brtt. samþ., kunni svo að fara í framkvæmdinni, að þessi lagabreyt. hafi lítið að þýða. En það eru fleiri ástæður, sem valda því, að ég get ekki fallizt á slíka brtt. Eftir till. þessara hv. þm. eiga iðnaðarfulltrúarnir að vera skipaðir af atvmrh. samkvæmt tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna og Iðnráðs Reykjavíkur, og sá þriðji án tilnefningar. Það er engum efa bundið, að þessir tveir fullfrúar yrðu tilnefndir á þann hátt, að annar væri tekinn úr hópi sveina og hinn úr hópi meistara, og má ganga út frá því, að það val yrði þannig, að teknir væru menn, sem hefðu ríka hvöt til þess að láta annan aðiljann ráða. M. ö. o., sá ágreiningur, sem kann að verða um upptöku nýrra nemenda í hverri iðngrein, heldur áfram í fullum mæli. Deilur, sem nú standa yfir milli iðnsveina og meistara, verða færðar áfram um einn aðiljann enn, til þess ráðs. Sá, sem valinn er af meisturum, heldur fram þeirra máli, og sá, sem valinn er af sveinum, heldur á málstað sinna umbjóðenda. Ég geri ekki ráð fyrir, verði á annað borð ágreiningur milli sveina og meistara, að þá verði samkomulag meðal iðnaðarfulltrúanna, ef á að kjósa þá á þann hátt, sem lagt er til á þskj. 317. Og þá verður úrskurðurinn kominn undir áliti aðeins eins manns, og vel getur tekizt þannig til með valið á þeim manni, að hans úrskurður falli oftar öðrum aðiljanum í vil. Ef atvmrh., sem á að tilnefna einn manninn, vill draga taum annars aðiljans, þá er vitanlegt, hvernig sá úrskurður fellur; hann fellur þeim aðiljanum í vil, sem atvmrh. stendur nær. Ég tel, að Alþingi hafi litla ástæðu til að hreyfa við þessari löggjöf, ef árangurinn á að vera þessi, sem stefnt er að með brtt. á þskj. 377. Ég vil vara hv. þdm. við því, ef þeim er um það hugað, að allrar sanngirni verði gætt í þessum málum, að fallast á þessa brtt. Hv. þm. A.- Húnv. vill með brtt. sínum á þskj. 395 kippa þessu öllu í það horf, að þetta sé samkomulagsatriði milli meistara og nemenda, lögreglustjóri einn eigi að skrifa upp á og aðrir komi þar ekki nærri. Af þessu geta hv. þdm. nokkuð ráðið, hvernig viðhorfið kann að - verða. ef þeirri ósanngirni er haldið áfram, sem því miður hefir bólað á hjá sumum iðnfélögum, og ekki er tekið í taumana í tæka tíð. Ég vil beina því til þeirra hv. þm., sem sérstaklega vilja bera hagsmuni sveinafélaga og nemenda fyrir brjósti, að ég hygg, að það treysti málstað aðilja bezt að samþ. frv., en ekki þær brtt., sem fyrir liggja á þskj. 376, 377, eða 395. Hv. 7. landsk. telur, að með þeim brtt., sem hann flytur ásamt hv. þm. Ak., á þskj. 377, sé komizt hjá því, að iðnaðarfulltrúarnir séu valdir pólitískt. Nú ber ég það traust til iðnn. þingsins, að ég er fullviss um, að þær muni gæta fyllsta réttlætis og sanngirni í vali sínu. En menn, sem þær velja, hafa nokkuð önnur sjónarmið en þeir, sem valdir yrðu af Landssambandi iðnaðarmanna og Iðnráði Reykjavíkur. Þeir síðarnefndu yrðu fyrst og fremst að hera ábyrgð gerða sinna fyrir stéttarsamtökunum, en fulltrúar, valdir af iðnn. og ráðh., fyrir ríkisstj. og Alþingi. Á því er afarmikill munur; það finnur hv. 7. landsk. vel, þó að hann af e. k. þegnskap, sem ég vil ekki lasta, vilji draga taum stéttarsamtakanna í málinu. Hv. 5. þm. Reykv. lýsti sig fylgjandi brtt. á þskj. 377 vegna þess, að hún drægi úr frv. Ef hann vonast eftir, að frv. nái ekki tilgangi sínum, ef brtt. verður samþ., og að þá fái aðiljar að deila um þetta eins og hingað til, vil ég sérstaklega spyrja hann. hvort hann vill þá, að það sjónarmið, sem lýsir sér í brtt. hv. þm. A.-Húnv. á þskj. 393, verði algert ofan á. Vilji hann það ekki, ætti hann að fylgja frv. eins og það er, en ekki brtt. hv. i. landsk. og samnm. hans á þskj. 377. Það er fjarri öllu lagi hjá hv. þm., að þetta frv. miði að því að draga allt vald úr höndum iðnaðarmanna sjálfra. Það er tekið fram hvað eftir annað í frv., að leita skuli umsagnar meistara og sveinafélaga, áður en úrskurðir eru felldir, og ég hefi enga ástæðu til að gruna iðnaðarfulltrúa um það fyrirfram, að þeir gæti ekki skyldu sinnar.

* Frsm. (Emil Jónsson): Ég skal fyrst leiðrétta þá missögn hjá mér, að brtt. á þskj. 384 sé innifalir.- í brtt. 376; hún felst í brtt. mínni á þskj. 311, ef samþ. verður. Tillögur hv. þm. A.-Húnv. eru eiginlega nýtt frv., um að afnema þýðingarmikil atriði úr l. um iðnaðarnám. Í fyrsta lagi á að afnema það meginatriði, að iðnráð, eða samkv. frv. iðnaðarfulltrúar, hafi með höndum eftirlit með námssamningum nemenda og því, hve margir skuli teknir. Þetta á að vera algerlega frjálst meisturum og teknir upp algerðir einkasamningar milli þeirra og nemenda. Þá er farið fram á að lengja vinnutíma nemenda um eina stund á dag. Iðnaðarfulltrúarnir, sem eru höfuðatriði í frv., eru þurrkaðir út. Ég held, að öllum verði ljóst, að með þessu þrennu sé hið upphaflega frv. þurrkað út, svo að fylgismenn frv. geti ekki fylgt þeim brtt. Þá eru þær ekki þess verðar að fara um þær fleiri orðum. Það hefði verið miklu hreinlegra af hv. flm. að koma með sjálfstætt frv. í málinu. Ég þarf ekki miklu að svara hv. flm. frv. Það er aðeins eitt, sem okkur greinir á um, skipun iðnfulltrúanna. Hann sagðist ekki vilja gera neitt til þess að auka ágreining milli aðilja og taldi brtt. mína stefna að því, þar sem iðnaðarfulltrúarnir yrðu samkv. henni ekki eins hlutlausir og frv. stefndi að. En hvaða líkur getur hann fært fyrir því, að fulltrúar, sem kosnir eru hlutbundnum kosningum af pólitískum flokkum í iðnn. á Alþingi, verði siður pólitískir en þeir, sem kosnir yrðu af Landssambandi iðnaðarmanna og Iðnráði Reykjavíkur? Sjónarmið þeirra verða ólík, segir bann. Annað verður sjónarmið flokksbundinna manna, hitt sjónarmið iðnaðarmanna, sem hafa vit á málunum og skilja því hvorir aðra betur en flokksbundnu fulltrúarnir eru vanir að gera. Ég tel meiri líkur fyrir góðum árangri, ef þeir menn eru látnir tala sig saman og taka umsagnir allra aðilja til greina, heldur en ef þeir pólitískt kosnu eiga að kljást um það.

Einar Olgeirsson Hv. 1. þm. Árn. beindi til mín nokkrum orðum út af brtt., sem keyra svo úr hófi, að þær koma ekki til greina, og standa á þskj. 395, frá hv. þm. A.- Húnv. Þeim þarf ekki að svara, en um brtt. 376 og 377 vil ég gera þessa aths. Eins og frv. lá fyrir frá hendi hv. flm. beindist það bæði móti meisturum og sveinum. Með samþykkt þessara brtt. yrði það tryggt, að ekki væri hægt að aðhafast neitt gersamlega móti vilja þeirra beggja, en eftir sem áður væri vald sveinafélaganna stórlega skert, frá því sem er í gildandi lögum, þar sem þau hafa nú úrslitavaldið, með því að fulltrúar þeirra verða að hafa skrifað upp á námssamninga nemenda við meistara, til þess að samningur gildi, þau líta eftir, að samningar séu ekki rofnir. Ég skil þess vegna ekki, hvers vegna hv. flm. berst svo harðvítugt móti brtt., úr því að hann hefir einu sinni sagt, að það sé ekki tilætlun sín að svipta sveinafélögin öllum áhrifum á þessi efni. Þau eru nógu svipt, þó að brtt. séu samþ. Afstaða okkar kommúnista er greinileg. Við óskum fyrst og fremst eftir því, að frv. verði ekki samþ. En þar sem þess er varla að vænta eftir þeim kraftahlutföllum, sem hér eru í þinginu, er ekki um annað að gera en reyna að búa frv. svo sæmilega úr garði sem hægt er. Og þá teljum við brtt. á þskj. 376 og sérstaklega á þskj. 377 vera til stórbóta og munum greiða þeim atkv.

*Jón Pálmason: Hv. 5. þm. Reykv. virðist vona. að ef brtt. á þskj. 376 og 377 verða samþ. muni ríkja í höfuðatriðum sama ástand í þessum málum og undanfarið, þar sem deilan mundi þá halda áfram milli núverandi aðilja, en úrskurður oddamannsins í hópi iðnaðarfulltrúanna færi sennilega eftir því, hvar atvmrh. stæði í pólitík á hverjum tíma. Ég er ekki óhræddur um, að þetta sé rétt til getið hjá hv. þm., og í mínum augum eru þær brtt. mjög varhugaverðar. Það er rétt hjá hv. 7. landsk., að frv. mundi að miklu leyti verða sem nýtt, ef brtt. ná fram að ganga. Markmið þeirra er að afnema það óhæfilega vald, sem stéttarfélögunum hefir verið getið og er ætlað að halda a. m. k. samkv. þessu frv. og brtt. á þskj. 376 og 377. - En það er rangt hjá hv. 7. landsk., að vinnutíminn sé lengdur með brtt. mínum um klst. á dag - 6 st. á viku. Aðeins vildi ég fella það burt, að lengd kaffitíma sé ákveðin með löggjöf, 1/2 tími tvisvar á dag, því að það virðist óviðkunnanlegt og óþarft. Hv. 5. þm. Reykv. talaði um, að tillögur minar keyrðu úr hófi og lítil hætta á, að þær yrðu samþ. Rökin munu vera þau ein, að þær stefni í íhaldsátt, eins og hann kallar. Hvað er það þá, sem hann kallar að miða í íhaldsátt? - Það er að svipta kúgunarböndum af atvinnngreininni, auka frelsi einstaklinganna til að ráða sjálfir fram úr vandamálum sínum. Þetta er það, sem Kommfl. og Alþfl. halla íhald og kúgun, þegar við sjálfstæðismenn komum með frv. og brtt. um að svipta kúgunarböndum af atvinnuvegunum. - En þeirra frelsi sjáum við þessa dagana í því, hvernig þeir beita kúgunarvaldi sínu til að stöðva siglingaflotann, fáeinum yfirmönnum á skipunum til framdráttar. Í þessu tilfelli sé ég ekki ástæðu til þess, að sveinafélögin eigi að segja til um, hvað mörgum mönnum megi kenna trésmíði, járnsmíði o. s. frv. Þá ættu félög kennara, lækna, lögfræðinga o. fl. að hafa rétt til að ákveða, hve mörgum nemendum má veita viðtöku í kennaraskóla, læknadeild eða lögfræðideild háskólans, t. d. - Það væri fullkomin þörf á að losa um kúgunarböndin á fleiri sviðum en hér blasa við augum. - Það getur hinsvegar verið rétt hjá hv. 5. þm. Reykv., að Alþingi sé svo skipað, að það vilji samþ. þetta frv. sem næst því, sem það liggur fyrir, og a. m. k. ekki fara að auka frelsi í atvinnu á einu eða öðru sviði.

* Frsm. (Emil Jónsson): Það var aðallega eitt atriði, sem ég vildi svara, úr ræðu hv. þm. A.-Húnv. Hann talaði um, að það hefði verið rangt hjá mér, að í till. hans væri farið fram á að lengja vinnutímann. Það stendur skýrt í þessum brtt., að fella skuli niður ákvæðin um kaffitíma, tvær hálfar klukkustundir á dag. Í lögunum, sem nú gilda, er vinnutíminn ákveðinn 60 st. á viku. Þegar ég bar fram það frv. upphaflega, stóð í því, að vinnutími skyldi ákveðinn 48 st. á viku. Við vildum gera þá tilraun og álítum það nógu langan vinnutíma fyrir unglinga, en það var fellt. Hinsvegar náðist samkomulag um 9 stunda vinnudag með því móti að kalla það 60 st. vinnuviku - 10 st. á dag -, en draga síðan kaffitímana frá. Ef ákvæðin um það eru felld niður, þýðir það ekkert annað en að kaffitímarnir verða ekki reiknaðir með í þessum 60 st. og raunveruleg vinnuvika lengist úr 54 í 60 stundir. Þá brá hv. þm. sér á leik. Hann sagði það væri stefna í íhaldsátt að svipta böndum af atvinnulífinu og auka frelsi. Þá væri vel, ef stefna Íhaldsins væri einmitt aukið frelsi; þá mundi ég fylgja því. En er það að auka frelsi að lengja vinnutímann? Er það að auka frelsi að gefa alveg meisturunum á vald, hve marga nema þeir taka og með hvaða kjörum? Ætli unglingnum, sem leitaði þannig á náðir meistarans, fyndist það meira frelsi en nú? Eða er það frelsi, ef þeim er vísað í hóp atvinnuleysingjanna um leið og þeir útskrifast frá meistaranum, svo að hann geti ráðið sér nýja nema? - Nei, í núverandi árferði þýðir slíkt frelsi ekki annað en að hert er á böndunum á almenningi, en ekki losað. Hv. þm. minntist á, að takmörkun iðnnemafjöldans væri hliðstæð við það, ef lokað væri tveim eða þrem deildum háskólans, læknisfræði, lögfræði og guðfræði, eða mönnum meinað kennaranám. Þetta er mesta firra. Af hverju? Af því, að ríkið heldur uppi þeirri kennslu, en meistararnir iðnaðarnáminu, um leið og þeir geta notað nemana í stað annars vinnukrafts. - Iðnkennsla gæti vel farið fram á annan hátt í e. k. skóla, þar sem ekkí væri sama þörf á takmörkunum. Ef ríkissjóður kostaði þá kennslu, gæti hið opinbera ráðið því, hve marga skólinn rúmaði. En meðan meistarar sjá um kennsluna, ráða þeir kjörum nemanna að miklu leyti, og verður ekki hjá því komizt að setja þeim ýmiskonar aðhald. Hvorki Alþ. né ríkisstj. geta á nokkurn hátt skipað þessum mönnum fyrir verkum. Þeir eru á engan hátt háðir ríkisvaldinu. Þetta eru þeirra einkamál. - Þetta er munurinn á því að hafa skólakennslu og meistarakennslu. Ef ríkisstj. vildi taka þann sið upp að fara að gefast upp við þessa meistarakennslu og taka upp skólafyrirkomulagið, þá væri henni það vitaskuld heimilt. En ég álít, að það sé alls ekki heppilegt. Það ber þess vegna að sama brunni með það, sem þessi hv. þm. sagði, að væri að svipta böndunum af og auka frelsið um leið. hlaut að fara eins og ég bjóst við, að það væru hrein öfugmæli, því að í stað þess að auka frelsið, er það skert, og í stað þess að losa böndin, er hert á þeim, ef hans till. verða samþ.

*Jörundur Brynjólfsson: Það eru aðeins örfá orð. Hv. 1. landsk. sagði næstsíðast, þegar hann talaði, að iðnfulltrúar, tilnefndir af iðnn. Alþ., hlytu að vera pólitískir menn, að vegna þessa kosningafyrirkomulags hljóti þeirra till. að verða eitthvað litaðri en till. þeirra fulltrúa, sem kjörnir myndu vera eftir brtt., sem þann flytur ásamt hv. þm. Ak. En hvernig mætti þetta nú verða? Ég hefi áður leitt óyggjandi rök að því, sem hv. 7. landsk. hefir ekki reynt að mótmæla einu einasta orði, hvaða viðhorf þessir iðnfulltrúar samkv. hans till. myndu hafa til úrskurða, enda er ekki hægt að mæla á móti því, að till. er það áskapað, að ef meistara og sveina greinir á, hlýtur sá ágreiningur að halda áfram yfir á iðnfulltrúana, og þá er það einn maður, sem úrskurðar, og þá er það aðeins viðhorf þessa eina manns, sem ræður. Ég hefi áður bent á það og leitt nokkrar líkur fyrir því, að það sé hætt við, að viðhorf þessa eina manns mótaðist að nokkru leyti af því viðhorfi, sem atvmrh. á hverjum tíma kynni að hafa til þessara mála. Sú dómsniðurstaða í þessu efni, sem fengin er með þessu móti, myndi undir flestum kringumstæðum vera ákaflega veik. En svo er mikill munur á því, sem hv. 7. landsk. viðurkennir ekki heldur, að einmitt þessir menn, sem eiga að úrskurða um þessi mál, hafa ekki það sjónarmið eingöngu, sem fulltrúar sveina og meistara myndu hafa. Þeir eru að því leyti öðruvísi. Þeir eiga að gera öðrum mönnum grein fyrir sínu starfi. Það eru iðnn. Alþ., sem tilnefna þá. Þeir eiga að gera grein fyrir sínum till. til atvmrh., og hann síðan fyrir þinginu. M. ö. o., þessir menn hafa allt aðra húsbændur yfir sér heldur en iðnfulltrúarnir, eftir till. hv. 1. landsk. Þeir hafa iðnfélögin sem húsbændur hvert frá sínu sjónarmiði, og það er aðeins einn maður, sem þyrfti að gera grein fyrir sínum till. til atvmrh., og þarna er höfuðmunur á. Og það veit ég. að hv. 7. landsk. finnur, enda hefir hann ekki leitazt við að hnekkja þessu. Það er ekki heldur hægt. Einmitt þessi atriði, sem ég hefi hér gert að umtalsefni, ættu að vera nóg til þess, að menn ekki samþ. hans till. í þessu máli, nema ef Alþ. er svo hugarhaldið, að það ástand, sem nú er í iðnaðinum og ekki bendir til neins góðs, haldi áfram. Hv. 7. landsk. vék að því, að það væri hætt við, ef þessir menn ættu að úrskurða þessi mál, að þeir hefðu ekki eins mikinn kunnugleika á þessum málum og fulltrúar sveina og meistara, sem myndu skilja betur hvorir annan, ef þeir ættust við. Það kann að vera áferðarfagurt að bera þetta fram, ef ekkert kemur fram, sem bendir í gagnstæða átt, en ef litið er til þess, sem þegar er komið á daginn, er þetta ekki eins áferðarfagurt. Nú deila þeir svo, að það er um ekkert samkomulag að ræða í sumum iðngreinum, og það er svo fjarri því, að það sé samkomulag um, að sumar iðngreinar komi ekki af sínum störfum, þó að unnin sé eftirvinna í fyllsta mæli. Og það hafa ekki verið teknir nemendur í 4 ár í sumum iðngreinum, og meistarar kvarta sárlega. Nú líða stundum margar vikur svo, að ekki er hægt að fá verk unnið, vegna þess, hve þeir eru fáir, sem að þessu starfa. Ég vil líka benda hv. 7. landsk. á, að það kemur ekki til úrskurðar þessara iðnfulltrúa. ef samkomulag ríkir á milli meistara og sveina; þá ræður það. Og hverju er þá sleppt? Ekki neinu. Aðeins getur komið til úrskurðar, ef fulltrúa sveina og meistara greinir á, og er þá ekki bezt, að sá úrskurður falli þannig, að þeir, sem hann felldu, væru ekki eingöngu litaðir af þessum sjónarmiðum. Hv. þm. benti á, að af því að það væri talað um það í frv., að hafa hlutfallskosningu á iðnfulltrúum af hálfu iðnn., benti það til þess, að hér yrði um pólitíska kosningu að ræða. Ég held ekki, að hv. þm. myndi, frá sínum málstað, draga þetta fram, því að þetta er sá kostur frv., sem sjálfsagt er að hafa. Þetta tryggir það, að ólík sjónarmið, sem kunna að vera í iðnn., fái notið sín, þegar till. er gerð um val fulltrúa, Hann ætti þess vegna að fagna þessum ákvæðum, og ég veit, að hann gerir það við nánari athugun heldur en að hafa á móti þeim. Ég þarf svo litlu við þetta að bæta, því að þetta er kjarni málsins. Ég hefi áður víkið að till. hv. þm. A.- Húnv. og tel, að þær eigi alls ekki að ná samþykki. En ég vil beina því til þeirra manna, sem vilja, að þessi mál séu í heilbrigðum farvegi, að það muni vera varlegast fyrir þá að fallast á frv. með þeim breyt., sem n. stendur óskipt að, og till., sem ég hefi leyft mér að bera fram um niðurfellingu á einum málslið 1. gr., og láta frv. ganga þannig til Ed. Það má líka glöggt sjá á ræðu hv. 5. þm. Reykv., að hann sér það við ákvæði míns frv., að sjónarmið annars aðiljans fái þar ekki til fulls notið sín. Hann hefir ekki gert það að umtalsefni, að annaðhvor aðilinn hlyti endilega að ráða, eftir uppástungu frv., ef það sýndi sig, yrði það vafalaust stutt stund. Hann vill halda því ástandi, sem nú ríkir, að sveinafélögin geti ráðið því með neitunarvaldi, hvort nemendur verði teknir, og hrýs ekkert hugur við því. Það er hreinasta fásinna að láta slíkt ástand haldast. Og ég vil beina því til hv. 5. þm. Reykv., eins og ég gerði við I. umr. málsins, að það er síður en svo, að hann sé með þessu móti að tala máli almennings hér í Reykjavíkurbæ og í öðrum byggðarlögum, þegar frá liður. M. ö. o., það er engin sanngirni, að slík málsmeðferð sé höfð á jafnþýðingarmiklu máli eins og þessu, sem grípur jafnmikið inn í atvinnulif þjóðarinnar eins og þetta mál gerir. Ég hefi áður að því vikið, að þessi mál á ekki að útkljá öðruvísi en leitað sé álits sveina og meistara. Ég álít sjálfsagt, að það fyrirkomulag sé viðhaft, og þá vænti ég þess, að sá úrskurður, sem felldur er, þegar aðiljana greinir á, verði eins réttlátlega felldur og mögulegt er. Ég vil því beina því til hv. 7. landsk., vegna þess að okkur ber ekkert á milli í þessu nema um fyrirkomulagsatriði, um tilnefningu á iðnfullfrúum, að hann ætti ekki að halda sinni till. til streitu, því að ég veit, að fyrir honum vakir ekki annað en að skynsamlega sé farið með þessi mál. Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, en vænti þess, að þessi hv. d. afgr. það á þann hátt, að allir megi vel við una, og það gerir hún með því að samþ. þær brtt., sem iðnn. öll stendur að, og þá brtt., sem ég hefi borið fram, en samþ. ekki fleiri brtt. af þeim, sem fyrir liggja.

*Jón Pálmason: Ég bað hæstv. forseta um athugasemdartíma af því, að ræða kunningja míns, hv. 7. landsk., var á þá leið, að ég sé mér ekki annað fært en að leiðrétta þær missagnir, sem hann kom með í sambandi við mínar till. Í fyrsta lagi er það algerlega rangt hjá honum, að það, að fella niður orðin „1/2 klst. tvisvar á dag“ úr l., svipti burt þeim tíma, sem þar sé um að ræða, því að það stendur eftir sem áður í 1., að það skuli vera 9 klst. vinnutími á dag, að frádregnu kaffihléi. Það er því aðeins um það að ræða, að það skuli vera lögbundið, að kaffihlé sé 1/2 klst. í einu, og hvorki meira eða minna. Ég vil láta það vera á valdi hlutaðeigandi nemenda og meistara, hvort kaffitíminn sé 1/2 klst. 3 stundarfjórðungar, 20 mínútur o. s. frv. Hér er því um aukaatriði að ræða. Hitt, að það sé verið að auka böndin, en ekki svipta þeim af, með mínum till., er gersamlega rangt, því að þær miða að því, að það sé á valdi meistara og viðkomandi nemenda, hve margir eigi að fá lærdóm í þessari og þessari grein, því að eins og þessi hv. þm. veit a. m. k., og ég hygg, að flestir hv. þm. hafi athugað, þá eru í iðnaðarnámsl. ákvæði um það, hvaða kostir það eru, sem nemendurnir eiga við að búa hjá meisturunum, ekki einasta hvað vinnutíminn sé langur, heldur og hvað námstíminn sé langur, hvað kaupið sé á hverjum tíma o. s. frv. Öll þau atriði eru ákveðin í l. Það er því gersamlega rangt hjá hv. 7. landsk., að það sé verið að auka böndin með þessum till. mínum. Hitt vænti ég, að allir geti séð, að það er til þess að auka frelsið, þegar svo er stillt til, að ekkert stéttarfélag geti útilokað unglinga frá því að læra þá iðn, sem þeir óska að leggja fyrir sig. Viðvíkjandi hinu, að það sé ólíku saman að jafna, meistaranámi og skólakennslu, þá er í þessu tilfelli ekki neinn munur þar á annar en sá, sem hv. 7. landsk. talaði um, að ríkið rekur aðra kennsluna, en einstakir menn hina. Ég verð að halda fast við það, að ég get ekki annað fundið en að það sé sambærilegt, að stéttarfélag, t. d. kennarafélagið, læknafélagið og lögfræðingafélagið, ætti að hafa það á valdi sínu, hve margir bættust við í þessari og þessari grein. eins og það sé á valdi stéttarfélags, hve margir fá að læra viðkonumdi iðn. - Meira skal ég svo ekki um þetta segja.



Það eru fyrst nokkur orð út af því, sem hv. síðasti ræðumaður var að segja. - Það kemur úr hörðustu átt, þegar hv. íhaldsþm. hér í d. eru að tala um frelsi, og það kemur mér kynlega fyrir sjónir, þegar þeir eru að tala um, að það þurfi að skera kúgunarböndin burt. Ég vildi bara spyrja: Hvernig er þeirra afstaða, svo að ég taki aðeins eitt dæmi, til l., sem hv. þm. G.-K., þáv dómsmrh., gaf út í des. 1932, sem bönnuðu öllum fiskimönnum að flytja út saltfisk. Var það frelsi? Nei, þessir háu herrar eru ekki mikið að hugsa um frelsi almennings í landinu, heldur um sín eigin völd. Ég held, að þessum herrum væri nær að athuga, hvaða frelsi það er, sem verkalýðurinn hefir nú við að búa í þjóðfélaginu, frelsi til þess að geta lifað og fengið atvinnu. Haldið þið, að það sé frelsi, að hér verða 14 þús. manns að eiga allt undir geðþótta og vilja ca. 30 togaraeigenda. Haldið þið, að það sé frelsi, að mörg þúsund manna verði að eiga atvinnu og lif sitt undir því, sem nokkrum eigendum fárra en þýðingarmikilla framleiðslutækja þóknast að ákveða. Mig langar til að upplýsa þennan hv. þm. A.-Húnv. um, að það var einusinni sá tími, að þetta „frelsi“ ríkti og það ótakmarkað. Það var á þeim tíma, sem iðnaðurinn var að brjótast í gegn í Englandi á fyrri hluta aldarinnar, sem leið. Og þá kom þetta „frelsi“ fram í því að börn, allt niður í 6 ára, voru látin þræla í 12–15 tíma á dag, þræla þangað til þau dóu, og þegar það hafðist í gegn eftir 30 ára baráttu í enska þinginu, 1846, að bannað var með l. að börn innan 10 ára aldurs mættu vinna í verksmiðjum, þá hrópuðu þeir upp, íhaldsmennirnir í þinginu, að þetta væri sú ógurlegasta skerðing á persónufrelsinu sem hægt væri að hugsa sér. Þá er það viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði. Hann orðaði það rétt, sem okkur greinir á. Það, sem hér liggur fyrir er, hvort synjunarréttur sveinafélaganna á að haldast eða ekki. Ég vil vekja eftirtekt hv. þm. á því, að þó að samþ. verði brtt. iðnn. á þskj. 316 og brtt. hv. 1. landsk. á þskj. 377, þá er þar með samt sem áður í raun og veru skertur og að mestu leyti afnuminn synjunarréttur sveinafélaganna, þannig að þó að þessar brtt. nái fram að ganga, þá er frv. nógu bölvað og íhaldssamt samt. Það er rangt, að sveinafélögin hafi sérstaklega misnotað sinn rétt og að það horfi til einhverra voðalegra vandræða í iðnaðinum. Sem stendur horfir ekki til neinna vandræða í iðnaðinum, nema ef mönnum finnst það vandræði, að þar sé ekki tómt atvinnuleysi. Yfirleitt er ekki neitt vandræðaástand í iðnaðinum, það er þannig, að fjöldi af sveinum hefir möguleika til þess að fá vinnu, eftir að þeir eru búnir að vera 4 ár sem nemendur, og það verður að teljast heilbrigt ástand. - hitt óheilbrigt, ef svo er hrúgað inn í iðnaðinn, að þegar menn séu búnir að vera nemendur í 4 ár, þá sé þeim sparkað. Þess vegna álít ég, eins og ég hefi lýst yfir áður, að það sé bezt, að sitja við sama eins og nú er, að þau l., sem nú gilda, stæðu óbreytt, og að synjunarréttur sveinafélaganna héldist. Hinsvegar, til þess að gera þetta frv. ekki að hnefahöggi í andlit allra iðnaðarmanna í landinu, jafnt meistara og sveina, þá álít ég nauðsynlegt að samþ. þær till., sem hér hafa komið fram á þskj. 376 og 377, því að þær tryggja iðnaðarmönnum umráð yfir sínum eigin málefnum, en jafnvel þó að þær brtt. yrðu að l., þá er réttur sveinafélaganna samt sem áður stórkostlega skertur.



Það eru aðeins örfá orð til. hv. þm. A.-Húnv., af því að ég kann því ekki, að hann sagði við mig, að ég hefði farið rangt með. að samkv. hans till. væri vinnutími nemendanna lengdur. - Ég fullyrði þetta, - og ég skal sanna þetta. Það stendur í l. eins og þau eru nú, með leyfi hæstv. forseta: „Starfstími iðnnema má ekki fara fram úr 60 klst. á viku, að meðtöldum kaffihléum 1/2 klst. tvisvar á dag eða tilsvarandi styttingu á daglegum vinnutíma annars“. Í brtt. hv. þm. stendur, að niður falli klst. tvisvar á dag“. Þá verður gr. svona: „Starfstími iðnnema má ekki fara fram úr 60 klst. á viku, að meðtöldum kaffihléum“, o. s. frv. Þá stendur ekkert um það, hvað kaffihléin eigi að vera löng, heldur fer það eftir geðþótta meistaranna, hve löng þau eigi að vera, og þeir hefðu þannig möguleika til að auka vinnutíma nemendanna um 6 klst. á viku. Þá er annað, sem hann sagði, að líka væri rangt hjá mér, að það væri verið að herða á böndunum með hans till. - þvert á móti væri verið að losa þau -, og sagði, að í l. væru ákvæði um það, með hvaða kjörum nemendurnir væru ráðnir. Það er ekki rétt. Þetta eru aðeins samningsatriði. Það stendur í 4. gr. l., að það skuli tiltekið í námssamningi, með hvaða kaupi og kjörum nemendur séu ráðnir, og ef þetta er ekki tryggt með samtökum hlutaðeigandi stéttar, þá eru nemendurnir í hverju einstöku tilfelli ofurseldir því, hver kjörin eru. Það var einkum þetta, sem ég vildi taka fram. viðvíkjandi hv. 1. þm. Árn. og okkar ágreiningi hefi ég ekkert frekar að segja. Við höfum þar hvor sína skoðun á málinu. Ég held, að pólitísk kosning tryggi á engan hátt hlutleysi, heldur sú aðferð, sem ég vil hafa, að taka þessa menn úr samtökum iðnaðarmanna sjálfra. Ég vil enda á, að einhver sagði, að þessi iðnaðarnámslög hefðu nú verið í gildi í tvö ár og að þau hafi valdið svo miklum erfiðleikum, að í sumum iðngreinum hefðu ekki verið teknir nemendur í 4 ár. Þetta getur ekki verið rétt, því að l. eru ekki nema tveggja ára. Ennfremur vil ég vekja athygli á því, að l. eru ekki að fullu komin í framkvæmd ennþá, því að ekki hefir verið gefin út sú reglugerð, sem l. gera ráð fyrir, og yfirleitt hefir ekki verið hægt að hafa á þessu eðlilegan gang, vegna þess að reglugerðin er ekki til, og um það er ekki hægt að kenna l.

*Jörundur Brynjólfsson: Það er aðeins eitt atriði í því síðasta, sem hv. 7. landsk. drap á. –Það veit hv. þm. alveg eins vel og ég, að úr því að l. eru þannig úr garði gerð, að annar aðilinn hefir synjunarvald, þannig að engir nemendur séu teknir í viðkomandi iðn, þá er ómögulegt að breyta slíku með reglugerð. Þetta er stórvægilegt atriði, og þetta er nóg. Ég þarf svo ekki að fjölyrða um þetta frekar.



Herra forseti! Eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls, þá ber ég hér fram brtt. við frv. á þskj. 389. Þessar brtt. fela í sér í fyrsta lagi, að útvarpsráðsmönnum sé fækkað úr 7 niður í 3. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú, að það mun vera reynsla í flestum nefndum, að starfið gangi greiðlegar, ef tala nefndarmanna er ekki næsta há, og 5 manna n. að öðru jöfnu starfl greiðlegar en 7 manna. Þær breyt. hafa orðið á síðustu árum á störfum útvarpsins, að fengnir hafa verið menn til aðstoðar um hljómlist annarsvegar og hinsvegar um val á leikritum, upplestri og nokkru öðru föluðu máli, sem flutt er í útvarpið. En þrátt fyrir þetta hefir starf útvarpsráðs, sem nú situr og hefir setið síðan árið 1935, verið talsvert meira en það var áður en fjölgað var nm. úr 5 í 7. Það var tekin upp sú starfsvenja að skipa 2 nefndir, sem skyldu fjalla um öll þau mál, er ná til útvarpsráðs. Formaður hefir átt sæti í báðum nefndum og unnið með þeim. Hinsvegar hefir hann líka unnið með þessum starfsmönnum útvarpsráðs, og ég ætla, að það myndi nægja til afgreiðslu á málunum, svo ekki yrði lakara en áður, að í n. væru 2 menn og formaður, hvorri um sig, og þær 2 eins og verið hefir. Þær breyt., sem felast í mínum brtt.. eru á því, hvernig úvarpsráð sé skipað. Eins og kunnugt er, er það nú skipað af þrem aðiljum. Í fyrsta lagi eru 3 menn kosnir á Alþingi, í öðru lagi 3 menn kosnir með hlutbundinni kosningu meðal útvarpsnotenda um land allt, og í þriðja lagi er formaður útvarpsráðs skipaður af kennslumálaráðherra. Það virðist óneltanlega vera eðlilegast, að þeir menn, sem halda útvarpsrekstrinum uppi í landinu, en það eru útvarpsnotendur, fengju að ráða, á hvern hátt er farið með málefni útvarpsins og hvernig skipað er úfvarpsráð. Og það verður bezt tryggt með því, að þessir sömu aðiljar, útvarpsnotendur, kjósi menn í útvarpsráð. En þó hefði mér þótt hlýða að ætla kennslumálaráðh. íhlutunarvald með starfsemi útvarpsins, af því að það hnígur undir hans starfsgrein. Skipi hann einn mann, sem yrði þá um leið formaður. Þá er 3. brtt. á þessu þskj. Eins og nú er ákveðið í lögum, þarf frambjóðandi til kosninga í útvarpsráð að hafa meðmæli 200 manns. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa tölu hærri en 100 manns. Í næstsíðustu málsgr. frv. er ákvæði um það, að skrifstofustjóri útvarpsráðs sé ritari þess. En nú er það svo, að í útvarpslögunum er ekkert ákvæði um það, að neinn skrifstofustjóri skuli verða fyrir útvarpsráð; get ég ekki séð, að nein ástæða sé að binda með lagastaf, hvort þessi skrifstofustjóri, ef hann er, sé ritari ráðsins eða ekki. Þykir mér að öllu leyti eðlilegast, að útvarpsráð nefni sér úr sínum hópi, ef því þykir svo rétt vera, ritara sinn, ef starfskraftar útvarpsráðs nægja. Nú er gert ráð fyrir því í frv., eins og í núgildandi l., að svo megi fara með kosningar í útvarpsráð, að enginn kjörlisti komi fram. Í samræmi við það hefi ég gert þá brtt. á sama þskj., að þá sé það kennslumálaráðh., sem skipi menn í útvarpsráð, þó þannig, að tilnefning þriggja manna sé bundin till. frá þrem stærstu flokkum á Alþingi. Með því tel ég, að betur ætti að vera tryggt en ella, að menn kæmu með nokkuð ólíkar skoðanir um þau hin allra viðkvæmustu mál, sem fyrir útvarpið eru lögð, en það eru vitanlega þau mál, er snerta stjórnmálin. - Loks er 5. breyt., sem felst í þessu þskj., við 2. gr., þannig, að umboð þeirra manna, sem nú eiga sæti í útvarpsráði, skuli gilda til 1. maí 1939 þ. e. a. s. í 4 ár frá því að þetta útvarpsráð var skipað, og þannig, að innan þess tíma hafi kosning getað farið fram á þeim 4 mönnum, sem ég legg til, að skipaðir séu af hálfu útvarpsnotenda. Önnur helztu atriði á þessu þskj. eru að mestu leyti sama eðlis og frv. á þskj. 347. Ég sé ekki ástæðu til, nema tilefni gefist, að rökræða þetta frekar en ég hefi gert, að eðlilegast megi teljast, að útvarpsnotendur sjálfir ráði með kosningu, hverjir skipi útvarpsráð. Hitt hefir og komið fram, áður en 4 ár eru liðin frá því að núgildandi lög um útvarpsrekstur ríkisins voru sett, að það hefir fylgt bögguli skammrifi, að útvarpsráð hefir ekki verið „rofið“, þó að þing hafi verið rofið. Ég vil að síðustu geta þess, að það útvarpsráð, sem nú starfar, sem er að meira eða minna leyti skipað af pólitískum aðiljum, hefir reynzt mér í samstarfi tiltölulega mjög hlutlaust, og líklega að dómi þeirra, er til þekkja, hlutlausara en það útvarpsráð, sem áður var. Ég sé ekki ástæðu til að gera neinar snöggar breyt. undir þinglok á þessu máli, og hefði vitanlega ekki borið fram neinar brtt. á útvarpslögunum, ef ekki hefði gefizt það tilefni, sem felst í frv. um breyt. þeirra laga á þskj. 347.1)

*Thor Thors: Frv. það, sem hér er til umr., er flutt af allshn. deildarinnar, sem ég á sæti í. Ég lét þess getið við fyrstu umr. málsins, að ég hefði gerzt flm. frv. fyrst og fremst fyrir þá sök, að ég óskaði, að það yrði tekið til athugunar á þessu þingi, á hvern veg málefnum útvarpsins sé skipað. Við sjálfstæðismenn höfum á undanförnum þingum flutt frv. um breyt. á útvarpslögunum. Hafa okkar till. gengið í þá átt, að gefa útvarpsnotendum sjálfum meiri rétt yfir málefnum þessa fyrirtækis en þeir hafa haft. Við höfum gert að till. okkar, að útvarpsnotendur, sem að öllu leyti rísa undir rekstri þessa fyrirtækis, fengju sjálfir að ráða meiru í kosningu útvarpsráðs. Það hefir verið skipað 7 mönnum, og höfum við lagt til, að útvarpsnotendur fengju að ráða vali fjögurra þessara manna. Nú flytur hv. 1. þm. Skagf. brtt. við þetta frv. á þskj. 389, þar sem hann vill í fyrsta lagi fækka meðlimum útvarpsráðs úr 7 niður í 5. Ég get fallizt á, að það sé oft og tíðum a. m. k. auðveldara að starfa í 5 manna n. heldur en 7 manna n., og ég hygg, að það muni verða til góðs þessu máli, að yfirstjórn útvarpsins verði skipuð 5 mönnum, en ekki 7, eins og verið hefir. Auðvitað mun ég verða flm. brtt. sammála um það, að veita útvarpsnotendum meiri rétt en þeir hafa haft. Þess vegna fagna ég till. hans um það, að útvarpsnotendur eigi þess kost að kjósa 4 af 5 mönnum í útvarpsráð, og ég vil eindregið mælast til þess, að hv. deild fallist á þetta fyrirkomulag. Það miðar vissulega í lýðræðisáttina. Það er full réttsýni á bak við það, að þeir menn, sem í rauninni bera fyrirtækið á herðum sér, fái eingöngu að ráða yfir málefnum þess. því hefir að vísu verið haldið fram, að ríkið ætti mikinn rétt til þess að hafa hönd í bagga með stjórn þessa fyrirtækis, og því er varla að neita, að það hafi við rök að styðjast. En hvað sem skipun útvarpsráðs líður, þá er það kennslumálaráðh., sem ætti að vera yfirmaður þessarar stofnunar og hlýtur sem slíkur að hafa hin æðstu ráð um meðferð mála í útvarpinu. Nú er samkv. þessum brtt. eingöngu ætlazt til, að ráðh. skipi einn mann í útvarpsráð, og má það sanngjarnt teljast. En flm. ætlast til þess, að þessi maður þurfi endilega að vera sjálfkjörinn formaður útvarpsráðs. Mér finnst engin ástæða til þess, og því hefi ég borið fram brtt. á þskj. 402, þess efnis, að þótt kennslumálaráðh. hafi ráð á því að skipa einn mann í útvarpsráð, þá sé ekki slegið föstu, að sá maður yrði formaður ráðsins, heldur eigi útvarpsráð sjálft að kjósa sér hann, því ég tel, að það sé eðlilegast, að þessir 5 menn, sem eiga að vinna saman að velferð þessa fyrirtækis, ráði því sjálfir, hvern þeir velja fyrir formann. Af því, sem ég nú hefi sagt, leiðir það, að ég er eindregið fylgjandi brtt., sem hv. 1. þm. Skagf. ber fram, og vil skora á hv. deild að samþ. brtt. ásamt minni brtt. 1) Þingskrifarinn hefir fellt svo mikið niður af ræðunni, að hún verður ekki leiðrétt að neinu gagni nú. er svo langt er um liðið. - 3/2 '39. PHann.

*Héðinn Valdimarsson: Ég get fallizt á brtt., sem hv. 1. þm. Skagf. kom með, og þær ástæður, sem hann bar fram hér, að það sé eðlilegasta leiðin, að útvarpsnotendur hefðu meiri afskipti af útvarpinu og stjórn þess en nú er, ef á annað borð er farið að breyta lögunum frá því, sem nú er. Ég hefi þó komið með brtt., sem ég mun nú skýra. Þessu frv. fylgir grg., og eins og ég gat um við síðustu umr., virðist hún á röngum forsendum byggð, þar sem látið er í ljós, að þessi lög séu sérstaklega nauðsynleg, vegna þess að kjörtímabil þeirra, sem skipaðir eru af ríkisstjórn, renni út 22. marz. Það er alls ekki. Eftir veitingarbréfinu rennur það ekki út fyrr en í maímánuði. Þá er nægilegur tími til að ganga til kosninga lögum samkv., bæði fyrir útvarpsnotendur og einnig fyrir kennslumálaráðh. Hv. þm. Seyðf. ætti að vita þetta manna bezt, þar sem hann undirskrifaði skipunarskjölin. Af þeirri ástæðu ætti ekki að verða nein nauðsyn fyrir þetta frv., enda eins og ég gat um við l. umr., er annar tilgangurinn en að gera við gloppu á lögunum. Ég kem þó með brtt., ef frv. yrði samþ., og felldar þær breyt., sem 1. þm. Skagf. kom með, sem gætu komið þessu í samt lag, þótt ekki sé farið inn á að svipta þá starfi, sem hv. þm. Seyðf. hefir veitt þessar stöður, á miðju kjörtímabili, án þess að nokkuð hafi þeir til saka unnið. Ég held, að það sé sjálfsagt, ef kosning á að fara fram, að hún fari þá fram að nýkjörnu þingi framvegis. En ég vil þó bæta því við, að þeir tækju við störfum I. maí næsta ár á eftir, og fellur þá jafnframt niður umboð þeirra útvarpsráðsmanna, sem kosnir voru næsta ár á undan, þannig, að ef vorþing er, þá byrji útvarpsráðsmenn þegar eftir kosningar I. maí. Ef haustþing er, þá bíði þeir til næsta vors, og þá geta þeir haft allan undirbúning undir starfsemi á næsta ári. Hinsvegar finnst mér engin ástæða ef nokkur hluti útvarpsráðsmanna er kosinn af útvarpsnotendum, að kjörtímabil þeirra sé annar tími en þeirra, sem skipaðir eru af ráðh. Og með því fyrirkomulagi, sem ég lagði til í brtt., þá á að vera auðvelt að kjósa þá á þeim tíma, sem um er getið í frv., febr. eða marz, og tækju þeir líka til starfa 1. maí, þannig, að mín brtt. er með því, að kosningin gildi til sama tíma og hinna í útvarpsráð, og loks, að formaður skal skipaður áður en hið nýkjörna útvarpsráð tekur til starfa og situr kjörtímabil þess, og situr þá allt útvarpsráð á sama tíma. Ennfremur legg ég til, að breytt verði 2. gr. - þar sem sérstök undanþága hefir verið gerð fyrir þá menn, sem kosnir eru af útvarpsnotendum, - að lög þessi öðlist gildi, þó að þeir, sem nú sitja, sitji til 1. maí næsta ári en hinsvegar getur þetta þing, ef það svo vill, eða þá næsta þing, kosið mennina. Ég hygg, að með þessum breyt., ef ekki fást breyt., sem hv. 1. þm. Skagf. kom með, og menn telja betra að breyta frv., þá næðist það, sem er látið í veðri vaka, að sé aðaltilgangur frv. Hinsvegar næst það ekki, að komið sé mönnum út úr útvarpsráði nú, sem kannske er aðaltilgangur hv. þm. Seyðf.



Eins og þm. er kunnugt, er þetta gamalt deilumál hér á þingi, hvernig skipa á útvarpsráð, og þrásinnis hafa orðið um það allhörð átök. Þegar þetta frv. var samið, var það ráð tekið að flytja engar till. um breyt. á skipun útvarpsráðs, heldur halda henni óbreyttri. Tilgangur frv. er fyrst og fremst sá, eins og grg. sýnir, að leiðrétta þær misfeilur, sem eru á lögunum nú, er gerðu það að verkum, að ekki er hægt að framkvæma lögin. Það er að vísu rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. segir, að skipun formanns og þeirra útvarpsráðsmanna, sem kosnir eru af útvarpsnotendum, er ekki gefin út fyrr en í byrjun maí 1935. En það breytir ekki því, að þeir geti átt setu jafnlengi og þeir þingkosnu menn, og í þeirra bréfi er ákveðinn tími, samkv. lögum 3 mán. eftir að kosning hefir farið fram á Alþingi. Þessi kosning fór fram á Alþingi 22. desember 1934, og þeirra kjörtímabil endar því 22. marz 1939, en fyrir þann tíma er ómögulegt að vera búinn að ganga frá kosningu nýrra manna á Alþingi og líka láta kjósa af hálfu útvarpsnotenda. Þetta tel ég, að grg. frv. beri með sér, enda skilst mér, að allir hv. þdm., sem um þetta hafa talað, séu sammála um, að þetta misræmi l. beri að leiðrétta, og ástæðan til, að frv. er flutt svona, er sú, að þar er í engu haggað við því gamla ágreiningsmáli, hvernig útvarpsráðið sé skipað, að það sé skipað 3 mönnum kosnum af Alþingi, 3 mönnum kosnum af útvarpsnotendum og oddamaðurinn skipaður af kennslumálaráðh. Það er alveg misskilningur hjá hv. 3. þm. Reykv., að þetta frv. sé flutt til að bægja vissum mönnum út úr útvarpsráðinu. Hinsvegar get ég ekki sem forseti Sþ. gengið á svig við ákvæði l. til þess að halda þessum mönnum í útvarpsráðinu, enda þótt þeir hafi gengið til áberandi þjónkunar við hann í störfum sínum í útvarpsráðinu. Ég get ekki talið það fullgilda ástæðu til að hverfa frá því, sem l. mæla fyrir um. Annars. get ég ekki að því gert, að mér þykir mjög undarlegt, að hv. 3. þm. Reykv. skuli nú taka undir það með hv. 1. þm. Skagf., að rétt og eðlilegt sé, að þingið fallist á, að útvarpsnotendur einir ráði skipun útvarpsráðs. Ég man ekki betur en að 1934, þegar þau l., sem við nú erum að ræða um að breyta, voru samþ., væri þessi hv. þm. einna ákveðnastur í því, bæði í þinginu og eins í n., að það væri Alþingi og stj., sem ætti að ráða í þessu máli, en hvað sem því veldur, þá hefir hv. þm. nú haft svo gersamlega endaskipti á sjálfum sér og hausavíxl á sínum skoðunum. Það skyldi ekki vera, að ástæðan væri sú, að honum væri hugleikið að halda einhverjum sérstökum mönnum, sem nú eru í útvarpsráðinu. Einhver ástæða er til þessara áberandi skoðanaskipta í þessu máli. Ég er alveg ósammála þeim, sem halda því fram, að útvarpsnotendur einir eigi að ráða málefnum útvarpsins. Það er óeðlilegt og gersamlega andstætt því, hvernig útvarpið er byggt upp, og andstætt þeim reglum, sem gilda almennt í þjóðfélagsmálum. Ég veit ekki betur en að allt það fé, sem lagt hefir verið í útvarpsstöðina, hafi komið úr ríkissjóði, og nú á að taka á 7. hundrað þús. kr. lán til að stækka stöðina, og ég veit ekki til, að útvarpsnotendur séu umfram aðra þegna þjóðfélagsins ábyrgir fyrir því. Viðtækjaverzlun ríkisins er rekin með það fyrir augum að standa undir rekstri útvarpsins. Ég álít sjálfsagt, að álit og skoðanir útvarpsnotenda sé rækilega athugað í útvarpsráðinu, og það er gert. En ég álít, að löggjafinn og ríkisstj. eigi að hafa úrslitaáhrif á þessi mál og eigi að geta ráðið stjórn þessa fyrirtækis eins og annara, og ég held, að það sé torfundin betri lausn á þessu heldur en sú, sem er í núgildandi l. Önnur atriði í brtt. hv. 1. þm. Skagf. skipta minna máli. Hann ber fram brtt. um, að skrifstofustjórinn skuli ekki vera ritari útvarpsráðs, og það er ekki neitt höfuðatriði í mínum augum. En ég hygg, að ef útvarpsráðið hefir skrifstofustjóra í framtíðinni, þá muni hann annast ritarastörf hjá útvarpsráði, jafnvel þó að útvarpsráð kysi annan til þess. Ég sé ekkert á móti því, ef hv. þm. er það áhugamál, að þessi brtt. sé samþ.; það gerir hvorki til né frá. Hv. þm. gerir sýnilega ekki ráð fyrir, að alltaf sé mikill áhugi fyrir kosningu í útvarpsráð, og fæ ég ekki skilið, hvers vegna hann vill ganga inn á þá leið, sem hann annars er andvígur, að láta þingflokkana blanda sér inn í að skipa útvarpsráðið, sem eftir hans aðaltill. eiga engin afskipti að hafa af því. Þetta finnst mér stangast á. Um það, hvort rétt sé að láta kjörtímabil núverandi útvarpsráðsmanna falla niður frá 1. maí, má vitanlega deila í það óendanlega. Hv. 1. þm. Skagf. segir, að eftir þeirri reynslu, sem hafi fengizt af útvarpsráðinu, þá sé það mjög hlutlaust. Ég hefi kannske misskilið hlutverk útvarpsráðs, að það ætti að vera hlutlaust, a. m. k. er ekki ætlazt til þess í l., og mjög mikið af því, sem er sagt um þetta sjálfsagða hlutleysi útvarpsins, er bara út í bláinn, en það á að sýna óhlutdrægni. Það er ómögulegt að komast hjá, að það flytji ákveðinn málstað, en það á ekki að sýna hlutdrægni, og um það verður að sjálfsögðu mjög deilt, hvernig það lánast, enda er þar vandratað meðalhófið. En af því að þessi orð féllu hjá hv. þm., þá vil ég undirstrika, að það er óhlutdrægni, sem er fyrsta skylda útvarpsráðsins 1 þessu efni. Skemmtilegast þótti mér niðurlagið á ræðu hv. 1. þm. Skagf. Hann sagði, að að öðru leyti væru brtt. sínar fullkomlega shlj. frv., en ég sé ekki betur en að ef brtt. hans verða samþ., þá sé ekkert eftir af frv.; því er alveg snúið við, sem máli skiptir. Ég tel líka, að ósamræmi sé í því að hafa annað kjörtímabil fyrir þá útvarpsráðsmenn, sem skipaðir eru af Alþingi, en hina, sem eru kosnir af útvarpsnotendum. Það, sem vakti fyrir Alþingi, þegar ákveðið var, að kjörtímabil útvarpsráðsmanna væri 4 ár, var það, að miða við kjörtímabil alþingismanna, sem gert var ráð fyrir, að færi saman, en af vangá hefir þess ekki verið gætt, að gera ráð fyrir að til þingrofs og aukakosninga gæti komið. Ég sé því enga ástæðu til, að kosning af hálfu útvarpsnotenda fari fram samtímis því. Hv. þm. minntist á gamla spakmælið, sem nú er umskrifað í það þinglega form. að fámennar n. vinni betur en fjölmennar. Ég er ekki viss um, að þetta sé fullgildur sannleikur. Það fer allt eftir því, hvernig n. er. Ég hefi ekki orðið var við, og ég hygg, að hv. þm. hafi ekki heldur orðið var við það, að starf n. torveldaðist við, að 7 menn væru í henni, eða batnaði, þó að fækkað væri. Í þeim mest áríðandi þingnefndum gera þingsköp ráð fyrir, að séu margir menn, jafnvel fleiri en 7. Ég verð að segja, að mér finnst hv. þm. Snæf. hafa brugðizt mér með því að ganga svo grersamlega sem hann hefir gert inn á brtt. hv. 1. þm. Skagf., og verð mjög að mæla því í gegn, að þær verði samþ. Í stuttu máli er þetta frv. hér beinlínis flutt og sniðið á þann veg, sem gert er, með það fyrir augum, að hreyfa á engan hátt við því gamla deilumáli þingsins, hvernig útvarpsráðið skuli skipað. Við, sem að frv. stóðum, vorum sammála um, að óheppilegt væri að taka það upp og varla hægt að gera ráð fyrir, að það næði þá fram að ganga á þessu þingi. Ég vil því mjög eindregið mæla gegn því, að brtt. á þskj. 389 verði samþ. Með því að samþ. þær er gersamlega horfið frá þeim grundvelli, sem lagður var með l. um útvarp frá 1934, og komið inn á annan grundvöll, sem að minni hyggju er í ósamræmi við það, sem er eðlilegt og sjálfsagt.

*Eiríkur Einarsson: Ég vil með fáum orðum hvorugt gera, taka til umr. starf útvarpsins eins og rætt er um það meðal þjóðarinnar eða hitt, að gagnrýna þær breyt., sem um er að ræða í því frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil aðeins geta þess um brtt. á þskj. 389 og 402, að ég tel þær báðar heldur snúa málinu til sanngjarnara og betra horfs, og mun ég því eins og málið liggur fyrir ljá þeim atkv. mitt. En það, sem varð til þess, að ég stóð hér upp úr mínu sæti, er, að mig furðar það nokkuð, úr því á annað borð er verið hér á Alþ. að hreyfa við útvarpslögunm, þá skuli sú lagabreyt. einungis lúta að þessu fyrirkomulagsformi um skipun útvarpsráðsins, sem frv. og brtt. fjalla um. Ég sagði að vísu, að ég áliti, að hér væri stefnt í rétta átt, sérstaklega að því er brtt. snerti, og gæti ég því vel við þær unað. Og þá kem ég að því, sem ég álít, að hér á bak við skipti sérstaklega máli. Ég álít réttast, að útvarpsnotendur úti um landsbyggðina yfirleitt ráði meira en minna um yfirstjórn útvarpsins. Ég álít það betra en að Alþingi hafi ákörðunarrétt um, hverjir skuli stjórna þessum málum. Það er af þeirri ástæðu, að ef á að byggja út úr útvarpinu allri pólitískri og hagsmunalegri togstreitu, til þess að vera ekkert myrkur í máli, því að það er bezt að nefna hlutina sínum réttu nöfnum, þá hygg ég, að útvarpsnotendum sé svo sárt um stofnunina, að þeir verði varkárari í að skipa í þessi embætti og sjái betur um. að það verði gert ópólitískt heldur en alþm. mundi nokkurn tíma takast. Ég held sem sé, að hin almenna aukna íhlutun útvarpsnotenda ætti að vera nokkurt spor í áttina til tryggingar í þessu efni, að þeim sé betur trúandi til að skipa í þessi sæti án flokkslegrar togstreitu en nokkurn tíma Alþingi sjálfu. Ég held því, ef þingi væri ekki komið svo langt, að nauðsynlegt hefði verið að koma með brtt. í víðtækara formi en hér er gert. Þegar maður athugar, hvað útvarpið er orðin kostnaðarsöm og mikil stofnun, þá hlýtur maður undireins jafnframt því að meta það mikils, að starfinu sé þannig með gaumgæfni háttað, að almenningi í landinu geti komið að sem mestum menningarnotum. Það er ómögulegt að neita því, þegar útvarpstæki eru komin á jafnmörg heimili um breiðar byggðir landsins til sjávar og sveita og raun hefir á orðið, og athugað, hvað mikið menn hlusta á það, sem þaðan kemur, að þetta hefir rutt burt öðru, sem menn nutu áður í frístundum sínum, svo að þeir verða nú nauðugir - viljugir að una við það, sem útvarpið lætur til eyrnanna berast. Þó að það væri ekkert annað en þetta, þá væri það eitt nóg til að sýna, hvað mikið gildir, að útvarpið flytji sem mest og raunar eingöngu það, sem fólki er menningar- og fræðsluauki að. Ég álít t. d. til samanburðar við þetta, að allt of lítið sé gert að því, - allt of mikill svefnhöfgi yfir þeim, sem slíkum málum eiga að ráða, og íhlutun um það, hvað bókaútgáfa er styrkt hér á landi. Ég tel brýna nauðsyn bera til þess, að á nálægum tímum hefjist Alþingi handa með að láta gefa út mjög ódýra og handhæga útgáfu af öllum beztu bókmenntum Íslendinga, sem sé svo dreift út yfir landsbyggðina. Þessi málefni hafa sætt algerðu skeytingarleysi. Það þarf fyrst og fremst að gefa út Íslendingasögurnar og beztu fræðibækur um erlend og innlend málefni í ódýrri útgáfu, sem mundi þá komast inn á svo að segja hvert einasta heimili. Ég tel, að fólki væri andleg heilsubót að fá til sín slíkar bókmenntir. Alveg sama er að segja með útvarpið. Fólkið fær nóg af þeim pólitísku málgögnum frá öllum flokkum, sem ræða þær skoðanir, sem efst eru á baugi í hvert skipti. Þar skortir ekki fræðsluna, þar er hún í algleymingi, og þar sem blöðunum er nú hleypt inn á heimilin svo mjög sem raun ber vitni, þá er miklu síður nauðsyn fyrir útvarpið að vera á verði um þau pólitísku mál, og því meir gæti það gefið sig að þeim ágætu bókmenntum, sem héldu andlegu lífi í þjóð vorri um margar aldir. Útvarpinu er skylt að hlaupa þarna í skarðið og koma með eitthvað gott og menntandi í staðinn fyrir þann lestur bóka, sem það hefir útrýmt. Því er oft haldið fram, og þeir eru ekki svo fáir, sem hafa þá skoðun, að útvarpinu sé skylt að láta alla hafa eitthvað, eins og það er orðað. Þeir, sem vilja heyra fornsögurnar, fái að heyra eitthvað úr þeim, og þeir, sem vilja söng og músík, fái það þeir, sem vilja heyra um þjóðfélagsmálin, fái einnig nokkuð, þeir, sem unna leiklist, fái einnig sinn skerf og þeir, sem vilja, þegar klukkan er orðin margt á kvöldin. heyra jazzmúsík, hljóti einnig nokkurn skammt. Ég álít, að þessi aldreifing á starfi útvarpsins eigi ekki rétt á sér, og ef þessu heldur áfram, hygg ég, að það geti ekki endað nema á einn veg, nefnilega þann, að útvarpið verði smám saman menningarlegt viðundur. Þó að útvarpslögunum verði ekki hreyft á þessu þingi í þá átt, sem ég hefi lítilsháttar minnzt á, þá vona ég, að á næstu þingum verði reglum útvarpsins breytt, ekki með neinni krítik á neinn mann, sem þarna á hlut að máli, öðru nær, heldur verði miðað að því að tryggja almenningi betur en hægt er með þeim reglum, sem nú gilda, að sú mikla og stórfellda stofnun, sem útvarpið er orðið, verði sannarleg menningarstofnun, sem verkar þannig á æskulýðinn jafnóðum og hann vex upp, að hann hneigist að því, sem menningarlegt er og fagurt, án allrar hlutdrægni og laust við allar sérkreddur til hægri og vinstri í þjóðlífi okkar, svo að við mætum þar heilbrigðum mönnum og víðsýnum Íslendingum, eins og þeir beztu meðal þjóðar vorrar hafa alltaf verið.