Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég vildi spyrja um það í upphafi hvort til stendur að ræða þetta mál að fjarstöddum forsrh., fjmrh. og sjútvrh. sem þetta mál varðar.

Forseti vill upplýsa að ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hæstv. forsrh. komi til fundarins, en forseti vill spyrja hv. þm. hvort óskað sé eftir nærveru hæstv. fjmrh. einnig.

Ja, ég teldi það nú, forseti, æskilegt að bæði fjmrh. og sjútvrh. væru viðstaddir þessa umræðu en ég geri ekki kröfu til þess. Ég geri mér grein fyrir því að þetta mál er fyrst og fremst á ábyrgð forsrh. þó það snerti málaflokka annarra ráðherra, þá vildi ég a.m.k. að hæstv. forsrh. væri viðstaddur umræðuna áður en hún heldur áfram. Ég hafði ekki hugsað mér að vera mjög lengi með mitt mál, en ég tel æskilegt að hæstv. forsrh. væri viðstaddur.

Forseti ítrekar að það er verið að kanna hvort hæstv. forsrh. getur komið til fundarins. Vill hv. þm. fresta ræðu sinni?

Já, ég tel það æskilegra heldur en að standa hér.

Þessum fundi verður þá frestað í fimm mínútur á meðan athugað er hvort hæstv. forsrh. getur sótt fundinn.

--- Fundarhlé. Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um efnahagsaðgerðir vegna kjarasamninga, en bráðabirgðalög voru sett þar um í lok maí. Ég tel að það séu full efni til þess að ræða um það hvort hér hafi verið eðlilega staðið að málum, þ.e. að setja bráðabirgðalög um öll þessi mál svo fljótt eftir að þingi var slitið, ekki síst í ljósi þess að það voru uppi mjög ákveðnar kröfur um það að sum þeirra mála sem hér voru afgeidd með bráðabirgðalögum væru afgreidd á því þingi. Ég nefni sérstaklega ákvæði laganna um úthlutun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins, en frumvörp um það efni höfðu legið fyrir síðasta Alþingi og því oft verið neitað að afgreiða það mál. Í lok þingsins var það enn á ný ítrekað og þess krafist í sjútvn. þingsins að mál sem eru nánast samhljóða þeim ákvæðum sem hér eru væru afgreidd út úr nefndinni. Þar var fyrst og fremst um það að ræða að afgreiða heimildir til ríkisstjórnarinnar til þess að hún gæti staðið við fyrri yfirlýsingar um þessi mál. Ríkisstjórnin neitaði því og beitti til þess meiri hluta Alþingis að þau mál væru afgeidd og er augljóst að ríkisstjórnin hafði í huga að afgreiða það með bráðabirgðalögum síðar á sumrinu. Ég tel að í ljósi þess að hér hafa verið sett ný ákvæði um bráðabirgðalagavaldið, þá sé það á allan hátt óeðlilegt að ríkisstjórn komi þannig fram við Alþingi að því sé neitað að afgreiða mál sem augljóslega mun þurfa að afgreiða áður en næsta Alþingi kemur saman. Ég tel að þetta sé ekki í samræmi við þann vilja sem lá að baki breytingum á bráðabirgðalagavaldinu og vil því sérstaklega mótmæla því að þessi vinnubrögð séu viðhöfð. Það má einnig ræða hér ýmis önnur atriði þessara laga, t.d. það að hér er varið 1.000 millj. af fjármunum ríkissjóðs til ákveðinna verkefna sem er skipt af framkvæmdarvaldinu án þess að Alþingi hafi þar nokkur áhrif sem teljanleg eru fyrr en eftir á. Það eru að mínu mati mjög óæskileg og óeðlileg vinnubrögð að slíkar opnar heimildir séu afgreiddar og ekki sé leitað samstarfs við Alþingi í slíkum málum. Fjárln. situr við það mestallan veturinn að skipta ýmsum fjárveitingum og eyðir í það ómældum tíma, síðan ákveður ríkisstjórnin það að afgreiða mál eins og þetta með litlu sem engu samráði við Alþingi, en það er að sjálfsögðu orðið of seint þegar þessum fjármunum hefur verið eytt að ræða það hér á Alþingi. Það hefur gætt vaxandi tilhneigingar í þessa átt hjá núv. ríkisstjórn. Ég minni á í þessu sambandi að framkvæmdarvaldið tók upp þann sið að skipta vegafé með nýjum hætti og var það gert þannig að ákveðnir ráðherrar settust niður með yfirvöldum vegamála og skiptu því fjármagni án samráðs við þingmenn sem hafa þó ávallt haft mikil áhrif í þeim málum. Ég átel þessi vinnubrögð og vænti þess að þar geti orðið breyting á og það verði virt að Alþingi á að sjálfsögðu að fjalla um mál eins og þessi og ekki á að beita bráðabirgðalagavaldi að óþörfu í málum sem þessum. Ég geri mér hins vegar ljóst að ríkisstjórnin heldur því fram að með þessu hafi verið tryggður vinnufriður í landinu og þess vegna hafi verið nauðsynlegt að grípa til bráðabirgðalaga. En að hluta til var það vitað að afla þyrfti heimilda til þess að kjarasamningar yrðu framlengdir og gengju í gildi og menn hljóta að reyna að afla nauðsynlegra heimilda í því skyni eftir því sem hægt er til þess að komast hjá því að beita bráðabirgðalögum. Ég vil jafnframt minna á að það er ávallt hægt að kalla Alþingi saman til stuttra funda þegar brýn mál ber að og sjálfsagt að leita samninga um það fyrir fram hvort ekki sé hægt að afgreiða mál með þeim hætti á tiltölulega stuttum tíma. Ég tel að síðan breytingin var gerð á bráðabirgðalagavaldinu hafi nánast engin breyting orðið á framkvæmdinni nema sú sem augljós er að frumvörp þessa efnis verður að leggja fram í upphafi þings og hljóta þar afgreiðslu innan tilskilins tíma. Það er ljóst í máli eins og þessu að þingið getur nánast engin áhrif haft á málið eftir á, en ég tel að með þessari breytingu hafi átt að tryggja meiri áhrif þingsins í sambandi við meðferð slíkra mála. Ég vil þá koma að efnisatriðum þessa frv. og fyrst víkja að IV. kafla bráðabirgðalaganna um úthlutun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins. Ég vil taka það fram að ég styð þessar ákvarðanir og vísa í því sambandi til frumvarpa sem við í stjórnarandstöðunni fluttum um þetta mál en hlutu ekki afgreiðslu á síðasta Alþingi vegna andstöðu ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir yfirlýsingar hennar í málinu. Við hljótum að spyrja: Hvað mun gerast í framhaldi af þessari afgreiðslu? Þarna er ákveðið að úthluta þessum aflaheimildum að því er varðar síðasta fiskveiðiár, en nú eru engar lagaheimildir fyrir hendi að því er varðar yfirstandandi fiskveiðiár sem nýlega er hafið og er þó engu minni ástæða til og í reynd mun meiri að beita jöfnunaraðgerðum í sambandi við þá úthlutun, en ekki verður séð að ríkisstjórnin hafi uppi neina tilburði í þá átt. Vil ég þá vitna til yfirlýsingar sem kom frá ríkisstjórninni fyrr í sumar eða í lok júní vegna aðgerða til að mæta aflasamdrætti. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Frumvarp til laga um stofnun Þróunarsjóðs sjávarútvegsins verður lagt fram strax í upphafi þings og afgreitt sem sjálfstætt þingmál og forgangsmál.`` Þetta eru út af fyrir sig kunnuglegar yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstjórn. Það má segja að í þessu máli hafi komið yfirlýsing eftir yfirlýsingu en efndir verið þeim mun minni. Sama á við um Hagræðingarsjóðsmálið. Það vantaði ekki yfirlýsingarnar en það var loks afgreitt með bráðabirgðalögum, en síðasta yfirlýsingin fjallar um það að frv. um þessi mál verði ekki aðeins lögð fram í upphafi þings heldur strax í upphafi þings. Ég held að það hljóti að þurfa að skilja það með þeim hætti að strax í upphafi þings þýði að það komi fram jafnhliða fjárlagafrv. En það bólar ekkert á málinu og við í stjórnarandstöðunni höfum hvorki heyrt það né séð, en því hefur brugðið fyrir að málið hafið verið til umfjöllunar í ríkisstjórnarflokkunum. Það er náttúrlega alveg augljóst mál og getur hver séð sem vill eitthvað sjá að það er enn þá mjög mikill ágreiningur í ríkisstjórninni um þetta mál og það verður ekki séð að það standi til að leysa þann ágreining. Má vel vera að ýmsir þeir, sem lýstu því yfir í síðustu kosningabaráttu að þeir mundu aldrei styðja kvótakerfi, séu nú að ná yfirhöndinni í þessu máli eins og t.d. hæstv. iðn.- og viðskrh. sem lýsti því yfir fyrir nokkrum árum að hann mundi aldrei --- og það var skriflegt af hans hálfu --- styðja ríkisstjórn sem styddist við kvótakerfi í fiskveiðistjórnun. Ég get vel skilið að það sé erfitt fyrir hæstv. iðn.- og viðskrh. að sitja í ríkisstjórn sem styðst við kvótakerfi í stjórn fiskveiða, þó að yfirlýsingar hans hafi að vísu ekki gengið í þá átt, en væntanlega styður hann þá ríkisstjórn sem hann situr í. Þetta er að sjálfsögðu algerlega óþolandi fyrir sjávarútveginn í landinu. Það stendur þróun hans mjög fyrir þrifum að búa við eitthvert öryggi um framtíðarskipulag og endalaus umræða um einhver frumvörp sem á að fara að leggja hér fram á Alþingi dugar ekki í því sambandi. Komið hafa fram yfirlýsingar um að það standi til að greiða meiri úreldingarbætur út á fiskiskip og þessi yfirlýsing hefur í reynd stöðvað allar frekari úreldingu fiskiskipaflotans. Það dettur engum í hug að úrelda fiskiskip þegar ekki er staðið við yfirlýsingar árum saman. Og það liggja líka fyrir yfirlýsingar um að það standi til að styrkja þá aðila sem hyggjast leggja niður fiskvinnsluhús. Menn reyna að sjálfsögðu að halda öllum fiskvinnsluhúsum í rekstri meðan ekki er staðið við yfirlýsingarnar þannig að ríkisstjórnin verður að fara að svara því hvað hún ætlar að gera í þessu máli og stuðningsmenn hennar, sem hafa haft margir hverjir mjög hátt um andstöðu við núgildandi fiskveiðistjórnunarkerfi sem þarf ákveðinna breytinga við. Og ef mál fara ekki að skýrast, þá á þessi ríkisstjórn að sjálfsögðu að segja af sér í stað þess að halda mönnum í endalausri óvissu. Rekstrarskilyrði sjávarútvegsins eru alveg nægilega erfið þótt menn búi ekki líka við slíka yfirlýsingagleði sem aldrei er staðið við. Menn hljóta að spyrja sjálfa sig hvað hæstv. sjútvrh. ætlar að sitja lengi í gíslingu þessara manna og búa við ákvörðunarleysi þeirra. Ég hef skilið það svo að hæstv. sjútvrh. væri búinn að gera upp hug sinn um hvað hann vill leggja til. En ekki verður séð að hann hafi mikinn stuðning í ríkisstjórninni jafnvel þótt hún hafi sett það á prent að þetta yrði nú lagt fram strax í upphafi þings. Ekki meira um það mál að sinni, en ég vænti þess að hæstv. forsrh. geti e.t.v. gefið enn nýja yfirlýsingu í málinu, þótt þær fari nú að verða heldur ótrúverðugar. Ég ætla ekki að fjalla hér um heimildir til fjmrh. að verja allt að 1.000 millj. kr. til atvinnuskapandi aðgerða. Ég veit að þarna hefur verið uppi ágreiningur milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar hvort það hafi verið staðið við þær yfirlýsingar sem gefnar voru og jafnframt hefur verið mikil óánægja með það víða hvernig þessu fjármagni hefur verið ráðstafað. Það er að sjálfsögðu eins og gengur og gerist í tilvikum sem þessu að ekki geta allir verið ánægðir, en það er mikilvægt að fullrar sanngirni sé gætt í máli sem þessu og fjármagni ekki úthlutað af handahófi. En ég hef haft það á tilfinningunni að allmikið handahóf hafi verið ráðandi í þeim málum og ekki hafi alltaf verið farið að eðlilegum leikreglum í því sambandi jafnvel þótt hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. hafi oft og tíðum notað hin stærstu orð um það hvernig oft hefur verið staðið að málum hér áður fyrr. Ég ætla ekki að gera mönnum upp neitt í því sambandi að menn vilji ekki standa eðlilega að málum, en það fer ekki hjá því að þegar mikil fljótaskrift er á hlutunum eins og var í þessu tilviki, þá fer alltaf eitthvað úrskeiðis. Ég vænti þess hins vegar að við fáum nánari upplýsingar um þetta mál við umfjöllun þess í nefnd. Þá fjallar þetta frv. um endurgreiðslu á tryggingagjaldi sem ég tel að hafi verið nauðsynleg aðgerð til þess að bæta hag atvinnuveganna, en vil hins vegar minna á það að fljótlega eftir að lögin voru gefin út var því lýst yfir af forustumönnum atvinnurekstursins að ekki hefði verið staðið við þau orð sem gengu á milli í þessu máli og kom það fyrst og fremst fram hjá fulltrúum fiskvinnslunnar sem töldu að framkvæmd fjmrh. hefði verið með öðrum hætti en um var talað. Ekki get ég fullyrt hvað rétt er í því, en augljóst er að þarna hefur a.m.k. verið um einhvern misskilning að ræða og það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir hæstv. ríkisstjórn, ef það er strax dregið í efa að staðið sé við yfirlýsingar, en þetta er að sjálfsögðu mál, sem þingnefnd hlýtur að taka til umfjöllunar. Ég vil af þessu tilefni fjalla lítillega um skattamál sem hljóta að vera mjög ríkur þáttur í þeim jöfnunaraðgerðum sem þurfa að eiga sér stað í okkar samfélagi. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það er ekki mögulegt við þær aðstæður sem nú eru að lækka skatta og minn flokkur hefur ekki verið með neinar tillögur í því sambandi að gera sér upp vonir um það að hægt sé að stórlækka skatta við þær aðstæður sem nú eru. Og við vorum ekki með neinar slíkar hugmyndir þegar gengið var til síðustu kosninga. Hins vegar vill svo til að núverandi stjórnarflokkar gerðu sér miklar vonir um, og voru með yfirlýsingar um það, að skattar yrðu lækkaðir. Sjálfstfl. gekk mjög fram í þeim efnum og taldi að hann væri eini flokkurinn á Íslandi sem gæti tryggt það að skattar mundu ekki hækka, og í reynd mundu þeir stórlækka, og gekk til kosninga undir þeim merkjum og aðrir voru svo afgreiddir eins og hverjir aðrir skattpíningarflokkar. Ég held að það sé alveg ljóst að Sjálfstfl. getur ekki leikið þennan leik aftur, verkin hafi talað í þeim efnum. Auðvitað þýðir ekki að lofa kjósendum slíkum hlutum vitandi um það ástand sem er í ríkisfjármálunum, og er búið að vera alllengi ljóst, að þar væri við mikinn vanda að etja. Ég tel það vera nauðsynjamál að gæta fyllsta aðhalds á útgjaldahlið fjárlaganna og ríkisstjórnin þurfi að skera niður útgjöld eftir því sem nokkur kostur er. Það er hins vegar mikilvægt að menn gangi þar fram af festu en ekki með hringlandahætti, eitt sé ákveðið í dag og annað á morgun, hvort sem það er á sviði heilbrigðismála eða annarra mikilvægra þjóðfélagsmála. Það er líka mikilvægt að ríkisstjórnin geti staðið við yfirlýsingar sínar til þess að skapa trúverðugleika á peningamarkaði, ekki síst ef takast á að lækka vexti. Og þá hlýtur maður að spyrja sjálfan sig hvað ríkisstjórnin hafi átt við þegar hún gaf út yfirlýsingu fyrr í sumar, í lok júní, um ríkisfjármál, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur ítrekað fyrri markmið um að fjárlagahalli næsta árs verði verulega minni en áætlaður halli á þessu ári. Á næstu vikum verði unnið að endanlegum undirbúningi fjárlagafrv. í samræmi við þau markmið.`` Nú hefur það verið upplýst að fjárlagahalli yfirstandandi árs verður trúlega a.m.k. 12 milljarðar kr. eða helmingi hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögunum og skýringanna er að leita bæði á útgjaldahlið og tekjuhlið. Nú hefur verið lagt fram fjárlagafrv. þar sem gert er ráð fyrir 10 milljarða kr. halla og verulegar líkur á að hallinn verði nokkru meiri þannig að engan veginn er hægt að álykta sem svo að það verði minni halli á komandi fjárlögum en því ári sem rennur senn á enda. Því hlýtur maður að spyrja: Hvernig eiga aðilar á peningamarkaði, almenningur, erlendar lánastofnanir og atvinnurekstur að skilja orðalag ríkisstjórnarinnar almennt þegar sagt er að það sé markmið að fjárlagahallinn verði verulega minni en áætlaður halli á þessu ári og það verði unnið í samræmi við þessi markmið? Er það að dómi ríkisstjórnarinnar verulega minni fjárlagahalli ef hann lækkar úr 12 milljörðum í 10 milljarða þegar jafnframt er óvissa um niðurstöðu fjárlaganna eins og ávallt er? Ég hefði getað skilið það ef í yfirlýsingunni hefði staðið að hann yrði minni. En þegar bætt er við ,,verulega minni``, þá tel ég að það sé villandi orðalag með sama hætti og þegar sagt er í upphafi þings sé nokkurt svigrúm, einhverjir dagar frá því að þing hefst. En ef sagt er ,,strax`` í upphafi þings, þá hefði ég litið svo á að það væri sama daginn og þing kæmi saman. Eiga menn almennt að fara að strika út svona ,,lýsingarorð`` úr öllum yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar? Væri ekki betra að ríkisstjórnin gerði það sjálf og fengi í það góðan íslenskumann til að taka þetta orðagjálfur út? Ég held að það væri rétt í ljósi reynslunnar. Ég er ekki með þessum orðum að gera lítið úr þeim vanda sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir í ríkisfjármálum. Auðvitað er það vandi samfélagsins alls, Alþingis, og ríkisstjórnin á ekki að vera þar ein á báti. Ég tel að það eigi að vera almennur skilningur á því hér á Alþingi að þarna þurfi að taka til hendinni vegna þess að vöxturinn í ríkisbúskapnum er of mikill. Það hefur margvísleg löggjöf verið afgreidd, því miður, með þátttöku allra stjórnmálaflokka án þess að menn gerðu sér oft og tíðum nægilega góða grein fyrir því hvaða útgjöld hún mundi hafa í för með sér. Þetta eru staðreyndir sem ekki verður vikist undan og auðvitað gerir það málið erfiðara í allri framkvæmd því að það hafa oft og tíðum verið skapaðar væntingar í ríkisfjármálunum af hálfu Alþingis, núv. ríkisstjórnar og fyrri ríkisstjórna, sem erfitt hefur verið eða ómögulegt að standa við og það er að sjálfsögðu ekki góð framkvæmd af hálfu löggjafarsamkomunnar. Ég vil jafnframt nefna það að ýmislegt af því sem ríkisstjórnin hefur ákveðið í skattamálum, sem ekki mun skila mjög miklum tekjum, mun að mínu mati draga úr verðmætasköpun í þjóðfélaginu og gera það að verkum að hallarekstur samfélagsins verði meiri en annars hefði orðið. Það er alls ekki nóg að tryggja minni halla í ríkisbúskapnum ef það verður til þess að hallinn í þjóðfélaginu verði jafnvel meiri. Ég vil nefna sem dæmi því sambandi þann virðisaukaskatt sem nú stendur til að leggja á ferðaþjónustu. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það mun mjög draga úr vexti þessarar atvinnugreinar og verða til þess að Íslendingar verða af verulegum gjaldeyristekjum og mun jafnframt verða til þess að auka atvinnuleysi í landinu. Það má vel vera að þetta muni lagfæra hallann hjá ríkissjóði um einhverjar milljónir. Þó hef ég verulegar efasemdir um það því að veltuminnkunin og auknar atvinnuleysisbætur munu vega þar verulega upp á móti því að hækkun á þessari þjónustu gagnvart erlendum mörkuðum mun hafa mjög slæm áhrif og draga úr komu ferðamanna hingað til lands. Það sama á við um virðisaukaskatt á flugferðir sem stendur til að leggja á um næstu áramót sem mun væntanlega verða til þess að draga mjög úr því að Íslendingar ferðist flugleiðis innan lands og jafnframt draga úr því að ferðamenn fari út um landið sem getur líka haft þær afleiðingar á flugreksturinn í landinu að þjónusta hans minnki og jafnvel leggist niður, enda hefur þessi þjónusta verið rekin með umtalsverðum halla og miklar fjárfestingar hafa átt sér stað að undanförnu í góðri trú. Hæstv. samgrh. hefur lýst því yfir, hann gerði það strax í upphafi þessa árs, mig minnir 5. jan., eftir vel heppnaða ferð til Egyptalands, að hann hefði komist að raun um það að þar hefðu ferðamálayfirvöld afskipti af slíkum málum. Og jafnvel þótt menn væru hrifnir þar af einkavæðingu þá mundu menn þó ekki vilja ganga svo langt að öllum afskiptum væri hætt. Og hann lýsti því yfir við þessa vel heppnuðu ferð að það gengi ekki að leggja þessa skatta á. Ég veit það að hæstv. samgrh. hefur nú brugðið sér til alþýðulýðveldisins Kína til þess að kynna sér sambærilega hluti og ég vænti þess að hann muni koma þaðan til baka fróður og enn þá viljugri í því að koma í veg fyrir það að þessir skattar verði lagðir á til tjóns fyrir ferðaþjónustuna og til tjóns fyrir þjóðarbúið í heild. Ég vil jafnframt benda á það að stöðugar breytingar í skattkerfinu gera það að verkum að það reynist erfitt að uppræta skattsvik. Skattkerfið hefur ekki við að breyta og embættismennirnir eru í stöðugum verkum að framkvæma nýja löggjöf sem kemur frá Alþingi og það er því miður ekkert nýtt. Alþingi hefur verið mjög duglegt við það að afgreiða löggjöf á sviði skattamála og það á sér stað stöðugur hringlandaháttur á þessu sviði, m.a. vegna þrýstings frá samfélaginu og verkalýðshreyfingu. Eitt dæmið, nýjasta dæmið þar um, eru núna fyrirhugaðar breytingar ríkisstjórnarinnar á skattalagningu matvæla. Ég man vel eftir því í fyrri ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórnum að þáv. forsrh., Þorsteinn Pálsson, kom með tillögu um að það væri rétt að lækka skatta á matvælum og hækka aðra skatta. Það var í september 1988, ef ég man rétt. Ég minnist þess mjög vel að þáv. utanrrh., sem jafnframt er núv. utanrrh. og formaður Alþfl., kallaði þessa tillögu hnífsstungu í bakið. Það var nú ekkert annað, þetta var bara hnífsstunga í bakið. Mér finnst að núv. utanrrh. hafi gengið mjög vel að ná hnífnum úr og er eiginlega merkilegt hvað honum hefur tekist vel í þeim efnum. Ég vil trúa því að hann hafi notið mikillar umhyggju meðráðherra sinna í ríkisstjórninni við þessar aðgerðir. Ég man vel eftir því að ég og hæstv. þáv. utanrrh. vorum mjög sammála um það að þetta væri ekki mjög skynsamleg aðgerð í skattamálum. Ég er þeirrar skoðunar enn. Það er hins vegar alveg ljóst að minn flokkur hefur ályktað í þá átt að það beri að lækka verð á matvælum og hefur verið mikill áhugi þar að lækka þennan skatt. Ég er jafnsannfærður um það nú og ég var þá að þetta er ekki rétt aðferð vegna þess að lækkunin mun fyrst og fremst eiga sér stað á innfluttum matvælum og þar að auki mun þetta verða þess valdandi að skatteftirlit mun verða verra og skattkerfinu mun ganga illa að framkvæma þessa breytingu og mun ekki geta snúið sér að málum sem það þarf að snúa sér að. Ég veit að allir þeir sem best þekkja til í skattkerfinu hafa komið þessum aðvörunum á framfæri og hafa gert það í gegnum árin. Það hafa verið gerðar margar úttektir á þessum málum, ekki aðeins hér á landi heldur jafnframt erlendis og jafnvel þótt að slíkur háttur sé hafður á annars staðar þá er ekki þar með sagt að hann eigi mjög vel við hér á landi. Ég vænti þess að þetta séu mál sem hægt verði að ræða í fullri einlægni á því þingi sem nú er nýhafið, menn taki tillit til þeirrar hættu sem þarna er á ferðinni og hæstv. utanrrh. rifji upp orðin og yfirlýsingarnar frá 1988, en menn sem koma með slíkar yfirlýsingar, þótt í annarri ríkisstjórn hafi verið, eru að sjálfsögðu ekki teknir alvarlega. En ég sakna þess vissulega að hæstv. utanrrh. skuli ekki vera hér til að gera okkur grein fyrir þessum merkilegu atburðum sem hann hafa hent en sjálfsagt mun gefast tækifæri til þess síðar. Virðulegur forseti. Ég hef þá gert grein fyrir þeim hugleiðingum sem ég vil koma á framfæri í upphafi þessa máls. Ég vænti þess að þau atriði sem ég hef rætt verði tekin til umfjöllunar í nefnd og hæstv. ríkisstjórn geri betur grein fyrir stefnu sinni í ríkisfjármálum, peningamálum og efnahagsmálum í því skyni að hægt verði að taka hana af meiri alvöru í yfirlýsingum í þessum málum. Ég bendi líka á í þessu sambandi að hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. tala sitt á hvað í þessu máli. Hæstv. utanrrh. telur að við séum komin á mjög hættulegt stig, og sjálfsagt sér hann marga hnífa fyrir framan sig núna, en hæstv. forsrh. virðist ekki vera sömu skoðunar ef marka má yfirlýsingar þeirra og ræður. Þetta eykur ekki á trúverðugleika núv. ríkisstjórnar og veitir henni ekki af að bæta álit sitt í því sambandi í þeim erfiðu viðfangsefnum sem hún stendur frammi fyrir. Ég vil ítreka það að hún stendur frammi fyrir vandasömum verkefnum og hún þarf á því að halda að hafa að baki sér traustan þingmeirihluta, sem mér sýnist að hún hafi ekki. Hún þarf að sjálfsögðu líka á því að halda að hafa gott samstarf við stjórnarandstöðu um þessi erfiðu úrlausnarmál því að þótt við séum miklir áhugamenn um það að ríkisstjórnin fari frá þá viljum við að á meðan hún er þá sé hún bærilega studd til góðra verka. Ég skal þá ekki hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti, tími minn er liðinn og ég mun að sjálfsögðu virða það og vænti þess að þessi mál fái góða umfjöllun í nefnd og ég mun taka mið af þeirri vinnu sem þar fer fram.

Borist hefur tilkynning um að Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. utanrrh., biður um fjarvistarleyfi í dag.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja mjög umræður um þetta frv. um efnahagsaðgerðir vegna kjarasamninga en er þó vissulega af ýmsu að taka varðandi þetta mál sem tengist efnahagsaðgerðum eða efnahagsgjörðum hæstv. ríkisstjórnar. Mig langaði fyrst og fremst að gera að umtalsefni efni 1. gr. frv. en eins og fram kemur og menn vita setti ríkisstjórnin bráðabirgðalög um mánaðamótin maí/júní og um miðjan júlímánuð tilkynnti hún síðan hugmyndir sínar um það hvernig ætti að standa að ráðstöfun þess 1 milljarðs kr. sem getið er um í 1. gr. frv. að ætti að renna til atvinnuskapandi aðgerða. Um það mál urðu þá strax nokkuð skiptar skoðanir. Ég minnist þess að einstakir stjórnarliðar settu fram athugasemdir sínar við þessar tillögur eða hugmyndir ríkisstjórnarinnar og töldu sig mundu krefjast breytinga á þessum lista ef hann ætti að hljóta samþykki eða stuðning stjórnarliðanna. Nú gerði ég líka athugasemdir við vinnubrögð á seinasta sumri sem einn af nefndarmönnum í fjárln. Alþingis. Eins og menn vita þá starfa þingnefndir allt árið og hefði verið eðlilegt að bera þessar tillögur eða hugmyndir undir fjárln., í það minnsta að hafa eitthvert samráð við hana áður en þessi listi var birtur og þessi skipting kunngjörð. En það sem ég gerði fyrst og fremst athugasemdir við voru þau vinnubrögð að ætla að ganga fram hjá Alþingi varðandi þessa upphæð og ráðstöfun hennar, ekki endilega hvernig henni var skipt til einstakra verkefna þó svo að það hefði að sjálfsögðu komið fram í nefndarstarfinu hefðum við fengið sem fjárln. Alþingis að koma eitthvað að því máli. En þegar orðið var við þeirri ósk og boðað til fundar til að sýna eða kynna þessar hugmyndir fyrir fjárln. kom auðvitað í ljós að hér var um hálfgerðan blekkingarleik að ræða. Það var rifjað upp rækilega í sumar og ég ætla aðeins að minna menn á það aftur að meira en helmingi af þessum 1 milljarði kr. átti að verja til þess að standa við þær hugmyndir, og reyndar ekki bara hugmyndir heldur þær samþykktir sem höfðu verið gerðar samkvæmt fjárlögum sl. árs og höfðu ekki verið hafnar á seinasta ári heldur færðar yfir áramót. Nú vil ég nefna það til upprifjunar að fjmrn. hefur sett sér þá vinnureglu að gefa ríkisstofnunum svigrúm til þess að hafa nokkur áhrif á það og ráða nokkru um það hvenær fjármunum sem á að verja til viðhalds og fjárfestinga er eytt, hvenær ráðist er í framkvæmdir. Ég tel að það sé mjög af hinu góða, að það sé ekki endilega bundið við það þó að ákveðið hafi verið að verja til einhvers verkefnis einhverjum milljónum eða tugum milljóna kr., þá sé ekki endilega bundið við það að þeirri upphæð sé eytt fyrir einhvern ákveðinn tíma eða ákveðna dagsetningu heldur sé látið ráðast hvenær heppilegast og hentugast sé að fara í þessar framkvæmdir. En þá verða líka forstöðumenn ríkisstofnananna eða viðkomandi stofnana að eiga það tryggt að þessar fjárveitingar standist og í þessum vilyrðum og þessum vinnureglum sé einhver meining. Nú segir hæstv. fjmrh. og sjálfsagt hefur það verið samkomulag í hæstv. ríkisstjórn að það eigi að verja hluta af þessum milljarði til að standa við þær fjárveitingar sem búið var að ákveða í fjárlögum fyrir árið 1992. Það er reyndar meira en helmingurinn af þessum lista sem lagður var fram og kynntur af hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. um miðjan júlímánuð. Það hlýtur að vera algjörlega óásættanlegt að slík vinnubrögð eigi að taka upp og það eigi að vera meginregla varðandi yfirfærslu slíkra fjárveitinga og fjármuna milli ára eða yfir áramót að það sé samkomulag við aðila vinnumarkaðarins hverju sinni hvort á að nýta þessa fjármuni eða ekki. Ég hefði viljað beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort það sé meiningin, hvort hinar ágætu vinnureglur fjmrn. standi ekki lengur og það þurfi í kjarasamningum að bera það undir aðra aðila, utanaðkomandi aðila í þessu tilviki, hvort og þá hve miklu af þessum fjármunum megi ráðstafa, hvernig og hvenær. Þetta getur ekki verið ásættanlegt og hlýtur að koma upp núna í tengslum við afgreiðslu fjáraukalaganna þegar þetta mál kemur þar fram því það á auðvitað eftir að koma inn í fjáraukalög endanlega. Þó að þessi bráðabirgðalög verði staðfest af Alþingi, þá á það eftir að koma fram í fjáraukalögum og þá reyndar einnig skipting þessara fjárveitinga. Mig langar einnig til að spyrja hæstv. forsrh. hverju af þessum milljarði hefur í dag í raun verið eytt. Hvað mikið af þessum fjárveitingum er búið að vinna fyrir? Hversu mikla atvinnu hafa þær nú þegar skapað? Samkvæmt hugmyndunum sem kynntar voru á miðju sl. sumri átti þetta að skapa 300--400 störf samkvæmt fréttatilkynningu frá hæstv. ríkisstjórn. Ég leyfi mér að efast um að það hafi gengið eftir því ég hygg að enn þá sé töluverðu af þessum fjárveitingum óráðstafað, þær hafi ekki verið nýttar, það hafi ekki enn verið unnið fyrir þær og hvort heldur það eru þær hinar gömlu sem voru samkvæmt fjárlögum 1992 eða hvort það eru viðbótartillögurnar sem fram voru settar, hvort framkvæmt hefur verið fyrir þær, og hvort það er þá svo einnig, ef ekki verður búið að framkvæma fyrir þennan milljarð um áramótin, að það eigi þá aftur að semja um það í nýjum kjarasamningum eða kannski láta það verða hluta af efndum um viðbótarfjárfestingu á næsta ári að yfirfæra eitthvað af þessum milljarði til næsta árs. Þetta finnst mér vera vinnubrögð sem ekki er hægt að sætta sig við, hæstv. forseti, og Alþingi getur ekki sætt sig við að þannig sé staðið að málum meðan það er hlutverk Alþingis að fjalla um skiptingu á fjárveitingum til hinna ýmsu fjárfestingarliða. Það getur svo verið álitaefni hvort ekki á að veita ráðuneytunum meira sjálfstæði og meira vald í því efni og afhenda ákveðnar upphæðir til fjárfestingar sem ráðuneytin hafi síðan til ráðstöfunar ef menn telja að það sé skynsamlegt. Ég ætla ekki að gera það að umtalsefni hér og nú en það er ekki enn þá þannig og þess vegna hlýtur að vera óásættanlegt að gengið sé svo fram hjá Alþingi eins og reynt hefur verið að gera. Varðandi síðan hvernig fjárveitingar þessar skiptust á hin ýmsu verkefni og til hinna ýmsu staða eða landshluta þá voru auðvitað líka gerðar við það athugasemdir og þótti a.m.k. ýmsum að ekki væri nægjanlega tekið tillit til þess atvinnuástands sem var í í ýmsum landshlutum og hefði verið nær að hafa það einnig til athugunar við ráðstöfun þessa fjár. Og hvað sem okkur alþingismönnum kann að hafa sýnst um það, af því að það hefur stundum verið sagt að þetta hafi allt verið gert í samráði við aðila vinnumarkaðarins og þá sem töldu sig eiga hlut að máli af því að verið væri að efna hluta af kjarasamningi, þá vil ég leyfa mér að vitna hér til ummæla í Morgunblaðinu laugardaginn 17. júlí sl. sem höfð eru eftir Birni Grétari Sveinssyni, formanni Verkamannasambandsins, þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Það er gott að ríkisstjórnin hefur lokið þessu verki eins og um var samið í síðustu kjarasamningum en það má gera þá athugasemd að í þessari skiptingu er ekki nægjanlegt tillit tekið til þess að atvinnuástand er mismunandi alvarlegt í einstökum landshlutum og einna verst á Norðurlandi eystra.`` Þetta voru ummæli eins af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar. Þegar þetta var rætt við fulltrúa fjmrn., og ef ég man rétt sjálfan hæstv. fjmrh. á fundi fjárln., þá var þar lagður fram listi um það hvernig fjárlög yfirstandandi árs gerðu ráð fyrir fjárveitingum til hinna ýmsu staða. Það skipti bara ekki máli, það var ekki verið að veita þessa fjármuni nú í samræmi við það að leiðrétta eitthvað hlut einstakra byggðarlaga gagnvart fjárlögum sem Alþingi hafði samþykkt heldur var verið að veita fjármuni til þess að styrkja atvinnulíf og hlaut þá að eiga að taka mið af atvinnuástandinu á viðkomandi svæðum hefði það átt að vera hinn raunverulegi tilgangur. Þetta langaði mig fyrst og fremst til að láta koma fram, hæstv. forseti, og fylgja eftir þeim athugasemdum mínum sem ég gerði við þessa afgreiðslu á þeim eina fundi sem haldinn var um málið á sl. sumri í hv. fjárln. Reyndar var því lofað þar að fljótlega aftur yrði kallað saman til nýs fundar og hugmyndir ráðuneytanna kynntar um þá liði sem þó voru óskiptir á þessum lista ríkisstjórnarinnar, t.d. upphæð upp á 184 millj. kr. sem átti að renna til viðhalds húseigna ríkisins og 150 millj. kr. sem átti að renna til skóla og stofnana á vegum menntmrn. Sá fundur hefur ekki verið haldinn enn, virðulegur forseti, og ég beini þeirri athugasemd til hæstv. forsrh. að mér þykir leitt að við það skuli ekki hafa verið staðið og ítreka þá enn spurningu mína: Er það kannski fyrir það að þessum fjármunum hafi ekki enn verið ráðstafað? Hefur ekki enn verið unnið fyrir þessa fjármuni sem eru u.þ.b. þriðjungurinn af þessum margumtalaða milljarði? Mig langaði aðeins til þess, hæstv. forseti, að gera önnur atriði efnahagsstefnunnar að umræðuefni í þessum umræðum um frv. til laga um efnahagsaðgerðir en það er sérstaklega þróun vaxtamála sem mig langaði til að nefna hér af því að við höfum nú tækifæri til þess að ræða það aðeins við hæstv. forsrh. Að vísu urðu allnokkrar umræður um það mál þegar fjárlagafrv. var til 1. umr. fyrir tveim dögum síðan og ræddum við þá við hæstv. fjmrh., en aðrir hæstv. ráðherrar sáu ekki ástæðu til þess að fylgjast mjög með þeirri umræðu að undanskildum þó hæstv. umhvrh. sem hér situr nú og sat reyndar, ef ég man rétt, undir þeim umræðum að mestu.

Hann hlustar alltaf á framsóknarmenn.

Já, enda hefur hæstv. umhvrh. lýst því yfir í fjölmiðlum að sér þyki framsóknarmenn skemmtilegir og hafi gaman af því að ræða við þá og við fögnum því auðvitað. Það er ánægjulegt að hann skuli fylgjast með umræðum í Alþingi enda ber hæstv. ráðherrum að gera það, a.m.k. þegar svo veigamikil mál og málaflokkar eru til umræðu eins og fjárlög ríkisstjórnarinnar sem eiga að vera hornsteinn undir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar --- þó menn geti nú reyndar efast um það hversu traustur hornsteinn fjárlögin hafi verið undanfarin tvö ár og óljóst með það frv. sem nú liggur fyrir Alþingi. En mig langaði aðeins til að ræða um vexti við hæstv. forsrh., einkum vegna þess að í þjóðhagsáætlun, sem hann lagði fyrir þingið fyrir nokkrum dögum síðan, finnst mér vera að finna þann tón að nokkurrar óþreyju gæti hjá hæstv. ríkisstjórn með þróun vaxtamálanna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki ástæðu til þess og jafnvel möguleika á því að ríkisstjórnin láti meira að sér kveða varðandi það að hafa áhrif á þessa þróun. Nú er það auðvitað svo að okkar frjálsi fjármagnsmarkaður, þó hann sé veikur, hefur samt haft þau áhrif á yfirstandandi ári að vextir af ríkisskuldabréfum, bæði spariskírteinum og ríkisvíxlum, hafa farið lækkandi og er það vel. Samkvæmt upplýsingum í þessu skjali sem ég nefndi kemur t.d. fram að vextir á bæði spariskírteinum og húsbréfum hafa lækkað nokkuð frá áramótum þó það hafi verið með nokkrum sveiflum m.a. vegna áhrifa af gengisfellingu og verðlagsþróun á miðju sumri. En þó varð sú breyting afar lítil. Og það sem er kannski enn undarlegra og kemur fram í nýju riti frá viðskrn. um vaxtamyndun á lánsfjármarkaði er að vextir af skammtímabréfum, skammtímaríkisvíxlum hafa breyst enn þá minna, þeir hafa nánast ekkert rótast þrátt fyrir verðlagshreyfingu á árinu. Hefði þó verðlagsþróunin og verðbólgubylgjan sem kom átt að hafa öllu fremur áhrif á skammtímabréfin heldur en skuldabréf eða ríkispappíra til lengri tíma. En það er allt önnur þróun sem gerist síðan í bankakerfinu. Og það er það sem hlýtur að vekja nokkra undrun á sama tíma og atvinnulífið á í miklum erfiðleikum, á sama tíma og fjárfesting er í sögulegu lágmarki, jaðrar jafnvel við að vera hættulega lítil ef tekið er tillit til eðlilegrar þróunar í þjóðfélaginu til lengri tíma litið. Og í þessu skjali hæstv. forsrh., þjóðhagsáætlun, segir að bankavextirnir virðist vera mjög næmir fyrir verðbólgubreytingum. Ég veit eiginlega ekki hvort hægt er að segja það. Ég held að hér sé um eitthvað annað að ræða, eitthvert innra lögmál, einhverja innri samkeppni milli bankanna sjálfra. Það sé ekki markaðurinn, það sé ekki eftirspurnin og það sé ekki einu sinni verðbólguþróunin sem hefur þessi áhrif því að bankavextir, t.d. víxilvextir, hanga enn ótrúlega mikið uppi. Mér finnst þess vegna að þessi tónn eða óþolinmæði sem virðist koma fram í þjóðhagsáætluninni eigi að geta þýtt það að ríkisstjórnin sé nú að búa sig undir það að taka hér aðeins á málum. Mig langar til að lesa eina setningu upp úr þessu þingskjali, með leyfi forseta, þar sem segir: ,,Því hefur athyglin í sívaxandi mæli beinst að vaxtamyndunarkerfinu og þeirri spurningu hvort í því leynist innbyggðir veikleikar sem torvelda eðlilega vaxtaþróun hér á landi.`` Hér segir, virðulegur forseti, ,,hvort í því leynist innbyggðir veikleikar``. Því langar mig að spyrja forsrh.: Hvað finnst honum eða telur hann að hægt sé að gera til að hafa áhrif á það og skoða það ef það er ekki í raun markaðurinn eða þær aðstæður sem við búum við í þjóðfélaginu sem hafa áhrif heldur eitthvað annað? Eru það kannski ekki vextirnir heldur bankastjórarnir sem eru svona næmir fyrir verðlagsþróuninni og verðbólgubreytingunum? Við vitum að breyting á vöxtum hefur gífurleg áhrif, ekki bara fyrir ríkissjóð, hefur reyndar mikil áhrif fyrir ríkissjóð því að í fjárlagafrv. kemur fram að 1% lækkun á meðalvöxtum á innlendum lánsfjármarkaði gæti þýtt 800 millj. kr. sparnað í útgjöldum fyrir ríkissjóð og er það ekki lítil upphæð ef litið er til þeirrar stöðu sem ríkissjóður er í og þeirra aðgerða sem nú er verið að grípa til til að afla tekna þó reynt sé reyndar að fela þá skatta, t.d. með heilsukortunum svokölluðu og fleiri aðgerðum ríkisstjórnarinnar á undanförnum missirum. 1% þýðir 800 millj. kr. í lækkuðum ríkisútgjöldum. En enn þá meiri áhrif mundi þetta þó hafa á atvinnulífið og hag einstaklinga í landinu ef hægt væri að knýja niður hina almennu bankavexti. Í þessu nýútkomna riti viðskrn. um vaxtamyndun á lánsfjármarkaði er bent á ýmsar leiðir, m.a. það hvernig tekið hefur verið á málum í löndunum í kringum okkur. Þar er t.d. sagt að nokkrir seðlabankar á Vesturlöndum hafi knúið fram lækkun á vöxtum á peningamarkaði. Hvað hefur okkar seðlabanki gert í þessu sambandi og hvað hefur hæstv. ríkisstjórn reynt að gera til að hafa áhrif á Seðlabankann í þessu efni og vinna með honum til þess að knýja á um enn frekari lækkun á vöxtum? Við heyrum það ávallt í umræðu um gengismál og vaxtaþróun í kringum okkur að seðlabankarnir og ríkisvaldið er að hafa áhrif á málin. Hér hefur því hins vegar oftar en ekki verið haldið fram að það eina sem ríkisstjórnin gæti gert, það eina sem ríkisvaldið gæti gert sé að draga úr ríkissjóðshalla. Það sé eina lækningin og eina lögmálið sem einhverju máli skipti. Vissulega hefur það áhrif, ég ætla ekki að gera lítið úr því, en mig langar þó að minna einu sinni enn á það að vextir af ríkisskuldabréfum, þó þeir hafi lækkað á árinu, eru samt með því hæsta sem gerist í þeim löndum sem við höfum verið að bera okkur saman við, eru um 7% hér á meðan þeir eru að meðaltali í OECD-löndunum á bilinu 3--5% og lægstir um eða rúmlega 1%. Við erum með langsamlega hæstu vextina á þessum lánsskjölum, þ.e. ríkisskuldabréfum, á sama tíma og þessi margumræddi ríkissjóðshalli er með því lægsta sem gerist í þessum sömu samanburðarlöndum. Mig langar því einnig til að heyra aðeins álit hæstv. forsrh. á þessu máli og ég vildi gjarnan heyra það frá honum að ríkisstjórnin hugsaði sér nú að taka sig á í þessu máli. Við höfum heyrt það á fleiri hv. stjórnarþingmönnum, t.d. hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem tók til máls í umræðunum um fjárlagafrv. fyrir tveim dögum síðan. Hann ræddi einkum um vextina og vaxtaþróunina og mikilvægi þess að hægt væri að takast á við að knýja vexti niður, taldi til þess full efni nú. Ég trúi því að það sé stundum rætt um þetta mál í þingflokki Sjálfstfl. og treysti því að hæstv. forsrh. muni leggja sig allan fram um það að standa við bakið á hæstv. sjútvrh. þegar hann knýr á hæstv. viðskrh. um að beita sér í þessu máli.

Virðulegur forseti. Hér hafa menn verið að ræða um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar sem tengjast gerð kjarasamninga frá því í sumar. Ég ætla ekki að fara yfir þau mál í heildina heldur vildi ég ræða um örfá atriði sem tengjast þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og trúverðugleika þeirrar yfirlýsingar og kannski bera það pínulítið saman við yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar eða a.m.k. þá sem gerð var á síðasta hausti og var hér til umræðu þá. Í upphafi máls míns langar mig að lesa upp til upprifjunar hvað stendur í 1. mgr. þessarar yfirlýsingar, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin telur mikilvægt að eyða óvissu í kjaramálum, tryggja frið á vinnumarkaði og treysta þannig stöðugleika í efnahagsmálum með víðtækri samstöðu um kjarasamninga til loka næsta árs. Á þessum forsendum er ríkisstjórnin reiðubúin að ganga eins langt og nokkur kostur er í ljósi erfiðrar stöðu í ríkisbúskapnum í þá átt að greiða fyrir gerð kjarasamninga til lengri tíma.`` Ég tel að þessi ríkisstjórn hafi fram að þessu staðið sig ákaflega illa í þeim markmiðum sem þarna eru sett fram. Mig langar til að benda mönnum á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í fyrrahaust og hvernig staðið hefur verið að efndum á þeirri yfirlýsingu að einu leyti. Í þeim ráðstöfunum sem voru gerðar þá var það eitt af aðalatriðunum að fella niður aðstöðugjaldið og mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp það sem stóð í greinargerð með yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í því sambandi til að rifja upp fyrir mönnum hvernig þau mál voru sett fram. Þar segir: ,,Þetta fyrirkomulag gildir til bráðabirgða á árinu 1993. Næsta ár verður notað til að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga í því skyni að finna sveitarfélögunum varanlegar tekjur í stað aðstöðugjaldsins. Þessi endurskoðun verður gerð sameiginlega af fulltrúum ríkisstjórnarinnar og Sambands íslenskra sveitarfélaga og er stefnt að því að nýtt tekjuöflunarkerfi sveitarfélaganna verði tekið upp í ársbyrjun 1994.`` Þarna er að vísu ekki getið um að launamenn eigi að koma að þessari tillögugerð en þetta var nú mál sem sneri kannski mest að launamönnum. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég held að það hafi aldrei verið gerð eins stórkostleg breyting í skattalögum og þessi án þess að um það færi fram víðtæk umræða í þjóðfélaginu þar sem menn stæðu frammi fyrir því hvað ætti þá að koma í staðinn. En þetta var sem sagt bráðabirgðaráðstöfun og í dag sjá menn hvaða tillögur ríkisstjórnin kemur með um það hvernig eigi að deila þessum byrðum niður. Þetta eru nefnilega engir smáaurar. Á þessu ári voru þetta um 4 milljarðar kr. og núna sjáum við það að ríkisstjórnin leggur til að þessu verði að langstærstu leyti breytt í útsvar og það er á fjórða milljarð króna. Það er sem sagt verið að tala um tæplega 50 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu og það breytist sem sagt í útsvar um næstkomandi áramót. Til viðbótar er síðan verið að leggja á nýtt gjald til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem mun að öllum líkindum kosta launþega eitthvað á annan milljarð kr. Þannig að álögurnar frá því í fyrrahaust, sem voru til bráðabirgða upp á 4 milljarða vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins, halda áfram af nákvæmlega sama þunga á næsta ári. 4 milljarðar eru settir á almennt launafólk í landinu í staðinn fyrir atvinnureksturinn. Það er að mínu viti algjörlega gegn þeim yfirlýsingum sem menn voru með. Því var lýst yfir skýrt og greinilega að það ætti að leita nýrra leiða til tekjujöflunar fyrir sveitarfélögin og að þetta væri bráðabirgðaráðstöfun. Fólkið í landinu væri að leggja þetta á sig til endurreisnar atvinnulífinu en þetta væri bráðabirgðaráðstöfun. Þannig skildu launþegar þetta, það er ég ekki í vafa um. Mig langar líka til að benda á annað og það kemur fram í fjárlagafrv. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í fjárlagafrv. á bls. 271. Þar segir: ,,Þyngst vega fyrirhugaðar breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga á móti niðurfellingu aðstöðugjalds. Á þessu ári var tekjutapi sveitarfélaga alfarið mætt með hækkun á tekjuskatti einstaklinga. Í forsendum frumvarpsins er hins vegar gert ráð fyrir að fjármögnunin verði tvíþætt í samræmi við tillögur nefndar sem hefur fjallað um þetta mál. Annars vegar er gert ráð fyrir að útsvar sveitarfélaga hækki um 1 1 / 2 % að meðaltali á næsta ári en tekjuskattur ríkisins lækki um sama hlutfall. Hins vegar er skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði felldur niður, sem lækkar tekjur ríkissjóðs, en á móti er svigrúm sveitarfélaga til frekari tekjuöflunar af fasteignasköttum aukið.`` Hvers vegna er verið að blanda þessum hlutum saman? Hvað eru menn eiginlega að fara? Var niðurfellingin á sérstökum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði eitthvað tengd þessu máli? Nákvæmlega ekki neitt. Það skyldi nú ekki vera að þetta væri komið þarna inn í þeim tilgangi að Reykjavíkurborg gæti frekar notfært sér hækkanir á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og atvinnuhúsnæði til þess að hala upp í tapið sem verður vegna þess að það er búið að taka af henni aðstöðugjaldið og hún tapar mest allra sveitarfélaga á þeirri niðurfellingu? Það er a.m.k. í mínum huga engin sérstök skýring á því að tengja saman niðurfellingu á sérstökum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og þessum málum. Það er alveg sérmál og séráhugamál sjálfstæðismanna að fella þann skatt niður en það út af fyrir sig tengist ekki hinu. Þetta er sú eina skýring sem ég get haft á þessu. Það er nefnilega stórkostleg breyting, sérstaklega fyrir Reykjavíkurborg, að aðstöðugjaldið er fellt niður. Og ef Reykjavíkurborg fær einungis tekjur á móti sem svarar til 1,5% í útsvari þá mun borgin verða fyrir miklu tekjutapi fram yfir önnur sveitarfélög. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. hvernig hann getur tengt saman þessi tvö mál. Ég hef ekki áttað mig á því hvernig það á að gerast. Mig langar til að benda á örfá atriði í þessari yfirlýsingu. Í fyrsta lagi langar mig til að spyrja hæstv. forsrh. hvað hafi verið gert í þeim lið þar sem segir: ,,Jafnframt mun ríkisstjórnin beina því til ríkisstofnana að fresta tækjakaupum eftir því sem unnt er og auka í þess stað viðhald þar sem slíkt er aðkallandi.`` Var þessum tilmælum beint til allra ríkisstofnana og hvaða tæki höfðu menn í huga? Höfðu menn kannski í huga farartæki? Tæki á heilsugæslustöðvum? Tæki til að skúra stofnanirnar? Eða hvað var þetta? Voru þetta bílar? Eða hvers konar tæki áttu menn við? Komust þessi tilmæli ekki til skila til ríkisstofnananna? Hvað hafði þessi tilkynning í för með sér? Ég ætla að gera að umtalsefni einn lið sem er merktur með bókstafnum c. Þar stendur: ,,Íslensk fyrirtæki þurfa í auknum mæli að styrkja stöðu sína á alþjóðavettvangi með því að fjárfesta í atvinnulífi annarra þjóða. Greitt verði fyrir fjárfestingu íslenskra fyrirtækja í erlendum sjávarútvegi.`` Mig langar líka að spyrja hvað hafi verið gert í þessu. Ég er ekki að spyrja vegna þess að ég hafi svo óskaplegan áhuga á því að það verði gert mikið í þessu. Ég tel ekki að við Íslendingar höfum efni á því að flytja mikið fjármagn úr landi um þessar mundir og tel að það sé út af fyrir sig ekkert sérstakt kappsmál yfirvalda nú um stundir að moka peningum út úr landinu sem þarf nú á öllu öðru að halda öðru en því að missa héðan fjármagn. En þess vegna langar mig til að vita hvað hafi verið gert í þessu og með hvaða hætti menn standa að því að auka fjárfestingu íslenskra fyrirtækja á erlendum vettvangi. Síðan langar mig að gera að umtalsefni lækkun virðisaukaskattsins á matvælum, sem lofað er í þessu plaggi og þá yfirlýsingu sem hér kom fram frá hæstv. fjmrh. um það --- og mér skilst að hæstv. forsrh. hafi líka látið einhver orð falla í þá áttina --- að þetta loforð um að fella niður virðisaukaskattinn mundi ekki standa ef kjarasamningum yrði sagt upp. Ég tel að það sé óskaplega mikil ósvífni fólgin í svona yfirlýsingu. Verkalýðsfélögin hafa staðið að öllu leyti við sína hlið á kjarasamningunum frá því í vor. Ríkisstjórnin er búin að lýsa því yfir að hún ætli ekki að standa að öllu leyti við sína hlið þessa samkomulags. Meðal annars hefur hún sagt að skattur á fjármagnstekjur verði ekki settur á 1. janúar eins og stendur í þessari yfirlýsingu, en þegar verkalýðsfélögin velta því fyrir sér hvort eigi að framlengja þennan samning þá hljóta þau að skoða dæmið að öllu leyti og ég tel það mjög alvarlegt mál ef ríkisstjórnin ætlar að svíkja þetta loforð sitt um lækkun. Þetta loforð snýr ekki að verkalýðsfélögunum einum. Það snýr að fólkinu í landinu og fólkið í landinu á auðvitað kröfu á því að ríkisstjórnin hagi sér þannig að það sé hægt að sýna henni lágmarkstiltrú. Hún hefur að mínu viti ekki gert það undanfarið, kannski ekki allan þann tíma sem hún hefur setið, en sérstaklega finnst mér að það hafi orðið trúnaðarbrestur í sambandi við það mál sem ég var að lýsa hérna áðan hvernig byrðunum af atvinnulífinu var velt yfir á almennt launafólk án þess að það færi fram um það eðlileg umræða. 4 milljarðar króna hafa verið færðir þannig á milli og núna koma menn með nýja tillögu um það í haust hvernig eigi að koma þessum álögum fyrir og þá er þeim komið nákvæmlega öllum fyrir á launafólkið áfram þó að það væru skýlausar yfirlýsingar í fyrra um að það ætti að finna nýja tekjustofna og fólkið í landinu skildi það þannig að það væru ekki sömu tekjustofnar og í fyrra, þ.e. þá er þetta tekið með tekjuskatti, 4 milljarðar kr. Nú á að taka það með útsvari og nýjum launaskatti og ég held að það væri nú affarasælla fyrir þessa ríkisstjórn að hún reyndi a.m.k. að koma til móts við fólk eftir þessar aðfarir og fara a.m.k. ekki að lýsa því yfir að það eigi að taka til baka það sem samið var um við verkalýðsfélögin í vor vegna þess að verkalýðsfélögin munu kannski segja upp þessum samningum vegna þess að ekki hafi verið staðið við þá að öðru leyti. Til viðbótar þessu er á sama tíma og þessir 4 milljarðar kr. eru færðir frá atvinnulífinu yfir á almennt launafólk verið að lækka tekjuskatt fyrirtækja og þá erum við ekkert að tala um aumingjana í þessu þjóðfélagi. Þá erum við að tala um þá sem græða peninga á sínum rekstri. Höfum við efni á því á sama tíma og þjóðin á í vandræðum að vera að lækka tekjuskatt á þeim sem hafa afgang, þeim sem geta raunverulega lagt peninga til samfélagsins, taka þá út úr og lækka á þeim sérstaklega álögurnar? Er það rétti tíminn? Ég held ekki. Ég tel að það eigi að taka þetta til baka. Það eru hlutir eins og þessir sem ættu að bíða þess tíma þegar betur árar en ekki nú. Það má kannski minna á að það varð mikil samstaða um það í umræðum á Alþingi að það ætti að taka aðstöðugjaldið af, það ætti að finna leiðir til þess að koma því öðruvísi fyrir. En það hefur misheppnast með þvílíkum endemum að koma þessu í framkvæmd að það hefur fátt held ég farið verr úr höndum þessarar ríkisstjórnar og er þá langt til jafnað. Það er t.d. einn hluti þessa máls að á sama tíma og menn ákváðu að fella niður aðstöðugjaldið ákvað ríkisstjórnin að fella gengi íslensku krónunnar þannig að það hefur ekki nokkur lifandi maður möguleika á því að átta sig á því t.d. hvort aðstöðugjaldið hefur orðið til lækkunar á vöruverði. Það er útilokað að svo sé. Aðstöðugjaldið hefði auðvitað þurft að leggja af í þeim aðstæðum að fólk gæti fylgst með og séð hvernig það skilaði sér í lækkuðu vöruverði. Ég hef ekki trú á því að menn finni það út eftir að verðbólgan er búin að rúlla áfram, eftir að ríkisstjórnin er búin að fella gengið tvisvar á því tímabili sem þessi aðgerð hefur staðið yfir, að fella niður aðstöðugjaldið. Ég vil að lokum nefna hér eitt mál sem ég tel ástæðu til að minna á. Það var í þessari yfirlýsingu sagt í lið nr. 8 að til að draga úr áhrifum þorskaflaskerðingarinnar á þessu ári yrði aflaheimildum Hagræðingarsjóðs úthlutað án endurgjalds og þannig komið til móts við þá sem urðu fyrir mestri skerðingu við síðustu úthlutun. Þarna hengslaðist hæstv. ríkisstjórn til þess að lokum að taka á máli eftir að hafa legið á því að allan þingtímann í fyrra, eftir að hafa neitað að afgreiða frumvörp sem lágu hér fyrir og eftir að þinginu var slitið mjög snögglega án þess að það væri hægt að fá mál eins og þessi afgreidd. Fáeinum dögum síðar afgreiðir ríkisstjórnin málin með nákvæmlega sama hætti eins og lagt hafði verið til, með bráðabirgðalögum. Ég tel að þetta sé ólíðandi og það sé hæstv. ríkisstjórn til skammar að standa svona að málum að neita að láta Alþingi afgreiða mál en koma síðan með málið og fá það afgreitt með bráðabirgðalögum stuttu seinna. Þar fyrir utan vil ég láta það koma fram enn einu sinni að það er mín skoðun að þarna hafi verið staðið öfugt að þessum hlutum. Það var hægt að úthluta veiðiheimildum ef menn hefðu haft vilja til þess þannig að það hefði orðið miklu jafnara, það hefði komið miklu jafnara niður heldur en gert var. Þetta varð til þess að þessi úthlutun sem loksins þó kom var það seint á ferðinni að margir af þeim útgerðarmönnum sem fengu úthlutað aflaheimildum gátu ekki notfært sér þær. Þær féllu hreinlega niður. Menn höfðu ekki tíma til þess að veiða ýsuna og menn höfðu ekki möguleika á að færa þetta á milli ára og því síður að einhver gæti keypt þessar aflaheimildir. Ég veit um nokkur dæmi þess að t.d. aflaheimildir í ýsu, sem var úthlutað, féllu niður dauðar vegna þess að það var enginn möguleiki til að veiða þann fisk. Og auk þess var verið að úthluta aflaheimildum til smábáta í tegundum sem þeir höfðu enga möguleika til að veiða og aðrir útgerðaraðilar gátu þá ýmist fengið þessar aflaheimildir fyrir lítið eða ekki neitt eða þær féllu niður dauðar þannig að það má segja að þarna hafi nú enn einu málinu verið klúðrað af hæstv. ríkisstjórn. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að ræða þetta mál meira. Mér finnst að það sé ekki mikill tilgangur í því að öðru leyti heldur en því að mig langaði til þess að vekja fyrst og fremst athygli á því hvernig þessi ríkisstjórn er smám saman að koma fólkinu í landinu í skilning um það að hún virðir ekki þær leikreglur sem eðlilegar eru í samskiptum við almenning í landinu. Ég hef verið að nefna hér dæmi um það hvernig málflutningur í kringum það að færa skattana til eins og gert var með aðstöðugjaldinu hefur allt í einu snúist við og það raunverulega svikið sem fólki var gefið í skyn. Það er því miður þannig með hið opinbera, þessa ríkisstjórn og jafnvel ýmsar stjórnarstofnanir í landinu, að þær virða ekki almennar leikreglur í þessu þjóðfélagi. Hæstv. heilbrrh. hefur t.d. komið með tillögu sem ég tel að virði alls ekki almennar leikreglur. Hann kemur með tillögu um það að leggja nýjan skatt á þegnana í þjóðfélaginu. Hann lýsir því þannig fyrir þegnunum að þeir séu nú búnir að borga til samfélagsins 50--60 milljarða á ári í sínum sköttum og eigi þannig rétt á þjónustu í heilbrigðiskerfinu en leggur síðan til að það verði komið á nýjum skatti upp á einhverjar 400 millj. eða svo og ef menn borgi hann ekki þá missi menn allan bónusinn sem þeir hafi unnið sér inn með því að borga skattana sína í stóra pottinn. Er þetta verjandi? Það er annað, sem ég vil nefna í þessu sambandi. Hæstv. heilbrrh. lýsti því hér fyrir stuttu síðan með hvaða hætti ætti að snúa sér að almenningi í landinu til þess að bjóða þessa þjónustu ríkisins, þ.e. þessa tryggingu, þessi heilsukort og hann sagði: Við ætlum að senda fólki þessi kort bara heim. Ef menn endursenda þau ekki, þá eru þeir komnir í viðskipti, þá eru þeir orðnir viðskiptavinir ríkisins. Og ég spyr: Geta aðrir aðilar í þjóðfélaginu farið svona að? Geta tryggingafélög eða einhverjir aðrir sent mönnum samninga heim og haft neðst á blaðinu: Ef þið verðið ekki búnir að endursenda okkur þetta eftir hálfan mánuð, þá eruð þið orðnir viðskiptavinir. Þá förum við í það að rukka ykkur um þetta og það verða settir á ykkur dráttarvextir og þetta verður innheimt eins og aðrar venjulegar skuldir ef þið hafið ekki endursent þetta innan viss tíma. Ég segi alveg eins og er að mér finnst ekki koma til mála að ríkið hagi sér með þessum hætti. Ríkið á vitaskuld að stunda það að vera til fyrirmyndar í viðskiptum við þengana. Og ætli ríkið að bjóða upp á eitthvað sem það kallar þjónustu þá á ríkið auðvitað ekki að gera það með einhverjum allt öðrum hætti en talið er eðlilegt í þjóðfélaginu. Ég vildi láta þetta koma fram sem mína skoðun og ég skora á hæstv. forsrh. að endurskoða málið að þessu leyti til, ég trúi því nú ekki, ef menn fara að hugsa þetta vandlega, að þeir vilji bjóða þegnum þjóðfélagsins upp á þessa vinnuaðferð. Það er ekki verið að bjóða fólki neitt val. Það er verið að stilla fólki upp að vegg. Annaðhvort borgar þú tvöþúsundkallinn þinn eða þú ert búinn að kasta frá þér því sem þú hefur verið að taka þátt í að skapa hérna í þjóðfélaginu. Og að senda mönnum heim einhvers konar þjónustusamning og segja: Ef þið skilið ekki þessu til baka innan viss tíma þá eruð þið viðskiptavinir, það gengur ekki heldur. Það mundi aldrei ganga í almennum viðskiptum og ríkið á ekki að haga sér öðruvísi heldur en aðrir aðilar í þjóðfélaginu þegar það býður fram sína þjónustu.

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. gerði hér að umtalsefni mikilvægar aðgerðir sem stjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir til þess að efla atvinnulífið, þ.e. niðurfellingu aðstöðugjaldsins og lækkun tekjuskatts. Vegna ræðu hans hlýt ég að vekja athygli á þessu því að það hefur sannarlega ekki veitt af því að reyna að styrkja atvinnulífið með öllum ráðum og þetta tel ég vera einhverjar allra þýðingarmestu aðgerðirnar. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að það hefur aldrei verið gert ráð fyrir öðru en sveitarfélögunum væru tryggðar tekjur til þess að mæta tekjufallinu sem þau verða fyrir með niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Það hefur verið undirbúið og það á auðvitað ekki að koma neinum á óvart og allra síst hv. þm. að Reykjavíkurborg mun verða fyrir miklu tekjutapi vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins. Það eru uppi tillögur um það að mæta þessu með því að gera tilfærslu á milli tekjuskattsins og útsvarsins annars vegar og hins vegar að gera sveitarfélögunum kleift að hækka hluta af fasteignasköttum en á sama hátt yrði felldur niður hinn vafasami skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Vegna þess að niðurfellingin á aðstöðugjaldinu gagnvart verslun var verulega mikil þá er ekki óeðlilegt að sveitarfélögin hafi heimild til þess að hækka fasteignaskatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og út á það ganga þessar tillögur. Ég vildi bara að þetta kæmi hér fram og vildi vekja athygli á þessu en ég tel að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að bæta sveitarfélögunum og þar á meðal höfuðborginni þetta tekjutap sem verður vegna aðstöðugjaldsins sem var á hinn bóginn afar mikilvæg aðgerð til þess að styrkja atvinnulífið.

Virðulegur forseti. Ég sagði það í ræðu minni og endurtek að það var samstaða um að reyna að finna leiðir til þess að leggja niður aðstöðugjaldið. En menn mega ekki vera svona fljótir að gleyma. Því var lýst yfir hér í Alþingi og víðar að það ætti að finna aðra tekjustofna og fólkið í landinu skildi þær yfirlýsingar þannig að það væri ekki fyrirhugað til frambúðar að taka þetta með þeim hætti eins og gert var á síðasta ári með tekjuskatti og fólkið í landinu gerir ekki mun á því hvort verið er að taka svona gjöld með tekjuskatti eða útsvari í buddunni sinni, það skiptir engu máli. Skilaboðin voru skýr, það ætti að finna aðra tekjustofna og þau hafa örugglega verið skilin með þeim hætti sem ég hef hér lýst. Það verður hins vegar höfuðverkur sveitarstjórnarmanna innan fárra mánaða þegar þeir taka ákvarðanir um gjöldin á þegnana og fyrirtækin í vetur, þá munu þeir taka ákvarðanir um hækkun á útsvari upp í kannski níu komma eitthvað prósent eða a.m.k. hátt í 9% og þeir munu taka ákvörðun um það að taka upp eins og hér í Reykjavík þennan vafasama skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Hann er allt í einu orðinn í fína lagi þegar Reykjavíkurborg á að leggja hann á sjálf. Þessi skattur sem hv. sjálfstæðismenn hafa lagt sérstaklega mikið á sig við að reyna að koma út úr heiminum. En ég vil að lokum segja það að ákvarðanirnar um að þessir 4 milljarðar kr. verði áfram á almennu launafólki eru teknar af ríkisstjórninni og engum öðrum. Það er ekki um það neitt samkomulag svo að ég hafi séð eða heyrt neins staðar milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins eða sveitarstjórnarmanna.

Virðulegur forseti. Ég vil bara ítreka það að það átti ekki að koma nokkrum hv. þm. á óvart að það yrðu skapaðir möguleikar fyrir sveitarfélögin að afla sér tekna, en það er gert ráð fyrir því að þetta komi að langmestu leyti með tilfærslu innan staðgreiðslunnar þannig að útsvarið til sveitarfélaganna hækki en tekjuskatturinn verði þeim mun minni sem gengur til ríkisins. Þetta er grundvallaratriði. Hins vegar hlýt ég vegna orða hv. þm. að vekja athygli á þeirri staðreynd sem ég kom reyndar inn á hér áðan í mínu andsvari að skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði hefur verið greiddur af öllum þeim atvinnuvegum sem ráða yfir skrifstofu- og verslunarhúsnæði en það er nú lagt í hendur sveitarfélaganna, ef þessar tillögur og hugmyndir sem liggja fyrir frá sérstakri nefnd verða samþykktar, að sveitarfélögin geti tekið um það ákvörðun með hvaða hætti innan tiltekinna marka þau leggi viðbótarfasteignagjöld á verslunar- og skrifstofufyrirtæki sem eiga fasteignir. Þetta er að sjálfsögðu í höndum sveitarfélaganna og verður eins og verið hefur og ég á ekki von á öðru en að með það verði farið með eðlilegum hætti. En aðalatriðið er það að við höfum aldrei gert ráð fyrir öðru en því að sveitarfélögin hefðu möguleika á að tryggja sínar tekjur innan eðlilegra marka á móti því tekjutapi sem varð af aðstöðugjaldinu. Og á það vil ég leggja áherslu og ég tel ekki eðlilegt eða sanngjarnt af hv. þm. að reyna að vekja einhverja úlfúð upp gagnvart launþegum eða skattgreiðendum í landinu með því að hér sé eitthvað nýtt á ferðinni.

Virðulegur forseti. Nei, það kemur mér ekki á óvart að menn standi í þessum sporum. Ég varaði við þessu hér í fyrra þegar var verið að ræða um þessi mál. Ég taldi það óverjandi að ákveða að fella niður gjald eins og aðstöðugjaldið öðruvísi heldur en það lægi fyrir með hvaða hætti ætti að koma þessum byrðum fyrir á fólk í landinu. Því er ég að ræða þessi mál hérna núna að ég tel að menn séu að komast upp með það að breyta aðstöðugjaldinu í skatt á almenna launamenn að öllu leyti því það er ekki bara að það sé þetta 1,5% sem á að hækka útsvarið það er líka 0,5% á allar launatekjur sem er á annan milljarð kr. Við erum með í höndunum tillögur frá ríkisstjórninni að almennir launamenn eigi að borga vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins á fimmta milljarð kr. á árinu 1994. Þannig liggur það skýrt og greinilega fyrir. Auðvitað veit ég að menn gerðu ráð fyrir að sveitarfélögin ættu að geta fengið tekjustofna í staðinn fyrir þetta, það var yfirlýst skoðun manna, en launþegarnir hafa örugglega ekki skilið það þannig að allar þessar tekjur ættu að koma úr þeirra vösum og það væri þá einungis um það að ræða að til vibótar væru sveitarfélögin að ná sér í það sem upp á vantaði, þau sveitarfélög sem hafa verið með mestar tekjurnar eins og Reykjavík. Sjálfstæðismenn virðast vera ánægðir með að bjóða þeim upp á það að taka nú við hlutverki ríkisins við að innheimta þennan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem hefur verið þeirra baráttumál að fella niður. Nú skal meiri hlutinn í Reykjavík fá að halda honum lifandi og verði honum að góðu.

Virðulegur forseti. Ég hlustaði af athygli á ræðu hv. 3. þm. Vesturl. og að henni lokinni var mér það aldeilis ekki ljóst hver afstaða hans er til fyrirliggjandi frv. um efnahagsaðgerðir vegna kjarasamninga. Mestöll ræða hann fjallaði svona almennt um efnahagsmál, var afar neikvæð, ég segi ekki uppbyggileg fyrir þjóðarbúið, frekar að hún gæti stuðlað að einhvers konar niðurrifi og allsherjar bölsýni. Þess vegna verð ég að spyrja hv. þm. þegar hann hefur lokið ræðu sinni nú hver afstaða hans er til frv. Mun hann greiða þessu frv. atkvæði sitt eða er hann kannski á móti því að styrkja atvinnulífið, að greiða niður matvæli og að úthluta aflaheimildum Hagræðingarsjóðs með þeim hætti sem hér er kveðið á um í þessu frv.? Ég hélt satt að segja að hv. þm. mundi kannski fagna einhverjum ákvæðum þessa máls en svo er aldeilis ekki. Ég verð þess vegna að líta svo á á meðan hann ekki gefur frekari skýringar en að hann sé hálffúll og óánægður með þetta mál allt saman.

Það varst þú á Fáskrúðsfirði líka.

Í öðru lagi og langar mig að spyrja hv. þm. um það ef ekki má spara, ef ekki má auka hagræðingu og ekki heldur auka tekjur ríkissjóðs hvernig á þá að verja velferðarkerfið í landinu? Þá er ein leið til viðbótar og hún er sú að auka erlendar og innlendar lántökur. Ef það er stefna hv. þm. þá er rétt að hann segi það hér en gefi það ekki alltaf í skyn án þess að þora að standa við það.

Virðulegur forseti. Ég er ekki á móti því að matvæli --- ég get nú ekki kallað það sömu orðum og hv. þm. að þau verði greidd niður --- það er ekki það sem verið er að leggja hér til, það er verið að tala um að leggja til að það verði lækkaður virðisaukaskattur á mætvæli og ég er fylgjandi því og mun örugglega styðja hann í því. Ég get aftur á móti svarað því til að ég er ekkert ánægður með þessa tillögu sem hér er gerð um að úthluta Hagræðingarsjóðnum eins og þarna er gert. Ég vil láta gera þá hluti öðruvísi þó það hafi kannski verið skárra en það sem fyrir lá áður en tillagan kom. Það getur vel verið að hv. þm. finnist ég koma þannig fyrir að ég sé bara fúll yfir þessu öllu saman og finni ekkert jákvætt. Ég held að það sé nú ekki þannig. Hins vegar var ég að reyna að koma þeim hlutum til skila inn í umræðuna sem mér finnst vera mikilvægir. Það er það að þessi ríkisstjórn þarf að hugsa sinn gang. Hún á ekki að koma fram við fólkið í landinu með þeim hætti sem lýsir sér í því hvernig hún tekur einn af stærstu tekjuöflunarpóstum í landinu úr sambandi og breytir honum í annað. Tekur tekjur af fyrirtækjum og breytir í tekjur af einstaklingum. Þegar sú yfirlýsing lá fyrir á sínum tíma þá gat fólkið í landinu ekki skilið það öðruvísi en að það ætti að koma þessum álögum öðruvísi fyrir í framtíðinni heldur en gert var í fyrra. Það er það sem ég er að gagnrýna hér. Og ég held að ríkisstjórnin verði að fá þá gagnrýni. Hún hefði þurft að fá hana í fyrra því það átti auðvitað að standa frammi fyrir þessu máli þegar það var ákveðið að fella niður aðstöðugjaldið en ekki núna þegar búið er að fella niður aðstöðugjaldið og menn hafa enga leið til að semja um hlutina. Ég held að þannig eigi að standa að þessum málum að menn gangi hvert mál til enda en því sé ekki komið í einhvers konar bráðabirgðaástand sem verður til að umræðan fer ekki fram á réttum tíma.

Virðulegi forseti. Ég skildi ræðu hv. 3. þm. Vesturl. og ég trúi því að hann mæli hér fyrir hönd síns flokks Alþb., að hann og flokkur hans muni styðja þetta frv. Hann segir að hann sé ekki ánægður með frv. Ég skil það samt ekki svo að hann sé óánægður með að það sé verið að lækka verðlag á matvælum í landinu eða greiða niður verðlag á matvælum í landinu og að reyna að styrkja atvinnulífið með greiðslum úr ríkissjóði. Hv. þm. hlýtur að vita það að til þess að slíkt megi gera þá verði að afla til þess einhverra tekna.

Með heilsukortum.

Þess vegna spurði ég hann annarrar spurningar í mínu fyrra andsvari, hvernig ætti að afla tekna til ríkissjóðs ef ekki má spara og ekki afla tekna með því að leggja álögur á fólkið í landinu. Ríkissjóður er ekkert annað en almenningur í landinu. Þetta eru ekki einhverjir peningar sem koma einhvers staðar annars staðar að. Ég var að spyrja hv. þm. um hvort hann vildi halda áfram að afla þessara peninga í útlöndum og á lánsfjármarkaði innan lands með lántöku og stofna þar með enn frekar sjálfstæði þessarar þjóðar okkar í hættu en orðið er. Ég gef þess vegna hv. þm. tækifæri á að svara þessari spurningu minni sérstaklega vegna þess að þetta er spurningin sem skiptir kannski veigamestu máli. Já, með heilsukortum já. Það er ein leið til að verja velferðarkerfið. Og ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mun styðja það þegar hann skilur að það er betra að verja kerfið heldur en að rústa því með lántökum, með erlendum lánum þegar kemur síðan að skuldadögum.

Koma ekki skólakort næst?

Virðulegur forseti. Ég get svarað því skýrt og greinilega að ég tel það koma til greina að hækka skatta til að verja velferðarkerfið. En ég tel að það komi ekki til greina á þessari stundu að lækka skatta á fyrirtækjum, tekjuskatta á fyrirtækjum sem hafa arð þegar þjóðin berst í bökkum, þá stendur hv. stjórnarþingmaður að tillögum hér um að lækka skatta á fyrirtækjum. Á sama tíma stendur hann að tillögum um að fella niður skatta á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, hann stendur að tillögum um að létta byrðum af ýmsum í þjóðfélaginu sem kannski geta borið þær áfram, a.m.k. þeir sem hafa arð af sínum fyrirtækjarekstri. Ég get ekki stutt hv. þm. í því að við eigum að taka upp einhvers konar heilsukort, að minnsta kosti ekki með þeim hætti sem hér hefur verið lagt til hér að verði gert. Ég lýsti því vonandi skýrt í minni ræðu hér áðan hvers vegna. Það stríðir gegn almennum viðhorfum til viðskipta hvernig farið er með þessi kort 

Virðulegur forseti. Mér finnst að vísu óskaplega leiðinlegt að fá ekki að kveðja mér hér hljóðs um þingsköp eins og gert hefur verið um áratuga, mér liggur við að segja alda skeið. Og ég vil nú líta svo á að ég sé í raun og veru að tala hér um þingsköp. En ég ætlaði að spyrja hæstv. forseta hvort ekki stæði til að gera hér eitthvert hádegisverðarhlé þannig að þeir sem vildu næra sig þyrftu ekki að hverfa frá umræðunni til þess. Nú skilst mér að fundur eigi að standa hér eitthvað talsvert fram eftir degi og ég held að það sé eðlilegt við þær aðstæður að það sé gert hlé á fundinum þó ekki væri nema eins og í hálfa stund þannig að þeir sem ekki vilja missa af neinu í umræðunni eigi þess kost að hverfa frá smá stund. Ég vil óska eftir að forseti svari þessu.

Forseti hafði reiknað með því að þessari umræðu væri senn lokið þar sem nú er einungis forsrh. á mælendaskrá og hafði hugsað sér að meta það þegar forsrh. hefði talað hvort það væri ástæða til að gera hlé á fundinum.

Það er ekki hægt að gera hlé þegar forsrh. hefur talað.


             .

Virðulegur forseti. Ég geri engar athugasemdir við þessa tilhögun fundarstjórnar. En ég vil þó vara forseta við þeirri bjartsýni að ræða forsrh. veki engin tilefni til frekari umræðna. Ég hygg að hér séu allmargir sem hafa einmitt beðið eftir því að hæstv. forsrh. talaði og svaraði spurningum og ætli svo að sjá til hvort þeir sjái ástæðu til frekari umræðna. Þannig að mér þykir ekki ólíklegt að þannig fari að það væri þá rétt að gefa hlé eftir að forsrh. hefur talað.

Forseti telur ekki rétt að tala um bjartsýni í þessu sambandi þar sem stjórnandi fundarins, forseti, er hlutlaus í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Það er ekkert óeðlilegt þó það sé sæmileg sátt um þetta frv. út af fyrir sig og með sama hætti er heldur ekkert óeðlilegt þó um frv. sé sæmileg sátt að efni til að þá fari fram umræður eins og hér hafa farið fram um ýmsa þætti efnahagsmálanna sem þessa atburði snerta, kjarasamningana og síðan frv. eða bráðabirgðalögin. Það má þó kannski segja að þar sem sæmileg sátt er um efnisatriði frv. að því er best verður séð þá ætti að vera minna ádeiluefni að lögin hafi verið sett með bráðabirgðalögum því oft er það nú svo að menn halda því fram að ríkisvaldið á hverjum tíma sé að forðast málefnalegar umræður eða atgang gagnvart stjórnarandstöðu með því að setja bráðabirgðalög. Þannig að að þessu leyti til ætti þetta nú að vera jákvæðara. Hv. 7. þm. Reykn. skýrði mér frá því að hann þyrfti að fara á bankaráðsfund þannig að ég mun fjalla . . .  Hv. þm. sagði að sá bjartsýnistónn sem ég hefði haft í stefnuræðunni á sínum tíma ætti sér ekki stoð í þeirri þjóðhagsáætlun sem af hálfu míns embættis var lögð fram hér 4. okt. En ég tel nú að það megi segja að einmitt í upphafi og inngangi og yfirliti þeirrar áætlunar þá komi mjög svipuð sjónarmið fram. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Verðbólga hér á landi er nú svipuð og annars staðar í Evrópu og horfur eru á að hún verði minni á næsta ári. Gert er ráð fyrir að almennt verðlag á Íslandi hækki um 4% á milli áranna 1992 og 1993 borið saman við spá OECD um 4,1% hækkun verðlags í Evrópu. Á næsta ári er spáð um 3% verðbólgu hér á landi en 3,9% í Evrópu. Viðskiptahallinn stefnir í 5,5 milljarða kr. á þessu ári sem svarar til 1,4% af landsframleiðslu og hefur hann ekki verið minni um árabil. Til samanburðar var hallinn 12 milljarðar kr. í fyrra og 18 milljarðar í hittiðfyrra. Þessi halli felur í sér að skuldasöfnun Íslendinga erlendis hefur verið stöðvuð og reyndar lækka erlendar skuldir þjóðarbúsins lítillega að raungildi á milli áranna 1992 og 1993. Reiknað er með að viðskiptahallinn verði svipaður á árinu 1993 og á þessu ári eða um 5,5 milljarðar kr. Þessi árangur hefur náðst þótt erfið ytri skilyrði hafi leitt til samdráttar og stöðnunar í þjóðarbúskapnum um nokkurra ára skeið. Gagnstætt því sem venja hefur verið við slík skilyrði hefur bæði verðbólga og viðskiptahalli minnkað. Í því sambandi nægir að benda á reynsluna frá erfiðleikaárunum um miðjan áttunda áratuginn og á fyrri hluta þess níunda. Í báðum tilvikum fór hvort tveggja úr böndum, verðbólga og viðskiptahalli. Að baki hagstæðri þróun nú en áður við svipaðar aðstæður liggur aðhaldssöm hagstjórn og raunsætt mat aðila vinnumarkaðarins á efnahagslegum forsendum.`` Af þessu er ljóst að sá grunntónn sem var í minni ræðu og þar sem sagði að ýmis tákn bentu til þess að bjartara gæti verið fram undan eiga forsendur í þessari þjóðhagsspá. Auðvitað er það svo að tákn eru eitt og svo aftur veruleikinn annar. Táknin eru bara vísbending og síðan þurfa menn að sjá hverju fram vindur. Tákn eru ekki staðreyndir og ég geri mér fulla grein fyrir því eins og við öll sem hér erum inni. Hv. 7. þm. Reykn. ræddi heilmikið um vexti eins og hv. þm. gerir reyndar oft. Hann hefur oft sagt að ríkisstjórnin hefði ekki átt að hækka vexti á spariskírteinum eins og hann hefur orðað það og að ríkisstjórnin eigi að halda slíkum vöxtum niðri. Mér þykir stundum hv. þm. tala um þessi mál með mikilli einföldun. Og raunar ekki gefa haldbæra skýringar á hugsun sinni. Hv. þm. veit það auðvitað að vaxtastigið á spariskírteinum er ekki ákveðið með þeirri tölu sem skráð er á skírteinin. Það er kaupverð skírteinanna sem ræður ferðinni. Og þannig er það nú að kaupverð þessara skírteina, markaðsverð þessara skírteina er lægra, vaxtakrafan er lægri nú en hún var þegar hv. þm. fór með stjórn efnahagsmála í landinu. Það skiptir máli en ekki hvaða tala er skrifuð eða skráð á ríkisskuldabréfin. Hitt er annað mál að skilyrðin sem þessar staðreyndir skapa hafa ekki skilað sér í vaxtakerfi bankanna með sama hætti. Það eru auðvitað margar skýringar á því sem hafa komið fram hér í umræðunum af hálfu hv. þm. Meðal annars þær skýringar að yfirfjárfesting á undanförnum áratugum og einkum síðustu árum, fjárfesting sem ekki skilaði arði því miður, hefur gert bönkunum það nauðsynlegt að hafa vaxtamun gríðarlega háan hér. Þessi vaxtamunur er fyrirtækjum sem nú eru að stofna til skuldbindinga afskaplega erfiður. Það er okkur öllum líka ljóst að bankarnir verða að fá svigrúm til að greiða niður töpuð útlán. Það er enginn vegur til annars en að þeir hafi það svigrúm. Það gerir okkur erfiðara um vik að ná vöxtum bankakerfisins niður eins og nauðsynlegt væri við þrengingaraðstæður sem nú eru. Hv. 4. þm. Norðurl. e. og reyndar hv. 1. þm. Austurl. ræddu um málatilbúnaðinn af hálfu ríkisstjórnarinnar og þá einkum bráðabirgðalagasetninguna. Ég svaraði því reyndar aðeins í gær í andsvari við ræðu hv. 18. þm. Reykv. almennt um bráðabirgðalögin en þeir tóku sérstaklega til, þessir tveir hv. þm., það atriði sem snerti Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og bentu á að til hefði verið fullmótað frv. sem hefði verið rætt í þinginu, ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn í þinginu hefði ekki viljað samþykkja það frv. eða aflað sér þeirra heimilda sem með því frv. fengjust en hefðu síðan í bráðabirgðalögum skömmu síðar, eftir að þingi lauk, sett sams konar frv. eða sams konar lög. Það má viðurkenna að þetta lítur ekki vel út en þetta er ekki heldur alveg allur sannleikurinn í málinu. Sannleikurinn í málinu er sá að það vissu menn að yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar, sem drógust á langinn eins og hv. 11. þm. Reykv. hefur iðulega minnst á, um með hvaða hætti ætti að bæta úr þorskskerðingunni hnigu í aðra átt en Hagræðingarsjóðsáttina. Á það var deilt í þinginu. Það var síðan sjónarmið ríkisstjórnarinnar að eftir að efnahagsaðgerðir höfðu verið gerðar og þar með talið breyting á gengi krónunnar á haustmánuðum 1992 þá höfðu forsendur breyst í þeim efnum. Það var því ekki pólitískur vilji á lokavikum þingsins til að afgreiða frv. um Hagræðingarsjóð. Þegar hins vegar var ljóst, að okkar mati að það atriði að setja lög um úthlutun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs gæti haft grundvallarþýðingu á síðustu stundu við lausn kjarasamninganna þá var ákvarðað af þeirri pólitísku nauðsyn að setja um lög, þannig að forsendur á pólitísku mati höfðu breyst. Það var mat ríkisstjórnarinnar. Ég veit að um þetta geta menn deilt en þetta er skýringin á þessu atriði sérstaklega. Hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði reyndar um lagaóvissu um þennan sjóð núna og í tengslum við það að dregist hefur að frv. um þróunarsjóð sjávarútvegs kæmi fram á þinginu og yrði afgreitt. Ég hygg að það sé ekki út af fyrir sig veruleg lagaóvissa. Það hefur áður komið fyrir að dregist hefur ákvörðun réttra aðila um úthlutun úr þeim sjóði umfram það sem menn neyðast til að gera eins og gerðist varðandi Bíldudal þar sem eru tímasettir frestir varðandi forkaupsrétt. En það er óverulegur þáttur, hlutur af þessum heildarpakka sem þarna er á ferðinni. Hv. 4. þm. Norðurl. e. og reyndar fleiri þingmenn spurðu um það hvað væri farið að framkvæma af þeim rúmlega milljarðs kr. lista sem kynntur var. Ég hef ekki þær tölur handbærar hér, því miður, en geri ráð fyrir því að hv. þm. muni afla þeirra upplýsinga í nefndinni sem fær málið til meðferðar. Meginatriðið er þó það að allir þessir þættir verða framkvæmdir. Aðilum vinnumarkaðarins er ljóst að einhverjir þessir þættir kunna að dragast fram á næsta ár en þeir verða framkvæmdir og eru ekki hugsaðir sem frádráttur við það framkvæmdamagn sem á að koma á því ári. Í rauninni má segja að miðað við það að veitt var miklu meira á þessu ári en menn höfðu búist við og mismunurinn verður því enn þá meiri á næsta ári þá er kannski ekkert óheppilegt að allnokkur þungi þessara framkvæmda dragist yfir á næsta ár og ég hygg að það sé skilningur á því hjá aðilum vinnumarkaðarins sem fjölluðu um þetta mál. Hv. 18. þm. Reykv. spurði sérstaklega um ráðstöfun framlags til atvinnumála kvenna. Eins og fram kom þegar þessi sérstaki liður, um 60 millj. kr., var kynntur þá var talað um að ráðstafanir á þeim framlögum yrðu gerðar í samráði við samningsaðilana og það yrði starfshópur skipaður til þess að fjalla um þau atriði. Sá starfshópur hefur skilað tillögum til félmrh. en hópinn skipuðu Hulda Finnbogadóttir formaður, Ásdís Sigurjónsdóttir, fulltrúi fjmrn., Hansína Stefánsdóttir, fulltrúi Alþýðusambands Íslands, Þorkell Sigurjónsson, fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands, og Ingibjörg Broddadóttir, deildarsérfræðingur í félmrn., var starfsmaður starfshópsins. Það var samstaða í þessum starfshópi að gera tillögur um eftirfarandi skiptingu fjárins: A. Námsaðstöðu til atvinnulausra kvenna, 5 millj. 443 þús. kr., til sveitarfélaga, 20 millj. 445 þús. kr., til einkaaðila 33 millj. 660 þús. kr., óráðstafað 452 þús. kr. Þessi greinargerð mun sjálfsagt ganga til þeirrar nefndar sem um málið fjallar en samandregið mun það vera svo að mest af þessu fjármagni muni ganga til höfuðborgarsvæðisins og Norðurl. e. enda er atvinnuleysi meðal kvenna mest þar, eins og segir í minnisblaði starfsmanns fjmrn. til fjmrh. En það er síðan félmrh. að taka afstöðu til tillagna starfshópsins. Hv. 18. þm. Reykv. spurði líka um hvað liði ráðstöfun þeirra fjármuna sem sérstaklega áttu að ganga til heimilisiðnaðar. Það var ákvarðað að leggja 20 millj. kr. til þess verkefnis. Síðasta ríkisstjórn hafði skipað nefnd til að undirbúa það mál og sú nefnd hafði unnið ákaflega gott starf að því máli og þess vegna þótti eðlilegt að nýta þá vinnu sem þar lá fyrir til þess að koma þessum fjármunum í þágu atvinnuskapandi aðgerða fyrir konur. Þetta mál er fullunnið og gert er ráð fyrir því að niðurstaðan verði kynnt nú allra næstu daga. Það er hugsað að þær 20 millj. gangi til eflingar á heimilis- og listiðnaði. Það hefur verið haft samráð við fulltrúa Byggðastofnunar og Heimilisiðnaðarfélags Íslands og formann áðurnefndrar nefndar, sem ég gat um, um með hvaða hætti þessu yrði við komið og niðurstaðan er sú að setja á stofn handverksmiðstöð sem rekin verði til reynslu í 3 ár. Það er gert ráð fyrir að þriggja manna verkefnisstjórn hafi yfirumsjón með rekstri miðstöðvarinnar og verkefnisstjórnin ráði verkefnisstjóra til sama tíma, auk sérstakra tengiliða á landsbyggðinni sem deili með sér einu stöðugildi. Meginhlutverk miðstöðvarinnar verði að aðstoða þá fjölmörgu aðila sem starfa að handverki ýmiss konar en vert er að benda á að á síðustu missirum hefur orðið veruleg vakning á því sviði og æ fleiri einstaklingar hafa starf af þessari atvinnugrein eins og kemur fram í minnispunktum sem ég fékk vegna þessarar spurningar sérstaklega frá hv. þm. Hv. 4. þm. Norðurl. e. og reyndar fleiri hv. þm. sem töluðu fundu að því að ríkisstjórnin, bráðabirgðalöggjöfin, hefði með lögunum veitt tiltekna heimild til þess að hafnarsjóðir gætu gefið afslátt á tilteknum hafnargjöldum, almennum gjöldum til sjávarútvegsins, og síðan hefði ríkisstjórnin brugðist með því að halda öllu sínu. Þetta er ekki alveg rétt vegna þess að tilkoma þessa ákvæðis var eingöngu þannig að aðilar vinnumarkaðarins, í þessu tilfelli vinnuveitendamegin frá, sögðu að allmörg sveitarfélög vildu gefa afslátt til sjávarútvegsins á almennum hafnargjaldataxta en skorti til þess heimildir. Þess var óskað sérstaklega að ríkisvaldið aflaði þessara heimilda til þess að þennan afslátt mætti veita. Þegar pakkinn, ef svo má að orði komast, var veginn og metinn og vigtaður til kostnaðar þá var ekki gert ráð fyrir því að þessi yfirlýsing hefði kostnað í för með sér fyrir ríkisvaldið, hins vegar var þarna lagaskortur og úr honum var bætt. Það er líka vitað að það voru ekki öll sveitarfélög endilega ánægð með það að það skyldi gert því þau sjónarmið heyrðust að þetta auðveldaði ríkari höfnum að bæta samkeppnisstöðu sína, ef svo má að orði komast, gagnvart öðrum höfnum. En þetta var ósk aðila á vinnumarkaðinum og það var ákveðið að verða við því. Þannig að þarna hefur ríkisstjórnin ekki í neinu efni svikist um það sem lofað var. Ég hef svarað því sem hv. 1. þm. Austurl. hóf ræðu sína á um bráðabirgðalögin og Hagræðingarsjóðinn og ég vil í upphafi óska honum til hamingju með kjör sem formaður í þessari mikilvægu þingnefnd sem fær málið til meðferðar. Ég hygg að sú staðreynd að stjórnarandstaðan hefur fengið forustu í þeirri nefnd bendi á tvennt, annars vegar það að ríkisstjórnin vildi sýna að henni var full alvara með þessari ákvörðun og hins vegar hitt auðvitað líka að hv. þm. sem nú gegnir formennsku í nefndinni hefur mikið almennt traust í þinginu eins og kunnugt er. En ég hef áður svarað þessum athugasemdum varðandi þetta atriði sem hann hóf mál sitt á. Ég verð að segja þó til viðbótar eins og ég reyndar nefndi í gær að það var meginmarkmið með breytingum sem gerðar voru gagnvart bráðabirgðalagaheimildunum að ríkisvaldið, og ég hygg að hans flokkur hafi verið þeirrar skoðunar, hefði áfram bráðabirgðalagavaldið en úr notkun þess yrði dregið og um leið bráðabirgðalagalöggjafinn, ríkisvaldið, yrði að standa fyrir máli sínu innan tiltölulega skamms tíma í þinginu. Þetta hefur allt gengið eftir eins og þessi umræða reyndar sýnir og lögin segja fyrir um og í annan stað þá hafa menn gætt sín betur á notkun bráðabirgðavaldsins heldur en oft áður og ég hygg að þessi núv. ríkisstjórn standist fyllilega samanburð við aðrar ríkisstjórnir í þeim efnum og ég hygg reyndar að það sé ekki vegna þess að hún sé jafnágæt og mér finnst hún vera, það kann að vera ágreiningur um það í salnum, en heldur vegna hins að menn eru að taka tillit til þessara hugsana sem voru. Menn eru að fara varlega í notkun á bráðabirgðalagavaldi umfram það sem áður var gert og ég hygg að sú þróun verði ekki stöðvuð hvaða ríkisstjórn sem situr í landinu á hverjum tíma. En auðvitað þarf líka, eins og hv. 18. þm. Reykv. benti á í gær, að láta á hitt reyna að kalla þingið saman, jafnvel þó væri um ágreiningsmál að ræða og láta þingið ráða ráðum sínum. Ég get gert þá játningu úr þessum ræðustól nú að ég hefði talið að það hefði verið skynsamlegt þegar kjaradómslögin voru sett á sínum tíma að þá hefði þingið komið saman og fjallað um það mál en ekki bráðabirgðalöggjafinn. Ég var ekki þeirrar skoðunar þá en svona eftir á að hyggja þá held ég að það hefði verið skynsamlegt í ljósi ýmissa hluta sem síðar hafa gerst. Ég býst við því að menn vilji fremur velja slíka kosti oftar hér eftir en hingað til. Hv. 1. þm. Austurl. velti því fyrir sér hvort það hefði verið staðið við þær yfirlýsingar sem gerðar hefðu verið gagnvart Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Ég tel að það hafi verið gert. Hins vegar eru uppi sjónarmið núna af hálfu Alþýðusambandsins að það bendir til þess atriðis í fjárlagafrv. að það standi ekki til að gera það gagnvart næsta ári og það kunni að hafa áhrif á afstöðu verkalýðshreyfingarinnar um framlengingu á samningum. Ég hygg að þeir hafi ekki haldið því fram að fram til þessa hafi ekki verið staðið við það sem hafi verið lofað og ég tel reyndar að þeir telji að forsendur, hinar efnahagslegu forsendur sem gefnar voru, hafi ekki verið brotnar. Það sem hins vegar út af stendur núna er tiltekin fjárhæð sem menn deila um til atvinnuskapandi þátta hvort það standist í fjárlagafrv. Þar er um að ræða spursmál hvort menn hafa staðið við þær yfirlýsingar sem þeir gáfu. Hins vegar ræða menn síðan um hugmyndir ríkisvaldsins um tekjuöflun á móti útgjöldum vegna virðisaukaskattslækkunar og þar mundi ekki vera um brigð að ræða. Hins vegar vissu allir aðilar báðum megin við borðið eða á þrem vegum við borðið að útfærsla þeirrar tekjuöflunar gæti haft áhrif á afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til framlengingar kjarasamninga en það var ekki um brigð að ræða í því sambandi. Hv. þm. ræddi um skattamál og sagði að yfirlýsingar míns flokks, ég man ekki orðrétt hvað hann sagði, en efnislega var það á þá lund að þær hefðu ekki verið merkilegar fyrir síðustu kosningar og menn ekki getað staðið við þær. Ég hygg að við höfum sagt --- a.m.k. gerði ég það fyrir kosningar --- að við mundum stoppa af skattahækkunarskriðu vinstri stjórnar og síðan þegar fram liðu stundir að reyna að lækka skatta. Við áttum ekki von á þá, frekar en hv. þm., að efnahagsforsendur mundu breytast svo til hins verra eins og þær hafa gert með minnkandi afla. Það gat enginn maður séð fyrir né þá heldur að það verð sem var á okkar afla sem var í sögulegu hámarki á árunum fyrir þær kosningar skyldi fara í slíkt sögulegt lágmark eins og það hefur gert á sama tíma og okkar afli hefur dregist saman. Hv. þm. ræddi um samhengið í skattamálum og hringlandahátturinn í þeim efnum væri ekki til þess fallinn að minnka hættu á skattsvikum og undandrætti. Ég get tekið undir það með honum en hins vegar verð ég að segja að þegar skattabreytingar ganga í þá áttina að samræma skattkerfið eins og til að mynda virðisaukaskattsbreytingin á ferðaþjónustu þá ætti það frekar að stuðla að bættum skattheimtum heldur en hið gagnstæða. Á hinn bóginn má deila aftur um breytingar varðandi virðisaukaskattinn á matvæli. Hv. þm. nefndi að menn væru með virðisaukaskattinum mjög að ganga á hag ferðaþjónustunnar en þá verður hv. þm. að hafa í huga að það má ekki taka virðisaukaskattinn einan og sér þegar verið er að meta fyrri stöðu ferðaþjónustunnar og núverandi stöðu hennar eftir að virðisaukaskattur verður á lagður um áramótin því í fyrsta lagi er búið að lækka aðstöðugjöldin, í annan stað er búið að lækka tryggingagjaldið og í þriðja lagi hefur raungengislækkunin hjálpað mjög ferðaþjónustunni. Það kom til að mynda fram þegar birtir voru reikningar eða stöðureikningar Flugleiða að bara frá sex mánaða yfirliti yfir í átta mánaða yfirlit hafði staða Flugleiða batnað verulega þó enn væri um töluvert tap að ræða og þar var einmitt gengisbreytingin sem menn höfðu í fyrstu talið að mundi ekki hafa jákvæð áhrif, hvorki jákvæð eða neikvæð áhrif á rekstur Flugleiða, það kom í ljós þegar tveim mánuðum eftir hinar fyrri yfirlýsingar að gengisbreytingin hefur haft jákvæð áhrif. Hv. þm. sagði að hann teldi sjálfur að lækkun matarskatts væri ekki til þess fallin að skapa öryggi í skattkerfinu, þvert á móti og hann hefði ekki verið sannfærður um það í september 1988 frekar en hæstv. utanrrh. og væri það ekki enn, en hins vegar væri hans flokkur þessarar skoðunar og hefði ályktað um það. Síðan er hávær krafa frá almenningi eða öðrum fulltrúum almennings heldur en þeim sem hér sitja um slíkt hið sama og oft er það nú svo að það er fundið að því að stjórnvöld vilji lítið gera með kröfur og áhugamál af því tagi en þarna verða menn sem sagt við því. Ég get haft sömu efasemdirnar eða áhyggjurnar af áhrifum á skattkerfið en ég taldi hins vegar verjandi engu að síður til að stuðla að því að kjarasamningar gætu gengið út árið 1994 að samþykkja að slík skattbreyting yrði gerð. Ég held að það hefði verið skynsamlegt. Hv. 1. þm. Norðurl. e. taldi að það sem hefði komið fram að allnokkur hluti sérstaks framkvæmdaátaks á þessu ári hefði falist í því að veita heimildir til flutnings fjármuna milli ára, þá hefði verið um blekkingaleik, eins hv. þm. sagði, að ræða gagnvart verkalýðshreyfingunni. Yfirlýsingar forustumanna verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar liggja fyrir um það að ekki hafi verið um neinar blekkingar að ræða, þeim hafi ætíð verið fullljóst með hvaða hætti þessi milljarður á þessu ári væri fenginn. Þar var því ekki um neina blekkingu að ræða heldur gengið hreint til verks og beint framan að mönnum og menn voru alveg klárir á því hvað það var sem þeir voru að fara yfir í því sambandi. En hv. þm. spurði einnig hvort það væri meiningin að framvegis væri slíkur tilflutningur háður samþykki aðila vinnumarkaðarins hverju sinni og auðvitað er það ekki svo. Það er út af fyrir sig ljóst. Ég tel að hv. 3. þm. Vesturl. hafi algerlega misskilið það sem hann var að fjalla um, varðandi aðstöðugjaldið og tilfærsluna gagnvart sveitarfélögunum og þegar hann fjallaði um bráðabirgðaþáttinn í því sambandi. Í fyrsta lagi var það nú svo að mikil samstaða var um það að fella aðstöðugjaldið niður. Ég hugsa að ég hafi nú verið þingmanna tregastur persónulega til þess að það væri gert þó ég féllist auðvitað á sjónarmið mikils meiri hluta í því sambandi, þegar fram liðu stundir. En bráðabirgðaástand sem um var talað var eingöngu það að fyrsta árið, þar sem það lá á að gera þessa breytingu, þá mundi ríkisskattkerfið bera þessa breytingu en síðar með samkomulagi við sveitarfélögin yrði breytingin færð aftur á ný yfir á þau. Og það er að gerast nú. En hv. þm. talaði rétt eins og nú væri verið að auka útgjöldin skyndilega með þessum aðgerðum og hann blandaði alltaf saman hugmyndum í fjárlagafrv. um sérstakt tryggingagjald eins og það væri að koma til vegna aðstöðugjaldsins. Það er misskilningur. Það gjald er lagt til vegna tekjuminnkunar vegna virðisaukaskattsbreytingarinnar og á ekkert skylt við þetta sem hv. þm. fjallaði um. Hv. þm. sagði jafnframt að vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og gengisbreytingar hefði ekki sést hvort lækkun aðstöðugjaldsins hefði skilað sér í lækkun á vöruverði. Það liggur fyrir að lækkun aðstöðugjaldsins skilaði sér í vöruverði. Það kom fram vegna þess að verðhækkanir urðu minni en menn bjuggust við og aðilar eru sammála um það, Neytendasamtökin jafnframt, að lækkun aðstöðugjaldsins skilaði sér einmitt og hefur komið fram í lækkun á vöruverði, eins og til var stofnað. Ég hef farið nokkuð hratt yfir sögu, enda er tíma mínum lokið. En eins og ég segi, þingmálið sem slíkt fer til afgreiðslu væntanlega í hv. efh.- og viðskn. Þar gefst færi á að svara spurningum sem ég hef ekki svarað hér, annaðhvort vegna þess að ég hef ekki haft svörin á reiðum höndum eða vegna tímaskorts, hvort tveggja gæti verið, enda gefst kjörið tækifæri til þess að svara slíkum spurningum í hv. þingnefnd sem fær málið til meðferðar.

Virðulegur forseti. Ég tel mig ekki hafa misskilið neitt í því hvernig menn hafa fært til þessi gjöld. Það er búið að hringla í mörgum sköttum og gjöldum í sambandi við aðstöðugjaldið. Það voru skýrar yfirlýsingar frá höndum hins opinbera í sambandi við málið. Það liggur meira að segja fyrir í skriflegum skjölum frá ríkisstjórninni að þetta hafi verið bráðabirgðaástand. Það var ekki vafi á því að fólkið í landinu skildi það þannig að þetta bráðbirgðaástand ætti að vara í eitt ár, á meðan menn fyndu nýja tekjustofna fyrir sveitarfélögin til þess að bæta sér upp aðstöðugjaldið. Ég er ekki í vafa um að allir skildu það þannig að það væri ekki meiningin að innheimta öll þessi gjöld af almenningi í landinu. Það ætti að leggja þau að stórum hluta til á fyrirtæki og aðra starfsemi. Það voru nefndir í því sambandi tekjustofnar eins og tekjur af umferð, eins og tekjur af bílum og einhvers konar umhverfisgjöld. Þetta var allt saman talað um í mjög óljósu formi, hvað það ætti að vera, en það var enginn vafi á því hvað menn voru að útskýra með þessu. Það var verið að segja fólkinu í landinu að aðstöðugjaldið ætti að breytast í einhvers konar aðra skattheimtu, ekki í ígildi tekjuskatts eins og það er að gera með því að verða að útsvari. Það er enginn munur á því í vösum fólks hvort það heitir útsvar eða tekjuskattur þegar menn greiða það af sínum launum. Ég tel að það sé ekki nokkur vafi á því að þarna hafi umræðan frá því á fyrra ári verið með allt öðrum hætti heldur en hún hefði átt að vera. Ef menn hefðu staðið frammi fyrir því þá að það ætti að breyta aðstöðugjaldinu í tekjuskatt og það ætti að taka upp álögur á annan milljarð til viðbótar með tryggingagjaldi, þá hefði verkalýðshreyfingin örugglega barið í borðið og fólkið í landinu líka.

Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þm. ætti að kynna sér umræðurnar sem urðu hér þegar fyrir þessu máli var mælt. Ég hygg að hann finni þar hvergi staf eða stoð fyrir fullyrðingu sinni og skilningi á þessum skattabreytingum.

Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. forsrh. eindregið til þess að lesa þessar umræður yfir og ég efast ekkert um að þar mun hann finna það sem ég er hér að segja. Ég mótmælti því t.d. sjálfur að það væri staðið svona að málum. Ég taldi mjög óheppilegt að mynda svona bráðabirgðaástand, að breyta þessum stórkostlega skatti, sem raunverulega er á fimmta milljarð kr., í einhvers konar bráðabirgðaskatt og ganga ekki í málið til enda. Það var mjög hættulegt og nú eru menn að súpa seyðið af því að það er verið að gera þetta að nýjum álögum á fólkið í landinu. Það hefði átt að standa hreinskilnislega frammi fyrir fólki þegar það var ákveðið að leggja niður aðstöðugjaldið og segja því þá í hvers konar formi ætti að innheimta tekjur á móti því.

Hæstv. forseti. Ég átti nú reyndar ekki við viðhorf hv. þm. að hann ætti að kynna sér þau sérstaklega, ég býst við að hann þekki þau. Ég var að tala um viðhorf þeirra sem mæltu fyrir málinu og þá gæti hann séð hvort það væru einhver svik í tafli eða brögð í tafli. Ég bendi á að einmitt sú aðferð sem notuð var þetta bráðabirgðaár þar sem þessi gjöld voru innheimt með tekjuskattinum voru hvað skýrust vísbending um það í hvaða farveg málið hlyti að fara. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessar umræður mikið. Það eru þó örfá atriði sem ég ætla að koma hér að. Það er nú hins vegar þannig að maður er eiginlega hálffeiminn yfir þessu milda yfirbragði hæstv. forsrh. sem hann sýndi hér í ræðu áðan. Hann gekk meira að segja svo langt að viðurkenna mistök ríkisstjórnarinnar þannig að maður veit ekki alveg á hverju við eigum von næst. Hann ræddi einnig um að ríkisstjórninni væri full alvara með að fylgja eftir breytingunum á þingsköpunum og það sýndi sig m.a. í því trausti sem ríkisstjórnin fæli stjórnarandstöðunni varðandi trúnaðarstörf hér í þinginu. Það metum við í stjórnarandstöðunni, en ég vil hins vegar benda á að fyrst og fremst ræðst það af hálfu ríkisstjórnarinnar hvernig til tekst með þessi atriði, að ríkisstjórnin virði sjálfstæði Alþingis í verki og sýni því fulla virðingu. Virðulegi forseti. Nú er það svo að ég ætla mér alls ekki að tala meira en 20 mínútur í þessari umræðu en ég spyr hins vegar hvort ég eigi ekki 40 mínútna tíma núna, tvöfaldan tíma þar sem þetta er fyrri ræða mín í þessu máli, en hér kom annað fram á tímatöflu.

Forseti tekur fram að að sjálfsögðu á hv. þm. 40 mínútur í þessari umræðu.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir, en ég fer í sjálfu sér ekki fram á að hann lengi tímann hér á töflunni. Ég ætla að fara örfáum orðum um aðstöðugjaldið. Ég get ekki talað öðruvísi en svo að það hafi alltaf verið ljóst að með þessari aðgerð átti að færa skatta af atvinnulífinu og yfir á einstaklingana í þjóðfélaginu. Ég get ekki annað því að ég talaði margsinnis fyrir þessari aðgerð hér í þinginu áður en hún var kynnt af hálfu ríkisstjórnarinnar og í þessu fólst efnahagsaðgerðin að verulegu leyti, að færa til á þennan hátt. Ég geri mér einnig grein fyrir að það yrði mjög erfitt að finna tekjustofna í staðinn á annan hátt heldur en tengja það beinu sköttunum og ég er ekki búinn að sjá að það að leggja á bifreiðaskatta eða umhverfisskatta eða eitthvað annað slíkt hefði komið betur út fyrir einstaklingana í þjóðfélaginu. Hverjir hefðu borgað það á endanum? Það hefði endað þar og þá sé ég nú ekki að það sé verri leið að setja þetta í samhengi við tekjuskattinn og útsvarið því að það er þó skattur þar sem lægstu tekjurnar eru varðar. Hitt er svo annað mál að ég gagnrýndi mjög harðlega í fyrravetur þá aðgerð ríkisstjórnarinnar að breyta skattleysismörkunum á þann hátt sem þá var gert og að mínu mati gekk þveröfugt við þá stefnu sem ég var hér að nefna, að verja lægstu tekjurnar. Að öðru leyti ætlaði ég, virðulegi forseti, fyrst og fremst að ræða hér um vaxtamálin. Ég var á pólitískum fundi norður í landi í gærkvöldi. Þar var mikið rætt um peningastefnuna og við þingmenn brýndir á því að halda áfram baráttu okkar fyrir breytingum þar á. Ég sagði reyndar þar að ég hefði rætt þetta við viðskrh. í gær, fjmrh. deginum áður og ég skyldi halda áfram að flytja þessa ræðu um vextina á hverjum degi ef svo bæri undir ef ég fengi tækifæri til þess og það tækifæri gefst hér í dag. Hæstv. forsrh. ræddi nokkuð um vextina og sagði réttilega að bankarnir væru að slást við afskriftir vegna fjárfestinga fyrri ára. Það er hins vegar ekki þannig að það sé eingöngu vegna þess að það hafi allt saman verið offjárfestingar. Það er að hluta til vegna þess að vextirnir hafa viðvarandi verið allt of háir, hærri heldur en atvinnulífið í landinu stendur undir og það er svo enn. Við erum komnir í þann vítahring að bankarnir pína upp vaxtamuninn hjá þeim sem enn þá geta borgað vexti til þess að borga afskriftirnar fyrir hina sem eru farnir á hausinn. Þetta er vítahringur, eins og ég sagði, því það verða alltaf fleiri og fleiri eftir því sem vaxtamunurinn er hækkaður sem heltast úr lestinni og skuldir þeirra bætast við afskriftasjóðina. Ef ekki verður horfið af þessari braut þá blasir ekkert annað við en hrun peningakerfisins innan örfárra missira. Þetta er hin napra staðreynd í málinu og það er allt of billegt eins og hæstv. forsrh. nefndi að þessu gætu bankarnir mætt með því að auka stöðugt vaxtamuninn og þeir þyrftu á því að halda. Það setur bara meiri hraða á þessa rúllettu. Ég spyr einnig hæstv. forsrh. hvort ríkisstjórnin hafi ekki séð fyrir afleiðingarnar á vextina í landinu sem hlutust af efnahagsaðgerðunum í sumar. Þar á ég fyrst og fremst við gengisfellinguna. Sá hæstv. ríkisstjórn það virkilega ekki að hækkun á innflutningi, hvort það var nú kaffi eða sykur eða hvað annað, fannst hæstv. ríkisstjórn rétt að sú hækkun væri öllsömul mæld í lánskjaravísitölunni og yrði til þess að lyfta öllum vaxtafætinum í landinu upp? Þarna brugðust stjórnvöld að mínu mati mjög alvarlega, að taka ekki lánskjaravísitöluna úr sambandi þegar verðlagsþróunin var komin á það stig sem hún hefur verið síðustu tvö árin og ég held að við séum öll sammála um að við viljum standa vörð um og varðveita þann árangur. Það var ekki gert með þeim afleiðingum að fyrirtækin í landinu, og nú tala ég um þau sem eru miðlungi skuldsett og þar yfir, byrjuðu á því að taka inn á sinn rekstur gengistapið af gengisfellingunni. Sumt fellur til gjalda á þessu ári, annað ekki fyrr en seinna. Síðan beint í kjölfarið tóku þau á sig vaxtahækkun og það verulega vaxtahækkun á öllum innlendum fjárskuldbindingum. Það mikla vaxtahækkun að vikum og mánuðum saman hafa raunvextir hér á Íslandi, því ég geri engan mun eins og staðan er í dag á nafnvöxtum og raunvöxtum, hafa raunvextir hjá fyrirtækjum og heimilum, fyrirtækjum sem ekki geta hækkað sínar afurðir og heimilum sem ekki fá hækkaðar sínar tekjur, hafa raunvextir á skammtímaskuldbindingum verið á bilinu 15--20%. Þetta staðfestist í vaxtaskýrslu sem hér er nýlega komin út. Raunvaxtamælikvarðinn er nefnilega svo blekkjandi. Ef við erum með 15% nafnvexti eins og nú er eða eitthvað nálægt því, ég man það ekki alveg upp á prósentustig, þá eru þeir sem eru með óbreyttar tekjur með 15% raunvexti. Hjá hinum sem hafa einhverja hækkun á móti er það eitthvað lægra. En lítum til að mynda á þá sem hafa verið að koma yfir sig húsnæði og hafa bundið sitt lánsfé í fasteignum, fasteignum sem hafa lækkað í verði. Hverjir eru raunvextirnir þar? Ég spyr hæstv. forsrh. Þeir eru einhverjir allt aðrir og enn þá hærri. Staðreyndin er nefnilega sú að vaxtauppbyggingin í okkar þjóðfélagi á sér enga rökræna skírskotun til annarra efnahagsþátta hjá okkur. Því betur virðist þetta ljós vera að renna upp fyrir ríkisstjórninni núna en það hefur hins vegar ekkert komið fram enn þá hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að taka á þessu máli í framtíðinni. En meðan þetta ástand varir, meðan fyrirtækin eru að slást við allt upp í 20% vexti og meðan sömu fyrirtæki eru að verulegu leyti að fjármagna sig með skammtímalánum verður engin nýsköpun í atvinnulífinu. Með þessari stefnu eru menn að keyra sig lengra og lengra niður í lægðina og bíða eftir því að það komi að hruninu. Hæstv. forsrh. sagði áðan að bankarnir yrðu að fá að taka vaxtamun til þess að vinna úr þessum afskriftum vegna tapaðra útlána. Hvernig hafa nágrannaþjóðir okkar brugðist við þessu? Hvernig hafa Norðmenn brugðist við þessu? Þeir gerðu það ekki þannig að láta þetta allt saman skella á þeim sem enn standa í skilum með sín lán. Það er ekkert siðferði í slíku. Að mínu mati verður þetta ekki leyst fyrr en menn horfast í augu við vandamálið og taka út fyrir sviga einhverja upphæð í þessu dæmi. Það verður að gera á margvíslegan hátt, það verður að gera með verulegum lánalengingum, það verður að gera með því að styrkja eiginfjárstöðu fjármunastofnana, það verða eigendur að gera og það verður ríkissjóður að gera, það verður ríkið að gera gagnvart ríkisbönkunum ef á þarf að halda. Fyrst og fremst gengur það ekki að við þessar aðstæður sé höfuðstóll þeirra sem eiga peningana alltaf tryggður númer eitt. Í þjóðarsáttinni 1990 viðurkenndu aðilar vinnumarkaðarins að ef menn eyddu umfram það sem þeir öfluðu, ef laun væru hærri en það sem atvinnulífið stæði undir á hverjum tíma þá kæmi það ekki öðruvísi fram en í aukinni verðbólgu og með þeim vítahring sem því fylgir. Fjármagnseigendur hafa ekki fengist til þess að viðurkenna þessa staðreynd enn. Fjármagnseigendur hafa enn krafist þess að allar mældar vísitölur á Íslandi hækki þeirra höfuðstól hvað sem líður greiðslugetu íslensks atvinnulífs og íslenskra heimila. Þetta er að mínu mati eitt allra stærsta málið sem við höfum við að glíma núna og ég skora á hæstv. ríkisstjórn, þar sem hún virðist vera búin að átta sig á þessu ef marka má ummæli síðustu daga og þessa skýrslu sem hér er komin fram, að taka á þessum málum. En ég segi hins vegar líka að því miður þá hefur hæstv. ríkisstjórn ekki tekið mark á varnaðarorðum okkar stjórnarandstöðumanna á þingi síðustu tvö ár. Ég er búinn að halda þessa ræðu sem ég er að flytja hér núna ekki einu sinni og ekki tvisvar, ekki eingöngu í gær og í fyrradag, ég er búinn að halda hana margsinnis á síðustu tveimur árum. Svörin hafa alltaf verið þau að þetta fari allt í einu að koma af sjálfu sér. Fyrst átti það að koma ef tækist að ná niður ríkissjóðshallanum, minnka þensluna. Þenslan minnkaði, vextirnir lækkuðu ekki. Síðan kom hæstv. fyrrv. viðskrh. og sagði: Þetta er af því að það er fákeppni, nú breytum við lögum og leyfum erlendum bönkum að starfa hér á landi og þá lækka vextirnir. Það er búið að breyta þeim lögum og vextirnir, ef eitthvað er, hafa hækkað.  Málið er það að á þessu verður ekki breyting fyrr en aðilar setjast niður og tala saman á svipaðan hátt og gert var varðandi þjóðarsáttina varðandi kjarasamninga. Þetta er ekki flóknara en það. Ég varpa því hér fram til hæstv. forsrh. varðandi skatta á fjármagnstekjur, sem ég tel brýnt réttlætismál að verði gert og verði tekið upp á næstunni, hvort ekki væri skynsamlegra í þessari stöðu ef menn settust niður og reyndu að tala vextina niður, ef ekki má tala um handafl, að menn næðu einhverju samkomulagi um það að fresta um sinn að skattleggja fjármagnstekjur en sameinast þess í stað um að lækka vextina verulega. Það væri einhver sú mesta bót sem gæti komið fyrir atvinnureksturinn í landinu og heimilin. Það væri sú öflugasta aðgerð sem nú væri hægt að gera til þess að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað því það eru ekki allar aðstæður slæmar í dag. Við búum við eitt mesta aflaár í Íslandssögunni til sjávarins. Það hefur orðið minnkun varðandi þorskinn en það hafa aðrar tegundir komið inn í staðinn, það hefur komið rækja, það hefur komið meiri loðna og því betur þá eru menn á ýmsum sviðum í sjávarútveginum að fara yfir á brautir sem gefa okkur meiri tekjur úr takmörkuðum afla. Þannig að ég vil enn ganga eftir því við hæstv. forsrh. á hvern hátt ríkisstjórnin hugsar sér að ná niður vöxtum á næstunni. Einn stjórnarþingmaður kom í fyrradag og talaði um að það væri fyllilega raunhæft að lækka raunvexti mjög hratt um 3 prósentustig. Ég er honum sammála og reyndar settum við framsóknarmenn þetta fram í okkar grænu bók í vor sem leið. Það var einu sinni sagt úr þessum stól: Vilji er allt sem þarf. Það er allt sem þarf núna til að lækka vextina, það er vilji, það er vilji aðila fjármagnsmarkaðarins og það er vilji ríkisstjórnarinnar til þess að leiða þessa aðila saman til þess að taka á þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég get verið hv. þm. sammála um það að við núverandi aðstæður séu nafnvextir í þjóðfélaginu raunverulega raunvextir. Að því leyti til er það mikilvægt að nafnvextirnir lækki og fylgi verðbólgunni sem fer hraðlækkandi, þá er þar um raunvaxtalækkun að ræða gagnvart flestum fyrirtækjum. Þessi verðbólgukippur sem fylgdi gengisbreytingunni gengur hratt niður og þar með vonandi vextirnir. Ég get líka verið sammála hv. þm. um að það er visst hættuspil við núverandi aðstæður að setja fjármagnstekjuskatt á þó að langflestir í þjóðfélaginu séu sammála því að til lengri tíma horft sé það sanngirnismál að tekjumyndun með þeim hætti lúti sömu lögmálum og tekjumyndun með einhverjum öðrum hætti, hinni venjulegu vinnu eða eignatekjumyndun. Vegna lánskjaravísitölunnar sem hv. þm. nefndi þá held ég að það hafi ekki verið efni til þess að taka hana sérstaklega úr sambandi og efast um að það hefði staðist lagalega í tengslum við gengisbreytinguna, ef hann meinti það. Ég hef kannski misskilið hann. En ég vek þó athygli á því að með breytingunni sem gerð var og orkaði vissulega tvímælis þá er það svo að lánskjaravísitalan mælir ekki verðbreytingar í þjóðfélaginu með sama hætti og áður því launavísitalan var sett inn í hana að þriðjungi til og á samdráttartímum í launum sem öðru þá dregur það úr vægi lánskjaravísitölunnar. Við skulum vona að laun fari til lengri tíma horft hækkandi í landinu. Það hefur sem betur fer gerst nokkuð þótt hægt hafi farið. Þannig að þá er hætt við að launavísitalan mundi frekar virka til hækkunar á lánskjaravístölu. En á undanförnum allmörgum árum þá hefur hún virkað til lækkunar á lánskjaravísitölunni. Vaxtanefndin hefur skilað hugmyndum um ráð til að lækka vexti. Þær hugmyndir eru núna í athugun hjá ríkisstjórn. Ég tel að vaxtamyndasamningur bankanna sem kannski hefur ekki áhrif til vaxtalækkunar við núverandi aðstæður sé einmitt til þess fallinn að ef menn þurfa í framtíðinni að grípa til aðgerða af því tagi sem við þurftum að gera sl. vor og sl. haust þá mundi vaxtamyndasamningurinn einmitt leiða til þess að menn mundu ekki lenda í verðbólgukippi í jafnríkum mæli og menn lentu nú.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum mínum að hæstv. forsrh. gefur ekki skýrari svör um það hvernig ríkisstjórnin hyggist lækka vexti. En hæstv. ráðherra sagði þó að hæstv. ríkisstjórn hefði horft á það aðgerðalaust í sumar að raunvextir fóru upp í nítján komma eitthvað prósent, ég man ekki hvað mikið. Að vaxtatoppurinn fór upp fyrir verðbólgutoppinn sem kom á eftir gengisfellingunni. Það held ég að þekkist hvergi í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við og í þeim gengisfellingum sem þar hafa verið gerðar á síðustu árum að vextir hafi síðan fylgt á eftir og upp fyrir verðhækkunartoppinn. Ég hygg að þess muni hvergi finnast dæmi. Í öðru lagi nefndi hann annað dæmi um samsetningu vísitölunnar og í því dæmi kannski fólst að hluta til hvað þessi vísitöluleikur er vitlaus því hann sagði: Ef laun færu hækkandi þá mundi það mælast í lánskjaravísitölunni og hækka allan vaxtafótinn. Og þá sjáum við fáránleikann í þessu kerfi ef það á að mælast ef menn telja að það sé grundvöllur fyrir að bæta eitthvað launakjör í landinu að þá eigi einnig að hækka um leið sjálfkrafa allan vaxtafótinn. Þetta er algjörlega órökrétt og kannski eitt mest lýsandi dæmi um það hvað það er rangt að vera í þessum vísitöluleik ef menn vilja halda verðlagi stöðugu því að í stöðugu verðlagi er hættan sú, það var hægt að hugsa sér að þetta væri raunhæft meðan við bjuggum við verðbólguna, að þessi vísitöluleikur allur skrúfi verðlagið upp á sjálfvirkan hátt, á allt annan hátt heldur en menn vilja starfa.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því að þessi breyting á lánskjaravísitölunni var gerð í tíð síðustu ríkisstjórnar og flokkur hv. þm. átti auðvitað fulla aðild að þeirri breytingu. Hún kemur mönnum til góða í skamman tíma og er freistandi að því leyti til en til lengri tíma horft þá vonandi kemur hún okkur illa. Það er dálítið skrítið að orða þetta svo, en við erum að vona það að laun muni í framtíðinni hækka heldur meira en verðlag og það rætist úr hjá þjóðinni og þá mundi þessi breyting koma okkur illa þegar fram í sækir. Sú er staðreyndin jafnframt að þegar rætt er um vaxtatoppinn þá var það svolítið mismunandi hvernig bankarnir tóku á því. Sumir bankanna kusu að taka toppinn mjög hátt og hratt og ganga þá hraðar niður. Aðrir bankar kusu að taka þetta með jafnari hætti á lengri tíma. Ég vona að þetta ætti að skýrast og sjást þegar verðbólgan gengur niður eins og hún er að gera núna þannig að þá sjáist að menn eru ekki að notfæra sér stöðuna. Ég vek líka athygli á því eins og kom fram í fyrri umræðum að vextir á skammtímaríkispappírum fylgdu ekki þessum toppi og það er mikilvægt. Ríkispappírarnir hafa verið að lækka, bankarnir hafa vitnað til þeirra á undanförnum árum. Fjármagnsþörfin hefur snarlækkað, hin opinbera fjármagnsþörf, það á líka að hjálpa til lengri tíma til þess að raunvextir í gamla skilningnum lækki, ekki bara nafnvextir.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil víkja hér að í framhaldi af ræðu hæstv. forsrh. fyrr á fundinum og vel að merkja vil ég fyrst þakka honum fyrir að svara því sem fyrir hann var lagt og sjálfsagt að meta það sem vel er gert. Hæstv. forsrh. hefur greinilega fylgst vel með umræðunni og tekið niður þær spurningar sem til hans var beint og ég get í flestum tilvikum verið ánægður með svörin að því leyti til að hann reyndi heiðarlega að svara því sem um var spurt. Í fyrsta lagi varðandi setningu bráðabirgðalaga í þessu tilviki þá telur hæstv. forsrh. það vera sér eða ríkisstjórninni til málsbóta að um efni laganna sé ekki ástæða til að ætla að sé mikill ágreiningur. Út af fyrir sig er það þannig, a.m.k. pólitískt séð, að því get ég verið sammála að það er til bóta ef gripið er til þessa ráðs að setja bráðabirgðalög að þar séu þá ekki á ferðinni mjög umdeild deilumál. Formlega séð hins vegar breytir það í sjálfu sér ekki því að fyrir hendi voru ekki þær brýnu knýjandi aðstæður eftir að kjarasamningar höfðu verið gerðir vorið 1993 að ekki hefði, miðað við núverandi fyrirkomulag, verið tiltölulega auðvelt að kalla þingið saman eða öllu heldur kveðja þing til fundar sem situr allt árið eins og kunnugt er. Spurningin snýr meira að því hvort þessar forsendur sem menn ætluðu sér að þrengja með lagabreytingunum síðast og var af mörgum talið að væri í raun og veru einungis látið halda sér sem neyðarákvæði í tilviki náttúruhamfara eða annarra slíkra aðstæðna, væri óhjákvæmilegt að beita lagasetningarvaldinu tafarlaust. Ég held að slíkar forsendur hafi alls ekki verið á ferðinni þarna í maí og tiltölulega auðvelt hefði verið að kveðja þingið saman, t.d. til tveggja daga funda, til að afgreiða þessi lög. En hitt er út af fyrir sig nokkur málsvörn að það er rétt, hygg ég vera, sem hæstv. forsrh. segir, að um efni þessa frv. sem slíks er ekki ástæða til að ætla að sé mikill pólitískur ágreiningur. Fremur um efndirnar eða framkvæmdina á fyrirheitum og skuldbindingum ríkisins að þessu leyti. Þá vil ég í leiðinni fagna því og tel það reyndar nokkur tímamót og til marks um það að hæstv. forsrh. er nokkuð breyttur maður eins og hann birtist okkur nú á hinu háa Alþingi.

Í hverju er breytingin fólgin?

Í þeim hógværu og merkilegu ummælum sem hæstv. forsrh. hafði um setningu bráðabirgðalaga um Kjaradóm fyrir rúmu ári síðan. Hæstv. forsrh. lýsti því hér yfir að hann hefði að nokkru leyti skipt um skoðun frá því þá og teldi nú, eftir á að hyggja, að það hefði verið heppilegra og eðlilegra að kalla þingið þá saman. Þessu fagna ég. Ég tel hæstv. forsrh. vera heldur mann að meiri að viðurkenna þetta og fallast þar með á að nokkru leyti eða taka undir þá hörðu gagnrýni sem við margir hverjir höfðum uppi gagnvart þeirri bráðabirgðalagasetningu. Hún var að sjálfsögðu, eins og þá var í pottinn búið, með öllu óásættanleg miðað við þau markmið að bráðabirgðalagasetning heyrði sögunni til nema þá sem hreint neyðarúrræði. Í öðru lagi vil ég aðeins víkja að því sem hæstv. forsrh. sagði um Hagræðingarsjóð. Þar verð ég að segja, á hinn bóginn, að mér fannst hæstv. forsrh. ætla sér að fara fullbillega frá málinu. Það er auðvitað ekki þannig að hægt sé að hafa jafnskýran lagabókstaf og er í 6. gr. laganna um Hagræðingarsjóð, teygjanlegan bara svona eftir hendinni. Þó svo einhver ríkisstjórn áformi að leggja einhvern tíma síðar fram frumvörp sem breyti þeim lagatexta þá er hann gildandi lög í landinu og hann er alveg afdráttarlaus. Það stendur í upphafi 6. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Hagræðingarsjóður skal við upphaf hvers fiskveiðiárs gefa útgerðum þeirra skipa`` o.s.frv. ,,Við upphaf hvers fiskveiðiárs skal gefa útgerðum skipa í landinu sem aflakvóta hafa kost á því að neyta forkaupsréttar að þeim veiðiheimildum sem þá hafa ekki verið boðnar sveitarfélögum á grundvelli hinna sérstöku ákvæða þar um. Þau sveitarfélög sem ætla sér að nýta rétt sinn eða sækja um, skulu hafa gert það mánuði áður en fiskveiðiárið hefst. Enda mun það vera svo að stjórn Hagræðingarsjóðs er þegar búin að útkljá þann þátt málsins og ef ég man rétt gefa byggðarlaginu Bíldudal kost á því að kaupa okkrar aflaheimildir úr þessum óskipta sjóði. Í beinu framhaldi af því er það lagaskylda stjórnar Hagræðingarsjóðs að bjóða útgerðum allra skipa sem veiðiheimidir hafa að nýta sér forkaupsrétt sinn og það er að verða liðinn einn og hálfur mánuður frá því að stjórnin átti að hefja framkvæmd þessarar lagaskyldu. Og það er ekki þannig að skýr og afdráttarlaus lagaákvæði, tímasett lagaákvæði af þessu tagi, séu bara eins og harmoníkubelgur sem menn geti teygt fram og til baka. Auk þess verður að minna á það að hæstv. ríkisstjórn hefur nú gengið svona og svona að lenda hinum viðkvæmari málum í sambandi við stjórn fiskveiða. Er einhver vissa fyrir því að hæstv. ríkisstjórn hafi í hendi meiri hluta til að afgreiða breytingar á lögum um Hagræðingarsjóð á skömmum tíma í gegnum þingið? Ég held ekki. Eða þróunarsjóð, þó hann komi til með að heita það? Og þá er þetta auðvitað orðin spurning um það, geta menn bara í slíkum pólitískum tilgangi teygt á svona lagaákvæðum út í hið óendanlega? Ég tel að þetta með forkaupsréttinn sé náttúrlega ekki neitt smámál. Það sé ekki rétt hjá hæstv. forsrh. að orða það svo að þar sé um óverulegan hluta málsins að ræða. Nú liggur það fyrir að veiðiheimildir hafa verið skertar og þar með eru væntanlega, að breyttu breytanda, meiri líkur á því að útgerðirnar nýti sér forkaupsréttinn, vegna þess að þær eru í þrengri stöðu með sínar veiðiheimildir miðað við skipakost. Þær hafa tekið á sig enn eina skerðinguna og hafa þar af leiðandi enn minna svigrúm til þess að nýta sér ekki þennan forkaupsrétt. Í þriðja lagi um framkvæmdir samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh. afgreiddi það mál í raun að nokkru leyti til þannig að við þær yrði staðið, með öðrum orðum að það sem kynni að vanta upp á núna yrði þá lagfært. Og síðan fullyrti hæstv. forsrh. að hann hefði ekki heyrt efasemdir um að varðandi yfirstandandi fjárlagaár stæði ríkisstjórnin við sinn hlut þó að álitamál kynnu að vera uppi gagnvart árinu 1994, miðað við forsendur fjárlagafrv. Þá er best að hæstv. forsrh. heyri þær efasemdir nú. Ég hélt því fram í minni ræðu í gær að það vantaði um hálfan milljarð kr. upp á, samkvæmt yfirstandandi fjárlögum, að ríkisstjórnin eða ríkið legði til framkvæmda í heild það sem forsendur samningsins hljóða upp á eða um 16 milljarða og 450 millj. í stað þeirra 17 sem samningurinn gerir ráð fyrir. Á næsta ári er samkvæmt einfaldri samlagningu í yfirlitstöflu í greinargerð fjárlagafrv. ekki ætlunin að verja nema tæpum 15 milljörðum í heild til þessara liða, fjárfestingar og viðhalds. Þá vantar um 1.200 millj. upp á að þeim 16 milljörðum sé náð sem fjallað er um á bls. 2 í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga frá því í maí sl. Samtals er þetta vöntun upp á 1.800 millj. og ég held að þessa hluti verði auðvitað að fá alveg á hreint. Mér er sagt að hæstv. fjmrh. hafi aðspurður vísað í B-hluta fjárlaganna eða B-hluta stofnanirnar og talið að með þeirra fjárfestingum til framkvæmda og viðhalds mundi þetta nokkuð lagast. En þegar skoðað er hvernig fjárfestingar B-hluta stofnananna hafa breyst milli ára þá versnar dæmið en batnar ekki vegna þess að það hefur dregið úr fjárfestingum B-hluta stofnananna miðað við fyrri ár, einmitt á þessum sömu tímamótum. þannig að ríkisstjórninni er því miður ekki heldur vörn í því að vísa í B-hlutann. Eftir stendur þá að miðað við upplýsingar úr fjárlagafrv. sjálfu, yfirlitstöflur um fjárfestingar, byggingar og viðhald á þessum tveimur árum, yfirstandandi fjárlagaári og því næsta, er um verulega vöntun að ræða. Slíkar tölur hljóta menn að geta sannreynt og lagt á borðið, hvernig sem menn taka síðan á því í framhaldinu og hvaða afleiðingar sem það hefur í samskiptum aðila vinnumarkaðarins o.s.frv. Um það ætla ég kannski ekki að tjá mig, enda ekki okkar hlutskipti í sjálfu sér hér á Alþingi að hafa miklar skoðanir á því. Það er mat og ákvörðun aðila vinnumarkaðarins, í þessu tilviki væntanlega fyrst og fremst verkalýðshreyfingarinnar, hvort hún telur þarna vera á ferðinni vanefndir sem gera það að verkum að hún sjái sig knúna til uppsagnar kjarasamninga. Um hafnargjöldin held ég að standi í sjálfu sér ekki efnislegur ágreiningur. Ég hef hvergi haldið því fram að ríkisstjórnin hafi beinlínis lofað að fella niður sérstök álög á hafnargjöld í tengslum við þessa samninga. Ég fjallaði fyrst og fremst um það mál út frá sanngirnissjónarmiðum í þessum samskiptum. Eins og hæstv. forsrh. snýr málinu þá lá nú næstum að segja í orðunum, að það hefði verið af sérstakri greiðasemi við þau sveitarfélög sem endilega vildu lækka hafnargjöld sem ríkisstjórnin hafði fallist á að opna til þess lagaheimildir. Og það kann vel að vera að einhver sveitarfélög, með best stæðu hafnirnar, hafi verið meira en tilbúin til þess að gera m.a. vegna þess að það hafi verið nokkur samkeppni t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu milli sveitarfélaga um viðskipti. En ég óttast að allur þorri sveitarfélaganna, sem t.d. rekur fiskihafnir hringinn í kringum landið, hafi talið þetta talsverða fórn sem þau væru að færa, með lækkun gjaldskrár af þessu tagi. Þegar þau horfa síðan upp á það að ríkið hefur farið inn á þennan tekjustofn og tekið sér þar aukinn hlut á undanförnum árum og ætlar á sama tíma að halda því til streitu, þá er auðvitað ekki mjög góður svipur á því, hæstv. forsrh., hvort sem það er vanefndamál í sjálfu sér eða ekki, því hef ég ekki haldið fram og skal ekkert um fullyrða. Ég minni þó á, ég man ekki betur, en ríkisstjórnin hafi gert meira en vera bara hlutlaus í málinu og hafi gert meira en hlutast bara til um lagabreytinguna. Ég man ekki betur en ríkisstjórnin hafi beint tilmælum, og það býsna eindregnum, til sveitarfélaganna um þessa lækkun. Alla vega komu slík tilmæli fram af einhverra hálfu í tengslum við þessa samningagerð og ég man ekki betur en ríkið hafi átt þar hlut að máli. Að síðustu nokkur orð, hæstv. forseti, um aðstöðugjaldið. Það er greinilega alveg nauðsynlegt að fara yfir það mál, að draga fram í dagsljósið ræður og pappíra sem því máli tengjast. Því nú er í raun látið í veðri vaka að það ætti ekki að koma neinum manni á óvart þó þessi tekjustofn, upp á um 4 milljarða kr., verði gerður að hreinum launamannaskatti samanber forsendur fjárlagafrv. Og hæstv. forsrh. sagði hér að skýrasta vísbendingin um í hvað stefndi hefði átt að vera sú að þetta var fjármagnað í fyrra eða öllu heldur á þessu ár með 1,5% hækkun tekjuskatts. En hæstv. forsrh., það var margítrekað að þar væri um hreina bráðabirgðaráðstöfun að ræða á meðan nefnd yrði sett í það að skoða með stjórnvöldum nýja tekjustofna sem kæmu í staðinn. Og ég fullyrði, það var aldrei sagt á þeim tíma að um það hefði verið tekin endanleg ákvörðun að þetta skyldi breytast yfir í hreinan launamannaskatt. Ég held þvert á móti að menn hafi almennt trúað því að það sem yrði skoðað yrði m.a. að nýir skattar, t.d. afkomutengdir skattar á fyrirtækin, kæmu að hluta til í staðinn fyrir aðstöðugjaldið. Ég hef aldrei heyrt það t.d. að menn hafi komið hér í ræðustól eða gefið um það yfirlýsingar að það ætti að gefa Eimskipafélagi Íslands þetta varanlega eða öðrum fyrirtækjum sem hafa gert það gott í landinu á undanförnum árum. Það var nefnt, hverjir sem hafa nú staðið fyrir þeirri umræðu, að til greina gætu komið einhver afkomutengd gjöld, umhverfisgjöld, skattar á umferð eða aðrir slíkir hlutir. Ég býst við því að flestir hafi gert ráð fyrir því að þarna yrði að einhverjum hluta til um tilfærslu að ræða yfir í launamannaskatta. En ég held að því hafi aldrei verið haldið fram að svo yrði einhliða. Þvert á móti reyndu menn í fyrra að skjóta sér á bak við það fyrst og fremst að um bráðabirgðaráðstöfun væri að ræða, að fjármagna þetta með tekjuskattinum í eitt ár, um bráðabirgðaráðstöfun. En ég óska hins vegar íhaldinu í Reykjavík til hamingju með það að leggja upp í borgarstjórnarkosningar með þessa hækkun á útsvari og verði þeim að góðu. Það verður þeim örugglega til mikils framdráttar hér í borginni að hafa það veganesti inn í kosningabaráttuna að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh. og fyrrv. borgarstjóra í Reykjavík, hafi m.a. afrekað það að láta þau hafa í malinn þetta nesti á kosningaári, að keyra útsvarið upp um 1,5 % í Reykjavík. Hitt er svo það sem er alveg óhjákvæmilegt að minna á í þessu sambandi, að samtímis þessu er ríkisstjórnin að lækka eina afkomutengda skattinn sem atvinnulífið í landinu ber, tekjuskatt fyrirtækja, stórkostlega milli ára. Og það er auðvitað sýnu alvarlegra mál þegar það er boðað í samhengi við niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Því væntanlega mundi niðurfelling aðstöðugjaldsins í einhverjum mæli, að svo miklu leyti sem það skilar sér þá ekki út í lægra verðlagi, færast yfir í hagnað þeirra fyrirtækja sem eru að hagnast á annað borð. Þannig hefði niðurfelling aðstöðugjaldsins að einhverju leyti skilað sér inn í ríkissjóð í gegnum tekjuskatt fyrirtækjanna, ef hann hefði verið lagður á með svipuðum hætti og áður var, en það var ekki gert heldur er tekjuskattur fyrirtækja lækkaður á tveimur árum úr 45% niður í 33%. Það finnst mér vera fullmikil rausnarsemi við þau fyrirtæki sem hafa haft bærilega afkomu að gera þetta hvort tveggja samtímis. Og nú er rétt að minna á það, ef menn skyldu vera búnir að gleyma því, að þegar um tekjuskatt fyrirtækja er að ræða er að sjálfsögðu eingöngu um að ræða skattlagningu þess hagnaðar sem eftir stendur í fyrirtækjum þegar þau hafa nýtt sér allar frádráttarheimildir og gert upp allan sinn kostnað, þar á meðal t.d. afskriftir að fullu samkvæmt skattalögum. Þannig að inni í fyrirtækjunum er búin að eiga sér stað mikil fjármunamyndun áður en til skattlagningarinnar kemur. Menn segja stundum að það sé gott að hafa tekjuskatt fyrirtækjanna lágan vegna þess að þá hafi þau meiri hagnað til að setja í uppbyggingu og fjárfestingar. En fyrirtækin geta gert það í eigin rekstri eins og skattalög leyfa, áður en tekjuafgangur þeirra skattleggst. Þannig að það eru ekki rök nema að litlu leyti og eiga þá fyrst og fremst við um fjárfestingu fyrirtækjanna í öðrum fyrirtækjum eða kaup út fyrir rekstur viðkomandi fyrirtækis. Og við þær aðstæður sem við búum við í okkar þjóðarbúskap, halla á fjárlögum upp á tugi milljarða og fjárlagafrv. sem í fyrsta skipti í sögunni birtist okkur hér á borðum með næstum 10 milljarða halla, þá er það auðvitað alveg kostulegt að sjá einmitt þar tillögur um enn frekari lækkun á tekjuskatti lögaðila. Ég held að það sé meiri rausnarsemi heldur en við höfum efni á við þessar aðstæður. Og þetta allt saman er í raun gert undir yfirskini erfiðleika hluta af fyrirtækjunum í landinu, sérstaklega sjávarútvegsins. Og ef það sem vakir fyrir mönnum fyrst og fremst, með niðurfellingu aðstöðugjaldsins og með lækkun tekjuskatts, er að koma sjávarútveginum til aðstoðar, þá til eru til margar aðrar leiðir heldur en sú að lækka um leið bæði tekjuskattinn á Eimskipafélaginu og fella niður á því aðstöðugjaldið eða öðrum fyrirtækjum sem eru að hagnast. Þess vegna held ég, hæstv. forsrh., að það sé alveg óhjákvæmilegt, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, að yfir þessar tilfærslur í skattakerfinu verði farið. Ég held að það sé verið að þyngja skattbyrðina á ákveðnum tekjuhópum almenns launafólks óheyrilega núna á þessum árum og við skulum minnast þess að það eiga fleiri í erfiðleikum heldur en fyrirtækin. Heimilin geta átt það líka.

Hæstv. forseti. Í gær talaði hv. 7. þm. Reykn. og fyrrv. forsrh. og sagði að eitt mesta hættumerkið sem nú væri á ferðinni væri lítil fjárfesting og þá einkum fyrirtækja. Ég er sammála honum um það. Spursmálið er: Hvaða fyrirtæki eru nú líklegust til að auka fjárfestingu á nýjan leik? Eru það ekki fyrirtæki sem kynnu að hafa nokkurn hagnað þó að hagnaður fyrirtækja hér sé yfirleitt mjög lágur miðað við það sem erlendis þekkist? Getur ekki einmitt verið að sú ráðstöfun að lækka aðstöðugjöldin og lækka tekjuskattinn gæti aukið svigrúm fyrirtækja til að fara í fjárfestingu sem er í lágmarki um þessar mundir? Ég svara því játandi. Ég tel þess vegna að aðgerðin sé fullkomlega eðlileg. Í sjónarmiðum hv. þm. sem síðast talaði fólst að hann vill ekki hafa jafnræði í skattlagningu fyrirtækja. Hann vill ekki að þau fyrirtæki sem greiða skatta fái niðurfellingu á aðstöðugjaldi heldur bara þau fyrirtæki sem greiða ekki skatta. Það er afskaplega sérkennileg hugsun. Það verður að vera jafnræði í þessum efnum og það á einmitt að hvetja fyrirtæki til þess að sýna hagnað og vinna að því að sýna hagnað og stuðla að því að þau auki fjárfestingu. Vegna þess sem hv. þm. sagði um bráðabirgðalögin vil ég benda á í sambandi við notkun bráðabirgðalaga í framtíðinni að áratugum saman var það kennt og viðurkennd lögfræði, sem átti stuðning í úrskurðum dómstóla, að bráðabirgðalöggjafinn sjálfur legði mat á það einn og sér og endanlega hvort hin brýna þörf væri til staðar. Þetta hefur breyst. Dómstólar hafa nú áskilið sér rétt til að meta það hvort skilyrði sé fyrir hendi eða ekki. Þetta hygg ég að muni leiða til þess að bráðabirgðalöggjafinn, hver sem hann er í framtíðinni, muni fara varlegar en ella í setningu bráðabirgðalaga.

Hæstv. forseti. Það er alveg óþarfi og ekkert tilefni til útúrsnúninga af því tagi sem hæstv. forsrh. var með hér, þ.e. að ég hafi talað fyrir því að það hefði átt að fella niður aðstöðugjald af sumum fyrirtækjum en öðrum ekki. Ég var hins vegar ósköp einfaldlega að benda á það að þegar hvort tveggja er gert samtímis, að aðstöðugjald er fellt niður af öllum fyrirtækjum, jafnt skuldugum sjávarútvegsfyrirtækjum sem eru í erfiðleikum sem hinum sem eru að græða og afkomutengdi skatturinn er lækkaður, þá er það auðvitað sérstaklega í þágu þeirra fyrirtækja sem áður greiddu einhvern tekjuskatt og það er það sem ég hef fyrst og fremst efasemdir um. Auðvitað þarf að ríkja jafnræði í skattlagningunni og ekki kæmi til greina að vera með t.d. eitthvert sértækt aðstöðugjald þó að við skulum nú minnast þess að það hafi verið hér bullandi sértækir skattar af því tagi. Eða hvað var mismunandi tryggingagjald? Hvað var skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði en ekki annað húsnæði o.s.frv. til atvinnurekstrar? Við skulum því ekki tala eins og heilagir menn hér. Á hinn bóginn er það auðvitað svo að með tekjutengdu eða afkomutengdu sköttunum fyrst og fremst jafna menn út skattbyrðina með tilliti til afkomu og það er það ótrúlega sem er að gerast hér. Ég tel auðvitað að þessi tekjuskattsprósenta á fyrirtækin --- að taka ekki nema 33% af endanlegum hagnaði þeirra að undangengnum fullum afskriftum og að undangenginni nýtingu á öllum frádráttarmöguleikum, á sama tíma og hver króna sem launamenn vinna er inn er skattlögð upp á 45% þegar komið er upp úr persónufrádrætti, og reyndar miklu meira ef jaðarskattprósentan að teknu tilliti til tekjutengingar bóta o.s.frv. er höfð í huga --- sé komin úr öllu samræmi. Með þessu er líka verið að drepa niður t.d. þá sjálfstæðu einstaklinga í atvinnurekstri sem hafa kosið að gera upp sín fyrirtæki sem einkaaðilar, samanber Þorvald Guðmundsson skattakóng. Skattprósentan er núna orðin þannig að hann hlýtur að þurfa að stofna hlutafélag ef hann vill ekki vera að gefa ríkinu eða borga ríkinu tugi milljóna. 
             Svo vil ég segja, hæstv. forseti, ef ég má um bráðabirgðalagasetninguna og hlutverk dómstóla í því sambandi, 

Hæstv. forseti. Ég var ekki að reyna að leika heilagan mann. Ég hef reyndar tekið eftir því að eini maðurinn sem virkar heilagur hér í þessum sal er nú formaður flokks hv. þm. og leiðtogi lífs hans. Ég held að við hinir þorum ekki að fara í þau sporin. En varðandi sjávarútveginn sem nefndur var, þá hlýt ég að vekja athygli á því að þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið, ekki bara aðstöðugjaldið því að það tengdist náttúrlega mun fleirum heldur en sjávarútvegsfyrirtækjunum og reyndar í ríkari mæli, stærri hluti fyrirtækjanna, heldur aðgerðirnar almennt hafa styrkt mjög stöðu sjávarútvegsins sem við höfðum mjög miklar áhyggjur af sl. vor. Staðan er í sæmilegum járnum nú, má segja. Hins vegar er hallinn, að öðru jöfnu ef ekkert annað gerist, nokkur á næsta ári. En þá kemur það inn í myndina að greiðslubyrðin mun verða léttari vegna þess að allmikið af lánum fjölmargra fyrirtækja er fleytt af árunum 1994 og 1995 og kemur á móti þessum halla upp á 4,5% sem ég hygg reyndar að verði lægri því að inni í þeirri hallatölu eru hvorki hagræðingarátök sem hafa skilað árangri né heldur væntingar um nokkuð hærra verð sem ég held að menn megi búast við. Ég held þess vegna að aðgerðirnar sem heild hafi dugað sjávarútveginum af því að hv. þm. nefndi hann sérstaklega, en það var óhjákvæmilegt um leið að hafa sem mest jafnræði í skattlagningunni og það hefur ríkisstjórnin leitast við að gera.

Það er hárrétt, hæstv. forseti, að menn hafa haft og hafa miklar áhyggjur af afkomu sjávarútvegsins. En ég held að einmitt niðurfelling aðstöðugjaldsins hafi ekki nema að litlu leyti komið sjávarútveginum til hjálpar sérstaklega. Og lækkun tekjuskattsins, ja því miður þekki ég nánast ekki eitt einasta sjávarútvegsfyrirtæki sem hefur nokkurn skapaðan hlut út úr því að tekjuskattur fyrirtækja sé lækkaður. Eða þekkir t.d. hv. 1. þm. Vestf. eitthvert sjávarútvegsfyrirtæki í svo miklum gróða að það hafi verið að borga tekjuskatt? 

Virðulegur forseti. Ef ræða mín hér áðan hefur að einhverju leyti verið tilefni hv. þm. til ummæla hans varðandi niðurfellingu aðstöðugjaldsins og tekjur í staðinn þá vil ég taka fram til að forðast allan misskilning að að sjálfsögðu átti að mæta þessu að hluta með því að halda því tekjuskattshlutfalli sem var á fyrirtækjunum. Ef það hefði verið gert, þá hefðu betur stæðu fyrirtækin, þar sem niðurfelling á aðstöðugjaldinu hefði komið fram sem auknar skattskyldar tekjur, orðið að skila af því 45% inn í ríkissjóð. Þess vegna finnst mér alls ekki tímabær sú aðgerð sem ríkisstjórnin er að framkvæma núna að lækka tekjuskattinn á fyrirtækjunum. Auðvitað eiga þau að greiða afkomutengda skatta. Aðstöðugjaldið hins vegar, sem var skattur sem lagðist á kostnað fyrirtækjanna, er sú ranglátasta skattaðferð sem hægt er að hafa gagnvart fyrirtækjum og sá skattur bitnar langsamlega þyngst á þeim sem eru að byggja sig upp, auk þess sem sá skattur safnaðist saman í innlendri framleiðslu umfram innflutning. Við getum fundið dæmi þess þar sem hið endanlega vöruverð á innlendri framleiðslu var búið að taka á sig 2--3 prósentustig í gegnum aðstöðugjaldið vegna þess að þar voru það margir liðir sem voru undirframleiðendur í viðkomandi framleiðslu. Það er síðan sorglegt, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, að þegar kemur að því að útfæra hluta af þessu sem tekjuskatt eða útsvar, þá skuli ríkisstjórnin bregðast hvað það snertir að fara þannig að með skattleysismörkin að það kemur þyngra niður á þeim tekjulægri en öðrum.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé í raun enginn ágreiningur milli mín og hv. þm. um þetta atriði og ég tók ekki orð hans svo hér um niðurfellingu aðstöðugjaldsins að það væri í neinni mótsögn við það sem ég hafði sagt. Ég hafði einmitt nákvæmlega reynt að draga athyglina að þessu eðli þessara aðgerða, að með því að gera hvort tveggja samtímis, að lækka tekjuskattinn og fella niður aðstöðugjaldið, var verið að koma í veg fyrir það að þessi niðurfelling og bætt afkoma betur stæðu fyrirtækjanna skilaði sér þó a.m.k. að einhverju leyti inn í ríkissjóð í gegnum eðlilega skattlagningu eignar- og tekjuskatts þeirra. Ég held að það sé auðvitað mikið umhugsunarefni að tekju- og eignarskattur fyrirtækja skuli á tveggja ára tímabili vera að lækka úr eitthvað yfir 5 milljörðum kr. á núverandi verðlagi, samkvæmt ríkisreikningi ársins 1992, niður í 3,6 milljarða samkvæmt forsendum fjárlagafrv. á næsta ári. Minna má nú gagn gera heldur en lækka þennan stofn um eitthvað nálægt 1,5 milljarða kr. En samkvæmt ríkisreikningi ársins 1992 var tekju- og eignarskattur fyrirtækja, ef ég man rétt, tæpir 4,9 milljarðar á verðlagi þess árs. Varðandi fjárfestingarnar og að það sé nauðsynleg leið til að örva þær að lækka svona tekjuskattsprósentu fyrirtækjanna minni ég á að fyrirtækin geta fjárfest í uppbyggingu í sínum eigin rekstri eða nýrri starfsemi á sínum vegum innan ramma gildandi skattalaga og hafa til þess ákveðnar afskriftareglur áður en kemur til framtalningar skattskylds hagnaðar. Ég held að hæstv. forsrh. viti eins vel og ég að allir hagfræðingar nefna fyrst vexti þegar spurningin snýr að því að reyna að örva fjárfestingu. Það eru vextir, vextir, vextir sem menn eru að lækka allt í kringum okkur til að örva efnahagslífið. Ég hef ekki heyrt mikið talað um lækkaða tekjuskattsprósentu á fyrirtækjum í Þýskalandi, Bandaríkjunum eða annars staðar þar sem menn eru að reyna að örva atvinnulífið um þessar mundir fyrst og fremst með lækkun vaxta.

Virðulegi forseti. Á þinginu 1978--1979 flutti svokölluð þingfararkaupsnefnd, sem þá var starfandi, frv. um biðlaun alþingismanna. Þessir menn, sem nú eru allir horfnir af þingi, voru hv. þm. Garðar Sigurðsson, Sverrir Hermannsson, Eiður Guðnason, Ingvar Gíslason, Friðjón Þórðarson og Árni Gunnarsson. Frv. þeirra, sem varð að lögum, er örstutt og vil ég, með leyfi forseta, hafa það yfir: ,,1. gr. Alþingismaður sem setið hefur á Alþingi eitt kjörtímabil eða lengur á rétt á biðlaunum er hann hættir þingmennsku. Biðlaun skal greiða í þrjá mánuði eftir eins kjörtímabils þingsetu en í sex mánuði eftir þingsetu í 10 ár eða lengur. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi og gilda þau einnig um þá sem létu af þingmennsku við síðustu alþingiskosningar.`` Greinargerðin með frv. var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á síðasta þingi var þingfararkaupsnefnd sammála um að hér væri um réttlætismál að ræða og samþykkti að beita sér fyrir framgangi þess á þessu þingi. Allir opinberir starfsmenn njóta uppsagnarfrests. Síðan 1955 hafa og verið í gildi ákvæði um biðlaun ráðherra. Ætlast er til að þessi ákvæði laganna taki til þeirra þingmanna sem létu af þingmennsku við síðustu alþingiskosningar.`` Frv. þetta var samþykkt í neðri deild með 20 atkvæðum gegn 3 og í efri deild með 12 atkvæðum gegn 5. Meginhluti þingmanna stóð því að frv. Í meðferð málsins var ágreiningur um tvennt: Að biðlaun skyldu aðeins ná til þriggja mánaða en ekki sex mánaða þótt tíu ára þingmennska væri að baki. Einnig var ágreiningur um afturvirkni laganna. Þeir sem vildu fara varlega og spara vildu aðeins þriggja mánaða biðlaun, en niðurstaðan varð að meginþorri þingmanna samþykkti lögin svo sem fyrr segir. Enginn þingmaður vakti athygli í umræðunni á þeim vankanti sem átti eftir að koma upp í framkvæmd laganna sem það frv. sem hér liggur fyrir, ef samþykkt verður, mun sníða af. Ég vil láta þá skoðun mína í ljós að frv. um biðlaun alþingismanna, sem samþykkt var fyrir rúmum áratug, var eðlilegt mál en þó vantaði skýrara orðalag. En skýst þó skýrir séu, má segja um okkur alþingismenn í ljósi þeirrar sjálftöku sem leitt hefur af samþykkt frv. í einstökum tilfellum. Hana verður að stöðva. Hún er máski lögleg en siðlaus. Ég hef því leyft mér ásamt þremur öðrum þingmönnum Sjálfstfl. að flytja frv. til breytinga á lögunum um þingfararkaup. Ásamt mér flytja það hv. þm. Matthías Bjarnason, Tómas Ingi Olrich og Guðjón Guðmundsson. Frumvarpið hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. gr. Aftan við 8. gr. laganna bætist: Réttur til biðlauna fellur niður ef fyrrverandi alþingismaður tekur við starfi í þjónustu ríkis, sveitarfélags eða fyrirtækis sem að meiri hluta er í eign ríkisins enda fylgja stöðunni jafnhá eða hærri laun um þingfararkaup. Ella greiðist launamismunurinn til loka tímabilsins. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Greinargerðin með frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hefur komið í ljós að ósamræmi er í ákvæðum laga um biðlaun ráðherra og þingmanna. Fumvarp þetta er flutt til að taka af öll tvímæli um að biðlaunagreiðslur falli niður ef sá sem þeirra á að njóta tekur við öðru starfi sem er jafnt eða hærra launað en þingfararkaup þegar hann lætur af þingmennsku.`` Grundvallaratriði þessa frv. er að biðlaun falli niður ef alþingismaður tekur við öðru opinberu starfi með jafnháum launum eða hærri, ella greiðist launamismunur. Biðlaun eru laun milli embætta til þess ætluð að brúa tímabil atvinnuleysis að loknu starfi. Það stríðir því gegn anda laganna að greiða alþingismanni slík laun ef hann fær nýtt starf um leið og hann lætur af þingmennsku. Þetta mál hefur mikið fordæmisgildi og getur rutt brautina til frekari umbóta og á því er ekki vanþörf eftir þá umræðu sem hefur verið í þjóðfélaginu undanfarna daga. Nóg er af dæmum í opinbera kerfinu að menn taki rétt sinn sjálfir, greiði sér laun í ýmsu formi sem ekki er bein lagaheimild fyrir. Með þessum hætti gengur ríkisgeirinn á undan í kaupskrúfu. En þetta gildir, virðulegi forseti, bara fyrir hina betur settu, sjálftökufólkið. Ekki aldeilis fyrir hina lægra settu. Þegnar þjóðfélagsins sætta sig ekki við þessa mismunun og fjársóun. Virðing Alþingis og ríkisstjórnar, virðing lýðræðisins bíður hnekki við slíkt. Það þarf að taka á bílakaupum og fríðindum bankakerfisins, já og á öllu sjálftökuliði. Steypa þarf öllum launa- og kjaramálum ríkis og ríkisstofnana í nýtt form frá grunni. Þetta frv. gæti verið byrjunin. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir er skiljanlegt og að mörgu leyti eðlilegt þar sem nokkur umræða hefur farið fram um biðlaun opinberra starfsmanna, hvort sem er sveitarstjórnarmanna eða þingmanna. Menn þurfa ekki að deila um hvað biðlaun séu, nafnið eitt er skýrt og skorinort. Það eru að sjálfsögðu laun sem menn taka meðan menn bíða eftir nýju starfi, um það þarf held ég ekki að ræða.  Hitt er annað mál að þegar talað er um önnur störf sem menn fara í sem njóta annars biðlauna er ævinlega talað um störf hjá ríki og bæ. Hitt er minna metið þó menn fari í hálaunastörf hjá einkaaðilum. Það eitt sýnir hversu mikil þörf er orðin á að endurskoða gjörsamlega lög um þingfararkaup. Það kemur mér a.m.k. dálítið spánskt fyrir sjónir að enginn gerir athugasemd við það að menn gegna háum stöðum hjá einkafyrirtækjum og almannasamtökum, veita forstöðu stofnunum eins og Verslunarráði Íslands, svo eitthvert dæmi sé tekið, jafnframt þingmennsku og engum dettur í hug að skerða laun manna þess vegna. Þannig að til þess að lögin verði trúverðug verður auðvitað að endurskoða þau frá byrjun. Fátt kemur meira róti á hugi landsmanna en þegar talað er um að bæta í einhverju kjör þingmanna. Það er raunar löngu nauðsynlegt og ekki síst að taka af allan vafa og allar grunsemdir sem menn eru uppfullir af án þess að þekkja til um hvernig kjör þingmanna eru í raun og veru. Virðist nokkuð vera sama hvað á gengur í þessu þjóðfélagi en tali einhver um að hækka laun þingmanna er haldinn útifundur á Lækjartorgi. Ég held að það sé löngu kominn tími til að Alþingi Íslendinga hreinsi sig af þessu rugli með því að setja ný lög um þingfararkaup. Ég sé ekki að Kjaradómur sé á nokkurn sé á nokkurn hátt fær um að ráða við þau mál lengur eftir revíuna sem upphófst hér í þjóðfélaginu á síðasta sumri með dyggum stuðningi þingmanna sem virðast stundum ofurlítið feimnir og fara hjá sér yfir því að stunda störf eins og að vera alþingismaður Íslendinga. Ég er ekki ein af þeim og hef aldrei verið. Ég tel að við vinnum fyrir kaupinu okkar hér, og eigum að vera a.m.k. launuð á borð við miðlungsembættismenn í þjóðfélaginu. En menn óttast kjósendur sína meira en allt annað í þessu lífi og halda að það sé þeim til góðs að halda hér niðri kjörum svo að nú er stór hópur manna sem koma nýir til þings sem ræður ekki við að sleppa fyrri störfum vegna þess að þeir treysta sér ekki til að lækka svo mjög í launum sem raunin er á ef menn koma til Alþingis. Þetta er vitaskuld misjafnt og fer eftir því hvaða störfum menn hafa gegnt áður en þeir settust á þing. Ég mun ekki greiða atkvæði gegn þessu frv. sem hv. 6. þm. Suðurl. er hér 1. flm. að. En ég tel hvergi nærri nóg að gert með því frv. Ég tel að við eigum að sameinast um að setja hér niður nefnd hv. þingmanna og semja frv. til laga um þingfararkaup. Ég ætla ekki að tíunda hér alls kyns mismunun sem á sér stað milli þingmanna innan Alþingis. Það er önnur saga. Margt af þeim ákvæðum byggir á gömlum grunni þar sem samgöngur voru erfiðar og menn bjuggu allt öðruvísi en þeir búa núna. Ég held að það sé löngu kominn tími til að endurskoða þetta allt saman og vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta að forsætisnefnd þingsins --- og ég get beitt mér fyrir því þar líka þar sem ég á þar sjálf sæti --- hafi frumkvæði um að endurskoða lög um þingfararkaup. Ég hygg að þeir sem hæst tala um kjör þingmanna og hæstv. ráðherra yrðu harla undrandi ef þeir raunverulega sæju hvernig þessi kjör eru og ekki síst í kjölfar þeirrar umræðu sem orðið hefur á síðustu dögum um kjör annarra háttsettra aðila í þjóðfélaginu. Frú forseti. Ég er efnislega hlynnt þessu frv. en vil leggja áherslu á að ég tel að mikla nauðsyn beri til að endurskoða allan lagabálkinn um þingfararkaup.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur að þingmenn hefðu margir hverjir lagst gegn úrskurði Kjaradóms um hækkun launa þingmanna af ótta við kjósendur sína, sem sagt af einhverjum lágkúrulegum hvötum, en að þar hafi ekki komið til aðrar ástæður. Ég held að það sé ástæða til þess fyrir hv. þm. og þingmenn almennt að gera sér grein fyrir því að þegar þeir bera kjör sín saman við laun almennt í landinu þá er ekki ósennilegt að taka beri tillit til þess að á þenslutímum, sem hafa staðið hér lengi, raunar alveg fram til 1988, þá hækkuðu þeir sem ofar eru í launastiganum mjög mikið og raunar í mörgum tilfellum langt umfram það sem fyrirtækin báru. Þegar þingmenn eru að bera saman laun sín við almennan markað þá eru þeir oft að bera saman laun við það sem enginn grundvöllur er fyrir. Þess eru mörg dæmi að fyrirtæki hér á Íslandi borgi afar há laun, allt að tvöföld eða þreföld þingmannslaun á sama tíma sem þau eru að fara lóðbeint á höfuðið. Ég vil leyfa mér að draga í efa að það hafi vakað fyrir þingmönnum þegar þeir þóttust ekki sjá til þess nokkur tök að sætta sig við kjaradóm í fyrra að þar hafi verið að verki einhver lágkúrulegur ótti við kjósendur. Þeir hafa að mínu mati einfaldlega komist að þeirri eðlilegu niðurstöðu að við þær aðstæður í þjóðfélaginu sem þá ríktu og ríkja enn þann dag í dag þá séu engin tök á því að hækka laun þingmanna. Sumir þingmenn hafa staðið í því innan stjórna fyrirtækja að vera að lækka starfsmenn fyrirtækjanna í launum vegna þess að staða þessara fyrirtækja hefur ekki gefið tilefni til þess að þeir héldu sínum launum. Gefur staða ríkissjóðs tilefni til þess að hækka þingmenn í launum? Ég held að svo sé ekki.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. 5. þm. Norðurl. e. hafi misskilið mál mitt illilega. Ég hafði ekkert orð um það að hækka þyrfti laun alþingismanna, sagði það ekki, það getur vel verið að mér finnist það en ég lagði ekki á það áherslu í því máli sem ég flutti hér áðan, heldur talaði ég um að það þyrfti að endurskoða lög um þingfararkaup. Annað það sem fram kom í ræðu hv. þm. var mér nú harla óskiljanlegt vegna þess að hv. þm. viðurkenndi að ýmis fyrirtæki í landinu sem væru að fara eins og hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,lóðbeint á höfuðið``, greiddu mönnum þreföld þingmannalaun. Þetta þætti mér ærin ástæða til að endurskoða lög um þingfararkaup. Ég hef ekki ráð á því eða við hér hvað einkafyrirtæki í landinu greiða starfsmönnum sínum. En inntak máls míns var það að endurskoða þyrfti lög um þingfararkaup þar sem þau eru orðin afar úrelt og úr takt við þá starfsháttu sem Alþingi er rekið eftir núna og það var þetta sem ég lagði áherslu á.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki farið rangt með orð hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur. Hún fullyrti það hér í ræðu sinni áðan að þingmenn hefðu lagst gegn hækkunum sem í kjaradómi voru fólgnar af ótta við kjósendur sína. Með öðrum orðum af einhverjum lágkúrulegum hvötum.

Hæstv. forseti. Því síður sagði ég í máli mínu að þingmenn hefðu barist gegn launahækkunum alþingismanna af lágkúrulegum hvötum.

Af ótta við kjósendur.

Það fer hins vegar ekkert á milli mála að alþingismenn og hið háa Alþingi hefur ekki verið rismikið þegar tal berst að kjörum þingmanna. Og ég hika ekkert við það þó ég leyfi mér að fullyrða að menn hafa að sjálfsögðu ekki þorað að tala um kjör alþingismanna af ótta við kjósendur. Auðvitað er það ástæðan. En ég var ekki beinlínis að beina því til hv. 5. þm. Norðurl. e. sérstaklega. Ef hann er óttalaus við kjósendur þá ber að fagna því. Þess vegna held ég að hann ætti að ganga í lið með þeim sem reisa vilja veg Alþingis, sjá Alþingi þar sem menn þurfa ekki að stunda önnur störf en geta einbeitt sér að þeim störfum sem þeir eru kjörnir til og það Alþingi vil ég sjá. Það er nefnilega ekkert einkamál okkar hérna hvort við höfum tíma til að vinna okkar störf, það er mál allrar þjóðarinnar og þjóðin á að sjá um að alþingismenn geti einbeitt sér að því sem þeir eru kjörnir til.

Alþingismenn þurfa ekki að stunda önnur störf.

Herra forseti. Ég mun ekki bera það á stjórnarsinna að þeir séu hræddir við kjósendur því ef þeir væru hræddir við kjósendur þá mundu þeir ekki styðja ríkisstjórnina. Það fer ekki milli mála. En burt séð frá því þá er það mál eitt og sér ekki á dagskrá heldur hitt hvaða reglur eigi að gilda um biðlaun. Nú er það svo að biðlaun eru greidd í þessu þjóðfélagi ýmsum aðilum. Vafalaust hefur það verið ástæðan fyrir því að þau eru sett á að menn ætla að gæta jafnræðis, menn ætla að gæta jafnræðis í þeim efnum. Við höfum ýmis dæmi um að þetta kemur út á allsérstæðan hátt. Sérstæðasta aðferðin er vissulega sú þegar menn hætta störfum sem þingmenn og fara í mun hærri stöður. Þá eru þeir vissulega á tvöföldum launum, kannski meira en tvöföldum þingmannslaunum á eftir, kannski á þreföldum þingmannslaunum. En spurningin er aftur á móti sú hvort þeir sem sömdu þetta frv. hafa fyrst og fremst ætlað að ná sér niðri á krötunum í eitt skipti fyrir öll. Mér sýnist nefnilega að það blasi við að frv. sé of seint á ferðinni til að ná þeim tilgangi sínum að refsa þeim alþýðuflokksmönnum sem kosnir voru á þing fyrir seinustu kosningar, þá hefði þurft að flytja þetta í fyrra og láta samþykkja þetta þá.

Menn athuguðu ekki öll ósköpin sem gengu á í sumar í embættaveitingum.

Lög þessi öðlast þegar gildi, þau eru ekki afturvirk þannig að þeir eru sloppnir fyrir horn. Ég spyr aftur á móti sjálfan mig mjög að því ef þessar leikreglur sem hér eru settar upp yrðu samþykktar, hvort þær lúti þeirri almennu kröfu um lög að jafnræðis sé gætt? Og þegar ég segi jafnræðis þá á ég við að það er ekki jafnræði að mínu viti ef alþingismaður heldur biðlaunum ef hann gerist starfsmaður hjá einkafyrirtæki á miklu hærri launum, þá er ekki jafnræðis gætt. Þá er farið að mismuna mönnum eftir því hvar í þjóðfélaginu þeir starfa. Sjálfstæðismenn eru margir hverjir úr einkageiranum. Þeir eru margir hverjir líklegir til þess að taka að sér störf að loknu starfi sínu á þingi sem forstjórar fyrirtækja. Ef við viljum vera sjálfum okkur samkvæm í þessari uppsetningu þá ætti að standa hér: Réttur til biðlauna fellur niður ef fyrrv. alþingismaður tekur við stöðu með jafnháu eða hærra kaupi en hann hafði sem þingmaður. Þá er upprunalega hugsunin um biðlaun í fullu gildi, að þau séu laun sem eigi að greiða á meðan menn bíða eftir öðru starfi. Ef hv. þm. sem talaði hér áðan, Guðrún Helgadóttir, 14. þm. Reykv., sæi nú að það væri miklu skynsamlegra að standa bara í því að gefa út bækur og hefði tvöföld laun fyrir það ætti þá að hafa hana á biðlaunum við að skrifa þessar bækur? Eru einhver rök fyrir því? Eru einhver rök fyrir því að ef stórbóndinn af Suðurlandi, Eggert Haukdal, sem býr þar miklu myndarbúi, gengur beint til verka sinna ef hann skyldi nú taka ákvörðun um að hætta, og ég segi ef hann skyldi taka ákvörðun, ég veit að hann þarf ekki að hætta vegna þess að hann skorti stuðning, ef hann skyldi taka ákvörðun um að hætta á þá að hafa hann á biðlaunum við það starf ef hann hefur meiri tekjur en hér á þingi? Er ekki grunnhugsunin sú að það verði að gæta jafnréttis og jafnræðis? Og ef menn setjast að í fyrirtæki, gerast forstjórar Sementsverksmiðju ríkisins, og svo gerist það bara eftir að þeir eru búnir að vera í mánuð forstjórar þá selja þeir öll hlutabréfin og þá er þetta ekki lengur eign ríksins, eiga þeir þá að fá biðlaunin upp á nýtt en tapa þeim ef þeir eru skipaðir á meðan ríkið á meiri hluta? Gengur það upp? Við skulum ganga djarfar til leiksins. Við skulum segja að það mundi gerast að Guðjón Guðmundsson, hv. 5. þm. Vesturl., yrði skipaður forstjóri Sementsverksmiðju ríkisins. Hann er að vísu ekki krati, hann er sjálfstæðismaður, og það setur það í mikinn vafa hvort þetta gæti orðið.  Ég er hlynntur því að þessi ákvæði séu endurskoðuð. Og ég er sannfærður um það að flm. eru vel meinandi með sínar hugmyndir í sinni uppsetningu. En ég held að það verði að taka mið af því, ef þetta er sett upp á þann hátt, að laun manna verði lögð til grundvallar hvaða starf sem þeir vinna. Aðeins með þeim hætti sýnist mér að jafnræðis sé gætt milli þingmanna og líka að þess sé gætt að menn fari ekki hreinlega að spila á þetta kerfi eins og flest kerfi sem sett eru upp. En auðvitað er það hárrétt hjá flm. að þetta var ekki í upphafi hugsað til þess að þeir sem yfirgæfu þingið og færu í toppstöður hjá ríkinu fengju líka þessar bætur. Enda hygg ég að það hefði verið frekar auðvelt hjá ráðherrum sem skipuðu í þessar stöður að láta menn skrifa undir yfirlýsingu þess efnis áður en þeir fengu stöðuna að þeir féllu frá þessum biðlaunum ef þeir hefðu verið að hugsa um hagsmuni ríkisins. En mér sýnist aftur á móti að jafnræðisreglunni þurfi að fylgja eftir, anda hennar þurfi að fylgja eftir. Ef þetta verður gert eins og hér er lagt til þá sýnist mér að hún sé brotin og af þeirri ástæðu stóð ég hér upp að ég vona að sú nefnd sem tekur þetta til athugunar kynni sér það nokkuð hvernig að þessu er staðið í nágrannalöndunum, hvaða reglur gilda um þess hluti og að menn gefi sér tíma til að búa þannig um hnútana að þetta sé ásættanlegt og það sé ekki hægt að finna nýjar leiðir til að spila á þetta kerfi.

Hæstv. forseti. Mig langar að biðja hv. síðasta ræðumann, Ólaf Þ. Þórðarson, að útskýra fyrir mér hvernig hann sér þetta kerfi fyrir sér sem hann var að lýsa hér áðan þegar hv. þm. Guðrún Helgadóttir hættir nú hugsanlega á þingi og fer að skrifa bók. Á þá að setja biðlaunin í bið og bíða eftir því að sjá hvort bókin selst eða ekki og hvort hún skapar þann hagnað sem nær launum þingmannsins eða á að greiða þingmanninum biðlaunin og hún síðan að endurgreiða þau ef salan verður það góð að hún nær launum þingmannsins? Ég ætla að biðja hv. þm. að útskýra þetta fyrir mér.

Herra forseti. Það er vel í anda hv. 5. þm. Reykv. að gera þá kröfu til mín að ég útskýri lífshlaup hv. 14. þm. Reykv., hvernig það komi út. Það er náttúrlega gjörsamlega vonlaust. En ég hugsa mér í grundvallaratriðum þetta kerfi á þann veg að þegar menn þurfa að greiða sinn skatt, þá liggi það fyrir í staðgreiðslukerfinu hvaða tekjur þeir hafa og út frá því verði farið þegar greiðslan er innt af hendi eða látið endurgreiða. Það kemur til greina að endurgreiða það sem menn hafa fengið. Ég tók dæmið sem Guðrúnu aðeins til benda á það 

Virðulegi forseti. Ég er einn af flm. þessa frv. og tel að það sé full ástæða til að gera þessa breytingu við 8. gr. laganna um þingfararkaup alþingismanna. Það má segja það eins og fram kom hjá einum ræðumanni hér áðan að þetta frv. hefði mátt koma fram fyrr. En það er þó komið fram og kemur væntanlega til afgreiðslu á hv. Alþingi hér í vetur. Þegar síðustu lög um þingfararkaup alþingismanna voru sett, þá kom greinilega fram í umræðu um biðlaun það atriði að greiðsla biðlauna næði ekki til þeirra sem færu í há störf. Það kom raunar fram á þann veg að biðlaun væru eðli sínu samkvæmt til þess að sá sem væri að leita sér að starfi tapaði ekki launum á meðan, í tiltekinn tíma. Ég tel að það hafi verið rangt að greiða þessi biðlaun til manna sem fóru í betur launuð störf samkvæmt gildandi lögum og túlkun sem fór fram hér á hv. Alþingi, en það er víst of seint að tala um það. Hér er verið að tala um þessa breytingu og við flm. þessa frv. töluðum um það hvort það væri rétt að þetta sama ákvæði næði til þeirra sem kynnu að hefja störf við einkarekstur eða hjá einkafyrirtæki. Við komumst að þeirri niðurstöðu að það væri hægt að haga svo til að þessi biðlaunatími liði þangað til væri komið á laun þar. Það er ekki hægt að haga því þannig til í opinberum rekstri. Hitt finnst mér sjálfsagt og eðlilegt að nefndin sem fær málið til athugunar kanni það betur. Við komumst að þessari niðurstöðu. Ég er ekkert að segja að hún sé hin eina sanna og rétta. Hins vegar er það annað mál og sem er lítið talað um að laun þingmanna eru lág miðað við önnur ábyrgðarstörf. Þingmenn eru kjörnir í mesta lagi til fjögurra ára. Þá geta kjósendur sparkað þeim eða fleygt þeim fyrir borð eða sett þá á aftur næstu fjögur ár. Það getur líka verið um eitt ár að ræða. Sá sem fer í framboð á það auðvitað alltaf á hættu að falla. Það er svona heldur lítt launað starf að vera frambjóðandi eða a.m.k.var það þegar ég var ungur og ég hygg að það hafi ekkert breyst. Ég held að menn hafi þurft að gera það á eigin kostnað alveg fullkomlega. En það má segja að Alþingi Íslendinga hafi á þessum árum verið afskaplega veikgeðja þegar rætt hefur verið um laun alþingismanna. Lengi vel réð þingið því sjálft hvert þingfararkaup væri. Þingmenn almennt og yfirgnæfandi meiri hluti þeirra á þeim tíma voru alveg orðnir dauðhræddir við að hafa sjálfir þessa ákvarðanatöku því að fjölmiðlar --- og það sem nú á dögum er kallað þjóðarsálin og maður má aldrei vera að því að hlusta á nema þegar maður er í sumarbústað --- þeir afgreiða þessi mál á undan öllum öðrum. Þingmenn guggnuðu og sögðu: Nú ætlum við ekki að hafa lengur þessa ábyrgð, við ætlum að varpa því á Kjaradóm sem á að fjalla um laun æðstu embættismanna þjóðarinnar, og svo vita menn allir hvernig fór. Að vísu skal það viðurkennt að ástandið í þjóðfélaginu var ekki gott, en ef það er mjög gott, þá var sagt hér fyrr á árum að þingmenn gætu aukið tekjur sínar með öðrum hætti heldur en að hækka þetta þingfararkaup og þessi hlunnindi sem þingmenn hafa, þessi litlu hlunnindi eins og styrk í kjördæmi sem er mismunandi. Menn bera það gjarnan saman við það sem áður var og þá vil ég nú bera saman af því að ég er nú orðinn svo fullorðinn sem á má sjá, að á meðan einmenningskjördæmi voru, þá var ólíkt léttara að vera þingmaður. Við skulum taka muninn á Vestfjörðum. Hvaða starf hefur það verið að vera þingmaður Ísafjarðarkaupstaðar? Kaupstaðurinn stóð á lítilli eyri. Þar var hægt að tala við hvern einasta mann á kannski tveimur til þremur dögum. Eða að ferðast um alla Vestfirði þó að samgöngur hafi stórbatnað? Að hafa með að gera framlag til einnar hafnar eða 20 hafna, jafnvel þó að þingmennirnir séu fimm. Starf þingmannsins breyttist gersamlega við stækkun kjördæmanna og það er ætlast til þess að þingmenn taki nú miklu meiri þátt í því sem er að gerast í þjóðfélaginu. Það er ætlast til að þeir mæti hjá mörgum samtökum. Í raun og veru eiga þingmenn sjaldan frí, ég tala nú ekki um ráðherrana. Ráðherrar eiga eiginlega aldrei frí. Þeir eiga eiginlega aldrei fríhelgi. Ég minnist þess oft þegar ég var nýkominn í sumarbústað minn vestur í Trostansfirði að maður var rétt búinn að kveikja upp þegar kom sendiboði frá Bíldudal, það væri áríðandi símtal og maður þurfti að keyra aftur til baka án þess að fá að sofa eina nótt. Þetta hefur ekkert breyst. Þetta er alveg það sama. Hins vegar er eitt sem hefur breyst. Þingmenn voru mjög margir í vel launuðum störfum umfram þingmennsku hér fyrr á árum. Þegar ég kom á þing þótti ekkert að því að bankastjórar væru þingmenn, væru bara að útdeila peningum. Nú er þetta talinn einn af höfuðglæpum þjóðarinnar. Henni hefur farið mikið fram, þessari þjóð, eins og allir vita. Nú eru flestir þingmenn orðnir algjörlega tekjulausir nema með kannski eina eða tvær nefndir fyrir utan þessi þingstörf með örfáum undantekningum. Þetta er sem sagt breytingin sem hefur orðið á þessum tíma. Þegar kjaradómur var kveðinn upp og hávaðinn var sem mestur, þá skildi ég fólk sem hafði lægstu tekjurnar. Það hafði ekki hæst. Þeir sem öskruðu hæst, bæði á torgum og í fjölmiðlum voru menn sem voru með kannski tvisvar, þrisvar sinnum hærri tekjur en þingmenn og ráðherrar. Hvar í heiminum ætli það þekkist að ráðherrar hafi það kaup sem þeir hafa á Íslandi? Forsrh. Íslands er einhvers staðar svona um miðjuna í skattaskránni. Bæjarstjórar og ýmsir menn hjá sveitarfélögunum eru miklu betur launaðir og það er undarlegt fólk --- ég bið nú þá að fyrirgefa sem hlut eiga að máli --- sem fer úr slíkum störfum og í þetta. Ég held að það megi líka minna á að þingmenn hafa enga aukavinnu. Við sjáum í blöðunum að þegar þing hættir í maí og byrjar 1. okt. séu allir þingmenn komnir í frí, þurfi ekkert að gera. Þetta er auðvitað tóm vitleysa eins og allir þingmenn vita og flestir vita. En það þarf alltaf að reyna að bera á borð, er hægt að gera einhvern grunsamlegan, að hann vinni ekki fyrir kaupinu sínu? Aðrir skrifa aukavinnu þegar þeir vinna aukavinnu og fá hana greidda, þeir eru flestir. Það er sem ég sæi framan í allt liðið í pressuheiminum ef þingmenn væru farnir að skrifa aukavinnureikninga og þá verður sagt: Þeir kjöftuðu nú fram til kl. 5 í morgun bara til að geta skrifað aukavinnureikninga. Þingmenn eiga að vera í samanburði við einhvern ákveðinn starfshóp, þá sleppa þeir. Hér fyrr á árum voru þingmenn sem sögðu: Það á að leggja að jöfnu þingmannsstarfið og ráðuneytisstjórastarfið. Ég er ekkert að segja að það sé það eina sanna og rétta, en það á að leggja að jöfnu við eitthvert ákveðið starf sem er háð Kjaradómi. Þannig á að vinna, finnst mér. Hvaða menn fást í framtíðinni til að sitja hérna á Alþingi fyrir þetta kaup? Þeir sem er mestur fengur er í að fá eru á þreföldum, fjórföldum launum. Þó að þeir sjálfir væru svo vitlausir að vilja það, þá ættu þeir flestir kannski eiginkonu eða eiginmenn sem segði þeim að steinhætta við þessa vitleysu, þeir fengju ekki að fara í þetta. Þetta er framtíðin sem blasir við. Svo er til líka annað sem er hægt að minnka nokkuð útgjöld þess opinbera. Það má fækka þingmönnum. Ég tel að það hafi verið mjög þörf breyting að færa þingið í eina málstofu. Hún auðvitað tekur sinn tíma, reyndist ekki vel á síðasta vetri, vonandi reynist hún vel á þessum vetri. Ég tel að það hafi verið mjög þarft verk. Og það er líka þarft verk að fækka þingmönnum. Við þurfum ekki að vera 63 hér inni. En það þýðir heldur ekki að um að það sé hægt að fækka þingmönnum niður í 30. Það er bara fólk sem þannig talar sem hefur ekkert vit á því sem er að gerast. Það þurfa ekki að vera svona margir þingmenn í hverri nefnd eins og er núna. Þeir voru það ekki. Þeim var fjölgað á sínum tíma. Og við versnandi afkomu þjóðarinnar og minnkandi tekjumöguleika verður auðvitað að draga saman líka í stjórnkerfinu. Það verður að draga saman í Stjórnarráðinu með því að fækka ráðuneytum. Allt er þetta hægt. Ég sagði nú einu sinni í vor, og það var ekkert af neinni illgirni, að það hefði verið þarft verk ef ríkisstjórnin hefði beitt sér fyrir því að fækka bankastjórum Seðlabankans niður í einn, þurfti engan að særa því tveir voru að hætta hvort sem var. En það hefði eyðilagt alveg stórkostlega rismikla umræðu um bíla, ef þetta hefði verið gert. Það skal ég viðurkenna. 
             Ég gerðist meðflm. að þessu frv. sem Eggert Haukdal, hv. 6. þm. Suðurl., er 1. flm. að vegna þess að ég taldi nauðsynlegt að þetta lægi svart á hvítu, að þetta gengi ekki og ætti ekki að ganga lengur til. Ég hef síður en svo á móti því að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar kanni það til hlítar. Ef þetta er öðruvísi hjá nágrannaþjóðum okkar og það hefur reynst vel þar, þá á að taka það upp. Ef það hefur ekki reynst vel þar, þá eigum við ekki að hlaupa eftir því. Við eigum auðvitað fyrst og fremst að setja okkur lög sem eru við okkar hæfi og eru í samræmi við okkar litla þjóðfélag sem við búum í.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að þakka öllum hv. þm. fyrir að taka þátt í þessari umræðu, það hefur ýmislegt komið hér fram. Varðandi það sem hv. 14. þm. Reykv., Guðrún Helgadóttir, sagði þá er það út af fyrir sig góðra gjalda vert að beita sér fyrir því að skipuð verði nefnd til að athuga kjör þingmanna og ég skal ekki standa á móti því. En það dugar ekki að það sé gert til þess að drepa þessu þjóðþrifamáli á dreif sem þetta frv. boðar, þ.e. að strax verði þetta frv. afgreitt til að koma í veg fyrir að fleiri hneykslanir en orðið hafa verði í þessum efnum. Þess vegna ríður á að þetta frv. gangi fljótt og hratt fram. Út af orðum hv. 2. þm. Vestf. þá hefur hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, svarað því að hluta varðandi einkageirann, að við tókum hann ekki inn í þetta frv., en hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson situr einmitt í þeirri nefnd sem fær þetta frv. þannig að ég vona að hann skoði þetta ítarlega þar. En umfram allt vona ég að hann beiti sér fyrir því í þeirri nefnd og láti málið ekki dragast heldur að nefndin afgreiði það frá sér þannig að þetta verði fljótt að lögum. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson ræddi um að ekki mætti vera mismunun í þessu og þetta frv. mætti ekki stríða gegn neinum og kom mjög að því að sá sem hér stendur mundi nú ekki eiga rétt til biðlauna þar sem hann væri stórbóndi. Þegar þar að kemur að ég hverf héðan, þá mun ég sannarlega taka því vel þó biðlaunin muni ekki koma í mínar hendur. En út frá hans orðum, þá hef ég heyrt það að hann sé hættur skólastjórn í Reykholti en blöðin hafa talað strítt um það að hann sé orðinn stórbóndi líka eins og ég þar sem hann hafi hafið stórbúskap í Borgarfirði. Þannig kynni svo að fara eftir að þetta frv. er orðið að lögum og við hættum báðir á þingi að við mundum hvorugur hljóta þessi ágætu biðlaun og munum vafalaust lifa af þótt það verði ekki. Annars held ég að hann muni sitja á þingi svo lengi lifir því að hann er öruggur í sínu kjördæmi og á snilli hans þarf hv. Alþingi að halda. Við könnumst við að í Reykholti bjó maður sem hafði mikil áhrif og lengi og Ólafur hefur gáfur eins og fyrirrennari hans í Reykholti til að hafa góð áhrif hér á hv. Alþingi. En að meginmáli fagna ég þessari umræðu og vona að frv. fái skjótan og góðan framgang.

Virðulegur forseti. Ég átti von á því að hér væri að hefjast kapphlaup þingmanna upp í ræðupúltið til þess að afsala sér biðlaunum að lokinni þingmennsku. Það hefur þegar gerst í einu tilfelli og áskorun komin til annars og ég bíð auðvitað eftir því að hann komi hér upp og svari þeirri áskorun. En af því að hv. 1. flm. óskaði eftir því að allshn. flýtti málinu sem mest mætti vera, þá mun ég sem nefndarmaður í þeirri nefnd gera mitt ýtrasta til þess, en ég tel hins vegar að það verði auðvitað að nota það lag sem hér hefur skapast til að kíkja á þingfararkaup almennt, hvernig sú staða er. Ég get auðvitað tekið fullkomlega undir málflutning bæði hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur og hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar vegna þess að þau fóru þar með alveg hárrétt mál þar sem þau voru að fjalla um launakjör þingmanna og hversu bág þau eru í raun og veru. Þetta er auðvitað ekkert nýtt mál hér á meðal okkar þingmanna, hefur verið rætt sennilega mála mest á kaffistofunni, en verið miklu meira feimnismál þegar komið hefur verið hér upp í ræðupúltið eða bara út fyrir dyr Alþingis. Auðvitað eru laun þingmanna allt of lág. Þau eru ágætislaun sem laun fyrir hefðbundinn vinnutíma, en það vita allir menn að starfstími þingmannsins er miklu, miklu meiri en það. Hér störfum við oft langt fram á nætur og jafnvel fram í morgunsárið og erum svo komin á nefndarfund strax kl. 8 síðar þann dag. Það er því alveg ljóst að með tilliti til þess og með tilliti til vinnutíma eru laun þingmannsins afar lág að ekki sé minnst á laun ráðherranna, en það hangir auðvitað allt saman. Ég tel því nauðsynlegt að nota það lag sem hér er skapað til þess að skoða þennan þátt mála líka. Það má líka skoða þann þátt hversu langur biðlaunatíminn á að vera. Hafi menn verið þingmenn í níu ár, þá er biðlaunatíminn aðeins þrír mánuðir og menn þekkja það nú af mörgum, mörgum dæmum að þingmenn labba ekki beint inn í störf eftir níu ára þingsetu. Við þekkjum það að menn hafa þurft að bíða svo mánuðum skiptir --- nema þeir séu það heppnir að vera inn undir hjá þessari svokölluðu flokksforustu. Þá er hugsa um sína, en aðrir mega éta það sem úti frýs. Það má því vel kíkja á það hvort þriggja mánaða biðlaunatími sé nægilegur, hvort hann eigi ekki yfir höfuð að vera sex mánuðir, en auðvitað falli biðlaunin svo niður þegar viðkomandi fær starf, ef hann fær það innan þessara mánaða. Ég tel nauðsynlegt að launakjör þingmanna verði skoðuð um leið og þetta er gert. Það sló mig svolítið þegar ég heyrði hv. þm. Tómas Inga Olrich, flokksbróður minn, segja það hér að þingmenn þyrftu ekki á öðrum störfum að halda. Ég mundi gjarnan vilja fá útlistun á því hvernig bara ég persónulega með átta manna fjölskyldu á að lifa á brúttólaunum upp á 170 þús. kr. á mánuði. Ég hef ekki séð fram úr því. Venjuleg íslensk fjölskylda ræður ekki við að lifa á þeim launum. Hún ræður ekki við það þannig að það er náttúrlega algjör firra að þingmannsstarfið eitt og sér dugi fyrir venjulegan fjölskyldumann og eina fyrirvinnu, algjörlega út í hött. Við erum ekki að miða okkur við einstaklinga úti í þjóðfélaginu sem starfa hjá einkafyrirtækjum. Við erum að miða okkur við embættismenn. Þeir eru með svimandi hærri laun heldur en nokkurn tíma þingmaðurinn. Við erum líka að miða okkur hvert við annað því að það er launamisrétti hér eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir kom inn á. Þetta á auðvitað allt að taka og skoða núna. Það er verið að bjóða upp á það tækifæri með þessu máli og með öðrum málum sem aðrir þingmenn flytja um sama efni og auðvitað eigum við þá að fara í allsherjarendurskoðun á málinu, en við skulum engu að síður reyna að flýta henni eins og við getum. Hæstv. forseti. Ég kom fyrst og fremst upp til þess að lýsa stuðningi við málið, en jafnframt að lýsa því yfir að ég vil að það verði litið á málið í heild sinni. Aðeins í lokin af því að það var minnst hér á fjölmiðla, að ég hygg af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, þá væri athyglisvert að benda þeim fjölmiðlamönnum á sem hugsanlega taka þetta mál upp og reyna að búa til eitthvað úr því í sjónvarpsfréttum í kvöld að geta þess um leið og þeir fara með frétt sína hvað þeir hafi nú sjálfir í laun þegar þeir ætla að gagnrýna laun okkar, vegna þess að ég er nokkuð klár á því að þeir hafa miklu hærri laun en við.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins taka það fram að mér finnst full ástæða til að afgreiða þetta frv. sem hér liggur frammi og tel að það sé hægt að afgreiða það út úr nefndinni þó að því starfi sé ekki lokið sem ég vona að muni eiga sér stað almennt um þingfararkaup þannig að ef nefndin tæki sig til og semdi nýtt frv. um þingfararkaup almennt, þá vil ég taka það fram að mér finnst ástæðulaust að þetta frv. þurfi að bíða eftir því. Þetta frv. fjallar um ákveðið vandamál sem þarf að skýra og ég vil bara að flm. viti það að ég get alveg stutt það frv. og treysti mér til að stuðla að afgreiðslu þess þó að heildarendurskoðun sé ekki lokið, en ég held jafnframt að hún sé mjög svo nauðsynleg.

Herra forseti. Ég vil fullvissa 1. flm. þessa máls um það að ég mun að sjálfsögðu styðja það að málið verði afgeitt út úr nefnd eftir eðlilega skoðun og anda þeirrar stefnu, sem þetta mál boðar, er ég hlynntur þó að ég geti ekki skrifað upp á frv. eins og það er orðað. Varðandi hlýleg orð í minn garð sem hann lét falla eins og hans var von og vísa get ég ekki látið hjá líða að minnast þess að á Bergþórshvoli sat sá maður er hvers manns vandræði leysti er á hans fund leitaði. Og ég hygg að þannig hafi það verið á undanförnum árum að menn hafi getað sagt að svo væri enn á Bergþórshvoli.