Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni, að ég hafði nokkuð rætt um sem eina af þeim ráðstöfunum, sem gera þyrfti til þess bæði að afla tekna og koma skynsamlegra skipulagi á þjóðarbúið, að þjóðnýta nokkurn hluta innflutningsverzlunarinnar, og ætla ég ekki að fjölyrða meira um það. Jafnframt er nauðsynlegt að benda á það og minnast þess, þegar við ræðum um þær breytingar, sem gera þurfi viðvíkjandi tekjuöflun og öðru slíku, að ríkinu sjálfu hættir allt of mikið við að gleyma því, þegar það er að boða almenningi m.a., að menn verði jafnvel að skerða lífskjör sín eða herða mittisólina, að ríkið þarf sjálft að ganga á undan og gefa gott fordæmi í slíkum efnum. Það nær ekki nokkurri átt, hvernig ríkiskerfið sjálft er sífellt blásið út hjá okkur, og í hvert einasta skipti sem ný fyrirtæki eru mynduð, hvort sem það er í því beina ríkiskerfi í þrengstu merkingu eða á sviði t.d. bankanna, þá er eins og aldrei megi hreyfa við neinu af þessu aftur til þess að leggja það niður eða til þess að sameina svo mikið sem ríkiseinkasölur eða annað slíkt. Þessir hlutir geta auðvitað ekki gengið. Ríkið getur ekki alltaf bara velt öllu yfir á þjóðarbúskapinn sjálft og aldrei hugsað um, hvað það þurfi að gera sjálft til þess að spara. Og þó að fyrir hafi legið till. og það mjög raunhæfar till. um tugmilljóna kr. niðurskurð þannig á fjárl. ríkisins, þá hefur því ekki fengizt sinnt. En ég læt það nú duga að minna á þetta, um leið og ég lýk þar með þeim kafla minnar ræðu, sem varðar það, hvað hefði mátt gera í staðinn fyrir þá stefnu, sem tekin er í þessu frv. Svo er í síðasta lagi það, sem ég vildi sérstaklega minnast á út af þessu frv. Það er sú verðgildisrýrnun, sem þetta frv. kemur til með að hafa í för með sér. Það er skipulögð sem afleiðing af þessu frv. rýrnun á verðgildi peninga. Það verður ekki umflúið, að það hlýtur að verða ein afleiðingin, hvað sem við viljum kalla það, hvort sem við viljum kalla það hliðstætt gengislækkun eða eitthvað annað. Því er að vísu ekki hægt að neita, að almennt fer fram í þjóðfélaginu sífelld rýrnun á verðgildi peninga. Það er almenn tilhneiging og að mörgu leyti eðlileg. En það, sem um er að gera, til þess að þjóðfélagið geti verið heilbrigt og sérstaklega að trú manna á gildi peninga geti haldizt, er, að þessi þróun gangi mjög hægt fyrir sig. Ef hún gengur fyrir sig svo ört sem hún gengur fyrir sig á Íslandi nú með gengislækkun 1950 og þeim ráðstöfunum, sem verið er að gera með þessu frv., þá eigum við á hættu að eyðileggja trú manna á gildi peninganna. Og það er engum efa bundið, að sem efnahagsleg undirstaða í þjóðfélagi, sem á annað borð byggir á peningagildi, þá er slík trú eða slíkt traust ákaflega nauðsynlegt. Það er að vísu mjög þægilegt fyrir þá, sem völd hafa á hverjum tíma, að nota þessa aðferð til þess að afskrifa þannig afleiðingar t.d. af sínum mistökum, afleiðingar af gamalli og rangri vanrækslu á að afla framleiðslutækja og efla þannig þjóðarbúið. En það er ófært að grípa til slíkra ráðstafana, því að þær ráðstafanir eyðileggja meira, en hvað þær bæta. Ég veit, að í þessu sambandi muni verða sagt, eins og mikið hefur verið sagt af svokölluðum fjármálamönnum hér, að við eigum að hafa rétt gengi, og það var meira að segja um það gerður samningur einu sinni, Marshall-samningurinn svonefndi, að við skyldum skrá rétt gengi. Ég vil aðeins taka það fram í því sambandi, ef einhverjir skyldu vera, sem trúa á slíkt, að það eru fæstar þjóðir í veröldinni, ekki einu sinni Bandaríkin, sem skrá rétt gengi. Og gengi fyrir þjóð, sem hefur alla sína utanríkisverzlun undir eftirliti, eins og við Íslendingar höfum, - rétt gengi fyrir þá þjóð eða að skrá það eins og króna okkar mundi vera skráð, ef hún væri á frjálsum markaði erlendis, það er ekkert stefnumál, sem endilega ber að framfylgja. Íslenzk króna er og verður jafnt eftir þessar ráðstafanir eða eftir hvaða gengislækkanir sem gerðar væru innanlandsmynt og ekki mynt, sem gengur á erlendum mörkuðum eins og pund eða dollar, þannig að um það er ekki að ræða að reyna að koma íslenzkri krónu aftur í það horf, sem hún var fyrir einum 4–5 áratugum. Við verðum þess vegna fyrst og fremst að skrá okkar krónu yfirleitt í því verðgildi, sem við metum hana eftir okkar innanlandsþörfum fyrst og fremst, þ.e.a.s. með það fyrir augum að viðhalda trú og trausti manna á verðgildi peninga, að svo miklu leyti sem það er hægt, og jafnvel þó að verðgildi krónunnar kunni að rýrna gagnvart útlendum aðilum, þá að reyna að halda henni eins lengi og hægt er gagnvart eignunum innanlands og gagnvart íslenzku framleiðslunni, sem notuð er innanlands. Það er eitt, sem er gefið sem afleiðing af þessu, þessari verðgildisrýrnun, að fasteignir koma til með að hækka í verði, og með því fáum við aftur það fyrirbrigði, sem hefur verið okkur erfitt í efnahagslífinu undanfarið, Það er flóttinn í fasteignir, flótti fólksins með sína peninga að kaupa einhverjar fasteignir. Samtímis gerist það, að ráðstafanir eins og t.d. stóreignaskatturinn, sem lagður var á í fyrra, er lækkaður með þessu og allt það, sem á að borga samkvæmt honum. Um leið eru allir þeir sjóðir, sem gerðar voru ráðstafanir til þess að mynda, atvinnuleysistryggingasjóðurinn, félagssjóðir verkalýðsfélaganna, sjóðir trygginganna og annað slíkt, allir þessir sjóðir eru lækkaðir stórum í verði. M.ö.o.: við höldum því áfram að taka af fólki peninga, sem hafa allmikið gildi, geyma þá í sjóði og eiga svo að borga út úr þessum sjóðum aftur seinna meir peninga, sem hafa miklu minna gildi en peningarnir höfðu, þegar fólkið borgaði það inn í þá. Þetta er þróun, sem er hættuleg í hverju þjóðfélagi. Verkalýðssamtökin fögnuðu því, þegar sú stefna var tekin upp af núverandi hæstv. ríkisstj. að reyna að stöðva þessa verðgildisrýrnun peninganna, verðstöðvunarstefnan, eins og hún var kölluð. Og ég verð að segja, að það er dálitið eftirtektarvert fyrirbrigði, sem er rétt að menn íhugi, að það skuli einmitt hafa verið verkalýðssamtökin í þessu landi, sem fyrst og fremst vildu beita sér fyrir því og fögnuðu því, að slík verðstöðvunarstefna væri tekin upp, að reynt yrði að viðhalda verðgildi peninganna. Verkalýðurinn gerir það að vísu út frá sínum hagsmunum, en þó meira jafnvel út frá hagsmunum þjóðfélagsins almennt, vegna þess að verkalýðshreyfingin hér á Íslandi vill skapa traust á þessu þjóðfélagi og skapa festu í því, og verkalýðshreyfingin hefur sýnt það, að hún ber einmitt í þessum efnum þjóðarhagsmuni fyrir brjósti meir, en aðrar ríkari og voldugri stéttir. Verkalýðshreyfingin sýndi það með sinni afstöðu til nýsköpunarinnar á sínum tíma, að hún var að hugsa um, hvernig stoðir þjóðfélagsins skyldu bezt styrktar, hvernig framleiðslutækjunum skyldi fjölgað, hvernig undirstaða þjóðfélagsins yrði öflugust, vegna þess að verkalýðsstéttin veit, að þegar til lengdar lætur, þá eru hennar hagsmunir og þjóðfélagsins þeir sömu. Það er ekki hægt að fullnægja ákveðnu stigi lífskjara eða krafna til lífsins, nema framleiðslutækin og þeirra afköst geri það mögulegt fyrir þjóðfélagið að fullnægja þessu. Þess vegna lagði verkalýðshreyfingin það til á sínum tíma og hefur barizt fyrir því ætið síðan, að framleiðslutækjunum væri fjölgað sem mest og þá fyrst og fremst þeim, þar sem afkastageta hins vinnandi fólks er mest og markaðirnir öruggastir. Þannig hefur verkalýðshreyfingin unnið að því að reyna að byggja öruggar og sterkar undirstöður undir þetta þjóðfélag. Verkalýðshreyfingin hefur þannig sýnt ábyrgðartilfinningu í þessari afstöðu. En það hins vegar sleppir ekki þeim, sem völdin hafa, þegar verkalýðshreyfingin fær engin áhrif að hafa á þjóðfélagið, því að ef það eru einhverjir menn, sem stjórna þessu þjóðarbúi þannig, að þeir vanrækja þá skyldu að afla þessara framleiðslutækja og undirbyggja þannig undirstöðu þjóðfélagsins, þá lætur verkalýðurinn slíka vanrækslu ekki bitna á sér, þá verða þeir að gera svo vel og taka hana á sig. Og þá svarar verkalýðurinn með verkföllum og sínum kröfum til lífsins. Hann sleppir ekki þeim kröfum, þó að stjórnendur, máske á heilu 10 ára tímabili, kunni að vera svo misvitrir, að þeir efli ekki framleiðslutækin nægilega. Þetta verðum við að muna. En hitt er ef til vill gott fyrir borgarastétt þessa lands, atvinnurekendastétt þessa lands að hugleiða, að það skuli vera verkalýðurinn og verkalýðshreyfingin fyrst og fremst, sem berst fyrir því að viðhalda verðgildi peninganna. Í hverju einasta borgaralegu landi hér í kringum okkur er það svo, að þegar rætt er um gengislækkun eða einhverjar hliðstæðar ráðstafanir, þá bregzt varla nokkur aðili reiðari við, en borgarastétt viðkomandi lands og hennar bankar. Borgarastétt t.d. Englands skoðar það alveg sérstaklega sem sitt verkefni að viðhalda trúnni á sterlingspund, og bankastjóri Englandsbanka er skjótur að gefa yfirlýsingar, ef menn fara að draga í efa, hvort sterlingspundið eigi að halda sínu verðgildi. Hér aftur á móti gerist það undarlega fyrirbrigði hvað eftir annað, að sjálf borgarastéttin og meira að segja sjálfir fulltrúar aðalbankans prédika, að það þurfi að rýra verðgildi krónunnar, prédika þetta látlaust og grafa þannig undan trú manna á peningum og skapa þannig slíkan áróður, að meira að segja nú að lokum hafa þeir, sem stóðu þarna lengst á móti, eins og Alþb. hefur gert, þá hafa þeir neyðzt til að láta undan í þessum efnum. Það er dæmið um þjóðfélagsspillinguna á Íslandi, að borgarastéttin skuli sjálf vinna að því að rýra verðgildi íslenzkra peninga, og dæmir hins vegar um, hvernig verkalýðshreyfingin og verkalýðurinn er sá aðilinn, sem reynir að skapa heilbrigði og festu í þetta þjóðfélag með sinni baráttu fyrir endurnýjun og nýsköpun atvinnutækja og fyrir því að skapa örugga undirstöðu þjóðlífsins og framleiðslunnar. Og það er slæmt, að það skuli ekki hafa verið tekið meira tillit til þessarar viðleitni verkalýðshreyfingarinnar, en gert hefur verið. Þess vegna er það í minni rökstuddu dagskrá, sem ég lýsti í upphafi þessa máls, önnur höfuðtill. mín, að haldið sé við gömlu verðstöðvunarstefnuna og ekki farið inn á þá braut, sem hér er lagt til. Það er í samræmi við þetta, að verkalýðshreyfingin og fjölmörg félög hennar hafa þegar látið í ljós efasemdir og andúð gagnvart þessu frv., og það liggja hér þegar fyrir Alþ. slík mótmæli, bæði frá Félagi skipasmiða, frá Hinu íslenzka prentarafélagi og fulltrúaráðsstjórn verkalýðsfélaganna í Vestmannaeyjum, frá Félagi íslenzkra rafvirkja, frá stjórn Trésmiðafélags Íslands, og það er engum efa bundið, að verkalýðurinn lítur með ugg á þá þróun, sem verður afleiðing af samþykkt þessa frv. Það er jafnframt, fyrst eftir er önnur umr., rétt að minna á það, að einstaka greinar í þessu frv. aðrar, eins og þær, sem miða að því að rýra bæði námsstyrkina og sjúkrastyrkina til utanfara með þeim gjöldum, sem þar eru á lögð, og eins það, sem miðar að því að rýra slysadagpeningana, sem máske fæst nú leiðrétt fyrir 3. umr., það eru allt atriði, sem sætt hafa allmikilli gagnrýni. En það lakasta við þetta allt saman er, að í þessu er ekki einu sinni nein bráðabirgðalausn. Þó að þetta verði samþykkt, þá er maður að aka þessu öllu á undan sér til haustsins og gera erfiðara að ráða við hlutina í haust. Það er það slæma við þessa bráðabirgðalausn. Þess vegna er það mitt álit, að heppilegasta afgreiðslan á þessu frv. nú væri sú að samþ. mína rökstuddu dagskrá, þar sem í fyrsta lagi er tekið fyrir það, sem er höfuðatriði í lausn allra efnahagsmála íslenzku þjóðarinnar, og það er að koma skipulagi og viti í hennar þjóðarbúskap í stað þess stjórnleysis og þeirrar ringulreiðar, sem hefur einkennt það sérstaklega nú undanfarin 10 ár, og í öðru lagi, að Alþ. lýsi fylgi sínu við að halda þeirri verðstöðvunarstefnu, sem því miður hefur verið ráðizt svo mjög á og grafið undan raunverulega af hálfu allra þriggja flokkanna hér og Alþb. staðið eitt vörð um til þess síðasta. Ég álit, að það væri bezt að taka þetta mál á þennan hátt og það mundi auðvelda okkur að finna þá betri lausn á þessum málum í haust, þegar við hefðum krufið þessi mál til mergjar og gripum ekki aðeins til slæmra bráðabirgðaúrræða til þess að fleyta þessu áfram til haustsins með sama fyrirkomulagi og verið hefur undanfarin ár.



Herra forseti. Menn hafa með nokkurri undrun fylgzt með ræðu hv. 3. þm. Reyky. (EOl), um leið og hann leggur fram vantrauststíll. á þá stjórn, sem hann styður, í formi þeirrar rökstuddu dagskrártill., sem hann hefur nú lagt hér fyrir deildina. Almennt var talið, að hann mundi venda sínu kvæði í kross, eftir að sambræðsla tókst milli stjórnarflokkanna í landhelgismálinu, eins og kunnugt er, en eins og allir vita, þá er hann formaður stærsta stuðningsflokks ríkisstj. Ef till. hans verður samþ., verður ekki annað séð, en að stjórnin verði að biðjast lausnar. En þá sýnist líka hafa verið heldur að tilefnislausu, sem flokkur þessa hv. þm. hélt hæstv. ríkisstj. á pínubekknum í heila viku, svo að hún tekur ekki á heilli sér enn. Hversu mjög sem menn kunna að deila um það, hverjum hin öra verðbólguþróun síðustu ára sé að kenna, og hversu skiptar skoðanir sem við höfum um gagnsemi þess frv., sem hér liggur fyrir, verður þó aldrei gengið fram hjá þeirri staðreynd, að einhverjar ráðstafanir þurfi að gera til þess að leiðrétta það gífurlega ójafnvægi, sem nú er orðið í allri efnahagsstarfsemi landsins. Um þetta eru að vísu allir flokkar sammála, um þetta atriði, þótt þeir hafi mjög mismunandi og misjafnlega raunhæfar skoðanir á því, hvernig eigi að leysa þetta mikla vandamál. Öllum er vafalaust ljóst, hvort sem þeir vilja viðurkenna það eða ekki, að misvægið í efnahagskerfinu verður aldrei leiðrétt sársaukalaust, hversu háfleyg og lærð rök sem ýmsir ráðh. færa fram fyrir því, að þjóðin þurfi engu að fórna á altari þessara leiðréttinga, það sé ekki verið að leggja neinar byrðar á þjóðina, það sé aðeins tilfærsla tekna milli þegnanna. Þetta kostar engar fórnir, eftir því sem einn hæstv. ráðh. hefur sagt við þessar umr. Leiðréttingin hlýtur að fela í sér mikinn sársauka um stundarsakir fyrir mestalla þjóðina. En því lengur sem dregst að gera réttar og viðeigandi ráðstafanir, því meiri verður sársaukinn við leiðréttinguna. En að líkindum verður sársaukinn mestur og skaðinn mestur við það að halda þjóðinni á skurðarborðinu í marga mánuði með brauki og bramli, með löngum og umdeildum undirbúningi og gera svo sársaukafulla aðgerð, sem aðeins endist til næsta dags. Við, sem erum fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn., höfum ekki talið okkur fært að mæla með frv. Til þess eru á því of margir gallar. Frv., eins og það er, og þær ráðstafanir, sem það felur í sér, eru eingöngu og ekkert annað, en ávöxturinn af sambúð stjórnarflokkanna. Frv. ber þeirra svip, það túlkar þeirra grundvallarskoðanir sameiginlega, og það er mótað í þeirri pólitísku deiglu stjórnarinnar, sem þjóðlífið að mörgu leyti ber nú mót af. Engum var leyft að koma nærri samningu frv., engum, sem gat haft nokkra aðra skoðun á málinu, en ríkisstjórnin hafði sameiginlega. Og enginn var jafnvendilega útilokaður frá að hafa nokkur áhrif á gang þessa máls, þessa mikla vandamáls, og Sjálfstfl. Hann var útilokaður til síðustu stundar. Síðast af öllum fékk stjórnarandstaðan að vita, hvernig átti að lagfæra þetta mesta vandamál þjóðarinnar. Það hefur að öllum líkindum verið gert vegna þess, að stjórnarflokkarnir hafa ekki kært sig um, að Sjálfstfl. hefði nokkurn heiður af vandlega útreiknuðum ráðstöfunum, sem flokkarnir leggja nú fram. Stjórnin vildi ein hafa heiðurinn og sómann, máttinn og dýrðina, og í raun og veru segir hún við Sjálfstfl.: Við óskum, að þið komið hér hvergi nærri. Þess vegna látum við ekki í ykkar hendur neinar upplýsingar um málið. Við erum einfærir um að leysa það. Það er okkar mál, en ekki ykkar. - Þetta er einmitt það, sem stjórnin hefur sagt við Sjálfstfl. frá öndverðu og allan þann tíma, sem hún hefur haft þetta mál í undirbúningi. Það er því ekki aðeins frekleg móðgun við dómgreind og vitsmuni þeirra manna í stjórnarflokkunum, sem enn hafa heilbrigða skynsemi, að heimta, að Sjálfstfl. með nokkurra daga fyrirvara leggi fram heilsteyptar og undirbúnar till. í þessu flókna máli, heldur er það einnig sorgleg staðfesting á þeim barnalegu, skammsýnu og gersamlega óraunhæfu vinnubrögðum, sem mótað hafa allt starf stjórnarinnar í sambandi við þetta frv. Það má segja þrátt fyrir alla galla frv., að það er byggt upp í ákveðnu kerfi, eins og hv. frsm. 2. minni hl. lýsti í sinni ræðu. Og grundvöllurinn fyrir þessu er óteljandi skýrslur og útreikningar, þar sem tekjur og gjöld eru að mestu leyti látin standast á. Ef einum mikilvægum lið frv. er kippt í burtu, hrynur byggingin til grunna. Þá er kerfið orðið að rúst, spilaborgin getur ekki staðið. Þess vegna hlýtur þeim, sem kerfið hafa byggt upp, að vera allra manna ljósast, að ef sjálfstæðismenn vilja gera breytingar á frv., þá væru till. um slíkar breytingar algerlega rökvana, nema gerð sé gerbylting á því kerfi, sem frv. byggist á. En bylting á frv. væri óhugsanleg nema með tímafrekum og flóknum útreikningum og skýrslugerðum, ef hún ætti að koma þjóðinni að gagni. En við 1. umr, málsins rísa svo hæstv. ráðh. upp hver af öðrum og heimta, að Sjálfstfl., sem þá fékk að sjá fyrst frv. fyrir þrem dögum, leggi fram kerfisbundnar og tilbúnar till. í þessu máli. Er ekki þetta sama og að ganga gersamlega í berhögg við allt skynsamlegt vit? Við, sem af hendi Sjálfstfl. höfum fjallað um frv. í fjhn., höfum því með hliðsjón af þeim rökum, sem ég hef nú lýst, talið með öllu tilgangslaust og ekki í samræmi við hugmyndir okkar um ábyrga og skynsamlega meðferð þingmála að bera fram brtt. við einstaka liði frv., eins og t.d. um hækkun á bótum fyrir síld og fisk, sem útflutningsframleiðslan hefur talið, eftir að frv. kom fram, lífsnauðsyn fyrir útveginn að fá hækkaðar, til þess að hann geti starfað. Slík breyting gerð út af fyrir sig mundi þýða útgjaldahækkun um milljónatugi, án þess að tekjuliðum væri breytt á móti. Hins vegar er möguleiki á því að gera minni háttar breytingar á frv. og í öðrum atriðum, án þess að það hafi sömu verkanir. Við höfum því tekið þann kostinn að benda á misfellur frv., sem geta haft mjög alvarlegar afleiðingar, án þess að bera fram till. um breytingu á því, sem við annars mundum telja nauðsynlegt. Við lítum svo á eins og sjálf ríkisstj., að þetta sé hennar afkvæmi, hún eigi á því ein að bera ábyrgð og ein veg og vanda að hafa. Í því birtist máttur hennar og dýrð, sem við höfum enga hvöt til að taka frá henni. Hitt er svo annað mál, að þessi afstaða okkar gerir það ekki óeðlilegt, um leið og við bendum á stærstu gallana, að við berum fram nokkrar minni háttar brtt. Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefur skrifað þinginu og bent á, að nauðsynlegt sé, að uppbæturnar séu 85% fyrir allar fiskafurðir, bæði síldar- og þorskafurðir, í staðinn fyrir 80%. Nú eru bætur á Norðurlandssíld 50%, en Faxasíld 70%. Verður því ekki annað sagt, en að hér beri mikið á milli frv. stjórnarinnar og þess álits, sem forustumenn íslenzkra útvegsmála hafa á því, hversu mikið útvegurinn þarf að fá í uppbætur til þess að geta starfað. Mér er nú spurn: Hvor af þessum staðhæfingum er rétt um nauðsyn uppbótanna? Ef staðhæfing útvegsins er rétt, þá er það sýnilegt, að frv. er að meginuppistöðu til byggt á óraunhæfum grundvelli. Ef rétt er, að svo mikið beri á milli þess, sem stjórnin segir að útvegurinn þurfi, og hins, sem útvegurinn sjálfur segir að hann þurfi til þess að geta starfað, ef þetta er rétt hjá útveginum, sem ég hef ekki neina ástæðu til að bera brigður á, þá má segja, að tölur stjórnarinnar í þessu efni séu hrein ágizkun, og þetta er sá liður frv., sem ber það uppi. Fiskafurðirnar eru uppistaðan í útflutningi landsmanna, og það eru einmitt þær afurðir, sem þetta frv. er sérstaklega gert fyrir, til þess að útvegurinn geti haldið áfram að starfa. Útflutningssjóði er ætlað að greiða uppbætur fyrir framleiðslu til 14. maí með sérstökum hætti. Nú er vitanlegt, að nokkuð af fiskframleiðslunni - og á ég þá sérstaklega við saltfisk og harðfisk - er verkað að verulegu leyti eftir 14. maí. En það er fullyrt af útvegsmönnum, að þetta frv. geri ekki ráð fyrir neinum uppbótum á þann verkunarkostnað. M.ö.o.: annaðhvort er það fellt niður vísvitandi eða af athugunarleysi, að útvegsmenn fái uppbætur á þær afurðir, sem lengur eru í verkun en til 14. maí. Ég vil því enn spyrja: Hvers vegna hefur þetta gleymzt? Hvers vegna hefur svona mikilsvert atriði gleymzt? Er það ekki einmitt eitt dæmi enn um það, hvernig frv. er upp byggt? Eftir að þetta frv. er orðið að lögum, er öllum ljóst, að allir atvinnuvegir landsins þarfnast miklu meira veltufjár, en þeir hafa í dag. Þess vegna er það fyrsta, sem bæði útvegsmenn og allar aðrar iðngreinar í landinu spyrja á þessum tímamótum: Verður leyst úr þessu vandamáli með veltuféð þannig, að atvinnuvegirnir geti starfað? Það er víst alveg óhætt að fullyrða, að atvinnuvegirnir geta ekki starfað á næstunni með því veltufé, sem þeir hafa í dag. Mér er ljóst, að það er ekki hægt að setja í lög, að atvinnurekstur landsins skuli hafa nægilegt fjármagn. Það byggist á skilningi þeirra, sem hafa fjármagnið í höndum sér. En ég vil í sambandi við þetta mál minna á þá alvarlegu staðreynd, að ef ekki verður úr veltufjárþörfinni leyst, eftir að þetta frv. hefur tekið gildi, þá getur hugsazt, að við bindum okkur ekki minni erfiðleika, en við ætlum okkur nú að leysa. Eitt atriði, sem kemur fram í þessu máli, er sú skattlagning, sem bankarnir eiga að þola skv. frv. Bankarnir eru nú skattfrjálsir samkvæmt lögum, þeim ber ekki að greiða skatta, og með þessu lagaákvæði hefur verið haldið yfir þeim verndarhendi allt til þessa dags af þeirri einföldu ástæðu, að þetta er mjög hættuleg leið að fara. Ríkið á bankana, ríkið rekur bankana í því augnamiði að halda gangandi efnahagskerfi landsins. Bankarnir reka að mörgu leyti áhættusama atvinnu af því, hversu mjög áhættusamur okkar aðalatvinnuvegur er. Þess vegna er það röng leið, sem nú er lagt inn á, þó að ríkisstjórnin þykist hafa mikla þörf fyrir tekjuöflun, að byrja á því að skatta þessar stofnanir, því að enginn veit, hvar sú sköttun endar. Við sköttum atvinnuvegina nú á þann veg, að þeir bogna undir byrðunum. Ef við sköttum bankana þannig, að þeir hætti að geta haft fé til ráðstöfunar, þá getur orðið þröngt fyrir dyrum. Söluskatturinn er einn af aðaltekjuliðum frv., og hann er m.a. lagður á iðju og iðnað. Nú liggur hér fyrir bréf frá iðnaðarmönnum, þar sem þeir óska eftir því, að skattinum sé létt af vegna þess, hvað hann komi geysilega óréttlátt niður. Skatturinn, eins og hann er lagður á nú, verkar ekki á eðlilegan hátt. Ef menn fara í verzlun og kaupa efni og fara með það til iðnaðarmanns til þess að vinna úr, þarf kaupandinn ekki að greiða söluskatt af efninu, - ef hann kaupir það sjálfur og færir iðnaðarmanninum. En ef iðnaðarmaðurinn fer í sömu verzlun, kaupir sama efnið og býr úr því sama hlut fyrir þennan mann, þá verður hann að borga söluskattinn. Það er náttúrlega hægt að halda áfram að láta svona lög gilda og hafa sínar verkanir, en það er aldrei hægt að komast hjá því, að þau hafi ranglátar verkanir og mjög óheppilegar verkanir fyrir atvinnulífið. Þessi söluskattur hindrar, að verk séu unnin í ákvæðisvinnu. Ef einhver maður þarf að láta iðnaðarmann vinna fyrir sig, við skulum segja byggja hús, og ef hann lætur verkið í ákvæðisvinnu, þá skuldar verktakinn hann fyrir söluskattinum af allri upphæðinni. En láti maðurinn sama iðnaðarmann vinna fyrir sig í tímavinnu og borgar sjálfur út kaupið, þarf hann engan söluskatt að greiða. Á þennan hátt verkar söluskatturinn mjög ranglátlega og óheppilega, vil ég segja, og þess vegna er réttmætt að taka till. iðnaðarmanna til greina. Við 1. umr. þessa máls var nokkuð minnzt á vísitöluna. Þeir ráðh., sem minntust á vísitöluna, - ég held, að það hafi aðallega verið hæstv. atvmrh., - sögðu, að hún mundi hækka eitthvað milli 15 og 17 stig. Ég minntist lítillega á það við fyrri umr. málsins, að samkvæmt áætlun, sem hagstofan hefur gert um vísitöluhækkunina í sambandi við þær ráðstafanir, sem gerðar verða með frv., þá er um þrjár leiðir að ræða: Í fyrsta lagi, að vísitalan hækkar um 14 stig, ef álagning á vörur er óbreytt að krónutali. Það vill segja, að menn mega ekki leggja á þá hækkun, sem verður með þessum breytingum. Í öðru lagi hækkar hún um 15.9 stig, ef álagning er óbreytt að krónutali, á allar vörur aðrar en landbúnaðarvörur, en á þær lagt í prósentutali. Og í þriðja lagi hækkar hún um 19 stig, ef álagningarprósentur eru óbreyttar á öllum vörum, einnig landbúnaðarvörum. Nú vil ég spyrja: Hverja leiðina af þessum þremur ætlar stjórnin sér að fara? - vegna þess að það virðist hafa talsvert mikið að segja um hækkun vísitölunnar. Við vitum hins vegar, að hækkun vísitölunnar er talsvert alvarlegt atriði, sem ekki verður hrist af sér mjög auðveldlega. Á að láta álagninguna vera eins og hún er í dag, eða á að lækka hana um 20–30 %? Í þessu sambandi mætti nú spyrja, hvort álagningin í landinu, sem er talsvert mikilvægur liður í fjárhagskerfi þjóðarinnar, sé reist á heilbrigðum grunni. Þegar núverandi verðlagseftirlit tók til starfa, fór það inn á þá braut að lækka alla álagningu þannig, að verzlunin getur ekki staðið undir rekstrinum með heilbrigðu móti. Í dag er víst ekki ofsögum sagt, að mestur hluti verzlana í landinu, bæði kaupmenn og kaupfélög, er annaðhvort rekinn með tapi eða stendur í járnum með reksturinn. Þetta er skammsýn stefna, sem truflar mjög efnahagslífið, og þar að auki sviptir það hið opinbera þeim tekjum, sem framkvæmdir þess að miklu leyti byggjast á. Við skulum líta á eitt stærsta kaupfélag landsins, sem er KRO N. Það er nærtækasta og skýrasta dæmið um, að verðlagið er byggt á óraunhæfum og óskynsamlegum forsendum. Þetta félag seldi s.l. ár vörur fyrir 42 millj. og tapaði einni milljón, M.ö.o.: kaupfélagið hefur tapað 21/2% á hverri krónu, sem það hefur selt vörur fyrir á árinu, og félagsstjórnin segir sjálf og er ekkert feimin við að halda því fram, að þetta hafi orsakazt af of lágri álagningu. Ef reksturinn hefði verið á heilbrigðum grunni, þá hefði félagið átt að geta lagt í sjóði sína 2–3%, þó að það hefði ekki getað greitt félagsmönnum afslátt. En það sýnir þá, að félaginu hefur verið nauðsynlegt að hafa 5% hærri álagningu á vörunni, ef það hefði átt að hafa heilbrigðan rekstur. Það má spyrja um bæði þetta félög og önnur: hversu lengi verður verðlagseftirlitið á þennan hátt að leggja þau að velli? Það má líka minnast hér á elzta kaupfélag landsins, félag, sem er mjög vel rekið. Velta þess s.l. ár var 51 millj. kr., og reikningslegur hagnaður þess, þegar fyrningar eru frá dregnar, er 425 þús. eða 0.9% af öllum vörum, sem það hefur selt. Ef félagið væri nú skylt að leggja í varasjóð, sem er ekki lengur til að dreifa, þá hefði allur hagnaðurinn farið í varasjóð, það hefði ekkert getað lagt í stofnsjóð og ekkert getað greitt félögunum í arð. Ég vona, að það sé ekki hæstv. félmrh. og ráðh. verðlagsmála, sem lætur gera svona óraunhæfar ráðstafanir í þessum málum. Ég get þó ekki skilið við þetta, úr því að ég er byrjaður að tala um verðgæzluna, án þess að minnast á fyrirmæli, sem líklega eiga enga hliðstæðu annars staðar. Hér er það verðlagseftirlitið, sem bannar mönnum að senda vörur með flugvélum. Ég held, að þetta þekkist hvergi nokkurs staðar í heiminum nema hérna, að sérstakt leyfi verðlagseftirlitsins þarf til þess að senda vörur með flugvélum hingað til lands. Og það er byggt á þeirri ákvörðun, að enginn megi greiða hærri fragt, en gildir með millilandaskipum. Þetta hefur verið hátíðlega birt í Lögbirtingablaðinu, svo að ekki er um að villast. Það virðist ekki vera unnið að þróun flugmálanna hér á landi, þegar slíkar reglur eru settar, sem engri annarri þjóð mundi koma til hugar að framkvæma. Þessar reglur minna mig dálitið á það, hvernig var, þegar fyrsti járnbrautarvagninn kom fram í Englandi. Það var talið svo alvarlegt atriði, að samin voru sérstök lög um það, hvernig hann ætti að haga sér. Honum var ekki bannað að aka, en honum var leyft það því aðeins, að maður með rauðan fánu gengi á undan honum. Mér finnst þetta dálítið svipað, sem gert er hér, er menn verða að sækja um leyfi verðlagsyfirvaldanna til þess að mega nota loftflutninga. Það verður varla annað sagt, en að frv. í heild er á óheilindum byggt að meira eða minna leyti, svo að ekki er von á góðu. Ég rakst hér af tilviljun á grein, sem hæstv. menntmrh. ritaði í nóvember s.l. um efnahagsmálin. Þessi grein er að mörgu leyti fróðleg. En í henni kemur fram sá sami tvískinnungur, sem hefur markað alla meðferð þessa máls og allan málaflutning ríkisstj. í því sambandi, Hann segir í þessari grein, að það sé enginn eðlismunur á uppbótum og réttri gjaldeyrisskráningu. Hann segir: „Á þessu tvennu er í sjálfu sér enginn eðlismunur. Aðferð útflutningsbótanna og innflutningsgjaldanna felur þó í sér meiri skilyrði til þess að hafa áhrif á tekjuskiptinguna.“ En svo segir hæstv. ráðh.: „En einmitt í þessu einkenni er fólgin hætta við þessa aðferð. Ef erlendar vörur og erlend þjónusta verður að meðaltali mun ódýrari, en sams konar vörur og þjónusta framleidd í landinu sjálfu, er líklegt, að eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri verði svo mikil, að til stöðugs gjaldeyrisskorts komi.“ Hann segir, að það sé alveg sama, hvora leiðina við förum, en ef við förum uppbótaleiðina, þá eigum við á hættu, að við verðum í stöðugum gjaldeyrisskorti. Svo segir hann seinna í greininni: „Þeir flokkar, sem mynduðu núverandi ríkisstjórn á s.l. sumri, gerðu sér og gera sér ljóst, að verðbólguhjólið verður ekki stöðvað nema með náinni samvinnu ríkisvalds og stéttasamtaka. Það var og er kjarninn í þeim samningi, sem gerður var við myndun ríkisstj.“ Og svo segir hann að lokum um það, hvað stjórnarflokkarnir þurfi að forðast til þess að koma sínum skynsamlegu ráðstöfunum fram, og það, sem þeir þurfa að forðast, er að sjálfsögðu Sjálfstfl.: „Ef hið opinbera fylgir þeirri stefnu í efnahagsmálum, sem Sjálfstfl. berst fyrir, má ganga út frá því sem vísu, að samtök launþega beiti sér gegn henni, svo sem átti sér stað á árunum 1950–56. Baráttan gegn verðbólgunni verður ekki háð undir merkjum Sjálfstfl. Sigur á henni verður ekki unninn með aðild hans.“ En nú skuluð þið taka eftir: „Í stefnu hinna þingflokkanna þriggja í efnahagsmálum er hins vegar svo mikið sameiginlegt, og hún er í grundvallaratriðum í svo nánu samræmi við það, sem stéttasamtökin telja hagsmuni sína, að samvinna þeirra um baráttu gegn verðbólgunni ætti að geta orðið árangursrík.“ Ég veit ekki, hvað hæstv. ráðh. kallar „nána samvinnu“ við vinnustéttirnar. En það eitt er víst, að það ástand, sem nú er að skapast, bendir ekki til þess, að vinnustéttirnar séu á sömu skoðun og ríkisstj. Nú hefur stjórnin lagt fram þetta frv., sem hæstv. ráðh. telur í nánu samræmi við vilja stéttanna. En hvað gerist, eftir að frv. er lagt fram og um það leyti sem verið er að leggja það fram? Þá rís hver stéttin upp á fætur annarri, ýmist til að mótmæla ákvæðum frv. eða til að segja upp samningunum. Ég vil nú spyrja: Bendir þetta til, að till. stjórnarinnar séu í nánu samræmi við vilja og hagsmuni stéttarfélaganna? Bendir ekki þetta heldur til, að afstaða stjórnarinnar í heild í þessum málum og eins og frv. ber með sér er gersamlega óraunhæf?



Herra forseti. Hæstv. ráðh., sem mælt hafa með samþykkt frv. um útflutningssjóð, hafa verið með ýmsar fullyrðingar um ágæti þess og þá miklu blessun og bætta fjárhagsafkomu, sem af því muni leiða fyrir atvinnuvegina og allan landslýð, ef samþykkt þess væri tryggð hér á Alþingi. Mér er óskiljanlegur slíkur málflutningur. Það þarf mikil brjóstheilindi til að halda því fram, að það sé til blessunar fyrir aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, að lagt sé 55% yfirfærslugjald á allar nauðþurftir þeirra. Það á að auka framleiðslu sjávarafurða með því að framkvæma þær aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins að skattleggja allar nauðþurftir sjávarútvegsins með 55% yfirfærslugjaldi. Á þennan hátt, segir í grg. með frv., á að setja hömlur á ofnotkun veiðarfæra og olíunotkun hjá fiskiskipaflotanum. Þetta er hæpinn málflutningur hjá hæstv. ríkisstj., málflutningur, sem ég veit að muni reynast erfitt að sannfæra íslenzka sjómannastétt um, að með því að stytta línuna, fækka netjum á þorsk- og síldveiðum, spara olíunotkun og að sjálfsögðu að fækka þannig róðrardögum eigi að vera unnt að fá meiri afla á fiskiskipin. Því er beinlínis haldið fram í grg. með frv., að með 55% yfirfærslugjaldinu eigi þessi árangur að nást. Þeir, sem hafa rekstur útgerðar með höndum í dag, leggja ekki trúnað á slíka fjarstæðu, og ég fullyrði, að sjómennirnir okkar séu á sama máli um rökþrot þessarar fullyrðingar í grg. Og til þess að tryggja rekstur fiskiskipanna á svo að leggja 55% yfirfærslugjald á þann gjaldeyri, sem færeyskir sjómenn fá yfirfærðan af aflahlut og kaupi sínu á fiskibátum og togurunum. Ég óttast, að með þessari ákvörðun séu stöðvaðir allir möguleikar íslenzkra útgerðarmanna með ráðningu færeyskra sjómanna á fiskiskipin, sem mun hafa þær afleiðingar óhjákvæmilega, að fjöldi fiskibáta og nokkrir togarar munu verða að stöðva rekstur sinn vegna vöntunar á sjómönnum. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur verið allmikill fjöldi færeyskra sjómanna bæði á fiskibátunum og togurunum nú mörg undanfarin ár, og á vetrarvertíðinni 1957 mun tala þeirra hafa numið um 1.400. Það er sagt, að það sé nokkru minna núna á þessu ári, en þó eru það ábyggilega svo margir sjómenn, að það mundu myndast mjög miklir örðugleikar fyrir íslenzku fiskiskipin að bæta það með sjómönnum héðan úr landi, og er ég því mjög hræddur við þær afleiðingar, sem þetta kann að hafa. Ég veit t.d. með togarann Þorstein þorskabít, að á honum eru tólf Færeyingar, sem allir hafa lýst því yfir, að um leið og þetta gjald verður sett á, muni þeir allir ganga í land og fara heim til Færeyja, Og ég er hræddur um, að þannig verði einnig með allan fjöldann, ef ekki hvern einasta Færeying, sem er núna á íslenzka fiskiskipaflotanum. Þá er samkvæmt 9. gr. frv. gert ráð fyrir 55% álagi á útflutningsgjald sjávarafurða samkvæmt 1. gr. l. frá 1957, en álagið skal renna til Fiskveiðasjóðs Íslands. Þessi vinnubrögð eru fráleit. Hækkunin, sem frv. gerir ráð fyrir á útflutningsgjaldi sjávarafurða, nemur rúmlega 11/2%, útflutningsprósentu. Til að tryggja rekstrarafkomu sjávarútvegsins hyggst hæstv. ríkisstj. að leggja á sjávarútveginn ekki einvörðungu 55% yfirfærslugjald, heldur og einnig 55% hækkun á útflutningsgjaldi á sjávarafurðum. Ég held, að þessi vinnubrögð hæstv. ríkisstj. séu ekki til þess fallin að auka henni traust, hvað sem öðru líður, og var þess þó full þörf. Það skal viðurkennt, að Fiskveiðasjóður Íslands þarfnast meira fjár til umráða til að geta sinnt þeim margþættu verkefnum í þarfir sjávarútvegsins, sem sjóðnum er ætlað. En ég held, að fáir Íslendingar hefðu lagt trúnað á það, að til að afla fiskveiðasjóði nauðsynlegs fjármagns til sinna þarfa yrði reynt að taka það með þessum hætti, sem hæstv. ríkisstj. leggur til í 9. gr. frv., eða með álögum í formi hækkaðs útflutningsgjalds á sjávarafurðir. Það verður að álykta, að hæstv. ríkisstj. hefði borið skylda til að verja stærri hluta af þeim 500 millj. kr., sem hún hefur þegar tekið af lánum erlendis, til þeirrar stofnunar, sem sér aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum, fyrir nauðsynlegum lánum. Það hefðu verið eðlilegri vinnubrögð en það, sem nú er reynt að vinna að í frv., að stórhækka útflutningsgjald á sjávarafurðum til þess á þann hátt að afla fiskveiðasjóði tekna. Þá hafa hæstv. ráðh. haldið því fram í ræðum, er þeir hafa flutt í sambandi við frv., að með samþykkt þess mundi hefjast stórkostleg þróun í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar, útgerðin muni stóraukast og þar með aukin atvinna hjá öllum almenningi og fullar búðir varnings fyrir fólkið. Hins vegar hafa þessir sömu ráðh. haldið því fram, að ef þessar aðgerðir fengjust ekki samþ. hér á Alþingi, mundi óhjákvæmilega myndast hér mikið atvinnuleysi, svartamarkaðsbrask og tómar sölubúðir. Svo mörg eru þau orð. Það er hins vegar álit mitt, að þær aðgerðir, sem hæstv. ríkisstj. hyggst að ná fram með samþykkt þessa frv., hafi í för með sér aðra og verri tíma fyrir allan landslýð. Í kjölfar þessara aðgerða hæstv. ríkisstj. mun óhjákvæmilega sigla minnkandi þátttaka í aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum, atvinnuleysi og vöruþurrð og þar með svartur markaður í stærri stíl, en nokkru sinni hefur þekkzt hér á landi. Ef það meiddi ekki hæstv. forseta að viðhafa þau ummæli um hæstv. ríkisstj., að hún hafi í þessu máli talað gegn betri vitund, stæði það skapi mínu næst. Hæstv. ráðh. ættu manna bezt að þekkja til aðalatvinnuvega þjóðarinnar, Það gildir sama, hvort rætt er um landbúnaðinn eða sjávarútveginn í þessu efni. Aldrei hefur verið meira um framboð á jörðum, en í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Ber að skilja orð hæstv. fjmrh. á þann veg, að þær óeðlilegu kvaðir, sem gert er ráð fyrir með lögfestingu þessa frv. að lagðar verði á bændastéttina, verði henni bættar á annan hátt en þann, er frv. gerir ráð fyrir? Er það spor, sem nú er stigið með þeim gífurlegu álögum á landbúnaðinn, til þess fallið, að bændur landsins uni ánægðari við atvinnurekstur sinn en áður? Ég tel, að það sé ekki ofmælt, að þær álögur, sem frv. leggur bændastéttinni á herðar, hljóti að hafa í för með sér frekari aðgerðir frá bændastéttarinnar hálfu til að hverfa frá hinum þjóðhollu störfum, sem bændur landsins hafa á öllum tímum látið þjóðarbúinu í té, og verði því miður hvatning til enn frekari aðgerða frá þeirra hendi til að yfirgefa jarðir sínar og flytja á mölina í kaupstaði og kauptún landsins. Og eiga svo fulltrúar bænda hér á Alþingi að ljá stuðning sinn við að lögfesta þessar aðgerðir, sem hljóta að hafa í för með sér óheillavænleg eftirköst fyrir landbúnaðinn, atvinnuveg, sem öll þjóðin hefur brýna þörf fyrir að sé rekinn með eðlilegum hætti? Hæstv. ríkisstj. hefur staðið að samningum um kaup á tólf vélskipum 240 smálesta frá Austur-Þýzkalandi. Atvinnutækjanefnd, sem hefur á hendi á vegum ríkisstj. úthlutun þessara skipa, hefur tjáð mér, að henni hafi borizt miklu fleiri umsóknir um kaup á þessum skipum, en tala þeirra nemur. Þá hef ég fengið upplýst, að kaupverð skipanna muni nema um 4.2–41/2 millj. kr. Ef lítið eða ekkert af andvirði skipanna hefur verið yfirfært, mun yfirfærslugjaldið hækka verð þeirra um 2.3–2.5 millj. kr. á skip, og verður þá endanlegt verð þeirra ca. 61/2–7 millj. kr. Það er gert ráð fyrir, að þessi tólf skip komi til landsins á næstu mánuðum, og eiga þau öll að vera komin hingað heim fyrir áramót. Það hlýtur að valda miklum vandkvæðum fyrir væntanlega kaupendur þessara báta að komast frá kaupum á þeim, þó að mér sé fyllilega ljóst, að þá fyrst harðnar á dalnum, er eigendur þeirra eiga að fara að greiða afborganir og vexti af endanlegu stofnverði skipanna ásamt yfirfærslugjaldinu. Endanlegt kaupverð þessara báta, sem ég hef nú nefnt hér, verður að telja hreina fjarstæðu og þá sérstaklega vegna hins óeðlilega háa yfirfærslugjalds. Það mun nú sýna sig, að væntanlegir kaupendur skipanna munu ekki hafa ráð á að ganga frá kaupunum, nema ríkisvaldið veiti þeim stórvægilega fyrirgreiðslu í einni eða annarri mynd. Þó að hæstv. fjmrh. hafi rætt hér á dögunum um þau miklu hlunnindi, sem frv. gerir ráð fyrir í sambandi við hækkun á fyrningu á skipum, sem á að vera fólgin í hækkun útflutningsbótanna, koma þau hlunnindi tæplega til greina í sambandi við fyrningu austur-þýzku skipanna, þar sem það má teljast mjög hagstætt, ef útgerð þeirra getur staðið undir vaxtaþunga stofnlánanna og öðrum föstum útgerðarkostnaði skipanna. Margt hefur stuðlað að því, að sjávarútvegurinn hefur gefið erfiða raun fyrir þá aðila, sem veitt hafa honum forstöðu. Mörg aflaleysisár á síldveiði norðanlands og raunar einnig á Suðvesturlandi og lélegar vetrarvertíðir á þorskveiðum hafa lamað þennan mikilvirka atvinnuveg. Af þessum ástæðum og vegna skorts á skilningi valdhafanna fyrir nauðsyn þess, að sjávarútvegurinn sé rekinn með þeim þrótti, sem þessi atvinnugrein krefst, hefur rekstur hans gengið mjög erfiðlega um langt tímabil, svo að til vandræða horfir. Útgerðarmenn og útgerðarfyrirtæki eru yfirleitt fjárvana og hafa því ekki ástæður til margir hverjir að gera skip sín út til fiskveiða hvað veiðarfæri og annan útbúnað snertir með þeim hætti, sem telja verður nauðsynlegt. Þær ráðstafanir, sem ríkisvaldið hefur orðið að grípa til hvað eftir annað til að forða fiskiskipaflotanum frá því að stöðva reksturinn, að ákveða með lögum að fresta afborgunum af stofnlánum útgerðarinnar við stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóð Íslands, hafa ekki verið til þess fallnar að auka traust lánardrottna á atvinnuveginum. Þá hafa hin lögboðnu skuldaskil sjávarútvegsins með fárra ára millibili ekki orðið til álitsauka fyrir þá menn og fyrirtæki, sem ríkisvaldið hefur dæmt til að sæta slíkri meðferð. Og það er spá mín, að þær aðgerðir, sem væntanlega verða lögfestar á næstu dögum, ef frv. það, sem hér er til umr., verður samþykkt, séu fyrirboði um stórkostlega hrörnun á sviði alls athafnalífs hér á landi, og mun þó koma þyngst niður á aðalatvinnuvegunum, landbúnaði og sjávarútvegi. Samþykkt frv. mun hafa í för með sér lamandi áhrif á allt framtak, og þó að hæstv. ríkisstj. hafi í umr. hér í hv. d. viðurkennt, að gera megi ráð fyrir, að þessar aðgerðir, sem frv. fjallar um, muni aðeins duga fram á haustið, hefur hún þó reynt að mæla þeim bót sem spori í rétta átt. Hæstv. sjútvmrh. upplýsti í ræðu, er hann flutti hér fyrir nokkrum dögum í hv. d., að tekjur útflutningssjóðs hefðu numið rúnum 500 millj. kr. á árinu 1957. Hins vegar taldi hæstv. ráðh., að gera mætti ráð fyrir, að tekjur útflutningssjóðs á árinu 1958 kæmu til að nema tæpum 1.200 millj. kr., ef frv. það um útflutningssjóð, sem hér er til umr., yrði lögfest. Þessara stórauknu tekna til útflutningssjóðs, sem að sjálfsögðu verða mun hærri, en hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir, á m.a. að afla með 55% yfirfærslugjaldi af öllum rekstrarvörum atvinnuveganna. Kemur þetta hvað harðast niður á sjávarútveginum og landbúnaðinum, þó að þeim sé að nokkru bætt með hækkuðum útflutningsbótum á útflutningsafurðirnar. Eftir þá samninga, sem hæstv. sjútvmrh, gerði við Landssamband ísl. útvegsmanna 30. des. s.l., þar sem skýrt var fram tekið, að þeir ættu að gilda fyrir allt árið 1958 hvað snertir þær framleiðsluvörur sjávarútvegsins, sem samningurinn fjallaði um, er ekkert tiltökumál, að útvegsmenn og þeir aðrir aðilar, sem samningurinn tók til, undrist háttalag hæstv. ríkisstj. að rifta samningnum eða líta á hann eins og hann hefði aldrei verið gerður. Ég tel, að hæstv. ríkisstj. hafi rofið samninginn við L.Í.Ú. frá 30. des. hvað þessi atriði snertir: Í fyrsta lagi að fella niður greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskibátanna frá 15. maí og fram til áramóta, en samningurinn kvað á um, að iðgjöldin skyldu greidd af útflutningssjóði allt árið 1958. Nú hefur fyrsti minni hl. hv. fjhn. gert að sinni till. að heimila útflutningssjóði að greiða vátryggingariðgjöld bátanna fram til áramóta. Hér er raunar aðeins um heimild að ræða, svo að ég hef hugsað mér að gera brtt., sem ég ber þá fram við 3. umr., um það, að þetta verði ákveðið, hér sé ekki aðeins heimild til útflutningssjóðs að greiða þetta iðgjald, heldur verði ákveðið í lögunum, að það skuli greitt. Í öðru lagi, að rn. lofaði að beita sér fyrir því, að lánveitingar og lánskjör bankanna til útvegsmanna yrðu ekki óhagstæðari á árinu 1958, en þau voru á árinu 1957 svo og að samræmdir yrðu vextir og lánskjör þeirra til útvegsmanna. Þrátt fyrir hækkun á fiskverði til hlutarsjómanna og annan aukinn tilkostnað við rekstur útgerðarinnar hefur útvegsmönnum og vinnslustöðvum enn ekki tekizt að fá lagfæringu á útlánum bankanna til samræmis þessum aukna tilkostnaði. Hér er því um hreinar vanefndir að ræða, sem hafa valdið bæði útgerðarmönnum og vinnslustöðvum margs konar erfiðleikum, og verð ég að víta þá framkomu hæstv. ríkisstj., að hún skuli ekki hafa séð um, að þessum málum væri komið í rétt horf. Í þriðja lagi segir í bréfi L.Í.Ú. til hæstv. sjútvmrh., dags. 31. des. s.l., meðal annars, með leyfi hæstv. forseta: „Tilboð hæstv. ríkisstj. var lagt fyrir fulltrúafund L.Í.Ú., sem haldinn var í gær, og var gerð eftirfarandi samþykkt í trausti þess, að samningar tækjust milli ríkisvaldsins og fiskkaupenda. Fulltrúafundur L.Í.Ú. samþykkir fyrir sitt leyti þann starfsgrundvöll fyrir vélbátaútveginn, sem felst í bréfi sjútvmrn., dags. 30. 12. 1957, að því tilskildu, að fjárhagsafkoma vélbátaútvegsins verði ekki rýrð með nýjum álögum af hálfu ríkisvaldsins á árinu 1958 frá því, sem felst í nefndu bréfi.“ Þessu skilyrði var ekki mótmælt af hæstv. rn., enda var hæstv. sjútvmrh, samþykkur því í samtölum við fulltrúa L.Í.Ú. Á þessum forsendum ákvað stjórn L.Í.Ú. að gefa meðmæli sín til allra meðlima innan L.Í.Ú. að hefja róðra strax upp úr áramótunum. Verður að telja, að þar sem hæstv. ríkisstj. neitaði ekki kröfu L.Í.Ú. í þessu efni, hafi hún þar með undirgengizt, að engar breytingar yrðu framkvæmdar á árinu 1958 af hennar völdum, sem rýrðu fjárhagsafkomu vélbátaútvegsins. Við þessa kröfu L.Í.Ú. hefur ekki verið staðið, þar sem frv. það, sem hér er til umr., leggur sjávarútveginum þungar byrðar á herðar, sem stjórn og fulltrúar L.Í.Ú. telja að mikið vanti á að fáist bættar með hækkun þeirri á útflutningsbótum sjávarafurða, sem frv. gerir ráð fyrir. Auk þess má fullyrða, að vinnslustöðvar og útvegsmenn, sem annast kaup og útflutning á afurðum sjávarútvegsins, verði fyrir allverulegum fjárhagslegum þunga vegna þessara aðgerða hæstv. ríkisstj. Það er sem sé augljóst, að margvíslegur kostnaður og hækkun vinnulauna í sambandi við framleiðslu sjávarafurða frá 1. jan. til 14. maí mun enn eiga eftir að koma á nefnda framleiðslu, án þess að frv. geri ráð fyrir nokkrum bótum til vinnslustöðva eða útgerðarmanna til að standa undir þeim aukna kostnaði, sem frv. hefur í för með sér. Eins og hæstv. ríkisstj. má vera ljóst, er mikill hluti sjávarafurða af framleiðslu þessa árs enn í vörzlum vinnslustöðvanna. T.d. er öll skreiðarframleiðsla þessa árs enn hangandi uppi á hjöllum. Meginhluti kostnaðar við skreiðarframleiðsluna, svo sem að taka hana niður af hjöllunum, flytja hana í hús, flokka hana og pakka og koma í skip, er enn óframkvæmdur og hlýtur að hafa stóraukinn kostnað í för með sér, ef frv. hæstv. ríkisstj. verður samþ. Það má fullyrða, að í sambandi við þessa grein sjávarútvegsins muni vera eftir sem svarar 2/3 af vinnulaunum og kostnaði. Sumir halda fram, að hér sé um að ræða 3/4 hluta eða 75% af kostnaðinum. Í frv. er ekki gert ráð fyrir, að þetta sé bætt á nokkurn hátt. Sama má segja um ýmsar aðrar afurðir sjávarútvegsins, sem framleiddar hafa verið á þessu ári, svo sem saltfiskinn, hraðfrysta fiskinn og fleiri sjávarafurðir. Stór hluti þessara afurða liggur enn hér á landi, og á eftir að hlaðast á þær margvíslegur aukinn kostnaður, án þess að gert sé ráð fyrir því í frv., að sá aukni kostnaður, sem samþykkt frv. hefur í för með sér, verði bættur. Hér hef ég afrit af bréfi frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta, sem einmitt bendir á eina grein þessa atvinnuvegar, sem sé þurrkun saltfisks, sem er töluvert unnið að. „Reykjavík, 19. maí 1958. Eftir að hafa fengið í hendur og athugað frv. til laga um útflutningssjóð o.fl. kemur það glöggt í ljós, að hin nýju fyrirmæli munu valda þeim fiskeigendum, sem ætla að þurrka þann saltfisk til útflutnings, sem veiddur er á tímabilinu 1/1–11/5, verulegu fjárhagslegu tjóni af eftirfarandi ástæðum: Öll verkun fisks þessa, sem mun nema um 7–8 þús. tonnum, er framkvæmd á tímabilinu frá 14. maí til miðs vetrar, og eykst því kostnaðurinn við framleiðslu fisksins sem nemur hækkun á eftirfarandi liðum: 1) Olíuhækkun, sem áætlað er að verði um 80 kr. pr. hvert þurrt tonn af fiski. 2) Lögboðin vinnulaunahækkun, sem áætlað er að nemi um 100 kr. pr. hvert þurrt tonn. 3) Hækkun á yfirfærslugjaldi umbúða, pappírs, striga og kassa, áætluð um 40 kr. pr. hvert þurrt tonn. Auk þess er gert ráð fyrir, að útflutningsgjöld hækki um 55% og e.t.v. yfirfærslugjald á erlendum umboðslaunum og konsúlagjöldum. Allar þessar hækkanir munu því valda þeim saltfiskeigendum, sem í hyggju hafa að verka framleiðslu sína, tjóni, er nemur 2–3 millj. kr., eftir því sem lausleg athugun hefur sýnt. Þetta er því alvarlegra fyrir útflutning vorn, þar sem nokkrir af félagsmönnum vorum hafa þegar tilkynnt oss, að þeir muni alls ekki verka saltfisk sinn af þessum ástæðum, heldur selja hann óverkaðan úr landi. Verði viðbrögð fiskeigenda almennt á þessa leið, mundi það í fyrsta lagi verulega rýra gjaldeyristekjur þær, sem fengjust fyrir fiskinn, og mikilsverð atvinna tapast hér heima. Og í öðru lagi mundum við ekki geta haldið við þeim mörkuðum, sem unnizt hafa mörg undanfarin ár og skipt hefur verið við. Það er því eindregin ósk vor, að svo verði séð um, að framangreindir kostnaðarliðir á saltfiski þeim, sem veiðzt hefur frá 1. jan. til 14. maí og fluttur er út eftir 14. maí 1958, hækki ekki frá því, sem var fyrir 14. maí, vegna hinna nýju ráðstafana eða að séð verði um, að saltfiskframleiðendum verði á annan hátt bættur sá aukni kostnaður, sem leiðir af hækkun á framangreindum liðum.“ Ég geri ráð fyrir, að hvorki hæstv. ríkisstj. né þeir ágætu menn, sem hafa unnið að þessum málum fyrir hana, hafi gert sér grein fyrir þessum afleiðingum, en hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Ef þetta verður ekki bætt á einn eða annan hátt af útflutningssjóði, þá er fyrirsjáanlegt, að þjóðin getur haft mikið tjón a., Það gæti orsakað tap á mörkuðum, sem við höfum unnið mikið upp á undanförnum árum, og mundi valda okkur töluverðu tjóni í sambandi við gjaldeyrismissi. Ég mun því, áður en þessum umr, lýkur, koma með till. í þá átt, að útflutningssjóði verði falið að bæta sannanlegt tjón, sem vinnslustöðvar og aðrir þeir aðilar, sem hafa vinnslu sjávarafurða með höndum, hafa orðið fyrir eða verða fyrir, eftir að þetta frv. hefur verið lögfest. Það á að vera ákaflega auðvelt að færa heim sanninn um það, hvað sá kostnaður er mikill, og verður að teljast sjálfsagt og eðlilegt, að það verði bætt þeim aðilum, sem verða að sæta því að fá þennan aukna kostnað á þessar afurðir. Allt eru þetta vanefndir í samningi hæstv. ríkisstj. við L.Í.Ú. frá 30. des. s.l., - vanefndir, sem Landssambandið hefur ekki átt að venjast af ríkisvaldsins hálfu í sambandi við slíka samninga á undanförnum árum. Það er álit mitt, að hæstv. ríkisstj. eða trúnaðarmenn hennar, sem samið hafa frv., hafi ekki gert sér grein fyrir þeim afleiðingum um aukinn tilkostnað af völdum frv., sem ég hef hér bent á og einvörðungu snertir þær sjávarafurðir, sem þegar er búið að framleiða. Leiðir af sjálfu sér, að þetta mun verða að lagfæra í meðferð þingsins eða stjórn útflutningssjóðs verði falið að bæta útflytjendum þann aukna tilkostnað, sem samþykkt frv. hefur í för með sér hvað snertir þær afurðir, sem enn liggja hér á landi og ekki eru tilbúnar til að sendast á erlenda markaði. Ef leggja má trúnað á málflutning hæstv. ríkisstj. varðandi þetta frv. um þá blómaöld, sem á að sigla í kjölfar þess fyrir allan landslýð, er augljóst, að heildartekjur útflutningssjóðs hljóta á þessu ári að fara langt fram úr þeirri upphæð, sem útgjöld hans samkv. frv. koma til að nema. Ég hef raunar heyrt fullyrt eftir trúnaðarmönnum ríkisvaldsins, að gera megi ráð fyrir, að tekjurnar verði hærri, en útgjöldin, kannske allt að 100 millj. kr., og virðist því eðlilegt, að reynt sé að ganga lengra til móts við aðalatvinnuvegi þjóðarinnar í sambandi við útflutningsuppbæturnar. Ég mun því við 3. umr. frv. leyfa mér að bera fram brtt. við frv., sem mætti orsaka nokkra lagfæringu á því til hagsbóta fyrir útflutningsatvinnuvegina og til að leiðrétta misfellur, sem lögfesting þess veldur. Ég vil að lokum segja þetta: Þegar það er haft í huga, að gert var ráð fyrir, er frv. var lagt fram hér í hv. d., að það færi hraðbyri gegnum þingið, verður að telja það ámælisvert, að í sambandi við 21. og 36. gr. frv. um innheimtu yfirfærslu- og innflutningsgjalda skuli vera vitnað í vissar gr. og kafla tollskrárinnar í stað þess að tilgreina nöfn vörutegunda þeirra, sem þessi gjöld eiga að takast af, annaðhvort í frv. sjálfu eða í grg. þess. Það ættu að vera sjálfsögð vinnubrögð ríkisstj. á öllum tímum að gera sér far um, að frv. þau, sem lögð eru fram á Alþ. í nafni þeirra, séu skýr og greinileg, svo að alþm. þurfi ekki að leggja allt of mikla vinnu fram til að komast að niðurstöðu um innihald frv. eða tilgang þeirra. Ég er ekki að segja, að það sé í eina skiptið nú, sem þessi vinnubrögð séu viðhöfð, en það er full ástæða, að alþm. finni að þessum vinnubrögðum og krefjist, að það séu höfð betri vinnubrögð á þessu í framtíðinni. Eins og ég tók fram áðan, mun ég við 3. umr. koma með nokkrar Brtt. við frv., án þess að ég geri mér beina von um, að þær fáist samþ. hér í hv. d. Ég mun þó gera tilraun til þess með því að bera þær fram, hver sem árangurinn verður. Á þessu stigi málsins hef ég ekki fleira að segja, en ég endurtek þau orð mín, að ég er undrandi yfir þessu frv., hvernig það ber að, og sérstaklega er mér óskiljanlegt, hvernig þeir hv. stjórnmálaflokkar, sem að ríkisstj. standa, treysta sér til þess að leggja þær kvaðir á aðalatvinnuvegi þjóðarinnar eins og gert er með þessu frv. Það er reynt að halda því fram, að þær kvaðir séu bættar upp með hækkuðum útflutningsbótum. En eftir því sem ég hef reynt að gera mér grein fyrir, er víðs fjarri, að þær útflutningsuppbætur geti bætt þann feikilega tilkostnað, sem þessir atvinnuvegir koma til að hafa í sambandi við yfirfærslugjöldin. Hæstv. ríkisstj. hefur raunar sjálf gefið undir fótinn, að þessar aðgerðir séu ekki til frambúðar. Hæstv. ráðh. hafa gert ráð fyrir, að þessar aðgerðir ættu að duga fram á haustið. M.ö.o.: Hæstv. ríkisstj. telur, að hér sé aðeins tjaldað til einnar nætur og að enn verði að taka þessi mál alvarlegum tökum, er fram á haustið kemur. Það væri óskandi, ef henni entist það langt líf að lifa fram á haustið, að hún geti þá komið með jákvæðari aðgerðir í þessum málum en þær, sem birtast í frv. því, sem við ræðum hér í dag.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram 2 brtt. á þskj. 548 við frv. það, sem liggur hér fyrir til umr. Það er í fyrsta lagi við 21. gr., að b-liður falli niður, þ.e. um yfirfærslugjald á sjúkragjaldeyri og á námsgjaldeyri, og í öðru lagi við 31. gr., að í stað 55% yfirfærslugjalds komi 30% yfirfærslugjald, þ.e. af sjómannagjaldeyri og flugmannagjaldeyri. Eins og öllum hv. alþm. mun ljóst vera, er það svo, að þegar menn leita til framandi landa til þess að leita sér lækninga, þá er það gert í ýtrustu neyð. Enginn fer það til þess aðeins að fara ferðina, heldur að læknisráði og vegna þess, að menn gera sér von um að fá þann bata, sem þeir gátu ekki fengið heima fyrir. Það er því ljóst mál, að þetta er ekki skemmtiferðalag á nokkurn hátt. Og það er enn fremur öllum mönnum ljóst, að ekki eru það frekar þeir fjáðu, en þeir lítt fjáðu, sem verða fyrir því óláni að verða haldnir þeim sjúkdómum, sem menn þurfa oft og tíðum að leita sér lækninga við til framandi landa, vegna þess að hér er ekki aðstaða til þess að veita þeim þá hjálp, sem þeir óska eftir og þurfa á að halda. Við vitum, að allir menn, sem eru með heilbrigða skynsemi og andlega heilir, óska eftir að halda í lífið í lengstu lög og vilja mikið til vinna. Þess vegna er það, að það fólk, sem í þetta ræðst, hleypir sér oft í miklar skuldir til þess að reyna að fá bót meina sinna, og það er vitanlegt, að það mundi verða enn þá þyngri baggi á þeim, ef þetta gjald væri látið vera í þessu frv., sem sennilega verður samþ. hér á hinu háa Alþ. Þessi 30% þýddu mjög aukinn bagga á þessum mönnum, hvort heldur það eru karlar eða konur. Fyrir því virðist mér öll sanngirni mæla með því, að þetta gjald verði fellt niður á sjúkragjaldeyrinum, m.a. vegna þess, að þennan gjaldeyri er alls ekki hægt að misnota á nokkurn hátt. Það hlýtur að vera gert með læknisráði og með vottorði frá lækni, að þeir fara þessar ferðir, og því ekki um það að tala, að hér sé verið að fara til annars, en leita sér lækninga í ýtrustu neyð. Mér virðist það og vera nokkuð ljóst mál, að þeir, sem hafa verið langdvölum á skólum hér, eru langskólagengnir og hafa áhuga fyrir því að leita sér frekari frama erlendis og fara það á stundum af mikilli nauðsyn og löngun til þess að mennta sig meir og vanalegast að ráði hinna vitrari manna, ættingja og vina, að þeir eru ekki allir sérlega vel fjáðir. Þeir eru víst margir hverjir búnir að hleypa sér í miklar og þungar skuldir, þegar til þess kemur, að þeir þurfi að leita út yfir hafið til þess að leita frekari menntunar, og fyrir því er, eins og einnig á hinum sjúku, þungur baggi á námsfólkinu að þurfa að greiða þetta 30% yfirfærslugjald. Og ég er sannfærður um, að þetta gjald getur ekki numið því fyrir ríkissjóðinn, að það muni nokkru, svo að nemi fyrir ríkiskassann, en hins vegar er mikið í húfi fyrir hvern einstakling, sem fyrir þessu verður, enda hafa komið fram ströng mótmæli frá stúdentaráði gegn þessu ákvæði í frv., þar sem þeir skora eindregið á hið háa Alþingi að fella það niður og lýsa því, að þetta sé mikil kjaraskerðing fyrir þá. Og það verður að viðurkenna, að það er satt, það eru þeirra laun, þeir peningar, sem þeir hafa aflað sér með lánum og styrkjum frá foreldrum og ættingjum og bankastofnunum til þess að leita sér þessa aukna frama, og þeir eiga náttúrlega á sínum tíma að skila laununum til þjóðar sinnar aftur í aukinni þekkingu og menntun og auk þess greiða skuldina. Fyrir því finnst mér, að öll sanngirni mæli með því einnig, að þessi skattur á námsmenn verði felldur niður. Þá kem ég að 31. gr. Þar er sagt í grg. fyrir frv., að vegna þess að tekið sé 55% yfirfærslugjald af öllum peningum, sem skipafélögin fá til viðskipta og fyrirgreiðslu erlendis, þá sé nauðsynlegt einnig að taka það af sjómönnunum á skipunum. Ég get ekki skilið, að það sé nauðsynlegt vegna þess, að yfirfærslugjaldið er 55% á öllu því, sem þarf til þarfa skipsins, því að það munu skipafélögin leggja á flutningsgjöldin aftur í hækkuðum flutningsgjöldum. Það leiðir af sjálfu sér, því að annars gætu þau ekki borið sig. Auk þess er þetta gjald, sem hér er talað um, þessi 55% á sjómennina, bein kjaraskerðing þeim til handa fram yfir aðrar stéttir þjóðfélagsins, vegna þess að þeir taka fullan þátt í þeirri auknu dýrtíð, sem þetta frv., sem hér liggur fyrir til umræðu, hefur í för með sér fyrir alla þegna þjóðfélagsins. Það er því óhætt að segja, að það er ekki til þess að örva menn að sækja sjóinn eða vera á sjónum að lækka laun þeirra um 161/2% fram yfir allar aðrar stéttir þjóðfélagsins, þegar auk þess er talað um að hækka laun annarra um nokkur prósent. En menn hafi í huga, að það, sem hér er lagt til að lækka niður í 30% úr 55%, er ekki vegna þess, að það sé viðurkennt af sjómönnum, að það sé réttmætt að lækka laun þeirra fram yfir laun annarra stétta þjóðfélagsins, heldur er það til þess að koma til móts við það, sem komið hefur hér fram í umræðum á hinu háa Alþingi, að í erlendum gjaldeyri gætu falizt nokkur hlunnindi fyrir þá, sem kunna með gjaldeyrinn að fara. En menn hafi það einnig í huga, þegar þeir eru að tala um þennan erlenda gjaldeyri til handa sjómönnunum, að það er ekkert annað en það, sem stendur í okkar lögum, að þeir skuli fá sín laun greidd í erlendum gjaldeyri þess lands, sem þeir eru staddir í á hverjum tíma, og á því gengi, sem peningar okkar eru skráðir. Á meðan ekki er búið að viðurkenna eða lýsa yfir fullri gengisfellingu, þá er þetta sérstök gengisfelling til handa sjómönnunum og kemur úr hörðustu átt, má segja, þegar um leið er á hinu háa Alþingi verið að flytja frv. um að lækka skatta á sjómönnum og jafnvel gera þá skattfrjálsa til þess að hæna þá að því að sækja sjóinn, svo að við getum notað okkar menn á sjónum í stað þess að þurfa að sækja til þess erlenda menn. Það væri því öllu skynsamlegra, að hér væri tekið á málinu þannig að skrá þetta yfirfærslugjald aðeins á allt annað en sjómannagjaldeyrinn, en lækka yfirfærslugjaldið á sjómannagjaldeyrinum, eins og lagt er til í þessari till., niður í 30%. Það er m.ö.o. hin útrétta hönd sjómannanna, að þeir fara ekki fram á, að það sé fellt niður algerlega. Þeir álíta sem sé, að þetta sé ekki rétt gagnvart þeim, borið saman við aðrar stéttir þjóðfélagsins. En hins vegar vilja þeir, vegna þess að þeir viðurkenna þá örðugleika, sem þjóðin á í, og vegna þess að þeir viðurkenna þann gjaldeyrisskort, sem í augnablikinu er hér hjá okkur, koma til móts við þá, sem mæla því bót, að þannig skuli vera komið fram gagnvart sjómönnunum, en ekki af því, að þeir viðurkenni réttmæti þess. Ég vil undirstrika það, að það eru lög, að þeir eiga að fá laun sín í erlendum gjaldeyri, og ég vil undirstrika það, að þeir geta krafizt þess vikulega, þeir geta krafizt allra launa sinna í erlendum gjaldeyri, ef þeir eru svo lengi í erlendri höfn. Þeir þurfa alls ekki að biðja um 30% af sínum launum í erlendum gjaldeyri og láta líta á það eins og ölmusu, eins og hér er gert enn þá í okkar þjóðfélagi af misskilningi, af því að menn hafa ekki flett upp í lögunum. En ef menn fletta upp á blaðsíðu 1836, að mig minnir, í lagasafninu, þá munu þeir komast að raun um, að hér er farið með rétt mál. Ég vil að lokum vænta þess, að allir góðir menn á hinu háa Alþingi skilji, að hér er verið að fara með rétt mál, og skilji, að það er ekki rétt að lækka þessa einu stétt þjóðfélagsins í launum fram yfir aðrar stéttir, því að það mun vera nóg, sem allir taka á sig með þeim álögum, sem frv. felur í sér, sem hér liggur fyrir til umr. og sennilega verður samþykkt. Ég vænti þess, að allir hv. alþm. í þessari d. skilji þetta og sýni það í verkinu með því að greiða atkv. með þessum tveim till. um niðurfellingu á yfirfærslugjaldi á sjúkragjaldeyri og námsgjaldeyri og lækkun yfirfærslugjalds á gjaldeyri til handa sjómönnum og flugmönnum úr 55% í 30%. Ég held, að ég hafi lítillega minnzt á flugmennina líka, Það er eins með flugmennina og sjómennina, að það eru laun þeirra, sem hér er um að ræða og þeir eins og sjómennirnir geta krafizt í erlendum gjaldeyri, þegar þeir eru staddir þar, og eftir því oftar sem þeir koma þar oftar í sama mánuðinum, því að það er ekki hægt að búast við því, að flugmenn eða sjómenn séu fangar, hvorki í flugvélinni né í skipinu, á meðan þeir dveljast í erlendri höfn. Það vita allir, að sjómannslífið er þannig, að það reynir stundum á þol manna, sem stunda sjóinn, og sérstaklega er það alltaf sagt, og það er mikið rétt, að það reynir mest á fiskimennina. Þegar þeir svo koma í höfn, þá er eðlilegt, að þeir þurfi á því að halda að finna land undir fótum, og það er ekki hægt að gera það erlendis nema með því að eyða peningum, og þess vegna er ekki nema sanngjarnt, að menn fái hluta af launum sínum og jafnvel helzt sem mest greitt í erlendum gjaldeyri, því að það eru lög, eins og ég hef áður sagt. Og eins er það með flugmennina, að þeir eru sams konar lögum háðir og sjómennirnir, að þeir fljúga mikið og starfa mikið, bæði nótt og dag, og það er eðlilegt, að þeir vilji sjá aðra en þá, sem ferðast með þeim í flugvélinni, misjafnlega kjarkgóða, og horfa hver á annan. Þeir þurfa að komast í land til þess að kynnast fólki og sjá borgir og sjá ýmislegt, sem fyrir augun ber, og það geta þeir ekki án peninga. Ég vil því eindregið mæla með því, að þessar brtt. á þskj. 548 verði báðar samþykktar.



Herra forseti. Umr. hafa nú orðið allmiklar, sem eðlilegt er, um það verðbólgufrv., sem hér er til umræðu. Það virðist svo sem hæstv. ráðh. ætli ekki að hafa mörg orð við þessa 2. umr. frv., og þó er ekki gott að vita, þar sem hæstv. menntmrh. er nú setztur í sæti sitt. Það má nú ekki minna vera en hæstv. ráðh. séu við, þegar þetta alvarlega mál er rætt, og gefi skýringar á því, sem að er spurt, og reyni að afsaka afstöðu sína og hæstv. ríkisstj. til efnahagsmálanna í heild. En það er eðlilegt, að þeir finni til erfiðleikanna í þessu efni, og kannske vorkunnarmál, þótt þeir reyni að komast hjá því, því að vissulega er það erfiðleikum bundið fyrir hæstv. ríkisstj. að afsaka það frv., sem hér er til umr., og þær till. allar, sem í því felast. Því er yfirlýst í grg. frv., að hér sé aðeins um bráðabirgðaúrræði að ræða. Því er yfirlýst, að það þurfi nýjar aðgerðir á komandi hausti. Þó er með þessu frv. gert ráð fyrir að leggja í nýjum sköttum 700–800 millj. á þjóðina. Það er þess vegna ekki undarlegt, þótt menn líti nú með allmiklum ugg til framtíðarinnar, þar sem 700–800 millj. kr. skattauki á þjóðina reiknast aðeins sem bráðabirgðapinkill, sem verði að bæta við eftir nokkra mánuði að áliti stjórnarherranna sjálfra. Það er enginn vafi á því, að íslenzka þjóðin mundi vera fús til þess að taka á sig verulegar byrðar, ef um það væri að ræða að koma varanlegu ástandi á efnahagsmálin og atvinnulífið, ef um það væri að ræða að koma atvinnulífinu á öruggan og blómlegan grundvöll og koma jafnvægi á í þjóðarbúskapnum yfirleitt. Ég hef áður minnzt á verðhækkanir þær, sem eiga sér stað, eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum. Og ég nefndi í ræðu, sem ég flutti hér um þetta mál, allmörg dæmi um verðhækkanirnar. Þessi dæmi, sem ekki gefa góða mynd af verðhækkununum, hafa farið í taugarnar á sumum blöðum, og hafa þau gert þessi reikningsdæmi að umtalsefni, afgreitt þau á ósköp einfaldan hátt og sagt, að það væri skakkt reiknað, án þess þó að færa orðum sínum stað. Það er aðeins sagt, að það sé skakkt reiknað, en engin dæmi nefnd. En því miður - verð ég að segja - er rétt reiknað, hækkanirnar verða svo gífurlegar sem ég nefndi í hinum mörgu dæmum mínum, álögurnar á allan almenning verða svo alvarlegar, að vart verður undir risið, og sérstaklega þá vegna þess, að von er á meiru samkvæmt boðskap hæstv. ríkisstj. Jafnvel þótt hinu almenna vöruverði sé sleppt og hækkun á því, þá er aðeins einn liður mjög tilfinnanlegur, sem allur almenningur, sem ekki býr við hitaveitu, verður að bæta á sig, það er kyndingarkostnaðurinn, en það mun vera frá 200 til 250 kr. á mánuði á meðalíbúð, þar sem olíuverðið á að hækka um 32%. Það er samkvæmt þessu frv. gert ráð fyrir, að hækkanirnar verði mestar á brýnustu nauðsynjum almennings, aftur á móti minni hækkanir á því, sem fram að þessu hefur verið kallað ónauðsynlegt. Það er þess vegna fyrst og fremst ráðizt á þann garðinn, sem helzt skyldi hlífa. Og það er þess vegna rétt, sem ég sagði í ræðu minni hér fyrr, að ríkisstj. hyggst gefa láglaunamönnum 200 kr. á mánuði með 5% uppbótinni, en taka aftur í hækkuðu vöruverði a.m.k. 600 kr. á mánuði af sama manni. Það hefur verið talað um það, að landbúnaðurinn færi ekki varhluta af þessum hækkunum, og vitanlega kemur þetta þyngra niður á landbúnaðinum og bændunum, en öðrum vegna þess, hversu bændurnir, sem við framleiðslu fást, verða að verzla miklu meira, en búlausir menn. Eitt stjórnarblaðanna efaðist mjög mikið um það, að bændur færu illa út úr þessu, og reyndar fullyrti, að vegna þess að formaður Stéttarsambands bænda og tveir aðrir mætir menn hefðu gefið loðna yfirlýsingu fyrir hönd bændastéttarinnar, þá væri meira á því að byggja, en útreikningum mínum í sambandi við verðlag landbúnaðarafurða. En ég ætla að láta þetta undir dóm bændastéttarinnar sjálfrar, og ég ætla að hlíta þeim úrskurði alveg rólegur og tel þess vegna ekki þörf á því að hafa mörg orð í sambandi við fyrrnefnd skrif, því að ég veit, hvað bændurnir hugsa, hvað bændurnir tala núna, ég veit, að sá bóndi fyrirfinnst ekki, sem tekur málstað þess, sem nú er verið að gera. Það hefur verið minnzt á það hér, hvers vegna mætti gera þetta, það væri nauðsynlegt, að landbúnaðarframleiðslan drægist eitthvað saman, það væri of mikið framleitt og það væri verið að flytja út landbúnaðarvörur fyrir mjög lágt verð. En hvernig var nú með mjólkurframleiðsluna s.l. ár? Hún var aðeins of mikil eða 5.6%. Það var framleitt 5.6% of mikið af mjólk og mjólkurvörum árið sem leið. En árið 1957 var gott framleiðsluár, sumarið óvenjulega gott og heyskapur mikill og framleiðslan þess vegna af mjólk og mjólkurvörum í bezta lagi, en í slíku árferði var framleiðslan eigi að síður ekki nema 5.6% of mikil. Nú er til þess ætlazt, að bændur framleiði nóg af mjólk og mjólkurvörum fyrir neytendur, og ég tel það nauðsynlegt. En hvernig er hægt að framleiða mátulega mikið af þessum vörum? Verður þetta ekki annaðhvort aðeins of mikið eða þá of lítið? Ég er sannfærður um það, að bændur vilja heldur framleiða aðeins of mikið, til þess að öruggt sé, að alltaf sé nóg af þessum ágætu vörum á markaðnum, heldur en að það sé of lítið á markaðnum, það sé mjólkurekla, smjörekla o.s.frv. Þá kvarta neytendurnir og það eðlilega, og það er nauðsynlegt fyrir þjóðarbúið, að það sé alltaf nóg á markaðnum af þessum ágætu og hollu vörum. En nú á með þessum aðgerðum að gera ráðstafanir til að draga úr framleiðslunni með því að hækka innfluttan áburð um 50%, með því að hækka fóðurbætinn um 43%. Það tekst vissulega að draga úr framleiðslunni með þessu móti, því að það er ekki gert ráð fyrir tekjuaukningu hjá bændum til þess að geta keypt jafnmikið af áburði og fóðurbæti á eftir. Það er gert ráð fyrir að hækka mjólkina 1. júní um 5%, og neytendur vitanlega fá að borga þessa hækkun. En hvað fá bændur mikið af henni? Ætli það verði ekki eitthvað líkt og það, sem þeir fengu af 7 aura hækkuninni 1. sept. s.l., en það eru þeir ekki farnir að sjá enn? Verður þá ekki útkoman sú, að bændur verða að láta sér nægja að kaupa 2 poka af áburði í staðinn fyrir 3 áður, 2 poka af fóðurbæti í staðinn fyrir 3 áður, og afleiðingin verður minni framleiðsla, ef til vill of lítið af mjólk og mjólkurvörum á markaðnum hér í Reykjavík og annars staðar í kaupstöðum. En það er ekki til hollustu eða uppbyggingar fyrir þjóðfélagið að stefna að því, það er röng stefna, og það er ranglát stefna, bæði gagnvart neytendum og bændum, og þess ber að minnast, hvað hefur verið prédikað á undanförnum árum, hvað bændum hefur verið sagt að gera undanfarin ár, hvað þeir hafa beinlínis verið hvattir til að gera af ráðamönnum þjóðarinnar, það er að auka ræktunina, það er að byggja upp peningshús, það er að kaupa vélar og annað slíkt, en þetta allt hefur kostað mikið fjármagn. Vegna þess að bændur hafa ráðizt í dýrar og miklar framkvæmdir, búa þeir nú við miklar skuldir, en þeir hafa reiknað með, að þeir gætu haldið framleiðslunni áfram. Þegar lánin voru tekin, var vitað, að það þurfti að borga vexti og afborganir af þeim, og bóndinn reiknaði út, að hann gæti staðið í skilum með því að hafa ákveðna bústærð, með því að framleiða svo og svo marga mjólkurlítra á ári. En ef stjórnarvöldin koma nú aftan að þessum mönnum og beinlínis kippa öllum stoðum undan áætlunum þeirra, þá verður útkoman sú, að þessir menn, sem fram til þessa hafa alltaf staðið í skilum og reiknuðu sitt dæmi rétt, þegar í framkvæmdina var ráðizt og til lántökunnar var stofnað, þá verða þeir vegna aðgerða hins opinbera, gerðir að vanskilamönnum, vegna þess að þeim er meinað að framleiða eins mikið og þeir höfðu áður reiknað með. Ég hygg, að þeir, sem hafa kunnugleika á landbúnaði, eigi létt með að gera sér grein fyrir þessu og yfirleitt þeir, sem vilja hafa yfirsýn yfir atvinnulífið, þótt þeir séu búsettir við sjó. Þótt þeir stundi ekki landbúnað eða séu í snertingu við hann, þá hygg ég, að allir þeir eigi létt með að gera sér grein fyrir þessu. En það virðist svo sem íslenzkir bændur eigi ekki málsvara innan ríkisstj. að þessu sinni eða stjórnarflokkanna, og býst ég við, að bændur finni það nú, að breytt hefur um og að málstaður þeirra er ekki túlkaður meðal valdhafanna eins og stundum hefur áður verið gert. Það hefur verið talað um, að sjávarútvegurinn væri undirstaðan að okkar efnahagslífi og það bæri að efla hann. Ekki skal ég draga úr því, að sjávarútvegurinn hefur mikið gildi fyrir þjóðarheildina. En um leið og það er viðurkennt, að sjávarútvegurinn er okkur mikils virði, þá vil ég, að menn hafi það í huga, að landbúnaðurinn leggur meira til þjóðarbúsins en aðeins það verðmæti, sem fæst fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir. Landbúnaðurinn leggur matvæli til þjóðarbúsins, sem eru mikils virði, og menn mega ekki gleyma því, að verðmæti landbúnaðarvaranna er ekki aðeins það, sem flutt er út, heldur einnig það, sem þjóðin notar í æ ríkari mæli og á að nota vegna hollustu þeirrar fæðu. En við skulum ekki deila um það, að það þarf að byggja upp sjávarútveginn og að sjávarútvegurinn er og verður einn okkar aðalatvinnuvegur. Við skulum vera sammála um það, um leið og við viðurkennum réttmæti og gildi annars atvinnuvegar. Og ég vil í sambandi við sjávarútveginn og um leið og ég viðurkenni gildi hans staðfesta það, sem oft hefur verið sagt áður, að Sjálfstfl. hefur alltaf skilið þýðingu sjávarútvegsins, Sjálfstfl. hefur einnig alltaf skilið, hversu mikils virði það er, að landhelgin verði færð út, og enginn flokkur hefur barizt ötullegar eða betur fyrir útfærslu landhelginnar heldur en Sjálfstfl. Það er þess vegna mikið ómaklegt, þegar það birtist a.m.k. í einu stjórnarblaðanna ásökun á hendur Sjálfstfl. og beinlínis fullyrt, að Sjálfstfl. standi í vegi fyrir útfærslu landhelginnar. Slík fullyrðing er vitanlega alls ekki svaraverð, vegna þess að það hefur enginn flokkur á Íslandi haft meiri áhuga fyrir útfærslu landhelginnar en Sjálfstfl., og tel ég ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum að þessu sinni. Sjálfstfl. hefur ávallt haft áhuga fyrir uppbyggingu sjávarútvegsins, og í síðustu ríkisstj. var formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors, sjútvmrh. og beitti sér fyrir uppbyggingu sjávarútvegsins, byggingu frystihúsa og aukningu fiskiskipaflotans, enda þótt ekki væru þá keyptir togarar. Og ég vil minna á tölur og lesa aftur tölur, sem hv. 3. þm. Reykv. var hér með í sambandi við fjárfestinguna í sjávarútveginum, og þær tölur vitna eftirminnilega gegn núverandi hæstv. ríkisstj., en aftur á móti vitna þær með fyrrverandi ríkisstj. 1955 er fjárfesting í sjávarútvegi 91 millj. kr., 1956 146 millj. kr., en ráðstafanir til þeirrar fjárfestingar hafði fyrrv. ríkisstj. gert að öllu leyti. Það var þá, á því ári, sem bátar komu til landsins, en þeir bátar höfðu verið pantaðir á árunum 1954 og 1955. Núverandi hæstv. ríkisstj. getur þess vegna ekki stært sig af því, að fjárfesting í sjávarútvegi hafi aukizt á árinu 1956, því að það, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur gert í sambandi við fjárfestingu í sjávarútvegi, kemur tæplega fram að verulegu leyti fyrr, en á þessu ári. 1957 komu margir bátar til landsins, sem höfðu verið pantaðir í tíð fyrrv. ríkisstj., en þá er fjárfesting í sjávarútvegi 147 millj., sem er að vísu nokkru minna, en á árinu 1956, ef miðað er við þá verðhækkun, sem hefur orðið á innfluttum skipum, vélum og öðru slíku, sem sjávarútveginum tilheyrir. En kunnugir menn segja, að á árinu 1958 muni fjárfesting í sjávarútvegi verða mun minni, en á árunum 1956 og 1957. Þess vegna undrast ég ekki, þótt hv. 3. þm. Reykv., sem hefur alveg sérstakan áhuga fyrir eflingu sjávarútvegsins, sé óánægður með núverandi hæstv. ríkisstj., þar sem hún stefnir beinlínis aftur á bak í þessum málum, gengur til baka í staðinn fyrir að ganga áfram, enda kom fram hjá þessum hv. þm., að það hefur ekkert verið gert enn þá í togarakaupunum, en það er þó miklu nauðsynlegra nú, að gera ráðstafanir til þess að kaupa eitthvað af togurum, heldur en í tíð fyrrv. stjórnar, vegna þess að togararnir eldast, og það er vitanlega nauðsynlegt alltaf að gera ráðstafanir til endurnýjunar, ekki sízt eftir því sem árin líða og togararnir eldast. Það er líka réttari stefna í togaramálunum að kaupa 3–4 togara á ári til endurnýjunar, heldur en kannske 15–20 í einu og eðlileg og sjálfsögð fjármálastefna að selja elztu togarana, en endurnýja þá smátt og smátt. Þáttur hæstv. ríkisstj. í sjávarútvegsmálunum. ætlar þá að verða anzi linur eins og í flestu öðru. En það stóð mikið til á því sviði, eða minnast hv. alþm. ekki margra slagorða og margra loforða í sambandi við uppbyggingu sjávarútvegsins? Ég tel mjög illa farið, að ekki skuli vera haldið áfram þeirri stefnu, sem fyrrv. ríkisstj. tók í sjávarútvegsmálum og uppbyggingu sjávarútvegsins. Ég tel mjög illa farið, að það skuli vera gengið aftur á bak í þessu efni og fjárfesting í sjávarútvegi skuli jafnvel lækka á þessu ári í krónutali, enda þótt verðhækkanir hafi orðið gífurlegar. Það hlýtur þó að vera eitt, sem við getum verið sammála um, og það er það, að atvinnuvegirnir mega ekki ganga saman. Þeir þurfa að aukast, þeir þurfa að eflast, og það þarf fjölbreyttara atvinnulíf í þessu þjóðfélagi, ef þjóðin á að geta lifað við slík lífskjör sem hún hefur lifað til þessa. Þess vegna er ekki nóg að byggja aðeins upp sjávarútveginn. Við getum ekki lifað á honum einum, við þurfum fleira, við þurfum fleiri máttarstoðir undir þjóðfélagið, ef vel á að fara. Við þurfum öflugan landbúnað, við þurfum öflugan og vaxandi skipastól, aukinn sjávarútveg, en við þurfum líka aukinn og vaxandi iðnað, og iðnaðurinn, sem er ungur í þessu landi, hefur nú þegar gert margt gott og reynzt nýt máttarstoð á margan hátt. En það þarf að efla þennan atvinnuveg, og það þarf hér að taka upp stóriðju og nota fossaflið, sem við eigum í svo ríkum mæli. Við vitum, að í Þjórsá einni eru um 3 millj. hestafla, sem eru ónotuð. Við vitum, að þegar Sogið er fullvirkjað, þá líða ekki nema fá ár, þangað til við búum enn við raforkuskort, þótt ný iðnfyrirtæki komi ekki til. Það þolir þess vegna enga bið, að stórfljót verði tekið til virkjunar, þótt ekki væri nema til þess að fullnægja nauðsynlegri raforkuþörf fyrir heimili og þann iðnað, sem við nú höfum. En við þurfum fjölbreyttara atvinnulíf, við þurfum að taka upp stóriðju í landinu, sem getur orðið til þess að auka okkar útflutningstekjur, skapa gjaldeyri og forða okkur frá þeim gjaldeyrisskorti, sem við búum við. Og hvernig má þetta gerast? Það verður ekki gert nema með því að fá útlent fjármagn í þessu skyni, útlent fjármagn til þess að virkja í stórum stíl og til þess að byggja hin stóru iðjuver, og samningana um þetta fjármagn þarf að gera á þann hátt, að lánin megi greiða með framleiðslu iðjuveranna. Þetta hafa aðrar þjóðir gert, smáþjóðir hafa gert slíka samninga, hafa komið fótunum undir sitt efnahagslíf á þennan hátt, og þetta þurfum við einnig að gera, og þetta má ekki dragast. Þótt við deilum um margt, þá erum við sammála um það, að við þurfum að útrýma gjaldeyrisskortinum, að við þurfum að tryggja það, að hér skapist ekki atvinnuleysi, og við höfum vitanlega allir gert okkur ljóst, að þjóðinni fjölgar ört, 3–4 þús. manns á ári, 3–4 þús. vinnandi hendur, sem koma á hverju ári. Atvinnuvegirnir mega þess vegna ekki standa í stað. Það er þetta, sem við horfumst í augu við nú, að það þarf að byggja upp atvinnuvegina, auka þá til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi, afla meira, svo að þjóðin geti búið við ekki lakari kjör, en hún býr við nú, og fámenn þjóð eins og Íslendingar þarf að framkalla þá orku, sem í henni býr og í hverjum einstaklingi. Það er þess vegna nauðsynlegt, að þeir, sem vilja vinna, fái atvinnu, að þeim, sem vilja bjarga sér og reka atvinnutæki, verði ekki hegnt, heldur megi þeir fremur njóta stuðnings og skilnings stjórnarvaldanna, vegna þess að ef einstaklingurinn hefur nokkurt frelsi til athafna og leggur orku sína fram, þá er þar möguleiki til þess, að þjóðin megi verða sterk og sjálfstæð, bæði efnalega og pólitískt. En njóti einstaklingurinn einskis frelsis, sé hann heftur í fjötra, þá er hætt við, að atvinnugreinarnar dragist saman, að þjóðin verði fátæk, að hún verði ekki sjálfri sér nóg. Það er nauðsynlegt, að framleiðslan aukist, að atvinnuvegirnir komist á öruggan starfsgrundvöll, að það verði þannig að þeim búið, að þeir geti starfað styrkjalaust og notið sín að fullu. Það styrkjakerfi, sem nú er búið við, hefur gengið sér til húðar að áliti allra, og þess vegna sýnist vera tími til þess kominn að leggja grundvöllinn að heilbrigðum atvinnuháttum, heilbrigðu atvinnulífi. En núv. hæstv. ríkisstj. gerir það ekki, því miður, segi ég, því að ef henni hefði tekizt það, mundi öll þjóðin njóta þess, eins og öll þjóðin líður fyrir það að búa við ráðleysi og úrræðaleysi núv. hæstv. ríkisstj. Núv. hæstv. ríkisstj. lofaði miklu, um það leyti sem hún settist að völdum. Hún þóttist hafa ráð á hverjum fingri og geta leyst allan vanda. Hún ætlaði að leggja fram varanleg úrræði í efnahagsmálunum án samstarfs eða samráðs við Sjálfstfl., og hún ætlaði að gera þetta án þess, að nokkur kjaraskerðing kæmi til greina hjá einum eða öðrum. Þetta voru kosningaloforðin. Þetta var sagt um það leyti sem samstarfinu var slitið við sjálfstæðismenn. Og nú, eftir að hæstv. ríkisstj. er uppvís að svikunum, hafa hæstv. ráðh. hér við þessar umr. komið fram með allmiklum gorgeir og krafizt þess, að Sjálfstfl. kæmi með till. til úrbóta. Ég segi: Þeir hafa komið hér sumir hverjir með allmiklum gorgeir í stað þess að vera auðmjúkir og biðja um fyrirgefningu, biðja afsökunar á því, að þeir gátu ekki staðið við neitt af því, sem lofað var, biðja afsökunar á því að hafa lagt fram það frv., sem við nú erum að ræða um. Eða ber að skilja það svo, að hæstv. ráðh. séu ánægðir með þetta frv., séu ánægðir með að leggja fram frv., sem felur í sér útgjöld 700–800 millj. kr. á ári, en er þó aðeins, eins og þeir sjálfir segja, til bráðabirgða? Það getur tæplega verið. En sjálfstæðismenn hafa ekki lagt fram að þessu sinni till., en þeir munu gera það, þegar sá tími kemur, og það hefur ekki verið búizt við því, fyrr en nú við þessar umr., að hæstv. ríkisstj. kallaði eftir till. frá sjálfstæðismönnum, vegna þess að þeir hafa, hæstv. ráðh., fram á síðustu tíma sagt, að þeir ætluðu að leysa þessi mál án samstarfs við sjálfstæðismenn. En það má vera, að hæstv. ríkisstj. sé í einhverjum efa um, að þetta frv. hafi meiri hl. í þinginu, eftir að formaður stærsta stuðningsflokks stjórnarinnar hefur borið hér fram nokkurs konar vantrauststillögu með till. um rökstudda dagskrá og lýst sig algerlega andvígan þessu frv., sem hann telur að komi dýrtíðarskriðu af stað, stærri dýrtíðaröldu, en nokkurn tíma hefur komið yfir þessa þjóð. Mig undrar ekki, þótt hæstv. ráðh. búist jafnvel við því, að það vanti meiri hl. fyrir frv. í þessari hv. d., og það mun fela í sér skýringuna á því, að þeir nú allt í einu koma og hrópa til sjálfstæðismanna og biðja þá um tillögur, ef þeir séu ekki ánægðir með þetta. En það er alveg vonlaust fyrir hæstv. ríkisstj. að koma í liðsbón til Sjálfstfl. um þetta frv. Sjálfstfl. mun hvenær sem er ljá góðu máli fylgi, en ekki þessu máli, því að þetta er vont mál. Þetta er, eins og sagt var hér áðan af hv. 8. þm. Reykv. (EOI), mál sem allur almenningur í þessu landi lítur á sem vandræðamál og skapar almenningi öllum miklar áhyggjur og kippir öryggistilfinningunni frá allflestum. Það er ekki björgulegt að gera ráðstafanir til þess að kippa stoðunum undan atvinnulífinu, eins og gert er með þessu frv., eftir að þjóðinni hafa verið bundnir ýmsir þungir baggar af núverandi hæstv. ríkisstj. Ég býst við því, að allir, sem á mál mitt hlýða, hafi heyrt hæstv. ráðh. hrósa sér af því, að þeir hafi verið duglegir að útvega erlend lán, og að vissu marki er slíkt hrósvert, ef lánin eru notuð til nauðsynlegra framkvæmda, til þess að byggja upp atvinnulífið, til þess að skapa gjaldeyri, til þess að auka þjóðartekjurnar. En því miður hefur ekki nema hluti af þessum erlendu lánum, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur tekið, verið notaður í þessu skyni. Nokkur hluti af þessum lánum hefur verið notaður til þess að greiða ríkissjóði tolla, nokkur hluti af þessum lánum hefur verið notaður til þess að greiða venjulegan innflutning, - innflutning, sem framleiðsla þjóðarinnar að undanförnu hefur greitt hverju sinni. Og sá hlutinn, sem hefur verið notaður til þess að greiða ríkissjóði tolla og til þess að greiða venjulegan innflutning, er ekkert nema eyðslulán, sem ekki er leyfilegt að taka, vegna þess að það bindur þjóðarbúinu bagga, sem það á erfitt með að rísa undir. Ég býst við því, að flestir hafi gert sér grein fyrir því, að vaxtabyrðin, sem þetta þjóðfélag verður að standa undir núna, sé orðin allþung, og vaxtabyrðin er öll í frjálsum gjaldeyri. Vextir og afborganir s.l. ár munu hafa numið um 50 millj. kr. í hörðum gjaldeyri, og það er mikið fé. Á þessu ári verður upphæðin allmiklu hærri, 70–80 millj. kr. Á árinu 1958 verður þessi vaxtabyrði enn hærri og allt í hörðum gjaldeyri. En hver er gjaldeyrisöflun þjóðarinnar nú í hörðum gjaldeyri árlega? Ætli hún sé meiri en 500–600 millj. kr.? Er það þá ekki orðinn ískyggilega mikill hluti af gjaldeyristekjunum, sem fer í vexti og afborgun, og verður ekki þetta til þess að þyngja undir fæti með rekstur okkar þjóðarbús? Ég held, að allir séu sammála um það. Um þann hlutann af þessum lánum, sem hefur farið til Sogsins og í sementsverksmiðjuna og að nokkru leyti til rafvæðingarinnar, má segja, að það standi undir sér, vegna þess að það var nauðsynlegt að halda því áfram. En betra hefði verið að geta í stærri stíl notað innlent fjármagn, eins og gert var í tíð fyrrv. ríkisstj., því að þá var uppbyggingin sízt minni en nú, en munurinn var aðeins sá, að þá var unnið fyrir það fé, sem þjóðin aflaði, fyrir það, sem þjóðin sparaði saman, og þá voru erlendar lántökur sáralitlar. En þetta var hægt á þeim tímum, vegna þess að þjóðin hafði trú á þeirri stjórnarstefnu, sem fylgt var. Þjóðin hafði trú á því, að það borgaði sig að safna fjármagni, og sparifjármyndunin jókst í bönkunum og gerði mögulegt að ráðast í hinar stórfelldu framkvæmdir fyrir innlent fjármagn. Þetta hefur snúizt við, síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Þrátt fyrir strangari hömlur á ýmsum sviðum og meiri erfiðleika hjá fólki að nota sitt fé, þá hefur sparifjáraukningin minnkað, þegar á hinar réttu tölur er litið. En núv. hæstv. ríkisstj. hefur reynt að fegra sinn málstað með því að telja hlaupareikningsinnstæður til sparifjáraukningar, en það hefur aldrei verið gert áður, og hlaupareikningsinnstæður, sem hækka vegna þess, að innflytjendur fá ekki innflutningsleyfi og geta ekki flutt inn vörur, eru ekki sparifjármyndun, og það vita vitanlega allir. Það vita líka þeir hæstv. ráðh., sem eru að reyna að fegra sinn hlut með því að segja, að sparifjármyndunin hafi ekki dregizt saman, með því að telja hlaupareikningsinnstæður til sparifjármyndunar. Ég hef farið nokkrum orðum um þau bráðabirgðaúrræði, sem felast í þessu frv., og ég hygg, að öllum hugsandi mönnum sé ljóst, að þetta frv., ef að lögum verður, veldur samdrætti í atvinnulífinu, bæði til lands og sjávar. Það er augljóst með landbúnaðinn, það er augljóst með iðnaðinn, og ég hygg, að þótt þetta frv. eigi aðallega að vera til stuðnings sjávarútveginum, þá geti það einnig orðið sjávarútveginum fjötur um fót, því að enn er eftir að reikna það út, hvaða vit er í því að skattleggja útgerðina til þess að geta styrkt hana, eins og gert er í þessu frv., og enginn vafi á því, að sá skattur og endurgreiðslan, sem ætlað er að koma á styrknum, veldur ósamræmi, kemur niður þar, sem sízt ætti að vera, og getur í mörgum tilfellum orðið til þess að stöðva rekstur margra útgerðarmanna. Ég hygg, að það sé erfitt að finna þann mann, sem hefur lesið þetta frv., sem í alvöru vill mæla því bót, telja það til gagns, telja það til styrktar framleiðslu og atvinnulífi. En hæstv. ráðh. og stjórnarflokkar, sem að þessu frv. standa, hugsa sér að reyna að berja það í gegn og lengja þannig eitthvað líf núv. hæstv. ríkisstj. En ég er sannfærður um, að þótt það sé einkenni á okkur íslendingum að deila og koma okkur saman um fátt, þá sé þjóðin nú að sameinast um eitt, sameinast um sannfæringuna á því, að þjóðin hafi ekki efni á því að hafa þá ríkisstj., sem nú situr, öllu lengur.