Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Ég hef leyft mér að óska eftir, að Alþingi legði fyrir ríkisstj. að láta gera verkfræðilega rannsókn á því, hve mikið mundi kosta, að koma á hitaleiðslu frá Uxahver til Húsavíkur. Í grg. eru aðalatriði málsins skýrð. Í Uxahver eða hverunum þar er ákaflega mikið af sjóðheitu vatni, eflaust meira en ¼ þess, sem Reykjavík notar. Ég geri ráð fyrir, að það mundi reynast tiltölulega ódýrt að koma upp hitaleiðslu þessari. Ekki þarf að bora eftir vatninu. Það mundi geta verið sjálfrennandi niður eftir Reykjahverfi og þyrfti ekki dælur eins og á Reykjum í Mosfellssveit. Ekki þyrfti heldur eins dýra einangrun og á leiðslunni þaðan til Reykjavíkur. Húsvíkingar hafa, eins og eðlilegt er, mikinn hug á að fá þessa rannsókn gerða og hefja síðan framkvæmdir. Yrði þá farið að vinna að verkinu á næstu missirum eftir að rannsókn lyki. Ég óska, að till. verði vísað til síðari umr. og n.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) Herra forseti. - Þessi till. fer fram á að heimila ríkisstj. að ábyrgjast f. h. ríkissjóðs 130 þús. kr. lán til rafveitukerfis í Ólafsvík. Um nokkurt skeið hefur verið fyrirhuguð virkjun Fossár fyrir þorpin í Ólafsvík og á Sandi og nágrenni þeirra. Rannsókn sýnir, að þar er um einstæð skilyrði að ræða, og ætti virkjunin að verða mjög hagstæð. Enn hefur ekki verið hægt í þetta að ráðast, því að efni hefur ekki verið fáanlegt. En nú hafa Ólafsvíkingar hug á að fá rafmagn til ljósa og leggja inntaugakerfi um þorpið. Kostnaðaráætlun hefur verið gerð og nemur 130 þús. kr. eða því fé, sem till. tekur til. Mótor, sem fyrst um sinn verður að knýja rafstöðina, kostar 50 þús. kr., og aflar hreppurinn þess fjár án ríkisábyrgðar. Hvort sem Fossá verður síðan virkjuð eða hentugra þykir að fá rafmagn frá landsrafveitu, verður inntaugakerfið miðað við að geta tekið við rafmagni frá vatnsvirkjunum, þegar það er hægt, og verður þá ekki tvíverknaður úr þessu. Þegar verk þetta var ákveðið í Ólafsvík, var Alþ. eigi saman komið, og var það ráð tekið að leita umsagnar flokkanna. Hafa a. m. k. 3 þeirra veitt ákveðið vilyrði um stuðning, og að því fengnu hefur Búnaðarbankinn veitt lán, 130 þús. kr. víxil, sem fellur í gjalddaga 23. des. n. k. Fyrir þann tíma þyrfti till. að hafa náð fram að ganga. Ég treysti því, að ekki verði fyrirstaða að fá þessa samþ., og legg til, að till. verði vísað til síðari umr. og fjvn.

Jakob Möller Það mætti segja ýmislegt um þessa till., en ég held ég fari ekki að lengja umr. að svo stöddu, ef þær hefðu annars fallið niður. Það liggur í hlutarins eðli, að allir hljóta að vera á einu máli um það, að gæta beri hlutleysis af Ríkisútvarpsins hálfu, þannig að þess er í sjálfu sér ekki að vænta, ef þessi till. kemur undir atkv., eins og hún er orðuð, að greidd verði atkv. gegn henni. Öðru máli er að gegna um rökst. till. Um hana hefur verið deilt og má deila, og að mínu viti er þessi till., eins og á stendur, gersamlega tilgangslaus. Ég nenni ekki að svo stöddu að fara frekar út í það. Ég vil aðeins gera að till. minni, að till. verði vísað til stj.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Ég skal nú ekki fara að lengja svo mjög þær umr., er áttu sér stað um þessa till. um daginn. Ég var búinn að gera þær athugasemdir við ræður manna, sem ég taldi ástæðu til, og þarf því ekki að ræða það frekar. Nú hefur mér borizt bréf frá útvarpsstjóra, dagsett 4. des., varðandi þessar umr., og hann fer fram á, að ég minnist þessa bréfs hér í umr., og þykir mér sjálfsagt að verða við þeirri ósk, og þá ekki síður vegna þess, að útvarpsstjóri hefur einnig skrifað Alþ. varðandi þessar umr. og getur þess þar, að hann hafi komið fram með vissa ósk til mín og hv.þm. Borgf. í þessu sambandi. Útvarpsstjóri ræðir um það í þessu bréfi, að ég hafi gagnrýnt það í umr., að útvarpið flutti á plötu ræðu hæstv.forsrh., sem hann flutti hér við stjórnarskiptin, og ég hafi þá um leið gagnrýnt það, að útvarpið hafi fellt niður að minnast þess, að aðrir hafi við sama tækifæri gert athugasemdir af sinni hálfu. Þetta er það, sem útvarpsstjóri telur, að komið hafi fram í umr. af minni hálfu, og fer fram á, að ég leiðrétti þetta, þar sem hann hafi látið geta þess, að eftir ræðu hæstv.forsrh. hafi komið yfirlýsing af hendi 5 þm., og enn fremur hafi þess verið getið, að ég hafi látið falla aths. eða kvatt mér hljóðs við það tækifæri. Útvarpsstjóri hefði alveg getað sparað sér þessar bréfaskriftir, af þeirri einföldu ástæðu, að ég tók mjög greinilega fram í þessum umr., að það hefði verið getið um það í sambandi við flutning ræðu hæstv.forsrh., að aðrir hafi gert aths., en gagnrýndi hitt um leið, að þeirra aths. og þeirra skýrslur hafi ekki verið fluttar orðrétt eins og þær komu fram, eins og ræða hæstv.forsrh. Það er þetta, sem ég gagnrýndi við umr., og hefði því útvarpsstjóri getað sparað sér þessar bréfaskriftir. Ég hef aldrei mótmælt því, heldur tekið greinilega fram, að getið hafi verið um þessar aths. og skýrslur, en aðeins mjög lauslega. Það er þannig sagt frá minni skýrslu um þetta efni um leið og ræða hæstv.forsrh. hafði verið flutt orðrétt: „Því næst kvaddi form. þingflokks framsóknarmanna sér hljóðs og lýsti því yfir f. h. Framsfl., að hann vantreysti því, að stjórninni tækist að leysa þau verkefni, sem hún hefði tekið á stefnuskrá sína.“ Með öðrum orðum, það er aðeins getið um eitt atriði af þeim, sem ég minntist á við þetta tækifæri, en þar rakti ég afskipti Framsfl. af stjórnarmynduninni og ýmsu öðru, sem hæstv.forsrh. drap á í ræðu sinni, sem hann flutti við þetta tækifæri og spiluð var í útvarpið orði til orðs. Satt að segja fannst mér þannig haldið á þessum málum af minni hálfu í garð útvarpsstjóra, að hann hafi síður en svo haft ástæðu til þess að gera aths. við það; hefði miklu fremur mátt gagnrýna mig fyrir það að skella skuldinni á ríkisstj. að of miklu leyti við umr., og hefði mátt með réttu leggja meiri áherzlu á þann þátt, sem útvarpsstjóri sjálfur hefur átt í þeim yfirtroðslum á reglum útvarpsins, sem hér hafa átt sér stað. Vitanlega átti útvarpsstjóri að gagnrýna það efni, sem hann fékk frá skrifstofu forsrh., eins og annað efni, en svo virðist sem útvarpsstjóri hafi látið undir höfuð leggjast að gera því sömu skil og öðru, sem til fréttaskoðunar berst af því tagi. Varðandi till.hv. 3. þm. Reykv. um að vísa þessu máli til stj., þá tel ég, að sú till. sé í mesta máta óviðeigandi, og ég er satt að segja undrandi yfir því, að hv.þm. skuli leggja þetta til, því að það þarf sterka heilsu til þess að neita því, að þeir atburðir, sem hér hafa gerzt í sambandi við fréttaflutning útvarpsins, eru þess eðlis, að full ástæða er fyrir Alþ. að athuga vel, hvort það á ekki einmitt nú að lýsa yfir stefnu sinni í þessum málum. Mér finnst tæplega hægt að mæla þessu í mót með fullum rökum. Og mér finnst það væri að bæta gráu ofan á svart í því, sem hér hefur gerzt, ef hv.Alþ. færi nú að gæla við þessa starfsaðferð og jafnvel ýta undir hana með því að vísa þeirri hógværu gagnrýni, sem hér hefur komið fram, til þeirrar ríkisstj., sem ámælunum hefur sætt, og a. m. k, að margra dómi með fullum rökum. Ég vil því álíta, að það sé óþingleg meðferð í mesta máta að vísa málinu til ríkisstj., en eina þinglega meðferðin sé að vísa því til n. og það komi þar til athugunar, hvað n. vill gera í málinu.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég gat því miður ekki verið viðstaddur, þegar þetta mál, sem hér liggur fyrir, var rætt fyrsta sinni, og hef aðeins séð frásagnir blaðanna um þetta mál, sem ekki eru nákvæmar. En í sjálfu sér finnst mér talsvert megi ræða um útvarpið yfirleitt og ýmsa afstöðu þess á undanförnum árum, og hefur mér stundum fundizt meiri ástæða til gagnrýni á útvarpið og fréttaflutning þess en nú á allra síðustu tímum. En vegna þess, að ég álít, að ýmsir eigi þar högg í annars garð og alveg óvíst, að sá flokkur, sem stendur að þeirri till., sem hér er flutt, sé flokka hreinastur í þeim efnum, þá tel ég ekki sérstaka ástæðu til þess, að till. verði samþ. með þeirri grg., sem henni fylgir af hendi hv.flm. Get ég fyrir mitt leyti tekið undir það, að það væri íhugunarefni, hvort réttsýnn athugandi ætti ekki að aðgæta fréttaflutning útvarpsins og ýmsar frásagnir til þess að hindra, að eftirleiðis, eins og stundum áður, verði framin mjög ákveðin hlutleysisbrot. Sjálfur hef ég orðið fyrir barðinu í þeim efnum, ekki einungis frá tveim stjórnmálaflokkum, heldur einnig að mínu viti af hálfu útvarpsins. Ég get í raun og veru ekki séð, að útvarpið þurfi nokkru sinni, þar sem n. starfar eftir ákveðnum, föstum reglum, að hlíta fyrirmælum frá ríkisstj. um að brjóta hlutleysi sitt, - að hlíta því, a. m. k. á annan hátt en þann að gera fyrirvara af sinni hálfu, ef af hálfu ríkisstj. er lagt fyrir útvarpið til birtingar það, sem heyrir undir hlutleysisbrot, eins og gert var í ársbyrjun 1942 meðal annars. Ég hirði svo ekki að fara út í það nánar, ég hygg, að það sé alþjóð manna kunnugt, en út af því tilefni vil ég segja það, að sökin er ekki eingöngu þeirra flokka eða manna, sem skipa ríkisstj., heldur sýnir t. d. dæmið frá ársbyrjun 1942, að þá var orðið við fyrirmælum stjórnarvaldanna, án þess að útvarpsstjóri eða útvarpsráð hefði manndóm eða karlmennsku til þess að gera aths. við það, sem flutt var. Ég ásaka stjórn útvarpsins fyrir að hlíta slíkum fyrirmælum. Ég vil láta þessar almennu aths. koma fram, en vegna þess að ég tel, að sá flokkur, sem stendur á bak við þessa till., hafi ekki hreinan skjöld í þessu efni, get ég fyrir mitt leyti sætt mig við það, að till. sé vísað til stj. í trausti þess, að allar þessar umr., sem till. þessi vakti, verði til þess, að hæstv.ríkisstj. gæti þess gagnvart útvarpinu, að það haldi fast við hlutleysi sitt, bæði hvað snertir erlent og innlent efni, og það verði líka áminning til stj. útvarpsins að halda betur settar reglur. Útvarpið heldur aldrei uppi virðingu sinni, ef það hlýðir möglunarlaust hverju því, sem fyrir það er lagt af hendi stjórnarvaldanna, en sýnir aldrei, að það hafi vilja eða manndóm til þess að fylgja þeim reglum, sem því ber að fylgja.

Forseti (GSv): Ég skal, áður en næsti ræðumaður tekur til máls, geta þess að gefnu tilefni frá hv. 3. þm. Reykv., að hann hefur blandað inn í þetta mál nokkrum ummælum til mín, algerlega óviðkomandi því, sem um er verið að ræða, sem sé hvernig ég kynnti ræðumenn hér við síðustu eldhúsumr., er fram fóru gegnum útvarp. Hjá honum gætti vægast sagt mikils misskilnings, sem líklega er ekki sprottinn af illvilja, heldur af einhverjum ósjálfráðum taugaóstyrk. Það er sjálfsögð skylda forseta - undir öllum kringumstæðum - að greina rétt frá, hverjir standa að þeim, sem tala, og þess vegna eins í þessu tilfelli sem öðrum. Einnig er það vitað, að það var í samræmi við óskir þessara fimm þm. Sjálfstfl., sem ekki eru stuðningsmenn ríkisstj., sbr. áður gefnar yfirlýsingar, að ég kynnti þannig mælendur Sjálfstfl., þannig að ekki gæti orkað tvímælis, þar eð hugsanlegt var, að hlustendur úti um land byggjust við, að mælt yrði af hálfu þessara fimm þm. Skal og ekki um það sakast, þótt ekki hafi verið kleift samkv. þingsköpum, að við, sem ekki styðjum hæstv.ríkisstj., tækjum þátt í þessum umr. Hins vegar er það dálítið hlálegt, að hv. 3. þm. Reykv. skuli ekki hafa ráðgazt við formann Sjálfstfl., hæstv.forsrh., um það, hvernig hann ætti að haga sér í þessum efnum, vegna þess að þetta orðalag var einmitt upp tekið í fullu samráði við hann. Ég komst að vísu svo að orði, að stuðningsmenn ríkisstj. tækju til máls, en ég vildi einmitt áður hafa hæstv.forsrh. með í ráðum um, hvernig kynna ætti ræðumennina í þessu tilfelli úr forsetastóli. Var þetta orðalag því í fullu samráði við hann.

Forsrh. (Ólafur Thors) Ég skal viðurkenna það út af umræddu atriði, að hæstv. forseti Sþ. kom til mín og fór orðum um það, hvernig hann ætti að kynna ræðumenn úr forsetastóli. Lét ég mér það í léttu rúmi liggja og kvaðst ekki mundu taka neina ábyrgð á gerðum forseta. Álít ég þetta svipað og ef einhver þeirra þm. Sjálfstfl., sem styðja ríkisstj., hefðu kvatt sér hljóðs og sagt: Ég tala f. h. þeirra manna, sem ekki styðja forseta Sþ.

Forseti (GSv): Ég heyri nú, að hæstv.forsrh. hefur gengið frá fyrri afstöðu sinni í þessu atriði. 

Pétur Ottesen Herra forseti. - Það er fyrst og fremst vegna þess, að mér hefur borizt sendibréf frá útvarpsstjóra, sem ég nú að þessu sinni kveð mér hljóðs. Hv. 3. þm. Reykv. hefur tekið af mér ómakið, svo að ég þarf nú ekki að lesa bréf þetta upp, og er ég honum út af fyrir sig þakklátur fyrir það. Ég vil í tilefni af þessu taka það fram, að ég hef ekkert að leiðrétta eins og hér er farið fram á og heldur ekkert að taka aftur af því, sem ég hef sagt hér í þessu máli og þetta bréf víkur að. Til þess að rifja upp þetta mál, sem ég að vísu síðast gerði hér grein fyrir, skal ég taka fram, út af þeirri yfirlýsingu, er fram kom í Ríkisútvarpinu 16. okt. s. l. þess efnis, að Sjálfstfl. hefði myndað stjórn með öðrum tilteknum stjórnmálaflokkum, að við, þessir fimm þm. Sjálfstfl., fórum fram á, að birt yrði sú yfirlýsing, sem hér hefur verið rætt um. Þessu var sama dag neitað, og voru okkur sendar í bréfi tvenns konar ályktanir, sem um þetta höfðu verið gerðar: annars vegar ályktun útvarpsstjóra og hins vegar ályktun útvarpsráðs, og var efni þeirra það, að okkur var neitað um birtingu þessarar yfirlýsingar. Síðan líða nokkrir dagar, og við fáum engri vörn við komið um að koma þessari yfirlýsingu á framfæri, með hjálp þessa eina tækis, sem til er á landinu til þess að koma slíku á framfæri, þannig að þjóðin eigi þess kost að hlusta á það. Nú rennur upp hinn 21. okt. Þá mætir hæstv.ríkisstj. hér á Alþ., og stjórnarskiptin fara formlega fram. Þá er ekki lengur undankomu auðið fyrir útvarpsstjóra eða útvarpsráð og samþykktir þeirra að engu orðnar gegn því, að yfirlýsing okkar yrði birt í útvarpinu, því að þá hafði hún komið fram á Alþ., og eins og áður hefur verið tekið fram, er sérstakur maður ráðinn til þess að flytja í útvarpinu fréttir frá Alþingi. Nú skilst mér samkv. bréfi útvarpsstjóra, að fregnir af þessum fundi hafi verið birtar áður en fréttaritari Alþingis birti þær, og var það með þeim einkennilega hætti, að ræða hæstv.forsrh. var birt af plötu, þ. e. a. s. nálin í grammófóninum myndaði hljóðið á plötuna, í stað þess að fréttaritarinn segði frá þessu. Mér stendur alveg á sama, hvort útvarpið varð á undan að birta þetta eða hvort fréttaritari Alþ. gerði það, en það er aðeins af þeirri ástæðu, að yfirlýsing okkar kom fram á Alþ., sem hvorki útvarpsstjóri né útvarpsráð gátu skorazt undan að birta hana. Það var þess vegna ekki fyrr enn málið var komið á þetta stig, sem við fengum því framgengt, að yfirlýsing okkar var birt í útvarpinu, og hef ég því, eins og ég hef áður tekið fram, ekkert að leiðrétta og ekkert að taka aftur af því, sem ég hef sagt. Hins vegar gæti ég mörgu bætt við, en mun láta það hjá líða, eins og nú standa sakir. Þá vildi ég víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem tók hér upp hanzkann fyrir Ríkisútvarpið og útvarpsstjóra, og út af þessari ræðu og þeim röksemdum, sem hann færði fram fyrir máli sínu, vil ég aðeins segja það, að við vissum, hvers við hefðum átt að vænta, ef þessi hv.þm. væri ráðamaður útvarpsins. Það er alveg augljóst eftir hans málflutningi, að hann lítur svo á, þegar verið er að flytja fregnir frá Alþ. í útvarpinu um nýja stjórnarmyndun, - og ber þá auðvitað að skýra frá, hverjir það séu, sem standa á bak við hana og styðja hana og jafnframt, hverjir standa utan við hana, - að við þessir fimm þm. Sjálfstfl., sem erum ¼ af þeim flokki hér á Alþ., höfum engan rétt gagnvart útvarpinu til þess að koma á framfæri við alþjóð, hver afstaða okkar er gagnvart þessum málum, og það jafnvel eftir að frá því hefur verið skýrt í útvarpinu, að Sjálfstfl. standi að þessari stjórnarmyndun. Hvernig heldur hv. 3. þm. Reykv., að allur almenningur úti um land líti á þetta? Þeir gátu vitanlega ekki skilið þetta á annan veg en þann, að allur Sjálfstfl. stæði á bak við stjórnarmyndunina, og þó lítur þessi hv.þm. svo á, að við séum alveg réttlausir gagnvart því að koma á framfæri í hlutlausu útvarpi, eins og það á að vera, yfirlýsingu um, að við séum ekki stuðningsmenn þessarar ríkisstj. Það má vel segja, að með svona háttalagi sé gerð tilraun til þess að falsa, hverjir það séu, sem standa á bak við þessa ríkisstj. Ég veit, að þetta hefur ekki verið meiningin hjá hæstv.forsrh., og vil ég taka það fram, að þegar þetta mikla vandamál lá fyrir Ríkisútvarpinu, var talað við hann um þessa yfirlýsingu okkar, og svaraði hæstv.forsrh., eins og hann er maður til, að hann teldi rétt, að hún yrði birt. Ég vildi láta þessa getið, þar eð oft hefur verið deilt á hæstv.ríkisstj. í sambandi við þetta mál. Sú hlutdrægni, sem hér hefur verið framin, er á ábyrgð útvarpsstjóra og útvarpsráðs, og hefur það nú sýnt sig, að þeir eru engir menn til þess að standa undir þessari ábyrgð, og ef það væri eðlilegt réttarfar og litið eftir almennum mannréttindum í þessu landi, væri vitanlega fyrsta sporið að víkja slíkum mönnum frá fyrir það að hafa farið þannig að ráði sínu. Þetta er það svar, sem ég hef fundið ástæðu til að láta koma hér fram við þessu sendibréfi útvarpsstjóra og sömuleiðis við ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem hefur nú með skörulegri hætti en áður hefur komið hér fram á Alþ. viljað verja þessa hlutdrægni og þessa rangsleitni, sem við fimm þm. Sjálfstfl. höfum verið beittir af útvarpsráði og útvarpsstjóra í andstöðu við hæstv.forsrh.

Flm. (Jónas Jónsson) Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta langt mál. Grg., sem fylgir málinu, skýrir sig sjálf. Ég hef rætt um þetta við nokkra verkfræðinga, sem hafa unnið að brúargerð fyrir landið. Og í raun og veru hef ég í samráði við þá komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri vinnandi verk að taka nú skorpu og brúa á nokkrum árum þær stórár, sem fram að þessu hefur verið gengið framhjá. Nú hafa aðrir komið með till. um fleiri ár, sem flestar má telja nauðsyn að brúa. Tvær til þrjár þeirra eru þó smáár, sem falla ættu undir venjulegar brúarframkvæmdir. Ég geri ráð fyrir því, að í þessum till. verði ekki teknar aðrar brýr en þær, sem væru 50 metrar og þar yfir og mikil nauðsyn væri að taka. Ég geri ráð fyrir, að þessu máli verði það vel tekið, að því verði vísað til n. ásamt þeim brtt., sem þegar eru fram komnar. Síðan ræðst það, hvort hæstv. Alþingi og ríkisstj. vilja ekki gera eins konar 5 ára áætlun. Mér sýnist sú áætlun gæti vel fallið inn í þá stóru áætlun, sem framkvæma á að öðru leyti.

Páll Zóphóníasson Herra forseti. - Ég hef flutt brtt. við till. þá, sem hér liggur fyrir á þskj. 540. Hún er á þskj. 568. Ég hef bætt þar við, ásamt hv.þm. S.-M. nokkrum brúm, sem við teljum að eigi að koma inn í þessa áætlun, ef hún verður samþ. Það má deila um það, hvað séu stórbrýr og hvað ekki. Ég tel, að tvær brýr í aðaltill. séu ekki stórbrýr. Og í minni till. eru tvær, sem eru ekki heldur stórbrýr. En ég tel það aukaatriði, og enginn getur úr því skorið, nema binda sig við eitthvað, t. d. ákveðið vatnsmagn. En það liggur hér ekki fyrir. Ég óska þess, ef þessi till. verður samþ., þá nái mín einnig fram að ganga. Ég nefni fimm brýr í N.-Múlasýslu af 14, sem eftir er að byggja. Ég tel þær eigi ekki allar að koma þarna hjá, þótt sumra þeirra sé meiri þörf en þessara, en þær eru allar minni. Miðað við eðlilega brúaþörf í landinu, tel ég, að ein brúin í till. sé aftarlega í röð þeirra, sem byggja skal í náinni framtíð. En ég vænti, að brtt. verði samþ., því að þegar farið er að gera áætlun um þetta, verður að taka þær með. Þó að við tækjum 3 brýr á ári til að vinna að í Norður-Múlasýslu, hefðum við nóg í 5 ár, þótt þessar séu þar fyrir utan.

Forseti (GSv): Sá háttur mun hafður á þessu máli, að umr. verður frestað og málinu vísað ásamt brtt. til n. Og þurfa þm. því ekki að mæla fyrir till. meir en þeim virðist nauðsyn á.

Ingólfur Jónsson Ég get orðið við ósk hæstv. forseta og verið stuttorður. Ég hef flutt tvær brtt., önnur er um, að bætt verði við einu stórfljóti, Tungnaá, þar sem hún fellur í Þjórsá. Nú er bílfær vegur frá Galtalæk upp að Tungnaá, og þaðan mundi vera bílfært upp að Fjórðungakvísl sunnan við Sprengisand. Ef brú væri komin á Tungnaá, mundi Fjórðungakvísl ekki lengi verða farartálmi úr því, og gert mundi verða við það, sem þarf á nokkrum stöðum á Sprengisandsvegi. Og væri þá von bráðar kominn bílvegur milli Suðurlands og Norðurlands. Þessi stórbrú er aðalatriðið í þeirri vegagerð. Brúin yrði ekki eins löng og dýr og ætla mætti eftir vatnsmagni að dæma, því að Tungnaá rennur þarna í þröngu gljúfri, og brúarstæði má teljast gott. Vegamálastjóri hefur athugað brúarstæðið og hefur áhuga á málinu. Ég veit, að margur mun segja, að fyrst beri að keppa að því að byggja brýr í byggðum, en síðar í öræfum. Og er mikið satt í því. En hér er undantekning, því að Tungnaárbrú mundi tengja saman landsfjórðunga. Þegar málið kemur fyrir n., verður þessari till. vitanlega vísað til vegamálastjóra, og mun hann segja álit sitt, hvort eigi muni rétt að taka þessa brú í áætlun þessa, ef gerð verður. Þá hef ég flutt aðra brtt. á þskj. 574 við brtt. frá hv. 1. þm. Rang. Hann lagði til, að Þverá skyldi brúuð móts við Þykkvabæ, en það var málvilla, því að áin heitir þar Djúpá eða Hólsá. Og er það leiðrétt í annarri brtt. En í brtt. minni er lagt til, að brúin sé sett hjá Ártúni eða öðrum þeim stað, þar sem hún kemur að beztum notum og brúarstæði er álitið bezt. Um þessi brúarstæði er margt búið að ræða. Verkfræðingar hafa skoðað staðina, og þeim hefur ekki litizt á brúarstæði móts við Þykkvabæ. Þeim hefur ekki heldur litizt alls kostar vel á brúarstæði ofan við Ártún, en öllu betur niður frá Ártúni fyrir neðan Djúpós eða einhvers staðar eigi langt þaðan. Ef brtt. mín er samþ., ætti að vera tryggt, að bezta brúarstæðið verði valið. Og er þá að sjálfsögðu alls ekki útilokað, að brúin verði móts við Þykkvabæ, þar sem hv. 1. þm. Rang. vill hafa hana.

Eiríkur Einarsson Ég á enga brtt. við frumtill., en vildi láta í ljós, að ég harma, að slík skrípaaðferð skuli höfð við svo mikið málefni sem áætlun um gerð stórbrúa er. Samkv. brúarl. er ákveðinn mikill fjöldi brúa, sem bíða eftir fjárveitingum og framkvæmdum. Ég vil ekki segja, að eigi þurfi að breyta brúarl. eftir nýrri þekkingu og þörfum. En í till. á þskj. 540 er talað um 5 ára áætlun um byggingu stórbrúa eins og brúarl. væru ekki til eða sú aðferð að gera lög um þetta efni væri úrelt. Með því að hafa þetta aðeins þáltill. og flytja hana í Sþ. er fyrir girt, að brúin geti komið til athugunar í samgmn., heldur verður að vísa henni til fjvn. eða allshn. Mér þykir það mjög að fara aftan að siðunum að taka upp þessa hætti. Það væri allt annað mál, ef verið væri með góðum og gildum l. að knýja fram nauðsynlegar framkvæmdir eins og t. d. brúargerðir á eitt eða tvö fljót, sem ekki mættu bíða, og sjá, hvort Alþ. gæti ekki fallizt á það. Hitt, að rita upp heilar syrpur til áréttingar brúarl., er mér alveg óskiljanlegt. Þær brýr, sem brúarl. ákveða, að gerðar verði á stórár, en ekki eru nefndar í þáltill., eiga þá kannske ekki rétt á sér, kannske það eigi að sjá til þess, að fólk komist þurrum fótum yfir stór fljót, eins og Ísraelslýðurinn í fyrndinni? Ég vil skjóta því til þeirrar hv.n., sem fer með þessa till., að hún athugi þetta málefni rækilega, og ég vona, að n. komist að þeirri niðurstöðu, þótt málefnið í sjálfu sér sé hið merkilegasta, þá sé formið svo afkáralegt, að það geti ekki staðizt að neinu leyti, og þó að ég verði til þess að fordæma þetta form, eins og ég hef lítillega drepið á, þá leiðir það til þess, að ef taka á þetta í alvöru og afgreiða þetta mál, koma auðvitað margar brýr við síðari umr. til viðbótar til þess að minna á, að enn eru margar ár óbrúaðar. Ég vildi aðeins segja þessi almennu orð um brtt., sem ég játa, að eru komnar fram í góðu skyni og sem afleiðing þáltill. Þegar farið verður að ræða málið nánar af hv.n., þá vildi ég óska þess, að hv.n. líti á það frá líku sjónarmiði og ég hef hér drepið á og afgreiði heildartill. einnig í samræmi við það, að ekki er verið að rjúfa ákvæði brúarl. með nýrri niðurröðun á brúarframkvæmdum, enda má ætla, að það sé öllum ljóst, að fyrst verður að byggja þær brýr, sem nauðsynlegastar eru, en láta ekki handahóf ráða. Hér sýnist vera losað um reipin í stað hins, að þetta mikla mál sé tekið föstum tökum og haldið örugglega til framkvæmda.

Jón Sigurðsson Þær till., sem hér liggja fyrir, má nánast skoða sem yfirlýsingar frá þm. um, hvaða ár þeir telji nauðsynlegt að brúa í þeirra kjördæmum. Það er í raun og veru ekki nema eðlilegt, að till. eins og þessar komi fram, þótt ekki sé nema að litlu leyti tekið tillit til óskanna, sem á bak við liggja, vegna þess að fáir eru svo kunnugir um allt land, að þeir geti sagt til um það, hvar þörfin er mest. Sannast hér sem oftar, að sá veit gerst, hvar skórinn kreppir að, sem hefur hann á fæti. Þess vegna er eðlilegt, að við þm. Skagf. og aðrir komi fram með óskir okkar um rannsókn á þessum málum. Þær tvær brýr, sem hér er um að ræða og við óskum eftir, að verði teknar í tölu þeirra brúa, sem byggja skal á næstu árum, er brú á Jökulsá eystri og á Norðurá í Skagafirði. Eins og mörgum mun kunnugt, þá eru Héraðsvötnin brúuð undan Völlum. Alla leið þaðan og fram í jökul er engin brú, eða á Jökulsá austari. Þetta stórvatn sker í sundur héraðið þar fyrir framan. Þessi till. er því fram borin til þess að tengja saman byggðina austan Héraðsvatna og vestan, svo að héraðsbúar hafi fullt samband sín á milli. Á þessari leið eru að vísu tvær kláfferjur til bjargar gangandi fólki. Brúin á Norðurá á að koma skammt frá póstleiðinni, þar sem hún liggur um Silfrastaðafjall upp Öxnadalsheiði. Brúarstæði mun vera þar sæmilegt, og þegar sú brú er komin og brúin á Jökulsá austari, tengja þær saman byggðina austan Héraðsvatna og vestan í eina framsveit. Eins og sakir standa, verða mjólkurbifreiðir, sem aka fram í dalinn, að snúa við aftur. Með þessum brúm opnast möguleikar á því, að ekki þurfi að snúa aftur, heldur megi fara hring, ofan í byggðina hinum megin og taka mjólkina á allri leiðinni og fara með hana til Sauðárkróks, og yrði það mikill sparnaður. Með fyrirhugaðri stækkun mjólkursvæðisins í Skagafirði er slíkur akstur nauðsynlegur. Þetta mun því létta stórkostlega fyrir aukinni mjólkurframleiðslu í héraðinu og verða gerbreytandi fyrir byggðina að ýmsu leyti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að mæla fyrir þessu frekar. Ég hygg, að þessi rök nægi til þess að sýna fram á nauðsyn þessa máls.

Flm. (Jónas Jónsson) Fyrir nokkrum árum var töluvert um það rætt á Alþ. að kaupa þetta hús, sérstaklega vegna væntanlegs ríkisstjóra- og forsetaheimilis. Skömmu áður hafði deild úr góðtemplarareglunni eignazt það með góðum kjörum og þó leigt það öðrum, að mestu leyti ríkinu. Aldrei hefur orðið samkomulag um það með templurum, hvort þeir gætu notað það fyrir sitt aðalheimili, og þess vegna hafa þeir ekki lagt í mikinn kostnað í því skyni, en þó gert nokkrar umbætur og nota það nokkuð nú um stund. Þeir eru jafnþurfandi fyrir aðalheimili eftir sem áður. Mælir nú margt með því, að ríkið eignist húsið, eins og rakið er í grg., sérstaklega það, að þá ætti ríkið eða gæti auðveldlega átt lóðirnar þaðan með Fríkirkjuvegi og Lækjargötu allt norður fyrir Arnarhól. Næst norðan við Fríkirkjuveg 11 og Kvennaskólann stendur gamalt íshús, sem verður ekki haft þar til eilífðar, og getur ríkið þá eflaust fengið ráð yfir þeirri lóð. En nú mun vera nokkuð fast sótt af erlendum aðila að kaupa Fríkirkjuveg 11, og ef úr því yrði, mundu þau eignarráð verða varanleg og mundi ekki þykja henta að taka eignina aftur með eignarnámi, eins og nú væri hægt. Ef húsið verður þannig selt, má búast við, að skrifstofur ríkisins verði að víkja þaðan, og er ekki að vita, hve mikill kostnaður af því hlytist. Þess vegna hygg ég, að ekki sé umtalsmál, að Alþ. eigi að samþ. þessa till. og vera ekki smásýnna en það var 1931, þegar það heimilaði að kaupa fyrir ½ milljón kr. lóðina milli Laugavegs og Amtmannsstígs. Þessi lóð, sem keypt var einungis til framtíðarnota og hefur ekki enn orðið ríkinu nema til skaða, þótti of mikilsverð til að sleppa henni. Ég legg til, að þessi eign verði einnig tryggð íslenzka ríkinu fyrir framtíðina.

Jakob Möller Hv. 2. þm. S.-M. talaði um bréf frá útvarpsstjóra, þar sem hann ber sig upp undan því, sem þessi hv.þm. hefur mælt í hans garð í sambandi við þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til annars en það komi fram, sem útvarpsstjóri fer fram á, að hér sé gert kunnugt, öðruvísi en að geta lauslega einstakra atriða, og ætla ég því að lesa upp bréf útvarpsstjóra, en það er dagsett 4. des.: „Fimmtudaginn 30. nóv. var til umræðu í sameinuðu Alþingi þingsályktunartillaga á þingskjali 491, varðandi hlutleysi útvarpsins. Flutningsmaður tillögunnar, Eysteinn Jónsson, 2. þingmaður Sunnmýlinga, lét svo um mælt, að í almennum fréttum útvarpsins varðandi stjórnarmyndunina hefði ekki verið getið yfirlýsingar hans á Alþingi 21. október og eigi heldur yfirlýsingar þeirra fimm manna í Sjálfstæðisflokknum, sem ekki stóðu að stjórnarmynduninni. Pétur Ottesen, þingmaður Borgfirðinga, kvað enn fastar að orði og hélt því fram, að yfirlýsingar fyrrnefndra fimm manna í Sjálfstæðisflokknum hefði aldrei verið getið í almennum fréttum útvarpsins, og ef hennar hefði ekki verið getið í þingfréttum, hefði útvarpshlustendum verið ókunnugt um hana „enn í dag“. Þar sem hér er um algert og lítt skiljanlegt mishermi að ræða, leyfi ég mér að senda hinu háa Alþingi staðfest eftirrit af almennum fréttum Ríkisútvarpsins 21. okt. varðandi þetta mál. Eins og fréttirnar bera með sér, var yfirlýsing fyrrnefndra fimm manna úr Sjálfstæðisflokknum birt orðrétt þegar að loknum fundi í sameinuðu þingi kl. 15,45 og síðan báðar endurteknar í kvöldfréttum, kl. 20,00 og kl. 22,00. Umræddar yfirlýsingar, sem fyrrnefndir háttvirtir þingmenn sögðu, að aldrei hefðu birzt í almennum fréttum Ríkisútvarpsins, voru, samkvæmt þessu, birtar þrisvar sinnum þann 21. okt. síðastliðinn. Þetta taldi ég, að gefnu tilefni, nauðsynlegt að birta fyrir hinu háa Alþingi. Virðingarfyllst Jónas Þorbergsson.“ Með þessu bréfi fylgir svo staðfest skýrsla um það, sem birt var þennan dag, og staðfestir hún það, sem í bréfinu segir, enda öllum kunnugt, að rétt er hermt frá. Hv. 2. þm. S.-M. kvartar yfir því, að ræða hæstv.forsrh., þ. e. stefnuskrárræða ríkisstj., hafi verið flutt orðrétt í útvarpinu, þ. e. a. s. af plötu, en hvað snertir sína ræðu, hafi ekki verið eins vandlega að verki gengið eða aðeins eitt atriði úr henni tekið fram. Um þetta er því til að svara, að útvarpsstjóri reyndi að ná í þennan hv.þm. þann 21. okt. s. l. í því skyni að fá þessa ræðu hjá honum, en hann var hins vegar farinn úr bænum, svo að ókleift reyndist fyrir útvarpsstjóra að fullnægja kröfu hv. 2. þm. S.-M. um að gera honum jafn hátt undir höfði og hæstv.forsrh. Útvarpið á því ekki sök á þessu, og er áreiðanlegt, að það hefur á engan hátt viljað beita þennan hv.þm. misrétti í þessu sambandi. Ég vil minna á í sambandi við þetta, að það er orðin algeng venja, að ráðherrar tali í útvarp, og ég veit, að hv. 2. þm. S.-M. talaði oft í útvarp í sinni ráðherratíð, án þess að nokkrum kæmi til hugar að fetta fingur út í slíkt; hins vegar var þessi hv.þm. ófeiminn við að nota sér aðstöðu sína og flytja ræður í útvarpið, sem vissulega voru ekki ævinlega hlutlausar. - Það atriðið, að Ríkisútvarpið skyldi taka sér fyrir hendur að birta stefnuskrárræðu nýrrar stj., er hins vegar ekki þóknun við hæstv.forsrh., heldur við útvarpshlustendur. Það er beinlínis skylda útvarpsins að flytja allri þjóðinni slíkar ræður, þegar þær eru fluttar, og fer fjarri því, að útvarpið sé ámælisvert fyrir það. Og er ég viss um, að útvarpshlustendur úti um land kunna því þakkir fyrir. Þessar ástæður liggja fyrir þál. þeirri, sem hér liggur fyrir, og fer því mjög fjarri, að hún hafi við nokkur rök að styðjast, og þannig er yfirleitt um þau rök, sem hv. 2. þm. S.-M. færir fram í grg. fyrir þessari till. Ég vil svo aðeins víkja að því atriði, er þessir fimm hv.þm. Sjálfstfl. töldu sig hafa rétt til þess að koma tilkynningu um sína afstöðu í útvarpið. Ég tel það afar vafasamt, hvaða rétt þeir hafa haft til þessa, þar sem sagt er frá því í útvarpinu, að ný ríkisstj. hafi verið mynduð með samvinnu Sjálfstfl. og annarra stjórnmálaflokka, og var þannig rétt frá skýrt. Ef ætti hins vegar að gefa öllum þeim mönnum, sem væru á annarri skoðun, kost á að tilkynna, að þeir væru ekki stuðningsmenn hinnar nýju ríkisstj., liggur alveg í augum uppi, að slíkt gæti orðið nokkuð umfangsmikið verk. Ég sé, að hv. 2. þm. Skagf. skemmtir sér yfir orðum mínum, þar sem líklegt er, að hann líti nokkuð öðrum augum á málið; hann heldur sem sé, að það skipti öðru máli með þm. heldur en aðra. Þessir fimm hv.þm. eru ekkert rétthærri heldur en hverjir aðrir flokksmenn, og það er ekki þingfl., sem ákveður, hvort taka skuli upp stjórnarsamvinnu við aðra flokka eða ekki, heldur er sérstök skipan á því innan stjórnmálaflokksins. Það var samþ. af réttu flokksvaldi með yfir 90% greiddra atkv. að ganga inn í þessa stjórnarsamvinnu, og þá sér hver maður, að það er nákvæmlega rétt frá skýrt hjá Ríkisútvarpinu, að Sjálfstfl. hafi gengið í þessa stjórnarsamvinnu. Það virðist því nægur tími fyrir þessa fimm hv.þm. að koma að yfirlýsingu sinni um afstöðu þeirra til ríkisstj., þegar lýst hefur verið á réttan hátt stjórnarmynduninni og stefnuskrá ríkisstj., þannig að þeir hafa ekki undan neinu að kvarta. Í þessu sambandi vil ég beina því til forseta, að hann lýsti því yfir úr forsetastóli við síðustu útvarpsumr., að fulltr. Sjálfstfl. töluðu af hálfu stuðningsmanna ríkisstj. í Sjálfstfl. Hæstv. ríkisstj. er studd af Sjálfstfl., og þess vegna er það dálítið kátbroslegt, þegar forseti lýsir því yfir, að hæstv.forsrh. eða hv. 6. þm. Reykv. tali af hálfu stuðningsmanna ríkisstj. í Sjálfstfl.; hæstv.ríkisstj. er vissulega studd af Sjálfstfl. Hvað viðvíkur öðrum rökum, sem flutt hafa verið fyrir þessari till., þegar gefið er í skyn, að fréttaflutningur Ríkisútvarpsins hafi farið í bága við settar reglur þess, þá er augljóst, að ummæli í grg. standast ekki, en þar er tekið upp eftirfarandi úr reglum um flutning innlendra frétta Ríkisútvarpsins: „Fréttir þær, sem Ríkisútvarpið flytur af eigin hvötum og á eigin ábyrgð, mega ekki vera mengaðar neins konar ádeilum eða hlutsömum umsögnum um einstakar stjórnmálastefnur, stjórnmálaflokka, stefnur í almennum málum, félagsheildir, atvinnustofnanir eða einstaka menn.“ Þetta hefur á engan hátt verið brotið af Ríkisútvarpinu, þótt það hafi flutt fundarályktanir, því að eins og hv. 2. þm. S.-M. er vel kunnugt um, hefur Ríkisútvarpið ávallt verið reiðubúið til að flytja fundarályktanir fyrir hvaða stjórnmálafl. eða hvaða félagssamtök sem eru á landinu, en vitanlegt er, að um slíkar birtingar af Ríkisútvarpsins hálfu er ekki um að ræða, að Ríkisútvarpið flytji þær sem sínar fréttir, því að í langflestum tilfellum eru þær birtar eftir tilmælum þeirra, sem að þeim standa, og ber það því ekki ábyrgðina á þeim. - Hvernig sem á þetta mál er litið, er það augljóst, að Ríkisútvarpið hefur fullkomlega gætt hlutleysis síns og, eins og ýmsir hafa tekið fram, miklu betur en oft endranær. Vil ég því undirstrika það, sem áður hefur verið sagt hér við þessar umr. viðvíkjandi aðalflm. till., - að undir hans forsjá hefði miður verið gætt hlutleysis útvarpsins heldur en í sambandi við þær gerðir, sem hér um ræðir.