Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Svo sem kunnugt er var ráðgert að málefni fatlaðra færu til sveitarfélaganna um næstu áramót. Frá því var horfið m.a. vegna beiðni frá Reykjavíkurborg sem taldi sig vanbúna að taka við málaflokknum að svo stöddu. Því var frestað en þannig stendur á að gera þarf lítils háttar lagabreytingu vegna þessarar frestunar því að annars mundu umboð svæðisráða og framkvæmdastjóra svæðisskrifstofa falla niður um áramótin. Þetta litla frv. gengur út á að gefa heimildir til þess að endurskipa svæðisráð og framkvæmdarstjóra svæðisráða um málefni fatlaðra eftir 1. jan. 1999 en þá fellur umboð þeirra niður samkvæmt lögum. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira en óska eftir því að frv. verði sent hv. félmn. til athugunar. Reyndar er rétt að taka það fram að undirbúningi að yfirfærslunni hefur verið haldið áfram af fullum krafti og frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem málefni fatlaðra eru felld inn í félagsþjónustulögin er nær fullbúið.

Herra forseti. Hér er lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um málefni fatlaðra sem felur í sér frestun á því að færa þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna. Ég hygg að almenn samstaða sé um að rétt og eðlilegt sé að þessi málaflokkur sé hjá sveitarfélögunum. Forsenda þess að það gangi upp og við séum að færa málin til betri vegar með því að flytja þau til sveitarfélaganna er að málaflokknum fylgi nauðsynlegir tekjustofnar. Vanda þarf til verka við þennan flutning svo að við getum vænst þess að þjónustan við fatlaða verði betri við þá breytingu. Ég hefði talið mikilvægt, þegar ráðherrann er að biðja um lagabreytingu til þess að fresta þessum tilflutningi, að við hefðum getað fengið betri sýn yfir stöðuna en fram kom í máli hæstv. ráðherra þegar hann mælti fyrir þessu frv. Eins og ráðherrann greindi frá og kemur reyndar fram í þessu frv. þarf að breyta þrennum lögum, það þarf náttúrlega ný lög um félagsþjónustu sveitarfélaga sem mér heyrðist á hæstv. ráðherra að væru svo til tilbúin og síðan að breyta lögum um tekjustofna sveitarfélaga og sérstök lög um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Mér er kunnugt um það og auðvitað er nauðsynlegt að fram fari úttekt á stöðunni í þessu málaflokki og hve mikið fjármagn þarf að flytja frá ríki til sveitarfélaga við þessa breytingu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvað líði þessari fjárhagslegu úttekt sem var verið að gera, hvort hann hafi upplýsingar um stöðuna að því er varðar þörf fyrir þjónustuúrræði og biðlista. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að þingið geri sér grein fyrir því um leið og ráðherra fær þessa heimild hver staðan er eins og málið stendur nú. Ég hef upplýsingar um, staðan virðist vera sú, og ég spyr hæstv. ráðherra hvort rétt sé að 777 fatlaðir einstaklingar bíði eftir þjónustuúrræðum á landinu öllu. Eftir því sem mér skilst er um það marga að ræða að búsetuúrræði vanti og á biðlistum bíði mjög margir eftir búsetuúrræðum. Í Reykjavík eru á biðlista um 380 og á Reykjanesi bíða 276 á öðrum stöðum á landinu bíða alls 277. Það sem vakti athygli mína þegar ég leitaði upplýsinga um þessa stöðu var að 188 fatlaðir einstaklingar bíða eftir félagslegum íbúðum. Það eru náttúrlega miklu fleiri en ég gerði mér nokkurn tíma grein fyrir. Það er alveg ljóst að það er ámælisvert og sýnir þróunina í þessum málaflokki að fatlaðir skuli ekki geta nýtt sér að verulegu leyti félagslegar íbúðir og þurfi ekki að vera háðir sambýlum eða öðrum búsetuformum. Ég hygg að varla sé hægt að vænta þess að þessir fötluðu einstaklingar fái á næstunni félagslegar íbúðir vegna þess að á landinu öllu á að veita fjármagn í 120 slíkar á næsta ári til sveitarfélaga og félagasamtaka. Hér er greinilega þörf fyrir 188 félagslegar íbúðir fyrir fatlaða. Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef, upplýsingar sem ég tel að ráðherra ætti að gefa okkur við þessa umræðu ef hann á annað borð hefur þær. Hæstv. ráðherra hefði átt að gefa okkur vitneskju um stöðuna í þessum málum við þessa umræðu. Athugasemdir mínar lúta að því að ráðherrann upplýsi okkur um stöðuna, þ.e. hvað biðlistar eru langir, hve margir bíði og hvort hann getur staðfest tölurnar sem ég er hef, hvort það liggi fyrir grófar upplýsingar um hvað kosti að leysa úr þeirri þörf sem nú er. Það gefur okkur þá einhverjar hugmyndir um hve mikið þurfi að flytja af fjármagni frá ríki yfir til sveitarfélaga þegar þetta verður að veruleika. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra að því þegar hann talar um að beiðni hafi borist frá borgarstjórninni í Reykjavík um að fresta yfirfærslunni hver hafi verið ástæðan þeirrar frestunar. Hæstv. ráðherra nefndi að Reykjavíkurborg væri vanbúin til að taka við málaflokknum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það ekki fyrst og fremst það að lagabreytingar eru ekki tilbúnar að sú fjárhagslega úttekt sem þarf að liggja fyrir er ekki fengin og sé ekki fengin niðurstaða milli sveitarfélaganna og ríkisins um tilfærslu á fjármagni yfir til sveitarfélaganna við þennan tilflutning? Ég spyr hvort það sé ekki hin raunverulega ástæða þegar ráðherra nefnir að Reykjavíkurborg sé vanbúin að taka við málaflokknum. Mér finnst að í þeim orðum felist að raunverulega standi upp á sveitarfélögin að taka við þessum málaflokki en ekki að ríkisvaldið standi við sinn hlut í þessu máli. Ég hygg að það standi miklu frekar upp á það. Ég get ímyndað mér að sveitarfélögunum sé kannski nokkuð órótt að taka við þessum málaflokki eins og staðan er nú, sérstaklega þegar við erum að fara að ræða fjárlögin við 2. umr. Þar er um að ræða verulega skerðingu á Framkvæmdarsjóði fatlaðra, um 250 millj. eða einhvers staðar þar um kring ef ég man rétt. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að skýra þetta nokkru nánar en hann gerði við framsögu málsins. Í lokin vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í það að í fyrri lögum var fest niður ákveðin dagsetning, hvenær tilfærslan ætti að vera, þ.e. 1. jan. 1999. Nú biður ráðherrann um opna heimild til að tímasetja tilfærsluna. Ég hefði talið eðlilegt að sett væri niður ákveðin dagsetning til þess að halda ríkisvaldi og sveitarfélögum við efnið en þetta væri ekki skilið eftir opið. Ég hefði talið eðlilegt að sett yrði niður dagsetning eins og 1. jan. árið 2000. Mér finnst ekki nógu gott að skilja þetta eftir alveg opið eins og hér á að gera. Ég vil í lokin segja, herra forseti, að eins og staðan er sé ég ekki annað en nauðsynlegt sé að styðja þá lagabreytingu sem hæstv. ráðherra leggur til en finnst vanta töluvert mikið upp á að hæstv. ráðherra upplýsi þingið betur um stöðuna eins og hún er nákvæmlega þessa stundina þegar hann biður um þessa lagabreytingu.

Herra forseti. Mér finnst sjálfsagt að verða við ósk hæstv. félmrh. um að fresta yfirtöku málefna fatlaðra til sveitarfélaganna sem borin er fram af borgarstjórnarmeirihlutanum í Reykjavík en lýsi jafnframt vonbrigðum mínum með að sveitarfélögin og Reykjavíkurborg skuli ekki treysta sér til að taka við þeim verkefnum sem áformað var að færu til þeirra strax eftir að sveitarfélögin tækju við grunnskólanum. Ég lýsi vonbrigðum mínum, sérstaklega vegna þess að þetta mál var mjög lengi í undirbúningi og bæði samtök fatlaðra, svæðisstjórnir og þeir sem sinna þessum málaflokki hafa verið að undirbúa yfirtökuna og yfirfærsluna í lengri tíma og kannski beðið með ýmsar úrlausnir þar til sveitarfélögin kæmu að málinu. Kannski verður að sýna því skilning að sveitarfélögin séu enn í hálfgerðum sárum eftir yfirtöku grunnskólans og hafi á sínum tíma ekki áttað sig á umfangi þess verkefnis. Sveitarfélög eins og Reykjavíkurborg hefðu samt átt að geta áttað sig betur á því en nokkrir aðrir sem að þessum málaflokki standa. Eftir því sem manni sýnist hefur Reykjavík, eitt af örfáum sveitarfélögum á landinu, farið út í að hækka skatta og millifæra fjármuni frá fyrirtækjum borgarinnar til að geta staðið undir lögbundnum verkefnum sem þau í meiri hlutanum hafa undirgengist að taka að sér. Þetta er að sjálfsögðu áfellisdómur yfir störfum R-listans í Reykjavík og er slæmt til þess að vita að grípa þurfi til svo erfiðra ákvarðana og draga úr þeim krafti og þeirri uppbyggingu sem menn vonuðust til að kæmi inn í starf fatlaðra með yfirtöku sveitarfélaganna. Við vitum það, og það kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að mörg verkefni bíða úrlausnar hjá fötluðum og húsnæðismál þeirra hafa því miður ekki þróast þannig að hægt sé að sinna brýnustu þörfum. Ég þekki það úr kjördæmi mínu að mjög mikið af fötluðu fólki fær ekki úrlausnir eins og gert er ráð fyrir samkvæmt lögum og beðið er með mjög fatlaða einstaklinga á heimilum sem þurfa svo sannarlega á langtímaúrræðum að halda. Það hefur reynst fjölskyldum mjög erfitt til úrlausnar. Ég mundi segja, herra forseti, að væri mjög vanhugsað að ætla sér að ákveða þessa nýju dagsetningu 1. jan. 2000. Það er alveg ljóst að sveitarfélögin þurfa mun lengri tíma til að fara yfir þessi mál og átta sig á því hvort þau geti í rauninni tekið yfir þennan málaflokk. Mér hefur heyrst, eftir síðustu fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna, að þeim finnist nóg komið af verkum til sveitarfélaganna í bili. Reykjavík hefur gengist fyrir því og verið í forustu fyrir að óska hreinlega eftir því að þessi yfirtaka fari ekki fram. Reykjavík sem er náttúrlega langstærsti aðilinn að þessu verkefni hlýtur að hafa gert sér grein fyrir því að það var ekki spurning um einhverja daga eða vikur. Þetta hlýtur að vera spurning um einhver ár og jafnframt spurning um hvort af þessu verði. Ég held að nauðsynlegt sé að eyða þessari óvissu. Óvissan er verst og uppbyggingin bíður. Hana má ekki tefja með einhverjum bráðabirgðalausnum og ég mundi segja að það væri hárrétt ákvörðun hjá hæstv. félmrh. að hafa heimildina opna og gera ráð fyrir að nokkur ár liðu þangað til þessi yfirtaka ætti sér stað.

Herra forseti. Það er ekki hægt annað en mótmæla þessum málflutningi talsmanna Sjálfstfl. í hverju málinu á fætur öðru sem kemur fyrir á Alþingi. Ef á einhvern hátt er hægt að koma höggi á meiri hlutann í Reykjavík þá er allt tínt til og dregið inn í umræðuna eins og við heyrðum á máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar áðan. Það þykir t.d. sérstök ósvífni af Reykjavíkurborg að nýta, þó ekki til fulls, útsvarsprósentuna sem sveitarfélögum er heimilt að leggja á. Það er t.d. aldrei minnst á að Vestmanneyingar hækkuðu útsvarið um svipað leyti. Og hverjir fara með völdin þar? Eru það ekki flokksbræður hv. þm.? Nei, það er allt í lagi. En ef það er gert í Reykjavík þá ætlar allt vitlaust að verða af því að hér situr vinstri meiri hluti. Hver ætli útsvarsprósentan sé í Reykjanesbæ? Hver ætli hún hafi verið í Njarðvíkunum þegar hv. þm. fór með völdin þar? Ég held að við ættum þá að fara betur yfir þessi mál og ofan í saumana á því hvernig þessir hlutir standa. Að ætla að fara að kenna þessu um að málefni fatlaðra skuli ekki vera nógu vel á vegi stödd sem slík. Mér þykir nú hv. þm. vera farinn að höggva ansi nærri sér. Hvað hefur ríkisstjórnin sem hv. þm. hefur stutt gert í málefnum fatlaðra sl. sjö ár? Hvernig hefur verið farið með Framkvæmdasjóð fatlaðra? Við skulum fara aðeins yfir það í umræðu um fjárlögin á eftir, herra forseti, ef menn vilja hefja þann leik. Ég er á mælendaskrá og ætla að fagna því 

Herra forseti. Ég get upplýst hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um að útsvarið í Reykjanesbæ er lægra en í Reykjavík. Það er 11,75%  Reykjanesbær og sveitarfélögin á Suðurnesjum eiga Hitaveitu Suðurnesja sem hefur frá upphafi verið rekið mjög sjálfstætt og sveitarfélögin sem slík hafa ekki tekið fjármuni beinlínis úr þeim rekstri. En Reykjavíkurborg hefur, reyndar í áraraðir, tekið peninga út úr rekstri Hitaveitunnar til að standa undir eðlilegum rekstri Reykjavíkurborgar. Undir stjórn Reykjavíkurlistans hefur þetta keyrt um þverbak þar sem ekki er nóg með að þeir taki hærri upphæðir en nokkurn tíma fyrr út úr rekstrinum heldur er fyrirtækið þar að auki skuldsett upp á milljarða. Brotlending R-listans í þessu máli, sérstaklega eftir kosningarnar, er því mjög athyglisverð og eðlilegt í ljósi þess að þeir treysti sér ekki til að taka við nýjum málaflokkum til borgarinnar. Ég held að þetta hitti engan annan fyrir en vinstri meiri hlutann sjálfan í Reykjavík. Honum hefur því miður mistekist flest það sem hann lofaði á sínum tíma, eins og t.d. að ná tökum á fjármálunum.

Var þetta um málefni fatlaðra?

Herra forseti. Þetta svar hv. þm. Kristjáns Pálssonar var alveg dæmigert fyrir tilraunir íhaldsins til að draga rógsherferð sína gegn R-listanum og Reykjavíkurborg inn í hvað sem er. Mál af þessu tagi, sem á ósköp lítið skylt við þá skítadreifingarherferð íhaldsins sem er í gangi, er tekið hér upp. Þetta er alveg með ólíkindum. Svo neita menn að horfast í augu við staðreyndirnar. Staðreyndin er sú að útsvarið í Reykjavík var með því lægsta sem finnanlegt var meðal sveitarfélaga af þessari stærðargráðu. Það eru bara svefnbæirnir utan við Reykjavík sem hafa komist upp með að hafa lægra útsvar vegna þess að þeir eru í dekurstöðu. Þó að Reykjanesbær verði með aðeins lægra útsvar eftir hækkun Reykjavíkur þá sýndi hv. þm. fram á að útsvarið var áður hærra í Reykjanesbæ heldur en í Reykjavík. Hvað með Kópavog og Gunnar Birgisson, kraftaverkamanninn mikla? Hann er búinn að keyra á hærra útsvari í þessum mikla bæ, Kópavogi, en Reykjavík hefur gert. Hvað með Vestmannaeyjar? Hv. þm. svaraði því engu. Þetta eru auðvitað dæmi um það sem við höfum upplifað síðustu daga, vikur og mánuði, að íhaldið er í einni allsherjarskítadreifingarherferð hvað Reykjavíkurborg varðar og meiri hlutann hér. Ég er enginn sérstakur aðdáandi R-listans og tek ekki að mér að verja hann út af hverju sem er. Ég hef gagnrýnt ýmislegt sem hann hefur staðið fyrir. Svona málflutningi situr maður hins vegar ekki þegjandi undir. Það er alveg gjörsamlega ástæðulaust að láta íhaldið komast upp með það.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hóf þessa umræðu, tók að bera saman útsvör tveggja sveitarfélaga og dró svo Vestmannaeyjar þar að auki inn í það. Hann getur sjálfur tekið það til sín að hafa hafið einhverja skítaherferð á hendur einhverjum. Aftur á móti dró ég bara fram staðreyndir  Það hefur ekkert farið á milli mála að eftir að vinstri meiri hlutinn tók við Reykjavíkurborg hefur höfuðborgin breytt um svip. Það gíruga svipmót sem mér finnst komið yfir Reykjavíkurborg eftir að Reykjavíkurlistinn tók yfir, þar sem allt er reynt til þess að draga til sín það sem hefur hingað til verið sátt um að yrði út um land. Það hefur því miður einkennt þau störf sem R-listinn hefur staðið fyrir.

Forseti á að áminna manninn. Hann er að ...

Herra forseti. Þessi málflutningur hv. þm. er með ólíkindum og ótrúlegt hve langt þingmaðurinn seilist til að hefja máls á útsvarshækkun hjá Reykjavíkurborg þegar til umræðu er flutningur á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga. Hv. þm. ætti að líta sér nær, t.d. að því er varðar Kópavog. Kópavogsbúar hafa búið við útsvarshækkun allan þann tíma sem íhaldið hefur stjórnað, hið sama og Reykjavíkurborg gerir nú fyrsta skiptið í mörg herrans ár. Það hefur aldrei heyrst í hv. þm. þó Kópavogsbúar hafi mátt búa við miklu hærri útsvarsálagningu en Reykvíkingar sl. fimm ár ef ekki lengur. Félagsleg þjónusta er síðan miklu betri í Reykjavík en nokkurn tímann í Kópavogi. Aldraðir eru t.d. hlutfallslega miklu fleiri í Reykjavík en úti á landi eða í kjördæmi hv. þm. Sama má segja um fjárhagsaðstoð. 20% þeirra sem fengu fjárhagsaðstoð 1996 áttu árið áður lögheimili í öðrum sveitarfélögum. Ég held að það séu fá sveitarfélög, ef nokkur, sem búa betur að fötluðum en Reykjavíkurborg Þessi málflutningur hv. þm. er því alveg með ólíkindum. Það að kenna Reykjavíkurborg um að þessu sé frestað og Reykjavík sé vanbúin til að taka við þessu er ekki boðlegur málflutningur. Fyrir það fyrsta var allt of lítið fjármagn flutt til sveitarfélaganna þegar grunnskólinn var færður yfir til þeirra. Sveitarfélögin eru að súpa seyðið af því núna. 15 milljarðar af skuldahala sveitarfélaga eru vegna verkefna sem ríkið hefur fært yfir til þeirra. Það er fyrst og fremst vegna þess að ríkið hefur ekki skilað niðurstöðu sinni að því er varðar fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, um hve mikið fjármagn verði flutt yfir til sveitarfélaganna við yfirtöku þeirra á málefnum fatlaðra, að málið er vanbúið. Það eru allar staðreyndir málsins. Ég held að hv. þm. ætti að muna að það á að skerða Framkvæmdasjóð fatlaðra um 250 millj. sem 

Herra forseti. Hv. þm. fer um víðan völl og talar um að Kópavogur ætti frekar að vera mér hugleikinn en Reykjavíkurborg. Ég get lýst því hér yfir, herra forseti, að ég er afskaplega hreykinn af því hvernig núverandi meiri hluti hefur tekið á málefnum Kópavogsbæjar.

Og útsvarinu þar síðastliðin ár.

Ef við lítum á Kópavog sem bæ, eftir að þar hefur verið sjálfstæðismeirihluti í átta ár, þá hefur hann tekið algjörum stakkaskiptum. Hvað hefur gerst?  Staðreyndin er sú að Reykjavíkurborg óskar eftir því að flutningi á málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna verði frestað. Ég veit ekki til þess, eftir því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, að óskað hafi verið eftir að fresta málinu um eitt ár. Ég veit ekki betur en óskað hafi verið eftir því að þessu máli yrði frestað og ósköp eðlilegt að það yrði gert um óákveðinn tíma, enda Reykjavíkurborg ekki tilbúin til þess að taka við þessum málaflokki. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ítrekaði það hér sjálf að hún vildi fá betri skýringar á hvers vegna Reykjavíkurborg hefði beðið um þessa frestun, en eins og ég hef sagt hér áður þá liggur það í augum uppi. Þeir treysta sér ekki til að taka við þessu.

Forseti verður að minna hv. þm. á að málefni fatlaðra eru hér á dagskrá.

Herra forseti. Hv. þm. er á mjög hálum ís þegar hann talar um að hann sé mjög hreykinn af Kópavogi. Það var gripið hér fram í og réttilega bent á að skuldastaða Kópavogs er með því versta sem þekkist. Hver var að hækka núna dagvistargjöldin? Var það ekki Kópavogur sem hefur verið með útsvarshækkun upp á 12%, eða miklu meira en Reykjavíkurborg í mörg ár? Það er staðreynd að síðan íhaldið tók við Kópavogi hefur staðan þar versnað að því er varðar félagslega aðstoð við íbúana, m.a. með ýmsum hækkunum á þjónustugjöldum. Ég frábið mér að snúið sé út úr málflutningi mínum þannig að ég hafi sagt að Reykjavík væri vanbúin til yfirfærslunnar. Það kemur fram að ýmis önnur sveitarfélög hafa beðið um þessa frestun. Hún á sér þá skýringu að fjármálalegt uppgjör út af þessum flutningi liggur ekki fyrir. Ætlunin er að skerða þennan tekjustofn, Framkvæmdastjóð fatlaðra, um 250 millj. á næsta ári. Talað er um að 777 einstaklingar séu á biðlista eftir þjónustuúrræðum sem setja á yfir til sveitarfélaganna. Auðvitað er nauðsynlegt að þessu fylgi fjármagn en það liggur bara ekki fyrir, hvorki fjármagn sem flytja á yfir né að tilbúin séu lög sem vitað var að þyrfti að breyta. Það er meginástæða þess að beðið er um þessa frestun. Það eru staðreyndir sem hv. þm. á auðvitað að viðurkenna.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli forseta á því að helmingurinn af andsvari hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fór í að ræða um Kópavog. Ég ætla ekki að blanda Kópavogi eða öðrum sveitarfélögum inn í þetta mál frekar. Ég vil bara ítreka þá skoðun mína að það er alvarlegt að málefni fatlaðra skuli vera í hálfgerðu limbói á milli ríkis og sveitarfélaga um hvar þau eiga að lenda. Það kemur engum verr en þeim sem vinna að þessum viðkvæma málaflokki. Ég vil ítreka að ég tel mikilvægt að ráðherra taki ákveðið á málinu. Að ímynda sér að þetta geti gengið eftir ár finnst mér óeðlileg niðurstaða miðað við það sem fram kom á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna. Eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur treysta mörg sveitarfélög sér ekki til að taka við málefnum fatlaðra að svo búnu. Það kom fram á þessari ráðstefnu. Að sjálfsögðu er það Reykjavíkurborg sem hefur forustu um að biðja um frestunina þó svo önnur taki undir. Ég held að það þurfi lengri tíma til að ígrunda þessi mál og til þess höfum við nægan tíma, enda fötluðum í sjálfu sér vel borgið hjá ríkinu. Aftur á móti hef ég, herra forseti, ávallt talið þennan málaflokk henta betur sem rekstrarform hjá sveitarfélögunum. Nálægðin við málaflokkinn er slík að sveitarfélög og sveitarstjórnarmenn geta fremur leyst úr þeim málum.

Herra forseti. Í gær stóðu fundir mun lengur en gert hafði verið ráð fyrir vegna þess að eftir þrábeiðni stjórnarflokkanna var fallist á að taka fyrir nokkur mál eftir umræðuna um gagnagrunninn. Það endaði með því að fundi lauk ekki fyrr en seint á tíunda tímanum í gærkvöldi. Síðan féllst stjórnarandstaðan á að taka fyrir nokkur mál á málasviði félmrh. nú á undan fjárlagafrv. í dag. Við gerðum þá ráð fyrir því, og formaður þingflokks Sjálfstfl., að sú umræða tæki kannski ekki mjög langan tíma. Núna hefur Sjálfstfl. beitt sér fyrir því að þessi umræða hefur tekið lengri tíma en gert var ráð fyrir. Það er þakkarvert og þýðir væntanlega jafnframt að stjórnarflokkarnir séu fallnir frá því að ræða fjárlagafrv. í dag. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því, og formann þingflokks Framsfl. líka sem er hér stödd, hvort tilfellið sé þá að stjórnarflokkarnir séu ákveðnir að ræða ekki um fjárlagafrv. í dag heldur um málefni fatlaðra sem nauðsynlegt er að ræða, sérstaklega í ljósi þess mikilvæga málflutnings sem hér hefur verið hafður í frammi af hálfu hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Ég vil því spyrja hvort ekki sé nauðsynlegt að skoða þessa stöðu á ný og segi sem mína skoðun: Ég tel að nú eigi að gera fundarhlé og endurmeta fundarhaldið. Það gengur ekki að þvæla málum svona undan sér eins og nú er. Með þessu áframhaldi verður hér fundur langt fram á nótt í nótt og allan daginn á morgun um fjárlagafrv. eins og málin standa núna. Það hafði verið gert ráð fyrir að þannig tækist að halda á málum að fram færi atkvæðagreiðsla um fjárlagafrv. í fyrramálið og nefndarfundir yrðu á morgun og á mánudaginn. Ef menn hins vegar kjósa, sem er þakkarvert, að ræða málefni fatlaðra, þá tel ég að við eigum að taka um það ákvörðun. Ég spyr hæstv. forseta hvort honum sé kunnugt um að það sé ákvörðun stjórnarflokkanna að dagurinn í dag verði tekinn í umræður um málefni á sviði félmrh., þar á meðal málefni fatlaðra, eða hvort ætlunin er að fara í fjárlagafrv. Það verður að gera annað hvort en hvort tveggja verður ekki gert. Í þessum sal er eins og kunnugt er bara einn ræðustóll.

Forseti vill taka fram að hann taldi, þegar þessi þrjú mál á málefnasviði hæstv. félmrh. voru tekin fyrir í morgun, að þau mundu taka örstutta stund og vonast reyndar enn til að svo verði.

Herra forseti. Samkvæmt starfsáætlun þingsins stóð til að 2. umr. um fjárlög færi fram fyrir viku. Lengi vel átti hún að fara fram á þriðjudaginn var eða miðvikudag. Nú er kominn föstudagur. Hér stóð til að ræða fjárlög íslenska ríkisins en hvorki Reykjavíkurborgar né Kópavogskaupstaðar því ekki veitir af deginum til að ræða fjárlög íslenska ríkisins. Ég dróst á það með miklum semingi í gær, af tillitssemi við hæstv. félmrh., að hér yrði mælt fyrir þremur málum sem þurftu að komast til nefndar. Hæstv. félmrh. var vant við látinn hluta dagsins í gær. Því var haldið fram, eins og fram kom hjá hæstv. forseta, að þessi mál mundu taka mjög skamman tíma í umræðu. Hér heldur fulltrúi Sjálfstfl. hins vegar uppi ræðuhöldum og þrasi. Ég mótmæli því að þannig sé gengið á þann tíma sem verja átti til umræðu um fjárlög næsta árs. Ég legg til að þessum málum verði hreinlega frestað og tekið til við að ræða fjárlögin eins og til stóð.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með stjórnarandstöðunni hvað þetta varðar. Meiningin var að ræða fyrst og fremst fjárlög í dag. Reyndar vissi ég ekki af því fyrr en ég sá dagskrána að önnur mál hefðu verið tekin fram fyrir og þykir það síðra. Engu að síður, ef mögulegt hefði verið að koma þeim málum áfram án þess að um þau yrði mikil umræða, þá hefði það í sjálfu sér verið til bóta. En ef, eins og hv. þm. Svavar Gestsson lét koma fram, þingmaður stjórnarflokks, ég skildi hann svo, hefur vakið upp umræðu sem gæti tekið langan tíma, þó það sé kannski ekki þingmaður sem ég ber mikla ábyrgð á, þá tel ég engu að síður vænlegra að fresta þessari umræðu en setja umræðuna um fjárlög í hættu og mælist þá til þess.

Herra forseti. Það kom mér á óvart í gær þegar sú ósk var sett fram við okkur þingflokksformenn að við tækjum mál á dagskrá í morgunsárið, áður en gengið yrði til umfjöllunar fjárlaga. En ég féllst á það. Ég átti sjálf ekki von á því að mjög mikil umræða yrði um þessi mál en mætti þó strax í upphafi fundar, enda eru þessi mál á málasviði félmn. og koma til umfjöllunar þar. Ég vil hins vegar segja, herra forseti, að ég hef þörf á að ræða a.m.k. nokkuð um þetta mál sem hér er á dagskrá, flutning málefna fatlaðra til sveitarfélaganna, og ekki síst vegna þeirrar umræðu sem þegar hefur farið fram. Ég lít svo á að það sé algjörlega í höndum stjórnarflokkanna og forseta hvort þeir hyggjast halda áfram með málefni félmrh. Við féllumst í gær á að taka þau fyrir í upphafi fundar. En það er alveg ljóst eins og málin hafa farið af stað að hér verður einhver umræða. Menn verða að gera upp sig sig hvort þeir eigi að hætta á að þessi mál dragist eitthvað fram í hádegið og hefja þá umræðu um fjárlög eða hvað stjórnarflokkarnir afráða. En þetta er frekar vandræðalegt, herra forseti.

Herra forseti. Það kemur mér mjög á óvart ef ekki er leyfilegt að tala um málefnin sem eru á dagskrá. Á dagskránni gat ég ekki séð að neitt stæði um að gert hefði verið samkomulag við minni hlutann um að ekki mætti ræða þetta nema einhvern ákveðinn tíma. Ég segi bara alveg eins og er að það eru ótrúlega mikil sárindi hjá hv. þm. minni hlutans ef einhver vogar sér að ræða um R-listann í Reykjavík í sambandi við þessi mál. Það að ímynda sér að R-listinn eða minni hlutinn séu einhverjar heilagar kýr í þessu sambandi er misskilningur. Ég mótmæli málflutningi eins og hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur, að tala um það sem einhvers konar þras að ræða málefni fatlaðra. Það er á lágu plani, hv. þm.

Það sagði ég ekki.

Þú sagðir það, hv. þm.

Vegna þess ófriðar sem nú ríkir hér hefur forseti tekið ákvörðun um að fresta umræðu um málefni fatlaðra og taka þegar fyrir 8. dagskrárliðinn.

Herra forseti. Undanfarin þrjú ár hefur landsframleiðsla aukist meira en samanlagt næstu átta ár á undan. Hagvöxtur hefur verið um eða yfir 5% á ári sem er mun meira en er að jafnaði í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Atvinnuleysi varð mest 5% af mannafla árið 1995 en er nú undir 3% og fer minnkandi. Það segir sig sjálft að það reynir mjög á þolrifin í hagkerfinu við þessar aðstæður og ábyrgð þeirra sem fara með hagstjórnina er mikil því meginmáli skiptir varðandi framtíðarhagvöxt og lífskjarabata að varðveita þann stöðugleika í verðlagsmálum sem ríkt hefur hér að undanförnu. Sviptingar í efnahagsmálum á alþjóðavettvangi undanfarin missiri undirstrika rækilega hve mikilvægt það er að gæta varúðar í hagstjórn. Ríkisfjármálin eru í lykilhlutverki í þessu tilliti. Markmiðið hlýtur að vera að ná jöfnuði í ríkisbúskapnum, þ.e. þegar miðað er við meðalárferði. Þannig er skynsamlegt að slaka á markmiðum um tekjuafgang þegar þjóðarbúið verður fyrir áföllum til að draga úr samdrætti í efnahagsstarfseminni en á sama veg er æskilegt að bæta afkomuna þegar góðæri ríkir. Aukin tengsl íslenskra hagkerfisins við erlenda fjármagnsmarkaði og efnahagssamruninn í Evrópu hafa leitt til þess að svigrúm til þess að beita hefðbundnum stjórntækjum peningamála til hagstjórnar hefur minnkað og því hefur mikilvægi ríkisfjármálanna aukist enn frá því sem áður var. Horfur eru á að góðærið sem ríkir í þjóðarbúskapnum haldi áfram á næsta ári. Í framhaldinu er gert ráð fyrir 2,5% hagvexti, sem er svipað og að jafnaði í iðnríkjunum. Þær áætlanir eru þó byggðar á þeirri forsendu að úr rætist í alþjóðlegum efnahagsmálum og að þau lönd sem hafa orðið fyrir skakkaföllum vinni sig smám saman út úr ógöngunum. Ekki eru allir á eitt sáttir um það mat og óhætt að fullyrða að veruleg óvissa ríkir um framhaldið. Frekari samdráttur á alþjóðavettvangi umfram það sem þegar er orðið kæmi að öllum líkindum fram í lakari viðskiptakjörum en reiknað er með í spám nú. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga varðandi spár um þróun efnahagsmála og afkomu ríkisins á næsta ári. Eitt meginviðfangsefni hagstjórnarinnar um þessar mundir er mikill halli á viðskiptum við útlönd. Að verulegu leyti á viðskiptahallinn sér rætur í fjárfestingum fyrirtækja og heimila en þótt spáð sé samdrætti í fjárfestingum á næsta ári er í þjóðhagsáætlun enn spáð um 25 milljarða halla á viðskiptum við útlönd árið 1999. Þetta endurspeglar þá staðreynd að þótt fjárfestingar hafi aukist verulega frá því sem var fyrir nokkrum árum þá hefur sparnaður ekki aukist að sama skapi. Þessu er brýnt að breyta og stjórnvöld gera það best með því að bæta afkomu ríkissjóðs. Breytingarnar sem orðið hafa á umgjörð efnahagsmála á undanförnum árum, lækkun verðbólgunnar, þróun fjármálamarkaða, aukin samkeppni o.s.frv., eru án efa ein af undirstöðum velgengninnar í þjóðarbúskapnum að undanförnu. Brýnt er að auka enn sveigjanleika og samkeppnishæfni íslensks efnahagslífs og bæta um leið afkomu ríkisins. Við núverandi aðstæður hníga öll rök að því að ríkið gæti aðhalds í fjármálum og skili afgangi á fjárlögum fyrir árið 1999. Á þann veg getur ríkisstjórnin best búið í haginn fyrir áframhaldandi hagsæld. Umfjöllun um fjárlagafrumvarpið og niðurstöður ríkisreiknings eru meðal þýðingarmestu viðfangsefna Alþingis. Sú umfjöllun snýst í stórum dráttum um afrakstur skattheimtu ríkissjóðs og ráðstöfun skatta og annarra tekna hans. Í þessu ljósi er afar mikilvægt að framsetning allra upplýsinga sem tengjast ríkisfjármálum sé trúverðug og samstaða sé um þær leikreglur sem gilda um framsetningu þeirra. Helsti hlekkurinn í þessu upplýsingakerfi er bókhald ríkisins. Mikilvægt er að þær upplýsingar sem þar er haldið til haga séu nýttar til að efla stjórn ríkisfjármála. Upplýsingarnar nýtast þannig bæði stjórnmálamönnum, stjórnendum ríkisstofnana og ríkisfyrirtækja og ekki síst skattgreiðendum í landinu. Á grundvelli þeirra er hægt að gera grein fyrir ráðstöfun þeirra fjármuna sem skattgreiðendur láta af hendi til sameiginlegra þarfa í þjóðfélaginu. Þá ber stjórnendum ríkisfyrirtækja að nýta þessar upplýsingar til að ná fram hagkvæmni í rekstri og tryggja að ákvarðanir Alþingis um heimild til ráðstöfunar skatttekna séu virtar. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 1999 er annað fjárlagafrumvarpið sem byggir á ákvæðum laga um fjárreiður ríkisins frá árinu 1997 hvað varðar framsetningu og efnisskipan. Lögin um fjárreiður ríkisins fólu í sér þá meginbreytingu að framvegis skyldi framsetning fjárlaga og ríkisreiknings vera samræmd. Samræmingin felst fyrst og fremst í því að fjárlög eru nú sett fram á rekstrargrunni á sama hátt og ríkisreikningur. Framsetning þessara upplýsinga verður því framvegis mjög í stíl við það sem almennt gildir um reikningshald fyrirtækja. Því má ætla að auðveldara verði að bera saman og meta árangur af rekstri ríkisstofnana við hinn almenna markað. Í annan stað og ekki síður mikilvægt er að reikningsskil ríkissjóðs séu samanburðarhæf við ríkisfjármál annarra landa. Í því sambandi skiptir máli að flokkun tekna og gjalda og skilgreining þeirra aðila sem reikningsskil hins opinbera ná til fari að alþjóðlegum stöðlum og reglum. Þrátt fyrir mjög veigamiklar breytingar var ekki stigið það skref nú að eignfæra fastafjármuni í efnahagsreikningi ríkissjóðs með sama hætti og tíðkast hjá fyrirtækjum almennt. Á hinn bóginn verður eignarhlutur A-hluta ríkissjóðs hjá aðilum utan hans framvegis færður til viðbótar peningalegum eignum og er það breyting frá því sem áður var. Þeir þættir sem ég hef nefnt munu bæta til muna notagildi reikningsskila ríkissjóðs. Sú reynsla sem fengist hefur af hinni nýju skipan er að sjálfsögðu takmörkuð þar sem fyrsta uppgjörstímabilinu er ekki lokið. Ríkisreikningur samkvæmt hinum nýju lögum liggur eðli málsins samkvæmt ekki enn fyrir og því er enn sem komið er ekki hægt að bera saman áætlun fjárlaga við endanlega niðurstöðu ríkisreiknings. Hins vegar liggur ljóst fyrir að vinnubrögð við gerð fjárlaga hafa breyst frá því sem áður var. Þar sem allar fjárhæðir í fjárlögum skulu vera á rekstrargrunni verður nú t.d. að tíunda allar skuldbindingar sem vitað er um að ríkissjóður muni gangast undir eða falla á hann á uppgjörstímabilinu. Þetta ber að sýna, óháð því hvenær og hvernig viðkomandi skuldbindingar eru greiddar eða gerðar upp. Breytingarnar hafa í för með sér að nú liggja fyrir langtum nákvæmari upplýsingar um afkomuhorfur ríkissjóðs á uppgjörstímabilinu en áður var. Stjórnvöldum og Alþingi er betur ljóst hvaða aðgerða grípa þarf til í ríkisfjármálum til að ná markmiðum í þeim efnum á hverjum tíma. Þetta er nokkuð önnur staða en áður tíðkaðist því oft á tíðum þurfti Alþingi að grípa til sérstakra aðgerða í ríkisfjármálum vegna þess að nákvæmar upplýsingar um skuldbindingar ríkisins lágu ekki fyrir við fjárlagagerð. Þá er ekki vafi á því að hin nýja löggjöf um fjárreiður ríkisins hefur leitt til betri vinnubragða, ekki einungis við gerð fjárlaga heldur ekki síður við framkvæmd og ákvörðun í ríkisfjármálum. Eins og ég gat um að framan liggur ekki enn þá fyrir hvernig allir þættir ríkisfjármálanna sem lögin um fjárreiður ríkisins kveða á um muni ganga fram. Hins vegar er ljóst að sú reynsla sem fengist hefur staðfestir mikilvægi þessarar lagasetningar. Auknar kröfur til starfsmanna hins opinbera í breytilegu starfsumhverfi kalla á að menn séu stöðugt vakandi við endurmat á störfum sínum og leiti leiða til að nýta sem best þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru á hverjum tíma. Eitt mikilvægasta tækið í þessari viðleitni er að til staðar séu traustar upplýsingar sem hægt er að leggja til grundvallar við ákvarðanatöku. Lögunum um fjárreiður ríkisins var m.a. ætlað það hlutverk og bendir fátt til annars en að þau meginmarkmið sem stefnt var að með þeim náist. Fjárlaganefnd hefur að venju fyrir 2. umr. málsins farið yfir gjaldahlið frumvarpsins og tekið viðtöl við fjölmarga aðila og tekið afstöðu til yfir 1.000 beiðna um fjárveitingar. Það liggur í augum uppi að nefndinni er nokkur vandi á höndum í starfi sínu. Fjölmörg félagasamtök, stofnanir ríkissjóðs, samtök um ýmis konar almannahagsmuni, og jafnvel einstaklingar sækja á um kostnaðarþátttöku eða fjárframlög frá ríkissjóði, eða telja hlut sinn vanmetinn í frumvarpinu. Það væri æskilegt að geta tekið undir og mætt sem flestu af þessu, en fjárlaganefnd verður ætíð í starfi sínu að hafa meginmarkmiðið í huga, að skila hallalausum fjárlögum. Það markmið réttlætir að sinna ekki öllu til fulls, vinna verkefni á lengri tíma, en samræmist ýtrustu óskum eða láta verkefni bíða sem eru ekki brýn að mati nefndarinnar. Margir haft orð á því við mig undanfarnar vikur hvort ekki sé léttur leikur að vinna við fjárlögin núna, peningar flæði inn í ríkissjóð úr öllum áttum. Sem betur fer er ástand efnahagsmála þannig nú um stundir að uppsveifla er í atvinnulífinu og tekjur hafa aukist umfram áætlanir. Neyslan hefur einnig aukist og ríkissjóður nýtur góðs af því. Hins vegar vilja margir sækja sinn hlut og ef öllu væri sinnt þá mundi verða verulegur halli á ríkissjóði. Það er grundvallaratriði í efnahagsstjórninni að reka ríkissjóð hallalausan þegar vel árar eins og ég gat um í upphafi máls míns. Hins vegar má aldrei missa sjónar á því að velferðin byggist á öflugu atvinnulífi. Viðbótarútgjöld til hinna ýmsu málaflokka verða að byggjast á aukningu þjóðartekna. Þetta samhengi má aldrei slitna. Grundvöllur hins svokallaða góðæris í efnahagsmálum er sá að sjávarútvegurinn hefur verið að styrkja stöðu sína og ávinningurinn af því deilist til ríkissjóðs og út um allt þjóðarbúið. Samhliða hafa ýmsar aðrar greinar atvinnulífsins svo sem hugbúnaðargerð, ferðaþjónusta og orkufrekur iðnaður lagt meira til þjóðarbúsins en áður. Það er mikil nauðsyn að atvinnulífið hvíli á sem flestum stoðum, svo niðursveifla í einni grein, t.d. í sjávarútvegi, setji ekki afkomu þjóðarbúsins í hættu, bæði afkomu einstaklinga, fyrirtækja og ríkissjóðs. Þess vegna er farsælast að sem flestar atvinnugreinar hafi möguleika til framþróunar. Það er afar brýnt að hafa þetta í huga í þeirri umræðu sem nú fram um framþróun í atvinnumálum þar sem talið er óæskilegt að atvinnugreinar eins og orkufrekur iðnaður vaxi, en framþróun eigi að byggja framar öðru á ferðaþjónustu og hugbúnaðargerð, auk sjávarútvegsins. Einnig er afar brýnt á þessum óvissutímum í sjávarútvegi að leitast við að finna leiðir í þeim málaflokki sem tryggi jafnræði í greininni og hagkvæmni í rekstri og byggð í landinu. Þetta einstigi er ekki auðvelt að feta. Ég nefni þetta í umræðu um ríkisfjármál vegna þess að samhengið milli velferðarinnar og atvinnulífsins vill stundum gleymast. Ég mun áður en ég geri grein fyrir breytingartillögunum geta um nokkur atriði sem hafa verið fyrirferðarmikil í starfi nefndarinnar og geta um áherslur sem hún lagði. Launamálaþátturinn hefur reynst erfiður viðfangs og eru ekki öll kurl komin til grafar hvað hann snertir, þótt tekið sé á stórum hluta vandans í frumvarpinu og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Kjarasamningar hafa miðað að því að færa ýmsar greiðslur, svo sem yfirvinnu, inn í grunnlaunin í þeim tilgangi að gera launakerfið gegnsærra. Í sumum tilvikum hefur þetta leitt til verulegs kostnaðarauka. Heilar starfsstéttir hafa notað hópuppsagnir til þess að ná málum sínum fram. Það er nauðsyn að ná sáttum í samfélaginu sem koma í veg fyrir að slíkum baráttuaðferðum sé beitt. Það getur engan veginn talist réttlátt hvorki gagnvart launamönnum né atvinnurekandanum, hvort sem hann er ríkisvaldið eða einstaklingar. Aðstaða launamanna til að beita slíkum aðferðum er afar mismunandi þar sem sumir eru bundnir af samningum og geta sig hvergi hrært meðan aðrir í skjóli sérhæfingar og eftirspurnar eftir starfskröftum þeirra geta beitt hópuppsagnaaðferðinni til þess að knýja fram launahækkanir. Unnið hefur verið að því af kappi að uppreikna launaliðinn og því mun hann einnig koma fyrir við 3. umr. málsins. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1999 eru 300 millj. kr. á óskiptum lið til verðbóta á laun. Er meðal annars ætlað fyrir kostnaði vegna áhrifa kjaranefndar á laun til prófessora undir þeim lið. Nú er að auki farið fram á 104 millj. kr. til að bæta launakostnað framhaldsskóla en það er til leiðréttingar forsendum sem lagðar voru til grundvallar í reiknilíkani við skiptingu á fjárveitingu til skólanna í fjárlögum árið 1998. Þá er farið fram á tæplega 200 millj. kr. til að bæta vanmetinn kostnað við kjarasamninga hjúkrunarfræðinga og 54 millj. kr. vegna stofnana fatlaðra. Loks eru 30 millj. kr. vegna áhrifa nýlegra kjarasamninga á launakostnað fangavarða. Eftir þessa umræðu er lokið við að bæta alla kjarasamninga sem gerðir hafa verið ef frá eru taldir nýlegir samningar við meinatækna og önnur fámennari félög háskólamenntaðra á sjúkrahúsum. Einnig er verið að endurmeta tiltekin atriði er hafa áhrif á útgjöld sjúkrastofnana vegna kjarasamninga við lækna og launabætur við lækna á hjúkrunarheimilum. Verður gerð tillaga um fjárveitingar vegna þessa við 3. umr. fjárlaga að svo miklu leyti sem kostnaðurinn verður umfram framangreindar 300 millj. kr. Fjárlaganefnd tók þá ákvörðun við fjárlagagerð fyrir yfirstandandi ár að leggja fé til undirbúnings fjarnáms á háskólastigi á Austurlandi. Þessi ákvörðun var upphaf að hraðfara þróun í þessum málum. Fleiri hafa fylgt í þessa slóð og nú er hafinn undirbúningur að fjarnámi og endurmenntun í öllum landshlutum. Meiri hluti fjárlaganefndar ákvað að setja þessi mál í forgang í úthlutunum til menntamála, og veitir fé til þessara mála á Vestfjörðum, Vesturlandi, Suðurlandi og Suðurnesjum og Norðurlandi vestra í breytingartillögum sínum. Auk þess er veitt fjármagn til Kennaraháskólans, Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri til fjarkennslumála. Það er skoðun meiri hlutans að með þessari afgreiðslu sé hægt að gera myndarlegt átak á næsta ári til þess að mæta þeirri hröðu þróun sem verið hefur í þessum málum. Fjarkennsla hefur verið í örri þróun hérlendis og hér er um aðferð til náms að ræða sem jafnar aðstöðu fólks eftir búsetu, með öðrum orðum ósvikið byggðamál. Vissulega tekur tíma að þróa kennsluaðferðir og námsframboð með þessari nýju tækni en mikill áhugi er fyrir hendi. Annan málaflokk undir mennta- og menningarmálum vil ég gera sérstaklega að umræðuefni. Það eru safnamál í víðum skilningi og verndun menningararfsins sem felst í gömlum byggingum. Þróun í safnamálum hefur verið ör undanfarin ár, og hafa söfn af hinu margvíslegasta tagi komist á legg. Ör fjölgun ferðamanna undanfarin ár hefur orðið til þess að litið er til safnauppbyggingar í tengslum við ferðaþjónustu. Starfsemi af þessu tagi hefur víða orðið aðdráttarafl. Það má nefna Vesturfararsetrið á Hofsósi og Sögusetrið á Hvolsvelli sem ljós dæmi um þetta ásamt miklu fleiri söfnum. Fjárlaganefnd hefur fundið vel í starfi sínu að heildarlöggjöf skortir um safnamál í landinu miðað við þær breyttu aðstæður sem uppi eru. Það skortir fastmótaðar reglur um þátttöku ríkissjóðs í þessari starfsemi. Ég fullyrði að pólitískur vilji er til þess að ríkisvaldið komi að þessum málum ásamt heimamönnum. Hins vegar er nauðsyn að um þessi mál gildi reglur sem mismuna ekki þeim aðilum sem leita eftir stuðningi. Gert er ráð fyrir að hækka þann lið sem tilheyrir byggðasöfnun og uppbyggingu þeirra, en verkefni eru mikil á þessu sviði og hafa fjárveitingar hvergi nægt til þess að koma til móts við þá þörf sem uppi er. Einnig hefur verið tekið skref í því eins og á yfirstandandi ári að hækka fjármagn til húsafriðunarsjóðs, en áhuginn fyrir varðveislu gamalla húsa hefur vaxið hröðum skrefum og er það vel. Á undanförnum árum hefur verið varið miklum fjármunum til viðhalds opinberra bygginga sem hýsa æðstu stjórn ríkisins og nú standa yfir endurbætur á Þjóðminjasafninu og á hinu fagra safnahúsi við Hverfisgötu sem er eitt mesta glæsihús hér í borginni. Nauðsyn ber til að setja sér markmið í verndun gamalla bygginga en þær eru hluti menningararfsins. Víða út um land blasa verkefnin við í þessu efni. Endurbótasjóður menningarbygginga hefur haft stærstu verkefnin með höndum en húsafriðunarsjóður hefur komið til aðstoðar mörgum verkefnum víða um land og æskilegt væri að efla hann. Ég vil einnig nefna að meiri hlutinn gerir tillögu um að 40 milljónir fari til Háskóla Íslands vegna kennslukostnaðar. Nú er langt komin vinna við reiknilíkan á vegum háskólans og menntmrn. sem mun sýnilega leiða til aukins kostnaðar. Rétt þykir að koma nú til móts við hluta af þeim kostnaði sem reiknilíkanið mun hafa í för með sér. Einnig er tillaga um að leggja háskólanum til 14 milljónir króna til þess að skapa nemendum sínum lestraraðstöðu. Þar hefur skórinn kreppt að vegna lokunar lestraraðstöðu í Odda og vegna of stutts opnunartíma Þjóðarbókhlöðu. Það er lagt í vald stjórnenda háskólans að ráðstafa þessu fjármagni á þann hátt sem tryggir hag nemendanna sem best og skapar þeim aðstöðu við námið. Komið er að fullu til móts við þá ósk sem nefndinni barst um fjármagn til þessa verkefnis. Nokkuð hefur verið rætt um málefni framhaldsskóla og þá samninga sem í gildi eru og eru byggðir á reiknilíkani. Því hefur verið haldið fram að fámennari skólar búi við of þröngan kost af þessum sökum. Meiri hluti nefndarinnar hefur haft þessi mál í athugun og nefndin öll, og mun hafa þau áfram til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. málsins. Í landbúnaðarmálum er gert ráð fyrir að létta nokkuð fóðurkostnað fóðurstöðva en það er nauðsyn nú vegna niðursveiflu sem hefur orðið á ný í loðdýraræktinni. Hún er sveiflukennd og viðkvæm atvinnugrein, en hún hefur þýðingu í atvinnulífinu hérlendis og er þegar vel gengur fullburða útflutningsgrein. Því er því réttlætanlegt að aðstoða við það að mæta niðursveiflunni sem nú er á mörkuðum fyrir loðskinn. Ég vil einnig minnast á lið sem hefur verið óbreyttur að fjárhæð og heyrir undir landbúnaðarráðuneytið en það eru fyrirhleðslur. Óhjákvæmilegt þykir að hækka þann lið nú vegna nýrra og aðkallandi verkefna og baráttunnar við Markarfljót sem staðið hefur um árabil. Nú er fyrirliggjandi áætlun um að 150 milljónir kr. þurfi til þess að koma böndum á fljótið eins og skynsamlegt þykir. Ljóst er að þetta verk verður að vinna í áföngum og nú eru veittar 15 milljónir til verksins sem er veruleg þó hækkun frá því sem áður var. Önnur ný verkefni eru Klifandi, sem ryðst nú yfir eitt mesta gósenland á landi hér í Mýrdalnum, og Kotá í Öræfum. Það fjármagn sem fer í fyrirhleðslur er einn þátturinn í þeim herkostnaði sem felst í baráttunni gegn eyðingu lands. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að veittar verði 7,5 millj. kr. til dómsmálaráðuneytisins til þess að standa straum af löggæslukostnaði. Hér er haft í huga að leysa það vandamál sem verið hefur um langt árabil um löggæslukostnað á útisamkomum hérlendis. Samkomuhaldarar hafa álitið mismunun fólgna í því að verða að greiða allan löggæslukostnað af þessum samkomum og víða hefur það reynst þungur baggi. Ætlunin er að dómsmálaráðuneytið setji reglur um úthlutun þessara fjármuna og sýslumannsembættin geti sótt um framlög til þess að mæta kostnaði við löggæslu á útihátíðum. Fíkniefnavandinn í þjóðfélaginu hefur verið ræddur á Alþingi, og sá vágestur hefur víðtækar afleiðingar. Ekki fer hjá því að mörg erindi berast til fjárlaganefndar um framlög til meðferðarstofnana fyrir fólk sem hefur lent undir í samfélaginu vegna neyslu fíkniefna og áfengis. Fjöldi fólks vinnur óeigingjart starf hjá meðferðarstofnunum og lyftir grettistaki fyrir takmarkaða fjármuni. Eðlilegt er að ríkisvaldið komi til stuðnings þessum stofnunum og hefur fjárlaganefnd reynt að vinna í þeim anda. Hins vegar vill meiri hluti nefndarinnar undirstrika nauðsyn þess að ríkisvaldið geri samninga um þessa aðstoð við viðkomandi meðferðarheimili þar sem tekið er tillit til þess um hvers konar meðferðarúrræði sé að ræða og meðferðin sé viðurkennd af þar til bærum yfirvöldum. Þetta er nauðsyn til þess að samræmi sé í aðstoð ríkisvaldsins við þessar stofnanir í framtíðinni. Ég mun víkja nánar að einstökum stofnunum í skýringum við breytingartillögur nefndarinnar. Meiri hluti fjárlaganefndar flytur 129 breytingartillögur af ýmsu tagi við fjárlagafrumvarpið við 2. umr. Ég mun gera nánar grein fyrir þeim síðar í ræðu minni en vil nú víkja að nokkrum málum sem enn eru á borði fjárlaganefndar og því hvað helst einkennir það fjárlagfrumvarp sem nú er til umræðu. Ljóst er að nokkur veigamikil mál verða að bíða 3. umr. Fyrst skal nefna tekjuhlið frumvarpsins, en að venju verður fjallað um hana milli 2. og 3. umr. málsins. Nú er liðið á desember og virðisaukaskattskil eru nú í vikunni og eftir að farið hefur verið yfir þau ætti að vera hægt að spá með meiri nákvæmni um þróun mála. Ég vil þó vara við mikilli bjartsýni í þessu efni. Aflabrögð í helstu nytjastofnum svo sem loðnu, síld og rækju gefa ekki tilefni til þess að ætla að tekjurnar vaxi umfram áætlun. Hagstæð þróun afurðaverðs á erlendum mörkuðum gæti orðið til þess að halda í horfinu. Af þeim málum á útgjaldahlið sem koma til umræðu milli 2. og 3. umr. má nefna að fjallað er á vettvangi ríkisstjórnarinnar um hækkun tryggingabóta og niðurstöður þeirrar vinnu munu berast fjárlaganefnd fyrir 3. umr. Í öðru lagi er starfshópur sem settur var á fót fyrir ári að leggja síðustu hönd á skýrslu um vinnu sína við sjúkrahúsin og mun fjárlagnefnd fara yfir þær milli 2. og 3. umr. Þegar hefur verið komið til móts við vanda þeirra í fjáraukalögum og fjárlögum en ljóst er að enn vantar nokkuð upp á að halla þeirra hafi verið mætt. Því er nauðsynlegt að fara yfir niðurstöður starfshópsins áður en gengið er frá fjárlögum og kanna hvort aðgerðir til aðhalds í rekstri stóru sjúkrahúsanna eða samvinna eða sameining einhverra þátta í rekstri þeirra geti mætt hluta vandans. Starfshópur um biðlista í málefnum fatlaðara hefur nú skilað skýrslu til félagsmálaráðherra. Í ljósi þess er nauðsyn að fjallað verði um þau mál milli 2. og 3. umr. málsins. Enn eitt mál sem er til meðferðar hjá ríkisstjórn, og mun koma til meðferðar við 3. umr., er framlög vegna byggðamála. Tillaga til þingsályktunar um byggðamál er til meðferðar hér á hv. Alþingi. Það er ljóst að samþykkt hennar mun leiða til fjárframlaga úr ríkissjóði, og er þar tiltekið 300 milljón krónu framlag til þess að stofna eignarhaldsfélög til þess að vera bakhjarl atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni. Tvö atriði hefur meiri hluti fjárlaganefndar sérstaklega borið fyrir brjósti en það er jöfnun námskostnaðar og niðurgreiðsla húshitunarkostnaðar. Þegar hefur framlag til jöfnunar námskostnaðar verið hækkað um 25 milljónir samkvæmt tillögum sem liggja fyrir. Framlagið er til þess að standa straum af rýmkun réttar til styrkveitinga samkvæmt frumvarpi þar um sem liggur fyrir Alþingi. Sömuleiðis hefur hækkun um 50 milljónir króna sem veitt var á fjáraukalögum árið l997 og kom til útgreiðslu á yfirstandandi ári verið færð inn í fjárlagagrunninn fyrir árið l999 í niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði. Þrátt fyrir þetta þykir fjárlaganefnd rétt að fjalla frekar um þessi tvö mál í tengslum við 3. umr. fjárlaga og umfjöllun um framlög til byggðamála. Herra forseti. Ég mun fara yfir þær breytingartillögur sem fyrir liggja um fjárlögin og þær skýringar sem fylgja. Nefndin hóf störf 21. sept. sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi, dags. 8. okt. sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um frumvarp til fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað áliti og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 36 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem skiptingu fjárfestingarliða, að hafnalið undanskildum. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 1.749,7 millj. kr. til hækkunar. Æðsta stjórn ríkisins. Gerð er tillaga um 18 millj. kr. hækkun á framlagi til stofnkostnaðar á Alþingi til átaks í upplýsingamálum, skrifstofubúnaðar og öryggiskerfis og 7,3 millj. kr. hækkun á framlagi til Ríkisendurskoðunar í aukin verkefni. Forsætisráðuneyti. Lagt er til að rekstur óbyggðanefndar verði á sérstökum fjárlagalið og að 5,5 millj. kr. af 8,8 millj. kr. fjárveitingu á viðfangsefni 1.01 Yfirstjórn verði flutt á fjárlagalið 261 Óbyggðanefnd. Þær 3,3 millj. kr. sem eftir standa eru ætlaðar til að mæta kostnaði aðalskrifstofu ráðuneytisins vegna samþykktar laga nr. 58/1998, um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta. Ég vík þá að liðnum Ýmis verkefni. Lagt er til að veitt verði 13,9 millj. kr. fjárveiting á þessum lið. Í fyrsta lagi verði veittur 8,8 millj. kr. tímabundinn styrkur til að kosta verkefnisstjóra sem hafi umsjón með framkvæmd hátíðahalda á 1000 ára afmæli landafunda í Norður-Ameríku. Á næstu tveimur árum áforma stjórnvöld að efla tengsl við Íslendingabyggðir í Kanada. Áhugi fólks þar af íslenskum ættum á þeim tengslum og íslenskri menningu hefur aukist verulega og fyrirhugað er að efna til umfangsmikilla hátíðahalda árið 2000 til að minnast 1000 ára afmælis landafunda í Norður-Ameríku. Til að sjá um þessi mál er lagt til að ráðinn verði verkefnisstjóri og er honum ætlað að efla menningartengsl Íslands og Kanadamanna af íslenskum uppruna. Þá vinni hann einnig að mögulegum viðskiptatengslum og er honum ætlað að styðja við framtak Vestur-Íslendinga sem vinna að því að samræma viðburði á vegum Íslendingafélaga um öll fylki Kanada. Í öðru lagi er lagt til að veitt verði 4,5 millj. kr. tímabundið framlag til að standa undir hluta af kostnaði við að koma upp aðstöðu á Gimli í Kanada undir varanlega sögusýningu um landnámið sem leiddi til stofnunar Nýja-Íslands á Gimli. Félag Vestur-Íslendinga í Manitoba hefur ákveðið að reisa nýbyggingu undir sýninguna þar sem Þjóðræknifélagið, Lögberg-Heimskringla og ýmis önnur félags- og upplýsingastarfsemi fengi inni. Áætlað er að það sem lýtur að sýningunni kosti samtals 270.000 Kanadadali. Framlagið er fært á óskiptan lið fjárlagaliðarins. Loks er lagt er til að framlag til viðfangsefnisins 1.40 Gjöf Jóns Sigurðssonar hækki um 0,6 millj. kr. Samkvæmt þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi 29. apríl 1974 skal árlega renna til sjóðsins fjárhæð er nemi ekki lægri fjárhæð en byrjunarlaunum prófessors við Háskóla Íslands. Þau laun nema nú 2,5 millj. kr. og er hækkunin til samræmis við það. Sjóðnum er ætlað að veita verðlaun fyrir vísindaleg rit og styrkja útgáfu slíkra rita. Einnig er heimilt að veita viðurkenningu höfundum sem eru með vísindarit í smíðum. Öll skulu þessi rit lúta að sögu Íslands, íslenskum bókmenntum, lögum, stjórn eða framförum. Lagt er til að framlag til Þjóðhagsstofnunar hækki um 4,5 millj. kr. og að framlag til aðalskrifstofu umhvrn. lækki samsvarandi. Við undirbúning frumvarps til fjárlaga var framlag til aðalskrifstofu umhvrn. hækkað um 4,5 millj. kr. vegna kostnaðar við reiknilíkan sem notað verður til að meta áhrif rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar á efnahagsþróun og langtímahagsmuni Íslands. Reiknilíkanið er unnið á vegum Þjóðhagsstofnunar og því talið réttara að vista fjárveitinguna þar. Heildarkostnaður er áætlaður 9 millj. kr. Lagt er til að framlag til óbyggðanefndar um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, hækki um 14,4 millj. kr. frá fjárlagafrumvarpi og verði samtals 19,9 millj. kr. sem færðar verði á sérstakan fjárlagalið. Framlag að fjárhæð 5,5 millj. kr. er millifært af aðalskrifstofu forsrn. en þar er að auki gert ráð fyrir 3,3 millj. kr. kostnaði við framkvæmd laganna. Hlutverk óbyggðanefndar er í fyrsta lagi að kanna og skera úr um hvaða land telst til þjóðlendna og hver séu mörk þeirra og eignarlanda, í öðru lagi að skera úr um mörk þess hluta þjóðlendu sem nýtt er sem afréttur og að lokum að úrskurða um eignarréttindi innan þjóðlendna. Nefndinni er ætlað að eiga frumkvæði að málum sem undir hana heyra og tilkynna fyrir fram hvaða landsvæði hún tekur til meðferðar hverju sinni. Stefnt er að því að nefndin ljúki verkinu fyrir árið 2007. Þá er komið að menntmrn. og er efst á blaði Háskóli Íslands. Gerð er tillaga um að hækka framlög til kennslu- og vísindadeilda um 40 millj. kr., m.a. vegna fjölgunar nemenda. Eins og áður segir er unnið að gerð reiknilíkans fyrir rekstur háskólans og má ætla að það leiði til hækkunar útgjalda. Þá er lagt til að Háskóla Íslands verði veittar 14 millj. kr. til að koma til móts við óskir stúdenta um bætta lesaðstöðu. Með fjárveitingunum er háskólanum gert kleift að semja við Landsbókasafn -- Háskólabókasafn um þessa þjónustu eða leita annarra leiða. Óskað er eftir 0,9 millj. kr. til að greiða launakostnað dýralæknis sem jafnframt er sérfræðingur í veirufræði við Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum. Framlagið er ætlað til að standa undir kostnaði við tímabundin verkefni. Lagt er til að framlag til Tækniskólans verði hækkað um 10 millj. kr. til kennslu og aukins rekstrarkostnaðar. Lagt er til að Kennaraháskóli Íslands fái 20 millj. kr. til kennslu til að koma til móts við aukinn kostnað þar sem nemendum í fjarnámi hefur fjölgað mikið. Nú er tæplega þriðjungur stúdenta við skólann í fjarnámi og eftirspurn margfalt meiri en hægt er að anna. Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands og Kennaraháskóli Íslands hafa nýlega undirritað samning um fjarkennslu. Lagt er til að framlag til Samvinnuháskólans á Bifröst hækki um 3 millj. kr. vegna fjölgunar nemenda við skólann. Skólinn hyggst bjóða fjarnám fyrir rekstrarhagfræðinga um næstu áramót og fjölgar nemendum einnig við það. Lagt er til að Háskóla- og vísindastofnanir, viðhald og stofnkostnaður hækki um 15 millj. kr. Sundurliðun liðarins er sýnd í sérstöku yfirliti. Lögð er til 27,8 millj. kr. hækkun á þessum lið Háskóla- og rannsóknastarfsemi og er breytingin fjórþætt. Í fyrsta lagi hafa Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands og Kennaraháskóli Íslands gert samstarfssamning um fjarkennslu. Í samræmi við hann hyggjast þeir vinna saman að uppbyggingu fjarkennslu og að því að auka aðgengi fólks um allt land að háskólamenntun. Lagt er til að skólarnir fái sameiginlega fjárveitingu að upphæð 12 millj. kr. til þessa verkefnis árið 1999 og færist hún á nýtt viðfangsefni, 1.21 Fjarkennsla á háskólastigi. Þá er farið fram á að veittar verði 7 millj. kr. sem stofnframlag til símenntunarstöðvar á Vesturlandi. Stofnframlagið á fyrst og fremst að nýta til að byggja upp þjónustunet til Dalabyggðar og sveitarfélaga á norðanverðu Snæfellsnesi. Í þriðja lagi er gerð tillaga um 7 millj. kr. framlag til þróunarseturs á Vestfjörðum sem varið verði til fjarkennslu og verði framlagið fært á nýtt viðfangsefni, 1.23 Þróunarsetur Vestfjarða. Í þróunarsetri sameinast þær stofnanir sem nú þegar starfa á þessu sviði á Vestfjörðum, flestar staðsettar á Ísafirði, undir einu þaki. Starf í setrinu mun tengjast starfsemi Framhaldsskóla Vestfjarða og nýjum möguleikum í háskóla- og endurmenntun á svæðinu. Loks er lagt til að fjárveiting til Norrænu eldfjallastöðvarinnar hækki um 1,8 millj. kr. en leigukostnaður stöðvarinnar hefur hækkað. Lögð er til 8 millj. kr. hækkun á viðfangsefni stofnkostnaður Framhaldsskólar, 6.90 Byggingaframkvæmdir. Sundurliðun er sýnd í sérstöku yfirliti. Framhaldsskólar, almennt. Farið er fram á að fjárveiting liðarins verði aukin um 134,9 millj. kr. Í fyrsta lagi er óskað eftir 113,9 millj. kr. hækkun á framlögum til viðfangsefnisins 1.90 Framhaldsskólar, óskipt. Af þeirri fjárhæð fara 104,4 millj. kr. til launa í framhaldsskólum. Komið hefur í ljós að við skiptingu í reiknilíkani menntmrn. á fjárveitingum til framhaldsskóla í fjárlögum fyrir árið 1998 var stuðst við forsendur sem leiddu til þess að meðallaun kennara voru áætluð 3,5% of lág. Sundurliðun fjárhæðar er sýnd í sérstöku yfirliti. Hins vegar er gert ráð fyrir að 9,5 millj. kr. fari til hækkunar vegna kostnaðar samkvæmt kjarasamningum við próf í skólunum sem vanmetinn hefur verið að mati menntmrn. um sem svarar 2,3% af heildarlaunakostnaði og deildarstjórn um 1,3% eða samtals 129,5 millj. kr. Í frumvörpum til fjáraukalaga fyrir árið 1998 og fjárlaga fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir 120 millj. kr. til þess að mæta þessum vanda, en eftir standa 9,5 millj. kr. sem hér er gerð tillaga um. Í öðru lagi er lagt til að veitt verði 7 millj. kr. framlag til uppbyggingar búnaðar og fjarkennsluverkefnis á Norðurlandi vestra og er framlagið fært á nýtt viðfangsefni, 1.51 Fjarkennsluverkefni á Norðurlandi vestra. Í þriðja lagi er gerð tillaga um 7 millj. kr. framlag á nýtt viðfangsefni, 1.53 Fjarkennsluverkefni á Suðurlandi, til að undirbúa og koma á fót kennslu á háskólastigi á Suðurlandi í samvinnu við háskólastofnanir. Þá er í fjórða lagi óskað eftir 5 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Myndlistaskólans í Reykjavík, annars vegar 2 millj. kr. til rekstrar og hins vegar 3 millj. kr. til að standsetja nýtt húsnæði skólans. Síðari fjárhæðin er tímabundin og fellur niður á árinu 2000. Að lokum er lagt til að framlag til Myndlistaskólans á Akureyri hækki um 2 millj. kr. Umsvif skólans hafa aukist og ný verkefni bæst við á síðustu árum og er talið nauðsynlegt að bæta við starfsfólki. Þá á skólinn 25 ára afmæli næsta ár og er fyrirhugað að minnast þess með sýningarhaldi og útgáfu á afmælisriti. Fjölbrautaskóli Suðurnesja. Lögð er til 7 millj. kr. fjárveiting til miðstöðvar símenntunar á Suðurnesjum. Myndlista- og handíðaskóli Íslands. Gerð er tillaga um 4,4 millj. kr. hækkun á framlagi til Myndlista- og handíðaskóla Íslands til þriggja verkefna, þ.e. afmælis Myndlista- og handíðaskólans, 1,3 millj. kr., uppbyggingar hönnunarnáms, 1,1 millj. kr., og evrópsks MA-náms í grafík, 2 millj. kr. Framlag til afmælisins og hönnunarnáms er tímabundið og fellur niður á árinu 2000. Jöfnun á námskostnaði. Óskað er eftir 25 millj. kr. hækkun á framlagi til jöfnunar námskostnaðar vegna fyrirhugaðrar lagabreytingar sem felur í sér rýmkun á reglum og mun leiða til fjölgunar styrkþega. Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um að framlag til Þjóðminjasafns Íslands hækki um 14 millj. kr. og renni til fornleifarannsókna sem þegar eru hafnar að Stóru-Borg, Neðra-Ási, í Reykholti og á Eiríksstöðum. Jafnframt er lagt til að framlag til byggða- og minjasafna hækki um 5 millj. kr. Viðurkennd söfn fá styrk úr ríkissjóði til starfsemi sinnar samkvæmt þjóðminjalögum. Kostnaður af styrkhæfum umsóknum og brýnustu verkefnastyrkjum er talinn nema um 25 millj. kr. Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. hækkun á fram lagi til Landsbókasafns Íslands -- Háskólabókasafns vegna aukins launakostnaðar. Farið er fram á 2 millj. kr. hækkun á framlagi til Nýlistasafnsins til eflingar starfsemi safnsins. Einnig er gerð tillaga um að óskipt viðfangsefni fjárlagaliðarins, 1.90 Söfn, lækki um 1,3 millj. kr. Lögð er til 18 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu Endurbótasjóður menningarstofnana, sem er til viðhalds og stofnkostnaðar menningarbygginga. Lagt er til að framlag til viðfangsefnis 1.10 Ríkisútvarpið, afnotagjöld hækki um 80 millj. kr. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að heimila 5% hækkun afnotagjalda Ríkisútvarpsins frá 1. desember 1998. Áætlað er að hækkunin skili 80 millj. kr. auknum tekjum í ríkissjóð á árinu 1999 í samræmi við lög nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og að framlag í A-hluta fjárlaga til stofnunarinnar hækki um sömu fjárhæð. Sinfóníuhljómsveit Íslands. Óskað er eftir 2,2 millj. kr. hækkun vegna kostnaðar við kjarasamninga sem hljómsveitinni hefur ekki verið bættur. Að auki er lagt til að framlag til Sinfóníuhljómsveitar Íslands hækki um 3 millj. kr., m.a. vegna hækkunar á leigukostnaði og til kaupa á búnaði. Lagt er til að framlag til húsafriðunarsjóðs hækki um 10 millj. kr. vegna aukinna verkefna. Gerð er tillaga um að liðurinn Listir, framlög hækki alls um 6 millj. kr. og er skýringa að rekja til fjögurra þátta. Í fyrsta lagi er lögð til 5,6 millj. kr. lækkun á framlagi á viðfangsefnisins Listir. Hana má rekja til þess að 7,6 millj. kr. fjárveiting til Íslenskrar tónverkamiðstöðvar sem hefur fengið úthlutun af þessu viðfangsefni hefur verið flutt á nýtt viðfangsefni henni merkt, 1.29 Íslensk tónverkamiðstöð. Óskipt fjárhæð er jafnframt hækkuð um 2 millj. kr. Í öðru lagi er farið fram á að framlag til Íslenskrar tónverkamiðstöðvar verði 4 millj. kr. og færist á nýtt viðfangsefni, Íslensk tónverkamiðstöð. Áður hefur hún fengið fjárveitingar af viðfangsefni 1.90 Listir. Þá er í þriðja lagi lagt til að framlag til starfsemi atvinnuleikhópa hækki um 3 millj. kr. vegna starfssamninga atvinnuleikhópa. Loks er gerð tillaga um 1 millj. kr. hækkun framlags til viðfangsefnisins Tónlist fyrir alla. Markmiðið er að verkefnið nái til alls landsins innan fárra ára og ávinni sér fastan sess í skólastarfi og menningarlífi landsmanna. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. hækkun framlags á viðfangsefninu Fræðistörf. Lögð er til 4 millj. kr. hækkun á framlagi til Ungmennafélags Íslands til reksturs þess á þjónustumiðstöð í Reykjavík sem veitir íþróttahópum af landsbyggðinni gistiþjónustu. Jafnframt er gerð tillaga um að framlag til Bandalags íslenskra skáta hækki tímabundið um 3 millj. kr. vegna kostnaðar við landsmót. Ýmis íþróttamál. Óskað er eftir að liðurinn hækki um 15,6 millj. kr. samtals. Í fyrsta lagi er lagt til að hækka framlag til óskipts liðar alls um 10 millj. kr. Þar af eru 8 millj. kr. ætlaðar til uppbyggingar íþróttaaðstöðu á Egilsstöðum en þar er ráðgert að halda landsmót ungmennasambandanna árið 2001. Bæta þarf íþróttaaðstöðu til að tryggja að hægt verði að halda landsmót á Egilsstöðum, m.a. með því að leggja hlaupabrautir með svokölluðu ,,tartan``-yfirborði. Ætlað er að kostnaðurinn verði greiddur á tveimur árum. Þá er lögð til 3 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu Íþróttasamband Íslands og jafnframt gerð tillaga um að heiti þess breytist og verði Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands. Í þriðja lagi er gerð tillaga um að viðfangsefni 1.11 Ólympíunefnd Íslands falli brott. Framlagið að fjárhæð 3 millj. kr. flyst á viðfangsefni 1.10 Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands. Gert er ráð fyrir að framlag til Glímusambands Íslands hækki um 2,5 millj. kr. til að vinna að kynningu á glímunni en takist ekki að auka iðkun hennar og útbreiðslu muni hún brátt heyra sögunni til. Óskað er eftir tímabundinni hækkun að fjárhæð 1,5 millj. kr. til Skáksambands Íslands til kynningarstarfs og Ólympíuskákmóts í Elista í Kalmykiu. Jafnframt er gerð tillaga um 1 millj. kr. framlag til Landssambands akstursíþróttafélaga. Loks er lögð til 0,6 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til Skákskóla Íslands. Það er 25% hækkun á rekstrarframlagi sem hefur haldist óbreytt frá árinu 1991. Ýmislegt. Gerð er tillaga um 19,5 millj. kr. hækkun fjárveitinga á þessum lið. Lögð er til 20 millj. kr. fjárveiting til Dalabyggðar til verkefna sem Eiríksstaðanefnd hefur verið falið að fjalla um í samráði við hreppsnefnd Dalabyggðar og tengjast fæðingarstað Leifs heppna. Þá er gerð er tillaga um að óskiptur liður fjárlagaliðarins lækki um 0,5 millj. kr. Hluti framlags til Snorrastofu er ranglega færður á rekstrarviðfangsefni en er stofnkostnaður. Því lækkar framlag til viðfangsefnisins 1.44 Snorrastofa um 4 millj. kr. en framlag til viðfangsefnisins 6.93 Snorrastofa hækkar samsvarandi og hefur því ekki áhrif á heildarfjárhæð. Farið er fram á að veittar verði 35 millj. kr. til að hefja undirbúning að þátttöku Íslands í heimssýningunni í Hannover árið 2000, m.a. til að festa sýningarsvæði til leigu. Þýskaland er mikilvægasta viðskiptaland Íslands jafnt með vörur sem þjónustu. Verulegar gjaldeyristekjur eru af þýskum ferðamönnum á Íslandi. Gert er ráð fyrir um 40 milljónum gesta á sýninguna. Lauslega má ætla að heildarkostnaður við sýninguna verði 200--240 millj. kr. Búast má við að á næstu tveimur árum verði veittar allt að 200 millj. kr. úr ríkissjóði. Leitast verður við að afla fjárframlaga frá atvinnulífinu fyrir 20% heildarkostnaðar eða sem nemur um 40 millj. kr. Þá er lagt til að áætlaðar sértekjur og gjöld yfirstjórnar lækki um 9 millj. kr., áætlaðar sértekjur og gjöld varnarmálaskrifstofu hækki um 1,6 millj. kr. og að áætlaðar sértekjur og gjöld þýðingarmiðstöðvar hækki um 1 millj. kr. Heildaráhrif eru engin á niðurstöðutölurnar. Ýmis verkefni. Lagt er til að framlag til þessa liðar hækki um 0,3 millj. kr. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 2 millj. kr. lækkun en í ljósi rauntalna er talið kleift að lækka framlag vegna kostnaðar við þátttöku fulltrúa vinnumarkaðarins í EFTA- og EES-samstarfi. Þá er lagt er til að framlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands verði aukið um 2 millj. kr. Aukin áhersla er lögð á mannréttindi og mannréttindastarf og hefur í því skyni verið gerður samstarfssamningur milli Mannréttindaskrifstofu Íslands og Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands. Óskað er eftir 20 millj. kr. hækkun fjárveitingar til byggingar sendiráðsins í Berlín. Eftir framlagningu frumvarps til fjárlaga hefur komið í ljós að kostnaður verður allt að 20 millj. kr. hærri en áður var talið. Helstu ástæður eru að þáttur Íslands í sameiginlegum kostnaði er meiri en gert var ráð fyrir í upphafi, þ.e. 6,3% en ekki 5,8%. Einnig hafa tilboð verið hærri en kostnaðaráætlun gerði ráð fyrir. Lagt er til að Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna verði veitt 3 millj. kr. fjárheimild. Árið 1998 var fjárþörf skólans meiri en heimild fjárlaga gerði ráð fyrir en ekki var þörf á hærra framlagi úr ríkissjóði vegna afgangs frá árinu 1997. Til að mæta fjárþörf ársins 1999 þarf hins vegar aukna fjárheimild. Farið er fram á 56,4 millj. kr. hækkun vegna liðarins Alþjóðastofnanir. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 37,7 millj. kr. fjárveitingu til að senda fjóra liðsmenn frá Íslandi til þátttöku í eftirlitssveit ÖSE í Kosovo. Fastaráð ÖSE tók formlega ákvörðun 25. okt. sl. um að stofna eftirlitssveit til að sjá um eftirlit með framkvæmd á samþykktum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um Kosovo. Gert er ráð fyrir að aðildarríkin leggi fram mannskap og fé til styrktar sveitinni sem mun starfa í eitt ár til að byrja með. Reiknað er með að liðsmenn verði u.þ.b. 2.000. Aðrar Norðurlandaþjóðir ætla að senda 50--60 manns hver. Í öðru lagi er lagt til að framlag til Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar lækki um 1,3 millj. kr. Í ljós hefur komið að áætlað framlag til stofnunarinnar getur lækkað frá því sem áður var talið. Loks er lagt til að 20 millj. kr. verði veittar til fastanefndar ÖSE í Kosovo. Fastaráð ÖSE tók formlega ákvörðun 25. okt. sl. um að stofna eftirlitssveit til að sjá um eftirlit með framkvæmd á samþykktum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um Kosovo. Gert er ráð fyrir að aðildarríkin leggi fram mannskap og fé til styrktar sveitinni sem mun starfa í eitt ár til að byrja með. Um er að ræða 0,21% hlutdeild Íslands í útlögðum kostnaði ÖSE. Landbrn. Alls er óskað eftir 8,5 millj. kr. hækkun framlags til liðarins Ýmis verkefni. Í fyrsta lagi er lagt til að verkefnið Landgræðsluskógar fái 10 millj. kr. framlag. Landgræðsluskógar eru samvinnuverkefni Skógræktarfélags Íslands, Skógræktar ríkisins, Landgræðslu ríkisins og landbrn. Skógrækt ríkisins hefur framleitt og afhent endurgjaldslaust 1 milljón plantna til verkefnisins á ári sem talið er jafngilda 17 millj. kr. framlagi. Landgræðslan hefur séð um flutning á plöntunum um allt land og er framlag hennar metið á 1,5 millj. kr. Aðildarfélög Skógræktarfélagsins hafa gróðursett plönturnar í samvinnu við sveitarfélög. Hækkunin er færð á óskipta fjárhæð fjárlagaliðarins. Í öðru lagi er lagt til að Skógræktarfélagi Íslands verði veitt 2 millj. kr. framlag til að standa straum af kostnaði við laun framkvæmdastjóra félagsins sem Skógrækt ríkisins hefur greitt til þessa. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Gerð er tillaga um 10,3 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins. Annars vegar er lagt til að veitt verði 6 millj. kr. framlag árlega árin 1999--2001 til verkefnisins Nytjaland en það er framhald af verkefninu Jarðvegsvernd sem er nýlokið á vegum stofnana landbrn. Með því fékkst yfirlit um jarðvegsrof sem bæði hefur haft mikil áhrif á landgræðslustarf og aukið þekkingu á vanda sem skapast við rof. Verkefnið hlaut umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs 1998. Verkefnið Nytjaland felst í gerð gagnagrunns með kortum, landstærðum, nytjum, búskaparupplýsingum og hagrænum upplýsingum fyrir allar jarðir landsins. Gagnagrunnurinn á að vera aðgengilegur bændum og öðrum er láta sig varða nýtingu landsins. Hins vegar er lagt til að Rannsóknastofnun landbúnaðarins fái 4,3 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til kaupa á tilraunasláttuþreskivél sem nota þarf í þróunarverkefni. Gerð er tillaga um að embætti veiðimálastjóra fái 3 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til eftirlits og rannsókna á ólöglegum lax- og silungsveiðum í sjó. Bændaskólinn á Hvanneyri. Lagt er til að sértekjur skólans verði lækkaðar um 5 millj. kr. og verði þar með sama hlutfall af heildarrekstrarkostnaði skólans og að meðaltali á árunum 1994--1997. Bændaskólinn á Hólum. Lagt er til að gjöld og tekjur skólans hækki um 25 millj. kr., m.a. til frekari bleikjurannsókna og annarrar starfsemi. Tekjurnar eru styrkir úr rannsóknasjóðum. Landgræðsla ríkisins. Á þessum lið er annars vegar óskað eftir 17,4 millj. kr. hækkun á fjárveitingum í fyrirhleðslur vegna nýrra og aðkallandi verkefna. Hins vegar er lögð til 1,9 millj. kr. hækkun á framlagi til Landgræðslu ríkisins og flyst hún af liðnum 04-190 1.40 Landgræðslu- og skógræktaráætlanir. Lagt er til að framlag til skógræktarátaks á Fljótsdalshéraði hækki um 5 millj. kr. Bændasamtök Íslands. Lögð er til 14,2 millj. kr. hækkun á liðnum. Annars vegar er farið fram á 9,6 millj. kr. vegna aukinna greiðslna í lífeyrissjóð af launum starfsmanna. Iðgjöld hækkuðu úr 6% af dagvinnulaunum í 11,5% af heildarlaunum í ársbyrjun 1998 en ekki var gert ráð fyrir hækkun á framlagi vegna þessa í fjárlögum fyrir árið 1998. Hins vegar er farið fram á 4,6 millj. kr. hækkun til viðfangsefnisins 1.95 Héraðsbúnaðarsambönd, uppbætur á lífeyri, til aukinna greiðslna í lífeyrissjóð af launum starfsmanna. Lagt er til að 45 millj. kr. framlag verði veitt til niðurgreiðslu á loðdýrafóðri frá fóðurstöðvum og færist það á nýtt viðfangsefni, Loðdýrafóður. Gert er ráð fyrir að niðurgreiðslan nemi 5 kr. á hvert kíló fóðurs. Enn fremur er lagt til að veittar verði 8 millj. kr. til uppbyggingar og hagræðingar í fóðurstöðvum sem framleiða loðdýrafóður á sama viðfangsefni. Þá er komið að sjútvrn. Lagt er til að veittur verði 3 millj. kr. styrkur á næsta ári til gerðar sjónvarpsþáttanna Aldarhvörf. Heildarkostnaður er áætlaður 10 millj. kr. og dreifist hann á þrjú ár. Sótt verður um 4 millj. kr. í fjáraukalögum fyrir árið 1998 og gert er ráð fyrir að lokagreiðsla verði á árinu 2000. Þáttaröðin á að fjalla um sjávarútveg og verður hún sýnd í ríkissjónvarpinu aldamótaárið 2000 sem framlag stofnunarinnar til höfuðatvinnuvegar þjóðarinnar á liðinni öld. Alls er lögð til 45 millj. kr. hækkun á framlagi til Hafrannsóknastofnunarinnar. Annars vegar er um að ræða 30 millj. kr. hækkun og er því fé ætlað að styrkja núverandi starfsemi stofnunarinnar. Þá samþykkti Alþingi 28. maí sl. ályktun um rannsóknir á áhrifum veiðarfæra á vistkerfi hafsbotnsins. Þar var því beint til ríkisstjórnarinnar að gera átak í rannsóknum á áhrifum veiða og mismunandi veiðarfæra á vistkerfi hafsbotnsins á Íslandsmiðum. Sérstaklega yrði kannað hver áhrif veiða eru á botnfisksstofna, viðkomu þeirra og afrakstursgetu, sem og áhrif veiða með dragnót, botnvörpu og öðrum dregnum veiðarfærum á botnlagið. Ályktað var að til verkefnisins yrði veitt sérstök fjárveiting næstu þrjú ár í samræmi við kostnaðaráætlun Hafrannsóknastofnunarinnar. Samkvæmt henni er gert ráð fyrir heildarkostnaði að upphæð um 60 millj. kr. Nú er óskað eftir 15 millj. kr. framlagi til að mæta áætlaðri fjárþörf vegna rannsókna fyrsta árið. Hæstiréttur. Óskað er eftir 5,4 millj. kr. hækkun. Er það vegna nýs húsnæðis. Það láðist að áætla fyrir auknum hita- og rafmagnskostnaði þegar það var tekið í notkun. Lögð er til 4 millj. kr. hækkun framlags til embættis ríkissaksóknara vegna aukins eftirlitshlutverks embættisins með framkvæmd saksóknar í héraði auk þess sem embættið fer nú með rannsóknir varðandi kærur á hendur starfsmönnum lögreglu. Óskað er eftir 4,1 millj. kr. fjárveitingu vegna starfs yfirlögregluþjóns sem fært hefur verið frá lögreglunni í Reykjavík til ríkislögreglustjóra. Framlag til lögreglunnar í Reykjavík lækkar samsvarandi. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. hækkun til viðfangsefnisins 1.20 Fíkniefnamál og er framlagið ætlað til átaks í fíkniefnavörnum í Reykjanesbæ. Verkefnið verður unnið m.a. í samvinnu við tollyfirvöld. Lagt er til að framlag til viðhalds lögreglustöðva lækki um 4 millj. kr. og að liðurinn falli niður. Tillaga þessi tengist auknu framlagi vegna leigugreiðslna sýslumannsembætta til Fasteigna ríkissjóðs, sjá umfjöllun um fjárlagalið 490 Ýmis rekstrarkostnaður sýslumannsembætta. Gerð er tillaga um að hækka framlag til yfirstjórnar um 1,5 millj. kr. til að kosta hálfa stöðu löglærðs fulltrúa. Jafnframt er lagt til að framlag til löggæslu hækki um 2 millj. kr. vegna breytinga á vöktum lögreglu. Farið er fram á að fjárveiting til rekstrar sýslumannsembætta hækki alls um 22,8 millj. kr. Annars vegar er um að ræða 20 millj. kr. vegna húsaleigugreiðslna. Stærstur hluti húsnæðis sýslumanna og dómstóla er nú í umsjón Fasteigna ríkissjóðs. Lagt er til að fasteignir flestra þeirra embætta sem ekki eru í umsjá Fasteigna ríkissjóðs verði færðar til þeirra frá og með næstu áramótum. Á móti kemur að framlag til viðhaldsliðar hjá sýslumannsembættum lækkar um 5 millj. kr. og til lögreglustöðva um 4 millj. kr. Heildarhækkun er því um 11 millj. kr. Árið 2000 er svo gert ráð fyrir að viðhald sýslumannsembætta verði lækkað um þær 5 millj. kr. sem eftir standa. Með því að færa viðhald fasteigna til Fasteigna ríkissjóðs verður viðhaldi sinnt jafnóðum og unnið að fyrirbyggjandi viðhaldi. Hins vegar er farið fram á hækkun fjárveitingar til ýmiss sameiginlegs kostnaðar að fjárhæð 2,8 millj. kr. til að standa undir kostnaði við biðlaunagreiðslur. Lagt er til að bætt verði við nýju viðfangsefni, 6.19 Húsnæði sýslumannsins á Hólmavík. Framlag að fjárhæð 10 millj. kr. er ætlað til byggingar og innréttingar lögreglustöðvar á Hólmavík. Þá er lagt er til að framlag til viðhalds hjá sýslumannsembættum lækki um 5 millj. kr. Tillaga þessi tengist auknu framlagi vegna húsaleigugreiðslna sýslumannsembætta til Fasteigna ríkissjóðs eins og áður hefur verið fjallað um. Farið er fram á hækkun launagjalda um 30 millj. kr. til Fangelsismálastofnunar ríkisins. Lögð er til 3 millj. kr. fjárveiting til Dómkirkjunnar í Reykjavík. Ákveðið hefur verið að hefjast handa um endurbætur og viðgerðir á kirkjunni á næsta ári. Óskað er eftir 0,5 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til Skálholtsskóla. Ekki náðist að endurnýja samning um rekstur skólans fyrir framlagningu fjárlagafrumvarps en nýr samningur, sem nú hefur verið undirritaður, kveður á um hækkun sem nemur verðlagsbreytingum. Lögð er til 8 millj. kr. tímabundin fjárveiting í Kirkjugarðasjóð til að bæta sjóðnum að hluta þá skerðingu sem hann varð fyrir við breytingu á lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu sem samþykkt voru í fyrra. Samkvæmt lögunum eru Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastdæmis undanþegnir greiðslu í Kirkjugarðasjóð árin 1998 og 1999. Þá er ég kominn að félagsmálaráðuneytinu. Farið er fram á 3 millj. kr. framlag þar sem úrskurðum í málaflokkum sem undir félagsmálaráðuneytið heyra fer sífellt fjölgandi. Gert er ráð fyrir að bætt verði við einu stöðugildi til að sinna þeim málum. Alls er óskað eftir 42 millj. kr. hækkun á lið 400 Barnaverndarstofa. Í fyrsta lagi er farið er fram á 30 millj. kr. hækkun á framlögum til málefna barna og unglinga til vímuefnavarna og nýrra meðferðarúrræða. Með hækkun á sjálfræðisaldri hefur bið eftir greiningu og meðferð á stofnunum Barnaverndarstofu lengst umtalsvert og er nauðsynlegt að bregðast við því með fjárveitingu til nýs heimilis. Þá er gerð er tillaga um fjárveitingu að upphæð 8 millj. kr. fyrir Krossgötur en samtökin hafa rekið endurhæfingarheimili fyrir ungt fólk í vímuefnavanda í 11 ár. Framlagið er háð því að gerður verði þjónustusamningur við rekstraraðila. Að lokum er lagt er til að Götusmiðjunni --- Virkinu verði veittar 4 millj. kr. til að styrkja sérhæft meðferðarúrræði fyrir unga fíkla á aldrinum 16--20 ára. Framlagið er háð því að gerður verði þjónustusamningur við rekstraraðila meðferðarheimilisins. Gerð er tillaga um 64 millj. kr. hækkun til málefna fatlaðra. Annars vegar er farið fram á 54 millj. kr. hækkun til að mæta áhrifum kjarasamninga. Starfsmenn stofnana á heimilum fatlaðra fá langflestir laun samkvæmt kjarasamningi fjármálaráðherra og SFR. Í síðasta kjarasamningi þessara aðila var samið um launakerfi sem m.a. byggist á nýrri starfaflokkun. Í mati á áhrifum kjarasamningsins var ekki tekið fullt tillit til þeirra áhrifa sem starfaflokkunin hefur á launaútgjöld þessara stofnana eftir gerð kjarasamninga. Í eldri kjarasamningi aðila var samið um námskeið fyrir ófaglært starfsfólk sem gaf þeim nokkurn framgang í launum og var eftir að meta áhrif þess við upptöku á nýju launakerfi. Loks var eftir að bæta stofnunum í þessum málefnaflokki hækkun launa þroskaþjálfa um einn launaflokk samkvæmt kjarasamningi sem gerður var eftir að lokið var við launamat fjárlaga 1998. Með framangreindum breytingum á launagrunni þessara stofnana hefur útgjaldaauka þeirra vegna kjarasamninga og aðlögunarsamninga verið að fullu mætt að mati fjármálaráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins. Sundurliðun breytinganna er sýnd í sérstöku yfirliti Þá er farið er fram á 10 millj. kr. framlag til að koma á samningi við einstaklinga um rekstur sambýlis fyrir allt að fimm einstaklinga. Áformað er að sambýlið verði á Suðausturlandi og taki við fötluðum einstaklingum samkvæmt þjónustusamningi. Málefni fatlaðra, Reykjavík. Lögð er til 2,7 millj. kr. hækkun á framlagi til Félags heyrnarlausra til að vinna að ýmsum auknum verkefnum. Gerð er tillaga um 2,5 millj. kr. hækkun á framlagi til sambýlis fatlaðra á Akranesi til að tryggja greiðslu launahækkana sem starfsfólki ber eftir þátttöku í framhaldsnámskeiði fyrir stuðningsfulltrúa á Vesturlandi. Gerð er tillaga um 1,7 millj. kr. hækkun á fjárheimild svæðisskrifstofu Norðurlands vestra. Ráðuneytið hefur átt í viðræðum við sveitarfélög á Norðurlandi vestra um yfirtöku þeirra á þjónustu við fatlaða. Í þeim viðræðum hefur komið fram að þörf er á viðbótarfjármagni til stuðningsfjölskyldna og frekari liðveislu í umdæmi svæðisskrifstofunnar á Norðurlandi vestra. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Óskað er eftir 5,6 millj. kr. hækkun fjárveitingar til jöfnunar húsaleigubóta til að verðbæta samningsbundnar greiðslur ríkissjóðs í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Samkvæmt samkomulagi sem gert var við stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga við breytingar á lögum um húsaleigubætur mun ríkissjóður greiða árlega 280 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og skal fjárhæðin taka sömu breytingum og vísitala neysluverðs. Lögð er til 2 millj. kr. fjárveiting til námskeiða fyrir trúnaðarmenn á vinnustöðum á vegum Félagsmálaskóla alþýðu. Í kjölfar breytinga á vinnulöggjöfinni og aukinnar áherslu á að hluti kjarasamninga fari fram á vinnustöðum er talið nauðsynlegt að efla fræðslu trúnaðarmanna. Lögð er til 4 millj. kr. fjárveiting í nýtt viðfangsefni, Geysir, vinnumiðlun fyrir geðfatlaða. Klúbburinn Geysir var stofnaður á þessu ári og er markmið hans að koma upp og reka vinnumiðlun fyrir geðfatlað fólk. Í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti er gert ráð fyrir hækkun fjárveitingar um 1,9 millj. kr. fjárveitingu til Tryggingarstofnunar ríkisins vegna endurreiknings á áhrifum kjarasamnings lækna á launagjöld stofnunarinnar. Sjúkratryggingar. Í kjölfar nýlegra samninga á milli Tryggingastofnunar ríkisins og sérfræðilækna hefur stofnunin hætt greiðslum til sjúkrastofnana fyrir læknisverk sem unnin eru á göngudeildum. Farið er fram á að fjárhæð sem nemur greiðslum frá Tryggingastofnun fyrir læknisverk unnin á stofnunum verði færð frá sjúkratryggingum á fjárlagalið viðkomandi stofnunar. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hefur gert samninga við stofnanirnar til að tryggja óbreytta sérfræðilæknisþjónustu. Lagt er til að framlag til viðfangsefnisins 1.11 Lækniskostnaður lækki alls um 243,5 millj. kr. Á móti hækkar framlag til þeirra stofnana sem taldar eru upp í sundurliðun sem fylgir í nál. Í annan stað er lagt til að framlag til viðfangsefnisins 1.11 Lækniskostnaður lækki um 47,6 millj. kr. en á móti hækkar framlag til fjárlagaliðar 517 Læknavaktin um sömu fjárhæð. Gerð er tillaga um 7,5 millj. kr. hækkun á framlagi til slysavarnaráðs til að fjármagna 1,5 stöðugildi læknis með sérfræðimenntun og kerfisfræðings. Sérfræðingarnir eiga að starfa á vegum slysavarnaráðs við sérhæfðan gagnagrunn um slys og orsakaskráningu slysa á Íslandi. Heildarútgjöld Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar hækka alls um 9,6 millj. kr. en á móti hækka sértekjur um 5,9 millj. kr. Annars vegar er farið fram á 9 millj. kr. framlag. Á móti hækka sértekjur um 5,3 millj. kr. þannig að heildarhækkun er 3,7 millj. kr. Framlag til hjálpartækja hefur nánast staðið í stað frá árinu 1991. Sífellt koma ný stafræn heyrnartæki á markaðinn. Tækin eru um 30.000 kr. dýrari en hefðbundin heyrnartæki. Áætlað er að sala á 300 stafrænum heyrnartækjum auki sértekjur Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands um 5,3 millj. kr. Hins vegar er óskað eftir 0,6 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands. Launaliður stöðvarinnar hækkar um 0,6 millj. kr. vegna ferðalaga út á land auk þess sem önnur gjöld hækka um 0,6 millj. kr. vegna nýrra verkefna. Hins vegar er gert ráð fyrir hækkun sértekna sem eiga að standa undir þessum aukna launakostnaði. Framlag til fjárlagaliðar 340 Málefni fatlaðra hækkar alls um 3 millj. kr. og skiptist hækkunin á tvö viðfangsefni. Lagt er til að framlag til Endurhæfingarstöðvar Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra hækki um 2 millj. kr. Mikill halli hefur verið á rekstri stöðvarinnar síðustu árin og kostnaðarauki í kjölfar nýrra kjarasamninga og breytinga á lífeyrissjóðsgreiðslum. Áhersla er lögð á að gerður verði þjónustusamningur við rekstraraðila. Þá er lögð til 1 millj. kr. hækkun á framlagi til Endurhæfingarstöðvar hjarta- og lungnasjúklinga á Akureyri vegna breytinga á starfsemi. Sjúkrahús Reykjavíkur. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. fjárveitingu til viðfangsefnisins 6.01 Tæki og búnaður til kaupa á tækjabúnaði til rannsókna á sjúkdómum í meltingarvegi. Sjúkrahús og læknisbústaðir. Alls er lagt til að framlag til fjárlagaliðarins lækki um 1,9 millj. kr. Gerð er tillaga um að viðfangsefnið 6.60 Tækjakaup, óskipt hækki um 12,6 millj. kr. og skiptist hækkunin í tvennt. Annars vegar er lagt til að Heilbrigðisstofnunin á Patreksfirði fái 7,6 millj. kr. til þess m.a. að endurnýja röntgentæki og fjargreiningartæki. Hins vegar er gerð tillaga um 5 millj. kr. fjárveitingu fyrir St. Fransiskusspítala í Stykkishólmi til endurbóta í eldhúsi spítalans og tækjakaupa. Í annan stað er lögð til 14,5 millj. kr. lækkun framlags á viðfangsefninu 6.90 Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða og er ástæðan tvíþætt. Í fyrsta lagi er lagt til að lækka framlag um 15 millj. kr. og að hækka framlag til fjárlagaliðar 500 Heilsugæslustöðvar, almennt samsvarandi. Breytingin er gerð vegna heilsgæslunnar í Grafarvogi en nauðsynlegt er að leysa úr brýnni húsnæðisþörf heilsugæslunnar sem er í bráðabirgðahúsnæði og þjónar einungis hluta svæðisins. Fjölgun íbúa er ör og nauðsynlegt að koma til móts við þarfir þeirra með stækkun stöðvarinnar. Gerð er tillaga um 206 millj. kr. hækkun fjárlagaliðarins Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Í fyrsta lagi er farið fram á 197,9 millj. kr. hækkun fjárheimildar á viðfangsefninu 1.90 Ýmis framlög vegna mats á áhrifum samninga hjúkrunarfræðinga á launaútgjöld heilbrigðisstofnana. Sundurliðun á einstakar stofnanir er sýnd í sérstöku yfirliti III með breytingartillögum. Í öðru lagi er leitað eftir 7 millj. kr. hækkun fjárveitingar vegna þriggja ára verkefnis til að fækka slysum á börnum og unglingum. Óskað verður eftir 4 millj. kr. í fjáraukalögum fyrir árið 1998 og að verkefninu ljúki árið 2000. Slys á börnum og unglingum eru hlutfallslega fleiri hér á landi en í nágrannalöndunum. Ætlunin er að bregðast við þessari þróun með átaki sem leiðir til fækkunar slysa, m.a. með því að samræma krafta þeirra er koma að verki, skipuleggja skráningu slysa á börnum og unglingum, samhæfa fræðslu og forvarnir og veita ráðgjöf um slysavarnir barna. Að lokum er lögð til 1,1 millj. kr. hækkun á framlögum til reksturs Krýsuvíkursamtakanna á meðferðarheimilinu í Krýsuvík. Með fjárveitingu í fjáraukalögum var gert ráð fyrir að gerður verði þjónustusamningur við rekstraraðila. Lagt er til að millifæra framlag til daggjaldastofnana á ný fjárlaganúmer vegna nýrra þjónustusamninga. Alls hækkar framlag til hjúkrunarheimila um 201,5 millj. kr. en framlag til fjárlagaliðarins Daggjaldastofnanir lækkar um sömu fjárhæð. Fjárveitingar færast milli fjárlagaliða eins og segir á sérstöku yfirliti sem fylgir í nál. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. hækkun á framlögum Sjálfsbjargar til brunavarna í Hátúni 12. Gert er ráð fyrir 2,7 millj. kr. hækkun til heilsuhælis Náttúrulækningafélagi Íslands. Fjárveiting á því viðfangsefni hefur verið sett fram sem tilfærsluframlag, án skiptingar á laun eða önnur rekstrargjöld og það hafði í för með sér að í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 1999 fórst fyrir að reikna á hana launabætur vegna áhrifa af nýlegum aðlögunarsamningum við hjúkrunarfræðinga. Framlag til Daggjaldastofnana lækkar um 204,5 millj. kr. eins og ég hef áður gert grein fyrir. Gert er ráð fyrir að hækka framlag til reynslusveitarfélagsins Akureyri um 2,1 millj. kr. til viðfangsefnisins Hjúkrunarrými vegna endurmats á launabótum. Á móti lækkar framlag til reynslusveitarfélagsins á fjárlagalið 495 Daggjaldastofnanir um samsvarandi fjárhæð. Reynslusveitarfélagið Höfn í Hornafirði. Alls er gerð tillaga um 11,9 millj. kr. hækkun framlags til viðfangsefnisins Hjúkrunarrými og er hækkunin af tvennum toga. Í samræmi við ákvæði í samningi við reynslusveitarfélagið Höfn í Hornafirði er farið fram á 11 millj. kr. viðbótarfjárheimild til að fjölga um þrjú sjúkrarúm í stað hjúkrunarrúma. Lagt er til að framlag til heilsugæslustöðva hækki um 15 millj. kr. Ég hef áður gert grein fyrir þeirri hækkun vegna heilsgæslunnar í Grafarvogi. Lagt er til að hækka framlag til sjúkraflutninga um 7,5 millj. kr. en á móti lækkar viðfangsefni 1.12 Útvegun og rekstur sjúkrabifreiða um samsvarandi fjárhæð. Þessi tilfærsla er vegna samninga við Rauða kross Íslands um innkaup og rekstur bifreiða og tækjabúnaðar til sjúkraflutnings. Framlag til Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík lækkar alls um 47,2 millj. kr. og er tilfærslan vegna tilfærslu verkefna til læknavaktarinnar. Læknavaktin. Þetta er nýr fjárlagaliður og er lagt til að framlag verði 124,1 millj. kr. Heildarútgjöld verða 137,6 millj. kr. en á móti koma sértekjur að fjárhæð 13,5 millj. kr. Heilbr.- og trmrn. og Læknavaktin sf. hafa komist að samkomulagi um vaktþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og tók nýtt fyrirkomulag gildi 1. nóv. 1998. Læknavaktin sf. hefur sl. tíu ár sinnt gæsluvöktum fyrir Reykjavík, Kópavog og Seltjarnarnes, en samkvæmt nýju vaktaskipulagi mun miðlæg vaktþjónusta einnig sinna heilsugæsluumdæmunum í Hafnarfirði og Garðabæ. Læknavaktin verður efld og verkefnum fjölgað og mun vaktin m.a. taka að sér að sinna ráðgjöf um síma fyrir heilsugæslustöðvar sem hafa einn lækni. Verktakagreiðslur fyrir viðtöl og vitjanir sem innheimtar hafa verið hjá Tryggingastofnun ríkisins falla niður og í stað þess fær Læknavaktin sf. fasta fjárhæð í fjárlögum ár hvert miðað við 9.000 vitjanir og 17.000 móttökur en endurskoða ber fjárhæðina ef frávik frá þessum tölum verða meiri en 6%. Fyrir önnur læknisverk en viðtal og vitjun innheimtir hver læknir um sig samkvæmt gildandi gjaldskrá heilsugæslulækna skv. I. og II. kafla í úrskurði kjaranefndar, sbr. fylgiskjal 1 frá 3. mars 1998. Af 124,1 millj. kr. heildarframlagi eru 99,1 millj. kr. millifærðar af öðrum liðum; 206 Sjúkratryggingar, Heilsuverndarstöðin í Reykjavík og Heilsugæslustöðin Hafnarfirði. Að auki er gerð tillaga um 25 millj. kr. fjárveitingu á þessum lið vegna endurmats á launa- og verðlagsforsendum í samningi um starfsemi Læknavaktarinnar til samræmis við hækkanir starfsmanna heilbrigðisstofnana. Nýr samningur þar sem tekið er tillit til breytinga á þeim forsendum lá ekki fyrir við framlagningu fjárlagafrumvarpsins en hefur nú verið undirritaður. Lögð er til 2,5 millj. kr. hækkun á framlögum til Heilsugæslustöðin Borgarnesi svo hægt verði að ráða þar lækni yfir sumartímann. Lagt er til að lækka framlag til Heilsugæslustöðvarinnar Hafnarfirði vegna tilfærslu til læknavaktarinnar um 4,3 millj. kr. Gerð er tillaga um að lækka sértekjur sjúkrasviðs Heilbrigðisstofnunarinnar á Patreksfirði um 2 millj. kr. Heilbrigðisstofnunin Blönduósi. Lögð er til 4,5 millj. kr. hækkun fjárveitinga til sjúkrasviðs sem fari í frágang á eldvarnabúnaði og til kaupa á sótthreinsitæki. Ég er þá kominn að fjmrn. Farið er fram á 7 millj. kr. hækkun framlags til aðalskrifstofu. Annars vegar er gerð tillaga um tímabundna 8 millj. kr. fjárveitingu til nefndar um vandamál sem tengjast ártalinu 2000 í tækjabúnaði og upplýsingakerfum. Fjárveitingin er ætluð til að standa straum af kostnaði við aðgerðir nefndarinnar og störf en hún hefur unnið að því að vekja athygli á vandanum og hvetja til að unnið verði að lausnum. Meginþunginn í starfi nefndarinnar verður á árinu 1999. Hins vegar er lagt til að 1 millj. kr. af fjárveitingu til stofnkostnaðar verði færð af viðfangsefninu Tæki og búnaður til Ríkisbókhalds vegna flutnings á launaafgreiðslu til embættisins. Skattstofan í Reykjavík. Lagt er til að 6 millj. kr. verði fluttar af stofnkostnaði yfir á rekstur hjá stofnuninni. Gerður hefur verið samningur við Opin kerfi hf. um rekstrarleigu á tölvubúnaði fyrir stofnunina á grundvelli útboðs fyrir skattkerfið sem Ríkiskaup stóðu fyrir. Gerð er tillaga um 8 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til Skattstofu Reykjaness til að mæta auknum launakostnaði við embættið sem er m.a. vegna mikillar fjölgunar framteljenda í Reykjanesi á undanförnum árum. Lagt er til að framlag til rekstrarleigu tölvubúnaðar fyrir skattkerfið hækki um 13 millj. kr. Það er undir liðnum Skatta- og tollamál og Ýmis útgjöld. Á móti lækkar framlag til viðfangsefnisins Tæki og búnaður. Það er vegna samnings við Opin kerfi hf. um rekstrarleigu á tölvubúnaði á grundvelli útboðs fyrir skattkerfið. Þá er gerð tillaga um tímabundna hækkun fjárveitingar til viðfangsefnisins Athugun á virðisaukaskatti sem nemur 2 millj. kr. Að fenginni reynslu af virðisaukaskattskerfinu og með tilliti til athugunar Ríkisendurskoðunar á því er fyrirhugað að gera almenna úttekt á skattinum. Í því sambandi verði sérstaklega skoðuð hagræn áhrif skattsins, skatteftirlit, tæknilegir þættir við innheimtu og álagningu, lagabreytingar og mannaflaþörf. Ríkistollstjóri. Gerð er tillaga um 8,4 millj. kr. lækkun á liðnum. Annars vegar er lagt til að 4,4 millj. kr. verði fluttar af fjárlagalið ríkistollstjóra á lið tollstjórans í Reykjavík vegna tollgæsluverkefna sem færast þangað. Hins vegar er gerð tillaga um að tekjur verði lækkaðar um 4 millj. kr. en þær eru taldar vera ofáætlaðar í fjárlagafrumvarpi. Gjöld lækka um sömu fjárhæð. Ýmsar fasteignir ríkissjóðs. Gerð er tillaga um 70 millj. kr. fjárveitingu til að ljúka fjármögnun fyrirhugaðra endurbóta innan húss og viðbyggingu við húsnæði Tryggingastofnunar ríkisins að Laugavegi 114--116. Viðbyggingin verður um 100 fermetrar að grunnfleti, á tveimur hæðum, og er ætluð til að hægt verði að stækka rými fyrir þjónustumiðstöð stofnunarinnar á jarðhæð hússins. Með þessum framkvæmdum er einnig ráðgert að flytja þá starfsemi stofnunarinnar sem er nú í Tryggvagötu 28 á Laugaveg og að það húsnæði verði selt í framhaldi af því. Gert er ráð fyrir að verkið muni kosta alls um 266 millj. kr. og munu Fasteignir ríkissjóðs greiða um 96 millj. kr. til þess. Þá er gert ráð fyrir að um 50 millj. kr. af söluandvirði Tryggvagötu 28 renni til verksins. Skýrsluvélakostnaður. Gerð er tillaga um 95 millj. kr. fjárveitingu til hugbúnaðargerðar fyrir tekjubókhaldskerfi. Frá árinu 1997 hefur Ríkisbókhald staðið fyrir endurnýjun á tekjubókhaldskerfi ríkisins (TBR) og fengið Skýrr hf. til liðs við sig í þeirri vinnu. Að undanförnu hefur farið fram endurskoðun á áætlunum um smíði og gangsetningu á nýja kerfinu. Niðurstaða þeirrar endurskoðunar er að vinna við að ljúka við smíðina krefst um 10 þúsund tíma til viðbótar við það sem áður hafði verið reiknað með. Skýrist það einkum af nýjum verkefnum sem leiðir af ýmsum breytingum á skattalögum og framkvæmd tekjuálagningar og innheimtu. Sem dæmi má taka álagningu fjármagnstekjuskatts, aukna skuldajöfnun, svo sem upp í meðlög og húsaleigubætur, tengingu við málaskrá lögreglustjóra vegna innheimtu sekta, gjaldfrest á fleiri gjöldum í tollafgreiðslu, gagnasamskipti við greiðslukortafyrirtæki vegna innheimtu fasteigna- og bifreiðagjalda o.fl. Þá hefur viðhaldskostnaður reynst þungur í skauti þar sem halda þarf við gamla og nýja tekjubókhaldskerfinu samtímis þar til nýja kerfið leysir hið gamla af hólmi árið 1999. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1999 eru aðeins áætlaðar 19 millj. kr. til verkefnisins enda ríkti mikil óvissa um niðurstöður endurskoðunarinnar þegar fjárlagaáætlanir þurftu að liggja fyrir. Gert er ráð fyrir að viðfangsefnið 1.19 Ýmsar endurgreiðslur sem er ætlaðar eru til endurgreiðslu af búnaði björgunarsveita hækki um 10 millj. kr. Hins vegar hafa á þessum fjárlagalið verið áætlaðar 15 millj. kr. til endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna söfnunar, urðunar, flutnings og eyðingar á brotamálmum hjá sveitarfélögum. Þessi heimild er nú komin inn í hið almenna endurgreiðslukerfi virðisaukaskattslaganna til sveitarfélaga og er því lagt til að fjárveitingin falli niður. Þá er það samgrn. Lögð er til 16 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til Slysavarnafélags Íslands til reksturs átta björgunarskipa félagsins, 2 millj. kr. til hvers. Farið er fram á 4 millj. kr. framlag til nýs viðfangsefnis, Söfn tengd samgöngum og ferðaþjónustu. Gerð er tillaga um 9,7 millj. kr. hækkun rekstrargjalda á liðnum Flugvellir en á móti hækka sértekjur um 0,6 millj. kr. Heildarbreytingin er því 9,1 millj. kr. til hækkunar og skýrist af því að við vinnslu fjárlagafrumvarps láðist að gera ráð fyrir launa- og verðlagsbótum vegna rekstrar flugvalla. Auk þess er gerð tillaga um 102 millj. kr. fjárveitingu til að hefjast megi handa við endurbætur á Reykjavíkurflugvelli. Fyrir liggur úttekt flugöryggissviðs Flugmálastjórnar sem unnin var í samvinnu við flugvallasérfræðing sænska loftferðaeftirlitsins. Niðurstöður skýrslunnar eru á þann veg að ekki þoli bið að ráðast í lagfæringar á uppbyggingu flugvallarins. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. hækkun á framlagi til Ferðamálasamtaka landshluta vegna aukinnar starfsemi þeirra undir liðnum Ferðamálaráð. Lagt er til að ríkissjóður veiti 45 millj. kr. stuðning við að leggja nýjar hitaveitur á köldum svæðum. Iðnaðarráðuneytið setji reglur og semji við einstakar hitaveitur um framkvæmd málsins að teknu tilliti til þeirra niðurgreiðslna á rafhitun sem veittar hafa verið á viðkomandi svæði. Lögð er til 1,5 millj. kr. hækkun til viðskiptaráðuneytis undir liðnum Samkeppnisstofnun vegna hækkunar fjárveitinga til samkeppnisráðs. Umhverfisráðuneyti. Gerð er tillaga um að fjárveiting þessa liðar lækki um 1,5 millj. kr. Annars vegar er lagt til að framlag til aðalskrifstofu umhverfisráðuneytis lækki um 4,5 millj. kr. og að framlag til Þjóðhagsstofnunar hækki samsvarandi. Hins vegar er farið fram á 3 millj. kr. fjárveitingu vegna vinnu við undirbúning að rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar kenndan við Kyoto. Ferðakostnaður vegna funda um tillögur Íslands um frekari ívilnun vegna orkunýtingar er áætlaður 1,5 millj. kr. Kostnaður við vísindanefnd er áætlaður 1 millj.kr. og erlend sérfræðiráðgjöf er áætluð 0,5 millj. kr. Lagt er til að framlag til rannsókna á botndýrum á Íslandsmiðum hækki um 3,8 millj. kr. og er ætlað til rannsóknastöðvarinnar í Sandgerði. Framlagið er vegna fjármögnunar starfseminnar í stað norrænna styrkveitinga sem fallið hafa niður. Þá er farið fram á 2 millj. kr. hækkun á viðfangsefni 1.35 Umhverfisvöktun vegna rannsókna á þrávirkum klórkolefnissamböndum í íslenskum fuglum. Gerð er tillaga um að lækka sértekjur Náttúruverndar ríkisins um 2,8 millj. kr. á viðfangsefninu 1.10 Þjóðgarðar og friðlýst svæði. Lækkunin er vegna fyrirhugaðs útboðs á rekstri tjaldstæða í þjóðgörðum. Lögð er til 12,8 millj. kr. tímabundin lækkun á sértekjum Landmælinga Íslands vegna minnkandi kortasölu. Náttúrufræðistofnun Íslands. Alls er óskað eftir 7,7 millj. kr. hækkun á þessum lið. Í fyrsta lagi er farið fram á 3 millj. kr. fjárveitingu til mælinga á frjókornum í andrúmslofti en ákveðið hefur verið að stofnunin sjái um frjómælingar í lofti. Áætlað hefur verið að Reykjavíkursetur stofnunarinnar sjái um frjómælingar í lofti. Heildarkostnaður er áætlaður 3 millj. kr. Í öðru lagi er lagt til að veita 2,5 millj. kr. tímabundið framlag til kaupa á nýrri jeppabifreið. Loks er farið fram á 2,2 millj. kr. hækkun til seturs í Reykjavík til að mæta viðbótarkostnaði við rekstur þess hluta húsnæðis stofnunarinnar sem hún fékk samþykkt fyrir að taka á leigu um áramót 1996/1997. Húsnæðið var fyrst og fremst fyrir gróðurkortagerð sem þá var flutt frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Um er að ræða greiðslu vegna leigu, rafmagns, hita og ræstingar. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundna hækkun á fjárveitingum til Náttúrustofu, Bolungarvík til rannsókna á gróðri og dýralífi á Hornströndum. Farið er fram á fjáveitingu að upphæð 2 millj. kr. til almenns rekstrar Veðurstofunnar. Veðurstofa Íslands vinnur verkefni á sviði ofanflóðamála sem annars vegar eru kostuð af ofanflóðasjóði og hins vegar af ríkissjóði. Nokkur verkefni sem Veðurstofan þarf að vinna þarfnast frekari fjárstuðnings til að þeim verði lokið. Um er að ræða kostnað við uppbyggingu snjóflóðagagnagrunna, ítarlega skýrslugerð um snjóflóðasögu einstakra byggðarlaga og svæða, svo og kostnað við almenna ráðgjöf og þekkingaröflun vegna varnarvirkja. Jafnframt er farið er fram á tímabundna hækkun að fjárhæð 2,5 millj. kr. til endurnýjunar á einni af bifreiðum stofnunarinnar. Herra forseti. Ég hef nú lokið við að fara yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við 2. umr. málsins. Þessar tillögur hljóða upp á rúmlega 1.700 millj. kr. Það er því ljóst að nú saxast á þann tekjuafgang sem gert var ráð fyrir með framlagningu frumvarpsins. Það markmið að skila hallalausum fjárlögum er enn í fullu gildi. Við núverandi aðstæður í efnahagsmálum er mikil nauðsyn að ríkissjóður sé rekinn hallalaus og skuldir greiddar niður. Ef auknar tekjur eru ekki í spilunum stendur fjárlaganefnd frammi fyrir því milli 2. og 3. umr. að þurfa að draga úr útgjöldum eða afla tekna fyrir þeim útgjöldum sem nauðsynlegt þykir að taka tillit til við lokaumræðu málsins. Ég vil geta þess að meiri hluti nefndarinnar skrifar undir nál. Þar eru Jón Kristjánsson, Sturla Böðvarsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Árni Johnsen, Árni M. Mathiesen, Hjálmar Jónsson, Ísólfur Gylfi Pálmason og Kristinn H. Gunnarsson. Ég vil að lokum, þó við 2. umr. sé, þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir afar gott samstarf. Það á ekki síst við minni hluta nefndarinnar sem hefur innt vinnu sína af hendi með mikilli samviskusemi og á málefnalegan hátt. Það er nauðsynlegur þáttur lýðræðisins að minni hluti hverju sinni veiti meiri hluta stjórnarflokkanna aðhald og haldi uppi gagnrýni. Þetta er í fullu gildi í fjárlaganefnd en hefur hvergi komið niður á persónulegum samskiptum og fólk unnið saman af miklum heilindum.

Bara eins og í heilbrigðisnefnd.

Þetta vil ég þakka nú, ekki síst þar sem nú er síðasta þing kjörtímabilsins. Að venju hefur starfsfólk fjármálaráðuneytisins og Ríkisendurskoðunar veitt okkur margvíslega aðstoð. Það vil ég þakka. Starfsfólk Alþingis hefur verið okkur til halds og trausts allan tímann og vil ég þar sérstaklega nefna Sigurð Rúnar Sigurjónsson, ritara nefndarinnar, Ragnheiði Sumarliðadóttur og Bentínu Haraldsdóttur sem séð hafa um að taka við öllum þeim fjölmörgu símtölum og heimsóknum sem nefndin fær og Álfhildi Álfþórsdóttir sem unnið hefur við skráningu. Þessu fólki þakka ég sérstaklega frábær störf og gott viðmót. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir skilmerkilega og greinargóða yfirlitsræðu fyrir hönd fjárln., meiri hlutans sérstaklega. Mig langar að beina tveimur spurningum til hv. frsm. Í fyrsta lagi varðar það umhverfismálin og fjárveitingar til umhvrn. og stofnana þess. Þó mér sé ljóst að víða sé fjárþörf og í mörgum málaflokkum þá held ég að ástæða sé til að hafa sérstakar áhyggjur af því hvernig fjárveitingum til umhverfismála er háttað. Það þarf ekki annað en vísa til ástands aðalstofnana umhvrn., Náttúruverndar ríkisins og Hollustuverndar ríkisins, sem eiga að sjá um umhverfisvernd bæði varðandi friðlýst svæði og almenna umhverfisvernd, þar á meðal mengun. Þarna gerist í raun ekkert á milli ára sem máli skiptir. Fjárlagatillögurnar eða óskirnar eru langt umfram það sem veitt er og engar skýringar. Um þetta mætti hafa langt mál. Ég kem að því síðar. Hitt varðar ýmis orkumál og niðurgreiðslu á rafhitun. Það er brugðist við með fjárveitingu til hitaveitna á köldum svæðum. Það er góðra gjalda vert en fjárveitingin til niðurgreiðslu á rafhitun stendur svo gott sem í stað milli ára. Það mun brugðist við verðlagshækkunum en þar er engu bætt við. Nú heyrir maður fregnir um að til standi verðlagshækkun hjá Landsvirkjun á komandi ári. Ég hélt að ríkisstjórnin ætlaði að bregðast við þessum vanda við fjárlagagerðina.

Herra forseti. Fyrirspurnir hv. 4. þm. Austurl. voru um tvennt. Fjárveitingar til umhverfismála og þá tveggja stofnana sem heyra undir umhvrn. Ég get tekið undir að þarna er vandi á ferðinni. Við höfum reynt að hafa samráð við umhvrn. og fengum þeirra tillögur. Vissuleg er þarna við vanda að etja sem þarf alveg sérstaklega að huga að en tillögurnar gera ekki ráð fyrir því, það er rétt. Komið hefur verið til móts við nokkra þætti í umhvrn. en hvergi nærri allt eins og ég gat um í upphafsræðu minni þegar ég talaði um hvernig við hefðum sinnt verkefnum í heildina. Hvað niðurgreiðslu á rafhitun varðar er það rétt að við 2. umr. er ekki gert ráð fyrir hækkun fram yfir 50 millj. frá yfirstandandi ári sem settar voru inn í upphafi. Það gerir ekki meira en að halda í horfinu en við áformum að vinna að þessu máli á milli 2. og 3. umr. og höfum nefnt húshitunarkostnaðinn sérstaklega sem verkefni sem huga þurfi að varðandi byggðamálaþátt þessa frv. Ég get tekið undir að það sé nærtækasta verkefnið ef vilji er til að taka á í byggðamálum og jafna aðstöðu manna. Við höfum viljað sjá hverju við hefðum úr að spila en vonandi getum við tekið á þessu fyrir 3. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka undirtektir varðandi seinni þáttinn og vonast til að þess sjáist merki fyrir 3. umr. um fjárlagafrv., að brugðist verði við í sambandi við húshitunarkostnaðinn á köldum svæðum eins og við köllum þau. Ég ítreka að áformuð er hækkun á rafmagni frá Landsvirkjun sem mun þá dreifast yfir kerfið ef að líkum lætur. Ég held að nauðsynlegt sé að fjárlaganefnd kanni hvað þar er á ferðinni þegar hún mótar tillögur sínar. Varðandi umhverfismálin þá tekur hv. frsm. undir ábendingar mínar um að þörfin sé mikil. Það þarf að bregðast við henni ef úr á að rætast. Ég nefndi tvær stofnanir. Þann lista má lengja. Skipulagsstofnun þyrfti t.d. á að halda 70 millj. kr. fjárveitingu vegna svæðis- og aðalskipulagsvinnu, þar af er drjúgur hluti samningsbundinn, en við þeim vanda eru engin viðbrögð. Frá ári til árs er að safnast upp mikil fjárþörf hjá stofnunum umhverfismála. Hv. þm. nefndi að brugðist hefði verið við tillögum umhvrn. Ef staðið verður að málum eins og hér horfir þá er sóknarhugurinn ekki mikill, miðað við tillögurnar sem við sjáum merki um við 2. umr. fjárlaga. Þetta gengur ekki, virðulegur forseti. Íslendingar fara mörg skref til baka á hverju ári vegna þess að hér hrannast upp vandi sem bregðast þarf við. Hann eykst og þess vegna þarf átakið að verða meira.

Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við að bæta það sem ég sagði í upphafi. Ég vil þó aðeins segja um húshitunarkostnaðinn að það eru að sjálfsögðu rafhitunarsvæðin sem eiga við mestan vanda að etja og verður auðvitað að líta sérstaklega til þess. Það er óþægilegt að berjast við hækkanir Landsvirkjunar í þessu sambandi þegar við viljum sækja fram. Eins og síðast þá gerðu þær 50 milljónir sem við settum til aukningar í þessu aðeins að halda í horfinu. Það er ljóst. Ég endurtek að fullur vilji er til þess hjá meiri hluta nefndarinnar að skoða þetta mál. Um umhverfismálin er það að segja að það er alveg rétt að sýnileg fjárþörf er í þeim málaflokki á næstu árum. Og vegna ábendinga hv. þm. um hin þrjú verkefni, hann bætti einu við í síðari hluta andsvars síns, þá blasir mikil fjárþörf við vegna framkvæmdar skipulagslaga. Við höfum því miður ekki getað komið á móts við hana að þessu sinni. En það er alveg ljóst að þetta er verkefni sem þarf að fást við og útgjaldaþörf sem blasir við innan tíðar. Ég tek undir það. En við höfum ekki getað mætt öllu og tillögurnar gera ekki ráð fyrir því að þessu verði mætt þrátt fyrir að ýmsum erindum umhvrn. hafi verið sinnt. Það hefur ekki verið svo að umhvrn. hafi ekki vakið athygli á þessum málum og við höfum sinnt ýmsum erindum þaðan.

Herra forseti. Það er nú aldeilis bragur á þessari umræðu um hið stóra fjárhagsdæmi, fjárlög íslenska ríkisins á næsta ári. Hér hefur hv. formaður fjárln. gert í ítarlegu máli grein fyrir þeim störfum sem fram hafa farið á síðustu vikum í fjárln. og gert grein fyrir áliti og brtt. meiri hlutans en mestallan tímann hafa stólar hv. þingmanna staðið auðir, með fáeinum undantekningum. Reyndar hefur ástandið stundum verið þannig að við höfum verið þrjú í þingsal, hv. frsm., hæstv. forseti og sú sem hér stendur. Við skulum vona að ýmsir hv. þm. hafi engu að síður getað fylgst með umræðunni. Hitt er kannski verra, að stólar hæstv. ráðherra hafa staðið auðir hérna allan tímann að undanteknum stóli hæstv. fjmrh. sem stundum hefur komið hér inn og oftast verið í námunda við þingsalinn. Þetta er náttúrlega óvirðing við þessa umræðu sem ég gagnrýni harðlega. Ég var höndum seinni að fá orðið við upphaf umræðunnar um stjórn fundarins. Þar var mistökum mínum um að kenna en ekki hæstv. forseta. Þá ætlaði ég að fara fram á að hæstv. ráðherrum væri gert viðvart um að þessi mikilvæga umræða væri að hefjast og óska eftir því að þeir yrðu viðstaddir umræðuna. Ég vildi sérstaklega nefna hæstv. heilbrrh., félmrh., menntmrh. og umhvrh. Ég vil sérstaklega nefna þessa ráðherra þó að mér finnist það í rauninni sjálfsögð og eðlileg krafa að gjörvallur ráðherrabekkurinn sé setinn þegar þessi umræða fer fram. Þar sem nú verður gert matarhlé ætti tími að gefast til að ná sambandi við hæstv. ráðherra hvar sem þeir eru staddir núna og því vildi ég koma þessari ósk á framfæri áður en matarhlé verður gert.

Forseti mun gera hæstv. ráðherrum viðvart og tekur undir að æskilegt væri að þeir væru hér viðstaddir.

Virðulegur forseti. Það er nú ekki við hæstv. forseta að sakast að þingmenn séu ekki hér fleiri undir þessari umræðu og sama má segja um hæstv. ráðherra. En ég tek eindregið undir það sem fram kom í máli hv. 12. þm. Reykn. að svipurinn á þessari umræðu er mjög dapurlegur, svo maður noti nú það lýsingarorð að þessu sinni. Það er ekki aðeins almenn óvirðing við þingið að ekki skuli vera meiri þátttaka í þessu og viðvera. Auðvitað kemst maður ekki hjá því að hugsa til þeirra sem vinna í fjárln., fyrir utan formann og einstaka nefndarmenn, að þeir skuli ekki sjá ástæðu til þess að vera hér við framsögu hv. formanns nefndarinnar sem hefur flutt ágætt yfirlit til þingsins um störf nefndarinnar. Ég held að allir viðurkenni að hann vinni störf sín af mikilli samviskusemi. Mér finnst ekki bragur á því að ekki skuli vera betur fylgst með máli hans og umræðunni í heild sinni. Ég tek undir það sjónarmið að auðvitað eigum við í raun kröfu á að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir umræðuna. Þó að gott sé að vita af hæstv. fjmrh. einhvers staðar á sveimi þá hefði ég heldur kosið að hæstv. ráðherra sæti sem mest við undir umræðunni meðan hún fer fram. Það sama gildir auðvitað um aðra ráðherra eins og nefnt hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur að það er illþolanlegt að hæstv. ráðherrar skuli ekki vera viðstaddir umræðu um fjárlögin. Þó að þekking hv. formanns fjárln. á því sem hér fer fram sé ekki dregin í efa þá er hér verið að ræða framlög til einstakra málaflokka og mjög margir þingmenn ætla að ræða það sérstaklega. Ég nefni heilbrigðismálin, menntamálin og félagsmálin. Menn vilja gjarnan heyra álit ráðherra á þeim tillögum sem bæði liggja fyrir frá meiri hlutanum og þeim erindum sem hafa verið send inn og ekki hafa fengist afgreidd, og draga auðvitað fram yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í einstökum málefnum, t.d. hvað varðar úrræði fyrir unga fíkniefnaneytendur, í heilbrigðismálunum, fyrir aldraða og öryrkja og fleira. Ég tek því undir þá kröfu sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir setti hér fram um að ráðherrarnir yrðu flestir og helst allir viðstaddir umræðuna.

Herra forseti. Nú í hádeginu hefur staðið yfir fundur í heilbr.- og trn. Honum er ekki lokið og því finnst mér miður að við séum að hefja fund hér að loknu hádegishléi án þess að fulltrúar úr heilbr.- og trn. hafi haft tækifæri til að mæta til þingfundar. Ég hlýt að kveðja mér hljóðs hér undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess sem er að gerast í heilbr.- og trn. og af hálfu stjórnarmeirihlutans á Alþingi í dag. Við höfum tekið hér mjög alvarlega umræðu um gagnagrunn á heilbrigðissviði og deilt um hann. Hins vegar hefur verið látin í ljós sú von að á milli 2. og 3. umr. yrðu skoðuð þau álitamál sem svo alvarlega hefur verið bent á í umræðunni. Nokkur samtök og stofnanir sem hafa látið til sín taka í þessari umræðu höfðu óskað eftir því að fá að koma á fund heilbr.- og trn. Herra forseti. Ég ætla að minnast á hver þau eru. Þau eru Mannvernd, Læknafélag Reykjavíkur, siðfræðiráð Læknafélags Íslands, læknadeild háskólans auk annarra sem minni hlutinn óskaði eftir að fá á fund nefndarinnar til að ræða álitamálin við. Því var algjörlega hafnað í heilbr.- og trn. að fá fulltrúa þessara samtaka á fund, herra forseti, algjörlega hafnað að samtök sem óskuðu eftir því að koma og ræða þessi mál fengju að koma til fundar við nefndina. Það er verið að taka málið með valdi út úr heilbr.- og trn. eftir tvo stutta fundi á þessum morgni í stað þess að menn gefi sér tíma á þeim nefndardögum sem fram undan eru til að skoða þessi stóru mál og reyna eins og unnt er að ná samstöðu um alvarlegu málin sem standa út af í lagasetningunni sem hér á að fara fram. Herra forseti. Ég gagnrýni það að þingfundur skuli hefjast á meðan fundur stendur í heilbr.- og trn. Ég gagnrýni það harðlega að það skuli gerast að haldinn er fundur í nefndinni, sem við lögðum mikla áherslu á að yrði haldinn á milli 2. og 3. umr., eingöngu til þess að láta minni hlutann vita að ekki yrði farið að nokkrum óskum, að ekki ætti að hlusta á fleiri sjónarmið og að ekki ætti að ræða við fleiri samtök. Þó gerðist það reyndar að þeir fulltrúar sem meiri hlutinn óskaði sjálfur að hlýða á voru boðaðir til fundar nú í hádeginu. Herra forseti. Þau orð sem koma upp í huga minn núna eru hroki og misbeiting þingræðis, hroki og misbeiting þingræðis í nefndum Alþingis. Ég óska eftir því, herra forseti, að haldinn verði fundur með forseta þannig að við getum rætt þessa stöðu sem komin er upp því hún er mjög alvarleg.

Forseti getur ekki svarað fyrir gerðir heilbr.- og trn. og forseti getur heldur ekki tekið undir gagnrýni hv. þm. á að fundur skuli hefjast þótt nefndarmenn í tiltekinni nefnd séu ekki mættir til fundar. Það er hins vegar gagnrýnivert að fundur skuli standa í þingnefnd eftir að fundur hefst í þinginu. Það er gagnrýnivert. Fjárlög eru hér á dagskrá og umræðum um fjárlög verður haldið áfram.

Herra forseti. Ég verð að gera athugasemd við orð forseta um þetta mál. Ákveðið var að halda fund í hádeginu til þess að ljúka umræðu um frv. um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Það mál er í algjöru uppnámi og því hafði verið neitað að fá til fundar við nefndina bæði félög og félagasamtök sem höfðu óskað eftir því að koma til fundar við hana vegna breytinga sem voru fyrirhugaðar á málinu. Líka var því synjað að fá til fundar við nefndina nokkra aðila sem minni hlutinn taldi mjög mikilvægt að kæmu til að segja álit sitt á þeim brtt. sem komu frá meiri hlutanum inn í nefndaina. Nú stendur fundur nefndarinnar enn þá yfir. Um það var talað þegar fundur var ákveðinn í matarhléi að fundurinn yrði ekki haldinn á meðan að umræða væri hér um fjárlög því við lögðum ríka áherslu á að við gætum verið við fjárlagaumræðuna. Svo er ekki. Ég tel það mjög brýnt, herra forseti, að gert verði fundarhlé og umræðan um fjárlög hefjist ekki fyrr en fundur heilbr.- og trn. er á enda. Á fundinum kom fram undir lokin, þegar ég fór af fundinum, að tölvunefnd gerir mjög alvarlegar athugasemdir við þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til. M.a. kom fram hjá þeim að frá persónuverndarlegum sjónarmiðum væri það of mikil ógn að leyfa samtengingu erfðafræði-, ættfræði- og heilsufarsupplýsinga á þann hátt sem meiri hlutinn leggur til. Ég tel þetta mjög alvarlegar athugasemdir sem beri að skoða. Engu að síður hefur því verið hafnað að ræða þetta nokkuð frekar. Við í minni hlutanum höfum óskað eftir því að fá álit frá tölvunefnd um þetta mál en meiri hlutinn virðist ætla að ganga algjörlega fram hjá þessum óskum öllum og ætlar sér að afgreiða málið. Herra forseti. Ég fer fram á að gert verði fundarhlé og málið verði rætt hjá fulltrúum þingflokksformanna. Ég hef aldrei kynnst öðru eins og mér þingreyndari þingmenn, sem nú sitja á þingi, hafa bent mér á að það hafi aldrei komið fyrir áður að yfirgangur eins og hér á sér stað hafi verið viðhafður.

Forseti vill taka fram að sjálfsagt er að ræða um mál sem þessi á vettvangi forseta og þingflokksformanna. En gagnagrunnsmál er ekki á dagskrá þessa fundar. Það vill forseti ítreka. Það eru fjárlög hins vegar og gagnagrunnsmál stendur ekki til að taka til umræðu á þessum fundi.

Herra forseti. Þá fer ég fram á að hæstv. forseti hlutist til um að fundi heilbr.- og trn. verði þegar í stað frestað vegna þess að bersýnilegt er að þetta rekst á. Það er náttúrlega engin framkoma við þingið að halda áfram fundi í þessari nefnd eins og verið er að gera þegar auk þess er ljóst að ekkert liggur á að taka málið út úr nefndinni af því að það kemur ekki til 3. umr. fyrr en einhvern tíma eftir helgina. Þetta er því bara vitleysa, herra forseti, ef ég leyfi mér að nota það orð, að vera að knýja málið fram á þennan hátt, nema menn vilji endilega gera þessu máli, gagnagrunnsmáli, óleik. Ef það er stefna ríkisstjórnarinnar að gera þessu gagnagrunnsmáli bölvun þá eru aðferðirnar sem eru notaðar núna upplagðar í því skyni. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér fyrir því, og hann hefur örugglega til þess fullan stuðning okkar flestra hér, að fundinum í heilbr.- og trn. verði nú þegar frestað og málinu ekki lokið þar fyrr en um helgina á nefndafundadögum, eins og hjá öðrum nefndum sem þá ætla sér að sinna sínum verkum. Það er fjarstæða að tæta málið út úr nefndinni eins og verið er að reyna að gera núna.

Forseti hefur þegar komið þeim boðum til heilbr.- og trn. að fundi þar verði frestað. Hv. þingmönnum er vel kunnugt um að forseti hefur margsinnis gert athugasemdir við það að nefndafundir séu haldnir á þingfundatíma, nema um það sé þá samstaða.

Herra forseti. Við gerum okkur mjög vel grein fyrir því að forseta er vandi á höndum þegar hann stendur frammi fyrir því að nefnd hefur ekki lokið störfum og þingfundir eru að hefjast. En vandi okkar er mjög mikill. Við höfum lagt áherslu á ákveðin vinnubrögð við þetta stóra mál. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, herra forseti, að gagnagrunnsmálið er ekki á dagskrá, enda er ég að tala um alvarleg mál undir fundarstjórn forseta. Og það er afskaplega vond tilfinning að fá upplýsingar um að því hafi verið algjörlega hafnað að kalla til fulltrúa sem sjálfir, herra forseti, óskuðu eftir að fá að koma á fund nefndarinnar, fulltrúa samtaka sem eiga mjög ríkan hlut að máli varðandi lagasetningu um gagnagrunninn, og að verið sé að ljúka umfjöllun um málið á nákvæmlega þessum tíma, án þess að þörf sé á því að taka það út úr nefnd. Hins vegar þakka ég forseta fyrir að bregðast rösklega við og gera kröfu um að nefndin ljúki fundi sínum. En ég óska eftir því, herra forseti, að forseti fundi með þingflokksformönnum um stöðuna í þessu máli vegna þess að ég tel mjög mikilvægt þingsins vegna og þingræðisins að staðið verði við óskir minni hlutans og komið til móts við óskir minni hlutans um að þeir aðilar sem óskuðu eftir að fá að koma upplýsingum á framfæri geti hitt nefndina. Herra forseti. Það er alvarlegt fyrir okkur öll ef rétt er að fram hafi verið að koma alvarlegar athugasemdir tölvunefndar við frv. sem hér á að fara að afgreiða af hálfu meiri hlutans. En ég þakka forseta fyrir viðbrögð hans.

Forseti boðar þingflokksformenn til fundar við sig kl. hálfþrjú.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir þá yfirlýsingu sem hann gaf um að hann vilji beita sér fyrir því að fundi verði lokið í heilbr.- og trn. En því miður ber það engan árangur vegna þess að mér skilst að nefndin hafi þegar lokið störfum og að málið hafi verið rifið út úr nefndinni í fullum ágreiningi og algerlega að tilefnislausu. Það þýðir auðvitað að það verður að taka á þingstörfunum í heild og skoða þau á nýjan leik. Ég fer fram á að það verði gert hið allra fyrsta, herra forseti, og helst nú þegar. Ég verð að segja alveg eins og er að ég harma vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, hvernig hún fer með fjárlagaumræðuna í dag, fyrst í morgun með því að tefja umræður í nærri klukkutíma og svo aftur núna með því að tefja umræður með þeim hætti sem við nú sjáum að gerist. Ég lýsi því yfir að það er allt saman á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar en ekki okkar. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér tafarlaust fyrir fundi um stöðu mála. Ef það er rétt, sem mér er tjáð, að þetta gagnagrunnsmál hafi verið tekið út úr nefndinni og að neitað hafi verið að kalla til viðræðna fjölda aðila, jafnvel hafi Ríkisendurskoðun, sem þó er stofnun Alþingis, ekki verið kölluð til þó að um það hafi verið beðið, þá segi ég við forseta: Réttast væri að skipa meiri hluta þessarar nefndar að taka málið aftur inn í nefndina og gera þá afgreiðslu sem sett var niður á blað áðan ógilda, vegna þess að vinnubrögð af þessu tagi eru óþolandi og engin efnisleg nauðsyn stendur til þess að ljúka þessu máli á þann hátt sem meiri hluti ríkisstjórnarinnar gerði í heilbr.- og trn. í morgun. Ég mótmæli þessu harðlega, herra forseti, og skora á forseta að beita öllu sínu afli til að stoppa gerræði af þessu tagi.

Forseti ítrekar að hann mun eiga fund með þingflokksformönnum upp úr klukkan hálfþrjú.

Virðulegi forseti. Eins og forseti sagði áðan er öllum þingmönnum kunnugt um að það er í andstöðu við vilja forseta að haldnir séu nefndarfundir á sama tíma og þingfundir standa nema í fullu samkomulagi. Öllum þingmönnum er kunnugt um þetta, líka meiri hlutanum í heilbr.- og trn. Engu að síður var þessi fundur haldinn og málið tekið út úr nefndinni gegn vilja minni hlutans eftir að þingfundur hófst, og einn nefndarmanna sem leitaði hér til forseta með þá ósk að sú afgreiðsla færi ekki fram á þennan hátt hafði ekki einu sinni tækifæri til að vera staddur á nefndarfundinum vegna þess að hann var að beina umræddri ósk til hæstv. forseta. Virðulegi forseti. Ég endurtek það að öllum þingmönnum er ljóst að þetta eru starfsaðferðir sem eru í andstöðu við vilja forseta þingsins. Þess vegna treysti ég á að forseti þingsins beiti sér fyrir því að hnekkja þessum vinnubrögðum og að hann sjái til þess að heilbr.- og trn. geti afgreitt þetta mál eðlilega, enda er ekki gert ráð fyrir því, eins og hv. þm. Svavar Gestsson sagði áðan, að málið geti komið til umfjöllunar og 3. umr. á Alþingi fyrr en einhvern tíma í næstu viku.

Hv. þingmenn hafa væntanlega tekið eftir því að gert var lengra hlé heldur en venja er, að beiðni nefndarinnar. Við þeirri beiðni var orðið, en ekki ætlast til að fundur stæði lengur en til klukkan tvö.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að þau tíðindi, sem nú hafa borist meðan þessi umræða hefur staðið yfir, eru mjög alvarleg. Ef það er rétt sem er upplýst að málið verið keyrt út með offorsi af meiri hlutanum þá stöndum við frammi fyrir mjög alvarlegum hnút sem þetta þing er komið í vegna þess að ég man ekki eftir að hafa kynnst slíkum yfirgangi af einni nefnd eins og hér er upplýst. Við vorum mörg sem byggðum afstöðu okkar við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um þetta mál í gær á því að málið væri ekki útrætt og það ætti eftir að fá ítarlegri skoðun í nefndinni. Nú, daginn eftir, berast þær upplýsingar að búið sé að keyra málið út úr nefndinni. Herra forseti. Ég vek athygli á því að stofnanir og fulltrúar sem hafa óskað eftir að mæta aftur á fund nefndarinnar og koma skoðunum sínum á framfæri, eins og Mannvernd, Læknafélag Reykjavíkur, Læknafélag Íslands, siðfræðiráð og læknadeild háskólans, er meinað að koma á fund nefndarinnar. Ég man ekki eftir slíkri uppákomu og hef ég nú setið nokkuð lengi á þingi. Þetta er dónaskapur og þetta er hneyksli. Þetta er svo mikill yfirgangur við minni hluta nefndarinnar og lýðræðið er svo fótum troðið að málið verður að takast upp á vettvangi forsætisnefndar að mínu mati og formanna þingflokka og knýja meiri hluta heilbr.- og trn. til að taka málið eðlilega upp. Þingið á ekki að bjóða virðulegum stofnunum úti í þjóðfélaginu upp á þann dónaskap að þær megi ekki koma og hitta fulltrúa nefndarinnar til að koma nauðsynlegum ábendingum á framfæri um þetta mál sem er kannski stærsta mál síðari tíma sem þetta þing hefur fjallað um. Þær ábendingar sem þetta fólk vill koma á framfæri skipta kannski miklu um málið, eru réttmætar ábendingar til þess að málið fái eðlilegan framgang á þinginu. Þetta er mjög alvarleg staða, herra forseti, og á því hlýt ég að vekja athygli. Að við skulum hafa verið að afgreiða málið í gær við 2. umr. með því fororði að það ætti eftir að fara fram ítarleg umræða um málið í nefndinni og við erum fram undan með nefndardaga og málum sé þjösnað svona út úr nefndinni, ég hef aldrei orðið vitni að slíku fyrr. Aldrei.

Herra forseti. Það eru fáheyrð tíðindi sem eru að berast úr hv. heilbr.- og trn. að búið sé að taka gagnagrunnsmálið út úr nefndinni. Við vorum í gær að afgreiða málið við 2. umr. Ég átti þátt í því ásamt hæstv. forseta að gera samkomulag um hvernig þinghaldinu yrði háttað í gær og unnið var eftir þeirri áætlun. Ekki var samið um aðra daga. Vitað var að fyrir lægju nefndardagar, gert ráð fyrir því að þeir yrðu á laugardag og mánudag, a.m.k. gæfist þá tími til að vinna málið. Þetta mál var af minni hálfu og reyndar annarra afgreitt til 3. umr. í þeirri fullvissu að það yrði skoðað milli 2. og 3. umr. vegna þess að fyrir lágu yfirlýsingar meiri hluta nefndarinnar þess efnis. Vitaskuld hefur meiri hlutinn síðan rétt til þess að taka ekki tillit til ábendinga okkar þegar málið hefur hlotið sína eðlilegu umræðu og meðhöndlun í nefndinni milli 2. og 3. umr. Við því er ekkert að segja. En það hefur ekkert verið gert. Það er brotinn á mér réttur, forseti, í þessu máli. Ég átti von á því þegar ég samþykkti þetta mál til 3. umr., og eins og ég hef talað í málinu að málið fengi eðlilega meðferð í nefndinni þó svo að að lokum yrði ekki tekið tillit til sjónarmiða minna. Ég verð vitaskuld að sætta mig við að vera í minni hluta. En ég þarf ekki að sætta mig við að brotinn sé á mér réttur sem þingmaður á hinu háa Alþingi. Þessi vinnubrögð, herra forseti, munu að mínu mati hleypa upp öllum þingstörfum til jóla. Þetta er fáheyrð framkoma, ekki einungis gagnvart okkur þingmönnum heldur líka gagnvart umsagnaraðilum. Þeir eiga hins vegar ekki seturétt á hinu háa Alþingi. En að þetta skuli vera framkoma meiri hluta stjórnarliða gagnvart okkur í stjórnarandstöðunni, að taka málið út með þessum hætti, þegar vitað var að sérstakir nefndardagar voru til ráðstöfunar til að skoða þessi mál og önnur er fyrir neðan allar hellur, herra forseti. Vitaskuld verður að ræða þessi mál, ekki einungis milli þingflokksformanna heldur líka í forsætisnefnd, eins og krafa hefur komið um. Þetta eru alvarlegustu tíðindi sem ég man eftir að hafi gerst í vinnubrögðum milli stjórnar og stjórnarandstöðu í tíð núverandi ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég vil einungis staðfesta það sem hér hefur komið fram að málinu er lokið í heilbr.- og trn. Meiri hlutinn hefur beitt valdi gegn atkvæðum minni hlutans til þess að ljúka málinu. Meiri hlutinn hafnaði því líka að fá til samtals við nefndina aðila sem höfðu óskað eftir því að koma til þess að ræða það eins og eðlilegt var eftir að meiri hlutinn hafði lýst því hér yfir í þingræðum í gær og fyrradag að málið ætti að skoðast aftur. Einn hv. þm. stjórnarliðsins orðaði það svo: Málið er enn á vinnslustigi. En því var hafnað að verða við óskum læknadeildar Háskóla Íslands, siðfræðiráðs Læknafélags Íslands, Læknafélaginu sjálfu var hafnað, Læknafélagi Reykjavíkur og Mannvernd, þar sem fyrrverandi háskólarektor, Sigmundur Guðbjarnason, er í forsvari. Meiri hlutinn hafnaði þessu einfaldlega. Meiri hlutinn leggur enn fremur til grundvallarbreytingar á frv. að okkar mati og við töldum eðlilegt, vegna þess að áhöld voru um hvað í því fælist, að sérfræðingar á sviði erfðavísinda kæmu til fundar við nefndina. Því var hafnað líka. Meiri hlutinn féllst að vísu á að fá tölvunefnd til viðtals við nefndina og þar að auki tvo aðra einstaklinga, annar er höfundur að áliti sem Lagastofnun veitti og var óskað eftir og borgað fyrir af Íslenskri erfðagreiningu. Síðan klykkti nefndin út fyrir tilstuðlan meiri hlutans með því að fá í heimsókn fulltrúa Íslenskrar erfðagreiningar, sem lýsti þeirri skoðun sinni að allt væri þetta í himnalagi. Þetta er í svo miklu himnalagi, herra forseti, að tölvunefnd, sem kom til fundar af mikilli skyndingu við heilbr.- og trn., lýsti því yfir gagnvart okkur að hún mundi ekki treysta sér að fallast á vinnulagið sem gert er ráð fyrir samkvæmt tillögu meiri hlutans nema henni yrði fyrirskipað það með lögum. Ég spurði viðkomandi félaga í tölvunefnd hverju sætti þessi skoðun og hún svaraði eftirfarandi: Frá persónuverndarlegum sjónarmiðum stafar svo mikil ógn af þessu vinnulagi. Tölvunefnd segir með öðrum orðum að það stafi ógn af þessu vinnulagi gagnvart persónuvernd. Eigi að síður fáum við ekki tækifæri til þess að nota lýðræðislegan rétt okkar til þess að spyrja sérfræðinga, til þess að grafast fyrir um málið, til þess að fylgja hinni gömlu hefð þessa þings að rannsaka mál áður en þau eru keyrð út í gegnum þingið til samþykktar. Herra forseti. Engar nauðir ráku til þessarar skjótu afgreiðslu. Það liggur fyrir og reyndar hafði starfandi þingflokksformaður jafnaðarmanna, hv. þm. Ágúst Einarsson, tilkynnt mér að ætlast væri til þess að laugardagur og mánudagur mundu fara í nefndarstörf af þessu tagi. Við buðumst til þess að hafa fund í kvöld, á morgun, á sunnudag og mánudag, til að geta aflað frekari upplýsinga og til þess að við vitum a.m.k. hvað við erum að tala um. Vegna þess að hafi einhver vafi leikið á því hvað frv. þýddi áður en það fór til seinni umfjöllunar í heilbr.- og trn., er alveg ljóst að það er himinn og haf á milli skilnings minni hlutans og meiri hlutans á því hvað þær breytingar þýða í sumum tilvikum sem verið er að leggja til.

Hæstv. forseti. Ég sagði það við atkvæðagreiðslu í gær að gagnagrunnsfrv. væri í algjöru uppnámi. Nú sé ég ekki betur en að þingstarfið fram að jólum sé líka í algjöru uppnámi. Þau vinnubrögð sem verið er að fjalla um og okkur hefur verið greint frá eru vægast sagt afar óskynsamleg. Ég get ekki annað en vitnað til þess, hæstv. forseti, að hæstv. heilbrrh. hafði um það fögur orð í gær að sátt yrði að ríkja um þetta mál. Það væri svo mikilvægt að ná sátt um þetta mál. Meiri hlutinn er sjálfur búinn að eyðileggja málið gjörsamlega fyrir sér. Talað hefur verið um það af hálfu meiri hlutans hvað þetta sé merkilegt mál og snerti þjóðarheill og framtíð mannkyns og ég veit ekki hvað. Hvers vegna ganga menn þá svona fram og eyðileggja málið fyrir sjálfum sér? Vil ég þó ítreka að ég er algjörlega á móti þessu máli og mun fjalla rækilega um það í 3. umr. hvers vegna. Við hljótum að spyrja: Hvers vegna liggur svona mikið á? Hvers vegna er verið að beita svona óskynsamlegum vinnubrögðum? Það hefur svo lengi sem ég hef vitað til verið einn meginkostur þingræðisins á Íslandi og starfsemi Alþingis hve greiðan aðgang málsaðilar hafa átt að þinginu. Ég minnist ekki annars en þess að formenn meiri hlutans hafi yfirleitt alltaf orðið við óskum minni hlutans þegar beðið hefur verið um ýmsa aðila, enda vita allir að það eru skynsamleg vinnubrögð. Það er skynsamlegt að óska eftir upplýsingum þannig að málið liggi allt fyrir. Það ljóst að búið er að afgreiða gagnagrunnsfrv. frá heilbr.- og trn. með breytingum sem óeining er um og þeir sem best til þekkja segja að gjörbreyti málinu. Þetta þýðir því aðeins eitt, hæstv. forseti: Það verður mikil og ítarleg umræða um málið og þinghaldið til jóla er í algjöru uppnámi og á því bera ríkisstjórnarflokkarnir ábyrgð.

Herra forseti. Sem áheyrnarfulltrúi í heilbr.- og trn. sem setið hefur langflesta fundi nefndarinnar um þetta mikilvæga mál harma ég þessi málalok. Það er mjög sérkennilegt að upplifa það eftir það góða samstarf sem hefur átt sér stað í nefndinni að núna skuli svona hart keyrt. Eftir umræðurnar við 2. umr. var því lýst yfir að málið væri enn þá í vinnslu og við í minni hlutanum vorum tilbúin til þeirrar vinnu. Síðan er á fundi í morgun rætt um að það verði fundardagar bæði á morgun í þinginu og á mánudaginn. Þá er tilkynnt að fundur verði í nefndinni í hádeginu og málið hugsanlega keyrt þar út. Það var vitað að þennan fund í hádeginu gátu tveir hv. þingmenn ekki setið, hvorki Bryndís Hlöðversdóttir né Ögmundur Jónasson sem er áheyrnarfulltrúi. Ég harma því mjög þessi vinnubrögð og efnislega vil ég að það komi fram að verið er að gera eðlisbreytingar á frv. núna og það kom fram í máli tölvunefndar áðan að þessar breytingar væri ekki hægt að gera nema með skýrari lagastoð því um persónugreinanlegan grunn væri að ræða. Það er nefnilega nákvæmlega það. Þar með er grundvöllur fyrir þessu frv. brostinn og þess vegna vill meiri hlutinn hvorki fá til sín erfðafræðinga né fulltrúa frá Mannvernd né nokkrum öðrum samtökum heldur keyra málið í gegn. Grundvöllur málsins er gjörsamlega brostinn og þetta er ólíðandi bæði efnislega fyrir þetta mál og ekki síður fyrir störf þingsins. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum.

Herra forseti. Hér er komin upp kunnugleg staða, mér liggur við að segja hefðbundin staða í samskiptum meiri hluta og minni hluta á þinginu á þessu kjörtímabili. Í raun og veru er þetta þó dæmigerðara fyrir þau samskipti sem hafa fylgt ríkisstjórn Davíðs Oddssonar alveg frá því að sá maður tók við slíkum mannaforráðum í landinu. Hér er komin upp hefðbundin, dæmigerð staða sem endurspeglar það þingræðislega ofbeldi og þann hroka sem hefur einkennt öll samskipti hæstv. forsrh. og ríkisstjórnar hans við Alþingi. Það er bara þannig. Dæmið frá því á þessum morgni á fundi heilbr.- og trn. er ósköp einkennandi fyrir þetta. Þegar settur er á fundur, gegn mótmælum, og stórmál rifið út úr nefnd á einum fundi þrátt fyrir alla þá umgjörð málsins sem liggur ljós fyrir. Eins var það, herra forseti, hér í morgun ósköp dæmigert þegar átti að fara að afgreiða samkomulagsmál að þá notaði einn þingmanna stjórnarliðsins tækifærið og réðist með svívirðingum að meiri hlutanum í Reykjavíkurborg svona í framhjáhlaupi. Það var dæmigert fyrir hrokann og þá lítilsvirðingu sem stjórnarandstöðunni og þingræðinu er sýnd. Engin takmörk eru fyrir því, herra forseti, hversu langt menn ganga í þessum efnum. Auðvitað er það grafalvarlegt mál sem hér er að gerast ef það á að skáskjóta þessu gagnagrunnsfrumvarpi þannig í gegn að það er látið líta út fyrir, alveg fram á síðustu stundu, að afgreiða eigi allt annað mál. Svo eru gerðar á því grundvallarbreytingar þegar þingið er í raun orðið afvopnað gagnvart því að fjalla eðlilega um málið. Þegar hinn þingræðislegi prósess er að mestu leyti orðinn aftengdur. Það eru auðvitað til mörg góð orð, tær og skýr orð á íslensku yfir framgöngu af þessum toga, herra forseti. Ég leyfi mér að leggja það til við hæstv. forseta, að hann kalli til fundar með ríkisstjórninni og hæstv. forsrh. og formönnum þingflokka stjórnarliðsins og geri þó ekki væri nema úrslitatilraun þessa kjörtímabils til að kenna þessu liði einhverja mannasiði. Það er ekki hægt að hafa samskiptin með þessum hætti. Auðvitað kemur á daginn að hæstv. forsrh. hefur ekkert lært. Hann hefur ekkert lært frá því að hann reif þingið í sundur og sendi það heim í offorsi vorið 1992. Hæstv. forsrh. er hins vegar góður leikari og honum hefur tekist ágætlega að leika annan mann að mestu leyti það sem síðan er liðið. En þó er það einstöku sinnum þannig að hann lendir út úr rullunni, eins og sagt er, hann gleymir sér og fer út úr hlutverkinu. Þá kemur hið rétta viðhorf til þingsins í ljós eins og við erum að upplifa þessa dagana. En allir vita hver er lókómótorinn á bak við það að þröngva þessu gagnagrunnsfrv. í gegn. Ég legg til að forseti fresti fundinum og boði til fundar með þeim sem þarf að ræða við, þ.e. ríkisstjórninni og formönnum þingflokka stjórnarliðsins.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það að þetta eru fáheyrð vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð af hálfu heilbr.- og trn. og þá fyrst og fremst að kröfu meiri hluta nefndarinnar í morgun. Það lá fyrir, þegar fundurinn var boðaður sem haldinn var nú í hádeginu, að fulltrúar úr stjórnarandstöðunni, þ.e. hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson, gátu ekki mætt. Þau höfðu boðist til að mæta nánast á öllum öðrum tímum og sagt að þetta væri eini tíminn sem þau gætu ekki sótt fund, það væri útilokað. Það var ekki hlustað á það frekar en annað í málflutningi eða viðhorfum stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Á sama tíma standa jafnframt yfir fundir hér, þar sem verið er að ræða um fjárlög íslenska ríkisins fyrir næsta ár, þar sem ég veit að fulltrúar í heilbr.- og trn. vilja gjarnan vera viðstaddir og taka þátt í þeirri umræðu út frá brtt. meiri hlutans sem lúta að þeim þáttum sem þessi fagnefnd á að fjalla um. En þessi vinnubrögð eru með ólíkindum og ég held að full ástæða væri til þess, herra forseti, að stöðva fund þannig að þingflokkarnir hafi möguleika á því að ræða saman. Þessar fréttir hafa komið fundarhöldum öllum í uppnám og þannig mun það verða fram eftir degi.

Forseti ítrekar að hann getur ekki svarað fyrir gerðir heilbr.- og trn. og vonast til að fullur skilningur sé á því. Forseti mun, eins og hann sagði áðan, halda fund með formönnum þingflokka. Forseti verður nú að segja alveg eins og er að hann telur ekki efni til þess að boða til fundar með ríkisstjórn og formönnum þingflokka og vonast til að líka sé skilningur á því. En hann mun boða til fundar með formönnum þingflokka. Það er hinn rétti vettvangur til að ræða vandamál sem hér koma upp. Forseti sér ekki heldur ástæðu til að gera fundarhlé þó að í salinn vanti einstaka þingmenn, þó þeir séu mikilvægir, og vonar að líka sé skilningur á því. Umræðan um dagskrármálið hlýtur því að halda áfram þrátt fyrir það að haldinn sé fundur, og það er ekki óalgengt, að haldnir séu fundir með forseta og formönnum þingflokka þótt fundur haldi áfram hér í salnum. 

Herra forseti. Við í stjórnarandstöðunni virðum forseta okkar og þetta mál snýr að þinginu. Komið hefur fram mjög hörð gagnrýni á vinnubrögð hér innan þings. Hæstv. forseti hefur lagt til rétta málsmeðferð. Hann mun funda núna strax með þingflokksformönnum. Það hefur komið hér fram að stjórnarandstæðingar líta á þetta sem alvarlegt mál, mjög alvarlegt mál, e.t.v. alvarlegasta mál sem komið hefur upp á kjörtímabilinu. Það er fullkomlega eðlilegt, hæstv. forseti, að meðan menn ráða ráðum sínum varðandi málið sé gefið fundarhlé. Og forseti getur ekki ætlast til þess að sátt sé um það að umræða um fjárlög haldi hér áfram þegar svona stendur á. Það er fullkomlega eðlileg ósk af okkar hálfu í stjórnarandstöðunni að gert verði fundarhlé og hæstv. forseti og þingflokksformenn fái ráðrúm til að fara yfir þetta mál þannig að það skýrist þá síðar í dag hvernig á því verði tekið. En það er ekki hægt, hæstv. forseti, að ætlast til þess að fjárlagaumræðan haldi áfram þó að fordæmi séu fyrir slíkum vinnubrögðum við mál. Þau hafa ekki verið af því umfangi sem hér er á ferðinni. Því fer ég þess á leit við hæstv. forseta að um leið og fundur með þingflokksformönnum hefst verði umræðunni frestað.

Herra forseti. Frsm. minni hlutans í fjárln. hafði orð á því í morgun hversu fáir væru mættir til umræðunnar og hversu mikið virðingarleysi ríkti yfir fjárlagaumræðunni. Nú á að fara að bjóða þinginu upp á það að hafa fundi með formönnum þingflokka á meðan talsmaður minni hlutans í fjárln. flytur ræðu sína. Ég mótmæli því harðlega og mæli með því og tek undir óskir í þá veru að gera fundarhlé nú og að þessi mál verði afgreidd áður en fjárlagaumræðan heldur áfram.

Það verður tekið tillit til þeirra mótmæla að fundur með formönnum þingflokka verður ekki haldinn meðan einhver formaður þingflokks er í ræðustól.

Herra forseti. Ég skil vanda forseta að hann getur ekki svarað fyrir forkastanleg vinnubrögð meiri hlutans í heilbr.- og trn. Það ætti sá meiri hluti að sjálfsögðu sjálfur að gera. En af einhverjum undarlegum ástæðum er hann gufaður upp, sést ekki hér í þingsalnum og engir hafa reynt að halda uppi neinum vörnum, enda ekki hægt, fyrir framgönguna á þessum morgni. Auðvitað söknum við alveg sérstaklega hins vaska varaformanns heilbr.- og trn., sem var mærð hér sérstaklega í gær fyrir góð störf í þágu meiri hlutans af hæstv. ráðherra. Hvar er nú sú vaska manneskja, 4. þm. Reykn., sem var hlaðin lofi hér í gær fyrir dugnað sinn sem varaformaður í heilbr.- og trn.? Ég held, herra forseti, að óhjákvæmilegt sé að menn fái nú við þessar aðstæður hlé til fundahalda því forseti þarf að ræða við formenn þingflokka. En ég harma það að forseti skuli ekki taka undir þá skynsamlegu hugmynd mína að hann eigi sérstakan fund með ríkisstjórninni og fái jafnvel aðstoð við það verkefni að reyna að koma vitinu fyrir hana frá sérfræðingum á því sviði, sem auðvitað er hægt að kalla til ofan úr háskóla eða einhvers staðar að.  Ég tel óhjákvæmilegt að stjórnarandstaðan fái einnig tíma til að halda fundi á þessum sólarhring. Mér sýnist ekki óeðlilegt að ætla að fulltrúar minni hlutans í heilbr.- og trn. óski eftir hléi til að ræða við þá aðila um gagnagrunnsfrv. sem var neitað um að fá á fund heilbr.- og trn., og er auðvitað algerlega fáheyrt, herra forseti. Ég held að leitun sé að slíkri framgöngu hjá ráðandi meiri hluta í þingnefnd að þegar í hlut á stórmál af því tagi sem gagnagrunnsfrv. er og uppi eru við afgreiðslu málsins viðsjárverðar aðstæður eins og óumdeilanlega eru í því máli, hvaða afstöðu sem menn svo hafa, að þá skuli menn skjóta þannig undan sjálfum sér lappirnar að þeir neiti að taka á móti aðilum úr þjóðfélaginu að koma til viðtals við þingnefnd um mál af því tagi. Það er þvílíkur blettur á störfunum hér sem þannig er settur á með slíkri framgöngu að það er okkur öllum áfall að verða vitni að slíku. En, herra forseti, ég held að það væri afar hyggilegt að byrja á því að fresta þessari umræðu um sinn og jafnvel fá sér kaffibolla og draga djúpt andann svona eins og tvisvar sinnum og vita hvort við finnum þá ekki a.m.k. einhverjar leiðir til að þokast áfram.

Allt eru þetta góðar ráðleggingar en við skulum nú leyfa þeim sem vilja tala um fundarstjórn forseta að ljúka ræðum sínum.

Herra forseti. Mér er af skiljanlegum ástæðum ákaflega annt um að fjárlagaumræðan fái verðugan sess í þinghaldinu. Það hefur satt að segja verið hálfgert baks við að koma henni á og að hún geti farið fram með eðlilegum hætti. Það vill svo til að ég er næst á mælendaskrá og hugðist mæla fyrir nál. minni hluta, sem er eiginlega orðinn minni minni hluti, og ég vil taka undir þá ósk sem hér hefur komið fram um að fundi verði frestað um sinn svo tóm gefist til að ræða þá alvarlegu stöðu sem komin er upp vegna vinnubragða í hv. heilbr.- og trn. Ég lýsi mig því fúsa til að doka enn um sinn með að koma að sjónarmiðum minni hlutans, eða minni minni hlutans, í hv. fjárln.

Vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um þinghaldið vill forseti geta þess að forusta þingsins og þingflokksformenn hafa rætt þau mál á undanförnum mínútum. Ekki er enn fengin niðurstaða um þau mál, en samkomulag er um að hv. frsm. minni hluta fjárln. flytji ræðu sína. Að henni lokinni er miðað við að aftur verði gert hlé á umræðu og þess freistað að ná samkomulagi um framhald þinghalds.

Herra forseti. Lengi mátti maður bíða. Slíkar hremmingar hafa ekki oft verið við hina merku 2. umr. fjárlaga eins og nú er. En hún er nú loksins komin á dagskrá og hafin viku síðar en áætlað var en aðeins vika er eftir af áætluðu þinghaldi á þessari önn. Eftir ýmsum sólarmerkjum að dæma gætu orðið enn frekari breytingar á þeirri áætlun sem vissulega er ekki óþekkt fyrirbrigði á þessum árstíma á þessum vinnustað. Nóg um það að sinni. Við ræðum nú fjárlagadæmi næsta árs og höfum við verið að fjalla um það hvern nýtan dag í hv. fjárln. allar götur síðan í september sl. Þar hefur gengið á ýmsu svo sem ekki er óvenjulegt en hið óvenjulega er tvímælalaust að þessu sinni sú staðreynd að hlutföll meiri og minni hluta stjórnar og stjórnarandstöðu hafa nú raskast. Má segja að þar hafi farið fram eins konar kristnitaka hin síðari. Öðrum stjórnarflokknum hefur bæst liðsmaður sem áður vann með okkur í minni hlutanum og staðan því orðin átta stjórnarliðar andspænis þremur stjórnarandstæðingum. Þetta hefur auðvitað haft sín áhrif á vinnulag og vinnuaðstæður en ekkert svo sem meira um það að segja. Það liggur hver sem hann hefur um sig búið. En áður en ég mæli fyrir nál. minni hlutans vil ég færa öllum meðnefndarmönnum mínum, bæði í meiri hluta og minni hluta, sem er þá líklega orðinn minni minni hluti og hinn meiri meiri hluti, bestu þakkir fyrir samstarfið í gegnum súrt og sætt og ekki síður ritara nefndarinnar og öðrum sem hafa komið að verki og veitt aðstoð. Herra forseti. Nál. minni hluta fjárln. er á þskj. 445. Undir það rita auk mín hv. þm. Gísli S. Einarsson og Sigríður Jóhannesdóttir. Ég mun nú fara yfir álitið og bæta við það eftir því sem tilefni gefst. ,,Vegna stærðar og umfangs fjárlaganna hafa þau víðtæk áhrif á íslenskt efnahagslíf. Þau sýna stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og ráða miklu um afkomu byggðarlaga og lífsafkomu fjölda fólks. Fjárlögin eru tæki til að gera aðstæður einstaklinga og fjölskyldna bærilegar og við núverandi aðstæður ættu þau að endurspegla skyldur stjórnvalda til að tryggja öllum landsmönnum hlut í bættum lífskjörum. Því miður gerir frumvarpið það ekki. Svartasti bletturinn er sú staðreynd að ekki skuli tekið á ranglætinu gagnvart öryrkjum og öldruðum sem hafa setið eftir meðan kjör annarra hafa batnað. Minni hlutinn leggur þunga áherslu á að hlutur þeirra verði réttur áður en fjárlög fyrir árið 1999 verða samþykkt. Annað er ekki sæmandi. Þjóðhagshorfur og efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar. Efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins byggjast á þjóðhagsáætlun fyrir árið 1999. Þannig er áætlað að hagvöxtur verði um 4,6% á árinu 1999 eða 0,6 prósentustigum minni en spár fyrir þetta ár gera ráð fyrir. Til samanburðar er spáð um 2,5% meðalvexti landsframleiðslunnar í Evrópusambandsríkjunum á árinu 1999. Þannig er ljóst að hagþróun hér á landi er umtalsvert hraðari en víða annars staðar í nágrannalöndunum enda hafa ákvarðanir stjórnvalda undanfarin missiri, m.a. á sviði skattamála, ýtt verulega undir þá miklu eftirspurnarþenslu sem nú má sjá í íslensku efnahagslífi. Þrátt fyrir það er verðbólga talin verða fremur lítil eða um 2% og er það líklega fyrst og fremst að rekja til aukinnar samkeppni á ýmsum sviðum efnahagslífsins.`` Hér er raunar ástæða til að benda á þá skýringu sem fram kemur í haustskýrslu Seðlabankans að meginástæður hagstæðrar verðlagsþróunar séu aukin innlend framleiðni vinnuafls, sem áætlað er að vaxi að meðaltali um 3,5% á þessu ári, gengishækkun íslensku krónunnar og lækkun á erlendu verðlagi. Herra forseti. Minni hlutinn hefur hvað eftir annað á undanförnum árum vakið athygli á ónákvæmni í spám um helstu þjóðhagsforsendur. Nægir að vísa til nefndarálita minni hlutans um fjárlagafrumvörp fyrir árin 1997 og 1998, en þar kom m.a. fram sú skoðun minni hlutans að spár um einkaneyslu væru verulega vanmetnar miðað við áætlaða aukningu ráðstöfunartekna heimilanna. Sú skoðun hefur sannarlega reynst á rökum reist því að nú er komið á daginn að aukning í einkaneyslunni á þessu ári er tvöfalt meiri en þjóðhagsspá gerði ráð fyrir. Því má svo bæta við að einkaneysla á mann er á þessu ári komin rúmlega 4% umfram fyrra sögulegt hámark sem var á árinu 1987. Spá þjóðhagsáætlunar um aukningu einkaneyslu og innflutnings á næsta ári vekur nokkra athygli. Samkvæmt henni mun draga verulega úr vexti einkaneyslunnar eða úr 10% á árinu 1998 í um 5% á næsta ári. Öllu athyglisverðara er þó að innflutningur mun hætta að vaxa á næsta ári ef spáin gengur eftir, en á þessu ári stefnir í að innflutningur vöru og þjónustu aukist um 22,6% en ekki 4,4% eins og lagt var til grundvallar í þjóðhagsáætlun. Minni hlutinn telur fráleitt að 5% aukning einkaneyslu sem spáð er á árinu 1999 muni ekki birtast í auknum innflutningi eins og gerst hefur undanfarin ár. Enn fremur er með hliðsjón af þróun undanfarinna mánaða fullkomlega óraunsætt að ætla að einkaneysla aukist aðeins um 5%. Að mati minni hlutans þarfnast því forsendur frumvarpsins um innflutning og einkaneyslu endurskoðunar. Slík endurskoðun gæti haft umtalsverð áhrif á tekjuhlið ríkissjóðs. Niðurstaða minni hlutans er að enn einu sinni sé um gróflega vanáætlun að ræða á tekjuhlið frumvarpsins. Þrátt fyrir að mörgu leyti hagstæða þróun á undanförnum árum eru nú ýmsar blikur á lofti í efnahagsmálum. Í skýrslu Seðlabankans frá 13. nóvember sl. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Efnahagsþróunin hér á landi hefur að undanförnu einkennst af öflugum hagvexti, minnkandi atvinnuleysi, launahækkunum sem eru mun meiri en í nágrannalöndum, vaxandi viðskiptahalla og lágri verðbólgu. Þessi þróun gefur tilefni til að ætla að hagkerfið hafi stefnt hratt að þeim mörkum sem til lengdar geta samrýmst stöðugleika í verðlagsmálum og kallar á aðhaldssama stefnu í bæði peninga- og ríkisfjármálum.`` Í þessum orðum felst alvarleg viðvörun sem ber að gefa gaum. Um 15% vöxtur er nú í útlánum bankakerfisins, en slíkur vöxtur peningamagns í umferð getur hæglega stefnt markmiðinu um verðstöðugleika í hættu. Aðgengi heimilanna að lánsfé hefur aldrei verið betra en um þessar mundir sem sést best í gríðarlegri aukningu einkaneyslu og fjárfestinga. Skuldaaukning heimilanna stefnir í að verða um 43 milljarðar kr. á árinu eða um 10%. Sem hlutfall af ráðstöfunartekjum er áætlað að skuldir heimilanna muni nema um 138% í ár. Þetta sýnir hversu brýnt er að leita leiða til að stuðla að auknum sparnaði í þjóðfélaginu. Margt bendir til þess að samdráttarskeið sé hafið í alþjóðlegum efnahagsmálum og hætt við að áhrifa þess muni gæta að einhverju leyti í íslensku efnahagslífi á næstunni. Áframhaldandi efnahagsbati er að verulegu leyti háður verðþróun í útflutningsframleiðslu sjávarafurða, en afurðaverð í sjávarútvegi hefur farið verulega hækkandi á undanförnum mánuðum. Efnahagsþróunin í Asíu og Rússlandi gefur á hinn bóginn ástæðu til að ætla að afurðaverð geti farið lækkandi á komandi missirum sem óhjákvæmilega mun hafa áhrif í íslensku efnahagslífi. Við þær aðstæður sem nú eru í þjóðarbúskapnum gegna aðgerðir stjórnvalda lykilhlutverki í að halda aftur af aukningu í eftirspurn og almennum umsvifum efnahagslífsins. Aðhald í útgjöldum ríkisins er grundvallarforsenda þess að árangur náist í þeirri viðleitni að minnka viðskiptahallann sem er orðinn geigvænlegur og bein ávísun á þenslu og vaxandi skuldasöfnun þjóðarbúsins. Herra forseti. Það er verulegt umhugsunarefni og í rauninni skuggalegt að útflutningur á þessu ári vex aðeins um 1,5% á sama tíma og innflutningur vex um nærri 23% að magni. Við þeirri þróun er nauðsynlegt að bregðast. Ríkisfjármálastefnan verður að vera samstillt peningamálastefnu ef árangur á að nást. Veruleikinn hefur reynst annar að þessu leyti síðustu missiri. Minni hlutinn sér ástæðu til að vísa sérstaklega til III. kaflans í haustskýrslu Seðlabankans sem fjallar um innlenda efnahagsþróun og er birtur sem fylgiskjal með þessu nefndaráliti. Vafalaust hafa margir hv. þingmanna þegar fengið þessa skýrslu og kynnt sér efni hennar í bak og fyrir. En þær eru margar skýrslurnar og gögnin sem þingmönnum berast og því sáum við sem stöndum að þessu áliti ástæðu til að dreifa sem fskj. ljósriti af kaflanum um innlenda efnahagsþróun, svo að sá fróðleikur sem þar birtist væri örugglega við höndina við þessa umræðu. Þar kemur margt umhugsunarvert fram. Þar er t.d. fjallað um skilyrði í sjávarútvegi og hvernig þróun á helstu mörkuðum hefur verið og hvernig hún gæti orðið áfram. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, vitna beint til þess sem segir um þetta efni: ,,Skilyrði til sjávar virðast góð og einn helsti og arðbærasti nytjastofninn, þorskstofninn, hefur verið á stöðugri uppleið undanfarin ár. Eigi að síður varð heildaraflinn á síðastliðnu fiskveiðiári (1. september 1997--31. ágúst 1998) nokkru minni en fiskveiðiárið á undan, sem var metaflaár, eða 1,7 milljónir tonna nú samanborið við 2,1 milljón tonna í fyrra. Aflasamdráttur varð hins vegar einkum í verðminni tegundum. Þorskaflinn varð t.d. á fyrstu níu mánuðum þessa árs um 28 þús. tonnum meiri en á sama tíma í fyrra. Þetta, ásamt umtalsverðri hækkun á verðlagi sjávarafurða, veldur því að verðmæti heildaraflans var um 13% meira fyrstu níu mánuði ársins en á sama tíma fyrir ári. Í nýrri þjóðhagsáætlun 1999 er gert ráð fyrir því að heildaraflinn á þessu ári verði nokkuð minni í tonnum talið en árið 1997 og að útflutningsframleiðsla sjávarafurða minnki að magni til um 2% en aukist um 6,6% að verðmæti. Mismunurinn stafar af hækkun meðalverðs sjávarafurða um 10--12% milli áranna 1997 og 1998. Markaðsstaða íslenskra sjávarafurða er sterk um þessar mundir. Verðlag á sjávarafurðum í heild er nú með hæsta móti og verður að leita aftur til áranna 1990--91 til að finna álíka hátt verð. Flestar tegundir sjávarvöruframleiðslu hafa hækkað í verði án afláts frá miðju sumri 1997. Síðustu 14 mánuði hefur t.d. verð á frystum fiski hækkað um 15%, saltfiski um 25%, rækju um 8,5%, fiskimjöli um 18,5% og lýsi um rúm 44%. Í heild nam hækkunin 18% yfir tímabilið. Ástæður þessa háa verðlags eru bæði mikil spurn eftir nær öllu sjávarfangi og samdráttur í framboði mikilvægra tegunda. Þrátt fyrir verðhækkanir undanfarinna mánuða er raunverðlag sjávaraafurða enn mun lægra en á fyrri verðlagstoppum árin 1986--87 og 1990--91 og virðist verðlagið nú vera í takt við almenna þróun neysluvöruverðs þegar til lengri tíma er litið. Ekki er hægt að greina að verðhækkunarferlið sé á enda þótt nokkuð hafi hægt á því. Talið er að verðlag muni haldast hátt enn um sinn og verð á ýmsum mikilvægum afurðum eins og á freðfiski muni halda áfram að hækka nokkuð. Er þá gengið út frá áframhaldandi líflegri eftirspurn og lítilli eða engri aukningu framboðs, sem m.a. kemur fram í því að birgðir eru nú með minnsta móti og víða gætir skorts á fiskafurðum á helstu mörkuðum. Verð á bræðsluafurðum hefur hins vegar verið í sögulegi hámarki að undanförnu og má því búast við að það muni nokkuð láta undan síga á næstu vikum og mánuðum. Gert er ráð fyrir að núverandi verðlag rækju og annars skelfisks muni lítið breytast á næstunni. Þótt ekki virðist hafa dregið úr verðhækkunum svo umtalsvert sé eru blikur á lofti. Ef efnahagskreppan í Asíu og Rússlandi heldur áfram og breiðist út, gæti það leitt til svo mikils samdráttar í neyslu sjávarafurða í löndum sem efnahagskreppan nær til að framboð inn á aðra markaði aukist verulega og verð lækki þar einnig, jafnvel þótt ekki verði beinn samdráttur á þeim mörkuðum.`` Aðeins aftar í þessu fylgiskjali segir svo, þar sem fjallað er um afkomu fyrirtækja, með leyfi forseta: ,,Hálfsársuppgjör þeirra 44 fyrirtækja, að undanskildum hlutabréfasjóðum, sem skráð voru á hlutabréfamarkaði á miðju ári, gefa til kynna góða afkomu þeirra á árinu. Velta þessara fyrirtækja var rúmlega 10% meiri í janúar--júní 1998 en sömu mánuði 1997, jókst úr 112,8 milljörðum króna í 124,3 milljarða króna. Afkoman batnaði hvort heldur er miðað við hagnað af reglulegri starfsemi eða hreinan hagnað. Hagnaður af reglulegri starfsemi jókst um rúmlega 21% og hreinn hagnaður um 5%. Afkoman virðist nú mun jafnari en áður. Staðalfrávik hagnaðar af reglulegri starfsemi sem hlutfall af veltu er 15,9%, en var 20,6% á fyrri hluta ársins 1997. Mun fleiri fyrirtæki sýndu aukinn hagnað á þessu ári en á sama tíma í fyrra, eða 26 fyrirtæki, en 18 fyrirtæki sýndu minni hagnað. Góðærið í sjávarútveginum kemur glögglega fram í afkomutölum og efnahagsyfirlitum sjávarútvegsfyrirtækja á hlutabréfamarkaði. Þótt gera megi ráð fyrir að afkoma og efnahagur sjávarútvegsfyrirtækjanna 15, sem flest eru meðal stærri sjávarútvegsfyrirtækja landsins, sé nokkru betri en meðalafkoma fyrirtækja í greininni, hefur afkoma og efnahagur sjávarútvegsins greinilega batnað til muna frá fyrra ári. Útflutningsvelta nemur u.þ.b. 45--47% af heildarútflutningsveltu. Hálfsársuppgjör fyrirtækjanna 15 sýna rúmlega fjórföldun hagnaðar af reglulegri starfsemi miðað við fyrri hluta árs 1997. Hreinn hagnaður jókst um tæplega 37%. Rekstrarafkoma (hagnaður fyrir afskriftir og fjármagnsliði) sem hlutfall af veltu hækkaði úr 16,3% á fyrri hluta ársins 1997 í 18,4% á þessu ári. Hlutfall hagnaðar af reglulegri starfsemi fjórfaldaðist milli ára, úr 1,8% í fyrra í 7,5%, og hreinn hagnaður, sem var 5,8% á fyrri hluta liðins árs, hækkar í 8% nú. Bættur efnahagur sjávarútvegsfyrirtækjanna birtist einnig í hækkun eiginfjárhlutfalls úr 36% í 37%.`` Þetta eru athyglisverðar tölur, herra forseti, og fagnaðarefni er að mörg fyrirtæki búa nú við svo góða stöðu. Almenna niðurstaðan er sú að staða atvinnuveganna sé tiltölulega góð um þessar mundir, en reyndar mun betri í sjávarútvegi en í öðrum atvinnugreinum. Þetta er allt nauðsynlegt að hafa í huga við umfjöllun um efnahagsforsendur frv. Nánar verður fjallað um efnahagsforsendur og tekjuhlið frumvarpsins við 3. umræðu, en minni hlutinn leggur enn og aftur áherslu á brýna nauðsyn þess að skila ríkissjóði með afgangi við núverandi aðstæður, m.a. til að vega upp á móti þensluáhrifum vegna kjarasamninga og skattalækkana. Í þjóðhagsáætlun kemur fram að Þjóðhagsstofnun telji nauðsyn á festu í fjármálum hins opinbera til að færa halla á viðskiptum við útlönd aftur til jafnvægis: ,,Þannig [sé] dregið úr heildareftirspurn, jafnvægi viðhaldið á vinnumarkaði og stuðlað að stöðugleika í verðlagi,`` eins og þar stendur. Herra forseti. Áður en gert var hlé á fundinum til þess að þingmenn gætu nærst og jafnvel farið til fundar sem hefur nú farið á ýmsa vegu þá gerði ég athugasemd við stjórn fundarins og vakti athygli á því að hæstv. ráðherrar sýndu ekki umræðunni þann sóma að vera viðstaddir. Hér hafði enginn hæstv. ráðherra sést og raunar voru ekki í húsinu fleiri en tveir. Ég setti fram að mér fannst sjálfsagða kröfu um að hæstv. ráðherrar væru látnir vita af því ef það hefði farið fram hjá þeim að 2. umr. um fjárlög færi fram í dag. Það gladdi mig að sjálfsögðu að sjá að nokkrir þeirra höfðu brugðist við þessu ákalli og voru mættir þegar umræðan átti að hefjast kl. tvö en þá hefur greinilega þrotið örendið því hér er aðeins hæstv. fjmrh. sem hefur vitanlega mikla burði og getur sjálfsagt tekið við öllum þeim skilaboðum sem ætlunin var að leyfa öðrum hæstv. ráðherrum að heyra. En ég spyr hæstv. forseta hvaða hæstv. ráðherrar séu til staðar í húsinu svo hægt sé að tala við þá.

Vegna þessarar fyrirspurnar hv. þm. vill forseti upplýsa að í húsi eru fimm hæstv. ráðherrar.

Sei, sei.

Áðurnefndur hæstv. fjmrh., hæstv. heilbrrh., félmrh., menntmrh. og samgrh. Forseti mun gera ráðstafanir til þess að óska nærveru þeirra við þessa umræðu.

Ég þakka hæstv. forseta. Það er einmitt hæstv. heilbrrh. sem ég hefði fyrst viljað að væri viðstödd það sem ég ætla hér að segja. Innan tíðar mun ég líka beina máli mínu til hæstv. félmrh. og þannig koll af kolli. Ef hæstv. heilbrrh. er nær þá þætti mér gott að hún kæmi enn þá nær. Herra forseti. Vegna þess að svolítið illa hefur gengið að halda umræðunni áfram mun ég ekki gera lengra hlé á máli mínu því mér er annt um að þingstörfin geti haldið áfram. Það er ekki síður mikilvægt að þessi skilaboð komist til annarra ráðherra. Fagna ég því að sjá hæstv. heilbrrh. komin í salinn. Ég vík mér þá að umfjöllun um gjaldahlið frv. sem minni hlutinn hefur að venju ýmsilegt við að athuga, áherslur og forgangsröðun sem þar birtist. Megingagnrýni minni hlutans varðar að þessu sinni hlut fatlaðra, öryrkja og aldraðra. Þeir sem hafa eingöngu framfærslu af grunnlífeyri og tekjutryggingu eru algjörlega háðir ákvörðunum ríkisstjórnar um slíkar greiðslur. Sú ákvörðun að miða skuli lífeyrisgreiðslur við meðaltalslaunahækkanir í stað viðmiðunar við lægstu laun hefur valdið því að þeir sem byggja afkomu sína á þessum launum hafa dregist verulega aftur úr miðað við þróun lægstu launa. Staðreyndir málsins eru þær að hækkun grunnlífeyris á árunum 1995--1998 er 15%, launavísitalan hefur hækkað um 20% en lágmarkslaun um 29%. Þannig má sýna fram á að á síðustu fjórum árum, þ.e. 1995--1998, hefðu þessir hópar haft samtals 1.842 milljónum króna meira til skiptanna miðað við grunntölur og 1.151 milljón kr. meira þegar sérstökum uppbótum er bætt við grunnlífeyri og tekjutryggingu. Ef á hinn bóginn er miðað við meðaltalslaunahækkanir vantar á árinu 1998 146 milljónir samtals til umræddra hópa og miðað við fjárlagafrv. fyrir 1999 vantar þar 330 milljónir króna ef standa á við meðaltalsviðmiðunina svo ósanngjörn sem hún er í þessu tilviki. Hér verður að bregðast við. Minni hlutinn hefur látið gera sérstaka úttekt á stöðu þessara mála og lagt allar upplýsingar varðandi þessi mál fyrir nefndina og þar með ríkisstjórnarfulltrúa. Í framhaldi af því hefur minni hlutinn krafist tafarlausrar leiðréttingar og mun fylgja því eftir með öllum tiltækum ráðum. Hér er rétt að skjóta því inn í að eftir því sem fram kom í máli hv. formanns fjárln. er verið að athuga þessi mál. Verður að vonast til þess að myndarlega verði tekið á því. Vonandi getur hæstv. heilbrrh. eða hæstv. fjmrh. gefið upplýsingar við þessa umræðu um það hvernig þessi mál standa og hvað er ætlunin að gera í málefnum þessara hópa. Ég fer fram á það hér með. Þess skal getið að öryrkjar á Íslandi eru um 8.000 talsins en um 1.400 manns eru þannig settir að tafarlausra aðgerða er þörf. Ámóta fjöldi er lítið betur settur. Á það skal bent að öryrkjar með varanlega 75% örorku sem eru eignalausir leigjendur húsnæðis og/eða í sambúð hafa minnst allra úr að spila eða aðeins 43--63 þús. kr. á mánuði. Sérfræðingar um málefni þessa fólks hafa sagt að lægstu umsamin laun, þ.e. rúmar 70 þús. kr. á mánuði, haldi fólki neðan fátæktarmarka. Það sýnir að þessu fólki verður að tryggja hærri tekjur þegar í stað. Þá sér þess enn ekki stað hvernig ríkisstjórnin ætlar að standa við fyrirheit um að draga úr tengingu tekjutryggingar við tekjur maka. Það óréttlæti hefur verið gagnrýnt harðlega að undanförnu og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í því efni verður ekki liðið. Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að ræða aðeins um málefni fatlaðra næst og óska þess að hæstv. félmrh. verði gert viðvart. En þar sem hæstv. heilbrrh. sem situr nú í sæti sínu og skrifar af kappi ætla ég núna að taka fyrir kafla um heilbrigðismál sem er í nál. minni hlutans. Þar stendur: ,,Á undanförnum árum hefur verið vegið að velferðarkerfinu hér á landi með ítrekuðum niðurskurði og óraunhæfum sparnaðarkröfum í heilbrigðisþjónustunni. Í lok síðasta árs var staðan orðin slík að varla fyrirfannst nokkur einasta heilbrigðisstofnun í landinu sem var ekki rekin með meiri eða minni rekstrarhalla. Fyrir mikla málafylgju, m.a. fulltrúa stjórnarandstöðu, hefur nú tekist að lagfæra slæma fjárhagsstöðu margra þessara stofnana og það er vel. Eftir stendur hins vegar að stærstu sjúkrahús landsins, hátæknisjúkrahúsin í Reykjavík, sitja enn uppi með mikinn rekstrarhalla sem verður að bæta úr og tryggja þeim þar með viðunandi rekstrarstöðu. Eins og fram kom í nefndaráliti minni hlutans um frumvarp til fjáraukalaga fyrir þetta ár nemur uppsafnaður fjárhagsvandi þessara tveggja sjúkrahúsa samtals rúmlega 1 milljarði kr. í lok árs 1998 að teknu tilliti til framlags á fjáraukalögum. Enn hafa ekki sést neinar tillögur frá meiri hlutanum um aukin framlög til Ríkisspítalanna og Sjúkrahúss Reykjavíkur umfram það sem fram kemur í frumvarpinu. Verði ekkert að gert stefnir því í uppsafnaðan halla sem nemur 1,6 milljörðum kr. í árslok 1999 miðað við óbreyttan rekstur sjúkrahúsanna. Minni hlutinn varar alvarlega við afleiðingum þess og boðar breytingartillögur við 3. umr. ef sýnt verður þá að meiri hlutinn skirrist við að taka á vandanum. Rétt er að skjóta inn í að fram kom í ræðu hv. formanns fjárln. að verið væri að vinna að þessum málum og við bíðum vitaskuld með mikilli eftirvæntingu þeirra tillagna sem sjá vonandi dagsins ljós á næstu dögum. Rétt er að benda á að vandi stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík einskorðast ekki við uppsafnaðan rekstrarhalla fyrri ára, heldur blasa við ótal verkefni sem þau hafa ekki tök á að sinna eins og vert væri vegna fjárskorts. Í október sl. voru t.d. nær 3.000 manns á biðlistum eftir aðgerðum á Ríkisspítölunum. 292 biðu aðgerða á sviði almennra skurðlækninga, 291 beið eftir bæklunaraðgerð, 378 biðu eftir lýtaaðgerð, 48 eftir hjartaskurðaðgerð, 159 eftir þvagfæraaðgerð, 47 eftir æðaskurðaðgerð, 287 biðu eftir augnaðgerð, 100 biðu eftir þjónustu á sviði barnalækninga, 160 eftir kransæðaþræðingu og 52 eftir kransæðavíkkun, 450--500 biðu eftir glasafrjóvgun, 382 konur biðu eftir aðgerð á sviði kvenlækninga, 377 biðu eftir svefnrannsóknum og 105 biðu eftir plássi á barna- og unglingageðdeild. Þetta ófremdarástand veldur ekki aðeins óvissu og þjáningum sjúklinga og aðstandenda heldur er það beinlínis óhagkvæmt fjárhagslega. Hér er því í raun verið að spara eyrinn en kasta krónunni. Þessa biðlista verður að stytta. Enn verður að minna á viðhaldsþörf fjölda bygginga í heilbrigðiskerfinu, svo og þörf þeirra fyrir fé til viðhalds og endurnýjunar tækja. Líklega er þó hvergi jafnslæmt ástand og á Sjúkrahúsi Reykjavíkur þar sem gerð hefur verið áætlun um kostnað við endurbætur og viðhald sem nemur á annan milljarð króna. Viðgerðir utan húss eru þegar hafnar og munu kosta a.m.k. 410 millj. kr. Ljóst er að viðhald og viðgerðir eru þeim mun kostnaðarsamari því lengur sem dregst að ráðast í verkið. Minni hlutinn bendir á nauðsyn þess að gera 4--8 ára áætlun um viðhald heilbrigðisstofnana og endurnýjun tækjakosts svo að þessar stofnanir geti sinnt því hlutverki sem þeim er ætlað og sjálfsögð krafa er um af hálfu þjóðarinnar. Þá er mikið áhyggjuefni að víða um land er vaxandi vandi vegna skorts á læknum og hjúkrunarfræðingum. Ljóst er að grípa þarf til aðgerða, m.a. í menntunarmálum lækna, til að reyna að ráða bót á því alvarlega ástandi sem veldur óvissu og öryggisleysi íbúa víða á landsbyggðinni. Þetta mál þarf að taka föstum tökum og leita allra hugsanlegra leiða til að ráða bót á. Síðar í mínu máli mun ég einmitt koma að því á annan hátt og einnig þar sem ég mæli fyrir brtt. minni hlutans. Þá mun ég aftur fara framar í nál. vegna þess að ég er fús til að gera ýmislegt til að létta hæstv. ráðherrum þá kvöð og skyldu, vonandi ljúfa skyldu, að sitja hér og hlusta á hvað við í minni hlutanum höfum að segja um þau málefni sem þeir bera ábyrgð á. Það er þá fyrst til að taka málefni fatlaðra. Minni hlutinn átelur harðlega hvernig tekið er á málefnum fatlaðra í frumvarpinu. Fyrirhugað var að flytja málefni fatlaðra til sveitarfélaga á næsta ári, en því hefur nú verið frestað um óákveðinn tíma. Þ.e. ef við getum einhvern tíma haldið áfram að ræða það þingmál sem hér var til umræðu í morgun og fór dálítið illa í meðförum hv. þingmanna í umræðunni. Sveitarfélögin í landinu eru fús til að taka málaflokkinn að sér, en það getur ekki orðið fyrr en ríkið hefur tekið á þeim vanda sem þar blasir við. Hann er víða sár og gífurleg þörf fyrir aukna þjónustu, einkum í umdæmum Reykjaness og Reykjavíkur þar sem fólk bíður tugum saman eftir úrræðum. T.d. voru 133 á biðlista hjá Svæðisskrifstofu Reykjaness í maí á þessu ári. Í Reykjanesumdæmi er þörfin slík að áætlaður heildarstofnkostnaður vegna nýrra þjónustustaða fyrir fatlaða er áætlaður rúmlega 1,1 milljarður kr. Hér er um að ræða sambýli, þjónustuíbúðir, áfangaheimili, heimili fyrir börn, skammtímavistun, hæfingarstöðvar og vinnustaði. Ástandið í þessum málaflokki er með öllu óviðunandi og mikill ábyrgðarhluti að taka ekki fastar á en ætlunin er á næsta ári. Samkvæmt markmiðum laga um málefni fatlaðra ber ,,að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa þeim skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi`` eins og segir í markmiðsgrein laga um málefni fatlaðra. Langt er frá því að þessi markmið hafi verið uppfyllt og ræður þar mestu að uppbygging húsnæðis og þjónustu fyrir fatlaða hefur dregist úr hófi vegna sífellds niðurskurðar á lögboðnum tekjustofni til framkvæmda. Samkvæmt lögum á Framkvæmdasjóður fatlaðra m.a. að fá til sinna verkefna óskertar tekjur erfðafjársjóðs, en sá tekjustofn hefur árlega verið skorinn niður af mikilli hörku auk þess sem framlagið er tekið í síauknum mæli til reksturs. Tekjur af erfðafjárskatti eru áætlaðar 480 millj. kr. á næsta ári, en aðeins 235 millj. kr. eiga að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra samkvæmt frumvarpinu. Rúmur helmingur tekjustofnsins er þannig tekinn til annarra mála en ætlast er til í lögum. Þessu mótmælir minni hlutinn harðlega og leggur til að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái þessar tekjur óskertar. Ég undirstrika þessa skoðun minni hlutans og bendi á þá tillögu sem lögð hefur verið fram. Það er ekki forsvaranlegt að taka ekki betur á í þessu efni. Vík ég mér þá að menntamálum. Minni hlutinn leggur áherslu á að stóraukna fjármuni þurfi í menntakerfið á næstu árum vegna þess að samkeppnishæfni þjóðarinnar mun ekki síst ráðast af gæðum skólastarfs og menntunar. Gæði skólastarfs verða ekki aukin án þess að kosta til þess fjármunum. Ljóst er að sveitarfélögin hafa almennt metnað til að bæta grunnskólann og eru fús til að veita til þess fjármagn eftir aðstæðum. Þegar þau tóku við grunnskólanum virðast þau hins vegar ekki hafa reiknað með verulega auknum launakröfum kennara við einsetningu sem hefur það í för með sér að kennarar geta ekki lengur bætt kjör sín með endalausri yfirvinnu. Fjölmörg sveitarfélag hafa þurft að gera viðbótarkjarasamninga til að halda í sína kennara og er slíkt mikill baggi fyrir sveitarfélög sem stóðu illa fjárhagslega fyrir. Það er skoðun minni hlutans að með tilliti til breyttra viðhorfa og mjög aukinna krafna samfélagsins til skólanna þurfi hið fyrsta að endurskoða samningana milli ríkis og sveitarfélaga varðandi kostnað við grunnskóla. --- Og vonandi eru hæstv. félmrh. og hæstv. menntmrh. einmitt að ræða þetta sín á milli núna því ég sé að þeir eru mjög önnum kafnir að ræða málin, um endurskoðun samninga milli ríkis og sveitarfélaga varðandi kostnað við grunnskóla. Greiðslustaða framhaldsskólanna gagnvart ríkissjóði var neikvæð um hálfan milljarð króna fyrstu 11 mánuði ársins. Þessi slæma staða er mikið áhyggjuefni. Að vísu var hún bætt að nokkru leyti í fjáraukalögum --- sem við vonandi náum að samþykkja fyrir þinghlé --- en svo virðist sem enn vanti töluvert upp á. Virðist einhver misskilningur hafa verið í gangi varðandi samninga Hins íslenska kennarafélags og ríkisins um það hvað þeir mundu kosta og þarf auðvitað að ganga þannig frá málum í framtíðinni að ljóst sé hvað undirritaður samningur hefur í för með sér. Þá tekur minni hlutinn undir gagnrýni forsvarsmanna minnstu framhaldsskólanna á landsbyggðinni á reiknilíkanið sem lagt er til grundvallar við útreikninga fjárframlaga til framhaldsskóla. Gæta þarf sjónarmiða þeirra betur við uppbyggingu líkansins þannig að minnstu skólarnir fái við unað. Minni hlutinn bendir á að vegna breyttra aðstæðna í Kennaraháskólanum þar sem sameinaðir voru fjórir skólar þarf hann mjög auknar fjárveitingar á næsta ári. Kostnaður eykst vegna dómnefndarvinnu, námskrárgerðar, kennsluskrárgerðar, skipulagsvinnu og biðlauna fyrrverandi skólastjóra. Einnig lækkar umtalsvert vinnuskylda kennara sem unnu í þeim þremur skólum sem hingað til hafa verið á framhaldsskólastigi og hefur það að sjálfsögðu aukinn kostnað í för með sér. Kostnaður við kjarasamninga, rannsóknarorlof og vinnumatssjóð vegna rannsókna er einnig vanmetinn, en við sameiningu skólanna öðluðust 30 kennarar til viðbótar rétt til greiðslu. Háskóli Íslands og stúdentaráð Háskóla Íslands lögðu mikla áherslu á aukið fé til að hægt verði að lengja opnunartíma safnanna í Þjóðarbókhlöðu og tryggja námsmönnum lesaðstöðu. Fjárlaganefnd hefur samþykkt að verða við þeim óskum og er það vel. Minni hlutinn hefði hins vegar einnig viljað verða við óskum háskólans um aukið fé til fleiri þátta, einkum til þess að efla og styrkja framhalds- og rannsóknarnám sem er eitt af forgangsverkefnum skólans. Slíkt nám er nú í boði við nær allar deildir skólans og á aðeins fjórum árum hefur nemendum í framhaldsnámi fjölgað úr fáum tugum í vel á fjórða hundrað. Lögð er áhersla á aukna þjónustu skólans við þessa nemendur og tengsl þeirra við íslenskt atvinnulíf og rannsóknastofnanir. Meðal þess sem háskólinn vill geta boðið upp á er framhaldsnám í lækningum, ekki síst heimilislækningum. Og kem ég þá að því sem ég ræddi áðan í kaflanum um heilbrigðismál, þann yfirvofandi skort á heimilislæknum sem margir sjá fyrir sér. Ef boðið yrði upp á framhaldsnám í heimilislækningum í Háskóla Íslands er einmitt líklegt að það geti dregið úr þeim skorti sem blasir við í þessari grein og er mjög mikilvægt að skoða þann möguleika vel. Háskólinn fór fram á 34,6 millj. kr. hækkun til þessa þáttar í starfsemi skólans og er það ekki mikil upphæð ef hún gæti orðið til að draga úr þeim skorti sem margir sjá fram á. Minni hlutinn telur að styðja þurfi Tækniskóla Íslands betur en raun er á. Skólinn sækir m.a. um tæpar 72,8 millj. kr. vegna tækjakaupa og búnaðar til viðbótar því sem honum er ætlað í frumvarpinu. En þess skal getið hér, herra forseti, sem mér láðist að gera við samningu þessa nál. að fjárln. leggur til hækkun framlags til tækjakaupa Tækniskólans að upphæð 15 millj. króna. Það breytir þó ekki því að þörfin er enn mikil og þyrfti að gera áætlun í samráði við forsvarsmenn skólans um hvernig ríkissjóður gæti komið til móts við þessa bráðu þörf skólans sem allt of lengi hefur verið litið fram hjá. Tækin sem nemendur hafa til þjálfunar eru oft úrelt miðað við þann búnað sem þarf að vinna með úti í atvinnulífinu. Á síðastliðnu ári var tölvukostur skólans þó nokkuð bættur en mikið átak þarf að gera innan skólans hvað varðar annan tækjakost. Ef einhvers staðar er þörf öflugs átaks í skólamálum okkar þá er það ekki síst á sviði tækni- og verkmenntunar. Stofnanir sem annast kennslu á þeim sviðum þurfa að hafa til þess tækjakost sem jafnast á við það besta sem til er. Hér er enn ástæða til að skjóta inn í þetta nál. að nýlega, þ.e. í gær, barst mér og sjálfsagt öllum öðrum sem í fjárln. sitja erindi frá Sjómanna- og stýrimannaskólanum þess efnis að þar er mjög slæmt ástand og mikil viðhaldsþörf sem nauðsynlegt er að mínu mati að skoða vel á milli umræðna. Nokkur aukning framlaga til menningarstarfsemi er í frumvarpinu, en betur má ef duga skal. Minni hlutinn leggur áherslu á mikilvægi öflugs menningarlífs og almennrar þátttöku í listum um allt landið. Minna má á áherslur um þetta efni í tillögu um byggðaáætlun sem liggur fyrir þinginu og ljóst að þar eru kveiktar væntingar um aukinn stuðning við menningarstarfsemi um allt land. Í frv. er á engan hátt komið til móts við þær væntingar að mínu mati þó að vafalaust megi tína til einhverja smáupphæðir hér og þar. Ég bendi t.d. á einn lið í þeim tillögum sem hér liggja fyrir og það er ósköp lítill og yfirlætislaus liður sem heitir þó Menning um landið og ætti vitanlega að vera stór og myndarlegur liður. Hann fær 400 þús. kr. Auðvitað veit ég að ýmsar aðrar fjárveitingar koma til þessara mála en þessi liður stingur í augu: Menning um landið 400 þúsund. Væri nú ekki hægt að gera svolítið betur á þessu sviði? Ég mæli þessi orði vitanlega bæði til hæstv. menntmrh., sem ber ábyrgð á þessum málum, og svo meiri hluta þingsins. Minni hlutinn gagnrýnir enn einu sinni þær breytingar sem gerðar voru á fyrirkomulagi framlaga til starfsmenntunar í atvinnulífinu fyrir tveimur árum. Sérmerkt framlög til Starfsmenntasjóðs annars vegar og til atvinnumála kvenna hins vegar voru þá felld niður, en þessir liðir heyrðu áður undir liðinn Vinnumál á fjárlögum. Þess í stað var vísað á Atvinnuleysistryggingasjóð með því fororði að þar væru tryggðir fjármunir til þessara verkefna. Starfs- og endurmenntun er hins vegar sjálfstætt mál og á ekki að tengja atvinnuleysi eða Atvinnuleysistryggingasjóði. Minni hlutinn leggur áherslu á að brýnt er að efla starfs- og endurmenntun í landinu í samvinnu skóla og atvinnulífs og telur óhjákvæmilegt að breyta færslum til fyrri vegar og auka fjármagn til þessarar starfsemi. Mun ég nú segja fáein orð um aðgerðir gegn fíkniefnavandanum. Neysla vímuefna veldur gríðarlegum vanda, ekki aðeins einstaklinga og fjölskyldna, heldur þjóðfélagsins alls. Þótt nokkuð hafi verið reynt að bregðast við þessum vanda er fjarri því að nóg sé að gert. Styrkja þarf forvarnir og meðferðarúrræði og efla tollgæslu og löggæslu til að gera þeim kleift að ráðast af krafti gegn innflutningi og dreifingu fíkniefna. Neysla ólöglegra fíkniefna óx skyndilega mjög mikið fyrir þremur árum og virðist ekkert lát þar á, neytendur verða sífellt yngri og ofbeldi er mikið innan þessara hópa. Mikill vandi blasir við vegna skorts á meðferðarúrræðum fyrir unga fíkniefnaneytendur. Þess eru jafnvel dæmi að 14 ára börn hafi ánetjast eiturlyfjum sem vitaskuld kallar á bráðameðferð. Það er allsendis óviðunandi að bjóða unglingum og fjölskyldum þeirra upp á margra mánaða bið eftir meðferð. Hækkun sjálfræðisaldurs í 18 ár kallar á greiðari aðgang að meðferð og fleiri heimili til langtímavistunar unglinga. Sú fjölgun vistrýma sem stefnt er að á næsta ári nægir ekki. Hér verður að taka verulega á til að ná betri árangri við björgun og endurhæfingu þeirra sem lent hafa í klóm eiturefna. Meiri stuðningur stjórnvalda skilar sér margfalt aftur til samfélagsins. Ég vil bæta því við að vissulega er reynt að bjóða upp á ýmis fleiri úrræði og þar hafa haft frumkvæði bæði einstaklingar og félagasamtök úti í þjóðfélaginu. Flestöll þessi úrræði eru einmitt til komin vegna þess að einstaklingum og félögum hefur ofboðið staðan í þessum málum og sett af stað og á stofn meðferðarúrræði fyrir fólk í vanda vegna fíkniefnaneyslu, og þá á ég bæði við lögleg og ólögleg fíkniefni. Það er í rauninni ekki forsvaranlegt hversu lengi hefur dregist að koma til móts við þá aðila sem af mikilli fórnfýsi eru að bregðast við algjöru neyðarástandi og neyðarkalli þeirra sem hér eiga um sárt að binda. Verkefni á sviði umhverfismála fara sífellt vaxandi, bæði hér innan lands og í alþjóðlegu samstarfi. Minni hlutinn telur óhjákvæmilegt að efla stofnanir og verkefni á þessu sviði, en en því miður skortir verulega á skilning stjórnvalda í þeim efnum. Lítið hefur verið komið til móts við óskir Hollustuverndar ríkisins sem enn glímir við mikinn vanda í mannahaldi og rekstri. Stofnunin hefur orðið að taka að sér síaukin verkefni, einkum vegna ákvæða EES-samningsins og fleiri bindandi alþjóðasamninga. Fyrir tveimur árum var fyrirtækið Skipulag og stjórnun ehf. fengið til þess að kanna mannaflaþörf Hollustuverndar ríkisins með tilliti til hlutverks hennar og verkefna. Var niðurstaðan sú að 20,5 stöðugilda aukning svaraði til algerrar lágmarksþarfar. Því fer fjarri að tekið hafi verið tillit til þeirrar niðurstöðu. Nú er unnið að endurskipulagningu stofnunarinnar í framhaldi af nýjum lögum sem tóku gildi um mitt þetta ár og ljóst að ekki verður lengur undan því skorast að efla stofnunina. Erindi Náttúruverndar ríkisins til fjárlaganefndar bera með sér hve stakkur þeirrar stofnunar er þröngt skorinn miðað við þau verkefni sem við blasa. Stofnunin ber ábyrgð á rekstri og umsjón með friðlýstum svæðum þar sem margar helstu gersemar íslenskrar náttúru er að finna. Brýnt er að auka landvörslu og eftirlit, og vinna þarf verndaráætlun fyrir þjóðgarðinn í Skaftafelli. Fyrirhugaðar eru breytingar á rekstri þjóðgarðanna í Skaftafelli og Jökulsárgljúfrum og er nauðsynlegt að veita fé til framkvæmda í tengslum við þær breytingar. Viðhorf og áherslur í umhverfismálum hafa breyst mikið á undanförnum árum og eru sífellt að breytast, ekki síst fyrir árvekni og ötula baráttu frjálsra félagasamtaka. Minni hlutinn telur að slíka starfsemi beri að efla og styrkja miklu betur en gert hefur verið. Vægi ferðaþjónustu í atvinnulífi landsmanna hefur aukist sífellt á undanförnum árum og ljóst er að enn eru vannýttir miklir möguleikar á því sviði. Umsvif og tekjuaukning í greininni eru slík að ferðaþjónusta skipar nú annað sætið á eftir sjávarútvegi sem gjaldeyrisskapandi atvinnugrein. Gjaldeyristekjur þessa árs stefna í 26 milljarða kr. Einn af kostum þessarar greinar er að hún skapar mikinn fjölda starfa miðað við fjárfestingu og þau störf dreifast nokkuð jafnt um landið. Þó virðist sem aukning í ferðaþjónustu utan háannatímans hafi ekki skilað sér nægilega utan höfuðborgarsvæðisins og þarf að kanna ástæður þess. Stjórnvöld hafa sýnt þessari mikilvægu atvinnugrein tómlæti og látið undir höfuð leggjast að styrkja Ferðamálaráð til öflugri starfsemi. Nú á hins vegar að leggja fram fé til markaðsstarfs, en sérkennileg er sú ráðstöfun að færa það undir ýmis verkefni samgönguráðuneytis. Ferðamálaráði er gert að búa við sama kost og áður og engin aukning fjár er til aðkallandi verkefna á fjölsóttum ferðamannastöðum. Aukinn straumur ferðamanna kallar á fyrirbyggjandi aðgerðir gegn spjöllum á náttúru landsins og brýnt er að efla rannsóknir til að leggja grunninn að uppbyggingu á hinum ýmsu sviðum ferðaþjónustu. Að lokum segir í nál. minni hlutans, með leyfi forseta: ,,Fjárlaganefnd hefur nánast eingöngu fjallað um útgjaldahlið frumvarpsins og tekjuhlið þess bíður því 3. umræðu. Minni hlutinn fjallar nánar um þá hlið frumvarpsins við þá umræðu en ítrekar hér aðeins þá skoðun sem fram kemur fyrr í þessu áliti að tekjur næsta árs séu enn eitt árið verulega vanáætlaðar. Einnig er eftir að fjalla nánar um lánsfjárgrein frumvarpsins og heimildargrein þess, svo og nokkur önnur atriði. Breytingartillögur meiri hlutans nema 1.749,7 millj. kr. og styður minni hlutinn margar þeirra, en auk þess flytur minni hlutinn nokkrar tillögur sem sýna þær áherslur sem fulltrúar hans vilja ná fram við ráðstöfun ríkistekna. Hljóti þær tillögur stuðning Alþingis og sýnt þykir að þær raski markmiðinu um hallalaus fjárlög mun minni hlutinn flytja tillögur til breytinga á tekjuhlið frumvarpsins við 3. umræðu þess. Undir nál. rita Kristín Halldórsdóttir, Gísli S. Einarsson og Sigríður Jóhannesdóttir. Herra forseti. Hér hefur verið farið yfir þetta nál. með ýmsum innskotum og viðaukum. En því er við að bæta að við sem skipum minni hlutann flytjum sameiginlega fimm brtt. við frv. sem sýna þær áherslur sem okkur eru efst í huga á þessum tíma. Eins og ég sagði áðan munum við styðja margar af brtt. meiri hlutans, enda höfum við tekið þátt í umfjöllun og ákvörðun um margar þeirra, meðan aðrar hafa reyndar komið fullskapaðar frá viðkomandi ráðuneytum. Sú var tíðin að brtt. nefndarinnar voru settar fram á annan hátt en hér má nú sjá, þar sem hluti þeirra var borinn fram af fjárln. óskiptri og annar hluti þeirra af meiri hlutanum. Það finnst mér eðlilegri og réttari framsetning og veit raunar ekki hvenær þessi breyting varð á. Þess vegna vil ég benda á þetta og vona að hv. formaður fjárln. hafi heyrt þessa athugasemd og taki e.t.v. tillit til hennar. Ég vil ekki eyða tíma þingsins í að fara yfir tillögur nefndarinnar og tína til í smáatriðum hvað ég er sátt við og hvað ekki. Ég vil þó sérstaklega nefna átak sem nú á að gera til eflingar fjarkennslu í landinu og byggist m.a. á samstarfssamningi Háskólans á Akureyri, Háskóla Íslands og Kennaraháskólans, en þeir ætla að vinna saman að uppbyggingu fjarkennslu og auka þannig aðgengi fólks um allt land að háskólamenntun. Einnig er lagt fé til fjarkennslu- og símenntunarstöðva í öllum kjördæmum landsins og tel ég það afar mikilvægan stuðning við þá uppbyggingu í þessum efnum sem nú á sér stað og er mikið áhugaefni um allt land. Þetta vil ég sérstaklega nefna. Ég gæti svo sem tínt til ýmislegt fleira. Ég vil líka nefna það að ég er mjög ánægð með að loksins eigi að hefjast handa við endurbætur á Reykjavíkurflugvelli. Ég hef margsinnis fjallað um það og gagnrýnt það úr þessum ræðustóli hvernig látið hefur verið undir höfuð leggjast að ráðast í bráðnauðsynlegar endurbætur á Reykjavíkurflugvelli sem er orðinn þannig nú að hann er beinlínis hættulegur. En það hefði vitaskuld átt að gerast miklu fyrr. Það er aðeins eitt sem ég vildi nefna í sambandi við fjárveitingar til hinna ýmsu verkefna sem ég vil hvetja menn til að íhuga betur og það er að styðja betur við ýmiss konar starfsemi sem er sjálfsprottin, má segja, úti í þjóðfélaginu, að styðja betur við frjáls félagasamtök sem auðvitað munar um hvern hundraðkallinn, en framlög og stuðningur við ýmsa þá starfsemi sem unnin er í sjálfboðavinnu og af brýnni þörf úti í þjóðfélaginu þarf að vera miklu meiri. Þessi félagasamtök gegna mjög mikilvægu hlutverki og spara í raun hinu opinbera gríðarlega mikla fjármuni. Það væri sannarlega verkefni að reyna að athuga hversu mikið þessi félagasamtök og ýmsir aðilar leggja til nauðsynlegrar starfsemi og þjónustu í samfélaginu. Reyndar gæti maður litið í eigin barm og skoðað allar þær kvittanir sem maður á í pússi sínu fyrir alls konar stuðningi og greiðslum fyrir happdrætti hinna ýmissu félaga sem vinna þjóðþrifastörf en hið opinbera styður of lítið. Slík félög og félagasamtök hafa lagt alveg gríðarlegar fjárhæðir til ýmiss konar þarfra verkefna í þjóðfélaginu og nægir kannski að minna á öll þau tæki sem ýmis félög og félagasamtök hafa keypt til sjúkrahúsa og annarra þjónustustofnana á vegum ríkisins. Nóg um það að sinni Brtt. minni hlutans eru á þingskjali 446 og mun ég nú gera grein fyrir þeim. Hin fyrsta er um 34,6 millj. kr. hækkun til Háskóla Íslands og eru þær ætlaðar til hækkunar á liðnum 1.20 Rannsóknarnám. Í rauninni hef ég þegar rökstutt þessa tillögu í nál. þar sem fjallað er um Háskóla Íslands í kaflanum um menntamál, en þar kemur fram að framhalds- og rannsóknarnám er eitt af forgangsverkefnum skólans. Einn þeirra þátta sem lögð hefur verið áhersla á er framhaldsnám í lækningum, ekki síst heimilislækningum, og gæti það verið, eins og ég sagði áðan, liður í því að koma í veg fyrir skort á heimilislæknum í landinu eins og nú virðist stefna í. Ég bið hv. meirihlutamenn að íhuga vel þessa tillögu og hverju hún gæti komið til leiðar. Tillaga númer tvö er einnig rökstudd í nál. Hún er um 15 millj. kr. aukið framlag til átaksverkefnis í löggæslu vegna fíkniefnamála þannig að verkefnið fái samtals 50 millj. kr. á næsta ári. Sú tala þyrfti líklega að vera miklu hærri ef vel ætti að vera því hér er mikið í húfi, að reyna að stemma stigu við því ástandi sem skapast hefur vegna síaukins innflutnings og dreifingar fíkniefna. Hér hefði út af fyrir sig verið ástæða til að leggja fram brtt. um að bjóða upp á fleiri meðferðarúrræði fyrir þá sem lent hafa í neyslu, en mér er kunnugt um að verið er að athuga þau mál eitthvað frekar, auk þess sem ég vissi og við vissum það í minni hlutanum að fram mundu koma ýmsar tillögur um þau efni. Þriðja tillagan er um hækkun framlags til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Hann fær samkvæmt frumvarpinu 235 milljónir til sinna verkefna og fær þó ekki allt til framkvæmda eins og lög gera ráð fyrir, heldur er sífellt tekið meira af þessu fé til rekstrar eins og ég fór yfir áðan. Eins og fram kemur í álitinu á framkvæmdasjóður lögum samkvæmt að fá til framkvæmda tekjur af erfðafjárskatti, en þær eru áætlaðar 480 milljónir kr. á næsta ári. Við leggjum einfaldlega til að sjóðurinn fái þær tekjur óskertar og veitir ekki af þegar litið er til alls þess sem ógert er til að koma til móts við þarfir fatlaðra í samfélaginu. Í fjórða lagi leggjum við til 476 milljón króna hækkun lífeyristrygginga vegna launabreytinga, en samkvæmt sérstökum útreikningum er það sú heildarupphæð sem á vantar á þessu ári og hinu næsta til þess að þeir sem hafa ekki aðrar tekjur til framfærslu en grunnlífeyri plús tekjutryggingu hafi fengið hliðstæðar launahækkanir og viðmiðunarhóparnir. Minna er ekki hægt að sætta sig við í þeirra hlut, herra forseti, og verður nú enginn þeirra of sæll af þeim kjörum. Loks er svo tillaga um 10,9 milljón króna aukið framlag til Náttúruverndar ríkisins, til liðar sem nefnist Þjóðgarðar og friðlýst svæði. Hér er raunar um algjöra lágmarksupphæð að ræða til að verða við brýnni þörf. Þarna er um að ræða aukinn kostnað við landvörslu á Hornströndum og við Mývatn og til að hefja aftur landvörslu við Gullfoss og Geysi, auk þess sem ætlunin er að efna til og efla samstarf við sveitarstjórnir um landvörslu á friðlýstum svæðum. Loks er hluti fjárhæðarinnar ætlaður til að kosta undirbúning og gerð verndaráætlunar fyrir þjóðgarðinn í Skaftafelli. Verndar\-áætlun hefur verið gerð fyrir þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum og þess vegna er ljóst hver kostnaður kann að verða við þetta verkefni og ekki annað eftir en að hefjast handa. Þetta eru allt saman brýn verkefni og eins og ég sagði er þessi upphæð í rauninni aðeins til að mæta brýnustu þörf. Verkefni Náttúruverndar ríkisins eru ærin og ljóst að stofnunin þarf á næstu árum að fá miklu meira fé til ráðstöfunar. Fyrirhugaðar eru breytingar á rekstri þjóðgarðanna í Skaftafelli og Jökulsárgljúfrum sem kalla á talsvert fé og fyrirsjáanlegt er að ekki verður undan vikist að taka til hendinni á friðlýstum svæðum sem eru mörg hver meðal fjölsóttustu ferðamannastaða landsins. Ef ekki verður að gert gæti þurft að loka svæðum til að koma í veg fyrir skemmdir á dýrmætri náttúru. Til er áætlun um kostnað við uppbyggingu á friðlýstum svæðum í umsjón Náttúruverndar ríkisins sem talin er nema nær 160 milljónum króna. Sums staðar þarf að leggja göngustíga, annars staðar vantar bílastæði, girðingar, borð og bekki, upplýsingaskilti vantar alls staðar, tjaldsvæði, salerni, og þannig mætti áfram telja. Allt eru þetta brýn verkefni og þarf sem fyrst að móta áætlun um forgangsröðum og efna til samstarfs Náttúruverndar ríkisins við sveitarfélög, Vegagerðina og Ferðamálaráð Íslands og tryggja þannig samræmt átak og markvissa uppbyggingu. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Vegna þess sem kom fram í ræðu hv. þm. þá er fyrst til að taka um málefni fatlaðra. Nefnd hefur verið að störfum um biðlistana og svo er, vel að merkja, með þessa biðlista að sömu einstaklingarnir sækja iðulega um fleiri en eitt úrræði. Ekki er því allur þessi hópur úrræðalaus. Það er verið að sækja um úrræði og viðbótarúrræði. Ef fullnægja ætti allri þörfinni þá er það í rekstri yfir 700 milljónir. Við verðum að vinna okkur út úr þessu á nokkrum árum, fimm til sjö árum. Ég hef von um að það gæti tekist með skynsamlegri áætlun. Þar fyrir utan þarf að byggja. Ef þetta væru allt saman nýbyggingar þá kostar það geysimikið fé. Við höfum farið þá leið að taka húsæði á leigu í auknum mæli og þá er stofnkostnaður að sjálfsögðu miklu viðráðanlegri. Varðandi Framkvæmdasjóð fatlaðra þá var það svo þegar ég kom í félmrn. að 40% af framkvæmdasjóðnum var varið til rekstrar. Þessari uppsetningu var breytt og reksturinn tekinn beint af fjárlögum á móti skerðingunni en það fé sem rann í framkvæmdasjóðinn hefur hér um bil allt farið til framkvæmda. Að vísu er stjórnunarkostnaður og þess háttar borgaður af sjóðnum. Rekstrarverkefnin sem Framkvæmdasjóður fatlaðra bar áður eru í kringum 170 millj. í fjárlögunum núna, þ.e. þau verkefni sem flutt voru frá Framkvæmdasjóði fatlaðra yfir á fjárlögin eru í kringum 170 millj. Þannig yrði því afgangur af erfðafjárskattinum kannski um 75 millj. En það eru ekki 250 millj. eins og sumir hafa haldið fram.

Herra forseti. Það er nú þetta með framkvæmdasjóðinn. Samkvæmt lögum á hann allur að renna til framkvæmda, til uppbyggingar. En á hverju einasta ári nú að undanförnu hefur þeim lögum verið breytt til eins árs í senn þannig að hluti fari til rekstrar. Ef þetta er allt saman lagt saman þá fer til rekstrar miklu stærri hluti þess fjár sem áætlað er að komi frá erfðafjársjóði. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það kostar að reka stofnanir. Það er ekki nóg að byggja heldur þarf fé til að reka þessar stofnanir. En það enn þá svo langt frá því að við höfum boðið fram þau úrræði sem þarf til þess að standa við lögin um málefni fatlaðra, tryggja þeim réttindi á við aðra þjóðfélagsþegna og þess vegna hljótum við að taka miklu betur á í þessu efni. Hvað biðlistana varðar þá er það sjálfsagt að einhverju leyti svo að einhver skörun sé á listunum. Ég hef kynnt mér þessa skýrslu sem unnin var í Reykjaneskjördæmi. Fólk hefur flutt okkur erindi sín úr flestöllum sveitarfélögum í Reykjaneskjördæmi sérstaklega um þá miklu þörf sem þar er fyrir hendi og þarf að uppfylla. Ég hef víða spurst fyrir um það hversu marktækir þessir biðlistar séu og mér hefur verið sagt að það væri mjög lítið um skörun á þeim listum. Hvað sem því líður þá held ég að vandinn sé ekki ofmetinn eða oftúlkaður í máli mínu. Ég veit að það er vinna í gangi í ráðuneytinu og vonast til þess að við sjáum árangur þeirrar vinnu áður en fjárlagadæminu verður lokað fyrir áramót.

Herra forseti. Það er alveg rétt að verið er að vinna með þessa skýrslu. Hún er alveg nýkomin og við erum að gera okkur grein fyrir því hvernig við getum sett upp plan sem er árangursríkt og við getum náð þeim árangri sem við viljum, þ.e. að eyða þessum biðlistum á einhverju árabili. Varðandi stöðuna í Reykjaneskjördæmi þá vill svo til að við höfum í margar vikur verið að leita að húsnæði í Reykjaneskjördæmi til þess að setja upp sambýli, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu, helst í Mosfellsbæ. Ekki hefur tekist að finna hentugt húsnæði enn til leigu en ég vænti þess að það takist innan örfárra vikna og þá fer þar heimili í gang. Við erum líka að setja í gang annað úrræði fyrir börn úr Reykjavík. Hvað varðar málefni Barnaverndastofu, sem hv. ræðumaður kom inn á líka, þá var um síðustu helgi afhent meðferðarheimili í Háholti í Skagafirði fyrir erfiðustu unglingana. Á morgun verður opnað nýtt vistheimili á Hvítárbakka. Í undirbúningi er fjölgun meðferðarrýma í Varpholti hjá Skjaldarvík og hugmynd er um fjölgun vistrýma á heimilinu Árbót í Þingeyjarsýslu.

Herra forseti. Mér kemur í rauninni ekki á óvart að svolítið illa gangi að finna hentugt húsnæði fyrir fatlaða, húsnæði sem þeir þurfa á að halda, því það getur oft verið sérhæft og ekki er víst að það sé alltaf hentugt sem í boði er. Ég vil líka minna á það í sambandi við biðlistana að ekki aðeins þeir sem á biðlistunum eru þurfa á aðstoð að halda. Aðstandendur þessa fólks þurfa oft að búa við mjög erfiðar aðstæður þannig að þegar leystur er vandi eins einstaklings á biðlista þá er verið að leysa vanda mjög margra sem í kringum hann eru. Ég fagna því að verið sé að bæta við meðferðarúrræði fyrir unglinga. Ég geri mér grein fyrir því að þarna þarf að gera mjög stórt átak. En það er með öllu óviðunandi, ég get ekki sagt það með of sterkum orðum, að unglingar sem lent hafa í fíkniefnavanda þurfi að bíða eftir meðferð. Þeir verða að fá meðferð strax til þess að hægt sé að bjarga þeim.

Herra forseti. Ég ætla að víkja að því sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði um grunnskólana og samskipti ríkisins og sveitarfélaganna vegna grunnskólanna, en hún gaf til kynna að ríkisvaldið hefði ekki staðið við það sem um var samið á sínum tíma þegar grunnskólinn fluttist frá ríkinu til sveitarfélaganna. Í Morgunblaðinu miðvikudaginn 9. desember sl. birtist grein eftir Viljálm Þ. Vilhjálmsson, formann Sambands ísl. sveitarfélaga, og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Staðreyndin er sú að frá árinu 1997 til og með árinu 2000 er heildarkostnaður vegna þeirra grunnskólaverkefna sem sveitarfélögin yfirtóku frá ríkinu áætlaður 35.049 milljónir króna en áætlaðar útsvarstekjur á sama tímabili vegna þeirra verkefna áætlaðar 35.285 milljónir króna. Framangreindar fjárhæðir eru miðaðar við verðlag ársins í ár. Auk þess var samið um að ríkissjóður og Jöfnunarsjóður sveitarfélaga endurgreiddu sveitarfélögunum 2.135 milljónir króna á árunum 1997 til 2002 vegna framkvæmda við einsetningu grunnskólans. Í kostnaðartölum þessum er tekið tillit til alls kostnaðar sem fellur á sveitarfélögin í samræmi ákvæði grunnskólalaga, m.a. árlegrar fjölgunar kennslustunda. Á hinn bóginn er í þessum tölum ekki reiknaður kostnaður vegna viðbótarlaunahækkana umfram núgildandi kjarasamning KÍ og launanefndar sveitarfélaga, sem einstaka sveitarfélög hafa samþykkt að greiða í kjölfar hópuppsagna kennara og heldur ekki ýmis annars kostnaðar, svo sem aukins kennslumagns, sem mörg sveitarfélög greiða umfram lögboðnar skyldur sínar. Sá kostnaður er nú áætlaður um 300--400 milljónir króna á ári.`` Það er niðurstaða formanns Sambands ísl. sveitarfélaga að staðið hafi verið við samninginn og að alrangt sé að halda því fram að sveitarfélögin hafi verið hlunnfarin með þessum samningum á milli ríkisins og sveitarfélaganna.

Herra forseti. Það kom svolítill misskilningur fram í máli hæstv. menntmrh., sem ég þakka fyrir að bregðast við máli mínu. Ég sagði ekki að ríkisvaldið hefði ekki staðið við þennan samning. Ég sagði að með tilliti til breyttra viðhorfa og mjög aukinna krafna samfélagsins til skólanna þurfi hið fyrsta að endurskoða samningana milli ríkis og sveitarfélaga varðandi kostnað við grunnskóla. Það sem fyrst og fremst hefur kannski farið úr böndunum er það að sveitarfélögin virðast ekki hafa reiknað með verulega auknum launakröfum kennara við einsetningu, sem hefur það í för með sér að kennarar geta ekki lengur bætt laun sín með ótæpilegri yfirvinnu. Eitt enn sem er rétt að benda á, að viðmiðunarárið þegar verið var að gera þessa samninga milli ríkis og sveitarfélaga var einmitt árið þegar kennaralaunin voru í hvað mestri lægð. Þess vegna horfa nú mörg sveitarfélög fram á það að þau hafi tekið á sig þyngri bagga en þau í raun ráða við, a.m.k. sum þeirra. Ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt að skoða þetta eitthvað upp á nýtt því að sveitarfélögin hafa líka mikinn metnað til þess að standa vel að málum og auka gæði skólanna, og ég held að þau fari raunar langt fram úr ríkinu í þeim efnum. Það er líka svo að eftir að grunnskólinn er kominn til sveitarfélaganna eru neytendur, má segja, eða þeir sem nota þjónustu skólanna nær sveitarfélögunum sem ákvarða hvernig staðið er að verki. Og þess vegna eru kannski kröfurnar og framkvæmdin öðruvísi.

Herra forseti. Formaður Sambands ísl. sveitarfélaga segir einnig í þessari grein sem hann skrifar í tilefni af ummælum formanns Kennarasambands Íslands og segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hugmyndir formanns Kennarasambands Íslands um að sveitarfélögin eigi að sækja marga milljarða kr. til ríkisins til að hækka laun kennara enn og aftur langt umfram aðrar starfsstéttir í þjóðfélaginu eru því hreinir hugarórar.`` Mér sýnist að hv. þm. sé með svipaða hugaróra í þessu efni. Ríkisvaldið hefur flutt skólana til sveitarfélaganna með samningum sem hafa haldið og eru sveitarfélögunum í raun hagstæðari en reiknað var með. Þess vegna er ekki hægt að gera þá kröfu til ríkisvaldsins, vilji sveitarfélögin bæta hag starfsmanna sinna á þessu sviði, að ríkisvaldið hlaupi þar undir bagga. Þetta er málefni sem sveitarfélögin hafa axlað og þau verða að takast á við þetta viðfangsefni, standa við þá samninga sem þau hafa gert eins og kennarar eiga að sjálfsögðu að gera einnig. Ég vil víkja að öðru atriði sem hv. þm. nefndi í máli sínu þar sem hún vék að liðnum sem er kallaður Menning um landið, sem er 22. liður í skiptingu yfir Listir og framlög. Mér finnst mjög ósanngjarnt að taka þennan lið sérstaklega út úr og gera hann að umtalsefni þegar rætt er um það hvernig staðið er að því að stuðla að menningarstarfsemi víðs vegar um landið. Þarna er um að ræða einstaklinga sem ganga fram fyrir skjöldu undir þessu heiti til þess m.a. að kynna myndlist í sjúkrahúsum, en þetta gefur enga vísbendingu um það hvað lagt er til í frv. í heild til þess að stuðla að menningarstarfsemi víðs vegar um landið. Þetta er aðeins einn liður, 400 þús. kr. styrkur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að minna mig á til hvers þessi liður var ætlaður. Ég var búin að steingleyma því enda eru þeir liðir sem við fjöllum um á fjöldamörgum fundum fjárln. svo margir að eiginlega væri ofurmannlegt að ætla að muna hvað er á bak við hvern þeirra. Hins vegar er hann kannski skírður allt of stóru nafni til þess að fólk átti sig á hvað hér er um að ræða. Og það var einmitt það sem ég var að benda á og tók þennan lið sem eins konar tákn eða dæmi um það að við mættum hugsa stærra í þeim efnum og ég sný ekkert aftur með þá skoðun mína og þá fullyrðingu. En hafi ég verið með hugaróra í sambandi við þessa samninga sem ég hef margsagt að ég er ekki að segja að hafi ekki verið staðið við og sveitarfélögin segja heldur ekki að ekki hafi verið staðið við, þá koma fulltrúar þeirra, hver á fætur öðrum, fyrir fjárln. og hafa samband við þingmenn og aðra og láta í ljósi þá skoðun að þeir hafi ekki fyllilega gáð að sér við endanlega samninga um tilflutning grunnskólans vegna þess að hér hafi orðið meiri kostnaður við framkvæmd mála en þeir hafi gert sér grein fyrir. Og hugarórarnir --- það er þá væntanlega verið að vísa með því orðalagi til ærið margra í þessum efnum. Það hafa fjölmargir þá skoðun að eðlilegt væri og sanngjörn krafa að þessir samningar væru skoðaðir upp á nýtt. Ég endurtek að ég hef hvergi sagt það og fulltrúar sveitarfélaganna hafa hvergi sagt það að samningar hafi verið brotnir eða rofnir, heldur að það þurfi að taka þá upp og kanna hvort ekki sé hægt að standa betur að verki.

Forseti vill geta þess áður en umræðu verður fram haldið um fjárlagafrv. að forseti hefur átt fund með þingflokksformönnum þar sem skipst hefur verið á skoðunum um framhald þingstarfa. Forseti vill fyrst nefna að vegna þeirra orða sem féllu í dag um afgreiðslu heilbr.- og trn. þá mun forseti beita sér fyrir fundi með hæstv. heilbrrh. og fulltrúum úr heilbr.- og trn. um afgreiðslu nefndarinnar í dag og mun reyna að koma þeim fundi á nú í dag. Að öðru leyti verður haldið áfram 2. umr. um fjárlög og stefnt að því að ljúka henni á morgun. Fundur mun hefjast í þinginu kl. 10.30 í fyrramálið. Þá verða væntanlega einnig tekin á dagskrá, ef vel gengur með fjárlagaumræðuna, nokkur fyrstu umræðu mál sem bíða þess að komast til nefnda. Að öðru leyti verða ekki atkvæðagreiðslur á morgun nema þá um þau mál, að koma þeim til nefnda. Forseti vonar að þetta sé þá ljóst.

Herra forseti. Eftir þá atburði sem urðu í dag held ég að óhjákvæmilegt sé að kvitta fyrir það að hæstv. forseti hefur tekið ákvörðun um að ræða sérstaklega við heilbrigðisnefndarmenn og heilbrrh. um þau vandamál sem sköpuðust út af vinnubrögðum meiri hluta nefndarinnar í dag. Ég vil þakka forseta og jafnframt kvitta fyrir það að af okkar hálfu munum við að svo miklu leyti sem við getum beita okkur fyrir því að 2. umr. um fjárlög fyrir árið 1999 haldi áfram með þeim hætti sem hæstv. forseti lýsti.

Forseti vill bæta því við að fundur ætti ekki að þurfa að standa mikið lengur en fram undir kvöldmatarleytið í dag.

Herra forseti. Þessi dagur ætti að kenna okkur öllum nokkuð um vinnubrögð og með hvaða hætti farsælt er að leiða mál til lykta þannig að þingstörf geti ekki bara verið eðlileg heldur að þau gangi vel fyrir sig. Það er ekki hægt að segja það um daginn í dag. Hins vegar vil ég þakka forseta fyrir það hvernig hann hefur brugðist við. Fundir okkar með honum í dag hafa verið með ágætum og við horfum svolítið fram á veg með þinghaldið þó við tökum einn dag í einu. Mér finnst einnig mjög mikilvægt að forseti skuli beita sér fyrir fundi með heilbrrh. og fulltrúum í heilbr.- og trn. og ég þakka fyrir það. Fyrst og fremst óska ég eftir því, herra forseti, að þessi dagur og niðurstaða eftir okkar fundi geti orðið til þess að við förum svolítið nýjar leiðir í vinnu okkar með þingsköpin og samvinnu minni og meiri hluta þegar við tökum til við þau mál að loknu jólahléi. Við það bind ég vonir og tel að mál verði að vera með nokkuð öðrum hætti en hingað til hefur skipast ef frekari þróun á að verða í ábyrgð minni hlutans á þingstörfunum. En ég þakka forseta fyrir hans þátt í þessu máli.

Forseti þakkar sýndan samstarfsvilja og vonast til að þingstörf geti gengið sem greiðast fyrir sig.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að greitt hafi verið fyrir því að hægt sé að halda áfram þeirri umræðu sem átti að hefjast kl. hálfellefu í morgun. Þeim sem hér stendur var gerð grein fyrir því að það væri nauðsynlegt að hann væri mættur kl. eitt í dag. Það hittist þannig á að ég var bundinn við það sem ég gat engan veginn komist hjá ásamt hæstv. heilbrrh. og það var ástæðan fyrir því að ég var ekki hér í salnum þá og það var ástæðan fyrir því að hæstv. heilbrrh. var ekki heldur mætt í þingsal. Herra forseti. Ég hef alltaf, við hverja einustu umræðu um fjárlög gert kröfu til þess að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnar væru hér og hlustuðu á álit minni hlutans og hef gjarnan nefnt að það væri dónaskapur að hlýða ekki á álit minni hlutans. Ég held því áfram að minna á þetta. Ég vil þakka þeim ráðherrum sem voru hér viðstaddir og sérstaklega þeim sem svöruðu því sem til þeirra var beint undir þessari kynningu eða kynningu á áliti minni hlutans. Ég ítreka það, herra forseti, að mér þykir miður þegar ráðherra gefur sér ekki tíma til að hlýða á það sem fjárln. hefur að segja eftir að um 70% af vinnutíma fjárlaganefndarmanna hefur farið beinlínis í umfjöllun um fjárlagafrv. frá hausti og fram til 2. umr. Ég ítreka það að ég þakka þeim sem voru hér og svöruðu. Ég hafði hug á, herra forseti, að koma mörgum málum að hér en þar sem boðað hefur verið að það sé tiltölulega stuttur tími þar til þingfundi lýkur þá ætla ég að stytta mál mitt verulega. Fjárlaganefndin hefur haft frv. til fjárlaga til meðferðar frá því að fyrir því var mælt í byrjun þings. Yfirferðin felst í viðræðum við ráðuneytin um hina ýmsu málaflokka, fulltrúa frá stofnunum, sveitarfélögum og einstökum aðilum sem eiga erindi við fjárln. vegna þessarar fjárlagagerðar. Ákvarðanir í fjárlagagerð í fjárlögum eru grunnur allrar starfsemi á vegum ríkisins og undirstaða samstarfs í veigamestu málaflokkum milli ríkisstjórnar og sveitarfélaga. Ríkisstjórn á hverjum tíma notar fjárlög sem verkfæri til stjórnunar efnahagsmála og þróunar efnahagslífsins á Íslandi. Fjárlög afmarka útgjöld, verðbólgu, fjárfestingu, vexti, gengi og viðskiptajöfnuð. Vönduð fjárlagagerð á að vera stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma. Þeir þættir sem hér hafa verið taldir ráða mestu um afkomu þjóðarinnar. Ekki verður þess vart í framsetningu þessa frv., frekar en í fjárlögum síðasta árs, að um ráðdeildarsemi sé að ræða hjá ríkisstjórninni. Öllu fé sem til fellur og meira en það er ráðstafað og teflt á tæpasta vað. Ríkisstjórnin virðist ekki hafa heildarsýn og þess vegna er fjármálastjórnin óábyrg. Ég vil lýsa því yfir, herra forseti, að ég geri ekki kröfu til þess að ráðherrar séu viðstaddir til að hlýða á orð mín. Ég tel að ástæða sé til að þeir séu við þegar nefndarálitin eru kynnt, bæði meiri hluta og minni hluta, að öðru leyti tel ég að því hafi verið komið til skila að mestu leyti sem fjárln. hefur að segja. Ég tel að það sé mjög alvarlegt ef fjármálastjórnin er óábyrg og ég vil segja að það sé vegna þess að tengslaskortur er á milli ráðuneyta og þar af leiðir að ekki er nægjanleg samábyrgð á ráðstöfunum fjármuna. Ég tel að þetta þurfi að vera þannig að ráðstöfun fjármuna ríkisins verði að vera miðlæg, hún þarf að vera miðlæg þannig að hægt sé að ná heildaryfirsýn yfir fjárlögin  
             Við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðarbúskapnum gegna aðgerðir stjórnvalda lykilhlutverki í að halda aftur af þeirri miklu aukningu sem orðið hefur í eftirspurn og almennum umsvifum. Aðhald í útgjöldum ríkissjóðs er grundvallarforsenda þess að árangur náist í því að minnka viðskiptahalla, sem er skuggalegur og vísar til þenslu og vaxandi hættu á skuldasöfnun þjóðarbúsins. Ríkisfjármálastefnan þarf að vera samstillt peningamálastefnu ef ná á árangri. Þjóðhagsstofnun spáir að árið 1999 verði hið fjórða í röð öflugra hagvaxtarára og spáir hagvexti um 4,6%. Sem er drifin af hverju? Drifin af fjárfestingu og einkaneyslu. Það er því ástæða til þess að vara við þegar slík staða er uppi. Herra forseti. Svo ég snúi mér aðeins að gjaldahlið fjárlagafrv. til viðbótar við það sem fram kom í áliti minni hlutans þá vil ég ræða örlítið um heilbrigðismál. Þegar verið er að meta velferðarstöðu einstakra þjóða er oft og tíðum miðað við heilbrigðismál. Ég vil geta þess hér að fyrir mikla málafylgju fulltrúa stjórnarandstöðu hefur tekist að lagfæra slæma fjárhagsstöðu margra stofnana í landinu og það er vel. En það stendur út af að hátæknisjúkrahúsin í Reykjavík búa við alvarlegan, óviðunandi rekstrarhalla sem verður að bæta úr. Alvarleg staða í heilbrigðismálum er vegna skorts á læknum og hjúkrunarfræðingum. Víða á landsbyggðinni er læknaskortur og það þarf að grípa til aðgerða í menntunarmálum svo að ráða megi bót á því alvarlega ástandi sem ríkir vegna manneklu. Minni hluti fjárln. hefur stutt allar úrbótaaðgerðir í heilbrigðiskerfinu. En við höfum gagnrýnt óeðlilegar og óframkvæmanlegar kröfur um sparnað sem hvað eftir annað hafa verið settar fram á undanförnum árum. Þær kröfur hafa skilað neikvæðum árangri svo sem sannað hefur verið. Það hafa orðið gífurlegar tæknilegar framfarir og það ber að nýta þau tækifæri sem þær hafa í för með sér til að bæta líðan sjúkra á Íslandi. Ég vil ítreka skoðun mína og skoðun minni hlutans um að gerð verði fjögurra til átta ára áætlun um viðhald heilbrigðisstofnana og endurnýjun tækjakosts svo að þessar stofnanir geti sinnt því hlutverki sem þeim er ætlað og sjálfsögð krafa er um af hálfu þjóðarinnar. Ég vil lítillega til viðbótar því sem minnst er á málefni fatlaðra í minnihlutaálitinu nefna nokkur atriði. Það er mjög alvarlega staða í málaflokknum. Ástæða er til að minnast á það að þeir sem tilheyra þessum málaflokki voru til skamms tíma eins og óhreinu börnin hennar Evu í íslensku samfélagi, þau voru nánast í felum, áttu sér enga talsmenn eða komust ekki í gegn til að gera grein fyrir stöðu sinni. Það er þetta fólk sem þarf að leggja ofuráherslu á að bæta kjörin hjá og við munum gera það í minni hlutanum með tillöguflutningi og öllum tiltækum ráðum. Ég vildi bara aðeins, herra forseti, nefna þessa hluti sem tilheyra gjaldahlið fjárlaganna. Ég hef áhyggjur af því sem verður í framhaldinu varðandi húsnæðiskerfið þar sem verið er að leggja það niður. Ég hef miklar áhyggjur af því hvað gerist fyrir allan þann fjölda sem bíður eftir leiguhúsnæði, ég hef áhyggjur af því að ekki skuli vera gerðar tillögur um almennilegar úrbætur fyrir það fólk. Ég hef líka áhyggjur af þeim starfsháttum sem beitt hefur verið við breytingu á Húsnæðisstofnun í Íbúðalánasjóð. Ég tel þá vera ámælisverða, sérstaklega hvað varðar samskipti við starfsfólk þar sem því fólki hefur verið gerð lítil grein fyrir hverjar fyrirætlanir eru um endurráðningu og starfskjarabreytingar. Það eru einnig mörg álitamál varðandi samskiptin við bankakerfið, þ.e. flutning viðskipta frá Landsbanka til Búnaðarbanka í þessum málaflokki. Ég hef hugsað mér, herra forseti, eins og ég sagði í upphafi, að stytta mjög mál mitt til þess að þeir sem hér eru í salnum eigi möguleika á að komast að fyrir hlé og ætla því að víkja að málaflokki sem ekkert hefur verið ræddur í þessari umræðu, eða lítið, og það eru umhverfis- og iðnaðarmál. Það er ástæða til að ræða um stöðu umhverfis- og iðnaðarmála. Það er hafin vakning, herra forseti, gegn virkjunum í ýmsum áhrifahópum. Mér er það alveg ljóst að allir Íslendingar bera hag landsins fyrir brjósti. Það hlýtur að fara saman að bera umhyggju allra byggða landsins fyrir brjósti í þessu sambandi. En ég vil vara við því að í andmælum og viðvörunum um meðferð og nýtingu landsins má ekki vera firring í gangi. Svelti einstaklinga til að vinna gegn virkjunaráformum, er einhver mesta heimska sem ég get hugsað mér gagnvart málstað verndunarsinna, því að í sveltinu felst að mínu mati sú versta sóun sem hugsast getur. Mikilvægasta atriðið sem ber að huga að er að nýta auðlindir á skynsamlegan hátt, skapa jafnvægi í atvinnustigi á landinu, skapa möguleika fyrir fólk til að hafa störf í heimabyggð. Ég er, herra forseti, stoltur af því að hafa staðið að fullu með stóriðju á Vesturlandi. Það skapaði vinnu á svæðinu og hefur áhrif langt út fyrir kjördæmið og sannanlega á alla landsmenn. Því til sönnunar vil ég nefna að fjölmörg atvinnufyrirtæki sem áttu í rekstrarvanda á nálægum svæðum við Grundartanga hafa náð betri stöðu, aukið umsvif, ráðið fleira fólk til starfa og þar með eytt atvinnuleysi í sumum starfsgreinum. Það er varla hægt að trúa því að fólk sem beitir sér harðast gegn nýtingu á orku og atvinnusköpun sé búið að gleyma því ástandi sem var fyrir fimm árum þegar atvinnuleysi, t.d. á Vesturlandi, var 7--8%, þegar straumur fólks var úr landi vegna atvinnuleysis, þegar vonleysi og samdráttur neyddi fólk til að flýja frá eignum sínum svo eitthvað sé nefnt. Íslensk þjóð verður að velja og hafna af skynsemi í þessum málum. Það þýðir ekki að ráðast í að virkja allt sem virkjanlegt er og ekki á að ráðast í óskynsamlega stóriðju. Allt það sem við gerum á að orka tvímælis þá gert er. Þá getur farið fram málefnaleg umræða. En ég held að lífssýn geti verið mismunandi eftir því hverju fólk hefur kynnst í uppeldi og orðið að búa við. Þeir sem hafa unnið hörðum höndum við verkamannastörf, sjómennsku, iðnað eða landbúnað skilja betur en hinir, sem aldrei hafa farið í slíka vinnu, hvar fjármunamyndunin hefur orðið til og mun verða grunnurinn að lífsafkomu Íslendinga vel fram á næstu öld. Sala hugverka, ferðamannaþjónusta, listsköpun, lífefnaiðnaður og fleira mun smám saman koma meira inn sem hluti af atvinnugrunni. Og að því stefnum við og eigum að stefna. En grunnatvinnuvegirnir, sem ég nefndi áður, munu standa undir menntun og fagurfræði og grunnframfærslu um alllangan tíma. Íslensk þjóð hefur búið við sult og seyru. Og við skulum ekki fara viljandi í það ferli með því að grípa til öfgakenndra aðferða á neinu sviði. Það er, herra forseti, að mínu mati mikil heimska. Ég mátti til með, herra forseti, að nefna þessi mál því að þau eru mér hugleikin og ég tel mig síst minni verndunarsinna en aðra, hvorki hér inni á hv. Alþingi né almennt úti í þjóðfélaginu. Ég get ekki látið hjá líða í þeim örfáu orðum sem ég ætla að fara með hér að nefna fiskveiðistjórnarkerfið. Nýfallinn dómur Hæstaréttar hefur vakið mikla athygli. Ýmsir hafa að vonum látið stór orð falla í kjölfar hans. Það er ástæða til að ræða þessi mál í tengslum við fjárlagaumræðu. Afkoma okkar og framtíð er nátengd sjávarfangi og sölu þess sem aflast úr sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Þessa auðlind eigum við að nýta á sjálfbæran máta, hvort sem um er að ræða hvalveiðar eða kræklingarækt, rauðmaga- eða rækjuveiði, löngu- eða lúðuveiði, þorsk-, loðnu- eða síldveiði, eða hvert annað það sjávarfang sem felst í auðlindinni. Réttur okkar allra er að eiga á einhvern máta aðild að því sem sú auðlind gefur. Þess vegna er um stórmál að ræða. Gífurleg mismunun hefur falist í úthlutun á afnotarétti hvað varðar þessa auðlind. Það er það sem deilt hefur verið um. Þess vegna var þessi hæstaréttardómur felldur sem nú er efstur á baugi. Það tækifæri sem gafst til að gera breytingar á framkvæmd nýtingar auðlindarinnar átti að grípa og reyna að ná viðunandi sátt um hana. Við eigum að viðurkenna þörf fyrir stjórnun og takmörkun aðgangs en hún verður að vera í sátt við þjóðina. Eftir fram komið frumvarp sem stjórnarliðar hafa samþykkt til framlagningar tel ég stöðuna aftur hafa versnað. Enn er stefnt að því að auka rétt hinna fáu og stóru á kostnað fjöldans. Ég tel að mjög fróðlegt verði að sjá og fylgjast með hverjar breytingar verða gerðar á þessu frv. undir stjórn framsóknarmannsins, hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Ég minnist þess að á borðum okkar þingmanna liggur frv. frá honum sem ég hef í ræðu og riti lýst stuðningi við, en það er um að eftir starf á sjó í langan tíma fái menn rétt til fiskveiða í hlutfalli við starfstíma og aldur. Það væri auðvitað ástæða til að ræða þetta mál í einstökum atriðum, þ.e. þetta frv. sem lagt hefur verið fram í kjölfar hæstaréttardómsins stóra. En ég læt það bíða að sinni en þó er ástæða til að vonast eftir því að mörg hjól springi á ríkisstjórnarvagni hæstv. forsrh. þegar þetta mál kemur til umræðu og ég treysti því að eftirtaldir hv. þm. muni styðja okkur sem erum gegn frv., þ.e. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Einar Oddur Kristjánsson, Einar K. Guðfinnsson, Siv Friðleifsdóttir, Hjálmar Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Guðni Ágústsson, þ.e. verndari litla mannsins, Magnús Stefánsson, Guðjón Guðmundsson og ugglaust fleiri. Ég treysti því að þessir hv. þm. muni ekki samþykkja fyrirliggjandi frv. Það heyrðist enda í Ríkisútvarpinu í morgun að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagðist mundu beita sér af heift gegn frv. eins og það liggur fyrir, og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gaf þá yfirlýsingu að þeir mundu verða landsbyggðarverðir. Ég vil benda á að verja þarf einyrkjaframtakið ekkert síður á suðvesturhorninu. Þar er fjölda útgerðarmanna stefnt rakleitt í gjaldþrot, ef af verður. Herra forseti. Ég hef í ræðum mínum um fjárlög ávallt komið að málefni um laun á Íslandi og mér finnst ástæða til að ræða enn einu sinni um laun á Íslandi. Ég kom að því fyrr í ræðu minni að lægstu umsamin laun á Íslandi væru að mati ýmissa sérfræðinga neðan fátæktarmarka. Ég vil vísa til BA-verkefnis Hörpu Njáls í félagsfræði við Háskóla Íslands, nr. 1208, sem heitir Fátækt í velferðarsamfélagi, en þar er sagt m.a. um fátækt, með leyfi forseta: ,,Einstaklingar, fjölskyldur eða hópar í samfélaginu lifa í fátækt þegar bjargir þeirra duga ekki til til að nærast, vera þátttakendur í samfélaginu og búa við þau skilyrði eða þægindi sem teljast eðlileg eða eru a.m.k. viðurkennd í því samfélagi sem fólk býr.`` Með flutningi frumvarps sl. þrjú ár hef ég beint athygli að því að lægstu umsamin laun séu undir fátæktarmörkum. Þess vegna gerði ég tillögu um að þessi laun væru 85 þús. kr. Þessa upphæð þarf að framreikna með nýju frumvarpi, ef lagt verður fram. En málin liggja þannig, herra forseti, að frá því í haust hefur það frv. sem ég hef flutt hér ár eftir ár, þ.e. frv. til laga um lögbindingu lágmarkslauna, verið í athugun hjá Þjóðhagsstofnun þar sem óskað var eftir því sérstaklega að þau rök sem sett eru fram sem grunnhugmynd málsins og byggja á bókinni Myth and Measurement verði rækilega skoðuð. Ég geri mér væntingar um að á grunni framlagðra gagna með þessu umrædda frv. muni örðugt að hnekkja þeim dómi bókarinnar að lagasetning um lágmarkslaun, sem byggir á skilgreiningu sem ég las hér áður um fátækt, muni leiða til aukinnar atvinnu og bætts hagvaxtar --- þvert á móti því sem mjög hefur verið haldið fram hér á Íslandi. En ég verð, herra forseti, að viðurkenna að mjög er gengið á þolinmæðisbirgðir mínar varðandi það að fá niðurstöðu frá Þjóðhagsstofnun. Ég hef, herra forseti, einnig undir höndum niðurstöðu ráðstefnu sem ég skil þannig að lágmarkslaun eigi að hækka í góðæri. Þetta er niðurstaða ráðstefnu sem fór fram í Bandaríkjunum á vegum American Enterprise Institute for Public Policy Research. Ég skil niðurstöðuna þannig að það eigi að setja lög um lágmarkslaun eða a.m.k. að þau eigi að hækka í góðæri. E.t.v. þarf að gera það með þeirri leið að veita takmarkaðan skattafslátt. Ég get að sjálfsögðu fallist á hverja þá leið sem gefur árangur. En meðan ég hef til þess rétt og aðstöðu á hinu háa Alþingi þá mun ég halda áfram að tala fyrir þessu máli og skilgreini það þannig að það eigi í raun erindi inn í allar umræður sem fara fram, og ég læt vita af því hér með, herra forseti, að ég mun e.t.v. grípa til þess ráðs að ræða fátækt og lægstu laun í tengslum við öll frumvörp og þáltill. sem ég ræði um í þessum ræðustóli. Herra forseti. Ég stóð hér í ræðustól hv. Alþingis hvað eftir annað sl. vetur og barðist fyrir framlagi til verkefnis sem Alþingi setti á laggirnar til að skapa framtíðarsýn um matvælaframleiðslu á grunni sjálfbærra framleiðsluhátta. Það tókst að fá skilning fyrir því. Þetta átaksverkefni átti að koma á reglugerðum og framkvæmdum í þessum málum, sem við Íslendingar höfum ekki verið nægilega vakandi fyrir. Staða mála er þannig nú að þetta verkefni hefur tekist og fjöldi fólks hefur tekið þátt í aðgerðum á þessu sviði. Á Íslandi eru nú framleidd eftirsótt, lífrænt ræktuð matvæli sem eiga sívaxandi vinsældum að fagna. Ég tel að hv. Alþingi eigi að viðhalda þessu verkefni með því að færa það á einhvern hátt að vinnu við svokallaða Dagskrá 21 um vistvæna byggðakjarna í samstarfi við Samband ísl. sveitarfélaga. Ég vil segja, herra forseti, að mikil nauðsyn er að koma á gæðavottun íslenskra matvæla. Sennilega eru hvergi á einum stað til meiri upplýsingar um það hvernig má koma gæðavottun á en hjá þessu umrædda átaksverkefni sem heitir Áform. Ég má til með að nefna nokkra punkta sem ég hafði meðferðis varðandi landbúnað og e.t.v. tengingu landbúnaðar og sjávarútvegs. Það er ástæða til að nefna að landbúnaður hefur staðið sig nokkuð vel á undanförnum árum. Framleiðslan hefur einkum tekið mið af heimamarkaði og fullnægt honum á flestum sviðum. Með þessu hefur þjóðin sparað gjaldeyri sem ella hefði verið nýttur til innflutnings á matvælum. Með landbúnaði hefur verið tryggt að landið er enn í byggð. Ég vil segja að bændum hefur að mínu mati tekist að viðhalda menningararfleifð þjóðarinnar sem á rætur að rekja til sveitasamfélagsins mun fremur en þéttbýlis. Á bændum hvílir sú ábyrgð að viðhalda landgæðum og bæta þau þar sem því verður við komið. Með þessu móti munu innlendir og erlendir ferðamenn njóta náttúrufegurðar landsins. Ferðaþjónustan er talin vera ein af vaxtarbroddum atvinnulífsins. Flestir ferðamenn sem hingað koma vilja njóta ósnortinnar náttúru landsins. Hér kem ég að því, sem ég nefndi áður í ræðu minni, að það á að velja af skynsemi, það á að hafna af skynsemi og við eigum ekki að fara offari í neinu þegar við erum að tala um virkjunaráform eða verndunaráform --- og allra síst get ég fallist á það að eðlilegt sé að háskólinn leggi til húsnæði fyrir ungar stúlkur sem fara í svelti. Ég get ekki fallist á slíkt. Mér finnst það sóun og mér finnst það heimska. Íslenskur landbúnaður hefur alla burði til að tryggja neytendum holl og góð matvæli sem framleidd eru án óæskilegra aukefna. Dýravernd á að vera í heiðri höfð og hún á að vera í sátt við umhverfið. En til að svo megi vera þá verða bændur að taka höndum saman og koma á gæðastýrðu framleiðsluferli. Og það er það sem ég hef áhuga á í sambandi við það verkefni sem ég var að ræða um að ég hefði barist fyrir að fengi framlag eins og ætlað var af hálfu Alþingis, af hálfu flutningsmanna þeirrar þingsályktunar sem samþykkt var á Alþingi og flutt var af formönnum þáv. þingflokka sem sátu á Alþingi. Ég tel að halda eigi þessu verkefni áfram. Það er kominn árangur og ég er að leggja drög að því að til verði tillögur um á hvern hátt eigi að nálgast þau markmið að hér verði framleidd úrvals gæðavara á viðunandi verði. Það þarf að efla skilning, ekki bara hjá framleiðendum heldur einnig hjá neytendum. Ég vil nefna sjávarútveginn. Sjávarútvegur er að mínu mati hin höfuðatvinnugrein þjóðarinnar. Íslenskur fiskur er hágæðaafurð á heimsmörkuðum og núverandi veiðistjórnarkerfi er metið þannig að það leiði til verndunar. Það eru margir sem telja það vera með því besta sem þekkist. Ég er ekki fullkomlega sammála þeirri skilgreiningu, ég tel að það geti verið betra, ég tel að það megi bæta, en ekki er tækifæri til þess að leggja fram í stuttu máli á hvern hátt á að nálgast þá bót. Ég vil aðeins nefna það sem ég hef oft komið að áður, herra forseti, að menn hafa litið svo á hingað til að ekki borgi sig að hirða úrgang sem til fellur í sjávarútvegi, hvort sem það er frá fiskiskipum eða vinnslustöðvum. Við munum að bannað er að henda úrgangi í sjóinn sem hægt er að nýta. Ég vil bara segja að ef íslenskir bændur fengju allan þann úrgang sem fellur til í sjávarútvegi og í matvælavinnslunni þá gætu fleiri bændur tekið upp lífrænar framleiðsluaðferðir. Ég held, herra forseti, að það sé kannski ástæðulaust að vera að messa langt mál um þessi áhugamál mín. Ég sneiddi viljandi fram hjá umræðum um þá liði sem við höfum gert grein fyrir í áliti minni hlutans. Þá aðeins nokkur orð um allar þær brtt. sem liggja fyrir, bæði frá meiri hluta og minni hluta fjárln. og síðan frá einstökum þingmönnum. Það má sjá á þeim tillögum sem fyrir liggja að margir eru sannfærðir um að það ríki mikið góðæri. Ég er ekki sannfærður um góðærið. Ég tel að góðærið hafi sneitt fram hjá dyrum fjölmargra í íslensku samfélagi. Ég tel að mikið vanti á að þetta umrædda góðæri hafi komist að dyrum öryrkja, fatlaðra og aldraðra. Minni hlutinn leggur höfuðáherslu á þessi mál. Ég er búinn að fá hæstv. fjmrh. hér upp í stól þar sem hann hefur heitið því, að mínu mati, að úr verði bætt og það verulega. Og ég segi að verði ekki komið með upphæð sem nemur a.m.k. því sem skert hefur verið á undanförnum þremur árum, og þá miða ég við lágmarkslaun, er illa farið. Þetta fólk bíður og er með væntingar um að vel verði gert. Ég óttast hins vegar að þær tillögur sem fyrir liggja óafgreiddar, þá á ég við byggðastefnutillöguna sem hljóðar upp 300 milljónir, jöfnunartillöguna um húshitunarkostnað sem ég veit ekki hvað verður há --- hún verður ugglaust nálægt 100 milljónum --- og þær aðrar tillögur sem í pípunum bíða upp á 700--800 milljónir, leiði til þess að fjárlög eru komin á tæpasta vað. Herra forseti. Í ljósi þeirra tillagna sem fyrir liggja tel ég að ástæða sé til þess að breyta um vinnuaðferð. Það þarf að breyta um vinnuaðferð. Menn verða að fá meiri yfirsýn yfir málin. Þegar verið er að selja eignir eins og nú er verið að gera þá eiga þeir fjármunir sem koma frá sölu eigna að renna beint til að greiða niður skuldir. Herra forseti. Ég óttast að ýmsar þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til séu nánast eins og að ausa olíu á eld. Ég óttast verðbólgu. Ég verð að segja það hér í þessum stól að ég óttast verðbólgu vegna þess að ekki hefur verið gripið til þeirra aðhaldsaðgerða sem þörf er á. Þar með er ekki sagt að það eigi ekki að bæta kjör þeirra sem ég nefndi áðan. Herra forseti. Ég hef stytt mál mitt eins og ég hef getað og reynt að koma því að sem mig langaði að segja með örfáum stikkorðum. Það hef ég gert til þess að taka tillit til þeirra sem enn bíða frá því í morgun eftir að geta tekið til máls rétt eins og ég um þau málefni sem við höfum fjallað um í 70% af okkar starfstíma. Ég get nefnt það sem dæmi að hjá mér hafa farið yfir 200 klukkustundir í fjárlagavinnunna bara í síðasta mánuði.

Virðulegur forseti. Hér talaði fulltrúi þingflokks jafnaðarmanna í fjárln. Ég tók eftir því að hv. þm. vék m.a. að iðnaðaruppbyggingu og orkunýtingu. Mér þótti fróðlegt að heyra hver væri stefna eða viðhorf hv. þm. og ég geri ráð fyrir að hann túlki stefnu síns þingflokks af því hann er talsmaður við þessa umræðu. Ef ég hef skilið hv. þm. rétt þá taldi hann mikla þörf á því að halda áfram beislun orku hérlendis til stóriðju þó einnig með tilliti til umhverfis, ef ég hef heyrt rétt, og allt er það á sínum stað. En mig langar til að fræðast frekar um það hjá hv. þm. hve langt hann telur rétt að ganga í þessum efnum, hvort hann telji eðlilegt að halda áfram frekari stóriðjuuppbyggingu á Grundartanga, svo dæmi sé tekið, sem og annars staðar í landinu og hvort hv. þm. hafi einhver mörk í huga um það hversu ráðlegt sé að ráðstafa mikilli orku í hefðbundinn orkufrekan iðnað hérlendis. Þetta er tilefni þess að ég bið um orðið í andsvari og bæti við: Telur hv. þm. að stóriðja sem við köllum svo, orkufrekur iðnaður, sé helsta ráðið til þess að mæta atvinnuleysi ef atvinna yrði knöpp í landinu? Raunar er nú nokkurt atvinnuleysi. Telur hv. þm. að það sé leiðin til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi? Ég skildi hv. þm. svo að það væri þjóðráð.

Herra forseti. Það er alveg sjálfsagt að svara fyrir það sem ég hef sagt hér. Ég er ekki talsmaður þingflokksins í þessum málum. Þetta eru mínar eigin skoðanir sem ég er að setja hér fram. Ég sit í iðnn. fyrir þingflokk jafnaðarmanna og það blandast ekkert inn í þessar hugleiðingar mínar. Ég hef varað við því að ganga of langt, hvort heldur er til virkjunar eða verndunar. Þau atvinnutækifæri sem hafa skapast á Vesturlandi í kjölfar ákvarðana varðandi Grundartanga eru ómetanleg. Það er ómetanlegt fyrir þá atvinnuuppbyggingu eða vegna þess atvinnuleysis sem var í iðnaðargeira og hjá verkafólki á þessu svæði, ekki bara á Vesturlandi heldur líka suður í Reykjavík. Ég minnist þess tíma þegar fólk hrökklaðist frá eignum sínum og flúði land og ég óska þess að sá tími komi aldrei aftur. Það er ekki þar með sagt að ég vilji ekki að skoðaðir séu nákvæmlega allir þeir kostir sem við eigum. Ef við eigum betri kosti til að skapa atvinnu en að fara í stóriðju þá stendur ekki á mér að skoða það. En ég sé að stóriðja hefur a.m.k. skapað stöðugleika á þeim svæðum þar sem hún hefur risið. Ég vil ekki misvirða það sem þar hefur verið gert. Ég tel að stóriðja geti átt rétt á sér. Hún getur alveg eins átt rétt á sér á Austurlandi og annars staðar. Ég held að menn eigi bara að meta nákvæmlega hverjir möguleikarnir eru, hvernig staðan er í landinu á hverjum tíma. Það er það sem ég á við. Ég vil ekki ganga svo langt að virkja allt sem virkjanlegt er, hvorki til stóriðju né annars. Ég vil virkja eftir því hver þörfin er á hverjum tíma, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson.

Menn athugi ákvæði þingskapa um ávörp.

Virðulegur forseti. Það vill stundum verða að menn verði beinskeyttir hér og gleymi hæstv. forseta. Ég mun reyna að virða þau enda reyni ég að hafa þetta í huga. Hv. þm. kom hér með athyglisverðar upplýsingar. Mér þótti það eiginlega sérkennilegast að hv. þm. væri ekki talsmaður flokks síns í þessum stóra málaflokki sem hér var vikið að, en gerði þetta að sérstöku umtalsefni í fjárlagaræðu. Hv. þm. á sæti fyrir þingflokk jafnaðarmanna í iðnn. Ég veit ekki hvort ég átti að skilja það jafnframt svo að hv. þm. túlkaði ekki þar skoðanir þingflokks jafnðaðarmanna og fer nú þá að kortast um hlut hv. þm. Ég skildi þá stefnu sem hv. þm. vill fylgja í sambandi við stóriðju svo að það ætti að spila þetta eftir eyranu frá degi til dags og ári til árs. Ég spurði hv. þm. beint að því hvort hann teldi að við þyrftum að hafa í huga einhver sérstök mörk í sambandi við ráðstöfun orkulinda okkar til stóriðju. Ég fékk engin svör við því. Og ég spurði hv. þm. hvort hann teldi rétt að auka við stóriðju á Grundartanga, hefðbundna stóriðju, frá því sem nú er.

Herra forseti. Ég tel að það eigi að fara að þeim mörkum sem Íslendingar hafa gengist undir að miða við. Ég tel að það eigi að byggja upp þá stóriðju á Grundartanga sem þegar hefur verið samið um. Það er búið að semja um stækkun járnblendisverksmiðju. Það er búið að ákvarða stækkun álverksmiðjunnar og það fylgdi með í starfsleyfinu. Ég tel að það séu mörkin sem þar má fara í. Annað liggur ekki fyrir að mínu viti eða ég þekki ekki til þess. 

Þá má ekki bæta við á Grundartanga.

Menn verða að leysa þau mál öðruvísi.

Hæstvirtur forseti. Fjárlögin á hverjum tíma eru stefnuyfirlýsing sitjandi ríkisstjórnar í efnahagsmálum. Þegar þau fjárlög sem við nú ræðum voru lögð fram af hálfu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í byrjun október voru þau kölluð sólskinsfjárlögin vegna þeirrar góðu efnahagsstöðu sem þau áttu að sýna. Mikið var gert úr því að þetta væru hallalaus fjárlög og ekki nóg með það, þau ætti að afgreiða með miklum lánsfjárafgangi sem ætti að nýta til að borga niður erlend lán en það er auðvitað óskastaða hverrar ríkisstjórnar að hægt sé að ganga svo frá málum. En ekki þurfti að rýna lengi í sólskinsfjárlögin svo að blikur bæri ekki á loft og hefur það æ betur komið í ljós eftir því sem liðið hefur á fjárlagavinnuna að það er í sjálfu sér lítill vandi að semja hallalaus fjárlög ef að þeir sem að samningu þeirra vinna setja kíkinn fyrir blinda augað þegar augljós fjárþörf stofnana ríkisins sem lögð hefur verið fram með sterkum rökum er annars vegar og ákveðið hefur verið í innsta hring að láta sem ekkert sé þó sannað sé að stór hluti þeirra sem þurfa að hafa framfæri sitt af bótum frá hinu opinbera hafi vart til hnífs og skeiðar og allt að helmingur landsins þegna hafi ekki orðið var við góðærið margrómaða. Tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi ári eru 9 milljörðum meiri en áætlað var við gerð fjárlaga. Því miður hefur sú tekjuaukning að stórum hluta orðið vegna gífurlegrar aukningar á einkaneyslu en því hafði verið spáð að hún ykist um 5% á árinu en hún jókst um 10%, þ.e. hún varð helmingi meiri en spáð hafði verið. Ekki varð sú aukning öll vegna aukins kaupmáttar ráðstöfunartekna heldur jókst á árinu enn skuldasöfnun heimilanna sem áætlað er að bæti við skuldir sínar sem nemur um 43 milljörðum króna á því ári sem nú er að líða. Það er talið að skuldir heimilanna sem hlutfall af eignum lífeyrissjóða verði við þetta um 43,5% samanborið við 41% árið l996 og má spyrja í því sambandi hversu lengi vont geti versnað. Á komandi ári er því spáð að kaupmáttur ráðstöfunartekna vaxi um 5,5%. Spáð er heldur minni vexti einkaneyslu eða um 5%. Þar með er þó ekki reiknað með að skuldir heimilanna sem hlutfall af ráðstöfunartekjum muni lækka þar sem spáð er að fjárfesting í íbúðarhúsnæði aukist heldur meira en í ár eða um 7%. Seðlabankinn bendir á í haustskýrslu sinni að þó í þjóðhagsáætlun sé gert ráð fyrir heldur minni aukningu einkaneyslu en ráðstöfunartekna verði að telja óvíst í ljósi þróunar síðustu ára og vilja og getu heimilanna til að bæta við skuldir sínar að sparnaðarhneigð aukist með þessum hætti á næsta ári. Þó er talið að ótryggar horfur í alþjóðlegum efnahagsmálum og hugsanleg áhrif þeirra hér á landi gætu dregið úr bjartsýni heimilanna. Til viðbótar við skuldir heimilanna hafa svo sveitarfélög aukið mjög við skuldir sínar. Er það orðið mjög aðkallandi að mínu mati að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga því það er greinilegt að þeir eru ófullnægjandi miðað við þau verkefni sem sveitarfélögunum er ætlað að sinna og þær væntingar sem þegnarnir hafa til þeirra. Það skýtur aldeilis skökku við þegar sumir ráðamenn þjóðarinnar ráðast af heift á þau sveitarfélög sem til að bæta skuldastöðuna ætluðu að hækka smávegis útsvarsprósentu þó allt innan löglegra marka og ekki fara einu sinni upp í þau mörk sem þekkjast í nálægum sveitarfélögum. Mér finnst það síst vera ámælisvert þegar reynt er að auka tekjurnar fullkomlega löglega og eðlilega þegar skuldir hafa safnast upp. Og hver er meginástæða þess að skuldir hafa safnast upp? Það er jú yfirtaka sveitarfélaganna á málefnum grunnskólans, en því verkefni fylgdi að dómi flestra sem til þekktu ekki nægilegt fjármagn. Það vissu allir sem vildu það vita að inni í grunnskólapakkanum var falin tímasprengja sem mundi springa þegar skólarnir yrðu almennt einsettir. Grunnskólakennarar hafa um árabil bætt sér upp léleg laun með mikilli yfirvinnu en sá möguleiki að kenna sér til óbóta er ekki lengur fyrir hendi þegar skólar eru orðnir einsettir. Það þarf auðvitað að setjast yfir þetta mál og reikna allt þetta dæmi upp á nýtt. Þar fyrir utan standa sum sveitarfélög, ég get hér tekið Hafnarfjörð sem dæmi, sem þegar eru skuldunum vafin eins og skrattinn skömmunum frammi fyrir þvílíkum fjárfestingum varðandi uppbyggingu skóla til að ná einsetningu innan lögboðinna marka að maður getur alls ekki séð að þau geti ráðið við það dæmi. Það er engan veginn sæmandi að gera kennara og þeirra launasamninga að blóraböggli þegar fjallað er um skuldir sveitarfélaga eins og gerðist á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna nú á dögunum. Það rís enginn skóli undir nafni nema hann hafi á að skipa hæfu kennaraliði og kennarar eiga að hafa góð laun þannig að þeir séu sáttir í starfi hvað það snertir. Nóg eru nú átökin sem þeir þurfa að standa í í sínu starfi vegna hins landlæga agaleysis sem þessi þjóð á við að stríða og stöðugs áreitis og tortryggni af hálfu yfirvalda menntamála. Skuldasöfnun eins og sú sem hér á landi hefur viðgengist á undanförnum árum getur leitt af sér aukinn viðskiptahalla sem aftur hefur áhrif á gengið og getur sett verðbólguna aftur af stað. Því miður virðist ríkisstjórnin líta algjörlega fram hjá þessum ofþenslueinkennum í hagkerfinu. Ekki hafa verið lögð fram enn þau þingmál sem fjármálaráðherra hefur boðað og eiga að hvetja almenning til aukins sparnaðar og er nú suma farið að lengja eftir þeim. En þegar 1. umr. fór fram um fjáraukalög boðaði hæstv. fjármálaráðherra að þau yrðu lögð fram á næstunni. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið l999 er lagt fram með 1,9 milljarða króna tekjuafgangi á rekstrargrunni en þegar leiðrétt hefur verið fyrir áætluðum lífeyrisskuldbindingum nemur afgangurinn 7,4 milljörðum króna sem er heldur minni afgangur en búist er við í ár. Lánsfjárafgangur á að verða um 15 milljarðar króna á árinu l999 eða svipaður og árið l998. Hins vegar er áætlað að lánsfjárafgangur án eignasölu verði 8 milljarðar eða svipaður og í ár. Það er ekki minnst á það í fjárlagafrumvarpinu að erlendar skuldir munu aukast á næstu árum en áætlað er að þær fari úr 45% af landsframleiðslu upp í 49% árið 2000, þ.e. þær munu hækka um 20 milljarða á næstu árum. Íslendingar greiða nú þegar 20 milljarða á ári í vexti til útlanda. Það væri gott að geta nýtt þá peninga til góðra verka hér heima í staðinn. Verkefnin sem ekki er hægt að sinna þó brýn séu eru því miður ærin. Skuldir hins opinbera voru við árslok l997 200 milljarðar króna sem er Íslandsmet. Viðskiptahallinn er þó alvarlegasta vandamálið sem við er að glíma en hann stefnir nú í 40 milljarða eða 7% af landsframleiðslu en það er mesti viðskiptahalli frá árinu l982 og áætlað er að hann verði 25 milljarðar á næsta ári. Auknar tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 9 milljarðar umfram áætlun á þessu ári og þar af eru 6 milljarðar vegna viðskiptahallans. Góðærið er þannig borið uppi af viðskiptahallanum sem aftur er fjármagnaður með erlendum lánum. Þrátt fyrir allt þetta er staða krónunnar sterk um þessar mundir. Þar er þó ekki fyrir að þakka fjármálasnilld hæstv. ríkisstjórnar heldur óvenjulega hagstæðum ytri skilyrðum svo sem mjög háu verði á fiskafurðum, en það hefur hækkað um meira en 20% á síðastliðnum þrem árum, og lægsta olíuverði í tólf ár sem auðvitað hefur áhrif á hagkerfið. Því miður liggja ekki frammi neinar áætlanir ríkisstjórnarinnar um að bæta skattkerfið. Þar ríkir gríðarlegt ranglæti og má þar sérstaklega benda á háa jaðarskatta hjá millitekjufólki, öldruðum og öryrkjum sem mjög brýnt er að taka á. Heilbrigðisráðherra hafði að vísu lofað endurbótum í haust hvað varðar öryrkja í sambúð en það hlýtur að verða mjög seint í haust því enn bólar ekkert á því frumvarpi. Sérstaklega stingur í augu að höfundar frumvarpsins hrósa sér af því að greiðslur á bótum til barnafólks hafi lækkað milli ára því þeir hafa ekki breytt tekjuviðmiðunum þótt launastig í landinu hafi hækkað. Það er til skammar hvað stuðningur við barnafólk hér á Ísland er bágborinn og kemur ekki á óvart að meðal þeirra sem þurfa að knýja á dyr hjálparstofnana og félagsmálastofnana til að endar nái saman er tekjulágt barnafólk áberandi. Þetta er eitthvað sem okkur ber skylda til að hafa til jafns við löndin í kring um okkur sem við gjarnan miðum okkur við. Þá ber að harma það að ekki bólar á neinum aðgerðum gegn skattsvikum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar en talið er að 10 til 15 milljarðar tapist úr skattkerfinu árlega vegna slíks athæfis. Auk þess má nefna að engar tillögur eru gerðar um innheimtu mengunarskatta eða auðlindagjalds en á slík gjöld er lögð áhersla í tillögum í stefnuskrá samfylkingarinnar. Ef bornar eru saman tekjur frumvarpanna 1998 og 1999 þá hækka þær um 10% að meðaltali. Tekjuskattur einstaklinga hækkar um 12%. Tekjuskattur fyrirtækja hækkar ekkert. Tryggingagjöld og launaskattar sem fyrirtæki greiða hækka um 8%, þ.e. eru undir meðaltali. Virðisaukaskattar sem einstaklingar greiða að mestu hækka um 15%. Eignarskatturinn hækkar hins vegar aðeins um 4% sem er langt undir meðaltali. Það er þannig ljóst hverra hagsmuna ríkisstjórnin er að gæta, þ.e. hagsmuna eignafólks og fyrirtækja og kemur það svo sem ekki á óvart og heldur ekki að það skuli vera almennt launafólk sem krafið er um aukna hlutdeild í kostnaðinum af ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. En það er þó óvenjulega gagnsætt þetta markmið þeirra í því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur fyrir þar sem gert er ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga hækki á næsta ári um 4 milljarða en tekjuskattur fyrirtækja nær ekkert. Og þetta er á uppgangstímum, hæstv. forseti. Fyrir nokkrum árum var tekjuskattur af fyrirtækjum lækkaður til að auka hagvöxt á erfiðleikatímum en nú þegar allt er í miklum uppgangi --- allt á hjörum, eins og stendur í frægri bók. ,,Á uppgangstímum er allt á hjörum`` --- þá er tekjuskattur þeirra lækkaður enn meir í stað þess að núna gætu þau þó lagt eitthvað til samfélagsins. Það var bent á það hér við 1. umr. málsins að á þremur síðustu árum hefðu fyrirtækin greitt samtals 16 milljarða í tekjuskatt á meðan einstaklingarnir greiddu 80 milljarða. Það sést á þessu að ríkisstjórnin hefur fundið þau hin breiðu bökin. Það er lögð sérstök áhersla á kjör lífeyrisþega í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar enda er það til sérstaks vansa fyrir stjórnvöld nú í góðærinu að þeir sem eingöngu hafa framfærslu af grunnlífeyri og tekjutryggingu með uppbótum og eru algjörlega háðir ákvörðun ríkisstjórnarinnar um slíkar greiðslur, eiga vart til hnífs og skeiðar. Þegar breyting var gerð á lögum sem fól það í sér að greiðslur til bótaþega voru ekki lengur tengdar launamarkaði var látið í veðri vaka þegar sem hæst lét í mótmælakórnum á Alþingi að sú breyting væri gerð til að hægt væri að bæta kjör þessa hóps meira en viðmiðunarhópa á vinnumarkaði. Raunin er sú að ef tekin eru laun þeirra sem lifa á bótum og þeirra sem hafa lágmarkslaun munar þar á umtalsverðum upphæðum og ef miðað er við meðaltalslaunahækkanir, sem er umtalsvert lægri tala en lágmarkslaun, munar samt sem svarar því að bæta þyrfti 330 milljónum króna inn í fjárlagafrumvarpið ef borga ætti þessum hópum meðaltalslaun árið l999. Fyrir hönd þessa hóps sem við öll ættum að bera sérstaklega fyrir brjósti en ekki senda til hjálparstofnana í lok hvers mánaðar af því að endar ná ekki saman eins og raunin hefur verið, fer ég fram á að þessari fjárhæð verði bætt inn í fjárlagafrumvarpið fyrir 3. umr. Það hlýtur að vera hægt að afla tekna sem því munar nú í góðærinu. Það er líka áhyggjuefni hvernig málefnum fatlaðra er sinnt í fjárlagafrumvarpinu. Það hafði verið samþykkt að færa þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna og vilja sveitarfélögin flest gjarnan takast á við þessi mál en nú bregður svo við að þau sveitarfélög sem verst eru sett varðandi þennan málaflokk biðjast einróma vægðar. Og það er ekki rétt sem kom hér fram í morgun að aðeins Reykjavíkurborg hafi beðist undan því að taka yfir málefni fatlaðra. Fjárln. ferðaðist um Suðurnes og það kom fram í hverju einasta sveitarfélagi að menn höfðu stórar áhyggjur af þessu og treystu sér ekki til að taka yfir þennan málaflokk. Í Reykjanesi er stofnkostnaður vegna nýrra úrræða vegna fatlaðra sem eru mjög brýn áætlaður 1,1 milljarður króna en þar eru nú 133 á biðlistum eftir úrræðum. Í þessu vandræðaástandi leggur ríkisstjórnin til að tekjur erfðafjársjóðs sem er lögboðið að gangi til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, verði skertar um 245 milljónir króna og að í sjóðinn gangi aðeins 235 milljónir króna. Þessu mótmælum við í minni hluta fjárlaganefndar harðlega og leggjum til að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái lögboðnar tekjur sínar óskertar. Ekki mun af veita. Við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári var mest tekist á um heilbrigðismál enda fannst þá varla lengur nokkur heilbrigðisstofnun í landinu sem ekki dró á eftir sér mikinn rekstrarhalla þó að forráðamenn þessara stofnana og starfsfólk hefðu lagst á eitt við að reyna að draga úr tilkostnaði. Fyrir mikla málafylgju meðal annars fulltrúa stjórnarandstöðu hefur nú tekist að lagfæra stöðu flestra þessara stofnana og er það vel. En því miður er það þó svo að stærstu sjúkrahús landsins, hátæknisjúkrahúsin í Reykjavík, sitja enn með óleyst vandamál en þrátt fyrir framlög á fjáraukalögum fara þau núna yfir áramótin með uppsafnaðan halla sem nemur einum milljarði króna og er sú staða algjörlega óviðunandi. Ef engar frekari ráðstafanir verða gerðar en koma fram í fjárlagafrumvarpinu þá stefnir í að uppsafnaður halli verði í árslok l999 miðað við óbreyttan rekstur 1,6 milljarðar. Það er algjörlega óviðunandi staða og mun minni hlutinn flytja breytingatillögur við 3. umr. ef ekki verður á einhvern hátt brugðist við þessum vanda. Þar fyrir utan eru því miður enn gríðarlegir biðlistar fyrir hendi á báðum þessum sjúkrahúsum. Þeir eru meðal annars orðnir til vegna fjársveltis þessara stofnana, þjóðfélagslegt vandamál sem verður að taka höndum saman um að leysa. Að frátöldum þeim þjáningum sem þeir líða sem bíða mánuðum saman á biðlistum eftir nauðsynlegum skurðaðgerðum eða lækningum verður þjóðfélagið fyrir gríðarlegu vinnutapi þeirra sem í hlut eiga. Viðhaldsþörf stofnana í heilbrigðiskerfinu hefur verið slælega sinnt svo ekki sé minnst á viðhald og endurnýjun tækja sem hefur verið látin sitja á hakanum. Nú er fjárþörfin til þessara mála orðin slík að fyrir liggur að gera þurfi, í samráði við forsvarsmenn þessara stofnana, langtímaáætlun um hvernig hægt verði að koma þessum málum í viðunandi horf svo stofnanirnar geti sinnt því sem ætlast er til af þeim. Að lokum verður ekki undan því vikist að grípa til aðgerða m.a. í menntunarmálum lækna og ráða bót á því alvarlega ástandi sem skapast hefur víða um land vegna skorts á heimilislæknum. Sá grunur læðist að manni að ef til vill hafi sú harða kvótastefna og samkeppnispróf sem tíðkast hafa í læknadeild á undanförnum árum leitt til þess að sá læknahópur sem útskrifast, þótt góður sé, sé nokkuð einsleitur og virðist fyrst og fremst sækjast eftir sérfræðingastöðum inni á sjúkrahúsum. Ef til vill þarf að leita eftir stúdentum sem alist hafa upp í dreifbýli og gefa þeim sérstakan forgang að námi með því skilyrði að þeir starfi úti í héraði að námi loknu, að minnsta kosti um ákveðinn tíma. Margt fleira má gera en það er nauðsynlegt að grípa til aðgerða strax því samkvæmt spám á þessi vandi eftir að aukast. Íslendingar eru ekki einir um þennan vanda og geta lært margt af þeim aðgerðum sem aðrar þjóðir hafa gripið til. Næst ætla ég að fjalla um menntamálakaflann. Þó fagurlega sé talað um mikilvægi þess að mennta þjóðina sem best inn í 21. öldina á öllum meiri háttar samkomum stjórnmálaflokka á Íslandi, ekki síst þeirra sem nú sitja við völd, hefur gengið mjög erfiðlega að fá fjárveitingar til menntamála svo jafnist á við það sem þekkist í nálægum löndum. Nú hafa þau undur og stórmerki að vísu gerst að framsóknarmenn læddu því inn í stefnuskrá sína á nýafstöðnum landsfundi að það markmið verði sett að bæta fjárveitingar til menntamála um 1% af vergri þjóðarframleiðslu á ári. Guð láti gott á vita. Í nál. sínu til fjárln. ítrekar minni hluti menntmn. þá skoðun sína að stóraukna fjármuni þurfi inn í menntakerfið því samkeppnishæfni þjóðarinnar muni á næstu árum ekki síst ráðast af gæðum skólastafs og menntunar. Minni hluti menntamálanefndar tekur fram að arðsemi þess fjár sem varið sé til menntamála sé mikil og undir það tekur minni hluti fjárlaganefndar. Það er misskilningur að hægt sé að bæta gæði skólastarfs án þess að kosta fjármunum til. Þegar sveitarfélögin tóku við grunnskólanum höfðu þau ekki gert sér grein fyrir þeirri sprengingu sem yrði varðandi launakröfur kennara þegar skólar yrðu einsetnir og kennarar hættu að geta bætt kjör sín með endalausri yfirvinnu. Nú er staðan sú að fjölmörg sveitarfélag hafa þurft að gera viðbótarkjarasamninga til að halda í kennara sem sagt höfðu upp störfum. Slíkt er mikill baggi fyrir sveitarfélög sem stóðu mörg hver illa fyrir fjárhagslega. Minni hluti fjárln. er þeirrar skoðunar að taka þurfi upp samninga milli ríkisins og sveitarfélaganna varðandi kostnað við grunnskóla. Það þarf að gerast sem fyrst með tilliti til breyttra viðhorfa og mjög aukinna krafna samfélagsins til skólanna. Minni hluti menntmn. ítrekar einnig mikilvægi öflugs menningarlífs og almennrar þátttöku í listum um landið allt og áréttar hve slíkt er mikilvægt í uppeldi, lífshamingju og sköpunargleði þjóðarinnar. Það stuðlar auk þess að jákvæðri byggðaþróun og styrkir forsendur sjálfstæðis þjóðarinnar. Hin slæma greiðslustaða framhaldsskólanna gagnvart ríkissjóði, en hún var neikvæð um hálfan milljarð fyrstu 11 mánuði ársins, er einnig áhyggjuefni. Að vísu var það bætt upp að nokkru leyti í fjáraukalögum og fjárlögum en vísir menn telja að enn vanti töluvert upp á. Einhver misskilningur virðist hafa verið í gangi þegar þessir samningar voru gerðir þannig að fjmrn. hefur aldrei viðurkennt að fullu þann kostnað sem af samningunum hefur leitt. Við í minni hluta menntmn. ítrekum að ganga þurfi betur frá hnútum þegar samningar eru gerðir þannig að slíkur misskilningur rísi ekki að menn viti ekki hvað samningarnir þýða í krónum og aurum. Minni hluti fjárln. hefur jafnframt áhyggjur af óánægju forsvarsmanna minnstu landsbyggðarskólanna með reiknilíkan það sem lagt er til grundvallar við útreikninga á fjárframlögum til framhaldsskóla. Við teljum brýnt að byggðarsjónarmiða verði betur gætt við uppbyggingu líkansins þannig að minnstu landsbyggðarskólarnir fái vel við unað. Þetta er ein mikilvægasta aðferðin til að halda uppi búsetu í hinum dreifðu byggðum, að vel sé séð fyrir framhaldsmenntun á svæðunum. Til þess þarf að taka tillit til hinna smáu nemendahópa sem þar eru að störfum. Kennaraháskóli Íslands hefur sent fjárlaganefnd mjög vel rökstutt fjárlagaerindi vegna fjárlagaársins l999. Vegna breyttra aðstæðna í Kennaraháskólanum þar sem þrír skólar voru sameinaðir þarf skólinn auknar fjárveitingar á næsta ári, m.a. vegna þess að vinnuskylda framhaldsskólakennara sem unnu í þessum þremur skólum, sem hingað til hafa verið á framhaldsskólastigi, lækkar mjög og kostnaður eykst þess vegna. Hann eykst einnig vegna dómnefndarvinnu, námskrárgerðar, kennsluskrárgerðar, skipulagsvinnu og biðlauna fyrrverandi skólastjóra. Þar er ljóst að kostnaður hefur verið vanmetinn vegna kjarasamninga, rannsóknarorlofs og vinnumatssjóðs vegna rannsókna en við sameiningu skólanna öðluðust 30 kennarar til viðbótar rétt til greiðslu. Fjárln. hefur aðeins getað mætt þessari þörf að litlu leyti. Háskóli Íslands og stúdentaráð hafa lagt fram beiðni um aukið fé til að lengja opnunartíma Þjóðarbókhlöðunnar. Vegna skipulagsbreytinga innan skólans hefur enn þrengst um þá aðstöðu sem stúdentar höfðu til lestrar. Þær 2 millj. á ári, sem áætlaðar eru á þessu ári og því næsta til lengingar á opnunartíma safnsins, hafa verið nýttar til að lengja opnunartímann yfir prófatímann og viku betur. Það fyrirkomulag er hins vegar ófullnægjandi að dómi þeirra sem gerst til þekkja. Safnið á að þjóna öllum almenningi auk námsmanna en opnunartíminn er þannig að afar erfitt er að nýta sér þjónustuna utan almenns vinnutíma. Það gerir áhugafólki sem vill sinna fræðistörfum erfitt um vik að nýta sér þær heimildir sem þar finnast. Samkvæmt áætlun safnsins kostar það 14 milljónir til viðbótar að verða við óskum stúdenta um lengri opnunartíma. Fjárln. hefur ákveðið að leggja til að veitt verði sú upphæð til að þessi mál fái farsæla lausn hvað lestraraðstöðu fyrir stúdenta varðar. Þessi fjárhæð felur því miður ekki í sér aukna þjónustu við þá sem sinna fræðistörfum sem áhugamáli þar sem þjóðdeildin verður ekki opin á kvöldin og um helgar. Minni hluti fjárln. telur mikilvægt að leysa vanda Þjóðarbókhlöðunnar og stúdenta við Háskóla Íslands sem allra fyrst, jafnframt því að tryggt verði að safnið geti þjónað bæði stúdentum og þeim sem vilja sinna þjóðlegum fræðum í frítíma sínum. Málefni Tækniskóla Íslands hafa í haust verið kynnt mjög vel fyrir fjárln. Alþingis. Mjög vel rökstudd erindi skólans, munnleg og skrifleg, hafa verið lögð fyrir fjárln. Því miður sér þess ekki nægjanlega stað í fjárlagafrv. að þessi erindi hafi fengið þá afgreiðslu sem ríkinu væri sæmandi. Nú er mál að linni köldu afskiptaleysi ríkisins gagnvart þeirri stofnun sem sinnir því mikilvæga hlutverki að veita Íslendingum tæknimenntun, á háskólastigi að mestu. Þá er raun að sjá að skólinn hefur ekki verið í takt við tímann í tækjakaupum. Þau tæki sem nemendur fá til að þjálfa sig á eru oft úrelt miðað við þann búnað sem vinna þarf með úti í atvinnulífinu. Á síðastliðnu ári var tölvukostur skólans þó bættur en mikið átak þarf að gera hvað önnur tækjakaup varðar. Burt séð frá því sem skólinn sækir um vegna rekstrarkostnaðar, sem fjárln. kemur að nokkru leyti til móts við og leggur til að hann fái 10 millj. kr. í viðbót til rekstrarkostnaðar, þá sækir hann um tugi milljóna króna vegna tækjakaupa og búnaðar til viðbótar því sem hann fær samkvæmt fjárlagafrv. Meiri hluti fjárln. leggur til að hann fái lítinn hluta af þeirri upphæð. Í samráði við forsvarsmenn skólans þyrfti að gera áætlun um hvernig ríkissjóður gæti komið til móts við hina bráðu þörf skólans. Ef öflugs átaks er einhvers staðar er þörf í skólamálum okkar þá er það ekki hvað síst á sviði tækni og verkmenntunar. Inn á borð fjárln. hafa ítrekað borist óskir Bandalags sjálfstæðra atvinnuleikhúsa og annarra hópa um að starfssamningar atvinnuleikhópa fái sérstakan fjárlagalið en framlög til þeirra verði ekki til að skerða almenna liðinn, Starfsemi atvinnuleikhúsa, og tekur minni hlutinn undir þá beiðni. Þá tekur minni hluti fjárln. undir áhyggjur minni hluta menntmn. vegna þeirrar tilhneigingar til sjóðamyndunar sem virðist gæta innan ráðuneytisins. Sjóðir þessir eru dregnir saman af nokkrum fjárlagaliðum stofnunarinnar en síðan hefur fjárlaganefnd ekkert um áframhaldið að segja. Dæmi um þetta er t.d. sjóður sem í ár er myndaður og heitir Framkvæmd skólastefnu. Hann tekur fé af ýmsum fjárlagaliðum, t.d. l9 millj. af mati á skólastarfi, 30 millj. af námskrárgerð og 7 millj. af sérstökum fræðsluverkefnum, auk nýs fjár. Í þessu sambandi má minna á að liðurinn Námsgagnastofnun hefur nú ekki verið of vel haldinn af sínum hlut sem stöðugt fer lækkandi þó yfirlýst sé að sérstakt átak hafi verið gert í útgáfu námsefnis vegna nýrrar skólanámskrár. Þá má spyrja hvar sú námsefnisgerð fari fram ef ekki í Námsgagnastofnun. Sömu gerðar er einnig liður sem gengur eins og rauður þráður í gegn um allt kerfið og er nefndur Íslenskt upplýsingasamfélag. Þá vil ég minna á hversu mikil nauðsyn það er okkur Íslendingum að gera sérstakt átak í fullorðinsmenntun og símenntun. Ég bendi á nauðsyn þess að þær breytingar sem gerðar voru á framlögum miðað við starfsmenntun annars vegar og atvinnumál kvenna hins vegar verði færðar til fyrra horfs. Fyrir vanþekkingu og misskilning voru þessir liðir færðir yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð undir því yfirskini að þar væru tryggðir fjármunir til þeirra verkefna sem að sjálfsögðu hafa ekkert með atvinnuleysi að gera. Það er mjög brýnt að efla starfsmenntun og endurmenntun í landinu í samvinnu skóla og atvinnulífs. Óhjákvæmilegt er að auka fjárframlög til þessarar starfsemi. Á þessu þingi hefur nokkrum sinnum verið rætt um fíkniefnavandann sem hefur nú knúið dyra hér hjá okkur Íslendingum og það í sínu versta birtingarformi sem er vaxandi fíkniefnaneysla hjá ungmennum, meira að setja undir lögaldri. Umræður í þinginu um þessi mál hafa verið góðar og málefnalegar. Um málið var breið samstaða þegar við höfðum hér utandagskrárumræðu á dögunum og menn hafa rætt málin frá hjartanu og einnig af mikilli þekkingu og það er góð blanda. Það hefur meðal annars komið fram að málið hefur verið á borði hæstv. ríkisstjórnarinnar og hún hefur áhyggjur af málinu. Nokkuð er gert við afgreiðslu fjárlaga til að greiða götu þess fólks sem vinnur af heilum hug gott starf að þessum málum bæði á sviði forvarna og að sjá fyrir meðferðarúrræðum sem duga í þessum efnum. En því miður vantar enn mikið á að nóg sé að gert. Það er ekki viðunandi ástand að foreldrar sem eiga 16 ára barn sem sprautar sig daglega og býr við það félagslega böl sem því fylgir þurfi að engjast í kvöl og kvíða mánuðum saman, allt upp í átta mánuði, til að koma barninu í viðeigandi meðferð. Meðferð slíkra unglinga þarf að vera viðeigandi. Hún þarf að vera enduruppeldi og endurmenntun því það góða sem þeim hefur verið innrætt í uppeldinu rýkur burt á undraskömmum tíma með vímunni og það þarf langan tíma til að byggja slíkan ungling upp svo hann sé fær til að takast á við lífið á nýjan leik. Og fjölskyldur slíkra barna þurfa einnig hjálp til að komast í gegnum lífið eftir að hafa lent í slíkum hremmingum. En þetta borgar sig fyrir þjóðfélagið því að hver einstaklingur sem spjarar sig í lífinu er okkur mikils virði en einstaklingur sem gengur um í vímu, atvinnulaus og oft vegalaus er þjóðfélaginu dýr. AA-samtökin hafa unnið stórvirki á Íslandi og hjálpað mörgum til að ná aftur tökum á tilverunni sem hafa lent í klóm vímuefna. Þetta eru samtök sem hafa sannað sig og það þarf að gæta þess að þau hafi nægilegt fjármagn til að geta sinnt sínu starfi sem sparar þjóðfélaginu gríðarlega peninga auk þess sem það hefur gefið mörgum lífshamingjuna að nýju. Í þessum málaflokki er þörf fyrir mun meiri stuðning stjórnvalda. Sá stuðningur mundi skila sér margfalt til baka. Á síðasta þingi voru samþykkt á hinu háa Alþingi ný lög um húsnæðismál sem munu hafa víðtækar afleiðingar í þjóðfélaginu á næstu árum. Tekin var sú afdrifaríka ákvörðun að hætta að lána á lágum vöxtum til tekjulágs fólks en beina því þess í stað út á leigumarkaðinn. Ég er ekki ein um að óttast afleiðingarnar af þeirri ákvörðun og nú blasir það strax við að ríkið ætlar ekki að lána nema til 120 leiguíbúða á næsta ári en hundruð manna eru í húsnæðisvandræðum bara í höfuðborginni einni, fólk sem ekki hefur tök á að eignast sitt eigið húsnæði á sama hátt og þeir sem hærri tekjur hafa. Vandinn er mikill. Erfiðleikar og álag á fjölskyldurnar er mikið. Ég veit satt að segja ekki hvað stjórnvöld voru að hugsa þegar þau ákváðu að setja fólk í stórum stíl á götuna með þessum hætti. Og óvissan er mikil. Til dæmis hef ég heyrt frá fötluðu fólki sem spyr hvort einhverjir aðrir sjóðir taki við og láni þeim með sömu kjörum til að eignast sérhæft húsnæði eins og þeir sem nú er verið að leggja niður og lánuðu slíku fólki með 1% vöxtum. Það væri nú ánægjulegt ef hæstv. félmrh. gæti svarað spurningu þessa fólks því ég get það ekki. Ef eitthvað er að gerast í þessum málum fer það hægt og hljótt og er ekki í gerjun hér á þinginu. Að síðustu vil ég fara nokkrum orðum um stofnanir þær sem heyra undir umhvrn. og hafa sótt til fjárln. um aukinn stuðning vegna mjög vaxandi krafna til þeirra bæði hér innan lands og í erlendu samstarfi. Það er mín skoðun að meiri hlutinn hafi ekki sýnt réttmætum kröfum þessara stofnana nægan skilning og þurfi ríkið mun betur að taka á í þessum málum ef við eigum að geta sinnt skyldum okkar t.d. vegna ákvæða EES-samningsins og fleiri bindandi alþjóðasamninga. Eins og venjulega mun tekjuhlið fjárlagafrv. verða tekin til meðferðar við 3. umr. málsins og mun þá minni hlutinn skila sérstöku áliti um þá hlið frv. Einnig mun þá verða fjallað nánar um lánsfjárákvæði frv. og heimildargreinar þess. Að sjálfsögðu styður minni hlutinn fjölmargar og flestar af þeim brtt. sem meiri hluti fjárln. setur fram en auk þess munu fulltrúar okkar flytja tillögur sem sýna þær áherslur sem við höfum í þessum málum auk þess sem við munum þá flytja brtt. við tekjuöflunarhlið frv. við 3. umr. ef þær verða samþykktar en samþykkt þeirra leiðir til aukinna útgjalda. Að lokum vil ég þakka hv. fjárln., formanni og varaformanni, fyrir einstaklega ánægjulegt samstarf í fjárln. á vetrinum. Vinnan hefur verið mikil eins og hér hefur komið fram, setur langar, ,,slímusetur`` mundi einn hv. þm. sem hér situr einhvern tímann hafa kallað það, en að mörgu leyti hefur nefndin skilað afskaplega vönduðu og góðu verki. Auðvitað hefur þessi meiri hluti aðrar áherslur en við í minni hlutanum hvað varðar hvernig eigi að verja þeim peningum sem til skiptanna eru en umræðan og meðferðin hefur ætíð verið málefnaleg og við höfum alltaf komið okkar sjónarmiðum til skila.

Hæstv. forseti. Staða efnahagsmála og um leið ríkisfjármála er traustari en hún hefur verið um langan tíma. Markmiðum stjórnarflokkanna, sem sett voru við upphaf stjórnarsamstarfsins, hefur verið náð jafnt og þétt. Við þessa umræðu er farið yfir stöðuna í ríkisfjármálum eftir að fjárln. hefur unnið að skoðun frv. og lagt fram brtt. sem eru hér til umræðu. Það er viðurkennt að staða ríkisfjármálanna hefur mikil og oft afgerandi áhrif á efnahagslífið og þá um leið atvinnuvegina. Árangur á sviði ríkisfjármálanna þar sem markmiðið er að skila hallalausum fjárlögum á rekstrargrunni skiptir þar miklu máli. Mikilvægasti árangur okkar við efnahagsstjórn landsins er annars vegar að skila hallalausum fjárlögum á rekstrargrunni og hins vegar að halda niðri verðbólgunni. Það er vissulega ástæða til að vekja athygli á þessari staðreynd. Það er stöðugleiki og lág verðbólga þrátt fyrir öflugan hagvöxt og kröftugan vöxt innlendrar eftirspurnar, sem jafnan hefur verið ávísun á verðbólgu. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vitna til þess sem segir í haustskýrslu Seðlabankans um þróun og horfur í peningamálum. Þar segir: ,,Núverandi uppsveifla hér á landi er hin fyrsta í nærri fimm áratugi þar sem verðbólga er svipuð eða minni en í viðskiptalöndum.`` Þessi lýsing Seðlabankans er mikilvæg einkunnargjöf og hvatning til þess að stýra málum á þann veg að stöðugleikinn haldist og hún er staðfesting á því að stjórn efnahagsmálanna er traust. Ekki liggur fyrir endurskoðuð þjóðhagsspá en þess er að vænta að fyrir 3. umr. fjárlaga muni liggja fyrir endanlegt mat á horfum í efnahags- og ríkisfjármálum og ný áætlun um tekjur ríkissjóðs. Samkvæmt forsendum fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 4,6% hagvexti á næsta ári, þrátt fyrir minni framkvæmdir við stóriðju, sem sýnir að mikið afl er í atvinnustarfseminni í landinu, sem mun síðar skila auknum þjóðartekjum og tekjum í ríkissjóð af arðbærri starfsemi og auknum veltutengdum tekjum. Fjárlög þessa árs voru afgreidd með nokkrum afgangi á greiðslugrunni og gert er ráð fyrir að á þessu og næsta ári verði hægt að lækka skuldir ríkissjóðs um 30 milljarða, m.a. vegna sölu ríkiseigna. Af hálfu meiri hluta fjárln. er lögð mikil og rík áhersla á að skila fjárlögum með afgangi og markmiði um lækkun skulda verði náð. Þannig stuðlum við að því að ríkisfjármálin greiði fyrir því að áform í peningamálum nái fram að ganga. Þróun launamála hefur valdið verulega auknum útgjöldum ríkisins og setur það nokkurt mark á ríkisútgjöldin eins og vænta mátti. Í brtt. meiri hluta fjárln. kemur fram skýr stefna sem felst í aðhaldi en um leið viðurkenningu á þörf einstakra stofnana fyrir aukin framlög til þess að sinna mikilvægri opinberri þjónustu. Eins og oft áður barst fjárln. mikið af erindum og athugasemdum frá stofnunum og ráðuneytum. Ekki getur nefndin nú fremur en áður orðið við öllum óskum um hækkun eða um nýja starfsemi því tekjur ríkissjóðs eru takmarkaðar. Til 3. umr. eru skilin eftir til nánari yfirferðar og skoðunar nokkuð stórir málaflokkar. Má þar nefna málefni fatlaðra, rekstur framhaldsskólanna, útgjöld vegna tryggingabóta, rekstur sjúkrahúsanna og sérstakar byggðaaðgerðir, sem tengjast byggðaáætlun sem forsætisráðherra mælti hér fyrir og er til meðferðar í þinginu. Fulltrúar fjölmargra sveitarfélaga hafa átt fund með fjárln. eins og verið hefur. Erindi frá sveitarfélögum varða einkum framkvæmdir við hafnir, sem eru lífæðar byggðanna, sjúkrastofnanir, söfn, endurbyggingu gamalla húsa, menningarstofnanir og framhaldsskóla svo nokkuð sé nefnt. Eins og fram hefur komið að undanförnu hefur hagur sveitarfélaganna verið að versna á sama tíma og okkur hefur tekist að styrkja stöðu ríkissjóðs. Þessar staðreyndir valda áhyggjum vegna þess að hin minni sveitarfélög hafa ekki mikla möguleika til að bregðast við versnandi afkomu á sama hátt og höfuðborgin sem hefur svigrúm til hækkunar skatta, eins og þekkt er, og hefur yfir að ráða þeirri auðlind ef svo mætti segja sem felst í veitustofnunum, sem gefa mikinn arð þrátt fyrir lágt orkuverð. Vegna samstarfssáttmála sem er í gildi milli ríkisins og sveitarfélaganna er nauðsynlegt að fara yfir þá stöðu og koma einhvern veginn til móts við sveitarfélögin með skipulegum og skilgreindum hætti, svo sem með tilflutningi verkefna eða með því að efla jöfnunarsjóðinn. Þetta er verkefni sem þarfnast sérstakrar skoðunar en tekur tíma. Í stjórnarsáttmálanum er lögð áhersla á að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, ná fram kerfisbreytingum með ráðdeild og að treysta stoðir velferðarkerfisins. Einnig er gert ráð fyrir því í þessum fyrrnefnda stjórnarsáttmála að teknar verði upp viðræður við sveitarfélögin um alvarlegan hallarekstur þeirra og leiðir til að bregðast við þeim vanda. Af eðlilegum ástæðum er ekki tekið á þessu í fjárlögum en gera verður ráð fyrir því að hæstv. félagsmálaráðherra taki á þessu máli og gangi til viðræðna við sveitarfélögin um stöðu þeirra og ekki síður ábyrgð þeirra á framvindu efnahagsmálanna, svo sem aðild að þeirri kjarasátt sem náðist og var innsigluð með lækkun skatta. Það er mikilvægt og þolir ekki frekari drátt. Það dugir ekki að líta fram hjá útsvarshækkun Reykjavíkurborgar en láta vanda annarra sveitarfélaga sig engu varða. Staða sveitarfélaganna hefur mikilvæg áhrif á framvindu efnahagsmála með sama hætti og ríkisreksturinn og því er mikilvægt að sátt ríki milli ríkisins og sveitarfélaganna svo tryggja megi stöðugleika og hagkvæma þróun í samfélaginu. Þær brtt. sem hér hefur verið mælt fyrir af hv. formanni fjárln. nema um 1.750 millj. kr. Þar af vegna áhrifa kjarasamninga um 500 millj. kr. en samtals um 1.200 millj. kr. vegna aukinna launaþátta með einu eða öðru móti. Útgjöld vegna launa eru því stærsti hlutinn af þeim breytingum sem gerðar eru tillögur um. Ég vil gera hér grein fyrir efni nokkurra mála sem fjárln. hefur tekið til meðferðar og meiri hluti nefndarinnar gerir tillögur um. Fyrst vil ég nefna framlög til Háskóla Íslands. Þar er um að ræða almenna hækkun sem hugsuð er sem fyrsti hluti breytinga vegna samnings um framlög til skólans sem byggir á reiknilíkani sem nýr samningur mun væntanlega byggjast á. Vissulega eru bundnar vonir við að skýrt skilgreindur samningur við Háskóla Íslands verði til að auðvelda stjórnendum það mikilvæga verkefni sem Háskóla Íslands er ætlað. Þessi hækkun er vísbending um vilja meiri hluta fjárln. til að taka tillit til þessa samnings sem byggður er á sérstöku reiknilíkani eins og fyrr er nefnt, en sá samningur er í burðarliðnum. Þá er 14 millj. kr. framlag til að koma til móts við óskir um fjármuni til að bæta lestraraðstöðu stúdenta eins og fram hefur komið í þessari umræðu. Framlagið til Háskóla Íslands er þannig að stjórnendur HÍ geti tekið af skarið um það hvernig úr málum verði leyst. Annaðhvort með samningi við Landsbókasafnið um bætta aðstöðu í Þjóðarbókhlöðunni eða með öðrum hætti sem talinn er hagstæður fyrir nemendur og Háskóla Íslands. Óskir um fjárveitingar vegna fjarkennslu símenntunar og endurmenntunar hafa verið fjölmargar. Fram undan virðist vera mikil breyting eða jafnvel bylting á sviði fjarkennslu með margmiðlun og leggja bæði skólastofnanir og atvinnuþróunarfélög mikla áherslu á að fjármunir verði settir í öflugt net fjarkennslu í landinu. Veittar eru 12 millj. til samstarfsverkefnis á vegum Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands. Einnig eru veittar 7 millj. til endur- og símenntunarstöðva á hverju eftirfarandi svæða: Reykjanesi, Vesturlandi, á Sauðárkróki fyrir Norðurland vestra og á Suðurlandi. Það er mat meiri hluta fjárln. að eðlilegt sé að veittir verði fjármunir til þess að koma þeirri starfsemi á fót, ekki síst á landsbyggðinni. Til að tryggja framvinduna er gert ráð fyrir því að menntmrn. geri samninga við aðila þar sem viðfangsefnin eru skilgreind. Það verður að tryggja að sem mest og best nýting verði á þeim fjármunum sem lagðir eru fram af hálfu ríkisins til að efla fjarkennslu í landinu. Jöfnun námskostnaðar er mikilvægt byggðamál. Gerð er tillaga um hækkun á framlögum til að koma til móts við þá sem sækja nám fjarri heimabyggð og tengist það breytingum á lögum um jöfnun námskostnaðar sem liggur fyrir þinginu. Endurbótasjóður menningarbygginga hefur mikilvægu hlutverki að gegna. Meðal viðfangsefna sem hann styrkir er uppbygging byggðasafna í landinu. Liðurinn er hækkaður til þess að menntmrh. verði gert kleift að undirbúa samninga við sveitarfélög eða héraðsnefndir vegna bygginga á vegum byggðasafna. Mjög víða er myndarlega staðið að uppbyggingu byggðasafna, má þar nefna safnið á Skógum, í Görðum á Akranesi, sjóminjasöfnin á Eskifirði og í Hafnarfirði og safnið í Glaumbæ í Skagafirði svo fáein dæmi séu nefnd. Enn er margt ógert á þessum vettvangi. Byggðasöfnin eru mikilvægar menningarstofnanir sem varðveita og sýna menningararf okkar en eru jafnframt hluti af þeirri nauðsynlegu starfsemi sem fylgir uppbyggingu ferðaþjónustu í landinu. Verulegir fjármunir eru lagðir til undirbúnings þess að minnast landafunda. Meðal verkefna sem hafa verið í undirbúningi eru framkvæmdir á Eiríksstöðum í Haukadal, á fæðingarstað Leifs Eiríkssonar. Í brtt. meiri hluta fjárln. er gert ráð fyrir að veita 20 millj. til þessa verkefnis á næsta ári og vinna eftir áætlun sem liggur fyrir þannig að á næsta ári ljúki þeim framkvæmdum. Framkvæmdaundirbúningur á Eiríksstöðum er með miklum ágætum og eru fornleifarannsóknir þar mikilvægt innlegg í rannsóknir á sögu okkar Íslendinga. Húsafriðunarsjóður veitir styrki til endurgerða og viðgerða á friðuðum húsum og kirkjum. Þeir fjármunir sem sjóðurinn hefur haft til ráðstöfunar koma úr ríkissjóði og frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Með hækkun á framlagi til sjóðsins um 10 millj. kr. mun sjóðnum verða gert kleift að veita styrki og bjarga frá eyðileggingu menningararfleifð okkar sem er að finna í vel gerðum byggingum, stórum og smáum, sem takmarkaður sómi hefur verið sýndur en hefur notið raunar vaxandi áhuga og athygli. Samningar um landbúnaðarframleiðsluna eru í föstum skorðum og því er ekki um að ræða verulegar breytingar á framlögum vegna landbúnaðarmála. Einungis minni háttar viðbót á sviði skógræktar, landgræðslu til Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins og bændaskólanna sem gegna mikilvægu hlutverki, ekki einungis fyrir landbúnaðinn heldur fyrir menntakerfið í landinu. Loðdýraræktin hefur átt undir högg að sækja en hefur heldur rétt úr kútnum að undanförnu. Þykir nauðsynlegt að veita þessari grein nokkurn styrk, með fjárveitingu til niðurgreiðslu á loðdýrafóðri frá fóðurstöðvum og til uppbyggingar og hagræðingar í fóðurstöðvum. Er um að ræða 45 millj. kr. í niðurgreiðslu og 8 millj. til fóðurstöðvanna sem framleiða loðdýrafóður. Í landinu er þekking á loðdýrarækt en dýrkeypt reynsla eftir mikil áföll í greininni á 8. og 9. áratugnum. Því er nauðsynlegt að fara varlega og hyggja vel að leiðum til þess að endurreisa loðdýraræktina. Mikilvægt er að veita loðdýraræktinni stuðning en tryggja verður að sá stuðningur verði þannig nýttur að loðdýraræktin verði ekki byggð upp til framtíðar á stuðningi úr ríkissjóði. Það er talið að aðstæður hér séu hagstæðar greininni vegna aðgangs að fóðri úr fiskmeti. Hafrannsóknastofnun gegnir mikilvægu hlutverki. Fjárveitingar til hennar hafa verið knappar líkt og til fjölmargra annarra stofnana á vegum ríkisins. Nú þykir nauðsynlegt að hækka fjárveitingu til hennar um 45 millj. kr. til þess m.a. að kosta rannsóknir á áhrifum veiðarfæra á vistkerfi hafsbotnsins. Er hér um að ræða mikilvæga ákvörðun sem mun væntanlega treysta rannsóknir sem þessi mikilvægasta rannsóknastofnun okkar verður að geta sinnt. Það er mjög alvarleg staðreynd að fjárln. hefur þurft að taka afstöðu til aukinna fjármuna til fjölgunar meðferðarúrræða vegna ungra vímuefnaneytenda. Gerð er tillaga um 30 millj. kr. hækkun til Barnaverndarstofu og sérstök framlög til meðferðarheimilisins Krossgatna og Virkisins, sem hafa unnið að meðferð ungra fíkniefnaneytenda og eiga virðingu okkar skilið fyrir það verkefni. Hættan sem fylgir auknu framboði vímuefna er mikil og er nauðsynlegt að leita allra leiða til að bregðast við með viðeigandi hætti og leggja til þess fjármuni svo sem hér er lagt til að gera. Orkukostnaður á svokölluðum köldum svæðum er talin ein af ástæðum þess að fólk flytur af landsbyggðinni. Víða hefur verið komið upp hitaveitum sem leggja íbúunum til orku á hagstæðu verði. Ekki hefur tekist að dreifa raforku um landið þannig að raforkan standist samanburð við það sem hagstæðast gerist um verð á hitaveitum í landinu. Ríkissjóður hefur því greitt raforkuverð til húshitunar niður og er um að ræða umtalsverða upphæð en þrátt fyrir það er húshitunarkostnaður hár þar sem raforkan er nýtt og talið eftir miklu að slægjast að geta nýtt jarðvarma á hagkvæman hátt. Í brtt. meiri hluta fjárln. er að finna tillögu um 45 millj. kr. til þess að veita styrki til hitaveitna sem leysa af hólmi hitun með raforku sem er niðurgreidd. Hugmyndin er sú að leggja hitaveitur þar sem það er talið hagkvæmt og um leið spara ríkissjóði niðurgreiðslurnar til framtíðar. Þessi fjárveiting, sem er hugsuð til lækkunar á stofnkostnaði hitaveitna, er mjög mikilvæg og mun geta leitt til þess að komið verði upp hitaveitum til mikilla hagsbóta fyrir fjölmarga íbúa landsins. Í tillögum meiri hluta fjárln. er gerð tillaga um rúmlega 100 millj. til framkvæmda við Reykjavíkurflugvöll og er gert ráð fyrir að hefja fyrsta áfanga við endurbyggingu hans. Flugsamgöngur eru mikilvægar og gegnir flugvöllurinn mjög mikilvægu hlutverki í samgöngukerfi landsins. Málefni fatlaðra hafa verið til sérstakrar skoðunar hjá nefnd á vegum félmrn. Nefndin hefur skilað áliti og gert tillögur sem verða til meðferðar á næstunni á vegum ráðherra. Samkvæmt úttekt nefndarinnar er þörfin mest fyrir sambýli fyrir fatlaða á Reykjanesi og í Reykjavík. Er þess að vænta að Framkvæmdasjóður fatlaðra vinni í samræmi við þær tillögur sem fyrir liggja. Mun fjárln. gera athugun á stöðu hans gagnvart þessu verkefni fyrir 3. umr. fjárlaga. Bætur elli- og örorkulífeyrisþega hafa verið til sérstakrar athugunar á vegum ríkisstjórnarinnar. Hefur fjmrh. lýst því yfir að unnið sé að tillögum sem muni koma til afgreiðslu við 3. umr. fjárlaga. Er því ekki meira um það að segja á þessu stigi. Á það hefur verið bent að helstu hættumerki efnahagslífsins felist í viðskiptahalla og takmörkuðum sparnaði þjóðarinnar. Undir það skal tekið. Engu að síður verður að benda á þá staðreynd að eftir mörg samdráttarár og þrengingar atvinnufyrirtækja var orðin mikil þörf fyrir endurnýjun margs konar atvinnutækja auk þess sem margmiðlunarbyltingin kostar sitt. Fjárfesting í tækjum og búnaði mun væntanlega nýtast okkur í bættum afköstum og aukinni framleiðni og hagnaði fyrirtækjanna og fleiri atvinnutækifærum í landinu. Þannig eru einnig bjartar hliðar á þeirri stöðu sem tengist viðskiptahalla. Einkavæðing í bankakerfinu mun tryggja ríkissjóði verulegar tekjur af eignasölu. Sú einkavæðing er einnig þáttur í því að almenningur leggur sparnað sinn í hlutafjárkaup og þannig er og verður hvati til sparnaðar um leið og fólk kaupir hlutabréf í von um hagstæða fjárfestingu. En gangverk efnahagslífsins er flókið samspil áhrifa frá atvinnulífinu, fjármálastofnunum og ríkisrekstrinum. Það er því mjög mikilvægt að stjórn ríkisfjármála taki mið af stöðu og horfum í efnahagsumhverfinu og í ríkisrekstrinum leitist menn við að fara hinar hagkvæmustu leiðir. Miklum árangri hefur verið náð í margs konar úrbótum og breytingum í ríkisrekstrinum. Meðal þess sem vinna þarf að er að skilgreina sem best þau verkefni sem unnin eru á vegum ríkisins eða með styrk frá ríkinu. Það getur ekki verið ásættanlegt að veittir séu fjármunir til starfsemi eða hafin starfsemi í skjóli ríkisins án þess að það sé vandlega skilgreint í samningi milli aðila. Fjárln. hefur bent á þetta og vill leggja sitt af mörkum svo árangur verði hvað þetta varðar. Gildir þetta m.a. um sjúkrastofnanir, stórar og smáar einnig, og ekki síður ríkisstofnanir svo sem stóru sjúkrahúsin. Það er mat mitt að með vel skilgreindum þjónustusamningum, breyttu formi á fjármögnun heilbrigðisstofnana og með einkafjármögnun megi bæta þjónustu og gera hana ódýrari. Að því verki þarf að vinna á næstu árum. Virðulegi forseti. Óhætt er að fullyrða að okkur tekst hægt og sígandi að bæta búsetuskilyrðin á Íslandi. Það er hlutverk okkar á Alþingi að ná því marki sem það verður gert með löggjöf. Það er von mín að fjárlög ársins 1999 marki ákveðið framhald þeirra framfara á mörgum sviðum sem við höfum staðið fyrir í góðu samstarfi hér á Alþingi og í ríkisstjórn. Það er mjög horft til þess sem við ætlum að gera fyrir aldamót. Ég vil hvetja til þess að við undirbúum vel komu nýrrar aldar án þess að við röskum efnahag okkar með óraunhæfum væntingum. Við viljum öfluga byggð við aldamót. Til þess að svo megi verða þurfum við að gæta að fjármálum ríkisins og minnast þess að við þurfum að skila landinu okkar í vexti til komandi kynslóða. Að lokum, herra forseti, vil ég þakka samnefndarmönnum mínum í fjárln. fyrir mjög gott samstarf, bæði stjórnarliðum og stjórnarandstöðu og því starfsfólki öllu sem með okkur hefur unnið að því mikilvæga verkefni að fara yfir fjárlagafrv. og koma brtt. fyrir Alþingi.