Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, 2. þm. Reykv. s., um að hún sé á förum til útlanda í opinberum erindagerðum og geti ekki sótt þingfundi á næstunni. 1. varaþingmaður flokksins í kjördæminu, Mörður Árnason íslenskufræðingur, tekur sæti á Alþingi í dag. Hann hefur tekið sæti á Alþingi áður og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um sölu á Breiðafjarðarferjunni Baldri, 408. mál á þskj. 659, frá Kristni H. Gunnarssyni er kölluð aftur.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna árása Ísraelshers á Gaza-svæðið með miklu mannfalli og hrikalegum afleiðingum. Á síðustu fimm dögum hafa á annað hundrað manns verið drepnir, þar af tugir barna. Síðastliðinn laugardag féllu 67 manns. Það leikur ekki nokkur vafi á því að Genfarsáttmálinn frá 1949, sem kveður á um vörn almennings í stríði, hefur verið margbrotinn og það eitt ætti að nægja til þess að íslensk stjórnvöld brygðust við enda eigum við aðild að þeim sáttmála. Ísraelsk stjórnvöld hafa haldið íbúum Gaza innilokuðum í níu mánuði samfleytt og er nú svo komið að nauðsynjar allar eru þar af mjög skornum skammti. Matvæli og mörg lyf eru ófáanleg, lækningatæki að sama skapi, lokað hefur verið fyrir eldsneyti og rafmagn og þetta hefur haft það í för með sér að vatnsdælur við brunna stöðvast og sömuleiðis við dælur sem dæla burt skolpi. Aðalritari Sameinuðu þjóðanna hefur fyrir hönd Sameinuðu þjóðanna komið harðri fordæmingu á framfæri við ísraelsk stjórnvöld og hér á landi hafa aðilar gert hið sama. Sveinn Rúnar Hauksson, sem hefur látið sig mjög varða mannréttindabaráttu í Palestínu, sendi frá sér yfirlýsingu í gær í nafni samtakanna Ísland – Palestína og krafðist þess að Íslendingar slitu stjórnmálasambandi við Ísrael. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar hvað ríkisstjórnin hyggist gera. Ég tel það vera grundvallaratriði að þegar í stað komi hún 

Herra forseti. Ástandið á því svæði sem hv. þingmaður nefndi er að sjálfsögðu hörmulegt. Ég tek undir það sem fram kom í máli hans hvað það varðar og framferði Ísraelsmanna er óafsakanlegt. Það þarf þó jafnframt að hafa í huga að það sem hefur orsakað þetta ástand, að því er þeir segja, upp á síðkastið eru eldflaugaárásir af þessu sama svæði, Gaza-svæðinu. Málið er auðvitað flókið eins og við öll þekkjum. Núverandi utanríkisráðherra hefur lagt sig fram um að setja sig sérstaklega inn í vandamál þessa svæðis, hefur farið þangað í heimsókn og hefur góð sambönd á svæðinu. Hún er því miður ekki hér til að ræða þessi mál í dag. En um spurningu þingmannsins varðandi stjórnmálasamband við Ísrael þá hefur ekkert slíkt komið til umræðu á vettvangi ríkisstjórnarinnar, enda væri það mjög stórt skref að stíga í samskiptum okkar við þetta gamla vinaríki okkar sem því miður hefur leiðst út í þær ógöngur sem við fordæmum. Síðan er spurningin sem hv. þingmaður ber fram nú eins og stundum áður: Hvað ætla Íslendingar að gera til að koma í veg fyrir þetta ástand? Menn spyrja sig gjarnan þeirrar spurningar eins og þeir vænti þess að við getum stöðvað þetta. Auðvitað er það af og frá að stilla spurningum upp með þeim hætti og það veit hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Ég tel að okkur beri siðferðileg skylda til þess að láta til okkar taka og frá okkur heyra á afgerandi hátt. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að grundvallaratriði við þessar aðstæður núna er að íslensk stjórnvöld, ríkisstjórn Íslands fyrir hönd okkar allra komi mjög eindregnum mótmælum og fordæmingu á framfæri við Ísraelsstjórn. Síðan finnst mér það að sjálfsögðu koma til álita að við íhugum þann kost að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael. Við verðum að hugleiða í alvöru hvað þarna er raunverulega að gerast, mjög stórfelld og alvarleg mannréttindabrot og brot á Genfarsáttmálanum. Það deilir enginn um það. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er það einnig óumdeilt. Hæstv. forsætisráðherra bar á borð gamalkunna formúlu: Jú, ísraelsk stjórnvöld eru fordæmd en á það er minnt að Palestínumenn beri jafnþunga 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að taka tillit til reglna hvað varðar ræðutíma.

Hæstv. forseti. Við setningu búnaðarþings í gær komu fram miklar áhyggjur af miklum verðhækkunum á aðföngum landbúnaðarins, bæði á fóðri, áburði og olíu og hækkandi vöxtum innan lands o.fl. Í Morgunblaðinu var skrifaður frábær leiðari, Kúabændur í vanda , þar sem rætt var um að bændur hafi verið í hópi framsæknustu stétta landsins á síðustu árum og menn vilja auðvitað að málin séu leyst. Hvernig sér hæstv. forsætisráðherra að þetta mál verði leyst? Mun ríkisvaldið koma að málinu og þá hvernig eða verður þessum hækkunum velt út í verðlagið? Það er mjög mikilvægt að leysa þetta mál sem allra fyrst, bæði gagnvart bændum, neytendum og afurðastöðvum. Svo ætla ég að minnast á annað mál. Fyrir helgi sat ég mjög áhugavert málþing um lífeyrissjóðamál hjá BSRB. Á ráðstefnunni staðfesti fulltrúi bankakerfisins að hlutur lífeyrissjóðanna í útrásinni hefði verið afgerandi. Mátti skilja það svo að útrásin hefði alls ekki átt sér stað án lífeyrissjóðanna. Þarna kom fram að íslensku lífeyrissjóðirnir eru að stærð og burðum öflugri með hliðsjón af fólksfjölda en sjálfur olíusjóður Norðmanna. Á ráðstefnunni komu fram vangaveltur um hvort unnt væri að nýta fjármuni lífeyrissjóðanna betur innan lands. Lífeyrissjóðirnir eru auðvitað sjálfstæðir eins og bankarnir og það ber að virða. Við framsóknarmenn höfum við núverandi aðstæður hvatt til þjóðarsáttar og mikils samráðs. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hefur hann íhugað að kalla lífeyrissjóðina að slíku samræðuborði með bönkum og atvinnulífi til þess að reyna að takast á við þann mikla efnahagsvanda sem við búum nú við á Íslandi og stefnir að okkur úr svo mörgum áttum?

Herra forseti. Fyrst varðandi lífeyrissjóðina. Þetta eru þekktar staðreyndir sem hv. þingmaður rakti hér um stærð þeirra og styrk og það er eitt af því sem sker sig úr á Íslandi að lífeyrissjóðirnir eru þetta öflugir en sums staðar annars staðar eru þeir byrði á ríkissjóði viðkomandi landa. Þegar ríkisvaldið ræðir við aðila vinnumarkaðarins, vinnuveitendur og launþega, þá er líka óbeint verið að tala við lífeyrissjóðina vegna þess að þessir aðilar stjórna lífeyrissjóðunum og hafa með málefni þeirra að gera og þeir koma því óbeint inn í þetta. En að kalla þá til með sjálfstæðum hætti hefur ekki verið sérstaklega rætt, enda skiptir miklu máli að þeir haldi sjálfstæði sínu, m.a. varðandi þá fjárfestingarstefnu sem þeir reka, sem hefur í gegnum allmörg ár skilað mjög góðri ávöxtun, m.a. í þeim fyrirtækjum sem hafa verið í hinni svokölluðu útrás. Nú hefur að vísu aðeins slegið í bakseglin varðandi þær fjárfestingar á síðasta ári eins og kunnugt er. Auglýsingar eru að birtast frá lífeyrissjóðunum um afkomu þeirra á síðasta ári og hún er ýmist í járnum eða örlítið réttu megin við strikið en þó miklu lakari en undanfarin ár. Það sem skiptir máli varðandi fjárfestingu lífeyrissjóðanna er auðvitað það að hún er til langs tíma og útreikningsaðferðir þeirra reikna með 3,5% ávöxtun á ári til mjög langs tíma og við erum langt yfir því marki sem betur fer. Varðandi landbúnaðinn þá er það alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þar steðja nú að óvænt vandamál. Þau vandamál eru hins vegar áfall fyrir þjóðarbúið í heild og munu fyrr eða síðar bitna á landsmönnum hvort sem það er beint í hærra vöruverði eða óbeint með einhvers konar þátttöku ríkissjóðs sem landsmenn borga í. Vandinn er tiltölulega nýtilkominn, við þurfum að rannsaka hann betur áður en einhverjar ákvarðanir eru teknar um aðkomu ríkisins en vissulega er þetta vandamál sem við þurfum öll að hugleiða á næstunni.

Hæstv. forseti. Hvað varðar landbúnaðinn og þann vanda sem að honum steðjar þá undrast ég auðvitað ummæli hæstv. forsætisráðherra „að þurfa að hugleiða“. Hér þarf auðvitað snögg viðbrögð, bæði til þess að verja þá kjarasamninga sem gerðir hafa verið og halda niðri verðbólgu og ekki síður að skapa hinum framsækna landbúnaði, sem hefur verið að byggja sig upp, vissu um að á þessar miklu hækkanir, eins og á áburði upp í 80% og fóðri yfir 50% og ýmislegt annað sem mun steðja að, verði höggvið og staða greinarinnar verði ljós. Síðan er það auðvitað rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir um lífeyrissjóðakerfið að það hefur verið vel rekið og er sterkt en fjárfestingarstefna þess skiptir máli. Þeir hafa farið með auðmönnunum á vettvang þjóðanna til að sækja sér árangur og hafa vonandi gert það og eiga þar ekki mikið í töpum en það getur líka verið 

Herra forseti. Varðandi landbúnaðarmálin þá er þessi vandi tiltölulega nýtilkominn. Verðlagsþróun á erlendum mörkuðum hvað varðar áburð, fóður og annað þess háttar er ný, ef svo má segja. Þessi mál tóku þessa stefnu tiltölulega nýlega þannig að vandinn er ekki bara innfluttur. Hann er líka tiltölulega nýtilkominn. Við þurfum að átta okkur á því hvernig við bregðumst við því. Hins vegar felast að mínum dómi líka tækifæri í þessum aðstæðum fyrir íslenskan landbúnað. Ég er alveg sannfærður um það að við getum unnið góða markaði til að mynda fyrir mjólkurafurðir okkar í Evrópu og jafnvel víðar ef við höldum vel á málum. Því að afurðirnar úr íslenska landbúnaðinum, eins og hv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra þreytist aldrei á að segja, eru einkar góðar og hollar. Og ef þær fást líka á hagstæðu verði þá er ekkert vafamál að við getum gert okkur góðan mat úr því.

Herra forseti. Ráðstöfunarfé svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra á Reykjanesi er uppurið og fjölskyldur fatlaðra barna fá því ekki endurnýjaða samninga sína um þjónustu. Svona hljóðaði upphaf fréttar í Ríkisútvarpinu síðastliðið fimmtudagskvöld þar sem fjallað var um málefni svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra á Reykjanesi og málefni fatlaðra barna þar. Síðan hefur verið fjallað um þetta mál í nokkrum fréttatímum Ríkisútvarpsins nú um helgina. Það kemur fram í þessari umfjöllun að fjölskyldur fatlaðra barna fá ekki endurnýjaða samninga sína um þjónustu. Það hefur komið þar fram að tólf fjölskyldur fatlaðra fá ekki nýja samninga um stuðningsfjölskyldur sem er afar mikilvægur hlekkur í þjónustukeðju þeirra og getur í raun og veru skipt sköpum fyrir þær fjölskyldur sem í hlut eiga og tryggt það að fötluð börn geti búið heima hjá sér. Lögin um málefni fatlaðra eru nokkuð afdráttarlaus hvað þetta atriði snertir því í 21., 22. og 23. gr. laga um málefni fatlaðra er réttur fjölskyldna fatlaðra barna áréttaður og tryggður, um að þau eigi m.a. rétt á stuðningsfjölskyldum. Nú ber svo við að svæðisskrifstofa um málefni fatlaðra upplýsir að ráðstöfunarféð sem svæðisskrifstofan hefur í þessu skyni sé uppurið og eru nú bara liðnir tveir mánuðir af árinu. Ég hef því áhuga á því að heyra viðbrögð hæstv. félagsmálaráðherra, hvernig ráðherrann hyggst bregðast við þessari stöðu og hvernig hann hyggst tryggja að fjárskortur komi ekki í veg fyrir að réttur sé brotinn á fjölskyldum fatlaðra barna.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið gert meira úr þessu máli í fjölmiðlum en efni standa til. Ég verð að segja það hér að hjá svæðisskrifstofunni hefur enn ekki verið hafnað neinum samningi við stuðningsfjölskyldur. Í Reykjavík og á Reykjanesi eru sennilega um 300 samningar við stuðningsfjölskyldur og ógerðir á báðum þessum stöðum, í Reykjavík og á Reykjanesi sennilega um 30 samningar. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að þetta er mjög mikilvægt úrræði sem verður að vera til staðar. Hitt er annað mál að það hafa verið erfiðleikar í rekstri svæðisskrifstofu Reykjaness og þar er töluverður halli, sennilega um 30 millj. kr. á þessu ári, sem rekja má til ársbyrjunar 2007 sem menn eru nú að vinna með og reyna að leysa. Þessa stundina, í þessum töluðu orðum stendur yfir fundur með svæðisskrifstofu Reykjaness og ég á von á því að menn reyni að finna lausn á þessu máli. Það er auðvitað ekki viðunandi ástand að fatlaðir og fjölskyldur þeirra fái ekki stuðningsfjölskyldur eins og á þarf að halda. Þetta eru ekki mjög dýr úrræði og þau spara mjög mikið, bæði stuðningsfjölskyldur og skammtímavistanir sem eru til boða og spara það oft að grípa þurfi til sérstakra búsetuúrræða. Þetta er því mikilvægur valkostur sem þarf að vera í lögum um málefni fatlaðra. Ég vil einnig segja að á þessu ári var fé til skammtímavistunar verulega aukið og reyndar í málaflokkinn í heild vegna þess að raunaukning í þennan málaflokk milli áranna 2007 og 2008 er um 800 millj. kr. Til þess að leysa þann sérstaka vanda sem er hjá svæðisskrifstofu Reykjaness þarf 10 millj. kr. En vandinn 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það er auðvitað mjög mikilvægt að þær fjölskyldur sem hlut eiga að máli líði ekki fyrir einhvern fortíðarvanda á svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra á Reykjanesi. Það verður auðvitað að taka á honum og hann kann að vera stór eins og ráðherrann lýsir hér. En vandi þeirra fjölskyldna sem ég hef verið að gera að umtalsefni er ekki stór í þessu samhengi eins og hæstv. ráðherra staðfestir og þess vegna er mjög mikilvægt að þeirra mál séu leyst sérstaklega. Í fjölmiðlum hefur komið fram m.a. áskorun frá formanni Þroskahjálpar þar sem hún segir að það sé brot á lagalegum rétti þeirra fjölskyldna sem eiga hlut að máli þegar þeim er synjað um endurnýjun á stuðningsúrræðum en hæstv. ráðherra segir nú að engum hafi í raun verið synjað og þá er að trúa því og treysta að það verði gengið frá þessum samningum. Því það getur auðvitað ekki verið þannig að lög sem tryggja réttarstöðu þessara fjölskyldna gildi aðeins til 29. febrúar ár hvert. Þau verða að gilda allt árið og þar sem ekki er um stórar 

Virðulegi forseti. Það er nú einu sinni svo að við sem sjáum til þess að ráðuneytið reki sig innan ramma fjárlaga verðum að skoða málin í heild og líka út frá þeirri stöðu sem er í rekstri svæðisskrifstofunnar hverju sinni. Umræddur vandi sem má rekja til upphafs árs 2007 kom einmitt til vegna þess að svæðisskrifstofan fór 50% fram úr þeim heimildum sem hún hafði til þess að veita þjónustu vegna stuðningsfjölskyldna og við það erum við að glíma núna. Síðan er alveg ljóst að við stöndum líka frammi fyrir auknum rekstrarvanda hjá svæðisskrifstofum sem þarf að taka á sérstaklega vegna þess átaks sem við erum að gera hjá Greiningarstöð ríkisins og BUGL því að þegar við förum í fleiri greiningar, eins og verið er að gera, þá kallar það á aukna stoðþjónustu. Það er einmitt það sem við þurfum að skoða sérstaklega því að það mun koma fram í aukinni þörf fyrir ýmiss konar stoðþjónustu, liðveislu, skammtímavistun og þjónustu í skólakerfinu í rekstri svæðisskrifstofunnar. 

Herra forseti. Stefna stjórnvalda á Íslandi síðastliðna tvo áratugi hefur verið að byggja upp sterka byggðarkjarna í hverjum landsfjórðungi. Það verður ekki gert á Miðausturlandi nema með því að tengja Eskifjörð, Neskaupstað, Mjóafjörð, Seyðisfjörð og Egilsstaði með jarðgöngum. Fyrir þessu hafa Austfirðingar barist í 30 ár. Við samningu síðustu samgönguáætlunar undir stjórn Sjálfstæðisflokksins var ekki minnst einu orði á jarðgöng á Austurlandi. En fyrir atbeina þingmanna Framsóknar tókst að koma m.a. Norðfjarðargöngum inn í áætlunina. En miðað við orð hv. þm. Ólafar Nordal í fréttum um helgina kveður nú við annan tón úr röðum sjálfstæðismanna. Því beini ég fyrirspurn minni til hæstv. samgönguráðherra þar sem greinilega er sterkur vilji innan samstarfsflokksins um að flýta og fjölga gerð jarðganga og spyr hæstv. samgönguráðherra hvort samgöngur á Austurlandi séu frágengin mál af hálfu stjórnvalda og ef ekki, hver sé afstaða hæstv. samgönguráðherra til fyrrnefndra jarðganga á Austurlandi.

Virðulegi forseti. Nú ætla ég ekki að blanda mér inn í málefni Framsóknarflokksins og síðustu ríkisstjórnar hvað þetta varðar, sá tími er liðinn. Ég get heldur ekki, virðulegi forseti, svarað fyrir orð hv. þm. Ólafar Nordal. En ég skal fúslega svara mönnum um samgöngumál á Austurlandi. Ég get með glöðu geði sagt að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar tók sig til og flýtti fyrirhuguðum framkvæmdum við Norðfjarðargöng heldur betur þannig að þær framkvæmdir eiga að geta hafist um mitt næsta ár. Útboðsferill getur vonandi hafist fljótlega á næsta ári og er reyndar þegar byrjaður. Ég átti ágætisfund með fulltrúum Vegagerðarinnar í Fjarðarbyggð og á Reyðarfirði 6. febrúar síðastliðinn þar sem rætt var um alla þá undirbúningsvinnu. Þessu hefur sem sagt verið flýtt þannig að framkvæmdir geta hafist á næsta ári. Hvað varðar hina stóru hugmynd um frekari jarðgöng, þ.e. í Mjóafjörð og Seyðisfjörð og upp á Hérað þá vil ég segja það að á vegum sveitarfélaganna þriggja, þ.e. Fjarðabyggðar, Seyðisfjarðarkaupstaðar og Fljótsdalshéraðs, hafa bæjarstjórar sveitarfélaganna unnið ákveðna undirbúningsvinnu og fengu til þess fyrirtækið Línuhönnun. Þar hefur líka verið haldinn ágætisfundur þar sem m.a. fulltrúar ríkisstjórnarinnar bættust inn í þann vinnuhóp, þ.e. hv. þm. Einar Már Sigurðarson og Arnbjörg Sveinsdóttir. Ég bíð jafnspenntur og aðrir eftir niðurstöðu úr þeirri athugun sem þarna fór í gang að frumkvæði sveitarfélaganna og er á frumkvæði sveitarfélaganna.

Herra forseti. Ég vil þakka svör samgönguráðherra þótt mér hafi þótt þau heldur þunn í þessum efnum. Það er alveg ljóst að með þessum framkvæmdum, þessum stóru samgöngum, nýtast fjárfestingar hins opinbera, t.d. í framhaldsskólum, sjúkrahúsum, á flugvöllum og að ógleymdri ferju- og skemmtiferðahöfninni á Seyðisfirði, mun betur. Ég velti því aðeins fyrir mér hvort ummæli hv. þm. Ólafar Nordal hafi enga þýðingu og eins hver skilaboð samgönguráðherra eru til Seyðfirðinga og Mjófirðinga um hvenær þeir megi vænta þess að fá svör um þessar framkvæmdir því eins og hæstv. samgönguráðherra sagði þá eru heimamenn tilbúnir í samstarf á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður fjallaði um, það er mikilvægt að styrkja innviði sveitarfélaganna eins og gert hefur verið. Það hefur ríkisstjórnin heldur betur verið að gera, m.a. með mótvægisaðgerðum á sviði samgöngumála sem hafa verið kynntar og voru kynntar 10. júlí síðastliðinn. Það nægir að fara í næsta nágrenni við heimasveit hv. þingmanns, Hófaskarðsleiðina niður á Raufarhöfn, að klára leiðina niður á Þórshöfn o.fl. Vonandi fer Dettifossvegur í útboð innan nokkurra vikna. Hæstv. ríkisstjórn hefur því heldur betur gefið í hvað samgöngumál varðar, eins og hv. þingmaður fjallaði um, til að styrkja innviði sveitarfélaganna sem hér er verið að ræða um og víða um landið. Bara af því ég horfi á hv. þingmann og veit hvaða flokki hún tilheyrir og er í fallegri grænni skyrtu, þá vil ég líka nefna veginn um Öxi, ákvörðun um að fara í þá framkvæmd sem hefur mælst mjög vel fyrir á mörgum stöðum. En ég verð að segja alveg eins og er að ég hef verið tuskaður svolítið til af fulltrúum ákveðins flokks í ákveðnu sveitarfélagi en ég leiði það hjá mér vegna þess að ég oft litið á það sem meðmæli þegar ég er skammaður af þeim flokki.

Virðulegi forseti. Eins og ég var að segja þegar ég var stöðvaður þá voru þau meginsjónarmið sett fram við flutning frumvarps til breytinga á þingsköpum fyrir jól að nauðsyn bæri til þess að styrkja stöðu stjórnarandstöðu. Var í því sambandi nefnt að formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu fengju sér sérstaka aðstoðarmenn en ráðherrar ráða sér jafnan sérstaka aðstoðarmenn hver fyrir sig. Það var eðlilegt og sjálfsagt að formenn stjórnarandstöðuflokka fengju sérstaka aðstoðarmenn og er það að hluta til til þess að jafna aðstöðumun stjórnarandstöðu og stjórnarflokka. Það er hins vegar misskilningur að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé að öðru leyti til að styrkja stöðu stjórnarandstöðu. Þegar málið er skoðað kemur í ljós að með ráðningu sérstakra aðstoðarmanna fyrir þingmenn Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæma fá stjórnarflokkarnir meiri starfskraft en stjórnarandstaðan. Þar er því ekki um neina jöfnun að ræða á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og kemur því málinu ekkert við. Með því að formenn stjórnarandstöðuflokkanna fái sérstaka aðstoðarmenn er um eina stöðu eða brot úr stöðu að ræða sem stjórnarandstöðuflokkarnir fá til viðbótar, það eru nú öll ósköpin. Það er allt það sem verið er að rétta stjórnarandstöðunni umfram það sem stjórnarflokkarnir taka til og skoða verður þessa hluti. Það var jú lagt af stað í þessa vegferð með það að yfirvarpi að sérstaklega ætti að styrkja stöðu stjórnarandstöðu og stjórnarandstöðuflokka en með þeim hætti sem hér er verið að leggja til er ekki um slíkt að ræða. Sett voru fram þau sjónarmið að sérstakir aðstoðarmenn fyrir þingmenn í víðfeðmari og dreifbýlli kjördæmum séu til komnir vegna þess að verið sé að taka á fyrirheiti sem gefið var þegar nýja kjördæmaskipunin var samþykkt. Þá hafði verið talað um aukinn stuðning og það fyrirheit var efnt frá árinu 2000 en þá fengu stjórnmálaflokkarnir sérstaklega 50 milljónir á ári til að skipta á milli sín í því skyni. Rökstuðningur við þetta frumvarp á þeim grundvelli, að verið sé að efna áður gefið fyrirheit, á því ekki við málefnaleg rök að styðjast, fyrirheitið hefur verið efnt. Það skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli. Það sem skiptir máli er að svo sé búið að Alþingi og alþingismönnum og þannig skipt á milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu að eðlilegt geti talist og í samræmi við góðar lýðræðishefðir. Þjóðþing hinna Norðurlandanna gera sér fyllilega grein fyrir því að nauðsyn ber til að jafna aðstöðumun ríkisstjórnar og stjórnarandstöðuflokka. Þess vegna er brugðist við því með ákveðnum hætti en allt öðrum en þeim sem ætlunin er að gera hér. Þá er litið til þess að nauðsyn ber til að aðstoða þingmenn við að kynna sér mál. Aðstoðin er almennt á grundvelli málefna. Í sumum tilvikum er sérstakt tillit tekið til minni stjórnmálaflokka. Það gerist líka í löndum þar sem vegalengdir eru aðrar og mun meiri en hér og kjördæmi mun víðfeðmari. Við ættum í því sambandi sérstaklega að líta til þeirra þjóða sem eru skyldastar okkur að lagahefð. Þá er ég að vísa til annars vegar Norðmanna og hins vegar Dana. Það væri út af fyrir sig eðlilegra að við tækjum okkur Norðmenn til fyrirmyndar hvað þetta varðar. Ég spyr: Hvernig skyldi standa á því að hinar Norðurlandaþjóðirnar velja allt annað kerfi aðstoðar við þingmenn stjórnarandstöðu og fyrirkomulag en hér er verið að leggja til? Hvernig stendur á því að þar eru störf aðstoðarfólksins skilgreind og liggur ljóst fyrir hvað viðkomandi aðstoðarfólk á að gera? En hér liggur ekkert fyrir um hvað aðstoðarmenn sumra þingmanna eiga að gera og úr hvaða sérstaka vanda aðstoðarmenn sumra þingmanna eiga að leysa. Þá liggur ekki fyrir og hefur ekki farið fram málefnaleg umræða um að hvaða leyti það er nauðsynlegra fyrir suma þingmenn að fá aðstoðarfólk en aðra. Hvað veldur því? Það er bagalegt þegar lagafrumvarp eins og það sem hér um ræðir er sett fram og jafnframt látið að því liggja að takmarkaður tími gefist til umræðu og frumvarpið verði að afgreiða með hraði. Ekki voru nein vandkvæði á því að leggja þetta frumvarp fram fyrr. Þá verður ekki séð að neitt sérstakt knýi á um að málið hafi þann forgang sem það hefur og sé ýtt áfram af þeim meiri hluta sem á bak við það stendur þannig að ekki gefist tóm til eðlilegrar skoðunar í þeirri þingnefnd sem fjallaði um málið. Hv. þm. Atli Gíslason gerði ítarlega grein fyrir því í góðri ræðu sinni um málið og í nefndaráliti 1. minni hluta. Ég tek undir þau sjónarmið sem hann færði fram varðandi afgreiðslu málsins í þingnefndinni. Ég hef gert ákveðnar breytingartillögur með vísan til þess að svo virðist sem hér sé verulegur meiri hluti fyrir því að styðja þetta frumvarp og það liggur fyrir í áliti 2. minni hluta. Þá er í fyrsta lagi við það miðað að fyrsta setningin orðist svo: „Alþingismanni er heimilt að ráða sér aðstoðarmann og skulu greiðslur til hans fara eftir nánari reglum sem forsætisnefnd Alþingis ákveður.“ - Þ.e. „og skulu greiðslur til hans fara“ er bætt við 1. gr. Síðan geri ég tillögu um ákvæði til bráðabirgða þannig að ljóst sé að með þessari lagasetningu séum við ekki að gera upp á milli þingmanna. Við ætlum að allir þingmenn njóti sömu kjara, sömu réttinda hvað þetta varðar. Við bætist því ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið er á um, miðað við fjárveitingar sem hafa verið ákveðnar, að á þessu almanaksári, árið 2008, sé eingöngu um ráðningu aðstoðarmanna þingmanna í Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæmi að ræða. Þar með tel ég að gengið sé eins langt í samkomulagsátt og unnt er. Ég hefði kosið að gengið yrði til þessa verks með vandaðri hætti og það skoðað sérstaklega hvar skórinn kreppir að varðandi lagasetningu og möguleika þingmanna til að fylgjast með og vera virkir þátttakendur í lagasetningunni. Stór hluti íslenskra lagafrumvarpa kemur nú frá Brussel í formi gerða sem okkur ber að lögfesta að viðlagðri ábyrgð að þjóðarétti ef það er ekki gert. Á hvaða stigi fá þingmenn þessi mál til skoðunar? Ekki fyrr en þau hafa verið afgreidd í Brussel og við höfum ekki möguleika á að koma sjónarmiðum okkar að. Er það ásættanlegt? Er það þannig sem við viljum hafa það? Í mjög góðri skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra dreifði og fjallað var um hér fyrr í vetur, var talað um aukna aðstoð og nauðsyn þess að þingmenn kæmu að þeim málum fyrr en nú er gert. Með hvaða hætti liggur ekki fyrir. Vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið - jafngóður og jafngallaður og hann nú er - eigum við þess ekki kost að koma að lagasetningarferli Evrópusambandsins nema á byrjunarstigi. Þar sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er jafngallaður hvað þetta varðar og raun ber vitni væri nauðsynlegt að fá þessu ákvæði breytt þannig að EES-þjóðir kæmu að lagasetningarferlinu á öllum stigum þess máls. En þar sem ekki er um það að ræða ber brýna nauðsyn til að Alþingi Íslendinga hafi með málin að gera og fái viðunandi kynningu á þeim sem til meðferðar eru í Brussel þannig að við getum komið sjónarmiðum okkar sem löggjafi á framfæri með eðlilegum hætti. Þannig vinnum við faglega að íslenskri lagasetningu. Í því sambandi væri mikilvægt fyrir þingflokka og þingnefndir að fá nauðsynlega aðstoð til að leggja þau mál fyrir sem eru á vinnslustigi og okkur kann á síðari stigum að vera gert að lögleiða. Þingmenn gætu þannig fjallað um þau og gert sínar athugasemdir þannig að vilji löggjafans lægi fyrir. Það væri þó ekki eingöngu starfsfólk utanríkisráðuneytisins sem fjallaði um löggjafarmálefni Íslands á því stigi sem við eigum kost á að gera. Mér finnst með miklum ólíkindum að þingmenn sjái ekki að þarna kreppir skórinn fyrst og fremst. Þess vegna þarf að hugsa þetta mál út frá nútímanum. Því miður finnst mér sú hugmynd sem liggur að baki frumvarpinu um sérstaka aðstoðarmenn sumra þingmanna vera fortíðarhugmynd sem menn hafa ekki verið tilbúnir til þess að skoða og fara málefnalega í gegnum. Hvað er nauðsynlegt að gera til þess að styrkja Alþingi sem löggjafarvald og hvaða sérstaka stuðning hafa menn hugsað sér fyrir stjórnarandstöðuna? Í þessa vegferð var jú fyrst og fremst lagt með það í huga að sérstaklega þyrfti að styrkja stjórnarandstöðuna. Með því frumvarpi sem hér er verið að leggja til er eins og nú háttar til verið að bæta við nánast sömu stöðugildum fyrir stjórnarandstöðu og ríkisstjórnarflokkana þannig að ekki er um neinn sérstakan stuðning við stjórnarandstöðu að ræða. Það er því röng forsenda sem byggt er á. Mér finnst að mönnum hafi sést svolítið yfir þessi atriði. Í annars ágætri ræðu framsögumanns meiri hluta nefndarinnar komu þessi sjónarmið ekkert fram. Í raun er ekki verið að tala um neina styrkingu á stöðu stjórnarandstöðu þegar allt kemur til alls og búið er að fara í gegnum þessi mál. Ég hef ítrekað gert grein fyrir því að það sé vilji meiri hlutans að samþykkja aðstoð fyrir suma þingmenn en ekki verður hjá því komist að það gildi þá fyrir alla. Ég hef gert athugasemd við það og talið að frumvarpið eins og það er núna og það sem á að gilda - að þetta væru aðstoðarmenn sumra þingmanna - þá sé spurning hvort um sé að ræða brot á jafnræðisreglu. Ég fór fram á að það yrði sérstaklega kannað í nefndinni, að leitað yrði til okkar færustu sérfræðinga í því efni. Ég er ekki dómari í sjálfs mín sök frekar en aðrir. Það hefur ekki enn verið kannað en kannski gefst kostur á því á síðari tímum. Ég mun láta kanna það sérstaklega ef það fæst ekki gert, það verður þá gert með öðrum hætti. Ég vil fá álit um þetta atriði af því að það er enginn dómari í sjálfs sín sök. Ég ítreka og legg áherslu á í lok máls míns hér um þetta atriði að þingmenn eru þingmenn þjóðarinnar allrar. Þeir eru kosnir af fólki fyrir fólk, kosnir af fólki til að þjónusta fólk en ekki fyrir akra, engi, byggingar eða ferkílómetra.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi gera athugasemdir við í annars ágætri ræðu hv. þm. Jóns Magnússonar sem hefur gert ítarlega grein fyrir sjónarmiðum sínum í málinu og ekkert er við það að athuga. Það er ljóst að hann hefur ekki fallist á það samkomulag sem liggur til grundvallar frumvarpinu og skýrir tilurð þess máls. Bara til örstuttrar upprifjunar má nefna að þegar rætt er um aðdragandann að þessu máli og tilurð þess - það tengist auðvitað því sem nefnt hefur verið varðandi vinnubrögð í nefndinni - er þetta mál óvenjulegt að því leyti að áður en það kom til þingnefndar hafði það fengið töluverða umfjöllun á vettvangi þingsins í forsætisnefnd og meðal þingflokksformanna og bar að með öðrum hætti og hafði meiri aðdraganda innan þingsins en títt er um frumvörp. Ég vil einnig nefna, og það snertir ummæli hv. þingmanns um aðgerðir til að styrkja stöðu stjórnarandstöðunnar, að það er rétt að einungis hluti þessa máls sem við ræðum hér snertir stuðning við hana sérstaklega, þ.e. spurningin um það hvort heimila eigi ráðningu sérstakra aðstoðarmanna formanna stjórnarandstöðuflokkanna. En á það ber að líta að önnur skref hafa verið stigin innan þings með auknum fjárveitingum til stjórnmálaflokkanna og þar á meðal sérstaklega til stjórnarandstöðuflokkanna sem fengu við afgreiðslu síðustu fjárlaga aukið fjármagn miðað við stjórnarflokkana. Reglum um skiptingu fjár var breytt að því leyti. Síðan hefur stjórn þingsins líka lagt upp með breytingar á fjölda starfsmanna á nefndasviði sérstaklega til að vera stjórnarandstöðuþingmönnum í nefndum innan handar.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að gerð verði grein fyrir þeim umræðum sem orðið hafa í forsætisnefnd í greinargerð með frumvarpinu. Það á að liggja fyrir um hvaða hluti var rætt þar. Ég fjalla um málið á grundvelli þess að fram komi í greinargerð með frumvarpinu hvað um sé að ræða. Ég stend því við það sem ég sagði áður um nauðsyn þess að skoða málið þó að málið hefði fengið þá umræðu sem hv. þm. Birgir Ármannsson gat um í forsætisnefnd þingsins. Full þörf var á því að í þingnefndinni færi fram mun ítarlegri skoðun á málinu, sérstaklega hvað það varðar að skoða betur með hvaða hætti og hvernig reglur væru í gildi á öðrum Norðurlöndum og jafnframt að kalla til okkar færustu sérfræðinga í stjórnskipunarrétti, sem er grundvallaratriði vegna þess, svo að ég kveði ekki fastar að orði, verulegur vafi leikur á því að þetta frumvarp standist stjórnskipunarlög. Varðandi styrkingu á stöðu stjórnarandstöðu tel ég að við hefðum átt að skoða hvernig frændur okkar á öðrum Norðurlöndum, og þá sérstaklega Danir og Norðmenn, hafa farið að. Þar er um að ræða sérstakan stuðning, miklu meiri en verið er að ræða um hér, við stjórnarandstöðu. Frumvarpið sem hér liggur fyrir um aðstoðarmenn styrkir miklu frekar stöðu stjórnarflokkanna en stjórnarandstöðunnar, þannig er það þegar grannt er skoðað. Það er um fjölgun starfa að ræða og kemur fjölgun aðstoðarmanna, þegar undan eru skildir aðstoðarmenn formanna stjórnarandstöðuflokka, fyrst og fremst í hlut stjórnarflokkanna.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Magnússon talar um að sá stuðningur sem ætlaður sé til þingmanna landsbyggðarkjördæmanna þriggja renni fremur til stjórnarflokkanna en til stjórnarandstöðuflokkanna og það er rétt enda eru þingmenn stjórnarflokkanna miklu fleiri en þingmenn stjórnarandstöðunnar. Sú varð niðurstaða lýðræðislegra kosninga og við breytum því ekki í þessu samhengi. Eins og ég gerði grein fyrir er málið tvíþætt. Annars vegar er um að ræða stuðning við formenn stjórnarandstöðuflokkanna, þeir fá aðstoðarmenn. Hinn hluti málsins er aukin aðstoð við þingmenn landsbyggðarkjördæmanna þriggja og ræddum við það atriði töluvert. Ég er þeirrar skoðunar að fyrir því megi færa málefnaleg rök að vegna aðstæðna, þar sem þingmenn þurfa oft að verja mjög miklum tíma til ferðalaga innan kjördæma, sé rétt að koma til móts við þá með þeim sérstaka hætti sem gert er ráð fyrir af hálfu forustu þingsins og endurspeglast í frumvarpinu og greinargerð með því. Það eru málefnaleg rök sem að mínu mati eru jafngild og ýmis önnur rök sem færa má fyrir því að bjóða þingmönnum með einhverjum hætti upp á mismunandi aðstæður. Ég veit hins vegar að þegar málið var til umfjöllunar í allsherjarnefnd komu líka upp sjónarmið í umræðum um að þörf væri á að auka stuðning við þingmenn almennt og þá einnig þeirra þriggja kjördæma sem eru hér á höfuðborgarsvæðinu. Skýrt ákvæði er um það í nefndaráliti þar sem forsætisnefnd þingsins er hvött til að hefjast þegar handa við að útfæra slíkar aðgerðir. En það er mín skoðun að óskaplega langt sé seilst að telja að þær ráðstafanir sem hér eru í bígerð gangi gegn jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu ætla ég mér ekki að breyta niðurstöðu lýðræðislegra kosninga, enda er það ekki í mínu valdi. Ég er lýðræðissinni og tel að menn eigi alltaf að virða niðurstöðu í lýðræðislegum kosningum, það eru ekki efnisatriði í þessari umræðu. Það liggur líka fyrir að þingmenn stjórnarflokkanna eru fleiri en stjórnarandstöðunnar. Ég var bara að benda á þetta af því að það var haft að yfirvarpi varðandi flutning frumvarpsins að sérstaklega væri verið að styðja stjórnarandstöðuflokkana. Ég hefði talið að nauðsynlegt væri að gera það, fara jafnvel að eins og Norðmenn gera en þeir styrkja minni flokka sérstaklega. Ég tel því að við hefðum þurft að fara heildstætt í gegnum þetta mál og með miklu vandaðri hætti en gert er. Gagnrýni mín lýtur að hluta til að því að við höfum ekki farið nógu vandlega í gegnum hlutina til að skoða hvernig við ætlum að leysa málið heildstætt, þannig að við höldum uppi eðlilegum þingræðishefðum og styrkjum stöðu stjórnarandstöðunnar til þess að lýðræðishefðum verið við haldið. Varðandi það að færa megi málefnaleg rök fyrir því að hafa skiptingu með þeim hætti að þingmenn sumra kjördæma fái sérstakan aðstoðarmann en ekki annarra þá verð ég að segja að ég hef ekki heyrt gild málefnaleg rök hvað það varðar. Ég hef ekki heyrt skilgreiningu á því hvað aðstoðarmennirnir eiga að gera. Við hefðum þurft að byrja á því að skilgreina til hvers væri ætlast af aðstoðarmönnunum til að geta áttað okkur á því hvort málefnaleg rök væru fyrir þeirri mismunun sem um er að ræða. Við höfum því hvorki upphaf né endi. Meðan svo er stend ég við það að ég tel orka tvímælis að frumvarpið standist jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða um um breytingu á lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað. Þetta er frekar spennandi mál að mínu mati og tengist breytingum sem við höfum verið að gera í þinginu núna líka fyrir jól, breytingar á ræðutíma þingmanna. Það er gaman að sjá hvað þetta mál er komið langt. Það er búið að ræða það talsvert. Það er enginn asi hér á neinni afgreiðslu. Ég tel að við séum búin að fjalla um þetta málefnalega í þinginu bæði fyrir jól og eftir jól. Hæstv. forseti þingsins hefur beitt sér fyrir þessu máli, viljað styrkja stöðu þingsins til að bæta líka starfsaðstöðu þingmanna og hefur sérstaklega horft þar til stjórnarandstöðunnar og núna í fyrsta kastinu til landsbyggðarþingmanna. Það er nú þannig, virðulegur forseti, að í þinginu eru 63 þingmenn, 43 koma frá stjórnarflokkum og 20 frá stjórnarandstöðu. Þetta er mjög mikill munur þar sem stjórnarþingmenn eru með meira en tvo þriðju hluta hér í þinginu og því er eðlilegt að styrkja almennt starfsaðstöðu þingmanna og horfa líka til stjórnarandstöðunnar í þessu sambandi. Ég tel því að forseti þingsins hafi beitt sér skynsamlega í þessu máli í samstarfi við forsætisnefnd þingsins og í samstarfi við þingflokksformenn. Við erum að sjá fyrir endann á þessu átaki í bili þó að við vitum að það kemur meira í kjölfarið. Það á eftir að skoða nefndastarfið enn betur og allir eru sammála um að það eigi að gera. Virðulegur forseti. Ég tel að frekar góð sátt ríki í samfélaginu um þessar breytingar eða alla vega skynja ég það þó maður hafi ekki gert neina sérstaka könnun á því. En miðað við umræðuna fyrir jól þá tel ég að almenningur hafi almennt talið það vera til bóta eins og þingið gerði líka að stytta ræðutíma þingmanna. Maður fann fyrir því umræðunni fyrir jól að því var almennt frekar vel tekið í samfélaginu. Það hefur ríkt skilningur á því. Ég tel líka að það ríki ákveðinn skilningur á því að það geti styrkt lýðræðið á Íslandi að þingmenn fái meiri aðstoð í sínum störfum. Ég skynja það þannig, virðulegur forseti, að almennt séð sé skilningur á þessum breytingum í samfélaginu. Frumvarpið sem við erum að fjalla um er tvær greinar. Frumvarpið er ekki mikið að vöxtum en það er mikilvægt og textinn er almennur, þ.e. kveðið er með almennum orðum á um að alþingismanni er heimilt að ráða sér aðstoðarmann og svo framvegis og að forsætisnefnd setji reglur um hvernig sé staðið að því. Þótt textinn sé almennur þá vitum við að í fyrsta kastinu snúa breytingarnar aðallega að tveimur hópum hérna inni, þ.e. að formönnum stjórnarandstöðuflokkanna sem munu fá svigrúm til að ráða sér aðstoðarmenn og svo snýr þetta líka að þingmönnum landsbyggðarinnar sem munu frá svigrúm til að ráða sér aðstoðarmenn. Þetta er ekki sérstaklega tilgreint með þessum hætti í lagagreininni heldur byggist þessi skilningur á þeim fjárlögum sem við höfum samþykkt eða meiri hlutinn samþykkti fyrir jól. Svigrúmið er eitthvað í kringum 75 millj. kr. og það dugir fyrir þessu, fyrir aðstoðarmönnum fyrir stjórnarandstöðuflokkana og fyrir aðstoðarmönnum handa landsbyggðarþingmönnum. Þegar þetta nýja fyrirkomulag mun ná til allra þingmanna þarf ekki að breyta lagatextanum af því hann er almenns eðlis. Þá verður hægt að taka inn alla þingmenn án lagabreytinga. Þá munu bara reglurnar sem forsætisnefnd setur breytast fyrir utan það að þá munu fjárveitingar hækka. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef kostar núverandi fyrirkomulag sem við erum að fara inn í á næstu dögum í kringum 75 milljónir króna. En nái kerfið líka yfir þingmenn höfuðborgarsvæðisins mundu bætast við í kringum 50 milljónir króna. Það er innan við tvöföldun á því fjármagni sem áætlað er í þetta fyrirkomulag á þessu ári. Ég hef ekki tekið undir það, virðulegi forseti, að við séum að afgreiða þetta mál hérna með hraði og tek undir með þeim sem hafa sagt að við höfum rætt það hér í talsverðan tíma. Það er að mínu mati hið rétta. Við erum með ákveðnar prinsippákvarðanir í þessu máli, þ.e. að ráða aðstoðarmenn og þeir nái til tiltekinna þingmanna í fyrsta kastinu. Það er alveg ljóst að fyrirkomulagið sem við erum að fara inn í mun örugglega taka breytingum. Menn munu fikra sig áfram með þetta mál. Það þarf að ganga í gegnum barnasjúkdóma, ef svo má að orði komast, í upphafi og við þurfum örugglega að breyta fyrirkomulaginu eitthvað í framtíðinni. Menn hafa rætt um hvernig ætti að halda á svona aðstoðarmannakerfi. Sumir hafa fært ágætisrök fyrir því að aðstoðarmennirnir eigi að vera meira eða minna tengdir þingflokkunum. Aðrir hafa fært ágætisrök fyrir því að aðstoðarmennirnir eigi að meira tengdir skrifstofum stjórnmálaflokkanna. En það sem við erum að stefna inn í hér er að aðstoðarmennirnir séu sérstakir aðstoðarmenn þingmanna, einstaklinganna, þ.e. þingmannanna sjálfra og að þingmennirnir hafi svokallað húsbóndavald þannig að aðstoðarmennirnir eru að vinna fyrir þingmanninn sem ræður hann til starfsins þó að þingið haldi svo utan um alla umsýsluna með ráðningarsamningunum. Þetta fyrirkomulag leiðir hugann að ýmsu eins og því að það má alveg sjá fyrir sér að einhverjir aðstoðarmenn gætu farið í framboð gegn sínum þingmanni sem þeir vinna fyrir. Það er ekkert ólíklegt að það komi upp nema menn geri einhvers konar samning um að það verði ekki gert sem ég veit nú ekki hvort þingmenn muni almennt gera. Við höfum svo sem fordæmi fyrir því að aðstoðarmenn ráðherra hafi farið í framboð gegn sínum ráðherra. Það er mjög óvenjulegt en til eru dæmi þess. Eitt atriði sem menn hafa svolítið velt fyrir sér er líka það hvernig aðstoðarmönnum verði beitt innan flokka, af því þeir eru svona tengdir við þingmanninn sinn að þá leiði það svolítið hugann að þeim flokkum þar sem menn gera upp uppröðun flokka sinna í gegnum prófkjör og hvernig aðstoðarmennirnir blandist hugsanlega inn í það. Það er allt of snemmt að segja til um það hvernig það verður. Menn verða bara að reyna að halda á því eins skynsamlega og þeir geta. En það er alveg hægt að færa rök fyrir því að þetta kerfi verði svolítið til þess að verja sitjandi þingmenn af því þeir fá þá meiri kraft til að beita sér í sínum kjördæmum. Það er bara hin hliðin á sama peningi en aðalrökin eru þau að við erum að styrkja lýðræðið og við erum að styrkja þingmennina í sínum störfum fyrir þjóðina og almenning. Virðulegi forseti. Ég tel mjög erfitt að skilgreina hlutverk þessara aðstoðarmanna. Ég held að það sé mjög erfitt. Það er svolítið búið að kalla eftir því. En þingmenn hafa mjög mismunandi þarfir. Í nefndinni kom fram að einhverjir munu þurfa aðstoð við heimasíðugerð meðan aðrir þurfa ekki á því að halda og svo framvegis. Þetta verður bara reynslan að sýna. Það hafa komið rök fram hér og meðal annars hjá síðasta hv. ræðumanni um að hugsanlega væri verið að brjóta gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég vil vekja athygli á því í því sambandi að í minnihlutaáliti hv. þm. Jóns Magnússonar er ekki tekið neitt sterkt til orða en þar er því komið á framfæri að vafi leiki á því að frumvarpið standist jafnræðisreglu íslenskra stjórnskipunarlaga og í ræðu hv. þingmanns kom fram að það væri spurning um hvort þetta bryti í bága við jafnræðisregluna. Ég heyri að hv. þingmaður vill stíga frekar varkárt til jarðar í þessu enda ákváðum við í nefndinni að taka tillit til þessarar gagnrýni sem kom fram um jafnræðið. Til að taka af allan vafa í því sambandi, alla vega að mati meiri hluta nefndarinnar, er sett í greinina samkvæmt breytingartillögu sérstakt ákvæði um að í reglum forsætisnefndar megi kveða á um að þessi heimild sé bundin tilteknum kjördæmum eða tiltekinni stöðu sem alþingismaður hefur í flokki sínum. Þarna er vísað til þess að forsætisnefndin hefur svigrúm til að tiltaka ákveðið kjördæmi eða stöðu þingmannsins í flokki. Og þá er verið að leiða hugann að formönnum stjórnarandstöðuflokkanna. Virðulegi forseti. Ég tel því að málið standist jafnræði hvað þetta varðar. Við athuguðum líka í nefndinni hvernig staðið er að svona aðstoðarmannakerfi annars staðar á Norðurlöndunum. Við fengum yfirlit yfir það og það var kallað eftir upplýsingum frá þjóðþingum hinna Norðurlandanna og við fengum ágætisupplýsingar að ég tel um það. Það kom í ljós að á öllum Norðurlöndunum er svona aðstoðarmannafyrirkomulag ríkjandi, að vísu ekki alveg eins og við erum að stefna í hér. Þar er það tengdara þingflokkunum og skrifstofum stjórnmálaflokkanna en við erum að fara inn í hér. Við erum með þetta alfarið tengt þingmönnunum sjálfum. Það var líka eitt sem mér fannst athyglisvert sem kom fram í skoðun allsherjarnefndar á þessu máli. Það var að á öllum hinum Norðurlöndunum voru aðstoðarmennirnir á vettvangi í höfuðborgunum þar sem þingin eru starfandi. Þeir voru sem sagt ekki í kjördæmunum. En við erum að stefna að því að okkar aðstoðarmenn séu í kjördæmi viðkomandi þingmanna. Það er annars eðlis. Þó það standi ekki í lagagreininni að það sé skylda beint þá er það í greinargerðinni. Mér finnst líklegt að alla vega fyrsta kastið verði þessir aðstoðarmenn í kjördæmunum. Þannig var þetta hugsað í upphafi þó það kunni að breytast og þeir færi sig eitthvað á milli. Það er athyglisvert að ekki hafa allir þingmenn á Norðurlöndunum aðstoðarmenn. Það er af því að sumir þingmenn þar eru það mikið í erlendum samskiptum að þeir telja sig ekki þurfa aðstoðarmenn í sínu þjóðþingi. Það er mjög athyglisvert. Þá treysta þeir meira á sínar flokksskrifstofur og á þingflokkana. En langflestir hafa aðstoðarmenn. Það er líka athyglisvert, virðulegur forseti, að skoða hvaða stuðning stjórnmálaflokkarnir á hinum Norðurlöndunum fá af opinberu fé af því hér hefur það stundum verið til umræðu. Mig langar að nefna nokkrar lykiltölur í því sambandi, virðulegur forseti. Á Íslandi fáum við á hvern þingmann 4,9 millj. kr. í stuðningi af opinberu fé til stjórnmálaflokkanna. Í Danmörku er þessi tala 6,6 milljónir á hvern þingmann, í Svíþjóð 9,8 milljónir á hvern þingmann, í Finnlandi 11,4 milljónir á hvern þingmann og í Noregi 28,3 milljónir á hvern þingmann. Norðmenn eru að greiða langhæst miðað við framlög af opinberu fé á þingmann. Það er alltaf gaman að leika sér að tölum af því að maður getur líka fært rök fyrir því að við erum að fá hlutfallslega meira af því við erum færri íbúar í landi. En ég tel að þessar tölur geti þó sýnt okkur að af því við ætlum okkur að halda hér og höldum uppi sjálfstæðu ríki og erum með eigið þjóðþing þá þurfum við að hafa ákveðinn tilkostnað af því og sinna því með sóma. Þá erum við að mínu mati að fá í framlögum á hvern þingmann mjög lága tölu miðað við þetta. Að mínu mati er ekki hægt að segja að við séum að styrkja stjórnmálaflokkana mikið með opinberu fé á Íslandi. Í reglunum hjá okkur er tekið fram að ekki megi ráða maka til aðstoðar eða nána ættingja. Ég get komið því hér á framfæri við það tilefni að í Evrópuþinginu eru flestir þingmenn með nokkra aðstoðarmenn, kannski tvo, þrjá, jafnvel fjóra og þar ráða þeir nána ættingja. Ég get til dæmis bent á þingmann á Evrópuþinginu sem hefur haft mjög mikil samskipti við Ísland og hefur verið í forustu þingnefndar þar sem hefur sinnt Íslandi. Maki hennar er hennar aðstoðarmaður. Reyndar er hún með fleiri aðstoðarmenn. Þar er það talið sjálfsagt. Það er svona dálítið misjafnt hvernig löndin hafa þetta. Það var rætt í nefndinni um álag og það var líka komið inn á það í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar hér um daginn þegar við ræddum þetta mál, álag á aðstoðarmenn. Eins og við göngum frá þessu er alveg ljóst að greiðslurnar til aðstoðarmanna verða jafnar, þ.e. ákveðin mánaðargreiðsla. En svo er það samkomulag milli þingmanns og aðstoðarmanns hvernig þunganum er skipt á milli mánaða í störfum. Það er til dæmis hægt að hafa það þannig að á sumrin verði minna álag á aðstoðarmanni þó hann fái jöfnu greiðslurnar og svo er þá meira álag á veturna. Það er allt opið í því. Mig langar líka að koma því að framfæri að ég tel mjög líklegt að starfskostnaðurinn sem við gerum ráð fyrir hækki. Ég tel að of lágar upphæðir séu settar í starfskostnaðinn, ferðakostnað innan lands, símkostnað og annað. Einhvers staðar þarf að byrja þannig að við byrjum með þessa tölu sem við höfum verið að vinna með í fjárlögunum en ég tel að þetta þurfi að hækka af því það getur varla verið svo að viðkomandi aðstoðarmaður eigi bara að sitja á einni skrifstofu og ekkert geta hreyft sig nánast neitt frá henni. Í allsherjarnefnd urðu svolítið skemmtilegar umræður um muninn á álagi og vinnu þingmanna í landsbyggðarkjördæmum og á höfuðborgarsvæðinu. Það er þannig, virðulegur forseti, að álagið á þingmönnum á landsbyggðinni er afar mikið. Það er mikil krafa um að þeir séu stöðugt á ferðinni í sínum kjördæmum og hafi samband við fjölmarga sveitarstjórnarmenn, alls kyns félagasamtök, fyrirtæki og svo framvegis, mjög mikil krafa og að mínu mati ansi óréttmæt á margan hátt af því að þingmenn geta ekkert komist yfir þessi stóru kjördæmi landfræðilega séð ásamt því að sinna vel starfi sínu í þinginu. Þetta er mjög mikil krafa og maður skilur líka kjósendur að vilja hitta sína þingmenn sem þeir telja og vita að eru að vinna fyrir sig. Þetta er mjög mikil krafa þannig að maður styður það að þingmenn landsbyggðarinnar fái aðstoðarmenn. Á sama tíma vil ég halda því til haga að það er líka mjög mikið álag á höfuðborgarsvæðinu. Það var nefnt hér í ræðu hv. þm. Jóns Magnússonar um daginn að kjósendur í Suðvesturkjördæmi eru fleiri en kjósendur í Norðvestur- og Norðausturkjördæmi til samans, ef ég vitna nokkurn veginn beint í hv. þingmann. Það þarf að sinna svona miklum fjölda líka. Það er bara gert með öðrum hætti. Við þingmenn á höfuðborgarsvæðinu erum ekki að keyra eins mikið um í okkar kjördæmi og það er ekki eins stórt. En það þarf að sinna þessum fjölda og á ógrynni funda þurfa þingmenn á höfuðborgarsvæðinu að mæta til þess að ná að halda sambandi við eins marga og hægt er. Það er líka að vissu leyti meira fjölmiðlaaðgengi að höfuðborgarþingmönnum hér um helgar þegar þeir eru á vettvangi þar sem meðal annars sjónvarpsþættir eru teknir upp. Það er að einhverju leyti meira fjölmiðlaaðgengi að þeim þó það sé ekki mjög mikið. Ég tel að það verði að koma sama fyrirkomulag fyrir þingmenn höfuðborgarsvæðisins og það er sérstaklega tilgreint í greinargerðinni eða nefndarálitinu, vildi ég sagt hafa virðulegur forseti. Þar er alveg sérstaklega tilgreint að næst eigi að taka fyrir hér í fjárlagagerðinni aðstöðu þingmanna á höfuðborgarsvæðinu þannig að þegar það er búið þá verði sama fyrirkomulag komið á fyrir alla þingmenn landsins og fulls jafnræðis gætt í því. Ég vil ljúka minni ræðu, virðulegi forseti, á því að segja að ég tel að þetta sé mjög gott skref og brýnt að taka það. En á sama hátt tel ég að við þurfum að líta til þingmanna höfuðborgarsvæðisins í framhaldinu. Svo þurfum við líka að klára að styrkja nefndastarfið sem er mikill vilji til að gera hjá öllum þingflokkum.

Forseti. Því kem ég hér upp að ég skildi ekki alveg röksemdafærslu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur þegar hún tók með sínum hætti undir efasemdir hv. þm. Jóns Magnússonar, að frumvarpið kynni að stangast á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, og sagði að eftir umræður í allsherjarnefnd hefði meiri hlutinn ákveðið að tryggja með einhverjum hætti að jafnræðisreglan yrði ekki brotin og lagt til breytingartillögur á frumvarpinu. Ég skil sem sé ekki með hvaða hætti breytingartillögur hv. þingmanns og félaga hennar í meiri hluta allsherjarnefndar eiga að tryggja að jafnræðisreglan sé ekki brotin og óska eftir skýringum á því.

Virðulegur forseti. Í frumvarpinu, eins og það var við 1. umr., var almennt sagt í texta að alþingismanni væri heimilt að ráða sér aðstoðarmann og að greiðslur til hans ættu að fara eftir nánari reglum sem forsætisnefnd Alþingis setti og veitt væri á fjárlögum á hverju ári, ekkert meira, þannig var frumvarpið þegar það kom inn. Í umræðum í allsherjarnefnd var þetta rætt mjög mikið. Sumum þingmönnum finnst frumvarpið óréttlátt - landsbyggðarþingmenn fá aðstoðarmenn en ekki þingmenn af höfuðborgarsvæðinu - og telja að frumvarpið eigi ekki að bjóða upp á slíka mismunun. Allsherjarnefnd setur því fram tillögu að breytingu á þessari lagagrein og hún hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Í reglum forsætisnefndar má kveða á um að heimildin sé bundin tilteknum kjördæmum eða tiltekinni stöðu sem alþingismaður hefur í flokki sínum.“ Allsherjarnefnd skýtur því þarna inn að forsætisnefnd geti ákveðið að heimild til að ráða sér aðstoðarmenn gildi um þingmenn úr tilteknum kjördæmum, þ.e. landsbyggðarkjördæmunum, eða í tiltekinni stöðu, t.d. sem formaður stjórnarandstöðuflokks. Ef þetta verður samþykkt telur meiri hlutinn í nefndinni að kveðið hafi verið upp úr um það að forsætisnefnd hefur heimild til að velja úr hópi þingmanna, hvort sem mönnum finnst það óréttlátt eða ekki, að með þessum breytingum standist það jafnræðisregluna.

Forseti. Nú er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir miklu þingreyndari en ég en fyrir mér lítur þetta þannig út að frumvarpið sjálft geri ráð fyrir jafnræði að þessu leyti í frumvarpstextanum. Þar segir að alþingismanni sé heimilt að ráða sér aðstoðarmann eftir nánari reglum sem forsætisnefnd Alþingis setur. Ég geri ráð fyrir að flutningsmenn frumvarpsins reikni með því að forsætisnefnd setji þær reglur í samræmi við venjur og reglur í stjórnsýslunni og hafi í heiðri grundvallarreglur stjórnarskrárinnar við það þó að í greinargerðinni hafi meiri hluti allsherjarnefndar sýnilega skriplað á skötunni gagnvart því, að áliti hv. þm. Jóns Magnússonar, að áliti hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og að mínu áliti, að þetta kunni að stangast á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ráð meiri hluta allsherjarnefndar í þessu efni hefðu átt að vera þau að taka það skýrt fram í nefndaráliti sínu, sem síðan yrði staðfest með meiri hluta atkvæða hér að forsætisnefnd hefði ekki - ekki, hæstv. forseti - leyfi til að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og mismuna þingmönnum, og kjósendum, eftir því úr hvaða kjördæmi þeir eru kosnir. Það gerir meiri hluti allsherjarnefndar ekki heldur ætlar hann að leysa málið með þeim hætti að láta Alþingi samþykkja sérstaka heimild til forsætisnefndar um að ganga í berhögg við þessa ágætu jafnræðisreglu í stjórnarskránni. Samkvæmt mínum skilningi getur þingið ekki gert það, stjórnarskrárgjafinn er æðri en þingið og þingið getur ekki sett lög sem brjóta stjórnarskrána. Ef það gerir það verður því hált á því fyrr eða síðar. Það er þetta sem ég geri kröfu um að meiri hluti allsherjarnefndar og meiri hluti Alþingis og raunar allir alþingismenn virði.

Virðulegur forseti. Það er alla vega ljóst að meiri hluti allsherjarnefndar telur að frumvarpið brjóti ekki í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og sérstaklega er sett inn tillaga til að hafa það algjörlega skýrt að forsætisnefndin getur valið úr, t.d. að heimildin nái til þingmanna landsbyggðarkjördæma eins og til stendur.  Ég get líka bent á að ýmsar greiðslur til þingmanna á landsbyggðinni fara ekki til þingmanna á höfuðborgarsvæðinu en auðvitað er kostnaður þar á móti, bílastyrkir, styrkir til búsetu o.s.frv., sem er ósköp eðlilegt. Við teljum því að þetta standist algjörlega. Við tökum það hins vegar inn í nefndarálit okkar að við teljum að þetta sé bara fyrsta skrefið og það var líka staðfest í ræðu virðulegs forseta við 1. umr. málsins, þetta er fyrsta skrefið. Meiri hlutinn í nefndinni vill - og ég veit að þeir sem ekki eru í meiri hlutanum, hv. þm. Jón Magnússon þar á meðal, telja að það sé mjög til bóta - að kerfið nái til þingmanna á höfuðborgarsvæðinu líka og unnið verði að því í fjárlagagerð næsta árs. Af því að hv. þm. Mörður Árnason er í Samfylkingunni vil ég taka fram að fulltrúi Samfylkingarinnar í allsherjarnefnd er á meirihlutaálitinu. Það er því alveg skýrt hjá meiri hlutanum að málið stenst og það hefur batnað í meðförum allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Það hefur oft áður komið fram hér úr ræðustóli Alþings að tiltekið frumvarp sem er til umræðu brjóti í bága við stjórnarskrá, ýmis ákvæði hennar svo sem fullveldisákvæði eða jafnræðisreglu. Skýrasta dæmið er auðvitað EES-samningurinn sem var samþykktur fyrir 14 árum eða svo. Þá voru margir á þeirri skoðun að í honum fælist of mikið framsal til yfirþjóðlegra stofnana, að það samrýmdist ekki stjórnarskránni. Engu að síður er samningurinn lög og hefur verið það alla tíð. Enginn hefur látið á það reyna hvort það mat er rétt eða ekki. Staðreyndin er sú að Alþingi metur sjálft hvað það telur standast stjórnarskrá eða ekki og þingmenn verða einfaldlega að gera það upp við sig og greiða atkvæði samkvæmt því. Síðan er möguleiki á að fara með það fyrir dómstóla ef menn telja ástæðu til. Ég er á þeirri skoðun að ásakanir um að það mál sem hér er til umræðu brjóti í bága við jafnræðisreglur stjórnarskrárinnar séu út í hött, séu fráleitar og eigi ekki við nokkur rök að styðjast. Það að aðstaða þingmanna sé mismunandi felur ekki í sér brot á jafnræðisreglu. Það hlýtur alltaf að byggjast á hinum breytilegu aðstæðum. En ákvörðunin um breytilegar greiðslur eða aðstöðu byggjast á forsendum sem rökstyðja það. Áðan var nefnt að ýmsar greiðslur til þingmanna eru breytilega eftir kjördæmum. Það er ekki brot á jafnræðisreglu að mínu mati. Ég hef engan heyrt halda því fram að svo sé. Þær eru rökstuddar með því að aðstæður þingmannanna eru mismunandi eftir kjördæmum og til þess að jafna mismunandi aðstæður eru þær settar á. Jöfnunin sjálf getur ekki verið brot á jafnræðisreglu. Það á við í þessu máli, um aðstoðarmenn alþingismanna á landsbyggðinni, að það er úrræði til jafna aðstöðu sem varð landsbyggðarþingmönnum í óhag við kjördæmabreytinguna fyrir átta árum. Þess vegna getur það ekki verið brot á jafnræðisreglu að draga úr óhagræði og mismunun sem varð með þeirri ákvörðun. Það er satt að segja fráleitt. Ég vil aðeins rifja upp forsöguna í þessum efnum til að koma henni að í þessari umræðu. Þegar stjórnarskrárbreytingin var undirbúin var skipuð nefnd sem gerði tillögu um kjördæmabreytinguna. Fyrir henni fór Friðrik Sophusson, fyrrverandi ráðherra, og aðrir í henni voru Geir H. Haarde, Valgerður Sverrisdóttir, Guðmundur Árni Stefánsson, Svavar Gestsson og Guðný Guðbjörnsdóttir, allt saman þingmenn á þeim tíma. Þau skiluðu af sér skýrslu með tillögum og sögðu í þeirri skýrslu að helstu röksemdir gegn því að stækka landsbyggðarkjördæmin, sem var tillaga nefndarinnar, að sameina landsbyggðarkjördæmi og fækka þingmönnum landsbyggðarinnar, væru að stækkun kjördæmanna ylli því að erfiðara yrði að halda uppi persónulegum samskiptum milli þingmanna og kjósenda. Breytingin gerði aðstæðurnar þyngri fyrir landsbyggðarþingmenn með því að sameina kjördæmi sem áður voru þrjú, Vesturland, Vestfirði og Norðurland vestra, í eitt kjördæmi. Áður voru í þeim 15 þingmenn en eftir breytinguna var lagt til að þeir yrðu 10. Hver þingmaður hafði því stærra svæði og fleiri kjósendum að sinna en áður. Álagið í starfi þeirra jókst. Hið sama gilti um Norðausturkjördæmið sem var að meginhluta sameinað úr Norðurlandi eystra og Austurlandi. Suðurkjördæmi varð til úr Suðurlandi, Suðurnesjum, sem voru hluti af Reykjaneskjördæmi og hluta af Austurlandskjördæmi í Austur-Skaftafellssýslu. Hins vegar var kjördæmið á höfuðborgarsvæðinu minnkað þannig að þingmenn sem voru þingmenn Reykjaneskjördæmis og urðu þingmenn Suðvesturkjördæmis höfðu minna starfssvæði, færri kjósendum að sinna. Hið sama gerðist hjá þeim sem höfðu verið þingmenn Reykjavíkur. Það var líka verið að minnka hjá þeim vegna þess að Reykjavík var skipt í tvennt. Þannig að breytingin varð sú að starfið þyngdist og starfsskyldur hjá þingmönnum landsbyggðarkjördæma en þær minnkaðar á þingmönnum höfuðborgarsvæðisins. Þess vegna ræddu menn þessa hluti. Það kemur einmitt fram í tillögum þessarar nefndar sem ég minntist á, um starfsaðstöðu þingmanna, ég vil leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta: „Verði tillögur nefndarinnar að lögum er ljóst að aðstaða þingmanna til að sinna kjósendum í hinum landfræðilega stærri kjördæmum verður önnur en áður. Með hliðsjón af því hvetur nefndin til að aðstoð við þingmenn úr þessum kjördæmum verði aukin, t.d. þannig að þingmenn fái styrk til að njóta liðsinnis starfsmanns eða til annars konar aðstoðar.“ Þetta var tillaga nefndar þessara alþingismanna og enginn þeirra hélt því fram, svo mig reki minni til, að þessi tillaga væri brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Skipuð var önnur nefnd til að útfæra þær hugmyndir sem nefndin setti fram undir forustu Friðriks Sophussonar. Í henni voru Einar K. Guðfinnsson, sem var formaður, Tómas Ingi Olrich, Magnús Stefánsson, Kristján L. Möller, Svavar Gestsson, Steingrímur J. Sigfússon og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir - allt þáverandi þingmenn eða verðandi þingmenn, skulum við segja. Nefndin gerði tilraun til að útfæra hugmyndir nefndar Friðriks Sophussonar og lagði til sérstakar tillögur um starfsaðstöðu þingmanna, að hinum 30 þingmönnum landsbyggðarkjördæmanna yrði lögð til vinnuaðstaða í kjördæmunum og að þeir gætu ráðið til sín starfsmenn samkvæmt eftirfarandi reglum, með leyfi forseta: „Fyrir hvern einn þingmann hvers stjórnmálaflokks í kjördæmi komi einn starfsmaður. Fyrir hvern þingmann umfram einn komi hálfur starfsmaður. Nánara fyrirkomulag verði í höndum þingmanna.“ Tillaga nefndarinnar var um aðstoðarmenn fyrir þingmenn en tillaga forsætisnefndar núna nemur ekki nema um helmingi af þeim stöðugildum sem nefndin undir forustu Einars K. Guðfinnssonar lagði til. Nefndin lagði enn fremur til að um ráðningu, kjör og starfsaðstæður þessara aðstoðarmanna giltu eftirfarandi reglur, með leyfi forseta: „Starfsmennirnir eru ráðnir af þingmönnum hvers flokks í hverju kjördæmi og hafi aðsetur þar sem þingmennirnir ákveða. Laun aðstoðarmanna verði greidd af skrifstofu Alþingis og þeir njóti sömu réttinda og starfsmenn þingsins, hafi aðgang að þjónustu skrifstofunnar eins og aðrir starfsmenn þingsins. Starfsaðstaða, rekstrarkostnaður svo sem sími, ferðakostnaður og fleira verði greitt eftir ákveðnum reglum sem forsætisnefnd og formenn þingflokka ákveða. Nefndin hvetur til þess að aðstoðarmennirnir verði fólk með góða menntun, geti starfað sjálfstætt, til að mynda gert drög að þingmálum og þingræðum.“ Í niðurlagi tillagna þessarar nefndar segir, með leyfi forseta: „Þannig má segja að í senn sé verið að bæta starfsaðstöðu þingmanna á landsbyggðinni, treysta samband þingmanna og kjósenda og efla starfsemi þingflokkanna.“ Þetta eru alveg skýrar tillögur sem komu fram í samstarfi og samkomulagi milli allra flokka. Þeir flokkar sem ekki standa að því núna að samþykkja þetta frumvarp sem við ræðum muna eftir því hverjir lögðu þetta til. Þetta er eðlilegt, þegar þingmenn þjóna mjög víðfeðmu landsvæði þar sem fólk býr í mörgum þéttbýliskjörnum og starfsskyldur þeirra felast í að mæta á ráðstefnur, fundi og atburði í kjördæminu, þá komast menn ekki yfir það. Þess vegna er þetta komið til. Tíminn sem fer í ferðalög, til að vera við einstaka atburði á mörgum stöðum í kjördæminu er tekinn frá annarri vinnu sem þingmaðurinn þarf að sinna, t.d. undirbúningi mála. Þess vegna er lagt er til að aðstoðarmennirnir hafi möguleika á að bæta úr þessu. Þetta sem er ástæðan fyrir tillögum um aðstoðarmenn þingmanna dreifbýliskjördæma. Ef menn ætla sér, sem mér finnst ekki óeðlilegt, að útfæra þessa hugmynd yfir alla þingmenn Alþingis þá verða menn samt alltaf að hafa í huga að mismunandi aðstaða er áfram fyrir hendi. Ef svo fer í næsta skrefi að samþykkt verður að ráða aðstoðarmenn fyrir þingmenn á höfuðborgarsvæðinu, segjum t.d. í hálfu starfi, þá ættu þingmenn dreifbýliskjördæmanna að hafa það hálfa starf plús þann þriðjung sem hér er lagt til, vegna mismunar á starfsaðstöðu þeirra. Hann er áfram fyrir hendi. Það var ekki deilt um þetta á Alþingi á þessum tíma, hvorki út frá stjórnarskránni né efnislega vegna þess að allir stjórnmálaflokkar stóðu að þessum tillögum, þar á meðal hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Í umræðum í þinginu um stjórnarskrárbreytinguna og kjördæmabreytinguna var einn þingmaður sem fann að því að fækka þingmönnum landsbyggðarinnar í staðinn fyrir að bjóða þeim aðstoðarmenn og taldi að það ekki nógu góð býtti. Hann taldi betra að hafa þingmenn dreifbýlisins jafnmarga og þeir þá voru en það sem í boði var. Í andsvari við þann þingmann sem þáverandi forsætisráðherra fór í, Davíð Oddsson, segir ráðherra, með leyfi forseta: „Mér finnst nú satt best að segja dálítið undarlegt af landsbyggðarþingmanni að finna að því að verið sé að auka aðstoð við þingmenn úti á landi. Þingmenn hafa fengið á undanförnum 20 árum, frá því að ég var þingfréttaritari hér uppi, gríðarlega aukna aðstoð. Ekki einn mann, ekki tíu menn heldur tugi manna, kannski 60–70 manns sem aðstoða þingmenn hér - með einum eða öðrum hætti eins og sagt er - sem ekki var áður. Og þeir eru allir staðsettir í Reykjavík. Síðan kemur þessi ágæti landsbyggðarþingmaður, sem ég ber virðingu fyrir, og finnur að því að eitthvað af slíkri aukinni aðstoð, sem er auðvitað að aukast eins og við höfum séð, verði staðsett fyrir þingmenn úti á landi. Ég sem þingmaður Reykvíkinga sé ekki ofsjónum yfir því.“ Þetta sagði þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, forsætisráðherra og þingmaður Reykvíkinga. Þannig að það var ekki deilt um þetta. Það var ekki deilt um þetta efnislega. Þvert á móti var samkomulag um þetta. Eftir þingkosningarnar 1999 var kjördæmabreytingin staðfest og í framhaldinu sett ný lög um kosningar til Alþingis, sem eðlilega þurfti að gera. Sérstök nefnd gerði tillögur um þá kosningalagabreytingu. Sú nefnd var undir forustu núverandi hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haardes, og aðrir í nefndinni voru hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, Guðmundur Árni Stefánsson, Kristinn H. Gunnarsson og Steingrímur J. Sigfússon. Í skilabréfi þeirrar nefndar, sem er dagsett 27. mars árið 2000, segir í lok bréfsins, með leyfi forseta: „Í samræmi við tillögur nefndar um endurskoðun kjördæmaskipunar og tilhögun kosninga til Alþingis skipuðu þér nefnd undir forustu Einars K. Guðfinnssonar alþingismanns til þess að fjalla um aðgerðir til að styðja og styrkja búsetu á landsbyggðinni og um starfsaðstöðu þingmanna þar. Nefnd þessi undir forustu Einars hefur skilað tillögum þar sem ýmsum aðgerðum í þessu skyni er forgangsraðað. Nefndin“ - þ.e. nefnd Geirs H. Haardes - „leggur ríka áherslu á að tillögum þessum verði fylgt eftir og þeim hrint í framkvæmd á skipulegan hátt.“ Þannig er forsaga málsins, virðulegi forseti. Mér finnst að menn mættu gjarnan kynna sér hana áður en þeir fella þunga dóma um ósanngirni í garð þingmanna á höfuðborgarsvæðinu. Þeir sem hafa helst fundið þessu máli eitthvað til foráttu mættu gjarnan kynna sér forsögu málsins áður en þeir segja nokkuð frekar um þessi mál í líkingu við það sem hér hefur verið sagt. Hér hefur ýmislegt verið sagt sem mér finnst mjög ómaklegt og ekki rétt. Því hefur verið haldið fram að brotið yrði gegn jafnræðisreglu. Því hefur verið haldið fram að með frumvarpinu sé opnað fyrir geðþóttaákvarðanir forsætisnefndar og meiri hluta Alþingis, eins og var tekið til orða. Mér finnst að alþingismenn sem tala þannig um eigin stofnun, um ákvarðanir sem eru teknar hér sem geðþóttaákvarðanir, ættu að hugsa betur það sem þeir að segja áður en þeir láta slík orð frá sér fara. Það má auðvitað hafa ýmsa skoðun á því sem Alþingi ákveður hverju sinni, t.d. í fjárlögum. En frumvarpið sem hér er til umræðu byggist allt á því sem er ákveðið í fjárlögum síðar varðandi fjárveitingarnar. Einhverjum kann að finnast að það sem Alþingi ákveður í þeim efnum sé ekki rétt. En mér finnst nokkuð langt gengið að halda því fram að það séu geðþóttaákvarðanir. Þegar menn tala um geðþóttaákvarðanir þá tala menn niður ákvörðunina. Þá er beinlínis sagt að ákvörðunin sé ómálefnaleg og röng, að menn taki eina ákvörðun þegar þessir eiga í hlut en aðra ákvörðun þegar einhverjir aðrir eiga í hlut. Þannig eiga þingmenn ekki að tala nema þeir geti beinlínis fært rök fyrir því. Mér finnst menn ekki bæta sig með svona tali. Það er enginn sem upphefur sjálfan sig með því að tala félaga sína í þinginu niður. Ég leyfi mér að segja það, virðulegi forseti, af því að þetta hefur ítrekað fallið úr ræðustól í umræðu um þetta þingmál. Mér finnst ósanngjarnt að tala um ákvarðanir forsætisnefndar sem geðþóttaákvarðanir. Því er haldið fram að víðtækt framsal á valdi til forsætisnefndar felist í frumvarpinu. Það má út af fyrir sig segja það. Það er framsal af því að forsætisnefnd er heimilað að taka tilteknar ákvarðanir. Það má kannski hafa skoðun á því hvort það sé víðtækt eða ekki. En það er hins vegar ekki óalgengt. Það eru mörg dæmi um lagasetningu þar sem einstaka aðila er falin heimild til að taka tilteknar ákvarðanir sem mælt er fyrir um hverju sinni. Mér finnst frágangur málsins því ekki í neinu ósamræmi við að sem tíðkast á Alþingi. Frumvarpstextinn er fremur almennur og skýtur stoðum undir það að hægt sé að ráða aðstoðarmenn fyrir hvern og einn alþingismann. Það er kannski kjarni málsins. Þeir sem eru þeirrar skoðunar að ósanngjarnt sé að aðstoðarmannakerfi sé bara fyrir landsbyggðarþingmenn geta raunverulega ekki greitt atkvæði gegn þessu máli vegna þess að það heimilar jafnt fyrir þá að ráða aðstoðarmenn. Ef menn greiddu atkvæði gegn frumvarpinu, hvað væru menn þá að segja? Þá segja menn væntanlega að menn vilji yfir höfuð ekki að ráðnir verði aðstoðarmenn. Það er út af fyrir sig sjónarmið. Ég er ekkert að segja að menn geti ekki haft það sjónarmið. En þá er eins gott að menn viti hvað þeir eru að gera athugasemdir við. Þá stendur málið um hvort taka eigi upp þetta kerfi eða ekki. Þá hefur verið sagt í umræðunni að þjóðþingið standi veikt gagnvart framkvæmdarvaldinu og því sé ekki gott kerfi að hafa þetta svona, að betra sé að hafa þetta einhvern veginn í þá veru að þetta væru starfsmenn þingflokka eða starfsmenn nefndasviðs. Ég er ekki viss um, þótt það sé örugglega hvort tveggja ágætt, að það sé frekar til þess fallið að styrkja þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held þvert á móti að þessi leið, að styrkja þingmanninn í starfi hans, sem einstakling, sé sterkasta vopnið til að styrkja þingið gegn framkvæmdarvaldinu. Þingmaðurinn á ekkert undir öðrum í þeim efnum með sinn aðstoðarmann. Hann á ekkert undir forustu flokksins. Hann á ekkert undir forustu þingflokksins og enginn getur sett honum stólinn fyrir dyrnar varðandi það að ráða sér aðstoðarmann og sækja sér þessa aðstoð. Þetta styrkir þingmanninn fyrst og fremst. Það finnst mér kannski einn mesti kosturinn við þetta mál.

Forseti. Vegna upphafsorða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar er rétt að taka fram að við sem höfum efasemdir um að þetta frumvarp standist jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar erum sennilega fæst á þeirri skoðun hið sama gildi um reglur um starfskostnað og ferðakostnað sem hér eru settar. Þar er um fullkomlega málefnalegar forsendur að ræða. Menn þurfa að ferðast um kjördæmi sitt og hafa væntanlega meiri kostnað af slíkum ferðum en þingmaður í borginni, t.d. í norðurkjördæminu í Reykjavík sem nær yfir þetta hús. Þegar um slíkan mismun er að ræða er hin almenn skoðun sú að hann verði að vera byggður á málefnalegum forsendum. En þær málefnalegu forsendur eru ekki fyrir hendi í þessu frumvarpi, greinargerðinni, breytingartillögum meiri hluta allsherjarnefndar eða í rökstuðningi með þeim. Þar kemur hvergi fram hvaða störf þessi aðstoðarmaður eigi að hafa með hendi utan þess að forsætisnefnd hefur samkvæmt þeim textum sem hér liggja frammi kveðið á um að aðstoðarmaðurinn verði heima í héraði, sem tryggir að minnsta kosti að honum sé ókleifara en ella að aðstoða þingmanninn í þeim störfum sem fara fram á þinginu sjálfu. Það er m.a. þetta sem er órökrétt við málflutninginn allan. Ég bið um rök hv. þingmanns fyrir því gati sem hér hefur myndast um hinar málefnalegu forsendur fyrir því að landsbyggðarþingmaður eigi að hafa einum þriðja meira af aðstoðarmanni en þingmaður á höfuðborgarsvæðinu, eins og fram kom í máli hans.

Virðulegi forseti. Þær hafa komið fram í ræðunni. Ég fór yfir það, breytingarnar sem urðu á kjördæmaskipaninni og hvað þær leiddu af sér fyrir starfsaðstöðu þingmanna í dreifbýliskjördæmunum. Þeir þurfa að verja meiri tíma en áður til ferðalaga. Þeir þurfa að fara á fleiri staði en áður til þess að sinna sínu starfi, hvort sem það er að sækja ráðstefnu eða halda sjálfir fundi og tíminn sem fer í þetta er tekinn frá öðrum störfum og þess vegna þurfa menn aðstoðarmenn til þess að bæta sér það upp. Þingmaður sem áður var þingmaður í Norðurlandi vestra er nú þingmaður fyrir þrjú kjördæmi sem áður voru, Norðurland vestra, Vestfirði og Vesturland. Það eru yfir 20 þéttbýlisstaðir á þessu svæði. Þingmaður sem ætlar að sinna sínum kjósendum með einhverjum hætti þarf að fara á alla þessa staði. Þingmaður í Reykjavík norður heldur bara einn fund. Þá er hann búinn að gefa öllum sínum kjósendum kost á að koma þannig að það eru bara ólíkar aðstæður og það eru málefnalegar aðstæður, virðulegi forseti. Allir þeir sem hafa komið að þessu máli á forstigum þess, hvort sem var í nefnd Friðriks Sophussonar eða nefnd Einars K. Guðfinnssonar eða fyrrverandi formenn stjórnmálaflokkanna sem þá voru á vettvangi, hafa allir samþykkt þetta mál, staðið að því og mælt fyrir því þannig að mér finnst það vera nokkuð sterk rök þegar þeir telja að þetta - ja, með því hljóta þeir að telja að þetta standist ákvæði stjórnarskrár eins og það sem hv. þingmaður er hér að velta upp.

Forseti. Það kann að vera að það séu góð rök fyrir hv. þm. Kristin H. Gunnarsson og hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að Davíð Oddsson hafi sagt þetta og Friðrik Sophusson hafi sagt hitt og ég fagna því auðvitað ef það eru sérstök rök með málinu að samfylkingarmenn hafi verið með í tilteknum meiri hluta eða jafnvel í hópi flutningsmanna. Það hafa hins vegar ekki, þrátt fyrir tilraunir hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, komið fram málefnaleg rök með því að landsbyggðarmenn þurfi meira á aðstoðarmönnum að halda en áður. Forsætisnefnd hefur lagt til að aðstoðarmennirnir séu bundnir vistarbandi í kjördæmunum. Þeir eiga ekki að hafa starfsaðstöðu hér. Það lýsir þeirri hugsun að þeir eigi að hafa með höndum eitthvert það starf í kjördæmunum sem menn þurfi á að halda. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefnir það hins vegar að aðstoðarmennirnir eigi í raun að vinna þingleg störf meðan þingmennirnir eru að hitta fólk í kjördæmunum þá á þeim forsendum að aðstoðarmaðurinn geti ekki komið í staðinn fyrir þingmann sem er að störfum í kjördæmi enda er það eðlilegt. Ég efast um að kjósendur vilji hitta aðstoðarmanninn. Ég held að þeir vilji hitta þingmanninn sjálfan. Ef það á að bæta þingmönnunum í landsbyggðarkjördæmunum upp þann mun sem þarna kann að vera á sé ég ekki betur en það eigi að gera það með aukinni aðstoð við þá að geta farið í þessar ferðir og fjarfundarbúnaði og öðrum samskiptamöguleikum fyrir utan að bæta samgöngur almennt og stuðla að betra mannlífi á landsbyggðinni. Ég tel að málefnaleg rök hafi ekki komið fram fyrir þessum þriðjungsmun og þessi rök eru ákaflega mikilvæg vegna þess að þar stendur hnífurinn í jafnræðiskúnni hvað stjórnarskrána varðar og þá er ekki um þessa venjulegu stjórnarskrárdeilu að ræða heldur eðlilega sanngirni 

Virðulegi forseti. Það er svo sem erfitt að halda áfram umræðum frekar en orðið er. Mér heyrist að hv. þingmaður sé bara ákveðinn í því að vera á móti þessu og það er allt í lagi. Það er bara hans skoðun. Hin málefnalegu rök liggja í því sem fram hefur komið, þ.e. annars vegar að fá aðstöðu til þess að vinna upp tapaðan tíma sem þarf og síðan aðstöðu fyrir mann til að aðstoða þingmanninn við að sinna störfum í kjördæmi sem er svo víðfeðmt að þingmaðurinn getur ekki gert það með góðu móti einn eins og áður var. Þetta eru hinar málefnalegu ástæður. Til þess að fá frekari útskýringu á þeim bendi ég hv. þingmanni á að ræða við Guðmund Árna Stefánsson sem var einn af þeim sem lögðu þetta til eða Kristján L. Möller sem var annar sem lagði þetta til. Ég býst við að þeir hljóti að geta bætt úr ef eitthvað skortir á upplýsingar  
            

Frú forseti. Ég verð nú að segja að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kemur hér og ávítar þingmenn fyrir að tala niður til annarra. Mér fannst hv. þingmaður í ræðu sinni tala afskaplega mikið niður til margra þingmanna og geri athugasemd við það. Það er hægt að hafa mörg orð um forsögu málsins sem margir þekkja betur en aðrir. Að sjálfsögðu þegar það er haft í huga hefði auðvitað verið eðlilegt að ganga frá því samkomulagi sem þá var gert á sínum tíma í tengslum við kjördæmabreytinguna. Það var ekki gert og það er að mínu mati ómálefnalegt að tengja það síðar á síðari stigum eins og gert var hér á hv. Alþingi við aðrar breytingar sem lúta að vinnubrögðum í þingsal og þingsköpum. Það er mjög ómálefnalegt að gera það. En það var engu að síður gert. Ég vil aðeins segja út af þessu með jafnræðisregluna: Ég er þeirrar skoðunar að í raun sé meiri hluti allsherjarnefndar að bíta höfuðið af skömminni með breytingartillögum sínum vegna þess að í fyrsta lagi er tekið undir það að það kunni að vera efasemdir um að þessar breytingar standist jafnræðisregluna - það kom fram í máli meðal annars þingmanna hér áðan - og hvað gerir þá allsherjarnefndin? Jú, í raun og veru skrifar hún það inn í frumvarpið að það megi mismuna. Sem sagt, hún heldur að hún geti sett undir lekann sem hugsanlega brot á jafnræðisreglunni er með því að skrifa það inn í textann að það megi mismuna þingmönnum. Ég botna ekki svona. Þetta er algerlega ofvaxið mínum skilningi. Síðan vil ég líka segja að þegar verið er að tala um mismunandi aðstöðu þingmanna höfuðborgarsvæðisins, Reykjavíkurkjördæmanna beggja og Suðvesturkjördæmis annars vegar og landsbyggðarkjördæmanna hins vegar, þá má segja að aðstöðumunurinn sé mikill ef viðmiðið hjá hv. þingmanni eru ferkílómetrarnir sem hann á að dekka en ekki fjöldi íbúanna eða fjöldi kjósenda. Það vill nefnilega þannig til að það er ekki eins og þingmaðurinn segir að hér haldi þingmenn til dæmis í Reykjavík bara einn fund á meðan í landsbyggðarkjördæmunum þurfi menn að fara mikið á milli. Á þá þingmaður eins og ég til dæmis fyrir Reykjavíkurkjördæmi norður að halda bara einn útifund í Laugardal og halda að ég nái þar með til allra íbúa þessa svæðis? Þetta er auðvitað bara fullkomið rugl. Hins vegar geta kannski verið aðrar aðstæður og leiðir og aðferðir sem menn verða að nota til að mæta og ná til sinna kjósenda og þá á að taka tillit til þess. Það er ekki gert hér í þessu samhengi.

Virðulegi forseti. Það er ólíku saman að jafna ef annars vegar allir íbúar kjördæmisins búa á örfáum ferkílómetrum eða dreifa sér yfir mjög stórt svæði og mörg mismunandi byggðarlög. Það eru bara mismunandi aðstæður sem er eðlilegt að taka tillit til. Það finnst hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og þess vegna skrifar hann undir þetta álit sem ég var að rekja hér, árið 2000 og hitt álitið sem ég rakti, árið 1999. Ég minni á greinargerð þingflokks Vinstri grænna frá því í desember núna fyrir síðustu jól, 3. desember, þar sem fjallað er um þingskapafrumvarpið sem þá var uppi. Í þeirri greinargerð segir að það eigi ekki að blanda breytingum á þingsköpum saman við starfsaðstæður þingmanna sem lagt er til að bæta og, með leyfi forseta, segir í þessum texta sem er hér birtur í nefndaráliti hv. þm. Atla Gíslasonar: „... að réttindi stjórnarandstöðunnar að þessu leyti eigi að vera föl fyrir smávægilegar lagfæringar sem löngu átti að vera búið að grípa til á starfsaðstæðum þingmanna eða til þess að efna níu ára gömul loforð tengd síðustu kjördæmabreytingu.“ Svo kemur, virðulegi forseti: „Bættar starfsaðstæður þingmanna eru auðvitað sjálfstætt mál og þær á að bæta óháð breytingu á lögum um þingsköp.“ Sjálfstætt mál, segir hér 

Hæstv. forseti. Þingmaðurinn verður náttúrlega að hlusta á það sem sagt er. Ég sagði ekki orð um að ég styddi ekki þetta frumvarp. Ég sagði ekki orð um það að mér þætti ekki mikilvægt að bæta aðstöðu þingmanna, ekki orð. Það sem ég var að segja er að sú breyting sem allsherjarnefndin leggur til, þ.e. ég tel að hún setji ekki undir lekann sem kemur fram meðal annars frá þingmanni Frjálslynda flokksins, Jóni Magnússyni, að þetta ákvæði standist ekki jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar. Það er það sem ég er að segja. Ég tel að sú breytingartillaga setji ekki undir þann leka, þvert á móti, hún bíti höfuðið af skömminni. Það breytir engu um það að ég  Ég vil hins vegar segja líka að mér finnst þetta vera kannski aðeins umhugsunaratriði hvort kjördæmaskipunin sem slík sé ekki bara alveg ómöguleg og hvort þessi stóru víðfeðmu kjördæmi séu ekki í raun algjör tímaskekkja. Það er fullt tilefni og ástæða til þess að taka aðeins á því. Eins er skipting Reykjavíkur í tvö kjördæmi. Ég er þeirrar skoðunar að hún sé algjört rugl. Það breytir ekki því að þingmenn þurfa að sjálfsögðu að hafa góðan aðbúnað til að sinna sínum störfum óháð því hvort þeir hafa um langan veg að fara til að sinna sínum kjósendum eða hvort það er mikill fjöldi og þarf að ná til þeirra með öðrum hætti eins og á væntanlega við í ríkara mæli hér á þessu svæði en vítt og breitt um landið. Ég segi bara, virðulegur forseti: Það er fyrst og fremst þetta sem ég er að gagnrýna, ekki það að menn séu að reyna að bæta aðstöðu þingmanna sem mér finnst fullkomlega eðlilegt. Það má gera það með ýmsum hætti. Ég er ekki sannfærður um að þetta sé eina og besta leiðin. Til dæmis það að binda störf aðstoðarmanna úti í kjördæmum þar sem þeir mega ráða í þriðjungs starf, það er auðvitað engin mynd á því og ef þingmenn í tveimur landsbyggðarkjördæmum mundu vilja taka sig saman og ráða aðstoðarmann mega þeir það ekki.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði að með breytingartillögu sinni væri meiri hluti allsherjarnefndar að bíta höfuðið af skömminni. Ég spyr: Hvaða skömm í málinu er hv. þm. Árni Þór Sigurðsson að tala um? Jú, það er sú skömm að heimilt verði að ráða aðstoðarmenn sem ég las hér upp að þingflokkurinn styður og formaður flokksins styður og hefur lagt til í tvígang. Það er skömmin. Það sem mér finnst kannski skömm í málinu,  „Vinstri hreyfingin – grænt framboð getur ekki staðið að afgreiðslu málsins og mun sitja hjá ...“ Hvaða haldreipi var það sem menn gátu nú fundið til þess að þurfa ekki að greiða atkvæði með þessu? Jú, það var jafnræðisregla stjórnarskrárinnar. Menn hafa ekki mikið haft áhyggjur af henni til þessa sem hafa lagt þetta til og ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi athugað 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að flytja langt mál, einfaldlega vegna þess að ég hef áður gert mjög rækilega grein fyrir sjónarmiðum mínum. Ég gerði það við 1. umr. þessa máls og einnig í tengslum við afgreiðslu þingskapafrumvarpsins fyrir jól, en eins og menn vita og þekkja voru þær breytingar sem við erum nú með til umfjöllunar fast tengdar því frumvarpi. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, formaður þingflokks Framsóknarflokksins, staðhæfði að þetta væri allt saman unnið í góðri samvinnu stjórnar þingsins og formanna þingflokka. Ég vil minna á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð stendur ekki að frumvarpinu, stóð ekki að þingskapafrumvarpinu fyrir jólin og ekki að þessu máli heldur. Þótt hv. þm. Siv Friðleifsdóttir megi hafa sínar hugmyndir um hversu vel þingskapafrumvarpinu hafi verið tekið í þjóðfélaginu er ég gagnstæðrar skoðunar þó að ég ætli ekki að gera það að sérstöku umfjöllunarefni hér. Menn hafa farið í sögulega upprifjun og svo er að skilja að ýmsir telji að þingmenn almennt eigi að vera fastreyrðir í einhverjar sögulegar viðjar vegna samkomulags sem gert var hér undir aldamótin í tengslum við kjördæmaskipan og breytingar á kjördæmaskipan, stjórnarskrárbreytingarnar 1999. Ég vil að það komi fram að ég hef alltaf haft efasemdir bæði um kjördæmabreytinguna sem þá var gerð og einnig um þær hugmyndir sem þá voru á kreiki varðandi aðstoðarmannafyrirkomulagið sem nú er til umfjöllunar. Það sem skiptir mestu máli núna er að við tökum afstöðu til málsins, hvert og eitt, á grundvelli þess sem við teljum heppilegasta fyrirkomulagið. Við erum væntanlega að skapa þinginu starfsskilyrði til langs tíma, það sem við gerum nú kann að hafa áhrif í framtíðinni þannig að það skiptir mjög miklu máli hvernig að verki er staðið. Ég hef lýst því yfir fyrir mitt leyti að mér finnist heppilegast til að styrkja Alþingi, og þar með stjórnarandstöðuna gagnvart framkvæmdarvaldinu og meirihlutavaldinu hér á þingi, að efla nefndasvið þingsins. Það hjálpar okkur þingmönnum mest í okkar daglegu önn við að smíða lagafrumvörp, hafa áhrif á lagafrumvörp sem koma frá stjórnarmeirihlutanum hverju sinni og rækja skyldur okkar varðandi aðhald við framkvæmdarvaldið. Þetta tel ég vera heppilegustu leiðina fyrir þingið til að styrkja stöðu sína. Hvað varðar hugmyndir um að styrkja landsbyggðina sérstaklega er ég á þeirri skoðun að slíkur stuðningur eigi að renna til stjórnmálaflokkanna sem eininga og það sé þá eðlilegt að þeir láti fjármagn af hendi rakna til að styrkja starfið á landsbyggðinni. Og ég kaupi alveg þau rök að landsbyggðin situr að þessu leyti ekki við sama borð og þéttbýlið hér á suðvesturhorninu sem er í nánd við þingið. Hvað varðar hins vegar stöðu einstakra þingmanna í sínu starfi kaupi ég ekki þær röksemdir sem hér hafa verið reiddar fram, alls ekki. Mér fannst umhugsunarvert að hlýða á röksemdir hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í því efni. Annars vegar er hann að tala um hinar dreifðu byggðir og hvernig jafna þurfi aðstöðumun þingmanna þar og síðan hér á þéttbýlissvæðinu. Í hinu orðinu segir hann að styrkja þurfi þingmennina á landsbyggðinni sem einstaklinga, það var það sem hv. þingmaður sagði. Hann sagði að með því að hafa aðstoðarmanninn persónulegan ráðgjafa eða aðstoðarmann einstakra þingmanna, tiltekinna þingmanna, væru þessir sömu þingmenn óháðir flokksforustunni hvort sem væri hér á þingi, þingflokksforustunni, eða flokksforustunni. Með öðrum orðum væri verið að styrkja þingmennina sem einstaklinga. Þá getum við aftur farið að tala um jafnræðismál og þá kröfu sem er að vaxa hér upp að öllum þingmönnum í hvaða kjördæmi sem þeir eru beri slíkir aðstoðarmenn. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, það er mín persónulega skoðun, að ég tel peningum skattborgaranna ekki vel ráðstafað með því móti, mér finnst það ekki vera réttlætanlegt, alls ekki. Ég væri ekki tilbúinn að greiða skatta til að láta þá renna inn í slíkt fyrirkomulag, húsbænda og hjúa fyrirkomulag. Hugsunin er sú að aðstoðarmennirnir verði nánast persónulegir þjónar einstakra þingmanna. Ég er algerlega andvígur slíku fyrirkomulagi. Ég er fylgjandi því að styrkja nefndasviðið, ég er fylgjandi því að styrkja stjórnmálastarfsemina, ég er fylgjandi því að láta meiri krafta renna til dreifðra byggða á vegum stjórnmálaflokkanna, ekki á vegum einstaklinga eða til að þjóna einstaklingum, ég er algerlega andvígur því fyrirkomulagi. Hvað sem menn kunna að hafa rætt undir síðustu aldamót hér í þinginu hef ég alla tíð verið þessarar skoðunar. Og ég vil taka það fram að í okkar flokki hefur verið rætt mjög opið um þessi mál og þar er borin virðing fyrir þeim sjónarmiðum sem við hvert og eitt reiðum fram í þessu efni. Þannig á að sjálfsögðu að tala um þetta, ekki eins og mér hefur fundist bera við í máli einstakra aðila hér og vísa ég þá í hv. þm. Kristin H. Gunnarsson sérstaklega, sem fór í þessar sögulegu upprifjanir, og hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, að menn eigi að vera bundnir á höndum og fótum vegna samkomulags sem gert sé fyrir okkar hönd. Þannig er það ekki. Við eigum að tala um þetta opið og fordómalaust og taka afstöðu til málsins á grundvelli þess sem við teljum best og heppilegast út frá okkar eigin dómgreind og samvisku.

Forseti. Nokkur orð um þetta frumvarp sem ég hef nokkrar efasemdir um og tel mig hafa fullt leyfi til, ég segi það að gefnu tilefni úr umræðunum hér áðan. Það er ekki ný hugmynd að koma upp aðstoðarmönnum við þingmenn með einhverjum hætti og segja má að í þingsögunni undanfarin 10, 20 ár hafi það vissulega verið gert. Mikill munur er á aðstöðu þingmanna nú og var fyrir 20, 30 eða 40 árum. Við getum rennt huganum aftur til þess tíma að menn höfðu ekki einu sinni skrifstofu hér á þinginu heldur þurftu að leigja sér hana, hafa hana heima hjá sér eða hafa það með öðrum hætti sem var þegar ég byrjaði að fylgjast með þinginu, smástráklingur. Menn höfðu varla neina aðstöðu í þessu húsi fyrr en fyrir svona tveimur eða þremur áratugum að það hófst og hefur síðan batnað verulega. Við skulum þakka það sem þar hefur verið gert og það hefur líka orðið með auknum þrótti nú síðustu árin. Það er eðlilegt að þetta gerist og hefur ekki verið gert vegna þess að þingmenn hafi verið að mylja undir sig heldur miklu fremur vegna þess að menn hafa viðurkennt að þingið hefur farið nokkuð halloka fyrir framkvæmdarvaldinu og viljað auka veg þingmanna og möguleika þeirra á aðhaldi og umræðum hér með þessum hætti. Það er eðlilegt, í tengslum við ýmsar breytingar á síðustu árum, að enn komi upp tillögur um að auka veg þingmanna gagnvart framkvæmdarvaldinu og gagnvart ráðherrunum. Ekki síður er það ánægjuleg breyting að á þessu þingi, eftir síðustu kosningar, hefur farið fram umræða um það þarfa mál að auka til frambúðar aðstöðu stjórnarandstöðunnar á kostnað stjórnarliða. Við þekkjum það sem höfum verið í stjórnarandstöðu að sá aðstöðumunur er töluvert mikill og er lýðræðinu til baga. Það má nefna enn eitt atriði í þessu og það er það að á - ég nefni enn áratugi, ég veit ekki á hve mörgum - tveimur, þremur eða fjórum áratugum hefur það gerst að yfir höfuð stjórnmálasamtökum hafa vaxið nokkuð öflug hagsmunasamtök sem hafa sett í kringum sig nokkuð stórar skrifstofur, sum þeirra heilar hagdeildir, og fyrirtæki sem í auknum mæli ráða til sín hæft starfsfólk á sérfræðisviði, á sviði almannatengsla o.s.frv. Það er því full ástæða til þess fyrir þingmenn og fyrir stjórnmálasamtök að efla þann þátt til þess að lýðræðið þroskist og blómgist og verði ekki eins og viðgengst í sumum ríkjum niðurstaða af einhvers konar jöfnuútkomu sem þrýstihóparnir sjá um að setja sínar stærðir inn í. Það er því eitt í viðbót sem menn eiga að huga að í þessu sambandi. Síðan koma upp ýmsar spurningar um þetta, þegar rætt er beinlínis um aðstoðarmenn: Á þá hver þingmaður að fá sína persónulegu aðstoð eða eiga þingflokkarnir að ráða því? Það eru rök með og á móti þessu og ég hygg að einhver blanda af þessu væri skynsamleg. Það er auðvitað þannig að aðstoð við þingflokkana sem slíka eða þingið allt sem slíkt er að sumu leyti skilvirkari en þá verður líka að taka tillit til þess að breytingar hér á undanförnum missirum hafa nokkuð beinst að því að efla þingflokkana sem slíka á kostnað einstakra þingmanna. Það er kannski eðlilegt eða má a.m.k. heita skiljanlegt - í ljósi þeirra áhrifa sem einstakir þingmenn höfðu á árum áður þegar afstaða einstakra þingmanna í málum gat ráðið stjórnarsamstarfi eða mikilvægum málefnum öðrum langt umfram það vægi sem þeir einstöku þingmenn áttu að hafa - að þetta hafi gerst en það hefur gerst í töluverðum mæli. Menn geta bæði litið á þingsköp hér og þingskapabreytingar og aðra hluti til dæmis um vaxandi styrk þingflokkanna sem slíkra hér á þingi. Þegar ég tala um þingflokkana sem slíka á ég auðvitað við þingflokksforustuna, þ.e. forustu flokkanna. Ég tel að við eigum að fara varlega í að draga úr vægi einstakra þingmanna umfram það sem komið er og við eigum að muna að þingið er í eðli sínu, þótt þar komi margt annað til, safn af þingmönnum sem hver um sig ber ábyrgð gagnvart sínum kjósendum sérstaklega en allri þjóðinni almennt. Þetta frumeðli tel ég að sé mjög mikilvægt og eigi að vera grunntónninn í því starfi sem hér fer fram og þeim umræðum sem hér gilda. Þess vegna líkar mér það, forseti, ákaflega illa þegar upp koma í umræðunni þingmenn og hafa það sem einhvers konar rök eða einhvers konar barefli á aðra ræðumenn að einhver úr þeirra flokki eða einhver fyrri forustumaður hafi sagt eitt eða annað. Við erum hér að ræða saman, þingmenn, við erum hér að heyja baráttu orðsins og það er eitt af hinum helgu hlutverkum sem þjóðþing eiga að sinna og þá á ekki að grípa fram í með svona kjánaskap. Hér er sem sé um jafnvægislist að ræða þar sem taka þarf tillit til ýmissa sjónarmiða. Það er rétt að nefna það að þegar menn hafa áður verið að ræða um aðstoðarmenn beinlínis við þingmenn hafa menn oft nefnt það í leiðinni að þá væri ástæða til þess að fækka þingmönnum. Þingmenn eru fullmargir í þessu þjóðþingi miðað við það sem gerist í mörgum öðrum löndum og full ástæða væri til að fækka þingmönnum og draga úr kostnaði við þann hluta þinghaldsins gegn því þá að þingmenn fengju betri aðstoð, jafnvel hver um sig aðstoðarmann. Það er ekki lagt til í þessum reglum sem bera þess auðvitað merki að vera samsuða ýmissa sjónarmiða og málamiðlana sem þingflokkar og síðan stjórn og stjórnarandstaða hafa komist að. Ég vil enn nefna þetta: Menn hafa rætt í kringum þetta mál hvort stjórnarandstöðunni sé búinn nægilega hár sess með þessu frumvarpi. Formaður allsherjarnefndar, hv. þingmaður, hefur tekið fram að hér sé ekki ein báran stök heldur sé um fleiri breytingar að ræða. Ég tel eðlilegt að stjórnarandstöðunni og forustumönnum hennar sé með einhverjum hætti veitt aðstoð eins og efnislega kemur fram í frumvarpinu. Ég geri hins vegar svona formalíska athugasemd við það að að þingið sé, með lögum eða reglum frá nefndum, að skipta þingmönnum upp eftir forsendum sem ekki eru þinglegar. Þá ég við það að formenn stjórnmálaflokka hafi einhvers konar sérstöðu umfram þá sem þeir hljóta að vinna sér inn hér á þinginu sem forustumenn í þingflokkum sínum vegna þess að það er ekki formleg þingleg staða að vera formaður stjórnmálaflokks. Það er hins vegar formleg þingleg staða að vera formaður þingflokks eða nefndar og þetta er auðvitað sama röksemdin og átti við um þá breytingu í frægu frumvarpi sem kvað á um að formenn stjórnmálaflokka fengju sérstaka launahækkun hjá Alþingi, en Alþingi ræður auðvitað engu um það hver er formaður stjórnmálaflokks. Það kemur Alþingi í sjálfu sér ekkert við hver er formaður stjórnmálaflokks eða hvort stjórnmálaflokkar hafa yfir höfuð formenn. Hér á þinginu voru ekki alls fyrir löngu fulltrúar stjórnmálaflokks sem aldrei kaus sér formann, nefnilega Kvennalistans, og höfðu fullan rétt til þess gagnvart guði og mönnum. Aðalmálið í frumvarpinu, og það eina sem þarf eitthvað að ræða, er þetta undarlega ákvæði, að vísu ekki í frumvarpinu sjálfu, en í reglunum sem það byggist á, og teknar eru fram í greinargerð með því, að landsbyggðarþingmenn eigi að hafa sérstaka aðstoðarmenn, að vísu aðeins að 1/3, fram yfir aðra þingmenn. Þá er fyrst að fagna því að meiri hluti allsherjarnefndar virðist með einhverjum hætti hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé óeðlilegt. Eftir því sem sagt var hér áðan í umræðunum af hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem er í meiri hluta allsherjarnefndar, hefur allsherjarnefndin í raun og veru komist að því að þetta geti ekki verið svona áfram heldur sé þetta einhvers konar formáli að því að allir þingmenn hafi aðstoðarmann. Ef það er skilningur meiri hluta allsherjarnefndar að þetta endi þannig - og ég bið formann hennar, hv. þm. Birgi Ármannsson, að staðfesta það eða leiðrétta að það sé skilningur allsherjarnefndar að næst eigi allir þingmenn að njóta þessarar aðstoðar og þá allir jafnt - ber að fagna því. Þá er umhugsunarefnið einungis tvennt og það er annars vegar af hverju það er ekki lagt til strax og í öðru lagi af hverju meiri hluti allsherjarnefndar og formaður hennar sérstaklega leiðréttir ekki það hald annarra þingmanna, og sérstaklega hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, að með einhverjum hætti eigi að halda áfram að láta landsbyggðarþingmenn fá meiri aðstoð en aðra í einhverjum krafti. Eins og ég sagði hér í andsvörum áðan þarf sérstök málefnaleg rök til mismununar af þessu tagi. Þau málefnalegu rök sé ég ekki að hafi komið fram. Reglur þingsins um ferðakostnað, um starfskostnað o.fl. gera ráð fyrir því að rétta þann mun sem vissulega er á þingmönnum landsbyggðarkjördæma sem svo eru kölluð - þó að reyndar megi efast um að mikill munur sé á manni í Hafnarfirði og í Vogum á Vatnsleysuströnd eða á manni sem býr á Akranesi og getur tekið strætó til Reykjavíkur eða manni sem býr í Norðlingaholti og er kannski bíllaus. Reglurnar gera ráð fyrir þessu og ég sé ekki að það þurfi frekari aðstoð til landsbyggðarmanna en tel þá að ef það þarf eigi hún að vera með þessum hætti. Þá eigi með málefnalegum hætti að styrkja menn til ferðalaga eða til fjarskipta eða til einhvers konar samræðu á annan hátt en ekki að gera það án þess að rök séu færð fyrir því. Svo má auðvitað ekki gleyma þeim mun sem er á landsbyggðarþingmönnum og Reykjavíkurþingmönnum og felst ósköp einfaldlega í ranglátu kjördæmakerfi. Þannig er að 63% landsmanna kjósa 33 þingmenn en 37% þeirra kjósa 30 þingmenn. Í því felst að þingmenn kosnir í þeim þremur kjördæmum sem við köllum landsbyggðarkjördæmi eru fimm til tíu eintökum fleiri en þeir ættu að vera samkvæmt ósköp einfaldri jafnræðisreglu, ef ég má nota það hættulega og varasama orð.  Ég held að þessi mismunun standist ósköp einfaldlega ekki og kýs að líta á þetta frumvarp þeim augum að hér sé í raun og veru verið að stíga það skref að allir þingmenn hafi einhvers konar aðstoðarmenn. Þó að ég telji að meginefni þessa frumvarps sé að því leytinu í rétta átt er ég ekki viss um að þetta skref sé skynsamlegt að stíga með þeim hætti sem gert er núna en geri ráð fyrir því að á endanum verði þetta þannig að það verði einn aðstoðarmaður á hvern þingmann eða sveit þingflokka. Ég held að við eigum þá að ræða það hreinskilnislega, telja upp þann kostnað og verja það þá, þeir sem það vilja, hvernig stendur á því að menn vilja auka kostnaðinn með þessum hætti án þess að fækka þingmönnum sem hingað til hefur alltaf fylgt með í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að vekja athygli á þeirri mismunun sem felst í ójöfnu vægi atkvæða í landinu. Ég tel það atriði sem þingmenn ættu að huga að og þótt það snerti ekki efni þessa máls er það engu að síður viðfangsefni sem þarf að vinna í á næstu árum. Það er reyndar rétt að rifja upp að þegar síðasta kjördæmabreyting var ákveðin árið 1999, sem markar að nokkru leyti upphaf málsins sem við ræðum um í dag, var stigið allstórt skref í átt að því að jafna vægi atkvæða miðað við það sem áður var. Mesti munur milli kjördæma í atkvæðavægi er nú 1:2 í staðinn fyrir að vera 1:4 eða jafnvel 1:4,4 eins og það var fyrir þann tíma. Þar var um að ræða verulegt skref í rétta átt en það breytir ekki því að það er þörf á að huga að þessu til frambúðar. Vegna þess að hv. þm. Mörður Árnason spurði mig um afstöðu allsherjarnefndar til framhalds málsins þá geri ég ekki annað en vísa til þess sem segir í nefndarálitinu. Allsherjarnefnd getur þess að meiri hluti nefndarinnar leggi áherslu á að boðað hafi verið - og vísar þar í orð forseta þingsins - að stíga fyrstu skrefin í þá átt að auka aðstoð við þingmenn almennt og að meiri hlutinn telji að sterk rök hnígi í þá átt að útvíkka fyrirkomulagið frekar, m.a. að aukin aðstoð nái til allra þingmanna. Það liggur hins vegar ekki fyrir af hálfu meiri hlutans og var ekki farið í þá útfærslu að gera upp á milli einstakra útfærsluatriða í þessu sambandi. Áherslan var lögð á almenn sjónarmið í því sambandi og framhaldi málsins vísað til forsætisnefndar. Það snertir hins vegar ekki efni þessa frumvarps vegna þess að frumvarpstextinn sem slíkur 

Forseti. Ég vissi að hv. þm. Birgir Ármannsson er ákaflega kurteis maður og háttprúður. Hann kallar það þess vegna einstakt útfærsluatriði hvort meiri hluti allsherjarnefndar og fulltrúi hans, sem er væntanlega fulltrúi meiri hluta þingsins eftir því sem ráða má af yfirlýsingum manna, ætli sér að jafna þennan mismun sem forsætisnefndin hefur lagt til og flytjendur frumvarpsins eða hvort hún ætli sér að halda honum áfram. Þetta er auðvitað grundvallarmál. Formaður nefndarinnar og fulltrúi meiri hlutans í þessari umræðu kemst ekki hjá því að svara því a.m.k. hver hans eigin meining er. Hann ætlar mönnum að samþykkja þessar breytingartillögur og getur ekki ætlað þeim að samþykkja þær nema þeir hafi þessar forsendur fyrir sér. Hann hlýtur að gera okkur grein fyrir þessu vegna þess að meiri hluti allsherjarnefndar hefur kosið, eins og vakin hefur verið athygli á hér nokkrum sinnum, að skera úr um það álitamál hvort jafnræðisregla stjórnarskrárinnar sé brotin eða ekki með því að heimila forsætisnefnd þá mismunun sem spurt er út í varðandi jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.

Hæstv. forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. Marðar Árnasonar er rétt að það komi skýrt fram að af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar var breytingartillagan sem kom fram í nefndinni til þess ætluð að svara sjónarmiðum sem fyrst og fremst vörðuðu hvort um væri að ræða of mikið framsal valds til forsætisnefndar. Það þótti með öðrum orðum tryggara að segja skýrt í breytingartillögunni að forsætisnefnd hefði heimild til mismununar. Mér er ljóst að það hefur verið ákveðinn misskilningur á ferðinni í umræðunni í dag þótt hans gætti ekki á fimmtudaginn. Hvort tveggja snýst um stjórnarskrána. Það má ekki framselja of mikið vald frá þinginu samkvæmt stjórnarskránni og komið er til móts við það sjónarmið. En varðandi jafnræðisregluna hefur meiri hlutinn tekið afstöðu á þeim grundvelli að ekki sé óheimilt að koma til móts við þarfir landsbyggðarþingmanna með því að veita þeim hugsanlega meiri aðstoð í þessu formi þótt meiri hlutinn sé jafnframt þeirrar skoðunar að auka beri aðstoð við þingmenn almennt.

Forseti. Það tjóir ekki að spyrja hv. formann allsherjarnefndar meira vegna þess að andsvörum er lokið. Ég vil aðeins taka fram undir lokin á máli mínu að ég harma það, sem er kjarni þess sem ég hef haldið fram í umræðunni, að meiri hluti allsherjarnefndar eða frumvarpsflytjendur skyldu ekki búa málstað sínum, sem er sá að mismuna þingmönnum eftir kjördæmum og þar með kjósendum þessara þingmanna, betri málefnalegan grunn með einhverjum þeim rökum sem hægt væri að taka mark á eða a.m.k. að svara því til að þetta stangaðist ekki á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, almenna sanngirni og jafnrétti í hugum manna.

Hæstv. forseti. Nokkur orð í lok þessarar umræðu, reikna ég með, sem hefur verið áhugaverð. Fram hafa komið efasemdir gagnvart frumvarpinu og meirihlutaáliti hv. allsherjarnefndar. Sú andstaða hefur komið frá talsmanni Frjálslynda flokksins, talsmanni Vinstri grænna og tveimur fulltrúum úr mínum ágæta þingflokki Samfylkingunni - einhvern tímann hefði það verið kallað „strange bedfellows“, en allt hefur þetta verið flutt af þeirra hálfu á málefnalegan hátt og geri ég engar athugasemdir við þann málflutning að öðru leyti en því að ég lýsi því yfir að ég er honum ekki sammála. Það frumvarp sem hér er til umræðu er angi af samkomulagi sem gert var í haust milli flokkanna, milli formanna þingflokkanna, að fráskildum Vinstri grænum, um breytingar á þingsköpum sem í aðalatriðum voru samþykktar fyrir áramótin. Nú er verið að bæta aðeins við með því að flytja frumvarp um heimild til að auka aðstoð til þingflokkanna og þá sérstaklega til formanna stjórnarandstöðuflokkanna. Ég hef fyrir mitt leyti gert athugasemdir við innihald frumvarps um aðstoðarmenn til þingflokkanna og haft mínar ástæður til að efast um að það sé rétt aðferð til að auka stuðning við þingstarfið sem vissulega er þarft að gera. Það er fullkomlega réttmætt að efla aðstoðarþjónustu til handa alþingismönnum og Alþingi. Ég leyfi mér að halda því fram að ekki sé skynsamlegt, úr því að verið er að veita meira fjármagn til þessara aðila, að það sé gert með þeim hætti að úthluta aðstoðarmönnum án þess að það hafi verið ígrundað hvers konar verkefnum slíkir aðstoðarmenn eigi að sinna. Betur hefði farið á því að fara aðrar leiðir og tek ég í því sambandi að mörgu leyti undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem reifaði þá hugmynd að þessum peningum væri betur varið með því að veita þeim til flokkanna sem slíkra sem síðan nýttu þá í þágu heildarinnar. En það er annað mál og ekki tími til að fara út í þær vangaveltur þar sem nú er komið að lokastigi afgreiðslunnar á frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Ég kveð mér aðallega hljóðs til að lýsa skoðunum mínum á þeim fullyrðingum sem hér hafa komið fram að því er það varðar að brotið sé á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með frumvarpinu. Ég er ekki sammála þeirri skoðun. Í breytingartillögum hv. meiri hluta allsherjarnefndar, sem er reyndar líka efnislega í frumvarpinu sjálfu, segir að alþingismanni sé heimilt að ráða sér aðstoðarmann og skuli greiðslur til hans fara eftir nánari reglum o.s.frv. Það er aðalreglan, meginreglan, að heimilt sé að ráða aðstoðarmann til þingmanna. Síðan er gerð undantekning eða gefin önnur heimild undir þessari meginreglu um að binda megi hana við tiltekin kjördæmi eða tiltekna stöðu alþingismanns. Það eru frávik frá aðalreglunni. Í nefndaráliti, bæði með frumvarpinu sjálfu og frá meiri hluta hv. allsherjarnefndar, segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur að sterk rök hnígi í þá átt að útvíkka þetta fyrirkomulag frekar, m.a. þannig að aukin aðstoð nái til allra þingmanna. Meiri hlutinn leggur áherslu á að forsætisnefnd hugi þegar að breytingum í þá veru, svo sem með tilliti til fjárlagavinnu fyrir næsta ár.“ Með öðrum orðum er alveg ljóst að hér er verið að leggja til almenna heimild til þess að aðstoðarmenn séu ráðnir. Síðan er gefin sérstök heimild til að byrja á ákveðnum kjördæmum með vísan til þess sem formaður allsherjarnefndar sagði áðan, að málefnaleg rök væru til þess. Þetta þarf að haldast í hendur við ákvarðanir um fjárlög á hverju ári og er ætlunin að útvíkka þetta kerfi í framtíðinni þannig að öllum sé gert jafnhátt undir höfði. Ég hef mínar efasemdir um, eins og ég gat um áðan, að þetta sé endilega rétt aðferð en hér er hún lögð fram að mati þeirra sem um þetta hafa fjallað og með samþykki allra þingflokka nema eins. Víðtæk samstaða hefur verið um þessar tillögur til að breyta þingsköpum og bæta störf þingsins og ég tek undir það. Í þeirri vissu að hér verði aftur gerð bragarbót á - ég er raunar sannfærður um að þegar þessi tilraun með aðstoðarmennina hefur farið fram í tiltekinn tíma verði því hugsanlega breytt aftur í þá átt sem mér væri frekar að skapi en það er framtíðarspil. Um þessa málsmeðferð hefur sem sagt ríkt í öllum aðalatriðum gott samkomulag. Í trausti þess og undir því merki að þingflokkarnir, og þar þá meðal minn þingflokkur, hafa staðið að samkomulaginu hef ég skrifað undir álit meirihlutanefndar og kem til með að greiða götu frumvarpsins allt til enda.

Virðulegi forseti. Mér hafa fundist þær umræður sem hér hafa farið fram að verulegu leyti gagnlegar og að hluta til hafa þær varpað skýrara ljósi á ýmislegt sem mátti ætla að væri á huldu. Mér fannst mjög ánægjulegt að heyra skýringar hv. þm. Ellerts B. Schrams á þeim sjónarmiðum sem hann rakti rétt áðan, sem ég skil á þann veg að þau hafi verið forsenda þess að hann er einn af þeim sem mynda þann meiri hluta sem hér um ræðir. En þingmaðurinn benti á að það væri meginregla samkvæmt frumvarpinu að ráða aðstoðarmenn við þingmenn og síðan væri það spurningin um frávik frá þeirri meginreglu. Meginreglan er sem sagt sú að þingmenn ráða sér aðstoðarmann. Ég skil hv. þm. Ellert B. Schram á þann veg að hann telji að það sé það sem felist í frumvarpinu, að meginreglan sé sú að aðstoðarmaður skuli vera fyrir þingmenn. Punktur. Síðan komi undanþáguákvæðið, eða frávikið eins og hv. þingmaður talaði um. Hann gat þess jafnframt að ætlunin væri að útvíkka þetta kerfi þannig að öllum verði gert jafnhátt undir höfði. Ég gat ekki skilið orð hv. þingmanns með öðrum hætti en þeim að stuðningur hans við frumvarpið byggðist á þeim sjónarmiðum. Ég tel þetta fyllilega málefnalegar ástæður og gott innlegg í umræðuna. Mér finnst eðlilegt að þeir sem væntanlega eiga eftir að fjalla um þetta mál hér á eftir mér, þ.e. hæstv. forseti Alþingis og síðan talsmaður meiri hluta allsherjarnefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, geri grein fyrir því hvort þetta sé einnig þeirra skilningur. Hvort þeir telji að það sé í raun verið að fara að eins og segir í breytingartillögu sem ég hef lagt fram, varðandi ákvæði til bráðabirgða, um að eingöngu sé miðað við þá fjárveitingu sem hér er um að ræða fyrir þetta almanaksár, en að öðru leyti sé miðað við það að í framtíðinni taki þetta kerfi til allra þingmanna. Ég gat ekki skilið orð hv. þm. Ellerts B. Schrams öðruvísi en svo að hann teldi að þannig ætti það að vera. Raunar má segja að ummæli með áliti meiri hluta allsherjarnefndar verði tæpast skilin með öðrum hætti en þeim sem hv. þm. Ellert B. Schram var að tala um. En að gefnu tilefni finnst mér eðlilegt að bæði formaður allsherjarnefndar og hæstv. forseti Alþingis geri grein fyrir því hvort þeir eru sama sinnis hvað þetta varðar. Það skiptir mjög miklu máli. Ég get síðan tekið undir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði, að hann gæti ímyndað sér að hægt væri að verja skattpeningum almennings mun betur. Það var líka mjög þörf ábending hjá hv. þm. Merði Árnasyni að iðulega hefði verið talað um aukna aðstoð við þingmenn í tengslum við það að fækka þingmönnum. Það væri nauðsynlegt að skoða og þá er það spurning með hvaða hætti og hvernig við ætlum að haga kjördæmaskipuninni. Eins og ég hef ítrekað talað um í þessu máli, og reyndar líka þegar þingskapafrumvarpið var til umræðu fyrir áramót, lít ég á störf þingmannsins sem störf fyrir þjóðina sem slíka, ekki fyrir einstök kjördæmi. Þar af leiðandi veltir maður því fyrir sér hvort það sé ekki röng aðferðafræði að hafa kjördæmaskipunina með þeim hætti sem er að hólfa þetta niður í ákveðin hólf. Kannski væri það réttlætanlegt ef við værum með einmenningskjördæmi, tvöfalda umferð og meirihlutakjör. En af því að við erum með það fyrirkomulag sem um er að ræða þá er hreinlega spurning hvort ekki sé réttast að landið allt sé eitt kjördæmi. Þá þyrftu menn ekki að deila um mun á atkvæðavægi, sem er óneitanlega allt of mikill og alveg á mörkum þess að geta talist í samræmi við eðlilegar lýðræðishefðir, þá þyrftu menn ekki að velta því fyrir sér að einhverjir þingmenn hefðu einhverja umbun umfram aðra með tilliti til kjördæmisins. Ég hallast satt að segja að því að eðlilegt væri að fara að vinna að því að breyta kjördæmaskipaninni með þeim hætti að landið allt væri eitt kjördæmi. Það er dálítið ankannalegt, og í sumum tilvikum undarlegt, með hvaða hætti þingmönnum eru skömmtuð eða veitt kjör. Mér skilst að ég sem þingmaður fyrir Reykjavíkurkjördæmi suður geti farið á veitingastað sem er í Reykjavíkurkjördæmi norður og fengið greiðslu vegna þess að þá er ég farinn út úr mínu kjördæmi. Þingmaður sem býr á Selfossi og er þingmaður fyrir Suðurkjördæmi fær aftur á móti ekki slíkar greiðslur ef hann fer til Hornafjarðar og borðar þar en getur fengið slíkar greiðslur ef hann fer til Hafnarfjarðar. Sé þetta rétt, sem mér hefur skilist, og ég get ekki skilið annað af þeim texta sem gildir, sjá menn í hvers konar fáránleika menn eru komnir með ýmsa hluti - til viðbótar við það sem hv. þm. Mörður Árnason benti á varðandi akstursleiðir og annað. Ég velti líka tvennu fyrir mér og er mér satt að segja dálítið umhugað um það. Það er annars vegar að flokkarnir sem slíkir geti byggt upp ákveðið þekkingarsetur þannig að þeir séu tilbúnir til og hafi möguleika og aðstöðu til að taka afstöðu til einstakra mála á grundvelli heildarupplýsinga um þau mál sem fyrir liggja hverju sinni. Jafnframt skiptir mjög miklu máli að þingmenn hafi ákveðið sjálfstæði, að þess sé gætt að flokksræðið taki ekki yfir. Þá skiptir máli að þingmenn hafi ákveðin einstaklingsbundin úrræði eins og lagt er til í frumvarpinu að sumir þingmenn hafi, þ.e. að þingmenn geti haft ákveðna aðstoð. Þetta eru þau sjónarmið sem máli skipta og umræða um þau er mjög þörf. Ég tek undir það sem hv. þm. Mörður Árnason sagði að við erum ekki bundin af einhverju samkomulagi sem gert var á síðustu öld sem raunar var staðið við með því að veita flokkunum 50 millj. kr. til skipta frá árinu 2000. Í sjálfu sér skiptir það okkur ekki máli hvort þeir misfóru með það fé eða hvernig þeir fóru með það, að öðru leyti en því að hafi þeir misfarið með það þá er það þeim ekki til sóma. Varðandi það hvort ákvæðið brjóti í bága við stjórnarskrá og sú umræða að um það hafi verið talað varðandi EES-samninginn og enginn hafi látið á það reyna, þá er það nú einu sinni þannig að samkvæmt okkar lagareglum hefur Alþingi lagasetningarvaldið. Og það er alveg rétt að lög frá Alþingi gilda nema annað komi í ljós. Það hefur gerst að lög hafa verið samþykkt á Alþingi sem síðan hafa verið ógilt í Hæstarétti. Ef enginn hefði látið á það reyna hefðu menn getað sagt: Það er enginn sem segir að eitthvað sé athugavert við þessi lög. Ég ætla að benda á tvö atriði sem ég þekki til varðandi hæstaréttardóma. Það er annars vegar þegar Alþingi setti lög um að ekki mætti gefa út ákveðin rit sem hefðu verið búin til fyrir ákveðið ártal. Nóbelskáldið Halldór Laxness stóð með forleggjaranum Ragnari Jónssyni að útgáfu á Hrafnkelssögu Freysgoða sem farið var í mál út af. Niðurstaðan varð sú að þeim var það auðvitað heimilt vegna þess að lögin sem Alþingi hafði samþykkt brutu í bága við stjórnarskrá. Með sama hætti samþykkti Alþingi á sínum tíma víðtækt valdaframsal til landbúnaðarráðherra um að leggja ákveðnar álögur á ákveðna vörutegund. Það mál þekki ég gjörla. Talið var að þar hefði verið um það að ræða að brotið hefði verið í bága við stjórnarskrá vegna þess að látið var á það reyna. En af hverju var látið á það reyna? Jú, það var vegna þess að handhafar hins opinbera voru á grundvelli þessara ólaga búnir að fara fram með skattheimtuvaldi og jafnvel að fangelsa einstaklinga sem aldrei nokkru sinni hafa fengið bætur fyrir það. Þegar um það var að ræða að einstaklingarnir fóru fram á að fá bætur vegna ólögmætra fangelsana á grundvelli laga sem voru andstæð stjórnarskrá sagði ríkisvaldið: Það er fjögurra ára fyrningarregla sem gildir og þar af leiðandi fáið þið engar bætur. Það er töluvert annað heldur en forsætisráðherra hefur úttalað sig um núna að geti átt við varðandi þá sem hafa orðið fyrir búsifjum vegna aðgerða opinbers valds. En þarna var um að ræða menn sem voru settir saklausir í fangelsi á grundvelli ólaga frá Alþingi. Þegar Alþingi hefur sett lög sem jafnvel brjóta í bága við stjórnarskrá þurfa borgararnir að sætta sig við það og jafnvel að hlíta lögum sem eru ólög og standast ekki nema á það sé látið reyna. Það er þess vegna sem skiptir máli fyrir Alþingi að standa svo að lagasetningu að reyna til hins ýtrasta að taka af öll tvímæli um að ekki sé verið að brjóta gegn ákvæðum stjórnarskrár. Það er þess vegna sem við eigum að vanda til lagasetningar. Það er þess vegna sem ég fór fram á það í allsherjarnefnd að kallaðir yrðu til okkar færustu sérfræðingar í stjórnskipunarrétti. Það hefði þurft að fara í gegnum þetta mál með þeim til þess að taka af öll tvímæli í viðræðum við þá um það hver þeirra sjónarmið væru. Eins og ég hef getið um hér áður er ég ekki dómari í sjálfs mín sök um það hvort verið sé að brjóta á mér jafnræðisreglu þó ég telji svo vera. Ég vil gjarnan fá að heyra hvað okkar færustu fræðimenn í stjórnskipunarrétti, stjórnskipunarlögum, hafa um málið að segja. Af því mér finnst það skipta máli fyrir Alþingi að afgreiða ekki lög með því að „ef til vill og kannski“ kunni þetta að vera svona en það skipti engu máli vegna þess að aldrei muni koma til þess að lögin verði ógild nema ef einhver láti á það reyna. Hvað þýðir það? Það þýðir þá að hugsanlega verður þingmaður neyddur til þess að láta á það reyna og þyrfti þá kannski að fara í sérstakt dómsmál til þess. Í sjálfu sér væri það ekki skemmtilegt eða eitthvert keppikefli fyrir einn eða neinn, en það er það sem er í raun verið að segja með þessum orðum. Varðandi ójafnt vægi atkvæða og annað þá er það grundvallarregla að borgararnir kjósa í lýðræðislegum kosningum og þeir eiga að hafa jafnt vægi. Eins og ég hef bent á er hægt að leysa það með því að landið allt verði eitt kjördæmi, það verður tæpast leyst til fullnustu öðruvísi. Á það var bent í andsvari formanns allsherjarnefndar, mig minnir að það hafi verið hann, að menn hefðu talið að í ákveðnu ákvæði í frumvarpinu eins og það lítur út væri um of víðtækt framsal lagasetningarvalds að ræða. Þetta tvennt hafði ég formlega við frumvarpið að athuga í upphafi, að um of víðtækt framsal lagasetningarvalds væri að ræða og hins vegar að um brot á jafnræðisreglu gæti verið að ræða. Það er reynt að bregðast við því en ég tel hins vegar að svo sé í raun ekki, að ekki hafi verið brugðist nægilega vel við því þar sem forsætisnefnd hefur eftir sem áður ein með málið að gera. Ég ætla í lokin að benda á það, og taka undir með þeim sem á það hafa bent, að æskilegt væri að þingmenn hefðu aðgang að fjarfundabúnaði og öðrum slíkum hlutum, sérstaklega þingmenn dreifbýliskjördæmanna. En það er nú einu sinni þannig að mikill meiri hluti kjósenda, eða um 75% kjósenda, býr í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu og í nágrenni við höfuðborgarsvæðið. Það er ekki erfiðara fyrir þá kjósendur að hafa samskipti við þingmenn sína en kjósendur í Suðvesturkjördæmi eða í Reykjavíkurkjördæmunum. Tæp 10% kjósenda búa á Eyjafjarðarsvæðinu. En þegar maður hugsar út í þessar sérstöku ákvarðanir um aðstoðarmennina veltir maður því fyrir sér hvað þeim sé ætlað að leysa. Hvert á hlutverk þeirra að vera? Hvað eiga þeir að gera? Það hefur ekkert komið fram. Engin skilgreining liggur fyrir á störfum þeirra. Æskilegast hefði verið að við jafnvandaða og mikilvæga lagasetningu og hér er um að ræða hefði verið byrjað á því að skilgreina það hlutverk áður en lengra var haldið.

Herra forseti. Flest af því sem fram kom í máli hv. þm. Jóns Magnússonar kom fram í fyrri ræðu hans. Því er ekki miklu við svörin að bæta. Hins vegar spurði hv. þingmaður að því hvað lægi að baki niðurstöðu meiri hluta allsherjarnefndar í þessu máli. Meiri hluti allsherjarnefndar samþykkir frumvarpið og mælir með því að það verði samþykkt. Frumvarpið sem slíkt felur í sér tvennt. Annars vegar að heimilt sé að ráða aðstoðarmenn og hins vegar að forsætisnefnd sé heimilt að útfæra það, m.a. með tilliti til kjördæma og stöðu þingmanna í flokkum. Það er alveg ljóst að þetta er það sem allsherjarnefnd mælir með, að þingið heimili með samþykkt frumvarpsins. Hitt er svo annað mál, það þekkir hv. þm. Jón Magnússon og það kom skýrt fram í máli hv. þm. Ellerts B. Schrams, að þeir sem að meirihlutaálitinu stóðu eru þeirrar skoðunar eindregið að rétt sé að auka aðstoð við þingmenn almennt og einnig þingmenn frá þéttbýliskjördæmunum þremur. Um það er skýrt ákvæði í nefndarálitinu eins og hér hefur verið gerð grein fyrir. Við í meiri hlutanum útfærðum ekki tillögur um það enda liggur fyrir í öllu þessu máli að forsætisnefnd er ætlað viðamikið hlutverk við útfærslu á slíkum atriðum. Eins og kemur fram í nefndarálitinu er óskað eftir því við forsætisnefnd. Henni eru að sjálfsögðu ekki gefin nein fyrirmæli um það en þar eru skýr tilmæli til forsætisnefndar um að hefjast þegar handa við slíka útfærslu. Þetta er skýrt í nefndarálitinu.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að spyrja. Tveir af þeim sem mynda meiri hlutann hafa komið inn á þau sjónarmið sem ég spurði um, annars vegar hv. þm. Ellert B. Schram og hins vegar hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Þegar þeirra sjónarmið koma fram og maður skoðar það sem þau höfðu fram að færa ber að hafa í huga að án þeirra stuðnings hefði ekki orðið til sá meiri hluti sem myndaðist í kringum málið. Ég gat ómögulega skilið ummæli hv. formanns allsherjarnefndar öðruvísi en svo að hann tæki undir með hv. þm. Ellert B. Schram um að ætlunin væri að útvíkka þetta kerfi þannig að það yrði almenn heimild um að aðstoðarmenn yrðu ráðnir fyrir alla þingmenn. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi og að hann teldi að þannig væri málið hugsað og þannig yrði það í framtíðinni. Spurningin er bara um framtíðina: Hve langur tími telur hv. þingmaður að líði þangað til slíkt kerfi kemst á?

Hæstv. forseti. Ég get ekki frekar en hv. þm. Jón Magnússon sagt til um framtíðina. Það er hins vegar ljóst að niðurstaða meiri hluta allsherjarnefndar byggist á því að vilji er til þess af hálfu meiri hlutans að aðstoð við einstaka þingmenn verði aukin. Litið er á það sem hér er gert sem fyrstu skrefin í þá átt. Það er alveg klárt að þörf þykir á að aðstoða einstaka þingmenn. Hitt er annað mál að það kann að vera, þá tala ég ekki fyrir hönd nefndarinnar heldur sjálfs mín, hægt að útfæra þetta með mismunandi hætti. Allsherjarnefnd fór ekki í slíka útfærslu heldur vísar hún því verkefni yfir á forsætisnefnd, svo það liggi fyrir. Ég hef gert grein fyrir niðurstöðu allsherjarnefndar, sem birtist í nefndarálitinu. Hún er alveg ótvíræð. Meiri hlutinn telur rétt að útvíkka þá aðstoð við þingmenn sem boðuð hefur verið og við m.a. séð í reglum sem forsætisnefnd hefur komið sér saman um. Þau skref sem þar er verið að stíga lítum við á sem fyrstu skrefin og við teljum rétt að stíga þau áfram. Ég held að menn þurfi ekkert að velkjast í vafa um afstöðu þeirra sem að meiri hlutanum standa í þeim efnum. Hins vegar verð ég að taka það fram að það var ekki verkefni allsherjarnefndar í þessari lotu að taka afstöðu til útfærslunnar. Frumvarpstextinn sem við tókum afstöðu til fól fyrst og fremst í sér heimildir en ekki endanlega niðurstöðu eða útfærslu.

Virðulegi forseti. Mér finnst mjög athyglisvert sem hefur þó komið fram í umræðum um þetta mál og ekki síst það sem hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður allsherjarnefndar, hafði fram að færa. Ég skil það þannig að þingmennirnir sem mynda meiri hlutann, hv. þm. Ellert B. Schram, Siv Friðleifsdóttir og Birgir Ármannsson, séu sammála um að nauðsyn beri til, á grundvelli þess frumvarps sem hér um ræðir, að sú aðstoð sem verið er að tala um nái til þingmanna jafnt. Ég get að sjálfsögðu ekki frekar en hv. þm. Birgir Ármannsson sagt fyrir um óræða framtíð. Það verður þó að líta þannig á að það sé vilji þessara þriggja þingmanna sem ég hef nafngreint að aðstaða þingmanna verði jöfnuð miðað við næsta fjárhagsár, eins og kemur fram og raunar er miðað við í þeirri breytingartillögu sem ég legg til. Miðað við það sem hv. þm. Ellert B. Schram sagði í ræðu sinni áðan þá væri eðlilegt að hann styddi ákvæði til bráðabirgða sem ég legg til. Þar er hreinlega gengið út frá því að sú meginregla sem hv. þm. Ellert B. Schram lýsti svo vel í ræðu sinni áðan gildi en undantekningin sem sagt frá því að jafnræði sé með þingmönnum sé bara þetta fjárhagsár, vegna þess að til þess er takmörkuð fjárveiting. En frá og með næsta fjárhagsári taki þetta til allra þingmanna. Ég skil það þannig að það sé vilji meiri hluta allsherjarnefndar að þannig skuli það vera.

Hæstv. forseti. Ég vil í lok umræðunnar þakka fyrir ágæta umfjöllun um þetta frumvarp og nota jafnframt tækifærið til þess að þakka hv. allsherjarnefnd fyrir ágæta umfjöllun og vinnu í nefndinni. Ég tel að hún hafi verið mikilvæg vegna þess að hér eru gerðar tilteknar breytingar sem mér finnst vera til bóta. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað vil ég fara nokkrum orðum um frumvarpið og þær breytingar sem verið er að gera. Þær snúa að svokölluðum aðstoðarmönnum þingmanna og fleira sem tengist því. Ég held að því verði varla á móti mælt að menn líta svo á að vinnustaður þingmannsins sé ekki bara í þessum sal eða einungis hér á alþingisreitnum. Vinnustaður þingmannanna eru kjördæmin og síðan það svæði sem við vinnum á dagsdaglega innan húss í þinghúsinu og öllum þeim vistarverum sem á vegum þingsins eru. Á vinnumarkaðnum er sérstaða þeirra sem þurfa að vinna fjarri heimili eða eru sendir starfs síns vegna um langan veg, alls staðar viðurkennd. Kjarasamningar fjalla um þetta og fyrirtæki átta sig á því að þau verða að skaffa starfsmönnum sínum starfsaðstöðu fjarri meginvinnustöð fyrirtækisins. Tökum dæmi af verktakafyrirtæki sem sendir menn sína til Grænlands. Að sjálfsögðu tekur fyrirtækið þátt í kostnaði og tekur tillit til aðstæðna þeirra með margvíslegum hætti. Með sama hætti má segja að með þeim breytingum sem við stöndum hér að er verið að viðurkenna þá sérstöðu sem öllum er ljós. Ég lít nú svo á að það séu frekar rökfimiæfingar sem fara hér fram þegar verið er að tala um að með þessu sé brotið á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar fremur en að mönnum sé mikil alvara með því. Allir viðurkenna að um er að ræða mikla sérstöðu hjá þeim sem þurfa að vinna annars vegar hér á alþingisreitnum og hins vegar út um víðan völl kjördæmanna. Um leið og við erum að huga að þessum breytingum sem eru tímabærar og verið er að festa í lög, tel ég að skapa þurfi umgjörð og aðstæður fyrir þingmenn almennt til þess að geta unnið sem best að verkefnum sínum. Þess vegna er ég alveg sammála því sem fram kemur í nefndaráliti hv. allsherjarnefndar að við þurfum að stíga næstu skref sem eru fólgin í því að bæta um betur fyrir alla þingmenn. Það verður að greina algjörlega á milli þess sem snýst um að skapa þingmönnum góða starfsaðstöðu hér á vettvangi og svo þess sem við erum að gera með þessari lagasetningu. Það er að koma í veg fyrir þennan mikla mismun sem þingmenn Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæma búa við samanborið við aðra þingmenn. Ég er mjög ánægður með þær viðtökur og umfjöllun sem þessar breytingar hafa fengið í þinginu og ég þakka hv. þingmönnum fyrir það. Það var satt að segja kominn tími til að við lykjum því sem byrjað var á í tengslum við breytingar á kjördæmaskipuninni. Það eru vissulega ríkar málefnalegar ástæður fyrir þessum breytingum og ég vísa til þess sem segir í greinargerð með frumvarpinu, framsöguræðu minni hér í upphafi og ágætum ræðum annarra þingmanna sem hér hafa talað fyrir þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara yfir það frekar. Hins vegar vil ég minna á það, eins og reyndar hefur komið fram hér í þessari umræðu, að stjórnmálaflokkarnir fengu tiltekna fjármuni í kjölfar kjördæmabreytingarinnar til þess að styrkja stöðu og starf stjórnmálaflokkanna. Það var m.a. ætlað til þess að auðvelda skipulag starfsins og vinnuna á vettvangi flokkanna í öllum kjördæmum. Ég þekki svo vel til hvað varðar starfsemina hjá mínum flokki í þessum þremur kjördæmum sem er nú aðallega rætt um. Þá voru fjármunir settir til hliðar til þess að starfsmenn á vegum kjördæmaráðanna gætu unnið tiltekinn hluta, að minnsta kosti hluta úr ári eða tiltekinn hluta af kjörtímabilinu. Að því leyti var til komið til móts við flokkana. Fram kom m.a. hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að hann telji að það eigi fremur að láta þá fjármuni sem við gerum hér ráð fyrir að fari til aðstoðarmanna þingmanna, ganga beint til flokkanna. Það er sjónarmið út af fyrir sig en það er sjónarmið þeirra sem vilja miðstýra þessu og ráða því á vettvangi flokkanna sjálfra til hvaða verkefna þessir fjármunir ganga. Meiri hlutinn og þeir sem fluttu þetta frumvarp upphaflega eru á öðru máli. Þeir telja að fara eigi þá leið sem hér er gert ráð fyrir, annars vegar að formenn stjórnarandstöðuflokkanna - það má ekki gleyma því að við tölum um að þeir fái aðstoðarmenn - og svo hins vegar að aðstoðarmenn einstakra þingmanna í tilteknum kjördæmum fái þessa aðstöðu. Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé ástæða til þess að fara frekar í þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég vil bara undirstrika að ég tek undir þau sjónarmið að í næsta áfanga eigum við að vinna að því að allir þingmenn fái betri aðstöðu. Fyrsta skrefið hvað það varðar er það sem við erum að gera núna, sérstaklega að styrkja nefndasviðið. Ég tek undir það sem fram kom hjá nokkrum hv. þingmönnum að við ættum að vinna að því. Verið er að gera það og það er partur af því samkomulagi sem gert var á milli flokkanna sem að þessum breytingum standa að svo verði. Þar til viðbótar tel ég að sérfræðiaðstoð við þingmenn þurfi að aukast. Ég er sannfærður um að mikill vilji er til þess í forsætisnefnd þingsins að leggja fram tillögur um að aðstaða þingmanna verði bætt enn frekar. Með þessum orðum lýk ég máli mínu, hæstv. forseti, en vænti þess að þetta mál verði nú afgreitt þannig að hægt verði að fara að vinna að þessu. Ég vil bara minna á að rekið hefur verið á eftir forsætisnefndinni að koma þessu í framkvæmd þannig að hægt sé að fara að ráða aðstoðarmenn. Það var mjög ánægjulegt að fá þá áminningu. Hv. þingmenn eru óþreyjufullir að geta nýtt sér þær mikilvægu breytingar sem þessi löggjöf felur í sér og sem nú stefnir í að verði að veruleika.

Forseti. Ég hygg nú að fram hafi komið merkilegar yfirlýsingar í þessari ræðu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar sem hér talaði auðvitað sem þingmaður og á þess vegna að kalla háttvirtan. Hann gegnir þó hinu virðulega embætti forseta þingsins öllu jöfnu. Vegna þess að þingmaðurinn gerir það þá er mjög mikilvægt að vita glöggar en hér hefur komið fram hvernig háttar stuðningi hans við það nefndarálit sem hér kemur fram og þær breytingartillögur sem hér hafa verið fluttar. Í nefndarálitinu stendur, eins og hér hefur verið sagt og ég þarf varla að biðja um leyfi forseta til að lesa það: „Meiri hlutinn telur að sterk rök hnígi í þá átt að útvíkka þetta fyrirkomulag frekar, meðal annars þannig að aukin aðstoð nái til allra þingmanna. Meiri hlutinn leggur áherslu á að forsætisnefnd hugi þegar að breytingum í þá veru svo sem með tilliti til fjárlagavinnu fyrir næsta ár.“ Forsætisnefnd hefur þá sérstöðu hér í þinginu að þar er ekki sérstakur meiri hluti stjórnarsinna og minni hluti stjórnarandstæðinga heldur myndar forseti þingsins í raun og veru meiri hluta forsætisnefndar, sífelldan meiri hluta. Verði ágreiningur í nefndinni sker forsetinn úr, stendur í 10. gr. þingskapalaga. Þess vegna skiptir það verulegu máli hvort forsetinn tekur undir þá skoðun hv. þm. Ellerts B. Schrams og Sivjar Friðleifsdóttur sem má einnig skilja á hv. þm. Birgi Ármannssyni - ég minni á fyrirvara sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur við þetta nefndarálit sem hefur að vísu ekki komið fram - að endapunkturinn í þessu og það sem forsætisnefndin eigi að fara að huga að sé jafnræði þingmanna og kjördæma og kjósenda að þessu leyti. Ég veit ekki hvort ég verð hér á þinginu þegar sú atkvæðagreiðsla fer fram sem bindur enda á þessa umræðu en ég tel mikilvægt fyrir þingmenn að vita hvað forseti hyggur í þessu efni og hvernig hann 

Virðulegi forseti. Vegna andsvars hv. þm. Marðar Árnasonar vil ég segja í fyrsta lagi að ég tel að tími sé kominn til að þingmenn í Norðvestur-, Norðaustur- og Suðurkjördæmum hætti að láta það misrétti yfir sig ganga sem viðgengist hefur í gegnum tíðina. Þess vegna erum við að gera þessar breytingar. Það er fullkomið misrétti sem felst í því að þingmenn sem vinna í þeim kjördæmum þurfi að búa við þær aðstæður sem þeir gera í dag. Í annan stað styð ég að sjálfsögðu breytingartillögur meiri hluta allsherjarnefndar og hef sagt það og sagði það hér áðan að ég tel að við eigum síðan til viðbótar við það sem við erum að gera núna að skapa skilyrði til þess að bæta starfsaðstöðu þingmanna enn frekar og það eigi þá við um alla þingmenn.

Forseti. Enn er mér þetta ekki ljóst þótt skilningur minn hnígi nú í þá átt að hv. þm. Sturla Böðvarsson, 1. flutningsmaður málsins og forseti Alþingis, sé í raun og veru sömu skoðunar og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lýsti hér áðan. Það sem kæmi til greina í framhaldinu væri eitthvað í þá veru að allir þingmenn fengju sem sé aukna aðstoð, t.d. einn aðstoðarmann á hvern þingmann. Þar að auki þann mun sem liggur í hinum upphaflegu tillögum forsætisnefndar en meiri hluti hennar er forseti þingsins. Ég óska eftir því að forseti tali skýrar um þetta mál, sá sem hér sameinar það að vera hv. þm. og hæstv. forseti, vegna þess að ég hygg að afstaða manna í atkvæðagreiðslu og til málsins áfram fari að einhverju leyti eftir því hvort á að ná þessu jafnræði eða viðhalda því misrétti sem hér hefur verið. Hv. þingmaður kvartar yfir því að þingmenn þessara þriggja kjördæma sem nefnd eru og kölluð landsbyggðarkjördæmi - þótt það sé auðvitað misnefni, skulum við kalla það. Menn í Vogum á Vatnsleysuströnd, af Akranesi eða á Selfossi er auðvitað erfitt að kalla sérstaka landsbyggðarmenn eins og nú er komið í landinu. Ég spyr vegna upphafsorða hv. þingmanns: Bíðum við, er ekki Alþingi að laga þetta misrétti? Er ekki ferðakostnaði, starfskostnaði og ýmsu öðru hagað með því móti að hægt sé að draga úr þessu misrétti? Og úr því að rætt er um jafnrétti og misrétti, forseti, hvernig skýrir hv. þm. Sturla Böðvarsson það gagnvart eigin samvisku sem er svo sterk að honum svellur móður hér í stólnum yfir misréttinu hér á þinginu og í landinu, að 63% landsmanna kjósa 33 þingmenn en 37% 30 þingmenn? Hvernig skýrir hann að munurinn á þingmönnum landsbyggðarkjördæmanna svokölluðu og höfuðborgarkjördæmanna svokölluðu er 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að forseti er ekki í aðstöðu til að svara spurningunni í umræðu sem þessari.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki nokkur tök á því að gefa yfirlýsingar um hvaða fjárlagatillögur forsætisnefndin gerir fyrir næsta fjárlagaár. Um það hefur ekki verið fjallað í forsætisnefndinni þannig að hvað það varðar koma tímar og koma ráð. En það hefur komið skýrt fram að ég tel að við eigum að halda áfram að vinna að því að skapa sem besta aðstöðu fyrir þingmenn. Hv. þingmaður ræddi um mismunandi aðstöðu og spurði hvort ekki væri greiddur ferðakostnaður. Þó það nú væri, segi ég. Ef þingmenn þyrftu að sætta sig við það, þeir sem sitja í Norðurlandaráði eða vinna á vettvangi EFTA o.s.frv. í öllum öðrum alþjóðanefndum sem um er að ræða þyrftu sjálfir að bera kostnað af ferðum sínum þá væri það náttúrlega talið óeðlilegt. Með sama hætti tel ég óeðlilegt að ekki sé viðurkennd sú mismunun sem felst í því fyrir þingmenn að vera annars vegar þingmenn Túngötunnar eða Norður-Þingeyjarsýslu. Allir réttsýnir menn sem ég hef rætt við um þessi mál við fallast á þessi sjónarmið og vilja vera þátttakendur í því að gera þær breytingar sem við erum að gera núna. Síðan hafa menn bent á ýmislegt sem ég tel að við eigum að ræða. Það er fullkomlega eðlilegt og væri næsta skref á þeirri leið sem við erum á. Þar vísa ég sérstaklega til þess sem m.a. hv. þm. Jón Magnússon hefur nefnt, um að bæta almenna aðstöðu þingmanna.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að spinna þennan þráð sérstaklega lengur þótt það sé svo sem fullt tilefni til. Ég lít ekki svo á að hæstv. forseti Alþingis Sturla Böðvarsson hafi gert fullnægjandi grein fyrir því álitamálum sem hér hefur verið velt upp, þ.e. varðandi jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það eru mér nokkur vonbrigði að hæstv. forseti Alþingis skuli leyfa sér að kalla að miðstýringu sem ég vil kalla sjálfsforræði stjórnmálaflokka, sem ég vil kalla lýðræðislega niðurstöðu stjórnmálaflokka og þingflokka. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að stjórnmálaflokkarnir sjálfir geti komist að niðurstöðu eins og þeir hafa gert hingað til um á hvern hátt þessum stóru kjördæmum skuli sinnt fjárhagslega. Við höfum, eins og hér hefur réttilega komið fram, fengið til þess ákveðna fjármuni. Mig langar til að spyrja tveggja spurninga: Í fyrsta lagi segir í niðurlagi greinargerðar frumvarpsins að miðað sé við að aðstoðarmennirnir verði ráðnir frá 1. mars 2008. Það segir á heimasíðu Alþingis, þar sem sagt er frá þessum hugmyndum, að reglurnar sem að baki liggja komi til með að verða aðgengilegar á heimasíðu Alþingis frá og með 1. mars. Nú spyr ég: Hverju sætir að þessar reglur skuli ekki vera komnar á heimasíðu Alþingis? Í öðru lagi langar mig til að spyrja, í ljósi þess að ákveðnar forsendur ráðningar aðstoðarmanna verða bundnar við reglur um opinbera starfsmenn og lög um opinbera starfsmenn, ég nefni þar sérstaklega hæfisskilyrðin: Hver er ástæða þess að aðstoðarmennirnir verða ekki opinberir starfsmenn?

Virðulegur forseti. Fyrst, hvað varðar útgáfu á reglum um starf þessara aðstoðarmanna, var gert ráð fyrir að búið yrði að afgreiða það frumvarp og gera að lögum sem hér er til meðferðar 1. mars. Þá var gert ráð fyrir að reglurnar yrðu birtar og það er háð því. Fjallað hefur verið um þessar reglur í forsætisnefnd og þær samþykktar þar. Ég geri ráð fyrir því að það sé nokkuð greiður aðgangur fyrir hv. þingmenn að fá þær út af fyrir sig. En þær verða formlega birtar þegar lögin hafa verið samþykkt. Í annan stað er spurningin um það hvers vegna aðstoðarmennirnir njóti ekki þess eða þurfi að fara eftir reglum um að vera opinberir starfsmenn. Út af fyrir sig eru þeir opinberir starfsmenn í þeim skilningi að ríkissjóður greiðir launin og hefur af þeim eðlilegan kostnað eins og á við um starfsmenn almennt. Hins vegar er það sérstaklega tekið út úr að þeir njóta ekki þeirra kjara varðandi uppsagnarrétt og annað því líkt. Við vitum að þetta er skammtímaráðning og við vildum ekki sitja inni með aðstoðarmenn sem hefðu sömu réttindi hvað varðar uppsagnarákvæði og annað sem opinberir starfsmenn hafa. Hitt skiptir líka máli að það þurfi ekki að auglýsa sérstaklega eftir starfsmönnum í þessar stöður. Það skiptir auðvitað öllu máli að viðkomandi þingmaður ráði hver er settur í verkefnið.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég sé dús við skýringu hv. þingmanns varðandi þetta. Við þekkjum að aðstoðarmenn ráðherra eru, eftir því sem ég best veit, skilgreindir sem opinberir starfsmenn með ákveðnum undanþágum frá auglýsingaskilyrðum og uppsagnaskilyrðum. Ég hefði talið eðlilegt að það sama gilti um þá aðstoðarmenn sem hér er fjallað um. Síðan vil ég leyfa mér að setja fram spurningu sem kviknaði þegar ég var að hlusta á ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar úr því að hann setti ekki fram þá spurningu sjálfur í andsvörum við hv. þingmann. Það er spurningin um flokka sem kjósa að starfa án þess að hafa formenn. Hvað ætti sá stjórnmálaflokkur að gera sem starfaði eins og Kvennalistinn starfaði þegar þessar reglur verða samþykktar? Flokkur sem kýs að hafa engan formann, á hann að mati 1. flutningsmanns þessa máls ekki að fá aðstoðarmann fyrir þingflokk sinn eða hvað? Hvernig ætti slík ráðning að flokkast? Mér finnst þetta álitamál sem þarf að greiða úr við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Það er nauðsynlegt að taka upp allar akademískar spurningar sem fyrir finnast í þessu. Þessi er slík og út af fyrir sig er ekkert ómögulegt að þingflokkur sé til án þess að þar sé einhver sérstakur formaður. En ég tel það afskaplega ólíklegt. Við gerum ráð fyrir að í þessu kerfi séu styrkir til stjórnmálaflokka sem hafa þingflokk á Alþingi, eftir þeim reglum sem gilda um þingflokka, til að þeir geti ráðið sér aðstoðarmann. Fyrirkomulagið getur út af fyrir sig verið með ýmsum hætti, þ.e. hvernig stjórnmálaflokkar velja að hafa foringja í sínum röðum. Þeir geta verið tveir en þeir fengju aðeins einn aðstoðarmann. Ég held að þetta sé afskaplega langsótt og ólíklegt og ætla rétt að vona að jafnan verði það þannig að stjórnmálaflokkarnir hafi einn skipstjóra á skútunni þannig að við þurfum ekki að standa frammi fyrir því að ekki sé við neinn að tala þegar á að ræða við forustumenn flokks. Ég tel að þetta sé út af fyrir sig ekki raunhæf spurning en ég tel hins vegar að stjórnmálaflokkur sem hefur þingflokki á að skipa eigi möguleika á þessu. Að öðru leyti tel ég rétt að þetta mál verði skoðað í framtíðinni þegar við tökum næstu skref.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tveimur breytingartillögum milli 2. og 3. umr. varðandi frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna flutnings á útgáfu starfsleyfa til landlæknis. Annars vegar er það breytingartillaga frá heilbrigðisnefnd sem varðar gildistöku laganna, að hún verði 1. apríl í stað 1. mars. Þessi breyting er gerð að tilmælum þeirra stofnana sem málið varðar sem óskuðu eftir meira svigrúmi til undirbúnings á þeim breytingum sem frumvarpið felur í sér, þ.e. við flutning á útgáfu starfsleyfa frá heilbrigðisráðuneyti til landlæknis. Breytingartillagan varðar ýmsar greinar frumvarpsins. Þetta varðar lög um hinar ýmsu heilbrigðisstéttir sem eru nokkuð margar talsins. Þetta á við um nokkuð margar greinar en snýst um að breyta gildistökunni úr 1. mars 2008 í 1. apríl 2008 og kemur þá inn í viðeigandi grein. Hin breytingartillagan er á þskj. 731 og er frá formanni heilbrigðisnefndar, þ.e. þeirri sem hér stendur. Í þeirri breytingartillögu eru ekki neinar efnislegar breytingar en hún er lögð fram til að fullnægja lagatæknilegum atriðum að því er varðar uppsetningu lagatexta og tilvísun í lagagreinar og hins vegar tilvísun í ráðherra við þær breytingar sem frumvarpið felur í sér, að færa verkefni frá heilbrigðisráðherra til landlæknis. Fleiri orð mun ég ekki hafa um þessar breytingartillögur en þær hafa verið lagðar fram.

Hæstv. forseti. Það má segja að við yfirferð málsins hafi heilbrigðisnefnd yfirsést sú tillaga að þetta frumvarp tæki gildi 1. mars. Málið hefur verið nokkurn tíma í vinnslu í vetur og eðlilegt að færa dagsetninguna til 1. apríl þar sem 1. mars er liðinn. Hugsanlega tengist það því að stjórnsýslulega er þetta ekki mikil framkvæmd en þó verður að undirbúa flutninginn og bæði útbúa tölvukerfi og hafa þann mannafla sem þarf á að halda til að fara yfir umsóknir og afgreiða starfsleyfin, sem áður var gert hjá heilbrigðisráðuneytinu. Ég bendi á, hæstv. forseti, að í umsögn fjármálaráðuneytisins var lagt til að um 7,5 millj. kr. færðust frá heilbrigðisráðuneytinu yfir til landlæknisembættisins til að sjá um útgáfu starfsleyfanna. En landlæknisembættið telur að þetta sé of lág upphæð þar sem umfang umsókna fari vaxandi og við blasi nokkuð flókin mynd af því atvinnusvæði sem við búum innan í dag á Evrópska efnahagssvæðinu. Með auknum áhuga á umsóknum um starfsleyfi hér á landi megi búast við meiri vinnu. Ég vil, hæstv. forseti, benda á það hér við 3. umr. að fara þarf vel yfir mat á kostnaði vegna þessa flutnings með tilliti til þess hvernig þessi vinna þróast og taka þá tillit til þess við afgreiðslu fjáraukalaga og fjárlaga á næsta ári og næstu árum ef umfangið eykst til muna. Hæstv. forseti. Ég vil líka nefna að samhliða þessu er unnið að lögum um heilbrigðisstéttir. Unnið að því að koma einum lögum yfir allar heilbrigðisstéttir. Í dag gilda sérlög um þó nokkrar stéttir og þar fyrir utan vinna heilbrigðisstarfsmenn eða starfsfólk í svokölluðum óhefðbundnum lækningum eða á jaðarsvæðum heilbrigðisþjónustunnar. Ég tel að við yfirferðina eigi að búa til nýjan og einfaldari lagaramma um heilbrigðisstéttir og skoða það vel hvort fleiri stéttir eigi að falla undir hin nýju lög og vísa þá til menntunar og gráðu. Ég get nefnt nálarstungulækna og grasalækna, eins og við höfum kallað þá, sem hafa langt nám að baki. Ég vil nota tækifærið til að hvetja til að í þeirri vinnu verði horft út fyrir þann ramma sem við búum við í dag og horft til fleiri starfsstétta.