Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Það er annað frv. sem flutt er á þessu ári til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Frv. er þess vegna enn frekari staðfesting á þeirri nýskipan í ríkisfjármálum sem hófst hér á síðasta þingi eftir 70 ára hlé, að flytja á gildisári fjárlaga fjáraukalagafrumvörp til breytingar á gildandi fjárlögum. Fyrra frv., sem afgreitt var á vorþingi fyrir árið 1990, var flutt í kjölfar kjarasamninganna milli aðila vinnumarkaðarins annars vegar og ríkisins og BSRB hins vegar til að afla nauðsynlegra heimilda til breytinga á útgjöldum ríkissjóðs vegna kjarasamninganna. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt höfðu, fram til haustþingsins 1989, í u.þ.b. 70 ár, fjáraukalög verið lögð fram eftir að fjárlagaárinu var lokið, oftast nokkrum árum síðar, til staðfestingar á útgreiðslum úr ríkissjóði umfram fjárlög. Það var auðvitað ljóst að sú skipan mála veitti alls ekki nauðsynlegt aðhald í ríkisfjármálum, né heldur veitti Alþingi þann nauðsynlega rétt að geta haft áhrif á og tekið ákvarðanir um ríkisútgjöldin á yfirstandandi ári. Sá nýi háttur sem núv. ríkisstjórn beitti sér fyrir, að flytja fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár, hafði það að meginmarkmiði að koma á festu í ríkisfjármálunum og hindra að veittar væru aukafjárveitingar í hinum gamla stíl þess heitis án heimildar Alþingis. Ég held að hægt sé að fullyrða að á því ári sem nú er að líða hafi ekki verið teknar af hálfu fjmrh. ákvarðanir um sérstakar aukafjárveitingar í þeim stíl sem áður var gert umfram þær heimildir sem voru í gildandi fjárlögum. Í því frv. sem ég mæli hér fyrir er sótt um heimildir sem nauðsynlegar eru taldar vegna skuldbindinga ríkissjóðs, vegna samþykkta Alþingis og vegna verkefna sem áhersla er lögð á að ljúka á þessu ári. Jafnframt er leitað heimilda til fjárgreiðslna vegna rekstrarvandamála nokkurra stofnana. Þetta er gert til þess að í endanlegu uppgjöri ríkissjóðs fyrir árið 1990 þurfi ekki að sækja um umtalsverðar heimildir til uppgjörs á rekstri ársins. Við endanlegt uppgjör fyrir árið 1990 er stefnt að því að umframgreiðslur á þessu ári komi til frádráttar heimildum í fjárlögum á næsta ári. Samkvæmt upphaflegum fjárlögum fyrir árið 1990 var gert ráð fyrir að halli á rekstri ríkissjóðs yrði 3,7 milljarðar kr. Eins og kynnt var í fjáraukalögum á sl. vetri höfðu kjarasamningar áhrif á afkomu ríkissjóðs með tvennum hætti. Annars vegar ákváðu stjórnvöld að beita sér fyrir sérstökum aðgerðum í ríkisfjármálum til að greiða fyrir gerð kjarasamninganna. Fólst það í hvoru tveggja í senn, lægri sköttum og auknum ríkisútgjöldum. Hins vegar breyttust verðlagsforsendur fjárlaga til lækkunar. Sú lækkun kom fyrr fram á tekjum ríkissjóðs en á gjaldahlið og hafði þannig neikvæð áhrif á rekstrarafkomu ríkissjóðs. Til að vega upp á móti þessu voru útgjöld lækkuð. Í heild leiddu fjáraukalögin til um 850 millj. kr. aukningar á rekstrarhalla ríkissjóðs sem ætlað var að yrði rúmir 4,5 milljarðar kr. Gert var ráð fyrir að þessi halli yrði að fullu fjármagnaður innan lands og eru allar horfur á því og reyndar vissa nú að því markmiði verði náð. Afkomuhorfur ríkissjóðs í lok árs hafa verið endurmetnar og er nú reiknað með að hallinn verði 4 milljarðar 960 millj. kr. og er það um 400 millj. kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í maí. Nokkur frávik verða bæði á tekna- og gjaldahlið. Þannig má áætla að tekjur verði 92,6 milljarðar kr. í stað 88,9 milljarða kr. í fjáraukalögum. Heildargjöld stefna hins vegar í 97,5 milljarða í stað 93,5 milljarða kr. í fjáraukalögum. Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs var í fjáraukalögum áætluð 4,1 milljarður kr. en er nú samkvæmt endurskoðaðri áætlun metin á 6,2 milljarða kr. Að frátöldum auknum rekstrarhalla ríkissjóðs má einkum rekja aukna lánsfjárþörf ríkissjóðs til meiri lánveitinga til sveitarfélaga og B - hluta fyrirtækja. Heimild til þessarar lántöku er í lánsfjárlögum og hefur verið ákveðið að ríkissjóður afli umræddra lána og endurláni til fyrirtækjanna í stað þess að þau taki lánin beint þar sem það þykir hagkvæmara. Ef vikið er að tekjum er allt útlit fyrir að heildarinnheimtan verði talsvert meiri á þessu ári en áður var áætlað eða kringum 92,6 milljarðar kr. Þetta eru um 3,6 millj. kr. hærri tekjur en reiknað var með í fyrri áætlun og nemur aukningin rúmum 4%. Þessi aukning skýrist einkum af tvennu. Annars vegar skilaði álagning opinberra gjalda fyrir gjaldaárið 1990 meiri tekjum en gert hafði verið ráð fyrir. Munaði þar mestu um tekjuskatt fyrirtækja og félaga sem skýrist væntanlega af betri afkomu þeirra á árinu 1989 en áður var talið. Þá hefur hert innheimta á eldri skuldum skilað ríkissjóði talsverðum viðbótartekjum, einkum á fyrri helmingi ársins. Er þetta m.a. vegna þess að upptaka virðisaukaskatts hefur ýtt undir uppgjör á ógreiddum sköttum, bæði tekju - og eignarsköttum og launatengdum gjöldum, en fyrirtæki fá ekki virðisaukaskatt af aðföngum sínum endurgreiddan nema þau séu skuldlaus við ríkissjóð. Það er því ánægjulegt að geta fagnað því hér að þessar tvíþættu aðgerðir til þess að bæta skattinnheimtu ríkissjóðs og stuðla að betra siðferði í þeim efnum, annars vegar hinar sérstöku innheimtuaðgerðir sem farnar hafa verið að tilhlutan fjmrn. og hins vegar sú skattkerfisbreyting sem fólst í virðisaukaskattinum, hafa hvorar tveggju skilað mun betri tekjum en áður var og er það ánægjulegt að skattkerfið skuli vera orðið skilvirkara með þessum hætti. Af öðrum frávikum á tekjuhlið má nefna að innheimta virðisaukaskatts varð heldur meiri á fyrri hluta árs en búist var við. Sú viðbót kemur nær eingöngu fram í meiri tekjum af innflutningi. Á móti auknum virðisaukaskatti af innflutningi vegur síðan tvennt. Annars vegar að niðurfellingu virðisaukaskatts af íslenskum bókum var flýtt fram til 1. sept. og hins vegar að ákveðið hefur verið að veita áfram gjaldfrest í tolli. Að þessu samanlögðu er nú reiknað með að innheimtar tekjur ríkissjóðs í heild af virðisaukaskatti verði 600 millj. kr. meiri á þessu ári en áður var talið. Er það athyglisverð staðreynd í ljósi þess að fjölmargir spáðu því að virðisaukaskatturinn mundi skila mörgum milljörðum meira en áætlað var í fjárlögum fyrir árið. Þá er búist við að tekjur af innflutningsgjöldum verði nokkru meiri í ár en áætlað var. Þar á jöfnunargjaldið stærstan hlut að máli vegna þess að það hefur staðið lengur en gert var ráð fyrir í upphafi. Hins vegar verður innan tíðar lagt fyrir þingið frv. um niðurfellingu jöfnunargjaldsins í áföngum á næsta ári, þannig að Alþingi getur fyrir áramót afgreitt það frv. og þar með ákveðið skýrt hver endalok jöfnunargjaldsins verða. Á móti þessum tekjum af jöfnunargjaldinu á árinu 1990 vega þær skattbreytingar sem stjórnvöld ákváðu í júlímánuði og aftur nú nýverið með lækkun tolla á bensíni til að halda aftur af verðlagshækkun. Er ljóst að ríkissjóður hefur látið af nokkrum tekjum til þess að stuðla að framgangi þeirra kjarasamninga sem gerðir voru í febrúarmánuði, og er það eitt af mörgu sem gert hefur verið af hálfu ríkissjóðs og ríkisstjórnarinnar til þess að stuðla að því að þjóðarsáttin svokallaða skili jákvæðri niðurstöðu. Ef vikið er að útgjöldunum voru samkvæmt fjáraukalögunum sem samþykkt voru hér í vor útgjöld ríkissjóðs áætluð 93,5 milljarðar kr. Útgjaldahorfur til loka árs hafa nú verið endurmetnar og er niðurstaðan að útgjöld ríkissjóðs munu verða um 4 milljörðum kr. hærri. Er athyglisvert að u.þ.b. helmingur þeirrar upphæðar er vegna þriggja til fjögurra útgjaldaliða. Bendir sú staðreynd eindregið til þess að hvað ríkisútgjöldin í heild snertir hafi tekist að halda þeim í böndum. Rekstur stofnana ríkisins er, sem betur fer, almennt í böndum á þessu ári og framkvæmd fjárlaganna hefur gengið mjög vel og má þakka það bæði stöðugra verðlagi og þeim bættu vinnubrögðum við áætlanagerð og eftirlit með framkvæmd fjárlaga sem tekin hafa verið upp á síðustu missirum. Má í því sambandi vekja athygli á því að árið 1987 og 1988 voru á þessum árstíma bæði árin komin umtalsverð viðbótarútgjöld í rekstri ríkissjóðs, stöður og önnur rekstrarútgjöld langt umfram það sem áætlað hafði verið í fjárlögum. Það hefur tekist með bættum vinnubrögðum að taka alveg fyrir slíkt þannig að í heild sinni, ef litið er yfir hinn mikla fjölda ríkisstofnana, hefur gengið mjög vel að halda útgjöldum þeirra innan ramma fjárlaganna. Að meginhluta á sú útgjaldaaukning sem í þessu frv. felst, 4 milljarðar, rætur að rekja til nokkurra afmarkaðra þátta eins og ég gat um áðan. Fimm þættirnir hafa í för með sér útgjöld sem nema 2,4 milljörðum kr. eða í kringum 60% af þeirri upphæð sem hér um ræðir. Þar vega langþyngst aukin útgjöld til heilbrigðis - og tryggingamála, þar á meðal lyfjakostnaður sem er sá útgjaldaliður ríkisins sem mest hefur farið fram úr því sem áformað var í fjárlögum. Þessi liður, heilbrigðis - og tryggingamál, nemur samtals 1 milljarði 260 millj. kr., eða rúmum fjórðungi af allri upphæðinni. Kostnaður ríkisins vegna verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga sem þingið samþykkti hér á sínum tíma hefur í heild reynst miklu meiri en ætlað var, og er satt að segja nauðsynlegt að ráðuneytin fari í samvinnu við sveitarfélögin mjög ítarlega yfir það hvernig kostnaðarskiptingin af verkaskiptingunni hefur verið í reynd því ljóst er að veruleikinn hefur skilað ríkissjóði miklu stærri útgjaldaböggum á þessu sviði en flestir kunnáttumenn reiknuðu með og mun meiri en gert var ráð fyrir í þeim gögnum sem lögð voru fyrir þingið hér á sínum tíma. Rekja má um 280 millj. kr. af útgjaldaauka ríkisins til þessa viðbótarkostnaðar enn á ný við flutning verkefna frá sveitarfélögunum sem felur þess vegna í sér að sama skapi útgjaldaminnkun hjá sveitarfélögunum. Þau útgjöld sem leiðir beint af samþykktum Alþingis nema 320 millj. kr. Þar eru vegamálin þyngst á metum, einkum aukinn kostnaður vegna snjómoksturs í tengslum við þau erfiðu veður sem voru hér í fyrravetur. Í fjórða lagi er ákveðið að fé til Endurbótasjóðs menningarstofnana, sem upphaflega var reiknað með að yrði tekið að láni, verði greitt sem framlag úr ríkissjóði. Greiðslustaða ríkissjóðs breytist ekki við þetta en 300 millj. kr. eru nú bókaðar sem útgjöld í stað lánveitingar áður. Um 280 millj. kr. eru vegna hallareksturs ríkisstofnana frá fyrra ári, þ.e. 1989, og koma til greiðslu á þessu ári. Þar, samkvæmt venju, skipta sjúkrahúsin og aðrar heilbrigðisstofnanir mestu. Ef þessari upphæð er bætt við hina fyrstu sem ég rakti hér, aukin útgjöld til heilbrigðis - og tryggingamála, er ljóst að í kringum 1,5 milljarðar af þessum 4 milljörðum eru viðbótarútgjöld vegna heilbrigðis - og tryggingamála. Er það verðugt umhugsunarefni fyrir þingheim þar sem miklar kröfur eru í þjóðfélaginu og á þingi um aukna þjónustu við sjúka og aldraða á öllum sviðum heilsugæslu og læknisþjónustunnar að sífellt verður kostnaðurinn við þessi verkefni stærri og stærri og mun reynast mjög erfitt á næstu árum að glíma við þann útgjaldaauka og mæta þeim kröfum um bætta þjónustu sem uppi eru í heilbrigðiskerfinu öllu innan núverandi ramma ríkisfjármálanna. Það verður þess vegna eitt af stærri verkefnum næstu ára að vega það og meta hvað mikið fjármagn á að fara til heilbrigðiskerfisins og tryggingakerfisins í heild. Auk þeirra þátta sem ég hef hér nefnt má geta sérstaklega aukinna útgjalda við rekstur skóla, einkum framhaldsskóla, vegna fjölgunar nemenda og nýrra rekstrarhátta, samtals um 150 millj. kr., aukins kostnaðar við skýrslu - , vinnslu - og tölvumál í skattkerfinu í kjölfar kerfisbreytinganna, sem reyndust mun dýrari og umfangsmeiri í tölvuvinnslu en áður var ætlað, eða alls um 220 millj. kr., og aukins rekstrarkostnaðar í dómskerfinu af ýmsum ástæðum en þó einkum vegna umfangsmikils málarekstrar í einstökum málum og ber þar kannski hæst Hafskipsmálið. Til að ljúka uppgjöri endurgreiðslu á söluskatti til atvinnuveganna er hér lagt til að 200 millj. kr. verði veittar til viðbótar í þennan lið. Þessi liður hefur verið einn af óvissuliðunum við fjárlagagerð en kemur nú til kasta þingsins í síðasta sinn vegna upptöku virðisaukaskattsins um síðustu áramót. Ýmis önnur útgjöld sem nema minni upphæðum er að finna í þessu frv. Vil ég nefna sérstaklega 65 millj. kr. til hafnamála vegna afleiðinga óveðursins við suðurströndina í janúarmánuði, 140 millj. kr. vegna hjálparstarfs sem Íslendingar hafa ákveðið að taka þátt í vegna ástandsins við Persaflóa. Þá er einnig athyglisvert að kostnaðurinn við viðræðurnar milli EFTA og EB, sem Alþingi ræddi hér í gær, felur í sér að hér er óskað eftir 70 millj. kr. til viðbótar í þann lið. Eru það þá orðnar einhverjar dýrustu milliríkjaviðræður sem Íslendingar hafa tekið þátt í og er engan veginn allur kostnaður enn kominn fram. Að loknu endurmati á útgjaldalið í ágúst kynnti fjmrn. nýja áætlun um afkomuna á árinu og var þá gert ráð fyrir u.þ.b. þriggja milljarða útgjaldaauka. Sú breyting sem síðan hefur orðið á þeirri áætlun er fyrst og fremst til komin vegna aukinnar fjárþarfar til sjúkratrygginga, vegna þess að ákveðið var að hætta við lántöku í þágu Endurbótasjóðs menningarstofnana og enn fremur vegna framlagsins til hjálparstarfs í Persaflóadeilunni. Ég vil geta þess hér, vegna þess að ég tel mikilvægt að halda því til haga, að þegar ríkisstjórnin hafði ákveðið að beita sér fyrir að 140 millj. kr. yrðu veittar til hjálparstarfsins við Persaflóa og Rauði krossinn taldi nauðsynlegt að þeir fjármunir kæmu til greiðslu áður en Alþingi kæmi saman ákvað ég að óska eftir fundi með hv. fjvn. og formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar, til þess að kynna þeim þessa tillögu og óska eftir samþykki þeirra við því að þetta fé yrði greitt út áður en Alþingi kæmi saman. Ég tel nauðsynlegt að geta þessa hér vegna þess að ég tel það mikilvægt sem fordæmi um vinnubrögð í framtíðinni að ef ríkisstjórn telur nauðsynlegt, á þeim tíma sem Alþingi situr ekki, að greiða út úr ríkissjóði umtalsverðar upphæðir sem ekki er að finna í fjárlögum séu þau mál kynnt fyrir fjvn. og formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar svo allir aðilar hér á Alþingi hafi tækifæri til þess að tjá sig um þau mál áður en fjárhæðirnar eru endanlega greiddar út úr ríkissjóði. Ég þakka fyrir þær góðu undirtektir sem málið fékk í fjvn. og af hálfu forustumanna þingflokka stjórnarandstöðu. Vona ég að þessari reglu verði fylgt í framtíðinni, því auðvitað geta alltaf komið upp tilvik eins og hér um ræðir sem enginn sér fyrir þegar fjárlög eru afgreidd og Alþingi situr ekki þegar greiðslurnar þarf að inna af hendi. Er þá mikilvægt að þeirri vinnureglu sem ég var hér að lýsa verði fylgt í framtíðinni. Í fjárlögum 1990 var gert ráð fyrir að lántökur yrðu alls 8 milljarðar 995 millj. kr. Innlendar lántökur voru áætlaðar 6 milljarðar 625 millj. kr. og erlendar lántökur 2 milljarðar 370 millj. kr. Með fjáraukalögum var innlend fjáröflun hækkuð um 850 millj. kr. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er lánsfjárþörfin nú talin verða 12 milljarðar 560 millj. kr. Aukningin frá fjáraukalögum skýrist af uppgjöri á 2 milljarða kr. yfirdráttarskuld við Seðlabankann í lok ársins 1989, auknum lánveitingum að fjárhæð 300 millj. kr. og 415 millj. kr. meiri rekstrarhalla ríkissjóðs. Eins og ég gat um áður eru horfur um innlenda fjáröflun til áramóta mjög góðar. Áætlað er að sala ríkisvíxla umfram innlausn verði 3 milljarðar 800 millj. kr. Nú þegar er búið að tryggja sölu spariskírteina fyrir um 6,3 milljarða kr. á árinu á þeim frjálsa samkeppnismarkaði verðbréfa sem hér hefur þróast í landinu. Er það satt að segja ótrúlega jákvæður árangur, sérstaklega þegar horft er til þeirra efasemda sem margir höfðu uppi um það á síðasta þingi að slíkt mundi takast. Það liggur þess vegna ljóst fyrir að unnt verður á þessu ári að mæta allri lánsfjárþörf ríkisins hér innan lands og er það fyrsta árið um mjög langt árabil, sem telja verður í áratugum, þar sem ríkissjóði tekst við slíkar aðstæður að fjármagna fjárþörf sína algjörlega á innlendum samkeppnismarkaði. Slíkt er veigamikil forsenda þess stöðugleika sem nú ríkir í efnahagsmálum okkar. En til viðbótar við það að ná 100% fjármögnun hér innan lands bendir margt til þess að árangurinn geti orðið slíkur að þar til viðbótar verði hægt að taka inn 2 milljarða yfirdráttarskuld ríkissjóðs í Seðlabankanum vegna hallarekstursins á árinu 1989 sem þá þarf ekki að fjármagna með erlendri lántöku. Enn fremur er hugsanlegt að einhver viðbót verði þá eftir til þess að greiða niður erlend lán með innlendri lánsfjáröflun. Útstreymi á lánahreyfingum er talið verða óbreytt frá fjáraukalögum þegar á heildina er litið. Hins vegar verða breytingar á einstökum liðum. Áætlað er að innheimtar afborganir veittra lána verði um 440 millj. kr. lægri. Greiddar afborganir verða 960 millj. kr. undir áætlun, en það skýrist af samningum sem gerðir voru við banka um yfirtöku skulda ríkissjóðs í Seðlabankanum að fjárhæð 3 milljarðar 517 millj. kr. Við þessa aðgerð falla niður á þessu ári afborganir hinna yfirteknu lána að fjárhæð 960 millj. kr. Innlausn spariskírteina er áætluð 400 millj. kr. lægri en í fjárlögum. Skýrist sá munur af minni innlausn flokka sem ekki eru á lokagjalddaga. Veitt lán eru talin verða 1 milljarði 200 millj. kr. umfram áætlun. Þar er um að ræða lánveitingar með ábyrgð ríkissjóðs, sem samkvæmt heimild í lánsfjárlögum má færa um Endurlán ríkissjóðs en í áætlun fjárlaga var gert ráð fyrir beinni lántöku hjá sjóðum eða bankakerfi. Á móti þessari lánveitingu er lántaka þannig að áhrif á greiðslustöðu ríkissjóðs eru engin. Á miðju ári 1990 yfirtók ríkissjóður skuldbindingar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Þessi uppgjörsmál hafa ekki áhrif á greiðsluafkomu ríkissjóðs og koma þar af leiðandi ekki fram í þessu uppgjöri. Þessi yfirtaka er hliðstæð yfirtöku ríkissjóðs á orkuskuldum og ýmsum öðrum skuldum á fyrri árum. Þær hafa verið færðar í ríkisreikning á rekstrargrunni en aldrei í greiðsluyfirliti ríkissjóðs. Samkvæmt samkomulagi sem gert var við Seðlabankann 8. júní 1989 gjaldfalla þessar skuldbindingar um mitt næsta ár. Má þá nefna að í ríkisreikningi ársins 1989 var til bráðabirgða fært á skammtímahreyfingar skuldabréf vegna uppgjörs gamla Útvegsbankans gagnvart Íslandsbanka. Í byrjun árs 1990 var gengið formlega frá þessu uppgjöri á þann hátt að í stað þess að gefa út skuldabréf til langs tíma voru Íslandsbanka afhent spariskírteini að fjárhæð 928 millj. kr. og ríkisvíxlar að fjárhæð 273 millj. kr. Þessi uppgjörsháttur hefur ekki áhrif á greiðsluafkomu ríkissjóðs og er ekki hluti af þeirri fjáröflun sem ætluð er til að mæta lánsfjárþörf ríkissjóðs heldur aðeins tilfærsla milli skammtíma- og langtímalánahreyfinga. Því þykir eðlilegra í þessum samanburði að draga þessa sölu spariskírteina og ríkisvíxla frá annarri sölu þannig að hún kemur ekki fram í tölum um sölu spariskírteina og ríkisvíxla í því yfirliti sem ég greindi frá hér áðan. Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í upphafi er flutningur þessa fjáraukalagafrv. enn frekari staðfesting á þeim nýju vinnubrögðum í ríkisfjármálum sem tekin hafa verið upp hér á síðustu tveimur árum. Þessi nýju vinnubrögð hafa skapað aukna festu í stjórn ríkisfjármála. Ég er fullviss um það að sú staðreynd að í tíð núverandi ríkisstjórnar eru flutt með reglubundnum hætti frv. til fjáraukalaga hafi dregið úr kröfugerðum ráðuneyta og ríkisstofnana um viðbótarfjárframlög vegna þess að menn gera sér grein fyrir því að þá þarf að reiða fram réttlætingu og skýringar á þeim óskum á því ári sem greiðslurnar eru veittar en ekki mörgum árum síðar eins og búið var að venja menn á hér í hinu gamla kerfi. Ég tel þess vegna að þessi formbreyting í ríkisfjármálunum ein og sér hafi með beinum og óbeinum hætti stuðlað að aðhaldi og traustari vinnubrögðum og breyttum viðhorfum í ríkiskerfinu öllu. Viðhorfabreytingu sem hefur það í för með sér að menn líta nú fyrst í eigin barm áður en þeir hlaupa til og óska eftir meira fjármagni, skoða sína eigin stöðu vel og rækilega áður en þeir ganga fram og biðja um viðbótarfé vegna þess að menn vita að ekki verður orðið við þeirri ósk við skrifborð fjmrh. eins og gert var undir gamla kerfinu, heldur verður að fara með þá ósk inn í ríkisstjórnina, inn á Alþingi og til fjvn. áður en kemur til greiðslu. Sú aðferð að taka málin þannig fyrir með formlegum hætti á yfirstandandi ári hefur skapað viðhorfabreytingu í ríkiskerfinu öllu sem ég hef orðið mjög greinilega var við og tel að hljóti að vera öllum fagnaðarefni sem á undanförnum árum hafa barist fyrir breytingum og bættum vinnubrögðum í stjórn ríkisfjármála. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til þess að þakka fjvn. fyrir góða samvinnu um þessa nýskipan. Á síðasta þingi áttum við góða samvinnu við fjvn. um að ganga endanlega frá formi þeirra fjáraukalaga sem þá voru afgreidd. Ég lýsti því í framsöguræðu minni fyrir fyrra fjáraukalagafrv. yfirstandandi árs að það væri lagt fram án þess að endanlega væri gengið frá forminu, til þess að geta, í samvinnu við fjvn., mótað þær vinnureglur og þær formreglur sem tíðkast skyldu til frambúðar. Ég vil einnig sérstaklega þakka fyrir það hér að á undanförnum vikum hefur tekist góð samvinna við fjvn. í aðdraganda þess að þetta frv. er flutt og einnig um frv. sjálft eftir að það var lagt fram á Alþingi þótt ekki sé mælt fyrir því fyrr en nú. Ég tel að góð samvinna og góður skilningur milli fjmrn. og fjvn. sé mjög mikilvægur ef því sameiginlega markmiði okkar allra, að festa þessa nýskipan í sessi, á að verða komið heilu í höfn. Það er einnig mikilvægt að frv. af þessu tagi sé ekki lengi til meðferðar í þinginu til þess að það geti í reynd orðið stýritæki og Alþingi, ef það svo kýs, haft aðra skoðun á fjárveitingum til ýmissa þeirra liða sem hér eru gerðar tillögur um. Ég hef lýst þeirri skoðun minni áður að ef þessi nýskipan í ríkisfjármálum á að verða traust til frambúðar tel ég óhjákvæmilegt að rætt sé í alvöru um að Alþingi komi fyrr saman til funda en nú, t.d. fyrri hluta septembermánaðar, og þá sé lagt fram fjárlagafrv. fyrir næsta ár og fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár. Reynt sé að afgreiða fjáraukalögin áður en síðasti ársfjórðungur ársins hefst, þannig að þau geti í reynd verið áhrifaríkt stjórnunar- og eftirlitstæki. Ég tel einnig mjög mikilvægt að fjvn. verði að forminu til heilsársnefnd þannig að hægt sé með skýrum og afdráttarlausum hætti að hafa samskipti við fjvn. um meðferð þessara mála utan þingtímans. Væri mjög æskilegt að forustumenn þingflokkanna og forsetar, sem vinna nú að endurskoðun á þingsköpum, taki slíkar hugmyndir og aðrar þeim skyldar til gaumgæfilegrar athugunar. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjvn.

Pálmi Jónsson : Virðulegi forseti. Með því fjáraukalagafrv. sem hér er komið til 1. umr. er verið að fara fram á að Alþingi veiti heimildir til þess að útgjöld ríkissjóðs aukist á þessu ári um 4056 millj. kr. og að lögfest verði ný spá um tekjur ríkissjóðs á árinu á þann hátt að þær vaxi um 3630 millj. kr. Miðað við þetta er gert ráð fyrir að halli á ríkissjóði vaxi um 426 millj. frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir og verði um 5000 millj. kr. Fjáraukalög voru áður flutt í tengslum við kjarasamninga í febrúarmánuði sl. og afgreidd í byrjun maímánaðar, eins og fjmrh. hefur lýst. Þó að frv. komi til 1. umr. í dag hefur fjvn. nokkuð yfirfarið frv. og athugað ýmsa liði þess og farið yfir það með fulltrúum einstakra ráðuneyta. Sú vinna mun halda áfram en ég tek út af fyrir sig undir það með hæstv. fjmrh. að ákjósanlegt að mál af þessu tagi séu ekki ákaflega lengi til meðferðar hjá Alþingi. Og það mun vera ætlun formanns fjvn. að leitast við að hraða afgreiðslu þess. Ég lít svo á að með þessu fjáraukalagafrv. sé komið í ljós að hallarekstur á þessu ári fer vaxandi frá því sem áður hefur verið gert ráð fyrir. Fjáraukalagafrv. sýnir einnig haldleysi þeirra fjárlaga sem afgreidd voru fyrir tæpu ári síðan og það sýnir að ýmsu leyti gagnsleysi þess niðurskurðar sem ákveðinn var með fjáraukalögum sem afgreidd voru í byrjun maímánaðar. Enn fremur sýnir þetta frv. að gagnrýni mín og annarra stjórnarandstæðinga við afgreiðslu fjárlaga fyrir tæpu ári síðan átti við full rök að styðjast. Þótt sú niðurstaða sem hér hefur verið vitnað til í þessu frv. sýni að þar sé gert ráð fyrir að halli á ríkissjóði verði á árinu um 5 milljarðar þá er hér einungis um 1. umr. málsins að ræða. Enn er eftir að sjá hvort frv. breytist í meðförum Alþingis og í öðru lagi er einnig eftir að koma í ljós að hve miklu leyti nýtt fjáraukalagafrv., sem væntanlega verður flutt snemma á næsta ári, sýnir aðra útkomu. Að þessu sinni skal ekki um það miklu spáð. Ég get þó vitnað til reynslu frá fyrra ári. Þá var flutt fjáraukalagafrv. í nóvembermánuði og þar með fengnar heimildir fyrir því að auka útgjöld ríkissjóðs um 8,5 milljarða króna. Það fjáraukalagafrv. var afgreitt þann 21. des. sl. Því var þá býsna hátíðlega lýst yfir af hæstv. fjmrh. að ekki mundi koma til aukinna útgjalda umfram þær heimildir það sem eftir lifði ársins. Það var enda svo að það frv. fékk mjög yfirgripsmikla og ítarlega athugun af hálfu fjvn., sumpart vegna þess að frv. var í uppsetningu á þann máta að ekki var unnt að afgreiða það á Alþingi án þess að gerbreyta formi þess. Það var gert og ég vil taka það fram að það frv. sem hér liggur fyrir er í sama horfi og fjáraukalögin í fyrra voru afgreidd og ber vitaskuld að þakka að ekki skuli þurfa að gerbreyta frv. til þess að það sé þinghæft. En þó að fjáraukalög fyrir ári síðan væru afgreidd með þeim hætti þann 21. des. að þá væru fengnar heimildir til þess að auka útgjöld ríkissjóðs um 8,5 milljarða, þá reyndist það svo að nýtt fjáraukalagafrv. sem flutt var vegna ársins 1989 á öndverðu þessu ári fór fram á nýjar heimildir um útgjöld úr ríkissjóði sem námu 1073 millj. kr. Á tíu dögum, þar á meðal jóladögunum og gamlársdag og öðrum helgidögum á milli jóla og nýárs, hafði hæstv. ríkisstjórn sem sagt aukið útgjöld ríkissjóðs umfram það sem fjárlög og fjáraukalög heimiluðu um liðlega 100 millj. kr. á dag. Þetta út af fyrir sig sannar það að það er erfitt að spá um það á þessu stigi hver verður niðurstaða í útgjöldum og tekjum þessa árs þegar öll kurl eru til grafar komin. Ég vil svo gjarnan taka það fram að flutningur fjáraukalagafrv. á fjárlagaári, eins og hér er gert, er til bóta og taka undir með hæstv. ráðherra varðandi það efni að það felur í sér visst aðhald eða á að geta falið í sér visst aðhald að óskum ýmissa stofnana um aukin útgjöld, en þó auðvitað því aðeins að því aðhaldi sé beitt af þeim sem með framkvæmdarvaldið fara. Ég vil þá jafnframt láta þess getið að eftir að hæstv. núv. ríkisstjórn hafði haldið á þann máta á þessum málum, þ.e. fjármálum ríkisins, eftir að hún tók við völdum haustið 1988 og á árinu 1989, að útgjöld höfðu farið 9 -- 10 milljarða fram úr heimildum fjárlaga hvort árið um sig, þá var það ljóst að svo yrði ekki við unað áfram. Þetta var tekið upp innan fjvn., þetta var tekið upp af hálfu fjvn. í viðræðum við hæstv. fjmrh. og honum gert ljóst að fjvn. og Alþingi mundi ekki sætta sig við framhald málsins á þeim nótum. Í þeim viðræðum kom fram að hæstv. fjmrh. var reiðubúinn til þess að hverfa að því ráði að flytja fjáraukalagafrv. á sama ári, eins og hér hefur verið gert og einnig var gert í fyrra, sem vissulega er til bóta eins og ég hef lýst. En það á sér vitaskuld m.a. þær rætur að þau ósköp dundu yfir, bæði á árinu 1988 og 1989, að útgjöld ríkissjóðs fóru úr böndum og fram úr því sem fjárlög heimiluðu, um 9 -- 10 milljarða kr. hvort árið um sig. Þegar fjárlög voru afgreidd fyrir tæpu ári síðan fyrir yfirstandandi ár var gert ráð fyrir halla um 3,7 milljarða kr. Þessi halli var vitaskuld í raun mun meiri, eins og ég lýsti við umræður um þau mál þá. Hluta af hallanum var leynt í þeim fjárlögum og það með ýmsu móti. Nú er svo komið að nokkur hluti af þeim viðbótarhalla sem augljós var við afgreiðslu fjárlaganna sjálfra er kominn í ljós. Þó vantar enn þá um 1 -- 2 milljarða á það að spá mín rætist um halla á útkomu ársins. Sú spá var vitaskuld með fyrirvara vegna þess að forsendur breytast. Sú spá var því auðvitað þeim fyrirvara háð að á öndverðu ári tóku aðilar vinnumarkaðarins völdin í landinu og lögðu alveg nýjan og gerbreyttan efnahagsgrundvöll sem var með allt öðrum hætti en sá efnahagsgrundvöllur sem hæstv. ríkisstjórn hafði lagt upp með og ætlað sér að framfylgja. Eigi að síður sýnist mér margt benda til þess að spá mín muni standast þegar öll kurl koma til grafar og eru þó málin þannig að áfram verður raunverulegum halla í ríkisrekstrinum leynt, þrátt fyrir þetta fjáraukalagafrv. og þrátt fyrir það fjáraukalagafrv. sem væntanlega kemur fyrir Alþingi á öndverðu næsta ári. Þetta gerist t.d. með því að áfram er haldið því sem hófst fyrir alvöru á síðasta ári, að ganga á eigið fé opinberra sjóða sem sækja styrk sinn til ríkissjóðs og ríkissjóður ber ábyrgð á. Þetta eru sjóðir eins og t.d. Lánasjóður ísl. námsmanna, Atvinnuleysistryggingasjóður, Byggingarsjóður ríkisins, Byggðasjóður, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins og fleiri slíkir sjóðir. Og fjmrh. sjálfur hefur viðurkennt það að í þessu sé fólginn stórkostlegur vandi sem muni taka 2 -- 3 kjörtímabil að ráða við, þegar hann og hans ríkisstjórn er horfin úr Stjórnarráðinu.

Það sagði ég ekki.

Ég bætti því að vísu við, hæstv. fjmrh., en það liggur í orðum ráðherrans sjálfs að þegar hann lýsir því yfir að það muni taka 2 -- 3 kjörtímabil að ráða við þau vandamál sem þessi hæstv. ríkisstjórn skilur eftir sig, þá leiðir það af sjálfu sér að það er ekki reiknað með því og reiknar auðvitað enginn með því að núverandi ríkisstjórn sitji í Stjórnarráðinu að þessu kjörtímabili loknu. Ríkisstjórnin hefur undir forustu hæstv. fjmrh. rekið gjaldþrotastefnu í málum þessara þýðingarmiklu sjóða. Með sama framhaldi stefna þeir allir í gjaldþrot. Í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er öðru nær en að reynt sé að bæta úr í þessum efnum. Þar er áfram haldið á sama vegi með hraðari ferð til gjaldþrota fyrir þessa sjóði. Með þessu eru stóralvarlegir hlutir að gerast sem þarf ekki að hafa mörg orð um að verður erfiður baggi fyrir framtíðina að axla. Ég skal ekki segja um það hvað tilteknir sáttakossar á samkomu sem haldin var í Hafnarfirði hafa í för með sér fyrir einhverja af þessum sjóðum en vel má vera að þar verði að einhverju leyti bætt úr varðandi frv. fyrir næsta ár, þó varla nema að litlum hluta. Ég vil þó aðeins rifja það upp að þrátt fyrir að málefni þessara sjóða verða væntanlega skilin eftir algerlega á galeiðunni, ekki einungis í þessu fjáraukalagafrv. heldur líka í því sem flutt verður í byrjun næsta árs og þar með leynt raunverulegum vanda í ríkisfjármálum, þá eru samt nokkrir gjaldaliðir sem ýmist eru þegar komnir í ljós eða eiga væntanlega eftir að koma í ljós sem ég vakti athygli á við umræður um fjárlagaafgreiðslu fyrir tæpu ári síðan. Ég vakti þá athygli á því að þá vantaði stóra fjárhæð inn í niðurgreiðsluliðinn og í liðinn um ríkisábyrgð á launum. Þessir tveir liðir voru teknir inn í fjáraukalagafrv. sem afgreitt var í maímánuði sl. og komu þá þegar í ljós snemma á þessu ári. Ég vakti athygli á því að það væri ólíklegt að það tækist að spara 500 millj. kr. í lyfjakostnað á sjúkratryggingum. Niðurstaðan er sú að þetta hefur ekki tekist. Þess í stað liggur nú fyrir, samkvæmt þessu frv., að gert er ráð fyrir því að 1100 millj. kr. þurfi til viðbótar við fjárlög í sjúkratryggingar. Að miklum hluta, og raunar meginhluta, vegna þess hvað lyfjakostnaður hefur farið fram úr því sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Enn er í þessu frv. gert ráð fyrir því að lífeyristryggingar fari um 100 millj. kr. fram úr fjárlögum og verði aflað til þeirra útgjalda heimildar með þessu lagafrv. Þarna er því samtals hjá Tryggingastofnun ríkisins gert ráð fyrir að vanti til viðbótar við það sem fjárlög gerðu ráð fyrir um 1200 millj. kr. Enn má geta þess í þessu sambandi að í fjárlagafrv. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að ná á næsta ári sparnaði í lyfjakostnaði um 500 -- 600 millj. kr. og engin grein gerð fyrir því hvernig það eigi að gerast. Og heldur er það nú ótrúverðugt þegar sama hæstv. ríkisstjórnin og sami hæstv. fjmrh. og sami hæstv. heilbrrh. leggja fram fjárlagafrv. ár eftir ár með sömu sparnaðarliðunum sem mistakast svo hrapallega sem orðið hefur með lyfjakostnaðinn á þessu ári. Heldur er það nú ótrúverðugt. En þetta er eitt af þeim málum sem ég vakti athygli á fyrir tæpu ári síðan. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að auka jöfnunargjald í iðnaði um 150 millj. kr. og í landbúnaði um 53 millj. kr. Óvíst er hvort þar séu öll kurl til grafar komin enda hafa komið til fjvn. erindi þar sem farið er fram á miklu meiri endurgreiðslu en þessar tölur sýna. Þá var í fjárlögum þessa árs stofnaður nýr sjóður, svokallaður Mannvirkjasjóður menningarbygginga, og færður á B - hluta. Síðan var þeim sjóði ætlað að taka lán, 300 millj. kr., og færa þetta fé þaðan og yfir í A - hluta. Ég komst svo að orði við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári síðan að þetta væri með því ósmekklegasta sem ég hefði séð varðandi blekkingar við afgreiðslu á fjárlögum. Það fór enda svo að hæstv. ríkisstjórn gafst upp við að hafa þessar tilfæringar við meðferð þessa máls sem átti að vera til þess að leyna útgjöldum á A - hluta ríkissjóðs. Nú leggur hún til með þessu frv. að þessar 300 millj. kr. verði greiddar beint af A - hluta, sem ekki er gagnrýnisvert heldur er rétt. Hitt var ekki frambærilegt að haga með þeim hætti að stofna þennan B - hluta sjóð sem tæki lán og veitti þaðan fé yfir í A - hlutann. Allt var þetta með þeim hætti sem ég gagnrýndi í fyrra þó að sums staðar séu ekki nákvæmlega sömu tölur en þessir hlutir eru nú allir komnir í ljós. Enn eru þá nokkur atriði ótalin. Hér er að vísu gert ráð fyrir nokkurri fjárhæð til rekstrar á Flugmálastjórn sem augljóst var að skilin var eftir við afgreiðslu fjárlaga með fjárhaginn í lausu lofti, eins og margsinnis var vakin athygli á í fyrra. Ég skal ekkert segja um það hvernig þessi stofnun verður meðhöndluð við afgreiðslu frv. en það hafa komið, og nú síðast í dag, ný erindi frá Fugmálastjórn varðandi fjárhag þeirrar stofnunar á þessu ári sem fela í sér a.m.k. óskir um meiri útgjöld en það frv. ber með sér sem hér liggur fyrir. Ég skal ekki fara með þær tölur að sinni, enda kröfðumst við þess í fjvn. að það kæmi um það erindi, yfirlýsing og beint erindi frá samgrn. Sömu sögu er raunar að segja um ríkisspítala. Ég vakti athygli á því við afgreiðslu fjárlaga fyrir tæpu ári síðan að þar væri mjög tæpt farið miðað við það rekstrarumfang sem ætlast væri til að haldið væri áfram á vegum þeirrar stofnunar. Nú var verulega bætt úr varðandi rekstur ríkisspítala við afgreiðslu fjáraukalaga í maímánuði sl. En í morgun kom erindi frá heilbrrn., sem að vísu á eftir að fara nánar yfir af því ráðuneyti, þar sem sýnt er fram á að þangað vantar býsna stórar fjárhæðir til þess að slétta út þann rekstur sem þar er á þessu ári. Hafa landsmenn þó orðið varir við að þar hafa verið sparnaðaraðgerðir. Þær sparnaðaraðgerðir hafa verið fólgnar í því að loka deildum að sumarlagi og bera út á götuna veikt fólk sem sumt hvert á hvergi höfði að að halla. Þar hafa verið sparnaðaraðgerðir og þær hafa verið í þessu formi. Þrátt fyrir þær sparnaðaraðgerðir liggur nú fyrir í erindum hjá fjvn. að þarna er óleystur vandi sem nemur verulegum fjárhæðum, yfir 200 millj. kr. Ég skal ekkert um það segja hvernig á því erindi verður tekið af meiri hluta fjvn. og meiri hluta Alþingis. En þetta sannar með öðru að þau viðvörunarorð sem ég flutti við afgreiðslu fjárlaga varðandi hagsmuni þeirrar stofnunar, ríkisspítalanna, fyrir tæpu ári síðan áttu fullan rétt á sér. Og þetta sannar einnig að það er ekki líklegt að öll kurl séu til grafar komin varðandi aukin útgjöld ríkissjóðs á þessu ári og þar með aukinn halla. Þess má geta að þáttur í þessum vanda ríkisspítalanna og sumra annarra stofnana ríkisins, sem komið hafa til fjvn. nú þegar, er fólginn í því að inn í fjárlagaafgreiðslu í fyrra var ekki tekið fé til þess að mæta kostnaði við virðisaukaskatt sem leggst á ýmsar stofnanir ríkisins með meiri þunga en söluskattskerfið gerði áður. Þar er um allstóra fjárhæð að ræða hjá ríkisspítölum en þar er einnig um að ræða verulegar fjárhæðir hjá öðrum stofnunum ríkisins. Það er næsta hlálegt að verða vitni að því sem mér sýnist í fjárlagafrv. að enn sé ekki gert ráð fyrir kostnaði stofnana við virðisaukaskatt því að útgjaldatölur fjárlagafrv. eru að þessu leyti byggðar á reikningum og fjárlögum ársins 1989, fyrir daga virðisaukaskattsins. Hér er því enn liður sem þarf að koma til athugunar og verður væntanlega að gera það við afgreiðslu þessa frv. sem hér liggur fyrir. Ef ekki, þá kemur hann ábyggilega til kasta Alþingis með því fjáraukalagafrv. sem flutt verður þegar árið er liðið. Veigamesta skuld ríkissjóðs sem ekki er talin í þessu fjáraukalagafrv., og hæstv. fjmrh. vék hér örlítið að, er yfirtaka ríkissjóðs á skuld frystideildar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem færist yfir til ríkissjóðs á þessu ári, þ.e. í sumar. Ég lét hafa það eftir mér í sjónvarpsviðtali fyrir nokkrum dögum að ég sæi ekki betur en þessi skuld, sem er talin í greinargerð með frv. um 1430 millj. kr., sem mun vera höfuðstóllinn, yrði að færast á þau fjáraukalög sem við erum nú með til meðferðar. Hæstv. fjmrh. mótmælti þessu kvöldið eftir og vitnaði þar til annarra lána sem ríkissjóður hefur yfirtekið, sem voru lán á orkufyrirtækjum, og gerði um leið góðlátlega gys að mér með tilliti til þess að ég hef verið formaður í einu því orkufyrirtæki sem hlut á að máli, þ.e. Rafmagnsveitum ríkisins. Nú voru þau lán, sem yfirtekin voru af orkufyrirtækjunum, föst lán. Þar var um skuldabréf að ræða sem ríkissjóður yfirtók. Og það eru fordæmi fyrir því að slík lán séu yfirtekin af ríkissjóði og færist ekki á rekstraryfirlit en komi síðan fram eftir því sem afborganir og vextir greiðast. Ég óskaði því eftir því við fjmrn., eftir að þetta viðtal birtist við fjmrh., að ég fengi greinargerð um þetta mál frá ráðuneytinu og fengi ljósrit af því skuldabréfi sem hér væri um að ræða, sem væntanlega væri, úr því að hæstv. fjmrh. fullyrðir að það sé hægt að meðhöndla þetta mál í færslum ríkissjóðs eins og hann gerði grein fyrir. Og ég hef fengið hér svar frá fjmrn. sem er dagsett í dag. Í því kemur fram að Verðjöfnunarsjóður hafi tekið lán, fyrst 800 millj. kr. og síðar 400 millj. kr. til viðbótar. Um þetta lán hafi verið samið við Seðlabanka Íslands að dregið skyldi á lánsheimild af sérstökum yfirdráttarreikningi sjóðsins eftir þörfum. Síðar kemur fram að hér er um lán á hlaupareikningi að ræða, eins konar yfirdráttarlán, sem sé lausaskuld, venjuleg lausaskuld. Hér er ekki um neitt fast skuldabréf að ræða. Hér er einungis lausaskuld sem Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins stofnaði til í Seðlabanka Íslands og hefur að baki sér yfirlýsingu --- aðeins yfirlýsingu, sem undirrituð er af Árna Kolbeinssyni fyrir hönd Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og Ólafi Ragnari Grímssyni fyrir hönd ríkissjóðs. Það er aðeins yfirlýsing. Það er ekkert skuldabréf um að ræða. Og þegar ríkissjóður tekur síðan að sér að greiða lausaskuldir fyrir einhvern tiltekinn aðila eins og þennan, þá verður ekki hjá því komist að það komi fram í yfirliti ríkissjóðs fyrir það ár. Það er enda viðurkennt í greinargerð fjmrn. að þessi fjárhæð muni, þrátt fyrir það að þeir reyni að malda í móinn, verða gjaldfærð á ríkisreikning fyrir árið 1990. Ég tel það liggja algerlega ljóst fyrir að þótt ríkissjóður taki nýtt lán, taki t.d. nýtt skuldabréf í Seðlabanka Íslands eða með einhverjum öðrum hætti búi út ný lánsskjöl til að mæta þessari yfirtöku á lausaskuldum Verðjöfnunarsjóðsins, yfirdráttarláni Verðjöfnunarsjóðsins, þá er þar aðeins um nýja lántöku að ræða að formi til sem verður að bókast inn á rekstraryfirlit ríkissjóðs. Ég veit vitaskuld ekki hvort hæstv. fjmrh. tekst að fá meiri hluta fjvn. eða meiri hluta Alþingis til að taka þátt í því með sér að fara með þetta mál í greiðsluyfirliti ríkissjóðs á þann hátt að ekki samrýmist venjum eða reglum sem fyrir liggja. Ég á erfitt með að trúa því að svo fari. Ég rifja það einnig upp að í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga frá 1. jan. til 30. júní þessa árs, sem birtist í ágústmánuði sl. og send hefur verið hv. alþm., segir um hækkun á áætluðum útgjöldum A - hluta ríkissjóðs á þessu ári að þær megi rekja til eftirfarandi atriða: 1. ,,Framlag til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins að fjárhæð 1,6 milljarðar kr. Samkvæmt lögum nr. 39/1990 er kveðið á um að ríkissjóður yfirtaki skuldir sjóðsins hjá Seðlabanka Íslands miðað við 1. júlí 1990.`` Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er það vitaskuld staðfest, sem ég hélt fram í sjónvarpsviðtalinu og held fram hér í þessum ræðustól, að það sé skylda að ríkissjóður færi þessa skuld sem hann er að yfirtaka, þessar lausaskuldir Verðjöfnunarsjóðsins, á rekstraryfirlit ríkissjóðs og sé ekki með tilburði til að leyna þessum útgjöldum í rekstraryfirliti ríkissjóðs í þeim tilgangi einum að láta þær koma fram í rekstraryfirliti ríkissjóðs síðar, á seinni árum eftir að þessi hæstv. ríkisstjórn er farin frá. Sá einn er tilgangurinn. Þessir tilburðir hæstv. fjmrh. eru vitaskuld í samræmi við ýmislegt, þó í smærri sniðum sé, í ýmsum formbreytingum t.d. í því fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir og ég lýsti hér við 1. umr. þess máls. Allt á það að þjóna einum tilgangi, sem sé þeim að leyna fyrir Alþingi og fyrir þjóðinni raunverulegum útgjöldum ríkissjóðs á þeim tíma sem hann situr í embætti fjmrh. og láta svo líta út í yfirlitstöflum, skýrslum, greinargerðum og fréttatilkynningum að útkoman úr ríkissjóðsdæminu sé svo og svo miklu fallegri en raunveruleikinn sýnir. Þessar tilfæringar allar kann hæstv. fjmrh. En Alþingi á ekki að láta hann komast upp með augljósar villur og rangfærslur í þessum efnum. Við höfum hér dóm hlutlausra aðila sem er Ríkisendurskoðun um þetta tiltekna efni. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Hæstv. ráðherra sagði hér í ræðu sinni að rekstur stofnana ríkisins á þessu ári hefði gengið mjög vel og verið yfirleitt haldið í böndum. Það er vel að svo miklu leyti sem það er rétt. Í sumum tilvikum er það rétt en í sumum tilvikum hefur það gengið mjög miður. Hann sagði einnig að kostnaður vegna verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga sem leggst á ríkissjóð væri miklum mun meiri en gert hefði verið ráð fyrir við setningu þeirra laga. Ég hef af því tilefni óskað eftir því að fá greinargerð um kostnað ríkis og sveitarfélaga vegna þessara nýju laga um verkaskiptingu, bæði frá fjmrn. og eins frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Ég hef ekki enn þá fengið svör við þeirri ósk minni. Það er ekkert einkennilegt því það getur tekið nokkurn tíma að vinna það verk svo að greinilegt sé og hef enga athugasemd við það þó að svörin séu ekki komin. En ég vil láta Alþingi vita það að ég óska eftir því að fá greinargerð um þetta efni frá báðum aðilum, ekki einvörðungu frá hæstv. fjmrh. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um einstök atriði í þessu frv. umfram það sem ég hef þegar gert. Þar eru þó nokkur efnisatriði sem ástæða væri til að minnast á. Ýmis þeirra eru ekkert veigamikil en ég vil þó gjarnan geta þess að þar er t.d. gert ráð fyrir því að útgjöld einstakra ráðuneyta fari mjög misjafnlega langt fram úr því sem fjárlög kveða á um. Þar er því lýst greinilega og það hefur komið fram að útgjaldaaukinn er mestur í heilbr. - og trmrn. Það er í sjálfu sér ekkert einkennilegt vegna þess að það er útgjaldafrekasta ráðuneyti ríkiskerfisins. Næst í röðinni er hins vegar fjmrn. Fyrir fáum árum var það svo að fjmrn. var meðal hinna útgjaldaminni ráðuneyta stjórnkerfisins. En nú er fjmrn. annað í röðinni á eftir heilbrrn. um aukin útgjöld umfram fjárlög. Hæstv. ráðherra var að segja að stofnunum ríkisins hefði verið haldið í böndum og rekstur þeirra hefði gengið mjög vel en svo virðist sem þetta hafi ekki gengið sérstaklega vel í fjmrn. sjálfu. Ef litið er á nokkur atriði í fjmrn., þá segir hér til að mynda um aðalskrifstofu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Farið er fram á 4 millj. kr. viðbótarframlag til aðalskrifstofu. Meginástæðan er aukinn launakostnaður,`` o.s.frv. Ýmsar stofnanir kynnu nú að geta farið fram á fé vegna aukins launakostnaðar ef ekki er haldið aftur af þeim lið. Það segir til að mynda um ríkisbókhald: ,,Sótt er um 30 millj. kr. viðbótarheimild til reksturs embættisins. Annars vegar hafa sértekjur verið ofáætlaðar og hins vegar hefur skýrsluvélakostnaður vegna bókhalds orðið hærri,`` en gert var ráð fyrir. Þá segir hér til að mynda um skattstofur, sameiginlegur kostnaður: ,,Til þessa fjárlagaliðar er farið fram á 116 millj. kr. vegna þess að hönnun tölvukerfis vegna staðgreiðslu og upptöku virðisaukaskatts hefur kostað meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum.`` 116 millj. kr. vegna þess að hönnun á tölvukerfi kostaði meira en gert var ráð fyrir. Þetta kallar maður nú að halda hlutunum í böndum og að rekstur gangi vel. Þá segir um gjaldheimtur og innheimtukostnað: ,,Til þessa liðar er farið fran á 30 millj. kr. Annars vegar hafa áhrif skattkerfisbreytinga á innheimtukostnað verið vanmetin og hins vegar hafa hertar innheimtuaðgerðir leitt til útgjaldaauka.`` Ýmis fleiri svona mál er hægt að telja upp í fjmrn. Þar segir til að mynda um launa - og verðlagsmál að til að mæta því sem á vanti vegna áformaðs sparnaðar sé farið fram á 140 millj. kr. Eitthvað hefur bilað hjá hæstv. fjmrh. að ná þeim sparnaði sem til var ætlast. Þá segir hér undir liðnum Ýmis kostnaður í fjmrn.: ,,Til þessa málaflokks er sótt um samtals 123 millj. kr.`` Hér skal ekki farið út í alla þá skiptingu sem þar er um að ræða en þar segir: ,,Kostnaður af tekjubókhaldi er 31 millj. kr. meiri en áætlað var.`` Og síðar í þessum texta segir um kaup á dagblöðum, sem falla undir þennan lið: ,,Alþingi samþykkti við afgreiðslu fjárlaga heimild til kaupa á 500 eintökum af dagblöðum. Áætlaður kostnaður vegna þessa verði 50 millj. kr.`` Hv. þm. Páll Pétursson flutti við lokaafgreiðslu fjárlaga tillögu um að auka kaup ríkissjóðs á dagblöðum umfram þau 250 eintök sem áður höfðu verið keypt þannig að nú væru keypt 500 til viðbótar eða 750 eintök samtals. Þessi tillaga kostaði 50 millj. kr. Og það stóð ekki á því að hver einasti stjórnarliði greiddi henni atkvæði, hver einasti. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að stofnunum á vegum fjmrn. virðist ekki haldið í böndum, svo notuð séu orð hæstv. fjmrh. sjálfs, með líkum hætti og gert er við ýmsar aðrar stofnanir sem fjær honum liggja. Útþensla á rekstri þessa ráðueytis er meiri en maður hefði fyrir fram látið sér til hugar koma. Ég tel eðlilegt að við 2. umr. þessa máls verði tekið til athugunar hvernig farið hefur verið með úthlutað fé af hinu svokallaða ráðstöfunarfé ráðherra sem er í hverju ráðuneyti. Ég get greint frá því að upplýsingar um þetta eru komnar frá ýmsum ráðuneytum en ekki öllum. Þegar það liggur fyrir mun fjvn. væntanlega taka til athugunar hvort þessi fjárlagaliður á rétt á sér eða ekki. Mér sýnist að í þessu fjáraukalagafrv. sé farið fram á ýmsa styrki, ýmsa smástyrki jafnvel, sem eðlilegt er og raunar var ætlast til að gætu fallið undir þennan fjárlagalið um frjálst ráðstöfunarfé einstakra ráðherra. Svo að gripið sé niður í til að mynda menntmrn. þá sést að þar eru t.d. útgáfustyrkir, samtals um 10 millj. kr., sem farið er fram á í þessu fjáraukalagafrv. Ég hef ekki séð enn þá skrá yfir þessa útgáfustyrki, en hér er auðvitað dæmigert viðfangsefni til þess að fella undir hið svokallaða ráðstöfunarfé ráðherra. Með bréfi er skipt fjárlagalið sem ætlað er til þessa verkefnis og í það er lögð vinna af fjvn. Gjarnan er það svo að þá er eftir skilið nokkurt fé sem er óskipt. Það fé hefur ráðherra hverju sinni haft til frjálsrar ráðstöfunar. Nú hefur hæstv. menntmrh. nokkuð rýmilegt fé á fjárlögum til viðbótar. Eðlilegt hefði verið að smáliðir eins og þessir færðust undir slíkan lið sem ráðstöfunarféð er. Ef það er ekki gert, þá er mikil spurning hvort ástæða sé til að halda þessum fjárlagaliðum áfram inni í fjárlögum. Ég vil svo taka það fram að þetta frv., eins og ég sagði raunar áðan, er eðlilegt í formi og þar með mikil framför frá frv. í fyrra. Ég tók eftir því að hæstv. fjmrh. sagði undir lok sinnar ræðu að ýmsar formbreytingar þyrftu að verða á störfum Alþingis og fjvn. og eðlilegt m.a. að breyta um samkomudag þannig að Alþingi fari að koma saman kannski í byrjun september. Ég er því a.m.k. við fyrstu sýn andvígur. En ég er hins vegar því samþykkur sem hæstv. fjmrh. sagði um að breyta þingskapalögum á þann hátt að fjvn. verði heilsársnefnd þannig að hún geti starfað í fullu umboði á milli þinga en ekki eins og nú er að þegar nefndin kemur saman, þá hefur hún ekki formlegt gildi. Því er eðlilegt að breyta vegna þess að reynslan hefur sýnt að fjvn. þarf iðulega að starfa, og stundum mikið, þann tíma sem Alþingi situr ekki. Þess vegna tek ég undir þá tillögu í ræðu hæstv. ráðherra en þessi tillaga hefur líka oft verið viðruð áður, m.a. af mér og mörgum fleiri sem höfum reynslu af þessum málum.

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegi forseti. Það var minnst á það við okkur þm. að stytta mál okkar til að unnt yrði að komast hjá kvöldfundi. Ég mun fara að þeim tilmælum en það veldur því að ræða mín verður ekki svo ítarleg sem ég hefði óskað. Þegar fjárlög yfirstandandi árs voru í umræðu fyrir um það bil ári, þá benti ég ítrekað á að ýmsar vanáætlanir sem þar væru faldar mundu koma í ljós á þessu ári. Sú spá sannaðist fljótlega og kom að nokkru fram í fjáraukalögum sem voru samþykkt í maí sl. Þau lög voru nokkuð sérstök og þó að þar væru hækkaðir nokkrir liðir sem sýnilega hafði verið vanáætlað til, þá tóku þau þó fyrst og fremst til niðurskurðar á fjölmörgum fjárfestingarliðum og fleiri liðum sem Alþingi hafði lokið við að skipta fáum vikum áður en frv. var lagt fram. Þau fjáraukalög gerðu ráð fyrir lækkun útgjalda ríkissjóðs um 1,7 milljarða. Sú lækkun virðist því ekki muni ná fram að ganga nú. Þau viðfangsefni sem við okkur blasa er hækkun útgjalda um 4 milljarða. Það er að vísu huggun harmi gegn að tekjuinnheimta hefur farið fram úr björtustu vonum, einkum hvað varðar eldri útistandandi skattskuldir. Það eru þó tekjur sem ekki skila sér nema á þessu ári. Þar er ekki tekjustofn til framtíðar. Það er ljóst að ekki tekst lengur að fela útgjöld vegna breyttra verðlagsforsendna sem hljóta að koma í ljós. En svo má aftur spyrja hvers konar hringlandaháttur sé uppi í fjármálastjórninni, því á sama fjárlagaárinu er komið fram með fjáraukalagafrv. sem í fyrstu eiga að draga saman útgjöld og síðan önnur sem hækka útgjöld. Og menn hljóta að spyrja hversu góð fjármálastjórn sé hjá ríkinu. Er nú ekki hornsteinninn, fjárlög ársins 1990, eitthvað farinn að molna? Það er ljóst að stór hluti viðbótarútgjaldanna, sem talin eru í því fjáraukalagafrv. sem við erum að tala um nú, stafar einkum af þrennu. Í fyrsta lagi eru þættir sem ekki voru teknir með við sjálfa fjárlagagerðina. Þar má nefna uppgjör vegna endurgreiðslu á söluskatti, sem eru háar upphæðir, og framlög til vegamála, t.d. vegna snjómoksturs. Það mætti telja fleira á þennan veg. Í öðru lagi er um að ræða áform um lækkun útgjalda sem framkvæmdarvaldið hefur ekki náð fram. Þar má nefna lækkun lyfjakostnaðar sem ekki næst fram nú fremur en áður og sýnist vera undarleg þráhyggja hjá ríkisstjórninni að áætla þennan lið alltaf jafnháan, að það náist fram jafnmikil lækkun á þessu því þetta hefur ekki tekist og tekst ekki. Ég held að það hafi verið uppi áform í fast að því áratug um að ná þessum lið niður og það tekst ekki. Ég tel að það sé réttara að reikna með honum óbreyttum og það gæti þá orðið til tekna ef einhvern tíma tækist að ná honum niður. Síðan voru inni áform um lækkun stofnkostnaðar í fjáraukalögum frá því í vor sem ekki hefur tekist að ná. Í þriðja lagi er svo vanáætlun fjárlaganna um rekstrarkostnað einstakra ríkisstofnana. Það var ljóst að framlag til embætta sýslumanna og bæjarfógeta var vanmetið og það er nú komið áþreifanlega á daginn. Kostnaður af samskiptum við EB og EFTA mælist í frv. um 74 millj. kr. Ekki var áætlað fyrir þessu og má það eiginlega furðu gegna þar sem ljóst mátti vera að þessar viðræður yrðu bæði umfangsmiklar og kostnaðarsamar. En hæst ber þó vanáætlunin til heilbrrn. sem nema 1 1 / 2 milljarði í allt. Á það var ítrekað bent í fjárlagaumræðu fyrir ári að þarna mundi skorta fé og svo há sem þessi upphæð er í frv. þá er fjarri því að öll kurl séu komin til grafar enn. Það hefur enn fremur komið fram í viðtölum við fjvn. að mikið virðist vanta enn á til að tryggja að frv., þegar að lögum verður, sýni rétta útkomu í árslok. Í viðtölum við fjvn. í fyrra kom fram að forsvarsmenn ýmissa ríkisstofnana lýstu sig vanbúna því að meta áhrif virðisaukaskattsins á rekstur þeirra. Kostnaðarhækkanir vegna skattsins hafa í ýmsum tilvikum orsakað verulegan halla á rekstri sem mun fyrirsjáanlega auka útgjöld ríkissjóðs fram yfir það sem hér er talið til. Verra er þó ef rétt er að þessi kostnaður sé ekki hafður í huga við áætlun fjárlaga fyrir næsta ár. Það kann að draga stærri dilk á eftir sér en mönnum er ljóst nú. Virðulegi forseti. Ég hef dregið hér fram meginorsakir þess að þetta frv. til fjáraukalaga er lagt fram með slíkum upphæðum sem þar er að finna. Og mér þykir augljóst að menn hafi áttað sig á því nú, hafi það ekki verið ljóst áður, að sá hornsteinn efnahagslífsins sem lagður var fyrir ári, fjárlög þessa árs, er haldlítill og fjárlögin eru ekki sá hornsteinn sem hæstv. fjmrh. hefur lýst þau vera. Það hefur nefnilega ekki tekist enn að ná stjórn á ríkisbúskapnum og vantar mikið til þess. Ég tek vissulega undir það með hæstv. ráðherra að það er mikilsvert að fjáraukalög séu lögð fram á því ári sem þau taka til. Það eru góð vinnubrögð og ættu að leiða til þess að meiri festa væri í fjármálastjórninni. En þetta fjáraukalagafrv. er til komið einkum vegna lélegrar áætlunargerðar, tilhneigingar til að leyna óþægilegum staðreyndum, sem þó ekki tekst, og því að viðamiklir þættir voru ekki hafðir með í dæminu. Eins og það blasir við okkur nú, þetta fjáraukalagafrv., er það í rauninni skýrsla um ástand ríkissjóðs sem bíður þess að vera stimpluð af Alþingi, skýrsla sem leiðir í ljós að hallinn á ríkisbúskapnum er áætlaður um 5 milljarðar og sú tala er ekki ofmetin og á eftir að hækka enn ef ekki finnast nýjar tekjuleiðir eða niðurskurðarmöguleikar. En ég vil enn einu sinni árétta það sem við kvennalistakonur höfum ávallt haldið fram. Það verður að gera gangskör að því að endurmeta markmið og tilgang ýmissa ríkisstofnana og sjóða svo og umfang þeirra og haga síðan áætlanagerð í samræmi við það. Þetta voru að vísu yfirlýst markmið hæstv. fjmrh. er hann tók við sínu starfi en ég auglýsi eftir árangri.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tala hér langt mál. Ég fagna því að sá háttur er tekinn upp að reyna að koma öllum þessum fjáraukalögum í gegnum þingið á skikkanlegum tíma á þessu ári þannig að það séu fullar heimildir fyrir þeim greiðslum sem hafa reynst nauðsynlegar umfram fjárlög á yfirstandandi ári. Ég ætla ekki að ræða hér nema um einn lið. Til okkar þingmanna Norðurl. e. kom fulltrúi frá Leikfélagi Akureyrar og tilkynnti okkur að ef ekki kæmu frekari greiðslur til þeirra í þessu frv., fjáraukalögum, en 2,2 millj., þá mundi starfsemi stöðvast um næstu áramót. Við afgreiðslu fjárlaga sl. vetur, núgildandi fjárlaga, kom ég með tillögu um að hækka framlag til Leikfélags Akureyrar um að mig minnir 7,5 millj. Hæstv. menntmrh. kom upp í ræðustól og sagði að það mundi verða með einhverju móti reynt að mæta þörfum leikfélagsins og það var gert að því marki að það hefur enn þá gengið. En þetta er fyrst og fremst uppgjör við hið opinbera sem það mundi að sjálfsögðu ekki fá ef leikfélagið hætti þannig að hér er ekki um að ræða í sjálfu sér aukin útgjöld heldur bara að ljúka þeirri skuld sem leikfélagið stendur í við hið opinbera og gera þessu leikhúsi kleift að starfa áfram. Það kom líka fram að það þyrfti að hækka framlagið ögn frá því sem er á fjárlögum nú. Það hefur hækkað á undanförnum árum en þetta er bara reynslan af þessari starfsemi sem er þó, að við teljum, nauðsynleg víðar en hér í Reykjavík. Ég ætla ekki að fara á þessu stigi málsins að koma hér með samanburðartölur hvað er verið að gera þar í samanburði við ýmislegt hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að gera það núna en það kann að vera að ég geri það ef ég neyðist til þess, eða við --- það er ekki ég heldur eru það við þingmenn Norðurl. e. sem gáfu fyrirheit um það að reyna með einhverju móti að koma þessu inn í fjáraukalög, annaðhvort með tillöguflutningi eða við óskum náttúrlega eftir því að hæstv. fjmrh. verði við þeim óskum þannig að við þurfum ekki sjálfir að koma með tillögu heldur að hann komi með hana um þessa lagfæringu. Ég ætla ekki, þó að það sé ástæða til þess að ræða ýmislegt, að taka lengri tíma. En það er stórt mál í okkar augum og augum fólks fyrir norðan að hægt sé að tryggja starfsemi Leikfélags Akureyrar.

Sighvatur Björgvinsson : Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil láta í ljós ánægju mína með hvernig miðar fram þeim nýju vinnubrögðum sem hæstv. núv. fjmrh. tók upp á síðasta þingi, að leggja hér fram og afgreiða fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár, sem er nýmæli í störfum þingsins, þarft nýmæli sem menn hafa rætt um árum saman, en fyrst nú eru tekin til framkvæmda. Ég vil aðeins í því sambandi láta það koma fram að miðað við þann eðlilega starfstíma þingsins sem verið hefur þegar þing kemur saman þann 10. okt., þá kemur þetta að sjálfsögðu sem hrein viðbót við þau störf sem fjvn. þarf að inna af hendi. Enn fremur eru verkefni þau sem fyrir nefndina eru lögð á ári hverju sífellt að verða viðameiri, enda eðlilegt því að útgjöld og tekjuöflun íslenska ríkisins verða sífellt viðameiri. En nú er málum svo komið að vinnuálag er orðið það mikið á nefndina að menn geta reiknað með því að nefndarmenn séu meira og minna fjarverandi eðlileg þingstörf frá því um miðjan nóvember og þangað til fjárlagaafgreiðslu lýkur. Það er hvorki eðlilegt né æskilegt að nefndarmenn geti ekki tekið þátt í eðlilegum vinnubrögðum á Alþingi og tekið þátt í afgreiðslu þeirra mála sem þeir hafa áhuga á en svona er nú því miður komið. Hæstv. ráðherra hefur látið í ljós skoðanir um að það þurfi að huga að þessu til breytinga, e.t.v. með þeim hætti að Alþingi komi saman til funda fyrr en gert er á haustin. E.t.v. er hægt að leysa þetta með öðru móti en ég er alveg sannfærður um að ég tala fyrir hönd fjárveitinganefndarmanna allra þegar ég lýsi þeirri skoðun minni að það er orðið nauðsynlegt að takast á við þetta vandamál því að það er ekki æskilegt að níu þingmenn fái ekki nema takmarkaðan kost á að taka þátt í hefðbundnum störfum Alþingis, kannski 1 1 / 2 -- 2 mánuði á ári, vegna mikils vinnuálags í störfum í þingnefndum.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni með þetta frv. Þó að ég sé ekki í sátt við hvernig það er upp sett þá er það samt áfangi í því að Alþingi taki fastari tökum meðferð fjármuna og rekstur ríkissjóðs. Mér finnst þetta frekar ógreinilegt plagg, ég verð að segja það, og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort það væri ekki eðlilegt að alþingismenn fái rekstraráætlun til 31. des. hjá ríkissjóði, nákvæma rekstraráætlun, sem fylgiskjal með þessu frv. til fjáraukalaga. Ég ítreka að slík rekstraráætlun er auðvitað nauðsynleg með fjáraukalagafrv. þannig að menn viti hvort hér er um fjáraukalagafrv. að ræða sem nær til áramóta, sem er auðvitað markmiðið með fjáraukalögum að vera ekki að leggja þau fram mörgum sinnum á ári. Hæstv. fjmrh. hefur þegar lagt fram frv. til fjáraukalaga einu sinni á þessu ári og ég tel að það hafi verið óeðlilegt. Ég held að það sé eðlilegt, og minn skilningur á fjármálaákvæðum stjórnarskrárinnar er sá, að það eigi að leggja fram ein fjárlög og ein fjáraukalög en ekki mörg af hvoru tagi. Vegna þess að fjáraukalög eru einungis til þess að stemma af fjárlögin einu sinni og eiga þá að ná til 31. des. Ég tel ekki nauðsynlegt að kalla þing saman neitt fyrr. Það er einfaldlega nauðsynlegt að leggja fjáraukalögin fram um leið og þing kemur saman og afgreiða þau á ekki minna en hálfum mánuði þannig að hér sé um vitræn vinnubrögð að ræða. Ég tek undir það sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði varðandi Verðjöfnunarsjóðinn. Ég minni hæstv. fjmrh. á það að það voru samþykkt lög hér á Alþingi 5. maí sl. um að ríkissjóður skyldi taka við öllum skuldbindingum Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Það er alveg útilokað annað en það verði að taka þetta á gjaldfærslu í ríkissjóði og fyrir því verði Alþingi að gefa heimild. Ég ætla að rifja hér upp lög um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Þessi lög eru frá 1966. Með leyfi forseta hljóðar 4. gr. þessara laga svo: ,,Færslur hvers reikningsárs skal miða við raunveruleg skipti ríkisins við aðra aðila, athafnir þess og framkvæmdir, án tillits til þess, hvort greiðsla hefur farið fram í reiðufé. Öll skuldaskipti, sem koma fram við lokun ríkisreiknings, hvort sem eru útistandandi kröfur ríkissjóðs eða skuldir, skulu færð á viðskiptamannareikninga eða aðra reikninga, er gefi tegund kröfuréttindanna til kynna. Reikningarnir skulu sýna stöðu sjóðs og bankareikninga um áramót að afloknum lokunarfærslum, svo sem færslu áfallinna vaxta.`` Hér er bæði um að ræða yfirtöku láns og áfallinna vaxta og hvort tveggja vantar í þetta ágæta fjáraukalagafrv. Enn fremur vil ég minna á 30. gr. þessara sömu laga, en þar stendur skýrum stöfum: ,,Gjöld skulu færð á því ári, er afhending verðmæta fer fram og hvers konar vinna eða þjónusta er innt af hendi, er hefur í för með sér fjárhagslega skuldbindingu fyrir ríkið eða greiðslu úr ríkissjóði.`` Þessi texti er alveg skýr, hæstv. fjmrh. Gjöld um þennan verðjöfnunarsjóð átti að færa árið 1988 að hluta til, eins og ég sagði þá þegar og hef verið að minna fjmrh. æ síðan á þetta mál. Ég hef komið hér með fyrirspurn og fjmrh. hefur alltaf snúið sig út úr þessu máli, eins og hann er þekktur fyrir að geta snúið sig út úr hlutunum. Ég má til með að minna á það að það var líka um fleiri atriði að ræða 1988, þ.e. stofnun Hlutafjársjóðs og Atvinnutryggingarsjóðs. Ég tel að það sé ekkert annað að gera fyrir alþingismenn í dag, og ég mun reyna að beita mér fyrir því, en að við sem viljum hafa þetta í lagi krefjumst þess að Ríkisendurskoðun fái löggilta endurskoðendur til að meta höfuðstól þessara sjóða svo að það sé hægt að gjaldfæra það sem er tapað fé, þannig að þjóðin geti fengið að sjá hvað þessir hæstv. herramenn hafa verið að gera. Það er auðvitað fyrir neðan allar hellur að einhver ríkisstjórn, t.d. 1991 eða 1992, eigi að draga fram reikning fyrir því sem þessir herrar voru að gera 1988. Það er hvorki í samræmi við lögin um ríkisbókhaldið eða fjárlög og fjáraukalög. Alþingi hefur ekki gefið heimild til þess að þessir peningar væru gefnir. Þetta væri raunverulega það sama og hæstv. fjmrh. mundi fara hér út í búð og fá ísskáp, fara með hann heim og segja: Ég ætla að borga hann seinna --- og gæfi síðan út lög um það að hann ætlaði að borga ísskápinn 1992. Svona sukk í ríkisbókhaldi gengur einfaldlega ekki upp. Það er ekki hlutverk hæstv. fjmrh. að vera einhvers konar yfirjólasveinn yfir fjármálum á Íslandi, þar sem hann er svona yfir því að gefa í skóinn fyrir jólin. Það er hlutverk hæstv. fjmrh. að virða lög um ríkisbókhald og lög um gerð ríkisreiknings og fjármála. Það er frumskylda hæstv. fjmrh. að fara að lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, ásamt því að virða fjármálaákvæði stjórnarskrárinnar til fullnustu. Það er hans hlutverk. Sé það ekki gert þá verða auðvitað þegnarnir og fyrirtækin í landinu fórnarlömb, eins og þau hafa orðið, sérstaklega á landsbyggðinni. Ég vil enn þá einu sinni minna á það að fjármálaákvæði stjórnarskrárinnar eru jafngild mannréttindaákvæðum og það hefur aldrei orðið hefð að virða þau ekki til fullnustu og kemur aldrei til með að verða. Ég held meira að segja að það sé margt sem bendir til þess að bókhald ríkissjóðs sé ekki bara vitlaust þarna um einhverja milljarða í Verðjöfnunarsjóði og Atvinnutryggingarsjóði og Hlutafjársjóði, heldur sé um að ræða miklu meiri skekkjur, og t.d. skuldbindingar Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna tug milljarða hærri en bókhaldið segir til um. Og hvers vegna skyldi ég vera að minna hæstv. fjmrh. á þetta? Það er vegna þess að ætli tiltekin áhöfn að sigla skipi til hafnar, eins og hæstv. ríkisstjórn segist alltaf vera að gera, þá verður að byrja á því að viðurkenna hvar skipið er statt. Að öðrum kosti geta þeir ekki reiknað sig til hafnar. Ég verð því að ítreka þá kröfu mína á hendur hæstv. fjmrh. að þjóðinni verði sýndur reikningurinn fyrir athafnir þessara háu herra, það sem þeir voru að gefa hér í upphafi síns ferils 1988, og held ég því þó ekki fram að ekki hafi verið nauðsynlegt að gera eitt og annað fyrir atvinnulífið. En fjármálaákvæði stjórnarskrárinnar verða að standast. Þjóðin á að fá að sjá hvað þessir hæstv. herramenn voru að gera 1988.  Svo koma þessir ágætu herramenn og baða sig í fjölmiðlaljósinu og lýsa því yfir að núna sé svo voðalega gott ástand í sjávarútvegi t.d. Auðvitað er þetta allt saman þessum hæstv. herramönnum að þakka, Steingrími og Ólafi Ragnari, að sjávarafurðaverð hafi hækkað um 30% á árinu. Hver skyldi draga það í efa að þessir töframenn hefðu getað hækkað markaðsverð á sjávarafurðum um 30%? Það dregur enginn í efa, hæstv. fjmrh. Og kjarasamningarnir sem gerðir voru í vor, um þjóðarsátt. Auðvitað er þetta allt saman þessum hæstv. herramönnum að þakka. En hér í umræðum um fjáraukalög verð ég að ítreka það að það gengur ekki að ríkisbókhaldið sé falsað og raunveruleikinn falinn í skúffum fjmrn. Ég geri kröfu til þess að þessir sjóðir verði metnir og mun sjá til þess að það verði gert þannig að þjóðin fái að sjá hvað þessir hæstv. herramenn hafa verið að aðhafast.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þau orð sem hér hafa fallið til stuðnings þeim vinnubrögðum sem felast í því að leggja fram fjáraukalagafrv. á yfirstandandi ári. Ég tel mjög mikilvægt að það myndist breið samstaða hér á Alþingi um þessa nýskipan ríkisfjármála. Ég er sannfærður um að hún er veigamikil forsenda þess að hægt verði á næstu árum að ná betri árangri í meðferð ríkisfjármála, sem er sameiginlegt markmið okkar allra. Hins vegar eru örfá atriði sem mig langar til að víkja að í örstuttu máli. Þegar ég mælti fyrir fjárlagafrv. fyrir næsta ár gerði ég grein fyrir því að ýmis veigamikil vandamál bíða næstu ára, og jafnvel næstu tveggja til þriggja kjörtímabila eins og hv. þm. Pálmi Jónsson vék hér að. Hv. þm. hefur hins vegar bæði í umræðunni um fjárlagafrv. fyrir næsta ár og eins í þessari umræðu vitnað til þessarar greinargerðar minnar og stílfært hana á þann veg að ég hafi þar verið að tala um vandamál sem þessi ríkisstjórn skilur eftir sig. Það er satt að segja voðalega erfitt að reyna að koma á vitrænni umræðu um ríkisfjármál ef snúið er út úr fyrir manni með þessum hætti. Ég var þarna að víkja m.a. að byggingarsjóðunum og Lánasjóði ísl. námsmanna svo að ég nefni nú bara tvennt. Það vita það auðvitað allir hv. alþm. að þau vandamál sem þessir sjóðir munu eiga við að glíma á næstu árum eru ekki nema að mjög litlum hluta skrifuð á reikning núv. hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil nefna sem dæmi greinargerð sem embættismenn fjmrn. lögðu fyrir þáv. fjmrh., Þorstein Pálsson, 1986 þegar verið var að vinna að tillögum um Byggingarsjóð ríkisins í tíð þáv. ríkisstjórnar. Í þessari greinargerð kom fram að það hlaut að verða veigamikill vandi þessa sjóðs á næstu árum og þar var sá vandi reiknaður tíu ár fram í tímann. Ég ætla ekkert að deila um það hér hvort þinginu var gerð grein fyrir þessu eða ekki á sínum tíma. Ég var ekki á þingi þá þannig að ég ætla ekki að tjá mig um það mál. Það er hins vegar staðreynd að það lá ljóst fyrir þegar var verið að vinna að lögunum 1986, að það mundu á næstu 10 -- 15 árum verða stórfelld vandamál í málefnum þessa sjóðs. Sama gildir um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það hefur auðvitað verið ljóst árum saman að það yrðu vandamál varðandi framtíðarskipan þess sjóðs. Ég held að það sé sameiginlegt hagsmunamál allra hér á Alþingi að gera bæði þinginu og þjóðinni með sannferðugum hætti grein fyrir orsökum þeirra vandamála, þeirra stóru vandamála, sem við verður að glíma hér á næsta áratug við meðferð ríkisfjármála. Og það mun reynast mjög erfitt að fá samstöðu um þær erfiðu lausnir á þessum vandamálum ef telja á fólki og þinginu trú um það að erfiðleikarnir séu bara vegna einhverrar ríkisstjórnar sem hér hefur setið í tvö ár þegar ljóst er að hér er um uppsafnaðan vanda, jafnvel síðustu 10 -- 15 ára, að ræða. Menn verða ekki reiðubúnir að taka á sig þær byrðar sem þarf á næstu 4 -- 8 árum ef reynt er að telja mönnum trú um að orsakirnar séu svona einfaldar. Ég nefni þetta ekki hér til þess að fara að efna til langrar umræðu um þetta mál en ég fer þess hins vegar vinsamlegast á leit við hv. þm. Pálma Jónsson að þegar við ræðum um þessi stóru vandamál, ríkisfjármál á næstu árum, þá reynum við í sameiningu, sem rétt er, að greina orsakirnar. Og það veit hv. þm. að þær liggja miklu dýpra og lengra aftur í tímann en þau tvö ár sem núverandi ríkisstjórn hefur setið. Sama gildir varðandi umræðurnar um lyfjasparnaðinn. Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði hér að þær sparnaðartillögur sem lagðar voru fram af hæstv. heilbrrh. í fyrra varðandi lyfjakostnað hefðu mistekist. Það er ekki rétt. Framkvæmd þeirra tillagna hefur tekist nokkuð vel. Vandinn er hins vegar sá að annars staðar í lyfjakostnaðarkerfinu hafa hlutirnir farið langt fram úr. Ég vil bara nefna tvö dæmi þessu til skýringar. Nýtt lyf er að koma á markaðinn sem áður var óþekkt. Þetta lyf getur forðað hjartasjúkdómum og hjálpar til að lækna þá. Miðað við útbreiðslu slíkra sjúkdóma og löngun manna til að koma í veg fyrir þá mundi almenn notkun þessa lyfs hér á landi hafa í för með sér um það bil 200 millj. kr. viðbótarútgjöld á ári fyrir ríkissjóð bara út af þessu eina lyfi.

Það hlýtur nú annað að sparast um leið.

Nei, það getur tekið lengri tíma, hv. þm., að ná þeim sparnaði fram. Ég er aðeins að vekja athygli á þeirri staðreynd að hér geta komið á markaðinn lyf sem ná á skömmum tíma, eðlilega, mikilli útbreiðslu en eru mjög dýr. Og ég vil nefna annað dæmi. Það varðar einn sjúkling. Lyfjakostnaður vegna hans á ári, hans eins, er um 30 millj. Tíu slíkir sjúklingar mundu hafa í för með sér 300 millj. kr. viðbótarútgjöld. Það má ekki rugla umræðuna um tilraunir til sparnaðar í ríkisrekstri með því að segja að það sem verið er að gera hafi mistekist þótt ýmislegt annað hafi komið upp vegna þess að núv. hæstv. heilbrrh. hefur, að mínum dómi, reynt með góðum árangri að knýja fram sparnað víða í heilbrigðiskerfinu þótt það sé mjög erfitt og óvinsælt verk, eðlilega, vegna þess að þar er verið að glíma við einhvern viðkvæmasta þáttinn í mannlegu samfélagi og líf einstaklinganna. Ég vakti athygli á því hér áðan að miðað við þær kröfur sem gerðar eru í okkar þjóðfélagi um heilbrigðisþjónustu, um aðhlynningu fyrir aldraða og sjúka, um bætur, þá er það alveg ljóst að það mun reynast mjög erfitt verkefni á næstu árum að reiða fram allt það fé sem krafist er í þeim efnum, hvað þá heldur að ná fram þeim sparnaði sem menn eru að tala um. Og það þjónar ekki þeim tilgangi, held ég, til lengdar að reyna að gera þau mál einföld vegna þess að þau eru erfið og mjög flókin og viðkvæm í okkar þjóðfélagi. Ég gæti greint hér frá margvíslegum viðræðum sem ég hef átt við forustumenn í heilbrigðiskerfi, læknastétt og forsvarsmenn ýmissa samtaka sem sýna mjög vel hve erfið þessi mál eru. Og það er alveg rétt sem hv. þm. Pálmi Jónsson vék hér að. Það er komin enn á ný ósk frá ríkisspítölunum um viðbótarfé á þessu ári þótt forsvarsmenn ríkisspítalanna hafi sagt við bæði fjmrn. og fjvn. í maímánuði sl. að ef þeir fengju þá viðbótarupphæð sem ákveðið var að veita þeim í fjáraukalögunum mundi hún duga. Og ég vek athygli á því að þótt það fjáraukalagafrv. væri eingöngu vegna kjarasamninganna var ákveðið að taka ríkisspítalana eina út úr, af öllum stofnunum ríkisins, og veita viðbótarfé til þeirra þótt engin önnur sérstök fjárveiting væri í því fjáraukalagafrv. Engu að síður koma ríkisspítalarnir nú nokkrum mánuðum síðar og segja: Við þurfum meira. Það endurspeglar kannski mjög vel hve erfitt þetta verkefni er, hve fjárfrekt þetta svið er í okkar þjóðfélagi, og hve viðkvæmt það er. Fjmrn. hefur ekki tekið afstöðu til þessarar óskar ríkisspítalanna, enda ekki haft tækifæri til þess að fara yfir hana nákvæmlega. En ég tel mjög mikilvægt fyrir fjvn. og fjmrn. að gera það í sameiningu, sem og heilbrrn. sérstaklega. Hv. þm. Pálmi Jónsson vék hér einnig að virðisaukaskatti á ríkisrekstur og ríkisstofnanir. Ég vil í því sambandi lýsa því yfir að ég tel ekki sjálfgefið að ríkisstofnanir og ríkisfyrirtæki eigi að fá virðisaukaskattinn bættan sérstaklega með viðbótarframlögum úr ríkissjóði. Það hlýtur að vera verkefni hverrar stofnunar og sviðs fyrir sig að taka á því alveg eins og það er fyrir fyrirtækin í landinu og aðra rekstraraðila. Það getur verið misjafnt frá einni stofnun til annarrar, en mér finnst ekki eðlilegt að þeirri almennu reglu sé einfaldlega beitt að þar eigi að koma viðbótarframlög á móti. Hv. þm. Pálmi Jónsson gerði einnig nokkuð mikið mál úr því að fjmrn. væri hér næsthæst í viðbótarútgjöldum. Auðvitað er hægt að búa til einfalda mynd með þessum hætti. Það vill nú hins vegar svo til að stærstu upphæðirnar á þessari skrá fjmrn. eru ekki hluti af rekstri fjmrn. Ég vil t.d. nefna að ein hæsta upphæðin, 130 millj., er uppbætur á lífeyri alþingismanna og ráðherra, framlag til lífeyrisgreiðslna hér á Alþingi, þótt það sé bókfært í fjárlögunum hjá fjmrn. Mér finnst það nú frekar ósanngjarnt að nota þá tölu til þess að fá út einhverja aukningu á kostnaðarútgjöldum fjmrn. þegar verið er að bæta upp lífeyri alþingismanna og ráðherra sem starfað hafa hér á Alþingi. Annað dæmi er að liðurinn Launa - og verðlagsmál er hækkaður um 140 millj. vegna þess að ekki hefur tekist niðurskurður hjá öðrum ráðuneytum sem áformaður var. Það er vissulega alveg rétt að það hefur ekki tekist að ná þeim niðurskurði sem þessari upphæð nemur almennt í ríkiskerfinu, aðallega hjá öðrum ráðuneytum, vegna þess að langminnsti hlutinn af þessu var í fjmrn. En vegna þess hvernig fjárlögin og ríkisreikningurinn eru sett upp þá er þetta bókfært hjá fjmrn. Þetta er liður upp á 140 millj. kr. Þriðja dæmið er um fasteignir ríkissjóðs. Hér er sótt um viðbótarupphæð aðallega vegna húsnæðis annarra ráðuneyta, þ.e. menntmrn., umhvrn. og Hagstofu. Það er bókfært hjá fjmrn. Þetta eru þrír liðir sem eru um það bil 40% af þeirri upphæð sem hér er færð undir fjmrn. og við vitum auðvitað öll sem í þessum sal erum að þetta er ekki hluti af rekstrarumfangi fjmrn., heldur eru þetta allt saman liðir sem heyra undir aðra, undir Alþingi, undir önnur ráðuneyti, þótt samkvæmt hefð og venju séu þeir bókfærðir hjá fjmrn. Fjórði stærsti liðurinn er vissulega hluti af rekstri þeirra stofnana sem heyra undir fjmrn. en það er viðbótarkostnaður skattkerfisins vegna virðisaukaskattsbreytingarinnar og vegna innheimtuaðgerða. Vissulega má segja að það hefði mátt ætla fyrir því fyrir fram en þó er það nú þannig, bæði á þessu sviði og öðrum, að kostnaðurinn við Skýrsluvélar ríkisins, tölvubókhaldið og aðra slíka þætti hjá hinu opinbera, fer sívaxandi, meira en menn hafa gert sér grein fyrir, þannig að um það bil helmingurinn af þeirri upphæð sem færð er undir fjmrn. er nú af þessum orsökum. Ég tel þess vegna að það sé eins með fjmrn. og allan þorra ríkisstofnana að það hafi tekist nokkuð vel að halda þessu innan þeirra banda sem almennt er í fjárlögunum, en það geta auðvitað alltaf komið fyrir einstakir liðir sem nauðsynlegt er taka á. Hv. þm. Pálmi Jónsson vék einnig að ráðstöfunarfé ráðherra. Ég vil nú segja af fullri vinsemd við virðulega fjvn. að ég vona að hún fari ekki að efna til þess að þessi liður verði lagður af. Hann er til kominn vegna þess samkomulags sem hér var gert, bæði milli ráðuneyta og í þinginu, að afnema þann áratuga gamla sið aukafjárveitinga sem allir voru að gagnrýna um árabil og vildu að hætti. En þá lá auðvitað í hlutarins eðli að það varð að skapa eitthvert svigrúm til þess að einstakir ráðherrar og ráðuneyti gætu mætt uppáfallandi vandamálum og var hér þó eingöngu um að ræða mjög smáar upphæðir, örfáar milljónir í hverju ráðuneyti. Ég tel að þessi ákvörðun þingsins, fjvn. og fjmrn. í fjárlögum yfirstandandi árs hafi verið skynsamleg vegna þess að hún hefur auðveldað fjmrn. og fjvn. að verjast fjölmörgum óskum ráðuneytanna um viðbótarútgjöld með því að vísa á það að þarna væru upphæðir, þótt litlar séu, sem ráðherrarnir gætu hver og einn fyrir sig ráðstafað í þágu þeirra verkefna sem upp koma í þeirra ráðuneytum. Ég óttast satt að segja að ef þessi liður væri tekinn í burtu mundi ásóknin af hálfu ráðuneytanna í viðbótarfé aukast. Ég vona að við getum rætt þetta mál mjög rækilega milli fjvn. og ráðuneytisins áður en það verður lagt inn á þá braut að leggja þetta nýmæli niður. Ég vil sem dæmi taka hvað varasamt getur verið að fara út á þá braut sem hv. þm. Pálmi Jónsson gerði. Hann vék að liðnum Útgáfustyrkir, 10 millj. og taldi að það væri ágætt dæmi um hlut sem ætti að falla undir þetta ráðstöfunarfé. Þessi liður sem hér er í fjáraukalögunum, og væntanlega verður skýrt fyrir fjvn., er til kominn vegna þess að aðstandendur útgáfu sérstakra menningar - og söguritverka, ritverka í mörgum bindum um þjóðmenningu Íslands, um sögu Íslands, um íslenska sjávarhætti og um hátíðina á Þingvöllum 1974, hafa komið til fjmrn., menntmrn., forsrn. og lýst útgáfuvanda þessara stóru ritverka sem öll eiga það sameiginlegt að vera langtímaverkefni í útgáfumálum og tilheyra sögu landsins og þjóðmenningu. Það er nokkuð ljóst að einstök útgáfufyrirtæki hjá einkaaðilum eða samtökum eins og Íslenska bókmenntafélaginu geta ekki risið til lengdar undir slíkri útgáfustarfsemi. Hluti er líka hjá útgáfuforlagi ríkisins, Menningarsjóði, sem skyldaður var til þess að gefa út bókina um hátíðina á Þingvöllum 1974 þótt hún hafi því miður reynst lítil söluvara. Það er því margra milljóna króna halli á þeirri útgáfu. Þessari upphæð er ætlað að vera framlag til að taka á þessum afmarkaða vanda, tiltekinna þriggja tegunda af ritverkum sem unnið er að í þágu íslenskrar menningar og íslenskrar sögu. Hér er ekki um að ræða almenna útgáfustyrki til einstaklinga eða samtaka í þeim stíl sem menn þekkja, nokkur hundruð þúsund, hálf milljón eða ein milljón til hvers aðila fyrir sig. Ég vona að virðuleg fjvn. fari ítarlega yfir þetta vandamál vegna þess að það er því miður of algengt í okkar landi að mikilvægum ritverkum sé ekki lokið og þjóðin eignist ekki yfirlit yfir sögu sína og menningu með þeim hætti sem eðlilegt er. Uppáhaldsdæmi mitt um þetta, ef ég má, með leyfi forseta, slá á aðeins létta strengi, er sú ákvörðun Landsbanka Íslands fyrir rúmlega 20 árum síðan eða svo, ef ekki 30, að láta skrá og gefa út ævisögu Tryggva Gunnarssonar. Það verk hefur verið unnið í nokkra áratugi á vegum Landsbankans og hafa nokkrir af bestu fræðimönnum og sagnfræðingum Íslendinga komið að því verki. Það hafa nú þegar komið út nokkuð mörg bindi, mörg hundruð blaðsíður hvert bindi, sem fjalla ítarlega um ævi Tryggva, en hann er enn ekki kominn í bankann, þannig að með sama áframhaldi munu líða nokkuð margir áratugir þar til því verki verður lokið. Annað dæmi sem menn þekkja er Saga Íslands sem Hið íslenska bókmenntafélag hóf að gefa út í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974 og hefur eðlilega gengið seinna en vonir stóðu til vegna þess að slíkt verkefni er æði dýrt og fjárfrekt. Hv. þm. Pálmi Jónsson vék síðan í nokkuð löngu máli hér að deilu okkar um hvernig eigi að bókfæra yfirtöku ríkissjóðs á láni Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Ég ætla ekki að eyða löngu máli í þessa bókfærsludeilu hér. Staðreynd málsins er hins vegar sú að á þessu ári verður ekki greidd út ein einasta króna úr ríkissjóði vegna þessa máls, ekki ein, þannig að í öllum venjulegum skilningi útgjalda ríkissjóðs fer ekki króna úr ríkissjóði vegna þessa máls. Ég vek hins vegar athygli á því að allir aðrir liðir sem í þessu fjáraukalagafrv. er að finna eru útgjaldaliðir sem greiddir verða út úr ríkissjóði á þessu ári. Hvort um formlegt skuldabréf er að ræða í venjulegum skilningi þess orðs eða staðfesta yfirtöku og skuldbindingu af hálfu fjmrn. og sjútvrn., staðfesta af þeim ráðuneytum, tel ég ekki vera höfuðatriði þessa máls vegna þess að hv. þm. veit eins og ég að þau eru margvísleg formin á yfirtöku ríkissjóðs á skuldbindingum, á hverju vinnustigi þessara mála, þar til þeim er komið í endanlegan búning. Má ég þar t.d. nefna skuldbindingar vegna Útvegsbanka Íslands sem hafa farið gegnum ýmiss konar form á undanförnum árum. Hér er þess vegna ekki verið að leyna raunverulegum útgjöldum, eins og sagt var. Því fer víðs fjarri. Þetta er einfaldlega spurning um það, á að bókfæra þetta þegar greiðslurnar eru inntar af hendi, sem ég tel nú samrýmast heilbrigðri skynsemi, eða á að bókfæra alla upphæðina þegar lánið er tekið? Við skulum bara taka dæmi af heimilisbókhaldi, af því að hv. ræðumaður sem talaði hér síðast á undan mér tók líkingu af því að fjmrh. keypti sér ísskáp, ágætis dæmi. Við skulum segja að fjmrh. taki til þess lán sem hann ætti að greiða á næstu fimm árum, fyrstu greiðsluna eftir þrjú ár og svo á fjórða ári og fimmta ári. Þá sjá menn auðvitað í hendi sér að það væri ekki í samræmi við almennar venjur og heilbrigða skynsemi að það væri bókfært í heimilisbókhaldinu með þeim hætti að allt lánið væri greitt í ár og ekkert greitt á þriðja ári, fjórða ári eða fimmta ári, þegar á að greiða lánið samkvæmt skilmálunum. Þannig er nú þetta mál vaxið. Við höfum ýmsa ágæta menn í þjóðfélaginu sem eru sérfræðingar í ríkisreikningsfræðum og bókhaldsfræðum. Þeir sitja í sérstakri ríkisreikningsnefnd. Þar sitja þeir á löngum fundum og ræða fram og aftur, samkvæmt ýmsum kenningum í bókfærslu, hvernig eigi að færa hluti og hvenær og í hvaða dálkum og eftir hvaða leiðum og með hvaða rökum o.s.frv. Þetta eru lærðir og góðir menn og bókhaldsfræðin er hin merkustu fræði, eins og við vitum sem námum kennslubók Gylfa Þ. Gíslasonar í þeim fræðum hér í Menntaskólanum á sínum tíma. En það er nú einmitt verkefni ríkisreikningsnefndar og þeirra sérfræðinga sem við höfum í stjórnkerfinu íslenska til þess að fjalla um þessi mál að ákveða með hvaða hætti þessir hlutir skuli bókfærðir. Og það má ekki fara að rugla umræðuna með því að taka hluta af þeim tæknilega ágreiningi eða mismunandi sjónarmiðum inn í umræður um það hvort hallinn á ríkissjóði í ár sé meiri eða minni vegna þess, eins og ég segi, að það kemur ekki króna til greiðslu af þessum skuldbindingum í ár. Ég veit að vísu að þeir sérfræðingar í ríkisreikningsfræðum eru til sem vilja láta færa allar skuldbindingar á því ári sem þær eru gerðar. Og samkvæmt þeim fræðum hefði átt að færa lánaskuldbindingar Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða, Kröfluvirkjunar, sem ríkissjóður yfirtók allar á því eina ári sem gengið var frá samningunum og þeir undirritaðir. Við sjáum auðvitað í hendi okkar að slíkt er ekki eðlilegt eða sanngjarnt þótt það séu til sérfræðingar í ríkisreikningsfræðum sem halda þessu fram. Á sama hátt má þá spyrja: Hvernig á þá að færa skuldbindingar gagnvart Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna sem nema tugum milljarða kr.? Á að færa þær allar á einu ári? Eða á að færa þær á þeim árum þegar lífeyrisgreiðslurnar eru raunverulega inntar af hendi? Þetta er allt hin skemmtilegasta umræða sem ég kýs nú frekar að hafa hjá þeim sérfræðingum sem eru meistarar í þessum fræðum og una sér við það eins og prófessorar í guðfræðideildum að ræða testamentin fram og aftur, en breytir ekki þeirri einföldu staðreynd að þegar við erum að ræða við þjóðina og þingið og okkur sjálfa um halla á ríkissjóði og ekki halla, hvað hann er mikill, þá eigum við nú venjulegast við þær greiðslur sem út úr ríkissjóði fara á því ári og þær tekjur sem inn í ríkissjóð koma á því ári. Og ekki má rugla þá mynd með tilviljanakenndum færslum langtímaskuldbindinga á það ár þegar þær eru gerðar samkvæmt þeirri kenningu sem hér var haldið fram. Segjum að ríkissjóður ákvæði á næsta ári að taka lán upp á 10 milljarða til langtímaverkefnis og greiða af því láni á árunum 2000 -- 2010, þá ætti samkvæmt þessum kenningum að færa þá 10 milljarða alla sem útgjöld ríkissjóðs á árinu 1991 þótt greiðslurnar kæmu ekki fyrr en á næstu öld. Ég vona þess vegna að við förum ekki að standa í löngum umræðum hér á þingi um þetta atriði því að ég tel skynsamlegast að um þessi bókfærsluatriði sé rætt í ríkisreikningsnefndinni og af þeim sérfræðingum sem að þessu máli koma, sérfræðingum fjmrn., sérfræðingum Ríkisendurskoðunar, sérfræðingum ríkisbókhalds, sérfræðingum Seðlabankans, hagstofustjóra og öðrum þeim embættismönnum sem að þessu verki eru að vinna. Hv. 5. þm. Austurl. Kristinn Pétursson vék að þessu sama máli en var með aðra kenningu. Hans kenning var sú að þetta hefði allt átt að færast á árinu 1988 og við allir hér á Alþingi og Ríkisendurskoðun og fjmrn. og allir aðrir heiðursmenn hefðum falsað ríkisreikninginn vegna þess að þetta hefði ekki allt verið fært á árinu 1988. Ég tel þess vegna þetta vera tæknilegan ágreining um það hvenær hlutirnir séu færðir og hvenær ekki sem ég ætla í sjálfu sér ekki að tjá mig meira um á þessu stigi en er hluti af miklu víðtækari umræðu um eðli ríkisreikninga í endanlegri gerð í samræmi við ýmsar kenningar í bókhaldsfræðum. Ég kýs að halda mig við heimilisbókhaldið og tala um útgjöld sem raunveruleg útgjöld og tekjur sem raunverulegar tekjur á því ári sem þær eiga sér stað. Hv. þm. Stefán Valgeirsson spurði hér um Leikfélag Akureyrar. Af því máli er það að segja að það er rétt hjá hv. þm. að það er eins með Leikfélag Akureyrar og nokkrar aðrar menningarstofnanir að þær eiga í miklum fjárhagsörðugleikum. Leikfélag Akureyrar hefur reyndar eins og ýmsir aðrir leyst rekstrarvanda sinn með því að greiða fyrst og fremst önnur gjöld heldur en opinber gjöld.  og það verður að vera ákveðin samkvæmni milli þess sem gert er fyrir einn aðila og þess sem gert er fyrir aðra. Þessi mál eru þess vegna til umfjöllunar og ég átti fund með fulltrúum bæjarstjórnar Akureyrar um síðustu helgi þar sem þetta mál var eitt af mörgum sem þar bar á góma. Ég vona að á næstu vikum muni það skýrast nánar. Ég vil svo, virðulegi forseti, endurtaka þakkir mínar fyrir þær almennu og góðu viðtökur sem þetta frv. hefur fengið hvað snertir form þess og venju, sem nú er að skapast, að leggja það hér fram. Ég bæði vona og veit að virðuleg fjvn. mun afgreiða það vel og fljótt í samræmi við þann vilja sem fram hefur komið.