Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér er til umr., var lögð fram í Sþ. 11. marz s.l. Síðan hefur hún æði oft verið á dagskrá, en ekki unnizt tími til að ræða hana fyrr en nú. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta, aðeins nefna þetta sem dæmi um það, hvort ekki sé ástæða til að endurskoða starfshætti Sþ., því að það er orðið almannamál meðal þm., að þýðingarlaust sé að flytja þáltill. um mikilsverð og aðkallandi mál sökum þess, hversu lengi þær séu í meðförum Alþ., en nóg um þetta. Till. til þál. á þskj. 336 um stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans er flutt ásamt mér af hv. 1. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni, og hv. 1. þm. Vesturl., Ásgeiri Bjarnasyni. Till. er á þessa leið: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir til, að unnt verði að hefja sem allra fyrst byggingarframkvæmdir við stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans, þar sem m.a. verði komið upp sérstakri kvensjúkdómadeild með fyllstu aðstöðu til nútíma geislalækninga.“ Ég tel út af fyrir sig ekki þörf á því að hafa um till. þessa langa framsögu. Málið hefur þegar borið á góma hér á hv. Alþ., en miklu meira vegur þó hitt til kynningar og framdráttar þess, hversu almennur áhugi hefur vaknað fyrir úrbótum á þessum 2 þýðingarmiklu sjúkrahúsdeildum. Ég leyfi mér að vísa til framlagðra skjala um ástandið þarna, bréfs frá Bandalagi kvenna, dags. 19. febr. s.l., og áskorun frá 218 ljósmæðrum, hjúkrunarkonum og starfsstúlkum á Landsspítalanum, dags. 7. febr. s.l., þar sem aðstæðum er lýst af þeim, sem bezt þekkja til. Upphaf þess, að þetta mál er svo mjög komið í sviðsljósið, sem raun ber vitni, mun vera till., sem flutt var á fundi Bandalags kvenna, sem haldinn var í nóvembermánuði s.l. Í örstuttu máli eru staðreyndir þessar: Aðeins 16 rúm eru á einu kvensjúkdómadeild landsins. Um það segir í skýrslu, sem ég hygg, að öllum hv. þm. hafi borizt, að í fyrsta lagi sé deildin skylduð með lögum til að sinna vönunum og fóstureyðingum 100 sjúklinga árlega. Auk þess eru sjúklingar með krabbamein í móðurlífi sendir deildinni af öllu landinu. Með skipulagðri leit á vegum krabbameinsfélaganna aukast líkurnar á því að finna þennan sjúkdóm á viðráðanlegu stigi. Í öðru lagi getur deildin ekki sinnt sjúklingum og í þriðja lagi eru ekki nema 10 rúm fyrir sjúkdóma meðgöngutímans, sem er tæpur helmingur af þörf, eftir því sem í áðurnefndri skýrslu segir. 27 rúm eru fyrir sængurkonur, en deildin fær afbrigðilegar fæðingar af öllu landinu. Þar fer einnig fram mikil kennslustarfsemi, enda er yfirlæknir stofnunarinnar, Pétur Jakobsson, jafnframt prófessor við Háskóla Íslands. Aðstaða geislalækningadeildar er einnig afar slæm. Þar eru hvorki skoðunar– né viðtalsherbergi, engin aðstaða til ísótópalækninga, engin aðstaða til eftirrannsókna sjúklinga eða geislaáætlana eða geislamælinga. Röntgenbúnaður er ófullnægjandi og árangur meðferðar á t.d. krabbameini í móðurlífi lakari, en víða annars staðar gerist, þar sem aðbúnaður er betri í nágrannalöndum okkar. Ennfremur þarf að koma fyrir nýjum kóbalttækjum, sem Landsspítalanum eða þessari deild hafa borizt að gjöf og miklar vonir eru við bundnar. Þeim sýnist bezt verða fyrir komið í nýrri byggingu og sú bráðabirgðalausn, sem horfið hefur verið að, á ekki fylgi að fagna meðal þeirra, sem bezt þekkja til þessara mála. Ég leyfi mér ennfremur að vísa til greinar í Læknablaðinu eftir Guðmund Jóhannesson, sérfræðing í kvensjúkdómum, ræðu eftir dr. Gunnlaug Snædal, sem haldin var á afmæli krabbameinsfélagsins og birtist í Morgunblaðinu á sínum tíma. Þá er ennfremur óhjákvæmilegt í þessu sambandi að minna á viðtal, sem fram fór í sjónvarpsþætti fyrir að ég hygg 10 dögum, þar sem fram kom sérfræðingur við Fæðingardeildina, Guðmundur Jóhannesson, og ásamt honum Steinunn Finnbogadóttir ljósmóðir og stjórnandi þáttarins, Eiður Guðnason fréttamaður. Þarna var á hógværan, en mjög sannfærandi hátt lýst því, hvaða ástand ríkir í þessum deildum. Um Fæðingardeildina t.d. sagði sérfræðingurinn, að þar væri ekkert móttökuherbergi. Þar væri ekkert aðgerðarherbergi, á sama gangi væru aðeins tvö salerni fyrir 25 konur, á einum gangi. Gerðar væru 960 aðgerðir á skurðstofunni, auk minni háttar aðgerða. Aðspurður sagði hann, að mjög óheppilegt væri að hafa saman fæðingaraðgerðir og krabbameinsaðgerðir, og hann sagði, að það fullnægði ekki nútímakröfum um hreinlæti, að hafa þessar aðgerðir á sömu skurðstofunni. Um húsnæðið sagði hann að lokum, að það væri á mörkum þess, að hægt væri að nota það. Þá sagði hann ennfremur, að engin setustofa væri þarna og afleiðing þess væri m.a. sú, að konur færu minna fram úr en æskilegt væri, en eins og allir hv. þm. vafalaust vita, þá er það kenning nútímans, að sængurkonur eigi að hafa fótavist sem allra fyrst og þær muni frekar komast til heilsu á ný með því móti. Þá var sérfræðingurinn spurður að því, hvort krabbameinssjúklingar hefðu þurft að bíða. Þeirri spurningu svaraði hann afdráttarlaust játandi og sagði um leið, að það væri algerlega óverjandi. Og hann bætti því við, að það er svartur blettur á heilbrigðisþjónustu okkar, að þær konur, sem ekki er hægt að lækna, geta hvergi verið. Þessum konum er komið fyrir á ýmsum stöðum, þar sem aðstaða til hjúkrunar er misjafnlega góð, en þessir sjúklingar þurfa einmitt sérstaklega mikla hjúkrun. Þeirri spurningu var beint til læknisins, hvernig á því stæði, að heilbrigðisyfirvöldin virtust ekki hafa vitað um það, fyrr en í fyrra, hvernig ástatt var á þessum deildum. Svar hans við þessari spurningu var svona: „Sambandið milli heilbrigðisstjórnar og lækna er lélegt, hverjum sem um er að kenna.“ Það kom fram í samtalinu, að Fæðingardeildin á að fá til afnota nokkur rúm í Landsspítalanum. Í tilefni af því kom fram þessi spurning: „Breytir það nokkru um það, að skjótra aðgerða sé þörf?“ Svar læknisins var: „Það sé ég ekki, þetta er neyðarlausn.“ Sérfræðingurinn var spurður um, hvað deildin þyrfti að vera stór. Svar hans var þetta: „Helmingi stærri, 100–200 rúm.“ Og hann bætti því við, að búið væri að vera ljóst síðan 1956 að deildin væri of lítil. Um kostnaðinn var áætlun hans sú, að það mundi þurfa 60 millj. til þess að gera þessa byggingu vel úr garði. Við fyrri umr. um þessi mál á hv. Alþ. nefndi ég töluna 30 millj., sem ég hafði heyrt eftir einhverjum sérfræðingum, ég man ekki vel eftir hverjum. Það er gömul tala og mér finnst það ekkert ósennilegt, að sú 30 millj. kr. tala, sem ég nefndi, geti eftir síðustu verðbreytingar verið orðin að 60 millj. Þannig hygg ég, að þessar tölur geti báðar átt við nokkur rök að styðjast og ekki er ólíklegt, að hér sé nærri farið um þann kostnað, sem leggja þarf í. Um það hvort taka þyrfti langan tíma að reisa þetta hús, sagði læknirinn, að hann teldi, að það mundi ekki þurfa. Nú væri hér um nóg vinnuafl að ræða, eins og við allir vitum og hann minnti á, að ljósmæðraskólabyggingin var reist á mjög skömmum tíma og framkvæmdir við hana voru til sérstakrar fyrirmyndar. Hann virtist gera sér vonir um, - ekki að ástæðulausu eflaust, - að hægt væri að endurtaka það afrek, ef fjármagn fengist til. Lokaspurningin var svo þessi: „Höfum við dregizt aftur úr í þessari grein?“ Svarið var alveg afdráttarlaust: „Já, við höfum gert það.“ Ég ætla ekkert að leggja út af þessu samtali, frekar en öðru því, sem ég kann að vitna til hér í þessari ræðu. Ég tel, að þess þurfi ekki. Það fólk, sem ég hef vitnað hér til, er allt starfandi við eða í tengslum við þessar deildir og þess vegna gæti einhver sagt sem svo, að þessu fólki hætti til að mála myndina dekkri en efni standa til, vegna þess að það gerir kröfur um bætta starfsaðstöðu og að það eigi frekar von á endurbótum, ef menn telji ástandið mjög alvarlegt. Vegna þessa ætla ég að leyfa mér, já og jafnframt vegna þess, að ég hef séð fullyrðingar Bandalags kvenna og lýsingar starfsstúlkna og ljósmæðra á Landsspítalanum dregnar í efa og talið, að það væri ekki rétt frá skýrt, - vegna þessa ætla ég að leyfa mér að leiða hér fram eitt vitni, sem með engu móti verður sakað um hlutdrægni af framangreindum sökum. Ég tel, að rétt sé að heyra hvað kona, sem engra hagsmuna á þarna að gæta umfram þá sameiginlegu hagsmuni okkar allra, sem felast í því að hafa heilbrigðismálin í góðu lagi, hefur að segja. Þessi kona, sem ég ætla að leyfa mér að vitna til, er frú Bjarnveig Bjarnadóttir. Í grein í Morgunblaðinu hinn 9. apríl lýsir hún því, að hún hafi þurft að leita sér lækninga á kvensjúkdómadeild Landsspítalans s.l. sumar og með leyfi forseta langar mig til að lesa úr þessari grein nokkrar setningar, en frúin segir á þessa leið: „Við hlið mér lá miðaldra bóndakona. Í nokkrar vikur beið hún eftir spítalaplássi og lá á meðan í blóði sínu heima hjá sér. Síðar lá við hlið mér önnur kona, sem einnig hafði beðið fleiri vikur eftir plássi og líkt var ástatt með. Slík bið er margri konunni andleg ofraun, því að oft vill sá grunur og kvíði gera vart við sig, þegar um óeðlilegar blæðingar er að ræða, að alvara sé á ferð. Mér var tjáð að biðtími sjúklinga væri oftast nokkrar vikur, gæti orðið mánuðir og ósjaldan mun það hafa komið fyrir, að læknar deildarinnar hafi orðið að útvega konum utan af landi, sem enga áttu að hér í borginni, gistingu á hótelum, meðan þær biðu eftir spítalaplássi. Kvensjúkdómadeildin er furðuleg deild. Sami rúmafjöldi er þar nú og var í upphafi, 16 að tölu fyrir allt landið, engu við bætt, þrátt fyrir mikla fjölgun landsmanna á þessum árum. Og rúmleysi deildarinnar veldur því, að þar ægir saman konum með hin margvíslegustu mein, afbrigðilega vanfærum konum, sem bíða þess að stundin nálgist, og ungbörnum. Spítalagangurinn er eina athvarfið fyrir þær konur, sem rólfærar eru stund úr degi, og óvíða á einkaheimilum munu vera rúmminni salerni en þarna, aðeins tvö fyrir sjúklingana. Oft er því erfitt að komast að á morgnana. Og á deildinni var undarlegur og óþægilegur súgur, þegar vind hreyfði úti. Oft dáðist ég að hjúkrunarliðinu, sem lagði sig fram um að hlynna að sjúklingunum við hin erfiðustu vinnuskilyrði.“ Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hin síðustu ár hefur margt áunnizt í heilbrigðismálunum, en Fæðingar– og kvensjúkdómadeildin virðast hafa gleymzt á veltuárunum. En nú álítum við konurnar, að komið sé að skuldadögunum. Í umr. þeim á Alþ., sem nýlega fóru fram um þessar gleymdu deildir, er biðtíminn áætlaður nokkur ár, þar til hægt verður að hefjast handa um nýbyggingu eða þar til fullnaðarskipulag Landsspítalalóðar og Hringbrautar er lokið, en til bráðabirgða verður byggt yfir hin dýrmætu kóbaltgeislatæki við hlið röntgendeildarinnar. Sú bygging bætir á engan hátt úr rúmleysi kvensjúkdóma– og fæðingardeildarinnar. Konur geta ekki beðið eftir slíkum ákvörðunum í skipulagsmálunum. Hér þarf að hefjast handa strax. Þetta mál þolir ekki árabið, eins og nú er rætt um. Af samhug, skilningi og góðvild ber ráðamönnum þjóðarinnar að leysa þetta vandamál konunnar nú þegar, - alþm., stjórnvöldum og öðrum þeim, sem þessum málum ráða og ég hef þá bjargföstu trú, að það muni þeir gera.“ Þessi umsögn talar alveg fyrir sig. Ég ætla heldur ekki að leggja út af henni. Ég vil aðeins leyfa mér að vekja athygli þarna á tveim orðum úr greininni. Frúin talar um þessar „gleymdu deildir.“ Ég hygg, að tæpast verði þær betur einkenndar í stuttu máli en þarna er gert. Þær eru gleymdar. Í skýrslu, sem borgarlæknirinn í Reykjavík birti í janúarmánuði s.l. um athugun á sjúkrarúmaþörf í Reykjavík árið 1970, segir, með leyfi forseta: „Í þeirri von að geta dregið upp nokkra mynd af sjúkrarúmaskortinum, eins og hann lýsir sér í Reykjavík á einum ákveðnum degi, var öllum læknum borgarinnar, sem hugsanlegt var að stunduðu einhverja sjúklinga, alls 160, sent blað með spurningum, sem þeir voru beðnir að svara. Spurt var, hversu margir sjúklingar búsettir i Reykjavík, sem læknirinn hafði rannsakað og/eða stundað, þyrftu sjúkrahúsvistunar við miðvikudaginn 25. október 1967. Beðið var um auðkenni sjúklings, nafn, upphafsstaf, fæðingardag og ár til þess að geta fylgzt með því, ef sami sjúklingurinn yrði talinn hjá fleirum en einum lækni. Svör bárust frá 137 læknum. Um vistunarþörf sjúklinga búsettra í Reykjavík á almennum sjúkrabúsum þann 25. október 1967 upplýstu læknar eftirfarandi og eru þá aðeins taldir þeir sjúklingar, sem auðkenndir voru og fylgzt var með, að ekki væru tvítaldir: barnadeild 11, lyflæknadeild 56, skurðlækningadeild 133, kvensjúkdómadeild 75, aðrar sérdeildir 14, almenn sjúkrahús alls 289.“ Síðan hefur borgarlæknir reynt að hafa til hliðsjónar tölur frá hinum Norðurlöndunum um sjúkrarúmaþörfina og segir síðar í skýrslunni: „Þegar bornar eru saman meðaltalstölur frá Norðurlöndum og heildartala sjúkrarúma, eins og hún verður í Reykjavík árið 1970, þá virðist sem hér ættu að verða á þeim tíma nægilega mörg rúm á almennum spítölum, þótt deila megi um skiptingu sjúkrarúma í deildir. Er þá ekki horft fram í tímann, en breyta þarf sí og æ tölum þeim, sem rúma þörfin er miðuð við, eftir því sem íbúafjöldi, sérstaklega í borginni sjálfri og nágrenni hennar, hlutfall aldursflokka og aðrar aðstæður breytast.“ Þrátt fyrir það sem framangreindar heildartölur leiða í ljós , búum við hér eins og er við nokkurn skort á sjúkrarúmum í almennum spítölum, sem er heldur ekki óeðlilegt. Í umræddum tölum frá Reykjavík eru meðtalin 32 rúm, sem standa nú fullbúin í Borgarspítalanum, en ekki tekin í notkun vegna skorts á hjúkrunarliði, 31 rúm verður fullbúið þar á næsta ári og 92 rúm í Landsspítalanum, sem verða væntanlega að fullu tilbúin árið 1970. Ekki hefur tekizt að afla sambærilegra upplýsinga frá hinum Norðurlöndunum fjórum um skiptingu í sérdeildir á öllum sviðum og rúmafjölda í þeim, en þetta skiptir ekki verulegu máli í þessu sambandi, en síðar segir: „Ef draga skal ályktanir af áætlunum frændþjóða okkar á Norðurlöndum um þörf þeirra fyrir sjúkrarúm í almennum spítölum og jafnframt hafðar í huga niðurstöður könnunar þeirrar um vistunarþörf reykvískra sjúklinga, sem fram fór í Reykjavík 25. október 1967, kemur þetta helzt til athugunar.“ Eins og áður er sagt, eru horfur á, að heildartala almennra sjúkrarúma í Reykjavík verði nægjanleg um það leyti, er þeim byggingarframkvæmdum lýkur, sem nú eru í gangi við sjúkrahúsin hér í borginni, en skiptingu þeirra í sérdeildir er hins vegar áfátt. En hafa verður í huga, þegar þetta er fullyrt, að 150 sjúkrarúm hafa enn ekki verið tekin í notkun og það má halda vel áfram til 1970, ef þessi áætlun á að standast. En um kvensjúkdómadeildina segir borgarlæknir: „Einasta kvensjúkdómadeildin, sem til er hér, er of lítil og býr við mjög ófullnægjandi aðstæður. Hana þarf að stækka og e.t.v. að koma upp annarri kvensjúkdómadeild.“ Niðurstaða þessarar könnunar er því sú, að miðað við, að vel takist til um að ljúka þeim sjúkrahúsframkvæmdum, sem þegar er byrjað á, þá verði nægilega mörg almenn sjúkrarúm í Reykjavík árið 1970 til þess að standast þær kröfur, sem gerðar eru á hinum Norðurlöndunum, en til þess að komast til jafns við það, sem aðrar þjóðir gera kröfur til um kvensjúkdómadeildir, þurfum við að bæta við 50- 100% miðað við það, sem nú er fyrir hendi. Það er því ekki nema von, að fólk, sem þessi mál hefur kynnt sér, tali um gleymdu deildirnar á Landsspítalanum þegar það á við fæðingardeildina og kvensjúkdómadeildina. Í ræðu, sem hæstv. heilbrmrh. hélt hér um þetta mál um daginn, kom fram, að m.a. væri ekki unnt að byggja nýtt hús fyrir Fæðingardeild og Kvensjúkdómadeild, vegna þess að skipulag á Landsspítalalóð væri óráðið og í athugun. Um þetta atriði langar mig til að rifja upp viðtal, sem birtist í dagblaðinu Tímanum miðvikudaginn 16. apríl s.l., en þar er í alllöngu máli, sem ég mun ekki rekja nærri allt, átt viðtal eða rætt við dr. Gunnlaug Snædal lækni og Guðmund Jónsson eðlisfræðing. Með leyfi forseta ætla ég að minna á örfá atriði úr þessu samtali. Dr. Gunnlaugur Snædal segir: „Mín afskipti af þessu máli hófust raunverulega ekki fyrr en 1966 í sambandi við læknadeiluna þá. Ásamt fleiri læknum sagði ég þá lausu starfi mínu við sjúkrahúsið, m.a. vegna ófullnægjandi vinnuaðstöðu. Í sambandi við læknadeiluna komu fram ákveðnar hugmyndir vegna þess neyðarástands, sem var og er á Fæðingardeildinni. Fólust þær í því, að sameina bæri þessar eldri till. og vandi beggja deildanna, Fæðingardeildarinnar og Geislalækningadeildar, yrði leystur þannig, að viðbótarbyggingar mynduðu samtengingu á milli gamla Landsspítalans og Fæðingardeildarinnar. Yrði þá gengt á milli húsanna beggja, en eitt af aðalvandamálum Fæðingardeildarinnar er, að þaðan skuli ekki vera neinn beinn samgangur við aðalrannsóknadeildir spítalans. Þá sjúklinga, sem þangað þurfa að fara, verður að flytja á milli í bílum og valda þeim oft og tíðum óæskilegu hnjaski. Er hér um að ræða marga sjúklinga, því að fjórðungur sjúklinga geislalækningadeildarinnar kemur frá fæðingar– og kvensjúkdómadeildinni. Einnig er allur matur fluttur til Fæðingardeildarinnar í bílum frá aðalsjúkrahúsinu. Ég var kallaður fyrir nefnd þá sem heilbrmrh. skipaði til að kanna orsakir óánægju læknanna, á Þorláksmessu 1966 og skrifaði í því tilefni grg., þar sem þessi samræmda till. kom fram. Eins og vel kom fram í ræðu Jóhanns Hafstein heilbrmrh. á Alþ. miðvikudaginn 26. marz s. l., sem var svar við fsp. um stækkun Fæðingardeildarinnar og aðstöðu til nútíma geislalækninga, var þennan sama vetur ákveðið að gera gangskör að því að ganga frá framtíðarskipulagi Landsspítalalóðarinnar, en allt fram til þess hafði verið byggt á lóðinni eftir því sem þörf var fyrir á hverjum tíma, en ekki með framtíðarskipulag í huga.“ Síðan lýsir læknirinn því, sem gerðist þarna og þeim sérfræðingafundum, sem haldnir voru, en síðan segir í umræddu viðtali, með leyfi hæstv. forseta: „Að okkar áliti“, sögðu þeir Gunnlaugur Snædal og Guðmundur Jónsson, „var hér um mjög ánægjulega samvinnu að ræða og við teljum, að á þessum fundum hafi hillt undir mjög hagkvæma lausn. Í stuttu máli má segja, að till. væru nokkuð svipaðar því sem áður var lýst. Viðbótin við Fæðingardeildina í áttina að Landsspítalanum var hús með fæðingarstofum og skurðstofum og tveimur legudeildum, önnur fyrir kvensjúkdóma, en hin fyrir sængurkonur. Í tengibyggingu á milli þessa húss og gamla Landsspítalans var síðan hugsuð geislalækningadeild, þar sem skyldi ekki aðeins vera aðstaða fyrir kóbalttækið heldur einnig fullkomnar aðstæður fyrir radíum geymslu og meðferð svo og aðrar ísótópalækningar, er nútíma geislalækningadeild krefst. Í þessum hugmyndum var alltaf miðað við mjög hóflega stærð á báðum þessum deildum, en möguleikar á framtíðarstækkun, ef á þyrfti að halda. Reiknað var með að fullnýta það húsnæði, sem þegar hefur verið byggt og ýmsar lagfæringar á Fæðingardeildinni; svo sem bætt húsakynni Ljósmæðraskólans, sem nýlega voru tekin í notkun, mundu þá nýtast fyllilega. Hvergi höfðu á þessum tíma komið fram raddir um, að þessar byggingar gætu staðið á nokkurn hátt í vegi fyrir framtíðarskipulagi Landsspítalalóðarinnar, enda hefur aldrei heyrzt talað um, að nokkrar aðrar byggingarframkvæmdir hefðu komið til álita á því svæði sem hér um ræðir. Hér væri nánast um að ræða að bæta það, sem þegar er til. Við töldum ekki, að við hefðum ráð á því að afskrifa gamla fæðingarhúsið, heldur ætti að gera það eins vel úr garði og aðstæður leyfa á þessum stað. Við höfum gert okkur ljóst, að ef ráðast ætti í þessar byggingarframkvæmdir, þyrfti að gera sérstakt átak í fjármálum sjúkrahússins, en við teljum, að þörfin sé svo brýn fyrir þessar úrbætur í heilbrigðismálum, að ekki sé réttlætanlegt að láta þær bíða eftir öðrum fjárveitingum til Landsspítalans. Við höfum aldrei farið leynt með þá skoðun okkar, að þessi lausn væri betri, en sú bráðabirgðalausn, sem nú hefur verið valin. Ennfremur eygðum við þann möguleika að ráðast ekki í alla bygginguna í einu, heldur byggja fyrst yfir kóbalttækið og yrði það húsnæði upphaf að framtíðarbyggingunni. Hafa skal í huga, að bygging yfir kóbalttækið er ekkert venjulegt hús. Veggir þess þurfa t.d. að vera allt að metersþykkir og talsverð vinnuaðstaða þarf að vera í kringum tækið. Í þeirri bráðabirgðalausn, sem nú hefur verið valin, eru engir stækkunarmöguleikar fyrir hendi á þeim stað og ýmsir aðrir áríðandi þættir geislalækninga verða enn að bíða um óákveðinn tíma.“ Að lokum sögðu þeir Gunnlaugur Snædal og Guðmundur Jónsson: „Höfuðágreiningurinn í dag er um, hvort nauðsynlegt sé að bíða eftir heildarskipulagi Landsspítalalóðarinnar og læknadeildarhúsnæðis sunnan Miklubrautar, eins og nú er rætt um, eða hvort unnt sé að hefjast þegar handa um framtíðarlausn þessara deilda vegna þess sérstaka vanda, sem þær eiga við að stríða og gerir alla bið óréttlætanlega.“ Þetta er þá sagan um það, hvernig menn komust að því seint og um síðir, að vegna skipulagsleysis á Landsspítalalóðinni væri ekki hægt að framkvæma áform, sem búin voru að standa til í 12 ár. Ég get ekki séð, að sú ringulreið, sem ríkir á Landsspítalalóðinni nú þegar, mundi vaxa neitt verulega, þó að byggt yrði húsnæði á stærð við það, sem þessir sérfræðingar hafa hugsað sér að mundi þurfa að koma til, til þess að bæta aðstöðu þessara deilda. Og jafnvel þó að þrengdist eitthvað um á lóðinni, þá held ég, að ástæðurnar séu þannig vaxnar nú, að það yrði að hafa það, þó að þrengdist eitthvað um þarna. Þetta mál, sem hér er um rætt, hefur vakið alþjóðarathygli. Um það vitnar sá fjöldi áskorana, sem Alþ. hefur borizt og eru enn að berast frá ýmsum félögum og samtökum víðs vegar um land til Alþ. og að ég hygg örugglega líka til heilbrigðisstjórnarinnar og hæstv. heilbrmrh. um að taka myndarlega á þessu máli. Ég hef áður sagt það hér og ætla að segja það aftur, að eftir að ég hef átt þess kost að skoða allar aðstæður á þessum deildum og ræða við fólkið, sem þarna vinnur, er ég alveg sannfærður um, að hvergi í heilbrigðismálum landsmanna er brýnni þörf á lagfæringum en einmitt hér. Ég vonast til þess, að hæstv. heilbrigðisstjórn játi það, sem augljóst er raunar. að hér er um tvær gleymdar sjúkrahúsdeildir að ræða og hún bregðist við eins og menn eiga að gera, þegar þeir eru minntir á eitthvert brýnt erindi, sem þeir hafa gleymt, þ.e. að gera það strax og bæta strax fyrir gleymskuna. Ég segi eiginlega ekkert frá eigin brjósti við þessa 1. umr. Ég hef tekið þann kost að láta þessi viðtöl og blaðagreinar sérfróðra manna, fróðustu manna í þessum efnum, tala fyrir till. Ég vona svo að lokum, að hv. alþm. greiði fyrir þessari till., þannig að hún nái fram að ganga á þessu þingi og vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa efnt til þessa sérstaka aukafundar í Sþ. um það mál, sem hér er á dagskrá, en það gerir hann að minni beiðni, því að ég átti viðtal við alla forseta þingsins í gær, bæði hér í Sþ. og forseta deilda, til þess að það stangaðist ekki á við önnur störf þingsins og óskaði eftir því, að til þessa aukafundar væri boðað. Ástæðan til þess var sú, eins og hér hefur komið fram, að sú þáltill., sem hér er rædd, er búin að liggja mjög lengi fyrir þinginu og verið oft á dagskrá, en hefur ekki getað komið til umræðu og það fyrst og fremst vegna þess, að hér hafa verið sífelldar umræður um fsp., sem hafa gengið svo úr hófi á þessum vetri, að það má með sanni segja, að í raun og veru hafi það sett alveg úr skorðum störf Sþ. Ég held, að öllum hv. þm. sé orðið fyllilega ljóst, einmitt af þessum ástæðum, að það sé alveg óhjákvæmilegt að breyta þingsköpum Alþ. að þessu leyti, hvað sem öðrum breytingum á þingsköpunum líður, sem hins vegar hafa verið til meðferðar hjá þm., eins og kunnugt er. Hér er um mjög mikið og vandasamt og einnig viðkvæmt mál að ræða. Ég get sagt það strax um efni þáltill., að ég hef ekki nokkurn minnsta hlut við það að athuga. En það er hins vegar að mínum dómi, þó að ég skuli láta það algerlega afskiptalaust, algerlega þýðingarlaust, því að það er engin þörf á því að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir, til að unnt verði að hefja sem allra fyrst byggingarframkvæmdir við stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans, þar sem m.a. verði komið upp sérstakri kvensjúkdómadeild með fyllstu aðstöðu til nútíma geislalækninga. Það mun koma fram af mínu máli, að þess vegna er þessi till. alveg óþörf. En auðvitað fer ég ekki að amast við því, hvort hún verður samþykkt eða ekki, en hún hefur engin áhrif á gang málsins og herðir ekki neitt á stjórnvöldum eða heilbrigðisstjórninni í þessu máli, því að við höfum fyrir löngu ákvarðað, að þær byggingarframkvæmdir, sem hér er um að ræða, hefðu forgang, þegar nýbyggingar hæfust á Landsspítalalóðinni, og kem ég að því síðar. Því miður hefur slæðzt inn í umr., - bæði opinberar umr. um þetta mál og umr. manna á milli um þörf á stækkun Fæðingardeildarinnar, um aðbúnaðinn á Fæðingardeildinni og þörf nýrrar kvensjúkdómadeildar og geislalækninga, - mjög margháttaður misskilningur. Ég tel, að það sé höfuðnauðsyn í dag til framgangs málefnisins sjálfs að eyða slíkum misskilningi, að eyða sérhverjum getsökum og tortryggni milli kvenna og heilbrigðisstjórnar, fyrirsvarsmanna Landsspítalans, svo sem yfirlækna deilda, stjórnarnefndar og byggingarnefndar spítalans, en hins vegar beri að leggja allt kapp á að sameina alla beztu krafta til átaka að því marki, sem stefna ber að, að öll aðstaða og skilyrði til kvensjúkdómalækninga hér á landi geti orðið til fyrirmyndar. Ég verð víst að eyða örstuttum tíma þingsins í að minnast nokkuð á bréfaskipti, sem ég hef átt í sambandi við þetta mál. Á fyrra stígi þessa máls, í fyrirspurnatíma hér á Alþ., var vitnað til bréfs, sem starfsfólk Landsspítalans hafði sent mér og Alþ., þ.e. hjúkrunarkonur, ljósmæður, nemar og starfsfólk, og undir höfðu skrifað á þriðja hundrað þessa fólks. Ég sagði í fyrirspurnatímanum, að það væru því miður missagnir í þessu bréfi. Ég gerði þær ekki verulega að umtalsefni, en sagðist mundi svara bréfriturunum og leiðrétta þær missagnir. Þetta gerði ég með bréfi dags. 31. marz s.l. Ég hef síðan móttekið bréf frá umboðsmönnum undirritaranna á fyrra bréfinu, eða 7 þeirra, sem komu og áttu viðtal við mig eða afhentu mér bréfið, án þess að við þá ræddum efni þess og ég hef heyrt það utan að mér, að þetta bréf mitt hafi farið eitthvað í taugarnar á sumum þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli og hafi verið fram úr hófi dónalegt eða eitthvað í þá áttina. Og einhver þykkja býr nú í fólkinu, því að það segir m.a. undir lok bréfsins: „Undirritaðir urðu fyrir miklum vonbrigðum með bréf ráðh., þar sem við höfum hingað til talið hann hlynntan þessu máli, en verðum nú að efast um, að svo sé.“ Nú er sannleikurinn sá, að það hefur frá fornu fari verið talinn góður siður hér á landi að hafa það, sem sannara reynist, og þetta bréf mitt hefur valdið þeim vonbrigðum, að þetta góða fólk efast um, að ég hafi nokkurn áhuga fyrir heilbrigðismálunum lengur. Það eina, sem mér helzt finnst það geti verið óánægt yfir, er, að ég vek athygli á því, að missagnir séu í bréfinu. Og vegna þeirra missagna, sem séu í texta bréfsins, þá sé það útilokað, að undirskrifendurnir allir hafi getað haft aðstöðu til þess að kynna sér og vita skil á texta bréfsins. Ef maður skrifar undir eitthvað, sem er rangt, gerir maður það vegna þess, að maður veit ekki það rétta og hefur ekki aðstöðu til að meta textann. Mér er ekki kunnugt um, að þeir aðilar, sem hér skrifuðu undir, hafi gert tilraun til þess að afla upplýsinga um það, sem í bréfinu stendur, hvorki hjá skrifstofu landlæknis né í rn. Hvort þeir hafa gert það annars staðar, veit ég ekki. En þar sem svo mikið hefur um þetta verið talað, taldi ég rétt, að ég læsi það bréf, sem ég ritaði þessu góða starfsfólki. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Af tilefni bréfs þess, sem þér, virðulega yfirljósmóðir,“ - ég stílaði bréfið til fyrsta undirskrifanda, - „voruð fyrsti undirritari að og afhentuð mér og senduð Alþ. 7. febr. s.l. og síðan var undirritað af slíkum fjölda starfsfólks við Landsspítalann, ljósmæðrum, hjúkrunarkonum og öðrum starfsstúlkum, að útilokað má telja, að undirskrifendur hafi haft aðstöðu til að gera sér grein fyrir eða meta rétt þann texta bréfsins, er undirritaður er, skal eftirfarandi tekið fram: Í bréfinu eru verulegar missagnir, svo sem ég vék að í umr. á Alþ. Því til staðfestingar sendi ég yður afrit af bréfi skrifstofustjóra, hr. Georgs Lúðvíkssonar.“ Og því bréfi skal ég nú skjóta hér inn í, en það hljóðar þannig: „Með skírskotun til skjals þess, sem sent hefur verið til Alþ. af hjúkrunarkonum, ljósmæðrum, nemum og öðru starfsfólki Landsspítalans, þar sem vakin er athygli á húsnæðisþrengslum og annarri ófullnægjandi rekstraraðstöðu Fæðingardeildar Landsspítalans og sérstaklega bent á, að hús Fæðingardeildar hafi verið ófullgerð frá upphafi, að þau séu enn ótengd við aðalspítalann, eins og fyrirhugað hafði verið, og Fæðingardeildin sé eldhúslaus o.s.frv., vil ég taka fram: Núverandi byggingar Fæðingardeildar voru byggðar á árunum 1945–48, tók þá 4 ár að byggja það hús og 1967–68. Húsameistari ríkisins sá um framkvæmdir við smíði bygginganna 1945–48 og gerði einnig uppdrætti að þeim. Mér er ekki kunnugt um annað en smíði bygginganna 1945–48 hafi verið lokið að fullu, áður en starfstími hófst í þeim 1. jan. 1949. Ekki er mér kunnugt um, að þá hafi nokkrar till. legið fyrir um að tengja Fæðingardeildina við aðalspítalann. Hugmyndin um tengingu bygginganna kom fyrst fram eftir að núverandi byggingarn. Landsspítalans kom til sögunnar.“ - Hana skipaði ég í febrúarmánuði 1965. - „Þá er mér ekki heldur kunnugt um, að sú hugmynd hafi nokkurn tíma skotið upp kollinum, að byggja ætti séreldhús fyrir Fæðingardeildina eða aðrar einstakar deildir Landsspítalans. Þessi hugmynd fær heldur ekki staðizt, þegar litið er á þróun á nútímatækni á þessu starfssviði. Í Svíþjóð, Bandaríkjunum og víðar er sú þróun í örum vexti, að byggt er eitt eldhús fyrir mörg sjúkrahús og maturinn fluttur marga tugi kílómetra frá eldhúsi til sjúkrahúsanna. Má því gera ráð fyrir þeirri þróun hér innan ekki langs tíma, að ríkisspítalarnir starfræki aðeins eitt eldhús fyrir sínar stofnanir og jafnvel, að fleiri aðilar sameinist um slíka lausn í þessu máli.“ Hér lýkur bréfi skrifstofustjórans, en áfram heldur bréf mitt: „Ennfremur leyfi ég mér að senda yður afrit af yfirliti verkfræðingsins, hr. Rögnvalds Þorkelssonar, um þær endurbætur á Fæðingardeild Landsspítalans, sem nýlega hafa verið framkvæmdar og væntanlega hafa haft nokkurt gildi og ekki mundi hafa sakað að geta í umvöndunarbréfi yðar. Loks sendi ég yður til viðbótar eftirfarandi gögn: Í fyrsta lagi grg. landlæknis um þróun sjúkrahúsabygginga, sjúkrarúmafjölda og sjúkrarúmaþörf í landinu. Í öðru lagi grg. húsameistara ríkisins um athugun á Landsspítalalóð á árunum 1967-1968. Ekki teldi ég skaða, þótt eitthvað af með undirriturum yðar kynnti sér þessi gögn, ef þeir skyldu hafa einhvern áhuga á því. Að lokum vil ég taka fram, svo sem ég hef sagt í viðtölum við yður og fleiri, að það hefur lengi verið ákvörðun heilbrigðisstjórnar landsins, að forgangsframkvæmdir á eftir því, sem nú er verið að ljúka við af byggingu Landsspítalans, væru stækkun Fæðingardeildarinnar og ný geislalækningadeild, ásamt sérstakri kvensjúkdómadeild og byggingu geðsjúkdómadeildar.“ Þetta er nú þetta umtalaða bréf, og skal ég svo ekki hafa fleiri orð um það, en ég vildi láta það heyrast hér í þingsölunum. Geta menn þá metið það hver og einn fyrir sig. Ég ritaði einnig Bandalagi kvenna bréf af því tilefni, að nafn þess hafði nokkuð af misgáningi hjá mér blandazt inn í umr. hér í fsp.–tímanum áður á þinginu og bað ég afsökunar á því, enda hafði ég gert ráðstafanir til þess, að það væri leiðrétt í frásögnum þingfrétta og blaða. Ég lýk bréfinu þannig, en það er m.a. um kvensjúkdómadeild: „Geislalækningar eru í samræmi við áform heilbrigðisstjórnarinnar. Vér munum kappkosta hinn ýtrasta hraða í framkvæmdum og þökkum yður fyrir áherzlu og brautargengi í málinu.“ Hv. 11. þm. Reykv. vék að því, að borizt hefðu mörg bréf frá kvennasamtökum og þá væntanlega einnig til heilbrmrh. eða heilbrigðisstjórnarinnar. Af því tilefni vil ég geta þess, að mér hafa borizt tvö bréf um þetta mál, annað frá Kvenfélagasambandi Kópavogs og hitt frá stjórn Sambands austfirzkra kvenna, en báðir aðilarnir leggja áherzlu á, að hraðað verði byggingu nýrrar fæðingardeildar og kvensjúkdómadeildar. Þessum tveimur bréfum, sem mér hafa borizt, hef ég svarað og ég hef ítrekað þar margendurteknar yfirlýsingar, að það er staðfastur vilji heilbrigðisstjórnarinnar, að byggt verði húsnæði fyrir kvensjúkdómadeild hið fyrsta með stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans og það verði sú sjúkradeild, sem forgang hefur, er tekið verður til við frekari nýbyggingar á Landsspítalalóðinni að skipulagi hennar frágengnu. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um það, en eins og ég sagði áðan, er auðvitað aðalatriðið að sameina öll beztu öfl til aðgerða í þessu máli, bæði að framtíðarskipulagi, framtíðarbyggingu og til þeirra úrræða, sem þegar er hægt að taka til við, til þess að bæta úr því, sem aflaga hefur farið og því, sem er ekki í því ástandi, sem það ætti að vera, en væri hægt að bæta úr. Ég átti um það viðræður við landlækni og bað hann að gangast fyrir því að athuga gaumgæfilega, hvort virkilega væri ekki hægt að hagnýta betur það húsnæði Landsspítalans, sem nú er fyrir kvensjúkdóma. Landlæknir tjáði mér um árangurinn af þessu starfi sínu með bréfi 16. apríl, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undanfarið hefur landlæknir ásamt framkvæmdastjóra ríkisspítalanna unnið að því að tryggja enn frekar en verið hefur sjúkrarými í Landsspítala fyrir þá sjúklinga með kvensjúkdóma, sem ekki þola bið. Hefur samkomulag náðst um, að handlæknisdeild sjúkrahússins taki að sér að annast nokkurn hluta þessara sjúklinga fyrst um sinn ásamt læknum kvensjúkdómadeildarinnar. Er fyrirhugað, að þetta samstarf deildanna haldist, unz upp hefur verið komið nýrri kvensjúkdómadeild. Að sjálfsögðu má gera ráð fyrir, að biðtími ýmissa annarra sjúklinga aukist hlutfallslega, unz þær sjúkradeildir, sem nú eru í smíðum, verða teknar í notkun.“ Hér lýkur þessu bréfi. Nú er eðlilegt, að menn kynnu að spyrja: Hvaða þýðingu hefur þetta samstarf? Reyndar gætum við líka spurt: Þurfti ráðh. að hafa afskipti til þess að koma svona samkomulagi á milli lækna innan Landsspítalans? Ég læt þeirri spurningu ósvarað. En því miður hef ég orðið var við og heyrt það, að þetta hafi reyndar litla sem enga þýðingu. M.a. er því haldið fram, að aðrar aðgerðir hafi flutzt frá handlæknisdeildinni til Fæðingardeildarinnar eða kvensjúkdómadeildarinnar, sem uppvegi þetta. Við könnun á því hefur þó komið í ljós, að þær aðgerðir gera ekki kröfur nema til eins til eins og hálfs rúms, en það hafa þegar verið tekin i notkun í handlæknisdeildinni sex rúm fyrir þessa kvensjúkdóma, sem ekki þola bið, og það er ásetningur heilbrigðisstjórnarinnar, að sá biðlisti sem hefur verið af þessum sjúklingum og sem er, eftir því sem mér er tjáð í dag, 20 sjúklingar, að hann hverfi innan tíðar og á ég þar við innan nokkurra vikna. Ef þetta nægir ekki, þá verður bætt við fleiri rúmum í handlæknisdeildinni. Það er svo einnig framundan að hraða byggingarframkvæmdum við Landsspítalann og þar er um að ræða þrjár hæðir, sem hægt er að ljúka á mjög skömmum tíma. Þar er bæklunardeild, heil hæð, sem kemur til afnota, en margir slíkir sjúklingar liggja á handlæknisdeildinni. Með því að hraða framkvæmd hennar væri hægt að skapa töluvert mikið meira rúm á handlæknisdeildinni fyrir kvensjúkdóma, meðan fullkomin kvensjúkdómadeild í sérdeild eða sérstakri Fæðingardeild hefur ekki verið komið upp. Þetta eru því að mínum dómi verulegar úrbætur. Ég fór þess á leit við atvinnumálanefnd ríkisins, hvort hún gæti lánað 10 millj. kr., sem talið var þurfa til þess að ljúka þessum þremur hæðum í Landsspítalanum og hvort það gæti samrýmzt hennar lánveitingum frá því sjónarmiði, að það væri um verulega mikla vinnu fyrir iðnaðarmenn að ræða, sem ella hefðu þurft að hætta vinnu þar. Við þessu hefur efnislega verið orðið og þetta 10 millj. kr. lán mun verulega greiða fyrir byggingarframkvæmdum og auka hraðann á því, sem enn á eftir að ljúka við Landsspítalabyggingarnar og kemur einmitt nú í sérstaklega góðar þarfir. Í sambandi við biðtíma sjúklinga á kvensjúkdómadeildinni, sem ég vék að áðan, endurtek ég það, sem mestu máli skiptir, og ég tel ekki, að neinn þurfi að véengja það, að séð verður til þess, að þessum biðlista, sem þarna er um að ræða, verði eytt. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga og sumir hafa furðað sig á því, hvernig stendur á, að þetta mál kemur allt í einu upp núna með jafnmiklum krafti og afli eins og er og sumir gætu ályktað sem svo, að þetta væri, eins og heyrzt hefur, sofandahætti og sinnuleysi heilbrigðisstjórnarinnar að kenna. En ég held, að þar hafi fleirum farið eins og mér, að það kom nokkuð á óvart ástand okkar í þessum málum í sambandi við sérstaklega krabbamein í leghálsi kvenna og skýrist nokkuð af þeirri umfangsmiklu leit að þessum sjúkdómi, sem Leitarstöð Krabbameinsfélagsins hefur beitt sér fyrir. Vildi ég sjálfur mega álykta sem svo, að það sé einmitt vegna þess mikilvæga og við skulum segja merka starfs, sem ég vona að beri sem mestan árangur, að við höfum í bili fengið á skömmum tíma fleiri sjúklinga - í sumum tilfellum mundi ég segja sem betur fer, - á fyrra stígi heldur en ella hefði orðið. Þessum biðlista, sem er biðlisti sjúklinga, sem ekki þola bið, hefur stundum verið blandað saman við annan biðlista á Fæðingardeildinni, og það hefur verið talað um það hef ég heyrt, að það væru hundrað á biðlista. Ég hygg, að á þessum öðrum biðlista, þar sem ekki er um bráðatilfelli að ræða, muni vera um 80 konur. Það voru, er mér var gefið það upp 7. maí af Gunnlaugi Snædal, lækni deildarinnar, 84 sjúklingar, en þeir eru sundurliðaðir. 10 eru tilbúnir, en liggur ekki á, 11 eru reiðubúnir að koma, þegar kallað er, en ekki aðkallandi. Sama gildir um aðra 10, en 15 vilja komast sem fyrst. Á biðlistanum frá því í apríl byrjun segir læknirinn, að ekki sé aðkallandi um 13, 21 vill koma sem fyrst, en aðkallandi 4. Ég hef hér verið að lesa skýrslu frá Gunnlaugi Snædal, sem er sérfræðingur í kvensjúkdómum og er á kvensjúkdómadeildinni. Þetta eru ekki tölur, sem koma frá mínu brjósti.  En það mætti þess vegna leggja saman. Þeir, sem læknirinn telur, að liggi ekki á, eru þá 33. Hinir sjúklingar, tilbúnir að koma, þegar kallað er, eru 11. Þeir, sem vilja komast sem fyrst, eru 36 og aðkallandi sjúklingar. Þannig mætti einnig skilgreina þetta. Um þennan biðlista tel ég, að gegni allt öðru máli en um hinn akútbiðlistann, sem ég hef áður vikið að og menn verða auðvitað að gera sér grein fyrir því, að það eru sennilega ævinlega biðlistar sjúklinga á öllum öðrum deildum Landsspítalans og ég hygg öllum góðum sjúkrahúsum. Í því sambandi skiptir mestu máli að aðgreina biðlistana og leggja kapp á, að í hverri mynd, sem þeir eru, fái akútsjúkdómar eða sjúkdómstilfelli þá meðferð strax, sem nauðsynleg er, þar sem hún kann að geta skipt öllu máli fyrir velferð og framtíð sjúklingsins. Þá vil ég aðeins víkja nokkrum orðum að þörf þeirri, sem ætla mætti, að væri hér fyrir pláss fyrir kvensjúkdómasjúklinga, - hvað það ætti að vera mikið, - en það, sem m.a. mér hefur fundizt vera dregið mjög villandi inn í umr. um þetta mál, bæði hér i þinginu, í blöðum og annars staðar, er, hversu mikil áherzla er lögð á, að það sé sérdeild, kvensjúkdómadeild, ein út af fyrir sig. Og t.d. í þessu viðtali, sem hv. 11. þm. Reykv. vitnaði til, við læknana í Tímanum 16. apríl, þá er því haldið fram, að 16 rúm séu einu rúmin á landinu fyrir kvensjúkdóma. Það stendur berum orðum. Það er í innganginum að viðtalinu við þá í blaðinu, ef ég man rétt. Það er talað um, að 16 rúm séu á Fæðingardeildinni fyrir sjúklinga með kvensjúkdóma, þau einu á öllu landinu. Þetta er auðvitað alrangt og ákaflega villandi að segja þannig frá málum og líklegt til þess að skapa mikinn óróa og óánægju hjá fólki, sem eðlilegt er. Um þörf sjúkrarúma fyrir kvensjúkdómasjúklinga er mér tjáð af sérfræðingum á því sviði, að á Norðurlöndum séu áætluð um 30–40 rúm fyrir 100 þús. íbúa. Í þessu sambandi er miðað við meðferð sjúklinganna á sérdeildum, en hún tekur venjulega talsvert styttri tíma en í almennum handlæknisdeildum. Hér ættu því samsvarandi tölur að vera 60–80 rúm miðað við íbúafjölda landsins með þessum fyrirvara, sem ég greindi. Hér er hins vegar ástandið í dag þannig, að 22 rúm eru í sérdeild. Það eru 45 rúm í handlæknisdeildum, þar sem kvensjúkdómalæknar starfa og það eru 15 rúm á öðrum sjúkrahúsum, eða 82 rúm samtals. Ég skal, til að fyrirbyggja allan misskilning, endurtaka, að það verður að gæta þess, að aðeins um 1/4 hluti rúmanna er á sérdeild og þá nýtast þau í heild ekki eins vel, þar sem verður að gera ráð fyrir, að legutíminn sé að jafnaði lengri, ef ekki er um sérdeild að ræða. Vistun kvensjúkdómasjúklinga í sjúkrahúsum landsins, talið í rúmafjölda, mundi vera þannig, þar sem eru deildaskipt sjúkrahús: Það er kvensjúkdómadeildin 16 og Landsspítali - handlæknisdeild - 6. Þetta eru þau 22 rúm, sem ég taldi í fyrstu upptalningu minni. Landakotsspítali 9, Borgarspítali 6, Hafnarfjarðarsjúkrahúsið Sólvangur, sem er að langmestu leyti kvensjúkdómasjúkrahús og fæðingardeild 19 og ég held, að læknirinn þar sé búinn að starfa í ein 15 ár eða meira og er mjög rómaður og eftirsóttur. Akureyrarsjúkrahús 11. Á þessum sjúkrahúsum eru kvensjúkdómasjúklingar vistaðir, sem svarar því, að það eru til 67 rúm. Svo eru önnur sjúkrahús, svo sem á Akranesi, Selfossi, Keflavík, Stykkishólmi, Ísafirði og Sauðárkróki. Þau eru alls 15 og samtals gerir þetta 82 rúm. Þessar tölur breyta í engu áformum heilbrigðisstjórnarinnar, sem tekin hafa verið, eins og ég sagði, fyrir löngu, að kvensjúkdómadeild, Fæðingardeild með kvensjúkdómadeild og geislalækningadeild skyldu hafa forgang. Og það er því, þegar líður að lokum byggingarframkvæmda við Landsspítalann, alvarlega að því stefnt. Til þess að taka af allan vafa um þetta, vil ég lesa fundargerð byggingarnefndar Landsspítalans 6. maí s.l., en þar segir svo, - eftirfarandi ályktun var gerð, - með leyfi hæstv. forseta: „l. Nefndin ályktar, að stækkun þessarar deildar sé aðkallandi og telur hæfilegt, að sú stækkun nemi ekki minna en 50 rúmum“, þ.e. um það bil tvöföldun frá því, sem nú er, og það, sem ég hygg, að menn séu nokkuð sammála um, að gæti verið hæfilegt í bili. „Með þessari stækkun verður deildin fær um að annast þá sjúklinga, sem sérstaklega eru í þörf fyrir sérhæfðustu meðferð í þessum greinum og ætti að verða fullnægjandi sem kennslustofnun fyrir lækna, ljósmæður og hjúkrunarlið. Byggingarnefndin tekur fram, að stækkun á sjúkradeildum spítalans krefst aukinnar starfsemi allra þjónustudeilda spítalans, svo sem allra rannsóknadeilda, röntgen– og geislalækningadeilda, þvottahúss, eldhúss o.fl. 2. Þá vekur nefndin athygli á því, að nauðsynlegt er, að till. þær um heildarskipulag lóðarinnar, sem nú liggja hjá rn. og Reykjavíkurborg, fáist samþykktar hið fyrsta. Hefur ekki verið unnt að gera áætlanir um frekari byggingar á lóðinni, með því að ekki hefur verið gengið frá heildarskipulagi.“ Hér lýkur þessu. Um heildarskipulagið, sem ég kannske vík að svolítið nánar síðar, vil ég segja, að ég tel mig hafa fyllstu ástæðu til þess að ætla, að þess sé mjög skammt að bíða, að við getum fengið samþykkt endanlegt framtíðarskipulag á Landsspítalalóðinni. Ég mundi verða fyrir sárum vonbrigðum, ef á þessu stæði lengur, svo að nokkru nemi, hjá borgaryfirvöldum að veita samþykki sitt fyrir þeim till. um framtíðarskipulag Landsspítalalóðarinnar, sem nú liggja fyrir, og ég tel mig ekki hafa neina ástæðu til þess að ætla annað en gott samkomulag náist um það milli heilbrigðisstjórnarinnar og borgaryfirvalda. Ég vil svo í þessu sambandi loks leiðrétta einn misskilninginn enn, sem fram hefur komið og kom hér fram áðan, að beðið hefði verið í 12 ár eftir einhverjum framkvæmdum á áformum og teikningum, sem þá höfðu verið samþykktar. Þetta er allt misskilningur. Árið 1956 gerist það, að Fæðingardeildin er þá of lítil og því miður verð ég að segja, - ég ætla ekki að fara að álasa neinum öðrum í þeirra verkum, - að hún hefur frá upphafi að því er fróðustu menn telja, ekki verið nægjanlega fullkomin bygging, jafnvel miðað við þær aðstæður, þegar hún var reist. Ég tel þess vegna, að það skipti ákaflega miklu máli að vanda vel til þeirrar byggingar, sem nú er talað um að ráðast í. En það er misskilningur, að hér hafi verið nokkur 12 ára bið. Það voru hugmyndir um að stækka deildina. Ég hygg, að úrlausn þess máls og þeirra hugmynda hafi fengizt á því stígi málsins 1956 með þeim hætti, að Reykjavíkurborg og ríkið slitu sínum félagsskap um rekstur Fæðingardeildarinnar, sem hafði verið byggð og rekin í félagi af borg og ríki. Reykjavíkurborg snýr sér þá að því að koma upp sínu fæðingarheimili. Og það hefur þá í bili leyst að sjálfsögðu verulega úr vanda, enda heyrðum við það m.a. í sjónvarpsviðtali, að það hafi verið eitthvað um 1.000 fæðingar þar, ef ég man rétt, á móti eitthvað 1.200-1.300 fæðingum á Fæðingardeildinni, svoleiðis að þarna hefur orðið allt að því tvöföldun á aðstöðu til fæðinga við fæðingarhjálpina út af fyrir sig á þessum tíma. Ég veit ekki, hvað hefur gerzt, - hef ekki kynnt mér það sérstaklega, - hvort það hafa einhvern tíma á þessu tímabili komið upp hugmyndir um tengiálmu, en eftir því, sem skrifstofustjóri ríkisspítalanna segir í bréfinu, sem ég vitnaði til áðan, telur hann, að þær hafi ekki komið til umr. fyrr en eftir að núv. byggingarnefnd hóf starfsemi sína í febrúarmánuði 1965. Sú fæðingardeild eða þær teikningar, sem menn tala um frá árinu 1956, voru engar byggingarteikningar. Þetta eru lausleg frumriss með engum málum eða nokkurri útfærslu, en gera hins vegar ráð fyrir þriggja hæða húsi, 600 fermetra gólffleti á hverri hæð og 42 rúmum á tveimur hæðum og svo 3. hæðin fyrir skurðstofur, fæðingarstofur og annað, sem tilheyrir. Í þessum frumteikningum frá 1956 eru engar frumteikningar til og engar frumhugmyndir eru sagðar hafa verið til um tengiálmu milli Fæðingardeildarinnar og Landsspítalans, sem geislalækningadeild yrði þá komið í. Eftir því, sem Bárður Ísleifsson arkitekt hjá húsameistara ríkisins tjáði mér, hafa þá verið punktaðar niður óljósar hugmyndir um jarðgöng milli Fæðingardeildarinnar þessarar nýju og Landsspítalabyggingarinnar. En það einmitt staðfestir, að þá voru engar hugmyndir um geislalækningabyggingu eða tengibyggingu á milli þessara tveggja álma, svo að það hafa ekki verið lögð á hilluna nein föst áform eða hætt við að byggja eftir einhverjum byggingarteikningum, sem fyrir lágu 1956 og mér liggur við að segja guði sé lof, því að þær hugmyndir, sem nú er verið að vinna að og frumteikningar eru á svipaðan hátt og ég hef lýst þessum teikningum. Frumteikningar eru nú til af húsi, en ekki með 600 fermetra gólffleti, heldur 1.000 fermetra og á þremur hæðum með 53 rúmum í staðinn fyrir 42 og þriðja hæðin þá auðvitað miklu rúmbetri, því að það munar allverulega á 600 og þúsund fermetrum, en þar yrðu skurðstofur Fæðingardeildarinnar og annað, sem slíkum deildum tilheyrir, svo að jafnvel þó að illt sé að hafa þurft að bíða eftir þessari Fæðingardeild, nýrri byggingu, þá er það þó alveg ljóst, að hún verður allt önnur og veglegri bygging, þegar hún ris af grunni, en þær frumhugmyndir, sem voru fyrir hendi á árinu 1956. Nú hef ég innt húsameistaraembættið eftir því, hvenær fullkomnar byggingarteikningar geti verið til og ég hef falið þeim að leggja á það ýtrustu áherzlu að reyna að hafa þessar byggingarteikningar til, en hins vegar flaustra ekki að þeim, engan veginn að flaustra að þeim, heldur að hafa þær vandaðar til þess að tryggja gott hús, þegar það verður byggt. Bárður Ísleifsson arkitekt hjá embættinu tjáði mér, að hann teldi, að þær ættu að geta verið fullbúnar fyrir vorið 1970. Nú finnst kannske sumum þetta langur tími. Ég greini hér aðeins frá svörum sérfræðinga, sem um þessi mál eiga að fjalla og ég vara við því, að það sé hlaupið til að byggja slíka byggingu í flaustri og án vandaðs undirbúnings. Um kostnaðinn af þessari byggingu er ég hræddur um, að verði farið töluvert mikið fram úr þessum 60 millj., sem hér hafa verið áætlaðar, en við getum auðvitað látið það liggja á milli hluta. Mér þætti ekkert ólíklegt, að hann yrði nær 100 millj. Þetta munu vera um 12 þús. kúbikmetrar. Það var fyrir tveimur árum, ef ég man rétt eftir. Nú fer ég með minnisatriði, og menn geta leiðrétt mig, ef það er rangt, en mig minnir, að talið hafi verið, að í sjúkrahúsi kostaði 5.000 kr. kúbikmetrinn. Og síðan hafa orðið miklar verðhækkanir, því að það eru mikil og dýr tæki í þessum húsum, sem öll þarf að kaupa frá útlöndum og þau ein hafa hækkað um 100% vegna gengisfellingar. Hvenær á þá að byrja að byggja Fæðingardeildina? Eðlilegt er, að menn spyrji svo. Ja, ég sagði hér í umr. fyrr í vetur, að ég teldi hæpið - og hafði það eftir mínum sérfræðingum í rn., - að það væri hæpið, að hægt yrði að búast við, að byggingar gætu hafizt fyrr en um það bil, sem væri að ljúka framkvæmdunum við Landsspítalann, sem nú er unnið að og unnið með auknum hraða við að ljúka. Og það er eftir tvö ár og þegar ég sagði þetta í marzmánuði, þá átti ég við 1971. Teikningar geta verið til á næsta vori, þegar venjulegar byggingarframkvæmdir hefjast. Ég tel alveg öruggt, að skipulagsástæður eða ákvörðun um skipulag muni ekki standa í vegi, svoleiðis að af þessum tveimur ástæðum gæti því bygging Fæðingardeildar með kvensjúkdómadeild hafizt á næsta vori, 1970. Þá er aðeins eftir eitt og það er, hvaða fjár er hægt að afla til byggingarframkvæmdanna. Þegar ég svaraði hér eftir beztu vitund og hreinskilnislega, að ég teldi hæpið, að þessi bygging gæti hafizt fyrr en um það bil, sem hinum byggingunum lýkur, 1971, þá varð heilbrigðismálastjórnin við slíka ákvörðun eða áætlun í svari við spurningu að hafa í huga eftirfarandi um fjármálin: Við höfum reynt að gera lauslega áætlun um, hvernig standi 1. jan. 1970, hvað þá sé eftir mikill kostnaður við þær byggingarframkvæmdir, sem nú er verið að vinna að við Landsspítalann, þ.e. austurálman. 1., 2. og 3. hæð er áætluð 12 millj., kjallari 2 millj., svo kölluð „rotunda“ eða inngangur, - þeir sem hafa komið þarna, skilja þetta furðulega orð, - 4 millj. kr., sundlaug og æfingadeild, - það er í endurhæfingardeildinni, sem er talin mjög brýn þörf á, - 5 millj., ýmis tæki og búnaður 15 millj., þ.e. 38 millj. kr. Endurgreiðsla láns 1969 10 millj., svoleiðis að þetta verða samtals 48 millj., eldhúsbygging 35-40 millj. kr. Framkvæmdir alls 80–90 millj. kr., eins og líklegt er, að staðan verði 1. jan. 1970. Nú hefur verið veitt mjög aukið fé og verulega mikið fé til þessara byggingarframkvæmda á síðustu árum, þannig að 3 síðustu ár, 1967, 1968 og 1969, eru þarna til ráðstöfunar að meðaltali 50 millj. kr. á ári, svo að þetta svaraði nokkurn veginn því, sem verið hefur til þessara framkvæmda næstu tvö árin, 1970 og 1971. Peningagildið er hins vegar annað, svo að mér finnst eðlilegt, að við getum reiknað með hærri fjárupphæð í krónutölu og þá tala ég til fjárveitingavaldsins, sem hv. þm. eru líka. Ég held, að ég hafi einhvern tíma sagt, að ef menn ekki geta hjálpað þeim sjúku, þá getum við ekki heldur hjálpað þeim beilbrigðu og ef við ekki getum hjálpað þeim sjúku, mundum við samkv. þessu kannske heldur ekki geta lagt eins mikið og við vildum í vegi og brýr og hafnir og skóla og svo fleira o.fl. og ef við karlmennirnir sameinuðumst allir um þennan hugsunarhátt, ætti kannske að vera hægt að hnika svolítið til fjárveitingum á fjárl., þó að fjárráðin væru kannske ekki meiri og jafnvel minni en áður og sérstaklega þegar um svona veigamikil mál er að ræða sem hér er og allir virðast hafa jafnríkan áhuga fyrir. Ég er ekki að kvarta undan afgreiðslu Alþ. á till. frá mér sem heilbrmrh. á undanförnum árum, síður en svo. Mér finnst, að það hafi verið á ýmsan hátt örlæti í því. Ég get minnt á, að á árunum 1953–1962, á því 10 ára tímabili, er meðaltal til bygginga Landsspítalans á hverju ári 16.5 millj. kr. og þá er ég búinn að reikna það til verðlags ársins 1968, svo að þetta eru allt sambærilegar tölur, sem ég fer með núna. Á 10 ára tímabilinu frá 1953–1962 er fjárveitingin að meðaltali 16.5 millj. kr. á ári. Á næstu 4 árum, 1963, 1964, 1965 og 1966, er meðaltalið 30 millj. kr. á ári og á síðustu undanförnum tveimur árum og á árinu í ár er fjárveiting og fjárreiður 50 millj. kr. á ári. Ég vil svo loksins bæta því við, að um leið og það ber að leggja á það áherzlu fyrst og fremst við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1970 að mínum dómi að ætla sérstaka fjárveitingu til Fæðingardeildar og kvensjúkdómadeildar, ef fallizt verður á þessi tímamörk, sem ég tala um, þá ber einnig að leggja áherzlu á framkvæmda– og fjáröflunaráætlun ríkisstj. fyrir árið 1970. Það er tilgangslaust að tala um fjáröflun á framkvæmdaáætlun 1969, ef ekki er hægt að hefja framkvæmdir á árinu 1969, því að fé til framkvæmda frá ári til árs á framkvæmdaáætlun fyrir þetta og annað ár á að notast á því ári, geymist ekki til annarra ára og það er sannast að segja svo þröngt um framkvæmdafé, að mönnum fyndist það líka óeðlilegt, en fé á framkvæmdaáætlun er fyrst og fremst miðað við framkvæmdir á því tiltekna ári. Og ég fæ ekki með nokkru móti séð, að menn gætu hafið byggingarframkvæmdir á þessu ári, þótt þeir hefðu fullar hendur fjár, m.a. vegna þess, að undirbúningsstörf, fyrst og fremst vandaðar teikningar og annað, sem þar að lýtur og ég vék að áðan, eru ekki það langt komin, að það sé hægt. Ég hef reynt að gera ýmsum þáttum þessa máls skil, skýra afstöðu heilbrigðisstjórnarinnar og reynt að leiðrétta misskilning og gera grein fyrir því, sem ég tel, að rétt væri að stefna að. Ég vil bæta því við í sambandi við fjárreiðurnar, að ég tel eðlilegt, að leitað væri sérstaks lánsfjár til þess að hraða byggingarframkvæmdum, eins og hér er um að ræða, umfram það, sem ég hef nú greint og ég hef látið þá skoðun mína í ljós áður, að hér væri um svo brýna nauðsyn að ræða, að það gæti verið mjög æskilegt að freista þess að fá lánsfé til þess að flýta framkvæmdunum, sem mundi þá verða greitt af fjárframlögum frá ríkissjóði síðar, sem ekki væri hægt að hafa nógu há í bili og ég fyrir mitt leyti er reiðubúinn til þess, þegar til kemur, að vinna að slíkri lánsfjárútvegun til þess að hraða þessu máli. Ég kem þá að geislalækningunum nokkrum orðum. Um þær hefur einnig ríkt verulegur misskilningur. Ég vil aðeins vitna til þess, að landlæknir hefur leiðrétt verulegan misskilning, sem fram hefur komið um hið svokallaða kóbalttæki og hvernig staðið hefur verið að því að koma því upp og þiggja þá gjöf. Sú grein birtist í Tímanum ekki alls fyrir löngu vegna missagna, sem fram höfðu komið í því blaði. Landlæknirinn segir í sinni leiðréttingu, að formenn Krabbameinsfélags Íslands og Krabbameinsfélags Reykjavíkur hafi ritað formanni stjórnarnefndar ríkisspítalanna bréf 26. júlí 1966 þar sem félögin buðust til að útvega Landsspítalanum kóbalttæki að gjöf, ef slíks væri óskað. Engar óskir höfðu áður borizt um kaup á slíku tæki til sjúkrahúss eða heilbrigðismálastjórnarinnar. Er boð þetta hafði verið athugað, var síðar á sama ári tilkynnt, að því mundi verða tekið. Nú hefur því verið haldið á lofti, að þetta tæki hafi verið gefið fyrir þremur árum og síðan sé þar eingöngu um að kenna hirðuleysi, að það hafi ekki verið flutt til landsins. En landlæknir segir orðrétt um þetta í sinni leiðréttingu, með leyfi hæstv. forseta: „Varð samkomulag um það af báðum aðilum, af spítalans hálfu og Krabbameinsfélaganna, að tækið kæmi hingað til landsins á síðari helmingi ársins 1969. Það er því rangt að gefa í skyn, að þetta tæki hafi átt að vera hér miklu fyrr.“ Hér lýkur tilvitnun í bréf landlæknis. Þegar um þetta var rætt, að tækið kæmi 1969, var einnig gert ráð fyrir því, að því yrði komið fyrir í gamla eldhúsinu í Landsspítalanum, sem þá mundi verða búið að rýma, þar sem nýtt eldhús, sem verið er að byggja, mundi þá vera komið í notkun. Nú hefur dregizt lengur en skyldi um nýja eldhúsið. Það er ekki komið í notkun, en í annan stað hefur það verið talið, að gamla eldhúsið mundi ekki henta fyrir þetta tæki. Það er rétt, sem tekið hefur verið fram, að það þarf að byggja vandlega utan um það og ganga vel frá þeirri byggingu, sem tækið yrði sett í. Það var núna fyrir skömmu, að Oddfellowar kvöddu mig til fundar við sig ásamt landlækni. Það var 26. apríl og afhentu þá formlegt gjafabréf fyrir þessu tæki í tilefni 150 ára afmælis Oddfellowreglunnar. Ég sé ástæðu til þess á þessum vettvangi að þakka Oddfellowreglunni fyrir hina höfðinglegu gjöf, en þeir félagar hafa, eins og kunnugt er, konur og karlar í þessari reglu, unnið mikið að líknarmálum og áður lyft stórátökum í sambandi við heilbrigðismál okkar Íslendinga. Þegar málin lágu þannig fyrir og þegar ég sá fyrst, sem ég hef áður sagt hér í þingsölunum, hina alvarlegu skýrslu í sambandi við krabbameinsleitina á s.l. sumri, – þegar ég fyrst sá þær niðurstöður, sem hér hefur verið vitnað til, hófst ég þegar handa um, að án undandráttar yrði þessu tæki komið fyrir sem allra fyrst og það er talið eitt fullkomnasta tæki til þeirra lækninga, sem hér er um að ræða, sem nú er völ á. Ég athugaði þá þann möguleika eða lét athuga þann möguleika, að byggður yrði hluti af væntanlegri geislalækningadeild eða tengiálmu milli væntanlegrar nýrrar Fæðingardeildar og Landsspítalans. Að því máli athuguðu og eftir að gerð höfðu verið frumriss að því og rætt við ráðamenn borgarinnar, reyndist sú leið algerlega ófær. Það var ekki með skjótu bragði hægt að koma kóbalttækinu til afnota með þessum hætti. Það var þá, sem leitað var þeirra leiða að byggja það bráðabirgðahúsnæði, sem nú er verið að byggja yfir þetta tæki við hlíðina á geisladeildinni og við Landsspítalann, eins og mönnum er kunnugt um. Það kom til minna ákvarðana að skera á hnútinn, hvað gera skyldi í þessu efni og ég skal gjarnan viðurkenna það, að sú ákvörðun varð mér nokkuð erfið, einkum og sér í lagi vegna þess, að góður vinur minn og sérfræðingur á þessu sviði, Gunnlaugur Snædal og reyndar fleiri, lögðu að mér að taka ekki þá ákvörðun að byggja þetta bráðabirgðahúsnæði og þeir hafa heldur ekki farið dult með sínar skoðanir, að þeir telja þetta ekki heppilega leið. Engu að síður varð það mín niðurstaða og ákvörðun að láta hefjast handa strax upp úr áramótum eða fljótt upp úr áramótum, þegar veður leyfðu um byggingu þessa bráðabirgðahúsnæðis fyrir kóbalttækið, því að ég sá enga aðra leið en þessa til þess að koma því með skjótu bragði í gagnið til þess að lækna fólk og forða lífi fjölmargra. En með þessu móti átti að vera tryggt, að það sé hægt að taka þetta tæki til afnota á þessu ári, þessu hausti. Ég hef sagt það hér, ég held við fyrri umr., að ég treysti mér ekki til að bera ábyrgð á þeim mannslífum, sem fyrirfarast kynnu, ef önnur leið væri farin og ef sú leið væri farin, sem læknarnir vildu fara, þeir, sem ég hef til vitnað. Það er ennfremur að athuga við þá leið - að byrja að byggja tengiálmuna, - að þá mundu líka kvensjúkdómadeildin og Fæðingardeildin þurfa að bíða mörgum árum lengur. Það hafði líka sín áhrif á mínar ákvarðanir, því að nú er áformað að byrja á Fæðingardeildinni og kvensjúkdómadeildinni og byggja síðar tengiálmuna með fullkomnustu geislalækningadeild, en nota í bili kóbalttækið í því húsnæði, sem nú er verið að byggja undir það og stækka að öðru leyti geisladeildina í gamla eldhúsi Landsspítalans, sem liggur inn af geislalækningadeildinni. Þetta er að mínum dómi skjótvirkasta og bezta leiðin, eins og á stóð. Mér dettur ekki í hug að vera með neinar ásakanir í garð annarra, þó að þeim hafi sýnzt, að réttara væri að fara aðrar leiðir. En ég hef sannfærzt ennþá betur um það nú heldur en þegar til minna kasta kom að taka þessa ákvörðun, að þetta var rétta leiðin. Hún tryggði skjótustu aðgerðir til fullkominna geislalækninga hér á landi og þess vænti ég, að þar sem hv. 11. þm. Reykv. vitnaði í sjónvarpsviðtalið, að menn hafi líka tekið eftir, að sérfræðingurinn, sem var þar frá Fæðingardeildinni, taldi, að það væri hægt að hafa full not kóbalttækisins til geislalækninga í því húsnæði, sem því er núna ætlað. Og ég get líka látið þess getið hér að formaður Krabbameinsfélags Íslands, Bjarni Bjarnason læknir, hefur tjáð mér, að það húsnæði, sem nú er verið að búa kóbalttækinu, þar sem það á að notast, sé töluvert umfangsmeira en það húsnæði, þar sem kóbalttæki er komið fyrir í geislalækningasjúkrahúsi Oslóborgar. Ég hef ekki gert að umtalsefni viðtalið við lækninn og eðlisfræðinginn í Tímanum; látið það liggja á milli hluta. Við höfum verið þarna nokkuð á öndverðum meiði og það er ekkert nema eðlilegt við það. Það er hins vegar um það, hvaða leið ætti að fara, að ég tel mig hafa nokkuð góða samvizku um, að heppilega hafi verið ákvarðað, enda verð ég að segja, að ég hafði að sjálfsögðu, eins og gefur að skilja, mér til ráðuneytis þá sérfræðinga, sem embætti mitt hefur yfir að ráða. En það er sitthvað, sem ég hef að athuga við þetta viðtal frá 16. apríl í blöðunum við dr. Gunnlaug Snædal og Guðmund Jónsson eðlisfræðing. Það eru því miður villandi ummæli í þessu viðtali og skekkjur. Þær skipta kannske ekki svo miklu máli og eins og ég sagði, hefði ég látið þær liggja milli hluta, ef hv. 11. þm. Reykv. hefði ekki sérstaklega að þeim vikið. Þá vil ég minna á, að þetta viðtal bar fyrirsögnina: „Er nauðsynlegt að bíða?“ Og svo var birt þriggja dálka mynd af jarðraski við Landsspítalann, sem ég get ekki skilið, að hafi haft neinn annan tilgang en að hæðast að þessari framkvæmd að byggja á skjótvirkastan hátt yfir nútíma geislalækningatæki til þess að koma því sem fyrst í gagnið til þess að lækna þá sjúku. Dr. Gunnlaugur Snædal og fleiri vildu fara þá leið að byrja á tengiálmunni og geislalækningadeildinni, hluta af henni. Hún reyndist ófær, við skulum segja af skipulagsástæðum og kannske af öðrum ástæðum, a.m.k. að mínum dómi líka af þeim ástæðum, að þá hlaut Fæðingardeildin og kvensjúkdómadeildin nýja að bíða eftir þeirri byggingu og verða miklu síðbúnari en ella. Mín skoðun var sú, að það mætti ekki bíða og þess vegna réði það úrslitum um ákvörðun mína um byggingu þeirrar byggingar, sem nú er í smíðum yfir kóbalttækið, ella hefði þurft að bíða miklu lengur, ég veit ekki hvað lengi, en það hefði skipt árum og skal ég ekki spá um það, en örugglega hefði það verið árabil. Ég get vel skilið, að þeir, sem eru fyrirsvarsmenn geislalækningadeildarinnar hafi eygt þann möguleika að ráðast ekki í alla bygginguna, heldur byrja fyrst, því að þá var þó alltaf byrjað, á tengiálmunni og geislalækningaálmunni, á undan Fæðingardeildinni sjálfri. En út af niðurlagi þessa viðtals, sem var vitnað til hér af hv. 11. þm. Reykv., vil ég segja, að höfuðágreiningurinn í dag, eins og þeir segja, er ekki sá, sem þarna segir. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég endurtaka það, sem áðan var lesið: „Höfuðágreiningurinn í dag er um það, hvort nauðsynlegt er að bíða eftir heildarskipulagi Landsspítalalóðarinnar og læknadeildarhúsnæðis sunnan Hringbrautar, eins og nú er rætt um, eða hvort unnt sé að hefjast þegar handa um framtíðarlausn þessara deilda vegna þess sérstaka vanda, sem þær eiga við að stríða og gerir alla bið óréttlætanlega.“ Þetta er algerlega að snúa við hlutunum. Með þeirri leið, sem ég er búinn að gera grein fyrir, sem læknarnir vildu fara, hefði þurft að bíða eftir geislalækningunum lengur og eftir kvensjúkdómadeild og Fæðingardeild, og höfuðágreiningurinn er ekki þetta. Bygging læknahúss, læknadeildarhúsnæðis, sunnan Hringbrautar kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við. Að ágreiningur í sambandi við byggingu þess og um heildarskipulag lóðarinnar sé svo mikill eða vandinn við að leysa hann svo stór, er ekki rétt. Ég er búinn að segja áður, að hann muni ekki standa í vegi fyrir því, að hægt verði að hefja byggingarframkvæmdir á næsta vori og ég er bjartsýnn á það og geri mér vonir um, að samkomulag geti orðið hið fyrsta milli borgaryfirvalda og heilbrigðisstjórnarinnar um það mál. Nei, það er ekki það, sem réði úrslitum og ágreiningurinn var um. Er einhver, sem treystir sér til þess að bíða eitt, tvö eða þrjú ár og að vissu leyti taka þar með óbeina ábyrgð á meiri sjúkdómum og jafnvel hærri dánartölum? Ég treysti mér ekki til þess, og á þessu var mín ákvörðun grundvölluð. Herra forseti. Ég hef nú því miður tekið langan tíma til þess að reyna að skýra mál mitt, en get nú stytt mál mitt úr þessu. Mér er alveg fullljóst og met það mikils, að það voru íslenzkar konur, sem reistu merkið með stofnun Landsspítalasjóðs Íslands 1916 og fjársöfnun til hans til minningar um stjórnmálaréttindi kvenna sem áunnust 19. júní 1915. Ég tel, að það hafi skýrt komið fram af mínu máli, að þær deildir, sem hér er um að ræða, eru ekki gleymdar deildir og hafa ekki verið það, þó að menn hefðu kannske óskað meiri hraða. Það var vitnað til þess, að lítið samband væri á milli heilbrigðisstjórnarinnar og lækna af þessum sérfræðingi Fæðingardeildarinnar. Ég viðurkenni, að þeir hafi aldrei beðið um viðtal við mig þessir yfirlæknar eða undirlæknar eða hverjir sem það nú eru á Fæðingardeildinni. En ég held, að ég hafi ekki haft meira samband við nokkra stétt manna, þann tíma, sem ég hef verið í ráðherraembætti, heldur en lækna. Ég hef verið á tveimur læknaráðstefnum, haustið 1967 og í haust. Á hvorugri þessari ráðstefnu var nokkur áherzla lögð á þessi mál, sem nú er lögð svo rík áherzla á. En sé hægt að kenna mér um, að lítið samband hafi verið við lækna Fæðingardeildarinnar, þá stendur sannarlega ekki á mér og ég vil gera mitt bezta til að bæta úr því og teldi kannske, að betur hefði farið, ef samband hefði verið meira, en ég veit ekki til þess, að nokkurn tíma hafi í því sambandi á mér staðið. Ég hef lagt á það áherzlu, að rétt væri að reyna að sameina sem bezt alla krafta í þessu máli og ég skil auðvitað fullvel viðkvæmni kvenna í máli eins og þessu. Ég hef þess vegna m.a. ákveðið af því að ég held, að það gæti verið til góðs í sambandi við þetta mál, sem nú verður bygging Fæðingardeildar, sem hlýtur óhjákvæmilega í nánustu framtíð að vera eitt af viðfangsefnum byggingarnefndar Landsspítalans, - þá hef ég ákveðið að gefa Hjúkrunarfélagi Íslands kost á því að skipa kvenfulltrúa í byggingarnefnd Landsspítalans. Helztu niðurstöður mínar, ef ég mætti ljúka máli mínu með því, mundu vera þessar: Það er og hefur verið staðfastur vilji heilbrigðisstjórnarinnar, að byggt verði húsnæði fyrir kvensjúkdómadeild hið fyrsta með stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans. Sú stefna hefur verið mörkuð, að þegar hafizt verður handa um nýjar byggingar á lóð Landsspítalans, njóti stækkun Fæðingardeildar og geðsjúkdómadeildar forgangs. Teikningum að stækkun Fæðingardeildar og öðrum undirbúningi á að geta lokið fyrir næsta vor. Til þess að hraða byggingarframkvæmdum við austurálmu Landsspítalans hefur nú verið aflað 10 millj. kr. lánsfjár umfram ca. 40 millj. kr., sem veittar eru á fjárl. þessa árs til þessara byggingarframkvæmda, byggingu nýs eldhúss og annarra þjónustudeilda, en ég hef gert grein fyrir því, að hraðari bygging þessara deilda, þar sem er m.a. bæklunardeild, mundi geta haft veruleg áhrif á aukna aðstoð handlæknisdeildarinnar, meðan beðið er eftir nýrri kvensjúkdómadeild. Stofnað hefur verið til samstarfs milli Fæðingardeildar og handlæknisdeildar Landsspítalans, sem í felst, að handlæknisdeild tekur að sér ásamt læknum kvensjúkdómadeildarinnar að annast þá sjúklinga með kvensjúkdóma, sem ekki þola bið. Verður séð til þess, að mjög bráðlega þurfi engir slíkir sjúklingar að vera á biðlista. Við skjótari uppbyggingu austurálmu Landsspítalans skapast ný aðstaða til betri hagnýtingar húsnæðis sjúkrahússins, einnig fyrir kvensjúkdóma, meðan ný fæðingardeild hefur ekki verið byggð. Nýtt kóbalt geislalækningatæki verður tekið í notkun á hausti komandi í húsnæði, sem nú er verið að byggja yfir það við geislalækningadeild Landsspítalans. Að framtíðarskipulagi Landsspítalalóðar hefur verið unnið frá því í byrjun árs 1965 og standa vonir til þess, að lokaákvarðanir um það geti verið teknar innan tíðar.



Herra forseti. Við erum búnir að heyra langa ræðu hjá hæstv. heilbrmrh. um kvensjúkdómadeild og Fæðingardeild Landsspítalans. Og við erum búnir að hlusta á upplýsingar á Alþ. fyrir nokkru síðan um þessi mál í fsp.–tíma. Auk alls þessa höfum við lesið greinar í blöðum um málið og við höfum hlustað á sjónvarpsþátt um allt þetta sama og niðurstöðurnar af öllu þessu eru allar á einn veg: Ástandið er svo fyrir neðan allar hellur, að það getur enginn heiðarlegur maður sætt sig við, að þetta verði svona lengur. Öll þau svör, sem komu fram hjá lækni Fæðingardeildarinnar um daginn við spurningum hjúkrunarkonunnar staðfestu það, sem áður hefur komið fram. Ég fullyrði, að hverjum heiðarlegum manni hefur runnið til rifja að heyra þessar lýsingar og ég vil þakka konunum, sem hafa haft forgöngu um að opna augu þm. fyrir ástandinu, eins og það er. Ég ætla mér ekki að fara að deila á einn eða neinn af hverju ástandið er svona. En af þeim niðurstöðum, sem hæstv. ráðh. komst hér að áðan, dró ég þá ályktun, að hann teldi og hann hafi reyndar sagt það skýrum stöfum, að það sé ekkert hægt að gera í málinu á þessu ári. Ef ég hef tekið rétt eftir, þá held ég, að hann hafi sagt, að það væri sennilega hægt að ljúka teikningum eftir eitt ár. Það væri sennilega hægt að byrja að byggja 1971. Ég heyrði ekki, hvort hann sagði nokkuð um það, hvenær yrði lokið við að byggja. Hvað verður nú búið að ske á þessu tímabili? Ég er enginn sérfræðingur í þessum málum. Ég veit ekki, hvað skipulag Reykjavíkurborgar getur dregið þetta mál lengi, hvað það skipulag eða skipulagsleysi getur sett margar konur í lífshættu hér á landi. Kannske það standi í 4 ár eða meir að ræða um þetta skipulag. Hvað á að bíða lengi eftir þessu? Ég skildi hæstv. ráðh. svo, að teiknistofa ríkisins gæti ekki teiknað þessa byggingu eða þessar byggingar, fyrr en á næsta ári, gæti ekki lokið við þær teikningar fyrr. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi sagt lokið við þær. Er þá engin leið til þess að fá þessar byggingar teiknaðar af einhverjum öðrum aðila? Mér hefur skilizt, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki vílað fyrir sér að ráða hingað ýmsa sérfræðinga til starfa erlendis frá. Getum við ekki fengið erlenda menn til þess að teikna þessar byggingar og gera það fljótt, ef annríkið er svona hjá húsameistara ríkisins, að ekki er hægt að koma þessu af á skemmri tíma, þrátt fyrir allan þann tíma, sem þessi ríkisstofnun hefur haft hingað til?  Hæstv. ráðh. varði svo að segja allri ræðunni til þess að leiðrétta misskilning þann, sem hefði komið fram hjá konum og öðrum gagnrýnendum á það fyrirkomulag þessara mála sem nú er ríkjandi. Það kann vel að vera, að einhvers staðar hafi gætt misskilnings, en þetta var svo mikill hégómi hjá honum, að ég held, að hann hefði getað sleppt megninu af þessu. Aðalatriðið er ekki þetta, aðalatriðið er að hefjast handa í þessu máli. Fyrir Alþ. liggur frv. ríkisstj. um heimild til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar á árinu 1969. Þessar lántökur, sem þar eru ráðgerðar, eru samtals 225 millj. Allt eru þetta nauðsynlegir og góðir hlutir, sem þarna er ráðgert að framkvæma, ekki er að neita því, en við höfum 3 þm. flutt brtt. við þetta frv. Það var á dagskrá dagsins í dag, en var ekki tekið fyrir. Við flytjum þá brtt. við það frv. að heimila ríkisstj. að taka 20 millj. kr. lán til kvensjúkdóma- og fæðingardeildar Landsspítalans, bæta þessu við upphæðina og það sýnist nú ekki ákaflega langt gengið, þó bætt verði 20 millj. við 225 millj., þegar ekki minna mál en þetta er í húfi. Við gerum þetta til þess að reyna að stuðla að því, að allt verði gert þegar á þessu ári til að hraða þeim óhjákvæmilegu byggingum, sem nú vantar. Ég vil beina þeirri fsp, til hæstv. ráðh., hvort hann geti ekki fallizt á, að þessi brtt. okkar verði samþ., hvort hann vilji ekki beita sér fyrir því, að hún verði samþ. Mér heyrðist reyndar á ræðu hans áðan, að hann væri þegar að svara þessu, þar sem honum fórust orð eitthvað á þá leið, að útilokað sé að byrja á neinu á þessu ári. Ég get ekki annað sagt en ég á ákaflega erfitt með að trúa þessu. Ég á ákaflega erfitt með að trúa því, að ekki sé hægt að hraða neinu á þessu ári, en fyrsta skilyrðið til þess að geta gert eitthvað að gagni og hraða málinu, er að hafa peningana til þess, en þeir eru engir til. Meira að segja var hæstv. ráðh. að segja okkur frá 10 millj. kr. láni, sem hann er búinn að tryggja frá atvinnumálanefnd ríkisins, til að vinna að því, sem ógert er í Landsspítalabyggingunni sjálfri. Það er auðvitað gott að fá það fé. En ég vil a.m.k. fá að heyra betri rökstuðning fyrir því, að ekkert sé hægt að gera á þessu ári til þess að hraða máli kvennanna. Ég endurtek þess vegna þessa fsp. mína til hæstv. ráðh. Sér hann enga leið til þess að hraða þessu máli á þessu ári, ef hann fær peninga til þess? Á maður að trúa því? Og ef hann sér einhverja leið, vill hann þá ekki hafa samvinnu við okkur um það að heimila lántöku til þess? Ef hann vill hafa það í einhverju öðru formi, skiptir það engu máli fyrir okkur, aðeins að peningarnir komi. Hann má sjálfur leggja fram till. eða ríkisstj. eða hver sem er. Það verður að fá peningana til þess, ef hægt er með því að gera eitthvað til gagns í þessu aðkallandi máli.



Herra forseti. Hv. frsm. þessa máls gat þess í upphafi umr., að till. hans um stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans væri búin að bíða hér á dagskrá hátt í tvo mánuði. Sömu sögu er að segja um till., sem ég flyt nálega um þetta sama mál, till. eru efnislega samhljóða, en í minni till. er aðeins lögð meiri áherzla á stækkun eða byggingu geislalækningadeildar og kvensjúkdómadeildar við Fæðingardeild Landsspítalans, en báðar eru till. um stækkun Fæðingardeildar og um geislalækningadeild og sérstaka kvensjúkdómadeild með fyllstu nútímaaðstæður til geislalækninga. Eftir tvo mánuði er þessi till. loks tekin til umr., en mín till. um sama efni, sem hefur jafnan fylgt þessari á dagskránni og verið tekin af henni með þessari till., er ekki á dagskrá. Má þess vegna vænta þess, að það líði enn dagar og kannske vikur, þangað til hún verði afgr. til n. En báðar hefðu nú till. helzt þurft að fara samtímis til n., til þess að n. hefði getað fjallað um þær báðar samtímis og afgr. þær sem eitt og sama málið, því þær eru efnislega eitt og sama málið og komu hér fram, án þess að flm. vissu hvorir um aðra, af því að allmyndarlega var ýtt við þessu máli af félagsskap hér í borg, Bandalagi kvenna í Reykjavík. Það mál, sem Bandalag kvenna hefur þannig flutt inn á Alþ. með miklum skörungsskap, hefur fengið stuðning annarra kvennasamtaka. Mér er tjáð, að Kvenréttindafélag Íslands hafi gert till. og samþykkt Bandalags kvenna að sínum till. og kvenfélagasamtök úti um land hafa sent Alþ. áskoranir, og hér hefur verið minnzt á hinn mikla fjölda starfsfólks í heilbrigðisstofnunum þjóðarinnar, sem hefur sent Alþ. og hæstv. ráðh. áskoranir um aðgerðir í þessu máli. Málið hefur fengið mikinn og djúpan hljómgrunn, svo djúpan, að ég held, að það sé algerlega misráðið að reyna að komast fram hjá framkvæmdum í þessu máli með einhverjum kákráðstöfunum til bráðabirgða. Ég er alveg viss um, að það er misráðið af hæstv. heilbrmrh. að hafa uppi nokkra tilburði í þá átt. Það er málið sjálft og fullkomin lausn þess, sem er heimtuð, af því að hún er orðin svo tímabær, að það má ekki gegn framkvæmdum standa. Þar verður að leysa úr fjárhagsvanda, og það verður að setja tæknilega krafta á hreyfingu til þess að teikna þá byggingu, sem hér er til umr. og nauðsynlegt er að byggja. Margra ára bið í þessu máli verður áreiðanlega ekki þoluð, það er alveg víst. Það, sem mér hraus mest hugur við að heyra í hinni ömurlegu lýsingu, sem Bandalag kvenna lét fylgja sínu erindi til alþm., var þessi setning og að henni vék ég í umr., sem urðu um málið, þegar fsp. var borin fram um þetta mál fyrir alllöngu. Þar stóð: „Finnist grunsamlegt tilfelli“, þ.e.a.s. krabbameinstilfelli, „liggur leið þessa sjúklings ekki beint inn á deildina, sem þó er talið nauðsynlegt, heldur skrifast nafn sjúklingsins á biðlista deildarinnar.“ Það voru fyrstu viðbrögð hæstv. ráðh. að segja, að það væri ýmislegt missagt í þessu plaggi, byggt á misskilningi og ekki rétt, en nú hef ég heyrt hann svara gögnum, sem honum hafa borizt um þetta mál, og gladdi mig að heyra, að hann viðurkenndi nú, með því að gera engar athugasemdir við þetta plagg, að það mundi vera rétt í flestum eða öllum atriðum. En hann vék aftur að bréfi, sem hefði borizt frá starfsfólki og sérfræðingum við Landsspítalann og taldi, að þar hefði gætt missagna og skýrði Alþ. frá, að hann hefði svarað því og leiðrétt. Hann bar sig upp undan því, að þetta starfsfólk, sem hafði ritað undir það bréf, hefði talið bréf ráðh. ókurteislegt og hefði hnykkt við. Ég skal ekkert undrast, þó að fólkið hafi kippzt víð þá setningu, einmitt þá, sem hæstv. ráðh. tilfærði úr sínu bréfi. Hann sagði, að undirskrifendurnir væru svo margir, að það væri með ólíkindum, ef hver og einn hefði kynnt sér efni bréfsins. Þetta segir í bréfi ráðh., það bara segir, að fólk hafi skrifað undir það, sem það hafi ekkert vitað um hvað var.  Það var önnur glósa, sem var opinber við lestur hæstv. ráðh. úr bréfinu til fólksins. Hann vék því til yfirhjúkrunarkonunnar, að hún ætti að kynna meðundirskrifendum sínum efni bréfsins, ef þeir hefðu áhuga á að kynnast því. Þetta er óráðherralega sagt líka. Og ég undrast ekkert, að fólki hafi brugðið við slíkt ráðherrabréf. Ég heyrði aftur, að ráðh. talaði núna af mikilli stillingu um þetta mál, en það skorti á hans stillingu, þegar málið var hér fyrst til umr., og bréfið hefur borið keim af því, það er sýnilegt. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri sín innilegasta ósk, að það tækist að sameina alla krafta um lausn á þessu máli. Um það er ég honum alveg sammála. Það er nauðsyn. Ég hygg, að öllum sé ljóst, að það er ekki vandkvæðum bundið að sameina krafta læknanna, hjúkrunarliðsins og annars starfsfólks á sjúkrahúsinu um þetta mál. Það er ekki erfitt að sameina krafta þjóðarinnar um þetta mál. En það er einn kraftur, sem ekki má vanta. Það má ekki vanta ráðherrakraftana. Það má ekki vanta ríkisstjórnarkraftana í þessu máli. Og það eru þeir, sem geta kannske ráðið mestu um, hvort aðgerðir hefjast í málinu eða ekki. Ráðherrakraftana má ekki vanta. Þeir verða að vera sameinaðir við krafta fólksins, sem áreiðanlega eru til reiðu til framkvæmda og aðgerða í málinu. Hæstv. ráðh. hafði gefið þær upplýsingar, að það hlyti að vera margra ára bið, að fullnaðarframkvæmdir yrðu í málinu, og hann hefur skrifað í Morgunblaðið yfirlýsingu, sem er svar við viðtali við dr. Gunnlaug Snædal og Guðmund Jónsson eðlisfræðing, þar sem hann dregur ekki dul á, að það verði löng bið á framkvæmd málsins. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta - það eru aðeins örfáar línur: „Vissulega skil ég, að menn óski þess, að þetta geti allt verið í fullkomnara formi, en eins og nú standa sakir, er útilokað, að svo geti orðið, nema með nokkurra ára bið, enda þótt hvorki stæði á fé eða ákvörðunum um skipulag Landsspítalalóðarinnar.“ En nú stendur þar að auki á því hvoru tveggja. Það tekur sinn tíma að ganga endanlega frá teikningum af svo vandasömum byggingum, þó að undirbúningsathuganir og uppdrættir liggi þegar fyrir. Sérfræðingar telja, að byggingartíminn geti naumast orðið undir 4 árum. Þetta er ekki uppörvandi boðskapur um skjót viðbrögð í nauðsynjamáli, lífsnauðsynjamáli. Það er ekki þvílíkt, að þetta mál eigi að hafa forgangshraða, 4 ár til undirbúnings, þó að athuganir og uppdrættir liggi fyrir og byggingartíminn ekki undir 4 árum. Ég veit ekki, í hverju það liggur, að þessi viðbót við Fæðingardeild, sem á að vera geislalækningadeild og stækkun á Fæðingardeild - ég veit ekki í hverju það liggur, að það geti verið svona gífurlega vandasamt og sérfræðilegt verk að teikna hana. Það liggja fyrir frumteikningar frá 1956 um 42 rúm. Við skulum segja, að þau þyrftu að vera 80. Það er viðbót, framhald af þessum frumteikningum, það virðist ekki vera annað en sama gerð af húsi og þegar hefur verið þarna byggt og áformað var að byggja og einhvern veginn hefur það farið svo, að það hefur lagzt til hliðar þetta mál. Það hefur ekki verið unnið að málinu síðan 1956, ekki einu sinni undirbúningi þess. Og þess vegna er einmitt ömurlegt að heyra, að nú eigi eftir 12 ára bið, frá því að frumteikningar voru gerðar, að tefja framkvæmdir málsins svo að árum skipti vegna teikninganna. Það er ómögulegt að skýra það á annan hátt en þann, að þetta mál hafi gleymzt. Það hefur gleymzt. Það hefur gleymzt í meira en áratug. Ég las það í blöðunum í dag, að samtök hér á landi hygðust byggja verksmiðjuhús fyrir 90 millj. kr., stórhýsi, og því á að ljúka á 8 mánuðum.  (Gripið fram f: Er það stálgrindahús?)  Ég veit það ekki, en líklega hefur þeim gefizt tóm til þess að teikna það. Og þeir ætla sér ekki einu sinni einn meðgöngutíma til þess að koma húsinu upp. Það er greinilegt, að sú ákvörðun hæstv. ráðh. að byggja þarna svolítinn böggul út úr Landsspítalabyggingunni sjálfri til að koma fyrir kóbalttækinu, sem gefið var 1966, hefur verið honum erfið. Það var m.a. valinn sá kostur, af því að það átti ekki að taka nema örfáa mánuði. Ég held, að það hafi verið talað um, að þessu væri hægt að koma í verk á 5 mánuðum. Og ákvörðun um þetta mun hafa verið tekin, eftir því sem ráðh. sagði, upp úr áramótum. Nú er maí, ekki satt? Er það ekki fimmti mánuður ársins? Og hvað er komið? Ja, ennþá er víst byggingin ekki komin upp úr jörð. Ég harma, að það gengur líka seint með þessa litlu byggingu þarna, sem á að leysa málið til bráðabirgða. Mér finnst hún ganga furðu seint. En svo mikið er víst, að þarna var um ágreining að ræða milli heilbrmrh., sem ekki er sérfræðingur í heilbrigðismálum, og aftur sérfræðinganna, sem þarna eiga að starfa og ekki aðeins að fá tækið til þess að vinna við, heldur hljóta þeir einnig að gera kröfu um að fá starfsaðstöðu við þetta tæki. Og það er óneitanlega þeirra skoðun, sérfræðinganna, sem þarna eiga að fá starfsaðstöðu, að þetta sé ófullkomin lausn og ekki til frambúðar, byggingin sé of lítil. Og nú vil ég bara án nokkurrar illkvittni spyrja hæstv. ráðh.: Tókst svo illa til, að það væri grafið fyrir of lítilli viðbyggingu og orðið hafi að stækka það síðan eftir kröfum frá Kanada? Það hafa verið leiðu mistökin, ef það hefur tafið verkið á ekki stærri byggingu. Þessu svarar ráðh., ef hann telur ástæðu til, en mér er tjáð, að þau mistök hafi orðið, að plássið hafi verið alveg af skornum skammti fyrir þessa litlu byggingu þarna og ýmis tormerki komið í ljós, þegar farið var að grafa fyrir henni, þ.á.m. að upphaflega bráðabirgðabyggingin hafi reynzt of lítil fyrir tækið sjálft. Ég heyri, að hæstv. ráðh. er mjög ánægður með að hafa tekið þessa ákvörðun gegn ráði læknanna, af því að hann sé að bjarga mannslífum með því. Ég efast þó ekkert um það, að læknarnir hugsa um mannslífin eins og aðrir menn og ekkert síður, en einhvern veginn hafa þeir áreiðanlega ekki hugsað sér að fórna mannslífum með því að leysa málið á annan hátt. Ég læt engan segja mér, að læknarnir hafi horfzt í augu við mannslífafórnir, ef aðrar leiðir yrðu farnar en þessar. Það má ekki bregða læknunum um það, að þeir hafi ekki horft í það, en bara ráðh. Ég er viss um, að það er eitthvað annað, sem ber þarna á milli, heldur en mismunandi sjónarmið lækna og ráðh. að þessu leyti. Svo mikið er víst, að þessi ákvörðun ráðh. sætir ágreiningi og sérstaklega rísa læknarnir upp, sem við tækið eiga að vinna og eru andvígir þessari úrlausn, og ég held, að ófaglærðum, ósérfróðum heilbrmrh. beri að taka tillit til ráðlegginga sérfræðinga í slíku máli sem þessu. Mér fannst hæstv. ráðh. ekki færa fram sterk rök fyrir því, hvers vegna hann hefði borið læknana ráðum í þessu máli. Þau rök tel ég, að þurfi að koma fram, til þess að við alþm. getum skorið úr því, hvort þarna hafi verið viturlega ráðið eða ekki. Og það mega vera meira en lítið sterk rök, til þess að við getum á það fallizt, að þarna hafi verið betur ráðið, en með því að fara að vilja og till. læknanna, sérfræðinganna við Fæðingardeildina. Ég óttast því, að þarna hafi verið stigið víxlspor, sem enga ánægju veki, engir sætta sig við og verði þannig e.t.v. fyrst og fremst til þess að tefja framtíðarúrbætur í málinu. Ég óttast það og þá er verr farið, en heima setið. Það er kannske algert aukaatriði, að ég efast um, að rétthafar Guðjóns heitins Samúelssonar, húsameistara ríkisins, hafi gefið samþykki til þess að hans byggingarverki sé misboðið með því að byggja út úr því alls konar kumbalda og ég vil segja nærri því æxli. En ef þeir kvaka ekkert í því máli, þá sleppur hæstv. ráðh. yfir það skerið. Það er ekki óeðlilegt, að einnig sé tekin til umr. í framhaldi af þessu bráðabirgðaúrræði varðandi kóbalttækið önnur bráðabirgðaúrlausn, sem hæstv. ráðh. hefur komið í kring varðandi húsnæðisleysið í kvensjúkdómadeild Fæðingardeildarinnar. Það hefur verið birt í blöðum, að samkomulag hafi verið gert milli handlækningadeildar Landsspítalans og Fæðingardeildarinnar og þannig bætt úr húsnæðisskorti deildarinnar, að vísu til bráðabirgða. Það er upplýst, að það þurfi hvorki meira né minna en að tvöfalda sjúkrarúmin í Fæðingardeild og kvensjúkdómadeildinni. Það viðurkenndi hæstv. heilbrmrh. áðan. Nú spyr ég: Um hvað er þetta samkomulag við handlækningadeildina? Er það rétt, að þarna sé um að ræða tvö herbergi, hvort um sig með þremur rúmum, þannig að lausnin sé 6 rúm? Er það rétt? Ef það er rétt og hæstv. ráðh. telur þetta vera svar við kröfunni um tvöföldun sjúkrarúma við Fæðingardeildina, þá verð ég að segja eins og í fornum bókmenntum stendur: Litlu verður Vöggur feginn. Nei, þessi mál eru í meira óefni komin en svo, að hægt sé að leysa þau með smávægilegum bráðabirgðaúrlausnum og ég er alveg viss um, að slíkar bráðabirgðaúrbætur vekja óánægju, magna meiri óánægju, koma að takmörkuðu gagni, eru líklegar til þess að slaka á um fullnaðarúrbætur og geta þannig verið framtíðarlausn til tafar og heildarmálinu til ógagns. Ég held, að þm. gætu freistazt til þess að halda, að ástandið væri ekki mjög alvarlegt í þessum málum, þegar þeir sjá, að hæstv. ráðh. ætlar að bregðast við því með mjög smávægilegum bráðabirgðaúrræðum. En það fer ekkert á milli mála, að ástandið í þessum málum er mjög alvarlegt hjá okkur og úr því verður ekki bætt nema með stórfelldum aðgerðum. Það var nefnt áðan, að Guðmundur Jóhannesson læknir, einn af okkar færustu sérfræðingum í kvensjúkdómum, hefði ritað grein í Læknablaðið, en það var ekki lesið neitt úr þeirri grein, en þar eru dregnar upp átakanlegar myndir, sem ég vil bókstaflega ekki, að fari fram hjá hv. alþm. Ég er ekkert viss um, að þeir hafi haft í höndum 5. hefti Læknablaðsins frá þessu ári, nú í okt. í haust. Það verða 3–4 atriði úr grein þessa læknis, sem ég mun, með leyfi hæstv. forseta, kynna þingbeimi. Það er þá fyrst, að hann segir, að af þeim 142 sjúklingum með leghálskrabbamein, sem á áðurnefndu tímabili, þ.e.a.s. 10 ára tímabili, sem rannsókn hans náði yfir, hafa verið skráðir á öllu landinu, voru 68 eða tæpur helmingur meðhöndlaður á Fæðingardeild Landsspítalans, 43 eða tæpur þriðjungur á handlækningadeild Landsspítalans og 31 eða næstum1/4 hlutinn annars staðar. Það er af þessu ljóst að, að langmestu leyti fer meðferð þessara sjúklinga fram á Fæðingardeild Landsspítalans. Þá víkur læknirinn nokkuð að aðstöðunni þar til þess að fullnægja ýtrustu kröfum um læknismeðferð slíkra sjúkdóma og segir: „Til þess að við getum leyft okkur að meðhöndla illkynja sjúkdóma eins og leghálskrabbamein hér á landi, verður meðferð okkar að vera sambærileg við hið bezta, sem völ er á erlendis og til þess að það sé kleift, verður að koma hér upp aðstöðu til hávoltageislunar. Þar sem ekki er einungis fyrir hendi boð um að gefa Landsspítalanum slíkt tæki, heldur einnig að byggja hús yfir það“, segir hann, „er okkur, sem að þessum málum vinna, óskiljanlegt, að það skuli dragast ekki mánuðum, heldur árum saman að hrinda þessu þarfa máli í framkvæmd.“ Það dylst ekki óþolinmæði læknisins yfir því, að það skuli hafa legið fyrir gjafatilboð um tækið 1966, fyrir þremur árum síðan og ennþá hefur ekki tekizt að búa svo um, að hægt væri að taka við því og búa því starfsaðstöðu. Þá segir læknirinn ennfremur: „Eigi Fæðingardeild Landsspítalans, sem er eina sérdeild fyrir kvensjúkdóma hér á landi, að sjá um meðferð þessara sjúklinga, þá er hún algerlega ófullnægjandi, bæði um stærð og allan aðbúnað. Starfsemi Leitarstöðvar B hefur þegar haft í för með sér mikla þörf fyrir aukinn fjölda rúma í sambandi við kvensjúkdóma, þörf, sem Fæðingardeildin er langt frá því að vera fær um að fullnægja eins og er.“ Með þessum orðum læknisins er okkur það ljóst, að stækkun Fæðingardeildarinnar, kvensjúkdómadeildarinnar, er nauðsyn, sem verður ekki bætt úr með því að fá samkomulag við handlækningadeildina um tvö herbergi inni í Landsspítalanum. Og að lokum þessi orð læknisins úr þessari ritgerð hans í Læknablaðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Hér hefur eingöngu verið rætt um leghálskrabbamein, en við höfum á umræddu tímabili ekki færri en 112 tilfelli af krabbameini í eggjastokkum og 65 tilfelli af krabbameini í legholi. Þar er árangurinn ennþá lakari. T.d. lifa ekki nema 57% af sjúklingum með legholskrabbamein, þar sem árangurinn er hins vegar í Svíþjóð og víðar á Norðurlöndum kominn upp í 90%, 57% hjá okkur. Talsvert hefur áunnizt í þessu efni á undanförnum árum, en samt vantar enn mikið á, að árangurinn sé nógu góður. Hér þarf skjótra aðgerða við, sem varða öll þrjú áðurnefnd grundvallaratriði, þ.e.a.s. aukin útfærsla leitarstöðvanna, fjölgun rúma og bætt aðstaða um meðferð kvensjúkdóma og síðast en ekki sízt hávoltageislunartæki. Til lengdar getum við ekki samvizkunnar vegna haldið áfram að meðhöndla illkynja sjúkdóma hér, vitandi það, að þessir sjúklingar hefðu mun betri lífsvon í nágrannalöndum okkar. Enda hefur það orðið úrræðið, það er mér kunnugt um, að í alvarlegum tilfellum hefur orðið að senda sjúklingana til útlanda og er það ekki ánægjulegt að þurfa að gera það.“ Annar læknir, dr. Gunnlaugur Snædal, sem hæstv. ráðh. vitnaði einmitt til og vakti athygli á, að væri ósammála sér um lausn byggingarinnar yfir kóbalttækið, víkur að því hvað eftir annað í ræðu, sem birt er eftir hann í Morgunblaðinu 11. marz s.l. Og hann staldrar hvað eftir annað við það, að það sé aðstaðan á Fæðingardeildinni, húsnæðisskorturinn, sem standi mjög í vegi fyrir því, að hægt sé að vinna að krabbameinslækningunum með sómasamlegri aðstöðu. Ég vil taka hér þrjár örstuttar tilvitnanir í þessa grein læknisins í Morgunblaðinu. Þar segir hann í fyrsta lagi: „Undanfarin 4 ár hafa félögin“, - þ.e.a.s. krabbameinsfélögin - „beitt sér fyrir því, að kóbalttækið fengist til landsins. En það er sú tegund hávoltageislatækja, sem mest hafa rutt sér til rúms í heiminum s.l. 10 – 15 ár og henta mundu bezt hér. Það ber að harma, hve lengi hefur dregizt að fá tæki þetta til landsins, en von mun, að úr því rætist með komu þess nú í náinni framtíð. Það hefur komið í ljós, að árangur í meðferð krabbameins hér á landi hefur ekki verið sem skyldi. Allt bendir til þess, að einkum megi tvennu um kenna: Skort hefur tæki til hávoltageislunar og samræmingu hefur vantað í meðferð, vegna þess hve hún hefur farið fram víða og með ýmsu móti. Sjúkrarými hefur vantað til þess að öll meðferð á krabbameini í landinu gæti safnazt á fáar og vel búnar deildir.“ Sjúkrarými hefur vantað og það hillir heldur lítið undir það, að leyst verði úr sjúkrarýmisskortinum, a.m.k. ekki á næstunni. Þá segir hann: „Því hafa upp á síðkastið sjúklingar með vissar tegundir krabbameins verið sendir til útlanda, þar sem árangur er betri vegna fullkomnari aðstæðna. Hér á landi er að sjálfsögðu“, segir læknirinn, „aðeins þörf fyrir eina geislalækningadeild. Sú deild, sem til er, hefur svo takmarkað húsrými, að því fer fjarri, að hún geti sinnt öllum áður nefndum atriðum.“ Og að lokum: „Leitarstöðvarstarfið og mjög vaxandi árvekni lækna í greiningu sjúkdómsins hefur valdið aukinni þörf fyrir sjúkrarými, einkum fyrir konur með grun um krabbamein í legi. Vandræðin, sem stafa af skorti á sjúkrarými fyrir þessa sjúklinga, eru uggvænleg.“ Og þar með læt ég lokið tilvitnun í þennan lækni. Þeim ber ekki mikið á milli, þessum sérfræðingum. Þeir segja, að ástandið sé óhugnanlegt hjá okkur, uggvænlegur skortur á húsrými og aðstöðu til þessara lækninga. Þá hefur birzt hver greinin annarri betri í Morgunblaðinu að undanförnu, síðan málið komst á dagskrá, frá konum og í grein frú Bjarnveigar Bjarnadóttur var vitnað áðan. Ég skal ekkert endurtaka af því. En hún lauk sinni grein á þennan hátt, og þar er tekið undir orð læknanna. Hún segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í umr. þeim á Alþingi, sem nýlega fóru fram um þessar gleymdu deildir, er biðtíminn áætlaður nokkur ár þar til hægt verður að hefjast banda um nýbyggingu eða þar til fullnaðarskipulagi Landsspítalalóðar og Hringbrautar er lokið. En til bráðabirgða verður byggt yfir hin dýrmætu kóbaltgeislatæki við hlið röntgendeildarinnar.“ Og svo segir frúin: „Sú bygging bætir á engan hátt úr rúmleysi kvensjúkdóma- og fæðingardeildarinnar. Konur geta ekki beðið eftir slíkum ákvörðunum í skipulagsmálunum. Hér þarf að hefjast handa strax“, segir hún. „Þetta mál þolir ekki áralanga bið, eins og nú er rætt um. Af samhug, skilningi og góðvild ber ráðamönnum þjóðarinnar að leysa þetta vandamál konunnar nú þegar, alþm., stjórnarvöldum og öðrum þeim, sem þessum málum ráða og hef ég bjargfasta trú á, að þeir muni gera það.“ Þetta skrifaði frúin s.l. páskadag. Það er almenningsálit, að þetta mál þoli ekki árabið, og lýsingarnar, sem læknarnir gefa af ástandinu, gera okkur öllum ljóst, að það verður að snúa sér að framkvæmdum í þessu máli þegar á þessu ári. Það er ekkert vit í að reyna að afsaka þann tíma, sem glatazt hefur, sem er nú a.m.k. heill áratugur síðan málið kom á dagskrá og vakin var athygli á því, að Fæðingardeildin væri orðin of lítil og það yrði að hefja undirbúning að byggingum og gera frumteikningar. Vanrækt hefur verið að sinna málinu. Það er ekki eingöngu þessi hæstv. ráðh., sem hefur sofið á málinu, það eru aðrir, sem hafa sofið á því á undan honum, en ekki verður það betra fyrir það. Og einmitt þess vegna verður að hraða málinu því meir. Bráðabirgðaaðgerðirnar eru þess eðlis, að þær leysa ekki vanda málsins. Og það gefur ekkert tilefni til þess að leggja sig aftur á koddann og sofna og hugga sig við það, að nú sé búið að bæta úr þessu til bráðabirgða. Hæstv. ráðh. minntist á það áðan, að konurnar ættu mikið lof skilið fyrir, að þær hefðu beitt sér fyrir stofnun Landsspítalasjóðsins. Það má segja, að konurnar voru upphafsmenn Landsspítalabyggingarinnar og lögðu fram mikið fé til þeirrar byggingar, ýttu málinu á framkvæmdastig. En þær hafa gert meira í heilbrigðismálunum. Þær komu líka hreyfingu á heilsuhælismál Norðlendinga og hrintu því í framkvæmd. Þær ýttu svo fast á eftir þessum málum hvorum tveggja, að stjórnarvöldin áttu einskis annars úrkosta, en að hefja framkvæmdir og Landsspítalinn reis og Kristneshæli reis af grunni. En þær hafa gert meira. Þeirra verk er líka barnaspítalinn á Landsspítalanum. Þær hafa séð fyrir fénu, lagt það í lófa ríkisvaldsins og komið þeirri stofnun upp. Við áttum engan barnaspítala áður, og svarið, sem þær fá, konurnar í landinu, verður að vera það, að þær fái sjúkrahús, aðstöðu til að lækna þá skæðu sjúkdóma, sem kallaðir eru kvensjúkdómar. Þær deildir eru svo ömurlega ófullkomnar og allt of litlar, að þær svara á engan hátt þörfinni, brýnustu þörfinni. Þetta mál hefur verið látið verða útundan. Ég hef verið að velta vöngum yfir því stundum, til hvers þessi kringlótta bygging þarna við Landsspítalabygginguna sé. Hún hlýtur að hafa verið afskaplega nauðsynleg, úr því að hún var látin sitja í fyrirrúmi fyrir byggingu kvensjúkdómadeildar. Hvað er þetta nývirki þarna? Er verið að byggja þarna sjoppu eða hvað? Er það kaupsýsluaðstaða, sem á að byggja þarna við Landsspítalann, eða er þetta forstofa? Hvað, sem þetta er, þá er því fé áreiðanlega illa varið, sem í það fer, í samanburði við það, að byrjað hefði verið á byggingu kvensjúkdómadeildarinnar. Hlutirnir hafa áreiðanlega ekki verið teknir þarna í réttri röð. En eru þetta nokkur sérstök mál kvenna, kvensjúkdómar? Er það ekki mál allrar þjóðarinnar? Er það ekki mál eiginkvenna okkar og mæðra? Er það ekki mál okkar sjálfra? Fjárlög íslenzka ríkisins eru upp á 7.000 millj., upp á 7 milljarða. Það er um það að ræða hérna að útvega 60–70 millj. eða við skulum segja innan við 100 millj. kr. Við höfðum efni á því á liðnu ári að verja mörgum tugum millj. í að breyta umferðinni úr vinstri umferð í hægri umferð, og við höfum varið mörgum hundruðum millj., ríkissjóður, þjóðin, heimilin, í að fá okkur lúxus eins og sjónvarp. En við höfum ekki efni á þessu. Ég vil fullyrða, að þetta er mál, sem á rétt á því að vera tekið með forgangshraði og það á ekki að vera neinum óyfirstíganlegum erfiðleikum bundið að útvega fé til framkvæmda, fullnaðarframkvæmda eftir kröfum okkar sérfræðinga, svo að þeirra sérfræðiþekking og kunnátta geti notazt þjóðinni og við þurfum ekki að fórna mannslífum vegna aðstöðuleysis þeirra eða senda okkar fársjúka fólk til útlanda. Sérfræðin er til í landinu, en aðstöðuna vantar. Málið verður að fá framgang.



Herra forseti. Ég hafði ekki búizt við því að þurfa að taka þátt í deilum um þetta mál með líkum hætti eða það yrði stofnað til deilna um þetta mál með líkum hætti og ræða hv. síðasta ræðumanns var. Meginefni ræðu hans gekk allt saman út á það - og mér þykir mjög leitt að þurfa að segja það, - að undirstrika, að menn eru óánægðir með þetta, sem gert hefur verið, menn eru óánægðir með það, sem áformað er, menn verða meira óánægðir, óánægjan skal ekki hverfa. Þetta var inntakið í ræðu hv. þm.  Hv. 9. þm. Reykv. segir, að málið hafi gleymzt, það hafi verið sofið á því í áratug. Að vísu hafa þá einhverjir aðrir ráðh. sofið heldur en ég. Hann segir, að það hafi verið fullkomnar teikningar til 1956.  Það er vitnað til þess, að ég telji, að það taki nokkur ár að byggja slíkt hús. Ég hef aðeins vitnað í álit sérfræðinga um, að það muni taka nokkur ár, þó að allt væri fyrir hendi. En það er ekki mín áætlun, sem þar er um að ræða. Hv. 9. þm. Reykv. leggur mjög mikið upp úr því, að ég, sem ekki er sérfræðingur, hafi tekið ráðin af læknunum, sem auðvitað hefðu átt að vita miklu betur en ég, hvort átt hefði að byrja á geislalækningadeild í tengiálmu eða byggja það hús, sem nú er byggt á skömmum tíma yfir kóbalttækið. Ég tók það fram í minni frumræðu, - það hefur sennilega farið framhjá hv. þm., - að auðvitað hefði ég haft sérfræðinga mins embættis mér til ráðuneytis. Og ég skal geta þess hér, að einmitt vegna viðtals, sem Gunnlaugur Snædal átti við mig og ég hef ekki ásakað hann neitt fyrir stefnu hans í málinu, en reynt að gera grein fyrir mínum viðhorfum og talið, að það væri heppilegri lausn, - vegna viðtals, sem hann átti við mig hér rétt fyrir jólin, sagði ég honum, að ég skyldi taka málið til endurskoðunar upp úr áramótum. Af því tilefni var haldinn fundur í rn. 28. jan. s.l., einmitt til þess að ræða um, hvort ástæða þætti til að endurskoða þessa ákvörðun, sem þá hafði verið tekin, að byggja yfir kóbalttækið í bráðabirgðabyggingunni. Þennan fund sátu Baldur Möller ráðuneytisstjóri, dr. Sigurður Sigurðsson landlæknir, Jón Thors, sem er deildarstjóri heilbrigðismála, Kolbeinn Kristófersson yfirlæknir, Guðmundur S. Jónsson eðlisfræðingur, Bárður Ísleifsson yfirarkitekt, Gústaf Pálsson borgarverkfræðingur, Bjarni Bjarnason læknir, formaður Krabbameinsfélags Íslands, Hjörtur Hjartarson gjaldkeri Krabbameinsfélags Íslands, Jónas Hallgrímsson læknir, stjórnarmaður Krabbameinsfélags Íslands, og Gunnlaugur Snædal læknir, formaður Krabbameinsfélags Reykjavíkur, í fundargerð, sem rituð var á þessum fundi, kemur það fram, að það er aðeins einn af þessum mönnum, sem er verulega andvígur þessu máli, sem er Gunnlaugur Snædal, sem ég hef áður vitnað til, og einnig tekur Guðmundur Jónsson eðlisfræðingur fram, að þótt þetta bráðabirgðahúsnæði fengist, væri jafnóleyst eftir sem áður almenn húsnæðisþörf geislalækningadeildarinnar og lausn á húsnæðisþörf hennar fengist ekki fyrr en byggt yrði nýtt húsnæði fyrir deildina. Hann hefur tekið þátt í þessu viðtali, sem vitnað var í, í Tímanum og þeir verða því báðir að teljast þeirrar skoðunar, að þessi lausn, sem nú er verið að vinna að, sé óheppileg. Hinir allir eru annaðhvort beinlínis ákveðið með þessari lausn eða þeir fella sig við hana eftir atvikum og Bjarni Bjarnason, formaður Krabbameinsfélags Íslands, tekur sérstaklega fram, að málið hefði verið rætt í félaginu og menn hefðu ekki verið alls kostar ánægðir með þessa lausn, en þeir vildu una henni og felldu sig við hana, eins og nú væri komið. Hjörtur Hjartarson, gjaldkeri Krabbameinsfélagsins, sagði, að markmið félagsins væri, að kóbalttækið kæmi sem fyrst að notum og spurði þá Kolbein Kristófersson og Guðmund S. Jónsson, hvort tækið kæmi ekki að gagni í þessari byggingu og játuðu þeir því báðir. Og það er í samræmi við yfirlýsingar Guðmundar Jóhannessonar í sjónvarpinu, að í þessari byggingu sé hægt að hafa full not kóbalttækisins. Ég skal svo ekki fara að elta úlar við það, en það stendur enn óhaggað, þrátt fyrir fullyrðingar hv. síðasta ræðumanns, og menn verða að gera sér grein fyrir því, að ef þessi bráðabirgðabygging hefði ekki verið byggð og byrjað hefði verið á byggingu, sem síðar hefði orðið partur af tengiálmu og tengiálman síðan reist við Landsspítalann, þá hefði fengizt fullkomnari starfsaðstaða, en tækið hefur sáma lækningagildi þarna og í slíkri álmu. En við þetta hefði bygging kvensjúkdómadeildarinnar óhjákvæmilega dregizt. Nú er áformað að byrja byggingu kvensjúkdómadeildarinnar og Fæðingardeildarinnar fyrst og það er í mínum huga brýnna mál að byggja hana fyrr, árum fyrr, leyfi ég mér að segja, heldur en ella og hafa kóbalttækið í bráðabirgðahúsnæðinu, heldur en byrja á hluta af geislalækningadeildinni og halda svo þeirri byggingu áfram, sem væntanlega hefði verið óhjákvæmilegt og láta kvensjúkdómadeildina og Fæðingardeildina bíða á meðan. Auðvitað, eins og ég sagði í minni ræðu, geta verið nokkuð skiptar skoðanir um þetta. Við þurfum ekki, finnst mér, að fara í hita eða deilur þess vegna. Það sýnist nokkuð sitt hverjum, en ég vil aðeins undirstrika, að á bak við mína ákvörðun, sem ég tala um og ég gerði grein fyrir, standa auðvitað sérfræðingar alveg á borð við þessa sérfræðinga, sem þarna er um að ræða, og sérstaklega hafa læknar geislalækningadeildarinnar fullyrt, að tækið komi að fullum notum í því húsnæði, sem því nú er búið. Hv. 9. þm. Reykv. fannst það fruntalegt, sem ég sagði í því bréfi, sem ég las upp hér áðan og það væri ekki ráðherralegt. Ég hef þá skoðun; að það sé í fyllsta máta ráðherralegt að leiðrétta missagnir í bréfum, sem berast rn. og benda á í viðkomandi svari, að ef þeir, sem undirrituðu, hefðu kynnt sér aðstæðurnar, hefðu þeir ekki skrifað undir þetta bréf. Ég verð að segja, að það var svo fjarri mér að vera með nokkurn fruntaskap í þessu sambandi og mér þykir mjög leitt, að hv. þm. skuli vera að ýta undir það, að ég hafi með þessu verið með einhvern fruntaskap í garð starfsfólksins. Það er ákaflega fjarri mér að vera með fruntaskap í garð fólks og ég hef þá viðkynningu af starfsfólki á Landsspítalanum, bæði læknum, hjúkrunarkonum og öðrum, að það sæti sízt á mér að vera með nokkurn fruntaskap í garð þessa fólks. Hv. þm. spurði mig, hvort grafið hefði verið fyrir of lítilli byggingu. Það hef ég ekki bugmynd um. Það hefur enginn tjáð mér eða mér hafa ekki borizt neinar sagnir af því. Síðan spurði hv. 9. þm. Reykv., sem skiptir máli: Um hvað er samkomulagið milli Fæðingardeildarinnar og handlækningadeildarinnar? Meginefni þess samkomulags er að koma úr vegi því, sem hv. 9. þm. Reykv. þótti uggvænlegast, að þurrka burt biðlistann. Það er efni málsins. Með því samkomulagi verður hann þurrkaður út.  Varðandi fsp. hv. 1. þm. Vestf., var ég búinn að svara henni í fyrri ræðu minni. Guðmundur Jóhannesson, sérfræðingur Fæðingardeildarinnar, sem talað hefur verið um og vitnað til, segir í grein í síðasta blaði Húsfreyjunnar, sem er vitnað til hérna - ég sá það í dag. - Hann segir: „Hér þarf skjótra aðgerða við, sem varða öll þrjú áðurnefnd grundvallaratriði.“ Hann talar um 3 grundvallaratriði í sambandi við málið. Það fyrsta er aukin útfærsla leitarstöðvanna, krabbameinsleitarstöðvanna. Um það get ég ekki tjáð mig. Annað er fjölgun rúma og bætt aðstaða til meðferðar kvensjúkdóma. Á þetta hefur verið lögð áherzla, að fullkomnum byggingarteikningum geti verið lokið hið fyrsta, og það er ekki vegna þess, eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf., að verkið þurfi að bíða vegna annars annríkis, heldur vegna þess, að sérfræðingarnir, sem ég talaði við, Bárður Ísleifsson yfirarkitekt o.fl., töldu, að hér væri um svo vandasamt verk að ræða, að það mætti varla búast við, að það gætu orðið tilbúnar teikningar, sem þeir vildu endanlega skila frá sér, fyrr en næsta vor. Hann sagði, að það gæti verið, að þær yrðu tilbúnar fyrri hluta vetrar. Við byrjum venjulega ekki að byggja á þeim tíma og að öllum jafnaði ekki fyrr en dregur að vori. En ég hef einmitt lagt áherzlu á við þá, að þeir hraði eftir föngum þessum fullkomnu byggingarteikningum. Það er sárt, að við skulum þurfa að vera að tala um það núna, 20 árum eftir að Fæðingardeildin gamla tók til starfa, að hún hafi e.t.v. frá öndverðu verið hús, eins og kom fram í sjónvarpsþættinum, sem var kannske frá upphafi meira og minna ónothæft. Ég óska ekki eftir, að sú nýja Fæðingardeild verði hús af slíkri gerð. Það þarf að vanda undirbúning til slíkra bygginga. Og þegar spurt er um, hvenær verður henni lokið, eins og spurt var um hér áðan, því treysti ég mér ekki til að svara, en ég vil leggja áherzlu á, að því betur sem málið er undirbúið, því fyrr verður líka byggingunni lokið, því betur sem allt er búið í haginn, áður en byrjað er. Og það er ekki nóg að byrja svona byggingu, hvort sem það er með 10 millj., 20 millj. eða eitthvað því um líkt. Það þarf að sjá fyrir allri fjárþörfinni þegar í upphafi. Þá fyrst er hægt að hugsa sér nokkurn byggingarhraða, að undirbúningur sé góður og fyrir fram sé séð fyrir fjáröfluninni. Þegar ég talaði um eða minnti á, hvílíkan tíma það mundi taka að reisa svona byggingu, þá hafði ég það, eins og ég sagði áðan, eftir sérfræðingum og í þeirri fundargerð frá 28. janúar með sérfræðingum og öðrum, sem ég las áðan, þá segir yfir arkitekt húsameistaraembættisins: „Þó að hægt væri af skipulagslegum ástæðum að byggja strax á svæðinu milli Landsspítalans og Fæðingardeildarinnar“, þ.e. tengiálmuna, þá er hann bara að tala um tengiálmuna, „tæki a.m.k. 4 ár að koma slíkri byggingu í ástand til að taka við kóbalttækinu.“ Þetta eru ekki mín orð. Menn geta véfengt þetta, en þetta eru orð yfir arkitektsins. Nú skulum við segja, að það væri hægt að byggja þetta eitthvað fyrr, segjum 3 ár, segjum jafnvel 2 ár, en ég efast um, að við getum gert það allt í einu og ég sé ekki, hvernig við getum gert það allt í einu. Það mundi leiða til þess, að þá biði bara hin byggingin á meðan, sjálf Fæðingardeildin. Þess vegna held ég, að það sé heppilegra, sem við höfum stefnt að núna, að efna til þess að geta hafið byggingu hennar sem allra fyrst, verandi búnir að gera bráðabirgðaráðstafanir með byggingu yfir kóbalttækið, þar sem það getur komið að fullum notum og bráðabirgðaráðstafanir í samkomulagi milli Fæðingardeildar og handlæknisdeildar, sem a.m.k. á að hafa þann megintilgang - og það er undirstöðuatriði, - að sjúklingar sem þurfa bráðrar aðgerðar við, þurfi ekki að þola nokkra bið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem fram hefur komið í þessum umr. Hæstv. heilbrmrh. hóf mál sitt á því fyrra sinnið að segja, að þessi þáltill., sem hér er til umr., væri þýðingarlaus og óþörf. Hún hefði engin áhrif á gang málsins, vegna þess að hæstv. heilbrigðismálastjórn og hæstv. ríkisstj. hefðu fyrir löngu ákveðið að gera allt, sem hægt er til úrbóta í þessu máli. Fyrir þá, sem ekki eru hér á hverjum degi í þessu húsi, má geta þess, að þetta er nú venjulegur formáli hjá hæstv. ráðh., þegar við stjórnarandstæðingar flytjum mál. Þá eru þau yfirleitt talin óþörf, vegna þess að alsjáandi auga hæstv. ríkisstj. hafi fyrir löngu komið auga á misfellurnar og sé alveg að því komið að bæta úr þeim, svoleiðis að ég vona nú, að hv. þm., sem þessu eru vanir, taki þessi orð ekki alvarlega, heldur taki efnislega afstöðu til þeirrar till., sem hér er til umr. Hæstv. ráðh. varði miklu af máli sínu til þess að leiðrétta alls konar missagnir, sem höfðu komið fram að hans dómi í því, sem sagt hefur verið og ritað um málið. Það átti allt að vera á misskilningi byggt, sem aðrir sögðu, þ.á.m. færustu sérfræðingar, sem starfað hafa að þessu máli. Þeir hafa misskilið málið frá rótum. Allt starfsfólkið á Fæðingardeildinni og Landsspítalanum hefði meira og minna misskilið aðstæðurnar, eins og þær eru þarna og þannig mætti lengi telja. Ég get ekki fallizt á, að þetta sé svo og satt að segja fannst mér þau atriði, sem nefnd voru til staðfestingar þessu, harla lítilvæg í þessu sambandi. Menn spyrja að því og hv. 1. þm. Vestf. spurði að því, hvað ylli því, að ekkert væri hægt að gera á þessu ári. Þessu hefur nú hæstv. ráðh. verið að svara í tveimur ræðum og það er þá víst aðallega það, að það tekur svo langan tíma að teikna þetta hús, að það verður undir engum kringumstæðum hægt að byrja nokkrar framkvæmdir, fyrr en á næsta ári. Þetta þykja mér hörmuleg tíðindi, að enginn arkitekt íslenzkur skuli freistast til þess að teikna þessar byggingar á skemmri tíma en heilu ári. Það sýnir, svo að ekki verður um deilt, að ekkert hefur verið fyrir þessum málum hugsað. Það þarf að byrja á því að vinna þessi mál alveg frá grunni. Það er alveg rétt, sem hæstv. heilbrmrh. sagði, að undirbúningurinn varðar miklu og hann vildi nefna það því til sönnunar, að gamla Fæðingardeildin, þessi eina, sem við höfum nú, hafi verið misheppnað hús frá upphafi. Ég held, að því sé ekki þannig varið. Hins vegar er það áreiðanlegt, að Fæðingardeildin var aldrei ráðgerð fyrir allan þann mikla fjölda, sem a.m.k. orðið hefur að nota hana upp á síðkastið og það er fyrir löngu búið að eyðileggja alla aðstöðu, sem þarna var, það er alveg rétt, með því að fjölga rúmum langt fram yfir það, sem nokkurt vit er í á svona spítala og fórna til þess alls konar sérfræðiaðstöðu, sem upphaflega var gert ráð fyrir þarna, en hefur orðið að fella niður vegna þeirrar miklu notkunar, sem á húsinu hefur verið. Þá sagði hæstv. heilbrrh., að hugmyndin um byggingar þarna, a.m.k. um samtenginguna, væri alveg ný. Hún væri til komin í einhverri byggingarnefnd, má ég segja, sem hann, hæstv. núv. heilbrmrh., hefði skipað 1965. Það er þá væntanlega einn misskilningurinn enn, sem dr. Gunnlaugur Snædal lætur eftir sér hafa í áðurnefndu viðtali við Tímann, en um þetta atriði segir hann, með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur ekki farið leynt“, sögðu þeir Gunnlaugur Snædal og Guðmundur Jónsson, „að við erum mjög óánægðir með þessa bráðabirgðalausn á málefnum Fæðingardeildar og geislalækningadeildar Landsspítalans. Í fyrra var unnið að till. að byggingum fyrir kóbalttækin ásamt stækkun deildanna tveggja og teljum við þá lausn miklu æskilegri.“ Ég veit nú ekki, hvort þetta er alveg rétt, en síðan segir: „Þær till., sem hér er um að ræða, eiga sér langa forsögu og eru upphaflega til komnar á dögum Gunnlaugs Claessens yfirlæknis röntgendeildar Landsspítalans og Guðjóns Samúelssonar húsameistara ríkisins, sem teiknaði gamla Landsspítalann. Í fyrsta lagi var strax í upphafi fyrirhuguð miklu stærri bygging en raun varð á. M.a. var þá ætlunin að byggja sérstaka geislalækningadeild vestur úr gamla spítalanum. Fæðingar– og kvensjúkdómadeild Landsspítalans var byggð á árunum 1947–1949. Þegar 1956 var síðan teiknuð viðbót við Fæðingardeildina af skrifstofu húsameistara ríkisins, Landsspítalamegin við bygginguna til suðurs niður á túnið. Illu heilli var horfið frá því ráði að framkvæma þessa stækkun.“ Þetta er eflaust misskilningur. Þetta segir, að það hafi 1956 verið ráðgert að byggja a.m.k. hluta af því, sem hefði getað orðið samtenging milli sjúkrahúsanna. Það er bæði talað um röntgendeild út úr Landsspítalanum  Þá voru talin hér upp þau rúm, þar sem kvensjúkdómasjúklingar eru stundaðir og þau talin 82. Það er vafalaust alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði um það, ég dreg það ekkert í efa. En sá mikli munur, sem er á þessu og því, sem við erum hér að ræða um, er sá, að við teljum, að þau þurfi að vera á sérstakri deild, þar sem sérfræðingar eru og hafa alla aðstöðu til þeirra lækninga, sem hér er verið að tala um. Og ég tel, með fullri virðingu fyrir þeim sjúkrahúsum víðsvegar um landið, sem taka á móti sjúklingum með þessa sjúkdóma, þá geti það ekki jafnazt við eða komið í staðinn fyrir það, sem hér er verið að tala um. Það má líka segja, að stjórnarnefnd ríkisspítalanna hafi nú 6. maí, - í fyrradag, - komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta dygði ekki og ákveðið, að einhvern tíma í framtíðinni skyldu byggð 50 rúm í viðbót til þess að sinna þessum sjúklingum.  Hæstv. ráðh. varpaði hér fram að mínum dómi mjög athyglisverðri spurningu. Hann sagði eitthvað á þessa leið – það er efnislega held ég rétt, hvort ég náði orðalaginu skal ég ekki segja: Er eðlilegt, að ráðh. þurfi að skipta sér af því, hvaða sjúklingar skuli vera hvar, m.ö.o., þegar hann var að segja frá þessum 6 rúmum, sem handlækningadeildin hafði góðfúslega látið í té?  „Eins og áður er sagt, eru horfur á, að heildartala almennra sjúkrarúma í Reykjavík verði nægjanleg um það leyti, er þeim byggingarframkvæmdum lýkur, sem nú eru í gangi við sjúkrahúsin hér í borg. Hér eru ekki til deildir, sem nauðsynlega þarf að koma upp, háls–, nef– og eyrnadeild, augnadeild, geislalækningadeild og legudeild.“ Hver er það, sem á að sjá um þessa deildaskiptingu? Það hélt ég, að væri heilbrigðisstjórnin, yfirstjórn heilbrigðismálanna, en ekki einstakir læknar. Það er fullkomlega eðlilegt, að einstakir læknar, sem ráða fyrir tilteknum deildum, leggi áherzlu á, að einmitt þeirra deild búi við sem beztar aðstæður. Og þetta er það, sem hér hefur átt sér stað. Bæði Reykjavíkurborg og ríkið hafa verið í samkeppni um að byggja sams konar sjúkradeildir með þeim afleiðingum, að ýmsar aðrar deildir hafa orðið gjörsamlega útundan, eins og borgarlæknir kveður að orði: Það vantar algjörlega háls–, nef– og eyrnadeild, það vantar augnadeild og það vantar legudeild og það, sem við erum að ræða um hér í kvöld, kvensjúkdómadeildin, hefur orðið útundan, vegna þess að forustuna í heilbrigðismálunum hefur skort. Ég vil ekki kenna hæstv. heilbrmrh. um þetta. Ég veit, að með þeirri skipan í rn., sem hér er, hefur hann ýmis önnur mál á sinni könnu og það er tæpast von til þess, að einn ráðh. geti fylgzt svo með öllum málum, að hann geti gripið inn í þessi mál á hverjum tíma, þó að þörf væri. En hér er til starfandi sjúkrahúsnefnd og hvert er hlutverk hennar, ef það er ekki þetta? Hvað hefur sjúkrahúsnefnd kynnt sér oft aðstæðurnar á þeim deildum, sem við erum að ræða um undanfarin - ja við skulum bara segja 10 ár? Ég held, að það sé mjög sjaldan. En ég veit til þess, að eftir að skriður komst á þetta mál, mætti sjúkrahúsnefnd þar upp frá og kynnti sér aðstæður, og heiður sé henni fyrir það. En betur hefði verið, að hún hefði gert það eitthvað fyrr. Annars verð ég að segja það hæstv. heilbrmrh. til hróss, að það er verulega annað hljóð í honum núna heldur en 27. marz, þegar við ræddum þessi mál síðast. Og það hefur ýmislegt verið gert, það er skylt að viðurkenna og þakka það, því að ég er ekki þeirrar skoðunar, að þær bráðabirgðaráðstafanir, sem gerðar hafa verið, þurfi að tefja nauðsynlega framkvæmd þessara mála. Ég tek ekki undir það. Það er búið að bæta við 6 rúmum, það er náttúrlega ekki mikið, ég skal viðurkenna það. En þegar við höfum í huga, að rúmin eru 16 fyrir, þá eru þó 6 rúm svolítil viðbót. Hinn 27. marz s.l. var talað um skipulag Reykjavíkurborgar sem algjörlega óyfirstíganlega hindrun. Nú hefur því þó verið áorkað, að hæstv. ráðh. treystir sér til þess að segja frá því hér, að skipulag Reykjavíkurborgar muni að öllum líkindum ekki verða hindrun fyrir þessum framkvæmdum. Það er vissulega nokkurs virði. 27. marz sagði hæstv. heilbrmrh. að útilokað væri, að hægt yrði að byrja á þessum framkvæmdum, fyrr en framkvæmdum við Landsspítalann, sem nú eru í gangi, yrði lokið og það yrði í fyrsta lagi eftir 2 ár. Nú segir hæstv. heilbrmrh., að hægt verði að byrja í vor.  Svo er ein sérstök rós í hnappagatinu til viðbótar þessu. Það er búið að ákveða, að kona skuli verða sett í byggingarnefnd Landsspítalans. Það er ekki lítils virði. Ég hygg nú, að þær konur, sem þessu máli hreyfðu, séu þegar búnar að áorka talsverðu og búnar að koma töluverðu til leiðar. Ég er ekki viss um, að það væru komin 6 ný rúm á handlækningadeildinni, að skipulagsyfirvöld Reykjavíkurborgar hefðu lofað betrun og bót, að teikningar yrðu örygglega til á næsta ári og fjármagnsvon væri mikil á næsta vori, ef afskipti þessara kvenna hefðu ekki komið til. Ætli það hefði þá bara ekki verið eins og það var? Ég er næstum því alveg viss um það. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. neitt að ráði, en mér þykir það þó hljóta að skipta miklu máli, að Alþ. sýni a.m.k. hug sinn til þessa máls nú þegar, með því að leggja fram á þessu þingi nokkurt fé. Og ég tek undir það, sem hv. 1. þm. Vestf. hafði áðan um það mál að segja. Ég vona, að hv. Alþ. sjái sér fært að veita hæstv. ríkisstj. heimild til að taka 20 millj. króna lán til viðbótar öllum þeim lánum, sem nú er verið að taka í þessu skyni. Samanborið við aðrar lántökur er þetta ekki há fjárhæð, eins og hér hefur verið rifjað upp og ef hv. Alþ. hefur efni á því að heimila ríkisstj. að bæta 150 millj. króna við framkvæmdirnar við Mývatn í kísilgúrverksmiðjuna þar, eins beysið og það verk hefur nú verið allt saman, finnst mér ekki til of mikils mælzt, að Alþ. sæi sér fært að taka eins og 20 millj. að láni í þessu skyni. Um bráðabirgðabygginguna yfir kóbalttækin skal ég ekki ræða né um þá lausn, sem hæstv. heilbrmrh. beitti sér fyrir í því skyni, en ég get ekki látið hjá líða, að segja eins og hv. 9. þm. Reykv., að einnig þessar framkvæmdir ganga grátlega seint og fólk furðar sig á því, hvað valdi því. Ég ætla ekki að vera með getgátur uppi um það, en staðreyndin er sú, að af 5 mánaða byggingartíma, sem áætlaður var, eru 2 mánuðir þegar liðnir og næsta lítið af byggingunni sést. Vonandi eru það ekki neinar óyfirstíganlegar hindranir, sem þar er við að fást. En æskilegt væri, að meiri framkvæmdahraði væri á þessu máli. Ég skal svo, herra forseti, láta þessu máli mínu lokið að sinni. Ég vona og ætla að segja það að lokum, að hv. alþm. þyki þessi till. og það mál, sem hér er til umr., ekki einskis vert, þó að sumir kunni að hafa á því lítið álit. Og ég skora á hv. þm. að sýna hug sinn til þessa máls og veita ríkisstj. það aðhald, sem hún áreiðanlega þarf með því að samþ. þessa till., eða þá till., sem hv. 9. þm. Reykv. flytur, sem er efnislega á sömu lund. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að hv. alþm. vilji ekki vera í þeim hópi, sem með góðvild og skynsemi vill stuðla að því og taka höndum saman um það að leysa þetta mikilsverða mál á viðunandi hátt og til frambúðar.



Herra forseti. Ég skal ekki koma í veg fyrir, að málið fái lausn á þessum drottins degi, nóg hefur það dregizt fyrir það. Það er kortér eftir, og ég mun áreiðanlega ekki nota það í þetta sinn. Hæstv. heilbrmrh. brá á leik til þess að reyna að koma á mig höggi, af því að ég hafði um sinn gegnt störfum heilbrmrh., 1956. Það var einmitt þá, sem menn komu auga á það, að Fæðingardeildin, sem hafði tekið til starfa 1949, fyrir 7 árum þá, var orðin of litil. Og þá var gerð ráðstöfun til þess, að húsameistari ríkisins gerði þegar frumteikningar að viðbótarbyggingu til þess að bæta úr þessu.  Málið hefur haft mikil áhrif við það, að því var hreyft hér á Alþ., og það er alveg bráðnauðsynlegt. Það væri skaðsamlegt fyrir málið, ef Alþ. afgr. það ekki fyrir þinglok. Hæstv. ríkisstj. segist vilja gera vel í þessu, ég skal ekki vefengja það. En hún þarf að hafa það svart á hvítu bak við sig, að hún hafi þingvilja fyrir málinu. Að vísu þarf hún ekkert um það að efast, en það þarf að liggja fyrir. Og það, sem þarf því að gera, er að samþykkja aðra hvora þá till. eða till., sem væri samin upp úr þeim till., efnislega eitthvað á þessa leið: Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að hraða sem mest má verða stækkun Fæðingardeildar Landsspítalans. Tryggt verði með stækkuninni, að sérstök kvensjúkdómadeild með fyllstu aðstöðu til nútíma geislalækninga fái góða aðstöðu og nægilegt húsrými í hinni nýju byggingu. Þetta og þetta eitt er viðunandi lausn á málinu og þolir enga bið. Alþ. hlýtur að láta þann vilja sinn í ljós , að þetta verði lagt fyrir hæstv. ráðh. að framkvæma.