Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt, þá er nú rösklega ein vika liðin frá því að Alþ. kom saman og enn hefur ekki verið kosið til fjvn. hér í Sþ. Ég segi enn, vegna þess að mér skilst samkv. dagskránni að nú muni eiga að kjósa hér á eftir í fjvn. En ég taldi ástæðu til þess að ekki bara þingheimur hér, heldur og almenningur í landinu, fengi um það vitneskju hvað hefur gerst, ekki bara núna, heldur og á undanförnum tveimur árum, þegar átt hefur sér stað skipan fjvn. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir það að gefa mér tækifæri til þess að gera hér, að ég vona í ekki allt of löngu máli, grein fyrir þessum mínum viðhorfum. Það er öllum hv. þm. ljóst hver staðan var hér á hv. Alþ. að afloknum kosningum sumarið 1974. Þá stóðu mál þannig að nefndarskipan í fjvn. voru 9 menn og hlutföll hér á Alþ. þannig eftir stjórnarmyndun, að núv. stjórnarflokkar fengu með samstillingu á lista 7 menn í fjvn. en stjórnarandstaðan átti þá að fá 2. Þetta var öllum ljóst og þetta lá fyrir. Þá gerði þingflokkur SF samkomulag við þingflokk Alþb. að stilla sameiginlegum lista til kjörs í fjvn. sem hafði atkvæðamagn til þess að fá tvo menn kjörna. Þá var Alþfl. fyrir utan með mann í fjvn. ef mál hefðu skipast með þessum hætti. Við þessu brugðust þeir alþfl: menn, að vonum má kannske segja, hart, en höfðu þá ekki framsýni til að sjá hver eftirleikurinn eða framvinda mála yrði eins og raun ber vitni, vegna þess að þetta samkomulag milli þingflokks Samtakanna og Alþb. hafði það í för með sér að fjölgað var í fjvn. úr 9 í 10 og stjórnarandstöðunni þannig tryggt að fá þriðja manninn inn t fjvn. í staðinn fyrir tvo áður, hefði samkomulagið við Alþb. af okkar hálfu ekki verið gert. Ég held að það sé nauðsynlegt, að menn hafi þetta í huga, þegar litið er til þessa máls, hvernig þetta gerðist. Þarna var að verki staðið á þann veg að tryggja frekar en útlit sýndist fyrir stöðu stjórnarandstöðunnar á Alþ. og innan fjvn. Ég þóttist sjá það strax, a.m.k. fannst mér einkennilegt, ef eitthvað annað yrði uppi á teningnum en það sem raun varð á, að hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþ. í hennar umboði gerðu ráðstafanir til þess að tryggja að Alþfl. fengi mann inn í fjvn. Og sú tilgáta mín reyndist vera rétt. Það sýndu þau viðbrögð sem uppi voru á þessum tíma. Það kom sem sagt í ljós að hæstv. forsrh. mælti í Ed. Alþ. 4. nóv. fyrir frv. sem hefði inni að fela fjölgun í fjvn. úr 9 í 9–11 menn, en síðan átti fjöldinn að verða samkv. ákvörðun Alþ. hverju sinni. Það varð um það samkomulag að binda þessa tölu við 10. Það var gert fyrst og fremst vegna andstöðu þeirra Alþb: manna við það að hafa ekki fastbundna tölu um hversu margir ættu að sitja í fjvn. Það var fyrst og fremst Alþb. sem hafði andstöðu við það að hafa þetta opið, og það var að þeirra - ég skal ekki segja kröfu, a.m.k. af þeirra þrýstingi sem það var gert, að talan var bundin við 10. Rökin sem fyrst og fremst voru færð fram af hálfu hæstv. forsrh. fyrir þessu stjfrv. um fjölgun í fjvn. frá því sem áður var, voru þau, að þar með væri tryggt að allir þingflokkar, sem ættu sæti á Alþ., fengju fulltrúa í fjvn. Það voru rökin, það voru þær forsendur sem fram voru bornar fyrir því að ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþ. beittu sér fyrir því að í fjvn. var fjölgað. Um þetta tókst samkomulag, og ég veit ekki um neinn þann einstakling eða forustumann í stjórnmálum hér innan þings á undanförnum tveimur árum sem hefur um það efast að hér varð samkomulag um það að skipa þessum málum með þeim hætti að allir þingflokkar ættu fulltrúa í fjvn. að óbreyttum aðstæðum. Og ég er viss um það, að engum, sem kalla má foringja í íslenskum stjórnmálum, hefur dottið það í hug þá að hér yrði breyting á, hér yrði samkomulag rofið á miðju kjörtímabili til þess með þeim hætti, sem nú virðist blasa við, að knýja út kosningu til handa einum þingflokki hér á Alþ. til þess að fá tvo menn inn í fjvn. sem ella hefði ekki fengið nema einn, hefði lögum ekki verið breytt. Nú hefur það gerst að því er mér er sagt, að átt hafi sér stað sinnaskipti og það hafi verið samþykkt í þingflokki Alþb., líklega fyrir atbeina utan að komandi aðila, utan þingflokksins, - ég segi: líklega fyrir atbeina utan að komandi aðila, - að breyting hefur verið gerð á afstöðu Alþb. og nú hefur það, að mér skilst, tilkynnt að það ætli sér að stilla upp tveimur mönnum og ná þeim kjörnum, sem það hefur þingstyrk til eins og málin nú standa. Þennan þingstyrk hafa þeir haft undanfarin tvö ár. Frá og með fjölguninni í 11 hafa þeir haft þingstyrk til þess að fá tvo menn kjörna í fjvn. En einhverra hluta vegna þykir þeim fremur henta nú á miðju kjörtímabili að rjúfa þetta samkomulag. Það hefur ekki, að því er ég best veit, verið neinn áberandi vilji fyrir því í þingflokki Alþb. á undanförnum tveimur þingum. Þessu hefur skotið upp nú. Það skal alveg játað hér af mér, og ég hygg að svo sé um fleiri, að það þarf mismunandi langan tíma til þess að kynnast innviðum einstaklingsins í sinni réttu mynd. Og ég skal játa það jafnframt, að haustið 1974 hafði ég ekki til að bera þá framsýni eða þá þekkingu á þeim einstaklingum, sem hér um ræðir, sem nægði til þess að vara við að byggja á samkomulagi af því tagi sem gert var. Það var ekki heldur í huga að það bæri að skoða málin frekar, skoða innrætið, skoða innréttinguna, til þess að ganga úr skugga um hvernig hún væri, til þess samkomulags sem gert hafði verið. Ég játa þetta alveg hér og nú, að til þessa skorti mig framsýni. En hér á við eins og oft áður hið gullvæga máltæki, að lengi skal manninn reyna. Ég taldi nauðsynlegt að fá tækifæri til þess að rifja þetta upp hér fyrir þingheimi, hvernig þessi mál gerðust að afloknum kosningunum 1974 og hver þróun mála hefur orðið síðan, - og ekki bara til þess að þingheimur geri sér þetta ljóst, hvert hugarfar og hvert innræti býr meðal sumra hverra forustumanna í íslenskum stjórnmálum, heldur og ekki siður til þess að almenningur í landinu geti fengið rétta og sanna mynd af því hvernig viðkomandi forustumenn í íslenskum stjórnmálum eru innréttaðir sumir hverjir. Ég vil því fyrst og fremst vegna þess rökstuðnings, sem hæstv, forsrh. hafði fyrir frv. á sínum tíma, þegar það var borið fram um fjölgun í fjvn. úr 9 í 10 sem samkomulag varð um, gera þá fsp. til hæstv. forsrh., hvort enn sé ekki í fullu gildi sú meginröksemd sem lá að baki frv. um fjölgunina í fjvn., hvort enn sé ekki í fullu gildi sú meginforsenda og meginröksemd, að það sé ástæða til þess og talið eðlilegt, ekki síst vegna meðferðar málsins í þinginu, að allir þingflokkar eigi fulltrúa í fjvn., - hvort þessi forsenda hefur breyst eða hvort hæstv. forsrh. vill þá lýsa því hér yfir að meginforsendan og rökin fyrir breytingunni hafi verið þau að tryggja Alþb. tvo menn í fjvn. Ég þykist vita fyrir fram að svar hæstv. forsrh. verði jákvætt við fyrri fsp., þ.e.a.s. að enn sé í fullu gildi sú röksemdafærsla sem var uppi höfð haustið 1974, - meginforsendan sé fyrir hendi eins og hún var þá og sé óbreytt nú. En þá er ástæða til þess að spyrja, ef þessi forsenda er óbreytt og ef það gerist, sem ég hef að vísu ekki fullkomna staðfestingu á, að hér eigi að standa að kosningu til fjvn. með þeim hætti að halda óbreyttri tölu og að stjórnarflokkarnir fái á sameiginlegum lista 7 menn og svo Alþb. 2 og hinir stjórnarandstöðuflokkarnir tveir fái einn mann, - ef það á að gerast hér, þá vil ég enn fremur spyrja hæstv. forsrh, hvernig á því standi, ef forsendur hafa ekkert breyst, að stjórnarliðið ætlar sér nú að viðurkenna og samþykkja, leggja blessun sína yfir að sá aðilinn, sem rýfur samkomulag sem gert hefur verið, eigi að græða á því. Hver er ástæðan fyrir því? Ég er að gera mér í hugarlund að hún sé sú, að hlutföll hér á Alþ. eru þannig, það er fræðilegur möguleiki, - og nú vil ég biðja menn að taka eftir, - það er fræðilegur möguleiki að 7. maður á sameiginlegum lista stjórnarflokkanna, sem er framsóknarmaður, eigi undir högg að sækja í hlutkestavali á móti tveimur öðrum á öðrum listum og það sé því ekkert um að ræða að framsóknarmenn hafi á neinn hátt ætlað að taka þá áhættu að leita undir slíkt högg, þeir vilja hafa allt sitt á hreinu fyrir fram, vilji heldur að sá, sem rýfur samkomulag, hagnist, heldur en þeir geti átt á bættu að missa einhver ítök annars staðar. kannske eru þetta illar getgátur, en það verður þá að hafa það. Ég hygg að í þessu liggi svona. Mér er a.m.k. um það kunnugt, að þó nokkuð margir, - þó nokkuð margir, segi ég, af þm. Sjálfstfl. hafa verið og eru jafnvel enn þeirrar skoðunar, að vegna þess sem gerst hefur, vegna þess að Alþb. hefur rofið samkomulag, þá eigi að færa tölu fjvn: manna aftur niður í 9, eins og hún var áður en samkomulagið var gert 1974. Og það er auðvitað eðlileg röksemd. Ég fyrir mitt leyti vil lýsa því yfir hér, að vegna þessarar breyttu afstöðu Alþb. tel ég eðlilegt og sjálfsagt að breyta lögunum um tölu fjvn.-manna aftur í fyrra horf. Ég tel það sjálfsagt. Það væri rökrétt afleiðing af þeim gerðum, sem nú hafa verið, - hafa verið, segi ég, ég segi kannske of mikið, en að öllum líkindum verða gerðar. Ég þarf í sjálfu sér ekki að fara um þetta fleiri orðum. Ég vænti þess að fá svar hjá hæstv. forsrh. við þessum fsp. Ég veit ekki hvort ég á að gerast svo djarfur að spyrja um það hér úr ræðustól, hvort það sé nú í raun og veru svo, eða hvort ég fæ svar við því, að áður en kosning fer fram í fjvn., þá eigi að standa svona að málum, hvort hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþ. ætli ekki að beita sér fyrir því, a.m.k. að leiðrétting verði gerð til fyrra horfs. Ég vildi mjög gjarnan fá að vita það áður en til kosninga er gengið, því að ég tel að við í þingflokki Samtakanna þurfum að taka mið af því hvað hér er um að vera. En eins og ég sagði áðan, ég hef ekki fengið neinar formlegar upplýsingar frá réttum aðilum um hvað er hér að ræða og hvað á að gerast. Ég skal, herra forseti, að sinni a.m.k. ljúka hér máli mínu. Ég heyri það að sumir aðrir hv. þm. hafa beðið hér um orðið, og ég vænti þess þá að fá, ef ástæða þykir til, að gera frekari grein fyrir okkar viðhorfum til þessa. Ég vil þó að lokum segja það, að á undanförnum mánuðum, kannske fyrst og fremst, hafa verið uppi um það háværar raddir meðal almennings að Alþ. hafi sett niður, að hugarfar fyrst og fremst forustumanna í íslenskum stjórnmálum sé meira og minna rotið. Ég hefði miklu frekar kosið að geta sagt það áfram með hreinni samvisku, að ég hefði ekki neinum þeim forustumanni í íslenskum stjórnmálum í minni setu hér á Alþ. sem ég teldi ekki að væri þannig - svo að ég noti orðið aftur - innréttaður að hægt væri að eiga við hann eðlileg og mannleg samskipti, þ.e.a.s. að ekki mætti treysta því sem um væri talað. Ef málum fer svo fram sem mér virðist hér horfa, þá virðist mér að enn komi eitt dæmið í safn þeirra sem haldið hafa fram þeim málflutningi, að Alþ. væri að setja niður og hugarfar sumra hverja íslenskra stjórnmálamanna væri rotið. Þá bætist hér enn eitt dæmið í safn þeirra til þess að fylla þann málflutning sem af þeirra hálfu hefur verið haldið uppi. Ég hefði siður viljað að slíkt ætti sér stað fyrir opnum tjöldum á Alþ. Það er að vísu erfitt að gera grein fyrir því sem gerist bak við tjöldin, en það má þó segja að kosturinn við það að menn komi hreint til dyra og geri málin upp fyrir opnum tjöldum, hann er þó þess eðlis að menn vita hvar þeir hafa viðkomandi aðila. Það er alltaf - a.m.k. hefur mér reynst það, - miklu betra að heyja baráttu, heiðarlega baráttu, við andstæðing sem maður veit hvar er og hvernig er.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. hefur varpað hér fram nokkrum fsp, sem hann hefur óskað eftir að ég svaraði, og skal ég verða við því með ánægju. Fyrsta fsp, var á þá leið, ef ég hef tekið rétt eftir, hvort sömu rök eigi ekki við enn í dag og lágu fyrir við breytingu á þingsköpum fyrir tveimur árum þegar fjölgað var í fjvn. Þeirri spurningu vil ég svara játandi. Þegar ég bar fram það lagafrv., sem fól í sér fjölgun fjvn: manna úr 9 í 10, þá voru aðallega tvenns konar rök sem ég flutti fyrir máli mínu. Önnur voru þau, að tala fjvn.-manna hefði verið óbreytt frá 1334 meðan störf n. hefðu vaxið og starfshættir breyst þannig að hún ynni að ýmsu leyti störf sín í undirnefndum, og þetta gerði kröfu um eða a.m.k. styddi þá fyrirætlun og nauðsyn að fjölga í n. Á hinn bóginn voru þau rök flutt fram fyrir þessari fjölgun í fjvn., að að höfðu samráði milli þingflokka þætti eðlilegt að greiða fyrir því að allir þingflokkar ættu fulltrúa í nefndinni. Ég er óbreyttrar skoðunar og ég var þá, að hvor tveggja rökin hafa við gildi að styðjast enn í dag. Varðandi hin fyrri skal ég ekki fjölyrða, þau eru óbreytt hvernig sem samkomulag gerist á hverjum tíma milli flokka. Þau hin síðari byggjast á samkomulagi milli flokka. Það var ljóst fyrir tveim árum, eins og kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vestf , að það var samkomulag milli flokka að allir þingflokkar skyldu hafa fulltrúa í fjvn. Ef ég man rétt, þá voru það fulltrúar stjórnarandstöðunnar, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, sem mæltust til þess við ríkisstjórnarflokkana að fjölgað yrði í n., þannig að allir þrír stjórnarandstöðuflokkarnir ættu þar fulltrúa. Ríkisstj. vildi ganga til móts við stjórnarandstöðuna og fara að óskum hennar. En ég taldi það þá og ég tel það nú innra mál stjórnarandstöðunnar hvernig hún skipar þessum sætum. Ég segi það hreinskilnislega sem mína persónulegu skoðun, að ég tel eðlilegra, að hver flokkur stjórnarandstöðunnar eigi þar sinn fulltrúa, heldur en einn af þrem sé ýtt út í ystu myrkur. En ef stjórnarandstöðuflokkarnir vilja fara þannig hver með annan, þá sé ég ekki hvernig ríkisstjórnarflokkarnir eiga að koma í veg fyrir það. Þetta er fyrst og fremst uppgjörsatriði milli stjórnarandstöðunnar innbyrðis og sýnir raunar hvernig samkomulagi á þeim bæ er háttað. Ég vil aðeins taka það fram, að í upprunalegu frv. til breytinga á þingsköpum varðandi tölu nm. í fjvn. var gert ráð fyrir 9–11, en um það tókst ekki samkomulag og þar af leiðandi var ákveðin talan 10. Slík breyting á þingsköpum í tilefni af sérstakri nefndarkosningu er þess eðlis að samkomulag verður að takast um hana, og það er ekki hægt að breyta tölu nm. eftir því hvort samkomulag heldur eða af þeim ástæðum að það rofnar. Við getum ekki að þessu leyti breytt lögum frá einu ári til annars, úr því að menn töldu sér ekki fært að hafa fjölgun nm. breytilega í upphafi. Ég er í engum vafa um að hv. 5. þm. Vestf. er reynslunni ríkari af samstarfi við aðra stjórnarandstæðinga, og ég býst við því að þingheimur sé það í heild. Og e.t.v. er þetta vísbending um það, að varasamt sé að breyta lögum eða þingsköpum með tilliti til sérstakra aðstæðna hverju sinni, heldur verði þingflokkar, þm. og þingheimur að byggja á þeim grundvelli sem fyrir fram er ákveðinn í lögum og þingsköpum. Það var svo spurningin um það í öðru lagi, sem hv. þm. varpaði fram, hvort það væri skoðun mín að sá aðili, sem rýfur samkomulag, eigi að græða á því. Svar mitt við þeirri spurningu er nei. Ég held ekki heldur, hvernig sem kosningu verði háttað, að Alþb. í þessu tilfelli græði á að rjúfa þetta samkomulag við aðra stjórnarandstöðuflokka sem gert var fyrir tveimur árum. Í þriðja lagi var svo spurning um það, hvort unnt væri að upplýsa með hvaða hætti kosning til fjvn. færi fram að þessu sinni. Ég skal með ánægju verða við þeirri beiðni að svara þeirri spurningu. Svarið er einfaldlega að við þessar kosningar verður byggt á gildandi lögum og af hálfu stjórnarflokka verður borinn fram listi með 7 mönnum, þannig að það er á valdi stjórnarandstöðunnar hvort allir þingflokkar fá fulltrúa í fjvn. eða ekki. Stjórnarflokkarnir ætla sér ekki meiri hluta en þeir fengu samkv. samkomulaginu fyrir tveim árum.



Herra forseti. Hér fara nú fram býsna einkennilegar umr. undir þeim dagskrárlið sem fjallar um kosningu í n., því hér er beinlínis efnt til mjög almennra umr. um býsna viðamikið mál. Ef það er talið hagstætt og leyfilegt af hæstv. forseta, þá skal ekki standa á mér eða öðrum að taka hér þátt í umr. um þetta mál. En ég vek athygli á því, að hér er sem sagt um mjög óvenjulegt atriði að ræða, að efna til almennra umr. undir dagskrárlið þar sem eru boðaðar kosningar. Ég vil þá fyrst segja það, að það er algjörlega rangt, sem hér hefur verið sagt, að við Alþb. menn höfum rofið eitthvert samkomulag sem við höfum gert. Hv. 5. þm. Vestf. skýrði í upphafi síns máls réttilega frá því hvað hefði gerst hér í sambandi við kosningu til n. á Alþ. að loknum síðustu alþingiskosningum. Þá stóðu mál þannig, eins og lengi hafði verið áður, að í fjvn. átti að kjósa 9 fulltrúa. Það lá alveg augljóslega fyrir, að eftir réttum leikreglum færi það svo, að stjórnarflokkarnir fengju þar 7 menn kjörna, Alþb. einn mann kjörinn og þá hinir flokkarnir tveir, ef þeir gætu verið saman, einnig einn mann. Þá gerist það, einmitt hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, leitar eftir samkomu.lagi við okkur í Alþb. um að hann verði fremur kosinn í fjvn. en fulltrúi frá Alþfl. Hann leitaði eftir því að komast á sameiginlegan lista hjá okkur til þess að tryggja sér setu í fjvn. Þingflokkur Alþb. skoðaði málið og féllst á að tryggja hv. 5. þm. Vestf. þetta sæti með því að þeir kysu sameiginlega með Alþb. í n. Af þessu auðvitað hlaut að verða það, sem hv. 5. þm. Vestf. og allir vissu, að Alþfl. gat ekki fengið mann kjörinn í n., enda stóð ekki á því að Alþfl. sprytti upp með tilheyrandi hávaða og látum og segði við okkur í Alþb. að við værum sérstaklega ósvífnir að taka samtakamanninn fram yfir þá. En vitanlega var það okkar vald, sem höfðum hér umframatkv., að velja um það hvort við vildum styðja hér til kjörs í n. fulltrúa frá Samtökunum eða fulltrúa frá Alþfl., og við völdum. Og hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, stóð að þessu, Hann var þá ekki kominn hálfur inn í Alþfl. eins og nú. En þegar þetta hafði gerst og þetta lá fyrir, þá gerðist það sem oft hefur gerst og hefur verið að gerast nú síðustu daga, Alþfl, rumskaði heldur betur og knúði dyra hjá stjórnarflokkunum og spurði þá hvort það væri virkilega svo að það væri meiningin, að Alþfl. yrði látinn liggja utan fjvn. Og þá kom það auðvitað upp eins og oft áður, að það voru ýmsir leyniþræðir enn þá á milli þessara aðila, og stjórnarflokkarnir fundu til með Alþfl. og sögðust gjarnan vilja flytja hér frv. um breyt. á gildandi lögum og fjölga í fjvn. um einn mann eða fleiri ef á þyrfti að halda. Sú lagabreyt., sem gerð var á þessum tíma, var því ekki heldur gerð vegna Samtakanna sem voru búin að tryggja sér sæti í n. Hún var gerð til þess að reyna að tryggja Alþfl. setu í fjvn. Þegar till. síðan kom fram á Alþ. um að sá háttur skyldi hafður á um fjvn., sem ekki þekkist um neina aðra n. í þinginu, að hún skyldi skipuð 9–11 fulltrúum eftir ákvörðun Alþ. hverju sinni, m.ö.o. að gera það að geðþóttaatriði hér á Alþ. hvort menn teldu rétt að loka þennan úti eða hleypa hinum inn, bara eftir því sem á stæði hverju sinni, þá kom það fram sem afstaða okkar Alþb-manna, að við teldum að að sjálfsögðu ætti að ákveða fasta tölu fulltrúa í fjvn. eins og öðrum n., hvort sem sú tala yrði 9 menn, 10 menn eða 11 menn. Okkar afstaða var sú, að hér ætti að ákveða fasta tölu. Ýmsir aðilar féllust á þetta, og það varð ofan á að ákveðið var að í n, skyldu framvegis vera 10 fulltrúar. Okkur var ljóst á þessum tíma að með því samkomulagi, sem við höfum þá gert við Samtökin um að hafa fulltrúa frá því í öðru sæti á okkar lista, vorum við að tryggja Samtökunum mann í fjvn. á okkar kostnað, því þegar ákveðið hafði verið að hafa 10 menn í fjvn., þá áttum við samkv. réttum lýðræðisreglum að fá tvo menn kjörna. Hv, 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, hefur setið í fjvn. á atkvæðastyrk okkar í Alþb., á kostnað okkar. Við áttum að hafa tvo menn, sættum okkur við að hafa aðeins einn, en að hv. þm. yrði kosinn í n. Það er svo auðvitað tilsvarandi þakklæti af hans hálfu, þegar við erum búnir að tryggja honum sæti í n, í tvö ár, að skora nú á stjórnarflokkana: Ætlið þið virkilega að láta Alþb. fá tvo menn? Viljið þið ekki gera þá ráðstöfun að færa allt til baka aftur svo að Alþb. fái ekki nema einn mann, svo að stjórnarandstaðan sé þá ekki með nema tvo menn, í staðinn fyrir að stjórnarandstaðan á þrjá menn? Það er hans krafa að það verði tekinn einn fulltrúi frá stjórnarandstöðunni. Ég ítreka það, að við í Alþb. höfum ekki rofið neitt samkomulag. Það hafði aldrei komið til tals að við gerðum samkomulag um að kjósa Karvel Pálmason í fjvn. það sem eftir væri kjörtímabilsins eða til eilífðar. Það var aðeins talað um að kjósa hann eins og lög standa til í fjvn., og við vorum auðvitað frjálsir að því að breyta um þá afstöðu hvenær sem væri. Ég spyr: Ætli mönnum hefði ekki þótt það einkennilegt, hefði jafnvel nú tekist að vera kominn formlega inn í Alþfl., að við hefðum farið að fórna einum manni, sem við áttum rétt til í Alþb., til þess að tryggja að Alþfl. hefði tvo menn í fjvn? Ég vil líka benda á það, að hlutur okkar í fjvn. er aðeins eðlilegur. Ég bendi á það, að þingflokk Framsfl. skipa 17 menn, Framsóknarmenn hafa 17 fulltrúa á þingi, Hvað hafa þeir marga menn í fjvn., þessir 17? Þrjá. Sjálfstfl. hefur 25 menn á þingi. Hann hefur 4 menn í fjvn. En við höfum 11 menn á þingi, meira en helming á við Framsókn, en við höfum aðeins einn mann í fjvn. Við höfum auðvitað tæpan helming á við Sjálfstfl., en hann hefur 4 menn í fjvn., en við bara einn. Auðvitað eigum við að réttum lýðræðisreglum að hafa tvo menn í fjvn. En það er vitanlega á okkar valdi hvort við ákveðum að taka þá úr okkar þingfl. eða kjósa einhvern úr öðrum. Ég mótmæli því harðlega að við höfum nokkurt það samkomulag gert við Samtökin eða aðra sem hægt sé að kalla að við höfum rofið samkomulag, eins og hv. 5, þm. Vestf. margendurtók hér, en er staðlausir stafir. Við höfum ekki rofið neitt samkomulag. Við bundum okkur ekki til frambúðar um að kjósa hann í neina n. Hitt gefur svo auga leið, að það, sem auðvitað hefur haft áhrif á þessa breyttu afstöðu okkar, er að þegar svo er komið, að það er orðið erfitt að segja til um hvort Samtökin eru í rauninni lengur til sem sérstakur flokkur, og þegar hv. þm. Karvel Pálmason er þegar búinn að leggja inn beiðni til Alþfl. um að ganga í þann flokk með einum eða öðrum hætti, þá er ofureðlilegt að við tökum til endurskoðunar afstöðu okkar til þess að tryggja honum sérstaklega sæti í nefnd. Ég verð að segja það, að ég skil það mætavel að Karvel Pálmasyni, hv. 5, þm. Vestf., þyki það súrt í brotið að eiga ekki rétt á sæti í fjvn. Það er mál út af fyrir sig. Við höfum mátt standa frammi fyrir því í mínum flokki að þurfa að sæta miklu erfiðari kjörum en það að fá ekki mann kosinn í þýðingarmiklar nefndir. Ég minnist þess m.a. að afloknum kosningum ekki fyrir alllöngu að sjá þá í einu af dagblöðum landsins með risafyrirsögn, þegar við fengum aðeins 9 þm. kjörna alls í landinu, að það merkilegasta af öllu merkilegu í sambandi við kosningaúrslitin væri það, að nú gæti Alþb. ekki komið mönnum í vissar n. á Alþ. Já, það átti sannarlega að fylgja því eftir og var gert yfirleitt það sem hægt var, því að það hefur ekki verið gengið undir okkur með að reyna að koma okkur í n. sem við höfum ekki átt styrk til að hafa menn í. Ég skal ekki lengja þessar umr. um skör fram, sem ég tek fram að mér þykja mjög afbrigðilegar undir kosningalið á dagskrá, Það var vitanlega hægt að taka þær hér upp í öðru formi. En afstaða okkar er samkv, réttum leikreglum. Við vitum það og höfum vitað það allan tímann, að við áttum rétt á tveim mönnum í fjvn., eftir að hafði verið fjölgað í n. Við erum frjálsir að því að velja þessa menn, og aðstæður hafa breyst þannig að það var full ástæða til þess að við endurskoðuðum afstöðu okkar til vals á mönnum í n. Ég sem sagt vísa því algjörlega á bug, sem hér hefur komið fram um að það hafi verið fjölgað í fjvn. með einhverju sérstöku samkomulagi við okkur. Það var ákveðið af öðrum - til þess bjarga öðrum flokki en okkar - að fjölga í n. Það var ekki gert fyrir okkur. Það var eflaust gert að einhverju leyti vegna þess, að við höfðum valið á milli fulltrúa Samtakanna og Alþfl. og valið að kjósa þann fulltrúa í n., með svo því þakklæti sem við fáum fyrir lánið þennan tíma.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til þess að láta það koma skýrt fram, að ég tel hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, hafa sagt sögu þess máls, sem hér er um að ræða, í einu og öllu rétta og sanna. Raunar kom það einnig fram í ræðu hæstv. forsrh. áðan, að hann staðfesti að allt, sem máli skipti í frásögn hv. þm. Karvels Pálmasonar af þessu máli, er satt og rétt, og ég fagna því að hæstv. forsrh. skuli hafa svarað spurningum þeim, sem beint var til hans, jafnskýlaust og ótvírætt og hann gerði. Það hefur þegar komið fram að í byrjun þessa kjörtímabils, á fyrstu dögum fyrsta þings þessa kjörtímabils, blasti við sú staðreynd að svo gæti farið við kjör í fjvn., eina mikilvægustu n. þingsins, að þar ættu sæti 7 fulltrúar frá stjórnarflokkunum, sem þeir höfðu sannarlega fullan rétt til, einn fulltrúi frá Alþb., sem hafði 11 þm., og einn fulltrúi Frá Samtökum frjálslyndra og vinstri manna, sem hafði 2 þm., en hins vegar enginn fulltrúi frá Alþfl., sem hafði 5 þm. Ég trúi því ekki, að ef menn ræða þetta mál, eins og menn raunar gerðu þá, af sanngirni og skynsemi, geti menn litið þannig á að þetta hefði verið réttmæt og skynsamleg niðurstaða á skipun n. Ég efaði ekki rétt stjórnarflokkanna til 7 manna af 9, að sjálfsögðu ekki heldur rétt Alþb. til 1 manns af 9, en hitt hlaut öllum sanngjörnum mönnum og finnast óeðlilegt, að Alþfl. yrði utan 9 manna n. með 5 þm., en Samtökin innan 9 manna n. með 2 þm. að baki sér. Þetta varð til þess að við í Alþfl. beittum okkur fyrir viðræðum á milli formanna þingfl. fyrst og fremst og raunar báðum við einnig hæstv. forsrh. að taka þátt í þessum viðræðum. Þær áttu sér stað. Við héldum í upphafi þings, eins og raunar nú, formenn þingfl. og hæstv. forsrh., nokkra fundi þar sem þetta mál var rætt og eins og oft - sem betur fer - gerist þegar sanngjarnir menn setjast niður og ræða vandamál, þá náðum við samkomulagi. Við náðum samkomulagi, Formenn þingfl. og þar með þingfl. allir, í samráði við hæstv. ríkisstj. um að eðlilegasta leiðin til þess að ráða bót á þessu væri sú að fjölga einfaldlega í fjvn. Í hvaða skyni? Í því skyni, - um það voru allir formenn og þingfl, og hæstv. forsrh. sammála, - að það skyldi gert í því skyni að allir flokkar ættu fulltrúa í fjvn., það væri ekki aðeins samningsatriði að allir flokkar ættu þar sæti, heldur lægju einnig til þess mjög veigamikil efnisleg og málefnaleg rök. Hvort sem þingfl. er stór eða lítill, fjölmennur eða fámennur, þá er það óeðlilegt, þá eru það óheppileg vinnubrögð, óheppileg skipan mála, að hann eigi ekki fulltrúa í jafnmikilvægri n. og fjvn. er. Á það raunar við um allar n. þingsins, að það er heppilegast að þar geti heyrst rödd allra þingfl., sérhvers þingfl., hvort sem hann er fjölmennur eða fámennur. Það er því ekki rétt, sem kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 2. þm. Austurl. að í upphafi fyrsta þings þessa kjörtímabils hafi farið fram einhverjar sérstakar samningaviðræður milli þingflokks Alþfl. og hæstv. ríkisstj. Ég veit að hæstv. forsrh. mundi fúslega bera það, að það átti sér ekki stað, málin bar ekki þannig að. Það áttu sér stað viðræður milli formanna þingflokkanna og hæstv. forsrh. sem fulltrúa ríkisstj. um það hvernig leysa mætti úr vanda sem við blasti, hvernig koma mætti í veg fyrir að niðurstaða vandasams máls yrði ekki aðeins ranglát, því að ranglæti verða menn oft að una að menn séu því beittir, heldur yrði þetta óskynsamlegt fyrir þingið í heild, þ.e.a.s. bæði fyrir stjórnarflokka og stjórnarandstöðu, og það tel ég skipta meginmáli í þessu sambandi. Ég legg því áherslu á að það er rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði í frumræðu sinni, að hér var gert í upphafi kjörtímabils samkomulag milli allra þingfl. og hæstv. ríkisstj. um að lögum skyldi breytt, lögum um fjvn. skyldi breytt í því skyni að meðlimum hennar yrði fjölgað í 10 til þess, eins og hæstv. Forsrh. hefur ótvírætt staðfest, að allir þingfl. ættu þar sæti. Ég hef aldrei vanist öðru eða kynnst öðru, þegar samkomulag er gert milli þingfl. og ríkisstj. í upphafi kjörtímabils, en að þá sé til þess ætlast að það gildi út kjörtímabilið, nema því aðeins að einhverjar grundvallarbreytingar verði á flokkaskipun á Alþ. Slíkar breytingar hafa ekki orðið. Þingflokkar eru 5 núna, eins og þeir voru þegar samkomulagið var gert. Þingflokkur SF er jafnfjölmennur og starfar með sama hætti og hann starfaði í upphafi þingsins og á því að mínu viti nákvæmlega sama sanngirnisrétt og ég taldi hann eiga þá, og það eru nákvæmlega sömu efnislegu rökin fyrir því, að þingflokkur SF eigi fulltrúa í fjvn. nú tveim árum síðar, eins og þau voru í upphafi kjörtímabilsins. Á þetta vil ég leggja sérstaka áherslu. Á annað langar mig til þess að minna í þessu sambandi, sem er mjög athyglisvert og ég tel að hafa verði í huga þegar menn dæma um bæði sanngirnina og skynsemina í þeirri lausn sem nú virðist því miður ætla að verða ofan á. Þegar samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. var við völd hér á sjöunda áratugnum, þá urðu niðurstöður kosninga einu sinni þannig að Alþb. hafði ekki þingstyrk til þess að fá kjörna menn í 5 manna þn. Þessi vandi var augljós þegar á fyrsta þinginu eftir þessar kosningar. Þingið kýs raunar ekki aðeins og kaus reyndar ekki aðeins þá 5 manna þn., starfsnefndir, heldur einnig 5 manna stjórnir í ýmsum mikilvægum opinberum stofnunum og ríkisfyrirtækjum. Þetta mál var rætt í ríkisstj. strax eftir kosningarnar, þegar þessi niðurstaða lá fyrir. Mér er þetta sérstaklega minnisstætt persónulega vegna þess hversu ítarlega við Bjarni heitinn Benediktsson ræddum um þetta mál og hvort það væri réttlátt og skynsamlegt að annar stjórnarandstöðuflokkurinn, að vísu sá minni, ætti engan fulltrúa í þn, og ýmsum öðrum mikilvægum stjórnum opinberra stofnana og fyrirtækja. Það varð niðurstaða ríkisstj. allrar, frá því var engin undantekning, sem síðan var staðfest einróma í báðum þáv. stjórnarflokkum, Sjálfstfl. og Alþfl., að skynsamlegast væri að ríkisstj. beitti sér fyrir því að fjölgað yrði í þn. úr 5 mönnum upp í 7, einmitt til þess að minni stjórnarandstöðuflokkurinn þá, Alþb., ætti þar fulltrúa. Við töldum það ekki aðeins sanngirnisrök, heldur einnig hafa mikla þýðingu fyrir skynsamleg vinnubrögð þingsins. Og í kjölfar þessa var síðar meðlimum ýmissa annarra stjórna, sem Alþ. kýs, fjölgað úr 5 upp í 7. Til þessarar ákvörðunar þáv. stjórnarfl., Sjálfstfl. og Alþfl., lágu nákvæmlega sams konar sanngirnis- og skynsemisrök eins og lágu til þess allra flokka samkomulags sem ég tel að hafi verið gert á fyrstu dögum fyrsta þings þessa kjörtímabils. Það er því ekki í fyrsta skipti sem slíkt samkomulag er gert til þess að tryggja öllum flokkum rödd og starfsaðstöðu í n. Þetta dæmi, sem ég nefndi, var mun mikilvægara en það sem var um að ræða fyrir tveim árum og það sem er um að ræða nú. En það var skoðun okkar, sem þá bárum ábyrgð á stjórnarfarinu, að þáv. lausn væri sanngjörn, alveg eins og það var óbreytt skoðun okkar að það, sem samkomulag varð um 1974, væri sanngjarnt og réttlátt, og ég fyrir mitt leyti stóð í þeirri meiningu, alveg eins og hv. 5. þm. Vestf., að það samkomulag hefði verið gert þannig að það ætti að gilda út kjörtímabilið, auðvitað að því tilskildu, að ekki yrðu grundvallarbreytingar á sjálfri flokkaskipuninni á Alþ., sem ekki hafa orðið. Niðurstaða mín af þessum bollaleggingum er sú, að lagabreytingin var beinlínis gerð til þess að tryggja öllum flokkum sæti í fjvn., en ekki til þess að tryggja Alþb. þar tvo fulltrúa, en útiloka Samtökin frá starfi í fjvn. Þess vegna tel ég það ekki ofmælt hjá hv. 5. þm. Vestf. þegar hann segir, að Alþb. hafi hér rofið samkomulag, en undir þau orð tók hæstv. forsrh. raunar einnig. En fyrst saga þessa máls er rædd jafnítarlega og hér átti sér stað, þá bygg ég að sé rétt að ég bæti við í hana þætti sem ekki hefur komið fram af alveg skiljanlegum ástæðum hjá þeim sem fjallað hafa um málið hér í ræðustól. Það heyrðist á fyrstu dögum þessa þings, þegar þetta vandamál bar á góma, að Alþb. ætti erfitt með að una því eða það þætti ósanngjarnt, að Alþfl. mundi hafa í hyggju að breyta kjöri síns fulltrúa í fjvn. Ég segi sannleikann umbúðalaust um þetta efni, þannig að ekkert fari hér á milli mála. Það er rétt, að sá fulltrúi Alþfl., sem undanfarin ár hefur átt sæti í fjvn. og verið þar ágætur fulltrúi okkar, óskaði eindregið eftir því á fyrsta þingfundi flokksins eftir að þing kom saman og áður en að þetta mál bar á góma, að vera leystur undan því að vera kosinn áfram í fjvn., vegna þess að reynslan sýnir undanfarin tvö þing að hann hafi þurft að verja óeðlilega miklum hluta af starfstíma sínum á þingi í nefndarstörf, einfaldlega vegna þess að í fyrsta skipti nú á þessu þingi á Alþfl. tvo fulltrúa í Ed., en Samtökin eiga bar engan fulltrúa, en almennt samkomulag hefði verið um það að skipta fulltrúum í n. sem sanngjarnast milli flokkanna í hlutfalli við stærð þeirra. Vegna þess að Samtökin eiga engan fulltrúa í Ed., þá hafa öll nefndarstörf stjórnarandstöðunnar, við hlið Alþb., fallið á hina tvo fulltrúa Alþfl. í Ed. Hins vegar hafa Alþfl. og Samtökin skipt með sér aðild að nefndum í Nd. og Sþ. Þar sem sá maður, sem hefur verið fulltrúi okkar í fjvn. undanfarin ár, Jón Árm. Héðinsson, á einnig sæti í þeirri n. í Ed. þar sem störfin eru einna mest, þ.e.a.s. fjárhags- og viðskiptanefnd, tjáði hann okkur að sá tími, sem hann hefði á undanförnum tveimur þingum, sérstaklega á síðasta þingi, orðið að verja í nefndarstörf, hefði reynst svo mikill að það væri sér í raun og veru ofviða að gegna öllum þessum störfum svo að vel væri. Þess vegna bæri hann fram þá eindregnu ósk að þurfa ekki að eiga sæti áfram í fjvn., en flokkurinn veldi annan fulltrúa til þess að taka þar sæti. Við hinir vorum allir sammála um að verða við óskum þessa hv. þm., Jóns Árm. Héðinssonar, og ákváðum að kjósa þá hv. 8. landsk. þm., Sighvat Björgvinsson, til þess að vera fulltrúi flokksins í fjvn. Nokkru seinna barst okkur til eyrna að það þætti óeðlilegt að í fjvn. ættu sæti þrír fulltrúar frá Vestfirðingafjórðungi. Þá var gert ráð fyrir því að Karvel Pálmason ætti áfram sæti í n. Annars hefði ekkert verið við þetta að athuga. Okkur hafði ekki borist vitneskja um að þetta væri óeðlilegt, þegar við ákváðum að skipta um fulltrúa í n., né heldur að að því væri stefnt að ýta Karvel Pálmasyni, hv. 5. þm. Vestf., út úr n. Við brugðumst þegar í stað þannig við þessu, að við ákváðum að ef þetta væru ein af rökunum fyrir því að Alþb. krefðist tveggja manna í fjvn., þá værum við fúsir til þess að breyta þessari ákvörðun og kjósa Jón Árm. Héðinsson, sem við hefðum auðvitað fullt traust á að mundi geta gegnt störfum með sama hætti á þessu þingi og tveimur öðrum, áfram í n. Og þetta tilkynntum við þingflokki Alþb., þetta tilkynntum við þingflokki Samtakanna og þetta tilkynntum við þingflokkum stjórnarflokkanna, og ég veit að vitneskja um þetta barst hæstv. forsrh. M.ö.o.: uppástunga okkar var þá sú, að sama tala manna skipaði fjvn. áfram og sömu menn skipuðu fjvn. áfram. En þessu var hafnað af hálfu Alþb. Þessu var eindregið hafnað af hálfu Alþb. Það var m.ö.o. ekki bundið við nein kjördæmissjónarmið, hvað þá persónur, sem afstaða Alþb. markaðist af, það var einföld krafa um að nota rétt sinn samkv. þingsköpum, sem ég vefengi ekki, til að fá kjörna 2 menn af 10, þrátt fyrir það að ég telji þá hafa gert samkomulag um það að þeir skyldu ekki nota þennan rétt sinn á þessu kjörtímabili. Þetta tel ég rétt að þm. og þjóðin fái vitneskju um, að á því hefur ekkert staðið að Alþfl. væri reiðubúinn til að standa við það samkomulag, sem gert var, og gera allt, sem í hans valdi stæði, til þess að sanngjörn og skynsamleg lausn mætti haldast á þeim vanda sem upp kom í byrjun þessa kjörtímabils. Okkur var líka kunnugt um hugmyndina um að fækka aftur niður í 9, sem hefði haft það í för með sér, að Alþb. missti sinn fulltrúa og ætti þar einn eins og það átti á síðasta kjörtímabili. Ég get hins vegar vel skilið þá afstöðu hæstv. ríkisstj. að hverfa ekki að því ráði. Það er, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., hæpið að breyta lögum nema brýnustu nauðsyn beri til, og það er vægast sagt leiðinlegt og til lítils sóma fyrir Alþ. að þurfa að breyta lögum vegna þess að ákveðinn stjórnmálaflokkur stendur ekki við tveggja ára gömul orð sín. Ég lýk þessu máli mínu með því að segja, að auðvitað rengjum við í Alþfl. ekki formlegan rétt Alþbl. til þess að hljóta 2 sæti af 10 í fjvn. En það er líka til siðferðilegur réttur samkv. samkomulagi, og þann rétt tel ég að Alþb. hafi ekki virt með þeirri ákvörðun sinni að gera till. um tvo menn þegar kosið verður til fjvn.



Ég vil biðja hv. alþm. að reyna að vera eins stuttorða og mögulegt er, því að það var ekki meiningin að hér færu fram almennar umr., heldur að hv. þm. frá flokkunum, einn frá hverjum flokki, fengju að gefa skýringar í sambandi við þetta mál. Því vænti ég þess, að þeir, sem á eftir koma, verði mjög stuttorðir.



Herra forseti. Ég tek eindregið undir tilmæli þau sem hæstv. forseti bar hér fram, enda eru þessar umr. mjög óvenjulegar og óeðlilegar, og satt best að segja hefði mér ekki dottið í hug að taka hér til máls ef ekki hefðu komið fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns nokkrar rangfærslur sem ég taldi mér óhjákvæmilegt að svara hér. Hann sagði í fyrsta lagi að þegar ákvörðun hefði verið tekin um að flytja frv. hér á Alþ., stjfrv., um að í fjvn. skyldu sitja 9–10 þm., þá hefði það verið gert að undangengnum fundi formanna þingflokkanna. Það vill svo til að ég var formaður þingflokks Alþb. á þessum tíma, og ég leyfi mér að fullyrða að þetta er misminni hv. þm. Þetta frv. var samið án vitundar okkar alþb. manna, enda kemur það heim og saman við þá staðreynd að það efnisatriði frv., að gert var ráð fyrir því að í fjvn. ættu sæti 9–11 menn, var að okkar dómi mjög fráleitt, enda hafði frv. aldrei verið undir okkur borið. Ég get aðeins bætt því við hvað þetta atriði snertir, að þegar síðan ríkisstj., sem var flytjandi þessa máls, ákvað að hyggilegra væri að 10 menn ættu sæti í fjvn. og ekki væri verið að breyta því eftir aðstæðum hverju sinni, þá var sú ákvörðun tekin án samráðs við a.m.k. mig sem formann þingflokks Alþb. En það er reyndar fleira sem hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni misminnir. Hann lét þess getið áðan, að breyting hefði verið gerð á sínum tíma og fjölgað í nefndum úr 5 í 7. Ég kom í fyrsta skipti á þing 1963, og mér er það einmitt minnistætt að skömmu eftir þær kosningar, sem fram fóru að sumarlagi, ritaði hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason grein í blað sitt þar sem hann m.a. lét þess getið, að ein merkilegasta niðurstaða þessara kosninga væri sú, að nú stæðu leikar svo að minn flokkur, Alþb., gæti ekki komið að neinum manni í 5 manna n. Þegar svo þing kom saman um haustið, þá fór þetta eftir, að kosið var í 16 nefnir Alþ. án þess að Alþb. fengi þar nokkurn mann kjörinn. Það er sem sagt misminni þm. að breyting hafi verið gerð á þessu þingi til þess að Alþb. fengi menn í þessar n. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason stóð þá að því og sennilega stóð þá fyrir því að Alþb. var útilokað frá öllum 5 manna n. Þetta vildi ég að kæmi hér fram, vegna þess að upplýsingar hv. þm. voru mjög á annan veg. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál. Þetta mál er ósköp einfalt. Það hefur komið fram núna á undanförnum dögum og vikum að einn flokkurinn, SF, er í upplausu, og það liggur fyrir að hv. þm. Karvel Pálmason hyggst leita samvinnu við Alþfl. Með þessar staðreyndir í buga eru aðstæður gjörbreyttar. Ef menn telja nauðsynlegt að þm. úr öllum þingflokkum eigi fulltrúa í fjvn., þá spyr ég að því, hvort einföld sanngirni mæli þá ekki frekar með því að sá maður, sem víki fyrir fulltrúa Samtakanna í fjvn., kæmi frá Sjálfstfl., sem á 4 fulltrúa í fjvn., kæmi frá Framsfl., sem á 3 fulltrúa í fjvn., frekar en við alþb.-menn verðum að láta annan af þeim fulltrúum sem við eigum lagalegan og siðferðilegan rétt á.



Herra forseti. Ég skal að sjálfsögðu verða við óskum hæstv. forseta um að hafa aths. mína örstutta. Varðandi það, sem gerðist á fyrstu dögum fyrsta þings þessa kjörtímabils varðandi kosningu í fjvn., má það vel vera rétt hjá hv. þm. Ragnari Arnalds að um formlega fundi, sem sett er og slitið, hafi ekki verið að ræða milli þingflokkanna. En hann minnist þess áreiðanlega jafngreinilega og ég og aðrir í forustu þingflokkanna, að milli allra þingflokkanna og hæstv. ríkisstj. fóru fram umr. um þetta mál, það má gjarnan kalla þær óformlegar ef menn vilja heldur una því enda varð niðurstaðan allsherjar samkomulag allra þingflokkanna annars vegar og hæstv. ríkisstj. hins vegar. Hvernig hefði getað orðið um allsherjar samkomulag allra þm. að ræða nema því aðeins að forustumenn þingflokkanna hefðu ræðst við? En þetta er aukaatriði. Hitt skiptir meira máli, sem hann rifjaði upp varðandi niðurstöðu kosninganna 1963. Hann man greinilega eftir grein sem ég skrifaði, þó að 13 ár séu liðin síðan, í málgagn mitt, Alþýðublaðið, þar sem ég taldi mig vekja alveg réttilega athygli á því að það væri ein athyglisverðasta niðurstaða kosninganna að flokkur, sem verið hefði í stjórnarandstöðu gegn þáv. ríkisstj. í 4 ár, hefði hlotið þá niðurstöðu, þann dóm í kosningunum, að nú væri skípan þingsins þannig að hann ætti ekki rétt á því að fá kjörinn fulltrúa í 5 manna n. Það er rétt munað hjá honum að endanleg lausn á þessu máli fékkst ekki í upphafi fyrsta þings þessa kjörtímabils, þó að málið hafi, eins og ég sagði áðan, þegar eftir kosningarnar verið rætt í ríkisstj. En reynslan sýndi einmitt á þessu fyrsta þingi eftir kosningarnar 1963, að það er bæði ósanngjarnt og óeðlilegt að allir þingflokkar eigi ekki sæti í þn. Þess vegna var það þegar á næsta þingi, að úr þessari ósanngirni og úr þessu ranglæti var bætt og meðlimum þn. fjölgað upp í 7, einmitt til þess að Alþb. gæti látið rödd sína heyrast í þn., hvort sem mönnum líkaði röddin vel eða illa.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, þó að ég haldi nú að flestir ef ekki allir hv. þm., sem þér hafa talað, hafi eytt eitthvað lengri tíma en ég í sínar ræður. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf við þeim fsp. sem ég beindi til hans. Þau undirstrika það, að bann telur sömu forsendur fyrir hendi nú til skipanar fjvn. eins og samkomulagið, sem gert var haustið 1974, gerði ráð fyrir. Þetta hafa allir ræðumenn, sem tekið hafa til máls, undirstrikað sérstaklega, að undanteknum foringjum Alþb. Og hann segir, sem kannske má til sanns vegar færa, að hér sé um að ræða innanríkismál stjórnarandstöðunnar. Ríkisstj. beitti sér þó fyrir lausn þessa máls 1974, og það hefði því ekkert verið óeðlilegt að ríkisstj. hefði gert slíkt hið sama nú. En ég skal ekki ræða frekar um það, en gera örfáar aths. við það sem fram kom hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni. Það er nýtt að gamla kempan af Austurlandi kveinki sér undan umr. hér á Alþ. um málefni. En það kom greinilega fram í ræðu hans hér áðan, að hann taldi þetta óeðlilegar og óviðeigandi umr. hér á hv. Alþ. Vegna hvers? Auðvitað vegna þess að hér er verið að upplýsa óeðlileg vinnubrögð af hálfu þess aðilans sem þarna er Alþb. Þess vegna þykir þessum hv. þm. það óæskilegt - og lá við að hann setti ofan í við hæstv. forseta að leyfa slíkt - að það skyldi nú gert hér á Alþ. að rifja upp, ekki bara fyrir þingheimi, heldur og fyrir almenningi í landinu hver vinnubrögð það eru sem sumir hverjir hv. forustumenn í stjórnmálum á Íslandi leyfa sér að beita þegar þeim þykir það henta. Undan þessu kveinkaði hann sér. Og undir þetta tók hv. þm., núv. formaður Alþb. Honum þótti afskaplega óviðurkvæmilegt að það skyldi minnst á slíkt hér á Alþ. Ég skil þetta vel, því að allflestir af hv. þm. Alþb. sem ég hef rætt þetta mál við, - ég segi allflestir, ekki allir, sem betur fer, - hafa kveinkað sér undan því að ræða málið. Þeir hafa kveinkað sér undan því.  Það liggur sem sagt fyrir að hér á að skipa málum með þeim hætti við kosningu fulltrúa í fjvn. að það á að halda sér við töluna 10. Og það hefur upplýst að stjórnarflokkarnir munu stilla hér sjö mönnum á sinn lista og Alþb. þá að sjálfsögðu tveim, og ég geri ráð fyrir að Alþfl. stilli manni til kjörs. En ég vil taka það fram fyrir hönd þingflokks Samtakanna, að hann mun ekki stilla upp til þessara kosninga. Hann ætlar sér ekki að taka þátt í því að stilla upp til kosninga í fjvn. vegna þess sem á undan er gengið, því að við ætlum okkur ekki í þingflokknum að vera aðilar að neinum þeim vélbrögðum sem uppi hafa verið höfð eða kunna að verða uppi höfð af hálfu sumra hverra forustumanna í íslenskum stjórnmálum. Við ætlum því að standa fyrir utan kosningu í fjvn. að þessu sinni og tökum ekki þátt í henni. Þetta tel ég rétt að komi fram og að það liggi ljóst fyrir hver ástæðan er. Hún er sú, að ákveðinn stjórnmálaflokkur hér á Alþ. hefur rofið tveggja ára samkomulag, ætlar sér að rifta gerðum samningum, munnlegum að vísu, sem ég held þó og hef alltaf viljað taka jafngilda og skriflega. En reynslan kennir mönnum ýmislegt, og ég hygg að það sé æskilegt að allur almenningur í landinu fái vitneskju um vinnubrögð af þessu tagi, hvaða einstaklingur eða stjórnmálaflokkur það er sem slíkum vinnubrögðum beitir. NEFNDARKOSNING. Fram komu þrír listar með jafnmörgum nöfnum samtals og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kjörnir væru án atkvgr.: Jón Árnason (A), Gunnlaugur Finnsson (A), Steinþór Gestsson (A), Geir Gunnarsson (B), Þórarinn Sigurjónsson (A), Pálmi Jónsson (A), Ingi Tryggvason (A), Lárus Jónsson (A), Helgi F. Seljan (B), Sighvatur Björgvinsson (C).