Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér liggur fyrir frv. til l. um breytingar á kosningalögum til Alþingis. Ég vil reyna að útskýra það fyrir hv. 5. þm. Reykv., hv. 4. landsk. þm. og fleirum sem talað hafa í sama dúr að hér er verið að afgreiða frv. til l. um breytingar á kosningum til Alþingis sem gerir ráð fyrir hnífjöfnum atkvæðarétti í þessu landi, nákvæmlega sama vægi atkvæða hvar sem er á Íslandi, en með aðstoð tölvusérfræðinga, röngum greinargerðum og dálkauppsetningu um vægi atkvæða sem er vitleysa hefur tekist að blekkja svo háskólamenntaða menn að ljóst er að öll alþýða þessa lands er blekkt af formönnum flokkanna á þann veg að hún er látin standa í þeirri trú að atkvæðisréttur á Vestfjörðum verði meiri en annars staðar á Íslandi þegar þetta hefur orðið að lögum. Það er lygi. Það er makalaus ósvífni að menn skuli vera svo vitlausir í stærðfræði og þora að halda því fram hér í þingsölum að þessu sé öðruvísi varið. Hvernig fær það staðist, ef það væri rétt, sem flm. þessa frv. halda fram, að atkvæðisrétturinn sé meiri í dreifbýli en þéttbýli, að flokkur sem fyrst og fremst sækir fylgi sitt til dreifbýlisins skuli koma út með jafnmarga þm. hlutfallslega gagnvart fylgi og hinir sem hafa aðalfylgi í þéttbýlinu? Hvernig fær það þá staðist að atkvæðisrétturinn sé meiri úf á landi? Hvers lags blekkingar eru hér á ferðinni? Gera þessir menn, sem halda því fram að hér sé um misjafnan atkvæðisrétt að ræða, sér ekki grein fyrir því hvað um er að tefla? Auðvitað er kosningarrétturinn hnífjafn. Hins vegar kom það fram að foringjarnir gáfust upp þegar kom að persónubundnu kjöri og skyldi engan undra því þegar hv. 5. þm. Reykv. fer á kjörstað næst og kýs í alþingiskosningum getur vel farið svo að hans atkv. dreifist í ótal áttir. Það færi brot af því austur, vestur, norður og suður. Það er ekki skrítið þó það sé erfitt að gera grein fyrir því hvaða mann hann raunverulega kaus á þing og hvernig persónuleg tengsl þm. verði eftir þessu kerfi. Það er búið að setja flokkinn fyrir ofan einstaklinginn sem verið er að kjósa. Það er verið að skipuleggja það að kjósa hóp manna á þing með hópaðferðum og hópsálarfræði og hópkerfi og hóphugsun þar sem enginn þykist bera ábyrgð á því sem verið er að gera en menn eru markaðir í hópa og skipt niður í reiti. Það má vel vera að það sé flott að segja að Vestfirðir hafi fimm þm. eftir þetta, fimm gesti sem koma þangað af og til e. t. v. Þannig er staðan. Það mætti nú alveg eins taka upp á því að telja hv. varaformann Sjálfstfl. með, svona part úr sumri, þegar hann fer vestur.

Ha? Nú skil ég ekki.

Þeir sem halda fram þeim blekkingarleik að Vestfirðir, Norðurland, Austurland eða Suðurland fái þessa þm., sem hér verða skráðir á þá vegna þess að mönnum hefur fundist það skammaryrði að vera kallaður uppbótarþingmaður eða landsk. þm., vita ekkert hvað þeir eru að tala um. Haldið þið að það yrði kátína í Grænlandi ef danska stjórnin setti upp það kerfi að Grænland yrði skráð með 100 þm. á danska þinginu, en Danir fengju að ráða þeim öllum? Haldiði að það yrði ánægja? Það eru blekkingar og aftur blekkingar sem eru notaðar í þessum málflutningi. Það er engin nauðsyn að hafa langt mál um jafneinfalt mál og þetta, en það þarf að hafa mikið af töflum, grg. og athugasemdum til þess að villa svo um fyrir mönnum að halda því fram, eins og hér er gert, að vægi atkvæða á Vestfjörðum, eins og gert er á bls. 25, neðst á blaðsíðunni, sé slíkt að hver kjósandi á Vestfjörðum samsvari 2.97 kjósendum í Reykjavík. Hvers vegna er verið að þessu? Hvers vegna er verið að reyna að halda því fram að atkvæðisrétturinn sé meiri á Vestfjörðum en annars staðar? Hvaða rök liggja fyrir því að stjórnmálaflokkarnir telja sig þurfa að blekkja menn á þennan hátt? Það er búið að taka það fram í þessum kosningalögum að safna á öllu saman í einn kassa og þaðan á að skipta á milli hópsins. Gera menn sér ekki grein fyrir þeirri einföldu staðreynd að ef þetta væri satt hlyti flokkur í dreifbýli að fá hlutfallslega fleiri þm. en flokkur í þéttbýli? En þetta er lygi og þess vegna er þetta jafnað út. Ég efa það að menn hafi áður lagt jafnmikla áherslu á blekkingar í málflutningi og notað hefur verið til að koma þessu fram. En hvers vegna hefur verið nauðsynlegt að falsa grg. á þann hátt sem hér er gert? Vegna þess að menn vildu svæfa dreifbýlið á Íslandi svo að það gerði sér ekki grein fyrir þeirri breytingu sem verið væri að framkvæma. Ég hef sagt það við hæstv. forsrh. að ég tel ástæðulaust að halda uppi málþófi hér á þinginu. Ég hef ekki talað lengi um þessi mál, en ég ætlast til þess að alþm. hafi þá stærðfræðiþekkingu að hægt sé að gera ráð fyrir að þeir geri sér grein fyrir jafneinföldum hlutum og ég nefndi áðan. Ef það er rétt að dreifbýlið hafi meiri kosningarrétt en þéttbýlið hlýtur flokkur sem á aðalfylgi sitt í dreifbýlinu að koma betur út en flokkur í þéttbýli þegar farið er að telja upp í sölum þingsins. Þetta eru staðreyndir. Þetta viðurkenndi Þorkell Helgason á umræðufundi, að það væru ósættanleg sjónarmið að halda því fram annars vegar að kjósandi á Vestfjörðum ætti að hafa margfalt vægi á við aðra hér og svo ætti að vera jafnvægi á milli flokkanna, og stærðfræðilega eru þetta ósættanleg sjónarmið. Ég vil vekja á því athygli  Mér er ljóst að það var aðeins eitt sem stjórnmálaforingjarnir sátu við fram á nótt oft, því það verður aldrei af þeim skafið að þeir lögðu mikla vinnu í þetta frv., en það var aðeins eitt atriði sem skipti þá máli, því miður. Það var útkoman hjá eigin flokk og draumurinn um að koma í veg fyrir að smáflokkar kæmust inn á þing. Sérstaklega væri viðsjált ef uppreisnarmenn í þeirra eigin röðum ættu í hlut og færu nú að bjóða fram sérstaka lista. Ég hygg að svona verk verði aldrei unnin af viti út frá þeim leiðarljósum sem notuð voru. Ég harma að þannig skuli hafa verið að málum staðið, sem hér er gert, og við vitum öll að það er engin félagsfræðileg nauðsyn, það er engin þingleg nauðsyn eða hagfræðileg nauðsyn að skipuleggja mál á þann veg sem hér er verið að gera. En menn trúðu því að fjögurra flokka kerfið héldi velli og það var miðað við útreikninga aftur í tímann - útreikninga sem áttu að sýna að þetta kerfi væri fullkomið með því að miða við úrslit kosninga á undanförnum árum. En það sem vantaði í þessa útreikninga og það sem gleymdist var að þetta kerfi kemur aldrei til með að ráða úrslitum um þær kosningar vegna þess að þær eru liðnar. Þetta kerfi kemur til með að ráða úrslitum um þær kosningar sem verða í þessu landi og þar hygg ég að þurfi meiri spámenn en þá sem sátu yfir þessu tafli til að meta hvernig flokkaskipunin verður á ókomnum árum.



Herra forseti. Enn kvöldar og enn sitja alþm. við að ræða um kjördæmamál, enda er það við hæfi þar sem það hefur verið saga þessa máls að helst mætti ekki ræða það í björtu. Hér hefur ýmislegt mjög merkilegt komið fram. Mig langar fyrst að víkja örfáum orðum að því sem kom fram í máli hv. þm. Karvels Pálmasonar. Ég dreg ekki í efa að hv. þm. er jafnaðarmaður og vafalaust ágætur. Hann hefur liðið mér það í allan vetur að ganga frjálsri hendi um lakkrísskúffuna sína og það er mér til vitnis um hans góða hjartalag. Hins vegar tel ég að hann rugli saman algerlega óskyldum hlutum. Ég er sammála honum um allt það sem hann sagði um að fólk á rétt til almennrar þjónustu, fólk á rétt til þess að nálgast stjórnsýsluna, fólk á rétt á að lifa góðu lífi í þessu landi, en við getum ekki nálgast það í gegnum kosningarréttinn. Við getum tekið eitt dæmi. Hv. þm. sagði: Stórfelld byggðaröskun hefur átt sér stað á undanförnum árum. - Það er einmitt á sömu árum sem atkvæðisrétturinn hefur verið misjafnastur, og hversu vel dugði hann? Eigum við að segja að til þess að reyna að koma í veg fyrir byggðaröskun eða til þess að bæta hag fólks úti á landi þurfi að breyta vægi atkvæða í hina áttina? Eigum við að breyta hlutföllunum úr því að vera kannske 1 á móti 3, eins og kemur fram í grg. með frv. sem hér er til umr. þótt hv. þm. Ólafur Þórðarson hafi talið það fals og blekkingar, í 1 á móti 10? Ég held einmitt að þessi stórfellda byggðaröskun, sem menn hafa orðið vitni að á undanförnum árum, sé merkið um að misvægi í atkvæðisrétti getur ekki bjargað okkur. Það bjargar hvorki okkur né þeim sem búa úti á landi vegna þess að það er ekki hægt að meta atkvæðisréttinn til fjár. Við getum ekki stillt honum upp á móti heilsugæslustöðvum eða malbiki eða símalínum eða öðru, eins og ég ræddi hér í gærkveldi eða í morgun eða í nótt eða hvað sem menn vilja kalla það. Þetta er kannske mergurinn málsins. Í þessu sjáum við hvernig þetta kerfi virkar. Ég er alveg sammála því að byggðastefna er rétt og við eigum að halda uppi á hverjum tíma mjög virkri byggðastefnu. Hv. þm. sagði að fulltrúar BJ hefðu ekkert lagt til málanna varðandi byggðastefnu. Ég vil minna á að við höfum flutt hér í vetur þáltill. um framkvæmd byggðastefnu sem miðar að því að gefa fólki heima í héruðum rétt til umráða og íhlutunar um þessi mál. Við fluttum þáltill. um það sem við köllum „þróunarstofur landshlutanna“, sem byggist á því að fólk í heimabyggð sinni fái umráðarétt yfir sínum málum. Á landsfundi okkar í nóvember s. l. var samþykkt till. okkar um fylkjaskipan sem miðar einmitt að því að koma ákvörðun um þessa hluti heim í hérað, gefa héruðum tekjustofna, leyfa þeim að ráða sínum málum. Ég tel því að við höfum unnið þarna vel og stöndum okkur þar ekkert verr en aðrir. En við leggjum ríka áherslu á að það er alveg sama hversu mikilvæg byggðastefnan er, við verðum að vinna henni rétt með lýðræðislegum aðferðum og það verður aldrei sátt um hana í þessu landi fyrr en það stendur að baki henni meiri hluti fólksins, vegna þess að einungis þá hafa bæði þéttbýlismenn og dreifbýlismenn af henni fullan sóma. Ég sagði í nótt að allir Íslendingar sem búa í svokölluðu þéttbýli væru tiltölulega nýlega þangað komnir. Menn eiga ættir að rekja, menn eiga félaga, menn eiga kunningja, menn eiga skyldmenni úti á landi og það er fullkomlega ástæðulaust að halda því fram að fólk úti á landi þurfi að verja rétt sinn gagnvart þéttbýlisfólki með því að hafa kannske þrefaldan atkvæðisrétt á við það. Hvaða skoðanir þéttbýlisfólksins eru svo slæmar að þær eigi ekki fullan rétt á sér? Hvaða slys mundu gerast ef það fengi fullan atkvæðisrétt? Í sambandi við jafnaðarmennsku getum við sagt líka: Hvað með allt láglaunafólkið í Reykjavík? Í Reykjavík er líklega hlutfallslega meira af láglaunafólki, einstæðingum ýmiss konar, en í öðrum byggðarlögum á landinu. Það er spurningin hvort hlutur þeirra efnaminnstu í Reykjavík er ekki svona slæmur vegna þess að þeir hafa ekki haft jafnmikinn rétt og aðrir um íhlutun í þjóðmál, þeir hafa verulega skertan gengisfelldan atkvæðisrétt. Ég held að menn ættu að hafa það í huga. Ég segi enn og aftur að ég er fullkomlega sammála því að í landinu sé rekin stefna sem miðar að því að búa öllum íbúum þess, hvar sem þeir búa, í þéttbýli og í dreifbýli, sem bestan hag. En það gerist ekki á þann hátt að vega atkvæðisrétt þeirra. Við höfum nærtæka sönnun vegna þess að aldrei hefur verið meira misvægi atkvæðisréttar en á undanförnum árum og eins og hv. þm. sagði hefur kannske aldrei orðið stórfelldari byggðaröskun. Örfá orð til viðbótar um þessi atriði. Það hefur ýmislegt borið á góma þegar reynt er að réttlæta þetta misvægi. Það hefur verið talað um að hlutur fólks sem úti á landi býr sé meiri í verðmætasköpun en hinna sem búa á þéttbýlinu. Maður spyr: Hvers lags rök eru þetta, jafnvel hjá sósíalista? Það er eins og breskur aðalsmaður sé að tala. Þannig voru rök aðalsins þegar hann vildi hafa atkvæðisrétt, en leyfði ekki landsetunum. Það var atkvæðisréttur í hlutfalli við auðlegð, við auðsköpun. Við höfum fyrir löngu hafnað slíkum rökum. Það er það sem jafnaðarmenn allra tíma og allra landa stæra sig einna mest af að hafa verið í fararbroddi þeirrar umbyltingar að veita öllu fólki atkvæðisrétt og veita öllu fólki íhlutunarrétt um sín kjör. Ég held að við getum ekki stillt þessu upp á þennan hátt. Við getum ekki réttlætt misvægi atkvæða á þann hátt að það sé svo mismunandi aðgangur fólks að þjónustu, að stjórnkerfi og þess háttar. Ég er alveg sammála því að þessi réttur er misjafn, fólk hefur misjafna aðstöðu til að njóta þess sem stjórnkerfið veitir á ýmsan hátt, en við getum bætt það með allt öðrum aðferðum. Það á að efla upplýsingaskyldu og fara þá leið að dreifa stofnunum, þjónustuútibúum eða þess háttar út um landið. Það bætir ekkert að breyta atkvæðisréttinum. Það er grundvallaratriði. Það er vafalaust rétt líka að áhrif þéttbýlisins séu afgerandi á störf löggjafarsamkomunnar vegna þess að hún sé hér og starfsemi fólks hér inni mótist af umræðunum sem það sé í beinustum tengslum við, en leiðin er ekki að breyta atkvæðisréttinum. Leiðin er að auka þá upplýsingaflæði til fólks, t. d. eins og með beinu útvarpi frá Alþingi og upplýsingum frá stjórnkerfinu til fólksins, og leyfa fólkinu aðgang að stjórnmálamönnunum. Við verðum að bæta um í þessum efnum. Við verðum að taka á atriðum eins og mismunandi aðgangi að þjónustu og þess háttar. Við eigum að taka á þeim efnum á þeim grundvelli sem ég var að tala um. Ef við þurfum að bæta læknisþjónustu gerum við það ekki með atkvæðisrétti. Við gerum það með heilsugæslustöðvum eða læknum. Ef við þurfum að bæta aðstöðu í sambandi við lífskjör, laun, gerum við það ekki með misvægi atkvæðisréttar. Við gerum það með því að bæta atvinnuástand og um það verður full sátt. Ég þekki engan Íslending sem býr á þéttbýlissvæði sem mundi beinlínis hafna því að slík stefna væri í frammi höfð. Og það er rangt að stilla þessum aðilum upp sem óvinum vegna þess að menn eiga að vinna sátt þarna á milli. Þannig fáum við úrbæturnar. Varðandi umræðu um jafnaðarstefnu og kosningarrétt held ég að það hljóti að vera grundvallaratriði, á nákvæmlega sama hátt og jafnaðarstefnan hefur þá rós, kannske eina af fegurri rósunum í sínu hnappagati að hafa aflað fólki, háum og lágum, ríkum og fátækum, konum og körlum, atkvæðisréttar, að vinna á grundvelli þess atkvæðisréttar, á grundvelli sáttar og sameiningar í þjóðfélaginu að öðrum málum sem eiga enn þá langt í land, eins og í sambandi við misjafnan aðgang að ýmiss konar þjónustu vegna búsetu. Það hlýtur að vera. Ég held að ef við notum þessi rök áfram getum við ekki komist að annarri niðurstöðu. Það er margt um þetta að segja. Við höfum rætt um það að tefja þessar umr. ekki mjög lengi og ég mun standa við þann hluta nætursamningsins sem að mér snýr. Ég tel að þetta mál hafi alls ekki fengið þá umr. sem það þarf og sem það á skilið, hvorki innan þings né utan. Það er merkilegt að fáir af svokölluðum fylgismönnum frv. hafa tekið til máls. Hér hafa farið fram ágæt skoðanaskipti milli þeirra sem eru frv. andstæðir og eru það af ólíkum ástæðum, en ég sakna þess að það hefur enginn flm. komið hér í stól, þeir eru líklega varla í húsinu, til að segja okkur um dásemdir þessa frv., hvers vegna það er svo gott. Þá eigum við ekkert að vera að samþykkja það. Það er að mínu mati verið að framlengja mismunun og það hefur átt að þröngva þessu í gegn helst umræðulaust. Það hefur verið mælt fyrir þessu máli trekk í trekk um miðjar nætur. Því er skákað til eins og undanvillingi innan dagskrárinnar. Merkilegt er hvað þm. eru um það sinnulausir. Ef þeir eru óánægðir með það eiga þeir að koma upp og segja það. Ég sakna þess að hafa t. d. ekki heyrt í forsvarsmönnum Framsfl., á stalli eða ekki, um álit þeirra á þessu máli, hvort þeim finnist réttur fólks og frelsi fólks og mannréttindi sæmilega borin fyrir brjósti. Og ég sakna þess að hafa ekki heyrt fulltrúa Alþb. t. d. tala um atkvæðisrétt þeirra láglaunamanna sem búa hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er stór hópur. Komið hefur í ljós í vetur að það eru þúsundir fólks. Það er að myndast ný stétt sem býr við stórkostlega skert kjör. Öruggasta leiðin fyrir þetta fólk til að ná fram rétti sínum er að hafa fullan atkvæðisrétt. Ég hefði haft gaman af því að heyra talsmenn Alþb. minnast á það. Hver er réttur einstæðra mæðra uppi í Breiðholti, öryrkja, aldraðra? Þau eiga rétt líka. Herra forseti. Ég mun ekki lengja mál mitt meira en orðið er. Það hefur komið fram í máli mínu í kvöld og í gær hvaða afstöðu ég hef til þessa máls. Ég tel að hér sé gengið á móti grundvallarreglum. Ég get ekki séð hvaða skoðanir fólks í þéttbýli eru svo óheilbrigðar og vitlausar að þær megi ekki njóta fulls atkvæðisréttar. Við höfum enga ástæðu til að ætla að meiri hluti þjóðarinnar muni níðast á fulltrúum dreifbýlis eða öðrum þeim sem búa við erfiðar aðstæður. Við erum aðilar að sáttmálum, bæði mannréttindasáttmála Evrópu og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þar sem er lögð áhersla á jöfnuð í atkvæðisrétti. Við eigum kannske að segja okkur úr þessum samtökum meðan við erum að baslast í þessum málum eins og við gerum. Ég hef líka ríka ástæðu til að ætla að þeir málsvarar, sem hafa hér talað fyrir því að atkvæði eigi að vera misþung til að vega upp á móti öðrum ójöfnuði, tali ekki fyrir munn síns fólks. Við skulum t. d. minnast þess að í skoðanakönnun sem var gerð s. l. vetur, að mig minnir á vegum DV, kom í ljós að 80% þjóðarinnar vildu jafnan atkvæðisrétt. Þeirra skoðana var ekki einungis aflað í Reykjavík. Þeirra skoðana var aflað um allt land, eins og gert er í skoðanakönnunum DV. Fólk gerir sér grein fyrir þessum grundvallaratriðum. Ég held því að það sé ekki fólksins vegna, hvorki fólksins í Reykjavík né fólksins úti á landi, sem styr stendur í þinginu um þessi mál. Eins og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson lýsti vel eru það allt aðrir hagsmunir sem valda þessum deilum og valda því að menn hafa nú eftir fjögurra mánaða neðanjarðarbrölt komið upp án árangurs. Menn eru að basla með þingsæti sín. Það kom ágætlega í ljós þegar reiknimeistarinn Þorkell Helgason sat hér frammi á gangi í lokahríðinni, þegar verið var að reikna út Droop og kompaní, og þm. komu og flettu því upp í tölvupappírunum hvort þeir væru örugglega inni samkvæmt nýjustu reikningum. Mér sýndist jafnvel að það væri tekið á móti umsóknum. Enn þá hefur þjóðin ekki fengið að vita neitt um hvað var verið að ræða í þinginu, með hvað menn voru að bögglast hérna síðustu vikurnar og síðustu mánuðina. Í Þjóðviljanum í gær stóð: Alþýðubandalagið hafnar Droop eða Alþýðubandalagið á móti Droop 6:4. Þá minntist ég gamallar konu sem hélt að Droop væri aðmíráll á Keflavíkurflugvelli. Ekki batnaði það í dag þegar stendur í Þjóðviljanum að Droop hafi rekið hnífinn í bakið á þeim eða eitthvað þess háttar, ég man ekki nákvæmlega hvernig var til orða tekið. Hver er þessi Droop? Hvernig væri að einhver af þessum reiknimeisturum segði nú fólkinu um hvað reikningskúnstin stóð og kynntu fyrir því Droop og allt hans kompaní og lýstu reiknireglunum og reiknikröfunum? Þá rynni kannske upp fyrir þjóðinni um hvað hrossakaupin hafa staðið. Þess vegna ítreka ég þá skoðun mína og Framsfl. að það eigi að efna til stjórnlagaþings þar sem þessi beiski kaleikur er tekinn frá þingmönnum og það yrði kosið þing með jöfnum atkvæðisrétti allra landsmanna til þess að takast á við þessi mál sem flokksforingjarnir, fjórmenningarnir, og Droop hafa ekki getað leyst.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður kvartaði yfir því að aðeins andstæðingar þessa frv. skiptust á skoðunum um það. Ástæðan fyrir því er einföld. Það eru engir fylgismenn frv. hér á þingi. Það á sér sem sagt enga stuðningsmenn, þannig að það er ekki von að þeir sjáist hér í stólnum. Í þeim umr. sem hér hafa farið fram um breytingu á kosningalögunum hefur hvað eftir annað komið fram að menn eru enn að blanda saman því sem ekki á að blanda saman, þ. e. vægi atkvæða og misrétti eftir búsetu. Og því segi ég við þá sem þannig tala: Hvers vegna á þá ekki að lagfæra ýmiss konar annað misrétti með misjöfnu atkvæðavægi? Eigum við ekki að berjast fyrir því t. d. að atkvæði öryrkja fái fjórfalt vægi á við heilbrigða? Og hvað um konur? Eigum við að segja tvöfalt vægi á við atkvæði karla? Ég vil bara benda á að mér vitanlega hefur aldrei komið til álita innan kvennahreyfinga að krefjast margfalds atkvæðisréttar kvenna á við karla á þeim forsendum að þær byggju við misrétti. Kannske stæðu konur betur ef þær hefðu haft tvöfaldan atkvæðisrétt undanfarna áratugi, en þær hafa farið aðrar leiðir. Þær eru kannske seinlegri, en þær eru réttari. Það hefur ekki hvarflað að þeim að krefjast forréttinda í þessu máli. Ég held ég sleppi því að ræða þá stærðfræði sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson túlkaði hér áðan. Ég skildi hann nú ekki með nokkru móti. Menn eiga misjafnlega auðvelt með að halda sig á réttum brautum, sagði hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason. Það þarf varla að fara í grafgötur með það hvaða brautir eru réttar að hans dómi. Þær munu vera á Vestfjörðum. En ég hlýt að lýsa því yfir að mér finnst einkennilegt að hér skuli þrýst svo mjög á að koma í gegnum þingið þessum óskapnaði sem enginn er ánægður með. Ástæðan er náttúrlega sú að menn geta ekki sameinast um það hver er bestur Droop eða d'Hondt eða Lague eða leifin stóra.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég sé að mín varnaðarorð í dag hafa átt fullan rétt á sér því að meiningin var að ljúka fundi klukkan sjö, en nú er klukkan að verða hálfátta. Mig langar til að fara örfáum orðum um það sem hefur komið hér fram, fyrst umræða hæstv. forsrh. Mér finnst hæstv. forsrh. skjóta sér um of á bak við þingflokkana - eða ber að skilja það svo að hæstv. forsrh. hafi engin áhrif í þingflokki Framsfl. og geti ekki beitt sér þar fyrir framgangi þeirra loforða sem hann stóð að í þeim félagsskap á síðasta þingi? Hæstv. forsrh. sagðist mundi beita sér fyrir því að menn komi saman og þá hygg ég að hann hafi átt við fulltrúa þingflokkanna sem búið er nú að tilnefna, en ekkert er farið að vinna í málinu enn. Mér finnst hvar sem gripið er niður í þessu máli að það beri þess keim að menn hafi vægast sagt lítinn áhuga á því að standa við gefin fyrirheit í yfirlýsingu og efna loforð sem kjósendum voru gefin við afgreiðslu þessa máls á síðasta þingi. Það má vel vera að það sé rétt hjá hæstv. forsrh. að verið sé að vinna að þessu máli víða í þjóðfélaginu. Ég dreg það ekkert í efa þó að ég vilji ekki fullyrða neitt, ég veit það ekki. En menn virðast alltaf gleyma því að ef menn ætla að bíða, þó ekki væri nema nokkra mánuði, ég tala nú ekki um nokkur ár, með leiðréttingar á því gífurlega misrétti sem fólk er beitt á landsbyggðinni, þá þýðir það nánast landauðn á þessum svæðum. Þetta verður að gera strax. Það þýðir ekkert að vera að drepa málinu á dreif með því að segja að það sé verið að vinna að þessu hér og þar, hingað og þangað af hinum og þessum. Ef það á að forða því að hér verði stórkostlegt slys með því að meiri byggðaröskun eigi sér stað en nokkur dæmi eru til, þá verður að grípa strax til ráða og létta byrði landsbyggðarfólks og aflétta því gífurlega misrétti sem það býr við. Þetta er mergurinn málsins. Þetta eru grundvallaratriði. Ég er enn frekar undrandi á málflutningi hv. þm. Guðmundar Einarssonar áðan. Mér þótti nú nóg komið úr þeim herbúðum áður þó ekki bættist nú við að hann segði að ég ruglaði saman óskyldum hlutum og við gætum ekki nálgast jöfnun búsetu í gegnum atkvæðisrétt. Ég hygg að þessi hv. þm. hafi aldrei heyrt mig halda því fram. Ég hef meira að segja lýst því yfir hér trekk í trekk að ég væri ekki mótfallinn því að leiðrétta það misvægi atkv. sem menn eru að tala um. En ég vil bara gera fleira í leiðinni. Ég vil leiðrétta fleiri óréttlætisþætti í leiðinni. Það er jafnaðarstefnan sem ég er að tala um. Óréttlætið blasir víða við í þjóðfélaginu, og það ætla ég ekki að fara að telja hér upp, það er misjafnt, en það er herfilegt óréttlæti og misrétti sem blasir við í mörgum þjóðfélagsþáttum sem á að taka á og leiðrétta um leið og menn leiðrétta þennan þátt. Ég rugla því engu saman. Svo sagði hv. þm.: Hvað með láglaunafólkið í Reykjavík? Ég sé nú ekki að það eigi eitt sér sérstakt erindi inn í þessa umr. Láglaunafólk er víða til. En hvernig eru kjörin? Menn mega ekki alltaf rugla saman lágum launum og kjörunum sem heild. Hvað þurfa menn að borga af sama kaupi á þessum staðnum og hinum fyrir það sem þeir þurfa nauðsynlega að hafa sér til lífsviðurværis? Það er tvennt ólíkt, getur a. m. k. verið tvennt ólíkt, að tala um launamál annars vegar og svo kjaramál á hinn veginn. Þar getur verið mikill munur á. Maður getur af lágum launum á einu svæðinu lifað betra lífi en á öðru vegna þess að hann þarf að borga í öðru tilfellinu miklu, miklu meira fyrir það sama, sem hann verður að lifa af, en hann gerir á hinu láglaunasvæðinu. Þessu þurfa menn að gera sér grein fyrir. Það þarf líklega 20–30% hærra kaup á „köldu svæðunum“ til þess að standa undir þeim kostnaði sem þar er umfram það sem gerist hér. Þetta þurfa menn að taka með í reikninginn. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, að vissulega hefur hallað undan fæti hjá íbúum köldu svæðanna svokölluðu. Lífsafkoma fólks á þeim svæðum hefur hríðversnað umfram það sem annars staðar hefur gerst, og er þó ærin sú kjaraskerðing sem átt hefur sér stað í þeim efnum. Það er því ekki að ástæðulausu sem mér finnst alveg furðulegt skilningsleysi hv. þm. almennt á að hér verður að taka strax til hendi, lagfæra, leiðrétta það misrétti sem fyrst og fremst bagar og er hvað verst og mest. Það þarf að gera strax. Það er ekki um það að ræða að bíða með það í vikur, mánuði eða ár. Þá verður slysið, og kannske stóra slysið, löngu skeð og menn fluttir unnvörpum utan af landsbyggðinni og hingað. Það er hvorki þessu svæði né þjóðfélagsheildinni til hins betra að allir hrúgist í steinkassa hér í Reykjavík. Þá verður lítið eftir í kassanum hjá hæstv. fjmrh. ef allt það fólk sem vinnur við framleiðsluna, gjaldeyrisskapandi atvinnu, flykkist í steinblokkir hér í Reykjavík. Þá minnkar í buddunni hjá mörgum í þessu landi umfram það sem er nú þegar. Ég skal, herra forseti, ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en ég ítreka að ég tel að hér hafi menn hent slys, þá sem vilja þetta mál fram með þeim hætti sem nú er án þess að taka önnur mál með í leiðinni. Ég sé að hæstv. forsrh. er farinn. Ég vildi í lokin skora á hæstv. forsrh. að sjá til þess að nú þegar verði gripið til aðgerða til að bægja frá - a. m. k. létta það gífurlega misrétti sem fólk úti á landi býr við, létta því oki af sem það hefur verið látið bera og er ætlað að bera að óbreyttu ástandi. Ég skora á hæstv. ráðh. að hlutast til um að gripið verði til aðgerða og það strax sem létta, a. m. k. verulega, byrði þessa fólks sem það hefur þurft að bera allt of lengi. Ég vil svo að lokum taka undir það að mér finnst það alveg með eindæmum, og ég hugsa að það megi leita lengi til að finna eitthvað sambærilegt í þingsögunni, að svo til enginn af málflytjendum þessa máls, sem bera það fram og að því standa, tekur þátt í umr. um málið þrátt fyrir þá staðreynd að þeir telja það svona mikilvægt. Framsögumaður þessa máls, hv. 2. þm. Norðurl. v., hefur ekki sést hér í þingsölum í allan dag á þeim tíma sem málið hefur verið rætt. Ég veit að hann er að koma nú undir lokin. 

En er þm. sammála þeim?

Hvað segir hæstv. skrifari. Er hann nú farinn að blanda sér líka í? Það er meiri ókyrrðin sem færist yfir hv. þd. ef ég kem í ræðustól, sem sjaldan er. Það er naumast að mönnum klæjar undan því sem þá er sagt. Ég vildi að það væri hægt að klóra þeim hinum sömu sem þetta mál flytja og undir því eiga að standa. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Það er alveg augljóst að þetta mál verður hér samþykkt þrátt fyrir það, að ég hygg, að allir hengi hausinn yfir málinu. Allir eru hundóánægðir með það í því formi sem er. Því hefði verið æskilegra að menn hefðu skoðað hug sinn betur áður en farið var fram með málið með þeim hætti sem gert var og sem nú er endurtekið. Nú sé ég að hv. frsm. og líklega formaður lausanefndarinnar, sem menn hafa kallað, er sestur í þingsæti sitt og brosir breitt. Kannske er þess að vænta að hann ljúki umr. í áheyrn þdm. sem hafa séð sér fært að sitja hér allan fundinn.



Herra forseti. Ég minnist þess að í stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens var því lofað að gengið yrði frá nýrri stjórnarskrá fyrir þetta land og þannig að málum staðið að ekki yrði hreyft við einstökum þáttum stjórnarskrárinnar heldur hún afgreidd sem heild. Við, sem lögðum áherslu á að þannig yrði að málum staðið, gerðum okkur grein fyrir því að allar hugmyndir, sem eru byggðar á því að veita eigi héruðum eða landssvæðum meiri sjálfstjórn, eru blekking nema stjórnarskránni verði breytt. Það þýðir ekki að gera ráð fyrir því að við breytum svo verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga í ljósi þess að sveitarfélögin eru fámenn og ófær með öllu um að gangast inn í það hlutverk út um hinar dreifðu byggðir. Þetta áform fór því miður á annan veg en ætlað var og þetta náðist ekki fram. Nú hefur það gerst að nýir menn með ný loforð koma fram. Þeir lýstu því yfir sem flm. að frv. og með þingflokkana á bak við sig að annar ójöfnuður í landinu skyldi leiðréttur og það sem meira er, þeir hafa lokið því af að skipa menn í nefnd. Ég hygg að það megi einstakt heita að þau loforð, eins og frá þeim er gengið, stefna nú í þá átt að verða einskis virði. Hvers vegna segi ég það? Jú, það er greinilegt á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið við að skipa þessa nefnd og þeim drætti sem þar á hefur orðið, ekki er enn þá búið að ganga frá því hvernig kalla eigi hana saman. Ekki er búið að skipa formann í nefndina eða ganga frá því formlega að hún kjósi sér þá sjálf formann. Allt útlit er fyrir það að stjórnarandstaðan sem slík telji að hún muni enga ábyrgð bera á þessum loforðum lengur. Það kom fram í máli hv. 5. þm. Austurl. þegar hann vildi varpa ábyrgðinni á stöðu mála yfir á ríkisstj. Hv. 5. þm. Austurl. hefði gjarnan mátt minnast þess að ekki hafa aðrir rétt Landsvirkjun stærri fjárhæðir í gegnum hækkanir á orkuverði og þannig staðið að meiri verðhækkunum á raforku sem er ein af brýnustu nauðsynjum hinna köldu svæða. Ég hygg að þær hækkanir hafi verið það miklar að fyrrv. ráðh. sé þetta ljóst. Hann efaði það ekki að þær hefðu orðið en hélt því aftur á móti fram að hann hefði ekki haft nein völd til að skipta sér af þeim gjaldskrám og það er allt annað. Menn hafa verið að hneykslast á afmælisgjöfum og vissulega eru þær peningar. En hvaða fjármunir voru færðir til með þeirri hækkun á sínum tíma? Það var fært til svo mikið fé að Laxárvirkjun ein skilaði það miklum arði að Landsvirkjun þurfti ekki að hafa neinar áhyggjur af kostnaði vegna byggðalínanna. Ég hygg að þeir, sem nú keyra á um að stjórnarskrármálið sé klofið og aðeins þetta mál sett fram, geri sér fulla grein fyrir því að með þeim vinnubrögðum eru þeir að tryggja að lýðveldið, sem við stofnuðum 1944 og var kennt við landið allt, þróast með þessu móti dag frá degi yfir í það að verða borgríkið Ísland. Aðferðin til að tryggja þann grundvöll að þessu lýðræði, eins og hér er verið að byggja upp, borgríkisins, hefur falist í því að skrá gengi íslensku krónunnar yfirleitt rangt. Framleiðslusvæðin hafa orðið að selja sinn gjaldeyri á alröngu svæði og afhenda þjónustusvæðinu þennan gjaldeyri fyrir peninga, íslenskar krónur, sem voru lítils virði. Menn trúa því e. t. v. þegar þeir standa að breytingu eins og þessari að þetta sé ekkert mál, það sé bara stjórnarskráin sem sé til umr., það eigi bara að afgreiða þetta hér helst án þess að ræða það. Það er eins og þessir menn geri sér ekki grein fyrir því að stjórnarskrá hvers lands eru grunnlög landsins, aðallög landsins og þau lög sem mestu stjórnspekingar í heiminum hafa glímt við að útbúa sem réttlátust. Ég hef aldrei leitað eftir því að Vestfirðingar stjórnuðu Reykjavík. Ég hef aldrei farið fram á að þeir réðu því hvaða gjaldskrá væri hér á töxtum eða hvernig bæjarsvæðið væri skipulagt. En ég ætlast til þess og ég veit að það er grundvallaratriði ef hinar dreifðu byggðir eiga að fá að blómstra, þá verða þær að fá stóraukna sjálfsstjórn. Það er það sem verið er að koma í veg fyrir með því að kljúfa þetta mál. Ég lýsi vonbrigðum mínum með það vegna þess að ég held að þeir, sem leggja til þessi vinnubrögð, viti e. t. v. ekki hvað þeir eru að gera. Ég held að þeirra virðingarleysi fyrir stjórnarskránni sé því miður það mikið að þeir geri sér ekki grein fyrir því að til þess að breyta þeirri þróun, sem átt hefur sér stað í landinu, verður að gerbreyta henni og tryggja forræði svæðanna. Með hvaða rétti t. d. ákveður Seðlabankinn kaup og sölu í dag á erlendum gjaldeyri? Er það eftir einhverju uppboðsverði? Er það einhver markaður sem ákveður það? Ég sé að sumir horfa út um gluggann. Er það eitthvert slíkt kerfi sem við höfum útbúið okkur og tryggir að verið sé að afgreiða þetta með eðlilegum hætti? Nei, hér eru framkvæmdar hreinar eignaupptökur hvenær sem valdhöfum þjóðarinnar dettur í hug. Ég veit að þeir, sem lengi hafa unnið við sölumál sjávarafurða, gera sér grein fyrir því að þetta er satt. Ég held að eitt af því sem verði að breytast sé aðferðin við að ákveða gengisskráningu íslensku krónunnar. Það er ólíðandi að standa að því að þau mál séu óbreytt eins og þau eru í dag. Hvernig er það með þennan stóra flokk sem kennir sig við frjálshyggju og frelsi? Hvenær ætlar hann að leggja til að þetta verði tekið upp með þeim hætti að hún verði verðlögð á frjálsum markaði? Er það það sem við fáum, stjórnarsinnarnir, fréttir af þessa dagana? Nei og aftur nei. Seðlabankanum er ætlað aukið vald, aukin miðstýring og aukin áhrif á íslensk efnahagsmál. Að mínu viti á það við sem Einar Ben. kvað: „Þar leikur sér bráðfeigur aðall með auð.“ Ég ætla ekki að halda hér uppi neinu málþófi eða flytja langa ræðu. Ég gerði það í upphafi þegar þetta mál var rætt en ég er andvígur þessum vinnubrögðum og ég trúi því ekki að menn geri sér ekki grein fyrir þeirri alvöru, þeim mistökum, sem átt hafa sér stað á okkar tímum, að við höfum þjappað byggðinni óeðlilega mikið saman á einum stað og höfum þar með skipulagslega séð skaðað framtíðaruppbyggingu í landinu.



Herra forseti. Við fengum að reyna alvöru þess í gær, óbreyttir nm. í allshn. Nd., að það eru spauglaus orð sem koma úr forsetastól og þau blífa. Ég vona þó að það verði samkomulagsatriði milli forseta og skrifstofustjóra - að sjálfsögðu hef ég bókað eins og fram kom hvað hér gerðist - en ég ætla þeim að leysa það í sameiningu og vona að það valdi ekki misskilningi.



Forseti vill algerlega mótmæla þessu því að hér var um hrein mismæli að ræða af forseta hálfu sem ég tel að sé alger óþarfi af hv. þm. að fara að gera að stóru máli.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. nr. 983. Það nál. er við 156. mál sem er frv. til l. um breytingu á lögum um sveitarstjórnarkosningar nr. 51/1962 og sbr. lög nr. 5/1966 og 7/1978. Hér er um frv. að ræða sem birt var sem fskj. með frv. til stjórnarskipunarlaga sem samþykkt var á síðasta þingi. Það er nú flutt í tengslum við frv. til staðfestingar á þeim stjórnarskipunarlögum og frv. til l. um kosningar til Alþingis. Allshn. deildarinnar hefur athugað þetta mál og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég vil taka fram að við afgreiðslu málsins voru fjarstaddir Pálmi Jónsson og Guðmundur Einarsson.



Ég vil biðja hv. þdm. og áhugamenn um þessa löngu dagskrá að átta sig á því að forseti er kominn langt fram úr þeim tíma sem ætlaður var til að halda hér fund og það verða ekki tekin fleiri mál hér fyrir, það er alveg ljóst.



Herra forseti. Ég vil spyrjast fyrir um það hvort þau mál sem tekin eru fyrir nú á þessum fundi, þ. á m. þetta sem nú á að fara að ganga til atkvæða um, séu núna tekin fyrir vegna þess að þau séu samkomulagsmál úr nefnd. Það stendur svo á um fleiri mál sem eru á dagskrá þessa fundar og var samkomulag um í nefnd og eru hér til 2. umr. og komu af tæknilegum ástæðum ekki til umr. nú í fyrradag sem annars hefði getað verið og tekið harla lítinn tíma. Þetta veldur því að mjög erfitt verður um afgreiðslu nokkurra samkomulagsmála sem hér eru á dagskránni og eiga eftir að fara til Ed. og hefði verið hægurinn hjá að koma þeim áfram, að ég held, ef þau hefðu verið tekin þar í röðinni sem hægt hefði verið.



Þetta kann allt að eiga einhvern stað sem hæstv. ráðh. segir. En ég skal ekki fara í miklar deilur um það hver ástæðan sé fyrir því að ekki gengur betur að koma fram þessari löngu dagskrá en er. En hvað varðar þetta mál, sem nú er tekið fyrir, sveitarstjórnarmál, þá er um það að segja að það er nánast eins konar fylgifrv. með hinum frv. Þau hafa verið látin fylgjast að, þessi frv., og því er það sem forseti ber þetta upp fremur en ýmis önnur mál sem virkilega eiga það skilið að verða rædd og afgreidd.



Herra forseti. Ég óska svars við því hvers vegna eina málið, sem er Nd.-mál, er hér til 2. umr. á dagskránni og er samkomulagsmál, er ekki tekið fyrir nú þó að áliðið sé fundartíma, hvort hæstv. forseti vill reyna að taka það fyrir nú og ef það tekur innan við 5 mínútur, hvort hv. deild mundi þá ekki á það fallast eftir það umburðarlyndi sem hún hefur sýnt.



Um það varð samkomulag, sem forseti tók þátt í, að ljúka skyldi þessum fundi kl. 7 eða um kvöldmatarleyti, ef ríflega er til orða tekið, og þá var einnig gert ráð fyrir því að lokið yrði umr., þ. e. 2. og 3. umr., um 7. og 8. dagskrármál. Einnig hefur orðið samkomulag nú þegar um að 20. dagskrármálið yrði látið fylgja þessum tveimur málum. Umr. urðu allmiklar við forseta í gær milli þingflokksformanna og ýmissa annarra þm. að álagið á starfsmenn þingsins og þm. væri orðið afar mikið, sífelldir næturfundir, og var þess sérstaklega óskað að ekki yrði stefnt að næturfundi eins og ég hef sagt og þessum fundi yrði lokið um sjöleytið og með því fororði sem hér hefur verið greint frá. Það er þess vegna ekki verið að skjóta nemum málum til hliðar þó að önnur mál hafi ekki verið hér tekin fyrir.



Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst nokkuð sérkennilegt ef ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir því að rjúfa það samkomulag sem gert var um þinghald á þessum sólarhring. Ljóst er að eftir er að afgreiða af því sem um var talað frv. um sveitarstjórnarlög. Það er það sem liggur fyrir í þessum efnum og ég tel það gersamlega út í hött miðað við það ef menn ætla sér að byrja hér deildarfundi jafnvel í fyrramálið að fara að taka hér fyrir fleiri mál. Því var heitið að ekki yrði kvöldfundur í kvöld. Verði þessum fundi haldið miklu lengur áfram er þegar kominn á kvöldfundur. Ég tel að það sé í raun og veru ekki í samræmi við það samkomulag sem gert var í gærkvöldi.

Þessi fundur verður ekki lengri.



Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram að það sem veldur því að íslensk málnefnd kom ekki fyrr fyrir þessa deild var það að ég kom til móts við óskir nm., þ. á m. flokksbróður Svavars Gestssonar, um að ná samkomulagi í málinu. Það er af þeim sökum sem málið liggur ekki fyrir til afgreiðslu í þessari deild og hefði tafið störf deildarinnar skemur en orðið er ef það hefði verið tekið á dagskrá í dag.



Herra forseti. Ég vil aðeins andmæla því að ríkisstj. beiti sér fyrir rofi á nokkru samkomulagi þó að ráðh. æskti skýringa frá hæstv. forseta um það hvers vegna tiltekið samkomulagsmál sé ekki tekið fyrir þegar það af vangá var ekki tekið á dagskrá fyrir tveimur dögum og það samkomulag, sem hér er verið að tala um, er þegar búið að rjúfa fyrir klukkutíma.