Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 68/1985, en þetta frumvarp er á þskj. 514. Ég er eini flm. frumvarpsins. Það hefur nú um nokkurt skeið verið töluverð umræða um breytingu á útvarpslögum. Það hefur verið í gangi nefnd til þess að endurskoða útvarpslögin sem sett voru 1985. Á síðasta þingi var hér töluverð umræða um frumvarp sem var lagt fram en varð ekki útrætt og enn þá hefur verið mikil umræða í þjóðfélaginu um að leggja fram önnur lög er breyti núverandi útvarpslögum, enda komið í ljós að verulegir annmarkar eru á útvarpslögunum og menn vilja breyta þeim til meira frjálsræðis heldur en er í dag. Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir er að efni til einungis tvær greinar. Þar er verið að taka á einu brýnu vandamáli sem upp hefur komið og hefur stuðlað að því að hefta þá þróun sem verið hefur í útvarpsmálum og fjarskiptamálum og komið má segja í veg fyrir það að við Íslendingar séum á sömu bylgjulengd og aðrir í þessum málum, en eins og flestir vita þá varðar það mjög miklu að fá beinar upplýsingar út um allan heim hingað í stofu landsmanna um þær fréttir sem eru að gerast í umheiminum. Til þess að skýra þetta enn frekar þá vil ég lesa greinargerð frumvarpsins og skýra síðan út þær greinar sem hér er um að ræða og hvað í þeim felst, en í greinargerðinni segir m.a.: ,,Ný útvarpslög voru sett vorið 1985 og er því nokkur reynsla fengin af frjálsum útvarpsrekstri. Án þess að það sé tíundað hér frekar hefur orðið bylting í íslensku menningarlífi með tilkomu hinna frjálsu hljóðvarps- og sjónvarpsstöðva. Þótt undarlegt megi teljast hafa nýju útvarpslögin orðið til þess að tefja tækniþróun á sviði fjarskiptatækni sem byggist á lagningu strengkerfa til þess að miðla boðum og upplýsingum til notenda. Þessi þróun hefur verið mjög ör í nálægum löndum. Upplýsinga- og tölvuöld hefur hafið innreið sína á Vesturlöndum. Samfara henni eru auknar kröfur um meiri og betri fjarskipti. Þá hefur tölvutæknin orðið þess valdandi að grundvallarbreytingar eru að verða á símakerfum. Er þróunin í átt frá hliðrænum (analog) kerfum, sem byggjast á spennuferlum, til stafrænna (digital) kerfa sem byggjast á tölulegum boðum. Samásastrengkerfi (coaxial) hafa verið í notkun lengi. Hefur fyrst og fremst verið um að ræða sameiginlegt loftnetskerfi til dreifingar á útvarpsefni til notenda í fjölbýlishúsum eða í íbúðahverfum. Þótt þessi kerfi séu mörg fremur ófullkomin hefur nýtt og betra lagnaefni til slíkra kerfa gert það kleift að víkka notkunarsvið þeirra. Breiðbandskerfi er strengkerfi sem hefur þann eiginleika að geta flutt mikið magn upplýsinga samtímis á breiðu tíðnisviði fram og til baka. Breiðbandskerfin opna leiðir til nýrra fjarskipta þar sem hægt er að senda tölvuboð og alls kyns stafrænar upplýsingar fram og til baka ásamt símtölum og hljóðvarps- og sjónvarpsmerkjum frá einum stað til annars. Eiga þau eftir að valda byltingu í öllum mannlegum samskiptum á okkar tíð. Ljósleiðarar hafa gert það kleift að senda mikið af upplýsingum eftir einum streng. Þar er átt við síma, hljóðvarps- og sjónvarpsmerki og tölvuboð. Á næstu árum er talið líklegt að þróunin verði í átt að samruna síma- og strengkerfa til flutnings á sjónvarps- og tölvuboðum ásamt símtölum. Póst- og símamálastofnun vinnur nú að því að tengja allar símstöðvar landsins með ljósleiðarastrengjum. Ef horft er til nágrannalandanna er lagning slíkra strengkerfa hafin af miklum krafti. Þar er litið svo á að dreifing á erlendum og innlendum sjónvarpsrásum sé undanfari upplýsinga- eða boðveitukerfa. Aðgangur að auknu og fjölbreyttara sjónvarpsefni er það sem ryður brautina fyrir upplýsingatæknina. Danska þjóðþingið samþykkti árið 1985 lög um breiðbandskerfi (hybrid net). Fyrsta verkefnið, sem leysa á með danska breiðbandskerfinu, er einmitt að taka á móti erlendum sjónvarpsdagskrám og dreifa þeim um landið til notenda. Í lögunum er kveðið á um verkaskiptingu milli dönsku póst- og símamálastofnunarinnar, einstakra sjálfstæðra símafélaga og loftnetsfélaga sem hingað til hafa annast móttöku og dreifingu á erlendu sjónvarpsefni til notenda. Það er athyglisvert að dönsku loftnetsfélögin hafa starfað um árabil við að taka á móti þýsku sjónvarpssendingunum og dreifa þeim til notenda. Í heilum bæjum í Danmörku eru nær allar íbúðir, jafnvel tugþúsundir, tengdar við slík loftnetskerfi sem í raun eru ekki annað en ófullkomin strengkerfi. Þótt gert sé ráð fyrir að þessi strengkerfi renni saman við breiðbandsnetið hafa loftnetsfélögin þegar fengið heimild til þess að dreifa erlendum sjónvarpssendingum frá gervitunglum, enda hefur aldrei verið litið á slík kerfi sem útvarpsrekstur. Í Svíþjóð eru þessi mál öll lausari í reipunum. Þar hefur ,,Televerket`` tekið að sér sem verktaki að leggja sjónvarpsdreifikerfi fyrir loftnetsfélög í samkeppni við einkafyrirtæki. Loftnetskerfi, þar sem erlendum sjónvarpssendingum, m.a. frá gervitunglum, er dreift til notenda, hafa verið heimiluð um langt skeið í Svíþjóð. Þar hefur aldrei verið litið á slíka starfsemi sem útvarpsrekstur. Mikill fjöldi erlendra sjónvarpsrása, sem sendar eru um gervitungl, er nú aðgengilegur fyrir Íslendinga. Til dæmis er nú þegar hægt að dreifa efni norrænna sjónvarpsrása til notenda á Íslandi. Ekki þarf að fjölyrða um aukið norrænt samstarf og betri tengsl okkar við hið norræna menningarsvæði sem sköpuðust við þennan möguleika. Samkvæmt útvarpslögunum frá 1985 er einstaklingum heimilt að setja upp búnað til móttöku á sjónvarpsefni frá gervitunglum, svo og stofnunum og allt að 36 íbúðum samtímis. Þessi búnaður er mjög dýr og aðeins á færi efnamanna. Til þess að setja upp móttökubúnað fyrir 36 íbúðir samtímis þarf dýran og flókinn aukabúnað, þannig að kostnaður verður lítið lægri á hverja íbúð en fyrir einstakling. Miklu hagkvæmara væri að sjálfsögðu að leysa þetta verkefni með sameiginlegu loftnetskerfi. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, svo og fjölmörg sveitarfélög úti á landi, hafa sýnt áhuga á að koma upp slíkum kerfum sem yrðu þá undanfari breiðbandskerfisins. Í rauninni er auðvelt að tengja staðbundin strengkerfi við ljósleiðarakerfi Póst- og símamálastofnunarinnar og hafa eina sjónvarpsmóttökustöð á vegum stofnunarinnar fyrir allt landið. Með þessu yrði kostnaður á hverja íbúð og þar með þjóðfélagsins í heild miklu lægri en ella. Þá óttast menn þá sjónmengun sem óneitanlega yrði ef stór sjónvarpsdiskur kæmi við hvert hús. Þótt gerð sjónvarpsmóttökuloftneta fleygi ört fram er ekki líklegt, vegna legu landsins, að hann verði minni og ódýrari í framtíðinni. Tvær greinar útvarpslaganna frá 1985, 5. og 6. gr., hafa verið túlkaðar á þann hátt að þær banni lagningu loftnetskerfa til móttöku og dreifingar á erlendu sjónvarpsefni nema útvarpsstöð, að fengnu leyfi til útvarpsrekstrar, sjái um kerfið. Með þessu er komið í veg fyrir eðlilega framþróun á sviði upplýsingatækni á Íslandi sem hins vegar er komin á hraðferð í öllum nágrannalöndum okkar. Það getur ekki hafa verið ætlunin með nýju útvarpslögunum að þrengja möguleika á móttöku útvarpsefnis frá því sem áður var. Til þess að leiðrétta þennan misskilning er þetta lagafrumvarp flutt.`` En það má bæta því við að frumvarpið er nú endurflutt. Það var flutt á þinginu 1988 en fékk þá ekki samþykki. Eftir því sem mig minnir var því þá vísað til nefndar og síðan vísað til ríkisstjórnarinnar og vísað til þess að útvarpslögin væru í endurskoðun og þessi mál yrðu þar tekin til meðferðar. Það hefur ekki orðið raunin á að ný útvarpslög hafi séð dagsins ljós og þar sem ég sé hæstv. menntmrh. er ágætt að spyrja hann að því hvað líði endurskoðun á útvarpslögunum og hvort búast megi við því að þær breytingar, sem hér er lagt til að verði gerðar, komi inn í þá endurskoðun eða hvort Alþingi þurfi nú á þessum dögum að taka á þessum málum og taka þessar breytingar sem hér er mælt fyrir um í gegn, þannig að sú tækni sem nú á sér stað út um allan heim komi hingað til Íslands og við getum nýtt okkur hana sem skyldi. Meira vildi ég ekki segja á þessu stigi málsins en legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til menntmn. og 2. umr.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) : Virðulegi forseti. Ég fæ ekki orða bundist þó þessi málaflokkur heyri nú ekki undir mig í ríkisstjórninni en ég sé að menntmrh. er hér í deildinni og veit ég að hann mun fylgjast með umræðum hér af miklum áhuga. Hér er um að ræða mál sem hefur komið upp á borð til okkar núna nýverið og er reyndar sorglegt til þess að vita að það þurfti stórstyrjöld til þess að við vöknuðum af værum blundi og færum að íhuga þessi mál og velta þeim fyrir okkur af nokkurri alvöru. Ég hef verið áhugamaður um að ná hingað erlendum sjónvarpssendingum með aðstoð gervitungla allt frá árinu 1982 en þá voru fyrstu tunglin sett á loft sem buðu upp á þann möguleika að það væri hægt að nýta sér sjónvarpssenda í slíkum tunglum og ná geisla þeirra hér til móttöku á Íslandi. Tilraunir hófust þegar á árunum 1982 til 1985 um að ná þessum geislum og var sýnt að það mundi hægt með þeim búnaði sem þá var völ á. Síðan komu ný útvarpslög til sögunnar 1985 og þrátt fyrir allt tal um það að með tilkomu nýrra útvarpslaga skyldi frjálsræði í útvarpsmálum landsmanna aukið til muna og opnað fyrir tilkomu sjálfstæðra útvarpsstöðva, þá gerðist það að þar var stigið stórt skref aftur á bak hvað varðar möguleika einstaklinga til þess að bindast samtökum um að ná erlendum útvarps- og sjónvarpsmerkjum til dreifingar um lokuð kerfi. Fyrir 1985 hefði engum manni dottið í hug að amast við því að einstaklingar byndust félagssamtökum til þess að ná slíkum merkjum sem þarna skyndilega var mögulegt að ná í utan úr himingeimnum. Þannig var með nýjum útvarpslögum 1985 stigið stórt skref aftur á bak, skref í átt til afturhalds í þessu máli. En í tengslum við útvarpslögin var sett reglugerð sem í raun fyrirmunaði og kom í veg fyrir alla þróun sem hefur hins vegar verið á fullu í nágrannalöndunum, þ.e. að leggja strengkerfi til þess að auðvelda einstaklingum að ná merkjum erlendra útvarps- og sjónvarpsstöðva sem völ er á, a.m.k. í Evrópulöndunum og reyndar núna frá öllum heiminum. Ég efast ekkert um tilgang þeirra sem settu þessar reglugerðir og þessi lög. Þeir voru í góðri trú. Þeir töldu að með þeim hætti væri staðinn vörður um íslenska tungu. Og ég efast ekkert um það að þeir sem voru þarna að verki hafi trúað því einlæglega að það þyrfti einhverjar slíkar varnir til þess að vernda tunguna. Hins vegar held ég þegar betur er að gáð að hér sé um ranga hugsun að ræða. Íslenskt mál og íslensk tunga verður ekki vernduð með þeim hætti sem þarna var lagt til. Ég hef oft bent á það áður að til þess að standa vörð um íslenska tungu þarf að efla kennslu í skólum landsins. Það þarf að sinna íslenskukennslunni miklu betur en mér virðst gert vera á þessum árum. Ég hef verið að rifja það upp þegar ég sjálfur gekk í skóla og nam íslensku á sínum tíma. Þá var agi í hernum. Þá var gengið hart eftir því að nemendur sinntu íslenskunáminu í skólunum. Við vorum rekin í gegnum stranga kennslu, stafsetningaræfingar og margt fleira. Allt þetta virðist mér vera horfið í skólum landsins í dag. Það er ekki lengur agi í hernum og þar er kannski ástæðan fyrir því, að það er eins og kannski hafi komið pínulítið los á íslenskukunnáttu landsmanna, og af þeim sökum er íslenskunni ef til vill meiri hætta búin af erlendum áhrifum en ella. Það væri hins vegar miklu betra og öruggara að stoppa upp í þetta gat í varnarmúrnum frekar en að meina landsmönnum að horfa á erlendar sjónvarpssendingar. Ég er nú sjálfur svo heppinn að vera aðnjótandi þess að geta horft á erlendar sjónvarpssendingar að vild þar sem ég hef komið mér upp rándýrum búnaði til að ná þessum merkjum. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvaða áhrif þetta hafi haft á íslenskukunnáttu fjölskyldunnar í heild sinni. Nánast engin. Hins vegar hefur þetta haft þau áhrif að fjölskyldan er farin að læra heilmikið í hollensku vegna þess að ein þeirra stöðva sem völ er á utan úr geimnum er stöðin RTL 4 sem er hollensk og sendir útsendingar sínar hingað til lands um gervitungl. Þar er mikið um engilsaxneskt myndefni að ræða sem er með upprunalegu tali en með hollenskum undirtextum. Kemst ég ekki hjá því þegar farið er að horfa á þetta dagskrárefni, þá smám saman byrja ég að lesa hollenska undirtextann og það vill svo til skyndilega að við í fjölskyldunni erum farin að læra heilmikið í hollensku. Þetta er mjög athyglisvert, en ég hef ekki orðið var við að það hafi brenglað íslenskukunnáttuna. Það er margt fleira sem mætti segja um þetta. Það er þó eitt sem mér finnst mjög athyglisvert. Hví í ósköpunum er einstaklingi leyft að setja upp búnað til að horfa á þessar stöðvar en félagsskap einstaklinga ekki leyft að setja upp sams konar búnað? Hvernig fer það saman? Ég fæ ekki skilið hvernig það dæmi gengur upp að félagsskap einstaklinga sé meinað að gera það sem einstaklingi leyfist. Síðan spyr ég: Hvers á íbúi t.d. á Ólafsfirði að gjalda sem ekki undir neinum kringumstæðum getur keypt sér búnað og sett upp á heimili sínu til þess að sjá og ná í þessar sendingar þar sem bærinn liggur þannig í landinu að fjallahringurinn kemur í veg fyrir að geislar þessara erlendu sjónvarpsstöðva náist til Ólafsfjarðar? Það er engin önnur leið að leysa það ef íbúar Ólafsfjarðar vilja horfa á slíkt efni en að gera það með sameiginlegu strengkerfi þannig að það verði komið upp loftneti einhvers staðar langt uppi í hlíðum fjallanna við Ólafsfjörð og síðan þarf að leggja um 1500 metra langan kapal með tilheyrandi mögnunarbúnaði til þess að hægt sé að ná merkinu inn til kaupstaðarins. Því spyr ég: Hvers vegna eru settar reglur sem heimila íbúum á tilteknum stöðum á landinu að horfa á þessar sendingar en íbúum annarra staða er meinað þetta af þessum sökum, að þeir mega ekki bindast samtökum um að leysa það tæknilega vandamál sem er því samfara að ná þessum merkjum? Það er svo margt í þessu sem ekki gengur upp að ég held að það hljóti að vera kominn tími til að endurskoða þessi mál og viðurkenna einfaldlega þá staðreynd að íslenskt mál og íslensk tunga verður ekki varin með því að meina landsmönnum að horfa á þessar erlendu gervitunglasendingar. Síðan vil ég koma að öðru atriði sem mér finnst líka skipta máli í þessari umræðu, en það er þessi skýri greinarmunur sem ég vil gera á milli lokaðra strengjakerfa þar sem áskrifendur fá tækifæri til þess að horfa á sendingar sem er dreift viðstöðulaust um móttökustöð sem sendir merkin inn á kapalkerfið án þess að þar fari fram nokkur dagskrárgerð eins og á venjulegum útvarpsstöðvum. Kapalkerfi er að mínum dómi ekki útvarpsstöð. Hér er aðeins um að ræða stærra loftnetsdreifikerfi heldur en hingað til hefur tíðkast, en við þekkjum mjög vel loftnetsdreifikerfi í fjölbýlishúsum. Loftnetsdreifikerfi fyrir heila bæjarhluta eða heilu bæjarfélögin eru ekkert annað en framlenging á loftnetsdreifikerfi fjölbýlishúsa. Þess vegna er fáránlegt að fara að tala um það að lokað strengjakerfi, sem dreifir viðstöðulaust útvarps - og sjónvarpsmerkjum sem eru komin um móttökustöð slíks kerfis, eigi eitthvað skylt við útvarpsrekstur. Hins vegar er útvarpsstöð sem hefur fengið tilskilið útvarpsleyfi og er með dagskrárgerð allt annar handleggur og þess vegna vil ég gera þann greinarmun sem reyndar kemur fram í því frumvarpi sem hv. þm. Guðmundur Ágústsson var að tala fyrir hér áðan. Þar er gerður einmitt þessi greinarmunur að skilgreining á útvarpsstöð er stöð þar sem dagskrárgerð fer fram, en útvarpskerfi eða loftnetskerfi sem einungis dreifir viðstöðulaust útvarps - og sjónvarpsmerkjum án þess að þar fari fram nokkur dagskrárgerð er ekki útvarpsstöð í skilningi þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að útvarpsstöð sem vill standa undir nafni og er með dagskrárgerð eigi að þýða eða texta allt það efni sem hún sendir út. Þess vegna er það mikil hugsanavilla að heimila Stöð 2 og reyndar ríkissjónvarpinu að dreifa hér dagskrárefni erlendra sjónvarpsstöðva ótextuðu. Ég tel að það sé í andstöðu við anda þessarar hugsunar sem ég hef verið að tala fyrir hér að útvarpsstöð sem hafi útvarpsleyfi eigi ekki undir neinum kringumstæðum að dreifa útvarps - og sjónvarpsefni ótextuðu eða óþýddu. Það má t.d. benda á að ein þeirra þýsku sjónvarpsstöðva, sem dreift er um gervitungl sem næst hér á landi, hefur tekið upp á því sama og Stöð 2, að dreifa bandarísku sjónvarpsrásinni CNN. En hún gerir það með allt öðrum hætti, sem ég tel að sé til fyrirmyndar, því að þýska stöðin rýfur útsendinguna á 30 mínútna fresti og þá eru fréttirnar endursagðar á þýsku. Það er hvað eftir annað látið renna yfir sjónvarpsskerminn að eftir svo og svo margar mínútur muni koma þýsk endursögn á fréttunum. Þannig væri hugsanlegt að heimila íslenskum sjónvarpsstöðvum að dreifa þessu efni, en ég tel þó betra að dreifa einungis slíku sjónvarpsefni um strengjakerfi til áskrifenda en að meina sjónvarpsstöðvum sem hafa tilskilin útvarpsleyfi og eru með dagskrárgerð að senda slíkt efni frá sér óþýtt eða ótextað. Þar á að gera mun á og ég get fyrir mitt leyti ekki fallist á það sjónarmið að það sé eðlilegt að Stöð 2 og ríkissjónvarpið hafi fengið leyfi til þess að dreifa þessu sjónvarpsefni án þess að það fái nokkra meðhöndlun, nokkra endursögn eða nokkra þýðingu þannig að fólk geti ekki fengið að fylgjast með þessu sem ekki kann enska tungu. Ég gat ekki látið hjá líða, virðulegur forseti, að fá að taka hér til máls því að þetta hefur verið áhugamál mitt lengi. Ég tel að við höfum farið inn á villigötur, við höfum komið í veg fyrir eðlilega, tæknilega framþróun hér á landi sem alls staðar annars staðar hefur verið mjög hröð. Við höfum komið í veg fyrir að hér gætu myndast boðveitukerfi og það væri hafin notkun hér á ýmsum þeim möguleikum sem fjarskiptatækni nútímans býður upp á vegna þessa fáránlega ákvæðis sem kemur í veg fyrir að hægt sé að hvetja menn til að koma upp fullkomnum strengkerfum hér sem yrðu síðan boðveitukerfi framtíðarinnar. Ég skora því á hæstv. menntmrh. að taka þessi mál upp til gagngerrar endurskoðunar og fara þar að ákvæðum sem lagt er til að verði sett inn í lög í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar.

Eiður Guðnason : Herra forseti. Ég held að það sé ýmislegt skynsamlegt í þessu frumvarpi og er raunar ekki nýtt vegna þess að þegar ný útvarpslög voru til umfjöllunar á Alþingi veturinn 1985, þá fluttum við fulltrúar Alþfl. í menntmn. Nd. og Ed. fjölmargar tillögur til breytinga á útvarpslögum þar sem m.a. var gert ráð fyrir þeim möguleika sem hér er upp tekinn, þ.e. að sveitarfélög á landinu gætu komið á fót boðveitukerfum til dreifingar á sjónvarps - og raunar líka útvarpsefni og ýmiss konar upplýsingum öðrum. Þar var þá gert ráð fyrir því að glögg skil væru á milli reksturs þessara kerfa sem slíkra og hins vegar stjórnar á dagskrárefni því sem um þau kynni að fara. Meiri hlutinn á Alþingi sem þá var hafði um það góða samstöðu að fella allar þessar tillögur og naut raunar til þess líka, muni ég rétt, tilstyrk einhverra úr stjórnarandstöðunni, t.d. úr Bandalagi jafnaðarmanna sem þá var við lýði og átti þingmenn hér í Ed. Þetta var auðvitað ákaflega miður. Borgfl. var þá raunar ekki til orðinn eða kominn til hinnar pólitísku sögu á Íslandi. Það var ákaflega miður að þessar tillögur skyldu hafa verið felldar vegna þess að þær voru skynsamlegar og það hefði verið til mikilla bóta og til góðs, hygg ég, fyrir allan almenning ef þessi háttur hefði verið upp tekinn, að gefa sveitarfélögum heimild til að reka slík kerfi. Þá væri staða þessara mála önnur í dag. Mér er raunar enn þann dag í dag óskiljanlegt með öllu hvers vegna fulltrúar Sjálfstfl. sérstaklega beittu sér af slíkri hörku til að þessi ákvæði mættu ekki ná fram að ganga. Þarna var jú um að ræða aukið valfrelsi almennings, aukna þjónustu við fólkið en Sjálfstfl. stóð afar hart gegn þessum ákvæðum öllum af einhverjum ástæðum sem ég ekki kann að skýra. Það hefði einhvern tíma þótt ótrúlegt, og þykir kannski sumum enn, að styrjöld suður við Persaflóa skyldi hafa til þess orðið að vekja umræðu af því tagi sem nú fer fram, ekki bara á Alþingi Íslendinga heldur í fjölmiðlum og þjóðfélaginu öllu, um íslenska tungu, vernd hennar og frelsi til þess að fylgjast með erlendum útvarps - og sjónvarpsstöðvum. Engu að síður er þetta staðreynd. Sú ákvörðun sjónvarpsstöðvanna hér, fyrst Stöðvar 2 og síðan Ríkisútvarpsins, að endurvarpa beint efni viðstöðulaust frá fréttastöðvunum CNN og Sky News var rétt ákvörðun á sínum tíma og liður í góðri þjónustu við viðskiptavini og hlustendur. Ég er líka þeirrar skoðunar að það hafi verið rétt ákvörðun hjá hæstv. menntmrh. að breyta þeim reglugerðarákvæðum sem þarna áttu við og voru í gildi og gerðu það a.m.k. efunarsamt að þetta væri leyfilegt ef ekki ótvírætt að það væri óleyfilegt. Ég held að það hafi líka verið rétt ákvörðun og lít nú raunar svo á að þetta sé ástand sem ekki geti eða muni vara mjög lengi. Og jafnsannfærður og ég er um það að mikið var á þetta efni horft og hlustað fyrstu nætur og daga stríðsins, þá er ég jafnsannfærður um það núna, þegar tíðindaminna er á austurvígstöðvunum, að það er mjög lítið á þetta horft. Það byggi ég svo sem ekki á neinum könnunum eða staðreyndum. Ég byggi það á samtölum við fólk og tilfinningu fyrir því sem hér er um að tefla. Þannig að ég held að menn geri stórlega of mikið úr þeirri hættu sem íslenskri tungu stafi af þessari ákvörðun. Ég held að þar sé svo sannarlega verið að gera úlfalda úr mýflugu, að ekki sé meira sagt. Mér finnst satt best að segja sumt af því sem sagt hefur verið og skrifað um þetta mál bera þess merki að það er skrifað í ótrúlega miklum hugaræsingi. Og það sem menn skrifa undir slíkum kringumstæðum er eiginlega aldrei mjög gott né yfirvegað. Ef menn með svona tiltölulega rólegum huga setjast nú niður og skoða það sem um er að tefla gagnvart íslenskri tungu og skoða hvernig þessum málum er háttað eða farið annars staðar, þá hafa allar rannsóknir sem ég hef séð leitt í ljós að yfirgnæfandi meiri hluti fólks kýs að horfa á efni á sínu eigin tungumáli jafnvel þótt því standi til boða efni á tíu öðrum þjóðtungum. Samkvæmt könnunum halda 80 -- 90% áfram að horfa á efni á sínu móðurmáli vegna þess að þess njóta menn best og skilja best. Sums staðar skekkir það þessar tölur svolítið að erlendar stöðvar senda á móðurmáli viðkomandi lands og það breytir tölunum svolítið, en það breytir þessu ekki efnislega. Þar að auki hefur komið í ljós þegar verið er að framkvæma kannanir um notkun á erlendum sjónvarpsstöðvum að þá munu flestir svarendur verulega ofmeta tungumálaþekkingu sína og telja sig jafnan skilja töluvert meira en raun ber vitni. Mér finnst líka að í allri þessari umræðu sé horft fram hjá einu mjög mikilvægu meginatriði. Þegar verið er að tala um að nú hafi orðið þáttaskil með þessum gervihnattasendingum, þá hafi orðið þáttaskil varðandi áhrif erlendra tungumála á íslenska tungu. Menn horfa einfaldlega fram hjá þeirri staðreynd, sem er meginatriði í þessu máli, og hún er sú að a.m.k. 60 -- 70% af efni íslensku sjónvarpsstöðvanna er með ensku tali, bandarísku, bresku eða frá Ástralíu eða Írlandi eða öðrum þjóðum þar sem enska er þjóðtungan, 60 -- 70% a.m.k. Og ég hygg þó að þetta sé heldur varlega áætlað. Þótt þetta efni sé sýnt hér með íslenskum neðanmálstexta þá breytir það engu um það að það er ensk tunga sem hljómar í eyrum allra þeirra sem horfa á þetta efni. Það er meginatriði. Hinu er svo við að bæta, sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, hv. 7. þm. Reykn., sem virðist vera orðinn fljúgandi fær í hollensku eftir að hafa horft á þetta gervihnattasjónvarp, að auðvitað er textinn tungumálakennari um leið. Það er staðreynd og ekki lítilvæg. Svo er hins að geta líka að textinn hefur annan kost. Hann gerir það að verkum að maður getur haldið uppi einhverjum samræðum við þá sem eru að horfa með manni án þess að missa af efnisþræðinum. Svo má heldur ekki gleyma því að textinn er líka ekki bara til hjálpar þeim sem ekki skilja hið erlenda tungumál. Hann er líka að vissu leyti hjálp fyrir þá sem búa við skerta heyrn eða heyrnarleysi. Þannig gegnir textinn mikilvægu og margþættu hlutverki, en hann breytir ekki því að tungumálið sem talað er glymur í eyrum þeirra sem horfa vegna þess að fæstir skrúfa niður eða lækka talið því að þá hverfa önnur leikhljóð með, hann breytir ekki því að það er enska sem hljómar í eyrum sjónvarpsáhorfenda þó þeir séu að horfa á hinar rammíslensku stöðvar. Þannig að hér hefur ekki orðið sú breyting sem menn vilja vera láta. Ég held líka að við eigum að hafa meiri trú á íslenskri tungu og íslenskri menningu heldur en fram kemur í ummælum margra þeirra sem kvatt hafa sér hljóðs í þessari umræðu. Ég held að það sé eins með tunguna og menninguna og fiskistofnana, að fiskistofnarnir dafna best þar sem mætast ólíkir hafstraumar og ég held að það sé eins með menninguna og tunguna að hún blómstrar best þegar hún verður fyrir hæfilegri áreitni annarra menningarstrauma. Ég held að þá hvetji það til frumkvæðis og átaka. Ég er heldur ekki þeirrar skoðunar að þessi breyting sem nú var gerð hafi einhver afgerandi áhrif á málfar manna almennt. Síður en svo. Það má vel vera, um það er ég ekki dómbær --- við höfum haft sjónvarp hér síðan 1966 --- það má vel vera að í setningaskipan, orðanotkun, aukinni nafnorðanotkun kannski þykist menn sjá merki aukinna áhrifa frá ensku. Það má vel vera. Ég er ekki málfræðingur og kann ekki um það að dæma. En hitt, að menn sletti meira nú en áður, það er ég ekkert viss um að sé rétt. Svo er það nú líka þannig að þeim sem bærilega kunna ensku og bærilega kunna íslensku tekst alveg prýðilega að halda þessum málum vel aðskildum. Það er oft miklu frekar þannig að þeir sem minna kunna sletti stundum mest, hefur mér a.m.k. sýnst. En það er auðvitað sjálfsagt og rétt að taka undir með þeim sem benda á --- og það er mitt sjónarmið raunar líka mjög eindregið --- að eina vörnin í þessu máli fyrir þá tungu sem okkur hefur verið trúað fyrir, eina vörnin er sókn og þar hefur verið bent á margt sem gera þarf. Hv. síðasti ræðumaður benti á aukna íslenskukennslu og aukna rækt við móðurmálskennslu. Það er alveg rétt, hárrétt og hverju orði sannara. Ég held að það sé bara ekki nándar nærri nóg. Ég held að það þurfi að leggja miklu meiri rækt við kennslu þeirra sem kenna íslenska tungu. Ég held að það sé mjög brýnt. Vissulega fæst mikið af góðu og vel kunnandi fólki við íslenskukennslu, en ég er jafnsannfærður um að það eru líka margir sem væru betur komnir við einhver allt önnur störf. Það er nú bara eins og þetta er. Mér var sagt að fyrir allmörgum árum hefðu komið danskir námsstjórar eða dönskukennarar til að kynna sér stöðu dönskukennslunnar á Íslandi. Þeir hefðu ekki verið svo mjög forviða yfir því hversu mikið eða lítið nemendur kunnu í dönsku, en þeir hefðu verið svolítið meira hissa á því hvernig kunnáttu kennaranna var háttað í þeim efnum. Og þá er auðvitað ekki við góðu að búast. Ég held að við þurfum líka að efla metnað fjölmiðlanna til að sinna tungunni og kappkosta gott málfar. Álitamál er hvort á að setja reglur um það að ákveðið hlutfall efnis í ljósvakamiðlunum skuli vera á íslensku. Slík regla er auðvitað mjög vandsett ef jafnframt á að gera kröfur um gæði, sem tvímælalaust á að gera. Mér finnst þetta vera álitamál og til athugunar. Það á að hvetja fjölmiðlana til að ráða málfarsráðunauta eins og þann málfarsráðunaut sem hefur starfað við Ríkisútvarpið, ég hygg að starf hans hafi gefið mjög góða raun, og efla umfjöllun um íslenskt mál. Þar hafa, held ég, Ríkisútvarpið og Morgunblaðið verið til fyrirmyndar. Morgunblaðið hefur jafnan á sínum síðum áhugaverða þætti um íslenskt mál og það hefur Ríkisútvarpið líka á öldum ljósvakans. Ég held að við eigum þar að auki að gefa þeim sem hafa lokið skólagöngu og vilja bæta kunnáttu sína í móðurmálinu kost á aðgengilegri fræðslu, námskeiðum til þess að bæta móðurmálskunnáttu sína. Og síðast en ekki síst eigum við að efla bóklestur vegna þess að góður texti er góður móðurmálskennari. Um það verður ekki deilt. Þessi ræða mín, herra forseti, er nú orðin nokkru lengri en ég ætlaði mér og kannski komin út í svolítið aðra sálma. Mér hefur fundist þessi umræða sem vakin hefur verið með þeirri ákvörðun að sjónvarpa tímabundið, eins og ég lít nú á að hljóti að vera, þessu erlenda efni, mér hefur fundist sú umræða vera svolítið á ská og kannski hafi ekki verið horfst í augu við meginatriði málsins. Meðan við leyfum einstaklingum að kaupa og fjárfesta fyrir kannski á annað hundrað eða 200 þús. kr. í móttökubúnaði til þess að taka við erlendu sjónvarpsefni er auðvitað enginn eðlismunur á því að leyfa fleirum að gera það í senn. Við getum ekki gert upp á milli fólks eftir efnahag í þessum efnum, það finnst mér útilokað. Þess vegna eiga menn nú að rýmka þessar reglur, gera ráð fyrir að starfað geti boðveitukerfi og eitthvað í þá áttina sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég er ekki að segja að þau ákvæði sem hér eru séu hin einu réttu. Ég held að menn þurfi að hugsa þetta töluvert betur og ná um að þeirri samstöðu sem nauðsynlegt er að ríki um svona mál. Ég hygg, herra forseti, að þetta mál muni verða tekið til umræðu í þeirri nefnd sem það fær til meðferðar, sem væntanlega verður menntmn. þessarar hv. deildar. Þá verði kannað á hvaða stigi umræður um þetta efni eru nú meðal þeirra sem mest um málin fjalla, mest um málin vita. Síðan muni sú nefnd taka sína ákvörðun í samræmi við þær upplýsingar sem þá munu frammi liggja.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Herra forseti. Varðandi það frv. sem hér liggur fyrir vil ég segja að fyrir tveimur vikum eða svo, ég hygg að það hafi verið 18. jan., skipaði ég hóp manna til þess að fjalla um endurskoðun á útvarpslögunum út frá stöðu kapalkerfa, móttökudiska, þýðingarskyldu, stöðu íslensks máls. Þessi hópur mun skila mér áliti í kringum 15. febr. Þá hafði ég gert ráð fyrir því að niðurstöður hópsins kæmu að einhverju leyti til meðferðar á hv. Alþingi og þá má að sjálfsögðu taka afstöðu til frv. sem hér er verið að ræða um með hliðsjón af því. Ég held að það skipti mestu máli sem hv. síðasti ræðumaður, Eiður Guðnason, sagði að um mál af þessu tagi þarf að ríkja þjóðarsátt, ef einhvers staðar, þá þarna. Það þarf að vera þjóðarsátt um þjóðtunguna og þær forsendur sem fjölmiðlar starfa á og vinna eftir. Ég vona að það takist í framhaldi af áliti þessarar nefndar að breyta útvarpslögum og skýra þau og breyta reglugerðum og skýra þær með hliðsjón af þeirri þróun sem hefur verið að ganga yfir. Það er auðvitað enginn vafi á því að ef við ættum kost á því að koma í veg fyrir að óþýtt erlent efni kæmi hingað til lands frá erlendum sjónvarpsstöðvum mundum við mörg hver kjósa að halda þannig á máli vegna þess að við teljum að flóð af erlendu efni geti veikt menningarlegar undirstöður þjóðarinnar. Aðstæður eru hins vegar þannig að á því er enginn kostur að loka fyrir þetta flóð. Það er ekki hægt að setja regnhlíf yfir Ísland, eins og Einar Kárason rithöfundur orðaði það svo snilldarlega núna á dögunum. Þess vegna verðum við fyrst og fremst að velta fyrir okkur hvernig við getum búið við þær nýju, alþjóðlegu, tæknilegu aðstæður sem blasa við. Hvað er það sem hefur haldið lífinu í íslenskri menningu? Það er stór spurning og verður auðvitað fátt um svör nú eins og fyrr. Menn hafa þó í því sambandi nefnt aðallega tvennt og þá eru menn að hugsa um málið, íslenska tungu, sem undirstöðu menningarinnar. Fyrsta ástæðan til þess að við höfum haldið málinu allar þessar aldir er landfræðileg einangrun sem hefur skapað aðstæður til þess að við höfum fengið að þróa okkar eigin málsamfélag á okkar eigin forsendum. Hin meginástæðan liggur hins vegar í því sem hefur verið kallað innri styrkur íslenskrar menningar og birtist okkur aðallega í bókmenntum okkar, sögu og fornum erfðum af ýmsu tagi sem okkur hefur tekist að gefa líf í nútíma. Það er alveg augljóst mál að miðað við allar aðstæður er fyrri forsendan meira og minna fallin. Þessi landfræðilega einangrun er rofin, gervitunglin eru hér allt um kring yfir okkur þannig að það sem eftir stendur er að við reynum þá enn frekar að styrkja það sem kallað hefur verið innra þrek, baráttuþrek íslenskrar menningar. Í umræðum um þessi mál á undanförnum áratugum hafa menn yfirleitt spurt sig þeirrar spurningar hvernig eigi að verja íslenska menningu. Ég held að við þyrftum gjarnan að orða þessa spurningu aðeins öðruvísi og velta fyrir okkur: Hvernig eigum við að sækja fram í þágu íslenskrar menningar? Og getur það verið að eitthvað í hinum alþjóðlegu straumum sé þannig að það geti jafnvel orðið okkur og íslenskri menningu til styrktar ef rétt er á haldið? Að því er varðar þá reglugerðarbreytingu sem hér hefur verið gerð talsvert að umtalsefni er það auðvitað alveg ljóst að það var útilokað annað en að breyta reglugerðinni. Þó það væri ekki nema vegna þess að bersýnilega var fyrir því yfirgnæfandi þingræðislegur vilji. Ráðherrar taka vald sitt frá Alþingi og þingmönnunum og það var augljóst mál og lá fyrir þegar á fyrsta sólarhring eftir að þessi ósköp dundu hér yfir að allir flokkar á Alþingi og formenn beggja menntamálanefnda þingsins voru þeirrar skoðunar að reglugerðinni yrði að breyta þrátt fyrir allt. Ég get ómögulega neitað því að það var mér að mörgu leyti mjög erfitt að breyta þessari reglugerð vegna þess að ég taldi að það orkaði tvímælis að gera það, fyrst og fremst af einni ástæðu, þeirri að þeir sem gátu haldið áfram starfsemi samkvæmt hinni breyttu reglugerð höfðu bersýnilega brotið reglugerðina. Og það er óheppilegt, að ekki sé meira sagt, að stjórnvöld, í þessu tilfelli ráðherrar, skuli þurfa að standa frammi fyrir verki eins og því að breyta reglugerð í þágu þeirra sem höfðu brotið hana. Ég held hins vegar að niðurstaðan sé ótvírætt sú að hér hafi ekki verið um neitt annað að gera. Og þá spyrjum við okkur: Hvað svo? Mitt fyrsta svar er það að við eigum að sækja fram í þágu íslenskrar menningar með almennum aðgerðum á mörgum sviðum. Það höfum við gert, m.a. með málræktarátakinu 1989, sem var satt að segja einhver ánægjulegasti atburður sem ég hef tekið þátt í að vinna við um dagana vegna þess að áhuginn var svo mikill alls staðar, í öllu þjóðfélaginu. Hann kom t.d. afar vel fram, svo að ég nefni dæmi, í leikskólum. Af því að hér var verið að tala um að það þurfi að halda góðu máli að börnunum þá hygg ég að þeir sem hafa kynnst starfi leikskólanna í tengslum við málræktarátakið hafi orðið varir við ótrúlega mikið hugmyndaflug, gleði í starfi og mikinn vilja til þess að rækta íslenskt mál. Hvaða stoð gerir málræktarátak eitt út af fyrir sig? Jú, það hjálpar til að efla skilning þeirra sem taka þátt í því, en aðalatriðið er þó það að ég tel að málræktarátakið hafi verið undirstaða þess að hægt var að ná samstöðu um það að fella niður virðisaukaskatt af bókum. Ég er sannfærður um að ákvörðunin um að fella niður virðisaukaskatt af bókum er einhver þýðingarmesta aðgerð sem ákveðin hefur verið til þess að styrkja íslenskt mál og íslenska tungu af því að, eins og hv. þm. Eiður Guðnason sagði hér áðan, það er lesturinn sem ræður úrslitum. Niðurstaðan lét ekki á sér standa því að á bókavertíðinni miklu núna í haust kom í ljós að um var að ræða aukna bóksölu um 15 -- 20%. Þarna er dæmi um svar sem felur í sér sókn. Annað dæmi um svar sem felur í sér sókn er ákvörðunin um að opna fyrir íslenska sjónvarpið 1966. Það var í raun og veru rothöggið á Kanasjónvarpið sem var orðið, ef ég man rétt, inni á þriðja hverju heimili hér á þéttbýlissvæðinu. Og það var alveg augljóst mál að slík einokun erlends aðila eins og Keflavíkurstöðvarinnar á sínum tíma á sjónvarpsrekstri getur auðvitað skapað verulega hættu fyrir þróun íslenskrar tungu og menn þóttust sjá merki þess á þeim tíma. En opnun íslenska sjónvarpsins 1966 var svarið sem að lokum eitt dugði. Það sama er að segja t.d. um þá ákvörðun Ríkisútvarpsins að opna fyrir Rás 2 á sínum tíma. Opnunin á Rás 2 og síðar fleiri íslenskar stöðvar, sem margt má nú um segja að því er varðar gæði efnis þeirra en látum það vera, en það að opnaðar eru fleiri rásir eins og Rás 2 og síðan fleiri stöðvar verður til þess að Kanaútvarpið, sem var mjög mikið notað hér um áratuga skeið, er í raun og veru slegið út. Dæmi um sóknaraðgerðir af smærra tagi gæti ég líka nefnt eins og t.d. þá ákvörðun að efna til sérstaks átaks í tengslum við ár læsis á Íslandi sem varð til þess að vekja athygli þjóðarinnar, eða a.m.k. mjög margra, á nauðsyn þess að halda bóklestur í heiðri og að undirstrika það meginatriði að lestur er í raun og veru lykill að framförum fyrir þá sem kunna að lesa. Það er hins vegar alvarlegt umhugsunarefni að um þessar mundir er það þannig og hefur verið um nokkurra ára skeið, en við finnum það betur núna en verið hefur af því að það fara fleiri inn í framhaldsskólana en verið hefur, að það koma fleiri ólæsir eða mjög illa læsir út úr grunnskólunum en við áður vissum um. Ég segi vissum um, vegna þess að ég tel að við vitum þetta betur fyrst og fremst núna vegna þess að það koma fleiri inn í framhaldsskólana en var áður. Af þeim ástæðum höfum við m.a. sett í gang undirbúning að stofnun miðstöðvar fyrir lestrarrannsóknir hér á landi sem verður opnuð í tengslum við Æfingadeild Kennaraháskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands á þessu ári. Ég held að það sé afar mikið atriði að þessar rannsóknir komist af stað til þess að við áttum okkur á því hvaða aðgerðir eru bestar til að svara því hrikalega vandamáli sem ólæsi er, þó það sé hjá mjög litlum hluta hvers árgangs. Í þessum efnum vil ég ekki vera að kenna kennarastéttinni um sem heild. Aðstæðurnar eru þannig að vísu að skólinn er stærri og stærri þáttur í uppeldi barnanna. Fjölmiðlar hafa þar mikil áhrif og félagslegt umhverfi barnanna að öðru leyti sömuleiðis. Á þessu öllu þarf að taka í heild og byggja aðgerðir sem gripið verður til á rannsóknum þannig að menn viti um hvað þeir eru að tala. Ég vil einnig nefna í þessu sambandi, virðulegi forseti, þá ákvörðun að gera sérstakt átak varðandi íðorðasmíð á Íslandi sem hefur verið í gangi núna um áratuga skeið með mjög myndarlegum hætti í sjálfboðavinnu, t.d. á vegum Verkfræðingafélags Íslands, á vegum flugmanna, á vegum hjúkrunarfræðinga og fleiri aðila. Þetta þarf hins vegar að gerast með skipulegum hætti. Við þurfum að átta okkur á því hversu mikið við eigum að þýða af erlendum orðum og fræðihugtökum. Til að menn átti sig aðeins betur á því hvað vandinn er stór má kannski rifja það upp að það var talið að heitin á hlutum rokksins, sem var eitt helsta tækniundur Íslendinga um aldir eins og kunnugt er og eitthvert brýnasta tæki hvers heimilis um aldir, það er talið að þau séu innan við 100 þegar allt er talið, líka samheiti. Fræðiheitin í byggingarverkfræði, þau sem óþýdd eru, eru hins vegar talin vera 100 -- 200 þús. Við þurfum að átta okkur á því hversu stóran hluta þessara fræðiheita við ætlum að reyna að þýða á íslensku. Og það sem mikilsverðara er í því er það að fræðimennirnir sjálfir og stofnanir þeirra noti hin íslensku heiti í talmáli sín á milli en talist ekki við með erlendum fræðiorðum um það sem þeir eru að fjalla um. Mjög mikilvægt atriði í þessu sambandi er sú samþykkt háskólaráðs núna frá byrjun janúarmánaðar sl. þar sem gert er ráð fyrir því að farið verði yfir þessi fræðiheita - og íðorðamál í hverri einustu háskóladeild og sagt: Það eiga að vera til íslensk orð um það sem hér er verið að kenna. Og ekki nóg með það, heldur verði sagt: Við eigum að þjálfa okkar nemendur í að nota þau. Ég held satt að segja að það að Háskóli Íslands skuli hafa ákveðið að taka sér tak í þessu efni sé mjög mikilvægt, muni smita út frá sér og hafa áhrif á fleiri stofnanir eða a.m.k. vona ég að svo verði. Þá tel ég kannski rétt, virðulegi forseti, að nefna það í þessu sambandi að í tengslum við málræktarátakið kom fram að það er gífurlegur áhugi á íslensku máli meðal allrar þjóðarinnar. Við höfum verið að leita að leiðum fyrir fyrirtæki og einstaklinga til að fjármagna, ásamt ríkinu, málræktarstarf. Við höfum rætt við forráðamenn fyrirtækja, t.d. Eimskips, Sjóvár og fleiri og fleiri slíkra fyrirtækja, Vátryggingafélagsins o.s.frv., um það að þessi fyrirtæki, ásamt einstaklingum og ríkinu, stofni það sem við köllum málræktarsjóð. Við höfum verið að reyna að aura saman fjármunum í þennan sjóð um nokkurra missira skeið og ég geri ráð fyrir því að hægt verði að tilkynna stofnun hans núna alveg á næstunni. Sjóðurinn verður með stofnframlagi frá sænsku Vísindaakademíunni og auk þess koma við sögu ríkissjóður og fjöldi innlendra fyrirtækja, félagasamtaka og einstaklinga. Þetta er ekki aðeins nauðsynlegt til þess að virkja áhuga þeirra sem þegar hafa áhuga, heldur líka til þess að skapa nýjan áhuga hjá þeim sem finna skyldur í þessum efnum, eins og t.d. samtökum af ýmsu tagi, ungmennafélagshreyfingunni, atvinnurekendasamtökunum, verkalýðshreyfingunni o.s.frv. Þegar við stofnuðum framkvæmdanefnd um ár læsis kölluðum við til, og þótti mjög sérkennilegt en er ekkert sérkennilegt, en það var nýtt og þótti þess vegna sérkennilegt, fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Menn voru vanastir því að þessir aðilar væru kallaðir til þegar fjallað er um kaup og kjör en ekki mál af þessu tagi sem þó eru kjör vegna þess að íslenskan er auðvitað þáttur af okkar lífskjörum. Niðurstaðan varð sú að þessir aðilar tóku þátt í undirbúningi og framkvæmd árs læsis með mjög myndarlegum hætti. Kannski er það táknrænt fyrir Íslendinga og um leið mjög skemmtilegt og fróðlegt til umhugsunar hvernig þeir bregðast við þegar mikil tíðindi gerast í kringum okkur. Við erum að sjálfsögðu upptekin af þeim vanda sem um er að ræða í stríðinu við Persaflóa, átökunum í Eystrasaltsríkjunum, en við erum núna sérstaklega upptekin af því hvernig íslenskri tungu og íslenskri menningu reiðir af í þessum sviptingum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé rangt sem sagt hefur verið að reglugerðarbreytingin ein út af fyrir sig hafi opnað fyrir einhverja flóðgátt. Ég tel að þessi flóðgátt hafi verið opin. En umræðan sem fylgir reglugerðarbreytingunni er að mínu mati mjög jákvæð vegna þess að hún snýst um kjarna málsins: Hvernig getum við haldið þannig á málum, bæði stjórnvöld og aðrir, að íslenskan nái að þróast og lifa þrátt fyrir þessar alþjóðlegu sviptingar sem við núna stöndum frammi fyrir? Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að í umræðunni um þessi mál núna að undanförnu má segja að í grundvallaratriðum séu allir þeir sem hafa velt þeim fyrir sér vandlega sammála um öll meginatriðin. Það eru að vísu til eldhugar sem halda því fram fullum fetum að það hefði verið hægt að láta það eiga sig að breyta reglugerðinni. Ég held að þeir hafi ekki rétt fyrir sér. Ég held að það hafi í rauninni ekki verið hægt að bregðast mikið öðruvísi við en gert var, kannski eitthvað aðeins öðruvísi auðvitað, en ekki mikið öðruvísi. Ég held að menn sjái það allir þegar þeir brjóta málið til mergjar og skoða til hlítar það vandamál sem hér er uppi. Hins vegar má segja að það jákvæða við reglugerðarbreytinguna sé að það kemur fram, bæði hjá alþingismönnum og öðrum sem fjalla um þessi mál á opinberum vettvangi, að menn finna á sér þá skyldu sem hvílir á hverjum einasta alþingismanni og hverjum einasta Íslendingi að standa betur að þessum málum en gert hefur verið. Þess vegna höfum við velt því fyrir okkur hvort unnt sé að mynda það sem ég hef kallað þjóðarsamstöðu um þjóðtunguna með því að hér verði til eins konar framkvæmdaáætlun til nokkurra ára um íslenskuna í skólum; leikskólum, grunnskólum, framhaldsskólum, háskóla, í atvinnulífi, í fræðastarfi af ýmsu tagi, í rannsóknum, í útgáfustarfsemi, í bókaútgáfu, í kvikmyndagerð, í leiklist o.s.frv. Ég held að ef okkur tækist að skapa þjóðarsamstöðu um slíka framkvæmdaáætlun og tækist að tryggja til þess þá fjármuni sem óhjákvæmilegir eru sé það mikið líklegra til árangurs til að styrkja íslenska tungu en jafnvel ein reglugerð þó hún hafi verið sett á sínum tíma af góðum og gildum ástæðum sem ég geri ekki lítið úr.

Flm. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér hefur skapast um þetta frv. um breytingu á útvarpslögum og get tekið undir margt það sem fram hefur komið. Því miður hefur umræðan frekar snúist í átt að því hvernig eigi að efla íslenska tungu og fyrst og fremst sé um að ræða, ef þetta frv. verður samþykkt, spurninguna hvort íslensk tunga muni skaðast á einn eða annan hátt. Ég held að það sé ekki rétt og get tekið undir það sem fram kom hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, 3. þm. Vesturl., að í gegnum árin, að síðan íslenskt útvarp og sjónvarp kom hefur glumið í eyrum okkar ensk tunga og meira að segja tunga frá öðrum menningarheimum og það sé fyrst og fremst spurning um það hvort sleppa eigi textanum eða ekki. Ég er nýkominn frá Evrópuráðinu og þar var einmitt til umræðu mál af þessu tagi. Það var spurningin um svokölluð ,,local radios`` eða staðbundið útvarp eða sjónvarp, til að þjóna litlum menningarheimum. Það er einmitt það sem er að gerast hérna þegar við erum að færast nær Evrópu, að við verðum einn af litlu menningarheimunum, einn afkiminn í þessum stóra Evrópuheimi, og það er spurning hvernig við getum viðhaldið okkar tungu og hvernig við getum komið út úr því. Ég held að sú þróun verði aldrei stöðvuð að við tengjumst Evrópu að meira eða minna leyti. Þessi umræða um íslenska tungu er mikilvæg en hún kemur ekki í veg fyrir þá þróun sem verður hér á næstu árum. Ég legg á það mikla áherslu að þetta frumvarp er til að auðvelda þær öru breytingar í Evrópu í sjónvarps- og útvarpsrekstri sem hafa verið að flæða hér inn og ekki síður til að við getum nýtt þá tækni til ýmissa boðskipta í gegnum tölvur. Það er kjarni málsins að mínu mati og ég held að þó að þetta frumvarp verði samþykkt, þá geri það enga grundvallarbreytingu á íslenskri tungu. Það mál á að leysa á öðrum vettvangi, í skólum og með fræðslu, en við eigum ekki að tengja þetta beint eða neita þeim breytingum og þeirri tækni sem er komin og vísa til þess að það hafi skaðleg áhrif á íslenska tungu. En ég vil aftur þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þetta frv. og vonast eftir því að formaður menntmn. Ed. taki það til umræðu í nefndinni og samþykki það vonandi. Að þessu mæltu hef ég ekki meira um þetta að segja en vil taka undir það sem sagt hefur verið.