Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég hafði búizt við því, að þetta frv. yrði útskýrt hér við 1. umr., en það hefur einhverra hluta vegna ekki þótt ástæða til þess. Hér er um það að ræða að bæta við tveimur prófessorsembættum í læknadeild háskólans, og þeir nýju prófessorar eiga að vera prófessorar í tannlæknisfræði. Þar á að bæta við tveimur prófessorum við þann eina prófessor, sem þar hefur starfað fram að þessu. Ég hef ekki annað en gott að segja um þetta og er því algerlega fylgjandi. Hér á landi ríkir tannlæknaskortur mikill, eins og kunnugt er, og hljótast af því árlega mikil vandræði í heilbrigðislegu tilliti. Um leið og þessir tveir nýju prófessorar taka til starfa við tannlæknadeild, er þess að vænta, að húsrými tannlæknadeildar, sem hingað til hefur verið allt of lítið, muni aukast. Þar með ættu að skapast bætt skilyrði til að útskrifa nýja tannlækna. Það er ekki til að útskýra þetta, að ég stend hér upp, heldur langar mig til að koma á framfæri hugmynd, sem að vísu var hreyft í hv. Nd. í sambandi við þetta mál. Það er mjög algengt um prófessora í læknadeild, að þeim eru samhliða kennslustarfi sínu falin einhver ákveðin störf, svo sem forstaða sérstakra deilda í sambandi við heilbrigðismál og læknadeildina. Ég vil stinga upp á því, að hv. menntmn. þessarar deildar taki til athugunar, hvort ekki sé rétt að fela öðrum prófessornum, sem hér er fyrirhugað að bæta við, yfirumsjón með tannlæknaþjónustu í skólum landsins. Engin tannlæknaþjónusta er jafnmikilsverð og tannvernd barna. Þessi tannvernd er í mesta ólestri hjá okkur hér á íslandi, og veitti ekki af að hefja undirbúning að því að rækja þessa þjónustu í framtiðinni. Ég teldi það mjög vel til fallið, að það yrði fram tekið í lögum, að öðrum þeirra prófessora, sem hér um ræðir, skyldi falið að hafa yfirumsjón með tannlæknaþjónustunni í skótum landsins. Ég hef orð á þessari uppástungu nú þegar í þeirri von, að hv. menntmn. athugi þetta mál og ráðfæri sig við aðila varðandi þessa uppástungu.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta mál. Frv. var lagt fram hér snemma í vetur og hefur nú fengið afgreiðslu í nefnd. Meiri hl. leggur til, að því verði vísað til hæstv. ríkisstj., en minni hl. leggur til, að frv, verði samþ. Í þessu frv. felast þrjár breytingar, sem við flm. frv. töldum mikilsvert, að fengjust fram hið fyrsta. Fyrsta tillagan var þess efnis, að dregið skyldi úr misrétti, sem nú gildir hvað öryrkja snertir, þannig að það er gerður mismunur á öryrkjum um bætur eftir því, hver orsök örorkunnar hefur verið. „Þetta frv. var sent til umsagnar endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna, og sú endurskoðunarnefnd sendi álitsgerð um frv. Um þessa fyrstu till. okkar um afnám misréttisins í greiðslu bóta til öryrkja segir þessi nefnd: Það er rétt, sem fram kemur í grg. fyrir frv., að í lögum um almannatryggingar er gerður munur á örorku, hvað bætur snertir, eftir því, hvort vinnuslys eða sjúkdómur hefur valdið henni: Er þannig staðfest það, sem í frv. og grg. þess felst, að hér er gerður grófur munur á. En endurskoðunarnefndin bendir á, að þótt bætt sé úr þessu, þá sé ekki bætt að fullu úr misréttinu, því að enn verði eftir misrétti um bætur til öryrkja á stigunum 15–49%. Þetta mun vera rétt. En ég held þó, að vert væri að bæta nú úr misréttinu, þótt það yrði ekki gert að fullu í þetta sinn. M.ö.o.: nefndin viðurkennir misréttið, en telur með frv. ekki, að því er mér virðist, nógu langt gengið. Önnur brtt. í frv, fjallar um, að allar greiðslufjárhæðir almannatrygginga verði verðtryggðar. Er svo ákveðið, að bótaupphæðirnar skuli breytast í samræmi við breytingu á vísitölu framfærslukostnaðar. Um þessar brtt. ræðir endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna stuttlega í umsögn sinni til hv. heilbr: og félmn. Þar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með lögum nr. 4 1960, um efnahagsmál, var tenging kaups við vísitölu framfærslukostnaðar hins vegar numin úr gildi í því skyni að koma í veg fyrir öra verðbólguþróun af völdum víxlhækkana kaupgjalds og verðlags: Ég verð að segja, að mér finnst þessi setning í umsögn endurskoðunarnefndarinnar vera dálítið út í hött. Hverjum dettur í hug, þótt verðtryggingu almannabóta yrði komið á, að það mundi koma af stað örri verðbólguþróun? Ég held, að það kæmi ekki til greina. Þá segir nefndin í sinni umsögn: „Nefndin telur, að gild rök yrðu að hníga að því, ef annan hátt ætti í þessu efni að hafa um bætur almannatrygginga en laun.“ Ég skal viðurkenna, að það þarf gild rök til. En er ekki hér um gild rök að ræða? Hér er um öryrkja að ræða, og hér er um bætur að ræða til öryrkja, sem raunverulega eru fyrir neðan þurftarlaun. Hvað er ástæða til að verðtryggja, ef ekki þegar svona stendur á? Síðan segir þessi endurskoðunarnefnd: „Að sjálfsögðu má bæta skert lífskjör bótaþega með öðrum hætti en vísitöluákvæðum: Já, ég viðurkenni það, það er rétt. Og ég skyldi ekkert hafa á móti því, ef tillaga kæmi fram um það að bæta skert lífskjör bótaþega með einhverjum öðrum hætti. En sú ágæta nefnd ómakar sig ekki að benda þá á einhverja eðlilegri eða betri leið til þess að bæta þessi skertu lífskjör bótaþega en verðtryggingu miðað við vísitölu framfærslukostnaðar. Mér finnst gæta hér þessarar hræðslu, sem orðin er nokkuð útbreidd, ekki sízt í stjórnarliðinu, hræðslu við vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta orð er að verða eins konar bannorð hjá ýmsum í landinu og er reynt að útrýma því, þar sem það er hægt. Þetta get ég ekki viðurkennt að sé rétt. Vísitala framfærslukostnaðar er öruggur mælikvarði og mjög eðlilegt, að ýmislegt sé miðað við hana, þegar um það er að ræða að verðtryggja. Enn þá er í mörgum atriðum miðað við vísitölu framfærslukostnaðar, svo sem um verðtryggingu skulda, svo að dæmi sé nefnt. Ég held, að það sé mjög eðlilegt, ef menn á annað borð fallast á, að ástæða sé til að verðtryggja þessar lúsabætur, sem öryrkjar fá og aðrir bótaþegar, þá sé eðlilegast og hagkvæmast að miða við vísitölu framfærslukostnaðar. Þriðja brtt. í þessu frv. fjallar um það, að landið skuli allt gert að einu verðlagssvæði og bætur hvarvetna hinar sömu og þær eru samkv. ákvæðum fyrsta verðlagssvæðis. Endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna leiðir hjá sér að úrskurða nokkuð í þessu efni, getur þess aðeins í grg. sinni, hvaða kostnað slíkt mundi hafa í för með sér, en virðist annars ekki taka afstöðu til þessa máls. Hins vegar vita það allir hv. þdm., að þessari hugmynd, að gera landið allt að einu verðlagssvæði, vex jafnt og stöðugt fylgi, jafnt innan þings sem utan, og er nú á síðustu tímum töluvert sótt á af hálfu sveitarfélaga, að þessi breyting verði gerð, enda mun hv. heilbr: og félmn, hafa verið sammála um, að þessa breytingu þyrfti að gera. Það er aðeins sá skoðanamunur, að minni hl. n. vill láta gera það hið fyrsta, en meiri hl. vili draga það og bíða enn um skeið. Ég tók það fram, að þetta frv. var lagt fram á Alþingi snemma í vetur, löngu fyrir áramót, enda segir svo í 3. gr.: „Frá 1. janúar 1962 skal landið allt vera eitt verðlagssvæði. Að sjálfsögðu fær það ekki staðizt í dag, og við í minni hl. leyfum okkur þess vegna að leggja fram skrifl. brtt. til leiðréttingar á þessu, þannig að 3. gr. verði breytt og í stað orðanna „Frá 1. jan. 1962“ komi: Frá 1. janúar 1963. Með þessari brtt., ef hún yrði samþykkt, ætti ekki að vera vandi fyrir alla þá, sem hafa fengið augun opin fyrir nauðsyn á að breyta í þessu efni og gera allt landið að einu verðlagssvæði, að samþykkja þetta atriði og þetta ákvæði frv. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari till.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. minni hl. með fyrirvara og vil nú í örfáum orðum gera grein fyrir því, hver fyrirvari minn er. Ég er alveg fyllilega samþykkur 1. gr. frv. og tel það réttlætismál, að dregið sé úr þeim mun, sem er nú á bótum til þeirra, sem verða fyrir slysum, og hinna, sem verða fyrir orkutapi af sjúkdómsástæðum. Ég er einnig alveg samþykkur 3. gr., um það, að landið verði gert að einu verðlagssvæði. Ég tel það sjálfsagt réttlætismál, eins og nú er komið, þar sem verðlag og lífskostnaður í landinu má teljast svipaður í öllum landshlutum. En munur var á, þegar landinu var uppihaflega skipt í verðlagssvæði. Ég tel þær reglur úreltar og valdi á ýmsan hátt erfiðleikum, t.d. að því er snertir búsetu í landinu. Hún hefur truflandi áhrif, sú regla. Þeir, sem eru bóta- og lífeyrisþegar, leita vitanlega frekar þangað, sem meiri bætur er að fá. En aftur á móti er það 2. gr., sem er um það að taka upp vísitölu í sambandi við bótaupphæðir, láta þær hreyfast eftir vísitölu, þar er ég ekki á sama máli. Ég sé ekki, að það sé rétt að láta vísitölu verka á þennan þátt, úr því að vísitalan er ekki lengur hrein regla í launamálum, enda er það svo gölluð regla frá mínu sjónarmiði, að varla er hægt að hafa vísitölu nema til hliðsjónar, svona eins og veðurspámaður hefur loftvog til hliðsjónar. Það er eins og nefndin sagði, sem var vitnað til áðan, að það er hægt að leiðrétta bótagreiðslur, ef þær skerðast af dýrtíðar völdum, með öðrum hætti. Og slíkar leiðréttingar á að gera, þegar svo ber við, og ég trúi ekki öðru en það sé til þess að gera, ef menn bara gera sér þess grein, auðvelt að fá samstöðu um slíkt, vegna þess að það er þó yfirleitt mjög ríkt mannúðarsjónarmiðið hjá okkur Íslendingum, og hér er um slíkt að ræða. Fyrirvari minn er þá gagnvart 2. gr. frv. Ég býst ekki við að greiða henni atkv., en frv. tel ég að öðru leyti réttmætt og meira en það þýðingarmikið.



Herra forseti. Ég verð að lýsa undrun nokkurri á afstöðu hv. 1. þm. norðurl. e. gagnvart 2. gr. frv., því ákvæði að verðtryggja bætur almannatrygginga. Ég skil afstöðu hans að vissu leyti. Hún mótast af afstöðu hans til málsins, þegar um er að ræða atvinnutekjur manna. Hér er ekki um atvinnutekjur að ræða. Við getum kallað það laun, við getum kallað það styrk, sem þessir öryrkjar fá, en það eru ekki atvinnutekjur. Það eru tekjur, sem þeir fá vegna atvinnumissis. Hér gegnir allt öðru máli, enda eins og ég tók fram áðan, að þótt bætur almannatrygginga yrðu verðtryggðar eða vísitölutryggðar, þá mundi það ekki hafa nokkur áhrif á verðbólguna í landinu, hvorki nú né síðar. Ég veit ekki, hvort hv. þm. finnst það eðlilegra, sem gengur og gerist í okkar þjóðfélagi, ef auðugur maður lánar fátækum manni peninga, þá getur hann vísitölutryggt auð sinn með því, hann hefur rétt til þess. Er þetta nokkuð eðlilegra en að rétta öryrkjunum hjálparhönd? Það gilda í mörgum samningum um skuldir þau ákvæði, að upphæðir skuli greiðast í samræmi við vísitölu.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er fátt eitt, sem ég þarf að svara, Ég hafði tekið fram í framsöguræðu minni flest af því, sem hv. 9. þm. Reykv. var að tala um núna, en ég vil þó aðeins í sambandi við þessa skrifl. brtt., sem nú kemur fram, segja það, að búizt er við, að endurskoðunarnefndin um tryggingamál, sem nú starfar, muni hafa lokið störfum fyrir næsta þing og leggja brtt. sínar um almannatryggingalögin þá fyrir, og ef sú nefnd kemst ekki að þeirri niðurstöðu, að það sé rétt að hætta verðlagssvæðaskiptingunni, þá er væntanlega tækifæri hér á hv. Alþingi að bæta úr því, og ég er sannfærður um það, eins og fram er tekið í nál. meiri hl., að það er meiri hl. fyrir því með þjóðinni og væntanlega á þingi líka að hætta þessari verðlagssvæðaskiptingu, sem er orðin óeðlileg. En eins og ég tók fram hér áður við umr., er þetta mjög kostnaðarsamt. Að vísu má segja, að það væri tækifæri til þess að sjá fyrir tekjum á næsta þingi með því að gefa þennan frest, sem hv. þm. stingur nú upp á. En ég tel samt ástæðulaust að samþykkja þessa brtt. og eðlilegra, þegar almannatryggingalögin eru í allsherjarendurskoðun, að svona mikilvægar breytingar verði gerðar samhliða öðrum breytingum, sem kunna að vera nauðsynlegar á lögunum eftir þann tíma, sem liðinn er, síðan allsherjarendurskoðun á þeim fór fram. Ég hafði raunar dálítið gaman af þeim kafla ræðu hv. 9. þm. Reykv., þar sem hann talaði um vísitölu framfærslukostnaðar, og sérstaklega því, er hann sagði, að hún væri öruggur mælikvarði. Ég man ekki betur en það væri ekki talið, á meðan hún var og hét. Þá var ekki meira um annað talað en að hún væri röng og villandi, ef hún væri ekki beinlínis fölsuð. En það er gott, að hún hefur batnað svona mikið við það, að hún eiginlega lézt, ef maður mætti svo orða það. Viðvíkjandi verðtryggingunni gat ég um það í framsöguræðu minni, að sú hækkun, sem nauðsynleg hefði verið á bótum almannatrygginga, væri þegar komin í framkvæmd að þessu sinni og væri því ekki ástæða til þess að taka það upp núna. Ef eitthvert nýtt form verður fundið, er eðlilegra að gera það í góðu tómi, og ég vænti þess, að sú nefnd, sem er að endurskoða þetta, muni nú finna þá leið, sem heppilegust verður til þess að tryggja það, að öryrkjar beri ekki skarðari hlut frá borði en aðrir þeir, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Það er sérstaklega annað í sambandi við verðtrygginguna, sem ég vildi aðeins minnast á. Það er, hverjir það eru, sem greiða bæturnar raunverulega. Það eru margir aðilar, og það er sérstaklega frá þessu gengið í lögunun um almannatryggingar, hvernig kostnaðurinn skiptist á hina tryggðu, sveitarfélögin og ríkissjóð. Þess vegna er því nær óframkvæmanlegt að láta bæturnar breytast nema einu sinni á ári. Það þarf að gera áætlun um þetta fyrir fram árlega, hverjar greiðslur hinna tryggðu skuli vera, náttúrlega líka, hverjar greiðslur ríkissjóðs skuli vera og greiðslur sveitarfélaganna, og það er mjög erfitt, þó að það hafi verið gert, að breyta þessu. Ef sérstaklega hefur árað vel hjá tryggingunum, þá hefur það komið fyrir, að það hefur verið gert án þess að breyta gjöldum hinna tryggðu og framlagi ríkissjóðs eða sveitarfélaga á því ári, sem breytt hefur verið. Það hefur stundum verið gert hluta úr ári, ef það hefur árað svo vel hjá tryggingunum að öðru leyti, að þær hafi getað tekið á sig nokkuð af því skakkafalli, sem þær hafa orðið fyrir af þeim sökum. Hinum hlutanum hafa þær þá náð upp aftur, eftir að hægt hefur verið að breyta framlögum ríkissjóðs og sveitarfélaganna á næsta ári. Ég held, að það sé ekki ástæða til, að ég segi meira um þetta að þessu sinni. Ég legg sem sagt til, að þessi skrifl. brtt. sé felld.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess, held ég, að við, sem stöndum að nál, minni hl., förum að deila, þó að okkur greini ofur lítið á um gildi vísitölu. Ég fyrir mitt leyti tel ekki, að það sé full verðtrygging í því að láta vísitölu ráða. Vísitalan er, eins og ég sagði áðan, meira til hliðsjónar, eins og loftvogin, heldur en hún sé öruggur mælikvarði, enda eru dæmin um það deginum ljósari, að henni hefur verið hagrætt til þess að fá með henni vissar niðurstöður. Slíkur mælikvarði, sem þannig er breytilegur eftir því, hvernig hentar, - eftir því, hvernig hentar einhverjum, sem með völd fara, - hann er ekki æskilegur mælikvarði. Hitt vildi ég segja, að ég mundi vera reiðubúinn til þess að flytja tillögur, sem mér sýndust vera raunhæfari um það, að bætur væru ekki látnar rýrna fram úr því, sem hægt er við að ráða, ekki a.m.k. fram úr því, sem kjör annarra, sem betur mega sín, rýrna. En það, sem kom mér til þess að biðja um orðið, var sérstaklega það, að hv. frsm. meiri hl. (KJJ) taldi, að ekki væri ólíklegt, að landið yrði að tillögu þeirrar nefndar, sem er að endurskoða almannatryggingalögin, gert að einu verðlagssvæði, jafnvel á næsta ári. Og mér hefur skilizt, að fyrir því muni vera vilji. Mér fannst það á hv. nm. í heilbr.- og félmn., að hugur þeirra stæði til þess að vilja styðja það fljótlega, að landið yrði gert að einu verðlagssvæði. En hvers vegna að vera að draga það? Hvers vegna að ganga ekki inn á þetta frv., a.m.k. að því er 3. gr. snertir? Þetta er stórt atriði, sem ég veit að fjöldi fólks úti um land, sem lifir á ellilífeyri, bíður eftir, hreint og beint bíður eftir. Hvers vegna að láta það bíða lengur í óvissu, ef mönnum á annað borð kemur saman um, að þetta sé málefni, sem eigi fram að ganga og þurfi sem fyrst að verða gildandi ákvæði? Ég skora þess vegna á þá, sem hafa þessa skoðun, en kannske að öðru leyti telja sig ekki viðbúna að ganga inn á frv., að samþykkja þessa grein. Lagaákvæði í sérstöku frv. um þetta á fullkomlega rétt á sér.