Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 11 í dag fer fram umræða utan dagskrár um efnahags- og skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti biður þingmenn um að vera undir það búna að fleiri fundir verði í dag sem og atkvæðagreiðslur. Forseti mun funda með þingflokksformönnum síðar í dag.

Frú forseti. Hvað er verið að klaga hæstv. utanríkisráðherra? Hvar hafa dagar lífs hans lit sínum glatað?  Steininn tók þó úr þegar hæstv. ráðherra réðst á góða vinkonu sína í þinginu, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, á mjög grófan hátt leyfi ég mér að segja. Hvað veldur þessari hegðun hæstv. ráðherra og hvers vegna ræðst hæstv. ráðherra á Framsóknarflokkinn, flokkinn sem gaf Samfylkingunni annað tækifæri í lífinu eftir að hún var búin að klúðra upp á hvern einasta dag eftir að hún komst í ríkisstjórn? Það er orðið frægt í níu bindum. Þá ræðst hæstv. utanríkisráðherra á þann eina flokk sem gaf honum annað tækifæri. Getur verið að hæstv. ráðherra sé í jafnvægi þegar hann fer að tala um skoðanakannanir? Það getur ekki annað en beint athyglinni að því að enginn flokkur hefur tapað jafnmiklu fylgi og Samfylkingin, og þessi ríkisstjórn sem hæstv. ráðherra situr í er nú komin niður í sama fylgi og ríkisstjórn hrunsins var í í október 2008. Hvað veldur þessari hegðun hæstv. ráðherra? 
             Nú held ég að ég verði að hleypa hæstv. utanríkisráðherra að, það kemur örlítill gleðivottur aftur í andlit hæstv. ráðherra og vonandi endurheimtum við gamla góða utanríkisráðherrann sem við höfum saknað hér undanfarnar vikur.

Frú forseti. Ég get upplýst forustu Framsóknarflokksins um að utanríkisráðherra kemur býsna vel undan sumri, raunar miklu betur en hann verðskuldar. Sjálfur telur utanríkisráðherrann að hann hafi verið í giska góðu skapi síðustu daga og jafnvel vikur og ekki síst eftir að ljóst varð að í landinu er meirihlutastjórn. 
             Ég kannast ekki við að hafa farið með köpuryrði að Framsóknarflokknum. Mér þykir vænt um Framsóknarflokkinn, ekki bara vegna þess að hann hefur veitt mér syndugum annað og jafnvel þriðja tækifærið í lífinu, hugsanlega óverðskuldað líka, heldur ekki síst vegna sögu Framsóknarflokksins. Það var sama höndin sem skrifaði stefnuskrá Framsóknarflokksins upphaflega og íslenskra jafnaðarmanna og sú hugsun sem að baki bjó átti auðvitað að leiða til mun öflugra formlegs samstarfs millum þessara tveggja flokka en raunin varð kannski því að Jónas frá Hriflu sá fyrir sér þá draumsýn að verkamenn í borgunum og smábændur til sveita tækju höndum saman og störfuðu að uppbyggingu landsins. Hver veit nema draumur hans eigi eftir að rætast enn á ný á næstu missirum og árum - en ég er ekki spámaður. Ástæðan fyrir því að ég kann að hafa tekið harkalega til orða um einn einstakan þingmann Framsóknarflokksins er eingöngu sú að ég nálgast þetta mál stundum frá sjónarhóli uppalandans. Ég vil reyna að segja fólki til. Í þessu ákveðna tilviki fór hv. þingmaður með rangt mál og ég varpaði upp þeirri spurningu hvort það kynni að vera vísvitandi eða hvort það væri vegna þess að þingmaðurinn væri orðinn of latur til að lesa heima. Ég svaraði ekki þeirri spurningu. Hv. þingmaður og forustumaður Framsóknarflokksins þekkir sitt fólk betur. Hann svarar kannski þeirri spurningu hér á eftir. Ég vil bara lýsa því yfir að ef það er einhver flokkur sem ég ber virkilega  
            

Frú forseti. Það er ánægjulegt að skynja þennan hlýhug sem birtist aftur frá hæstv. utanríkisráðherra, en hvað með sessunaut ráðherrans í þinginu? Er hann tilbúinn til að klára það sem hann hóf í ræðu sinni áðan og biðja hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra afsökunar á orðum sínum um ráðherrann? Væru það ekki ágætislok á þessu þingi? Nú styttist í að því ljúki og vonandi verða orð ráðherrans um samvinnu og góða sátt til þess að ráðherrann beiti sér fyrir því að við vinnum í sameiningu að því sem til var ætlast af Samfylkingunni þegar hún fékk sitt annað tækifæri, þ.e. að fara að huga að skuldastöðu heimilanna í landinu og uppbyggingu atvinnulífs. Það hefur því miður alveg gleymst þessi tvö ár. Það er þó smávonarglæta eftir orð ráðherrans, en hvað segir hann um hugmyndina um að biðja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra afsökunar?

Frú forseti. Ég vil bjóða hv. þm. Sigmundi Gunnlaugssyni til samkomulags um að ég lýsi því yfir úr þessum ræðustóli að mér þykir vænt um Jón Bjarnason, hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra. Samband mitt og þess ágæta ráðherra sem er sessunautur minn á ráðherrabekk og í ríkisstjórn dregur kannski dám af því sem mætti segja að væri erfitt hjónaband. Við erum stundum ósammála um hluti og það kemur fyrir að við rífumst. Af og til hafa þau rifrildi brotist út í fjölmiðlum, en það breytir ekki hinu að mér þykir vænt um hæstv. ráðherra sem mann og stjórnmálamann. Ég hef lýst því yfir í fjölmiðlum að ég geti algjörlega umborið þær skoðanir sem hæstv. ráðherra hefur. 

Virðulegi forseti. Í gær kom fram í yfirlýsingu frá samtökum fyrirtækja í gagnaversiðnaði og staðfesti þar með það sem rætt var á þingi á mánudaginn, að seinagangur um nauðsynlegar breytingar á reglugerðum um virðisaukaskatt og óskýr svör ráðamanna vegna uppbyggingar gagnavera hefur dregið mjög úr trúverðugleika Íslands og hugsanlega fælt erlenda viðskiptavini frá landinu. Þetta er ekki nýtt vandamál og þegar fjárfestingarsamningur um smíði gagnavers Verne Holdings í Reykjanesbæ var lagður fyrir þingið fyrir u.þ.b. ári lá strax fyrir að þetta væri eitt af þeim atriðum sem þyrfti að leysa til að þetta mál kæmist í höfn. Það hefur komið fram að íslensk gagnaver standa út frá samkeppni ekki jafnfætis evrópskum gagnaverum. Nýleg úttekt KPMG sem gerð var að ég held fyrir atbeina fjármálaráðherra staðfestir þetta. Í morgun upplýsti formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Skúli Helgason, að hæstv. fjármálaráðherra hefði gefið yfirlýsingar í fyrra um að lægi það skýrt og klárt fyrir eftir þessa úttekt að hér þyrfti að gera bragarbót á lagasetningu yrði það gert til að greiða fyrir þessu. Við höfum tekist hér á um atvinnustefnu, við höfum tekist á um mismunandi áherslur í því en ég hélt, sérstaklega eftir að ég las grein í Fréttablaðinu 31. ágúst um landris hæstv. fjármálaráðherra, að fjármálaráðherra væri því sammála að gagnaver væru atvinnukostur sem væri dýrmætur fyrir landið vegna þess að hann notaði hóflegt magn af orku og skapaði mikilvæg störf, svo ég noti orðbragð hans sjálfs. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hér hvar þetta mál standi í fjármálaráðuneytinu, hvort vilji sé til að leysa það og þá hvenær. Það er grafalvarlegt mál ef enn eitt atvinnutækifærið 

Frú forseti. Mjög mikil vinna hefur verið lögð í það í fjármálaráðuneytinu og af hálfu embættis ríkisskattstjóra að koma til móts við óskir gagnaveraaðilanna og eftir atvikum væntanlegra viðskiptavina þeirra sem vandamálið snýr meira að.  Það sem hefur komið í ljós er að gagnaveraaðilarnir eða fyrst og fremst væntanlegir viðskiptavinir þeirra gera þar til viðbótar kröfur um veruleg frávik og ívilnanir frá almennum skattareglum, sérstaklega það að þurfa ekki að skrá neina starfsemi hér á landi. Það leiðir til þess að upp koma vandamál sem sjálfkrafa leysast ef menn eru með skráða starfsemi hér og njóta þá þeirra réttinda sem tengjast skráningunni, svo sem varðandi innskatt og útskatt í virðisaukaskatti. Ef fallist er á að heimila ekki skráningu starfseminnar hér og veitt undanþága frá þeirri reglu með einhverjum sértækum hætti þarf eftir sem áður að leysa það sem snýr að virðisaukaskatti í sambandi við innflutning búnaðar og skattlagningu þjónustunnar út á við. Það er tiltölulega einfalt og verður væntanlega gert með breytingum á reglum að núllskatta þjónustuna út á við en eftir stendur þá vandamálið með búnaðinn. Fjármálaráðuneytið telur að þessi atvinnurekstur geti orðið mjög gagnleg viðbót við atvinnuuppbyggingu í landinu, hefur þar af leiðandi skoðað og er að skoða það af miklum velvilja að koma til móts við þessar sérstöku óskir. Þær kalla á frávik frá almennum skattareglum í samskiptum ríkja og það er ekki einkamál okkar hversu langt er gengið frá þeim frávikum. Það þarf að standast samkeppnisreglur í Evrópu, það þarf að standast jafnræðisreglur  Málið er óendanlega miklu flóknara en látið hefur verið  
            

Forseti biður þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör. Eftir þetta eygi ég örlitla von um að þetta verði leyst en þó verð ég að segja að þessi áhersla hæstv. ráðherra á óendanlegt flækjustig þessa máls olli mér miklum vonbrigðum. Ég held að ef menn gæfu sér tíma og settu málið í forgang eins og hæstv. fjármálaráðherra hélt fram að hann væri að gera það ekki svo flókið. Þetta er svona í öðrum löndum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að við þyrftum að taka tillit til annarra landa en það er nákvæmlega það sem fyrirtæki í þessum iðnaði fara fram á. Í yfirlýsingu samtakanna sem ég vísaði til áðan segir að til samanburðar sé mjög skýrt kveðið á um það í breskri löggjöf að engin sú kvöð sé á viðskiptavinum gagnavera að þeir stofni til fastrar starfsstöðvar í landinu, eins og verið er að fara fram á hér, og að þjónusta gagnavera sé undanþegin virðisaukaskatti þegar hún er seld fyrir utan landsteinana. Nú vil ég gefa hæstv. fjármálaráðherra það góða ráð að kynna sér bresku löggjöfina, ganga í málið og klára þetta fyrir vikulok.

Frú forseti. Nú er það vissulega svo að eðli þessarar starfsemi er sérstakt og má segja að það virði ekki landamæri í hefðbundnum skilningi. Þess vegna er skiljanlegt að upp komi það álitamál í hve ríkum mæli á að gera kröfu til þess að starfsemi sé skráð þar sem hún fer fram og að hún sé andlag skattlagningar í því landi. Það er hin almenna regla. Síðan gilda gjarnan tvísköttunarsamningar milli ríkja um það hvernig sköttunum er skipt ef starfsemi fer fram á tveimur stöðum. Menn skulu hafa það í huga að það skiptir máli fyrir ekki bara íslenska ríkið heldur íslensk sveitarfélög að hin almenna regla sé sú að starfsemi sé andlag skattlagningar þar sem hún fer fram en komi ekki öll til skattlagningar í öðrum löndum. Við erum að skapa fordæmi hér og vonandi fyrir vaxandi iðnað og við þurfum að gæta að því hversu langt við getum gengið. Við teljum að það sé tiltölulega einfalt að leysa þann þátt sem snýr að sölu þjónustunnar úr landi með því að meðhöndla hana sem útflutning og núllskatta hana hér. Varðandi búnaðinn er málið stærra og flóknara. Ef viðkomandi aðilar, sem eiga búnaðinn hér, 

Virðulegur forseti. Ég er með spurningu til hæstv. umhverfisráðherra vegna nýgengins úrskurðar umboðsmanns Alþingis um heimildir Umhverfisstofnunar til aðgerða vegna auglýsingaskilta utan þéttbýlis. Eins og flestir vita sem ferðast akandi um landið er eitt af því sem fyrir augun ber í síauknum mæli flennistór auglýsingaskilti sem reyna að fanga athygli þeirra sem eiga leið hjá. Vissulega er mikilvægt fyrir ferðaþjónustu og þjónustufyrirtæki almennt að geta kynnt þjónustu sína en vegna þess lýtis sem svona auglýsingaskilti sem staðsett eru á víðavangi eru talin vera, var sett inn ákvæði í lög nr. 44/1999, um náttúruvernd. Samkvæmt 43. gr. þeirra laga er óheimilt að setja upp auglýsingar meðfram vegum eða annars staðar utan þéttbýlis. Samkvæmt 76.gr. sömu laga skal hver sá sem brýtur gegn ákvæðum laganna sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Umhverfisstofnun virðist hafa átt í erfiðleikum með að framfylgja þessum lögum því að þrátt fyrir ábendingar þar um hafa þessi skilti ekki verið tekin niður. Frægt er dæmið um mæjónesdósina risastóru sem sett var upp á Suðurlandi og trónaði þar allt of lengi en fór þó fyrir rest. Einnig er um að ræða auglýsingar, oft og tíðum margir fermetrar að stærð, frá byggingarvöruverslunum, sjoppum, hótelum og kirkju, svo fátt eitt sé talið. Í úrskurði umboðsmanns kemur fram að þó að hann geri athugasemd við að Umhverfisstofnun hafi ekki tilkynnt viðkomandi skiltaeiganda að málið væri til meðferðar hjá stofnuninni hafi Umhverfisstofnun ótvírætt heimildir til að senda slík meint brot beint til lögreglu til rannsóknar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort úrskurður umboðsmanns Alþingis sé að hennar mati ekki alveg skýr í þessu máli og svo hvort hæstv. ráðherra muni í kjölfarið ítreka það við Umhverfisstofnun að ganga ákveðnar fram hvað þessi mál varðar.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn sem er ágætlega í takti við það sem er nákvæmlega uppi á mínum borðum þessa dagana, þ.e. þetta álit umboðsmanns Alþingis varðandi framkvæmd Umhverfisstofnunar sem byggð er á náttúruverndarlögum, 43. gr., eins og hann gerir hér grein fyrir. Það er svo að ef stjórnvald eins og Umhverfisstofnun hefur fengið eftirlitshlutverk af þessu tagi ber henni samkvæmt álitinu jafnframt að beita ráðstöfunum beint nema lög mæli sérstaklega fyrir um annað. Það er því hárrétt sem þingmaðurinn tekur fram að þarna er ekki einungis um að ræða heimildir eins og hefur verið túlkað eða eins og framkvæmdin hefur hingað til verið hjá Umhverfisstofnun heldur ber stofnuninni að beita stjórnvaldsákvörðunum og stjórnvaldsaðgerðum með því að fara beint í þvingunarráðstafanir á borð við álagningu dagsekta eða aðrar slíkar sem eru þá byggðar á 73. gr. sömu laga. Þegar ég fæ þessa niðurstöðu í hendur er það auðvitað svo að mér er sent álitið til upplýsinga og þetta er fyrst og fremst sent Umhverfisstofnun og henni falið að taka mið af álitinu í athöfnum sínum hér eftir, en ég hef þegar óskað eftir því að innan tveggja vikna fái ég upplýsingar um með hvaða hætti Umhverfisstofnun hyggist beita sínum praxís í kjölfarið á þessu áliti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra greinargott svar, með þeim betri sem hafa komið fram í þessum fyrirspurnatíma þar sem oft er svarað frekar út í hött en hitt. Ég vek athygli á þessu máli ekki síst í því ljósi að í þeim hremmingum sem íslenskt samfélag hefur verið að ganga í gegnum undanfarin tvö ár er hætt við að náttúruvernd og umhverfismál mæti einhverjum afgangi, við heyrum það oft í umræðunni að það eigi að ganga enn frekar á náttúruna og þess háttar hluti í alls konar meintri atvinnuuppbyggingu. Þess vegna er gott að vita til þess að umhverfisráðherra stendur vaktina í þessu máli sem öðrum og ég met það og þakka fyrir það.

Frú forseti. Staðreyndin er sú að nú stendur yfir gagnger endurskoðun á náttúruverndarlögum og öllu lagaumhverfi náttúruverndar á Íslandi, en þetta álit umboðsmanns gefur okkur ákveðnar vísbendingar um það að núgildandi lög séu í raun og veru með sterkari valdheimildir en við höfum viljað vera láta hingað til. Má þá kannski sérstaklega vísa í 37. gr. sem hefur sérstaklega verið talin of veik og fleiri greinar sem heyra þá væntanlega undir þetta álit umboðsmanns Alþingis.

Frú forseti. Það er ljóst að þolinmæði landsmanna er á þrotum og þolinmæði einstakra stjórnarþingmanna er einnig á þrotum. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson er búinn að setja ríkisstjórnina í heild sinni á skilorð, ekki einstaka ráðherra heldur ríkisstjórnina í heild, og gefur henni nokkrar vikur til þess að grípa til ráðstafana í atvinnumálum. Þetta gerði hann í útvarpsviðtali í gær. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur stært sig af því að það hafi verið gripið til tuga aðgerða til að koma skuldugum heimilum til hjálpar. Þessi skuldugu heimili hafa því miður ekki fundið þessa hjálparhönd með þeim hætti sem hæstv. ráðherra vill vera láta. Við höfum á síðustu dögum fengið fréttir af því að stórskuldug eignarhaldsfélög hafi náð að gera kyrrstöðusamninga við íslenska banka og þannig hafa auðmenn komist í skjól a.m.k. tímabundið. En í komandi mánuði hefjast hér hundruð eða þúsundir uppboða á íslenskum heimilum. Íslensk heimili njóta ekki kyrrstöðusamninga líkt og stórskuldug eignarhaldsfélög auðmanna. 
             Ég vil því spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Er hann tilbúinn að lýsa því yfir að hann muni beita sér fyrir því að gerður verði kyrrstöðusamningur við íslensk heimili og íslensk fyrirtæki á komandi vikum þannig að menn fái skjól a.m.k. þangað til niðurstaða í deilumálum, er nú 

Virðulegi forseti. Svarið er mjög einfalt. Það er nei, ég vil ekki kyrrstöðu. Hv. þingmanni er kyrrstaða töm á tungu, ég held að við höfum fengið nóg af kyrrstöðu í meðferð skuldamála, jafnt heimila sem fyrirtækja. Það er vandamál efnahagslífsins í dag, stærsti vandinn sem við stöndum frammi fyrir. Við bíðum eftir því núna að fá niðurstöðu Hæstaréttar í gengislánadómnum. Það mun greiða fyrir úrlausn skuldamála heimilanna  Frekari kyrrstaða, hv. þingmaður, fyrir fyrirtækin í landinu er algjörlega óásættanleg. Bankakerfið verður að taka á skuldum fyrirtækjanna, koma þeim í boðlegt horf sem fyrst þannig að fyrirtækin verði í stakk búin til þess að fjölga fólki, til þess að skapa ný störf, til þess að efla fjárfestingu í landinu. Þetta er verkefnið, hv. þingmaður, ekki áframhaldandi kyrrstaða. Það eru skilaboðin til bankakerfisins. Bankakerfið á að mæta þörfum atvinnulífsins, bankakerfið á að koma skuldum fyrirtækja í það horf að þau geti staðið undir þeim, hratt og örugglega, og bankakerfið á að axla sjálft kostnaðinn af þeirri umbreytingu en ekki að ríkisvæða hann.

Frú forseti. Ég veit ekki hvað ég á að segja um þessa ræðu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann snýr bara út úr. Ég er að spyrja hann um það hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að gerður verði kyrrstöðusamningur, við getum kallað það þjóðarsátt ef hann vill orða það með þeim hætti, við íslensk heimili og fyrirtæki sem berjast í bökkum þannig að þau fái skjól í komandi mánuði, þannig að það verði ekki gengið að íslenskum heimilum. Svo kemur hæstv. ráðherra og dirfist að snúa hér út úr. Ég er ekki að tala um kyrrstöðu í þeim skilningi sem hæstv. ráðherra gerir. Eina kyrrstaðan sem er og ríkir á Íslandi eru kyrrstöðusamningar eignarhaldsfélaga auðmanna og kyrrstaða sem ríkir í framkvæmd í atvinnumálum þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Það hefur ríkt kyrrstaða í úrlausn erfiðra skuldamála allt of lengi. Það hefur ríkt frysting á framgangi nauðungarsalna frá því í febrúar 2009. Það er mikilvægt að þessi mál fari að komast á hreyfingu. Engum er greiði gerður með því að fresta nauðsynlegri aðlögun að raunveruleikanum jafnt hjá heimilum og fyrirtækjum. Ég geng auðvitað út frá því að bankar fari varlega í innheimtu skulda og gangi ekki að fyrirtækjum eða fólki meðan réttargrundvöllur skuldbindinganna er óljós. Mér finnst það bara liggja í augum uppi. Hv. þingmaður þarf ekki að vera með neinn stórfelldan belging yfir því. Auðvitað er það bara þannig að það er óeðlilegt að bankarnir setji fólk eða fyrirtæki í þrot þegar réttarstaða er óljós og beðið er úrlausnar Hæstaréttar. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð. En kyrrstaða er ekki ásættanleg hvorki í atvinnulífi né í meðferð skulda heimila og fyrirtækja, hv. þingmaður.

Frú forseti. Í drögum að áætlun Evrópusambandsins um stuðning við Ísland meðan á aðildarviðræðum stendur kemur fram að gert er ráð fyrir að 28 milljónum evra verði varið til þessa stuðnings á þeim þremur árum sem gert er ráð fyrir aðildarviðræður standi. 30–40% af þessari fjárhæð verður m.a. varið til þess að aðstoða sveitarfélög og aðila vinnumarkaðarins, Bændasamtökin eftir atvikum og fleiri sem áhuga hafa á að kynnast uppbyggingarsjóðum Evrópusambandsins og hvað það þýðir að vinna saman að uppbyggingu góðra verkefna til lands og sjávar. Því hefur verið fleygt í fjölmiðlum og í umræðunni að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og Bændasamtökin hafi ákveðið að hafna alfarið allri svokallaðri IPA-aðstoð þau þrjú ár sem aðildarviðræður munu standa. Er það rétt skilið að ráðuneytið og Bændasamtökin hafni því að taka þátt í þessari vinnu sem fram undan er, m.a. að læra að taka þátt í uppbyggingarsjóðum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Eðlilega er mörgum hugleikið með hvaða hætti hægt sé að ná fjármagni inn í landið í tengslum við þá aðildarumsókn sem í gangi er. Eins og þingmaðurinn minntist á eru í því ferli sérstakir IPA-styrkir í boði,  Nú minni ég á að þegar Alþingi samþykkti að sækja um aðild var lögð áhersla á, að því er ég skildi málið, að verið væri að sækja um aðild til fara yfir þá samningskosti sem í stöðunni gætu verið og bera saman þá möguleika sem við hefðum með því að ganga í sambandið og þá sem við hefðum með því að ganga ekki í það og líka hvar þeir þættir sköruðust að okkur þættu kröfur Evrópusambandsins gjörsamlega óásættanlegar, líkt og þær sem komu fram í áliti framkvæmdanefndarinnar frá því í vor. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að í gegnum þessa IPA-styrki væri hægt að senda fjármagn inn í landið til þess að undirbúa Ísland undir það fyrir fram að taka upp reglugerðir eða innri uppbyggingu samfélagsins miðað við það 

Frú forseti. Í framhaldi af svari ráðherra hef ég mjög miklar áhyggjur af því að hvorki ráðuneytið né Bændasamtökin ætli að aðstoða bændur og leggja þeim lið í því að nýta þá þekkingu sem okkur býðst til að byggja upp og þau sambönd sem okkur mun bjóðast að koma á á þessu tímabili. Mér finnst það verulegt áhyggjuefni ef ráðuneytið og ráðherra og samtökin ætla að halda bændum frá því að kynnast því hver er hin raunverulega landbúnaðar- og dreifbýlis- og atvinnustefna Evrópusambandsins. Ég spyr ráðherra því öðru sinni: Hvernig ætlar hann að sjá til þess að íslenskir bændur standi jafnfætis öðrum bændum í Evrópusambandinu ef til aðildar kemur?

Frú forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þingmanni að það þurfi að bera fé á bændur til að þeir geti kannað samningsstöðu sína gagnvart Evrópusambandsríkjunum og hvað beri í milli varðandi þá séríslensku hagsmuni sem við viljum standa vörð um hér og að þeim verði ekki fórnað í Evrópusambandsaðildarferlinu. Það legg ég áherslu á að við gerum á okkar sjálfstæðu forsendum. Ef við getum ekki rekið umsókn og farið í samningaviðræður við aðrar þjóðir á okkar eigin forsendum þá veltir maður fyrir sér hversu alvarleg staðan er. Ég ítreka það, frú forseti, að þessi umsókn er að mínu viti í gangi á íslenskum forsendum og á að vera rekin sem slík. Komi til aðildar, sem ég vona að verði ekki og þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég segi það, þá verður farið í að 

Frú forseti. Ég vil beina þeim orðum í fullri vinsemd til hæstv. forseta Alþingis að hún óski eftir því við hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands að þeir svari efnislega þeim spurningum sem stjórnarandstöðuþingmenn beina til þeirra, hvort sem þær eru hæstv. ráðherrum þóknanlegar eða ekki. Við sem sitjum hér í stjórnarandstöðunni þurfum allt of oft að sæta því að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni svari ekki þeim spurningum sem til þeirra er beint nema með einhverjum útúrsnúningum. Það gerðist nú síðast hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þegar hv. þm. Óli Björn Kárason spurði hæstv. ráðherra út í kyrrstöðusamninga sem ákveðnir einstaklingar sem hafa verið áberandi í íslensku viðskiptalífi hafa fengið hjá íslenskum viðskiptabönkum og spurði hvort þess væri að vænta að heimilin og fyrirtækin í landinu fengju sambærilega meðferð. 
             Þessum spurningum var svarað út í bláinn af hæstv. ráðherra og við sem sitjum hér í stjórnarandstöðunni sættum 

Frú forseti. Í dag er talið að hátt í 40 þúsund íslensk heimili eigi í miklum erfiðleikum með það að ná endum saman um hver mánaðamót eða geti það einfaldlega alls ekki. Stór hluti af þessum heimilum hefur á undangengnum mánuðum gengið á lífeyrissparnað sinn sem nú er í mörgum tilfellum að verða uppurinn. Íslenskt atvinnulíf á í miklum erfiðleikum. Það kom síðast í þessari viku neyðarkall frá Samtökum atvinnulífsins vegna stöðunnar á vinnumarkaðnum. Það er eðlilegt á þessum tímamótum að við spyrjum hvert við stefnum og hvað ríkisstjórnin ætlar sér í efnahags- og skattamálum þjóðarinnar. Það sem ríkisstjórnin hefur boðað eru meiri skattahækkanir. Talað hefur verið um að hækka skatta á heimili og fyrirtæki um 11 milljarða til viðbótar þeirri skattpíningu sem nú blasir við okkur og mörg heimili og fyrirtæki standa ekki undir. Ef við rifjum upp störf ríkisstjórnarinnar og hvernig hún hefur staðið að málum er það nú svo að ríkisstjórnin hefur svikið aðila vinnumarkaðarins, þjóðarsáttina sem gera átti í fyrra um það hvernig ætti að aðlaga ríkissjóð og afkomu hans að núverandi aðstæðum. Þá átti að skera niður ríkisútgjöld í aðlögunarþörfinni um 55% en hækka skatta á heimili og fyrirtæki um 45%. Þegar við horfum á stöðu mála í dag er það staðreynd að skattahækkanirnar eru ekki 45% af aðlögunarþörfinni heldur 65%. Ríkisstjórnin hefur seilst í vasa heimila og fyrirtækja í miklu meiri mæli en gert var ráð fyrir í stöðugleikasáttmálanum sem gerður var fyrir ári síðan enda var sá sáttmáli ekki við lýði nema í níu mánuði, þá sögðu aðilar vinnumarkaðarins sig frá honum. Það þurfti ekki nema eina meðgöngulengd til þess að ríkisstjórnin kæmi þessum aðilum frá borðinu með því að standa ekki við gefin fyrirheit. Með öðrum orðum, dugleysi ríkisstjórnarinnar í glímunni við ríkisútgjöldin veldur því að heimilin og fyrirtækin eru að sligast undan sköttum. Dugleysi ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum þjóðarinnar veldur því að skattpíningin er eins mikil og raun ber vitni og það á að halda áfram á þeirri braut. Það vekur mér ugg í brjósti ef menn ætla að halda áfram að hækka skatta á heimilin og fyrirtækin í landinu. Við búum í dag við það að 13 þúsund Íslendingar eru án atvinnu. Ein fjölskylda fer úr landi á degi hverjum. Hagvöxtur er ekki lengur við lýði. Það er því miður samkvæmt tölum Hagstofunnar frekar allt á hinn veginn, þ.e. samdráttur í íslensku samfélagi. Við stöndum hér á þessum tímamótum og hljótum að velta því fyrir okkur hvert við ætlum að stefna. Þola þessar þúsundir fjölskyldna auknar álögur? Þola fyrirtækin í landinu auknar álögur? Mitt svar er nei. Ég vonast til þess að á þessu haustþingi náum við saman um það að gera einhverja vitræna hluti til að snúa vörn í sókn. Íslenskt samfélag í dag er því miður í vörn. Allar tölur og staðreyndir staðfesta það. En það er einn aðili í samfélaginu sem neitar að horfast í augu við þann raunveruleika og því miður er það sjálf ríkisstjórn Íslands. Það er vandamálið sem blasir við okkur í dag, að þora að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann er. Við þurfum að stækka kökuna, við þurfum að ráðast í atvinnuuppbyggingu, við þurfum að fjölga störfum í samfélaginu og þannig að auka tekjur ríkissjóðs. En eins og frægt er hefur ríkisstjórnin staðið í vegi fyrir mjög mörgum mikilvægum framfaraskrefum í atvinnuuppbyggingu þjóðarinnar. Hver er staða mála í dag? Við erum að borga 25 þúsund milljónir í atvinnuleysisbætur á ári vegna þess að fólk fær ekki vinnu við sitt hæfi. Þetta ástand er með öllu ólíðandi á Íslandi í dag og það er eðlilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera? Hyggst hún breyta um stefnu? Hún var kynnt hér sem ný ríkisstjórn. Ég get ekki heyrt að hér sé um nýja ríkisstjórn að ræða því að þetta eru sömu gömlu stefnumálin. Það á að hækka skatta á fólk og fyrirtæki. Ég kalla eftir breyttum áherslum og við hér í stjórnarandstöðunni erum reiðubúin að koma að því að breyta áherslunum, 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. málshefjanda að við Íslendingar glímum enn við mikla erfiðleika og það kemur væntanlega engum á óvart, það vissum við. Við urðum fyrir miklu áfalli, við vissum að það yrði erfitt að vinna okkur út úr því. Það sem skiptir þá máli er: Á hvaða leið erum við? Erum við að ná árangri í þeim efnum og fara betri tímar í hönd?  Það er unnið samkvæmt einfaldri efnahagsáætlun að því að endurheimta stöðugleika og þar erum við að ná miklum árangri. Verðbólga hefur farið úr 18% niður í 4,5%, stýrivextir lækkað úr 18% niður í 7% og fleiri slíkar kennitölur mætti nefna sem allar vísa í rétta átt.  Í öðru lagi gengur efnahagsáætlunin út á það að ná tökum á búskap ríkisins og snúa honum úr hundraða milljarða halla yfir í afgang á þremur til fjórum árum. Markmiðið er að ná frumjöfnuði á næsta ári og heildarjöfnuði 2013. Við erum algerlega á þeirri efnahagsáætlun og reyndar gott betur. Eftir hálft ár 2010 eru tekjur nákvæmlega í samræmi við áætlun fjárlaga og gjöldin umtalsvert undir áætlun fjárlaga. Er það ekki árangur? Ég hélt að einhvern tíma hefðu menn glaðst yfir því að verið væri að ná þessu fram þrátt fyrir þann niðurskurð og þá erfiðleika sem menn hafa orðið að taka á sig í opinberum rekstri. Goðsögnin um hinar miklu skattahækkanir, að skattahækkanir séu að kæfa hagkerfið, stangast í fyrsta lagi á við vísbendingar um að hagkerfið sé að rétta úr kútnum, þó að deila megi um nákvæmlega hvenær innan ársfjórðunga menn koma til með að tímasetja viðsnúninginn.  Ef við tökum skatttekjur ríkissjóðs og goðsögnina um hinar gríðarlegu skattahækkanir og skoðum áætlaðar heildarskatttekjur ríkisins og raunverulegar heildarskatttekjur ríkisins á núgildandi verðlagi eða öllu heldur kannski verðlagi ársins 2009 þá voru heildarskatttekjur ríkisins árið 2005 473 milljarðar. Árið 2006 498 milljarðar, árið 2007 514 milljarðar. Þær féllu niður í 463 milljarða 2008 og í 383 milljarða 2009 þrátt fyrir þær breytingar sem þar var gripið til, að reyna að halda skatttekjunum uppi. Og hverjar eru þær áætlaðar á árinu 2010 á sama verðlagi, á verðlagi ársins 2009? 389 milljarðar. Skattahækkanirnar gera því ekki betur en að rétt halda sjó í heildartekjum fyrir ríkið,  Ef við lítum á annan mælikvarða þá var hlutfall skatttekna ríkisins af vergri landsframleiðslu um 32% á árunum 2006–2007 og féll niður í 28% 2008, niður í 25,6% af vergri landsframleiðslu 2009 og rétt heldur sjó, 25,7% er áætlað, á árinu 2010. Með öðrum orðum, skatttekjur ríkisins sem hlutfall af heildarverðmætasköpun í landinu hafa stórlækkað og rétt halda sjó. 
             Þegar við horfum á gjöldin kemur í ljós að þar hefur náðst miklu meiri árangur en efnahagsáætlunin gerði ráð fyrir þrátt fyrir að ríkið verði að mæta auknum útgjöldum vegna aukins atvinnuleysis og aukins vaxtakostnaðar. Niðurstaðan af greiningu þessara talna er sú að mikill árangur er að nást í samdrætti á gjaldahlið og aðlögunin er að uppistöðu til að eiga sér stað þar. Ég mun geta birt rækilegri tölur og ítarlegri rökstuðning fyrir þessari greiningu mála í síðasta lagi þegar fjárlagafrumvarpið kemur fram og þá mun goðsögnin um það að hinar ægilegu skattahækkanir séu að kæfa hér hagkerfið og að aðlögun eigi sér öll stað á skattahlið hrynja til grunna. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu um stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og skattamálum. Auðvitað er það svo að það stenst enga skoðun hjá hæstv. fjármálaráðherra að skattstefna ríkisstjórnarinnar sé að hjálpa til. Það er rétt að við erum að ná nokkrum árangri við að draga úr ríkisútgjöldunum, það hefur verið breið samstaða um það á þinginu að leggja áherslu á að draga úr ríkisútgjöldum. Við í Sjálfstæðisflokknum lögðum fram frekari tillögur en ríkisstjórnin sjálf var tilbúin til að tefla fram við það að draga úr ríkisútgjöldum við gerð fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. En stóra spurningin er þessi: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að vaxa út úr þessum vanda? Við þurfum að vaxa inn í framtíðina. Við þurfum að skapa hagvöxt og nýjustu tölur vekja mikinn ugg. Það er mat Samtaka atvinnulífsins að við þurfum að meðaltali um 5% árlegan hagvöxt á árunum 2011–2015 eigi að endurheimta þau störf sem hér hafa glatast í hruninu, um 5% árlegan hagvöxt, og við erum enn þá í samdrætti. ASÍ gaf út í haustskýrslu sinni árið 2009 töflu sem dregur fram hvaða áhrif einkaframkvæmdir og stóriðja hefur á hagvöxtinn á næstu árum. Niðurstaðan þeirra er ósköp einföld. Ef við nýtum þau tækifæri sem til staðar eru til að framkvæma t.d. í samgöngumálum og öðrum slíkum verkefnum og klárum þau stóriðjuverkefni sem eru á teikniborðinu, getum við náð um það bil 4% meðaltalshagvexti á þessu árabili. En án einkaframkvæmda og án stóriðjuverkefna stefnir í 3% samdrátt á þessu tímabili. Ríkisstjórnin verður að fara að horfast í augu við það að hún hefur engar hugmyndir. Það trúir því enginn að það sé stuðningur hjá þessari ríkisstjórn við þau fjölmörgu verkefni sem eru á teikniborðinu, hafa verið tilbúin, bíða uppi í hillu eftir stuðningi frá iðnaðarráðherra, frá fjármálaráðherra, frá forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu um leið og ég verð að segja að það er skollið heldur skjótt á skammdegið hjá stjórnarandstöðuflokkunum á þessum vetri þegar þeir lýsa veruleikanum. En það er eðlilegt að kallað sé eftir efnahagsstefnu og skattstefnu hjá þeim stjórnarmeirihluta sem glímir við stærstu og erfiðustu verkefni Íslandssögunnar á því sviði. Sú stefna liggur fyrir og um hana hélt ég að hefði verið býsna góð sátt, enda gengum við í samstarfi við stærsta flokkinn í stjórnarandstöðunni til samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á sínum tíma og efnahagsáætlunin með þeim sjóði liggur fyrir.  Um það hefur líka verið lögð stefna fyrir Alþingi og legið alveg skýrt fyrir, og það er rétt að til að brúa bilið ákváðum við að taka heldur meira á skattahliðinni á fyrsta árinu til að dýpka ekki enn frekar kreppuna með of hröðum niðurskurði umsvifa hins opinbera. Það er hluti af ástæðunni fyrir því að lendingin er mýkri en menn óttuðust. Hvað er það sem við gerðum? Við afturkölluðum gamlar skattalækkanir. Hvaða skattalækkanir? Óraunsæjar skattalækkanir Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins sem voru hluti af því að keyra þessa þjóð í þrot.

Við buðum …

Lýðskrumsáróður Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins um óraunsæjar skattalækkanir 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fá umræðu um efnahags- og skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið í ljós við nýjustu greiningar á tölum um landsframleiðslu að einkaneysla er í frosti eða í miklum samdrætti. Ein af ástæðunum fyrir því er m.a. sú að skattar hafa verið hækkaðir og hér stefnir í frost í efnahagsmálum vegna algers frosts í einkaneyslu. Það er þekkt fyrirbæri að mikill samdráttur í einkaneyslu leiðir til stöðnunar og þetta er einfaldlega útkoma þess samnings sem ríkisstjórnin hefur gert við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er hefðbundin stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að helfrysta hagkerfin með þessum hætti. Almenningur og fyrirtæki standa ekki undir sköttum eins og þeir eru í dag og hvað þá meiri sköttum. Hér verður til fljótlega, ef það er ekki þegar orðið, einhvers konar rúmenskt ástand þar sem almenningur var skattlagður inn í merg til að Rúmenía gæti greitt niður allar sínar skuldir. Það leiddi til mikilla hörmunga. Það er brýnt að ríkisstjórnin og Alþingi leiti nýrra leiða og bryddi upp á nýrri hugsun við skattlagningu, t.d. við skattlagningu fyrirtækja þar sem skiptir meginmáli að einfalda ferlið. Þessi eilífi eltingaleikur við það að reyna að skattleggja einhvern hagnað fyrirtækja er gagnslaus því að við vitum að fyrirtæki greiða einfaldlega í skatta svona að mestu leyti það sem þeim hentar hverju sinni. Þetta þarf að hugsa upp á nýtt og leysa úr viðjum öll þau störf og allan þann pening sem fer í það hjá fyrirtækjum að sjá um að bókhaldið uppfylli einhverjar gríðarlega flóknar skattareglur. Fjármálaráðherra sjálfur er ekki öfundsverður af því starfi sem hann hefur og það er virðingarvert að taka að sér þetta starf við þessar aðstæður. 

Frú forseti. Það er furðulegt að upplifa það að fulltrúar ríkisstjórnarinnar skuli enn og aftur reyna að hagræða tölum til að láta hlutina líta út fyrir að vera einhvern veginn allt öðruvísi en þeir eru þegar blasir við hverjum manni hvernig ástandið er og hefur verið birt af Hagstofunni. Var reyndar frekar vandræðalegt fyrir ríkisstjórnina þegar Hagstofan birti - daginn eftir að forsprakkar hennar fóru með miklar ræður um hvað allt væri á uppleið - hinar raunverulegu tölur sem sýndu áframhaldandi samdrátt. Kakan er sem sagt að minnka ársfjórðung frá ársfjórðungi. Það er að dragast saman sem við höfum til að skattleggja. Það er ekki hvað síst vegna skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem ýtir undir samdrátt frekar en hitt. Þetta er alþekkt í heiminum þessa dagana þar sem menn eru víða að fást við erfiðleika í efnahagsmálum en líka í gegnum söguna að þegar menn lenda í þrengingum eins og menn ganga í gegnum núna er ekki hægt að skattleggja sig út úr þeim. Slík stefna hefur þveröfug áhrif við það sem ætlast var til. Og þó leyfir hv. þm. Helgi Hjörvar sér að koma hér og tala um skattstefnu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Enginn flokkur hefur gengið jafnlangt í skattalækkunum eða tillögum um það og Samfylkingin og það hefur heldur enginn flokkur gengið nærri því jafnlangt og Samfylkingin í því að auka útgjöld ríkisins á versta hugsanlega tíma. Þensluaukning og útgjaldaaukning ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, einkum þó og sér í lagi ráðuneyta Samfylkingarinnar sló öll met Íslandssögunnar. Svo leyfir hv. þingmaður sér að koma hér og reyna ekki aðeins að falsa tölur samtímans heldur endurskrifa söguna líka. Nú hefur birst samantekt World Economic Forum, Alþjóðaefnahagsráðsins, þar sem Ísland fellur enn í samkeppnishæfni ríkja, er nú komið niður í 31. sæti. En ef eingöngu er litið til stöðu þjóðhagsmála, þjóðhagslegs umhverfis í landinu, 

Frú forseti. Ræðumenn hafa lofað efnahagsstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en ég ætla að leyfa mér að draga í efa að sú efnahagsstefna hafi örvað atvinnulífið á þann hátt sem með hefur þurft eftir fall bankanna. Samkvæmt þessari efnahagsáætlun höfum við tíma til 2013 til að ná niður halla sem nam 13,5% af landsframleiðslu árið 2008. AGS leyfði þennan halla þar sem sjóðurinn þóttist hafa lært af hagstjórnarmistökum í Suðaustur-Asíu en þessi lærdómur AGS nær bara hálfa leið. Sjóðurinn er nefnilega enn þá sannfærður um nauðsyn hávaxtastefnu í fjármálakreppu þrátt fyrir mikla gagnrýni hagfræðinga á hana og lítil tengsl hárra vaxta við gengisstöðugleika. Hallarekstur og hátt vaxtastig þýðir að í ár er ríkið að greiða 1 kr. af hverjum 5 kr. sem koma inn í skatttekjur í vexti. Þennan vaxtakostnað þarf að greiða með enn frekari niðurskurði á næstu árum. Frú forseti. Hár vaxtakostnaður ásamt tregðu fjármálafyrirtækja til að afskrifa skuldir hefur aukið á samdráttinn í hagkerfinu sem er orðinn hættulega mikill. Sífellt fleiri heimili ná ekki endum saman og fátækt hefur aukist. Við þurfum að endurskoða áformin um niðurskurð til að dýpka ekki frekar kreppuna en til þess að við getum gert það þurfum við að hætta samstarfinu við AGS, lækka vexti niður í 2% og flýta skattlagningu séreignarsparnaðar sem mun duga til að eyða hallarekstri ríkissjóðs strax á næsta ári. Skattlagningu séreignarsparnaðar má líkja 

Frú forseti. Ég ætla ekki eins og aðrir að reyna að breyta fortíðinni heldur ætla ég að ræða um vandann sem við er að glíma í dag, 22.500 störf hafa tapast. Það kemur fram í auknu atvinnuleysi en það sem alvarlegra er er að það kemur líka fram í útflutningi á aðalauðlind þjóðarinnar sem er mannauðurinn og það er stórhættulegt. Ég hef miklar áhyggjur af því að við séum að stefna inn í stöðnun, hættulega stöðnun, fyrir þessa þjóð. Það eru bara mínar persónulegu áhyggjur. Skattstefna ríkisstjórnarinnar undanfarið hefur verið að leysa kreppuna með hækkun skatta og að flækja skattkerfið. Í stuttu máli má segja það þannig. Og óvart, því að ég trúi því ekki að menn séu að gera það meðvitað, hefur skattstefnan unnið gegn því að skapa atvinnu. Óvart. Tryggingagjaldið var stórhækkað. Það er skattur á atvinnu og ekkert annað. Hækkun á fjármagnstekjuskatti á hagnað fyrirtækja og eignarsköttum, allt vinnur þetta gegn því að skapa vinnu. Vinna verður ekki sköpuð nema með fjárfestingum og fjárfesting verður ekki til nema með áhættufé eða lánsfé. Umhverfisskattarnir koma svo til viðbótar til að keyra á vanda fyrirtækjanna. Allir þessir skattar vinna gegn vilja til að skapa vinnu og það er mjög skaðlegt. Hugmynd Sjálfstæðisflokksins, sem lögð var fram fyrir síðustu áramót, var að skattleggja séreignarsparnaðinn og falla frá öllum öðrum skattahugmyndum hæstv. ríkisstjórnar. Þetta má hugsanlega gera enn þá. Fjármálaráðherra bað Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um tillögur um skattbreytingar með því fororði að það yrði til að auka skattheimtu um 1–2% af vergri þjóðarframleiðslu. En í áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er einmitt lokið lofsorði á skattstefnu Sjálfstæðisflokksins í 18 ár. Ég skora á menn að lesa það því það stendur þar nákvæmlega að skattstefna Sjálfstæðisflokksins í 18 ár hafi verið af hinu góða.

Virðulegur forseti. Þetta voru ágæt öfugmæli í lokin. En það er áhyggjuefni hversu óáreiðanlegar hagtölur við þurfum að styðjast við á köflum en þær nýju tölur sem við höfum fengið þar sýna okkur að við eigum langan og erfiðan leiðangur fyrir höndum. En sá árangur sem náðst hefur skapar okkur viðspyrnu og það er gríðarlega mikilvægt að við nýtum þá viðspyrnu á vetri komanda og höfum um það nokkra samstöðu í þinginu. Þar er í fyrsta lagi mikilvægt að ná seinni stóra áfanganum í ríkisfjármálum, sérstaklega með niðurskurði en einnig með sköttum. Í öðru lagi er mikilvægt að tryggja skjóta úrlausn á skuldavanda heimilanna í landinu í framhaldi af dómi Hæstaréttar. Í þriðja lagi er það verðmætasköpunin sem mun ráða úrslitum um það hvort okkur tekst að láta landið rísa og hvort okkur tekst að koma hjólunum í gang. Á þá sveif verðum við öll að leggjast, á þá sveif að auka lánstraust Íslands, á þá sveif að skapa eftirsóknarvert umhverfi til fjárfestinga vegna þess að við þurfum á fjárfestingum að halda. Við stjórnmálamennirnir í þessum sal þurfum að hafa þroska og ábyrgðartilfinningu til að vera ekki í lýðskrumi og upphrópunum heldur takast með raunhæfum hætti á við þau verkefni sem fyrir höndum eru.

Virðulegur forseti. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er ekki sérstaklega glæsileg. Menn hafa bent á að við búum ekki við kreppu hvað varðar framleiðslu heldur er hér í gangi skuldakreppa, þ.e. það eru skuldir heimilanna sem valda mestu stöðnuninni í hagkerfinu. Og ekkert mun gerast fyrr en búið er að leysa úr þeim málum. Því hraðar sem leyst er úr þeim vanda því hraðar má búast við því að landið taki að rísa eins og segir í frægu orðalagi. Ný störf má að auki skapa, eins og Hreyfingin hefur bent á, með því landa veiddum afla á innlenda uppboðsmarkaði. Samtök fiskvinnslustöðva hafa sagt að það mundi sennilega skapa um 2–4 þúsund störf á þeim tíma sem það tekur að ráða í störfin, þ.e. á innan við þremur vikum. Þetta er aðgerð sem ég skil ekki hvers vegna stjórnvöld fara ekki út í. Þetta er hægt, sennilega með einfaldri reglugerðarbreytingu, og mundi skapa mjög mörg störf. Of stórt og of valt bankakerfi kemur í staðinn fyrir skynsamlega úrlausn á skuldavanda heimilanna sem mundi leysa úr viðjum botnfrosinn fasteignamarkað og næstum því horfinn byggingariðnað. Það eru þessar aðgerðir sem skipta meira máli en sífelld hróp á erlenda fjárfestingu í stóriðju. Þessi atriði eru meira aðkallandi. Eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir talaði um er stórfelld vaxtalækkun Seðlabanka Íslands eitt af þeim atriðum sem líka mundi leysa atvinnulífið úr viðjum. Við búum við gjaldeyrishöft og munum búa við þau eitthvað áfram. Hér og nú er einmitt tækifæri til að lækka vexti Seðlabankans rausnarlega og það eiga að sjálfsögðu að vera skýr skilaboð ríkisstjórnarinnar til bankans að fara þá leið að auki.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu en um leið lýsi ég yfir miklum áhyggjum af viðbrögðum stjórnarinnar við gagnrýni sem hún fær. Þingmenn í stjórnarandstöðu virðast ekki mega koma hingað upp og lýsa staðreyndum, því hvernig Ísland er í dag. Þá um leið er sagt við okkur að við séum svartsýn og við séum með bölmóð. Þetta gengur ekki og þegar hæstv. fjármálaráðherra segir að við séum á réttri leið þá spyr ég hvort það merki að við séum á réttri leið að á fyrstu sex mánuðum ársins dróst landsframleiðslan saman um 7,3%, fjárfesting einkaaðila dróst saman um 3,2% og fjárfesting opinberra aðila dróst saman um 11,3%. Eru þetta ekki einhverjar kennitölur sem segja okkur að við séum að stefna í öfuga átt? Við erum ekki á réttri leið og við þurfum einfaldlega að horfast í augu við þá staðreynd. Það að við skulum vera að borga 7% stýrivexti eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti á áðan, að 1 kr. af hverjum 5 sem fara úr ríkiskassanum fari í það að greiða af lánum og af vöxtum, að við skulum búa við hæstu stýrivexti í heimi. Við eigum að geta rætt þessar staðreyndir. Af hverju gerum við ekki eitthvað í þessu? Það er svo margt hægt að gera. Ég minni á að Samtök atvinnulífsins hafa gagnrýnt þessa ríkisstjórn. Alþýðusamband Íslands hefur gagnrýnt þessa ríkisstjórn og fleiri og fleiri aðilar. Ríkisstjórnin á því miður mjög fáa stuðningsmenn í þessu samfélagi. Menn hafa gefist upp við að reyna að starfa með ríkisstjórninni að miklum framfaramálum og því sýnist mér að hún sé enn við sama gamla heygarðshornið. Það lofar ekki góðu upp á samvinnu og samstarf á þessu hausti, þegar við einmitt þurfum á samvinnu að halda, hvernig ráðherrar í ríkisstjórn hafa svarað málefnalegum spurningum að undanförnu með dónaskap og hroka.

Frú forseti. Sjaldan veldur einn þá tveir deila og þegar kemur til orðahnippinga eiga oftast tveir hlut að máli. Varðandi hagtölur vil ég segja að það er vissulega óþægilegt hversu miklar sveiflur eru á mati Hagstofunnar á ársfjórðungum, ekki bara þegar hún metur stöðuna í nútímanum heldur þegar hún gerir upp mörg ár aftur í tímann og leiðréttir og leiðréttir hver hinn raunverulegi hagvöxtur eða samdráttur var á einstökum ársfjórðungum, jafnvel 2–3 ár aftur í tímann. Höfum í huga að nýjustu tölur Hagstofunnar eru bara nýjustu tölur Hagstofunnar, þær kunna að taka breytingum þegar hlutirnir verða gerðir upp. Hitt er þó ljóst, og það verð ég að viðurkenna, að annar ársfjórðungur ársins 2010 stefnir í að hafa verið slakur. Maður fékk strax á tilfinninguna að þannig væri staðan. Ýmsar vísbendingar komu fram strax í apríl/maí um að þar væri um slakan ársfjórðung að ræða en að sama skapi eru jákvæðar vísbendingar um að þriðji ársfjórðungur verði betri. Ég tek undir það með hv. þm. Pétri H. Blöndal að það er mikið áhyggjuefni hve mörg störf hafa tapast frá hruninu. En þau störf voru í útblásnu fjármálakerfi, þau voru í ofþöndum byggingar- og mannvirkjaiðnaði, þau voru í innflutningsverslun þar sem varningurinn flæddi inn í landið í ljósi óraunsærrar gengisskráningar o.s.frv. Þegar íslenska raunhagkerfið er skoðað, það sem eftir stendur og heldur okkur nú á floti, er staðan mun betri og það sem við þurfum er að þar komist hjólin betur af stað og í nýsköpun fari að gerast góðir hlutir. Auðvitað væri æskilegt að hægt væri að beita sveiflujöfnunargetu ríkis og sveitarfélaga meira við þessar aðstæður. En það þýðir þá hallarekstur og aukinn vaxtakostnað síðar. Þess vegna hafa vonir staðið til að aðrir aðilar eins og lífeyrissjóðir gætu reitt fram fjármagn til framkvæmda og hið almenna atvinnulíf tæki við sér. Ríkisstjórnin hefur gripið til fjölmargra örvandi aðgerða eins og í viðhaldi og endurbótum á húsnæði, skapað þúsundir sumarstarfa með markaðsátaki í ferðaþjónustu með því að setja 3.200 milljarða í viðhald og endurbætur á opinberu húsnæði o.s.frv. Þannig er verið að reyna að gera, innan hins takmarkaða svigrúms sem fjárreiður og staða ríkissjóðs býður upp á, það sem hægt er í þessari glímu.

Virðulegur forseti. Við hefjum 3. umr. um frumvarp til laga um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda. Hreyfingin hefur talað mikið í þessu máli og hvatt til þess að þingið gangi ekki þann veg sem það er að fara inn á og haldi áfram með nánast óbreytt kerfi þar sem nafnlaus framlög til stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna verða áfram við lýði og fjárframlög frá fyrirtækjum verða áfram leyfð. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, eins og komið hefur fram, og sjálfur forseti þingsins lofaði svo mjög, fjallar mjög ítarlega um þetta mál. Með leyfi forseta segir einfaldlega: „Leita þarf leiða til að draga skýrari mörk milli fjármálalífs og stjórnmála.“ Ég spyr hvers vegna Alþingi og forseti þingsins fer ekki eftir þeim niðurstöðum. Þrátt fyrir þessa ákveðnu niðurstöðu í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og andmæli Hreyfingarinnar í allsherjarnefnd, þar sem ég er áheyrnarfulltrúi, fékk þetta mikilvæga mál ekki efnislega umfjöllun í nefndinni og hefur ekki farið í þá efnislegu umfjöllun sem það þarf að fara í. Þetta frumvarp var ákveðið af framkvæmdastjórum stjórnmálaflokkanna í starfsnefnd sem var skipuð og þeir sjálfir eiga allt undir því að stjórnmálaflokkarnir fái nægt fé. Allsherjarnefnd hafnaði líka að bíða niðurstöðu þingmannanefndarinnar sem er að skrifa skýrslu um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og heyra hvað þeirri þingmannanefnd finnst um þessa hluti. Hér hefur fjórflokkurinn, eins og komið hefur fram, gæslufélag eigin pólitísku hagsmuna, einfaldlega hafnað því að skýrsla rannsóknarnefndarinnar hafi eitthvert vægi þegar kemur að peningum til þeirra. Það er þetta umhverfi sem býr til vantraust á Alþingi m.a. og það er alvarlegt mál ef þingið ætlar að halda þessu áfram. Þetta frumvarp er skýrt dæmi um hvernig rótgróin samtrygging flokkakerfisins kemur í veg fyrir að samfélagið njóti góðs af niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis. Gagnsætt og óspillt lýðræði virðist ekki vera á dagskrá í þessum sal og ekki sérlega mikill áhugi á því. Peningaþörf flokkanna og þar með þingmanna flokkanna, því að þetta snýr að þeim persónulega, skiptir meira máli en opið og gegnsætt lýðræði. Menn virðast gera hvað sem er til að geta verið áfram í pólitík og ef flokkurinn skuldar fé, eins og t.d. Framsóknarflokkurinn, sem skuldar vel á annað hundrað milljónir, er það það eitt sem skiptir máli. Ég spyr: Hvað skulda hinir stjórnmálaflokkarnir á Íslandi? Hvað skulda þeir mikið og hverjum skulda þeir það? Hvers vegna liggja ekki frammi upplýsingar um þessi mál og hvers vegna eru allar þessar skuldir til staðar? Frú forseti. Það varð talsvert upphlaup í þingsalnum í gær þegar ég nefndi tengsl útgerðarauðvaldsins, þ.e. LÍÚ, við stjórnmálaflokka og stjórnmálamenn. En það samspil sem hefur viðgengist hér á landi milli fyrirtækja og stjórnmálamanna hefur rúið Alþingi trausti. Innan við 13% þjóðarinnar treysta Alþingi Íslendinga. Þetta frumvarp mun einfaldlega viðhalda því vantrausti. Með því eru þingmenn ekki bara að sýna Alþingi sem stofnun algert skeytingarleysi heldur eru þeir þar að auki að gefa almenningi langt nef. Einmitt á þeim tímum þegar þeir ættu fremur en nokkru sinni fyrr að rétta fram höndina og setja allt hvað viðkemur fjármálum stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna upp á borðið. Frú forseti. Ef þetta frumvarp verður afgreitt óbreytt á Alþingi, sem lítur út fyrir að verði gert, mun verða til staðar sama umhverfi og samspil peninga, viðskiptaleyndar og stjórnmála og var fyrir hrunið og sem var sú eitraða blanda spillingar og leyndar sem leiddi til hrunsins. Að sama skapi mun skefjalaus sjálftaka úr almannasjóðum halda áfram og jafnræðissjónarmiða við úthlutun opinbers fjár til stjórnmálahreyfinga mun ekki verða gætt. Það er dapurlegt framhald á því Íslandi sem var fyrir hrun.

Virðulegur forseti. Ég vildi í stuttu máli gera grein fyrir breytingartillögu við það frumvarp sem hér um ræðir, það lýtur að 3. gr. frumvarpsins. Það barst athugasemd í miðju ferlinu frá Ríkisendurskoðun þess efnis að í 3. gr. væri gert ráð fyrir því að stjórnmálasamtök gætu á kosningaári sótt um fjárstyrk, allt að 3 milljónir, til Ríkisendurskoðunar. Athugasemd Ríkisendurskoðunar snerist um að ekki væri eðlilegt að sú stofnun mundi endurskoða reikninga stjórnmálasamtaka og fjárstyrki til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda á sama tíma og hún veitti styrki til þeirra. Þessi grein snýr að nýjum framboðum og er ætlað að auðvelda nýjum framboðum að bjóða fram. Hún þykir til mikilla lýðræðisbóta en við ákváðum að taka mark á ábendingum Ríkisendurskoðunar. Því hefur þessari grein verið breytt þannig að nú sækja stjórnmálasamtök um fjárstyrk til dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins. Eins og fyrr segir kemur þessi breytingartillaga frá allsherjarnefnd allri eins og raunar málið allt, þ.e. nefndarálitið er frá allsherjarnefnd. Sjónarmið hv. þm. Þórs Saaris í þessum efnum eru kunnug. Hann er áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd og skrifar ekki upp á nefndarálitið sem nefndin skilar. Ég get að mörgu leyti tekið undir þær skoðanir sem hv. þingmaður hefur í þessum efnum þó að ég mundi ef til vill orða þær aðeins öðruvísi. En ég áskil mér rétt til þess að taka þátt í því ásamt honum og vonandi öðrum þingmönnum að gera frekari breytingar á þessum lagaramma. Ég tel fulla ástæðu til að haldið sé áfram þeirri vinnu sem hér er hafin eins og raunar kemur fram í nefndaráliti allsherjarnefndar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Róbert Marshall svaraði nánast spurningu minni fyrir fram og nærri því að öllu leyti. En ég vildi beina því til hans úr því að hann kemur hér upp í ræðustól, með tilliti til þeirra efasemda sem hann hefur lýst varðandi þetta frumvarp um að það gangi nægilega langt, að honum sem mörgum öðrum þingmönnum eru settar ákveðnar skorður í þessu máli af hálfu formanna flokka þeirra. Það hefur einnig komið fram í máli margra annarra þingmanna í allsherjarnefnd að þeir telja að gera þurfi meira í þessum málum. Er þá hv. þm. Róbert Marshall tilbúinn sem formaður allsherjarnefndar að beita sér fyrir því að fram fari einhvers konar allsherjarúttekt á því umhverfi sem fjármál stjórnmálaflokkanna eru í á Íslandi, að gerð verði einhvers konar heildarúttekt á því svo við fáum hugmynd um í hvaða umhverfi við erum í samanburði við nágrannalöndin? Það er ýmislegt sem kemur fram í GRECO-skýrslunni sem bendir til þess að þrátt fyrir andóf fulltrúa forsætisráðuneytisins í áðurnefndri nefnd göngum við alls ekki nógu langt til þess að vera til samræmis við það sem GRECO-nefndin leggur til. Mun hv. þingmaður þá ekki ganga til liðs með okkur í Hreyfingunni og við fáum með okkur fólk úr öðrum flokkum til þess að skoða þetta mál betur?

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en tekið vel í þá fyrirspurn sem til mín er beint í þessum efnum því að eins og hv. þingmanni er kunnugt tel ég hér um að ræða skref í rétta átt og vildi gjarnan að gengið yrði lengra. Hins vegar er það einfaldlega svo að ef maður lætur „pragmatíkina“ ráða - ég leyfi mér að sletta því orði hér í ræðustól Alþingis - er hér á ferðinni frumvarp sem er góð sátt um á milli meiri hluta þings og allra stjórnmálaflokka og því öruggt að þær breytingar sem hér eru kynntar til sögunnar gangi í gegn. Hins vegar hef ég ákveðnar skoðanir í þá áttina hvað varðar nafnleyndargólfið sem hér er sett í 200 þús. kr., hvort það eigi yfir höfuð að vera til staðar, ég mundi gjarnan vilja skoða það. Því sjónarmiði hefur jafnframt verið hreyft að fyrirtækjum eigi ekki að vera heimilt að styrkja stjórnmálaframbjóðendur eða stjórnmálasamtök. Ef slíkir styrkir væru algerlega gagnsæir væri alla vega búið að koma í veg fyrir einhvers konar leyndarhyggju í stað þess ef slík framlög eða hagsmunir gætu verið leynileg. Ef slíkir styrkir væru bannaðir þyrfti að sama skapi að svara þeirri spurningu hvernig efnaminni einstaklingar eigi að taka þátt í stjórnmálum. Hvernig eiga efnaminni stjórnmálasamtök að geta boðið fram og tekið þátt í hinu lýðræðislega ferli? Það eru margvíslegar spurningar sem þarf að svara í þessum efnum, að leggjast betur yfir og ræða. Ég tel koma vel til greina að menn líti aðeins í kringum sig, afli gagna, skoði hvernig þetta er gert í nágrannalöndum, skoði hvaða lönd hafa gengið hvað lengst í þessum efnum og hvernig þessu sé best háttað, þannig að menn geti treyst því að engin brögð séu í tafli í hinu lýðræðislega ferli á Íslandi. 
            

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að halda langa ræðu enda hefur hv. eintak af þingmanni Þór Saari reifað málið vel fyrir Hreyfinguna. Ég hef áhyggjur af nokkrum atriðum í þessu frumvarpi, sérstaklega eftir að hafa legið lengi í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem segir í 8. bindi, með leyfi forseta: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna.“ Enn fremur segir þar í niðurlagi kaflans þar sem ályktanir eru dregnar saman og komið inn á þá lærdóma sem þurfi að draga af fortíðinni: „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Ég get tekið 100% undir öll þessi orð. Hvað þetta frumvarp varðar er það skref í rétta átt. Það lítur vel út á pappír. Ef maður skoðar það og er tilbúinn að gefa örlítinn afslátt af ýtrustu kröfum virðist það líta ágætlega út. En ef maður kafar dýpra ofan í það kemur annað í ljós. Málið er að það þarf að setja það í samhengi við þann veruleika sem við búum við. Hefðbundin stjórnmálasamtök eru í raun og veru mengi úr mörgum breytum. Þau eru ekki bara ein eining. Innan þeirra eru t.d. stjórnmálamenn sem geta hver og einn þegið styrki, t.d. til að fara í prófkjör. Svo eru ýmis aðildarfélög. Þess vegna getur eitt fyrirtæki, sem hefur auðvitað ekki kosningarrétt eða skoðanir en á þó ef til vill einhverra hagsmuna að gæta, styrkt t.d. tíu stjórnmálamenn í prófkjöri og ýmis aðildarfélög stjórnmálamanna. Þessar upphæðir safnast saman. Ég er þannig að ég vil yfirleitt trúa á það góða í fólki, ég vil trúa því að fólk láti ekki spillast en þetta finnst mér of mikil áhætta. Við erum hérna saman mörg komin og viljum byggja eitthvað sem við köllum nýtt Ísland. Það verður að byggja á fullkomnu trausti. Traust er brothætt. Þetta frumvarp er ekki skothelt. Það er hægt að fara í kringum það sem kalla mætti „anda laganna“, þær hugsjónir sem virðast vera lagðar til grundvallar yfirlýstum markmiðum frumvarpsins. Ég held að ekki sé stoppað í þessi göt af ráðnum hug. Ég held að það henti flokkunum einfaldlega betur að hafa þetta svona.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni Margréti Tryggvadóttur fyrir ræðu hennar og get tekið undir margt af því sem kom fram þar. Það er sannarlega rétt sem hv. þingmaður og hv. formaður allsherjarnefndar Róbert Marshall komu inn á áðan, frumvarpið er alls ekki fullkomið. Það er engum blöðum um það að fletta að á því eru vankantar. Engu að síður, eins og hv. formaður allsherjarnefndar kom inn á, er frumvarpið eins og það er fram komið málamiðlun sem nær svona langt í þessu skrefi. Því styð ég það. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmanni Margréti Tryggvadóttur um að þarna eru alvarlegir ágallar, sérstaklega hvað varðar styrki í prófkjörum og styrki til einstaklinga. Mig langar að beina þeirri spurningu til þingmannsins hvaða leiðir hún sér til þess að leiðrétta þennan skort eða ágalla á frumvarpinu. Væri þingmaðurinn, ásamt væntanlega formanni allsherjarnefndar og allsherjarnefnd, ekki tilbúin til þess að koma að slíkri vinnu að sníða af þessa agnúa og reyna að ná samstöðu um það á hinu háa Alþingi?

Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Ég get frætt hv. þingmann um að það hefur ekki staðið á þingmönnum Hreyfingarinnar að vilja sníða ágalla af þessu frumvarpi. Stjórnmál eiga ekki bara að vera fyrir þá ríku, það má ekki gerast. Þess vegna verðum við einmitt að finna leiðir til þess að allir eigi kost á að taka þátt. Þar held ég að þessu opnu prófkjör séu algjörlega út úr myndinni því að þau krefjast þess að hver einstaki frambjóðandi sé með heila skrifstofu í kringum sig. Mér hefur hugnast sú leið sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur farið með forvalið þar sem kynningin kemur frá flokknum sjálfum. Svo er það leiðin sem Borgarahreyfingin fór, að fólk hittist og ræði saman og stilli sér sjálft upp á lista í ágætu bróðerni. Það er annað í þessu. Ég held að stjórnmál þurfi ekki að kosta svo mikla peninga. Ég held t.d. að með einu pennastriki getum við bannað stjórnmálaflokkum að auglýsa í sjónvarpi. Við getum með öðru pennastriki krafist þess að Ríkisútvarpið gegni skyldum sínum og geri málefnum flokkanna, t.d. í aðdraganda kosninga, almennileg skil.

Frú forseti. Samkvæmt þessu frumvarpi mun ríkið hætta að innheimta iðnaðarmálagjald í framtíðinni. Það er vegna dóms Mannréttindadómstóls Evrópu en það ætlar samt að halda áfram að innheimta gjaldið fyrir árið 2009 en það er innheimt á þessu ári. Mér finnst þetta svolítið eins og að vera tekinn fyrir að keyra fullur, lofa að gera það aldrei aftur en keyra samt heim. Ég segi nei.

Frú forseti. Þetta frumvarp hefur batnað mjög mikið í meðförum þingsins vegna þess að hæstv. ríkisstjórn gerði ekki ráð fyrir því að fella niður lögin þrátt fyrir að þau væru mannréttindabrot. Þess vegna mundi ég gjarnan vilja greiða atkvæði með þessu en ég get það ekki, frú forseti, vegna þess að ekki er gert ráð fyrir því að lögin falli nú þegar úr gildi og að þau mannréttindabrot sem framin hafa verið verði leiðrétt. Ég verð því miður að sitja hjá þó að ég vildi gjarnan greiða því atkvæði að þessi mannréttindabrjótandi lög yrðu felld úr gildi. Ég sit hjá. 
            

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um rökrétt og markviss viðbrögð okkar hér á Alþingi við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu sem féll fyrir u.þ.b. fjórum mánuðum, þ.e. að leggja til afnám iðnaðarmálagjalds frá og með næstu áramótum. Dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald stæðist ekki ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu um félagafrelsi og rétt manna til að standa utan félaga. Hins vegar, og það vil ég árétta, var ekki fjallað um gjaldtökuna sjálfa, hún var ekki sjálf lýst óheimil í dómsúrskurðinum og því er það niðurstaða meiri hluta iðnaðarnefndar að það sé enginn lögmætur grundvöllur fyrir því að fella þetta gjald niður afturvirkt, þ.e. á þessu ári eða fyrri árum. Slíkt mundi reyndar skapa réttaróvissu og efasemdir um lögmæti gjaldtökunnar í fortíðinni sem, eins og áður sagði, verða ekki rökstuddar með vísan í dóminn.

Hæstv. forseti. Við atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr. átti ég samleið með hv. þm. Pétri Blöndal í atkvæðagreiðslum mínum, þ.e. ég gat ekki fellt mig við útfærsluna eins og hún er hugsuð af hálfu meiri hluta nefndarinnar og frá málinu er gengið. Ég styð hins vegar að sjálfsögðu þá meginbreytingu sem felst í því að lögfesta þetta frumvarp, að fella niður þetta gjald. Mér finnst það stórmál, það er stórmál í þeirri baráttu að vinna gegn því að menn séu skyldaðir til að greiða til félaga sem þeir vilja ekki vera í. Í ljósi þess get ég ekki annað en greitt atkvæði með því að þetta frumvarp nái fram að ganga þó að ég hefði hugsanlega kosið að útfærslan yrði með öðrum hætti.

Virðulegur forseti. Lög þessi gera ekki ráð fyrir að rofin verði óeðlileg tengsl milli viðskipta og stjórnmála. Stjórnmálasamtök og stjórnmálamenn munu áfram geta tekið við peningum frá fyrirtækjum, þá verður flokkum og flokksmönnum heimilt að taka við peningum frá einstaklingum án þess að upplýst verði um viðkomandi styrkveitendur. Þessar ráðstafanir eru í andstöðu við markmið laganna sjálfra sem ætlað er, með leyfi forseta, að „draga úr hættu á hagsmunaárekstrum og tryggja gagnsæi í fjármálum“. Og „að auka traust á stjórnmálastarfsemi og efla lýðræðið“. Að þessu leyti eru lögin því í innra ósamræmi sem seint verður vönduð lagasetning. Sú málsmeðferð sem viðhöfð hefur verið við afgreiðslu málsins er í meira lagi tortryggileg. Ekki fékk málið efnislega umfjöllun í allsherjarnefnd og beiðni um að gestir kæmu fyrir nefndina var hafnað. Svo virðist sem þingmönnum hafi legið á að afgreiða málið áður en þingmannanefnd sú sem ætlað er að móta tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndarinnar skilaði af sér.

Forseti. Gagnrýnendur þessa frumvarps hafa rétt fyrir sér að því leyti að hér er ekki komin hin endanlega paradís á jörðu um fjármál stjórnmálaflokkanna. Ég tel hins vegar að hér hafi verið stigið skref í rétta átt og tek þátt í að koma á þeim umbótum sem hér um ræðir og hafna um leið þeirri samsæriskenningu sem hv. þm. Þór Saari kom fram með og tel hana tæpast viðeigandi í þessum sal í þessu efni. Ég vil hins vegar taka fram að það er skoðun mín og fleiri félaga minna í Samfylkingunni að halda þurfi áfram að endurskoða þessi lög og hreinsa til í þessum málum, sem hollenskur blaðamaður sem ég hitti í búsáhaldabyltingunni líkti við sifjaspellskennt ástand milli viðskipta og stjórnmála á Íslandi og hefur margt fyrir sér í.