Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert verður hlé á þingfundi milli kl. 1 og 2 fyrir matarhlé og nefndafundi.

Frú forseti. Kastljóssviðtalið í gær við fyrrverandi formann þingflokks Samfylkingarinnar var merkilegt. Það var gott viðtal og skemmtilegt á að hlýða og um leið vil ég segja að það er alltaf erfitt að sjá á eftir góðu fólki, frjálslyndu og öfgalausu fólki, sama í hvaða flokki það er. Þórunn er eldri en tvævetur í pólitík og það var margt merkilegt sem hún sagði, m.a. um stjórnarsamstarfið. Ég vil eiga orðastað við formann þingflokks Vinstri grænna því að Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði að ákveðnir þingmenn stjórnarflokkanna þyrftu greinilega meira úthald annars vegar - og það væri gott að vita hverjir það eru - og hins vegar að ríkisstjórnin þyrfti í sjálfu sér uppstokkun á miðju kjörtímabili. Ég held að þetta sé flestum skiljanlegt sem hlýddu á Þórunni í gær. Við erum að upplifa það í dag í ríkisstjórninni, sem Þórunn sagði í gær að hefði verið mynduð utan um umsóknina að ESB, að einn ráðherrann vill bara alls ekkert við ESB tala en annar í ríkisstjórninni segir nei, að við megum ekki tala við Kínverja. Ég get minnst á Byggðastofnun svo ég tali ekki um öll önnur mál. Það er hægt að tala um ofurtollana sem einn ráðherra í ríkisstjórn setur á gegn neytendum en annar segir á þingi í gær að þessir ofurtollar hafi verið vanhugsaðir. Þá er ég ekki byrjuð að tala um stóru málin, ósamkomulagið sem er í orku- og virkjanamálum sem og alkulið í fjárfestingum í sjávarútvegi. Það er hægt að halda lengi áfram enda er þessi listi langur. Þess vegna spyr ég hv. formann Vinstri grænna hvort hún sé sammála Þórunni um að ákveðnir þingmenn þurfi meira úthald innan stjórnarliðsins. Í öðru lagi spyr ég hvort hún sé sammála því að rétt sé að stokka upp í ríkisstjórninni og í þriðja lagi hvort hún sé ekki sammála mér í því að ríkisstjórnin sé komin í sjálfheldu og að við þurfum að boða til kosninga strax. Það er ekki sísta spurningin.

Hæstv. forseti. Ég get upplýst að ég hlustaði ekki á viðtalið við Þórunni Sveinbjarnardóttur í Kastljósinu í gær en ég hef heyrt af ummælum hennar. Ég tel að hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir sé eldri en tvævetur í pólitík, hún hefur setið í ríkisstjórn og veit að í samstarfi í stjórnum er skoðanaágreiningur. Hann kemur fram innan ríkisstjórnarinnar og hann kemur fram út á við. Það er enginn bilbugur á okkur, þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, við að sitja út þetta kjörtímabil. Við tókum að okkur það erfiða verkefni með Samfylkingunni að koma okkur út úr þeim hremmingum sem við höfum staðið í og það er enginn bilbugur á okkur þannig að því sé svarað. Við höfum haft úthald þessi tvö erfiðu ár og ég tel að við höfum öll úthald til að halda áfram þegar mestu erfiðleikarnir eru að baki. Uppstokkun í ríkisstjórninni hefur ekki verið rædd. Hún verður rædd innan þingflokkanna áður en við ræðum hana hér. Hitt er aftur annað mál að frá fyrsta degi hefur verið einlæg krafa Sjálfstæðisflokksins að þessi ríkisstjórn segi af sér vegna þeirrar verkleysu sem hér hefur átt að vera þessi ár. 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs út af einu mesta leyndarhyggjumálinu sem tengist þessari ríkisstjórn, einkavæðingunni á Sjóvá – Almennum. Í síðustu viku, nánar tiltekið 30. ágúst, fengum við seðlabankastjóra á fund í hv. viðskiptanefnd og þar staðfestist að þær áhyggjur sem við höfum haft af þessu máli eiga við rök að styðjast. Verklagsreglunum var hent út á hafsauga. Það kom skýrt fram hjá Sjóvá – Almennum að hætt hafði verið við þetta formlega söluferli, og stjórnsýslan er þannig að seðlabankastjóri var allt í kringum borðið. Að auki kom í ljós að það er erfitt að sjá að það sé heimild í lögum um Seðlabankann fyrir því að fara í það verkefni sem farið var í. Ég ætla þó ekki að eyða tíma í það núna, það gefst tækifæri til þess seinna. Það er tvennt sem ég vil vekja athygli hv. þingmanna á. Upplýsingum um kaupverðið var dreift í hv. viðskiptanefnd og það átti að vera trúnaðarmál sem gerir það að verkum að við getum ekki tjáð okkur um þær upplýsingar. Ég held að ég geti þó sagt að mér finnast yfirlýsingar seðlabankastjóra í fjölmiðlum ekki mjög nákvæmar svo ég fari ekki meira í það en við getum ekki tjáð okkur um þetta vegna þess að það er trúnaður á þessum gögnum. Sömuleiðis sendi ég Seðlabankanum bréf og bað um afrit af svörum Seðlabankans við spurningum umboðsmanns Alþingis. Ég hef ekki fengið svör við því sem mér finnst undarlegt, sérstaklega í ljósi þess að  Virðulegi forseti. Ég hvet forseta til að fylgja því eftir að ég fái þessar 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Töluvert hefur verið í fréttum í allt sumar sá mikli vandi sem steðjar að á evrusvæðinu. Það eru krísufundir í hverri einustu viku, evran rær lífróður jafnvel þó að hæstv. utanríkisráðherra vilji trúa öðru. Allir gera sér grein fyrir þessu, enda meiri hluti þjóðarinnar andsnúinn ESB-aðild. Jafnframt vill meiri hluti þjóðarinnar draga ESB-umsóknina til baka.

Rétt.

En á meðan þetta er í gangi virðist þetta allt öðruvísi hér. Samfylkingin rær líka lífróður fyrir lífi sínu vegna þess að þetta er eina málið sem flokkurinn hefur. Mig langaði að brydda upp á nokkru við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sem er varaformaður utanríkismálanefndar. Fram kom 5. júlí sl. ósk um að fram færu opnir fundir í utanríkismálanefnd með reglulegum hætti til að ræða meðal annars stöðuna í aðildarviðræðunum sem hefur verið mikið til umræðu síðustu daga í fjölmiðlum. Í annan stað vil ég ræða þann mikla vanda sem Evrópusambandið stendur frammi fyrir og áhrif þess á aðildarumsóknina. Síðan þessi beiðni kom fram eru liðnir tveir mánuðir. Beiðnin hljóðaði upp á að fram færu mánaðarlegir opnir fundir í utanríkismálanefnd þar sem þjóðin gæti fylgst með því sem er að gerast í þessu ferli. Af hverju hefur hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og stjórnarmeirihlutinn sem fer fyrir þessari ESB-umsókn ekki orðið við þessari beiðni? Af hverju fáum við ekki opna nefndarfundi? Af hverju stafar þessi leynd? Er þess að vænta á næstunni að fundum verði sjónvarpað með opnum hætti líkt og óskað hefur verið eftir?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, það kom fram beiðni um að haldnir yrðu opnir fundir í utanríkismálanefnd. Formaður utanríkismálanefndar sem núna er fjarstaddur gekk strax í það mál, gerði samkomulag um hvernig þessu yrði háttað og náði um það samkomulagi við flutningsmenn tillögunnar. Það eru engin undirmál þar frekar en annars staðar í samningaviðræðunum við ESB. Ég held að óhætt sé að segja að ekki er hægt að gera þessar samningaviðræður öllu ljósari en gert er í dag.  Hitt er annað mál að það er svolítið misjafnlega mætt á fundi utanríkismálanefndar  Við lásum í fréttum í gær að skýrsla hefði komið frá ESB um stöðuna í landbúnaðarmálum. Utanríkisráðherra hafði samband við mig og bað um að fá að mæta á fund nefndarinnar til að geta skýrt frá þessu. Það var mitt fyrsta verk í morgun að gera fundarmönnum í utanríkismálanefnd viðvart um að fundur yrði haldinn og hann hefur verið boðaður kl. 13 í dag. Þar verður gerð grein fyrir þessu eins og öllum atriðum í samningaviðræðunum. Það er alveg sama hvað Ásmundur Einar Daðason segir það oft 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tóm til að flytja mál sitt og vera ekki með samtöl utan úr sal.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða sama mál og hv. þingmenn ræddu hér áðan, þ.e. hver staðan sé í viðræðuferlinu og hvort þinginu sé ljós sú staða. Erum við nægilega upplýst? Sjálfur óskaði ég eftir fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í júlíbyrjun. Sá fundur var haldinn um miðjan ágúst. Ég bað um að haldinn yrði opinn fundur. Síðan kom upp sú hugmynd að sá fundur yrði sameiginlegur með utanríkismálanefnd. Það er núna búið að vera í skoðun í þrjár vikur. Ég heyri síðan að varaformaður utanríkismálanefndar fær boð frá hæstv. utanríkisráðherra um að halda fund. Það er ekki það sama, Jón og séra Jón.  Er okkur ljóst hvernig ferlið er? Á þessum fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd var upplýst að enginn veit hvar verið er að vinna samningsmarkmið í landbúnaðarmálum. Það veit enginn.  Það er svolítið sérstakt að við séum ekki upplýst í þessu máli. 
             Ég held jafnframt að það væri skynsamlegast í ljósi þess sem kom margítrekað fram í sumar, þar sem voru misvísandi og óljósar yfirlýsingar hæstv. utanríkisráðherra um þetta mál, og kannski líka í ljósi þessa bréfs sem kom frá Evrópusambandinu í gær um svokallað „Opening Marks“ að til að bæta við þann lista sem við þurfum að ræða um á þessum sameiginlega fundi, þ.e. hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, fengjum við einnig sendiherra ESB á Íslandi, Timo Summa, til að koma á slíkan fund. Þá fáum við upplýsingarnar beint en ekki túlkaðar af hæstv. utanríkisráðherra sem hefur yfirlýst markmið um að ganga í Evrópusambandið. Það er ekki vilji þjóðarinnar, það eru 60–65% 

Forseti hvetur enn hv. þingmenn til að virða tímamörk. Það er tveggja mínútna ræðutími undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Áhrifa AGS gætir enn á þinginu þrátt fyrir útskrift ríkisstjórnarinnar frá sjóðnum. Í hv. samgöngunefnd er frumvarp til sveitarstjórnarlaga þar sem er að finna ákvæði sem AGS leggur mikla áherslu á að verði samþykkt. Samkvæmt þessu ákvæði mega heildarskuldir og skuldbindingar A- og B-hluta í reikningum sveitarfélaga ekki vera hærra hlutfall en 150% af reglulegum tekjum yfir þriggja ára tímabil. Hægt er að sækja um undanþágu fyrir mikilvæga atvinnuuppbyggingu. Frú forseti. Ég vara við innleiðingu þessa ákvæðis. Á Spáni hefur slíkt ákvæði verið við lýði og endurskoða hefur þurft bæði skilgreiningar og undanþágur á hverju ári þrátt fyrir að spænska hagkerfið sé tiltölulega stöðugt miðað við það íslenska. Mikil óvissa hefur því skapast hjá sveitarfélögunum á Spáni um það hvort þau séu yfir eða undir skuldaþakinu. Ég óttast að skuldaþakið muni neyða mörg sveitarfélag á Íslandi til að selja eignarhaldsfélögum fasteignir sínar. Slík eignasala minnkar skuldsetningu en eykur kostnað sveitarfélaganna. Alvarlegast er þó að skuldaþakið mun gera sveitarfélögum afar erfitt að fjármagna B-hluta fyrirtæki eins og Orkuveituna. Frú forseti. Ég spyr því: Er ástæða þess að AGS vill innleiða skuldaþakið sú að nota eigi það til að þrýsta á einkavæðingu? Ég óska eftir skoðun hv. varaformanns samgöngunefndar á skuldaþakinu.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir segir, þetta er til umfjöllunar í hv. samgöngunefnd og hefur verið það á mörgum síðustu vikum og mánuðum. Það hefur verið farið í þaula yfir þetta mál og í mjög góðri samvinnu við samtök sveitarfélaga og reyndar fleiri aðila. Ég tel að þetta sé ekki krafa AGS, ég held að þetta sé einfaldlega liður í því að laga fjármál sveitarfélaganna að því sem best á að gerast í heimi hér og er mjög mikilvægt að horfa til þess hvernig þeim verður best fyrir komið. Í þessari lagasetningu er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin hafi þriggja mánaða tíma til að koma með rökstudda greinargerð um það hvernig þau geti staðið við skuldbindingar sínar og að þau hafi til þess sex ára aðlögunartíma. Mér finnst þetta fremur rúmur tími. Aðalatriðið hlýtur að vera að sveitarfélögin geti sýnt fram á mjög raunsanna mynd af fjármálum sínum og komist klakklaust út úr þeim, eins og hér kemur fram, á sex ára tímabili. Við verðum að gera þá kröfu til sveitarfélaga að þau geti sýnt íbúum sínum fram á raunhæfar og góðar fjárhagsáætlanir og við getum ekki veitt nokkurn afslátt þar á. Ég tel að liður í því að efla fjárlagagerð sveitarfélaga sé að efla þau að stærð. Ég mun því flytja breytingartillögu við þetta frumvarp þar sem kveðið verður á um lágmarksfjölda í sveitarfélögum á Íslandi, miðað við 1.500 manns, og tel það lið í því að efla sveitarstjórnarstigið á Íslandi og fjárlagagerð þeirra sveitarfélaga sem hér um ræðir. Það er gríðarlega mikið atriði fyrir íbúa hvers sveitarfélags að þau ráði við fjármál sín og þessar breytingar í stjórnsýslulögum 

Frú forseti. Í ræðu hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar í gær kom fram eftirfarandi, með leyfi frú forseta: „… það er prýðilega starfhæf ríkisstjórn í landinu og það stendur ekki til að láta einhverja pörupilta og stráka komast upp á milli stjórnarflokkanna.“ Þegar þessi ummæli féllu, frú forseti, beið ég eftir því að gerð yrði athugasemd. Annaðhvort áttu þessi ummæli við um hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson sem hafði beint fyrirspurn til hæstv. ráðherra og það finnst mér alls ekki viðeigandi - hann er hvorki pörupiltur né strákur, hann er reyndar karlmaður - eða þá að þetta á við um meiri hluta flokksráðs Vinstri grænna sem samþykkti ályktun sem var til umræðu. Þessi ummæli bera ekki vitni um mikla virðingu hæstv. fjármálaráðherra fyrir lýðræði í sínum eigin flokki þegar hann gefur honum svona langt nef og segir að þeir sem samþykktu þessa ályktun á flokksráðsfundi hans eigin flokks séu pörupiltar og strákar. Mér þætti gaman að sjá hvað gerðist ef hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, léti sambærileg ummæli falla um ályktanir landsfundar Sjálfstæðisflokksins.

Er hann ekki áreiðanlega á móti …?

Ég er ansi hræddur um að það mundi heldur betur hvína í þingsölum. Þetta er ekkert annað en lítilsvirðing við lýðræði og uppbyggingu flokkakerfis á Íslandi og mér finnst undarlegt að maður sem hefur snúið 180° frá afstöðunni til ESB, frá afstöðunni til AGS og frá afstöðunni til Icesave skuli ekki hlíta vilja síns eigin flokks sem í öllum þessum málum er afskaplega óánægður með þróun mála. 
            

Virðulegi forseti. Það gengur sannarlega mikið á í þessu stjórnarsamstarfi. Nú lesum við í blöðum að aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu sé í uppnámi.  Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir í yfirlýsingu að það sé ekki sjálfgefið að lögð sé fram áætlun um verkefni sem samningsaðilar hafa ekki komist að samkomulagi um. Það verður ekki betur séð en að sú yfirlýsing hæstv. ráðherra sé í hróplegri andstöðu við minnisblað hæstv. utanríkisráðherra sem lagt var fram í janúar sl. og nýleg ummæli hans í viðtali við Fréttablaðið. Það blasir við öllum sem fylgjast með þessu máli að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni starfa og tala út og suður í þessu stóra máli. Nú liggur beint við að spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hvort hann telji að hæstv. utanríkisráðherra eða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra starfi samkvæmt stjórnarsáttmálanum og samkvæmt ályktun Alþingis í Evrópumálum. Ég þekki hv. þingmann ágætlega og trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hann hermi það upp á flokksbróður sinn, hæstv. utanríkisráðherra, að hann fari gegn ályktunum Alþingis. Ég geri ráð fyrir því að hann beini frekar spjótum sínum að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og í ljósi þess spyr ég hv. þingmann hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra njóti trausts hjá honum og þingmönnum Samfylkingarinnar, ekki síst ef hann situr fast við sinn keip. Hefur það komið til tals innan Samfylkingarinnar 

Frú forseti. Margar stórar spurningar lágu eftir hv. þingmann og ég þakka honum fyrir þær. Fyrir það fyrsta gefur það augaleið að öllum ráðherrum ríkisstjórnarinnar ber að vinna fortakslaust eftir ályktun Alþingis.  Hitt er rétt að það var stefnt að því að opna erfiðu kaflana, land og sjó, myntmálin og annað, sem allra fyrst. Eftir því kölluðu aðrir ráðherrar Vinstri grænna og Samfylkingar úr ríkisstjórn. Það tafðist út af tregðu hjá umræddu ráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar til að setja fólk til þeirra verka. Það hlýtur þó að skýrast núna og greiðast úr því og hæstv. utanríkisráðherra mun mæta til utanríkismálanefndar kl. 13 í dag og fara yfir það mál. Því ber að fagna að rýniskýrsla um landbúnaðarmálin og samningaviðræður Íslands við Evrópusambandið er sérstaklega jákvæð fyrir okkur. Þar eru bein fyrirmæli pólsku forustunnar sem talar fyrir hönd allra 27 ríkjanna um að leita sérlausna fyrir Ísland í landbúnaðarmálum, sérstaklega með tilliti til harðrar veðráttu, sérstöðu Íslands og strjálbýlis á öllum sviðum. Þetta er ítrekað og undirstrikað í bréfinu frá Pólverjunum og það er ekki hægt að túlka það með neinum öðrum hætti en sem skýr fyrirmæli til samninganefndarinnar um að leita sérlausna fyrir Ísland og 

Frú forseti. Mig langar í tilefni af viðtali við Þórunni Sveinbjarnardóttur í Kastljósi í gærkvöldi, fyrrverandi þingflokksformann Samfylkingarinnar, að ræða aðeins um stöðu ríkisstjórnarinnar. Vil ég af þessu tilefni óska Þórunni góðs gengis á nýjum vettvangi. Hún hélt því þar fram að það mætti spyrja sig hvort þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefði úthald í að klára kjörtímabilið. Við höfum spurt okkur í stjórnarandstöðunni á undangengnum tveimur árum hvort ríkisstjórnin sem slík hefði yfir höfuð úthald í þetta verkefni. Það er mjög gagnlegt að reyndur og virtur stjórnmálamaður eins og Þórunn Sveinbjarnardóttir skuli spyrja þessara spurninga rétt eins og þúsundir annarra Íslendinga eru að gera. Hver er staðan? Staðan er sú að yfir 20 þús. störf hafa glatast á síðustu rúmum tveimur árum í íslensku atvinnulífi. 15 þús. Íslendingar eru án atvinnu og það eru þessi mál sem við eigum að vera að ræða á Alþingi Íslendinga í dag. Hvernig ætlum við að fjölga störfum? Er verið að fjölga störfum í sjávarútvegi með því að halda þessari undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar í gíslingu undir óljósum áformum ríkisstjórnarflokkanna um hvað gerist varðandi rekstrarumhverfi sjávarútvegsins á morgun eða á næstu mánuðum? Hver er stefnan er varðar fjárfestingar í orkufrekum iðnaði? Þar er annar stjórnarflokkurinn algjörlega á móti og ljóst að þúsundir starfa hafa glatast sem hefðu getað orðið til ef við værum með ríkisstjórn sem hefði atvinnumálin í brennidepli. Þess vegna er eðlilegt að spyrja, og við spyrjum okkur líkt og Þórunn Sveinbjarnardóttir gerði í Kastljósinu í gær, hvort Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi úthald til að klára þetta eða hvort ríkisstjórn sjálf hafi yfir höfuð úthald til þess. Ég vona þjóðarinnar vegna að hún muni ekki hafa það.

Virðulegi forseti. Hér hefur mikið verið rætt um Evrópusambandið og hér hefur verið vitnað í viðtal við hv. fyrrverandi þingmann og þingflokksformann Samfylkingarinnar, Þórunni Sveinbjarnardóttur, í Kastljósi í gær. Ég ætla að vera á svipuðum nótum. Í umræðum um aðildarumsókn að Evrópusambandinu sagði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fyrir rúmum tveimur árum, með leyfi forseta: „Þetta er versti tíminn sem hugsast getur til að óska eftir aðild að ESB. Þjóðin er í sárum, hún er veik fyrir og samningsstaðan er engin.“ Í lok ræðu sinnar sagði þingmaðurinn: „Umsókn um aðild að Evrópusambandinu er ekkert annað en villuljós í myrkri.“ Mér kemur svo sem ekki á óvart að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sé andvíg aðild að Evrópusambandinu. Það hefur komið fram, m.a. í þessari ræðu sem ég vitnaði til, en þess vegna koma mér aðeins á óvart þau orð Þórunnar Sveinbjarnardóttur í þessu viðtali þegar hún staðfestir það sem mikið hefur verið rætt en enginn hefur svo sem almennilega sagt upphátt áður. Hún segir, með leyfi forseta: „Þessi ríkisstjórn var meðal annars stofnuð um það að sækja um aðild að Evrópusambandinu, klára það ferli og leiða þjóðina áfram.“ Ég spyr hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur hvort þetta sé satt. Er það satt að þegar Vinstri grænir gengu til stjórnarsamstarfs við Samfylkinguna hafi þeir sætt sig við og samþykkt að þessi ríkisstjórn væri stofnuð um það að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Fyrir mér eru þetta ákveðnar fréttir. Hér hefur mikið verið talað um norræna velferð, fyrstu vinstri stjórnina og að þetta hafi meðal annars verið stóru markmiðin í þessu stjórnarsamstarfi. Menn hafa ekki legið á þeirri skoðun að það 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spyr hvort þessi ríkisstjórn hafi verið stofnuð til að sækja um aðild að ESB. Svo var ekki, en við þekkjum öll ferilinn. Þetta mál fór fyrir hv. Alþingi sem samþykkti að senda inn aðildarumsókn, láta reyna á samninga sem yrðu síðan bornir undir þjóðina. Ég er lýðræðissinni og lýt vilja meiri hluta Alþingis og þetta mál er í þeim farvegi þar sem það er. Allir þekkja afstöðu Vinstri grænna til þessa máls en ég er ekki þannig þenkjandi að þegar búið er að boða til kosninga hætti menn við út af skoðanakönnunum. Eins og staðan er í dag á þjóðin þann rétt að ljúka þessu máli með kosningum. Innan sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefur verið samþykkt að boða til opins fundar um gang aðildarviðræðna við ESB og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á það áðan. Beiðni hans var samþykkt þegar þing hóf nefndafundi í byrjun ágúst. Það er innan við mánuður sem þessi samþykkt hefur legið fyrir og það er unnið að því af hálfu Alþingis að koma á opnum fundi með landbúnaðarnefnd og utanríkismálanefnd. Innan utanríkisráðuneytisins er verið að finna tíma fyrir hæstv. utanríkisráðherra til að koma fyrir nefndirnar. Svar hefur legið fyrir frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að hann komi fyrir nefndina svo nú þarf að finna tíma, stað og stund til að koma þessum fundi á. Ég held að það sé bara hið besta mál að fá á þessum opna fundi 

Frú forseti. Ég kem aðallega upp vegna þess að mér líkar hálfilla, að ég ekki segi stórilla, við það að hv. þingmenn Framsóknarflokksins komi hér, a.m.k. tveir á þessum sama morgni, og láti að því liggja að utanríkisráðherra fælist það að koma til fundar við þær nefndir sem óska eftir því að hann mæti til þeirra. Enginn utanríkisráðherra hefur komið jafnoft til fundar við utanríkismálanefnd og ég. Enginn utanríkisráðherra í sögunni hefur sjálfur óskað jafnoft eftir því að fá að koma á fund utanríkismálanefndar til að skýra mál sín. Þetta finnst mér algerlega nauðsynlegt að liggi fyrir og mér finnst ekki að hv. þingmenn Framsóknarflokksins eigi að tala eins og þeir gera. Raunar er ég þeirrar skoðunar að þeir eigi heldur að einbeita sér að sínum eigin flokki sem er einmitt út af Evrópusambandsmálinu nú klofinn í rót niður og hefur misst eitt efnilegasta forustumannsefni sitt út af þessu máli. Þar er allt upp í loft, kvennasamtök Framsóknarflokksins hafa eina skoðun og einstakir þingmenn aðra, þannig að ég held frekar að hv. þingmenn ættu að koma til mín og reyna að leita liðsinnis hjá mér til að setja niður deilu um Evrópusambandið í þeirra flokki.  Varðandi þá skýrslu sem kom fram í gær, rýniskýrsluna, ætla ég að benda þingmönnum Framsóknarflokksins og sérstaklega formanni Heimssýnar á eitt mjög merkilegt atriði sem þar kemur fram. Þar er bókstaflega fallist á það með formlegum hætti að Íslendingar noti þá samningaleið sem þeir hafa ákveðið að fara sem felst í því að laga ekki reglur, ekki lög og ekki stofnanir að Evrópusambandinu fyrr en eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þegar fyrir liggur jáyrði. Þetta kemur fram svart á hvítu og þurfa menn þá ekki að velkjast í vafa um það hvað hér er á ferðinni.  
            

Frú forseti. Hér er verið að setja lög um leit að olíu í Norðurhöfum og ég er eindregið fylgjandi því. Hins vegar furða ég mig á því að það fólk sem er mjög umhverfissinnað, og ég virði skoðanir þess, er ekki sjálfu sér samkvæmt í skoðunum vegna þess að þeir sem vilja ekki virkja á Íslandi út af koldíoxíðmengun ættu að sjálfsögðu að vera á móti því að bora eftir olíu. Olíu sem ekki er borað eftir verður ekki brennt og hún mun þá ekki valda hitnun jarðar. Ég skil ekki og vildi gjarnan fá skýringar seinna meir á því misræmi að menn eru á móti virkjunum á Íslandi út af koldíoxíðlosun en vilja hins vegar bora eftir olíu. Ég er hins vegar eindregið fylgjandi þessu.

Forseti. Við greiðum atkvæði við lok 2. umr. um mikilvæg frumvörp sem hafa þann tilgang að leiða í lög þriðja og síðasta þátt Árósasamninganna sem við skrifuðum undir árið 1998. Hann mætti stöðugri andstöðu í þinginu, a.m.k. fyrir hrun, og ég fagna því að þeirri andstöðu linni nú. Til að þetta frumvarp eigi greiðari leið í gegnum þingið hefur meiri hluti umhverfisnefndar, og þó ekki alveg allir, fallist á að gera málamiðlun við minni hluta nefndarinnar og þingmenn í salnum úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki um að ekki verði að sinni leidd í lög reglan um almenna málskotsaðild í mikilvægum málum, actio popularis. Það þýðir ekki að við höfum fallið frá skoðun okkar í þessu máli en við teljum mikilvægara að festa árangur Árósasamninganna í lög en að standa á þessu máli 

Forseti. Árósasamningurinn var undirritaður af Íslands hálfu árið 1998 og byggir, eins og hér hefur komið fram, á þremur meginstoðum. Tvær þeirra hafa verið innleiddar í íslensk lög og síðan hefur slagurinn staðið um það með hvaða hætti þriðja stoðin yrði innleidd. Umhverfisnefnd tókst á um þetta í fyrravetur og hér liggur fyrir tillaga okkar, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins ásamt fulltrúa Framsóknar í umhverfisnefnd, til málamiðlunar um að við getum náð saman um að innleiða þessa þriðju stoð með þeim hætti sem hér greinir. Það þýðir ekki að við séum í öllu sátt við það ferli sem þetta mál er sett í. Í það minnsta er það tímafrekt og flókið, ill yfirsýn um alla þá þætti sem í framkvæmdum eru tengdir kæruleiðum og við vildum gjarnan sjá kerfið einfaldað. Engu að síður lýsum við yfir stuðningi við þá niðurstöðu sem formaður umhverfisnefndar mælti fyrir áðan og lýsum okkur 

Forseti. Á sama tíma og ég fagna því að þetta frumvarp og endanleg fullgilding Árósasamninganna sé að verða að lögum hryggir það mig mjög mikið að ákveðið hafi verið að semja um að taka út almenna málskotsaðild og mun ég greiða atkvæði gegn því. Um það sem meiri hlutinn samþykkti áður og var ákveðið að aftengja í gær sagði meiri hlutinn áður en ákveðið var að ganga frá hrossakaupum: „Meiri hlutinn telur almenna kæruaðild í þessum tilvikum eðlilega skipan hérlendis. Veldur þar annars vegar að á Íslandi er samfélag fáliðans þar sem þau gildi standa djúpum rótum að virða beri viðhorf og sjónarmið hvers einstaklings, en hins vegar að ekki er um að ræða aðra sambærilega kosti sem styðjist við sérstaka hefð í réttarfari eða stjórnsýslu.“ Það er líka merkilegt að Sjálfstæðisflokkurinn skuli vera á móti því að einstaklingar geti gert eitthvað.

Heyr.

Hæstv. forseti. Sú grein sem hér er til atkvæða snýst um það hvernig kærunefndin er skipuð. Í breytingartillögu meiri hlutans er gert ráð fyrir því að fallið verði frá því sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi um að inn í nefndina kæmu tilnefndir fulltrúar frá annars vegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og hins vegar iðnaðarráðuneytinu. Eins og fram kemur í nefndaráliti okkar í minni hlutanum teljum við það eðlilegt í ljósi verksviðs nefndarinnar að þessir ráðherrar tilnefni sérfræðinga eins og gerð er grein fyrir í upphaflegu frumvarpi og munum við ekki styðja breytingartillögur meiri hlutans af þeim sökum. Í ljósi þess að sátt virðist vera að nást um meginatriði frumvarpsins greiðum við ekki atkvæði gegn breytingartillögunni heldur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að hér er að myndast meiri hluti fyrir þessari breytingartillögu sem ég lagði fram í gær ásamt sjálfstæðismönnum í umhverfisnefnd. Hér er verið að loka á þær opnu aðildarkærur sem lagðar voru til í frumvarpinu. Að mínu mati var alveg galið að fara af stað með þær og leyfa heimsbyggðinni allri að hafa kæruaðild á Íslandi í ákveðnum þáttum umhverfismála. Hér er ekki um hrossakaup að ræða eins og kom fram í atkvæðaskýringu eins þingmanns áðan. Það er verið að gera þetta af skynsemi og þetta sýnir að stjórnarandstaðan getur haft áhrif, beitt sér og breytt skoðun ríkisstjórnarinnar ef málið er nógu gott. Þess vegna erum við ekki bara á móti til að vera á móti, við vorum á móti þessari opnu kæruaðild vegna þess að það hefði kaffært íslenska stjórnsýslu og hindrað uppbyggingu atvinnulífs.

Forseti. Hér kemur að þeirri tillögu minni hluta umhverfisnefndar sem rætt var um áðan í stuttu spjalli um atkvæðagreiðsluna. Mér þykir miður að þurfa að gera málamiðlun af þessu tagi því að hin almenna málskotsaðild sprettur á kjarna Árósasamninganna þar sem tengd eru saman umhverfismál og mannréttindi. En það verður svo að vera, þessi ákvörðun var tekin, við tókum hana í meiri hluta umhverfisnefndar og stöndum að sjálfsögðu við hana. Þó að fingurinn fari á já í mínum líkama slær hjartað með Birgittu Jónsdóttur. 
            

Hvað getur maður sagt eftir svona fögur orð? Mig langar að benda á að auðvitað eru það hrossakaup þegar minni hlutinn ákveður á septemberþingi að hóta málþófi svo málið komist ekki í gegn. Þetta er sorgleg niðurstaða í mínum huga af því að þetta sérstaka ákvæði, actio popularis, er nokkuð sem ég var einmitt að monta mig af við hina þingmenn Hreyfingarinnar í gær að væri með í þessu. Mér fannst við Íslendingar ganga kannski allra þjóða lengst í að standa vörð um rétt einstaklingsins, umhverfisins og mannréttinda á sama andartakinu. Það er þó svo merkilegt til þess að hugsa að allir hér inni séu sammála um að lögleiða þetta mál í heild sinni 

Frú forseti. Hér stendur hið gamla Alþingi og hin gamla pólitík á Íslandi berskjölduð gagnvart þeirri ákvörðun sem verið er að greiða atkvæði um. Hér er með stuðningi Vinstri grænna komið í veg fyrir að einstaklingar hafi kærurétt í umhverfismálum hafi þeir ekki beinlínis lögvarða hagsmuni. Seint hefði ég trúað því að þingmenn Vinstri grænna mundu greiða þessu atkvæði. Ég á líka bágt með að trúa því að Sjálfstæðisflokkurinn standi gegn því að einstaklingar geti leitað réttar síns með þessum hætti en hér eru að sjálfsögðu stærri hagsmunir í húfi, hagsmunir iðnaðarins og þeirra gráu. Sá græni her sem hv. þm. Mörður Árnason, formaður umhverfisnefndar, þykist hafa veitt forustu er orðinn grár og er á hröðu undanhaldi undan ömurlegum hótunum Sjálfstæðisflokksins. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að fram kemur í atkvæðagreiðslu og -skýringum stuðningur við þá breytingartillögu sem við fulltrúar minni hlutans í umhverfisnefnd lögðum fram í gær og felur í sér málamiðlun sem virðist vera að skila þessu máli í höfn. Varðandi efnisinnihald breytingartillögunnar sem við greiðum hér atkvæði um læt ég nægja að segja að hér er gert ráð fyrir að um kæruaðild í málum sem heyra undir þessi lög gildi sambærileg regla og þegar er fyrir hendi í náttúruverndarlögum, lögum um umhverfisábyrgð, nýlegum lögum um Vatnajökulsþjóðgarð og fleiri íslenskum lögum. Við látum sambærilega reglu gilda hér og gildir almennt að íslenskum rétti um kæruaðild á þessum sviðum. 

Forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla orðum sjálfskipaðra fulltrúa einstaklinganna í landinu, þingmanna Hreyfingarinnar, sem tala um að þetta sé dæmi um gamla Ísland og að hér gangi menn gegn hagsmunum einstaklinga. Hvað eru menn að tuða sýknt og heilagt um aukið samstarf og að ná sátt um mál? Hér liggur fyrir samkomulag ólíkra stjórnmálaafla í landinu og þetta er niðurstaða sem ég tel að verndi hagsmuni einstaklinga betur en gert er í núgildandi lögum.  
            

Hæstv. forseti. Það er erfitt að sitja undir því og biðja of seint um að fá að gera grein fyrir atkvæði sínu þegar vegið er að afstöðu manna og heillar stjórnmálahreyfingar. Það er nýtt Alþingi sem hér sýnir þann kjark að innleiða Árósasamninginn sem hefur verið baráttumál Vinstri grænna og annarra umhverfisverndarsinna innan þings og utan í meira en áratug. Það er fagnaðarefni að svo víðtæk sátt skuli hafa náðst um það og það er miður að ekki skuli allir alþingismenn hafa kjark til að vera með á þeirri vegferð.

Forseti. Það er alveg eðlilegt að einstaka hv. alþingismaður verði undrandi á því ákvæði til bráðabirgða sem verið er að greiða atkvæði um 

Frú forseti. Ég læt mér bregða við þetta ákvæði. Í fyrsta lagi er ég alltaf á móti því að ákveðið sé við sameiningu eða niðurlagningu stofnana að allir starfsmennirnir haldi störfum sínum. Þá næst engin hagræðing fram, að sjálfsögðu ekki. Alveg sérstaklega í þessu ákvæði brá mér því að þar stendur, með leyfi frú forseta: „Forstöðumanni úrskurðarnefndar um skipulags- og byggingarmál skal boðið að taka við starfi forstöðumanns úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála samkvæmt lögum þessum með óbreyttum starfskjörum.“ Með lögum er maðurinn ráðinn til starfa, einn ákveðinn maður. Þessi maður er 68 ára. Hann verður væntanlega í starfinu í fimm ár og þá er hann orðinn 73 ára og það er á móti reglunni um 70 ára hámarksaldur opinberra starfsmanna.

Forseti. Þetta er eins og í fótboltanum, nú er seinni hálfleikur í atkvæðagreiðslunni um Árósasamningana. Þetta frumvarp er bandormur þar sem ýmsum lögum er breytt og þvert á það sem áðan var tautað um auknar flækjur í stjórnsýslunni er með þessu frumvarpi gert ráð fyrir því að fimm kæruleiðir, þ.e. úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála, úrskurðarnefnd um hollustuhætti og mengunarvarnir og úrskurðir umhverfisráðherra, sjávarútvegsráðherra og iðnaðarráðherra, séu sameinaðar í þessa einu úrskurðarnefnd. Það er von okkar sem að þessu stöndum og um þetta fjölluðum að þetta verði til þess að hraða málum. Við reyndum í hinu fyrra frumvarpi að ganga svo frá að málsmeðferð nefndarinnar yrði sem skjótvirkust. Hér er sem sagt verið að einfalda stjórnsýsluna en ekki flækja.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og skattanefndar um það mál er lýtur að skattlagningu á olíuvinnslu og nefndaráliti sem fyrir liggur á þskj. 1584 og þingmenn eru í færum að kynna sér. Hér er í grundvallaratriðum um að ræða hið skattalega umhverfi olíuvinnslunnar sem gæti tekist norður af landinu ef þau spennandi tækifæri sem þar kunna að leynast verða við frekari rannsókn og leit að raunveruleika á komandi árum. Sú lagaumgjörð sem sett var um skattlagningu á þessu reyndist ekki vera með þeim hætti að nægilega áhugavert væri fyrir alþjóðleg fyrirtæki að koma inn í þær kostnaðarsömu rannsóknir sem þarf að ráðast í áður en jafnflókin og tæknilega krefjandi vinnsla og vinnsla á Drekasvæðinu er getur orðið að veruleika. Þess vegna er verið að bæta skattumhverfið með breytingum á því með það að markmiði að nýtt útboð geti skilað þeim árangri að hér komi aðilar inn með fjármagn í leit að þessari mikilvægu auðlind á okkar svæðum. Ég held að út af fyrir sig þurfi ekki að fjölyrða um málið sjálft. Um það er góð samstaða og þær breytingar sem verið er að gera á umgjörðinni en ég vildi vekja þingmenn til umhugsunar um að hér er verið að setja sérstaka skattaumgjörð utan um þessa atvinnugrein, aðra umgjörð um skattlagningu á þessari starfsemi en annarri atvinnustarfsemi í landinu. Það endurspeglar það að hér er um að ræða atvinnugrein sem mun einvörðungu byggja á nýtingu auðlinda Íslendinga ef þær reynast þá vinnanlegar með hagkvæmum hætti á þessu svæði. Þess vegna er hér sérstök skattaumgjörð sem og í öðrum löndum í kringum okkur sem vinna olíu vegna þess að menn eru sammála um að það þurfi að haga skattheimtu með allt öðrum hætti þegar fyrirtæki hafa nýtingarrétt á sameiginlegum auðlindum þjóða, eins og í þessu tilfelli olíu á landgrunninu. Ég held að þessi rammi sem hefur verið þróaður í kringum olíuvinnsluna í kringum okkur og sóttar eru fyrirmyndir um eigi að vera okkur umhugsunarefni í þinginu. Ef til vill gætu svipuð tæki orðið til þess að draga úr þeim mikla ágreiningi sem verið hefur um aðrar atvinnugreinar í landinu sem byggja á nýtingu auðlinda og því sífellda álitamáli hvernig almenningur eigi að njóta eðlilegrar auðlindarentu, hvort sem er af fallvötnum í sameign þjóðarinnar, af fiskimiðunum í sjónum eða öðru. Hér er þeirri aðferðafræði beitt að því hærra hlutfall af veltunni sem hagnaðurinn verður, þess meira leggur fyrirtækið í sameiginlega sjóði almennings til að efla velferð þjóðarinnar og lækka skattbyrði hennar til lengri tíma. Það er viðurkennt að hún á hlutdeild í auðlindunum og eftir því sem auðlindin sjálf er ríkari þáttur í verðmætasköpuninni, þess meiri verður hagnaðurinn hlutfallslega af umsvifum fyrirtækisins. Þess vegna vex skattheimtan eftir því sem hreinn hagnaður er stærri hluti af umsvifunum vegna þess að með því er verið að nálgast þann umframarð sem í atvinnugreininni er vegna þess að fyrirtækin hafa aðgang að auðlind í sameign þjóðar. Kannski er það einhver slík aðferðafræði sem við eigum að skoða betur og ræða hvort við getum beitt til að setja niður þær langvarandi deilur sem hafa verið um skort á eðlilegri auðlindarentu af sjávarútveginum í landinu og að hann leggi nægilega til í þeim erfiðu verkefnum sem við sameiginlega erum í, bæði hvað varðar skattbyrði og niðurskurð á velferðarþjónustu. Það þarf líka að setja niður þær miklu áhyggjur sem almenningur hefur augljóslega af því að hann muni ekki í framtíðinni njóta auðlindarentu af öðrum auðlindum sínum, svo sem orku og köldu vatni. Það birtist okkur aftur og aftur í mikilli andstöðu, ótta og tortryggni við áform erlendra aðila um að fjárfesta í þessum mikilvægu atvinnugreinum okkar. Það stafar auðvitað af því að við á löggjafarþinginu höfum ekki sett varanlegan og traustan lagaramma sem tryggir almenningi að hann fái eðlilega auðlindarentu af auðlindum sínum eins og gert er ráð fyrir að hann hafi af olíuvinnslunni. Við sækjum fordæmi til annarra þjóða sem þróað hafa tæki til að skapa sátt um auðlindanýtingu þar og við gætum lært mikið af þeim.

Frú forseti. Við ræðum tvö frumvörp um skattlagningu á kolvetnisvinnslu sem kemur til af því að menn telja að við Drekasvæðið svokallaða sé að finna olíu sem reyndar er afskaplega erfitt að ná í vegna þess að hún er á miklu dýpi og svo er yfir jarðlögunum hraun, að talið er. Það þarf að fara í gegnum það, og það er mjög erfitt, með bergsjármælum og öðru slíku til að finna hvort olía er undir eða ekki. Þetta er vandinn sem menn eiga við að glíma, auk þess sem þarna eru mjög rysjótt veður og alls ekki sérstaklega vænt til að vinna þessa olíu. Af því að við erum að setja sérlög um þessa atvinnugrein langar mig til að koma inn á samspil borana og vinnslu olíu, verðs á olíu á heimsmarkaði og notkunar hennar. Olía er takmörkuð auðlind, menn vinna ekki sömu olíuna tvisvar. Það er munur á vatnsaflsvirkjunum, þar sem hvert tonn sem rennur fram hjá er í rauninni glatað ef það er ekki virkjað, og varmavirkjunum sem talið er að séu í einhverjum skilningi takmarkaðar að samt er hægt að taka af þeim hæfilega mikið um aldur og ævi vegna varmaútgeislunar jarðar. Olía er takmörkuð auðlind og menn gleyma því oft að olía, kol og gas eru lífrænar auðlindir sem hægt er að nýta í eitthvað allt annað en kveikja í þeim. Lífrænar auðlindir er hægt að nota til að búa til plast og mjög margt annað sem við búum við og það má vel vera að eftir einhverja áratugi muni menn spyrja sig hvers vegna í ósköpunum við höfum kveikt í þessu í staðinn fyrir að nota það í nytsamlega hluti. En það er önnur saga. Þegar mikið er borað lækkar verðið væntanlega. Sérstaklega þegar miklar olíulindir finnast einhvers staðar lækkar verðið á heimsmarkaði, að öðru óbreyttu. Þegar lítið er borað hækkar verðið og þegar verðið hækkar minnkar neyslan. Það sjáum við á götum Reykjavíkur, það er mjög áberandi, um allt land líka og um allan heim. Þetta kemur inn í umræðuna um hitnun jarðar og mengun af völdum koldíoxíðlosunar. Koldíoxíð myndast þegar kolefni er brennt og kolefni er ein meginuppistaðan í nýtingu á olíu, kolum og gasi. Þegar mikið er borað, mikið finnst af olíu og verðið lækkar vex neyslan og þar með mengun jarðar. Þess vegna átti ég von á því að þeir hv. þingmenn sem eru eindregnir umhverfisverndarsinnar og vilja fyrir enga muni valda koldíoxíðmengun yrðu mjög mikið á móti þessari atvinnugrein, vildu ekki bora eftir olíu og ekki veita sérstaka skattafslætti í því skyni. En svo er ekki því að þeir virðast ekki hafa áttað sig á þessu samhengi hlutanna. Ég trúi ekki öðru vegna þess að það sem álver menga á Íslandi er miklu minna en það sem olíufundur á Drekasvæðinu mundi menga um alla jörð, fyrir utan það að til álvinnslu á Íslandi er notuð hrein orka þannig að mengunin er miklu minni hér á landi en við jafnstórt álver í Kína eða í Arabíu þar sem einmitt núna er verið að byggja gífurlegan fjölda af álverum. Mér skilst að álver sé opnað aðra hverja viku eða eitthvað slíkt, ég hef ekki alveg þá tölu en það er mjög mikil þróun í Kína, enda er Kína gífurlega stórt land, mannfjöldi þar mikill og öll virkni þar í atvinnulífinu er þúsundfalt meiri en hér, eða enn meira. Þess vegna ættu íslenskir umhverfisverndarsinnar að bjóða fram og biðja um að reist yrðu álver á Íslandi vegna þess að þau menga í heildina miklu minna, þ.e. framleiðsla á einu kílói af áli kostar miklu minni mengun á Íslandi en í öðrum löndum þar sem notað er rafmagn sem framleitt er með brennslu kola, olíu og gass. En þetta hefur ekki alveg náð í gegn af því að menn virðast líta á Ísland sem einhvern afmarkaðan heim og á allt öðrum hnetti en Kína, Sádi-Arabía og Suður-Afríka þar sem ál er einmitt framleitt með rafmagni sem er unnið með brennslu kola, olíu og gass. Mér finnst dálítið skorta á það, frú forseti, að menn hafi heildræna yfirsýn yfir málin og þar af leiðandi ættu umhverfissinnar sem eru eindregið á móti koldíoxíðlosun að vera mjög eindregið á móti þessu frumvarpi. Í gegnum þetta frumvarp verður ekki gert neitt annað en hugsanlega unnin olía. Þar með verður meiri mengun og í kjölfarið frekari vandamál með hitnun jarðar. Þessir aðilar ættu líka að vera með því að hér sé virkjað á fullu alla daga eins mikið og menn telja að náttúran þoli til að mæta kröfum heimsins um orku. En svo er ekki og ég hef ekki enn þá skilið þá rökleysu að vilja ekki virkja hér sem allra mest í þágu heimsins til að létta af honum koldíoxíðlosun. Nú hafa menn sagt að Ísland sé svo lítið og þetta sé allt svo lítið og ómerkilegt en það má segja um hverja einustu virkjun þar sem orka er unnin, hvar sem er. Lítil kolanáma í Kína skiptir ekki máli fyrir heimsbúskapinn. Olíulind á Drekasvæðinu eða í Sádi-Arabíu er það lítil að hún skiptir heldur ekki máli fyrir heimsbúskapinn. Ef allir hugsuðu þannig yrði náttúrlega engin barátta gegn koldíoxíðlosun. Það sem ég bind miklar vonir við er einmitt verslun með heimildir til að losa koldíoxíð. Það gæti gert Ísland mjög ríkt með tímanum vegna þess að það mundi hækka verð á eldsneyti og orku almennt um allan heim, en íslensk orka þyrfti ekki að borga þetta þannig að þetta yrði hreinn gróði fyrir íslensk orkufyrirtæki, Landsvirkjun, Rarik - og Magma líka. Frumvarpið sem við ræðum hér er sérstaklega hannað til að mæta þeirri gífurlegu áhættu sem fylgir því að vinna olíu á þessu svæði og líka því að þetta er langtímafjárfesting. Við skulum ekki búast við því, frú forseti, að hagur íslenska ríkissjóðsins lagist strax næsta haust, þegar búið er að samþykkja þetta. Það gerist ekki. Þetta er fjögurra eða þess vegna tíu ára dæmi og getur verið að það komi ekkert út úr því. Það eru töluvert miklar líkur á að þarna sé enga olíu að finna eða að hún sé óvinnanleg, bundin í sandstein eða eitthvað slíkt. Það getur líka verið að með ákveðnum líkum sem enginn veit muni þarna vinnast olía sem geri Ísland að svipuðu dæmi og Noreg og önnur olíuframleiðsluríki nema það að Íslendingar eru svo miklu færri þannig að auðurinn gæti orðið verulega mikill á hvern íbúa. Þá skiptir náttúrlega máli að menn ráðstafi þeim peningum af svipaðri skynsemi og Norðmenn hafa gert með olíusjóð. Ég er farinn að hafa áhyggjur af ýmsu, svona getur maður haft áhyggjur af góðærinu sem stendur fyrir dyrum ef það skyldi finnast olía. Þau frumvörp sem við erum að tala um, skattlagning á kolvetnisvinnslu, taka mið af þessari miklu áhættu og þessum gífurlega kostnaði sem þarf að leggja út í áður en fyrsti dropinn af olíu dettur ofan í einhverja tunnu. Það er búið að vinna málið vel í efnahags- og skattanefnd. Sérfræðingar hafa staðið að þessu og unnið með þessi frumvörp. Ég vona að þau mæti þörfum þeirra aðila sem ætla að fjárfesta með því að skattleggja til dæmis ekki frá fyrsta degi. Skattalögin eru ekki nægilega góð og ef skattlagt yrði frá fyrsta degi mundu menn ekki sjá neina hagnaðarvon sem yki enn frekar áhættuna af þeirri miklu fjárfestingu sem þarna er um að ræða. Þess vegna kemur skattlagningin eftir á og er að mínu mati mjög skynsamleg. Það er verið að skipta hagnaðinum af dæminu ef það skyldi ganga upp og ekki verið að lesta stofnkostnaðinn umfram það sem nauðsynlegt er. Hann er sem sagt lestaður eins lítið og hægt er til að minnka áhættu þeirra aðila sem þarna munu bora. Sú áhætta er umtalsverð. Mér finnst að íslenskir stjórnmálamenn og Íslendingar almennt þurfi að fara að gera sér grein fyrir áhættu. Þeir ættu öðru hvoru að spila lúdó og henda teningi og átta sig á því að sexan kemur upp öðru hverju.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp um breytingu á ýmsum lögum er varðar olíuleit norðaustur af landinu, kennda við Drekasvæðið. Það er ekki að ástæðulausu sem efnahags- og skattanefnd flytur frumvarpið vegna þess að verði það að lögum mun það leysa af hólmi arfavitlausa og gallaða löggjöf sem var unnin í iðnaðarráðuneytinu á sínum tíma. Það leiddi það af sér að ekki nokkur einasti maður hafði áhuga á að ráðast í olíuleitina. Umhverfi skattamála og þeirra aðila sem vilja stunda olíuleit var einfaldlega mjög óhagkvæmt. Við getum kannski yfirfært þá löggjöf yfir á svo margt annað sem er að gerast í íslensku atvinnulífi í dag og vil ég minna á að við höfum talað fyrir því að við eigum að setja löggjöf sem hvetur til fjárfestinga en letur ekki og þess vegna er ég mjög ánægður með að við skulum hafa náð að afgreiða úr efnahags- og skattanefnd það frumvarp sem við ræðum hér. Eins og ég segi er þetta frumvarp um olíuvinnslu. Eitt sérstakt við þetta mál er að það gleymdist í vor. Þetta er ekkert smámál, við erum að ræða um stórmál sem gæti skapað íslensku þjóðarbúi mörg hundruð milljarða króna  Eins og formaður nefndarinnar fór yfir áðan fela þær breytingar sem verið er að gera hér og endurspeglast í þessari sérstöku skattlagningu gagnvart þessari atvinnugrein í sér að hreinn hagnaður vex af vinnslunni á olíunni, þ.e. ef hún finnst, og þeim mun meiri renta mun renna til þjóðarinnar, sérstaks sjóðs ef við mundum stofna hann eða ríkissjóðs eftir því hvernig við mundum líta á það. Það veitir svo sannarlega ekki af því á þessum síðustu og verstu tímum að skapa meiri tekjur fyrir stórskuldugan ríkissjóð sem í dag borgar 1 kr. af hverjum 5 í vaxtakostnað vegna skulda. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við förum að finna nýja tekjustofna til að skjóta styrkari stoðum undir rekstur ríkissjóðs. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu erum við að ræða um grundvallarmál, það hvernig við viljum verja og nýta sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Ég hef trú á því að nái þetta mál fram að ganga skjótum við enn styrkari stoðum undir svokallaða auðlindarentu sem auðlindir í sameiginlegri eigu þjóðarinnar munu skila Íslendingum öllum í framtíðinni. Þar erum við að tala um orkuauðlindir, við erum að tala um vatnið, fiskinn og jafnvel þessa olíuauðlind. Allt mun þetta hjálpa okkur í framtíðinni til að byggja upp öflugt velferðarsamfélag sem því miður hefur farið mjög hnignandi á undangengnum tæpum þremur árum. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við skulum vilja leita að olíu og nýta þessa auðlind okkar og það geri ég sem nýtingarsinni með almannahagsmuni að leiðarljósi. Ég hef talað fyrir því að við umgöngumst íslenska náttúru af virðingu en ég hef líka lagst alfarið gegn því að setja á eitthvert allsherjarstopp þegar kemur að nýtingu á náttúruauðlindum þjóðarinnar. Við þurfum að lifa af landinu og við þurfum að nýta þær auðlindir sem okkur bjóðast hér í skynsamlegum mæli og ég minni á að á undangengnum árum hefur einn flokkur staðið sérstaklega í stafni og reynt að takmarka það að við bindum vatnsföllin og virkjuðum auðlindir okkar. Þá er ég að tala jafnt um jarðhita og vatnsföll. Þessar auðlindir þjóðarinnar, jarðvarminn og vatnsföllin sem mörg hver falla óvirkjuð til sjávar, eru þau umhverfisvænstu í veröldinni. Ef við hugsum um umhverfisvernd, ekki bara út frá þröngum íslenskum hagsmunum heldur á alþjóðlega vísu, hlýtur það að koma til góða fyrir umhverfismál heilt yfir að við skulum nota endurnýjanlega orkugjafa sem menga lítið. En nú erum við að ræða mál sem ég styð, mál sem snýr að olíuleit og vinnslu olíu. Það kemur mér afskaplega mikið á óvart að Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli vera aðili að þessu máli og vilja samþykkja að við förum að nýta og brenna olíu norðaustur af landinu. Þetta er ekki alveg í takt við þá hugmyndafræði sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur talað fyrir á undangengnum árum, en gott og vel, ég fagna þeirri stefnubreytingu hjá þessum stjórnmálaflokki að nú skuli hann styðja þessa viðleitni. Það eru miklir hagsmunir undir eins og ég hef áður sagt en við verðum líka að hugsa um umhverfismálin. Öll erum við umhverfisverndarsinnar í hjarta okkar, ekki bara út frá íslenskum hagsmunum, við þurfum að hugsa málin heildrænt og eins og við vitum er brennsla á olíu og kolum margfalt verri fyrir umhverfið en nýting á þessum tæru orkugjöfum sem við Íslendingar eigum í formi þess að beisla ár og jarðvarma. Það verður fróðlegt að sjá á næstu vikum og mánuðum hvernig við munum þá haga okkar málum til framtíðar litið þegar kemur að rammaáætlun og því hvernig við ætlum að standa að því að umgangast mikilvægar orkuauðlindir og hvort við ætlum að nýta þær í þágu umhverfisvænnar orkuframleiðslu. Það verður mjög fróðlegt að bera saman stuðning einstakra stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna við þetta mál sem við ræðum hér og það að nýta margar orkuauðlindir á til að mynda norðausturhorni landsins og á Suðurlandi. Þær orkuauðlindir menga margfalt minna en það sem við ræðum um hér. Eins og ég segi er það mikið ánægjuefni að standa að þessu nefndaráliti. Eins og hv. formaður nefndarinnar Helgi Hjörvar og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndu hefur mikið verið unnið í þessu máli. Sérfræðingar hafa verið kallaðir á fundi efnahags- og skattanefndar og málið hefur verið unnið af yfirvegun. Ég vil minna á það sem ég sagði í upphafi máls míns, verði þetta frumvarp að lögum leysir það af hólmi meingallaða löggjöf sem beinlínis fældi áhugasama aðila frá því að leita að olíu. Það umhverfi sem þau lög bjuggu þeim aðilum sem hafa áhuga á að leita að olíu úti fyrir norðausturhorni landsins var einfaldlega ekki nægilega gott. Vonandi mun þetta frumvarp, verði það að lögum, leiða til þess að nú muni aðilar leita að olíu og vonandi munum við í framhaldinu ná einhverjum arði af þeirri leit í því formi að þeir finni þá eitthvað. Ég minni líka á það sem mér finnst vera mjög gott í öllu þessu máli, það samstarf sem við höfum átt við Norðmenn í þessum málaflokki sem er sú þjóð sem hefur hvað mesta reynslu í veröldinni af olíuleit á sjávarbotni. Finnist núna olía á því svæði sem þeir eru að rannsaka mun ákveðinn prósentuhluti renna til okkar Íslendinga og ef olía finnst í þessari leit á grundvelli þessa frumvarps mun ákveðinn hluti renna til Norðmanna. Ég tel mikilvægt að við reynum að eiga sem best samstarf við Norðmenn þegar kemur að þessum málum. Þeir hafa yfirgripsmikla reynslu og þekkingu á þessu sviði. Við erum að ræða afar mikla hagsmuni fyrir fámenna þjóð. Við erum bara 320 þús. talsins en ef þessi auðlind gefur mikið af sér þýðir það gríðarlega mikil verðmæti sem munu renna þá til þjóðarinnar, annaðhvort í sérstakan olíusjóð ef við færum leið Norðmanna eða í ríkissjóð. Þegar upp er staðið mun það þá vonandi skila sér í því að almenningur mun hafa það betra eftir þann fund en hann hefur í dag. Veitir svo sannarlega ekki af því að snúa úr vörn í sókn. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta frumvarp, og við framsóknarmenn gerum það. Þetta getur líka leitt af sér, og tala ég þá sem þingmaður Norðausturkjördæmis, gríðarleg umsvif, bæði meðan á leit stendur og ekki síður ef þarna finnst olía í vinnanlegu magni. Þá horfum við upp á mikla uppbyggingu þar, byggingu hafnar og mikil umsvif á norðausturhorni landsins sem mundu breyta búsetuskilyrðum í grundvallaratriðum. Við í Framsóknarflokknum höfum talað fyrir því að menn séu einbeittir í þessu verkefni og þess vegna var mjög slæmt þegar það uppgötvaðist í vor að þetta frumvarp hefði dagað uppi. Mér skilst sem betur fer og legg trúnað á það að sú tveggja eða þriggja mánaða töf sem hér um ræðir muni ekki hafa áhrif á framvindu mála. Það er mikilvægt. Þess vegna munum við sýna aðhald í þinginu og spyrja hæstv. iðnaðarráðherra reglulega út í það hvernig þessum málum vegni. Það er mjög mikilvægt að menn gangi fumlaust til verka en vandi sig jafnframt og þar legg ég áherslu á að íslensk stjórnvöld hafi gott samstarf við Norðmenn á þessu sviði eins og mér skilst að hafi átt sér stað á undangengnum mánuðum. Hér er um gott mál að ræða, mál sem getur fleytt okkur fram veginn, skapað mikla atvinnu í íslensku samfélagi, skapað miklar tekjur fyrir ríki, sveitarfélög og heimilin í landinu. Það er ekki á hverjum degi sem við ræðum þau mál í sölum Alþingis þannig að það er gleðilegt að ræða þetta mál í þinginu, miklu gleðilegra en til að mynda Icesave 1, 2 og 3. Þetta er mál sem horfir í allt aðra átt þannig að ég lýsi því yfir að við framsóknarmenn munum styðja þetta mál af öllum okkar kröftum og munum fylgja því eftir í framhaldinu að áfram verði haldið uppi öflugri vinnu á þessu sviði. Til þess er þingið, það á að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og það munum við gera í framhaldinu verði þetta frumvarp samþykkt. Ég hvet allan þingheim til að sameinast um að við klárum þessa löggjöf þannig að markviss olíuleit geti farið að eiga sér stað úti fyrir norðausturhorni landsins sem vonandi mun skila okkur árangri til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim ótrúlegu málum sem við ræðum sem ég hef orðið var við að menn trúa ekki þegar ég hef rætt það við þá. Þetta er frumvarpið sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason talaði fyrir og mælir svo um, ef það verður samþykkt, að fólki verði óheimilt að vera með erlendan gjaldeyri heima hjá sér lengur en tvær vikur frá lokum ferðar. Í frumvarpinu segir nákvæmlega á bls. 3, með leyfi forseta: „Þeim hluta gjaldeyris sem keyptur er með vísan í 1.–4. tölulið 2. mgr. og ekki er nýttur í fyrirhugaðri ferð samkvæmt 1. tölulið skal skilað til fjármálafyrirtækis hér á landi innan tveggja vikna frá lokum ferðar. Verði ekki af fyrirhugaðri ferð skal gjaldeyri skilað til fjármálafyrirtækis hér á landi innan tveggja vikna frá því að það liggur fyrir.“ Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvað vakir fyrir fólki eða hæstv. ríkisstjórn þegar það er gert ólöglegt eða glæpsamlegt að geyma gjaldeyri heima hjá sér, seðla og klink. Við erum búin að sjá að þessi gjaldeyrishöft, sem voru sett hér á sínum tíma og áttu að vera í nokkra mánuði, hafa gefið mönnum hugmyndina að festa þau enn frekar í sessi og gott betur. Það á sömuleiðis að festa þetta eftirlitskerfi þannig í sessi að ekki verði auðvelt fyrir einstaklinga að búa við það, svo að ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég minnist þess, virðulegi forseti, þegar ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra á sínum tíma, fyrir nokkrum mánuðum, út í það sem ég hafði séð um gjaldeyriseftirlit Seðlabankans. Það sem vakti athygli mína var bloggfærsla hjá fyrrverandi hv. þm. Jóni Magnússyni lögmanni þar sem hann vakti athygli á því að fylgst væri með og njósnað um hverja einustu erlenda færslu á kreditkortum Íslendinga í Seðlabankanum. Mín fyrstu viðbrögð voru þau að þetta gæti ekki staðist, þetta hlytu að vera ýkjusögur. En eftir að ég var búinn að kanna það fór ég í fyrirspurn við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég verð að viðurkenna að ég átti von á því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kæmi upp og segði: Hér er of langt gengið. Svona gera menn ekki. Við getum ekki búið við slíkt kerfi, við getum ekki búið við þetta. Það var alls ekki þannig. Hæstv. ráðherra kallaði fram í og fannst ekki vera mikið samræmi í því ef menn vildu ekki evru að þeir vildu síðan bara götótt gjaldeyrishöft líka, eins og hann orðaði það, eins léleg gjaldeyrishöft og mögulegt er. Það var ekki annað að heyra en hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra væri mjög sáttur við þetta. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er einn af þeim stjórnmálamönnum ásamt stjórnmálamönnum í Samfylkingunni sem nota hvert einasta tækifæri til að tala núverandi gjaldmiðil niður og virðast vera mjög sáttir við að úr því að við erum með krónu eigi bara að gera fólki eins erfitt fyrir og mögulegt er. Ég er að velta því fyrir mér hvort það sé virkilega þannig í þessari erfiðu baráttu sem Samfylkingin er í, að troða Íslandi inn í Evrópusambandið, að menn beiti slíkum óyndisúrræðum til að reyna að búa til einhvern valkost og segi síðan við fólk: Já, það þarf að njósna um ykkur í Seðlabankanum. Það þarf að gera það glæpsamlegt að þið séuð með evrur og dollara eða erlend sent heima hjá ykkur. Við ætlum að gera þetta allt saman glæpsamlegt ef þið viljið ekki ganga í Evrópusambandið. Virðulegur forseti. Það er ekkert samhengi í því þegar hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn leggja málin þannig upp að það sé annars vegar svo stórkostlegt að fara í Evrópusambandið vegna þess að frelsi fólks muni aukast o.s.frv., sem eru að vísu rök sem standast ekki, en ganga hins vegar fram með þessum hætti, sem er í besta falli kjánalegt. Hverjum dettur í hug að lögleiða það að menn þurfi að skila einhverjum dollurum og evrum og hvaða gjaldmiðli sem er, sænskum krónum,  „Það er líka ljóst að undanskotshættan er umtalsverð, jafnvel í litlum fjárhæðum, og skapast þá veruleg hætta á að menn brjóti stærri fjárhæðir niður í smáar og komist þannig fram hjá gjaldeyrishöftunum.“ Við sjáum í anda að það er náttúrlega gríðarleg hætta á að fólk sem fer kannski nokkrum sinnum til útlanda og er duglegt að safna dollurum og evrum, geti án nokkurs vafa komist upp í nokkrar þúsundir íslenskra króna, jafnvel tugi þúsunda, ef það er rétt hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að margt smátt geri eitt stórt. Ég tala ekki um ef menn taka sig saman með allar evrurnar sínar og dollarana - einn stigagangur gæti jafnvel komist upp í 100 þús. kr. íslenskar. Virðulegi forseti. Einhver kynni að segja að bara sé verið að taka einn þátt út, en sá þáttur er mjög lýsandi. Þetta er raunveruleikinn sem blasir við fólki ef þessi lög verða samþykkt. Þetta segir okkur það sem við vissum, að ríkisstjórnin er á rangri leið. Það segjast allir í orði kveðnu vilja aflétta gjaldeyrishöftunum en síðan er farin þveröfug leið. Það er alveg ljóst að ekki þarf að fara mörgum orðum um gallana á gjaldeyrishöftunum, þeir eru öllum ljósir. Það er líka ljóst að því lengur sem þau verða því erfiðara er að afnema þau. Þetta tengist svo sannarlega efnahagslegri uppbyggingu landsins því að hér er verið að banna ýmislegt sem okkur finnst vera hið eðlilegasta mál en tengist því að vera á Íslandi árið 2011. Ég skil ekki af hverju menn nota ekki tækifærið og vinna með þeim sem gerþekkja til til að losa um þessi höft og koma með trúverðuga áætlun til að svo megi verða. Í nefndaráliti Sjálfstæðisflokksins er farið yfir hugmyndir um hvernig sé hægt að gera það og getur vel verið að einhverjum finnist það ekki nógu góð áætlun. Þar segir, með leyfi forseta: „Heppilegasta leiðin til að afnema höft er sú að ríkið og Seðlabankinn bjóði fram skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum til lengri tíma á móti eignum í krónum sem eigendur svokallaðra aflandskróna vilja koma í aðra gjaldmiðla. Samtímis þarf að tilkynna um afnám gjaldeyrishafta innan skamms tíma - nokkurra vikna eða mánaða. Þá standa kröfueigendur frammi fyrir því að geta valið að skipta á núverandi gengi eða taka áhættuna af því hvort krónan fellur eða hækkar í framhaldinu. Sá sem telur að krónan falli mun væntanlega frekar vilja skuldabréf í erlendum gjaldmiðli og sá sem telur að krónan haldist eða hækki mun væntanlega halda sig við krónubréfin. Að líkindum mun gengið lækka um skamma hríð í kjölfarið því að um leið og botninn á gengi krónunnar hefur verið fundinn í óheftum markaðsviðskiptum hækkar hún fljótt aftur og þá fer allt að vinna með henni. Eftir því sem fleiri trúa því að botninum sé náð og þora að skipta erlendum gjaldeyri fyrir krónur án þess að vera neyddir til þess lengur kemur krónan til með að hækka. Lífeyrissjóðir eiga töluverðar eignir erlendis. Líklegt er að þeir sjái kauptækifæri í krónum í þessu ferli og geti þannig náð til baka hluta af því tjóni sem þeir urðu fyrir í hruninu. Um leið og krónan kemst í hækkunarferil breytast verðbólguvæntingar og meiri von er til þess að launabreytingar verði hóflegri og raunveruleg verðbólga lægri. Afnám gjaldeyrishaftanna er því ein veigamesta aðgerðin sem þarf til að ná tökum á verðbólgu á næstu árum.“ Síðan segir, virðulegi forseti: „Frumvarp ríkisstjórnarinnar er ekki áætlun um afnám gjaldeyrishafta heldur er það áætlun um að festa höftin í sessi til langs tíma.“ Nú getur einhver sagt: Þetta er ekki raunhæft, þetta gengur ekki upp. Sömuleiðis geta menn líka sagt að við séum búin að missa af einhverjum tækifærum sem allir töluðu um að væri mikilvægt að nýta. Síðan var talað um að bjóða eigendum aflandskróna, sem eru útlendingar sem eiga krónur, upp á fjárfestingarkosti hér á landi. Við þekkjum það að fjárfesting hefur ekki verið minni hér í 70 ár en núna. Hún er minnst hér í OECD-löndunum ef marka má fregnir undanfarin tvö ár. Allir eru sammála um það í orði kveðnu að hér séu gríðarleg tækifæri þegar kemur að fjárfestingum. Einhver tækifæri hafa jú farið fram hjá okkur en svo sannarlega höfum við enn tækifæri til að bjóða þessum aðilum upp á fjárfestingarkosti. En það vantar hins vegar stefnu og að fylgja henni eftir. Ég sakna þess ef mönnum finnst hugmyndir sjálfstæðismanna ekki vera raunhæfar eða hugmyndir forstjóra Kauphallarinnar, sem hefur talað um þetta, og annarra aðila sem hafa talað fyrir afnámi hafta að menn komi ekki með eitthvað í staðinn. Ef menn eru raunverulega fylgjandi því að afnema gjaldeyrishöftin og hafa frelsi í fjármagnsflutningum milli landa þá hljóta menn að koma með áætlun. Virðulegi forseti. Jafnvel þó að menn eigi sér engan draum heitari en Ísland fari í Evrópusambandið, sem ég veit að er draumur flestra samfylkingarmanna því að aðra stefnu hafa þeir ekki.

Allra!

Hv. þm. Helgi Hjörvar kallar „allra“ og ég held að það sé alveg rétt því að samkvæmt síðustu skoðanakönnun eru ekki mjög margir í Samfylkingunni þannig að það er óhætt að fullyrða að þeir hafi allir þá skoðun. Vandinn er sá að það verður erfitt að sannfæra Íslendinga um að skynsamlegt sé að ganga í Evrópusambandið af augljósum ástæðum. Til dæmis mun það án nokkurs vafa þvælast fyrir Samfylkingunni hvað tungumálakunnátta er góð á Íslandi því að Íslendingar geta lesið sig til í erlendum fjölmiðlum, eins og á internetinu, um ástand evrunnar og skuldakreppuna. Þeir þurfa því ekki að reiða sig eingöngu á íslenska fjölmiðla sem sumir hverjir halda uppi stöðugum áróðri um aðild Íslands að Evrópusambandinu og halda frá upplýsingum sem ættu að vera sjálfsagðar öllum þeim sem vilja kynna sér þessi mál. Þarna hjálpar alþjóðavæðingin okkur að taka upplýstar ákvarðanir. Ég mundi ætla og vona að allar líkur séu á því að menn segi nei ef einhvern tíma kemur samningur sem menn greiða atkvæði um. Það er kannski gott að fá að vita það ef áætlun Samfylkingarinnar, sem ég hef því miður áhyggjur af, er að reyna að búa til eins miklar ógöngur, eins mikil höft og eins miklar hömlur hvað varðar gjaldeyrisflutninga til að geta sagt: Eina lausnin er að taka upp evruna. Það er mjög vond pólitík. Það er mjög alvarlegt ef það er það sem vakir fyrir hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og hæstv. ráðherra. Ef mönnum finnst, virðulegi forseti, þetta vera langsótt kenning af minni hálfu þá hvet ég þá til að lesa frumvarpið, t.d. þann kafla sem ég vísaði í um að menn þurfi að skila klinki og seðlum til fjármálastofnana tveim vikum eftir að þeir koma heim, ekki seinna en það. Ég hvet menn til að skoða viðbrögð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þegar ég spurði hann um njósnirnar á kreditkortunum í Seðlabankanum. Ef menn lesa bara þetta tvennt, það tekur ekki langan tíma, skulu þeir draga eigin ályktanir. Í það minnsta bera viðbrögðin, frumvarpið og svör hæstv efnahags- og viðskiptaráðherra, þess ekki vott að raunverulegur vilji sé til að hafa hér frelsi í fjármagnsflutningum.

Það er enginn vilji.

Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kallar réttilega fram í: „Enginn vilji.“ Hvernig stendur á því ef menn vilja alls ekki undir neinum kringumstæðum frelsi í fjármagnsflutningum núna að þeir vilji fá annan gjaldmiðil og færa rök fyrir því að fá þann gjaldmiðil? Helstu rökin eru þau að þar af leiðandi verði frelsi í gjaldeyrisviðskiptum, en á sama tíma leggja þeir fram frumvarp og ganga þannig fram að þeir gera allt til að hefta fjármagnsflutninga. Þetta gengur ekki upp. Ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar og hæstv. ráðherrar væru á fleygiferð að reyna að losa um gjaldeyrishöftin og segðu í leiðinni: Síðan viljum við taka upp erlendan gjaldmiðil, nánar tiltekið evru, af því að við erum fylgjandi frjálsum fjármagnsflutningum. Það gengi alveg upp, en það gengur ekki upp að koma með frumvarp og segja: Við ætlum að banna allt sem okkur dettur í hug og rúmlega það þegar kemur að frjálsum fjármagnsflutningum en við erum gríðarlega fylgjandi frjálsum fjármagnsflutningum ef þeir eru í nafni evru. Þetta gengur ekki upp. Ég er ansi hræddur um að örvænting Samfylkingarinnar sé orðin slík þegar kemur að aðild að Evrópusambandinu að eitt af örvæntingarfullum ráðum hennar sé að reyna að búa til eins mikið haftakerfi og mögulegt er til að eina lausnin verði að taka upp annan gjaldmiðil og vonast þeir þá líka til þess að enginn Íslendingur lesi neitt um stöðuna á þeim gjaldmiðli eða ríkjabandalaginu sem hefur tekið þann gjaldmiðil upp að hluta.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að það er í rauninni ótrúlegt að maður skuli standa í ræðustóli Alþingis á Íslandi árið 2011 til að ræða það frumvarp sem lagt hefur verið fram af hæstv. ríkisstjórn og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ástæðan fyrir því að það er ótrúlegt er sú að með þessu frumvarpi er verið, eins og bent hefur verið á, að reyna að lögfesta hörðustu, stífustu gjaldeyrishöft sem sést hafa síðan Þýska alþýðulýðveldið leið undir lok. Það er ekki flóknara en það og þeirri staðhæfingu hefur ekki verið andmælt í umræðunni. Þess vegna má segja að frumvarpið sé auðvitað seint fram komið og í komið fram í röngu landi vegna þess að þegar menn lesa efni þess þá hefði það sómt sér ágætlega á austur-þýska alþýðuþinginu fyrir hrun Berlínarmúrsins. Það er út af frumvörpum eins og þessum sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur markað sér þann sess, sem ég hygg að fáir deili um, að vera líklega versta ríkisstjórn Íslandssögunnar.  Í þessu felst auðvitað fullkomin uppgjöf á því að afnema gjaldeyrishöftin og koma málum svo fyrir að verslun og viðskipti á Íslandi við umheiminn geti átt sér stað með eðlilegum hætti. Þetta er það fyrsta sem ég vildi segja um þetta frumvarp. Það er auðvitað margt sem í því finnst sem hægt væri að ræða heilu og hálfu dagana eins og t.d. reglur um skilaskyldu á gjaldeyri. Íslendingar eru farnir að þekkja það núna hvernig er að eiga við þessi gjaldeyrishöft. Þeir eru farnir að upplifa gamla tíma. Ég man í sumar þegar dóttir mín var að fara með afa sínum til Spánar og ég ætlaði að ná í 50 evrur fyrir hana til að eiga fyrir ís, þá þurfti ég að koma með þvílíkt magn af pappírum, farseðla og annað til að sanna það að hún væri að fara á þennan tiltekna stað, framvísa vegabréfi og flugmiða fyrir 50 evrum fyrir barnið. Þetta er veruleikinn á Íslandi í dag. Síðan vilja menn náttúrlega að verði eitthvað afgangs sé klinkinu skilað í Seðlabankann. Ég tala ekki um greiðslukortanjósnirnar sem hafa verið ræddar fyrr á þessu þingi. Af þessum ástæðum lýsir maður því yfir að það sé auðvitað ótrúlegt að á Alþingi Íslendinga séu menn að ræða frumvarp eins og þetta. Af þessum ástæðum er fólkið og fyrirtækin í landinu að gefast upp og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er að marka sér þann sess að vera versta ríkisstjórn Íslandssögunnar. Með þessu frumvarpi er verið að reyna að lögfesta gjaldeyrisreglur sem Seðlabankinn setti í kjölfar bankahrunsins. Þær reglur hafa reynst í það minnsta vafasamar og ég hef vísað til þess að virtur hæstaréttarlögmaður hér í bæ, Reimar Pétursson, skrifaði fræðigrein um þessar reglur í Lögmannablaðið í desember árið 2010. Í henni lagðist hann yfir gjaldeyrishöft Seðlabankans og komst að þeirri niðurstöðu að þar væri víða pottur brotinn. Mér skilst að hæstaréttarlögmaðurinn hafi verið kallaður fyrir efnahags- og skattanefnd til að fjalla um þetta mál en ég furða mig á því að hans er ekki einu sinni getið þegar maður fer yfir þá gesti sem kallaðir voru fyrir nefndina við meðferð málsins. Í grein sinni segir Reimar Pétursson að í kjölfar bankahrunsins hafi Seðlabanki Íslands fengið heimild til að setja á gjaldeyrishöft. Í greininni er sýnt fram á að sú heimild geti einungis takmarkað fjármagnshreyfingar sem fela í sér útflæði gjaldeyris. Af því leiðir að heimildin getur ekki takmarkað í fyrsta lagi fjármagnshreyfingar sem fela í sér innflæði á gjaldeyri eða í öðru lagi fjármagnshreyfingar sem fela í sér kaup og sölu innlendra eigna í skiptum fyrir krónur. Hæstaréttarlögmaðurinn segir, með leyfir forseta: „Þrátt fyrir þetta hefur Seðlabanki Íslands leitast við að hneppa fjármagnshreyfingar af þessum toga í fjötra. Er þar einkum átt við takmarkanir á nýfjárfestingu og takmarkanir á nýtingu erlendra aðila á krónum sem þeir eiga hérlendis (svonefndar aflandskrónur). Á þessari viðleitni bankans eru veruleg vandkvæði en nefna má eftirtalin fjögur atriði sem þau helstu: Í fyrsta lagi er þetta er gert án heimildar í bráðabirgðaákvæðum laga um gjaldeyrismál sem heimila Seðlabankanum að setja tímabundnar takmarkanir á gjaldeyrisviðskipti með samþykki ráðherra. Í öðru lagi er vafasamt að reglur Seðlabankans um gjaldeyrismál geti verið gild refsiheimild þar sem takmarkanir eru á heimild löggjafans til að framselja vald til setningar refsiheimildar til annarra en ráðherra.“ Vísar hann þar til 2. gr. og 69. gr. stjórnarskrár. „Í þriðja lagi hefur birting reglna Seðlabankans um gjaldeyrismál lengst af, að minnsta kosti til 26. október 2010, verið ófullkomin og því verður þeim ekki beitt fyrir þann tíma, samanber 8. gr. laga um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað og 29. gr. laga um stjórnarskrá. Í fjórða lagi hefur Seðlabankinn sett leiðbeiningar án lagaheimildar sem hafa ekki verið birtar með lögformlegum hætti og sem takmarka ýmis viðskipti umfram það sem leiðir af reglum bankans. Slíkt stenst vitaskuld enga skoðun og er best lýst sem markleysu.“ Þetta er sá inngangur sem fram kemur í grein hæstaréttarlögmannsins á þeim gjaldeyrisreglum sem Seðlabankinn setti. Nú á að reyna að vinda ofan af þeim erfiðleikum sem upp hafa komið vegna þeirra reglna og þeim vafasama lagalega grundvelli sem þær byggja á með því að lögfesta reglurnar. Ég ætla að vitna aðeins nánar í grein lögmannsins vegna þess að þar kemur margt mjög merkilegt fram og sem hefur aldrei opinberlega verið mótmælt, hvorki af hálfu Seðlabankans né stjórnvalda. Í greininni segir lögmaðurinn, með leyfi forseta: „Með lögum nr. 134/2008 var bætt við lög um gjaldeyrismál 87/1992 bráðabirgðaákvæði sem heimilaði Seðlabanka Íslands að gefa út reglur, að fengnu samþykki ráðherra, sem takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna „flokka fjármagnshreyfinga og gjaldeyrisviðskipti sem þeim tengjast“ ef slíkar hreyfingar til og frá landinu valda að mati Seðlabankans, „alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum“. Á grundvelli þessa ákvæðis voru settar reglur um það sem í daglegu tali eru nefnd gjaldeyrishöftin. Það liggur fyrir að markmið laganna var að hefta streymi gjaldeyris út úr íslenska efnahagskerfinu. Í lagafrumvarpinu kom t.d. fram að ákvæðið var sett til að sporna við „fjármagnsflæði úr landi“. Þetta var sagður liður í áætlun stjórnvalda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem fól í sér að beitt væri „tímabundnum takmörkunum á gjaldeyrisviðskipti vegna fjármagnsviðskipta“ en það væri einmitt efni frumvarpsins. Síðan sagði í greinargerð um bráðabirgðaákvæðið að heimilt væri að beita ákvæðinu ef líkur væru á að neyðarástand kynni að skapast „vegna mikils útflæðis á gjaldeyri“. Markmiðið var þannig greinilega ekki að hefta streymi gjaldeyris inn í landið eða viðskipti innan lands. Ferlið við setningu laganna styður það enn frekar. Má þar nefna að efnahags- og viðskiptanefnd gerði tillögu til breytinga á ákvæðinu, eins og það var upphaflega lagt fyrir, til að tryggja að bráðabirgðaákvæðið mundi ganga framar ákvæðum 9. gr. laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri sem heimilar erlendum aðilum sem hafa fjárfest hér á landi að selja eignir sínar og kaupa gjaldeyri fyrir andvirðið. Efnahags- og viðskiptanefnd taldi hins vegar enga ástæðu til að kveða á um að bráðabirgðaákvæðið gengi framar ákvæði 8. gr. um fjárfestingu erlendra aðila sem heimilar erlendum aðilum að koma með gjaldeyri til landsins í þágu fjárfestingar. Af þessu má ljóslega draga þá ályktun að ekkert í bráðabirgðaákvæðinu hafi átt að hindra innflæði gjaldeyris. Rétt er að taka fram að í lagaframkvæmdinni hefur verið talin sérstök ástæða til að horfa til markmiðs löggjafar sem veitir stjórnvöldum matskenndar reglusetningarheimildir. Það á sérstaklega við þegar slíkt leiðir til þrengingar á annars víðum heimildum til setningar á íþyngjandi reglum eins og hér er tilfellið. Orðalag bráðabirgðaákvæðisins er hins vegar jafnframt tiltölulega skýrt í þessum efnum. Helgast það af því að ákvæðið beinist að hreyfingum sem taldar eru geta valdið „alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum“ en almennt er það svo að útflæði gjaldeyris hefur frekar slík áhrif en innflæði hans. Þetta verður einnig að virða í ljósi tilætlunar löggjafans sem augljóslega beinir ákvæðinu að útflæði gjaldeyris fremur en innflæði hans. Einhver kynni að vísu að reyna að lesa annað út úr orðalaginu „til og frá“ landinu þannig að ákvæðið mundi takmarka gjaldeyrisflæði til landsins. Það er hins vegar vafasamt að það sé rétt skýring ef litið er til markmiðsins með setningu ákvæðisins og forsögu þess. Þess vegna má álíta að með orðunum „til landsins“ sé átt við t.d. þegar einhver selur krónur fyrir gjaldeyri og „frá landinu“ sé átt við þegar einhver kaupir gjaldeyri fyrir krónur. Þetta eru auðvitað tvær hliðar á sama peningnum en felur ekki í sér heimild til að hefta t.d. innstreymi gjaldeyris vegna fjárfestinga. Af þessu öllu verður dregin sú ályktun að ekkert í bráðabirgðaákvæðinu veiti Seðlabanka Íslands heimild til að hindra fjármagnshreyfingar ef þær hafa það að markmiði að koma með gjaldeyri inn í íslenska efnahagskerfið. Seðlabankanum kann reyndar að vera heimilt að hindra útflæðið þegar gjaldeyrir er kominn inn í kerfið en getur ekkert amast við innflæðinu.“ Síðan fjallar hæstaréttarlögmaðurinn um viðskipti með krónur og víkur síðan aftur að bráðabirgðaákvæðinu sem ég vék að áðan, og segir, með leyfi forseta: „Við þau túlkunaratriði sem rakin eru hér að ofan verður svo að hafa í huga að vafi um skýringu bráðabirgðaákvæðisins verður meðhöndlaður þannig að ákvæðið verður fremur talið fela í sér minni takmarkanir en meiri. Í því samhengi verður að hafa í huga að ákvæði 2. gr. laga um gjaldeyrismál stendur óhreyft. Þar segir að fjármálahreyfingar og gjaldeyrisviðskipti vegna þeirra skuli vera óheft. Þetta er meginregla laganna og undantekningar frá henni, eins og bráðabirgðaákvæðið, verða því túlkaðar þröngt og takmörkunum á fjármagnshreyfingum og gjaldeyrisviðskiptum verður því aðeins beitt að slíkar takmarkanir eigi vafalaust við. Jafnframt verður að hafa í huga að bráðabirgðaákvæðið er verulega íþyngjandi, eins og reyndar kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Það takmarkar t.d. ráðstöfunarrétt manna yfir eignum sínum og felur þannig í sér takmörkun á eignarrétti. Þess vegna verður vafi um skýringu ákvæðisins ávallt túlkaður þannig að ákvæðið feli frekar í sér minni takmarkanir en meiri, samanber m.a. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Jafnvel yrðu mjög íþyngjandi takmarkanir á meðferð krónueignar hugsanlega taldar brjóta í bága við þetta ákvæði, einkum ef þær byggðust eingöngu á því að þær væru varslaðar hjá erlendum banka. Slíkar takmarkanir gætu þannig hugsanlega aldrei verið heimilar. Sérstaklega þarf í þessu ljósi að horfa til jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Síðan má nefna að refsiábyrgð verður ekki byggð á þessum ákvæðum nema fullnægt sé skilyrðum um skýrleika refsiheimilda, samanber 69. gr. stjórnarskrárinnar. Það hefur vitaskuld sömu áhrif. Reyndar má í því samhengi nefna að telja má verulegar takmarkanir á heimild löggjafans til að framselja vald til að setja refsireglur til annarra stjórnvalda en ráðherra. Hefur meira að segja verið talið að staðfesting ráðherra á reglum undirstofnunar dugi ekki til að slíkar reglur geti verið gild refsiheimild.“ Þar vísar hann til nokkurra hæstaréttardómara og skrifa Róberts Spanós lagaprófessors. „Þegar af þessari ástæðu mun tæpast unnt“, segir hæstaréttarlögmaðurinn, „að gera mönnum refsingu fyrir brot á reglum Seðlabankans sem settar eru með heimild í bráðabirgðaákvæðinu. Hér er ekki vikið að alþjóðlegum skuldbindingum sem ríkið hefur undirgengist vegna gjaldeyrisviðskipta. Slíkar reglur virðast hins vegar fremur til þess fallnar að styðja þær ályktanir sem settar eru hér að framan, að minnsta kosti ganga þær ekki á sveig við það sem hér segir.“ Síðan víkur lögmaðurinn að aðgerðum Seðlabanka Íslands og segir, með leyfi forseta: „Fyrstu reglurnar sem Seðlabanki Íslands setti með heimild í þessu ákvæði eru reglur nr. 880/2009, um gjaldeyrismál. Þær virðast hafa staðið í þokkalegum efnistengslum við þann lagaskilning sem er rakinn hér þótt texti þeirra og uppbygging hafi verið óskýr og reikul í mörgum atriðum. Það er hins vegar við síðari reglusetningu bankans sem hann virðist fara endanlega út af sporinu. Með reglum nr. 880/2009 frá 30. október 2009 leggur Seðlabanki Íslands í vegferð sem enn stendur og felur í sér verulegar takmarkanir á viðskiptum innan íslenska efnahagskerfisins. Bankinn ákvað þá m.a. í 2. gr. að „fjármagnshreyfing“ skyldi teljast hvers kyns „yfirfærsla eða flutningur milli innlendra og erlendra aðila“. Afleiðingin af því var sú að lokað var fyrir tiltekin viðskipti milli innlendra og erlendra aðila sem væri gerð upp í krónum. Á því voru reyndar gerðar nokkrar veigamiklar undantekningar, einkum í 3. mgr. 2. gr. og víðar í reglunum. Það eru vandfundnar skýringar á því af hverju Seðlabankinn taldi sig þess umkominn að gera jafnveigamikla breytingu á reglum um gjaldeyrismál án þess að sækja til þess sérstaka lagastoð. Í því samhengi má nefna að 1. apríl 2009 hafði Seðlabankinn gert tillögu um sérstaka lagasetningu til að skylda útflytjendur að gera reikninga í krónum. Síðan virðist bankinn telja 30. október 2009 að engar auknar heimildir hafi þurft af hálfu löggjafans til setningar nýju reglnanna þótt þær hafi á margan hátt breytt eðli gjaldeyrisviðskiptanna mun meira en breytingin 1. apríl 2009, einkum varðandi krónur í eigu erlendra aðila og gengið mun lengra en til var stofnað af löggjafanum í upphafi. Þetta er óskiljanlegt.“ Síðan er auðvitað vikið að fleiri atriðum í gagnrýni á framkvæmd þessara reglna og komist að þeirri niðurstöðu, sem er mjög athyglisverð, að birting reglnanna hafi ekki verið í samræmi við ákvæði laga um birtingu laga og stjórnvaldsfyrirmæla og 29. gr. stjórnarskrár. Í því ljósi væri ljóst að refsingar yrðu ekki byggðar á gjaldeyrisreglum Seðlabankans, að minnsta kosti ekki fram til 26. október 2011. Þetta eru þær reglur sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggur til að verði lögfestar. Það er sem sé verið að reyna að búa til einhvern lagagrundvöll undir reglur sem Seðlabankinn hefur sett og eru handónýtar. Þær eru ekki bara handónýtar heldur fullkomlega skaðlegar fyrir land og þjóð, fyrir einstaklinga og fyrirtæki í þessu landi. Í lok greinar sinnar segir hæstaréttarlögmaðurinn: „Samkvæmt því sem hér er rakið eru mikil óefni uppi í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Stjórnvaldsfyrirmæli eru gerð án lagaheimilda, áskilin samþykki liggja óbirt (ef þau liggja fyrir) og á meðan eru gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir undir.“ Í ljósi þessa veltir maður því fyrir sér hvað þetta þýðir allt saman. Þetta þýðir auðvitað að með frumvarpinu er verið að reyna að lögfesta mikil ósköp sem hæstaréttarlögmaðurinn lýsir, en hans er ekki getið sem gests efnahags- og skattanefndar í nefndaráliti meiri hlutans. Það er verið að reyna að setja undir mikinn leka sem virðist hafa verið við þessa reglusetningu. En þetta mun þýða að auðvitað verður allt bullandi í dómsmálum á Íslandi í framhaldinu, um hvort gjaldeyrislögin standast ákvæði stjórnarskrár, svo sem eignarréttarákvæði stjórnarskrár vegna þess að hér er verið að takmarka heimildir manna til að ráðstafa eigum sínum sem þeir hafa komist löglega yfir. Þetta þýðir það líka, ef hæstaréttarlögmaðurinn hefur rétt fyrir sér, að þau refsimál sem höfðuð hafa verið vegna meintra brota á gjaldeyrislögunum eru, að minnsta kosti til 26. október 2010, ónýt. 
             Ég tek undir það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og Pétur H. Blöndal segja í lok nefndarálits síns 

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að formaður grænlensku landsstjórnarinnar, Kuupik Kleist, er staddur á þingpöllum. Formaður grænlensku landsstjórnarinnar er hér í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn til Íslands í boði forsætisráðherra. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða formann grænlensku landsstjórnarinnar, Kuupik Kleist, velkominn í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landa okkar. Alþingi vottar formanni grænlensku landsstjórnarinnar og grænlensku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum, sem fjallar aðallega um reglur um gjaldeyrishöft. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að í meðförum hv. efnahags- og skattanefndar hefur málið skánað til muna þó enn sé það slæmt. Ég hef verið dálítið hugsi yfir þessu frumvarpi frá því það var fyrst sett fram eða því hugmyndaflugi sem þar var að finna þegar það var smíðað. Hugmyndir voru uppi um það, sem með breytingartillögum er lagt til að verði breytt, að þeir sem fóru til útlanda, þá máttu t.d. foreldrar ekki kaupa gjaldeyri fyrir börnin, barnabörnin eða hvernig sem það nú var, heldur varð að færa sönnur á að viðkomandi einstaklingar ættu peninginn sjálfir. Eins var þegar fólk kom til baka erlendis frá þá var nánast hægt að taka það og snúa því við eða snúa því á hvolf í flugstöðinni til að vita hvort einhverjar evrur eða pund væru eftir svo öruggt væri að erlenda myntin mundi skila sér aftur inn í gjaldeyrisvaraforða landsins. Því veltir maður fyrir sér hvort stjórnin á efnahagsmálunum sé með þeim hætti að þeir útgangspunktar sem efnahagsstjórn og gjaldeyrismál landsins fjalla um séu í raun og veru svona, hvort það sé virkilega svo komið fyrir okkur. Virðulegi forseti. Ég vil byrja ræðu mína á að fjalla aðeins um nefndarálit meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Mig langar að vitna í það á þremur eða fjórum stöðum. Fram kemur að frumvarpið er reist á áætlun Seðlabankans um losun gjaldeyrishafta fyrir 31. desember 2015 sem ríkisstjórnin samþykkti 25. mars. Gjaldeyrishöftunum var komið á í kjölfar neyðarráðstafana sem íslensk stjórnvöld gripu til vegna bankahrunsins 2008. Þetta var samþykkt á ríkisstjórnarfundi 25. mars 2011 um að stefna að því að gjaldeyrishöftin gildi til 2015, þ.e. í 55 mánuði. Þetta er ekki mjög metnaðarfull áætlun eins og gefur að skilja. Síðan koma ákveðnar hugleiðingar hjá meiri hluta nefndarinnar sem mig langar aðeins að vitna í, með leyfi forseta. „Þegar gjaldeyrishöftin voru sett var stefnt að losun þeirra eins fljótt og því yrði við komið vegna röskunar sem þeim er samfara og alþjóðlegum skuldbindingum um frelsi í viðskiptum. Reglur um höftin og umfangsmikið eftirlit sem þeim fylgir setja athafnafrelsi manna skorður sem geta gengið nærri stjórnarskrárvörðum réttindum á sviðum sem varða atvinnufrelsi og friðhelgi eignarréttar og einkalífs“. Þrátt fyrir það sem stendur í meirihlutaáliti efnahags- og skattanefndar hafa menn ekki metnað til að stefna að því að laga þetta fyrir árið 2015. Síðan vil ég, virðulegi forseti, vitna í annað atriði í áliti meiri hlutans. Þar segir, með leyfi forseta: „Seðlabankinn telur nú með hliðsjón af þeim tíma sem liðinn er að dregið hafi úr þörf fyrir það víðtæka framsal valds sem bankanum var fengið til þess að breyta reglum um gjaldeyrismál. Málið varði auk þess mikla hagsmuni og eðlilegt sé á þessum tímapunkti að gefa löggjafanum tækifæri til að fjalla um reglurnar og skjóta styrkari stoðum undir framkvæmd þeirra …“ Við þetta orðalag, virðulegi forseti, staldraði ég töluvert og reyndi að lesa í línurnar hvað við er átt með því að „skjóta styrkari stoðum“ undir reglurnar. Getur verið, virðulegi forseti, að menn séu að uppgötva það nú að hugsanlega sé ekki lagastoð fyrir þeim reglum sem Seðlabankinn er að framfylgja? Ekki veit ég það og væri áhugavert að fá það fram hjá formanni hv. efnahags- og skattanefndar, Helga Hjörvari, ef hann gæti upplýst mig um það eða einhver sem situr hér inni hvers vegna þetta er sett fram með þessum hætti í texta frá meirihlutaáliti nefndarinnar. Mig langar að lokum, virðulegi forseti, að vitna í eina setningu í viðbót þar sem meiri hluti efnahags- og skattanefndar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn áréttar að höftin eigi ekki að vara að eilífu og markmið sé að afnema þau í áföngum, því fyrr því betra.“ Það er markmið og skýr skoðun meiri hluta efnahags- og skattanefndar að höftin eigi ekki að vera alveg til framtíðar og betra sé að afnema þau fyrr en seinna. Það finnst mér, virðulegi forseti, sýna algert metnaðarleysi og í raun algera uppgjöf. Þetta er ekkert annað en uppgjöf fyrir því vandamáli sem við stöndum frammi fyrir. Þegar við ræðum gjaldeyrismálin í heild sinni verðum við að vera samkvæm sjálfum okkur í þeirri umræðu. Ég velti því fyrir mér hver forsenda þess er að við getum komið stöðugleika á gjaldmiðilinn. Við vitum öll af þeirri snjóhengju sem hangir yfir okkur sem stundum er kölluð svo, þ.e. svokallaðar aflandskrónur eða eignir erlendra aðila í krónum. Áætlað er að það sé einhvers staðar á milli 400–500 milljarðar og nú hefur Seðlabankinn farið af stað í vegferð með það hvernig megi losa þessa hengju eða minnka hana, taka úr henni það mesta en það hefur svo sem ekki skilað miklum árangri hingað til. Það sem vekur líka athygli mína er hvernig við komum til með að reka ríkissjóð og hvernig við sköpum tekjur fyrir þjóðarbúið. Það mun auðvitað ráða að mestu leyti, og efnahagsstjórnin í heild sinni, hvernig framþróun gjaldmiðilsins muni verða og hvort einhverjir vilja þá yfir höfuð eiga krónur og telja það þess virði að hafa þær heldur en einhvern erlendan gjaldeyri. Maður veltir því fyrir sér þegar við höfum upplifað það í þinginu að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur sagt í þessum ræðustól að krónan sé ónýt. Efnahagsráðherra landsins segir: Gjaldmiðillinn okkar er ónýtur, einskis nýtur. Og ef hæstv. ráðherra sem fer með efnahagsmál landsins hefur ekki trú á gjaldmiðli þjóðarinnar þá er kannski erfitt að ætlast til þess að einhverjir aðrir hafi trú á því að gjaldmiðillinn muni rétta úr kútnum. En það er hins vegar sú trú Samfylkingarinnar að Evrópusambandið og innganga þangað muni að sjálfsögðu laga allt sem þurfi að laga, alveg sama hvað það er, og það er nánast svarið við öllu sem kemur upp, þ.e. að ganga í Evrópusambandið. Það er einnig mjög athyglisvert að rifja það upp að hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt í fyrirspurnum á Alþingi að framtíðargjaldmiðillinn sé að sjálfsögðu íslenska krónan. Í raun og veru kristallast það fyrir manni að ríkisstjórnin hefur enga stefnu í efnahagsmálum eða gjaldmiðilsmálum. Það er sú dapurlega staðreynd. Ég hef leitt hugann dálítið að þessu öllu. Nú hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagt fram ákveðnar tillögur um hvernig þetta verði gert, þ.e. með því að gefa út bréf í erlendri mynt og reyna að selja þau, þannig að þeir sem mundu kaupa slík bréf hefðu þá trú á að krónan mundi ekki styrkjast, en þeir sem aftur á móti væru tilbúnir til að eiga íslensk bréf hefðu trú á að krónan mundi styrkjast inn í framtíðina. Þetta eru atriði sem við höfum lagt fram til umræðu. Það hefur svo sem ekki verið mikið fjallað um þau í þingsölum vegna þess að ekki hefur enn náðst að klára umræður um efnahagstillögur okkar sem voru kynntar fyrir rétt tæpu ári. Ég ætla að halda öllu því til haga sem við höfum verið að berjast við og horfum fram á. Hlutirnir eru ekki alltaf svart/hvítir. Ég hefði talið heppilegra og eðlilegra að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði skipað þverpólitískan hóp eða nefnd sem hefði farið í gegnum gjaldeyrismálin og komið þá með tillögur í þingið um hvernig við gætum afnumið gjaldeyrishöftin af því að þau eru að sjálfsögðu slæm og við þurfum að losna við þau. Það hefði verið skynsamlegra að gera það. Sá ákveðni hópur hefði þá líka getað skilað inn tillögum eða hugmyndum um hvaða leiðir við gætum farið í gjaldmiðilsmálum í framtíðinni því að það er algerlega ómögulegt að búa við núverandi ástand. Við skulum rifja upp síðustu árin. Þegar raungengi krónunnar var allt of sterkt og innflutningurinn blómstraði og grunnatvinnuvegirnir, þ.e. útflutningsgreinarnar, löptu í rauninni dauðann úr skel ef ég má nota það orð. Krónan var allt of sterkt skráð, svo kom hrunið og í kjölfar efnahagshrunsins hrynur gjaldmiðillinn. Við verðum líka að íhuga það hvernig við gengum í gegnum það á þeim tíma. Það kemur klárlega í ljós þegar rannsóknarskýrsla þingsins er lesin hvernig einstaka bankar og stofnanir soguðu til sín erlendan gjaldeyri og síðan var það markmiðið að hann þyrfti helst aðeins að falla ársfjórðungslega til að hækka eignir bankanna. Þetta eru hlutir sem við verðum að ræða af hreinskilni. Það er ekki þar með sagt og ég er ekki að halda því fram að þær tillögur sem ég tel líklegastar séu endilega þær bestu, alls ekki. Ég er ekki að halda því fram. En við þurfum hins vegar að ræða það hvað við teljum skynsamlegast að gera og taka þá tillit hvert til annars því að auðvitað gengur það ekki að menn tali um að eini möguleikinn sé að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Við verðum einnig að ræða af hreinskilni öll þau vandamál sem þar eru núna uppi og blasa við okkur í fréttum daglega hvernig einstaka ríki hafi staðið og önnur verið að greiða inn í björgunarsjóði. Við sjáum það í fréttum að sum ríki eru að fara með mál fyrir dómstóla, t.d. í Þýskalandi, til að kveða upp úr um hvort réttlætanlegt sé að láta einstaklinga eða íbúa Þýskalands greiða fyrir taprekstur annarra ríkja sem eru í vandræðum. Við verðum að fara yfir þessa hluti eins og þeir eru. Maður hefur líka heyrt marga fræðimenn segja, sem hafa miklu meiri þekkingu á þessum málum en sá sem hér stendur, að hugsanlegt væri hægt að taka upp annan gjaldmiðil. Það er atriði sem við þurfum að ræða. Ef einhver metnaður væri í þessu hefði verið skynsamlegra fyrir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að skipa nefnd sem fjallaði um þessi mál og við tækjum þá akkúrat þá umræðu á faglegum vettvangi. Ég vil benda á að samkvæmt þessu er ekki hægt að búa við þessi skilyrði. Menn verða að svara þeim atriðum hvernig við stjórnum landinu, því að auðvitað snýr þetta fyrst og fremst að efnahagsstjórninni, það snýr fyrst og fremst að henni. Menn sem sjá það fyrir sér að vilja vera með krónuna áfram eins og hún hefur verið í þessu umhverfi verða að færa rök fyrir því. Við verðum að átta okkur á að það er alveg sama hvað þú tekur margar krónur, 1 milljón eða 100 milljónir, og þú ferð út í einhverja sjoppu úti í heimi en þú getur ekki einu sinni keypt eina pylsu. Menn verða að ræða þetta af sanngirni og heiðarleika til að reyna að komast áfram til þeirrar vegsemdar að ná tökum á þessu. Við sjáum núna hvað er að gerast og við verðum að fara í gegnum það og ræða hvernig við bregðumst við. Núna erum við að fara að hækka stýrivextina aftur til að bregðast við þessu. Er það eðlilegt? Þetta getur ekki verið eðlilegt umhverfi. Þetta eru atriði sem menn verða að ræða miklu frekar. Auðvitað snýst þetta fyrst og fremst um það að menn nái stjórn á efnahagsmálum landsins, þ.e. hvernig við ætlum að vinna okkur út úr þessu. Það gefur augaleið að afkoman í ríkisfjármálunum ræður miklu um trúna á framtíðina og trú á gjaldmiðilinn. Nú erum við að reka ríkissjóð með miklum halla. Það hjálpar okkur töluvert eins og allir vita að við búum við tvöfalda kreppu eins og stundum er sagt. Bæði lentum við í efnahagshruni og síðan í gjaldeyrishruninu og menn verða að skoða það hvernig við komumst áfram en ekki vera alltaf að pexa og rexa um einhverja ákveðna hluti sem skila okkur ekkert áfram inn í framtíðina. Nú er hallarekstur á ríkissjóði. Ég sé fyrir mér og ég hef lýst því margoft í þessum ræðustól hvernig við eigum í raun að vinna okkur út úr vandræðunum. Ég tel að við séum að fara þveröfuga leið með því að gera það sem við erum að gera í dag. Efnahagsstjórnin er náttúrlega algerlega í molum og við þurfum að fá hingað inn fjárfestingu, hagvöxt og neyslu. Við þurfum líka að nýta þær auðlindir sem þjóðin á því að við getum ekki verið að reka ríkissjóð í því ástandi eins og við gerum núna. Því miður bendir margt til þess að ríkissjóður ætli að fresta vandanum, taka á honum seinna og sé nánast búinn að gefast upp fyrir vandamálinu. Það er það sem maður heyrir í sambandi við fjárlögin, að menn séu jafnvel enn þá að hugsa um að fara í frekari skattahækkanir - það væri algert glapræði að mínu viti - í stað þess að nýta þær auðlindir sem við eigum. Meðan við erum með einn sterkasta þorskstofn sem verið hefur við Íslandsstrendur í áratugi veiðum við eftir 20% aflareglu. Við erum að veiða 177 þúsund tonn þegar við gætum hæglega veitt í kringum 230–240 þúsund tonn, stofninn mundi halda áfram að vaxa fyrir því. Ég hef fært fyrir því margvísleg rök. Ég spyr: Hvers konar aðferðafræði er þetta eiginlega? Stjórnarliðarnir eru mest uppteknir við að búa til óeiningu og stríð við grunnatvinnuvegina, t.d. sjávarútveginn, í stað þess að huga að því hvernig við getum búið til og aukið verðmætin og nýtt okkur þær aðstæður sem uppi eru. Sem betur fer er ástand þorskstofnsins þannig við gætum hæglega veitt meira en við gerum án þess að taka nokkra áhættu. Svo koma þessar hjáróma raddir um að það verði að byggja þorskstofninn upp í það að hægt verði að veiða a.m.k. 300 þúsund tonn, 400 þúsund tonn eða guð má vita hvað. Þess vegna sé verið að veiða svo lítið í dag. Hvers konar stjórn er það á efnahagsmálum ef menn ætla að fara mjög bratt í að veiða og bæta við veiðiheimildum? Það þýðir auðvitað að markaðirnir munu ekki geta annað því. Við þurfum að byggja okkur upp stig af stigi og bæta hóflega við í hvert skipti. En þetta er ekki verið að ræða og skoða. Og þegar menn hafa verið að spyrja einstaka hv. þingmenn um hvort þeir væru tilbúnir að bæta við aflaheimildir þá hafa þeir tekið undir það en síðan þegar kemur að atkvæðagreiðslum, eins og gerðist síðasta haust þegar við lögðum til að þorskkvótinn yrði aukinn um 35 þúsund tonn einmitt til að ná tökum á efnahagsástandinu, þá var enginn vilji til þess. Svo mæta sumir þessara hv. þingmanna og koma fram í blöðum og fjölmiðlum og skilja bara ekkert í því, þegar þeir fara út á land og taka þar á móti bátum sem koma í land fullir af fiski eftir örfáar mínútur eða klukkutíma, af hverju ekki er bætt við meiri veiðiheimildum. En þeir voru fljótir að greiða atkvæði gegn því á sínum tíma. Þeir eru búnir að gleyma því og fréttamennirnir rifja það ekki upp hvers vegna þeir greiddu þá ekki atkvæði með því að bæta við veiðiheimildum til að búa til þá stöðu sem við þurfum í efnahagsmálunum. Þetta er grunnurinn að því að við getum haldið gjaldmiðlinum okkar þannig að einhver hafi trú á honum. Mér finnst vera algjör uppgjöf í þessu með því að festa þetta til 2015 eins og hér er lagt til. Leiðin er ekki mörkuð hvernig við eigum að stíga þessi skref. Ég hvet alla hv. þingmenn til að lesa umsögn sem kemur frá Kauphöllinni um málið sem er mjög athyglisverð. Þar er bent á að hægt væri að fara miklu skynsamlegri leið að þeirra mati. Ákveðnir aðilar hafa skrifað greinar í Vísbendingu ef ég man rétt og vitna í umsögnina. Það er mjög athyglisvert að lesa það þar sem þeir benda á að hægt væri að fara mjög minna íþyngjandi leið til að losa um gjaldeyrishöftin. Það sem skín einnig í gegn eru áhyggjur meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar og minni hlutans líka, allra minni hlutanna, og einnig frá Kauphöllinni, af því hvort þetta ferli sé nógu gegnsætt þannig að jafnræðis sé gætt hvort heldur sem það er á milli einstaklinga eða fyrirtækja. Öll vitum við að ef fyrirtækjum er mismunað þá er það náttúrlega óþolandi og ólíðandi. Og það skín í gegnum álit allra þessara aðila, eins og ég segi hvort heldur sem það er meiri hluta nefndarinnar eða minni hlutanna, að menn hafa áhyggjur af þessu. Þeir hv. þingmenn sem um það fjalla hafa verulegar áhyggjur af því að með því að gera það með þeim hætti eins og lagt er til muni það geta haft áhrif á samkeppnisumhverfi fyrirtækja og einstaklinga. Virðulegi forseti. Ég verð þó að segja að þó að ég muni að sjálfsögðu ekki styðja þetta mál óbreytt eins og það er, þá hefur það tekið ákveðnum breytingum í meðförum efnahags- og skattanefndar og það er vel því að fyrstu hugmyndir - og það er það sem vekur mann til umhugsunar, þegar frumvarpið var smíðað í upprunalegri mynd, í hvers konar ástandi við erum. Eins og ég rakti áðan í fyrri hluta ræðu minnar er alveg ótrúlegt að lesa um þær hugmyndir sem þar voru uppi.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp sem fram er komið í kjölfar þess að ný áætlun um afnám hafta var samþykkt í ríkisstjórninni í mars á þessu ári. Skömmu síðar var frumvarpið lagt fram á þinginu og hefur legið hér og beðið eftir þessum hauststubbi á þinginu. Mig langar til að byrja á því að rifja upp þau orð sem látin voru falla þegar höftunum var komið á um haustið 2008. Um frumvarp um gjaldeyrishöft segir þegar þau voru lögfest í upphafi að stefnt sé að því að afnema þau svo fljótt sem auðið sé og lagt til að heimild Seðlabankans til að gefa út reglur um takmarkanir eða stöðu fjármagnshreyfinga sé bundin við tímabil fjárstuðningsáætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þegar málið var til umræðu í upphafi var gengið út frá því að fjárstuðningsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eins og það var orðað í frumvarpinu, stæði einungis í tvö ár, þ.e. fram á haustið 2010. Þegar tekist var á um það í þingsal hvort það væri gæfuskref eða hugsanlega einfaldlega neyðarúrræði var lögð á það rík áhersla af þeim sem studdu höftin, og þeirra á meðal var ég, að það væri grundvallaratriði að allt yrði gert til að takmarka það tímabil sem höftin mundu vera. Í því sambandi var m.a. tekið fram að Seðlabankinn fengi nokkuð víðtækar heimildir til að setja höft en vonandi kæmi ekki til þess að hann mundi setja höftin. Í öðru lagi var vakin athygli á því að áætlunin ætti að koma til endurskoðunar á sex mánaða fresti. Menn gerðu sér grein fyrir því. Í þessu frumvarpi sagði, með leyfi forseta: „Þar sem um verulega íþyngjandi takmarkanir er um að ræða, sem æskilegt er að standi eins stutt og mögulegt er, er lagt til að reglurnar komi til reglulegrar endurskoðunar a.m.k. á sex mánaða fresti.“ Í þeirri umræðu sem fram fór kom þetta jafnframt mjög skýrt fram. Núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði, með leyfi forseta: „Vonast er til að þessar hömlur þurfi hvorki að vera jafnvíðtækar að umfangi og lögin kveða á um né standa í jafnlangan tíma og heimildir kveða á um heldur þvert á móti að unnt verði að draga úr hvoru tveggja eins fljótt og unnt er.“ Á þessum tíma voru það Samfylking og Sjálfstæðisflokkur sem mynduðu ríkisstjórn og það var með þau áform í huga að láta höftin standa eins stutt og mögulegt væri, taka þau til endurskoðunar á sex mánaða fresti og í öllu falli að hafa höftin ekki lengur en fram á haustið 2010, sem málið fór í gegn á þinginu. Á þessum tíma var alveg augljóst að ákveðin skilyrði þyrftu að vera til staðar þegar fram í sækti til að raunhæft væri að aflétta höftunum. Ég hef hlýtt á hluta umræðunnar sem fram hefur farið í dag. Það er rétt sem þar hefur komið fram að trúverðug efnahagsstefna er ein grundvallarforsenda þess að menn geti aflétt höftum. Menn geta ekki aflétt höftum í því ástandi þegar þeir eiga ekki fyrir útgjöldum. Endurreisn peningamálastefnunnar er önnur forsenda þannig að það sem tekur við þegar höftunum er létt sé nægilega vel undirbyggt. Það er öllum ljóst að allur trúverðugleiki hafði skolast frá okkur, frá grundvelli þeirrar peningamálastefnu sem rekin hafði verið í hruninu, og þess vegna þurfti að renna sterkari stoðum undir hana. Ég er þeirrar skoðunar að það tvennt hafi mistekist og tekið allt of langan tíma. Í fyrsta lagi blasir við að efnahagsstefnan er óskýr og ótrúverðug og hitt að mótun nýrrar peningamálastefnu þar sem það er útskýrt hvað taki við hefur dregist. Það er fjárfestum og öðrum fullkomlega óljóst hvers konar ástand tæki við, hvers konar stýring tæki við væru höftin afnumin. Síðan deila menn um forsendur þeirra ríku hafta sem verið hafa í gildi. Margir vilja meina að Seðlabankinn ofmeti stórkostlega hættuna á útflæði krónueigna þegar höftunum verður aflétt. Fyrir því hafa menn fært rök og ég vísa í þá umræðu sem fram hefur farið opinberlega um það atriði. En það er líka eitt enn sem þarf að vera til staðar fyrir utan endurnýjaða peningamálastefnu og fyrir utan trúverðugt efnahagsplan, það er pólitískur ásetningur og pólitískt áræði, það hlýtur að þurfa að vera til staðar. Menn verða að hafa næga sannfæringu fyrir því að það sé hægt að vera án haftanna til að komast í gegnum skammvinnan storm eða eitthvert stutt óveður sem kynni að dynja á í kjölfar afléttingar haftanna. Menn verða að hafa pólitískan styrk til að standast slíkt skammvinnt tímabil, þeir verða að vera sannfærðir um að við taki betri tímar. Ég vil leyfa mér að efast um að ríkisstjórnin hafi þá trú og það frumvarp sem við ræðum í dag sendir öll merkin um að menn hafi hana einmitt ekki heldur þvert á móti. Ég hef rakið hvernig áformin voru í upphafi um að aflétta höftunum innan tveggja ára og þeir sem tóku þátt í umræðunni og þeir sem studdu frumvarpið gerðu það á þeim forsendum og svo höfum við séð það sem gerst hefur í millitíðinni. Ég vék að því að frumvarpið hefði komið fram samhliða nýrri áætlun um afnám haftanna. Sú áætlun kom í mars en fyrst kom yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í október 2009 þar sem sagt var að fyrstu skrefin yrðu tekin með því að opna fyrir innstreymi erlends fjármagns. Mig langar aðeins að staldra við þann punkt. Það tók sem sagt heilt ár að aflétta höftum á innstreymi erlends fjármagns. En hvers konar bull og vitleysa er það að loka landinu í heilt ár fyrir innstreymi erlends fjármagns, fyrir nýjum fjármunum þegar höftin voru í grunninn hugsuð til þess að forða flótta fjármagns út úr landinu? En það var líka lokað fyrir innstreymið í heilt ár. Það vissi því kannski ekki á gott varðandi útstreymishöftin þegar það hafði tekið heilt ár að opna fyrir það að menn mættu koma með fé inn í landið. En nú er sagt í þessu nýja frumvarpi að þar sem það sé fyrirsjáanlegt að gjaldeyrishöftin verði lengur til staðar en ætlað var í upphafi þyki rétt að lögfesta reglurnar. Það sendir þau skilaboð að verið sé að herða enn frekar á reglunum, að þörf sé fyrir fleiri stoðir undir þau höft sem búið er að koma upp. Síðan segir líka að áætlunin hafi ekki verið tímasett heldur muni framvindan ráðast af þróun efnahagslegra skilyrða. Augljóslega. Eins og ég rakti áðan þurfa efnahagsleg skilyrði að vera til staðar til að afnema höftin en hvað hafa stjórnvöld gert til að tryggja að þau efnahagslegu skilyrði séu til staðar? Þar finnst mér augljóst að ríkisstjórnin hafi brugðist. Ég vísa annars vegar til spánna sem við höfum fyrir framan okkur um t.d. hagvöxt á næsta ári sem verður innan við 1% ef spá Seðlabankans gengur eftir - Seðlabankinn spáir einungis 1,2% hagvexti á næsta ári - og annars þess sem hefur fram komið í umræðunni. Það er álit fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd að með frumvarpinu sé verið að senda skýr skilaboð um að höftin séu komin til að vera og það væru mjög alvarleg hagstjórnarmistök fólgin í því að lögfesta frumvarpið. Ég vil leyfa mér að taka undir það sjónarmið fulltrúa okkar sjálfstæðismanna í efnahags- og skattanefnd og kalla eftir því í umræðunni að stjórnarliðar sýni nú vilja til þess að taka þetta allt saman til endurskoðunar. Þeir munu ekki þurfa að leita lengi eftir stuðningi til að flýta planinu vegna þess að stjórnarandstaðan er öll með í þeirri vegferð. Ef menn meina eitthvað með þeim orðum sínum að það standi til að aflétta höftunum eins hratt og auðið er þá eigum við að eiga um það samráð og ræða opinskátt um hvaða skilyrði við þurfum að uppfylla; hvað er það sem skortir á til að við náum þeim árangri? Mér finnst það standa upp á Samfylkinguna í umræðu um þetta mál að svara því hvort hún trúi því í raun að það sé yfir höfuð hægt að afnema höftin. Það er ekki hægt að leggja fram þingmál og taka fram í greinargerð með málinu og fylgja því þannig úr hlaði á þinginu að til standi að afnema höftin eins fljótt og auðið sé og halda á lofti á sama tíma þeim málflutningi að við getum ekki byggt á íslensku krónunni í íslensku efnahagslífi til framtíðar heldur sé nauðsyn fyrir okkur að ganga inn í Evrópusambandið og taka upp evruna með inngöngu í Efnahags- og myntbandalag Evrópu. Það þarfnast frekari skýringar við. Það er miklu betra að stjórnarflokkarnir hafi þá línu alveg skýra að höftin muni vara þar til nýr gjaldmiðill verði tekinn upp. Ef það er stefnan finnst mér að það skorti á að það sé sagt hreint út. Ef menn ætla sér að afnema höftin á þeim gildistíma sem hér er kynntur til sögunnar - þó að það sé ekki nákvæmlega tilgreint þá hefur frumvarpið þó ákveðinn gildistíma - stangast það á við fullyrðingar um að ekki sé hægt að byggja á krónunni til framtíðar. Það finnst mér að þurfi að skýra betur. Ég vil líka kalla eftir því í umræðunni og ég skora á efnahags- og viðskiptaráðherra og ríkisstjórnina að opna frekar og hraða endurskoðun peningamálastefnunnar og eiga víðtækara samráð um þá endurskoðun en er í dag þar sem það er að miklu leyti lokað inni í Seðlabankanum, þannig að við reynum að skapa einhvern sameiginlegan grundvöll fyrir því að hér geti komist á eðlilegt ástand að nýju. Auðvitað skiptir það okkur öll gríðarlega miklu máli. Maður ætlar engum að vilja hafa höftin og það ástand sem af þeim leiðir lengur en nauðsyn krefur. En við getum tekist á um forsendurnar og til að það skapist einhver umræðugrundvöllur um það þurfa menn að koma með til umræðunnar þá vinnu sem innt er af hendi, t.d. í Seðlabankanum. Við þurfum að opna umræðuna og einangra eða skilgreina betur þá átakapunkta sem til staðar eru. Einn þeirra er sá sem ég hreyfði í máli mínu og hann snýr að því hvort þetta sé yfir höfuð hægt að mati Samfylkingarinnar án inngöngu í Evrópusambandið. Ég tel að þetta sé hægt og mér finnst sem margir málsmetandi menn hafi teflt fram gildum rökum fyrir því að menn ofmeti hættuna á hröðu útstreymi fjármuna. Eitt sem rennir stoðum undir það er að það var tiltölulega lítill áhugi á síðasta útboði Seðlabankans. Það sýnir að menn eru þó ekki í meiri spreng við að losna úr stöðu sinni hér en svo að það var takmarkaður áhugi á síðasta útboði. Það virðist líka vera niðurstaðan af þeim útboðum sem haldin hafa verið að einungis um 15% af þeim sem hafa stöðu í íslensku krónunni hafa á annað borð sýnt áhuga á því að losna út. Ef það ætti að draga einhverja ályktun af því mætti t.d. benda á að það þýðir að 85% þeirra sem hafa slíka stöðu hafa ekki sýnt áhuga á því að fara út á því gengi sem þarna hefur verið um að ræða. Það er eitt af því sem við hljótum að taka með í reikninginn og spyrja okkur að vegna þess að þessi þrýstingur frá krónueignunum er ein helsta réttlætingin fyrir höftunum. Það er ein helsta ástæðan fyrir því að Seðlabankinn og hæstv. ráðherra hafa talið að áframhaldandi þörf sé á svo stífum höftum. Það mætti síðan rekja söguna um hvernig allt hefur farið á annan veg. Ég rakti það svo sem stuttlega í inngangi máls míns hvernig áformin voru um að aflétta höftunum á tveimur árum en við erum komin á einhvern allt annan stað. Á því tímabili sem liðið er í millitíðinni hafa meira og minna allar breytingar verið í þá átt að sparsla upp í allar sprungur og göt. Ég verð að setja spurningarmerki við þá hugmyndafræði sem þar er að baki því að hún er sú að hægt sé að gabba menn einhvern veginn og setja svo stíf skilyrði eða höft þannig að allir séu læstir inni og svíða þá undir þeim þröngu skilyrðum og stífu höftum til að þeir losi um krónustöðu sína á mjög lágu gengi og þegar það tekst verði höftunum aflétt. En nú er kannski kominn tími til að svara því: Hvað ef menn ætla ekkert að láta svíða sig út? Þeir hlusta eftir því að áætlunin gengur út á að aflétta höftunum eftir tvö til þrjú ár og það er þá sem þeir fara hugsanlega að huga að því. Hvað ef sálfræðihernaðurinn virkar ekki betur en svo að menn sjá í gegnum þetta og eru kannski ekki í þeim spreng sem menn hafa talið. Hvað ætla menn þá að gera ef hengjan er bara þarna og hangir yfir mönnum? Getur verið að þessi hugmyndafræði gangi ekki upp að byggja á sífellt strangari höftum til að gera mönnum þetta sífellt erfiðara og pína þá þannig til að beygja sig undir væntingar og kröfur stjórnvalda? Getur verið að við Íslendingar séum í færum til að sýna fram á að í efnahagslífi okkar séu allar forsendur fyrir hendi til að gjaldmiðillinn fari að styrkja sig og að það sé engin ástæða fyrir menn til að hlaupast á brott? Getur verið að við séum í færum til að koma af stað hagvexti sem mundi renna stoðum undir styrkara gengi krónunnar og auka þar með trú manna á bjartsýni efnahagslífsins og um leið að koma í veg fyrir að það myndist mikið fljót eða straumur krónueigna út úr landinu? Ég hef trú á því. Ég hef trú á því að það sé hægt að koma þessum skilaboðum til leiðar. Ég tel að of mikið sé gert af því að byggja á einhvers konar þvingunarúrræðum á sama tíma og menn hafa trassað að sinna grundvallarþáttunum sem eru annars vegar endurnýjuð peningamálastefna sem þarf að vinnast með miklu hraðari og opnari hætti en gert hefur verið, og hins vegar að leggja fram plön sem munu laða hingað fjárfestingu, losa úr læðingi tækifæri okkar og renna stoðum undir nýtt hagvaxtarskeið. Hagvaxtarskeiðið verður að vera miklu öflugra en við sjáum í kortunum í dag. Við þurfum hagvöxt upp á um 2% bara til að taka við unga fólkinu sem er að koma úr skóla, bara til að það sjáist í vöxt í atvinnuleysinu. Hagvöxturinn þarf að fara upp í um 4% til að við förum virkilega að finna fyrir alvöruviðsnúningi og það er slíkur hagvöxtur sem aðilar vinnumarkaðarins hafa haft væntingar um. Þær væntingar hafa ekki gengið eftir. Þess vegna höfum við upplifað óróatímabil á vinnumarkaði og þess vegna ræðum við um að ríkisstjórnin vilji lögfesta þær reglur í dag sem Seðlabankinn hefur áður sett og treystir sér ekki til að koma fram með tímasetta áætlun um afnám haftanna.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að 4% hagvöxtur væri mjög góður árangur hjá okkur. Það er fagnaðarefni að hann stefnir í að verða tæp 3% á þessu ári. Ríkisstjórnin hefur farið í gegnum mestu efnahagsörðugleikana, hér er kominn vöxtur á ný í efnahagsstarfsemina og smátt og smátt er Ísland að rísa úr öskustónni. Sannarlega verður hægt að létta höftunum þó að það sé auðvitað ljóst að íslenska krónan fer aldrei á flot með sama hætti og áður. Hana mun þurfa að verja með þjóðhagsvarúðartækjum og jafnvel taka fyrir eða takmarka ýmiss konar brask með hana sem hún mun aldrei geta staðist. Þegar formaður Sjálfstæðisflokksins kemur hingað upp og kallar eftir því að við hröðum þessum leiðangri er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að aðstæður á heimsmörkuðum eins og þær hafa blasað við okkur á sumarmánuðum, þar sem hlutabréfamarkaður í Evrópu féll í gær um fleiri, fleiri prósent, þar sem stórir þróaðir markaðir öflugra fjármála- og efnahagsvelda til áratuga og árhundraða hafa átt í gríðarlegum vandræðum og þar sem menn hafa alls staðar miklar áhyggjur af viðkvæmum markaði, kalli á að við ræðum sérstaklega að flýta því að setja okkar litla og veikburða gjaldmiðil, sem hann mun alltaf verða, á flot út á þann ólgusjó á þeim óvissutímum sem við nú lifum. Hvaða efnislegu rök standa til þess að aðstæður 

Frú forseti. Ég rakti áðan hvernig við um haustið 2008 í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vorum ákveðin í því að koma tímabundið á höftum. Við vorum meira að segja með tímasetta áætlun hvað það snerti. Það átti að gerast á tveimur árum. Þá voru aðstæður á þeim fjármálamörkuðum sem hv. þingmaður vísar til miklu verri en þær eru í dag, í raun og veru miklu meiri óvissa. Í því samhengi mætti segja að það hefði verið mun óábyrgara yfir höfuð að vera með einhverjar væntingar um afnám haftanna þá en nú. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum einfaldlega ekki efni á öðru en að gera allt sem í okkar valdi stendur til að losna undan höftunum sem allra fyrst. Hefur það áhrif að órói er á fjármálamörkuðum Evrópu og vestan hafs í augnablikinu? Það getur haft einhver áhrif. Það getur haft þau áhrif að kannski væri óskynsamlegt af okkur að afnema höftin í lok þessa mánaðar. Ég er ekki að tala fyrir því. Ég er að kalla eftir því að við komum með tímasetta áætlun, trúverðugt plan þar sem við sýnum fram á að efnahagsáætlun sé til staðar, þar sem menn sjá að hér eru að skapast skilyrði fyrir hagvexti, þar sem við klárum þessa endurnýjuðu peningamálastefnu og leggjum hana fram og segjum um leið: Á skömmum tíma - en ekki einhvern tíma í framtíðinni, ódagsett, eins og verið er að gera hér - höfum við einsett okkur það markmið að afnema höftin, þessi umfangsmiklu höft eins og þau eru nú. Munu einhver höft á endanum þurfa að sitja eftir? Það kann vel að vera. En höftin eins og þau eru í dag eru það skaðleg fyrir atvinnulífið og koma þannig í veg fyrir nýja fjárfestingu og sköpun nýrra starfa, sem bitnar á endanum á heimilunum í landinu, að við höfum í raun og veru ekki efni á öðru en afnema þau eins fljótt og auðið er. Það væri fyrst óábyrg efnahagsstefna að gefa það frá sér.

Virðulegur forseti. Þurfa alltaf að vera einhver höft hér? Það kann vel að vera, segir formaður Sjálfstæðisflokksins í ræðustólnum, og gengst þar með við því sem við öll vitum, hversu óskaplega veikbyggður sá gjaldmiðill er sem við byggjum á. Haustið 2008 hygg ég að hv. þingmaður hafi verið að horfa til annarra gjaldmiðla en hann hefur trúlega skipt nokkrum sinnum um stefnu í því atriði eins og ýmsu öðru á undanförnum missirum þar sem efnahagsstefna Sjálfstæðisflokksins hefur á stundum gengið út á það að einn daginn eigum við að fara í fríverslun við Kína sem andsvar við samstarfi við Evrópuþjóðirnar en hinn daginn eigum við að meina þeim að fjárfesta í landinu. Eins virðist vera um afstöðuna til kröfuhafa. Það vekur ekki síður athygli í máli formannsins að hann lýsir miklum áhyggjum af því að það eigi að reyna að pína þá sem eiga stöður í krónunni, það eigi að reyna að láta þá fá sem lægst endurgjald fyrir, það eigi að svíða þá svo að notað sé það orðalag sem formaður Sjálfstæðisflokksins viðhafði hér. Síðast þegar ég heyrði hv. formann tala um þessi efni hafði hann þveröfugar áhyggjur, að það yrði of mikið á hinn veginn og að hér væri ríkisstjórn sem væri allt of eftirlát kröfuhöfum og hinum erlendu aðilum. Það er orðið býsna mikilvægt að hv. þingmaður geri nokkra grein fyrir þessu: Er óstöðugleikinn á mörkuðunum í dag ástæða fyrir að halda að okkur höndum í því að létta af höftunum? Eigum við að horfa til alvörugjaldmiðilsins eins og evrunnar, eins og þingmaðurinn hefur haldið fram? 

Frú forseti. Það mikilvægasta við þetta innlegg frá hv. þingmanni var að hann undirstrikaði að það er engin alvara á bak við þetta plan. Eins og birtist í orðum hans hefur hann ekki nokkra einustu trú á því að hægt sé að afnema höftin. Hann talar niður gjaldmiðilinn okkar og talar fyrir því að eina leiðin sé að taka upp nýjan gjaldmiðil með inngöngu í Evrópusambandið. Þar með er þá því svarað að það er ekkert meint með þessu plaggi hérna. Af hverju segja menn það ekki bara hreint út? Það er það sem ég hef verið að kalla eftir og ég þakka hv. þingmanni fyrir það. En ég er honum ekki þakklátur fyrir að leggja mér orð í munn. Þegar ég tala um það plan sem hér er augljóslega í gangi, að setja svo stíf höft að menn eigi engan valkost annan en þann að selja sig ódýrt út úr krónunni, þá er ég ekki að segja að það sé vitlaust plan. Það er alveg óvitlaus strategía. Ég var að bara að benda á að það virkar ekki vegna þess að í síðasta útboði Seðlabankans var enginn áhugi. Það hafa ekki nema 15% af eigendum krónueigna á Íslandi sýnt því einhvern áhuga að láta svíða sig út. Það er það sem ég er að vekja athygli á. Það væri mjög gott ef við gætum losnað undan höftunum með því að fá menn til að skipta krónum í erlendan gjaldeyri á hagstæðu gengi fyrir okkur en ég sé það ekki alveg ganga upp og það er það sem ég er að benda á. Ég er ekki að taka málstað kröfuhafa. Ég er að spyrja spurninganna sem skipta máli. Er planið um afnám haftanna að ganga upp eða ekki? Varðandi framtíð krónunnar að öðru leyti: Þegar ég kalla eftir mótun nýrrar peningamálastefnu með þátttöku þingsins og á grundvelli opinnar umræðu vil ég taka með í þá umræðu möguleikana á því að hér verði til framtíðar tekin upp önnur mynt. Mér finnst sjálfsagt mál að taka kosti og galla þess með í þá umræðu, mér finnst það nauðsynlegt. Þegar menn á svona miklum umbrotatímum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er margt sem kemur upp í hugann þegar hlýtt er á ræðu hv. þingmanns og ekki síst andsvörin sem hv. þingmaður fékk frá hv. þm. Helga Hjörvar. Ég velti fyrir mér í framhaldinu hvort staðan sé virkilega sú að það séu ákveðin öfl í samfélaginu, öfl sem gætu kallast Samfylkingin eða eitthvað annað, sem hafi hag af því að halda við gjaldeyrishöftunum vegna orðræðunnar um „veikan gjaldmiðil“ sem þeir kalla krónuna, hvort við viljum virkilega vera föst í höftum til eilífðar með krónuna eða taka upp evru. Svo kemur fram í andsvari að „alvörugjaldmiðill“ sé evran. Ég hugsa að þeir sem tala svona ættu að fylgjast með fjölmiðlum, ættu að horfa á fréttir frá Evrópu. Það er komið litasjónvarp og góður aðgangur að fréttum. Það er ekki verið að flytja þær fréttir að evran sé sá sterki gjaldmiðill sem menn hafa viljað vera láta. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann. Ég vil kannski fyrst taka undir það með honum að það er mjög mikilvægt að umræða um framtíðargjaldmiðil Íslands, hvort sem það er króna eða eitthvað annað, verði tekin á rólegum vitrænum nótum. Það er algerlega óforsvaranlegt að einblína á eina lausn í því máli ef leita þarf lausna. Það þarf að setjast niður með skynsemi að leiðarljósi og ræða hlutina, ekki æða áfram eins og mér sýnist ríkisstjórnin gera. En hvaða áhrif hafa höft til langs tíma? Hvaða áhrif kann það að hafa á íslenskt efnahagslíf að festa hér höft með lögum til fimm ára?

Frú forseti. Til að svara spurningunni með einföldum hætti þá mun það hafa mjög skaðleg áhrif á efnahagslífið. Það mun koma í veg fyrir fjárfestingu og það mun draga úr sköpun nýrra starfa sem mun á endanum bitna á heimilunum. Mér finnst þetta allt ágætlega rakið í þeim nefndarálitum sem liggja frammi við þessa 2. umr. frumvarpsins. Í grunninn held ég reyndar að það sé ekki deilt um skaðleg áhrif haftanna eins og þau eru í dag hvar sem menn stilla sér upp í stjórnmálum. En deilt er um hversu brýnt sé að afnema höftin og hversu raunhæft það sé að flýta því og hvort menn hafi staðið sig í því að skapa skilyrði fyrir afnámi haftanna. Í tilefni af þessari umræðu um gjaldmiðilinn og því hvort við munum hugsanlega þurfa að búa við gjaldmiðil með einhver höft og þeim boðskap sem hér hefur mikið borið á, að við eigum engan annan valkost en ganga í Evrópusambandið og taka upp evru vegna þess hve krónan hafi gefið mikið eftir o.s.frv., langar mig til að vekja athygli á því að verkefni okkar á þingi er að bæta lífskjör fólksins í landinu og það hefur tekist býsna vel í gegnum áratugina og síðustu rúma hálfa öld, bara býsna vel á grundvelli íslensku krónunnar. Þegar við gerum upp það tímabil er rangt að spyrja sig: Hvernig hefur íslenska krónan staðið sig gagnvart dollar eða evru eftir að hún var tekin upp eða gagnvart marki eða danskri krónu? - eins og menn hafa verið að gera. Það er hins vegar rétt að spyrja sig: Hvernig hafa lífskjörin á Íslandi vaxið til samanburðar við þær þjóðir sem byggja á þessum gjaldmiðlum? 

Virðulegi forseti. Stöðugleiki virtist vera í þingsal þegar ég gekk í ræðustól. Það er vissulega það sem allir sækjast eftir, þ.e. stöðugleiki í efnahagsmálum og atvinnumálum. En síðan núverandi ríkisstjórn tók við hefur verið lítið um stöðugleika, hvort sem það er stöðugleiki í atvinnulífi eða stöðugleiki innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Við höfum séð skjálftamæla hreyfast á Íslandi út af jarðhræringum en það er stöðugur skjálfti innan ríkisstjórnarinnar vegna þess að þar eru menn ekki sammála um hvert á að fara og þar af leiðandi vantar pólitískan stöðugleika í landinu. Pólitískur stöðugleiki eða vandræðagangur endurspeglast ekki síst í þeirri umræðu sem við eigum um gjaldmiðilinn, um gjaldeyrishöftin og um það hvernig við eigum að koma hjólum atvinnulífsins af stað aftur. Við vitum að innan ríkisstjórnarinnar eru skiptar skoðanir um það hvort hér eigi að búa við krónu áfram eða taka upp evru. Það sem er kannski erfitt við umræðuna þegar vitnað er til ríkisstjórnarinnar er að annar stjórnarflokkurinn vill bara taka upp evru. Það hefur ekki verið ljáð máls á því mér vitandi að skoða aðra hluti. En á meðan þetta á sér stað missum við af tækifærum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að þau rúmu tvö ár sem nú eru liðin af starfstíma ríkisstjórnarinnar séu tími glataðra tækifæra. Því er þannig farið að í kreppu eða samdrætti skapast mörg tækifæri. Við sjáum að það er mjög mikið af duglegum einstaklingum sem bjarga sér en það þarf að skapa heildarmyndinni, atvinnulífinu í heild, tækifæri og það held ég að vanti. Mig langar því að spyrja hvort hv. þingmaður taki undir það og einnig hvort þau rök sem voru á sínum tíma fyrir því að setja upp gjaldeyrishöftin eigi við í dag.

Frú forseti. Ég hygg að sú neyð sem var uppi þegar gjaldeyrishöftin voru sett sé ekki lengur til staðar. En það þarf ekki að þýða að eftir að þau eru á annað borð komin á sé auðvelt að kippa þeim af í einu vetfangi. Eins og ég rakti áðan þurfa að vera til staðar ákveðnar grunnforsendur sem mér finnst að ríkisstjórnin hafi ekki rætt nægilega vel og síðan þurfa menn að setja undir sig hausinn og koma fram með trúverðugt tímasett plan til að ná þessu markmiði. Það er að öðru leyti laukrétt hjá hv. þingmanni að við erum núna að upplifa ár glataðra tækifæra. Það er ekki bara vegna þessara hafta heldur vegna efnahagslegu óvissunnar sem hefur verið hér viðvarandi, t.d. óvissunnar um stefnu stjórnvalda í orkunýtingarmálum, um stefnu stjórnvalda hvað snertir framtíð fiskveiðistjórnarkerfisins, 

Virðulegi forseti. Við ræðum eitt af þessum stóru málum er snerta það umhverfi sem íslensk fyrirtæki og einstaklingar búa við í okkar ágæta landi. Við sem aðhyllumst frelsi í viðskiptum og erum opin fyrir því að eiga góð samskipti við erlend ríki og fyrirtæki og viljum örva fjárfestingar í landinu okkar hljótum að spyrja okkur hvaða áhrif það hefur að lögfesta gjaldeyrishöft til fimm ára. Ég held að skilaboðin ein burt séð frá beinum áhrifum hljóti að vera skilaboð um að hér sé veikt efnahagslíf fyrir og að fjárfestar séu hálfpartinn litnir hornauga meðan á þessum tíma stendur. Þegar Ísland lendir í þessari kreppu lenda vitanlega mörg önnur ríki í kreppunni. Þá upphófst mikið tal um að ástæða kreppunnar væri gjaldmiðillinn, væri krónan sem menn væru búnir að búa við mjög lengi. Það hefur hins vegar komið á daginn að ekki er það gjaldmiðlinum að kenna að hér varð kreppa eða efnahagshrun. Það má benda á ríki með annan gjaldmiðil eða gjaldmiðla sem eru sterkari að því er talið er en íslenska krónan, ríki með dollara og evru svo dæmi séu tekin. Ég hef hlustað eftir því að fáir tala um andlát krónunnar nema þeir sem vilja ganga blint í Evrópusambandið. Þeir vilja bara ganga þangað, þá er ég ekki endilega að tala um þá sem vilja kíkja í pakkann eins og sagt er heldur þá sem hafa trú á því að þar sé hag Íslands best borgið. Ég hef ekki heyrt erlenda fræðimenn - það kann að vera rangt hjá mér en ég man ekki eftir því - spá andláti krónunnar eins sterkt og menn spá andláti evrunnar. Þess vegna hljótum við að velta því fyrir okkur hvers vegna við tökum ekki upp nauðsynlega umræðu um gjaldmiðlamál Íslands og skoðum alla kosti, einblínum ekki bara á krónu eða bara á evru. Mér finnst það óábyrgt og legg áherslu á slíkar umræður. Við á Íslandi höfum tækifæri til að vinna okkur hraðar út úr kreppunni en mörg önnur ríki. Við vitum hvað við eigum. Við höfum öflugan sjávarútveg sem þarf í rauninni ekkert annað en vissu um framtíðina til að geta fjárfest meira og sett enn meiri innspýtingu inn í hagkerfið. Við höfum gríðarlega öflugan landbúnað sem framleiðir hágæðavörur og sparar mikinn gjaldeyri fyrir Íslendinga með þeirri framleiðslu sem hér er stunduð. Við höfum öfluga ferðaþjónustu, einstakt land sem erlendir aðilar eru tilbúnir að borga töluvert mikla peninga fyrir að heimsækja og skilja þar af leiðandi eftir gjaldeyri. Svo má ekki gleyma því að við erum með fyrirmyndariðnað sem mikil tækifæri eru í. Því miður virðast þessir kostir hafa týnst undanfarin tvö ár í orrahríðinni og umræðunni um gjaldmiðilinn, um Evrópusambandið, um að halda lífi í ríkisstjórninni o.s.frv. Tækifærin hafa einhvern veginn farið fram hjá okkur í staðinn fyrir að þau séu nýtt til að efla efnahaginn, búa til störf, létta á skuldum heimila og fyrirtækja. Það er ein af forsendunum fyrir því að við komumst áfram. Ég held að það að festa gjaldeyrishöft með lögum til fimm ára hjálpi ekki til við neitt af því sem ég nefndi. Það þarf stöðugleika. Það getur verið að höftum fylgi ákveðinn stöðugleiki og þau hafi verið nauðsynleg á hverjum tíma en ég held að það sé mikilvægt að horfa til þess að afnema höftin tiltölulega fljótt en þó með þeim hætti að það þurfi að vera belti og axlabönd, ef ég má orða það svo, á þeirri aðgerð og þeirri ferð sem verður valin við afnám gjaldeyrishaftanna. Ef hætta er á því að hér fari allt af stað og verðbólga aukist og lán íbúðareigenda og þeirra sem skulda í húsnæði sínu og þess háttar hækki upp úr öllu valdi þá þurfum við og þurfum hvort sem er að nota tækifærið og taka verðtrygginguna úr sambandi. Það hefur verið á það bent og Framsóknarflokkurinn benti m.a. á það í efnahagstillögum a.m.k. einu sinni ef ekki tvisvar að það væri skynsamlegt að hraða afnámi gjaldeyrishaftanna um leið og vísitalan yrði tekin úr sambandi til að koma í veg fyrir möguleg óæskileg áhrif ef krónan skyldi falla í verði. En til að ganga þann veg þarf áætlun. Ég hef verið mjög hugsi yfir orðræðunni um krónu í höftum. Fram kom í andsvari hv. þm. Helga Hjörvars áðan hvort við vildum evru eða krónu í höftum. Ég held að ástandið á evrusvæðinu sé þannig að margir mundu hreinlega kjósa krónu í höftum en það er of einföld mynd dregin þarna upp og ef við værum ekki í þessari vegferð til Evrópusambandsins held ég að nálgunin væri með öðrum hætti, þá værum við að skoða aðra möguleika. Hér hefur því líka verið velt upp hver raunveruleg stefna stjórnvalda sé í peningamálum og efnahagsmálum. Það eru býsna stór spurningarmerki sem hafa verið sett fyrir aftan þær vangaveltur og þær spurningar því að stefnan er ekki svo augljós. Ég fór fyrir stuttu síðan og kíkti á fréttir og annað þar sem fjallað var um framtíð evrunnar, evrusvæðisins, Evrópusambandsins og þess háttar. Ég held að skynsamlegt væri fyrir alla þá er koma að þessu máli að setjast niður og velta fyrir sér hvort ekki sé rétt að hægja aðeins á umsóknarferlinu, leggja umsóknina til hliðar og leyfa svo þjóðinni hugsanlega að kjósa um það þegar aðstæður skapast til að halda þessu áfram. Það er alveg klárt mál að þær aðstæður eru ekki fyrir hendi í dag. Þetta er að mínu viti skynsöm nálgun á því ástandi sem er við lýði þessa stundina. Við eigum ekki að halda áfram vegferð í Evrópusambandið meðan óróinn og óvissan um þróun þess er slík. Lengi vel hefur umræðan snúist um að standa vörð um sjávarútveg, landbúnað og auðlindirnar. Það er mjög mikilvægt, við megum ekki missa sjónar af því, en miðað við nýjustu fréttir og nýjustu tíðindi um að aðilar innan Evrópusambandsins stefni að meiri samvinnu, meiri samruna, auknu efnahagsvaldi í Brussel yfir fjármálum aðildarríkjanna og því að búa til starf sérstaks fjármálaráðherra sem hafi bein afskipti af fjárlagafrumvörpum eða fjárlögum aðildarríkjanna þá er þetta að verða spurning um hvort við séum komin á þann stað að ræða um fullveldi landsins, ekki lengur um einstaka þætti eða samninga um einstaka þætti heldur hvort við viljum gefa eftir fullveldi okkar. Þessu þurfum við að svara. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta, herra forseti, er að orðræðan um að það verði annaðhvort höft eða evra er eins og lítið sé orðið eftir af skotfærum hjá hörðustu aðildarsinnum þegar farið er að stilla hlutunum upp með þessum hætti. Því þarf að sjálfsögðu að svara. En þetta eru vangaveltur sem mikilvægt er að skoða í þessu samhengi. Í nefndarálitum sem hafa verið skrifuð um þetta mál er ýmislegt forvitnilegt að finna sem er til að auka áhyggjur þess er hér stendur af þessu máli. Sagan er vitanlega sú að ákveðið var að Seðlabanka Íslands yrði heimilt að setja tímabundið reglur um fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti. Það var örugglega nauðsynlegt á þeim tíma. Eins og fram kemur í þingræðum voru ýmsir fyrirvarar á því en almennt töldu menn að skynsamlegt væri að gera það á þeim tímapunkti. Það hefur reyndar sýnt sig að viðbrögð við ýmsu sem stjórnvöld höfðu við á þeim tíma voru að mörgu leyti betri og réttari en þær ráðstafanir sem önnur ríki gripu til, svo sem Írland og fleiri. Það er líka ljóst af þingræðum og atkvæðagreiðslum í þinginu að forsenda þess að menn sættu sig almennt við þessi höft var sú að þau væru tímabundin. Því er ekkert óeðlilegt að hér séu skiptar skoðanir um það hvort eigi að lögfesta nú þessi sömu höft til fimm ára á sama tíma og þeir sem vilja lögfesta þau blása sig upp og tala háum rómi um hversu allt sé gott, hve efnahagslífið gangi vel og hversu allt sé glæsilegt. Það skýtur skökku við að þeir vilji þá framlengja þessi höft. Öll höft, þar á meðal þessi, eru að sjálfsögðu til að setja ákveðnar skorður og það er mjög sérstakt að við séum að setja skorður á t.d. gjaldeyrisviðskipti einstaklinga. Það kemur fram í breytingartillögum með frumvarpinu að í stað þess að þurfa að skila afgangsgjaldeyri þegar menn koma til landsins þurfi menn að skila gjaldeyrinum ef þeir t.d. þurfa óvart að hætta við ferð til útlanda. Segjum að ferðamaðurinn veikist og geti ekki farið þá þarf hann að fara og skila þeim gjaldeyri sem hann var búinn að kaupa sér. Ég man nú ekki alveg hámarkið en ætli það sé ekki 350 þús. kr. eða eitthvað svoleiðis sem hver einstaklingur getur fengið í erlendum gjaldeyri. Þetta minnir svolítið á gamlar sögur en sem betur fer höfum við ekki lifað við það hingað til eða sú kynslóð sem ég er af alla vega að vera skammtaðir aurar þegar farið er til útlanda. Það var reyndar einn ágætur þingmaður, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem fékk hláturskast í ræðustól þegar hann rifjaði upp ferðir sínar að sækja um gjaldeyri. En svona er þetta. Árið 2012 nálgast hratt og þá hefði maður haldið að þetta væri ekki það umhverfi sem við vildum búa við. Það má líka færa fyrir því rök að áframhaldandi höft muni standa í vegi fyrir mikilvægum erlendum fjárfestingum á Íslandi. Mikið hefur verið rætt um fjárfestingar kínversks athafnamanns hér á landi og verður að segjast eins og er að án þess að gefa þeim einhvern gæðastimpil þá er mjög ánægjulegt að einhver skuli þó hafa áhuga. Það kemur líka fram að sá ágæti Kínverji hugsi þetta til langs tíma. Síðan þurfum við hins vegar að fara yfir hvað við viljum leyfa í þessu tilfelli. Ég vil að menn skoði hlutina mjög vandlega. Ég vil ekki að menn slái þetta bara út af borðinu einn, tveir og þrír heldur að við setjumst niður með þessum ágæta manni og förum yfir hvað hann vill og reynum þá frekar að setja einhverjar girðingar ef okkur sýnist svo en að flæma hann burt. Við getum ekki aukið fjárfestingar af því að erlendir aðilar vilja ekki eða eiga erfitt með að fjárfesta hér og innlendir aðilar eru lítið að fjárfesta. Við sjáum það, það nægir að nefna sjávarútveginn. Annað slagið koma fréttir og nú nýlega viðtal við einn framkvæmdastjóra nýsköpunarfyrirtækis, sem er hátæknifyrirtæki og framleiðir vörur fyrir sjávarútveginn, um að ekkert sé að gerast á Íslandi. Ástæðan er vitanlega sú að sjávarútveginum er haldið í spennitreyju. Þar vantar að eyða óvissu og horfa fram á við. Höft hafa að sjálfsögðu áhrif í þá veru líka því að nýsköpunarfyrirtæki sem getur hugsanlega vaxið, er með góða hugmynd og þarf að fá inn fjármagn, er kannski búið að vekja athygli hjá erlendum fjárfestum, þarf vitanlega að skýra hvað það þýðir ef hér eru komin gjaldeyrishöft lögfest til fimm ára, hvaða áhrif það hefur á viðkomandi fjárfesti sem vill hugsanlega leggja fjármuni í fyrirtækið o.s.frv. Að því öllu þarf að huga. Ég hef því mjög mikinn fyrirvara á því að við lögfestum eitthvað sem skaðar orðspor Íslands út á við og setur okkur á bekk með ríkjum sem hafa svo sem verið stjórnarliðum hér ofarlega í huga, Kúbu og slíkum ríkjum, þar sem viðskiptum einstaklinga og fyrirtækja eru settar verulegar skorður. Ef ríkisstjórnin og Seðlabankinn telur nauðsynlegt að setja þessi gjaldeyrishöft hljótum við líka að velta fyrir okkur hvort aðilar þar hafi verið starfi sínu vaxnir. Ef lengja þarf höft til fimm ára er framtíðarsýn þessara aðila sú að þeir treysta sér ekki til að inna af hendi hlutverk sitt að halda hér opnum og frjálsum viðskiptum við önnur ríki, einstaklinga og fyrirtæki. Ef svarið er já við því þurfa þessir aðilar vitanlega að hugsa sinn gang og hverfa frá borði. Ég held að það sé alveg ljóst. Í lokin ætla ég að grípa aðeins niður í breytingartillögur meiri hlutans sem eru til þess að reyna að lappa upp á þetta ólukkans frumvarp þó að verið sé að krafsa í það frekar en klára það. Á bls. 3 í c-lið 5. töluliðar stendur í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi er lagt til að 1. málsl. 3. mgr. verði felldur brott en þar er fjallað um skilaskyldu á þeim hluta ferðamannagjaldeyris sem ekki er nýttur í fyrirhugaðri ferð.“ - Það á sem sagt ekki að skila 10 evrunum sem voru eftir í vasanum þegar ferðamaðurinn kom heim til landsins. Það er mjög gott að 10 evrurnar geti farið ofan í krukku og hægt sé að geyma þær þangað til næsta ferð verður farin. Síðan kemur hér, með leyfi forseta: „Er þetta lagt til í ljósi athugasemda frá fjölmörgum umsagnaraðilum og fyrirsjáanlegra erfiðleika við framkvæmd ákvæðisins.“ - Það er sem sagt ekki endilega vegna þess að hversu fáránlegt þetta er heldur vegna þess að það er svo erfitt að framkvæma það, menn sjá ekki alveg hvernig á að gera það. Ætti að stofna nýja ferðamannagjaldeyrisinnheimtustofnun og hafa í flugstöðinni þar sem einhverjir tveir einstaklingar sætu á vegum Seðlabankans og tækju við gjaldeyri? Þetta er vitanlega galið þó að framkvæmdin sé ekki ómöguleg. Síðan stendur, herra forseti: „Aftur á móti þykir ekki ástæða til þess að fella skylduna niður þegar ekki verður af fyrirhugaðri ferð.“ Nú veit ég ekki hvort þeir er sömdu þetta frumvarp hafi lagst í rannsóknir á því hvað margir þurfa að fella niður ferð. Það má velta fyrir sér hvort það sama eigi að gilda þegar flugfélag aflýsir ferð og menn sitja heima eða þegar veikindi koma upp. En það að ætlast til þess að sá sem veikist og getur ekki farið í ferð þurfi að fara í bankann, skila gjaldeyrinum og kaupa hann svo hugsanlega aftur þegar hann er orðinn frískur og vill fara í ferðina með þeim kostnaði sem fylgir að kaupa gjaldeyri er vitanlega líka galið. Það kann að vera að þarna sé stóri bróðir og forsjárhyggjan að keyra þá er þetta sömdu fram af brúninni. Ég held að það sé klárlega með þeim hætti. Ég vona svo sannarlega að þetta frumvarp verði tekið til gagngerrar endurskoðunar ef það á að verða að lögum yfirleitt. Best væri að hér liti dagsins ljós ályktun eða frumvarp, sem allir sem sitja hér á þingi kæmu að, um hvernig við afnemum gjaldeyrishöftin af skynsemi. Best er að útiloka ekki neitt fyrir fram 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu um það merkilega mál sem er til umræðu. Það eru nokkur atriði í málflutningi hans sem mér þætti ágætt að fara aðeins yfir, sérstaklega varðandi þá umræðu um að það sé aðeins ein lausn eða bara einn valmöguleiki, þ.e. höft eða evra. Nú hefur þetta mál varðandi upptöku evrunnar verið rætt talsvert í þingsal frá því að ég kom inn á þing fyrir um tveimur árum síðan. Eins og ég hef skilið umræðuna þegar ég hef beint spurningum til bæði ráðherra ríkisstjórnarinnar og eins hv. formanns efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Helga Hjörvars, er talsvert í það að evran verði tekin upp hér á landi miðað við þær umræður sem áttu sér stað sl. vetur. Þegar ég beindi þeirri spurningu til hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra var svarið að það væru u.þ.b. 15 ár í að við mundum uppfylla skilyrði þess að taka upp evru. Á maður þá að skilja málflutning talsmanna stjórnarliða á þann veg að það séu þá 15 ár í viðbót af gjaldeyrishöftum? Ég hef ekki heyrt neinn stjórnarliða taka þátt í umræðunni í þessari umferð málsins en mér er spurn hvort hv. þingmaður, sem virðist vera mjög vel inni í málinu, hafi einhverjar nánari upplýsingar um þetta.

Virðulegi forseti. Ég man eftir umræðunni um 15 árin. Þeir sem ætla að taka upp evru, eins og við þekkjum, þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði. Það virðist ekki vera metnaður hjá ríkisstjórninni sem nú situr að uppfylla þessi skilyrði efnahagslega. Metnaðurinn virðist frekar í þá átt að reyna að finna einhverjar flýtileiðir, einhverjar krókaleiðir til þess að fara fram hjá því kerfi sem Evrópusambandið hefur fyrir þau ríki sem taka upp evruna. Ef horft er á bókstafinn, ef horft er á hvernig Evrópusambandið hefur meðhöndlað þá sem vilja taka upp evru eru örugglega enn þá 10–15 ár í að menn geti tekið upp slíkan gjaldmiðil. Það er rétt hjá hv. þingmanni að umræðan er oft þannig að það er eins og það sé bara ein lausn, þ.e. að taka upp evru, annars sé ekki hægt að aflétta gjaldeyrishöftunum. Við höfum séð aðila úr viðskiptalífinu, m.a. frá Kauphöllinni, benda á leiðir til að afnema höftin á sex mánuðum eða eitthvað slíkt, þá er ekki verið að horfa til þess að evra sé endilega lausnin. Það er hins vegar mikilvægt fyrir okkur að taka umræðu um gjaldmiðlamálin. Ég verð að segja að við, þessir frjálslyndu framsóknarmenn, sem sitjum á þingi og ræðum þessi mál, viljum að sjálfsögðu skoða  
            

Hæstv. forseti. Það er sönn ánægja að eiga hér orðaskipti við frjálslynda framsóknarmenn.  Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram efnahagstillögur í nokkur skipti í þinginu. Ein af þeim tillögum sem var í fyrsta efnahagspakka okkar var sú að þá þegar fyrir tveimur árum síðan þegar tillagan var sett fram, hefði átt að koma á fót samráðsvettvangi allra stjórnmálaflokka með það að markmiði að ræða gjaldmiðilsmálin og ræða hvaða breytingar væru nauðsynlegar á gjaldmiðli okkar og skoða hvaða aðrir kostir væru í stöðunni. Því miður var sú tillaga okkar sjálfstæðismanna ekki samþykkt í þinginu og sú vinna hefur ekki farið fram heldur hafa ríkisstjórnarflokkarnir einblínt á evruleiðina og vakið falskar vonir um að það sé fljótleg lausn. Af því hef ég miklar áhyggjur, sérstaklega í ljósi orða fyrrverandi þingmanns, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, í Kastljósi í vikunni, um að ríkisstjórnarsamstarfið sé beinlínis smíðað utan um Evrópusambandstillöguna og umsóknina, langar mig að fá fram afstöðu hv. þingmanns til þess hvort hann styðji tillöguna frá okkur sjálfstæðismönnum, sem því miður er orðin tveggja ára gömul. Hún hefði betur verið sett strax í farveg því að þá værum við kannski búin að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu. Við þingmenn höfum sýnt það, m.a. fyrr í dag, að það er hægt að ná sameiginlegri niðurstöðu ef menn eru ekki of einstrengingslegir og horfa ekki bara í eina átt, til Brussel, eins og Samfylkingin gerir, og Vinstri grænir virðast því miður láta teyma sig með.

Virðulegi forseti. Það er vitanlega þannig og það er löngu komið í ljós að þessi ríkisstjórn er smíðuð til að ganga leiðina til Evrópusambandsins.

Rétt, alveg rétt.

Það er alveg ljóst og hæstv. ráðherra staðfesti það hér. Það virðist hins vegar hafa gleymst að segja þingmönnum Vinstri grænna frá því. Það er þá gott að það er komið fram núna,  
             Já, varðandi frjálslyndið verð ég aðeins að koma því aftur að að það hlýtur að vera þannig að við sem tökum jákvætt í það að skoða vandlega - svo við tölum nú varlega - það sem kínverskir fjárfestar vilja gera á Íslandi, hljótum að teljast frjálslyndir í þeim efnum. Og við sem viljum skoða hvaða gjaldmiðill hentar Íslandi, hvort sem það er bandaríkjadollari, kanadadollari, norsk króna, evra eða eitthvað annað, hljótum líka að vera frjálslyndir. Varðandi fyrirspurnina um tillögur sjálfstæðismanna man ég ekki betur en að ég hafi lýst stuðningi og stutt þær þegar þær komu fram, alla vega hluta af þeim, ég man þær vitanlega ekki allar. Þessi hluti tillagnanna er þess eðlis að það er mjög vel hægt að styðja hann og við höfum talað í þá veru, framsóknarmenn, að þetta sé vinna sem fara eigi í. Það sé nauðsynlegt að gera þetta því að niðurstaðan getur vitanlega orðið sú að við viljum hafa íslensku krónuna áfram. Niðurstaðan getur líka orðið sú að við eigum að taka upp annan gjaldmiðil. En mér finnst að við getum ekki farið fram með þeim hætti að segja að einhver ein ákveðin tegund erlends gjaldmiðils sé betri en önnur, ekki síst þegar við sjáum hvers konar vandræði þessi gjaldmiðill, evran, á við að stríða þessa dagana þar sem hann berst í rauninni fyrir lífi sínu - það er best að orða það þannig. Auðvitað munu hin stóru ríki, Þýskaland og Frakkland, gera allt til að halda evrunni gangandi því að þeirra áhrif eru í gegnum þann gjaldmiðil.

Virðulegi forseti. Ég má til með að blanda mér í samræðurnar við frjálslynda framsóknarmenn í þessari umræðu. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að það frumvarp sem við ræðum hér í seinna sinn, af því að við gerðum hlé á því í vor þegar við lukum störfum, sýni með skýrum hætti að gjaldeyrishöftin munu verða hér í nánustu framtíð. Það eru enginn merki um að plan sé til, raunverulegt plan, um að létta þeim af krónunni. Nú er það alveg rétt sem hefur komið fram hér í umræðunni, bæði fyrr og nú, að það hefur alltaf verið ákveðinn vandi að stýra íslensku krónunni eins og ávallt er með gjaldmiðla. Það þarf virkilega að taka vel á í efnahagsstjórn til að skapa stöðugt efnahagslíf. Það er ekki einkamál íslensku krónunnar. Þannig er það bara í peningastjórn. Ég hygg að við þurfum að gera miklu betur í því. Það vita náttúrlega allir að við erum ekki að fara að taka upp evruna þótt hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sé alveg sannfærður um að það sé eina lausnin. Mig langar að spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson að því, eða velta því upp: Hvernig sér hann það fyrir sér að við þróum áfram peningamálastefnuna? Nú hefur það verið rætt á vettvangi Seðlabankans að menn eru að skoða valkost við þá peningastefnu sem við höfum stuðst við undanfarin ár. Menn eru líka að skoða aðra gjaldmiðla. Við höfum ekki enn séð hvað út úr því hefur komið. En hvað er það sem hv. þingmaður telur mikilvægast að við horfum til þegar við sköpum peningastefnu til framtíðar með íslensku krónunni?

Virðulegi forseti. Nú er stórt spurt. Ég get tekið undir það að það virðist ekki vera til plan af hálfu ríkisstjórnarinnar um að afnema gjaldeyrishöftin, planið virðist vera það að halda þeim áfram. Það er í sjálfu sér eitthvað sem við þurfum að spyrja okkur að. Peningamálastefna sú sem nú er rekin hefur vitanlega verið við lýði mjög lengi á Íslandi. Ef ég veit rétt er núverandi seðlabankastjóri einmitt einn af höfundum þeirrar stefnu. Ef það er rangt hjá mér leiðréttir það einhver, vona ég. En ég veit ekki betur en svo sé. Þegar við horfum til þess hvaða leið við eigum að fara með íslenskt efnahagslíf hljótum við að þurfa að setjast niður og kortleggja hvað það er sem er okkur mikilvægast. Hvað er það sem skiptir okkur mestu máli til að viðhalda samfélagi sem tryggir öllum íbúum landsins viðunandi lífsskilyrði? Þá þurfum við vitanlega að horfa til atvinnuveganna og hvernig þeim verður best borgið, í hvaða umhverfi þeir munu dafna best. Þar ætla ég ekki fyrir fram að útiloka einhverjar breytingar, alls ekki. Ef niðurstaðan verður sú að við þurfum að taka upp annan gjaldmiðil til þess að við getum séð landið þróast og vaxa, og að lífshamingja og lífsskilyrði íbúanna verði enn betri en er í dag, hljótum við að skoða það með opnum huga. En við megum samt ekki gleyma því að sú stefna sem hefur verið rekin undanfarna áratugi - segjum bara síðastliðna þrjá, fjóra áratugi - hefur nú bara skilað Íslandi á býsna góðan stað. Gleymum því ekki. Gleymum því ekki að þegar efnahagshrunið varð hér 2008 bjuggum við við mjög gott innra kerfi. Við bjuggum við samfélag þar sem hægt var að lágmarka þann skaða sem annars hefði orðið hjá einstaklingum 

Herra forseti. Ég hygg að þetta hafi nú verið mikilvægur punktur sem hv. þingmaður tæpti á undir lokin, að margt hefur nú heppnast vel og innviðirnir hér voru sterkir og undirstöðurnar sterkar og auðlindirnar miklar, allt hefði það átt að verða til að koma okkur hratt upp úr þeim erfiðleikum sem yfir dundu. Síðan hefur það heldur verið ríkisstjórnin sem hefur helst tafið það að við getum farið í þau nauðsynlegu verkefni. Það er líka rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að þeir sem nú stýra Seðlabanka Íslands eru nákvæmlega sömu mennirnir og eru höfundar að þeirri peningastefnu sem margir stuðningsmenn, ráðherrar og þingmenn ríkisstjórnarinnar hafa hvað helst gagnrýnt. Það er í sjálfu sér athyglisvert að miklu minna hefur farið fyrir þeirri gagnrýni eftir að ný stjórn kom á í Seðlabankanum. Aðalatriðið er þetta, og ég heyri að hv. þingmaður er sammála því: Við þurfum auðvitað að líta til allra leiða, ekki bara í eina átt, og við erum náttúrlega að vissu leyti leitandi í því, það er eðlilegt að menn séu það á umbrotatímum, í því hvernig best er fyrir okkur að haga okkar peningamálum. Hvernig gerum við það með íslensku krónunni af því að við vitum að við höfum hana að minnsta kosti á næstunni? Og ef þeir sem vilja taka upp annan gjaldmiðil, hvernig ætla menn að gera það? Er það hægt? Hvaða möguleikar eru í því? Ég held að það sé hvað brýnast í þessu að gera miklu betur í að samtvinna stjórn ríkisfjármála og peningastefnu, að það sé meira samtal á milli Seðlabankans og stjórnar ríkisfjármála. Ég er ekki á þeirri skoðun að Seðlabankinn eigi að vera eitthvert sérstakt ríki í ríkinu þar sem menn ákveða eitthvað og svo er ríkið að gera eitthvað allt annað. Ég held að það hafi að vissu leyti verið sá vandi sem við áttum við síðustu árin, það er að ríkisfjármálin voru ekki í takt við það sem Seðlabankinn var að reyna að gera. Það er alveg klárt að þar fóru útgjöld mjög oft úr böndunum. Þarna held ég að við þurfum að beita miklu meiri aga en 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Vitanlega þurfum við að tryggja þetta samtal, ef þannig má orða það, milli ríkisfjármála- og peningamálastefnu, það er alveg ljóst. Það er mjög óeðlilegt ef það er togstreita þar á milli, að aðilar fari hvor sína leið. Til þess að við ráðum við það verkefni sem við höfum hér, að byggja upp traust og öflugt samfélag, þurfa þessir aðilar að tala saman og horfa í svipaða átt. Það er hins vegar mikilvægt fyrir okkur að staldra við og velta því fyrir okkur kannski jafnvel á þessum tímapunkti - breytingar í íslenskum atvinnuháttum, breytingar í íslensku atvinnulífi, kalla á það að þessir hlutir séu endurskoðaðir með opnum huga. Við vitum hvar við höfum sjávarútveginn, við vitum um iðnaðinn og við vitum um landbúnaðinn. Ferðaþjónustan er vaxandi. Við höfum hér öflugan hugverkaiðnað. Það eru ýmsir þættir sem eru farnir að hafa meiri áhrif á íslenskt efnahagslíf og samfélag en þeir höfðu bara fyrir fimm árum, hvað þá 10 árum eða 15. Þannig að það kann að vera að peningamálastefna og jafnvel stefna í ríkisfjármálum þurfi að aðlagast og taka breytingum hreinlega út frá breyttum tímum. En það er athyglisvert að sú gagnrýni sem var uppi á þá peningamálastefnu sem var rekin hefur mikið til legið í láginni eftir að nýr seðlabankastjóri tók við völdum, þó svo að þar sé á ferðinni höfundur þeirrar stefnu sem var og er rekin. Hver er skýringin á bak við það? Við hljótum að velta því fyrir okkur. Hér átti allt að batna og leysast í þessum málum þegar skipt var um stjórn í Seðlabankanum. En hvað hefur gerst? Handritshöfundurinn var færður upp.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum, með síðari breytingum. Umræðan hér í dag hefur verið mjög fróðleg. Það sem skortir þó er einhvers konar afstaða frá meiri hlutanum hér í þinginu. Ég sakna þess að sjá ekki neinn fulltrúa Samfylkingarinnar á mælendaskrá. Reyndar hefur formaður efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Helgi Hjörvar, blandað sér lítillega í umræðuna í formi andsvara, en hins vegar sér þingmanna úr Vinstri grænum hvergi stað. Það væri mjög nauðsynlegt að fá afstöðu þeirra fram í þessari umræðu. Væntanlega hafa einhverjir þeirra tekið til máls í umræðunni í vor, en hins vegar er talsverður tími liðinn frá því sú umræða átti sér stað og ýmislegt hefur breyst. Í ljósi þeirrar ofuráherslu sem samstarfsflokkurinn, Samfylkingin, leggur á að Ísland gangi í Evrópusambandið og taki upp evru, að það sé hin eina lausn, er nauðsynlegt fyrir umræðuna, svo að hún nái að þróast, og við náum að skilja hvaða stefna er í gangi hjá ríkisstjórninni, að fá einhvern úr Vinstri grænum til að koma og útskýra fyrir okkur þeirra sýn á þessi mál. Hver er framtíðarsýn Vinstri grænna í gjaldmiðilsmálum? Er það sama stefna og Samfylkingin hefur, þ.e. að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru? Ég gat ekki skilið hv. þm. Helga Hjörvar öðruvísi en svo að valið stæði milli þess að vera með krónuna í höftum um alla eilífð eða taka upp evruna með því að ganga í Evrópusambandið. Þetta er slík yfirlýsing af hálfu formanns nefndarinnar að ég tel að Vinstri grænir, þingmenn þess ágæta flokks, verði hreinlega að koma inn í umræðuna og segja okkur frá því hvort þetta sé jafnframt stefna Vinstri grænna. Virðulegi forseti. Það er þannig með höft, og þá sérstaklega gjaldeyrishöft, að þau eiga það til að festast í skorðum. Þótt þeim sé í upphafi ætlað að vera tímabundin eins og hér um ræðir - höftin voru sett á haustið 2008 og voru hluti af neyðarráðstöfun til að koma í veg fyrir hrun á gengi krónunnar við afar sérstakar aðstæður sem allir Íslendingar þekkja - er ljóst að þau eru að festa sig í sessi. Ég sé ekki að nokkur yfirlýsing eða stefna sé komin fram af hálfu stjórnvalda um það hvernig við ætlum að komast út úr þessari stöðu. Ég hef ekki séð slík viðhorf, hvorki af hálfu ríkisstjórnarflokkanna né frá Seðlabanka Íslands. Þetta frumvarp virðist helst vera í þá átt að viðhalda þessum höftum og festa þau enn frekar í sessi. Af því hef ég talsverðar áhyggjur. Það er ekkert einfalt mál að afnema gjaldeyrishöftin, alls ekki. En það verður samt að koma fram skýr yfirlýsing hér um að það sé stefnan. Við hljótum að ætla okkur að gera það. Það væri einfaldlega heiðarlegt og skýrt af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að lýsa því yfir og leggja hreinlega á borð fyrir okkur áætlun um það hvernig og hvenær það skuli gert. Það verður afskaplega sársaukafullt þegar farið verður í þetta, en engu að síður nauðsynlegt. Það verður erfitt fyrir alla Íslendinga mundi ég telja, það munu allir finna fyrir því. En það er þó skárra að vita af því að slíkt sé yfirvofandi, þá geta menn farið að búa sig undir það. Við getum þá öll reynt að taka þátt í því sameiginlega að takmarka tjónið og reyna að finna út úr því hvernig best er að ráðast í þetta stóra verkefni. Umræðan hér í dag, að því litla leyti sem stjórnarliðar hafa blandað sér í hana, snýst aðallega um það villuljós sem enn og aftur, eftir allan þennan tíma, er veifað framan í þjóðina og okkur hér í þinginu, að lausnin sé að ganga í Evrópusambandið, taka upp evru og þá sé hægt að losna við höftin og það sé eina leiðin til að ná stöðugleika hér í íslenska hagkerfinu. Þessu er ég ósammála. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram efnahagstillögur hér í þinginu. Ein af þeim tillögum fól í sér að settur yrði á fót samráðsvettvangur allra flokka með það að markmiði að fara yfir gjaldmiðilsmálin, fara yfir það hvernig gjaldmiðilsmálum okkar væri best komið til framtíðar. Þessi tillaga var lögð fram fyrir um tveimur árum. Ef þá strax hefði verið farið í þessa vinnu værum við væntanlega nú þegar komin fram með einhverja greiningu á því hvaða leiðir hægt væri að fara, með einhverjar niðurstöður sérfræðinga um það hvaða leiðir eru í boði. Þá gætum við hér í þinginu farið á yfirvegaðan hátt yfir það hvernig við ætluðum að taka á þessu. Þetta var því miður ekki gert þrátt fyrir ágætar undirtektir frá ýmsum þingmönnum annarra flokka, heldur var einfaldlega farið í það, eins og menn hafa heyrt í umræðum í dag, að einblína á þessa einu lausn Samfylkingarinnar. Ég hreinlega skil ekki hvernig samstarfsflokkurinn, Vinstri grænir, getur látið þetta yfir sig ganga. Ætla menn í þeim flokki, sem ég hélt nú að hefði auglýst sig fyrir síðustu kosningar sem harða andstæðinga þess að Ísland gengi í Evrópusambandið, virkilega að sitja undir þessu? Ég er hreinlega gáttuð á þögn Vinstri grænna í þessari umræðu og einhvers konar afstöðuleysi til málsins, það eigi bara að sitja og bíða eftir niðurstöðu úr aðildarviðræðunum. Jú, jú, það kemur eitthvað út úr því. Þegar atkvæðagreiðslan átti sér stað um Evrópusambandstillöguna á sínum átti að „kíkja í pakkann“, sögðu þingmenn Vinstri grænna, og athuga hvað væri í boði. Nú er því enn og aftur veifað framan í íslensku þjóðina, og okkur hér í þinginu, sem erum að reyna að taka þátt í þessari umræðu, að eina leið Íslendinga út úr vandanum sé að taka upp evru og ganga í Evrópusambandið. Í ljósi þeirrar umræðu er vert að halda því til haga að ég spurði þáverandi viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússon, um það hvenær hann teldi að við Íslendingar, hefðum við áhuga á að taka upp evru, mundum uppfylla þau skilyrði sem til þess þarf. Ég er þeirrar skoðunar að þau skilyrði, Maastricht-skilyrðin, séu ágæt - fínt markmið að stefna að því að uppfylla þau. Ísland þyrfti jafnvel að setja sér strangari viðmið meðan það er að komast upp úr lægðinni sem það er í, ýmsir sérfræðingar hafa bent á það. Það má líta á þessi skilyrði sem eins konar heilbrigðisvottorð fyrir hagkerfi sem er í góðu standi. Sá ágæti ráðherra svaraði því á þeim tíma að hann teldi að það væru um það bil 15 ár þar til Ísland mundi uppfylla þessi skilyrði. Nú kalla ég eftir því að hv. þm. Helgi Hjörvar svari mér því hvort hann hafi eitthvert annað mat, einhverja aðra skoðun, á því hversu langur tími sé í að Ísland uppfylli Maastricht-skilyrðin. Það er einfaldlega nauðsynlegt til að maður botni eitthvað í þessum yfirlýsingum frá talsmanni ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli og til að maður skilji hvaða stefna er uppi á borðinu hjá ríkisstjórnarflokkunum. Ef það er þannig, eins og mér heyrðist í umræðunni áðan, að valið standi á milli þess að íslenska krónan sé höfð í höftum eða við göngum í Evrópusambandið og tökum upp evru - og að teknu tilliti til ummæla þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra um að það séu 15 ár í þetta - má þá skilja umræðuna á þann veg að við séum að tala um krónu í höftum næstu 15 árin? Er það framtíðarsýn ríkisstjórnarflokkanna? Eða hvernig á maður að skilja þetta allt saman í samhengi? Frú forseti. Í dag stendur yfir mikil umræða um krónuna og gjaldeyrishöftin. Það hefur komið fram, meðal annars í máli framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins, að nauðsynlegt sé að leggja fram tímasetta áætlun um það hvernig komast eigi út úr höftunum, að þannig verði hægt að komast að réttu gengi krónunnar - og þetta er rétt. Við verðum að koma þessu upp á borðið og hafa eitthvert plan. Þetta verður, eins og ég sagði áðan, gríðarlega erfitt, það mun taka í. En það er þá hægt að byrja á því að setjast niður og gera einhverja áætlun um hvernig eigi að bregðast við þeim vandkvæðum og þeim erfiðleikum sem munu koma upp í kjölfarið fyrir alla íslenska skuldara og eigendur fjármagns hér á landi. Það ríkir skuldakreppa í heiminum. Ýmsir aðilar óttast að það verði annað hrun. Við skulum bara vona að svo verði ekki. Menn eru að leita inn í trausta gjaldmiðla með sitt fjármagn. Það er ekki evran sem menn horfa til. Skiljanlega er það þannig miðað við ástandið á þeim gjaldmiðli. Þar eru menn að horfa á svissneska frankann og japanska jenið. Á sínum tíma var mikið talað hér um kanadíska dollarann, bandaríska dollarann og fleiri gjaldmiðla. Hefðum við á sínum tíma, fyrir tveimur árum, þegar tillaga kom fram um það frá okkur sjálfstæðismönnum, sest yfir þetta mál, öll saman, og reynt að leita lausna í staðinn fyrir að horfa í blindni í eina átt, værum við kannski komin með eitthvað vitrænt hér til að ræða um, einhver gögn í málinu. Það er kannski ekki of seint að skipta um skoðun. Ég hvet hv. þingmenn allra flokka, og er ég þá sérstaklega að tala til þingmanna Vinstri grænna, sem ég átta mig ekki alveg á hvar standa í þessu máli, til að taka upp þessa tillögu okkar sjálfstæðismanna. Þótt seint sé í rassinn gripið er það þó skárra en sitja og gera ekki neitt; það er ekki ábyrg afstaða að horfa bara á Samfylkinguna tala um evruna og veifa henni framan í íslensku þjóðina sem einhvers konar skyndilausn á vanda okkar. Ég hvet þingmenn Vinstri grænna enn og aftur til að koma hér í þingsalinn, blanda sér í umræðuna og fara yfir það með okkur hvernig þeir telja rétt að fara í að afnema gjaldeyrishöftin, ef það er þá þeirra skoðun að afnema eigi gjaldeyrishöftin, ég er ekki heldur með það á hreinu. Ég tel farsælast að grípa niður í efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna, byrja á því að setjast niður með okkar helstu sérfræðingum, fá jafnvel erlenda ráðgjöf og reyna að meta hvað sé heppilegast fyrir okkur til lengri tíma. Það eru fleiri leiðir til. Ég fullvissa ykkur öll sem á mál mitt hlýðið um að aðrar leiðir eru til en þær að hafa íslenska krónu um aldur og ævi í höftum eða að taka upp evru, væntanlega eftir 15 ár og með því að ganga í Evrópusambandið. Það er svo margt annað sem slík skuldbinding inniber að það er einfaldlega ekki hægt að stilla þingmönnum eða íslensku þjóðinni upp við þann vegg að velja annaðhvort Evrópusambandið, með öllu því sem því fylgir, út frá þeim rökum einum að við verðum að taka upp evruna - velja milli þess og þess að hafa íslensku krónuna í höftum. Eins og þetta mál verður skilið er það til þess fallið að festa gjaldeyrishöftin í löggjöf okkar. Ég hef rætt um það hér í þinginu, fyrr á þessu septemberþingi, að það voru alls kyns ráðstafanir, alls kyns nýmæli, sem fóru inn í löggjöf okkar í kringum efnahagshrunið. Það var fullt af atriðum sem voru lögfest á stuttum tíma sem fengu ekki mikla umfjöllun hér í þinginu, einfaldlega vegna þess að verið var að bregðast við neyðarástandi sem hér ríkti. Það þarf að mínu mati að fara yfir öll þessi atriði aftur. Þar erum við að tala um allt frá stórum málum, við ræðum hér um gjaldeyrishöftin, yfir í mál sem varða t.d. hlutaatvinnuleysisbætur sem við ræddum hér fyrr í vikunni. Ég tel að á skipulegan hátt þurfi að setjast yfir allar þær breytingar sem fóru í gegnum þingið - ég held það sé orðið tímabært - og skoða hvort þetta séu atriði sem við viljum hafa viðvarandi í löggjöf okkar, reyna þá að setja niður fyrir okkur markmiðin með því og velja svo og hafna. Að mínu viti eru gjaldeyrishöftin hlutur sem við eigum að hverfa frá. En ég segi enn og aftur vegna þess að það þarf að halda öllu til haga: Það verður sársaukafullt og það verður erfitt fyrir alla Íslendinga en engu að síður algjörlega nauðsynlegt. Ég tel að best fari á því, í þeirri vinnu að yfirfara þessa löggjöf og öll þau nýmæli sem komu inn í íslenska löggjöf í kjölfar efnahagshrunsins, að forsætisnefnd setjist niður og setji málið í farveg. Ég beini því til forseta að koma því til nefndarinnar. Ég vonast til að nefndin ræði það, þingmenn úr allnokkrum flokkum hafa tekið undir að nauðsynlegt sé að fara í þessa vinnu, að það sé orðið tímabært. Nú, þegar miklar breytingar eru fram undan á nefndakerfi Alþingis og þingsköpin eru að taka miklum breytingum, óttast maður að vinna sem þessi týnist og lendi kannski ekki efst í forgangsröðuninni. Ég tel að þetta sé afskaplega mikilvægt vegna þess að rökstuðningurinn fyrir mörgum af þessum ákvörðunum var byggður á neyðarástandi sem hér skapaðist. Það var verið að bregðast við ástandi dagsins og mörg þessara mála fóru í gegnum þingið án mikillar umræðu og án þess að einhvers konar stefnumótun eða hugmyndavinna færi fram. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og varðar okkur öll og flest þau mál sem ratað hafa í umræðuna á þessu septemberþingi. Virðulegi forseti. Ég kalla enn og aftur eftir því að þingmenn Vinstri grænna blandi sér í umræðuna. Ég get ekki séð að nokkur þeirra hafi komið inn í salinn meðan á ræðu minni stóð þannig að þeir virðast ekki svara kalli mínu. Dagurinn er ekki enn að kveldi kominn. Ég hvet þá þingmenn Vinstri grænna sem eru að fylgjast með umræðunni til að taka þessari áskorun. Það er einfaldlega, eins og ég sagði áðan, nauðsynlegt að fá fram sjónarmið þeirra. Hér er einn hv. fyrrverandi alþingismaður Vinstri grænna í salnum, ég veit ekki hvort hann getur, sá ágæti þingmaður Ásmundur Einar Daðason, upplýst okkur um hvort einhverra svara sé að vænta úr þeim herbúðum. Það er þó varla að hann hafi mikla innsýn í hugarfar Vinstri grænna nú eins og hann hafði áður. En engu að síður er þetta síðasta hálmstráið. Ég sé engan mættan hér í salinn. Virðulegi forseti. Við skulum ekki láta það gerast að gjaldeyrishöftin verði viðvarandi í íslensku samfélagi. Við skulum leggja fram tímasetta áætlun um það hvernig þau verða afnumin. Við skulum í fyrsta lagi gefa út yfirlýsingu um að þau verði afnumin. Síðan skulum við setjast yfir það hvernig við takmörkum það tjón sem óhjákvæmilega mun fylgja þeirri aðgerð og reyna að gera okkar besta til að við komum sterkari út úr þessu, vegna þess að það er eina leiðin. Leiðin er ekki sú að velja annaðhvort krónu í höftum um aldur og eilífð eða að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru og leysa vandann með því. Það eru því miður engar skyndilausnir til á vanda okkar. Það eru því miður engar slíkar lausnir til. Ég taldi hreinlega að við hefðum öll lært það í kjölfar efnahagshrunsins að reyna að rökstyðja okkar ákvarðanir betur en svo að veifa einhverjum skyndilausnum framan í íslensku þjóðina. Því miður virðist það ekki vera niðurstaðan í þessu máli. Það er mjög miður. Herra forseti. Ég get ekki stutt þetta mál og vonast til að umræðan fái að þroskast enn frekar hér í dag. Ég kalla enn og aftur eftir afstöðu Vinstri grænna.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir ágæta ræðu. Hún kom víða við og ræddi sérstaklega um þessa nauðhyggju, að það megi eiginlega ekki hugsa eitt eða neitt nema blanda Evrópusambandinu í það, að engar lausnir séu til nema evran í gegnum Evrópusambandsaðild. Ég get alveg séð fyrir mér evruna án aðildar að Evrópusambandinu en þá þurfum við að kaupa hana. Eitt sem hv. þingmaður sagði stakk mig dálítið, hún sagði að það yrði sársaukafullt að afnema gjaldeyrishöftin. Ég held að menn þurfi að skoða miklu meiri líkindafræði og sálfræði í því samhengi. Þegar maður kastar upp teningi kemur stundum upp sex og stundum einn, og þegar maður afnemur gjaldeyrishöftin hækkar stundum gengið og lækkar stundum. Ég held að raungengi íslensku krónunnar sé orðið svo lágt, að eignir og tekjur Íslendinga séu orðnar svo lágt metnar, að margir muni sjá tækifæri til að koma inn til þess að kaupa eignir, eins og sumir eru reyndar að gera núna, og að það muni vega á móti miklu falli krónunnar, auk þess sem þeir sem eiga hérna íslenskar krónur vilja ekkert endilega selja þær fyrir hvað sem er. Það verður ekkert endilega hrun. Ég held nefnilega að ef menn fara vel í gegnum sálfræði og líkindafræði og sérstaklega ef menn hafa eitthvað að leiðarljósi, þ.e. sjá fyrir sér hvað tekur við, muni krónan ekkert endilega falla. Þetta verður ekkert endilega sársaukafullt. Það getur samt orðið það, það eru ákveðnar líkur á því. Ég vildi bara undirstrika að þetta getur orðið sársaukafullt, en það þarf ekki endilega að verða það, sérstaklega ekki ef í landinu er styrk stjórn sem menn treysta, t.d. stjórn Sjálfstæðisflokksins.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa athugasemd. Það er rétt að enginn veit nákvæmlega hvað mun gerast. Sömuleiðis er það rétt hjá hv. þingmanni, og ég vona að það hafi komið skýrt fram í ræðu minni, að við verðum að leggja fram einhverja framtíðarsýn. Fyrsta ákvörðunin sem við þurfum að taka er að afnema gjaldeyrishöftin, það á að vera efst á blaðinu í framtíðarsýninni. Síðan þarf að leggja fram áætlun um það með hvaða hætti það verði gert og þá þurfum við að búa okkur undir það versta, en auðvitað vona það besta, og gæta þess að tala einfaldlega hreint út. Þetta getur orðið mjög sársaukafullt. Ef aðstæður verða okkur hins vegar hliðhollar gæti þetta orðið auðveldara en við sjáum fyrir okkur. Ég held að í þessu máli sé einfaldlega rétt að tala skýrt, hafa skýra stefnu og tala um það hvert við ætlum að fara, hver ávinningurinn verður á endanum, hvernig samfélagið okkar mun þróast við þessa afléttingu haftanna, það er grundvallaratriði í þessu, og hafa svo hið fornkveðna í huga að búa sig undir það versta en vona það besta.

Herra forseti. Það er einmitt þetta sem ég vildi leggja áherslu á, það þarf að liggja fyrir framtíðarsýn og von og traust. Það er það sem skortir illilega á í dag, það vantar mikið traust í þjóðfélagið. Ef ég ætlaði að selja bílinn minn væri langbest fyrir mig að setja þá tegund af bílum í höft, helst samt alla bíla, að það væri bannað að selja bíla. Síðan mundi ég veita undanþágu frá því til að einhver gæti keypt bílinn minn, tímabundna undanþágu í tvo mánuði til að kaupa svona bíl, og þá er ég nærri viss um að verðið á honum mundi hækka. Höft virka nefnilega til hækkunar á vörunni, gjaldeyri í þessu tilfelli. Höft virka oft til hækkunar á þeirri vöru sem sett er í höft. Það er nokkuð sem við þurfum að ræða málefnalega, hversu miklar líkur eru á því að gengi krónunnar styrkist við það að höftum verði aflétt. Hvað eru miklar líkur á að hún falli? Ég hygg að þegar menn eru búnir að fara nákvæmlega í gegnum það séu meiri líkur en ekki á að gengi krónunnar styrkist og að þetta muni ekki hitta heimilin í landinu eins illa fyrir og menn telja. Þess vegna gerði ég athugasemd við það þegar hv. þingmaður sagði að þetta yrði sársaukafullt. Það getur nefnilega orðið allt að því gleðistund þegar gjaldeyrishöftunum verður aflétt ef gengi krónunnar skyldi nú styrkjast í kjölfarið. Ég yrði ekki hissa og tel meira að segja töluverðar líkur á því.

Hæstv. forseti. Grundvallaratriðið er kannski það að ákvörðunin um að aflétta höftunum, eftir að leggja niður fyrir sér markmiðið með því að gera það, gerir það að verkum að þegar við afléttum þeim verður það gleðistund þó að við sjáum fram á hugsanlega tímabundna erfiðleika. Ef við missum ekki sjónar á lokamarkmiðinu sem er frjálst Ísland og betri lífsgæði fyrir okkur öll hverfur ekki vonin og þá eru allir meðvitaðir um að fram undan séu tímabundnir erfiðleikar, hugsanlega verði þeir miklir, hugsanlega verði höggið eitthvað minna, við vonum það, en þá eru allir tilbúnir í slaginn. Þetta er það sem þarf að gera. Ég heyri að við, ég og hinn ágæti þingmaður Pétur H. Blöndal, erum sammála um þetta. Ég held að það sé ekkert annað að gera en að drífa sig í að móta þessa framtíðarsýn. Það væri best ef þingflokkar á Alþingi gætu tekið sig saman um að gera það. Ég sé hins vegar ekki merki um áhuga á því af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og hef orðið fyrir vissum vonbrigðum með að Vinstri grænir skuli láta teyma sig algjörlega í áttina að Evrópusambandinu á þeim hæpnu rökum að eina leiðin til þess að losna undan höftunum sé að taka upp evru.

Ekki gefa upp vonina.

Ég ætla að taka þessu ákalli hv. þm. Péturs H. Blöndals um að missa ekki vonina en kalla enn og aftur eftir því að Vinstri grænir komi í þingsalinn og lýsi því fyrir okkur með hvaða hætti þeir sjái þetta fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrstu þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og byrja á að segja að umræðan í dag hefur verið mjög málefnaleg og gagnleg og gaman að sjá hversu margir taka þátt í henni. Hins vegar vil ég taka undir með hv. þingmanni þegar hún bendir á hvað hér eru fáir stjórnarliðar. Það er enginn frá Vinstri grænum sem hyggst taka þátt í umræðunni, enda er vel hægt að skilja það því ekki liggur alveg skýrt fyrir hver gjaldmiðilsstefna eða gjaldeyrismálastefna Vinstri grænna er. En ég vil þó, af því að hv. þingmaður fór aðeins inn á hver stefna Vinstri grænna væri og beindi máli sínu til mín sem fyrrverandi þingmanns Vinstri grænna, bera af mér og öðrum hv. þingmanni sakir vegna þess að á síðasta þingi flutti sá sem hér stendur ásamt hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur þingsályktun sem fól það í sér að fram færi úttekt á því - ég gerði víðtæka úttekt á möguleikum Íslands í gjaldmiðilsmálum - hvort okkur væri betur borgið með íslensku krónunni og hvað þyrfti að gera til þess miðað við aðra gjaldmiðla. Hvað aðra þingmenn Vinstri grænna snertir held ég að hv. þingmaður verði að beina máli sínu til þeirra. Það sem hefur verið svolítið einkennandi í umræðunni í dag og mig langar að koma inn á er að hér verði gjaldeyrishöft eða evra, hér verði gjaldeyrishöft um aldur og ævi eða evra. Mig langar því að spyrja hv. þingmann út í ummæli sem hæstv. efnahagsráðherra lét falla í ágúst síðastliðnum í viðtali við franska dagblaðið Le Monde þar sem hann sagði að með því að ganga í Evrópusambandið dragi það úr óstöðugleika okkar og auki samkeppnishæfni en fyrst og síðast sé hagnaðurinn fólginn í sterkari gjaldmiðli, evrunni, sem muni veita óendanlega meiri stöðugleika. Þetta sagði hæstv. efnahagsráðherra á sama tíma og nánast neyðarfundir voru um alla Evrópu í sambandi við evruna. 
             Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að þarna hafi hæstv. efnahagsráðherra pólitíska hagsmuni 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og biðst afsökunar á því að reyna að knýja fram svör um afstöðu Vinstri grænna gegnum þann ágæta fyrrverandi þingmann flokksins. Varðandi spurninguna um ummæli efnahagsráðherra þá ætla ég engum sem hér situr í þinginu að vera með einhverja andþjóðhagslega hagsmuni í störfum sínum, hvorki á þingi né fyrir íslensku þjóðina. Engu að síður tel ég það slæmt að vera búið að festa sig svo í sessi í umræðunni og einblína svo á þessa einu mögulegu lausn, eins og þingmenn Samfylkingarinnar hafa gert, að erfitt sé að komast út úr þeirri umræðu þegar aðstæður breytast eins hratt og raun ber vitni og sem við höfum séð undanfarin missiri varðandi evruna. Það eru miklar áhyggjur uppi um stöðu evrunnar og hvernig þetta allt saman muni enda. Mikil umræða er um að menn séu hugsanlega að reyna að fara yfir í svissneska franka og að sá litli, tiltölulega litli gjaldmiðill, komist í vanda vegna slíkrar sóknar. Styrking svissneska frankans gegn bæði evru og dollar hefur mikil áhrif á útflutning í Sviss miðað við fréttir dagsins. Ég vil því ekki leggja þá afstöðu eða þau orð í munn hæstv. ráðherra að einhver annarleg sjónarmið séu þar að baki. En menn verða stundum að hugsa út fyrir boxið. Það er oft erfitt þegar menn eiga allt undir, líkt og kom fram í máli fyrrverandi þingmanns í Kastljósinu í vikunni að ríkisstjórnarsamstarfið snúist í kringum aðildina að ESB 

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki að væna hæstv. ráðherra um að annarleg sjónarmið séu að baki. En telur ekki hv. þingmaður að mjög erfitt sé að vinna að afnámi gjaldeyrishafta á sama tíma og eina lausnin sem horft er til sé upptaka evru sem gjaldmiðils? Og að menn noti það jafnan sem rök fyrir því að við verðum að ganga í Evrópusambandið að evran sé okkar eina lausn? Er ekki veruleg hætta á að menn fari að missa marks á því hvert hið raunverulega markmið er með starfi sínu? Er ekki mjög slæmt þegar hæstv. ráðherra efnahagsmála fer erlendis og segir að krónan sé beinlínis handónýt?

Ég sagði þetta nú heima.

Já, heima eða erlendis. Segir að krónan sé handónýt. Hver er trú manna á þeim gjaldmiðli þegar svo er? Og á sama tíma og meiri hluti þjóðarinnar er algjörlega ósammála þeirri vegferð sem er í gangi. Hvernig metur hv. þingmaður að þetta geti einfaldlega farið saman, að menn fari svona um og hafi ekki meiri trú á því sjálfir en svo að þeir fara um í fjölmiðla innlenda sem erlenda og tilkynna mönnum að það sé nær vonlaust að afnema gjaldeyrishöftin. Það sé nær vonlaust að vera hér með íslenska krónu. Þetta fer ekki alveg saman. Ég næ þessu ekki alveg.

Hæstv. forseti. Ég hef margsinnis lýst því yfir í þessum ræðustól að það sé ábyrgðarhluti af hálfu þeirra þingmanna sem hafa verið að tala niður íslensku krónuna, að ábyrgðarhluti sé að gera það. Þessi umræða átti sér m.a. stað í þinginu þegar ég beindi fyrirspurn, og ég fór yfir það í ræðu minni áðan, til þáverandi ráðherra, Gylfa Magnússonar, um að við mundum ekki uppfylla Maastricht-skilyrðin næstu 15 árin. Þá voru menn á sama tíma að tala niður íslensku krónuna miðað við þá stefnu Samfylkingarinnar að ganga í Evrópusambandið og taka upp evruna, væntanlega eftir 15 ár. Ef maður skoðar þetta allt saman í samhengi þá var verið að tala niður íslenska gjaldmiðilinn. Ég tel það ekki forsvaranlegt og ég hef margoft gert athugasemdir við þann málflutning ýmissa þingmanna Samfylkingarinnar í þessum ræðustól. Þetta er einfaldlega eitthvað sem menn eiga ekki að gera. Ég hvet menn til þess að fara að tala aðeins varlegar. Menn hafa kannski gert það undanfarin missiri þegar þeir eru farnir að setja eitthvert samasemmerki milli þess sem þeir segja einn daginn og annað hinn daginn um að Maastricht-skilyrðin verði ekki uppfyllt næstu 15 árin. Kjarni málsins er einfaldlega þessi: Það hefði verið farsælast að spara aðeins yfirlýsingarnar, spara sér það að mynda ríkisstjórn sem snýst í kringum eitt mál, heldur fara aðeins yfir rökin um hvaða kostir voru í stöðunni og reyna síðan að komast að skynsamlegri niðurstöðu. Því miður var það ekki gert heldur var annar stjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, dreginn inn í þetta stjórnarsamstarf á þeim forsendum að nú væri verið að kíkja í pakkann meðan hinn stjórnarflokkurinn keyrir þetta mál áfram af slíkum krafti að ekki sé nein önnur lausn á okkar vanda en að ganga í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Við tökum nú til við að nýju að ræða frumvarp um gjaldeyrismál og tollalög, gjaldeyrishaftamálið sem við höfum kallað það okkar á milli í þinginu. 2. umr. þess hófst í júní. Ríkisstjórnarflokkarnir lögðu frumvarpið fram einhvern tímann í vetur, í lok mars ef mig misminnir ekki, og hefur það síðan verið til umfjöllunar. Fyrir þinghlé, sumarhlé, náðist samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að málinu skyldi ekki ljúka með þeim hætti sem ríkisstjórnin lagði upp með, að lögfesta þessi höft með þeim hætti sem boðað er í frumvarpinu til fimm ára, heldur var fallist á breytingartillögu sem laut að því að núgildandi ástand yrði framlengt, reglur Seðlabankans yrðu framlengdar til 30. september. Við frestuðum umræðunni og höldum henni áfram í dag. En ég skildi málið þannig að það væri liður í þeirri lendingu sem náðist í sumar að sumarið yrði notað til að fara betur yfir málið og kanna aðrar leiðir í þessum málum en lagðar eru til með þessari lögfestingu til fimm ára, framlengingu haftanna til fimm ára sem við í stjórnarandstöðunni erum algjörlega mótfallin og kemur glögglega fram í fjölmörgum umsögnum að eru þeim aðilum heldur ekki að skapi. Fyrst hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er í salnum, og ég geri ráð fyrir að hann muni á einhverju stigi taka þátt í umræðunni, óska ég eftir að hann fari yfir það hvaða vinna fór fram í sumar. Var einhver vinna sett af stað? Ég veit ekki til þess að stjórnarandstaðan hafi verið kölluð að því borði a.m.k. Ég vil biðja hæstv. ráðherra um að upplýsa okkur um það hvort sumarið hafi verið nýtt til þess að athuga aðra möguleika í þessum málum en þá sem við erum tekin til að nýju við að ræða, og eins og mönnum má vera ljóst af þeirri miklu umræðu sem hefur farið fram hér í dag höfum við í stjórnarandstöðunni ekki skipt um skoðun og erum enn þá andvíg þessu máli sem sést best á nefndarálitum. Það eru nokkur nefndarálit, ég vísa sérstaklega til nefndarálits 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem í eru fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd. Þar er tekið sterkt til orða í niðurlagi álitsins, með leyfi forseta: „3. minni hluti leggur því til að frumvarpið verði alls ekki samþykkt.“ Það er óvenjulega sterkt til orða tekið og lýsir kannski mikilvægi þessa máls. Farið hefur verið vel yfir það í þessari umræðu hver forsaga málsins er, af hverju við erum með höft. Við þekkjum þá umræðu. Við eigum kannski ekki að dvelja mikið við hana en þó er nauðsynlegt að rifja upp að þetta var algjör neyðarráðstöfun á þeim tíma. Síðan eru liðin þrjú ár. Gleymum því ekki að þarna var um að ræða ákvörðun sem var tekin, þetta var erfið ákvörðun en þetta var liður í þeim aðgerðum sem þurfti að bregðast við eftir bankahrunið og í framhaldi af setningu neyðarlaganna. En þeim var, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, fór vel yfir í ræðu sinni í dag, ætlað að vara í stuttan tíma. Þetta var þar að auki ætlað sem heimild til Seðlabankans sem við vonuðum öll að þyrfti aldrei að beita. Það fór nú eins og það fór og þetta er orðið þannig mál að það vill vefja upp á sig og við höfum séð það. Það hefði þurft að koma með frumvörp inn í þingið til að hnykkja á gjaldeyrishöftunum vegna þess að þau hafa lekið. Það hefur þurft að setja stífari reglur vegna þess að, ja, ætli það sé ekki bara í mannlegu eðli að reyna að bjarga sér og finna undankomuleiðir undan reglum sem menn eru í hjarta sínu ósammála. Auðvitað viljum við öll, og ég ætla ekki ríkisstjórnarflokkunum neitt annað, afnema þessi höft. Við viljum öll samfélag sem við erum vön og viljum og gerum kröfu til. Við viljum samfélag þar sem frelsi ríkir. Við erum vön að geta ferðast út um allan heim, gert alla hluti sem okkur lystir án þess að stóri bróðir, án þess að ríkisvaldið hafi með einhverjum hætti afskipti af því. Ef við skoðum söguna, ef við skoðum íslenska efnahagssögu, hvað höfum við þá lært? Síðast þegar gjaldeyrishöft voru á Íslandi vöruðu þau í 60 ár, í nánast heilan mannsaldur voru gjaldeyrishöft sem eflaust á þeim tíma voru sett og ætlað að vera í stuttan tíma. Í 60 ár máttu Íslendingar búa við þetta en svo tókst að afnema þau. Ég ætla ekki að segja börnunum mínum að við höfum ekkert lært og það hafi aftur þurft 60 ár til að afnema þessi gjaldeyrishöft. Þess vegna vil ég ekki taka þátt í að lögfesta reglur sem um þetta gilda, ekki í eitt ár og enn síður í fimm ár eins og lagt er til í þessu frumvarpi. Með þessari lögfestingu, eins og rakið er vel í minnihlutaálitinu sem ég vísaði til og rakið er vel í fjölmörgum umsögnum eins og komið hefur fram í umræðunni í dag, er verið að gefast algjörlega upp á verkefninu. Það er engin trú á því að hægt verði að afnema þessi höft, engin trú. Ef trú væri á verkefnið væri tímalengdin ekki fimm ár. Þá fer maður að velta fyrir sér hvað búi að baki. Er það þannig, eins og fram kom í umræðum á fyrri stigum, að þetta snúist allt um ESB? Er það þannig að annar ríkisstjórnarflokkanna hafi það að leiðarljósi sínu - ég hef nú sagt stundum að Samfylkingin sé að verða einsmálsflokkur, að ESB-aðildin sé orðin eina málið vegna þess að svo virðist að fórna megi öllum öðrum markmiðum? Það má fórna erlendri fjárfestingu inn í landið. Það má fórna nýtingu orkuauðlinda. Það má fórna atvinnutækifærum sem fela í sér annaðhvort að einkaaðilar komi að málum eða þau snerta hernað af einhverju tagi eins og við þekkjum, eins og við höfum rætt svo oft í þessum sal. Samfylkingin er tilbúin til að fórna svo miklu fyrir þetta markmið að koma okkur inn í Evrópusambandið. Snýst þetta bara allt um það? Snýst þetta bara um það að með því að viðhalda gjaldeyrishöftunum sé ætlunin sú að koma okkur í þá stöðu að eina leiðin út úr þeim verði að ganga í Evrópusambandið og taka upp nýjan gjaldmiðil - taka upp evruna? Þetta er samsæriskenning en samsæriskenningar eru góðar og það er stundum sannleikskorn í þeim. Eitt er alla vega víst að það að lögfesta þetta - ég kallaði hér eftir svörum hæstv. ráðherra um hvort sumarið hefði verið nýtt í að kanna aðra möguleika til að koma með sem valkosti fyrir þessari lögfestingu - ef á að lögfesta þetta til fimm ára er verið að gefast upp. Ef við víkjum aðeins aftur að ræðu formanns Sjálfstæðisflokksins fyrr í dag þá hvatti hann til samstarfs. Hann hvatti til þess og fór reyndar vel yfir það hve tíminn hefði verið illa nýttur frá því að höftin voru sett þegar lagt var til og hafist var handa við að vinna við mótun nýrrar peningastefnu þar sem upptaka nýs gjaldmiðils er að sjálfsögðu ekki slegin út af borðinu, hvort sem það þurfi endilega að vera með aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Allir möguleikar eru undir, skoðum alla möguleika eina ferðina enn, skoðum alla möguleika vegna þess að við sjáum öll að krónan okkar er lítill gjaldmiðill en við sjáum líka öll eða eigum a.m.k. að sjá það að krónan er sá gjaldmiðill sem við munum búa við næstu árin. Það var forvitnilegt að lesa um þetta í fjölmiðlum í dag, vegna þess að það var verið að ræða gjaldeyrishöft á fleiri stöðum en á Alþingi. Í dag var fundur hjá Félagi viðskipta- og hagfræðinga þar sem þessi mál voru rædd. Ég átti þess því miður ekki kost að hlusta á erindin þar sem ég var hér við þessa umræðu þannig að ég hef vitneskju mína upp úr fjölmiðlum. Þar sagði Orri Hauksson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, með leyfi forseta, að endurskoða yrði peningamálastefnuna en ljóst væri að við byggjum við krónuna næstu árin alla vega, hvað sem tæki síðar við. Þótt gengið yrði í Evrópusambandið væri ljóst að evra yrði ekki tekin upp hér á landi fyrr en eftir nokkuð mörg ár. Þarna er framkvæmdastjóri samtaka sem hafa verið frekar hliðholl Evrópusambandsviðræðum, alla vega hingað til, að segja það hreint og klárt að við verðum að gera okkur grein fyrir því að við verðum með íslenska krónu í nokkur ár, hvernig svo sem fer fyrir þessari Evrópusambandsaðild. Þá, svo ég víki aftur að ræðu formanns Sjálfstæðisflokksins, er mikilvægast að við tökum höndum saman núna og finnum sameiginlega hvað við þurfum að gera til að styrkja peningamálastefnuna. Við þurfum að fara yfir alla valkostina. Við megum ekki, það eru engin rök í þessu máli að segja eins og Samfylkingin eða hæstv. forsætisráðherra gerði hér einhvern tímann í vetur í fyrirspurn þegar hún var innt eftir stefnu sinni í peningamálum. Hún sagði: „Ég og Samfylkingin höfum skýra stefnu í peningamálum. Við viljum ganga í Evrópusambandið og taka upp evru.“ Gott og vel. Það mundi ég segja að væri ágætisframtíðarstefna fyrir Samfylkinguna en eins og fram kom í máli framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins gerist þetta ekki fyrr en eftir nokkur ár í besta falli. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að verkefni dagsins í dag hlýtur að vera að skoða möguleikana og finna besta valkostinn fyrir Ísland. Besti valkosturinn fyrir Ísland er svo sannarlega ekki sá að viðhalda gjaldeyrishöftum með þeim hætti að lögfesta þau til fimm ára. Það er algjörlega galin leið. Forstjóri Kauphallarinnar, Páll Harðarson, hefur tjáð sig mikið um þessi mál og Magnús Kristinn Ásgeirsson, lögfræðingur Kauphallarinnar, skilaði inn mjög ítarlegri umsögn um þetta mál þar sem þeir komast að þeirri niðurstöðu, kauphallarmenn, að þetta sé ekki gott frumvarp og leggja til að það nái ekki fram að ganga. Þeir hafa líka komið með betri áætlun um afnám gjaldeyrishafta sem er of langt mál að fara í hér en birtist í tímaritinu Vísbendingu og ég hvet fólk til að kynna sér hana. Lykilforsendan þar er einmitt að gera þetta rösklega. Það þarf að vera tímasett áætlun, nákvæmlega eins og rætt var um á fundinum í dag, það þarf að vera trúverðugt plan og það á að ganga rösklega til verks. Um þetta frumvarp sem við ræðum hér segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Ljóst er að áætlun um afléttingu gjaldeyrishafta leggur miklar skorður við athafnafrelsi einstaklinga og lögaðila hér á landi. Frumvarpið heftir þannig frelsi einstaklinga og lögaðila til að framkvæma aðgerðir sem almennt eru taldar eðlilegar og nauðsynlegar til að viðhalda virkum fjármálamarkaði og heilbrigðu efnahagslífi. Svo íþyngjandi lagasetning verður augljóslega að vera byggð á sterkum grunni og traustum forsendum. Enn fremur verður að gera kröfu um að sýnt hafi verið fram á að síður íþyngjandi úrræði hafi ekki verið tæk til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt.“ Ég vek sérstaka athygli á lokaorðunum sem ég las hér og endurtek þau: „Enn fremur verður að gera kröfu um að sýnt hafi verið fram á að síður íþyngjandi úrræði hafi ekki verið tæk til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt.“ Þetta finnst mér vera lykilatriði. Ég kalla eftir því að áætlun sem hafi síður íþyngjandi áhrif verði lögð fram af hálfu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Hér er einfaldlega verið að koma með leið sem gengur ekki upp. Þess vegna er það mjög sanngjörn krafa að við getum alla vega verið sannfærð um að aðrar leiðir gangi ekki upp. Við höfum komið með tillögur, þær eru raktar hér í nefndaráliti hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar og Péturs Blöndals og ég vísa á það þar sem tími minn er á þrotum. Þar er lögð til önnur aðferð. Í það minnsta óska ég eftir því að við tökum einn snúning á þessu í viðbót. Reynum, eins og formaður Sjálfstæðisflokksins hvatti til áðan, að setjast yfir þetta verkefni saman fordómalaust og skoða hvaða leiðir eru í boði. Það þarf ekki að taka langan tíma í þetta vegna þess að á endanum snýst þetta um ákvörðun. Á endanum snýst þetta um pólitískan kjark. Erum við tilbúin til þess að láta vaða og klára verkefnið? Það getur vel verið að það taki í en ef áætlunin er trúverðug, ég tala nú ekki um ef okkur gæti auðnast að ná um það pólitískri sátt að bakka þetta plan upp, þá hef ég fulla trú á því að okkur takist það en þá þarf Samfylkingin sérstaklega að vera tilbúin til að hugsa út fyrir ESB-boxið. Rétt í lokin, frú forseti, vil ég nefna að í gær sat ég fund með forseta króatíska þingsins ásamt fleiri þingmönnum. Króatía hefur eins og kunnugt er nýlokið viðræðum við Evrópusambandið og bíður eftir staðfestingu Evrópusambandsríkjanna um það. Við ræddum þessi mál og hvað þau teldu mikilvægast í því ferli og hvaða ráðleggingar þau gætu gefið okkur. Það snerist um að reyna að ná samstöðu um þessi mál. Hér þekkjum við hvernig farið var í þetta ferli. Það var vaðið í þetta og menn teknir hér undir vegg og hótað öllu illu ef atkvæði féllu ekki á réttan hátt. Í Króatíu tók umræðan 14 ár, 14 ára samtal, að leiða alla stjórnmálaflokkana í landinu að þeirri niðurstöðu að fyrir þá væri þetta vænlegt skref. Í gegnum allt aðildarviðræðuferlið unnu allir stjórnmálaflokkar, öll hagsmunasamtök, allir hagsmunaaðilar, akademían og fleiri sameiginlega að því sem þau vildu ná fram í þessum viðræðum, í 14 ár. Þeirra ráð til okkar var: Takið ykkur tíma. Ég segi varðandi það mál sem hér er verið að ræða: Tökum okkur tíma, þó ekki fimm ár. Tökum okkur tíma núna. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og raunar þær ræður sem haldnar hafa verið hér í dag því að þetta hefur verið ákaflega málefnaleg og góð umræða. Það var tvennt sem mig langaði að beina til hv. þingmanns. Hv. þingmaður kom í máli sínu inn á að þessi blessaða evra væri í rauninni eina mál Samfylkingarinnar og að öllu væri til fórnandi fyrir hana. Jafnframt kom hv. þingmaður inn á að það væri töluvert langt þangað til við gætum tekið upp evru, a.m.k. 15 ár, þar til við uppfylltum þessi Maastricht-skilyrði. Finnst hv. þingmanni þá ekki vera svolítið ósamræmi í því að á sama tíma og verið er að tala um að afnema þurfi gjaldeyrishöftin, koma einhverjum stöðugleika undir krónuna og fara að vinna að einhverri raunsærri áætlun í því efni skuli ráðherra þessa málaflokks fara í bæði innlenda og erlenda fjölmiðla og tala um að krónan sé ónýt, það sé algjörlega vonlaust að ná nokkrum stöðugleika með henni og að við verðum að taka upp evru? Finnst ekki hv. þingmanni mikið ósamræmi í þessum málflutningi? Það eru alls konar atriði í þessu frumvarpi, m.a. að menn þurfi að skila gjaldeyri þegar þeir koma í Leifsstöð. Er ekki veruleg hætta á því að við munum á hverju einasta þingi þurfa að fjalla um frekari girðingar til að girða fyrir öll þessi göt sem munu myndast? Og er ekki bara veruleg hætta á því að þetta endi eins og í gjaldeyrishöftunum, þ.e. að þetta verði orðin stífari og flóknari gjaldeyrishöft en hjá alþýðulýðveldinu Kína? Er það kannski stefnan? 

Virðulegur forseti. Já, ég sagði í ræðu minni að mér þætti málflutningur Samfylkingarinnar mjög einhæfur. Ég get algjörlega lýst því sem minni skoðun og svarað þar með spurningu hv. þingmanns hvort ég telji ósamræmi og ábyrgðarleysi í að ráðherrar tali í innlendum og erlendum fjölmiðlum niður gjaldmiðilinn sem við búum við, sem og hér í ræðustóli á Alþingi. Ég get algjörlega sagt að mér finnst það ekki bara ósmekklegt, mér finnst það óábyrgt og það er ólíðandi. Þetta er ekkert nýtt. Við munum að í tíð fyrri ríkisstjórnar, ríkisstjórnar sem við áttum aðild að með Samfylkingunni, var þetta eitt af þeim atriðum sem fóru mjög í taugarnar á okkur sjálfstæðismönnum, að það var aldrei hægt að láta af þessum ósið sem ég kýs að kalla svo. Raunveruleikinn eins og ég var að sýna fram á áðan í minni ræðu er sá, og var seinast bent á í dag af framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins, að hvað sem okkur finnst um þetta Evrópusambandsbix verðum við hér með krónuna næstu árin. Krónan er bara verkfæri í þessu samhengi. Við þurfum að vinna í efnahagsmálum okkar. Við sjálf þurfum að setja okkur þau markmið að standast Maastricht-skilyrðin. Það hef ég sagt og sagði löngu fyrir hrun. Við eigum að gera þetta sjálf. Við gerum það með krónunni þannig að það er fráleitt að tala svona og ætti ekki að líðast. Varðandi girðingarnar 

Frú forseti. Já, þetta er einmitt vandinn sem við stöndum frammi fyrir. Fljótlega eftir hrunið var hér mikil umræða um gjaldmiðilsmálin. Hún var mjög opin og víðsýn. Mig langar að grípa, með leyfi forseta, niður í nokkrar fyrirsagnir sem voru þá í fjölmiðlum. Hér er til að mynda fyrirsögn á grein sem birtist á Smugunni: „Á að kasta krónunni?“ Þar er beðið um vandaða umræðu í stað gleðipillu. Svo er „Einhliða upptaka er lausn á gjaldeyrisvanda“ fyrirsögn á grein sem birtist í Morgunblaðinu 8. janúar 2009. „Tökum upp bandaríkjadal“ er grein sem birtist í Fréttablaðinu 8. apríl 2009. „Upptöku norsku krónunnar strax“ heitir grein sem birtist í Morgunblaðinu 6. september 2009. „Gæti danska krónan verið svarið?“ heitir grein sem birtist í Morgunblaðinu 21. ágúst 2008. Svona mætti lengi telja. Fljótlega eftir hrunið var mjög góður jarðvegur undir það að taka umræðu um þessi gjaldeyrismál á víðum og frjálslyndum grunni og horfa til fleiri þátta en evrunnar. En þá er vandamálið að það var eingöngu horft til evru sem heildarlausnar á öllum okkar vandamálum. Ef það fiskaðist illa átti að fiskast betur með evrunni. Ef það rigndi ekki nóg mundi rigna meira með evrunni. Þetta er höfuðvandinn sem við erum að glíma við. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því í dag að við erum hér að ræða gjaldeyrishöft og að herða þau meira. Á hverju ári verðum við hér að ræða ýmis vandamál sem þessu tengjast. Það eru alltaf glufur í þessu. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hún kemur inn á það að það sé mjög mikilvægt að fara hér mjög víðtækt út í þessa gjaldeyrisumræðu og birta hér raunverulegar áætlanir um það hvernig við ætlum að komast út úr gjaldeyrishöftunum.

Virðulegur forseti. Þær fyrirsagnir sem hv. þingmaður las hér upp lýsa einmitt þeirri staðreynd að það er ekki til nein patentlausn á þessum vanda, á því hvernig við eigum að leysa og móta peningamálastefnu okkar til framtíðar. Það verður ekki gert nema við tökum alla þá kosti sem hv. þingmaður rakti hérna. Förum markvisst yfir kosti þeirra og galla og komumst þannig að niðurstöðu. Eins og hv. þingmaður benti á og ég gerði líka í minni ræðu hefur ekki mátt ræða málið út frá þeirri forsendu. Það hefur bara mátt ræða málið út frá einni forsendu. Ég er nú frekar vonsvikin yfir því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur brugðið sér úr salnum og tók ekki hvatningu minni um að svara spurningunni sem ég beindi til hans. Ég vona að hann sé kominn á mælendaskrá. Ég spurði nefnilega af hverju sumarið hefði ekki verið nýtt eins og til stóð þegar við frestuðum umræðunni 7. júní. Þá átti að nota sumarið til að finna aðrar vænlegri leiðir og skoða aðra möguleika. Ég veit ekki til þess að stjórnarandstaðan hafi verið kölluð að því borði og þá er ekki verið að gera þetta rétt. Við eigum öll að eiga þetta samtal. Auðvitað eigum við eftir að standa hér með reglulegu millibili og herða á reglunum vegna þess að þær virka ekki, það verður alltaf reynt að fara í kringum þær. Það er framtíð sem ég vil ekki, ég vil ekki búa í landi þar sem við þurfum að vera með vopnaleitartæki í flugstöðinni og peningaleitartæki, að manni verði skipað að tæma vasana þegar maður kemur úr flugvélinni. Ég vil ekki þannig framtíð, hvorki fyrir mig né börnin mín. Ég vil að við setjumst niður og finnum sameiginlega lausn á þessu til framtíðar.

Virðulegi forseti. Vakin hefur verið athygli á því að hér um bil allir ráðherrar í núverandi ríkisstjórn eigi sér pólitíska fortíð í Alþýðubandalaginu. Þegar maður hefur það í huga þarf maður kannski ekki að verða svo hissa á því að þegar hæstv. ríkisstjórn kýs að kynna stefnu sína í gjaldeyris- og peningamálum skuli það vera gert í formi fimm ára áætlunar. Það er auðvitað það sem við þekkjum úr fortíðinni í tilteknu landi þar sem menn sóttu sér einu sinni fyrirmyndir, að menn trúðu því að hægt væri að gera fimm ára áætlanir um alla mannlega breytni í viðkomandi ríki. Það væri hægt að setja allt í einhvers konar kerfi þar sem allt væri planað í fullkominni trú á að pólitísk handstýring gæti leitt menn inn á réttar brautir. Því var haldið fram að menn gætu sett alla mannlega breytni inn í þetta kerfi og þegar það væri komið væri hægt að stjórna og stýra öllu til betri vegar. Það var hugmyndafræðin. Það var hugsunin. Svo hrundi það allt saman og menn hurfu frá þessum hugsunarhætti. En óneitanlega hvarflar það að mér við lestur þess frumvarps sem við ræðum núna að þar örli á kenningunni úr fortíðinni um að hægt sé að stjórna allri mannlegri breytni með fimm ára áætlunargerð í gjaldeyris- og peningamálum. Vitaskuld vitum við að það gengur ekki upp. Við þekkjum dæmin úr fortíðinni. Þau spor hræða. Því setur að okkur ugg þegar við veltum því fyrir okkur að nú er í raun verið að setja í lög að enn um sinn, í fimm ár, eigi að ríkja hér gjaldeyrishöft, sem menn settu á við sérstakar aðstæður en þá var hugmyndin sú að þau yrðu hér til skamms tíma. Ég man mjög vel þessa myrku haustdaga árið 2008 þegar fjallað var um þessi mál. Ég man að ákveðið var, m.a. í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að grípa til gjaldeyrishafta af augljósum ástæðum við þær aðstæður. Menn trúðu því, og höfðu mikið til síns máls á þeim tíma, að sú hætta væri mjög til staðar að ef ekki yrði gripið til aðgerða við þær aðstæður sem þá ríktu væri mikil hætta á ferðum og menn gætu komist í þá stöðu að gengi krónunnar mundi hrynja umfram það sem það hafði gert á þeim tíma. Þess vegna var hugmyndin sú að búa til eins konar tímabundið skjól í peningamálum, í gjaldeyrismálum, með því að setja á laggirnar gjaldeyrishöft sem yrðu síðan afnumin þegar betur áraði og betur viðraði í kringum okkur. Það var í raun sú hugsun sem bjó að baki. Það var ekki sála sem taldi á þessum tíma að gjaldeyrishöft væru eitthvað sem við mundum búa við til framtíðar. Það er alveg rétt sem sagt var áðan, við eigum okkar 60 ára sögu í gjaldeyrishöftum, en þá trúðu margir því að gjaldeyrishöft væru nauðsynleg fyrir samfélag eins og okkar til þess að lifa af. Menn trúðu því ekki að hægt væri með almennum leikreglum að tryggja jafnvægi í viðskiptum við útlönd. Menn héldu á þeim tíma að til þess að tryggja að nægur gjaldeyrir væri til í landinu til nauðsynja og til þarfa manna eins og þær voru skilgreindar á þeim tíma, og þarfir manna breytast eins allir vita, væri nauðsynlegt að gera það með því að hafa hér alls konar viðskiptahöft, þar með talið gjaldeyrishöft. Ég man alveg tíma gjaldeyrishaftanna og fjörbrot þeirra þegar það rann smám saman upp fyrir mönnum að gjaldeyrishöftin, af hvaða tagi sem var, væru óþörf. Það var til skilaskylda á gjaldeyri á þeim tíma líka og auðvitað hafði það sínar afleiðingar. Það birtist almenningi í því að þegar fólk fór til útlanda, sem var nú miklu sjaldgæfara í þá daga, þurfti að óska eftir gjaldeyrisyfirfærslu með nokkurra daga fyrirvara eða leyfi til að kaupa gjaldeyri í seðlum, að sjálfsögðu. Á það var svo lagt 10% álag til þess að koma í veg fyrir að menn væru í einhverjum óþarfaerindum til útlanda. Þegar farið var að tala um að aflétta þessu vantaði ekki heimsendaspárnar. Þá sögðu margir okkur að það mundi hafa það í för með sér að hér mundi allt verða yfirfljótandi í gjaldeyri, fólk færi að eyða í alls konar vitleysu, jafnvel í bjór og mat í útlöndum, sem mundi hafa þær afleiðingar í för með sér að hér færi allt á hliðina. Svo var þetta afnumið og ekkert gerðist. Nákvæmlega sama var á ferðinni þegar greiðslukortin tóku að ryðja sér til rúms þar sem menn gátu farið með greiðslukort til útlanda og verslað út á þau og átt viðskipti sín á milli. Menn höfðu líka áhyggjur af afleiðingunum af þessu á þeim tíma. Auðvitað gerðist ekkert svona vegna þess að markaðslögmálin, m.a. á gjaldeyrismarkaðnum, komu í veg fyrir að eitthvað slíkt hryndi yfir okkur. Við þessar aðstæður, eins og þær sem ég tæpti á áðan, varð til mjög óeðlilegt ástand hérna, það varð til svartamarkaðsástand. Maður þarf ekki að vera mjög gamall, kannski aðeins eldri en hv. varaformaður Framsóknarflokksins en jafnvel yngri en sá sem stendur í ræðustól, til að muna þá tíð að menn þurftu að fara á milli Heródesar og Pílatusar til þess að kreista út gjaldeyri, kreista út aura til að eiga fyrir því að ferðast í útlöndum. Þá þótti það t.d. gríðarlega mikil staða ef menn þekktu fólk í Keflavík af því að þar var nægur eða einhver aðgangur að erlendum gjaldeyri í gegnum herstöðina. Svo voru það gífurleg forréttindi ef maður kannaðist við leigubílstjóra í Reykjavík vegna þess að þeir fengu stundum greitt fyrir ferðir sínar í dollurum. Við sem komum utan af landi urðum þá að ræða við einhvern sem þekkti leigubílstjóra í Reykjavík í því sambandi ef við ætluðum að vera lengur í útlöndum en fáeina daga. Svona var ástandið og það er líka þetta sem við eigum að ræða þegar við tölum um gjaldeyrishöft vegna þess að þetta er í nýliðinni fortíð og við þekkjum það af eigin reynslu. Það er auðvitað þetta sem við sjáum og er hættan á að geti gerst við gjaldeyrishöft af þeim toga sem við erum með núna, að það skapist með einhverjum hætti svartamarkaður með gjaldeyri, vegna þess að menn reyna með ýmsum hætti að komast fram hjá þessum reglum. Eins og ég sagði áðan er ekki hægt að setja alla mannlega breytni inn í kerfi. Auðvitað eiga menn að hlíta lögunum sem sett eru á Alþingi, hversu ósanngjörn sem þeim finnst þau vera. En veruleikinn er hins vegar sá sem við þekkjum af reynslunni, að menn reyna sífellt að koma sér fram hjá þessu með alls konar brögðum. Tökum dæmi: Ferðamönnum er núna sagt, að ég hygg, að þeir megi taka út 350.000 kr. í gjaldeyri. Þegar menn fá þá tilfinningu að hér sé um að ræða takmarkaðan aðgang að gjaldeyrinum, hvernig bregðast menn við? Jú, menn bregðast auðvitað þannig við að þeir harka út þessi 350.000, burt séð frá því hvort þeir þurfa á þessum aurum að halda eður ei. Menn líta nefnilega þannig á að með því að hafa keypt sér flugmiða til útlanda sé kominn sjálfkrafa aðgangur að þessum 350.000 kr. í útlendri mynt sem menn hafa ekki nema þeir séu búnir að kaupa sér flugmiða. Og hvernig bregst hinn venjulegi, skynsami, vitiborni maður við? Jú, hann reynir auðvitað að kaupa 350 þús. kallinn í gjaldeyrinum þótt hann þurfi ekki nema á 200 þús. kalli að halda til þess að standa straum af ferðakostnaði sínum í útlöndum. Auðvitað verður þá til vísir að einhverri verslun og viðskiptum manna í millum og vitaskuld er það það sem vakti fyrir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þegar hann lagði fram frumvarp um að þeim sem ættu meiri peninga, ættu einhvern afgang þegar þeir væru búnir að fara til útlanda, hefðu ekki eytt öllu í útlenskan ósóma, bæri að skila aurunum í bankann sinn. 
             Nú má hins vegar segja hv. meiri hluta efnahags- og skattanefndar til hróss að hann sá auðvitað afkáraleikann í þessu. Birtingarmynd þessa frumvarps var í sínum mesta afkáraleika, hugmyndin um skilaskylduna á aurunum sem fólkið hafði aflað sér sem hafði keypt sér flugmiða, fór til útlanda og kom heim. Við sjáum það líka birtast í alls konar öðrum myndum sem sýna kannski þótt í smáu sé afkáraleika þessara mála. Ég hitti um daginn fullorðinn mann sem á afastelpu sem var að læra í útlöndum. Eins og gerist og gengur með námsmenn eru þeir ekki allt of loðnir um lófana og afi gamli hafði hugsað sér að gleðja barnabarnið með því að aðstoða það við kaup á lítilli bíldruslu í útlöndum til þess að skottast á milli skólans og húsnæðisins sem viðkomandi bjó í. Afinn átti mjög erfitt með að skilja það og færði það í tal við mig að sér hefði nú verið hafnað um að fá gjaldeyrisyfirfærslu til þess eins að styðja barnabarnið sitt til náms í útlöndum. Nú getum við auðvitað sagt eins og sagt var hérna um árið, að þetta sé nú óþarfi. Einu sinni vorum við með haftakerfi og þá kom umsókn frá einhverjum sem vildi flytja inn barnavagn. Hafta- og skömmtunarnefnd ríkisins á þeim tíma fór rækilega yfir málið og frægt er að því var hafnað. Formaður nefndarinnar afgreiddi umsóknina með þeim orðum að sjálfur hefði hann alist upp við að vera lagður út í hlaðvarpann. Menn gætu nú alveg búið við það í nútímanum eins og hann sem hefði komist sæmilega á legg forðum við þessar aðstæður. Þannig verður þetta auðvitað við skömmtunaraðstæður eins og þessar. Þá þurfa menn að vega og meta hvað er raunhæft: Hvað þurfa menn? Hvað geta menn komist af með? o.s.frv. Ákvörðunin verður ekki lengur hjá einstaklingunum sem vilja taka ákvörðun fyrir sína hönd og vandamanna sinna, ákvörðunin verður lögð á herðar samviskusömum embættismönnum í Seðlabankanum sem þurfa þá á grundvelli laganna - því að þetta er ekki illska uppfundin í kollinum á þeim - sem við ætlum hugsanlega að setja á Alþingi að kveða á um hvernig fara skuli með slíkar beiðnir. Með öðrum orðum: Þetta er sá vandi sem við erum stödd í. Nú í haust munum við halda upp á að þrjú ár verða liðin frá því að við settum lögin um gjaldeyrishöftin. Ég nefndi áðan að ég myndi vel þessa myrku haustdaga og ég man vel hvað menn voru að hugsa á þeim tíma. Það goppaðist ekki upp úr einum manni að þetta væri hugsað til margra ára, ekki til þriggja ára. Og nú stöndum við frammi fyrir því að hér er lagt á borð okkar þingmanna frumvarp sem felur í raun það í sér að við erum að lögfesta gjaldeyrishaftaástand sem þá á að hafa varað í sjö ár - í sjö ár. Datt einhverjum það í hug haustið 2008 að við værum með lagasetningunni það haust að búa okkur undir gjaldeyrishöft í sjö ár? Ég fullyrði að hafi einhverjum dottið það í hug var því ekki ljóstrað upp, a.m.k. ekki úr ræðustóli Alþingis. Það voru hins vegar ýmsir sem vöruðu okkur við og sögðu: Hættan við svona haftabúskap er sú að hann grefur um sig. Menn ætla sér auðvitað ekki við þessar aðstæður núna að festa þessi höft í sessi en vandinn sem menn standa stöðugt frammi fyrir er í því fólginn að um leið og höftin eru komin á, alveg eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði í ræðu á sl. vori, verða menn ef þeir ætla að framfylgja höftunum, að hafa þau altæk og gæta þess að fatan leki hvergi. Og það er í raun og veru það sem verið er að segja með þessum lögum: Það er allt bannað nema með tilteknum undantekningum sem gera aftur á móti þetta mál og þessa framkvæmd alla eins ógagnsæja og hægt er að hugsa sér. Í hvaða stöðu er t.d. embættismaður settur sem fær stöðugar umsóknir um undanþágur frá lögum? Lögin eru skýr og síðan er undanþágubeiðnin oft af þeim toga að hún hlýtur að vera matsatriði hverju sinni. Við sjáum líka hvernig þetta hefur birst í ótrúlegustu myndum. Ég nefndi söguna af afa gamla áðan en ég gæti líka sagt söguna af stóru öflugu sjávarútvegsfyrirtæki, Samherja, sem veltir milljarðatugum úti í heimi. Þar átti að senda nokkra menn á sjávarútvegssýningu í Brussel og ég held að það hafi verið mánaðarprósess sem lauk ekki fyrr en sjálfur aðstoðarbankastjóri Seðlabanka Íslands kvað upp úrskurð sinn um að þetta stóra sjávarútvegsfyrirtæki mætti náðarsamlegast fá einhverja aura í gjaldeyrisformi til þess að flytja út og standa undir kostnaði við utanlandsferðina. Vitaskuld hefði það ekki verið nokkurt vandamál fyrir daga gjaldeyriskerfisins en þarna sjáum við hvernig samfélagið verður stöðugt þyngra, eftirlitskerfið meira og skapandi störf, eins og eru stundum í þessum útflutningsgreinum þar sem menn eiga fyrst og fremst að vera að hugsa um að búa til einhver verðmæti og gjaldeyri og ný tækifæri, hverfa vegna þess að menn verða svo uppteknir af því að glíma við afleiðingar gjaldeyrishafta og slíkra hluta sem við ræðum hér. Ég nefndi það áðan að þegar menn voru að véla um gjaldeyrishöftin á sínum tíma árið 2008 var sú hugsun efst í huga flestra, a.m.k. þeirra sem ábyrgð báru á lagasetningunni á þeim tíma, að þetta væri mjög tímabundið og yrði að hverfa sem allra fyrst. Svo snemma sem 3. apríl árið 2009 tók ég þessi mál upp á Alþingi í umræðu utan dagskrár þar sem fjallað var um áhrif gjaldeyrishafta á samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Strax nokkrum mánuðum eftir að gjaldeyrishöftin voru sett á var mönnum orðið það ljóst að þau höfðu mjög skemmandi áhrif á atvinnulega uppbyggingu íslenskra fyrirtækja, þau skemmdu samkeppnisstöðu þeirra og skekktu á alla vegu, rétt eins og vel er lýst í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar þingsins sem þeir hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og Pétur H. Blöndal skrifuðu. Þeir röktu þar mjög vel hvernig höftin skekkja samkeppnisstöðuna og leiða í raun til rangra fjárfestingarákvarðana vegna þess að gjaldeyrishöftin bjaga allt umhverfið. Ég tók þessi mál sem sagt upp 3. apríl 2009 og beindi orðum mínum í utandagskrárumræðunni til hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússonar. Ég brýndi hæstv. ráðherra í þessu máli og í umræðunni kom fram m.a. hjá ýmsum þingmönnum að ríkisstjórnin ynni ekki nægilega ötullega að málinu. Því svaraði hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra svona, með leyfi forseta: „Þvert á móti er vinna í gangi, bæði á vegum ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans og að sjálfsögðu í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hins vegar mér vitanlega ekki sjálfur komið með neinar tillögur. Raunar verð ég að viðurkenna að mér fannst fulltrúi hans vera helst til rólegur með þessi höft þegar hann fór hér um landið fyrir nokkrum vikum og hafði ekki, að mínu mati, réttmætar áhyggjur af því hversu lengi þessi höft gætu verið.“ Síðar í ræðunni sagði hæstv. viðskiptaráðherra: „Ég held að það sé samdóma álit allra sem hér hafa talað að menn vilja ekki sjá þessi höft til langframa. Það hlýtur því að vera sameiginlegt markmið okkar að breyta þannig stöðu efnahagsmála á Íslandi að við þurfum ekki lengur á höftum að halda.“ Hér er komið að kjarna málsins, þar sem hæstv. viðskiptaráðherra er að segja okkur að við getum ekki afnumið viðskiptahöftin í einhverju tómarúmi. Við þurfum að búa til efnahagslegar forsendur. Við þurfum að kveikja líf í efnahagskerfi okkar. Við þurfum að skapa einhverja tiltrú á því efnahagslífi sem hér er. Við þurfum að skapa þá tiltrú á hagkerfi okkar að það geti tekist á við þær breytingar sem óneitanlega fylgja því þegar gjaldeyrishöftum er aflétt. Í raun og veru má segja að með því frumvarpi sem liggur fyrir sé verið að flytja eins konar vantrauststillögu á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Sú staðreynd að hér er verið að festa það í lög að á Íslandi hafi verið og verði gjaldeyrishöft í sjö ár í einu eða öðru formi er yfirlýsing um að það er ekki traust, hvorki af hálfu Seðlabankans né heldur ríkisstjórnarinnar á að hér séu þær efnahagslegu forsendur til staðar sem gefa okkur möguleika á því að afnema gjaldeyrishöftin, og það er auðvitað ýmislegt til í því. Það er ýmislegt til í því að staða efnahagsmálanna er þannig að það ríkir ekki mikið traust á efnahagsmálin og stöðu ríkisins í þessu samhengi. Það breytir því hins vegar ekki að við höfum allar forsendur til að skapa þær aðstæður. Íslenskt þjóðfélag og hagkerfi okkar eru þannig samsett að við höfum allar forsendur til þess, m.a. vegna öflugs útflutnings. En auðvitað er hægt að vinna þannig að málum eins og hæstv. ríkisstjórn hefur gert að það skapist ekki þetta traust. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir yfirgripsmikla og ágæta ræðu og ég tek undir með honum í því, og ég held að það sé mikilvægt að það komi fram fyrir þá sem hlusta, að við teljum ekki að þeir sem standa að þessu máli séu að því af mannvonskunni einni heldur sé þetta ákveðin hugmyndafræði sem birtist í frumvarpinu. En ég er áhugamaður um að afnema höftin, eins og hv. þingmaður, eða að minnsta kosti að létta á þeim hið fyrsta. Hv. þingmaður nefndi það í lokaorðum sínum í ágætri ræðu hverjar forsendurnar væru fyrir því. Eru forsendurnar til staðar í dag til að aflétta höftunum nú þegar? Ég segi að þær séu ekki til staðar í dag. En gætu þær verið það ef ríkisstjórnin stundaði almennilega efnahagsstjórn og atvinnusköpun í landinu? Forsenda þess að létta af höftunum er væntanlega sú að við búum við öflugt efnahagslíf, efnahagskerfi og atvinnulíf. Er þá ekki ráðið að skipta um stefnu, að við búum þá við ríkisstjórn sem skapar þessa umgjörð? Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði, það stóð aldrei til að hafa gjaldeyrishöft til ársins 2015. Maður veltir því fyrir sér, í ljósi þess að menn hafa ítrekað framlengt höftin og núna á að gera það fram að áramótum 2015/2016, hvort menn hafi gefist upp fyrir verkefninu. Mín spurning til hv. þingmanns er sú hvort við hefðum ekki getað, ef við hefðum staðið rétt að málum í atvinnusköpun og stjórn efnahagsmála, verið búin að skapa okkur þær aðstæður að geta nú með mjög markvissum hætti létt á höftunum. Eins og fram hefur komið hafa stjórnvöld þvert á móti verið að herða á þeim. Það hefur þýtt að m.a. heilu atvinnugreinarnar hafa aukið umsvif sín erlendis utan haftanna sem leiðir til þess að stærð efnahagskerfisins verður ekki eins mikil og hún gæti verið og stuðlar að veikari krónu.

Virðulegi forseti. Það væri freisting að vitna í hina helgu bók um það sem menn gjöra en ætla sér ekki að gjöra. Núna hygg ég að langflestum sé það ljóst að gjaldeyrishöft skemma, sem er auðvitað öðruvísi en var með gömlu gjaldeyrishöftin. Fyrir áratugum var það ekki skoðun manna. Það er alveg rétt, svo ég vitni aftur í hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra Gylfa Magnússon, að höft voru áður og fyrr nánast algengasta efnahagsráðstöfun Íslands áratugum saman. Undantekningarlaust eða undantekningarlítið skiluðu þau ekki tilætluðum árangri og höfðu í för með sér ýmsa fylgikvilla sem voru jafnvel verri viðureignar en sóttin sem höftunum var ætlað að lækna. Menn trúðu þessu hins vegar á þessum tíma. Menn trúðu því að það þyrfti að hafa menn til að ákveða hvort flytja mætti inn barnavagna og nota til þess gjaldeyri. Nú hygg ég að fæstir trúi þessu. Nú hafa að vísu einstaka öfgamenn skotið upp kollinum og notað hrunið til að formæla öllum hugsunum um frelsi í viðskiptum og markaðslausnir o.s.frv. Þeir menn eru til og eru býsna nálægt stjórnvelinum í ríkisstjórn Íslands um þessar mundir. En það breytir ekki því að meginlínan í allri hugsun okkar er sú að við þurfum að hverfa frá gjaldeyrishöftunum og það er yfirlýstur tilgangur frumvarpsins, sjáum til. Það er þannig. Vandinn er hins vegar sá að gjaldeyrishöft, eins og önnur höft og eins og aðrir fylgikvillar, hafa tilhneigingu til að grafa um sig nema eitthvað sé gert. Það er auðvitað rétt sem hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra vekur athygli á, svo ég vitni enn og aftur í hann, að til þess að það sé hægt þá þarf að breyta stöðu efnahagsmála á Íslandi. Ég hygg að þar séum við komin að kjarna málsins. Í frumvarpinu felst þess vegna í rauninni 

Frú forseti. Ég held að við séum komnir þarna að kjarna málsins, ástæðan fyrir stöðu þessara mála og þeirri staðreynd að nú á að framlengja gjaldeyrishöftin fram að áramótum 2015/2016 er sú efnahagsstefna og atvinnustefna sem núverandi ríkisstjórn hefur rekið síðustu tvö og hálft ár. Það er viðurkennt að gjaldeyrishöft stuðla að veikingu krónunnar. Hvað þýðir það á íslensku? Það þýðir að við erum að ávísa enn veikara gengi á Íslendinga á næstu árum sem þýðir að Ísland getur orðið viðvarandi láglaunaland og samkeppnishæfni og staða landsins mun skerðast eftir því. Ég tel að það sé mjög varasamt að samþykkja frumvarpið með þeim skilaboðum að við ætlum að lengja í höftunum um allt að þrjú ár. Ég tel að við þurfum að koma í veg fyrir það. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvað honum þyki um þá hugmynd að við mundum í það minnsta reyna að draga úr högginu og stytta þetta tímabil vegna þess að þetta eru mjög slæm skilaboð til þeirra sem vilja fjárfesta og binda traust sitt við íslenskt efnahagslíf. Það er ekkert voðalega spennandi að fjárfesta í landi sem er með viðvarandi gjaldeyrishöft og maður veit aldrei upp á hvaða nýjum höftum verður tekið til að koma í veg fyrir þennan leka sem er svo frægur því að fólk finnur sér leið fram hjá höftunum. Í efnahags- og skattanefnd hefur komið fram að ákveðnar atvinnugreinar eru í vaxandi mæli með umsvif sín fyrir utan gjaldeyrishöftin og hvað þýðir það? Jú, öll verðmætasköpun sem þar á sér stað gerist fyrir utan hagkerfi okkar og við njótum þar af leiðandi ekki góðs af henni. Þetta segir okkur enn eina ferðina að við verðum að slaka á höftunum 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður deilum skoðunum um að losna þurfi við þessi gjaldeyrishöft. Auðvitað áttar maður sig alveg á hugmyndafræðinni á bak við það að gera þetta svona rólega. Menn eru að reyna að koma í veg fyrir að hér verði einhverjar kollsteypur, við fáum yfir okkur verðbólguskot o.s.frv. En þá eigum við auðvitað að bregðast við með öðrum hætti. Þá eigum við að bregðast við þannig að búa til aðstæður í efnahagslífinu sem gera það að verkum að það verði ólíklegt. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, vakti athygli á því að ótti manna við erlendu skuldabréfaeignina sé kannski að einhverju leyti ástæðulaus vegna þess að útboðin hafa gefið til kynna að menn vilja ekki láta svíða sig út úr þeirri stöðu sem þeir eru í. Allt þetta verða menn auðvitað að hafa í huga. Ég held að stóra málið í þessu sé einfaldlega þetta: Í fyrsta lagi þarf að búa til þessar efnahagslegu aðstæður og í öðru lagi verður að vera mikill trúverðugleiki yfir þessu. Nú hefur Seðlabankinn auðvitað sett fram ákveðna útgönguleið og varðað hana með ýmsum hætti þannig að við eigum að sjá hvernig menn ætla sér að feta sig út úr þessu. Engu að síður finnst mér það vera nokkuð óljóst hver staða okkar verður eftir, við skulum segja eitt ár eða tvö ár, ég tala nú ekki um þrjú ár. Í hvaða stöðu verðum við, jafnvel þótt við fylgjum þeim áætlunum sem Seðlabanki Íslands hefur sett fram? Þegar við sjáum þessa miklu hættu sem fylgir alltaf höftunum, þau grafa sig alltaf dýpra, þá óttast maður líka að þegar planið er sett fram til svo langs tíma muni eitthvað gerast á vegferðinni sem verður þess valdandi að planið gengur úr skorðum og menn ná ekki markmiðum sínum og höftin standi þá ekki til ársloka 

Frú forseti. Það er á vissan hátt dálítið vandasamt að hefja umræður um mál á þessu septemberþingi, sem farið var af stað með áður en við lukum störfum í sumar. Þetta mikilvæga mál var í raun og veru í miðri 2. umr. þegar gert var hlé á þinginu í sumar. Við tökum upp þráðinn að nýju í september og það er ekki laust við að manni finnist samfellan í málinu heldur hafa trosnað. Þegar við skildum við þetta mál í sumar skildist mér að til stæði að nýta tímann og kanna hvort hægt væri að koma með tillögu að annarri leið en þeirri sem frumvarpið um haftamál felur í sér. Það virðist ekki hafa tekist því að nú er frumvarpið komið aftur á dagskrá. Reyndar hefur það breyst nokkuð frá því þegar það var lagt fram upphaflega. Það var með alls konar undarlegum greinum og einkennilegum áherslum og nánast furðulegum á margan hátt, t.d. um hvernig almenningur í þessu landi, venjulegt fólk sem vildi fara til útlanda, ætti að haga sér með gjaldeyri sinn og yfirfærslur. Eitthvað hefur frumvarpið verið lagað en það sýnir samt sem áður að þegar höft eru komin á er mikil tilhneiging til að herða þau. Ég var ein af þeim sem átti þátt í því að höftin voru lögð á haustið 2008 og ég verð að segja alveg eins og er að ég held að það hafi verið það erfiðasta sem við tókumst á við af eftirköstum hrunsins að taka ákvörðun um það. Eina vonin sem ég bar í brjósti þá nótt þegar haftafrumvarpið varð að lögum var að það yrði tímabundið ástand, að höftunum yrði aflétt árið 2010. Tilgangurinn með því að fá heimild Alþingis til að leggja á gjaldeyrishöft var einnig sú að vernda gjaldmiðilinn vegna hrunsins, það var nauðsynlegt en það var alls ekki víst að við þyrftum að beita þessum reglum. Á þeim grunni tók Alþingi, og þar með Sjálfstæðisflokkurinn sem þá var í ríkisstjórn, þá ákvörðun að leggja höftin á þótt menn þekktu gjaldeyrishöftin af sögunni og eigin reynslu frá 20. öldinni, að þá reyndist erfitt að aflétta þeim. Og af því að menn voru minnugir þess trúðu þeir því að það væri tímabundið ástand en kannski er það akkúrat misskilningurinn. Ég hjó eftir því í máli Einars K. Guðfinnssonar að hann lýsti því hvernig var hér á árum áður þegar gjaldeyrishöftin voru á krónunni alveg frá stríðslokum og langt fram eftir öldinni, hvernig menn höfðu vanist því að umgangast þau. Síðan kom tímabil þegar við höfðum losað okkur við höftin og fólk var fljótt að venjast frjálsræðinu sem því fylgdi. Nú erum við aftur komin í haftabúskapinn og sjáum fram á að enn á að herða að. Ég hygg að það séu mestu vonbrigðin fyrir okkur af þeim aðgerðum sem farið var í haustið 2008 að við erum enn þá með höftin. Það er nauðsynlegt að við ræðum þetta mál. Búið er að fara mjög ítarlega í efni málsins í þeirri góðu umræðu sem verið hefur í dag og eins í vor þegar málið var til umfjöllunar. Fyrir liggja mjög ítarleg nefndarálit frá meiri hluta og þrjú minnihlutaálit þannig að það þarf ekki að endurtaka margt af því sem hér hefur verið sagt að öðru leyti en því að ég held að það sé hyggilegt fyrir okkur þegar við afgreiðum mál af þessum toga - og mér finnst eiginlega ekki koma til greina að málið sé afgreitt í núverandi mynd. Ég vil taka það fram að við sjálfstæðismenn erum reiðubúin til að leggja af mörkum krafta okkar við að leysa úr þessum vandræðum þannig að við getum létt höftunum. Fulltrúar okkar í efnahags- og skattanefnd hafa þegar lagt það til og nefndarálit okkar ber þess vitni að menn vilja reyna aðrar leiðir en þær að framlengja höftin allt til 1. janúar 2016. Við getum sagt að með því að framlengja höftin til 1. janúar 2016 sé ákveðið að þau verði í gildi í nánustu framtíð og við sjáum ekki fram á að þeim verði aflétt. Það felst auðvitað í ákvörðuninni. Mér finnst ríkisstjórnin þurfa að útskýra fyrir okkur hvernig hún sér fyrir sér að höftunum verði aflétt. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra nefnir oft að það sé varúðarráðstöfun að hafa tímabilið svona langt en við sjáum hver reynslan er. Við sjáum að það er alltaf tilhneiging til að nýta allan tímann og það þarf stöðugt að herða reglurnar. Við erum að innleiða í lög reglur Seðlabankans af því að menn hafa ekki trú á því að höftunum verði aflétt í nánustu framtíð. Það er málið. Ég held að við þurfum að tala um hvernig við ætlum að komast út úr þessu og mér finnst það vera verkefni þess eðlis að það eigi að vera hægt að vinna það í samstarfi stjórnar og stjórnarandstöðu. Menn hljóta að sjá það að svona getur þetta ekki verið um langa framtíð. Hvernig sjáum við fyrir okkur að við rekum peningastefnu í landinu? Hvernig sjáum við fyrir okkur að við stýrum krónunni næstu árin? Hvaða veikleikar eru í krónunni sem við þurfum að byggja undir og hvernig ætlum við að gera það? Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur lýst skoðun sinni á því hvernig haga skuli peningapólitík á Íslandi. Það felst auðvitað í því að ganga í Evrópusambandið og að taka upp evru, það er skoðun hans. En hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra veit það að jafnvel þó að honum yrði að ósk sinni um að ganga í Evrópusambandið getur hann ekki tekið upp evru á þeim tímapunkti. Hann verður að bíða eftir því nokkuð mörg ár, að ég hygg,  Ég hef haft þá skoðun að það skipti verulegu máli þegar við lítum til íslensku krónunnar, peningastefnunnar, að við samþættum betur ríkisbúskapinn og stjórn peningamála. Ég er ekki sannfærð um að það sé augljóst að það sé gott að Seðlabanki Íslands sé svo sjálfstæður að hann sé nánast hliðsettur við ríkið, eins og mér hefur stundum fundist menn gefa til kynna í umræðunni. Það er erfitt fyrir Seðlabankann að hafa þau tæki sem hann hefur til að bregðast við verðbólgu og öðrum þáttum þegar ríkissjóður eykur útgjöld sín stöðugt hinum megin. Það er vandamál sem við höfum átt við að etja í langan tíma. Hvernig var það þegar góðærið var hér sem mest? Hættan var sú að ríkið jók útgjöldin stöðugt. Seðlabankinn kallaði eftir aðhaldi í peningamálum. Íbúðalánasjóður var að gera eitthvað allt annað. Það harmónerar ekkert saman þannig að ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að reyna að koma okkur upp þeim aga sem þarf við stjórn peningamála og ríkisbúskapar og það er kannski það sem mest hefur skort á undanfarið. Ég vil segja að ef við eigum að læra eitthvað af þeim atburðum sem urðu er það að innleiða betri aga. Svo er það að sjálfsögðu athyglisvert að í Seðlabankanum hefur ekki orðið nein breyting á stýringu krónunnar. Höfundur peningastefnunnar er studdur af Seðlabankanum. Hefur það eitthvað breyst? Hvað hefur orðið um alla gagnrýnina á Seðlabankann sem var fyrir örfáum missirum síðan um að breyta þyrfti peningastefnunni? Hver er peningastefna Seðlabanka Íslands núna? Þurfum við ekki að ræða það líka í þessum sölum? Þurfum við ekki að tala um hvert við ætlum að stefna? Ég hygg að það séu allir flokkar tilbúnir til slíkra umræðna ef menn vilja taka það verkefni alvarlega og leggja eitthvað fram. Mér finnst líka dálítið einkennandi fyrir þá ríkisstjórn sem er við völd að hún er farin að stunda mikinn áætlunarbúskap. Hér eru boðaðar alls kyns áætlanir um hina og þessa hluti og það þarf að skrifa um það skýrslur. Í þessu tiltekna máli vantar planið. Hvert er planið til að losa okkur út úr höftunum? Hvernig ætlum við að gera það? Hvað þarf að vera í lagi til að hægt sé að létta höftunum? Þurfum við ekki að vera komin með kröftugt atvinnulíf? Þurfum við ekki að vera búin að koma fjárfestingum í gang? Þurfum við ekki að hafa stöðugan rekstur á ríkinu? Þurfa þessir hlutir ekki að vera í lagi? Hvað er ríkisstjórnin að gera til að bregðast við því? Því verða menn að svara. Ég held líka að það sé alveg augljóst að það þarf að tala um hvort það sé kannski allt í lagi að lyfta höftunum hratt. Hvaða afleiðingar mundi það hafa? Það er nokkuð sem hagfræðingar hafa rætt um á Íslandi? Það eru sjónarmið uppi um að það sé best að taka plásturinn af hratt eins og maður gerir við krakkana sína, ekki fjarlægja hann hægt og rólega heldur rífa hann af. Við vitum að krónan mundi falla, við þurfum að gera okkur grein fyrir því hversu lengi það ástand gæti varað og hvað þarf að vera í lagi til að tryggja að það yrði sem styst. Ég held að í því efni sé það akkúrat málið að menn séu komnir með trúverðuga stefnu í peningamálum, trúverðuga stefnu í ríkisfjármálum, kraftmiklar fjárfestingar í landinu, stöðugt skattumhverfi, trúverðugleika fyrir efnahagsstefnu sem rekin er á Íslandi þannig að fjárfestar, erlendir sem innlendir - við skulum ekki gleyma því að það skiptir líka miklu máli að lítil og meðalstór fyrirtæki hafi tök á því að fjárfesta, að menn hafi trú á því að hér sé verið að gera hlutina með réttum hætti. Nú sendum við þau skilaboð, ekki síst ráðherrar í ríkisstjórninni, að við séum með ónýtan gjaldmiðil, að það sé ekkert hægt að notast við hann. Samt vita menn að það þarf að notast við þennan gjaldmiðil í fyrirsjáanlegri framtíð. Það er ekki hægt að afgreiða þetta mál með því að segja: Íslenska krónan er ónýtur gjaldmiðill, við viljum ganga í Evrópusambandið og taka upp evru, þegar við vitum að það er óljóst hvort við erum yfirleitt á leið í Evrópusambandið. Þjóðin er ekki fylgjandi því. Flokkarnir á Alþingi, allir nema einn, eru á þeirri skoðun að við eigum ekki að fara í Evrópusambandið. Það eru þegar mikil vandræði komin í aðildarferlið. Við sáum það síðast í gær og í dag varðandi opnunarskilyrðin í landbúnaðarkaflanum. Þetta mál er komið í verulegar ógöngur. Það væri réttast fyrir okkur að leggja það til hliðar og fara að reisa við trúverðugleika þjóðarinnar, að hætta þessu. Það verða allir varir við ágreininginn sem þar er á ferðinni. Það sjá allir að það er ekki hægt að fara í þess konar vinnu nema þjóðin sé með, að það sé vilji til að gera þessa hluti. Það er ekki fyrir hendi hér. Það er bara einn flokkur sem er með þetta á stefnuskrá sinni og er búinn að stofna til heillar ríkisstjórnar og taka heilan stjórnmálaflokk með sér. Reyndar hefur heldur tínst úr liði þess stjórnmálaflokks frá því að ríkisstjórnin var stofnuð. Og af hverju skyldi það vera? Ábyggilega ekki síst vegna þess að menn vilja ekki víkja svo mikið frá grundvallarstefnu flokksins. Aðalatriðið er að við sjáum ekki stefnu Samfylkingarinnar, sem samfylkingarmenn vilja meina að sé efnahagspólitísk stefna þeirra til langs tíma, verða að veruleika. Hún verður ekki að veruleika á þann hátt sem þeir halda og það er ekki hægt að halda því fram að evran geti þá verið einhver valkostur við krónuna í þeirri stöðu sem við erum í. Eru menn tilbúnir til að taka upp annan gjaldmiðil einhliða? Sjá menn það sem raunverulegan möguleika? Er það gott fyrir eins sveiflukennt hagkerfi og við höfum? Vilja menn taka upp tengingar við aðra mynt? Við myntbandalagið? Vilja menn gera það? Það eru allt hlutir sem þarf að fara í gegnum, og fyrst og fremst hvernig við sjáum fram á að geta beitt íslensku krónunni til hagsbóta fyrir það hagkerfi sem við rekum hér. Við megum heldur ekki gleyma því að þegar hrunið varð - við skulum minnast þess að við höfum allar forsendur til að snúa skákinni okkur í hag. Við erum með trausta innviði, við höfum auðlindirnar okkar, við höfum yfirráð yfir þeim. En var það ekki einmitt á forsendum íslensku krónunnar sem allir þessir innviðir urðu til, allt það sem við höfum byggt upp á undanförnum áratugum? Höfum við ekki oft og tíðum þakkað fyrir að hafa stjórnað okkar eigin gjaldmiðli? Hvað er það sem skiptir máli fyrir okkur nú þegar útflutningur gengur vel? Er það ekki líka gjaldmiðillinn okkar? En það er hins vegar alveg vitað að við þurfum að tempra sveiflurnar sem verið hafa. Það er verulegt áhyggjuefni núna, við munum að Seðlabankinn greip til þess ráðs í sumar að hækka vexti. Reyndar var þetta lítil vaxtahækkun og ég hallast að því að hafa haldið það fyrir fram - ég er ekki hagfræðingur - en maður horfir á þetta og reynir að skilja að svo lítil vaxtahækkun sem þarna var boðið hefði ekki dugað til að ráðast á verðbólguna. En hún mæltist hins vegar mjög illa fyrir vegna þess að menn sjá að það er ekki gert sem gera þarf sem er að stækka kökuna og efla fjárfestingar. Við vitum líka að þeir kjarasamningar sem gerðir voru í vor voru afskaplega verðbólguhvetjandi. Þrír aðilar komu að þeim kjarasamningum; aðilar vinnumarkaðarins, vinnuveitendur og launþegar, og ríkið. Til að planið gangi upp í kjarasamningunum þurfa allir þessir þrír að standa við sitt. Verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur hafa gagnrýnt ríkisstjórnina mjög fyrir að hafa ekki staðið við það sem þeir lofuðu í þessum kjarasamningum. Það er reyndar ekki í fyrsta skipti sem það gerist að ríkisstjórnin sé gagnrýnd af hálfu aðila vinnumarkaðarins á þessu kjörtímabili. Við minnumst stöðugleikasáttmálans. Við erum enn þá að tala um sömu störfin núna og við töluðum um í stöðugleikasáttmálanum og í rauninni erum við látlaust að tala um það sama. Við höfum látlaust talað um sömu hlutina frá haustinu 2008, um sömu verkefnin sem þurfa að fara af stað. Við erum látlaust að tala um að það sé ekki hægt að leggja meiri skatta á fólk. Við erum nánast eins og við séum alltaf stödd á sama stað og komumst ekki nógu örugglega áfram. Til að brjótast út úr þeirri kyrrstöðu held ég að við verðum að ganga miklu lengra í því að líta til þeirra tækifæra sem við höfum og reyna að láta þau verða að veruleika. Ég held að það sé afskaplega brýnt. Ég hef hins vegar ekki mikla trú á að það gerist með þá ríkisstjórn sem hér situr, því miður. Við sjálfstæðismenn höfum sagt það margoft að við séum reiðubúin til að taka þátt í því verkefni að ná tökum á efnahagsástandinu, á peningastefnunni, á íslensku krónunni. Við höfum lagt fram tillögur í því efni allt frá kosningum. Við lýstum þeim áhyggjum líka þegar við vorum í ríkisstjórn haustið 2008, þegar gjaldeyrishöft voru lögð á, að það yrði að vera tímabundið ástand, menn yrðu að brjótast út úr því, en það hefur ekkert breyst. Mér þykir afar miður að sumarið hafi ekki nýst til að koma með meira inn í umræðuna en raun ber vitni. Við erum að tala um nákvæmlega sama málið og við skildum við í júní. Það hefur ekki breyst. Efnahags- og skattanefnd hefur reyndar, eins og ég nefndi áðan, tekið þætti út úr frumvarpinu sem mér finnst fjarstæðukennt að hafi verið þar yfirleitt, en við sjáum ekki hvernig menn ætla að leysa sig út úr þessum vanda. Seðlabanki Íslands hefur boðað að þar séu menn að athuga framtíð peningastefnu á Íslandi. Ég hygg að það sé hugsað með krónuna í huga eða einhverjum öðrum hætti. Það er mjög brýnt að sú vinna klárist og að við getum farið að ræða þetta í sölum þingsins. Við megum ekki tapa hverju missirinu á fætur öðru í þessu máli. Það eru liðin þrjú ár síðan bankarnir hrundu, heil þrjú ár. Við erum enn þá að berjast við eftirköstin gagnvart heimilunum í landinu. Allur sá óstöðugleiki bitnar beint á þeim, beint á buddu landsmanna. Við erum enn þá að tala um sömu verkefnin, sömu störfin, í hvaða geira sem er. Við erum komin í mikil átök út af grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútvegi, á tíma sem ég hefði haldið að ætti alls ekki að gera það. Ég hefði haldið að maður ætti að geyma slíkar deilur þangað til rykið hefur sest í landinu. En menn kjósa að gera það ekki og þegar svo er haldið á málum heldur sjávarútvegurinn að sér höndum í fjárfestingum. Það á ekki bara við um stærstu fyrirtækin af því að þau koma í raun einna best út úr breytingunum á sjávarútvegi. Það eru litlu fyrirtækin og meðalstóru fyrirtækin út um allt land sem þurfa hjálp. Það eru þau sem þurfa að bæta við sig einum starfsmanni eða tveimur, að auka aðeins veltuna. Það skilar sér allt og er til hagsbóta fyrir Íslendinga, það er það verkefni sem við þurfum að fara að takast á við núna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir prýðilega ræðu þar sem hún fór yfir stöðu mála. Við erum miklir áhugamenn um að létta af þessum höftum og hv. þingmaður fór ágætlega yfir það áðan hvaða forsendur þurfa að vera til staðar í efnahagslífi þjóðarinnar til að svo megi verða og að við búum ekki við þær aðstæður í dag. Mín spurning til hv. þingmanns er hvort við gætum staðið í einhverjum öðrum sporum í dag ef við hefðum á undangengnum tveimur árum eða svo búið við annað stjórnarfar en við gerum? Hver er staðreynd mála? Óstöðugleiki í sjávarútvegsmálum vegna óljósra fyrirætlana ríkisstjórnarinnar um framtíðarstefnumörkun í þeim málaflokki hefur valdið því að tugir milljarða, jafnvel hundruð milljarða, sitja núna eftir án þess að hafa verið festir í þeirri atvinnugrein á undangengnum árum. Við horfum líka upp á að skuldaúrlausn fyrirtækja í landinu gengur allt of hægt og þess vegna er stór hluti atvinnulífsins enn í dróma vegna þess að ríkisstjórnin hefur valið þar ranga leið og of flókna til að leysa úr skuldavanda lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Maður veltir líka fyrir sér öllum þeim hugmyndum sem hafa verið um fjárfestingu í atvinnulífi, þá tala ég um virkjanaframkvæmdir og framkvæmdir tengdar þeim, sem ríkisstjórnin hefur ekki tekið opnum örmum. Telur hv. þingmaður, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, ekki að staðan væri öðruvísi í dag ef við hefðum haldið öðruvísi á málum á undangengnum tveimur árum? Ætli aðstæðurnar væru þá ekki þannig að við gætum með markvissari hætti létt af þessum höftum sem mundu þá hafa mjög góð áhrif á fjárfestingu í íslensku atvinnulífi 

Frú forseti. Ég hygg að þetta sé rétt sem hv. þingmaður bendir á. Við höfum því miður búið við það á undanförnum missirum að ef hægt er að flækja mál eru þau flækt. Ef hægt er að koma hlutunum einhvern veginn í skakkan farveg er það gert. Ef hægt er að gera ágreining um hluti fara hlutir í ágreining. Við sjáum það bæði milli flokkanna og innan flokkanna að menn eru ósammála í grundvallarmálum og það er ekki það sem við þurfum á að halda þegar við stöndum í þeim stórræðum sem við erum í. Þessir ríkisstjórnarflokkar eru ekki sammála um orkuöflun, við vitum það. Þeir eru ekki sammála þegar kemur að Evrópusambandsaðild. Þeir líta það ólíkum augum til hvers þurfi að grípa til að koma okkur út úr þessari klemmu og ég hygg að í skattamálum sé einnig nokkurt bil á milli ríkisstjórnarflokkanna. Það sáum við til dæmis á flokksráðsfundi Vinstri grænna á dögunum þar sem fundurinn var á þeirri skoðun að ganga þyrfti harðar fram í skattahækkunum á kostnað þess að skera niður í ríkisrekstri. Samt voru stjórnarflokkarnir búnir að leggja fram ramma fjárlaga um hvernig ætti að gera þetta. En hæstv. forsætisráðherra tekur auðvitað ekkert mark á ályktunum þessa samstarfsflokks síns og segir að það komi ekki til mála að fylgja þeim, heldur verði bara fylgt stefnu Samfylkingarinnar. Þetta viðhorf gerir ekkert annað en að draga þróttinn úr öllu atvinnulífinu, fólkinu sem býr hér, fjölskyldunum sem sjá stöðugt minna af krónum í buddunni sinni. Það eru afleiðingarnar af þeim ágreiningi og sundurlyndi sem ríkir í stjórn þessa lands. Það eru engar líkur til að nein breyting verði á því á næstu vikum og mánuðum nema síður sé.

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður benti á þegar hún vitnaði í breytingar á skattkerfi sem núverandi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Ég held að það hafi komið fram að yfir 100 breytingar hafi verið gerðar á skattkerfi og þar af leiðandi skattumhverfi íslensks atvinnulífs. Hvað hefur það leitt af sér? Hverjar eru fréttirnar? Fjárfesting í íslensku atvinnulífi er í sögulegu lágmarki og það leiðir af sér að fjölgun starfa verður minni. Það er kannski þess vegna sem við búum í dag við það að 16 þús. Íslendingar eru án atvinnu og 25 þús. störf hafa tapast frá hruni þannig að stefnan sem stjórnin hefur viðhaft í málefnum skuldugra heimila og fyrirtækja og í atvinnusköpun fyrir þjóðina hefur leitt til þess að við erum verr í stakk búin til að létta af þessum gjaldeyrishöftum með skjótvirkari hætti en ella hefði orðið. Það er mikilvægt að koma þessari ríkisstjórn frá og breyta um stjórnarstefnu vegna þess að með þessu áframhaldi verður íslenskt samfélag fært aftur um áratugi.

Frú forseti. Við erum auðvitað sammála um það, við hv. þingmaður, varaformaður Framsóknarflokksins, Birkir Jón Jónsson, að þessi ríkisstjórn þyrfti fyrir löngu að vera farin frá. Ég er reyndar stundum á þeirri skoðun að faktískt sé engin ríkisstjórn starfandi í landinu. Maður spyr sig hvort svo sé. Einhvern veginn finnst mér hæstv. ráðherrar koma afskaplega pirraðir til þings eftir þetta fallega sumar þannig að ekki lítur vel út með veturinn. Varðandi skattkerfið er óskiljanlegt að ríkisstjórnin skyldi hafa ákveðið að kollvarpa því eins og gert var. Hún hafði áhuga á að hækka skattana. Við höfum aðrar skoðanir á því en þessir flokkar gátu alveg hækkað skattana á grundvelli þess kerfis sem var en þurftu ekki að umbylta því. Niðurstaðan er sú að við sjáum miklu meiri skattundanskot. Svarta hagkerfið er að eflast. Og hverjir tapa á því? Íslenskar fjölskyldur.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni góða ræðu. Ég get tekið undir allt sem hún sagði nema eitt atriði sem ég ætla að koma inn á. Það er rétt hjá henni að þegar hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, Samfylkingunni, flutti frumvarpið um gjaldeyrishöftin sagði hann, með leyfi frú forseta: „Því er stefnt að því að afnema þau svo fljótt sem auðið er og lagt til að heimild Seðlabankans til að gefa út reglur um takmarkanir eða stöðvun fjármagnshreyfinga verði bundin við tímabil stuðningsáætlunar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.“ Og nú er það búið. Þetta var ekki ætlað til lengri tíma og ég hefði ekki samþykkt það ef þetta hefði átt að vera til lengri tíma. Ég vil undirstrika þetta í ræðu hv. þingmanns. Það sem ég vildi gera athugasemd við var að hv. þingmaður segir að krónan muni falla þegar gjaldeyrishöftunum verður aflétt. Ég hef komið inn á það áður að það er ekki gefið. Maður getur litið á þetta sem ákveðið líkindamódel. Það eru ákveðnar líkur á að hún muni falla en það eru aðrar líkur á að hún muni jafnvel styrkjast. Þessar líkur breytast eftir því hvaða framtíðarsýn menn hafa. Með sterkri framtíðarsýn og sterkri vissu um að efnahagslífið sé á leið upp mun krónan ekkert endilega falla. Ég vildi bara gera athugasemd við þetta vegna þess að mér finnst menn tala alltaf eins og hún muni falla. Ef krónan fellur um 10% og allir vita að hún mun lagast eftir tvo mánuði fellur hún ekki um 10%.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal er sérfræðingur í líkindareikningi. Ég tel mig ekki þess umkomna að taka djúpa umræðu um líkindareikning við hann. Það sem ég átti við og sagði er að hagfræðingar hafa spáð því að krónan gæti fallið og þeir sem eru mjög svartsýnir hafa haldið því fram að fall krónunnar yrði verulegt. Síðan hafa menn deilt um það hversu hratt hún kæmist upp aftur o.s.frv. Aðalatriðið í þessu er það sem þingmaðurinn nefndi og ég hygg að ég hafi líka nefnt í ræðu minni, það snýst um það hvaða trúverðugleiki verður kominn á stjórn efnahagsmála þegar þetta gerist. Það mun hafa mest áhrif á það hvernig krónunni reiðir af við þetta. Það er ekki hægt að gera svona hluti þegar menn hafa ekkert sannfærandi efnahagsplan, vita ekki hvert þeir stefna. Ekki hefur nokkur maður trú á krónunni og allra síst ráðherrann sem sér um efnahagsmál og fer fyrir ríkisstjórninni. Það finnst mér meginatriðið og ég hygg að þarna séum við hv. þingmaður sammála. Það sem við þurfum að gera er að skapa traust efnahagsskilyrði til að við getum komið fjárfestingum í gang og fengið fólk til að hafa tiltrú á því plani sem við erum með. Þá getum við tekið ákvörðun um að losa okkur við þessi höft og við verðum að gera það. Ef þetta festist of lengi í sessi mun þetta hafa mjög svo afgerandi áhrif á efnahagslífið.

Frú forseti. Það gladdi mig mjög að heyra hv. þingmann velta fyrir sér kostum krónunnar í gegnum tíðina vegna þess að við megum ekki alveg líta fram hjá þeim þegar við tökum ákvörðun um svona stór mál eins og gjaldmiðilsmál. Vissulega hefur krónan hjálpað okkur við að fást við hinar miklu efnahagssveiflur sem við höfum upplifað alla 20. öldina og auðvitað 21. öldina fram að þessu. Ég var ekki síður ánægður með áherslu hv. þingmanns á það að við þyrftum að reyna að takmarka þessar sveiflur sem mest en þá er spurningin: Hefði ekki einmitt þurft að nýta þetta tímabil, síðustu tvö, þrjú ár, á meðan krónan hefur verið svona veik, verið svona lágt skráð, til þess að efla útflutningsgreinarnar sérstaklega, byggja hér upp fjölbreyttara atvinnulíf, því að það hlýtur að vera ein af meginforsendum þess að við getum dregið úr sveiflunum að atvinnulífið sé fjölbreytt? Er ekki þess vegna einstaklega óheppilegt að menn skuli hafa látið tvö, þrjú ár fara til spillis á meðan gjaldmiðillinn hefur verið svona lágt skráður og ekki náð inn þeirri fjárfestingu sem ég tel alveg ljóst að hafi verið möguleiki á? Það liggur reyndar alveg fyrir að fjölmörg erlend og innlend fyrirtæki hafa lýst yfir áhuga á að fjárfesta hér en stefna stjórnvalda, þessi pólitíski óstöðugleiki, ekki hvað síst í skattamálum og óvissan um orkuöflun, hefur hins vegar komið í veg fyrir þá fjárfestingu. Ef hv. þingmaður er sammála mér um það er hún þá ekki líka sammála mér um að það sé ekki seinna vænna að fara að nýta veikleika gjaldmiðilsins nú til þess að byggja upp fjölbreytilegra atvinnulíf sem þá vonandi dregur úr sveiflunum í framtíðinni?

Frú forseti. Það er auðvitað grátlegt að tíminn skuli hafa hlaupið svona frá okkur eins og hann hefur gert og það er alveg ótrúlegt að liðin séu þrjú ár núna í október frá því að þessir atburðir urðu og við erum hér hjakkandi í sama farinu. Ég held að ég geti alla vega sagt það fyrir minn hatt að ég hefði ekki samþykkt þessi gjaldeyrishöft hefði ég vitað að ekki stæði til að aflétta þeim aftur. Þegar þau voru lögð á höfðu menn ákveðnar áætlanir um hvað þyrfti að gera. Það átti að fara í fjárfestingar og það átti að gera ákveðna hluti til þess að koma atvinnulífinu í gang. Það hefur ekki reynst ganga eftir af því að það er enginn vilji til þess í ríkisstjórninni að gera þessa hluti. Það er engin samstaða og það þýðir að það er enginn vilji til þess í ríkisstjórninni að gera þessa hluti. Hvað á það að þýða t.d. að vera með tiltekin verkefni inni í hagvaxtarspá ársfjórðung eftir ársfjórðung og að hæstv. fjármálaráðherra sé hér að guma sig af hagvaxtarspá þegar hann veit að kannski stærsti liðurinn í þeim spám eru verkefni sem flokkur hans er algjörlega á móti, kemur bara ekki til mála að verði að veruleika? Hvernig stendur á því að menn komist upp með að halda slíku fram? Það er alveg óskiljanlegt. Nú er að koma þingsályktunartillaga út af rammaáætluninni og við höfum verið að bíða nokkuð lengi eftir því en þá er það skoðun ríkisstjórnarinnar að ekki sé hægt að fara í neinar framkvæmdir þar fyrr en búið er að samþykkja þær frá Alþingi. Það þýðir það að hér gerist ekkert fyrr en einhvern tíma á næsta ári. Þá er ég bara að tala um stóru framkvæmdirnar en ég er líka að segja, og það finnst mér skipta svo miklu máli í þessari umræðu og ég held að við þurfum að leggja dálítið áherslu á það, að það sem við þurfum hvað mest á að halda er að lítil og meðalstór fyrirtæki fari að hafa trú á því að hér sé rekstrarvænlegt umhverfi. Þegar þau eru bara í samkeppni við fyrirtæki sem eru komin til bankanna blæs ekki byrlega þannig að þar ganga hlutirnir allt of hægt. Ég held að það hafi líka mjög 

Frú forseti. Já, ég er auðvitað alveg sammála þessu mati hv. þingmanns að ríkisstjórnin er sjálfstætt efnahagsvandamál. En er hv. þingmaður sammála mér um að það vandamál nái líka til gjaldeyrishaftanna og stöðu krónunnar? Þar er ég að vísa til þess að ráðherrar í ríkisstjórninni, jafnvel ráðherra efnahagsmála, og seðlabankastjórinn tala um eigin gjaldmiðil með þeim hætti að það er stórskaðlegt. Seðlabankastjórar t.d. eru yfirleitt mjög varfærnir menn sem gæta sín mjög á því hvað þeir segja. Sama á við um efnahagsráðherra. Ég held að hvergi annars staðar, a.m.k. ekki í Evrópu, létu menn í þessari stöðu sér koma til hugar að fara að tala niður eigin gjaldmiðil og lýsa því í rauninni yfir að hann sé ónýtur og verði hér í höftum um ókomna tíð nema skipt verði um gjaldmiðil.

Virðulegi forseti. Mér hafa þótt yfirlýsingar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra alveg óskiljanlegar og ekki síst finnst mér það þegar hann kýs að fara í viðtöl við erlenda fjölmiðla og lýsa því yfir að íslenska krónan sé mikið böl og það þurfi endilega að losna við hana sem allra fyrst fyrir utan það að vilja ekki ræða hvernig hún hefur þó reynst gegnum tíðina með þeim göllum sem hún svo sannarlega hefur haft. Við vitum að við verðum að hemja hana, við verðum að ná að hemja hana en hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur bara ekkert svar við því hvað hann ætlar að bjóða í staðinn fyrir þessa ómögulegu krónu sem hann er alltaf að tala um, af því að ekki getur hann boðið upp á evruna. Hún er ekki í boði fyrir hann. Hvert er þá planið? Það sem við fáum út úr þessu er auðvitað það að trúverðugleiki okkar bíður endalaust hnekki og þeir fjárfestar sem þó líta til Íslands lesa þessar fréttir og fá líka þýðingu á því sem hér er sagt. Er trúlegt að menn hafi trú á því að hér eigi að fjárfesta þegar þeir sem stýra landinu eru á því að það sé ekkert umhverfi hér til fjárfestinga vegna þess að gjaldmiðillinn sé ómögulegur?