Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar flugvélar voru teknar í þjónustu Íslendinga, má segja, að stigið hafi verið stórt framfaraspor í samgöngumálum þjóðarinnar, Nú er fengin um 20 ára reynsla í notkun þessara samgöngutækja, og leikur það ekki á tveimur tungum, að fáar nýjungar hafa náð slíkum vinsældum. Jafnvel gamalt fólk og vanheilt tekur flugvél fram yfir önnur samgöngutæki. En byggðir landsins eru mjög misjafnlega settar frá náttúrunnar hendi til að geta notfært sér þessi ágætu farartæki. Eins og bifreiðar þurfa vegi og skip þurfa hafnir, þurfa flugvélar að sjálfsögðu flugvelli. Aðstaða til flugvallagerðar getur verið svo góð, að aðeins þurfi að slétta láréttan mel með jarðýtu, svo að fáist viðunandi flugbraut, sem kostar aðeins nokkur þúsund krónur. Í annarri byggð getur aðstaðan verið svo erfið, að jafnstór flugbraut kosti margar millj. kr. eða útilokað sé að koma henni þar við. Á fyrstu árum innanlandsflugs hér á landi voru fyrst og fremst notaðar sjóflugvélar vegna skorts á flugvöllum, þ.e. flugvélar, sem gátu lent á sjó eða vatni, þótt útbúnað hefðu þær einnig til að lenda á flugvelli. En með fjölgun flugvalla hurfu sjóflugvélar smátt og smátt úr þessum samgöngum, og nú er svo komið, að aðeins tvær sjóflugvélar eru í notkun og halda uppi ferðum til Vestfjarða og Siglufjarðar. Vestfirðir eru það hérað, sem einna lakast er sett frá náttúrunnar hendi til flugvallagerðar. Þessu veldur að sjálfsögðu hálendi, þröngir firðir, brattar fjallshlíðar og lítið eða ekkert undirlendi. Af þessum ástæðum er það, að enn er enginn flugvöllur á öllum Vestfjörðum, sem nothæfur er fyrir þær tegundir landflugvéla, sem hér eru í notkun, og þess vegna eru þessar tvær sjóflugvélar enn í ferðum til þessa héraðs. Viðhald þessara véla, Katalínuflugvéla, er gífurlega dýrt. Sjórinn er mjög skaðlegur málmum, og öll tæki og áhöld fara illa í lendingu og flugtaki á sjó. Þrátt fyrir það að Flugfélag Íslands leggur sig mjög fram um að halda flugvélum sínum vel við, er það staðreynd, að innan tveggja til þriggja ára verður að taka þessar vélar úr notkun, enda eru þær nú orðnar 10 ára gamlar. En jafnframt er vissa fyrir því, að sjóflugvélar verða ekki fengnar í stað þessara af þeirri einföldu ástæðu, að nú eru ekki framleiddar lengur sjóflugvélar, sem nothæfar eru til þessara samgangna. En hvað verður þá um flugsamgöngur við Vestfirði? Í því efni er ekki um annað að ræða, en búa sig undir það, að landflugvélar verði til þess hafðar, eins og á öðrum flugleiðum hér innanlands. En þá kemur til skortur flugvalla við hæfi Dakotavélanna, sem nú eru hér í notkun. Má fullyrða, að mjög óvíða yrði slíkum flugvelli komið þar við, ef það yrði þá nokkurs staðar unnt, þar sem lengd flugbrauta handa slíkum flugvélum þarf a.m.k. að vera um 1.200 metrar, og sjálfsagt yrði slíkur flugvöllur nokkuð dýr. Óneitanlega væri æskilegt, að slíkur flugvöllur gæti komið í nágrenni Ísafjarðar, svo að Dakotavélar þær, sem eru hér í notkun í innanlandsflugi, gætu tekið upp flugleið þangað. En ekki er séð fyrir öllum Vestfjörðum með því. Á einhvern hátt verður að leysa vandann í öðrum byggðum Vestfjarða, því að ekki þarf að búast við því, að mörgum stórum og dýrum flugvöllum verði komið upp í þeim landshluta. Nú vill svo til, að farið er að framleiða í Bretlandi nýja tegund flugvéla, sem hefur hæfileika til flugtaks og lendingar á mjög stuttri flugbraut. Þessi flugvélategund nefnist Prestwich Twin Pioneer og er tveggja hreyfla. Verð hennar með nauðsynlegum varahlutum mun vera um 3 millj. kr. Ekki er fengin full reynsla um þessa flugvél, en þó er hún þegar komin í notkun í nokkrum löndum Austur-Asíu. Fjöldi farþega, er flugvél flytur í ferð, fer að sjálfsögðu eftir lengd flugleiða, hleðslu brennsluefnis og fleira, en þar eystra flytur hún 12–16 farþega í ferð og allt upp í 20. Höfuðkostur þessarar vélar er sá, hversu stuttar flugbrautir hún þarf. Hefur bygging hennar verið sérstaklega við þetta miðuð. Er talið, að lengd flugbrautar fyrir þessa vél þurfi ekki að vera meir en 400–500 metrar eða jafnvel minna. Sjúkraflug hefur verið stundað hér á landi með miklum og ágætum árangri. Björn Pálsson flugmaður er landskunnur fyrir sjúkraflug og hefur bjargað mörgum mannslífum með snilli sinni og djörfung. Meðal annars mun sjúkraflug hans til Grænlands vera mörgum minnisstætt. Fólk um land allt leggur kapp á að koma upp litlum flugbrautum, til þess að það geti notið þessara flugsamgangna, þegar slys eða sjúkdóma ber að höndum. En auk þess hefur Björn Pálsson farið fjölda ferða til venjulegra fólksflutninga. Þessar stuttu og tiltölulega ódýru flugbrautir hafa gert ótrúlega mikið gagn í strjálbýlinu víða um land. Á Vestfjörðum eru þessir litlu flugvellir komnir á 18 stöðum með samtals 26 flugbrautum, Lengd þessara flugbrauta er þessi: Styttri en 300 m eru þrjár, 300–400 m eru 10, 400–500 m eru fimm, og 500 m eða lengri eru 8. Samkvæmt þessu eru 13 af þessum 26 flugbrautum nógu langar fyrir hina nýju flugvél og 10 af hinum brautunum þyrfti aðeins að lengja um 100–200 m, til þess að þær yrðu einnig fullnægjandi. Fyrst svo er ástatt, að notkun sjóflugvéla er að hverfa úr sögunni, sýnist mér full nauðsyn á því, að nú þegar verði hafizt handa um að rannsaka, á hvern hátt flugsamgöngum við Vestfirði verði fyrir komið á hagkvæman hátt. Ef svo vel tækist, að hin nýja gerð flugvéla, sem ég hef nefnt, reyndist vel við íslenzka staðhætti og veðurfar, gæti það orðið mikill fengur fyrir flugsamgöngur Vestfjarða og jafnvel flugsamgöngur annarra landshluta. Þá gæti flug orðið til mikilla hagsbóta fyrir byggðarlög, er engar flugsamgöngur hafa nú. Flugbrautir, sem nú þegar eru til, kæmu að fullum notum með nokkurri stækkun og endurbótum, og gæti þannig sparazt fé í stórum og dýrum flugvöllum. En það, sem mest er um vert, er það, að flugsamgöngur yrðu að miklu almennari notum. Til eru þau héruð í landinu, sem kalla má að séu innilokuð að vetri til. Ég vil nefna Austur-Barðastrandarsýslu. Margar sveitir einangrast þar vegna ísalaga á norðanverðum Breiðafirði, og um vegasamband er ekki að ræða þarna, eftir að snjó leggur á fjöll. Flugsamgöngur við þessar sveitir væru alveg ómetanlegar að vetri til, og trúlegt þykir mér, að líkt sé ástatt um fleiri byggðarlög í landinu. En nýrri skipan flugsamgangnanna við Vestfirði verður ekki á komið sama daginn og sjóflugvélarnar detta úr sögunni. Stærð, gerð og staðsetning flugvalla verður að vera í samræmi við það, hvers konar flugvélar er ráðgert að nota, hversu mikil flutningaþörfin er í hverri byggð og hvernig rekstur flugvélanna geti orðið sem hagkvæmastur. Þetta tekur sinn tíma, og því má ekki seinna vera að hefja undirbúning í þessu máli. Með tillögu þeirri til þál. á þskj. 72, sem ég flyt ásamt hv. þm. V-Ísf., er lagt til, að hæstv. ríkisstj. láti fara fram hið fyrsta rannsókn á því, er þetta mál snertir. Ég legg til, að þessari umræðu verði frestað nú, en málinu verði síðan vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Við hv. samþingsmaður minn og ég berum fram till. þá, er hér liggur fyrir á þskj. 60. Tillagan er um efnaiðnaðarverksmiðju í Hveragerði og er svofelld, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að beina því til ríkisstjórnarinnar að láta athuga skilyrði fyrir staðsetningu efnaiðnaðarverksmiðju í Hveragerði.“ Till. þessi var flutt á síðasta þingi, en að því mjög áliðnu, og náði hún ekki að vera tekin til afgreiðslu. Vatnsorkan og jarðhitinn eru stærstu auðlindir lands okkar. Þar er bundið afl, sem bíður þess að vera leyst úr læðingi. Enn er lítill hluti þessara orkulinda notaður, þótt segja megi, að á síðari árum hafi fleygt fram vatnsvirkjunum í sambandi við rafvæðingu landsins. Jarðhitasvæði eru mörg á landinu, og við rannsóknir á þeim, sem fram hafa farið og verið er að framkvæma, kemur sífellt betur og betur í ljós, hversu miklir möguleikar skapast á sviði efnaiðnaðar og annarra stórframkvæmda, verði jarðhitinn virkjaður og nauðsynlegar verksmiðjur reistar á hitaveitusvæðunum. Enn sem komið er hafa fáar till. komið fram um staðsetningu efnaiðnaðarverksmiðja, ef reistar yrðu. Við slíkt staðarval þarf að taka til greina, að til staðar sé nógur öruggur jarðhiti, heitt vatn eða gufa, staðurinn sé vel í sveit settur og vinnuafl til iðnaðarframleiðslunnar til staðar. Hveragerði er sem kunnugt er eitt mesta jarðhitasvæði hér á landi, og hafa farið fram á vegum jarðborunardeildar raforkumálastjórnar ríkisins víðtækar rannsóknir á jarðhitanum þar og í næsta nágrenni. Starfsmenn jarðborunardeildar og rannsóknaráðs ríkisins hafa samið skýrslur um þessar rannsóknir sínar, sem veita mikinn fróðleik um jarðhitann á þessum svæðum. Þá má benda á, að Baldur Líndal verkfræðingur hefur samið ritgerð um þaravinnslu og rannsóknaráð ríkisins gerir ráð fyrir, að til þeirra framkvæmda eða framleiðslu verði reist verksmiðja, og hefur bent á Hveragerði sem stað fyrir hana. Til fróðleiks um þennan stað er það að segja, að þar eru nú búsettir um 600 manns. Öll íbúðarhús ásamt gróðurhúsum, þar sem framleidd eru árlega verðmæti að söluverði um 2 millj. kr., eru hituð upp með hveravatni eða gufu. Hveragerði hefur byggzt upp á stuttum tíma. Skipulag á notkun jarðhitans var í byrjun ekki svo gott sem skyldi, vegna þess að heildarskipulag á notkun hans var ekki til staðar. Mátti segja, að hver einstaklingur virkjaði jarðhita fyrir sig, en gafst misjafnlega vel. En nú hefur þetta breytzt til batnaðar. Hreppsnefnd staðarins hefur látið vinna að því á undanförnum árum að láta byggja eitt allsherjar hitaveitukerfi fyrir byggðina, íbúðarhús og gróðurhús o.fl. Hitaveita þessi er þegar tekin í notkun, þó að enn vanti mikið á, að hún sé fullgerð. Það, sem hér hefur verið drepið á með fám orðum, sýnir, að nauðsyn er á að halda áfram rannsóknum á jarðhitasvæðum landsins með það fyrir augum að hagnýta jarðhitann til aukins iðnaðar og annarra stórframkvæmda og að velja verksmiðju, sem til þessa verður að reisa, sem hentugastan stað. Tvímælalaust er Hveragerði einn af þeim stöðum, sem einna fyrst koma til greina í þessu sambandi. Þar er mikill og öruggur jarðhiti, staðurinn er vel í sveit settur, og sú atvinnuaukning, sem af slíkum framkvæmdum mundi leiða, kæmi sér vel fyrir íbúa staðarins, sem eins og sakir standa nú verða að töluverðu leyti að leita atvinnu til annarra staða og þá einkum nú sem stendur til Þorlákshafnar, þar sem þó er um árstíðabundna atvinnu að ræða og því ekki stöðuga. Það er til þess að vekja athygli á þessum staðreyndum, að till. þessi er flutt, að beiðni hreppsnefndar Hveragerðishrepps, eins og um getur í grg. till. Við flm. væntum, að hv. alþm. taki henni vel. Það hefur verið ákveðin ein umr. um till., og leyfi ég mér að gera það að till. minni, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð umliðið, síðan frestað var umræðu um þetta mál, og þá stóð svo á, að ég hafði ekki lokið ræðu minni, þegar komið var að fundarslitum þess dags. Ég vil hér því taka upp þráðinn, þar sem ég var staddur og var að svara hv. 1. þm. Eyf., sem hafði gert allhvatvíslega tilraun til þess að hnekkja þessari till. Það voru sem sé aðallega tvær ástæður, sem hann byggði andstöðu sína á, annars vegar, að það bæri ekki að leggja niður vínveitingar í opinberum veizlum hér á landi, og þó alveg sérstaklega væri utanríkisþjónustu Íslendinga í voða stefnt, ef ekki yrði haft vín með höndum í þeim veizlum, sem sendiherrar vorir halda utanlands, þar sem þeir eru að vinna að vorum málum. Ég hafði viðvíkjandi fyrra atriðinu bent á það, að aldrei hefðu veizluhöld betur úr hendi farið , en í tíð Tryggva Þórhallssonar, þegar hann var forsrh. hér og hafði ekkert vín í veizlum. Ég hafði enn fremur bent á, að það væri algerlega í andstöðu við ýmsar aðrar aðgerðir í þessum málum af hálfu þess opinbera, að vín væri veitt í opinberum veizlum. Það eru sem sé í áfengislöggjöfinni ýmsar skorður við því reistar og þá að sjálfsögðu líka í framkvæmd þessa máls, að opinberir aðilar eða þeir, sem koma fram fyrir hönd ríkisins, gerðu ekkert til þess að ýta undir drykkjuskap í landinu. Af þessum ástæðum er það, að það hefur oft komið fyrir, að áfengisútsölunum hefur verið lokað, þegar svo hefur staðið á, að það gæti stafað af því órói eða annað, sem miður fer í sambúð borgaranna, að vínið flyti þá. Í öðru lagi er bannað í lögum að auglýsa áfengið. Þetta og margt fleira af þessu tagi bendir fullkomlega til og talar skýru máli um, að það þyki varhugavert að láta opinbera aðila standa þannig að þessum málum, að það geti leitt til aukins drykkjuskapar í landinu. Tillaga okkar er í fyllsta samræmi við þessa stefnu. Þessi hugsun kom einnig upp hjá ríkisstj. vorri eða hæstv. forsrh. vorum á síðasta þjóðhátíðardegi vorum, 17. júní. Þá hélt hann veizlu, sem ekkert vín var veitt í, og var það í fullu samræmi við það, sem löggjöf og allur almenningur ætlast til að ríkisstj. vor standi að slíkum málum. Sem sagt allar ráðstafanir lúta að því, að af opinberri hálfu sé ekkert gert til að ýta undir vínnautnina og að vínveitingar í opinberum veizlum brjóta því alveg gersamlega, eins og ég hef bent á og rökstutt hér, í bága við það, að svo skuli að farið, því að það er vitað, að með slíkum vínveitingum er verið af opinberri hálfu að örva og ýta undir drykkjuhneigð þeirra manna, sem þess eiga kost að sækja þessar veizlur, og meira að segja þetta verk getur verkað og verkar langt út fyrir þessi gestaboð. Og þetta skeður með tvennum hætti: Í fyrsta lagi með því að leiða þessa menn að drykkjuborði og það veikir að sjálfsögðu og sljóvgar mótstöðumátt þessara manna gegn vínnautnarástríðunni, sem eins og kunnugt er leitar mjög á allar gáttir í þessu þjóðfélagi. Þarna er beinlínis með þessu verið að leiða menn í gildru, í drykkjuskapargildruna, sem oft hefur þær afleiðingar, að menn í slíkum veizlum sem öðrum drekka frá sér vitið og alla blessun. Í öðru lagi er með þessum opinberu vínveitingum stofnað til fordæmis, staðið fyrir að efla og þróa drykkjutízku, sem þjóð vorri er mjög hættuleg, því að enn er í gildi spakmælið, að hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það, - og það verkar enn sterkar, en að þeim leyfist það, það er tekið beinlínis sem uppörvun til sín að sigla í þetta kjölfar. Og þessar opinberu vínveitingar í veizlum hafa skapað þann hugsunarhátt, þann hræðilega hugsunarhátt allvíða, að það sé beinlínis kotungsháttur að halda svo veizlur, að þar sé ekki vín á borðum, og við vitum, að það er veikur þáttur í eðli Íslendinga, að ef víninu er haldið að mönnum, þá vill nautn þess oft vera með allóhóflegum hætti. Það er þess vegna mjög hættulegt vegna fordæmisins um þessa drykkjutízku, að þeir menn, sem falið er að skipa mestu valda- og virðingar- og trúnaðarstöður í þjóðfélaginu, haldi uppi slíku fordæmi. Þetta er hættan, og þetta er kjarni málsins að því er þessa þáltill. snertir, sem hér liggur fyrir, eins og hv. 1. flm. þessarar till. gerði mjög rækilega grein fyrir og brýndi fyrir þingheimi, þegar hann innleiddi hér umræður um till. Og það er gott dæmi um þetta. Hvaða svör fékk hann, þegar hann flutti um það tillögu í bæjarstjórn Reykjavíkur, að það skyldi verða hætt við vínveitingar í opinberum veizlum? Jú, svarið kom, og það var á þá lund, að úr því að ríkisstj. Íslands og valdhafar þar gerðu þetta, þá væri ekki óeðlilegt, að þeir, sem ráða bæjarmálunum, færu einnig eins að. Það er þess vegna beinlínis firra og undur, að fyrir skuli finnast á Alþingi menn, sem ekki sjá og skilja eða vilja ekki sjá og skilja, - og það er sízt betra, - að hér er verið með þessum vínveitingum í opinberum veizlum að leika hættulegan leik, beinlínis hættulegan leik. Drykkjuskaparóreglan í landi voru er mjög mikil og vaxandi þjóðfélagsvandamál, sem verður að fara að taka miklu fastari tökum en gert hefur verið hingað til, ef við eigum ekki að sigla í þau vandræði, sem við sjáum ekki út úr, hvernig við losnum aftur úr. Þessum málum er nú þannig komið með okkar þjóð. Og það er æskan, vaxtarbroddur þjóðfélagsins, sem þarna er ofurseldur þessari hættu í svo ríkum mæli, að það ætti engum manni að sjást yfir þá hættu, sem vofir yfir okkur í þessu efni. Það eru mörg þjóðfélagsvandamálin, sem að okkur steðja eins og öðrum, og þau eru mörg af þeim mjög vandleyst, því er sízt að neita. En þennan þátt í okkar vanda, að leggja niður vínveitingar í opinberum veizlum og slá þannig á þessa hættulegu drykkjutízku, það er okkur mjög auðvelt að gera. Það er ekkert nema vilja- og skilningsleysi á eðli og kjarna málsins, ef slíkt er ekki gert. Leiðin til þess, að þetta skuli gert, er sú, sem við þremenningarnir, sem að þessari till. stöndum, höfum lagt hér til, að Alþingi í eitt skipti fyrir öll taki af skarið um þetta mál og leggi fyrir valdhafa vora að leggja algerlega niður þennan ósið. Og það er ekki til nein frambærileg afsökun fyrir því að vilja ekki gera þetta, ekki nein. En það er harla margt einkennilegt, sem fyrir ber nú á þessum dögum, það verður maður að segja. En ég verð þó að segja það, að það er þó fátt undarlegra, en að þeim selshaus fordóma skuli skjóta upp hér á Alþingi nú á þessum upplýsingarinnar tímum, að ekki sé hægt fyrir Íslendinga að halda uppi utanríkisþjónustu sinni með öðrum hætti, en þeim að láta þar allt fljóta í brennivíni. En þetta hefur nú skeð, og þetta var það, sem skeði í ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann taldi þetta vera og sló fram í því sambandi spurningu, sem margir kannast við. Þegar fundi var frestað síðast, var ég kominn að því að svara þessum þætti í ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann lagði svo mikla áherzlu á þetta, hv. 1, þm, Eyf., og þóttist með þeim málflutningi sínum leggja svo þungt lóð á metaskálarnar, að það væri ekki hægt að rétta vogina. Þótt það sé nú slagorð, firrur og fjarstæða að halda þessu fram, þá ætla ég nú samt að fara nokkrum orðum um þennan þátt í ræðu hv. 1. þm. Eyf. og biðja hv. þingmenn að athuga það, hvernig háttað er utanríkisþjónustu þjóðanna yfirleitt og hver er grundvöllurinn undir þeirri starfsemi. Hann er sá, að sendiherra hverrar þjóðar hefur sérréttindi í því landi, sem hann dvelur í. Heimili hans er heimili þess ríkis, sem hann á heima í og hann starfar fyrir. Þetta heimili á að vera háð siðum og þjóðháttum þess lands, sem sendiherrann er frá. Þetta er til þess gert, að viðkomandi þjóð geti sýnt það og varðveitt þar þjóðareinkenni sín og þjóðarhætti. Það þykir að sjálfsögðu eðlilegt, að slík lýsing á háttum þess lands, sem sendiherrann starfi fyrir, komi fram í öllum háttum á þessu heimili og þá vitanlega ekki siður í sambandi við veizluhöld þar eða annan mannfagnað. Það er þess vegna alveg gersamlega gripið úr lausu lofti og ótrúlega langt sótt sú hugsun, að slíkt mundi verða illa tekið upp hjá forráðamönnum þeirrar þjóðar, þar sem sendiherrann dvelur, þótt hann héldi uppi háttum síns heimalands. Það mundu allir aðilar, sem við skiptum við úti um heiminn, taka það sem sjálfsagðan hlut, að áfengir drykkir væru ekki veittir í slíkum veizlum, úr því að sá háttur væri á hafður í heimalandi sendiherrans. Þetta mundi enginn, ekki einn einasti af þeim viðskiptamönnum, sem við þurfum að hafa samneyti við og semja við, taka illa upp fyrir hinni íslenzku þjóð. Það mundi þvert á móti vekja traust og virðingu úti um allan heim, þar sem við höldum uppi slíkri starfsemi, að þessi háttur væri á hafður á Íslandi. Það þekkja fleiri en við, til afleiðinga drykkjuskaparins og hver þörf er á því, að þar sé spornað í móti. Það er síður en svo, að slíkt mundi á nokkurn hátt verða tekið illa upp. Og ég býst við, að þetta mundi verða verulega sterkur þáttur í því að létta störf og göngu þeirra manna, sem við sendum út í heiminn til þess að starfa fyrir okkur, efla viðskipti vor og vekja traust á þjóðinni. Það er þess vegna í rauninni ekki hægt að grípa niður á ólíklegri stað af þeim, sem ætla sér að reyna að vekja upp drauga í sambandi við þessa tillögu til þess að hræða menn með frá því að samþykkja hana, heldur en að leggja svona mikla áherzlu á þetta atriði. Hv. 1. þm. Eyf. nefndi hér nafn eins erlends manns í sambandi við þessar umr., sem mundi taka það illa upp fyrir Íslendingum, ef það yrði ekki veitt vín í þeim veizlum, sem hann væri boðaður í. Þetta er mikill ráðamaður, - hann nefndi nafnið á honum, - mikill ráðamaður í stóru viðskiptalandi Íslendinga, sem Íslendingar á því sviði þurfa að eiga mikil og góð viðskipti við. Ég held, að hann hafi helzt haldið, að þau viðskipti mundu öll hrynja til grunna, ef hætt væri að veita vín í þeim veizlum, sem þessi maður mundi sækja. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að það gengu sagnir um það, að ekki alls fyrir löngu var forsrh. Norðmanna staddur í þessu landi og á fundum með þessum manni. Forsrh. Norðmanna bragðar ekki vín frekar en ég og ýmsir aðrir góðir menn. Og hvað haldið þið, að þessi mikli ráðamaður í Rússlandi hafi gert, þessi maður, sem hv. 1. þm. Eyf. var hræddur um að mundi taka illa upp fyrir okkur, ef það væri tekinn af honum dropinn? Hvað haldið þið, að hann hafi gert? Hann skálaði í sódavatni við Gerhardsen, forsætisráðherra Norðmanna. Ætli hann mundi siður skála í sódavatni við sendimenn íslenzku stjórnarinnar? Ég hugsa ekki. Annars vil ég segja það, að ég vil vara hv. 1. þm. Eyf. við að vera að koma nokkru drykkjuskaparóregluorði á þennan mann hér á Alþingi. Ég bara beinlínis tek upp hanzkann fyrir hann. Ég vildi nú hafa gert grein fyrir því, að þessar ástæður, sem hv. 1. þm. Eyf. hefur borið fram gegn þessari till. okkar, eru alveg gersamlega einskis virði. Ég vildi hafa með þessum orðum mínum fært rök fyrir því, að þetta er þannig, bæði hvað snertir okkar starf og líf hér heima í þessu landi og þau störf, sem okkar menn þurfa að rækja annars staðar, að öllu þessu væri miklu betur borgið og fyrir séð með því að hafa þann hátt á, sem við þremenningarnir leggjum til í okkar till. En það er tvennt enn, sem ég ætla að minnast hér á. Það er í fyrsta ]agi það, að hv. 1. þm. Eyf. ber hér fram till. um það, - ég veit, að hæstv. forseta eða þeim, sem nú situr í þeim stóli, þykir það undarlegt eins og mér, að slík till. skuli hafa komið fram; það var annar forseti, sem skipaði þá stólinn, og hún var sú að vísa þessu máli til utanrmn. Ja, það er von, að forseta þyki þetta einkennilegt fyrirbrigði. Er ég fyrr í ræðu minni fór nokkrum orðum um það, að e.t.v. hefði hv. 1. þm. Eyf. nokkuð skriflað á sköturoðinu um þinglega hætti í fyrri hluta sinnar ræðu, hafði ég þó ekkert í því sambandi minnzt á þessa till. hans, en till. eins og þessi er að sjálfsögðu slík fjarstæða, að ég hygg, að aldrei hafi verið borin fram á Alþ. jafnvanhugsuð og fráleit till. um það, hvernig skipa beri gangi mála. Ég minnist þess ekki að minnsta kosti. Það er alkunnugt, að slík mál sem þessi, þegar þau eru rædd í deildum, þá er þeim vísað til allshn. Og í Sþ. er auðvitað ekkert eðlilegra og sjálfsagðara, en að slík till. fari til allshn. sameinaðs þings og hljóti þar meðferð. Og það er það, sem hv. 1. flm. þessarar þáltill. hefur líka af mjög eðlilegum ástæðum lagt til. Það er eiginlega ekki hægt að líta á þessa tillögu öðruvísi, en að með henni sé verið að gera gys að hefðbundinni venju um meðferð mála hér á Alþingi. Og ég verð að segja, að það situr illa á einum af forsetum Alþingis að bera fram slíka tillögu. Þessi þáltill. okkar þremenninganna hefur vakið mikla athygli úti um allt land, meiri athygli en við höfum átt að venjast nú um nokkurt skeið á sviði þessara mála. Og þetta stafar af því, að fólkið gerir sér nú úti um allar byggðir landsins fullkomlega grein fyrir því, hvar íslenzka þjóðin er á vegi stödd nú í þessum áfengismálum. Það gerir sér líka fulla grein fyrir því, að það sé hættulegur hlutur að halda að fólkinu í landinu þeirri drykkjutízku, sem vínveitingar í opinberum veizlum hafa beinlínis forustuna í, og ég hef áður gert hér grein fyrir því. Alþingi hefur borizt fjöldinn allur af áskorunum í þessum efnum. Ég hef hér langan lista, og ég býst nú við því satt að segja, að forseti Ed., hv, 1. þm. Eyf., hafi lesið þennan lista upp í sinni d., jafnóðum og þessar áskoranir hafa verið að berast, svo sem venja er til á Alþingi. En hluturinn er sá að, að þeim félagssamtökum, sem sent hafa Alþingi áskoranir um að samþykkja þessa till., standa tugþúsundir manna úti um allar byggðir þessa lands. Ég ætla ekki að fara að lesa þennan lista upp eða lengja málið með því, (BSts Það væri gott að heyra hann.) Þess er ekki þörf, því að hv. 1. þm. Eyf. er búinn að lesa upp úr forsetastóli þetta allt saman í Ed. Ég skal samt t.d. benda honum á það, til þess að gera honum svolitla úrlausn, að áfengisvarnanefndirnar allar í Eyjafjarðarsýslu skora á Alþingi að samþykkja þessa till. Ja, ef hv. þm. er einhver fróun í þessu, þá er mér það kærkomið að benda honum á þetta. Það er í miklu fleiri sýslufélögum, sem áfengisvarnanefndirnar hafa sameinað sig, - ég held, að það sé í einum 5 eða 6 sýslufélögum, - og sent sameiginlega áskoranir um þetta efni. Og af því að hv. þm. A-Húnv. brosir nú svo blítt til mín úr sæti sínu, þá vil ég benda honum líka á það, að áfengisvarnanefndirnar í Austur-Húnavatnssýslu hafa allar sent slíka áskorun. Og veit ég það, að hv. þm. á eftir, að kjósendur hans snúi sér til hans og óski stuðnings hans í þessu efni, svo miklir málafylgjumenn eru Austur-Húnvetningar vissulega. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þessar áskoranir, en þær eru margar, og þar fylgir hugur máli, svo sem líka þörf er á. Við vitum náttúrlega ekkert um það, flm. þessarar till., hvaða afdrif hún fær hér á Alþingi. Við göngum að sjálfsögðu út frá því, að hún verði samþykkt, en við vitum það ekki. En það er alveg víst, að samtakamáttur þessara manna, sem að áskorununum standa, er ekki fallinn, og málinu verður fylgt eftir af þeirra hálfu. Það er áreiðanlegur hlutur. Hér eru komnar fram nokkrar brtt., en ég ætla nú ekki að fara að ræða þær að þessu sinni, enda á það ekki við fyrr, en við síðari umr. málsins. Þá vil ég að lokum, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkur ummæli úr einn dagblaðanna, Tímanum, flokksblaði hv. 1. þm, Eyf., sem blaðið hefur tekið upp úr ávarpi, sem landssambandið gegn áfengisbölinu hefur sent Alþingi í þessu sambandi. Og ritstjóri Tímans býr til myndarlega fyrirsögn fyrir þessu ávarpi, sem hljóðar svo, líka með leyfi hæstv. forseta: „Brýn nauðsyn, að Íslendingar spyrni fótum við siðspillandi drykkjutízku“, - og ég vona, að það fari ekki fram hjá neinum, við hvað hér er átt. Í þessu ávarpi stendur meða] annars: „Það er knýjandi nauðsyn, að allir góðir Íslendingar, hvort sem þeir eru skráðir meðlimir einna eða annarra félagssamtaka eður eigi, spyrni fótum við þeirri siðspillandi og eyðandi drykkjutízku, sem nú ríkir um borg og byggð. Gæti þess allir, er að félagsmálum vinna, hvort sem félag þeirra er aðili að landssambandinu gegn áfengisböli eða eigi að efna ekki til þeirra mannfunda, hvorki í félagsheimllum, skólum né annars staðar, þar sem áfengið flóir ljóst og leynt og verður gildra mörgum æskumanni, er þar tælist inn á braut ofdrykkjunnar.“ Þetta er, eins og allir sjá, þörf og góð hugvekja. Þeir halda áfram: „Gæti þess allir heimilisfeður og mæður að efna ekki til þeirra samkvæma, þar sem drykkjutízkan ræður samkvæmisháttum og sá þykist fremstur gestgjafi, er ber fyrir gesti sína mesta og sterkasta áfenga drykki. Útrýmið áfenginu úr samkomum yðar, hvort heldur er á heimilum eða mannamótum. Eflið það almenningsálit, að það sé engum manni sæmandi að stofna til drykkjugilda, hvorki í smærri né stærri stíl. Krefjizt þess af leiðandi mönnum í stjórn ríkis og bæjarfélaga, að þeir gangi á undan með góðu fordæmi og leggi niður allar veitingar áfengis í opinberum samkvæmum. Alþjóð manna til sjávar og sveita skal láta á sannast, að Íslendingar eru vakandi þjóð, sem vill vita fótum sínum forráð, ekki sóa fjármunum sínum í skaðlegar nautnir og tildur, og veita þannig forustumönnum sínum það aðhald, að þeir hljóta að sýna þeim, sem undir þá eru gefnir, gott eftirdæmi í þessum efnum.“ Þeir ljúka svo þessu ávarpi sínu með þessum orðum: „Landssambandið gegn áfengisbölinu heitir því á alla góða Íslendinga og þó einkum þá, sem standa innan einhverra þeirra félagssamtaka, er gerzt hafa aðilar að sambandinu, að spyrna nú við fótum, gerast sjálfir virkir þátttakendur í baráttunni gegn áfengisbölinu með því að hafna sjálfir nautn áfengra drykkja, og jafnvel þótt þeir treysti sér ekki til þess að stíga sjálfir það spor, að forðast að verða með fordæmi sínu eða athöfnum valdir að því, að aðrir og þá sérstaklega hinir ungu leiðist til drykkjuskapar. Leggið hver og einn yðar skerf til þess, að þjóð vor megi í sannleika verða algáð þjóð.“ Þetta er mjög íhugunarvert ávarp og samið og flutt af miklum sannfæringarinnar krafti fyrir því, að hér þurfi að stemma á að ósi. Ég skal svo ekki að þessu sinni fara fleiri orðum um þetta mál, en vænti þess og tek undir það með hv. 1. flm. þessarar þáltill., að hún fái góða og greiða afgreiðslu hér á Alþ. og að við eigum eftir að sjá, að framkvæmd á grundvelli hennar eigi eftir að verða þjóð okkar til mikils gagns og varnaðar í þessum málum, þangað til sá tími rennur upp, að við getum hrint gersamlega þessum bölvaldi frá okkur, áfenginu.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. hefur nú loks lokið þeirri ræðu, sem hann hóf hér fyrir hálfum mánuði og átti víst að vera svar til mín við þeim fáu orðum, sem ég sagði þá á fundi. Honum hefur þótt mikils við þurfa, því að mér telst svo til, að hann hafi notað svona fimmfaldan til sexfaldan ræðutíma á við mig til svarsins. Það lakasta er þó, að hann svaraði að mjög litlu leyti því, sem ég sagði, heldur gerði hann mér upp orð og hafði rangt eftir önnur og sneri út úr þeim, Hann bjó m.ö.o. til ræðu, sem hann eignaði mér, og svaraði svo henni. Ég býst við, að það hafi verið sú útgáfa af ræðunni, útgáfa Péturs Ottesens, sem ræðumaður einn í gærkvöld á borgarafundi, sem hv. þm. kallar, hafði í huga, þegar hann vék að mér, og ég hef frétt um. Um þetta geta allir þeir hv. þm., sem hlustuðu á báðar ræðurnar, borið vitni. Og það þarf raunar ekki til. Sem betur fer eru ræður nú teknar upp á vélrænan hátt og koma orðréttar og eru lagðar fram á lestrarsal Alþingis. Það mun því sýna sig á sínum tíma, hvað hv. þm. vitnaði heiðarlega í mína ræðu, og sú ræða liggur nú þegar frammi á lestrarsal. Ég skora á hann að sækja hana og finna þeim orðum stað úr ræðu minni, sem hann vitnaði til, sumum þeirra að minnsta kosti. Um beina rangfærslu á orðum mínum skal ég einnig nefna dæmi. Þm. hafði eftir mér, bæði við fyrri hluta umræðunnar og eins nú, að ómögulegt væri að komast af án þess að veita útlendingum vin. Það eina, sem ég sagði um þetta, var, að þessi till. hlyti að taka til sendiráða Íslands og hún kynni að hafa áhrif á umgengni íslenzkra fyrirsvarsmanna og ábyrgra útlendinga, ef hún yrði samþykkt. Ég sagði meira að segja, að till. kynni að verða til góðs í þessu efni, þó að ég efaðist um, að það yrði vel séð í einu tilteknu landi, að hætt yrði að veita þar vín. Er þetta það sama sem að segja, að ómögulegt sé að komast af án þess að veita útlendingum vín? Hitt er annað mál, að ég taldi, að þessa hlið málsins þyrfti einnig að athuga. Og á því byggði ég till. mína um það að vísa málinu til utanrmn. Hv. þm, Borgf. fór að maklegleikum lofsamlegum orðum um Tryggva heitinn Þórhallsson. Ég vissi ekki vel, í hvaða sambandi það var, en mér virtist næstum eins og hann teldi, að ég hefði eitthvað verið að hallmæla honum. Hafi svo verið, þá mótmæli ég því alveg. Við munum báðir, við hv. þm. Borgf., hafa verið vinir Tryggva Þórhallssonar og viljum hvorugur sjálfsagt segja neitt honum til miska. En það var allt rétt, sem ég sagði um hann. Ég tók það fram, að hann var alger bindindismaður. Ég tók það líka fram, að hann bjó í svokölluðum ráðherrabústað. Það var hans heimili. Hann bjó þar með konu sinni og börnum. Mér er ekki kunnugt um, að Tryggvi heitinn Þórhallsson héldi nokkrar veizlur á kostnað ríkisins, nema ef telja skyldi, eins og ég sagði í ræðu minni um daginn, að það mun hafa verið svo talið, að eitt borðhaldið á Þingvöllum 1930 væri á hans vegum. Veizlur þær, sem hann hélt, voru á hans eigin kostnað, eða ekki er mér kunnugt um annað. En á hinn bóginn hafði hann risnufé, ákveðna upphæð úr ríkissjóði, Og mér er ekki kunnugt um, að ráðherrar yfirleitt og ríkisstj. hafi hér áður fyrr haldið veizlur á kostnað ríkissjóðs. Sá siður mun fyrst hafa komið upp eftir 1940. Ég fullyrði ekki alveg um það, en ég hygg, að sú ríkisstj., sem var hér skipuð af forseta 1942, hafi fyrst haldið veizlu á ríkisins kostnað. Þetta fullyrði ég ekki, en mér hefur virzt svo, eða ég varð ekki var við slíkar veizlur fyrr. Að sjálfsögðu hefur það verið eitthvað þó, þegar svo bar til, sem sjaldan var, að útlendir þjóðhöfðingjar komu hingað til lands, að þá hefur ríkið vitanlega kostað til þess, eins og 1907 og eins þegar Kristján X. konungur kom hér. Hv, þm. Borgf. sagði, að ég hefði blandað saman Ingólfsstyttunni og þessari till. Vitanlega er þetta algerlega rangt. Ég lagði til, að þessari till. væri vísað til sömu n. og till. um það að gefa Norðmönnum Ingólfsstyttu var vísað. Og ég færði rök að því, að till. ætti þar heima, a.m.k. væri ástæða til að athuga víssa hlið þessa máls af utanrmn. Ég tel ekki, að þetta sé að blanda þessum tveim málum saman. Hver þingnefnd fær venjulega ýmis mál til meðferðar, sem ekki heyra saman beinlínis, ekki eru tengd hvert öðru. Hv. flm. lagði til, að allshn, þingsins fengi þetta mál til meðferðar. Þegar þetta var lagt til, þá var nýbúið að vísa till allshn. till. snertandi jöfn laun karla og kvenna. Var það að blanda saman þessari till. og jöfnum launum karla og kvenna, þó að báðum væri vísað til allshn.? Ég sé það ekki. Hv. þm. kom að þessu líka í seinni hluta ræðu sinnar og sagði þá, að hann hefði aldrei vitað borna fram á Alþingi eins vanhugsaða og vitlausa tillögu og þetta, að vísa málinu til utanrmn., og það sæti sízt á forseta að bera fram slíka tillögu. Mig langar nú til að spyrja hann út af þessu: Hvernig greiddi hann atkv. um það að vísa till. um það að gefa Norðmönnum styttu af Ingólfi Arnarsyni? Er það meira utanríkismál, en þetta? Mér finnst líka, að það sé ekki í kot vísað að vísa máli til utanrmn. þingsins. Í öllum þingum, sem ég hef spurnir af, þykir það göfugasta nefnd þingsins og jafnan valdir í þá nefnd framámenn þinganna. Í þeirri utanrmn., sem nú situr á hinu háa Alþingi, ætla ég að eigi sæti tveir fyrrv. forsrh., fyrrverandi utanrrh. og hæstv. forseti sameinaðs Alþingis. Ég skil nú tæplega í, að hv. þm. vilji lýsa yfir beinu vantrausti á formann Sjálfstfl., sem á sæti í utanrmn. Það er vitanlega hreint vantraust á þessa nefnd og þá menn, sem í henni eiga sæti, ef það er eitthvert sérstakt hneyksli, að máli, sem óneitanlega snertir sendiráð Íslands í útlöndum og móttökur erlendra gesta, sé vísað til þessarar nefndar. Ég efast ekkert um það, og það er alveg af fullri einlægni mælt: ég álít þessa nefnd bærasta um og færasta um að gefa þinginu ráð í þessu máli. Mér skildist jafnvel hv. þm. telja þetta brot á þingsköpum. Ég skil ekki, hvað maðurinn meinar. Ég hélt, að hver þingmaður hefði leyfi til þess að stinga upp á, að máli væri vísað til þeirrar nefndar, sem hann telur heppilegast. Atkvæði skera svo úr um það, í hvaða nefnd málinu er vísað. Hv, þm. sagði í fyrra hluta sinnar löngu ræðu, að ég hefði talað ósæmilega, og hann lét það álit í ljós, að ég mundi sem forseti Ed. víta þm. í Ed., ef hann léti sér um munn fara það, sem ég gerði hér, og hann krafðist þess, að forseti vítti mig. Ég skal nú taka það fram mér til ánægju, að það þarf yfirleitt ekki að víta efri deildar þingmenn, og í minni forsetatið, sem er nú að verða nokkuð mörg þing, hefur það aldrei komið fyrir mig, að ég hafi vítt þm., sem þar á sæti, enda þarf þess ekki, eins og ég sagði, því að ég verð ekki annars var en að allir þm. í Ed. tali prúðmannlega, Hv. þm. Borgf. rangfærði orð mín, eins og ég hef sýnt og get sannað með þeirri ræðu, sem nú liggur frammi á lestrarsal orðrétt. Hann gerði mér upp orð, sem ég hafði aldrei talað, og var þó nýbúinn að heyra ræðu mína og átti að vita betur. Er þetta prúðmannlegt? Mér kemur ekki til hugar, herra forseti, að kalla hv. þm. vísvitandi ósannindamann, og það er ekki eingöngu vegna þess, að slík orð eru ekki þingleg, og ég býst við, að hæstv. forseti mundi víta mig, ef ég viðhefði þau, ég tel það víst, - það er ekki eingöngu af þessum ástæðum, heldur líka af því, að hv. þm. kemst í slíkt hugarástand, þegar þessi mál ber á góma, að ég er ekki viss um, að hann viti, hvað hann segir, og ég vík nánar að því síðar. En það er til annað verra en að kalla mann vísvitandi ósannindamann, ef hann er það, og það er að fara með vísvitandi ósannindi, t.d. að fara rangt með orð annarra, sem nýbúið er að hlusta á. Ég er því hræddur um, ef hv. þm, Borgf. ætti sæti í Ed. og héldi þar slíka ræðu sem hann hefur nú haldið í tvo daga, að jöfnu tilefni og hann hafði til þeirrar ræðu, að ég neyddist til að víta hann. Kröfu hv. þm. Borgf. um að víta mig svaraði sá forseti, sem þá sat í forsetastólnum, hv. 6, landsk. þm., nokkuð loðið, að mér fannst. Hann neitaði að vísu að víta mig, en á þeim forsendum, að þingmaður Eyfirðinga hefði ekki á sérstaklega alvarlegan hátt farið út fyrir efni till. Ja, ég veit ekki, hvort þetta er fullkominn sýknudómur eða hálfgildings áfellisdómur, en ég vil fá að vita það og krefst að fá að vita það. Og ef það er áfellisdómur að einhverju leyti, þá vil ég, að þessi hv. þm., sem þá sat í forsetasæti, tilfæri þau orð, þar sem ég fór út fyrir efni málsins. En hvað er efni málsins? Þessi fyrri hluti umræðunnar skilst mér vera sama eðlis og 1. umr. um lagafrv. Þá má tala almennt um málin. Ég fullyrði, að ég talaði eingöngu um málið, sem fyrir lá, fyrst og fremst till. sjálfa, en þó lítið eitt, grg. hennar og ræðu 1. flm. hennar og svo til hvaða nefndar ætti að vísa málinu. Ég tel þetta allt saman leyfilegt og venjulegt. Og eins og ég sagði áðan, þá krefst ég að fá að heyra það, hvaða orð það voru í minni ræðu, sem fóru út fyrir þennan ramma, ef hæstv. forseti þáv. hefur meint orð sín svo, að ég hafi gert það. Hv. þm, Borgf. sagði, að ég væri að gera málið að fíflskaparmáli, - sagði það í fyrra hluta ræðu sinnar. Ég kannast ekki við, að ég hafi nokkuð gert til þess að gera það að fíflskaparmálum, og finni hann það þá í ræðu minni, sem nú liggur frammi. Ef málið er fíflskaparmál, hefur það verið það frá upphafi og ekki batnað við ræðu hv. þm, Borgf. Ástæðan til þess, að hv. þm. bar mér þetta á brýn, virtist vera það, að ég minntist á, að ýmsir þjóðhöfðingjar Múhameðstrúarmanna hefðu skrifað undir þetta fræga skjal eða skuldbindingu um það að veita ekki vín í veizlum sínum. Ja, ég hafði tilefni til að minnast á, hverjir hefðu undirskrifað þetta. Hv. 1. flm. till. minntist á tvo þjóðhöfðingja, sem hefðu undirskrifað þetta skjal. 

Hverjir voru það?

Ja, það var nú t.d. þessi nafnfrægi Saud, konungur í Saudi-Arabíu, ef ég man rétt, forseti Tyrklands, soldáninn í Marokkó, keisarinn í Persíu o.s.frv., - og þetta las ég allt í bindindisblaði, svo að ég þykist hafa allgóðar heimildir fyrir þessu. Og fleiri voru víst nefndir, þó að ég hafi það ekki á hraðbergi, því að ég hef ekki þetta blað með mér, sem ég las þetta í. Það var alveg fullt tilefni til þess að bæta við upplýsingar hv. 1. flm., að það væru fleiri þjóðhöfðingjar, en hann nefndi, sem hefðu skrifað undir þetta. Ég heyri sagt, að maður á þessum svokallaða borgarafundi í gærkvöld hafi sagt, að ég hefði talið Eisenhower Bandaríkjaforseta Múhameðstrúarmann. Þingmenn geta borið um það, sem heyrðu ræðuna, hvort ég nefndi slíkt. Ég skil ekki, hvers vegna hv. þm. Borgf. verður svona æstur út af því, þó að ég upplýsti, að nokkrir þjóðhöfðingjar Múhameðstrúarmanna væru fylgismenn hans í þessu máli. Þykir honum skömm að því?

Nei, nei.

Mér finnst það alveg ástæðulaust að þykja nokkur skömm að því. Ég tel víst, að margir Múhameðstrúarmenn geti verið mætir menn. Sumir þeirra hafa auðvitað „harem“, því hefur hv. þm. Borgf. auðvitað andstyggð á. Er það þess vegna? En mér finnst mega taka vægt á því, þó að þeir geri þetta, því að þetta var nú einu sinni síður í þeirra löndum, og þetta er leyft í þeirra trúarbrögðum, og þó að hv. þm. Borgf. sé að sjálfsögðu siðsamur maður, þá hefur nú viljað brenna við, að jafnvel við, sem ekki erum Múhameðstrúarmenn, brjótum stundum - eða sumir okkar - það boðorð, sem bannar slíkt. Mér finnst reyndar alveg óþarfi að fara að taka upp siði Múhameðstrúarmanna í einu eða öðru, en mér finnst alveg ástæðulaust líka að hata þá svo mikið, að það sé vítavert að nefna þá hér á Alþingi í sambandi við mál, sem þeir eru riðnir við. Ég skil ekki slíkt. Hv. þm. Borgf. minntist á það, að ég hefði í æsku verið ungmennafélagi, og hann bjóst við því, að ungmennafélagar og þá einkum og sérstaklega norður í Eyjafirði hefðu orðið fyrir miklum vonbrigðum með mig. Ég skal ekkert segja um þetta. Það er ekki mitt að dæma um það, hverjir verða fyrir vonbrigðum um mig og hverjir ekki. En ég verð að segja það þó út af þessu, að ef mínir gömlu félagar í ungmennafélagsskapnum hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum af mér, þá lýsa þau vonbrigði sér töluvert einkennilega. Það er í fyrsta lagi það, að það voru einkum félagar mínir í ungmennafélagsskapnum, sem studdu mig mest og bezt, þegar ég í fyrstunni leitaði eftir kosningu sem þingmaður, og hafa jafnan stutt mig síðan, þó að skarð sé nú komið í hópinn, af því að mörg ár eru nú liðin síðan það var. En einkum er það þó mitt eigið ungmennafélag, sem lýsir vonbrigðum á ákaflega einkennilegan hátt, ef vonbrigðin eru þar fyrir hendi. Ja, ég kann nú ekki við að vera að tína það til, sem kynni að vera álitið að ég segði frá mér til frama, en ég held ég verði þó að geta þess í sambandi við þetta, að þegar ég enn var ungur maður og hafði lengi verið formaður míns gamla ungmennafélags, en treystist ekki til að inna þar mikil störf af hendi, sökum þess að þá var farið að fela mér sveitarstjórnarstörf og fleiri opinber störf, svo að ég baðst undan formannskosningu, þá kaus þetta ungmennafélag mig fyrir heiðursfélaga, og ég er það enn, þar með vitanlega leystur frá öllum skuldbindingum, en hef allan rétt engu að síður, og meira að segja: ég vinn enn með þessu ungmennafélagi að hugðarmáli, sem við höfum með höndum, og ég er ævinlega boðinn og velkominn til þess á samkomur eða fundi og nota það stundum, svo að vonbrigðin eru einkennileg, ef þau eru fyrir hendi. Ég sé nú ekki mikla ástæðu til að svara síðari hluta af ræðu hv. þm. Borgf., því að hún var öll byggð á röngum forsendum. Þegar hann nú hóf að tala til mín, þá sagði hann, að ég hefði gert hvatvíslega tilraun til þess að hnekkja þessari till. Ég hef ekki gert nokkra tilraun til þess að hnekkja þessari till. Það er bara misskilningur og fjarstæða.

Voru það þá meðmæli með henni?

Það voru svona hugleiðingar, og aðallega var það tillagan um, í hvaða nefnd ætti að vísa tillögunni. Ja, það voru a.m.k. engin mótmæli, og hv. þm. getur leitað í ræðunni, sem nú liggur fyrir eins og ég flutti hana,  Hann minntist m.a. á það, að það hefði mælzt vel fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki vínveitingar 17. júní, þegar fólk kom í ráðherrabústaðinn, að mér skilst, til þess að samfagna ríkisstj. út af afmæli lýðveldisins og afmæli Jóns Sigurðssonar forseta. Ég er þeim mönnum, sem fagna þessu, alveg sammála. Mér finnst það hreinasti óþarfi, þegar slíkar almennar móttökur eru og mér skilst að hver megi koma, sem vill, að fara að hella áfengi í fólk þá. Þetta er allt annað en veizla, sem boðið er sérstaklega til. Ég var áður búinn að svara því, sem hv. þm. talaði um utanríkisþjónustuna og hvað ég hefði sagt í því sambandi. Ég vil aðeins mótmæla því, að ég hafi verið að bera nokkurt drykkjuskaparorð í ræðu minni um daginn á nokkurn mann, hvorki ráðamann í Ráðstjórnarríkjunum né nokkurn annan. Ég sagðist hafa heyrt það og lesið það, að einn af mestu ráðamönnum þar hefði ekki á móti áfengi, og heimildin fyrir því er einkum Morgunblaðið, flokksblað hv. þm. Borgf. En að ég væri að bera drykkjuskaparorð með því, - ég tók einmitt fram, að ég teldi hann ekki verri mann fyrir það, þó að hann bragðaði vín. Í síðari hluta ræðu sinnar fór hv. þm, Borgf. að tala um, að þessi till. hefði vakið mikla athygli úti um land og það hefðu komið margar áskoranir frá áfengisvarnanefndum um það að samþykkja hana og fleiri aðilum og svo hefði nú verið haldinn borgarafundur hér í Reykjavík í gærkvöld. Hvað skyldi hann hafa verið fjölmennur, og hvað eru margir kjósendur í Reykjavík, það væri gaman að fá þetta tvennt upplýst, hve mikill hluti reykvískra kjósenda hefði verið á þessum fundi. Það væri mjög fróðlegt. Það væri líka fróðlegt að vita það, hvað margir af þessum mönnum, sem hafa sent áskoranir, hafa komið í veizlur til ríkisstj. eða annarra opinberra aðila og drukkið þar áfengi. Það væri mjög fróðlegt. En hv. þm, getur lesið upp svo margar áskoranir sem honum sýnist. Það hefur engin áhrif á mig. Ég hef nóga reynslu fyrir því, að það er hægt með einhliða áróðri að fá áskoranir um allt mögulegt, þarft og óþarft, og meira að segja, það hafa drifið að áskoranir oft og tíðum, sem hv. þm. Borgf. hefur ekki farið neitt eftir eða gert neitt með. Við hv. þm. erum næstum jafngamlir,. Við vorum unglingar árið 1905, en þó komnir það til vits og ára, að við vissum, hvað fram fór. Þá skeði það, að ráðherra Íslands hafði náð samningum um það, að lagður yrði ritsimi til landsins og frá Seyðisfirði til Reykjavíkur. Þetta hafði verið óskadraumur Íslendinga nokkuð lengi, og nú gat þessi draumur rætzt. Þá voru sendir menn um allar sveitir til þess að safna undirskriftum undir mótmæli á móti símanum, og hér var haldinn fundur í Reykjavík til að mótmæla símanum líka, og hann var víst miklu fjölmennari, en fundurinn í gærkvöld. Sá ráðherra, sem fyrir þessu máli stóð, bognaði ekkert fyrir þessum áskorunum, og símamálið gekk fram. Og hver mundi óska þess nú, að svo hefði ekki orðið? Ég held enginn. Og ég held, að menn hafi fljótlega á eftir áttað sig á því, að þetta var gott mál og þarft mál, og margir þeir, sem undir áskoranirnar skrifuðu og mótmælin, vildu fá síma heim til sín og sem flestar símastöðvar fljótt á eftir. Ég er ekkert að segja þetta til að mótmæla þeirri till., sem hér liggur fyrir, heldur bara til að sýna það, að þó að áróðursmenn fái með áróðri sendar áskoranir og leggi þær síðan fram sínu máli til stuðnings, þá met ég það ekki mjög mikils. Það er alltaf hægt að æsa upp fólk þannig. Ég er viss um, að ef menn legðu sig í það, þá mætti fá fjölda meðmæla með því, að þessi till. yrði felld. Ég er alveg sannfærður um það. Það mætti fá áskoranir, svo að þúsundum og tugþúsundum skipti, um það að fella till., ef menn vildu gera það, svo að þeir, sem fyrir þessu standa, geta sent nokkrar áskoranir enn, ef þeir hugsa sér að hafa áhrif á mig, a.m.k. þannig áhrif, að áskoranirnar marki nokkuð stefnu mína í þessu máli. En ég bið hv. þm, og aðra að taka eftir því, að ég hef ekki enn sagt neitt um það, hvernig ég endanlega greiði atkvæði um þetta mál, og ég hef ekki enn mótmælt till. á nokkurn hátt, þó að ég hafi mótmælt ýmsum fjarstæðum, sem hv. þm. Borgf. hefur borið hér fram, og þá sérstaklega því, sem hann hefur rangfært af því, sem ég sagði. Í ræðu minni um daginn vék ég nokkuð að ræðu hv. 1. flm. till., hv. 1. landsk. þm., - og það er ólíku saman að jafna að minnast á hans ræðu eða ræðu hv, þm, Borgf., - og þó að ég véki aðeins að henni á dögunum, þá ætla ég að gera það aftur. Hv. þm. Borgf. sagði um þá ræðu, að hann hefði talað af fullri einlægni. Ég er því sammála, og ég get bætt því við, að sá hv. þm. talaði af fullkominni prúðmennsku, enda á hann sæti í hv. Ed. Og ræða hv. 1. landsk. þm. var að mörgu mjög eftirtektarverð. Honum mistókst að vísu að sýna fram á það, að þessi till. hefði raunhæfa þýðingu. Hins vegar gaf hann mjög athyglisverðar og ískyggilegar upplýsingar í sinni ræðu. Mér skildist á ræðu hans hann telja, að það væru meira en 2.000 drykkjusjúklingar í Reykjavík einni, eða a.m.k. sem væru meira og minna sjúkir af áfengisnautn. Hér í Reykjavík eru eitthvað rúmlega 60 þús. íbúar, fer nú líklega að nálgast meira 70 þús., en hann talaði líka um meira en 2000 sjúka menn í þessu efni. Mér virðist því hann segja með þessu, að hvorki meira né minna en 30. hver Reykvíkingur sé áfengissjúklingur eða a.m.k. meira eða minna bilaður af völdum áfengis. Nú er þessi hv. þm. læknir og fæst þar að auki við slík mál. Þess vegna verður að gera mjög mikið með það, sem hann segir um þetta efni. Og ég verð að segja það, að mér finnst, að ef þessar tölur eru réttar, þá verði að hefjast handa um ráðstafanir til þess að bæta ástandið. Hitt er svo annað mál, að ég hef ekki ýkja mikla trú á þessari till., sem fyrir liggur, að hún lækni það, og vík ég síðar að því. Væri óneitanlega mjög fróðlegt, að þessu fylgdi skilgreining á því, hvað er drykkjusjúklingur. En ef þetta er nú rétt, hvernig mundi þá ástandið vera í öðrum löndum? Eftir opinberum skýrslum drekka Norðmenn rúmlega tvöfalt á við Íslendinga, miðað við mannfjölda. Samkvæmt því og samkvæmt tölunum hér í Reykjavík ætti þá 15. hver Norðmaður að vera drykkjusjúklingur. Danir eru samkvæmt opinberum skýrslum, seinustu sem ég hef séð, taldir drekka um 21/2 sinnum meira en hver Íslendingur, miðað við mannfjölda. Samkvæmt því ætti 12.–13. hver maður í Danmörku að vera sjúkur á þennan hátt. Samkvæmt sömu skýrslum er talið, að Svíar drekki þrefalt á við Íslendinga, miðað við mannfjölda og áfengismagn, og það vildi þá segja sama sem, miðað við ástandið í Reykjavík, að 10. hver Svíi væri sjúkur á þennan hátt. En hvað er þó þetta, samanborið við þau ósköp, sem hljóta að eiga sér stað í Frakklandi, því að samkvæmt opinberum skýrslum þar er talið, að Frakkar drekki 17falt áfengi á við Íslendinga, miðað við mannfjölda, m.ö.o., að meiri hluti frönsku þjóðarinnar sé drykkjusjúklingar? Hvernig getur slík þjóð lifað? Og þó hjarir hún. Henni gengur að vísu illa að mynda stjórn, en hún hjarir. En það hryggilegasta er, að það mun vera ekki svo lítill hluti af ungu fólki, unglingar og jafnvel börn, sem eru komnir mjög afvega í þessum efnum, og ég hygg, að allir séu sammála um það, að eitthvað þyrfti að gera þessu fólki til bjargar. En ég er ákaflega hræddur um, að þessi till. hafi lítið að segja í því efni. Það var haft áfengi í opinberum veizlum, þegar við hv. þm. Borgf, vorum unglingar, en þá var þó ástandið þannig, að drykkjuskapur var a.m.k. ákaflega fátíður meðal ungra manna og þekktist alls ekki á meða] barna og unglinga eða kvenfólks, - alls ekki. Hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það, sagði hv. þm. Borgf. - Já, þetta er gamall málsháttur, ég veit það. En hverjir eru taldir höfðingjar nú á dögum? Ég held, að því miður sé það svo, að æskufólkið í landinu taki ekki aðalráðamenn þjóðfélagsins til fyrirmyndar nú á dögum, - því miður, - því að enginn þeirra er ofdrykkjumaður eða óknyttamaður á neinn hátt. Það er annað, sem unga fólkið hefur til fyrirmyndar og alvarlegra, og það eru kvikmyndahúsin. Það eru kvikmyndaleikararnir, sem eru fyrirmynd unga fólksins nú. Það hef ég margsinnis orðið var við. Á kvikmyndahúsunum kemur það oft fyrir, að þar er sýndur drykkjuskapur, ekki drykkjuskapur róna, sem liggja úti fullir undir hunda og manna fótum, ef svo má segja, heldur drykkjuskapur skrautbúins fólks í glæstum sölum. Þar er oft líka sýnt lauslæti og glæpir. Og áhrifin sýna sig. Ég er alveg sannfærður um, að það er ákaflega mikið kvikmyndunum að kenna, hvernig fer um æskuna nú, að hluti hennar hneigist til drykkjuskapar, annar hluti til óknytta og glæpa jafnvel. Og við þessu þarf að reisa skorður. Það kann vel að vera, að þetta sé góð till., sem hér liggur fyrir til umræðu, en ég held, að það hefði verið enn þarflegri till., ef fram hefði komið, að reisa strangari skorður, en nú eru við því, hvað sýna má í kvikmyndum. Svo er auðvitað annað, sem kemur til greina og ekki átti sér stað, þegar við hv. þm. Borgf. vorum unglingar, og það er það, að nú hafa unglingarnir margir hverjir fullar hendur fjár, vinna kannske fyrir háu kaupi, en búa og borða hjá foreldrum sínum og borga ekkert fyrir sig. Það er ekki hollt unglingum. Þessi mál eru alvarleg, Og ef menn vilja bjarga æskunni, þá er ég sannfærður um, að það er fyrst og fremst á þessu sviði, sem þarf að taka í taumana. En slík framkvæmd eða till. eins og hér liggur fyrir gæti kannske flotið með, en hún er ekki neitt aðalatriði í þessu efni. Það þarf að sýna uppeldismálunum meiri áhuga á Alþingi og meðal þjóðarinnar, en nú er gert, ekki kannske með því að fjölga skólum eða auka skólagöngu, heldur reyna allar leiðir til þess að verja æskuna óhollum áhrifum. Og þar tel ég fyrst og fremst strangt og það mjög strangt eftirlit með kvikmyndum. Fleira mætti auðvitað gera meira jákvætt, eins og að efla hollan félagsskap æskulýðs o.s.frv. Ég veit ekki, hvort þessari till. yrði fylgt bókstaflega, þótt samþykkt yrði. Ætli það yrði ekki eitthvað farið í kringum hana, enda er nú til hæstaréttardómur um það, að þingsályktanir eru ekki bindandi? Það eru lög, sem binda bæði ríkisstj. og aðra þegna þjóðfélagsins. Mér er spurn: Hvers vegna fluttu hv. flm. þessarar till. ekki heldur frv. til laga um breytingu á áfengislögunum, þar sem þetta ákvæði var þá tekið upp og kannske fleiri, sem þeir höfðu áhuga á? Auðvitað fylgja þeir í þessu efni þeim sið, sem nú er orðinn á Alþingi. Það er eins og þingmenn séu hættir að bera fram lagafrumvörp. Hér úir og grúir af þingsályktunum um það að skora á ríkisstj. að semja lög um eitt og annað, en frumvörp frá alþm, um áhugamál sín sjást varla, og þetta fer í vöxt ár frá ári. Það er eins og allt starfið á Alþingi eigi að fara að snúast um þingsályktunartillögur og auðvitað sumar næsta þýðingarlitlar. Þegar ég var unglingur heima í minni sveit, þekkti ég aldraðan mann. Hann fór sjaldan í kaupstað, en þegar hann gerði það, fékk hann sér í staupinu. Ég var honum stundum samferða, og ég tók eftir því, þegar við komum á þann stað á leiðinni, þar sem sást til Akureyrar, þá varð þessi maður engu líkari, en hann væri orðinn kenndur, vegna þess að þá sá hann staðinn, þar sem brennivínið beið hans, svo að það er sýnilegt, að brennivin getur haft áhrif með fleira móti, en drekka það beinlínis. Þessi maður fékk einhverja strauma frá áfengisbirgðunum. Hann varð eins og hálfkenndur af. Nú vildi ég spyrja hv. 1. landsk., af því að hann er læknir og sérfræðingur í þessum efnum: Er það hugsanlegt, að það eitt að tala um áfengi geti framkallað áfengisáhrif? Mér virðist nefnilega hv. þm. Borgf. einna líkastur því, að hann hefði fengið sér töluvert, þegar hann talar um þessi mál. Og hann verður ekki glaður, eins og þessi maður varð af tilhlökkuninni um að fá vínið. En áfengið hefur ekki heldur þau áhrif á alla menn, þó að það hafi það á marga. Sumir verða argir og reiðir og komast í illt skap. Þeir ættu ekki að vera að drekka vín náttúrlega, –kannske enginn, - og allra sízt þeir. Og mér virðist, að það eitt að tala um þessi mál hafi svipuð áhrif á hv. þm. Borgf. Ég held því og vil ráða honum heilt, að hann ætti frekar að forðast að blanda sér í þessi mál, því að hann, sem ég tel eftir langa viðkynningu vera góðan dreng, umhverfist svo, að hann fer með rangt mál, hefur eftir mönnum orð, sem þeir hafa aldrei sagt o.s.frv. Það hlýtur að eiga sínar orsakir, og nú vildi ég gjarnan vita, hvort hv. 1. landsk. gæti skýrt sálfræðilega, hvernig á þessum ósköpum stendur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 71 till. til þál. um, að hlutazt verði til um, að hætt verði við að láta strandferðaskipið Herðubreið snúa við á Austfjörðum í strandferðum austur um land frá Reykjavík. Þessa till. flutti ég einnig á síðasta þingi. Það var orðið nokkuð áliðið þings, þegar hún kom fram, og varð ekki tekin til meðferðar. Eins og hv. þm. er kunnugt, eru í strandsiglingum á vegum Skipaútgerðar ríkisins aðallega fjögur skip, tvö stærri og tvö minni. Minni skipin, sem eru Skjaldbreið og Herðubreið, voru frá öndverðu einkum ætluð til viðkomu á þeim höfnum, þar sem skilyrði til afgreiðslu eru slæm, og þar sem stærri skipin geta ekki lagzt að bryggju. Skjaldbreið hefur einkum annazt flutninga til Vesturlands og vesturhluta Norðurlands, en Herðubreið til Austur- og Norðausturlands. Nú hafa í seinni tíð borizt kvartanir um það fyrirkomulag, sem tíðkazt hefur, að strandferðaskipið Herðubreið er mjög oft látið snúa við á Austfjörðum, þannig að það fer ekki norður fyrir Langanes og kemur ekki við á höfnum þar í þeim ferðum. Þetta kemur sér að sjálfsögðu einkum bagalega á þeim höfnum, þar sem stærra skipið getur ekki lagzt að bryggju, og er ekki í samræmi við þann tilgang, sem um var að ræða, þegar þetta skip var byggt. Ég skal geta þess í þessu sambandi til skýringar, að ég hef athugað ferðaáætlunina á þessu ári, þ.e.a.s. á árinu 1957, fyrir strandferðaskipið Herðubreið, með sérstöku tilliti til þessa, sem ég hef nú nefnt. Á þessu ári var gert ráð fyrir, að skipið færi samtals 30 ferðir frá Reykjavík austur um land, en í 16 af þessum ferðum, eða meira en helmingi ferðanna, er gert ráð fyrir, að skipið snúi við á Austfjörðum, einhvers staðar sunnan Langaness, ýmist á Fáskrúðsfirði, Seyðisfirði, Vopnafirði eða Bakkafirði. Við þetta vilja menn á höfnunum fyrir norðan Langanes ekki lengur una, sem ekki er heldur eðlilegt, og vegna tilmæla, sem ég hef um það fengið, hef ég leyft mér að flytja þessa till. Ég tel, að það sé sjálfsagt að reyna að haga ferðum skipanna þannig, að minna skipið, sem er Herðubreið, komi fyrst og fremst við á þeim höfnum, sem hafa hin lakari hafnarskilyrðin, þar sem stærra skipið getur ekki lagzt að bryggju, og að flutningar til þeirra hafna, sitji fyrir að því er við kemur því skipinu. Stærra skipið, Esja, ætti þá að annast vöruflutninga til annarra hafna, og gerði þá minna til, þó að það flytti ekki vörur til lakari hafnanna. En aðalatriðið fyrir þær er, að minna skipið komi þar við, það skipið, sem getur lagzt að bryggju. Hér er um svo mikið sanngirnismál að ræða, að mér þykir ólíklegt annað, en að við nánari athugun verði talið rétt og óhjákvæmilegt að taka tillit til þess, sem nú hefur komið fram. Ég vil leyfa mér að leggja til, að till. verði vísað til nefndar, nú þegar umr. verður frestað, sem væntanlega verður, og ætti það þá að vera um að ræða annaðhvort hv. allshn. eða hv. fjvn. Ég vil leggja það á vald hæstv. forseta að gera tillögu um það efni.



Herra forseti. Till. sú á þskj. 87, sem ég hef leyft mér að flytja og nú liggur hér til umræðu, er það auðskilin hverjum manni, að ekki þarf um hana langa grg. En þar sem nauðsyn hefur þó til þess borið að vekja athygli hv. alþm. á því, hve naumt er skammtað elli- og örorkulifeyrisþegum, ætla ég að leyfa mér að bæta nokkrum orðum við þá stuttu grg., sem á þskj. er. Eins og allir vita, tók nokkuð mörg ár að ræða og undirbúa tryggingarlöggjöfina, og síðan hún kom fyrst til framkvæmda, 1936, hefur hún verið endurskoðuð hvað eftir ann- að og eðlilega gerðar á henni ýmsar breytingar, eftir því sem reynslan hafði leitt í ljós að nauðsynlegt væri. Með till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er aðeins gert ráð fyrir endurskoðun um almannatryggingar í því skyni, að hækkaður verði elli- og örorkulífeyrir, og þó að fyrir liggi nú fleiri tillögur um endur- skoðun þessara laga í öðrum greinum, sem hv. Alþ. mun væntanlega fjalla um og afgreiða á jákvæðan hátt, mun ekkert brýnna, en bæta kjör gamla fólksins og öryrkjanna. Tryggingarnar voru ræddar oft og rækilega innan verkalýðsfélaganna og í fulltrúaráðum þeirra, meðan verið var að skapa almenningsálitið og auka skilning á þeirri nauðsyn að létta lífsbaráttuna hjá þeim, sem lasburða voru í þjóðfélaginu. Ég man eftir þeim mörgu, sem létu þetta mál til sín taka, rökræddu það og fluttu till. um, hvernig bezt mundi að leysa vandann. Þeirra á meðal voru margir verkamenn og verkakonur, sjómenn og iðnaðarmenn, sem höfðu árum eða áratugum saman starfað í sínu stéttarfélagi. Voru sum farin að slitna og nálgast elliárin. Þetta var fólk, sem þekkti margs konar órétt í þjóðfélaginu, fólk, sem hafði barizt harðri lífsbaráttu, mætt mörgu misjöfnu og þekkti bæði af sögu og reynd, hve ógeðfelld ganga það var að sækja framfærslueyri til sveitarsjóðsins. Þeim greiðslum fylgdi áður fyrr ekki aðeins skerðing mannréttinda, heldur og særandi og lítilsvirðandi ummæli og oft viðmót kalt og hrokafullt. Það var því ekkert undarlegt, þó að þetta fólk gerði sér vonir um að losna við það angur, sem fylgdi sveitarstyrknum. Allir þrá öryggi um sina lífsafkomu og ekki sízt þegar aldurinn færist yfir og starfskraftarnir þverra. Þá vex óttinn við skortinn. Sjálfsbjargarmöguleikarnir hafa þá minnkað. Þetta fólk, sem ræddi fyrst um tryggingarnar, þekkti vel, hvað það var að hafa lítið á milli handanna. Það gerði ekki kröfu um mikinn eyðslueyri, og verkafólkið skildi þá vel, að tréð fellur sjaldan við fyrsta högg. Öll sín réttindi hafði það orðið að sækja gegn harðvítugri andstöðustétt. Þess vegna fannst því góðum áfanga náð, þegar ellilífeyrir var ákveðinn sem næst 30% af launum Dagsbrúnarmanns. Það var reiknað með framhaldandi þróun, auknum réttindum, en ekki skerðingu. Því miður hafa verkalýðsfélögin ekki fylgt þessu máli eftir sem skyldi, og þess vegna hafa öryrkjar og ellilífeyrisþegar ekki fyrir mat sínum, hvað þá meira, eins og sést af tölum þeim, sem tilfærðar eru á þskj. 87 og allar eru miðaðar við fyrsta verðlagssvæði. Fjöldi þessa fólks verður því að leita á náðir bæjar- eða sveitarsjóðs, þ.e. allir aðrir en þeir, sem eiga vandafólk, sem réttir hjálparhönd á einhvern hátt, eða fólk, sem nýtur tekna af eignum sínum eða heldur starfskröftum og er svo heppið að fá vinnu við sitt hæfi. En það var aldrei og getur aldrei orðið lífeyristrygging að fá greiddan einhvern styrk. Tryggingar eru allt annað en styrkgreiðsla, og ellilífeyrir getur það ekki heitið réttu nafni, sem ekki nægir fyrir brýnustu nauðþurftum. Ég vil heldur ekki trúa því, að á þessum framfaratímum sé talið nægilegt, að gamla fólkið hafi rétt til hnífs og skeiðar, a.m.k. er það í mjög miklu ósamræmi við lifnaðarhætti þjóðarinnar í heild. Mundi hv. alþingismönnum t.d. finnast það óþarfi, að gömlu hjónin gætu greitt afnot af útvarpinu sínu, svo að ekki sé minnzt á, að þau hafi ráð á að greiða fyrir eitt dagblað eða svo? Ég held, að enginn hugsi þannig, að gamla fólkið og öryrkjarnir eigi að lifa án þess að komast í snertingu við annað fólk, ef heilsa þess leyfir það, og án þess að fylgjast með daglegum viðburðum o.s.frv. En þetta er ekki hægt án vasapeninga. Það skilja allir, ef þeir leiða hugann að því, og það má eng- inn vera hugsunarlaus í þessu efni, því að ef svo væri, þá er hann í andstöðu við þá lífsskoðun, sem hann játar sig fylgja og byggist á kenningum kristindómsins, hvaða nöfn sem menn halda nú að sé vísindalegra að gefa þeim. Ég vil leiða sérstaka athygli að því óréttlæti, sem í því er fólgið, að hjón skuli hafa lægri lífeyri, en tveir einstaklingar. Ég veit, hvaða rök eru talin fyrir þessu, að það sé ódýrara fyrir tvo að leigja saman og matreiða saman o.s.frv. En þessi rök eru algerlega haldlaus, á meðan ellilífeyrisgreiðslan dugir hvergi nærri fyrir daglegu brauði. Þegar eftirlaunin eru orðin það há, að gömlu hjónin geta greitt af þeim húsaleigu, ljós og hita auk fæðis og fatnaðar og að auki geta þau átt útvarpstæki sitt áhyggjulaust og keypt flokksblaðið sitt, þegar þau geta leyft sér þann munað að fara í strætisvagni til vina og vandamanna einu sinni í viku eða svo án þess að takmarka matarkaupin sín, þá getum við farið að ræða um, hver munur eigi að vera á lífeyri einstaklinga og llífeyri hjóna, en ekki fyrr. Ég hvorki vil né get skilið svo við þetta málefni að mínna ekki á þá staðreynd, hvað hugsunarháttur þjóðarinnar hefur breytzt síðan verkalýðssamtökin hófu fyrst baráttu fyrir tryggingunum. Þjóðin skilur nú, að tryggingarnar eru mál, sem á að vera hafið yfir flokkaþrætur, af því að það er óhjákvæmileg skylda kristins manns að hjálpa þeim, sem er minni máttar. Tryggingarnar eru í dag sú leið, sem þjóðfélagið á greiðasta til þess að rétta þeim hjálparhönd, sem þess þurfa. Konurnar í þjóðfélaginu skilja þetta nær allar. Síðustu árin hafa samtök kvenna rætt þessi mál allýtarlega og staðið óskipt um tillögur til endurbóta, m.a. um till. í þá átt, sem ég ræði nú. Sjónarmið flokkanna koma fyrst til greina í þessu máli, þegar rætt er um, hvernig eigi að afla fjár. Ég hætti mér ekki inn á þá braut að ræða fjáröflunarleiðir hér á þessu stigi, enda mundi eigi þörf á að flytja till. í þessu formi, ef ekki þyrfti að leita úrræða um fjáröflun, sem nægilegur einhugur fylgir hér á hv. Alþingi. Ég vil þó rétt geta þess til að fyrirbyggja hugsanlegan misskilning um einhverja sérstaka kvenfrelsisbaráttu, sem felst bak við kröfuna um hækkaðan hjónalífeyri, að konur munu áreiðanlega með glöðu geði greiða jafnhátt persónuiðgjald og karlar greiða til almannatrygginga, þegar jafnlaunasamþykktin kemur til framkvæmda, sem varla getur dregizt lengi úr þessu, ef nokkur hugur fylgir öllu því orðaflóði, sem eytt hefur verið um þetta réttlætismál. Í annan stað vil ég benda á það, að hér verður um tilfærslu að ræða á greiðslum, þar sem hækkaður lífeyrir léttir greiðslum af bæjarsjóðum, um leið og létt yrði áhyggjum af ellilífeyrisþegum og létt nokkru fargi af samvizku þeirra, sem vilja hugsa um sinn minnsta bróður. Tryggingarnar hljóta jafnan að verða til umhugsunar og umræðu. Þær snerta fjárhags- lega alla þegna þjóðfélagsins og eru mælikvarði á siðferðislegan styrk og samvizku þjóðarinnar á hverjum tíma. Í þeim málum þarf jafnan að vera vakandi og leita hinna beztu úrræða, og ég veit, að hv. alþm. vilja allir eiga þar hlut góðan vegna kjósenda sinna og vegna sjálfra sín. Hér er aðeins rætt um smáúrbót. Framtíðarlausnin verður sú, að allir þjóðfélagsþegnar hafi rétt til sama lífeyris hlutfallslega af launatekjum eins og fjöldamargir launþegar tryggja sér nú í dag með sérstökum lífeyrissjóðum. Ég legg til, að þessari till. verði vísað til fjárveitinganefndar.