Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

atvinnumálaráðherra (P.J.): Jeg leyfi mjer að leggja fyrir hv. deild: Frv. til laga um seðlaútgáfurjett o. fl.

Fjármálaráðherra (M.G.): Eins og vikið er að í ástæðunum fyrir þessu frv., ber að skoða aukatekjurnar sem borgun af hálfu ríkisborgaranna til ríkissjóðs fyrir það, að hann launar embættismönnum, er svo framkvæma ýms verk fyrir borgarana. Þegar nú ríkið verður að borga þessum embættismönnum miklu hærri laun en áður var, er það ekki nema eðlilegt, að borgun fyrir verk þeirra hækki eitthvað. Á þessu er frv. þetta bygt, en hækkunin, sem frv. gerir ráð fyrir, er þó ekki hlutfallslega eins mikil og launahækkun embættismanna, og sumstaðar er engin hækkun, einkum þar, sem stimpilgjaldið nær til. Jeg legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til fjárhagsnefndar til athugunar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg hefi mjög litlu við að bæta athugasemdirnar við þetta frv., enda er það ekki margbrotið og hefir áður, reyndar í nokkuð annari mynd, verið samþykt í þessari hv. deild. Þess vegna geri jeg mjer mikla von um, að frv. finni náð fyrir augum hv. deildar. Finn jeg, á þessu stigi málsins, enga ástæðu til að fjölyrða um það, en get þess aðeins, að á öllum Norðurlöndum greiða bifreiðaeigendur sjerstakan skatt af bifreiðum, og sá skattur er, að því er jeg best veit, alstaðar hærri en þetta frv. gerir ráð fyrir. Jeg legg til, að frv. verði, er umræða þessi er á enda, vísað til fjárhagsnefndar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Í ástæðunum fyrir þessu frv. er gerð grein fyrir því, hvers vegna haldið er útflutningsgjaldi af síld, þótt ætlast sje til, að önnur útflutningsgjöld falli niður. Þessar ástæður vil jeg ekki endurtaka hjer, því að jeg þykist vita, að háttv.þm. hafi kynt sjer þær, og jeg vona, að meginþorri háttv. deildarmanna sje þeim samdóma, enda er stefna frv. alveg samræm því, sem samþ. var Alþingi 1919, í öllum meginatriðum, þar á meðal um gjaldhæðina. Jeg mun ekki fara fleiri orðum um frv. við þessa umr., nema andmæli komi fram, en legg til, að því verði vísað til fjárhagsnefndar, þegar þeir, sem eitthvað kynnu að hafa á hjarta, hafa leyst frá skjóðunni.

Jón Auðunn Jónsson Jeg mun ekki gefa tilefni til að auka mikið við umræður; vil aðeins lýsa því yfir, að jeg er mótfallinn þessu frv. og mun koma fram með annað frv. í fjárhagsnefnd, sem fer í aðra átt, verðskattsfrumvarp. Ástæðan til þess, að jeg er mótfallinn frv., er sú, að skattgjaldið er mjög órjettlátt, eins og því er fyrirkomið í frv. Útgerðarmenn hafa orðið að borga stórfje í ríkissjóð, enda þótt lítið eða ekkert hafi selst af síldinni og flutningskostnaður ekki einusinni fengist borgaður. Jafnvel dæmi til þess, að útgerðarmenn hafi orðið að borga 10–15 þúsund kr. í skatt af atvinnu, sem rekin hefir verið með hundrað þúsunda kr. halla. Að vísu skal jeg viðurkenna, að það er kostur við frv., að útlendingar koma til að borga mikið af tollinum, en það eitt er þó ekki nægilegt frv. til rjettlætingar. Frv. mitt mun fara í þá átt, að hár verðskattur sje lagður á þann hreina ágóða, sem verða kann af síldarsölunni, og veit jeg, að þar um er mjer sammála fjöldi útgerðarmanna á Ísafirði og norðanlands, og útgerðarmenn á Ísafirði hafa látið það í ljós við mig, að þeir sættu sig við það, þó að þeir yrðu að gjalda alt að 2 krónum af hverjum 5 krónum, sem þeir hefðu í hreinan ágóða, fremur en það skattgjald, sem fram á er farið í frv. Í þetta sinn læt jeg mjer nægja að benda á það, að við útreikning á skattinum myndi hægt að láta hagstofuna reikna út meðalútgerðarkostnað, og miða svo skattgjaldið við þann ágóða, sem umfram kynni að vera.

Fjármálaráðherra (M. G.) Aðeins örfá orð. Hefi ekki sjeð þetta nýja frv., og get því ekki sagt neitt um það að svo stöddu, nje hvort jeg muni verða því fylgjandi. Verð þess vegna að halda fram mínu frv., og endurtek þá ósk mína, að því verði vísað til fjárhagsnefndar að umræðunni lokinni.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. um færslu manntalsþinganna er bein afleiðing af ákvæðum tekju- og eignarskattsfrv., og stendur því og fellur með því. Það er því, eins og nú stendur, ekki ástæða til að ræða margt um frv., og læt jeg mjer því nægja að vísa til athugasemda þeirra, er frv. fylgja. Það hafa heyrst raddir um það að afnema manntalsþing með öllu, og má vera að ýmislegt mæli með því. Þó er mín reynsla sú, sem sýslumaður, að manntalsþingin hafi talsverða þýðingu, bæði fyrir sýslumanninn og sýslubúa. Nýlega sá jeg grein í blaði frá einum af sýslumönnum landsins, er reynir að færa rök fyrir því, að manntalsþingin sjeu að engu hafandi, og eigi því að leggjast niður. í grein þessari voru talin upp helstu störf þau, sem framkvæmd eru á manntalsþingum, og saknaði jeg þar eins, sem jeg tel talsvert þýðingarmikið. Sýslumaðurinn er framkvæmdarstjóri sýslunefndar um mál þau, sem fyrir sýslufund koma, og hefir þar af leiðandi á hendi allar greiðslur til verklegra þarfa í sýslunni og hefir umsjón með sýsluvegum. Finst mjer því nauðsynlegt fyrir sýslumanninn að ferðast um sýsluna og athuga sjálfur, hvar mest er þörf á viðhaldi vega, leggja brýr eða eitthvað þess háttar. Slíkar athuganir getur sýslumaðurinn framkvæmt á þingaferðum sínum, auk þess sem altaf koma fyrir á manntalsþingunum skuldaskifti og ýmislegar greiðslur, sem hagkvæmara er fyrir hjeraðsbúa að lúka þar heldur en heima á skrifstofunni. Þess vegna verð jeg að líta svo á, að það sje ekki heppilegt að afnema manntalsþingin með öllu, enda þótt jeg geri það ekki að neinu kappsmáli. Að svo mæltu vona jeg, að frv. þetta fái að fara í friði til 2. umr., og virðist mjer þá rjett, að því verði vísað til fjárhagsnefndar, svo það geti orðið samferða tekju- og eignarskattsfrv.

Fjármálaráðherra (M. G.) Í raun og veru er ekki ástæða til að vísa þessu litla frv. til nefndar vegna þess sjálfs, heldur vegna sambands þess, sem það er í við frv. um fasteignaskattinn. Jeg legg því til, að frv. þessu verði vísað til þeirrar nefndar, sem það mál hefir með höndum. Hins vegar er óþarft að fjölyrða um frv. Það skýrir sig sjálft.

Fjármálaráðherra (M. G.) Frv. það, sem hjer liggur fyrir, gerir ráð fyrir mjög miklum breytingum á tekjuskatts- og eignarskattslöggjöf vorri, og miða þessar breytingar einkum að því þrennu, að skattur þessi komi sem rjettlátast niður, að skattur sje greiddur af öllum tekjum og eignum og að skatturinn verði miklu öflugri liður í skattakerfi voru en hingað til hefir verið. Meðal allra menningarþjóða er tekjuskatturinn og eignarskatturinn nú einn aðalskatturinn, en hjá oss hefir, að minsta kosti fram að árinu 1918, borið tiltölulega lítið á honum. En þetta má eigi svo til ganga. Vjer verðum í þessu efni að feta í fótspor annara þjóða enda er það viðurkent af flestum, að þessi skattur sje einhver sanngjarnasti skattur, að öllu samantöldu, sem hægt er að finna. En til þess að skattur þessi verði verulega sanngjarn, verður hann að taka mjög miklum breytingum hjer á landi frá því, sem nú er. Það er engum efa bundið, að eins og nú er, er ekki goldinn skattur af nærri öllum tekjum eða eignum, sem skattskylt er að lögum, og veldur þar um tvent, bæði lítið eftirlit skattanefnda, en einkum það, að engi skylda er til að gefa skýrslu um tekjur sínar. Mjer er það ljóst, að það verður töluvert erfitt að koma framtali til tekjuskatts og innheimtu hans í verulega gott horf, en mjer er það jafnljóst, að vjer megum ekki hopa fyrir þeim erfiðleikum. Jeg veit vel, að fullkominn sigur í þessu efni kemur ekki strax, og jeg veit það, að þetta er mjög undir skattanefndunum komið. En jeg vil mega treysta því, að þær reynist starfi sínu vaxnar, að minsta kosti þegar fram í sækir. Það er og auðsætt, að stjórnarráðið getur gert mikið í þessu efni með skýrum og nákvæmum reglum og hentugum eyðublöðum, samfara nákvæmu eftirliti. Einn höfuðgallinn á fyrirkomulagi voru hingað til hefir í þessu efni verið, hversu löngu eftir á skatturinn hefir verið innheimtur. Þannig er t. d. sá skattur, sem greiðast á nú í ár, innheimtur af tekjum ársins 1919, og er auðsætt að þetta fyrirkomulag er af ýmsum ástæðum óheppilegt. Frv. gerir því ráð fyrir breytingu á þessu, og verði sú breyting samþykt og frv. öðlist lagagildi frá 1. janúar 1922, fellur árið 1920 undan skatti, og er það að því leyti heppilegt fyrir ríkissjóðinn, að það ár mundi ekki gefa mikinn skatt. Frv. gerir ráð fyrir tekjuskatti af öllum tekjum, og eignarskatti af öllum eignum, og vona jeg, að hið háa Alþingi geti fallist á þessa stefnu, því að hún er í mínum augum ein af meginstoðum frv. Þetta er mikil breyting frá því, sem nú er, enda standa ýmsar aðrar breytingar, svo sem brottfall lausafjárskattsins, í sambandi við hana. Jeg þykist vita, að háttv. deildarmenn muni hafa kynt sjer frv., og hirði jeg því eigi að fara nákvæmlega út í það, enda á það ekki við við þessa umræðu, og væntanlega verður tækifæri til að tala meira um frv. síðar. Í frv. hefir verið lögð mikil vinna, og ef brtt. koma, sem ekki er að efa, verður að gæta þess nákvæmlega, að þær geri ekki rugling eða valdi efa síðar, ef frv. verður að lögum. En þótt jeg telji frv. nokkurnveginn undirbúið, er það þó engan veginn meining mín, að það standi eigi til bóta, og tek jeg auðvitað fegins hendi öllum brtt., sem miða í þá átt. Auk þess er margt í frv., sem er mjög mikið álitamál, t. d. það atriðið, sem í raun og veru dregur mest, sem sje skatthæðin. Get jeg búist við, að ýmsum þyki hún há, og of til vill eigi gott samræmi í henni, en í þessu sambandi vil jeg mega minna háttv. deild á tekjuþörfina, og einnig á ákvæði 52. gr. frv., um að hækka megi eða lækka skattinn með fjárlagaákvæði 1 ár í senn, og er það ákvæði algert nýmæli í skattalöggjöf vorri. Jeg hefi áætlað skatt eftir þessu frv. 1 milj. kr. á ári, og vona jeg, að það sje ekki of hátt, en vitaskuld fer slíkt mjög eftir árferði. En þessi áætlun er miðuð við tæplega meðalárferði og tillit tekið til, að nokkur mistök kunni að verða á framkvæmd laganna fyrst í stað, í góðu árferði og þegar gott lag er komið á framkvæmdina, geri jeg mjer von um miklu meiri tekjuskatt. Að lokinni þessari umræðu leyfi jeg mjer að óska, að frv. verði vísað til fjárhagsnefndar, og bið jeg hana að ráðgast við mig um stærri breytingar, sem henni kynni að þykja ástæða til að gera, áður en hún fullræður þær.

Fjármálaráðherra (M. G.) Frv. það, sem hjer liggur fyrir, er bygt á alt öðrum grundvelli en hin gildandi stimpillög. Eins og hv.þm. er kunnugt, er stimpilskylda skjala eftir gildandi lögum bygð á því, að skjal sje annaðhvort afgreitt af opinberum starfsmanni eða lánstofnun. Jafnkunnugt mun og háttv. deildarmönnum um, að þetta ráð var tekið 1918, er stimpilgjaldslögin voru sett, fyrir þá sök, að óvíst þótti, hversu stimpilgjald gæfist hjer á landi. Hitt mun þó engum hafa dulist, að það var ósanngjarnt, að t. d. víxill, sem lánstofnun keypti. var stimpilskyldur, en ekki víxill, sem einstakur maður keypti. Nú er nokkur reynd kominn á stimpilgjaldið hjer, og verður alls ekki sagt, að það hafi gefist illa, og með fram vegna þess er í frv. þessu horfið frá stefnu þeirri, er upp var tekin 1918, og það tekið upp í staðinn, sem mun vera siður alstaðar, þar sem stimpilgjald er í lögum, að binda stimpilskylduna við tegundir skjala, en ekki ákveðna meðferð þeirra, svo sem þinglestur, sölu í banka o. s. frv. Önnur meginbreyting, sem ráðgerð er í þessu frv., er sú, að niður falli stimpilgjald af farmskírteinum til útlanda og reikningum yfir aðfluttar vörur. Þessi gjöld, sem í raun og veru eru aðflutningsgjöld og útflutningsgjöld, voru sett til bráðabirgða, til þess að ná inn tekjum, er nauðsynlegar voru vegna afleiðinga heimsstyrjaldarinnar, og þykir því sjálfsagt að leggja það til nú, að þau verði úr gildi feld. En við þetta rýrnar stimpilgjaldið auðvitað afarmikið, sennilega um 1. milj. kr. á ári. Nokkuð vinst þetta upp með því, að miklu fleiri tegundir skjala verða stimpilskyldar en áður var, ef frv. þetta verður að lögum, og þykir mjer líklegt, að ætla megi, að tekjur af því verði um 1/2 milj. kr. á ári. Til leiðbeiningar fyrir þá nefnd, sem fær frv. þetta til meðferðar, skal jeg geta þess, að í 9. gr. frv. er prentvilla „verði“ fyrir ,,veði“, og er líklega rjettast að lagfæra þetta með brtt. Jeg skal ennfremur geta þess, að umboðsmaður vor í utanríkisráðuneytinu, Jón Krabbe, sem er mjög kunnugur stimpilgjaldslöggjöf Norðurlanda, hefir eftir beiðni minni athugað frv. þetta og sent mjer nokkrar athugasemdir, og mun jeg láta nefndina fá þær til athugunar, því að jeg hygg, að rjett sje að taka sumar þeirra til greina. Annars skal jeg taka það fram, að við samning lagafrv. sem þessa er jafnan tvent álitamál, fyrst og fremst hverjar tegundir skjala skuli stimpilskylda og hversu hátt gjaldið skuli vera. í þessu efni dettur mjer ekki í hug að halda því fram, að frv. þetta hitti alstaðar hið rjetta, og er jeg þakklátur fyrir allar góðar bendingar í þessa átt. Sjerstaklega get jeg búist við, að einhver flokkur skjala kunni að hafa gleymst, sem ástæða væri til að stimpilskylda. Frv. gerir ekki ráð fyrir því, að hver og einn skuli stimpla skjöl sín, vegna þess, að það er oft töluvert vafamál, hvernig stimpla skal. Annars skal jeg ekki við þessa umr. fara út í einstök atriði, en leyfi mjer að leggja til, að frv. þessu verði, að lokinni þessari umr., vísað til fjárhagsnefndar.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Þetta er í rauninni smámál, sem vonandi er að ekki veki miklar umræður. Jeg byggi frv. þetta á reynslu þeirri, sem jeg hefi fengið þau 20 ár, sem jeg hefi verið umboðsmaður í þessu umboði. Reynslan er sem sje sú, að nú eru þegar seldar flestar jarðir umboðsins og hinar á förum, nema þær fáu, þar sem útmælingar eru á húsa og graslóðum, eða jarðirnar að öðru leyti sjerstaklega hugsaðar til opinberra nota. Tel jeg, þegar svo er komið, heppilegra að hafa sjerstakan umboðsmann, eins og áður, í staðinn fyrir að fela umboðið hreppstjórum, eins og nú er ákveðið. Þetta segi jeg þó ekki af því, að jeg sje á móti hreppstjórum þeim, sem hlut eiga að máli, heldur vegna þess, að það er mín persónuleg skoðun, að heppilegra sje að hafa sjerstaklega valinn mann fyrir ríkisins hönd í þessu efni. Hreppstjórar eru valdir af alt öðrum ástæðum og með öðrum skilyrðum og ætlunarverki en umboðsmenn ríkisins, og það er alls ekki lítilsvert, hvernig með umboð þetta er farið. Auðvitað get jeg skilið, að hafa þyrfti undantekning þá, sem hjer er um að ræða, víðtækari. Jeg hefi heyrt það á einum umboðsmanni, sem einmitt á sæti hjer í deildinni, að líkt standi á í hans umboði. Mjer finst rjett, að máli þessu verði vísað til allsherjanefndar. Fjárhagsnefnd er hvort sem er svo hlaðin störfum, að ekki virðist ástæða til að vísa því til hennar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Ástæðan til þess, að stjórnin ber frv. þetta fram, er sú, að gert er ráð fyrir, að ábúðar- og lausafjárskatturinn falli niður, en hann er, eins og kunnugt er, miðaður við verðlagsskrá. Að sönnu verður það ekki sagt, að með brottfalli ábúðar- og lausafjárskatts hljóti verðlagsskráin að falla burtu. En af því að verksvið verðlagsskránna fellur að mestu í burtu við brottfall þessara skatta, virðist naumast ástæða til að halda verðlagsskránum, ekki síst þegar það er athugað, hvílíkir gallagripir þær eru orðnar og hvílík fyrirhöfn og kostnaður er þeim samfara. Vitaskuld má þetta frv. ekki ganga fram, nema fasteignaskattsfrv. gangi einnig fram, og þess vegna legg jeg til, að þessu frv. verði vísað til fjárhagsnefndar, svo að það geti fylgt fasteignaskattsfrumvarpinu.