Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Undanfarin allmörg ár hefur Alþingi ekki hafið störf sín á þeim tíma, sem fyrir er mælt í lögum, þ. e. a. s. 15. febr., heldur hefur samkomudeginum verið frestað til haustsins og þá þangað til í kringum 10. okt. venjulega. Þingstörfum hefur þá venjulega ekki verið hægt að ljúka fyrir reglulegan samkomudag og þá hefur í mörgum tilfellum eða flestum eða öllum, að ég ætla, verið frestað til næsta hausts að láta Alþingi koma saman. Þetta er augsýnilega einnig tilfellið nú. Það liggur ljóst fyrir nú, að Alþingi muni ekki hafa lokið sínum nauðsynlegustu störfum, svo sem afgreiðslu fjárlaga, fyrir 15. febr. og verður því að veita frest til þess að láta það koma saman síðar. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að reglulegt Alþingi 1959 skuli koma saman í síðasta lagi 12. okt. n. k., hafi forseti Íslands ekki tiltekið annan samkomudag fyrr á árinu. 12. okt. er valinn í þetta skipti í staðinn fyrir 10. okt. oft áður, vegna þess að 10. okt. ber upp á laugardag og því talið heppilegra að miða við 12. í stað 10. Um þetta er ekkert sérstakt annað að segja. Þetta er nákvæmlega sami hátturinn og áður hefur verið hafður á og leyfi ég mér að leggja til, að þetta frv. verði samþykkt. Frv. hefur verið afgr. í Nd. og var þar afgr. nefndarlaust, svo að ég geri ekki tillögu um neina nefnd í þessari hv. deild heldur.



Herra forseti. Þetta litla frv. fjallar um heimild fyrir sveitarstjórnir til að innheimta með allt að 100% álagi skatta og önnur gjöld, sem miðuð eru við gildandi fasteignamat og renna eiga í sveitarsjóð, að vatnsskatti undanskildum. Áður en hið nýja fasteignamat var staðfest hinn 1. maí 1957, voru í gildi heimildir fyrir sveitarstjórnir til að innheimta með allt að 400% álagi skatta og gjöld til sveitarsjóða, sem miðuðust við fasteignamat og ýmsar sveitarstjórnir notuðu þessar heimildir að fullu. Fasteignamat hækkaði hins vegar mismunandi mikið. Víða hækkaði það aðeins um 104–200%, en hér í Rvík aftur á móti um 400%, eins og kunnugt er. Það var því nauðsynlegt að heimila sveitarfélögum að innheimta fasteignagjöldin eftir sömu reglum og giltu um gamla fasteignamatið og var svo gert til 31. des. 1958, og ráðgert, að þá væri búið að breyta reglugerðar- og lagaákvæðum í það horf, að sveitarfélögin héldu sama rétti til álagningar þessara skatta og þau höfðu áður haft. Sú hefur hins vegar orðið raunin á, að lögum og reglugerðum hefur ekki verið breytt í það horf, að gjöld þau, sem frv. fjallar um, geti orðið eins há og áður, á meðan 400% álagningarheimildin var í gildi. Verða því ýmis sveitarfélög að horfast í augu við það að þurfa að hækka útsvörin sem mismuninum nemur, nema því aðeins að þau fái heimild til að innheimta þessi gjöld með álagi, eins og gert er ráð fyrir í frv. og margar sveitarstjórnir hafa um þetta kvartað og óskað eindregið eftir því, að heimildarlög yrðu sett á þann veg, sem hér er ráðgert. Þau kjósa heldur að innheimta jafnháa fasteignaskatta, lóðargjöld o. fl. og þau hafa gert hingað til heldur en að hækka útsvörin sem mismuninum nemur. Bæjarstjórn Húsavíkur t. d. segir, að hér sé um að ræða 120 þús. kr. mismun. Á Akureyri mun þetta vera um 600–700 þús. kr. mismunur og á Siglufirði sennilega um 250 þús. kr. Mér er tjáð, að innan þeirra sveitarstjórna, sem óskað hafa sérstaklega eftir að fá þessa lagaheimild til innheimtu á þessum sköttum með 100% álagi, sé enginn ágreiningur um að fara þess á leit. Hér er því ekki um það að ræða, að gjöldin, sem frv. fjallar um, eigi að hækka, heldur hitt, að þau geti orðið jafnhá eða svipuð og þau hafa verið hingað til. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég stend hér ekki til þess að andmæla frv., sem hér liggur fyrir, né neinu af því, sem hæstv. ráðh. sagði. Það mun vera sannleikur, að nokkur sveitarfélög missa nú einhvern hluta þeirra tekna, sem þau hafa haft af fasteignaskatti, áður en núgildandi lög tóku gildi. Þau sveitarfélög munu hafa innheimt fasteignaskatt með 400% álagi, eins og eldri lög frekast leyfðu. Einnig kemur til greina, að í sumum sveitarfélögum varð hækkun fasteignamatsins næsta lítil, en hvort tveggja hefur leitt til þess, að tekjur þessara sveitarfélaga verða nú minni, en áður. En þetta hefur ekki orðið svona alls staðar. Í Reykjavík varð á þessu ári stórfelld hækkun þessara gjalda. Mun hún nema um eða yfir 80%. Þetta er mikil hækkun og tilfinnanleg, sem hittir nú alla íbúðareigendur og aðra eigendur fasteigna í Reykjavík. Nú er í sjálfu sér ekkert við því að segja, að fasteignaskattur hækki og sé nokkuð hár, því að hann er sveitarfélögunum að mínum dómi mjög eðlilegur tekjustofn, Ég mundi líka sízt vilja hreyfa nokkrum athugasemdum við hækkun hans, ef ekki stæði sérstaklega á. Ef ofan á 80% hækkun hans í Reykjavík á þessu ári á að bætast 100% hækkun til viðbótar, þá er ég hræddur um, að hann komi illa við marga bæjarbúa. Húsaleiga hlyti að hækka til mikilla muna og margur íbúðareigandinn eiga fullerfitt fjárhagslega með að bæta á sig slíkri hækkun. Þar við bætist svo, að nú hafa laun stórlega lækkað og dregur það sízt úr erfiðleikum leigjenda og fátækra íbúðareigenda. Þessi vandi var ræddur í bæjarstjórn Reykjavíkur fyrir fáeinum dögum. Þar flutti fulltrúi Framsfl. till. um, að framkvæmd á hækkunum fasteignagjalda í Reykjavík yrði frestað með hliðsjón af samþykkt hinna nýju laga um niðurfærslu verðlags og launa. Benti hann og fleiri á, að nú væri ekki réttur tími til slíkra hækkana. Bæjarfulltrúi Framsfl. og fulltrúar Alþb. í bæjarstjórn börðust fyrir því á þessum fundi í þessu máli og öðrum, að bæjarfélagið virti hin nýju lög og væri ekki nú að stofna til verðhækkana. Jafneindregið börðust fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. í bæjarstjórn Reykjavíkur gegn því, að verðlaginu yrði haldið í skefjum, og lögðust með því á móti framkvæmd þeirra laga, sem þeir höfðu knúið fram hér á hinu háa Alþingi. Mér þykir rétt að vekja hér athygli á þeirri miklu fasteignaskattshækkun, sem í byrjun þessa árs var dembt á Reykvíkinga. Þeim finnst því vafalaust mörgum fulllangt gengið, ef leyfa á tvöföldun hans nú þegar. Hitt skil ég, að ólíkt muni vera um nokkur önnur sveitarfélög, sem því þurfi að fá hlut sinn réttan. Væntanlega mun sú hv. n., sem frv. fær, athuga málið frá báðum hliðum, og væri æskilegt, að hún gæti fundið á því réttláta lausn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ummælum hv. 1. landsk. Samkv. frv. þarf samþykki ráðh. til þess, að heimild sú, sem þar er ráðgerð, verði notuð. Heimildin verður vafalaust ekki notuð nema til þess, að gjöldin geti orðið jafnhá eða svipuð og þau hafa verið áður. Með þessu frv. er ekki stefnt að því, að þau verði hækkuð umfram það, sem þau hafa verið hingað til. Þyki hv. n., sem með málið kemur til með að fjalla, ekki nægilega tryggilega frá þessu gengið í frv., eins og það nú er orðað, þá er ekkert á móti því, að því verði breytt á þá lund, að þarna kæmi einhver takmörkun, t. d. á þann veg að binda hækkunarheimildina við þá skattupphæð eða fjárhæð, sem innheimt hefur verið hingað til af fasteignum, þannig að ekki geti orðið hætta á því, að bæir eða sveitarfélög hækki fasteignaskatta umfram það, sem tíðkazt hefur hingað til. - Ég vildi einungis að gefnu tilefni skjóta þessu hér fram til athugunar fyrir hv. nefnd.



Herra forseti. Mér þykir rétt út af ummælum hv. 1. landsk þm. að gera örfáar aths., því að ræða hans var mjög villandi um þetta mál. Hann gaf í skyn, að ef þetta frv. yrði að lögum, mundi það væntanlega þýða, að fasteignagjöld í Reykjavík yrðu stórhækkuð frá því, sem nú er, jafnvel allt að 100%. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram, eins og skýrt hefur komið fram hjá hæstv. dómsmrh., að tilgangur þessa frv. er sá að leiðrétta nokkur mistök, sem urðu hér á síðasta þingi, þegar samþykkt voru til bráðabirgða lög um fasteignagjöldin, því að eins og ég benti á í umr. þá, væri hætta á því, að með þeim lögum væri tekinn nokkur réttur af sveitarfélögum, sem þau hefðu haft. Þetta er nú komið í ljós þannig í einstaka sveitarfélögum, sem áður höfðu notað til fulls heimild til 400% álags á fasteignagjöldin, að eftir að hið nýja fasteignamat kom til framkvæmda og þessi lög frá í fyrra, þá voru viss bæjarfélög, eins og t. d. Akureyri, svipt nokkru af sínum tekjustofni, máttu ekki leggja á jafnhá fasteignagjöld og áður. Þetta frv. er fyrst og fremst til þess að leiðrétta þetta, eins og sjálfsagður hlutur er. Ég vil taka það fram líka sérstaklega út af ummælum hv. 1. landsk., að það hefur aldrei komið til orða að hækka fasteignagjöld í Reykjavík frá því, sem nú er, á þessu ári eða fara að nota sér nú þessa heimild þessa frv., þótt að lögum yrði. Það er svo með fasteignagjöld í Reykjavík, að gjalddagi þeirra er 2. jan., upphæð þeirra var ákveðin af bæjarstjórninni í okt. og staðfest af ráðh. í nóv., og var þetta allt saman komið í gildi og að vissu leyti til framkvæmda, áður en lög um niðurfærslu verðlags, sem þm. nefndi, tóku gildi. Ég skal að öðru leyti ekki fara mikið út í þetta mál. En sannast sagna verður maður dálítið undrandi, að þessi hv. þm, skuli fara að flytja hér aftur ræður sínar eða flokksbræðra sinna í bæjarstjórn Reykjavíkur frá því fyrir nokkrum dögum, sem hafa þó komið að nokkru leyti á prenti. En fyrst hann óskar þess að leiða það mál inn hér, þá vil ég aðeins bera fram örfáar leiðréttingar út af ræðu hans. Í fyrsta lagi er þess að geta, að fasteignaskattarnir hafa orðið í algeru ósamræmi við raunverulegt verðlag nærri því tvo síðustu áratugi eða frá byrjun heimsstyrjaldarinnar. Fyrir stríð var svo ákveðið, t. d. varðandi Reykjavík með reglugerð frá 1938, að húsagjöldin, sem eru langstærsti liðurinn í þessu, - lóðagjöld koma hér nokkuð til líka, en það eru húsagjöldin, sem eru langsamlega stærsti liðurinn, - þau skyldu vera 1% af fasteignamati. Þessi reglugerð var gefin út af þáverandi atvinnumrh., Skúla Guðmundssyni og er sem sagt frá árinu 1938. Eftir því sem verðlag breyttist á stríðsárunum og eftir þau, þá var þess ekki gætt, að þessi tekjustofn sveitarfélaganna fengi að haldast í réttu hlutfalli við verðlagið. Vegna þess, hvað fasteignamatið var úrelt og fylgdist engan veginn með verðlaginu, þá misstu sveitar- og bæjarfélögin raunverulega mikið af sínum tekjustofni, þar sem fasteignagjöldin voru. Af þessum ástæðum var fyrir nokkrum árum eftir ósk bæjarstjórnar Akureyrar samþykkt hér á Alþingi heimild til þess, að sveitarfélögin mættu leggja á fasteignagjöldin allt að 400% álagi. Sum þeirra notuðu það þá þegar út í æsar, en önnur bæjarfélög, t. d. Reykjavík, notuðu það ekki fyrst, en síðar 200% álag, en fór aldrei upp í hámark. Nú er það svo, að eftir að fasteignamatið nýja tók gildi, en fasteignamatið nýja er fjarri því að gefa rétta mynd af raunverulegu verðmæti fasteigna, a. m. k. hér í Reykjavík, eftir að það tók gildi, var óhjákvæmilegt og sjálfsagt að endurskoða gildandi reglur um fasteignagjöldin. Það var svo gert á s. l. ári og afgreitt í bæjarstjórn Reykjavíkur svo að segja ágreiningslaust í októbermánuði og hlaut staðfestingu ráðh. og er mér ekki kunnugt um neinar athugasemdir frá hans hendi. Nú er það ráðherra, sem stendur pólitískt séð mjög nærri hv. 1. landsk., sem er fyrrv. félmrh. (HV). Hann staðfesti fyrri hluta nóvembermánaðar þessa reglugerð til þess að öðlast gildi þegar í stað. Engar athugasemdir komu frá rn. eða ráðh. um þetta. Nú er það svo, að húsagjöldin, sem eins og ég gat um samkv. þessari reglugerð frá 1938 voru ákveðin 1% af fasteignamati, eru nú eftir þessar hækkanir í okt. og nóv. einnig 1% af fasteignamati. Þegar þess er gætt, að fasteignamat hér í Reykjavík er í flestum eða líklega í þorra tilfella fjórði til fimmti til sjötti partur af raunverulegu verðmæti, af gangverði eða söluverði eigna, þá sést, að fasteigna- eða húsaskatturinn hér í Reykjavík er nú ekki nema fjórði, fimmti eða sjötti hluti raunverulega eða hlutfallslega á móti því, sem var fyrir stríð. Að tala um einhverjar gífurlegar og ósanngjarnar álögur í þessu sambandi, það sýnir hvort tveggja, einstaka vanþekkingu á þessum málum og í rauninni að því er snertir hv. 1. landsk. þm., að hann óskar ekki að fara hér með rétt mál, því að hann veit betur. Hann er þessum málum ákaflega kunnugur, sem fulltrúi í bæjarstjórn Reykjavíkur. M. ö. o.: þessi húsagjöld eða fasteignaskattar, eins og þau eru nú í dag eftir þær hækkanir, sem ákveðnar voru í okt. og nóv., eru margfalt lægri, en þetta var áður. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum, en aðeins bæta því við, sem einnig kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., að þegar sveitarfélögin eru að ákveða sína fasteignaskatta, sem eru þeirra eini tekjustofn, sem nokkru skiptir, auk útsvaranna, þá er hér fyrst og fremst verið að gera það upp við sig, hvort á að hafa útsvarsupphæðina þessum mun hærri eða lægri. Ef till. hv. 1. landsk. og hans samherja nú ætti að ná fram að ganga, að lækka fasteignagjöld í Reykjavík um við skulum segja 6 millj. kr., þá þýðir það, að þessi hv. þm. er að gera till. og krefjast þess, að útsvarsupphæðin hækki um 6 millj., því að þarna eru tveir tekjustofnar, og er bara matsatriði, hvort á að leggja þessa og þessa upphæð á þennan tekjustofninn eða hinn. Á sömu lund er það hjá öðrum bæjarfélögum, eins og hefur komið fram í þeim erindum, sem borizt hafa til hæstv. ríkisstj. um setningu þessa frv., sem hér liggur fyrir. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls um þetta frv., tel það alveg sjálfsagða leiðréttingu til handa þeim bæjarfélögum, sem fá nú ekki að leggja á jafnhá fasteignagjöld og áður. En fyrst hv. 1. landsk. taldi ástæðu til þess að draga hér inn í annað mál og gefa þar mjög villandi upplýsingar, þá taldi ég sjálfsagt að gera þessar leiðréttingar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni þess, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði hér áðan. Hann telur, að mín ummæli hafi verið mjög villandi. Ég get ekki fallizt á það. Ég vil undirstrika það enn, að ég er ekki í grundvallaratriðum andvígur því, að fasteignagjöld hækki. Ég hafði sjálfur fylgt því í bæjarstjórn á árinu sem leið, þegar samþykkt var gerð um það. En síðan, nú eftir áramót, varð veruleg breyting á með setningu nýrra laga um efnahagsmál. Í tilefni af því flutti fulltrúi Framsfl. till. um, að þessi hækkun kæmi ekki til framkvæmda, - eingöngu í tilefni af því. Og eingöngu í sama tilefni fylgdum við Alþb.-menn þeirri till. í bæjarstjórn. Og það eru meira að segja fjölmargir menn í Sjálfstfl., sem álitu þetta eðlilegt og sjálfsagt, sennilega allir þeir sjálfstæðismenn, sem nokkur alvara var með, að verðlag í landinu ætti að stöðvast og lækka. Ég skal aðeins lesa - með leyfi hæstv. forseta - nokkur orð úr einu stjórnarblaðinu 3. febr. 1959 um þetta mál, en þau eru í stjórnarblaðinu Vísi: „Fyrir nokkru var boðuð hækkun á ýmiss konar gjöldum til Reykjavikurbæjar. Kom það mjög flatt upp á marga, þar sem þetta var gert um það bil, sem ákveðið var að lækka vísitöluna verulega og þar með laun manna, auk þess sem vörur allar og þjónusta eiga að lækka um vissan hundraðshluta. Menn munu nú almennt hafa gert ráð fyrir, að bæjaryfirvöldin mundu breyta afstöðu sinni í þessu máli, en ekki hefur verið tilkynnt um það enn. Getur það þó orðið fljótlega og verður raunar að gerast, því að þótt bærinn þarfnist vitanlega mikils fjár til mikilla og margvíslegra framkvæmda, verða að gilda sömu reglur um hann og aðra. Það er líka hættulegt vopn, sem meiri hl. bæjarstjórnar selur andstæðingum Sjálfstfl. í hendur, ef ekki verður breyting á þessu.“ Þetta sagði stjórnarblaðið Vísir 3. febr. s. l., en síðan hefur það skeð, að bæjarstjórnarmeirihl. þráast við og heldur fast við sína hækkun þrátt fyrir allt skraf hér á hinu háa Alþingi í sjálfstæðismönnum um nauðsyn á lækkun verðlags og launa. Ég hef því miður orðið var við það, að alvaran hjá Sjálfstfl.-mönnum og Alþfl.-mönnum að baki því að lækka vöruverðið til jafns við launin eða til móts við launalækkunina er ekki nógu mikil. Þess vegna er það og að fenginni reynslu á síðasta bæjarstjórnarfundi, að ég vantreysti því, að ekki verði notuð heimild af hálfu bæjarstjórnarmeirihl. til þess að hækka um 100% fasteignaskattinn frá því, sem hann nú er ákveðinn. Og þó að ég treysti hæstv. dómsmrh. til alls hins bezta í þessu máli, þá verð ég þó að segja, að ég treysti ekki allt of vel öllum hans flokksmönnum í máli sem þessu. En ef þetta yrði sem sagt að lögum óbreytt og bæjarstjórnarmeirihl. freistaðist til þess að vilja nota sér þá heimild, þá er traustið þar, að hæstv. ráðh standi á móti.



Herra forseti. Ég hef fáa menn heyrt tala á undanförnum árum meira um nauðsyn stöðvunarstefnunnar, en þá samherjana í Alþb., fyrrv. félmrh. (HV), 1. landsk. (AG) og fleiri slíka. Þess vegna kemur dálítið á óvart, þegar hv. 1. landsk. lýsir því yfir, að hann sé samþykkur því að hækka fasteignagjöldin, hafi samþykkt það sjálfur sem bæjarfulltrúi í bæjarstjórn Reykjavikur á s. l. hausti, og félmrh. (HV) staðfesti þessa nýju reglugerð orðalaust, en núna, eftir að þeir eru komnir úr stjórn, er alveg bráðnauðsynlegt að snúa við blaðinu, afturkalla allt, sem bæjarfulltrúinn og ráðh. voru búnir að ákveða og samþykkja, og strika út þessa hækkun. Það er eins og þessi hv. þm. vilji nú gefa í skyn, að hann hafi aldrei heyrt minnzt á neina stöðvunarstefnu fyrr en núna, eftir að núv. ríkisstj. tók við. Nei, það er held ég ekki hægt og ekki frambærilegt fyrir hv. þm. að ætla að bera slíkt hringsól í sjálfu sér á borð fyrir Alþingi. Varðandi það, að fasteignagjöldin í Reykjavík þurfi að lækka til samræmis við launalækkunina, þá veit hv. þm., að hér er hann líka að fara með mjög villandi hluti. Þessi hv. þm. veit, að árslaun launamanna, verkamanna og m. a. allra starfsmanna Reykjavíkurbæjar verða hærri á þessu ári en þau voru á s. l. ári. Þó að meðalvísitalan á s. l. ári hafi væntanlega verið um það bil 184, að ég held, en nú sé gert ráð fyrir vísitölu 175, a. m. k. 11 mánuði þessa árs, þá vitum við líka, að á þessum vetri kom til framkvæmda 6% og 9% grunnkaupshækkun hjá opinberum starfsmönnum, sem vegur meira, en þessi lækkun kaupgjaldsvísitölunnar. M. ö. o.: árslaun opinberra starfsmanna, bæði hjá ríki og bæjarfélögum, verða á þessu ári, 1959, hærri en á árinu 1958. Af því leiðir líka, að útgjöld þessara aðila vegna launagreiðslna verða hærri. Þegar hv. þm. er að tala um launalækkun, þá ber hann hér blekkingar á borð, því að hann talar þá eingöngu um launin, sem voru samkvæmt vísitölu 202 í janúarmánuði og svo það, sem er nú, en lokar alveg augunum fyrir hinu atriðinu, hvaða tekjur þarf til að standa undir þessum greiðslum. Eins og ég tók fram áðan, þá er hér í þessu tilfelli eingöngu um að ræða, bæði hjá Reykjavíkurbæ og öðrum bæjar- og sveitarfélögum, tilfærslu á að taka nauðsynlegar tekjur eða hluta af tekjunum með útsvörum eða með fasteignagjöldum. Ef hv. þm. heldur eða ætlar að gefa mönnum í skyn, að hann sé hér að tala fyrst og fremst máli alþýðumanna eða hinna fátækari, þá er hér um algeran misskilning að ræða, því að meginhluti fasteignagjaldanna lendir auðvitað fyrst og fremst á stóreignamönnum eða þeim, sem eiga eignir hér í miðbænum, þar sem fasteignamatið eða verðmæti eignanna er miklu meira, en annars staðar. Á venjulegri íbúð, 2–3 herbergja íbúð, eru fasteignagjöldin ekki há og hækkunin nemur kannske 100–200–300 krónum yfir árið, svo að hv. þm. þarf ekki að halda, að hann sé að berjast sérstaklega fyrir hagsmunum hinna snauðu. Ef hans tillögur um lækkun fasteignagjaldanna ættu að ná fram að ganga, þá þýðir það m. a., að Reykjavíkurbær ætti að endurgreiða nú, við skulum segja 7–8 millj, kr., sem búið er að borga inn í bæjarsjóð af þessum gjöldum og mikill hluti af því, ég vil segja meiri hlutinn, færi fyrst og fremst til þeirra manna, sem eiga töluvert miklar eignir, en ekki til hinna fátækari. Það er ekki ástæða til þess á þessu stigi að reifa þetta frekar. En sannast sagna furðar mig nokkuð á framkomu þessa hv. þm., sem leyfir sér, eftir að hans tillögur hafa ekki náð samþykki í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem er sú löglega stjórn bæjarfélagsins, að koma klagandi hingað inn í sali Alþingis og meira að segja gera tilraunir og flytja áskoranir um það, að löggjafarvaldinu verði farið að beita. Hann hefur ekki flutt beint till. um, að inn í þetta frv. verði tekið ákvæði um, að viss bæjarfélög skuli lækka þá taxta, sem fyrir eru, en eftir þeim anda, sem hann talar í, þá mætti mjög búast við slíku. Finnst mér sannast sagna vart sæmandi fyrir mann, sem hefur verið kjörinn sem trúnaðarmaður bæjarfélagsins, að fara þær leiðir.



Herra forseti. Ég er sammála 6. þm. Reykv. um það, að fasteignagjöld yfirleitt eru réttur og góður gjaldstofn fyrir bæjarfélög. Þau hvíla yfirleitt á efnamönnum og koma þess vegna réttlátlega niður. En þegar ég heyrði þessa skoðun hans, þá datt mér í hug: Öðruvísi mér áður brá. Er fasteignamatið 1942 var gert, risu húseigendur í Rvík og Sjálfstfl. í Reykjavík upp og heimtuðu, að Reykjavík yrði lækkuð, miðað við aðra landshluta og fjmrh. hét Jakob Möller og hann hafði valdið í hendi sinni, hann lækkaði Reykjavíkurmatið, sem var í fullu samræmi við landsbyggðina, um 10%, af því að mattadórarnir þar vildu ekki borga fasteignaskatt eins og réttlátt var samanborið við aðra. Þá var í lögum, að fasteignamat skyldi gert 10. hvert ár. Þegar fasteignir fóru að hækka, sáu sjálfstæðismenn, að gjöldin af húsunum mundu líka hækka og þá var ráðherra, sem hét Pétur Magnússon, sem flutti frv. að lögum um, að það skyldi ekki fara fram fasteignamat 10. hvert ár, því skyldi fresta til 1965, til að fyrirbyggja, að húsagjöldin hækkuðu og bærinn gæti fengið eðlilegar tekjur af fasteignaskattinum, - hann hét Pétur Magnússon, sem fékk þessi lög samþykkt. Svo líða nokkur ár, og allt hélt áfram að hækka og menn sáu, að fasteignamatið var orðið hrein vitleysa. Sveitir, sem voru komnar í eyði, voru á matinu frá 1942. Önnur þéttbyggð svæði voru á landinu, þar sem allt hafði þotið upp og m. a. jarðirnar þar og húsin þar höfðu margfaldazt í verði, á sama tíma og þau urðu einskis virði annars staðar og menn sáu, að það þyrfti að laga þetta. Og þá var farið að tala um að laga það. Og til að gera það sem ódýrast, þá átti að gera það án þess, að jarðirnar væru skoðaðar og án þess að það gæti komizt almennilegt endanlegt vit í fasteignamatið og þá var talað um að hækka allt hlutfallslega jafnt og aðrir að hækka misjafnt eftir söluverði í hinum ýmsu sýslum. Þá reis sjálfstæðið á Alþingi Íslendinga upp og setti þá bremsu inn í lögin, að það mætti þó aldrei hækka meira í Reykjavík, en það yrði fimmfalt og þar með var fyrirbyggt, að hægt væri að koma samræmi í matið. - Enn þá voru það mennirnir, sem áttu húsin og áttu von að fá lóðarskattinn hækkaðan, sem stóðu í vegi fyrir því, að matið gæti orðið sæmilega réttlátt um landið og hækkað alls staðar hlutfallslega við söluverð. Þess vegna gleðst ég ákaflega yfir því, þegar ég heyri borgarstjóra í Reykjavík, 6. þm. Reykv., vera búinn að breyta hér um skoðun, og vona, að slík breyting nái lengra, en bara til hans.