Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Ég get verið stuttorður um þessa till. Það er nokkuð langt síðan hún var lögð hér fram, og síðan hafa orðið þó nokkrar breyt. á þessu máli. Í fyrsta lagi sú breyt., að hæstv atvmrh. hefir nú sagt af sér, og málið er því komið undir annan ráðh., sem sé hæstv. forsrh. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að það þurfi að skýra þetta mál fyrir hv. þm. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að þessar breytingin var gerð á alþýðutryggingarlögunum á síðasta þingi. þá voru teknar upp í 11. gr. þessa frv. breytingar, sem máli skipta á skipun stjórna sjúkrasamlaganna. Það var talað um það þá, og ég held, að það sé nokkuð almenn skoðun ennþá, að sú breyt., sem þar var gerð á, sem sé að taka þetta vald af bæjarfélögunum, að skipa alla stjórn sjúkrasamlaganna, væri komin af því, að stjórnarfl. vildu taka þetta vald af bæjarstj. Reykjavíkur. Ég held, að ekki sé hægt að mótmæla því með rökum, að jafnmikilvæg starfræksla í bæjum ætti að vera undir stjórn, sem Bæjarstj. skipaði, þannig að það væri tryggt, að meiri hl. sjúkrasamlagsstjórnar væri í samræmi við vilja meiri hl. í hverju bæjarfélagi. Þetta mál út af fyrir sig er nú ekki hér í raun og veru til umr., heldur hitt, að sú skipun var á gerð, að tryggingarráð skyldi eiga oddamanninn í sjúkrasamlagsstjórnum. Og í 11. gr. þessara laga er þannig fyrir mælt, að ráðh. skuli skipa formann sjúkrasamlaganna eftir till. tyggingarráðs. Nú þegar þessi till. var borin fram, hafði ekki ríkisstj. eða ráðh. framkvæmt lögin nema á einum einasta stað, svo ég til vissi. Það var í Reykjavík. þar sem svo hagaði til, að hrundið var manni. sem meiri hl. bæjarstj. hafði til kjörið, og settur í staðinn andstæðingur bæjarstjórnarmeirihl. Nú er ekkert til þess að segja um þessa einu skipun, fyrst tryggingarráð vildi svona vera láta og það var samkv. lögum. Það var í sjálfu sér ekki hægt fyrir ráðh. að láta öðruvísi vera, og hann var sjálfráður, og sennilega réttast hjá honum að láta þetta fara fram strax. En af því að þetta kom nú ekki til framkvæmda í öðrum kaupstöðum, þá sá ég ástæðu til að bera fram þessa þáltill., sem hnígur í þá átt, að sama sé nú látið ganga yfir aðra kaupstaði. En eftir að þetta skeði hefir það nú komið fram, sem ég sagði áðan, að ráðherraskipti hafa orðið að því er snertir meðferð þessara mála. En samt sem áður hafði ráðh. skipað allmarga sjúkrasamlagsformenn, ég ætla að það hafi verið annaðhvort daginn, sem hann sagði af sér, eða daginn eftir, og meðal þeirra hefir hann skipað mann, sem alls ekki á að skipa samkv. lögum, því að það er allt annar maður heldur en tryggingarráð hafði tiltekið. Þetta er formaður sjúkrasamlagsins í Ísafirði. Ég veit ekki, hvort upp muni koma einhverjar deilur um þetta, hvort það sé lögleysa eða ekki. En ólíklegt þykir mér það, því eftir því, sem ég bezt veit, þá er það orðin föst regla, enda varla vefengt af nokkrum, að þegar svo er tiltekið í lögum, að skipa skuli menn eftir eða samkv. till., þá sé alveg óleyfilegt að skipa annan mann. Þótt það kynni að vera, að ráðh. vildi tregðast við að framkvæmt lögin, þá getur hann ekki framkvæmt eitthvað allt annað en lögin fyrirskipa, þetta var ekki komið til, þegar ég bar fram þessa till., og ég hafði ekki ástæðu til að álíta, að svo mundi verða, en þetta tel ég vera svo mikið atriði, að hv. Alþingi geti ekki látið hjá líða að krefjast þess, að gerð sé sú skipun, sem lögin gera ráð fyrir. Það er vitanlegt, að þegar lögin voru sett, var ekkert haft í hyggju annað en að tryggingarráð skyldi ráða þessu. Bókstafur laganna held ég sé alveg óvefengjanlegur. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þetta mál lengra. Ég bíð þess að heyra, hvort nokkur hv. þm. hefir á móti því að gera þá kröfu, að þau lög, sem þetta sama þing hefir samþ., fái að framkvæmast rétt og nákvæmlega. Þó að það kynni að hafa verið litið svo á, þegur ég bar fram till., að slík fyrirmæli þyrfti ekki, því ráðh. myndi framkvæma lögin innan skamms, þá er nú svo komið, að hér þarf beinnar leiðréttingar við, leiðréttingar, sem ég býst ekki við, að Alþingi sætti sig við annað en að gerð sé. Og er ekki ástæða til að halda, að núv. hæstv. atvmrh. sé nokkuð óljúft að gera þetta.

*Haraldur Guðmundsson: Þessari till. er í sjálfu sér ekki lengur beint að mér, og ég hefði kosið, að núv. hæstv. atvmrh. hefði svarað því, sem að henni lýtur, en hann er ekki viðstaddur í deildinni sem stendur. Ég get að sjálfsögðu gefið nokkrar upplýsingar í þessu máli, sem ég tel rétt, að komi fram. Út af formi till. vildi ég segja það, að ég tel ákaflega varhugaverða braut, ef Alþingi gengur inn á að samþ. till. sem þessa. Eftir því, sem hv. flm. mælti fyrir till., er hér um lögskýringaratriði að ræða, þ. e. a. s., hvort ráðh. sé bundinn við það eftir lögum að fara eftir tilnefningu tryggingarráðs eða ekki, - þ. e., hvort hann sé skyldugur að skipa þann mann sem formann sjúkrasamlaganna, sem tryggingarráð tilnefnir, og það þegar við fyrstu uppástungu. Ég álít, að hér sé um að ræða mál, sem eðlilegast væri, að dómstólarnir útkljáðu, ef vafi leikur á, en ekki það þing, sem setti lögin. Ég held, að lagaskýring í þál.formi sé ákaflegu hættuleg braut. - Þetta er nú um málið almennt. Annars get ég ekki stillt mig um að drepa á það, sem fram hefir komið viðvíkjandi formönnum sjúkrasamlaga, og kom allt fram nokkurnveginn á sama tíma. Þar rak sig eitt á annars horn. því að ég ætla, að daginn, sem þáltill. var útbýtt, væri lögð fram í Ed. fyrirspurn frá hv. þm. Vestm. um svipað efni. Þar var spurt, hvernig á því stæði, að ráðh. hefði ekki skipað formenn í sjúkrasamlögunum í Vestmannaeyjum og Siglufirði, þar sem vitað sé, að hann skipaði formann í öðrum kaupstöðum samkv. till. tryggingarráðs, eins og lög standa til. Í þáltill., sem var borin fram í Sþ., segir - og réttilega -, að þá sé ekki búið að skipa formenn sjúkrasamlaganna nema í Reykjavík. En ég ætla, að í Nýja dagbl. sama dag hafi verið birt grein, þar sem fullyrt er, að ráðh. sé búinn að skipa formenn alstaðar nema í sjúkrasamlaginu á Siglufirði og Vestmannaeyjum.

Það er rétt í till.

. Merkilegt nok. En þessir samherjar hafa gleymt, að undanteknum hv. flm., að bera saman og kynna sér, hvernig málið er vaxið. Þetta nefni ég aðeins til að benda á, hversu ýtarlega þessi mál eru rannsökuð áður en við þeim er hreyft. Í lögunum, eins og þeim var breytt á síðasta Alþingi, er svo ákveðið, að ráðh. skipi formenn sjúkrasamlaganna eftir till. tryggingarráðs. Ég lít svo á, að ef það er tilætlunin, að ráðh. væri bundinn við að skipa formenn sjúkrasamlaganna eftir fyrstu till. frá tryggingarstjórn, þá væri það í raun og veru það sama og skipunarvaldið væri í höndum tryggingarstjórnar sjálfrar. Það væri þá eðlilegra, að það væri skýrt sagt í lögunum. Þegar það er ekki gert, þá liggur það í augum uppi, að minni hyggju, að ráðh. er ekki bundinn við till., a. m. k. ekki fyrstu till. frá tryggingarráði. Þegar þessar till. voru afgr. frá tryggingarráði, þá var það þann veg skipað, að það voru ekki allir aðalmenn í sæti, heldur einn varamaður. Og mér er ekki grunlaust - ég segi það alveg frómt -, að nokkrar líkur séu til þess, að svo hefði ekki fallið till., ef tryggingarráð hefði verið fullskipað þegar málið var afgr. Eftir að ég hafði fengið bréf tryggingarstjórnar, voru það þrjár till., sem ég gat ekki fallizt á; þær voru um formenn sjúkrasamlaganna á Siglufirði, Vestmannaeyjum og Ísafirði. Og til alls þess lágu góðar og gildar ástæður, að minni hyggju. Um sjúkrasamlögin á Siglufirði og í Vestmannaeyjum er það að segja, að þeirra fjárhagur er þannig, að það er fullkomin þörf á, að til þeirrar forstöðu sé valinn maður með sérstöku tilliti til þeirra mistaka, sem orðið hafa, og að úr þeim verði bætt undir þeirri nýju stjórn samlaganna. Með þeim till., sem fram komu frá tryggingarráði, þótti mér enganveginn tryggt, að þetta yrði gert, og vil ég biðja þá hv. þm., sem draga mál mitt í efa, að leita upplýsinga hjá forstöðu trygginganna um það, hversu fjárhag þessara sjúkrasamlaga var varið og hvorir þessara manna séu líklegri til að fá úr þeim örðugleikum bætt. Um sjúkrasamiagið á Ísafirði er það yfir höfuð að segja, að þar lagði minni hl. tryggingarráðs það til, að sami formaður yrði þar áfram. Ég ætla, að öllum, sem til þekkja, beri saman um, að það hafi verið rækt með prýði. Og ég ætla, að í engu sjúkrasamlagi hafi verið gætt jafngóðra skila og þar, og jafnmiklu áorkað til umbóta. Því fór fjarri, að tryggingarráð væri sammála um till.; ég ætla, að tveir hafi verið í meiri hl., en einn í minni hl. Að þessu athuguðu skrifaði ég tryggingarstj. á ný og skýrði henni frá, að ég gæti ekki fallizt á tilnefningu þeirra á fundinum, og óskaði ég eftir tilnefningu á ný hvað snerti þessa þrjá staði. Svar við þessu var ekki komið þegar afgr. var skipun formanna sjúkrasamlaganna, sem enginn ágreiningur var um milli tryggingarstjórnar og ráðh. Ég ætla, að það hafi verið afgr. 17. þ. m., ef ég man rétt, en ég þori ekki að fullyrða það. En þar sem ekki hafði borizt svar fyrir þann tíma, þá var af ráðuneytinu skipaður formaður sjúkrasamlagsins á Ísafirði, sem hafði þá sérstöðu, að hann hafði rækt það starf af mikilli prýði, og var því sízt ástæða til að ætla, að þar yrðu umbætur á, þó að mannaskipti yrðu. En ég skal játa, að það var meðfram gert til þess að fá úr því skorið, hvort minn skilningur á þessu atriði eða sá skilningur, sem komið hefir fram hjá hv. flm. þessarar till., væri réttur. En það er ekki þingsins að skera úr um þetta í ályktunarformi. Að minni hyggju er það afarhæpin og hættuleg leið að fara út á, að þingið fari að gefa lögskýringar í slíkum efnum sem þessum. Það er dómstóla landsins að skera úr um það, hvort lögin séu brotin eða ekki.

*Jónas Jónsson: Ég hefði gjarnan getað unnað hv. þm. Seyðf. að hafa dálitið stærra og merkilegra mál heldur en þetta til að tala um, fyrst eftir að hann kemur í þingmannasætin til okkar. En þetta er ekki stórt mál, og verður sennilega ekki tekið á því sem slíku, en þetta er leiðinlegt mál fyrir hann, og á kannske eftir að verða enn leiðinlegra heldur en honum sjálfum er ljóst nú. Ég get ekki komizt hjá því að fara nokkrum orðum um þetta mál, af því að framkoma þessa fyrrv. ráðh. við mig persónulega í því sambandi hefir verið af fullkominni óvináttu, svo að ég ekki segi meira. Til þess að rekja gang þessa máls, vil ég byrja á því, að Alþfl. lagði, sem kunnugt er, á það mikla áherzlu að koma sjúkratryggingunum á, og var það samningamál milli Framsfl. og Alþfl., þar sem þetta var hans áhugamál, eins og við höfðum okkar. Nú stóðum við auðvitað við þennan samning, að fylgja málinu fram, þó að við jafnframt bentum fyrrv. atvmrh. á, að eins og þá stóð á, mundi vera hyggilegra fyrir hann sjálfan og hans flokk að fara hægar í þetta heldur en hann vildi, og hafði sú mótstaða okkar nokkur áhrif, m. a. hvað snertir atvinnuleysistryggingarnar, sem hefðu vafalaust orðið til hinnar mestu ógæfu í því ógætilega formi, sem hann lagði til, og hefðu að sjálfsögðu ekki bætt hans stjórnarferil. Þegar þetta mál var sett á, var Sjálfstfl. því mjög mótfallinn. Skal ég ekki fara langt út í það, því að það er þeirra mál. En ef þessi framkvæmd Alþfl. var svo nauðsynleg, að það þurfti að gera sjálfstæðismenn - sem mynduðu meiri hl. í sumum kaupstöðum landsins og eru alstaðar stór flokkur - sáluhólpna á móti þeirra eigin vilja, eins og stundum er gert, þá er það alveg gefið, að það var skylda Alþfl., ef nokkur vitglóra var í þeim manni, sem fyrir þessu stóð, að taka þetta stóra fyrirtæki í sínar hendur, eða a. m. k. þeirra bandamanna, sem hann hafði þá. Þetta gerðum við framsóknarmenn, þar sem við reyndum að gera okkar andstæðinga sáluhólpna í vissum málum, t. d. í kjötmálinn. Við unnum þeim að hafa fulltrúa í kjötverðlagsnefnd, en ekki meiri hl. Aftur á móti leggur Alþfl. á slíkt áherzlu, af því að allt á að vera svo demokratískt og eftir réttum lýðræðisreglum, rétt eins og þegar kommúnistar eru að tala um þingræði og lýðræði. Þannig fór hv. þm. Seyðf. að þessu. Hann leggur út í þetta afskaplega hitamál á þeim grundvelli, að yfirstjórn þess er í höndum hans eigin flokks, en aftur á móti var lýðræðið þannig, að í kaupstöðunum voru sjúkratryggingarnar lagðar í hendur meiri hl. Þar, sem sjálfstæðismenn voru í meiri hl., tóku þeir þetta í sínar hendur, og hefi ég áður lýst því, að þeim hafi ekki farizt það að öllu leyti hyggilega, en það er mál hv. þm. Seyðf. við þá. Nú er skemmst af því að segja, að þar, sem Alþfl. réð, datt honum ekki annað í hug en að bola framsóknarmönnum út úr öllu, sem kom þessu máli við. En á Siglufirði og Akureyri virðist hafa orðið samkomulag í bæjarstj. um það, að framsóknarmenn fengju formannssæti á báðum þessum stöðum. Sem sagt, á þessum tveim stöðum fengu framsóknarmenn aðstöðu til að ráða. Annarsstaðar tóku sjálfstæðismenn þetta allt í sínar hendur og alþýðuflokksmenn þar, sem þeir réðu. En þegar þetta var allt um garð gengið, sá Alþfl., og ekki sízt hv. þm. Seyðf., hversu mjög honum hafði skjöplazt í þessum efnum. Það var m. a. álitið, að í Reykjavík hefðu sjálfstæðismenn upp úr þessu áhugamáli hv. þm. Seyðf. skapað sér hina fínustu kosningaskrifstofu, með þeim ábyggilegustu upplýsingum, sem hægt var að hafa. Og þetta hafði hv. þm. Seyðf. lagt upp í hendur sinna góðu vina, sem geta þakkað honum þau þúsund atkv., sem Alþfl. tapaði við kosningarnar síðustu, því að alþýða manna fékk óbeit á þessari ráðsmennsku hv. þm. Seyðf. og fannst það vafasamur gróði að þurfa, eins og þá áraði, að bæta á sig þessum nýju sköttum, jafnframt því, sem heill hópur af læknum bæjarins fékk 13–20 þús. kr. á ári í beinhörðum peningum frá sjúkrasamlaginu, fyrir utan það, sem þeir hafa fyrir uppskurði o. þ. h. Mér skilst jafnvel, að einn læknir hér í bænum hafi 3o þús. kr. frá þessu ágæta fyrirtæki, sem ekki hefir verið stjórnað betur af þessum tveim prýðilegu flokkum, sem að því hafa staðið, heldur en raun hefir borið vitni um. Nú í vetur, þegar sjúkrasamlögunum var breytt að ýmsu leyti, þá var það mála sannast, að við framsóknarmenn kröfðumst þess, að stjórnarfyrirkomulagi þeirra yrði breytt. Það var eingöngu fyrir okkar áhrif, að sú skipun var sett á, að í tryggingarráði væru menn af öllum flokkum, því að við álitum, þegar við sáum, hvernig stj. á þessu ætlaði að ganga, að ekki væri verra, að við hefðum hönd í bagga með fyrirtækinu. Í stuttu máli sagt: við vorum hvorki hrifnir af mannvali Sjálfstfl. á skrifstofu samlagsins í Reykjavík né heldur af þeim mörgu ráðstöfunum, sem yfirstjórnin, er var í höndum Alþfl., hafði gert í þessum málum. - Þar að auki höfðum við á ýmsan hátt reynt að koma því lagi á, að í sem flestum fyrirtækjum af svipuðu tægi væru sem mest menn af öllum flokkum, og höfðum við fengið harða krítik fyrir það frá andstæðingum okkar. Ég hefi fengið mjög harða krítik frá alþýðuflokksmönnum fyrir að hafa unnið að því, að sjálfstæðismenn hefðu fulltrúa í stjórn síldarbræðslunnar, og hefi ég átt í útistöðum við hv. þm. Seyðf. um það, þar sem fyrir honum vakti að beita flokksofbeldi og hafa verksmiðjurnar undir sér og sínum mönnum. Svipað getur orðið með landsbankanefndina. Það lítur út fyrir, eins og hún er skipuð nú, að mögulegt sé fyrir okkur framsóknarmenn að hremma þar sæti, sem eftir okkar sjónarmiði á að tilfalla Alþfl. Það sæti í bankaráðinu tók Bændafl. af Alþfl., þegar hann hafði til þess vald hér á árunum. Við gætum tekið það nú, en ef hægt væri að fá viðunandi mann úr Alþfl., þá væri ég hlynntur því, að hann yrði fyrir valinu, af því að ég fyrirlít þá stefnu, sem fram kemur hjá hv. þm. Seyðf., samhliða því sem flokkur hans hefir veikzt og hann sjálfur veikzt í áliti. Ég álít, að við séum ekki svo heilagir í neinum flokki, að ástæða sé fyrir okkur að taka ekkert tillit hver til annars, og að einn flokkur eigi að vera ofan á og annar undir og svo látið kné fylgja kviði. En á þessari skoðun er hv. þm. Seyðf. og hefir framfylgt henni út í yztu æsar, nema þegar hann í ógáti var að búa andstæðingum sínum til fínasta hvílurúm, eins og hann bjó sjálfstæðismönnum með sjúkratryggingunum. Þannig stendur þá málið nú, að í janúar síðastl., þegar þessi nýju lög komu í gildi, að yfirstjórn trygginganna, sem áður hafði verið í höndum hv. þm. Seyðf. og hans trúustu þegna, kemst í hendur þessarar nýju nefndar. Nú var engum blöðum um það að fletta, eins og komið hefir fram hér í umr., að flokkarnir áttu að ráða mönnum í nefndina. Það var beinlínis gert ráð fyrir því, eins og líka orðalag l. ber með sér, að ráðh. átti engu um þetta að ráða. Það var sem sagt ekkert fyrir ráðh. að gera annað en að skipa þá menn, sem tryggingarráð mælti með. En í viðbót við þetta er til dómur, sem þessi hv. þm. þekkir kannske ekki, dómur, sem gekk milli hæstv. forsrh. og Jóns heitins Þorlákssonar borgarstjóra. Þeir mætu menn höfðu ekki getað komið sér saman um, hver ætti að skipa lögregluþjóna í Reykjavík. Í l. stóð - alveg hliðstætt því, sem er um formenn sjúkrasamlaga -, að þá ætti að skipa eftir tillögu lögreglustjóra. Jón heitinn Þorláksson leit þannig á, að hann þyrfti ekki að fylgja þessu, og réð nokkra menn ofan í ákvörðun laganna. Út af þessu risu málaferli, og tapaði borgarstjórinn fyrir undirrétti, en að hann ekki áfrýjaði til hæstaréttar, var ekki vegna þess, að hann væri ekki nægilega mikill kappsmaður til þess að halda málinu til streitu, heldur vegna þess, að hann var skynsamari heldur en hv. þm. Seyðf., sem hefði getað haft þetta dæmi fyrir sér. Það er því engum blöðum um það að fletta, eftir orðanna hljóðan og þeim dómi, sem um þetta hefir gengið, að hv. þm. Seyðf. hefir framið augljóst og visvítandi lögbrot, í viðbót við annað verra, sem sé framkomu hans við samstarfsmenn sína í þessu máli. Þannig stóð á í vetur, að hv. 2. þm. Rang., sem er aðalfulltrúi framsóknarmanna í þessari nefnd, gat ekki af vissum ástæðum - vegna snjóalaga og erfiðleika á að hafa lækni fyrir sig - mætt fyrr en er til þings kom. Mætti ég þá fyrir hann sem varafulltrúi. Tek ég þetta fram til þess að sýna, hve óendanlegur barnaskapur kemur fram hjá hv. þm. Seyðf., þegar hann heldur, að það, sem varafulltrúi gerir í slíkum nefndum hafi ekki alveg sama gildi og það, sem aðalfulltrúi gerir. Og vil ég í því sambandi benda hv. þm. á, að hér á Alþ. er nú alltaf varafulltrúi borgarstjórans í Reykjavík, og vænti ég„ að enginn, nema þá hv. þm. Seyðf., sé svo lítt greindur og menntunarsnauður, að honum detti í hug, að hægt sé að rífa upp lög, sem Alþ. samþ. með atkv. þessa varamanns, og ónýta þau með þeim forsendum, að það hafi verið borgarstjórinn sjálfur, sem átti að greiða atkv., enda þótt hann sé kannske úti í Amsterdam, En þennan hluta af lögspeki hv. þm. Seyðf. ætla ég að láta liggja milli hluta, og kem þá að því, sem ég vildi nefna manndómspartinn eða réttara sagt mannleysispartinn í frammistöðu hv. þm. Seyðf. Og hann er sá, að hann og hans félagar berja málið fram af alveg ótilhlýðilegu þroskaleysi á þeim tíma, sem þeim sjálfum var afaróhagstæður, og í öðru lagi afhenda þeir það í hendur manna, sem fyrirfram voru á móti málinu, og sem þannig hefir farizt stjórn þess, að nauðsynlegt var að gera á því breyt. En þá aðstöðu, að hafa þarna einhver áhrif, gat Alþfl. aðeins fengið á tvennan hátt, og í bæði skiptin með aðstoð Framsfl. og með minni persónulegri aðstoð. Þess vegna er frammistaða hv. þm. Seyðf. gagnvart mér því minna honum til sóma sem ég hafði þarna með góðri samvizku - og sé ekkert eftir því - skorið hann niður úr hengingarólinni í því máli, sem hann var margsinnis búinn að forklúðra fyrir sér og sínum flokki. Þannig var mál með vexti, að á fyrsta bæjarstjórnarfundinum, sem ég mætti þar sem fulltrúi, var veik von til þess, að Alþfl. gæti fengið 2 menn úr sínum flokki í sjúkratryggingarnar, sem sé ef hann stillti þannig upp, að ég gæti kastað atkv. á þá. Ég tilkynnti Stef. Jóh. Stefánssyni, að ég myndi kasta atkv. mínu á lista, sem hann bæri fram, ef þar væru alþýðuflokksmenn, en skila auðu, ef annar maðurinn væri kommúnisti. Nú fór það þannig, að þessir tveir menn, sem Alþfl. stillti upp, fengu atkv. allra andstæðinga Sjálfstfl., sem þar áttu sæti, og síðar með hlutkesti vann neðri maður Alþfl. á móti þriðja manni Sjálfstfl., og á þann hátt hafði Alþfl. fengið tvo fulltrúa á móti tveimur frá Sjálfstfl. Og eins og ég tók fram við Stefán Jóh. á þessum sama fundi, þá fannst mér alveg sjálfsagt og var fús til - án allrar verzlunar - að kjósa fulltrúa Alþfl., af þeim ástæðum, að það var sá flokkur, sem hafði borið þetta mál fram og barizt fyrir því réttilega eða ranglega. Og þess vegna hjálpaði ég Alþfl. til þess að fá meiri hl. í alþýðutryggingarnar, sem Alþfl. fyrir andlegan vanmátt og þroskaleysi hafði afhent sínum andstæðingum hálfu öðru ári áður. Það er því persónulega mér að þakka, að Alþfl. getur reist höfuðið frá koddanum í þessu höfuðmáli sínu. Svo um viku seinna er fundur í tryggingarráðinu. Þá datt engum okkar þriggja, sem þar áttum að ráða fram úr, Stefáni Jóh. Stefánssyni, Jakobi Möller eða mér, og að sjálfsögðu alls ekki lögfræðingnum, sem þar átti sæti, í hug það, sem fyrrv. ráðh. hefir haldið fram í þessu, að sú ákvörðun, sem þar væri gerð, væri ekki alveg jafnfyllilega gild eins og þó aðalmenn allir hefðu verið mættir á fundinum. Ég talaði við þessa menn báða, sem ég nefndi, og lýsti yfir, að ég mundi greiða atkv. þannig, að Alþfl. hefði helming af þessum 8 fulltrúum, en hinir flokkarnir skipuðu í sín 2 sæti hvor. Framsfl. og Sjálfstfl. Þetta er byggt á réttlætisgrundvelli, sem allt of mikið hefir verið barizt á móti af Alþfl., ef ætti að dæma hann eftir hv. fyrrv. atvmrh., því að með þeirri frammistöðu, sem hv. fyrrv. ráðh. hefir haft í þessu máli, er réttara að kjósa í öllum kringumstæðum á móti fyrrv. ráðh. En ég vil ekki byrja á ranglætinu, láta heldur aðra gera það. Því vildi ég fara að í þessu eins og mér virtist rétt, heldur en að reka þann mann, sem þarna átti hlut að máli, sem er vandaður maður. Án þess það hefði áhrif á atkvgr. mína, spurði ég Stefán Jóh. Stefánsson, hvort hann fyrir sitt leyti vildi ekki unna Framsfl. þess að hafa þau 2 sæti. sem hann hafði áður haft. Kvað hann nei við því. Ekki nema annan manninn. Ég álít, að það sé gott, að það standi í Þingtíðindunum sem full sönnun fyrir því, hvað mikið Alþfl. vantar yfirleitt í það að kunna að hegða sér í svona málum, að jafnvel núv. form. hans hefir ekki meiri skilning á því, hvernig á að búa að þeim, sem þeir vinna með, heldur en kom fram í þessu. Því að fulltrúi Alþfl. er ekki réttlátari en það í þessu máli, að hann ætlar að útiloka framsóknarmenn frá því að kjósa mann í það sæti, sem hann hafði fengið áður mann kosinn í, bæði af sínum eigin flokksmönnum og sjálfstæðismönnum. Þó að Stefán Jóh. Stefánsson hefði viljað kjósa með mér, en ekki viljað byrja á þeirri ofbeldisstefnu gagnvart Framsfl., sem alþýðuflokksmenn sýndu í þessu máli, og látið atkv. sitt falla á báða framsóknarmennina, þá hefði ég engu síður greitt atkv. eins og ég gerði, af því að ég áleit, að það ætti alls ekki að byrja þar á sama hátt og sjálfstæðismenn gerðu í Reykjavík, þar sem þeir útilokuðu Alþfl. og ekki aðeins Framsfl. frá ráðum í tryggingunum. Það álít ég, að eigi að vera stefna framsóknarmanna að reyna að stilla svo í hóf, að það sé ekki brúkað til hins ýtrasta ofbeldi í skiptum milli flokkanna á hverjum stað og tíma. Ég verð að segja, að í því máli, sem varð til þess að hv. þm. Seyðf. var dreginn út úr stj., eins og hann sjálfur komst að orði, þar hafði Framsfl. þessi áhrif móti ósveigjanlegum múrvegg hinna flokkanna. Þar tókst honum að fá þá réttingu mála, að það er hafin vinna á þessum skipum, sem sú deila snerti, sem annars hefðu fengið að liggja hér í höfn, eins og áður en það mál var til lykta leitt. Þá kem ég að því, hvers vegna mér fannst eðlilegt, að sjálfstæðismaður væri skipaður formaður sjúkrasamlagsins á Ísafirði. Mér voru persónulega ókunnugir báðir þessir menn, sem þar komu til greina. Ég treysti þessum mönnum jafnvel, Stefáni Jóh. Stefánssyni og Jakobi Möller, að þeir mundu ekki mæla með nema hæfum mönnum. En það er sérstök ástæða, sem ég hefi til þess að álita, að Alþfl. ætti einmitt að tapa fyrst sæti á Ísafirði, ef hann tapar einhverju sæti. Þar sem gengið var á móti meiri hl. í Reykjavík í þessum sökum, álít ég, að á Ísafirði, þar sem Sjálfstfl. er í minni hl., mætti hann mjög gjarnan fá meiri hl. þar í þessari nefnd. Svo var gengið alveg rétt og löglega frá þessu. Þarna á þessum 2 fundum var búið að gera algerlega glögga grein fyrir málinu, nema að því er snertir Norðfjörð. Þaðan höfðu ekki komið nein skilríki. En ég áleit, að Alþfl. ætti að hafa formann þar. Þá var hann búinn að fá 4 formannssæti af 8. Úr því að Alþfl. hafði afhent að miklu leyti tryggingar þessar í hendur andstöðufl. með löggjöf árið áður, þá var undarlegt, að ekki mátti þola það, að Sjálfstfl og Framsfl. fengju neinn formann kosinn í þessar nefndir. Og eftir því sem má búast við, að Alþfl. hafi á bak við sig af landsfólkinu, hygg ég að það, sem ég gaf honum sem gömlum og góðum félaga, hafi verið fullt svo rausnarlegt og þetta. Svo frétti ég eina smekkleysu úr herbúðum hv. þm. Seyðf., sem kom mér til að brosa góðlátlega og skilja fyrirfram, að það gæti ekki verið mjög langur tími, sem þessi sami hv. þm. ætti eftir að sitja í ráðherrastóli. Það var það, að þessum fyrrv. ráðh. datt í hug sú fjarstæða að senda þessi plögg aftur til tryggingarráðs, þegar Helgi Jónasson væri kominn, til þess að láta hann ómerkja kosningu mína þar. Ég veit ekki, hvernig á að lýsa þessu atferli eða þessum skoðunarhætti, sem kom þarna fram hjá hv. þm. Seyðf., fyrst og fremst heimskunni, að láta sér eiginlega detta í hug, að þetta væri yfir höfuð ráð. Í öðru lagi ódrengskapnum gagnvart mér, sem yfirleitt var búinn að bjarga honum, eftir því sem hægt var, úr þeirri klípu, sem hann var búinn að setja sig í hér í Reykjavík með sínu atferli. Í þriðja lagi andstyggðinni, sem kom fram í þessu gagnvart Framsfl., að gera ráð fyrir því yfirleitt, að þingmenn Framsfl. væru þannig, að þeir sætu á svikráðum hver við annan og gerðu hver annan ómerkan fyrir andstæðinga sína og öfundarmenn. Nú hafði hv. þm. Seyðf. ekkert upp úr þessu. Tryggingarráðið vildi ekki taka þátt í þessum pörum hans. Hann beið svo með þetta; m. a. lágu þessi plögg hjá honum æðilengi. Hann hafðist ekkert að, svo að það varð til stóróþæginda fyrir sjúkrasamlögin úti um landið. Svo þegar það var ekki engill lífsins, heldur engill dauðans, sem kom til hans í hvíta húsið við Lækjartorg, tók hann sig til og skrifaði undir sum af þessum plöggum. Ég gat nú ekki fylgzt með ýmsu í ræðu hv. þm. Seyðf., enda skiptir það ekki máli. Það stendur fast, að þetta voru lögbrot, sem hv. fyrrv. atvmrh. framdi með þessu. En ég álít, að það sé mjög heppilegt, að þetta mál kom hér til umr. nú, vegna þess að það var óhjákvæmilegt, að hv. þm. Seyðf. fengi dóm sinn í þessu máli. Hann er nú að biðja um, að þetta verði ónýtt með dómi. Og hann á ekki eingöngu að fá dóm Alþ. og dómstólanna, heldur á hann einnig að fá þyngri dóm, dóm sögunnar, að það síðasta, sem hann gerði í atvmrh.-stóli, var í fyrsta lagi lögbrot og síðan bæði heimskulegt og ódrengilegt.

*Jóhann Jósefsson: Það var rétt hjá hv. þm. Seyðf., að ég hafði - hvort sem það var rétt áður eða samtímis því, að þessi till. var borin fram hér í sameinuðu þingi - lagt fram fyrirspurn í hv. Ed. til þáv. atvmrh. um það, hvernig á því stæði, að í Vestmannaeyjum og á Ísafirði hefðu ekki verið skipaðir formenn sjúkrasamlaga samkv. till. n., þó að vitað væri, að þetta hefði verið gert í öðrum kaupstöðum landsins. Hv. þm. Seyðf. vildi nú gera eitthvað mikið úr því, að þetta „aðrir kaupstaðir“ hefði verið rangt hjá mér, því að það hefði ekki verið búið að skipa nema í einum kaupstað sjúkrasamlagsformann. Og hv. þm. sagði, að hv. flm. þessarar þáltill., sem er samflokksmaður minn, og ég hefðum ekki borið okkur saman um þetta atriði. Það er rétt, við bárum okkur ekki saman um þetta. En ég álít það í sjálfu sér ekkert aðalatriði, hvort fyrrv. ráðh. var búinn að skipa formenn sjúkrasamlaga í fleiri en einum kaupstað landsins eða bara einum. Það virðist vera, þegar ég ber mína fyrirspurn fram, að þá sé hann búinn að skipa eftir till. tryggingarráðs slíkan formann í einum kaupstað. Svo að þessi mikla villa, sem hann vill gera úr mínu orðalagi á fyrirspurninni, er, að það, sem ég vildi hafa í fleirtölu, það hefði mátt vera í eintölu. En þetta er svo lítilfjörlegt hálmstrá fyrir þennan hv. þm., að það er furða, að hann skuli reyna að fleyta sér á því í þessu máli. Nei, hér er um að ræða, hvort þessi hv. þm., meðan hann var ráðh., hafði tilhneigingu til þess að fara eftir l. eða ekki. Og það er sýnt með þessu dæmi, og reyndar fleirum, að þegar honum hentaði það ekki pólitískt skoðað, að fara eftir l., þá hafði hann sterka tilhneigingu til þess að virða l. að vettugi. Hv. þm. komst svo að orði, að þó að það stæði í l. „eftir tillögum tryggingarráðs“, þá þyrfti það engan veginn að þýða það, að hann sem ráðherra þyrfti að fara eftir því, a. m. k. ekki fyrstu till. Ég skal fyrst geta þess, að þau ár, sem ég hefi verið þm., hefi ég í fjöldamörg skipti verið áheyrandi þess, að rifizt hefir verið út af samningu l., um það, hvort standa skyldi í þeim, þegar um svipuð ákvæði hefir verið að ræða og það, sem hér um ræðir. að einhver aðili hefir átt að benda á mann í starf eða embætti, sem ráðh. ætti svo að nafninu til að skipa, þá hefir oft og tíðum verið mjög um það deilt, hvort skyldi standa í l. „að fengnum tillögum“ eða „eftir tillögum“. Mér hefir virzt menn leggja í þetta ákaflega mismunandi skilning. Margir, og ég held flestir, skilja orðalagið „að fengnum tillögum“ þannig, að þá væri stj. ekki eins bundin við að fara eftir tilnefningunni eins og þegar stæði „eftir tillögum“. En þegar stæði „eftir tillögum“, þá væri alveg skylt fyrir stj. að fara eftir till. Enda sýnist það vera eðlilegast, að svo sé. Ég veit ekki, hvaða orðalag ætti að tryggja betur, að veitingarvaldið að öðru leyti en að forminu til er í þessu dæmi, sem hér liggur fyrir, í höndum tryggingarráðs, heldur en einmitt þetta orðalag „eftir tillögum“ tryggingarráðsins. Eða hvaða orðalag gæti það þá verið? Það mætti kannske standa í l. (en það væri dálítið barnalegt), að ráðh. væri skyldur til að skipa þá menn, sem tryggingarráð bendir á. En það er það, sem hver heilvita maður hlýtur að skilja við orðalagið „eftir tillögum“. En svo kemur hv. þm. Seyðf. með þá nær því barnalegu og a. m. k. ákaflega broslegu uppástungu, að ráðh. þurfi ekki endilega að fara eftir fyrstu till., það megi biðja um aðrar. Og hvers vegna þá aðrar? Af því að þessi hv. þm., meðan hann var ráðh., fellir sig ekki við, að það sé þessi stofnun, en ekki hann, sem ræður. Hvað lengi gæti það gengið, ef ríkisstj. ætti að geta hagað sér þannig eða framkvæmdarvaldið yfir höfuð, þegar löggjafinn bendir á sérstakan aðilja, sem eigi að gefa stj. þær bendingar, sem hún á að fara eftir, að biðja um slíkar ábendingar, þangað til loks búið væri að benda á þann eða þá, sem falla viðkomandi ráðh. í geð. Þetta er svo vandræðalegt yfirklór hjá hv. þm. Seyðf. fyrir þessa misbeiting valdsins, sem hv. fyrrv. atvmrh. virðist vera að reyna að verja, að það tekur því varla að eyða tíma í að tala um slíkt yfirklór. Það er eins og hv. þm. Seyðf. hafi ætlazt til, að þarna í tryggingarráðinu risi upp eða fyndist einhver „Nygren“ til þess að gefa þau ráð, sem honum væru meira að skapi heldur en fyrstu till. tryggingarráðsins. Það er annars dálítið brosleg kaldhæðni örlaganna, að þeir menn, sem skreyta sig frammi fyrir almenningi með lýðræðisnafninu og einna mest gera að því og þeirra útsendarar að búa til úr öðrum mönnum harðstjóra og diktatora, skuli einmitt koma fram í sínum embættisrekstri eins og hv. þm. Seyðf. gerði í þessu máli meðan hann var ráðh. En hvað sýnir þetta? Ekkert annað en það, að í hugum slíkra manna ríkir ekkert annað en harðstjórnartilhneiging„ það, að fara sínu fram, hvað svo sem lög og réttur segja. Hv. þm. Seyðf. var með einhver svigurmæli um það, að sá maður, sem meiri hl. tryggingarráðs benti á sem formann sjúkrasamlagsins í Vestmannaeyjum, mundi ekki vera þess umkominn að koma fjárreiðum þess í það horf, sem æskilegt væri. Ég skal ekkert um það segja, hvaða álit hv. þm. Seyðf. hefir á þeim manni, sem tilnefndur var þar, sem er Ástþór Mattíasson, formaður bæjarstj. og forstjóri stórs iðnaðarfyrirtækis í Eyjum. En ég veit ekki til, að hv. þm. Seyðf. geti bent á neitt sérstakt í fari þess manns, sem réttlæti þau ummæli hans, að þessi maður sérstaklega geti ekki, að svo miklu leyti sem það stendur í valdi formanns sjúkrasamlagsins, komið fjárreiðum samlagsins í æskilegt horf. A. m. k. segi ég þó það, að þeir fjármálaspekingar í Vestmannaeyjum, sem eru hv. þm. Seyðf. fylgjandi pólitískt, eru ábyggilega ekki færari í þetta starf heldur en sá maður, sem meiri hl. tryggingarráðs tilnefndi. En ég get mér þess nú til, að það hafi vakað fyrir þessum góða manni meðan hann var atvmrh., að reyna að nota sitt vald til þess að fara þvert ofan í till. meiri hl. tryggingarráðs og nefna formann sjúkrasamlagsins eftir sínu höfði. En það er hreinasta óhæfa að haga sér þannig. Og þó að þetta mál sé, eins og hv. þm. S.-Þ. tók fram, í sjálfu sér ekkert stórmál, þá getur það verið nógu ónotalegt fyrir þær stofnanir, sem fyrir þessu verða, að lenda í þessu millibilsástandi og glundroða og árekstrum. En stórmál er þetta mál þó að því leyti sem af atvmrh. er traðkað á löggjöf frá hæstv. Alþ. Það getur vel verið, að erfiðleikar samlagsins í Vestmannaeyjum séu meiri en erfiðleikar samlagsins á Ísafirði. Ég skal ekkert um það segja; ég hefi ekki kynnt mér það ýtarlega. En það eru engin undur, þó að á ýmsum stöðum komi fram bernskusjúkdómar hjá sjúkrasamlögunum og þeir hafi reynzt sumstaðar nokkuð erfiðir. T. d. vildi svo til í Vestmannaeyjakaupstað, að næstfyrsta árið, sem sjúkrasamlagið starfaði þar, þrefaldaðist legudagatala sjúklinga á sjúkrahúsum. Árið 1935 voru legudagar 3800 en árið 1937 voru þeir 9500. Þá var samlagið búið að starfa, a. m. k. að nafninu til, í 14 mánuði. Þetta út af fyrir sig gefur dálitla hugmynd um, hversu mikið hafa aukizt útgjöldin fyrir sjúkrasamlagið í Vestmannaeyjum vegna sjúklinga, bara á þessum eina lið, spítalalegunni. Þar með er þó ekki nærri allt sagt. En um rekstur þessa sjúkrasamlags hefir hinsvegar verið gefin skýrsla til yfirstjórnar tryggingarmálanna. Og ég veit ekki til, að komið hafi fram frá þeirri yfirstjórn eða læknum samlagsins nein svo fordæmandi krítik á stjórn þessa samlags, að það geti réttlætt það, að fyrrv. atvmrh. dró á langinn eða neitaði að skipa formann samlagsins, eins og til var ætlazt að lögum. Ég spurði með fyrirspurn minni í hv. Ed., hvers vegna þessi formaður hefði ekki verið skipaður samkv. till. tryggingarráðs, eins og lög standa til; í fullri einlægni spurði ég að þessu. Hv. þm. Seyðf, getur náttúrlega gert orðalagið á minni fyrirspurn að umtalsefni eins og honum sýnist. En hann ætti að gæta þess, að það er bara ekki sú fyrirspurn, sem liggur fyrir til umr. hér nú í Sþ., heldur þáltill., sem hv. 6. þm. Reykv. flytur. Og mér skildist á hv. þm. Seyðf., að hann gæti ekki fundið neitt að forminu á þessari þáltill. Það, sem fyrst og fremst liggur hér fyrir, er, að hv. þm. Seyðf., meðan hann var ráðh., fór algerlega í bága við fyrirmæli l. Þar sem honum þóknast ekki eitthvað persónurnar, sem tilnefndar eru í þessi störf, gengur hann alveg á snið við vilja Alþ. og breytir svo sem það, sem mest beri að meta í þessum efnum, sé geðþótti ráðh. Þetta dæmi er, því miður, ekki það eina, þar sem hv. þm. Seyðf., meðan hann var ráðh., hagaði sér þannig. Það er náttúrlega ósköp notalegt og þægilegt af þeim, sem fara með völd í landinu, að þeir leggi l. út eftir sínum geðþótta og segi svo við þá, sem fyrir óréttinum verða: Farið þið bara í mál. Þið getið látið dómstólana skera úr þessu. - Þegar hægt er fyrir þingið að leiðrétta slíka misbeitingu valdsins, hlýtur það undir öllum kringumstæðum að gera það. Ef leggja á trúnað á það, sem hv. þm. Seyðf. var að tala um, að það hefði verið af umhyggju fyrir hag sjúkrasamlagsins í Vestm.eyjum, að láta það liggja eins og vængbrotna álft í marga mánuði, þá verð ég að segja, að það er alleinkennileg aðferð til þess að koma fjárreiðum þess í gott horf, að láta ekki fullkomlega löglegar ráðstafanir fá eins fljótt lagagildi og ætlazt er til. Það gefur ekki hv. þm. Seyðf. þann vitnisburð, að hann muni geta komið lagi á rekstur fyrirtækja, ef hann heldur, að það sé ráðið, að láta þau vera utangátta og ekkert vita um, hverjir eigi að stjórna þeim eða sjá um hag þeirra. Ég er sammála hv. þm. S.-Þ. um, að slíka aðferð eigi þingið ekki að þola. Þá væri óhætt að sleppa framvegis úr lagasetningu klásúlu eins og þessari „að fengnum tillögum“ þessa eða hins aðiljans, og leggja í hendur stj. algert einveldi um framkvæmd l., en mér segir svo hugur um, að þm. mundu lítið kæra sig um slíkt, og ég held, að þegar búið er að ákveða framkvæmd á einhverri löggjöf, verði að halda stj. að því að fara eftir þeim fyrirmælum.

*Haraldur Guðmundsson: Áður en ég vík að ræðu hv. þm. S.-Þ., tel ég rétt að svara hv, þm. Vestm. Annars fæ ég ekki annað sagt en að mér finnst óánægjan út af aðgerðum gagnvart sjúkrasamlaginu í Vestmannaeyjum vera á veikum rökum reist. Hvað sem segja má um sjúkrasamlagið á Ísafirði, er engu slíku til að dreifa í Vestmannaeyjum. Það hefir enginn formaður verið skipaður þar enn, og því ekkert breytt á móti till. tryggingarráðs. En ég gerði fulla grein fyrir því áðan, af hverju ekki hefir verið skipaður formaður í Vestmannaeyjum. Það er af því, að efnahagsástæður sjúkrasamlagsins hafa verið svo, að ég taldi sjálfsagt, að ráðamenn tryggingarstofnunarinnar hér kynntu sér þær fyrst og reyndu að finna ráð til úrbóta. Þetta hefir líka hv. þm. Vestm. undirbyggt í sinni ræðu. Hv. þm. sagði ranglega, að ég hefði viðhaft svigurmæli í garð þess manns í Vestmannaeyjum, sem tilnefndur hefir verið til formanns. Það gerði ég ekki, en ég sagði, að það væri ekki ástæða til að halda, að hann gæti rétt við fjárhaginn. Sá aðili, sem þrefaldar tekjur spítalans af sjúklingum í bænum á móts við það, sem áður var, getur ekki verið rétti aðilinn til að stjórna fjárhag samlagsins. Eða getur hv. þm. ekki hugsað sér, að einhverjar misfellur yrðu á þessu, þar sem legudagar sjúklinga þar hafa þrefaldazt, ef hafa á sama manninn í stjórn samlagsins og stjórn sjúkrahússins? Nei, ég held fast við það, að ástæða sé til að kynna sér til fulls ástand sjúkrasamlagsins í Vestmannaeyjum, áður en ákveðið er um skipun formannsins. Þessu vil ég beina til hæstv. atvmrh. Ummæli hv. þm. um harðstjórn og brot á lýðræði voru hálfbrosleg, því að það er alkunna, hvaða „sympatíur“ hann hefir í þeim efnum, enda vona ég, að mér sé annað betur gefið en að vera harðstjóra. Þá vil ég víkja að því, að lögskýringar hv. þm. voru að nokkru leyti á sömu línum og hv. þm. S.-Þ. Hv. þm. vill gera mikinn mun á því, hvort í l. standi „að fengnum tillögum“ eða „eftir tillögum“. En ef ætlazt væri til þess, að veitingarvaldið væri í raun og veru hjá tryggingarstj., en ekki hjá ráðh., þá væri óþarfi að vera að fara nokkrar krókaleiðir með það. Þá gæti eins staðið í l., að tryggingarstj. skipaði formenn sjúkrasamlaga. En sannleikurinn er sá, að það er tilætlunin, að ráðh. ráði hér einhverju um það getur enginn maður haldið því fram með réttu, að ráðh. sé óheimilt að æskja eftir nýjum tilnefningum frá tryggingarráði. Hér eru tveir aðiljar, og hefir annar tillögurétt, en hinn veitingarvaldið. Auðvitað getur ráðh. neitað að skipa þann, sem tilnefndur er. Í þessu sambandi vil ég drepa á það, sem hv. þm. S.-Þ. sagði. Hann sagði, að það bæri vott um heimsku og vanþekkingu hv. þm. Seyðf., að hann vissi ekki, að það hefði gengið dómur á milli forsrh. og borgarstjóra um það, hver ætti að skipa lögregluþjóna í Rvík. Sennilega hefði sá fávísi maður, þm. Seyðf., ekki hugmynd um þann dóm. Jú, ég vissi vel um þann dóm, en ég hygg, að hv. þm. S.-Þ. sé ekki eins kunnugur því máli og hann vildi vera láta. Það stóð í l., að löregluþjóna ætti að skipa eftir till. lögreglustjóra. Nú er lögreglustjórinn bara ein persóna, svo að ekki getur verið um meiri eða minni hluta að ræða. Þar er því ólíku saman að jafna eða 3 manna n. Þessi klásúla í l. getur aldrei þýtt, að ráðh. sé rígbundinn við fyrstu uppástunguna, sem fram kemur. Þetta getur orkað tvímælis á Ísafirði. En þar er um mál að ræða, sem úrskurðað skal af dómstólunum, en ekki af lagaskýringum meiri hl. á þingi. Þá kem ég nánar að hv. þm. S.- Þ. Honum var mikið niðri fyrir og hóf eldhúsumr. á mig eftir að ég nú hefi látið af ráðherradómi. Ég er þakklátur hv. flm. þáltill. fyrir að hafa gefið honum þetta tækifæri til að létta á sér. Þegar hv. þm. var kunnugt um, að ég ætlaði að óska eftir nýjum tilnefningum, sagði hann, að ef nokkuð yrði hróflað við sínum gerðum í tryggingarstj., mundi hann flytja vantraust í sameinuðu þingi. En það mætti að sjálfsögðu taka málið þannig upp, ef ráðh. hefði brotið af sér. Hinsvegar er þess ekki kostur nú að flytja vantraust á mig. Hv. þm. byrjaði á því að taka á mér mildum höndum Framsfl. og harma það, að ekki væri stærra mál en þetta til ágreinings á milli okkar. En ég verð að segja, að ég kýs mér ekki betra mál í þessu sambandi en tryggingarmálin. Þess er ekki að dyljast, að þó að tryggingarmálin gengju fram á Alþingi fyrir kröfur Alþfl., vantaði mikið á það, sem Alþfl. óskaði eftir og mikill hluti Framsfl. vildi, vegna þess, að hv. þm. S.-Þ. gerði allt, sem hann gat, til að spilla fyrir málinu. Það er hans drengskapur í samvinnunni við Alþfl. Hv. þm. skreytti ræðu sína málblómum, sem ég rétt skal drepa á. Hann síendurtók orð eins og andlegan vanmátt, andstyggð o. fl. Það er ánægjulegt, að hann sér þessa góðu eiginleika hjá mér, þó að það sé nokkuð seint að sjá þá nú. Hv. þm. minntist ekki á þetta á meðan ég var ráðh. - Þá sagði hv. þm., að fyrir utan allt annað hefði ég sýnt óvináttu í sinn garð persónulega. Því mótmæli ég. Það fer fjarri því, að ég hafi gert það, því að mér er alveg sama, hvorum megin hryggjar hann liggur. Hv. þm. drap á það, að tryggingarlöggjöfin hefði orðið okkur til háðungar, ef hann hefði ekki fengið því ráðið, að einn kaflinn var mikið stýfður. Hv. þm. ætti ekki að vera að hæla sér af því. Það er svo í öllum öðrum löndum, að atvinnurekendur leggja í tryggingarsjóði. Hv. þm. S.-Þ. hefir ráðið mestu um, að engin lagfæring hefir fengizt á þessu hér, og á því heiðurinn af, að atvinnuleysistryggingarnar hafa ekki komið til framkvæmda að verulegu leyti. Um fyrirkomulagið á stj. trygginganna sagði hv. þm., að Alþfl. hefði barið það í gegn, að stj. væri látin velta á meiri hl. í bæjum og kauptúnum. Það er rétt; það var gert ráð fyrir, að meiri hl. bæjarstj. gæti ráðið meiri hl. sjúkrasamlagsstj. Og mér er ekki kunnugt um, að hv. þm. S.-Þ. reyndi að breyta þessu. Það er rétt að greina ástæðurnar til þessa. Það var af því, að við töldum, að þetta væri skilyrði fyrir því, að samvinna gæti orðið milli ríkisstj. og bæjarstj. um framkvæmd l. Að framkvæma l. í kaupstöðum gegn vilja bæjarstj. var ekki gott. En ef það skyldi verða, að meiri hl. notaði aðstöðu sína til að spilla fyrir tryggingunum, þá væri ástæða til að taka í taumanna. Þetta veit hv. þm. vel, þó að hann segi, að Alþfl. hafi afhent málið í hendur sinna verstu andstæðinga. Annars skal ég segja hv. þm. það, að t. d. hér í Rvík er fjárhagsafkoma sjúkrasamlagsins mjög sæmileg, og fjárhagsleg stj. fyrirtækisins ber af stj. hinna, sem flokksmenn hv. þm. S.-Þ. ráða einhverju um t. d. á Akureyri og Siglufirði. Það er ekki samanburður gerandi á því, hvernig fjármálunum er stjórnað þar og í Rvík. En því verður ekki neitað, að stj. sjúkrasamlagsins á þungt ámæli skilið fyrir fyrirkomulag og starfslið í skrifstofum samlagsins. Það var hlutur, sem vakti hneyksli hér, og m. a. þess vegna taldi ég þörf á lagabreyt. Hv. þm. sagði - og það var nú dálítið broslegt -, að með því að láta skipun stj. sjúkrasamlagsins hér fara eftir l. hefði andstæðingum okkar verið sköpuð hin fínasta kosningaaðstaða. Nú, ég held, að Sjálfstfl. hefði ekki orðið skotaskuld úr því að ná sér í spjaldskrár einhversstaðar annarsstaðar, þó að ekki hefði verið um samlagið að ræða. Ég hefi a. m. k. enga trú á, að þetta atriði hafi nokkru um það ráðið í kosningunum. En hví ætti hv. þm. S.-Þ. að gremjast þetta, þar sem allar hans sterku tilfinningar sveigjast svo mjög að þessum meiri hluta? Hann má því vera ánægður, ef atkvæðafjöldi Sjálfstfl. hefir aukist. Og sá, sem mest eykur atkvæðafjölda Sjálfstfl. er einmitt hv. þm. S.-Þ. Með breytni sinni á þingi og utan þings hefir hann fyrr og síðar verið öruggur stuðningamaður Sjálfstæðisfl. T. d. fullyrti hann, að með tryggingarl. hefði verið lagður gífurlegur skattur á bæjarmenn, að þau hefður veitt ýmsum læknum hér 20–30 þús. kr. o. s. frv. Þetta sér hv. þm. í tryggingarlöggjöfinni, en engan feng fyrir fólkið yfirleitt. Það fæst ekkert fyrir skattana, að áliti hv. þm. S.-Þ., síður en svo, heldur renna þeir til þess að ala hér lækna með 20–30 þús. kr. tekjum. Það þarf ekki að benda hv. þm. S.-Þ. á. að þessir sömu læknar - því að hér eru eflaust læknar. sem hafa 20–30 þús. kr. tekjur og meira - hafa ekki haft rýrari tekjur áður, og með þeim samningum. sem náðust við læknana, hefir tekizt einmitt að takmarka þeirra tekjur og samtímis að tryggja sjúkrasamlögunum betri læknishjálp en áður. Nú er auðveldari aðstaða sjúkrasamlagsins næst þegar samið verður, og sjúkrasamlagið getur byggt á þeirri reynslu, sem fengizt hefir af starfsemi þess þennan tíma, sem það er búið að vinna. Aðstaðan er óhægari við fyrstu samninga vegna þess, að þá er allt óþekkt, á engu að byggja, en við næstu samninga verður sú reynsla sem fengizt hefir af starfseminni undanfarið, sá grundvöllur, sem byggt er á, og það, sem gerir gæfumuninn hér í Reykjavík og annarsstaðar, er að þar hefir lánazt að ná þeim samningum, að það er ekki samið um ákveðið gjald fyrir hverja læknisvitjun eða læknishjálp, heldur fyrir númer hvers sjúkrasamlagsmeðlims, sem er aðhald fyrir læknana og trygging fyrir því, að reikningarnir fari ekki upp úr öllu viti. Á sama hátt er samið við sjúkrahús. Það er greitt í einu lagi fyrir sjúkrahúsvist og læknishjálp, sem skiptir miklu máli. Ég veit ekki hvort þessu er þannig háttað í Vestmannaeyjum, þar sem sjúkrahúskostnaður hefir vaxið gífurlega, eins og hv. þm. Vestm. drap á. Hv. þm. S.-Þ. segir, að á síðasta þingi hafi komið fram krafa frá Framsfl. um það, að breyta til um skipun tryggingarráðs. Þetta er rangt hjá honum. Það komu engin mótmæli frá Framsfl. gegn því, að ráðh. skipaði einn í tryggingarráð, og svo var samkomulag um það á milli Framsfl. og Alþfl., að eftir þetta byrjunar-tímabil væri eðlilegt, að skipuninni yrði þannig hagað, að 3 stærstu flokkar þingsins fengju hver sinn manninn kosinn. Það er síður en svo, að það hafi verið gert fyrir tilmæli hv. þm. S.-Þ. Hv. þm. fór nokkuð vítt og beitt, eins og kemur stundum fyrir, þegar hann heldur ræðu. hann sagði t. d., að hann væri kominn á þann grundvöll nú, að hann teldi sanngjarnt, að meginflokkarnir ættu sem víðast ítök í stjórnum, ráðum og öðru slíku; t. d. væri hann af sínu göfuglyndi þeirrar skoðunar, að í raun og veru ætti Alþfl. að fá einn mann í bankaráð, ef það væri viðunandi maður, sem þangað ætti að fara. Mér skildist hv. þm. eiga við það, að það væri undir dómi þessa mæta manns komið, hvort það teldist viðunandi maður. Ef Alþfl. dytti t. d. í hug að láta mig þangað, þá verð ég að efast um, að ég gæti talizt viðunandi maður, sem er svona ógurlega vankunnandi, andstyggilegur, vanþroskaður og svona mikill ódrengur, eins og hv. þm. komst að orði. Mér er ekki heldur grunlaust um, að ef ég gengi frá, þá gætu kannske þessi lýsingarorð eða önnur ekki ósvipuð komið um aðra flokksmenn mína, svo að torvelt yrði að uppfylla þetta skilyrði hv. þm. Ég verð að segja, að að svo komnu máli sé ég ekki ástæðu til að votta hv. þm. S.-Þ. sérstakar þakkir fyrir göfuglyndi hans í þessu efni, ekki sízt, þegar því má bæta við, að það er skýlaust loforð frá Framsfl. á síðasta þingi, að næst þegar losnaði bankaráðsmannsstarf, skyldi verða samkomulag um kosninguna milli Alþfl. og Framsfl., svo að Alþfl. á því með réttu að fá þennan bankaráðsmann kosinn. Ég verð því að vona, að hv. þm. taki það ekki illa upp fyrir mér, þó að ég færi honum ekki þakkir fyrir þessa göfugmennsku hans. Þá sagði hv. þm., að Alþfl. hefði beitt megnasta ranglæti gagnvart samstarfsflokki sínum um ríkisstj. undanfarið. Ég hefði nú haldið, að það væri frekar Alþfl., sem hefði undan að kvarta í þeim efnum, og fæ ég ekki séð, hvernig það, að ég féllst ekki á till. meiri hl. tryggingarráðs um skipun formanns sjúkrasamlagsins á Ísafirði, getur skoðazt sem sérstök móðgun við Framsfl., nema því aðeins, að svo sé komið, að hv. þm. S.-Þ., Jónas Jónsson, sé með öllu hættur að sjá nokkurn greinarmun á framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum í sumum tilfellum, og sé svo, bætist hér eitt tilfelli við nú. Þá kom hv. þm. að því, sem ég tel aðalinnihald ræðu hans. Hann sló því föstu eftir sínar miklu lagaskýringar, að augljóst væri, að ég sem ráðh. hefði framið vísvitandi lagabrot. En þetta var í hans augum tiltölulega smávægilegt atriði, því að það var annað, sem ég hafði gert og var miklu, miklu verra en að fremja skýlaust lagabrot, að hans dómi, og það var, að ég skyldi ekki fara að hans orðum sem varamanns í tryggingarráði, því að annað man ég ekki úr þessum langa lopa hans. Ég hefi áður tekið það fram, að fullyrðingar hv. þm. um lagabrot í þessu sambandi eru staðlausir stafir. Á 2 af þessum stöðum, sem ágreiningur er um, voru ekki skipaðir formenn, af því að óskað var eftir nánari rannsókn og beðið var eftir till. að rannsókn lokinni. Á Ísafirði var formaðurinn skipaður eftir till. minni hl., eftir að ég hafði ekki fengið svar frá tryggingarstj., sem ég hafði beðið um nýjar tilnefningar. Ég viðurkenndi í minni fyrri ræðu, að það mætti kannske deila um, hvort þetta sé fullkomlega samkv. bókstaf l., og ég tel ekki óeðlilegt að láta dómstólana skera úr þessu, svo að það þurfi ekki að orka tvímælis. og sú leið er eðlileg. Hv. þm. sagði, að ég hefði ekki viljað fara að sínum till., og það fannst honum verra en að fremja skilaust lagabrot, og till. hans voru svo sem eins og vænta mátti, það eina sáluhjálplega í þessu efni, hrein stærðfræðileg lausn, eins og hann orðar það, og stærðfræðin og lögspekin eru líka. eins og hv. þingheimi er kunnugt, hans sterkustu hliðar. Hin stærðfræðilega lausn málsins var, að Alþfl. fengi 4 menn, Sjálfstfl. 2 og Framsfl. 2., þá var öllu réttlæti fullnægt, - en hitt, hvort þetta voru hæfir menn til starfsins. skipti engu máli. Ef ég færi að lepja slúðursögur. eins og þessi hv. þm. hefir tamið sér hér í þingsölunum, þá gæti ég sagt honum ýmsar sögur af þessum stofnunum og stjórn þeirra. Ég hirði ekki um það, en ég vil skjóta því til þeirra manna, sem eiga að skipa í þessar stöður, að kynna sér ástandið hjá sjúkrasamlögunum á Siglufirði og í Vestmannaeyjum. Ég verð að fullyrða, að berari yfirlýsingu um hreina og beina vanþekkingu og virðingarleysi fyrir velsæmi í þessu efni er ekki hægt að gefa en hv. þm. S.-Þ. hefir gert með því að segja. að hann hafi fundið hina réttu stærðfræðilegu lausn, 4 fyrir þessa, 2 fyrir þessa, 2 fyrir hina, án tillits til þess, hvort þessum mönnum er trúandi fyrir þessu starfi. Það eru hin stærðfræðilegu styrkleikahlutföll, hlutföllin milli flokka, sem eru réttlát lausn í þessu efni að dómi þessa hv. þm. Ég verð að harma, að maður, sem litur þessum augum á þetta, skuli hafa slysazt sem varamaður inn í stjórn trygginganna. Þá flutti hv. þm. talsverðan kafla í ræðu sinni um það, hvað Alþfl. ætti honum mikið að þakka. Ég kannast við þennan lestur; þetta er ekkert nýtt, en mér þótti dálítið undarlegt, þegar hann sagði, að Alþfl. ætti það honum að þakka, að tryggingarlöggjöfin komst fram, vegna þess sem ég hefi áður sagt, að það, sem erfiðast var við að eiga í sambandi við þetta mál, var afstaða hv. þm. til þess innan Framsfl. Eftir allt, sem ég er búinn að gera fyrir Alþfl., segir hv. þm., gengur þm. Seyðf. í sínu ráðherrastarfi á móti mínum till. - Það er það „punetum saliens“, sem er verra en skýlaust lagabrot. Ég fann á hv. þm., að hann taldi nauðsynlegt að gera grein fyrir því, hvers vegna hann hefði verið því svo mjög fylgjandi, að sjálfstæðismaður yrði skipaður aðalmaður sjúkrasamlagsins á Ísafirði, og ástæðan var ekki sú, að þessi maður væri svo sérstaklega vel fallinn til þessa starfs, því að það var hv. þm. ókunnugt um, heldur fyrir það eitt, að hv. þm. hafði einhverra hluta vegna, sem ég ekki skildi, verið með því, að alþýðuflokksmaður væri skipaður formaður hér í Reykjavík. og þá var nauðsynlegt, að svo yrði að taka sjálfstæðismann fyrir formann á Ísafirði. hvernig sem hann var til starfsins fallinn. Þetta var sú stærðfræðilega lausn, sem þarna átti að gilda, eins og við skipunina yfirleitt. Hv. þm. sér feigðarmerki á ýmsum hlutum; hann er spakur og kann að meta tákn og stórmerki. Ég vildi óska, að það væri ekki feigðarmerki, að hann sér ofsjónum í þessum efnum. Hv. þm. taldi, að hann hefði getað séð feigðarmerki fyrir mig sem ráðh. í því. að ég skrifaði tryggingarstjórninni og óskaði eftir nýjum tilnefningum. þar sem ég gat ekki fallizt á þær fyrri. Ég tel, að það hafi heldur borið vott um, að ég yrði langlífur sem ráðh. þar sem tveir aðiljar gátu komið til mála um að ráða, hverjir yrðu formenn sjúkrasamlaganna, þá var það hið eina sjálfsagða, að reynt væri að leita samkomulags um það, og það gerði ég með bréfi mínu til tryggingarráðsins. Að nokkuð sé til í l., sem óheimili ráðh. að biðja um nýjar till. frá tryggingarstjórn um þetta, er slík fjarstæða, að það gegnir furðu, að nokkur skuli leyfa sér að bera það fram. Að lokum sagði hv. þm. um mína fyrri ræðu, að hann hefði verið mjög óskýr og hann hefði átt bágt með að fyljast með í henni. Mér þykir leiðinlegt, ef svo hefir verið. Ég reyndi þó að halda mér sem mest við sjálft málið, en það kann að hafa valdið, að málið hafi verið óskýrt fyrir honum, og það hafi aðeins verið umbúðirnar og það, sem kringum málið er, sem sé aðalatriðið hjá honum. Ég get látið þetta nægja. Það eina, sem um er að ræða í sambandi við þessa þáltill., er það, hvort það hafi verið löglegt af ráðh. að skipa formann fyrir sjúkrasamlagið á Ísafirði eftir till. minni hl. tryggingarstjórnar. Það er mál, sem ég fel óhæfilegt, að þingið leggi sinn dóm á. Þingið er ekki hinn rétti aðili. Þess vegna tel ég eftir atvikum ekki annað að gera en að vísa till. frá, því að það er opin leiða að láta dómstólana skera úr þessum ágreiningi. Það er ekki í fyrsta sinn, sem slíkt er gert, og engum er kunnugra um, að slík leið er til, en hv. þm. S.-Þ., því svo oft fékk hann að kenna á því, þegar hann var ráðh. Svo getur sagan skráð okkar minningarspjöld eins og henni sýnist.

Forseti (JakM): Það hefir komið fram ósk um það frá Framsfl., að þessum fundi verði ekki haldið áfram að svo stöddu. Tel ég ekki annað rétt en verða við þessum tilmælum, og verður þess vegna tekin út öll þau mái, sem á dagskrá eru.



Ég vildi spyrja hæstv. forseta, hvort það sé ekki ætlun hans, að fundur verði mjög bráðlega í Sþ., því að það er bersýnilegt, að það ætla að verða nokkuð miklar umr. um þetta mál, sem nú hefir verið rætt um stund. Ályktun þingsins um þ:rð má ekki bíða lengi úr þessu.

Forseti (JakM): Mín ætlun er sú, vegna allra þeirra mála, sem á dagskrá eru, að halda annan fund í Sþ. eins fljótt og við verður komið. Þó get ég ekki að svo stöddu ákveðið, hvenær sá fundur verður haldinn, og mun hann síðar boðaður með dagskrá.