Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 406, nál. sjútvn. um frv. þetta, hélt n. fund mánudaginn 26. febr. 1979. Fjarverandi á fundinum voru Lúðvík Jósepsson, Garðar Sigurðsson og Páll Pétursson. Fyrir fundinum lá bréf frá utanrrn., dags. 30. jan., þar sem þess var farið á leit, að höfðu samráði við sjútvrn. og fengnu samþykki þess, að tilteknar breytingar verði gerðar á 2. mgr. 2. gr. frv. N. féllst á tilmælin að flytja þá brtt. sem er á þskj. 406 og er flutt, eins og fram kemur í nál., að beiðni utanrrn. Undir þetta nál. skrifa auk mín Matthías Bjarnason, Eiður Guðnason og Sverrir Hermannsson, en eins og fram kom áðan voru 3 nm. ekki mættir á fundinum.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um breyt. á 1. nr. 30/1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Umsagnaraðilar, sem n. sendi málið til umsagnar, lýstu sig fylgjandi frv., en þó kom fram í umsögn félmrn. og Húsnæðismálastofnunarinnar, að nauðsynlegt sé að Byggingarsjóði ríkisins verði tryggður öruggur tekjustofn til þess að standa undir þeim lánveitingum sem í frv. eru ætlaðar til dagvistarheimila. Forráðamenn Byggingarsjóðs höfðu reiknað með að hann fengi að selja lífeyrissjóðunum mun meiri skuldabréf en raun hefur orðið á, þannig að hann hefur nú mun minna fé til ráðstöfunar en ráð var fyrir gert. Engu að síður gæti heimildarákvæði það, sem ráð er fyrir gert í frv., ef samþykkt yrði, hugsanlega örvað slík skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af Byggingarsjóði, þar sem bygging dagvistarheimila fyrir yngri sem eldri borgara er í þágu þeirra eigin félagsmanna og því ekki óeðlilegt að þeir væru fúsari til skuldabréfakaupa af Byggingarsjóði en öðrum aðilum. Þar sem sýnt er að litlar líkur eru á að hægt verði að ráðast í byggingu dagvistarheimila að einhverju marki á næstunni mundi slíkt heimildarákvæði hjá Húsnæðismálastofnuninni til lánveitinga til byggingar dagvistarheimila stuðla að örari byggingu þeirra en ella væri. Slíkt heimildarákvæði byggðist vitaskuld á hvað fjárhagur Byggingarsjóðs ríkisins leyfði hverju sinni, þ. e. skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna sköpuðu grundvöll fyrir. Þótt sýnt þyki, að fjárhagur Byggingarsjóðs leyfði ekki slíkar framkvæmdir strax þótt þetta heimildarákvæði fengist samþykkt, þá þykir n. rétt að slíkt ákvæði verði fyrir hendi þegar fjárhagur Byggingarsjóðs leyfir lánveitingar til dagvistarheimila sem frv. gerir ráð fyrir. N. mælir því einróma með samþykkt frv. og vonar að frv. fái greiða afgreiðslu hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Upphaflega var þetta frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr. í hv. d., flutt í Ed. á þskj. 69 af hv. þm. Alexander Stefánssyni og Vilhjálmi Hjálmarssyni. Fjh.- og viðskn. Ed. varð sammála um álit og afgreiðslu frv. eins og það kom frá Ed. á þskj. 375. Mál þetta gekk til fjh.- og viðskn. Nd. Efni þess er það, að lagt er til að auka fjölda bifreiða til öryrkja, sem njóta eiga eftirgjafar tolla og aðflutningsgjalda, úr 350 í 400 bifreiðar. Þannig kom málið frá Ed., að lækkun gjalda á bifreið geti numið 1 millj. kr. í stað 500 þús. eins og er núna. Þessi var sameiginleg niðurstaða hv. Ed. og einnig sameiginleg niðurstaða fjh.- og viðskn. þessarar d. Hún leggur því til að frv. verði samþ. óbreytt eins og Ed. gekk frá því.



Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hve greiða afgreiðslu þetta frv. hefur fengiá hér í þessari hv. d., að ekki skuli hafa tekið lengri tíma en að ég hygg 10 daga að afgreiða það gegnum tvær umr. til 3. umr. í þessari d. og fær það örugglega fljóta afgreiðslu þar einnig. Þetta frv. miðar að því að lagfæra einn hluta af vandamálum þess fólks, sem við skerta starfsorku býr, og suðvelda því þátttöku í hinu daglega lífi. Er ánægjulegt að vita til þess, hversu áhugi og skilningur ráðamanna í þjóðfélaginu fer ört vaxandi á vandamálum líkamlega og andlega fatlaðra. Ég vil minna á, um leið og ég sé fulla ástæðu til að þakka hve skjóta afgreiðslu þetta mál, sem snýr að öryrkjum, hefur fengið hér á hv. Alþ., að annað frv., sem gæti orðið geysileg lyftistöng í málefnum öryrkja, hefur verið til meðferðar hér í hv. Alþ. frá því í byrjun þings í okt. og er ekki komið lengra en til 2. umr. í fyrri d. og hefur raunar verið á dagskrá nú í 6 vikur í þessari d. án þess að vera tekið til umr., en það er frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja. Ég legg áherslu á og þykist raunar vita að forseti þessarar hv. d. mun taka því vel að það mál fái einnig skjóta meðferð og afgreiðslu í þessari hv. d. og ekki dragist lengur að fá það til umr. hér. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum að í nál. frá fjh.- og viðskn, skuli upphæðin vera lækkuð og fækkað þeim bifreiðum til öryrkja sem frv. gerir ráð fyrir. Í grg. með frv. segir að þeir, sem njóta ívílnunar tolla og aðflutningsgjalda samkv. núgildandi lögum, séu um 350 öryrkjar og nemur ívilnunin nú 500 þús. kr. Í frv. er gert ráð fyrir að hækka þá upphæð í 1 millj. og að slík fyrirgreiðsla nái til 500 öryrkja í stað 350 áður. Samkv. upplýsingum frá úthlutunarnefnd þeirri, sem sér um umsóknir þær sem berast vegna slíkrar eftirgjafar, hefur fjöldi þeirra öryrkja, sem sótt hafa um slíkar eftirgjafir verið mun hærri en hámarkið 350, gerir ráð fyrir, eða 635 umsóknir 1977 og 830 1978. Í nál. fjh.- og viðskn. er aðeins gert ráð fyrir aukningu á fjölda bifreiðanna um 50 frá því sem nú er í lögum. Virðist þetta því lítið vega til að fullnægja þörfinni, ef miðað er við 1978, sem var 830 bifreiðar, ef fjöldinn verður aðeins samtals 400 í lögum samkv. till. fjh.- og viðskn. Engin ofrausn hefði það verið þótt hv. Alþ. hefði samþykkt að lækka eða fella niður gjöld til 500 öryrkja, eins og frv. gerir ráð fyrir, og auka það þannig um 150 bifreiðar frá því sem nú er. Ætla verður, að það hlutfall sé síður en svo hátt miðað við að skráðir eru kringum 4500 75% öryrkjar hjá Tryggingastofnuninni og ekki óeðlileg tala að 10–15% þeirra séu í mjög brýnni þörf fyrir slíka fyrirgreiðslu sem frv. gerir ráð fyrir. Frv. gerir einnig ráð fyrir að fella algerlega niður gjöld af 25 bifreiðum árlega fyrir þá sem mestir eru öryrkjar. Er það mjög eðlilegt með tilliti til nauðsynjar þeirra á sérstaklega útbúnum bifreiðum sem geta þá verið mjög dýrar, og það gefur auga leið að starfsgeta slíkra öryrkja hlýtur að vera mjög skert þannig að tekjur eru kannske oft ekki miklu meiri en örorkulífeyririnn. En þó að fjh.- og viðskn. geri einnig aths. við þessa grein og mæli með að það séu aðeins að hluta til felld niður gjöld til þessara öryrkja, til þessara 25 aðila sem mundu fá slíka fyrirgreiðslu, þá vil ég ekki gera aths. eða brtt. við það með tilliti til þess, að það mundi seinka afgreiðslu málsins hér á Alþingi, og vil því ekki gera neina breytingu til þess að það fái hraðari afgreiðslu hér. Einnig hlýtur sá hópur, sem mundi fá lækkun samkv. 1. mgr. frv., að stórum hluta að vera láglaunafólk með tilliti til að starfsgeta hlýtur að vera skert miðað við 75% örorku. Með tilliti til þess fjölda, sem nauðsynlega þarf á þessari fyrirgreiðslu að halda, og ekki síður að hér hlýtur að vera um láglaunafólk að ræða sem ekki getur eignast slíkar bifreiðar nema með slíkri aðstoð, þá er veruleg ástæða til að rýmka þau ákvæði, sem fyrir eru í lögum um slíkar eftirgjafir til öryrkja. En ég tel, þó að ekki beri að vanmeta neitt sem gert er til að bæta afkomu öryrkja, að aukning um 50 bifreiðar frá því sem fyrir er sé allt of lítil til að mæta þeirri þörf sem er á slíkri fyrirgreiðslu. Ég tel að sá fjöldi bifreiða, sem ráð er fyrir gert í frv., 500 bifreiðar, hefði verulega komið til móts við þarfir öryrkja í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að tefja afgreiðslu þessa máls á þessu stigi, þar sem ég hef ekki annan vettvang til að gera aths. en þd. Alþ., eins og ég hef áður sagt. En á þskj. 375 kemur fram breyting og er síðasta mgr. svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Enn fremur er rn. heimilt að lækka eða fella niður fyrir framangreint fólk gjöld af gervilimum, sem ekki verða gerðir hér á landi, svo og af hjálparáhöldum og hjálpartækjum sem sérstaklega eru gerð með tilliti til þarfa þess samkv. læknisvottorði og henta ekki öðru fólki.“ Nú vita allir, sem þurfa að hafa afskipti eða samskipti við rn., að hvergi er að finna meiri seinagang í afgreiðslu mála en einmitt hjá hinu opinbera, og því tel ég rétt að Alþ. sjálft taki ákvörðun í málum sem þessum, en skilji ekki eftir heimildarákvæði um svo sjálfsagða hluti sem hér getur. Ég tel að innflutningur á hjálpartækjum, svo sem gervilimum o. fl. þess háttar, eigi ekki undir neinum kringumstæðum að vera tekjulind ríkissjóðs. Það er okkur öllum til skammar að misnota þannig þann hluta af innflutningi. Það má segja að við séum að skattleggja þau vandamál, sem þeir einstaklingar eiga við að búa sem eru að einhverju leyti með skerta starfsorku eða líkamsorku. Ég vil ekki tefja framgang þessa máls í þessari hv. d. Þetta er gott mál að öðru leyti, og ég tek að öllu leyti undir það sem kom fram hjá hv. 12. þm. Reykv. áðan. En þetta er, eins og ég sagði, vettvangur minn til að gera aths. við það sem kemur frá n., og ég vil beina því til hv. fjh.- og viðskn. að hún athugi þennan hluta frv. og felli niður heimildir rn. til að taka ákvörðun um hvenær á og hvenær á ekki að fella niður aðflutningsgjöld af gervilimum og öðrum slíkum tækjum sem ekki er hægt að framleiða hér innanlands.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að fjh.- og viðskn. Nd. gerði enga breytingu á frv. frá því sem upphaflega var. Það var gert í hv. Ed. Það var mat allra fjhn.-manna í Nd., að brýna nauðsyn bæri til að hraða málinu og þó þeir hefðu gjarnan viljað hafa það á annan veg, þá vildu þeir ekki fara að gera breytingu til að senda það á milli deilda. Þess vegna samþykkti n. einróma að leggja til að frv, yrði samþ. óbreytt. Nm. var kunnugt um að eftir málinu er beðið, og þess vegna vildu þeir að frekari breytingar yrðu að koma síðar, en leggja alla áherslu á að fá málið afgreitt eins og það liggur nú fyrir hv. deild.



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að staðfesta fyrir Íslands hönd þrjá alþjóðasamninga um vanúr gegn mengun sjávar af völdum olíu. Svo sem fram kemur á þskj. 115 er hér um að ræða eftirtalda samninga: alþjóðasamning frá 29. nóv. 1969 um íhlutun á hafinu þegar óhöpp koma fyrir sem valda eða geta valdið olíumengun, alþjóðasamning frá 29. nóv. 1969 um einkaréttarlega ábyrgð vegna tjóns af völdum olíumengunar og alþjóðasamning frá 18. des. 1971 um stofnun alþjóðasjóðs til að bæta tjón af völdum olíumengunar. Þessir samningar fylgja allir á þskj. sem ég áðan nefndi. Ástæðan fyrir því, að lengi dregst að staðfesta alþjóðasamninga, er sú, eins og hefur áður verið upplýst og að ég hygg oftar en einu sinni, að erfiðlega gengur að fá þá þýdda eða skráða á okkar máli. Það eru þó nokkuð margir slíkir samningar sem eru til meðferðar hjá þeim mönnum sem við þau mál fást. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og þar var mælt með því shlj. Svo er einnig í allshn. þessarar hv. d. Allir nm. mæla shlj. með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Skýrsla ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina ásamt frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir o. fl. hefur verið hér til meðferðar í hv. þd. alllengi. Ég vildi leyfa mér að beina því til hv. fjh.- og viðskn., sem eflaust fær málið til meðferðar, að reyna að hraða afgreiðslu þess þegar þar að kemur, vegna þess að það fer að verða óþægilegt að bíða eftir samþykkt frv. Það eru ýmsar fjármálaráðstafanir í sambandi við lánsfjár- og fjárfestingaráætlunina sem þarf að fara að afgreiða og taka ákvarðanir um, lántökur o. fl., og það fer að líða að því að þetta fari að valda truflunum í atvinnulífinu, sérstaklega þó í sambandi við ýmiss konar uppbyggingu sem er í gangi og þyrfti að geta gengið áfram truflunarlaust. Það hafa orðið miklar umr. um þetta mál hér í d. og er full ástæða til þess. Hér er um að ræða stórt mál, eitt af stærstu málum sem ríkisstj. og Alþ. fjalla um á hverju ári. Og það er margt sem komið hefur fram í þessum umr., miklu fleira en ég mun drepa á í þessari ræðu. Ég vil þó vekja á því athygli, að áður en farið var að semja fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina lá það fyrir, að ríkisstj. hafði sett sér ákveðin markmið í sambandi við fjárfestinguna eða fjármunamyndunina á árinu 1979: Það kemur fram í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna að draga skuli úr fjárfestingu á árinu 1979 og heildarfjármunamynduninni verði ákveðin takmörk sett. Enn fremur kemur fram í grg. með frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu frá 1. des. s. l., að ríkisstj. lýsir því yfir í þessari grg. að hún muni m. a. beita sér fyrir því, að heildarfjárfestingin á árinu 1979 verði ekki umfram 24–25% af vergri þjóðarframleiðslu. Breytingar í fjárfestingarmálum eru í undirbúningi, segir enn fremur, og er gert ráð fyrir lagafrv. um þau mál innan tíðar. Síðan segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Gert er ráð fyrir því, að fjárfestingu verði beint frá verslunar- og skrifstofubyggingum í tækni- og skipulagsumbætur, m. a. í fiskvinnslu og iðnaði. Í landbúnaði verði dregið úr fjárfestingu sem leiði til aukinnar framleiðslu, en áhersla lögð á hagræðingu og á uppbyggingu vinnslustöðva landbúnaðarins. Útlánareglum fjárfestingarlánasjóða og útlánum banka verði breytt í samræmi við þessa stefnu.“ Öll þessi atriði voru lögð til grundvallar þegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin var samin, og einnig var að þessu hugað, þegar fjallað var um skattamálin fyrir jólin. M. a. var þá ákveðið að leggja sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, og það var gert öðrum þræði í þeim tilgangi að hægja á þessum byggingarframkvæmdum í samræmi við það sem kemur fram í grg. sem ég var að lesa upp. Og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin er einmitt byggð í aðalatriðum á þessari stefnumótun, sem ríkisstj. hafði einsett sér. Það var ákveðið fyrir fram, að fjárfestingin á þessu ári yrði 24–25% af vergri þjóðarframleiðslu. Þannig voru sett hér ákveðin mörk þegar í upphafi. Þeim hefur verið fylgt, og eins og áætlunin er nú lögð fram er gert ráð fyrir 24, 5% af vergri þjóðarframleiðslu í fjármunamyndun á þessu ári. Ýmsir hv. þm. hafa tekið til máls í þessum umr., þ. á m. hv. þm. Matthías Á. Mathiesen. Ég sé að hann er nú ekki viðstaddur umr., en ég vil drepa á örfá atriði sem hann gerði að umræðuefni. Hann minntist á forsendur fjárl. og forsendur fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar. Um það vildi ég segja það og endurtaka, að forsendur fjárl. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunarinnar varðandi framkvæmdir eru almennt séð miðaðar við 34% verðbólgu á árinu 1979, og við skulum vona að takist að halda verðbólgunni innan þeirra marka. Þó ber að hafa í huga að fjárhæðir fjárl. eru fastar upphæðir þegar um framkvæmdir er að ræða. Ég vil vekja á því athygli, að í raun og veru kom það ekki fram hjá stjórnarandstæðingum í þessum umr. að þeir gagnrýndu heildarstefnuna í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni, að þeir gagnrýndu það að setja fjárfestingunni takmörk á þessu ári sem væri miðuð við 24–25%. Og þetta er auðvitað eitt af meginatriðum málsins, því að þetta er aðalstefnuskráratriði sem kemur fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni. Ég varð ekki var við, að stjórnarandstæðingar gagnrýndu þetta höfuðatriði, og vil vekja alveg sérstaka athygli á því. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen minntist á launahækkanir í sambandi við fjárl. sérstaklega, launahækkunina 1. mars, sem er 6.9% í stað 5% sem stefnt var að af hálfu ríkisstj., en ekki tókst að ná því markmiði. Um þetta vil ég aðeins taka fram að 1% launahækkun á ársgrundvelli þýðir í útgjöld fyrir ríkissjóð hvað snertir bein laun 540 millj. kr., en önnur útgjöld ríkissjóðs, þar sem eru lífeyristryggingar og sjúkratryggingar, 360 millj., eða samtals um 900 millj. kr. Ég vil endurtaka það, sem ég hef raunar sagt áður um þessi mál varðandi ríkissjóð, og ég get sagt frá því hér, að ég hef ítrekað gert fsp. um það til Þjóðhagsstofnunar og hagsýslustofnunarinnar, hver sé skoðun þessara stofnana á þeim áhrifum sem almennar launahækkanir í landinu hafi á rekstur og greiðslustöðu ríkissjóðs. Það er samdóma álit þessara stofnana, og ég hygg að það hafi ekki breyst frá því sem var á síðasta kjörtímabili, að almennar launahækkanir, ef þær eru jafnar alls staðar í þjóðfélaginu, hafi ekki áhrif á rekstrarstöðu ríkissjóðs. Ég hef verið dálítið vantrúaður á það, svo að ég segi alveg frómt frá, að sama máli gegni fullkomlega um greiðslustöðu ríkissjóðs, vegna þess að þessi útgjöld fara út strax, en tekjurnar, sem leiðir af almennum launahækkunum, koma yfirleitt seinna til skila. Þó er því haldið fram, að þegar yfir vofa launahækkanir hagi menn sér nokkuð í samræmi við það og auki útgjöld sín nokkuð í samræmi við það fyrr en menn hefðu annars gert og það komi ríkissjóði fyrr til góða. Um þetta skal ég þó ekki fullyrða, en vil greina frá þessu að gefnu tilefni. Ég held þar til ég sé annað, - sem ég geri sennilega aldrei, því að það er afar erfitt að mæla þetta, - að almennar launahækkanir mundu hafa þau áhrif að greiðslustaða ríkissjóðs versnaði, a. m. k. í bili, ég skal ekki fullyrða um það á ársgrundvelli. Ég vildi taka þetta fram í tilefni af þessum ummælum í sambandi við launahækkanirnar. Þá víl ég víkja örfáum orðum að skattamálunum og gera grein fyrir því, hvaða áhrif skattbreytingarnar, sem gerðar voru fyrir áramótin, hafi á innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1979. Ég hef látið Þjóðhagsstofnun athuga þetta mál alveg sérstaklega til þess að menn þurfi ekki að deila um það, og niðurstaðan af þessari athugun er sú, að heildaráhrif skattbreytinganna, sem gerðar voru fyrir jólin, á innheimtar tekjur ríkissjóðs 1979 umfram það sem verið hefði ef engar breytingar hefðu verið gerðar, valdi skattahækkunum sem nema 3910 millj. kr. Þá er að sjálfsögðu tekin inn í þetta dæmi lækkun aðflutningsgjalda vegna EFTA-samninganna um áramótin og lækkun aðflutningsgjalda af fiskvinnsluvélum og lyfturum, sem voru afnumin, nemur nokkurri fjárhæð, það er tekið inn í þetta og reiknað með um 2050 millj. kr., sem ég hygg að sé heldur lág fjárhæð í þessu efni, en skal þó ekki um það fullyrða. Niðurstaðan er sem sagt sú, að breytingin nemi 3910 millj. kr. Það er öll skattahækkunin, það er öll skattpíningin sem fólst í ráðstöfnunum sem gerðar voru fyrir jólin. Þannig er ekki rætt neitt um þær tilfærslur sem áttu sér stað og urðu verulegar innan skattkerfisins, og um það ætla ég ekki að deila. Í þessu sambandi hef ég vakið athygli á því, að nýr útgjaldaliður kom um áramótin inn í fjárl., sem aldrei hefur verið þar áður, og þar á ég við útgjöld vegna fjármagnskostnaðar við Kröfluvirkjun. Þessi útgjöld nema 2380 millj. kr. Auðvitað hefði þurft að afla fjár til að standa undir þessum útgjöldum eða skera niður útgjöld í sama skyni. Ef þetta atriði er tekið inn í dæmið, þá er heildarbreytingin ekki nema einar 1500 millj. kr. En eins og ég tók fram áður og vil undirstrika, þá eru ýmsar tilfærslur innan kerfisins, þ. á m. meiri skattar og hærri skattar á atvinnurekstur og hærri skattar á hærri tekjur. Þessi heildaráhrif eru ekki nema 0.6% af þjóðarframleiðslu og 2% af ríkistekjum. - Þetta vildi ég taka fram í sambandi við endurteknar umr. og skrif um hina svokölluðu skattpíningu. Hv, þm. Matthías Á Mathiesen kom nokkuð inn á ríkissjóðinn og afkomu ríkisins. Það er verið að undirbúa venjulega skýrslu í fjmrn. og hagsýslustofnuninni um greiðsluafkomu og rekstrarafkomu ríkissjóðs á síðasta ári. Hliðstæðri skýrslu var útbýtt á síðasta Alþ. 13. mars hér á Alþ. Ég geri mér vonir um að þessi skýrsla verði mjög fljótlega tilbúin og þá verður henni að sjálfsögðu útbýtt hér á Alþ. eins og venja hefur verið. Þess vegna mun ég ekki gera þetta mál nú að sérstöku umræðuefni, en aðeins endurtaka það, að heildarskuldir ríkissjóðs við síðustu áramót voru 26 milljarðar kr, og höfðu vaxið um 11 milljarða frá áramótum 1977–1978. Þar af voru um 7 milljarðar gengisuppfærsla, þ. e. a. s. eingöngu hækkun ríkisskulda í íslenskum kr. vegna gengisbreytinga sem orðið höfðu á síðasta ári. Þá gat hv. þm. nokkuð um fjárl. og fjárfestingaráætlunina og meðferð málsins og kem ég nánar að því síðar. Varðandi stjórnleysið, sem mikið er talað um, vil ég aðeins við þetta tækifæri segja það, að þegar núv. ríkisstj. tók við völdum í septemberbyrjun s. l. var verðbólgan 52%, og það verður að viðurkennast að það er nokkurt vorkunnarmál að fjalla um ríkisfjármál og efnahagsmál við slíkar aðstæður. Ég hygg að hvaða ríkisstj. sem er muni veitast erfitt að ná tökum á efnahagsmálunum á nýjan leik og koma verðbólgunni niður í það sem hún verður að komast í, hliðstætt við það sem gengur og gerist hjá okkar nágranna- og viðskiptaþjóðum. Til viðbótar við þetta koma svo stórfelld vandamál, þar sem er olíukreppan, hin nýja olíukreppa, þar sem er ástand fiskstofnanna, sem er vissulega mjög alvarlegt vandamál, og einnig þau vandamál sem blasa við í íslenskum landbúnaði vegna offramleiðslu á landbúnaðarvörum eins og sakir standa. Þetta eru allt saman erfið mál úrlausnar og torvelda að sjálfsögðu að menn nái tökum á efnahagsmálunum á nýjan leik, en ég tel ekki að það verði nema menn nái verðbólgunni verulega niður. Ég held, án þess að ég vilji nú stofna til almennra umr. um verðbólgumálin, að verðbólgan sé enn þá skaðsamlegri en menn gera sér grein fyrir, og ég held, að hún smátt og smátt sjúgi merg og blóð úr atvinnulífi okkar og atvinnuvegum, staðfestu í efnahagsmálum og fjármálum og leiði, ef hún stendur lengi svona mikil, til atvinnuleysis og versnandi lífskjara í landinu. Hv. þm. Lárus Jónsson, 6. þm. Norðurl. e., gerði að umræðuefni ýmis sömu atriði og hv. þm. Matthías Á. Mathiesen. Hann minntist t. d. á meðferð málsins, þ. e. a. s. fjárfestingar- og lánsfjáráætlunarinnar, og gagnrýndi það að áætlunin var ekki samferða fjárl. Ég get tekið undir þá gagnrýni. Það er mjög æskilegt að fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin sé samferða fjárl. Ég get tekið undir það. Og það er til tjóns að ekki tókst að afgreiða þessa áætlun fyrir áramót, eins og var upphaflega ætlun mín. En það fór, eins og hv. þm. minnast, miklu lengri tími í afgreiðslu fjárl. fyrir jólin en ástæða var til að ætla að þyrfti, og þess vegna varð því ekki komið við að afgreiða fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina fyrir áramót og það er verra, það viðurkenni ég. Varðandi samráð við fjvn., þá er það auðvitað svo, að þegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin er samferða fjárl. koma þessi samráð frekar af sjálfu sér, og það er eðlilegt í sumum efnum að höfð séu samráð við fjvn. þegar um er að ræða atriði sem snerta sérstaklega fjárveitingar úr ríkissjóði. Það eru einstök atriði, að vísu ekki mörg, í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem eru þess eðlis. Það er t. d. gert ráð fyrir því, að framlag til Rafmagnsveitna ríkisins verði 120 millj. á 5 árum, þ. e. a. s. 600 millj. kr. lán, sem tekið verður til að styðja Rafmagnsveitur ríkisins, verði greitt þannig til baka að ríkissjóður veiti sérstaka fjárveitingu á 5 árum til að greiða þetta lán upp, þ. e. a. s. höfuðstólinn, ekki vextina. Þetta er mál sem væri e. t. v, eðlilegt að væri rætt um við fjvn. En vegna þess að meðferð þessara mála fór ekki saman var það ekki sérstaklega gert. Enn fremur má minna á mál eins og flugvélakaup eða flugvélaskipti flugmálastjórnarinnar, sem hér hafa verið gerð að umræðuefni. Ég ætla ekki að ræða það mál nánar. Ég mun gera fjvn. grein fyrir því máli. Það eru ýmsir fletir á því sem ég er ekki ánægður með, ég get viðurkennt það. Síðan kemur einnig til í þessu efni atriði eins og það, hvernig eigi að nota þessa nýju flugvél. Ég setti það skilyrði, þegar gengið var endanlega frá málinu, það kom ekki til mín fyrr en á seinni stigum þess, að eðlilegt væri að þessi flugvél yrði notuð öðrum þræði í þjónustu fyrir landhelgisgæsluna. Og það er að sjálfsögðu rétt að ræða það mál við fjvn. Ég get tekið undir þá gagnrýni og viðurkennt hana, að það er æskilegt að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sé samferða fjárl., enda er gert ráð fyrir að lögfesta þá skipan í því frv. til l. um efnahagsmál o. fl. sem forsrh. hyggst leggja fyrir Alþingi á morgun. Ég tók það fram áðan og vil gjarnan endurtaka það, að það kom fram hjá hv, þm. Lárusi Jónssyni að hann var samþykkur,þeirri meginstefnu að draga saman opinberar framkvæmdir eins og sakir standa. Ég vil aftur vekja athygli á því, að þetta höfuðstefnuskráratriði fjárfestingaráætlunarinnar, að draga heldur úr framkvæmdum, hefur ekki sætt gagnrýni af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. Lárus Jónsson studdi einnig þá nýju stefnu, sem kemur fram í áætluninni, að heimila innlendum skipasmíðastöðvum að taka innlend bráðabirgðalán á byggingartíma skips eða til meiri háttar breytinga á skipum. Hér er um að ræða aðeins stærri skip, þ. e. a. s. nótaskip og togara. En ég vil taka það fram í þessu sambandi, að það er ekki hugmyndin að þessi lán verði nema til bráðabirgða, í raun og veru rekstrarlán, og þau verði tekin innan þeirra marka, sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin setur, og verði greidd upp af lánum sem tekin eru í samræmi við lánsfjáráætlunina. Ég vil vekja athygli á því, að þarna er um að ræða í raun og veru eitt af mörgum atriðum sem hafa verið að gerast á undanförnum árum, að við erum að seilast æ lengra í að nota erlent fjármagn. Þetta eru ekki varanleg lán, heldur eru þetta lán innan marka lánsfjáráætlunar sem ég gerði ítarlega grein fyrir í framsöguræðu. En þetta eru þó merki um það, að við erum að seilast lengra en áður í þessum efnum. Verðbólgan er að brenna upp fjármagnið í lánsfjárstofnunum okkar hægt og bítandi, og við erum að hörfa lengra og lengra í þessum efnum og nýta erlent lánsfé bæði til uppbyggingar og rekstrar. Þá minntist hv. þm. aðeins á þjóðarbókhlöðuna. Það kemur fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á bls. 9, að gert er ráð fyrir 200 millj. kr. lántöku til áframhaldandi framkvæmda við þjóðarbókhlöðu. Afgangur fjárveitinga fyrri ára nemur 32 millj. kr., og nemur því heildarframkvæmdafé, sem verður til reiðu, væntanlega 232 millj. Framlagið var lækkað við afgreiðslu fjárl., en það kom fram í máli margra þm. þegar fjárl. voru til afgreiðslu hér í þinginu, að þeir voru mótfallnir þessu, og ég átti von á því að það kæmi hreinlega fram brtt. við fjárl. út af þessu máli. Þess vegna lýsti ég því yfir við afgreiðslu fjárl., að ríkisstj. mundi beita sér fyrir lántöku í þessu skyni, og það er gert með því að heimila sérstakt lán til þjóðarbókhlöðunnar á þessu ári. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um Lánasjóð ísl. námsmanna. Framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna er 2 milljarðar 234 millj. 861 þús. kr. á fjárl. og síðan er lántökuheimild í fjárl. eða ábyrgðarheimild upp á 400 millj., að sjóðurinn taki 400 millj. kr. lán sem verði ábyrgst af ríkissjóði. Og síðan kemur í lánsfjáráætlun 700 millj. kr. lántökuheimild til handa sjóðnum. Samkv. aths. við fjárlagafrv. er framlag að viðbættum lántökuheimildum miðað við að lánshlutfall sjóðsins verði 85% af umframfjárþörfinni. Við það eru þessar heimildir miðaðar, við þessa stefnu sem var ákveðin af fyrrv. ríkisstj. Þá gerði hv. þm. að umræðuefni fjárþörf til hitaveitna. Það er gerð sundurliðuð og ítarleg grein fyrir því í skýrslunni, hvernig áformað er að afla fjár til hinna ýmsu hitaveitna, sem þar eru nefndar, og fjarvarmaveitna. Til viðbótar við það vil ég aðeins nefna það, - ég hygg að ég hafi komið inn á það í framsöguræðu minni fyrir skýrslunni, - að sennilega skortir 700–800 millj. til þess að hægt sé að ljúka framkvæmdum við Hitaveitu Akureyrar á þessu ári. Ég álít að ef hægt sé að gera það með sæmilega góðu móti, þá sé sjálfsagt að greiða fyrir því, ekki síst vegna þeirra nýju aðstæðna sem hafa skapast við tilkomu olíukreppunnar. Sama er e. t. v. að segja um fleiri hitaveitur. Það er ástæða til að hraða þeim eftir því sem föng eru á vegna þessara nýju viðhorfa, og það er þá hægt að afgreiða þau mál þegar þar að kemur. Um þessi efni er ekki svo gott að ræða á þessu stigi málsins, vegna þess að undirbúningi hinna ýmsu framkvæmda er mjög misjafnlega langt á veg komið. Hv. þm. gerði Ferðamálaráð að umræðuefni. Ég tók það fram í minni framsöguræðu, að athuga þyrfti það mál nánar í fjh.- og viðskn., sem eflaust fær málið til meðferðar. Gert er ráð fyrir því á þessu ári, 1979, að seldar vörur og þjónusta frá Fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli nemi um 1802 millj. kr. og það sérstaka gjald, sem samkv. lögum um skipulag ferðamála var sett á, 10% gjald af árlegu söluverðmæti, nemi um 164 millj. kr. á þessu ári, en það mundi verða reiknað af 1638 millj. kr. Hins vegar samkv. lagafrv., sem hér er til umr., mundi þetta gjald ekki nema hærri fjárhæð en 47.9 millj. kr. Hér hygg ég að sé of stórt stökk stigið og þess vegna hefði ég viljað leggja til að þessi 10%, sem reiknað er með í lagafrv., 20. gr., og er gert ráð fyrir að verði 10% af skilum Fríhafnarinnar til ríkissjóðs, - þetta verði hækkað upp í 20%, þannig að það verði um 90 millj. sem mundu þá renna til Ferðamálaráðs í staðinn fyrir 164 millj. Ég hef sannfrétt það, að þegar þetta frv. var til meðferðar hér á þingi hafi það farið í gegn að þessu leyti til án þess að menn veittu þessu nægilega mikla athygli. Í raun og veru er ákaflega óeðlilegt að hraða málum þannig að ríkissjóður geti greiðslulega séð tapað á rekstri Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli, en það gerir hann ef 10% af seldum vörum og þjónustu verða meira en það sem er í afgang. Þess vegna er eðlilegt og sjálfsagt að mínum dómi að miða við skilin, miða við skil á hagnaði sem rennur til ríkissjóðs á hverju ári, og vil ég biðja hv. þm. að taka þetta mál til athugunar. Hv. þm. setti fram nokkrar fsp. sem voru sumar almennar. Fyrsta fsp. varðaði áform ríkisstj. um niðurgreiðslur. Áformin um niðurgreiðslur eru þau, að gert er ráð fyrir því á fjárl. að til niðurgreiðslna verði varið 18.9 milljörðum kr., og það er ekki nægilegt fjármagn til að standa undir því niðurgreiðslustigi sem nú viðgengst. Það skortir rúmlega 3 milljarða kr. til þess. Og það er áform ríkisstj. að gera breytingar á í þessu efni þannig að þetta fé hrökkvi til niðurgreiðslna eins og áformað er, en að líkindum mundi það hafa 1.5% hækkunaráhrif á verðbætur á síðari hluta ársins. Þá spurðist hv. þm. fyrir um laun opinberra starfsmanna, hvað það mundi kosta ríkissjóð ef grunnlaun hækkuðu um 3% 1. apríl. Það mundi kosta ríkissjóð á þessu ári um 1300 millj. kr. Talið er að að viðbættum þessum 6.9%, sem launin hækkuðu nú 1. mars, nemi launagreiðslur úr ríkissjóði á þessu ári um 58 milljörðum kr.,1% af því eru þá 580 millj. og 3% 1740 millj., en eftir eru 9 mánuðir ársins, þannig að hér mundi vera um að ræða útgjöld sem nema á þessu ári um 1300 millj. kr. Að öðru leyti vil ég vísa í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um þetta mál, þar sem gert er ráð fyrir samningum við BSRB um að fella þessi 3% niður gegn því að það fái í sinn hlut aftur réttindi sem tilgreind eru í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Þá spurði hv. þm. um lyfjakostnað, þar sem fjárlög voru afgreidd þannig að miðað var við að þátttaka sjúklinga í lyfjakostnaði og kostnaði vegna sérfræðiþjónustu ykist sem nemur um 940 millj. kr. á árinu 1979. Þessu vil ég svara því, að þessi hækkun verður framkvæmd, en ríkissjóður mun tapa á þessu það sem af er árinu um 400–450 millj. kr. Ég hygg að það sé nálægt 150 millj. sem seinkun á þessari hækkun valdi í útgjöldum ríkissjóðs á hverjum mánuði. Síðan spurði hv. þm. um það, hvenær væri að vænta tillagna um niðurskurð útgjalda í samræmi við fjárl. Því er til að svara, að það er verið að undirbúa það mál og munu verða gerðar um það till. alveg á næstunni og teknar ákvarðanir um það. Gert er ráð fyrir því í fjárl., að tekjur umfram gjöld séu 6.6 milljarðar, og ef 1 milljarður kemur til viðbótar í lækkuðum ríkisútgjöldum mundi rekstrarafgangur á fjárl. verða 6.7 milljarðar, ef allt gengur eftir eins og ætlast er til. Hv. þm. spurði enn fremur um stöðu ríkisbúskaparins, og vísa ég til þess sem ég sagði áður um það efni. Hv. þm. Matthías Bjarnason gerði að umræðuefni Byggðasjóðinn og taldi að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs yrði skert verulega umfram það sem til væri ætlast í lögum, ef farið væri eftir fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni eins og hún er sett fram. Ég vil svara þessu á þann veg, að Byggðasjóður hefur aldrei haft meira fé til ráðstöfunar en hann kemur til með að hafa á þessu ári. Samkv. því, sem kemur fram í töflu á bls. 40 í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni, hefur Byggðasjóður 367 millj. kr. til ráðstöfunar af eigin fé, hann fær frá ríkissjóði 2458 millj., svo fær hann sérstakt fé, 1100 millj., af því eru 900 millj. ætlaðar til að bæta stöðu sjávarútvegsfyrirtækja og 200 millj. til að létta lausaskuldir bænda. Síðan eru 1480 millj. sem ganga út og inn, vegna þess að það er tekið lán og endurlánað vegna kostnaðar við byggðalínur. Samtals verður ráðstöfunarfé sjóðsins 5405 millj. kr. á móti 2700 millj. á seinasta ári. Ef 1480 millj. eru dregnar frá verður ráðstöfunarfé sjóðsins rétt um 4 milljarða, en útgjöld fjárl. eru rúmir 200 milljarðar, þannig að það stendur nokkurn veginn heima að sjóðurinn hafi til ráðstöfunar á þessu ári 2% af útgjöldum fjárl. eins og gert er ráð fyrir í lögum. Hv. þm. kom nokkuð inn á þetta mál almennt séð. Þegar lög um Framkvæmdastofnun ríkisins voru endurskoðuð á seinasta kjörtímabili var um það nokkur deila á milli Framsfl. og Sjálfstfl. hvernig þetta skyldi gert. Við lögðum áherslu á okkar stefnu, að 2% af ríkisútgjöldunum rynnu til Byggðasjóðs, en Sjálfstfl. vildi ekki fallast á það, heldur vildi orða þessa reglu þannig, að á ári hverju hefði Byggðasjóður til ráðstöfunar sem svarar 2% af fjárl., og það var samþ. og lögfest. En það þýðir að það þarf ekki að renna til sjóðsins fullt framlag frá ríkissjóði, heldur getur hann tekið lán til þess að hafa til ráðstöfunar. Og það er í samræmi við þessa reglu sem sú uppstilling hefur verið gerð sem kemur fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni. Þá minntist hv. þm. Matthías Bjarnason á Fiskveiðasjóð og nýsett lög um útflutningsgjald, þar sem útflutningsgjaldið er lækkað. Það er rétt hjá hv. þm., að Fiskveiðasjóður tapar nokkru fé á þessu, og hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir hér á Alþ., að Fiskveiðasjóði verði bætt það upp. Ég vil því beina því til hv. fjh.- og viðskn., sem eflaust fær þetta mál til meðferðar, að hún athugi alveg sérstaklega hvað mikið það er sem Fiskveiðasjóður tapar á þessu í framlögum og að það verði gerðar breytingar með lántöku til þess að Fiskveiðasjóður hafi til ráðstöfunar það sem ætlast er til samkv. lánsfjáráætluninni. Að lokum vil ég aðeins drepa á það, að það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin er eitt af stórmálum Alþ. og ríkisstj., eitt allra stærsta mál sem þessir aðilar fjalla um á ári hverju og þess vegna full ástæða til að það séu miklar umr. um málið hér á Alþ., enda hefur svo verið að þessu sinni. Það hafa verið mjög miklar umr. um málið í þessari hv. deild. Um þátt stofnana í þessu verki vil ég aðeins segja það, að áætlunin er lögð fram á ábyrgð ríkisstj. Það er ekki stórmannlegt að varpa ábyrgð á svona verki yfir á stofnanir. Það er ríkisstj. sem ber ábyrgð á því, það verður að hafa í huga þegar svona skýrsla er lögð fram. Hitt er annað mál, að þegar þrír flokkar vinna saman í ríkisstj., þá hafa þeir auðvitað skiptar skoðanir á málum og verða því að bræða sjónarmið sín saman, ef þeir ætla að koma málum sameiginlega fram. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson minntist alveg sérstaklega á skyldusparnaðinn. Það kemur fram í töflu á bls. 40 í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni hvernig fyrirhugað er að haga þessum málum. Samkv. því er fyrirhugað að af skyldusparnaðinum, sem nemur 4900 millj. kr. á þessu ári, verði lánaðar til íbúðalánasjóða eða Byggingarsjóðs ríkisins 2500 millj., til Framkvæmdasjóðs 2400 millj. og til Stofnlánadeildar landbúnaðarins 400 millj., þ. e. a. s. skyldusparnaður ungmenna í sveitum. Ég tók fram í framsöguræðu minni, að mér er það ekki fast í hendi og í raun og veru ekki ríkisstj., hvernig þessu er fyrir komið. Af hennar hálfu er alveg opið að haga því öðruvísi, en þó þannig að menn nái þeim markmiðum sem sett eru í áætluninni, eins og t. d. að í staðinn fyrir að lána af skyldusparnaðarfé 2400 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs, þá verði Framkvæmdasjóði lánað af fé Atvinnuleysistryggingasjóðs í staðinn og Byggingarsjóður ríkisins fái aftur meira af skyldusparnaðarfé. Þetta eru málefni sem hv. þn. mun taka til athugunar. Ég vil svo að lokum aðeins minnast á það, að hvaða leyti fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin er raunveruleg áætlun. Ég hef gert grein fyrir því, að heildarstefnan sé að fjárfesting ársins verði 24–25% af þjóðarframleiðslu þess eða um 182 milljarðar kr., og það hefur ekki sætt gagnrýni af hálfu stjórnarandstöðunnar. Þetta er meginstefnumarkið. Í öðru lagi er skipting fjárfestingarinnar, sem kemur fram í áætluninni, þannig, að heildarframkvæmdir á vegum hins opinbera nema 32.5% af heildarfjárfestingunni eða 59 milljörðum 297 millj. kr. Heildarframkvæmdir á vegum atvinnuvega nema samkv. áætluninni 43.2% á árinu af heildarfjárfestingu eða 79 milljörðum 300 millj. kr. Og heildarframkvæmdir íbúðarhúsa nema 24.3% eða 43 milljörðum 640 millj. kr. Þarna er um að ræða stærstu drættina í þeirri stefnumörkun sem lánsfjár- og fjárfestingaráætlunin boðar. Opinberum framkvæmdum er í áætluninni skipt í fjóra flokka: Það eru rafvirkjanir og rafveitur, hita- og vatnsveitur, samgöngumannvirki og byggingar hins opinbera. Síðan kemur fram í einstökum atriðum hvað á að framkvæma. Framkvæmdum á vegum atvinnuvega er stýrt gegnum fjárfestingarlánasjóðina sem eru tvenns konar: annars vegar íbúðarlánasjóðir og hins vegar atvinnuvegasjóðir. Íbúðarlánasjóðirnir eru þrír og lána tæpa 13 milljarða kr. á þessu ári samkv. áætluninni. Langstærstur þeirra er Byggingarsjóður ríkisins sem stjórnar hinu almenna íbúðalánakerfi. Eins og kunnugt er, eiga allir, sem fullnægja tilteknum skilyrðum, rétt á láni frá Byggingarsjóði, og í áætluninni er gert ráð fyrir að auka húsbyggingaframkvæmdir á félagslegum grundvelli. Auk þess er gert ráð fyrir því, að ef sérstakar aðstæður steðja að, svo sem atvinnuleysi eða því um líkt, þá er heimilt að auka fé Byggingarsjóðs til þess að mæta því ástandi. Húsnæðismálastjórn stýrir þessum lánveitingum. Þá koma atvinnuvegasjóðirnir, sem eru samtals 14 og allir hafa þeir yfir sér sérstaka stjórn. Þeir lána samtals samkv. áætluninni 25 milljarða 946 millj. kr. Framkvæmdasjóður Íslands er sérstakur sjóður sem lánar öðrum fjárfestingarlánasjóðum og lánar mjög lítið beint í framkvæmdir, en Fiskveiðasjóður er langstærsti atvinnuvegasjóðurinn og er gert ráð fyrir að hann láni 9780 millj. kr. + 1200 millj. úr gengismunarsjóði, eða samtals 10 milljarða 980 millj. kr. á þessu ári. Stjórn Fiskveiðasjóðs lánar úr sjóðnum eftir vissum reglum, aðallega í eftirgreinda þætti: 1) til erlendra skipakaupa, 2) í innlenda skipasmíði, 3) til tækjakaupa, viðgerða og breytinga og 4) til vinnslustöðva í sjávarútvegi. Og þannig skipta allir atvinnuvegasjóðirnir lánveitingum niður í einstaka þætti. Forráðamenn sjóðanna ræða ítarlega við Framkvæmdastofnun ríkisins um fjárvöntun og Framkvæmdastofnun ræðir svo málin við ríkisstj. Þannig verður áætlun um útlán atvinnuvegasjóðanna til. Svo lengi sem ég man hefur aldrei verið hægt að fullnægja öllum óskum atvinnuvegasjóðanna og þess vegna þurfa menn að gera áætlun um hvernig lánveitingum verði skipt, og þá er það m. a. gert í þá þætti hjá Fiskveiðasjóði sem ég nefndi áðan sem dæmi. Það er heimild í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins til þess að skilyrða lánveitingar úr Framkvæmdasjóði og gera það þannig, að Framkvæmdasjóður skilyrði lánveitingar sínar þannig að Fiskveiðasjóður, Stofnlánadeild landbúnaðarins, Iðnlánasjóður og aðrir fjárfestingarlánasjóðir láni það fé, sem Framkvæmdasjóður veitir að láni, með tilteknum hætti í tilteknar greinar. Þessi heimild hefur ekki verið notuð og ég er nú fyrir mitt leyti frekar hlynntur því að reyna samninga um þessa mál. Þó kann að vera að menn hafi ekki beitt þessari heimild nægilega til þess að beina fjármagni til ákveðinna greina, en heimildin er til og gerir auðvitað stöðu Framkvæmdasjóðs og Framkvæmdastofnunarinnar sterkari í þessu sambandi. En auðvitað eru skiptar skoðanir um það, hve afskipti hins opinbera eigi að vera víðtæk í þessum málum. Ég hallast að því, að afskiptin eigi að beinast að umgjörð starfseminnar frekar en að starfseminni sjálfri, en eigi að síður er ég fylgjandi því að beina fjármagninu inn á ákveðnar brautir, alveg sérstaklega við verðbólguaðstæður, til þess að koma í veg fyrir að fjármagnið renni eftir farvegum verðbólgu í óarðbæra og óæskilega fjárfestingu. Í löngum og ítarlegum umr. hafa að sjálfsögðu komið fram fjölmörg atriði umfram þau sem ég hef hér drepið á. Það atriði sem hvað flestir hafa gert að umræðuefni, er spurningin um hvort 182 milljarða fjárfesting á þessu ári muni tryggja nægilega atvinnu eða muni leiða til atvinnuleysis í landinu. Í þessu efni er tvenns að geta. Annars vegar segir svo í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, að það skuli draga úr fjárfestingu á árinu 1979 og heildarfjármunamynduninni verði ákveðin takmörk sett. Ég gerði grein fyrir því í upphafi máls míns, hvernig þessi mörk hefðu verið sett um 24–25% fjárfestingu af þjóðarframleiðslunni. Hins vegar segir einnig í samstarfsyfirlýsingunni, að draga skuli úr erlendum lántökum á þessu ári. Það er að sjálfsögðu vandaverk að meta fjárfestingarstigið annars vegar með það í huga að draga úr spennu í efnahagslífinu og minnka á þann hátt verðbólguna og hins vegar að tryggja fulla atvinnu í landinu. En það er mat ríkisstj. að miða heildarstefnuna í samræmi við það sem kemur fram í skýrslunni um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Það, sem hefur þó úrslitaáhrif á atvinnustigið, er allt annað að mínu mati, þ. e. a. s. að atvinnuvegunum séu búin þau rekstrarskilyrði sem tryggja þróttmikla atvinnustarfsemi og mikla atvinnu í landinu. Fjárfestingin er ekki nema liður í því að tryggja fulla atvinnu. Þar koma að sjálfsögðu til fleiri greinir og þá auðvitað sérstaklega ástand atvinnuveganna og af hve miklum þrótti þeir eru reknir. Varðandi fjárfestinguna verður að hafa í huga að til þess að auka hana við núverandi aðstæður verður að taka meiri erlend lán. Menn hafa hreinlega ekki getað með skipulegum hætti aflað meira lánsfjár innanlands í fjárfestingu en gert er ráð fyrir í þessari áætlun og er þó gagnrýni á ýmsa þætti í þessu efni, eins og t. d. frá lífeyrissjóðakerfinu, svo að dæmi sé tekið. En lífeyrissjóðafjármagnið er hvorki meira né minna en 27 milljarðar hvað ráðstöfun snertir. á þessu ári og er ákaflega mikilsvert til að standa undir uppbyggingu og fjárfestingu. En ríkisstj. metur það svo, að það sé ekki ráðlegt við núverandi aðstæður að auka meir á erlendar lántökur en gert er samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem hér liggur fyrir. Ég vil svo að lokum leyfa mér að endurtaka þá ósk, að hv. fjh.- og viðskn., sem eflaust fær málið til meðferðar, reyni að hraða afgreiðslu málsins í n., vegna þess að drátturinn á málinu er að byrja að valda truflunum í uppbyggingu. Það verður að fara að taka ákvarðanir um lánveitingar til vissra þátta, og það fer að valda erfiðleikum og er þegar farið að valda erfiðleikum ef ekki kemur fjármagn t. d. til iðnaðaruppbyggingar og alls konar uppbyggingar í atvinnulífinu sem gert er ráð fyrir í áætluninni



Herra forseti. Í þessum umr. um lánsfjáráætlun hefur nokkuð verið rætt um skerðingu á tekjustofnum Byggingarsjóðs ríkisins, og hafa menn látið í ljós áhyggjur annars vegar af stöðu hans og hins vegar af því, að í sumum tilfellum sé gengið nokkuð á svig við áður gert samkomulag við aðila vinnumarkaðarins. Þessar áhyggjur skil ég mætavel. Auðvitað hefði ég og flestir aðrir kosið að tekjustofnar Byggingarsjóðs yrðu með öllu óskertir á yfirstandandi ári frá því sem verið hefur og helst auknir frá því sem áður var. En vegna þeirrar nauðsynjar að draga úr spennu í þjóðfélaginu og ekki síður vegna þeirrar nauðsynjar að beina síminnkandi innlendum sparnaði í auknum mæli til stuðnings undirstöðuatvinnuvegum okkar var fallist á að skerða markaða tekjustofna Byggingarsjóðs eins og alla aðra markaða tekjustofna um því sem næst 10% á yfirstandandi ári. Enn fremur var fallist á 2 milljarða kr. tilflutning á skyldusparnaðarfé frá Byggingarsjóði til Framkvæmdasjóðs á þessu ári. Þetta hefur nokkuð verið gagnrýnt og það að vonum. Hæstv. fjmrh. kom inn á þetta í ræðu sinni í dag og sagði, að þessi tilflutningur eða samsvarandi mætti allt eins vera af ráðstöfunarfé Atvinnuleysistryggingasjóðs, en 40% af tekjum hans eru lánaðar Byggingarsjóði. Ég var og er andvígur því og þá fyrst og fremst með hagsmuni Byggingarsjóðs í huga. Lán þau, er Byggingarsjóður tekur hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, eru með sömu kjörum og lán þau, sem Byggingarsjóður veitir, hann hvorki græðir né tapar á þeim viðskiptum. Skyldusparnaðarféð er aftur á móti mun óhagkvæmara. Það er til mun styttri tíma, verðtryggt að fullu og með talsverðum vöxtum. Á móti þessum tilfærslum á skyldusparnaði kemur að lán lífeyrissjóða til Byggingarsjóðs hækka mjög mikið, eða úr 500 millj. kr., eins og þau voru á lánsfjáráætlun s. l. árs, í 2755 millj. í áætlun þessa árs, og er þá miðað við að fullnægja samkomulagi við lífeyrissjóði launþegasamtakanna um að þeir láni 20% af ráðstöfunarfé sínu til Byggingarsjóðs. Þrátt fyrir það, sem ég nú hef sagt, vil ég undirstrika eftirfarandi: 1. Lán Byggingarsjóðs til nýbygginga og til kaupa á eldra húsnæði hækka að fullu til samræmis við hækkun byggingarvísitölu. 2. Í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir að heildarútlán Byggingarsjóðs verði óbreytt frá fyrra ári að raungildi, og er þá reiknað með 34% verðhækkunum á milli ára. 3. Ekkert bendir nú til þess, að Byggingarsjóður geti ekki á þessu ári staðið við lögbundnar eða hefðbundnar skuldbindingar sínar. 4. Ef áætlanir húsnæðismálastjórnar um fjölda umsókna og fjölda lána á þessu ári standast ekki og ef stofnunin sér fram á verulegan fjárskort, þá er opin leið fyrir ríkisstj. til að grípa þar inn í, og vísa ég þar til sérstakrar bókunar í lánsfjáráætluninni um þessi mál, en þar stendur, með leyfi forseta: „Heimilt er að taka fjáröflun Byggingarsjóðs ríkisins til endurskoðunar á árinu 1979 ef: a) sjóðurinn getur ekki staðið við lögbundnar og venjubundnar skuldbindingar, b) hætta er á að til alvarlegs atvinnuleysis komi í byggingariðnaði.“ Ég treysti því að ríkisstj. muni ekki hika við að beita þessari heimild, ef nauðsyn ber til.



Herra forseti. Mér þykir vænt um það að fá tækifæri til þess með örfáum orðum að mæla fyrir þessu frv. sem ég flyt hér ásamt þremur öðrum hv. þm. Ástæðan til þess, að mér fannst brýnt að flytja þetta frv., er einfaldlega sú, að lög um Kirkjubyggingasjóð eru vegna ákvæða um lágmarksupphæðir nánast orðin óvirk. Lögin eru nr. 33 frá 14. apríl 1954, en árið 1962 var þeim breytt þannig að eftir þessi 8 ár var lágmarksupphæðunum breytt til samræmis við breytt verðlag. Þau eru þannig núna, að gert er ráð fyrir framlagi af hálfu ríkisins,1 millj. á ári, og auk þess eru sett inn í lögin hámarksákvæði um það sem heimilað er að veita hverri kirkjubyggingu, þ. e. a. s. 400 kr. á hvern rúmmetra, eða ef óeðlilega hátt er talið vera til lofts í viðkomandi kirkju, þá 2000 kr. á hvern fermetra. Segir sig sjálft að það er ótækt undir því að búa að eiga að úthluta lánsfé þar sem er um að ræða takmarkanir sem eru orðnar svo gamlar, þar sem nú þegar eru liðin 17 ár frá því að þessum tölum var síðast breytt. Við athugun á þessum lögum kom enn fremur í ljós, að ástæða var til þess að breyta öðrum ákvæðum í lögunum. Gildandi lög eru raunar ekki nema þrjár greinar, og var ástæða til að breyta þeim öllum og þess vegna eðlilegt að semja nýtt frv. Við athugun á því, í hverjum mæli Kirkjubyggingasjóður hefur verið fær um að sinna því hlutverki, sem honum var ætlað þegar lögin voru sett, og endurskoðun talna kemur í ljós að það er mjög langt frá því að hann geti sinnt þessu hlutverki. Það hefur komið í ljós, að miðað við þær hámarksupphæðir, sem settar voru, hefur hann að undanförnu aðeins getað lánað sem svarar 9.78% af því sem hann hugsanlega hefði átt að lána og þannig hefur orðið uppsöfnuð lánsþörf, sem hann hefur ekki getað sinnt, upp á rúmlega 500 millj. kr. Það skal að vísu tekið fram, að þá er miðað við að framreiknaðar séu þær hugmyndir sem uppi voru við setningu laganna. Nú fer víðs fjarri að við flutning á þessu frv. sé gert ráð fyrir að þetta bil verði brúað. Hins vegar er gert ráð fyrir að sjóðurinn verði gerður starfhæfari til að koma til móts við upphaflegan tilgang með því að hækka nokkuð til samræmis við breytt verðlag þau lágmarksákvæði um framlög sem þá voru sett. Það er rétt að geta þess líka, að í lögunum er gert ráð fyrir að sjóðnum sé heimilt að lána til endurbygginga og endurhóta kirkna 40%. Í framkvæmd hefur þetta orðið þannig, að í árslok 1978 hafði hann getað lánað til þessara framkvæmda aðeins 13.8%. Það segir sig sjálft, að hér er um ákaflega lítinn stuðning að ræða. En það hefur komið í ljós, að fjárveitingavaldið hefur verið ákaflega tregt til að veita aukið fjármagn til sjóðsins vegna þess að það er bundið í lögum að hann skuli lána vaxtalaus lán. Samkv. fjárl. ársins 1979 er framlag í Kirkjubyggingasjóð á árinu 13.5 millj. kr. Það hefur að sjálfsögðu ekki verið fylgt því lágmarki sem í lögunum er, enda er þar talað um lágmarksupphæð, en þessi upphæð fyrir árið 1979 er samt töluvert lægri, eða 1.5 millj. kr. lægri en hún var í fjárl. fyrir árið 1978 og gengur þess vegna þróunin þar í öfuga átt við það sem ætla mætti. Ég tel að það sé nokkuð til að koma til móts við þau sjónarmið sem ég nefndi, að í þessu frv. er fellt niður ákvæðið um að lánað skuli vaxtalaust, en að öðru leyti byggt á gildandi lagagreinum. Í staðinn er gert ráð fyrir að sjóðsstjórn setji sjóðnum starfsreglur og þar með innifalið að setja honum lánareglur sem hljóti samþykki kirkjumálaráðherra. Í annan stað er gert ráð fyrir því, að breytt verði um varðandi stjórnarkjör. Biskup Íslands hverju sinni er formaður stjórnarinnar. Þegar lögin voru sett var Kirkjuþing ekki starfandi og höfðu ekki verið sett lög um það og gert ráð fyrir að Prestastefna tilnefndi tvo menn í sjóðsstjórn. Á Kirkjuþingi eiga hins vegar sæti bæði leikmenn og prestar og þess vegna ekki óeðlilegt að hvor aðilinn um sig tilnefni sinn fulltrúa, m. a. vegna þess að leikmenn þurfa ekki síður og jafnvel miklum mun fremur að takast á við þau vandamál sem fylgja því að reisa kirkjur í sínum söfnuðum. Þess vegna er í annan stað lagt til að þannig verði breytt til um varðandi stjórnarkjör. Í þriðja lagi er breytt upphæðum varðandi það hámark sem má lána, en þeim upphæðum er breytt eingöngu í samræmi við þá lágmarksupphæð sem getið er um í frv. nú, þ. e. a. s. lágmark 35 millj. kr. á hverju ári. Þá er og þess að geta, að miðað við þau viðhorf, sem hafa verið uppi að undanförnu, er gert ráð fyrir að lánatíminn styttist miðað við það sem verið hefur. Ætti það að vera liður í því að sjóðurinn geti byggt sig upp sjálfur og haft eitthvert eigið fé til ráðstöfunar til að mæta aðkallandi þörfum. Mér er ljóst að þetta frv. kann að ganga dálítið þvert á þær umr. sem hafa verið á þessu þingi um að fella niður lögbundin sjóðatillög. Í því sambandi vil ég aðeins segja það, að hvað sem verður ofan á í því og hvernig sem framkvæmdin verður í framtíðinni varðandi það atriði, þá tel ég ekki að allar ákvarðanir um ákveðin framlög verði numdar úr lögum, heldur verði þar miðað við hið lögbundna framlag og það svo kannske lækkað, annaðhvort um ákveðna prósentu eða einhver ákveðin hlutföll, þó að þar frá yrðu e. t. v. gerð einhver frávik. Ég tel þess vegna þýðingarmikið að hér sé sett einhver ákveðin viðmiðun, það sé gengið út frá því, að þessi lágmarkstala verði endurskoðuð árlega, og það verði þá jafnframt gert með hliðsjón af byggingarvísitölu hverju sinni, en þessi sjóður síðan meðhöndlaður á svipaðan hátt og aðrir sjóðir. Þetta finnst mér ástæða til að taka sérstaklega fram. Ég held, herra forseti, að það sé ekki ástæða til að tefja tímann með því að hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, sérstaklega af því að ég mun ekki hafa möguleika til að fylgja þessu máli eftir, að Alþ. fallist á að greiða götu þessa frv. gegnum þetta þing þannig að það nái lögfestingu fyrir vorið. Ég leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 445 frv. til l. um breyt. á lögum nr. 30 frá 1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, svo hljóðandi: „1. gr. Við 8, gr. laganna, Á-lið, komi ný mgr. er hljóði svo: Húsnæðismálastjórn hefur einnig heimild til að veita lán til byggingar vistheimila fyrir aldrað fólk, enda geti það eigi lengur búið á eigin heimilum og þarfnist umönnunar, án þess þó að hafa þörf fyrir sjúkrahúsvist. Skal ráðh. með reglugerð setja ákvæði um fjárhæð slíkra lána, lánstíma og tryggingar. þeirra. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með leyfi forseta mun ég lesa hér upp grg. Hún er svo hljóðandi: „Nú munu vera um það bil 10 ár liðin frá því að Alþ. veitti Húsnæðismálastofnun ríkisins fyrstu heimild til þess að veita lán úr Byggingarsjóði ríkisins til byggingar leiguíbúða fyrir aldrað fólk í elliheimilum og byggingum Örorkubandalags Íslands. Með núgildandi húsnæðismálalöggjöf, sem er að stofni til frá 1970 (nr. 30 1970, var sú heimild færð mjög út. Á grundvelli hennar hafa síðan verið veitt lán úr Byggingarsjóði ríkisins til byggingar 821 íbúðar, sem velflestar eru komnar í notkun í dvalarheimilum aldraðra og öryrkja um land allt, en enn eru þó nokkrar í byggingu. Þegar mun hafa verið varið um 1.5 milljörðum kr. úr Byggingarsjóði ríkisins í þessu skyni og er fyrirsjáanlegt framhald á því. Ljóst er, að margir þeirra, sem flust hafa og dveljast nú í ofangreindum íbúðum í dvalarheimilum aldraðra, geta varla búið þar og annast sjálfir allt sitt heimilishald þegar aldurinn færist meir yfir. Þeir, sem sjúkir eru, hljóta þá að fara á sjúkrahús, en hinir, sem frískir eru án þess að geta sakir ellihrumleika annast sitt heimilishald, verða í vandræðum. Hyggilegast er þá að búa þeim stað á vistheimilum, þar sem þeir njóta verulegrar umönnunar jafnframt því sem þeir hafa aðstöðu til þess að bjarga sér sjálfir eftir því sem kraftar og heilsa leyfir. Vistheimili þau, sem hér um ræðir, eiga ekki að óbreyttum lögum kost á fjárframlögum úr ríkissjóði. Í þeim yrðu ekki íbúðir, heldur herbergi með eldunaraðstöðu, og því eiga þau ekki heldur kost á lánum úr Byggingarsjóði ríkisins að óbreyttum lögum. Því er með till. þessari lagt til að húsnæðismálastjórn verði veitt heimild til þess að veita lán til bygginga af þessu tagi, sem telja má víst að bráðnauðsynlegt verði að koma á laggirnar um land allt á næstu árum.“ Herra forseti. Grg. þessi er í sjálfu sér nægjanleg sem málflutningur með þessari till. minni. Mér þykir þó rétt að geta þess, að þau vistheimili, sem hér um ræðir, eru undir þeirri stærð á einingu vistarvera sem lög nr. 30/1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, leyfa að lánað sé út á. Þessi vistheimili eru til þess hugsuð að veita öldruðu fólki áfram þjónustu og umhyggju eftir að það getur ekki lengur hugsað um sig sjálft af nokkru öryggi í sjálfstæðum íbúðum fyrir aldraða. Með tilkomu þessara vistheimila verður hægt að losa íbúðir fyrir aldraða með meiri hraða en hingað til og þar með veita fleira öldruðu fólki þjónustu við hæfi eða eftir þörfum hvers og eins. Þjónustukeðja sú, sem stefnt er að því að fullkomna hér í Reykjavík, er byggð í samræmi við þá reynslu, sem hæfustu læknar og Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar hafa lagt til að komið yrði á fót, og hliðsjón höfð af reynslu annarra þjóða í þessum málaflokki. Ég vil geta þess, að í Reykjavík hafa verið byggðar þó nokkuð margar íbúðir. Ég ætla ekki að fara að telja þær upp, en þó minna á Furugerði 2, Lönguhliðarhúsin, Dalbrautarhúsin, sem eru í byggingu og verður líklega lokið fyrir n. k. áramót, Norðurbrún, Vesturbrún o. fl. Þetta eru allt íbúðir fyrir aldraða. En svo mikil er þörfin hér í Reykjavíkurborg fyrir umhugsun og öryggi fyrir þetta aldraða fólk, að meðalaldur þeirra, sem síðast fengu úthlutaðar íbúðir í Lönguhlíðarhúsunum, er um 80 ár. Má öllum skiljast að ekki er langt í að þetta aldraða fólk geti ekki hugsað um sig sjálft, án þess þó að það þurfi á sjúkrahúsvist að halda. Því hefur verið ráðgert að á vegum Reykjavíkurborgar verði næsta heimili, sem byggt verður fyrir aldraða, vistheimili sem staðsett verður á milli Heilsuverndarstöðvar og Sundhallarinnar í Reykjavík. Er þá kominn stærsti hlutinn af þeirri keðju sem stefnt er að því að byggja, þ. e. a. s. íbúðir með eldhúsplássum, íbúðir með tiltölulega mikilli þjónustu og svo íbúðir með nokkurri hjúkrunarþjónustu. Síðan eru þessi vistheimili, sem hugsuð eru fyrir það aldraða fólk sem ekki er sjúklingar, en þarf á umönnun að halda, meiri eða minni. Síðan er Heilsuverndarstöðin sjálf, sem er langlegudeild. Endanlega kemur svo B-álma Borgarsjúkrahússins, sem lokar þannig keðjunni að Reykjavíkurborg á í því tilfelli að geta veitt öldruðu fólki alla þá þjónustu sem það þarf á að halda til lausnar vandamálum sem skapast af ellinni sem slíkri. Þetta er vandamál fleiri sveitarfélaga en Reykjavíkur. Þetta er vandamál landsmanna og byggðarlaganna allra. Því vona ég að sú n., sem ég geri till. um að fjalli um þetta frv., taki hana til skjótrar afgreiðslu. Ég legg til að henni verði vísað til félmn. og 2. umr. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hv. 1. þm. Reykv. fyrir áhuga hans á vistunarmálum aldraðra, bæði nú og áður. Ég er mjög fylgjandi þessu frv. Í þessum málum hefur verið allt of mikið skipulagsleysi hjá okkur og of lengi. Út á venjulegar smáíbúðir fyrir aldraða kemur fullt lán frá Húsnæðismálastofnun. Út á íbúðir í vistheimilum fyrir aldraða kemur líka fullt lán frá Húsnæðismálastofnun. Út á vistheimili fyrir aldraða, sem er næsta stig eða þriðja stig, kemur ekkert lán, engin fyrirgreiðsla af einu eða neinu tagi frá ríkinu. Þetta hefur orðið til þess, að það hafa verið byggðar íbúðir í vistheimilum og það einnig fyrir fólk sem alls ekki getur gert neitt sjálft, getur ekki lagað kaffi eða gert nokkurn skapaðan hlut. Það eru sett upp eldhús til þess eins að komast inn undir reglur húsnæðismálastjórnar og er það alveg fráleitt. Vitanlega eiga svona íbúðir í vistheimilum fullan rétt á sér, en vistheimilin líka. Hin venjulegu vistheimill eiga það ekki síður. Þegar við komum að fjórða stiginu erum við komin upp í 85% beina þátttöku ríkissjóðs, og það er afskaplega mjótt bil milli vistheimila og hjúkrunarheimila og notuð reyndar sitt á hvað þannig að þarna er algert ósamræmi. Hjá okkur er það þannig, að við höfum fleiri vistunarpláss fyrir aldrað fólk en nokkur önnur þjóð, sem ég þekki til, nema Grænland. Þó er oft á tíðum neyðarástand hjá okkur og þetta er að verulegu leyti vegna skipulagsleysis. Það vantar að samrýma þessa þætti alla. Það vantar samspil þarna á milli. Að mínu mati verður ríkissjóður að gerast beinn eða óbeinn aðili að öllum þessum þáttum vistunarmála aldraðra með lánum eða beinum framlögum. Ég tel, að bein framlög til vistheimila aldraðra eigi að taka upp aftur. Þau voru í lögum 1972, ef ég man rétt, sett í lög og felld niður aftur, sem ég tel að hafi verið mjög til hins verra, þó ekki væri annað í huga haft heldur en að koma þarna á samræmi. Ég vil líka geta þess um alla þessa fjóra þætti sem ég ræddi um, að það er ekki bara verið að hugsa um - þó að það sé auðvitað aðalatriðið - gott líf fyrir gamla fólkið, eins gott og það getur best orðið, heldur einnig það, að allir þessir þættir spara ríkissjóði sjálfum stórfé, vegna þess að þeir fresta því um mörg ár, oftast nær, að þetta fólk þurfi að fara á miklu dýrari stofnanir. Ég tel sem sagt að það eigi að ganga lengra en þetta frv. gerir ráð fyrir, en þó svo sé ekki gert, þá er það mjög til bóta og því lýsi ég fullum stuðningi mínum við frv.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir hans hlýju orð í minn garð, og ég tek á móti ummælum hæstv. ráðh. fyrir hönd minna samstarfsmanna. Það hefur verið með eindæmum gott samstarf um þessi mál í borgarstjórn Reykjavíkur og hefur þar ekki farið eftir neinum pólitískum skoðunum eða flokkum, allir hafa unnið jafngott starf, og það hefur verið mér ánægja að starfa að þessum málum. Ég tel ómetanlegt að hafa þessi hlýju orð sem fararnesti frá hæstv. félmrh. Það er rétt að undirstrika þá ósk mína, að þessu frv. verði hraðað í gegnum n., og ég vona að hæstv. ráðh. veiti því brautargengi og aðstoð á leið þess gegnum Alþingi.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 356 um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjársjóðs er flutt af mér ásamt 4 öðrum hv. þm. úr þremur stjórnmálaflokkum. Vænta má því að frv. þetta fái greiða leið í gegnum hv. Alþ. og vænti'ég að það takist að afgreiða það á þessu þingi. Frv. er endurflutt, var í fyrsta sinn flutt á síðasta Alþ., en hlaut þá eigi afgreiðslu vegna þess að það kom þá eigi fram fyrr en síðla þings. Eins og kunnugt er greiðist skattur af öllum dánarbúum sem ná ákveðinni lágmarkseign, erfðafjárskattur. Erfðafjárskattur er mishár, frá 5% af fyrstu 200 þús. kr. erfð til niðja og upp t 50% af arfi þegar um útarfa er að ræða. Þá falla til erfðafjársjóðs þeir fjármunir dánarbúa sem erfingjar finnast ekki að. Samkv. gildandi lögum rennur erfðafjárskattur til erfðafjársjóðs, sem er í vörslu Tryggingastofnunar ríkisins og er ráðstafað þaðan að fengnum till. hennar eftir ákvörðun félmrn. Fé þessu hefur að mestu verið varið til félagssamtaka sem vinna að uppbyggingu mikilvægra þjónustustofnana, einkum fyrir fólk sem er fatlað að einhverju leyti eða með skerta starfsgetu. Reyndin hefur orðið sú, að þessar stofnanir hafa nær einvörðungu risið á höfuðborgarsvæðinu. Þangað hefur fé sjóðsins runnið og þangað leitar þá um leið það fólk sem þarf á vistrými að halda í stofnunum af þessu tagi. Þörfin fyrir slíkar byggingar á höfuðborgarsvæðinu verður þá alltaf meiri og meiri, fjárþörfin brýnni og ekkert verður eftir af fé sjóðsins til uppbyggingar úti á landsbyggðinni. Vegna hinna miklu fólksflutninga úr sveitum og raunar úr flestum byggðum landsins til fárra þéttbýlisstaða, aðallega við Faxaflóa, kemur það oft fyrir að mikið af arfi og mjög oft allur arfur fellur til fólks sem býr ekki í heimahéraði arfláta, sem þá hefur einn orðið eftir eða af tryggð haldið heimili sínu í ættarbyggð sinni. Þannig hafa orðið gífurlegir fjármagnsflutningar frá landsbyggðinni til nokkurra þéttbýlissvæða, einkum við Faxaflóa, - fjármagnsflutningar sem gerst hafa við erfðir. Erfðafjárskatturinn er því oft og tíðum það eina úr dánarbúum sem getur orðið eftir í heimahéraði, en þó því aðeins að ákvæðum laga um ráðstöfun erfðafjárskatts sé breytt í það horf sem lagt er til í þessu frv. Hér er lagt til að erfðafjárskattur, sem til fellur í hverju lögsagnarumdæmi landsins, renni í sérstakan sjóð sem varðveittur sé í heimahéraði og gangi þar til uppbyggingar á aðstöðu fyrir fatlað fólk, gamalt fólk og börn, einkanlega ef um þroskaheft börn er að ræða. Með þessu móti væri tryggt að alltaf yrði þó eitthvað eftir í heimahéraði af því fé, sem þar er aflað, þegar skipti verða á dánarbúum. Þörfin fyrir þetta fé heima fyrir er víðast hvar ærin. Á nokkrum stöðum á landsbyggðinni eru til elliheimili, en áform uppí um byggingu þeirra annars staðar. Á sumum þessum heimilum eru möguleikar til að taka við fötluðu fólki, en víða skortir þó breytingar til þess að aðstaða þess geti verið nægilega góð. Slíkri aðstöðu þarf að gera ráð fyrir við byggingu nýrra heimila. Fjármagn skortir hins vegar mjög til þessara framkvæmda. Komist þær breytingar fram, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er ekki á nokkurn hátt verið að vinna gegn hagsmunum Reykvíkinga eða þéttbýlissvæðanna við Faxaflóa. Í fyrsta lagi getur það naumast talist keppikefli fyrir Reykjavík að draga til sín meginhlutann af öryrkjum og gamalmennum landsins. Og í öðru lagi er réttmætt að þeirri skerðingu, sem verða kann á framlögum erfðafjársjóðs til þýðingarmikilla framkvæmda á því svæði, verði mætt með öðrum hætti. Hinn mannlegi þáttur þessa máls má ekki gleymast. Flestum þeim, sem þurfa að dveljast langdvölum í húsnæði sem sérstaklega er byggt fyrir öryrkja eða gamalt fólk eða fatlað fólk, er kærara að geta notið þeirrar aðstöðu í heimabyggð sinni heldur en fjarri eigin heimkynnum. Tengslin við kunnugt umhverfi, vini og venslafólk gefur lífinu gildi sem ekki er auðfengið annars staðar. Einnig þessi mannlegi þáttur er röksemd sem þarf að hafa í huga þegar fjallað er um mál af þessu tagi. Ég sagði áðan að frv. þetta væri flutt af þm. þriggja stjórnmálaflokka hér á hv. Alþ. Ég vænti þess, að það fái góðan byr í gegnum báðar deildir þessarar stofnunar. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Á þskj. 333 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. ásamt hv. 1. þm. Reykv., Albert Guðmundssyni, um breyt. á l. nr. 101/1966, um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. Frv. þetta er aðeins tvær greinar og er ekki viðamikið, hvorki að efni né formi. Fyrri gr. frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 12. gr, laganna bætist ný mgr., svo hljóðandi: Umboðslaun vegna sölu landbúnaðarvara erlendis skulu greiðast sem ákveðinn hundraðshluti af því verði sem fyrir þær fæst. Landbrh. ákveður umboðslaun fyrir útfluttar landbúnaðarvörur að fengnum tillögum Framleiðsluráðs landbúnaðarins. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þó að þetta frv. sé ekki efnismikið og ekki margar gr., þá fjallar það um nokkur þýðingarmikil atriði. Það fjallar um breytt fyrirkomulag á töku umboðslauna fyrir útfluttar landbúnaðarvörur. Sú regla hefur gilt um þetta efni, að aðalútflytjandi landbúnaðarafurða, búvörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga, hefur tekið sem umboðslaun 2% af heildsöluverði vöru eins og það er ákveðið í upphafi verðlagsárs. Gildir þá einu hvort hærra verð eða lægra fæst fyrir vöruna. Þessi prósentutala hefur verið föst og ákveðin og breytist ekki við verðbreytingar eða við það verð sem fæst fyrir vöruna erlendis. Með þessum hætti, sem tæplega er í samræmi við venjulegar viðskiptavenjur, felst engin hvatning til útflytjenda í þá átt að ná sem hagstæðustu verði og afla hinna bestu markaða. Nauðsynlegt er að umboðslaun verki hvetjandi á söluaðila til þess að ná sem hagstæðustum árangri við sölu vörunnar og miðar frv. að því að koma þeim breytingum fram. Þetta kerfi hefur einnig orðið tilefni til þess að vekja tortryggni og bjóða grunsemdum heim um að ekki sé alltaf eins vel staðið að sölumeðferð búvara á erlendum markaði og æskilegt væri. En meginatriðið er að kerfi það, sem notað er við töku slíkra umboðslauna, feli í sér hvatningu til þeirra, sem vinna að útflutningi vörunnar, til þess að þeir leggi sig fram við að ná sem hagstæðustum samningum og hinu besta verði sem tök eru á hverju sinni. Með þeirri skipan, sem gilt hefur, er ekki einungis að umboðslaun séu föst og miðuð við heildsöluverð eins og það er ákveðið í upphafi verðlagsárs. Umboðslaun eru þá einnig tekin af því fé sem varið er til útflutningsuppbóta. Ef svo fer, eins og horfur eru á t. d. á þessu verðlagsári, að verulega skorti á að útflutningsbætur nægi til að náð verði fullu verði, þá tekur útflytjandi einnig umboðslaun af þeim hluta heildsöluverðsins sem hvorki fæst við sölu varanna né með verðtryggingu frá ríkissjóði í útflutningsbótum. Þetta er auðvitað óhæft kerfi og þarf að breyta þessu í eðlilegt horf og til þess að það verði í samræmi við eðlilegar viðskiptavenjur. Með þessu er ekki verið að fella neinn dóm um það, hvort sú heildarfjárhæð, sem tekin er í þessum umboðslaunum, sé of há eða hæfileg. En kerfinu þarf að breyta. Ef lítið er á það, hvaða fjárhæðir hér er um að tefla í umboðslaunum af öðrum þáttum heildsöluverðsins en sem eiginlegu söluverði nemur, þá verður að segja það eins og er, að ég hef ekki getað fengið söluskýrslur útflytjenda yfir búvörur síðustu árin. En miðað við útflutningsáætlun Framleiðsluráðs um landbúnaðarvörur á þessu verðlagsári liggur það fyrir, að útflutningsbætur muni nema um 5.7 milljörðum kr., og 2% af þessum 5.7 milljörðum kr. eru 114 millj. kr. Það er enn fremur gert ráð fyrir því, að um 5 milljarða skorti á útflutningsbótafé til þess að náði verði fullu verði miðað við heildsöluverð, og eru þá um ca. 100 millj. kr. sem útflytjandinn fær í umboðslaun af reiknuðu heildsöluverði vörunnar sem hvorki fæst í gegnum verð vörunnar erlendis né verðtryggingu ríkisins. Hér er ákaflega óeðlilega að verki staðið. Ef þetta er lagt saman eru þarna 214 millj. kr. sem útflytjandi tekur í umboðslaun alveg án tillits til þess verðs sem fyrir vöruna fæst. Ég tel að menn verði að vera sammála um að þessu þurfi að breyta og taka upp kerfi eins og frv. gerir ráð fyrir, sem miðast við söluverð vörunnar erlendis og felur í sér hvatningu til útflytjandans um að ná sem allra hagstæðustu verði. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta langa framsögu. Þetta sýnist vera einfalt og sjálfsagt mál, og má í rauninni furðu gegna að þessi skipan hefur haldist um langa hríð og að þessu skuli ekki hafa þegar verið breytt. Ég vænti því að þetta frv. þurfi ekki að velkjast lengi fyrir mönnum hér í hv. Alþ. og að þessu verði breytt til þess að ná þeim markmiðum sem ég hef þegar minnt á, að eðlilegar viðskiptavenjur gildi í þessum efnum. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að lýsa yfir eindregnum stuðningi við þetta frv. og þá grundvallarhugsun sem þar liggur að baki. Ég vil fyrir mitt leyti eiga þátt í því að þetta frv. verði gert að lögum nú þegar á þessu þingi. Það er auðvitað svo, eins og hér hefur komið fram í umr. áður, að að minni hyggju telst það til þess að vera meiri háttar hneyksli, að umboðslaun af þeirri útfluttu vöru, sem hér um ræðir, skuli hafa verið greidd - ekki af verðinu, sem fyrir vöruna fæst, heldur af þeim niðurgreiðslum einnig sem frá ríki og þar með skattgreiðendum koma. Þarf auðvitað ekki að fara um það mörgum fleiri orðum, hvers konar óhagræði hlýtur að hafa leitt af þessu, hvernig þetta hlýtur að hafa slævt hvatann til þess að leita hagstæðra markaða og hvernig eðlileg viðskiptalögmál eru gersamlega fótum troðin. Kjarni málsins er engu að síður sá einnig, að sú n., sem þetta mál fær til umfjöllunar, ætti jafnframt að leita þeirra upplýsinga, sem hv. frsm. ræddi um, en kvaðst ekki hafa fengið, hvað miklir fjármunir hafa á undanförnum árum verið færðir frá skattborgurum til útflytjenda þessara vara, hvað fjallar þetta um stórar upphæðir, því að skattgreiðendur eiga auðvitað að hafa til þess rétt og eiga á því heimtingu að fá um slíkt að vita. Almennt um þetta mál má segja að það hefur efalítið verið til mikils skaða í þessu þjóðfélagi, að neytendur og fulltrúar þeirra hafa ekki fjallað nógsamlega um þennan mikilvæga málaflokk, þ. e. landbúnaðarmál, og hvernig þeim málaflokki skuli sem haganlegast fyrir komið. Dæmi um þetta er m. a. það sem kalla mætti á vondri íslensku „landbúnaðarlobbýið“ hér á hinu háa Alþ. Það safnast saman í eina nefnd, og mér hefur sýnst að þær landbúnaðarnefndir, sem mér þykja ekki vera hinar róttækustu hér á hinu háa Alþ., hafi sér það helst að marki og miði að drepa hvert einasta framfaramál sem að landbúnaðarmálum lýtur. En þess vegna segi ég þetta, að ég er ósammála því niðurlagi ræðu hv. frsm. þessa máls, að þetta mál verði sent til landbn. Ég sé enga ástæðu til þess. Þvert á móti geri ég það að till. minni að þetta mál verði sent til fjh.- og viðskn. Þetta frv. er um fjárhagsmál, og það er líklegra að þar sitji menn sem hafa til þess getu að skoða þetta frá almennari sjónarhóli heldur en hinir, sem í landbn. sitja. Þess vegna, herra forseti, vil ég gera það að till. minni, að þessu máli verði vísað - ekki til landbn., heldur til fjh.- og viðskn. Mér sýnist að þar megi mæla af nokkurri reynslu, að með þeim hætti kunni að vera á því líkur að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Fari það hins vegar til landbn. tel ég alveg vitavonlaust að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Neytendur ættu að hafa meiri afskipti af og áhuga á þessum málaflokki en þeir hafa haft. Það er nú einu sinni svo, að öðrum megin á þessum ferli eru framleiðendur vörunnar, en hinum megin á sama ferlinum eru neytendur þessarar vöru, sem að stórum hluta auðvitað búa í þéttari byggðum þessa lands. Hin æskilegasta lausn liggur í stórum sáttmála og samvinnu þessara tveggja aðila, neytenda og framleiðenda. Sú einstefna, sem í þessum málum hefur verið rekin og þá ekki síst hér á hinu háa Alþ., m. a. með því kerfi að helstu hagsmunaaðilar í þessum málaflokki safnast saman í nefndir, sem varla yrðu taldar umbótasinnaðar, - ég tel að hún hafi ekki orðið til góðs og ítreka þá ósk mína, herra forseti, að þessu máli verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það til l., sem hér er flutt af okkur hv. þm. Pálma Jónssyni, sem er 1. flm., og mér, er flutt í framhaldi af þeim svörum sem hæstv. landbrh. gaf við fsp. minni varðandi umboðslaunagreiðslur af útfluttum landbúnaðarafurðum. Í því svari staðfesti hæstv. landbrh. að útflytjendur á íslenskum landbúnaðarafurðum hefðu um árabíl reiknað sér umboðslaun af niðurgreiðsluupphæðinni líka. Það var gott að fá fram þessa staðfestingu hæstv. ráðh., en eins og hv. síðasti ræðumaður, 7. þm. Reykv., sagði, þá nær það náttúrlega ekki nokkurri átt að útflytjendur eða milliliðir geti leyft sér að taka umboðslaun af skattpíningu þjóðarinnar. Eins og hv. 1. flm. þessarar till. tók fram, hefur hvorugum okkar tekist að fá þær upplýsingar sem við höfum beðið um frá Framleiðsluráði landbúnaðarins. Hefði óneitanlega verið þægilegt að hafa þær hér við höndina. Til þess að tryggja mér umbeðnar upplýsingar hef ég gripið til þess ráðs að óska eftir því við þingflokk Sjálfstfl. að skrifa Framleiðsluráði bréf þar sem beðið er um svör við ákveðnum spurningum. Bréf þetta hefur þegar verið sent, og er nú beðið eftir svari Framleiðsluráðs. Umboðslaun í almennum viðskiptum, þegar um háar upphæðir er að ræða, eru mjög lág í prósentum og gæti ég lagt fram umboðslaunasamninga við erlenda aðila fyrir hv. Alþingi máli mínu til stuðnings ef óskað er. Umboðslaun geta verið 2–3%, ef um tugmilljóna viðskipti er að ræða, en fari upphæðirnar yfir 100 millj. minnka umboðslaunin niður í 1–1/2%. Ef það er hugur talsmanna útflytjenda hér á hv. Alþingi að takmarka umboðslaunagreiðslur við umboðslaun af því verði sem erlendu kaupendurnir greiða fyrir vöruna, en jafnframt að hækka álagningarprósentuna, svo að eftir sem áður fái útflytjendur sömu krónutölu í þóknun fyrir vinnu sína, þá vil ég mótmæla slíkum vinnubrögðum. Hér hefur átt sér stað óeðlileg umboðslaunagreiðsla sem verður að koma í veg fyrir. Það er ýmislegt annað sem ekki er eðlilegt í sambandi við útflutning landbúnaðarafurða okkar. Ég hef undir höndum skeyti frá Danmörku sem staðfestir óeðlilegan verðmismun á afurðum okkar. Spurningum varðandi þetta mál hefur Framleiðsluráð ekki svarað. Óeðlileg undirboð, sem koma frá útflytjendum á íslenskum landbúnaðarafurðum, þegar nýir aðilar leita nýrra viðskiptavina erlendis, koma í veg fyrir hærra verð á afurðum okkar á erlendum mörkuðum og það þarf að rannsaka. Þessi þáttur er e. t. v. ekki til umræðu nú heldur mun sú umræða fara fram þegar ég flyt framsögu fyrir þeirri þáltill. sem ég hef flutt og gerir ráð fyrir allsherjarrannsókn á starfsemi Sambands ísl. samvinnufélaga.



Herra forseti. Ég vil þakka yfirlýstan stuðning hv. 7. þm. Reykv. við þetta frv. Ég vil taka það fram, að ég held að hv. þm. geri óþarflega mikið úr því, að hv. landbn. Alþ. drepi öll þörf mál, eins og hann komst að orði, og að lítil hætta sé á að landbn. þessarar hv. d. hafi ekki getu til að skoða málið frá almennu sjónarmiði. Ég tel að í sjálfu sér gildi nokkuð einu hvort landbn. eða hv. fjh.- og viðskn. fái mál af þessu tagi til meðferðar. Ég held að öllum eða nær öllum hv. alþm. hljóti að vera ljóst að hér er um einfalt og eðlilegt mál að tefla sem hljóti að fá jákvæða afgreiðslu, og þess vegna hef ég fullt traust á bæði hv. landbn. og hv. fjh.- og viðskn. til þess að fást við mál af þessu tagi og skila frá sér jákvæðu áliti. Hitt er svo annað mál, að þetta frv. er flutt til breytinga á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og frv. um það efni hafa ævinlega, frá því að ég kom hingað á Alþ., gengið til landbn. og verið um þau fjallað þar. Þess vegna finnst mér eðlilegt að þeirri þingvenju sé haldið, að frv., sem fjalla um breytingar á þessum lögum, sé vísað til þessarar þn. Annað, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði, skal ég láta liggja á milli hluta. Það er rétt, að það er æskilegt að sjónarmið neytenda komi til athugunar í sambandi við ýmsa þætti landbúnaðarmála og að þeirra sjónarmiða sé þar einnig gætt. Ég held að þetta mál sé þess eðlis, að þess þurfi ekki sérstaklega við hvað snertir athugun á þessu máli. Ég vil svo aðeins segja það, að það er enn fremur hárrétt, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Reykv., að þetta frv. er flutt í framhaldi af fsp. sem hann flutti hér í Nd. Alþ. til hæstv. landbrh. og hann fékk svör við. Við í landbn. Nd. fengum einnig skýr svör við slíkum fsp., þegar við lögðum þær fsp. þar fram. Ég hygg að það sé að meira eða minna leyti af vangá sem þessi ákvæði hafa verið með þeim hætti sem gilt hefur að undanförnu og hér er lagt til að breyta með þessu lagafrv.