Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. deildarinnar hefur athugað þetta frv. að nýju á fundi sínum í gær samkv. tilmælum hv. þm. Barð. Þess skal getið, að á þeim fundi voru fjarstaddir Guðmundur Í. Guðmundsson og Steingrímur Aðalsteinsson. Nefndin sér ekki ástæðu til að flytja brtt. við frv. Um einstaka ábendingar hv. þm. Barð. skal ég taka þetta fram: Varðandi 1. tölul. í 1. gr. frv. gerði hv. þm. nokkrar athugasemdir. Virtist mér í fyrstu, að hann vildi láta setja þar ákvæði um það, hversu með skyldi fara, ef hafnarmannvirki skemmdust beinlínis fyrir handvömm vitamálastjóra eða vitamálastjórnarinnar. Ég gat þess við 2. umr., að ég sæi ekki í fljótu bragði, að slík ákvæði gætu átt við í þessu frv., og ég hef sannfærzt enn betur um það við nánari athugun. Eigi að setja ákvæði sem þetta inn í íslenzka löggjöf, þá á það ekki heima hér. Það þarf um það sérstaka löggjöf og almenna. En mér skildist nú á seinni ræðu hv. þm. við 2. umr., að hann teldi nægja að fella niður orðið „slíkum“ í 1. tölul. En 1. tölul. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Styrk til hafnargerða og lendingarbóta á þeim stöðum, sem orðið hafa fyrir tjóni af völdum ofviðra, af sandburði; af völdum jarðskjálfta eða flóða eða af öðrum slíkum óviðráðanlegum orsökum.“ Ég tel alveg ástæðulaust að fella þetta orð niður. Mér skilst, að greinin, eins og hún er orðuð, feli það í sér, að heimilt sé að veita styrk til hafnargerða og lendingarbóta, þar sem tjón hefur orðið af einhvers konar náttúruhamförum. Það er að vísu svo, að það getur verið um að ræða tjón af öðrum ástæðum, en af völdum náttúrunnar, en langoftast hlýtur tjónið þó að vera þannig tilkomið einmitt á mannvirkjum hafnanna. Ég ég get ekki séð ástæðu til þess að kveða á um það í l. í eitt skipti fyrir öll, að hafnarbótasjóði sé ætlað að bæta öll tjón, alveg undantekningarlaust, hvað sem fyrir kann að koma. Sem sagt, mér finnst þessi grein nógu rúm, og ég mæli eindregið gegn því, að henni verði breytt. Aðrir nm. áskildu sér hins vegar rétt til að fylgja brtt., sem fram kynni að koma um þetta atriði. Þá kem ég að 2. tölul. þessarar sömu gr. um vaxtalaus lán til óákveðins tíma. Hv. þm. virtist telja tilvísunina í l. um hafnargerðir og lendingarbætur hortitt. Þetta mun ekki vera rétt og mun stafa af misskilningi. 3. tölul. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viðbótarframlög til aðkallandi hafnarbóta á stöðum, þar sem hafizt hefur verið handa um framkvæmdir, en framlög ríkissjóðs samkv. fjárlögum nægja ekki til greiðslu lögákveðins kostnaðarhluta ríkissjóðs við framkvæmdirnar.“ M.ö.o., vanti framlag ríkissjóðs í bili í framkvæmdir, sem eru í gangi, þá má hafnarbótasjóður lána ríkissjóði - raunverulega ríkissjóði - til allt að 3 ára það, sem vanta kann af ríkisframlaginu. 2. tölul, gr. hljóðar hins vegar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vaxtalaus lán til hafnar- og lendingarbótasjóða á þeim stöðum, þar sem hafnarmannvirki standa ófullgerð eða nokkuð á veg komin, en ekki hefur tekizt að ljúka vegna fjárskorts. Lán þessi má þó því aðeins veita, að ábyrgð ríkissjóðs samkv. 1. gr. l. nr. 29 1946, um hafnargerðir og lendingarbætur, komi til. - Ráðherra ákveður lánstíma og greiðsluskilmála.“ Hér ræðir sem sagt um lán með ríkisábyrgð til óákveðins tíma samkv. ákvörðun ráðherra. Tilvísunin í l. um hafnargerðir og lendingarbætur bindur þessa aðstoð hafnarbótasjóðs við þann hluta kostnaðar, sem héruðin standa straum af. Þetta ákvæði er þess vegna fyllilega eðlilegt á þessum stað. Það virðist ástæðulaust, að hafnarbótasjóður láni ríkissjóði upp í framlag hans sjálfs til lengri tíma en 3 ára. N. leggur því til, að þetta atriði standi óbreytt. Þriðja atriðið, sem hv. þm. Barð. gerði aths. við, er í síðustu mgr. 1. gr. Þar segir: „Leita skal umsagnar Fiskifélags Íslands og vitamálastjóra um fjárveitingar úr sjóðnum, en ráðherra úrskurðar.“ Hv. þm. andmælti því, að leitað væri álits vitamálastjóra. Nú er það hins vegar alkunna, að vitamálastjóri er starfsmaður ríkisins, hann er sérstakur trúnaðarmaður þess varðandi þennan málaflokk. Það virðist því ákaflega eðlilegt, að ráðh. hafi samráð við hann sem slíkan. Hv. þm. taldi á þessu þau tormerki m.a., að vitamálastjóri væri þm. sérstaks kjördæmis. Við því verður náttúrlega ekki gert og ómögulegt að miða löggjöf við slíkt. Ég held þetta sé út af fyrir sig hrein rökleysa. Ráðherrar eru líka oftast þm. einstakra kjördæma, svo að það er vandsiglt fram hjá því skeri að komast með úrskurði þessu viðkomandi fram hjá embættismönnum, sem líka kunna að vera þm. á vissum tímum. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að taka meira fram um þessi einstöku atriði. En sem sagt, n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vildi aðeins fara þess á leit við hæstv. forseta; að hann frestaði málinu, tæki það út af dagskrá og gæfi mér tækifæri til þess að bera fram brtt., því að hv. form. n. hefur ekki látið mig vita um afstöðu n., þrátt fyrir það að mér hafi verið lofað því, og ég er því ekki tilbúinn í dag til þess að bera fram brtt. við frv. Og vildi ég vænta þess, að hæstv. forseti taki málið út af dagskrá og gefi mér tækifæri til þess að bera fram þær brtt., sem ég hef rætt, og mun ég þá ræða þær, þegar þær koma í deildina.



Herra forseti. Ég á hér brtt., svo sem hæstv. forseti hefur nú lýst, á þskj. 342, þar sem ég legg til, að aftan við frv. komi svo hljóðandi bráðabirgðaákvæði: „ Ríkisstj. lætur fara fram endurskoðun á l. nr. 112 1941, um lax- og silungsveiði, og skal þá athuga, á hvern hátt koma mætti fyrir kostnaði vegna framkvæmdar þeirra. Skal endurskoðuninni lokið fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþ.“ Ég hef borið þessa till. fram vegna þess, að hv. n. sá sér ekki fært að taka þetta upp í frv., en ég tel, að það beri nauðsyn til þess að endurskoða l. með tilliti til þess að fá nokkrar tekjur á móti þeim kostnaði, sem nú er við framkvæmd laganna. Þetta var rætt nokkuð við veiðimálastjóra í fjvn., og mér þykir rétt að lesa hér upp bréf, sem veiðimálastjóri sendi n. 15. nóv. í sambandi við þetta mál. En áður skal ég taka fram, af því að ég sé, að hæstv. landbrh. er kominn hér, að ef hann vildi lýsa því yfir hér í d., að þetta yrði framkvæmt, þá geri ég það ekki að neinu kappsmáli, að þetta sé sett sem bráðabirgðaákvæði í l., því að þá tek ég vitanlega gilda slíka yfirlýsingu frá hæstv. ráðh. En bréf það, sem sent var fjvn. í sambandi við þetta mál, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í fjárlagafrv. fyrir árið 1953 gerði fjmrn. till. um að veita 90 þús. kr. til veiðimála, en sú upphæð er um það bil helmingi lægri heldur en áætlað var, að fjárþörfin yrði til nefndra mála á næsta ári. Á fundi hv. fjvn. 29. okt. s.l. kom fram ósk um athugun á leiðum til skattlagningar á veiði í landinu til öflunar tekna til viðbótar því, sem áætlað er til veiðimála í fjárlagafrv. Hafa sköttunarleiðir verið athugaðar, og skal nú gerð grein fyrir þeim: Þrjár sköttunarleiðir koma helzt til greina til öflunar fjár vegna veiðimálaþjónustunnar, sem sé að leggja skatt á veiðihlunnindi í landinu, að skattleggja veiðimennina sérstaklega eða að leggja sérstakan söluskatt á lax- og silung, sem seldur er á innlendum og erlendum markaði. Veiðihlunnindaskattur geti annaðhvort verið nefskattur á veiðieigendur eða vaxandi skattur í hlutföllum við tekjur af veiði. Síðari leiðin er eðlilegri vegna þess, að tekjur af veiðihlunnindum eru mjög mismunandi á einstökum jörðum. Við álagningu skattsins yrði að leggja á eigendur veiðiréttarins á jörðum þeim, sem taldar eru hafa lax- og silungsveiðihlunnindi í fasteignamatinu 1942, og er það meira en fjórða hver jörð á landinu, sem svo er ástatt um. Það mundi ekki nægja að fara eingöngu eftir veiðiskýrslum í þessu tilliti, því að þær vantar frá fjölda bæja, sem veiði er stunduð frá. Þó yrði að fara eftir veiðiframtölum til að ákveða skattupphæðina hverju sinni, og mundi í því sambandi nauðsynlegt, að skattayfirvöldin legðu ríkari áherzlu á að safna veiðiskýrslum heldur en verið hefur. Eðlilegast og ódýrast yrði að fela skattanefndum að leggja á veiðihlunnindaskattinn, um leið og aðrir skattar yrðu lagðir á, og láta innheimtumenn ríkisskatta annast innheimtu hans með öðrum sköttum. Sköttun veiðihlunninda er einfaldasta leiðin til sköttunar á veiði og jafnframt sú þægilegasta með tilliti til innheimtu. En hins vegar er það svo, að veiðihlunnindin og tekjur af þeim eru sköttuð eins og er, og mundi því verða um tvísköttun að ræða, ef veiðihlunnindaskattur af því tagi, sem hér um ræðir, yrði lagður á. Veiðimannaskattur yrði helzt nefskattur á alla veiðimenn í landinu, hvort sem þeir veiddu í net eða á stöng. Yrðu veiðimennirnir að kaupa árlega veiðikort, sem gæfi þeim rétt til þess að stunda lax- og silungsveiði hvar sem er á landinu ákveðið veiðitímabil. Mun láta nærri, að um 2.500–3.000 manns leggi stund á lax- og silungsveiði um lengri eða skemmri tíma árlega. Selja yrði veiðikortin hjá sýslumönnum, lögreglustjórum og hreppstjórum um land allt. Nauðsynlegt yrði að hafa eftirlit með, að veiðimenn innleystu veiðikortin, ef nást ætti upp verulegur hluti skattsins. Það yrði því óhjákvæmilegt að auka verulega eftirlit við ár og vötn frá því, sem nú er, en veiðieftirlitið er í höndum sýslumanna og hreppstjóra, nema þar sem sérstakir veiðieftirlitsmenn starfa, og yrðu þessir aðilar að taka veiðieftirlitsstarfið alvarlega í framtíðinni. Söluskatt af veiði yrði að leggja á lax og silung, sem seldur er innanlands og til útflutnings. Ákveðinn skattur yrði lagður á hvert kíló af fiski, sem þó yrði mismunandi, og mundi það fara eftir verðmæti tegundanna, þannig að meira yrði lagt á lax en silung. Áætla má, að 150–200 tonn af laxi og silungi hafi verið seld árlega í landinu á undanförnum árum. Eðlilegast væri að fela innheimtumönnum ríkisins að innkalla veiðisöluskattinn, um leið og almennur söluskattur er innheimtur. Ýmsir erfiðleikar yrðu á að ná inn skatti af öllum laxi og silungi, sem seldur er, en í því sambandi yrði að gera sérstakar ráðstafanir til þess að fylgjast með gangi veiðinnar og sölu hennar. Í l. nr. 36 1937, um klaksjóð, er gert ráð fyrir að innheimta söluskatt af laxi, sem seldur er á innlendum eða erlendum markaði, og næmi skatturinn 3 aurum á hvert kíló. Skatturinn átti að renna til klaksjóðs. Þessi söluskattur hefur aldrei verið innheimtur. Þegar skattlagning vegna veiðimálaþjónustunnar er til umr., er ekki úr vegi að rifja upp hlutverk hennar í þjóðfélaginu og hvernig það er rækt. Hlutverk veiðiþjónustu ríkisins er að vernda og auka veiðihlunnindin í landinu og stuðla að fullnaðarnýtingu þeirra. Þetta hlutverk vinnur hún á grundvelli veiðilöggjafarinnar með leiðbeiningum, söfnun upplýsinga og skýrslna um veiði, rannsóknum á lífi vatnafiska og umhverfi þeirra og styrkveitingum til fiskiræktar. Í veiðilöggjöfinni er falinn grundvöllurinn að veiðivernduninni, sem birtist í takmörkunum á veiði og bindingu lögverndaðra félaga um fiskirækt og veiði. Löggjöfin nær að sjálfsögðu ekki yfir öll hugsanleg fyrirbrigði í veiðimálum, og er þá veiðimálastjórninni, þ.e. veiðimálanefnd og veiðimálastjóra, ætlað að fylla upp í eyðurnar með reglugerðum. Leiðbeiningarstarfið er fólgið í því að leiðbeina mönnum um fiskirækt, m.a. um byggingu klakhúsa og fiskvega, um félagsleg efni í sambandi við fiskiræktar- og veiðifélög og almennar upplýsingar um veiðimál. Leita opinberar stofnanir m.a. oft upplýsinga og álits um mál, sem þær hafa með höndum og snerta veiðimál að einhverju leyti. Fer upplýsingaþjónustan í þágu opinberra aðila mjög í vöxt. Þetta á sérstaklega við í rafvirkjunarmálunum, því að þar fjölgar árekstrum milli virkjunarhagsmuna og veiðihagsmuna með auknum virkjunum. Þá má telja hérna með ágreiningsmál, sem veiðiþjónustan miðlar málum í eða gefur úrskurði um, sem annars mundu fara fyrir dómstólana, en með þessu er fé einstaklinga sparað og jafnframt dregið úr útgjöldum hins opinbera. Leiðbeiningarstarfsemin verður að byggjast á þekkingu á öllum greinum veiðimálanna. Þekkingarinnar er aflað með söfnun upplýsinga og skýrslna um veiðimál, svo og rannsóknum á vatnafiskum okkar og umhverfi þeirra. Söfnun gagna af umræddu tagi er skammt á veg komin hjá okkur samanborið við það, sem þekkist hjá nágrannaþjóðum okkar. En unnið er af kappi að safna slíkum gögnum. Veiðiskýrslur hafa verið lítils virði frá mörgum héruðum, ýmist vantað eða verið mjög villandi, en ástandið fer batnandi á þessu sviði. Áreiðanlegar veiðiskýrslur eru mjög þýðingarmiklar, þegar fylgjast þarf með nýtingu fiskistofnanna í einstökum ám eða vötnum. Mörg vandamál í sambandi við veiði verða ekki leyst nema með rannsóknum á vatnafiskum okkar og lífsskilyrðum þeirra. Við getum lært margt af reynslu annarra þjóða um líf þeirra og afstöðuna til umhverfis, en sá lærdómur gefur okkur aldrei fullkomna mynd af ástandinu hér á landi, vegna þess að margt er ólíkt með því og aðstæðum erlendis. Hér verðum við að rannsaka gæðin, sem fyrirfinnast í fersku vatni á landi okkar, engu siður en rannsökuð eru önnur náttúrugæði til lands og sjávar. Í veiðilöggjöfinni er ákvæði um að styrkja fiskirækt með fjárframlögum úr ríkissjóði. Styrkja skal byggingu klakhúsa og fiskvega. Í slíkum styrkjum er fólgin þýðingarmikil hjálp til að auka veiðina í landinu. Eins og séð verður af því, sem að framan segir, veitir veiðimálaþjónustan svipaða þjónustu í veiðimálum og þá, sem landbúnaði og sjávarútvegi er veitt af hálfu ríkisins. Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands hafa leiðbeiningar og skýrslusöfnun með höndum, og búnaðardeild og fiskideild Atvinnudeildar háskólans annast rannsóknir í þágu þessara atvinnugreina. Auk þess framkvæmir Fiskifélagið rannsóknir í meðferð fiskafurða og tilraunastöð landbúnaðarins hefur umsjón með tilraunum í þágu landbúnaðarins. Eins og vitað er, fá nefndar stofnanir fjárveitingu úr ríkissjóði til starfsemi sinnar, en til þess er þetta nefnt hér að minna á, að hliðstæður eru fyrir að leggja fram fé úr ríkissjóði til veiðimála, þó að ekki sé ætlunin að mæla á móti, að sérsköttun vegna veiðiþjónustunnar eigi rétt á sér.“ Ég hef talið rétt að lesa þetta upp vegna þess, að veiðimálastjóri hefur lagt á það áherzlu við fjvn., að þær 90 þús. kr., sem veittar eru á fjárlögum nú, dugi engan veginn til þess að standa undir kostnaði af þeirri þjónustu, sem beri að veita veiðimálunum eftir gildandi landslögum. Ég sé, að 1951 mun kostnaðurinn við veiðimálaskrifstofuna á 16. gr. hafa orðið 92 þús. kr. tæpar, en voru áætlaðar 50 þús. kr. á fjárlögum. Nú í ár hef ég fengið upplýsingar um, að þetta muni nema eitthvað talsvert meiru, enda hefur verið ráðinn á ný veiðimálastjóri, eins og hæstv. ráðh. er kunnugt um. En það er ekki tekið upp í fjárlögin fyrir 1953 nema aðeins 90 þús. kr. Það er því sýnilegt, að ef á að uppfylla lagafyrirmælin, þá þarf að koma einhvers staðar frá viðbót, annaðhvort frá ríkissjóði sjálfum eða á þann hátt, sem ég hef rætt hér um, þ.e. með skatti frá veiðinni. Ég hef nú ekki vitað fyrr en ég sá þetta bréf, að vanrækt hefði verið að innheimta þann skatt, sem á að innheimta af veiðinni samkv. l., og getur náttúrlega hæstv. ráðh. svarað til um það, hvers vegna það hafi ekki verið gert. Ég vil svo að síðustu endurtaka það, að ef hæstv. ráðh. vill lýsa því yfir, að hann láti endurskoða l. með það fyrir augum að ná því takmarki, sem getið er um í minni till., þá mun ég draga tili. til baka.



Herra forseti. Frv. um breyt. á laxveiðilöggjöfinni var lagt fram vegna þess, að það var aðkallandi þörf að breyta refsiákvæði löggjafarinnar, og þarf það mál ekki útskýringa við. En það, sem olli því, að þetta hefur verið gert og athugað, eru afbrot, sem komið hafa fyrir í sumar og frá hefur verið skýrt opinberlega. En það kemur í ljós, að það getur verið mjög arðvænleg atvinnugrein að stunda veiðiþjófnað og þola þó allar þær sektir, sem eru í löggjöfinni eins og hún er nú. Hins vegar var það augljóst mál, að það var ekki hægt að gera aðrar breyt. á veiðimálalöggjöfinni eins og nú standa sakir, og ástæðan er sú, að mönnum er ljóst, að veiðilöggjöfin þarf margra breyt., eins og eðlilegt er um löggjöf, sem staðið hefur um þetta skeið og reynsla hefur komið á, en ef það væri byrjað að breyta einhverju meiru en hegningarákvæðunum, refsiákvæðunum, þá mundi eðlilega rísa ágreiningur, því að margt af því, sem breyta þarf, er órannsakað mál og um það skiptar skoðanir. Þess vegna var ekki farið lengra, en að breyta aðeins refsiákvæðunum. Hins vegar er mér ljúft að lýsa því yfir, að þessi löggjöf verður tekin til endurskoðunar, því að um það hefur komið fyrir nokkru beiðni frá veiðimálan. og ábendingar, sem rökstyðja það fyllilega, að endurskoðun sé nauðsynleg, eins og hv. þm. Barð. hefur hér bent á. Endurskoðunin verður því framkvæmd á næstunni, og skal ég ekki lengja mál mitt með því að lýsa þeim mörgu ákvæðum, sem þarf að taka til athugunar í þeirri löggjöf. En út af því, sem sagt var hér um veiðimálastjóra, þá er rétt að upplýsa það fyrir hv. þd., eins og þm. er ef til vill mörgum kunnugt, að veiðimálastjóri sagði lausu embætti fyrir að mig minnir tveim árum, og þá var reynt að fá annan mann í embættið, mann, sem hefði lokið því prófi, að líklegt mætti teljast, að starf hans gæti orðið að gagni fyrir þessi mál. Það var síðan beðið í tvö ár eftir því, að þessi tiltekni maður lyki prófi, en án árangurs. En á þeim tíma snerist núverandi veiðimálastjóra hugur, og hann óskaði eftir því að taka við embættinu að nýju, sem var samþykkt, þar sem ekki hafði verið fundið að hans störfum í embættinu og ástæðan til þess, að hann fór úr því, hafði eingöngu verið samkvæmt eigin ósk. Af þessum ástæðum hefur orðið dráttur á ýmsu, sem gera þarf í veiðimálunum. Og án þess að hafa miklar málalengingar um þau mál, sem eru þó einna merkust af þeim, sem við höfum hér milli handanna í þessu landi, þá er það alveg rétt, að það komi að minnsta kosti hér fram, að það hefur orðið dráttur m.a. á því, að byggð yrði klakstöð, sem átti að byggja hér skammt frá bænum og í samstarfi við bæinn. Ástæðan til þess er það, að annar aðili hefur haft framtak um það atriði. Hins vegar er það alveg vitað mál, að það er næstum því útilokað, að þær rannsóknir, sem þarf að framkvæma í sambandi við veiðimál, og þótt ekki sé nema ein einasta grein í sambandi við klak og uppeldi fiska, verður ekki gerð af einum einstaklingi, vegna þess að það fyrirtæki er svo fjárfrekt. En í sambandi við þetta mál hefur komið upp einmitt atriði, sem mér þykir rétt að vekja athygli hv. alþm. á. Það er t.d. fullyrt í sambandi við þær tilraunir, sem nú hafa verið gerðar af þessum manni, sem með miklum dugnaði hefur beitt sér fyrir klaki, að regnbogasilungur sé sérstaklega góður og hentugur fiskur til uppeldis. Það er að vísu reynt annars staðar, að hann er það, og að sjálfsögðu alveg rétt. Það eru stór hús, sem ekkert gera annað en að framleiða þessa fisktegund í stórum stíl, og má benda á það t.d. núna, að Danir selja til einnar þjóðar aðeins fyrir um 30 milljónir af fiski, sem þeir ala upp á visst aldursskeið og selja síðan. En þetta er alveg órannsakað mál hér. Ég bendi á þetta til þess, að hv. alþm. geri sér ljóst, hvaða óskaplegt verksvið er hér fram undan. Það er alveg órannsakað mál, hvort einhver íslenzk fisktegund er eins góð eða betri tegund heldur en regnbogasilungurinn. T.d. með murtuna úr Þingvallavatni er aðeins byrjað á örlitlum tilraunum um það, en við vitum ekkert, hvað það tekur langan tíma að ala hana upp í þá stærð, sem hún er í Þingvallavatni, þegar hún veiðist þar á haustin og er ótakmarkaður markaður fyrir, að því er virðist, eða lítt takmarkaður. Alveg sama er að segja um bleikjuna í Þingvallavatni. Það getur vel verið, að hún sé sá silungur, sem við eigum að taka til að ala. Svo er urriðinn, við vitum ekkert hvaða tegundir, þær eru margar. Bleikjan, sem gengur til hafs og er aðallega í ánum á Norðurlandi og Vesturlandi, - það getur vel verið, að hún sé tegundin, sem við eigum að taka og ala upp. Allt er þetta órannsakað mál og verður ekki gert nema afla verulegs fjármagns til þess að framkvæma þessar rannsóknir. Og þær verða aldrei gerðar af neinum einstaklingi, því að svo kostnaðarsamar eru þær. En hitt er líka alltaf yfirvofandi hætta, þegar einstaklingar taka að sér þessi verk, eins og hefur sýnt sig á ýmsum öðrum sviðum, þó að ég sé ekki að segja það, að þessi maður, sem fæst núna við klak og uppeldi, geri það, þá eru gefnar út yfirlýsingar um eitt og annað, fullyrðingar, sem ekki fá staðizt og eru meira til að villa heldur en til þess að leiðbeina þeim, sem á eftir koma og ætla sér að stunda atvinnu á þessu sviði. Eins og ég sagði, er þetta mál, sem hér liggur fyrir, mjög viðtækt, og mætti margt um það segja. En ég ætla ekki að gera það á þessu stigi. Mér er ljúft að geta þá yfirlýsingu af ástæðum, sem ég sagði áðan, að lögin um lax- og silungsveiði verða endurskoðuð, og þá kemur vitanlega margt til athugunar, sem getur beðið þess tíma og þá einnig þess, að það verði rætt frekar, en ég hef gert hér í þessum fáu orðum.



Herra forseti. Eins og nú er málum komið, virðist ekki ástæða til þess að deila um frv. sjálft, og þar sem liggur fyrir yfirlýsing um það frá flm. brtt. á þskj. 342, að hann mundi taka hana aftur, ef hæstv. landbrh. gæfi yfirlýsingu um, að lögin um lax- og silungsveiði mundu verða endurskoðuð, og hæstv. landbrh. hefur gert það, þá tel ég, að nú sé úr sögunni sú brtt., sem hér liggur fyrir, og skal því ekki ræða hér um hana sérstaklega. En út af því, sem hv. þm. Barð. (GJ) talaði um hér í ræðu sinni, bæði við 2. umr. og nú við 3. umr., þar sem hann tæpti á því og meira en tæpti á því, að sérsköttun gæti komið til mála, þannig að áreigendur eða árleigjendur fengju sérstakan skatt að greiða út af þessu máli, þá hygg ég, að ég geti lýst því yfir fyrir nefndarinnar hönd, að hún mundi vera, eins og nú standa sakir, andvíg þannig tvísköttun, sem ætti sér þá stað, þar sem telja verður hér einnig tekjur af ánni sjálfri eða leigu af henni, þótt e.t.v. þessi skattur yrði frádráttarhæfur, en það er ekki hægt eftir núgildandi lögum að telja hann til frádráttar, að mér skilst, ef það er opinber skattur, frekar en útsvör eða eignarskatt. Og ef svo kæmi fyrir, að sú skoðun yrði ofan á að fara þannig að í þessu máli að skatta eigendur eða leigjendur, þá tel ég, að leysa ætti veiðimálastjóra og veiðimálastjórnina alveg úr tengslum við ríkisstj., þannig að gjaldendur, úr því að þeir kosta þessa menn eða félagsskap að öllu leyti, mundu ekki heldur sætta sig við það, að ríkisstj. réði öllu um framkvæmdir þeirra og væri þeirra yfirboðari, heldur mundi fara líkt um það eins og t.d. stéttarsamtök bænda, að þeir mundu ráða þar sínum ráðum, en það hygg ég að væri ekki heppilegt núna, heldur er það ríkisstj., sem á að standa fyrir þessum málum. Það er einmitt verið að athuga og gæta þess með nákvæmni að fá fleiri laxveiðiár í landið og fleiri silungsvötn og jafnvei líka og ekki sízt að flytja inn og rækta nýja stofna af silungi, e.t.v. gæti það orðið af laxi líka. Yfirleitt er verið að láta fara fram þarna víðtækar kynbætur á vatnafiskistofninum hjá okkur, sem við vitum ekki til hversu mikils gagns getur orðið og þjóðþrifa fyrir ríkið. Þess vegna tel ég nú, að á þessum tímum sé sízt ástæða til þess að fara að kippa í sundur því samhengi, sem hefur verið milli veiðimálastjórnar og ríkisstjórna, því að það, eins og ég tók áður fram, hlýtur að koma að því, að félagsmenn færu að puða sjálfir, ef ríkisstj. hefði minni hönd í bagga, því að auðvitað vilja menn ráða um þá verkamenn, sem þeir verða að greiða sjálfir, störfum þeirra og aðferð. Ég vildi bara taka þetta fram, áður en nú verður farið að athuga þessi mál. Það er ekki nauðsynlegt að taka það fram hér í þessum umræðum í sjálfu sér umræðnanna vegna, en ég vildi bara láta þessa skoðun koma fram, til þess að hún gæti verið til athugunar hæstv. ríkisstj., þegar hún fer að athuga þessi mál. Um málið sjálft er óþarft, eins og það liggur hér fyrir, að orðlengja frekar.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur nú lýst því yfir hér, að hann muni mjög bráðlega láta endurskoða lögin, og læt ég það mér nægja, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu hér áðan, og tek þar af leiðandi till. á þskj. 342 aftur með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. ráðh. En út af því, sem hv. 11. landsk. (ÞÞ) sagði, þá vil ég ekki heldur láta því ómótmælt hér, úr því að farið er að ræða það mál, og leyfi mér að benda á fyrst og fremst hin skýru orð hæstv. ráðh., þar sem hann sagði, að svo mjög arðvænlegur væri þessi atvinnuvegur, þ.e. að stunda þjófnaðarveiði, að viðkomandi aðilar gætu vel staðið sig við að greiða lögbundnar sektir. Nú eru þessar sektir að vísu ekki háar, þær eru frá 100 kr. og upp í 500 kr. samkvæmt gildandi lögum. En ef það er svo, að hægt er að stunda þjófnaðarveiði í ánum með ágætum hagnaði og greiða samt sektirnar, þá verður erfitt að sanna það, að það sé nokkur ósanngirni að leggja skatt á þessa veiði í landinu til þess að tryggja framtíðararð af veiðinni. Ég vil benda á einnig í sambandi við þetta, að fiskveiðasjóðurinn hefur sínar tekjur af fiskveiðunum. Það er lagður skattur á þá menn, sem framleiða fiskinn, og þeir eru skuldbundnir til þess að greiða hann í sérstakan sjóð til þess að efla sinn eigin atvinnuveg, og væri ekkert óeðlilegt, að það sama væri gert hér. Sama má segja um landssamband útvegsmanna, þeir fá einnig hlut af útflutningsgjaldi, sem þeir greiða sjálfir, og fá það til sinnar starfrækslu. Annars skal ég ekki ræða efnislega þá till. nú, hún liggur ekki fyrir, en mér þótti rétt að láta þetta koma fram, úr því að hv. frsm. fannst ástæða til þess að mæla gegn því, að sett yrði þetta gjald á. Ég vil hins vegar segja í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði hér um einkaaðila, sem hefði komið hér upp klakstöð, að það er nú ekki betri fjárhagurinn þar heldur en svo, að hann sækir um lán frá ríkissjóði allt að 500 þús. kr. og 150 þús. kr. styrk til uppeldisstöðva. Ég geri ráð fyrir, að hann sæki um þessar upphæðir til þess að þjóna þjóð sinni og tryggja þennan atvinnuveg, sem hann hér í mörgum skjölum lýsir að sé mjög glæsilegur, en ekki til þess að hafa fé í sinn vasa. En þetta bendir þá einnig til þess, að það sé nægilegt verkefni, sem þurfi mjög mikið fé til einhvers staðar frá, annaðhvort frá ríkissjóði beint í framtiðinni eða einhvers staðar annars staðar frá. Og finnst mér þá, að það sé ekki óeðlilegt, að það fé komi að einhverju leyti frá þeim mönnum, sem eiga þau verðmæti hér, að það borgar sig fyrir ólöghlýðna menn að stunda þar veiði, stela úr ánum og borga háar sektir fyrir samkvæmt landslögum.



Herra forseti. Mig undraði ekki neitt á orðum hv. þm. Barð. (GJ) um það, hvað veiðiþjófarnir slyppu billega frá sínum veiðiskap, en ég hjó eftir þeim orðum, sem hann hafði eftir hæstv. landbrh. Það má vera, að hann hafi sagt það, en þó trúi ég því tæplega, því þó að þessir „atvinnurekendur“, og það ætti hv. þm. að vita, gjaldi sektir, sem eru refsing á þá, þá eru þeir samt sem áður skaðabótaskyldir landeigendum eða árleigjendum, og því hefur hvorugur tekið eftir, býst ég við, þegar þeir ályktuðu þetta. Auðvitað verða þeir þá að greiða allt andvirði þess lax, sem þeir taka, ef krafizt er bóta af landeigendum eða þeim, sem hafa þann hyl á leigu, sem þeir eyðileggja, og verða að borga að fullu þann lax og fisk, sem þeir hafa tekið, auk annars tjóns, sem þeir hafa valdið. Og þá verð ég að segja, að mér finnst eitthvað loðin sú röksemd hjá þeim mönnum, að þeir geti farið og haft gróða upp úr því, þegar þeir auk skaðabóta og andvirðis þess afla, sem þeir fá, verða að bæta ofan á tugum þúsunda í sektir. Þetta er það atriði, sem ég held að hafi verið misskilningur hjá þessum tveimur hv. ræðumönnum og ég vildi leiðrétta. Því aðeins var það af því, að við höfðum þetta í huga, að við vildum ekki fara hærra í sektir en nál. greinir, og þá skulu allir vera fullvissir um, að ef rekið er réttar síns í þessum málum, þá verður það seintekinn gróði fyrir þjófa og illræðismenn að fara í ár annarra, ef næst í þá náunga.



Herra forseti. Þetta frv. fer fram á að heimila eignarnám á 5 hundruðum úr jörðinni Breiðuvík í Rauðasandshreppi í Vestur-Barðastrandarsýslu. Á hinum hluta jarðarinnar er verið að koma upp vistheimili fyrir vandræðabörn, og það er talið, að það vistheimili þurfi á allri jörðinni að halda. N. sendi þetta frv. til umsagnar menntamálaráðuneytisins, sem befur þetta vistheimili í Breiðuvík í V-Barðastrandarsýslu með höndum, og það staðfesti ósk og nauðsyn heimilisins um að fá jörðina alla til umráða. Við leggjum til, að 1. gr. sé breytt að orðalagi. Það kemur af því, að okkur er ekki alveg ljóst eftir greininni, eins og hún er í frv., hvað mikinn hluta hér er um að ræða í jörðinni. Það eru talin 5 hndr., en það kemur ekki fram, hvort það er að fornu mati eða matinu frá 1861. Og mér er ekki ljóst að minnsta kosti, hvenær þessi 5 bndr. eða þessi jarðarhluti varð sérstök eign. Í Johnsens-jarðatali er jörðin öll sameiginleg eign, metin 30 hndr. 1861 er hún líka í eign sama manns og metin sameiginlega á 28.5 hndr. Svo hefur hún einhvern veginn skipzt og er metin í tvennu lagi bæði 1932 og 1942. Þá eru, ef þetta er úr fornu mati, þessi 5 hndr., sem svara þá til 1/6, orðin breytt, þannig lagað að það hefur verið meira gert af umbótum á öðrum partinum, en hinum. Trúlega hefur það verið gert úr sameiginlegu landi með því að stækka tún, og mundi þá, ef jörðinni yrði skipt, aftur verða tekið óræktarland hins hlutans og lagt undir þann, sem búið er að rækta, til ræktunar af óræktarlandi. Þess vegna leggjum við til, að greinin sé orðuð þannig: „Ríkissjóði er heimilt að taka eignarnámi þann hluta úr jörðinni Breiðuvík í Rauðasandshreppi í Barðastrandarsýslu, sem er ekki nú þegar eign ríkissjóðs.“ Það er sami hlutinn, sem um er rætt, hvort sem það þá er úr 30 hundruðunum gömlu eða úr 281/2 hundraðinu frá 1861, - það er sami hlutinn, sem um er að ræða, og skiptir ekki máli fyrir framgang málsins, en orðalagið ótvírætt. Í samræmi við þetta breytum við fyrirsögn frv. og leggjum til, að frv. sé samþ. þannig breytt. - Annars er rétt að benda á það, að á allri jörðinni Breiðuvík er bændakirkja, sem er lítil kirkja gömul og þarf a.m.k. ákaflega mikillar viðgerðar við og líklega alveg endurbyggingar. Hún á ekki nema kr. 3.218.26 í sjóði, og eigandi jarðarinnar Breiðuvíkur, hver sem hann er, er skyldur til að byggja hana upp. Þess vegna hvílir þarna á jörðinni kvöð. Ráðuneytið áætlar, að það muni kosta 60–80 þús. kr., og ef þetta væri nú 1/6 hlutinn, þá er það 10 þús. kr. minnst, sem hvílir sem kvöð á þessum parti af jörðinni, og til þess verður vitanlega að taka tillit, þegar jörðin er keypt og metin. Satt að segja er ekki trúlegt núna, að hún seljist fyrir miklu meira, en til þess þarf að uppfylla þá kvöð, ef hún þá selst fyrir það. Þrátt fyrir það, þó að það kunni þess vegna beinlínis að hafa svolítil útgjöld í för með sér að kaupa jörðina, þá leggjum við til, að frv. sé samþ. með þeim breyt., sem greinir á þskj. 333.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu málsins. Ég get mjög vel fallizt á breyt. þá, sem lagt er til að gerð verði við 1. gr., og tel einnig, að það sé skýrara orðalag á henni heldur en upphaflega var í frv. Það tekur öll tvímæli af um það, að það eigi að taka eignarnámi þann hluta, sem ríkið á ekki nú þegar í jörðinni. Út af þeim samningum, sem hafa þegar farið milli mín sem formanns þeirrar n., sem hefur með þessi mál að gera nú, og eiganda að þeim hluta jarðarinnar, sem hér um ræðir, vil ég aðeins taka þetta fram: Ég hef boðizt til þess að greiða viðkomandi aðila þrefalt fasteignamat fyrir landið, þ.e. kr. 3.300.00, og þess utan að losa hann frá þeirri kvöð, sem hvílir á jarðarpartinum um að byggja að nýju kirkju í Breiðuvik. Um þetta hefur ekki tekizt samkomulag. Hann hefur hins vegar óskað eftir að fá 15 þús. kr. greiddar fyrir jarðarpartinn og auk þess að vera leystur frá þeirri kvöð að byggja kirkjuna. Þetta hef ég ekki séð mér fært, og þess vegna var þetta frv. borið fram á sínum tíma. Það má vel vera, þegar heimildin er fengin, að takast megi samkomulag við viðkomandi aðila. Og tel ég rétt, að það sé reynt, áður en eignarnámi yrði beitt. En eins og málin standa nú, hef ég ekki komizt að betri kjörum, en ég þegar hef lýst, og mér þykir því vænt um, ef hv. d. vildi samþ. frv. eins og hv. landbn. leggur til.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, þarf ekki mikillar skýringar við, vegna þess að það var samþ. hér í hv. d. á síðasta þingi og er hér borið fram óbreytt elns og hv. d. gekk frá því. Í fyrstunni hafði ríkisstj. borið þetta frv. fram og taldi ástæðu þess, að hún bar það fram, einkum þá, að breyttar aðstæður í þjóðfélaginu væru þess valdandi, að skipulagsskrár ýmissa sjóða væru orðnar úreltar, þó að góðar og réttmætar hefðu verið á sínum tíma, þegar þær voru settar. Það væri því þörf breytinga á ýmsum skipulagsskrám slíkra opinberra sjóða, en ótviræð heimild til þess að breyta skipulagsskránum væri ekki fyrir hendi eða væri mjög vafasöm. Mun öllum hv. þdm. kunnugt um ýmsa sjóði, sem svo er ástatt um, að skipulagsskrár þeirra eru orðnar úreltar með öllu, þannig að sjóðirnir njóta sín ekki og fullnægja alls ekki því hlutverki, sem þeim var í upphafi ætlað. Þegar þetta frv. kom svo til hv. Nd., þá afgreiddi hún það með rökst. dagskrá, sem er svo hljóðandi: „Með því að eðlilegt virðist, að nákvæmar upplýsingar um þá opinberu sjóði, sem talið er að þurfi að breyta skipulagsskrám fyrir, liggi fyrir Alþ., áður en það tekur ákvarðanir um, hvort setja skuli lög um breytingar á skipulagsskránum, ákveður d. að fresta ákvörðunum um þetta mál, þar til slíkar upplýsingar liggja fyrir, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þar með var málið úr sögunni á því þingi. En í sambandi við þetta er vert að geta þess, að á Alþ. 1950 var samþ. þál. um að skora á ríkisstj. að afla upplýsinga um kristfjárjarðir og aðrar jarðir og eignir hliðstæðar og leggja skýrslu um það fyrir Alþ. Nú hefur þessi athugun á kristfjárjörðum og jörðum opinberra sjóða farið fram, og það hefur verið lögð mjög ýtarleg skýrsla um það fyrir Alþ. Það virðist því, að þær upplýsingar, sem hv. Nd. taldi í fyrra að þyrftu að liggja fyrir, áður en slíkt mál sem þetta væri afgr., liggi nú að miklu leyti fyrir, því að alkunnugt er, að það eru jarðeignir opinberra sjóða og meðferð þeirra og ráðstöfunarréttur, sem einkum veldur því, að nú þykir og hefur þótt nauðsynlegt að breyta ýmsum skipulagsskrám. Og ég leyni því ekki, að ástæðan til þess, að ég tjáði mig mjög fylgjandi þessu máli á síðasta þingi og ber það fram nú aftur, er sú, að í mínu kjördæmi er sjóður, sem ætlaður var til opinberra þarfa og samanstóð af jarðeignum, en svo er orðið ástatt um, að það má segja, að hann sé óvirkur, og með því fyrirkomulagi, sem nú er, sé hann þess alls ófær að inna sitt upprunalega hlutverk af hendi, því að eignirnar voru í fyrstu eingöngu jarðir, sem þessum sjóði voru gefnar. Hann var stofnaður með því að gefa jarðir til hans. Þessi sjóður er legatssjóður Jóns Sigurðssonar frá Böggvisstöðum, sem átti að vera til þess að afstýra hallæri í Eyjafjarðarsýslu, en vitanlega hefur aldrei gert neitt í þá átt og hefur enga möguleika til þess. Þó að það sé tekinn hér upp í grg. kafli úr bréfi frá sýslumanninum í Eyjafjarðarsýslu út af þessum sjóði, þá þykir mér rétt að hafa hann hér yfir. Sýslumaðurinn í Eyjafjarðarsýslu segir svo í bréfi til félmrn.: „Eins og stofnfé gjafasjóðsins ber með sér, er sjóður þessi eins konar bjargráðasjóður fyrir sýsluna. Hins vegar hefur það verið svo um langa hríð, að jarðeignir sjóðsins hafa staðið honum stórlega fyrir þrifum og sjóðurinn hefur ekki haft tök á að fullnægja þeim kvöðum, sem á honum hvíla um endurbyggingu o.fl. á jörðum þessum. Má því með sanni segja, að sjóðurinn hefur engan veginn getað svarað upphaflegum tilgangi sínum vegna þess, að hann hefur átt jarðir þessar.“ Það er ekki nóg með það, að þessi sjóður hafi ekki getað fullnægt þeim tilgangi, sem honum var ætlað, heldur eru þessar jarðeignir hans að ýmsu leyti til hreinna vandræða í héraðinu,því að eins og í bréfi sýslumannsins segir, þá hefur sjóðurinn ekki getað fullnægt þeim kvöðum, sem landsdrottni ber að inna af hendi á leigujörðum sínum, og það hafa orðið árekstrar og leiðindi út af þessu milli sjóðsstjórnarinnar og sumra ábúenda þessara jarða. Nú mun það vera svo með flesta ábúendur þessara jarða, að þeir vilja gjarnan kaupa jarðirnar, og þá væri málið leyst. Býst ég við, að það sé miklu nær, að sjóðurinn gæti fullnægt sínum upprunalega tilgangi með því að breyta eignum sínum í peninga, heldur en með því að eiga þessar jarðir. Ég skal ekki fjölyrða þetta frekar, vegna þess að þessi hv. d. sýndi fullan skilning á þessu máli í fyrra og ég efast ekki um, að hún hafi sama skilning á því eins og þá, þar sem flestir sömu þm. eiga hér sæti eins og þá var. En út af því, að ýmsir lita svo á, að nú muni skammt eftir þingtímans og ekki muni vera vænlegt að koma fram málum, sem nú eru á byrjunarstigi, þá vil ég aðeins benda á það, að þetta frv. snertir ekki á neinn hátt hag ríkissjóðs. Og ég skil ekki í, að um slíkt mál sem þetta sé nokkur minnsti ágreiningur milli flokka eða nokkur flokkur geri þetta mál að flokksmáli, hvorki til fylgis né andstöðu. Þess vegna finnst mér, að þetta mál ætti að geta gengið fljótt og greiðlega gegnum Alþ. í þetta sinn, þar sem jafngóðar upplýsingar liggja nú fyrir um jarðeignir allra opinberra sjóða eins og nú er. Ég skal taka það fram, að ég álit aðalatriðið það, að slíkir sjóðir séu ekki bundnir við það, þó að þeim hafi upprunalega verið gefnar jarðar, að eiga þessar jarðir áfram, og gæti ég fallizt á þá breyt. á frv., að þetta væri aðeins heimilað, ef mönnum þætti varhugavert að heimila almenna breyt. á skipulagsskrám. Í fyrra, þegar þetta mál var til meðferðar í hv. Alþ., var því í annarri d. vísað til fjhn., en í hinni d. til hv. allshn. Eins og ég hef nú tekið fram, þá álít ég aðalatriðið í þessu máli jarðeignir þessara opinberu sjóða, þar með taldar kristfjárjarðirnar, sem áreiðanlega er nauðsynlegt að setja einhver ákvæði um. Mér finnst því, að sú n., sem ætti að fjalla um þetta mál, væri landbn. Það kann nú að virðast í fljótu bragði einkennilegt að vísa frv., sem heitir „frv. um eftirlit með opinberum sjóðum“, til hv. landbn. En tilgangur frv. og efni þess er slíkt, að ég tel, að það eigi þar heima, og geri það að till. minni, að frv. verði vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Þetta mál, sem er brtt. við lög um útsvör, hefur n. ekki getað lagt til að yrði samþ. Það er nú svo, að þessi breyt., sem gerð var á útsvarsl. og heimilar hreppum, þar sem einstakir menn stunda atvinnu, að leggja á þá viðbótarútsvar, ef útsvör í þeim hreppi eru hærri, en í heimilissveitinni, er tiltölulega ný og hefur ekki komið til framkvæmda enn þá, svo að mér sé kunnugt um, nema á milli Glæsibæjarhrepps og Akureyrarkaupstaðar, þar sem Akureyrarkaupstaður hefur lagt á menn, sem lögheimill eiga í Glæsibæjarhreppi, en stunda atvinnu á Akureyri. Eins og mönnum er kunnugt, eru útsvarsl. ásamt skattal. nú til endurskoðunar hjá mþn. Það stóðu um skeið vonir til þess, að hún mundi geta skilað áliti og lögin kæmu til endurskoðunar á þessu þingi. Af því hefur nú ekki orðið. Það er þess vegna sýnt, að þessi endurskoðun kemur ekki til framkvæmda fyrir næsta ár. Hins vegar er vonandi og ákaflega miklar líkur til, að n. verði búin að skila áliti það snemma, að endurskoðun útsvarsl. í heild og skattal. líka geti farið fram á næsta reglulegu þingl. sem væntanlega kemur saman næsta haust. Og við sjáum ekki ástæðu til þess að breyta l. fyrir þetta eina ár. Hvað sjálfan mig snertir get ég sagt það, að ég taldi alltaf og tel enn, að það sé rétt að skipta útsvörum milli heimilissveitar og atvinnusveitar og að það hafi ekki verið rétt hjá þinginu, þegar það gekk inn á þá braut að láta heimilissveitina halda öllu útsvarinu, nema í því tilfelli, þegar útsvarsskalinn lægi hærra hjá atvinnuhreppi, þá mætti atvinnusveit bæta við útsvarið. Þetta var nú mín skoðun, ekki meiri hl. Þess vegna var fellt niður að skipta útsvörum og tekin upp þessi aðferð í staðinn, sem hér átti að breyta og við leggjum til að sé afgr. með rökst. dagskrá og beðið eftir að sjá, hvað út úr heildarendurskoðuninni kemur, sem er verið að gera á l.



Herra forseti. Hv. frsm. gat um það, að það ákvæði, sem hér er lagt til að fella úr útsvarsl., sé nýtt, og er það rétt. Það er líka rétt hjá honum, að þetta mun ekki hafa komið til framkvæmda nema að því er snertir nokkra gjaldendur í Glæsibæjarhreppi, í Glerárþorpi sem hafa haft atvinnu á Akureyri. Akureyrarkaupstaður hefur lagt á þá viðbótarútsvar, af því að þeir hafa haft atvinnu þar, en útsvarsskalinn er hærri á Akureyri heldur en í Glæsibæjarhreppi. Ég álít, að það geti ekki verið ástæða til þess að vísa málinu frá af þeirri ástæðu, að þetta ákvæði er nýtt, því að svo óheppilegt getur nýtt ákvæði verið, að rétt sé að nema það úr gildi, þegar þó nokkur reynsla er af því fengin, sem þegar er, a. m. k. í Glerárþorpi. Og sú reynsla er á þann veg, að þetta ákvæði er óhafandi. Ég sýndi fram á það við 1. umr. þessa máls, að það hefur t. d. það í för með sér, að tveir menn, sem alveg stendur eins á um, um fjárhag og aðrar aðstæður, geta haft næsta ólík útsvör með þessu móti. Ég er hv. frsm. n. sammála um það, að sennilega hefði ekki átt að hverfa frá því fyrirkomulagi að skipta útsvörum, því að það er að ýmsu leyti sanngjarnara að gera það heldur en þetta. Þá sitja þó allir íbúar hins sama hrepps við sömu kjör að því leyti, er útsvör snertir. En hv. n. vill nú vísa þessu frv. frá með þeim rökstuðningi, að endurskoðun hjá stjórnskipaðri mþn. eigi sér nú stað um útsvarsl. og skattal. og þess vegna megi ekki breyta einstöku atriði eins og þessu fyrr, en álit hennar liggur fyrir. Það hefur reyndar oft komið fyrir, að mþn. hafi verið skipaðar og liðið nokkur ár þangað til þeirra till. hafa orðið að l., og stundum hefur það nú komið fyrir, að till. mþn. hafi aldrei orðið að l. En það skal ég játa, að það er dálítið algengt og reyndar handhæg aðferð, ef mál fer í mþn. og frv. kemur fram um eitthvert atriði skyldra mála, að vísa á það: Ja, þetta er nú í athugun hjá mþn., og þýðir ekki að vera að fást við þetta nú. Ég býst við, að það þýði ekki að deila við dómarann. N. er óklofin um þetta mál og vill vísa því frá, og ég geri ráð fyrir, að það verði dómur hv. þd. að gera svo. En ég hefði nú haldið, að þótt það sé rétt hjá hv. n., að mþn. í skattamálum eigi að taka útsvarsl. til athugunar, þá eigi hún fyrst og fremst að taka hin almennu skattal. til athugunar og gera till. um þau. Og mér finnst ekki vel gott samræmi í till. a. m. k. tveggja hv. nm., sem hafa skrifað undir þetta nál. á þskj. 298 og vilja láta vísa málinu frá sökum þess, að það sé til athugunar í mþn., en hafa sjálfir flutt frv. um lítils háttar atriði til breyt. á skattal. Ég verð að segja þessum tveim hv. þdm. og nm., hv. 8. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. þm., að ég álít, að þeir hafi, báðir þessir hv. þm., með þessu nál. kveðið upp dóm yfir sínum eigin frv., því að hvernig ætti að fara að samþ. þau, ef d. afgr. þetta mál með þeirri dagskrártill., sem hér liggur fyrir? Þessi tvö frv. um breyt. á skattal. liggja nú fyrir í n., sem ég er form. í, fjhn. þessarar hv. d., og ég verð að líta svo á, að verði þessi rökst. dagskrá samþ., þá sé jafnframt raunverulega búið að afgreiða þessi tvö skattalagafrv. og það ætti ekki að þurfa þá frekar við þau að fást, a. m. k. er ekki neitt samræmi í því að afgr. þau á annan hátt, heldur en þetta. Ég mun ekki greiða atkv. með þessari rökst. dagskrá. Ég hefði haldið, að það hefði verið réttara að samþ. frv., ef til vill með breyt. Ég skal játa það, að frv. hefði ef til vill þurft breyt. við og einhver takmörk hefði þurft inn í það að setja til þess að fyrirbyggja svo kallaðan skattflótta. En n. hefur ekki kosið þann veginn að athuga málið og gera á því nauðsynlegar eða heppilegar breytingar, heldur hitt, að skjóta sér á bak við mþn. í skattamálum og vísa málinu frá af þeim sökum. Ég tel víst, að það verði niðurstaðan, og beygi mig vitanlega fyrir því, en það sama hlýtur að gilda um þau frv., sem tveir af hv. nm. hafa flutt.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hv. flm. þessa frv. hefur sagt hér, að það sé algerlega rangt að vísa þessu frv. frá með rökst. dagskrá. Það er rangt af tveim ástæðum. Það er í fyrsta lagi algerlega rangt að hafa ákvæði í l. eins og þau nú eru um það að skipta útsvörum á þann hátt, sem gert er. Ég var á móti því, þegar þetta var sett inn í l. á sínum tíma, eins og ég hef ávallt verið á móti því, að útsvörum verði skipt, og fyrir harða baráttu fékkst það lagað hér á Alþ. á sínum tíma. Ástæðurnar fyrir því að skipta útsvari nú eru allt aðrar heldur en þær voru, þegar það var sett inn fyrir 10 árum, og enginn samanburður á því á nokkurn handa máta. En þess utan er ég á móti þessu vegna þess, að það er algerlega rangt að hafa það fyrir meginástæðu, að einhver lög séu í endurskoðun, og það sérstaklega þegar búið er að lýsa því yfir, að það sé ekkert að vita um, hvenær endurskoðun þeirra verði fulllokið, eins og á sér stað um þau lög, sem hér um ræðir. Það var miklu frekar upplýsing fyrir mþn., sem er nú að endurskoða útsvarsl., að fá að vita efnislega, hvaða afstöðu þessi hv. d. hefur til þessa sérstaka atriðis, því að ef greidd verða um þetta atkv. hér efnislega, þá fær hún að sjá og heyra um það, hvort þessi hv. d. er með því, að þetta ákvæði sé framvegis í l. eða ekki. Þannig hefur hv. allshn. algerlega brugðizt sínu hlutverki í þessu máli. Þess vegna mun ég greiða atkv. gegn dagskránni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 287 frv. til laga um innflutning og sölu ríkisins á olíu og benzíni. Efni þessa frv. er í stuttu máli þetta: Í fyrsta lagi það, að ríkisstj. skuli gerast í allstórum stíl beinn þátttakandi í innflutningi á olíu og benzíni. í öðru lagi, að það magn, sem ríkisstj. flytur inn af þessum vörum, skuli hún selja aðeins í heildsölu og á sama verði alls staðar þar á landinu, sem olíuflutningaskip getur landað í olíu- og benzíngeyma. Í þriðja lagi, að þetta verð, sem ríkisstj. selur þessar vörur fyrir, skuli vera kostnaðarverð olíunnar og benzínsins í aðalbirgðastöð ríkisstjórnarinnar, að viðbættum áætluðum meðalflutningskostnaði með olíuflutningaskipi ríkisins á hafnir úti um land. Í fjórða lagi, að ef félagasamtök, sem nánar eru tilgreind í frv.. félagasamtök olíu- og benzínnotenda, sem óska að njóta slíkra viðskipta við ríkisstjórnina, geta ekki með öðrum hætti fengið afnot af olíugeymum, sem þó eru tiltækir á viðkomandi stað, þá er ríkisstj. veitt heimild til að taka slíkar eignir leigunámi eða eignarnámi og fá viðkomandi samtökum olíu- eða benzínnotenda eignirnar til afnota. Í fimmta lagi, til þess að fyrirbyggja, að nokkur sá aðili, sem kaupir þessar vörur í heildsölu af ríkisstj., væntanlega á miklu lægra verði en olíufélögin nú selja þær á, geti notað þessa aðstöðu til þess að afla sér milliliðagróða, þá er ríkisstj. gefin heimild til að ákveða hámarksálagningu í smásölunni, ef hún telur ástæðu til þess. Og svo í sjötta og síðasta lagi er ætlazt til þess, að olíukaupin, sem gert er ráð fyrir samkvæmt þessu frv., verði svo sem frekast er kostur á tengd sölu á aðalútflutningsvörum landsins, og er framkvæmdin þess vegna látin heyra undir sama ráðuneyti. Tilgangur minn með því að flytja þetta frv., sem hér liggur fyrir og ég hef nú lýst að efni til, er fyrst og fremst sá, að með þessum aðgerðum gæti ríkisvaldið komið fram mjög lækkuðu verði á olíu og benzíni í landinu. Eins og hv. alþm. er kunnugt og að nokkru er vikið að í grg. fyrir frv., þá er olíu- og benzíninnflutningurinn til landsins orðinn einn allra stærsti, ef ekki alstærsti liðurinn í innflutningi erlendra vara til landsins. Á þessu yfirstandandi ári hefur þessi innflutningur samkvæmt upplýsingum í Hagtíðindum numið nálægt því 100 millj. kr., en af því sést, að heildarinnflutningurinn á þessu ári mun vafalaust verða talsvert mikið á annað hundrað millj. króna. Nú er þetta aðeins innflutningsverð vörunnar, en það þýðir aftur, að útsöluverðið, þegar kominn er á kostnaður við dreifinguna og sú álagning, sem seljendur olíunnar hér yfirleitt viðhafa, mun sjálfsagt verða nokkuð á þriðja hundrað millj. króna það ár, sem nú er að líða. Það er þess vegna auðséð, að það skiptir mjög miklu máli fyrir þær atvinnugreinar og þá einstaklinga, sem þessar vörur þurfa að kaupa og nota í stærri eða smærri stíl, að hægt sé að fá þessar vörur með réttu verði. Hins vegar mun það einnig kunnugt, að þeir aðilar, sem nú hafa með höndum sölu á þessum vörum, þ. e. a. s. olíufélögin, munu fyrst og fremst stunda þann rekstur með það fyrir augum að hafa af því sem mestan hagnað, enda kunnugra en frá þurfi að segja, að olíusala í heiminum yfirleitt er eitthvert mesta gróðafyrirtæki, sem sögur fara af, enda myndaðir um þá verzlun, alþjóðlegir einokunarhringar, sem áreiðanlega hafa rakað saman of fjár fyrr og síðar, eins og vera mun á vitorði flestra manna, og það er svo, að þau olíufélög, sem hér starfa, eru einnig angar af þessum alþjóðlegu einokunarhringum og munu líka haga viðskiptum sínum eftir svipuðum leiðum og olíuhringarnir yfirleitt gera og hafa enda hér eins og annars staðar áreiðanlega grætt mjög mikið á þessari verzlun og safnað á þann hátt allmiklum auði. Það væri nú kannske í raun og veru óþarfi að nefna nokkur dæmi til sönnunar þessum tilhneigingum olíufélaganna og olíuhringanna. Þó má aðeins minna á það, að ekki er lengra síðan en á s. l. sumri, að lesa mátti í blöðum, bæði hér og erlendis, þungar ákærur á hendur allmörgum olíufélögum og olíuhringum fyrir það, að þau hefðu misnotað aðstöðu, sem þau höfðu fengið m. a. í sambandi við það, sem kallað er alþjóðleg samhjálp, þ. e. a. s. í sambandi við þau hernaðarbandalög, sem mynduð hafa verið fyrst og fremst fyrir atbeina Bandaríkja Ameríku, og þær fjárveitingar og svo kallaða fjárhagslega aðstoð, sem veitt hefur verið í sambandi við það, - að þessi olíufélög og olíuhringar hafi misnotað sér aðstöðu, sem þau höfðu fengið í sambandi við þetta mál, til þess að halda uppi miklu hærra olíuverði heldur en ástæða var til, og safnað sér þannig aukagróða í sambandi við þessa starfsemi. Við þurfum ekki heldur að fara út í lönd til þess að finna dæmi um fjáröflunaraðferðir olíufélaganna. Við höfum dæmin líka hér heima, og er þar skemmst að minnast þess, hvernig eitt olíufélaganna hér notaði sér t. d. gengislækkunina, þegar hún var framkvæmd hér árið 1950, til þess að hafa af því mjög verulegan aukagróða fram yfir það, sem félögin annars afla sér beinlínis með álagningunni á olíuna, þ. e. þeirri venjulegu álagningu. Einnig má minna á það, að á þessu liðandi ári komust olíufélögin hér upp með það að hækka olíuverðið um 10%, án þess að nokkur hækkun hefði orðið á olíuverði erlendis, þannig að með þessu tóku þau nýjan viðbótargróða af starfsemi sinni, og ef reiknað er með því, sem ég nefndi áðan, að oliusala olíufélaganna hér verði samanlögð á þriðja hundrað millj. króna yfir árið á útsöluverði, þá gera þessi 10%, - þótt ekki væri reiknað með nema 200 milljónum, - hvorki meira né minna en 20 millj. kr., sem olíufélögin með þessari einu og að því er verður að álíta ónauðsynlegu hækkun á verði olíunnar taka af olíunotendum hér á þessu eina ári umfram það, sem annars hefði verið með óbreyttu olíuverði, sem þó hefði áreiðanlega líka gefið þeim allverulegan gróða. Ég held þess vegna, að það sé hægt að slá því föstu, að verðlag á þessum vörum, eins og nú er háttað, sé yfirleitt óhæfilega hátt og miklu hærra, en þyrfti að vera, ef þessi verzlun, þ. e. a. s. innkaup á oliunni til landsins og verzlunin með hana hér, væri rekin með heilbrigðum hætti, og álít ég þess vegna fulla ástæðu til þess, að löggjafarvaldið grípi hér í taumana, og þetta frv., sem ég hér flyt, er einmitt ætlað til þess að stemma stigu fyrir þessu óhæfilega verði á þeim vörum, sem hér er um að ræða. Það þarf náttúrlega ekki að lýsa því, að þessi okurgróði, sem ég hér hef verið að ræða um, þrautpínir þá aðila, sem hér eiga hlut að máli og vöruna verða að kaupa, hvort sem það er til atvinnurekstrar eða annarra nota. Þar má í fyrsta lagi nefna okkar aðþrengda sjávarútveg, þar sem að mjög verulegu leyti er notuð olía til að knýja fiskiskipin - og reyndar verzlunarskipin líka nú orðið að ákaflega miklu leyti. Og með þeirri álagningu, sem nú er á olíunni og benzíninu, eru þessir útgjaldaliðir - fyrst og fremst olían, sem átt er við í þessu tilfelli orðnir geysilega þungbærir bæði bátaútveginum og nú einnig togaraútgerðinni, og mundi hafa mjög mikil áhrif í þá átt að auðvelda þennan atvinnurekstur, ef lækkað yrði verulega verð á olíunni, eins og ég álít að hægt sé. Sama er að segja um verksmiðjur og fiskiðnaðarfyrirtæki, sem hér starfa, að því leyti sem þau nota olíu sem aflgjafa, en það eru ýmis stór fyrirtæki, sem það gera. Og í þriðja lagi gildir þetta um þær rafstöðvar, sem reknar eru með olíu. En svo er nú, að víða í landinu, þar sem vatnsafl hefur ekki verið virkjað til rafmagnsframleiðslu, eru reknar dieselstöðvar eða aðrar stöðvar, sem nota olíu sem aflgjafa. Þetta hefur orðið til þess, að rafmagn á þeim stöðum er yfirleitt mjög miklu dýrara, en rafmagn, sem framleitt er í vatnsvirkjunum, og er það olíuverðið, sem mestu ræður um það, hversu þessi rafmagnsframleiðsla verður dýr. Eins og kunnugt er, hafa verið uppi háværar raddir og m. a. fluttar um það margar till. og frv. hér í þinginu, að nauðsynlegt sé að hlaupa undir bagga með þeim, sem þurfa að kaupa rafmagn háu verði frá þessum dieselrafstöðvum, með því annaðhvort að veita þeim styrk eða þá, eins og till. hafa líka verið uppi um hér í þinginu, að greiða niður verðið á þessum stöðum með því að hækka rafmagnsverðið annars staðar, þar sem vatnsaflið er notað til rafmagnsframleiðslunnar. Það væri hægt að greiða mjög fyrir lækkun á raforkuverði frá þessum dieselstöðvum með því, að olíuverðið væri lækkað. Í fjórða lagi er það svo orðið mjög algengt, að menn nota olíuna til upphitunar húsa. Það er þess vegna mjög mikill fjöldi fólks, fyrir utan beinan atvinnurekstur, sem ég áður hef verið að tala um, sem hefur mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við olíuverðið. Fyrir alla þessa aðila, sem ég nú hef rætt um, er það þess vegna mjög þýðingarmikið, ef hægt væri að lækka olíuverðið til muna frá því, sem nú er, og álít ég þess vegna fullkomið tilefni til þess, að þessi mál séu athuguð mjög gaumgæfilega og leitazt við með einhverjum hætti - annaðhvort með þeim, sem ég legg til hér í þessu frv., eða þá einhverjum öðrum, sem talinn yrði heppilegri - að koma fram ráðstöfunum, sem yrðu til þess að lækka olíuverðið mjög frá því, sem nú er. Það hefur oft verið á þessa hluti minnzt áður, og það, sem menn gjarnast hafa talað um í sambandi við þetta, hefur verið að koma á olíueinkasölu ríkisins. Það er að sjálfsögðu hlutur, sem vel getur verið til umræðu, en í sambandi við það er náttúrlega ýmislegt, sem þá kemur til athugunar, bæði það, að einkasölur eru af mörgum ekki sérlega vel liðnar og ekki litnar ákaflega hýru auga, enda hefur það verið svo um þær einkasölur, sem ríkið sérstaklega rekur, að þær hafa einkum verið notaðar til þess að afla ríkinu fjár og þannig orðið til þess, að þær vörur, sem þær einkasölur verzla með, hafa verið seldar miklu hærra verði, en eðlilegt er, og orðið þannig til þess að íþyngja almenningi og taka af honum fé, en þetta hefur ekki orðið til þess að afla hugmyndinni um einkasölur mjög mikilla vinsælda. Í öðru lagi mundi í sambandi við ríkiseinkasölu sennilega verða komið upp allflóknu og dýru kerfi, og ýmislegt er hægt að misnota í sambandi við það og gera dýrara, en nauðsynlegt er. Samt sem áður er ég síður en svo að fordæma það, að vel geti komið til mála að koma upp einkasölu ríkisins á olíu og benzíni og slíkum hlutum. En í þetta sinn hef ég samt sem áður valið mér dálítið einfaldari leið í sambandi við þetta mál, eins og ég nú hef lýst, sem sagt þá, að ríkið taki ekki einkasölu á innflutningi og verzlun með þessa hluti, heldur aðeins hitt, að ríkisstj. gerist stór þátttakandi í þessum innflutningi á olíu og benzíni og selji þessa vöru síðan aðeins í heildsölu, til þess að þáttur ríkisins verði sem einfaldastur í þessu efni, en selji á það lágu verði og í það stórum stil, að það hljóti að verða í raun og veru mælikvarði á það verð, sem olía og benzín verði seld á í landinu, eftir að ríkið hefði orðið jafnstór þátttakandi í þessari verzlun eins og hér er gert ráð fyrir. Þetta ætti að vera, eins og ég segi, mjög einfalt, og ætti ekki að þurfa að setja upp í sambandi við það neitt stórt eða dýrt bákn á vegum ríkisins. Og þetta ætti að vera sérstaklega auðvelt í framkvæmd fyrir ríkisstj. vegna þeirra aðstæðna, sem nú eru fyrir hendi í þessu efni. Í fyrsta lagi hagar svo til, að ríkið sjálft á stóra olíustöð hér uppi í Hvalfirði, eins og hv. alþm. er kunnugt um, og það þarf þess vegna ekki að gera neitt til þess að byggja olíugeyma til þess að taka á móti þeirri olíu, sem það flytti inn. Geymarnir eru þarna þegar fyrir hendi í eigu ríkisins. Það hefur verið svo undanfarið, að olía og benzín er flutt til landsins í stórum förmum og flutt allt með leiguskipum, vegna þess að Íslendingar eiga enn engin slík stór olíuskip. Það ætti að vera auðvelt fyrir ríkisstj. alveg á sama hátt eins og olíufélögin að fá slík leiguskip til þess að geta annazt þessa olíuflutninga til landsins. Í þriðja lagi á ríkið olíuflutningaskip af þeirri stærð, sem hentar til þess að dreifa olíunni frá aðalbirgðastöðinni og á hafnir úti um landið, þannig að það er fyrir hendi allt, sem til þess þarf, að ríkisstj. geti gerzt slíkur þátttakandi í olíuinnflutningnum og olíusölunni í heildsölu eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., og þarf sem sagt enga nýja fjárfestingu af hálfu ríkisins til þess að geta framkvæmt þetta. Þess vegna tel ég líka, að sú leið, sem ég hér hef valið, sé miklu einfaldari og auðfarnari og að því leyti heppilegri, eins og sakir standa nú, heldur en olíueinkasala. Annar höfuðtilgangurinn með flutningi þessa frv., næst því að lækka stórlega olíuverðið, er svo hitt, sem mjög hefur líka verið á baugi nú undanfarið og fluttar um það till. hér í þinginu, að jafna olíu- og benzínverðið á hinum ýmsu stöðum á landinu. Eins og ég gat um áðan, þá hefur olíuinnflutningnum verið háttað þannig, að flutt hefur verið inn í stórum förmum, sem allir hafa svo verið losaðir í aðalbirgðastöðvar olíufélaganna hér í grennd við Reykjavík eða hér suðvestanlands. Þetta hefur verið gert af hálfu olíufélaganna til þess að fá flutningskostnaðinn minni með þessum stóru skipum, sem aftur hafa svo ekki vegna aðstæðna getað losað farminn í olíugeyma á smærri höfnum úti um land. En síðan hefur hátturinn verið sá, að olían hefur verið flutt með smærri skipum á hafnir úti um land, og sá flutningskostnaður hefur síðan verið lagður á verðið og olían og benzínið þannig seld á miklu hærra verði úti um landið heldur en hér og því hærra verði sem lengra hefur þurft að flytja olíuna eða aðrar aðstæður hafa gert það að verkum, að flutningskostnaður hefur orðið meiri. Verðmismunur hefur þess vegna á ýmsum stöðum orðið mjög mikill og hefur, eins og ég sagði áðan, valdið mikilli óánægju og verið uppi háværar raddir um það að koma fram jöfnunarverði á þessari vöru alls staðar á landinu. Ég skal nefna það til dæmis um þennan verðmismun, að nú fyrir nokkrum dögum mátti lesa það í einu dagblaðanna hér, að það munaði t. d. togara, sem gerður væri út á Siglufirði, 45 þús. kr. á tveggja mánaða útgerð, sá munur, sem er á olíuverðinu á Siglufirði og hér fyrir sunnan. Þetta sýnir, að það er enginn smáræðismunur, sem hér er á, og ekki að ástæðulausu, þó að uppi séu þær óánægjuraddir, sem ég gat um áðan, um þennan geysilega mismun á olíuverðinu. Sama gildir um benzínverðið, og er ekki minni munur þar hlutfallslega víðs vegar úti um landið. Þótt þær till., sem uppi hafa verið um þetta, m. a. hér í þinginu, hafi haft marga formælendur hér, þá hafa allar framkvæmdir í þessu efni strandað á þeirri andstöðu, sem verið hefur hér, bæði hjá olíufélögunum sjálfum, af því að þau hafa ekki viljað taka á sig neinn kostnað af þessari verðjöfnun, þ. e. a. s., þau hafa ekki viljað minnka gróða sinn með því að taka á sig nokkurn hluta af flutningskostnaði olíunnar út um land, jafnvel þó að þau hafi fengið flutningskostnaðinn lækkaðan til landsins með þeim hætti að flytja það inn með svona stórum skipum, og hins vegar hefur að sjálfsögðu líka komið fram andstaða olíunotenda hér suðvestanlands gegn verðjöfnun, sem framkvæmd yrði á þann hátt að hækka olíuverðið hérna til þess að geta lækkað það aftur úti um land. Hins vegar mundi þetta verða mjög auðvelt, ef farin yrði sú leið, sem ég legg til hér í frv., að ríkisstj. annaðist innflutning á olíunni og dreifinguna í heildsölu til hafna úti á landi. Mundi verða mjög auðvelt í sambandi við verðlækkun, sem með þessum hætti yrði á olíunni, að koma verðjöfnuninni á, því að þá væri ekki aðeins hægt að lækka verðið á olíunni úti um land á þeim stöðum, þar sem það hefur verið hærra heldur en hér, heldur yrði vafalaust hægt, ef þetta yrði haganlega framkvæmt, að lækka verðið einnig hér á Suðvesturlandinu, ef minnkaður yrði sá mikli gróði, sem nú er á olíuverzluninni. Þess vegna væri þetta um leið tilvalið tækifæri til þess að framkvæma þá verðjöfnun, sem svo háværar kröfur hafa verið um undanfarið og fluttar hafa verið um margar till. hér í þinginu, þótt árangur af þeim hafi enn enginn orðið. Þá vil ég fara um það nokkrum orðum, hverjir yrðu helzt væntanlegir viðskiptavinir ríkisstj. í sambandi við þessa verzlun og hvað gera þyrfti til þess að auðvelda þeim þau viðskipti, sem hér er um að ræða. Eins og ég nefndi áðan, þá er ekki gert ráð fyrir því, að ríkið annist dreifingu olíunnar eða benzínsins í smásölu, heldur aðeins að ríkisstj. selji í heildsölu og sjái um flutning á olíunni til þeirra, sem hafa aðstöðu til þess að kaupa þessar vörur í heildsölu. Þeir, sem fyrst og fremst mundu verða til þess að vilja njóta þessara viðskipta, eru ýmis olíusamlög og fyrst og fremst olíusamlög útvegsmanna, en slík samlög hafa verið mynduð á undanförnum árum á ýmsum stöðum í hinum stærri verstöðvum, bæði hér á Reykjanesskaganum og t. d. í Vestmannaeyjum og á Norðfirði og sennilega á nokkrum fleiri stöðum. Það er alveg gefið, að þessi samlög mundu fyrst og fremst, vegna þess að þau hafa þegar aðstöðu til þess að taka á móti olíunni í heildsölu, verða einna fyrst til þess að taka þátt í viðskiptum við ríkisstj., ef þessum hætti yrði komið á. Sama er að segja um þær síldarverksmiðjur, sem þurfa að nota olíu í stórum stíl og hafa geyma til þess að taka við henni, og önnur þau iðjuver, sem olíu nota og hafa svipaða aðstöðu til þess að taka við og geyma olíuna. Og svo eru í þriðja lagi þær olíurafstöðvar, sem ég var að tala um áðan. Þær mundu að sjálfsögðu líka koma hér til skjalanna og fá þannig aðstöðu til þess að fá olíuna með miklu lægra verði og þar með aðstöðu til þess að lækka verðið á þeirri raforku, sem þær framleiða. En jafnframt mundi þetta fyrirkomulag að sjálfsögðu ýta undir það, að stofnuð yrðu olíusamlög eða samtök olíunotenda á miklu fleiri stöðum, en nú þegar eru fyrir hendi. Og þess vegna hef ég, í 3. og 4. gr. frv., gert ráð fyrir því, að þar sem slík samtök olíu- og benzínnotenda yrðu mynduð, en hefðu ekki möguleika á að fá aðgang að þeim tækjum, sem þeim eru nauðsynleg til þess að geta orðið kaupendur að olíunni eða benzíninu í heildsölu, ef slík tæki væru þó til staðar á viðkomandi stað, þá yrði, til þess að greiða fyrir þessum aðilum, ríkisstj. heimilað að taka slík tæki hvort það eru nú olíugeymar eða önnur olíudreifingartæki - leigunámi eða eignarnámi og afhenda þessum samtökum olíu- og benzínnotenda þau til afnota. Um þetta eru sem sagt fyrirmæli bæði í 3. og 4. gr. frv. Ég tel alveg sjálfsagt og nauðsynlegt, ef farið er inn á þessa leið á annað borð, að ríkið fari þannig að gerast þátttakandi í oliulnnflutningi og olíuverzluninni, að þá verði til staðar heimild til þess að hjálpa á þennan hátt þeim samtökum, sem mynduð yrðu í því skyni að hafa slík viðskipti við ríkisstj. Það yrði þá bæði til þess að gefa miklu fleiri einstaklingum aðstöðu til þess að njóta þessara viðskipta og um leið til þess að greiða fyrir þeim viðskiptum, sem ríkisstj. sjálf hefði þannig með höndum. En síðan eru náttúrlega ýmsir aðrir staðir, þar sem engin slík tæki eru fyrir hendi, heldur yrði að byggja þau að nýju. En það eru þegar í lögum ákvæði, sem hægt er að nota til þess að greiða fyrir sams konar samtökum á þeim stöðum, og eru það l. nr. 110 frá 30. des. 1943, um olíugeyma o. fl. En samkv. þeim l. er heimilt að styrkja byggingu olíugeyma, ef ég man rétt, með allt að því 20%, eða 1/5 af byggingarkostnaði, og enn fremur heimild til þess að lána þeim aðilum, sem að byggingu slíkra geyma standa, ég held allt að 50% byggingarkostnaðarins. Með því að samþ. þetta frv. og með því að framkvæma allar þær aðgerðir, sem ég nú hef talað um, eftir því sem þær eiga við á hverjum stað fyrir sig, þá ætlast ég til þess og álít, að það sé full ástæða til að ætla það, að hægt yrði að fá olíu til landsins og koma henni á hafnir víðs vegar úti um land til olíu- og benzínnotendanna með miklu lægra verði heldur en nú er á þessum vörum. Og eins og ég hef margtekið fram, þá álít ég, að það sé svo mikilsvert atriði bæði fyrir atvinnulífið í landinu og fyrir fjárhagslega afkomu mikils fjölda einstaklinga, að það sé ekki aðeins verjandi, heldur í raun og veru sjálfsagður hlutur, að ríkisvaldið grípi hér inn í og framkvæmi annaðhvort þessar eða þá aðrar aðferðir, sem taldar yrðu heppilegri til þess að koma fram þeirri verðlækkun á olíu og benzíni, sem áreiðanlega er hægt að gera. Til þess svo að fyrirbyggja misnotkun í sambandi við smásöludreifinguna á olíunni, þá hef ég sett hér í 5. gr. frv. ákvæði um það, að ef ríkisstj. telur ástæðu til, þá sé henni heimilt að setja hámarksálagningu á vöruna í smásölunni, því að það væri náttúrlega hægt að hugsa sér þann möguleika, að einhverjir aðilar vildu nota sér það, að ríkisstj. seldi olíu svo miklu lægra verði í heildsölu heldur en olíufélögin hafa gert, til þess að kaupa hana af ríkinu, en selja hana svo óhæfilega háu verði í smásölu. Þótt ekki séu miklar líkur til þessa, taldi ég samt rétt að hafa slíkan varnagla. Það, sem ég nú hef sagt um þetta mál, er sem sagt það, að höfuðtilgangur minn með flutningi þess er að koma fram ráðstöfunum, sem ættu að verða til þess að lækka stórlega olíuverðið. En svo er náttúrlega ekki hægt og ekki heldur ástæða til að loka augunum fyrir því, að þessi innflutningur á olíu og benzíni, í jafnstórum stíl og hann er, hlýtur að geta verið mjög þýðingarmikið atriði, ef honum er beitt í sambandi við sölu á aðalútflutningsvörum okkar. Þess vegna hef ég líka sett í 6. gr. frv. ákvæði um það, að framkvæmdin á þeim aðgerðum, sem frv. gerir ráð fyrir, skuli vera látin heyra undir sama ráðuneyti og fer með viðskiptasamninga eða sölusamninga á aðalútflutningsvörum landsins. Því verður sjálfsagt haldið fram, að það sé ekki hægt að hafa mikið gagn af þessu í sambandi við sölusamninga á fiskinum okkar, vegna þess að hann sé ekki svo eftirsótt vara á heimsmarkaðinum, en olían hins vegar mjög eftirsótt og auðvelt að selja hana og þess vegna sé ekki hægt að jafna því saman. Það er að sjálfsögðu rétt, að það er mikill munur á þessu, og sérstaklega hefur það þó verið á meðan olíuhringarnir hafa verið einráðir um verzlunina á olíu og benzíni. En það eru nú sem betur fer að renna upp þeir tímar, að skörð eru að koma í þessa einokun olíuhringanna, og er í því sambandi skemmst að minnast atburðanna í Íran. Og ég held, að það sé engin sérstök bjartsýni að gera ráð fyrir því, að það kunni þegar að vera fyrir hendi og muni því meira sem lengra líður opnast möguleikar til þess að ná samböndum um olíuverzlun við lönd, sem ekki lúta einokun olíuhringanna og þess vegna mundu gjarnan vera til viðræðu um vöruskipti á olíu og öðrum vörum, sem þau þurfa að kaupa. Og ég álít, að það sé að minnsta kosti sjálfsagt að rannsaka alla möguleika, sem kynnu að vera fyrir hendi í þessu efni, og nota þá, eftir því sem frekast er kostur, í sambandi við sölu á útflutningsafurðum okkar. Ég held, að ég hafi þá gert nokkurn veginn skýra grein fyrir efni þessa frv. og fyrir því, hvað vakir fyrir mér með flutningi þess, og vænti þess, að hv. þm. vilji taka það til alvarlegrar yfirvegunar. Og jafnvel þó að mikið sé nú talað um það, að þingi eigi að ljúka fyrir jól og nú fari að verða skammur tími til að afgr. mál, þá vildi ég þó vonast til þess, að sú n., sem fengi þetta mál til meðferðar, - og ég leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til hv. fjhn.