Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég óska eftir að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur þegar ég ræði þetta mál.

Það skal reynt að verða við þeirri ósk.

Virðulegi forseti. Í frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna er fjallað um auknar réttarbætur til handa opinberum starfsmönnum. Ýmis atriði þar orka tvímælis að áliti stærsta launþegasambands landsins, Alþýðusambands Íslands. Eins og kunnugt er er það svo hjá mörgum ríkisstofnunum að þar vinna starfsmenn sem eru á samningum sem gerðir eru af aðildarfélögum Alþýðusambandsins en aðrir eftir kjarasamningum sem gerðir eru af Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og félögum þess. Við sem erum innanbúðar hjá ASÍ teljum að það þurfi að fá úr því skorið hvort það frv. sem hér er á ferðinni muni breyta réttarstöðu þeirra sem eru innan aðildarfélaga Alþýðusambands Íslands, hvort það er meiningin með þessum lögum að fjölga ríkisstarfsmönnum og hver er meginbreytingin. Mér virðist sem öll afmörkun á því skipulagi sem nú er um skiptingu á milli hins almenna vinnumarkaðar og starfssviðs hins opinbera sé horfin. Þetta gæti leitt til þess að félög opinberra starfsmanna og starfsmannafélög sveitarfélaga fari að gera tilkall til mun fleiri félagsmanna en nú er. Það má vera að hugsunin sé ekki þessi. Það þarf að fá úr því skorið til þess að ekki upphefjist landamærastríð, ef ég má orða það svo, milli helstu stéttasamtaka í landinu þar sem réttarstöðu almennra starfsmanna yrði stefnt í hættu en áhrif stéttasamtaka ríkisins eða ríkisstarfsmanna aukist þannig að ríkisstarfsmönnum fjölgi verulega frá því sem nú er. Ég nota þetta tækifæri og spyr fjmrh. hver sé hugsunin í þessum efnum, hvort hugsunin sé að breyta þannig til eða hvort ætlunin sé að þau skil sem tíðkast hafa og hefð er fyrir muni haldast.



Frú forseti. Vegna fsp. hv. 6. landsk. þm. vil ég taka þetta fram: Í 3. tölul. 1. mgr. 1. gr. frv. er kveðið á um að lögin taki ekki til starfsmanna þegar um kaup þeirra og kjör fer eftir kjarasamningum sem gerðir eru á grundvelli laga nr. 80/1938, þ.e. laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Í lögum nr. 62 frá 1985 er sams konar ákvæði um iðnaðarmenn, sjómenn, verkafólk og starfsfólk í iðjuverum. Sú breyting sem í 3. tölul. 1. gr. frv. felst er ekki þrenging ákvæðisins og breytir ekki frá því sem nú er eða takmarkar rétt starfsmanna til að vera í almennum stéttarfélögum sem ekki heyra undir lög skv. frv. og breytir ekki frá því sem nú er rétti slíkra stéttarfélaga til að semja fyrir félaga sína. Niðurstaða mín er þessi: Það frv. sem hér liggur fyrir breytir í engu því sem kallað hefur verið "landamæri" á milli félaga opinberra starfsmanna og félaga á almennum vinnumarkaði innan Alþýðusambands Íslands.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga umbreytingu á lögum um Ríkismat sjávarafurða. Með frv. þessu er lagt til að Ríkismat sjávarafurða á ferskum fiski verði afnumið í núverandi mynd. Á síðari árum hefur meðal hagsmunaaðila í sjávarútvegi gætt vaxandi efasemda um hvort núverandi ákvæði um skyldur Ríkismats sjávarafurða til að meta allan ferskan fisk þjónaði upphaflegum tilgangi sínum. Það mun bent á að gæði fiskafla yrðu best tryggð með því að tengja mat hans með mun beinni hætti en nú er við fjárhagsleg skipti þeirra sem kaupa og selja aflann. Á vegum sjútvrn. voru 2. okt. s.l. haldnir fundir með helstu hagsmunaaðilum í sjávarútvegi um framtíð Ríkismats sjávarafurða. Var það samdóma álit fundarmanna að skyldumat Ríkismatsins á ferskum fiski skyldi lagt niður en þess í stað tekið upp gæðamat sem væri í höndum fiskkaupenda og fiskseljenda. Með frv. þessu er lagt til að gerðar verði lágmarksbreytingar á lögum um Ríkismat sjávarafurða til að gera mögulegt að ferskfiskmat flytjist yfir til hagsmunaaðilanna sjálfra. Í frv. er aðeins kveðið á um afnám núverandi skyldumats opinberra aðila á ferskum fiski en í því er ekki ákveðið með hvaða hætti framkvæmd þessara mála skuli háttað hjá viðskiptaaðilum. Liggur í hlutarins eðli að það mun fyrst og fremst verða þeirra mál að koma sér saman um slíka tilhögun. Með frv. eru ekki gerðar tillögur um breytingar á öðrum ákvæðum laga um Ríkismatið en þeim er lúta að ferskfiskmatinu. Þrátt fyrir afnám skyldumatsins hefur Ríkismatið áfram mikilvægu hlutverki að gegna í íslenskum sjávarútvegi. Ríkisvaldinu ber að sjá til þess að sjávarútvegurinn búi yfir virku gæðastjórnunarkerfi sem tryggir að afurðirnar uppfylli þær kröfur um gæði sem markaðirnir gera þannig að íslenskar sjávarafurðir verði taldar gæðavara. Því er nauðsynlegt að til sé stofnun sem hefur yfirsýn yfir alla þætti gæðamála í sjávarútveginum. Þá mun Ríkismatið áfram sinna eftirliti með hreinlæti og búnaði og yfirmati á afurðum og útgáfu útflutningsvottorða þar sem opinberra vottorða er krafist af erlendum kaupendum. Þá er í frv. gerð tillaga um að úrskurðar Ríkismatsins megi leita varðandi ágreining um ferskfiskmat með svipuðum hætti og nú gildir um yfirmat á afurðum en það fyrirkomulag hefur reynst vel. Ef frv. þetta verður að lögum mun það óhjákvæmilega hafa í för með sér þörf á að endurskipuleggja starfsemi og uppbyggingu Ríkismats sjávarafurða frá grunni. Í framhaldi af því starfi er síðan stefnt að því að leggja fram nýtt heildarfrv. um Ríkismat sjávarafurða strax og því verki er lokið. Afnám skyldumats Ríkismatsins og endurskipulagning stofnunarinnar í framhaldi af því mun leiða til verulegrar útgjaldalækkunar fyrir ríkissjóð. Sparnaður þessi felst bæði í lækkun útgjalda til greiðslu launa og til annars rekstrar stofnunarinnar. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 er gert ráð fyrir að fjárveiting til stofnunarinnar lækki af þessum sökum um 25 millj. kr. frá því sem verið hefði við óbreytta starfsemi. Á komandi árum verður árlegur sparnaður enn meiri þar sem áhrif breytingarinnar koma ekki að fullu fram á fyrsta ári. Hinn 1. des. s.l. voru samtals 79,6 stöðugildi hjá stofnuninni. Á þessari stundu er ekki hægt að fullyrða hvað starfsmönnum stofnunarinnar muni fækka mikið við þá endurskipulagningu sem leiðir af samþykkt þessa frv. Ljóst er þó að verkefni ferskfiskmatsmanna falla niður og munu þeir því láta af störfum. Alls er hér um að ræða nærfellt 60 menn er gegna 43,6 stöðugildum víðs vegar um land. Endurskipulagningin mun án efa leiða til frekari fækkunar starfsfólks. Vissulega skapar breyting af þessu tagi óhjákvæmilega vandamál hjá því starfsfólki sem gegnt hefur stöðum sem niður verða lagðar. Hjá því verður ekki komist. Til hins ber að líta að atvinnuástand í landinu er það gott að flestallt það fólk ætti að geta fengið ný störf við sitt hæfi. Í því sambandi ber að hafa í huga að mat á ferskum fiski verður áfram stundað þótt framkvæmd þess flytjist skv. frv. þessu til viðskiptaaðilanna. Má því, ef að líkum lætur, búast við að starfsþjálfun núverandi matsmanna geri líklegt að þeir eigi kost á störfum áfram á þessu sviði. Ef frv. þetta nær fram að ganga mun verða fylgst með þessum málum af hálfu sjútvrn. og leitast við að leysa vandamál sem upp kunna að koma varðandi einstaka starfsmenn er láta verða af störfum. Á fundum hagsmunaaðila í sjávarútvegi hefur í haust verið fjallað nokkuð um framtíð Ríkismatsins. Hefur þar komið skýrt í ljós að enda þótt menn séu sammála um þörf þess að endurskoða starfsemi stofnunarinnar ríkir nokkur skoðanamunur um hvernig að því skuli standa í framtíðinni. Af ályktun 15. þings Sjómannasambandsins sést að menn vilja þar fara varlega í sakirnar og telja að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi þurfi að koma sér saman um hvað við skuli taka áður en tímabært sé að leggja skyldumatið niður. Aðalfundur Landssambands ísl. útvegsmanna vill hins vegar ganga lengra en gert er í frv. þessu og leggja stofnunina niður í heild sinni. Ályktanir fiskiþings um framtíð Ríkismatsins eru hins vegar því miður ekki eins skýrar og skyldi. Eins og getið var um hér að framan hefur Ríkismatið mikilvægu hlutverki að gegna þrátt fyrir afnám skyldumatsins. Tillögur LÍÚ um að leggja stofnunina niður og fela öðrum stofnunum óhjákvæmileg verkefni verða því að teljast óraunhæfar. Ég tel alveg ástæðulaust að óttast að hagsmunaaðilar muni ekki koma sér saman um með hvaða hætti gæði aflans skuli metin í framtíðinni. Við því er hins vegar varla að búast að viðræður um það hefjist af alvöru nema fyrir liggi að skyldumati hins opinbera verði hætt. Með frv. þessu er stigið skref til að draga úr umsvifum hins opinbera. Í frv. felst framhald þeirrar stefnu sem mörkuð var með afnámi sjóðakerfisins á síðasta vori. Dregið er úr afskiptum ríkisins af fjárhagsmálefnum sjávarútvegsins. Oft er á það bent að meðferð og frágangur þess afla sem ætlaður er til sölu á erlendum markaði sé til fyrirmyndar og mun betri en á afla sem landað er til vinnslu innanlands. Þetta sýnir að áhrifaríkasta leiðin til bættrar aflameðferðar er að tengja gæðamat aflans með beinni hætti við verðlagningu hans en verið hefur hingað til. Með frv. þessu er hagsmunaaðilum í sjávarútvegi veitt svigrúm til að skapa þessi tengsl gæða og verðs. Þess er því að vænta að frv. þetta leiði til hvors tveggja í senn, sparnaðar fyrir ríkissjóð og aukinnar tekjuöflunar fyrir þjóðarbúið í heild með bættum gæðum sjávarafurðanna, okkar helstu útflutningsvöru. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Virðulegi forseti. Þegar við vorum að ræða hér í hv. deild vorið 1984 um breytingar á skipulagi mats sjávarafurða og samþykkja lög sem af stuðningsmönnum þess frv. og þeirra laga síðar voru talin marka tímamót í sambandi við mat á fiski held ég að enginn hafi rennt grun í það að við stæðum eftir tvö ár frammi fyrir því að það ætti að fara að breyta þessum lögum á jafnafgerandi hátt og hér er lagt til. Ég geri ekki heldur ráð fyrir því að okkur hafi dottið það í hug að sami sjútvrh. mundi í annan leik gera það að leggja jafnyfirgripsmikil mál og þessi fyrir hv. Alþingi og eiga að afgreiða þau á mjög skömmum tíma. Það var mikið ýtt á eftir afgreiðslu frv. um Ríkismat sjávarafurða á vorinu 1984 en hvað er það miðað við þau ósköp sem hér er ætlast til? Þetta frv. er lagt inn á hv. Alþingi 10. desember. Nú er reyndar kominn 18. des. og það er búið að þrýsta þessu máli í gegnum hv. Nd. á svolítið merkilegan hátt, á þann merkilega hátt að það var ekki einu sinni tími til að ræða við alla þá menn sem kallaðir voru til viðtals við hv. sjútvn. í Nd. Það gafst ekki tími til þess. Þeir urðu að hverfa af vettvangi. Svo mikinn hraða þarf að hafa á þessu máli. Þrátt fyrir það eru fjárlögin sem lögð eru fram á fyrstu dögum október þannig útbúin að þar er gert ráð fyrir að Ríkismat sjávarafurða sé lagt niður. Ráðherra sýnir Alþingi þá virðingu þrátt fyrir að vera búinn að ákveða það að leggja þetta mál fram í upphafi þings að málið er ekki lagt fram fyrr en 10. desember. Það er ætlast til þess að jafnmikilsvert mál sem þetta verði hespað hér í gegn, nú á næturfundi í hv. Alþingi, jafnvel á næstsíðasta fundi hv. deildar. Það verður nú reyndar ekki næstsíðasti fundur, þeir verða a.m.k. tveir hér á eftir til þess að þetta mál komist í gegn. Ég held að hér sé farið að með allt of miklum flýti, bæði hvernig málið er lagt fram og einnig tel ég að málið sé á engan veg þannig útbúið að það sé réttlætanlegt að ganga frá því að leggja niður ferskfiskmat án þess að nokkuð sé undirbúið til þess að taka við af Ríkismatinu. Ráðherra lýsir því raunverulega yfir að Ríkismatið eða hann, sjútvrn., muni ekki hafa nein áhrif á það hvernig hugsanlegir hagsmunaaðilar, sem nefndir eru í frv., muni byggja upp matið þegar að því kemur, ef þetta frv. verður að lögum, að aðrir aðilar eigi að sjá um það. Það er meira að segja gert ráð fyrir því nú þegar í lögunum að þessir hlutir gangi upp án þess að nokkuð liggi fyrir. Mér finnst þetta svo fráleitt að samþykkja nú á síðustu dögum þingsins án þess að hagsmunaaðilar hafi komið sér saman um hvernig þessir hlutir verði framkvæmdir og án þess að þeir hafi nokkuð rætt það. Það liggur alls ekki fyrir að samstaða sé milli sjómannasamtakanna og útvegsmanna um það að þessir hlutir verði lagðir niður, hvað þá að samstaða sé milli útvegsmanna og fiskverkenda. Ég tel því rétt að þessi umræða fari aðeins fram í kvöld og þetta mál verði látið bíða í sjútvn. hv. deildar þar til við komum aftur saman. Ég mælist eindregið til þess við hæstv. ráðh. að hann fallist á þá málsmeðferð. Ég sé ekki að við höfum neinn möguleika til þess á morgun, og þó við notum föstudaginn til þess líka, að ræða við þá aðila sem nauðsynlegt er að ræða við til þess að þetta mál fái þinglega og eðlilega meðferð. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla um málið sjálft að neinu ráði í þessari umræðu en vil fyrst og fremst leggja áherslu á það að meðferð þessa máls verði á þann veg sem ég hef lagt til. Og ég mun enn, ef ráðherra fellst ekki á þessa tillögu, leggja það til í sjútvn. að það verði ekki afgreitt á þeim stutta tíma sem við höfum til umráða á morgun og næsta dag til þess að fjalla um þetta. Ég mun óska eftir því, ef það verður ekki samþykkt, að til viðræðu í nefndinni verði kallaðir þeir aðilar sem hv. sjútvn. í Nd. kallaði til viðræðu og einnig þeir sem nefndin hafði ekki tíma til að tala við og nokkrir fleiri sem nauðsynlegt er að ræða við um þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa ræðu mína lengri að sinni, en ítreka þá ósk mína að nú þegar verði gengið frá því að þetta mál verði ekki frekar til umræðu en við þessa umræðu í kvöld og við bíðum með málið í hv. sjútvn. þar til við komum aftur úr jólafríi.



Virðulegi forseti. Það virðast álög á okkur í þessari hv. deild að við fáum erfið og umdeild mál í sjávarútvegi til umræðu eftir miðnætti á síðustu dögum þings. Svo var það í fyrra a.m.k. og hitteðfyrra og svo er það nú fyrir jólaleyfi þm. Það er eðlilegt, og reyndar alveg rétt hjá hv. 4. þm. Vesturl., að menn þurfi töluvert um þetta mál að segja og það ætla ég mér reyndar líka að gera. Ég fellst á það hjá hv. þm. að það hefði jafnvel verið betra að fá að heyra í mönnum í nefnd áður en efnislega verður um málið fjallað. Mér finnst það miður að þessi tími, ef á að ljúka þessu máli fyrir jólaleyfi, að þessi tími verður mjög stuttur og engan veginn nægur. Það verður að átelja. Ég skil reyndar ekki hvernig stendur á að það hefur verið svo lengi á leiðinni þetta mál. Eftir því sem ég kemst næst var samþykkt í þingflokki Sjálfstfl. að það mætti leggja fram þann 25. nóv. og síðan eru allnokkrar vikur. Ég held að ég hafi ekki þessi orð fleiri nú, en ég ítreka að ég ætla mér að segja sitthvað um efni málsins síðar.



Frú forseti. Ég ætla ekki að tala lengi nú. Ég tel að fundartíminn sé orðinn alldrjúgur og enn þá mikið fram undan og get tekið undir með hv. 4. þm. Vesturl. að ég sé ekki hvaða knýjandi nauðsyn ber til að afgreiða þetta mál innan um þau stóru mál sem hér eru til umfjöllunar því að það er augljóst að menn eru svo uppteknir við afgreiðslu þeirra mála, sem ekki verður hjá komist að afgreiða fyrir áramót, að það er mjög ólíklegt að þeir hafi þann tíma sem þyrfti til að sinna þessu máli sem skyldi. Ég vildi bera fram nokkrar spurningar til hæstv. ráðh. viðvíkjandi þeim skipulagsbreytingum sem hann segir að verði á Ríkismatinu við þessi umskipti. Hafa menn þegar sett fram ákveðnar hugmyndir um í hverju þessar skipulagsbreytingar verði fólgnar, þ.e. hve margir af yfirmönnum þessarar stofnunar hætti störfum, hve margir matsmenn láti af starfi, ef þá einhverjir? Mér sýnist á bráðabirgðaniðurstöðum ríkisreiknings fyrir það ár sem er að líða að fjárveitingar til þessarar stofnunar hafi verið nokkuð vanáætlaðar í seinustu fjárlögum og að full þörf sé á að huga að skipulagsbreytingum þó ekki væri nema þess vegna. Sérstaklega virðist manni að yfirstjórn stofnunarinnar hafi tekið til sín mjög drjúgan skerf af þeim fjárveitingum sem Ríkismatinu voru ætlaðar. Í tilefni af því og má segja af gefnu tilefni langar mig til að beina þeirri spurningu beint til hæstv. ráðh. með tilliti til þess hvar í flokki hann stendur hvort t.d. standi til að fyrrv. framkvæmdastjóri Framsfl., sem nú er starfsmaður hjá Ríkismatinu, hvort hans embætti verði lagt niður og hvort embætti formanns framsóknarfélaganna í Kópavogi verði lagt niður og með hvaða sjálfskeiðungi verði gengið í að skera niður í þessari stofnun, hvort þar gangi eitt og jafnt yfir alla hvar í flokki sem þeir standa. Það er jákvætt um þetta frv. að segja að sú hugsun sem þarna býr að baki er mjög geðþekk, en manni virðist við fyrstu sýn og eftir að hafa fylgst með umræðum, spurningum og svörum í Nd. að ekki skerist mikið af stofnuninni sem slíkri heldur sé þessi breyting aðallega þess eðlis að úr Ríkismati sjávarafurða verði nokkurs konar leynimat sjávarafurða, þannig séð að það verði haldið uppi öllum þeim umsvifum og þeirri þjónustu sem þessi stofnun hafði en undir öðrum formerkjum en nú er. Þá sé ég ekki endanlega mikinn tilgang með þessu og mundi þess vegna styðja það ef fram kæmu tillögur um að menn biðu með að afgreiða málið þar til gengið hefði verið í það að setja fram mjög ákveðið skipulagsmódel af stofnuninni eins og hún á að starfa eftir að lögin hafa verið samþykkt.



Virðulegur forseti. Það hefur komið fram í umræðunum að frv. þetta sé seint fram komið og það er vissulega rétt. Ég vil hins vegar geta þess hvernig að þessu máli hefur verið unnið. Þegar breyting sem þessi á að eiga sér stað er að sjálfsögðu mikilvægt að reyna að undirbúa hana sem best eftir því sem hægt er. Það hefur verið gert með þeim hætti að hafa um það náið samráð við þá aðila sem eiga að búa við þessa skipan. Málið hefur verið tekið fyrir á fundum, fyrst á sameiginlegum fundi í október, síðan á þingum hagsmunaaðilanna og um það hefur verið fjallað þar þannig að málið hefur fengið ítarlega umfjöllun hjá þeim aðilum sem við lögin eiga að búa. Það eru, leyfi ég mér að segja, allir þeir aðilar sammála um að þessi breyting þurfi að eiga sér stað. Það eru hins vegar til aðilar og þá sérstaklega Landssamband ísl. útvegsmanna sem telja að eigi að ganga mun lengra. En það má segja að sú leið sem hér er farin sé í nokkru samræmi við þær skoðanir sem hafa komið fram hjá fiskvinnslunni og einnig að verulegu leyti hjá sjómönnum þó það sé ekki eins afdráttarlaust, en það mun hv. sjútvn. að sjálfsögðu kanna við yfirferð á málinu. Það er hins vegar rétt að það tók e.t.v. nokkrum dögum lengri tíma en þörf hefði verið á að koma málinu fyrir þingið. Það er rétt að framlagning var heimiluð í Sjálfstfl. fyrr en í Framsfl. Er það stundum svo með mál að það tekur misjafnlega langan tíma í flokkunum að fá heimild fyrir framlagningu. Það verður að segja hverja sögu eins og hún er. Ég vænti þess hins vegar að hægt sé að ljúka þessu máli vegna þess að það er mjög slæmt að breyting sem þessi sé lengi að veltast í meðferð og óvissa ríki um ástand mála. Það er af hinu vonda fyrir alla aðila og ég tel mikilvægt að koma þessari breytingu frá eins fljótt og auðið er. Varðandi þær spurningar sem hér hafa verið lagðar fram eru hjá Ríkismati sjávarafurða, eins og ég gat um áðan, 79,65 stöðugildi. Á aðalskrifstofu og upplýsingasviði eru 9,25 stöðugildi, í afurðadeild eru 12, ferskfiskmatsmenn eru 43,6, yfirmatsmenn svæða eru 10, á rekstrarsviði og í ferskfiskdeild eru 4. Samtals 79,65 stöðugildi. Á þessu stigi liggur fyrir að ferskfiskmatsmönnunum verður sagt upp í fyrsta áfanga, yfirmatsmenn svæða, 10 talsins, munu að sjálfsögðu verða áfram, afurðadeildin mun starfa áfram. Hver fækkun verður á aðalskrifstofu og upplýsingasviði, þar sem eru 9,25 stöðugildi, liggur ekki enn fyrir og ekki heldur á rekstrarsviði og í ferskfiskdeild á þessu stigi en ljóst er að þar mun verða um endurskipulagningu að ræða og einhverja fækkun. Eins og ég gat um er nú gert ráð fyrir endurmati á stofnuninni og endurskipulagningu í framhaldi af þessari breytingu, ef af henni verður og þetta frv. verður samþykkt, og sá undirbúningur er hafinn. Fiskmatsstjóri mun annast þá vinnu og fá sér til aðstoðar tvo aðila, m.a. mun hann fá aðstoð ráðgjafarfyrirtækis við þau störf. Það hefur verið spurt um fjárveitingar og hvernig fjármálum stofnunarinnar er komið. Ég fullyrði að fjármál stofnunarinnar hafa aldrei verið í eins góðu lagi og á þessu ári. Það hefur því miður í gegnum árin verið misjafnt ástand á fjármálum þessarar stofnunar og hún oft þurft á aukafjárveitingum að halda, en í ár mun stofnunin komast af með þær fjárveitingar sem hún fékk á fjárlögum ársins 1986 og ef eitthvað er verður afgangur fremur en hitt. Hv. þm. Stefán Benediktsson spurði mig um tiltekna aðila og nefndi hvaða störf þeir hefðu stundað á sviði félagsmála. Ég tek það skýrt fram að þegar núverandi fiskmatsstjóri var ráðinn var frá því gengið milli okkar að hann mundi annast allt starfsmannahald stofnunarinnar og ég mundi ekki hafa þar nokkur afskipti af. Þannig hefur verið haldið á málum. Ég verð að segja að mér finnst það afar undarlegt þegar stjórnmálamenn og alþm. eru að ýja að því að það sé af hinu vonda að einhverjir tilteknir menn komi nálægt pólitísku starfi og láta í það skína að þeir séu nánast óalandi og óferjandi. Ætti hv. þm. Stefán Benediktsson að viðhafa önnur ummæli að mínu mati. Það er leiðinlegur ávani hvar í flokki sem menn standa, því að allir stjórnmálaflokkar þurfa á því að halda að fólk vilji í þeim starfa og nálægt þeim koma, að það skuli hvað eftir annað koma fyrir á hv. Alþingi að menn séu með slíkar slettur. Það er að mínu mati ekki til mikils sóma. En að öðru leyti vil ég ekki segja neitt um það og ítreka það, sem ég sagði áður, að ég hef hvorki afskipti af því hvaða starfsmenn þarna eru ráðnir, hvaða matsmenn eru þarna ráðnir né nokkurt "kontrol" á því hvort þeir menn starfa einhvers staðar í félagsmálum, ekki einu sinni í Bandalagi jafnaðarmanna. Hv. þm. Karl Steinar spurði um skipurit, sem er frá s.l. vetri, sem var tekið upp miðað við núverandi skipulag stofnunarinnar. Það skipurit verður að sjálfsögðu úrelt þegar þessi breyting hefur átt sér stað og mun þurfa að endurskoða það miðað við þær breytingar sem á verða. Það liggur alveg fyrir að þessar breytingar munu hafa veruleg áhrif á stofnunina og með þeim er endurskipulagningu hennar alls ekki lokið.



Virðulegi forseti. Hér er vissulega á ferðinni frv. sem getur haft verulegar breytingar í för með sér, en með því að líta yfir þetta frv. má sjá að stofnunin getur verið nákvæmlega eins og hún er vegna þess að það er mjög breitt bil á milli þeirra sem eiga að nýta þessa starfskrafta. Ef t.d. væri kallað á yfirmatsmann í hvert skipti sem togari kæmi að landi er ég ansi hrædd um að þyrfti að fjölga starfsmönnum fljótlega aftur upp í sömu tölu. Ég held því að hér sé um allt of hrátt mál að ræða, það sé ekki búið að vinna nægilega að þeim skipulagsbreytingum sem þurfa að verða í kjölfarið á slíkri lagabreytingu og að frv. sé ekki nógu vel undirbúið til að verða að lögum eftir örfáa daga. Það kemur fram í grg. að þetta mál var tilbúið 2. okt. s.l. Síðan fær hv. Ed. Alþingis málið til meðferðar þegar hún á aðeins einn starfsdag eftir fram að áramótum og hæstv. sjútvrh. segir að nefndin geti fengið þá menn til viðræðu sem málið varðar. Við höfum tvo tíma á morgun, á milli 10 og 12, því kl. 12 erum við upptekin á öðrum fundi hjá hæstv. ráðh., til að kynna okkur þetta mál og ræða við þá menn sem eiga að fara eftir lögunum þegar frv. verður að lögum. Hér er ekkert svigrúm. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það vanvirðing við hv. Alþingi að koma svo seint fram með mál þrátt fyrir að hér geti verið um gott mál að ræða, en það þarf að sjá fyrir endann á því hvernig á að framkvæma slíka lagabreytingu. Það kemur líka fram í grg. að LÍÚ vill alfarið leggja Ríkismat sjávarafurða niður. Hvernig hefði verið að kanna til hlítar hvort það væri kannske betri leið en nú er farin? Hvernig væri að fá úttekt á því og umsögn um hvort það ætti að ganga alla leið og leggja stofnunina niður eða hvort eigi, eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., að fara fiskvinnsluleiðina? Sjómenn vilja ganga enn skemmra. Vegna hvers sjómenn? Jú, vegna þess að ferskfiskmatið í dag er eiginlega verðlagning á fiski og kemur mjög við sjómenn þannig að það er eðlilegt að þeir hafi fyrirvara á slíku máli þegar ekkert er vitað um framkvæmdina. Það kemur einnig fram í frv. að það sé veruleg lækkun á fjárlögum næsta árs vegna fyrirhugaðrar fækkunar, en fjárlög næsta árs miða þó við 48 millj. til stofnunarinnar. Ég tel það alldrjúga upphæð og vil beina spurningu til hæstv. ráðh.: Hvernig gekk eftir lagabreytingarnar 1984 að endurskipuleggja stofnunina og er það aðeins á þessu ári sem orðið hefur einhver árangur af þeim breytingum? Hafa þessar hugmyndir ekki verið að velkjast það lengi hjá hæstv. ráðh. að hann hefði a.m.k. getað kynnt þær eða komið þeim fyrr til hv. deildar til þess að menn hefðu yfir einn sólarhring a.m.k. til umhugsunar? Mér er ekki að skapi að vera á móti máli sem getur verið mjög gott, en það er ekki hægt að taka afstöðu stundum með svo stuttum fyrirvara. Og ég spyr líka hæstv. ráðh.: Getur hann ekki sætt sig við að gildistaka laganna frestist um hálft ár og að sett verði nefnd til að gera tillögur um hvernig að þessu verði staðið? Ég held ég geymi mér frekari umræður um þetta mál þangað til eftir þennan tveggja tíma fund á morgun, ef við nýtum tímann alveg til fulls og göngum aðeins á tíma hæstv. ráðh. á næsta fundi, til að ræða við þá menn sem eiga eftir að vinna samkvæmt þessum lögum.



Virðulegi forseti. Í umræðunni hefur komið fram að frv. sem hér liggur fyrir er samþykkt hjá þingflokki Sjálfstfl. 24. nóv., ekki fyrr. Þrátt fyrir það er gengið frá fjárlögum með þeirri forsendu að ferskfiskmatsmönnum verði sagt upp, það verði fækkað um 43 stöður. Það eru skrýtin vinnubrögð að það sé raunverulega búið að ganga frá því á vissum stöðum og verkinu ekki haldið áfram. Það er látið liggja afskiptalaust frá því sjálfsagt í lok september og fram í seinni partinn í nóvember. En á þessum tíma er reyndar hæstv. ráðh. ekki alveg verklaus í þessu máli. Hann er að kynna það, bæði fyrir LÍÚ og fiskiþingi og líkast til þingi Sjómannasambandsins, ræða málið þar og gefa undir fótinn að þetta verði gert. Hann segir hér í ræðu sinni að það hafi verið haft samráð við þessa aðila, sem ég rengi ekki, og hann fullyrðir að þessir aðilar hafa allir verið sammála. Ég rengi það af því að það hefur alls ekki legið fyrir að sjómannasamtökin væru tilbúin að samþykkja þessa breytingu eins og hún er lögð hér til. En hitt er það að LÍÚ hefur verið tilbúið að samþykkja þessa breytingu og viljað gera jafnvel meira. Hlutirnir eru á þann veg að greinilegt er að það er nauðsynlegt að skoða þetta mál miklu betur, ræða þetta miklu betur, fjalla um það betur hjá hagsmunasamtökum og ekki aðeins í toppnum og á fundum og þingum sem hafa ekki fengið neinn undirbúning undir að um þessi mál verði fjallað á þeim fundum. Það er svipað eins og að koma með þetta mál inn á síðasta eða næstsíðasta degi þingsins og ætlast til að það verði afgreitt hér að reikna með því að eins eða tveggja daga þing geti afgreitt jafnstórt mál og þetta til fullnustu. Ráðherra undirstrikaði reyndar í ræðu sinni á fundi LÍÚ að það væri nauðsynlegt að þetta mál væri vel undirbúið og að fjarstæða væri að ætla sér að afgreiða þetta mál án þess að það sem við ætti að taka væri skoðað. Ég ætla að leyfa mér að lesa smávegis úr ræðu hæstv. ráðh. og minna hann á hvað hann sagði þar og hvort það kemur ekki heim og saman við þá ósk okkar, sem hér höfum verið að leggja það til að málinu verði frestað og það betur skoðað. Ég tel að flestir hv. deildarþm. séu jafnvel sammála því að ferskfiskmatið verði lagt niður og viðurkenna að á því hafi verið miklir gallar. En það borgar sig ekki að leggja það niður til að láta eitthvað óþekkt taka við. Það sem hæstv. ráðh. sagði í sambandi við það að þessir hlutir yrðu samþykktir á fundi LIÚ var þannig, ég tek hér smákafla úr ræðu hæstv. ráðh., með leyfl hæstv. forseta: "Í framhaldi af niðurstöðu þessa fundar", ráðherra er á fundi LÍÚ, "verður lagt fram frumvarp á næstu vikum um að leggja skyldumat Ríkismatsins á ferskum fiski niður. Ríður því á að kaupendur og seljendur á ferskum fiski setjist niður og komi sér saman um það með hvaða hætti gæði ferskfisks skuli metinn í framtíðinni og hvaða áhrif það gæðamat hafi á fiskverð. Það er að sjálfsögðu forsenda þess að breytingin heppnist að menn komi sér saman um hvað koma skuli í stað hins eldra kerfis." Hvað er hægt að segja ákveðnar um að nauðsynlegt sé að koma sér saman um hvað skuli taka við þegar þetta kerfi er lagt af en það sem hæstv. ráðh. segir á fundi LÍÚ? Ég ítreka þessa skoðun. Það er nauðsynlegt áður en við göngum í að leggja ferskfiskmatið af að það sé búið að gera sér grein fyrir því hvað eigi að taka við. Það er ekki nóg að segja að hagsmunaaðilar muni koma sér saman. Það verður að ganga frá því og þeir verða að hafa tíma til þess að fjalla um þau mál áður en gengið er frá því að leggja þá aðferð niður í ferskfiskmati sem við höfum nú.



Virðulegi forseti. Aðeins til að svara þeim spurningum sem hér hafa verið fram bornar. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir, 8. landsk. þm., um hvað hefði verið gert hjá stofnuninni síðan lögunum var breytt. Það hefur vissulega margt verið gert. M.a. hefur afurðamatinu verið gjörbreytt og því komið í hendur hagsmunaaðilanna sjálfra að langmestu leyti, þó ekki síldarmatinu. Þannig hafa átt sér stað verulegar breytingar í þessari stofnun. Ég leyfi mér að fullyrða að það séu fáar stofnanir sem hafa legið undir jafnmikilli athygli og gagnrýni og þessi stofnun. Mér finnst stundum að aðrar eftirlitsstofnanir í þjóðfélaginu mættu gjarnan fá athygli t.d. þm. og ýmissa annarra. Ég verð ekki var við að Vinnueftirlit ríkisins eða hvað þær heita nú allar þessar eftirlitsstofnanir sem ganga hér í halarófu um landið, stundum sjávarútveginum til ama, séu undir mikilli gagnrýni eða aðhaldi. Ég sé ekki betur en útþensla þeirra sé stöðug og vaxandi. Því hefði ég haldið að það mundi verða fagnaðarefni að það skuli þó vera til sú stofnun í landinu sem er verið að draga saman og með því verið að minnka afskipti hins opinbera því auðvitað á hið opinbera ekki að sækjast eftir afskiptum af málum nema brýna nauðsyn beri til. Vegna orða hv. 4. þm. Vesturl. um skoðun Sjómannasambandsins, þá kemur fram í grg. að 15. þing Sjómannasambands Íslands hafnar þeirri hugmynd að leggja Ríkismat sjávarafurða niður meðan ekki hefur komið fram nein haldbær tillaga um hvað leysa skuli Ríkismatið af hólmi. Þetta kom skýrt fram á þeim fundi sem var haldinn þann 2. okt., en síðan kemur: Þingið vísar því til sambandsstjórnar SSÍ að hún eigi frumkvæði og aðild að því að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi komi sér saman um framtíð fiskmatsins eða hvað koma skuli í stað þess. Á þessu hefur sambandsstjórn Sjómannasambands Íslands tekið. Ég ætla ekki að fara að koma hér með neinar yfirlýsingar um hvað þeir hafa um þetta sagt, það er langeðlilegast að þeir geri það sjálfir, en ég veit ekki betur en að þeir geti vel fellt sig við það sem hér er að gerast. Ég kannast mjög vel við það sem ég sagði á aðalfundi LÍÚ og þau orð standa enn. Það kemur skýrt fram í þessari grg. að hagsmunaaðilar þurfa að vinna sem best að þessu máli. Ég veit að þeir munu gera það, en ég vek athygli á því að hér er aðeins verið að afnema skylduna en það er ekki þar með sagt að það geti ekki myndast eðlilegur aðlögunartími til að standa að breytingunni á næsta ári. En til þess að breytingin geti átt sér stað, sú aðlögun hafist, verður að breyta lögum þannig að skyldan til að meta ferskan fisk verði afnumin. Í sjálfu sér er frv. einfalt þótt ég taki undir að hér sé um afgerandi breytingu að ræða, en ég held að allir geti verið sammála um að það er langmikilvægast í því máli hvað þeir aðilar segja sem við þetta eiga að búa. Ef þeir eru sáttir við það held ég að Alþingi Íslendinga ætti vel að geta fallist á þá meðferð máls.