Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil byrja á því að minnast hér nokkrum orðum á eitt atriði úr ræðu hæstv. viðskmrh. í gær. Hann sagði, að leiðin, sem við framsóknarmenn vildum fara nú, væri sú leið, sem hér hefði ríkt síðustu áratugina, leið uppbóta og alls konar vandræða. Ég vil minna þennan hæstv. ráðh. á það, að einmitt nú tvo síðustu áratugina og sérstaklega þann, sem var að líða, er mesta uppbyggingartímabil í sögu þessarar þjóðar, og það er rétt hjá ráðh., að það er stefna Framsfl., að framhald skuli verða á þeirri braut. Það hefur aldrei í sögu íslenzku þjóðarinnar verið meiri velfarnaður, aldrei meiri uppbygging, og þjóðin hafði sannarlega þörf fyrir það. Það er sú stefna, sem við viljum að ríki áfram, en ekki kyrrstöðustefna. Eins og venja er til, flutti hæstv. forsrh. nýársboðskap á gamlárskvöld. Í ávarpinu komst hann að þeirri niðurstöðu, að þjóðin hefði lifað um efni fram og þyrfti nú að breyta um síði. Þetta var nýtt frá hendi þessa hæstv. ráðh., og þótti mörgum kynlegt að heyra. Hann talaði í þessari ræðu um, að þjóðin yrði að sætta sig við 5–6% kjaraskerðingu. Á nýársdag var ég á gangi í minni heimabyggð og hitti þar að máli nokkra verkamenn og bílstjóra í kauptúninu. Talið barst að þessari ræðu hæstv. forsrh. Þar varð einum gömlum manni að orði, þegar við vorum að ræða um ræðuna: „Mér sýndist ráðh. hafa villzt af brautinni til betri lífskjara.“ Þessi kjósandi hafði fengið bæklinginn frá þeim sjálfstæðismönnum fyrir kosningar, um leiðina til bættra lífskjara. Ég held, að ef hann hefði hlustað á hæstv. ráðh. í gær, þá hefði hann séð, að hann sá rétt, að ráðh. hafi ekki tekizt að finna leiðina til bættra lífskjara til handa almenningi í landinu. Þegar að því er komið, að við stöndum frammi fyrir þeim staðreyndum, að hér er komið frv. til laga um efnahagsmál, eins og það er kallað, og hefur inni að halda nýja stefnu í efnahagsmálum, ber okkur fyrst að gera okkur grein fyrir því, hvers vegna nú er svo stórra aðgerða þörf. Ég get ekki stillt mig um það að líta aðeins aftur í tímann, því að það er enn þá í fullu gildi, sem einn merkur stjórnmálaforingi hafði að orðtaki, þegar hann sagði, að sagan endurtæki sig. Það er nauðsynlegt að fá samhengi í þá sögu, sem hér er nú að gerast. En ég ætla að fara mjög skammt aftur í tímann, svo að ég lengi ekki mál mitt um of. Þar kem ég að, þegar vinstri stjórnin fór frá völdum. Hv. sjálfstæðismenn fóru þá að athuga efnahagsmálin í landinu og gera sér grein fyrir því, hvað þyrfti til, svo að þeir gætu tekið við völdunum og farið með mál þjóðarinnar, eins og þeim líkaði. Þá komust þeir að þeirri niðurstöðu, að nauðsyn bæri til, að almennt kaupgjald í landinu lækkaði um 6%, þegar því væri lokið, væri hægt að stýra málefnum þjóðarinnar án frekari aðgerða. Þær aðgerðir, sem gera þurfti um leið, væri hægt að gera innan þess ramma, sem þá væri til orðinn. Viðskilnaður vinstri stjórnarinnar var ekki verri en þetta að dómi höfuðandstæðinganna. Ofan á það bættist, að síðar meir kom í ljós, að vinstri stjórnin hafði skilíð eftir handa eftirmönnum sínum tekjuafgang, sem nam nokkrum tugum millj. kr. Hún hafði skilið eftir líka tugi millj. kr., sem voru Sogstollarnir, sem líka var afgangur handa þeim, sem á eftir komu. Gjaldeyrisbirgðir voru miklar í landinu. Þessi þáttur í viðskilnaði vinstri stjórnarinnar var ekki tekinn með í dæmið, þegar þeir sjálfstæðismenn gerðu það upp og álitu samt, að ekki þyrfti frekari aðgerðir en 6% kauplækkun. Hvað hefur svo gerzt, síðan þessi yfirlýsing var gefin í Morgunblaðinu 19. des. 1958? Þeir, sem hafa farið með völdin í landinu síðan, eru Alþýðuflokksmenn og sjálfstæðismenn. Þegar á að rekja orsakirnar til þess, sem nú á að gera, verður að leita þeirra þar. Þegar Alþfl.- stjórnin kom til valda á jólum 1958, hverju lýsti hún yfir sem sínu höfuðhlutverki? Það var stöðvunarstefnan, sem hún ætlaði að beita sér fyrir. Hún ætlaði að koma hér á stöðvun dýrtíðar og verðbólgu í landinu. Það var hennar höfuðtakmark, og það ætlaði hún að gera án þess að leggja á nokkra almenna skatta. Þessu var margyfirlýst, og í hvert sinn, sem við á þinginu í fyrravetur gerðum tilraun til þess að koma hér áfram einhverju máli, sem kostaði fjárveitingu, þá var alltaf þessu borið við, að nú skyldi verða stöðvun og við yrðum þá að sjá fyrir tekjunum vegna útgjaldanna. Hvernig hefur svo stöðvunarstefnan reynzt í framkvæmd hjá Alþfl.- og íhaldsstjórninni? Það, sem gert var af þeirra hendi, var að lækka kaupgjaldið í landinu álíka og íhaldið sagði fyrir. Bein kauplækkun var 5,4%, en kjararýrnunin varð auðvitað meiri vegna óbeinna aðgerða. Þó að sjálfstæðismönnum sýndist svo, að útgerðin eða útvegsmennirnir gætu búíð við þann starfsgrundvöll, sem ríkti um áramótin 1958, þá varð önnur raunin á hjá þeim Alþfl.-mönnum. Þeir hækkuðu verulega framlag til útgerðarinnar í landinu. Það hefur verið deilt um það, hvort þetta hefur verið af nauðsyn gert, en vafalaust hefur það að einhverju leyti verið. Og þeir hækkuðu niðurgreiðslurnar stórkostlega, svo sem kunnugt er. Og hvernig fóru þeir að því, Alþfl.- og íhaldsstjórnin, að mæta þessum útgjöldum? Þeir gerðu það með því að skera niður verklegar framkvæmdir og með því að eyða sjóðunum, sem ég nefndi hér áðan. Þeir gerðu það með því að áætla tekjur og gjöld að okkar dómi ekki raunhæft. Þeir gerðu það með því að reikna með miklum hátollavörum. Þegar þessi mál voru hér til umræðu á hv. Alþ., þá var það að dómi okkar framsóknarmanna, að afgreiðsla fjárlaga væri ekki raunhæf, hún væri glannaleg. Hverju var, þá haldið fram? Því var haldið fram þá, að þetta væri óskhyggja af okkar hendi, og þessu var haldið fram í kosningabaráttunni, bæði í vor og s.l. haust. Það var ekki verið að halda því fram þá, að það væru nein vandræði með fjárhag ríkissjóðs. Nei, það var óskhyggja framsóknarmanna, sem vildu, að svo væri, en raunin væri allt önnur. Nú er víst komið annað hljóð í strokkinn. Nú heyrist mér, að afkoma ríkissjóðs hafi ekki reynzt eins vel og vonazt var til. Það skyldi þó ekki vera, að ýmislegt af því, sem framsóknarmenn bentu á, hafi verið rétt ? Annar þáttur efnahagsmálanna og hann ekki síðri er útflutningssjóður. Því var líka haldið fram, að þar væri byggt á því, sem mundi reynast rétt. Það var kveðið mjög fast að orði í kosningabaráttunni í haust, að enginn þyrfti að kvíða vandræðum útflutningssjóðs, því að fyrir honum væri séð. Þegar ég leyfði mér að halda því fram, að það mundi verða verulegur halli á útflutningssjóði, í kosningabaráttunni í haust, þá er því bara svarað til: Þú veizt þetta ekki, góði. Ég veit þetta betur, sagði frambjóðandi Alþfl. Ég á nefnilega innangengt í stjórnarráðið. - En hvað er nú upp á teningnum? Eru borðin hrein, sem voru kölluð hrein í kosningabaráttunni í haust? Nei, þau eru það ekki. Því var líka haldið fram af okkur framsóknarmönnum í fyrravetur, að það væri gert of mikið að því að byggja á innflutningi á hátollavöru. Við töldum, að þetta væri glannaskapur og það ætti að mæta þessu á annan veg en gert var. Það var ekki talið rétt sjónarmið þá. Stöðvunarstefnan þoldi nefnilega ekki það sjónarmið, að útgjöldum væri mætt á annan veg en þeir Alþfl.-menn og sjálfstæðismenn ályktuðu þá. Hverju er haldið fram nú? Því er haldið fram nú, að það séu hreinir glæfrar að byggja á slíkri stefnu, og það er meira að segja sýnt fram á það núna, að það var ekki hægt að halda við þá innflutningsáætlun, sem gerð var í fyrra og hæstv. viðskmrh. lýsti yfir hér á hv. Alþ. að skyldi vera fylgt. Nú hefur það sýnt sig, að þeir gátu ekki fylgt innflutningsáætluninni; sem þeir sögðust fylgja fast eftir, en við töldum þá, að hér væri spilað of djarft og það yrði að taka á málunum á annan veg. Nei, það var alger stöðvunarstefna í landinu og ekkert mátti hækka. Þess vegna mátti ekki hlusta á okkar rök. Til þess að sýna, að svo væri, var ekki hikað við að ganga á rétt bændastéttarinnar með útgáfu brbl. Þau áttu að vera sönnun þess, að ríkisstj., sem þá sæti í landinu, vildi ekki una neinum hækkunum og mundi ekki una. Eftir að þau lög voru gefin út, hvað var þá gert? Það var tekinn hver á fætur öðrum af foringjum Alþfl. og látinn vitna í Alþýðublaðinu. Ég man eftir því, að hv. þm. Eggert Þorsteinsson var einn af þessum vitnum, og ég man ekki betur en hv. þm. Sigurður Ingimundarson væri líka einn af þeim, sem vitnuðu um gildi stöðvunarstefnunnar, sem mætti ekki hverfa frá. Það var á allra vitorði, að Alþfl. hélt því fram, að honum hefði tekizt að stöðva verðlagið í landinu og nú væru engin vandræði. Er þetta nú samhljóða því, sem við heyrum í dag? Er þetta það, sem þetta frv. boðar? Er þetta það, sem kemur fram í ræðum hæstv. ríkisstj. ? Nei, það er allt annað. Því var lýst yfir frá hendi stjórnarsinna, eins og ég tók fram hér áðan, að borðin yrðu hrein, sem hæstv. ríkisstj. Alþfl. skilaði, það þyrfti enginn að kvíða neinum óreiðuvíxlum. Hvað segja nú þessir hæstv, ráðherrar sjálfir? Eru engir óreiðuvíxlar? Er ekkert, sem þarf að taka á sig núna frá fyrri tíma? Jú. Það skýtur nokkuð skökku við það, sem haldið var fram í kosningabaráttunni í haust, enda á nú ekki að fara að kjósa. Hæstv. menntmrh. sagði hér í gær, að það hefði aldrei verið álit þeirra Alþfl.-manna, að verðbólgan væri stöðvuð nema í bili, þetta hefðu aðeins verið bráðabirgðaaðgerðir, sem ríkisstj. hæstv. fyrrv. forsrh., Emils Jónssonar, hefði gert. Ég vil leiða fram í þessu máli eitt vitni, og þetta vitni er hæstv. núv. og fyrrv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason. Í aprílmánuði s.l. seint héldu þeir Alþfl.-menn fund í félögum sínum hér í Reykjavík. Þessi hæstv. ráðh. mætti á þeim fundi og hélt þar ræðu. Hans blað sagði svo frá þessum fundi. Frásögnin af þessum fundi þótti svo merkileg, að vinablaðið, Morgunblaðið, tók upp frásögnina og birti 1. maí s.l., en þar komst hæstv. ráðh. svo að orði, samkv. frásögn blaðsins, með leyfi hæstv. forseta: „Drap hann,“ segir blaðíð, „á meginverkefnin þrjú, sem núverandi ríkisstjórn tókst á hendur að leysa, efnahagsmálið, kjördæmamálið og fjárlögin. Kvað ráðh, þetta engin smáverkefni á 4–5 mánaða tímabili og alls ekki ofmælt, að engin ríkisstj. hefði leyst jafnmörg stórmál á jafnskömmum tíma. Sagði hann, að í dag væri ánægjulegt til þess að vita, að séð væri fyrir endann á þeim öllum.“ Þegar Morgunblaðið hafði endurprentað þetta, þá, sögðu þeir: Já, miklir menn erum við, Hrólfur minn. Ég segi: þetta er yfirlýsing um það, að verðbólguvandamálið hafi verið leyst, ekki til bráðabirgða, heldur að verðbólguvandamálið hafi verið leyst, og það voru ekki litlir karlar, sem leystu þessi þrjú mál á 4–5 mánuðum. Það var ekki ofmælt, að engin ríkisstj. hefði klárað sig betur. En hvað svo? Var verið að segja það í gær, að þessi verkefni væru leyst? Nei, það var verið að segja, að þau væru óleyst og þau væru erfiðari viðfangs nú en nokkru sinni fyrr? Er þetta að vera sjálfum sér samkvæmur? Nei, þetta er að tala fyrir og eftir kosningar. Ef vandamálin eru svo mikil sem þeir í hæstv. ríkisstj. lýsa nú, þá er það ekki vegna þess, að vinstri stjórnin hafi haldið illa á málum. Sjálfstæðismenn gáfu henni sitt vottorð, og það verður ekki vefengt, að það hefur verið dregið vinstri stjórninni í vil. Það, sem hefur skeð á þessu tímabili, er það, að verðbólgan hefur ekki verið stöðvuð. Alþfl. hefur ekki tekizt að leysa það verkefni, sem hann taldi sig hafa leyst. Það hefur og skeð, að þær aðvaranir, sem við framsóknarmenn komum hér fram með í fyrravetur, reyndust réttar. Og meira en það: fullyrðingar hæstv. ríkisstj. og stjórnarliða í Alþfl. og Sjálfstfl. hafa ekki staðizt. Þetta er deginum ljósara og þýðir ekki á móti að mæla, og get ég þar vitnað í þeirra eigin orð. Í framhaldi af þessu er rétt að minna á það, að núv. forsrh. sagði, þegar hann tók við völdunum, að verkefnið, sem hans biði, væri að leysa hnút, sem væri upp á 250 millj. kr. En hvað kemur svo hér fram? Eru það 250 millj.? Nei, það eru álögur á annan milljarð. Er þetta ávöxturinn af stöðvunarstefnu Alþfl. og Sjálfstfl.? Hvernig haldið þið þá, hv. þm., að verði ástatt, þegar stjórnarliðar viðurkenna, að nú sé ekki um stöðvun að ræða, fyrst þetta er ávöxtur stöðvunarstefnunnar? Þegar þessir sömu flokkar sameinuðust um það að breyta kjördæmaskipuninni á s.l. þingi, héldu þeir því fram, að það væri réttlætið, sem þeim væri fyrir mestu. Því var hins vegar haldið fram af okkur framsóknarmönnum, að það væri ekki það, sem verið væri að sækjast eftir, þessum mönnum væri réttlæti ekki svo mikils virði, nema það væri þeim í hag. Það voru leidd rök að því þá, hvenær þeir hefðu fengið fjörkipp til þess að breyta kjördæmaskipun landsins. Það var þegar stóð illa í bælið þeirra. En við bentum hins vegar á, að það væri höfuðatriði í kjördæmamálinu, að stefnt væri að því að draga úr uppbyggingunni í þjóðfélaginu, það væri stefnt að samdráttarstefnu, og sérstaklega væri stefnt að því að draga úr uppbyggingunni úti um landsbyggðina. Þetta voru ekki talin góð rök frá þeirra hendi. Og ég man ekki betur en ég yrði var við það, að því væri haldið fram í kosningunum í haust, að nú fyrst yrði hægt að hefja uppbyggingarstefnu. Við héldum öðru fram. Við héldum því líka fram, að það, sem nú ætti að gera í sambandi við efnahagsmálin, væri að leggja byrðarnar á hinn almenna borgara í þessu landi. Á bök þeirra ætti að leggja byrðarnar, þegar farið væri að fást við efnahagsmálin, þess vegna þyrfti að vera búið að draga úr valdi kjósandans, sem hann hafði, eins og kjördæmaskipunin áður var. Það þurfti að fjarlægja þm. frá kjósendunum. Og hvað hefur svo skeð? Hver er stefnan, sem síðasta ríkisstj. fór, og hver er stefnan, sem þessi hæstv. ríkisstj. ætlar að fara? Strax í fyrravetur var dregið úr framlögum til verklegra framkvæmda, eins og ég nefndi hér áðan. Og hvert stefna svo aðgerðir ríkisstj. nú? Þær stefna fyrst og fremst að því að stöðva uppbygginguna í landinu. Fjárlögin eru stórkostlega hækkuð, þau verða um hálfan annan milljarð, þegar þau fara út úr þinginu. En framlögum til verklegra framkvæmda er ætlað að standa óbreyttum. Það hefði einhvern tíma þótt góð latína hjá þeim sjálfstæðismönnum að geta núið Framsfl. um nasir, ef slíkt hefði skeð hjá honum. Þetta er ávöxturinn af kjördæmabreytingunni, og að þessu var stefnt, þegar breytt var. Það á að taka erlend lán núna, þrátt fyrir þær aðvaranir og þær yfirlýsingar, sem þeir hafa gefið. En nú á ekki að taka þau til þess að byggja upp í landinu. Það á að taka þau til þess að geta eytt þeim til þess að kaupa vörur fyrir, en ekki til að byggja upp. Þetta er líka nýr og veigamikill þáttur. Menn segja nú kannske sem svo: Það er ekki þörf á meiri uppbyggingu. - Ég minnist þess að hafa heyrt hér á hv. Alþingi, að því hefur verið haldið fram, að það væri orðin offramleiðsla í landbúnaðinum og það þyrfti að draga þar úr uppbyggingu. Hvað er að ske nú? Er það offramleiðsla, að það er að verða smjörlaust í landinu og við ætlum að fara að flytja inn smjör? Og mjólkin er af skornum skammti. Það er alltaf hörgull á vöru, ef aldrei kemur það tímabil, að eitthvað sé um of. Þannig gerðist það líka, að það var of mikil mjólkurframleiðsla, þegar sérstakt góðæri var. En staðreyndirnar eru, að nú er þetta öfugt. Það er því fullkomin ástæða til að halda áfram við uppbygginguna í landinu og um landið allt, en hætta ekki. Og stefna stjórnarinnar í efnahagsmálum, eins og hún birtist í þessu frv., hver er hún? Hún er að skipta þjóðinni í tvo hópa, þá, sem eiga, og þá, sem eiga ekki. Hér er um tvö meginatriði í þessu frv. að ræða. Þeir, sem eru búnir að byggja upp, eiga atvinnutæki og eru búnir að koma sér vel fyrir í lífinu, það eru þeir, sem njóta ávaxtanna af þessu frv. En það eru hinir, sem eru í miðjum klíðum við uppbygginguna, þeir sem eru að mynda sér heimili og eru að hefja lífsbaráttuna, það eru þeir, sem eiga hér að bera byrðarnar. Þetta er einmitt það, sem við sögðum, að það ætti að dreifa byrðunum á hina almennu borgara í landinu og það yrði betri aðstaða til þess eftir kjördæmabreytinguna. Ávöxturinn segir til sín. Svo koma hv. stjórnarliðar og segja: Ég ætla nú að bæta ykkur þetta allt upp aftur. Ég ætla nefnilega að láta ykkur hafa 150 millj. í tryggingum, og það nægir til þess að bæta upp álögur á annan milljarð. En hvað sagði hæstv. núv. forsrh. í fyrra? Það kom frásögn í Vísi, þar sem stóð með stórum stöfum og blaðsölustrákar kölluðu á götunum: „Ólafur Thors segir þjóðinni satt.“ Það þótti mikil frétt. Hvað sagði hann þá? Þá sagði hann: Niðurgreiðslurnar -  Þá komum við að því: var ekki nauðsynin svo mikil að breyta um efnahagskerfi, að þess vegna áttum við, eins og hæstv. forsrh. sagði, ekki nema eins kostar völ? Gott og vel. Það er nú svo með uppbótakerfið, sem nú er bölsungið mikið, að þar hafa fleiri komið við sögu en þeir, sem nú eiga að valda því. Ég man ekki betur en hæstv. núv. forsrh, sæti í þessum sama stól, að vísu var stjórn hans þá búin að biðjast lausnar, ef ég man rétt, þegar ríkið tók ábyrgð á útvegi landsmanna 1946. Ég man ekki betur en það væri atvmrh. þáv., Áki Jakobsson, í ráðuneyti hæstv. ráðh. Ólafs Thors, sem beitti sér fyrir því. Það var upphafið að þessu kerfi. Og ég man ekki betur en þeir sjálfstæðísmenn sætu í ríkisstj., og þá mun hæstv. núv. forsrh. hafa verið atvmrh., þegar bátauppbótakerfið var upp tekið 1951. Nei, ég held, að þeir hafi komið þar við sögu, sjálfstæðismenn, svo að þeir þurfa ekki mikið að blása þess vegna. Þetta kerfi hefur sína kosti og sína galla. Kostir þess liggja m.a. í því, að það er hægt að jafna hlut þeirra, sem verr eru settir, með því, sem gert var í stórum stíl með sérbótum, og ég er ekki búinn að sjá það, að hæstv. ríkisstj. komist alveg fram hjá því máli, þó að nú eigi að vera fyrir öllu séð. Þessi þáttur í uppbótakerfinu var m.a. sterkur þáttur í því að byggja upp atvinnulíf víða um landið, þar sem menn máttu sín miður. Þetta er stór og veigamikill þáttur í uppbótakerfinu. Með því er hægt að byggja upp landið allt. Það er hægt að dreifa fjármagninu betur með þessu kerfi en í gegnum það fjárhagskerfi, sem nú á að fara að taka upp. Það þýðir nefnilega það, að þeir, sem betur mega sín, njóta sín ekki eins vel í gegnum uppbótakerfið, en hinum er aftur rétt hjálparhönd. Hins vegar skal það fúslega viðurkennt og hefur alltaf verið viðurkennt af okkur framsóknarmönnum, að kerfið er ekki gallalaust. Það er síður en svo, og m.a. eru höfuðgallar þess, þegar það fer að verða stórt og umfangsmikið, að þá fer að myndast mikið ósamræmi milli einstakra vörutegunda innanlands og erlendra, og það getur skapað mörg vandræði. Þess vegna getur þetta kerfi aldrei verið nema takmarkað og svo er um fleiri. Ef byggt er of mikið á hátollavöruinnflutningi, eins og gert var hjá hæstv. síðustu ríkisstj., þá er fjárhagur þessa kerfis í mikilli hættu. Víð höfum líka, framsóknarmenn, bent á þessa galla. Það kom skýrt fram í því, sem hæstv. viðskmrh. las hér, þegar hann las till. okkar, sem við lögðum fram í vinstri stjórninni. Ég vil þakka þessum hæstv. ráðh. fyrir að lesa þessar tillögur og vil segja honum það, að við höfum engu gleymt í þeim, enda hefur það sýnt sig. Við bentum á það þá, að það væru gallar á þessu uppbótakerfi, sem þyrfti að laga, þess vegna yrði að leggja almennt gjald á vöru flutta til landsins, og við það höfum við staðið. Við sögðum, að það væri nauðsyn að leita eftir meira jafnvægi í efnahagsmálum og það væri eðlilegt að ná því í áföngum. Við vildum halda áfram uppbyggingunni í landinu. Við vildum ekki ganga inn á þá leið, sem gerði ráð fyrir kyrrstöðu og samdrætti í uppbyggingunni. Þess vegna var það okkar meginatriði, að uppbyggingarstefnunni yrði fylgt, en ekki frá henni horfið, og við vildum hafa samráð við stéttarfélögin í landinu um aðgerðir í efnahagsmálum. Þetta var það, sem fólst í till. þeim, sem ráðherrann las hér í gær, og hann hefði sannarlega mátt lesa þær fyrr, því að þær voru ekki okkur í óhag, heldur var það meginið af þessum till., sem fólst í bjargráðunum 1958. Við höfum alltaf kannazt við þau mál sem okkar mál og viljað standa með þeim. Við sýndum það í þeirri ríkisstj., að við fylgdum því eftir og stóðum með því, sem átti að gera þá, og ríkisstj., sem Framsfl. hafði forsæti fyrir, fór frá völdum vegna þess, að málinu var ekki fylgt eftir. Þetta segi ég, að sé að vinna heiðarlega í pólitík. Ef það er ekki, þá þarf ég að læra meira, og ég veit ekki, hvort ég kæri mig um þann lærdóm. En hæstv. ráðh, hafði gleymt einu. Ég veit, að hv. þm. hafa tekið eftir því, þegar hann byrjaði að lesa tillögur Alþýðuflokksins, þá byrjuðu þær mjög svipað og okkar. Ég man, að tillögur okkar voru lánaðar þeim Alþfl.-þingmönnunum. Eftir það sagði Alþýðubl. frá því, að þeir hefðu fundið þriðju leiðina. En hæstv. ráðh. var ekki að hæla þriðju leiðinni í gær. Hún kom fram, eftir að þeir höfðu séð okkar tillögur. Það er áreiðanlegt, að það er gott að muna það, sem skeð hefur, og það er stundum nauðsynlegt að lesa það upp, og ég labbaði að gamni mínu eftir þessa ræðu í gær og fékk mér Alþingistíðindi frá 1950. Það vildi svo til, að bókin opnaðist á ræðu, sem hæstv. núverandi viðskmrh, flutti um gengisfallið þá. Og þar lenti ég á því, að hann var að vefengja sérfræðinga og tala um, að ríkisstj. væri að skjóta sér bak við þá. Ég veit ekki nema þessi hæstv. ráðh. hefði nú gott af því að lesa eitthvað upp af þessu, og mér hefur stundum fundizt, að minni hans væri ekki eins gott og ég hafði ætlað. En það er ekkert við því að segja, þó að menn sjái nýja fleti á máli, það getur verið eðlilegt. Ég er ekkert að segja, að það sé neitt óeðlilegt við það, þó að hæstv. viðskmrh. líti öðrum augum á gengisfall núna en 1950, og er heldur ekki að segja það, að gengisfall út af fyrir sig sé neitt voðalegur atburður, og kem betur að því síðar. En hvert var höfuðatriðið í bjargráðunum 1958? Það var yfirfærslugjaldið. En hverjir hafa verið andstæðingar bjargráðanna 1958? Hverjir hafa talað mest gegn þeim og einmitt þeim þættinum, yfirfærslugjaldinu? Það hafa verið sjálfstæðismenn. Og ég man ekki betur en þau bæri nokkrum sinnum á góma í kosningabaráttunni í haust, og það var einmitt yfirfærslugjaldið, og mig minnir, að hv. núv. samþingismaður minn, 2. þm. Vestf., hafi haldið því fram þá, að það sé einmitt yfirfærslugjaldið, sem hafi verið megingallinn á bjargráðunum 1958, að þau legðust þyngra á landbúnaðinn en nokkurn annan atvinnuveg. Hvað ætli sé nú uppi um þá hluti? Og svo lenti ég á því að lesa útvarpsræðu, sem hæstv. núv. landbrh. flutti 1958. Hvað sagði hann um bjargráðin, sá hæstv. ráðh.? Með leyfi hæstv. forseta, þá komst hann svo að orði: „Landbúnaðurinn, sem engan málsvara virðist hafa átt, þegar verðbólgufrv. var samið, verður fyrir hvað mestum skakkaföllum vegna þessara ráðstafana. Allar rekstrarvörur landbúnaðarins eru stórhækkaðar og 55% yfirfærslugjaldið lagt á brýnustu nauðsynjavörur landbúnaðarins. Landbrh., Hermann Jónasson, sagði í gær, að 55% yfirfærslugjaldið væri ekki lagt á brýnustu nauðsynjavörur. Eftir því telur ráðherrann fóðurbætí, áburð, benzín, byggingarefni, vélar og varahluti, sem þarf til rekstrar landbúnaðarins, ekki nauðsynjavörur. Hygg ég, að bændur hafi ekki búizt við slíku skilningsleysi hjá ráðherranum.“ Svo mörg eru þau orð. Ætli núna verði ekki hækkun á rekstrarvörum landbúnaðarins? Hvað ætli dráttarvélarnar komi til með að hækka? Mér sýnist að lauslega athuguðu máli, að það geti orðið upp undir 50%. Það væri gaman, ef ráðherrann vildi gera svo vei að upplýsa það. Varahlutir hækka eitthvað álíka. Mér sýnist, að hjólbarðar á bifreiðar gætu hækkað um 44% eða eitthvað þar um kring. Og fóðurbætirinn, hann skyldi nú ekki hækka núna? Mér er nú sagt, að maísinn geti hækkað um 43% eða eitthvað þar um og áburðurinn 50–60%, erlendur áburður. En um leið vil ég nota tækifærið til að spyrja hæstv. ráðherra: Er meiningin að halda því áfram að greiða hann niður, eins og gert var í fyrra? Þá var hann greiddur niður, svo að hann hækkaði ekki meira en innlendur áburður. Er það meining núv. hæstv. ríkisstj. að fylgja þeirri stefnu áfram? Ef það er, þá skýrist þetta nokkuð. Mér sýnist, að byggingarefni gæti hækkað eitthvað yfir 40% og rúgmjölið yfir 60%. Gaman væri að fá upplýsingar um þetta, því að þetta mál er svo óljóst enn þá, að það er allt á reiki um það. Og nú vil ég spyrja: Átti landbúnaður engan málsvara í hæstv. ríkisstjórn, þegar var verið að kokka þessi mál? Þegar var verið að reyna að koma okkur heim fyrir jólin í vetur og hæstv. ríkisstj. kvartaði undan því, að hún hefði ekki frið, þá bar það til a.m.k. seinni hluta dags, að þá var hæstv. landbrh, látinn sitja hér einn niðri í Alþingi. Þá vorum við að stinga saman nefjum um það, hvort nú væri verið að ráða málum, sem hann mætti ekki fylgjast með. Kannske þetta atriði hafi þá verið afgert? Og ég spyr áfram: Skorti þennan hæstv. landbrh. skilning á hag og nauðsyn bændastéttarinnar? Ég nota bara hans eigin orð. Og ég held áfram að nota hans eigin orð og segi: Eða keypti hann valdastólinn svo dýrt, að hann fórnaði hagsmunum bændastéttarinnar? Nei, ég sé ekki, að bændastéttin sé hér sett á sérstakan bekk, annan og betri en aðrar stéttir í þessu þjóðfélagi. Það hafa ekki verið talin nein rök af hendi okkar framsóknarmanna hingað til í sambandi við bjargráðin, þó að við höfum bent á það, að Stéttarsamband bænda hafi lýst því yfir, að það væri séð eins fyrir hag bændastéttarinnar og annarra stétta í landinu. Það hafa ekki verið talin gild rök af hendi þeirra sjálfstæðismanna. Mér er ekki ljóst, að í þessu frv. sé gert ráð fyrir, að bændastéttin búi við neitt annað gengi en almenningur í þessu landi. Þess vegna endurtek ég spurningarnar, sem þessi hæstv. núv. ráðh. bar fram 1958. Það var annar þáttur í sambandi við yfirfærslugjaldið og þá leið, sem farin var 1958, sem ég vildi gera hér dálítið að umræðuefni. Þegar uppbótakerfi er orðið jafnstórt og það er orðíð hjá okkur, er einn hlutur nauðsynlegur, og hann er sá, að það sé ekki breytt um kerfi nema í áföngum. Það er enginn vafi á því, að það, sem er þjóðinni hættulegast í þessu efni, eru þær eilífu sveiflur, sem hér hafa á orðið. Og ef menn skoða 20 ára tímabilið frá 1940, þá verður það ljóst. Við höfum annan daginn gefið frjálst, hinn daginn skömmtun, og þar fram eftir götunum. Þessi leið, áfangaleiðin, er þeim mun nauðsynlegri vegna þeirrar uppbyggingar, sem átt hefur sér stað í landinu síðustu árin. Ég man nú ekki betur en þeir sjálfstæðismenn hafi viljað eigna sér sinn hlut af þeirri uppbyggingu, sem átt hefur sér stað í íbúðum manna síðan 1953. Þá var talið, að þar hefði verið gefið frjálst, og það var mikið í kringum það. En hafa menn gert sér grein fyrir því, hvernig það fólk er á vegi statt, sem hefur verið að byggja síðan 1953? Hefur hæstv. ríkisstj. gert sér grein fyrir því, hvernig hún kemur við það, sú vaxtahækkun, sem nú er boðuð? Hæstv. ríkisstjórn mun kannske halda því fram, að vaxtahækkunin komi ekki við það, vegna þess að lánin séu þegar afgreidd. En heldur hæstv. ríkisstj., að þetta fólk sé búið að koma öllum sínum peningalánum í föst lán? Og það er líka annar þáttur í þessu sambandi. Ég þekki vel til þess, að í mínu byggðarlagi er stofnun, sem heitir Sparisjóður Mýrasýslu. Þessi stofnun hefur gert mjög að því að reyna að hjálpa héraðsbúum til að byggja upp. Hvernig fer nú fyrir þessari stofnun, ef innlánsvextir verða hærri en útlánsvextir? Það kemur ekki við neina aðra en fólkið í þessu héraði. Þetta er líka mál út af fyrir sig. Hæstv. ríkisstj. leyfir sér að halda því fram, að það sé auðvelt að fást við vextina, vegna þess að þeir séu svo hreyfanlegir. En hvað gerist í peningamálum þjóðarinnar, ef vextir verða svo óstöðugir, að það sé búizt við, að þeim sé stórkostlega breytt frá ári til árs? Það, sem gerist, er ekkert annað en það, að það verða ekki önnur viðskipti í bönkum landsins en víxilviðskipti. Það eru þau viðskipti, sem almenningur kærir sig ekki um. Og ég segi það af fullum rökum og fullri þekkingu, að með þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. er nú að taka upp í sambandi við þetta fólk, er heilum byggðarlögum jafnvel stefnt í voða. Atvinnu- og uppbyggingarstefnan er þannig á veg komin í ýmsu, að hér er um nýgræðing að ræða, sem hefur ekki fest þær rætur, að það væri ástæða til að beita þeim fautaskap, sem hér á að beita. Þeir menn, sem halda því fram, að þeir hafi verið einhverjir sérstakir boðberar stefnu frá 1953 um, að almenningur í landinu gæti byggt yfir sig, þeir koma nú svona aftan að fólkinu, þegar það er í miðjum klíðum með sínar framkvæmdir. Og ég segi ykkur það satt, að það eru mörg kauptún á þessu landi, sem hafa verið að byggjast upp á þessum síðasta áratug, sem eru, sem ég vil segja, í stórkostlegri hættu vegna þeirra aðgerða, sem nú á að gera. Eins og ég drap á áðan, þá er það um gengisfall að segja út af fyrir sig, að undir vissum kringumstæðum getur það átt rétt á sér. Og með þeirri leið, sem farin var með yfirfærslugjaldinu 1958, ef sú leið hefði fengið að þróast, hefði gengisfall ekki orðið neitt átak fyrir þjóðina, vegna þess að þá var hægt að umskrá þann mun, sem á var lagður. Það hefði ekki verið neitt átak fyrir þjóðina, þó að genginu hefði verið breytt þar. Ég vil líka í þessu sambandi minna á baráttu þeirra sjálfstæðismanna og Alþýðuflokksmanna fyrir kauphækkuninni í sambandi við lögin 1958. Mennirnir, sem nú koma til þjóðarinnar og segja: Þið eigið að taka þessu með skilningi, þið eigið að gefa þessu tíma til þess að sýna sig, - það voru þeir, sem gengu út vorið 1958, það voru þeir, sem voru að auglýsa verðhækkanirnar til þess að fá kauphækkunarkröfuna fram. Og svo koma þeir nú til þjóðarinnar og segja: Þið eigið að sýna skilning og velvilja og lofa þessu að þróast, því að þá getur það orðið þjóðinni til gagns. - Var þetta stefnan 1958? Og ég vil segja hæstv. viðskmrh. það, að ef þið Alþýðuflokksmenn hefðuð staðið að því máli eins og við framsóknarmenn gerðum, þá væri betur komið hag þjóðarinnar en nú er og þá þyrftu þessir hæstv. ráðh. ekki ár eftir ár að vera að rýra kjör fólksins í landinu, eins og þeir gera nú. Nei, mergur málsins í sambandi við gengisfallið er, hvernig það er gert og að hverju það stefnir, hvort það er stefnt að því að auka framleiðsluna í landinu, auka atvinnulífið og uppbyggingarstefnuna. Þetta er meginmálið, því að með því móti er hægt að bæta fólkinu upp þá kjaraskerðingu, sem kynni að verða, og ef þetta á sér stað eins og eðlileg þróun, þá þarf þetta ekki að vera tilfinnanlegt. Það er þetta, sem er þverbrotið nú, því að jafnhliða því, að gerð er stórkostleg gengislækkun, eru lagðar á gífurlegar nýjar álögur. Hver skyldi hafa trúað því, þegar útflutningssjóður væri lagður niður og gengisfallið látið mæta útflutningsuppbótunum, að þá væru tekjurnar, sem útflutningssjóður hafði, teknar' í ríkissjóð og nýjum álögum bætt þar ofan á? Nei, ég skal segja ykkur það, að ef ég hefði sagt það í haust í kosningabaráttunni á Miðvesturlandi, hvað haldið þið, að þið, góðir andstæðingar mínir, hefðuð þá sagt? Hvílíkar öfgar, þvílík óforskömmugheit að halda slíku fram. - Ég skal segja ykkur það, að mér hefði ekki dottið slíkt í hug, mér hefði aldrei komið það til hugar, að jafnhliða stórkostlegu gengisfalli yrði öllum álögum til útflutningssjóðs haldið og bætt við nýjum. Þess vegna á það sama ekki nema að nafninu til við um gengisfall. Aðalatriðið er, að hverju það stefnir. Það, sem líka er nauðsynlegt í sambandi við aðgerðir í efnahagsmálum og var gerð heiðarleg tilraun til hjá vinstri stjórninni, það var að reyna að fá samstöðu og skilning fólksins í landinu á því, sem þörf var að gera og gera átti. Það getur engum manni dulizt, að til þess að slíkar aðgerðir megi heppnast, þarf það að gerast. Því miður tókst það ekki. En það var vegna þess, að það var haldið uppi látlausum áróðri frá hendi stjórnarandstöðunnar og þeirra manna, er hún náði til fylgis við sig. Hvað er gert nú? Það er ekki verið að leita eftir samstöðu. Alþingi var hafið hér í haust með þvílíkum fautaskap, að stjórnarandstöðunni var næstum því vísað út úr dyrunum strax og þm. voru komnir inn fyrir. Það var sagt frá því í blöðum stjórnarliða, að það ætti að senda Alþ. heim, áður en till. væru sýndar hér á hv. Alþ. Svona var farið með þá, sem voru kosnir samkvæmt vilja þjóðarinnar að dómi þessarar hæstv. ríkisstj. og stjórnarliða. Og svo segir hæstv. ríkisstj. í sambandi við sína eigin menn: Það var reynt að hafa samráð við þá, sem náðist til. - Ég sýndi fram á það hér í haust; að með því að senda Alþ. heim væri verið að mismuna þeim, sem hér búa, og okkur, sem búum úti á landsbyggðinni. Það var verið að gefa þeim, sem hér eru í bænum búsettir; tækifæri til þess að fylgjast með og hafa áhrif á aðgerðir í efnahagsmálum; sem hinir gátu ekki haft. Það þarf enginn mér að segja, að hvorki túlkar maður sína skoðun né hefur áhrif á gang mála, þó að hringt sé til hans og sagt, hvernig þau standi: Nei, hér var nefnilega enn einn þátturinn til þess að ]áta landsbyggðina hafa sem minnst áhrif á landsmálin. Það, sem hér ér nú að gerast, er það, að hér er farið á yztu nöf. Hér er svo mikil spenna, að ef þetta brestur, þá er ekki huggulegt fram undan. Það er ekki reynt að ná neinu samkomulagi, og þar er mælirinn tekinn eins fullur og frekast er hægt að hugsa sér. Ég hef sýnt fram á það hér að framan, að heilum byggðarlögum er stefnt í voða með þessum aðgerðum og þjóðinni allri um leið. Og ég vil svo í framhaldi af þessu segja það: Er þetta ávöxturinn af eins árs stjórn Alþfl. og sjálfstæðismanna? Er þetta annar áfanginn af stöðvunarstefnunni? Já, það er mikill árangur. Og svo koma þeir og segja: Ef ekki hefði verið hér stöðvunarstefna, þá væri nú erfitt. - Við héldum því fram t.d. í fyrra, framsóknarmenn, að það hefði verið eðlilegra að gera einhverja breytingu þá á yfirfærslugjaldinu heldur en að fara þá leið, sem þeir fóru. Ég hélt því t.d. fram í ræðu í sambandi við húsnæðismálin, að það væri óeðlilegt fyrir ríkisvaldið að eyða tekjuafganginum, það yrði til þess, að álögurnar yrðu enn þá meiri næsta ár. Þetta mátti ekki heyrast á þeim bæ þá. En kemur það vel út fyrir þjóðina núna, þegar hún hefur trúað því, að það væri komin á stöðvun, þegar hún hefur kosið þessa neinn, vegna þess að hún hélt, að þeir væru búnir að stöðva dýrtíðina í landinu, að fá nú á sig meiri álögur en nokkru sinni fyrr, að nú skuli þessir herrar standa fyrir óðaverðbólgu? Ég vil nú með nokkrum orðum ræða einstaka þætti þessa frv., þó að það verði lítið eitt tímans vegna. Það, sem er meginmálið í öllu þessu, er að draga úr uppbyggingu, fyrst og fremst úti um landið. Þar um vitnar svo margt, eins og það að taka fjármagn innlánsdeilda kaupfélaganna og draga hingað til Reykjavíkur. Hún þarf ekki að halda það, þessi hæstv. ríkisstj., þó að hún hafi gaman af því, eins og t.d. annað stjórnarblaðið auglýstí beinlínis, að Samband ísl. samvinnufélaga mundi tapa 3–4 millj. kr. í vöxtum vegna vaxtahækkunarinnar, þegar það auglýsti það á forsíðu, - þeir þurfa ekki að halda það, að þeir eigi ekki eftir að finna fyrir því, að þessum samtökum fólksins í landinu verður ekki boðið allt og það verður ekki gert án þess, að fólkið rísi upp til varnar og víti, að það er verið að ráðast á það sjálft. Þetta er í beinu framhaldi af því að leggja byggðastefnuna niður. Þá eru hér tvær greinar frv., sem ég vildi fá frekari skýringar á, og svo auðvitað um verðlagið, sem ég spurði um áðan. Það er 16. gr. frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að innheimta sérstakt gjald af innfluttum bifreiðum og bifhjólum, og má það nema allt að 135% af fob-verði hverrar bifreiðar og bifhjóls.“ Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. viðskmrh.: Er hér átt við allan bifreiðainnflutning til landsins? Er hér átt við vörubifreiðar auk fólksbifreiða? Þessu þarf ég að fá skýringar á og vona, að hæstv. ráðh. gefi þær. Það er talað um það í grg. frv., að ríkisstj. geti ákveðið, hvað skuli verða mikið af þessu, sem falli á bifreiðar, er atvinnubifreiðastjórar flytja inn. Í lögum er þetta ákveðið nú: Af hverju er þessi breyt.? Er það eðlilegt, að ríkisstj. á hverjum tíma meti það, eða auglýsir. hún þær reglur, sem farið verður eftir um það? Þetta vildi ég gjarnan fá upplýst. Svo er hér ein lítil grein, sem er 32. gr. Það fer mjög lítið fyrir henni. En hún er ekki eins meinlaus og maður skyldi ætla eftir fyrirferðinni. Hæstv. ríkisstj. tók upp það óskaráð í haust eða fann þá leið, sem henni fannst heppileg til þess að komast fram hjá þinginu, að taka nokkur lagafrv:, skella þeim saman, búa til bandorm og setja þau í eitt. Með því móti tókst henni að komast fram hjá nokkrum umr. í þinginu, sem hún gjarnan vildi losna við. Hún virðist álíta; að þessi leið sé mjög farsæl og sé að hennar skapi. Hér er t.d. ætlazt til, að með einni lagagrein í þessu frv. sé breytt lögum um fiskveiðasjóð, stofnlánadeild sjávarútvegsins, byggingarsjóð sveitanna, ræktunarsjóð, byggingarsjóð ríkisins, byggingarsjóð verkamanna, raforkusjóð. Og hvað er það svo, sem hér á að gera? Ríkisstj. á að ákveða á hverjum tíma, hverjir skuli vera vextir og hver skuli vera lánstími þessara stofnana. Og hver er grundvöllur þessara stofnana? Hver er grundvöllurinn fyrir ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitanna? Hann er sá, að þar eru vaxtakjör betri en annars staðar og lengri lánstími. Þetta er meginþátturinn í þessum stofnunum. Hæstv. ríkisstj. fær vald; ekki einungis þessi, heldur allar ríkisstj:, sem koma á eftir, meðan þetta er í gildi, til þess bókstaflega að afnema þessi lög um þessar stofnanir. Á því tímabili, sem ræktunarsjóður er búinn að starfa, er hann búinn að lána 10 750 lán, eða upp á 280 millj. rúmar: Þetta hefur verið meginþátturinn í uppbyggingunni um allar sveitir landsins. Og svo kemur hæstv. ríkisstj. og óskar eftir því, að lagabálkur, sem er búinn að vera í gildi hér á landi yfir 30 ár, skuli afnuminn í raun og veru í einum litlum þætti í öðrum lagabálki. Þessar stofnanir eru búnar að þróast í þrjá áratugi og vel það, og það á með einni lítilli lagagrein í þessu frv. í raun og veru að afnema þær. Og þetta ætlar ríkisstj. sér að fá samþykkt hér á hv. Alþ. Ég segi: Það er skrýtinn vilji hv. alþm., ef þeir ganga inn á þetta. Og svo koma menn og segja: Það er ekki vist, að ríkisstj. noti þetta. - En eru menn búnir að gleyma því, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. lagði í raun og veru niður um tíma veigamesta þáttinn í framleiðsluráðslögunum, af því að það var henni í hag að hafa ástandið þannig um kosningarnar? Getur nokkur trúað því, að það hafi verið svo voðalegt í september í haust, þó að verðlag landbúnaðarafurða hækkaði um 3,18%, þegar menn horfa á það, sem nú á að gerast? Nei, því trúa menn ekki, ef þeir hugsa málið nokkurn veg. Hér er nefnilega ekki neinn smáhlutur að gerast. Og ég vil minna á annað í þessu sambandi, og það er það, að byggingarsjóður sveitanna er ekki farinn að lána sín venjulegu lán á þessu ári. Það eru fyrst og fremst viðbótarlán, sem hann hefur lánað, og eitthvað fyrri hluta ársins. Sjá menn nú, hvernig fer, ef breyting verður gerð á þessum þætti. Mörg lán eru óafgreidd í ræktunarsjóði. Ég vil líka minna á það, að við framsóknarmenn lögðum til að láta fiskveiðasjóð fá aukið fjármagn í sambandi við lánið, sem tekið var á þessu ári. Stjórnarliðið þáv. og núv. felldi það. Nú á svo að breyta lánstíma og vöxtum hjá þessum sjóðum. Það kemur við þá útgerðarmenn, sem hafa orðið að bíða eftir lánum, vegna þess að stjórnarliðið vildi ekki, að sjóðurinn fengi fjármagn. Byggingarsjóður verkamanna er búinn að lána 100 millj. kr., og hann er búinn að veita í á annað þúsund íbúðir. Á annað þúsund íbúðir hafa verið byggðar upp eða eru í byggingu á hans vegum. Þetta er einn sjóðurinn, sem á nú að fara undir hæl ríkisstj. Hún ein á að ákvarða um lánskjör og lánstíma þessa sjóðs. Þó er meginmálið í lögunum vaxtakjör og lánstími. Og ég verð að segja það, að ef Héðinn Valdimarsson væri hér og mætti mæla, þá held ég, að honum mundi finnast, að til lítils hefði verið barizt, þegar hans flokksmenn, sem eitt sinn voru, ætla raunverulega að afnema þessi lög með lítilli lagagrein í öðrum lögum. Og ég skal segja ykkur það, þó að ég kunni ekki þau skil á lagasetningu, sem prófessorarnir, sem nú sitja í ríkisstj., kunna, að þá verður lagasetning í þessu landi ekki til fyrirmyndar, ef á að fara að taka inn í önnur lög veigamikla þætti úr sjálfstæðum lögum, og ég er sannfærður um það, að þannig hljóðar ekki kennsla þeirra vísu manna, þegar verið er að kenna þeim um meðferð laga og smiði þeirra. Og til hvers værum við þá að vera að þessu brölti að setja sérstök lög? Ætti þá ekki bara að setja upp ein lög á Alþingi um öll mál? Þetta þykir nú kannske öfgakennt, en við skulum bara gera okkur grein fyrir því, að það er meginatriði í þessum lögum, sem hér á að afnema með þessari litlu ]agagrein. Hvernig er það svo gagnvart þeim, sem hafa verið að byggja í þessu landi? Við gerðum aftur og aftur tilraun til þess, framsóknarmenn, að fá aukið fé til húsnæðismálanna í fyrra. Nei, það fékk ekki hljómgrunn. Því máli hefur nú verið bjargað í bili með smáupphæð, sem er aðeins út á það, sem á að koma, út á tekjur sjóðsins. Hvernig er nú farið gagnvart þessu fólki, sem er með sitt hús hálfbyggt? Það á að taka á sig allar þær hækkanir, sem verða af þessum lögum, og vaxtahækkun ofan á það. Nei, hér er gengið lengra en góðu hófi gegnir. Hér er gengið lengra en má ganga. Allt er þetta miðað við það eitt, að nú skuli ríkja kyrrstaða í landinu, og almennur borgari í þessu landi á ekki að hafa rétt til þess eða möguleika til þess að byggja yfir sig, hann á ekki að vera að vasast í því að fara til bankastjóra og biðja um lán. Að því er stefnt. Það eru þeir fáu og stóru, sem það eiga að gera, en ekki hinn almenni borgari. Þetta mál mitt er víst orðið lengra en ég ætlaði í upphafi. En að lokum vil ég segja þetta: Það er ekki þörf aðgerða nú vegna vinstri stjórnarinnar. Að því hef ég leitt rök, sem verða ekki hrakin. Ég hef líka leitt rök að því, að stjórnarstefna fyrrv. ríkisstj. mistókst. Það er deginum ljósara, þó að hér sé hún notuð á svo herfilegan hátt. En það er saga út af fyrir sig. Verða þeir að una við það, fyrst þeir eru þar sjálfir að verki, því að þessi mistök og þessa meðferð á þeirri ríkisstj. á að nota til þess að koma á þeim gífurlegustu álögum, er á þjóðina hafa verið lagðar. Og stefnan, sem nú er tekin upp, þessi nýja stefna, það er stefnan gegn uppbyggingu í landinu, það er stefnan, sem á að skapa kyrrstöðu og samdrátt. Það á að draga fjármagnið frá landsbyggðinni til höfuðstaðarins. Heilum byggðarlögum er stefnt í voða með þeim aðgerðum, sem nú er veríð að gera, og hef ég leitt rök að því. Lofað var stöðvun fyrir kosningar og jafnvægi, en nú er sköpuð óðaverðbólga. Þjóðinni er nú verið að skipta í tvær andstæður. Það eru þeir, sem eiga, og þeir, sem ekki eiga. Og þetta mál allt, það er engin tilraun gerð til þess að ná samstarfi eða samstöðu um málið. Málið er sótt með offorsi og frekju, og það er ekkert tillit tekið til hins almenna borgara í landinu. Afkomu þjóðarheildarinnar er stefnt í voða með þeim glæfrum, sem hér eru á ferð. Það er vonandi, að gifta þjóðarinnar verði svo mikil, að betur fari en á horfist. En það er ekki þeim að þakka, sem fyrir málinu standa.



Herra forseti. Hv. stjórnarandstæðingar hafa nú flutt hér alllangar ræður. Þeir eru búnir að tala eina 9 eða 10 klukkutíma. Það virðist vera mikil samkeppni þeirra í milli, kannske ekki beint um það, hver leggur fram þyngstu rökin, heldur fremur um það, hver getur talað flesta stundarfjórðungana eða klukkutímana. Ég mun ekki gera neina tilraun til að svara hverjum fyrir sig, enda mundi það taka mjög langan tíma, og ég mun ekki heldur gera tilraun til þess að rekja hér öll hin einstöku atriði, sem þeir hafa vikið að. Það yrði líka allt of langt mál, og það mundi auk þess engu valda öðru en því, að hv. stjórnarandstæðingar mundu endurtaka sömu firrurnar og þeir hafa hér látið sér sæma að viðhafa. Ég mun þess vegna láta nægja að víkja að örfáum atriðum, án þess beint að benda á höfund ummælanna. Það er bræðrafélagið Framsókn og kommar, samvinnufélag með takmarkaðri ábyrgð, sem ég ætla að svara. Þeir hafa stofnsjóðinn í lagi, það er þolið og hávaðinn, eins og heyra mátti á ræðu hv. síðasta þingmanns. Ég verð að játa það, að ég dáði hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, sem er um 10 árum eldri en ég, - ég man nú ekki, annaðhvort eldri eða yngri, en það skiptir ekki öllu máli, - og talaði hér á þriðju klukkustund í gær. Og ég hélt, að hann væri Her Majesty's gunboat, sem væri alltaf að skjóta. Alltaf var hávaðinn jafn og krafturinn jafn. En þegar allir fara að tala eins, þeir, sem eru skapaðir með þessum ósköpum, og hinir, sem eru að reyna að verða eins, - þá leiðist mér. Ég segi eins og er. Ef það er ekki óvirðulegt að nefna jórturdýr, - ég tek það fram, að mér dettur ekki í hug að líkja hv. alþm. við jórturdýr, enda er sannleikurinn sá, að þau dýr jórtra það, sem þau éta sjálf, en alþingismennirnir jórtra það, sem aðrir hafa étið og étið upp. Ég líki þeim alls ekki saman. Ég skal svo víkja að nokkrum, örfáum atriðum. Það hefur mjög komið fram í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, að nýir skattar, sem væru lagðir á þjóðina, næmu 370 eða 400 millj. kr. ríkissjóði til framdráttar, og þetta hét á máli hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar, að það væru ótíndar blekkingar, eins og hann orðaði það, það sem við hefðum um þetta sagt. Þegar sömu tolla- og skattstigum er haldið í hundraðstölu, þá hefur það ekki verið kallað tolla og skattahækkun hingað til, a.m.k. ekki af hv. 1. þm. Austf., þótt tekjustofninn vaxi, hvort heldur er að verði eða magni, svo að heildartekjur ríkissjóðs verði meiri. Verðtollur og önnur aðflutningsgjöld hækka ekki að hundraðstölu, en gefa samt 92,1 millj. kr. meira en áður vegna hærra heildarverðs á innflutningsvörunum. Og ein tegund þessara aðflutningsgjalda lækkar verulega. Það eru innflutningsgjöldin, þau lækka frá 62% niður í 40% og frá 40% niður í 30%, og 22% innflutningsgjaldið lækkar ofan í 15%, auk þess sem innflutningsgjaldið er alveg fellt niður á sumum vörum, eins og nýjum og þurrkuðum ávöxtum. Já, ég sagði: Innflutningsgjaldið er alveg fellt niður á sumum vörum, eins og nýjum og þurrkuðum ávöxtum, og af ávöxtunum skuluð þið þekkja þá. En skattarnir innanlands, hækka þeir þá svo geigvænlega sem stjórnarandstæðingar halda fram? Álmennur söluskattur er áætlaður um 280 millj. Ég veit nú ekki, hvort sú áætlun stenzt, ég dreg það mjög í efa, en hann er áætlaður þetta. En á móti koma þrír skattar, sem ýmist lækka verulega eða eru afnumdir með öllu. Lækkun tekjuskattsins er áætluð 107 millj. kr., afnám hins afar óvínsæla og óréttláta söluskatts á iðnaði og þjónustu nemur 114 millj. kr., og framlag til sveitarfélaga til að lækka útsvörin nemur 56 millj. kr. Samtals eru þetta 277 millj. kr. eða svo til sama upphæðin og almenna söluskattinum nemur. Ég þarf ekki meira að greina en þetta til þess að sýna, að allt tal stjórnarandstæðinga um 400 millj. kr. nýja skatta er algerlega staðlausir stafir. Og mér er satt að segja algert undrunarefni, hvernig jafnskýrir menn og þessi ummæli hafa viðhaft hafa flaskað svo í þessum efnum. Þá er það mér líka alveg óskiljanlegt, allt tal stjórnarandstæðinga um, að stjórn, sem vill ekki taka lán, af því að hún telur, að greiðslubyrðin sé orðin hættuleg, skuli ætla að leyfa sér að taka 700 eða 800 millj. kr. lán. Nú er það að sönnu svo, að þessi stjórn, ef hún á sér einhvern valdaferil fram undan, sem hvorki ég né aðrir vita um, þá mundi hún að sjálfsögðu vilja taka lán til langs tíma og með góðum skilmálum til nytsamlegra hluta á sviði fjárfestingar. Það, sem við höfum áhyggjur af, er, hvað miklar lántökur hafa verið teknar til skamms tíma með óhagstæðum kjörum og til óskynsamlegra hluta, eins og ég skal koma að síðar. Ég veit, að þeir menn, sem hér hafa verið að tala, gera sér fulla grein fyrir því, að hér er aðelns um yfirdráttarheimild að ræða, eins konar gjaldeyrisvarasjóð, eins og við margoft höfum sagt. Við vitum ekkert í dag, hvort eða að hve miklu leyti víð þurfum á þessum sjóðum að halda. En það er ákaflega óskynsamlegt að ráðast í þessar miklu ráðstafanir án þess að hafa eitthvað til að mæta því, sem á veginum kann að verða. Við skulum hugsa okkur t.d., að einhver sölutregða haldi áfram á útflutningsvörum okkar. Við erum í dag þannig, að það er hending, eins og ég sagði áður og margir aðrir hafa sagt, að við lendum ekki í algerum greiðsluþrotum. Það er alveg hending, að við vorum ekki auglýstir sem vanskilamenn land úr landi, beinlínis af því að við gátum ekki staðið við þær skuldbindingar, sem æra okkar lá við að borga, ef við áttum eyri til þess. Við vitum ekkert nema slíkt kunni að koma aftur fyrir, og reyndar getur það komið fyrir í enn ríkara mæli en að þessu sinni. Þær birgðir, sem við eigum núna, eru ekkert óeðlilegar eða óvenjulegar. Í árslok 1954 eru birgðirnar taldar litlar. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson lýsti því hér yfir í gær, að þær hafi alls engar verið í landinu. Andvirði þeirra nam þó 170 millj. kr. og þá var krónan talsvert önnur en hún er í dag. Í árslok 1958 nam andvirði birgðanna 229 millj., og ég segi: það er alveg hending, hvort það er 100 millj. meira eða minna, sem þarna liggur. En það er auðvitað ekkert vit í því að geta ekki tekið því áfalli, ef menn vilja kalla það svo, ef það ber að höndum, án þess að lenda í opinberum vanskilum. Og það er í þessu skyni, sem þessar yfirdráttarheimildir eru fengnar, og einnig til þess að mæta væntanlegri vaxandi eftirspurn eftír gjaldeyri, þegar verzlunarfrelsið verður aukið, og yfirleitt að öðru leyti þeim árstíðasveiflum, sem Íslendingar verða alltaf að gera ráð fyrir í þjóðarbúskap sínum. Þetta er tilgangurinn með þessum bráðabirgðalánum. Svo belgja menn sig hér eins og þetta væru börn eða vísvitandi ósannindamenn, yfir því, að ríkisstj. sé að taka 700–800 millj. kr. eyðslulán. Mundi nokkrum manni þykja það óhyggilegt af sparisjóðsstjóra, ef hann reyndi að eiga vissan aðgang að yfirdrætti í Seðlabankanum eða öðrum bönkum, til þess að mæta því, sem alltaf getur orðið á vegi hvers sparisjóðs, að á hann sé leitað fastara í einn tíma en annan? Auðvitað væru það talin mikil hyggindi af sparisjóðsstjórans hendi að afla sér slíkrar heimildar og öryggi fyrir sparisjóðinn og hans viðskiptavini, jafnt innistæðueigendur sem skuldara. Þetta er ekki alveg hliðstætt, en það sýnir bara myndina, sem ég er að tala um. Þetta er okkur nauðsynlegt, og það væri dæmalaust fyrirhyggjuleysi, ef við leituðumst ekki við að nota þá heimild og þá kröfu, sem Íslendingar eiga á slíkum yfirdráttarheimildum, ef þeir aðeins fullnægja þeim skilyrðum, sem öll lönd, sem slíkar heimildir vilja nota, verða að ganga undir og við Íslendingar erum svo heppnir að þurfa ekkert að sveigja frá okkar skoðun, a.m.k. ekki okkar, sem stöndum að þessu frv., til þess að fella okkur við. Við teljum sjálfir, að okkur sé algerlega nauðsynlegt að gera þær ráðstafanir vegna okkar sjálfra og öryggis okkar og að undirbyggja réttmætar vonir um, að þessar aðgerðir heppnist. Um þetta skal ég ekki segja meira, og ég veit, að ég þarf ekki að segja meira, bæði af því, að þetta er nógu skýrt, til þess að menn af því megi skilja efni málsins, en líka af því, að flestir af þeim, sem hér hafa talað, vissu þetta áður, hvað sem þeir segja. Hér talaði einn hv. ræðumanna og ekki sá ómerkasti, hv. 1. þm. Austf., með óskaplegri tilfinningu um, að ríkisábyrgðir ættu nú eitthvað að takmarkast, og hann taldi, að þær hefðu verið hið mikla vopn í baráttunni fyrir eðlilegri þróun atvinnulífsins í dreifbýlinu og farsæld þess fólks, sem þar býr. Ég vil segja það frá mínu sjónarmiði, að ég viðurkenni, að ýmislegt, sem þarna hefur gerzt, hefur kannske verið nauðsynlegt og óumflýjanlegt. En það er auðvitað mikið áhyggjuefni, að ábyrgðir ríkissjóðs skuli vera komnar um eða yfir 1000 millj. kr., og mikið af þessu eru vanskilaskuldir. Og þeir, sem um fjárlögin fjalla, vita það, að frá ári til árs verður að ætla æ vaxandi upphæðir á fjárlögum til að standa skil á þessum ábyrgðum, sem við erum í. Hv. þm. Eysteinn Jónsson sagði líka: Það hefur oft verið gengið í þessar ábyrgðir, enda þótt maður vissi, að þær mundu ekki verða greiddar. - Er þetta heilbrigð fjármálapólitík? Ef menn hafa vitneskju um, að skuldirnar verði ekki greiddar, hví í ósköpunum á þá ekki að gera ráðstafanir á fjárl. til þess strax að setja undir þennan leka? Er það eðlilegt vald í hendi ríkisstj., að hún taki ábyrgð fyrir Pétur eða Pál, sérstaklega fyrir Pétur, af því að hann er vinur? Þeir spyrja: Er það þinn eða minn sjóhattur, sem biður um ábyrgðina? Það er minn sjóhattur, og hann fær hana. En þinn, hann fær hana ekki. Ábyrgðina fær hann, og svo á að segja á eftir, það var til framdráttar mönnum á Hornströndum eða Hornafirði eða einhvers staðar annars staðar, að þessi ábyrgð var veitt, og þá gerir það ekkert til, þó að við töpum einhverju. Þetta gengur ekki. Við vitum allir, að þetta getur ekki gengið. Þetta er ein aðalbrotalömin í okkar fjármálalífi. Þetta er líka spilling, sem þarna er á ferðinni, eða a.m.k. opinn möguleiki til spillingar. Auðvitað væri eðli málsins samkvæmt rétt að hafa alveg ákveðnar reglur um það, undir hvaða kringumstæðum má veita ríkisábyrgðir og hverjir eiga að veita þær. Ég mundi telja mjög skynsamlegt, að það sæti stöðug nefnd frá öllum flokkum, sem dæmdi um það, hvort óskin um þessa eða hina ríkisábyrgð er eðlileg og hvort það er óhjákvæmilegt að fullnægja henni og hvað mikið gagn hún gerir. Ég mundi skoða alveg sanngjarnt, að þessi ábyrgð kostaði - við skulum segja hálfan af hundraði á ári. Af hverju á þessi að fá ríkisábyrgð fría, en ekki hinn? Einhver smágjöld á ríkisábyrgðunum, annaðhvort í eitt skipti fyrir öll eða árlega, sem svo gætu runnið í sjóð til þess að bera þá áhættu, sem óhjákvæmilega yrði á ríkisábyrgðum, eru sanngjörn og nauðsynleg. Það er mér algert undrunarefni, að maður, sem hefur verið fjármálaráðherra jafnlengi og hv. 1. þm. Austf.. skuli miklast af því, að ríkisábyrgðirnar hafi verið teknar af hendingu fyrir Pétur, en ekki fyrir Pál. Enda þótt þær hafi gert gott, og áreiðanlega hafa þær gert það víða, þá er ekki hægt að komast fram hjá að játa, að skipan þessara mála er með öllu óviðunandi. Þetta er eitt af því, sem við verðum að breyta. Lánin, sem vinstri stjórnin samdi um, eru veitt með vissum skilyrðum. Ég hef ekki alla lánalistana. Ég skal taka t.d. lán, sem var tekið í desember 1956, notað á árunum 1957 og 1958, eða lán, sem var tekið í desember 1957, notað 1958 og 1959. Annað er að upphæð 4 millj. dollara og þetta er tekið frá ICA, og hitt er 5 millj. Ég þarf ekki að fara langt út í það, en þessi lán eru veitt með því skilyrði, að keyptar séu fyrir þau ákveðnar vörur. Við skulum taka 4 millj. dollara lánið eða þó heldur 5 milljónirnar, það er styttri listi, sem ég þarf að lesa upp, heldur en 4 millj. dollara lánið. Það er veitt með þeim skilyrðum, að keypt sé almennt talað sú vara, sem Bandaríkin hafa umfram sínar notaþarfir og geta ekki selt, þó að þar kunni að vera frávik. Þessi listi lítur svona út um 5 millj. dollara lánið: Tilbúinn áburður fyrir 500 þús. dollara, efnivörur fyrir 350 þús., timbur 300 þús., bifreiðar, vélar og varahlutir 500 þús., dráttarvélar 300 þús., járn- og stálvörur 800 þús., smurningsolíur 300 þús., gúmmívörur 200 þús., vefnaðarvörur 650 þús., vélar og túrbínur 500 þús., varahlutir í landbúnaðarvélar 200 þús., landbúnaðarvélar og tæki 200 þús. og iðnaðarvélar 200 þúsund. Alls 5 millj. dollarar. Svona er hvert einasta lán, sem tekið er. En kannske eru svo skipin, sem hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, hefur verið að smíða, smíðuð úr gúmmí? Ég læt nægja, þegar ég byggi skip, að hafa gúmmíbát með þeim. Ekki falla þau heldur undir vefnaðarvörur o.s.frv. En það er hins vegar rétt, að margt af þessu hefði verið keypt annars staðar og orðið að brúka til þess gjaldeyrí, sem við kannske með þessum hætti höfum getað sparað og notað þá til nýsköpunar í einu eða öðru formi. Við skulum hafa það alveg ljóst, svo að ég geri engum rangt til. Þessar nauðsynjavörur okkar kaupum við annars staðar líka. Og þegar þessar nauðsynjavörur og rekstrarvörur okkar eru keyptar og greiddar, þá spyrjum við: Hvað höfum við afgangs af gjaldeyri? Það, sem við höfum afgangs, vilja allir góðir menn helzt mega nota til fjárfestingar að verulegu leyti. Þjóð eins og við á að hafa opin augun fyrir þeirri nauðsyn, og í þeim efnum fellst ég á allt, sem þeir hafa um það sagt, sem hér hafa fegurst um það talað. Það játa ég. En við skulum játa, að þarna byrjar togstreitan. Hvað á ég, þegar ég er búinn að borga rekstrarvörurnar og matinn, þá að nota í fjárfestingu og hvað á ég að nota í lúxus? Það er um það, sem deilan hefur staðið. Ég veit vel, hvert hugur manna stefndi. Ég veit vel t.d., að hv. 4. þm. Austf, hefur haft tilhneigingu til þess að fjárfesta sem mest. Ég veit það. Hann hefur hins vegar líka orðið að berjast fyrir því innan vínstri stjórnarinnar að taka sem mestan hluta af þeim peningum, sem afgangs voru, frá fjárfestingunni og yfir í það, sem kallað er lúxus. Hvers vegna? Vegna þess að honum var ljóst, að einasta ráðið til að halda uppi því kerfi, sem hann vill halda dauðahaldi í, var að flytja inn þessar hátollavörur. Í því og því einu liggur skýringin á því, að hann brýtur á móti sínu ríka eðli til þess að auka fjárfestinguna með öllum mætti og lætur féð í stað þess renna yfir í lúxusvörukaupin. Þannig réð hann því áreiðanlega, að 1958 var ákveðið innan stjórnarinnar að verja 226 millj. kr. af okkar litla gjaldeyrisforða til þess að kaupa þessar dýru vörur, sem margir aðrir vildu hafa miklu minna af. Reyndin tók svo í taumana, og það urðu ekki nema 190 millj. kr., vegna þess, eins og ég sagði í gær, að ef maður hefur ekki peninga bæði til þess að punta sig og éta, þá étur sá svangi; þó að hann þurfi að gera það á nærbuxunum, - það er sannleikurinn. Og þjóð, sem hefur ekki nóg til sinna brýnustu þarfa, gerir engan leik að því að kaupa hátollavörur, a.m.k. ekki í þann hlutann, sem í eiginlegum skilningi er lúxus. Ef við athugum nú, að greiðsluhallinn undanfarin fimm ár er að meðaltali 200–220 millj. kr. á ári, og lítum svo hins vegar á, að til innkaupa á þessari svokölluðu lúxusvöru var á árinu 1958 ætlað 226 millj. og 1959 212 millj., sést, að lúxuskaupin jafngilda einmitt greiðsluhallanum. Ég viðurkenni, að það voru ekki notaðar nema 190 millj, hvort árið. En þegar maður lítur á þessar tölur annars vegar, að það eru hátollavörur keyptar fyrir 190 millj., hins vegar greiðsluhallinn 200 millj., er þá nokkuð óeðlilegt, að maður setji þá greiðsluhallann í beint samband við þessi kaup á hátollavörunni? M.ö.o.: kerfið, sem við bjuggum við, herrar mínir, það kallaði á innkaup, sem neyddu vinstri stjórnina til að fella niður aukningu framleiðslutækja, en kaupa í staðinn vörur, sem þið sjálfir kallið lúxus, að sumu leyti a.m.k. Þetta er bölvun kerfisins, og það er þetta, sem gerir, að við getum ekki unað kerfinu. Þá vík ég aðeins að því, sem einn hv. þm. var að tala um sem hroðalega árás á samvinnustefnuna á Íslandi, að nú skyldi eiga að leggja einhverjar svipaðar kvaðir á innlánasjóði kaupfélaganna, láta gilda um þá sömu reglu og sparisjóði í landinu. Menn þurfa að vera ótrúlega blindir til að hneykslast á þessu. Þeir, sem eru í samvinnufélögum, vilja ekki aðeins njóta þeirra skattfríðinda, sem fátækir bændur urðu að fá, þegar þeir í öndverðu voru að berjast við kaupmannavaldið í landinu og reyna að byggja upp samtök sín, komast undan hæli kúgarans og reyna að fá frið til þess að mega kaupa sinar notaþurftir og þurfa ekki að vera skattlagðir fyrir þann rekstur. Þetta var eðlilegt þá, en það er auðvitað orðið algerlega óeðlilegt núna. Þetta er orðið stærsti rekstur landsins á öllum sviðum. En þetta er mönnum ekki nóg. Menn segja: Ef við megum ekki hafa okkar sparifé í friði, hvað sem öðru líður, þá er verið að ráðast á okkur. - Hvað er hér á ferðinni? Hér er það á ferðinni, að þessir þegnar þjóðfélagsins segja: Við tökum okkar sparifé, það liggur hér. Að því á enginn aðgang nema samvinnumaðurinn. Svo kem ég til sparifjár hinna, sem eru ekki samvinnumenn, og af því heimta ég mörg hundruð millj. fyrir mig. - Það hljóta allir að sjá, að annaðhvort verða samvinnufélögin að nota sama lögmál og aðrir eða ef þau ætla að hafa þessa sjóði alveg fyrir sig; þá verður lokað fyrir sjóði annarra. Það væri eðli málsins. Ég held, að þetta sé ekki hægt. Ég held, að samvinnuhreyfingin þyldi það ekki. Ég held, að það yrði svo gífurlegt áfall, af því að hún hafi svo mörg hundruð millj. að láni af sparifé annarra þegna í landinu, að það mundi ríða henni að fullu; svo að ég tel þetta ekki úrræði í dag. En menn verða að skilja það, að eitt verður yfir alla að ganga. Ég hef alltaf verið að búast við því, að eins og Einar á Eyrarlandi bar fram hér í mína ungu daga á þingi tillögur, sem jöfnuðu að nokkru milli samvinnufélaga og einkarekstrar, mundu nú einhverjir viti bornir samvinnumenn sjálfir bera fram till., sem bætti úr því ófremdarástandi, sem nú ríkir, að þeir segðu: Við erum ekkert upp á ykkur komnir, við þurfum engin sérréttindi, enga vernd, látum eitt yfir alla ganga. - Nei, það er ekki þessi tónn, heldur hinn, að ef nokkur maður leyfir sér að segja: Eigum við ekki allir að vera jafnréttháir, þá er það árás á stærstu hreyfingu þjóðarinnar. Þetta er hugsunarháttur, sem ég held að sé ákaflega hættulegur fyrir samvinnuhreyfinguna og beri þess vegna að venja sig af honum. Hér var talað um, að það ætti að þrengja mjög hag bátaútvegsins. Það er mikill misskilningur. Ég held einmitt, að bátaútvegurinn sé kannske sá þáttur framleiðslunnar, sem einna hæstan hlut ber frá borði. Það, sem gerir mig vongóðan um, að þeir reikningar standi vel, er, að reiknað er með fyrningu bátsins miðað við núverandi kaupverð. Það er ekki þörf á þessu í dag, vegna þess að heildin af flotanum er keypt við miklu lægra verði. Þetta er þörf framtíðarinnar. Auðvitað verður framtíðin að miðast við það, að þegar hinn nýi bátur með hinu nýja verði er orðinn ónýtur, þá sé einhver sjóður til til að kaupa annan nýjan bát með því verði, sem þá er. Ég er þess vegna að vona, að bátaútvegurinn geti borið þennan 5% söluskatt, sem ætlað er að gilda í eitt ár, - ekki að eilífu, eins og menn voru að tala um, heldur í eitt ár, eins og kemur fram í grg. Það er ætlað með honum að greiða upp þann 270 millj. kr. halla, sem útflutningssjóðurinn nú ber. Ætlað er, að birgðirnar í landinu skili af því 150 millj. og útflutningsskatturinn, sem á að nema 5%, og miðað við 2400 millj. kr. útflutning, eins og við vonum að verði samkv. nýja genginu, skilar hann 120 millj. Þessir tveir gjaldstofnar ættu þá að borga á einu ári hala útflutningssjóðsins, sem er ekki hægt að borga með neinu öðru móti. Ég hjó í það, að einn hv. ræðumaður sagði, að uppbætur ættu ekki að hætta, alls ekki, þær mundu meira að segja vaxa. Ég fer ekki langt út í það. Ég man ekki betur en útflutningssjóðurinn væri 1400 millj. kr. Af þeim gjöldum, sem hann stóð undir, tekur gengið og ríkissjóður við öllu nema 265 millj. til niðurgreiðslu á bændavörum og 37 millj. til niðurgreiðslu á kaffi, sykri og kornvöru. Og þetta er ekki gert að gamni sínu, að greiða niður bændavörurnar. Annars vegar er vísitalan, sem annars mundi rjúka upp úr öllu valdi. Hins vegar efast ég um, að bændur væru nokkuð þakklátir þeim mönnum, sem væru hér að ráðast á þá, sem vilja halda áfram að greiða þessar vörur núna niður. Mér er sem ég sæi framan í bændur, ef þeim væri sagt í dag: Nú megið þið verðleggja mjólkina ykkar alveg eins og þið viljið, en við greiðum ekki einn eyri úr ríkissjóði. - Hvað ætli þeir segðu? Þá hefðu þeir ástæðu til þess að ráðast á okkur. Það verður auðvitað smátt og smátt að reyna að koma á þeirri skipan, að þessar niðurgreiðslur minnki og hætti, en væri það gert núna, þá mundi það bæði drepa bændur og börn, - ég meina ekki þau börn, sem hér eru að halda fram þessari vitleysu, þau mættu missa sig. Það yrði þá að neita börnunum um mjólkina og bændunum um peningana, sem þeir eiga að fá fyrir mjólkina. Það yrði þess vegna ógurlegt reiðarslag annars vegar á almenning í landinu og hins vegar á bændurna, ef þessar niðurgreiðslur hættu í dag. Þá hefur verið mikið ráðizt á okkur hér eða spurt um það: Hvaða vinnubrögð eru þetta hjá ykkur, að þið skuluð færast í fang svona mikið án þess að gera nokkrar tilraunir til þess að hafa samband við nokkra í stjórnarandstöðunni? Það er nú aðallega Framsfl. eða hv. 1. þm. Austf., sem hefur verið að tala um þetta. Það getur vel verið, að það væri betra að reyna að skapa frið um þetta með samstarfi allra. En mér er sem ég sjái fyrir mér eftir þær árásir, sem hér er búið að gera á þetta kerfi, hvernig samkomulag hefði orðið eða hversu auðveld leiðin var að samkomulagi við þessa menn. Mér er sem ég sjái það. En auk þess minni ég Framsfl. á það, að hann lýsti því yfir, þegar hann stofnaði sína stjórn 1956, að það yrði að útiloka sjálfstæðismenn, því að þeir væru ekki samstarfshæfir. Og ég man ekki betur en það sé ekki lengra síðan en sumarið 1958, að Hermann Jónasson norður á Hólmavík taldi sér þó það til ágætis þrátt fyrir mörg brostin loforð, að hann væri búinn að koma Sjálfstfl. út í yztu myrkur áhrifaleysis í íslenzkum stjórnmálum. En núna er það aðalbjörg fyrir þjóðfélagið að fá að koma upp í til okkar. Mitt hjarta er heitt, og minn faðmur er breiður, en það er í bili ekkert pláss fyrir framsóknarmenn þar, alls ekki. Hitt er nú meira hlátursefni en það sé hægt að taka það alvarlega, þegar framsóknarmenn eru að ráðast á okkur fyrir, að við höfum ekki haft neitt samráð við þingið, jafnvel ekki við okkar eigin menn, um þessi mál. Svo fróður maður sem hv. 3. þm. Vesturl. er ætti að vita betur. Það undrar mig, ef þessir menn eru búnir að gleyma öllu. Eða eru þeir bara að - ja, ég vil ekki viðhafa það óþinglega orðbragð, en ég var nærri búinn að segja, eru þeir bara að gamni sínu að hneppa ofan um sig, svo að við getum flengt þá? Þessir menn hljóta þó að muna, þegar þingið kom saman 1957 og vinstri stjórnin lýsti yfir: Við verðum að hafa samráð við okkar menn. - Þeir töluðu svo ekki við þá frekar en þetta væru einhverjir útilegurefir. Við þessa menn var ekki talað eitt einasta orð, þegar þeir komu. Ég veit vel, hvernið ástandið var. Þá voru þingfundir að meðaltali 7 mínútur á dag, og það var komið að jólum, og ég man eftir, að skemmtiskáld framsóknarmanna, 1. þm. Norðurl. e., var búinn að segja mér, að hann ætlaði að skreppa heim og kveikja á jólatrénu. Allt í einu komu boð ofan úr stjórnarráði, þau fyrstu: Heyrið þið, klárið þið snöggvast fjárlögin, drengir mínir, svo megið þið sleppa. - Þeir gerðu þetta, eins og þeir voru beðnir, í skyndi. Það er eðlilegt, að vitibornir og skarpskyggnir menn, eins og þessir framsóknarmenn voru, væru sárgramir yfir meðferðinni. Þeir kláruðu fjárlögin, og það er náttúrlega undarlegasta fjárlagaafgreiðsla, sem ég man eftir, - við skulum ekki fara út í það, þá er ég farinn að tala eins og þeir, sem hér eru að tala, framsóknarmennirnir, að rifja upp alla mannkynssöguna. Undarleg voru þau. En það, sem þeir muna, og það, sem allir muna, er það, að svo komu þeir heim. Þeir komu aftur hingað á þingið eftir sitt frí, og þeir sátu og þeir römbuðu og reru og vissu ekkert, hvað var að ske. En í stjórnarráðinu var verið að nuddast og níðast, og þeir vissu sem sagt jafnmikið um það, sem þar var verið að tala, eins og þeirra kjósendur heima í héraði. Þeir vissu ekkert um það,- ekkert. Og ég veit núna, af hverju þeir fengu ekki að vita það. Það var af því, að í stjórnarráðinu var hver höndin upp á móti annarri. Hæstv. menntmrh. gaf okkur svo dæmalaust skýra og greinilega skýrslu um þetta. Það var verið að rífast, og þeir rifust svo mikið, að þeir sögðu: Ja, nú verðum við að hætta, við skulum bara láta skrifa það upp og segja bara: Bókstafurinn blífur. - Og þegar það var komið, þá fengu loks þm. að vita um þetta. Við fylgdumst vel með. Þetta eru indælismenn, margir framsóknarmenn, og hafa fyrir utan það að vera prýðismenn fleiri kosti, þeir eru líka kjöftugir, þ.e.a.s. þeir segja manni svolítið. Við vissum alveg, hvað var að ske, og þeir vissu sem sagt minna en við eða nærri minna en við, hvað var að ske. Og svo koma þessir menn núna og eru að gera gabb að okkur fyrir það að hafa ekki skroppið öðru hverju upp í Borgarnes og sagt við hinn ágæta 3. þm. Vesturl.: Nú er ég búinn að hugsa þetta, og hvað segir þú um það? - Og svo á næsta bæ og tala við þá. Enginn þessara manna getur meint neitt af því, sem þeir segja, og þetta er ekki til annars í raun og veru en gera þá sjálfa hlægilega. Og það er ráðizt á okkur fyrir, að við höfum ekki viljað gefa upplýsingar. Ég segi nú bara það, að í fyrsta lagi höfum við gefið upplýsingarnar, að svo miklu leyti sem við sjálfir vorum komnir til botns í málinu, en að öðru leyti spyrjum við: Hvað gerði vinstri stjórnin við okkur? Ég held, að við höfum fengið tveggja eða þriggja daga fyrirvara, áður en frv. 1958 um 790 millj. álögurnar var lagt hér fram, - tveggja eða þriggja daga fyrirvara. Og við fengum ekki að tala við stjórnina. Þeir leyfðu okkur að tala við sina sérfræðinga, Jónas H. Haralz og Klemenz Tryggvason, og ég man ekki, að við fengjum að tala við þá lengur en í tvo tíma. Og svo var okkur ætlað að ræða málið hér í deildinni. Ég segi bara: öðrum ferst, en þeim ekki. Ég vil þá aðeins leiðrétta þann mjög þýðingarmikla misskilning, sem kom fram hjá einum hv. þm., að takmörkun á upphæð lánaaukningarinnar, sem greinir frá í frv., sé bundin, alveg án hliðsjónar af því, hvort aflinn er mikill eða lítill. Það er misskilningur. Ég segi mönnum það til hugarléttis, ef þeir hafa haldið þetta, að það er mikill misskilningur, vegna þess að auðvitað og að eðlilegum hætti hækkar þessi upphæð, ef aflamagnið vex. Þá vil ég einnig næst drepa á það, að það er líka ákaflega mikill misskilningur, ef menn halda, að frystihúsin græði eitthvað alveg sérstaklega á þessum ráðstöfunum, bátaútvegurinn aftur á móti of lítið, eins og hv. 4. þm. Austf, sagði. Hann er nú orðinn, þessi maður, svo vanur að ráða þarna fyrir alla, segja: Frystihúsin skulu fá þetta, báturinn fær þetta og sjómaðurinn þetta. - Og ég er ekkert að lasta það frá hans sjónarmiði. Hann gerir þetta með mesta dugnaði, og sannast sagna, ef maður má tala mjög vont mál, sló mig alveg út hjá útgerðarmönnunum. Hann var svo góður við þá, og það er honum að sumu leyti til lofs, því að ég er alveg viss um, að útgerðin þurfti meiri styrk en ég hefði viljað ganga inn á að veita henni. En það er ekki af því, að ég vildi ekki gjarnan búa vel að útgerðinni, heldur af því, að ég átti ekki að borga þetta sjálfur, það varð að takast úr vösum almennings í landinu. En þetta um tapið og gróðann er auðvitað mikill misskilningur. Frystihúsin kaupa vörur og selja upp á sína áhættu, alveg eins og maðurinn gerir út bátinn upp á sína áhættu. Það er hætt að skammta smátt og stórt. Gengisbreytingin veldur hins vegar því, að útgerðarmaðurinn getur borgað hærra verð í krónum en ella. Þessi hv. þm., Lúðvík Jósefsson, veit betur en allir aðrir hér inni, hugsa ég, að samkvæmt eðli málsins eru miklu meiri líkur til, að það verði einmitt báturinn, sem á þessu græðir í hlutfalli við skömmtun hans sjálfs. Ég hygg, að hann hafi viljað skammta það eðlilega, þannig að báturinn fengi það, sem hann þyrfti, og húsið a.m.k. að verulegu leyti það, sem hann taldi það þurfa. Ég býst við því, að nú verði reyndin þessi, að skortur á hráefni valdi því, að frystihúsin fari á fremsta hlunn um verðið til bátanna. Mikil eftirspurn, lítið framboð hækkar alltaf verðlag, og enginn veit betur hér inni heldur en þessi hv. þm., að víðast er það þannig, að hráefnið er allt of lítið. Þess vegna er það, að frystihús, sem hafa nægt hráefni, standa sig vel, hin illa. En í þessari staðreynd liggur, að það er báturinn og þar af leiðandi sjómaðurinn á bátnum, sem á að hafa bætta aðstöðu gagnvart frystihúsinu við það, sem var. Hér er mikið talað um, að verðhækkanir 1950 hafi verið meiri en gert var ráð fyrir. Það er rétt, og ég vil aðeins, án þess að fara að tala um það, bara minna á, að Kóreustyrjöldin, sem skall þá á rétt á eftir, hafði þau áhrif, að útlend vara, okkar notaþarfir hækkuðu mjög í verði og því miður miklu meira er okkar framleiðsla. Auk þess var hér hallæri til lands og sjávar. Það var illæri til landsins og aflabrestur til sjávar, og auk þess, þegar þar við bættist, að verzlunarástandið var mjög óhagstætt, þá auðvitað fór allt úr böndum og miklu verr en til var stofnað. Hér var því haldið fram, að ríkissjóður græddi því meira á kerfinu, þó að útflutningssjóðurinn tapaði, og það ætti að taka það sem heild. En ég segi: Ef þetta er svona, hvernig stendur þá á greiðsluhallanum? Hér hefur mikið verið um það spurt, hvort við höfum ráðfært okkur við Pétur og Pál. Hefur þetta eða hitt verið borið undir þennan eða hinn, segja menn, og hefur þessi eða hinn samþykkt þetta? Ég segi fyrir mig, að ég hef haft mikla tilhneigingu til að tala við þá, sem ég hef haft aðstöðu til að ná til. En það er ekki svo vel hægt að tala við fólkið, fyrr en maður er búinn að komast að endanlegri niðurstöðu um það, hvað maður ætlar að leggja til sjálfur. Við höfum haft þá ánægju að horfa framan í bæði framleiðendur og ýmsa umboðsmenn launastéttarinnar. Þeir bera enga ábyrgð á því; sem við höfum gert hér, við berum sjálfir ábyrgðina, og þeir hafa sjálfsagt tekið því misjafnlega, enda hygg ég, að það væri örðugt að finna nokkra þá leið í svona vandasömu máli, sem allir þessir aðilar vildu sætta sig við með glöðu geði. Hér hefur því líka verið haldið fram og það einmitt af hv. 4. þm. Austf., að nú - einmitt nú - elgi að taka upp á því að borga þeim, sem lítils þarf með, jafnmikið og :hinum, sem þurfa mikils. Sennilega hefur hann meint annað með þessu en orðin gáfu tilefni til. En ég held, að kerfi hans hafi að verulegu leyti byggzt á því, að sá, sem einskis þurfti, fékk jafnt og sá, sem mikils þurfti. Aldrei hefur þessum hv. þm. dottið í hug t.d., að eigendur Fylkis og Asks og Júpíters og Marz þyrftu sömu bætur og þeir, sem áttu Vött og Austfirðing, en þeir fengu þær, - ja, ekki þær sömu, heldur miklu meiri bætur, af því að þeir höfðu miklu meira aflað. Bæturnar voru miðaðar við einingu, sá, sem bezt stóð að vígi, fékk mest. Það er hans kerfi. Ég skal ekki ræða hér sérstaklega ræðu hv. 7. þm. Reykv., af því að mér fannst öll hans ræða byggjast á grundvallarmisskilningi á öllum tilgangi og eðli þessa lagafrv., sem hér er borið fram. Ég vil aðeins segja, að það, sem fyrir okkur vakir með þessu frv., er að reyna að koma atvinnulífi þjóðarinnar á heilbrigðan grundvöll. Takist það, þá er þar með fullnægt þessum 6 töluliðum, sem hann taldi upp úr stefnuskrá Sjálfstfl. En ekki bara Sjálfstfl. Þetta er það, sem allir velviljaðir menn í landinu hljóta að vilja leitast við að koma í framkvæmd. Þetta er það sama, sem Alþfl. hefur haldið fram, a.m.k. á seinni árum, og ég held, að ég gæti meira að segja fundið óræk vitni þess, að ýmsir framsóknarmenn og Alþýðubandalagsmenn vilja þetta sama, þótt eftir mismunandi leiðum sé. En ég varð dálítið undrandi yfir því, að mér fannst þessi ræða bera vott um algeran grundvallarmisskilning þessa manns, sem þó er bæði alþm. og ritstjóri, á þessu mikla máli. Það, sem honum sveið sárast, var þó, að af gengisbreytingunni leiddi, að hinir fátækari yrðu fátækari og hinir ríku ríkari, þetta væri eðli gengisbreytingarinnar. Út af þessu var hans harða ádeila. En ég vil segja honum það, af því að hann er minnugur, ef ég veit rétt, sérstaklega á allt, sem ég geri illt og mínir flokksbræður, að varðandi gengisfall var fyrsti glæpurinn minn drýgður með Framsfl. 1939. Annar glæpur minn í þessum efnum var með Framsfl. 1950, gengisfall þá líka. Ég tók ekki þátt í þriðja glæpnum, af því að ég var ekki í stjórn 1958, þ.e.a.s., Framsókn hefur einn umfram mig í skömminni. Þeir hafa gert þrjá fátækari og þrjá ríkari, meðan ég gerði aðeins tvo. Ég skal svo ekki segja neitt um hina ágætu og snjöllu ræðu hv. 3. þm. Reykv. Þeir mæltu hér mjög vel fyrir sínu máli, bæði hv. 4. þm. Austf. og hv. 3. þm. Reykv:, hvor frá sínu sjónarmiði og hvor með sínum hætti. Ég skal ekkert vera að hæla þeim fyrir þessi ræðuhöld, þau voru röskleg, og mátti sannast sagna vel sjá mun á þeim og sumum öðrum ræðum, sem hér voru fluttar. Ég skil vel hitann í ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann var nefnilega af sannfæringarkrafti og með mikilli mælsku að færa vörn fyrir kommúnistískt þjóðskipulag. Það er alveg ámælislaust af mér. Ég met manninn, og mér fannst gaman að heyra ræðuna, að sínu leyti eins og ég hafði gaman af að heyra rök hv. 4. þm. Austf., þó að þau væru á allt öðru sviði. Hann vissi nefnilega margt betur en hann sagði. Hinn meinti allt, sem hann sagði, það veit ég. En það raskaði ekki því, að flest það, sem hann sagði, var ekki í samræmi við sannleikann, þ.e.a.s. við raunveruleikann. Mér fannst vörn hans fyrir kommúnismann og kommúnistískt þjóðskipulag mjög sterk. En málstaður, sem er veikur, verður aldrei sterkur, þó að hann sé vel varinn. Veikleikinn stendur eftir. Við höldum okkar dómgreind. Við höfum heyrt ýmis þessi rök áður, lesið og heyrt og heyrt og lesið. Maður hefur alltaf gaman af að heyra málstað vel varinn. En ég endurtek: Veikur málstaður verður ekki sterkur þrátt fyrir góða vörn, og fyrir mig og hann þýðir ekkert að vera að tala saman. Ef hann ætlar á Suðurpólinn, þá er ég á Norðurpólnum, og fari hann norður og niður, þá fer ég suður og austur. Okkur þýðir ekki að eyða tíma í að reyna að sannfæra hvor annan. Ég sá vel þungamiðjuna í hans ræðu. Hann segir: Í þessu nýja viðskiptakerfi, sem er verið að taka upp, felst möguleiki, sagði hann, til að brjóta niður viðskipti, sem Íslendingar hafa skapað sér. - Hvað sá hann þarna fyrir framan sig? Hvað var það hræðilega? Hann hélt, að maður væri kominn með tukthúslykilinn og ætlaði að loka járntjaldshurðinni og alls ekki að senda þeim einn einasta þorsk. En þetta er misskilningur. Ég skal lýsa því yfir, að ég tel mjög óhyggilegt fyrir Íslendinga, ef þeir halda, að það sé einhver sáluhjálp fyrir þá að hætta að selja járntjaldsþjóðunum afurðir sínar. Rúblan hefur gildi, og þó að við fáum hana ekki út í hönd, þá fáum við olíuna og margar aðrar nauðsynjar. Ég játa, að ég vil miklu heldur, að hönd selji hendi, fá borgun, og það getur líka vel verið,, að hin mikla hugsjón Alþb. frá 1957 um að fá borgað - voru það ekki 30 millj. - í frjálsum gjaldeyri, að hún rætist. Þá get ég fengið allt frjálst, sem ég læt Krústjoff hafa, og gull fyrir þorsk. Mín skoðun er sú, að Íslendingar séu þá bezt stæðir, þegar atvinnulíf þeirra stendur föstum fótum og viðskiptamöguleikarnir eru sem dreifðastir, og rúblan er ekkert verri, á lyktina en pundið, a.m.k. meðan: þetta er landhelgispund. Þjóðarþörf okkar er að hafa sem víðast viðskipti, og ég segi þess vegna frá mínu sjónarmiði: Þessi ótti hv. þm. er með öllu ástæðulaus. En hann sýndi, hvað hann var að verja. Ég vil svo þakka honum fyrir það, sem hann sagði óviljandi seinast í ræðu sinni og ég hygg að hann meini, þó að hann látist meina annað. Þá skauzt upp úr honum þessi setning: Þjóðin dæmir kerfið af afleiðingunum. - Ég tek því. Ég bið ykkur, líka manninn við hliðina á honum, formann Dagsbrúnar, og aðra mikla og volduga menn í verkalýðshreyfingunni, að lifa eftir þessu. Látið þið þjóðina dæma. Viðurkennið þið sannleikann, að það er ekki bjart fram undan, ef við brjótum þetta niður. Ef það brotnar niður af sjálfu sér, þá verðum við að segja: Guð hjálpi mér, amen, hér stend ég, get ekki meira, - og viðurkenna það. En gefið okkur möguleika, látið reyndina skera úr um þetta, og við megum hlíta dómi reynslunnar. Ég er ekkert hissa, þó að menn tali mikið um þetta mál. En ég er mjög hissa á, hvernig menn tala um það. Hér tala hv. stjórnarandstæðingar rétt eins og þetta sé í fyrsta skipti á ævi þeirra, sem íslenzk króna hefur verið felld, eða svo að ég orði það rétt, sem fall íslenzku krónunnar hefur verið játað á Íslandi. Menn tala hér um þetta eins og einhvern hroðalegan nýjan viðburð í þjóðlífinu, að fall krónunnar er játað á Alþingi Og þetta segja mennirnir, sem sjálfir eiga þessa fortíð í málunum. Hvað er það, sem við ætlum nú að gera? Við ætlum ekki að gera annað en það að breyta annars vegar 55% gjaldinu, sem er orðið 68.5%, á innflutningnum og 86.7% gjaldinu á útflutningnum, við ætlum að breyta þessu með nýrri skráningu. Ef þetta er reiknað um, þá yrði dollarinn 31.63 kr., ef ég man rétt. En vegna þess, að afleiðingin af þessu er, að útvegurinn getur ekki lengur keypt sínar þarfir fyrir 25 kr. og ekki heldur fyrir 31.63, verður hann að fá það bætt með nýjum uppbótum. Það er þetta, sem neyðir okkur til að viðurkenna þá staðreynd, að fall vinstri stjórnarinnar á krónunni annars vegar og hins vegar arfurinn; sem hún eða við allir höfum búíð nútíðinni, þýðir það, að það er ekki hægt að ákveða gengisfallið minna en þetta, ef á að vera von til að reka atvinnuvegina hallalaust á Íslandi að óbreyttum kringumstæðum. Við erum þess vegna ekkert að gera annað en að viðurkenna það, sem er, og sýna fram á með tölum, hvaða arfi þessi stjórn tekur við. Og hvað er þá, eins og ég segi, sú lækkun mikil, sem við erum að viðurkenna? Lækkunin er í útflutningnum 20% og í innflutningnum allt upp í 34%. 1950 viðurkenndi Framsfl. ásamt með Sjálfstfl. þá lækkun krónunnar, sem þá var orðin, en það voru 42.6%, og nægði þó ekki. 1958 viðurkenndi Framsfl. ásamt með báðum hinum vinstri stjórnarflokkunum, Alþfl. og Alþb., gengisfall, sem nam á milli 35% í innflutningsverzluninni og 46% í útflutningsverzluninni, m.ö.o.: gengisfallið, sem þessir flokkar viðurkenndu, var helmingi meira í útflutningnum en það, sem hér er um að ræða, og heldur meira þó. Allar ádeilurnar á núverandi ríkisstjórn eru þess vegna ádeilur á þá sjálfa. Við erum kallaðir fyrir það óbótamenn, böðlar alþýðunnar og allt, sem menn kunna verst af orðum, en meina sízt, - ég velt það, - fyrir það að viðurkenna lækkun á krónunni, sem þó er ekki nema helmingurinn af því, sem þeir viðurkenndu sjálfir og þar með Alþb., því að það er nú upplýst hér, að þeir voru reiðubúnir til alls, hvers sem var, annars en að kalla það gengisfellingu. Og þegar þeir menn, sem að þessu stóðu, eins og báðir þeir þm. Austf., sem hér hafa verið að tala, Eysteinn Jónsson og Lúðvík Jósefsson, eru ýmist að spyrja eða víta eða deila á okkur, af hverju spyrja þeir ekki sjálfa sig? Þeir hljóta að þekkja þetta, þeir eru svo oft búnir að gera þetta. Og ádeilan á okkur, auðvitað hlýtur hún að bitna á mönnunum sjálfum. Ég þurfti ekki að læra þetta, að fella krónuna, því að það var ég búinn að læra af þeim vinum mínum, Hermanni Jónassyni og Eysteini Jónssyni, 1939, þegar ég fyrst var í stjórn með þeim, og hefði kannske getað kennt þeim það, ef þeir hefðu ekki kunnað það. Það var úrræðið þá og oft síðar. En svo er látíð eins og hér sé verið að fara með allt þjóðfélagið beint til helvítis í nafni mannvonzkunnar, voðalegrar illsku. Ægilegir glæpamenn, alveg hroðalegir, erum við sagðir vera. Sá var dómur hv. 3. þm. Reykv. um verknað, sem flokkur hans stóð að 1958. Ég skal svo ekki, af því að ég vildi heldur tala skemur en lengur og er sjálfsagt búinn að vera allt of lengi, - ég skal svo ekki fara út í það núna að endurtaka rökin fyrir því, að við eigum engra kosta völ. Þau tók ég fram í gær, og þau hafa þeir hæstv. ráðherrar, sem hér hafa talað, áréttað. Ég mundi þess vegna ekki gera annað en tefja störf þingsins, ef ég færi að endurtaka það. Allir menn vita í sannleika, að það er ekki hægt að búa við gamla kerfið af þeirri einföldu ástæðu, að kerfi, sem lifir á lánum, er dautt, þegar lán fást ekki nema með breyttu kerfi. Þetta sker úr. En rökin eru margföld og margþætt, en ég vil ekki þreyta menn á að endurtaka þau. Ég lýk þessu máli mínu á því að segja, að mér þykir, eins og ég segi, eðlilegt, að menn ræði mikið um svona mál. Mér voru nokkur vonbrigði, hvað menn hafa byggt miklu meira á fullyrðingum heldur en staðreyndum og að vitibornir menn, sem gerþekkja alla aðstöðuna, skuli ekki meta sjálfa sig meir en það að fórna að forminu til dómgreind sinni og skynsemi til þess að ala á illu. Ég skil hins vegar miklu betur afstöðu Alþýðubandalagsmanna í þessu máli, vegna þess að þeir telja sig vera að berjast gegn því, að hér komist á kerfi í fjármálunum, í efnahagsmálum landsins, sem gefur einstaklingnum frelsi, og frelsið í þessum efnum er pest í þeirra beinum. Hér er verið að berjast fyrir frelsi hinna ríka, ekki hinna fátæku, segja menn. Staðreyndin er náttúrlega sú, að því meira frelsi sem verður í atvinnulífinu, því meiri möguleiki er fyrir unga og duglega menn til þess að bjarga sér. Ég hef oft sagt það, að jafnvel þó að mig langaði að vera orðinn ungur aftur, þá vildi ég það ekki, ef ég ætti að búa í því þjóðfélagi, sem við búum í núna, - alls ekki, - vegna þess að þeir menn, sem muna frelsið, geta illa án þess verið. Það er kannske ekkert, þegar maður er orðinn gamall og latur og óduglegur, en sá, sem er ungur og starfsglaður og hlakkar til að berjast, þegar hann vaknar á morgnana, grípur í tómt á Íslandi í dag. Það er andstyggð fyrir mann, sem er fæddur í þjóðfélagi, þar sem hver króna gat gefið möguleika til að ná í aðra og tíkallinn eða tuttugukallinn gat gefið möguleika til að eignast örlítinn part í örlitlum báti og engan þurfti að spyrja, að geta ekkert gert án leyfis. Áður var spurt: Geturðu passað hesta eða tínt ánamaðk? Þú skalt fá 10 aura fyrir eða jafnvel 25 aura. - Og ef maður hafði vit á að spara, - ég hafði það kannske ekki, ég veit ekki um það, - en ef maður hafði vit á því, þá gat maður eitthvað og þurfti engan að spyrja. Maður setti á guð og gaddinn og reri á guð og gæfuna. Nú aftur á móti skiptist þjóðin kannske í tvennt. Annar helmingurinn stendur bugtandi og beygjandi sig fyrir valdhöfunum til þess að reyna að fá innflutningsleyfi, og hinn helmingurinn stendur og gáir, eins og ég sagði áðan, hvort það er minn sjóhattur eða þinn sjóhattur, sem vill þetta, og ef það er minn, þá fær hann það, en ef það er þinn, þá fær hann það ekki. Menn verða að gera sér grein fyrir, hversu áskapleg eyðsla þetta er á starfskröftum þjóðarinnar, hvað margir mætir og ágæðir menn eyða verulegum hluta af sínum degi í það að spyrja: Má ég, má ég ekki, mamma, má ég? - Og hinn segir: Ja, við getum nú athugað það. - Þetta eru hæfileikamenn á báða bóga. Þessir menn eiga að vera að vinna. Þarna á að skipuleggja þjóðfélagið, herra Einar Olgeirsson. Þessir menn eiga að vera að vinna að framleiðslunni, en ekki að vinna að því að segja já og nei og bugta og beygja sig. Það er orðið svo, heyri ég sagt, í mörgum helztu félögum hérna í bænum og annars staðar, að aðalmaður félagsins er notaður til þess að tala við innflutningsskrifstofuna og bankana og alla þessa valdhafa, sem ráða, hvort menn hafa að éta. Áður þurftu menn að ná í þorsk til að hafa að éta, nú þarf maður að ná í innflutningsleyfi. Haldið þið, að það sé gaman? Það er gaman fyrir ykkur, sem þekkið ekki neitt annað, þið eruð orðnir samdauna þessu. En við; sem erum aldir upp við annað, við getum ekki andað. Það er þess vegna, sem maður eldist svona fljótt. Ég lýk svo þessu máli mínu á því að segja, að auðvitað er það höfuðtilgangur okkar að reyna með þessari skipulagsbreytingu að skapa nýja möguleika fyrir þjóð okkar í framtíðinni og afstýra því geigvænlega atvinnuleysi, sem hlýtur að okkar dómi að bíða okkar, ef við eigum áfram að búa við sama kerfi.



Herra forseti. Það er dálítið erfitt að tala á eftir jafnskemmtilegum ræðumanni og hæstv. forsrh, er, en atvikin hafa hagað því þannig, að ég er næstur í röðinni, svo að ekki er um það að fást. Frv. það til laga um efnahagsmál, sem hér er til umræðu, var lagt fram í þessari hv. d. fyrir tveimur dögum. Það hefur verið naumur tími til að athuga jafnþýðingarmikið mál og hér er um að ræða. Ég vil þó ekki láta hjá líða að tala um nokkur atriði í þessu frv. nú þegar. Mun ég ræða þau án allrar ádeilu á einstaka menn og flokka. Við höfum gert of mikið að því í þessu landi að líta á málin einhliða frá flokkslegum sjónstað og sýna ábyrgðarlitla afstöðu til mála í stjórnarandstöðu. Ég álít, að ekkert land hafi efni á slíku og allra sízt Ísland. Lýðræði getur því aðeins þrifizt, að stjórnarandstaðan taki ábyrga afstöðu til mála á hverjum tíma og þeir, sem að ríkisstj. standa, taki sanngjarnt tillit til minni hlutans. Þessa hefur því miður ekki ávallt verið gætt og ýmsir hlutir því gengið á annan hátt í þessu landi en æskilegt hefði verið. Þegar þarf að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, ber okkur að athuga í byrjun, hvað ber að forðast að gera og hvað óhjákvæmilegt er að gera. Það, sem ekki má gera, er að mínu áliti: 1) Það má ekki gera kjör verkamanna, sem vinna algenga verkamannavinnu, lakari en þau eru nú og allra sízt hér í Reykjavík. 2) Það þarf að hjálpa bændum, sem eiga eftir eða eru að gera nauðsynlegar og óhjákvæmilegar umbætur á jörðum sínum, en ekki leggja á þá þyngri byrðar. Þeir hafa orðíð svo seinir fyrir í flestum tilfellum, af því að aðstaða þeirra hefur á einhvern hátt verið óhagstæðari en þeirra, sem búnir eru að framkvæma hlutina. 3) Það má ekki gera ungu fólki, sem er að stofna heimili, erfiðara fyrir en nú er, ef hægt er hjá því að komast. Það, sem þarf að gera, er í fyrsta lagi að koma meira jafnvægi á efnahagsmál þjóðarinnar, bæta gjaldeyrisaðstöðuna út á við og hætta að taka lán, sem eytt er í óarðbæra hluti. Ég skal viðurkenna, að þetta er ekki hægt nema með réttlátri gengisskráningu og með því að skapa traust á verðgildi íslenzks gjaldmiðils. Ríkisstj. hyggst ná þessu markmiði með því að láta Alþingi samþykkja frv. það, sem hér liggur fyrir. Ég er sannfærður um, að frv. nær ekki tilgangi sínum, þó að samþykkt verði, af því að það er óréttlátt og að nokkru leyti óraunhæft. Það er óréttlátt á þann hátt, að það leggur þungar byrðar á herðar þeirra, sem erfiðasta aðstöðu hafa í okkar þjóðfélagi, en hlífir þeim aðilum, sem bezta hafa aðstöðuna og helzt geta eitthvað lagt af mörkum. Það hefur verið venja hjá ríkisstjórnum hér á landi í meira en tug ára að fá bóklærða menn, sem kalla sig hagfræðinga, til að reikna út fyrir sig alla mögulega hluti viðvíkjandi atvinnu- og fjármálum þjóðarinnar. Þegar mikið hefur verið haft við, hafa þessir menn verið fengnir frá öðrum löndum. Þeir hafa reiknað og reiknað, og viðkomandi ríkisstjórnir hafa verið drjúgar yfir þessum spekingum sínum. Satt að segja hef ég furðað mig á því, hvers vegna þessir lærðu og vitru menn eru ekki látnir setjast í ráðherrastólana, svo að þeir gætu framkvæmt þessa vizku sína, því að ávallt hefur það reynzt þannig, að útreikningar þeirra hafa ekki staðizt. Eitthvað er því við þetta allt að athuga, hvort sem um er að kenna klaufaskap viðkomandi stjórnar, röngum útreikningi eða hinir lærðu menn taka of lítið tillit til veðráttunnar. Það er auðvelt fyrir vel upplýstan mann að reikna út, hve mörg tonn bátur aflar yfir vertíðina, með því að margfalda þann tonnafjölda, sem venjulega veiðist á dag, með dagafjölda vertíðartímabilsins. Hitt er erfiðara, að segja til um, hve margir landlegudagar kunna að verða. En gleymist alveg að taka tillit til þeirra, er hætt við, að útkoman geti orðið röng. Það er þetta, sem ég held að hafi átt nokkurn þátt í því, að útkoman hefur aldrei orðið rétt hjá okkar ágætu hagfræðingum. Það er þetta, sem veldur því, að við ættum að hætta að trúa einhliða á hagfræðingana, en athuga betur, hvað þeir segja, sem lífsreyndari eru og vanir eru útivist og vosi. Hafi hagfræðingar nokkurn tíma gleymt að taka tillit til vinda og regns, þá hafa þeir gleymt því, þegar þeir sömdu þetta frv. Í grg. frv. þess, sem hér liggur fyrir, er margt vel sagt og réttilega. Þar er á það bent, að útflutningsuppbætur á bátafisk hafi verið 94.5%, togarafisk 81%, síld 79.1–81.6%, landbúnaðarafurðir 93.9% o.s.frv. Meðalútflutningsuppbætur voru 86.7%. Annað gengi hefur hins vegar verið á innflutningnum: 30–55% megnið af vörunum, 112.8, 157.3 og 206% á hátollavörur og vörur, sem kallaðar eru lúxusvörur. Meginhluti innflutningsins hefur verið með 55% yfirfærslugjaldi, en meðaltalið var 68.5%. Þetta veldur óeðlilega mikilli kaupgetu og þess vegna miklum innflutningi á vörum með háu yfirfærslugjaldi og óhagstæðum greiðslujöfnuði. Með því að hafa sama verð á gjaldeyri, hvort sem bankarnir kaupa hann eða selja, er hægt að ná greiðslujöfnuði við útlönd, öðruvísi ekki. Það ætti því ekki að þurfa að vera ágreiningur um það hjá ábyrgum flokkum, að rétt gengisskráning er undirstaða heilbrigðs efnahagslífs. Hitt er svo aftur skiljanlegur hlutur hjá hæstv. menntmrh. hér í gær, þegar hann birti samning eða útdrátt úr samkomulagsumleitunum flokkanna, að það er ekki nema hól um Framsfl., hann vildi sýna algerlega ábyrga afstöðu. Það var einnig hól um Alþb., vegna þess að vísir menn víssu, hvað þeir voru að gera. Eftir því sem þeir gátu gert bilið meira á milli þess gjaldeyris, sem keyptur var og seldur, eftir því urðu fjárhagsástæðurnar erfiðari, og þess vegna skiljanlegt, að þeir vildu hafa hraðbyri sem mest. Hitt má svo um deila, hve miklu þurfi að breyta og á hvern hátt eigi að framkvæma þær breytingar, sem gera þarf. Ríkisstj. segist miða væntanlega gengisskráningu við það, að bátaútvegurinn búi við svipuð kjör og verið hefur. Á stjórnartímabili Hermanns Jónassonar var hlutur sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnslustöðva gerður mjög góður miðað við það, sem áður var. Taprekstur var á flestum hraðfrystihúsum árið 1953 og 1954. Þetta breyttist mjög árin 1956–59. Þau ár gátu frystihúsin varið ríflegu fé til afskrifta og greitt gömul töp. Vera má, að of langt hafi verið gengið í því að bæta kjör bátasjómanna og fiskvinnslustöðva, því að það átti sinn þátt í því að auka útflutningsuppbætur og þar með að minnka verðgildi íslenzkra peninga. Ég hygg, að á árinu 1959 hafi sjómenn á bátum, sem sæmilega öfluðu, haft 2/5 hlutum hærra kaup en menn í almennri verkamannavinnu, vélstjórar og stýrimenn meira en tvöföld verkamannalaun og skipstjórar allt að þreföldum verkamannalaunum. Afkoma hraðfrystihúsa mun einnig hafa verið mjög sæmileg. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er ákveðið, að Bandaríkjadollar jafngildi 38 kr. Ríkisstj. segist miða þessa gengisskráningu við það, að bátaútvegurinn búi við sömu kjör og verið hefur, og tillit sé tekið til þeirra skipa, sem verið er að kaupa. Ég játa fúslega, að sjómenn eigi skilið að búa við góð kjör. En allir þurfa að lifa. Ég vefengi það, að rétt sé að miða gengi íslenzkrar krónu einhliða við það, að þeir menn og þau fyrirtæki, sem bezt kjör hafa í okkar þjóðfélagi, missi einskis, en kjör þeirra, sem lægst laun hafa, séu skert að mun. Vitanlega er það rugl eitt, að kjör launþega í þessu landi verði ekki lakari við fyrirhugaða gengisbreytingu, ef framkvæmd verður, nema launin hækki í íslenzkum krónum. Það eru hrein undur, að ríkisstj. skuli láta hagfræðinga sína halda slíku fram. Meginhluti af þeim vörum, sem fluttar hafa verið til landsins, er greiddur með gengi, sem miðast við, að dollarinn sé 25 kr. Nú á að greiða þær með gengi, sem er 50% lægra. Við það bætist söluskattur, sem hlýtur að koma niður á neytendum, og hækkun vegna væntanlegrar vaxtahækkunar, sem hlýtur einnig að koma niður á neytendum. Innfluttar vörur hljóta því að verða allt að 1/3 hærri en verið hefur Öll þjónusta innanlands hlýtur að hækka og húsaleiga einnig, bæði vegna vaxtahækkunar og aukins byggingarkostnaðar. Niðurgreiðsla á sykri og kornvöru hefur sáralítið að segja nema á pappírnum, vegna þess að það er svo lítilli útgjaldaliður hjá alþýðu manna. Þess ber og að gæta, að það er hættulegur hlutur að fara að borga niður víssar vörutegundir og skapar mikið ósamræmi. Ef farið er að borga kornvöru niður í stórum stíl, þá er stórhætta á því, að bændur fari að nota þær sem fóðurbæti. Gera má ráð fyrir, að 70–80 tonna bátur eyði í veiðarfæri, varahluti, viðgerðir og línu 500–600 þús. kr. á árí. Með breyttu gengi mundi sú upphæð hækka um allt að 300 þús. kr. Vaxtahækkun mundi nema allt að 50 þús. kr. á það rekstrarfé, sem báturinn þarf. Fiskverðið mundi hækka um ca. 15%, það verður ekki meira, þegar búið er að draga frá þessi 5%, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að draga af söluverði fisksins. Þá hækkar bátafiskurinn ekki meira. Sé gert ráð fyrir, að skipið fiski fyrir 2 millj. kr., mundi gengisbreytingin hafa lítil áhrif á reksturinn frá því, sem nú er. Skip, sem verið er að kaupa nú, hækka aftur á móti í verði um 1/3. Sé tillit tekið til vaxtahækkunar, hlýtur rekstur slíkra skipa í flestum tilfellum að verða mjög erfiður. Hlutur togaraútgerðar mun hins vegar batna í bili, vegna þess að það er lægra verð fyrir togarafisk en bátafisk. Áhrif gengislækkunar eru alls staðar svipuð, og við vitum, að í öllum löndum, sem hafa þroskaða verkamannapólitík, leggja launþegar höfuðáherzlu á, að gengið breytist ekki. Launamaðurinn hefur ekkert annað til að lifa á heldur en vinnu sína. Það er þess vegna höfuðskilyrði fyrir hann, að þeir peningar, sem hann fær fyrir vinnuna, séu ekki verðlausir. Því miður hafa stéttasamtökin hér á landi ekki gert sér þetta nógu ljóst. Þau hafa ekki verið nógu þroskuð til þess að miða kröfur sínar við það að heimta ekki fleiri krónur, nema hægt sé að halda verðgildi þeirra. Það er ekki hægt að álasa neinni sérstakri stjórn, því að sannleikurinn er sá, að í 20 ár hefur gengi íslenzkrar krónu alltaf farið lækkandi, kaupmátturinn hefur alltaf farið síminnkandi. Það er líka erfitt að taka einstaka menn í verkalýðshreyfingunni og halda því fram, að þeir séu ábyrgir fyrir þessu. Hreyfingin hefur verið allt of almenn. Þjóðin er ekki farin að skilja það enn þá fullkomlega, hvað það er þýðingarlaust að heimta fleiri krónur, nema verðgildi þeirra minnki ekki. Þetta skilja þroskuð verkalýðsfélög í öðrum löndum, og þess vegna hafa þær þjóðir átt auðveldara með að ráða við verðbólguvandamálið. En það er komið sem komið er, og staðreyndum þýðir ekki að neita. Það þýðir ekkert fyrir okkur að neita því, að krónan er fallin í verði. En það má deila um, hvort við þurfum að feila hana miklu meira. Það eru þrjár leiðir til í gengismálinu. Það er að skipta um mynt og hætta bæði útflutningsuppbótum og niðurgreiðslum innanlands, og á þann eina hátt getum við fengið fullkomlega heilbrigt efnahagskerfi. Önnur leiðin er að leiðrétta það misræmi, sem er á gjaldeyrisverzluninni, þ.e. að hafa sama verð á gjaldeyrinum, hvort sem um innflutning eða útflutning er að ræða, á þann hátt getum við náð greiðslujöfnuði við útlönd. Þriðja leiðin er að gera það, sem ríkisstj. leggur til, að lækka gengið allmikið frá því, sem nú er. Ég held, að við ættum að lækka gengið eins lítið og við getum, gera eins litla byltingu og mögulegt er. Við megum ekki einhliða horfa á sjávarútveginn og miða einhliða við þá, sem bera mest úr býtum nú, sem er, að ég hygg, bátaútvegurinn, þegar frá eru skildir okrarar, sprúttsalar og fáeinir ævintýramenn. Það er óréttlátt, að þeir, sem vinna við bátana, hraðfrystihúsin, og aðrir slíkir aðilar fórni engu, en byrðarnar séu lagðar á launþega og það helzt fátækustu mennina. Meðal bænda kæmu þessar aðgerðir harðast niður á þeim mönnum, sem eru að gera framkvæmdir og erfiðasta hafa aðstöðu. Ég þekki ofur lítið til hjá fólki úti á landi, hef lifað og starfað með því, og ég veit, að þeir menn, sem hafa verið að byggja síðastliðin tvö ár, eru í fullkomnum vandræðum. Það eru lánaðar úr byggingarsjóðnum 75 þús. kr. út á íbúðarhúsið. Flestir þessir menn væru búnir að ráðast í þetta, ef þeir væru ekki fátækir og hefðu slæma aðstöðu. Þeir skulda lausaskuldir, þetta 100–150 þús. kr. Ef á að tvöfalda vaxtabyrðina hjá þessum mönnum og gera þeim þar að auki hér um bil ómögulegt að fá lán, þá hafa þeir engin önnur ráð en yfirgefa býlin. Það er vandaverk að framkvæma gengislækkun. En ég vil spyrja hæstv. ríkisstjórn að því: Hvaða byrðar ætlar hún að leggja á þá menn, sem bezta aðstöðuna hafa í þessu þjóðfélagi, þ.e. auðmenn, sem lítið skulda, en eiga miklar eignir, og þá, sem eiga atvinnutækin, búnir að kaupa þau fyrir lágt verð, við skulum segja útgerðina í heild? Þær eru hreinlega engar að mínu áliti. Þeir skulda ekki nema smámuni, þurfa þess vegna litla vexti að borga. Það hefur verið vitað mál og öllum ljóst, að undanfarið hefur verið gróði að geta komið peningum sínum í verðmætar eignir. Þessir menn hafa haft aðstöðu til þess. Ég vil á engan hátt deila óréttmætlega á þetta frv. Ég veit, að ríkisstj. vill vel. Ég efast ekki um, að hún vilji gera það bezta, sem hún getur, og ég held, að allar ríkisstj. hafi viljað það. Það er engu síður stjórnarandstaðan fyrr og síðar, sem er ábyrg fyrir því, sem mistekizt hefur, en ríkisstjórnirnar. Ég álít því tilgangslaust að vera að skammast um, hvað sagt hefur verið í kosningum. Svona hlut verður að ræða rólega og leysa heiðarlega. Ég veit, að ríkisstj. getur komið málum fram hér á þinginu. Til þess þarf hún ekki okkar hjálp. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu, sem hann hélt áðan: Gefið okkur möguleikana. - Þetta er rétt hjá honum. Það er ekki nokkur vafi á því, að ef fólkið steinþegir og gerir það, sem stjórnin segir, þá er hægt að framkvæma efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar. Hitt er annað mál, að þeir fátæku verða fátækari en þeir eru nú og þeir ríku ríkari. Það er enginn vafi, að það er hægt að framkvæma þetta, ef enginn hreyfir hönd eða fót. En það verður bara ekki gert. Þegar á að gera eitthvað, þá verðum við að athuga, hvort það er framkvæmanlegt eða ekki. Það þýðir ekki að leggja í það, sem er óframkvæmanlegt. Við vitum allir, að ríkisstj. hefur fengið leiðbeiningar, henni hefur verið sagt að stefna. í þessa átt. En þó að ókunnugur maður, ef til vill útlendur, segi: Þið eigið að stefna ákveðið í þessa átt, - þá er ekki þar með sagt, að ekki geti verið torfæra á leiðinni. Það getur verið sandbleyta, það getur verið árgljúfur, það geta verið alls konar sprungur og torfærur. Það er ekki hægt að ganga beint áfram, það verður að taka tillit til þeirra torfærna, sem maður annaðhvort rekst á eða veit um upphaflega, og það verður að sneiða hjá þeim. Til þess að ná markmiðinu verður þess vegna ávallt að nota fyrirhyggju og lipurð. Ég skal ekki neita því, að það er margt nýtilegt í þessu frv., t.d. það að kippa vísitölunni frá grunnkaupinu. Ég get ekki neitað því, að það er í nokkuð mikið ráðizt að gera þetta allt í sama frv. án þess að taka tillit til þess, að vald fólksins er mikið. Ég er sammála ríkisstj. um það, að vísitalan er búin að gera okkur mikinn óleik, og það er í raun og veru hörmulegt, að íslenzk stjórnarvöld skuli ekki vera það þroskuð og hafi ekki lært það af nábúaþjóðunum að taka upp annað vísitölukerfi. Það má deila um, hvort það á algerlega að hætta að taka tillit til vísitölunnar eða hvort á að taka tillit til hennar á þann hátt, sem gert hefur verið hér á landi og hefur átt drýgstan þátt í að skapa verðbólguna hjá okkur. En um það skal ég ekki dæma. Það er hægt fyrir verkafólk og aðra launþega að ná viðunanlegum samningum, án þess að vísitalan sé með, og ef verðlag er stöðugt, þá eiga kjörin að geta verið í lagi. Hvert einasta ríki, sem hefur fjárhag sinn í lagi, hefur lagt höfuðáherzlu á stöðugt gengi og hefur forðazt að fella það. Við getum t.d. tekið Sviss, og við getum tekið Svíþjóð. Við getum tekið Vestur-Þjóðverja, hvernig þeir hafa unnið sig upp eftir stríðið og allar sínar hörmungar. Þeir gættu þess að hafa stöðugt gengi. Þeir voru búnir að reyna verðleysi marksins eftir fyrri styrjöldina. Frakkar eru að taka upp þungan franka. Þeir eru að skipta um peninga, fá peninga, sem eitthvert verðgildi er l. Hvers vegna eigum við Íslendingar þá hiklaust að fella okkar gengi eins mikið og mest er hægt að gera kröfu til fyrir þann atvinnuveg, sem beztar ástæður hefur nú? Ég þarf ekki að deila á þessa ríkisstj. persónulega, það er ekkert farið illa með mig í þessari löggjöf á nokkurn hátt. Ég er þannig gerður, að ég álit ekki sanngjarnt, að ég beri engar byrðar. En þeir, sem fátækastir eru í þjóðfélaginu og versta aðstöðuna hafa, taka á sig miklar byrðar. Það er ekki sanngjarnt að taka sama og ekkert tillit til verkamanna, sem hafa í raun og veru versta aðstöðu við að búa, en miða allt eingöngu við þá, sem bezt kjörin hafa. Ef við miðuðum við, að bátaútvegurinn fengi 60% yfirfærslubætur í staðinn fyrir 94.5%, þá mundi hver bátaútgerð skaðast um sem svarar 300 þús. kr. yfir árið. Má vera, að þetta sé meira en þeir geti risið undir. Þetta mundi að nokkru leyti koma á frystihúsin, að nokkru leyti á útgerðina sjálfa og að nokkru á sjómennina. Við skulum segja, að 100 þús. kæmu á hvern aðila. En ég vil benda á, að bara vaxtahækkunin, sem ríkisstj. er að tala um, mundi skattleggja frystihúsin meira en nemur 100 þús. kr. En svo er bil á milli að miða dollarann við 26 kr. eða miða hann við 38 kr., og ég hygg, að einhvers staðar þar á milli væri sanngjarnt að skrá gengið. Hagur togaraútgerðarinnar batnar ekki við þessa gengisfellingu. Ég er ekki þrautkunnugur þeirri útgerð. Ég hygg þó, að veiðarfærakaup til togara séu tiltölulega lítið minni en til bátanna, þannig að hækkun á veiðarfærum kæmi eins illa við þá, og ég veit, að margir, sem reka togara og eiga frystihús, hafa hagnazt á undanförnum árum. Ég er sammála hæstv. ríkisstj. um, að við verðum að hafa heilbrigt gengi. Það er undirstaðan undir heilbrigðu fjármálalífi að hafa stöðugt og eðlilegt gengi. En við megum bara ekki fella okkar peninga meira en við endilega þurfum, og við megum ekki gera kjör þeirra manna, sem erfiðasta aðstöðu hafa í þjóðfélaginu, lakari en nauðsyn krefur, m.a. af því, að ef við ætlum að fara þá leið, þá er hún ekki fær. Ríkisstj. talar mikið um og það kemur óbeint fram í frumvarpinu, þó að það sé ekki beinlínis sagt, að vextir eigi að hækka mjög mikið. Vaxtabyrðin er einhver hættulegasti liður fyrir hvert einasta fyrirtæki, sem rekið er. Ég get sem dæmi nefnt það, að í kaupfélögunum er vaxtahallinn árlega svipaður og launin, sem starfsfólkinu eru greidd. Eigi allt að því að tvöfalda vexti, verður vaxtahalli hraðfrystihúsanna t.d. alveg gífurlega hár. Það verður óbærileg byrði fyrir fyrirtækin. Fyrirtæki, sem hefur verið rekið með hæfllegum afskriftum, getur ekkert afskrifað, eftir að vextirnir hafa verið hækkaðir. Gagnvart því fólki, sem er að koma sér upp heimill eða hefur miklar lausaskuldir, getur þetta algerlega ráðið úrslitum um afkomuna. Það er ekki að efa, að vaxtahækkun veldur hækkun á húsaleigu, og húsaleiga er einhver erfiðasti liðurinn fyrir þá, sem búa í kauptúnum landsins. Ég tel því fullkomið neyðarúrræði að fara inn á þá leið að hækka vexti, og ég sé enga ástæðu til þess. Þetta á að gera til þess að draga úr fjárfestingu. En ríkisstj. hefur nóg ráð til að draga úr fjárfestingunni, þó að hún fari ekki að fara á slóð okraranna og okra á þeim, sem helzt þurfa hjálpar við í þjóðfélaginu, því að ríku mennirnir þurfa ekki að taka þessi vandræðalán. Ég gleðst ekkert af því, þó að hæstv. ríkisstj. geri sig óvinsæla, það er fjarri því. Ég á ekkert sökótt við hana. En ég er sannfærður um, að hún getur ekki gert sig óvinsælli með öðru en þessu, því að þetta er svo almennt. Vaxtahækkunin á fyrirtækjunum lendir öll á fólkinu fyrr eða síðar, hún getur ekki annars staðar lent. Í verzlun mundi þetta þýða um 3% hækkun á álagningu. Mér hefur verið sagt af mönnum, sem styðja þessa ríkisstj., að það eigi að hækka vextina í Seðlabankanum líka. Seðlabankinn hefur lánað með frekar hagstæðum vöxtum. En þetta hefur engan veginn verið gert eins auðvelt í framkvæmd fyrir fyrirtækin og hægt hefði verið, t.d. fyrir okkur, sem búum úti á landi. Ef það dregst um einn eða tvo daga að endurnýja víxil eða borga, eru komnir háir dráttarvextir. Auk þess eru samkvæmt landslögum há stimpilgjöld og þinglestur og annað slíkt, Ég er sannfærður um, að það væri hægt að koma þessum lánum fyrir með miklu minni kostnaði en gert er, ef þetta væri athugað. Ef Seðlabankinn lækkaði vexti út á unnar afurðir, eins og fiskinn, og gerði þetta auðveldara í framkvæmd, þá gætu frystihúsin tekið á sig auknar byrðar, vegna þess að þau hafa haft mjög góða afkomu s.l. þrjú ár og sum þeirra stórgrætt, - byrðar, sem gætu leitt til þess, að bátaútvegurinn þyrfti ekki jafnmikla gengisfellingu, og það gæti leitt til þess, að við þyrftum ekki að fella gengið jafnmikið og gert er ráð fyrir. Ég get ekki skilið, að það þurfi endilega að fara að hækka um helming vexti hjá Seðlabankanum. Seðlabankinn lánar yfirleitt ekki út á nema afurðir, sem eru unnar. Þetta eru því trygg verðmæti. Og svo á að fara að okra á atvinnufyrirtækjunum af ótta við fjárfestingu. Seðlabankanum er það alveg í sjálfsvald sett, hve mikið hann lánar hinum bönkunum til þess að lána svo öðrum aðilum eða hvað yfirdráttarheimildin er mikil. Ríkisstj. hefur þetta í hendi sinni, og það er skyndilega, sem þessi breyting kemur hjá hæstv. ríkisstj., því að á s.l. ári munu hafa verið veitt innflutningsleyfi fyrir eitthvað 70 skipum. Það er ekki einu sinni athugað, hvaða stærð skipa er hentugust í þessu landi, það er bara veitt og veitt og keypt og keypt og samið og samið, án þess að vita um, hvort nokkuð er til að borga með, og án þess að hafa hugmynd um, hvert verðgildi íslenzkra peninga verður, þegar skipin eru flutt inn, og hvort nokkur starfsgrundvöllur er fyrir þau. Ef fyrirhugað frv. á fram að ganga, þá munar þetta þriðjungi á veiðarfærakostnaði og stofnkostnaði skipsins. Þar að auki á að gera mönnum miklu erfiðara fyrir að fá lán. Ég get ekki séð, hvernig þeir geta framkvæmt þessa hluti, sumir, sem hafa verið að semja um skipakaupin, hvernig þeir geta keypt veiðarfærin og borgað það, sem þeir þurfa að borga í skipunum, nema það eigi að ganga einhver önnur lög yfir þá en aðra menn. Ég er ekki að segja, að vinstri stjórnin sé saklaus um alla hluti. Auðvitað mistókst henni margt. En ég vil segja ykkur hitt, að við, sem úti á landinu bjuggum, fundum það, að þá sneri önnur hlið að landsbyggðinni en áður. Það má vafalaust deila á Eystein Jónsson, hv. 1. þm. Austf., fyrir ýmsa hluti. En hitt vitum við, að hann hafði alltaf skilning á því, sem fólkið þurfti með úti á landinu, og það má fara þorp úr þorpi og spyrja, hver mest hefur greitt fyrir útvegun atvinnutækja og bygginga frystihúsa og öðru slíku, og ég er ekki í vafa um, hvaða maður það verður, sem þar hefur hjálpað landsbyggðinni mest. Hitt er svo satt, sem talað hefur verið um hér af ábyrgum mönnum, að það eru náttúrlega takmörk fyrir, hvað hægt er að ganga í miklar ábyrgðir fyrir fyrirtæki eða einstaklinga, og það er ekki rétt að gera það, nema rannsaka, hvort það er skynsamlegt eða ekki og hvort líklegt er, að maðurinn eða fyrirtækið geti staðið undir því eða ekki. En ég hygg, að það séu fleiri syndugir í því efni en hæstv. fyrrv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, og það er ábyggilegt, að það væri minna gert í margri landsbyggðinni þó, ef menn hefðu ekki notið þessarar fyrirgreiðslu. Ég tel vaxtamálið þýðingarmikið, það ekki síður stóran lið en gengismálið, og ég álít, að ríkisstj. ætti ekki að fara út í að stórhækka vexti og þrengja afkomu fólks og möguleika fólks til að mynda ný heimili, nema í ýtrustu nauðsyn. Mér er sagt, að þetta eigi ekki að standa lengi. En í frv. er farið fram á, að ríkisstj. ráði þessu um óákveðinn tíma. Því er það þá ekki ákveðið strax, og hvers vegna þarf endilega að fara fram á þetta nú? Á þetta að bætast ofan á þann halla, sem hinir efnaminni í þjóðfélaginu verða fyrir af gengislækkuninni, að fá okurvexti. Ég held nefnilega, að ríkisstj. taki ekki tillit til þeirra erfiðleika, sem verða á vegi hennar, hún taki ekki tillit til andstöðu þeirrar, sem þetta á eftir að mynda hjá fólki. Þess vegna er réttara að fara að öllu með gát. Það eru hindranir í leiðinni að geta framkvæmt þetta. Hæstv. forsrh. sagði áðan: Gefið okkur möguleikana. - Það er bara að fá möguleikana. Það er vafasamt, að það takist. Það er sagt um Alexander mikla, að hann var á ferðalagi með hermenn sína um eyðimörk, og þeir liðu mikið fyrir þorsta. Þá var komið til hans með ofur litla lögg af vatni. Hann leit í kringum sig og sá, að allra augu mændu á hann. Þá hellti hann vatninu niður og sagði: Einn vil ég ekki drekka. Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, að hún þarf að athuga, að það getur skeð, að einhver verði í peningaskortí, að einhver verði þyrstur á þeirri göngu, sem við eigum nú fram undan. Þá þarf hún að athuga það að geta staðíð í sporum Alexanders mikla, að drekka ekki vatnið sjálf, að hennar gæðingar drekki ekki einir vatnið, þó að aðrir séu þyrstir, því að það gaf hermönnum Alexanders mikla þrek gegn þorsta og hita og öðrum erfiðleikum, að þeir fundu, að hann deildi kjörum við þá. Þess vegna þurfa þeir efnasterkari í þessu landi að láta þá veikari finna það, að þeir deili við þá kjörum, þegar um nýjar álögur og erfiðleika er að tala í þjóðfélaginu. Bara lítið dæmi skal ég benda ykkur á, að einhver stærsti bátaútgerðarmaður landsins sennilega sá stærsti, er búinn að fá netin sín nú með háa genginu, en við hinir, sem erum með minna og verr settir, við þurfum að borga þau með lága genginu. Þá datt mér í hug ævintýrið um Alexander mikla. Hvort sem það er satt eða ekki, þá er það sígilt, að þegar þeir sterku deila kjörum með þeim veikari, þá geta þeir, sem erfiðara eiga, sætt sig við þau. Ef það er ekki gert, þá sætta þeir sig ekki við þau. Þetta vildi ég benda hæstv. ríkisstjórn á.



Herra forseti. Það þýðingarmikla frv., sem hér liggur fyrir, grípur inn á öll fjármál okkar þjóðar og hefur áhrif á hag allra manna í þessu landi. Það er þess vegna ekki nein furða, þó að um þetta geti orðið nokkuð skiptar skoðanir og miklar umræður hér á hv. Alþingi. En þær umr., sem hér hafa farið fram af hálfu stjórnarandstæðinga, eru með nokkuð undarlegum hætti, því að þær eru byggðar á árásum á núv. ríkisstj. frá þessum fóstbræðrum, hv. framsóknarmönnum og hv. Alþýðubandalagsmönnum, - þessum fóstbræðrum og andlegum frændum eins og síðasti ræðumaður orðaði það á fundum í vor. Og þó er það vitað, að þessir menn, a.m.k. sumir af þeim, eru aðalsakaraðilarnir í fjármálum hér á landi. Í gær hlustaði ég á tvær ræður, sem stóðu samtals nokkuð á fimmta klukkutíma, fluttar af hv. 1. þm. Austf. og hv. 4. þm. Austf., þessum mönnum, sem fyrir 14 mánuðum fóru úr ríkisstj., af því að hún var orðin gjaldþrota, þessum mönnum, sem eiga meiri sök en flestir, ef ekki allir aðrir Íslendingar, á því ástandi, sem nú blasir við augum. Ég ætla ekki að fara að svara öllum þeim rökvillum, sem þarna komu fram, en ég fann, að hjá þessum mönnum virtist sama hugsunin og svo oft áður, þessi: Með hverju getum við helzt blekkt landslýðinn? Með hverju getum við blekkt landslýðinn til fylgis við allar okkar sögur? - En ég vil segja, að báðir þessir menn hefðu getað endað sína ræðu með því að segja: Allt þetta, sem við höfum verið að lýsa, er okkur að kenna meira en öðrum mönnum. Það, sem hér er verið að gera með því frv., sem hér liggur fyrir, er að gera upp þrotabú vinstri stjórnarinnar, sem sagði af sér 4. des. 1958, með þeirri yfirlýsingu frá þáv. hæsta. forsrh., sem hljóðaði á þá leið: Ný verðbólgualda er risin og engin samstaða í stjórninni til úrbóta. - M.ö.o.: þessi stjórn varð undir holskeflunni, sem hún hafði sjálf látið rísa. Eftir nokkra daga var, eins og kunnugt er, mynduð bráðabirgðastjórn Alþfl., - bráðabirgðastjórn, sem átti að hafa það hlutverk að halda þrotabúi vinstri stjórnarinnar gangandi um nokkurra mánaða skeið á nauðasamningagrundvelli. Þessi stjórn gerði það og gerði það á margan hátt betur en hefði mátt búast við af svo fámennum hóp sem þar var um að ræða. En nauðasamningatíminn varð lengri en til var ætlazt, töluvert lengri en við var búizt. Og það var af því, að í vorkosningunum tókst framsóknarmönnum með öllum sínum æsingi og látum að ná til sín nokkur þúsund atkv. umfram það, sem ella hefði mátt búast við, sem hafði það í för með sér, að þegar sumarþingið kom saman, voru nákvæmlega jöfn atkv. hér á þingi, annars vegar frá hálfu þeirra flokka, sem nú eru stjórnarflokkar, og hins vegar frá fóstbræðrunum, framsóknarmönnum og kommúnistum. Þess vegna var ekki hægt að breyta neitt til, eins og til var ætlazt, enda til þess ætlazt, að þá yrði mynduð sú samstjórn, sem nú hefur tekið við. Þá hefði nauðasamningatíminn orðið nokkrum mánuðum styttri, og þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera og undirbúa, hefðu getað komið í gildi fyrir síðustu áramót. Nú er það svo, að menn geta spurt: Hver er það, sem er að fella gengið, og hver hefur fellt gengi krónunnar? Það er alger misskilningur hjá þeim mönnum, sem segja: Það er núv. ríkisstj., sem er að fella gengið. - Það eru aðrir menn. Það eru þeir menn, sem hafa stjórnað okkar málum í gáleysi og óreiðu á undanförnum árum. Þeirra verk hefur alltaf verið að rífa niður gengi og gildi okkar krónu, og það, sem núv. ríkisstjórn er að gera með þessu frv., er það eitt að viðurkenna sannleikan, viðurkenna hann í verki, þannig að skrá gengi íslenzkrar krónu í samræmi við það, sem gildi hennar er, eða sem næst því. Hv. 4. þm. Austf. sagði í ræðu sinni í gær, að s.l. ár mundu útflutningsuppbæturnar hafa verið nálægt 87% að meðaltali. Ég geri ráð fyrir því, að maðurinn viti þetta rétt. En þegar menn leggja það saman, að það var búið að feila gengi um 55%, því að 55% yfirfærslugjaldið var ekkert annað en gengisfall, þó að það væri falsað með því að kalla það allt öðru nafni, og þrátt fyrir það þarf þó 87% meðaltalsútflutningsuppbætur, þá geta allir menn séð, að gildi krónunnar er orðíð svo lágt, að það er ekki mjög fjarri því, sem nú er ákveðið með 38 kr. á dollara. Að vísu má ekki leggja þessar tölur alveg saman, vegna þess að þessar prósentur eru ekki byggðar á sömu grunntölu. En það er svo sem ekki neitt nýtt í okkar sögu að fella gengið, því að það er búið að gera það með ráðstöfunum á Alþingi a.m.k. fjórum sinnum á rúmum 20 árum. Og þó hefur það ekki verið á þann hátt nema þrisvar að breyta skráningu okkar krónu. Í fyrsta lagi í aprílmánuði 1939, þá var vinstri stjórnin fyrri búin að starfa í 41/2 ár og koma okkar málum þannig fyrir, að allt var að fara í strand gersamlega. Og þá var leitað af þeirra hálfu til okkar sjálfstæðismanna til hjálpar, og úrræðið var það að breyta skráningu krónunnar, sem þá var auðsjáanlega stórkostlega fallin. Ef hv. þm. vilja lesa gengislögin frá því í apríl 1939, þá geta þeir séð, að þar voru gerðar margvíslegar og skynsamlegar og veigamiklar ráðstafanir til varnar því, að gengisbreytingin yrði brotin niður. En það fór svo, að þessar ráðstafanir voru allar afnumdar, áður en árið var liðíð, enda var þá heimsstyrjöldin komin í algleyming. Í ársbyrjun 1940 var gert annað verra og versta strik, sem gert hefur verið í okkar fjármálum að mínu áliti. Þá var vísitöluskrúfan sett í gang. Ég ætla ekki hér, vegna þess að það yrði of langt mál, að rekja sögu þessara mála á fimmta áratug þessarar aldar. En þegar komið var fram undir árslokin 1949, var auðséð enn á ný, að gengi íslenzku krónunnar var fallið í stórum stíl, og þá var það, að undirbúíð var frv. á mjög svipaðan máta og nú um það að breyta skráningu krónunnar þannig að hækka erlendan gjaldeyri um 74%. Þetta var gert í bæði skiptin til þess að viðurkenna sannleikann, ekki vegna verka þeirra, sem framkvæmdu breytinguna á skráningunni, heldur af þeim mönnum, sem höfðu stjórnað í millibilinu, þeim mönnum, sem höfðu rifið niður þær varnir, sem voru settar gegn því, að verðhækkun, launahækkun og skattahækkun, sem hvað skrúfaði annað upp, yrði til þess að eyðileggja gildi okkar krónu. Í þeim gengislögum, sem samþykkt voru 1950, voru nokkrar ráðstafanir gerðar til þess að koma í veg fyrir það, að áfram þyrfti að halda á þessari feigðargöngu. En það fór um það eins og ráðstafanirnar 1939, að þær voru rifnar niður, þó ekki allar eins fljótt og þá var, og endirinn er sá, sem nú blasir við augum. Þess vegna er það víst, að gengið, sem nú er verið að ákveða að skrá rétt, er fallið raunverulega, og það, sem verið er að gera, er þá aðeins að viðurkenna sannleikann. Hv. 1. þm. Austf, sagði í gær, að það væri botnlaus óhróður um vinstri stjórnina að kenna henni um þetta fall. Ég veit ekki, hvað maðurinn kallar óhróður. Hvers vegna fór þessi stjórn? Fór hún ekki af því, að það var allt komið í strand? Fór hún ekki af því, að hún var búin að brjóta niður gildi okkar peninga? Ég held, að hún hafi farið af því. Líklega er það þó svo, að jafnvel þeir þrír hv. ráðh. vinstri stjórnarinnar, sem eru í þessari hv. d. og eru í stjórnarandstöðu nú, hafa verið óánægðir við sinn forsrh, fyrir það að segja stopp. Það var hann, sem skar úr, hann stakk við fótum og sagði: Hingað og ekki lengra - Hann vildi ekki keyra fram af hömrunum. Nú hef ég hér í höndum tvo ríkisreikninga. Annar reikningurinn er frá árinu 1955, síðasta árinu, sem samstjórn sjálfstæðismanna og Framsóknar var við völd undir forustu núv. forsrh., Ólafs Thors, sem þá skilaði sínum reikningi. Hinn reikningurinn er frá árinu 1958, þremur árum seinna, þegar vinstri stjórnin er búin að vera við völd að mestu leyti þann tíma og skila reikningum þá. Þannig liggur það ljóst fyrir, hver er hækkun á útgjöldum á þessu tímabili. Ég hef slegið hér upp samanburði, af því að ég hef þessa reikninga í höndunum. Árið 1955 eru öll gjöld ríkissjóðs á sjóðsyfirliti 655 millj. kr. Árið 1958 eru öll gjöld ríkissjóðs á sjóðsyfirliti 936 millj. kr., en þá er búið að setja á stofn útflutningssjóð, sem allir vita að er líka ríkisstofnun, og hans gjöld voru á árinu 1958 692 millj. kr. Samtals vora því gjöldin á árinu 1958 hvorki meira né minna en 1628 millj. á mótí 655 millj. árið 1955. Þau höfðu hækkað á þremur árum um 973 millj. kr. Þó er ekki þarna sögð öll sagan, vegna þess að ráðstafanirnar stóru, 55% yfirfærslugjaldið og allir skattarnir, sem samþ. voru í maímánuði 1958, voru ekki búnar að vera í gildi nema hálft ár. Þess vegna eru útgjöld og tekjur útflutningssjóðs ekki hærri á árinu 1953 en þetta. En á árinu 1959 eru útgjöld útflutningssjóðs, eins og þau voru samkv. rekstrarreikningi, sem ég hef afrit af í mínum höndum, 1135 millj., og samkv. þeim reikningi er ekki neinn halli á útflutningssjóði, sem kominn er í ljós eða kominn er til reiknings í árslok s.l. En allur sá halli, sem talað hefur verið um í sambandi við árið 1959, er sprottinn af birgðum, geysimiklum birgðum af útflutningsvörum, sem ekki var búið að borga uppbætur á og ekki var búið að flytja út. Nú er það svo, að ef við lítum yfir einstaka liði og greinar ríkisreikninganna á þessum árum, þá er það mjög athyglisverð skýrsla og sýnir áhrifin af starfsemi vinstri stjórnarinnar á þessu þriggja ára tímabili. Ég skal lesa hér upp fyrir hv. þm. skýrslu um það, hvernig þessum hækkunum er varið á öllum helztu útgjaldaliðum ríkisins. Póstmál kostuðu 1955 14.4 millj., 1958 27.4 millj., þau hafa hækkað um 13 millj. Útgjöld símans voru 46.7 millj. 1955, 86.8 millj. 1958, hafa hækkað um 40.1 millj. Rekstrarkostnaður áfengisverzlunar var 11.2 millj. 1955, 18.4 millj. 1958, hækkun 7.2 millj. Rekstrarkostnaður tóbakseinkasölu var 4.8 millj. 1955, 7.9 millj. 1958, hækkun 3.1 millj. Ríkisútvarpið, kostnaður 1955 10.9 millj., 1958 14.8 millj., hækkun 3.9 millj. Ríkisstj. kostaði 1955 10.7. millj., en 1958 14.2 millj., hækkun 4.1 millj. Til utanríkismála var varið 1955 7.7 millj., en 10.9 millj. þremur árum seinna, hækkun 3.2 millj. Dómgæzla og lögreglustjórn kostaði 1955 35.4 millj., 1958 58.3 millj., hækkun 22.9 millj. Opinbert eftirlit 1.4 millj. 1955, 2.7 millj. 1958, hækkun 1.3 millj. Innheimta tolla og skatta 14.2 millj. 1955, 23.8 millj. 1958, hækkun 9.6 millj. Heilbrigðismál 35.9 millj. 1955, 60.5 millj. 1958, hækkun 24.6 millj. Kirkjumál 9.7 millj. 1955, 12.7 millj. 1958, hækkun 3.0 millj. Kennslumál 73.8 millj. 1955, 127 millj. 1958, hækkun 53.2 millj. kr. Söfn og listir, 15. gr., 6.4 millj. 1955, 10 millj. 1958, hækkun 3.6 millj. Rannsóknir í opinbera þágu 7.9 millj. 1955, 12.7 millj. 1958, hækkun 4.8 millj. Félagsmál, 17. gr., 61.4 millj. 1955, 108.1 millj. 1958, hækkun 46.7 millj. Eftirlaun og styrktarfé, 18. gr., 15.1 millj. 1955, 24.3 millj. 1958, hækkun 9.2 millj. Óviss útgjöld, sem eru einn mesti eyðsluliður á fjárl. og í höndum ríkisstj., voru 4.8 millj. 1955, 8.4 millj. 1958, hækkun 3.6 millj. Eignahreyfingar, sem eru útlán og framkvæmdir, sem var að miklum meiri hluta til afgreitt án samþykkis Alþingis, voru 1955 94.3 millj., en 1958 197 millj., hækkun 102.7 millj. Svo kemur það, sem er kannske athyglisverðasti liðurinn í þessu öllu og mjög hefur verið rætt um í þessum umr., og það eru ábyrgðir ríkisins. Þær voru í árslok 1955 579 millj. kr.. en í árslok 1958 1269.7 millj. M.ö.o.: Ábyrgðir ríkissjóðs hækkuðu á þessum þremur árum hvorki meira né minna en um 690.7 millj. kr. Ég skal ekkert fara út í það nánar að tilgreina, hvernig þar hefur verið að unnið, en geta þess aðeins, að greiðsla ríkissjóðs vegna ríkisábyrgðarlána var á árinu 1955 aðeins 12.6 millj., en var orðin á árinu 1958 23.8 millj. Og það er augljóst af öllum hlutum, að greiðslur vegna ríkisábyrgðanna munu fara stórkostlega hækkandi á komandi árum. Hvað sýnir nú þessi samanburður? Hann sýnir það, að eyðsla ríkisins, kostnaður við ríkisstarfsemina og útflutningssjóðinn hefur hækkað á þessu þriggja ára tímabili vinstri stjórnarinnar meira en nokkru sinni áður, og það hefur það í för með sér, að allur kostnaður atvinnuveganna til sjávar og sveita, kostnaður bæjarfélaganna, kostnaðurinn í verzluninni o.s.frv., það hefur allt saman hækkað, ekki kannske alls staðar að sama skapi, en allt í áttina. Og allt hefur þetta miðað að því að brjóta niður gildi okkar krónu. - allt miðað að því, - enda var svo komið á miðju ári 1958, eins og kunnugt er, að ríkisstjórnin sá sér ekki annað fært en lækka gengi krónunnar um 55%, þó að hana skorti hreinskilni og drengskap til þess að viðurkenna þetta opinberlega, heldur kallaði þetta yfirfærslugjald, sem í rauninni er hrein fölsun, því að þetta er ekkert annað en gengislækkun á sama hátt og sú, sem nú er verið að framkvæma og þetta er tekið inn í. Það hefur verið talað um það í þessum umræðum, hvaða ráðstafanir aðrar ætti að gera í sambandi við þessa gengisbreytingu, og satt er það, að það er mikið meginatriði, eins og reynslan hefur sýnt bæði á 5. og 6. áratug þessarar aldar. Það hefur óendanlega mikla þýðingu, hvort þær ráðstafanir, sem í sambandi við gengislækkunina eru gerðar, halda þannig, að hún komi að því gagni að koma upp jöfnuði, koma okkar fjármálum í eðlilegt horf. Þetta brast á 5. áratug aldarinnar, og þetta hefur brostið á 6. áratugnum. Þess vegna stöndum við nú í þeim ömurlegu sporum, sem við stöndum, að við vitum það af þessari 20 ára reynslu, að eftir því sem oftar er brotið niður gildi okkar krónu, eftir því verður stökkið gífurlegra. Og ég óttast það og verð að segja það, ekki sízt við hv. stjórnarandstæðinga, sem virðast hafa allt á hornum sér í sambandi við þetta mál, að ef þeim skyldi takast að brjóta niður þær ráðstafanir, sem nú eru fyrirhugaðar í þessu sambandi, þá veit ég ekki, hvað við tekur. Ég gæti bezt trúað, að við tæki þá það eitt, að við yrðum að hætta alveg við okkar krónu og taka upp einhverja aðra mynt. Þá er búið að sýna sig, að þá er ekki hægt að standa gegn því, að það sé alltaf hamazt á því með óeðlilegum kröfum í launamálum, skattamálum og verðlagsmálum að brjóta niður gildi okkar krónu. Þeir eru að tala um það hér, hver á fætur öðrum, hv. framsóknarmenn, og þeir hömruðu á því sjálfsagt á hverjum einasta fundi í öllum kosningabardaganum í haust, að það væri samdráttarstefna Sjálfstfl., sem nú ætti að taka við af uppbyggingarstefnu Framsfl. Ég hef aldrei orðið var við það og hef þó töluvert langa reynslu, að það sé hægt að þakka fremur Framsfl. en öðrum flokkum, a.m.k. ekki fremur en Sjálfstfl., það uppbyggingarstarf, ræktun, byggingar og framkvæmdir, sem gerðar hafa verið á síðustu 20–30 árum. Þar hefur verið samvinna um á margan hátt. En hinu er ekki að leyna, að það hefur kannske borið meira á því og töluvert meira oft og einatt hjá framsóknarmönnum, að þeir hafi verið ógætnari í því að leggja á skatta og tolla og taka lán, hvar sem hægt er að fá lán, og hirða ekki um það, þó að þetta hefði allt það í för með sér að brjóta niður gildi okkar peninga. En þessi samdráttarstefna, sem þessir menn eru að tala um og eigna sérstaklega Sjálfstfl., - ég kannast ekki við hana. Ég þekki hana ekki. Og ég fullyrði það, að ég þekki engan mann, hvorki í þingflokki sjálfstæðismanna né Alþfl., sem hefði vilja til þess að standa gegn nauðsynlegum framkvæmdum. Það er ekki nein stefna, sem þar er að verki. og það er ekki vilji að neinu leyti í þá átt. En það er stundum annað, hvað menn vilja gera og hvað menn verða að gera. Og þess vegna er það, að afleiðingarnar af óstjórn liðinna ára, sem enginn flokkur á meiri sök á, eins og hér var sagt í gær, heldur en Framsfl., - afleiðingarnar af þeirri óstjórn hljóta að verða þær, að það dragast saman í mjög stórum stíl framkvæmdir í landinu. Þegar óreiðumenn verða gjaldþrota, þá vita það allir menn, að þeir verða að breyta gersamlega um lifnaðarhætti. Þeir verða að hætta við framkvæmdir og dýr fyrirtæki, sem þá langar til að gera. Og þeir verða að spara við sig peninga á allt annan máta en áður var. Nákvæmlega sama lögmál gildir um okkar þjóðfélag. Fyrst við erum komnir út á þessa háskalegu braut og höfum orðið fyrir þeirri ógæfu að fela óreiðumönnum hvað ofan í annað oft og lengi stjórn okkar mála, þá hlýtur afleiðingin að verða sú, og hún er að koma fram mjög greinilega nú, að framkvæmdirnar hljóta að dragast saman, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Það er vegna þess, að þær hafa alltaf verið að verða dýrari og dýrari, og það er vegna þess, að það verður örðugra, eftir því sem lengra líður, að fá lánsfé til framkvæmda heldur en áður hefur verið. Það er ekki hægt að halda því áfram að taka alltaf erlend lán til innlendra framkvæmda, og það er ekki hægt að halda því áfram endalaust að leggja á skatta og tolla til þess að verja því fé til framkvæmdanna. Alveg á sama máta er það með lifnaðarhætti fólksins að öðru leyti, það er ekki til neins að leyna því. Það er eins eðlilegt og það, að nótt fylgir degi, að þegar verður að viðurkenna svo stórkostlegt gengisfall sem hér er á ferðinni, þá getur það ekki haft annað í för með sér en það, að lífskjör þjóðarinnar verða eitthvað að verða þrengri en verið hefur, og það verður hún að þola, ef hún á annað borð vill koma sínum fjármálum, sínu atvinnulífi, sínu gengi á nokkurn veginn heilbrigðan grundvöll. Þegar ég heyrði um ákvæði 23. gr. þessa frv., þá fylltist ég mikilli gleði, því að þar er loks viðurkennt það, sem ég hef haldið fram í 20 ár og hamrað á, oftast móti flestum hér á hv. þingi, einstaka sinnum haft einn eða tvo með mér o.s.frv. Og ákvæði þessarar 23. gr. er það að nema úr lögum, að það megi borga laun og kaupgjald með vísitölu og láta hvað skrúfa annað upp, eins og verið hefur. Eins og ég sagði áðan, þá er það mesta vitleysan í mínum augum, sem gerð hefur verið í okkar fjármálum, þegar vísitöluskrúfan var sett í gang 1940, og ég held, að það sé óhætt að segja, að allar ríkisstjórnir, sem síðan hafa fallið, - starfað og fallið, - þær hafi að meira eða minna leyti dáið af baráttunni við vísitölufjandann. Nú er það svo, að menn hafa oft og einatt sagt við mig: Vísitalan er nauðsynleg, hún er ekkert annað en hitamælir á það, hvernig ástandið er í þjóðfélaginu. - Þetta hefur nokkuð til síns máls, að vísitalan hefur verið hitamælir, en hún er mælir á sótthita þeirrar vitleysu, sem vísitöluskrúfan hefur búið til. Ef við viljum fá réttar upplýsingar um það. hvernig veðrið sé eða hvernig veðrið verði á næstu klukkutímum eða sólarhringum, þá verðum við að nota venjulega annað tæki, sem er þýðingarmeira en hitamælirinn, og það er loftvogin. Og loftvogin í fjármálum á Íslandi hefur verið, verður og ætti að vera gengi okkar krónu. Ef menn hugsa alltaf svo, að það sé óhætt að gera kröfur um hærri laun, hærra verð, betri lífskjör, meiri þægindi o.s.frv., og láta sig engu varða, þó að alltaf sé verið að brjóta niður gildi okkar krónu, þá er um leið víst, að þessi loftvog okkar fjármála verður sífallandi, eins og hún hefur verið núna í 21 ár. En ég vil bæta því við, að þó að það gleddi mig mjög að sjá þessa 23. gr. í frv. hæstv. ríkisstj., þá féll þar nokkuð mikill skuggi á, þegar ég sé það og finn, að hæstv. stjórn vill láta reikna út vísitölu áfram. Ég hefði viljað láta það fylgja að banna, að nokkur opinber stofnun mætti reikna út vísitölu á þeim grundvelli, sem gert hefur verið. En það er nú svona, menn verða að taka sín stökk til góðs í áföngum, og ég treysti því, að núv. hæstv. ríkisstj. afnemi þetta, áður en langt um líður, og hugsi ekkert um að láta reikna út vísitölu ellegar að borga hana niður, heldur hitt að reyna að koma niður gjöldunum, bæði þeim opinberu og öðrum gjöldum, þannig að atvinnuvegirnir geti þolað þau. Og það verð ég að segja, að mér urðu það nokkur vonbrigði, þegar ég heyrði um þessar ráðstafanir, að þar er ekki nein viðleitni til þess að skera niður ríkisbáknið, skera niður gjöldin. En ég hef fengið tvö í sjálfu sér mjög eðlileg svör hjá hæstv. ráðherrum við minni aðfinningu í þessu efni. Í fyrsta lagi það, að ef hyggilega er haldið á fjármálum og sparsamlega á allan máta, þá er hægt að spara stórar upphæðir án þess að það séu lækkuð fjárlögin. Það er hægt að draga úr eyðslunni mjög mikið, og satt að segja verð ég að segja það, að ég treysti núv. hæstv. ríkisstj. til þess að gera það. Í öðru lagi er svo hitt, sem er meira virði, að til þess að skera niður ríkisútgjöldin í stórum stíl þarf margvíslegar skipulagsbreytingar. Það þarf að leggja niður stofnanir, það þarf að afnema óþörf embætti í tuga- eða hundraðatali, en til þess þarf breyt. á lögum og breyt. á skipulagi. Allt þetta tekur sinn tíma og ekki hægt að gera það jafnundirbúningslaust og nú hefur verið um að ræða fyrir hæstv. ríkisstjórn. Ég verð því að segja það, að það er eitt af því, sem ég legg ákaflega mikla áherzlu á, að núv. ríkisstj. beiti sér á allan hátt, eftir því sem hún hefur aðstöðu til, til þess að draga úr ríkisútgjöldunum á allan þann máta, sem unnt er, og einkum og sérstaklega þeim óþörfu ríkisútgjöldum, sem eru í stórum stíl hingað og þangað, bæði hér í bænum og víðs vegar úti um land. Eitt af því, sem hér hefur verið talað mjög mikið um og er stórkostlegt atriði í þessu sambandi, eru vextirnir. Menn hafa staðið hér upp hver á fætur öðrum og barið sér á brjóst og sagt, að það væri ekkert vit að ætla sér að hækka vexti. En ég verð að halda, að þessir menn hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvað þeir eru að tala um. Ég held, að vexti hefði átt að hækka fyrir löngu og það mjög verulega, því að það er ekki á neinu viti byggt, að þeir menn, sem fá lán, græði alltaf, en þeir, sem safna peningum og eiga í sparisjóðum og bönkum, séu alltaf að tapa. Það er upplýst, að öll sparifjáreign landsmanna sé eitthvað rúmar 2000 millj. kr., og þetta fé eiga yfirleitt ekki neinir stórríkir menn. Það er allur almenningur, sá hluti almennings, sem sparar við sig, sem á þetta fé gamalt fólk, börn, launafólk og uppgjafaatvinnurekendur o.s.frv. En í öllum þessum gengislækkunarherferðum hefur það alltaf verið viss, örugg regla, að það er gengið á þessa menn, það er níðzt á þeim, það er níðzt á þeirra fé. Nú þegar svo langt er farið, eins og nauðsyn hefur borið til og gert er ráð fyrir með þessu frv., í lækkun á okkar gengi, þá er það augljóst, að það verður að hækka innlánsvextina og það í verulegum mæli, og það er ekki hægt að gera, nema því aðeins að útlánsvextirnir séu líka hækkaðir. Það eru ýmsir menn, sem þekkja ekki inn á þetta mál og virðast halda, að það sé hægt að halda þessu vaxtafyrirkomulagi eins og það er, og það kom ljóst fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. (HS), að hann hélt, að það væri hægt óendanlega að halda vöxtum byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs og annarra sjóða eins og þeir hafa verið. Þetta er óskaplegur misskilningur. Ég þekki þetta mjög vel, vegna þess að ég er í stjórn þessara sjóða. Og það er ákaflega mikill misskilningur hjá þessum hv. þm., að það, sem hér er lagt til um, að ríkisstj. fái heimild til að breyta vöxtum í þessum sjóðum, sé algerlega að leggja valdið í hennar hendur. Það er ekki, því að það er tiltekið, að það sé gert í samráði við stjórnir þessara sjóða. Nú skal ég segja ykkur það, hv. alþm., sem mér er kunnugast, og það er ástandið í okkar þýðingarmikla sjóði, ræktunarsjóði. Eftir að 55% yfirfærslugjaldið var sett á, var útkoman sú, að sjóðurinn verður að borga af erlendum lánum, sem veitt eru með 6.5% grunnvöxtum, þá verður hann að borga um 10%. Yfirfærslugjaldið kemur bæði á vexti og afborganir. Svo þegar þetta fé er lánað út fyrir 4%, þá sjá allir menn, að þetta getur ekki þrifizt til lengdar, enda hefur verið reiknað út, að ef þetta á að halda áfram, þá étur ræktunarsjóðurinn sig alveg upp á 12 árum. Og nú versnar enn þá mikið við þá breytingu á genginu, sem nú er verið að gera. Þess vegna er það alveg víst, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, hvort sem það er ógeðfellt eða geðfellt, það er náttúrlega engum geðfellt, - þá verður það að gerast, að það verður að hækka vexti í þessum sjóðum eins og í bönkum og sparisjóðum. Sú hækkun getur auðvitað ekki komið á þau lán, sem búið er að veita og gera samninga um, það nær ekki til þeirra, heldur aðeins til nýrra lána. En þetta er eitt dæmi af því, hvernig ástandið var, þegar vinstri stjórnin skildi víð, því að það hefur ekkert breytzt síðan með ræktunarsjóð og þessa sjóði, að það var alveg opið gjaldþrot fram undan fyrir þessum nytsamlegu sjóðum okkar bændanna. Ég held jafnvel, að það sé óskynsamlegt, þrátt fyrir það, hve mikil nauðsyn er á að lána út, að hafa útlánsvexti í nokkrum sjóði lægri en almennir inniánsvextir eru á sparifé. Ég held það sé óskynsamlegt. Nú skal ég ekki fara um þetta fleiri orðum, en víkja hér aðeins að tveimur atriðum öðrum. Það var einn hv. þm., - ég held það hafi verið hv. 3. þm. Vesturl., sem var að minnast á það, að hækkun fjárlaganna væri nú um hálfan milljarð, og virtist svo sem hann gerði sér ekki grein fyrir, af hverju þessi hækkun stafar eða aðalatriðið í henni. Hún stafar fyrst; og fremst af því, að útflutningssjóðurinn er lagður niður. Eins og ég sagði áðan, þá eru útgjöld útflutningssjóðs á árinu sem leið, þau sem voru orðin reikningsfærð á nýári, 1135 millj. kr. Af því voru útflutningsuppbætur 800 millj. Sú upphæð fellur, um leið og gengið er fellt, út úr heiminum. Eftir eru á fjórða hundrað millj., sem eru alla vega niðurgreiðslur innanlands. Þessi gjöld færast yfir á ríkið og þeir tekjustofnar, sem þessi sjóður hafði, aðrar en 55% gjaldið, sem var náttúrlega aðaltekjustofn útflutningssjóðs. Þess vegna er það stærsta orsökin til þess, að fjárl. hækka svona mikið frá því, sem var, að útflutningssjóðurinn er lagður niður. Og þó að fjárlagafrv. sé upp á 1464 millj., eins og það mun vera, þá er breytingin talsverð, því að gjöld útflutningssjóðs og ríkissjóðs á árinu sem leið voru hjá hvorum um sig töluvert mikið á tólfta hundrað millj. Og ég verð að segja það, að það hefur verið eiginlega ákaflega óheilbrigð meðferð á reikningsfærslu, sem haldið hefur verið fast í að undanförnu, að taka ekki útflutningssjóðinn inn á ríkisreikning, því að eins og allir vita, þá er þetta ríkisstofnun, sem átti að vera á ríkisreikningi á svipaðan máta og t.d. Tryggingastofnun ríkisins og fleiri stofnanir. Varðandi þær miklu fjölskyldubætur, sem nú á að lögleiða, vil ég segja, að það er náttúrlega gott alltaf, ef hægt er að láta fólkið hafa bætur. En allar bætur hafa í för með sér gjöld. Einhvers staðar verður að taka peningana. Og ég fyrir mitt leyti tel það of langt gengið að ætla að fara að gefa með fyrsta barni, eins og nú er gert ráð fyrir. Hitt er eðlilegt og gott, að það sé hægt að hækka bætur við annað og fleiri börn og eins við gamalt fólk og öryrkja og sjúklinga. Það er út af fyrir sig mjög gott. En því miður er ég dálítið smeykur um, að þetta geti ekki lengi haldizt vegna þess, hvernig ástandið var í Tryggingastofnun ríkisins, þegar vinstri stjórnin skildi við, og sjálfsagt hefur það ekki mikið lagazt síðan. É g skal gera grein fyrir því nánara, ef ég verð eitthvað hér áfram á hv. Alþingi, hvernig ástandið var í Tryggingastofnuninni í árslok 1957 og 1958, en eitt af því, sem mér þótti athyglisvert, er það, að þrátt fyrir allar öfgar, öll lán, alla skatta og allan þann peningastraum, sem ríkisstjórnin hafði, þá skorti á fimmtu milljón á, að hún hefði greitt gjöld ríkisins til Tryggingastofnunarinnar í árslok 1958, og það skorti í árslok 1957 á áttundu milljón, að ríkissjóður hefði staðið við það, sem honum bar að greiða til atvinnuleysistryggingasjóðs. Síðasti ræðumaður, sem hér talaði, hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP), sagði ýmislegt skrýtið eins og stundum fyrr. En hann var með eina till., sem mér fannst hann telja vera það, sem ætti að gerast. Hann sagði, að það, sem ætti að gerast, væri að afnema allar útflutningsuppbætur, allar niðurgreiðslur og lækka gengið sem allra minnst. Þetta var það, sem hann taldi vera það, sem koma ætti. Ég skal nú ekki rökræða það mikið, en ég vildi ráðleggja þessum hv. þm. að fara á stéttarsambandsfund bænda eða búnaðarþing og bera þessa till. þar upp, því að ég er hræddur um, að nokkuð illa færi fyrir okkar landbúnaði, þótt ekki sé annað nefnt en það að afnema niðurgreiðslurnar innanlands, og það er bara af þeirri einföldu ástæðu, að niðurgreiðslurnar eru orðnar svo stórkostlegur hluti af verði varanna, að ef það ætti að fara að hækka þær um það, sem niðurgreiðslunum nemur, þá mundi sala vörunnar stórkostlega mikið minnka, og þar að auki kæmi það fram í kjaraskerðingu, sem forstöðumenn launastéttanna mundi hrylla enn meira við en þá virðist nú hrylla við þessu frv., sem þó virðist ekki mikið á bætandi. Nú skal ég ekki fjölyrða meira um þetta stóra mál. Það er búíð að ganga í gegnum marga hreinsunarelda hjá hæstv. ríkisstjórn, hjá mörgum hagfræðingum, forstöðumönnum stofnana og á margvíslegan hátt, og það á auðvitað eftir að ganga í gegnum þá hreinsunarelda, sem eru fjhn. beggja deilda hér á hv. Alþingi. En eins og gefur að skilja, þá er það svo, að við, sem á annað borð erum stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar, hljótum að fylgja þessu frv., enda þótt við séum ekki ánægðir með öll atriði í því. Og eins og ég hef sagt í þessum orðum, sem ég hef hér talað, þá eru þau atriði, sem ég er einna óánægðastur með, þannig vaxin, að ég treysti þessari hæstv. ríkisstjórn til þess að breyta þar um til bóta, svo fljótt sem hún mögulega sér sér fært, og auðvitað er þetta stóra mál þannig, að það verður að breyta um margt, eftir því sem reynslan kennir þeim mönnum, sem framkvæmdina hafa.



Herra forseti. Ég heyrði það á ræðu þess hv. þm., sem síðast talaði, hv. 4. þm. Norðurl. v. (JPálm), að hann hefur nokkrar áhyggjur út af fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar. Hann virðist í fyrsta lagi hafa nokkrar áhyggjur út af hækkuninni á útgjöldum fjárlaga, sem nemur hátt á 5. hundrað millj. kr., og af því að hann er kunnugur fjárlögum og ríkisreikningum sem yfirskoðunarmaður, hefur hann farið að leita í fjárlögum fyrri ára, hvort hann fyndi þar nokkrar hlíðstæður. Þær hefur hann sýnilega ekki fundið, því að hann hefur tekið það ráð að taka til samanburðar hækkun, sem hafði orðið á þremur árum. Gerði hann þetta án frekari útskýringa á því, hvernig á þeim hækkunum stæði. Í öðru lagi hafði hann sýnilega talsvert miklar áhyggjur af því, að hæstv. ríkisstj. hefði á þeim tíma, sem hún hafði til að semja fjárlagafrv. nýja, ekki fundið nein ráð til þess að draga neitt úr ríkisbákninu. Hann mun ekki vera einn um þetta, því að margir munu hafa búizt við því eftir þau ummæli, sem um það hafa fallið frá þeim, sem nú skipa ríkisstjórnina, að auðvelt væri að draga úr ríkisbákninu, að stjórninni tækist á þessum tíma, þótt ekki sé langur, að finna eitthvað. En hún virðist ekki hafa fundið neitt enn þá. Á þessu furðar hv. þm., og á því furðar mig raunar nokkuð líka, að hún skyldi ekki finna neitt, þótt tíminn væri stuttur, miðað við það, sem áður hefur verið um þetta sagt. En kannske er þetta hægara sagt en gert. Ég skal nú ekki fara mikið út í almennar umræður um það frv., sem hér liggur fyrir um efnahagsmál. Það hefur verið rætt svo rækilega, bæði í gær og í dag. Samkv. frv. og grg. þess á að fella niður allar útflutningsuppbætur nema þær, sem greinir í 9. og 10. gr. laga nr. 68 1959, hækka verð erlends gjaldeyris um nálega 133% frá skráðu gengi eða 50–78% miðað við núverandi yfirfærslugjald, leggja á söluskatt, sem er áætlaður nettó 245 millj. kr., og 5% útflutningsskatt og hækka benzínskattinn um 34 aura. Þá á að afhenda ríkissjóði tekjur útflutningssjóðs af aðflutningsgjöldum o.fl. eða tekjustofnana að vísu ofur lítið breytta, og eru þær tekjur í greinargerð metnar á 226 millj. kr. Enn fremur á að afnema greiðslu vísitöluuppbótar á launatekjur, heimila nýja myndun lausaskulda erlendis, sem nemur 20 millj. dollara, eða samkv. nýju gengi 760 millj. kr., hækka greiðslur almannatrygginganna um rúmlega 150 millj. og afhenda bæjar- og sveitarfélögum 56 millj. af hinum nýja söluskatti. Niðurgreiðslur innanlands á að auka um nál. 40 millj. kr. Ríkisstjórninni er veitt alræðisvald til að ákveða vexti af helztu lánum opinberra stofnana til langs tíma og almenn vaxtahækkun boðuð. Fleira mætti telja, en þetta eru helztu atriði frv., og skal ég láta hér staðar numið. Hæstv. ríkisstj. hefur sett upp dæmi úr stórum misverkandi tölum. Niðurstaða: Útflutningsframleiðslan ber sig, meðaltalsframfærslukostnaður landsmanna hækkar um 3%, þ.e.a.s. 150 kr. af 5000 kr. mánaðarlega. Með 20 millj. dollara skuldaaukningarheimild í skiptareikningi út á við telur hún í grg. „landinu skapast gjaldeyrisvarasjóður“, en auðvitað eiga hinir útlendu aðilar þennan sjóð. Hún telur, að fyrirhuguð löggjöf muni hafa þau áhrif, að ekki þurfi að sækja neitt í þennan sjóð, er stundir líða. Ég ætlaði, eins og ég sagði áðan, ekki að ræða nema nokkurn hluta af þessari lauslegu efnisskrá frv. En almennt vil ég aðeins segja þetta: Ég held, að það hefði verið viðráðanlegra að setja upp minna dæmi og útkoman öruggari. Ég efast ekki um, að sérfræðingar stjórnarinnar hafi reiknað eins rétt og þeir gátu það dæmi, sem fyrir þá var lagt. Og ég tek ekki undir það, að sú vinna, sem hagfræðingar leggja fram, sé ómerkileg vinna. Allar ríkisstjórnir hafa hagfræðinga sér við hlið nú á tímum og verða að hafa. Og það er raunar ekki ástæða til þess að ræða sérstaklega um þessa hagfræðinga, það er ríkisstj., sem að sjálfsögðu leggur línuna í því, sem gera skal, og ber ábyrgð á því, sem lagt er fyrir Alþingi, en ekki hagfræðingarnir, þó að þeir hafi unnið fyrir hana verk eftir hennar fyrirmælum og á hennar ábyrgð. En hér er í mikið lagt og þó ekki hægt að afnema niðurgreiðslukerfið. Mér finnst miklu hætt, ef svo kynni að fara, að tjalda yrði til skamms tíma. Svona ráðstafanir eru erfiðar í framkvæmd, og þessari þjóð hefur tekizt ýmislegt betur á undanförnum árum en að starfa saman að skipan efnahagsmála. Ég hefði kosið að hafa stífluna lægri, ef svo mætti að orði komast, því að flóðið verður mikið, ef þessi stífla brestur, - allt of mikið. Á árinu sem leið gerði Alþingi umdeilda breyt., svo að ekki sé meira sagt, á stjórnarskrá lýðveldisins. Sú breyt. var í því fólgin að svipta 27 af 28 kjördæmum landsins sínum sögulega rétti til að eiga sérstaka fulltrúa á löggjafarsamkomunni og þar með því takmarkaða sjálfstæði innan ríkisheildarinnar, sem í þessu var fólgið. Og nú, eftir að búið er að kjósa í fyrsta sinn samkv. hinni nýju kjördæmaskipun, er hafizt handa um að setja eins konar viðbótarstjórnarskrá í efnahagsmálum, sem hefur að vísu í rauninni ótiltekinn gildistíma, en sumt af því, sem hún mælír fyrir um, verður þó ekki aftur tekið, ef úr því verður. Að fyrri stjórnarskránni stóðu þrír þingflokkar, enda gat hún ekki gengið fram á sínum tíma að öðrum kosti. Að þessari efnahagsmálastjórnarskrá, sem ég leyfi mér að nefna svo, standa aðeins tveir af þessum þremur þingflokkum. Þegar búið var að breyta kjördæmaskipuninni, gátu þessir tveir flokkar sem sé haft meiri hluta hér á Alþingi tveir einir, eins og hæstv. forsrh. vakti athygli á fyrir nokkru í grein, sem hann skrifaði í blað sitt, og þá töldu þeir sig ekki þurfa meira lið. Þarna álít ég raunar, að þeim missýnist, því að við lausn efnahagsmála virðist eftir reynslu að dæma helzt ekki veita af, að allir flokkar þingsins standi saman. Stjórnarskránni var breytt til þess að svipta kjördæmin hinum sérstöku þingfulltrúum sínum, og sumir af forstöðumönnum þessa verks voru ómyrkir í máli. Frá þeirra sjónarmiði var héraðavaldið eða byggðavaldið of mikið á Alþingi. Byggðavaldið á Alþingi og þá fyrst og fremst sá flokkur, sem ég telst til, átti að þeirra dómi sök á því, að fjármagninu væri dreift um of. Of miklar framkvæmdir úti um land, sögðu þeir, og of langt að bíða ávaxtanna, þar sem menn eru að byggja upp frá grunni og bæta landið. Þeim þótti það léleg kaupmennska að halda úti nýjum skipum fyrir Norður-, Austur- eða Vesturlandi til að veiða smáfisk og ýsu eða steinbít, eða að byggja síldarverksmiðjur á Austfjörðum. Ekki er hægt á þann hátt að láta kapítalið alheimta daglaun að kvöldum. Þetta var alveg málefnaleg afstaða. Þetta var stjórnmálastefna, þó að ég væri henni andvígur - og margir aðrir - og sé enn. En þessi stefna var af brautryðjendum hennar og liðsmönnum ekki mikið rædd við hlutaðeigandi kjósendur í kosningunum. Þeir létu lítið yfir henni, létu jafnvel í veðri vaka, að hún væri ekki til. Hún var enginn sýnisgripur í kosningunum af þeirra hálfu. Ýmsir hrekklausir flokksmenn reyndu að trúa því, að hún væri hugarburður. En það var þó beygur í mörgum. Menn þóttust eygja blikur á lofti. Þeir gátu ekki skilið það, að þingmaðurinn þeirra væri lýðræðinu hættulegur, eins og gefið var í skyn, þó að þeir fengju að kjósa hann út af fyrir sig. Þeir höfðu til skamms tíma ekki heyrt annað en að Ísland væri og hefði eiginlega alltaf verið fyrirmyndar lýðræðisríki, t.d. á borð við Bretland eða Bandaríkin, sem höfðu svona kjördæmaskipun, elns og við höfðum. Þeir skildu, að annað bjó undir, og það sýndu þeir í kosningunum 28. júní að nokkru leyti. Og glöggt er það nú, hvað þeir vilja, þessir frumkvöðlar stjórnarskrárbreytingarinnar á árinu, sem leið. Það verð ég raunar að segja, að ég hafði varla gert mér í hugarlund, að það segði svo fljótt til sín hér á Alþingi sem raun er á. En fyrstu tilburðirnir í þessa átt sögðu til sín strax í vor. Þegar sýnt þótti, að stjórnarskrárbreyt. næði fram að ganga, var yfir lýst af hálfu þess flokkafélags, sem þá og nú fer með völd, að dregið yrði úr framkvæmdum samkv. 10 ára rafvæðingaráætluninni sem svaraði 100 millj. kr., hætt við vatnsorkuver, sem búið var að kaupa inn vélar til, og strikaðar út nokkrar fyrirhugaðar orkuveitur, m.a. á Norðausturlandi og sunnanverðum Austfjörðum. Þannig var um þetta talað þá hér á Alþingi af valdamönnum, hver sem raunin verður á. Svo komu brbl. í haust, þar sem bændum var gert að afhenda 3–4% af búsafurðum sínum endurgjaldslaust til 15. des. Þeir, sem að því verki stóðu, hlutu andstöðu, sem varð þeim ofjarl, a.m.k. fyrst um sinn, en fljótlega mun verða úr því skorið, hvort látið verður þar við sitja eða stríðið tekið upp á nýjan leik með nýjum aðferðum. Ég vil þó gera ráð fyrir, að hér verði rétt að málum staðið og án undanbragða. Það ber venjulega einhvern árangur að halda vöku sinni. En hvað er það svo í þessu frv. um efnahagsmál, sem stefnir í sömu átt? Það er fleira en eitt og fleira en tvennt, og nægir, þótt ekki væri annað, til þess að ég mun ekki sjá mér fært að greiða atkv. með þessu frv., eins og það liggur fyrir. Ýmis ákvæði í þessu frv. og fyrirætlanir, sem getið er um í grg, þess, miða að því beint og óbeint að færa fjármagnið saman í landinu og draga úr dreifingu þess, minnka skynsamlegar og nauðsynlegar framkvæmdir víðs vegar um land, - framkvæmdir, sem bæði kaupstaðir, þorp og sveitir byggja framtíðarvonir sínar á og gera mönnum þar erfiðara fyrir að framleiða verðmæti til uppbyggingar og sér til lífsframfæris. Þarna er verið að hefja kalt stríð gegn lífsskoðun þeirra, sem vilja byggja landið allt sem víðast, gegn jafnvægi í byggð landsins. Það er sjálfsagt gert í góðri trú, byggt á þeirri skoðun, að þetta sé rétt fyrir þjóðina. En ef einhverjir halda, að þeir, sem í hlut eiga, skilji ekki þetta kalda stríð, þá halda þeir, að menn skilji færra en þeim er þörf á að skilja. Menn gera sér fyllilega grein fyrir því, ekkert síður en bændur flestir gerðu sér grein fyrir nýlendustefnunni, sem átti að reka gegn þeim með brbl. í haust. Það á að draga úr fjárfestingu landsmanna í heild. Það kemur glögglega fram. Það á að gera á ýmsan hátt, en eiginlega með öllum öðrum ráðum fremur en því, sem heilbrigðast er og samboðnast góðri og sterkri stjórn. Stjórnarvöldin virðast ætla að hliðra sér hjá að velja, velja á milli þess, sem þarflegast er og mest aðkallandi, og hins, sem fremur þolir bið. Ég vil ekki vera ósanngjarn við þessa hæstv. ríkisstj., og þess vegna viðurkenni ég það, og mér er það alveg ljóst, að fyrri ríkisstjórnir hafa flestar gengið of skammt í því að taka á sig þennan vanda, að velja á milli þess, sem þjóðin þarf nauðsynlega, og þess, sem getur beðið, því að það er alltaf vandi og þarna eins og annars staðar verða alltaf einhver mistök. En það er þjóðhollt verk, hver sem það gerir, að taka á sig þennan vanda af valinu. Nú virðist mér eiga að draga úr fjárfestingunni með því aðallega að fækka þeim, sem hafa möguleika á að ráðast í framkvæmdir, fækka þeim nógu mikið. Þetta er fjárfestingartakmörkunin, sem koma skal. En hverjir, hvaða einstaklingar eða hvaða aðilar verða eftir, þegar búið er að framkvæma valið á þennan hátt? Halda menn kannske, að það verði endilega þeir, sem vilja vinna þörfustu verkin? Halda menn, að það verði þeir, sem eru að reyna að vernda byggðina í hinum dreifðu kaupstöðum, þorpum og sveitum? Halda menn, að það verði þeir? Ég held ekki. Og þeir, sem að þessu standa, halda það ekki heldur. Það verða fyrst og fremst þeir, sem verða að bíða betri tíma. Þessir menn, sem gjarnan vilja byggja landið og vinna þörfustu verkin, það verða fyrst og fremst þeir, sem verða að sætta sig við að bíða betri tíma. Hér á landi hafa með atbeina ríkisins verið byggðir upp ýmsir stofnlánasjóðir, sem veita lán affallalaust til langs tíma, sumir með lágum vöxtum, aðrir með vöxtum, sem eru a.m.k. mun lægri en þeir almennu útlánsvextir, sem nú virðist gert ráð fyrir. Það hafa verið stofnaðir íbúðabyggingasjóðir, bæði til að byggja upp sveitabæi eða reisa nýbýli og til að byggja íbúðir í kaupstöðum og þorpum, t.d. á stöðum, þar sem enginn banki er til og jafnvel enginn sparisjóður, - sjóður til að veita bændum lán til að rækta land, koma upp byggingum vegna framleiðslunnar, sjóður til að veita lán til kaupa á fiskibátum, til að koma upp mannvirkjum og vélum, til að vinna markaðsvöru úr sjávarafla, og sjóður til stuðnings rafvæðingu. Lánskjör í þessum sjóðum eru nú ákveðin í lögum a.m.k. nærri alls staðar, - ákveðin í lögum, sem Alþingi hefur sett. Það hafa þau alltaf verið. Nú biður hæstv. ríkisstj. um, að Alþingi afhendi henni eða hverri annarri stjórn, sem koma kann, alræðisvald til þess að breyta lánskjörum allra þessara sjóða, eftir því sem henni sýnist. Hún má hækka vextina og stytta lánstímann án þess að spyrja Alþingi. Það má hún gera. Það er það, sem þetta lagaákvæði felur í sér. Auðvitað tekur þetta, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, ekki til lána, sem þegar hafa verið veitt. En það mun t.d. eiga að ná til íbúðalána, sem bændur gerðu ráð fyrir og höfðu ástæður til að vera í góðri trú að þeir mundu fá fyrir árslok 1960, og til þess fjölda af ræktunarsjóðslánum, sem biðu fram yfir áramótin síðustu og bíða enn, þó að verkin væru unnin s.l. sumar og lengi hafi tíðkazt að veita slík lán fyrir áramótin. Sama er að segja um þau lán, sem húsnæðismálastjórn hefði, miðað við fyrri venjur, veitt fyrir áramótin. Svo er ráðgert að flytja hluta af innstæðufé sparisjóða og innlánsdeilda úti um land í Landsbankann í Reykjavík. Ég get nú hugsað mér, að hæstv. landbrh. segi, hver sem hugur hans er í þessu máli, og heyrði það reyndar á hv. þm., sem síðast talaði, að menn ætla að segja um þetta mál, þeir sem að því standa, að byggingarsjóð sveitabæja og ræktunarsjóð skorti fé, þá skorti mjög tilfinnanlega fé og að í viðskiptum þeirra sé svo mikill greiðsluhalli vegna útlendra lána, sem yfirfærslugjald féll á og hin nýja gengisbreytingarhækkun fellur á nú, ef úr henni verður, að þetta skapi slíkan greiðsluhalla, að það eyði með tímanum höfuðstól þeirra. Að þessu vék hv. þm. áðan, sem hér talaði síðast. Og það var eins og hann hugsaði sér, að bændur yrðu látnir greiða þessa gjaldeyrishækkun, eins og hún leggur sig, í hækkuðum vöxtum. Ég á erfitt með að trúa því, að það vaki fyrir mönnum, hvað sem öðru líður. En þetta mun eiga að færa fram sem ástæðu fyrir því, að nú verði að hækka vexti og stytta lánstíma hjá þessum sjóðum. En er það þá meiningin, þegar þessi þjóð er komin í nokkur efni, eins og Íslendingar eru ómótmælanlega nú, að þá hafi hún ekki lengur ráð á að reka þá uppbyggingarog ræktunarpólitík fyrir landbúnaðinn, sem hún tók upp fyrir 30 árum, þegar hér voru miklu minni möguleikar til alls, og staðið var við á dögum fátæktar og kreppu hér á landi? Er þetta sá stórhugur og sú bjartsýni, sem bættur hagur hefur skapað hér í landi, að þjóðfélagið telji sér ekki lengur mögulegt að sinna svona verkefnum, að veita hagkvæm lán til langs tíma og með lágum vöxtum til þess að rækta upp landið og koma þar upp framkvæmdum, sem er ekki hægt að koma upp öðruvísi en lánstíminn sé langur og vextirnir séu lágir og hvergi í neinu landi er komið upp öðruvísi, a.m.k. ekki í nágrannalöndunum. Þar hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að landbúnaðurinn nyti hagkvæmra lána. Ég skil ekki það umkomuleysi í hugsunarhætti, sem í þessu felst, að við getum ekki gert nú á þessu sviði það, sem við gátum gert, þegar við vorum sem þjóðfélag miklu fátækari en við erum nú, og þá uppgjöf, sem í þessu felst, nema með þeirri skýringu, sem ég reyndar veit að er á þessu öllu, en það er hin breytta stefna gagnvart byggðum landsins. Þetta er allt í órofasambandi. Og þó er ég ekki viss um, að allir, sem að því vinna, geri sér það fyllilega ljóst. En það er engin smáræðisbreyting, sem hér er verið að gera, ef nú á allt í einu að sleppa hendinni af þeim, sem dregizt hafa aftur úr og nú þurfa að leggja í meiri kostnað en hinir. Ég held, að til þess að jafna þennan greiðsluhalla, sem talað er um hjá sjóðunum og menn alltaf hafa vitað um og áður hefur verið til staðar og verið ráðin bót á, séu önnur ráð til, að hægt sé að bæta hér úr á annan hátt og það sé ekki neitt gífurlegt vandamál. Það kann að hljóma vel, og ég veit það, að það hljómar vel í eyrum margra að fella niður með öllu verðbætur á útfluttar vörur. Það er ekki vinsælt þetta uppbótakerfi, og ýmsir gera sér far um að benda á ýmsa galla á því, gera það hlægilegt. Sízt skal ég hafa á móti því, að útflutningsuppbótakerfið verði gert umfangsminna en það er nú. Mér finnst alveg rétt að stefna að því að gera það umfangsminna. Ég skal ekki heldur hafa á móti því, að það kunni að vera eðlilegt eða megi virðast eðlilegt að skrá gengi erlends gjaldeyris meira í samræmi við raunveruleikann en nú er gert. Það sýnist auðvitað hlálegt að halda áfram von úr viti að skrá útlendan gjaldeyri langt undir sannvirði, rétt eins og ýmsum finnst það líka hlálegt að hafa fasteignamatsverðið eins og nú er gert, þegar litið er á gangverð fasteigna. Þar vitum við að er ekki samræmi. Ég skal ekki ræða um það almennt nú, hvort togaraútgerðin eða bátaútgerðin í heild hafi hag af gengisbreytingunni. En hitt liggur í augum uppi, að ef gengisbreytingin er hæfileg, miðað við bátaútveginn í heild, þá verður mjög óhagstætt að veiða þann fisk, sem sérbætur hafa verið greiddar á undanfarið, eins og smáfisk, ýsu og steinbít. Það stendur í grg. frv. á bls. 33, að meðalverðuppbætur, sem hafa verið greiddar á bátafisk, þegar allt er tekið í einni heild, þ. á m. fiskur veiddur á ýmsum tímum árs, stærri og smærri fiskur og hinar einstöku fisktegundir, séu nú 94.5% og að gengisskráningin sé við þetta miðuð, að hún eigi, þegar allt kemur til alls og þegar búið er að gera fyrir því, að rekstrarvörur hækki í verði og stofnkostnaður aukist, að jafngilda því, að 94.5% útflutningsuppbætur séu greiddar. En á vissar fisktegundir hafa verið greiddar miklu hærri útflutningsuppbætur og þó ekki veitt af. Ég hef nýlega fengið í hendur tölur um þetta, sem ég skal ekki þreyta þm. á að lesa upp, en munurinn er mjög verulegur. Útflutningsuppbæturnar, sem hafa verið greiddar á smáan þorsk og ýsu og steinbít og sérstaklega á sumarveiddan fisk, hafa verið miklu hærri en á annan bátafisk og miklu hærri en meðaltalið, sem hér er gerð grein fyrir. Þess vegna er það alveg auðsætt, eins og ég sagði áðan, að ef gengisbreytingin er hæfileg fyrir bátafiskinn í heild, þá er verðið allt of lágt fyrir þær fisktegundir, eða þann hluta aflans, sem ég nú hef nefnt. Það yrði allt of lágt fyrir smáfiskinn og allt of lágt fyrir ýsuna og steinbítinn og of lágt fyrir sumarveiddan fisk. Nú má segja, að þetta gerði í sjálfu sér minna til, ef hver fiskibátur eða hver verstöð veiddi nokkurn veginn jafnmikið af þessum fiski hlutfallslega, og þá gerði það ekkert til, ef verðið fyrir stærri fiskinn væri nógu ríflegt. Þá gerði ekkert til, þó að verðið á smáfiskinum væri eitthvað neðan við hitt. En þannig er það ekki, það vita allir, sem til þessara mála þekkja, hafa einhverja staðarþekkingu. En hana geta náttúrlega ekki allir haft. Til eru menn, sem vita ekki, að t.d. á Norður- og Austurlandi, þar sem aðallega veiðist á sumrin, vor, sumar og haust, þar er fiskurinn mun smærri en hér syðra. Hlutfallslega mjög stór hluti bátaaflans í þessum landshlutum er það, sem kallað er smáfiskur, og í aflanum er líka mikið af ýsu. Ég hef heyrt dæmi um það, að smáfiskurinn hafi verið á tilteknum tíma í tiltekinni verstöð, sem ég þekki nokkuð til, 85% af öllum aflanum. En sérbæturnar, sem hafa verið greiddar á þennan fisk, byggjast á því, að það fæst hlutfallslega minna af fullunninni vöru úr fiskinum upp úr sjó, þegar hann er smár, og auk þess kostar mun meira að vinna úr smáum fiski. Hins vegar er þessi vara að jafnaði ágæt vara og þar alveg í fremstu röð, en útflutningsverðið er yfirleitt það sama. En út af þessu var á sínum tíma tekin upp barátta fyrir séruppbótunum á þennan fisk, og þær fengust í áföngum, þangað til þær voru orðnar eins og þær eru nú. Ég held, að það sé sameiginlegt álit þeirra, sem hafa kynnt sér þessi mál, að þar sé ekkert óhóf í, að þessar sérbætur séu ekki hærri en þær þurfa að vera, miðað við þann mun, sem er á vörumagninu, sem fæst úr fiskinum, hráefninu og vinnunni, sem í þetta fer. En ýmsum hefur fundizt fátt um þetta. Þeir, sem láta sér finnast fátt um dreifingu fjármagnsins, hafa kallað þennan fisk Framsóknarýsu eða Eysteinsstútung, af því að framsóknarmenn áttu nokkuð mikinn þátt í að koma þessu fram. Ég hef meira að segja séð orðið „Framsóknarýsa“ á prenti í grein fræðilegs efnis eftir kunnan mann hér í bænum, sem virðist hafa þessi sjónarmíð. En ef nú á að lækka til mikilla muna verðið á þessum fiski eða þeirri útflutningsvöru, sem unnin er úr þessum fiski, miðað við fisk upp úr sjó, þá eru, elns og ég sagði áðan, mörg sjávarpláss á Norður-, Austur- og Vesturlandi a.m.k. mjög illa stödd, svo að ekki sé meira sagt, ef ekki verður ráðin bót á. Og ég er forviða á því, að hér skuli ekki vera gerð einhver ráðstöfun eða einhver fyrirhyggja koma fram, úr því að uppbóta- og niðurgreiðslukerfið í heild er ekki að fullu afnumið, sem hefur ekki reynzt kleift, - að menn skuli ætla sér að láta þá, sem að þessari framleiðslu standa, sigla sinn sjó, nema skýringin sé þessi, sem ég nefndi í upphafi, að ýmsir, sem nú ráða málum, gráta þurrum tárum og telja ekkert óhagkvæmt, þó að eitthvað drægi úr framleiðslu og eitthvað fækkaði fólki hér og þar á landinu og það flytti á staði, þar sem þeir telja að betur sé búið fyrir þjóðina. En hér er áreiðanlega ekki að uppbyggingu stefnt. Ég skal svo ekki ræða þessi mál nánar að sinni. Eins og ég sagði í upphafi, þá kemur mér það ekki á óvart í sjálfu sér, þó að þessarar stefnu, sem er andvíg dreifingu fjármagnsins og ekki kærir sig um að leggja mikið í sölurnar til að halda landinu í byggð, gæti nú meira en fyrr, þó að þessi stefna komi fram nú og sjái sér leik á borði. Þetta er afleiðingin af því, sem búíð er að gera á s.l. ári. En þess er ekki að vænta, að samkomulag verði hér á Alþingi um aðgerðir af þessu tagi.



Herra forseti. Þessar umræður hafa nú staðið alllengi, eins og raunar eðlilegt er, þar sem hér er um mjög þýðingarmikið og stórt mál að ræða, og ekki undarlegt, þó að það sé rætt fram og til baka. En efnislega hefur því nú verið lýst svo vel og rækilega af þeim, sem fyrir því hafa mælt, að ég þarf ekki að hafa um það út af fyrir sig mörg orð. En mér þykir hlýða að segja aðeins nokkur orð um ummæli, sem hér hafa komið fram í garð fyrrv. ríkisstjórnar alveg sérstaklega og þá tilraun, sem gerð hefur verið hér af tveimur hv. framsóknarmönnum alveg sérstaklega í þá átt að reyna að telja hv. alþm. trú um það, að þessi stjórn hafi lýst því yfir, þegar hún tók við völdum og síðar, að hún teldi sig munu geta leyst allan efnahagsvandann, svo að þar þyrfti engu við að bæta. Svo hafa þeir, þessir hv. þm., reynt að sýna fram á það, hvernig þetta hafi allt saman tekizt miður en lofað hafi verið, og það raunar hafi verið þessari stjórn að kenna, að nú er komið sem komið er. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) sagði, að kjörorðið fyrir kosningar hefði verið stöðvun dýrtíðar án skatta og ekkert hefði þá verið minnzt á, að lifað væri um efni fram. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði í sinni ræðu hér eitthvað á þá leið, að Alþfl. hefði haldið því fram, að þessi flokkur hefði leyst öll vandamál efnahagslífsins. Í öðru lagi sagði hann, að stjórnarstefna fyrrv. ríkisstj. hefði mistekizt, og á því er þessi lagasetning byggð. Þetta sagði hv. þm. orðrétt. Og hann spurði í sinni ræðu: Er þetta, sem hér er að gerast, ávöxturinn af eins árs stöðvunarstefnu Alþfl. og Sjálfstfl., sem kemur fram í því að fá nú á sig meiri álögur en nokkru sinni fyrr? Þessir hv. þm. hafa bæði fyrr og síðar og blað flokksins, Tíminn, reynt æ ofan í æ að gera tortryggilegar þær aðgerðir, sem Alþfl.- stjórnin kom í framkvæmd, vissulega að nokkru leyti með aðstoð Framsfl., í ársbyrjun 1959, og hjásetu framsóknarmanna við afgreiðslu þeirra mála, sem þá voru afgr. í sambandi við lausn þessara mála. Þeir vilja koma því inn, að þessar aðgerðir Alþfl. hafi haft á sér yfirvarp annars en þess, sem þær raunverulega voru, og það, sem flokkurinn hafi lofað að gera, hafi mistekizt. Við skulum nú athuga þetta ofur lítið nánar og hvernig þessa hluti bar að. Á árinu 1958, undir forustu Hermanns Jónassonar og vinstri stjórnarinnar, hækkaði vísitalan í landinu um 34 stig, úr 191 stigi 1. jan. 1958 og upp í 225 stig, sem vísitalan hefði orðið 1. jan. 1959, ef ekki hefði þá verið gripið til niðurgreiðslu. Þetta er það, sem mætti kalla, eins og hv. þm. nefndi það, óðaverðbólgu, og þessa óðaverðbólgu réð ekki vinstri stjórnin við. Hún hljóp frá öllu saman án þess að gera tilraun til að leysa vandann, og það sem meira var, hún vildi ekki þiggja stuðning þeirra flokka, sem buðu henni að leysa vandann. Alþfl. skrifaði forsrh, fyrrv., Hermanni Jónassyni, bréf, eftir að það hafði heyrzt, og hann raunar tjáð það, að hann mundi segja af sér, vegna þess að verðbólguholskeflan væri riðin yfir og engin ráð til úrlausnar, og óskaði þess við hann, að hann bæri málið inn í þingið og reyndi þar að koma á framfæri þeirri lausn, sem Alþfl. og Framsfl. voru að miklu leyti sammála um og raunar Alþb. að nokkru leyti. Þetta vildi hann ekki gera, heldur hljóp og skildi allt eftir í öngþveiti. Þá voru gerðar ýmsar tilraunir til stjórnarmyndunar, sem tókust ekki, og það var ekki önnur lausn finnanleg en sú, að Alþfl. myndaði minnihlutastjórn með óbeinum stuðningi Sjálfstfl., sem hét því að firra stjórnina vantrausti, ef fram yrði borið. Það var ekki eðlilegt, að þessi stjórn og raunar ekki þessir flokkar báðir þá, Alþfl. og Sjálfstfl., sem höfðu ekki samanlagt meirihlutavald á Alþingi til þess að koma málum fram, gætu ráðizt að kjarna málsins. En hvaða verkefni tókst þessi stjórn á hendur? Hún tókst á hendur það verkefni að reyna að koma í veg fyrir þetta, sem hv. þm. kallaði óðaverðbólgu, reyna að hafa hemil á verðbólguaukningunni á árinu 1959, þangað til meirihlutastjórn yrði mynduð, sem gæti tekið að sér lausn vandans. Vandi efnahagsmálanna er margs konar. Verðbólguaukningin er ekki nema einn þáttur vandans. Það var sá þátturinn, sem ógnaði um áramótin 1958 og 1959, og það var að þeim hluta vandans, sem Alþfl. sneri sér og hét því að freista þess að leysa. Hann tók líka að sér að freista þess að leysa kjördæmamálið, þannið að meira réttlæti fengist í skipan Alþingis í hlutfalli við flokkaskipunina í landinu, og hann gerði sér ljóst, að eftir að hafa lokið því verkefni mundi hann og hans stjórn hætta og meirihlutastjórn taka við, hvernig svo sem hún yrði mynduð. En verkefni hans var fyrst og fremst að reyna að koma í veg fyrir það þann tíma, sem stjórnin sat, að verðbólguaukningin yrði eins óhófleg og hún varð á síðasta stjórnarári vinstri stjórnarinnar. Þá varð hún hvorki meira né minna en 34 stig, eða í kringum 17%. Hér er talað um með þessum aðgerðum öllum hækkun á vísitölu, sem nemur 13%. Það var greinilegt, að ef þessi verðbólguaukning, sem byrjaði svona hastarlega á árinu 1958, hefði fengið að halda áfram óstöðvuð á árinu 1959, þá hefði allt endað með skelfingu þá þegar. Það var sannað, eða a.m.k. voru færðar fyrir því sterkar líkur, að ef ekki yrði að gert, þá mundi vísitalan komast upp í 270 stig, þegar kæmi fram á haustið 1959, og hér var sýnt fram á það í gær, að ef það hefði skeð, þá hefði okkur ekki nægt að lækka gengi íslenzku krónunnar það mikið, að dollarinn yrði 38 kr. virði, heldur hefðum við orðið að borga 60 kr. fyrir dollarann. Hvað er það þá, sem stjórn Alþfl. gerði á árinu 1959? Hún kom í veg fyrir það, að sama óðaverðbólgan sem hér var 1958 héldi áfram 1959 og endaði svo með þeirri skelfingu, að við yrðum að breyta gengisskráningunni á krónunni þannig, að dollarinn yrði 60 kr., í staðinn fyrir að við þurfum þó ekki að fara í nema 38 núna, sem er vissulega ærið. Þetta er það, sem Framsfl. er sí og æ að reyna að gera okkur tortryggilega fyrir og segja, að við hefðum ætlað að leysa allan vanda efnahagsmálanna. Það er fráleitt, því að minnihlutastjórn Alþfl. hafði í fyrsta lagi engan möguleika til þess að gera það, og henni datt það ekki í hug. Hún réðst aðeins að þessum eina þætti, og hún leysti hann á þann veg, að vísitalan, sem var 100 1. marz 1959, er 100 enn í dag. Og það hefur ekki í annan tíma í þessu þjóðfélagi verið meiri stöðvun á verðbólgunni en einmitt hefur orðið, síðar þessar aðgerðir voru gerðar um áramótin 1958 og 1959. Það er þess vegna algert öfugmæli, eins og hv. þm. sagði, að stjórnarstefna fyrrv. ríkisstjórnar hefði mistekizt og á því væri þessi lagasetning byggð. Hv. þm. framsóknarmanna sögðu, þegar lögin um niðurfærslu verðlags og launa voru sett í ársbyrjun 1959, að byrðunum af þessum aðgerðum væri velt yfir á framtíðina og að bæði ríkissjóður og útflutningssjóður mundu koma út með stórkostlegu tapi, sem síðan yrði velt yfir á þjóðina. Þegar það kom í ljós samkv. vitnisburði formanns stjórnar útflutningssjóðs og af yfirliti, sem kom fram' um afkomu ríkissjóðsins, að líkur væru til, að báðir þessir sjóðir mundu standast þær kröfur, sem til þeirra yrðu gerðar á árinu, hallalítið eða hallalaust, þá var hörfað í aðra víglínu og sagt, að þetta væri fengið með óhóflegum innflutningi hátollavara. Hver er svo niðurstaðan af því? Niðurstaðan af því var, að það var flutt inn á árinu 1959 nákvæmlega jafnmikið af hátollavöru og gert var 1958, eða fyrir 190 millj. kr. Áætlanir okkar voru að vísu lítils háttar lægri en vinstri stjórnarinnar 1958, þ.e.a.s. 212 í staðinn fyrir 226 millj., en eigi að síður var ekki hægt að standa við áætlunina. Við gátum ekki flutt inn meiri hátollavöru en þetta, ef nauðsynjavörur átti ekki að skorta, og skorti þær þó siðasta mánuð ársins nokkuð vegna þeirrar stöðvunar, sem þá varð í bönkunum á yfirfærslu um skeið. Ég skal ekki hér fara út í það að ræða um afkomu ríkissjóðs á árinu 1959. Það mun hæstv. fjmrh. gera við 1. umr. fjárlaga, sem fer hér fram á mánudaginn. En ég get þó sagt eftir þeim upplýsingum, sem ég hef um það fengið, að það mun ekki verða greiðsluhalli á árinu 1959. Um útflutningssjóðinn er það að segja, að þegar tekið er saman, eins og útflutningssjóðurinn hefur alltaf verið gerður upp um áramótin, sjóðseign og óinnheimtar gjaldfallnar tekjur miðað við 31. des. 1959 annars vegar og óafgreiddar gjaldfallnar kröfur hins vegar, þá er mismunurinn þar á milli um 30 millj. kr., sem skortir á, að útflutningssjóðurinn geti staðið við þessar skuldbindingar sínar að fullu. Þó er þess að geta, að í þessu eru 32 millj. kr., sem er óuppgerð og ógreidd umboðssala frá árinu 1958, þannig að ef sú tala er dregin frá, þá er útflutningssjóðurinn, miðað við áfallnar og ógreiddar kröfur, nokkurn veginn í járnum, þegar tekjurnar eru teknar með, þær sem hann á von í, en ekki er búið að greiða inn. Ríkissjóðsframlagið hefur verið greitt að fullu að undanskildum 11 millj., sem var ekki búið að heimta inn um áramótin, og óinnheimtar tekjur, sem vitað var um að kæmu, voru 18 millj. rúmar og sjóðseign 15 millj. Þetta er til samans 45 millj.kr., en kröfurnar eru í kringum 30 millj. kr. hærri. Þetta breytir ekki því, að birgðasöfnunin, sem orðið hefur í landinu, gerir það að verkum, að útflutningssjóður á ógreitt út á þær. En á móti því kemur aftur hitt, að það lán, sem ætlað var að taka á árinu og vera undirstaðan undir þeim jöfnuði, sem reiknað var með, 6 millj. Bandaríkjadollara, hefur ekki verið innborgað á árinu nema að örlitlu leyti. Ég ætla, að um áramótin hafi verið yfirfærð af því rúmlega 1 millj. dollara, þannig að þó að nokkurt fé hafi verið tekið til láns út á birgðirnar, þá eru enn ókomnar tekjur handa sjóðnum, sem hefðu numið, ef þær hefðu komið fyrir áramótin, yfirfærslugjaldinu af þeim vörum, sem fyrir þessa dollara hefðu verið keyptar. En hitt er eftirtakanlegra, að í þessum greiðslum útflutningssjóðs fyrir árið 1959 eru innifaldar mjög stórar greiðslur fyrri ára. Á árinu 1959 hafa verið greiddar útflutningsbætur, sem heyra árinu 1958 til, upp á rúmar 300 millj. kr., og útflutningsbætur fyrir árið 1957 upp á tæpar 15 millj. kr., eða samtals 325 millj. frá tíð vinstri stjórnarinnar, sem var greitt á árinu. Við þetta bætast svo þessar 32 millj., sem ég nefndi að enn væru ógreiddar fyrir óuppgerða umboðssölu frá 1958, þannig að í heild verður greiðslan fyrir árið 1959 347 millj. kr., 315 plús 32. Þessi gífurlegi hali hefur löngum valdið erfiðleikum, og hann heldur áfram að valda vaxandi erfiðleikum, eftir því sem hann lengist. Ef nú er skorið á þennan hala og þessar útflutningssjóðsgreiðslur 15. febr. n.k., eins og frv. gerir ráð fyrir, þá lítur út fyrir, að til greiðslu komi hjá útflutningssjóði eða ógreitt vexti, þegar tekjurnar hætta að koma inn, í kringum 270 millj., eins og grg, frv. segir frá. Þessara 270 millj. kr. er ætlað að afla í fyrsta lagi með mismuninum á söluverði afurðanna eftir hinu nýja gengi og þeirri upphæð, sem eigendunum verður greidd, sem er reiknuð á gamla genginu plús venjulegar uppbætur, - fyrir þetta er talið að fáist 150 millj. kr. eða þar um kring, - og síðan 120 millj. af þeim útflutningsskatti, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel þess vegna, að með þeim erfiðleikum, sem þetta kerfi ber í sér, hafi eftir atvikum ekki illa til tekizt um þessa framkvæmd. Það sé ekki byrðum velt yfir á framtíðina óhóflega og það sé ekki heldur óhóflegur innflutningur hátollavara. En endarnir ná ekki til fulls saman, vegna þess að á skortir með það lán, sem reiknað hafði verið með á árinu. M.ö.o.: kerfið, þetta uppbótakerfi, sem við búum við, þrífst ekki, nema við í mjög ríflegum mæli annaðhvort flytjum inn þessa hátollavöru, sem við kannske þurfum ekki nema að litlu leyti á að halda og hefðum miklu betur notað féð til annars, eða þá að við tökum lán, sem keyptar verða vörur fyrir, sem við getum skattlagt og látið sjóðinn njóta í tekjum. Þetta er, eins og margtekið hefur verið fram í þessum umræðum, ástæðan til þess, að kerfið getur ekki staðizt, og það verður að gera þarna breytingu á. Og breyt., sem er sú eina breyt., sem fær er, er sú að skrá gengið jafnt fyrir innflutninginn og útflutninginn. Að vísu kostar það álögur í bili, því er ekki að neita. Það kostar ekki þær gífurlegu tölur, sem hér hafa verið nefndar, 1000 millj., 1300 millj. og 2000 millj., það kostar ekki það. En það er ómögulegt að neita því, að það kostar byrðar. En kerfið verður ekki heilbrigt, á meðan þetta sjúklega ástand varir, og það er til þess að koma í veg fyrir það, sem þetta frv. er flutt. En úr þunga byrðanna er reynt að draga hjá þeim, sem erfiðasta hafa aðstöðuna. Það er reynt að draga úr þunganum hjá barnmörgum fjölskyldum, og það virðist með þeim ráðstöfunum, sem sagt er frá í grg. frv. og önnur frv. verða borin fram um nú bráðlega, vera hægt að koma því til vegar, að byrðarnar á vísitölufjölskyldunni verði ekki nema í kringum 3% og á fjölskyldu með 3 börn eða fleiri verði þær byrðar, sem af þessu leiðir, með svipaðar tekjur ekki teljandi. Hins vegar er því ekki að leyna, að ýmsar fjölskyldur í þessu landi og einhleypingar og aðrir eru þannig settir, að þeir njóta ekki þessara fríðinda, sem hér eru boðuð, og á þeim lendir byrðin þess vegna þyngra. Þó er á henni þetta ákveðna hámark, sem vísitöluhækkunin skýrir frá, og kannske ekki að fullu og ekki nálægt því að fullu hjá mörgum, þó að þeir njóti ekki fríðindanna. En með frumvörpunum, sem koma, eru gerðar ráðstafanir til þess, að bæði barnmörgu fjölskyldurnar og gamalmenni og öryrkjar fái þessa hækkun fullkomlega upp borna. Ég skal segja það fyrir mig, að ég er vissulega ekkert glaður yfir því að þurfa að taka þátt í þessum aðgerðum, og það er ekkert fagnaðarerindi, sem við hér erum að boða, og það hefur heldur enginn haldið því fram. En ég tel, að það þýði ekki annað, að það sé bókstaflega talað að stinga höfðinu í sandinn að horfa fram hjá því, að einhverjar aðgerðir svipaðar þessu eru nauðsynlegar. Það er ekki hægt að halda áfram með uppbótakerfið óbreytt, eins og það hefur gengið, og það er ekki hægt að lagfæra það, það höfum við líka kannað, - það er ekki hægt að lagfæra það nema með tilkostnaði og byrðum, sem sízt verða léttari á almenningi en það, sem hér er að gerast. Það er stundum rætt um kaupmátt launa, og það er ekki tilviljun, að okkur hefur ekki tekizt þrátt fyrir öfluga verkalýðshreyfingu og blómlegt atvinnulíf, góða markaði og fleira, sem þarna kemur til greina, að þrýsta kaupmætti launanna verulega upp síðasta áratuginn. Þetta stafar af því, bókstaflega talað, að öllum hækkunum á launum, sem fram hafa komið, og þær eru miklar, hefur jafnóðum verið velt yfir á ríkissjóðinn og ríkissjóður veltir þeim svo aftur yfir á almenning. Á meðan þessi vítahringur heldur áfram, þá er ekki að búast við, að lagfæring fáist hér á. Lagfæring verður ekki fyrr en launþeginn getur samið beint við atvinnurekandann um sín laun og það, sem hann fær til viðbótar í hækkuðu kaupi, sé frá honum tekið, en ekki öðrum, og að hann hafi ekki aðstöðu til þess að færa það yfir á aðra. Gjaldeyrisstaða þjóðarinnar er ákaflega ísjárverð, og hún hefur alltaf verið að versna upp á síðkastíð. Og það er náttúrlega fyrst og fremst vegna þess, að lántökurnar hafa verið nauðsynlegar til þess að halda kerfinu gangandi, og það alveg burtséð frá því, hvort þurfti að nota lánin til einhverrar ákveðinnar fjárfestingar. Það þurfti alveg eins að fá þessi gjaldeyríslán, hvort sem peningarnir voru notaðir til Sogsvirkjunar eða áburðarverksmiðju, eins og hv. 1. þm. Austf. nefndi hér í gær og var að telja upp að væru óánveranlegar framkvæmdir. En gjaldeyrislánin voru alveg jafnnauðsynleg, þó að til þessara framkvæmda hefði ekki komið, vegna kerfisins. Við áttum hér í stríðslokin digra sjóði. Þeir eru allir uppétnir. Við nutum, þegar þeir voru uppétnir, svokallaðrar Marshallaðstoðar um nokkur ár. En síðan það hvort tveggja er búið, höfum við orðið að lifa á því að safna skuldum. Og nú eru skuldirnar orðnar svo miklar, að líkur eru til þess, að það verði mjög miklum erfiðleikum bundið að fá þessar lántökur áfram og áfram, enda greiðslubyrðin, sem mér heyrist sumir hv. þm. hér jafnvel gera grín að, orðin svo mikil, að við ráðum ekki við hana eins og hún er, hvað þá að hún vaxi. Ef vel ætti að vera, þá ættum við að eiga gjaldeyrissjóð, eins og flestar þjóðir eiga. Við höfum átt hann. Hann er horfinn, og í staðinn fyrir gjaldeyrissjóð er komin nettóskuld. Yfirdrættir, sem bankarnir hafa erlendis, eru notaðir að heita má að fullu, og í desembermánuði s.l. var svo komið, vegna þess að útflutningur gekk ekki eins greiðlega og búizt hafði verið við, að það hélt við, að yfirfærslur bankanna stöðvuðust. Þetta er náttúrlega svo ótryggt ástand, að það er ekki nokkur lifandi leið að búa við það til frambúðar. Gjaldeyrisvarasjóð tekur náttúrlega tíma að byggja upp, og það er rétt, að menn veiti því athygli, að kerfið, þetta uppbótakerfi, gerir það ómögulegt, að nokkurn tíma sé safnað gjaldeyrisvarasjóði, af því að ef við eignumst pening, hvort sem er með láni eða á annan hátt, þá verður að flytjast inn fyrir hann eitthvað, sem útflutningssjóðurinn getur haft tekjur af, svo að gjaldeyrisvarasjóðsmyndun undir núverandi uppbótakerfi er útilokuð. Ef við ætlum að reyna að vinna upp einhvern slíkan sjóð, sem við vissulega verðum að gera, þá verðum við að byrja á því að afnema kerfið. Það er ekki von, að við getum unnið upp gjaldeyrísvarasjóð, sem miklu máli skiptir, á stuttum tíma. En til þess að komast yfir þá erfiðleika, sem óumflýjanlegir eru framvegis, höfum við fengið heimild til yfirdráttar fyrir 20 millj. dollara, eins og segir í grg. frv. En það hefur verið túlkað hér sem algerlega það sama og um lántöku væri að ræða, um eyðslulántöku. En það er alls ekki það. Ég þarf ekki að fara út í að skýra það fyrir þeim mönnum, sem vilja skilja, hver munur er á þessu tvennu, að eiga innhlaup um stuttan tíma til þess að geta notað fjármuni til greiðslu á nauðsynlegum hlutum, og svo hinu, að fá lán, sem notuð eru varanlega í eyðslu, annaðhvort fjárfestingu eða aðra eyðslu, og ekki er gert ráð fyrir að skilað sé svo að segja strax aftur. Muninn á yfirdráttarláni og venjulegu láni þekkja allir hv. þm., svo að það er mjög villandi að rugla því nokkuð saman. Ég ætlaði mér ekki að hafa hér mörg orð, og ég skal ekki gera það, því að umræður eru orðnar nokkuð langar og málið verður að komast til n. í kvöld, eða ég vil vona það a.m.k., svo að ég skal ekki hafa um þetta miklu fleiri orð. En það, sem ég aðeins vildi undirstrika, voru í fyrsta lagi þau öfugmæli, sem hv. framsóknarmenn hafa hér haft um þær aðgerðir, sem Alþfl.-stjórnin hafði í efnahagsmálunum, - ég vil undirstrika, að þó að mér að sumu leyti þyki erfitt að þurfa að bera fram eða vera með till. eins og hér er gerð um breyt. á genginu, þá verður það ekki umflúið. Og ég vil líka undirstrika þær lagfæringar, sem gerðar verða á aðstöðu þeirra, sem erfiðasta eiga aðstöðuna, svo sem barnafjölskyldna og gamalmenna. Ég held líka, að þegar við erum að bera saman þá kjaraskerðingu, sem af þessu hlýzt, þá sé það ekki samanburður, sem sé einhlítur. Það, sem við raunverulega eigum að bera saman, er þetta frv. og það, sem mundi koma, ef þetta frv. hefði ekki komið fram. Það er það, sem við eigum völ á, sem við þurfum að bera saman, en ekki það, sem útilokað er að við höfum völ á, því að óbreytt ástand er útilokað.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. talaði hér nokkuð áðan. Hann var að kvarta yfir því, að ég hefði hvesst augun fullmikið á hæstv. viðskmrh., meðan ég talaði, og hef ég líklega ekki verið eins vondur við hann og hann mundi telja eðlilegt. Ég tel mjög eðlilegt það, sem hæstv. forsrh. er að gera. Hann er foringi íslenzkrar auðmannastéttar, formaður þess flokks, sem er tæki íslenzka auðvaldsins, og það er ákaflega eðlilegt út af fyrir sig, að auðmannastéttin vilji troða skóinn ofan af alþýðunni, hún vilji græða á hennar vinnu. Það er nú einu sinni tilhneiging þeirrar stéttar og þess valds. Og ég undrast heldur ekkert, þó að hann vilji gjarnan koma hér á í okkar þjóðfélagi harðstjórn peningavaldsins. En það, sem ég deili á hann fyrir, er, að hann skuli vera að hjálpa til að koma hér á harðstjórn erlends peningavalds, að íslenzk borgarastétt undir hans forustu og hans flokks skuli vera að gefa upp sjálfstæða tilveru sem borgarastétt og láta innlima sig í auðvald Vestur-Evrópu og Ameríku. Sannarlega hefur þó íslenzk alþýða viljað hjálpa íslenzkri borgarastétt til þess að halda íslenzkum þjóðarbúskap sjálfstæðum. En það, að ég hvessti augun á hæstv. viðskmrh., var af hinu, að mér fannst það óeðlilegt, að Alþfl. á Íslandi skyldi vera að hjálpa hæstv. forsrh., Sjálfstæðisflokknum, tæki auðmannastéttarinnar á Íslandi, við þetta. Alþfl. hefði átt að geta gert betur en að gefast skilyrðislaust upp fyrir auðmannastéttinni íslenzku.

Fyrir ræningjaforingjanum.

Já, ræningjaforingjanum. Hann átti að geta gert það. Og mér sýnist, að það, sem nú sé að fara fram hér, sé sú endanlega sögulega uppgjöf forustumanna Alþfl. fyrir auðvaldinu á Íslandi, og hef ég þó fyrir mitt leyti gert það, sem ég hef getað, til þess að forða Alþfl. frá því. Hæstv. forsrh. hélt hér mikla brandararæðu, eins og hann gerir stundum. Ég veit ekki, hvort það er af því, að honum hefur verið svo þungt niðri fyrir, að hann hefur viljað hafa brandarana sem mesta, eða af því, að hann vildi gjarnan komast sem mest hjá alvöru málsins. Hann er vanur þessu, og honum tekst það vel. Eina ágæta sögu hef ég heyrt af honum, þegar hann var einu sinni forsrh. hér áður fyrr og útgerðarmennirnir voru í vanda, eins og þeir voru vanir um hver áramót, og komu upp í stjórnarráð og kvörtuðu, sérstaklega þeir á Suðurnesjum, og reiknuðu og reiknuðu, hvað þá vantaði margar millj., og svo hafði hæstv. forsrh., þegar þetta var allt saman búíð, staðið upp, tekið upp veskið og sagt: „O, hver andskotinn, en ég hef ekki nema 50-kall.“ Það var allt, sem þeir fengu. En sannleikurinn er sá, að það er náttúrlega ósköp vel hægt að losa sig við útgerðarmennina á Suðurnesjum með svona nokkru. Þeir svelta ekki samt og missa ekki íbúðirnar og ekki einu sinni bátana og ekki einu sinni hraðfrystihúsin. En þegar kemur að því, að verkamenn og millistéttamenn hér í Reykjavík fara að missa íbúðirnar sínar, mennirnir, sem einu sinni trúðu á það, að Sjálfstfl. vildi, að hver maður ætti sína íbúð, - þegar þeir fara að missa íbúðirnar sinar fyrir þessar aðgerðir, þá dugir ekki að afgreiða þá með svona nokkru. Þá er alvara lífsins komin í þetta. Það nefndi einn hv. þm. hér dæmi í gær af manni með 60 þús. kr. laun, iðnverkamanni með 2 börn, 16 og 17 ára, hann fengi engar fjölskyldubætur, ætti þriðjunginn í sínu húsnæði, - og við skulum reikna út, hvernig fer með þann mann. Við skulum segja, að íbúðin sé 300 þús. kr. virði og hann skuldi 200 þús. kr. í henni. Vextirnir af því eru nú 16 þús. á ári fyrir utan afborganir. Þeir vextir hækka, ef vextirnir fara upp í 12%, og allt er þetta á víxlum, upp í 24 þús., fyrir utan afborganir. Maður með 60 þús. kr. laun, og dýrtíðin vex um 12 þús. Hvernig á þessi maður að komast af? Það, sem verið er að gera með þessum ráðstöfunum, er að féfletta svo og svo mikið af fólki, og það er þetta, sem er alvaran í þessu. Þegar það bætist svo við, að atvinna verður stopul, að eftirvinnan hverfur, að vinnan sjálf minnkar, hvar standa þessir menn þá? Og það er þessi alvara, sem ég hef verið að reyna að fá bæði hæstv. forsrh. og aðra til þess að íhuga í sambandi við þetta, að sjá fyrir afleiðingarnar af þessu, - því að það er hægt að reikna þetta út, eins og þeir hafa reiknað það í París. Þá duga engir brandarar. Þá bjarga þeir því ekki. Þá er kannske hægt að neita staðreyndum, eins og Björn Ólafsson gerði 1952 um atvinnuleysið í Reykjavík, og þá getur verið, að verkamenn og aðrir hér í Reykjavík verði aftur að fara að heimsækja ráðherrann upp í stjórnarráð. En það er ekki það æskilega í þessu. Það æskilegasta er að reikna þessar afleiðingar út sjálfir og viðurkenna þær og breyta samkv. því, þannig að breyta þessu svoleiðis, að komið sé í veg fyrir þær. Hæstv. forsrh. sagði, að stjórnin vildi taka lán til langs tíma. Til hvaða fyrirtækja? Af hverju segir hann ekki neitt núna? Af hverju liggur ekkert plan fyrir um það? Af hverju er bara um 800 millj. kr. yfirdráttarlán að ræða? Það er ekkert plan til. Er það kannske vegna þess, að ríkisstj. treysti á, að þegar búið væri að framkvæma þessa hluti, þá mundi Ísland vera komið niður á slíkt nýlendustig, að erlent auðvald vildi gjarnan fá að arðræna það eins og forðum daga? Ef það er meiningin, er þá ekki rétt að segja það, þannig að það komi fram? Hæstv. forsrh. minntist á í sinni ræðu, ef sölutregðan héldi áfram. Hvernig er með sölutregðuna? Á kannske sölutregðan, sem talað er um, að vera eitthvert nýtt Kóreustríð, ný afsökun fyrir, að allt saman mistakist? Það eru raunverulega blekkingar, þetta með sölutregðuna. Það er ósköp vel vitanlegt, að hér hafa legið birgðir upp á 300-400 millj. kr., sem hægt var að selja og hefði verið hægt að vera búið að selja allt saman. Menn hafa bara ekki viljað selja það nema á vestrænum markaði. Menn hafa neitað góðum tilboðum í haust á fiskimjöli og öðru slíku, ef það var t.d. til Tékkóslóvakíu. Og menn hafa beðið og beðið mánuðum saman, af því að menn hafa heimtað frjálsa valútu svokallaða. Og það er búið að stórskaða Ísland með þessu. Á að halda þessu áfram? Og á verðfallið á kapítalistísku mörkuðunum að vera átyllan á eftir til að segja: Sjáið þið, við reiknuðum út frá, að með því að gera þetta frjálst, gengi það allt saman svona og svona vel, svo kom bara verðlækkun á íslenzkum útflutningsafurðum. - Rétt eins og hæstv. forsrh. var að segja áðan: Það var þetta bannsett Kóreustríð. Og svo bara hækkuðu útlendar vörur. - Þetta er það, sem verið er að sækjast eftir. Þeir vilja vera háðir mörkuðunum, þar sem verðsveiflurnar ganga svona upp og niður, í staðinn fyrir að reyna að tryggja íslenzkt atvinnulíf með því að gera samninga til langs tíma, tryggja að selja svona og svona mikið, tryggja að geta keypt svona og svona mikið. Það sem gerir, að ég geri þetta að umtalsefni, er það, að þegar íslenzk burgeisastétt er að gera svona vitleysur í sínum ráðstöfunum á íslenzkum afurðum, þá ætlar íslenzkur verkalýður ekki að taka að sér að borga það. En það er það, sem er verið að heimta af honum með því að heimta, að kaupið hans megi ekki hækka. M.ö.o.: vitlausar ráðstafanir á heimsmörkuðunum, sem valdhafarnir eru sekir um, afleiðingarnar af þeim á alþýðan ekki að bera. Hæstv. forsrh. sagði, að þetta hefði allt farið úr böndunum 1950. Stefnan hjá ykkur núna er einmitt að láta allt fara úr böndunum. Eru það ekki höftin, sem þið viljið afnema? Er það ekki það að hafa eitthvað öruggt og fast í þessu? Þetta á allt að vera frjálst. Af því fer þetta allt úr böndunum hjá ykkur. Svo er verið að tala hér um, og hæstv. sjútvmrh. var að tala um hér seinast, hvílík óskapa vitleysa þetta væri, að segja, að þessar 800 millj. kr. gætu orðið eitthvert eyðslulán. Þetta væri yfirdráttarlán, og hvaða maður þekkir ekki muninn á yfirdráttarláni og eyðsluláni? Hvað er svo um yfirdráttarlán, sem frýs fast og maðurinn getur ekki borgað? Hefur það aldrei komið fyrir? Ætli mætti ekki spyrja Útvegsbankann eða Landsbankann, hvort það hefði aldrei komið fyrir á Íslandi, að yfirdráttarlán hefði frosið fast? Hæstv. forsrh, var þetta ljóst. Hann var svo sem ekkert að hæla þessu, þó að það væru yfirdráttarlán. Nei, hann sagði bara: Þetta eru skilyrðin, sem öll þessi lönd verða að ganga undir. - Sem sagt, einu sinni enn þá eigum við einskis annars úrkostar.  Nei, það er engin forsjálni í sambandi við þessa hluti, það er engin trygging fyrir að fá að selja okkar íslenzku vörur á þessum mörkuðum, þar sem við þurfum að fá peninga til þess að greiða þessi lán. Það er nákvæmlega sama vitleysan og þegar vinstri stjórnin var að taka lánin. Við þurftum á frjálsum gjaldeyri að halda. Við áttum einmitt ekki að taka lán í Bandaríkjunum, til þess að þurfa ekki að eyða okkar peningum í afborganir og vexti af þeim. Það hefði verið skynsamlegra af okkur að taka þá lánin austur frá, sem við gátum borgað með okkar eigin afurðum, og það er jafnskynsamlegt enn þá. Svo segir hæstv. fjmrh., að það verði að vera heilbrigð fjármálapólitík, - hann var að tala um það í sambandi við ábyrgðirnar.  Nei, ég er ákaflega hræddur um, að þessi heilbrigða fjármálapólitík, sem hæstv. forsrh. er að tala um, mundi þýða það, að bankarnir ætli með öðrum orðum að gefa þeim ríku sérréttindi í landinu. Bara að þeir færu nú ekki að gefa þeim skulduga það líka, en láta þá fátæku, láta þá, sem eiga erfiðast, láta þá; sem þurfa mest á því að halda, sitja hjá. Sannleikurinn er, að hér á Íslandi hefur verið brotið í bága við þessa heilbrigðu fjármálapólitík, og það hefur oft verið okkur til heiðurs, - hæstv. forsrh. hefur gert það líka, - vegna þess að okkur hefur þótt þetta of köld pólitík og óréttlát pólitík, vegna þess að við höfum ekki viljað beygja okkur undir alræðisvald peninganna og viljað líta á eitthvað fleira. Og við skulum ekki hverfa frá því. En fyrst verið er að tala um þessa heilbrigðu fjármálapólitík, þá vildi ég spyrja hæstv. ríkisstjórn: Er það þá meiningin; ef á að gerbreyta um núna, að þegar menn geti ekki borgað vexti, þá eigi að ganga að mönnum, þó að þeir eigi fyrir skuldunum? Við vitum, að það er fjöldinn allur af þeim; sem nú eiga íbúðir hérna, fjöldinn allur af þeim; sem nú eiga fyrirtæki hérna, þeir eiga svona og svona miklar eignir, en þeir geta máske ekki staðið í skilum með afborganir eða með vexti. Á þá að láta bjóða þessa hluti upp, er það meiningin með þessari heilbrigðu fjármálapólitík, þegar þeir geta ekki borgað? Við vitum ósköp vel, hvað það er, sem vantar þarna. Það vantar veltufé, vegna þess að íslenzka þjóðin hefur ekki verið svo rík, að hún eigi nógu mikið veltufé í einstakra manna vörzlu. Ég veit, að þetta er hægt. En hvað þýðir þetta, svo að ég taki aftur dæmi af ríkasta manni landsins, Einari Sigurðssyni? Hann er alltaf í vandræðum núna með að borga fé. Við vitum, að hann á miklu meira en fyrir skuldum. En við vítum hitt, að tækjum við eitt hraðfrystihús hans á morgun og gengjum að því og létum bjóða það upp, hvað eru þá margir menn í landinu, sem gætu borgað út það, sem væri nokkuð líklegt að það hraðfrystihús raunverulega ætti að kosta? Þeir eru svo að segja engir. M.ö.o.: ef við ættum að fara að framkvæma þá pólítík, sem mönnunum í London eða París mundi þykja sjálfsagt í þessum efnum, þá mundum við skapa efnahagslegt hrun á Íslandi. Er það pólitík ríkisstjórnarinnar? Er það pólitíkin, að það eigi að framkvæma þessa heilbrigðu fjármálapólitík með því að láta vægðarlaust bókstafinn gilda, ganga að þeim, sem getur ekki borgað vextina af sinni íbúð, ganga að þeim atvinnurekanda, sem getur ekki borgað vextina af sinni verksmiðju? Er það meiningin? Ég veit, að það er hægt að „stabilisera“ ýmislegt hérna á Íslandi með því að fella öll hús á Íslandi og alla verzlun, alla báta í verði, með því að láta ganga að því og selja það fyrir gjafverð. En er það meiningin? Þá væri bezt að segja það. Og ef það er ekki meiningin, sem ég satt að segja býst ekki við, því að ég þekki ekki neinn íslenzkan ráðherra, sem mundi vilja horfa framan í slíkt og skapa slíkt ástand, - ef það er ekki meiningin, hverjir eiga þá að fá að gera þarna upp á milli? Að hverjum er gengið og að hverjum ekki?  Nei, ég er hræddur um, að hæstv. forsrh. litist ekkert á, ef ætti að fara að framkvæma þá pólitík, sem herrarnir í París eru að reyna að leiða hér yfir okkur. Þá kemur nefnilega, ef ekki á að gera þetta að almennri pólitík, aftur að misréttisspursmálinu. Svo las hæstv. forsrh. upp langan lista, um ICA-lánið, sem vinstri stjórnin hefði tekið í desember 1956. Það væri svo sem ekki verið að kaupa vörur til þess að koma upp Sogsvirkjun eða öðru slíku. Nei, það var alls konar hveiti og allt mögulegt, held ég, sem hann taldi þarna. Það var alveg réttur listi, sem hann var með. Það voru sem sé ýmsar vörur, sem voru keyptar frá Bandaríkjunum. Til hvers? Til þess að útvega íslenzka fjármagnið í Sogsvirkjunina. Þessar vörur voru keyptar til þess, en þvældust nú inn í listann hjá honum, meira að segja einhverjar túrbínur í Sogsvirkjunina líka. Honum fannst þetta ósköp vitlaust. Svona vitlaust hefði vinstri stjórnin getað farið að. Svona vörur hafði hún nú veríð að kaupa, þó að þetta væri keypt til þess að fá íslenzka fjármagnið til að byggja Sogsvirkjunina. Já, þetta var ósköp vitlaust. Þetta lán var tekið, ekki af hæstv. forsrh., en af Sjálfstfl. og hans fulltrúum með fulltrúum Framsóknar. Ég var á móti þessu láni. Ég gat sýnt fram á, að það væri hægt að fá annað lán og betra. En Sjálfstfl, vildi ekki sinna því. Það var fellt í stjórn Sogsvirkjunarinnar. Og hver stóð þar fyrir því að taka vitlausa lánið, sem hann var að tala um og lesa upp listann yfir áðan? Það var hæstv. núv. fjmrh., þáverandi borgarstjóri í Reykjavík.  Þá fór hæstv. forsrh. að tala um bölvun uppbótakerfisins, og það hafa fleiri, líka hæstv. sjútvmrh., minnzt á það hérna, að það hlyti að vera eins konar „perpetuum mobile“, það hlyti að vera eins konar vítahringur í því, að það væri hægt að komast út úr þessu kerfi, við yrðum alltaf að eyða öllu, sem við öfluðum. Það er rangt. Því aðeins þurfum við að lenda í slíku, að við skirrumst við að nota þá möguleika, sem við höfum innanlands til að taka tekjur til þessa uppbótakerfis. Ef við sleppum því að taka t.d. gróða olíuhringanna eða eitthvað af gróða bankanna í þessa hluti, þá náttúrlega lendum við alltaf í þessum sömu vandræðum.  Hæstv. forsrh. kannast við dálítið, sem heitir helmingaskipti. Hann var í helmingaskiptastjórn í sjö ár. Þessi bönd eru ekki öll slitnuð undireins, það er eitthvað annað. Og okkur tókst ekki að slíta þau, á meðan vinstri stjórnin var. Kannske hjálpar hann okkur til þess að slíta þau núna. Kannske verður það betra næst, þegar róttæk stjórn verður mynduð á Íslandi, að Framsókn verði ekki annar eins dragbítur og hún var. Þó að því hafi verið sleppt í þetta skipti að láta auðvaldið borga, þá er ekki víst þar með, að það sé sloppið að fullu og öllu. Það væri misskilningur hjá hæstv. forsrh. að vona það.  Þá kom hæstv. forsrh. að bátaútveginum. Hann hafði verið spurður að því, hvernig stæði á því, að það væri engin trygging fyrir, hvað bátaútvegurinn fengi, þegar hækkað væri verðið á fiskinum til þeirra, sem fá hann nú afhentan, eins og hraðfrystihúsanna. Hann svaraði því, að þetta væri allt saman ákaflega ríflega áætlað, svo að hraðfrystihúsin hlytu að geta gert eitthvað fyrir bátaútveginn. Jæja, á nú úlfurinn að skammta lambinu? Ég skil vel, að það er reiknað mjög ríflega handa hraðfrystihúsunum, handa Einari Sigurðssyni & Co. En er hæstv. forsrh. allt í einu farinn að gera sér vonir um, að það mundi þýða, að viðkomandi hraðfrystihúsahringur yrði eitthvað mildari þess vegna við bátaútveginn? Nei, ætli honum finnist ekki þvert á móti, að hann hafi öll ráð hans í hendi sér? Það má mikið vera, ef úlfurinn, sem þessum gróða verður hent í, ekki aðeins skammtar smáútveginum, bátaútveginum smátt, heldur gleypir hann á endanum. Ég er hræddur um, að það sé jafnvel núna komið nokkuð langt í þá áttina, þó að smáútvegurinn hafi verið tryggður með ákveðnum aurafjölda á kíló af fiski undanfarið, að hraðfrystihúsin séu að ná tökum á honum. Og eftir að þessari tryggingu er kippt burt, sem við settum sameiginlega ásamt öllum öðrum þingmönnum nema einum 1946, þá er ég hræddur um, að það verði lítið, sem verndar þessa Rauðhettu smáútvegsins á móti úlfi hraðfrystihúsanna, enda sagði hæstv. forsrh., að það væru líkur til þess, að hraðfrystihúsin borguðu. Honum var svo sem alveg ljóst, að það var engin vissa. Hann sagði, að það væru líkur, vegna þess að það mundi verða skortur á hráefni í hraðfrystihúsunum. Er það vegna þess, að hæstv. forsrh. reikni með því, að togararnir sigli út fyrst og fremst og leggi lítið upp í hraðfrystihúsin, þannig að frekar verði skortur á hráefni þess vegna í þeim? Hann veit, hvað það þýðir, ekki bara fyrir afkomu hraðfrystihúsanna, heldur líka fyrir afkomu verkamannanna á Íslandi Það er tiltölulega fljótt verið að koma á atvinnuleysi með þeirri ráðstöfun. Þá kom hæstv. forsrh. að því að tala um mjólkina. Víða kom hann við. Og þá fyrst fannst honum vera fjarstæða, ef væri farið að tala um það, að menn ættu að fara að spara mjólk eftir þessar ráðstafanir. Veit hæstv. forsrh., hvað gerðist, eftir að hann og Framsókn í helmingaskiptastjórninni 1950 lækkuðu gengið þá? Hvað gerðist viðvíkjandi mjólkursölunni í Reykjavik? Það hélt áfram að bætast við fólkið í Reykjavík á því ári og næstu árum. Mjólkurneyzlan var í marz 1950 1 millj. 471 þús. lítrar, hún hafði farið sívaxandi fram að því. Í marz 1950 lækkaði hæstv. forsrh. gengið með framsóknarmönnum. Síðan minnkar mjólkurneyzlan allt árið 1950. Síðan minnkar hún allt árið 1951. Í engum mánuði ársins 1950, í engum mánuði ársins 1951 kemst mjólkurneyzlan upp í það sama og hún var í marzmánuði 1950. Síðan minnkar hún allt árið 1952, þó að 2000 manns bætist við í Reykjavík. Heldur hæstv. forsrh., að borgarastéttin í Reykjavík hafi ekki getað veitt sér þá mjólk, sem hún þurfti? Hverjir heldur hann að hafi orðið að spara við sig mjólkina á þessum tíma, þannig að það var farið að sjá á börnunum hérna 1952? Það voru verkamennirnir í Rvík, verkamennirnir, sem urðu að labba upp í stjórnarráð til Björns Ólafssonar til þess að sýna honum, að þeir væru atvinnulausir. Og hvenær breytist þetta? Við verðum að standa allan desembermánuð 1952 í verkfalli til þess að pína fram breytinguna á þessu. Og fyrst í jan. og febr. 1953 fer mjólkurneyzlan upp yfir það, sem hún var í marz 1950. Þetta er ekkert gamanmál, og það er þetta, sem veldur því, að við getum gengið út frá því eins vísu og tveir og tveir eru fjórir, að verkalýðurinn í Reykjavík, sem man þessa hluti, ætlar ekki að bíða í þrjú ár til þess að reka slíka kúgun af sér. Það er engin ástæða til þess, að börn í Reykjavík þurfi að skorta mjólk, og það er ekki rétt að gera ráðstafanir, sem leiða þann skort yfir. Það er nóg af mjólk á Íslandi. Það er nóg til hér af öllu, sem menn þurfa til þess að geta dregið fram lífið. Svo sagði hæstv. forsrh, að lokum, að ég hefði haldið hér ræðu til þess að verja kommúnismann. Ég hef kannske einhvern tíma gert það, en ég hélt nú ræðu til að verja uppbótakerfið, svo gallað sem það er. En líklega hefur hæstv. forsrh. ruglað saman. Þeir skyldu þó aldrei þarna í París og New York vera farnir að segja við ykkur, að þetta væri tómur andskotans kommúnismi, þetta uppbótakerfi? Þá skil ég vel, að það sé farið að leggja svona mikla áherzlu á að fá það afnumið, ef þeir eru farnir að hræðast þetta afbrigði af kapítalisma, sem er hérna. Nei, ég var sannarlega ekki að verja kommúnismann í þessari ræðu. Ég var að verja íslenzkan kapítalisma, sérstakt fyrirbrigði, sem hann hafi skapað og hafi gert honum mögulegt að ýmsu leyti með hans skipulagi að skapa hér sæmilega góð kjör, jafnvel skapað um tíma hér samstarf á milli atvinnurekenda og verkamanna. En þetta finnst náttúrlega þeim auðmannastéttum í öðrum löndum, sem vilja fá að drottna sjálfar og einar, vera kommúnismi. Ég held, að hæstv. forsrh. verði nú að fara að taka í sig kjark, ef þeir eru farnir að hræða hann með kommúnistagrýlunni. Hann hræddist hana ekki í gamla daga. Hann var alveg ósmeykur við að mynda ríkisstj. um að taka upp fimm ára plön og annað slíkt, þó að flestallir fulltrúar auðvaldsins í Englandi og Bandaríkjunum færu að spyrja hann að því, hvernig í skrambanum honum dytti í hug að fara að gera svona hluti. Og þó að hann sé farinn dálítið að eldast, þá á hann nú ekki að láta þetta eldast af sér, á ekkert að fara að láta hræða sig á kommúnismanum. Það eina, sem Íslandi hefur vegnað vel undir, það er að reyna að hagnýta sér eitthvað af hans yfirburðum yfir kapítalismann, annars vegar þeim yfirburðum að útvega örugga markaði og vera ekki háður kreppulöndum kapítalísmans, þó að maður selji þeim allt, sem maður getur, og hins vegar að skipuleggja samkvæmt áætlunarbúskap okkar eigin atvinnuþróun á Íslandi. Þetta eru hvort tveggja hlutir, sem við gætum lært af sósíalismanum, sem við höfum lært og notið góðs af, og það eigum við að gera áfram, ekkert láta hræða okkur. Svo sagði hæstv. forsrh., að það mundi vera bjart fram undan, ef þetta gengi allt saman í gegn og menn gengju í gegnum það. Nei, það er ekki bjart fram undan, nema þetta sé brotíð niður og brotið fljótt. Það var ekkert bjart fram undan fyrir íslenzkan verkalýð árin eftir gengislækkunina 1950. Og það er bezt að geta kæft slíkar aðgerðir í fæðingunni. Ég sagði, að alþýða manna mundi dæma þetta af afleiðingunum. Og afleiðingarnar eru nú þegar byrjaðar að koma í ljós. Atvinnurekendur hér í Reykjavík eru nú þegar farnir að fá að vita af því, að lánin við þá munu verða minnkuð. Iðnrekendur hér í Reykjavík eru nú þegar farnir að fá að vita af því, að það muni verða hleypt inn svo og svo miklu af erlendum iðnaðarvörum. Það er nú þegar búið að loka tveim litlum verksmiðjum hér og segja fólkinu þar upp, vegna þess að þeir búast þar við innflutningi á útlendum skóm í auknum mæli. Það er nú þegar verið að gera ráðstafanir til þess að segja upp og fækka við sig í iðnaðinum, vegna þess að menn sjá fram á, að þeir muni ekki fá nægileg lán hjá bönkunum til þess að hafa nægilegt rekstrarfé til þess að kaupa sínar vörur. Það er nú þegar, þegar togaraútgerðin heyrir, að það eigi að fara að draga úr lánunum við hana, sú tilhneiging uppi, að það sé um að gera fyrir togarana að sigla út og selja fiskinn sem ísfisk, en láta ekki vinna úr honum hér heima, því að það þýðir að heimta miklu meira rekstrarfé. M.ö.o.: öll sú hringavitleysa að hagnýta ekki okkar eigin framleiðslutæki, eins og við frekast getum, til þess að skapa okkur sem mest verðmæti út úr því, öll þessi hringavitleysa byrjar á ný. Ég sagði, að alþýðan mundi rísa upp, þegar hún sæi þessar afleiðingar. En stjórnmálamenn eiga að reikna þessar afleiðingar út, áður en þær koma fram, af því að þeir eiga að kunna að leggja saman tvo og tvo. Þeir eiga að reikna þessar afleiðingar út, áður en þær koma fram, af því að þeir eiga að kunna að leggja saman tvo og tvo. Þess vegna eiga þeir að gefast upp við að gera svona hluti eins og hérna er lagt til, af því að afleiðingarnar liggja á borðinu. Til þess eru menn kosnir til að vera foringjar einnar þjóðar, að þeir eiga að sjá lengra en fjöldinn, og það er hart að leiða fyrst svona ófremdarástand yfir fólkið og ætlast svo til, að fólkið rísi þá upp og hafi raunverulega vitið fyrir sínum forustumönnum. Svo kom hæstv. forsrh. - og það gerðu raunar fleiri - inn á gengislækkanirnar, sem hér hafa verið framkvæmdar áður. Jú, ég var líka á þingi með honum, þegar allar þessar gengislækkanir voru framkvæmdar, 1939, 1950 og þessi núna 1960, á tíu ára fresti. Ég var á móti þeim öllum. En það er hitt, sem menn kinoka sér við, og hæstv. sjútvmrh. virtist ekki heldur vera ljóst, hvernig á því stæði, að verðbólgan gengi sífellt þennan gang hér á Íslandi og gengislækkun kæmi þess vegna hér reglulega með 10 ára millibili. Af hverju gerist þetta hér á Íslandi, og af hverju gerist það ekki í Bretlandi t.d.? Orsökin er sú, að yfirstéttin í Bretlandi á veltuféð og stofnféð í sínu fyrirtæki, yfirstéttin í Bretlandi, auðmannastéttin, hefur ekki hagsmuni af því, að þessir peningar falli í verði. Þetta eru hennar eigin peningar. Það er hún, sem lánar út í fyrirtækin, það er hún, sem lætur borga sér lán til baka, og hún vill fá jafngóða peninga til baka og þá, sem hún hefur lánað út. En atvinnurekendastéttin hér á Íslandi á ekki peningana sjálf, nema hverfandi lítinn hluta af þeim. Hún hefur veltuféð frá ríkinu og sparifé almennings. Yfirstéttin á Íslandi, sem hefur farið með ríkisvaldið þessa áratugi, hefur enga hagsmuni af því að halda verðgildi íslenzkrar krónu við, þvert á móti. Hún hefur hagsmuni af því, að þetta veltufé almennings, þetta veltufé ríkisins, sem henni er lánað, falli sífellt í verði. Þess vegna skapar hún þennan vítahring. Þess vegna hækkar hún í sífellu verðið á vörunum. Hún er að vinna kerfisbundið að því að lækka krónuna, af því að það er ekki hennar króna, heldur króna ríkisins, krónan, sem hún hefur fengið að láni, og því minni sem hún er orðin, þegar hún á að borga hana til baka eða vextina af henni, því betra. Ríkisvaldið er notað til að skapa þessa verðbólgu. Auðmannastéttin fer með þetta ríkisvald, og hún notar þetta í sína þágu. Sömu hagsmunir sem brezka auðmannastéttin hefur af því að halda gengi bundnu föstu, sömu hagsmuni hefur íslenzka auðmannastéttin af því að lækka í sífellu gengið á íslenzku krónunni. Þess vegna er það engin tilviljun, að hæstv. forsrh., sem hefur verið aðalfulltrúi og foringi suðmannastéttar á Íslandi, hefur verið með öllum þessum þrem gengislækkunum. Ég held, að hann hafi eitthvað verið að tala um, að hann hefði eiginlega ekki verið með gengislækkun, sem hann vildi telja vorið 1958, sem vinstri stjórnin hefði verið að gera, og átti hann þá við efnahagsráðstafanirnar. Man hæstv. núv. forsrh., - hann sat þarna í horninu, þar sem ég sit núna, - þegar þetta gerðist og hann talaði dálítið um þessar efnahagsráðstafanir, en ég sagði úr þeim ræðustól, sem þá var hérna, við hann, að honum væri ekki eins leitt og hann léti, hann vildi fá þessar efnahagsráðstafanir í gegn eins fljótt og hægt væri? Enda var það svo, að Björn Ólafsson kom þá til mín, hann var fulltrúi Sjálfstfl. í fjhn., og ég var þá forseti þessarar hv. d., kom til mín og spurði mig að því, hvort við ættum ekki að taka þetta mál fyrir, áður en 1. umr. væri búin. Ég sagðist ekki kunna við að fara að ræða málið í n., áður en 1. umr. væri búin. Og þá kom hann og bauðst til þess að hafa fund á uppstigningardag í n. til þess að flýta fyrir málinu eins og hægt væri. Auðmönnunum á Íslandi lá ósköp mikið á að fá þetta í gegn. Ég er hræddur um, að hæstv. forsrh. hafi ekki verið eins mikið á móti því í hjartanu og hann var á móti því í munninum, þegar hann talaði um þær efnahagsráðstafanir þá.  Nei, gengislækkanirnar hafa allan þennan tíma verið svikamylla yfirstéttarinnar á Íslandi til þess að hagnýta sér fé almennings og fé ríkisins til þess að ná gróða af íslenzkum almenningi.  Út af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan um vísitöluna, þegar hann var að tala á móti henni, mundi mig nú hafa langað til að spyrja hann: Hefur vísitalan gert honum einhvern sérstakan óleik? Ætli bændur hafi ekki fengið reiknaða fyllilega til sín vísitöluna fyrir það, sem markaðurinn hefur verið, og ætli það sé ekki gengið út frá því enn þá? Ef vísitalan hefur gert honum einhvern óleik, þá ætti hann að afsala sér að láta reikna hana inn í landbúnaðarvöruverðið. Svo lauk hæstv. forsrh. máli sínu með því að skírskota til hinna ungu, duglegu manna, sem nú ættu að fá að njóta þess frelsis, sem væri verið að innleiða. Frelsi fyrir hverja? Fyrir þá ríku, þá sem eiga peningana, þá sem hafa þá til að leggja í fyrirtækin. Frelsi fyrir sérréttindamennina, þá sem finna náð fyrir augum bankanna. En ungu, duglegu mennirnir hér í Reykjavík, sem hafa verið að byggja sér hús, þræla í því í eftirvinnu, í helgidagavinnu, í fríunum sínum og geta ekki fengið lán og verður bannað að fá lán og verða hækkaðir vextirnir víð þá eftir þessu, þeir ungu, duglegu mennirnir, hvað eiga þeir að gera? Ég veit, hvað vakir fyrir þeim mönnum, sem gáfu ráðin um þessar ráðstafanir, sem nú á að gera. Það eru sömu mennirnir sem segja, að þeir séu ekki ánægðir, fyrr en ungir, duglegir menn komast ekki einu sinni að á togurunum hérna, atvinnuleysi þjóðarinnar er svo tilfinnanlegt. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri ekki gaman að því að standa bugtandi og beygjandi fyrir mönnunum í innflutningsskrifstofunni. Er nokkuð meira gaman að standa bugtandi og beygjandi fyrir bankastjórunum og fá nei? Valdið, sem innflutningsskrifstofan hefur núna, verður flutt inn í bankana. Það verður kannske heldur erfiðara að komast að bankastjórunum, og þeir verða kannske heldur fljótari að neita, því að nú hafa þeir Seðlabankann sem hengingarói um hálsinn á sér. Og ríkisstj. hefur svo sína ól og svipu á Seðlabankann, og úti í París situr OEEC og segir við ríkisstjórnina: Heyrðu, nú passar þú upp á lánið þitt. - Nei, það er ekkert glæsileg framtíð, sem er verið að skapa þeim ungu mönnum. - Hann var að tala um, þegar hann hefði verið ungur, það hefði verið svo dásamlegt. Var það nú svo voðalega dásamlegt?

Alveg voðalega dásamlegt.

Var það nú svo voðalega dásamlegt, ef hann hefði sjálfur þurft að standa t.d. bugtandi og beygjandi fyrir bankastjórum, af því að hann hefði kannske skuldað þeim? Það eru ekki allir, sem eru í þeirri aðstöðu að geta komið sem ráðherra til bankastjóranna og sagt við þá: Af því að ég skulda eitthvað hérna, þá er bezt, að við tökum ríkiseinokun á þessu öllu saman, og svo hefur ríkið ábyrgðina á því öllu saman og við þurfum ekkert að láta Kveldúlf fara á hausinn. - Það eru ekki allir, sem standa í svona aðstöðu. Nei, það var ekkert gaman, og honum þótti það ekki heldur gaman. En það veit hæstv. forsrh., að bankaráðsmenn hafa ekkert með lán að gera, svo að hann verður að treysta á einhverja góða að í bankastjórninni, þegar þar að kemur. Nei, það var ekkert gaman þá. Það var ekkert gaman. Það, sem var gaman, það var, að við höfum getað látið unga kynslóð alast upp hérna á Íslandi, sem þurfti ekki að þola atvinnuleysið, sem þurfti ekki að hafa gjaldþrotið yfir sér daglega, sem þurfti ekki að lifa kreppuna. Það var gaman. Það var gæfa að geta unnið að því. Og það er það verk, sem á ekki að láta spilla. Við eigum ekki að láta það ástand komast á hér á Íslandi aftur, að verkamenn gangi hundruðum saman atvinnulausir hér í Reykjavík. Við eigum ekki að láta það ástand koma aftur hér á Íslandi, að jafnvel sterkustu fyrirtækin á Íslandi verði gjaldþrota vegna kreppunnar í auðvaldslöndunum og þau geti sjálf, hve vel sem þau eru rekin, hve rík sem þau voru orðin, ekki ráðið við neitt. Það er þetta, sem við þurfum að forða Íslandi frá. Það er þess vegna, sem við höfum, þegar kreppt hefur að okkur, þegar auðvaldið, þjóðfélagið hefur látið okkur finna, hve óbært það er, að við höfum gripið til þess hér á Íslandi að láta ríkið ábyrgjast hlutina, að við höfum tekið svo að segja samábyrgð alls þessa litla þjóðfélags til þess að bjarga öllu, sem það hefur byggt upp, til þess að bjarga því að fá atvinnu handa fólkinu, til þess að bjarga því að gera ekki upp hvert fyrirtækið á fætur öðru, og það er þetta þjóðfélag, sem við eigum að láta halda áfram með öllum sínum göllum, meðan við setjum ekki annað betra í staðinn. Við eigum heldur að skapa það atvinnuöryggi fyrir okkur, sem við höfum búið við á Íslandi meira eða minna með litlu millibili undanfarin 20 ár, - við eigum heldur að láta það halda áfram en að kasta okkur út í þetta forað kúgunarkerfisins, sem auðvaldsdrottnarnir í París og New York eru að leiða yfir okkur núna.

Forseti (JóhH): Mér þykir leitt, að ég hef þurft að reyna töluvert á þolinmæði þm. á þessum fundi, sem ekkert hlé hefur verið gefið á frá því hálftvö í dag. Ég freistaði þess í nótt sem leið eða undir morgun að ná samkomulagi um að samrýma það sjónarmið að koma þessu máli fljótt í gegn, en menn hefðu þó hæfilegan tíma til að fjalla um það. Kl. er nú hálfátta, en ég hef ástæðu til þess að ætla, að við getum lokið þessari umr, nú á skömmum tíma. Það eru 2 menn á mælendaskrá, hv. 4. landsk. og hv. 6. þm. Sunnl. Hv: 6. þm. Sunnl. hefur viljað sýna þá tilhliðrunarsemi að falla frá orðinu tll 2. umr., ef umr. yrði nú með þessu lokið, og er ég honum þakklátur fyrir það. Eins og nú standa sakir, þá geri ég ráð fyrir, að þetta verði síðasti maður á mælendaskrá, það er hv. 4. landsk., sem tekur nú til máls.



Herra forseti. Í þessum umræðum um frv. til l. um efnahagsmál, sem auðvitað ætti að heita réttu nafni frv. til l. um gengislækkun, tók hæstv. forsrh. til máls í annað sinn og ræddi þá m.a. um það, hve hann hefði fylgzt mjög vel með vinnubrögðum á dögum vinstri stjórnarinnar, og var að segja af því sögur hér í umræðunum áðan. Ég ætla þá í staðinn að segja hæstv. forsrh. og nærstöddum þm. frá því, að svo vill til, að ég hef líka haft nokkrar spurnir af afgreiðslu mála og störfum hjá núv. hæstv. ríkisstj., og ætla að víkja að því örfáum orðum í upphafi míns máls. Ég hef að undanförnu frétt það, að upphaflega hafi stjórnarliðið verið afar staffírugt um það, að það skyldi bruna áfram með þá stóru gengislækkun, sem hagfræðingarnir höfðu reiknað út fyrir það og það taldi nauðsynlega, en þegar menn voru búnir að fá að sjá alla útreikninga sérfræðinganna og fóru að horfast í augu við hinar ýmsu þjóðhagslegu afleiðingar af framkvæmd þessa reikningsdæmis sérfræðinganna, þá hafi farið að koma hik á ýmsa í ráðherrastólunum jafnvel, auk hinna óbreyttu liðsmanna í þingflokkum Alþfl, og Sjálfstfl. Ég hef það fyrir satt t.d., að hæstv. forsrh. hafi kippzt ónotalega við, þegar sérfræðingarnir fóru að segja honum það, að til þess að framkvæma gengislækkunina yrði að gera margvíslegar ráðstafanir til þess að draga úr atvinnu í landinu og framkvæmdum, helzt stöðva meiri háttar stórframkvæmdir. Og ég hygg, að það sé ekki ósatt mál, að þá hafi hæstv. forsrh. kveinkað sér á þá lund að segja eitthvað í þá áttina, að hann hafi ekki myndað sína síðustu ríkisstj. á Íslandi, á elliárum, til þess að stöðva allar framkvæmdir í landinu. Ég gæti vel trúað því, að þetta sé satt, enda hef ég nokkuð sannorða sjálfstæðismenn fyrir mér í þessu. Þeir ættu ekki að vera lygnari en framsóknarmennirnir, sem hann var að vitna í áðan. Ég þykist vita, að það sé alveg rétt, að hæstv. forsrh. sé nú hikandi, hálfur og deigur um það, hvort hann eigi að framkvæma þessi ósköp, sem eru nú búin að fá á sig mynd í þessu frv. Og ég lái honum það ekki. Ég varð þó fyrst alveg sannfærður um það, að þetta væri rétt í alla staði, þegar ég hlýddi á hæstv. forsrh. flytja hér sína framsöguræðu í gær. Það var enginn sigurfögnuður í rómi eða látbragði okkar forsrh. þá. Nei, hann las alveg hrifningarlaust, stautaði sig sums staðar fram úr speki hagfræðinganna, og ég sá ekki betur en grettur kæmu á andlitið stundum yfir því, hvað honum fyndist þetta heldur ólystugt lestrarefni. Hann er nefnilega svipbrigðanna maður og á erfitt með að leyna sínum svipbrigðum, hvort sem hann talar mælt mál eða les af bókum. Og það þóttist ég líka sjá á honum í þetta sinn. Það var líka sjálfstæðismaður, sem hafði orð á því í gær, að nú þætti sér Bleik sínum brugðið, Ólafur Thors hefði verið eins og múmía, hann hefði ekki haft neina leikaratilburði, ekki neinn hrifningarljómi, hvorki af látbragði né limaburði eða raddblæ, og það er sýnilegt, að honum er þetta allt saman ógeðfellt. Það virðist því svo sem allir menn sjái þetta á hæstv. forsrh., að hann gengur hálfur og deigur og nauðugur til verksins. Þá höfðu líka sannorðir sjálfstæðismenn sagt mér það, að framan af hefði hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, verið ákafur í því, að þetta yrði að framkvæmast, en nú væri svo komið, að hann væri í raun og veru á móti málinu, en það, sem gerði, að hann sneri ekki við, væri það, að hann fyndi engar útgöngudyr, enga möguleika til þess að snúa frá málínu á ný, og þannig væri hann innilokaður og yrði því að halda áfram fylgi við málið. Það er auðvitað skiljanlegt, það er ekkert auðveit fyrir hæstv. ráðh. að snúa við, þegar þeir eru komnir svo langt sem þeir eru nú komnir með allan undirbúning þessa máls. Svo tók hann, hæstv. dómsmrh., til máls hér í gær. Hann tók til máls hér í gær, lagði lítið í ræðuna frá eigin brjósti, las mest upp greinar eftir hæstv. fyrrv. fjmrh., Eystein Jónsson. En þrátt fyrir það, að hann væri bara að þylja annarra manna mál og skoðanir, þá missti hann algerlega stjórn á sjálfum sér og fylltist þeim tryllingi, að það var alveg sýnilegt, að það gat ekki verið nokkur skýring á því önnur en sú, að hann var þarna í þeim sporum að túlka mál, sem samvizka hans mælti gegn. Maður þarf ekki að vera mikill sálfræðingur til þess að sjá það, að þarna staðfestist sagan um það, að hæstv. dómsmrh. væri guggnaður á málinu, væri orðinn því andvígur og mælti gegn samvizku sinni, þegar hann væri að burðast við að mæla fyrir þessu máli. Ég hafði ekki vitað neitt og ekki heyrt neitt um afstöðu hæstv. sjútvmrh., Emils Jónssonar, þangað til hann ræddi málið nú í kvöld. Og hann sagði það ekki einu sinni, heldur sagði hann það tvisvar sjálfur hér í þessum ræðustóli: Ég er ekki glaður yfir því að þurfa að vera meðflm. þessara tillagna. Þetta er ekkert fagnaðarerindi. - Það var í fyrra sinnið, sem hann kveinkaði sér, og undir lok ræðu sinnar sagði hann: Ég á erfitt með að vera með þessum till. - Hann er þriðji ráðherrann, sem vitað er um að er nú beint tregur í málinu og sér á því hin óskaplegu vandkvæði, sem eru við það að framkvæma þetta frv., vegna þeirra þjóðfélagsáhrifa, þeirra ömurlegu þjóðfélagsáhrifa, sem það kemur til með að hafa. Hins vegar hafði ég haft spurnir af því, að hæstv. viðskmrh. og menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, væri sá, sem ræki þetta mál áfram og virtist vera sannfærður um, að þetta væri einasta leiðin, sem opin væri og fær fyrir núv. hæstv. ríkisstjórn. Mér kom það ekki á óvart, því að það var mér ekki nein mikil opinberun, sem hann kunngerði hér í ræðu sinni í gær, og hann var með ákveðnar gengislækkunartillögur í vinstri stjórninni og vildi þá umfram allt knýja þær fram. Frá því sagði hann í gær, sagðist ekki telja ástæðu til þess að þegja yfir þeim lengur, þ.e.a.s. hann var búinn að þegja sig svo í spreng, að hann gat ekki haldið þessu lengur með sjálfum sér. Það var mér áður kunnugt, að þegar einhver hafði haldið því fram, að hann hefði verið málsvari gengislækkunar í ríkisstjórninni, þá þrætti hann og varð hinn reiðasti og taldi þarna borið á sig ljóta lygi. En nú, nálega þremur árum seinna, gat hann ekki staðizt það lengur að segja ekki frá því, að hann hefði verið strax í vinstri stjórninni ákveðinn gengislækkunarmaður og hefði viljað knýja gengislækkun þá fram, en það hefði strandað á ólukkans Alþýðubandalagsráðherrunum. Það var því, að því er virðist, mjög lánlegt, að hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, komst til samfélags við flokk, sem gat orðið honum samferða um gengislækkunarplönin hans og er nú í þann veginn að koma þeim á stað inn í löggjöf landsins. Það var einhvern tíma í umræðum hér skömmu eftir 1950, að hæstv, viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, var að ræða um Eystein Jónsson, sem þá var í samstarfi við Sjálfstfl., og sagðist varla þekkja Eystein Jónsson, varla sjá í hann, hann væri svo kominn á kaf í íhaldsrykið, að Eysteinn þekktist ekki gegnum það. En ég fyrir mitt leyti verð að segja: Svo mikill íhaldsrykmökkur umlykur nú minn fyrri samstarfsmann, Gylfa Þ. Gíslason, að ég þekki hann ekki fyrir þann Gylfa Þ. Gíslason, sem ég umgekkst og starfaði með í kringum 1950. Þá var hann á móti gengislækkun, þá var hann á móti söluskatti. Nú er hann með hvoru tveggja ásamt íhaldinu og ekkert, sem skilur a.m.k. hann og að því er ég bezt veit núv. hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, - hann mun vera hinn pjakkurinn, sem ætlar að þrengja þessu í gegn og virðist trúa því, að þetta sé höfuðnauðsyn fyrir velferð þjóðarinnar. Ég held, að þessum tveimur mönnum, Gylfa Þ. Gíslasyni og Gunnari Thoroddsen, missjáist báðum og hitt sé miklu sannara, hin tilfinningin, sem hæstv. forsrh, og hæstv. dómsmrh. og hæstv. sjútvmrh., Emil Jónsson, hafa gagnvart þessum ráðstöfunum. Þeir víta, að þetta er til ófarnaðar. Þeim stendur stuggur af því. Þeir bara finna ekki dyrnar til að snúa við út á ný. Og það eru a.m.k. engar getgátur, því er ekki hægt að hnekkja, að Emil Jónsson hefur tvivegis kveinkað sér undan því að verða að fylgja þessum tillögum. Hæstv. forsrh. sagði undir lok sinnar ræðu í gær: Gengislækkun er örlagaríkt skref, sem ríkisstj. stígur ekki með léttum huga. - Þarna heyrir maður, hvernig honum er innanbrjósts. Honum er ekkert rótt. Hví eru þessir menn þá að útmála þetta allt saman sem eintóma dýrð, öllum sé gert þetta auðveit og létt og sumir græði á því, það sé gert svo sérstaklega vel við öryrkja, gamalmenni og stórar fjölskyldur, það sé bókstaflega þeim til hagsbóta, og yfirleitt leitast við að gylla þetta svo á allan hátt, að þetta sé einhver dýrð og blessun? Þá sagði hæstv. forsrh., að menn töluðu um gengisfall eins og það hefði aldrei átt sér stað áður. Þetta finnst mér tilefnislaust af hæstv. forsrh. Menn hafa hér einmitt talað um gengislækkun sem alkunnan hlut, alkunna ráðstöfun í sínum verkunum, og menn hafa vitnað margsinnís til gengislækkunarinnar 1950, framkvæmdarinnar á henni og afleiðingarnar af henni. Menn hafa ekki verið að fara með neina lygi, þegar þeir hafa bent á, að af henni leiddi gífurlegar verðhækkanir, af henni leiddi atvinnuleysi, og þannig hafa þessir menn verið minntir á einmitt, að gengislækkun hafi verið gerð fyrr og hvaða alvarlegar afleiðingar hún hafi leitt af sér. Það er því rangt hjá hæstv. forsrh., að hér hafi verið talað um gengislækkun eins og eitthvað, sem hafi ekki átt sér stað áður. Þá sagði hæstv. forsrh.: Ég vil bókstaflega ekki lifa í þessu þjóðfélagi, þar sem helmingurinn af þjóðinni verður að bugta sig og beygja til að biðja um eitt og annað. - Hv. þm. Einar Olgeirsson vék að þessu hér áðan og sagði: Væri það nokkuð betra, að bugtið og beygingarnar færðust úr innflutningsskrifstofunni niður í bankana? Ég undirstrika það. Ég held, að það væri skollans lítill munur á því, og hygg, að hvort tveggja mundi koma við hið viðkvæma hjarta hæstv. forsrh. á svipaðan hátt. En ég vil leiða huga hæstv. forsrh. að öðru, og það er, að það er ekkert langt síðan, það er í hans minni og mínu minni, þeir dagar, þegar verkalýðurinn, þegar helmingur þjóðarinnar varð að bugta sig og beygja fyrir atvinnurekendunum til að biðja um vinnu. Og það er einmitt sá þjóðfélagssvipur, sem þeir eru að framkalla nú með þessu frv., það er einmitt það að láta verkalýðinn í landinu þurfa að bugta sig og beygja fyrir atvinnurekendum til að biðja um vinnu, því að þeir eru með þessu að skapa atvinnuleysi á Íslandi. Það er verra þjóðfélag en það þjóðfélag, sem Ólafur Thors segist ekki vilja búa í, það þjóðfélag, sem að miklu leyti hefur mótazt í mynd Ólafs Thors, því að hann hefur öðrum mönnum lengur verið ráðandi maður í ráðherrastólum á Íslandi, þetta þjóðfélag bugtsins og beyginganna, sem verður þá hraklega miklu verra, ef það yrði snertandi það, að vinnustéttirnar þyrftu að bugta sig og beygja fyrir atvinnurekendum um að fá að vinna. Ég sé það, að ef ég ætti að fara að ræða um öll atriði í ræðum ráðherranna og annarra stjórnarsinna, sem tekið hafa þátt í þessum umræðum, þá mundi ræða mín taka marga klukkutíma, en ég vil ekki, eins og á stendur nú, gera það. Ég vil því víkja aðeins að meginatriðum frv. sjálfs og vona, að mér takist að gera því skil á ekki allt of löngum tíma. Mér er ekkert í mun að koma á neinn hátt í veg fyrir það, að þetta mál komist til n. og fái sína meðferð þar og umhugsun núna um helgina. Það er þá út af ræðu hæstv. sjútvmrh. áðan, sem ég vil bæta við nokkrum orðum, áður en ég vík að meginatriðum frv. Og það var þetta: Hæstv. sjútvmrh. gerði grein fyrir afkomu útflutningssjóðs nú, eins og hann telur hana vera. Og hann taldi það ýkjulaust vera niðurstöðuna, að tekjur útflutningssjóðs á árinu 1959 hefðu jafnvel meira en staðið undir útgjaldakröfum á sjóðinn á sama tíma, á árinu 1959, því að hann hefði borgað mikið af kröfum, sem hefðu tilheyrt árinu 1958. M.ö.o.: hann gaf sig ekki enn þá með að halda því fram, að útflutningssjóður og afkoma hans nú væri ekkert vandræðamál fyrir stjórnarvöldin, það þyrfti enga stórbyltingu að gera vegna þess, - það virtist mér vera niðurstaða hæstv. ráðherra. Útflutningssjóðurinn stæði vel fyrir sínu, hefði borgað meira tilheyrandi árinu á undan en hann ætti eftír að borga tilheyrandi árinu 1960. Og ástæðan til þess, að það þyrfti að ætla þarna fyrir aukatekjum til þess að gera upp hala frá útflutningssjóði, væri eingöngu kerfisbreytingin, það, að hann fengi ekki tekjur af þeim birgðum, þeim ofsalegu birgðum, sem nú væru í landinu og hann hefði átt við áframhaldandi starf að fá tekjur af. Og ég hygg, að þetta sé nokkuð nálægt því rétta. En þar með er líka burt fallin ástæðan fyrir því, að hæstv. núv. ríkisstj. hafi orðið að fara út í neinar stórkostlegar neyðarráðstafanir vegna afkomu útflutningssjóðs og þar með vegna nokkurra vandkvæða sjávarútvegsins, höfuðatvinnuvegar þjóðarinnar. Í leiðinni gat svo hæstv. sjútvmrh. þess, að sér væri kunnugt um það, að hagur ríkissjóðs væri nú með þeim hætti, að þar væru heldur engin vandræði á ferðinni, hann væri greiðsluhallalaus á árinu 1959. M.ö.o.: til engra örþrifaráða á að þurfa að grípa samkv. orðum þessa hæstv. ráðh. út af afkomu útflutningssjóðs eða ríkissjóðs, - og ég tek þetta sem sannleiksvitni, sem ég megi treysta. Ekki þarf þá núv. hæstv. ríkisstj. að fara út í þessar örvilnunarlegu ráðstafanir í efnahagsmálum vegna afkomu ríkissjóðs eða útflutningssjóðs, - ég slæ því föstu. Þá er það: Er það gjaldeyrisafkoman, gjaldeyrishallinn út á við, sem rekur þá út í þetta? Ég held ekki. Ég held, að þar sé ekki um breiðara bil að ræða en svo á árunum 1958 og 1959, að það væri auðvelt verk að óbreyttu kerfi að auka svo framleiðslumagn þjóðarinnar og þar með gjaldeyristekjur, annaðhvort með betri nýtingu atvinnutækja eða aukinni vinnslu okkar eigin afurða, að með því að setja skynsamlegar reglur um að fresta minnst nauðsynlegum fjárfestingaraðgerðum ætti að vera hægt að ná saman endum gjaldeyrislega og byrja það starf að mynda nokkurn gjaldeyrisvarasjóð. Það er rétt, það er hæpinn búskapur að standa ár eftir ár algerlega gjaldeyrisvarasjóðslaus og hafa ekkert upp á að hlaupa, ef eitthvað kynni út af að bera. En hvaða leið er eðlilegri til þess að ná þarna endum saman en aukin framleiðsla og að draga úr notkun gjaldeyris, þar sem minnst nauðsyn knýr á að nota hann? En það verður að gerast með skipulagi. - Ég hygg, að þetta sýni augljóslega, að það er ekki heldur hægt að fóta sig á þeim fyrirslætti, að núv. hæstv, ríkisstj. hafi neyðzt út í þessar aðgerðir til þess að brúa bilið í gjaldeyrismálunum út á við. Þá eru það skuldirnar, skuldirnar við útlönd svo ofsalegar, greiðslubyrðin svo mikil, að það eru ekki þess dæmi á byggðu bóli nokkurs staðar í veröldinni, að annað eins hafi gerzt. Ég verð að segja það, að við getum tekið tugi og hundruð af dæmum á Íslandi í okkar þjóðarbúskap, sem eru einsdæmi. Það eru hvergi í veröldinni 170 þúsundir manns, sem reka háskóla. Aðrir skilja ekkert í, að við getum það. Það eru hvergi á byggðu bóli svo fáar manneskjur, sem hafa staðið undir öðru eins vegakerfi og við höfum byggt upp á nokkrum áratugum. Þeir skilja ekkert í því heldur. Þær skilja ekkert í því yfirleitt, milljónaþjóðirnar, tugmilljónaþjóðirnar, hvernig Íslendingar geti það, sem við þó gerum. Þær skilja yfirleitt ekkert í okkar málum. Hvenær skildu Danir það, að við gætum byggt vegi og brýr í okkar landi og haldið uppi skólarekstri, kostað utanríkisþjónustu og annað slíkt? Þeir fullyrtu, að þetta væri óhugsanlegt, Íslendingar hlytu að fara á rassinn með þetta allt saman og koma þá krjúpandi til Dana á ný. Það er ekki rétta aðferðin að leita til útlendinga til að spyrja, hvað við eigum að gera, sízt af öllu þegar í þá er tugginn sá svartnættisbarlómur, sem sífellt er sunginn hér innanlands af þessum hagfræðingaskara okkar. Og þegar þeir eiga svo að byggja sín reikningsdæmi á þessu, á þessum svartnættissöng, þá getur ekki komið út úr því annað en eymd, og það gerir það heldur ekki. Eins og í hagfræðingana erlendu er tuggið af þeim mönnum, sem þeir treysta að hafi vit á íslenzkum málum, eftir því fer útkoman úr dæminu þeirra. Og við vitum alveg, að þeim er sagt þetta, að hér sé allt á hvínandi hausnum, allt í hroðalegu feni. Skuldirnar eru miklar, af því að við höfum verið mikið að starfa, af því að við höfum verið að byggja fyrir framtíðina og gera Ísland betur stætt til þess að standa sig gjaldeyrislega og fjárhagslega yfirleitt. Við erum betur staddir gjaldeyrislega, eftir að við erum búnir að koma upp sementsverksmiðjunni, við spörum okkur tugi milljóna í gjaldeyri á ári með því. Við erum betur staddir gjaldeyrislega eftir að hafa byggt upp raforkukerfið, komið upp Sogsvirkjuninni m.a. að miklu leyti fyrir lánsfé. Við þurfum ekkert að kveinka okkur undan því að skulda þessi lán. Þessi fyrirtæki gera íslenzku þjóðfélagi það auðvelt að endurgreiða þessi lán. En svo kemur núv. ríkisstj. og segir, þegar hún er rétt búin að syngja barlómssönginn um hinar miklu erlendu skuldir, og tilkynnir: Við bætum bara ofan á þetta 20 millj. dollara láni. - Það þýðir ekkert að vera að rífast hér um það, hvort það eigi að étast út, hvort það sé eyðslulán eða hvort það sé ekki til framkvæmda. Því er bætt ofan á þetta. Þessir syngjandi menn bæta ofan á þetta 20 millj. dollara lántöku, og auðvitað kostar það vexti, auðvitað þyngir það greiðslubyrðina, en léttir hana ekki. Svona menn eru ekki teknir alvarlega að því er þetta atriði snertir, og þannig mun vera um fleiri. Ég fæ því ekki komizt að þeirri niðurstöðu, að þeir hafi verið reknir út í þessar aðgerðir, gengislækkunina, vegna fjárhagsafkomu ríkissjóðs, vegna neins greiðsluþrots hjá útflutningssjóði, vegna gjaldeyrisstöðunnar eða vegna skulda erlendis. Þá fer mönnum að verða þetta lítt skiljanlegt. En það er enginn vafi á því, að þarna reka eftir erlend fjármálaöfl og innlendir auðmenn. Hvað felst í þessu frv., og hvað er líklegt að verði þjóðfélagslegar afleiðingar af samþykkt þess? Í fyrsta lagi er meginbreytingin þetta, að amerískur dollar kemur til með að kosta 38 litlar íslenzkar krónur eða enskt pund 106 íslenzkar krónur. Auðvitað þýðir þetta, að allar aðkeyptar vörur hljóta að hækka gífurlega í verði, og enginn af stjórnarherrunum hefur leyft sér að neita því. Það vita allir. Gífurleg verðhækkun er fram undan. Ný verðhækkunaralda hlýtur að rísa gegn þeim mönnum, sem hafa verið að telja þjóðinni trú um, að þeir væru verðstöðvunarmenn, og stóðu ábyrgir gagnvart þjóðinni í síðustu kosningum sem slíkir. Ýmsar vörur eiga þó að hækka í verði miklu meira en gengisfellingin leiðir af sér. Það er t.d. vitað um hina almennu notkunarvöru margra einstaklinga og atvinnuveganna á Íslandi, benzín, það á að hækka miklu meira en leiðir af gengislækkuninni. Á það er lagður í leiðinni sérstakur skattur ofan á þá skatta, sem á þeirri vöru voru, - hún er víst ekki nógu dýr og á að verða einn af skattstofnum ríkissjóðs í þessu augnamiði. Ég hef það fyrir mér í fjárlagafrv., að á sömu stundu sem þeir þar opinbera, í útgáfu nr. 2 að engin laun nokkurs opinbers starfsmanns eigi að hækka um einn einasta eyri á öllu árinu 1960, þar eru tölurnar í seinna frv. alveg nákvæmlega þær sömu og í því fyrra, þá eiga allir matvæla- og fæðiskostnaðarliðir íslenzkra ríkisstofnana að hækka í kringum 20%, þegar tekið er tillit til þess, að engin slík breyting kemur á fyrstu tvo mánuði ársins. Upphæðirnar hækka þar. Þeir búast við, að á síðari hluta ársins hækki matvörur og allt slíkt fyrir þessar stóru ríkisstofnanir, sem nemur eitthvað um 20%, því að liðirnir í seinni útgáfu fjárlagafrv. eru þeim mun hærri. Þetta kemur af því, að þeir vita það ósköp vel, að hver biti og hver sopi verður tollaður meira en nokkru sinni áður og fær á sig hækkun af völdum gengislækkunarinnar, og hver einasti maður á Íslandi fær því þessa dýrtíðaraukningu yfir sig, hvort sem hann þarf að kaupa sér til fæðis eða klæða eða til sinnar fjölskyldu. En launin, þau eiga að vera hin sömu hjá öllum opinberum starfsmönnum út allt árið. Svona er farið með þetta fólk, svona er ætlunin að fara með það, ef það tekst. Ég skal ekki vera fjölorðari um verðhækkunina, sem vitað er um að er bein afleiðing af samþykkt þessa frv., þegar þar að kemur. Hún er ofsaleg. Verðhækkunaraldan, sem skellur yfir þjóðfélagið, er ofsaleg. Þeir hafa sjálfir verið að reikna út: Af þessu leiðir hækkanir svona 13–14%. - 14% er sama sem 28 vísitölustig miðað víð gömlu vísitöluna, 29 raunar. Það hefði einhvern tíma þótt vera nokkur kjaraskerðing að eiga að taka á sig byrði af 29 vísitölustigum, ofan á það þá, að á siðasta ári voru tekin af launafólki í landinu 17 vísitölustig með niðurgreiðslu og 10 felld í burtu með löggjöf algerlega bótalaust. 27 vísitölustig fóru þar. Nú telja þeir sjálfir, að þetta muni nema 29 vísitölustigum, og vitum við þó, að allir útreikningar allra sérfræðinga hafa í sambandi við framkvæmd allra þeirra gengislækkana, sem framkvæmdar hafa verið á Íslandi, orðið sér til skammar, alltaf verið miklu miklu lægri en verðhækkanirnar, sem hafa komið. Við vitum það ósköp vel, að þessi verðhækkun verður miklu meiri. Annað, sem kemur með samþykkt frv., er hækkun allra vaxta, og henni er skellt á í sama tilgangi, til að rýra og skerða kjör einmitt hinna fátækustu á tilfinnanlegastan hátt. Og á sama hátt og verðhækkanirnar munu draga úr framkvæmdum, framkvæmdagetu bæði einstaklinga og hins opinbera, eins munu vaxtahækkanirnar verka á þann veg að draga úr framkvæmdagetu einstaklinga og opinberra fyrirtækja, draga úr vinnumagni í landinu, og til þess eru refirnir skornir. Á lántökuna stóru, 20 millj. dollarana, 800 millj. íslenzkra króna, hef ég áður minnzt, og skal ég ekki víkja að því aftur. Svo er það þriðja tilræðið við launamenn. Það er afnám vísitölunnar á launum. Ef nú hefði verið fram undan kyrrstöðutímabil um verðlagsmál, þá hefði þetta kannske verið forsvaranlegt. En þegar fram undan eru stórkostlegar verðhækkanir eftir nokkrar vikur eða mánuði, kannske upp á 20–30%, þá er tilfinnanlegt fyrir verkamenn að fá ekki verðlagsuppbætur á sín laun. Menn hafa verið að tala um það, að vísitölukerfið hafi verið rót alls ills í þeirri hringrás verðhækkana og kauphækkana, sem við höfum búið við. Það er vafalaust, að vísitölukerfið hefur haft sína galla, einkum af því, að það var ekki látið verka á neitt annað en launin. Ég er sannfærður um það, að það var réttmætt, að vísitalan verkaði á allt lánsfé og enginn maður í þessu þjóðfélagi fengi lánsfé nema með vísitölukjörum, meðan vísitölukerfið var á annað borð í gildi. Það voru þeir karlar, sem græddu á vísitölukerfinu, sem gátu fengið lánsfé án vísitölukjara og eignuðust síðan fasteignir, sem uxu sífellt í verði meira en nokkuð annað í þjóðfélaginu. Þannig söfnuðu þeir í sína varasjóðl. Ef þeim hefði orðið lánsféð dýrara, þá hefðu þeir ekki ausið svo af þessum brunni sem þeir hafa gert. En hvað er vísitalan á kaupgjald? Er hún undirrót? Nei, hún var framkvæmd þannig, að þegar skýrslur sýndu á einhverju tímabili, að verðlag í landinu hafði hækkað svona og svona mikið á liðnum ársfjórðungi, þá var viðurkennd staðreynd um orðinn hlut og ákveðið með lögum, að kaupið ætti að breytast í hlutfalli við þessa hækkun verðlagsins. Þetta er staðreynd, sem enginn getur neitað. Þannig var vísitalan mælir á þær verðlagsbreytingar, sem komnar voru, og tók þó ekki gildi sem hækkað kaup fyrr en næsta ársfjórðung á eftir, þegar þrír mánuðir voru liðnir. En ég bendi á annað í sambandi við vísitöluna. Ég hygg, að hún hafi þó hlotið alltaf að verka nokkuð til aðvörunar, til varnaðar, af því að atvinnurekendaaflið í landinu vissi, að ef verðlagið hækkaði, kom kaupið á eftir vegna vísitölukerfisins. Fólk fékk bætur á kaup sitt, þegar verðlagið hafði hækkað. Það má því ætla, að ýmis öfl þjóðfélagsins hafi viljað fara varlega í verðlagsmálunum, gæta þar meira hófs, einmitt af því, að þau vissu, að allar launagreiðslur komu á eftir. En þegar þetta fellur burt og kaupið á að sitja eftir, þangað til verkalýðshreyfingin hefur gert nýtt áhlaup og jafnað metin, það þora þeir að treysta á að gerist með lengri millibilum. Hygg ég, að menn hafi misst afl, sem hélt aftur af í verðlagsmálunum hjá okkur, því að það ætti vísitalan einmitt að hafa gert út frá þessum rökum. Allt þetta mun gera það að verkum, að hagur launþegans í landinu mun verða stórkostlega skertur við þessa lagasetningu, ekki aðeins við það, að verkafólkið verði að taka á sig verðhækkanirnar, missa vísitölubætur af sínu kaupi á sama tíma, taka á sig afleiðingar - flestir verða áreiðanlega að gera það meira eða minna - af vaxtahækkuninni, heldur umfram allt, og í því liggur höfuðkjaraskerðingin, að aðstaða manna og fyrirtækja til athafna, framkvæmda dregst saman, atvinnan minnkar, eftirvinnutekjurnar, sem menn hafa haft í þjóðfélaginu, falla niður meira eða minna, og getur farið svo meira að segja, að atvinnuleysi út yfir það verði afleiðing af þessum samdrætti. Þetta er það, sem fyllir nú kvíða verkalýð landsins og launþega yfirleitt langt út yfir raðir verkalýðssamtaka, ekki hvað sízt í þjónustu opinberra stofnana og ríkisins og í verzlunarstéttinni, hið láglaunaða starfsfólk þar, það kvíðir allt þessum búsifjum, sem nú virðast blasa við því sem afleiðingar af þessari hugsuðu lagasetningu ríkisstjórnarinnar, sem enginn getur eiginlega skýrt, hvers vegna sé skellt á. Menn fá ekki séð það, að þeir hafi verið neyddir til þess. Þá segja stjórnarherrarnir núna: Við erum að hreinsa svo mikið til, við erum að afnema uppbótakerfið. - Það eina sanna í þessu er það, að þeir losna við útflutningsuppbæturnar á sjávarafurðir, taka svo tekjurnar, sem útflutningssjóður hafði, leggja þær inn í ríkissjóðshítina. En uppbótakerfið var fólgið í tvennu. Það var fólgið í útflutningsuppbótum og niðurgreiðslum á vörum innanlands, og eftir standa niðurgreiðslurnar, og það er meira að segja tilkynnt, að þær verði auknar, þær verði hækkaðar. Það er því ekki rétt, að þessir menn felli niður uppbótakerfið með þessu frv. Annar helmingurinn stendur eftir og verður aukinn. Ég held, að þeir, sem verst eru leiknir í sambandi við þessa lagasetningu, séu sjómennirnir. Það er gefinn hlutur, að þegar útflutningsuppbæturnar falla niður, ákveðst fiskverðið í samræmi við hina nýju gengisskráningu. Útgerðarmennirnir eða eigendur fisks fá því sjálfkrafa sínar stórkostlegu hækkanir á fiskverði. En fá ekki sjómennirnir þetta líka? Er það ekki alveg sjálfsagður hlutur? Sjómenn á Íslandi höfðu vænzt þess, að þegar uppbótakerfið félli niður, mundu þeir, eins og gömul hefð er fyrir, sem er grundvöllur allra hlutaskipta, fá sama verð á hvert kg af fiski og útgerðarmaður, það væri sjálfsagður hlutur, því að þeir eiga aflann saman. Nei, þetta verður ekki. Það er einmitt skotíð inn í þetta vandræðafrv. ákvæði um það, að fyrst um sinn verði sjómennirnir að búa við það ákveðna verð, sem þeim var skammtað síðast, kr. 1.66 pr. kg, og fái því ekki hrundið eða breytt, fyrr en þeim aðila hefur með stéttarfélagsátökum tekizt að knýja fram nýja samninga við atvinnurekendur, útgerðarmenn. Þannig eru þeir í raun og veru einir allra stétta teknir út úr. Á þó að heita, að launamennirnir í landi hafi sitt grunnkaup frjálst, en þarna eru þeir a.m.k. bundnir við 1.66 á kg, þangað til þeir hafa hrundið því verði með nýjum samningum við útgerðarmenn, og það veit enginn, hvort það verður auðsótt eða torsótt. Togarasjómennirnir taka að nokkru leyti laun sín í aflaverðlaunum. Þeir eru líka bundnir með sérákvæði í frv., að þau verða metin á þessu ákveðna fiskverði, sem togarasjómenn hafa búið við, þó að togaraeigendurnir fái undireins hækkað verð á afla sinn sjálfkrafa með löggjöfinni. Ég er hræddur um, að þessi ósanngirni í garð sjómanna, bæði bátasjómanna og togarasjómanna, að því er snertir aflaverðlaun þeirra, eigi eftir að hefna sín, það sé gáleysi hjá hæstv. ríkisstjórn að leika sjómannastéttina svona með þessari lagasetningu. Þeir hefðu átt að gæta þess betur, einkanlega þegar svo var ástatt, að kjör sjómanna á togurum hafa dregizt svo aftur úr nú, að menn hafa gengið unnvörpum af skipunum, og það var eitt stærsta hagsmunamál togaraeigenda að eiga frumkvæði að því sjálfir að bæta kjör togarasjómannanna, til þess að skipin þyrftu ekki að liggja við land mannlaus, ef sjómennirnir knýja það ekki fram sjálfir, og nú með þessu verða kjör þeirra enn um sinn enn verri en áður. Þar var lækurinn bakkafullur og meira en það, en nú flóir þarna út úr, og ég gæti því hugsað mér, að það yrðu fyrstu öldurnar, sem risu í formi verkfalla, ef þarna verður ekki úr bætt mjög skjótt og skyndilega, þegar þetta frv. hefur orðið að lögum. Og þegar sjómennirnir væru farnir af stað, þá er hætt við, að aðrir kynnu að fara að hreyfa sig líka. Ég álít, að þessi ákvæði varðandi sjómennina og kjör þeirra séu mikið glapræði, og vara eindregið við því, að þau haldist í frv., teldi meira en sjálfsagt, að Alþingi breytti þessum ákvæðum og felldi þau niður, svo að það gerðist sjálfkrafa hvort tveggja, að sjómenn og útgerðarmenn fengju sína réttu hlutdeild í verðmæti aflans, eftir að skráning gengisins ákveður fiskverðið. Þá kemur hin aukna skattlagning, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., vissulega við buddu hvers og eins á Íslandi. Þarna er um að ræða 400–500 millj. kr. nýja skatta. Að frádreginni niðurfellingunni á tekjuskattinum er þetta allt um 400 millj. kr. Ef ekki er tekið tillit til tekjuskattslækkunarinnar, þá er það brúttó 500 millj. kr. Og tilfærslan öll, eins og hefur verið sýnt fram á, er ekki undir einum milljarð, ef ekki eitthvað á annan milljarðinn. Ekki er þetta kjarabót ofan á hitt, sem áður hefur verið nefnt. Þó getur farið svo, að mestum samdrætti í framkvæmdum og þar með atvinnu valdi ákvæðið um bann við útlánaaukningu bankanna. Í grg. frv. er sagt, að óhófleg útlán við bankana séu önnur höfuðorsök þess, hvernig komið sé í ófarnaðarátt, höfuðorsökina eigi uppbótakerfið, en önnur höfuðorsökin sé útlánastarfsemi bankanna. Hverjir hafa stjórnað henni? Menn, sem langflestir eru algerlega undir áhrifavaldi þessara stjórnarherra, sem nú fara með völd í landinu. En hámarkið við útlánaaukningu er sett um 200 millj. kr. Yfir það mark má ekki fara, ekki einu sinni um endurkaup afurðavíxla, þar á að setja markið ósveigjanlega. Þetta getur fyrst og fremst orðið rothögg á athafnalífið í landinu og dregið atvinnulífið saman öllu öðru fremur. Það getur vel verið, að þetta ákvæði, þó að það láti ekki mikið yfir sér, verði vinnulýð landsins skeinuhættara sem kjaraskerðing heldur en jafnvel gengislækkunin sjálf og verðhækkanirnar, - samdrátturinn, sem af þessu gæti leitt í atvinnulífinu, er ískyggilegur. En það sé fjarri mér að nefna eingöngu það, sem er til tjóns fyrir launþega landsins og fyrir fjöldamargar stéttir þjóðfélagsins utan verkalýðssamtakanna. Ég skal sannarlega víkja að sárabótunum, sem hæstv. ríkisstj. hampar svo mjög og telur að eigi að bæta þetta að fullu. Sárabæturnar eru fólgnar í niðurfellingu tekjuskatts á lágtekjum, hækkun elli- og örorkulífeyris og hækkun fjölskyldubóta. Við skulum víkja fyrst að tekjuskattinum. Maður með venjulegar verkamannatekjur, 50–60 þús. kr., ef hann er fjölskyldumaður, hefur hann ekki fengið háan tekjuskatt. Það er engin óskaplega há upphæð, sem af honum er létt, þótt það séu þessir aumustu, þessir fátækustu, þessir getuminnstu, sem ríkisstjórnin segist bera fyrir brjósti með þessu. Ég skal alls ekki neita því, að þetta er svolítill léttir, en þetta er ekki stórfellt. Og svo segja þeir: Þetta á líka að verka á útsvörin, því að við ætlum að taka af söluskattinum nýja, - það er nú einn bagginn, sem fólkinu er bundinn, það er hinn nýi söluskattur upp á 280 millj. kr., - en sveitarfélögin eiga að fá hluta af honum. Það gerir þeim mögulegt að lækka útsvörin. - Já, ætli það ekki. Núverandi hæstv. ríkisstjórn tókst ekki að koma með fjárlagafrv., sem væri með lækkandi tölur. Nei, hún þurfti miklar auknar tekjur. Þar er hækkunin um 400 millj. kr. Ætli það reynist ekki svo, að bæjarfélögin verði að fá hækkun á sínum rekstrarútgjöldum líka, eins og ríkið, og þurfi því að fá hækkaðar útsvarsupphæðir í heild og að hlutinn af söluskattinum geri ekki mikið meira en fara í þessa hækkunarþörf? Ég er hræddur um það. Ég er ekki farinn að trúa því, að við fáum lækkuð útsvör í sveitarfélögunum af þessum ástæðum. Ég held því, að þarna sé eingöngu um að tala þá smávægilegu lækkun í útgjöldum, sem það er hjá verkamanni, sem er fjölskyldumaður með venjulegar verkamannatekjur, að hann losnar við tekjuskatt af 50–60 þús. kr. tekjum, og sú upphæð er ekki há. En fjölskyldubæturnar, segja menn, þær eru þó mikils virði, verða 2600 kr. á barn, og sé barnahópurinn stór, þá er þarna komin stór upphæð. - Það er rétt. En lítum á það, hvaða áhrif aðgerðirnar hafa á útgjöld barnafjölskyldunnar og þá sérstaklega hinnar stóru barnafjölskyldu að öðru leyti. Með hækkuðum tollum og auknum sköttum, söluskattinum nýja m.a., aukast mikið útgjöld mannsins með 10 börn. Hver biti og hver sopi til fjölskyldunnar þarfa hefur verið hækkaður í verði með aðgerðunum, sem afleiðing af gengislækkuninni sjálfri og með álagningu nýrra skatta. Og hver flík utan um þessa stóru fjölskyldu hækkar líka í verði. Það er því enginn vafi á því, að það saxast fljótlega í hækkaða verðlaginu á hækkun fjölskyldubótanna hjá hinni stóru fjölskyldu, og það má mikið vera, ef það stendur þá nokkuð út af, sem hefur verið gert betur en að bæta það tjón, sem hún verður fyrir. Þá er elli- og örorkulífeyrir. Mér hefur verið sagt, og því er haldið fram, að elli- og örorkulífeyrir eigi nú að hækka um 40%. Það er mikil hækkun. En gætum að því, að ellilífeyrir og örorkubætur hafa á seinni árum dregizt svo aftur úr að kaupmætti, að þessar bætur eru miklu smáskitlegri og að minna gagni en ellilífeyrir og örorkubætur voru, þegar almannatryggingarnar hófu göngu sína. Það var komið svo, að það var ekki á nokkurn hátt hægt að draga fram lífið á þessu fyrir öryrkjana og gamla fólkið, og það hefði verið algerlega óhjákvæmilegt að öllu óbreyttu að hækka þetta a.m.k. um 20–25%. Ef það hefði ekki verið gert að öllu óbreyttu, þá hefði það verið gersamlega ósæmilegt af löggjafanum. En segjum, að 20% af þessari hækkun fari í það, þá gæti svo farið, að gamalmennið og öryrkjarnir fengju um 20% sem bætur fyrir vaxandi útgjöld við að draga fram lífið við dýrtíðaraukninguna, og þá hygg ég, að ekkert standi út af hjá þessu fólki heldur. Þetta mun þó vera það fólk, sem helzt væri hægt að halda fram að stæði nokkurn veginn eins að vigi eftir þessar aðgerðir og áður. Ég held, að það hefði verið gersamlega óframkvæmanlegt að fara út í svona aðgerðir án þess a.m.k. að bæta verulega hag þessa fólks. Ég held, að það hefði verið óframkvæmanlegt og sé þannig lítið að þakka. Þetta fólk hefði annaðhvort orðið að fara á opinbert framfæri eða deyja drottni sínum, ef ekki hefði verið þarna úr bætt. En ég dreg enga fjöður yfir, að þetta er það, sem helzt er hægt að telja aðgerðunum til ágætis, og það hefur líka á því verið staglazt sýknt og heilagt, að þetta eigi að fá fólk til þess að sætta sig við allar búsifjarnar. Það mun þó koma í ljós, að gamla fólkið og öryrkjar verða ekki ofsælir af því að eiga að bjargast, jafnvel eftir 40% hækkun á sínum ellilífeyri og örorkubótum, eftir að afleiðingar verðhækkananna eru komnar allar fram. Hæstv. forsrh. sagði, þegar hann kynnti verkalýðssamtökunum þessar aðgerðir einum 2 dögum áður en hann lagði þær fram: Því verður ekki neitað, að við erum góðir við ellina og örorkuna og stóru fjölskyldurnar. - En það hefur margur maðurinn bent á það í þessum umræðum, að ekki eru þeir jafngóðir við unga fólkið. Það er alvarlegt fyrir það, það er alvarlegt fyrir alla einhleypa menn í þessu landi. Það eru engin gæði, sem blasa við því fólki, og það er margt.  Hverjir græða? Það verða áreiðanlega fáir, en ríkir einstaklingar, sem græða á þessu, en allur fjöldinn tapar. Meðal þeirra, sem græða, eru Bandaríkjamenn. Þeir geta borgað 2 vinnustundir Íslendinga nálega með 1 dollar eftir breytinguna, en dollarinn dugði ekki nema rúmlega fyrir 1 klst. áður. Nú spyrja fjöldamargir: Hvað gera verkalýðsfélögin? Opinberir starfsmenn spyrja alveg unnvörpum: Koma ekki verkalýðsfélögin núna með aðgerðir og knýja fram launahækkun, þannig að opinberir starfsmenn njóti þess og geti knúið fram launahækkanir á eftir? Þessu getur enginn svarað. Menn verða að hafa það í huga, að hvert einasta verkalýðsfélag er lýðræðisleg heild út af fyrir sig. Hvert verkalýðsfélag hefur fullan sjálfsákvörðunarrétt um öll sín innri mál. Það getur því enginn sagt verkalýðsfélagi, hvenær það eigi að fara í verkfall. Það, sem gerist, er þetta: Nú þegar þetta frv. er komið fram og eftir að það er kannske orðið að lögum, þá munu verkalýðsfélögin hvert um sig ræða þetta mál, þessar aðgerðir, og taka sínar ákvarðanir. Ef þeim finnst, að lofgerðarrollan um þessar aðgerðir - þarna sé öllum bætt allt - sé sannleikanum samkvæm, þá þarf hæstv. ríkisstjórn ekkert að óttast, þá þarf hún ekki einu sinni að biðja um frest, ekki gálgafrest einu sinni, þá má hún vera róleg. En ef hún veit sig hafa verið að ljúga og velt, að þessar aðgerðir bitna harkalega á svo að segja hverjum vinnandi manni á landi og sjó, á skrifstofum eða hvar sem þeir vinna, þá má búast við því, að hin lýðræðislega niðurstaða í verkalýðsfélögunum verði sú, að félögin grípi til sinna mótaðgerða. Og þá duga engar bænir, eins og sagt var. Það var bóndi, sem var að spyrja prestinn að því: Hvað á ég að gera, túnið sprettur ekki hjá mér? - Og prestur kom og leit á þetta, sagði svo, - þótt það þætti kannske ekkert prestlegt, - hann sagði bara: Hér duga engar bænir, hér þarf bara skít. - Og það mun hafa verið sannleikur hjá honum. Það duga engar bænir við verkalýðsfélögin. Ef þessar aðgerðir, sem hér er um að ræða, bitna eins harkalega á verkalýðnum í rýrnandi vinnu og ég hér hef verið að leiða líkur að, þá duga ríkisstjórninni engar bænir. Ég skal ekki segja, hvort það verður kastað í hana skít. Nei, en það verður kannske eitthvað harðara en það. Þannig standa nú sakir, að verkalýðsfélögin hafa flest sagt upp sínum samningum. Þau geta því, undireins og þau hafa áttað sig á þessum málum, borið fram sinar kröfur og gera það vafalaust, og þau félög, sem hafa ekki sagt upp samningum, munu flest hafa það ákvæði í þeim, að samningarnir séu sjálfkrafa úr gildi fallnir við breytta gengisskráningu ísl. krónu. Ég hygg því, að segja megi, að svo að segja allir launasamningar á vegum stéttarfélaganna í landinu séu nú lausir og að samningsaðilar geti komið til með að eigast við um ákvörðun nýrra samninga hvenær sem er. Hæstv. forsrh, sagði hér í dag: Lofið fólkinu að dæma þessar aðgerðir. - Það er einmitt það, sem verður gert. Það er enginn dómari til annar en fólkið sjálft, t.d. í verkalýðshreyfingunni, og það er sjálfsákvörðunarréttur þess, sem mun leiða til þeirra aðgerða, sem verkalýðsfélögin á sínum tíma ákveða. Hvenær það verður ákveðið, það fer eftir vilja hvers verkalýðsfélags um sig. Ef þau sameina sig um það, þá er það skipulagsatriði hjá þeim. En þau munu ekki dæma eftir öðru en afleiðingunum, sem koma í ljós, eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum. Það þarf enginn að halda, að það verði komið fram neinum mótaðgerðum gegn þessari löggjöf, ef hún kemur ekki harkalega við fólkið. En það er staðreynd, þessi löggjöf hefur verið undirbúin án samráðs við fólkið í launþegasamtökum hins opinbera, án samráðs við forustumenn bændastéttarinnar, að ég hygg, án nokkurs samráðs við forustumenn verkalýðssamtakanna. Þetta er kontórverk fræðimanna og valdhafa í ráðherrastólum. En ég er ekkert viss um, að þessi verk þeirra standist. Ef þau reynast vera árás, tilefnislítil eða tilefnislaus árás á lífskjör meginstétta þjóðfélagsins, þá munu þessi voldugu verk falla.