Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[09:38] Virðulegi forseti. Framsóknarmenn boðuðu fyrir kosningar skuldbreytingu aldarinnar fyrir fólk í greiðsluerfiðleikum. Frv. hæstv. félmrh. þrengir verulega þá aðstoð sem verið hefur við fólk í greiðsluerfiðleikum frá 1993 og það mikið að einungis 20% þeirra sem hafa fengið fyrirgreiðslu frá árinu 1993 hefðu fengið fyrirgreiðslu ef tillögur ráðherrans hefðu verið í gildi frá því ári. Hv. félmn. kom í veg fyrir afglöp ráðherrans og með brtt. félmn. eru greiðsluerfiðleikalán færð til þess horfs sem þau hafa verið frá 1993. Hæstv. ráðherra sagði í gær að hann væri afar ánægður með þessar breytingar og það er auðvitað viðurkenning á þeirri stefnu og aðstoð sem verið hefur við fólk í greiðsluerfiðleikum frá 1993. Ég lýsi mig einnig afar ánægða með þessa brtt. og segi já.

[09:39] Herra forseti. Með þessari grein er verið að taka af öll tvímæli um að sú stefna sem Alþfl. hefur haft í þessu máli reyndist rétt vera vegna þess að fyrir tilstilli hæstv. félmrh. er nú verið að lögfesta þá stefnu. Því segi ég já við þessari grein.

[09:52] Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þeim þremur þáltill. sem á dagskrá hafa verið teknar. Hér er um að ræða till. um að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fríverslunarsamninga milli EFTA-ríkjanna annars vegar og Eystrasaltsríkjanna, Litáens, Lettlands og Eistlands hins vegar. Fram skal tekið að málsmeðferð varðandi þessar tillögur er eilítið óvenjuleg. Fyrir utanrmn. hafa legið þáltill. um fullgildingu tveggja tvíhliða samninga milli Íslands annars vegar og Litáens og Lettlands hins vegar. Frá því að þeir samningar komu fram hafa hins vegar verið gerðir fjölþjóðasamningar milli EFTA og þessara tveggja ríkja en einnig Eistlands. Þar sem tími er naumur og mikil áhersla er á það lögð bæði af viðskiptalegum en ekki síður af pólitískum ástæðum að ljúka þessum samningum hefur orðið samstaða um að utanrmn. flytti þessar tillögur til fullgildingar í stað þess að þær kæmu frá ríkisstjórninni eins og venja er og eins og alla jafna eðlilegast er. Þessir fríverslunarsamningar eru með hefðbundnum hætti. Þar er um að ræða ákveðna aðlögun að fríverslun með fisk, svo nefndir séu helstu hagsmunir Íslands, mislanga í hverju tilfelli og reyndar enga að því er varðar Eistland. Samningarnir skipta Eystrasaltslöndin miklu máli og þessi ríki hafa lagt þunga áherslu á að geta lokið samningum sem þessum við ríki EFTA. Þess vegna er eðlilegt að við Íslendingar, sem staðið höfum framarlega í flokki ríkja sem stutt hafa við bakið á Eystrasaltslöndunum, kostum kapps um að fullgilda þessa samninga sem fyrst. Utanrrh. gerði Alþingi grein fyrir efni tvíhliða samninganna milli Íslands og Lettlands og Litáens þegar þeir komu hér til umræðu og efnislega má segja að fjölþjóðasamningurinn sé eins. Í samningnum milli EFTA og Litáens er gert ráð fyrir sjö ára aðlögunartíma fyrir niðurfellingu tolla á söltuðum, þurrkuðum og reyktum fiskafurðum frá Íslandi miðað við hins vegar níu ára aðlögunartíma í tvíhliða samningnum. Jafnframt er 340 tonna tollfrjáls kvóti fyrir saltsíld frá Íslandi sem tekur gildi fyrsta ár fríverslunarsamningsins og stækkar um 40 tonn á ári. Litáen fær aðlögunartíma fyrir niðurfellingu tolla á vissum iðnaðarvörum frá EFTA en slíkur aðlögunartími var hins vegar ekki í tvíhliða samningnum. Fjölþjóðlegi fríverslunarsamningurinn milli EFTA og Lettlands er sömuleiðis nær samhljóða tvíhliðasamningnum. Fjögurra ára aðlögunartími gildir fyrir niðurfellingu tolla á vissum fiskafurðum frá Íslandi en þó þannig að tollurinn lækkar um þriðjung eftir tvö ár og á ný um þriðjung eftir þrjú ár en fellur alveg niður eftir fjögur ár. 200 tonna tollfrjáls kvóti fyrir saltsíld frá Íslandi verður í gildi árlega á aðlögunartímanum og gert er ráð fyrir endurskoðun hans með stækkun í huga. Eins og fram hefur komið í máli mínu gerir fríverslunarsamningurinn milli EFTA og Eistlands ráð fyrir fullri fríverslun með fiskafurðir og sömuleiðis iðnaðarvörur strax frá gildistöku hans. Ég vil leggja áherslu á að þessu máli verði lokið hér í dag, virðulegi forseti. Ég þakka meðnefndarmönnum mínum í utanrmn. fyrir að hafa fallist á þá málsmeðferð sem hér er viðhöfð. Það er að sjálfsögðu gert í ljósi þeirra aðstæðna sem lýst hefur verið en ekki síst vegna þess að nefndin og auðvitað þingið allt, vona ég, vill undirstrika stuðning sinn í verki við baltnesku löndin þrjú. Það liggja hins vegar fyrir fleiri samningar af þessu tagi en þeim verður komið til afgreiðslu á Alþingi með hefðbundnum hætti eftir áramót. Það er ekki gerð tillaga um það, virðulegi forseti, að þessu máli verði vísað til nefndar þar sem það er nefndin sem flytur tillögurnar. Hins vegar er lagt til að tillögunum verði vísað til síðari umræðu.

[10:02] Hæstv. forseti. Fyrir svo sem einni mínútu eða svo var verið að samþykkja lög um Bjargráðasjóð. Þau gera það að verkum að mínum dómi að sú tillaga sem mun koma til afgreiðslu hér í ráðstöfunum um ríkisfjármál og snerta Bjargráðasjóð er þar með óþörf. Ég vil vekja athygli forseta á því að ég tel að sá kafli eigi ekki að koma til atkvæða hér á eftir vegna þess að það er þegar búið með lögum að taka þá ákvörðun sem hér er verið að leggja til.

Þetta verður tekið til athugunar.

[10:21] Herra forseti. Hér kemur til atkvæða sú fyrsta af mörgum brtt. sem við gerum við sambærileg ákvæði þessa frv., þ.e. að í staðinn fyrir að um varanlega lagabreytingu verði að ræða sem kveði á um aðra tilhögun ríkisframlaga en verið hefur eða er í gildandi lögum komi hefðbundið skerðingarákvæði sem taki eingöngu til þess fjárlagaárs sem í hönd fer. Við leggjum því til að þetta orðist með þeim hætti og það tengist afstöðu okkar til málsins í grundvallaratriðum að það sé óeðlilegt að standa að lagasetningunni með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn leggur til, þ.e. að gerð verði varanleg breyting, stefnumarkandi breyting í mörgum tilvikum, á fjölmörgum lagaákvæðum í bandormsfrv. af þessu tagi. Þessi atkvæðaskýring vísar því til annarra sambærilegra brtt. sem koma hér fram við allmargar greinar í frv. á eftir.

[10:22] Virðulegi forseti. Það hefur ekki vakið nægilega mikla athygli að í þessu frv. eru tillögur um að skerða varanlega tekjustofna fjögurra mjög mikilvægra menningarstofnana. Það er í fyrsta lagi Listskreytingasjóður sem hér kemur til atkvæða. Í öðru lagi Kvikmyndasjóður. Í þriðja lagi tekjustofn Ríkisútvarpsins sem útvarpið hefur að vísu ekki séð mikið af á undanförnum árum en það kemur ekkert í staðinn. Engin tillaga um neitt annað í staðinn. Í fjórða lagi veigamikil brtt. við þjóðminjalögin sem snertir húsafriðunarsjóð. Það er nauðsynlegt að vekja rækilega athygli á því, hæstv. forseti, strax við þessa atkvæðagreiðslu að í þessum fjórum tillögum felst mjög alvarleg atlaga að menningarstarfsemi í landinu sem óhjákvæmilegt er að ræða í öðru samhengi og betra tómi en hér gefst.

[10:24] Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um till. sem felur í sér skerðingu á framlögum til einnar helstu vaxtargreinar í íslensku samfélagi. Þá er verið að tala um kvikmyndagerð. Við erum þar að tala um atvinnugrein sem að vísu nýtur innlendra styrkja ...

Nei, það er með 1. gr. frv. Það er ...


             Það er verið að tala hér um fjóra sjóði. Það er Listskreytingasjóður, Kvikmyndasjóður og húsafriðunarsjóður, ég geri mér grein fyrir því. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að því er varðar þá 2. gr. frv. að hún lýsir afstöðu stjórnvalda á þann veg að þeir hafi lítið vit á viðskiptum. Ég tek þetta þá út fyrir fram með því að gera grein fyrir atkvæði mínu við allar þrjár atkvæðagreiðslurnar og segi nei.

[10:25] Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um skerðingu á tekjustofnum til Kvikmyndasjóðs. Ég tel þetta stefnu sem á engan hátt er réttlætanleg. Hér er ekki einungis verið að skerða tekjustofna til eins mesta vaxtarbroddar í íslensku þjóðlífi. Fjármagn til þessa þáttar er einfaldlega góð fjárfesting. Við 2. umr. fjárlaga voru felldar tillögur um aukið fé í þennan málaflokk. Ég vil vekja athygli á því að enn getur þingheimur bætt um betur við lokaafgreiðslu fjárlaga og veitt aukið fé í þennan mikilvæga málaflokk. Ég segi já.

[10:26] Virðulegi forseti. Varðandi þá grein sem hér er verið að greiða atkvæði um og varðar Kvikmyndasjóð vil ég vekja athygli á því að framlög miðast við fjárlög eins og þau eru árið 1995. Ég vek sérstaka athygli á því og bendi hv. þm. á þær brtt. sem fela það í sér að framlög verða þau sömu og á þessu ári. Hv. þm. Alþfl. geta þá áttað sig á því að þeir samþykktu sömu upphæð vegna fjárlaga 1995 og hér er verið að fjalla um í væntanlegum fjárlögum. Ég segi já.

[10:28] Virðulegi forseti. Það er greinilega nauðsynlegt að vekja athygli á því að í þessum tillögum, m.a. þeirri sem verið er að greiða atkvæði um hér, felst varanleg skerðing á Kvikmyndasjóði. Hér er um að ræða róttækustu breytingu sem gerð hefur verið á lögunum um Kvikmyndasjóð frá því þau voru sett. Það er auðvitað mjög alvarlegur hlutur því að hér er ekki um að ræða takmarkaða, tímabundna skerðingu sem stendur bara skamma tíð heldur er verið að skerða hér tekjustofna Kvikmyndasjóðs til frambúðar. Það er nauðsynlegt að mótmæla sérstaklega þessari stefnu í menningarmálum sem fylgt er undir forustu núv. hæstv. menntmrh.

[10:30] Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um breytingar á þjóðminjalögum. Þessi grein felur í sér að ríkið skyldar sveitarfélögin áfram til að leggja sitt fram. Þó ætlar ríkið að haga sér eins og því sýnist. Það ætlar ekki að standa við sitt, eins og því ber samkvæmt núgildandi lögum. Þetta er að mínum dómi óviðunandi framkoma við sveitarfélögin og þýðir því miður að framlög til húsafriðunar verða áfram skorin niður, miðað við núgildandi lög. Ég er á móti þessari framkvæmd. Ég tel að það sé þörf á að styðja húsafriðun, hún er atvinnuskapandi og stuðlar að varðveislu menningarverðmæta, því greiði ég atkvæði gegn þessari tillögu.

[10:40] Hæstv. forseti. Með þessari tillögu er verið að koma til móts við þá hörðu gagnrýni sem kom fram á þau áform hæstv. dómsmrh. og ríkisstjórnarinnar að skerða verulega bætur til brotaþola. Við kvennalistakonur munum styðja þessa tillögu en við viljum láta koma skýrt fram að engin breyting hefur orðið á afstöðu okkar og við hörmum að farið skyldi út í að breyta núgildandi lögum. Við munum að sjálfsögðu beita okkur fyrir því að breyting verði á og horfið verði aftur til þeirrar samþykktar sem Alþingi gerði einróma á sl. vetri.

[10:41] Herra forseti. Í brtt. sem áðan voru greidd atkvæði um, 9. tölul. á þskj. 444, kom fram afstaða minni hluta efh.- og viðskn. Hún er sú að við viljum að þessi ákvæði falli út úr frv. og lögin gildi óbreytt eins og þau voru sett á Alþingi á sl. vetri. Hins vegar er það svo að brtt. sú á þskj. 455 sem hér er til atkvæða er tvímælalaust til bóta frá því sem í frv. stendur, þar sem dregið er verulega úr þeirri skerðingu á bótaábyrgðinni sem í upphaflega frv. felst. Við styðjum brtt. þar sem hún er í rétta átt og lagfærir málið. Það breytir þó engu um þá grundvallarafstöðu okkar að helst hefðum við viljað sjá lögin ganga í gildi óskert.

[10:42] Herra forseti. Í seinustu atkvæðagreiðslu kom fram afstaða stjórnarandstöðuflokkanna allra að því er varðar þetta mál. Brtt. var á þá leið að ákvæði laga um fullar og óskertar bætur til þeirra sem eru þolendur afbrota kæmu í gildi. Þar með var verið að andmæla þeirri tillögu hæstv. dómsmrh. við fjárlagaafgreiðslu að fresta gildistöku þeirra laga. Um þetta mál hefur mikið verið tekist á og niðurstaðan er sú málamiðlun sem hér er lýst. Hún er þó skárri hlutur en það sem fyrir lá vegna þess að henni er þannig lýst að í staðinn fyrir að 70% af upphaflegum réttindum sem lögin ákváðu til þolenda slíkra afbrota væru skert. Það má segja að með brtt. sem samkomulag hefur tekist um séu 70% af upphaflegum réttindum endurreist. Sjötíu prósent réttlæti er betra en ekkert réttlæti. Ég segi já.

[10:43] Herra forseti. Ég harma þá niðurstöðu að brtt. minni hlutans sem áðan voru greidd atkvæði um var felld. Hins vegar horfir þessi brtt. meiri hlutans, sem hér eru greidd atkvæði um, til bóta. Þessu máli er ekki þar með lokið. Við munum beita okkur fyrir því að gerðar verði breytingar á þessum lögum og þau færð í upprunalegt form. Ég segi já.

[10:50] Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að skerða framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra um 133 millj. kr. Um það hefur verið sátt hér í þingsölum milli allra stjórnmálaflokka þrátt fyrir efnahagsþrengingar á undanförnum árum að skerða ekki framlög í þennan mikilvæga sjóð. Nú ber svo við að þrátt fyrir að við séum að sigla út úr þessari efnahagskreppu að mati ríkisstjórnarinnar ætlar hún að skerða framlög í þennan sjóð um 133 millj. kr. Þetta sýnir vel hug ríkisstjórnarinnar til málefna fatlaðra sem eiga svo mikið undir því komið að þingmenn hafi skilning á því að skerða ekki framlögin í þennan sjóð. Ég segi nei.

[10:51] Herra forseti. Meginatriðið er það að Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur til ráðstöfunar á næsta ári 337 millj. kr., þ.e. 7 millj. kr. meira en hann hafði í ár. Ég segi já.

[10:54] Herra forseti. Efni þessar brtt. er það að 28. gr. falli brott. Það er í samræmi við þá afstöðu okkar að leggjast gegn því að rofið sé það samhengi atvinnuleysisbóta og reyndar einnig elli- og örorkulífeyrisgreiðslna við launaþróun í landinu sem frv. felur í sér. Við teljum að það hafi ekki verið færð fram nein sannfærandi rök fyrir því að þetta sé skynsamleg eða farsæl breyting. Það er því okkar meginafstaða að leggja til að þessar greinar, 28. gr., 35. gr. og önnur ákvæði í frv. sem eru sambærilegs eðlis og tengjast breytingunni falli brott. Við leggjum þess vegna áherslu á að þetta verði samþykkt.

[10:55] Herra forseti. 28. gr. og 35. gr. eru einar mikilvægustu greinar þessa bandorms. Það er ástæða til að rifja það upp að frá því að verkalýðshreyfingin knúði það fram með langvinnum verkfallsátökum að taka upp atvinnuleysistryggingar hefur það verið svo að ákveðin tengsl hafa verið milli kjarasamninga og lágmarksréttinda atvinnuleysisbóta. Núv. hæstv. ríkisstjórn er að leggja tvennt til. Í fyrsta lagi að rjúfa þessi tengsl og í annan stað, í fyrsta sinn að leggja Atvinnuleysistryggingasjóði ekki til einn einasta eyri í framlagi heldur leggja á sérstakan skatt. Að því er þetta varðar þá leggjum við til, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, að þessi grein falli brott og að við viðhöldum þeirri grundvallarreglu að atvinnuleysisbætur eigi að vera tiltekið hlutfall og hafa traust af tilteknum kjarasamningum í launum. Afstaða okkar er þess vegna sú að flytja brtt. um að greinin falli brott. Niðurstaðan varð hins vegar samkomulag um að með breytingu á orðalagi verði tiltekinni viðmiðun haldið. Ég segi já við brtt.

[10:57] Hæstv. forseti. Hér er verið að gera breytingu á viðmiðun atvinnuleysisbóta og er nú skírskotað til launa, verðlags og efnahagsþróunar. Ég geng út frá því að þessi breyting muni ekki hafa í för með sér neina skerðingu frá fyrra fyrirkomulagi og í trausti þess segi ég já.

[10:58] Hæstv. forseti. Með þessari lagagrein er í raun verið að rjúfa tengsl atvinnuleysisbóta við launaþróun og festa tölur í lögum sem síðan þarf væntanlega að breyta árlega. Nær væri að ákveðnar reglur gildi um að atvinnulausu fólki sé tryggður ákveðinn réttur. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa þó komið til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar. En eftir stendur að það er verið að rjúfa þessi tengsl. Því kýs ég að greiða ekki atkvæði.

[10:59] Virðulegi forseti. Ég greiði ekki atkvæði um þessa grein en vil láta það koma fram við þessa atkvæðagreiðslu að ríkisstjórnin gerði tillögu um að rjúfa algjörlega tengslin milli atvinnuleysisbóta og annarra efnahagsþátta. Hún hopaði í málinu fyrir þrýsting frá stjórnarandstöðunni. Það er mikilvægt að undirstrika það og skoða þessa grein og niðurstöðuna að því er varðar atvinnuleysisbæturnar með hliðsjón af 35. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að takmarka þessa viðmiðun um takmarkaðan tiltekinn tíma. Þess vegna er ekki um það að ræða að verið sé að rjúfa að fullu tengsl atvinnuleysisbóta og annarra efnahagsstærða í landinu.

[11:00] Virðulegi forseti. Hér er gerð tillaga af hálfu minni hlutans um að Alþingi felli tillögur meiri hlutans sem fela í sér að byrjað verði á að setja fjármagnstekjuskatt á lífeyrisþega áður en sett eru lög um fjármagnstekjuskatt. Landssamband fatlaðra hefur fært sannfærandi rök fyrir því að hér geti verið um stjórnarskrárbrot að ræða og hefur í bréfi til Alþingis upplýst að fatlaðir muni leita álits umboðsmanns Alþingis á því hvort svo sé, verði tillaga meiri hlutans samþykkt. Verði hún felld og vilji meiri hlutans nær fram að ganga við þessa atkvæðagreiðslu mun ég, ásamt fleiri þingmönnum, fresta því til 3. umr. málsins að flytja brtt. þess efnis að tillagan komi ekki til framkvæmda fyrr en sett hafa verið lög um fjármagnstekjuskatt.

[11:02] Herra forseti. Hér er verið að setja í lög að fjármagnstekjur skerði bætur almannatrygginga. Ég vil mótmæla þeim óstöðugleika og sífelldum breytingum sem gerðar eru á reglum sem gilda um kjör lífeyrisþega og valda þeim bæði vanlíðan og óöryggi. Sérstaklega gildir það um fjármagnstekjuskattinn vegna þess að tillit er tekið til tekna ársins í ár. Lífeyrisþegar vissu ekki um að þarna yrði tekið tillit til fjármagnstekna. Einn hópur verður sérstaklega illa úti. Það eru þeir sem hafa fengið miskabætur eða slysabætur í eingreiðslu, sem eiga að duga þeim út ævina, og setja hana þá auðvitað til ávöxtunar og fá þar af fjármagnstekjuskatt sem skerðir síðan örorkubætur þeirra. Ég tel mjög mikilvægt að það verði tekið tillit til þessa hóps varðandi fjármagnstekjuskattinn og að ekki eigi að taka hann upp fyrr en fjármagnstekjuskattur er kominn á alla í landinu. Ég segi nei.

[11:06] Herra forseti. Við erum hér að fjalla um frv. sem varðar ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir næsta ár. Í greinargerð fjmrn. með þessari grein kemur fram að þetta skiptir engu máli og skapar engan sparnað fyrir ríkissjóð. Þess vegna á þetta ekki heima hér og skiptir engu máli fyrir ríkisfjármálin. Jafnframt hefur komið fram í umræðum hér að hæstv. heilbrrh., sem er höfundur greinarinnar, hefur ekki getað skýrt með fullnægjandi hætti við hvaða hópa hún á. Ýmist hefur hún sagt hana eiga við atvinnurekendur eina eða atvinnurekendur og einhverja fleiri. Það hefur aldrei fengist upp, þrátt fyrir ítrekaða eftirgrennslan í þessum þingsölum, við hvaða hópa þetta á nákvæmlega og þess vegna segi ég nei.

[11:09] Herra forseti. Með 35. gr. bandormsins er lögð til grundvallarbreytingu á velferðarþjónustu í íslensku samfélagi. Lagt er til að rofin verði tengsl milli ákvörðunar lífeyrisbóta og annarra bóta og launa sem gilt hafa lengi. Þau hafa hingað til verið miðuð við tiltekna umsamda launavísitölu, þ.e. allmarga launataxta, samkvæmt þeirri hugsun að afkoma lífeyrisþega væri í samræmi við launaþróun í landinu. Eins og með atvinnuleysisbætur var það tillaga ríkisstjórnarinnar að rjúfa þessi tengsl og gera þannig, í bandormi rétt fyrir jól, grundvallarbreytingu á hefðbundnum réttindum þessa fólks, annars vegar atvinnuleysingjum og hins vegar lífeyrisþegum. Við leggjum þess vegna til að greinin verði felld, fyrir utan að við andmælum harðlega því lagafúski að koma með þvílíkar grundvallarbreytingar í réttindalöggjöfinni í lögum af þessu tagi. Við leggjum til að greinin verði felld og ég segi nei.

[11:10] Herra forseti. Hér er lagt til afnám tengingar almannabóta við þróun launa og verðlags. Segja má að þetta sé aðalatriðið í bandorminum. Stjórnarandstaðan leggur til að þessi ákvæði verði felld brott út frv. Tillaga meiri hlutans, sem kemur hér síðar til atkvæða, bætir þetta að nokkru leyti með sólarlagsákvæði eða ákvæði til bráðabirgða. Þrátt fyrir það er hér um að ræða mjög alvarlega atlögu að velferðarkerfinu og þeirri hugsun sem við höfum búið lengi við og reynst vel. Ég segi já.

[11:11] Herra forseti. Meginafstaða minni hlutans til þessa máls kom fram í brtt., sem kom til atkvæða áðan, um að fella út þetta ákvæði úr lögunum. Það hefur hefur hins vegar gerst, eins og sést á brtt. á þskj. 455, 5. tölul., að meiri hlutinn hefur komið verulega til móts við gagnrýni okkar í þessu sambandi og er því flutt brtt. um að annars vegar færist þetta ákvæði frv. yfir í ákvæði til bráðabirgða, tímabundið ákvæði sem einungis gildi á árunum 1996 og 1997. Áfram standi í löggjöf þau ákvæði sem verið hafa og tengt hafa upphæðir þessara bóta við launaþróun. Enn fremur kemur í b-lið brtt. sambærilegt ákvæði og sett var inn í 28. gr., um ákvörðun upphæða atvinnuleysisbóta. Þ.e. að við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni skuli hafa til hliðsjónar varðandi ákvörðun um upphæð bótanna þróun launa, verðlags og efnahagsmála. Við teljum þessar breytingar hvorar tveggja verulega til bóta. Enn fremur má benda á að upphæðir bótanna á árinu 1996 verða þegar ákvarðaðar með fjárlögum nú, þannig að þetta ákvæði hefur fyrst og fremst gildi í eitt ár, þ.e. á árinu 1997.

[11:13] Hæstv. forseti. Hér er verið að gera breytingu á viðmiðun lífeyris- og tryggingabóta og er nú skírskotað til launa, verðlags og efnahagsþróunar. Ég geng út frá því að þessi breyting muni ekki hafa í för með sér neina skerðingu frá fyrra fyrirkomulagi og einvörðungu á þeirri forsendu segi ég já.

[11:13] Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að undirstrika það að sú breyting sem hér er verið að gera er veruleg framför frá því sem til stóð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hún hefur hopað á hæli í þessu máli a.m.k. hálfa leið af eftirfarandi ástæðum: Í fyrsta lagi þeirri að fjármunir eru tryggðir til bóta almannatrygginga eins og horfur eru fyrir árið 1996 samkvæmt fjárlagafrv. sem liggur fyrir. Í öðru lagi er ljóst að sú breyting sem hér er verið að gera mun í mesta lagi hafa áhrif á árinu 1997, en í upphafi þess verða gerðir nýir kjarasamningar. Þá er þetta mál bæði á borði Alþingis og líka verkalýðshreyfingarinnar. Í þriðja lagi er það þannig, það er grundvallaratriði málsins, að gildandi ákvæði þessa máls vakna á ný til lífsins og til viðmiðunar fyrir almannatryggingabætur í síðasta lagi frá og með 1. jan. 1998. Það er ávinningur í málinu og þess vegna styð ég þetta.

[11:15] Hæstv. forseti. Nú er verið að ræða um brtt. við grein sem í felst ákveðin stefnubreyting. Verið er að rjúfa tengsl milli eðlilegs samhengis launa og bóta. Brtt. er vissulega til bóta en stefnan er lögfest eftir sem áður og hún gildir út árið 1997, þrátt fyrir að taka á tillit til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Þar að auki lít ég svo á að ekki sé tryggt að þær breytingar sem verða á launum á næsta ári, m.a. desemberuppbót, skili sér til bótaþega fyrr en eftir á. Þannig felst í þessu ákveðin breyting þó að ríkisstjórnin hafi vissulega komið til móts við þau sjónarmið sem stjórnarandstaðan setti fram. Því kýs ég að greiða ekki atkvæði með þessari tillögu.

[11:17] Herra forseti. Með því að greiða atkvæði með þessari lagagrein er verið að lögfesta alvarlega atlögu að lífeyrisþegum og í raun er verið að binda hendur heilbrrh. sem getur þá ekki hækkað bætur meira en um 3% á árinu. Þó má segja að ríkisstjórnin hafi að hluta til komið til móts við stjórnarandstöðuna og hörð mótmæli hagsmunasamtaka lífeyrisþega í þessu máli og skal það virt en ég kýs að greiða ekki atkvæði.

[11:17] Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að ræða þessi mál betur við 3. umr. vegna þess að það kemur fram augljós misskilningur í atkvæðagreiðslunni. Í síðustu atkvæðagreiðslu vorum við að greiða atkvæði um brtt. eins og hún lá fyrir en núna kemur efnisgreinin fyrst til atkvæða og hún kveður ekki á um það, eins og fram kom áðan, að hækkunarheimildin sé takmörkuð við 3%.

Það er greinin sjálf.

Hún kemur ekki þannig til atkvæða heldur verða menn að lesa þessa hluti í samhengi.

Að sjálfsögðu.

Því er nauðsynlegt að átta sig á því að þessi takmörkun liggur ekki í 3%. Og ég skora á hv. þm. að átta sig á því að hæstv. fjmrh. má ekki og getur ekki túlkað vilja löggjafans með þeim hætti að þessi hækkunarheimild sé takmörkuð við 3%. Það verður að vera alveg skýrt. En í tilefni af þessu, hæstv. forseti, sýnist mér augljóst að ræða verði þessi mál ítarlega við 3. umr. málsins.

[11:23] Herra forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að verið er að greiða atkvæði um breytingar á skipulagi heilbrigðisþjónustu. Minni hlutinn leggur til að þessar greinar verði felldar brott. Röksemdin er m.a. sú að slík ákvæði eiga einfaldlega ekki heima í bandorminum, þar sem verið er að tengja mál afgreiðslu fjárlaga. Þessi mál, ásamt ýmsum fleiri sem eiga eftir að koma til atkvæða, eiga heima við heildarendurskoðun og þá í sérstöku frv. sem fá eðlilega þinglega meðferð á Alþingi. Það er ekki boðið upp á það við þessa afgreiðslu. Þess vegna segi ég já.

[11:28] Herra forseti. Þessi gr. frv., 55. gr., tengist þeirri ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta hennar á þingi að skerða framlög til framkvæmda í flugmálum mjög harkalega eða nærfellt um helming frá því sem markaðir tekjustofnar flugmálaáætlunarinnar gefa tilefni til. Um 190 millj. kr. af þessum tekjum, sem aflað er sérstaklega með álögum á flugrekstur og flugfarþega, á nú að verja til rekstrar í stað uppbyggingar í flugmálum og til flugöryggismála, eins og lögin mæla fyrir um. Þetta er einhver versta útreið sem nokkur einstakur framkvæmdaflokkur hins opinbera fær og er þá langt til jafnað, eins og kunnugt er, við afgreiðslu þessara fjárlaga. Ég tel að með þessu sé komið mjög lúalega aftan að þeim mönnum sem stóðu fyrir því að flugmálaáætlun var sett á sínum tíma og beittu sér fyrir að hinn markaði tekjustofn yrði tekinn upp. Hér er um að ræða þvílíka útreið að mikla undrun vekur að allir hv. þm. meiri hlutans skuli treysta sér til að styðja málið fyrir utan þá, að vísu, sem eru af einhverjum ástæðum fjarstaddir.

[11:32] Hæstv. forseti. Með þeim breytingum sem hér er verið að lögfesta á skipulagslögum, og raunar einnig á lögum um breytingu á lögum um veiðar og vernd villtra dýra, er verið að leggja auknar álögur á sveitarfélögin og taka upp löggjafaratriði um skipti ríkis og sveitarfélaga, án nokkurs faglegs undirbúnings. Þessi breyting setur í uppnám samskipti sveitarfélaganna við Skipulag ríkisins, að því er skipulagslöggjöfina snertir, og ég undrast mjög að hæstv. umhvrh. skuli láta þetta yfir sig ganga í ljósi þess að nýkomið er fram frv. til breytinga á skipulagslögunum í heild og hin lögin sem verið er að breyta eru nýlega samþykkt á Alþingi. Engin fagleg skoðun hefur farið fram á áhrifum þessara breytinga. Ég segi nei.

[11:35] Hæstv. forseti. Í gær náðist samkomulag um að fella út 61. gr., enda var afar vandséð hvaða erindi þetta dularfulla mál, sem kostar ekki neitt og breytir engu en gefur möguleika á hagræðingu síðar, eins og segir í skýringu við greinina, átti inn í ráðstafanir í ríkisfjármálum. Mjög mikið var kvartað yfir því að ekki gafst tími til að ræða þetta mál. Ég vil því fagna því að meiri hluti efh.- og viðskn. er búinn að leggja málið fram sem sérstakt lagafrv. og því gefst tækifæri til þess að fá botn í þetta síðar. Ég vil beina þeim eindregnu tilmælum til forseta að sjá til þess að þetta mál komist til umræðu sem allra fyrst eftir jólahlé, enda fýsir mig mjög að vita hvað liggur hér á bak við og hvað þetta þýðir eiginlega.

[11:36] Herra forseti. Það er afar ánægjulegt að samstaða hefur tekist við afgreiðslu þessa frv. og menn fallist á þau sjónarmið okkar að 61. gr. frv. eigi þar ekkert erindi og hana beri að fella brott úr frv., af tveimur ástæðum að okkar mati. Annars vegar er það svo að við erum andvíg efni hennar, að svo miklu leyti sem það er venjulegu fólki skiljanlegt. Það hefur satt best að segja ekki komið mikið fram um það hvað fyrir mönnum vakir með þessari torkennilegu og torræðu grein, en hvað sem því líður er að hinu leytinu alveg ljóst að breyting af þessu tagi á ekki heima inni í bandormi sem tengdur er við afgreiðslu fjárlaga. Þess vegna eru tvöföld rök a.m.k. fyrir því að greiða brtt. minni hluta efh.- og viðskn. um að greinin falli brott atkvæði. Það er afar ánægjulegt fyrir okkur í minni hlutanum að sjá að algjör þverpólitísk samstaða er að takast í atkvæðagreiðslunni um brtt. okkar.

[11:37] Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi ber að fagna víðtækri samstöðu allra flokka gegn einkavinavæðingu sem er að nást hér í salnum. En í annan stað verð ég, því miður, að viðurkenna að það er með nokkrum trega að þessi grein er felld út vegna þess að það þýðir væntanlega að þar með kemur hún ekki aftur til meðferðar á þessu þingi. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að lagagrein sem hefur verið felld brott komi á ný til meðferðar á sama þingi. Það væri mjög sérkennilegt og ég held að þarna stöndum við frammi fyrir mjög flóknu þingtæknilegu verkefni. Ég tel því fulla ástæðu til þess að sakna niðurstöðunnar út af fyrir sig vegna þess að verið er að hafna málinu, sem þó hefur verið flutt á sérstöku þingskjali, ég vek athygli á því.

[11:40] Virðulegi forseti. Tekjur af umferð eru um 18.000 millj. kr. á ári hverju. Stærstur hluti þeirra rennur beint í ríkissjóð. Þó er ætlað að um 7 milljarðar renni til vegaframkvæmda og reksturs Vegagerðar ríkisins, í samræmi við vegáætlun hverju sinni. Nú er gert ráð fyrir að skerða um tíunda hluta markaðra tekjustofna, svokallaðra, og taka í ríkissjóð til viðbótar við það sem áður er þangað komið. Ég bendi á að gríðarlega mikil verkefni bíða í umferðarmálum hér á landi, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landsbyggðinni, og sú þörf vex með ári hverju en minnkar ekki. Skerðing á framkvæmdafé er einfaldlega að búa til vanda og geyma til framtíðar það sem verður að leysa úr með frekari framlögum. Ég greiði því atkvæði gegn þessari tillögu, virðulegi forseti, og bendi á að það er verulega kjánalegt að leggja til að skerða fé til framkvæmda í vegamálum og koma svo á eftir með tillögu um ríkisábyrgð til sams konar framkvæmda.