Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég tók ekki betur eftir en að hv. 6. þm. Reykv. beindi nokkrum athugasemdum og fyrirspurnum til hæstv. fjmrh. sem við höfum lengi þráð mjög í þessari deild, svo sem kunnugt er, og vildum eiga við hann orðastað um forsendur þessa frv., lánsfjárlaga fyrir árið 1988. Ég vil bæta við nokkrum orðum og þá fyrst þeim að benda á að frv. til lánsfjárlaga byggist á því að verðbólgan frá upphafi til loka ársins 1988 verði 10%. Samkvæmt þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur þegar tekið í efnahagsmálum með beinum eða óbeinum hætti stefnir verðbólgan á þessu ári í miklu hærri tölu, tvisvar til þrisvar sinnum hærri tölu og að verðbólga á Íslandi verði 5–7 sinnum hærri en í helstu viðskiptalöndum Íslendinga. Við þekkjum hina miklu verðbólgu frá fyrri árum. Þá var verðbólga hér á landi margfalt meiri, þrisvar, fjórum sinnum meiri en gerðist í helstu viðskiptalöndum okkar en þar var þá einnig um verulega verðbólgu að ræða á þeim mælikvarða sem þar hefur verið notaður. Nú er bersýnilegt að margföldun verðbólgunnar, þegar hún kemur hér að ströndum Íslands, verður meiri á þessu ári samkvæmt ákvörðunum sem þegar liggja fyrir en áður hefur verið um að ræða. Þær ákvarðanir sem þegar liggja fyrir og ríkisstjórnin hefur tekið og hafa áhrif til aukinnar verðbólgu eru þessar: Það er í fyrsta lagi hækkun á óbeinum sköttum, sérstaklega matarskatti. Matarskatturinn gerir 5750 millj. kr. á þessu ári en heildarskattlagning ríkisstjórnarinnar á þessu ári gerir 8700 millj. kr. Það er því líklegt að skattar verði hærra hlutfall af landsframleiðslu á þessu ári en áður hefur verið um alllangt skeið. Önnur ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem stuðlar að vaxandi verðbólgu á þessu ári er sú staðreynd að við búum nú við hærra raunvaxtastig en áður hefur verið hér á landi. Í skriflegu svari við fsp. minni núna fyrir nokkrum vikum lýsti hæstv. viðskrh. því að raunvextir hér á landi hefðu farið hækkandi og lýsti því jafnframt yfir að hann teldi ekki ástæðu til þess að grípa inn í þróun raunvaxta. Hann teldi að markaðurinn yrði að fá að njóta sín. Nú hefur hæstv. utanrrh., með býsna myndarlegum hætti, formaður Framsfl., lýst hinu gagnstæða yfir, sem sé því að það sé óhjákvæmilegt að Seðlabankinn sendi frá sér tillögur um það hvernig eigi að taka vaxtastigið niður. Ég spyr hæstv. fjmrh. í framhaldi af spurningu hv. 6. þm. Reykjavíkurkjördæmis: Hvaða tillögur liggja þegar fyrir um það að taka niður vextina? Því að eins og hér var einnig bent á í síðustu ræðu er það þannig að vaxtahækkun verður á þessu ári umfram það sem gert hafði verið ráð fyrir þegar lánsfjárlagafrv. var lagt fram vegna þess að samkeppnin um spariféð verður bersýnilega meiri á þessu ári en þá var um talað. Þess vegna er óhjákvæmilegt að fá um það upplýsingar hjá ráðherranum hvað stendur til að gera í þessum vaxtamálum. En ég vil einnig bæta við og spyrja: Hverjar telur hann að horfurnar séu að því er verðlagið varðar á árinu 1988? Heldur hann sig enn þá við þá spá sem birtist í grg. með frv. sem hér er til umræðu upp á 10% innan ársins eða er hann þar með aðrar tölur? Það er alveg augljóst mál að ef við höldum okkur við þær tölur einar sem birtast í frv. til lánsfjárlaga eða grg. þess er halli á útflutningsatvinnuvegunum og sérstaklega frystingunni, fyrst og fremst vegna verðþenslu og hækkandi vaxta hér í landinu, í lok þessa árs kominn á bilið 15–17%, í lok ársins 1988. Það auðvitað gengur ekki. Það er óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherra upplýsi þá í leiðinni hvernig er ætlunin hjá ríkisstjórninni að taka á þessum vanda útflutningsatvinnuveganna. Ástæðan til þess að ég nefni þetta núna er auðvitað sú að við erum að fara í þinghlé í tvær vikur. Þjóðhagsspá birtist í næstu viku. Við eigum ekki kost á því að ræða við ríkisstjórnina hér næstu daga á hv. Alþingi um þau viðbrögð sem hún vill hafa við vaxandi verðbólgu sem beinlínis á rætur að rekja til stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, ýmist beinna aðgerða hennar eða aðgerðaleysis. Ég spyr þá einnig í framhaldi af þessu: Getur það verið að ríkisstjórnin viti ekki hvað hún er að gera í þessu máli frekar en öðrum? Samkvæmt upplýsingum stjórnarmálgagnsins Tímans í gær hefur það gerst að það eru fleiri orðnir hissa en Steingrímur Hermannsson. Hann hefur sem kunnugt er verið hissa núna um árabil, ævinlega, á öllu því sem hann gerir og er alltaf jafngapandi hlessa á niðurstöðunum af sínum eigin ákvörðunum. En nú hafa nokkrir bæst í hópinn, þ.e. hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. Getur það verið að ríkisstjórnin viti ekki hvað hún er að gera og á hvaða efnahagsforsendum þetta plagg sem hér er um að ræða er byggt? Ef það er svo er það auðvitað býsna alvarlegur hlutur. Ef það er aftur á móti þannig að hún reiknar með meiri verðbólgu en gert var ráð fyrir í upphafi þegar frv. var lagt fyrir þýðir það það að skerðingin á sjóðunum er mun meiri, á öllum sjóðunum, m.a. Framkvæmdasjóði fatlaðra, en upplýst er t.d. í plaggi minni hl. í Nd. þar sem birt er grg. um skerðingu hvers einasta fjárfestingarsjóðs. Þessar upplýsingar er óhjákvæmilegt að fáist fram hjá hæstv. fjmrh. úr því að hann lætur svo lítið að mæta hér. Þá eru þrjú önnur atriði sem ég vil nefna úr þessu frv. Það er fyrst atriði varðandi greinina um Herjólf hf. Hún breyttist í Nd. Ég inni hæstv. fjmrh. eftir því hvort hann telur nokkra hættu á að þessi breyting sem þar var gerð á greininni um Herjólf geti orðið til þess að tefja það mikilvæga verkefni sem þar er í undirbúningi, að tryggja betur en nú er gert samgöngur milli lands og Eyja. Í öðru lagi varðandi Áburðarverksmiðjuna. Þrír þm. Reykv., þm. úr stjórnarandstöðuflokkum, flytja hér í deildinni tillögu um lántökuheimild vegna ammoníaksgeymis Áburðarverksmiðjunnar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar til þeirrar tillögu? Það var upplýst hér í gær að ríkisstjórnin mundi á fundi sínum í morgun taka það mál sérstaklega fyrir. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að fá upplýsingar um afstöðu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Því hefur verið beint til stjórnarandstöðuflokkanna að þeir dragi þessa tillögu til baka. Ég tel auðvitað enga ástæðu til þess að draga þessa tillögu til baka, nema það sé ljóst að það sé einhver efnislegur ávinningur í málinu í hendi. Það liggur ekki fyrir enn þá. Getur verið að það liggi fyrir eftir ríkisstjórnarfundinn í morgun? Þess vegna er óhjákvæmilegt að fá um það frekari upplýsingar. Í þriðja lagi vil ég minnast á deilur stjórnarflokkanna í gærkvöld um Ríkisútvarpið sem voru ákaflega fróðlegar. Ég verð að segja það eins og er að ég er að mörgu leyti sammála hv. 3. þm. Vesturl. um það að ég tel málið vera þannig að í Sjálfstfl. séu hópar, frjálshyggjuhópar, sem hafa tiltölulega lítinn áhuga á því að halda utan um Ríkisútvarpið. Það er hins vegar rétt sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði um málið að það er ekki hægt fyrir Alþfl., við þær aðstæður, að skjóta sér á bak við Sjálfstfl. og segja: Við erum heilagir, við erum hreinir, við erum saklausir, þetta er allt saman íhaldinu að kenna. Þannig liggur málið ekki. Auðvitað ber Alþfl., leggjandi fram lánsfjárlagafrv., takandi þátt í meirihlutastörfum í þinginu, fulla ábyrgð á þeirri stórkostlegu skerðingu á starfsaðstöðu Ríkisútvarpsins sem hefur átt sér stað. Hv. 3. þm. Vesturl. hefur aftur og aftur borið því við að útvarpslögin séu í endurskoðun. Ég spyr af því tilefni: Hvar er sú endurskoðun? Hverjir eru að vinna að þeirri endurskoðun? Hvernig miðar henni? Hvenær á henni að ljúka? Hvern á ég að spyrja? Ég spyr hv. 3. þm. Vesturl. að því. Ég tel eðlilegast að hann svari því vegna þess að hann hefur nefnt þessa endurskoðun á útvarpslögunum sem röksemd gegn því að styðja við bakið á Ríkisútvarpinu í umræðum í Ed., aftur og aftur. Ég tel eðlilegt að hann svari því. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. þekkir á þetta mál í einstökum atriðum. Ég treysti hv. 3. þm. Vesturl. betur í þeim efnum því að hann þekkir þetta mál betur en hæstv. fjmrh. og vil þess vegna fá þetta mál upplýst áður en þessi umræða heldur lengur áfram. Það voru sem sé þessi atriði sem ég vildi nefna, herra forseti, verðbólgu-, gengis- og vaxtahorfur á þessu ári og síðan einstök atriði varðandi lánsfjárlagafrv., varðandi Herjólf í fyrsta lagi, Ríkisútvarp í öðru lagi og Áburðarverksmiðjuna í þriðja lagi. Ég vil svo kannski aðeins bæta því við að lokum, herra forseti, að ég er alveg sammála því sjónarmiði sem kom fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. að ég tel að eðlilegt væri við endurskoðun útvarpslaganna að stuðla að því að sjálfstæði Ríkisútvarpsins væri aukið eins og mögulegt er til þess að það geti betur gegnt sínum skyldum.



Herra forseti. Mér skilst að samkomulag hafi orðið um það að þessi umræða stæði til u.þ.b. kl. 11. 

Það samkomulag er ekki við mig.


             Ég endurtek: Ég vitna hér í forseta Sþ. sem tilkynnti það að slíkt samkomulag hefði tekist í gærkvöldi.  Ég vil svara nokkrum orðum ýmsum spurningum sem beint hefur verið til mín. Fyrst þær sakir sem á mig hafa verið bornar fyrir vanrækslu í starfi af hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur. Margt hefur mér verið borið á brýn þessa undanförnu daga en þetta var nú það sem ég átti síst von á. Að því er varðar viðveru mína undir umræðum um þau fjölmörgu og stóru mál sem fjmrh. flytur býð ég hv. þm. að leita til skrifstofu Alþingis um að telja þær stundir í klukkustundum og dögum og sólarhringum. Ég held að það verði ekki undan því kvartað að ég hafi ekki verið við umræður þegar umræður hafa farið fram að því er mín mál varðar þó að það hafi stundum orðið að vera svo að ég varð að beina athygli minni milli beggja deilda á tímabili. Ég hafði gert skrifstofu Alþingis grein fyrir fjarveru minni í gærkvöld af því að ég náði ekki til forseta, þannig að fullgildar ástæður fyrir minni fjarvist voru kunnar skrifstofu Alþingis á þessum tíma. Ég álít því þessar sakargiftir smekklausar í meira lagi.

Þær voru ekki kunnar okkur hér, hæstv. ráðherra, þannig að ég tel að ásakanir þínar séu smekklausar í meira lagi.

Né heldur þingflokksformanni Alþfl.

Eins og ég segi, ég hafði gert skrifstofu Alþingis grein fyrir því af hvaða nauðsyn ég var fjarverandi í gærkvöldi. Ég náði ekki til forseta til þess að tilkynna honum það persónulega. Ég tel að ég hafi gert hreint fyrir mínum dyrum í því efni og ber ekki ábyrgð á því máli frekar. Að öðru leyti, af því að þetta var almenn ásökun um fjarvist mína við umræður, held ég að þær ásakanir séu ekki sanngjarnar.

Ég held að þú ættir að tala við Eið Guðnason áður . . .

Herra forseti. Er ekki hægt að þagga niður í hv. 7. þm. Reykv.?

Forsetinn hefur ekki . . . til þess.

Ég bið menn að stilla sig.

Það væri ástæða til að biðja ráðherrann að stilla sig áður en hann eys svívirðingum yfir deildina.

Hvers konar tal er þetta, hv. þm.?

Af gefnu tilefni vil ég geta þess að það er fullt málfrelsi hér og það er ætlast til að einn tali í einu, úr ræðustól, og ég bið menn að virða þau fundarsköp.

Hvers konar tal er þetta í hv. 7. þm. Reykv.? Er einhver að ausa svívirðingum yfir hv. Ed.? Hér hafa verið fluttar nokkrar brtt. við lánsfjárlög og um þær vil ég fara nokkrum orðum. Það er fyrst að því er varðar Ríkisútvarpið, því næst um Herjólf og loks um málefni Áburðarverksmiðjunnar. Að því er varðar Ríkisútvarpið kom það fram í máli hæstv. menntmrh., í umræðum um málið í Nd. að hann hefði í hyggju að beita sér fyrir sérstakri úttekt á fjárhag Ríkisútvarpsins. Að því er varðaði almennar ásakanir um það að ekki væri að finna skilning á þýðingu þess og gildi svaraði hann því með því að rifja upp að á liðnu ári var um að ræða heimilaðar gjaldskrárhækkanir til Ríkisútvarpsins 85% á árinu, í tveimur áföngum, sem var ekki einasta langt umfram allar verðlagsforsendur, heldur miklum mun meira en nokkur önnur ríkisstofnun hafði fengið á þessu tímabili. Ef menn eru þess vegna að spyrja um skilning á fjárhagslegri stöðu held ég að þessi verk segi nú annað. Hitt er svo annað mál að fjárhagur Ríkisútvarpsins er erfiður af mörgum ástæðum. Sem dæmi skal það nefnt að Ríkisútvarpið hefur varið fjármunum til fjárfestinga langt umfram sínar heimildir. Ríkisútvarpið hefur t.d. gert kaupleigusamninga fyrir tugi milljóna kr. án heimilda, og Ríkisútvarpið er komið í launaskuld við ríkisféhirði upp á sennilega rúmlega 200 millj. kr. Þrátt fyrir ítrekað samkomulag sem gert hefur verið við forsvarsmenn stofnunarinnar um greiðslu á þessum launum á tilteknum dagsetningum, hefur því ekki verið sinnt. Þegar hæstv. menntmrh. víkur að því að gera þurfi sérstaka úttekt á fjárhag Ríkisútvarpsins er hann með í huga þær forsendur að miðað við þá 13% gjaldskrárhækkun í upphafi árs sem heimiluð hefur verið og miðað við í annan stað að Ríkisútvarpið nái 10% hækkun að raungildi á auglýsingatekjum sínum og í þriðja lagi gæti tiltekins hófs í fjárfestingaráætlunum sínum eigi að vera unnt að ná endum saman í rekstri Ríkisútvarpsins á yfirstandandi ári. Að svo miklu leyti sem einhver vafi leikur á um þessar forsendur og með hliðsjón af skammtímavandamálum sem stafa m.a. af því að Ríkisútvarpið hefur farið umfram áætlanir er það vafalaust rétt og skynsamlegt hjá hæstv. ráðherra að beita sér fyrir sérstakri úttekt á fjárhagsstöðu til lengri tíma litið. Brigslyrði um það að menn hafi eitthvert sérstakt horn í síðu Ríkisútvarpsins styðjast að mínu mati ekki við nein rök. Hér er um að ræða fjárhagsvanda sem m.a. stafar af því hvernig haldið hefur verið á málum. Að því er varðar lögbundna tekjustofna get ég lýst þeirri almennu skoðun minni sem ég hef reyndar oft gert áður að ég tel það hið versta fyrirkomulag. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að lögbundna tekjustofna eigi almennt að afnema eins og önnur sjálfvirkniákvæði hvað varðar útgjöld fjárlaga. Ég tek undir það sjónarmið að það væri æskilegt í þeirri könnun á stöðu Ríkisútvarpsins að líta til þess hvort ekki megi stuðla að auknu sjálfstæði stofnunarinnar í vaxandi samkeppni á fjölmiðlamarkaði. Það er skynsamleg forsenda að mínu mati. Það sem gert hefur verið að því er varðar Ríkisútvarpið bendir hins vegar ekki til þess að það séu réttlætanleg ummæli að það sæti einhverri óvild af hálfu einstakra ráðherra eða samstarfsflokka í ríkisstjórn. Ég held að því sé ekki til að dreifa. Að því er varðar þennan sérstaka tekjustofn, þ.e. hlutdeild í aðflutningsgjöldum á sjónvarpstækjum, er þess að geta að sá tekjustofn mun að sjálfsögðu minnka verulega á yfirstandandi ári vegna tollabreytinga þannig að þegar litið er til framtíðarinnar verður hann ekki umtalsverður tekjustofn fyrir Ríkisútvarpið. Annað mál varðar heimild í lánsfjárlögum til að standa straum af fjárfestingarkostnaði við byggingu nýs ferjuskips fyrir Vestmanneyinga, Herjólfs. Í Nd. var gerð sú breyting á að þessi almenna heimild var staðfest að fengnu samþykki fjmrh., samgrh. og fjvn. Alþingis. Spurt var: Felur þessi skilyrðing í sér þá hættu að það verði einhverjar tafir á því að leysa þetta verkefni af höndum? Nú er því til að svara að þetta er brtt. sem fram kom eftir umfjöllun í nefnd um málið. Og af viðræðum mínum við bæði flm. og aðra nefndarmenn þá fer því fjarri að af þessu eigi að álykta að fyrir mönnum vaki að koma málinu fyrir kattarnef. Því fer víðs fjarri. Það er enginn ágreiningur um lántökuheimildina. Enginn. Það sem fyrir mönnum vakti var hins vegar að tryggja eðlileg, skynsamleg vinnubrögð í málinu. Hér er auðvitað um að ræða mjög viðamikið verkefni. Ég vek athygli á því að málið er mjög skammt á veg komið í undirbúningi. Fyrir liggur skýrsla sem kalla má eins konar forkönnun að hagkvæmnis- og rekstrarkönnun þannig að undirbúningur hönnunar er mjög skammt á veg kominn og eftir er að taka ákvarðanir um stærð skipsins, burðarmagn og fleiri tæknilega þætti. Áætlun bendir til þess nú, og hún er auðvitað mjög óvarleg af því að hönnunin er svo skammt á veg komin, að stofnkostnaður kunni að vera 660 millj. og kann mjög að hækka. Það fer að sjálfsögðu eftir því hvaða ákvarðanir verða teknar um það hvers konar skip um er að ræða. Og í annan stað, atriði sem ég mundi nú gjarnan vilja staldra við, verður hönnun skipsins hagað á þann veg að unnt kunni að vera t.d. að annast smíði þess hér innan lands? Ef hér er um að ræða fjárfestingu upp á 600–700 millj. kr. og gæti hækkað enn, þá er mér kunnugt um að í nefndinni fóru fram miklar umræður um rekstrargrundvöll ferju sem hefði slíkan fjármagnskostnað. Og ef miðað er við hallarekstur, sem verið hefur á ferjunni, hann endurskoðaður með hliðsjón af auknum fjármagnskostnaði og rekstrarkostnaði nýrrar ferju og tekið tillit til eðlilegrar afskriftar af slíku fjármagni, þá eru nefndar tölur um það að rekstrarkostnaðarframlag gæti verið á bilinu 150–180 millj. kr. á ári. Auðvitað eru þetta tölur sem menn eiga ekki að skrifa niður á blað og slá föstu að séu réttar. Þetta eru tölur sem lýsa ákveðnum ugg eða efasemdum um þann kostnað sem kæmi í kjölfarið. Og hvað þýðir þetta þá allt saman? Þetta þýðir þetta: Það er fullur skilningur á því að Vestmanneyingar þarfnist nýrrar ferju og það er þeirra vegasamband við meginlandið. Í annan stað: Það er enginn ágreiningur um það að veita þetta fé til þessa verkefnis á lánsfjárlögum. En með tilliti til þess hve skammt á veg málið er komið hefur verið höfð uppi ósk um það að þess verði gætt að fulltrúar ríkisins sem inna eiga þessar greiðslur af höndum hafi einhverja hönd í bagga um það, þegar komið er að ákvörðunartöku, hvers konar skip þetta verði, hvaða skipstegund, hversu mikið skipsburðarmagn, hvaða stærð og mat á því hvaða rekstrarkostnaður fylgi í kjölfarið. Þetta er auðvitað afar eðlilegur hlutur. Ég nefni það sem dæmi að hér erum við að tala um svo háar fjárhæðir að því má jafna t.d. við tillögugerð um jarðgangagerð í ýmsum landshlutum norðan lands, á Vestfjörðum og Austurlandi, þar sem nefndar hafa verið tölur um einstök verkefni upp á 600–700 millj. kr. Auðvitað þarf að kanna mjög rækilega allar fjárhagslegar forsendur fyrir svo viðamiklum verkefnum. Ég átti satt að segja ekki von á því að þeir hv. þm., sem hafa gagnrýnt t.d. harðlega vafasama fjárráðstöfun í stórum fjárfestingarverkefnum sem hafa ekki verið nægilega undirbúin, andmæli því að höfð sé eðlileg gát á undirbúningi verkefnis af þessu tagi. M.ö.o.: Menn eru að segja að það sé ekki nóg að skrifa upp á lánsfjárheimild upp á 125 millj. í ár, menn verði að vita hvað kemur í kjölfarið. Það hefði ég talið að væri ákaflega eðlileg málsmeðferð og í samræmi við rétt vinnubrögð. En að lokum, herra forseti. Ég legg á það áherslu að það er algjörlega ástæðulaust að tortryggja þessa fyrirvara með þeim hætti að segja að þetta lýsi einhverri andstöðu við málið. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég tel ákaflega eðlilegt að samgrh., sem er sá maður sem fer með samgöngumál, það ráðuneyti, hafi eitthvað um það að segja með hvaða hætti þetta mál verði leyst tæknilega. Í raun og veru lýtur þetta að því að tæknilegur undirbúningur málsins verði eins vandaður og kostur er. Þá er rétt að víkja að tillögu sem hér hefur verið flutt og varðar heimild til þess að taka lán allt að 30 millj. kr. til þess að standa straum af kostnaði vegna breytinga á Áburðarverksmiðju ríkisins. Í því tilefni var vísað til umræðna í ríkisstjórn og spurt hvort ákvörðun hafi verið tekin þar. Ég vil þess vegna, með leyfi forseta, kynna hv. Ed.-mönnum þá samþykkt sem gerð var í ríkisstjórn í morgun, en hún er svohljóðandi: "Ríkisstjórnin samþykkir að fela félmrh. að leggja fyrir stjórn Áburðarverksmiðju ríkisins að hefja nú þegar markvissar aðgerðir í því skyni að auka og treysta öryggi vegna ammoníaksframleiðslu og geymslu verksmiðjunnar í samræmi við skýrslu starfshóps. Fyrstu aðgerðir felist í því að stjórnin taki afstöðu til hvor þeirra leiða skuli valin sem um getur í tillögu félmrh. dags. 12. þ.m. 1.a. Að tekin verði upp kæling á ammoníaki í núverandi geymi verksmiðjunnar og efnið geymt án yfirþrýstings. Byggt verði sérstakt öryggishús umhverfis geyminn sem skýlir honum og tekur við innihaldinu ef leki verður og komið verði fyrir búnaði til að brenna ammoníaki ef langvarandi bilun verður á kælikerfi og ef ammoníak lekur út í öryggishús. Jafnframt verði gerðar eftirfarandi ráðstafanir: 1. Undirstöður geymisins verði styrktar til að auka jarðskjálftaöryggi hans. 2. Skipt verði um mannop og það gert úr stáli sem hefur nægilegt kæliþol. 3. Gerðar verði ráðstafanir til að tryggja að undirstöður glati ekki styrkleika vegna kælingar og að samdráttur kúlunnar vegna kælingar dragi ekki úr jarðskjálftaöryggi. 4. Haft verði reglubundið eftirlit með öllum búnaði sem notaður er til að landa, flytja og geyma ammoníak. Gerð verði sérstök áætlun um slíkt eftirlit. 5. Gerð verði neyðaráætlun vegna Áburðarverksmiðjunnar í tengslum við almannavarnaáætlun Reykjavíkur. 1.b. Að byggja nýjan, kældan geymi og framfylgja að öðru leyti þeim öryggisráðstöfunum sem nauðsynlegar eru og starfshópurinn leggur til." Í þessu sambandi er rétt að fram komi að upplýst hefur verið að ekki sé kunnugt um að aðgerðir skv. staflið á hafi verið framkvæmdar. Það muni ekki koma að fullu í ljós fyrr en við hönnun, hvort tilskilinn árangur muni nást. "Ákvörðun stjórnar Áburðarverksmiðju ríkisins skal liggja fyrir eigi síðar en 1. febr. n.k. Á meðan á undirbúningi og framkvæmdum stendur, hvort heldur er skv. kosti 1a eða -b, skal verksmiðjunni gert að draga svo sem frekast er unnt úr framleiðslu og geymslu ammoníaks og hlutast til um að í geymi séu lágmarksbirgðir á hverjum tíma." Loks segir hér: "Ríkisstjórnin ákveður að láta fara fram úttekt á starfrækslu Áburðarverksmiðju ríkisins til lengri framtíðar og í því sambandi verði kannaðir möguleikar á nýrri staðsetningu verksmiðjunnar. Við úttektina verði tekið sérstakt tillit til öryggis- og umhverfissjónarmiða." Þetta er ályktun ríkisstjórnarinnar, herra forseti. Af henni leiðir að ekki er að vænta ákvörðunar fyrr en í fyrsta lagi 1. febr. um það hvor leiðin verður valin, en það er mikill munur á því hvaða fjárhagskostnaður fylgir hvorri leið. Í því efni er rétt að nefna að áætlun á frumstigi um kost 1a er um 26 millj. kr. Áætlaður kostnaður við kost 1b er a.m.k. 80 millj. kr. En ef flytja ætti verksmiðjuna og endurbyggja, þá er áætlaður endurbyggingarkostnaður 11/2 milljarður. Þess skal getið að áætluð skuldastaða verksmiðjunnar er í lok árs núna um 460 millj. kr. Um þessa tillögu hef ég því það að segja að með vísan til þessarar samþykktar ríkisstjórnarinnar er ljóst að hér er um alvarlegt öryggismál að ræða. Það verður vafalaust umtalsverður kostnaður sem fylgir því að tryggja viðunandi og trygga lausn. Endanleg ákvörðun um það hvort sá kostnaður verður á bilinu 25–30 millj. kr. eða 80–100 millj. kr. liggur ekki fyrir. Þess vegna tel ég að þessi tillaga sé út af fyrir sig ekki tímabær. Vafalaust má slá því föstu að það er enginn ágreiningur á hv. Alþingi um það að nauðsyn beri til að tryggja slíka lausn þegar tillögur liggja fyrir og samstaða er um tæknilega, og þess vegna auðvelt að afla sérstakra heimilda ef þörf krefur um leið og þær tillögur liggja fyrir. Ég vil þess vegna með vísan til þessa rökstuðnings beina því vinsamlega til hv. flm. að þeir skoði það hvort þeir væru ekki reiðubúnir til að draga tillögu sína til baka á þessu stigi máls eins og mér skilst að tilmæli hafi borist um fyrr. Að því er varðar brtt. um afnám skerðingar á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra læt ég mér nægja að vísa til þess að við fjárlagaafgreiðslu voru fjárveitingar til Framkvæmdasjóðsins stórauknar. Ef ég man rétt úr rúmlega 130 millj. í 180 millj. kr. Ef litið er á fjárhag Framkvæmdasjóðs fatlaðra, bæði vegna framlaga á fjárlögum og vegna tekna af lottói, þá er ljóst að fjárhagur hans hefur aldrei verið neitt viðlíka jafngóður og traustur og nú. Yfirleitt má segja að það hafi verið mjög áberandi hversu vel hafi verið gert í fjárframlögum við afgreiðslu fjárlaga nú til þessa málaflokks og er það almennt viðurkennt af þeim sem þeim málum stýra. Ég tel þessa tillögu þess vegna ekki nauðsynlega eins og málum er háttað. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess hér að efna til eldhúsdagsumræðna um almenn efnahagsmál, um mat manna á þróun gengis eða kjarasamninga sem munu skera úr um hver verða raunveruleg svör við þeim spurningum sem hv. 7. þm. Reykv. bar hér fram. Það er einfaldlega ekki tímabært á þessu stigi málsins. Læt ég mér þess vegna nægja þau svör sem hér hafa verið fram borin við þessum spurningum.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég stóð ekki að neinu samkomulagi um það í gærkvöld að umræðum yrði einungis haldið áfram hér til kl. 11 nú fyrir hádegi og hefði satt að segja þótt óþarfi að hætta umræðunum í gærkvöld ef ekki lá meiri alvara en svo á bak við beiðnina um frestun fundarins að hægt yrði að afgreiða málið svo flausturslega hér á fundinum nú í dag, enda hafa þær umræður sem fram hafa farið nú á fundinum ekki verið með þeim hætti að þær gefi tilefni til réttlætingar eða röskunar á fundahaldi deildarinnar eins og orðið hefur. Ég held satt að segja að kominn sé tími til að einstakir þm., hvort sem þeir eru hæstvirtir eða háttvirtir, ráðherrar eða almennir þingmenn, fari að gera sér grein fyrir því hvernig menn vilji haga samskiptum einstakra þm. og einstakra flokka hér í hinu háa Alþingi og þeir beri virðingu fyrir tíma hvers annars. Ég held þess vegna að það sé mjög áríðandi, bæði fyrir virðingu þeirra þm. sem tóku þátt í því að fresta umræðunum í gærkvöld og eins fyrir virðingu þingsins almennt, að umræðurnar haldi hér áfram í dag og þeir þm. sem báðu um þessa frestun fái fullt og óskorað málfrelsi til að koma athugasemdum sínum við á þeim rökum og á þeim forsendum sem þeir báðu um þingfundarfrestunina í gær. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að það skuli ekki vera hægt að áætla tíma sinn fram á næsta dag vegna uppáfallandi tafa. Það reyndi ekki á það, og var ekki talið rétt að það reyndi á það í gærkvöld, hvort fullnægjandi skýringar væri hægt að gefa á þeim atriðum sem talin væru þurfa skýringa við. Það má vera að það geti verið réttlætanleg ósk um fundarfrestun ef einum hv. þm. þykir sem ráðherra hafi ekki farist sem skyldi varðandi það að vera viðstaddur umfjöllun síns eigin máls. Ég skal ekki draga úr því að það sé æskilegt. Hæstv. ráðherra hefur gefið skýringu á því. En eftir sem áður eru aðrir þm. í deildinni sem líka hafa skyldustörfum að gegna eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði réttilega hér í gær. Menn hafa ýmsum skyldustörfum að gegna, bæði almennir þm. og ráðherrar, og það er auðvitað alveg óhjákvæmilegt úr því að við tókum þennan dag nú til þess að ræða almennt um þessi mál að við gefum okkur tíma til þess og að afgreiðsla málsins hér í Ed. verði ekki í neinu flaustri. Ég hefði þess vegna, herra forseti, viljað beina því til hans að hann beiti sér fyrir því að umfjöllun deildarinnar um lánsfjárlagafrv. geti orðið eins og þm. vilja. Þeir geti fengið að neyta málfrelsis síns og að ekki verði gerðar neinar tilraunir til þess að hefta það.



Að gefnu þessu tilefni vil ég taka það fram að umræður hér í hinni virðulegu Ed. fara aldrei fram á flausturslegan hátt. Ummæli forseta Sþ. áðan um að umræður hér tækju klukkutíma eru sennilega til komnar vegna þess að hann spurði mig hvað ég áætlaði að umræðurnar tækju langan tíma. Ég áætlaði það í ljósi þess sem ég taldi vera eftir samráðsfund í gær. Sú áætlun hefur ekki staðist og hér verða umræður eins lengi og þörf verður á. Ég vil geta þess að Sþ. hefur verið kallað til fundar kl. eitt. Ef þá verður ekki lokið umræðum verður þeim væntanlega frestað. En ég vil geta þess að hér munu menn fá þann tíma sem þeir telja nauðsynlegt og verður því haldið áfram í ljósi þess.



Herra forseti. Í umræðunum í gær flutti ég langa ræðu þar sem ég fjallaði nokkuð um forsendur fyrir bæði fjárlögum og lánsfjárlögum og lýsti áhyggjum mínum yfir því að þessar forsendur væru að verulegu leyti brostnar, þ.e. að verðbólga, eins og gert er ráð fyrir í forsendum fyrir þessum tveimur frv., verði ekki nema 10% til ársloka 1988. Ég gerði nokkra grein fyrir nýútkominni skýrslu sem Vinnuveitendasamband Íslands hefur sent frá sér þar sem varað er við og reyndar ekki talið ólíklegt að verðbólgustig geti farið jafnvel upp í 35–70% á árinu 1988. Í ljósi þessa hafði ég vænst þess að hæstv. fjmrh. mundi fjalla nokkuð um þessi mál, þ.e. verðlagsforsendur lánsfjárlaga, en hann kaus að segja það hér áðan í ræðu sinni að það yrði tíminn að leiða í ljós þegar kjarasamningar væru gerðir. Þegar upp væri staðið í árslok þá kæmi þetta allt saman í ljós. Ég er ekki alveg ánægður með þessi svör. Ég mundi vilja fá viðbrögð hæstv. ráðherra við því hvað verður gert ef svo fer sem horfir að verðbólga verður hér miklu miklu hærri, þ.e. verðbólgan nálgist það sem hún var þegar hún var hvað mest hér á árum áður, fari jafnvel hér upp í 50–70%. Samkvæmt fjárlögunum sem voru samþykkt milli jóla og nýárs hafði tekjuhlið þeirra hækkað um 3 milljarða kr. í meðförum hæstv. ríkisstjórnar. Síðan gera lánsfjárlögin ráð fyrir 5 milljörðum kr. umfram tekjur og umfram skuldbreytingar vegna erlendra lána. Þar með má ætla að þarna séu u.þ.b. 8 milljarðar kr. sem geti valdið þenslu í þjóðfélaginu á yfirstandandi ári. Síðan má ekki gleyma því að verði um verulega verðbólgu að ræða þá gerir hið nýja staðgreiðslukerfi skatta það að verkum að tekjur ríkissjóðs munu aukast jafnharðan og það mjög verulega, þannig að allt bendir til þess að tekjur ríkissjóðs verði miklum mun hærri heldur en tekjuáætlunin í fjárlögum gerir ráð fyrir enda hafa undanfarin ár sannað að svo reynist yfirleitt. Ef ég man rétt þá er aðeins um undantekningu frá þessu að ræða árið 1986 er rauntekjur ríkissjóðs við árslok urðu minni eða nánast þær sömu og hafði verið gert ráð fyrir í fjárlögum. Öll árin þar á undan, og svo er um árið 1987 einnig, verða rauntekjur ríkissjóðs miklu meiri en tekjuáætlun fjárlaga hafði gert ráð fyrir. Það hefur gjarnan verið þannig, eins og var í gamla skattkerfinu, þá kom það í ljós við álagningu um mitt ár hverjar yrðu rauntekjur ríkissjóðs. Þegar þær urðu miklum mun hærri heldur en tekjuáætlun hafði gert ráð fyrir þá flýttu menn sér að finna nýja útgjaldaliði. Ný verkefni voru sett í gang en minna hirt um að reyna að greiða niður skuldir og minnka halla ríkissjóðs sem var orðinn allnokkur og er búinn að vera mikill til margra ára. Nú stefnir í það á þessu ári að tekjur ríkissjóðs verði verulega hærri en tekjuáætlunin segir til um. Ég hefði fyrir mitt leyti gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra svara því hvernig hann hyggst taka á því máli ef svo reynist að verðbólgan verði hér miklu meiri og tekjur ríkissjóðs þar af leiðandi mun meiri en tekjuáætlunin gerir ráð fyrir. Á þá að hleypa þeim strax út í þjóðfélagið með nýjum verkefnum eða er fyrirhugað að reyna að minnka ríkissjóðshallann með því að auka niðurgreiðslu á erlendum skuldum? Það væri gaman að fá svör hæstv. ráðherra við þessu. Enn fremur tel ég alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherra komi hér með sínar hugmyndir um það hvað verðbólga muni verða mikil á yfirstandandi ári. Það er alveg fráleitt að ætla að standa á því enn þann dag í dag að verðbólgan verði ekki meiri en 10% eins og gert var ráð fyrir í upphaflegum forsendum fyrir þessum tveimur miklu frv. ríkisstjórnarinnar. Það hefur orðið algjör breyting á öllum forsendum þá mánuði sem þessi frv. hafa verið til meðhöndlunar hér á hinu háa Alþingi og er alveg nauðsynlegt að við fáum einhver svör um það hvernig eigi að bregðast við ef verðbólgan færi hér hugsanlega upp í 50–70% eins og sumir virðast ætla.



Herra forseti. Ég er einn þeirra manna sem eiga sæti í stjórn Áburðarverksmiðju ríkisins og þar af leiðandi ætla ég að geyma mér að skýra afstöðu mína til þessarar hættuskýrslu, sem nú liggur fyrir um Áburðarverksmiðju ríkisins, þar til stjórn verksmiðjunnar hefur fjallað um hana. En það eru tvö atriði, sem ég vildi koma hér sérstaklega að, sem hafa blandast inn í umræður um Áburðarverksmiðju ríkisins. - Og ég vildi gjarnan biðja hæstv. fjmrh. líka að taka eftir því, en ég hef reyndar á öðrum vettvangi orðið þess var að hæstv. fjmrh. hefur ekki sérstaklega mikinn áhuga fyrir starfsemi Áburðarverksmiðju ríkisins. - Það hefur m.a. komið fram í blöðum að Áburðarverksmiðjan héldi uppi verðlagi hér ílandinu og þá er það að sjálfsögðu skýrt með því að framleiðsla hennar sé dýrari en hægt væri að fá hana með öðrum hætti. Mér þykir vert að það komi hér fram að svo er ekki. - Á ég ekki að gera hlé á meðan Kvennalistinn heldur fund hér? - Það hefur verið gerð athugun á því hvert verðlag á áburði frá Áburðarverksmiðjunni er miðað við verðlag á Norðurlöndum. Þetta var gert á sl. vori og þá kom það skýrlega fram að áburðarverð hér stenst fyllilega samanburð, er jafnvel heldur lægra, heldur hagstæðara en á Norðurlöndum. Og þrátt fyrir það að þar sé stórveldið Norsk Hydro, sem er búið að leggja stóran hluta af áburðarframleiðslunni í Evrópu undir sig, þá er það þó staðreynd að norskir bændur verða að greiða eins hátt eða jafnvel hærra verð fyrir sinn áburð en íslenskir bændur. Hins vegar þarf ekki að dylja það að Áburðarverksmiðjan átti orðið við mikla rekstrarerfiðleika að etja. Út af fyrir sig þarf það ekki að vera mikill vandi að reka ríkisstofnanir af þessu tagi ef menn setja verðið jafnóðum út í verðlagið eins og gjarnan vill verða. Hins vegar voru teknar um það ákvarðanir af Áburðarverksmiðju ríkisins að leitast við að halda verðlagi áburðarins innan almennra verðlagsmarka í þjóðfélaginu. Þetta hefur verið gert um nokkurra ára skeið og hefur verksmiðjan notið til þess nokkurs stuðnings af opinberu fé. En Áburðarverksmiðjan setti sér ýmsar aðrar forsendur, m.a. þær að bæta fjárhag verksmiðjunnar. Og það hefur einmitt gerst á síðustu árum að fjárhagur Áburðarverksmiðjunnar hefur stórlega batnað. Það var af þessari ástæðu sem mér fannst ástæða til að vekja sérstaka athygli á ummælum hæstv. fjmrh. hér áðan. Þau komu hér reyndar eins og skrattinn úr sauðarleggnum. Hins vegar á ég von á því að það verði kannski engin setning sem verður eins borin út af fjölmiðlum, Ríkisútvarpi, Ríkissjónvarpi og blöðunum, og sú fullyrðing ráðherrans að verksmiðjan skuldaði 460 millj. um þessi áramót. Þetta er sett fram án nokkurra skýringa og fyrir þá sem fara lipurlega með staðreyndir þykir mér sérstök ástæða til að skýra þessa tölu aðeins því að út af fyrir sig væri þetta mikil skuld ef engin verðmæti stæðu á bak við önnur en fasteignir. En þannig er mál með vexti að Áburðarverksmiðja ríkisins er um þessar mundir nokkurn veginn á miðju sínu framleiðslutímabili, það er nokkurn veginn jafnlangur tími liðinn frá því að hún hætti að selja áburð og þar til hún byrjar að selja áburð á næsta vori. Og langsamlega stærsti hlutinn af þessu fjármagni, eða 350 millj., er bundinn í birgðum verksmiðjunnar. Skuldir Áburðarverksmiðjunnar umfram birgðir eru samkvæmt þessu u.þ.b. 110 millj. kr. Þetta hefði hæstv. fjmrh. náttúrlega átt að láta fylgja með fyrst hann sá ástæðu til að ræða um skuldir verksmiðjunnar, ef hann vildi að hér væri farið með sannar og réttar niðurstöður. Það er svo annað mál og úr því hefur Áburðarverksmiðja ríkisins verið að leitast við að bæta, að eigið fjármagn hennar er of lítið. Það er auðvitað of lítið. Það væri afar þýðingarmikið að eigið fé verksmiðjunnar yrði með þeim hætti að það þyrfti ekki að fjármagna birgðirnar að jafnstórum hluta og raun ber vitni með erlendum lánum. En það haggar ekki því að þessi skuldastaða er ekki með neinum hætti óeðlileg og þegar á það er litið hvað stór hluti af þessum skuldum er valdaður með framleiðslu verksmiðjunnar, þá er fullkomlega óeðlilegt af hæstv. fjmrh. að vera með sama hætti og kom fram í ræðu hans hér áðan að láta að því liggja að af því mætti draga þær ályktanir að Áburðarverksmiðjan væri hálfgert vandræðafyrirtæki með tilliti til reksturs og efnahags.



Ég sé, herra forseti, að hæstv. ráðherra er hér í hliðarsal - já, og nú gengur hv. 2. þm. Norðurl. e. í salinn. Að gefnu tilefni af orðum hæstv. ráðherra vil ég taka það fram að ég átti við alla ráðherra þessarar ríkisstjórnar en ekki sérstaklega við hann. Það er rétt hjá honum að hann hefur verið þaulsætnari en aðrir og jafnvel alþýðuflokksráðherrarnir, en þó hefur það verið með hæstv. fjmrh., eins og kom glögglega fram í þessum umræðum hér í morgun, að jafnvel þó hann sitji og hlusti þá svarar hann litlu og það er lítið á svörum hans að græða. Hann svaraði engu orði spurningum tveggja þm. deildarinnar um þróun í vaxtamálum. Þetta er auðvitað spurning sem brennur ekki bara á þm., hún brennur á fyrirtækjum, svo við tökum sem dæmi í sjávarútvegi, hún brennur einnig á einstaklingum sem skulda. Hver verður þróun vaxtamála? Þetta er mjög mikilvæg spurning. Og hvaða ákvarðanir ætlar ríkisstjórnin, og þá hæstv. fjmrh., að taka í þeim efnum þegar hann ætlast til þess að innlend lánsfjáröflun verði með þeim hætti sem kveðið er á um í því frv. sem nú liggur fyrir deildinni? Ég vildi endurkrefja hann um svör við þessari spurningu. Síðan í sambandi við það sem varð hér í gærkvöldi þá sagðist hæstv. ráðherra hafa látið skrifstofu vita. Ég vil samt vekja athygli hans og ég vil vekja athygli hv. 2. þm. Norðurl. e. á því að fundi í þessari deild var frestað til kl. 9 vegna þess að hv. 7. þm. Reykv. hafði farið fram á það að ráðherra yrði viðstaddur fund. Þingflokksformaður Alþfl., hv. 3. þm. Vesturl., tilkynnti að ráðherra væri upptekinn og gæti ekki komið fyrr en kl. 9. Þegar hv. þm. með öll sín margvíslegu skyldustörf á herðunum mættu hér til vinnu til að ræða það frv. sem lá fyrir deildinni, þá var ráðherra ekki mættur. Ég er ekki að ásaka neinn en þannig var það. Ég býst við að ráðherra hafi haft löggildar ástæður til þess. Þær bárust þó ekki forseta, ekki þingflokksformanni Alþfl. og heldur ekki þm. þessarar deildar. Og það er miður að það skuli hafa verið svo lélegt samband við skrifstofu þingsins. Hér hlýtur að vera einhver mikill misskilningur á ferðinni og er við engan að sakast. Þess vegna var farið fram á það að hlé yrði gert á fundi í gær. Ég bað um hlé á fundi til þess að kannað yrði hvort nokkur möguleiki væri á því að ná í ráðherrann. Síðan stakk hv. 7. þm. Reykv. upp á því að í hléinu ræddu fulltrúar flokkanna saman um það hvernig best væri að koma við fundum deildarinnar. Þá var á þeim fundi ákveðið af öllum, og ekki sérstaklega að minni beiðni, að fundi yrði frestað til morguns, því að þá mundi ráðherra líklega geta mætt þar sem ekki náðist í hann í gærkvöld. Þetta vil ég endurtaka og skýra vegna þess, og það kann að vera minn misskilningur, að mér fannst liggja einhverjar dylgjur í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. En ég kann að hafa misskilið það og þá dreg ég það auðvitað til baka. Síðan var rætt um Ríkisútvarpið, eina ferðina enn, og þá segir hæstv. fjmrh. alveg á svipaðan hátt og haft er eftir hæstv. menntmrh. í Morgunblaðinu í dag úr umræðum í Nd. að Ríkisútvarpið hafi, ja næstum því gerst ábyrgðarlaust í eyðslu sinni. Hvorugur ráðherrann minnist á það að á sama tíma og Ríkisútvarpinu er ætlað að reka sjálft sig með allar þær skyldur og ábyrgðir sem það hefur, þá sker ríkisstjórnin niður lögbundið framlag til þessa fyrirtækis. Það sker niður veigamikinn tekjustofn og segir síðan við Ríkisútvarpið: Hvernig stendur á því að þér dettur í huga að eyða svona yfir um? Hvernig ferðu með vasapeninga þína, Ríkisútvarp? - sem það hefur ekki fengið. Það hefur ekki fengið sinn lögbundna tekjustofn. Hvers konar útskýringar eru þetta? Þá er betra að hafa söguna heila og segja hana eins og hún er, en ekki bara hálfa. Og ég vil krefja hæstv. ráðherra um svör við spurningum um þróun vaxtamála. Skýrt og skorinort svo það fari ekki á milli mála.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég vil sérstaklega fagna því að hv. 2. þm. Norðurl. e. skuli telja ástæðu til að hvetja hér til ítarlegrar og vandaðrar umræðu um lánsfjárlögin í þessari virðulegu deild. Hann varaði við því að afgreiðsla málsins yrði flaustursleg hér í deildinni. Það væri fróðlegt að vita hvað það er sem hann er sérstaklega með í huga, hvað það er sem hann óttast að verði sérstaklega flausturslega afgreitt hér í deildinni, hvaða þættir það eru í lánsfjárlagafrv. Það er engin ástæða til að amast við því þó að hv. þm. óski eftir því að málin séu ítarlega rædd. Hins vegar finnst mér nauðsynlegt í sambandi við þær umræður sem hér hafa farið fram um störf deildarinnar að ítreka það og taka undir það sem kom hér fram hjá hv. 6. þm. Reykv. varðandi það mál. Deildin beið hér í gærkvöld eftir hæstv. fjmrh. Hafi hæstv. fjmrh. komið upplýsingum til skrifstofu Alþingis þá komust þær aldrei til formanns þingflokks Alþfl. Og að saka deildina um smekkleysu af þessu tilefni, eins og hæstv. ráðherra gerði, það finnst mér ómerkilegt og ástæðulaust, tilefnislaust með öllu miðað við það að ég held að þessi deild verði ekki sökuð um það að hún hafi sýnt ráðherrum ósanngirni varðandi afgreiðslu mála. Ég veit ekki betur en að báðar deildir þingsins hafi nætur og daga verið á harðahlaupum við að afgreiða alls konar mál fyrir ríkisstjórnina. Ég hélt að það sæti síst á ráðherrunum að kveða þannig að orði eins og hæstv. fjmrh. gerði varðandi þessa deild hér áðan. Ég vil þá einnig benda á það að varðandi umræður um þinghaldið í dag er það rétt að það kom til tals að hugsanlegt væri að þessum fundi gæti lokið á einni klukkustund. Það er rétt hjá hæstv. forseta. Það var ævinlega, og í hugum örugglega allra þeirra sem viðstaddir voru, miðað við það þó að umræður gætu gengið með eðlilegum hætti. Í morgun töluðu tveir þm. stjórnarandstöðunnar á undan hæstv. fjmrh. Þeir töluðu samtals í 26 mínútur. Hæstv. fjmrh. talaði næstur og talaði í 27 mínútur. Þannig að miðað við svona eðlilegt umræðustig og eðlilegan umræðuanda hér í deildinni þá var auðvitað vel hægt að gera ráð fyrir því að þetta mál tæki ekki mikið meira en klukkustund hér í þessari hv. deild eins og hæstv. forseti gat um. En það er hins vegar rétt að ítreka það út af orðum hv. 2. þm. Norðurl. e., sem vill halda umræðum áfram sem mest um þetta mál - og það er auðvitað ekki nýtt að stjórnarliðið hvetji til jafnvel lengri umræðna en ella væri þörf á - en það er nauðsynlegt að ítreka það vegna ummæla hans að þetta samkomulag var ekki þannig bundið að menn segðu sem svo: Þetta skulu vera 60 mínútur og ekkert þar umfram. Ég vil þá víkja að einstökum þáttum í orðum hæstv. fjmrh. og fyrst að Ríkisútvarpinu. Hann skýrði frá því að fjárhagur Ríkisútvarpsins ætti að vera í lagi á þessu ári miðað við tilteknar forsendur, m.a. þær að raunhækkun á auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins á þessu ári yrði 10%. Hverjum finnst það sennilegt að Ríkisútvarpið geti náð raunhækkun á auglýsingatekjum sínum um 10% á sama tíma og fjöldi fjölmiðla er meiri en nokkurn tímann hefur áður verið í samkeppni um þessar sömu auglýsingatekjur? Ég hygg að þessi tekjuspá fyrir Ríkisútvarpið, og þar með rekstrarspá fyrir það, sé ákaflega völt og vafasöm að ekki sé meira sagt. Hæstv. ráðherra sá ástæðu til að mótmæla því sérstaklega sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði í gærkvöld að í einstökum stjórnarflokkum væri um að ræða óvild í garð Ríkisútvarpsins og þá sérstaklega í Sjálfstfl. eins og hv. þm. Eiður Guðnason sagði. Ég hygg að skoðun hv. 3. þm. Vesturl. á þessu sé rétt. Það er veruleg óvild í garð Ríkisútvarpsins í Sjálfstfl. Það þarf ekki annað en að nefna eitt dæmi, það að hæstv. forsrh. hafði uppi um það hugmyndir á opinberum vettvangi fyrir örfáum mánuðum að rétt væri að selja Rás 2, losa Ríkisútvarpið við hana þó að það sé ljóst að hún er einmitt veigamikill þáttur í að tryggja Ríkisútvarpinu aðgang að auglýsingatekjum sem nú eiga að skila Ríkisútvarpinu 10% meira að raunvirði á þessu ári en árinu 1987. Á þessu ári, 1988, er það ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skera niður framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins um 130–150 millj. kr. samkvæmt upplýsingum ríkisstjórnarinnar sjálfrar eftir að á árinu 1987 er um að ræða niðurskurð á sömu tekjustofnum Ríkisútvarpsins upp á 250 millj. kr. Svo koma þessir blessaðir menn hér, eins og hv. 3. þm. Vesturl. og segja: Málefni Ríkisútvarpsins eru í endurskoðun. Ég spurði áðan: Hvaða endurskoðun? Það var skýrt frá því að hæstv. menntmrh. hefði sett einhverja athugun á fjárhag Ríkisútvarpsins í gang. Ég tel í raun og veru að það sé gott eitt um það að segja að fjárhagur Ríkisútvarpsins sé skoðaður, en ég teldi að við slíkar aðstæður, þegar upp kemur mál af þessu tagi sem snertir hornstein útvarpslaganna, þá ætti auðvitað að kalla til fulltrúa allra flokka hér á hv. Alþingi til þess að fara yfir allar rekstrarforsendur Ríkisútvarpsins og annarra ljósvakamiðla hér í landinu. Vegna þess að þarna er í raun og veru verið að tala um endurskoðun útvarpslaganna. Og ég endurtek þá spurningu sem ég bar fram hér áðan: Hver er að endurskoða? Hvar er þessi endurskoðun? Hver ber ábyrgð á henni? Vegna þess að hv. 3. þm. Vesturl. getur í þessum efnum ekki hafa átt við þá almennu rekstrarendurskoðun sem hæstv. menntmrh. mun hafa sett í gang á Ríkisútvarpinu. Ég vil þessu næst víkja að málefnum Áburðarverksmiðjunnar og þeirri tillögu sem ég flyt hér ásamt tveimur öðrum þm. Reykjavíkurkjördæmis um 30 millj. kr. lántökuheimild til þess að bæta og styrkja öryggi í Áburðarverksmiðjunni, sérstaklega vegna ammoníaksgeymisins. Hæstv. fjmrh. skýrði frá því hér að ríkisstjórnin hefði í morgun gert samþykkt um málið. Gott og blessað var það. Það er ágætt. Það er gerð samþykkt um málið. Það sem mér finnst hins vegar kostulegt í þessu er það að þegar þessi samþykkt er gerð um þetta mál, Áburðarverksmiðjuna, þá liggur hér fyrir í deildinni tillaga frá fulltrúum þriggja stjórnmálaflokka. Af hverju var ekki rætt við þá um leið og þessi samþykkt var gerð til þess þannig að stuðla að því að þeir gætu með auðveldari hætti dregið tillöguna til baka sem hér liggur fyrir? Hvernig stendur á því að það var ekki gert? Auðvitað væri enginn skaði skeður þó að þessi lántökuheimild væri samþykkt, sem við gerum hér tillögu um upp á 30 millj. kr., vegna þess að sú heimild dugir fyrir ódýrari lausninni, en auðvitað ekki fyrir dýrari lausninni. Ef sú dýrari yrði valin, þá er auðvitað einfaldasti hlutur í heimi að keyra hér gegnum þingið ábyrgðarheimildir til viðbótar við þessar 30 millj. þannig að það dygði til þess að endurnýja algjörlega þennan ammoníaksgeymi. En hér er komið að þessu sama og maður kynnist aftur og aftur hjá þessari ríkisstjórn: Það má alls ekki samþykkja eina einustu tillögu frá stjórnarandstöðunni. Alls ekki. Alls ekki eina einustu tillögu. Það má ekki hafa samráð við stjórnarandstöðuna um eitt eða neitt í efni máls, hvaða mál sem um er að ræða. Og þó er þetta mál varðandi Áburðarverksmiðjuna þannig að það er bersýnilegt að þm. stjórnarandstöðunnar eru tilbúnir að leggja sig fram um að ná um þetta mál heildarsamkomulagi. Því hefur verið lýst yfir, bæði af mér og fleiri talsmönnum stjórnarandstöðunnar hér í þessari deild. En þrátt fyrir það er samþykktin gerð í ríkisstjórninni án þess að nefna nokkurn hlut við stjórnarandstöðuflokkana. Það er þetta venjulega tillitsleysi. Það er þessi venjulega þurrafrekja, sem einkennir þessa ríkisstjórn, að nudda málunum þannig fram. Það má ekki tala við stjórnarandstöðuna helst um eitt eða neitt nema kannski í mesta lagi varðandi það hvort fundir eigi að standa í klukkutíma eða einn og hálfan tíma. Ég held að það sé rangt sem hæstv. fjmrh. sagði að tillaga okkar um þetta efni sé ekki tímabær. Hún er fyllilega tímabær eins og ríkisstjórnin staðfestir sjálf í morgun með samþykkt sinni þar sem hún bregst við skýrslu starfshóps sem segir: Það er veruleg hætta - það er reyndar notað orðið "skelfileg" hætta - fyrir þetta byggðarlag, fjölmennasta byggðarlag í landinu, sem stafar af því hve illa er búið að þessum ammoníaksgeymi Áburðarverksmiðjunnar. En auðvitað þýðir ekkert að tala um þetta við ríkisstjórnina. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er alveg sama hvort þeir eru hér eða einhvers staðar annars staðar. Það skiptir engu máli vegna þess að þeir hlusta aldrei á það sem sagt er hér. Það er alveg sama hvað það er. Jafnvel þótt það séu sanngjarnar almennar athugasemdir, bornar fram af fullri vinsemd, áreitnislaust. Nei, það má ekki hlusta. Það má ekki taka tillit til eins eða neins. Og þegar stjórnarandstaðan ber fram tillögu eins og þessa þá auðvitað hleypur ríkisstjórnin til þannig að það sé gert í nafni stjórnarflokkanna að leysa þetta mál og setja það af stað, en alls ekki stjórnarandstöðunnar. Nú er það þannig í þessu máli eins og öðrum að ég geri ekki ráð fyrir því að stjórnarandstaðan hafi neinn áhuga á því að láta fella þessa tillögu. Ég held að það væri verra málefnisins vegna að tillagan yrði felld. Við horfum á málefni, við horfum á efni máls en ekki það hver flytur, hvaða flokkur eða hvaða ráðherra. Við horfum á efni máls. En það gera stjórnarflokkarnir hér ekki. Og í þeim efnum er alveg sama hvað það er lítið, málið sem hreyft er. Það er þetta ólýðræðislega hnefaréttarviðhorf sem kemur fram hjá þessari ríkisstjórn aftur og aftur, bæði í þessu áburðarverksmiðjumáli og fleiri málum. Ég vil þá næst víkja að þeirri tillögu sem við flytjum varðandi skerðinguna á Framkvæmdasjóði fatlaðra. Við teljum að Framkvæmdasjóður fatlaðra eigi við þær aðstæður sem nú eru að fá a.m.k. það framlag sem fjmrn. telur að Framkvæmdasjóðurinn eigi að fá sem er eitthvað um 200 millj. kr. Félmrn. telur aftur á móti að þetta framlag eigi að vera 270 millj. kr. Og miðað við fyrirsjáanlega verðbólguþróun á þessu ári er alveg ljóst að þessi tala ætti að vera allmiklu hærri en stendur í lánsfjárlagafrv. Þess vegna er tillagan flutt af okkur. Hún er ekki síst flutt vegna þess að aftur og aftur á síðasta kjörtímabili flutti núv. félmrh. Alþfl. tillögur um það að þessi sjóður yrði með öllu óskertur. Þar mætti ekki taka 4, ekki 5, 10, hvað þá heldur 20 millj. kr. Nú lýsir formaður Alþfl. því yfir að Framkvæmdasjóður fatlaðra hafi svo sem, með leyfi forseta, andskotans nóg, hafi nóg og þess vegna sé engin ástæða til þess að bæta þar neinu við. Það er stefnubreyting hjá Alþfl. í málefnum Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er athyglisvert og ég vek athygli deildarinnar á því. Við bárum fram nokkrar fsp. varðandi gengismál, vaxtamál og verðlagsmál á árinu 1988. Menn vita að þessi plögg sem við erum með fyrir framan okkur byggja á því að verðlagshækkanir innan ársins 1988 verði 10%. Allir vita að verðbreytingin á árinu 1988 verður miklu meiri. Það veit það hver einasti maður í þessari deild. Það veit hver einasti þm. Þjóðin öll gerir sér grein fyrir því. Við þær aðstæður er auðvitað eðlilegt að stjórnarandstaðan segi hér við ríkisstjórnina: Hvað ætlið þið að gera þegar þetta fer úr böndunum með þessu móti? Hvað ætlið þið að gera? Og hvað segir þá hæstv. fjmrh.? Hann kemur hér í ræðustól og segir um þetta mál: Kjarasamningarnir munu skera úr um þessi mál. - Punktur. Ekkert annað. Þeir hafa auðvitað mikil áhrif. Kjarasamningarnir hafa auðvitað mikil áhrif. En hefur ríkisstjórnin stuðlað að því að menn nái skikkanlegum kjarasamningum í landinu? Ætli álagning matarskattsins sé til að greiða fyrir skikkanlegum kjarasamningum? Ætli fólkið í landinu, sem nú er að borga matvörurnar í búðunum, segi ekki þegar það kemur í sín verkalýðsfélög: Við verðum að fá kauphækkanir til að standa undir þessum ósköpum!? Vitaskuld er það þannig að ríkisstjórnin hefur með stefnu sinni í raun og veru sagt við verkalýðshreyfinguna: Komið ef þið þorið. - Það er það sem verið er að segja. Það er verið að storka samtökum launafólks í landinu með þeirri skattastefnu, þeirri skattaáþján, sem núv. ríkisstjórn ber ábyrgð á, á hinn almenna mann í landinu. Í rauninni er engu að síður hægt að taka undir það að kjarasamningarnir skipta þarna miklu. En málið er þó hitt: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar? Hefur hún stefnu? Hefur hún fastgengisstefnuna enn þá? Á að halda genginu föstu út árið þannig að gengi íslensku krónunnar verði 38% hærra í lok þessa árs en á árinu 1986? Er fastgengisstefnan enn þá við lýði eða hefur hún verið lögð fyrir róða? Og hver er stefna ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum? Hæstv. fjmrh. á að svara því. Hann á ekki að sleppa út úr þessari deild hér í dag öðruvísi en að svara því hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum: Er það stefna viðskrh: eða er það stefna utanrrh.? Vaxtastefna er pólitísk stefna sem á að mótast í sameiningu af flokkunum sem standa að ríkisstjórninni. Hvor stefnan er það sem ræður? Hvaða tillögur hefur hæstv. fjmrh. í vaxtamálum? Hvað vill hann gera? Vill hann leyfa markaðnum "að njóta sín", eins og það heitir, enn frekar og halda áfram að jaga niður lífskjör fólks og atvinnuvegina í landinu? Eða vill hann grípa inn í með beinum hætti eins og hæstv. utanrrh. hefur sagt aftur og aftur og aftur? Ætlar Alþfl. í viðskrn. áfram að bera ábyrgð á vaxtaokrinu? Ætlar Jón Sigurðsson, hæstv. viðskrh., að ganga inn í söguna með það á bakinu að vera vaxtaokursráðherra Íslands númer eitt? Hver er stefnan? Hvað stendur til? Mér finnst satt að segja, með leyfi forseta, allt í lagi að rifja það upp að hæstv. fjmrh. var stundum býsna kjaftagleiður um þessa hluti hér fyrir nokkrum mánuðum og hafði ráð á hverjum fingri, í vaxtamálum, í verðbólgumálum, í gengismálum, í atvinnumálum, í kjaramálum, í skattamálum! Og hann hafði svo mikið af svörum að hann kom aldrei í fjölmiðla án þess að spyrja sjálfan sig og svaraði í minnst tvennu, þrennu eða fernu lagi hverju einasta máli sem upp kom. En þegar við hér í þessari deild erum í sjöundu umræðu um lánsfjárlög að spyrja ráðherrann: Hvað vilt þú gera í vaxtamálum? gengismálum? verðlagsmálum? þá er annar uppi en forðum, herra forseti, og þekkir maður nú satt að segja kappann vart fyrir sama mann. Þá segir hann: Kjarasamningar munu skera úr um þetta. Ég hef enga stefnu. Ég er bara fjmrh. Ég bara vinn hérna. Ég hef enga stefnu. Enga skoðun. Þess vegna ítreka ég það sem hv. 6. þm. Reykv. gerði hér líka áðan: Ég vil fá að vita hver stefnan er. Hvaða stefnu hefur þessi partur af ríkisstjórninni sem hæstv. fjmrh. er? Hefur hann kannski þriðju stefnuna eða hvað? Ég þakka hv. 5. þm. Austurl. fyrir þær upplýsingar sem fram komu í máli hans um Áburðarverksmiðjuna. Þær skiptu mig máli. Það eru ekki lítil tíðindi að hæstv. fjmrh. lýsir því yfir að skuldir Áburðarverksmiðjunnar um þessi áramót séu í kringum 460 millj. kr. Ég veit ekki betur en hann fullyrti það. En síðan leiðréttir hv. 5. þm. Austurl. það með mjög veigamiklum hætti. Og það er mjög mikilvægt að koma slíkum upplýsingum á framfæri við hæstv. fjmrh., að láta hann vita hvernig staðan er í þeim fyrirtækjum sem hann er að tala um og mæla fyrir hér á hv. Alþingi sem húsbóndi þessa málaflokks. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara frekar út í þessi mál að sinni. En ég ítreka: Hvar er verið að endurskoða útvarpslögin? Hver er að því? Er það hv. 3. þm. Vesturl. einn? Eða hver er að því? Hver er stefnan í vaxtamálunum? Þetta viljum við fá upp. Og það er alveg ástæðulaust að sleppa ráðherranum út úr deildinni án þess að hann svari þessu úr því að það tókst að svæla hann inn í deildina á annað borð, þó seint væri.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég vil fyrst láta í ljós nokkra undrun og vonbrigði yfir því að hv. 6. þm. Reykv. þótti sem ég hefði verið með einhverjar dylgjur þegar ég var hér áðan einmitt að taka undir það sem þessi hv. þm. sagði í gærkvöldi að það væri nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. hlustaði á spurningar þm. Ég var einmitt að taka undir það með þessum hv. þm. sem hann sagði í gærkvöld, að þm. hefðu öðrum skyldustörfum að gegna en að sitja hér inni í deildinni að ástæðulausu. Einmitt vegna þess að ég skildi afskaplega hvað þessi hv. þm. sagði þegar hann talaði um það að tími þm. væri dýrmætur og við ættum að bera virðingu fyrir tíma hvers annars. Þá vildi ég leggja áherslu á það að við mundum líka reyna að nota tímann vel í dag úr því að við værum nú saman komin hér og reyna að tala almennilega um það frv. sem fyrir liggur. Við höfum nú á undanförnum dögum haft það heldur náðugt á meðan neðri deild hefur staðið í ströngu. Maður getur satt að segja ekki skilið hvað þeir eru málglaðir í neðri deild. Ég hef að vísu átt þar sæti í mörg ár og veit að þar eru margir mælskir og málsnjallir menn, sem hafa sumir komið hér upp í deildina og maður hefur fengið að hlýða á hér sér til mikillar ánægju og veltir því stundum fyrir sér hvernig mundi fara fyrir efri deild ef þetta fólk hefði ekki komið upp í deildina. Til allrar hamingju hefur nú sumt af þessu fólki komið hingað upp þannig að maður hefur fengið að hlusta á snjallar og góðar ræður. Og ég vildi endilega áður en þinghlé verður fá að hlusta á eitthvað meira af þessu. 
             Ég vil líka í annan stað segja það að þessi ummæli hv. þm. um dylgjurnar í mér eru kannski sprottin af því að ég held að stundum leiðist þessum hv. þm. hér í þinginu. Ég hef orðið var við að hann er afskaplega . . . - Herra forseti, nú hef ég fengið tvo úrskurði um hvernig á að ávarpa þingmann sem er kona. Ég man að fyrrv. formaður Framsfl., Eysteinn Jónsson, gaf þann úrskurð að það ætti að segja háttvirtur þingmaður og þar af leiðandi hann, en fyrsti varaforseti þessarar deildar hefur sagt að það eigi að segja háttvirtur þingmaður en hins vegar hún. Nú væri fróðlegt að fá að vita svo maður kunni sig hvað hæstv. forseti segir um þetta.

Í þingsköpum segir að þm. skuli ávarpaðir sem háttvirtir, og við munum halda okkur við þingsköpin hér í hv. Ed.

Sem sagt hvorki hann né hún heldur háttvirtur, og er það Salómonsúrskurður eins og var að vænta hjá hæstv. forseta. - Mér finnst sem sagt að þessi hv. þm. sé stundum þannig þenkjandi að hann ætli mönnum illt. Að hann tali um okkur eins og við viljum ekki jafn vel og hv. þm. Og ég hef tekið eftir því hér í deildinni að hv. þm. er að tala um það að ýmsir aðrir séu ekki í eins miklum tengslum við fólkið í landinu og vera skyldi, sem auðvitað gefur það í skyn að þessi hv. þm., einmitt hann sé betur kominn í þessum efnum, sé miklu nánari fólkinu í landinu en einhverjir aðrir. Og vegna þess að mér hefur skilist að ég sé í hópi þessara "hinna" og við sem viljum styðja þá ágætu hæstv. ríkisstjórn sem nú situr, þá þykir mér svolítið leiðinlegt að fá þennan dóm hjá hv. þm. sem ég veit raunar að vill ekki vera dómharður, heldur sanngjarn í sínu máli.  Það er t.d. mjög eftirtektarvert að þegar við komum inn í þessa hv. deild í morgun, þá var hér sjónvarpsvél beint að ræðumanni í þingsal til að byrja með, til að sjá hvernig fundurinn færi af stað fyrst eftir hléið sem var í nótt. Síðan allt í einu hvarf sjónvarpsmaðurinn á brott og enginn veit hvers vegna. Kannski var upphafið á umræðunni svona ómerkilegt að sjónvarpsmennirnir misstu áhugann.  Ég vil segja við hv. þm. að ég veit ekki hvort einungis er hægt að mæla dugnað ráðherra eftir því hvort þeir sitja yfir umræðum sem kannski varða ekki beint þeirra mál sérstaklega. Einhver duglegasti ráðherra, man ég, sem talað var um á árum áður, Magnús Jónsson, var t.d. ekki ævinlega mjög þaulsætinn í Sþ., ef ég man rétt, fór fljótt þá úr húsinu og fór að vinna uppi í fjmrn. Á hinn bóginn var hann mjög þaulsætinn yfir sínum eigin málum og því sem honum þótti varða sérstaklega sitt ráðuneyti. Því vitaskuld þurfa ráðherrar í mörg horn að líta og ég tala nú ekki um þegar þingfundir hafa dregist svo mjög á langinn sem orðið hefur nú í haust og á þessum vetri, þá er auðvitað eðlilegt að ráðherrar verði að grípa hverja stund sem þeir geta til þess að gegna öðrum skyldustörfum sínum en þeim að sitja undir ræðum hv. þm. Nú var ég ekki beðinn um það í gær að reyna að safna saman öllum ráðherrum Sjálfstfl. hér inn í deildina, en hefði auðvitað lagt mig fram um það ef sú ósk hefði fram komið, að öðru leyti en því sem við töluðum um og rætt var um. Ég verð að segja líka vegna þeirrar miklu áherslu sem Kvennalistinn hefur lagt á framgang og viðgang Ríkisútvarpsins að það kom mér nokkuð á óvart þegar ég fletti upp í þeim brtt. sem Kvennalistinn bar fram við fjárlagafrv. að ég skyldi ekki rekast á neina brtt. sem varðaði Ríkisútvarpið frá þm. Kvennalistans. Er það rétt tekið eftir? Það þykir mér mjög undarlegt vegna þeirrar miklu áherslu sem Kvennalistinn hefur einmitt lagt á Ríkisútvarpið í sambandi við lánsfjárlögin og afgreiðslu þeirra. Nú vitum við hins vegar og er uppi sá skilningur í fjh.og viðskn., og hefur ekki verið einskorðaður við einn flokk, að eðlilegt sé að lánsfjárlögin taki mið af fjárlögunum og oft hafa lánsfjárlög verið afgreidd í mjög miklu hasti í tímaþröng fyrir jólin, einmitt eftir þeim niðurstöðum sem orðið hafa í fjvn. Það eru auðvitað fjárlögin sem eiga að marka útgjöld ríkisstofnana. Þess vegna hefði það verið eðlilegur vettvangur fyrir Kvennalistann að taka málið með miklum dugnaði og myndarskap upp við afgreiðslu fjárlaganna. Ef tillögur þar hefðu síðan verið samþykktar hefði auðvitað komið af sjálfu sér að við hefðum lagt til að breyta þessu frv. í samræmi við það. En þarna kemur í ljós hjá Kvennalistanum við afgreiðslu fjárlaganna eins og við þekkjum raunar þm. allir, þegar menn eru að reyna að stilla í hóf útgjaldakröfum sínum, að eitthvað verður að liggja eftir. Og nú var það val Kvennalistans eftir að hann hafði lagt fram brtt. við fjárlagafrv. að láta Ríkisútvarpið sitja á hakanum fremur en margt annað. Ég er alls ekki með þessu að segja að ég efist um einlægan vilja Kvennalistans til þess að auka umsvif Ríkisútvarpsins. Það eina sem ég er að segja með þessu er að líka í brtt. stjórnarandstöðunnar kemur fyrr eða síðar að því að þeir sem kröfuharðastir eru verða að láta eitthvert lát verða á aðfinningum eða brtt. til þess að þeir verði ekki að almennu athlægi meðal þjóðarinnar. Þess vegna er það nú svo að jafnvel sá þm. Kvennalistans sem átti mikinn þátt í því að byggja upp atvinnuleikhúsið á Akureyri, hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir, flutti margvíslegar brtt. við lista- og menningarlið fjárlagafrv. en sleppti á hinn bóginn þessu gamla óskabarni sínu, Leikfélagi Akureyrar. Ugglaust ekki vegna þess að þessum hv. þm. hafi ekki runnið blóðið til skyldunnar og hafi ekki viljað hækka þau framlög heldur hefur þm. fundist að svo vel væri gert við þetta einstaka leikfélag að það væri úr samhengi við aðra liði þessa útgjaldaliðar að bera fram frekari tillögu til hækkunar þar. Ég dreg alls ekki í efa einlægan vilja einmitt þessa þm. til þess að styðja almennt að leiklistarstarfi í landinu. Ég dreg það ekki í efa. En það sýnir líka með öðru að einhvers staðar verða menn að stoppa og með einhverjum hætti kunna sér hóf, líka í sínum björtustu og villtustu brtt. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta komi fram. Það var annað sem vakti mikla athygli mína í þeim umræðum sem fram hafa farið og það voru þær útskýringar sem hæstv. fjmrh. gaf á 7. gr. frv. sem varðar Herjólf hf., Vestmannaeyjum. Eins og sá liður var í lánsfjárlagafrv. upphaflega segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Herjólfi hf., Vestmannaeyjum er heimilt að taka lán á árinu 1988 að fjárhæð 100 millj. króna, eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt til hönnunar og smíði ferju." Nú er það auðvitað svo að þegar Alþingi með þessum hætti heimilar að ríkisábyrgðir séu veittar fyrir Herjólf hf. til töku erlends láns, þá er ætlast til þess að fjmrh. meti lánsbeiðnina þegar þar að kemur, meti hvaða tryggingar rétt sé að setja fyrir lánsbeiðninni og meti hvort skynsamlega og rétt sé staðið að hönnun og smíði hinnar nýju ferju. Og ef ágreiningur kemur upp milli hlutafélagsins og fjmrh. er það auðvitað fjmrh. sem hefur síðasta orðið. Það er því alls ekki hægt að halda því fram að nein efnisrök hafi verið af hendi fjmrh. til þess að koma því sérstaklega að að hann skyldi meta þessa hluti. Á hinn bóginn verður ekki skilið öðruvísi en svo þegar þessir tveir hv. þm., 4. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson, fyrrv. formaður Alþfl., og Guðmundur G. Þórarinsson, 10. þm. Reykv., leggja slíkt ofurkapp á að fjvn. megi fylgjast með málinu, og ekki nóg með, það bæta síðan öðrum ráðherra við, hæstv. samgrh., og deildin samþykkir þessar brtt., þá liggur auðvitað mjög nærri að líta svo á að í þessu felist visst vantraust á hæfni fjmrn. til að fara eitt með þessi mál. Og er eftirtektarvert að þessir þm. skuli einvörðungu binda sig við Herjólf í málinu en ekki ýmislegt annað. Það er í mínum huga algjörlega út í bláinn að bera þetta saman við samgöngubætur eins og t.d. jarðgöng, sem eru mjög vel undirbúin og hönnuð öll af Vegagerð ríkisins og allt, allt annars eðlis, og hafa fengið mjög mikla umfjöllun í þinginu. Á hinn bóginn hlýt ég að segja að ef þessi háttur á að verða tekinn upp í fyrsta lagi að lánsfjárlög verði með öllum þeim fyrirvörum sem neðri deild gekk frá í sambandi við þetta sérstaka atriði, þá hlýtur að vakna sú spurning hjá okkur, t.d. í mínu kjördæmi, hvernig á því megi standa að þessir tveir þm. sem fluttu brtt. skyldu ekki taka með aðrar ferjur eins og t.d. ferjuna til Hríseyjar sem eins stendur á um. Þörfin er brýn alveg eins og þörfin er brýn á nýrri Vestmannaeyjaferju. Vilji þingsins stendur áreiðanlega til þess að sómasamlega sé séð fyrir samgöngum Hríseyinga, eins og fram kom á afgreiðslu fjárlaga á sl. ári. En á hinn bóginn þótti mönnum sem undirbúningur málsins væri ekki kominn á það stig að hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. teldu sig geta mælt með því að Hríseyjarferjan yrði tekin inn sem sérstakur liður í lánsfjárlagafrv. Ég veit ekki betur en þetta sérstaka mál hafi verið athugað í fjh.- og viðskn. Ed. Og við treystum hæstv. fjmrh. fullkomlega til að fara með málið og töldum það satt að segja í góðum höndum þar sem hæstv. fjmrh. er, enda veit hann það af fyrri ummælum mínum að ég ber til hans mikið og óskorað traust. Ég tel með öðrum orðum að það hafi verið fullkomlega eðlileg, heiðarleg og skynsamleg vinnubrögð í málinu þó svo að setningin hefði verið óbreytt eins og hún var upphaflega. En ég ítreka það sem ég sagði í gær, hæstv. forseti, af tilefni tillöguflutnings þessara tveggja þm. sem voru svo mikið að flýta sér að þeir urðu við sömu umræðuna að flytja brtt. við sína eigin brtt. sem er nú næsta fátítt í þinginu. Það er eins og þeir hafi ekki lesið prófarkir að þessum fáu orðum sem brtt. var, svo mikið var fumið og fátið, eða þeir hafi ekki hugsað málið í botn. En við höfum því miður orðið varir við það oftar en í þessu eina máli að einmitt þessir tveir þm. hafa verið með undanskot og hafa verið að reyna að smokra sér hjá því að taka fyllstu ábyrgð á stjórnarstefnunni og vilja þó báðir láta taka sig hátíðlega í sínum eigin flokkum og tala með alvöruþunga í fjölmiðlum. Þeir eru nú svo ungir að ég vil ekki nefna elliglöp í þessu sambandi. En það er þó a.m.k. löngun til að vekja athygli á sér. Það er löngun til þess. Auðvitað vitum við öll að einstakir þm. stjórnarmeirihlutans þurfa að kyngja ýmsu. Auðvitað vita menn það um þann mann sem hér stendur í stólnum að hann er ekki fullkomlega sammála eða sáttur við hvert einasta atriði í stjórnarstefnunni. Skárra væri það nú! Auðvitað er hann það ekki. En maður verður að láta mikið yfir sig ganga þegar maður vill styðja góða menn til góðra verka. Og eins og oft hefur komið fram þá eru auðvitað þriggja flokka stjórnir örðugri heldur en tveggja flokka og best væri auðvitað ef einn flokkur gæti farið með meirihlutavald í landinu. Við vöktum einmitt athygli á því sjálfstæðismenn fyrir síðustu kosningar að svo gæti farið, eins og mál þróuðust, að við mundum uppskera þriggja flokka ríkisstjórn sem að sjálfsögðu reynir miklu, miklu meira á samheldni, á þolinmæði heldur en þær stjórnir sem eru tveggja flokka. Það er kannski af þessum sökum, hv. 7. þm. Reykv., sem þessar þriggja flokka stjórnir taka ekki eins mikið tillit til stjórnarandstöðunnar og tveggja flokka stjórnir. Ég veit að þessi hv. þm. hefur orðið fyrir vonbrigðum með að það skuli ekki vera tekið nógu mikið tillit til sín núna, en hann veit líka, hv. þm., að þetta er ekkert einsdæmi. Ég hef nú lifað það af að vera í stjórnarandstöðu hér í þinginu, þegar hv. 7. þm. Reykv. var ráðherra. Það væri fróðlegt að fá að vita um eitthvert það mál þar sem sú ríkisstjórn var reiðubúin til að taka svona elskulegt tillit til Sjálfstfl. Ég er ekki alveg viss um að ég muni vel eftir því. Á hinn bóginn man ég vel eftir því að meðan þessi hv. þm. var hæstv. ráðherra var hann allra manna lipurlegastur í umgengni og vildi mjög mikið fyrir mann gera svo langt sem það nú náði. Þannig að ég dreg alls ekki í efa að hann meinar það þegar hann talar um að við eigum að sýna hvert öðru sáttfýsi og tillitssemi og ég get vel tekið undir það. En sé það þurrafrekja núna, var það þá ekki þurrafrekja einhvern tímann áður líka? Auðvitað vill ríkisstjórnin eiga sín blóm. Auðvitað vill ríkisstjórnin miklu fremur sjálf standa að þeim málum sem ganga fram í þinginu heldur en taka upp tillögur stjórnarandstöðunnar. Svo hefur það alltaf verið, enda er það nú svo að tillögur ríkisstjórnarinnar eru svona yfirleitt miklu betur hugsaðar og betur meinandi og taka meir og betur tillit til aðstæðna allra. Ég vil að síðustu, herra forseti, aðeins segja að ég skil vel þær áhyggjur sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa lýst vegna hins almenna efnahagsástands í landinu og þær miklu áhyggjur sem þeir hafa vegna stöðu útflutningsatvinnuveganna, vegna verðbólguþróunar, eins og henni hefur verið spáð vegna stöðu gengisins. Ég skil auðvitað mjög vel þeirra áhyggjur. Það hefur áður komið fyrir að skyndilega hafi brugðið til hins verra í íslenskum þjóðarbúskap og við vitum líka að stundum hefur borið við að skyndilega hafi brugðið við til hins betra. Ég hafði pínulítið gaman af því þegar ég sá það í sjónvarpsþætti í fyrradag að hinn nýi formaður Alþb., sem er prófessor í þjóðhagfræði eða hvað það nú heitir 

Nei.

Ekki held ég að hann sé nú billegastur allra. Ef maður á að kaupa af honum fiskinn, þá held ég að hann sé ekki fús til þess að gefa mikið eftir í verðinu. Auðvitað hljótum við að hafa áhyggjur af því hvernig þessi þróun er. Þessi núv. formaður Alþb. var að tala um spádómsgáfu sína. Ætli hann hafi sagt það fyrir hver yrði kaupmáttaraukning á sl. tveim árum? Ætli hægt sé að finna einhvers staðar orð eftir honum um það hvað hann hefði talið skynsamlegt að þjóðarbúið gæti staðið undir? Ætli hann hafi ekki líka einhvern tíma komið nálægt ríkisstjórn, borið ábyrgð á ríkisstjórn og ætli ástandið á þeim tíma hafi ekki líka verið ógæfulegt, ekki síður og raunar miklu fremur? Auðvitað höfum við miklar áhyggjur af því, Íslendingar, þegar sveiflan er niður á við og við vitum það núna að við getum ekki búist við því einu sinni að kaupmáttur vaxi á þessu ári, heldur hljótum við að gera okkur grein fyrir því að horfur eru á að kaupmáttur verði ekki jafnmikill að meðaltali og hann var á sl. ári. Margt bendir til þess. Þess vegna ríður á miklu að víðtækt samkomulag takist um það milli aðila vinnumarkaðar og við ríkisstjórn, við þá sem bera opinbera, pólitíska ábyrgð að reyna að halda þannig á spilunum að ekki sé verið með vilja að efna til óvinafagnaðar. Einhvern tímann var sagt að sjálfskaparvítin væru verst. Við Íslendingar búum nú við mjög góðan efnahag. Kaupmáttur hefur vaxið verulega. Það var núna síðast í morgun verið að ræða við einn iðnrekanda sem sagði að hann væri búinn að flytja hluta af framleiðslu sinni til Skotlands vegna þess að vinnulaun þar í landi væru lægri en hér á landi. 

Ekki nefndi hann það sérstaklega.

Hann var nú að gera það. Hann hefur kannski verið á fleiri en einni rás, en þar sem ég hlustaði var hann að því. Þá mun náttúrlega á það reyna að víðtækt samkomulag takist um það að ná bærilegum kjarasamningum sem tryggi sem mestan kaupmátt í landinu og feli helst í sér leiðréttingu fyrir þá sem verst eru settir. En það vitum við þm., og það veit raunar þjóðin öll, að eftir því sem verðbólgan vex eftir því er við því að búast að mismunun verði meiri í þjóðfélaginu og halli á þann sem minnst má sín. Hér er verið að tala um vaxtamálin. Það er alveg rétt hjá hv. 7. þm. Reykv. að þessi ríkisstjórn hefur áhyggjur af þróun peningamála eins og fram kemur í því að nú er stefnt að því að ríkissjóður verði rekinn hallalaus á þessu ári og þannig megi draga úr innlendri lánsfjárþörf ríkissjóðs, sem aftur mun rýmka fyrir öðru, og gæti verið til þess fallið að lækka vextina. Þannig er með þessum aðgerðum og með þessari stefnu í opinberum fjármálum auðvitað verið að stuðla að því að vextir megi lækka. Herra forseti. Ég veit ekki hvort ástæða er til að tala mikið lengur. Ég var mjög ánægður yfir því þegar ég sá það í sjónvarpinu að formaður Alþb. hefur skilning á því nú að nauðsynlegt sé að fara með gát á þessu ári, nauðsynlegt sé að reyna að standa þannig að kjarasamningum að tryggja kaupmáttinn í landinu og tryggja það að verðbólgan fari ekki upp á nýjan leik. Við höfum dæmi um það úr verkalýðsbaráttunni, nýleg dæmi að slík samstaða getur orðið mjög gagnleg og árangursrík. Og ég vil vænta þess að menn beri gæfu til að láta skynsemina ráða þannig að það ár sem nú er að hefjast verði gjöfult og að þær svörtu verðbólguspár, sem sumir eru að láta uppi, rætist ekki.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég hef þegar talað þrisvar í þessari umræðu þannig að ég á ekki rétt á að tala oftar, en ég vildi gera hér örstutta athugasemd. Hún er fyrst og fremst sú að ég hef tekið eftir því, ef það skyldi hafa farið fram hjá öðrum deildarmönnum, að hæstv. fjmrh. hefur engu svarað um vaxtastefnuna. Hvaða vaxtastefnu hefur hann? Hvaða skoðun hefur hann á vaxtamálum? Hefur hann skoðun viðskrh. eða hefur hann skoðun utanrrh.? Eða hvaða skoðun hefur hann í málinu? Ég held að það sé nauðsynlegt að fá um það upplýsingar áður en þessi fundur er allur hvaða skoðun ráðherrann hefur. Nú, ef hann hefur enga þá komi hann hingað í stólinn og segi það. Varðandi hins vegar orð hv. 2. þm. Norðurl. e. um hið almenna efnahagsástand vil ég segja þetta. 

Örstutt athugasemd.

Mjög stutt. Um hið almenna efnahagsástand vil ég segja þetta: Það hafa verið teknar ákvarðanir um að leggja á skatta. Það hafa verið teknar um það ákvarðanir að ríkissjóður verði rekinn í jafnvægi. En allir aðrir þættir efnahagslífsins eru í óvissu: Afkoma útflutningsatvinnuveganna er slæm, kaupmáttur launa er minnkandi, verðbólga er vaxandi, gengisskráning krónunnar er hæpin, gengið er valt. Ég hygg að það sé út af fyrir sig að mörgu leyti ekki óeðlilegt þó að menn líki ástandinu núna við ástandið í ársbyrjun 1983 þegar ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var að fara frá. Ég tel að ástandið í efnahagsmálum núna sé að mörgu leyti svipað, sérstaklega í einu, því að verðbólgan æðir upp og samt eru ekki í gildi ákvæði í lögum eða kjarasamningum um sjálfvirkar verðbætur á laun. Og ég spyr hv. þingheim: Hvernig telur hann að verðlags- og verðbólgumálum væri háttað hér nú ef í þessu ástandi sem er í dag væru auk þess sjálfvirkar verðbætur á laun? Þá stæðu menn frammi fyrir býsna háum verðbólgutölum. Þetta finnst mér sýna það að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sagði ósatt varðandi efnahagsmálin í aðdraganda kosninganna 1987 og þjóðin er nú að súpa seyðið af því. En það er vaxtastefnan sem ég vil ítreka fyrirspurnir mínar um til hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Ég kvaddi mér einungis hljóðs vegna þess að hv. 7. þm. Reykv. beindi til mín spurningum, sem raunar er kannski ekki mitt að svara og væri frekar hæstv. menntmrh. að svara, varðandi þá endurskoðun sem nú á sér stað á útvarpslögunum. Staðreyndir þess máls eru þær að meðan hv. núv. þm. Sverrir Hermannsson gegndi embætti menntmrh. og af því að honum var það ljóst eins og mörgum öðrum að á núgildandi útvarpslögum eru margir annmarkar, þá skipaði hann nefnd til þess að endurskoða útvarpslög. Formaður þeirrar nefndar er Knútur Hallsson, ráðuneytisstjóri í menntmrn. Aðrir nefndarmenn eru Haraldur Ólafsson, fyrrv. alþm., og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, borgarfulltrúi að ég hygg. Þessa þriggja manna nefnd skipaði Sverrir Hermannsson meðan hann gegndi embætti menntmrh. Hún er að störfum og mér er um það kunnugt að nefndarmenn hafa rætt við forustumenn Ríkisútvarpsins og þeir hafa rætt við forsvarsmenn og fulltrúa ýmissa annarra ljósvakamiðla, þeirra sem hér starfa. Ég hygg að svo sé ráð fyrir gert að þessi nefnd ljúki störfum nú síðla vetrar. En ég get auðvitað ekkert um það sagt og engu um það spáð hvenær nýtt frv. til útvarpslaga kunni að sjá dagsins ljós. Það verður vonandi ekki mjög löng bið á því, en auðvitað á þetta mál eftir að fá alla pólitíska umfjöllun í þingflokkum. Þetta er mál sem hlýtur að verða mjög mikið rætt hér þegar þar að kemur. En vegna þess að til mín var beint þessari spurningu taldi ég rétt að gefa a.m.k. þessar upplýsingar sem ég vissi bestar og réttastar á þessu stigi máls.



Herra forseti. Ég gerði hlé á máli mínu í gær.

Já, þm. hefur þegar talað tvisvar þrátt fyrir það.

Ég talaði í morgun einu sinni, sem var áframhald á tali mínu í gær, hélt ég.

Þá hef ég skráð þetta rangt.

Ég mun heldur ekki tala mjög lengi. Mál mitt verður kannski ekki örstutt, en það verður ekki langt. Það er nú fyrst og fremst í tilefni af því sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan. Þegar ég talaði um nauðsyn þess að vera í nánum tengslum við þjóðlífið og fólkið í landinu, þá bendi ég máli mínu sérstaklega að hæstv. fjmrh. og ráðherrum þessarar ríkisstjórnar. Ég vændi ekki þm. þessarar deildar eða aðra þm. um það að þeir væru ekki í nægilega góðum tengslum við kjósendur sína eða fólkið í landinu. Hins vegar tel ég það afar mikilvægt, hv. þm., að þm. séu í góðum tengslum við fólkið í landinu til þess að þeir geti talist verðugir fulltrúar þess fólks sem kýs það inn á þing. Síðan gerði þm. ljóst í máli sínu að það angraði hann að sjónvarpið skyldi koma hér í morgun og hefja tökur í upphafi fundar.  Ég vil reyndar geta þess, vegna þess að ég hlustaði á morgunútvarpið í morgun, að ég heyrði að fréttin af fundi hér í deildinni í gær var hófsöm, hún var mjög tillitssöm við ráðherra og hún var fullkomlega æsingalaus þannig að hún gaf ekkert sérstakt tilefni til að leita hófanna hér í morgun eftir frétt. Nema það væri e.t.v. vegna þess að þingi átti að ljúka hér að morgni dags eða jafnvel um hádegisbil áður en hv. 2. þm. Norðurl. e. fór fram á það að hér færu fram flausturslausar og flumbrugangslausar, ítarlegar umræður um þetta mál og þótt fyrr hefði verið. Þm. minntist á það að hann hefði það á tilfinningunni að mér leiddist e.t.v. stundum hérna. Reyndar verð ég að segja það að þó að þetta starf sé mjög lærdómsríkt og mjög áhugavert og í heildina tekið hafi mér alls ekki leiðst að gegna því, þá verð ég þó að segja að mér leiðist afskaplega mikið að standa hér með kannski vel undirbúið mál sem ég hef lagt mikinn tíma í að kynna mér og jafnvel að skrifa niður ræðu sem ég oftast geri og flytja síðan mál mitt yfir hálftómum sal. Flytja kannski mál mitt í fjarvist þeirra ráðherra sem gætu haft áhrif á það mál sem ég er að fjalla um. Mér meira en leiðist það. Mér hundleiðist það, hv. 2. þm. Norðurl. e., og mér finnst það hreinlega lítilsvirðandi við þá vinnu sem ég hef unnið og þá vinnu sem ég ætla öðrum þm. að hafa lagt í undirbúning sinna mála. Það gengur auðvitað ekki fyrir þá sem trúa á þingræði og lýðræði að þannig vinnubrögð séu höfð. Við eigum bara eitt líf og ég nenni ekki að eyða mínu í vitleysu. Ég er kannski þegar hálfnuð og vel það og það hvarflar ekki að mér að standa hér og eyða því í tóma vitleysu. Hv. þm. minntist á þaulsætni ráðherra og minntist á Magnús Jónsson heitinn. Þá vil ég benda honum á það að einmitt í gærkvöld á þeim fundi sem haldinn var hér í hléi var minnst á móðurbróður þessa hv. þm. og hann var tekinn sem dæmi um ráðherra sem ævinlega sat undir umræðum um þau mál sem hann flutti og meira en það, hann var mjög þaulsætinn til þess að hlusta á mál annarra. Ég tel að þessi maður hafi með því sýnt þinginu virðingu og það er ekki leiðinlegt að vera skyldur manni sem þannig vinnur. Varðandi brtt. Kvennalistans um Ríkisútvarpið, þá ákváðum við að beita fyrst og fremst kröftum okkar að því að reyna að fá lánsfjárlögum breytt til þess að tryggja lögbundna tekjustofna Ríkisútvarpsins þar sem lagt var til að afnema þá. Þess vegna gerðum við ekki brtt. við fjárhag Ríkisútvarpsins á fjárlögum en hitt er alveg rétt hjá hv. þm., við gerum okkur grein fyrir því að það þarf að kunna sér hóf bæði í brtt. og líka í rekstri ríkisins. Auðvitað þarf að kunna sér hóf vegna þess að peningarnir eru takmarkaðir. En það sem öllu máli skiptir er auðvitað forgangsröðunin, hvaða hlutir fá forgang þegar ákveðið er hvert peningarnir eiga að fara. Og varðandi athugasemdir í sambandi við brtt. sem Þórhildur Þorleifsdóttir mælti fyrir og flutti fyrir hönd Kvennalistans, sem varðaði menningu og listir, þá var það líka með ráðnum huga að Leikfélagi Akureyrar t.d. og Leikfélagi Reykjavíkur var sleppt úr vegna þess að þessi leikfélög eru fyrst og fremst á framfæri sveitarfélagsins þar sem þau eru og þar að auki hefur verið sérstaklega vel gert við Leikfélag Akureyrar á sl. ári vegna afmælis þess. Síðan vil ég einungis minna hv. þm. á að sú aukning á meðaltalskaupmætti sem hann ræddi áðan er fyrst og fremst orðin vegna launaskriðs en það launaskrið hefur ekki skilað sér til þeirra sem verst eru staddir og þess vegna hefur kaupmáttur þeirra í raun ekki aukist. Þessu má ekki gleyma þegar ævinlega er verið að tala um meðaltöl vegna þess að meðaltölin hafa tvo enda, þau hafa lægri enda og þau hafa hærri enda. Og þeim sem eru í lægri endanum líður jafnan miklu verr og það er fyrst og fremst að þeim sem þarf að beina fjármagni og leiðréttingu til þess að lífskjör þeirra geti orðið sæmileg í þessu landi.



Herra forseti. Mér þótti vænt um að heyra að hv. 6. þm. Reykv. Guðrún Agnarsdóttir beindi tali sínu ekki sérstaklega til mín þegar hún hafði uppi ásakanir á ráðherra fyrir fjarveru þegar þeirra mál væru til umræðu og viðurkenndi að ég hefði reynt eftir föngum að vera viðstaddur umræðu þeirra mála sem ég er forsvarsmaður fyrir hér á Alþingi. Annað mál: Um fjárhag Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það lætur nærri að Framkvæmdasjóður fatlaðra hafi til ráðstöfunar á þessu ári um 270 millj. kr. sem er sú upphæð sem hv. 7. þm. Reykv. taldi að honum bæri lögum samkvæmt. Þriðja mál: Um Áburðarverksmiðjuna og spurninguna um það hvort tillaga sú sem hér hefur verið flutt er tímabær. Mér láðist að geta þess að eitt af þeim tæknilegu atriðum sem eru ókönnuð en þarf að rannsaka fyrir 1. febr. er hvort mögulegt kunni að vera að stilla þannig saman framleiðslu verksmiðjunnar að það ammoníak sem þar væri framleitt yrði notað jafnóðum til köfnunarefnisframleiðslu svo að ekki kæmi til birgðasöfnunar af þeim sökum. Einnig að í stað þess að flytja inn ammoníak og geyma á verksmiðjusvæði þá verði kannað hvort ekki yrði hægt að flytja inn í staðinn áburð á framleiðslustigi sem svo yrði fullunninn í verksmiðjunni. Ef þetta reyndist tæknilega fýsilegt yrði þessi umræddi og háskalegi tankur óþarfur. Að því er varðar skuldastöðu Áburðarverksmiðjunnar vil ég aðeins árétta það að ég sagði ekki eitt einasta orð um það hvort þetta fyrirtæki væri til vandræða, vel eða illa rekið eða nokkurn skapaðan hlut. Það er reyndar á hvers manns vitorði sem til þekkir að gert hefur verið átak í að bæta rekstur verksmiðjunnar, sem m.a. kemur fram í því að samkvæmt ársreikningum Áburðarverksmiðjunnar hefur skuldastaðan farið heldur batnandi. Þannig voru skuldirnar 1983 544 millj., 1984 832,5 millj., 1985 tæplega 800 millj., 1986 640 millj. og svo samkvæmt áætlun 1987 þessar 450 millj. rúmlega, en þá er þess líka að geta að framleiðslumagn áburðar hefur snarminnkað á undanförnum árum.

Þetta voru betri upplýsingar heldur en í fyrri ræðunni.

Þær eru svolítið ítarlegri. Í fyrri ræðunni var nefnd ein tala, nú eru nefndar fleiri tölur samkvæmt sömu heimildum. Herra forseti. Tveir hv. þm. hafa spurst fyrir um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum og kvartað undan því að sá sem hér stendur var ekki fús til þess að efna til eldhúsdags um vaxtamál. Ég tek undir með hv. þm. að það væri vissulega fróðlegt að efna til mjög rækilegrar umræðu um vaxtamál, um starfskjör atvinnuveganna, um gengismál o.s.frv. þó að ég sé reyndar þeirrar skoðunar að til þess sé ekki staðurinn eða stundin nú. Það væri fróðlegt að hér færu fram umræður um hverjar eru helstu orsakir fyrir umtalsverðri hækkun raunvaxta sérstaklega á undanförnum árum. Það væri fróðlegt fyrir Alþingi að skoða þann lagaramma sem Alþingi hefur búið framkvæmdavaldinu með því að vaxtaákvörðunarvaldið er í stórum dráttum tekið af ríkisstjórn, með þeim fyrirvara þó að Seðlabankinn hefur íhlutunarvald að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Sömuleiðis væri afar fróðlegt að fara í ítarlega umræðu sem fæli í sér að gera samanburð á þróun raunvaxta hér á landi og í helstu viðskiptalöndunum. Sá samanburður mundi leiða í ljós að margar þær fullyrðingar sem hafa verið hafðar í frammi af hv. stjórnarandstöðu í því efni fá ekki staðist. Sömuleiðis væri afar fróðlegt að hafa uppi umræðu um þróun vaxta og áhrif vaxta á fjármagnskostnað og hag fyrirtækja. Í því efni vil ég sérstaklega nefna að fjármögnun fyrirtækja í sjávarútvegi og fiskiðnaði er að verulegu leyti erlent fé sem lýtur heimsmarkaðskjörum á vöxtum sem við fáum ekki um þokað. Breytingar á vaxtastefnu hér innan lands mundu ekki hafa umtalsverð áhrif á rekstrarstöðu þessara fyrirtækja. Hins vegar er það álitamál hvort þróun raungengis hér á landi eða öllu heldur þær breytingar sem átt hafa sér stað á hlutfallslegu verðmæti hinna ýmsu gjaldmiðla hefðu ekki haft meiri áhrif og sneggri umskipti í för með sér til hins verra fyrir þessi fyrirtæki heldur en jafnvel þróun vaxta. Sömuleiðis væri ákaflega fróðlegt fyrir hv. alþm. að efna til vandlegrar umræðu um skattmeðferð á vaxtatekjum og þau áhrif sem núverandi skattareglur hafa í þá átt að skapa hér því sem næst takmarkalausa eftirspurn eftir lánsfé og bera þær skattareglur sem hér gilda saman við það sem gildir í öðrum háþróuðum löndum í kringum okkur, t.d. sér í lagi í Bandaríkjunum og reyndar flestum löndum Efnahagsbandalags Evrópu. Allt væri þetta fróðlegt. Sömuleiðis að lýsa skoðunum sínum á því hvaða leiðir eru færar innan núgildandi lagaramma til þess að stuðla að lækkun raunvaxta. Ég skal nefna nokkur atriði sem mér eru ofarlega í huga: 1. Að ríkið dragi snarlega úr hallarekstri sínum. Að ríkið reyni að reka sinn rekstur miðað við forsenduna: Jöfnuður í ríkisfjármálum, að afla sem mestra tekna fyrir sínum útgjöldum. Ekkert eitt atriði hefur verið gagnrýnt jafnharkalega af hv. stjórnarandstöðu og þessi viðleitni núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er þó skilyrði fyrir því að ríkisvaldið minnki afskipti sín, samkeppnisáhrif sín á þröngum og ófullkomnum innlendum fjármagnsmarkaði og sé þar af leiðandi ekki spennuvaldur í því að hækka vexti. 2. Mínar hugmyndir mundu snúast að því að endurskipuleggja bankakerfið á Íslandi sem er úrelt og óhóflega dýrt í rekstri. Af okkar hálfu hefur verið uppi viðleitni til þess, stefnumótun í þá átt og viðleitni í þá átt, en sætt verulegri gagnrýni hér á hinu háa Alþingi. Um það virðist ekki vera samstaða að það sé mjög nauðsynlegt að vinna snarlega að því að endurskipuleggja bankakerfið í formi stærri og öflugri hlutafjárbanka, þar sem viðskiptaleg ábyrgð væri í heiðri höfð fremur en pólitísk stýring.

Ég vil minna á að það er reiknað með fundi í sameinuðu þingi kl. eitt.

Ég tek tillit til þess og mér er kunnugt um það. Ég er að reyna að gegna þinglegri skyldu minni að svara fsp. sem beint hefur verið til mín.

Þetta er nú komið út fyrir það.

Nei, nei. Það var spurt um vaxtastefnu og spurt um hvaða skoðanir ég hefði á vaxtastefnu og ég hef verið ávítaður tvisvar af hv. stjórnarandstæðingum fyrir að hafa ekki virt fyrirspyrjendur svars. 3. Mínar hugmyndir beinast að endurskipulagningu . . .

Ráðherra ræðst hér á bankastarfsemi í landinu í ræðu sinni.

Á bankastarfsemi? Ég er að lýsa pólitískum hugmyndum, stefnumiðum um endurskipulagningu á bankakerfinu.

Hvernig getur ráðherrann fullyrt svona í ræðustól?

Herra forseti.

Má ég biðja hv. þm. að gæta tungu sinnar. Það er venja hér að einn sé í ræðustól og það verði einn sem hafi orðið og ég bið menn að lúta fundarsköpum.

Nú er mér borið á brýn, herra forseti, að ráðast á fjarstaddan aðila sem mér skilst að sé bankakerfið. En það voru engar athugasemdir gerðar við það þegar hv. þm. Halldór Blöndal . . .  Þriðja atriðið, ef ég má koma því til skila, beinist að endurskipulagningu á fjármagnsmarkaðnum. Hann er ekki frjáls markaður. Hann er takmarkaður fámennismarkaður. Mínar hugmyndir um það væru í þá átt að samræma starfsskilyrði endurskipulagðs bankakerfis og þessa fjármagnsmarkaðar þannig að þær skyldur og kvaðir sem lagðar eru á bankakerfið hefðu líka sín áhrif að því hvað varðar þróun fjármagnsmarkaðarins utan hins eiginlega bankakerfis. Fjórða meginatriðið sem gæti stuðlað að lækkun vaxta væri algjör endurskipulagning á fjármögnun húsnæðislánakerfisins. En eins og það er núna hefur verið búin til endalaus og takmarkalaus eftirspurn eftir niðurgreiddum lánum. Þjóðin er komin öll í biðröð eftir þessum lánum samkvæmt sjálfvirkum formúlum og það er skammt í það að ríkið beri alla ábyrgð á 70% af íbúðarhúsnæði þjóðarinnar innan skamms tíma. Fimmta atriðið mundi snúast að aukinni samkeppni í þessum fjármagnsmarkaði, þ.e. heimildum erlendra banka til þess að reka starfsemi hér á landi, en það þarf til þess að knýja bankakerfið til raunverulegrar samkeppni. Sjötta atriðið mundi síðan snúast að endurskoðun á skattmeðferð vaxta og á endurskoðun, þegar þessi stefna hefur borið árangur, á ýmsum grundvallaratriðum vísitölukerfisins. Þetta eru nú þau atriði sem mér finnst vera veigamest að því er varðar stefnumótun af hálfu stjórnvalda sem hefði það að markmiði að stýra fjármagnsmarkaðnum inn á æskilegri brautir og reyna að hafa hemil á óhóflegri hækkun vaxta. M.ö.o.: Að standa við það meginmarkmið stjórnarinnar að halda uppi jákvæðum raunvöxtum en hóflegum. Það kom fram í mínu máli, og undir það tók hv. 7. þm. Reykv., að það mundi skipta sköpum hvernig til tækist með kjarasamninga, að gerðir verði raunhæfir kjarasamningar sem hafi það að markmiði að verja kjör hinna lægstlaunuðu um leið og stefnt yrði að hjöðnun verðbólgu á þessu ári. Það er mín skoðun að þegar slíkir samningar væru í sjónmáli ætti Seðlabankinn lögum samkvæmt hiklaust að beita frumkvæði sínu í vaxtamálum til þess að tryggja lækkun nafnvaxta samstiga lækkandi verðbólgu. Háum vöxtum fylgir vissulega vandi en hið eiginlega vandamál sem við er að fást er verðbólgan.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég vakti athygli á því þegar ég kvaddi mér hljóðs um þingsköp hér fyrr í dag að nauðsynlegt væri að mjög ítarlegar umræður gætu átt sér stað hér í deildinni um þetta frv. og í tengslum við það og það veldur mér miklum vonbrigðum að hæstv. fjmrh., sem má tala svo oft sem honum sýnist, skuli gefa tilefni til mjög ítarlegrar umfjöllunar um mörg veigamikil mál í þjóðfélaginu, loksins þegar þeir nefndarmenn fjh.- og viðskn., sem láta sig málið varða, eru allir dauðir og fá ekki lengur að taka til máls í deildinni, og getur í skjóli þess komið hér með setningar sem vekja miklu, miklu fleiri spurningar heldur en svör. Ég vil í þessu samhengi biðja hæstv. ráðherra allra náðarsamlegast að útskýra í fyrsta lagi hvað hann átti við með niðurgreiddum vöxtum hjá Húsnæðisstofnun og hvernig það - ég veit ekki hvort það á að kalla það stikkorð, sem hæstv. ráðherra var með - samrýmist þeim hugmyndum sem hæstv. félmrh. hefur um niðurgreiðslur vaxta, t.d. í sambandi við kaupleigukerfið. Væri fróðlegt að fá að vita um það, ég hef ekki frétt af því, en það væri fróðlegt að fá að vita um það hvort uppi séu hugmyndir um að draga úr þeirri auknu áherslu, sem fjárlagafrv. hefur þó verið með í sambandi við Byggingarsjóð verkamanna, þar sem gert er ráð fyrir því að auka mjög það fjármagn sem varið er til þess að veita ódýrustu lánin með 1% vöxtunum. Eru uppi hugmyndir um að falla aftur frá þessari stefnumörkun eða er á bak við þetta hjá fjmrh. sú hugsun að það eigi að sverfa enn að þeim sem njóta hinna óhagstæðu lána hjá Húsnæðisstofnun ríkisins? Og þykir honum hlutur þeirra sem búa við verri vaxtakjörin of góður? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað hann eigi við þegar hann er að tala um skattameðferð vaxta. Sérstaklega þykir mér athyglisvert að heyra hvort hann sé með það í huga að aftur verði heimilað að vextir verði að fullu frádráttarbærir til tekjuskatts vegna öflunar eigin húsnæðis. En eftir því sem raunvextir hækka, þá hlýtur maður að spyrja sjálfan sig að því hvenær að því komi að nauðsynlegt sé að endurskoða núverandi ákvæði skattalaga varðandi frádráttarbærni vaxta til þess að þeir sem eru að afla sér eigin húsnæðis og ekki falla inn í verkamannabústaðakerfið geti vænst þess að komast yfir þá erfiðu hjalla sem þeir verða nú að komast yfir líka vegna hárra raunvaxta og vegna vísitölukerfisins. Væri fróðlegt að fá að heyra hvaða hugmyndir eru uppi um endurskoðun á undirstöðuatriðum vísitölukerfisins. Ég vil við þetta tækifæri aðeins lýsa því yfir að eins og á stendur í þjóðfélaginu er ég andvígur því að sparifé verði skattlagt. Ég mun beita mér gegn því. Ég tel að það sé mikil nauðsyn fyrir okkar þjóðfélag að hægt sé að draga úr erlendri skuldasöfnun og vísasti vegurinn til þess er auðvitað sá að efla innlendan sparnað. Þess vegna tel ég að það væri illa farið, ég tel það úr samhengi við ástand þjóðfélagsins ef uppi eru hugmyndir um það að fara að skattleggja sparifé.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs hér til að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann gaf við spurningum okkar - loksins. Þó seint sé þá var gott að fá þær upplýsingar sem fram komu. Hinar almennu hugleiðingar hans um stefnu í vaxtamálum voru gagnlegar. Það er rangt að stjórnarandstaðan hafi gagnrýnt jöfnuð í ríkisfjármálum út af fyrir sig. Alþb. hefur gagnrýnt matarskattinn en talið að það ætti að stuðla að jafnvægi í ríkisfjármálum með því að leggja á eignarskatta, stóreignarskatta. Við höfum verið fylgjandi endurskipulagningu bankakerfisins og hæstv. ráðherra nefndi fleiri atriði eins og t.d. endurskoðun á skattlagningu vaxta- og eignatekna. Ég er sammála honum um það. En niðurstaðan af máli hans var því miður sú að ríkisstjórnin eða ráðherrann telur ekki ástæðu til að grípa til neinna ráðstafana í vaxtamálum til lækkunar vaxta hér og nú, eins og hæstv. utanrrh. hefur sagt að sé óhjákvæmilegt. Út af fyrir sig kemur þetta mér ekki á óvart en ég held að þetta sé býsna athyglisverð niðurstaða. Ég er sammála ráðherranum um að það er eðlilegt að taka hér til meðferðar vaxta- og peningamálin og bendi á að ég flutti ásamt hæstv. fjmrh. á síðasta þingi tillögu um breytingu á seðlabankalögunum sem lýtur að því að vaxta- og peningamál séu tekin hér til meðferðar einu sinni á hverju þingi. Ég tel að það komi fyllilega til greina að sú ítarlega skýrsla um peningamál, sem við höfum fengið, þm., frá Seðlabankanum núna fyrir nokkrum vikum, verði beinlínis tekin hér á dagskrá þannig að vaxtamálin og peningamálin fái verulega ítarlega umræðu. Það er svo rétt sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði: Það er dálítið hart að fá loksins þessi svör þegar maður er búinn að margtala sig dauðan. Ég ætla ekki að þreyta hæstv. forseta með því að tala hér lengur að sinni. Hefði auðvitað verið æskilegra að fá þessi svör fyrr. Þetta staðfestir hvað það er nauðsynlegt og brýnt að ráðherrar séu hér viðstaddir strax og umræður um mál af þessu tagi eða þeirra eigin mál hefjast í þinginu.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. Eiður Guðnason sagði að stjórnarliðið ætlaði að bjarga málum. Og það geta verið orð að sönnu ef þeir fá að taka til máls hér í þessari umræðu eins og hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, kom hér inn á efni í sinni ræðu sem er víst ekki beint skylt lánsfjáráætlun, alla vega ekki þeirri umræðu sem hér hafði hafist í deildinni í gærkvöld. Og ég vil leyfa mér að mótmæla því að hann skuli með svo einföldum hætti sem hann gerði áðan ætla að kenna bankakerfinu um það hvernig komið er í vaxtamálum íslensku þjóðarinnar. Það vita auðvitað allir hv. þm. og þjóðin öll að orsakanna er að leita annars staðar og miklu víðar heldur en í bankakerfinu. Hins vegar er það atriði út af fyrir sig fyrir æfða stjórnmálamenn að finna eitthvert kerfi, finna einhverja aðila úti í bæ, kenna þeim um hvernig komið er í sambandi við vexti og leiða þannig athyglina frá því sem raunverulega er orsök hinna háu vaxta á Íslandi. Ég vil leyfa mér að vísa þess vegna ummælum ráðherrans á bug um það að bankakerfinu sé alfarið um að kenna hvernig komið er í vaxtamálunum. Einnig vil ég mótmæla því að þegar verið er að tala um einföldun bankakerfisins skuli sýknt og heilagt af hálfu ákveðinna valdamanna vera ráðist á þessa starfsemi með þeim hætti að henni er fyrst og fremst beint gegn minni einingum í þessari starfsemi, sem eru minni bankar og sparisjóðir landsmanna. Það er mjög rangt að kenna þessum stofnunum um það og ég er þess vegna alfarið á móti þeirri stefnu sem birtist í ræðum og álitum ýmissa þm. um að það beri að einfalda bankakerfið með þeim hætti að stofna hér til örfárra stórra banka og drepa þar með niður starfsemi hinna minni eininga. Minni einingarnar eru nefnilega oft og tíðum ódýrari og hagkvæmari fyrir utan það að í því felst meira frelsi fyrir fólk að snúa sér til aðila sem geta ráðið miklu í peninga- og fjármálum íslensku þjóðarinnar. En það er annað sem ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á, ef hann hefur gleymt því. Hverjir skyldu vextir á ríkisvíxlum vera í dag? Ef ég veit rétt - ráðherrann getur væntanlega leiðrétt það þá hér í ræðu sinni á eftir, því hann einn mun geta talað að vild - ef ég hef réttar upplýsingar þá munu ríkisvíxlar vera núna í 9,5%. Þetta eru mjög háir vextir miðað við það að þetta er verðtryggt. Einnig veit ég ekki betur en að hér fyrir nokkrum mánuðum ef ekki enn þá var verið að bjóða upp á spariskírteini ríkisins fyrir 8,5% og upp í rúmlega 9%. Ráðherrann leiðréttir það ef þetta er rangt með farið. Ef þetta eru ekki háir vextir, ef þetta er ekki keppni um það að reyna að ná inn peningum með háum vöxtum, þá skil ég ekki hvernig vextir myndast í íslensku þjóðfélagi. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessa umræðu, en ég leyfi mér að mótmæla því að á síðasta stigi í umræðu um lánsfjáráætlun skuli hæstv. ráðherra og ríkisstjórn koma og fjalla um jafnalvarlegt og viðkvæmt mál eins og endurskipulagning bankakerfisins er með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerði hér áðan.



Herra forseti. Það er misskilningur sem ég veit ekki hvernig er til kominn hjá hv. 14. þm. Reykv. að ég hafi kennt bankakerfinu einu saman um háa vexti á Íslandi. Þvert á móti. Ég taldi hér upp a.m.k. átta eða níu þætti sem yrði að taka inn í þá mynd ef menn vildu ræða það í einhverju rökréttu samhengi. Hitt er rétt sem fram kom í máli hv. þm. að háir vextir á spariskírteinum ríkisins og ríkisvíxlum staðfestir einmitt það sem fram kom í mínu máli hér áðan að meðan ríkissjóður fjármagnar verulegan hluta af sínum útgjöldum á lánsfjármarkaðnum, þá leiðir það hann við skilyrði mjög mikillar eftirspurnar en takmarkaðs framboðs til samkeppni við m.a. atvinnulíf í landinu og það hefur þau áhrif að hækka vexti. Þarna er um að ræða afleiðingar af gömlum vanda vegna þess að útgáfa spariskírteina hefur verið oft á tíðum ótæpileg á undanförnum árum. Og ef ekki eru gefin út ný spariskírteini á kjörum sem valda því að þau seljast þá gerir það þeim mun meiri kröfur til aukinnar skattlagningar af hálfu ríkissjóðs. Að því er varðar athugasemd hv. þm. Svavars Gestssonar um það að í mínu máli hafi komið fram að það ætti ekkert að gera að því er varðaði vaxtastefnu hér og nú, þá vil ég aðeins leiðrétta það og taka fram að athugun, umfjöllun, skoðun, rannsókn og umræða um starfskjör atvinnuvega og um vaxtastefnu hefur verið innan ríkisstjórnar á vettvangi sérstakrar ráðherranefndar um efnahagsmál þannig að því fer fjarri að þessi atriði séu ekki til umfjöllunar þótt ekki hafi verið teknar endanlegar ákvarðanir um aðgerðir.

Er utanrrh. í þeirri nefnd?

Það held ég.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti þakka svör hæstv. fjmrh. við sumum þeirra spurninga sem ég hef sett fram hér í umræðum um lánsfjárlög. Hvað varðar þá athugasemd sem hæstv. ráðherra gerði áðan í máli sínu, að stjórnarandstaðan gagnrýndi fyrst og fremst að verið væri að rétta við halla ríkissjóðs, þá er það nú ekki alveg rétt. Í stefnuskrá Borgarafl. a.m.k. er það skýrt tekið fram að við teljum að ríkissjóð eigi að reka hallalausan í góðæri. Hins vegar er ekkert óeðlilegt að nota möguleika á því að reka ríkissjóð með halla í vondu ári til þess að stýra á þann hátt peningamálum þjóðfélagsins. Það sem við kannski fyrst og fremst höfum gagnrýnt er það að við teljum allt of mikið að leggja það á allan almenning í landinu að ná niður þeim geigvænlega halla sem var kominn á ríkissjóð á árinu 1986 og 1987 á einu ári í stað þess að dreifa því yfir þrjú ár eins og þó upphaflega var gert ráð fyrir í samstarfssamningi stjórnarflokkanna við myndun ríkisstjórnarinnar frá því í sumar. Þá má einnig minnast á það að hæstv. fjmrh. nefndi það aðeins að til þess að ná niður hallanum á ríkissjóði ætti að auka tekjur, auka skatta, leggja meiri álögur á almenning og fyrirtækin í landinu. En hann minntist hvergi á það að það væri líka hægt að reyna að draga úr útgjöldum.

Útgjöldin voru stóraukin í meðferð Alþingis.

Ja, það komu engar raunhæfar tillögur heldur af hálfu ríkisstjórnarinnar um það að reyna virkilega að draga úr ríkisútgjöldunum.

Jú.

Það hafa engar slíkar tilraunir komið hér fram þannig að eitthvert mark sé á takandi. Að öðru leyti vil ég taka undir það með hæstv. ráðherra að það væri afar fróðlegt að taka hér langa umræðu um vaxtamál og skal ekki standa á okkur að taka þátt í því að ræða hér okurvextina sem nú eru við lýði í þjóðfélaginu. Hins vegar sakna ég þess að hafa ekki fengið nein skýr svör við því hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í gengismálum, hvort á að halda áfram þeirri fastgengisstefnu sem hæstv. ráðherrar hafa ríghaldið sér við á undanförnum mánuðum. Eigi heldur hafa fengist nokkur svör við því hvað til bragðs skuli taka ef verðbólguþróun verður með þeim hætti sem margir hafa nú spáð, þ.e. að verðbólgan geti farið hér upp í marga tugi prósenta, langt umfram þær forsendur sem eru þó til grundvallar þeim stóru og miklu tekjuöflunar- og peningafrumvörpum sem hæstv. ráðherrann hefur verið að mæla fyrir hér í deildinni.



Herra forseti. Þar sem komið hefur í ljós að fjárhagur Ríkisútvarpsins er mjög erfiður um þessar mundir og þar sem einnig hefur komið í ljós að sú endurskoðun á stöðu Ríkisútvarpsins, sem nú er í gangi, er byggð á ákaflega veikum forsendum að mínu mati þar sem hún er í höndum nefndar sem skipuð var af fyrrv. ríkisstjórn og ég teldi eðlilegra að slík endurskoðun færi fram á vegum allra flokka í þinginu ef hún á að ná viðunandi árangri, þá tel ég óhjákvæmilegt að þingið taki nú ákvörðun um að styrkja og bæta hag Ríkisútvarpsins og segi því já.



Herra forseti. Ég vísa til þess sem ég hef áður sagt í atkvæðagreiðslu um þessa sömu grein lánsfjárlaga. Þó að sú endurskoðun útvarpslaga sem nú á sér stað sé framkvæmd af þriggja manna nefnd þá á það mál auðvitað eftir að ganga hér inn á hið háa Alþingi og inn í alla þingflokka til umræðu. Og í trausti þess að sú endurskoðun sem nú stendur yfir leiði til þess að Ríkisútvarpinu verði tryggður öruggur og öruggari rekstrargrundvöllur en það nú hefur, þá segi ég nei við þessari tillögu.



Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað endurskoðunin breytir rekstrarafkomu Ríkisútvarpsins á þessu ári. Þó svo að endurskoðun sé í gangi þá er ljóst að ný útvarpslög taka ekki gildi fyrr en á næsta ári. Það sem við erum að tala um hér er rekstrarafkoman fyrir árið 1988 og sá brýni vandi sem er hjá Ríkisútvarpinu þetta árið. Því segi ég já.



Herra forseti. Þar sem ríkisstjórnin tók í morgun ákvörðun sem snýr að þessu alvarlega vandamáli, sem er ammoníaksgeymsla Áburðarverksmiðju ríkisins teljum við flm. þessarar tillögu á þskj. 512 ekki rétt að halda henni til streitu þar sem augljóst er að meiri hl. hér í deildinni mundi fella tillöguna ef hún yrði nú borin undir atkvæði. Við teljum að vísu að það sé óþarfa meinbægni af hálfu meiri hl. Við höfum kynnst því á öðrum sviðum, látum það hins vegar ekki hafa áhrif á málefnið sjálft sem okkur skiptir öllu. Þess vegna höfum við ákveðið, herra forseti, að draga tillöguna til baka.