Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég verð að leita til forseta með afbrigði. Ég ber fram skriflega brtt. vegna þess, að það hefur ekki tekizt eða unnizt tími til að prenta till. og dreifa henni, en þegar umrætt frv. var til meðferðar í fjhn. hv. d., kom fram, að allir nm. að undanskildum form. voru sammála um það að fella niður úr 10. gr. frv. orðin „biskupsbústaðar í Reykjavík.“ Við höfum því sameinazt um það, þrír þm. Reykn., að bera fram brtt. og vildi ég leyfa mér að leita afbrigða hjá forseta, hvort hún megi koma til umræðu.



Herra forseti. Brtt. sú, sem hér liggur fyrir, er skrifleg, en hefur að sönnu verið lesin úr ræðustóli einu sinni, og ef ég hef tekið rétt eftir, felur hún það í sér að fella niður úr 10. gr. þessa frv., sem hér er til umræðu, ákvæðið um biskupsbústað í Reykjavík. M.ö.o., að það eigi ekki að vera lögboðið, að ríkið eigi embættisbústað handa biskupinum yfir Íslandi. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að vekja athygli hv. dm. á því, að nú liggur hér fyrir þessari hv. d. annað frv., sem kveður svo á, að ríkið skuli selja húseignina Tómasarhaga 14 í Reykjavík, sem mun vera enn eða hafa verið bústaður biskupsins yfir Íslandi, og þess er getið í grg. þessa frv., að ákveðið sé að kaupa aðra húseign hér í bænum í því skyni, að það verði varanlegur biskupsbústaður. Mér sýnist í fljótu bragði, að það sé ekki alls kostar samræmi hér á milli, og ég vil benda á, hvort ekki er ástæða til að athuga þetta mál betur, áður en gengið er til atkvæðagreiðslu um þessa brtt. Ef það er rétt, að það sé búið að festa kaup á húsinu nr. 75 við Bergstaðastræti í Reykjavík í því skyni að hafa þar biskupssetur til frambúðar, eins og segir hér í grg. frv. um sölu Setbergs og fleiri eigna, sýnist vera ástæðulaust a.m.k. að fella niður þetta ákvæði úr frv. um íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins, sem þessi skriflega brtt. fjallar um.



Herra forseti. Ég stend hér aðeins upp til þess að leiðrétta misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hv. 1. flm. þessarar till., þar sem hann gat þess að allir nm. í fjhn. að undanskildum formanni væru meðmæltir þessari till. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, kom þessi hugmynd fram í n. Það fór nú að vísu ekki, svo að ég muni a.m.k., fram nein allsherjar skoðanakönnun um það þar, hverjir væru með henni og hverjir væru á móti henni, og ég lýsti þá ekki neinni persónulegri afstöðu til þessarar till. frekar heldur en ég gerði í framsöguræðu minni í gær. Hins vegar er það rétt, að ég féllst ekki á það, að till. væri flutt af n. sem slíkri og tók það fram, að ef til þess ætti að koma, vildi ég fyrst segja hæstv. fjmrh. frá því, að n. hefði hug á slíku. Í því lá ekki, að það væri gert í þeim tilgangi að leita fyrirmæla hans um það, hvernig n. ætti að haga sér í þessu máli, heldur taldi ég, að þar sem um stjfrv. væri að ræða, sem lagt var fyrir af hæstv. fjmrh., væri það kurteisisskylda við hann að láta hann vita af því, ef n. sem slík flytti einhverja brtt., og er það alveg hliðstætt því að jafnvel þó að einstakur þm. hefði verið flm. að frv., sem n. hefði tekið til meðferðar, hefði ég alveg á sama hátt talið það kurteisisskyldu við viðkomandi þm. að láta hann vita um það, áður heldur en n. flytti slíka till. Ég vildi aðeins taka þetta fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning varðandi þetta mál, en endurtek svo aftur það, sem ég sagði í minni framsöguræðu í gær, að auðvitað verður það d. að skera úr um þessa brtt.



Herra forseti. Mér virðist gæta ofurlítils misskilnings hjá hv. 2. þm. Austf. um þetta mál, því að honum hefur sézt yfir ákvæðin til bráðabirgða, sem í frv. eru, í aths. sínum. Þau gera það að verkum, að sá er sæll, sem hreppir, og sá, sem kominn er í húsnæði, situr þar, þangað til einhver atvik verða til að leiða hann í annað húsnæði þessa heims eða annars. Það er engin tilhneiging hjá flm. þessarar brtt. að fá hans herradómi biskupnum yfir Íslandi neitt lakara né óvirðulegra húsnæði heldur en hann nú hefur. Mér skilst, að í hans tilfelli geti verið um tvær leiðir að velja úr Bergstaðastrætinu, eins og fyrir séra Jóhann forðum, sem sagði: Annaðhvort ég fer til Guðs ellegar ég fer til Kaupmannahafnar. Og ég vil nú heldur fara til Kaupmannahafnar, því að ég veit, að ég kemst til Guðs á eftir. Í tilfellinu með herra biskupinn vitum við, að það var hans æðsta ósk fyrir nokkrum árum, að biskupssetrið yrði flutt að Skálholti, og ég skal ætíð vera tilbúinn til að greiða atkv. með því, að löggjöfin um íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins verði ekki látin ná til embættisbústaðar biskups í Skálholti. Einmitt með tilliti til þess, að slíku mætti fram koma síðar, óskuðum við flm. að taka það greinilega fram, að í 10. gr. væri átt við embættissetu forseta Íslands á Bessastöðum. Sá kvittur hefur gosið upp, að einhverjir væru að tala um að flytja forsetann eða hluta af hans embættisbústað, hluta af hans verutíma, til Reykjavíkur, en ég mótmæli algerlega því, að sá virðuleiki sé tekinn af landsbyggðinni að eiga bústað forsetans með fullu og öllu. Stend ég á rétti dreifbýlisins í því máli og skora á hv. d. að fylgjá mér í því. Eins væri vonandi, að samþykkt till. að því er til biskupsbústaðarins tekur, gæti orðið til að fá annan virðulegan embættismann út á landsbyggðina, og þeim mun fyrr, sem það má takast, þeim mun betra vonast ég til, að það verði fyrir kristnihald í landinu.



Herra forseti. Það hefur verið lýst hér tveimur brtt. við þetta frv. Önnur er þess efnis, að það skuli tekið fram í frv., að undanþegið sé aðeins forsetasetrið á Bessastöðum. Ekki veit ég, hvort það er af sérstökum kjördæmisáhuga hjá hv. 4. þm. Reykn., að hann vill tryggja það, að hann örugglega sitji í hans kjördæmi svo lengi sem embættið verður við lýði. En ég hef ekkert á móti því, að menn hugsi um kjördæmi sitt og vil taka það fram, að það hefur ekki komið upp í minn huga sú hugmynd, þó að hún kunni að hafa verið látin í ljós að vísu á einum stað, að það yrði farið að byggja hér sérstakt hús fyrir forseta Íslands í Reykjavík, þannig að ég get fúslega fallizt á það sjónarmið, að það sé rétt að styðja Reykjaneskjördæmi í því, að forseti sitji þar, þannig að ég er síður en svo á móti þessari till. Varðandi biskupsbústaðinn skal ég fúslega játa það, að þetta getur verið álitamál, og fjarri mér sé það að gera tilraun til þess að halda því máli til streitu. Það verður hv. þd. að gera upp við sig, hvort hún telur eðlilegt, að biskupsbústaður sé undanþeginn l. eða ekki. Ég skal játa það, að mér finnst nokkur sérstaða vera varðandi biskupsbústað og því hef ég talið rétt, að þetta væri í frv., en ef hv. dm. skoða það mál frá öðrum sjónarhóli, er það algerlega meinfangalaust af minni hendi. Varðandi það, sem hv. 2. þm. Austf. sagði, held ég, að ef það yrði ofan á, að biskupsbústaður skyldi heldur ekki vera hér í Reykjavík, þurfi sú ákvörðun ekki að vera til hindrunar ákvörðun í því efni, þótt hér sé til meðferðar annað frv. um biskupsbústað, vegna þess, svo sem hér hefur verið fram tekið af öðrum, að gert er ráð fyrir því í frv. um embættisbústaði, eins og það liggur fyrir, að embættisbústaðir þeirra, sem nú hafa embættisbústaði, verði ekki seldir fyrr en þeir víkja úr þeim. Og það er að vísu svo, að biskup er ekki fluttur úr Tómasarhaga, þannig að þá má segja, að strangt tekið yrði að gera kröfu til, að hann væri þá fluttur, áður en frv. yrði að l. En ég held, að það sé nú óeðlilega mikil formfesta. Hinn bústaðurinn hefur verið keyptur, og hér er því aðeins um skipti á bústað að ræða, þar sem biskupsbústaðurinn, sem var, verður seldur í stað þess, sem keyptur hefur verið, þannig að ég mundi álíta, að það lægi nú nokkurn veginn í augum uppi, að í framkvæmd yrði það skilið svo, að núverandi biskup hefði þennan bústað til umráða, nema því aðeins að það yrði niðurstaðan, sem ég skal heldur ekkert um segja og hef ekki nokkurn hlut á móti, að biskupssetrið yrði á einhverju stigi málsins flutt í Skálholt. Þá auðvitað kæmi að því, að þessi biskupsbústaður yrði seldur af öðrum ástæðum. En sem sagt, ég álít ekki, að það mál út af fyrir sig þurfi að hagga því, að efnisleg afstaða sé tekin til þeirrar till., sem hér liggur fyrir, þannig að ekki þurfi að seinka meðferð þessa máls í hv. d. af þeim sökum.



Herra forseti. Það var gert hlé á 3. umr. vegna brtt., er ég flutti við þetta mál um síldarútvegsnefnd, svo sem hv. d. er orðið vel kunnugt, því að oft hefur það borið á góma. Sjútvn. hefur fengið umsagnir síldarútvegsnefndar og bréf frá LÍÚ varðandi efni þeirrar brtt., er ég bar fram. Í bréfi sínu staðfestir síldarútvegsnefnd, að það sé skilningur hennar, að þótt það standi ekki beint í l., þá nái hennar valdsvið yfir þá tegund saltsíldar, sem brtt. gengur út á, þ.e. síld, sem er söltuð um borð, og því bendir nefndin á, að ekki sé ástæða til að vera að setja nein ný lagaákvæði þar um. Orðrétt segir í bréfi nefndarinnar dags. 18. marz 1968, með leyfi forseta: „Síldarútvegsnefnd vill taka skýrt fram, að hún telur þó enga ástæðu til breytinga á l. í þessu sambandi. Þar sem nefndin hefur fulla heimild til slíkra ráðstafana, mun hún gera þær, ef tilefni gefst til.“ Í þessu sambandi segir hún svo áfram varðandi meginefni till., að kjósi útgerð veiðiskipa, sem lætur salta síld um borð í skipum, að annast sjálf um móttöku, viðhald og frágang síldarinnar til útflutnings, í stað þess að afhenda hana á löggiltar söltunarstöðvar, skal síldarútvegsnefnd löggilda sérstakar pökkunarstöðvar í þessum tilgangi og setja reglur þar um. Nm. voru sammála um þetta og í mjög svipaða átt gengur bréf frá LÍÚ, en í því segir orðrétt, með leyfi forseta: „Samtökin hafa yfirfarið framangreindar brtt., og leggjum við til, að í l. verði sett skýr ákvæði um það, að síldarútvegsnefnd verði heimilað að veita eigendum fiskiskipa leyfi til að salta síld um borð í skipum sínum á síldarmiðunum og sigla með síldina að landi í erlendri höfn. Landssambandið telur eðlilegast, að slík sala sjósaltaðrar síldar fari gegnum síldarútvegsnefnd og setji hún nánari reglur um framkvæmd verkunar síldarinnar og annist yfirtöku á henni í þeirri erlendu höfn, sem síldinni yrði landað í.“ Mér virðist því, að megintilgangi þessarar brtt. sé náð, að því leyti, að nefndin lýsir yfir vilja sínum til framkvæmda í þeim anda, sem hún gengur út á, og samtök útvegsmanna hvetja til þess, að ef á reyni, sé gengið að þeirri hugsun, sem fram er sett varðandi sölu og söltun um borð í síldveiðiskipunum, og ég leyfi mér því, herra forseti, að draga till. til baka.