Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða hálfa klukkustund. Auk þess fá sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., 20 mínútna ræðutíma og Vilmundur Gylfason fær 15 mínútur til umráða í samræmi við 53. gr. þingskapa. Umferðir verða tvær, 15–20 mínútur í fyrri umferð og 10–15 í þeirri síðari, en sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., fá til umráða 10–15 mínútur í fyrri umferð og 5–10 mínútur í síðari umferð. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstfl., sjálfstæðismenn, sem styðja ríkisstj., Framsfl., Alþfl. og Alþb. Vilmundur Gylfason talar síðastur í fyrri umferð. Ræðumenn verða: Fyrir Sjálfstfl. Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., og Birgir Ísl. Gunnarsson, 6. þm. Reykv., í fyrri umferð, en Halldór Blöndal, 7. landsk. þm., og Albert Guðmundsson, 3. þm. Reykv., í síðari umferð. Af hálfu sjálfstæðismanna, sem styðja ríkisstj., talar Gunnar Thoroddsen forsrh. í fyrri umferð, en Friðjón Þórðarson dómsmrh. og Pálmi Jónsson landbrh. í þeirri síðari. Fyrir Framsfl. tala Tómas Árnason viðskrh., Jón Helgason, 3. þm. Suðurl., og Guðmundur Bjarnason, 5. þm. Norðurl. e., í fyrri umferð, en Jóhann Einvarðsson, 5. þm. Reykn., og Steingrímur Hermannsson sjútvrh. í þeirri síðari. Ræðumenn fyrir Alþfl. verða Jóhanna Sigurðardóttir, 10. landsk. þm., og Árni Gunnarsson, 6. þm. Norðurl. e., í fyrri umferð, en Eiður Guðnason, 5. þm. Vesturl., og Kjartan Jóhannsson, 2. þm. Reykn., í síðari umferð. Fyrir Alþb. tala Svavar Gestsson félmrh., Ragnar Arnalds fjmrh. og Garðar Sigurðsson, 4. þm. Suðurl., í fyrri umferð og Ólafur Ragnar Grímsson, 11. þm. Reykv., í þeirri síðari. Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir til heyrendur. Þegar eldhúsdagsumr. fara nú fram hér á Alþingi blasa við í íslensku þjóðlífi meiri vandamál til úrlausnar en nokkru sinni fyrr. Gengið verður til væntanlegra kosninga við aðstæður, sem vart eiga sér hliðstæðu í íslenskri stjórnmálasögu, hvort heldur er í efnahagslegu eða stjórnarfarslegu tilliti. Efnahagslegt öngþveiti blasir við og útlitið hjá atvinnufyrirtækjunum hefur sjaldan verið dekkra. Það er svo dökkt að Alþb.mennirnir tala um að gera þurfi fjögurra ára neyðaráætlun til þess að komast út úr ógöngunum. Framsóknarmenn, sem eru hræddir við að kjósa eftir nýrri kosningaskipan, vilja alls ekki að Alþingi komi saman strax að loknum kosningum. Þeir segja að efnahagsvandinn sé svo hrikalegur að ekki megi tefja í tvo mánuði, gjaldþrot þjóðarbúsins og fjölda fyrirtækja blasi við. Þetta er ófögur lýsing, en henni eru flestir sammála. Skiptir þar engu hvort um andstöðu við ríkisstj. er að ræða eða stuðning. Þetta vekur hins vegar upp tvær spurningar, sem ég vil leitast við að svara. Sú fyrri er: Hvað hefur verið að gerast hin síðari ár, hvað getum við gert til bjargar? Hverfum nú stutta stund til sept. 1978, er Ólafur Jóhannesson myndaði síðari vinstri stjórn sína. Niðurtalningarleið Framsóknar, sem þeir Steingrímur og Tómas hafa talað svo mikið um, skyldi nú leysa allan vanda. Alþb. boðaði markvissa framleiðslustefnu, íslenska atvinnustefnu, og þeir Svavar og Guðmundur J. ætluðu auðvitað að setja samningana í gildi, eins og þeir höfðu sagt og skrifað í Þjóðviljann. Nýi Alþfl. á gamla grunninum ætlaði heldur betur að sópa í burtu verðbólgunni, undirrót allrar spillingar. Fyrstu aðgerðir sáu dagsins ljós: brbl., nýir skattar, meira að segja afturvirkir. Slíkt var siðgæðið. Þrengt var að heimilunum og staða atvinnuveganna versnaði. Auknar voru erlendar lántökur til að mæta hallarekstri ríkisfyrirtækja, allt til að auka á ríkisumsvifin, hagræða vísitölunni, sem þó dugði ekki til. Verðbólgan fór vaxandi. Ríkisstj. hrökklaðist frá völdum. Alþfl. gafst upp við hreingerninguna. Niðurtalning Framsóknar varð að upptalningu. Hjá Alþb. varð íslensk atvinnustefna að atvinnuleysisstefnu. Og menn spyrja í dag: Er það ásetningur Hjörleifs að loka álverinu ef hann verður iðnrh. eftir kosningar? Í febr. 1980 var svo núverandi ríkisstj. mynduð „til þess að bjarga heiðri Alþingis“. Með því að þrír þm. Sjálfstfl. urðu ráðherrar í ríkisstj. og hún varð undir forsæti þáv. varaformanns Sjálfstfl. létu fjölmargir sjálfstæðismenn sér til hugar koma að nú væri brotið í blað. Þeir sem gerst þekktu til gerðu sér grein fyrir öðru. Enn hefur komið í ljós að Alþb. og Framsókn hafa ráðið ferðinni: bráðabirgðaráðstafanir á þriggja mánaða fresti, sömu úrræðin, nýir skattar, auknar erlendar lántökur, vísitölufeluleikur og enn þrengt að atvinnuvegunum með óraunhæfum rekstrargrundvelli. Síðan í sept. 1978 nema nýir skattar á hverja fimm manna fjölskyldu meira en 50 þús. kr. og enn í dag reynir ríkisstj. með aðstoð Alþfl.-manna að leggja á nýja skatta. Erlendar skuldir hafa meira en tvöfaldast síðan 1977 og eru nú um 450 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu. Ríkið er farið að taka til sín til eyðslu nær því þriðju hverja krónu af þjóðarframleiðslunni. Verðbólgan æðir áfram og nálgast nú 80% . Getur verið að ráðherrarnir og stuðningsmenn þeirra hafi gert sér grein fyrir því að störf þeirra og stefna leiddu til þess ástands í atvinnulífinu sem raun ber vitni og gleggst kemur fram í sjávarútveginum? Getur verið að ráðherrarnir og stuðningsmenn þeirra hafi gert sér grein fyrir því hversu þeir binda hendur ungs fólks í framtíðinni með þeirri miklu töku eyðslulána sem þeir hafa staðið fyrir? Ég vil ekki trúa því á nokkurn þessara manna að þeir hafi viljandi staðið að málum með þeim hætti sem raun ber vitni, heldur hitt: Störf þeirra og stefna, ef stefnu skyldi kalla, gátu ekki leitt til annars. Hvað er þá til bjargar? Hér er eins og annars staðar: Sagan endurtekur sig. Hversu oft höfum við ekki haft vinstri stjórnir og ævinlega hafa sjálfstæðismenn mátt rétta þjóðarskútuna af til endurreisnar í þjóðlífinu. Við erum að sjálfsögðu reiðubúnir og hvetjum fólk til þess að veita okkur stuðning. Við munum leggja megináherslu á að skapa atvinnuvegunum rekstrargrundvöll. Við viljum að orkulindir landsins verði hagnýttar til þess að atvinna sé tryggð og lífskjör geti batnað. Þetta gerist ekki öðruvísi en að fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar sé tryggt á ný, efnahagslegu jafnvægi verði náð og hamlað verði gegn því upplausnarástandi sem ríkt hefur að undanförnu, ekki hvað síst á stjórnarheimilinu, og samhent ríkisstjórn taki forustu í þjóðmálunum. Sjálfstfl. einn höfðar til allra stétta þjóðfélagsins, þar sem kallað er á einstaklinginn til athafna og ábyrgðar og áhersla lögð á að þjóðfélagið er fyrir þegnana en ekki þegnarnir fyrir þjóðfélagið. Sjálfstfl. er því eina stjórnmálaaflið sem getur veitt ábyrga forustu á öllum sviðum þjóðlífsins. Sjálfstæðisfólk bar gæfu til að standa saman í síðustu bæjar- og sveitarstjórnarkosningum. Árangurinn var líka eftir því. Sjálfstæðismenn unnu mikinn og góðan sigur víða um land. Þjóðinni er nauðsynlegt í dag að kjölfestan í íslenskum þjóðmálum verði á ný samhentur flokkur sjálfstæðismanna, flokkur frelsis og framfara. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hér á Alþingi hafa tvö mál verið fyrirferðarmest í umr. undanfarna daga. Annars vegar er það till. þriggja flokka um að taka viðræðurnar við Alusuisse úr höndum iðnrh. og setja þær í hendur sérstakrar nefndar, sem kjörin sé á breiðum grundvelli. Hitt er till. þriggja flokka um að Alþingi komi saman ekki síðar en 18 dögum eftir næstu kosningar. Um báðar þessar tillögur hefur orðið mikið málþóf hér á Alþingi. Alþb. hefur þæft álmálið, en Framsfl. hefur þæft till. um að þingið skuli koma saman. Nú liggur ljóst fyrir að þessir flokkar hafa nú sameinast í því að koma í veg fyrir að þessar tillögur verði afgreiddar hér á Alþingi. Það liggur ljóst fyrir að þingið mun verða rofið hér í kvöld. Um það heyrðu þm. í útvarpinu í hádegi. Um það var ekkert samráð haft við stjórnarandstöðu. Með því er beitt bolabrögðum til að koma í veg fyrir að tveimur mikilvægum málum verði ráðið til lykta hér á Alþingi - málum sem vitað er að meiri hluti er fyrir. Till. um meðferð álmálsins er mjög sérstök. Það er einstakt að mikill meiri hl. Alþingis sameinist í því að flytja vantrauststill. á einn ráðh. í því formi sem hér hefur verið gert. Þó að Alþb. ætli að takast að koma í veg fyrir samþykkt þessarar till., m.a. með því að beita bolabrögðum og með því að misnota þingsköp, en hæstv. iðnrh. talaði m.a. í fimm klukkutíma hér aðfaranótt laugardags, er vitað að mikill meiri hl. Alþingis treystir ekki þessum hæstv. ráðh. til þess að leiða þetta mál eða nokkuð annað til lykta. Afrek Alþb. í iðnaðar- og orkumálum liggja í löngum ræðum og þykkum skýrslum og heldur hefur okkur miðað aftur á bak en áfram í þessum mikilvæga málaflokki. Til marks um mikilvægi orkufreks iðnaðar fyrir þjóðarbúið má nefna að útflutningsverðmæti framleiðslunnar úr iðjuverunum undanfarin ár hafa verið meiri að verðmæti en síldar- og loðnuafli landsmanna og það á einnig við um þau ár þegar loðnuaflinn var hvað mestur. Nú hefur afli loðnunnar minnkað og það er talinn mikil héraðsbrestur í okkar efnahagslífi. Þessi samanburður sýnir með öðru, hversu mikilvæg stoð hinn orkufreki iðnaður er þegar orðinn í atvinnulífi og lífskjörum okkar landsmanna. Því meiri ástæða er til að taka þessi mál föstum og jákvæðum tökum, en það hefur gersamlega mistekist hjá Alþb. Hitt málið, sem ég gat um, er ekki síður sérkennilegt. Framsfl. hamast gegn því af öllum mætti að Alþingi fái að koma saman sem fyrst eftir kosningar. Í till. um samkomudag Alþingis felst ekki að efna eigi til annarra kosninga. Við sjálfstæðismenn viljum hins vegar ekki útiloka þann möguleika, eins og ávallt hefur verið þegar kjördæmabreyting hefur átt sér stað. Hitt er óskiljanlegt, að Framsfl. skuli ekki vilja að Alþingi komi saman sem fyrst eftir kosningar til að takast á við vanda efnahagslífsins. Það verður ekki skýrt með neinum öðrum hætti en þeim, að Framsfl. hyggist sitja áfram í sömu ríkisstj. og stjórna með brbl. til hausts eða þar til nýtt Alþingi kemur saman hinn 10. okt. Enginn tekur mark á yfirlýsingum hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar um að hann telji rétt að stjórnin segi af sér eftir kosningar. Yfirlýsingar hans eru yfirleitt marklausar. Það veit þingið og það veit þjóðin. Það er ekkert ábyrgðarleysi fólgið í því, þvert á móti, að vilja kalla Alþingi saman sem fyrst eftir kosningar. Ábyrgðarleysið er fólgið í því að þessi ríkisstj. skuli hafa stritast við að sitja í allan vetur, getulaus, hugmyndalaus og án alls frumkvæðis. Stjórnarandstaðan hefur ekki brugðið fæti fyrir neitt mál þessarar ríkisstj. Málin hafa strandað á innbyrðis sundrungu ríkisstj.-flokka. Á tímum upplausnar, eins og þeim sem núv. ríkisstjórn hefur skapað, er hætta á að fólk fari að leita að töfralausnum á vandamálum þjóðfélagsins. Nýir stjórnmálaflokkar eru stofnaðir, nýir framboðshópar spretta upp, allir með töfrasprotann á lofti. Reynslan alls staðar sýnir að slíkt skapar ringulreið og vitleysu í þjóðfélaginu. Allir þekkja Weimarlýðveldið, sem var undanfari Hitlers-Þýskalands, og allir þekkja ringulreiðina í ýmsum löndum Suður-Evrópu. Í þessum jarðvegi sprettur upp hv. þm. Vilmundur Gylfason og stofnar utan um sig stjórnmálaflokk. Töfralausn hans er að breyta stjórnskipulaginu, afnema þingræðið, slíta á tengsl milli þings og stjórnar, eins og í Bandaríkjunum og í Frakklandi. Ég vara við þessum hugmyndum, sem felast í aðatstefnumáli Bandalags jafnaðarmanna. Í fyrsta lagi væri með þessu verið að safna meiri völdum á hendur eins manns en nokkur dæmi eru til að gert hafi verið áður hér á Íslandi. Í öðru lagi er mikil hætta á árekstrum milli þings og stjórnar. Það er ekkert líklegra en að þing vilji fara eina leið, stjórnin aðra, þegar verið er að leysa mikil vandamál. Þetta kerfi býður því upp á stórfelldari þjóðfélagsátök en nokkur dæmi eru til um hér á Íslandi. Þessi till. felur í þriðja lagi í sér að embætti forseta Íslands yrði lagt niður, enda yrði það óþarft. Í fjórða lagi tengist þessi till. hugmyndum um hinn sterka mann, og slíkan hugsunarhátt ber að varast. Þessar tillögur bandalagsflokksins leysa engan vanda. Þær magna hann frekar. Við Íslendingar þurfum öðrum fremur að sameinast í því að vinna okkur út úr vandanum. Sjálfstfl. er reiðubúinn til að taka forustu í því að leiða þjóðina frá upplausn til ábyrgðar. Nú verður að breyta til. Kostirnir eru aðeins tveir: Óbreytt ástand undir forustu vinstri flokkanna, sama hvaða nafni þeir heita, eða breyting til hins betra undir forustu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar það lá fyrir á s.l. ári að þjóðarbúið hefði orðið og yrði fyrir miklum áföllum af ytri og innri ástæðum, óviðráðanlegum, þá ákvað ríkisstj. að undirbúa efnahagsaðgerðir og tóku þær gildi í ágústmánuði. Það var ljóst, að einn helsti vandinn, sem við var að glíma, var hinn mikli viðskiptahalli sem á okkur skall á óvart. Nú, eftir rúmlega eitt misseri, liggja fyrir ýmsar upplýsingar um það, hver árangur hefur orðið af þessum aðgerðum í ágúst. Þess er fyrst að geta, að ríkisstj. setti sér það mark að reyna að draga úr þessum viðskiptahalla og eyða honum á næstu tveimur árum þannig að þá hefðum við náð jöfnuði í viðskiptum við útlönd. Því var spáð að viðskiptahallinn í fyrra mundi verða um 12% af þjóðarframleiðslu. Nú liggur það fyrir að hann verður ívið lægri, væntanlega um eða undir 11%. Því var spáð að viðskiptahallinn í ár mundi verða af sömu stærð eða um 12%. Svo horfir sem hann verði um helmingur af því eða um 6% í mesta lagi, að sjálfsögðu með fyrirvara um viðunandi aflabrögð og vertíð. Í þessum efnum hefur því þegar náðst nokkur árangur. Þetta þýðir einnig að erlend skuldasöfnun verður að þessu leyti minni en ella hefði orðið. En varðandi verðbólguna, þá liggur það nú fyrir að án aðgerðanna frá því í ágúst mundi verðbólgan nú vera 10–15% meiri en hún er og vöxturinn örari. En þrátt fyrir sýnilegan árangur af þessum aðgerðum, þá er vandinn gífurlegur, sem fram undan er, og fyrst er þá til að nefna að verðbólgan er miklu meiri nú en gert var ráð fyrir í ágúst. Orsakirnar eru bæði efnahagskreppan í umheiminum, en ekki síst þær miklu þrengingar sem útgerðin íslenska hefur orðið fyrir, sem hefur orðið til þess að það hefur þurft að hækka fiskverð meira en ráð var fyrir gert, lækka gengið meira, en hvort tveggja veldur aukinni verðbólgu. Í sambandi við hinar erlendu skuldir hafa landsmenn þungar áhyggjur sem eðlilegt er og ríkisstj. ekki síst. Við skulum þó hafa það í huga að mikið eða mest af hinum erlendu skuldum Íslendinga stafar af virkjunum og hitaveitum - framkvæmdum sem spara okkur gjaldeyri. Í öðru lagi þurfum við aðeins að vara okkur á þeim upplýsingum sem gefa mönnum til kynna að erlendar skuldir stóraukist, vegna þess að prósenttala af vergri þjóðarframleiðslu hækkar jafnvel þó að erlendar skuldir hækkuðu ekkert, en þegar þjóðarframleiðslan hrapar eins og í fyrra og nú hækkar auðvitað þessi hlutfallstala. Eins mega menn ekki láta það villa sig þó að erlendar skuldir í íslenskri krónutölu hækki þegar íslenska krónan lækkar. Þessar upplýsingar eru brot úr mynd, en ekki heildarmynd. Það sem skiptir máli er auðvitað raungildi hinna erlendu skulda. Ríkisstj. hefur ákveðið og fest þá stefnu í lánsfjáráætlun og yfirlýsingum frá þingi, að hún vill hér setja skorður við erlendri skuldasöfnun og hefur markað þá stefnu að nú í ár skuli erlendar skuldir ekki vaxa að raungildi. Góðir hlustendur. Í Sjálfstfl. hef ég starfað frá stofnun hans. Á ungum aldri vann ég að því ásamt félögum mínum að flokkurinn yrði víðsýnn frjálslyndur flokkur með hagsmuni allra stétta fyrir augum og með fullum skilningi á félagslegum þörfum fólksins. En ekki síður var okkur það hugleikið að flokkurinn yrði umburðarlyndur flokkur í samræmi við þann kjarna sjálfstæðisstefnunnar að sérhver maður ætti rétt á að vera sjálfstæður í hugsun, orði og verki og hefði rétt til að fylgja samvisku sinni og sanntæringu eins og stjórnarskráin býður þm. að gera. Nú í seinni tíð hefur syrt í álinn og blikur dregið á loft. Því er ekki að neita að nokkurt fráhvarf hefur orðið frá þeim hugmyndum og grundvallarhugsjónum sem við á sínum tíma gerðum okkur og sem Sjálfstfl. hefur lengst af starfað eftir. Þar má tilnefna þröngsýni í stefnumótun og hugmyndir um harkalegt flokksræði. Þegar ég hóf afskipti af stjórnmálum var það hugsjón mín og annarra ungra sjálfstæðismanna að það væri frumskylda hvers stjórnmálamanns og hvers stjórnmálaflokks að gera allt sem í mannlegu valdi stæði til þess að allir menn hefðu atvinnu. Nú hrýs mér hugur við að heyra það kæruleysi sem oft kemur fram í tali sumra manna um þetta geigvænlega böl atvinnuleysisins, eins og það snerti ekki einn einasta hjartastreng í brjóstum þeirra. Þetta birtist m.a. í ályktunum sumra samtaka. Það birtist í ódulinni aðdáun á efnahagsþróun og stefnu sumra grannríkja, þar sem tíundi eða jafnvel áttundi hver maður er atvinnulaus árum saman. Það birtist í útvarpserindum nýlega, þar sem fordæmd er sú tillaga stjórnarskrárnefndar að leggja til að í stjórnarskránni verði grundvallaratriði að allir menn eigi rétt á vinnu eftir því sem lög kveða nánar á um. Þó er ekki síður alvarlegt það hugarfar sem beinist frá umburðarlyndinu og lýðræðinu yfir í aukið flokksræði. Í samkomum flokksins og meira að segja á landsfundi hafa komið fram tillögur og ályktanir um að víkja mönnum úr flokknum ef þeir fylgja sannfæringu sinni. Hvenær hvarflaði það að Ólafi Thors að láta reka fimm þm. úr Sjálfstfl. þegar þeir neituðu að styðja nýsköpunarstjórn hans og snerust til andstöðu? Sjálfstæðisstefnan á hljómgrunn í hugum Íslendinga og Sjálfstfl. getur átt glæsta framtíð ef hann gætir þess að fylgja þeim grundvallaratriðum sem ég hef gert hér að umtalsefni. Og vissulega ber það, sem nú hefur gerst í þjóðfélaginu að undanförnu, t.d. prófkjörin, vott um hvað fólkið vill. Það hafa komið fram ábendingar, aðvaranir, straumar. Hinir glæsilegu fulltrúar frjálslyndis og víðsýni, eins og þeir hæstv. dómsmrh. og hæstv. landbrh., hafa fengið glæsilega stórsigra í sínum prófkjörum meðan foringjarnir, sem ferðinni ráða, hafa farið aðra leið. Það er tími til kominn að staldra við og taka mark á þessum straumum, ábendingum og aðvörunum. Það er von mín að Sjálfstfl. fylgi fram þeirri stefnu og þeim grundvallaratriðum sem ég tel að hann hafi verið stofnaður til að fylgja og sem hann hefur gert lengst af. Það er von mín að sú stefna verði tekin upp sem fyrst að nýju, bæði út á við og inn á við, í flokknum. Á þessu þingi hefur verið lagt fram frv. til nýrrar stjórnarskrár fyrir lýðveldið Ísland. Það eru nú liðin rum 40 ár síðan fyrst komu fram hugmyndir um að það væri nauðsynlegt að endurskoða hina gömlu stjórnarskrá okkar. Margar nefndir hafa að þessu starfað, en sú nefnd, sem skipuð var og tók til starfa í des. 1978, er nú langt komin störfum og hefur skilað af sér tillögum um nýja stjórnarskrá. Hún hefur verið lögð fyrir þetta þing, enda var það skoðun stjórnarskrárnefndarinnar að það þyrfti ekki aðeins að skila skýrslu, heldur þyrfti að útbúa formlegt frv. til þess að þjóð og þm. gætu sem best kynnt sér þessi mál og hefðu aðstöðu til að mynda sér skoðanir. Út af gagnrýni á því hvernig þetta mál er borið fram, þ.e. á forsrh., vil ég taka það fram að meiri hl. stjórnarskrárnefndar var einmitt fylgjandi þeirri aðferð að forsrh. bæri frv. fram, enda er það nú þannig líka samkv. okkar stjórnskipun og stjórnarfari að stjórnarskrám og þar með endurskoðun hennar heyrir undir forsrh. Í þessu frv. til nýrrar stjórnarskrár er komið inn á margvíslegar breytingar, sem nauðsynlegar voru frá þeirri gömlu stjórnarskrá, sem er 100 ára gömul og vel það. Og það er von mín, að áður en langt um líður auðnist hinni íslensku þjóð að eignast nýja stjórnarskrá, sem verður grunnur að sönnu lýðræði, frelsi og framförum í anda bestu sona þessarar þjóðar.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð var verðbólga í landinu rúmlega 60% og var á uppleið. Því miður fékk Framsfl. því ekki framgengt í ríkisstj. að niðurtalningarstefnunni, sem gaf góða raun á árinu 1981, yrði fylgt nægilega eftir. Á aðeins átta mánuðum lækkaði verðbólga þá úr 60% niður í 40%. Það strandaði á Alþb. að fylgja málinu nægilega eftir. Alþjóðleg efnahagskreppa, sú versta síðan 1930, ásamt stórfelldum samdrætti í þjóðarframleiðslu og þjóðartekjum, svo og óraunhæfum kjarasamningum á seinasta ári, hefur valdið verulegri hækkun verðbólgu á seinustu mánuðum. Í ágústmánuði s.l. samþykkti ríkisstj. að taka upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun til að lækka verðbólgu. Einnig var samþykkt að lækka gengi. Þá var og samþykkt að skerða verðbætur launa 1. des. s.l., að greiða láglaunabætur og lengja orlof. Þessar samþykktir voru allar framkvæmdar nema ein, sú þýðingarmesta, að breyta viðmiðunarkerfinu, að breyta ranglátu og úreltu vísitölukerfi. Því miður brást Alþb. í þessu efni og skorti kjark til að standa við gerða samninga. Hlutur stjórnarandstöðunnar á Alþingi í vetur hefur í senn verið neikvæður og næsta ömurlegur og hefur byggst á því fyrst og seinast að torvelda skynsamlegar aðgerðir til viðnáms verðbólgunni. Samdráttur Alþb., Alþfl. og Sjálfstfl. verður stöðugt meira áberandi með degi hverjum. Hann hófst með því að þessir flokkar tóku höndum saman um að stöðva frv. forsrh. og hans manna og framsóknarmanna hér á Alþingi og með hinni neikvæðu þróun efnahags- og atvinnumála ásamt stöðvun þessa máls steyptist yfir þjóðina nú 1. mars s.l. verðbólguflóð sem vandséð er hvernig mönnum gengur að ráða við. Nú beinist þetta samstarf þessara flokka að því að leggja til hliðar nauðsynlegar aðgerðir í efnahagsmálum fram á haust og leggja áherslu á að ganga til tvennra kosninga í vor og sumar. Verðbólgan mun að lokum leiða yfir þjóðina atvinnuleysi og upplausn í efnahagsmálum. Jákvæð þróun lífskjara er mjög háð því að það takist að beisla verðbólguna. Það verða settar fram aðallega tvær kenningar í þessu efni: Annars vegar er sú stefna Sjálfstfl. - leiftursókn gegn verðbólgu - að reyna að slá verðbólguna niður nánast í einu höggi. Sú stefna mun leiða af sér fjöldaatvinnuleysi. Hins vegar er sú stefna Framsfl. að telja verðbólguna niður í áföngum, t.d. á tveggja ára tímabili. Niðurtalning verðbólgu var framkvæmd mestan hluta ársins 1981 með ágætum árangri og án þess að þá kæmi til skerðing á kaupmætti launa. Síðan í janúar 1982 hefur glíman staðið um það í ríkisstj. og síðar á Alþingi að gera róttækar breytingar á vísitölukerfinu til þess að bremsa verðbólguna. Framsfl. telur það brýnasta verkefni næstu mánaða að bæta rekstrarstöðu atvinnuveganna, auka framleiðslu og reyna að draga úr hinum hættulega viðskiptahalla við útlönd. Flokkurinn leggur til að gerð verði tveggja ára efnahagsáætlun sem leiðir til hjöðnunar verðbólgu. Nýtt og breytt viðmiðunarkerfi ásamt hliðarráðstöfunum til þess að verja kaupmátt launa, svo og samræmdri stefnu í efnahagsmálum að öðru leyti, er að okkar mati forsenda þess að hægt sé að ná tökum á verðbólgunni. Ef ekki næst samkomulag um slíka áætlun verður að lögfesta hana og halda lögin. Í full þúsund ár hafa Íslendingar byggt ríki sitt á lögum og rétti. Alþingi hefur verið burðarás þjóðskipulagsins. Ef sameiginleg vandamál þjóðarinnar verða ekki leyst með öðrum hætti, er þá um annað að ræða en að rétt kjörnir fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi leiði málin til lykta? Ég held ekki. Og þá verða Íslendingar að minnast hinna fornu spakmæla, að með lögum skal land byggja, en með ólögum eyða. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Umr. um þau áföll sem íslenskur þjóðarbúskapur varð fyrir á s.l. ári munu ekki hafa farið fram hjá neinum. Fram að því höfðu þjóðartekjur farið vaxandi. En vandi landbúnaðarins á sér þó nokkru lengri aðdraganda, er verðfall á erlendum mörkuðum varð svo mikið að útflutningur margra búvara var útilokaður. Íslensk bændastétt hefur þó með sameiginlegu átaki til að miða framleiðslu við markaðsaðstæður komið í veg fyrir miklu meira tjón en ella hefði orðið. Sem betur fer hefur þó ekki þurft að snúast til varnar eingöngu með neikvæðum aðgerðum. Loðdýraræktin hefur náð öruggri fótfestu svo að þar gætir vaxandi bjartsýni, enda gefur hún hlutfallslega miklar gjaldeyristekjur. Þar er einnig dæmi um hvernig hagsmunir og möguleikar atvinnuveganna tengjast, þar sem í fóður nýtist betur úrgangur við vinnslu sjávarafla, en betri nýting og úrvinnsla hráefnis er forsenda batnandi lífskjara. Vonir hafa vaknað um að rækta megi hér nokkuð af því korni sem nú er flutt inn í svo miklum mæli til fóðurs. Þannig má rekja áfram. En á öllum sviðum þurfum við að leita nýrra leiða. Erfið staða Áburðarverksmiðju ríkisins veldur bændum áhyggjum. Framsfl. leggur áherslu á að eigandi verksmiðjunnar verði að hlaupa undir bagga svo að verðhækkun áburðar verði ekki meiri en almenns verðlags í landinu. Því er ekki að neita að hagsmunir landbúnaðarins eiga nokkuð þungt fyrir fæti. Allir minnast útgönguliðsins hér á Alþingi vorið 1979, þegar verja skyldi bændur að nokkru fyrir þungu áfalli á hörðu vori. Og á s.l. sumri virtist Alþb. sameinast útgönguliðinu þegar það lagði til við samninga um efnahagsmál að útflutningsbótaréttur landbúnaðarins yrði afnuminn. En tvímælalaust er það verðbólgan sem veldur þyngstum búsifjum hjá bændum eins og öðrum atvinnurekstri í landinu og einstaklingum. Það urðu framsóknarmönnum því ákaflega mikil vonbrigði þegar hinir flokkarnir fengust ekki til að styðja aðgerðir til að draga úr verðhækkunum 1. mars s.l. Fyrst lögðust þeir gegn vísitölufrv. og síðan fékkst ekki stuðningur við auknar niðurgreiðslur. Það er ekki hægt að hafa nógu sterk orð um hversu ábyrgðarlaus slík afstaða er, sérstaklega þó með tilliti til þess, að á sama tíma kom fram í viðræðum um stjórnarskrármálið till. frá þessum sömu flokkum um að allir flokkar gerðu með sér samkomulag um tvennar kosningar á næstu mánuðum án myndunar ríkisstj. sem styddist við nægan meiri hl. til að taka á efnahagsmálum. Framsóknarmenn höfnuðu þessu algerlega. En hinir flokkarnir hafa nú myndað nýjan meiri hl. til að stýra gangi íslenskra stjórnmála að kosningum loknum og innsigla bræðralagið með óvenjulegum tillöguflutningi hér á Alþingi. En hvernig verður forusta þar? Framsfl. telur þessa stefnu hins nýja meiri hluta óábyrga. Framsfl. stendur að stjórnarskrárbreytingunni, enda hefði margt farið þar á verri veg að okkar mati án hans áhrifa. En Framsfl. telur að sú breyting geti náð fram með eðlilegum hraða án þess að valda öngþveiti í efnahagsmálum og stofna atvinnulífinu í hættu. Framsfl. leggur því áherslu á að mynduð verði sterk meirihlutastjórn þegar að loknum kosningum 23. apríl n.k. Slík stjórn mun síðan kveðja saman þing til að samþykkja nauðsynlegar aðgerðir í efnahagsmálum og breytingarnar á stjórnarskránni. Um þessar andstæðu skoðanir Framsfl. og þríflokkabandalagsins verður kosið í komandi kosningum. Úrslit kosninganna munu ráða hve staða Framsfl. verður sterk til að koma á festu í íslenskum stjórnmálum. Vandi þjóðfélagsins verður ekki leystur með því að auka á úlfúð og sundrungu í þjóðfélaginu. Hann verður ekki leystur með ásökunum um illar hvatir og mannvonsku þeirra sem hafa önnur sjónarmið. Í kosningum á að velja forustu til að byggja upp fyrir framtíðina, en ekki rífa niður. Kosningar eiga að vera jákvæð athöfn. Framsfl. leggur áherslu á, að aðeins með samstarfi og samvinnu leysum við vandamál okkar. Með tilliti til þess ástands sem nú ríkir í stjórnmálum er Framsfl. eina aflið sem getur haft forustu um það.



Góðir áheyrendur. Störf þess þings, sem nú er senn að ljúka, hafa verið með nokkuð sérkennilegum hætti og seinustu dagana hafa þau því miður verið nánast með eindæmum. Nýr meiri hl. hefur myndast um þáltill. sem kveður á um samkomudag Alþingis í maíbyrjun. Till. þessi er alger sýndarmennska. Yfirskinið er að takast á við efnahagsmál að loknum kosningum, en tilgangurinn sá einn að knýja á um nýjar síðar í sumar til að endurreisa á þingi fallkandídata úr fyrri kosningum, þingflokksformenn Alþb. og Sjálfstfl., sem óttast nú mjög um sinn hag og ganga þessa dagana sem trúlofaðir um sali Alþingis. Það er því að vonum að till. þessari hafi verið gefið nafnið hringavitleysa. Hvort á heldur að sitja í fyrirrúmi, nýjar kosningar og stjórnarfarsleg sjálfhelda fram í ágúst eða jafnvel sept. að tillögu Alþb. og Sjálfstfl. eða uppbygging atvinnulífs og úrbætur í efnahagsmálum, eins og við framsóknarmenn leggjum til? Kjörtímabilinu er að ljúka. Stjórnvöldum hefur tekist að koma áfram ýmsum mikilvægum framfaramálum. Ég vil nefna samgöngumálin. Miklar framkvæmdir hafa verið í vegámálum og bundið slitlag lagt á fleiri km en nokkru sinni fyrr. Bundið slitlag er nú á um það bil 600 km vega og þar af hafa fast að 400 km verið lagðir á seinustu þremur árum, í tíð Steingríms Hermannssonar samgrh., og áætlað er að bæta 150 km við í sumar. Þessar framkvæmdir spara bifreiðaeigendum stórfé í lækkuðum rekstrarútgjöldum. Einnig má nefna lagningu sjálfvirks síma í sveitum, sem miðað hefur vel áfram, og í dag samþykkti Alþingi till. okkar framsóknarmanna um að ljúka við rafvæðingu dreifbýlis á næsta ári. Þá hafa miklar framkvæmdir átt sér stað í hafnargerð, byggingu skólamannvirkja, ýmissa menningarstofnana, svo sem útvarpshúss, þjóðarbókhlöðu og heilbrigðisstofnana, svo að eitthvað sé nefnt af hinum fjölmörgu framfaramálum. Því miður hefur ekki tekist jafnvel til á öllum sviðum. Við höfum orðið undir í glímunni við verðbólguna. Er þar að sjálfsögðu ýmsu um að kenna, en ekki síst því, að samstarfsaðilar okkar hafa ætíð færst undan, dregið úr og ekki þorað að taka á málum. Afleiðingar þess koma víða við. Raforkuverð hefur farið upp úr öllu valdi og er nú nánast óbærilegt þeim sem þurfa að hita upp hús sín með rafmagni. Mikil verðbólga, dýrar orkuframkvæmdir og erlendar lántökur eiga auðvitað sinn þátt í því hvernig komið er. En mestu munar þó um að iðnrh. Hjörleifi Guttormssyni hefur ekki tekist að ná fram hækkun á orkuverði til stóriðju. Hvort hér er um að kenna getuleysi eða viljaleysi hæstv. ráðh. skal ósagt látið, en ljóst er að ekki verður lengur við unað og eitt af brýnustu verkefnum nýrra stjórnvalda er að jafna orkukostnaðinn, ef ekki á að leiða til stórfelldrar byggðaröskunar. Þá hefur verðbólgan orðið húsbyggjendum þung í skauti og forusta félmrh., Svavars Gestssonar, ekki dugað til að leysa þau vandamál sem þar blasa við, einkum hjá ungu fólki og þeim sem byggja eða kaupa húsnæði í fyrsta sinn. Við framsóknarmenn höfum lagt til að mæta þörfum þessa fólks með hærri lánum og lengri lánstíma auk þess sem við höfum lagt áherslu á mikilvægi byggingarsamvinnufélaga. Senn verður gengið til kosninga. Framsfl. leggur til að eftir kosningar verði tekið á hinu alvarlega ástandi í efnahagsmálum af festu - festu sem nær tökum á verðbólgunni, festu sem rýfur þann vítahring verðtags og kaupgjalds sem nú er nánast lögbundinn og ekki er lengur nein trygging fyrir það fólk sem helst þarf á vernd að halda heldur þvert á móti magnar verðbólguna og skerðir á þann hátt mest hlut þess sem vernda átti. Af festu verði tryggð undanbragðalaus niðurtalning verðbólgunnar. Síðan viljum við framsóknarmenn leggja áherslu á sókn - sókn sem tryggi og treysti undirstöður atvinnuveganna og fjölbreytni atvinnulífsins þannig að allar vinnufúsar hendur fái verk við hæfi og atvinnuleysisvofunni verði bægt frá. Með nýrri sókn þarf að efla og styrkja hefðbundnar atvinnugreinar og skapa nýjar. Með þessu viljum við framsóknarmenn búa þjóðinni framtíð - framtíð sem áfram tryggir börnum okkar og komandi kynslóðum þau lífskjör sem við nú búum við. Við viljum vara við og minna á að það er ekkert sjálfsagt mál að svo verði ætíð. Í nágrannalöndum okkar ríkir víða alvarlegt ástand, þar sem hörmungar atvinnuleysis hafa haldið innreið sína. Gegn slíku ástandi verðum við að berjast. Með festu í efnahagsmálum og sókn í atvinnulífi viljum við framsóknarmenn tryggja þá framtíð sem felur í sér áframhaldandi velmegun, efnahagslegt sjálfstæði og jöfnuð í þjóðfélaginu. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Núv. ríkisstj. hefur haft þrjú ár til þess að koma efnahagsmálum þjóðarinnar í lag. Núv. ríkisstj. hefur nákvæmlega ekkert gert. Það liggur ekkert eftir hana sem máli skiptir. Verðbólgan æðir áfram og þarf ekki að rekja þá sögu. Ég held að endalok þessa þings séu með einhverjum óvenjulegasta hætti sem þm. hafa orðið vitni að um langt árabil og senn lýkur störfum núv. ríkisstj., sem er um margt einhver óvenjulegasta ríkisstj. sem hefur verið við völd í þessu landi. Ég held að menn verði að átta sig á því, og alþjóð ekki síður en þm. og kannske miklu fremur, að efla verður það sem við Alþfl.-menn höfum kallað þjóðarsátt. Það er ekkert annað sem gildir. Það er alveg ljóst, að sú upplausn og sá órói, sem nú ríkir í þjóðfélaginu, er ekkert annað en eldsmatur þeirra afla sem geta komið þjóðfélaginu á kaldan klakann. Ég held að við verðum að líta á það sem raunverulega skiptir máli núna. Við björgum engu með látlausum deilum. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum. Við verðum að horfast í augu við þær staðreyndir sem við okkur blasa og taka mark á þeim. Við verðum að horfast í augu við það, að langtímaskuldir þjóðarinnar nema nú tæplega 100 þús. kr. á hvert einasta mannsbarn og sú lánsfjáráætlun, sem hér átti að afgreiða, en varð því miður ekki afgreidd og mun það koma mjög illa við atvinnuvegi þjóðarinnar, bætir við 15 þús. kr. á hvert mannsbarn í landinu í erlendum skuldum. Ég vil taka það skýrt fram, að ég tel að nú dugi ekkert annað en sátt á milli þéttbýlis og dreifbýlis, sem óábyrgir menn hafa stuðlað að ósátt með. Ég er þeirrar skoðunar, að hér verði maður að standa með manni, ef við eigum að ná árangri Við getum ekki leyft okkur það áfram að standa í óvígum fylkingum hver á móti öðrum. Slíkt gengur ekki til lengdar. Ég held að við mættum á þessari stundu huga að ýmsum fornum dyggðum, sem hafa gefist þjóðinni vel, að aðhaldi og nýtni og sparnaði, sem ég tel að ríkið verði að hafa forgöngu um. Það er hægt að spara og það geta margir sparað, en það geta ekki allir sparað. Sumir hafa lítið annað en tekjur fyrir nauðþurftum. Ég held líka á þessari stundu að við megum ekki gleyma þeim sannindum að öflugur atvinnurekstur í landinu er hagsmunir launþega og það eru hagsmunir launþega, að atvinnureksturinn geti gengið og það eru líka hagsmunir atvinnurekstrarins að launþegar hafi lífvænleg kjör. Við verðum að snúa við blaðinu, eins og við höfum kallað það og sagt, Alþfl.-menn, og hefja nýja sjálfstæðisbaráttu í efnahagslegu tilliti. Annað dugar ekki. Frá árinu 1978 höfum við þráfaldlega klifað á því að það yrði að taka hér upp gjörbreytta efnahagsstefnu. Við endurtókum þetta 1979. Við endurtókum það við stjórnarmyndunarviðræður 1980. Það var ekki tekið mark á orðum okkar, því miður. Við sögðum þá við þjóð og þing að við stefndum á vit kreppu. Þau orð hafa sannast. Kreppan er að ganga í garð. Nú, fyrir þær kosningar sem fram undan eru, erum við ennþá sannfærðari um að tillögur okkar eru í fullu gildi og við munum berjast fyrir þeim. Ég held, herra forseti, af því að mér er naumt skammtaður tíminn, að ég hljóti að hafa það að mínum lokaorðum að reyna að efla með þjóðinni bjartsýni á orkulind sem fæstir hafa talað um. Það er orkulindin sem felst í þjóðinni sjálfri, í þekkingu, þrautseigju, dugnaði og krafti við það að takast á við erfiðleikana. Þjóðin hefur áður staðið saman í miklum erfiðleikum. Ég vil minna á landhelgisstríðin, sem þjóðin hefur háð. Þar stóð hún saman sem einn maður. Ég er sannfærður um að ef við hefðum getað orðið sammála um nýja og gerbreytta efnahagsstefnu gætum við með sameiginlegu átaki brotist út úr þeim vítahring sem við erum nú í og stofnar öllum atvinnurekstri og kjörum allra launþega í stórfellda hættu. Ég vil að endingu segja þetta við fólkið í þessu landi og þm.: Við skulum hætta þessu svartagallsrausi og við skulum taka upp bjartsýni á landið okkar og þjóðina okkar, því að landið er góð móðir þó að hún sé stundum hörð.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Eru þjóðleg viðhorf á undanhaldi? Er að hverfa sú reisn sem einkenndi þessa þjóð í sjö aldir og dugði henni vel í baráttu gegn nýlenduáþján og kúgun? Spurt er að gefnu tilefni. Fyrir Alþingi liggur till. til þál. um samninga við Alusuisse. Till. gerir ráð fyrir að auðhringurinn fái stækkun á álverinu í forgjöf áður en samningar hefjast. Hún fjallar m.ö.o. um að Alþingi Íslendinga, elsta löggjafarsamkoma í heimi, hneigi sig fyrir auðhringnum Alusuisse. Flm. eru sex, úr þremur stjórnmálaflokkum, undir forustu Eggerts Haukdals, stjórnarformanns Framkvæmdastofnunar ríkisins. Með honum í för eru Friðrik Sophusson, varaformaður Sjálfstfl., og Halldór Ásgrímsson, varaformaður Framsfl., svo að nokkrir séu nefndir úr þessari sveit liðsmanna Alusuisse, sem hefur gengið fram fyrir skjöldu hér á Alþingi Íslendinga á undanförnum sólarhringum. Þessir menn eiga vafalaust einhvern stuðning á Alþingi Íslendinga, en till. þeirra náði ekki fram að ganga. Hún var stöðvuð. Hins vegar hefur hún þegar haft nokkur áhrif. Forstjóri ÍSALs er farinn með till. í farangri sínum suður til Sviss. Þangað fór hann á laugardagsmorguninn um það leyti sem við gengum hér út úr Alþingishúsinu, að umræðum var að ljúka um álmálið hér í þessu húsi. Með Ragnari Halldórssyni fór Guðmundur H. Garðarsson, formaður fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík. Kannske hafa þeir fært Müller og Meyer tillöguna í gylltum ramma, kannske skrautritaða, kannske með myndum af flm. sex úr álflokkunum þremur. Ekki veit ég það, en hitt veit ég, að þessi tillöguflutningur er til marks um niðurlægingu og þau áhrif sem hinn erlendi auðhringur hefur nú þegar á Íslandi. Till. er einnig hápunkturinn á rógsherferð álflokkanna þriggja gegn Hjörleifi Guttormssyni. Hún er flutt sama daginn og samkomulag hafði náðst við formann Framsfl. í ríkisstj. um meðferð þessa máls. Þeirri till. hafnaði Framsfl. Halldór Ásgrímsson og Ólafur Þ. Þórðarson tóku völdin af formanni sínum og fluttu till. dæmalausu. Á leiðinni til Sviss hafa þeir Ragnar Halldórsson og Guðmundur H. Garðarsson vafalaust einnig fjallað um stefnumál sjálfstfl. og Verslunarráðs Íslands, en Ragnar Halldórsson er formaður þess sem kunnugt er. Í þeirri stefnu er nú gert ráð fyrir því að fella niður öll framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það er gert ráð fyrir að fella niður öll framlög til Byggingarsjóðs ríkisins og það er gert ráð fyrir að fella niður öll framlög til Byggingarsjóðs verkamanna. Húsnæðislánin eiga því samkv. þessari stefnu Sjálfstfl. ekki að hækka, eins og við gerum kröfu til, heldur að lækka. Í till. Alþb. innan núv. ríkisstj. hefur legið fyrir till. um að hækka hin almennu húsnæðislán verulega, einkum til þeirra sem byggja og kaupa í fyrsta sinn, með því að taka bankakerfið og lífeyrissjóðina með inn í myndina. Alþb. hefur einnig lýst sig reiðubúið til sérstakrar fjáröflunar, t.d. með söluskattsstigi, til að standa undir hærri húsnæðislánum. Þessar tillögur hafa legið fyrir ríkisstj. lengi. Þeim hefur enn verið hafnað. Við leggjum á það áherslu, Alþb.-menn, í þeirri kosningabaráttu, sem nú er að hefjast, að verulegt skref verði stigið í átt til lausnar á þessum vandamálum húsbyggjenda í landinu - og við höfum aldrei séð þær tillögur um húsnæðismál sem hv. þm. Guðmundur Bjarnason talaði um áðan í ræðu sinni. Gegn stefnu Verslunarráðs Íslands, Varðarfélagsins og borgarstjórnaríhaldsins í Reykjavík teflir Alþb. fram stefnu sinni og leggur til að farin verði íslensk leið að markinu út úr þeim vandamálum, sem þjóðin nú býr við, gegn kreppu og gegn atvinnuleysi. Sú íslenska leið felur m.a. í sér eftirfarandi meginatriði: 1. Fulla atvinnu, aukna framleiðslu, sparnað og minni innflutning til að draga úr erlendum lánum og viðskiptahalla. 2. Íslenska auðlindastefnu og umhverfisvernd gegn arðráni og mengun erlendra stórfyrirtækja. 3. Baráttu gegn verðbólgu og sjálfvirkni í efnahagskerfinu, sem nú setur allt á annan endann. 4. Baráttu fyrir friði, gegn herstöðvum í stað vígbúnaðar herveldanna. Við höfum orðið vör við það, að ákall okkar um einingu hefur vakið mikla athygli. Ungt fólk hefur lýst áhuga á því að starfa með Alþb. í vaxandi mæli. Þeir sem hingað til hafa stutt Alþfl. vilja nú margir verða samferða Alþb. Alþb. er eini stjórnmálaflokkurinn sem gengur nú heill til kosninga. Allir hinir flokkarnir eru klofnir niður í rót. Við leggjum á það áherslu, að strax að kosningum loknum verði mynduð ríkisstjórn sem fyrir 1. maí geti gert nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja gang atvinnuveganna - ríkisstjórn sem getur dregið úr hraða verðbólgunnar án þess að það komi niður á kaupmætti almennra launa. Við viljum verja Ísland fyrir atvinnuleysinu. Það er eðlilegt verkefni nýrrar ríkisstjórnar að ákveða þetta eftir kosningar, þar sem núv. ríkisstj. segir af sér þá samkv. yfirlýsingum sem þeir hafa gefið Pálmi Jónsson og Steingrímur Hermannsson. Þannig er ljóst að ný ríkisstjórn og nýtt þing verða að taka á vandanum og það strax. Það var þess vegna sem við fluttum tillögu að viljayfirlýsingu um að Alþingi skuti koma saman hið fyrsta eftir kosningar og eigi síðar en 18 dögum eftir þær. Það væri ábyrgðarleysi að kalla þingið ekki saman. Alþingi hefur fallist á þessa afstöðu okkar og tveggja annarra stjórnmálaflokka. Í upphafi var spurt hvort þjóðleg viðhorf, íslensk sjónarmið, væru á undanhaldi. Tilefnið var tillaga sexmenninganna úr álflokkunum þremur. Svarið við spurningunni liggur ekki fyrir enn, en það liggur fyrir eftir kosningarnar. Þá verður kosið um það, hvort þjóðin vill skapa víðtæka einingu um íslenska leið eða hvort menn kjósa að slást í för með formanni Verslunarráðsins og formanni fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna til Sviss. Það er spurningin. Góðir hlustendur. Veitið Alþb. athygli í kosningabaráttunni sem nú er að hefjast. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Forustumönnum stjórnarandstöðunnar þykir bera vel í veiði í komandi kosningum. Er ekki útlitið dökkt hjá atvinnuvegunum?, sagði Matthías Mathiesen hér áðan. Hefur ekki kaupmáttur launa minnkað?, spyrja þeir líka. Er ekki verðbólgan í hámarki? Og þeir bæta við: Allt er þetta ríkisstj. að kenna. Það sem nú þarf fyrst og fremst að gera er að losna við núv. ríkisstj. Svo einfalt er það, góðir hlustendur. Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa ekki orð á því að nú sé kreppa í öllum nálægum löndum. Þeir ræða minna um það, að íslenskt efnahagstíf hefur orðið fyrir meira áfalli á seinasta ári en nokkru sinni fyrr um áratuga skeið. Nei, þetta er allt mjög einfalt. Við þurfum að losna við þessa ríkisstj. og síðan verður allt í lagi. En ég spyr: Eru þeir menn traustvekjandi, eru þeir menn verðir trausts, sem ekki viðurkenna staðreyndir veruleikans? Staðreyndir veruleikans blasa við allt í kringum okkur: 30 millj. manna eru á Vesturlöndum án atvinnu. Þúsundum fyrirtækja hefur verið lokað. Ríkisgjaldþrot vofir yfir mörgum þjóðum. En ofan á það ástand, sem er allt í kringum okkur og hefur margvísleg áhrif til hins verra á ástandið hér heima, bætist það að loðnan veiðist ekki, skreiðin selst ekki úr landi og þorskafli hefur minnkað. Þess vegna eru atvinnuvegir okkar í kreppu. Þess vegna hefur orðið að fella gengið verulega til stuðnings útflutningi. Þess vegna hefur verðbólgan aukist aftur. Alþb. hefur horfst í augu við veruleikann. Framleiðslan hefur dregist saman. Þess vegna tekur þessi forustuflokkur verkalýðshreyfingarinnar hiklaust þátt í því að draga úr neyslu þjóðarinnar, m.a. með því að draga úr kaupmætti launa. En Alþb. setur þrjú skilyrði: Tryggja verður atvinnu fyrir alla um land allt, samdráttur í kaupmætti á ekki að verða meiri en samdrátturinn í framleiðslu þjóðarinnar og aðgerðum stjórnvalda má ekki beina að laununum einum. Þetta er okkar stefna. Við gerum ekki grundvallarbreytingar á verðbótakerfi launa nema jafnhliða séu gerðar breytingar á verðlagskerfi sjávarútvegs og landbúnaðar og á eyðslukerfi verslunar. Milliliðirnir verða að leggja sitt af mörkum. Við leysum ekki vandann með því að þykjast ekki sjá hann og enn síður leysum við vandann með því einu að skera niður verðbætur á laun, eins og Sjálfstfl. og Framsfl. hafa löngum hamrað á. Vísitölufrv., sem lagt var fram um daginn, hefði engan vanda leyst. Þar var till. um að fresta greiðslu verðbóta í einn mánuð, sem auðvitað hefði engu breytt nema því einu að valda launafólki stórfelldum vandræðum í marsmánuði. Hins vegar var ekki nokkur till. í þessu frv. um hámark verðbóta á hæstu laun, eins og við höfum oft lagt til og full þörf er á. Núverandi vísitölukerfi má sannarlega breyta á ýmsa vegu, en breytinguna má ekki nota til að keyra almenn launakjör langt niður fyrir það sem samdrátturinn í þjóðfélaginu kallar á. Þetta er kjarninn í afstöðu okkar Alþb.-manna til efnahags- og kjaramála. Við viljum ekki að þjóðin lífi um efni fram. Við viljum ekki að þjóðarbúið sé rekið með halla. En þessu marki má ná án þess að skerða launakjörin meira en orðið er. Nákvæmlega sama gildir um rekstur ríkissjóðs. Flokkur okkar, Alþb., er félagshyggjuflokkur. Við viljum auka félagslega þjónustu, t.d. þjónustu við sjúka og aldraða, þjónustu við börnin, þjónustu við lágtekjufólk. En samt er það grundvallarstefna okkar að ríkið eyði ekki meira en aflað er. Við gagnrýndum það harðlega á seinasta áratug þegar ríkissjóður var rekinn með miklum halla ár eftir ár og safnaði sívaxandi skuldum í Seðlabankanum með stöðugri seðlaprentun. En við höfum sýnt fram á það undanfarin þrjú ár að unnt er að reka ríkissjóð hallalausan og jafnvel skila afgangi upp í eldri skuldir, eins og gert hefur verið öll árin frá 1980, án þess að skerða félagslega þjónustu við fólkið í landinu. Við höfum jafnvel sótt verulega fram á ýmsum mikilvægum sviðum. Ég minni á málefni fattaðra og þroskaheftra eða húsnæðismál aldraðra. Stórátak hefur verið gert í öllum þessum málaflokkum. Lítum á uppbyggingu vegakerfisins. Sjá ekki allir hvílík stökkbreyting til batnaðar hefur orðið í uppbyggingu vegakerfisins? Framlög til lista hafa tvöfaldast að raungildi á fáum árum, bæði til starfsemi atvinnufólks og áhugamanna. Félagslegar íbúðabyggingar á vegum Byggingarsjóðs verkamanna hafa aukist mjög verulega og stuðningur við námsmenn stóraukist. Þannig mætti lengi telja. Ég ítreka að þetta hefur tekist um leið og jafnvægi hefur verið skapað í rekstri ríkissjóðs. Þetta sama, nákvæmlega þetta sama, þarf að gerast í rekstri þjóðarbúsins. En þá þarf að gera fleira en fikta við vísitölu, sem sumir halda að sé allra meina bót. Við þurfum kerfisbreytingu á mörgum sviðum samtímis og róttækar aðgerðir, bæði til að spara í rekstri þjóðarbúsins og til að auka tekjur þess. Öðruvísi ná endarnir aldrei saman. Í komandi kosningum standa Íslendingar frammi fyrir mörgum spurningum. Flokkum fjölgar, framboðum og flokksbrotum fjölgar. Varla verður það til góðs. Hvað tekur við að kosningum loknum? Framsóknarmenn eru að áfellast okkur fyrir að vilja fyrst gefa flokkunum 18 daga hlé til stjórnarmyndunar, en síðan komi þing saman aftur. Þetta felur alls ekki í sér neina ákvörðun um nýjar kosningar, eins og þeir hafa haldið fram. Það verður algerlega á valdi nýrrar ríkisstjórnar að ákveða hvenær hún telur heppilegast að ákveða hvenær síðari kosningarnar fari fram. Hlálegt er að horfa á tilburði forustumanna Framsfl. til að þyrla því moldviðri upp að sameiginleg ósk þriggja flokka um samkomudag Alþingis jafngildi því að þessir þrír flokkar ætli senn að fara að mynda stjórn. Þannig tala þeir einir sem vita upp á sig skömmina. Tvisvar sinnum á skömmum tíma hefur Framsfl. farið í bónorðsferð til sjálfstfl. í stjórnarandstöðu og beðið um nýjan meiri hluta í veigamiklum málum þrátt fyrir yfirlýsta harða andstöðu okkar. Fyrst var það kuklið í vísitöluna 1. mars, sem ég nefndi áðan. En þá voru þeir hryggbrotnir af Sjálfstfl. Sjálfstæðismönnum líkar ekki svona kukl. Þeir vilja afnema verðbætur á laun. Í seinna sinnið leitaði Framsókn til stjórnarandstöðunnar, hvort hún vildi ekki afhjúpa Hjörleif Guttormsson og skelegga stefnu hans gagnvart Álfélaginu. Þá sló Sjálfstfl. til ásamt Alþfl. og saman brugguðu þessir þrír flokkar nýja stefnu í álmálinu, sem felst í því að semja frið við auðhringinn. Í fyrsta lagi um smávægilega hækkun á raforkuverði til álhringsins, þótt ljóst sé að tvöföldun á raforkuverði sé það minnsta sem sanngjarnt getur talist ef unnt á að reynast að lækka raforkuverð til innlendra neytenda. Í öðru lagi að gefa þessum erlenda auðhring forgang um frekari aukningu álvinnslu á Íslandi. Þetta erlenda fyrirtæki, sem hefur blekkt okkur árum saman, bæði í skattamálum og ekki síður í mengunarmálum, á að fá það í morgungjöf á fyrsta samningadegi samkv. þál. Alþingis að það megi auka og stækka umsvif sín á Íslandi, og þessa þokkalegu stefnu sóttu forustumenn Framsfl. af slíku ofurkappi s.l. föstudag að umr. um till. var haldið áfram til kl. hálffimm um nóttina. Eftir þessa nótt er farið að tala um álflokkana þrjá manna á meðal - flokkana þrjá sem leggja slíkt ofurkapp á að koma höggi á okkur Alþb.- menn að þeir eyðileggja samningsstöðu okkar gagnvart erlendum andstæðingi með tillöguflutningi á Alþingi. En hver skyldi hafa glaðst meira yfir till. Halldórs Ásgrímssonar og Friðriks Sophussonar en einmitt svissneski álforstjórinn, sem væntanlegur er til landsins eftir nokkra daga. Góðir Íslendingar. Það hefur margsinnis sýnt sig að einbeitt stefna Alþb. getur borið sigurorð af hólmi, þótt við ofurefli sé að etja við fyrstu sýn. Þetta gerðist í landhelgismálinu. Þar sigraði djörf stefna Alþb. að lokum. Þetta hefur einnig verið að gerast í flugstöðvarmálinu, svo að annað dæmi sé nefnt. Ef álflokkarnir svonefndu hefðu þar mátt ráða væru Íslendingar á annað hundrað millj. kr. skuldugri við erlenda banka, en ættu hins vegar mannvirki í sameign með bandaríska hernum, sem væri a.m.k. þrisvar sinnum of stórt fyrir þarfir landsmanna. Þegar Íslendingar reisa nýja flugstöð af hæfilegri stærð eiga margir eftir að þakka okkur fyrir að hafa stöðvað risaútgáfu af flugstöð, sem orðið hefði okkur eilíf byrði í rekstri. Í álmálinu hefur Alþb. líka nokkra sérstöðu í svip. En í baráttunni við svissneska álhringinn treystum við því að fólkið í landinu muni hjálpa okkur að fylkja öðrum íslenskum stjórnmálamönnum bak við þá ófrávíkjanlegu kröfu að orkuverðið til álversins verði a.m.k. tvöfaldað svo að lækka megi innlent heildsöluverð á raforku um þriðjung. - Góða nótt.



Herra forseti. Undanfarið hefur verið starfað á Alþingi daga og nætur. Hv. alþm., sem margir hverjir hafa þann meginstarfa að sitja í sjóðum, nefndum og ráðum ríkisins og útdeila þaðan fjármagni og greiða án sjáanlegs ágreinings á milli flokka og fylkinga, eru nú allt í einu uppteknir á daginn og helst á nóttunni líka við að setja lög. Við þessar aðstæður er lagavinnan auðvitað hroðvirknisleg og í ólagi, en það skiptir þó ekki meginmáli. Fjórflokkarnir eru að fara í kosningar og að kosningum loknum ætla þeir ekki fyrst og fremst að setja lög, hvorki á daginn né nóttunni, heldur skipta upp á nýtt stjórnum, nefndum og ráðum á milli flokkanna í ljósi kosningaúrslita og halda síðan áfram með nákvæmlega sama hætti og verið hefur. Það sem við erum að horfa á er sviðsetning til varnar hagsmunum. Fari svo að flokkarnir fjórir sigri í þessum kosningum með einum eða öðrum hætti er alveg ljóst að áfram verður haldið með nákvæmlega sama og óbreyttum hætti. Þá skipta kosningar í sjálfu sér ekki máli og ekki kosningaúrslitin. Þeir skipta aðstöðunni á milli sín. Sjálfstæðisflokkurinn í öllum sínum brotabrotum, þar sem Þorsteinn Pálsson hefur það hlutverk að koma hv. þm. Eggert Haukdal inn á þing og styrkja þar með Framkvæmdastofnun ríkisins og þar sem Pálmi Jónsson hefur það hlutverk að koma hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni inn á þing og styrkja þar með stjórnarandstöðuna, sá flokkur mun annaðhvort reyna að mynda stjórn með Framsóknarflokki eða, sem er líklegra, Alþb. og svo skipta þeir aðstöðunni á milli sín. Þetta mun gerast nema nýtt afl komi til. Gjaldþrot stjórnmálaflokkanna nú, þegar ríkisstjórn dr. Gunnars er að hrökklast frá, blasir við. Og við skulum muna að sama gerðist með síðustu meirihlutastjórn og þá næstsíðustu. Þeir kenna því núna um að þeir hafi misst meiri hluta í annarri þingdeildinni. Þetta er auðvitað rangt. Slíkur örlagavaldur er hv. þm. Eggert Haukdal ekki. Ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar hafði meiri hl. og mistókst samt. Ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar hafði mikinn meiri hluta. Hún var sú sterka stjórn, sem hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson ákallar nú í tíma og ótíma, og mistókst samt einnig. Það verður að leita dýpri skýringa á mistökum í stjórnarfari og efnahagslífi heldur en í hv. þm. Eggert Haukdal, sem fjórflokkakerfið hefur gert að skálkaskjóli ógæfu sinnar. Stjórnmálaflokkarnir sjálfir eru þröngar valdastofnanir sem standa ekki lengur fyrir stjórnmálaskoðanir, heldur fyrst og fremst fyrir hagsmunavörslu og þessa hagsmuni verja þeir af oddi og egg. Þeir eru stofnanir, en ekki hreyfingar. Ég spyr - og hugsi menn sig nú vandlega um: Hver er munurinn á stjórnmálaskoðun hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og Guðmundar J. Guðmundssonar? Ég hef starfað hér í fjögur ár og ég svara: Enginn. Ef þetta er svo, af hverju eru fjórflokkarnir þá að bjóða fram í fernu lagi, þegar allir vita að að afloknum kosningum geta þeir ekki myndað ríkisstjórn nema sem verður nákvæmlega eins og sú sem nú er að hrökklast frá? Svarið er að höfuðskýringin á þessu skoðanalega öngþveiti er hin bitra barátta um yfirráðin yfir sjóða- og skömmtunarvaldinu. Orðum spurninguna öðruvísi: Hversu mikið af því valdakerfi sem eftir er í Sjálfstfl. rekur sig beint til yfirráða þeirra og fjármagnsskömmtunar í Framkvæmdastofnun ríkisins eða ríkisbönkum - og Framkvæmdastofnun þóttumst við þó ætla að leggja niður fyrir mörgum árum - og hvað eigum við hin að gera, sem höfum skömm og andstyggð á þeim atkvæðakaupum sem þar og annars staðar fara fram, stöndum fyrir utan þetta, viljum breyta því, en ekki og aldrei taka þátt í því? En þarna er komið að kjarna málsins. Fjórflokkarnir eru í höfuðatriðum allir eins. Þeir eru ekki valkostur hver gegn öðrum. Blæbrigðamunur skoðana er meiri innan þeirra en á milli þeirra. Þeir segja að við aðstandendur Bandalags jafnaðarmanna séum að spila á upplausnina, kynda undir óánægju, safna um okkur óánægðu fólki, eins og svo smekklega er orðað, en við spyrjum: Hver ber ábyrgðina á því hvernig komið er? Auðvitað erum við, sem stöndum að Bandalagi jafnaðarmanna, gagnrýnin á stjórnarfarið samhliða bjartsýni á möguleika og getu fólksins í þessu landi. En mörg undanfarin ár hefur á vegum flokkakerfisins verið unnið að breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins. Árangurinn hefur séð dagsins ljós og verið samþykktur hér, en bæði í miklum flýti og að undangenginni lítilli kynningu á meðal almennings. Árangurinn er sá einn að því er stjórnkerfið varðar að fjölga á alþm. í 63. Árangurinn er sá einn. Þegar til átti að taka gat flokkakerfið ekki komið sér saman um neitt annað og ekki vegna hugsjóna, heldur vegna hagsmuna. Þetta frv. er fullkomin blekking, tilraun flokkakerfisins til að skrökva því að þjóðinni að eitthvert samkomulag hafi náðst í máli þar sem ekkert samkomulag hefur náðst nema um það að fjölga hv. þm. um þrjá. Það er allt og sumt. Við höfum verið að lifa mestu aflaár í sögu lýðveldisins. Við erum matvælaframleiðendur á landinu og sjónum. Við höfum öll tækifæri til þess að byggja upp heilbrigt samfélag hins dreifða valds, hinna smáu eininga réttlætis, jafnaðar og mannlegrar reisnar. Samt horfum við á gegndarlausa skuldasöfnun, óviðráðanlega verðbólgu, efnahagskerfi sem er óheiðarlegt - ég nefni skattsvik og óeðlilegar pólitískar fyrirgreiðslur og stjórnkerfi þar sem Alþingi er og hefur verið í fullkominni upplausn. En við viljum að allt öðruvísi sé farið að. Við viljum að algerlega verði skilið á milti löggjafarvalds og framkvæmdavalds, að þeir sem eru kjörnir til löggjafarstarfa setji landinu lög og leikreglur og hafi eftirlit með framkvæmd þeirra, að komið sé í veg fyrir þau ósæmilegu atkvæðakaup og þá útdeilingu pólitískra greiða sem nú á sér stað og hefur átt sér stað. - Fólk veit auðvitað mismikið um störf Alþingis, en ég get upplýst að hér um sali ganga hv. þm. sem sjaldan eða aldrei flytja lagafrv., en þar sem víxlabunkarnir standa út úr töskunum. Hér frammi á gangi er rekki fyrir dagblöð og fyrir óútfyllt víxileyðublöð. Vissum við þó ekki að Alþingi væri viðskiptabanki. En það sem verður að skiljast er hvernig þetta kerfi, þetta samkrull löggjafarvalds og framkvæmdavalds, hefur valdið félagslegri og efnahagslegri ógæfu. Alþingi þarf að setja lög í verðbólgusamfélagi, t.d. um stig vaxta miðað við verðbólgu, en hvernig á Alþingi að geta það þegar annar hver hv. alþm. situr við það á morgnana að skammta fjármagn úr sjóðakerfinu, hvort sem það heitir Framkvæmdastofnun, ríkisbankar eða eitthvað annað? Það er þetta sem hefur ekki gengið upp, hefur meira og minna lamað alla hagstjórn, gert stjórnsýsluna forspillta og hefur t.d. gert prófkjörin víða svo bitur og ofsafengin sem raun ber vitni. Flokkarnir gömlu eru ekki að takast á um stjórnmálaskoðanir, heldur um aðgöngumiða að skömmtunarkerfinu. Við viljum jafna kosningarrétt með því að í stað þingkjörs og þingræðisríkisstjórnar komi þjóðkjör og þjóðræði, m.ö.o. að forsrh. sé kosinn beinni kosningu með einu og jöfnu atkv. allra, án tillits til búsetu, í tvöfaldri umferð, hljóti enginn meiri hl. í þeirri fyrri. Með þessu er kosningarréttur raunverulega jafnaður að svo miklu leyti sem hægt er og um getur náðst skynsamlegt samkomulag. Ég spyr einfaldrar spurningar, án þess að leggja dóm á þann mann að öðru leyti: Hver kaus hæstv. núv. forsrh. til slíkrar stöðu í des. 1979? Við leggjum til að að þessu gjörðu sé hagur hinna dreifðu byggða réttur með því að hafa kjördæmaskipan og tölu þm. óbreytta. Með þessu á að nást fullkominn friður og skynsamlegt jafnvægi milli þéttbýlis og dreifbýlis, stjórnkerfi í okkar stóra landi sem leiðir annars vegar til styrkari efnahagsstjórnar og hins vegar mikillar valddreifingar til landshluta og sveitarfélaga. Fjórflokkarnir snúast auðvitað gegn þessum hugmyndum. Þeir segja að verið sé að afnema þingræðið. Þetta er útúrsnúningur og orðaleikur. Að því er tekur til ríkisstjórnar er verið að leggja til það eitt að hana kjósi þjóðin en ekki þingið, enda má nú segja að þinginu hafi tekist misjafnlega til. Það er breytingin sem verið er að leggja til. En aðalatriðið er þó hitt, að fjórflokkarnir vita að ef skilið verður á milli löggjafarvalds og framkvæmdavalds er um leið klippt á hin spilltu og óeðlilegu flokkavöld. Þá verða t.d. flokkablöðin ekki lengur rekin af pólitískum sjóðum. Þá mun aðstöðubraskið a.m.k. minnka. Við skulum ævinlega hafa hugfast að ríkisbankarnir í þessu landi eru eldri en sósíalismi, enda mundi heiðarlegur heiðursmaður eins og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson ekki taka til máls eins og hann gerði hér í kvöld að tala um Weimarlýðveldið og Adolf Hitler - þannig tala ekki sómamenn - nema mikla hagsmuni sé verið að verja. Sem þáttur í sömu valddreifingarhugmyndum leggjum við til að þegar menn og konur greiða atkv. í kosningum geti þau merkt við og raðað upp á lista - tekið einstaklinga af einum eða fleiri listum - allt upp í tölu kjörinna þingmanna. Slíkar hugmyndir viljum við útfæra um samfélagið allt. Slík till. fjallar auðvitað um að flokkakerfið í landinu er ekki lengur mælikvarði á lífsskoðanir fólks og langanir. Ef einhverjir vilja t.d. kjósa konur sérstaklega eða einhver sjónarmið önnur, þá skipta þau sjónarmið máli og eiga sinn lýðræðislega rétt. Allt er þetta hægt og þetta er skynsamlegur valkostur gegn uppgjöf og upplausn flokkanna fjögurra. Við trúum því, að hljóti þessar hugmyndir brautargengi fólksins í landinu muni félagskerfið einnig taka örum breytingum, lýðræði aukast og ábyrgð aukast. Við trúum því, að við séum valkostur gegn flokkakerfi sem var eðlilegt á sinni tíð, en er það ekki lengur. Annaðhvort gerist að hugmyndir okkar hljóta brautargengi eða hin félagslega stöðnun heldur áfram og upplausn fjórflokkanna heldur áfram. Hin heimatilbúna kreppa, sem þeir tala um, hið heimatilbúna vonleysi, á að vera ástæðulaust. Í almennum efnahagsmálum leggjum við til að tímabili ábyrgðarleysis og inngripi ríkisvalds í samninga ljúki og um leið hefjist tímabil ábyrgðar einstaklinga og samtaka þeirra. Við viljum að einstaklingar og samtök þeirra semji með frjálsum hætti og beri að fullu og öllu ábyrgð á því sem samið er um. Þegar samið er um fiskverð t.d. á ríkisvaldið engin afskipti að hafa af því, heldur eiga kaupendur og setjendur að semja eins og frjálsir menn og bera að fullu og öllu ábyrgð á því sem samið er um. Það gengur ekki að ríkisvaldið beri ábyrgð á slíkum samningum, sem síðar eru innistæðulausir, og millifæri síðar til óhæfra atvinnurekenda með því að lækka gengið, skattleggi innflutning til að millifæra til þeirra sem sömdu um pappírsverðmætin. Sama verður að gilda um kaup og kjör. Það er ekki og á ekki að vera hlutverk ríkisvaldsins að grípa inn í gerða samninga vegna þess að ábyrgðarlaust hefur verið samið. Mönnum og samtökum þeirra mun undrafljótt lærast að beri þeir ábyrgð á samningum, sem gerðir eru, er skynsamlega samið á grundvelli þeirra verðmæta sem til skipta eru. Við eigum að hafa trú á mannfólkinu og samtökum þess. Þetta eru tillögur um grundvallarbreytingu í efnahagsgerðinni, þar sem ábyrgð á því sem menn gera og frelsið til þess skipta meginmáli. Inngripin í þágu hagsmuna hefur reynst röng leið og úr sér gengin og sem auk þess hittir ævinlega launafólkið fyrir. Þeir spyrja: Hvað ætlið þið að gera í efnahagsmálum? Við svörum og segjum: Þetta er það sem við ætlum að gera. Þetta eru till. sem munu leiða til jafnvægis á skömmum tíma vegna þess að fólki er treystandi ef stjórnkerfið er heilbrigt. Herra forseti og góðir áheyrendur. Ég hef ekki séð ástæðu til þess að leika hinn hefðbundna leik flokkakerfisins og vil ekki vera að metast um fortíðina. Okkur er líka alveg sama. Fortíðin skiptir ekki meginmáli að þessu leyti. En við horfum til framtíðar. Við horfum á fjörbrot flokkakerfis, sem stendur ekki lengur fyrir mismunandi skoðanir fólksins í landinu, heldur forskrúfaða hagsmuni fárra, en um leið er þó atlaga að hinum mörgu. Þeir eru nú að sviðsetja ágreining til þess að geta skipt með sér upp á nýtt að afloknum kosningum. Félagskerfið á Íslandi er staðnað og það er hættuleg stöðnun. Það svarar ekki lengur til þeirra meginhugmynda sem bærast í brjóstum fólksins í þessu landi. Það býst ekki til varnar á tölvuöld. Það er ekki fulltrúi fyrir þann húmanisma, fyrir það manngildi sem hlýtur að vera svar næstu framtíðar. Ef svo fer engu að síður að fjórflokkarnir hljóti brautargengi mun hin félagslega stöðnun halda áfram. Bandalag jafnaðarmanna, hugmyndir okkar um breytt stjórnkerfi og dreift vald, ábyrgð og frelsi hinnar litlu einingar, er kall nýrrar tíðar gegn þessari þróun. Við erum bjartsýn vegna þess að þetta er hægt. Við erum bjartsýn vegna þess að við trúum því að þessar skoðanir eigi samhljóm um landið vítt og breitt, að tímabili stöðnunar og þessarar upplausnar ljúki og við taki ný hreyfanlegri og betri tíð. Það vorar brátt í þessu landi og við viljum að það vori víðar. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur, ungir og gamlir, konur og karlar. Það gat ekki hjá því farið, þegar ég hlýddi á ræðu Vilmundar Gylfasonar hér áðan, að mér kæmi í hug gömul þingvísa eftir Eirík Einarsson frá Hæli: Ertu ei þreyttur, munnur minn? Mjög var reynt á þrekið. Nú höfum við í sjötta sinn sama rjómann skekið. Það er fyrsta setning í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens: „Meginverkefni ríkisstjórnarinnar er að treysta íslenskt efnahags- og atvinnulíf, enda er það ein helsta forsenda fyrir sjálfstæði þjóðarinnar.“ Nú hefur ríkisstj. setið við völd í þrjú ár. Við heyrðum hér áðan hversu uppnæmir þeir ráðh. eru fyrir þessu samstarfi, viðkæmir fyrir ummælum hvers annars, að ekki sé talað um þegar imprað er á því hvar efndirnar séu. Kjarni málsins er að sjálfsögðu sá, að þeim hefur ekki aðeins mistekist að efla grundvöll atvinnulífsins, auka framleiðsluna í þjóðfélaginu, heldur er nú svo komið að verkefni næstu ríkisstjórnar verður að endurreisa efnahagslegt sjálfstæði hennar. Á tímanum frá 1978 hefur greiðslubyrði af erlendum lántökum vaxið úr 13% í 25%. Það er óþarfi að taka það fram að ríkisstj. setti sér það markmið að greiðslubyrðin færi ekki fram úr 15% af útflutningstekjum. Hvernig skyldi nú standa á því að ríkisstj. hefur mistekist svo hörmulega? Ástæðan er í fyrsta lagi sú, að á þessum árum, sem síðan eru liðin, hefur margvísleg breyting orðið í efnahagskerfinu. Við höfum tekið upp verðtryggingu fjárskuldbindinga og atvinnuvegirnir verða að taka erlend lán í miklu ríkara mæli en áður. Til þessarar höfuðbreytingar á íslensku efnahagskerfi hefur ríkisstj. ekki tekið tillit. Af þeim sökum hafa atvinnufyrirtækin veikst efnahagslega. Ég vil rifja upp að í árslok 1981, þegar mesta góðæri sem Íslendingar hafa lifað hafði gengið yfir þjóðina, var það helsti boðskapur hæstv. sjútvrh., að þótt verðbólgunni hefði að vísu tekist að ná nokkuð niður hefði það orðið á kostnað útflutningsatvinnuveganna. Slíku væri ekki hægt að halda áfram. Þess vegna yrði ríkisstj. að snúa við blaðinu og röðin væri komin að fyrirtækjunum. Að öðrum kosti væri útilokað að halda uppi atvinnu til frambúðar og viðunandi lífskjörum án þess að til verulegrar skuldasöfnunar erlendis kæmi. Auðvitað var þetta rétt hjá hæstv. sjútvrh. Niðurstaðan var rétt. Og ég efast ekki um að hann hafi á þeim tíma haft fullan vilja til þess að rétta efnahaginn við að nýju. Hann veit það vel, þm. þeirra Vestfirðinga, að fátt veikir byggðarlögin meir en atvinnustefna sem í því er fólgin að veikja undirstöðu framleiðslunnar í landinu. Þegar við tölum um sjálfstæði byggðarlaga, sjálfstæði þjóðar, þá er auðvitað mikið undir því komið að hver einstakur landshluti, hvert byggðarlag geti verið nokkurn veginn fjárhagslega sjálfstætt. Hitt vitum við líka, Íslendingar, að ógerningur er fyrir okkur að halda hér uppi menningarþjóðfélagi, sem við viljum halda uppi, nema við hyggjum að undirstöðunni. Okkur hefði aldrei tekist að byggja hér upp þau lífskjör sem þó eru hér nema vegna þess að forverar þessarar ríkisstj. settu sjávarútveginn í öndvegi og útflutningsiðnaðinn í heild. Höfuðmistök ríkisstj. voru þessi: Hún skóp atvinnuvegunum ekki nægilega góð rekstrarskilyrði. Við höfum heyrt það hér í kvöld, eins og oft endranær, að brbl. frá því í ágústmánuði hafi verið mikil bjargráð. Hæstv. forsrh. sagði áðan að þau hefðu valdið því að verðbólga væri nú 10–15% minni en ella mundi. Ekki hef ég tölur um það, en hitt veit ég, að ef sú var niðurstaðan í ágústmánuði að nauðsynlegt væri að skerða lífskjörin verulega og höggva á verðbætur launa hefði verið skynsamlegra og betra að gera það strax en draga það í þrjá mánuði. Ef þessi kjaraskerðing hefði komið 1. september í staðinn fyrir 1. desember hefði aldrei komið til gengisfellingarinnar í septembermánuði. Þá væri verðbólgan í dag ekki 70%, heldur á miklu lægri stigum. Þá væri efnahagur þjóðarinnar betri. Við sjálfstæðismenn áttum fund saman um síðustu helgi upp í Borgarnesi, og hvort sem hæstv. forsrh. er það nú ljúft eða leitt tókst fullkomin samstaða með öllum frambjóðendum Sjálfstæðisflokksins um þá leið sem við viljum ganga að næstu kosningum loknum. Við mörkuðum þar stefnu í höfuðmálum, og skal ég nú rekja nokkur atriði þeirrar stefnumörkunar, sem raunar hefur komið fram hér á Alþingi í tillögugerð og málflutningi okkar sjálfstæðismanna. Eins og við vitum hefur efnahagsþróunin valdið því, að ungt fólk getur ekki með sama hætti og áður reist íbúðir vegna þess að lán til þeirra hafa mjög dregist saman. Þessu viljum við breyta. Við viljum lengja lánin í 42 ár og láta þá sem byggja í fyrsta skipti njóta betri lánskjara en aðra og fá lán að 80%. Svavar Gestsson hrósaði sér hér áðan af því að sér hefði vel tekist í húsnæðismálunum. Sannleikurinn er sá, að hann hefur staðið gegn því á Alþingi að nægilegt fé væri veitt til húsnæðismála og hann hefur einnig ásamt þessari ríkisstj. staðið gegn því að við fyrirheitin um lækkun húshitunarkostnaðar yrði staðið. Góðir áheyrendur. Tíma mínum er lokið. Ég vil aðeins hafa það sem mín lokaorð: Við sjálfstæðismenn teljum að höfuðmeinsemdin í þjóðfélaginu í dag sé sú, að ríkið hefur tekið of mikið til sín frá þegnunum. Ef við ætlum að ná verðbólgunni niður, ef við ætlum að byggja atvinnulífið upp að nýju, þá verðum við að gera það með þeim hætti að ríkissjóður skili til baka nokkru af því sem hann hefur tekið. Við verðum að minnka eyðsluna, við verðum að lækka skattana og við verðum að reisa einstaklinginn til öndvegis íslensku þjóðlífi og atvinnulífi. - Góða nótt. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sendi sjálfstæðismönnum og Sjálfstfl. kveðju í ræðu sinni áðan. sú kveðja var högg undir belti og ég vil segja: Sjálfstfl. hefur aldrei brugðist stefnu sinni og skyldum þótt einn og einn flokksmaður hafi tekið víxlspor. Ræða forsrh. var tímaskekkja á þessu herrans ári 1983. Herra forseti. Góðir áheyrendur nær og fjær. Við höfum nú heyrt fulltrúa vinstri flokkanna flytja sinn boðskap til þjóðarinnar. Við höfum einnig heyrt fulltrúa Sjálfstfl. ræða hina ýmsu málaflokka sem snerta lífsafkomu íslensku þjóðarinnar og framtíð hennar. Hlustendum er því ljóst á hvaða villigötum stjórnarliðar hafa ráfað og hvers vegna bæði hæstv. ríkisstj. og hv. Alþingi hafa verið og eru í sjálfheldu. Misklíð og sundurlyndi hefur einkennt störf ríkisstj. og stjórnarliða. Spor þessarar ríkisstj. hræða. Frekari umr. eru því óþarfar svo að ég sný mér að framtíðinni, því að búist er við þingrofi hér í kvöld, og ég mun því tala til stuðningsmanna Sjálfstfl. sem mál mitt heyra. Erfiðar kosningar eru fram undan. Miðstjórn og frambjóðendur Sjálfstfl. komu saman um helgina í Borgarnesi. Kom þar fram sterkur vilji frambjóðenda flokksins að hefja nú sókn að því háleita marki, sem þjóðinni er tvímælalaust fyrir bestu, að Sjálfstfl. fái hreinan meiri hl. eftir næstu kosningar. En til þess að það megi takast þarf hver sjálfstæðismaður að skilja að flokkurinn krefst þess að hann hefji þegar í stað kosningabaráttu svo að árangur náist. Talið við vini og kunningja. Kynnið og verjið stefnu Sjálfstfl. af fullum krafti um land allt. Takið málstað frambjóðenda Sjálfstfl. hvenær og hvar sem tækifæri gefst. Við verðum að eiga málsvara á öllum vinnustöðum, í öllum vinahópum. Hugsjón Sjálfstfl. verður að ná til allra fjölskyldna á landinu. Við erum flokkur allra stétta og nú búum við okkur til varnar landi og þjóð gegn vinstri öflum, sem stjórnað hafa þessu ástkæra landi okkar of lengi með þeim árangri sem kom fram og var svo vel skýrður af fulltrúum Sjálfstfl. fyrr í þessum umr. Á fundi fjh.- og viðskn. nýlega kom fram hjá seðlabankastjóra, sem lýsti ástandinu í þjóðfélaginu þannig, að við værum að sökkva í fen. Upp úr feninu stefnir nú Sjálfstfl. til bjartari framtíðar með stefnuskrá flokksins að leiðarljósi. Við göngum til starfa ákveðnir og traustvekjandi. Stefnuskrá okkar verður kynnt seinna í þessari viku - stefnuskrá sem er fyrirheit um betri tíma nái Sjálfstfl. meiri hluta í næstu kosningum. Lífshamingja þín, góður hlustandi, er undir velgengni Sjálfstfl. komin. Þess vegna óska ég að þú takir þátt í þeirri baráttu sem fram undan er. Eldmóður æskunnar fær þar útrás. Komið til starfa með okkur. Starfið fyrir Sjálfstfl. og fyrir bjartari framtíð, fyrir alíslenska stefnu með atíslenska og djarfa stefnuskrá í vegarnestið. Hver trúir þeim kjörorðum, sem hrutu af vörum Alþb.formannsins í þessum ræðustól áðan, að Alþb. hafi einingu um íslenska stefnu? Það hljómar einkennilega þegar það kemur úr röðum þeirra manna sem rekja rætur sínar til Sovétríkjanna. Framsfl. sækir líka sínar hugsjónir erlendis. Ekki er samvinnustefnan íslensk stefna, það er svo langt frá því. Alþfl. er alþjóðasósíalistaflokkur, sem ber sömu rós í barmi á Íslandi sem í öllum öðrum löndum, og stefna hans er þýðing úr samþykktum alþjóðasamtaka jafnaðarmanna. En Bandalag jafnaðarmanna sækir sína stefnu ekki til útlanda þó að hún sé ekki íslensk. Það sækir sína stefnu í framlagðar till. Alþfl. hér á Alþingi. Sjálfstfl. einn er alíslenskur stjórnmálaflokkur, sem byggir á traustri fortíð og er að sigla út úr ólgu nútíðar og kallar nú á fleiri sér til stuðnings til að tryggja íslenskri þjóð bjartari og betri framtíð. Upp úr feninu, gegn upplausn og til ábyrgðar. Þessi þjóð á ærinn auð ef menn kunna að nota hann. Ég leyfi mér að segja: Íslendingar til lands og sjávar. Héðan, úr helgustu véum þjóðarinnar, skora ég á ykkur alla að fylkja ykkur um stefnu Sjálfstfl. Minn hugur og bjargfasta trú er sú, að þú, hlustandi góður, eigir framtíð í Sjálfstfl. Talsmenn Sjálfstfl. hafa í kvöld sýnt það með föstum rökum hvernig núverandi ríkisstj. hefur siglt öllum málum þjóðarinnar í sjálfheldu. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu á þar enga sök. Ríkisstj. á að biðjast lausnar. Henni hefur mistekist í hlutverki sínu. Íslendingar. Við vitum að kosningabaráttan er hafin, ekki bara hér á Alþingi heldur um land allt. Sjálfstfl. er flokkur allra stétta. Það er þjóðarnauðsyn að Sjálfstfl. nái hreinum meiri hl. á Alþingi í næstu kosningum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í eldhúsdagsumræðum við lok kjörtímabils, en alþingiskosningar á næsta leiti, tel ég rétt að minnast örfáum orðum á þau ráðuneyti og málasvið sem ég hef farið með í ríkisstj., en það eru dóms- og kirkjumál og málefni er varða samstarf Norðurlanda. Þó verður á fátt eitt drepið á skömmum tíma. Í stjórnarsáttmálanum frá 1980 segir svo um dómsmál: „Unnið verði að umbótum í dómsmálum og stuðlað að hraðari meðferð dómsmála, með því m.a. að einfalda meðferð minni háttar mála.“ Að þessu hefur verið unnið, bæði með nýrri og bættri löggjöf og lagaframkvæmd, og mikið áunnist, eins og glöggt má sjá á skýrslu um meðferð dómsmála sem ég lagði fram á Alþingi nú nýlega. Í stjórnarsáttmála segir ennfremur: „Athugað verði, hvernig þeim efnaminni í þjóðfélaginu verði tryggð lögfræðiaðstoð til þess að ná rétti sínum.“ Að þessu hefur markvisst verið unnið, ekki með því að koma á fót ókeypis lögfræðiaðstoð fyrir hvern sem er, sem kostað gæti ríkið fúlgur fjármuna, heldur með því m.a. að styrkja lögfræðiaðstoð laganema við Háskóla Íslands við almenning, að hafa í rn. sérstakan starfsmann sem leiðbeinir og veitir upplýsingar um hin margvíslegustu málefni, að veita þeim gjafsókn eða gjafvörn sem á þurfa að halda að athuguðu máli og loks með því að bæta og styrkja aðstöðu dómara, fógeta og sýslumanna um allt land svo þeir eigi hægara með að greiða úr málum manna á allan hátt. Um dóms- og löggæslumál er það annars að segja að þar er yfirleitt lítt á loft haldið öðru en því sem úrskeiðis kann að fara og fréttnæmt þykir. Menn átta sig ekki á því að það kostar mikla vinnu og vökult starf fjölda manna að halda uppi því sem stundum er kalláð almannafriður og allsherjarregla og á að veita hverjum og einum öryggi, vörn og skjól ef út af ber og á þarf að reyna. Um kirkjumálin mun ég ekki orðlengja, aðeins geta þess að þar hefur verið reynt að vinna vel, svo sem stjórnarskrá og önnur lög mæla fyrir um, með því að styðja og vernda þjóðkirkjuna og búa í haginn fyrir starfsmenn hennar, styðja að góðri samvinnu kennimanna og leikmanna. Um norræn samstarfsmál mætti margt segja. Ríkisstj. hefur lagt áherslu á að styrkja samstarf af því tagi og hygg ég að þar hafi vel til tekist í mörgum greinum. Við meiri erfiðleika er nú að etja í efnahagsmálum þjóðarinnar en verið hefur á síðustu 15 árum. Rætur vandans má einkum rekja til tveggja grundvallaratriða. Langvinn kreppa hefur verið í alþjóðaefnahagsmálum, sem einkennst hefur af stöðnun í framleiðslu og vaxandi atvinnuleysi. Framleiðsla OECD-landa hefur nær ekkert aukist á síðustu þremur árum og atvinnuleysi nær tvöfaldast. Þetta eru alvarlegustu efnahagsþrengingar hjá vestrænum þjóðum frá stríðslokum. Íslenskur þjóðarbúskapur hefur ekki farið varhluta af þessari öfugþróun og koma áhrifin bæði fram í afkomu íslenskra atvinnuvega og stöðu þjóðarbúsins út á við. Til viðbótar við þá erfiðleika, sem má rekja til þeirrar lægðar sem verið hefur í heimsbúskapnum, kemur mikill og óvæntur samdráttur í afla og framleiðslu sjávarafurða. Heildarafli landsmanna á árinu 1982 var tæplega 770 þús. tonn samanborið við rúmlega 1430 þús. tonna afla árið áður. Fiskafli 1982 var þannig einungis 54% af afla ársins 1981. Fiskafli í tonnum talið hefur ekki verið minni síðan árið 1972 og því miður sjást engin batamerki að því er fiskverð varðar enn. Þegar vandamálin hrannast upp með þeim hætti sem hér hefur verið nefnt liggur í augum uppi að róttækra efnahagsaðgerða er þörf. Ríkisstj. steig þýðingarmikið skref með efnahagsráðstöfunum í ágústmánuði s.l., en með þeim tókst að sveigja nokkuð frá því ískyggilega ástandi sem við blasti að því er snerti stöðu þjóðarbúsins út á við og verðbólguþróun innanlands. Engu að síður er ljóst að þær aðgerðir sem þá voru ákveðnar duga ekki til að leysa þann efnahagsvanda sem þjóðarbúið stendur nú frammi fyrir. Þetta á ekki síst við þar sem ekki tókst að framfylgja einum mikilvægum þætti efnahagsaðgerðanna um breytingu á vísitölukerfinu vegna þess að einn stjórnarflokkurinn treysti sér ekki til að standa við það samkomulag sem gert var í ágúst um það efni. Þegar það tvennt fer saman að miklir erfiðleikar steðja að og kosningar nálgast virðist vera tilhneiging til þess að stýra undan öldunni og reyna að forðast verstu áföllin í stað þess að horfast í augu við vandann í heild og takast á við hann með þeim hætti sem mestum árangri skilar fyrir land og þjóð. Við undirritun hafréttarsáttmálans seint á síðasta ári má segja að Íslendingar hafi unnið fullnaðarsigur í baráttunni fyrir 200 sjómílna auðlindalögsögu á hafinu umhverfis landið. Hafði þá baráttan fyrir stækkun fiskveiðilögsögunnar staðið yfir í meira en þriðjung aldar. Saga þessa máls sýnir að íslenska þjóðin getur unnið stóra sigra ef hún nær að keppa einhuga að settu marki, beitir þori og þrautseigju og styður mál sitt réttum rökum. Hún sýnir einnig að þrátt fyrir mikið ósamkomulag og harðar deilur milli þjóða tekst þó stöku sinnum að finna farsæla lausn á stórmálum með friðsamlegum hætti, þegar unnið er saman af heilindum og þekkingu. En erfiðleikar eru ekki til að mikla þá fyrir sér, heldur til þess að sigrast á þeim. Óhjákvæmilegt er að brjótast út úr vítahring verðbólgunnar og treysta grundvöll atvinnulífsins. Við Íslendingar höfum öll skilyrði til að geta búið vel í landi okkar og haft stjórn á eigin málum. Verkefnin eru næg. Við viljum byggja landið allt, bæta og jafna aðstöðu þegnanna, ekki síst á sviði orku- og húshitunarkostnaðar þar sem misrétti nú er langt úr hófi fram, svo dæmi sé tekið. En öll él birtir upp um síðir. Sjálfstæðismenn um land allt munu fylkja liði í komandi alþingiskosningum. Á stefnuskrá þeirra verða margþætt framfaramál auk nauðsynlegra viðnámsaðgerða. Þeir munu m.a. beita sér fyrir því að staðið verði við fyrirheit um stórátak í varanlegri vegagerð samhliða úrbótum í samgöngum á sjó og í lofti. En markmið og stefnumótun verða enn sem áður byggð á víðsýnni og þjóðlegri umbótastefnu, sem skírskotar til einstaklingsins hvar í stétt sem hann stendur og manngildis hans. Áfram verður unnið að þeim málefnum og því takmarki sem miðar að aukinni farsæld og hagsæld allra landsmanna. - Lifið heil.



Herra forseti. Alþingi það sem nú er að ljúka störfum hefur borið nokkurn svip af því að kosningar eru fram undan. Störf þess hafa einnig mótast af því að ríkisstj. hefur ekki haft nægan meiri hluta í Nd. Alþingis. Því hafa deilur um málsmeðferð verið tíðari en oftast áður, karp um vinnubrögð tekið tíma frá efnislegri vinnu og afgreiðslu mála. slíkt háttalag verður sjaldan til álitsauka. Þrátt fyrir það hefur ríkisstj. tekist að fá afgreidd flest þau mál sem nauðsynleg geta talist og samstaða hefur verið um innan hennar. Á hinn bóginn hefur ríkisstj. mistekist að ná samstöðu um aðgerðir í efnahagsmálum svo sem nauðsynlegt hefði verið til þess að hefta þá miklu verðbólgu sem nú geisar. Það olli mér miklum vonbrigðum að ríkisstj. sem heild skyldi ekki treysta sér til að standa að löggjöf um nýtt viðmiðunarkerfi og lengingu verðbótatímabila svo sem ég hef hvatt til frá því skömmu eftir að ríkisstj. var mynduð. Ef þetta hefði tekist hefði dregið úr hraða verðbólgunnar, margfeldisáhrif vísitölukerfisins hefðu minnkað og svigrúm aukist til frekari aðgerða í efnahagsmálum. Önnur úrræði, sem till. voru gerðar um til að draga úr hækkun verðlags og launa 1. mars, áttu ekki heldur nægan hljómgrunn innan ríkisstj. Verðbólga og efnahagsmál verða því enn sem fyrr alvarleg og þýðingarmikil viðfangsefni á næstu mánuðum. Þrjú af fjórum síðustu árum hafa verið meðal hinna köldustu á þessari öld, tvö þeirra síðan 1882. Þessi staðreynd ásamt samdrætti í hefðbundinni búvöruframleiðslu hefur óhjákvæmilega komið fram í misjafnri afkomu bændastéttarinnar. Með tilliti til þessa er nú unnið að sérstakri athugun á fjárhagsstöðu bænda. Vænti ég niðurstöðu úr þeirri vinnu og tillagna á næstunni. Í tíð núverandi ríkisstj. hefur verið mótuð heilsteypt stefna í öllum meginþáttum landbúnaðarmála. Sú stefna liggur fyrir á Alþingi og í samræmi við hana hefur markvisst verið unnið með stjórnvaldsaðgerðum, hvatningu og málefnalegri umræðu yfirleitt í ágætri samvinnu við forustumenn bænda. Hér skulu örfá atriði tilgreind: Tekist hefur að ná jafnvægi í framleiðslumálum. Mjólkurframleiðslan hefur verið sem mest við hæfi innanlandsneyslu í þrjú ár. Útflutningsuppbætur dugðu á síðasta ári til að fá fullt verð fyrir útflutt kindakjöt og osta og munu væntanlega gera það á þessu ári. Fjölbreytni fer vaxandi í vinnslu landbúnaðarvara. Ostar og aðrar mjólkurvörur eru til fyrirmyndar. Kjötvinnsla er og í örri framþróun, sem byggist á rannsóknum, aukinni þekkingu og tækni. Sölustarfsemi og kynningarstarf hefur verið eflt og leitast er við að koma til móts við þarfir og óskir markaðarins, neytenda. Stuðlað er að aukinni hagræðingu í landbúnaði og nýjum búgreinum. Refabú eru þrefalt fleiri nú en fyrir ári eða 87. Fyrir liggja tillögur um skipulega uppbyggingu fóðurstöðva fyrir loðdýrafóður og fé ætlað samkvæmt lánsfjárlögum til að fylgja þeim till. eftir. Starfsskilyrði loðdýraræktar hafa verið bætt til samræmis við það sem útflutningsiðnaðurinn býr við. Fiskeldi og fiskrækt hafa verið efld og kennsla í þeim greinum færð inn í landið. Lögð er aukin áhersla á rannsóknir og merkingar á seiðum víða um land m.a. til að fá marktækari niðurstöður úr leit okkar að íslenskum laxi í afla Færeyinga. Garðyrkja og ylrækt hefur eflst, ekki síst fyrir áhrif frá. Garðyrkjuskóla ríkisins. Stuðningur hefur verið aukinn við fóðurverkun og fóðuriðnað í þeim tilgangi að nýta innlend hráefni, en spara aðkeypt fóður. Hólaskóli hefur risið úr niðurlægingu og aðsókn að landbúnaðarskólunum er meiri en þeir geta rúmað. Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur styrkt stöðu sína og er nú með jákvæðan höfuðstól gagnstætt því að hún var í raun gjaldþrota þegar þessi ríkisstjórn tók við. Deildin mun áfram byggja upp stöðu sína að óbreyttu. Unnið er að því að leysa vandamál Áburðarverksmiðju ríkisins í þeim tilgangi að áburðarverð þurfi ekki að hækka umfram verðlagshækkanir. Ríkisstj. hefur staðfest greiðlega allar ákvarðanir Sexmannanefndar um búvöruverð. Rekstrarlán landbúnaðarins voru á síðasta ári hækkuð um 96.2%. Kvótakerfið er í endurskoðun. Þótt hér sé ýmislegt talið er fleira órætt. Vandamál eru víða, einkum vegna misjafnrar fjárhagsstöðu svo sem fyrr var að vikið. Landbúnaðurinn á mikið undir því að skilningur ríki á málum hans hjá þjóðinni í heild. Fyrir nokkrum árum voru háværar deilur um landbúnaðarmál daglegt brauð. Þessar deilur um landbúnaðinn og árásir í hans garð hafa hljóðnað með örfáum undantekningum. Skýrt mörkuð stefna, nauðsynleg túlkun hennar og sýnilegur árangur í því að mæta óskum neytenda með fjölbreytni í framleiðslu og vinnslu búvara hafa án efa aukið skilning á stöðu og málefnum bændastéttarinnar. Það er nauðsyn að þessi skilningur haldist og dafni: Hann getur skorið úr um hvort hagsmunamál landbúnaðarins eigi hljómgrunn eða ekki hjá stjórnvöldum á hverjum tíma. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Senn líður að lokum þessa þings, sem um margt hefur verið sérstakt. Ríkisstj. var mynduð til þess að auka virðingu Alþingis og til að leiða þjóðina áleiðis út úr ógöngum óðaverðbólgu og vaxandi hættu á atvinnuleysi og upplausn. Ríkisstj. hefur um margt tekist allvel, en um annað miður, einkum í baráttunni við verðbólguna. Um fá mál hefur verið meira rætt nú síðustu dagana en álmálið. Ekki skal ég eyða mörgum orðum um það, en leggja vil ég áherslu á að illa hefur verið að því máli staðið af núv. hæstv. iðnrh. Hann hefur eytt s.l. þremur árum til þess eins að finna ágreiningsefni við stjórn fyrirtækisins Alusuisse í stað þess að leysa þau. Heppilegra hefði verið og árangursríkara að setja strax ágreiningsefnin í gerðardóm, sem aðilar samþykktu, og hlíta niðurstöðum hans. Þá hefði verið unnt að hefja þegar í stað umræður um endurskoðun samninga um skattgreiðslur og orkuverð. Hér er um margfalt meira hagsmunamál að ræða en áframhaldandi karp um fortíðina. Ljóst er af fyrirliggjandi gögnum að stjórnendur ÍSALs eru reiðubúnir að ganga til samninga um hækkað orkuverð að uppfylltum ákveðnum, en ekki óaðgengilegum skilyrðum. Hve mikil sú hækkun gæti orðið get ég ekki fullyrt um, en ég er þess alveg viss að árangur þeirra samninga mun skila mun meiri tekjum og fyrr en áframhaldandi karp um fortíðina. Jafnvel gæti hér verið um að ræða allt að 1 millj. dollara á mánuði, sem hæstv. iðnrh. hefur sparað Álfélaginu, en ekki varið íslenska hagsmuni, eins og hæstv. félmrh. lýsti svo fjálglega fyrr í kvöld. Hækkað orkuverð mundi ekki einungis tryggja hagkvæmt rafmagnsverð til almennings til húshitunar sem annars. Í allri þessari umræðu má ekki gleyma þeim sem hjá fyrirtækinu starfa og fjölskyldum þeirra, en um 700 fjölskyldur byggja afkomu sína á áframhaldandi rekstri fyrirtækisins. Einn af þeim málaflokkum sem ég tel að vel hafi tekist til um er meðferð utanríkismála. Ólafur Jóhannesson utanrrh. hefur haldið á þeim málum af festu, en lipurð. Hvassir vindar hafa oft leikið um hann frá Alþýðubandalagsmönnum, en ávallt hafa þau mál snúist í höndum þeirra, enda er hjá þeim meira barist af kappi en forsjá. Meðal þeirra mála sem heyra undir utanrrh. eru málefni Keflavíkurflugvallar og varnarliðsins. Það er samdóma álit þeirra sem í raun til þekkja, að ekki hafi um árabil betur til tekist um meðferð þeirra en nú. Tekist hefur að tryggja endurbætur á geymslu og löndun á olíuvörum varnarliðsins í samræmi við vilja Alþingis og óskir sveitarfélaganna á Suðurnesjum. Unnið er áfram að málefnum flugstöðvarinnar þrátt fyrir óskiljanlega andstöðu ráðh. Alþb. gegn flugstöðinni. Það hefur áfram verið unnið að undirbúningi málsins og jafnframt hefur mótframlag Bandaríkjastjórnar til framkvæmda við flugstöðina fengist framlengt til 1. okt. n.k. Reikna má með að öllum undirbúningi verði lokið u.þ.b. er ný stjórn tekur við og því hafi framkvæmdir um byggingu flugstöðvarinnar í raun ekki tafist svo mikið. Hér er um stórmál að ræða, ekki einungis með tilliti til þeirrar auknu umferðar sem um Keflavíkurflugvöll er, bæði af íslenskum og erlendum aðilum, heldur er hér um að ræða nauðsynlega framkvæmd til að tryggja sem mestan aðskilnað hers og þjóðar. Utanrrh. hefur og lagt áherslu á að umfang framkvæmda á vegum varnarliðsins verði sem jafnast á milti ára til þess að framkvæmdir þessar hafi sem minnst áhrif á vinnumarkaðinn á Suðurnesjum. Herra forseti. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að fagna því að fyrir þingslit tókst að samþykkja frv. til stjórnskipunarlaga, sem stundum hefur verið nefnt formannasamkomulagið. Lög þessi tryggja íbúum suðvesturhorns landsins svipað vægi atkvæða og var eftir kjördæmabreytinguna 1959. Ég vil þakka formanni Framsóknarflokksins Steingrími Hermannssyni fyrir hans þátt í þessu máli. Mér er til efs að svo vel hefði tekist til við þetta samkomulag, sem er í raun sátt á milli landshluta, ef hans hefði ekki notið við við afgreiðslu þess. Margt hefði betur mátt fara á valdatíma þessarar ríkisstj., en margt hefur líka verið vel gert. En í ljós hefur komið að vilji er ekki allt sem þarf. Það þarf líka kjark - kjark til þess að fylgja málum fram, kjark til þess að fylgja sannfæringu sinni. En síðast en ekki síst þarf heilindi - heilindi til þess að viðurkenna það sem miður hefur tekist, heilindi til þess að gera þjóðinni grein fyrir þeim vandamálum sem að steðja og ekki síst heilindi við samstarfsaðila sína. Vilji, kjarkur og heilindi er það sem þarf. Því hlýtur það að vera heilladrýgst að auka áhrif Framsóknarflokksins í komandi kosningum fremur en styrkja þá upplausn og þann klofning sem ríkjum ræður í hinum flokkunum og flokksbrotum. Ég þakka áheyrnina og býð góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við alþm. getum varla verið stoltir af því þingi sem nú er að ljúka. Ég hef a.m.k. ekki setið annað þing þar sem gætt hefur meira ábyrgðarleysis og upplausnar. Að hluta stafar þetta af því að ríkisstj. hefur ekki haft nægan meiri hl. til þess að leiða þetta þing svo vel fari. Stjórnarandstaðan hefur notað sér þetta, skákað í því skjólinu og leikið sinn ábyrgðarlausa leik, að vísu með nokkurri aðstoð frá nokkrum Alþb.-mönnum þar sem gætt hefur vaxandi kosningaskjálfta. Margar furðulegar yfirlýsingar hafa verið gefnar í þessum umræðum. Þó þótti mér það undarlegast þegar hinn nýi leiðtogi Sjálfstfl., Albert Guðmundsson, lýsti því yfir hér áðan að Íhaldið eitt væri alíslenskt. Raunar má segja að þetta ástand blasti við þegar þingið kom saman s.l. haust. Því lagði ég þá ríka áherslu á að leitað yrði samstarfs við stjórnarandstöðuna um meðferð þingmála og kosningar. Þeir mættu til nokkurra funda, en þeir kusu ábyrgðarleysið. Ég gerði enn á ný tilraun til að fá slíkt samstarf þegar fiskverð var ákveðið um s.l. áramót. Jú, þeir mættu til fundar og þáðu að mega fylgjast með, en þeir lýstu því þá yfir í áheyrn alþjóðar að ábyrgðarleysið kysu þeir þó. Og þennan leik hafa þeir leikið á sama tíma og óðaverðbólgan hefur aukist og valdið atvinnuvegunum gífurlega miklum erfiðleikum. 23. apríl n.k. lýkur þessu stjórnarsamstarfi. Það er sjálfgefið að ríkisstj. segi af sér eftir þær kosningar. Margt hefur þessari ríkisstj. vel tekist, annað verr. Ræðumenn Framsóknarflokksins hafa rakið hin ýmsu málefni sem hafa verið til meðferðar og skal ég ekki lengja það. Ég vil aðeins nefna hluti eins og stórauknar framkvæmdir í vegamálum. Ég nefni jöfnun símakostnaðar og lagningu sjálfvirks síma. Ég nefni festu í utanríkismálum, ýmislegt ágætt í félagsmálum og síðast en ekki síst vil ég nefna árangursríka viðureign við verðbólguna fyrri hluta ársins 1981. Þá tókst, og það er ómótmælanlegt, að draga úr verðbólgu úr 60 í 40% og án þess að skerða kaupmáttinn. satt að segja jókst hann. Þá sannaði niðurtalningin ágæti sitt. Þó er líklega eitt mesta afrek þessarar ríkisstj. að halda fullri atvinnu á sama tíma og atvinnuleysi hefur stóraukist í öllum nágrannalöndum okkar. Því miður verðum við þó að viðurkenna að tilraunir til þess að ná fram áframhaldandi aðgerðum í efnahagsmálum hafa strandað í þrasi. Það er rétt, sem sagt er, að skrefin urðu síðan of lítil og of stutt. Afleiðingin er því yfir 70% verðbólga. Það er hins vegar alls ekki réttmætt að kenna ríkisstj. um þá erfiðleika alla sem við blasa. Það vita allir sem vilja viðurkenna það, að í kringum okkur hefur geisað gífurlega mikil kreppa sem að sjálfsögðu hefur teygt anga sína hingað til lands. Þá hefur eflaust það valdið enn meiri erfiðleikum hve mikill samdráttur hefur orðið hér í afla, um 16% samdráttur að verðmæti á síðasta ári, það munar um minna, og vísa ég jafnframt í þær tölur sem dómsmrh. nefndi hér áðan. Vitanlega hefur þetta bitnað mjög á íslenskum sjávarútvegi. Þess vegna hefur verið gripið til fjölmargra aðgerða til þess að létta sjávarútveginum róðurinn. Afurðalánin voru hækkuð tímabundið 1981. Yfir 100 millj. voru endurgreiddar í vöxtum og gengismun 1981. Afurðalánum var breytt úr dollaralánum í lán með innlenda vexti og það tiltölulega lága vexti. Og ég nefni einnig skuldbreytinguna, sem á tveimur árum er orðin um 700–800 millj. kr. Íslenskur sjávarútvegur á þó enn í erfiðleikum, en því veldur fyrst og fremst sú mikla óðaverðbólga sem við eigum nú við að stríða. Enginn atvinnuvegur þolir það ástand sem hér er nú í verðbólgumálum. Erfiðleikum veldur einnig tregur afli. Því miður hefur hann ekki glæðst sem nokkru nemur þó við vonum hið besta, en þetta veldur miklum erfiðleikum. Erfiðleikum veldur einnig sú staðreynd að skreiðarsalan hefur nánast stöðvast og miklar skreiðarbirgðir eru í landinu og rekstrarfjárskortur er gífurlegur. Ríkisstj. hefur gert og mun gera allt sem í hennar valdi stendur til að láta erfiðleikana ekki leiða til stöðvunar og atvinnuleysis. Úttekt hefur verið gerð á rekstri fjölmargra fyrirtækja og með þeim unnið að því að lagfæra reksturinn, hagræða og endurskipuleggja þessi fyrirtæki fjárhagslega. Lán hafa verið veitt í þessu skyni og aukin lán munu verða veitt á næstunni til þess að koma í veg fyrir að þessir erfiðleikar í sjávarútvegi valdi stöðvun og atvinnuleysi. Ríkisstj. er ákveðin í því að aðstoða þau fyrirtæki sem á annað borð hafa rekstrargrundvöll. Þetta verður gert þrátt fyrir það að sú holskefla hækkana sem yfir gekk í kringum 1. mars s.l. veldur miklum erfiðleikum. Ég vil leggja á það ríka áherslu að þessu verður ekki bjargað til lengdar ef ekki tekst að ná tökum á verðbólgunni. Garðar Sigurðsson sagði hér áðan réttilega að sjávarútvegi eða íslenskum þjóðarbúskap yrði ekki bjargað með fjölgun skipa. Þetta er alveg hárrétt hjá honum. En það skiptir máli hvort skip þessi eru erlend eða innlend, hvort þau eru smíðuð í raðsmíð eða eftir einhverjum öðrum leiðum. Mér þótti hann satt að segja vega nokkuð þungt að iðnrh., sem hefur leitast við að skapa skipasmíðastöðvunum verkefni. Ég hef lagt áherslu á að viðhalda flotanum og ég vara við því ef það verður ekki gert. Við eigum að sækja fiskinn á fullkomnum bestu skipum. Garðar Sigurðsson nefndi einnig áðan að lausn á þessum málum öllum væri hið svokallaða kvótakerfi. Garðar Sigurðsson veit mætavel að áhersla hefur verið lögð á að ná breiðri samstöðu með hagsmunaaðilum um stefnuna í sjávarútvegi. Enginn þessara aðila hefur fylgt fram hugmyndum um kvóta á allar þorskveiðar, enda er nánast ógerningur að ákveða fjölda þorska, ef ég má orða það svo, á skip allt frá trillum upp í stærstu togara. Staðreyndin er sú, að erfiðleikar í sjávarútvegi stafa fyrst og fremst, eins og ég hef áður sagt, af efnahagsástandinu sem ríkir í þessu landi. Við framsóknarmenn höfum undanfarna mánuði tekið þátt í því að endurskoða kosningalögin og þau ákvæði stjórnarskrárinnar sem nauðsynlegt er að endurskoða í því sambandi. Ég vil lýsa ánægju minni með það samkomulag sem hefur náðst. Ég vek athygli á því að andstæðingar þessa samkomulags skiptast í tvo hópa: Annars vegar eru þeir, sem telja of langt gengið til þess að leiðrétta það misvægi sem er orðið á milli atkvæða í þéttbýli og dreifbýli, og hins vegar hinir, sem telja allt of skammt gengið. Líklega eru engin betri meðmæli með þessu samkomulagi en þessi staðreynd. Í þessu sambandi hafa Alþb. og stjórnarandstaðan lagt á það mjög mikla áherslu að þing verði kvatt saman sem allra fyrst eftir fyrri kosningarnar og efnt til annarra kosninga fljótlega. Satt að segja þykir mér ekki karlmennskan mikil þegar forustumenn þessara flokka afneita þessari skoðun sinni nú. Bæði formaður Alþb. og formaður Sjálfstfl. lýstu því hér heiðarlega í umræðu um þessar breytingar að þeir vildu kosningar sem allra fyrst. Við framsóknarmenn höfum út af fyrir sig ekkert á móti kosningum fljótlega, en við teljum það óðs manns æði að etja þjóðinni út í hálfs árs kosningabaráttu og taka á meðan ekki á efnahagsmálunum. Því leggjum við áherslu á að mynduð verði sterk ríkisstjórn, sem tekur á efnahagsmálunum. Sú ríkisstjórn getur vitanlega kvatt saman þing og þarf enga samþykkt héðan til þess og hún getur efnt til kosninga þegar henni þykir aðstaða vera til slíks. Mér þótti satt að segja koma úr hörðustu átt hjá Birgi Ísleifi hér áðan þegar hann fyrir fram ber á mig að ekki verði staðið við það sem ég sagði. Þetta segir maðurinn sem belgdi sig út ásamt öðrum sjálfstæðismönnum hér í haust og kvaðst mundu fella brbl. ríkisstj. við fyrsta tækifæri. Síðan sá alþjóð hvernig þeir sátu hér með hendur í skauti sér og horfðu niður. Ég verð að viðurkenna að ýmislegt í efnahagsmálum hefur valdið okkur framsóknarmönnum miklum vonbrigðum. Það verður ekki haldið lengur áfram á þeirri braut að stöðva ýmsar mikilvægar breytingar sem verður að gera. Við viljum engin undanbrögð. Við leggjum því áherslu á að aðgerðir í efnahagsmálum verði lögbundnar - aðgerðir sem draga úr verðbólgu, aðgerðir sem stöðva erlenda skuldasöfnun, aðgerðir sem treysta grundvöll atvinnuveganna og koma í veg fyrir atvinnuleysi. Við teljum jafnframt rétt að breyta vísitöluviðmiðun þannig að víxlverkun verðlags og launa verði miklu minni en hún er nú. Um slíka stefnu erum við reiðubúnir til samstarfs. Góðir Íslendingar. Í 40 ár höfum við Íslendingar búið við hagsæld og vaxandi hagvöxt. Að verulegu leyti má þakka þetta framförum á sviði vísinda og tækni og ítrustu nýtingu náttúruauðæfa. En það er alls ekki sjálfgefið að svo haldi áfram. Við erum auðugir, Íslendingar. Við eigum að leggja áherslu á að verja þennan auð. Við eigum að draga úr lífskjarakapphlaupinu. Við eigum að sækja fram til betra mannlífs. Þar er mikið að vinna. Þar er framtíðin björt. Þetta er framsóknarstefnan.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Nú erum við Íslendingar þjóð á tímamótum. Undanfarinn áratug hefur sífellt sigið meira á ógæfuhliðina í íslenskum efnahagsmátum. Snúningur verðbólgu- og vísitöluhringekjunnar hefur orðið hraðari með hverju árinu, uns nú stefnir í fullkomið óefni. Við erum komin í ógöngur eftir þriggja ára samstjórn Alþb., Framsfl. og Sjálfstfl. Þjóðfélagið er búið að þrautreyna allar þær leiðir sem þeir hafa upp á að bjóða. Þeirra ráð hafa reynst okkur óráð. Þess vegna þarf nú að fara nýjar leiðir, taka upp nýja stefnu. Það bjóðast nefnilega betri leiðir. Alþfl. hefur markað skýra stefnu, gerbreytta efnahagsstefnu frá því sem nú er, nýja atvinnustefnu, afkomutryggingu heimilanna, lífskjaratryggingu, nýja sókn til farsældar og framfara. Hvað, hlustendur góðir, hefur einkennt undanfarin þrjú ár, samstjórnarár þeirra Svavars, Steingríms og Gunnars? Vaxandi verðbólga, verðhækkanir upp úr öllu valdi, kjararýrnun, afkomu íslenskra heimila og atvinnuöryggi þorra fólks er nú stefnt í hættu. Ríkisstj. missti starfhæfan meiri hluta á miðju síðasta sumri. Stjórnarfarslegt þrátefli og sjálfhelda hafa sett svip á þingstörfin í vetur. Alþingi hefur sætt ámæli fyrir. En sökin er forsrh. og stjórnarflokkanna, sem virtu leikreglur lýðræðis og þingræðis að vettugi valdanna vegna. Þeir hafa sannarlega fengið að spreyta sig, en þeir féllu á prófinu. Þegar slíkt ástand skapast, sem hér hefur ríkt undanfarna mánuði, þá hefur það auðvitað sín áhrif um gervallt þjóðfélagið. Þá myndast jarðvegur sem skrum og gaspur geta blómstrað í. Innihaldslausar upphrópanir fá hljómgrunn. Auðveldast af öllu er að tala eins og hver vill heyra, oft meiningar- og merkingarlaust þegar betur er að gáð. Þetta getur vissulega haft hættu í för með sér, svo mikið hefur sagan kennt okkur. Þótt pólitískir upphlaupsmenn vaði nú elginn íklæddir hinum nýju fötum keisarans úr ævintýrinu góða, þá bjargar það auðvitað ekki neinu, jafnvel þótt hinir sömu þykist nú ætla að frelsa þjóðina frá flokkunum með því að stofna nýjan flokk þar sem hið tvöfalda siðgæði virðist eiga að skipa öndvegi. Þar er ekkert nýtt að finna, hvorki nýjar lausnir né nýjar leiðir, enda leikurinn ekki til þess gerður. Okkur er áreiðanlega margs vant á mörgum sviðum, en það er örugglega ekki þetta sem okkur er nú brýnast. Til er hugtakið „pólitískt hugrekki“, en það getur verið með ýmsum hætti. Það þarf pólitískt hugrekki til að grípa hvað eftir annað til kjaraskerðingar án þess að gera nokkuð annað, eins og Alþb. hefur gert í þessari ríkisstj. Það þarf líka pólitískt hugrekki til að brjóta niður húsnæðislánakerfið, eins og Alþb. hefur tekist. Það þarf pólitískt hugrekki til að hygla flokksgæðingum, eins og Framsfl. undir forustu Steingríms Hermannssonar hefur svo eftirminnilega gert í þessari ríkisstj. Og það þarf pólitískt hugrekki til að koma hér í þennan ræðustól og segja ykkur, hlustendur góðir, frá niðurtalningunni, eins og formaður Framsfl. gerði hér áðan. Það þarf pólitískt hugrekki til að bera ábyrgð á Iscargo-hneykslinu og öllu sem því fylgdi. Þeir sjálfstæðismenn hafa leikið hér sérkennilegan trúðleik í kvöld, eins og staða þess flokks raunar gefur tilefni til. Þið heyrðuð ræðu Gunnars Thoroddsens, þið heyrðuð ræðu Alberts Guðmundssonar. Þessir menn biðja ykkur um að kjósa Sjálfstfl., en ég spyr og ég veit að þið spyrjið líka: Hvaða Sjálfstfl.? Sjálfstfl. Gunnars, Friðjóns og Pálma eða Sjálfstfl. Sverris, Geirs og Alberts? Hvaða Sjálfstfl.? Þennan mjúka og manneskjulega eða þennan harða og óbilgjarna? Báknið burt eða báknið kjurt. Hvaða Sjálfstfl.? Því get ég ekki svarað og ég er sannfærður um að þið eigið erfitt með að svara því líka. Það þarf pólitískt hugrekki til að leika tveimur skjöldum, til að svíkjast undan merkjum og sitja í ríkisstjórn í trássi við leikreglur lýðræðis og þingræðis. Það þarf pólitískt hugrekki til að segja: allt, sem miður hefur farið, er öðrum að kenna, ekki okkur, sem setið höfum í stjórn landsins, eins og þeir Gunnarsmenn hafa gert. En nú spyr ég ykkur: Er það pólitískt hugrekki eða kannske pólitískur heigulsháttur af þessu tagi sem við þurfum á að halda? Svarið er auðvitað nei og aftur nei. Nú þurfum við öll að hafa pólitískt hugrekki í jákvæðri merkingu. Pólitískt hugrekki til að horfast í augu við staðreyndir, til að horfast í augu við gífurlegan efnahagsvanda, vaxandi horfur á atvinnuleysi, óheyrilega erlenda skuldasöfnun, m.a. vegna eyðslu og óráðsíulána til að fjármagna hallarekstur ríkisfyrirtækja. Við þurfum að taka okkur tak, Íslendingar. Nú þarf að endurreisa heilbrigt efnahagslíf, láta einstaklinga og samtök standa ábyrg gerða sinna. Ábyrgð, en ekki ábyrgðarleysi. Nú þarf nýja atvinnustefnu. Það þarf að gera uppskurð á kerfinu og taka upp gjörbreytta efnahagsstefnu. Það bjóðast vissulega betri leiðir en þær sem þeir herrar hafa valið sem landinu hafa stjórnað að undanförnu. Enn á ný pólitískt hugrekki: Alþfl. sagði hingað og ekki lengra haustið 1979 og sleit stjórnarsamstarfi við Framsfl. og Alþb. Þá var þrautreynt að það var ekki hægt að ná samkomulagi við þá um skynsamlega efnahagsstefnu. Þá stóðum við Alþfl.-menn fast á okkar stefnu. Það gerum við enn og munum gera. Með afkomutryggingu heimilanna, lífskjaratryggingu og nýrri atvinnustefnu getum við treyst þann grundvöll sem allt líf í þessu landi hvílir á. Við verðum að nýta þau verðmæti sem nú fara til spillis, taka upp nýja fjárfestingarstefnu og veita fé í það sem er arðbærast okkur og afkomendum okkar. Við eigum ekki að skila þeim skuldum einum. Við eigum að skila þeim betra landi og betra lífi. Þannig skulum við í anda hinnar sönnu jafnaðarstefnu horfa saman til farsællar framtíðar. - Þökk sé þeim er hlýddu. Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það hefur margt verið sagt hér í kvöld. Það var til dæmis athyglisvert að heyra Ragnar Arnalds fjmrh. tala um kreppuna í útlöndum. Hann hefði mátt líta sér nær. Veit hann ekki að ungt fólk á Íslandi getur ekki komið sér þaki yfir höfuðið eða er að kikna undir því verkefni? Veit hann ekki að það eru dæmi um að íslenskt launafólk verði að leita til hjálparstofnana til þess að geta komist af? Veit hann ekki að launafólk, smáatvinnurekendur og fyrirtæki geta ekki staðið í skilum með skuldbindingar sínar? Íslendingar vilja vera skilamenn, en þeir eru að kikna undir því núna. Þetta hefði Ragnar Arnalds mátt ræða. Hann hefði líka mátt hafa orð á atvinnuleysinu á suðurnesjum. Af þessu fólki höfum við Alþfl.-menn áhyggjur. Steingrímur Hermannsson kvartaði hér áðan undan efnahagsástandinu. Hann hefði mátt ræða hvern hlut togarainnflutningur hans sjálfs hefur átt í að skapa þetta efnahagsástand. A.m.k. 17% gengisfellingu og tilsvarandi verðbólgu má rekja til togarainnflutnings Steingríms Hermannssonar. Hann hefði líka mátt ræða hvers vegna íslenskt þjóðfélag er þannig, að bændur slíta sér út á meðan vinnslustöðvar og milliliðir græða á tá og fingri og byggja hverja höllina á fætur annarri. Þeir Svavar Gestsson og Ragnar Arnalds börðust um hér áðan vegna ÍSALmálsins. Það mál er mjög einfalt. Málið er nefnilega það, að í rúmlega tvö ár hefur Hjörleifur Guttormsson iðnrh. verið með málið án þess að ná nokkrum árangri. Á slíku háttalagi höfum við Íslendingar ekki efni. Við höfum tapað á þessu gífurlegum fjárhæðum og við höfum einfaldlega ekki efni á því að tapa meira. Þess vegna verður að taka málið úr höndum ráðh. til þess að firra okkur meira tapi. Það þýðir ekkert að kvarta og kveina, eins og þeir gerðu hér áðan félagar, Svavar Gestsson og Ragnar Arnalds, undan því að Alusuisse-menn séu vondir menn. Þeir Alusuisse-menn eru auðvitað að verja sína hagsmuni. Við eigum árangurinn ekki undir þeim. Við eigum árangurinn einungis undir málafylgju okkar sjálfra. Það er það sem hefur mistekist hjá hæstv. iðnrh. Þeir framsóknarmenn hafa mótmælt því hér í umr. og reyndar seinustu daga að þing komi fljótlega saman eftir kosningar. Þeir segjast vilja láta kjósa, en þeir vilja ekki að nýtt þing komi saman. Og þeir hótuðu meira að segja að fara úr ríkisstj. út af þessu. Það er áreiðanlega einsdæmi að flokkur hóti að fara úr ríkisstj. af því að þing eigi að koma saman. En úr þessari hótun varð auðvitað ekki neitt frekar en öðrum hótunum framsóknarmanna í þessari ríkisstj. öll árin sem hún hefur setið. Annað mál er það hvenær eigi að kjósa öðru sinni. Við Alþfl.-menn teljum að úrlausn efnahagsmála verði að hafa forgang og tímasetning seinni kosninga verði að ráðast af því. En einmitt af því að það verður að taka á efnahagsmálunum á þingið að koma saman fljótlega eftir kosningar. Svo einfalt er það mál. Við stöndum að ýmsu leyti á tímamótum núna, Íslendingar. Þau efnahagsráð, sem fylgt hefur verið, eru komin í þrot. Allan síðastliðinn áratug hefur verið að halla á ógæfuhliðina og nú keyrir um þverbak. Það er athyglisvert að þennan áratug og vel það eða reyndar s.l. 12 ár, þá hafa þrír flokkar, nefnilega Framsóknarflokkurinn, Alþýðubandalagið og sjálfstæðismenn, skipst á um að vera í ríkisstjórn. Framsfl. hefur setið öll árin 12 í ríkisstjórn. Alþb. í 8 ár og sjálfstæðismenn hafa verið 8 ár í ríkisstjórn af þessum 12 árum. Það eru því þessir flokkar sem bera ábyrgð á þróuninni undanfarinn áratug. Þeir hafa fengið að ráða. Árangurinn blasir við. Hann er þessi: 70% verðbólga, erlendar skuldir sem nema nú um helmingi af árlegum þjóðartekjum og greiðsluþrot hjá fólki og fyrirtækjum og vandræði hjá ungu fólki við að koma sér fyrir. Það sjá auðvitað allir að það breytir engu, ef þessir flokkar eða menn eiga að stjórna áfram, hvort heldur þeir taka saman höndum Ólafur Jóhannesson og Geir Hallgrímsson, eins og þeir gerðu 1974–1978 og frægt er orðið, eða þeir Svavar Gestsson og Steingrímur Hermannsson, eins og núna er. Hvort heldur sem verður þýðir einungis sama áframhald á þeirri þróun sem við höfum lifað við undanfarinn áratug. Ráð þessara manna, þessara flokka, hafa verið reynd. Þau hafa ætíð og ævinlega verið einungis til bráðabirgða, oftast vísitölublekkingar, og þessi ráð þeirra hafa skilað þeim árangri að við búum við það ástand sem nú ríkir. Í rúmlega eitt ár á þessu 12 ára tímabili átti Alþfl. aðild að ríkisstj. og þá var reynt að þröngva Alþfl. til að beita sömu ráðum og hinir flokkarnir hafa notast við fyrr og síðar. Því neitaði Alþfl. Hann krafðist gerbreyttrar efnahagsstefnu og hann stóð á stefnu sinni, en seldi hana ekki fyrir ráðherrastóla eins og hinir flokkarnir hafa leikið æ ofan í æ og eru enn að. Við töldum það, Alþfl.-menn, ábyrgðarleysi að sitja í ríkisstj. án þess að stjórna, að sitja án þess að ná árangri, eins og núv. ríkisstj. ástundar. Slíkt er ekki Alþfl. að skapi því hann krefst árangurs. Já, góðir hlustendur. Það eru fullreynd ráð þeirra Alþb.-manna, framsóknar- og sjálfstæðismanna. Vilji menn breytingu er ráðið ekki að endurnýja umboð þessara flokka né heldur að kjósa ný framboð, sem munu reynast áhrifalítil á Alþingi jafnvel þótt þau fengju þingmenn kjörna. Ráðið er að veðja á Alþfl. og knýja fram gerbreytta efnahagsstefnu. Alþfl. er eini valkosturinn til að ná fram slíkum breytingum. Við Íslendingar verðum vitaskuld að horfast í augu við staðreyndirnar núna. Það duga engin gylliboð og þau munu ekki koma frá okkur Alþfl.-mönnum. Nú verður að leggja hagsmunapotið og togstreituna til hliðar. Málið snýst um að brjótast úr vítahring erlendrar skuldasöfnunar og verðbólgu. Málið snýst um að tryggja afkomu okkar allra og framtíð í þessu landi. Málið snýst um að nýta skynsamlega þá peninga sem við höfum á milli handanna, en ekki í ævintýramennsku, Kröflufjárfestingar, óþarfa togara eða óarðbæra fjárfestingu. Fyrsti áfanginn verður erfiður og mun krefjast samstöðu og þá mun reyna á styrk Íslendinga. - Og við skulum viðurkenna að vísitölukerfið hefur gengið sér til húðar. Það tryggir nú orðið útgjöldin frekar en launin eða kaupmátt launanna. Þetta kerfi úthlutaði hátekjumönnum heilum verkamannalaunum í launahækkun um s.l. áramót. Krukk í vísitölukerfið dugar ekki heldur. Það er margsannað. Vísitölufrv. hæstv. forsrh. með dyggum stuðningi Framsóknar var besta dæmið um það, þar sem átti að lækna 70% verðbólgu með 5% árangri. Við verðum að fara nýjar leiðir til þess að vernda hag launafólks. Í stað vísitölukerfisins verður að koma samningur um launaþróun og afkomutryggingu - afkomutryggingu sem verndar hag launafólksins. Við skulum viðurkenna að við getum ekki fjárfest um efni fram og hengt okkur þannig í ól erlendra skulda. Það er auðvelt að segja já við öllum kröfum og óskum, en nú verða menn að kunna að segja nei, menn verða að kunna að velja og hafna, og það er það sem hefur skort þennan áratug. Það er enn ekki of seint að grípa í taumana og byrja að stjórna, en það getur orðið of seint ef beðið er öllu lengur. Gömlu ráðin duga ekki. Það þarf gerbreytta efnahagsstefnu - stefnu sem snýr til framtíðarinnar. Við þurfum að taka upp nýja atvinnustefnu. Við verðum að stokka upp í ríkisbúskapnum, hindra bruðl og sukk og komast fyrir skattsvik með nýju skattkerfi. Við verðum að endurreisa ábyrg samskipti milli allra aðila þjóðfélagsins. Þetta er stefna Alþfl. Við getum treyst atvinnuna í þessu landi, ef við nýtum peningana í að skapa arðbær störf í stað þess að þeir fari í rangar fjárfestingar, og við getum náð okkur úr verðbólgu og dýrtíðarfarinu ef við sameinumst um það, ef það er stjórnað í stað þess að hrekjast. Við getum haft það lífvænlegt í þessu landi, en þá þarf að skipta um stefnu. Það bjóðast betri leiðir en Framsóknarflokkur, Alþýðubandalag og sjálfstæðismenn hafa farið í samkrulli sínu s.l. 12 ár. Alþfl. býður þessar leiðir. Þær fela í sér afkomutryggingu, nýja atvinnustefnu, ábyrg samskipti allra aðila í þjóðfélaginu. Á þeim grunni skulum við standa vörð um velferðarþjóðfélagið og vinna að auknu jafnrétti og öryggi. Það er markmið Alþýðuflokksins. Herra forseti. Kosningar eru á næsta leiti. Þær geta orðið örlagaríkar. Spurningin er hvort menn vilja breytingu á stjórn þjóðarskútunnar. Með því að kjósa Alþfl. geta menn tryggt kaflaskil í stjórn efnahagsmála, nýja og betri tíma. Við Alþfl.-menn stöndum á stefnu okkar og við krefjumst árangurs, ekki bara af öðrum heldur líka af okkur sjálfum. Því geta menn treyst. Það höfum við sannað og það er meginmálið. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Fram undan eru erfið ár - tímar sem krefjast ábyrgðar og hreinskilni, forustu, samstöðu og sóknar. Reynsla milljóna í nágrannalöndum okkar sýnir okkur að vofur atvinnuleysisins, kjaraskerðingar og niðurskurðar á félagslegri þjónustu bíða við næsta horn. Íslendingar, sem hafa kosið okkur sem erum í þessum sal til ábyrgðar, eiga kröfu á það að flokkarnir sýni á slíkum tíma samstöðu og innri styrk, en því miður er það þannig, eins og umr. hér í kvöld hefur sýnt, að innan hinna flokkanna þriggja ríkir nú upplausn og ágreiningur. Í Sjálfstæðisflokknum er vopnaglamrið í algleymingi. Gunnar birtist hér enn í kvöld í baráttu við Geir - og hvað gerði Albert svo? Hann kom upp og skammaði Gunnar. En utan þingsins bíður unga leiftursóknarsveitin með kenningar Thatchers og Reagans að vopni. Hásetarnir hjá Verslunarráðinu og VSÍ bíða óþreyjufullir eftir því að komast hér inn í þingsalina eftir kosningar til þess að skora gömlu fyrirgreiðslujálkana í þingflokknum á hólm. Og Alþfl. Hvað gerði Kjartan, sem var að tala hérna áðan? Hann rak Benedikt í útlegð. Og hvað gerði Karvel? Hann vó Sighvat úr launsátri. Og hvað gerði Jón Baldvin? Hann bíður eftir því að finna höggstað á Kjartani. Og Vilmundur? Vilmundur hljóp bölvandi burt þegar hann tapaði með sjö atkv. mun í vegtyllukosningu fyrir Magnúsi Magnússyni. Svo kemur hann hér í kvöld og segir: Það eru allir flokkarnir eins. Eru þeir allir eins? Hvar var Vilmundur þegar við börðumst heila nótt við álflokkana hér á Alþingi? Hvar var Vilmundur þegar við börðumst gegn vísitölufrv. Gunnars og Framsóknar? Ekki hér í þinghúsinu. Og hvar er Vilmundur í ágreiningnum um NATO? Hann er í miðri NATO-sveitinni, erfðaprins gamla NATO-kjarnans í Alþýðuflokknum, dyggur og trúr gömlu hugsjóninni. Svo kemur þessi maður hér í kvöld og segir: Ég boða ykkur nýja stefnu. Það eina sem gerðist var það, að fyrir fjórum mánuðum tapaði hann í vegtyllukosningu í Alþfl. með sjö atkv. mun. Og Framsóknarflokkurinn. Þar hefur það nú gerst að þm. bjóða fram klofningsframboð hver gegn öðrum og hin þjóðlega rót frá tímum Hermanns og Eysteins er nú orðin að herleiðingu í þágu hagsmuna Alusuisse. Tómas Árnason birtist í ræðustól Ed. á föstudagskvöld og tilkynnti að að loknum næstu kosningum mundi Framsóknarflokkurinn mynda ríkisstjórn með Íhaldi, nýja íhaldsríkisstjórn, líkt og Ólafur Jóhannesson myndaði fyrir Geir Hallgrímsson forðum. Það er sterka stjórnin sem Steingrímur Hermannsson var að tala hér um fyrr í kvöld. Hann er meira að segja búinn að sætta sig við að Ólafur Jóhannesson eigi að vera forsrh. í þessari nýju stjórn. Utan þings eru svo sveitir kvenna og karla að leita inngöngu í þetta hús í krafti sundurlyndis meðal þjóðarinnar. Það er staðreynd að Alþb. er eini flokkurinn sem gengur til þessara kosninga heill og óklofinn. Alþb. er eini flokkurinn sem kemur fram sem órofin sveit. Engu að síður var klofningur hinna okkur áhyggjuefni, því að þjóðin þarf nú á því að halda að hér sé eining og sterk forusta, eining um íslenska leið út úr þeim erfiðleikum sem við blasa. Sú íslenska leið felur í sér virka atvinnustefnu í stað þeirrar leiftursóknar sem Verslunarráðið boðar nú. Hún felur í sér íslenskt forræði yfir auðlindum í stað arðráns útlendra auðhringa. Hún felur í sér félagslegan jöfnuð og velferðarþjónustu í stað markaðsdrottnunar hinna sterku. Hún felur í sér frið og afvopnun í stað vígbúnaðar og herstöðva. Það er sú íslenska leið sem við boðum, grundvöllur sóknar og samstöðu í íslensku þjóðfélagi á næstu árum. Alþýðubandalagið býður í einlægni öllum almenningi í landinu til umr. og þátttöku í sköpun þeirrar einingar. Við höfum sýnt ábyrgð og hollustu í þessari ríkisstj. Það er vissulega rétt að við erum ekki alls kostar ánægðir með allt það sem þar hefur gerst. En engu að síður er það staðreynd að Ísland er eina landið í Evrópu sem tekist hefur að verja gegn atvinnuleysinu. Ísland er eina landið í Evrópu þar sem félagslegur jöfnuður, framlög til menningar og mennta hafa aukist að raungildi, og Ísland er eina landið í Evrópu þar sem tekist hefur að snúa halla á ríkisfjármálum á réttan kjöl á skömmum tíma. Á þessum sviðum hefur vel tekist. Á þessum sviðum höfum við haft forustuna. Það er á grundvelli þessarar reynslu sem við teljum að við séum bærir til þess að meta hvaða leið sé best fyrir íslensku þjóðina þegar markaðskreppur kreppa að, þegar hrun verður á skreiðarmörkuðum erlendis, þegar sjávarafli minnkar og þegar þrengir að stóriðjunni í landinu. En við vörum kröftuglega almenning í landinu, launafólk og ungt fólk, við þeirri leiftursóknarstefnu, sem birtist nú hjá nýju öflunum í Sjálfstfl., og við biðjum umbótasinna og félagshyggjufólk, vinstrimenn og verkalýðssinna, raunverulega jafnaðarmenn og alla þá sem unna auknu lýðræði í landinu að hugleiða hætturnar sem felast í því að dreifa kröftunum þegar íhaldið sækir nú fram hér á landi og um allan heim. Þá síst á vinstra fólk á Íslandi að dreifa kröftunum. Þess vegna býður Alþb. nú til umr. um víðtækt einingarafl um samstöðu okkar allra í stað sundrungar. Við boðum íslenska leið sem setur á oddinn eflingu atvinnulífsins, aukna og fjölþætta útflutningsstarfsemi, varðveislu félagslegra réttinda, eflingu menningar og almennrar velferðar. Og við vörum, eins og hér hefur verið gert í kvöld, við áhrifum erlendra stóriðjurisa sem kappkosta arðrán um heim allan, sem knýja smáþjóðir eins og okkur til að selja orkuna á gjafverði á grundvelli úreltra samninga sem skammsýnir menn gerðu fyrir mörgum árum. Baráttan við álhringinn er ekki aðeins brýnt hagsmunamál. Hún er þjóðfrelsismál. Hún er spurningin um rétt lítillar þjóðar til þess að sækja arðinn frá eigin auðlindum. Því miður hafa sundrungaröflin í hinum flokkunum myndað varnarsveit í þágu Alusuisse, sem hér hefur birst í kvöld og veikt þannig möguleika Íslendinga til að ná samningum. Skammsýni þessara manna getur reynst okkur dýrkeypt. Það er því brýnt að þjóðin grípi í taumana á næstu vikum og dragi álflokkana þrjá burt úr herbúðum Alusuisse. Þetta er okkar þjóðfrelsisbarátta. Hún á að tengjast friðarbaráttu um heim allan, þar sem milljónir í Evrópu og Bandaríkjunum hafa nú tekið höndum saman í baráttunni gegn vígbúnaðarkapphlaupinu, því risaveldin hafa nú tortímingu jarðarinnar í höndum sér, og annað þeirra, eins og við vitum, hefur í áratugi búið sér víghreiður hér á Íslandi. Stefna Alþb. í þeim efnum er ljós og hún er skýr, en hún dugir ekki hér ein sér til árangurs. Þess vegna verður nú að mynda breiðfylkingu um áfanga í friðarbaráttu - áfanga sem fela í sér bann við öllum frekari vígbúnaði á Íslandi, fela í sér löggjöf um þátttöku Íslands í kjarnorkuvopnalausu svæði á Norðurlöndum og bann við því að kjarnorkubátar sigli um fiskimið okkar, því geislavirkni getur á örskotsstund gereyðilagt dýrmætustu auðlindir okkar. Góðir Íslendingar. Sjálfstæðið er dýrmætur fengur. Áratugum saman var í þessu húsi settur fram sá draumur forfeðranna áð það gæti orðið að veruleika. Sjálfstæði, friður og farsæld voru þær framtíðaróskir sem fluttar voru í þessum stól. En sundrungin ógnar nú sjálfstæði þjóðarinnar. Næstu ár knýja því á um einingu, um kröftugar athafnir, um samstöðu og sókn. Alþb. hefur sýnt það öðrum fremur að við setjum á oddinn umræðu um sköpun slíkrar einingar - einingar gegn því að framkvæma hér erlendar íhaldskenningar, einingar gegn ítökum erlends hers, einingar gegn arðráni erlendra stóriðjufyrirtækja, einingar sem byggist á samstöðu um íslenska leið út úr þeim erfiðleikum sem við blasa. En við sköpum þá einingu ekki nema almenningur í landinu veiti okkur liðsinni. Þess vegna skulum við öll taka höndum saman Íslandi til heilla. - Góða nótt.



Herra forseti. Gefið hefur verið út svofellt forsetabréf um þingrof, almennar kosningar til Alþingis og þinglausnir: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Þar eð Alþingi, er nú situr, 105. löggjafarþing, hefur samþykkt frv. til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1944, ber samkv. 79. gr. stjórnarskrárinnar að rjúfa Alþingi nú þegar og stofna til almennra kosninga að nýju. Samkv. þessu er Alþingi hér með rofið, frá og með 23. apríl 1983. Jafnframt er ákveðið að almennar kosningar til Alþingis skuli fara fram nefndan dag, laugardaginn 23. apríl 1983. Hér með veiti ég forsrh. umboð til þess að slíta Alþingi, 105. löggjafarþingi, mánudaginn 14. þessa mánaðar. Gjört á Bessastöðum, 14. mars 1983. Vigdís Finnbogadóttir. Gunnar Thoroddsen.“ Samkv. þessu bréfi, sem ég nú hef lesið, lýsi ég yfir því, að Alþingi, sem nú situr, er slitið. Var síðan af þingi gengið. Viðauki Yfirlit um störf Alþingis. Þingið hefur staðið yfir frá 11. okt. til 18. des. 1982 og frá 17. jan. til 14. mars 1983, alls 126 daga. Þingfundir hafa verið haldnir: Í neðri deild 67 Í efrideild 71 Í sameinuðu þingi 66 Alls 204 Þingmál og úrslit þeirra: 1. Lagafrumvörp: 1. Stjórnarfrumvörp: a. Lögð fyrir neðri deild 37 b. Lögð fyrir efri deild 37 c. Lögð fyrir sameinað þing 2 – 76 2. Þingmannafrumvörp: a. Borin fram í neðri deild 65 b. Borin fram í efri deild 19 – 84 – 160 Úrslit urðu þessi: a. Afgreidd sem lög: Stjórnarfrumvörp 36 Þingmannafrumvörp 16 – 52 b. Frv. til stjórnarskipunarlaga 1 c. Vísað til ríkisstjórnarinnar: Stjórnarfrumvarpi 1 d. Felld: Þingmannafrumvörp 3 e. Ekki útrædd: Stjórnarfrumvörp 39 Þingmannafrumvörp 64 – 103 – 160 II. Þingsályktunartillögur: a. Bornar fram í sameinuðu þingi 68 b. Borin fram í neðri deild 1 c. Borin fram í efri deild 1 – 70 Úrslit urðu þessi: a. Ályktanir Alþingis 15 b. Felld 1 c. Tekin aftur . 1 d. Ekki útræddar 53 70 III. Fyrirspurnir: Í sameinuðu þingi 47. Sumar eru fleiri saman á þingskjali svo málatala þeirra er ekki nema 30. Allar voru fyrirspurnir þessar ræddar eða svarað skriflega nema 12 Mál til meðferðar í þinginu alls 260 Skýrslur ráðherra voru 5 Tala prentaðra þingskjala 668