Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. hefur athugað málið og komizt að þeirri niðurstöðu að leggja til, að það verði samþ. Enda þótt frv. þetta muni hafa töluverð útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð allt til ársins 1954, þá finnst okkur það sjónarmið eðlilegt, að ríkissjóður taki þessi útgjöld á sig, heldur en ástandið sé látið vera áfram eins og það er nú. En bændurnir á fjárskiptasvæðunum, þar sem allt hefur verið skorið niður og hafa orðið að kaupa nýjan stofn, geta nú ekki borgað þau lán, sem þeir hafa orðið að taka með 6–7% vöxtum. Mér er, kunnugt um, að bændurnir í Borgarfjarðarsýslu, sem fengu þessi bréf, urðu í haust að fá lán til þess að kaupa nýjan fjárstofn og að þeir urðu að greiða 6% í vexti auk framlengingargjalds. Í stað þess að neyða bændurna til þess að borga þessa háu vexti, þá finnst okkur nm., að ríkissjóður ætti sjálfur að borga hærri vexti, þar sem þar við bætist, að það er erfitt að fá lán og það er á valdi ríkisstj. á hverjum tíma, hve mikið hún notar sér heimildina til að greiða bæturnar í bréfum, og að því leyti hefur hún það á valdi sínu, hve vaxtagreiðslan verði há. Sé þannig ástatt, að ríkisstj. treysti sér ekki til að standast þessi miklu vaxtaútlát af skuldabréfunum, þá verður hún að greiða bæturnar á annan hátt, þ.e. í peningum. Að svo mæltu legg ég til fyrir hönd n., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég skal fara um frv. þetta örfáum orðum sem frsm. menntmn. Frv. þetta barst n. frá kirkjumálaráðuneytinu, það var að vísu ekki neinn aufúsugestur, en n. flutti þó málið með fyrirvara. Eins og ég sagði, þá mun ég aðeins flytja örfá orð um málið að þessu sinni og einungis drepa á fá atriði. Mál þetta var hér á þingi í fyrra, og voru þá lögfestar breyt. á fyrri skipun prestakalla. Á þeim tíma mætti málið talsverðri andstöðu, m.a. vegna þess, að það var ekki borið undir sóknarnefndir þær, sem hlut áttu að máli. Það kom síðar í ljós, að sumar þeirra vildu ekki búa við þau lög. Það er ekki að búast við því, að nú komi annað hljóð í strokkinn, ef flaustra á af þessu stórmáli nú, máske fyrir þær stórhátíðar, sem framundan eru. Hætt er við, að málið beri helzt til bráðan að. Milliþinganefndin hefur að sumu leyti virzt vera sammála um málið. Ákvæði 7. gr. frv. finnst mér bera þess vott, að með þeim ákvæðum sé verið að fjölga prestum meir en þörf er. Í 7. gr. er gert ráð fyrir að ráða 2 presta til þess að gegna prestsverkum í forföllum á ýmsum stöðum. Áður var það algengt, að prestar hefðu tvö prestaköll. Þá var hlaupið undir bagga með nágrannapresti eða nágrannaprestum, og dæmi eru til þess, að einn og sami prestur hafi annað því að þjóna þremur prestaköllum um lengri eða skemmri tíma. Nú á þetta að hverfa. Nú virðist eiga að bæta við utanveltuprestum. Út í þetta skal ég ekki fara, en ég er andvigur þessu fyrirkomulagi, eins og 7. gr. frv. gefur tilefni til. Ég er andvígur till. um skipun presta í Reykjavík. Ég skal ekki segja meir um þetta nú, en ég geri ráð fyrir, að hæstv. kirkjumrh. taki hér til máls, og einnig geri ég ráð fyrir, að hv. 1. þm. N–M. þurfi að segja eitthvað. Mun ég því ekki að svo komnu málí fara að halda lengri ræðu og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Þetta frv. er lagt fram af fjmrh., en er undirbúið í dómsmrn. Svo er mál með vexti, að breyttir þjóðhættir hafa haft það í för með sér, að ýmis ákvæði í skipulagsskrám ýmissa opinberra sjóða fá ekki lengur staðizt, og hefur verið óvissa um, hvort heimilt væri að breyta skipulagsskrám þeirra í samræmi við breytta þjóðhætti. Það er ljóst, að sjóðirnir eyðast, ef ekki verður leidd í lög breyting á þessu, og er þetta frv. um það. En ætlunin er sú, að eins lítil breyting verði gerð í hvert skipti og hægt er að komast af með, miðað við breyttar aðstæður. Ég skal aðeins geta þess, að beint tilefni til þessarar breytingar er sjóður einn í Eyjafjarðarsýslu, sem er skyldaður til að eiga jörð eina. Sýslumaðurinn í Eyjafjarðarsýslu taldi augljóst, að sjóðurinn mundi gufa upp og verða máttlaus, ef ekki yrði gerð breyting á þessu ákvæði. Þannig er nú komið fyrir því, sem eitt sinn var kjarni fjármálakerfisins, að það borgar sig ekki lengur að eiga fasteignir.



Herra forseti. Ég tel að frv. þetta sé mjög þarft, en mig langar til þess að fá nokkrar upplýsingar um það. - Það munu vera tvö ár síðan Alþ. sá, að þessa var mikil þörf, þar sem til eru nokkrir sjóðir, er standa í sambandi við ýmsar fasteignir, svo sem kristfjárjarðir, og eru þeir nú óvirkir. Ómögulegt var að láta þetta ganga lengur þannig, og var ríkisstj. falið að athuga, hvort selja mætti jarðirnar, svo að sjóðirnir yrðu virkir. En í þessu sambandi er mér ekki ljóst, hvort dómsmrn. á að fjalla um þetta, því að mikið af þessum sjóðum heyrir undir önnur ráðuneyti og sumir ekki undir neitt sérstakt ráðuneyti. Ég tek til dæmis jörðina Reyni á Akranesi. Sú jörð var gefin af Brynjólfi biskupi, og átti afgjaldið að vera styrkur til fátækra, sem fyrst átti að ganga til fátækra í Borgarfjarðarsýslu, en síðan í Mýrasýslu, Húnavatnssýslunum báðum, Skagafjarðarsýslu og Þingeyjarsýslum. Prófasturinn í Borgarfjarðarprófastsdæmi á að sjá um jörðina og fá vissan hluta af afgjaldinu fyrir umsýsluna, sem er víst mestur hluti þess. Nú er búið að breyta þessari jörð í höfuðból, og hver á þá að taka við henni, því að á jörðinni býr nú barnlaus ekkja með tveimur systkinabörnum? Nú er mér ekki ljóst, hvernig á að leggja breytingu á þessari skipulagsskrá fyrir dómsmrn. - Sama er að segja um jörðina Vallholt í Skagafirði. Sá sjóður, sem við hana er kenndur, á að renna til fátækra í erfiðum árum, og finnst mér þetta heyra undir félmrn., en ekki dómsmrn. Þetta bið ég hv. n. að athuga. Mér fyndist eðlilegast, að það rn., sem sjóðurinn samkvæmt eðli sínu heyrir undir hverju sinni, ætti að fjalla um breytingar þær, er gera þarf á skipulagsskrá hans, en ekki dómsmrn. Þetta er ekki af því, að ég treysti ekki hæstv. dómsmrh., heldur af því, að mér virðist hvert einstakt rn., sem sjóðurinn heyrir undir, eiga að breyta skipulagsskránni.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni, að mikil þörf var á, að mál þetta væri flutt, og það er fyllilega tímabært, að mál þetta komi hér fram. Eins og komið hefur hér fram, eru margir sjóðir, sem fengið hafa skipulagsskrá sína staðfesta, þannig að þeir geta ekki sinnt tilgangi sínum eða þeim verkefnum, sem sjóðnum var ætlað að leysa. Stafar þetta af gömlum fyrirmælum, sem nú henta ekki. Meðal annars er ég þakklátur fyrir það, að þetta mál kom fram, sökum sjóðs, sem er í mínu kjördæmi, legatssjóðs Jóns Sigurðssonar. Hann var stofnaður til þess að afstýra hallæri í Eyjafjarðarsýslu og sérstaklega í Svarfaðardalshreppi. Nú er að vísu spurning, hvernig sjóðurinn getur afstýrt hallæri með því að hafa eignir sínar í jarðeignum. Hins vegar mun vera erfitt að búa á þessum jörðum sjóðsins sökum þess, að ekki hefur verið lagt í endurbætur á húsum sem lög ákveða. - Ég er samþykkur þessu máli, en vildi fá það upplýst hjá hæstv. dómsmrh., hvort það væri leyfilegt að breyta jarðeignum slíkra sjóða í peninga og hvort ekki væri leyfilegt að breyta starfssviði sjóðs, ef tilgangur hans væri sá sami. Ég spyr að þessu, nánar tiltekið, út af sjóði í Eyjafjarðarsýslu, því að ef stjórn sjóðsins fengi staðfestingu á breytingu, væri með því móti hægt að leitast við að fyrirbyggja harðrétti af óáran. Hins vegar, eins og ákvæði sjóðsins eru nú, þá má aðeins veita hjálp, ef harðæri er skollið á.



Herra forseti. Ég vefengi ekki, að skoðun hv. 1. þm. Eyf. sé rétt. Í síðasta málsl. 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að þegar breytt er ákvæðum skipulagsskrár, sé og haft í huga, að breytingin raski sem minnst tilgangi sjóðsstofnanda, eftir því sem aðstæður leyfa. Hv. 1. þm. N-M. gerði þá aths. í ræðu sinni, að vafamál væri, hvort þetta mál heyrði undir dómsmrn. Í frv. er gert ráð fyrir staðfestingu á sjóðsreglum, en það mál heyrir undir þetta ráðuneyti. Að öðru leyti munu þessi mál heyra undir félmrn., en mér skilst, að dómsmrn. sé sett hér til frekara réttaröryggis. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.