Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það getur tæplega nokkurn furðað á því, að þessu máli sé hreyft hér, vegna þess að á undangengnum stríðsárum hefur íslenzkur útvegur breytt skipulagi sínu þannig, að hætt hefur verið að miklu leyti sölu á söltuðum fiski vegna Spánar og Ítalíu, og væru nú allmiklir örðugleikar á að taka upp þessa vinnsluaðferð, jafnvel þó að markaðshorfur væru betri með slíka vöru við útlönd en þær eru. Nú á stríðsárunum tók þjóðin það ráð að breyta saltfisksframleiðslunni í ísfisksframleiðslu og framleiðslu á hraðfrystum fiski og byggði mikinn fjölda frystihúsa, og er unnið að því enn. En nú er svo komið, að það land, sem á stríðsárunum keypti mest af þessum fiski og borgaði hann allvel, er nú að mestu leyti lokað fyrir þessari vöru, og þá leiðir af sjálfu sér, að óhugsandi er annað en að leita verði nýrra markaða fyrir fiskinn og það með miklum dugnaði. Það hefur að vísu verið reynt um stund að selja fisk í hinum stríðshrjáðu löndum Evrópu, Frakklandi, Póllandi, Tékkóslóvakíu og síðast í Rússlandi. Um Þýzkaland er naumast að tala, eins og hag þess er nú komið, og eftir reynslunni um Frakkland er naumast hægt að gera ráð fyrir fiskmarkaði þar fyrst um sinn. Tékkóslóvakía er ekki stórt land og miklir erfiðleikar að koma vörum þangað, og þótt þar geti verið um einhvern markað að ræða, þá er ekki hægt að segja, að það sé mikið á honum að byggja, og eins og hv. þm. er kunnugt, þá er verzlunin, sem þar er rekin nú, kostuð af Íslandi, svo að Ísland verður að lána Tékkóslóvakíu fé til að geta tekið fiskinn. Um Rússland er líkt að segja og Þýzkaland, að það er miklum erfiðleikum bundið að verzla við það land vegna þess, að þar sem verzlunin og pólitíska valdið er sameinað, þar er það undir duttlungum hinna ráðandi manna komið, hvernig slíkir samningar eru. Með þeim aðferðum, sem einræðisríkin geta beitt, tókst Þjóðverjum 1933–1940 að gera Balkanríkin sér verzlunarlega háð með kænlegu verzlunarkerfi. Og þótt eðlilegt sé að selja vörurnar, hvar sem markaður fæst fyrir þær, þá er ekki hægt að leggja markaði í einræðislöndum fyrir frjálsar þjóðir. Þetta atriði kom mjög til umræðu í Danmörku í sumar, þegar dönskum landbúnaðarmönnum þótti markaður, sem þeir höfðu lengi haft í Englandi, of bágur, miðað við það, sem þeir þurftu að fá fyrir vörurnar. Þá bauðst þeim frá Rússlandi talsvert álitlegt tilboð í flestar landbúnaðarvörur sínar. Þó ákváðu danskir kaupsýslumenn og stjórnmálamenn að selja Englendingum meginið af vörum sínum, þótt það væri nokkru lægra verði en Rússar buðu. Þeir sögðu sem svo: „Þennan markað þekkjum við og viljum ekki loka honum. Ef við seljum allt til annars lands um stund, þá kemur að því, að önnur lönd, Ástralía og Nýja-Sjáland, fylla þann markað, sem við höfum haft. Þess vegna viljum við heldur selja vörur okkar þar, þótt fyrir lægra verð sé, en loka markaðinum fyrir augnablikshagnað.“ Það er eftirtektarvert, að þessi reynda verzlunarþjóð, Danir, hafa gert þennan mun á markaði í einræðislandi og frjálsu landi. Það er því ekki hægt að gera sér skynsamlega von um markað fyrir hraðfrystan fisk í Evrópu. Og þá er ekki eftir nema eitt land, þar sem reynt hefur verið að selja þessa vöru, en þó ekki með nógu mikilli orku. Í þessu felst ekki það, að við eigum ekki að nota alla þá markaði, sem hægt er að fá á meginlandinu og í Bretlandi, en við verðum að gera ráð fyrir, að ekki sé örugg framtíð í neinum þeirra, ef litið er skynsamlega á málið. Það, sem mælir með, að hægt sé að vinna öruggan markað í Bandaríkjunum, er fyrst og fremst stærð landsins. Þjóðin er ein af allra stærstu þjóðum heims. Hún er að vísu mikil fiskveiðaþjóð, en í stórum hluta Bandaríkjanna er mikið neytt vatnafisks frá Kanada, sem er alls ekki sambærilegur við íslenzka fiskinn, svo að ef íslenzki fiskurinn væri sambærilegur um verð, þá mundi hann sigra þar á markaðinum. Þá er enn eitt, sem hér skiptir miklu máli, en það er það, að Bandaríkin eru mikil forustuþjóð í kælitækni, svo að þar stendur ekkert land þeim á sporði, hvort sem er um kælihús til geymslu, kælivagna til flutnings eða kæliherbergi í sambandi við búðir. Það olli m.a. miklum erfiðleikum á stríðsárunum, að Englendingar höfðu svo litla kælitækni, svo að þegar hraðfrysti fiskurinn var settur í búðirnar, þá varð að þíða hann upp og setja hann í geymslu á ný, ef hann gekk ekki út fyrsta daginn, en kælitækni Bandaríkjanna er orðin svo mikil, að það er hægt að verzla örugglegar með hraðfrystar vörur þar en í nokkru öðru stóru landi. Það má segja, að gerð hafi verið nokkur tilraun til að afla markaða í Ameríku, þar sem sendur hefur verið vestur þeirra erinda mjög duglegur maður, fyrrverandi forstjóri síldarverksmiðjunnar á Siglufirði, en ég veit ekki til, að honum hafi verið fengið fé til að standa undir kostnaði við að útbreiða þessa markaðsvöru. Ég býst við, að ekki hafi að svo stöddu þótt ástæða til þess, en ef á að bæta íslenzkum útvegsmönnum það tap, sem af því leiðir, að enski markaðurinn lokast fyrir þessa vöru, þá verður að leggja fé fram til markaðsleitar og sennilega verulegt fé til þess að dreifa sýnishornum um þetta stóra land. Þess vegna vil ég mælast til, ef rétt þykir að láta þessa till. lifa til síðari umr., að henni verði vísað til fjvn., af því að fyrir mér vakir, að fjárveiting fáist til þessarar markaðsleitar. Ég legg því til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjvn.



Það hefur nú mikið verið rætt um flugvelli undanfarið hér á Alþ., og skal ég ekki endurtaka neitt af því, sem þá var sagt. En í sambandi við þann samning, sem samþ. hefur verið við Bandaríkin, að þau telja nauðsynlegt að leggja mikið fé fram á næstu árum til að nota flugvöllinn og gera hann starfhæfan til þeirra nota, sem þau vilja hafa af honum í sambandi við hernám Þýzkalands, þá er nauðsynlegt, að um þennan flugvöll verði gerðir nánari samningar en orðið er, annaðhvort við utanrrh. eða flugmrh. eða báða. Og það, sem farið er fram á með þessari till., er að efla hag landsins frekar en orðið er með því að koma ár sinni svo fyrir borð, að við þurfum ekki að leggja í kostnað, sem leiðir af því að stækka flugvöllinn hér í Reykjavík, heldur beri að stefna að því að haga svo samningum við stjórn Bandaríkjanna um stækkun og endurbætur á flugvellinum við Keflavík, að þar verði þegar hentug aðstaða fyrir allt flug, sem Íslendingar taka þátt í, innanlands og til útlanda. Með þessu er stefnt að því að spara ríkissjóði Íslands stórkostleg útgjöld, sem vofa yfir honum af flugvellinum hér í Reykjavík. En auk þess yrði þetta til þess að frelsa Reykjavík undan þeirri hættu, sem sífellt hefur vofað yfir og vofir máske yfir enn, loftárásarhættunni. Ég er ekki svo kunnugur því né heldur neinn þm., að þeir geti fullyrt um það, hvað vakir fyrir núverandi ríkisstj. í þessum efnum. Það liggur í hlutarins eðli, og þarf ekki um það að semja sérstaklega, að allt okkar flug getur orðið starfrækt á Keflavíkurflugvellinum eins og stendur og að endurbætur, sem þarf að gera á vellinum, koma okkur ekki til útgjalda að svo stöddu, meðan Bandaríkjamenn hafa aðalafnot af vellinum. Um þetta vildi ég heyra frá hæstv. utanrrh. og flugmrh. Þá kem ég að hinu atriðinu, kostnaðinum við völlinn hér. Ég hygg, að í þeim sviptingum, sem urðu hér á Alþ. um flugvallarmálið, hafi það komið í ljós, að jafnvel innan ríkisstj. séu skiptar skoðanir um það, hvað kostnaðurinn verði af vellinum hér í Reykjavík. Ég hygg, að hæstv. utanrrh. hafi nefnt nokkuð háar tölur í sambandi við rekstur flugvallarins hér, sem mundi falla á landið, og tel, að flugmrh. hafi nefnt mjög lágar tölur. Ég tel mikið bilið milli þessara upphæða, og þetta held ég stafi af því, að ríkisstj. sé í heild enn ekki búin að gera sér grein fyrir því, hvað mikinn kostnað er um að ræða. Við þm. stöndum verr að vígi um þetta, höfum ekki aðgang að reikningum þar að lútandi. En það, sem okkur virðist, sem athugum flugvöllinn daglega, er þetta, að flugvöllurinn er mjög lítið notaður fyrir okkar innlenda flug, en ekkert til útlanda, og koma því frá útlöndum litlar tekjur frá vellinum. Það er því sýnt nú þegar, að ef Reykjavíkurflugvöllurinn verður eingöngu notaður fyrir innlent flug, þá verður það stórkostlegt tekjuhallafyrirtæki, svo að það mundi á venjulegum tímum ómögulegt fyrir ríkissjóð að rísa undir því. Og þar við bætist, eins og allir vita, að þessi völlur er byggður á linu mýrlendi. Þessi aðstaða með flugvöllinn hefur orðið enn verri fyrir Íslendinga fyrir það, að Íslendingar hafa ekki kunnáttumenn til að starfrækja völlinn þannig, að það gætu komið hingað útlendar flugvélar, og hefur reynslan orðið sú, að þó að flugmrh. hafi oftar en einu sinni látið drýgindalega yfir því, að nú væru Íslendingar búnir að taka við vellinum, þá er þessum málum ekki betur komið en svo, að meginið af því starfi, sem gert hefur verið á flugvellinum, er framkvæmt af útlendingum, enskum mönnum, sem íslenzka stjórnin virðist hafa beðið að hjálpa til í þessum efnum fyrst um sinn. Nú vildi ég heyra, af því að það er mál, sem alla varðar, hvernig er um þessa menn, hver borgar þeim. Ef Íslendingar greiða ekki þetta fé, þá er það velvild af Breta hálfu að hjálpa okkur í þessum efnum, en það er þá að minnsta kosti hjálp, sem tæplega getur staðið til lengdar, þannig að Íslendingar gætu varla sætt sig við að biðja um þessa hjálp fyrir ekki neitt og enn síður tekið að sér völlinn, þar sem þá vantar kunnáttumenn og fé til að reka hann. En nú hefur það bætzt við, að flugmrh. og nokkrir af flokksbræðrum hans - ég vil þó undanskilja þann þm. þess flokks, sem hefur verið talinn forustumaður flokksins í bæjarstjórninni og snúizt hefur á móti flokknum í þessu máli og farið höndum orðum um flokksbræður sína fyrir flugvallarmálin hér - hafa í heild ekki aðeins staðið fast á því, að flugvöllurinn yrði ekki lagður niður, heldur vilja þeir láta stækka hann stórlega og vilja í því sambandi láta rífa niður a.m.k. 60 hús hér í bænum. Þetta er merkilegt, þar sem þessi sami flokkur telur sig standa framarlega í baráttunni móti húsnæðisleysinu. Má því kalla léttúð að rífa niður, þó að ekki sé nema 60 hús, til þess að stækka þennan flugvöll. En það er komið í ljós af viðræðum og skýrslum, sem flugmálastjóri hefur gefið, að það mundi kosta tugi milljóna að gera þennan völl starfhæfan, og hefur það einnig komið í ljós hjá þessum manni, að það væri ekki um það að ræða, að Íslendingar gætu haft þetta á hendi hjálparlaust. Nú er það satt að segja furðuleg afstaða hjá flokki þeim, sem ráðh. telst til, að vilja ekki lofa annarri þjóð að nota Keflavíkurflugvöllinn í 5 ár, en ætla svo að fá hjá einhverju stórveldi, og þá sennilega Bandaríkjunum, þann stuðning, sem hann telur þurfa til þess að gera við Reykjavíkurflugvöllinn. Þetta stafar af því, að hlutaðeigendur hafa ekki áttað sig á málinu. Þeir vilja taka völlinn, vita, að Íslendingar hafa ekki peninga, vilja fá peninga frá útlöndum, en banda hendinni móti þeim peningum, sem eiga að koma til góða í 51/2 ár. Og nú hefur það skeð, að forráðamenn Sósfl. í bæjarstjórn Reykjavíkur hafa yfirgefið ráðh. sinn í þessum efnum og afneitað algerlega stefnu hans þar sér til mikillar sæmdar. Nú er samt sem áður ekki allt búið enn í þessum efnum, og það er það, að þessi krafa Sósfl. um að gera þennan völl enn stærri en hann er hefur skapað gífurlegt andóf hér í bænum, þannig að slíks eru fá dæmi, og hefur verið stofnaður hér félagsskapur, sem hefur fengið því áorkað, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefur neitað að verða við tilmælum flugmrh. um stækkun á flugvellinum. En það er áreiðanlegt, að Reykjavík lætur ekki þar staðar numið, því að sá sigur, sem búið er að vinna í þessu máli, er smásigur til að forða Reykjavíkurbæ frá þeirri hættu, sem flugvöllurinn hefur sett bæinn í. Það var ekki hægt að hugsa sér meiri árásarhættu en í Reykjavík á stríðstímanum, þó að svo heppilega vildi til, að Þjóðverjar notuðu sér það ekki. Hitageymar Reykjavíkur eru í röð kringum flugvöllinn, enn fremur bæði aðalsjúkrahús bæjarins, háskólinn, að öllum líkindum með handritasafni Íslands, og fornminjasafnið. En auk þess má segja, að höfuðborgin öll girði um flugvöllinn og sé öll í hættu af sprengjum, sem falla þar. Ef sprengja kæmi í hitageymana, þá mundi sjóðandi vatnið falla yfir flugvöllinn, og ekki gott að segja, hvað mikið af fólki yrði fyrir því. Ef sprengja kæmi í Shell-geymana, mundi það vafalaust hjálpa til að gera Reykjavík að engu. Það er þess vegna áreiðanlegt, að því betur sem menn athuga þetta mál, því fjarstæðukenndari verður sú skoðun, sem hefur komið fram hjá flugmrh. og hans flokki í þessu máli. Það eru engar líkur til, að Reykvíkingar muni nokkurn tíma sætta sig við að hafa flugvöll í bænum. Og hvað sem segja má um útlitið í heiminum nú, þá er það að minnsta kosti stórum verra en útlitið var fyrst eftir, að fyrra stríðinu lauk, og það er eins og sumir vitrir menn úti í heimi búist við því, að styrjöld geti skollið á þá og þegar. ........ [Vantar kafla frá innanþingsskrifara (Má Jóh.) ].



Við hv. þm. Borgf. höfum leyft okkur að leggja fram þessa þáltill. Þannig er ástatt, að samkvæmt núgildandi tolllögum er talsvert innflutningsgjald af bátum. Geri ég ráð fyrir, að það sé hugsað sem stuðningur fyrir íslenzka bátasmíði. En nú hefur hvort tveggja gerzt, að íslenzkar bátasmíðastöðvar hafa nóg að gera og inn eru fluttir margir vélbátar frá öðrum löndum. Þessir vélbátar, sem inn eru fluttir, eru ódýrari en þeir, sem eru smíðaðir í landinu, en samt munu menn eiga erfitt með að koma greiðslu andvirðisins í kring. Nú í sumar var erfið síldarvertíð, og mun það hafa komið sér illa fyrir þá, sem fá þessa báta. Það sýnist því ekki skynsamlegt, þegar svona stendur á, að innheimta þessi gjöld. Okkur flm. sýnist því, að rétt sé að gera þessa undanþágu og láta falla niður að innheimta þessi gjöld, sem hafa ekki enn verið innheimt, og endurgreiða þau, sem innheimt hafa verið frá stríðslokum. Ég þarf ekki að færa fram neinar ástæður fyrir þessu. Það mundi draga þó nokkuð hvern og einn, að þessi gjöld væru felld niður. Það má líka segja, að hér sé um nokkurt fjármagn að ræða fyrir ríkissjóð, en það er þó ekki svo verulegt í því mikla fjármagni, sem ríkissjóður hefur nú með höndum. Við flm. erum reiðubúnir að láta þá n., sem fær þetta mál til athugunar, fá allar þær upplýsingar, sem við höfum um þetta. Ég leyfi mér svo að óska þess, að till. verði vísað til fjvn. Mér sýnist eðlilegt, að till. fari þangað, en ekki til allshn.