Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Frv. það, sem liggur fyrir, er gamall kunningi, því að það var flutt á síðasta þingi af heilbr.- og félmn. þessarar d. og komst í gegnum 3 umr. En það dagaði uppi í Ed. Nú er það flutt af heilbr.- og félmn. Ed. Það hefur verið afgr. með litlum breyt. frá því, sem það var flutt á síðasta þingi. Aðalbreytingir með þessu frv. er sú, að launakjör ljósmæðra skuli ekki ákveðin af ríkinu. Þær ljósmæður, sem starfa í kaupstöðum, fara fram á, að launakjör sín verði tekin út úr ljósmæðral., en þær eigi það undir viðkomandi bæjarstjórnum, hvaða laun þeim verði greidd. N. lítur svo á, að rétt sé, að ljósmæður sæti sömu kjörum og aðrir starfsmenn viðkomandi bæjarfélags í þessu efni. Varðandi launakjör ljósmæðra utan kaupstaða, þá greiðast þau samkv. þessu frv. eins og áður að einum þriðja hluta úr sýslusjóði og að tveim þriðju hlutum úr ríkissjóði. Önnur breyt. er sú, að ljósmæður óska eftir því, að þær, eins og aðrir svipaðir starfsmenn, fái aukalaun sín greidd eftir ákveðnum taxta, sem heilbrigðisyfirvöldin hafa samþ. Það er líka eðlilegt, að ákveðinn taxti gildi í þessum efnum: En ákvæði ljósmæðral. eru mjög óljós og ófullnægjandi, hvað þetta snertir. Þetta eru aðalbreyt. og hefur n. fallizt á að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Þetta frv. er samhljóða l. frá 1946. Efni þess er að heimila stjórninni að greiða niður dýrtíðarvísitölu með sama hætti og áður. Þá er einnig heimilað í 2. gr., að verð á dilkum, sem slátrað er að sumrinu, og verð á kartöflum, sem teknar eru upp mjög snemma, komi ekki inn í vísitöluna. Í fyrri l. var tímatakmark, en það féll niður þann 15. september s. l. Það mun hafa verið af vangá, að heimild þessi féll úr gildi, en l. hafa verið framkv., og ef þetta frv. verður samþ., er það samþykki á því. Frv. er flutt af fjhn., en einstakir nm. hafa óbundnar hendur í sambandi við afgreiðslu þess. Ég óska svo, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það er vegna þess að hv. þm. Snæf. er ekki viðstaddur, að ég hef kvatt mér hljóðs, en hann átti að hafa framsögu fyrir hönd meiri hl. menntmn. Það er saga þessa máls, að þegar það var upphaflega lagt fyrir hv. Ed., þá var ákvæði í 5. gr. frv. þannig, að á fjárl. hvers árs skyldi veita upphæð til byggingar 4 prestshúsa. Hv. Ed. mun hafa þótt þetta ákvæði helzt til ákveðið og breytti því í það horf, að á fjárl. skyldi árlega veitt fé til allt að fjögurra prestshúsa. Þegar frv. kom til álita menntmn. þessarar d., þótti henni sem þetta ákvæði væri dálítið óvenjulegt og nokkuð varhugavert. Menntmn. var sammála um, að það væri óeðlilegt að binda þannig í sérstökum l. stóra fjárveitingu, eins og gert er með þessu ákvæði. Hins vegar kom það í ljós, að nokkuð voru skiptar skoðanir um það, hvað þetta orðalag þýddi: „Í fjárl. skal árlega veitt fé til allt að fjögurra prestsseturshúsa . . .“Þykir mér rétt að rekja þær skoðanir að nokkru. Þegar maður gerir grein fyrir, hvað þetta orðalag þýði, þá er rétt að rifja upp, fyrir sér, hvaða merkingu það almennt hefur í l. Í fjölmörgum l. stendur þetta orðalag: „ Alþ. veitir allt að byggingarkostnaðar barnaskóla og allt að 3/4 byggingarkostnaðar heimavistarskóla.“ Í þessu sambandi þýðir þetta í reyndinni, að Alþ. telur skylt að veita þennan hluta kostnaðarins. Ef leggja ætti þessa merkingu í ákvæði 5. gr. þessa frv., eins og það kemur frá hv. Ed., þá býst ég við, að allir séu sammála um, að þetta ákvæði sé óeðlilegt og óheppilegt. Ef veita ætti árlega fé til byggingar 4 prestshúsa, þá mundi það ekki verða minni upphæð en 1 millj. kr. Og ég geri ekki ráð fyrir því, að margir hv. þm. vildu standa að því að binda þannig fjárveitingavaldið langt fram í tímann. En því er hins vegar haldið fram, að skilja megi þetta orðalag á annan hátt, sem sé þannig, að ekki skuli veitt til fleiri prestshúsa en fjögurra, það megi veita fé til eins, tveggja, þriggja og fjögurra prestshúsa, en ekki fleiri. En eigi orðalagið að þýða þetta, þá er það meiningarleysa. Ég hygg, að þeir, sem að þessum málum standa, muni með þessu orðalagi krefjast fjár til byggingar fjögurra prestshúsa og þeir hafa sterk rök fyrir þeirri kröfu. Hins vegar skal ég láta liggja milli hluta að dæma um, hvort er réttara. En ég vil aðeins segja það, að ef veita á til fjögurra prestssetra, er fjárveitingavaldið bundið langt fram í tímann. En sé meiningin sú að veita alls ekki, nema til fjögurra húsa, þá er orðalagið meiningarleysa. Með tilliti til þessa varð menntmn. sammála um að leggja til, að frvgr. yrði breytt á þá leið, að reist skyldu prestsseturshús svo fljótt sem auðið væri og eftir því, sem fé er veitt til þess í fjárl. Þetta var samþ. shlj. af þessari hv. d. Hins vegar vildi hv. Ed. ekki láta við svo búið standa og færði frv. til fyrra horfs. Menntmn. þessarar hv. d. tók málið því á ný til umr. og þótti rétt að standa við sína fyrri afstöðu, en gekk þó til móts við hv. Ed. og lagði til, að gr. hljóðaði þannig: „Reisa skal árlega prestsseturshús samkv. fyrirmælum þessara l. svo fljótt sem auðið er og eftir því, sem fé er veitt til þess í fjárl. . . .“ Þannig var fjárveitingarvaldinu lögð sú skylda á herðar að veita eitthvað til byggingar prestshúsa, þangað til lokið væri að endurbyggja þau á sómasamlegan hátt. Það er meiri hl. menntmn., sem stendur að þessari brtt. En þó ber ekki að líta svo á, að minni hl. hafi horfið frá sinni fyrri afstöðu, heldur þótti honum ekki taka því að eiga í þráskák við Ed. um þetta atriði, þar sem málið færi til Sþ., ef þessi brtt. yrði samþ. En ég vil taka það fram, að ég sé enga hættu í því, þótt málið fari til 8þ., því að það hefur verið ágreiningslaust í báðum d. að afgreiða málið. Og nægur tími er til að fá það afgr., þótt því sé vísað til Sþ. Mér þykir því rétt, að hv. d. haldi við sína fyrri afstöðu. Það er að öllu leyti eðlilegt að leggja það undir úrskurð fjárveitingavaldsins, hvað háa fjárveitingu það leggur til þessara mála á hverjum tíma.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Hv. 6. þm. Reykv. hefur skýrt frá eðli þessa máls. Þegar það var hér til umr. í þessari hv. d. fyrir nokkru síðan, stóð menntmn. sameiginlega að því, að 5. gr. yrði breytt. En hv. Ed. vill ekki á þá breyt. fallast, eins og hér hefur verið skýrt frá. Þar sem ég tel hér ekki um stórvægilegt efnisatriði að ræða, þá tel ég ekki ástæðu að etja slíkt kapp í þessu máli, að málið komi fyrir Sþ. Ég vil því sættast á að samþykkja málið í því formi, sem það nú liggur fyrir eftir afgreiðslu Ed. Þess vegna stend ég ekki að brtt. á þskj. 563 og mun ekki greiða henni atkv. eins og málið liggur nú fyrir.

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Í frv. því, er hér liggur fyrir á þskj. 532, felst að vísu nokkurt nýmæli. En það er ekki höfuðatriði þeirra l., sem hér er verið að breyta. Í þessu frv. er farið fram á, að gilda skuli sömu reglur um hvers konar loftför og flugvélar og um eignarrétt og eignarhöft á skipum, skrásettum. Alllengi hefur verið í l. og að vísu lengur en í siglingarl., sem gilt hafa síðan 1914, að á það skip skyldi réttarlega litið eins og fasteignir. Þegar þetta var tekið í ákvæði siglingarl., þá var það skýrlega tekið fram, að svona skyldi vera með öll skip, sem skrásett væru. Gilda þá og hinar sömu reglur varðandi lán, sem veitt eru með tryggingu í þessum eignum. Eins og hv. þm. er að sjálfsögðu ljóst, þá gilda aðrar tryggingareglur um fasteignaveð en lausafjárveð. Nú er ætlazt til eftir ákvæðum þessa frv., að sú trygging komi einnig til þess að gilda, hvað snertir flugvélar og önnur loftför. Samgmn. hv. d. hefur haft mál þetta til athugunar, eins og frá er greint í nál. á þskj. 561. Hún leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt. N. telur, að eins og nú er komið, þá sé mjög hagkvæmt fyrir alla hlutaðeigendur, að þessar reglur gildi. Því þótt áður fyrr væri miðað út frá afkomu manna í hverju einu, sem mátti kalla búskap, þar sem það átti við, þá má segja nú, að það gildi að vissu leyti eins um loftför yfirleitt, þótt þau séu að mestu notuð til mannflutninga, þar sem samgöngurnar eru lífsnauðsyn og undirstaða atvinnuveganna og lífsafkomu fólksins. Samkv. því, sem ég hef nú látið getið, er lagt til af hálfu n., að frv. verði samþykkt óbreytt, og þarf ég ekki að hafa um það fleiri orð.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 551 og ég hef leyft mér að flytja ásamt þrem öðrum þm., hefur að geyma tvær mikilvægar breyt. frá því, sem verið hefur um sjúkrahúsabyggingar. Í fyrsta lagi, að byggð séu sjúkrahús fyrir eitt eða fleiri héruð, þannig að þeim sé skipt í deildir, svo þau geti tekið á móti sjúklingum, geti tekið við konum, sem þurfa að fæða og ekki geta komizt til ljósmóður, þannig að þær geti fætt heima, geti verið vistheimili fyrir gamalmenni og einnig heilsustöð fyrir viðkomandi hérað. Það má segja, að þótt alltaf hafi verið þörf fyrir þetta í hverju einasta héraði, hefur sú þörf farið vaxandi á síðari árum, eftir því sem fólkinu hefur fækkað í héruðunum, því að nú eru engir á heimilunum til þess að annast sjúklinga, ef veikindi ber að höndum, eins og hvarvetna á sér stað. Okkur flm. virðist, að við svo búið megi ekki sitja og ódýrara sé að byggja slíkt hæli sameiginlega fyrir allar þær greinar, sem hér er um að ræða, en að byggja sitt í hverju lagi, eins og hefur verið og raunverulega er í stærri bæjum. Þess vegna er hér um að ræða breyt. á skipulagi, sem getur haft mikla breyt. í för með sér á heilbrigðismálum landsins. Hin breyt. er um að hækka hlutfallið, sem ríkissjóður greiðir til slíkra hæla, þannig að greitt verði úr ríkissjóði 2/3 kostnaðar eins og til heimavistarbarnaskóla í landinu, og er sízt minni þörf að byggja slík hæli og að ríkissjóður leggi fram jafnmikinn skerf til byggingar þeirra eins og til barnaskóla. Að öðru leyti hefur verið gerð rækileg grein fyrir tilgangi þessa frv. í grg, þess, og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið við þessa umr., ef ekki gefst sérstakt tilefni til, og óska ég, að því verði að umr. lokinni vísað til heilbr.- og félmn.