Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að beina til sjútvrh. svo hljóðandi fyrirspurn: „Hvað líður framkvæmd þál., er samþ. var á Alþ. 10, apríl 1973, um samstarf íslendinga, norðmanna og færeyinga að fiskveiðum og fisksölumálum?“ . Raunar var það hæstv. sjútvrh. sjálfur sem rifjaði þessa þáltill. upp fyrir mér, og það var skömmu eftir að þing kom saman að loknu jólaleyfi. Réðst raunar þá svo á milli okkar að ég legði þessa fyrirspurn fram og hann svaraði henni. En mér er kunnugt um að ýmsar ófyrirsjáanlegar orsakir valda því að þetta hefur dregist. Það var á vetrinum 1972–1973, að við Jónas Árnason lögðum fram svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir viðræðum milli íslendinga, færeyinga og norðmanna um samstarf þessara þjóða og skynsamlegri hagnýtingu fiskimiðanna á Norðaustur-Atlantshafi, verndun fiskistofna og að fisksölumálum. Jafnframt verði athugað með hvaða hætti grænlendingar geti orðið aðilar að slíku samstarfi.“ Í grg. með þessari till. til þál. segir: „Talið er; að rúmlega 70% af fiskafla Norðaustur-Atlantshafs komi af fiskimiðum Íslands, Færeyja og Noregs. Með útfærslu fiskveiðilögsögu okkar í 50 sjómílur höfum við íslendingar fengið vald á því að takmarka sókn í einstaka fiskistofna á landgrunni okkar við þol þeirra. Ljóst má telja að færeyingar og norðmenn muni senn feta í fótspör okkar og færa út fiskveiðilögsögu sína á svipaðan hátt og við höfum gert og fá sams konar tök á fiskistofnum heimamiða sinna. Fyrir skemmstu,“ segir enn fremur í grg., „svöruðu Lúðvík Jósepsson sjútvrh., Klaus Sunnanaa fiskimálastjóri Noregs og Erlendur Patursson lögþingsmaður í Færeyjum spurningu, sem fyrir þá var lögð í Ríkisútvarpinu, um það, hvort þeir teldu samstarf þessara þjóða um nýtingu og vernd fiskimiðanna og markaðsmál æskilegt. Þeir luku upp einum munni um að náið samstarf um nýtingu fiskistofnanna væri ekki aðeins æskilegt, heldur sjálfsagt. Einnig hlyti að teljast eðlilegt að íslendingar, færeyingar og norðmenn, sem hafa mundu á hendi svo stóran hluta af fiskafla Vestur-Evrópu sem að framan greinir, ynnu saman að markaðsmálum - og þá fyrst og fremst í Vestur-Evrópu, en einnig á öðrum mörkuðum. Ýmsir nytjafiska okkar flakka á milli norskra, færeyskra og íslenskra fiskimiða með þeim hætti, að friðunaraðgerðir á miðum eins þessara landa koma ekki að fullkomnum notum, nema samsvarandi ráðstafanir séu gerðar á fiskimiðum hinna. Nægir að nefna örlög norsk-íslenska síldarstofnsins sem dæmi um afhroð sem sjávarútvegur þessara landa getur beðið samtímis vegna rányrkju á einum fiskistofni. Er þessar þrjár þjóðir hafa náð valdi hver um sig á sókninni á fiskimiðin undan ströndunum, gæti samstarf þeirra um vernd fiskistofna einnig leitt til mikilsverðrar samvinnu um nýtingu þeirra. Vafalaust er að samkeppni norðmanna og íslendinga á fiskmörkuðunum, sem e. t. v. var afsakanleg, meðan þeir héldu að Norðaustur-Atlantshafið væri þrotlaus nægtabrunnur sjófangs, og tíðum leiddi til undirboða, er fásinna nú þegar ljóst er að flestir arðbærustu fiskistofnarnir eru þegar í hættu vegna ofveiði og draga verður úr sókninni í ýmsa þeirra, ef komast skal hjá gjöreyðingu. Á hinn bóginn er ljóst, að íslendingar, færeyingar og norðmenn munu í sameiningu hafa mjög sterka aðstöðu á mörkuðunum við Norður-Atlantshaf og geta með samræmdum markaðsaðgerðum sparað sér stórfé í sölukostnaði og jafnvel afstýrt fjárhagslegum áföllum, sem leiðir af því þegar draga þarf vegna verndunar á einum fiskistofni úr framboði einnar vöru á fiskmörkuðunum, en bjóða aðra í staðinn. Sem fyrr segir eru allar horfur á því, að norðmenn og færeyingar muni fyrr en varir færa út fiskveiðilögsögu sína í líkingu við okkar, og er ljóst að málstað okkar væri styrkur að slíkum aðgerðum af þeirra hálfu, eins og nú er ástatt. Má ætla að gerðar verði tilraunir til þess að beita granna okkar þvingunum af hálfu andstæðinga okkar í landhelgismálinu til þess að koma í veg fyrir útfærslu af þeirra hálfu, - og gæti þá verið styrkur í því fyrir þessar þrjár þjóðir, ef ljóst yrði nú þegar að þær hygðu á mjög náið samstarf varðandi nýtingu og verndun fiskistofna og jafnframt um fisksölumál.“ Svo segir í lok grg.: „Í þessu máli ber að taka tillit til hagsmuna grænlendinga, sem eru hinir sömu og hinna þjóðanna þriggja, og hafa samvinnu við þá að svo miklu leyti sem pólitísk aðstaða þeirra leyfir.“ Nú er þess að geta, sem þó allir vita, að það var ekki fyrr en eftir útfærslu okkar í 200 sjómílur og það rétt á síðustu dögum eða vikum, að færeyingar og norðmenn fylgja í fótspor okkar að þessu leyti og færa út sína landhelgi. Er þá komið að því, að rök þau, sem til voru talin er till. þessi til þál. var samþ. óbreytt samhljóða á Alþ. hinn 10. apríl 1973, eru orðin að staðreynd, eru orðin aðkallandi, og nú vildi ég gjarnan vita hvað gert hefði verið af hálfu ríkisstj. til þess að koma á formlegu samstarfi þessa eðlis á milli þessara þjóða. Það er orðið alllangt, eins og ég sagði áðan, síðan ég bar fram þessa fyrirspurn. Óviðráðanlegar orsakir hafa valdið því að ráðh. hefur ekki getað svarað henni fyrr en núna. En eftir að ég lagði fsp. fram gafst að vísu enn átylla til að ætla að viljayfirlýsingin, sem felst í þessari þál. muni gleymd. Þriðjudaginn 8. þ. m. var boðað að fjallað mundi í sjónvarpi þá um kvöldið í fræðslu- og fréttaþættinum Kastljósi um tillögur sem dr. Gunnar G. Schram hafði sett fram í Morgunblaðinu nokkru áður um nákvæmlega sams konar samstarf þessara þjóða Norðaustur-Atlantshafsins að útgerðarmálum og því, sem ráðgert er í samþykkt Alþingis. Í Morgunblaðsgrein dr. Gunnars G. Schram var þess náttúrlega ekki getið að hér væri hann að taka upp mál sem Alþ. hefði áður gert samþykkt um, aðeins getið þess, að Erlendur Patursson hefði á sínum tíma komið fram með hugmynd í þessa átt. Af þessum sökum sendi ég stjórnanda þessa sjónvarpsþáttar, Jóni Hákoni Magnússyni, þáltill., ekki af neins konar lítilsvirðingu við dr. Gunnar G. Schram, heldur í því skyni að þess mætti geta við umr. um málið að Alþingi íslendinga hefði samþ. till. doktorsins með öllum greiddum atkv. fjórum árum áður en hann bar hana fram. Nú fór svo, að enda þótt fyrrnefndur stjórnandi Kastljóss fengi þessi plögg í hendur í tæka tíð fyrir upptöku þáttarins, þá var þáltill. þar í engu getið. Eftir á gaf stjórnandinn þá skýringu, að Már Elísson fiskimálastjóri, sem var annar sérfræðinganna sem hann ræddi við og mjög náinn ráðunautur hæstv. sjútvrh. um allt það er að sjávarútvegi lýtur, hefði tjáð sér að mikil breyting hefði verið gerð á þáltill. í meðferð Alþ. og hún væri alls ekki rétt svona, þ. e. a. s. eins og Alþ. samþ. hana. Hinn viðmælandinn og höfundur till., dr. Gunnar G. Schram, kvaðst alls ekki hafa séð þessa till. Norska skáldið Arne Garborg lýsti Björnstjerne Björnson þannig einhvers staðar, að í huga hans hefðu keppt tvö ljós: ljós heiðarleika og visku, um það hvort leiftrað gæti skærar. Það var oft æsispennandi, sagði Garborg, hvort liðið bæri af hinu. Ef mér leyfist að nota svipaða lýsingu, þá fór ekki svo í þessu tilfelli að samanlagður heiðarleiki sjónvarpsins og fiskimálastjóra skyggði á visku dr. Gunnars G. Schram. En ég hef sem sagt staðfestan grun um, að ríkisstj. hafi sinnt þessari samþykkt Alþ. ekki miklu meira en sjónvarpið virti hana, og mundi fagna því ef hæstv. sjútvrh. gæti nú leitt annað í ljós.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Ég ætla ekki að svara neinu í sambandi við Kastljós eða sjónvarpið, það verða aðrir að gera, en sný mér að því að svara fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda á þennan veg: Íslendingar eru aðilar að norrænni samstarfsnefnd um sjávarútvegsmál sem hefur fundi tvisvar á ári og hefur það að markmiði að efla samstarf Norðurlanda í fiskveiði- og fisksölumálum. Íslendingar buðu til norrænnar fiskimálaráðstefnu í Reykjavík í ágúst 1976, þar sem miklar umr. urðu einnig um þessi mál, en ráðstefnuna sóttu 200 fulltrúar frá flestum greinum sjávarútvegsins á öllum Norðurlöndunum. Á ofangreindum vettvangi og svo auðvitað á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna hafa íslendingar rekið áróður fyrir því að Norðurlöndin og aðrar þjóðir nái sem fyrst valdi á sókninni á fiskimiðum undan ströndum þeirra, en eins og kemur fram í þáltill. frá 1973 er það forsenda samstarfs um vernd og nýtingu fiskstofnanna. Fulltrúar Norðurlanda á Hafréttarráðstefnunni hafa stofnað til sérstakrar norrænnar samstarfsnefndar í því skyni að samræma og efla sjónarmið sín á þeim vettvangi. Eins og allir vita, hafa íslendingar til þessa alltaf verið skrefinu á undan öðrum Norðurlanda- og Evrópuþjóðum í þessu efni. Þannig var það ekki fyrr en um síðustu áramót að norðmenn og færeyingar tóku sér 200 sjómílna fiskveiðilögsögu. Það er því í raun og veru nú fyrst sem hægt er að tala um grundvöll gagnkvæmrar samvinnu og fiskveiðiréttinda. Þótt liðinn sé rúmur mánuður - eða senn tveir mánuðir - frá því að þessi grundvöllur skapaðist hefur þegar verið gerður samningur við færeyinga í þessum anda. Frá því að þál. var samþ. 1973 og til þessa tíma hafa íslendingar svo auðvitað sýnt í verki vilja sinn til samstarfs við norðmenn og færeyinga í fiskveiðimálum með því að gera fiskveiðisamninga við báðar þessar þjóðir: Það má nefna sem dæmi um samvinnu þessara þriggja landa loðnuveiðarnar við Nýfundnaland í fyrra og hittiðfyrra, en þá fiskuðu bæði íslensk og færeysk skip með norskum í bræðsluskipið Norglobal. Loks hafa þessar þjóðir haft gott samstarf t. d. í Norðaustur-Atlantshafsnefndinni, aðallega um síldveiðikvóta í Norðursjó, og gott samstarf hefur einnig verið á milli íslendinga, norðmanna og dana í Alþjóðahvalveiðiráðinu. En hér skal staðar numið og vikið að hinum þætti þessa máls, samstarfi á sviði fisksölu. Á liðnum árum hefur átt sér stað þróun í átt til aukins samstarfs og upplýsingaskipta á milli íslendinga og fiskútflutningsþjóða við Norður-Atlantshaf á vettvangi fisksölumala. Hafa hin vaxandi samskipti komist í fastari skorður með árunum. Í byrjun var þetta byggt á upplýsingaskiptum milli einstakra útflutningsaðila, en hefur þróast til þess að hið opinbera á þar nú beina aðild í vissum tilfellum. Sem dæmi um slíkt skulu nefnd: upplýsingaskipti við skreiðarútflutningsráð norðmanna um skreiðarsölumál, samskipti við norðmenn, dani, færeyinga, grænlendinga og kanadamenn um upplýsingar um freðfiskmarkaði, samvinna við þessar þjóðir um sameiginlega útbreiðslu- og auglýsingastarfsemi á Bandaríkjamarkaði vegna sölu á frystum fiski veiddum úr Norður-Atlantshafi. Þá hafa átt sér stað skoðana- og upplýsingaskipti við sömu þjóðir í sambandi við rækjusölu og við norðmenn vegna hrognsölumála, en þau eru lausari í reipunum. Þessu til viðbótar má nefna að hvers konar bein samskipti fiskútflytjenda frá umræddum löndum hafa einnig farið vaxandi. Svo er t. d. á sviði sölu saltfisks, freðfisks og mjöls. Ýmislegt bendir til að sú þróun, sem hér er gerð að umtalsefni, muni halda áfram. Þau sambönd, sem tekist hefur að skapa í þessum efnum, ættu að geta verið ákjósanlegur grundvöllur til að byggja á frekara samstarf þegar ástæða þykir til. En allar ákvarðanir um aðild hins opinbera að slíkri starfsemi hafa verið teknar í samráði við viðkomandi útflytjendur. Eins og hér kemur fram, hefur samstarf íslendinga í fisksölumálum við aðrar þjóðir ekki verið bundið við færeyinga og norðmenn, eins og fjallað er um í þál., heldur einnig við aðrar fiskveiðiþjóðir við Norður-Atlantshaf. Þá ber einnig að minna á það hér, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna selur mikið af freðfiski fyrir færeyinga í Bandaríkjunum, og einnig hefur Félag ísl. fiskmjölsframleiðenda haft samstarf við samsvarandi félagsskap í Noregi. Það, sem mjög háir samstarfi á sviði fisksölumála, einkum við norðmenn, er sú styrkjastefna sem norska ríkisstj. tók upp fyrir allmörgum árum og hefur haldið við og hefur haft skaðleg áhrif fyrir okkur í samkeppni um sölu á fisktegundum á erlendum mörkuðum. Á vegum íslensku ríkisstj. og einstakra rn. hafa farið fram allítarlegar umr. við norsk stjórnvöld og m. a. við forsrh. Noregs og sjútvrh. Noregs á s. l. sumri um breytingar í þessum efnum. Þar er aftur um vanda að ræða heima fyrir, einkum hvað snertir búsetu og þá í Norður-Noregi, og þessi stefna helst um sinn. Á hinu er aftur að verða mikil breyting, að þegar færeyingar og norðmenn hafa nú fært út í 200 mílur og við íslendingar, þá er miklu frekari grundvöllur til þess að auka og efla samvinnu á milli þessara landa um fiskvernd og yfirleitt allar upplýsingar um fiskstofna í landhelgi hverrar þessara þjóða fyrir sig. Ég held að ég hafi þetta svar ekki ítarlegra að sinni, en hér er um vaxandi samskipti að ræða á milli þessara þjóða sem og annarra þjóða sem veiða í Norðaustur-Atlantshafi.



Herra forseti. Hér er til umr. stórmál, mjög mikilvægt mál. Kannske er ekki skynsamlegt, þar sem ég hef ekki nema 2–3 mínútur til umráða, að fara að blanda í þetta öðru stórmáli, en ég ætla samt að gera það, enda er það mál náskylt þessu. Alþjóðleg viðurkenning á útfærslu fiskveiði lögsögu í 200 mílur sprettur af þeirri forsendu, að það sé ekki aðeins réttur strandríkisins að gera allt sem í þess valdi stendur til þess að vernda fiskstofna í hafinu út af ströndum þess og bægja frá hættum sem kunna að steðja að lífinu í sjónum heldur sé það líka skylda þess. Öðru hverju berast fréttir um miklar flotaæfingar sem eiga sér stað á hafsvæðinu innan 200 mílna lögsögu okkar og þeirra annarra þjóða sem hér er rætt um eða koma við þá ályktun sem hér er til umr. Það er enginn vafi á því, að þessum flotaæfingum, flotaæfingum Atlantshafsbandalagsins og flotaæfingum Varsjárbandalagsins, fylgir mjög mikil hætta fyrir fiskstofna. Þess eru dæmi, þegar slíkar æfingar hafa átt sér stað, að skip hafa rekist á og sokkið. Það er ekki langt síðan þetta gerðist á Ermarsundi. Hugsum okkur að kjarnorkuknúin skip rækjust á og sykkju einhvers staðar á hafsvæði okkar eða annarra þeirra þ.jóða, sem koma við þessa ályktun sem hér er til umr., - jafnvel þótt ekki tækist svo illa til að eitrun yrði á miðunum, en það gæti hæglega orðið ef slíkur árekstur yrði á okkar hafsvæði, að öll þýðingarmestu mið okkar eitruðust af þessu, - jafnvel þó ekki tækist svo illa til, þá er ekkert vafamál að fregnir um slíkan atburð kynnu að vekja upp grunsemdir um það, að fiskur af Íslandsmiðum væri eitraður. Efnahagur okkar mundi að sjálfsögðu hrynja í rúst um leið og markaðurinn mundi lokast. Ég álít, með skírskotun til þess að forsendurnar fyrir rétti okkar til fiskveiðilögsögunnar eru þær, að við eigum að vernda fiskstofnana, að það hljóti einnig að vera réttur okkar og skylda að gera allt það sem í okkar valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að hættur af því tagi, sem ég nú nefndi, steðji að fiskstofnunum og lífinu í sjónum - hættur af völdum flotaæfinga. Við megum vera stoltir af því, íslendingar, að hafa verið í forustu fyrir útfærslu fiskveiðilögsögu sem nú er komin út í 200 mílur og alþjóðleg viðurkenning fengin fyrir því. Við eigum einnig að vera í forustu fyrir þessu. Það á að vera næsta hlutverk okkar á alþjóðavettvangi. Við eigum að beita okkur fyrir alþjóðlegri viðurkenningu á því, að strandríkið geti harðbannað allt slíkt hernaðarbrölt, flotaæfingar af þessu tagi sem ég nú nefndi. Og ef þær þjóðir, sem hér um ræðir, tækju höndum saman um þetta, þá þýddi það að drjúgur partur af því hafi: sem við nefnum Norðaustur-Atlantshaf, væri friðlýstur. Og það fordæmi, sem við mundum setja með þessu mundi eflaust hafa mjög mikla þýðingu varðandi friðarviðleitni í heiminum yfirleitt Það mundu bætast við fleiri svæði sem yrðu friðlýst. Og hver veit nema þá renni einhvern tíma upp sú stund að öll höf á þessum hnetti okkar verði friðlýst.



Herra forseti. Þegar þessi þáltill. var til umr. tók ég til máls og benti á það, að hér væri hreyft merkilegu máli, en jafnframt undirstrikaði það, að norðmenn hafa oft verið okkur erfiður ljár í þúfu. Og því miður er það að gerast núna eða hefur gerst á undanförnum vikum, að við höfum fengið að kenna á því að norðmenn koma að nokkru leyti aftan að okkur: Ég held að ég hafi heyrt það rétt af vörum hæstv. sjútvrh. áðan, að hann sagði að nokkrar umr, hefðu farið á milli ríkisstj. Íslands og norsku ríkisstj. um þessi vandamál og einkum varðandi fisksölumálin. Nú er það staðreynd, að íslendingar og norðmenn gætu haft af því ávinning að starfa heiðarlega saman, vegna þess að þessar tvær þjóðir selja sína vöru langmest á vissa markaði og réðu raunar markaðsverði ef þær stæðu heiðarlega saman. Nú var skýrt frá því í norsku blöðunum fyrir 2–3 vikum, á forsíðu, að norska ríkisstj. ætlaði að styrkja sölu saltfisks til Portúgals með a. m. k. í íslenskum krónum talið 500–600 millj. kr. Auk þess hafði verið frá því sagt nokkru áður, - ég held að ég muni það rétt, - að þeir hafi gefið portúgölsku þjóðinni sérstakt hafrannsóknaskip. Þess vegna óska ég eftir því að það sé gerð grein fyrir þessum umr. hér á hv. Alþ. Þetta er svo stórt mál að það á að skýra frá þessu opinberlega, þegar vitnast um svona aðgerðir af hálfu norsku ríkisstj. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að við höfum ráðið markaðnum í Portúgal og þetta hefur haft í för með sér erfiðleika fyrir okkur. Portúgalar eru í greiðsluvandræðum, það er heldur ekkert leyndarmál, og ef þarf að hjálpa þeim með sérstökum aðgerðum, t. d. auknum viðskiptum á móti, þá þarf að hugleiða það mál mjög alvarlega. Einnig mættu norðmenn okkur með betri boðum í Nígeríu og auknum fyrirgreiðslum vegna þess að við vorum þar stórir á markaðnum. Hér er því um stórmál að ræða varðandi sölumálin. Við höfum ekki mætt þar heiðarlegri samkeppni af hálfu norðmanna. Það sagði ég hér fyrir rúmum þremur árum og ég staðhæfi það enn. Um hina þættina í þessari ályktun hefur orðið árangur, eins og hæstv. ráðh. gat um og ég veit að var tilgangur flm. Og það er heilbrigt og gott. En við skulum ræða hinn þáttinn, fisksölumálin, einnig og fá um þau opinbera skýrslu. Þess vegna kom ég hér í ræðustól nú, til að óska eftir því, vegna þess að ráðh. gat þess að slíkar umr. hefðu farið fram, að við fáum á Alþ. grg. um a. m. k. hvað þessar umr. hafa snúist um og hvort við megum vænta heiðarlegrar samkeppni eða samstarfs af hendi norðmanna í framtíðinni.



Herra forseti. Ég þakka fyrst og fremst hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans við þessari fsp. Þau voru í aðalatriðum eins og ég bjóst við og þar af leiðandi ekki á þann veg sem ég hefði helst kosið, að greint væri frá því að a. m. k. væri í undirbúningi af hálfu íslensku ríkisstj. frumkvæði að annars konar, fastmótaðra og ítarlegra samstarfi við þessar grannþjóðir okkar, fiskveiðiþjóðirnar hérna við Norðaustur-Atlantshaf, - samstarfi sem gæti leitt til þess, að við snerumst sameiginlega gegn ýmiss konar vanda af meiri röggsemi en við höfum áður gert og að sneitt yrði hjá árekstrum eins og hv. síðasti ræðumaður, Jón Árm. Héðinsson, gerði grein fyrir. Við heyrðum það, þm., í útvarpsfréttum síðari hluta sumars að efnt hefði verið til þessarar norrænu fiskimálaráðstefnu hér í Reykjavík sem hæstv. ráðh. greindi frá. Þar voru tilgreindir fulltrúar, að vísu ekki með nafni, frá ýmsum greinum sjávarútvegsins og einnig við bætt að þar hefðu verið stjórnmálamenn. Ég hafði símasamband þá við formann sjútvn. Ed., hv. þm. Steingrím Hermannsson, og spurði, hvort hann hefði verið boðaður til þessarar ráðstefnu. Hann kvað svo ekki vera. Og mér skilst að sjútvn. Nd. hafi þar á engan hátt verið til kvödd heldur. En nú fréttum við að þarna hafi verið 200 manna ráðstefna haldin í ágúst í sumar, og hefði mér í gamla daga, á meðan ég vann þessi 25 ár eða aldarfjórðung við fréttir, þótt orðið tímabært að sögð væru tíðindi af niðurstöðu þessarar ráðstefnu, því þarna hefur bæði verið kostað til nokkru fé og eflaust ítarlegu undirbúningsstarfi. En hvað um það, ég ítreka þakkir mínar til hæstv. sjútvrh. fyrir svörin. Þótt frá litlu væri að segja, þá veit ég að tíundað var hvað eina það sem hann gat um þetta mál sagt, þótt mér finnist það augljóst mál að ríkisstj. sem slík hafi ekki sinnt þessari þál. Alþ. sem slíkri í neinu og þess vegna sé e. t. v. skiljanlegt að sjálfum fiskimálastjóra skuli vera gjörsamlega ókunnugt um innihald þessarar þál.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. landsk. þm. sagði, þá snerust þær viðræður, sem einstakir ráðh. áttu við norska áhrifamenn og m. a. forsrh. og sjútvrh. Noregs, í fyrsta lagi um það, sem slíkar umr. hafa vafalaust snúist áður um, í tíð fyrri ríkisstjórna, þ. e. styrkveitingar til norsks sjávarútvegs. Við létum þar í ljós mikla óánægju okkar yfir framhaldi þessara styrkveitinga og bárum fram þá ákveðnu ósk að dregið yrði verulega úr þessum styrkveitingum. Fyrstu samskipti á milli okkar í þessum efnum voru þau, að við óskuðum eftir að fá að kynna okkur uppbótakerfi norðmanna, og fóru tveir menn til að kynna sér það. Norska sjútvrn. var boðið og búið að veita þessum mönnum allar þær upplýsingar sem fyrir hendi voru, og ég get sagt það hér, að þeir leyndu okkur engu í þeim efnum. Hér er litið svo á að sé verið að tryggja norskum sjómönnum samsvarandi laun og hliðstæðum öðrum stéttum, það sé byggðavandamál, en það sé ekki um að ræða óheilbrigða samkeppni í sölu á fiskafurðum við önnur lönd. Það er rétt, sem hv. þm. nefndi áðan, að það hefur komið í norskum blöðum um gjöf norðmanna til portúgala, að þeir hafi gefið hafrannsóknarskip. Við því er auðvitað ekkert að segja út af fyrir sig. En hitt væri óheilbrigt og óheiðarlegt, ef við stæðum frammi fyrir því að norðmenn undirbyðu okkar samningamenn. En um það vil ég ekki fullyrða og á engan hátt væna norsku ríkisstj. um það á þessu stigi málsins. Þeir fulltrúar okkar, sem eru nýfarnir til Portúgals til þess að semja um sölu á saltfiski, ræddu við forsrh., viðskrh. og mig um þessi mál og hétu því að láta okkur fylgjast með því sem gerðist, ef slíkt sem þetta kæmi upp. En fyrr megum við ekki og getum ekki ásakað norsku ríkisstj. eða norsk stjórnvöld. Hitt er svo annað mál, sem er okkur öllum áhyggjuefni, að viðskipti okkar við portúgölsku þjóðina eru allt of lítil miðað við þau miklu kaup sem þeir hafa gert hjá okkur. Hér er um fátæka þjóð að ræða sem þarf að auka verslun sina og viðskipti, og það er okkar hagur að auka verulega viðskipti við portúgölsku þjóðina. Varðandi það, sem hv. fyrirspyrjandi, 5. þm. Norðurl. e., sagði um fiskimálaráðstefnuna, þá var það auglýst að öllum væri frjálst að taka þátt í þessari ráðstefnu. Það var sérstakt þátttökugjald sem hver og einn varð að greiða. Og það var fulltrúi í sjútvrn. sem hafði allan veg og vanda af undirbúningi þessarar ráðstefnu, Arnmundur Backman lögfræðingur, sem vann þar mikið og gott starf. Það er rétt hjá fyrirspyrjanda, að því miður voru allt of fáir þm. þátttakendur í ráðstefnunni. En þetta var auglýst víða, að allir aðilar hefðu rétt til þátttöku í fiskimálaráðstefnunni. Ég veit að heildarsamtök í sjávarútvegi stóðu að því að senda nokkra fulltrúa hver fyrir sig, og það sem var eiginlega verra; að hlutfallslega var meiri þátttaka úr hópi þm. a. m. k. tveggja annarra þjóða en okkar íslendinga þó að ráðstefnan hafi verið haldin hér. Í sambandi við samskipti á milli þessara þjóða vil ég ekki á nokkurn hátt gera lítið úr því sem hefur verið gert á undanförnum árum. Þau eru allveruleg á sviði fisksölumála, en þau eru takmörkuð á öðrum sviðum, vegna þess að við höfum vérið á undan í okkar útfærslu. En nú eru þessi viðhorf breytt, og ég hygg að ég megi alveg örugglega segja að það er áhugi ríkisstj. í heild fyrir því að auka samskipti og upplýsingaskyldu á þessum sviðum á milli þessara þjóða og nokkurra annarra þjóða sem liggja næst okkar fiskveiðilandhelgi; en ekki síst, heldur frekar þessara þjóðá sem hér hafa verið nefndar og þál. frá 1972 fjallaði um.



Herra forseti. Hv. þm. Stefán Jónsson virtist taka það mjög nærri sér, að hann taldi að dr. Gunnar G. Schram hefði „ nappað “ frá sér hugmynd eða talið sig eiga uppgötvun sem þm. bæri og hefði verið fyrstur til að gera í sambandi við samvinnu okkar við færeyinga og norðmenn um fiskveiðimál, fisksölumál og fiskverndarmál. Nú er það alveg ljóst að íslendingar hafa gert sér grein fyrir því að langa tíð, að þessa samvinnu þyrfti að auka, enda hefur hún verið talsverð um marga áratugi og raunar við fleiri þjóðir en þessar. En ég get gjarnan vakið á því athygli að það munu vera ein sjö ár síðan ég flutti hér till. um að auka samskipti við færeyinga, ekki síst á þessum sviðum. Mig minnir að meðflm. hafi verið þm. Eysteinn Jónsson, Hannibal Valdimarsson. Benedikt Gröndal, Lúðvík Jósepsson og Birgir Kjaran. Auðvitað eigna ég mér engar hugmyndir í þessu efni. Það er alveg ljóst mál að þessar þjóðir eiga að starfa nánar og betur saman. Ég leyfði mér að ræða um það úr þessum ræðustól fyrir allmörgum árum, að jafnvel gæti svo farið í framtíðinni aðunnt yrði að hafa sameiginlega landhelgi færeyinga, íslendinga og grænlendinga. Ég veit ekki nema svo kunni að fara um það eru lýkur, þó það sé ekki tímabært eins og er. Auðvitað er ástæðan til þess, að þessi samvinna hefur ekki verið mikil að undanförnu. einmitt sú, að norðmenn hafa verið ótrúlega seinir í landhelgismálum, afturhaldssamir, vil ég segja, færeyingar raunar líka og það af skiljanlegri ástæðu, vegna þess að þeir sækja mikið á erlend mið. En ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, er ekki þessi, heldur hin, að hv. þm. leyfði sér að drótta óheiðarleika að fiskimálastjóra, Má Elíssyni. Hann brigslaði honum um óheiðarleika, og hann gerði það með sínum venjulega hætti, með dylgjum. Ég þekki Má Elísson best ykkar hér inni, býst ég við, þótt allir hér hljóti að þekkja hann að góðu, að drenglund einni og heiðarleika. Ég leyfi mér að mótmæla svona framferði að viðkomandi manni fjarstöddum. Ég fullyrði að Már Elísson er heiðarlegur maður í hvívetna, ekki síst í málflutningi, og það er meira en hægt er að segja um hv. þm. Stefán Jónsson.

Fyrirspyrjandi (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. síðasti ræðumaður hafi gert sér grein fyrir því, að ég væri búinn að nota ræðutíma minn, þegar hann kvaddi sér hljóðs -  Ég bar ekki fram fsp. mína hér til þess að efna til neins konar keppni um frumleik í hugmyndasmíð, hvorki við hv. þm. Eyjólf K. Jónsson né við nokkurn annan. Fsp. þessi, eins og ég tók fram í upphafi, var borin fram nokkru áður en þessi sjónvarpsþáttur í Kastljósi kom á dagskrá. Aftur á móti vakti ég athygli á því hversu fjarri því færi að ríkisstj. hefði getað sinnt þessari samþykkt Alþ. þar sem svo mikið vantaði á það að jafnvel fiskimálastjóra, Má Elíssyni, hefði verið ókunnugt um efni þessarar þáltill. Þrátt fyrir það að Eyjólfur Konráð Jónsson þekki Má Elísson eflaust miklu betur en ég, sem ég efast ekkert um, þá var það nú svo, vegna þess að ég þekki Má Elísson líka og einnig að heiðarleika, að ég hringdi til hans og spurði hann hvort satt væri sem stjórnandi þáttarins hefði sagt mér, að hann hefði borið það fram þarna að þessari þáltill., sem samþ. var óbreytt með öllum greiddum atkv., hefði verið breytt mjög mikið í meðförum Alþingis. Már Elísson, sem ekki brást fremur en fyrri daginn í því að segja satt, sagði: „ Já, mig minnti það. “ Hitt má svo Eyjólfur Konráð Jónsson eiga við fornvin sinn, Má Elíssyni á brýn neinar annarlegar hvatir. Ég hefði sem sagt ekki kvatt mér hljóðs í þriðja sinn, ef ekki hefði sprottið upp þessi ágæti þm. Norðurl. v. til þess að bæta dálitlum ómerkilegheitum, eins og oft fyrri daginn, saman við þó nokkuð skynsamlegar umr.



Ég skal ekki , herra forseti, lengja þessar umr., aðeins vekja athygli á því, að hv. þm. sem síðast talaði hér, var kunnugt um að það hafi ekki verið um að ræða óheiðarleika af neinu tagi af hálfu fiskimálastjóra, Más Elíssonar, heldur að Má Elíssyni höfðu orðið á einhver mistök. Honum var kunnugt um það þegar hann brigslaði honum um óheiðarleika, dylgjaði um óheiðarleika hans. Hann hafði sjálfur við hann talað og Már hafði þar játað það, eftir hans upplýsingum, að sér hefðu orðið á mistök. Þó leyfir hv. þm. sér í fjarvist Más Elíssonar, án þess að upplýsa samtalið við hann, að halda hér fram óheiðarleika Más. Það sannar hans eigin óheiðarleika.