Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls vakti ég athygli á málefnum þeirra kvenna er ráða sig skipverja á skip, sjókvenna eins og þær voru nefndar hér áður fyrr, og gerði grein fyrir því að ég teldi æskilegt að ef kona, sem er skipverji, verður vanfær þá leitist lögin við að tryggja rétt hennar og hagsmuni meðan á þungun stendur í hvívetna. Ég nefndi þar dæmi um svipað réttindamál hvað varðar lögreglukonur og lýsti þeirri skoðun minni að æskilegt væri að tryggja bæði atvinnuöryggi konunnar svo og launakjör hennar. Ég hef nú á þskj. 866 borið fram brtt. við 17. gr. og er sú brtt. af minni hálfu nokkurs konar bil beggja ef svo má segja. Í þeirri till. hef ég fallið frá því sem ég orðaði hér við 2. umr. í þá veru að tryggja bæri að konan héldi kaupkjörum sínum eða að þau skertust ekki við þessar aðstæður væri hún færð til í starfi. Ég fellst hins vegar á það sjónarmið að þar sé sennilega um of stóra breytingu að ræða með jafnlitlum fyrirvara og hér er hafður á þessu og eins má færa rök fyrir því að slíkt sé samningsatriði í kjarasamningum. Þess vegna hef ég flutt brtt. á þskj. 866 eins og hún stendur þar, en þar er lagt til að við 17. gr. bætist svohljóðandi málsgrein, með leyfi forseta: „Ef kona fær lausn úr skipsrúmi eftir ákvæði 1. málsgr. skal útgerðarmaður, sé þess kostur, veita henni annars konar starf á sínum vegum, æski konan þess.“ Með þessu er ég að leitast við að tryggja lágmarksatvinnuöryggi þungaðrar konu sem hefur starfað sem skipverji. Ég vil taka það fram hér að með þessu er ekkert tryggt vegna þess að útgerðaraðilar hafa oft og tíðum ekki upp á önnur atvinnutækifæri að bjóða, sé t. d. um mjög litla útgerðaraðila að ræða. Þess vegna er í brtt. skotið inn í sérstaklega „sé þess kostur“ með það í huga. En í lögunum sjálfum kemur þá fram sá vilji Alþingis að lágmarksatvinnuöryggi sjókvenna verði tryggt svo framast sem unnt er á þeim tíma sem þær eru barnshafandi. Eins og hv. þm. vita er hér um einkar viðkvæmt tímabil í lífi viðkomandi einstaklinga, konunnar og barnsins, að ræða og það er mjög áríðandi að við gerum allt sem við getum til að tryggja að hagur bæði konu og barns sé sem bestur á þessum tíma. Það er það sem lagt er til með þessari litlu brtt.



Virðulegi forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls tók samgn. Ed. þetta mál aftur til athugunar. Ég leitaði til Páls Sigurðssonar dósents um hugsanlega breytingu á 17. gr. og ég sé að hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir hefur tekið þá ábendingu upp og gert að sinni tillögu. Þar sem ábendingin kom frá þessum virðulega þm. bað ég Pál að hafa samband við hv. þm. Sigríði Dúnu, sem hann gerði, um afgreiðslu málsins. Það kom þá í ljós að hún felldi sig ekki við þessa ábendingu og lagði til að þar yrði meiru bætt við. Í framhaldi af þessu fjallaði samgn. í heild um málið. Hún komst að þeirri niðurstöðu, sem er afstaða n., að það væri ekki til neinna bóta að gera tillögu til breytinga við fyrra álit n. Byggðist það m. a. á því að þar sem ákvæði 17. gr. taka hvorki til sjúkdóma né heldur slysa geti staðgengilsregla af engu tagi átt þar við.



Virðulegi forseti. Við nm. í hv. samgn. höfum fjallað um þetta frv. á nokkuð mörgum fundum og hef ég virkilega velt fyrir mér 17. gr. Til þess að fá álit fleiri aðila á þessari grein benti ég t. d. hv. 11. þm. Reykv. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur á að í sjómannalögum væri fjallað um konur, en eins og eðlilegt má teljast, þar sem hún á ekki sæti í n., gat hún ekki gert sér í hugarlund að í sjómannalögum væri yfirleitt fjallað um konur. Það taldi ég mjög eðlilegt. Bæði varðandi 17. gr. og 23. gr. tjáði ég henni mínar skoðanir og efasemdir varðandi 17. gr., hvort sú grein þyrfti að vera inni í frv., hvort 36. gr. sjómannalaga næði ekki yfir þau tilfelli ef kona, sem er skipverji, verður vanfær og hagsmunir hennar krefðust þess og barnsins að hún fengi lausn úr skiprúmi, hvort það gæti þá ekki verið vegna veikinda, ef hún gæti ekki unnið uppsagnarfrestinn, sem er vika og allt upp í einn mánuður, og ég taldi þetta jafnvel geta skert rétt kvenna. Auk þess hafði ég samband við Jafnréttisráð og bað það að taka þetta sérstaklega fyrir á sínum fundi sem það og gerði og sendi hv. samgn. Ed. umsögn um þessar greinar. Þar segir, með leyfi forseta: „Jafnréttisráð hefur fjallað um ákveðnar greinar í frv. til sjómannalaga og vill koma eftirfarandi athugasemdum á framfæri við n.: Í 23. gr. laganna 3. tölul. segir að skipstjóri geti vikið úr skiprúmi konu, sem er skipverji, er verður vanfær og af þeim sökum ófær til að annast störf sín. Jafnréttisráð telur að hér verði að koma til dómur læknis um ástand barnshafandi konu. Ráðið telur í hæsta máta óeðlilegt að leggja slíkt mat í hendur skipstjóra. Sama á raunar við um 1. og 2. tölul. 23. gr.“ Ég taldi eðlilegt í framhaldi af þessu og reyndar áður líka að fella 3. tölul. út úr 23. gr. Þar sagði - það var reyndar fellt út: „Kona, sem er skipverji, verður vanfær og af þeim sökum ófær til að annast störf sín, eða 4) læknisskoðun samkv. 33. gr. leiðir í ljós, að skipverji er eigi fær til að vinna starf sitt, þótt eigi sé hann sjúkur.“ Ég taldi að 4. málsl. næði yfir vanfærar konur jafnt og aðra skipverja og 3. málsl. væri óþarfa innskot. Nm. féllust allir á þetta og þar af leiðandi kom sú brtt. fram. Við 2. umr. þessa máls kemur hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, 11. þm. Reykv., hér í stól og ræðir um viðbót við 17. gr. Ég sá ekki þá og sé ekki enn, þrátt fyrir góðan hug til kvenna, að við getum komið þar fyrir því sem hún ræddi um við 2. umr., enda féll hún frá því. Það er engin bót að því að gera háseta að kokk eða gera kokk að skipstjóra. Þess er kostur hjá stórum skipafélögum að færa fólk á milli starfa. Við vitum það varðandi millilandaskip. Sambandið hefur t. a. m. upp á margvísleg störf að bjóða innan sina vébanda. En að setja almennar hugleiðingar um mannleg samskipti inn í lög tel ég enga þörf á. Ég tel að ef kona óskar eftir lausn úr skipsrúmi og sækir um annað starf hjá viðkomandi útgerð fari það eftir hennar mannkostum hvort útgerðin ræður hana til annarra starfa. Það er ekki hægt að segja, að mínu mati: Ef kona fær lausn úr skipsrúmi eftir ákvæði 1. málsgr. skal útgerðarmaður, sé þess kostur, veita henni annars konar starf á sínum vegum, æski konan þess. - Ég veit ekki hvernig væri hægt að dæma eftir slíkum lögum. Þetta er viljayfirlýsing um að venjuleg mannleg samskipti eigi sér stað á milli útgerðarmanns og vanfærrar konu. Auk þess er mjög líklegt að þær konur sem verða vanfærar og eru sjómenn hætti sjómennsku því það er mjög ósennilegt að þær fari á togara eða millilandaskip frá ungbarni. En ég hef rætt við mjög marga um 17. gr. frv. vegna minna efasemda, bæði utan þings og innan, og það hefur enginn komið með þessa ábendingu fyrr. Ég get ekki séð minnstu ástæðu til að bæta þessu inn í frv. þó ég beri góðan hug til kvenna hvort sem þær eru vanfærar eða ekki.



Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög fróðlegt að fræðast hér við 3. umr. um nefndarstörf í hv. samgn. og hvað þar hefur komið fram og hvað ekki. Það virðist vera orðin hálfgerð dauðasynd í þessu máli að ábendingar skuli ekki hafa komið fram fyrr í þá veru sem ég hef hér vakið máls á og er þar ekki um neitt annað að sakast en það að fulltrúi Kvennalistans í hv. Ed. á ekki sæti í hv. samgn. Hvað þetta sérstaka atriði varðar hafði ég tal af formanni nefndarinnar og bauð honum, og það reyndar í votta viðurvist, að ef hann hefði hug á að hafa samráð við mig um þetta atriði væri ég til þess fús, en mér hefur hingað til ekki verið boðið á fund í þessari hv. nefnd. Það er rétt sem hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Egill Jónsson, sagði. Sú brtt. sem hér er fram borin er tillaga sem Páll Sigurðsson dósent í lögum orðaði við mig og fannst mér þá heldur skammt gengið. Ég hef síðan endurskoðað hug minn og gert grein fyrir þeirri breytingu sem á afstöðu minni hefur orðið. Hvað hv. þm. sagði varðandi sjúkdóma og slys, þ. e. að það væri ekki verið að ræða um sjúkdóma og slys í þessari grein og þar af leiðandi gilti ekki staðgengilsregla, þá kemur staðgengilsregla að mínu viti ekki þessu máli á neinn hátt við. Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir taldi að hér væru almennar hugleiðingar um mannleg samskipti á ferðinni. Mig langar til að benda hv. þm. á að lög fjalla mjög oft um mannleg samskipti. Þau eru ekki almennar hugleiðingar heldur leitast þau við að tryggja réttindi annars vegar og skyldur hins vegar, m. a. í mannlegum samskiptum. Þessi brtt. er fram borin til þess að tryggja réttindi kvenna á þeim tíma sem þarna um ræðir. Hvað varðar aðrar athugasemdir hv. þm. Kolbrúnar Jónsdóttur tel ég þær ekki svaraverðar.



Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þau orð hv. þm. Sigríðar Dúnu að lög eru til þess að tryggja réttindi, en þar sem ég sé ekki að hægt sé að tryggja konum réttindi með þessari brtt. er ég henni ekki meðmælt. Það er einfalt mál. Allt í kringum landið eru útgerðarfélög það lítil að þau hafa ekki fleiri störfum til að dreifa en á sjó. Jafnvel ekki á línu. Þar væri ekki hægt að færa konu í beitningarskúra. Þar væri ekki betra fyrir hana að vera en á sjó, að mínu mati. Togaraútgerðir eru kannske með skrifstofu. Væri þá hægt að koma konunni fyrir inni á skrifstofu, jafnvel með því að vísa annarri konu frá? Ég sé ekki rökin fyrir því að þetta bæti hag kvenna nema þá hjá Sambandinu eða stórum fyrirtækjum sem hafa margvíslegan rekstur á sínum snærum.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Það þjónar litlum tilgangi að fara út í tveggja manna karp héðan úr ræðustól. En ég bið hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur að lesa þessa brtt. Þar stendur: „Ef kona fær lausn úr skipsrúmi eftir ákvæðum 1. málsgr. skal útgerðarmaður, sé þess kostur“ o. s. frv. Með öðrum orðum, hafi útgerðarmaður önnur störf að bjóða konunni, þá er þetta stoð í lögum. Eins og ég greindi frá í upphafi máls míns, þegar ég flutti þessa brtt., getur hún ekki tryggt til fullnustu þau réttindi sem hún tekur til. Það er ekki hægt vegna þess að útgerðaraðilar eru misjafnlega í stakk búnir til að fara þannig að. En þessi brtt. veitir stoð í lögum til þess að réttindi séu virt.



Virðulegi forseti. Í umræddri brtt. frá hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur hefur þm. undirstrikað að þarna sé um að ræða framkvæmd sé þess nokkur kostur. Það tryggir auðvitað ekki nokkurn skapaðan hlut. Hugmynd þm. er vel skiljanleg, en henni er einfaldlega ekki hægt að koma fyrir í lagasetningu eins og með brtt. er ætlast til vegna þess að við getum ekki farið að setja í lög, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Kolbrúnar Jónsdóttur, að t. d. eingöngu Samband ísl. samvinnufélaga gæti í krafti mikils og fjölskrúðugs skipaflota hnikað til störfum á þennan hátt. Við getum ekki sett í lög að það megi ekki ráða konu til sjómennsku nema hjá Sambandinu. Við erum að ræða þarna um almenna sjómennsku og sjómannastörf í landinu. Gallinn við brtt. er sá að hún segir hreinlega ekki neitt nema það, sem er algengur samskiptaháttur í líklega öllu atvinnulífi landsins, að menn reyni að hnika til eftir því sem kostur gefst þegar upp koma atvik og vandamál sem taka verður tillit til. Það mun hafa komið fram í upphaflegri kynningu hv. þm. Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur í samræðum við formann samgn. að ástæða væri til að gera brtt. þar sem hnikað yrði til, þ. e. um borð í skipi mætti færa til á milli starfa innan skipshafnar. Það er auðvitað enn síður framkvæmanlegt, en það hefur nú dottið út úr þessari tillgr. sem betur fer því það var svo óraunhæft að leitt var að heyra að slíkt kæmi fram hjá hv. þm. Það undirstrikar a. m. k. ekki þekkingu á sjómennsku og sjómannsstörfum almennt. Ég held þess vegna að ekki þurfi að teygja mjög lopann í þessari umr. Það er ekki hægt að tryggja að þessi brtt. sé afgerandi á neinn hátt, en auðvitað er þarna um að ræða hugmynd sem allir hljóta að taka tillit til í eðlilegum samskiptum.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. iðnn. við frv. til l. um breyt. á lögum nr. 58 frá 4. júní 1981, um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetis, með síðari breytingum. Á þskj. 842 eru brtt. frá meiri hl. n. sem eru í tvennu lagi. Í fyrsta lagi er lagt til að 1. gr. frv. falli brott og í öðru lagi við 2. gr. að greinin orðist svo: „Í stað „31. des. 1985“ í 13. gr. laganna (sbr. lög nr. 77/1983) komi: 31. des. 1988.“ Frv. það sem hér er til umræðu er víst vel þekkt meðal eldri og reyndari þm. Ég þekki það að nokkru leyti líka sem fyrrv. embættismaður. Megintilgangur þess er að framlengja gildandi lagaákvæði um einkarétt Sölustofnunar lagmetis á viðskiptum við Austur-Evrópu. Upphaflega gerði frv. ráð fyrir framlengingu gildistíma þessa einkaréttar um fimm ár og var í því sambandi vitnað til bréfaskrifta allra lagmetisverksmiðjanna. Síðast þegar þessi ákvæði voru framlengd var það gert til tveggja ára. Það kom reyndar fram í 1. umr. og í umræðum er síðast voru framlengd þessi ákvæði að ýmsum þótti hlutur viðskiptafrelsis heldur vera fyrir borð borinn. Því er svo sem ekki að neita, en hitt er rétt að í viðskiptum við t. d. Austur-Evrópu er síður en svo við venjulega viðskiptavini að eiga. Þeir skilja kannske ekki þetta mikla frelsi okkar hér. Þeir vildu sjálfsagt hafa eina allsherjar síldarútvegsnefnd, eða Prodintorg, að versla við og engan rugling. Meiri hl. n. taldi ekki fært að hundsa beiðni allra framleiðenda innan Sölustofnunar lagmetis um framlengingu einkaréttar, en hins vegar voru skiptar skoðanir um það hvenær næsta „sólarlag“ skyldi verða eða endir þess gildistíma sem um er fjallað. Í þeim efnum var sæst á þrjú ár með tilliti til þess m. a. að aðstæður geta breyst á skemmri tíma en fimm árum og ekki síður með tilliti til þess að það getur þótt heppilegt að Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, sem um er getið í grg. frv., taki við samningagerðinni. Eins og segir í nál. bárust umsagnir frá Iðntæknistofnun Íslands og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins þar sem því var mótmælt að fulltrúar þessara stofnana skyldu felldir úr stjórn Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins, eins og gert var ráð fyrir í 1. gr. frv. Nm. voru sammála um að ekki þætti ástæða til þess að breyta ákvæðinu um skipan sjóðsins frá gildandi lögum. Eins og segir í 10. gr. laga nr. 58 frá 4. júní 1981 er snar þáttur í hlutverki Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins, með leyfi forseta, „að efla lagmetisiðnaðinn m. a. með því að stuðla að tæknilegri uppbyggingu, þróun vinnsluaðferða og vörutegunda og markaðsöflun erlendis.“ Með tilliti til þessa hlutverks þótti eðlilegt að fulltrúar þessara tæknistofnana ættu þar nokkuð um að véla. Því lagði meiri hl. n. til að 1. gr. frv. félli niður og sjóðsstjórnin stæði eftir óbreytt að skipan.



Virðulegi forseti. Ég er einn í minni hl. í þetta sinn, síðast vorum við tveir. Ég er andvígur þessu frv. vegna þess að ég er á móti einokun og tel eðlilegt að sölusamtök í lagmetisiðnaði starfi á sama grundvelli og önnur útflutningssamtök. Þar af leiðandi legg ég til að frv. verði fellt. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta. En ég tel að þetta fyrirkomulag sé leifar af gömlum tíma og hef heyrt að það standi til að breyta þessu fyrirkomulagi. Það væri miður ef Alþingi á að verða til þess að hindra þær breytingar.



Virðulegi forseti. Áður en ég varð þm. teiknaði ég hús. Það er mjög skemmtilegt starf að teikna hús. Þó eru ákveðin vandamál því samfara og einn höfuðvandinn í þessu starfi eru viðskiptavinirnir. Viðskiptavinirnir gera ýmsar kröfur til manna sem selja þeim þjónustu og óþægilega mikill hluti af starfstímanum fer í að semja við þessa viðskiptavini og ná samningum við þá sem viðunandi eru fyrir báða aðila. Frv. eins og það sem hér er verið að fjalla um bendir mér á ákveðna leið fyrir mig sem arkitekt og þá starfsstétt sem ég áður tilheyrði. Við tökum okkur einfaldlega saman, félagar þessarar starfsstéttar, og biðjum ríkisstj. um að semja fyrir okkur við þessa óþægilegu viðskiptavini. Að vísu breytast starfsaðstæður okkar nokkuð við þetta nýja fyrirkomulag þar sem yfirvöld eru þar með, er þau undirgangast þá skyldu að semja við okkar viðskiptavini, farin að taka ábyrgð á afkomu okkar, þ. e. arkitektanna. En skv. hefðinni, því að sölustofnun lagmetisins er ekkert einsdæmi í þessu þjóðfélagi, hlýtur ríkisstj. að hljóta yfirvöld að vera reiðubúin til þessa verks ef bornar eru fram þær einföldu og afskaplega skiljanlegu röksemdir að samningagerð við þessa viðskiptaaðila verði miklu flóknari og erfiðari þegar hver og einn er að semja fyrir sig en þegar ríkisstofnun semur skv. lögum í eitt skipti fyrir öll við alla viðskiptavini þessarar starfsstéttar. Hér er ég að yfirfæra röksemdafærsluna fyrir þessum lögum yfir á verksvið og atvinnulíf á öðrum vettvangi eingöngu til að reyna að gera grein fyrir því hvers vegna ég fyrir mitt leyti er á móti löggjöf af þessu tagi, er á móti því að ríkisvald þurfi að skipta sér af hlutum sem þessum. Menn hafa komið fram með þær athugasemdir og þær röksemdir fyrir þessu frv. að með þessu móti náist betri samningar við Rússana og austantjaldslöndin en ella. Það kann vel að vera, en samt sem áður getur enginn sannfært mig um að þessir samningar næðust ekki með þeim hætti að einhver einn aðili fyrir hönd þessara samtaka, án þess endilega að hann væri opinber starfsmaður skipaður með lögum, semdi fyrir þau. Eina krafan sem gerð er þar með er einfaldlega sú að aðilar í þessari framleiðslu komi sér saman, milli þeirra ríki samkomulag án þess að þeir séu beinlínis hnýttir saman með löggjöf, handjárnaðir saman. Fáránlegasta röksemdin í þessu er sú þegar það er borið á borð fyrir mann að handjárnun þessara samtaka verði til að þeirra eigin beiðni: Við strákarnir getum ekki komið okkur saman. Viltu því setja á okkur lög? Megum við fara í steininn? - Þess vegna get ég ekki annað en verið á móti þessari löggjöf og mun því styðja nál. hv. 6. landsk. þm.

Frsm. (Davíð Aðalsteinsson) Hæstv. forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur haft til meðferðar frv. um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Eins og fram kemur í nál. voru nokkrir nm. fjarverandi afgreiðslu málsins, þau hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir, Árni Johnsen og Karl Steinar Guðnason. Ég held að það væri rétt að fara a. m. k. að nokkru yfir þá grg. sem fylgir þessu frv., til þess að hv. dm. glöggvi sig fremur á því hvaða mál er hér um að ræða, og mun ég gera það áður en ég geri grein fyrir örfáum brtt. sem n. flytur við frv. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að lesa upp hluta þeirrar grg.: „Með bréfi, dags. 28. jan. 1985, til heilbr.- og trn. Nd. óskaði heilbr.- og trmrh. eftir því að nefndin flytti meðfylgjandi frv. á yfirstandandi þingi. Nefndin varð sammála um að verða við þeim tilmælum, en mun athuga frv. betur milli umræðna. Frv. fylgdi svohljóðandi grg.: Á undanförnum árum hefur mjög færst í vöxt að hinar ýmsu heilbrigðisstéttir hafi sótt um lögverndun starfs og starfsheitis. Hefur þá ýmist verið gripið til þess ráðs að setja sérlög um hinar einstöku stéttir eða kveða á um þær í reglugerðum sem settar hafa verið með stoð í lögum nr. 64 frá 1971, um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, þ. e. hafi verið um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir að ræða eins og röntgentækna og lyfjatækna svo að dæmi séu tekin. Skv. þessu nægir reglugerð sé um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir að ræða, en að öðrum kosti þarf sérlög. Nú er augljóst að sífelld setning sérlaga um einstakar heilbrigðisstéttir gengur ekki til lengdar og reyndar er spurningin sú hvort ekki hafi þegar verið gengið of langt í þeim efnum. Það hefur lengi verið skoðun heilbr.- og trmrn. að nær væri að útbúa heildstæða löggjöf um heilbrigðisstéttir sem gæfi heimildir til setningar reglugerðar um hina einstöku hópa þar sem tekið yrði á sérmálum þeirra, svo sem hverrar menntunar sé nauðsynlegt að krefjast, í hverju starfið skuli fólgið og þar með hver réttindi þeirra skuli vera og ekki síst hvaða skyldur þeir skuli bera. Forsenda fyrir því, að hægt sé að viðurkenna starfsstétt sem heilbrigðisstétt, hlýtur að vera sú að fyrir liggi markvisst og skipulegt nám í skóla innanlands eða utanlands sem heilbrigðisyfirvöld viðurkenna. Slíkt nám verður að miðast við ákveðna sérhæfingu vegna mikilvægis starfans svo og að hann sé leystur af hendi á sem farsælastan hátt, enda ábyrgð heilbrigðisstétta meiri en gerist yfirleitt vegna þess hve mistök í starfi eða vanræksla geta orðið afdrifarík. Haustið 1982 fól þáv. heilbr.- og trmrh. Svavar Gestsson Ingimar Sigurðssyni, deildarlögfræðingi í heilbr.- og trmrn., og Ólafi Ólafssyni landlækni að gera tillögur að frv. til l. um heilbrigðisstéttir, þ. e. tillögur að rammalögum sem tækju yfir heilbrigðisstéttir almennt, ekki aðeins tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, að svo miklu leyti sem ekki hefðu þegar verið sett sérlög um viðkomandi stéttir. Þeir Ingimar og Ólafur skiluðu áliti í búningi frv. til l. um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta í septembermánuði s. l. Höfðu þeir áður leitað umsagna ýmissa heilbrigðisstétta sem ekki búa við löggildingu, svo sem Félags ísl. læknaritara og Sjúkranuddarafélags Íslands, svo og ýmissa félaga sem njóta löggildingar, t. d. Sjúkraliðafélags Íslands, Ljósmæðrafélags Íslands, Röntgentæknafélags Íslands, Félags ísl. sjúkraþjálfara og Lyfjatæknafélags Íslands. Lýstu allir þessir aðilar sig ýmist sammála frumvarpsdrögunum eða höfðu engar aths. fram að færa, þ. e. töldu þau í engu skerða starfssvið sitt. Til ráðuneytisins hafa borist, bæði formlega og óformlega, beiðnir frá nokkrum félögum um löggildingu sem liggja í rn. óafgreiddar þar sem rn. vill freista þess að vinna að setningu heildarlaga um heilbrigðisstéttir eins og áður hefur fram komið. Sem dæmi má nefna beiðni frá Félagi ísl. læknaritara, Sjúkranuddarafélagi Íslands, Félagi matvæla- og næringarfræðinga, Félagi heyrnarfræðinga og talmeinafræðinga og frá líffræðingum starfandi í heilbrigðiskerfinu, þ. e. sem sérmenntað hafa sig eftir líffræðinám í heilbrigðisgreinum.“ Heilbr.- og trn. flytur nokkrar brtt. við þetta frv. Þær eru ekki miklar að vöxtum, en mér þykir rétt að gera grein fyrir þeim. 1. brtt. varðar 2. gr. frv. Þar er fyrst og fremst um að ræða hnitmiðaðra orðalag, en nefndin leggur þó til viðbótarmgr. við þessa grein sem er svohljóðandi: „Gerist Ísland aðili að milliríkjasamningi um gagnkvæma viðurkenningu á starfsréttindum heilbrigðisstétta er undir lög þessi falla skal fara eftir ákvæðum þessarar greinar eftir því sem við getur átt og samrýmst viðkomandi milliríkjasamningi.“ Þessi mgr., sem hér er lagt til að bætist við 2. gr., er að sjálfsögðu til komin vegna þess að við Íslendingar erum bundnir Norðurlandasamningi um viðurkenningu á starfsréttindum innan heilbrigðisþjónustunnar og dýralæknaþjónustunnar og þarf ekki að skýra frekar þessa till. nefndarinnar. 2. brtt. frá nefndinni varðar 6. gr. frv. þar sem nefndin leggur til að 3. mgr. 6. gr. verði numin brott. Okkur þykir óþarft að hafa þá mgr. af þeim sökum að í 2. mgr. sömu greinar er vitnað til læknalaga um viðurlög. 3. brtt. n. varðar 8. gr. frv. þar sem nefndin leggur til að greinin orðist þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt falla úr gildi lög nr. 64/1971, um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir.“ Sú breyting, sem þarna er á ferðinni, er eingöngu á þá lund að orðin „að undanskildum ákvæðum um tannsmíði“ í lögum nr. 39/1980 verði numin brott úr þessari grein, enda teljast tannsmiðir til iðnaðarstétta. Virðulegi forseti. Ég hef ekki um þetta fleiri orð. Nefndin leggur að sjálfsögðu til að frv. verði samþykki ásamt með þeim brtt. sem ég hef gert grein fyrir.



Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. frsm. var ég ekki á þeim nefndarfundi sem afgreiddi þetta mál. Þegar þetta mál var til umr. áður í hv. heilbr.- og trn. gerði ég aths. við 5. gr. frv. og ég hef enn þær efasemdir þrátt fyrir að ég sé ekki búin að bera upp mótaða brtt. hér í hv. deild. Ég vil vitna í bréf, sem barst frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Þar koma einmitt fram efasemdir varðandi slík ákvæði. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Forsvarsmenn Vinnuveitendasambands Íslands leyfa sér hér með að tjá áhyggjur sínar vegna fyrirhugaðrar lagasetningar á sviði heilbr.- og trmrn. um lögskipan einokunarréttar til tiltekinna handverka og starfa. Telja verður eðlilegra, sbr. 69. gr. stjórnarskrárinnar, um atvinnufrelsi, að lögvernda starfsheiti en ekki starfsréttindi nema í undantekningartilvikum og að endursemja beri frv. það um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta sem nú er til meðferðar á Alþingi í ljósi þessa. Af hálfu Vinnuveitendasambands Íslands er litið svo á að stofnanir þær sem um er getið í 4. gr. frv. séu eingöngu opinberar stofnanir, en það mætti kveða skýrar á um í texta verði ekki fallist á endursamningu frv. skv. framangreindum aths.“ Þetta eru einmitt þær efasemdir sem ég hef varðandi 5. gr., en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Óheimilt er að ráða til þeirra starfa, sem undir lög þessi heyra, aðra en þá sem heilbrrh. hefur veitt löggildingu skv. lögum þessum og reglugerðum sem settar kunna að verða skv. þeim.“ Gangi þetta ákvæði í gildi verður óheimilt að hafa starfandi fjölda manna innan heilbrigðiskerfisins, sem nú eru starfandi, nema þeir fái löggildingu. Þar er t. d. um að ræða læknaritara sem hér var áður minnst á ef skortur er á læknariturum einhvers staðar úti á landi. Því ætti það að brjóta í bága við lög að hæf starfsmanneskja, sem gæti sinnt þessu, gæti starfað sem læknaritari þar til hún hefði öðlast nægilega reynslu og þekkingu eða annar læknaritari kæmi til þeirra starfa? Svona gætum við lengi talið. Í lögum um sjúkraliða er hvergi kveðið á um að öðrum sé óheimilt að starfa við hjúkrun eða vera í störfum sjúkraliða. Það væri líka ansi slæmt að kveða á um slíkt í lögum. Við eigum ekki menntað starfsfólk í hverja stöðu hvar sem er. Þar af leiðandi tel ég að slíkt ákvæði yrði aðeins til þess að undanþágur yrði að veita strax. Þetta ákvæði yrði þar með ekki jafngilt. Ella yrði að hafa þetta ákvæði rýmra þannig að það væri hægt að starfa undir þessum lögum um leið og þau væru gengin í gildi.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um Þjóðskjalasafn Íslands og brtt. sem menntmn. flytur. Þetta mál hefur verið rætt á nokkrum fundum og sérfróðir aðilar hafa sagt álit sitt á því og komið til fundar við n. M. a. hafa þjóðskjalavörður Ólafur Ásgeirsson, Vigdís Jónsdóttir skjalavörður og Jón E. Böðvarsson borgarskjalavörður komið með þýðingarmiklar ábendingar í sambandi við frv. Menntmn. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. með þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 860. Þær breytingar eru ekki efnisbreytingar, nema ein veruleg. Það er í fyrsta lagi við 5. málsgr. 1. gr. Lagt er til að málsgreinin orðist svo: „Menntmrh. setur eða skipar skjalaverði að fenginni tillögu stjórnarnefndar. Aðra fasta starfsmenn ræður þjóðskjalavörður með samþykki stjórnarnefndar. Við safnið starfi skjalfræðingur eða sagnfræðingur með skjalfræðimenntun.“ Hér er einungis verið að herða á ákvæðum um að það skuli vera skjalfræðingur eða sagnfræðingur með skjalfræðimenntun en ekki að stefnt skuli að, eins og segir í frv. Þá er gerð sú brtt. við 2. gr. að það verði felld niður síðasta setningin í 2. málsgr. „Menntmrh. ákveður þóknun nm.“ Það þýðir ekki að verið sé að fella niður þóknun til nm., heldur þykir eðlilegt að um það gildi sömu reglur og yfirleitt annars staðar, að það sé þóknunarnefnd sem það ákveður, og er það að sjálfsögðu í valdi menntmrh. að óska eftir því að þóknunarnefnd ákveði greiðslur fyrir setu í stjórnarnefndinni. Þá er í þriðja lagi gerð brtt. við 4. gr. og lagt til að 2. tölul. orðist svo: „Líta eftir skjalasöfnum tilkynningarskyldra aðila, láta þeim í té ráðgjöf, gefa út leiðbeiningar um skjalavörslu og tölvuskráningu“ og ákveða ónýtingu skjala sem ekki er talin ástæða til að varðveita til frambúðar.“ Það má segja að hér sé aðeins um orðaleik að ræða. Í frv. stendur tölvuvæðingu, en okkur þótti réttara að nota orðið „tölvuskráningu“ því að það er væntanlega það sem um er að ræða. Eins og kemur fram bæði í frv. og eins í grg. með því er það eitt af hinum meiri háttar verkefnum safnsins að samræma tölvuskráninguna. 4. brtt. er við 5. gr. og lagt er til að 3. málsgr. orðist svo: „Safninu er heimilt að taka við gögnum annarra en afhendingarskyldra aðila.“ Þá er felld niður setningin sem er í frv.: „Engin skilyrði mega fylgja slíkri afhendingu sem ekki samrýmist almennum reglum safnsins.“ Þetta þótti okkur það augljóst mál að þyrfti ekki að taka sérstaklega fram. Að sjálfsögðu er það safnsins að ákveða með hvaða skilyrðum það tekur við og fer þá eftir þeim almennu reglum sem um það gilda. Þá er í fimmta lagi lagt til að 10. gr. orðist svo: „Mikilvægustu skjöl safnsins skulu vera til á filmum og eintak af þeim varðveitt á öruggum stað, utan húsakynna safnsins.“ Hér er enn tekið fastar til orða en í frv., en þar segir að stefnt skuli að því að öll mikilvægustu skjöl safnsins séu á filmum o. s. frv. Það hlýtur að liggja í augum uppi að það er mat þjóðskjalavarðar og stjórnarnefndar hver eru hin mikilvægustu skjöl safnsins og því sjálfsagt að það sé ákveðið tekið fram að þau skuli sett á filmur eða varðveitt í tvíriti þannig að minni hætta sé á að þau glatist. Á eftir 10. gr. leggjum við til að komi ný grein er verði 11. grein og orðist svo: „Þegar skjöl, sem að dómi þjóðskjalavarðar hafa fræðilegt gildi en eru í eigu einkaaðila, eru flutt úr landi, skal tilkynna það Þjóðskjalasafni og safnið hafa heimild til að semja um ljósritun þeirra eða afritun með öðrum hætti áður en farið er með skjölin úr landi.“ Þessi grein kemur hér inn fyrir ábendingu frá Jóni E. Böðvarssyni borgarskjalaverði og miðar að því að tryggja að gefinn sé kostur á að semja um að þau skjöl sem talin eru hafa mikilvægt fræðilegt eða menningarsögulegt gildi séu ljósrituð, afrituð eða sett á filmu áður en þau eru flutt úr landi þannig að varðveita megi í landinu afrit slíkra skjala. Þjóðskjalaverði er með greininni eins og hún er orðuð gert skylt að fylgjast með slíkum söfnum í einkaeign, vita hvar þau eru, hafa nokkra hugmynd um hvar þau er að finna og getur þá óskað eftir því við viðkomandi að fá að ræða um það og kanna hvort ekki sé grundvöllur fyrir slíkum samningum. Hins vegar þótti okkur ekki fært að skylda einkaaðila beinlínis til þess að láta ljósrita eða afrita með öðrum hætti slík einkaskjöl. Það getur verið um margs konar viðkvæm einkamálefni að ræða. Með þessari grein þykir gert mögulegt að fylgjast með og gerir hún fólki reyndar skylt að geta um þegar slík söfn á að flytja úr landi, þannig að þjóðskjalavörður geti þá kannað málið líka og samið um afrit. Síðan ætti að sjálfsögðu að koma að tölusetning annarra greina breytist í samræmi við þessa nýju grein og legg ég það hér með til. Þetta eru þær brtt. sem n. hefur fram að færa. Að sjálfsögðu væri hægt að tala langt mál um Þjóðskjalasafn. Gildi Þjóðskjalasafns er mjög mikið bæði fyrir sögulegar rannsóknir, fyrir alla upplýsingasöfnun og fyrir upplýsingamiðlun í þjóðfélaginu. Í mjög ítarlegri grg. með þessu frv. er með ýmsum hætti bent á þetta gildi. Þar er einnig rætt um húsnæðismál safnsins og það gífurlega magn sem rennur til þess árlega og má ætla að muni stóraukast á næstu árum þegar nákvæmari reglur eru settar um afhendingarskyldu skjala og ætla má að harðar verði gengið eftir afhendingu en verið hefur. Það er talið að um 1600 hillumetrar af skjölum bætist við á ári hverju. Það gefur auga leið að það er ekki lengi verið að fylla það húsnæði sem safnið hefur núna eða a. m. k. á í vændum ef safnahúsið verður allt lagt undir Þjóðskjalasafn, en þá held ég að brýnt sé að gera sér grein fyrir því að geymsluhúsnæðis verður að afla á einhvern hátt á næstunni svo að safnið nýtist á þann hátt sem æskilegt er og nauðsynlegt er. Það eru mörg merkileg nýmæli í þessu frv. sem hæstv. menntmrh.. gerði rækilega grein fyrir við 1. umr. og ætla ég ekki að endurtaka það. Ég vil þó geta eins mjög mikilvægs atriðis og það er skráning skjala, að það sé samræmi í þeim efnum milli embætta hins opinbera, og eins að tölvuskráning verði með þeim hætti að hún auðveldi notkun safnsins, röðun safnsins og yfirleitt alla safnastarfsemina. Þá hafa ákvæðin um héraðsskjalasöfn verið felld inn í þetta frv. og er það vel og þjóðskjalaverði falið að fylgjast betur með þeim söfnum en verið hefur. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum lýsa ánægju minni með þetta frv. og þá gífurlegu vinnu sem í það hefur verið lögð. Þær brtt. sem n. flytur eru alls ekki gagnrýni, heldur er einungis um að ræða að kveða fastar að orði eða orða hlutina aðeins á annan hátt. Grg. og fskj. eru óvenjuvel úr garði gerð og veita reyndar frábærar upplýsingar um sögu og hlutverk þessa merka safns.



Virðulegi forseti. Það mun rétt vera að ég hafi kvatt mér hljóðs um þetta mál á fundi Ed. fyrir skemmstu, en nú er þó liðinn svo langur tími síðan að ég var búinn að gleyma því. Það er minni þörf fyrir mig að fjölyrða um frv. þar sem ég hef gert ráð fyrir því að frv. okkar Alþb.-manna um hliðstætt efni komi til umræðu á fundi deildarinnar í dag, en segja má að meginefni þess frv. falli í sama farveg og efni þessa frv. Efni frv. sem hér er til umr. er í sem skemmstu máli það að fella alfarið niður tollfríðindi þau sem ráðh. hafa notið samkv. tollalögum. Ég þarf tæpast að taka það fram, miðað við málflutning minn í þessum efnum fyrr og síðar, að ég er alfarið samþykkur þessu frv. Ég vil líka láta það koma hér fram að meðan ég var í fjmrn. var þessu ákvæði tollalaga aldrei beitt og aldrei veitt heimild til niðurfellingar tolla samkv. því. Nú hefur það gerst í þessu máli að hæstv. fjmrh. hefur gefið út reglugerð þar sem gert er ráð fyrir að tollaívilnanir þessar falli niður, en tekið sé upp það skipulag, sem þó hefur stundum áður verið og var í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar og stjórnar Gunnars Thoroddsens, að menn eigi kost á að velja milli þess að fá bíl í eigu ríkisins annars vegar og hins vegar að reka eigin bíl, en fá þá einungis reksturinn og afskriftir hans greidd af ríkinu. Ég tel að útgáfa þessarar reglugerðar sé framfaraspor og fagna því að þetta skuli hafa verið ákveðið. En ég vil láta það koma skýrt fram, og það var þess vegna sem ég kvaddi mér hljóðs á sínum tíma þegar frv. þetta var til umr., að eftir sem áður er full ástæða til að afnema þetta ákvæði úr lögum. Það er í lögum og þrátt fyrir útgáfu reglugerðar um þessi mál heldur það áfram að vera í lögum. Það þarf ekki annað en að nýr ráðh. gefi út nýja reglugerð og þá er þessi heimild vakin upp á nýjan leik. Ég hef heyrt því fleygt sem andmælum gegn þessu frv. að hæstv. fjmrh. hyggist leggja fram frv. um tollskrá og þar verði þetta heimildarákvæði endanlega afnumið og það er vissulega ágætt. En þetta frv. um tollskrá er ekki enn fram komið og raunar alveg óvíst hvort það hlýtur afgreiðslu í ríkisstj. og hjá stjórnarflokkunum og á Alþingi á þessu vori. Með hliðsjón af þessu er ég því eindregið hlynntur að það frv. sem hér er nú til umr. verði samþykkt. En eins og ég hef þegar tekið fram höfum við Alþb.menn flutt frv. sem felur í sér þetta atriði einnig, en raunar tvö önnur atriði þannig að það er öllu víðtækara en þetta frv. Það lýtur sem sagt einnig að fríðindum bankastjóranna og gerir raunar grundvallarbreytingu á kjarasamningamálum þeirra. Það er þó ekki ástæða til að ræða það fyrr en það verður hér á dagskrá. En ég vildi láta það koma skýrt fram að ég er hlynntur þessu frv., tel mjög þarft að það sé samþykkt hér og raunar óhjákvæmilegt ef við eigum að losna við þessa lagaheimild að fullu og öllu.