Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég flyt hér með hv. 6. landsk. á þskj. 687 og 688 brtt. við brtt. hv. fjhn. við frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, og vil ég nú gera nokkra grein fyrir þeim. Það er þá í fyrsta lagi brtt. við 17. tölul. í brtt. fjhn., um verðákvörðun á landbúnaðarafurðum og uppbætur til bænda, vegna þeirra ráðstafana, sem þar er gert ráð fyrir, að gerðar verði. Fjhn. gerir ráð fyrir, að verð á mjólkurlítra verði 1.30 kr. og á kjötkg. 4.80 kr. út til neytenda, en að það verði svo verðbætt til bænda með framlagi úr ríkissjóði. Við höfum hins vegar lagt til, að verðið á þessum vörum verði ákveðið með því að bæta 45% við verðið, sem á þeim var í jan.–marz 1939, ásamt verðlagsuppbót samkv. vísitölu framfærslukostnaðar, þó ekki hærri vísitölu en 220. Þessi ákvæði eru miðuð við það að reyna að láta bændur og verkamenn njóta svipaðs réttar. Það er í alla staði eðlilegt að miða við 45% hækkun á grunnverði. Ég vil í því sambandi benda á, að samkv. nýjustu búreikningaskýrslum kemur í ljós, að um 78% af brúttótekjum bænda ganga á einn eða annan hátt til vinnulauna. Hér er um að ræða 58% hækkun á þessum lið, og er þá ekki ósanngjarnt að ákveða þetta útsöluverð eins og við höfum lagt til. Útsöluverð mjólkur verður með þessum hætti ca. 21/2 eyri lægra pr. lítra en gert er ráð fyrir í till. n., þannig að mjólkurlítrinn kemur til með að kosta um 1.271/2 kr. Með okkar till. fæst því heldur meiri lækkun en hjá n. Í 2. mgr. brtt. okkar eru svo settar reglur um þær uppbætur, sem bændum skulu greiddar, um leið og verðið lækkar. Það er og gert ráð fyrir að verðbæta allar þær kjötbirgðir, sem til verða í landinu, þegar þessi l. ganga í gildi. Hvernig skuli verðbæta mjólkina er erfiðara við að eiga, þar sem hún er framleidd jafnóðum, en það er gert ráð fyrir, að til 15. maí verði borguð uppbót á hana með 1.75 kr. pr. litra, en frá þeim tíma verði hún bætt upp þannig, að bændur fái sama verð fyrir hana og þeir mundu fá, ef hún væri seld með 45% grunnverðshækkun, miðað við söluverð 1939 og auk þess verði greidd á hana verðlagsuppbót samkv. vísitölu þess tíma. Með þessum hætti verða uppbæturnar mjög svipaðar og fjhn. leggur til, en þær jafnast öðruvísi niður á mánuðina. Auk þess leggjum við til, að uppbæturnar v erði aðeins að hálfu leyti greiddar í réttu hlutfalli við magn seldrar vöru, en að hinn helmingurinn verði greiddur óskiptur til bænda, sem höfðu minna en meðalárstekjur (nettó) 1942, og skuli þær greiðslur fara stighækkandi í öfugu hlutfalli við tekjurnar. Með þessu á að tryggja smábændunum, sem hafa mesta þörfina, það miklar uppbætur að þeir þurfi ekki að stöðva framleiðslu sína vegna verðlækkunarinnar, en aftur er tekið ofurlitið af kúfnum hjá þeim stærstu, sem betur þola skellina. Auk þessa höfum við lagt til, að lagðar verði 3 millj. kr. í sjóð til eflingar íslenzkum landbúnaði. Það kunna nú sumir að segja, að þegar búið sé að greiða mjög mikið fé til styrktar íslenzkum landbúnaði, og það er nokkuð til í því, en það fé hefur ekki komið að tilætluðum notum. Ég býst ekki við því, að þjóðin horfi í það, þótt bændum sé það mikill styrkur, að þeir geti lifað við sæmileg lífsskilyrði, og veit að verkamenn gera það ekki, en þeir horfa að vonum sárum augum eftir þeim upphæðum, sem kastað er, án þess að nokkuð sjáist eftir þær. Með þessum 3 millj. kr. sjóði er gert ráð fyrir, að stofnað verð til gerbreytingar á skipulagsþáttum landbúnaðarins. Það þarf m.a. að færa saman byggðina og gefa bændum þannig kost á að nota sér hina auknu afkastagetu og bætta möguleika til þess að hagnýta sér vélar við framleiðsluna auk annarra kosta, sem þéttbýlið hefur. Með þessu er miðað að því að bæta lífsskilyrði bænda og lækka um leið framleiðslukostnaðinn á vörum þeirra, en þetta mun hvort tveggja vera hægt og er þetta því til mikilla hagsbóta fyrir þjóðina, sem þarf mjög á landbúnaðarvörum að halda. Það er mjög óeðlilegt að etja bændum og launastéttunum hverjum gegn öðrum og stofna til úlfúðar þeirra á milli. Ekkert er eðlilegra en brautir bænda- og verkamanna liggi saman, enda þótt þeir taki tekjur sínar á mismunandi hátt. Ég veit, að það er í fullu samræmi við vilja verkamanna, að lyft verði undir landbúnaðinn, þannig að bændum verði sköpuð betri lífsskilyrði svo að þeir flosni ekki upp og hrúgist á mölina, heldur geti verið kyrrir í sveitunum og framleitt nauðsynjavörur þjóðarinnar sem ódýrast. Lausnin á þessu vandamáli hefur verið eitt af erfiðustu viðfangsefnum þjóðarinnar og einn brattasti hjallinn í baráttunni við dýrtíðina. Þessi mismunur á því, hvernig bændur og verkamenn taka tekjur sínar, hefur valdið miklum erfiðleikum á að koma niður dýrtíðinni, en ég er viss um, að ef þjóðin hefði fyrr farið inn á þá braut, sem við nú leggjum til, þá hefði ekki allt hlaupið í þann baklás, sem það nú situr í, í baráttunni við dýrtíðina. Ég vil og benda á það, að það er mjög varhugaverð skoðun, sem sumir ef til vill hafa, að það sé hægt að leysa dýrtíðarvandamálið á kostnað verkamanna eða bænda og á þeim grundvelli sé reynt að fá annan hvorn aðilann upp á móti hinum. Stærsti kosturinn á till. fjhn. er einmitt sá, að ætlazt er til, að þessar stéttir semji sín á milli, en leggi ekki til orustu: Að því leyti má alls ekki víkja út af þeim grundvelli, sem fjhn. hefur markað. Það má þar ekki fara eftir till. ríkisstj. og ekki eftir till. alþfl.-manna, sem leggja til að lögbinda afurðaverðið, en ekki kaupgjaldið. Slíkt hlýtur alltaf að leiða til ófriðar og óhags fyrir verkamenn, og það hlýtur að leiða til þess, að kaupgjaldið verði þá einnig lögþvingað fyrr eða síðar. Þá er það síðasta mgr. brtt. við 17. tölul., um álagningu. Nú þegar vísitalan lækkar svo sem búizt er við og þar með tekjur launafólks og bænda, þá er það- óeðlilegt, að þeir; sem taka tekjur sínar með álagningu, haldi áfram að taka sömu tekjur eins og áður. Við leggjum því til, að lagt verði fyrir viðskiptaráð að setja ný ákvæði um hámarksálagningu í samræmi við lækkaðan kostnað. Það er nauðsynlegt, að samtímis því sem tekjur launþega og bænda eru lækkaðar, þá séu og lækkaðar tekjur þeirra, sem taka þær með álagningu. Það er mjög erfitt að setja ákvæði um þetta í hundraðshlutum, og verður viðskiptaráð því að reyna að finna einhverja heppilega lausn á þessu. Þá eigum við hv. 6. landsk. og till. á þskj. 688, sem er viðaukatill. Hún fjallar að ýmsu leyti um sama efni og till. hv. 2. þm. S.-M. og hv. 2. þm. N.-M., um skattaákvæði. Í frv. eins og það kom frá ríkisstj., voru ákvæði um þetta í I. kafla frv. og víðar, en fjhn. hefur lagt til, að meginið af þessum skattaákvæðum verði fellt niður. Við teljum óeðlilegt, að þetta komi fram í því formi, sem það er í frv. Við teljum eðlilegt að halda sér við þann grundvöll, sem fjhn. hefur markað, og fyrst og fremst beri að afgreiða sjálfar lækkunartill., og höfum við því flutt þessa till. sem viðaukatill. við 18. tölul. í till. fjhn., sem felur í sér efnislega breyt. á frv. sjálfu. Í till. hv. 2. þm. N.-M. og hv. 2. þm. S.-M. er gert ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs verði látnar renna í framkvæmdasjóð ríkisins, en ég tel réttara að leggja þær sem stofnfé í alþýðutryggingar. Nú er í ráði að gera miklar breyt. á alþýðutryggingunum, og hefur n. verið skipuð til þess að undirbúa það mál. Enginn efi er á, að þessar breyt. verða mjög kostnaðarsamar, en víst er, að fátt er eins varanlegt fyrir þjóðina eins og varanlegar alþýðutryggingar, og þessu fé verður ekki betur varið. Ég er á móti því, að þessar tekjur verði notaðar í eyðslufé, en ég er að því leyti samþykkur till. hv. 2. þm. N.-M. og hv. 2. þm. S.-M., að ég vil, að fénu verði varið í alþjóðarþarfir, en ekki sammála þeim um, í hvað féð skuli fara. Það er efnisbreyt. í till. okkar hv. 6. landsk. frá till. hinna tveggja hv. þm., að því leyti, að þeir vilja, að þeir skattþegnar, sem sjávarútveg stunda, fái að leggja 1/6 af skattskyldum tekjum í nýbyggingarsjóð, eftir að þær eru orðnar 1 millj., en við leggjum til, að þegar tekjurnar eru orðnar svo háar; þá sé ekki ástæða til að leyfa þennan frádrátt. Hitt eru frekar formsbreytingar, sem skipta minna máli. Þessar till. okkar eru viðbót við till. fjhn., og því legg ég áherzlu á, að atkvgr. fari fram á eftir till. fjhn. Ég minntist áðan á till. hæstv. ríkisstj. Ég hygg, að ekki skipti miklu máli um skipun n. þeirrar, sem á að reyna að komast að samkomulagi, ef hún aðeins er skipuð fulltrúum beggja aðila. Annað skiptir litlu máli, t.d. hvort hún er öll skipuð af hæstv. ríkisstj., en gæta verður þess, að í henni eigi sæti fulltrúar bænda annars vegar og verkamanna og annarra launamanna hins vegar, því að ef þessar stéttir eiga ekki fulltrúa í n., þá er tilgangslaust að skipa hana. Þá er í c-lið brtt. hæstv. ríkisstj. á þskj. 651 gert ráð fyrir að lögbinda bæði verð landbúnaðarafurða og það, sem bændum er veitt fyrir vörur og kaup launamanna. Það hefur margoft verið bent á, að tilgangslaust sé að fara inn á þessa braut, og ég er hræddur um, að hæstv. ríkisstj. sé ekki ljóst, hvað það er, sem hún fer þarna fram á. Með þessu mundi hún skapa óeirðir, sem hún mundi ekki ráða við, og þess vegna þýðir ekki að fara inn á þessa braut. Hið eina, sem getur dugað, er samkomulagsleiðin, og ég vil taka fram, að ég er andvígur því, að farið verði inn á þessa braut nú, enda þótt hægt verði að lögbinda afurðaverð til bænda. Við viljum, að samkomulagsleiðin sé reynd við bændurna, en ekki, að þeir séu beittir bolabrögðum, því að bændur og verkamenn eiga að vinna saman gegn hinum sameiginlega óvini, sem á þá ræðst. Ég vil þess vegna vara við till. hæstv. ríkisstj., og mér finnst í hæsta máta undarlegt, að Alþfl. skuli vilja taka þá ábyrgð á sig að ganga inn á þessa braut, því að það á ekki að siga þessum tveimur stéttum saman, heldur eiga þær að vinna saman. Það hefur borizt í tal, hvernig skuli bera upp þær brtt., sem fyrir liggja. Mér finnst ekkert efamál, að brtt. hv. fjhn. eigi að koma fyrst til atkv., á undan brtt. hæstv. ríkisstj. Það væri óeðlilegt, ef brtt. hv. n. yrðu ekki bornar upp fyrst, því að þær fela í sér meginmál þess, sem hér er um rætt. Aftur á móti eru till. hæstv. ríkisstj. þannig, að þær missa tilgang sinn, nema þær séu bornar upp allar í einu lagi.



Herra forseti. - Hv. 2. þm. Reykv. gerði í ræðu sinni í gær aths. við það, að ég skyldi hafa gert samanburð á tímakaupi verkamanna árið 1939 og nú. Hv. þm. sagði, að vinnudagur verkamanna væri nú styttri en áður, eða 8 stundir. Atvinnurekendur hefðu menn yfirleitt í vinnu aðeins þessar 8 st. Þess vegna væri réttast að gera samanburð á dagkaupi fyrir 10 stundir fyrr og nú fyrir 8 stundir. Hann sagði, að afköstin væru nú ekki minni eftir 8 stundir en áður eftir 10 stunda vinnu. Ég skal ekkert um það dæma að þessu sinni. Ef til vill er svo í einstökum tilfellum, að afköstin séu ekki minni, en ég tel, að svo sé ekki yfirleitt, því að varla hefur svo mikil breyting orðið á þessum síðustu 2–3 árum, að menn afkasti jafnmiklu nú með 8 stunda vinnu og fyrr með 10 stunda vinnu. Ef þessi aðferð hv. þm. væri notuð við samanburðinn, þá þyrfti að liggja fyrir, að bændur framleiddu nú jafnmikið vörumagn á 20% styttri vinnudegi en fyrir 1–2 árum. Ég fullyrði, að svo sé ekki. Það er ekki unnt fyrir bændur að auka svo afköstin við framleiðsluna, a.m.k. á meðan stríðið stendur. Ég tel það auðvitað mjög æskilegt að bæta allar vinnuaðferðir, svo að menn geti afkastað sem mestu verki á sem stytztum vinnutíma. En það eru takmörk fyrir því, hve langt er hægt að komast í því að stytta vinnutímann, og á stríðstímum er ekki hægt að bæta aðstöðu landbúnaðarins svo, að vinnuafköstin verði í skjótri svipan 20–25% meiri en 1939. Að þessu þarf að stefna, en núna á þessum tímum er engin leið að gera þessar breytingar, og jafnvel á eðlilegum tímum tekur það langan tíma. Það er mjög erfitt nú að fá landbúnaðarvélar, einnig efni í peningshús og hlöður, en bygging á þeim getur sparað vinnuafl í sveitum, bæði við heyöflun og einnig við búpeningshirðingu. Ég tel þess vegna ekki unnt að gera samanburð á þennan hátt eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði. Svo er það annað í sambandi við 8 st. vinnudaginn. Leiðtogar verkamanna töldu styttingu vinnudagsins mjög til hagsbóta fyrir verkamenn. En mér virtist koma fram í ræðu háttv. 2. þm. Reykv. sú skoðun, að þetta gæti e.t.v. verið til tjóns fyrir þá, þar eð þeir fái þess vegna minna dagkaup, þegar eftirvinna sé lítil. Ég vil benda á, að þessari styttingu vinnudagsins var alls ekki þröngvað upp á verkamenn. Þeir óskuðu eftir þessari breytingu sjálfir, en voru ekki beðnir um hana, og ef þetta eru kjarabætur fyrir verkamenn, eins og sagt hefur verið, finnst mér, að bændur ættu að verða aðnjótandi svipaðra hlunninda. En ég vil benda á, að bændur geta ekki fært vinnutíma sinn niður í 8 stundir. Ef til vill ætlast þá hv. 2. þm. Reykv. til þess, að þeir fái eftirvinnukaup fyrir þann tíma, sem þeir vinna umfram 8 stundir.: Ég tel svo ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta atriði málsins, en vil víkja nokkrum orðum að hæstv. félmrh., út af ræðu hans í gær. Hæstv. ráðh. hefur reiknað út vísitölur fyrir kaupgjald og verðlag. Það getur verið ágæt aðferð til þess að gera samanburð, en eitt er nauðsynlegt við þau vinnubrögð, og það er, að útreikningurinn sé byggður á traustum og réttum grundvelli. Ef grunnurinn er ótraustur, þá verður yfirbyggingin skökk. Hæstv. félmrh. byggir allan samanburðarútreikning sinn á kaupgjaldi verkamanna í félaginu Dagsbrún í Rvík. Ég tel, að þetta sé ekki sanngjarnt, vegna þess að grunnkaupshækkun verkamanna í Rvík síðan 1939 er minni en víðast annars staðar á landinu, eða um 45%, en í 39 öðrum verkamannafélögum innan alþýðusambandsins, í kaupstöðum og kauptúnum landsins, er grunnkaupshækkunin að meðaltali 76% á sama tíma, og er þó ekki með talið orlofsfé. Bændur í öllum héruðum landsins þurfa að kaupa mikla vinnu með þessari hækkun. Má t.d. nefna vinnu við skipaafgreiðslu, og í kauptúnunum þarf að greiða eftirvinnukaup fyrir mikið af þeirri vinnu, því að skipin koma á hafnirnar á hvaða tíma, sem er, og þá verður að afgreiða þau, sé það fært vegna veðurs. Þessi vinna er því ekki eins reglubundin í kauptúnunum og í hinum stærri kaupstöðum. Þá er vinna við slátrunarstörf að haustinu stór liður í kostnaði við verkun og sölu á sauðfjárafurðum. Einnig má minnast á vegavinnukaupið, sem hefur hækkað enn meira. Þetta hvort tveggja, vegavinnukaupið og kaupgjaldið í kauptúnum landsins, hefur miklu meiri áhrif á kaupgjald í sveitum, sem bændur þurfa að borga, heldur en kaup verkamanna í Rvík. Ég hef áður skýrt frá því, að meðal grunnkaupshækkun daglaunamanna í 40 verkamannafélögum er 65%, en ef orlofsfé er talið með, þá rúmlega 71%.

Þessar tölur eru ósannindi.

Þessi hv. þm. veit ekki, hvað Hann er að tala um, og ætti að afla sér betri vitneskju um hlutina, áður en hann fer að gjamma fram í ræður manna. Ég fullyrði, að sízt er á verkamenn hallað með þessum meðaltalsreikningi í samanburðinum við afurðaverðið. En er ekki veik undirstaða hjá hæstv. félmrh. að taka aðeins til samanburðar verkamannakaup hjá Dagsbrún í Rvík, sem hefur hækkað einna minnst hlutfallslega síðan 1939? Er þetta sá meðalvegur, sem hæstv. ríkisstj. þykist vera búin að finna og vill nú ganga? Hvor okkar ætli sé nær meðalveginum, hæstv. félmrh. eða ég? Ég sýndi fram á í síðustu ræðu minni,. að ef till. hæstv. ríkisstj. yrðu samþykktar og framfærsluvísitalan yrði 220 stig, þá yrði vísitala tímakaups, sé reiknað með meðalgrunnkaupshækkun hjá áðurnefndum 40 verkamannafélögum og orlofsfé meðtalið, um 378 stig, en fyrir mjólkur- og kjötverð yrði vísitalan 308 stig. Ef hins vegar framfærsluvísitalan lækkaði úr 220 niður í 200 stig og afurðaverðið lækkaði um 1% fyrir hvert stig þar á milli, eins og hæstv. ríkisstj. gerir till. um, mundi vísitala tímakaups verða 343 stig, en vísitala kjötverðs 245. Svona lítur það út í mínum augum samræmið og réttlætið; sem hæstv. ráðh. sagðist vilja skapa. En jafnvel þótt aðeins sé tekið Dansbrúnarkaup til samanburðar, sem eins og áður segir hefur hækkað einna minnst síðan 1939, og framfærsluvísitalan kæmist niður í 200 stig, þá yrði vísitala tímakaups 302 (orlofsfé meðtalið), en vísitala landbúnaðarafurða 245. Svona yrði útkoman, jafnvel þótt þessi leið yrði tekin. Þetta telur hæstv. félmrh. réttlæti og samræmi og telur, að það þurfi ekki frekari athugunar við. Um það er ég á öðru máli. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki fundið meðalveginn enn þá. En veginn þarf að finna. Um það virðast allir hv. þm. sammála, og samkv. frv. á að skipa sérstaka nefnd, sem falið sé að finna þennan meðalveg, þ.e. sanngjarnt hlutfall á milli afurðaverðs og kaupgjalds. Jafnframt þarf að finna, hvað kaupgjald verkamanna og annarra stétta og afurðaverðið megi vera hátt á hverjum tíma, til þess að það sé í sem beztu samræmi við heildartekjur þjóðarinnar. Ég tel, að rétt sé að reyna til þrautar að leysa þessi viðfangsefni með samkomulagi, en meðan verið er að leita að hinum gullna meðalvegi, eigum við ekki að raska því hlutfalli, sem nú er milli afurðaverðs og kaupgjalds.



Ég vil leiðrétta leiðan misskilning í ræðu hv. þm. V.-Húnv. og tel það bezt gert með því að lesa upp kaflá úr ræðu minni í gær. [Vantar í hdr.]. Hv. þm. V.- Húnv. segir, að ég hafi haldið fram, að ekki þyrfti frekar að athuga þetta mál. Þetta er ekki rétt, því að ég hef þrisvar sinnum tekið fram, að í ráði væri að setja n. til að finna rétta vísitölu fyrir landbúnaðarafurðir, og eftir henni verði farið við ákvörðun verðsins. Stj. vill, að bændum sé borguð uppbót að 3/4 á það, sem eftir er óselt af kjöti, og á mjólk og mjólkurafurðir til 15. maí. Gert er ráð fyrir, að þessi uppbót nemi allt að 5 millj. kr., ef vísitalan færi niður í 220, eins og stj. leggur til. Ég vil biðja hv. þm. að athuga, hvað það þýðir, að vísitalan fari niður í 220 stig. Ef maður lítur á hana, þegar hún var 272, og tækist að lækka hana úr því niður í 220, þá er það 20% lækkun á vísitölunni. Af því leiðir 20% lækkun á kaupi, án þess að um nokkra raunverulega launaskerðingu sé að ræða. Þessi 20% lækkun þýðir 20% hækkun á peningagildi gagnvart vinnuaflinu. Það verður hægt að kaupa 20% meira vinnuafl fyrir þá peninga, sem þjóðin á til. Það er vitað, að bændur eiga inni hjá ríkissjóði ekki minna en 20 millj. kr. Ef vísitalan er færð niður í 200, eykst kaupmáttur þessarar innistæðu bænda um 4 millj. kr. gagnvart verkakaupi. Ríkisstj. vill færa vísitöluna niður og borga bændum skaðabætur fyrir, að hún er færð niður, sem mun nema 4–5 millj. kr. En þessi ráðstöfun eykur verðgildi þeirra 20 millj. kr., sem bændur eiga hjá ríkissjóði, um 4 millj. kr. Er þetta tap eða gróði? Er hér verið að níðast á bændum?



Það eru aðeins örfáar aths., sem mér fannst rétt að gera út af þeim umr., sem orðið hafa hér í d. um mál það, sem mest hefur verið rætt um. Sérstakt tilefni gaf mér hv. þm. Siglf., sem hélt því fram, að það væri óviðurkvæmilegt af mér og hv. þm. Hafnf. að bera fram þær brtt., sem við gerum við brtt. hæstv. ríkisstj., að binda verðlag á íslenzkum afurðum með l., þótt ekki væri nema skamma stund, en með því að taka fram í hjá honum benti ég á, að hann, sem ber fram till. á þskj. 687, gerir nákvæmlega það sama, þ.e. að leggja til, að ákveðið verði verð á landbúnaðarafurðum, þar til n. sú, er skipa á, hefur skilað áliti sínu og annaðhvort myndað grundvöll með því að vera sammála um hlutfallið milli verðs á landbúnaðarafurðum og kaups eða þá orðið sundurþykk, og kemur þá til kasta hins pólitíska valds að ákveða, hvað þá skuli gert. Ég vil aðeins leiðrétta þann misskilning, sem þarna kom fram í ræðu hv. þm. Siglf. Hann getur vissulega ekki ráðizt á till. okkar alþýðuflokksmanna fyrir það sama og hann ásamt flokksmönnum sínum ber fram. Hitt er annað mál, að allt frá 1934 hefur verið haft skipulag um verðlag íslenzkra landbúnaðarafurða, og það hafa í raun og veru ekki verið bændur sjálfir, sem hafa ákveðið það verðlag, heldur n., sem skipuð er eftir sérstökum l. frá Alþ., og má vænta, að form., sem skipaður er af landbrh., geti þar miklu ráðið, þannig að ákvörðun verðs á landbúnaðarafurðunum hefur í níu ár verið ákaflega mikið í höndum hins pólitíska valds í landinu á hverjum tíma, en alls ekki í höndum samtaka bænda. Þarna kemur fram sá meginmunur, sem á þessu er og ákvörðunum á vinnu verkamannastéttarinnar. Þar hefur verið haldið fram, að ættu að vera frjálsir samningar milli atvinnurekenda og verkamanna. Með hliðsjón af þessu fannst okkur þm. Alþfl., að það væri ekki hart, þó að verð á vörum bænda væri til bráðabirgða ákveðið með l., en samtímis væri gert ráð fyrir, að skipuð væri n., sem skyldi vera bæði samningan. og einnig ákvörðunarn., ef samkomulag fengist. Ég vil einnig taka fram, að mér þykir leiðinlegt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki ennþá hafa séð sér fært að lýsa yfir neinu út af brtt. okkar hv. þm. Hafnf., þar sem er að finna nokkrar brtt. við tal. sjálfrar stj. Ég hefði gjarnan viljað vita um afstöðu hæstv. stj. til þessara till. okkar og vil, úr því að ég stóð upp í annað sinn, ítreka, að hæstv. stj. léti eitthvað til sín heyra um þessar brtt. Það er ekki ósanngjörn ósk af okkar hendi, þar sem við viljum að verulegu leyti byggja á þeim grundvelli, sem hæstv. stj. hefur lagt með sínum eigin brtt., en færa þær þó í það horf, að viðunanlegt sé til samþykktar af sjónarhóli Alþfl., en ég geri ráð fyrir, að enn þá megi vænta einhverra nánari yfirlýsinga frá hæstv. stj. um þau málefni, sem hér liggja fyrir, og þá vil ég mega vænta, þar sem mér skilst, að tveir hæstv. ráðh. eigi þess kost að hlýða á mál mitt, að orðið verði við þessari beiðni okkar, að hæstv. stj. lýsi afstöðu sinni til þessara brtt. okkar.



Það er örstutt. Ég vil aðeins taka fram, að það er ekki rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að ég leggi til, að afurðaverðið verði lögbundið, því að ég geri ráð fyrir, að það verði fram til 15. sept. látið fylgjast með vísitölunni, og þó bætt við 45% og síðan látið fylgja vísitölunni nema fram til 15. maí, en fram að þeim tíma verði verðið það, sem það er nú. Það var eitt atriði, sem ég gleymdi í sambandi við till. Alþýðuflokksmanna. Ef hún er samþ., þá er niður felld heimild, sem er í till. n., til stj. um það, að lagðar séu 3 millj. kr. í sjóð til atvinnutrygginga eftir stríð, sem nánar er ákveðið með samkomulagi við Alþýðusambandið í sérstakri reglugerð, sem samningan. gerir till. um. Það er gert ráð fyrir í till. n. að leita samninga við Alþýðusamband Íslands og önnur sambönd launþega um, að sú lækkun á landbúnaðarvörum, sem hefur áhrif á vísitöluna, til lækkunar, verði látin gilda frá 1. þess mánaðar, sem næst kemur á eftir. Reiknað hefur verið, hvað miklu þetta munar, og hefur það verið lauslega áætlað um 3 millj. kr. Þess vegna taldi n. rétt, að þessar 8 millj. kr., sem eru ekki borgaðar launþegum, ef samkomulag fæst, verði lagt í þennan sérstaka sjóð til atvinnutrygginga. Till. Alþýðuflokksmanna ganga í þá átt að fella þetta niður. Verður ekki annað séð en að þeir vilji, ef þessi brtt. er samþ., halda sér við till. stj. og fella till n. Þessu hagsmunamáli er því stefnt í voða með till. þeirra.

Sveinbjörn Högnason Hv. 4. þm. Reykv. lét þau orð falla í síðustu ræðu sinni, að það hafi verið hið pólitíska vald, en ekki félagasamtök bænda, sem mestu hafa ráðið um verð á landbúnaðarafurðum undanfarin níu ár. Ég hygg, að þar sé djúpt tekið í árinni, svo að ekki sé meira sagt. Það er vitað, að síðan afurðasölul. voru sett, hafa sérstakar n. tekið ákvarðanir um verð á landbúnaðarafurðum. Í þeim hafa setið fulltrúar bæði neytenda og framleiðenda, en stj. skipað oddamann. Það er enn fremur vitað, að verðlagið hefur svo að segja alltaf verið ákveðið með sáralitlum ágreiningi milli fulltrúa neytenda og bænda. Nú síðast, þegar mesta verðhækkunin var gerð, hygg ég, að enginn ágreiningur hafi verið, heldur vilja neytendur láta greiða styrk á þessar vörur. Þetta var ég að lesa nýverið í gerðabók verðlagsnefndar. Ég hef heyrt, ekki sízt frá flokki þessa hv. þm., að bændur hafi verið nokkuð mikils ráðandi í þessari n. og hafi átalið það mjög, að þeir hafi dregið um of fram sinn hluta, þó að sannleikurinn sé sá, að oftast hafi verið samkomulag milli fulltrúa neytenda og framleiðenda. Hinu er ekki að neita, að að nokkru leyti eru verðlagsákvarðanir, sem þessi n. tekur, teknar af framleiðendunum sjálfum, þar sem neytendur hafa fengið leyfi til þess að láta sín sjónarmið koma líka fram um verðlag á þessum vörum. Mér finnst það einkennileg ályktun hjá hv. 4 þm. Reykv., að fyrst verðlagsákvarðanirnar hafa í þessi 9 ár verið í höndum bænda að hálfu leyti, skulum við segja, þá eigi að taka þennan rétt að öllu leyti af þeim nú, þó að megi á engan hátt skerða ákvörðunarrétt verkamanna. Ég skil ekki þessa röksemdafærslu, ég segi það alveg eins og það er, sízt hjá þeim manni, sem lýsti því yfir fjálglega í d. í gær, að fyrir sér vekti ekkert annað en að útrýma öllu ranglæti og að jafnréttið og réttlætið fengi að ráða. Ef þessum mönnum hefur á undanförnum árum sviðið, að bændur hefðu of mikil áhrif í n., þó að þeir hafi ekki ráðið þar nema að nokkru leyti og aldrei, sem teljandi er, dregið fram taum framleiðenda meira en fulltrúar neytenda hafa talið, að væri rétt, og nú á að taka þennan rétt alveg af þeim, sem hv. 4. þm. Reykv. segir þó, að sé ekki meiri en svo, að pólitíska valdið hafi þar ráðið mestu, - ef það er rétt að taka þetta af þeim með því að leggja niður n., þá get ég ekki skilið, hvernig maður, sem hefur snefil af réttlætistilfinningu, getur haldið því blákalt fram, að hjá verkamönnum megi ekki breyta einu einasta atriði um kaup, nema þeir sjálfir vilji. Þessi hv. þm. hugsar sem svo, að úr því að bændur hafi af þjóðarnauðsyn fellt sig við, að þessi réttur væri af þeim tekinn að nokkru leyti, þá sé réttmætt að taka hann af þeim að öllu leyti nú, um leið og ekkert má skerða hjá öðrum. Ég skil ekki svona hugsunarhátt, sízt hjá þeim, sem segjast eingöngu vilja réttlæti. Það er rangt hjá hv. þm. Siglf., að Sósíalistafl. álíti, að bændur eigi að hafa sjálfsákvörðunarrétt um verðlag á afurðum sínum, þegar þeir flytja hér till., þar sem lagt er til, eins og hv. 4. þm. Reykv. réttilega sagði, að þessi sjálfsákvörðunarréttur verði tekinn af þeim. Það minnti mig á hið forna spakmæli: „Fagurt skalt mæla, en flátt hyggja.“ Þessi till. sýnir allt annan hug hjá honum en hann vildi láta skína í í ræðu sinni áðan. Það er sjálfsagt, að verkamenn og framleiðendur séu látnir sjálfir ráða yfir vinnu sinni og vöru, á meðan kostur er. En ef á að gera upp á milli manna, ef ekki má setja löggjöf fyrir suma, hvernig sem á ríður, en aðra þarf ekki að spyrja um neitt, þá er komið út á ranglætisbraut, sem hlýtur að leiða til upplausnar fyrr eða síðar. Enda er það ekkert launungarmál, eins og nú horfir um landbúnaðinn, að ef mjög verður gengið á hlut hans, getur það ekki haft í för með sér annað en aukinn samdrátt hans, og verð ég að láta í ljós undrun mína yfir því, að frá hæstv. ríkisstj. skuli koma till. um að lækka dýrtíðina eingöngu á kostnað bænda. Ég skal ekki ræða frekar um þetta; það hefur hv. þm. V.-Húnv. gert, en ég verð að lýsa yfir undrun minni vegna þeirrar furðulegu röksemdafærslu, er kom fram h.;á hæstv. félagsmrh. í gær og í dag, þar sem hann tekur aðeins þær tölur, sem koma honum í hag, og hagræðir þeim, en sleppir svo hinum. Hann tekur sem sé aðeins þá menn til dæmis, sem lægsta grunnlaunahækkun hafa hlotið, en sleppir þeim, sem hafa fengið tvöfalda eða þrefalda grunnlaunahækkun. En hv. þm. V.-Húnv. tók meðaltalið og miðaði við það. Vitanlega hefur það engin áhrif, að því er framleiðslu bænda snertir, hvað grunnkaup hefur hækkað hjá embættismönnum, því að það er nú svo, að bændur hafa heldur fáa embættismenn í þjónustu sinni. En það hefur mikil áhrif í þessu efni, hvað kaup hefur hækkað t.d. hjá vegavinnumönnum, og hjá þeim hefur kaupið víssulega hækkað mikið. Þegar maður í slíkri ábyrgðarstöðu sem hæstv. félagsmrh. leyfir sér að fara svo á snið við raunveruleikann sem þetta dæmi sýnir til þess að fá röksemdirnar sér í hag, en bændum í óhag, þá verð ég að segja, að ég get ekki tekið mikið mark á öðrum tölum hans. Ég hygg, að ekki þurfi að ræða mikið um þann rétt bænda, sem er tvímælalaus, að þeir hafi sömu aðstöðu og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Ég vil jafnvel segja, að þjóðinni ríði nú ekki á öðru fremur en því, að hægt sé að halda landbúnaðarframleiðslunni uppi, ef menn vilja ekki, að það ástand skapist, að flytja verði landbúnaðarafurðir til landsins frá útlöndum og ríkið verði jafnframt að greiða stórfé til atvinnubóta. Enginn vafi er á því, að kaupgjald í sveit verður nú í sumar hærra en í fyrra. Með því verði, sem nú er t.d. á kartöflum, má segja það fyrir, að fáir bændur munu fást til að rækta þær, svo að framleiðsla þeirra hlýtur að dragast mjög saman, enda væri óskiljanlegt, ef hagsýnir bændur teldu sér ekki tryggara að draga saman búskap sinn, ef fara á að lækka dýrtíðina eingöngu á þeirra kostnað. Ég hygg, að það minnsta, sem bændur geta krafizt í þessum efnum, sé það, að þeir megi njóta jafnréttis við aðrar stéttir þjóðfélagsins, og meira hafa þeir ekki heimtað.



Ég þarf ekki að eyða fleiri orðum að því, að það er leiður misskilningur hjá hv. þm. Siglf., ef ekki annað verra, ímyndi hann sér, að einhver eðlismunur sé á brtt. hans og okkar alþflokksmanna, að því er snertir bráðabirgðaákvörðun verðlags á landbúnaðarafurðum. En þegar hann var neyddur til að hörfa úr þessu vígi, leitaði hann í annað vígi til að gera till. okkar tortryggilega. Hann sagði, að við vildum koma því til vegar með henni, að verkamenn nytu ekki þessa þriggja millj. sjóðs, sem um ræðir í till. hv. fjhn. En þetta er auðvitað ekkert annað en fjarstæða, því að till. hv. fjhn. kemur eftir sem áður til atkv., þó að okkar tili. verði samþ. Hv. þm. V.-Sk. veik hér nokkrum orðum að því, sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Fram hjá því verður ekki gengið, hvað sem hv. þm. segir, að mikill munur hefur verið á verðlagsákvörðunum, að því er snertir afurðir bænda, og ákvörðun á kaupgjaldi verkalýðsins síðustu árin. Þeir, sem einkum telja sig fulltrúa bænda hér á þingi, hafa óskað þess, að sett væru l. um það, hvernig ákveða skyldi verð á innlendum landbúnaðarafurðum. Nú skal ég ekkert um það fullyrða, hvort þær reglur, sem um þetta hafa verið settar, eru réttlátar eða ekki. Aðalatriðið er, að fulltrúar bænda hafa farið aðrar leiðir í þessum efnum en fulltrúar verkamanna, og má vel vera, að fulltrúar bænda hafi farið réttar leiðir. En staðreyndin er sú, að þeir hafa fengið samþ. löggjöf um að taka úr höndum bænda ákvörðun verðlags á þeirra eigin framleiðsluvörum. Ef sú löggjöf væri afnumin, stæðu bændur í sömu sporum og verkamenn; hvað þetta snertir. Fulltrúar bænda hafa ekki óskað þess; að það væri gert. En meðan þeir óska eftir afskiptum löggjafarvaldsins af afurðasölunni, ætti það engin goðgá að vera, þó að hið pólitíska vald ákvæði, að verðið skyldi vera tiltekið um stuttan tíma, á meðan verið væri að leita samkomulags um málin, enda verður ekki annað séð en hér eigi hugmyndin um bráðabirgðaákvörðun verðlags mikið fylgi. Hæstv. ríkisstj. segir í sínum brtt.: „Meðan l. þessi eru í gildi, mega kjötverðlagsn., mjólkurverðlagsn. og verðlagsn. Grænmetisverzlunar ríkisins ekki ákveða hærra verð á landbúnaðarafurðum en l. þessi mæla fyrir um.“ Og í brtt. hv. fjhn., sem í eru fulltrúar allra þingflokka, segir svo: „Þar til verð landbúnaðarvara verður ákveðið samkvæmt fyrirmælum 4. gr., er ríkisstj. heimilt að ákveða verð þeirra þannig:“ o.s.frv. Loks segir í brtt. á 687. þskj. frá tveim fulltrúum sósíalista: „Þar til verð landbúnaðarvara verður ákveðið samkvæmt fyrirmælum 4. gr., skal ríkisstj. ákveða verð þeirra þannig:“ - o.s.frv. Það er því greinilegt, að fulltrúar allra flokka hafa lagt til, að þessi skipun verði höfð, þó að ég haldi því ekki fram, að flokkarnir hafi staðið að þessu óskiptir. En á meðan þetta er lagt til af fulltrúum allra flokka á þingi, er að minnsta kosti ekki rétt að segja, að einn flokkur öðrum fremur vilji beita bændur ofbeldi í þessum efnum, og ættu menn heldur að snúa sér að öðrum þáttum þessa mikilsverða máls og hætta að deila um þetta.



Herra forseti. - Ég held, að hv. 4. þm. Reykv. hafi ekki lesið allar till. okkar sósíalista, því að þá hefði hann varla gert sig sekan um þann málaflutning, sem hann hafði hér áðan. Hann sagði, að það væri í samræmi við till. sósíalista, að verið væri að lögbinda verðið til bænda, þó að þeir hefðu einmitt deilt á ríkisstj. fyrir að vilja slíkt hið sama. Þetta getur virzt rétt, ef ekki eru lesnar nema tvær fyrstu málsgr. brtt. En svo segir í þriðju málsgr.: „Nú reynist vísitala framfærslukostnaðar hærri en 220 eftir þann tíma, og skal ríkissjóður þá fram til 15. sept. greiða mjólkurframleiðendum það, sem á vantar, fulla verðlagsuppbót samkvæmt henni. Enn fremur skal með framlagi úr ríkissjóði greiða verðmuninn af þeim kjötbirgðum, sem til eru í landinu við gildistöku þessara laga.“ Hér er fullgreinilega tekið fram, að verðið til bænda skuli ekki lögbundið, heldur skuli þeir fá verð samkv. þeirri vísitölu, sem í gildi verður á þeim tíma, sem um er að ræða. Auk þess er gert ráð fyrir 45% grunnverðsuppbót. En í till. ríkisstj. er aðeins gert ráð fyrir 40% grunnverðsuppbót og verð afurðanna lögbundið við verð það, sem var í gildi í janúar–marz 1939. En lítum nú á það verð, sem var á landbúnaðarafurðum árið 1939. Eru líkur til, að það hafi verið lægra en sanngjarnt var? Hverjir ákváðu þetta verð? Framsóknarmenn segja, að það hafi verið ákveðið af bændum, en auðvitað er það rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að það voru engan veginn bændur sjálfir, sem verðið ákváðu, heldur tiltekin pólitísk samtök, verðlagsn., þar sem bændur eru í minni hl. Tökum til dæmis hv. þm: V: Sk:, sem er einn af áhrifamönnum þessara pólitísku samtaka og sjálfur hálfgildings bóndi. Enginn vafi er á því, að hagnaður hans af búskapnum er ekki nema lítill hluti af þeim aflafeng, sem hann dregur í land á sinni pólitísku útgerð. En látum það heita svo, að verðið hafi verið ákveðið af bændum. Það er að minnsta kosti ólíklegt, að það hafi ekki verið ákveðið eins hátt og sanngjarnt var. Það er t.d. alkunna, að kjöt var svo dýrt, að hagkvæmara var að flytja hingað kjöt frá útlöndum en kaupa það á innanlandsmarkaði, svo að því verður sízt haldið fram með rökum, að verðið hafi verið óhæfilega lágt. Mér þykir ólíklegt, að þessar n., sem voru svo að segja alveg einvaldar, vilji halda því fram, að þær hafi ekki gætt hagsmuna bænda, eins og skyldi, er þær voru að ákveða verð á afurðum þeirra. Ofan á þetta verð á nú að koma 45% grunnverðsuppbót samkv. till. sósíalista og svo verðlagsuppbót samkv. þeirri vísitölu, sem er í gildi á hverjum tíma. Þegar athugað er, að framsóknarflokksmenn hafa sjálfir ákveðið grunnverð það, sem þessu er bætt ofan á, er ekki sjáanlegt, að þeir hafi nokkra ástæðu til að sakast um harðdrægni í þessum efnum. En til hv. 4. þm. Reykv. vil ég skjóta því, að þótt ásakanir hans í garð framsóknarflokksmanna séu vissulega réttar, þá má segja, að þær komi úr hörðustu átt, því að það var vissulega Alþfl., sem hjálpaði pólitískum spekúlöntum Framsóknar í þessa valdaaðstöðu. Þeir hefðu aldrei komizt í hana að öðrum kosti. Þá ætla ég að víkja fáum orðum að hv. þm. V: Húnv. Ég verð að segja, að þótt ég hafi verið á mörgum pólitískum fundum og hlýtt á misjafnlega vandaðan málaflutning, hef ég aldrei á ævi minni heyrt haldið fram ósannindum af jafnmiklu blygðunarleysi og í ræðu hv. þm. V.- Húnv. í gær og í dag. Hann hélt því fram, að grunnlaun verkamanna á Íslandi hefðu hækkað um 65% að undanförnu, og bætti því við, að hér væri þó ekki stytting vinnudagsins tekin til greina. Hæstv. félagsmrh. gerði í gær skilmerkilega grein fyrir þessu máli með samanburði sínum á hækkun kaups og verðs á landbúnaðarvörum. Hann hrakti svo rækilega þá staðhæfingu framsóknarmanna, að verð á landbúnaðarvörum hefði hækkað minna en kaupið, að ég þarf ekki að bæta þar neinu við. En í dag var hv. þm. V.- Húnv. kominn upp í 76% með þessa ímynduðu grunnkaupshækkun verkamanna og þóttist fá þetta út með því að athuga tímakaupið og taka til greina styttingu vinnudagsins. Þegar 8 stunda vinnudagur gengur í gildi hjá verklýðsfélögunum, deilist dagkaupið að vísu niður á færri vinnustundir og þannig kemur út hækkað tímakaup. En hið eina rétta í þessu sambandi er auðvitað að miða við dagkaupið. Stytting vinnudagsins táknar í sjálfri sér ekki auknar tekjur verkamanna, heldur bætt lífsskilyrði, aukna hvíld og aukið tóm til að menntast og mannast, enda er tilgangurinn með styttingu vinnudagsins sá einn að bæta kjör verkamanna að þessu leyti. Á einstaka stað og um stundar sakir, þegar sérstakur skortur er á vinnukrafti, getur stytting vinnudagsins að vísu táknað auknar tekjur verkamanna, en þá raunar líka því aðeins, að þeir leggi á sig aukið erfiði með því að vinna eftir vinnu. Eina rétta aðferðin í þessu efni er því að bera saman dagkaupið 1939 og grunnkaupið nú miðað við einn vinnudag. Hjá Dagsbrún, sem er langstærsta verkalýðsfélag landsins og þrisvar sinnum stærra en hið næststærsta, var dagkaupið 14.50 kr. árið 1939, en 16.80 kr. nú, og er þetta tæplega 16% hækkun. Svipað er þetta hjá Þrótti á Siglufirði og öðrum verklýðsfélögum í helztu kaupstöðum landsins. Þó að til kunni að vera nokkur smáfélög, sem hafa fengið fram 50, 60 eða jafnvel 80% grunnkaupshækkun, þá er í þeim svo hverfandi hluti íslenzkra verkamanna, að grunnkaupshækkun þeirra verður ekki mikið yfir 16% að meðaltali. Það er alveg óhætt að fullyrða, að grunnkaupshækkun íslenzks verkalýðs er að meðaltali innan við 20%. Það er því furðulegt ofstæki og hatur til verkalýðsins, sem lýsir sér í staðhæfingum eins og þeim, sem hv. þm. V.- Húnv. lét sér sæma að fara með, og hagsmunum bænda er í raun og veru enginn stuðningur í svona heimskulegum og einstrengingslegum málaflutningi. Enda ber þessi málaflutningur vitni um algeran misskilning á því, hverjir eru raunverulegir hagsmunir bændanna í sveitum landsins. Stórbændur og smábændur eru tvennt ólíkt. Stórbóndinn, sem lifir af vinnu annarra manna, hefur allt aðra aðstöðu en smábóndinn, sem á 30 eða 40 kindur og eina kú og kaupir engan vinnukraft, en selur jafnvel sjálfur vinnu sína á stundum. Smábóndinn hefur hagsmunastöðu með verkamanninum miklu fremur en stórbóndanum, enda er það sannast mála, að engir atvinnurekendur hér á landi hafa verið eins nízkir á vinnulaun og stórbændur, þó að ekki hafi allir verið jafnslæmir. En Framsóknarfl. er fyrst og fremst flokkur stórbænda. Ég vil benda hv. þm. V.-Húnv. á, að það er einstrengingsskapur, þegar verið er að tala um afurðaverð, að vera að fjandskapast í garð verkamanna og gera þá ábyrga fyrir ábyrgðarleysi stjórnarvaldanna. Þess vegna verður það sízt til að auka gagnkvæman skilning, ef slíkur málaflutningur er hafður, sem hv. þm. V: Húnv. viðhafði og hv. þm. V.-Sk. viðhefur á hverjum degi, ef hann stendur upp, með sínum venjulega ofstopa. Ég hef hrakið með tölum fullyrðingar hv. þm. um kröfur verkamanna til kauphækkunar. Ég geri mér þó ekki vonir um að geta sannfært þessa tvo hv. þm. Það er sama, hvaða rök væru borin fram af hálfu andstæðinga þeirra í stjórnmálum, þeir mundu leika sér að því að taka þau ekki gild. En ég vildi segja þetta, af því að mér fannst ekki nógu vel komið fram, hvað það voru miklar fjarstæður í ræðum þeirra, um að kjör verkamanna væru betri en þau eru. Þegar verið er að tala um kjör verkamanna, þá má ekki gleyma því, að vísitalan er vitlaust reiknuð út frá byrjun. Vísitalan er alltaf reiknuð lægri en framfærslukostnaður gefur ástæðu til. Verkamenn hafa alltaf fengið kauplækkun, með því að fá borgað eftir falskri vísitölu. Og þó að ekki sé eins þægilegt að koma fram með tölur til að sanna þetta eins og grunnkaupshækkunina, þá er sannleikurinn sá, að hækkunin hefir bara verið 12–16%. Þetta er viðurkennt af fjölda atvinnurekenda, m.a. af ríkinu, með því að láta starfsmenn ríkisins fá 20–25% hækkun. Það var viðurkenning á því, að vísitalan er vitlaust reiknuð út. Sama er með ýmsa aðra atvinnurekendur, að fjöldi þeirra gekkst inn á hækkun grunnlauna með svo og svo mörgum %, af því að vísitalan var of lág. Ég segi þetta til að sýna, að það eru ekki aðeins verkamenn sem halda þessu fram.



Herra forseti. - Þó að hv. 4. þm. Reykv. sé ekki við, þá ætla ég að svara því, sem hann sagði, fáum orðum. Hann vildi halda fram, að fulltrúar bænda hér óskuðu hjálpar löggjafarvaldsins til að lækka vísitöluna, gegn því að bændur afsöluðu sér að nokkru leyti að ákveða verð landbúnaðarafurða. Hann vildi halda, að bændur heyrðu undir allt annan flokk en verkamenn, sem ekki hefðu fengið neina löggjöf. Ég held hann renni hér blint í sjóinn. Hér er ástatt nákvæmlega á sama hátt í löggjöf báðum til handa. Hann hefur sízt aðstöðu til að koma fram og sverta skipulagningu afurðasölunnar. Það var heimtað frá neytendum, að ákveðið yrði verð afurðanna. Þá var líka fyrir verkamenn sett löggjöf, - stór lagabálkur, hin svonefnda „vinnulöggjöf.“ Afurðasöluskipulagningin á að vera hliðstæð henni. Hvenær dettur hv. þm. í hug að bændur hafi sjálfir óskað þess, að aðrir aðilar hlutuðust til um verðlagið? Vitanlega hefðu þeir viljað vera sjálfráðir. Það var aðstoð við bændurna, að þeir fengu verðlagslöggjöf, en þeir gátu ekki fengið hana nema með því að vera ekki að öllu leyti ráðandi um verðið. Þeir gengu að því af því að þá var hörmulegt ástand hjá landbúnaðinum. En það var ekki nema sjálfsagt að veita þeim hlutdeild í að ákveða verðið. Ég veit ekki betur en aðrir flokkar, sem skipulagt hafa sölu sinnar vinnu, hafi viljað hafa hönd í bagga um að ákveða verð vinnunnar. Nú vill hann taka þennan rétt af bændum. Þetta er sá maður, sem talað hefur hæst um það, að hann vildi ekkert nema réttlæti. Þetta er svo augljóst mál, að ef önnur stéttin væri sjálfráð að því að ákveða vinnuverð sitt, en hin hefði bæði löggjafarvaldið og fl. til að beygja sig fyrir, þá þyrfti hún miklu frekar á því að halda að vera ekki þvinguð, þegar verið er að færa verðið niður. Því er það, að löggjafarvaldið hefur veitt báðum nákvæmlega sömu aðstöðu. Það eru því bara rökfalsanir, þegar hv. þm. er að halda því fram, að bændur hafi óskað þess, að löggjafarvaldið vildi ráða afurðaverði þeirra. Bændur eru reiðubúnir að taka allar verðlagsnefndir í sínar hendur.

Allar?

. Já, allar, ef allar þær n. eru afnumdar, sem nú starfa. Og ég skal fylgja því strax. Bændur hafa aldrei óskað þess, að aðrir en bændur færu með verðlagningu þeirrar framleiðslu. Og það er skoðun mín, að verkamenn mundu ekki kæra sig um, að útgerðarmenn og bændur væru skipaðir í n. til að ákveða þeirra vinnuverð. Enda hafa n. unnið sjálfstæðinu eiða sína. Hv. 2. landsk. á útgerðarskútunni (Siglufjarðarskútunni í hv. d.) var að tala um, að ég væri annar þeirra, sem hefði haft hönd í bagga um verðlag á mjólkurafurðum. Það er ekki satt, ég hef aldrei átt sæti í þeirri n. Kunnugleiki hans er ekki meiri en þetta. Verðlagsn. hefur alltaf starfað út af fyrir sig. Skipulagsmál og afurðasölumál geta staðið alveg að fullu sér. Ég veit ekki hvort ég á að svara hv. 2. landsk. Hann virðist með því markinu brenndur að geta ekki hugsað um stjórnmál nema sem „útgerð“ eða „ spekúlasjón“, enda er hann frá þeim stað, þar sem fyrst og fremst er hugsað um þetta tvennt. Það virðist sem þeim, sem þaðan koma, sé runnið það svo í blóð, að þeir geta ekki hugsað um neitt nema út frá því sjónarmiði. Einu sinni var svo langt gengið, að þeir með „útgerð“ sinni og „spekúlasjón“ voru nærri því búnir að setja bæði sjálfa sig og landið á höfuðið. Og ef hún á að færast í aukana, þá gæti það orðið eins og þegar síldar-„spekúlasjónin“ stóð sem hæst, ef þessi útgerðar-og-spekúlasjónarhugsunarháttur verður um of ríkur á Alþ. áður en lýkur. Það, sem hv. þm. sagði um verð á afurðum bænda, sýnir mjög vel, að hann sér aðeins þá hliðina, sem að verkamönnum snýr. Ég vil spyrja: mega bændur hækka verðlagið hjá sér? Það er ekkert í l. sem bannar verkamönnum að hækka vinnu sína í verði. Um það, sem hann sagði um Framsfl., að hann væri bara fulltrúi stórbænda, verð ég að segja, að ég held, að hér séu ekki glögg merki á milli stórbænda og smábænda. Þeir búa allir við sömu skilyrði eða álíka, hagur þeirra er háður ýmsum óviðráðanlegum öflum, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir. Þar kemur fleira til greina en ráðdeild og sparnaður og veltur á ýmsu. Ég held, að þessi flokkun hans sé álíka eins og ef hann ætlaði að fara að skipta verkamönnum í stórverkamenn og smáverkamenn, því að vitanlega eru innan verkamannastéttarinnar vel settir menn og betur en sumir bændur. Mér dettur ekki í hug að þeir ætli að fara að flokka sig innan verkamannastéttarinnar eftir því, hver efnahagur þeirra er. En kannske þm. frá útgerðinni á Siglufirði liti á sig sem fulltrúa fyrir smáverkamenn, en jafnaðarmenn sem fulltrúa fyrir stórverkamenn. Ég held nú samt, að sama löggjöf verði að gilda fyrir þá, sem sömu atvinnu stunda og sömu lífsskilyrðum eru háðir. Ég held, að hvort þeir verða smáir eða stórir, fari að einhverju leyti eftir því, hvernig þeir fara með efni sín, og að það verði erfitt að greina á milli þeirra. Skal ég svo ekki hafa þessi orð fleiri.



Ég hafði ekki hugsað mér að ræða mikið um þetta mál, en af því hv. 4. þm. Reykv. er ekki staddur á fundi, þá svara ég fyrir okkar hönd. Það, sem gaf mér tilefni til að standa á fætur, var ræða hv. 2. landsk. Í henni voru svo furðulegar staðhæfingar, að ég get ekki látið vera að mótmæla sumum þeirra. Því var haldið fram, að sá munur væri á till. hans flokks og okkar, að okkar tillögur gerðu ráð fyrir bindingu afurðaverðsins, sem þeirra till. gerðu ekki. Því hefur þegar verið lýst, hver reginfirra þetta er, en ég vil bæta við nokkrum orðum. Hér verður að gera greinarmun á aðaltill. og bráðabirgðatill. eða till. um bráðabirgðaverðfestingu. Aðaltill. frá hv. 4. þm. Reykv. og mér er sú, að skipuð sé n. til að reyna að finna hið rétta hlutfall milli afurðaverðs og kaupgjalds. Ef n. finnur það og verður sammála, þá verði niðurstöður hennar látnar gilda sem grundvöllur að fastákveðnu verðlagi, á meðan á stríðinu stendur. Í þessu er enginn munur frá till. þeirra, sem standa að þskj. 705, annar en sá, hvernig skipa skuli n. Þeir vilja ekki heldur hafa verðlagið fastbundið frekar en við, en það vill hæstv. ríkisstj. Ég held því, að munurinn á þessum aðaltill. sé ekki efnismunur, nema hæstv. ríkisstjórnar. Það sem flokkarnir hafa borið fram er líkt. Þá er gert ráð fyrir, að sett verði bráðabirgðarverð. Allar till. gera ráð fyrir því. Ríkisstj. gerði ráð fyrir því, að verðlagið væri bundið. Það gerði till. Sósfl. líka, - bundið grundvallarverð, er breyttist síðan samkv. vísitölunni. Það er sama, hvernig till. á þskj. 687 eru lesnar afturábak eða áfram, í þeim er bundið grundvallarverð landbúnaðarafurða samkv. vísitölu. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Á þessu er ekki hægt að blekkja neinn. Það hefur verið deilt um þetta mál í 2 daga. Það má heita að það hafi komið fram eitt sjónarmið fyrir hvern mann. Hvort eitt er réttara en annað, er ekki hægt að segja fyrr en sú n., sem sett verður á laggirnar, hefur skilað áliti sínu. Ég fyrir mitt leyti og hv. 4. þm. Reykv. teljum, að þær uppbætur, sem brtt. hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, gangi nægilega langt til þess að jafnast á við þær kaupbætur, sem verkamenn hafa fengið. Hitt er til að raska því, sem var, áður en styrjöldin brauzt út. Ef þær verða samþ., þá munum við fylgja frv. stj., þó með þeirri breyt., að við munum samþ. það 3 millj. kr. framlag, sem till. fjhn. gera ráð fyrir í því skyni að koma til móts við það, að verkamenn gefa eftir af sínum launum einn mánuð. Það er ætlazt til þess, að sú upphæð, 12%, sem verkamenn gefa eftir af launum sínum, muni nema um 3 millj. kr., eða mjög svipuð upphæð og það framlag, sem fjhn. hefur gert till. um, og við munum samþ. þá till. - Ég tel, að með þessu sé að mestu leyti svarað ýmsum þeim firrum, sem hv. 2. landsk. var hér með, og enda hv. þm. Siglf. líka. Það er enginn eðlismunur á þessum till. okkar og till. sósíalista. Það er aðeins stigsmunur á því, á hvern hátt beri að bæta upp landbúnaðarafurðirnar. Þá sagði þessi hv. þm., að afurðasölul. væru verk Alþfl. með Framsfl., og það er rétt. Mér dettur ekki í hug að mæla mig eða aðra Alþýðuflokksmenn þar undan neinni sök, því að við höfðum góða trú á því, þegar l. voru sett, að væru þau vel haldin, þá gætu þau orðið til mikilla bóta. En þessi löggjöf hefur verið harkalega misnotuð og farið með hana öðruvísi en við gerðum ráð fyrir 1934, þegar hún var sett. En það eru verk þeirra, sem með framkvæmdina hafa haft að gera. Hv. þm. V.- Sk. talaði mjög um ákvörðun afurðaverðs og taldi, að það hefði kostað bændur allmikið að fá sett þessi afurðasölul., því að þeir hefðu ekki fengið að vera sjálfráðir um verðið. Þetta er ekki rétt nema að nokkru leyti, því að það skipaðist svo til um skipun þessara n., að þeir, sem bera hag bænda og afurðir þeirra mest fyrir brjósti, hafa ráðið í þessum n. Þeir hafa alls ekki tekið tillit til neytendanna eins og vert hefði verið. Þessi misnotkun hefur gert afurðasölul. svo óvinsæl sem þau eru orðin. Efni og uppistaða afurðasölul. gat, ef þeim hefði verið haldið í því formi, sem upphaflega var gert ráð fyrir, komið til hagsbóta bæði fyrir neytendur og framleiðendur. En staðinn fyrir það sjónarmið, sem mjög var undirstrikað 1934, þegar l. voru sett, hafa afurðasölul. verið notuð einhliða til hagsmuna fyrir bændur. - Ég skal ekki fara langt út í þetta mál. Það hefur verið svo mikið rætt. En mér fannst þeim atriðum, sem fram komu hjá sósíalistum, ekki mega vera ómótmælt. Þau voru svo fjarri því að vera rétt. Annars virtist hv. 2. landsk. tala með mestu fyrirlitningu um það, hvað v æri rétt og hvað rangt, enda virtist hann ekki kunna á því nein skil. - Ég hefði talið æskilegt, eins og hv. 4. þm. Reykv., að hæstv. stj. léti það í ljósi, hvernig hún lítur á þær brtt., sem við höfum leyft okkur að gera við frv. hennar. Þessar till. okkar eru skilyrði fyrir því, að við getum fylgt till. stj. Ef till. okkar verða ekki samþ., þá munum við auðvitað ganga á móti till. stj. Því hefur verið haldið fram af ýmsum, sem talað hafa hér, að þessar till., sem hér hafa komið fram, væru til lítils eða einskis gagns, þó að samþ. yrðu, því að með þeim væri ekki ráðin nein endanleg bót á málinu. En ég tel það ákaflega mikils virði, ef það mætti á einn eða annan hátt takast, þótt ekki væri nema um þennan stutta sumartíma, sem hér er gert ráð fyrir, að l. nái til, - að færa vísitöluna niður í 220–230 stig. Það hafa verið færð fyrir því sterk rök, að það geti einmitt riðið á þessu, hvort atvinnuvegir þjóðarinnar verða áfram reknir á svipaðan hátt og að undanförnu. Ef hins vegar verður nú hlaupið frá málinu í svipaðri aðstöðu eins og það er, þá gæti það orðið til þess, að atvinnuvegirnir gætu ekki starfað eins og áður, og það mundi verða til mikils tjóns fyrir þjóðina. - Ég vil svo að síðustu leggja aðaláherzlu á það, að menn geri sér ljósan muninn á þeim bráðabirgðaákvæðum, sem nú eiga að gilda tvo til þrjá mánuði, og þeirri endanlegu lausn málsins, sem á að fást, eftir að þessi n. hefur fundið hlutfallið á millí framleiðslukostnaðar bænda og framfærslukostnaðar verkamanna. Þó að einhver tiltölulega veigalítill agnúi væri á þessu bráðabirgðarákvæði, þá tel ég það ekki nærri eins þýðingarmikið eins og hitt, sem á að gilda fyrir framtíðina.



Herra forseti. Mér skildist á hæstv. félmrh. í fyrstu ræðu hans, að þegar hann var að gera sér grein fyrir því, hvað vinnukostnaður hjá bændum hefði aukizt mikið frá því fyrir stríðið, þá hefði hann reiknað með því, að þeir sjálfir og skyldulið þeirra, sem vinnur með þeim að búskapnum, fengi í grunnkaupshækkun hlutfallslega svipað eða eins mikið og verkamenn hér í Rvík, í Dagsbrún, hefðu fengið. Þetta álít ég, að geti ekki leitt til sanngjarnrar niðurstöðu, þegar á það er litið, eins og ég og fleiri höfum bent á, að kauphækkun annars staðar á landinu, og einkum í sveitum, hefur orðið hlutfallslega miklu meiri heldur en hér í Rvík. Við getum hugsað okkur, að það hljóti að vera erfitt fyrir bónda t.d., sem á börn, sem eru að vaxa upp og vinna hjá honum, að greiða þeim aðeins kauphækkun tilsvarandi við þá, sem orðið hefur hér í Rvík, þegar allt í kring í sveitunum vinna menn, sem hafa fengið meira en helmingi meiri grunnkaupshækkun frá því fyrir stríð heldur en verkamenn hér í Reykjavík. Ég tel, að þarna sé brunninn þráður í taug hæstv. félmrh. Hæstv. félmrh. vildi, að mér virtist, telja ríkisstj. það til gildis, að hún vildi borga bændum verðlækkun á kjötbirgðum frá fyrra ári að 3/4 hlutum. Ég held, að það sé ekki hægt að telja þetta neitt sérstaklega þess vert, að orð sé á því gert sem rausn í þessu efni, þegar litið er á það, að útreikningar hæstv. ríkisstj. og samanburður á verði og kaupgjaldi eru byggðir á því, að bændur hafi fengið fullt verð fyrir þessar afurðir árið, sem leið, og það sé því ekki hægt að telja það hlunnindi, þótt staðið sé við að láta þá hafa það. Ég tel, að það a.m.k. mundi raska þessum útreikningum hæstv. ráðh. og útkoman verða enn óhagstæðari fyrir bændur, ef þetta atriði væri tekið með í reikninginn, en þessi till. ríkisstjórnarinnar, að hún vill láta bændur bera hluta af þessum byrðum, verðlækkuninni. En hæstv. ráðh. mun ekki hafa tekið það með í útreikningum sínum. Hæstv. félmrh. talaði um það, að ef vísitala lækkaði, þá ykist verðgildi peninganna, sem bændur kynnu að eiga. En það gildir um allar stéttir jafnt í þjóðfélaginu, svo að ekki verður álitið, að bændur einir eigi að taka á sig byrðar þess vegna. Þá flutti hv. 2. landsk. þm. (ÞG) ræðu hér áðan. Áður hafði hann látið nægja að grípa fram í, þegar ég var að tala, en svo flutti hann loks ræðu, þegar ég hafði að mestu lokið mínum ræðutíma við þessa umr. En ég vænti, að hæstv. forseti leyfi mér nokkra aths. Hv. 2. landsk. hélt því fram, að það væri ekki hægt að byggja á útreikningum mínum um meðaltalstímakaup í dagvinnu. Sagði hann, að ég hefði í gær talið það hafa hækkað um 65%, en í dag hefði ég talið það hafa hækkað um 76%. Hvort tveggja er þetta rétt. Ef við aðeins tökum kauphækkanir utan Rvíkur, í 39 félögum, þá eru það 76% að meðaltali, en ef við tökum fjölmennasta félagið með, Dagsbrún, þá verður hækkunin 65%. Hækkun grunnkaupsins hefur orðið minni í Rvík heldur en annars staðar, sem dregur meðaltalshækkunina niður. Ég varð þess líka var, að hv. 2. landsk. þm. treysti sér ekki til að hrekja útreikning minn á neinn hátt. Ég gerði glögga grein fyrir mínum útreikningi, og ég geri ráð fyrir, að flestir hv. þm. hafi skilið þetta, - auðvitað að hv. 2. landsk. þm. undanskildum. Hann segir, að verkamenn fái ekki auknar tekjur við styttingu vinnudagsins, bara meiri hvíld daglega. En eiga þá ekki bændur að fá tilsvarandi fríðindi? Getur ekki verið gott fyrir þá og gagnlegt að fjölga tómstundum sínum einnig? Ef verkamenn stytta vinnudaginn um 20%, þá þurfa bændur að fá á móti því 25% hækkun á afurðaverði, til þess að vera jafn vel settir, því að framleiðsla þeirra minnkar um 20%, og til þess að jafna það, þurfa þeir að fá 25% hækkun á því, sem þá er eftir. Hv. 2. landsk. þm. segir, að grunnkaupshækkunin sé „litið yfir 16%“ eða „milli 16 og 24%“ að meðaltali, ef borið er saman kaup fyrir 8 stunda vinnu nú við 10 stunda kaup áður. En það er sýnilegt, að um þetta veit þessi hv. þm. jafn litið eins og allt annað í þessu máli. Og ég ætla að gera tilraun til að uppfræða hann ofurlitið um það atriði, þó að ég efist reyndar mjög um árangurinn. Ég skal þá segja honum það, að verkamenn í þessum oft nefndu 40 verkamannafélögum fá nú að meðaltali í grunnkaup 32% hærri fjárhæð fyrir 8 stunda vinnu heldur en þeir fengu fyrir 10 stunda vinnu áður. Svo kemur vísitöluhækkunin þar ofan á. Til þess að fá sömu fríðindi, þurfa bændur að fá 25% hækkun á afurðaverði sínu. Og þá verður nákvæmlega sama niðurstaðan um afurðaverðið, hvor aðferðin sem er notuð. Ég get ekki gert að því, þó hv. 2. landsk. skilji þetta ekki - ég ber enga ábyrgð á því. Og ég tel alls ekki sanngjarnt, að ég skuli fá hér skammir og fúkyrði, þó að hann botni ekkert í þessu máli. Hann hefur ekki hrakið neitt af því, sem ég sagði, enda getur hann það ekki. En ég skal víðurkenna það, að þó það sé allt rétt, sem ég hef um þetta sagt og reiknað út nú, þá getur orðið að byggja þessa útreikninga á allt öðrum grundvelli og niðurstaðan orðið önnur, ef stefna sósíalista kemst í framkvæmd. En samkv. brtt. frá þeim, sem hér liggja fyrir, virðast þeir ætla að stefna að því, að í framtíðinni verði verkamönnum greitt mismunandi hátt kaup, eftir því, hvað þeir hafa haft miklar tekjur næsta ár á undan. Því að ef þetta á að gilda um bændur, að þeir eigi að fá mismunandi afurðaverð í ár eftir því, hvað þeir hafa haft miklar tekjur í fyrra, þá hlýtur þetta að eiga að gilda um verkamenn líka, að þeir fái mismunandi hátt kaup fyrir hverja vinnustund, eftir tekjum sínum árið á undan. Svona vilja sósíalistar hafa þetta - það getur vel verið heppilegt(!) - Þó hef ég nú ekki til fulls áttað mig á því, hvernig það verkar fyrir atvinnulífið í landinu og þjóðarheildina. En þeir hafa náttúrlega athugað þetta gaumgæfilega, ekki er að því að spyrja. En komist þetta í framkvæmd, yrði að byggja útreikninga kaupgjaldsins á öðrum grundvelli og útkoman yrði önnur. En þetta er nú ekki komið til framkvæmda enn, og þess vegna hef ég byggt útreikninga mína á því, sem nú gildir. Og ég held því fast fram, að þeir séu réttir. Hv. 2. landsk. þm. sagði, að ég sýndi verkamönnum óvild, og hann notaði um það ljótari orð, sem ég vil ekki hafa eftir. En hvað hef ég gert hér í umr., sem bendir til þess, að mér sé illa við verkamenn? Jú, ég las upp úr skýrslum, sem Alþýðusamband Íslands gaf út 1939 og nú í ár, og ég reiknaði með, að eitthvað væri hægt að byggja á þessum skýrslum, eða að þær væru réttar. Ég leyfði mér að byggja útreikning minn á þeim. Einnig hef ég leitt í ljós í þessum umr. það, sem verkamannaleiðtogarnir, og þá ekki sízt sósíalistar, hafa bæði í blöðum og á mannfundum kallað sigra verkalýðsins, Ég hef oft séð greinar í blöðum, þar sem talað hefur verið um það sem mikinn sigur verkamanna, þegar þeir fengu hærra kaup. En nú virðist þetta vera skoðað svo, sem það sýni óvild gagnvart verkamönnum, ef bent er á, að verkamannastéttin vinnur þessa stóru sigra. Nú má ekki reikna út, hvað þeir hafa fengið miklar kauphækkanir. Ég á nú satt að segja hálf-erfitt með að skilja, að þetta, sem ég hef nefnt, lýsi sérstaklega slæmum hug í garð verkamanna. Orðbragð þessa þm. (ÞG) í ræðunni hér áðan er eitt af mörgum dæmum um það, að þegar sumir menn komast í rökþrot í umræðum á þingum og mannfundum, þá grípa þeir oft til slíks, enda kom það glöggt í ljós, að hv. 2. landsk. þm. var í slæmu skapi, þegar hann flutti ræðu sína. Það var kannske eðlilegt; hann hafði farið illa út úr orðaskiptum hér í dag við tvo Alþfl.-þm. um sérstakt atriði, og við hv. þm. V.- Sk. Og svo að síðustu gat hann ekki fært hin minnstu rök fyrir því, að útreikningar mínir væru rangir, enda hefur hann ekki reynt það, þótt hann langi til þess. Allt þetta mótlæti hefur farið í taugarnir á honum og komið fram í munnsöfnuði hans. En þetta orðbragð gerir mér ekkert til og haggar ekki einum staf í útreikningum þeim, sem ég hef birt, eða þeim rökum, sem ég hef fært fram.



Herra forseti. - Ég hafði hugsað mér að láta þessar umr. fara fram hjá mér og taka ekki þátt í þeim. En vegna þess, hversu þær hafa einhliða snúizt um kaupgjald og afurðaverð, vil ég segja nokkur orð. Okkur, sem yfirleitt höfum alltaf unnið, en aldrei lifað af því að reikna út þessi viðskipti, koma undarlega fyrir sjónir þeir útreikningar, sem koma hér fram viðvíkjandi kaupgjaldi og hækkun á því. Á síðasta sumri, þegar við vorum búnir að gera samninga fyrir verkamannafélagið Dagsbrún, þá voru margir menn hér, sem höfðu fasta vinnu, sem við áttum að semja um fyrir þá, og um þá fórum við fram á, að þeir fengju „prósentvís“ hækkun á sínu kaupi samkv. því, sem verkamenn hefðu fengið. Og allir töldu þá, að við hefðum fengið, verkamenn, 38% hækkun. Þá reiknuðum við fasta kaupið eftir því, að hækkunin hjá verkamönnum hefði verið 38%. Nú koma aðrir, sem reikna með því, að hún sé 51%. Það verður þannig hjá okkur, sem ekki höfum beitt fyrir okkur reikningslistinni, að við erum ekki með á nótunum, þegar þeir töluvísu menn fara að reikna, því að þá virðast þeir geta fengið hvaða útkomu sem þeir vilja. Ef þeir þurfa að fá lága útkomu, þá geta þeir það, og ef þeir þurfa að fá háa útkomu, þá geta þeir það einnig. Þá er kaupgjaldið fyrir verkamannavinnu úti á landi. Hv. þm. V.- Húnv. hefur borið mönnum það á brýn, að þeir hefðu ekki mikið vit á að dæma um það. Og hann sagði réttilega„ að kaup hér í Rvík, í Dagsbrún, hefði hækkað hlutfallslega minnst. En ég held, að það væri gott fyrir fulltrúa sveitakjördæmanna að fá að heyra rök þeirra manna, sem vinna verkamannavinnu úti á landi. Þegar þeir koma til okkar, þá segja þeir: „Hvernig eigum við að vinna hjá því opinbera fyrir langtum minna kaup heldur en það greiðir annars staðar, þegar við verðum að hafa þessa vinnu til þess að bæta upp okkar tekjur, þar sem framleiðsla okkar er svo litil, að við getum ekki lifað af henni einungis? Af því að framleiðsla okkar er svo lítil, að við getum ekki lifað af henni, þá verðum við að fá hærra kaup.“ Og við höfum álitið, að þetta væri rökrétt hjá þessum mönnum. En svo er farið að reikna fyrir þessa menn, og talað um, hvað þeir fái „prósentvís“ miklu hærra kaup heldur en áður, og þá er farið að telja það þeim til góðs, eins og þeir lifi eingöngu á vinnu sinni. Árið 1941 unnu 6 þús. manns við vegagerð hjá ríkinu. Ætli það hafi ekki verið fullur helmingur af því sveitamenn? Á s.l. hausti voru menn við þessa vinnu ráðnir fyrir Dagsbrúnarkaup. Þeir höfðu ekki verkalýðsfélög eða neitt þess háttar, margir hverjir, að styðjast við. Þetta voru m. a. bændur í sveit. Svo leita þeir til verkalýðsfélaganna, bændurnir, til þess að geta haldið rétti sínum, hver fyrir öðrum, þannig að það hefur komið fram, þar sem vegagerðir hafa verið framkvæmdar í sveitum, að menn úr næstu sveit hafa verið útilokaðir frá þessari vinnu. Þeir telja þetta orðið lífeyri sinn, og á þeim forsendum á svo að halda því fram, að kaupið hafi hækkað hjá verkamönnum. Þetta finnst mér dálítið athugandi. Nú er alveg víst, að þessir menn, m.a. bændur, hafa leitað til þessarar atvinnu til þess að geta lifað. Hvers vegna halda þá ekki þessir hv. þm., að þeir eigi, sem þannig vinna, ekki að hafa sama kaup fyrir vegavinnu, hvar sem er í landinu? Svo er þetta, að bændur og aðrir sveitamenn verða að bæta sér upp atvinnu sína með þessari vinnu, sem er orðin þeirra atvinna, notað til þess að reyna að ganga á rétt þeirra, sem lifa á vinnu sinni eingöngu. Mér finnst þetta ekki rétt. Svo eru það útreikningarnir eftir skýrslum alþýðusambandsins. Ég er viss um, að þessar skýrslur eru hárréttar. En það eru bara á annað hundrað félög í alþýðusambandinu. Hvers vegna taka þessir hv. þm. þau þá ekki öll með í reikninginn, úr því að þeir tóku 30–40 félög? Það er af því, að kaupið hjá þeim hefur ekki komizt nógu hátt, til þess að þeim finnist borga sig að taka þau með í reikninginn. Þess vegna er þeim sleppt. Á öllum tímum hafa menn úr sveitinni leitað til sjávarins á vertíðinni, og ég veit, að þegar ég var unglingur, var oft ekki heima nema kvenfólkið til að gegna búverkum. Bændurnir fara til að geta framfleytt lífinu, og svona er þetta enn í dag.

Forseti (JJós): Útbýtt er í deildinni brtt. á þskj. 705, og verður að veita afbrigði frá þingsköpum, til þess að þær megi taka til meðferðar á fundinum.



Herra forseti. - Í umr. hér hefur einkum verið rætt um kaupgjald verkafólks og afurðaverð bænda, eins og við var að búast, því að þeir liðir í frv. stj. eru erfiðastir viðfangs og um þá mestar deilur. Í umr. hefur margt sérkennilegt komið fram, einkum hinn gamli söngur Framsfl. til útskýringar á launakjörum verkafólks, og mér bregður svo sem ekki við að heyra hann. Ég ætla, áður en ég fer að svara þessum dylgjum framsóknarmanna í garð verkamanna og þeirra samtaka, að fara nokkrum orðum um till., sem fyrir liggja. Því hefur verið haldið fram af Alþfl., að enginn munur sé nema þá smástigmunur á till. ríkisstj., Alþfl. og sósíalista. Í till. stj. kemur fram, að hún vill láta binda kaupið við vísitöluna 220, þó að það reynist, að hún verði hærri en 220. Og stj. ætlast líka til, að þetta verði sett í l. þvert ofan í samþ. verklýðsfélaganna. Um afurðaverð leggur stj. til, að það verði bundið við vísitöluna 220, eftir að fundið er sérstakt grunnverð. Till. Alþýðufl. víkja lítið frá þessu. Hann vill að vísu láta ákveða laun, að fengnu samþ. alþýðusambandsins, vitandi það, að sambandið hefur ekki rétt til að ákveða þetta nema með samþ. hvers verklýðsfél. fyrir sig. Um afurðaverðið eru till. Alþfl. þannig, að verðið er fastbundið við vísitöluna 220, með sama grunnverði og till. ríkisstj. benda til, en það þýðir hámarksverð á afurðir. Verðið getur ekki farið upp fyrir það, sem það var 1939, að viðbættum 45%, með vísitölu 220. Till. okkar sósíalista eru á þá leið, að kaupið verði greitt eftir sömu till. og fjhn. stingur upp á, nefnilega með samkomulagi við samtök launþega, þannig að launþegarnir fallist á að fá greidd launin með lægri vísitölu, mán. eftir að vísitalan er felld niður. Það mundi skaða þá um 30 stig í einn mán., og ef launþegarnir fallast á þetta, er ekkert athugavert við það, þó að því tilskildu, að þeir fái 3 millj. í atvinnutryggingasjóð. Á þessu og till. Alþfl. er mikill munur, en þó er munurinn enn meiri um afurðaverðið. Við ætlumst til, að fundið sé grunnverð fyrir afurðirnar, en svo ætlum við ekki að binda verðið við vísitöluna 220, heldur þá tölu, sem reiknuð er á hverjum tíma. Hér er ekki um hámarksverð að ræða. Þá leggjum við til, að allt kjöt síðasta árs sé greitt að fullu með uppbótum úr ríkissjóði. En við tökum fram sérstaklega, að bændur, sem hafa minna en meðaltekjur, eigi að njóta uppbótanna í ríkara mæli en hinir, sem hafa meira en meðaltekjur. Hv. þm. V.- Húnv. fannst sú leið kynleg og líkti við það, ef verkamenn hefðu mishá laun eftir því, hver laun þeirra hefðu verið árið á undan, en það er mikill munur á því, þegar um uppbætur úr ríkissjóði er að ræða, hvort þær fara til manna, sem hafa haft gróða, eða til þeirra, sem lítið hafa borið úr býtum, enda hélt ég, að það væri venjulegt, þegar um aukagreiðslur væri að ræða, að þeir fengju meira, sem væru meira þurfandi fyrir stuðning. Þá er enn fremur hjá okkur lagt til, að stofnaður verði 3 millj. kr. sjóður til víðreisnar í landbúnaðarmálum. Á öllu þessu sést, að það er mikill munur á till. okkar sósíalista og till. stj. eða brtt. Alþfl. Og enn er eitt atriði í till. okkar, sem ekki hefur komið fram hjá öðrum, sem sé, að allt annað verðlag í landinu verði lækkað, en ekki bara verð á landbúnaðarafurðum. Þeir, sem nú selja varning og mega t.d. leggja á hann 50%, eiga að lækka sína söluþóknun, fá lækkuð laun eins og aðrir. Við sósíalistar teljum, að bezta lausnin sé að samþ. í meginatriðum till. fjhn. með þeim brtt., sem við höfum flutt. Við höfum líka borið fram brtt. um skattfrelsisákvæði skattal., sem er í megindráttum svipuð till. 2. þm. S.- M. og 2. þm. N.- M. Þó tekur okkar till. yfir meira en þeirra till., þar sem skattfrelsishlunnindi til nýbyggingasjóða eru í okkar till. miðuð við 1 millj. Ég vil taka það fram að gefnu tilefni, að samkv. till. okkar er ekki hreyft við skattfrelsi samvinnufél., heldur er hún brtt. við gildandi l. og greinilega talið upp, í hverju breyt. eru fólgnar. Í ræðum hv. þm. V.-Húnv. og hv. þm. V.- Sk. hefur sérstaklega borið á þessum söng í garð launþeganna og rangfærslum um kjör þeirra. Við þekkjum það, sem höfum staðið fyrir samtökum verkamanna, hvern hug framsóknarmenn bera til launþegasamtakanna. Þeir hafa alltaf krafizt dýrtíðarlækkunar með því að lækka kaupið, og í Tímanum hafa verið miklar sögur um þær stórkostlegu kaupupphæðir, sem verkamenn bæru úr býtum, og þá ekki sízt sjómenn. Ég minnist þess að hafa séð í Tímanum, að verkamenn hefðu 15–20 þús. kr. kaup, en sjómenn 40 þús. Þessir menn, sem skrifa í Tímann, víta ekki mikið um kjör verkamanna úti á landi. Vita þeir, hver eru meðallaun verkamanna í kaupstöðum utan Rvíkur? Þar, sem ég þekki bezt, er meðalkaup verkamanna 5–6 þús. kr. yfir árið. Og vilja þeir trúa því, að meðalkaup sjómanna á norðfirzka flotanum eru rúmar 6 þús. kr.? Ef þessir menn finna einstakt dæmi, halda þeir, að hægt sé að slá því föstu sem allsherjarkaupi. Framsóknarmenn hafa lagt kapp á það í umr., einkum hv. þm. V.-Húnv., að benda á, að kaupið úti á landi hafi hækkað meira en í Rvík, og þar sem grunnkaup úti á landi hafi hækkað um 40–70%, eigi fyrst og fremst að miða við það. Það er rétt, að grunnkaupið úti á landi hefir hækkað allmiklu meira en í Rvík, þó að tölur hv. þm. V.-Húnv. séu alrangar. En ég vil benda á annað: Var kjötverð úti á landi miðað við kaupið, þar sem það var lægst? Var ekki kjötverðið jafnhátt þar og þar, sem kaupið var hærra? Ef miðað hefði verið við lágmarksverð, þá hefði líka kjötverðið verið annað. En það er þægilegt að segja á eftir, þegar búið er að miða kjötverðið við hæstu laun: „Launin hafa hækkað enn meir á þessum stað en annars staðar, svo að nú verður að miða kjötverðið við það.“ Það er hægt að spenna bogann hátt með þessari aðferð. Ég hélt nú, að margir þm. Framsfl. væru farnir að skilja, að það er ekki vel þokkað af bændum, nema nokkrum stórbændum, að þeir séu að berjast gegn launahagsmunum verkalýðsins úti á landi, því að mikill hluti bænda þarf á því að haldá að fara í vegavinnu og aðra vinnu, og væru teknar skýrslur á Austurlandi um það, hve mikil laun bændur hefðu greitt út úr búum sínum í vinnulaun og hve mikið þeir hefðu tekið inn, kæmi fram, að þeir hefðu tekið inn í setuliðsvinnu og annarri vinnu, meira en þeir hafa borgað út. Ég veit, að það er nokkur munur á þessu eftir því, hvar er á landinu, en það er ekki smár hópur bænda, sem vill ekki, að kaupið verði lækkað. Gott dæmi til að glöggva sig á málflutningi framsóknarmanna í garð verkamanna og launþega, er það, hvernig hv. þm. V.- Sk. hagaði orðum sínum um hlunnindi til verkamanna samkv. l., þegar hann gerði samanburð á vinnulöggjöfinni og afurðasölul. Voru það verkamenn, sem báðu um vinnulöggjöfina? Var hún ekki sett þvert ofan í vilja verkalýðssamtakanna? En hv. þm. V.- Sk. segir, að þar sem ríkið hafi sett verndarl. fyrir vinnuna á borð við afurðasölul. að sínu leyti, megi gera samanburð á því. Launþegarnir eiga sem sé að greiða sérstaklega fyrir það, að þeir fengu vinnulöggjöf yfir sig þvert ofan í vilja sinn.  Ég var búinn fyrir fundarhléið að benda á þann mikla mun, sem er á till. okkar sósíalista annars vegar og till. ríkisstj., fjhn. og Alþfl. hins vegar. Við getum að vísu fallizt á till. fjhn. um ákvörðun kaupgjalds, en hins vegar ekki á till. ríkisstj. og Alþfl. um það efni. Við viljum gera allvíðtækar brtt. við till. fjhn. að öðru leyti, um ákvörðun afurðaverðs. Við viljum láta bæta upp að fullu kjötbirgðir, sem fyrir eru, jafnmiklu fé og fjhn. gerir ráð fyrir, en láta það fyrst og fremst renna til þeirra bænda, sem hafa minna en meðaltekjur. Einnig teljum við rétt, að bændum sé mætt á miðri leið á svipaðan hátt og verkamönnum með því að leggja 3 millj. kr. í sjóð, sérstaklega til þess að skapa nýjan grundvöll að atvinnurekstri, sem verða mætti til frambúðar. Í till. fjhn. er enn fremur kafli, sem óumflýjanlegt er að breyta, þótt við höfum ekki gert um það sérstaka brtt. Gert er ráð fyrir að lækka mjólkurverð í kr. 1.30 litrann, hvar sem er á landinu. En þar sem verðið er ekki yfir kr. 1.30, yrði þá engin lækkun, og á stöðum, þar sem milliliðakostnaður er lítill eða enginn, er mjólkin sums staðar lægri en það. Í till. okkar, sem byggja á verðlagi á hverjum stað 1939 og hlutfallslegri hækkun þess, felst að vísu hemill á þessu, en eðlilegra er að setja um það sérákvæði. Mér finnst undarlegt, að þm., sem telja sig sérstaklega forvígismenn bænda, skuli ekki geta fallizt á þessar till. í aðaldráttum. Margir þessara manna hafa ferðazt um landið þvert og endilangt og talið sig vilja fórna miklu af sinni hálfu eða sinna umbjóðenda til að lækka dýrtíðina, og bændur hafa mjög margir sagt hið sama. En eftir till. þeirra nú á dýrtíðin að lækka í 230 stig eða enn lægra, án þess að bændur fái minna fyrir framleiðslu sína, en beint í þeim tilgangi, að launþegar fái lægri laun. Launþegar eiga næsta mánuð að fórna kaupi, sem þeir hafa tryggt sér með samningum. Hvað hafa í rauninni þessir menn í huga, þegar þeir hrópa á lækkun dýrtíðar og krefjast fórna í því skyni, aðeins neita allri lækkun á afurðaverði bænda, jafnvel segja, að það þyrfti að hækka? Er meining þeirra aðeins kauplækkun? Var það eina dýrtíðarlækkunin, sem þeir hugsuðu sér? Það er í rauninni leiðinlegt að þurfa að vera að metast á um kjör verkamanna og bænda, eins og hér hefur verið efnt til. Ég öfunda ekki bændur af þeirra kjörum og ekki fremur verkamenn af sínum. En það er greinilegt, að hér eru menn, sem vilja etja saman þessum stéttum og telja allt böl stafa af því, að verkamenn hafi fengið kaup sitt of mikið bætt. Ýmsar leiðir hafa verið reyndar til að komast að þessari æskilegu niðurstöðu. Formaður kjötverðlagsnefndar, hv. 2. þm. Rang., komst að þeirri niðurstöðu í Morgunblaðinu, að kaup hefði hækkað meira en afurðaverðið. Að vísu var honum sýnt það með tölum í blöðum litlu síðar, að það var öfugt og hann hafði byggt á skökkum tölum, enda hefur nú hv. þm. V.- Húnv. alveg hörfað frá þessari fullyrðingu. Aftur á móti hafði hann þá aðferð að benda á ýmsar kauphækkanir í einstökum sveitum og kauptúnum, þar sem tiltölulega varð meiri hækkun en í Rvík, og með því réttlætti hann, að hann taldi, jafnvel hækkun frá því, sem er. Þetta er vitanlega hin mesta blekking í málinu. Afurðaverð var aldrei ákveðið með kaupgjald þessara staða í huga, heldur fyrst og fremst kaupgjald stærsta markaðs á landinu, Rvíkur og nágrennis hennar. Breyting kaupgjalds þar og breytingar afurðaverðs eiga að fara saman, eins og yfirleitt mundi verða á frjálsum markaði. Hinir smáu kaupstaðir hafa lítil áhrif haft á verðlag. Kjötið hefur verið jafndýrt, þar sem kaupið var 80 aura á klst. og þar sem það var nærri helmingi hærra. Ég hefði gaman af að heyra, hvernig þeir, sem telja sig fulltrúa bænda, ætlast eiginlega til, að dýrtíðin verði lækkuð, ef þeir geta ekki hugsað sér að fara þær leiðir, sem við sósíalistar viljum fara og höfum flutt brtt. um. Mér skilst þeir vilja umfram allt vilja láta verð landbúnaðarafurða haldast, þegar vísitala kaupgjalds er lækkuð. Þá er tilgangurinn einungis kauplækkun, en ekki það að fá dýrtíðina lækkaða.



Ég hef leyft mér ásamt 5 öðrum þm. að flytja brtt. á þskj. 705 við brtt. fjhn. á þskj. 651. Ég mun ekki blanda mér í þær umr., sem nú hafa farið hér fram, þótt ástæða væri til að leiðrétta sumt, m. a. orð hv. 6. landsk. (LJós), en úr því yrðu ekki nema þrætur. Þessar till. eru bornar fram af okkur sem e.k. samkomulagstilraun og það í tvennum skilningi, fyrst og fremst milli tillagna ríkisstj. og fjhn. og einstakra þm., sem eru meira og minna óánægðir með eldri till. allar, og í öðru lagi sem málamiðlun með hlutaðeigandi stéttum. Í till. okkar er ekkert alveg nýtt, ég hygg, að allt, sem þar er, hafi komið fram í eldri till. stjórnarinnar, fjhn. eða einstakra þm., en við reyndum að sameina það, sem flestir þm. virðast geta orðið sammála um, en sleppa hinu, sem mestum ágreiningi veldur. Við ætlumst eindregið til þess, að verkamenn og bændur, sem mest eiga undir því, að heilbrigt samkomulag náist, geti gengið að samningaborði sem jafnháir aðilar, er gera heiðarlega tilraun til að leysa málin með örðugu átaki báðir saman. Ýmsir eru vondaufir um árangur. Ég held það geti tekizt og tekizt vel. Við höfum ekki rétt til að örvænta um það. S.l. haust héldu fulltrúar ýmissa verklýðsfélaga fundi í Rvík, og var um það rætt, að lækkun dýrtíðar ætti að byggjast á hlutfallslega jafnri lækkun innlends afurðaverðs og kaupgjalds. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja samþykkti þá ályktun um, að reynt yrði að lækka á þessum grundvelli, og sendi hana Búnaðarfél. Íslands með áskorun til þess um að beita sér fyrir málinu. Búnaðarfél. svaraði og taldi sér ljúft og skylt að taka það til athugunar. Á búnaðarþingi voru gerðar um þetta ályktanir, sem mörgum þm. munu kunnar. Enginn hefur enn gengizt fyrir, að þetta yrði reynt í alvöru. Það er þingsins og ríkisstj. að gera það sem allra fyrst. Með till. á þskj. 705 er gert ráð fyrir, að aðaltilraunin í þessum efnum verði gerð af stéttunum, sem jafnréttháum aðilum. Á það skortir of mikið í till., sem fram voru komnar. Í fyrstu var því slegið föstu, að launastéttin eða verkamenn séu fullkomlega frjálsir að ákvarða um sín mál. En bændur, sem geta að vísu sætt sig við sömu ákvæði og sömu höft og aðrar stéttir, geta aldrei unað því að vera beittir meira ófrelsi en aðrir, eins og nú er að stefnt. Þeir kref jast þess að vera alfrjálsir, meðan á samningunum stendur. Þó að þvingun sé aðeins beitt til bráðabirgða, er hvorugum unnt að sætta sig við hana, meðan aðrir samningsaðilar eru sjálfráðir. Á þessu eru till. okkar á þskj. 705 byggðar, og við ætlumst til, að eftir þeim verði reynt að finna þann grundvöll verðlags á innlendum afurðum annars vegar og kaupgjalds hins vegar, sem hægt sé að fóta sig á í framtíðinni og byggja á varanlegar umbætur. Ég vil líka benda á, hve mikið veltur á þeim útreikningi, sem hér hefur verið borinn fram, á því grundvallaratriði, hver grunnkaupshækkun hefur raunverulega orðið. Það hefur verið deilt um 16% og allt upp í 76%. Meðan enginn tryggur grundvöllur er fenginn, er hæpið af Alþ. að fara að lögfesta neitt í þessu efni. Slík ákvæði geta ekki orðið nema af handahófi gerð til þess eins að setja illt blóð í þann aðilann, sem telur sig rangindum beittan. Ég tel rétt, áður en Alþ. lögbýður nokkuð, að reynt sé með aðstoð hæfustu manna að finna þær tölur, sem ná meiri viðurkenningu en þær, sem deilt hefur verið um í þessum umr. Því hefur verið haldið fram um brtt. okkar á þskj. 705, að þar í væri þeim ábótavant samanborið við aðrar till., að þar væri í öllum verulegum atriðum slegið á frest framkvæmdum til haustsins, er úrskurður fengist hjá þeirri n., sem á að leita að hlutfallinu milli verkkaups og verðlags afurða. Þetta er ekki rétt. Aðeins er í þeim fólgið meira sjálfræði en í öðrum till. um það, hvernig hagað verði aðgerðum. Það er líka gert ráð fyrir, að nú þegar verði leitað samkomulags milli þessara tveggja aðila, Búnaðarfél. og Alþýðusambandsins, um einhverjar þær lækkanir, sem samkomulag gæti orðið um, og þræddar till. fjhn. að nokkru leyti, svo að sami árangur ætti að nást, hvort farið væri eftir till. okkar eða fjhn. Það er vitaskuld óafsakanlegt af Alþ. að vera hirðulaust um að kveða niður dýrtíðarbölið, en menn mega ekki fyllast þeirri óþreyju, þó að róðurinn sækist seint, að leggja árar í bát. Okkur hlýtur að skiljast, að örðugra er að koma dýrtíðinni niður en stöðva hana, og að margföld átök þarf til að koma henni niður réttlátlega á við að halda henni í skefjum. Slíkir sigrar verða ekki unnir með áhlaupum, heldur með þrotlausu áframhaldi. Við verðum að feta okkur áfram, þar til við náum takmarkinu, sem keppt er að. Í þessu máli eru ekki til nema tvær leiðir: lögfestingarleiðin og samningaleiðin. Lögfestingarleiðin hafði áður fylgi hér, en hefur það ekki lengur. Við verðum að taka hinum rökréttu afleiðingum af því og reyna samkomulagsleiðina, þannig að við byggjum alveg á samkomulagsvilja og samkomulagsmöguleikum, svo að verkafólk og bændur geti staðið sem jafnast að vígi. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að fara út í einstök atriði brtt. Þær skýra sig sjálfar. Aðalatriðið er þetta: Samkomulagsumleitunum er hleypt fram fyrir alla lögbindingu. Þó að till. séu bornar fram sem brtt. við till. stj., lítum við svo á, að verði þær samþ., sé þar með vikið til hliðar öðrum sams konar tilraunum í öðrum till. Í 5. lið er gerð till. um 3 millj. kr. framlag til að fyrirbyggja hækkun og skuli ríkisstj. hafa frjálsar hendur um að verja því fé. Sömuleiðis er inn í 5. lið tekin í aðalatriðum till. frá fjhn. um að leggja fram 3 millj. til að vinna gegn atvinnuleysi til að ganga á móti verkamönnum til samræmis við tryggingar á greiðslum á útflutningsafurðum bænda, ef þær seljast ekki. Það er breytt forminu á þessu, því að við teljum eðlilegt að þar sem samþ. hafa verið l. um framkvæmdasjóð ríkisins, sé ekki rétt að skipta þeim greiðslum í fleiri kafla, því að það sama er í höfuðatriðum tilgangurinn með báðum þessum fjárframlögum, það að leggja fyrir fé, sem hægt sé að grípa til, til að auka atvinnuna í landinu, þegar fer að dragast saman og þröng verður fyrir dyrum um verkefni fyrir vinnandi fólk. Samkv. því, sem talað hefur verið fyrir till. fjhn., vakir það sama fyrir henni, og því er eðlilegast, að þetta fé renni í sama sjóð, en ef það skyldi ekki þykja nægilega tryggt, að þessu fé verði varið til að bæta úr atvinnuleysi, tökum við sérstaklega fram um það í till., svo að ekki geti leikið á neinn vafi. Ég vænti, að hæstv. stj. og fjhn. og hv. þm. sjái sér fært að fylgja till., því að að dómi okkar flm. eru þær það eina, sem hægt ætti að vera að sameina alla aðila um til að standa á móti frekari verðbólgu.



Herra forseti. - Þó að ég sé margt búinn að heyra, sem vert væri að svara, eru það sérstaklega tvö atriði hjá hv. 6. landsk. þm., sem ég get ekki látið ómótmælt, svo miklar firrur sem þar komu fram. Hv. þm. talaði um kjötverðið, og að það væri eins alls staðar á landinu. Í l. eru ákveðin viss verðlagssvæði, og munar miklu á heildsöluverði á hinum ýmsu svæðum. Þá hefur verið leyfð smásöluálagning, en aðeins á 5 stöðum á landinu hefur hún verið notuð til fulls. Af þessu leiðir, að kjötverðið hefur alla tíð verið misjafnt í útsölu. Hv. þm. sagði, að bændur á Austurlandi hefðu meiri tekjur af vegavinnu en af búum sínum. Þegar klofningurinn varð milli Bændafl. og Framsfl., var mikið deilt um vegavinnukaupið. Þá rannsakaði ég þetta hjá hverjum bónda á Austurlandi, og hver var útkoman? Annað árið 49 kr. að meðaltali, hitt 61 kr. Þetta gæti hafa breytzt eitthvað síðan, en það er ekki nema lítið, svo að nærri má geta, hvað það er fjarri öllu lagi, sem hv. þm. bar fram. Þessa villu hans taldi ég mér skylt að leiðrétta.



Herra forseti. - Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls aftur, en svo margt einkennilegt ber fyrir eyru manns, einkum um afurðaverð bænda, að skylt er að svara verstu firrunum. Mér finnst ýmsir þm. berja höfðinu við steininn og engum rökum taka. Þeir segja bara, að tölurnar séu falskar, ef þær eru þeim í óhag, svo að erfitt er að rökræða við þá. Hvað hæstv. félmrh. snertir, vil ég með fáum orðum minnast á rök hans í dag, þegar hann sagði, að afurðaverð hefði fimmfaldazt, en kaup þre- til fjórfaldazt. Það kaupgjald, sem miðað er við, er vegavinnukaupið. Það var kr. 0.90, en er nú kr. 5.36 og hefur sexfaldazt. Það hefur hækkað mun meira en afurðaverðið, og þetta kaup verða bændur að miða við, þegar þeir ráða sér fólk. Vormaðurinn spyr: hvað fæ ég í vegavinnu? Eins er með kaupamanninn. Þeir vilja ekki ráða sig fyrir minna en borgað er í vegavinnu. Og aldrei hefur verið eins mikið um vegavinnu og árið, sem leið, og verður sennilega eins í ár. Hver snáði getur farið í vegavinnu fyrir fullt kaup, en bændur geta ekki fengið þá menn nema fyrir sama kaup. Hv. 2. landsk. þm, hélt því fram, að grunnkaupshækkunin væri ekki meira en 16% síðan 1939. Ég hélt ekki, að ég mundi heyra slíka firru á Alþ. Tímavinnukaupið var kr. 1.45 1939, en er nú kr. 2.10. Ég hélt, að hver maður gæti reiknað, hverju sú grunnkaupshækkun nemur, enda aðeins lágmarkskrafa til háttvirtra þingmanna. Er þá sleppt kjarabótum, sem verkamenn hafa fengið að auki og við koma vinnutímanum. Það hefur verið gerður samanburður á 40 fél. af hv. þm. A.-Húnv., og samkv. hans niðurstöðu er hækkunin að meðaltali 65%. Hv. 2. landsk. þm. mótmælti þessu, en ekki með neinum rökum. Hann sagði bara, að þetta væri ekki rétt. Mér finnst þurfa brjóstheilindi til þess að halda því fram, að grunnkaupshækkunin sé aðeins 16%. Annars skal ég ekki eyða tímanum í að þræta um þetta. Það er ekkert aðalatriði, en nauðsynlegt þó að fá rétta niðurstöðu, og ég hygg, að sú n., sem á að finna vísitölu verðlags og kaupgjalds, reikni þetta nákvæmlega út. Hv. 2. landsk. þm. var að tala um, að óeðlilegt væri, að kjöt á Íslandi væri selt dýrar en frá öðrum heimsálfum. Ég hefi heyrt þetta fyrr og séð spurt um það í Þjóðviljanum, af hverju við flytjum ekki kjöt inn frá Ameríku og hættum að framleiða kjöt. Af hverju kaupum við föt hér eða húsgögn eða hvers konar nauðsynjar, þegar hægt er að fá þetta ódýrara í Ameríku? Hvers vegna rekum við hér iðnað, og hvers vegna eru Íslendingar að vinna, en halda ekki að sér höndum og flytja allt inn eða flytja inn verkamenn, sem vinna fyrir lægra kaupi en okkar fólk? Það er ekki kjötið eitt, heldur öll framleiðsla, sem er dýrari hér en annars staðar, því að kostnaðurinn við framleiðsluna er meiri hér en annars staðar. Hv. 6. landsk. þm. var að tala um, að það væri einkennileg ráðstöfun að bæta bændum upp kjötbirgðirnar frá í fyrra, ef vísitalan færi í 220, því að með því væri verið að auka tekjur þeirra. Veit ekki þm., að þetta eru birgðir frá fyrra ári og að því kemur ekkert málinu við, hvað vísitalan fer í á þessu ári? Þessi hv. þm. undraðist það, að kjötverðið skyldi nú vera alls staðar eins á landinu. Ég vil í því sambandi upplýsa það, að verðlagssvæðin voru afnumin á síðasta hausti. Þetta er eðlilegt, þar eð tilkostnaðurinn er svipaður um allt land. Fyrir stríð gilti misjafnt kaupgjald í landinu, en nú er það alls staðar eins. Þá var tímakaupið t.d. kr. 0.95 austur í Rangárvallasýslu, en kr. 1.45 hér í Rvík. Nú er borgað sama kaup hér og þar, og eins er fyrir norðan og vestan. Hvers vegna ættu ekki bændur þar að fá sama verð fyrir kjötið og bændur hér í grennd? Verðlagssvæðin eru því orðin óþörf, eins og komið er. Þess vegna hafa þau verið afnumin og sama verð látið gilda um allt land. Hvað snertir fram komnar brtt., þá skal ég ekkert um þær segja að svo stöddu, ég hef enn ekki áttað mig á þeim með tilliti til tillagna fjhn. En eitt hef ég þegar gert mér ljóst, að brtt. um atvinnutryggingasjóð get ég ekki greitt atkv. Mér er óljúft að rjúfa gerða sætt í fjhn. og samþ. brtt., er valda efnisbreyt. Hv. þm. Mýr. og fleiri flytja brtt. um það, að atvinnutryggingasjóður verði lagður í framkvæmdasjóð, og er það e.t.v. eðlilegt. En þar sem við í n. höfum gert samkomulag og sætt, þá mun ég ekki greiða því atkv., nema samkomulag náist um það í n. Að lítt athuguðu máli þykir mér eðlilegt, að Búnaðarfélagið verði viðurkenndur samningsaðili á borð við alþýðusambandið. Það væri því ekki óeðlilegt, að stj. leitaði einnig til Búnaðarfélagsins um það, hvort það gæti fyrir sitt leyti fallizt á lækkun afurðaverðs. Þetta er vítanlega ekki efnisbreyt., heldur viðurkenning á því, að félagssamtök bænda séu jafn rétthá í þessu sambandi og félagssamtök verkamanna. Um aðrar brtt., eins og frá hv. þm. Siglf., hv. 2. þm. S.-M., hv. þm. Hafnf. og hv. 4. þm. Reykv., er það að segja, að ég er á móti þeim öllum. Ég vil taka það fram, að ég óska eftir, að till. fjhn. verði fylgt í öllum aðalatriðum og helzt samþ. án allra breyt., nema þetta með búnaðarfélagið, sem ég nefndi áðan. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta atriði, en ljúka máli mínu að svo stöddu. Hvað víðvíkur brtt. á þskj. 745, þá hef ég athugað það, og get verið með fyrri hlutanum, ef n. kemur sér saman um það.



Ég vil víkja nokkrum orðum að ræðu hv. þm. V.-Sk. Hann hélt því fram, að tölur þær, sem ég fór með í ræðu minni í gær, hefðu verið mikið út í loftið, eftir því sem mér skildist. Þó vildi hann ekki slá því alveg föstu og vildi, að ég birti þær. Það ætla ég líka að gera. Hann sagði vígalega, að ég hefði alveg gengið fram hjá vegavinnukaupinu. En það hefur oft verið sagt hér í hv. d., að það hafi fimmfaldazt, og það er rétt. En hitt vita og allir, að flestir þeirra, sem vegavinnu vinna, eru úr sveit og litlu þorpunum. Ég hef hér skýrslu frá vegamálaskrifstofunni. Samkv. henni voru unnin 174256 dagsverk í vegavinnu árið 1941 af 3204 mönnum. Meðalkaup varð kr. 18.39. Það er tekið yfir heildina, en í skýrslunni er tekið fram, að nálega 1/5 hluti þessara manna hafi verið unglingar á aldrinum 12–16 ára. Síðasta ár voru 5200 menn í vegavinnu; af þeim voru 3700 úr sveit, en 1500 úr kauptúnum. Nú vil ég ekki segja, að kaupgreiðslur hafi runnið til bænda í réttu hlutfalli við tölu sveitamanna í vinnunni, þar eð vitað er, að þeir vinna aðallega í vegavinnu haust og vor og hafa því skemmri vinnutíma en þeir, sem eru úr kauptúnum, sem eru oft allt sumarið. En ég vildi leggja áherzlu á þetta, af því hv. þm. taldi mig vilja hafa rangt við. Þá vil ég benda hv. þm. á eitt, um mjólkina. Ég sagði í gær, að meðalverð til bænda fyrir mjólk síðasta ár hafi verið um 87.72 aurar pr. lítra. En í Tímanum frá 20. marz s.l. er skýrsla frá forstjóra mjólkursamsölunnar, þar sem sagt er að samsalan hafi fengið kr. 1.16 að meðaltali fyrir hvern mjólkurlitra og skilað kr. 1.14 til félaga bænda. En þó þetta standi í Tímanum og sé fallegt, þá haggar það ekki þeirri staðreynd, að til bændanna sjálfra runnu ekki nema 87.72 aurar. Það er svo margt á milli þess, sem greitt er til félaga bænda og bændanna sjálfra, eins og t.d. Flóabúið, flutningar á milli og margt fleira. Ég veit, að 51/2 eyrir gengur til mjólkurstöðvarinnar og að hún er eign bænda. En mér dettur ekki í hug að telja þetta greitt til bænda. Ef þetta er kallað að fara óheiðarlega með tölur, þá veit ég ekki, hvernig á að fara heiðarlega með þær. Ég hef a.m.k. ekki farið vísvitandi með rangt. Hv. þm. hélt því fram, að kaupgjaldið mundi verða hærra í sumar en áður. Þetta er rétt, ef dýrtíðin helzt óbreytt. En afleiðingin verður auðvitað sú, að afurðaverðið hlýtur að hækka í haust. Okkur ber því saman um það, að verðlag landbúnaðarafurða hljóti að hækka í haust að öðru óbreyttu, og því ber að lækka dýrtíðina að mínu áliti. Það er fróðlegt að geta um þau áhrif á gildi peningaeigna þjóðarinnar, sem lækkun dýrtíðarinnar hefur í för með sér. Um síðustu áramót munu innieignir þjóðarinnar hafa verið um 375 millj. kr., varlega áætlað. Ef vísitalan væri nú lækkuð ofan í 220 stig, þá yxi kaupmáttur þessarar upphæðar um 20%, eða 75 millj. kr. Þetta þýðir, að þjóðin getur keypt vinnuafl fyrir 75 millj. meira en ella. Hvert stig í vísitölunni kostar 160 þúsund. Hver 5 stiga lækkun sparar því 8 millj. Ég bið hv. dm. að gera sér í hugarlund, hversu ódýrari hitaveitan mundi verða, ef vísitalan væri lækkuð niður í 220. Hið sama mætti segja um rafvirkjanir og margt fleira. Við mundum fá 20% meiri vegi og fleiri brýr. Gizkað er á, að útsvörin í ár verði um 20 millj. Þau ganga til að mæta útgjöldum bæjanna, sem eru mest rekstrarútgjöld. Mikið af þeim er greidd vinnulaun. Þau mundu öll lækka um 20%. Eins er um húsabyggingar. Öllum ber saman um, að hús séu nú afar dýr. Mikill hluti kostnaðarins er vinnulaun: Ef við lækkum dýrtíðina niður í 220, þá fáum við 20% meira vinnuafl á öllum sviðum fyrir sömu peninga. En ef við lækkum ekki dýrtíðina, þá munu ókomnir tímar súpa af því seyðið. Þeir munu þurfa að standa undir greiðslum hennar vegna árum saman. Og það munu verða erfiðir tímar. En ef við lækkum vísitöluna niður í 220, þá er hún aðeins orðin 7% hærri en síðasta ár, er meðalvísitalan var 206. En ef vísitalan verður látin haldast óbreytt í sumar, 262 stig, til hausts, þá er hún 27% hærri en meðalvísitalan síðasta ár. M.a.s. var vísitala fyrrihluta síðasta árs ekki nema 183 stig, svo að vísitala 262 væri 43% hærri, ef miðað væri við fyrrihluta síðasta árs. Ef ég geng út frá 27% mismun, þá ætti kjötið að vera kr. 9.50 í haust, en mjólkin ætti að geta verið óbreytt, þangað til kjötið kemur á markaðinn. En ef gengið er út frá 183 stigum, eða 43% mismun, þá yrði kjötið kr. 10.72 í haust eftir sömu verðlagsreglum. Slík hækkun á kjötinu mundi hækka vísitöluna um 8–12 stig, eftir því, hvort miðað væri við 27% eða 43%. Síðan mundi mjólkin hækka og hefjast á ný gamla kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags. Og verði sami leikurinn leikinn í haust og í fyrra, þá mun vísitalan ekki verða langt frá 400 stigum um næstu áramót. Er nokkuð vit í þessu? Það mundi reka að því, að atvinnuvegirnir mundu stöðvast, og atvinnuleysi koma. Þá gæti fólkið ekki lengur keypt kjöt, og væru bændur þá nokkuð betur staddir með hátt verð á kjötinu, ef neytendurnir gætu ekki keypt það? Menn tala um tvær leiðir í þessum málum, leið skynseminnar og leið neyðarinnar. En ætli kaupmáttur neyðarinnar yrði ekki heldur lítill. Það eina, sem kemur að nokkru gagni, er að lækka verðlagið. Þá vil ég svara hv. 2. þm. Rang. nokkrum orðum. Það hefur margt breytzt hér síðan í ágúst í fyrra, er samþ. var hér þál. sú um verðuppbætur á landbúnaðarafurðir, sem oft hefur verið minnzt á. Litlu síðar, eða 1. september, skrifaði þessi hv. þm. grein í Morgunblaðið, þar sem hann talar um, að samkvæmt gamalli, íslenzkri venju eigi kaupamaður yfir sláttinn að hafa vikukaup sem samsvari einu sauðarverði, og talar hann um, að kaup muni þá vera 200–250 krónur á viku. Þá reiknar hann út, hvað kjötverðið þurfi að hækka mikið, til þess að sauðurinn leggi sig á þessu verði. Eftir nokkra daga er svo þessi hv. þm. orðinn form. kjötverðlagsnefndar. Þessi hv. þm. segir, að ég hafi sagt annað en ég sagði í ræðu minni. Ég sagði, að verð á mjólk hefði 3,6-faldazt síðan 1939 og kjötverðið 5- faldazt frá sama tíma, og áætlaði þá, að bændur fengju kr. 5.80 fyrir hvert kg. Þetta hefur 3.6- faldazt, en ostur, rjómi og smjör margfaldazt, - ég hef ekki nákvæmlega reiknað það út. Ég taldi, að verð á ull hefði 6,5-faldazt síðan 1938, en það var síðasta árið, sem verð var normalt, því að nokkuð af ullinni var selt með stríðsverði 1939. Gærur sagði ég, að hefðu 4,5-faldazt frá því 1938. Svo taldi ég ekki fleira upp, því að þetta eru aðalvörurnar. Sem sagt, verðið 1942 var frá 3,6-6,5 sinnum verðið 1939. Þarna er hvergi sagt, að verð til bænda hafi fimmfaldazt. Að vísu, ef lagðar eru saman þessar tölur, þá fást 10, og meðaltalan 5, en það má ekki gera. Og mér dettur ekki í hug að hv. þm. hafi komizt að niðurstöðu sinni á þennan hátt. Ég tók það fram í dag, að kaupgjald það, sem bændur hafa þurft að greiða, hefði stórhækkað síðan fyrir stríð, en þó aðallega á síðasta ári. Ég hef reiknað, að kaup til bænda og þeirra skylduliðs hefði hækkað með sömu vísitölu og kaup Dagsbrúnar. Þetta gagnrýndi hv. þm. V.-Húnv. með nokkrum rétti, en þó var gagnrýni hans ekki með öllu rétt, því að skyldulið bænda á flest skepnur og fær háa afurðaverðið. Þetta er orðið lengra mál en ég ætlaði. Ég vil þó enn einu sinni leggja áherzlu á það, að hv. Alþ. geri raunhæfar tilraunir til að lækka vísitöluna. Ég get ekki stillt mig um að minnast á till., sem nokkrir hv. þm. hafa borið fram. Ég skil ekki vel eitt í þessu og þarf að biðja um skýringu. Eins og sjá má á þskj. 705, þá á 6 manna n. að finna vísitölu framleiðslukostnaðarins og hafa skilað störfum fyrir 1. september. Svo hefur ríkisstj. heimild til að verja 3 millj. kr. til að lækka dýrtíðina, borga með henni, eftir þessu ákvæði, sem hljóðar svo: „Nú ákveður ríkisstjórnin að nota heimildir þessara laga (sbr. 5. lið) til þess að koma fram lækkun á framfærsluvísitölu, og skal hún þá leita samkomulags við félagssamtök verkamanna og bænda“ o.s.frv. Mér skilst, að samkv. þessu megi ríkisstj. ekki nota þessar 3 millj. nema með því að spyrja um leyfi þessara aðila. Svo kemur í lokin: „Enn fremur er ríkisstjórninni heimilt að auka framlag ríkisins til framkvæmdasjóðs frá því, sem þegar er ákveðið, um 3 millj. kr., og skal því fé sérstaklega varið til framkvæmda, sem vinna gegn atvinnuleysi.“ Svo var nú það. L. um framkvæmdasjóð ríkisins eru þannig, að af tekjuafgangi ríkisins 1941 átti ríkisstj. að leggja í hann 8 millj. kr. og einnig 3/5 af tekjuafgangi 1942, og fé þetta átti að geyma í Landsbanka Íslands. Ef enginn tekjuafgangur verður 1942, sem fjmrh. telur vafasamt, þá verður vandi að fá þessar 3 millj., eða hvar á að taka þær í aukaframlag? Mér skilst að ríkisstj. sé heimilt að láta ríkissjóð græða 3 millj. kr. meira en von er til, að hann geti gert, ef staðið er við allar skuldbindingar hans, og svo á að nota þetta fé gegn atvinnuleysinu. Ef framkvæmdir gegn atvinnuleysinu eiga að byggjast á þessu ákvæði, þá er ég hræddur um, að lítið verði úr þeim.



Herra forseti. - Hv. þm. Mýr. hefur haft framsögu um brtt., sem hann segir, að bornar séu fram til þess að koma á friði milli ríkisstj. og fjhn. Af hálfu fjhn. er ekki um neinn ófrið að ræða. Þar eru 5 þm., sem hafa drýgt það afbrot að vera sammála, þar sem þingheimur hefur ekki náð samkomulagi. Ég hygg, að enginn nm. þurfi að biðja afsökunar á því. Ég vil halda því fram, að n. hafi í till. sínum reynt að koma því heim, hvað hægt væri að fá samþ. í þingi af því, sem ríkisstj. lagði til í frv. sínu. Ef n. hefur dregið úr tili. stjórnarinnar, þá er það til þess að reyna að koma þeim heim við vilja þingsins. Ég sé því enga ástæðu til að nefna þetta sáttatill. Ef hún væri það, þá ætti hún að benda á millileið. En hv. þm. sýndi ekki, á hvern hátt þessi till. ætti að vera til sátta. Hæstv. ríkisstj. hefur fundið ýmislegt að till. fjhn., en þó ekki ýkja mikið. Ríkisstj. segist vilja kaupa niður dýrtíðina. Í þessari tili. er lagt til, að til þess sé varið 3 millj. kr. Fjvn. nefnir sömu upphæð. Þar er munurinn enginn. En það er sá munur á till. fjhn. og þessara manna, að í till. fjhn. er ríkisstj. heimilað að borga niður afurðaverð, en í þessari till. er gert ráð fyrir, að hún þurfi til þess sérstakt leyfi. Þarna er ekki um millileið að ræða, heldur er ríkisstj. aðeins sniðinn þrengri stakkur. Hæstv. ríkisstj. hefur fundið það að till. okkar, að hún geri hæpið, að hægt sé að koma vísitölunni niður nema í 230. En með þessari till. yrði ekki heldur hægt að koma henni lengra niður. Svo að þá er ekki þetta til að miðla málum eða sætta. Í okkar till. er gert ráð fyrir því, að þegar sú n., sem á að finna vísitöluna, hefur lokið starfi sínu, þá skuli niðurstaða hennar gilda, ef n. er sammála. Ríkisstj. heldur því fram, að meiri hluti eigi að ráða. En í þessari till., á þskj. 705, þá á það ekki einu sinni að gilda, þótt n. sé sammála. Ef það er hætta á því að ríkisstj. geti ekki sætt sig við till. fjhn., þá er Ekki nema enn síður von til þess, að hún geti sætt sig við þessar till. Ég læt svo þetta nægja. Ég hef farið yfir aðalatriðin, en auk þess, sem ég hef rakið, eru mörg önnur atriði í till. enn ónákvæmari en í till. fjhn. Ríkisstj. mun því enga ástæðu hafa til að þakka þessa milligöngu. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki verið mjög hörð á till. fjhn. Aðfinnsla hennar er meira á orðalagi en hún sýni, að þær séu svo mjög ólíkar till. hennar. Og þó að hæstv. ríkisstj. hafi tilkynnt, að hún muni athuga afstöðu sína, ef brtt. er samþ., þá eru ekki líkur til þess, að hún grípi til neinna örþrifaráða. Við höfum bent ríkisstj. á, að ef n. er ekki sammála, þá hefur stjórnin vald samkv. l. til að gera sínar ráðstafanir gegnum verðlagsnefnd, begar fram á haust er komið. Þá mætti líka ætla að ríkisstj. mundi koma fram með till., og þá væri ástæða til að fara að gera úrslitakröfur til þingsins. En ég skil ekki, að hún muni gera það núna, áður en athuganir þær, sem gert er ráð fyrir, hafa farið fram. Ég þykist vita, að ríkisstj. muni ekki mikla fyrir sér smábreyt. eins og að gr. hefur verið breytt í 8 frá 18, og nafninu á skattinum hefur verið breytt úr viðreisnarskatti í verðlækkunarskatt. Það kom til athugunar að kalla hann litla skatt til að gera hann vinsælan, en við höfðum á honum þetta nafn, af því að okkur fannst það bezt lýsa tilganginum. Við leggjum áherzlu á þetta: að samkomulagsleiðin er ekki reynd til þrautar. Ef það yrði árangur af þeim tilraunum, þá mundi spretta upp það samkomulag í þjóðlífinu, sem mest er þörf á. En náist ekki samkomulag, þá vita menn, um hvað er barist, og mörkin verða skýrari. Það, sem nú á að greiða atkv. um, er skýrt. En margt, sem kemur fram í umr., eru atriði, sem ekki eiga heima við þessar umr. Loks vil ég geta þess, að við erum samþ. því, að brtt. stjórnarinnar og brtt. við þær séu bornar upp á undan till. okkar.



Herra forseti. - Vegna þeirra ummæla hæstv. félmrh., að tölur þær, sem ég hef haldið á lofti, séu töluleikur, vil ég gera örstutta athugasemd til að sýna, hvernig töluleikur hans er. Hann sagði, að þær tölur, sem ég fór með í dag, hefðu verið út í loftið, en hvað á maður að segja um þau dæmi, sem hann nefndi í gær, en hirðir nú ekki um að staðfesta? Hann segir það rétt, að vegavinnukaup hafi 5-faldazt eða 6-faldazt. Og hann segir, að mestur hluti þess fari til sveitanna. Þetta á að vera bending í þá átt, að það eigi ekki að taka þetta kaupgjald með, þegar verið er að ræða um, hvað fer til bænda. En það sýnir einmitt, að sá vinnumarkaður, sem bændur verða að gera sér að góðu, er einmitt þetta: þeir verða að greiða sama kaup. Þar sem meira en helmingur vegavinnunnar er unninn af þessu fólki, þá þarf einmitt að taka tillit til vegavinnukaupsins, af því að það kaup, sem bóndinn þarf að greiða, er í samræmi við það. Þetta veit hver maður með meðalgreind. Þá taldi hann fram önnur dæmi til að sýna, hve samvizkusamlega hann fer með tölur. Hann segist hafa talið mjólkurverð til bænda 87,7 aura, en hún væri í útsölu kr. 1.16. Hann gleymir, að það er skýrt fram tekið, að það er ekki nema helmingur mjólkur seldur þessu verði, sem sagt bara neyzlumjólk. Hinn helmingurinn er seldur lægra verði. Það er því misskilningur hjá hæstv. ráðherra, að mismunurinn fari allur í kostnað. Hann fer í verðjöfnuð. Ef bóndi selur 3 dilka, einn á 40, annan á 60 og þann þriðja á 80 kr., þá er hið raunverulega söluverð ekki 80 kr., heldur meðaltalan. Það er nákvæmlega það sama með mjólkina. Þetta vil ég ráðleggja hæstv. félmrh. að muna, næst þegar hann fer út í töluleik. Ég læt þessi orð nægja, og vona að hafa sýnt fram á, hvers konar feluleik hv. ráðh. hefur haft í frammi. Ætla ég að bíða, þar til ég hef fyrir mér þær tölur, sem hann gengur út frá við útreikning sinn.



Aðeins örstutt athugasemd. Ég hef hálfgaman af að vera tekinn til altaris af hv. þm. V.- Sk. Ég verð að endurtaka það, sem ég sagði í dag í sambandi við aðkeypt vinnuafl, að kaupgjald hefur fimmfaldazt, og erum við hv. þm. V.-Sk. á sama máli um orsakir til þess. Svo var það, sem ég sagði um mjólkursamsöluna og meðferð mín á tölum í því sambandi. Vil ég aðeins taka það fram, að þar vitnaði ég í opinberar skýrslur og vísa þm. hér með þangað. Að endingu vil ég aðeins taka það fram, að tölur þær, sem ég fór með, verða ekki hraktar.



Herra forseti. - Í till. þskj. 705 er farið fram á, að ríkisstj. snúi sér til alþýðufélaganna og þau taki á sig þær fórnir, sem færa þarf til þess að lækka dýrtíðina í landinu. Jafnframt leggi ríkisstjórnin 3 millj. kr. til að stofna atvinnutryggingarsjóð. Gerð er grein fyrir, hversu verja skuli sjóðnum. Hann er myndaður til tryggingar gegn atvinnuleysi. Mér þykir ótrúlegt, að verkamenn gangi inn á það að fórna meiru af kaupi sínu, án þess að tryggt verði, að stofnaður verði sjóður, sem grípa má til, þegar atvinnuleysi kemur. Ég býst ekki við, að verkamenn fari að leggja 12% af mánaðarkaupi sínu til sjóðsstofnunar án tryggingar fyrir nokkru á móti. Það væri eðlilegt, að þeir gerðu það, ef þeir fengju réttindi, sem þeim eru nauðsynleg á móti. Ég fæ ekki séð gagnsemi till. þskj. 705, ef þær yrðu samþ., en hins vegar eyðileggja þær stefnu, sem er í till. fjhn., en þær eru til þess að gefa ríkisstj. aðstöðu til að vinna bug á dýrtíðinni. Mér er ekki ljóst, hverjar afleiðingarnar mundu verða. Hins vegar hefði ég gaman að heyra, hvernig ríkisstj. snýr sér gagnvart þeim, og er það undarlegt, ef hún sættir sig betur við þær en till. fjhn.



Mér kom á óvart, hvernig hv. 2. þm. Reykv. tók till. þskj. 705 og ólíkt þeim anda, sem ríkti í ræðum þm. þess flokks í gær. Þá var lögð mikil áherzla á nauðsyn þess að koma á samvinnu milli bænda og verkamanna. Ég hef ekki komið auga á annan félagsskap bænda, sem gagn gæti gert í þessu efni en búnaðarfélagið. Teldi ég því vel farið, ef hægt væri að sameina alla verkamenn í eina heild, sem stæði saman um mál sín.



Það hefur borizt í tal grunnkaupshækkun, sem orðið hefur á síðastliðnu ári. Því er haldið fram, að hún sé 65%. Það er hv. þm. V.-Húnv., sem staðið hefur í þeim útreikningum hér og telur sig hafa óyggjandi tölur til stuðnings. Þótt telja megi að margt sé vanmetið af því, sem gert er, verður ekki hægt að ganga fram hjá þeim tölum, sem réttar eru. Grunnkaup hér í Rvík er 16%. Grunnkaup verkamanna er 16%. Að vísu vinna þeir 11/2 klst. skemur til þess að fá þetta. Hitt er annað mál, hvort bændur eigi sams konar rétt til kjarabóta og verkamenn, og er auðvitað eðlilegt, að þeir njóti þeirra eins og unnt er. Hv. þm. V.-Húnv. hefur reiknað út grunnkaupshækkun í ýmsum verklýðsfélögum, og ég verð að segja, að það er mjög af handa hófi af hendi leyst. Hér í Rvík hefur grunnkaupshækkunin verið minnst síðan stríðið byrjaði, en í ýmsum smáfélögum úti um land hefur hún orðið geysimikil, en þó mismunandi. - T.d. í verklýðsfélaginu í Flatey nam hún 144%, en það félag telur 26 meðlimi. Hv. þm. V.-Húnv. valdi í sínum útreikningum 40 félög innan alþýðusambandsins af handahófi, og með slíkri aðferð er hægt að fá út hvað, sem menn vilja, Það er hægt að lesa allt út úr tölum og snúa þeim á allan hátt, og það mun varla hægt að ljúga einfaldara en með tölum. Í rökum þessa hv. þm. í sambandi við þetta, er þar að auki farið rangt með ýmislegt, er snertir grunnkaupshækkanir verkamanna, síðan stríðið hófst. Mér virðist alveg tilgangslaust að metast um það, hvort bændur eða verkamenn séu betur settir. - Í sambandi við þetta er rétt að taka fram, að grunnkaupshækkun verkamanna gaf enga átyllu til að hækka verð landbúnaðarafurða á síðasta hausti, og er því ástæðulaust að bera fram slík rök. Það er miklu einfaldara að segja eins og er, að bændurnir hafi þurft á þessari verðhækkun að halda. Annars tel ég þessa hækkun á landbúnaðarafurðum óhóflega mikla, og ég tel jafnvel hættu á, að með henni geti bændur skaðað sína eigin vöru. - Þeir, sem stjórna þessu, eru komnir út á hálan ís, því að þeir skapa slíkan glundroða á verðlagi að allt jafnvægi raskast. Mér finnst óþolandi, að gengið sé fram með svona rök án þess að mótmæla þeim nokkuð. Þá vil ég snúa orðum mínum að till. á þskj: 705. Mér virðist ekki standa steinn yfir steini í þessum till. eftir ræðu hv. þm. Ísaf., og enginn flm. till. virtist treysta sér til að svara rökum hans. Þessar till. ganga út á að gera ekki neitt, láta allt sitja við hið sama. Sá grundvöllur, sem er að finna í till. hv. fjhn., skal settur til hliðar og allt haft óbreytt. Ég vona, að hv. flm. till. geri sér ljóst, að ef þær verða samþ., þá þýðir það sama og frv. verði fellt og Alþ. geri ekki neitt í þessum miklu vandamálum, sem það hefur eytt svo miklum tíma í að reyna að leysa. Mér skildist á ræðu hv. 1. flm., þm. Mýr., að hann vildi gera Búnaðarfélag Íslands að sams konar stofnun fyrir bændur og Alþýðusambandið er fyrir verkafólk. Búnaðarfélag Íslands stendur ver að vígi í þessu tilliti en alþýðusambandið, vegna þess að það hefur aldrei um þessi mál fjallað. Enda þótt sumir í stjórn búnaðarfélagsins eigi sæti í verðlagsnefndum hér í Rvík, þá hefur félagið samt aldrei um þessi mál hugsað. Það væri eðlilegra að kaupfélögin og sláturfélögin tækju þessi mál að sér heldur en fá þau í hendur búnaðarfélaginu. Ég álít að með þessu verði bændum eigi gerður neinn greiði, miklu fremur hið gagnstæða. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki látið í ljós álit sitt á þessum brtt. Hæstv. félmrh. var sá eini, sem minntist á þær, og mér skildist á orðum hans, að honum fyndist fátt um. Mér þætti ekki óeðlilegt, þótt hæstv. ríkisstj. léti hv. þdm. í té álit sitt á þessum brtt. Ég gat þess í fyrri ræðu minni, að samkv. nýútkomnum búreikningum þá sé 78% á verði landbúnaðarafurða kaup til bændanna sjálfra. - Við flm, brtt. á þskj. 687 gerum ráð fyrir 45% hækkun á landbúnaðarafurðum frá 1939, og með því yrði bændum tryggð 60% grunnkaupshækkun og enn fremur uppbót skv. vísitölu fram að 15. sept., en þá á n. sú, er skipuð verður skv. þessu frv., að hafa lokið störfum. Ég tel, að með till. okkar á þskj. 687 sé hag bænda bezt borgið og má einkennilegt heita, ef fulltrúar bænda hér á Alþ. geta ekki fylgt henni. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að vegavinnukaupinu. Það kaup hefur hækkað langmest alls kaups síðan í stríðsbyrjun, og það hefur talsverð áhrif á hag bænda. Þess vegna er ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, þegar vegavinnukaup fjórfaldast, að það hlýtur óhjákvæmilega að auka tekjur þeirra bænda, sem eiga þess kost að fara í vegavinnu eða senda menn þangað. Það er ekki sanngjarnt að taka aðeins tillit til vegavinnukaupsins, þegar rætt er um útgjöld bænda, heldur verður einnig að færa þeim þá vinnu til tekna. Ég vil aðeins taka þetta fram af því, að hv. þm. V.-Sk. horfði aðeins á útgjaldahliðina. Menn verða að gera sér ljóst, að þeir bændur, sem geta farið í vegavinnu og setuliðsvinnu, hljóta að bæta hag sinn allmikið. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt, að bændur reyni að sækja þessa vinnu, því að hún gefur mikið í aðra hönd, og auk þess er betra að fá hana núna en fyrir stríð. Ég vil taka fram eitt atriði út af brtt. hv. 6. landsk. á þskj. 688, varðandi skattamál. Í þeirri till. er tekið fram, að félög, sem ekki geti úthlutað varasjóði sínum, fái að njóta sömu hlunninda og áður. - Í till. okkar er þetta ekki tekið fram, vegna þess að þetta ákvæði er ósnert frá núgildandi l. og þess vegna óþarft að taka það fram sérstaklega. Í till. ríkisstj. er þetta einnig tekið fram, en mér virðist það alger óþarfi. Að sinni tel ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar.



Herra forseti. - Ríkisstj. getur sætt sig við brtt. á þskj. 705 að svo komnu máli og telur þær fremur stefna til bóta.



Herra forseti. - Út af yfirlýsingu hæstv. fjmrh. vil ég taka fram, að ég hef sérstöðu til brtt. á þskj. 705 og mun taka nánari afstöðu til þeirra, er ég hef séð, hvernig ýmsum öðrum till. reiðir af.



Herra forseti. - Það má segja, að afstaða hæstv. ríkisstj. sé orðin alleinkennileg. Nú getur hún sætt sig við brtt. á þskj. 705, sem fara meðal annars fram á að fela Búnaðarfélagi Íslands ásamt alþýðusambandinu þessi mál, en till. fjhn. um þetta efni eru fordæmdar af hæstv. ríkisstj. Það væri fróðlegt að fá að heyra, hvaða rök hæstv. ríkisstj. getur gefið fyrir þessari kynlegu afstöðu sinni. Ég hef ekki vitað til þess, að Búnaðarfélag Íslands hafi haft með sölu afurða að gera. Bændur hafa skapað sérstök samtök í því skyni, sem eru: Samband íslenzkra samvinnufélaga, Sláturfélag Suðurlands, Mjólkurbú Flóamanna o.fl., og væri því eðlilegra, að þau samtök fengju þessi mál í hendur, heldur en Búnaðarfélag Íslands, sem aldrei hefur nálægt þessum málum komið. Svo hefur það gerzt á ákveðnu tímabili í sögu bænda, að farið var inn á það svið, að a.m.k. allmargir af þeim óskuðu eftir því, að löggjafarvaldið léti til sín taka um að ákveða verðið á afurðum bænda. Það hafa verið sett sérstök l. og samkv. þeim kosnar sérstakar n. til þess að ákveða þetta verð. Síðustu 10 árin hefur það í raun og veru verið mest eftir óskum bændanna sjálfra, að gerð hefur verið nokkurs konar lögfesting á afurðaverðinu. Og sannleikurinn er, að bændur hafa litið svo á, að með pólitískum áhrifum sínum, sérstaklega hér í þinginu, mundu þeir fá ákvarðað um það, hvers konar verð væri sett á þeirra afurðir. Og það hefur haft alveg sérstök áhrif í pólitíkinni, eins og kom bezt í ljós við síðustu kosningar, - a.m.k. á það við einstaka stjórnmálaflokka - þannig að flokkarnir hafa reiknað út hugsunarhátt bænda í sambandi við kosningarnar, sem hefur haft áhrif á það, hvernig verðið hefur verið ákveðið á afurðum þeirra. Og það hefur verið reiknað út verðið á afurðum bænda með sérstöku tilliti til þess, hvort þessi eða hinn maður hafi þótt hæfur til þess að vera fulltrúi á Alþ. Það hefur bókstaflega verið unnið að því hér á Alþ. af einstökum bændum að fá afurðaverð bænda ákveðið sem bezt fyrir þá stétt. Og mér hefur þess vegna fundizt, t.d. í sambandi við það, sem við höfum rætt í fjhn. um þetta mál, að við værum í raun og veru að semja við fulltrúa bænda, af því að í þeirri n. væru menn, sem staðið hafa skeleggt fyrir hönd bænda hér í þinginu. Það var ekki slegið af þeirri kröfu, heldur var það svona líkt því eins og þegar fulltrúar verkamanna eru að semja. Mér hefði því fundizt forsvaranlegt, frá bændanna sjónarmiði, að ganga frá þessu máli hér á þingi til bráðabirgða, meðan svo reynsla væri fengin um þær bráðabirgðaráðstafanir og góður samningsgrundvöllur til þess að byggja á í framtíðinni. Ég fæ því ekki betur séð heldur en einmitt með till. fjhn. sé tekið tillit til bænda, og þannig hafi þá farið fram samningar í augnablikinu um bráðabirgðagrundvöll, sem vel sé viðunandi til 15. ágúst, þannig að ekkert vít sé í því að láta þá „organization“, sem ekkert hefur haft með þessi mál bænda að gera, taka ákvörðun um þau, nefnilega Búnaðarfélag Íslands. Um Alþýðusamband Íslands gegnir allt öðru máli. Það samanstendur af verkalýðsfélögum, sem beinlínis og sérstaklega eru til þess skipuð að ákveða verð á vinnuafli verkamanna og til að gera samninga þar um. Það er „organization“, sem sérstaklega er viðurkennd í landinu sem samningaaðili í þeim efnum við atvinnurekendur. Og verkamenn hafa tekið mjög ólíka afstöðu gagnvart þeim ákvörðunum Alþ. um greiðslu fyrir vinnu þeirra því, sem bændur hafa tekið sams konar ráðstöfunum Alþ. gagnvart þeim, þ. e. a. s. um afurðaverðið, þegar það hefur verið lögfest. Þarna er því tvennu ólíku saman að jafna. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Mýr. (BÁ) kom inn á, víðvíkjandi 3 millj. kr. sjóðnum, þá held ég að hann hafi heyrt nokkuð illa, ef hann hefur lagt þá meiningu í ræðu mína í gær, að ég væri að mæla með því, að verkamenn fórnuðu 12% af kaupi sínu til þess að leggja í sjóð til ýmissa framkvæmda hér á Íslandi. Ég var einmitt sérstaklega að gera grein fyrir því, að það, sem helzt mundi geta fengið verkamenn til þess að geta lagt þessa persónulegu fórn á sig, mundi vera það, að þeir fengju tryggingu fyrir því, að fá að skapa sér sterkan sjóð sem tryggingu gegn atvinnuleysi. Ég las allmikið úr þeim kafla alþýðutryggingalaganna, sem er um atvinnuleysistryggingar. Ég sýndi fram á, hvers konar endurbætur þyrfti að gera á þessum kafla alþýðutryggingalaganna, sem hefur verið alveg ónýtur fram að þessu, og hvernig það væri alveg tilvalið að tengja þær endurbætur við þá fórn, sem farið er fram á, að verkamenn færi þarna, og skapa þeim til handa ný félagsleg réttindi. Og ég lýsti yfir þá, að ég álít ekki eðlilegt, að verkamenn mundu ganga inn á þetta og Alþýðusamband Íslands mundi ganga inn á að mæla með þessari tilslökun af hálfu verkamanna eða vinna að því undir öðrum kringumstæðum en að þetta yrði gert. Nú veit hv. 1. flm. brtt. á þskj. 705 (BÁ), að þeir flokkar hér í þinginu, sem sérstaklega hafa fylgi meðal verkamanna og ætla mætti þess vegna, að gætu nokkru áorkað um það, hvaða afstöðu alþýðusambandið tæki, eru alveg mótfallnir því að mæla með nokkru slíku eins og því, sem farið er fram á í brtt. á þskj. 705. Það má þess vegna ganga út frá því sem fyrirfram vonlausu að reyna að fara þá leið gagnvart Alþýðusambandi Íslands. Og það er gott, að þeir menn, sem gerzt hafa flm. þessarar brtt., geri sér það ljóst, þannig að þeir þurfi ekki að verða fyrir neinum vonbrigðum á eftir. Og það er nauðsynlegt, að ríkisstj. geri sér það ljóst líka, að með þessu móti er verið að loka þeirri leið, sem fjhn. var að reyna að opna. Ef hæstv. ríkisstj. segir um það, hvort hún sættir sig við þessar till., mun ég kannske minnast á þetta síðar, en skal ekki ræða málið frekar að sinni.



Herra forseti. Mér þótti gott að heyra yfirlýsingu hæstv. fjmrh. um það, að hæstv. ríkisstj. muni sætta sig við brtt. á þskj. 705, því að í þeirri yfirlýsingu hlýtur það að felast, að hæstv. ríkisstj. muni líka sætta sig við brtt. fjhn., þó að þær væru samþ. Það hlýtur að verða bein afleiðing af því að það, sem milli ber um þessar brtt., er þannig, að brtt, fjhn. standa nær stjfrv. heldur en þessar till. á þskj. 705.



Við alþýðuflokksmenn hér í hv. d. bárum fram brtt. við brtt. hæstv. ríkisstj. Og við vildum helzt byggja á þeim grundvelli, sem hæstv. ríkisstj. hafði lagt með sínum eigin brtt., þó með því skilyrði, að þar væru gerðar á nokkrar leiðréttingar, sem að vísu hæstv. ríkisstj. hefur engu lýst yfir um þrátt fyrir eftirgrennslanir okkar flm. Erum við því jafnnær um afstöðu hæstv. ríkisstj. til þessara brtt. okkar. Ég gat þess, um leið og ég fylgdi þessum brtt. úr hlaði, að við mundum óska eftir því, ef þess væri nokkur kostur, að þær kæmu fyrst til atkvgr. hér í hv. d., en siðan kæmu brtt. hv. fjhn., því að afstaða okkar alþýðuflokksmanna til brtt. hv. fjhn. mundi mótast eftir því, hver hefðu orðið afdrif okkar eigin brtt. Ég gat þess þá einnig, að ég teldi grundvöll þann, sem hæstv. ríkisstj. hefði lagt með sínum brtt., vera með þeim brtt., sem við flytjum, aðgengilegri heldur en brtt. hv. fjhn. Ég sagði þá ekkert um það, hvað Alþfl. mundi gera að föllnum okkar till. og brtt. hæstv. ríkisstjórnar, þar sem ég lagði áherzlu á það, að Alþfl. vill fá einhverja lausn á dýrtíðarmálunum hér á hæstv. Alþ., sem að gagni gæti orðið. Nú hafa nokkrir hv. þm. borið fram brtt. á þskj. 705 við brtt. hv. fjhn. Og ég verð að segja það, að mig undrar það nokkuð, að hæstv. ríkisstj. skuli lýsa yfir velþóknun sinni á þeim brtt., jafn illa eða fálega sem hæstv. ríkisstj. tók undir brtt. hv. fjhn. En að svo miklu leyti sem brtt. hv. fjhn. eru ekki aðgengilegar í augum okkar alþýðuflokksmanna, þá eru brtt. á þskj. 705 enn þá síður aðgengilegar í augum okkar. Og við teljum það enga lausn á málinu, sem þar er farið fram á, og sjáum því enga ástæðu til þess að greiða atkv. með þeim brtt.



Herra forseti. - Það er aðeins örstutt aths. Ég vil aðeins lýsa yfir því fyrir hönd okkar flm. brtt. á þskj. 705, að þessi skilningur, sem hæstv. fjmrh. gat um í sambandi við þessa brtt., er réttur, eins og við álítum, að skilja eigi brtt.



Herra forseti. - Það eru aðeins örfá orð vegna þess, að það voru nokkrir hv. þm., sem gerðu athugasemdir við ræðu mína hér í kvöld, sem ég sé mig nauðbeygðan til að svara. Hv. þm. V.-Sk. (SvbH) sagði, að hann hefði ekki trúað því, að önnur eins firra gæti komið fram eins og það, að haldið væri fram, að grunnkaup hefði hækkað aðeins um 16%, þar sem Þjóðviljinn hefði þó viðurkennt, að grunnkaupshækkunin hefði orðið um 20%. En ég sagði, að grunnkaupshækkun Dagsbrúnarverkamanna hefði orðið 16%, en víða á landinu hefði hún orðið hærri, og mundi hafa orðið að meðaltali 20%, þannig að mér ber saman við Þjóðviljann. Hv. þm. hefur því aðeins tekið rangt eftir. Hv. þm. V.-Húnv. (SkG) kom enn með fullyrðingar um það, hve grunnkaupshækkunin væri mikil hjá verkamönnum, og hann var kominn með hana upp í 67%. En það hefur verið sýnt fram á, að grunnkaupshækkunin hefur ekki verið meiri en þetta, sem ég hef nefnt, þrátt fyrir alla hans útreikninga. Hann vildi halda því fram, að ég hefði verið í vondu skapi. Það var ég ekki. En hitt er vitað, að framsóknarmenn eru í vondu skapi þessa dagana. Sá flokkur á enga stjórnmálastefnu, en lýsir því yfir, að stefna hans mótist af stefnu annarra flokka; hann sé milliflokkur, sem vinni til hægri eða vinstri eftir atvikum; hafi sem sagt enga stefnu, en vinni eftir því, hvernig vindurinn blæs - og þá er eðlilegt, að hv. þm. Framsfl. séu í vondu skapi. Þegar enginn vill kaupa þá, hvorki til hægri né vinstri, þá er eðlilegt, að þeir séu í vondu skapi. Framsfl. vill selja sig til hægri eða vinstri eftir því, hvorir vilja bjóða betur í hvert skipti, þó að reynslan sýni, að verzlunin verður yfirleitt til hægri hjá þeim flokki. Hv. þm. V.-Sk. sneri mjög út úr orðum mínum, er hann sagði, að ég hefði veitzt að öllum þm., vegna þess að ég deildi nokkuð á hann og hv. þm. V.-Húnv. En ég nefndi þá sérstaklega, vegna þess að ég taldi, að þeir hefðu nokkra sérstöðu, ekki aðeins meðal þm. yfirleitt, heldur einnig meðal þm. Framsfl., að vísu má telja hv. þm. S.-Þ. (JJ) með í þeirri sérstöðu. Ég var alls ekki að deila á alla þm. jafnt. Það vita allir, að þessir hv. þm. hafa sérstöðu í einstrengingshætti og hatri gagnvart verkamönnum og tilhneigingu til þess að veitast að verkamönnum og leitast við að mistúlka þeirra málstað og að geta unnið þeim ógagn. Hv. þm. V.-Sk. hefur sérstöðu um margt. T.d. eru ekki allir þm. í Framsfl. prestar, eins og hann er, og eins og allir víta, gersamlega trúlaus maður, þó að hann gangi á helgum í prédikunarstólinn með helgiblæ utan á sér. Allir vita, að hann er trúlaus. Það eru ekki allir þm. Framsfl. svona miklir hræsnarar, og hefur hann þar sér stöðu. Hv. þm. V.-Húnv. hefur líka sérstöðu í Framsfl. Hann hefur verið notaður til verka, sem fjöldi af framsóknarmönnum hefði ekki látið nota sig til. Þegar gjaldeyrisnefnd t.d. úthlutaði innflutningsleyfum til framsóknarmanna fremur en annarra og var þar hlutdræg, þegar þessi hv. þm. var í n.

Vill hv. 2 landsk. þm. stilla orðum sínum meira í hóf?

. Það eru tveir hv. þm., sem ég beindi orðum mínum til, en ekki, eins og hv. þm. V: Sk. sagði, að ég hefði gert, til allra hv. þdm. Hann sagði, að ég hefði beint orðum mínum að öllum hv. þdm., og tel ég því nauðsynlegt að gera grein fyrir þessu. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) beindi líka nokkrum orðum til mín, sem mér fannst ástæðulaust. Mér fannst, að hann gæti svarað því, sem ég beindi að Alþfl., þar sem ég minntist á þessar heldur tilgangslitlu till., sem Alþfl. ber fram, sem litil meining er á bak við. Mér fannst hann geta svarað þeim rökum, sem ég beindi til hans. En honum fannst hann verða að koma með alllangar hugleiðingar um það, að ég kunni ekki að gera mun á réttu og röngu. Það vill oft verða, að menn greinir á um það, hvað sé rétt og hvað sé rangt, og þennan hv. þm. og mig greinir auðvitað mjög á um það, hvað sé rétt og hvað sé rangt frá pólitísku sjónarmiði í ýmsum málum. Ég ætla ekki að fara að rifja upp ágreiningsmál milli Sósfl. og Alþfl., en ég vil minnast á það t.d., að okkur greindi á um það - ég veit, að hann hefur alveg unnið þar eftir beztu samvizku, þessi heiðursmaður, og þeir hafa gert það alþýðuflokksmenn eftir beztu samvizku og talið sig vera að vinna landinu gagn með því, þegar þeir réðu yfir Alþýðusambandi Íslands - þegar ákveðið var, að enginn mætti vera fulltrúi á alþýðusambandsþingi, nema hann væri alþýðuflokksmaður. Þetta var auðvitað gert eftir beztu samvizku, ekki þarf að efa það. Við höfum þó um þessa ráðstöfun mismunandi skoðanir um það, hvað hafi verið rétt og hvað rangt. Við höfum haft mismunandi skoðanir um það líka að þessu leyti, þegar alþýðuflokksmenn notuðu aðstöðu sína til þess að selja sjálfum sér dýrar eignir, sem voru í eigu verkalýðsfélaganna í Rvík. Fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Rvík seldi þessar eignir þannig, að þeir menn, sem í því voru, seldu sjálfum sér þessar eignir fyrir h. u. b. einn tíunda hluta þess verðs, sem hefði verið hægt að fá fyrir þær með því að selja þær öðrum. Og vafalaust hafa þessir sömu menn gert það eftir beztu samvizku. Hv. þm. Hafnf. hefur talið þetta rétt, en ég tel, að það hafi verið rangt. Ég tel, að hann ætti að sitja í tugthúsinu fyrir það.

Ég vil biðja hv. þm. að halda sig við málið, sem er á dagskrá

. Ég minntist á þetta til þess að sýna, að menn deila endalaust um það, hvað er rétt og hvað er rangt. Að endingu vil ég taka undir það með hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ), að það er bókstaflega ómögulegt að skilja það, að hæstv. ríkisstj., ef hún getur fallizt á brtt. sexmenninganna á þskj. 705, að hún geti þá ekki fallizt á brtt. fjhn. Ef hún getur fallizt á brtt. á þskj. 705, þá hlýtur hún að geta fallizt á brtt. fjhn., það er ekki hægt að fá annað út úr því.



Herra forseti. - Aðeins út af þeim ummælum hv. síðasta ræðumanns (ÞG) vil ég segja nokkur orð. Hann var að tala um, að það mundi liggja vel eða illa á þm., beinlínis eftir því, hvort þeir gætu selt sig og fengið góð tilboð eða ekki um að selja sig. Hann sagði, að það lægi mjög illa á framsóknarmönnum, en svo sagði hann, að það lægi prýðilega á sér. Eftir því hefur hann fengið sæmileg tilboð og fengið gróða upp úr sinni „spekulation.“ En viðvíkjandi því, sem hann beindi að mér sérstaklega, vil ég taka fram, að ég vil heldur vera trúlaus heldur en að lifa á keyptri trú eða seldri.

Forseti (JJós): Ég hef hugsað mér, ef hv. þdm. hafa ekkert á móti því, að ganga nú á snið við þær brtt. á ýmsum þskj., sem snerta kaflaskipti og fyrirsagnir, því að það kemur eðlilega á eftir, þegar meginmálið hefur verið ráðið. Mér virðist, að ef fyrst er tekin ákvörðun um kaflaskiptin og fyrirsagnirnar, geti það ef til vill orðið óþarflega mikils ráðandi um atkvgr. um efni sjálfra till. Mér finnst þetta vel mögulegt og vil gjarnan heyra, ef einhver mælir því gegn.



Með skírskotun til þess, að ég flyt ásamt hv. þm. Siglf. brtt. um sama efni, sem gengur lengra í að takmarka skattfrelsi þeirra aðila, sem hér um ræðir, segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 6. landsk. þm. segi ég nei.



Ég áskil mér rétt til að bera fram brtt. við 3. umr. og segi því já.



Með skírskotun til orða hv. 4. þm. Reykv. segi ég já. Brtt.663,2 (1. gr. falli niður) samþ. með 19:8 atkv. - 673,2 felld með 19:11 atkv. - 663,3 (2. gr. falli niður) samþ. með 26 shlj. atkv. - 673,3 tekin aftur. - 663,4 samþ. með 25 shlj. atkv. - 663,5 (ný 4. gr., verður 1. gr.) samþ. með 21:1 atkv. - 663,6-7 (5.–6. gr. falli niður) samþ. með 29 shlj. atkv. - 663,8 samþ. með 31 shlj. atkv. 7. gr. (verður 2. gr.), svo breytt, samþ. með 32 shlj. atkv. Brtt.663,9–12 (8.–11. gr. falli niður) samþ. með 26:1 atkv. - 705,2 felld með 20:14 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BÁ, EystJ, GÞ, GG, He1gJ, JS, JörB, PZ, PÞ, PO, SEH, SÞ, SkG, SvbH. nei: ÁkJ, ÁÁ, BG, EOl, EmJ, FJ, GTh, IngJ, JakM, JPálm, LJós, ÓTh, SigfS, SB, SG, SK, STh, StJSt, ÞG, JJós. GSv greiddi ekki atkv. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Við þessa umr. mun ég halda mig við nál. fjhn. Hins vegar mun ég við 3. umr. gera tilraun til samkomulags um brtt., ef fram kemur, og segi nei. Brtt.651,a felld með 19:6 atkv. - 663,13 (ný 12. gr., verður 3. gr.) samþ. með 19:5 atkv. - 674,1 felld með 23:5 atkv. - 705;3 felld með 19:13 atkv. - 705,1 og 4-5 teknar aftur. - 674,2 tekin aftur. - 651,b felld með 20:1 atkv. - 663,14 (13. gr. falli niður) samþ. með 23 shlj. atkv. - 651,c felld með 22:2 atkv. - 663,15 (14. gr. falli niður) samþ. með 23 shlj. atkv. - 651,d kom ekki til atkv. - 663,16 (ný 15. gr., verður 4. gr.) samþ. með 26 shlj. atkv. - 687 felld með 24:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli og sögðu já: LJós, SigfS, SG, STh, ÞG, ÁkJ, BG. nei: ÓTh, PZ, PÞ, PO, SB, SEH, SK, SÞ, SkG, SvbH, ÁÁ, BÁ, EystJ, GÞ, GG, GSv, GTh, HelgJ, IngJ, JakM, JPálm, JS, JörB, JJós. StJSt, EOl, EmJ, FJ greiddu ekki atkv. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Ég er með sumu og móti öðru í þessari brtt. og greiði því ekki atkv. Brtt. 663,17 (ný 16. gr., verður 5. gr.) samþ. með 23:3 atkv. - 663,18 (ný gr., verður 6. gr.) samþ. með 21: 7 atkv. - 688 (ný gr., verður 7. gr.) samþ. með 18:15 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SG, STh, SÞ, SkG, StJSt, SvbH, ÞG, ÁkJ, BG, BÁ, EystJ, GG, HelgJ, JörB, LJós, PZ, PÞ, SigfS. nei: SEH, SK, ÁÁ, FJ, GÞ, GSv, GTh, IngJ, JakM, JPálm, JS, ÓTh, PO, SB, JJós. EOl, EmJ greiddu ekki atkv. 4 þm. gerðu grein fyrir atkv. á þessa leið:



Þessi till. fjallar að mestu um sama efni og var í 1. kafla frv. Ég tel reyndar, að gera þurfi hér nokkra breyt. á, en segi þó já til 3. umr.



Um leið og ég segi nei, langar mig til að spyrjast fyrir um, hvaða reglur gilda um það, hvenær menn geta krafizt nafnakalls við atkvgr.



Ég var því feginn, að nafnakall skyldi viðhaft við þessa atkvgr., svo að hægt væri að heyra, hverjir greiða atkv. með þessu. Það er fróðlegt að heyra, að þeir menn, sem mest hafa fárazt yfir því, að lagðar yrðu 3 millj. kr. í atvinnutryggingarsjóð, skuli nú greiða atkv. með miklu meiri fjárfúlgu.  (Ýmsir þm.: Eru umr. leyfðar?)  .



Með tilvísun til grg. hv. þm. V.-Húnv. segi ég já. 17.–18. gr. (verða 8.–9. gr.) samþ. með 25 shlj. atkv. Brtt.663,1 (kaflaskipting og fyrirsagnir kafla falli niður) samþ. með 20 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 26:2 atkv.