Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hafa tvö bréf um forföll þingmanna. Hið fyrra er frá Ögmundi Jónassyni, 9. þm. Reykv. s., dagsett í dag, 6. nóvember: „Þar sem ég er á förum til útlanda í einkaerindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykjavíkurkjördæmi suður, Álfheiður Ingadóttir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Álfheiður Ingadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Síðara bréfið er frá 6. þm. Reykv. s., Jónínu Bjartmarz, dagsett 3. nóvember, og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþingmaður Framsóknarflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, Björn Ingi Hrafnsson, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Kjörbréf Björns Inga Hrafnssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Björn Ingi Hrafnsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og sem yfirmann efnahagsmála hvort ríkisstjórnin hafi rætt stöðu þeirra mála nú eftir útgáfu nóvemberheftis Peningamála eftir vaxtaákvörðun Seðlabankans og eftir að nýtt mat Seðlabankans á stöðu efnahagslífsins liggur fyrir. Þar kemur fram að þó að skammtímaverðbólguhorfur hafi heldur skánað eru þær engu að síður enn þá óviðunandi að mati bankans og langt utan viðmiðunarmarka, og langtímaverðbólguþrýstingur hefur ekki minnkað. Ytri jöfnuður þjóðarbúsins hefur enn versnað og það stefnir í hrikalegri viðskiptahalla en áður var talið, þ.e. yfir 20% miðað við verga landsframleiðslu. Seðlabankinn víkur bæði ljóst en þó kannski aðallega leynt að frammistöðu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og það er ljóst að honum finnst hann fá lítinn stuðning þaðan. Þar er sagt að of snemma hafi verið slakað á framkvæmdaaðhaldi. Tímasetning skattalækkana er gagnrýnd. Það er sagt að lækkun óbeinna skatta og vörugjalda muni tefja aðlögun hagkerfisins og leiða til þess að þörf verði fyrir allt að hálfu prósenti hærri stýrivexti en ella. Það er varað við því að rýmka útlánareglur Íbúðalánasjóðs og það er sagt að það muni draga úr spennu komi ekki til nýrra stórframkvæmda. Gagnályktun af því er sem sagt sú að ella muni spennan ekki minnka og jafnvægisleysið jafnvel aukast frekar en hitt. Því eru spurningar mínar til hæstv. forsætisráðherra eftirfarandi: 1. Hefur ríkisstjórnin rætt stöðuna nú í framhaldi af þessu haustmati Seðlabankans? Ég vísa til þess að hæstv. forsætisráðherra hefur verið fámáll og þögull við fjölmiðla og vísað á fjármálaráðherra í þeim efnum. Síðast þegar ég vissi fór þó hæstv. forsætisráðherra engu að síður með yfirstjórn efnahagsmála. 2. Kemur til greina í ljósi þessa að endurskoða áform í skattamálum og stöðva undirbúning frekari stóriðjuframkvæmda? 3. Hefur hæstv. forsætisráðherra sömu áhyggjur af lánshæfismati þjóðarbúsins og Seðlabankinn?

Virðulegi forseti. Vitanlega ræðir ríkisstjórnin reglulega um efnahagsmálin í landinu. Eitt af hennar stærstu viðfangsefnum er að fást við þau. Skýrslur Seðlabanka Íslands sem koma með reglulegu millibili eru að sjálfsögðu mikilvægt innlegg í slíkar umræður, bæði á vettvangi ríkisstjórnarinnar og hér á Alþingi og svo að sjálfsögðu í þjóðfélaginu almennt. Ég met mikils það sem Seðlabankinn hefur fram að færa í þessum efnum og hef gert lengi, sennilega mun lengur en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hefur í gegnum tíðina frekar lítið gert með það sem þaðan kemur. Það þýðir ekki það að menn séu endilega alltaf sammála öllu sem Seðlabankinn lætur frá sér fara. Markmið hans eru reyndar þau að sjá til þess að hans eigin verðbólguspár rætist ekki og það gerir hann með því að breyta stýrivöxtunum eins og kunnugt er til að koma í veg fyrir að spár hans sjálfs rætist. Allt er þetta eins og vera ber samkvæmt bókinni eins og sagt er eða samkvæmt lögum. Ég er ósammála því að hér sé ekki að draga úr þenslu. Þenslan er á mikilli niðurleið. Hafa menn veitt því athygli hversu hagstæð tilboð Vegagerðin fékk í nokkur verkefni eins og dregið er fram í dagblöðum í dag og hefur verið á vefsíðu Vegagerðarinnar um nokkra hríð? Þetta er auðvitað til marks um það að spennan á þessu sviði er mjög að minnka. Ég held að allar efnahagsspár, þar á meðal spár Seðlabankans, sýni fram á það að sú spenna sem hér hefur verið í efnahagslífinu á undanförnum mánuðum er mjög á undanhaldi, sem betur fer. Við höfum tímasett skattalækkanir með þeim hætti að þær komi til framkvæmda þegar dregið hafi úr spennunni. Það hefur verið vitað allt þetta kjörtímabil að áður en því lyki yrðu gerðar ráðstafanir hér hvað varðar virðisaukaskatt á matvælum og nú er ráðgert að þær komi til framkvæmda 1. mars þegar enn á að vera búið að draga úr spennunni.

Herra forseti. Það sem Seðlabankinn segir er að skammtímaverðbólguhorfur séu heldur skárri en þó engu að síður óviðunandi. Það er vegna þess að Seðlabankinn spáði hækkandi verðbólgu í sumar en spáir núna í raun og veru óbreyttri verðbólgu, þ.e. 7–8% á næstu missirum. Seðlabankinn vekur hins vegar athygli á því að viðskiptahallinn er enn þá hrikalegri en nokkru sinni fyrr hefur verið spáð. Það stefnir í vel á þriðja hundrað milljarða kr. viðskiptahalla á þessu ári. Seðlabankinn dregur athygli að því að Ísland komi til með að eiga mikið undir velvilja hins alþjóðlega fjármálamarkaðar á næstu mánuðum til að fjármagna þennan halla, og þjóðarbúið verður viðkvæmara en nokkru sinni fyrr fyrir sveiflum í þeim efnum og umtali, hvort sem það byggir á réttum eða röngum staðreyndum um íslenskt efnahagslíf. Atburðir fyrstu mánaða þessa árs ættu að vera mönnum í fersku minni í þeim efnum, segir Seðlabankinn, og mér finnst hæstv. forsætisráðherra skauta létt yfir það að með því einu að vísa til þess að tímabundið virðist heldur vera að draga úr þenslu séu hlutirnir í lagi. Ætlar ríkisstjórnin að halda óbreyttri siglingu hvað varðar skattalækkanir og undirbúning 

Virðulegur forseti. Það hefur ekki verið vandamál fyrir íslenska ríkið að afla sér lánsfjár til að standa undir skuldbindingum sínum enda er ríkissjóður rekinn með góðum afgangi eins og kunnugt er og hefur staðið í því að greiða niður skuldir sínar í útlöndum í stórum stíl. Núna hefur reyndar verið ákveðið að taka sérstakt lán til að efla gjaldeyrisstöðu og -forða Seðlabankans en það er ekki hefðbundið lán sem tekið er til að ráðstafa til innkaupa eða innflutnings þannig að ég hef ekki áhyggjur af þessu. Bankarnir hafa líka sýnt það og sannað á þessu ári að þrátt fyrir hrakspárnar sem á þeim dundu fyrr á árinu hafa þeir fyllilega staðið sig í því að tryggja sína eigin fjármögnun. Þaðan er náttúrlega uppsprettan fyrir þeim halla sem er á viðskiptum við útlönd. Sá halli stafar ekki af opinbera geiranum sem hefur sýnt mikið aðhald, heldur eru það einkaaðilarnir í þjóðfélaginu og einkageirinn í gegnum fjármálastofnanirnar sem þar eiga hlut að máli.

Frú forseti. Ég mundi segja að eiginlega eina glætan í því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera sé ákvörðun um að styrkja gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans, og þótt fyrr hefði verið. Það er dýrara að kaupa inn á hann núna en hefði þurft að vera ef Seðlabankinn hefði ekki, og ríkisstjórnin, ákveðið að hætta gjaldeyriskaupum á sínum tíma fyrir nokkrum missirum. Ríkissjóður er eitt og þjóðarbúið íslenska er annað. Þegar heildarskuldir þjóðarbúsins út á við eru skoðaðar eru þær meiri en nokkru sinni fyrr. Hreinar erlendar skuldir íslenska þjóðarbúsins nálgast nú 170% af landsframleiðslu og eru með því allra hæsta sem þekkist. Þó að bankarnir hafi getað, m.a. með því að róa á ný mið, fjármagnað skammtímaþörf sína með dýrari lánum segir það ekki að fram undan geti ekki verið mikill ólgusjór í þessum efnum. Það er ástæða til að hafa af því miklar áhyggjur, virðulegur forseti, að enn örlar ekki á því að ríkisstjórnin annars vegar og Seðlabankinn hins vegar séu að ná neinum takti í því að ná tökum á jafnvægisleysinu í íslenska hagkerfinu.

Virðulegi forseti. Þessi síðasta fullyrðing hv. ræðumanns er bara einfaldlega röng. Ríkisstjórnin hefur t.d. með því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir þinginu sýnt það og sannað að henni er full alvara hvað varðar þau atriði sem að henni snúa í baráttunni við verðbólguna. Við settum hér bann á opinberar framkvæmdir á nýjum útboðum í nokkra mánuði í sumar. Það vantaði ekki að það væri gagnrýnt af stjórnarandstöðunni hvers lags svívirða það væri. Hv. þm. Kristján Möller - ég óska honum til hamingju með árangur sinn í prófkjörinu - skrifaði t.d. digrar greinar í blöðin um þá svívirðu að við skyldum hafa frestað framkvæmdum um nokkra mánuði. Það hafði sín áhrif. Það vantaði ekki að það væri gagnrýnt og því væri mótmælt, og nú er því mótmælt að því banni skuli aflétt. Vilja menn ekki reyna einu sinni, þótt ekki væri nema einu sinni, að vera sjálfum sér samkvæmir? 
            

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um það hvort hann telji það vera hlutverk ríkisstjórnar að meina fulltrúum opinberra stofnana að veita þingmönnum og Alþingi upplýsingar um stöðu stofnananna sem þeir eru í forsvari fyrir. Forsaga þessarar fyrirspurnar er sú að ég var að kynna mér hvaða afleiðingar hálfs milljarðs skuldahali og fyrirsjáanlegur milljarðs halli hefði á rekstur Landspítalans á næstunni. Spítalinn hefur verið rekinn á óbreyttum raunfjárframlögum undanfarin sex ár og er ætlað að gera það áfram samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar þótt íbúum hafi fjölgað um 7%, öldruðum yfir áttrætt um 25% og aðgerðum og komum á spítalann fjölgað geysilega, að því ógleymdu að starfsfólkið hefur unnið þrekvirki við þessar aðstæður. Þá fæ ég þær upplýsingar að það verði að segja upp að minnsta kosti 300 manns á næstunni og skerða almenna spítalaþjónustu við höfuðborgarbúa að öllu óbreyttu. Sem sagt, skert þjónusta og uppsagnir vofa yfir 300 manns. En hvers vegna eru Alþingi og þingmenn ekki upplýst um þetta alvarlega ástand? Jú, ástæðan er sú að ríkisstjórnin sendi út fyrirmæli með ríkisstjórnarsamþykkt þann 6. október til ráðuneyta um að stofnanir leiti ekki beint til Alþingis með mál sem þetta. Fyrirmæli frá ríkisstjórninni um að það megi ekki upplýsa þingið, eins og sjá má í þessu bréfi hér. Þetta er ótrúleg framkoma við Alþingi og þingmenn, kjörna fulltrúa almennings. Með þessu er ríkisstjórnin að gera okkur þingmönnum ókleift að sinna lögbundnum skyldum okkar. Ég verð að segja að mér er gróflega misboðið. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann eðlilegt og löglegt að framkvæmdarvaldið beiti svona vinnubrögðum gagnvart löggjafanum? Hvað gengur ríkisstjórninni til með svona háttalagi?

Frú forseti. Ef ég skil hv. þingmann rétt er hún að kvarta yfir þeirri vinnureglu sem tíðkast hefur í mörg ár varðandi vinnu fjárlaganefndar með einstaka þætti í fjárlagafrumvarpinu. Þar hefur reglan verið sú að ráðuneytin svara fyrir stofnanir sínar gagnvart nefndinni en ekki stofnanirnar sjálfar, þær komi ekki sjálfar, enda eru þær fjölmargar, í löngum bunum fyrir fjárlaganefnd með sínar hugsanlegu fjárlagaóskir. Það er vegna þess að það er ákveðið kerfi í þessu. Fagráðuneytin bera ábyrgð á fjármálum stofnana sinna gagnvart þinginu og síðan bera þær auðvitað sína ábyrgð gagnvart ráðuneytunum. Ég veit ekki alveg hvað þingmaðurinn er að fara ef hún er að tala hér um einhverja nýja hluti. Hitt veit ég að það var eitt mitt síðasta verk sem fjármálaráðherra fyrir rúmu ári að beita mér fyrir mjög stórfelldri aukafjárveitingu til Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þá þóttu mönnum góðar horfur á að spítalinn kæmist í jafnvægi. Ég get ekki sagt mikið meira um það hér en þykist vita að bæði heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra hafi fullan hug á að standa vel á bak við þá stofnun, ef það er það sem þingmaðurinn var að tala um.

Frú forseti. Vinnureglan hefur verið sú að stofnanir hafa komið fyrir þingið. Þær hafa komið fyrir fjárlaganefnd, heilbrigðisstofnanirnar hafa komið fyrir heilbrigðisnefnd. Nú er komið út bréf frá ríkisstjórninni sem er sent öllum ráðuneytum og þau senda síðan stofnununum um að stofnanirnar eigi ekki að koma fyrir nefndirnar, ekki að upplýsa þingmenn. Er hæstv. ráðherra að fara fram á að stofnanirnar komi ekki fyrir fjárlaganefnd ef fjárlaganefnd biður um það? Auðvitað er framkvæmdarvaldið með svona háttalagi að bregða fæti fyrir kjörna fulltrúa til þess að þeir geti ekki gætt réttar almennings. Það er verið að takmarka upplýsingar til þingmanna. Ég vil sérstaklega huga að þessu vegna heilbrigðismála og tek þau sem dæmi. Ég ætla bara að vona að við stöndum ekki frammi fyrir því að 300 manns verði sagt upp á næstunni og að þjónustan við höfuðborgarsvæðið verði skert. Það er alls ekki boðlegt. En það verður þannig ef ekkert verður að gert. Ég bið hæstv. ráðherra um að svara mér: 

Frú forseti. Mér heyrist þingmaðurinn vera að tala um tvennt, annars vegar vinnubrögð og hins vegar stöðuna innan tiltekinnar stofnunar, Landspítalans. Varðandi vinnubrögðin er mér ekki kunnugt um að þar séu neinar nýjar reglur á ferðinni frá því sem verið hefur undanfarin ár. Auðvitað getur fjárlaganefnd kallað til sín fulltrúa hverrar þeirrar stofnunar sem hún vill. Auðvitað hefur hún vald til þess. En ríkisstjórnin hefur búið sér til vinnulag í þessum efnum sem hefur gefið góða raun á undanförnum árum og örugglega hjálpað fjárlaganefndinni líka í skipulagsvinnu sinni hvað þetta varðar. Ég ætla ekki að svara fyrir fjármál Landspítalans neitt frekar en auðvitað er hagur allra að rekstur hans sé í góðu horfi.

Ég tel alvarlegast í þessu máli að ríkisstjórnin sé með svona fyrirmæli til stofnana eins og koma fram í bréfinu sem ég er að vitna hér í um þessa samþykkt ríkisstjórnarinnar. Þar eru tilmæli frá heilbrigðisráðuneytinu til Landspítalans: „Mælst er til að ráðuneytið komi því á framfæri við stofnanir sínar að þær leiti ekki beint til fjárlaganefndar Alþingis með erindi.“ Það stendur hér í þessu bréfi. Yfirmenn heilbrigðisstofnana kannast ekki við að þessi háttur hafi verið hafður á áður. Ég verð að segja að ríkisstjórn sem hegðar sér svona gagnvart þinginu er búin að sitja of lengi. Hún er orðin of einráð. Hún á auðvitað að fara frá. 

Virðulegi forseti. Nú um áramótin ganga Búlgaría og Rúmenía í Evrópusambandið. Ég kem hér upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra. Það sem ég vil fá að grennslast fyrir um er hvaða stefnu ríkisstjórnin hefur í málefnum þessara ríkja, þ.e. varðandi frjálst flæði vinnuafls frá þessum löndum. Í þessum löndum búa um 30 millj. manns. Þetta eru mjög fjölmenn ríki, hundrað sinnum fjölmennari en Ísland, fátæk ríki, og mig fýsir að vita hvort vænta megi einhvers konar frumvarps frá ríkisstjórninni hingað inn í þingið þar sem breyta þarf þá lögum, vænti ég, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins og lögum um atvinnuréttindi útlendinga, með svipuðum hætti og gert var með fádæma sleifarlagi hér í vor þegar frjálst flæði vinnuafls var samþykkt frá öðrum löndum sem eru nýgengin í Evrópusambandið. Þetta miðaðist við 1. maí á þessu ári. Það væri gott að fá svar við þessari spurningu: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera í þessu máli? Hvers er að vænta af hálfu ríkisstjórnarinnar? Ég minni á það að tíminn líður hratt og það er ekki langur tími eftir af störfum þingsins. Áætlun segir að við skulum hætta hér störfum og fara í jólafrí 15. desember, þ.e. eftir rétt rúman mánuð. Ég mundi líka vilja fá að grennslast fyrir um það hjá hæstv. ráðherra hvað líði framkvæmdaáætlun varðandi málefni innflytjenda sem átti að kynna fyrir félagsmálanefnd fyrir 1. október 2006, þ.e. á þessu ári, fyrir rúmum mánuði. Það var talað um að það ætti að fara í þessa vinnu þegar lögin um frjálst flæði voru samþykkt hér þann 28. apríl sl. en ég veit ekki til þess að neitt bóli á þeirri framkvæmdaáætlun. Einnig átti starfshópur að fara yfir þessi málefni þar sem fulltrúar stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins áttu að eiga sæti. Þessi starfshópur átti að skila af sér 1. nóvember sl. en ég hef ekki séð að af því hafi orðið.

Hæstv. forseti. Hvað varðar Búlgaríu og Rúmeníu liggur ekki fyrir ákvörðun um hvernig á því máli verði tekið svo að ég svari því bara örstutt. Varðandi málefni innflytjenda og stefnumótun í því var innflytjendaráð skipað fyrr á þessu ári, í upphafi ársins. Það hefur unnið að þessari stefnumótun og ég vænti þess að við sjáum afrakstur þeirrar vinnu fljótlega. Í þriðja lagi varðandi nefnd sem hefur verið að störfum í ráðuneytinu sem m.a. aðilar vinnumarkaðarins eiga aðild að varðandi lagaumhverfi útlendinga á vinnumarkaði hefur verið mikil vinna í gangi í þeim efnum undanfarnar vikur og mánuði. Ég vænti þess einnig að niðurstaða þeirrar vinnu liggi fyrir mjög fljótlega. Ég mun m.a. eiga fund síðar í dag með fulltrúum ASÍ út af því máli.

Virðulegi forseti. Þetta svar fannst mér alveg fádæma lélegt. Það kemur sem sagt í ljós að ríkisstjórnin hefur enn þá ekki gert upp hug sinn varðandi það hvað gera eigi þegar Rúmenía og Búlgaría verða aðilar að Evrópusambandinu núna um áramótin. Það liggur ekki fyrir nein stefna í þessu máli. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni eru ekki margir dagar eftir af störfum þingsins fram að jólum. Við hér á Alþingi, við þingmenn sem erum með löggjafarvaldið í þessu landi, þurfum að fá þetta mál til meðferðar. Ég reikna með að það sé réttur skilningur hjá mér að svo verði. Á þá virkilega að fara sömu leið og hér í vor þegar lögin um frjálst flæði voru keyrð í gegnum þingið á örfáum dögum, afgreidd út úr félagsmálanefnd, nánast með valdi, og allir þingmenn greiddu því atkvæði nema þrír, þ.e. þingmenn Frjálslynda flokksins, eini flokkurinn sem hélt haus í þessu máli? Ætlum við virkilega að halda áfram þessum vinnubrögðum á hinu háa Alþingi? Hvernig í ósköpunum stendur á því að þessir starfshópar sem voru skipaðir hér í vor - það var lofað að farið yrði í þessa vinnu - af hverju er ekki búið að fara í þessa vinnu? 

Hæstv. forseti. Ég vil biðja hv. þingmann að gæta orða sinna og fara rétt með. Þessir starfshópar sem ég nefndi hér og fór yfir, annars vegar innflytjendaráð og hins vegar nefndin sem er að fjalla um atvinnumál útlendinga á íslenskum vinnumarkaði, hafa unnið mjög mikið starf. Það er ekki rétt að ekkert hafi gerst í því. Hins vegar liggur ekki fyrir niðurstaða úr því starfi enn þá. Ég vildi bara taka það mjög skýrt fram hér að sú vinna hefur verið í fullum gangi í margar vikur og mánuði. Ég vonast til að sú niðurstaða liggi fyrir sem allra fyrst. Ég er sammála hv. þingmanni í því að við þurfum auðvitað að ljúka því máli sem fyrst.

Virðulegi forseti. Upp úr stendur í þessu máli að ekki hefur verið staðið við þau fyrirheit sem þingmönnum voru gefin hér þegar þetta nefndarálit meiri hluta félagsmálanefndar var lagt fram í þinginu. Það hefur ekki verið staðið við þessi fyrirheit. Það hefur ekki verið staðið við þessar dagsetningar. Það var talað um 1. október, að þann dag ætti að liggja fyrir þessi áætlun þar sem mótuð yrði stefna í málefnum innflytjenda. Það er ekki enn þá búið að gera þetta. Það liggur sem sagt ekki fyrir nein stefna af hálfu stjórnvalda um málefni innflytjenda í þessu landi sem hafa flætt inn í landið á örfáum vikum og mánuðum fyrir tilstilli þessarar hroðalegu lagasetningar sem Alþingi samþykkti hér þann 28. apríl sl. Hvernig væri þá að félagsmálaráðherra sýndi að minnsta kosti þá döngun að svara spurningu minni: Er þess að vænta að hér komi fram eitthvert frumvarp frá ríkisstjórninni áður en Alþingi fer í jólafrí þann 15. desember, eða ekki? Getum við þá að minnsta kosti fengið einhver svör um það?

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður hefur vitnað í um tímasetningar á skilum þess starfs sem annars vegar lýtur að innflytjendaráði og hins vegar varðandi nefndina sem vinnur að málefnum útlendinga á íslenskum vinnumarkaði vitnar hann í nefndarálit félagsmálanefndar þar sem það kemur fram. Það er rétt. Hins vegar þekki ég því miður ekki hvort fyrirheitin hafa verið gefin af hálfu félagsmálaráðuneytisins. Ég verð þá bara að kynna mér það.  En ég bara ítreka að varðandi Rúmeníu og Búlgaríu liggur ekki fyrir endanleg niðurstaða um það en ég vonast til að það verði sem fyrst. 
            

Frú forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir afstöðu hans til lækkunar virðisaukaskatts á íslenskri tónlist, þ.e. á geisladiskum. Ég vil líka segja að ég fagna þeim áformum sem hæstv. ríkisstjórn hefur lýst í þá veru að lækka virðisaukaskatt á bókum eins og ýmsum öðrum varningi. Nú er það svo að bækur eru í harðri samkeppni við geisladiska. Þegar í dag liggur fyrir að geisladiskar eru með 24,5% virðisaukaskatt en bækur með snöggtum minna. Nú á að lækka þær niður í 7%. Þetta þýðir að það er enn verið að skekkja samkeppnisstöðu íslenskrar tónlistar frá því sem er. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að það er afstaða mín og Samfylkingarinnar að við teljum að það eigi að hygla og hlúa að íslenskri menningararfleifð eins og hún birtist í bókum og rituðu máli með því að hafa hagstæðara skatthlutfall á henni. Hið sama á líka að gilda um þann hluta menningararfleifðarinnar sem felst í tónlistinni. Þess vegna langar mig, frú forseti, til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji ekki rétt, eins og Samfylkingin, að fella geisladiska í sama flokk og bækur og hafa þá 7% virðisaukaskatt á því líka?

Frú forseti. Sú aðgerð sem má segja að sé í gangi, að lækka matarverð hér á landi og þar á meðal virðisaukaskatt, hafði í sjálfu sér ekki beinlínis með aðra vöruflokka að gera nema þá að því leytinu til sem varðar þær vörur sem voru í lægra þrepinu, að þær yrðu lækkaðar til samræmis við matvælaverðið til að við kæmum ekki upp þremur gjaldflokkum. Þetta er út af fyrir sig eitt af þeim vandamálum sem koma upp þegar við erum með fleiri en eitt virðisaukaskattsþrep, að við þurfum að velja hvaða vörur eiga að vera í hvaða gjaldflokki. Það má segja að þær ákvarðanir hafi verið teknar fyrir þó nokkuð mörgum árum. Út af fyrir sig má færa fyrir því rök að það að færa þessar tilteknu vörur sem eru í lægra þrepinu niður um 7% geri muninn enn meiri á milli þess sem hugsanlega er sambærilegt eða staðkvæmdarvara og er í efra þrepinu. Það hafa verið lögð fram gögn og röksemdir fyrir því að einhverjar þeirra yrðu færðar í neðra þrepið samfara þessari breytingu. Þau gögn eru til athugunar hjá okkur í ráðuneytinu eins og staðan er. Kannski er þó ekki tímabært að kveða upp úr með það hver niðurstaðan er en sjálfsagt þegar lagt er í þá vinnu að færa góð rök fyrir breytingum eins og þessum að það sé skoðað. Það kemur auðvitað að því og varla síðar en þegar gengið verður frá frumvarpi og frumvarpið síðan afgreitt frá Alþingi að endanlega verður tekin afstaða til þessa máls. Eins og svo oft áður, frú forseti, er svarið til hv. þingmanns það að málið sé í athugun.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur öfundsverðan hæfileika til að tala eins og véfréttin í Delfí. Það var í rauninni alveg ómögulegt að skilja neitt á hæstv. ráðherra um áform hans í þessu. En vegna þess að hann ber réttlætið í hjarta, sagði hann, þó að það væri alveg ljóst að með því að lækka virðisaukaskatt á bókum mundi samkeppnisstaða geisladiska og íslenskrar tónlistar skekkjast enn meira, er þá ekki verið, frú forseti, að rjúfa jafnræðið sem okkur er svo annt um? Hæstv. ráðherra hefur líka sýnt lofsverðan hæfileika til þess að fara að stefnu Samfylkingarinnar. Hann hefur barist fyrir því að lækka virðisaukaskatt á bókum, eins og Samfylkingin hefur gert og reyndar Framsóknarflokkurinn líka, og ég fagna því framtaki ríkisstjórnarinnar. En ég spyr hæstv. ráðherra: Ef hann ætlar að láta tónlistina bera skarðan hlut frá borði, er hann þá ekki að brjóta jafnræðisregluna sem okkur er öllum svo annt um?

Frú forseti. Ekki er alveg víst að það væri verið að brjóta jafnræðisregluna en eins og ég sagði áðan hafa verið færð fyrir því rök að það væri verið að breyta þessari samkeppnisstöðu. Ég hef fallist á að skoða það. Ég held hins vegar að það sé eðli málsins samkvæmt að á meðan svona mál eru í skoðun í fjármálaráðuneytinu verði fjármálaráðherrann að tala eins og véfréttin í Delfí því að fyrr en niðurstaðan liggur fyrir getur hann ekki kveðið upp úr með það hvað lagt verður til. Við verðum hins vegar að virða það við hv. þingmann að hann hefur greinilega mikinn áhuga á þessu máli og hann er fimur í rökræðum og kann að 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það að kalla rök mín skynsamleg. Hæstv. ráðherra sagði jafnframt að málið væri í skoðun og að ekki væri enn búið að komast að niðurstöðu. Má ég þá ekki, frú forseti, bjóða hæstv. fjármálaráðherra aðstoð mína í þessu máli? Hæstv. ráðherra hefur sagt að rök mín um að verið sé að brjóta jafnræðisreglu gagnvart íslenskri tónlist séu rétt. Hæstv. ráðherra hefur sömuleiðis tekið undir með mér um að þarna sé verið að skekkja samkeppnisstöðuna. Ég hef lagt hérna fyrir ákveðin rök, ég hef skoðað þetta mál og ef hæstv. véfrétt í Delfí í fjármálaráðuneytinu á erfitt með að komast að niðurstöðu er ég í þessu máli, eins og flestum öðrum, reiðubúinn til að leggja mitt af mörkum til þess að leiða þessa ríkisstjórn af villu síns vegar. Ég tel að hér sé verið að brjóta jafnræðisregluna gagnvart íslenskri tónlist vegna þess að það er verið að skekkja samkeppnisstöðuna. Frú forseti. Ég er til þjónustu reiðubúinn fyrir ríkisstjórnina í þessu máli.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, vegna hækkunar á lágmarki eignaviðmiðunar að frádregnum skuldum til skerðingar á vaxtabótum. Frumvarp þetta er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 22. júní á þessu ári til að greiða fyrir samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Í yfirlýsingunni segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir sig reiðubúna til að endurskoða ákvæði laga um vaxtabætur ef í ljós kemur við niðurstöðu álagningar í ágúst nk. að hækkun fasteignaverðs á árinu 2005 hefur leitt til marktækrar skerðingar á vaxtabótum.“ Þegar ákvörðun vaxtabóta vegna vaxtagjalda, sem greidd voru á síðasta ári, lá fyrir í ágúst sl. kom í ljós talsverð skerðing á heildarfjárhæð vaxtabóta frá því sem reiknað hafði verið með samkvæmt forsendum fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Jafnframt var um umtalsverða fækkun vaxtabótaþega að ræða. Hafa ber í huga að vaxtabótakerfið er grundvallað á mörgum ólíkum þáttum sem saman mynda grunn að rétti einstaklinga til vaxtabóta. Þeir þættir sem hafa haft hvað mest áhrif á vaxtabætur undanfarin ár og almennt leitt til skerðingar vaxtabóta eru annars vegar tekjuaukning og hins vegar hækkun á fasteignamati á milli ára. Hækkun á fasteignamati hefur áhrif á eignaviðmið vaxtabóta en athuga ber að inni í eignaviðmið vaxtabóta komi ekki bara fasteignir heldur jafnframt aðrar eignir eins og t.d. hlutabréf á nafnvirði, önnur verðbréf, bankainnstæður og ökutæki. Aukning í öðrum eignum en fasteignum hefur því áhrif á eignaviðmið og leiðir til skerðinga á vaxtabótum. Mikilvægt er því að gæta þess að með frumvarpi því sem hér er lagt fram er í samræmi við áðurnefnda yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar einvörðungu verið að bregðast við þeim þætti útreikninga vaxtabóta sem snýr að hækkun á fasteignamati. Ekki er með frumvarpinu verið að bregðast við þróun annarra þátta sem áhrif hafa á útreikninga vaxtabóta, svo sem mikla tekjuaukningu. Í fjárlögum þessa árs var reiknað með að útgjöld ríkissjóðs vegna vaxtabóta yrðu 5,1 milljarður króna að teknu tilliti til þeirra vaxtabóta sem alla jafna bætast við frumálagningu skattstjóra við kærur og endurúrskurði. Sú viðbótarfjárhæð var áætluð 300–400 millj. kr. Það þýðir að í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir að frumálagning skattstjóra gæti orðið nálægt 4,8 milljörðum króna. Niðurstaða hennar varð hins vegar sú, samkvæmt álagningartölum sem birtust í ágúst sl., að ákvarðaðar vaxtabætur voru tæpir 4,5 milljarðar króna, þ.e. um 300 millj. kr. lægri upphæð en reiknað hafði verið með í fjárlögum. Samkvæmt upplýsingum frá Fasteignamati ríkisins hækkaði fasteignamat á íbúðarhúsnæði á landinu öllu um nálægt 30% að meðtalinni magnaukningu. Breytingin er hins vegar mjög mismikil milli landshluta, allt frá því að vera 35% á sérbýli á Stór-Reykjavíkursvæðinu niður í 5% á smærri stöðum úti á landi. Sem dæmi hækkaði matsverð fjölbýlishúsa í Reykjavík um 30%, íbúðarhúsnæðis á Akureyri um 20% og um 15% í Stykkishólmi. Þá sýna heildartölur úr skattframtölum að framtalin nettóeign allra framteljenda hækkaði um tæp 25% milli áranna 2004 og 2005 og um rúmlega 20% að frátalinni fjölgun framteljenda. Það er ekki nýtt fyrirbæri að fasteignamat hækki mismikið á mismunandi stöðum á landinu, jafnvel innan sama svæðis. Eins og vaxtabótakerfið er byggt upp er hins vegar óhjákvæmilegt að öll viðmið þess séu sett fram á einum grunni fyrir alla og á það því við um eignaviðmiðið sem eins og áður hefur verið rakið tekur til fleiri þátta en fasteigna. Þar sem hækkun fasteignamats var mismikil bæði milli landshluta og einstakra sveitarfélaga er í frumvarpi þessu valin sú leið að leggja til hækkun eignaviðmiða á grundvelli meðaltalshækkana. Er ekki annað talið framkvæmanlegt en að notast við meðalviðmiðun fyrir landið allt þegar kemur að útfærslu á ofangreindri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, enda byggja bæði eignaviðmið og önnur viðmið vaxtabótakerfisins á almennum mælikvörðum. Verður og að hafa í huga í því sambandi að við útreikning vaxtabóta er ekki aðeins horft til fasteigna heldur og til annarra eigna. Á grundvelli framangreindra forsendna er því í frumvarpi þessu lagt til að lágmark eignaviðmiðunar að frádregnum skuldum til skerðingar á vaxtabótum verði hækkað afturvirkt um 25%. Sú breyting er talin kosta ríkissjóð um 500 millj. kr. en það þýðir að ætla má að vaxtabætur í ár muni nema 200 millj. kr. umfram það sem reiknað var með í fjárlögum þessa árs, þ.e. 5,3 milljörðum króna í stað 5,1 milljarðs króna í fjárlögum þegar endanlegar tölur liggja fyrir. Verði frumvarpið að lögum er talið að vaxtabótaþegum muni fjölga um u.þ.b. fimm þúsund við þessa breytingu. Sem dæmi um áhrif hækkunar skerðingarmarka eigna við útreikning á vaxtabótum má taka tvö einföld dæmi um hjón, einstætt foreldri og einstakling. Í fyrra dæminu er tekjustofn einstæðs foreldris og einhleypings 4 millj., eignastofn 6 millj., skuldir vegna íbúðarkaupa 10 millj. og vextir 520 þús. kr. Fyrir hjón eru þessar fjárhæðir tvöfalt hærri. Tekjustofn er 8 millj., eignastofn 11 millj., skuldir vegna íbúðarkaupa 20 millj. og vextir 1.040 þús. kr. Við ákvörðun vaxtabóta í ágúst sl. fengu þessir aðilar engar vaxtabætur. Við endurákvörðun vaxtabóta, verði frumvarp þetta að lögum, mundu hjónin fá 94 þús. kr. í vaxtabætur, einstætt foreldri 134 þús. kr. og einhleypingur 132 þús. kr. Í síðara dæminu er um tekju- og eignaminni aðila að ræða sem fengu vaxtabætur í ágúst sl. Í dæminu er tekjustofn einstæðs foreldris og einhleypings 3 millj., eignastofn 5 millj., skuldir vegna íbúðarkaupa 8 millj. og vextir 416 þús. kr. Fyrir hjón eru þessar fjárhæðir tvöfalt hærri, þ.e. tekjustofn er 6 millj., eignastofn 8 millj., skuldir vegna íbúðarkaupa 16 millj. og vextir 832 þús. kr. Í ágúst sl. fengu hjónin 222 þús. kr. í vaxtabætur en fá við endurákvörðun 280 þús. kr. Einstætt foreldri fengi 94 þús. en við endurákvörðun fær það 193 þús. kr. Einhleypingur fékk 94 þús. kr. í vaxtabætur en við endurákvörðun 170 þús. kr. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra mælir fyrir frumvarpi sem felur í sér að leiðrétta þá skerðingu á vaxtabótum sem fjöldi fólks varð fyrir vegna mikillar hækkunar á fasteignamati. Ástæða er til að rifja það upp við þessa umræðu að Samfylkingin krafðist þess í umræðum utan dagskrár, áður en þingi lauk síðastliðið vor, að lögunum yrði breytt þannig að komið yrði í veg fyrir þann skell á fjárhag heimilanna sem var yfirvofandi þá vegna skerðingar á vaxtabótum. Hæstv. fjármálaráðherra varð ekki við þeirri eindregnu ósk, sem reyndar kom fram frá fleirum í stjórnarandstöðunni líka, um að lögunum yrði breytt þá þegar síðastliðið vor og því fór svo, eins og við sögðum, að fjöldi fólks varð fyrir mikilli skerðingu í vaxtabótum í ágústmánuði síðastliðnum. Er hér um verulegar fjárhæðir að ræða eins og hæstv. fjármálaráðherra las upp áðan. Reyndar var það svo að sumir sem höfðu haft fullar vaxtabætur, kannski 200 þús. kr., fengu engar vaxtabætur í ágúst. Það segir sig sjálft, virðulegi forseti, að það raskaði verulega öllum greiðsluáætlunum fólks að þessi dráttur varð á því að hæstv. ráðherra leiðrétti þessa skerðingu. Það var reyndar verkalýðshreyfingin sem knúði það í gegn í samningum í sumar að hæstv. ráðherra fór í þessa leiðréttingu. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Voru þeir útreikningar sem þetta frumvarp byggir á unnir í samráði við Alþýðusamband Íslands? Ég held ekki, vegna þess að ég er hér með ályktun frá miðstjórn ASÍ um vaxtabætur, þar sem segir, með leyfi forseta: „Mikil hækkun fasteignaverðs á síðasta ári leiddi til þess að vaxtabætur margra skertust verulega. Í tengslum við endurskoðun kjarasamninga í sumar lofaði ríkisstjórnin að leiðrétta skerðinguna. Jafnframt voru gefin fyrirheit um að haft yrði náið samráð við ASÍ um útfærslu leiðréttinganna. Nú hefur fjármálaráðherra lagt fram á Alþingi frumvarp um breytingar á ákvæðum laga um vaxtabætur án samráðs við ASÍ. Frumvarpið, sem er samhljóða tillögum sem ASÍ hafnaði í viðræðum við ríkisstjórn í sumar, tryggir engan veginn leiðréttingu á þeirri skerðingu sem margir urðu fyrir vegna hækkaðs fasteignaverðs. Miðstjórn ASÍ lýsir furðu sinni á þessum vinnubrögðum og krefst þess að ríkisstjórnin standi við gefin loforð.“ Ég varð ekki vör við það, hæstv. forseti, að hæstv. fjármálaráðherra færi neitt inn á þessa yfirlýsingu sem ASÍ sendi frá sér og hæstv. ráðherra kemst ekki hjá því að ræða hana lítillega við okkur úr þessum ræðustóli og svara þeirri spurningu: Hvers vegna var ekki haft samráð við ASÍ um þessa útreikninga? Er það rétt að hæstv. ráðherra sé að leggja fram frumvarp sem ASÍ hafnaði í sumar? Það er mjög nauðsynlegt að fá þetta fram og einnig hvers vegna ekki var haft samráð við ASÍ eins og það lýsir hér. Það er greinilegt að ekki er eining um þetta mál milli ASÍ og ríkisstjórnarinnar og skil ég það reyndar vel miðað við þær forsendur sem lagt er upp með í þessu frumvarpi. Þegar við ræddum þetta mál áður en þingi lauk í vor töldum við að hér væri um verulegar fjárhæðir að ræða í heild sem skerðing vaxtabóta gæfi. Ég man ekki betur en það hafi komið fram hjá fjármálaráðherra síðla sumars að um 700 millj. kr. væri að ræða, að skerðingin sem fólk varð fyrir væri um 700 millj. kr. Ég gekk því út frá því að setja þyrfti um 700 millj. kr. í endurgreiðslu vaxtabóta til að þessir einstaklingar væru jafnsettir og áður miðað við að fasteignamatið hækkaði ekki eins mikið og raun ber vitni. Nú segir fjármálaráðherra að setja þurfi 200 millj. til viðbótar þeim 300 sem eru í fjárlögum þannig að um sé að ræða 500 millj. í heild. Það þarf að fara yfir skýringu á því í félagsmálanefnd hvar munurinn á þessum 700 og 500 milljónum liggur. Er það vegna þess að hæstv. ráðherra kýs að fara meðaltalsleiðina og miða útreikningana við meðaltal á hækkun á fasteignamati á landinu öllu eða 25% í stað þess að skoða hvert svæði fyrir sig með tilliti til hækkunar á fasteignamati? Þær upplýsingar sem ég fékk þegar ég skoðaði þetta á miðju sumri, og reyndar þegar við ræddum þetta á þinginu í vor, voru að fasteignamatið mundi hækka um nálægt 35%. Ef þetta er rétt, sem ég held fram, þá fær fjöldi fólks ekki fulla leiðréttingu miðað við hækkunina á fasteignamatinu. Þessa útreikninga er mjög brýnt og nauðsynlegt að fara yfir í félagsmálanefnd. Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem hæstv. ríkisstjórn skerðir greiðslur á vaxtabótum. Ég hygg að ég fari rétt með að frá 2003 hafi skerðingin sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir með ýmsum leiðum í formi lagafrumvarps á Alþingi sparað ríkissjóði um 1,4–1,5 milljarða kr. og það eru þeir 1,4–1,5 milljarðar sem hafðir hafa verið af fólki frá 2003. Fólk hefur því fengið lægri vaxtabætur en það lagði kannski upp með í greiðsluáætlunum sínum þegar það tók lán. Hæstv. ráðherra verður að skoða málið í því ljósi að vaxtabætur eru hluti af greiðsluáætlunum fólks, m.a. þegar það tekur íbúðalán í bönkum eða hjá Íbúðalánasjóði. Það er ekkert annað en að koma aftan að fólki þegar verið er að skerða vaxtabæturnar aftur og aftur, ár eftir ár, þannig að fólk geti engu treyst í þessu efni. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra, af því að nú er þetta, ef ég skil það rétt, bara frumvarp um að endurgreiða til þeirra hópa sem urðu fyrir verulegri skerðingu vegna hækkunar á fasteignamati, hvort hann telji ekki ástæðu til að breyta þessu til frambúðar. Eða eiga útreikningar á vaxtabótum miðað við eignaviðmið að vera háð sífelldum sveiflum á fasteignamarkaði? Er ekki nær að hafa einhverja aðra viðmiðun en fasteignamatið? Ég hefði gjarnan viljað sjá að hæstv. ráðherra hefði skoðað það og að við sæjum þess stað í frumvarpinu að verið væri að breyta til frambúðar útreikningunum þannig að eignaviðmiðunarmörkunum væri sleppt eða þau hækkuðu þá í samræmi við vísitölu vegna þess að það er ekki hægt að búa við slíkar sveiflur ef svo miklar sveiflur verða á fasteignamati að það hafi þessi áhrif á vaxtabæturnar eins og raun ber vitni. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fjallar um þetta mál, félagsmálanefnd, og ég mun auðvitað fyrir mitt leyti stuðla að því að málið verði afgreitt þar fljótt og vel. Að vísu þurfum við að fá allar forsendur um útreikninga til nefndarinnar þannig að við getum lagt sjálfstætt mat á þá. Ég veit að fólk úti í samfélaginu bíður mjög eftir því að frumvarpið verði að lögum og það er miður að liðinn sé rúmur mánuður frá því að þingið var sett og að hæstv. fjármálaráðherra sé fyrst núna að afgreiða málið, vegna þess að ég man ekki betur en hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt að hann mundi beita sér fyrir að þetta yrði fyrsta málið sem kæmi fyrir þingið og yrði afgreitt þar fljótt og vel. Það er miður að við skulum fyrst núna vera að ræða þetta mál í 1. umr. og einhvern tíma tekur að fjalla um það í nefndinni. Ég veit að fólk sem hafði reiknað með þessum vaxtabótum í ágústmánuði hefur verið að taka lán og gera ýmsar ráðstafanir og bíður eftir því að þetta frumvarp verði að lögum þannig að það fái endurgreiðslur sínar. En ég hef lagt ákveðnar spurningar fyrir hæstv. ráðherra sem ég vona að hann svari við þessa umræðu.

Frú forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi að greiðslumatið kynni að hafa ruglast út af því að vaxtabæturnar voru skertar. Nú kemur fram í greinargerð þessa frumvarps að lækkun upphæðanna er einungis 300 millj. af 4,8 milljörðum, þ.e. þetta lækkar að meðaltali eingöngu um 6%. Þessu frumvarpi er ætlað að bæta þetta og gott betur því samkvæmt greinargerð þess fara greiðslur ríkissjóðs upp fyrir það sem áætlað var í fjárlögum, í 5,3 milljarða í staðinn fyrir 5,1 milljarð. Það sem ég vildi gera athugasemd við í ræðu hv. þingmanns er greiðslumatið. Það byggir á áætlun um laun fólks í framtíðinni, áætlun um neyslu og áætlun um greiðslu af lánum. Nú fer neyslan og greiðslan af lánum hvort tveggja eftir neysluvísitölu, hvort tveggja er verðtryggt með því. Það sem skekkist í þessu dæmi er að launin hafa hækkað almennt töluvert miklu meira en verðlag, a.m.k. á síðustu 2–3 árum. Greiðslumatið sýnir því betri stöðu núna en gert var ráð fyrir vegna þess að launin hækka meira en verðlag. Síðan kemur inn í myndina að eignamyndunin er töluvert mikil vegna þess að íbúðarhúsnæði hefur hækkað miklu meira en skuldirnar þannig að fólk er að eignast miklu meira en gert var ráð fyrir í greiðslumatinu.

Virðulegi forseti. Ég varð ekki vör við að hv. þingmaður væri að beina einhverri fyrirspurn sérstaklega til mín varðandi þetta mál. Hann var bara að lýsa því yfir að laun hefðu hækkað meira en neysluvísitala á ákveðnum tíma. Það er náttúrlega misjafnt hvað kaupmáttur hefur vaxið í landinu. Við vitum að t.d. lífeyrisþegar, öryrkjar hafa fengið helmingi minni kaupmátt en aðrir á umliðnum árum og þetta eru hópar sem eru líka með vaxtabætur. Þegar verið er að meta greiðslugetu fólks og lánamöguleika til að standa undir því þá eru vaxtabæturnar líka lagðar til grundvallar, þ.e. hvað viðkomandi getur búist við að fá í vaxtabætur og endurgreiðslu á vöxtum, þannig að vaxtabæturnar eru auðvitað mikilvægur þáttur í greiðslumati hjá fólki. Eins og ég nefndi hafa þær sífellt verið skertar á umliðnum árum, bara frá 2003 um 1,4–1,5 millj. kr., og þegar fólk getur aldrei treyst hve mikið það fær í vaxtabætur þá hefur það áhrif á greiðsluáætlanir þess. Það væri fróðlegt að heyra hvort hv. þingmaður telur að þetta eignaviðmið sem byggt er á fasteignamati sé eðlilegt viðmið og hvort hann telji ekki að það eigi að breyta því til frambúðar að vera ekki að miða útreikninga á vaxtabótum við þessi eignamörk eða eignaviðmið sem eru jafnsveiflukennd og við höfum séð á umliðnum missirum.

Frú forseti. Ég var einmitt að gera athugasemd við það að hv. þingmaður nefndi að greiðslumatið kynni að skekkjast, að þetta greiðslumat sem menn fóru í á sínum tíma kynni að verða fyrir bí. Ég benti á að ef það skekkist þá er það helst í hina áttina, að það sé betra vegna þess að launin hafa hækkað mikið meira en greiðslur á lánum og greiðslur fyrir mat og annað slíkt sem fjölskyldan þarf til neyslu. Ég var bara að benda á þetta. Með frumvarpinu er verið að laga þá vankanta sem voru í lögunum sem eru vegna þess að fasteignaverðið hefur hækkað mikið meira en flest annað, fólkinu til góða vegna þess að það á meira af því að skuldirnar hafa ekki hækkað eins og fasteignirnar, þannig að bilið milli eigna og skulda er alltaf að gliðna. Menn eiga alltaf meira og meira. Það er verið að nálgast þann vanda, ef vanda skyldi nefna, með því að hækka mörkin í frumvarpinu um 25%. Ef hv. þingmaður vill fella niður eignamörk í vaxtabótunum þá er dálítið undarlegt að heyra það úr munni jafnaðarmanns að stóreignamenn eigi að fá vaxtabætur úr ríkissjóði.

Virðulegi forseti. Það sem ég nefndi var hvort ekki ætti að skoða breytingu á viðmiðunum, að miða þetta út frá breytingum á vísitölu en ekki út frá þeim sveiflum sem eru í fasteignamatinu. Ég held að hjá því fólki sem varð fyrir skerðingu núna, kannski um 200 þús. kr., það munar um það, að þótt eign þeirra hafi hækkað í einhvern tíma þá hefur ekkert annað breyst í stöðunni hjá því, 

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu ríkisstjórnarinnar um að breyta eða færa til betri vegar skerðingar vegna vaxtabóta. Nú er þess skemmst að minnast að á þingi á síðasta vori, nánar tiltekið 3. júní, fékk þingheimur tækifæri til að greiða atkvæði með tillögu af sama stofni, sama meiði og sú tillaga sem hæstv. fjármálaráðherra hefur hér mælt fyrir en þá brá auðvitað svo við að hv. stjórnarliðar í þingsal felldu þá tillögu, breytingartillögu við lögin nr. 90/2003, um tekjuskatt, og varðaði það lagafrumvarp reyndar gengishagnað en þetta atriði var algerlega fyrirséð síðastliðið vor. Flutningsmaður breytingartillögunnar sem stjórnarliðar sáu til að yrði felld þann 3. júní var hv. þm. Atli Gíslason, varaþingmaður okkar Vinstri grænna í Reykv. n. Þegar álagning skatta 2006 var kunngerð kom auðvitað í ljós að þeim sem fengu vaxtabætur vegna hækkunar fasteignamatsins fækkaði um 10 þúsund einstaklinga á milli ára og ég fullyrði og tel að raunar liggi fyrir sú niðurstaða að fækkunin hafi að langflestu leyti orðið vegna breytinganna á verðmæti fasteigna. Það segir í fréttatilkynningu frá fjármálaráðuneytinu sem birt var 26. júlí í sumar um helstu niðurstöður skattálagningar árið 2006, með leyfi forseta: „Ákvarðaðar vaxtabætur vegna vaxtagjalda af íbúðarlánum, sem einstaklingar greiddu af á árinu 2005, nema 4,5 milljörðum króna í ár sem er lækkun um rúm 13% frá fyrra ári, eða tæpar 700 millj. kr. Mikil hækkun fasteignamats á íbúðarhúsnæði milli áranna 2004 og 2005 ásamt tekjuaukningu veldur væntanlega mestu um lækkunina, en vaxtabætur skerðast með auknum eignum og tekjum. Vaxtabótaþegum fækkar til muna, eða um 10 þúsund einstaklinga og verða þeir tæplega 44 þúsund talsins. Vaxtabótum er skipt á milli hjóna og sambýlisfólks. Meðalbætur á hvern vaxtabótaþega eru 102 þúsund krónur samanborið við tæpar 96 þúsund krónur í fyrra og hækka því um tæplega 7% milli ára.“ Í framhaldi af því ástandi sem skapaðist vegna hins háa verðs á fasteignum kom yfirlýsing frá ríkisstjórninni sem hæstv. fjármálaráðherra gat um í máli sínu og í 2. tölulið þeirrar yfirlýsingar segir að ríkisstjórnin lýsi sig reiðubúna til að endurskoða þessi ákvæði laga um vaxtabætur ef í ljós komi við niðurstöðu álagningar að hækkun fasteignaverðs á árinu 2005 hafi leitt til marktækrar skerðingar á vaxtabótum. Það hefur komið í ljós að 10 þúsund einstaklingar urðu að lúta skerðingunni, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór yfir máli í máli sínu áðan, og í langflestum tilvikum er það fólk sem er illa statt fjárhagslega, fólk sem er kannski að kaupa sér sína fyrstu íbúð eða fólk sem þarf að fjármagna íbúðakaup með háum lánum en það þurfa auðvitað flestir að gera í dag. Það sem er önugt við þetta er auðvitað að í tillögu ríkisstjórnarinnar, í því frumvarpi sem við ræðum hér, er lagt til að ákveðið lágmark eignaviðmiðunar að frádregnum skuldum til skerðingar á vaxtabótum verði hækkað um allt að 25%. En það liggur fyrir og segir sig sjálft í því hve margir einstaklingar misstu vaxtabæturnar við síðustu álagningu að 25% er ekki nægilega hátt. Að öllum líkindum þarf að fara upp undir 35% til þess að við getum sagt að allir þeir sem urðu fyrir skerðingu við síðustu álagningu fái leiðréttingu. Ég held að ekki sé eðlilegt að gera hér einhvern mannamun og til að réttlætis sé gætt verði hæstv. ráðherra að átta sig á því að það þarf að stíga stærra skref en hér er lagt til. Í þessu sambandi vil ég geta þess, af því að þetta kemur inn á verðlagningu á fasteignum og mat á verðmæti og fasteignum, að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram í þriðja sinni á þessu löggjafarþingi tillögu til þingsályktunar um mat á fasteignum og um álagningarstofn fasteignaskatts. Við erum þeirrar skoðunar að það þurfi og sé brýnt að fara ofan í saumana á því og leggjum til að skipuð verði nefnd sem falið verði það verkefni að gera tillögur um breytingar á reglum um ákvörðun matsverðs íbúðarhúsnæðis og sömuleiðis sumarbústaða- og sumarhúsalóða, en við höfum rekið okkur á sömu tilhneigingu varðandi sumarhús og sumarbústaðalóðir eins og almennt íbúðarhúsnæði. Að okkar mati þarf að endurskoða reglur um álagningarstofn og álagningu fasteignaskattsins þannig að tengsl álagningarstofnsins við skyndilegar breytingar á markaðsverði fasteigna verði rofin en í stað þess taki álagning fasteignaskatts breytingum í takt við almennar verðlagshækkanir. Menn hljóta að sjá það, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vék að, að þegar fólk situr einungis í íbúðum sínum án þess að gera nokkuð til að innleysa þá verðmætaaukningu sem verður á fasteigninni við hækkun fasteignamatsins þá er það önugt að menn skuli missa þær vaxtabætur sem ævinlega hefur verið gert ráð fyrir í öllum greiðsluáætlunum þeirra einstaklinga. Þannig að fólk sem á síðustu tveimur, þremur árum hefur gert ráð fyrir þessum vaxtabótum í útreikningum varðandi kaup á húsnæði og niðurgreiðslu skulda sinna verður fyrir verulegum búsifjum og verulegu áfalli þegar í ljós kemur að álagningarstofninn hefur hækkað. Þetta hefur bein áhrif á fjárhagslega stöðu og afkomu fólksins. Þetta er mál af því tagi að það er bara vonum seinna sem þetta kemur fram og auðvitað hefði átt að samþykkja breytingartillöguna frá Atla Gíslasyni í fyrra. En ég tek undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að það verður að fara vel ofan í saumana á þessu í félagsmálanefndinni til að ganga úr skugga um að réttlætis sé gætt og ég tel að það verði ekki gert fyrr en prósentan er komin úr 25% upp undir 35%.

Frú forseti. Ég ætlaði aðeins að bæta því við í þessari umræðu að mér finnst þetta óskaplega dapurleg málafylgja af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Það má í raun og veru segja að hann bregðist við hér með jafndapurlegum hætti og hann skildi við málið síðastliðið vor. Það hlýtur að vera ósköp snautlegt fyrir hæstv. fjármálaráðherra, ekki síst í ljósi eigin orða og ræðuhalda í fyrravor, að þurfa svo að koma með þetta mál og gera það ekki af meiri reisn en þetta, einfaldlega vegna þess að það lá allt fyrir sem liggja þurfti fyrir um þetta mál í fyrra. Það lá algerlega fyrir að hækkanir á fasteignaverði mundu skerða vaxtabætur hjá þúsundum fólks og það þurfti enga álagningu í sumar til að leiða það í ljós. Þess vegna er orðalagið í greinargerðinni með frumvarpinu dálítið sérkennilegt. Þar er talað um að þegar ákvörðun vaxtabóta vegna vaxtagjalda, sem greidd voru á síðasta ári, lá fyrir í ágúst sl. hafi komið í ljós talsverð skerðing á heildarfjárhæð vaxtabóta frá því sem reiknað hafði verið með samkvæmt forsendum fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Jafnframt hafi verið um umtalsverða fækkun vaxtabótaþega að ræða og þyki sýnt að mikil hækkun á fasteignamati milli áranna 2004 og 2005 sé meginskýring þessarar þróunar þótt aðrir þættir, eins og meiri tekjubreytingar en áætlað hafði verið, hafi einnig átt sinn þátt í skerðingunni. Það er ekki seinna vænna að þetta renni upp fyrir fjármálaráðuneytinu, sem lá algerlega fyrir og var borðleggjandi og var bent á hér síðastliðið vor. Dæmin sem reidd voru fram, t.d. af hv. þm. Atla Gíslasyni, útreiknuð raunveruleg dæmi á grundvelli framtals einstaklinga sem hann sem lögmaður hafði annast, dugðu ekki til að fá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn til að horfast í augu við veruleikann sem blasti við, sem var borðleggjandi. Fasteignaverðshækkunin lá fyrir. Það var ekkert sem ekki lá fyrir í sambandi við hana. Gagnvart þessu þumbaðist hæstv. fjármálaráðherra síðastliðið vor og verður svo að koma hér með svona vandræðalegt frumvarp um eftirálagfæringu á þessu máli. Niðurstaðan var sú að fólk hefur beðið mánuðum saman eftir því sem það hafði reiknað með að fá í vaxtabætur á árinu. Ekki bætir úr skák þegar svo kemur í ljós að ríkisstjórnin ætlar bara alls ekkert að bæta þetta að fullu. Þá er ekki hægt að hafa um það önnur orð en þau að það kemur seint og illa það litla sem kemur frá ríkisstjórninni. Maður veltir því fyrir sér af hverju menn fást ekki til að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru og hvað svona feluleikur eigi að þýða. Var þetta svona óskaplega erfitt? Var það af því að þetta var flutt af stjórnarandstöðunni? Var það af því að utanaðkomandi aðilar vöktu athygli ríkisstjórnarinnar á því sem var að gerast? Er auðveldara að láta réttlætið ná fram að ganga ef ríkisstjórnin er pínd til þess frekar en ef hún bara fellst á það þegar henni er bent á að þarna verði fólk fyrir skerðingu nema gerðar séu tilteknar ráðstafanir? Ég veit það ekki, virðulegi forseti, en þetta er þá orðið eitthvað sálfræðilegt. Ekki er þetta efnislegt eða eitthvað sem varðar rök því þau lágu öll fyrir. Ég tek líka undir það sem tveir síðustu ræðumenn á undan mér tóku upp og spurðu að, það eru hinar reikningslegu forsendur þessarar leiðréttingar. Hvernig á t.d. að taka tillit til þess að fólk hefur orðið af þessum fjárhæðum um margra, margra mánaða skeið? Hvaða vaxtakostnaður eða vandræði geta fylgt því? Ef eitthvað væri hefði átt að hafa leiðréttinguna heldur ríflegri en ella til að bæta fólki upp það óhagræði og þau vandræði sem þetta hefur haft í för mér sér. Það er ærin ástæða til að ætla, m.a. í ljósi hækkandi vaxta, hárra vaxta og af fleiri ástæðum, að fólk hafi orðið verr úti í þessu sambandi en hin eiginlega skerðing í beinum krónum mælt, sem fasteignaverðshækkunin hefur leitt til, ber með sér. Það er eiginlega augljóst mál að óþægindin liggja frekar á þá hliðina en að menn hafi notið þess á nokkurn hátt. Síðan á að sjálfsögðu ekkert að rugla saman, annars vegar skerðingunni sem leiðir af fasteignaverðshækkununum og hins vegar skerðingunni sem leiðir af því, að því marki sem það raunverulega er þannig, að hækkandi tekjur valdi skerðingum. Það er auðvitað mjög misjafnt eftir einstaklingum. Dæmin sem reidd voru fram hér og reiknuð út af hv. þm. Atla Gíslasyni voru hlutlaus hvað það varðaði. Þau gengu út frá einstaklingum sem voru í óbreyttri stöðu hvað varðaði skuldir og tekjur og þar sem fasteignaverðshækkunin ein leiddi til skerðingarinnar. Það er algerlega ósambærilegt. Þessi tvenn skerðingarákvæði eru algerlega ósambærileg. Vegna þess að hafi menn fengið hærri laun eru þeir auðvitað í allt annarri stöðu til að borga af lánum sínum heldur en ef hitt er veruleikinn að dæmið sé óbreytt að öllu öðru leyti en því að fasteignamat á íbúðinni eða húsinu sem fólk býr í hafi hækkað og ekkert annað breyst. Það er tala á blaði sem verður mönnum að sjálfsögðu að engu liði þegar kemur að því að borga af lánunum. Fólk sem ekki selur íbúðina sína nýtur þess ekki á nokkurn hátt þó að fasteignaverðið hafi hækkað og frekar hitt að það leiði til hærri gjalda á öðrum stöðum í kerfinu. Ef menn gera ekkert annað milli ára en að búa í sinni íbúð og reyna að láta enda ná saman og borga af lánunum sem á henni hvíla, og það eina sem hefur breyst er þessi hækkun fasteignaverðsins vegna blöðrunnar eða ástandsins á þeim markaði, þá myndast einfaldlega þetta gat í dæminu hjá fólki, sem getur numið verulegum fjárhæðum hjá þeim sem eru með bogann spenntan fyrir. Þetta er dæmi um hegðun af hálfu ríkisstjórnarinnar og framgöngu sem mér finnst ákaflega dapurlegt að þurfa að horfa upp á, satt best að segja. Að það skuli svo þurfa að kúska ríkisstjórnina með samningum við aðila vinnumarkaðarins, sem reyna að nota þann þrýsting sem þeim tekst að skapa í tengslum við mögulega uppsögn kjarasamninga, til að fá einhverja málamyndaeftirálagfæringu sem þó dugar skammt í þessum efnum og reynist svo alls ekki fullnægjandi þegar á hólminn er komið. Í raun og veru er þetta fyrirkomulag á engan hátt nógu gott, að það skuli vera einhvers konar geðþóttaákvörðunaratriði, ein breyta í þessu dæmi ef menn vilja gera eitthvað með greiðslumatið og þær forsendur sem verið er að reyna að leggja fyrir fólk til að taka ákvarðanir þegar það ræðst í fasteignakaup eða stillir af sitt dæmi. Þetta var innleitt á sínum tíma, m.a. og ekki síst í tengslum við breytingar á fjármögnun húsnæðislána. Menn vildu reyna að innleiða þar stöðugleika og kerfi sem tryggði fólki ákveðið öryggi og gerði því kleift að gera raunhæfar fjárhagsáætlanir inn í framtíðina, að ganga í gegnum greiðslumat var meira að segja lögskyldað eða innbyggður hluti í kerfinu eins og menn vita. Bankarnir hafa síðan tekið við því hlutverki. En eftir stendur að fólk reynir að gera þetta, að stilla upp greiðsluáætlun, fara í gegnum mat á greiðslugetu sinni og stemma af fjárfestingar sínar með hliðsjón af því, að kaupa ekki dýrari íbúð eða ráðast ekki í meiri fjárfestingu en dæmið á að gera mögulegt eða á að geta gengið upp miðað við aðstæður þess. Þá kemur aðili eins og ríkisstjórnin og gerir grín að því öllu saman, gefur því langt nef. Og þó svo að hæstv. ríkisstjórn sé sýnt fram á hvað er að gerast kostar það margra mánaða eftirrekstur og atburðarás af því tagi sem við stöndum núna frammi fyrir að menn þar fáist til að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru en þó varla það, því að lagfæringin sem hér kemur er svo eins og raun ber vitni. Ég held því að gefa verði hæstv. ríkisstjórn algera falleinkunn fyrir framgönguna í þessum efnum, annað er ekki hægt að gera. Ég vonast svo til að hv. þingnefnd fari rækilega ofan í saumana á reikningslegum forsendum þessa máls þannig að hægt sé að gera breytingar á frumvarpinu þótt seint sé, betra er seint en aldrei, má kannski segja, sem tryggi það að mönnum verði tryggðar raunvaxtabætur í samræmi við það sem menn gátu reiknað með áður en þessi fasteignaverðshækkun skall á og einkum það sem hér á við sérstaklega á milli áranna 2004 og 2005. Þetta snýst ekki um slíkar fjárhæðir fyrir ríkissjóð eða í heildardæminu að það skipti neinum sköpum. Það er í raun og veru hálfhallærislegt að takast hér á um hluti sem skipta kannski nokkrum hundruðum milljóna króna til eða frá fyrir ríkissjóð í vaxtabótadæmi sem er upp á um eða yfir 5 milljarða kr. hvort sem er og í heildarfjárhag ríkisins sem hleypur á hundruðum milljarða eins og kunnugt er. En þetta getur skipt viðkomandi einstaklinga mjög miklu. Tekjulægri hópinn sem hefur reitt sig á vaxtabætur, sem allt í einu gufa upp af stærðargráðunni 100 til jafnvel upp í 200 þús. kr., munar alveg gríðarlega um það þegar þeim er allt í einu kippt í burtu og þær skila sér ekki eins og áætlanir gerðu ráð fyrir við álagninguna síðsumars. Þetta þarf að skoða rækilega ofan í kjölinn og vonandi er hægt að gera eins gott úr því og hægt er með því að breyta upphæðum eða viðmiðunarmörkum þannig að raunveruleg lagfæring skili sér.

Hæstv. forseti. Það var alveg hárrétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vék hér að. Þessi mál lágu öll fyrir. Þau voru lögð fyrir á síðastliðnu vori í umræðum í þinginu með útreiknuðum dæmum, eins og þingmaðurinn vitnaði réttilega til, um hvað mundi gerast varðandi vaxtabæturnar. Þar af leiðandi er nokkuð furðulegt að sjá yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að þegar þetta hafi komið í ljós í ágúst síðastliðnum - eins og það hafi komið öllum mjög á óvart að þetta gæti gerst. Það var auðvitað ekki þannig, þetta lá fyrir. Það eru fleiri hliðar á þessu máli varðandi fasteignagjöldin sem ég vildi aðeins víkja að þó að það snúi ekki beint að vaxtabótunum. Það er þegar fasteignagjöld hækka verulega milli ára hjá öllum landsmönnum, misjafnt samt eftir landsvæðum, og þegar fasteignaverð keyrir langt fram úr launaþróun hjá ákveðnum hópum. Ég tala nú ekki um hópum eins og eldri borgurum og öryrkjum sem hafa setið eftir varðandi uppbætur á sínar bætur og þegar skattastefna ríkisstjórnarinnar hefur svo ofan í kaupið komið inn í álagningu á tekjur þessara einstaklinga með öðrum hætti en menn höfðu gert ráð fyrir og þyngri. En það liggur auðvitað fyrir að þegar fasteignaverð hækkar um kannski 30–35% og kaupgjald innan ársins situr eftir, ég tala nú ekki um bæturnar, lendir greiðslubyrðin af fullum þunga á hópum sem fá ekki tekjur á móti. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess að þetta er hluti af málinu þó að það snúi ekki beint að vaxtabótunum.

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni þannig að ég þarf ekki að hafa mörg orð um það. Það eru margar hliðar á þessum málum sem þarf að skoða. Við höfum lagt til, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði grein fyrir, að farið verði í aðgerðir til að fyrirbyggja að svona hlutir komi upp. Þetta er ómögulegt. Ef skyndilegar verða breytingar sem hafa margþætt áhrif út fyrir vaxtabótakerfið þarf að vera einhvers konar innbyggt kerfi sem grípur í taumana og kemur í veg fyrir að svona röskun verði á högum manna. Tillaga okkar gengur einmitt út á að skipuð verði nefnd til að fara ofan í saumana á því hvernig matsverðið myndast með hliðsjón af því að álagning fasteignaskatts, sem tekjustofns sveitarfélaga, og svo aftur vaxtabótakerfið, sem tekur mið af þessu vegna skerðingarmarkanna, fari ekki allt saman á flot. Ég held því að setja ætti þetta fyrirkomulag sem slíkt í endurskoðun og reyna að finna kerfi sem tekur á því og bregst við því sjálfkrafa þegar svona snöggar breytingar verða. Það er auðvitað meiningarlaust að vera með kerfi af þessu tagi ef svo augljósir ágallar eru á fyrirkomulaginu, augljós göt, að slíkir hlutir geti gerst eins og við stöndum frammi fyrir núna, og þurfa svo að fara að baksa við að reyna að lagfæra það afturvirkt. Það er náttúrlega alltaf ambögulegt og veldur þeim óþægindum sem við eiga að búa, þannig að það er öllum fyrir bestu að reyna að sjá fyrir því.

Frú forseti. Þessi umræða einkennist dálítið mikið af alhæfingum. Ef við tökum í fyrsta lagi greiðslumatið, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um, þá hafa laun hækkað um 7% umfram verðlag. Þannig að laun manns sem sér einn fyrir fjölskyldu og er með meðallaun ASÍ, 300 þús. kr. á mánuði, 3,6 millj. á ári, hafa hækkað um rúmlega 200 þús. kall á árinu umfram það sem greiðslumatið gerði ráð fyrir. Hann ræður því vel við það að borga lánin og neyslu heimilisins og auk þess að missa alveg vaxtabæturnar ef því væri að skipta, en með þessu frumvarpi er það lagað þannig að hann missir ekki vaxtabæturnar. Greiðslumatið sem slíkt stendur fyrir sínu vegna ófyrirséðra launahækkana. Ef við tökum í öðru lagi eignirnar, þá erum við að tala um nettóeign. Við erum að tala um eign mínus skuldir. Það hefur mikið verið einblínt á eignina sem hefur hækkað að meðaltali um 25% og að hámarki upp í 35% í sérbýli, í einbýlishúsum í Reykjavík. Skuldirnar sem eru á móti, sem yfirleitt eru um 80% og meira að segja meira en það, hafa líka hækkað um 7%, því að verðbólgan er orðin 7%. Það má ekki gleyma þeim endanum líka. Að meðaltali hefur eignin mínus skuldirnar ekki hækkað um 35% ein sér, heldur töluvert miklu minna, um 30 og jafnvel niður í 25% þegar um hæstu mörkin er að ræða, þegar við erum að tala um sérbýli í Reykjavík. Nú er almennt launafólk ekki að kaupa einbýlishús í Reykjavík, ekki svona alla daga. Fjölbýli í Reykjavík hefur hækkað um 30% og ef maður tekur inn í myndina hækkun á skuldunum vegna verðbólgu, 7%, þá lítur dæmið öðruvísi út.

Frú forseti. Það er auðvitað lengi hægt að ræða um fólk sem meðaltal. Þetta eru sjálfsagt allt saman réttar meðaltalstölur hjá hv. þingmanni, en þær breyta bara engu um veruleika þess fólks sem er ekki svo heppið að vera í þessu meðaltali. Þarna eiga hundruð eða þúsundir einstaklinga í hlut sem hafa alls ekki náð þessum meðaltalslaunahækkunum, 7% umfram verðlag. Það er til fólk sem hefur ekkert hækkað í launum. Hið hlutlausa dæmi er einstaklingur sem hefur þá algerlega óbreytta aðstöðu hvað varðar bæði laun og skuldir. Þær hafa jú vissulega hækkað sem verðtryggð lán á tímum verðbólgu en það má þá draga verðbólguprósentuna frá fasteignamatshækkuninni. En eru 28% þá ekki nóg fyrir hv. þingmann ef eignin hefur hækkað sem því nemur, þ.e. 35% mínus 7% verðbólgu? Ef viðkomandi einstaklingur er ekki í þessum 7% hópi, sem hefur hækkað það í launum umfram verðlag, heldur ekki neitt, býr í sinni íbúð, er bara með sín verðtryggðu lán og er að reyna að berjast við að borga af þeim, þá hefur fasteignaverðshækkunin af honum vaxtabæturnar. Það voru raundæmi sem lágu þegar fyrir síðasta vor sem sýndu að fólk sem fékk fullar vaxtabætur árið á undan fengi lítið eða jafnvel ekkert í ár. Þetta er bara veruleikinn sem ríkisstjórnin seint og um síðir er núna að viðurkenna með hundshaus þó. Mér finnst því frammistaðan ekki vera til þess að stæra sig af. Ég held að hv. þingmaður ætti að sleppa þessu meðaltalstali sínu og viðurkenna að menn fóru illa að ráði sínu, komu illa fram við þúsundir manna sem ekki eru í miklum færum til að bæta á sig byrðum. Við erum ekki að tala um hátekjufólk því að það er hvort sem er vaxtabótalaust út af skerðingarákvæðunum. Við erum ekki að tala um þá sem hafa rokhækkað í launum og eru þar af leiðandi vel staddir miðað við það greiðslumat sem lá til grundvallar hjá þeim 

Frú forseti. Vaxtabótakerfið er meingallað því að það er að borga vaxtabætur til hjóna sem eru með yfir milljón á mánuði í laun. En það sem fullyrt er hérna um að einstaka menn hafi ekki hækkað í launum, mig langar til að sjá það. Verkalýðshreyfingunni tókst að hækka lægstu laun um 15 þús. kr. síðasta sumar, bætur hafa hækkað sambærilega bæði hjá ellilífeyrisþegum og öryrkjum, sérstaklega lægstu laun. Þau hafa hækkað um 10–15% meðan hærri laun hafa hækkað prósentulega minna. Ef einhver maður hefur ekki hækkað í launum þá held ég að sá hinn sami ætti að tala við verkalýðsfélagið sitt sem hefur þá ekki verið með í þessu samfloti allrar verkalýðshreyfingarinnar um að hækka lægstu laun, eða þá eitthvað er mjög skrýtið að, því að laun hafa almennt séð hækkað umtalsvert á síðasta ári og á síðasta sumri hækkuðu sem betur fer lægstu launin langt umfram það sem er hjá flestum öðrum og ég tel það mjög jákvætt. Það lagar líka stöðu þess fólks gagnvart þessum málum. Ég er formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem þetta mál fer til. Ég mun því leggja til að nefndin skoði öll þessi dæmi, fari í gegnum mörg dæmi og reikni út hvort það sé ekki rétt sem ég er að segja, að hækkun eigna mínus hækkun skulda sé alltaf eða nánast alltaf undir þessum 25% sem við erum að tala um.

Frú forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að efnahags- og viðskiptanefnd fari ofan í saumana á þessu og reikni dæmi og ég held að hún ætti að fá til sín þá aðila sem gætu vel lagt nefndinni til mikla þekkingu og m.a. sá lögmaður sem ég nefndi áðan, Atli Gíslason, sem hefur langa reynslu af framtölum og var búinn að sýna fram á það með raunverulegum dæmum úr raunverulegu lífi fólks hvernig þetta kæmi út. Það þýðir ekkert að hrista hausinn, hv. þingmaður, þetta liggur svona. Ég er alveg viss um að lögmaðurinn er tilbúinn til þess að koma núna með álagningarseðla fólksins sem hann taldi fram fyrir og reka þá upp í nefið á efnahags- og viðskiptanefnd ef þess þarf og þá skulum við sjá hvort þetta sé ekki nákvæmlega eins og sagt var að þetta yrði hérna síðasta vor. Talandi um meðaltölin einu sinni enn. Úr því að þetta er 7% hækkun umfram verðlag, það þýðir þá að einhverjir hafa hækkað minna, er það ekki, hv. þingmaður og stærðfræðingur? Meðaltal þýðir ævinlega það að sumir hafa hækkað meira og aðrir minna. Við vitum að misskiptingin hefur verið að aukast. Við vitum að ákveðnir hópar hafa verið að taka til sín gríðarlegar launahækkanir, þeir sem eru á efri endanum, og við vitum að það eru láglaunastéttir í landinu sem hafa ekki náð að rétta sinn hlut þar sem fólk er að flýja úr störfum í stórum stíl af því að það hefur verið kvalið á mjög lágum launum. Ég er algjörlega viss um að það eru fjölmennir hópar sem eiga hér í hlut sem hafa ekki gert mikið betur en að fá launahækkun sem nemur verðbólgu á árinu. Það held ég að sé veruleikinn, hv. þingmaður.  Ég held því að við ættum að fara varlega í að ræða mannleg örlög í þessu samhengi sem meðaltöl.

Frú forseti. Það hefur verið haft á orði að umræðan væri dapurleg. Það getur vel verið.

Það er framganga ríkisstjórnarinnar.

Framganga ríkisstjórnarinnar, já. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst umræðan vera ósanngjörn. Það er talað um að verkalýðshreyfingin hafi knúið fram, ríkisstjórnin hafi verið kúskuð til að gera einhverja hluti, en í sömu ræðunni vitnar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon til orða ráðherrans, væntanlega þá þegar hann er að tala um hina dapurlegu framgöngu ríkisstjórnarinnar. Það liggur fyrir að ég hef alltaf tekið jákvætt undir það að ef breytingar yrðu sem hefðu einhver veruleg áhrif á útgreiddar vaxtabætur væri ég tilbúinn að skoða hvernig hægt væri að leiðrétta það. Mér finnst því svolítið eins og - þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ræða málin - að þeir séu aðeins að keppast um það hver var fyrstur til að fatta að fasteignamatshækkanirnar mundu hafa áhrif á vaxtabæturnar, hver flutti tillöguna og þar fram eftir götunum. Síðan það að allt hafi legið fyrir þá má nú öllum vera ljóst sem tóku þátt í umræðunum um þetta í vor og taka þátt í umræðunum núna, að það lá ekkert allt fyrir því að tölurnar sem um er að ræða núna eru raunverulega miklu lægri en menn vísuðu til í umræðunni í vor. Breytingin var raunverulega miklu minni. Þá er mér ljúft að leiðrétta það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði og vísaði til þess að ég hefði talað um 700 milljónir. Ég hef þá væntanlega haft þær tölur úr fréttatilkynningunni en þar var ekki gerður greinarmunur á frumálagningunni og síðan leiðréttingunni eftir kærurnar, eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu, trúi ég, a.m.k. kom það fram í ræðu minni áðan, að verður að taka tillit til í þessu sambandi því að niðurstaðan þegar kærufresturinn og endanleg álagning liggur fyrir er að jafnaði hærri en eftir frumálagninguna. Niðurstaðan varð því sú eftir frumálagninguna að 300–400 milljónir vantaði upp á. Ef þetta gengur eftir sem lagt er til í frumvarpinu og síðan þær leiðréttingar sem jafnan eru gerðar eftir frumálagninguna verður um að ræða 200 millj. kr. meiri útgjöld hjá ríkinu vegna vaxtabóta en frumvarpið gerði ráð fyrir. Það ætti þá öllum að vera ljóst miðað við þær forsendur sem lagt var upp með að verið er að bæta í vaxtabætur á þessu ári til að ná fram þeirri leiðréttingu sem um er að ræða. En einmitt vegna meðaltalanna er erfitt að ná þeirri leiðréttingu fram að fullu hjá öllum. Það er einfaldlega þannig að þegar verið er að fjalla um hluti sem reiknaðir eru út með breytilegum stærðum þá er erfitt að ná sömu niðurstöðunni fyrir alla. Það hefur alltaf verið þannig með vaxtabótakerfið vegna hinna breytilegu stærða sem þar koma inn, að erfitt hefur verið að áætla þær langt fram í tímann þó að auðvitað þegar verið er að reikna út skattframtalið og forsendurnar liggja fyrir sé hægt að reikna það hver niðurstaðan verður með þó nokkuð mikilli nákvæmni. Þá kemur einmitt að því sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi, hún spurði: Af hverju er ekki hækkað um 35% frekar en 25%? Þrjátíu og fimm prósentin eru sérbýli í Reykjavík þar sem mesta hækkunin hefur verið. Og eins og hv. þm. Pétur Blöndal sagði eru þeir sem síður eru vel staddir fjárhagslega ekki að kaupa þannig húsnæði á hverjum degi. Meðaltalið er hins vegar yfir landið 25% og það verður það sama að ganga yfir alla í svona útreikningum, það er ekki hægt að gera það svæðisbundið og ekki er hægt að gera það einstaklingsbundið. Ekki er hægt að taka upp framtölin og segja: Þú átt að fá sömu vaxtabæturnar á þessu ári eins og þú hefðir fengið ef fasteignamatið hefði ekkert breyst. Vegna þess að þá værirðu að reikna út bæturnar á einstaklingsgrunni en ekki á almennum grunni eftir almennum reglum. Þá værirðu með sértækar reglur fyrir hvern og einn einstakan og það gengur eðlilega ekki upp. Það er því til fólk sem mun fá meira út úr þessari breytingu sem hér er verið að leggja til en aðrir fá vegna þess að hækkunin á fasteignamatinu hjá þeim hefur verið undir meðaltali. Þannig hefur þetta verið í mörg ár eða allan þann tíma sem þetta kerfi hefur verið í gangi því að allan tímann hefur fasteignamatið verið að breytast og það hefur verið að breytast mismunandi. Það er því ekkert nýtt sem er að gerast í þessu annað en stærðirnar og þar af leiðandi er bitamunur en ekki fjár á því sem er að gerast á milli ára. Það réttlætir það að farið er út í þessa breytingu. Eins og ég sagði áðan var ég alla tíð tilbúinn til að skoða það kæmi í ljós að þetta væri vaxið á þennan hátt og hefur komið í ljós að þetta voru heldur minni breytingar en menn höfðu verið að tala um og þá væntanlega vegna þess m.a. sem ég talaði um í vor, að sumir aðilar hafa tök á því að bregðast við þróuninni og hafa þess vegna getað gert hluti sem tryggðu það að þeir fengju vaxtabæturnar sínar eins og þeir höfðu reiknað með, með því t.d. að auka skuldirnar hjá sér á einhvern annan hátt og tengja það við húsnæðið. Þetta er hluti af því sem gerir það að verkum að þetta vaxtabótakerfi okkar er gallað. Það ýtir undir skuldsetningu og ýtir undir það að fólk taki lán til þess að hafa sem hæstan stofn til vaxtabóta og það er auðvitað ekki jákvætt. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talaði um að ASÍ hefði kvartað yfir því að ekki hefði verið haft samráð en það er einfaldlega rangt að ekki hafi verið haft samráð. Fulltrúar ASÍ komu á fund í ráðuneytinu þar sem kynnt var fyrir þeim hvernig að þessu ætti að standa. Þeir óskuðu síðan eftir upplýsingum og fengu þær sendar og þannig stóðu málin gagnvart þeim.  Frú forseti. Það hefur verið gagnrýnt hvernig vaxtabótakerfið er vaxið og ég get að vissu leyti tekið undir það að ég hefði gjarnan viljað sjá það á annan hátt. En það er alltaf erfitt að breyta hlutum eins og þessum því að þá er verið raunverulega að taka frá einum og færa til annars. En sé vilji til þess hjá hv. þingmönnum að við skoðum þessi mál nánar og reynum að finna leið sem geri það að verkum að þeir fjármunir sem til þessa þáttar er varið renni í ríkari mæli til þeirra sem á þeim þurfa að halda, þá er ég reiðubúinn til að fara í þá hluti. En þá þyrftum við líka að gera það þannig að þeir hvetji ekki til skuldsetningar. Ég gæti vel ímyndað mér að það gæti farið saman, vaxtabótakerfi sem ekki hvetti til skuldsetningar og að það rynni í ríkari mæli til þeirra sem meira þurfa á því að halda. Hitt þykir mér hins vegar lakara sem kom fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að við værum að fjalla um upphæðir sem ekki skipta neinu máli þegar við erum að fjalla um þær viðbætur sem fara í vaxtabótakerfið, að hálfur milljarður skipti engu máli. Það er verið að tala um að jafnvel litlar upphæðir skipti máli fyrir einstaklingana og ég er alveg sammála því að það er þannig, en ég held að við eigum ekki að tala þannig um opinbert fé að hundruð milljóna, hálfur milljarður skipti ekki neinu máli.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra mótmælir því að ekki hafi verið haft samráð við ASÍ. Ég spyr þá hæstv. ráðherra: Hvað segir hann um þessa ályktun miðstjórnar ASÍ um vaxtabætur, þar sem segir, með leyfi forseta: „Nú hefur fjármálaráðherra lagt fram á Alþingi frumvarp um breytingar á ákvæðum laga um vaxtabætur án samráðs við ASÍ. Frumvarpið, sem er samhljóða tillögum sem ASÍ hafnaði í viðræðum við ríkisstjórn í sumar, tryggir engan veginn leiðréttingu á þeirri skerðingu sem margir urðu fyrir vegna hækkaðs fasteignaverðs.“ Ég spyr hæstv. ráðherra hvað hann segi um þetta. Er verið að leggja fram sömu tillögur og ASÍ hafnaði í viðræðum við ríkisstjórnina í sumar? Ég held að það sé brýnt að við sem erum að fara að vinna málið í efnahags- og viðskiptanefnd fáum svar við spurningunni. Ég spyr hæstv. ráðherra líka: Er hann tilbúinn til þess, og telur hann það sanngjarnt og eðlilegt, að greiða þessu fólki til baka það sem samsvarar þessari skerðingu, með dráttarvöxtum? Hvað tekur ríkið sjálft af þessu fólki ef það skuldar ríkinu? Hvað eru það háir vextir? Er hann tilbúinn til að greiða þessu fólki sambærilega vexti og þá sem hæstv. fjármálaráðherra tekur af fólkinu sem skuldar ríkiskassanum einhverjar fjárhæðir? Það er auðvitað ekki nema eðlilegt og sjálfsagt. Þetta er frá ágústmánuði og sennilega verður kominn desembermánuður þegar þetta verður afgreitt. Við erum að tala um nokkra mánuði sem eðlilegt er að þetta fólk fái líka dráttarvexti af þessum fjárhæðum. Það kom fram í álagningunni í ágúst að um 10.000 manns hefðu þurft að sæta þessari skerðingu á vaxtabótum og því vil ég spyrja hann: Hvað er það mikill fjöldi - hafi það komið fram í máli ráðherrans hefur það farið fram hjá mér - sem fær leiðréttingu samkvæmt frumvarpi ráðherrans? Eru það þessar 10.000 manneskjur sem fram komu í álagningunni eða er það einhver annar fjöldi? Ég spyr sérstaklega um dráttarvextina og samráðið við ASÍ og bið ráðherra að skýra það sem fram kemur í þessari ályktun ASÍ.

Frú forseti. Það voru þrjár spurningar. Það mun fjölga um 5.000 frá þeim hópi sem fékk vaxtabætur við álagninguna í ágúst. Það fækkaði um 10.000 á milli ára en það er ekki endilega þar með sagt að þeim hafi öllum fækkað vegna fasteignamatsins. Það eru aðrir þættir, eins og farið hefur verið yfir hér margsinnis í umræðunni, sem hafa áhrif á vaxtabæturnar. En þeim mun fjölga um 5.000 og það kom fram í framsöguræðu minni. Um fjárhagsleg viðskipti einstaklinganna við skattkerfið gilda ákveðnar reglur um það hvernig farið er með innstæður og skuldir. Ég man bara ekki alveg nákvæmlega hvernig þær eru en það verður að sjálfsögðu farið eftir þeim eðli málsins samkvæmt. Síðan varðandi ályktun ASÍ, hún kom mér verulega á óvart, að ályktað skyldi vera á þennan hátt. Það er ekki í samræmi við staðreyndir málsins að svo sé gert. Ég hef aldrei heyrt ASÍ hafna einhverjum tilteknum leiðum í þessu á fyrri stigum málsins en ég held að það hljóti líka að vera augljóst að í svona flóknu úrlausnarefni, má segja, sem er að leiðrétta vaxtabætur eftir á - ég verð að viðurkenna að það er talsvert flókið - er erfitt að finna leið sem er tiltölulega einföld. Vaxtabótakerfið er í sjálfu sér flókið, flóknir útreikningar sem þar liggja á bak við. En þegar við erum með einn tiltekinn þátt sem um er að ræða er einfaldara að leiðrétta hann og það er það sem við erum að gera. Við látum leiðréttinguna koma fram á þeim þætti. Það hefur eins og ég sagði líka aðeins mismunandi áhrif. Til að lina þau er um það að ræða að upphæðin sem í þetta er varið er heldur meiri en skerðingin nam, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör. Ég heyri ekki annað á máli ráðherrans, og miðað við þá ályktun sem ég hef hér verið að lesa, en að það sé bullandi ágreiningur milli fjármálaráðherra og ASÍ um þessa endurútreikninga á vaxtabótum. Þetta verðum við auðvitað að fara nákvæmlega yfir í efnahags- og viðskiptanefnd vegna þess að ályktun ASÍ er mjög skýr. Hún krefst þess að ríkisstjórnin standi við gefin loforð og það er greinilegt að ASÍ telur að ríkisstjórnin standi ekki við gefin loforð. Þetta var gert í tengslum við kjarasamningana þannig að það er auðvitað mikilvægt að sú leiðrétting sem hér fer fram gagnvart þeim sem fengu skertar vaxtabætur í ágúst sé gerð í góðu samráði við ASÍ sem náði þessu fram í viðræðum við ríkisvaldið í tengslum við kjarasamninga. Þetta er nokkuð sem við þurfum að fara mjög vel yfir í efnahags- og viðskiptanefnd. Varðandi það hvort fólkið sem fær þarna leiðréttingu á sínum málum fái greiðsluna til baka með dráttarvöxtum eða ekki voru nokkuð óljós svör frá ráðherra. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann teldi það ekki rétt og eðlilegt að að lágmarki fengi þetta fólk leiðréttinguna til baka með sambærilegum vöxtum eins og fjármálaráðherra tekur af fólki sem skuldar skattkerfinu. Ég er ekki alveg klár á því hvernig þær reglur eru. Ég heyri að hæstv. ráðherra er það ekki heldur. Ég veit þó að fólk sem skuldar ríkinu þarf að greiða dráttarvexti. Ef það er með einhverja skuld sem fellur í gjalddaga og fjórir mánuðir líða þar til fólkið greiðir skuldina þarf það væntanlega að greiða dráttarvexti. Ég spyr hæstv. ráðherra aftur hvort hann telji það ekki sanngjarnt, og eðlilegt þá, að fólkið fái þetta til baka með dráttarvöxtum ef þetta er staðreyndin. Það er þá bara sanngjarnt miðað við skuldir einstaklinganna við ríkið að það sé greitt með dráttarvöxtum.

Frú forseti. Ég held að það sé kannski of í lagt að tala um þetta sem skuld. Í ágúst fengu þeir aðilar sem fengu vaxtabætur þær samkvæmt þeim lögum sem þá voru í gildi. Jafnvel þó að gerðar séu afturvirkar breytingar gerir það ekki það að verkum að um skuld verði að ræða. Eins og ég sagði áðan verður farið með þetta eins og hefðbundið er í viðskiptum milli þessara aðila. Varðandi síðan það hvort staðið sé við það sem lofað var er fullkomlega staðið við það, og meira en það. Vaxtabætur á árinu verða meiri en fjárlögin gerðu ráð fyrir og við það var miðað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar á grundvelli þeirra breytinga sem orðið hafa á fasteignamatinu. Kjósi síðan einhverjir aðilar, jafnvel þó að það sé ASÍ, að gera ágreining um það get ég einfaldlega ekki borið ábyrgð á því. Það er ekkert einfaldara en að gera ágreining við stjórnvöld um ýmsa hluti, ekkert einfaldara. En þeir aðilar verða að bera ábyrgð á því gagnvart sjálfum sér og sinni samvisku ef þeir kjósa að gera það þannig. Af minni hálfu er staðið við gefin loforð, fullkomlega og meira en það.

Frú forseti. Ég gengst við því að hafa kallað framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessu máli dapurlega og ég stend við það. Mér fundust orðaskipti hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og ráðherra hér áðan um það hvort þetta skuli teljast skuld eða ekki og hvort þetta skuli bera vexti eða ekki algerlega segja í hnotskurn hversu vandræðalegt þetta er, þessi eftiráleiðrétting ráðherrans á hlutum sem blöstu við og lágu fyrir síðasta vor. Af einhverri undarlegri þrjósku valdi hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin að fara þá ekki í nauðsynlegar breytingar á lögunum sem hefðu getað stytt mönnum leið og komið í veg fyrir þessa eftiráleiðréttingu núna. Menn gátu þá haft vaðið fyrir neðan sig og haft mörkin þannig að það væri ljóst að ef mönnum var sérstaklega sýnt um að missa ekki út of margar krónur væru þá frekar höfð neðri mörk á því sem líklegt væri að fasteignaverðshækkunin mundi skerða vaxtabætur en þau efri. Mér sýnist að í ljós hafi komið að menn voru mjög nálægt því að vera þar á réttu lagi þegar maður ber saman tillögurnar, upphæðirnar í breytingartillögu okkar frá síðasta vori, sem var felld, og svo því sem kemur inn í frumvarpið núna. Þá er ekki mikill munur þar á. Má ég þá líka minna á að skerðingarmörkin eru ekki einhver nákvæmnisvísindi. Þau eru auðvitað einfaldlega pólitísk ákvörðun um tölur sem eru settar inn í lög. Mönnum var í lófa lagið á nýjum grundvelli að setja mörkin þannig að tryggt yrði að enginn yrði fyrir skerðingu. Það hefði þá ekki verið neinn héraðsbrestur þó að einhver fámennur hópur hefði fengið ívið meira en minna. Varðandi það sem ég sagði hér um upphæðir sem skipta ekki sköpum stend ég við það. Ég var ekki að vísa til heildarupphæðar vaxtabóta, ég var ekki að vísa sérstaklega til þessara 500 millj., ég var að vísa til þess sem gætu kannski verið 100–200 millj. eða hvað það væri til þess að öruggt væri að menn bættu þetta að fullu. Ég stend við það. Það er ekki upphæð sem skiptir sköpum í ríkisbúskapnum hvort þarna fara út 100–200 millj. kannski meira en ella 

Frú forseti. Ég veit ekki hverju ég á að svara því að hv. þingmaður var svo sem ekki með miklar spurningar eða athugasemdir við það sem ég var að segja annað en það sem hann er búinn að fara yfir. Ég held ekki að framkvæmdirnar hefðu verið neitt betri ef menn hefðu farið að giska á einhverjar breytingar í vor. Ég held bara að þá hefði aftur komið upp sami söngurinn núna ef menn hefðu eitthvað feilað sig í því og ætti að fara ofan í þetta enn eitt skiptið. Það er oft sagan í þessu. Ég held reyndar að þegar upp verður staðið sé það sú staðreynd að niðurstaðan í öllu heila málinu verður sú að útgreiddar vaxtabætur á árinu 2006 verða meiri eftir þær breytingar sem þetta frumvarp leggur til verði það samþykkt. Það sýnir, held ég, hug ríkisstjórnarinnar til þessa máls alls að hún hefur verið tilbúin til að bæta í til þess að bæta úr eins og hægt er í svo flóknu dæmi eins og vaxtabæturnar eru. Strax í upphafi í vor var lýst vilja til að gera það en þó ekki fyrr en niðurstaðan lægi fyrir og þá væri hægt að vita nákvæmlega hvað um væri að ræða frekar en að skjóta eitthvað út í myrkrið. Ég held að menn ættu frekar að hafa það í huga og hugsa dæmið út frá því en að liggja mönnum á hálsi fyrir að vilja gera hlutina eins vel og hægt er að gera.

Frú forseti. Mér virðist fjármálaráðherra vera að fara fram á það að við föllum fram og þökkum ríkisstjórninni fyrir góðmennskuna, að hún skuli vera tilbúin til og vilja, þótt eftir á sé, gera breytingar til þess að vaxtabætur skerðist ekki. Ég tel það ekkert sérstakt til að þakka fyrir. Ég tel hitt hins vegar gagnrýnivert að menn báru fyrir sig að það væri mikil óvissa um það sem í vændum væri þegar svo var alls ekki. Það þurfti ekkert að giska á það, frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra þurfti ekki að giska á það. Það er ekki skotið út í loftið. Fasteignaverðshækkunin á tímabilinu 2004–2005 lá orðið fyrir. Hún var veruleiki. Það er hún sem fer inn í framtöl fólks sem verið er að gera á fyrstu mánuðum þessa árs. Upp úr þeim framtölum voru reidd hér fram raunveruleg dæmi þar sem í raun og veru allar breyturnar lágu orðið fyrir. Fasteignaverðshækkunin, laun fólks og skuldir, eignir og skuldir, og eignamyndunin þar með sem hv. þm. Pétur Blöndal var og hefur verið að tala um. Það þurfti engra ágiskana við. Ég segi og endurtek að skerðingarmörkin eru ekki einhver raunvísindi. Þetta er ekki útreikningur á einhverjum raunvísindum, frú forseti, eins og mér finnst hæstv. fjármálaráðherra stundum tala og að þess vegna sé svo lofsverð sú nákvæmni í framkvæmdinni að lagfæra þetta ekki fyrr en eftir á. Þetta eru pólitískar ákvarðanir um að fólk fái tiltekinn stuðning til að mæta þessum kostnaði vegna húsnæðisöflunar. Mér finnst að fólk eigi að njóta vafans frekar en hið gagnstæða. Það er gert að þolendum með þeirri aðferðafræði fjármálaráðherrans að þykjast ekki hafa grænan grun um að þetta sé í vændum fyrr en það birtist í gegnum álagninguna. Það þurfti ekkert að bíða eftir henni, hæstv. fjármálaráðherra. Það er það sem ég hef verið að reyna að segja hér og mér finnst að hafi sannast. Það kom bara á daginn að þetta var eins og sagt var að þetta væri síðasta vor og ríkisstjórnin hefði betur þá tekið í útrétta hönd og gert þær breytingar sem stungið var upp á að gera og þá hefði aldrei þurft að standa í þessum barningi.

Frú forseti. Mér mundi ekki líða betur þótt hv. þingmaður félli fram í þökk, ég er einfaldlega ekki þeirrar gerðar að það hafi einhver þannig áhrif á mig. Ég held hins vegar, af því að ég held að hv. þingmaður sé þeirrar gerðar, að hann ætti, þótt ekki væri nema að litlu leyti, að virða það sem vel er gert. Þá held ég að við getum öll gengið þokkalega sátt frá þessu verki, að bæta úr þeim mismun sem varð á vaxtabótaafgreiðslunni í ágúst síðastliðnum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lagaákvæðum um lífeyrissjóði. Með frumvarpi þessu eru lagðar til tvíþættar breytingar á lögum um lífeyrissjóði. Annars vegar er lögð til breyting á lagaumhverfi lífeyrissjóða þess eðlis að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóða verði hækkað til samræmis við það sem samið hefur verið um á almennum vinnumarkaði, eða úr 10% í 12%. Samið hefur verið um 2% hækkun á mótframlagi vinnuveitenda á almennum vinnumarkaði í tveimur áföngum eða úr 6% í 7% frá og með 1. janúar 2005 og síðan úr 7% í 8% frá og með 1. janúar 2007. Í frumvarpi sem lagt var fyrir 132. löggjafarþing var gert ráð fyrir að lágmarksiðgjaldið hækkaði fyrst í 11% þann 1. janúar 2006 og í 12% þann 1. janúar 2007. Þar sem það frumvarp varð ekki að lögum fyrir 1. janúar 2006, eins og að var stefnt, og æskilegt þykir að hækkanir á iðgjöldum komi til framkvæmda um áramót er hér lagt til að hækkun lágmarksiðgjaldsins miðist við 1. janúar 2007, og hækki þá lágmarksiðgjaldið í einu lagi upp í 12%. Í I. kafla frumvarpsins er að finna tillögur um breytingar á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sem fela í sér hækkun á lágmarksiðgjaldi til lífeyrissjóða úr 10% í 12%. Til að raska ekki gildandi kjarasamningum er jafnframt lagt til bráðabirgðaákvæði við lögin um að þar sem kveðið er á um að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs skuli vera 10% í núgildandi kjarasamningi skuli heimilt að miða áfram við hlutfallstöluna 10% í 2. málslið 1. mgr. 2. gr. laganna þar til nýr kjarasamningur öðlast gildi. Í II.–V. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á sérlögum um einstaka lífeyrissjóði til samræmis við þá hækkun á lágmarksiðgjaldi sem fjallað er um í I. kafla frumvarpsins. Snúa þær að því að hækka hlutföll þartilgreindra lagagreina til samræmis. Auk þess er lagt til að framangreind hækkun á lágmarksiðgjaldinu taki einnig til þeirra sjóðfélaga sem óska eftir að greiða áfram iðgjald eftir að starf þeirra eða staða er lögð niður. Hins vegar er með frumvarpinu lögð til breyting á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sem varðar möguleika lífeyrissjóða sem njóta, eða nutu, bakábyrgðar ríkis, sveitarfélaga eða banka til að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sínum í samræmi við ákvæði 2. mgr. 39. gr. þeirra laga. Samkvæmt núgildandi lögum eru slíkir lífeyrissjóðir undanþegnir 39. gr. laganna en sú grein kveður á um að leiði tryggingafræðileg athugun í ljós að meira en 10% munur sé á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga, samkvæmt 1. mgr. 39. gr., er hlutaðeigandi lífeyrissjóði skylt að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sjóðsins. Í ljós hefur komið að þegar 39., 51. og 54. gr. laganna eru lesnar saman þá virðist sem tilteknir lífeyrissjóðir eigi að halda sig innan þeirra marka sem sett eru í 2. mgr. 39. gr. laganna en sé hins vegar óheimilt að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sjóðsins þar sem slíkt stangist á við ákvæði 54. gr. laganna. Með öðrum orðum er viðkomandi lífeyrissjóði þá óheimilt að skerða réttindi þrátt fyrir að mismunur eigna og skuldbindinga sé umfram þau mörk sem fram koma í 2. mgr. 39. gr. Um nokkurs konar þversögn er því að ræða innan laganna. Þessi lagalega óvissa hefur haft ýmis vandkvæði í för með sér og er því með frumvarpi þessu lagt til að leyst verði úr þeirri óvissu og umræddum lífeyrissjóðum gert heimilt að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sínum í samræmi við ákvæði 2. mgr. 39. gr. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um hækkun á iðgjaldi í lífeyrissjóð um 2%. Fyrir meðaljón í ASÍ sem er með 300 þús. kr. tekjur á mánuði eru þetta 6 þús. kr. á mánuði eða 72 þús. kr. á ári sem við erum að tala um, ekki smápeningar. Þetta eru samanlagt um 11 milljarðar á allan landslýð í aukningu á útgjöldum til lífeyrissjóðanna. Að einu leyti er ástæðan í sjálfu sér ánægjuleg þar sem 1% hækkunarinnar er vegna aukins langlífis þjóðarinnar og allir vilja jú verða gamlir þótt kannski vilji ekki margir vera gamlir. Menn telja eftirsóknarvert að langlífi aukist. Hitt prósentið er vegna aukinnar örorku í þjóðfélaginu sem er hins vegar ekki eins gott, hvorki fyrir þá sem eru öryrkjar né fyrir þjóðfélagið. Ég sakna þess að lífeyrissjóðirnir og verkalýðshreyfingin hafi ekki skoðað aðrar leiðir til að lækka þennan kostnað. Það er ljóst að þó að atvinnurekendur greiði gjald eins og tryggingagjaldið þá er það í rauninni launþeginn sem greiðir það því að hækka mætti öll laun í landinu sem því nemur og láta launþega greiða það sjálfa án þess að nokkur yrði var við neitt. Það kæmi nákvæmlega eins út og hið sama á við um tryggingagjaldið. Þetta er því mjög mikið hagsmunamál fyrir launþega og ég sakna þess að menn hafi ekki skoðað aðrar leiðir. Ellilífeyrir og ellilífeyrismörkin voru ákveðin fyrir langa löngu, eitthvað um 1930. Þau voru þá ákveðin við 67 ára aldur, að þá mættu menn fara á eftirlaun og væru þá búnir að skila starfævi sinni. Síðan þá hefur meðalævin lengst allverulega. Ég hygg að á þeim árum hafi það farið nálægt væntum meðalaldri Íslendinga, þess sem menn gátu vænst, sem nú er kominn í um 85 ár. Ég sakna þess að menn hafi ekki skoðað þá leið að hækka þessi mörk og leyfa þeim sem þess óska að vinna. Ég tek það sérstaklega fram að þeir sem þess óska ættu að eiga þess kost, til að það verði ekki mistúlkað. Þeir sem hafa gaman af því að vera í vinnunni, sem eru sem betur fer margir, og njóta þar félagsskapar - vinnan er félagslegt atriði - megi vinna lengur og þannig sé létt á lífeyrissjóðunum. Ég sakna þess að menn skuli ekki hafa skoðað þá leið að einhverju leyti að nýta vinnugetu og reynslu eldri borgara. Þeir eru margir hverjir mjög sprækir. Hins vegar þyrfti kannski að gera ráðstafanir til að þeir geti minnkað vinnuframlagið, unnið styttra á hverjum degi, tekið lengri sumar- eða vetrarfrí o.s.frv. Varðandi öryrkjana, það prósent sem fer til aukinnar örorku, þá er það nokkuð sem ætti að vera sameiginlegt baráttumál allra, að örorkubyrði minnki, jafnt öryrkja sem hinna vinnandi. Ég vil að menn fari, í stað þess að líta á vangetu manna, að skoða getu manna til að vinna, þ.e. skoða hvað getur öryrkinn unnið og reyna að rækta þann eiginleika, rækta þann hæfileika með endurhæfingu og endurmenntun og láta það hafa algjöran forgang að fólk sé hvatt til að halda áfram tengslum við atvinnulífið og stunda vinnu eða nýta þá hæfileika sem hver og einn hefur þrátt fyrir fötlun. Þetta vil ég að lögð verði áhersla á. Það væri til hagsbóta fyrir öryrkjana. Það vill enginn vera öryrki. Örorkunni fylgir ákveðin einangrun sem er slæm fyrir öryrkjann. Ég legg áherslu á að menn reyni frekar að skoða hvort ekki megi horfa frekar á getu manna og reyna að lækka þennan kostnað. Eins og ég gat um áðan vill enginn verða öryrki og þetta er slæmt fyrir öryrkjana og slæmt fyrir þjóðfélagið hve mikið öryrkjum hefur fjölgað.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um opinber innkaup. Frumvarp þetta felur í sér heildarendurskoðun á lögum um opinber innkaup, nr. 94/2001. Þótt aðeins fimm ár séu liðin frá setningu þeirra laga eru með frumvarpi þessu lagðar til margar efnislegar breytingar og viðbætur við lögin. Þótti því rétt að semja heildstætt frumvarp til nýrra laga um opinber innkaup í stað þess að leggja til breytingar á gildandi lögum. Megintilefni þessara breytinga stafar af tveimur nýlegum heildartilskipunum Evrópusambandsins um opinber innkaup sem Evrópuþingið og ráðið samþykktu þann 31. mars 2004. Það var svo hinn 2. júní 2006 sem þessar gerðir voru teknar upp í XVI. viðauka EES-samningsins með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Við aðlögun tilskipananna að EES-samningnum er gert ráð fyrir að þær verði leiddar í lög aðildarríkjanna fyrir 1. janúar 2007. Tilskipanir þær sem um ræðir eru annars vegar tilskipun nr. 2004/18/EB um samræmingu reglna um útboð og gerð opinberra verksamninga, vörusamninga og þjónustusamninga, eða „útboðstilskipunin“ eins og hún er nefnd, og hins vegar tilskipun nr. 2004/17/EB um samræmingu reglna um innkaup stofnana sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og póstþjónustu, oftast nefnd „veitutilskipunin“. Útboðstilskipunin er birt í heild í Stjórnartíðindum sem fylgiskjal við frumvarp þetta. Þótt reglur um opinber innkaup leggi að meginhluta skyldur á herðar opinberum aðilum um hvernig þeir skuli haga innkaupum sínum þykir einnig rétt að líta til þess að lögin varða mikilvæga fjárhagslega hagsmuni einstaklinga og lögaðila. Í frumvarpinu er því lagt til grundvallar að efnisákvæði verði að meginstefnu í lögum í stað reglugerða. Ráðherra eru þó á nokkrum stöðum veittar sérstakar heimildir til setningar nánari reglna í reglugerðum auk þess sem gert er ráð fyrir því að viðmiðunarfjárhæðir EES verði auglýstar sérstaklega. Tilgangur frumvarpsins er að tryggja jafnræði bjóðenda við opinber innkaup og stuðla að virkri samkeppni og hagkvæmni í opinberum rekstri, sbr. 1. gr. þess. Til viðbótar hefur því verið bætt inn í greinina að tilgangur þess sé einnig að efla nýsköpun og þróun við innkaup hins opinbera á vörum, verkum og þjónustu. Frumvarpið hvílir þannig á þeim forsendum að með því að tryggja réttarstöðu bjóðenda og skapa með því betri aðstæður fyrir virka samkeppni sé stuðlað að skynsamlegri meðferð almannafjár við opinber innkaup en jafnframt að sé rétt að málum staðið geti þau hvatt til nýsköpunar og þróunar á vörum, verkum og þjónustu, einkum á innlendum markaði. Tilgangsyfirlýsing frumvarpsins styðst þannig við innkaupastefnu ríkisins frá nóvember 2002, útboðsstefnu ríkisins frá því í júní 2006 en fellur auk þess að meginmarkmiðum reglna Evrópska efnahagssvæðisins um opinber innkaup. Frumvarpið gerir ráð fyrir að efnislegt gildissvið reglna um opinber innkaup verði hið sama og áður, hvort sem um er að ræða innkaup yfir eða undir viðmiðunarfjárhæðum EES. Er það afmarkað í II. kafla þess. Innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES eru þó aðeins útboðsskyld innan lands sem fyrr. Þannig yrði aðili sem ekki er útboðsskyldur samkvæmt reglum EES sömuleiðis ekki útboðsskyldur innan lands. Samkvæmt frumvarpinu gilda í grundvallaratriðum sömu reglur um útboð innan lands og samkvæmt reglum EES. Sérreglur gilda þó eðli málsins samkvæmt um auglýsingar, tilkynningar o.fl. vegna útboðs á EES. Frá því að gildandi lög, nr. 94/2001, voru sett hefur verið samræmi á milli innkaupareglna EES og reglna um innkaup innan lands. Almennt hefur þetta fyrirkomulag mælst vel fyrir. Þetta hefur þann augljósa kost að eitt einsleitt regluverk gildir um opinber innkaup, hvort sem þau eru undir eða yfir viðmiðunarfjárhæðum EES. Frá þessu er þó sú mikilvæga undantekning að frumvarpið tekur ekki til innkaupa stofnana sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og póstþjónustu að frátöldum ákvæðum XIII. og XIV. kafla sem fjalla um réttarúrræði einstaklinga og skaðabætur. Veitustofnanir, sem svo eru nefndar og eru í opinberri eigu, lúta í megindráttum sömu reglum og innkaup annarra opinberra stofnana samkvæmt frumvarpinu. Engu að síður gilda á vissum sviðum nokkuð önnur lögmál um rekstur og innkaup slíkra stofnana en gerist meðal annarra stofnana. Af þeim sökum hefur sérstök tilskipun um innkaup þessara stofnana verið sett sem fyrr segir, þ.e. tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/17/EB. Samkvæmt EES-samningnum ber Íslandi að taka efnisákvæði hennar upp í íslenskan rétt líkt og þá er varðar innkaup annarra opinberra stofnana. Í frumvarpi þessu hefur verið farin sú leið að í stað þess að tiltaka einstök efnisatriði varðandi tilhögun útboða veitustofnana í reglugerð eins og nú er verður sett ný reglugerð þar sem gert er ráð fyrir að vísað sé beint til ákvæða tilskipunar nr. 2004/17/EB. Er þetta til þess fallið að einfalda framsetningu laga og reglna hvað þetta varðar. Þeir aðilar sem falla undir frumvarpið eru ríkið, sveitarfélög, stofnanir þeirra og aðrir opinberir aðilar líkt og í gildandi lögum. Við úrlausn á því hverjir teljast aðrir opinberir aðilar er í grundvallaratriðum litið til þess hversu náin tengsl fyrirtæki eða stofnun hefur við ríki eða sveitarfélög. Ef aðilar starfa að fullu á sviði iðnaðar eða viðskipta og lúta þannig hefðbundnum lögmálum markaðarins falla þeir utan gildissviðs laganna. Frumvarpið tekur til samninga um innkaup á vörum, þjónustu og verkum eins og þessir samningar eru nánar skilgreindir. Niðurgreiddir samningar á sviði verk- og þjónustukaupa falla undir gildissvið laganna að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ýmsir samningar á sviði þjónustu eru þó undanskildir gildissviði laganna og eru þær undantekningar í samræmi við reglur Evrópska efnahagssvæðisins. Þá eru vissir samningar sem snerta grundvallarhagsmuni ríkisins og varnarmál undanskildir lögunum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að viðmiðunarmörk hvað varðar útboðsskyldu innan lands verði 5 millj. kr. vegna innkaupa á vörum en 10 millj. vegna þjónustu- og verkframkvæmda. Til samanburðar má nefna að útboðsskylda á EES varðandi kaup á vörum og þjónustu nema um 162 þús. til 249 þús. evrum eftir atvikum en það samsvarar 14–21 millj. kr. og miðast útboðsskyld mörk vegna verksamninga að sama skapi við 6.242 þús. evrur sem jafngildir um 537 millj. kr. miðað við núverandi gengi. Líkt og í gildandi lögum er við það miðað að ráðherra birti viðmiðunarfjárhæðir samkvæmt EES-samningnum með reglugerð en þessar fjárhæðir ber að uppfæra á tveggja ára fresti til samræmis við gengi íslensku krónunnar gagnvart evrunni. Líkt og í gildandi lögum er ekki gert ráð fyrir því að ríkari skyldur séu lagðar á sveitarfélög en leiðir af skuldbindingum íslenska ríkisins samkvæmt EES-samningnum. Svo sem verið hefur er sveitarfélögum þannig í sjálfsvald sett hvort þau undirgangast þær auknu skyldur við opinber innkaup sem felast í öðrum þætti frumvarpsins sem gildir um innkaup ríkisins og ríkisstofnana. Í aðdraganda að setningu núgildandi laga árið 2001 voru uppi þau sjónarmið, bæði í nefndarvinnu þeirri er fram fór innan ráðuneytisins sem og í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis, að fella ætti sveitarfélög undir sömu viðmiðunarfjárhæðir og ríkið er varðar skyldu til útboðs. Í dag er sveitarfélögum einungis skylt að bjóða út kaup á vörum, verkum og þjónustu til samræmis við viðmiðunarfjárhæðir þær sem gilda fyrir EES-svæðið. Á þessu ári hefur fjármálaráðuneytið átt viðræður við Samband íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborg með þátttöku félagsmálaráðuneytisins um hvort og hvernig færa mætti innkaup sveitarfélaga til samræmis við reglur um innkaup ríkisins. Ekki hefur náðst niðurstaða um efnið en ástæða er hins vegar til þess að viðræðum verði haldið áfram þó svo að umrætt frumvarp hljóti lögfestingu á komandi þingi án breytinga hvað þetta varðar. Meðal helstu efnisatriða sem breytast með frumvarpinu og leiða af nýjum reglum EB eru að aðferðir opinberra aðila um tilhögun útboða eru skilgreindar með ítarlegri hætti en áður. Hefur ýmsum atriðum er varða framkvæmd útboða og tilhögun innkaupa, og óvissa hefur verið um, verið eytt og þau skýrð eftir atvikum. Reglur um aðferðir við opinber innkaup, eða innkaupaferli eins og það er nefnt í frumvarpinu, eru að meginstofni óbreyttar. Meginreglan er þannig áfram sú að opinber innkaup fara fram á grundvelli útboða, annaðhvort lokaðs útboðs að undangengnu forvali eða almenns útboðs. Mikilvæg breyting á innkaupaferlum felst hins vegar í því að sett hefur verið inn nýtt ákvæði um svonefndar samkeppnisviðræður. Þessi útboðsaðferð er einkum hugsuð til að leiða fram lausnir á flóknum innkaupaþáttum sem erfitt kann að reynast að skilgreina fyrir fram til hlítar og þar sem útboð með almennu eða lokuðu útboði hentar illa þörfum kaupenda. Tilskipunin felur einnig í sér nýjar reglur um rammasamninga, en ekki er gert ráð fyrir því að þessar reglur muni fela í sér óhjákvæmilegar breytingar á rammasamningskerfi Ríkiskaupa. Þá verður í fyrsta sinn heimilt að viðhafa svokallað örútboð en í því felst að hægt er að óska eftir nýjum tilboðum um tilteknar valforsendur sem verið höfðu óákveðnar samkvæmt upprunalegum rammasamningi. Í frumvarpinu er að finna reglur um gagnvirkt innkaupakerfi svo og rafræn uppboð sem má að vissu leyti telja til sérstakra innkaupaferla. Þessar reglur eru til marks um þær nýjungar sem hafa átt sér stað í innkaupaháttum fyrirtækja og stofnana á undanförnum árum og getur horft til mikils hagræðis við dagleg innkaup og til eflingar samkeppni, einkum meðal bjóðenda vöru og þjónustu og ættu að vera til þess fallin að veita hagstæðasta verð á hverjum tíma. Ekki er um að ræða neinar verulegar breytingar frá gildandi lögum að því er varðar þá samninga sem reglur um opinber innkaup taka til. Sérleyfissamningar um verk eru áfram undanþegnir þegar um er að ræða innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES-samningsins. Ef um er að ræða veitingu sérleyfissamninga um verk yfir viðmiðunarfjárhæðum EES-samningsins gilda hins vegar nokkuð ítarlegri reglur en áður, sbr. XI. kafla frumvarpsins. Sérleyfissamningar á sviði þjónustu falla í meginstefnu ekki undir reglur um opinber innkaup. Ráðherra er sem fyrr heimilt að setja reglur um gerð þessara samninga að því er varðar ríkisstofnanir og ríkisfyrirtæki og leggja þannig á þau ríkari skyldur en leiða af almennum reglum frumvarpsins. Reglur frumvarpsins um útboðsgögn, framkvæmd útboða og val tilboðs eru í nokkrum atriðum ítarlegri en samkvæmt gildandi lögum. Í frumvarpinu er þannig að finna nokkuð ítarlegar reglur um framkvæmd hönnunarsamkeppni sem að meginstefnu svarar til reglna tilskipunarinnar um þetta efni. Ef hönnunarsamkeppni er yfir viðmiðunarfjárhæðum EES-samningsins ber hins vegar að fylgja beint reglum tilskipunarinnar, sbr. XI. kafla frumvarpsins. Samkvæmt frumvarpinu er heimilt að gera kröfu til þess að samningur, t.d. um verk, sé framkvæmdur með ákveðnum hætti, t.d. með tilliti til umhverfisverndar eða samfélagslegra sjónarmiða. Mikilvæga breytingu er að finna í 76. gr. frumvarpsins þess efnis að frá því að ákvörðun um val tilboðs er tilkynnt þar til tilboðið er endanlega samþykkt skuli almennt líða a.m.k. 10 dagar. Kemur þannig mun síður upp sú staða að bjóðandi, sem telur á sig hallað, standi frammi fyrir því að samningur hafi þegar verið gerður. Samkvæmt reglum frumvarpsins hefur hann a.m.k. 10 daga til að koma á framfæri kæru hjá kærunefnd útboðsmála og krefjast þess að samningsgerð verði stöðvuð um stundarsakir. Ef fallist er á þá kröfu hans og ákvörðun um val á tilboði er felld úr gildi í framhaldinu hefur bjóðandi raunhæfa möguleika á að verða valinn til samningsgerðar. Með þessu gefst bjóðendum kostur á að koma á framfæri kæru hjá kærunefnd útboðsmála og krefjast þess að samningsgerð verði stöðvuð um stundarsakir. Er bjóðendum þannig betur en áður tryggt raunhæft úrræði til þess að fá ákvörðun kaupanda um val á tilboði hnekkt. Ákvæði frumvarpsins um Ríkiskaup svara til ákvæða gildandi laga, þó þannig að tekið hefur verið tillit til ákvæða tilskipunarinnar um miðlægar innkaupastofnanir og lagt er til að sérstök stjórn Ríkiskaupa verði lögð niður. Ekki verður séð að þessi ákvæði hafi í för með sér efnislegar breytingar fyrir starfsemi Ríkiskaupa. Ákvæði XIV. kafla um kærunefnd útboðsmála er að meginstefnu efnislega sambærileg og í gildandi lögum. Í frumvarpinu er þó gert ráð fyrir því að tekið verði upp 50 þús. kr. kærugjald vegna kæra sem lagðar eru fyrir kærunefnd útboðsmála. Þetta er lagt til til að stemma stigu við tilefnislausum kærum en hafa ber í huga að ef greiðandi kærumáls vinnur málið yrði honum úrskurðaður málskostnaður sem m.a. ætti að gera hann skaðlausan af þessum kostnaði. Þá eru reglur um fresti skýrðir til samræmis við framkvæmd nefndarinnar. Reglur XV. kafla um gilda samninga og skaðabætur eru óbreyttar. Frú forseti. Við undirbúning frumvarpsins var haft samráð við flesta þá aðila sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta á þessu sviði. Umsagnir bárust frá Ríkiskaupum, Vegagerðinni, Reykjavíkurborg, Framkvæmdasýslu ríkisins, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Félagi íslenskra stórkaupmanna og kærunefnd útboðsmála. Ýmsar ábendingar og tillögur voru settar fram af hálfu þessara aðila og var leitast við að taka tillit til þeirra í meginatriðum. Reynslan sem fengin er af lögum um opinber innkaup frá því árið 2001 er góð. Hefur frumvarpið því verið unnið með hliðsjón af því að gera sem minnstar breytingar á gildissviði laganna, skýra og færa til betri vegar þau atriði sem ástæða var til, m.a. með hliðsjón af ábendingum Eftirlitsstofnunar EFTA í kjölfar lagasetningar árið 2001. Þá hefur verið leitast við að aðlaga hinar nýju reglur sem leiða af tilskipunum Evrópusambandsins sem best hinni íslensku löggjöf og til samræmis við skuldbindingar okkar sem leiða af EES-samningnum. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Mig langar að nota tækifærið hér við 1. umr. og spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í frumvarpið. Hér er um mikilvægt mál að ræða þar sem opinberar reglur, skýrar og gagnsæjar, tryggja að vel sé farið með opinbert fé og einnig tryggja þær að ákveðins jafnræðis sé gætt á milli aðila. Það sem mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um eru mál sem eru nú mikið í umræðunni er varða kaup á öldrunarþjónustu. Það hefur m.a. komið fram í blöðunum að 15 milljörðum sé varið til kaupa á þessari þjónustu og að ekki sé gætt útboða við kaup á þjónustunni og að jafnvel standi til að fara í að reisa nýjar stofnanir þar sem ekki eigi að fara í útboð, heldur eigi að ráðstafa þessum framkvæmdum til ákveðinna aðila. Ég spyr hvort með samþykkt þessa frumvarps verði tekið á því og einnig hvort þá verði gerðir þjónustusamningar og þjónustan skilgreind sem viðkomandi aðilar eigi að inna af hendi. Þetta eru þau atriði sem ég tel mjög mikilvægt að svör fáist við. Kannski í öðru lagi, sem væri ákaflega fróðlegt að fá svör við hér í umræðunni, er nokkuð sem varðar t.d. mál sem kom upp á Akureyri er varðar útboð á varðskipum. Munu þær reglur og þau lög sem verið er að kynna hér tryggja að ekki verði farið í þessi verkefni, svo sem eins og á Akureyri, þannig að ýtt verði út af borðinu íslenskum tilboðum og tekin útlensk tilboð? Þegar dæmið er gert upp hefði verið miklu hagstæðara að taka íslenska tilboðinu frá Slippstöðinni sem var á Akureyri í stað þess að fara með varðskipið til útlanda þar sem því fylgdi bæði ferðakostnaður og aukaverk. Verður gerð krafa um að dæmið verði 

Frú forseti. Sú þjónusta sem hv. þingmaður vitnar til varðandi hjúkrunarheimili er ekki útboðsskyld þó að upp hafi komið tilvik þar sem þjónustan hefur verið boðin út, þ.e. kannski er of mikið að segja boðin út en leitast við að nota þann grundvöll sem í útboðinu felst hvað það varðar. Út af fyrir sig er ekki loku fyrir það skotið að það verði gert þó að það sé ekki gert ráð fyrir neinum meiri háttar breytingum í þeim efnum. Ef hins vegar um það væri að ræða að útboð færi fram mundu að sjálfsögðu þessar reglur gilda um það í öllum meginatriðum. Varðandi hins vegar það útboð sem hv. þingmaður nefndi með varðskipið á sínum tíma eru mjög takmarkaðar heimildir til þess að taka inn í útreikningana aðra þætti en þá sem beinlínis tengjast útboðinu. Hins vegar er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að það er mjög nauðsynlegt að gott samráð og samstarf sé á milli opinberra aðila og þeirra iðngreina innan lands sem að slíkum málum koma til þess að þar sé vitneskja um til hvers sé ætlast og að aðilar geti nýtt sér það að vera heimaaðilar og eiga þá að vita betur hvernig hlutirnir standa án þess að nokkuð sé verið að brjóta á öðrum. Einmitt í framhaldi af þessu tiltekna máli sem þarna um ræðir hefur verið tekið upp miklu meira og ítarlegra samstarf við Samtök iðnaðarins um slík málefni. Nýlega var skrifað undir samstarfssamning við þá aðila um hvernig ætti að standa að útboðum sem sérstaklega gætu tengst og stuðlað að nýsköpun íslensks iðnaðar. Ég held að þó nokkuð hafi miðað í þá átt að styrkja stöðu íslensks iðnaðar hvað þessi mál varðar og að þetta frumvarp og þær reglur sem því munu fylgja verði mjög jákvætt innlegg í slík mál.

Frú forseti. Mér heyrðist hæstv. ráðherra segja að öldrunarþjónusta væri stundum boðin út og stundum ekki. Maður veltir fyrir sér hvort það sé endilega rétt aðferð að gera þetta stundum og stundum ekki, hvort ekki væri þá réttara að ganga einfaldlega hreint til verks og bjóða þjónustuna út. Það væri meiri sanngirni fólgin í því og þannig væri tryggt að jafnræðis væri gætt og að vel væri farið með opinbert fé. Það liggur fyrir skýrsla frá ríkisendurskoðanda þar sem hann fer í rauninni fram á að þessi þjónusta við öldrunarstofnanirnar verði skilgreind þannig að hún verði kostnaðargreind og að tilviljun ráði ekki hver fái ákveðna upphæð heldur verði því fylgt eftir með þjónustusamningi. Þannig verði tryggt að fyrir ákveðna þjónustu verði greidd ákveðin upphæð en ekki að viðkomandi stofnun sé í sjálfsvald sett hvernig hún skilgreini þjónustuna. Það er líka mjög erfitt fyrir þá sem hafa eftirlit með viðkomandi starfsemi að ekki liggi hreint fyrir að ákveðinn þjónustusamningur sé á bak við ákveðna upphæð, þ.e. að ef ákveðin upphæð fylgir tiltekinni þjónustu inn á stofnun, eins og dæmi eru um hjá einkareknum eða sjálfseignarstofnunum, þá sé vitað í hvað fjármunirnir eigi að fara.

Já, það má eflaust hugsa sér þjónustusamninga sem tæki til þess að halda utan um þá þjónustu sem hjúkrunarheimilin veita. En þeir eru hins vegar ekki eina tækið sem hægt er að nota í þeim tilgangi. Til dæmis hefur verið haft annað lag á hjá heilbrigðisráðuneytinu sem felst í því að áður en til framkvæmda hefur komið þar sem hið opinbera hefur komið að eða áður en farið er að greiða daggjöld fyrir þá þjónustu sem veitt er á hjúkrunarheimilunum þarf að koma til sérstök leyfisveiting og síðan hefur verið komið upp sérstöku gæðaeftirlitskerfi með þeirri þjónustu sem þarna er verið að veita og skilgreiningar á því hvaða þjónustu á að veita. Þeir aðilar sem að þessu koma eiga að vita að hverju þeir ganga og eftir því sem ég best veit er verið að þróa enn frekar þetta gæðaeftirlitskerfi hjá heilbrigðisráðuneytinu til þess að það verði enn tryggara en áður að verið sé að veita þá þjónustu sem til er ætlast og í samræmi við þá fjármuni sem verið er að veita til málsins. Það er oft og tíðum fleiri en ein leið að sama markmiðinu og ég trúi því að hv. þingmaður sé í rauninni að tala um sama markmið og ráðuneytið er að reyna að ná þó að menn geti síðan greint á um hvaða leið sé heppilegust í hverju tilfelli.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Með frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar í takt við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í júní síðastliðnum til að greiða fyrir samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um áframhaldandi gildi kjarasamninga ásamt fleiri breytingum. Fyrsta má nefna að lagt er til að frá og með 1. janúar 2007 lækki tekjuskattur einstaklinga um 1% í stað 2% lækkunar sem áður var fyrirhuguð, þ.e. úr 23,75% í 22,75%. Er þessi tillaga í samræmi við áðurnefnda yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og er hluti af aðgerðum sem ætlað er að stuðla að áframhaldandi stöðugleika á vinnumarkaði. Verði frumvarpið að lögum kemur breytingin til framkvæmda við staðgreiðslu á næsta ári og við endanlega álagningu tekjuskatts á árinu 2008 vegna tekna á árinu 2007. Þá er í öðru lagi lögð til breyting á aldursmarki barnabóta. Er sú tillaga einnig í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að „um næstu áramót verði teknar upp greiðslur barnabóta til 18 ára aldurs í stað 16 ára aldurs“. Þessi breyting kemur til viðbótar við áður ákveðna 25% hækkun skerðingarmarka barnabóta og lækkun skerðingarhlutfalla. Áætlað er að greiðslur barnabóta muni aukast um 500 til 600 millj. kr. verði frumvarpið að lögum. Þá er til samræmis lagt til í frumvarpinu að aldursmark ívilnunar vegna útgjalda til menntunar barna verði hækkað í 18 ár. Í þriðja lagi er lögð til hækkun á persónuafslætti, sjómannaafslætti og vaxtabótum frá 1. janúar 2007. Verði frumvarpið að lögum mun persónuafsláttur einstaklinga hækka úr 356.180 kr. í 385.800 kr. á ári. Með þessari hækkun, og breytingu tekjuskatthlutfalls, hækka skattleysismörk einstaklinga úr 79 þús. kr. í 90 þús. kr. á mánuði, eða um 14%. Fjárhæð sjómannaafsláttar mun hækka um 6%, þ.e. úr 787 kr. í 834 kr. á dag og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta munu hækka um 6%. Er það í samræmi við áætlaðar launahækkanir á almennum vinnumarkaði á miðju þessu ári og í byrjun næsta árs. Áætlað er að útgjöld ríkissjóðs vegna hækkunar viðmiðunarfjárhæða vaxtabóta verði um 350 millj. kr. Í fjórða lagi er með frumvarpinu lagt til að persónuafsláttur verði endurskoðaður árlega, í fyrsta sinn frá 1. janúar 2008, og breytist fjárhæð hans þannig í samræmi við breytingar á gildandi vísitölu neysluverðs síðastliðinna tólf mánaða. Þá er í fimmta lagi lagt til með frumvarpinu að undanþegnar verði frá skattskyldu leigugreiðslur til erlendra leigusala sem eru heimilisfastir eða reka fasta starfsstöð erlendis vegna tekna af leigu loftfara og skipa sem notuð eru til flutninga á alþjóðaleiðum. Hluti flugvéla í rekstri íslenskra flugfélaga er ekki í eigu þeirra heldur á leigu frá erlendum leigusölum. Hinir erlendu leigusalar leigja flugvélakostinn út frá starfsstöðvum víðs vegar um heim og rekur enginn þeirra eiginlega flugstarfsemi á Íslandi. Sú breyting sem hér er lögð til mun enga tekjuskerðingu hafa í för með sér fyrir ríkissjóð þar sem slíkar leigugreiðslur hafa hingað til ekki verið skattlagðar og það sem ræður úrslitum um skattskylduna er staðsetning starfsstöðvarinnar. Í sjötta lagi er með frumvarpinu lagt til að styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barns fá frá sveitarfélagi til að annast barn heima verði undanþegnir skattskyldu. Undanþágunni er ætlað að taka til greiðslna frá því er fæðingarorlofi lýkur og allt til þess er leikskólavistun eða grunnskólanám hefst. Niðurgreiðslur sveitarfélaga á leikskólagjöldum og daggreiðslugjöldum í heimahúsum eru ekki skattskyldar hjá foreldrum eða forráðamönnum barna. Með tilliti til jafnræðis er því lagt til að framangreindir styrkir verði ekki taldir til skattskyldra tekna. Í sjöunda lagi er með frumvarpinu lagt til að arður sem úthlutað er á milli aðila sem samskattaðir eru skv. 55. gr. laganna verði undanþeginn staðgreiðslu. Arður er frádráttarbær frá tekjum félaga og kemur því ekki til skattlagningar í álagningu. Að lokum er í áttunda lagi lagt til að það skilyrði arðsfrádráttar frá tekjum af atvinnurekstri hlutafélaga sem skráð eru erlendis, að skatthlutfall sem lagt er á hagnað hins erlenda félags sé eigi lægra en skatthlutfall í einhverju aðildarríkja Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París (OECD), taki einnig til aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Þykir það eðlilegt með tilliti til jafnræðis þar sem Eistland, Kýpur, Liechtenstein, Litháen, Malta og Slóvenía eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu en ekki Efnahags- og framfarastofnunin í París. Frú forseti. Ég legg til að að aflokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna ýmsu sem fram kemur í þessu frumvarpi um leið og önnur atriði sem hér eru nefnd og taka á á, kalla á ýmsar spurningar og umræður. Hér er verið að hverfa frá 2% lækkun á tekjuskatti sem var fyrirhuguð og í staðinn kemur 1% lækkun á tekjuskattinum og fram kemur að þessi tillaga sé í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 22. júlí 2006 og er hluti af aðgerðum sem ætlað er að stuðla að áframhaldandi stöðugleika á vinnumarkaði. Hæstv. ríkisstjórn hefur einnig boðað lækkun á sköttum, virðisaukaskatti, vörugjaldi og tollum á matvælum og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvenær við megum eiga von á að það mál komi inn í þingið og hvort ætlunin sé að afgreiða það fyrir áramót. Það er alveg ljóst að þær breytingar sem hérna eru lagðar til og eru til hagsbóta fyrir mörg heimili, eins og hækkun á skattleysismörkum, breyting á barnabótum o.s.frv., koma ekki til framkvæmda fyrr en við álagningu 2008 vegna tekna 2007. Útgjaldaáhrifanna af þessu mun því ekki gæta fyrr en vonandi ný ríkisstjórn hefur tekið við og þessi farin frá. En það er nú siður í þessari ríkisstjórn að koma með ýmislegt til hækkunar á útgjöld svona rétt fyrir kosningar en víxillinn af því á svo ekki að greiðast fyrr en að loknum kosningum. Mig langar aðeins að ræða breytingarnar á barnabótum. Þær felast í því að verið er að hækka aldursviðmið í barnabótum úr 16 í 18 ár, þ.e. þeir sem hafa tekjutengdar barnabætur. En hér er engin viðbót við það sem áður var áformað að því er varðar ótekjutengdu barnabæturnar. Nú er það þannig varðandi barnabætur að þetta eru raunverulega ekkert annað en láglaunabætur og ríkisstjórnin hefur verið afar dugleg í því frá því að hún settist að völdum fyrir tæpum tólf árum að skerða barnabótakerfið. Og jafnvel þó að það sé verið að skila einhverju af því aftur með þeirri breytingu sem hér er lögð til og með hækkun á skerðingarmörkunum sem höfðu verið ákveðin þá er engu að síður raungildi barnabóta lægra en það var á árinu 1995. Þá voru t.d. greiddar ótekjutengdar barnabætur með öllum börnum, ekki að 7 ára aldri heldur að 16 ára aldri. Þegar ég segi að þetta séu láglaunabætur, virðulegi forseti, þá er það þannig núna að barnabætur byrja að skerðast við 77 þús. kr. mánaðartekjur hjá einstæðu foreldri og við 155 þús. kr., mánaðartekjur hjá hjónum. Jafnvel þó að hæstv. ríkisstjórn mundi rýmka skerðingarmörkin um 25% þá byrjar skerðingin hjá einstæðu foreldri eftir þá breytingu við 92 þúsund og hjá hjónum við 185 þús. kr. mánaðartekjur. Þetta eru auðvitað ekkert annað en láglaunabætur þegar skerðingin á barnabótunum byrjar að skerðast við þessi tekjumörk. Við í Samfylkingunni höfum lagt til að þessi skerðingarmörk verði rýmkuð enn meira og miðum við að óskertar barnabætur verði greiddar einstæðum foreldrum með tekjur að 125 þús. kr. á mánuði eða 1,5 milljón í árstekjur og að hjón með tekjur að 250 þús. kr. eða 3 milljónir í árstekjur fengju einnig óskertar barnabætur. Ef við lítum til dæmis til ársins 2003 þá fengu aðeins um 11,3% einstæðra foreldra óskertar barnabætur og aðeins um 3% hjóna. Með þeirri breytingu sem við leggjum til mundi þetta breytast verulega. Þá mundi um 31,3% einstæðra foreldra fá óskertar barnabætur miðað við að nú eru það 11,3%. Einstæðum foreldrum sem fá óskertar barnabætur mundi því fjölga verulega. Við erum að tala um að á árinu 2003 fengu um 3% hjóna óskertar barnabætur en með þessari breytingu sem við leggjum til þá fengju 10,5% af hjónum óskertar barnabætur. Mér finnst eiginlega lágmark að fara þessa leið, þ.e. að byrja skerðinguna ekki fyrr en við 125 þús. kr. sem er miðað við lægstu laun í dagvinnu. Ég tel að hér sé því allt of skammt gengið og það eigi raunverulega að vera eitt af forgangsmálunum við breytingu á skattkerfinu að hækka barnabætur. Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra:. Hefur það ekki komið neitt til skoðunar í hæstv. ríkisstjórn eða í ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra að hækka aldursviðmiðið á ótekjutengdum barnabótum sem einungis er til sjö ára aldurs? Nú er greinilega miðað við þegar börn eru á leikskóla. En þegar þau hætta á leikskóla og fara í grunnskóla, svo við tökum dæmi, þá minnkar kostnaður vegna barnanna ekkert við það. Ef miðað er við að ótekjutengdar barnabætur séu fyrst og fremst ætlaðar börnum á leikskóla þá er kostnaðurinn alveg eins mikill þegar grunnskólinn tekur við hjá þeim og útgjöld foreldranna ekkert síðri en er börnin voru í leikskóla. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki hafi komið til greina að hækka þetta viðmið. Við í Samfylkingunni höfum viljað hækka það og miða við að tíu ára aldri. Það þýddi að þá yrðu greiddar ótekjutengdar barnabætur með um 13.000 fleiri börnum en í dag og þá yrði komið til móts við mikil útgjöld foreldra barna á grunnskólaaldri. Ég tel að það sé mjög brýnt og mikilvægt að bæta barnabótakerfið frá því sem nú er og finnst að ríkisstjórnin gangi allt of skammt í því. Ég fagna því sem fram kemur í þessum tillögum, þ.e. að lagt er til að styrkir frá sveitarfélögum til foreldra barna þar til þau byrja í leikskóla eða grunnskóla teljist ekki til skattskyldra tekna. Mér finnst til mikilla bóta að þessi leið skuli farin. Raunverulega á sama athugasemdin við þetta og barnabæturnar, þ.e. einungis er gert ráð fyrir þessu varðandi leikskólavistun. Ég spyr hæstv. ráðherra því hér er um að ræða styrki frá sveitarfélögunum sem ekki teljast til skattskyldra tekna - þarna er verið að stíga skref í áttina til þess að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga verði ekki skattskyld, sem er alveg óhæfa að mínu viti. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna eða styrkir frá sveitarfélögunum ganga aðeins til þeirra sem hafa allra minnst á milli handanna. Þeir fá viðbót fyrir framfærslunni hjá sveitarfélögunum en þá kemur ríkiskrumlan og skattleggur allt saman þannig að fólk nær sér aldrei út úr erfiðleikunum - ég spyr því hæstv. ráðherra líka varðandi fjárhagsaðstoð sveitarfélaga hvort hann telji það ekki réttlætismál að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga almennt verði undanþegin skatti. Ég vil líka ræða aðeins um skattalækkanir almennt sem við tókum allgóða rispu um á síðasta þingi, þ.e. hvaða áhrif þær skattbreytingar sem ríkisstjórnin hefur farið í hafa haft á skattbyrði fólks almennt. Ég held að það sé varla hægt að neita því, virðulegi forseti, og liggja fyrir um það alls konar útreikningar og gögn sem staðfesta það, meira að segja frá fjármálaráðherranum sjálfum að skattbyrði á fólk með lágar og meðaltekjur hefur þrefaldast til fjórfaldast í tíð núverandi ríkisstjórnar. Til vitnis um það eru nú bara svör fjármálaráðherra sjálfs á hv. Alþingi. Það sem hefur verið gert til þess að lækka skatta í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur einungis runnið til 10% þeirra sem mest hafa á milli handanna hér á landi. Vissulega er góðra gjalda vert að hækka skattleysismörkin úr 79 þús. kr. í 90 þús. kr. Ég man ekki betur en að þessi breyting hafi komið inn í tengslum við kjarasamningana. En hæstv. ráðherra hlýtur að vita að ef skattleysismörkin hefðu haldið raungildi sínu frá því sem þau voru þegar þessi ríkisstjórn tók við fyrir tæpum tólf árum þá ættu þau að vera 137 þús. kr. núna eða 47 þús. kr. hærri en þau verða eftir þessa breytingu. Það er alveg ljóst að skerðingin á skattleysismörkunum hefur komið mjög illa niður á fólki með lágar tekjur, meðaltekjur, ég tala nú ekki um lífeyrisþegana. Ríkissjóður hefur orðið sér út um ófáa milljarðana - mig minnir að ég hafi séð töluna yfir 30 milljarða - miðað við þá skerðingu sem hefur orðið á skattleysismörkum. Það hefur verið nýtt til þess að lækka skatta þeirra sem betur hafa það. Þetta eru nú staðreyndir málsins. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um lífeyrisþegana sem hafa orðið hvað harðast úti vegna skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Fólk sem greiddi engan skatt fyrir tólf árum er farið að greiða kannski 12–14% af tekjum sínum í skatt. Telur hæstv. ráðherra það nú ekki vera skoðunarinnar virði að greiðslur úr lífeyrissjóðum beri ekki tekjuskatt heldur sama skatthlutfall og fjármagnstekjur? Tveir þriðju af lífeyrisgreiðslum sem fólk fær úr lífeyrissjóðunum eru ekkert annað en fjármagnstekjur. Við sjáum við álagninguna núna á þessu ári að þessi hópur fjármagnseigenda sem hefur bara fjármagnstekjurnar sér til framfærslu og greiðir ekki nema 10% skatt fer sístækkandi. Sumir hafa verulegan hluta af framfærslu sinni í fjármagnstekjum og kannski minni hlutann í almennum launatekjum og greiða hlutfallslega miklu minna í skatt en til dæmis lífeyrisþegar og almennir launþegar. Mér finnst því að hæstv. ráðherra ætti nú að skoða það af alvöru að fara þá leið að láta lífeyrisgreiðslurnar bera fjármagnstekjuskatt. Það er eitt af því sem til dæmis Samtök aldraðra hafa mjög sett á oddinn, þ.e. að fá inn í lagabókstafinn þessa leið til að lækka skatta þeirra. Þetta eru þær spurningar sem ég hef fram að færa til hæstv. ráðherra nú við 1. umr. þessa máls. Ég fjalla um þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég sakna þess að hér séu ekki ýmsir útreikningar sem við hefðum þurft að hafa við höndina þegar við fjöllum um þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd, til dæmis hvernig þessi 1% skattalækkun kemur niður á ákveðnum tekjuhópum. Ég spyr hæstv. ráðherra um það hvort hann eigi ekki slíka útreikninga til vegna þess að kallað verður eftir þeim í efnahags- og viðskiptanefnd. Eins er nauðsynlegt að fá að vita hvaða áhrif þessar breytingar á barnabótakerfinu varðandi skerðingarmörkin sem áður voru ákveðin koma út fyrir hina ýmsu tekjuhópa. Sömuleiðis þurfum við að fá útreikninga varðandi skattleysismörkin. Ég sakna þess að ekki skuli fylgja hér með í fylgiskjali útreikningar um áhrifin á einstaka tekjuhópa Það hefði verið mjög til hagræðis fyrir efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur nú ekki mjög langan tíma til að fjalla um þetta mál. Hér er stórt mál á ferðinni og ýmislegt er þarna til bóta frá því sem verið hefur fyrir heimilin í landinu. Ástæða er til að fagna því sem vel er gert og ekkert undan því að draga. En ég hef nú við 1. umr. látið koma fram athugasemdir mínar og ég kalla eftir svörum hæstv. ráðherra við þeim.

Herra forseti. Ég vildi gera athugasemd við tvennt sem kemur þó eiginlega hvorugt frumvarpinu við. En hv. þingmaður nefndi það. Það er í fyrsta lagi tekjutenging barnabóta. Þær voru stórauknar einmitt á þeim árum þegar hv. þingmaður var hæstv. félagsmálaráðherra.

Stórauknar?

Þá voru bæturnar auknar og tekjutengingin tekin upp. Þá var hún tekin upp í þessum mæli sem menn eru að tala um. Það er dálítið undarlegt að menn skuli gleyma sögunni. Svo er það fjármagnstekjuskattur á lífeyri. Lífeyrir í lífeyrissjóðum hefur ekki verið skattlagður. Hvorki 6% - þau hafa aldrei verið skattlögð - né 4% nema á ákveðnu árabili eftir að staðgreiðslan var tekin upp, í sjö ár. Peningar lífeyrissjóðanna hafa því ekki verið tekjuskattaðir. Sá sem hefur sparað í lífeyrissjóði er með fulla upphæð í sparnaði. Sá sem sparaði fyrir utan lífeyrissjóði þurfti fyrst að borga tekjuskatt af því og síðan fékk hann ávöxtun á restina. Það er auðvelt að sjá að þegar hann tekur það út að lokum úr lífeyrissjóðnum þá er hann með sem svarar tekjuskattinum meira í innstæðu. Þess vegna er eðlilegt að hann borgi tekjuskatt af lífeyrinum því þessi peningur hefur aldrei verið tekjuskattaður, nema eins og ég nefndi, í þessi örfáu ár. Auk þess hefur lífeyrissjóðurinn ekki borgað fjármagnstekjuskatt af því. Þeir eru algerlega skattfrjálsir á meðan sá maður sem sparaði utan lífeyrissjóðanna þurfti að borga fjármagnstekjuskatt. Þessi umræða er því mjög á villigötum og kæmi náttúrlega að sjálfsögðu þeim sem eru með hæsta lífeyrinn langbest. Þessir með 300–400 þús. kr. á mánuði mundu græða mest á slíkri breytingu.

Virðulegi forseti. Það er nú verið að fjalla um barnabætur í þessu frumvarpi þannig að það kemur málinu við þar sem ég ræddi hér um barnabæturnar. Það er alveg sama hvernig þetta mál er skoðað og borin saman staðan í barnabótakerfinu eins og hún var 1995 og hvernig hún er í dag, að í ljós kemur að barnabæturnar voru hagstæðari fólki árið 1995 en þær eru í dag. Útgjöld vegna barnabóta að raungildi voru hærri á árinu 1995 en þau eru í dag. Á föstu verðlagi voru útgjöld til barnabóta tæpir 6,5 milljarðar á árinu 1995 en á þessu ári eru útgjöld til barnabóta tæpir 6 milljarðar. Sem hlutfall af landsframleiðslu voru útgjöld til barnabóta um 1% árið 1995 en voru komin niður í um 0,5% árið 2005. Hv. þingmaður hlýtur líka að muna að ótekjutengdar barnabætur voru greiddar með öllum börnum að 16 ára aldri á árinu 1995 en nú eru þær einungis greiddar með öllum börnum að sjö ára aldri. Ísland er raunverulega eitt landa innan OECD sem tekjutengir barnabætur og það er staðreynd að þetta eru láglaunabætur eins og ég hef hér verið að lýsa vegna þess að skerðingin er mjög mikil. Ótekjutengdi hlutinn var miklu hærri árið 1995 en hann var á þessu ári. Því er alveg sama hvernig þetta er borið saman. Barnabótakerfið var hagstæðara heimilunum í landinu á þeim tíma en það er í dag. Varðandi það að lífeyrisgreiðslur beri fjármagnstekjuskatt eða sama hlutfall og hann en ekki tekjuskatt þá greinir okkur hv. þingmanni einfaldlega á um það. Hv. þingmaður telur það fjarstæðu að lífeyrisþegar borgi einungis 10% fjármagnstekjuskatt af sínum lífeyri en honum finnst allt í lagi að fjármagnseigendur 

Herra forseti. Þegar hv. þingmaður var hæstv. félagsmálaráðherra - því vill hún gjarnan gleyma - tók hún upp, samþykkti og stóð að hækkun barnabóta en stórlegri tekjutengingu þeirra með þá hugsun í huga að það fólk sem hefði háar tekjur þyrfti ekki eins miklar barnabætur. Þetta er alveg skiljanlegt og ég tek alveg undir þetta. Vandamálið í huga hv. þingmanns er að síðan hafa laun hækkað þvílík ósköp, um 60% umfram verðlag, að fleiri og fleiri hafa hærri tekjur og þurfa þar af leiðandi, samkvæmt skilgreiningu hv. þingmanns frá því hún var félagsmálaráðherra, ekki á bótunum að halda af því að þeir hafa svo háar tekjur. Ég veit ekki hvort þetta sé mjög erfitt vandamál. Mér þykir þetta ánægjulegt vandamál, þ.e. að alltaf þurfi færri og færri á barnabótum að halda vegna hárra tekna. Mér finnst það ánægjulegt. Varðandi lífeyrissjóðina og tilvísun í að einhverjir séu með óskaplega háar fjármagnstekjur einhver staðar. Það má vel vera. En það fólk er líka að taka mikla áhættu. Sumir tapa mjög miklu sem hafa grætt áður myndarlega. Í fjármagnstekjuskattinum felst því einmitt áhættan sem er ekki fyrir hendi í lífeyrisgreiðslum, alla vega á meðan eftirlitskerfið vinnur þannig að lífeyrissjóðirnir fara ekki á hausinn. Þá er mjög mikið öryggi í lífeyrisgreiðslunum. Þeir peningar hafa ekki verið tekjuskattaðir nema örfá ár og 6% hafa alltaf verið tekjuskattsfrí og 4% hafa alltaf verið tekjuskattsfrí nema í sjö ár. Það að taka upp fjármagnstekjuskatt á lífeyrisgreiðslur kæmi því eingöngu þeim sem hafa mjög háan lífeyri til góða því hinir falla nefnilega undir frítekjumörkin að mestu leyti.

Virðulegi forseti. Það er alltaf spurning hvaða mælikvarðar eru notaðir þegar við erum að ræða um barnabætur. Það hlýtur náttúrlega að segja sína sögu, virðulegi forseti, að ef minna er eytt í barnabætur á þessu ári í útgjöldum að raungildi en var árið 1995 segir það sína sögu um að barnabótakerfið var betra árið 1995 en það er í dag.  Ég sé framsóknarmennina hérna hægra megin í salnum en það var á árinu 1999 sem þeir lofuðu að öll börn mundu fá ótekjutengdar barnabætur. Ekki er búið að efna það loforð nema að hálfu, það eru bara börn að 7 ára aldri sem fá ótekjutengdar barnabætur. Það vantar því ansi mikið t.d. upp á loforð framsóknarmanna enda eru það sjálfstæðismenn sem hafa ráðið ferðinni í niðurskurðinum á barnabótakerfinu og framsóknarmenn láta sig hafa það. Þannig er nú komið fyrir barnabótakerfinu okkar sem er ekkert annað en láglaunabætur. Ég held að við ættum að taka t.d. Norðurlöndin okkur til fyrirmyndar á þessu sviði þar sem miklu meira fjármagni úr velferðarkerfinu er varið til barnabóta og til barna almennt í samfélaginu en hjá okkur. Það væri meiri 

Herra forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem mig langaði til að ræða örlítið frekar. Það var þegar hv. þingmaður kom að persónufrádrættinum og þeirri breytingu sem fyrirhuguð er á honum með því frumvarpi sem er til umræðu. Hv. þingmaður gagnrýnir eins og oft áður það að persónufrádrátturinn hafi ekki hækkað meira en raun ber vitni og gefur í skyn að þingmaðurinn og hans ágæti flokkur hefði staðið sig svo miklu betur ef þau hefðu haft til þess tækifæri í ríkisstjórn. Ég get ekki annað en rifjað upp af þessu tilefni að fyrir síðustu kosningar voru skattamál mjög til umræðu og þar á meðal var af hálfu t.d. okkar sjálfstæðismanna lögð fram mjög eindregin stefna um lækkun tekjuskatta og á lokaspretti kosningabaráttunnar var mjög skýrt af hálfu Samfylkingarinnar hvað Samfylkingin vildi gera í stað þeirrar tekjuskattslækkunar sem við boðuðum. Því var slegið föstu af hálfu talsmanna Samfylkingarinnar að það sem Samfylkingin hygðist gera væri það að beita sér fyrir breytingum með það að markmiði að skattleysismörk hækkuðu um 10 þús. kr., úr u.þ.b. 70 þús. kr. sem talan stóð í á þeim tíma og upp í um 80 þús. kr. Nú er staðan reyndar sú að skattleysismörkin eru komin upp í 79 þús. kr., sem sagt nokkurn veginn þá upphæð sem Samfylkingin lofaði fyrir síðustu kosningar og nú er ríkisstjórnin að leggja til að gert verði enn betur og farið í um 90 þús. kr. Mér finnst það mjög ósannfærandi af hálfu hv. þingmanns að gera mikla rellu út af þessu 

Virðulegi forseti. Skattleysismörkin, eins og ég nefndi áðan, ættu að vera miklu hærri ef þau hefðu haldið í við raungildi þeirra eins og þau voru árið 1995. Það liggur því alveg fyrir að skattleysismörkin ættu að vera 137 þús. kr. núna, hvorki meira né minna. Þarna vantar því verulega á. 
             Við vildum fara ýmsar aðrar leiðir að því að laga skattbyrðina hjá fólki með lágar tekjur og meðaltekjur, m.a. með lækkun á virðisaukaskatti og með ýmsum ráðstöfunum í skattkerfinu sem hefðu komið barnafólki verulega til bóta. Það er alveg ljóst að fyrir fjórum árum var náttúrlega allt önnur staða uppi en núna er varðandi skattleysismörkin og þess vegna mundum við alveg treysta okkur til að fara verulega hærra í skattleysismörkunum núna en var á þeim tíma. Ljóst er að sú lækkun sem hefur orðið á skattleysismörkunum hefur verið notuð tvíþætt af ríkisstjórninni, annars vegar til að lækka skuldir og einnig til að lækka skattbyrði á 10% þjóðarinnar sem hæstar hafa tekjurnar. Þetta eru um 30–40 milljarðar sem hafa sparast með þessum hætti. Ég hefði viljað sjá það fjármagn sem var notað til að lækka skattana á fólki með hærri tekjur, 30–40 milljarða, fara í að hækka skattleysismörkin og breyta persónuafslættinum frekar en fara þær leiðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur farið. Það er sú leið sem ég mundi beita mér fyrir ef maður hefði haft milli handanna eins mikið og þessi ríkisstjórn hefur haft, þ.e. um 36 milljarða. Miðað við það að lækka skattleysismörkin hefði ég kosið að fara þá leið að þetta skilaði sér til fólks með lágar tekjur og meðaltekjur með hækkun skattleysismarka frekar en að skerðingin á skattleysismörkunum 

Herra forseti. Það var alveg skýrt fyrir síðustu kosningar og allir stjórnmálaflokkar, nema ef vera skyldi Vinstri grænir, gerðu ráð fyrir að verulegt svigrúm mundi skapast til skattalækkana á kjörtímabilinu. Deilan í kosningabaráttunni snerist ekki um það hvort forsendur væru til þess að lækka skatta heldur hvernig. Það sáu allir fram á að mikil tekjuaukning yrði í samfélaginu og svigrúm yrði til skattalækkana. Nú er það reyndar rétt hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að þetta svigrúm hefur reynst meira en spár gerðu ráð fyrir árið 2003. Uppgangurinn í samfélaginu hefur verið slíkur að jafnvel bjartsýnustu menn sáu það ekki fyrir. Tekjuaukinn í samfélaginu hefur orðið mjög mikill og það hefur orðið veruleg tekjuaukning og kaupmáttaraukning hjá öllum tekjuhópum í landinu. Það er auðvitað það sem skýrir að tekjuskattar skila meiru til ríkisins en áður var talið. Það eru í rauninni, eins og komið hefur verið inn á í þessu sambandi, gleðilegar fregnir að tekjuaukinn í samfélaginu hefur verið svona mikill. Kaupmáttaraukning eftir skatta hjá öllum tekjuhópum hefur verið mikil. Það er því ekki hægt að halda því fram, eins og mér fannst hv. þingmaður gera, að skattastefna ríkisstjórnarinnar hefði skert kjör einhverra í samfélaginu vegna þess að þegar tekið er tillit til verðlagshækkana og horft er á þann tekjuauka eftir skatta sem hefur komið fram hjá öllum tekjuhópum þá er hann verulegur. Þegar við stóðum frammi fyrir því árið 2003 að velta fyrir okkur hvernig ætti að fara í skattalækkanirnar þá var þetta útspil Samfylkingarinnar. Ef ég man rétt var það á vorþingi Samfylkingarinnar í apríl sem því var slegið fram og gert að fréttaefni að Samfylkingin ætlaði að hækka skattleysismörkin um 10 þús. kr., vitandi það eins og við vissum raunar líka, að fyrirsjáanleg væri mjög mikil tekjuaukning í samfélaginu. Mér finnst því dálítið klént að koma hér eftir á og segja: 

Virðulegi forseti. Ég held að fæstir hafi séð fyrir það svigrúm sem ríkisvaldið hafði til skattalækkana eins og kom í ljós síðar, eins og hv. þingmaður viðurkenndi áðan. Við hefðum notað það skattasvigrúm með allt öðrum hætti þegar það hefði komið í ljós að við hefðum haft meiru úr að spila en var fyrirséð fyrir kosningarnar 2003. Ég held að þetta hafi verið svipaðar fjárhæðir sem Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin ætluðu að verja til skattalækkana en við vildum verja þeim með allt öðrum hætti til að það gagnaðist betur láglaunahópunum og heimilunum í landinu. Þegar hv. þingmaður heldur því fram að skattastefna ríkisvaldsins hafi ekki skert kjör heimilanna þá er það bara rangt. Það liggja fyrir svör frá hæstv. fjármálaráðherra um að skattar á fólk með lágar og meðaltekjur hafi hækkað þrefalt til fjórfalt  Þegar verið er að tala um kaupmáttaraukninguna þá hefur hún ekki gengið jafnt til allra hópa. Hv. þingmaður ætti að kynna sér það hvað t.d. lífeyrisþegar hafa fengið mikið af kaupmáttaraukningunni á þessu kjörtímabili. Það hefur t.d. verið reiknað út af hálfu Landssamtaka eldri borgara að kaupmáttur grunnlífeyris og tekjutryggingar er ekki nema 25% þegar hann hefur verið helmingi meiri til annarra. Það sem hefur gerst í tíð núverandi ríkisstjórnar er að láglaunahóparnir og lífeyrisþegarnir hafa verið skildir eftir. Það er alveg sama hvaða mælikvarðar eru notaðir, hvort það er kaupmáttarmælingin eða hvort við mælum þetta í skattbyrði og hvernig hún hefur þróast hjá einstaka tekjuhópum á kjörtímabilinu, það hallar alltaf á þessa tekjulægstu og lífeyrishópana alveg sama hvernig málið er skoðað og hvað menn reyna að halda öðru fram. Mælingar sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa leyft sér að halda fram hérna úr ræðustól eru alveg með ólíkindum þegar þeir bera saman 100 þús. kr. vorið 1995 og 100 þús. kr. í dag og fá út að skattbyrðin hafi lækkað hjá fólki. Það eru aldrei bornar  
            

Herra forseti. Þetta frumvarp hæstv. ráðherra er að hluta til afsprengi samkomulags aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda á síðastliðnu sumri og varðar stærsta einstaka efnisþátt þess, þ.e. breytta álagningu tekjuskatts frá því sem lögfest var í upphafi þessa kjörtímabils eða snemma á þessu kjörtímabili. Það var nefnilega farin sú óvenjulega leið, óhefðbundna leið, satt best að segja, að lögfesta skattbreytingar langt fram í tímann í framhaldi af síðustu alþingiskosningum en þá skall á með miklum skattalækkunarloforðum eins og einhverja rekur sjálfsagt minni til. Og til að sýna einbeitni sína í því að lækka nú skatta höfðu sjálfstæðismenn það fram að þetta var ekki gert jafnóðum og það átti að koma til framkvæmda heldur voru áformin lögfest þrjú ár inn í framtíðina, og þar með auðvitað sagt að algjörlega óháð efnahagsaðstæðum, hagsveiflunni, nauðsyn aðhalds í hagstjórn eða öðru slíku skyldi þetta ganga fram. Sem sagt forgangsmál af því tagi og allt annað skyldi aðlaga sig að því. Inni í þessu var hið langþráða og mikla hugsjónamál sjálfstæðismanna að leggja niður hátekjuskattinn, þetta litla álag sem var á hærri tekjur í samfélaginu. Skattastefna núverandi ríkisstjórnar og í raun og veru allt frá því að Sjálfstæðisflokkurinn kom inn í Stjórnarráðið 1991 hefur verið því marki brennd að fletja skattkerfið út, draga úr tekjuöfnunargildi skattkerfisins í rauninni á báðar hliðar, því að annars vegar er teknanna aflað á þann hátt að það felur í sér minni tekjujöfnun hvernig menn greiða inn og síðan er þeim ráðstafað þannig í gegnum útgjöld ríkisins að þar dregur líka úr tekjujöfnunargildinu, m.a. með því að velta kostnaði af ýmiss konar þjónustu yfir á notendur, óháð þeirra efnahag. Þetta hefur síðan leitt til þess, herra forseti, eins og allar mælingar sýna núna, að ójöfnuður hefur aukist gríðarlega á Íslandi. Vissulega er þar að hluta til við að glíma þróun á launamarkaði hvað dregur hratt í sundur með hinum tekjuhæstu og hinum tekjulægstu en þar við bætist það ástand að tekjujöfnunargildi skattkerfisins fer minnkandi og þá er ekki á góðu von. Þetta frumvarp er þar af leiðandi bara breyting á þessum áður lögfestu áformum og felur í sér að stærsta einstaka þrepið í skattalækkunum í samræmi við loforðin frá kosningunum 2003 og átti að koma nú til framkvæmda, 2% lækkun frá og með næstu áramótum á tekjuskatti einstaklinga flatt, er nú breytt yfir í 1% lækkun og nokkra hækkun persónufrádráttar eða skattleysismarka. Þann þátt málsins á að heita að aðilar vinnumarkaðarins eða verkalýðshreyfingin hafi knúið fram í samskiptum við stjórnvöld á síðastliðnu vori. Skattleysismörkin eru engu að síður, eins og komið hefur fram í umræðunni, langt frá því að hafa fylgt þróun verðlags, hvað þá launa, eins og hún hefur verið undanfarin ár. Hvernig sem menn þrasa um þá hluti þá sýnir einfaldur framreikningur á núgildandi verðlagi á skattleysismörkunum að miðað við verðlag, hvort sem við tökum útgangspunkt í upptöku staðgreiðslunnar á sínum tíma, 1988, eða þó að við tækjum skattleysismörkin við stjórnarskiptin 1991, ættu þau að vera af stærðargráðunni 110 þúsund hið minnsta miðað við þróun verðlags, og 130–140 þúsund miðað við þróun launa. Þetta eru óhrekjandi staðreyndir og þó að menn haldi hér þúsund ræður um eitthvað annað mun því ekki verða breytt. Í gegnum þessa lymskulegu aðferð, að halda skattleysismörkunum niðri en lækka síðan tekjuskattsprósenturnar ofan frá, er skattbyrðin flutt til frá háum tekjum niður á lágar tekjur. Þetta endurspeglast eins og áður sagði í minnkandi tekjujöfnunargildi skattkerfisins. Það sýna samanburðarmælingar. Ef t.d. svonefndur Gini-stuðull er reiknaður út fyrir Ísland, en hann tekur mið af launamun að teknu tilliti til almannatrygginga og tekjujöfnunargildis skattkerfisins og samneyslunnar, þá hefur Ísland siglt hraðbyri burt frá öðrum Norðurlöndum hvað þetta varðar og ójöfnuður fer hér mikið og ört vaxandi. Við vinstri græn skárum okkur úr umræðum um þessi mál á sínum tíma og vorum ekki þátttakendur í hinum víðtæka skattalækkunarkór sem brast á í alþingiskosningunum 2003. Í fyrsta lagi vegna þess að við viljum tryggja ríki og sveitarfélögum trausta og fullnægjandi tekjustofna til að standa myndarlega undir samneyslunni og velferðarþjónustunni í landinu. Við erum sjálfum okkur samkvæm í því að ef lagðar eru til aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja, til að byggja upp í samfélagi okkar og til að styrkja innviði samfélagsins, þá þarf til þess tekjur og þær koma ekki af himnum ofan. Menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir og vera tilbúnir til að afla þeirra og það erum við og höfum alltaf verið. Við sögðum: Að því marki sem svigrúm verður til skattalækkana á komandi kjörtímabili ætlum við að nota það svigrúm, ef við fáum því ráðið, til að bæta stöðu hinna lakast settu og lægst launuðu í landinu. Við munum ekki lækka skatta á hátekjufólki en það hefur ríkisstjórnin nákvæmlega gert. Forgangsmál hennar var að lækka skatta á hátekju- og stóreignafólki og það hefur hún gert með þeim afleiðingum sem blasa við hverjum manni. Í öðru lagi var það og er þannig að það er feiknarlega óskynsamlegt að ákveða skattalækkanir og umtalsverðar breytingar í ríkisfjármálum mörg ár fram í tímann, óháð því hvernig efnahagsástand og aðstæður verða þegar þær eiga að koma til framkvæmda. Þetta er margbúið að segja við ríkisstjórnina, ekki bara af okkur heldur öllum helstu sérfræðistofnunum á sviði hagstjórnar og efnahagsmála, bæði innan lands og utan, en ríkisstjórnin hefur það að sjálfsögðu að engu. Skattalækkanir ríkisstjórnarinnar og áformin sem slík, með þeim væntingum sem þeim hafa fylgt, hafa verið einn þátturinn sem hér hefur kynt upp jafnvægisleysi og verðbólgu, það er óhrekjandi. Og enn undrast menn að ríkisstjórnin skuli, algjörlega óháð aðstæðum, ætla út í skattalækknir eða breytingar af því tagi. Það nægir að bregða hér á loft, herra forseti, síðasta hefti Peningamála Seðlabankans. Þar er enn spurt hvort það sé virkilega svo að menn ætli ekkert að haga tímasetningu þessara aðgerða, burt séð frá þeim sem slíkum, með einhverri hliðsjón af ástandinu í hagkerfinu. Seðlabankinn er auðvitað að segja: Ef ríkisstjórnin fer fram með skattalækkanir um næstu áramót upp á 2%, ígildi tveggja prósentna í tekjuskatti, svona útfært eins og þetta frumvarp ber í sér, og bætir svo þar við þeim lækkunum 1. mars nk. sem nú á að fara í á virðisaukaskatti, vörugjöldum og óbeinum sköttum, þá dregur það einfaldlega úr því efnahagslega aðhaldi sem stýrivaxtaákvarðanir Seðlabankans og önnur viðleitni felur í sér. Til dæmis er það mat Seðlabankans að stýrivextirnir þurfi að vera allt að hálfu prósentustigi hærri vegna breytinganna sem fyrirhugaðar eru 1. mars. Þannig meta menn einfaldlega efnahagsleg áhrif þessara aðgerða og það eykur þá vandann á hina hliðina hvað varðar hagstjórn bankans. Þá er einn þáttur enn ónefndur í þessu, herra forseti, og það er að á sama tíma hefur ríkið selt verðmætar eignir og talið sig vera og hefur kannski að mörgu leyti verið í aðstöðu til þess að lækka beina skatta vegna þess að það hafa komið gríðarlegar tekjur inn í ríkissjóð vegna þenslunnar og jafnvægisleysisins í hagkerfinu. Viðskiptahallinn, sem þýðir á mannamáli gríðarlegan innflutning og eyðslu þjóðarinnar langt umfram efni, er auðvitað ávísun á tekjur ríkissjóðs, mikil ósköp, t.d. allur bifreiðainnflutningurinn með þeim gjöldum sem þar eru lögð á. Þá er auðvelt að vera miklir menn og telja sig hafa efni á að lækka beina skatta. Það hefur ríkisstjórnin gert en án þess að horfa til lengri tíma, án þess að horfa til þess hvernig takast eigi á við hagstjórnina og án þess að horfast í augu við hvernig öðrum aðilum reiðir af á sama tíma í landinu. Hvaða aðra aðila er ég þá að tala um m.a.? Að sjálfsögðu heimilin og atvinnulífið en ég er líka að tala um sveitarfélögin. Það er auðvitað alveg með ólíkindum ef ríkisstjórnin kemst upp með það, og við undarlega þögn a.m.k. flokksmanna sinna í forustu sveitarfélaganna í landinu, að lækka skatta á þessu kjörtímabili með þessum hætti án þess að gera minnstu tilraun til að laga stöðu sveitarfélaganna. Væri ekki nær að taka a.m.k. eitthvað af því svigrúmi sem menn telja vera til skattalækkana og færa það yfir í traustari tekjustofna sveitarfélaganna? Hverju sætir það að menn skuli ekki einu sinni líta á það að færa t.d. 1% af þessum fjórum eða þremur - þó að þau verði nú ekki nema þrjú þegar upp er staðið sem tekjuskatturinn verður lækkaður flatt, hin almenna prósenta hans - yfir í sambærilegar heimildir í útsvari á móti? Þetta höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lagt fram í formi frumvarps ár eftir ár. Strax þegar fyrsta prósentið kom til framkvæmda í hittiðfyrra, þegar næsta prósent kom til framkvæmda í fyrra og við munum gera það enn nú, annaðhvort með sjálfstæðu frumvarpi eða með breytingartillögum við þetta frumvarp þegar það fær afgreiðslu, ef það fær afgreiðslu fyrir jólin, af því að menn eiga ekki að komast upp með annað en að svara því í leiðinni: Hvað með afkomu sveitarfélaganna? Sum þeirra hafa vissulega notið nokkurs góðs af þenslunni í hagkerfinu en önnur ekki. Önnur hafa bara alls ekki fengið neitt af því. Það eru tugir sveitarfélaga í landinu sem eiga í gríðarlegum erfiðleikum með að ná endum saman, eiga engan veginn fyrir rekstri, hvað þá einhverjum fjárfestingum. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í málefnum þeirra sveitarfélaga? Veit ríkisstjórnin af því að eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga var á ferðinni á dögunum? Hún var að heimsækja sveitarfélögin á listanum, válistanum, mjög gjarnan minni og meðalstór þéttbýlissveitarfélög á landsbyggðinni, hvert sveitarfélagið á fætur öðru var að fá heimsókn frá eftirlitsnefndinni sem spyr: Þið eruð að fara á hausinn, hvað ætlið þið að gera? Hver er niðurstaðan af þeim fundum? Er hún einhver von um betri afkomu sveitarfélaganna og traustari tekjustofna? Nei, hún er blóðugur niðurskurðarhnífurinn í höndum sveitarstjórnarmanna. Þegar eftirlitsnefndin fer þá er eitt skilið eftir á staðnum, ekki loforð um betri afkomu, ekki fjárveitingar, heldur blóðugur niðurskurðarhnífurinn í höndum sveitarstjórnarmannanna, herra forseti. Það er veruleikinn, m.a. sveitarfélaga í okkar kjördæmi. Þetta er staðan. Hér kemur svo ríkisstjórnin og sperrir stél og segist hafa svigrúm til að lækka skatta, óháð því hvernig Seðlabankanum gengur að slökkva eldana í hagkerfinu, óháð því hvernig aðstæður annarra aðila eru í þjóðfélaginu, sveitarfélögin mega éta það sem úti frýs. Herra forseti. Hvert prósentustig í tekjuskatti eða samanlagðri álagningu tekjuskatts og útsvars eru umtalsverðar fjárhæðir. Á milli 60 og 70% tekna sveitarfélaganna í landinu koma úr útsvarinu þannig að það verður ekkert stórt gert í þeirra málum nema útsvarið komi þar eitthvað við sögu. Vissulega má hugsa sér að bæta stöðu lakar settu minni sveitarfélaganna með meiri fjármunum í gegnum tekjujöfnun og útgjaldajöfnun í jöfnunarsjóði ef það verður þá í boði, en maður á eftir að sjá hvernig því starfi reiðir af. Með útsvarsheimildum væru þó a.m.k. þeim sveitarfélögum sem það kjósa gefnir einhverjir möguleikar til að afla sér meiri tekna og það mundi þýða að skattbyrðin eða skattastigið héldist óbreytt eða lækkaði minna en ella yrði og sem næmi þá nýtingu sveitarfélaganna á nýjum heimildum til útsvars. Ég mundi ætla að allmörg sveitarfélög, sem nú þegar fullnýta heimildir sínar til útsvarsálagningar, notuðu sér það að fá þar eitt prósentustig í viðbót og þannig mundu sveitarfélögin eða sveitarfélagastigið afla kannski 2–3 milljarða í viðbótartekjur og það mundi vissulega muna verulega um það.  Ég veit vel hverjir borga skatta. Það eru launamenn og það eru lögaðilar í landinu. Það eru þeir sem hafa fjármagnstekjur o.s.frv. Gallinn er hins vegar sá, hv. þm. Pétur Blöndal, ef ég má leyfa mér að brjóta hér þingsköp, herra forseti, og beina máli mínu að frammíkallanda,  Hér hefur verið rekin grófari hægri stefna í skattamálum en í flestum öðrum vestrænum ríkjum að Bandaríkjunum og einhverju leyti Bretlandi einum undanskildum. Ég held að þetta sé að vísu svæsnara hjá Bandaríkjamönnum, repúblikönum þar, vegna þess að kannanir sýna að aðeins á bilinu 1–5% af Bandaríkjamönnum hafa hagnast á skattkerfisbreytingum stjórnvalda þar. Ég býst við að það séu kannski 10–15% hér en miklu meira er það ekki, því að ítarlegar kannanir og rannsóknir sýna að allur þorri launamanna hér á landi og allt fólk með lægri og meðaltekjur borgar hlutfallslega meiri skatta í dag. Þeir einu sem virkilega hafa grætt er hátekjufólkið, það hefur fengið sérstaka skattalækkun upp á 4% eða 6% eftir því hvaða ár við tökum til viðmiðunar í hátekjuskattinum. Við vitum hvert eignarskattarnir eru að fara. Og síðan er stóra jólagjöfin sem menn glöddust yfir á Alþingi fyrir allmörgum árum þegar skattur af hlutafélagagróða og arði var færður niður úr venjulegri skattlagningu og niður í þau 10% sem hann er í dag og stærri jólagjafir hafa nú ekki margir fengið. Svona hefur skattkerfið verið flatt út, það eru áherslur þessarar ríkisstjórnar í skattamálum, þannig er það. Það þarf að tryggja að mönnum sé það ljóst og menn gíni ekki við loforðum af því tagi sem gefin voru hér á sínum tíma fyrr en menn átta sig á hvað í þeim er fólgið, hvaða áhrif þau hafa í samfélaginu. Svo óskapast allir yfir misskiptingunni, það sé alveg skelfilegt mál hvernig hún vex. En af hverju er hún að vaxa? Jú, það er af því að unnið er að því hörðum höndum af stjórnarflokkunum og ýmsum öflugum hagsmunaaðilum á bak við þá, fjármagnseigendum og fyrirtækjum, að búa til þannig samfélag á Íslandi. Það er veruleikinn og hér er einn örlítill angi af því á ferðinni. Það væri jöfnun fólgin í því að færa t.d. þetta svigrúm að einhverju leyti yfir til sveitarfélaganna, vegna þess að eitt af því sem veldur vaxandi ójöfnuði í landinu er mismunandi og bág fjárhagsstaða sveitarfélaganna. Það er eitt af því sem er að veikja okkar velferðarkerfi að sveitarfélögin, mörg hver, eru verr og verr í stakk búin til að sinna sínum mikilvægu verkefnum á því sviði. Það er veruleikinn. Þau eru að safna á sig skuldum, þau hafa neyðst til að selja eignir og mörg hver eru þannig komin í gjörgæsludeild eftirlitsnefndar um fjármál sveitarfélaga eins og kunnugt er. En að ríkisstjórnin sé að gera eitthvað til þess að taka á því máli, nei, ekki verð ég var við það, og undarlega mikið fylgi sem þessir flokkar fengu í sveitarstjórnarkosningunum síðastliðið vor. Að vísu voru það kannski ekki alls staðar nein ósköp sem Framsókn fékk en allt of mikið samt, að ég tali nú ekki um Sjálfstæðisflokkinn sem ber höfuðábyrgð á því hvernig sveitarfélögin hafa verið svelt til hlýðni á undanförnum árum. 
             Ég boða það, herra forseti, að við munum fylgja okkar málum eftir í þessum efnum og sjá til þess að þingmenn fái þá eina ferðina enn að svara því með atkvæði sínu hvort þeir vilja halda áfram að pína sveitarfélögin eins og þeir hafa gert að undanförnu. Þá getur verið, eins og stundum gerðist á árum áður, að einn og einn sveitarstjórnarmaður sem jafnframt á sæti á þingi gufi allt í einu upp í þingsalnum þegar fara á að greiða atkvæði um slíka hluti. Upp á það hefur maður nú horft og þá er flokkshollustan tekin fram yfir hitt að standa vaktina fyrir sveitarstjórnirnar hér, ef menn rata hingað inn á þing verandi jafnframt kjörnir á því stigi. Það er ýmislegt fleira í þessu frumvarpi, herra forseti, sem mætti staldra við en er kannski ekki jafnstórt í sniðum og þetta stóra atriði sem ég hef sérstaklega gert að umtalsefni, það er tekjuskatturinn, það eru skattleysismörkin og breytingarnar um komandi áramót og áhrif þessa yfir í hagstjórnina og stöðu efnahagsmála. Svo ætla ég aðeins að segja það að lokum að hæstv. ríkisstjórn hefur verið býsna dugleg við að selja eignir og lækka skatta á hátekjufólki og stóreignafólki og hún hefur í raun og veru getað gert það vegna þess að tvennt var fyrir hendi, verðmætar eignir til að selja, eins og Síminn, og miklar tekjur sem voru að flæða inn í ríkissjóð af þenslunni og sérstöku ástandi í efnahagsmálum, sérstaklega vegna viðskiptahallans. Það er ekki víst að það verði til staðar 

Virðulegi forseti. Ég vildi gera nokkur atriði í máli hv. þingmanns að umtalsefni en fer yfir efni frumvarpsins í ræðu hér á eftir. Honum var tíðrætt um samhengi hlutanna. Ég er sammála honum um það. Ég minnist vel skattalækkunarumræðunnar í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Gott ef hv. þingmaður talaði þá ekki um loforðafyllirí, eða hvaða orð hann hafði um það. Það má vissulega segja að vinstri grænir hafi haft þar ákveðna sérstöðu. Þegar rætt er um samhengi hlutanna er ég honum sammála um að ekki sé sjálfgefið að tekjurnar aukist. En þegar samhengi hlutanna er skoðað þá er það einmitt út af pólitískri stefnumörkun að tekjur hafa aukist. Í því sambandi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála flokksbróður sínum, þingflokksformanni Vinstri grænna, sem lýsti því yfir um helgina að hann vildi helst senda viðskiptabankana úr landi til að auka tekjujöfnuð í þjóðfélaginu. Er hann er sammála þingflokksformanni Vinstri grænna um að viðskiptabankarnir fari úr landi, þúsundir manna missi störf sín og ríkissjóður, sem hann hefur verið ötull talsmaður fyrir í gegnum tíðina, verði af tugmilljarðatekjum í formi tekjuskatts, fjármagnstekna og annars slíks? Það væri fróðlegt að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess og hvort hann er sammála þessu. Ef ekki þá er augljóslega kominn upp djúpstæður klofningur hjá Vinstri grænum um þessi mál? Varðandi tekjuskiptingu til sveitarfélaga get ég verið sammála hv. þingmanni. Ég tel að sveitarfélögin eigi að fá stærri hluta í þessu sambandi. Ég er ekki talsmaður þess að skattar verði hækkaðir en tel að 20–30% hlutur af tekjum ríkissjóðs vegna fjármagnstekna ætti að koma þar inn. Þær tekjur hafa reynst meiri en ráð var fyrir gert auk þess sem þróunin hefur verið sú að einkahlutafélögum hefur fjölgað mjög á kostnað þeirra sem greiða almennan tekjuskatt af launatekjum.

Herra forseti. Ég vil taka hið síðara fyrst. Við höfum reyndar verið talsmenn þess að sveitarfélögin fengju hlutdeild í breiðari tekjustofnum. Það stendur í sveitarstjórnarstefnu okkar. Þar gæti fjármagnstekjuskattur eða veltuskattar vissulega komið inn til að draga úr mismun á tekjudreifingu og tekjustreymi til sveitarfélaga og ríkis. Það er ekki hollt að þar sé mikið ójafnvægi. Varðandi hið fyrra sem hv. þingmaður spurði um, ummæli þingflokksformanns Vinstri grænna, Ögmundar Jónassonar, þá verður hv. þm. Björn Ingi Hrafnsson að temja sér, ef hann ætlar að spyrja menn út í afstöðu til ummæla annarra, að fara þá rétt með þau. Hefur hann einhvers staðar heyrt eða séð Ögmund Jónasson segja að hann vilji helst koma viðskiptabönkunum úr landi? Þau orð hafði hv. þingmaður hér í ræðupúltinu. Það hefur Ögmundur Jónasson ekki sagt. Ögmundur Jónasson hvatti viðskiptabankana og fjármálamenn til þess að sýna hóf. Það er annað mál. Hann sagði að ef þeir ekki gerðu það og vildu ekki vera í einhverju samræmi við íslenskan veruleika þá yrði að hafa það þó að þeir færu úr landi. Hann sagði að ekki ætti að láta hvað sem er eftir þeim. Það var það sem hv. þingmaður var að segja. Ætli það sé nú ekki býsna stór hluti þjóðarinnar sammála því, ef rétt er vitnað í Ögmund Jónasson, og það eigi eftir að koma á daginn að stór hluti þjóðarinnar sé sammála honum en ekki hv. þm. Birni Inga Hrafnssyni, a.m.k. ekki útúrsnúningum hans. Menn verða að kunna sér hóf. Það þýðir ekki fyrir þá að setja sig upp á móti öllum hugmyndum um að þeir leggi sitt af mörkum til íslensks samfélags, m.a. í formi hóflegra skattgreiðslna. Hér er t.d. brugðist við hugmyndum okkar um að álagningu fjármagnstekjuskatts verði breytt. Þeir aðilar hafa sett sig upp á móti því og vilja ekki leggja meira af mörkum til íslensks samfélags en þeir gera, þrátt fyrir hina gríðarlega góðu afkomu sem þeir búa við. Við vitum hver launakjör þeir hafa skammtað sér 

Virðulegi forseti. Gallinn er sá að í þessum ívitnuðu ummælum sagði hv. þingmaður ekki að bankarnir ættu eitthvað sérstaklega að gæta hófs. Hann tók m.a. afstöðu til þeirrar hugmyndar hvort best væri, til að auka á tekjujöfnuðinn í samfélaginu, að þeir færu úr landi. Ég vek athygli hv. þingmanns á að þetta hefur verið umtalað nokkuð í fjölmiðlum síðan þau orð voru viðhöfð. Það eru þá ansi margir sem hafa misskilið það. Ef maður rýnir í málflutning hv. þingmanns þá jaðrar við að hann taki undir það, sem mér finnst að vísu mikið umhugsunarefni. En látum það vera. Staðreyndin er sú að fjármálastofnanirnar okkar, sem hafa eflst mjög að burðum, m.a. út af hinni svokölluðu útrás, greiða miklu meira til samfélagsins en jafnvel bjartsýnustu menn óraði fyrir hér fyrir fáum árum. Tekjur þeirra af fjárfestingum, hvort sem er í Bretlandi eða Skandinavíu, skila sér í skatttekjum til íslenska ríkisins. Það var upplýst í síðustu viku að KB-banki greiðir meira en Fjársýsla ríkisins, 6–7 milljarða kr. í tekjuskatt. Bara það að hann færði hluthöfum sínum einhvern tiltekinn eignarhlut í öðru fyrirtæki, Exista held ég að það hafi heitið, færði ríkissjóði meira en 2 milljarða kr. í fjármagnstekjuskatt fyrir einhverjum þremur vikum síðan, 2 milljarða sem ég er viss um að hæstv. fjármálaráðherra hefur hvergi gert ráð fyrir í sínum áætlunum. Hann upplýsir örugglega á eftir hvernig hann ætlar að koma því fyrir, vonandi með ráðdeildina að leiðarljósi. Allt sýnir þetta, hv. þingmaður, að tekjur okkar af þessari starfsemi eru meiri en ráð var fyrir gert. Ég get ekki fallist á það sjónarmið að þessir aðilar kunni sér ekki hóf og tali með þeim hætti að þeir vilji ekki vera hluti af okkar siðaða samfélagi. Ég hef ekki orðið var við þau sjónarmið. Ég mundi helst vilja hrinda í framkvæmd áformum um að Ísland verði alþjóðleg fjármálamiðstöð til að við getum fengið fleiri slíka aðila hingað til lands.

Herra forseti. Ég held að það sé einfaldast að ræða þetta út frá grundvallaratriðum þessa máls og grundvallarstefnu flokka í þessum efnum. Hver er grundvallarstefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað þetta varðar? Hún er sú að skattlagning, bæði tekjuhárra einstaklinga, sem þess vegna gætu þá flúið land ef þeir sætta sig ekki við sín kjör, og fyrirtækja sem eru í alþjóðlegum rekstri og umsvifum vítt og breitt verði að vera samkeppnisfær. Við höfum aldrei talað fyrir því að Ísland fari með skatta upp fyrir það sem er hliðstætt við nágrannalöndin. Það sem við gagnrýnum hins vegar eru sérstakar niðurgreiðslur og að hér séu búnar til nánast skattasmugur og að það megi ekki einu sinni ræða það að breyta álagningu fjármagnstekjuskatts þannig að hún sé í meira samræmi við það sem gerist í löndunum í kringum okkur. Veruleikinn er sá að við erum með einhverja allra lægstu skattlagningu á fjármagnsgróða sem þekkist innan OECD. Það er veruleikinn. Þótt frumvarp okkar, um það að taka upp frítekjumark í fjármagnstekjuskatti og síðan hærri prósentu á hærri tekjur, næði fram að ganga væri skattlagning slíkra tekna enn hófleg á Íslandi. Það er okkar stefna. Við þurfum að sjálfsögðu samkeppnisfært umhverfi að þessu leyti því að auðvitað bera menn saman skattakjör eins og margt fleira þegar starfsumhverfi fyrirtækja í hnattvæddum heimi viðskipta er skoðað. En að við eigum að fara að elta einhverjar Karíbahafseyjar og búa til lágskattasmugur til að halda rekstri í landinu eða lokka til okkar aðra erum við ekki tilbúin að gera, enda gengur öll alþjóðleg viðleitni út á að loka slíkum smugum. Ætlar Ísland þá að verða ein slík úti í Norður-Atlantshafi? Svo segi ég við hv. þingmann að lokum, sem er ekki seinna vænna en menn fari að átta sig í: Í vissum tilvikum verður ekki bæði sleppt og haldið. Við verðum að átta okkur á því hvernig samfélag við ætlum að hafa í landinu. Á það að vera öflugt, samábyrgt velferðarsamfélag með traustum tekjustofnum undir samneyslunni 

Herra forseti. Þetta hafa verið athyglisverðar umræður og málefnalegar að mestu eins og oftast. Ég verð því miður að hverfa af vettvangi þar sem ég þarf á fundi vegna prófkjörs. En ég get ekki farið úr salnum án þess að leiðrétta það sem fram kom í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það eru þrjú atriði. Í fyrsta lagi sagði hún að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á virðisaukaskatti og vörugjaldi til þess að lækka matarverð væru kosningavíxill. Af langtímaáætlun sem fylgir fjárlagafrumvarpinu er ljóst að ríkissjóður getur vel staðið undir þessum skattalækkunum og þolir að missa þessar tekjur til hagsbóta fyrir neytendur. Í öðru lagi vísaði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir til þess að skattleysismörk sem færu upp í 90 þús. kr. um næstu áramót væru mun lægri en þau hefðu verið 1995 þegar núverandi ríkisstjórn kom til valda og hún og hennar flokkur fóru úr ríkisstjórn. Hún nefndi að þau hefðu verið 130 þús. kr. Þetta er rangt hjá henni því að þessar 130 þús. kr. sem þar er verið að miða við eru frá því 1988 og mesta lækkunin á persónuafslættinum og skattleysismörkunum varð í þá tíð að hún sat í ríkisstjórn og hennar flokkur.

Og þið.

Nei, ekki við. Hins vegar var það þannig 1995 þegar Jóhanna Sigurðardóttir og hennar flokkur fór úr ríkisstjórninni að þá voru skattleysismörkin tæplega 90 þús. að raungildi miðað daginn í dag. Þannig verða skattleysismörkin um áramótin hin sömu og þau voru 1995. Það hefur auðvitað heilmikið gerst á þeim tíma. Hagvöxtur hefur verið mikill og kaupmáttur aukist og skattprósentur lækkað gríðarlega mikið þannig að út frá því má sjá að skattbyrðin er miklu lægri nú en hún var þá. Í þriðja lagi nefndi hún barnabæturnar, að þær væru lágar í dag og yrðu lágar á næsta ári. Ef við reiknum það hins vegar verða barnabæturnar að raungildi á næsta ári, þegar þær hækkanir sem ég var að ræða um áðan verða komnar til framkvæmda, hærri heldur en þær hafa verið nokkru sinni á tímabilinu frá 1991. Ég hef ekki tölur lengra aftur í tímann. En frá 1991 hafa þær ekki verið hærri. Þær voru hæstar á árinu 1991 en verða hærri á næsta ári en þær voru þá og umtalsvert hærri að raungildi heldur en þær voru 1995 þegar Jóhanna Sigurðardóttir og hennar flokkur fóru úr ríkisstjórn. Ég vona að umræðan geti haldið áfram, hvort sem hún klárast eða ekki. En við munum örugglega fá tækifæri til að ræða þessi mál frekar í vetur. Ég þakka fyrir málefnalega umræðu.

Herra forseti. Ég ætla eingöngu að fjalla um lítinn þátt þessa frumvarps sem hér liggur fyrir. Það er 2. gr. frumvarpsins og ég verð að segja, herra forseti, að mér þykir miður að hæstv. fjármálaráðherra þurfi að víkja af fundi því ég hafði hugsað mér að beina til hans spurningu sem snertir þetta mál. En það gefst vonandi tækifæri til að ganga eftir svari hans við henni þótt síðar verði. Ég vil taka þessa grein sérstaklega til umræðu en hún fjallar um það, eins og hér segir, með leyfi forseta: „Styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barns fá frá sveitarfélagi til að annast barn heima, frá lokum fæðingarorlofs fram til þess að það hefur leikskólavistun eða grunnskólanám, teljast ekki til tekna hjá móttakanda.“ Ég tel varhugavert að hvetja til þess með þessu móti að verið sé að borga mæðrum fyrir að vera heima með börn sín, jafnvel árum saman allt fram til þess að grunnskólaganga hefst. Þetta geta verið allt að fimm árum samkvæmt þessari tillögu og því sem vitað er frá yfirlýsingum hinna hægri sinnuðu sveitarfélaga sem hafa haft slíkar áætlanir uppi. Tilboð af þessu tagi hafa verið kallaðar mömmugildrur vegna þess að í þær rata eingöngu konur, mæður. Þetta er ekki tilboð til beggja foreldra eða til feðra þó það segi í greininni. Við þekkjum það frá rannsóknum sem gerðar hafa verið erlendis að það eru mömmurnar sem falla í slíka gildru. Það er augljóst öllum sem skoða að með því að konur stimpli sig út af vinnumarkaði í tvö til fimm ár þá veikist staða kvenna á vinnumarkaði verulega. Sú staðreynd að þær stimpli sig út á þennan hátt mun hafa hamlandi áhrif á starfsframa þeirra og laun. En konur standa nú þegar, eins og menn vita, mjög höllum fæti á vinnumarkaði hér á landi og bera ekki úr býtum nema um 66% af launum karla. Herra forseti. Laun kvenna munu ekki hækka meðan þær eru heima eins og hér er verið að hvetja til. Þetta mun líka hafa áhrif á lífeyrisréttindi þeirra, á veikindarétt, á bætur ef slys ber að höndum, og eins og ég nefndi áðan, möguleika á starfsframa og þar fram eftir götunum. Staðreyndin er sú að þegar og ef þær fara aftur á vinnumarkað mun þeim reynast erfitt að fóta sig þar á nýjan leik. Í athugasemdum við frumvarpið segir, herra forseti, að með greininni sé ætlað að styðja við foreldra sem leggja áherslu á að vera með börnum sínum eftir að fæðingarorlofi lýkur. Það er augljóst mál að ef menn vildu bjóða mæðrum upp á raunverulegt val um að vera heima með börnum sínum væri ekki verið að líta til 30–40 þús. kr. greiðslna sem þarna er um að ræða að hámarki á mánuði, heldur kemur ekki annað í stað þess að vera úti á vinnumarkaðnum en að lengja fæðingarorlofið. En það er ekki verið að bjóða upp á það. Það að hvetja með þessu móti til að konur séu heima gerir ekki annað en að auka á samviskubit og sektarkennd kvenna sem ekki geta og ekki hafa efni á því að vera heima þótt þær fengju þessar 30–40 þús. kr. að hámarki á mánuði. Það segir í athugasemdum við frumvarpið að verið sé að líta til jafnræðis. Að þarna sé um samræmingu að ræða vegna þess að þær greiðslur sem sveitarfélagið innir af hendi til niðurgreiðslu á dagvistargjöldum séu ekki skattlagðar og því eigi greiðslur af þessu tagi ekki að vera skattlagðar heldur. Ég verð að segja, herra forseti, að þetta finnst mér hreinn útúrsnúningur. Þarna er um að ræða þjónustu sveitarfélags sem ekki er hægt að meta til skattgreiðslna eða skattskyldu með þessum hætti. Eða ætlar fjármálaráðherra að hvetja til þess að þeir sem ekki nota strætisvagna á höfuðborgarsvæðinu fái skattafslátt og endurgreiðslur frá sveitarfélaginu? Eða þeir sem ekki nota gangstéttir eða gatnakerfið? En það er þó ekki það jafnræði sem er verst brotið með frumvarpinu, heldur er það sú staðreynd að þarna er verið að leggja til að skattfrjálsar verði greiðslur sem lúta að því að halda konum heima með börn sín en ekki aðrar greiðslur, önnur fjárhagsaðstoð eða aðrar greiðslur frá sveitarfélaginu. Þarna er ekki um jafnræði að ræða þótt orðið samræmi og jafnræði komi fyrir í athugasemd við þessa grein. Það sem verra er að ekki er gert ráð fyrir, eftir því sem ég best veit, að umönnunarbætur fyrir foreldra sem þurfa og verða að vera heima hjá langveikum börnum eða fötluðum njóti skattfríðinda. Slíkar bætur njóta engra skattfríðinda. Þvert á móti eru þær skattlagðar og notaðar til að skerða aðrar greiðslur þegar upp að ákveðnu marki er komið. Ég hafði hugsað mér að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvar jafnræðið væri í þessu tilliti og hvort hann hyggist flytja frumvarp um skattleysi raunverulegra umönnunarbóta til þeirra foreldra og forráðamanna barna sem verða að vera heima, jafnvel eftir að 18 ára aldri barnsins er náð, vegna langvarandi veikinda eða fötlunar. Og þá til samræmis við þetta frumvarp sem hér er lagt fram. Eins og ég sagði mun ég ganga eftir svörum frá hæstv. fjármálaráðherra við þessu þó á öðrum vettvangi verði eða síðar. En ég vil leggja áherslu á að þessi tillögugrein frumvarpsins er einungis til þess fallin að hvetja til þess að fleiri hægri sinnuð sveitarfélög í landinu snúi sér frá því að byggja upp leikskólakerfið og styðja þannig við barnafjölskyldur í umdæmi sínu og það mun bitna fyrst og fremst á stöðu kvenna á vinnumarkaði sem er veik fyrir.

Virðulegi forseti. Það ber vel í veiði fyrir formann fjölskyldunefndar ríkisstjórnarinnar að þessi mál skuli vera til umræðu vegna þess að sá sem hér stendur er einn af þeim sem hafa gert þessi mál talsvert mikið að umtalsefni, m.a. með hugmyndum um svokallaðar fjölskyldugreiðslur sem er væntanlega nákvæmlega það sem hv. þingmaður á við í ræðu sinni. Ég tel að ákveðins misskilnings gæti í máli hv. þingmanns. Hér er ekki um að ræða neina tilraun eða ætlun til að skerða jafnrétti kynjanna til þátttöku á vinnumarkaði. Þessum greiðslum hefur verið lýst sem valkvæðum. Hugmyndin eins og hún hefur helst komið fram gengur út á að jafna eða brúa bilið frá því fæðingarorlofi lýkur og þangað til að börnin komast á leikskóla, sem er venjulega um 18 mánaða aldur. Ég hef fyrir mína parta lýst þeirri skoðun minni að ég tel að fæðingarorlofið ætti að lengjast upp í 12 mánuði. Reykjavíkurborg, svo dæmi mætti nefna, hefur ákveðið að færa leikskólaaldurinn niður í 12 mánaða aldur, en það gerist auðvitað á löngum tíma vegna þess að það kallar á gríðarlega fjárfestingu og ákveðna grundvallarbreytingu í rekstri leikskólanna í borginni. En það sem ég hef lagt áherslu á er að fyrir foreldra barna á þessum aldri í dag eru þetta bara takmörkuð svör. Annars vegar að það standi til í framtíðinni að lengja fæðingarorlof og hins vegar að byggja smábarnaleikskóla. Það eru ekki svör í dag og þess vegna komu fram þessar hugmyndir um fjölskyldugreiðslur, að þær gætu orðið til að brúa þetta bil núna, verði valkvæðar þannig að foreldrar geti notað þær til að vera lengur heima með börnunum sínum, geti notað þær til að ráða aðra til þess, t.d. ömmu eða afa, au pair eða eitthvað slíkt eins og au pair greiðslur borgarinnar leyfa nú þegar. Nú eða til niðurgreiðslu dagforeldra vegna þess að þessar greiðslur eru ígildi þess sem sveitarfélögin nota í dag til að greiða niður þá mikilvægu þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann til að lesa tillögugreinina því þar er ekki verið að tala um að brúa bil frá 6 mánaða aldri barns til 18 mánaða, heldur fram að grunnskólaaldri. Það er ekki verið að fjalla um greiðslurnar sem slíkar heldur er verið að fjalla um að gera þær skattfrjálsar, þ.e. að hvetja sveitarfélög til þess að taka þetta fyrirkomulag upp. Ég vil endurtaka það sem ég sagði. Ef menn vilja, hvort sem menn eru í fjölskyldunefnd ríkisstjórnarinnar eða annars staðar á ríkisstjórnarheimilinu, bæta stöðu barnafjölskyldna í landinu þannig að konur hafi það sem raunverulegt val að vera heima með börnum sínum eða fara út á vinnumarkaðinn, þá duga 30–40 þús. kr. á mánuði ekki til. Það er aðeins eitt sem þar kemur til greina, það er að lengja fæðingarorlofið og búa betur að barnafjölskyldum í landinu.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður getum vel verið sammála um þau tvö atriði sem hún nefndi síðast og um það sé ekki neinn ágreiningur. Spurningin lýtur hins vegar að þessu bili sem ég hef áður nefnt milli þess að fæðingarorlofi lýkur og þar til börn komast á leikskóla. Við megum ekki gleyma því að það hefur orðið ákveðin grundvallarbreyting í þeim efnum. Börn komast miklu fyrr á leikskóla en áður. Hin almenna regla í Reykjavíkurborg, þar sem ég þekki best til, eru 18 mánuðir, og við ætlum að lækka það enn frekar vegna þess að nú eru ekki lengur fyrir hendi biðlistar á því sviði. Ekki langt er síðan borgarstjórn Reykjavíkur ákvað samhljóða að lækka leikskólagjöld um 25%. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að þessar tillögur um fjölskyldugreiðslur - þetta kveður ekki beinlínis um það, heldur kveður á um skattfrelsi slíkra greiðslna, sem ég held að sé algert lykilatriði til að sveitarfélögin ráðist í þær. Sveitarfélögin hafa hvorki burði né áhuga á að færa fjármagn eitthvað sérstaklega til ríkissjóðs með slíkum greiðslum og þess vegna var þetta algjört grundvallaratriði og ég ætla reyndar í ræðu á eftir að fagna þessu alveg sérstaklega. Hins vegar er það þannig að í þeim sveitarfélögum þar sem þetta hefur þegar verið ákveðið, t.d. í Kópavogi, var samstaða um þetta meðal meiri hluta og minni hluta. Þegar forráðamenn meiri hlutans í Kópavogi kynntu þetta mál á bæjarráðsfundi stendur bókað í fundargerð að fulltrúi Samfylkingarinnar í bæjarráði hafi sérstaklega óskað eftir því að fá að vera meðflutningsmaður að tillögunni. Um þetta virðist því vera nokkuð breið pólitísk samstaða þegar að er gáð.

Virðulegi forseti. Það er rétt að Reykjavíkurlistanum tókst á valdatíð sinni í Reykjavíkurborg að byggja dagvistarkerfið og leikskólakerfið mjög vel upp þannig að þar eru ekki biðlistar lengur. Og já, það er líka rétt að Reykjavíkurlistinn hafði forgöngu um það að gera áætlun um að gera leikskólann smám saman gjaldfrían en það voru einmitt Vinstri grænir, minn flokkur, sem vöktu máls á því og gerðu að stefnu sinni fyrir kosningarnar 2003. Ég óttast að miklar breytingar muni verða í leikskólamálum í Reykjavík eftir stjórnarskiptin þar sl. vor. Ég hef ekki þá trú að sú stjórn sem þar er tekin við, sá meiri hluti sem þar er tekinn við völdum, muni halda áfram þeirri uppbyggingarstefnu sem Reykjavíkurlistinn hafði á stefnuskrá sinni. Við þekkjum spor Sjálfstæðisflokksins í þeim efnum og þau voru mjög slæm í Reykjavík. Við vitum líka að það er ekki sama góða ástandið alls staðar úti um land eins og er í Reykjavík. Ég ætla ekki að svara fyrir afstöðu samfylkingarmanna hér í þessum efnum en það er vissulega rétt að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lýsti áðan stuðningi við 2. grein frumvarpsins. Það þýðir ekki að það sé klappkór á öllum vígstöðvum fyrir hlutum sem þessum.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og staðgreiðslu skatta á fjármagnstekjur. Í því felast ýmsar breytingar, bæði jákvæðar og neikvæðar að mínu mati og ætla ég nú að fara í gegnum þær. Í fyrsta lagi vil ég gjarnan tala um þetta sem bar síðast á góma í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um styrki til foreldra sem þeir fá frá sveitarfélögum. Nú er það þannig að sá sem sendir barn í leikskóla eða til dagmömmu fær styrk frá sveitarfélaginu sem samkvæmt strangasta skilningi skattalaga ætti að teljast til hlunninda og ætti að skattleggjast en hefur ekki verið gert. Það sem gerist núna er að ýmis sveitarfélög ætla að fara að greiða þetta til foreldranna beint og síðan geti þeir valið hvort þeir sendi barnið í leikskóla eða ekki. Nú hef ég ekki skoðað það nýlega og veit því ekki hvað leikskólapláss kostar en mér segir svo hugur um að hvert pláss á leikskóla muni kosta um 100 þús. kr. og af því borgi foreldrarnir 30 þús. og sveitarfélagið um 70, mismunandi eftir sveitarfélögum, mismunandi eftir stöðu foreldra, hvort þeir eru námsmenn eða ekki o.s.frv. en svona er þetta í grófum dráttum. Í rauninni gæti sveitarfélagið borgað foreldrunum 70 þús. kr. og svo ráða þeir hvort þeir borga 30 þús. kr. til viðbótar og setja barnið í leikskóla eða skiptast á um að vera heima. Ég sé ekki þennan vanda hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að eingöngu konur verði heima. Ef svo er er þetta mjög illa farið. Ég held nefnilega að fæðingarorlofið hafi gert það að verkum að feður kunni sífellt betur að meta umgengni við börnin sín og ég get alveg séð fyrir mér að foreldrar með tvö börn á leikskólaaldri sem fengju þá 140 þús. kr. gætu verið hálfan daginn hvort heima með börnunum og haft mikla ánægju af. Og ég held að foreldrarnir séu ekkert verri uppalendur barnanna sinna en fólk á leikskóla sem starfar þar sem launþegar. Ég er mjög hlynntur þessari breytingu. Ég mundi jafnvel vilja orða greinina enn almennar þannig að ef menn tækju t.d. upp á því að láta fólk fá ávísanir fyrir grunnskóla eða framhaldsskóla þar sem fólk gæti valið sér skóla sem mundi auka samkeppnina frekar yrði það ekki skattskylt heldur. Þetta er það sem menn fá í dag. Það kostar 400 þús. kr. eða eitthvað slíkt að hafa barn í grunnskóla og ef ríkisvaldið eða sveitarfélagið tæki það upp að láta foreldra fá ávísun fyrir þessu og foreldrarnir gætu svo valið sér skóla finnst mér að það ætti ekki að vera skattskylt. Það er ekki skattskylt í dag. Síðan er hækkun á aldri barna til barnabóta. Það finnst mér jákvætt. Það er ákveðin þróun í gangi. Við teljum núna unglinga upp að 18 ára aldri sem börn og þá finnst mér eðlilegt að það sé gert hérna líka. Það myndast reyndar ákveðið bil frá því að barnabótum sleppir og þar til námslánakerfi tekur við. Þarna er verið að minnka það bil. Það voru fjögur ár en eru núna tvö ár en veldur oft miklum vandræðum því að námslánakerfið tekur yfirleitt við þegar fólk fer í háskóla þó að það séu undantekningar á því. En svo komum við að því sem ég kannski helst vildi tala um, herra forseti, og það er að hækka tekjuskattinn um 1%. Það var sett í lög fyrir nokkrum árum að lækka tekjuskatt um 4% sem þýðir fyrir venjulegan launþega í ASÍ sem er með að meðaltali um 300 þús. kr. að hann er nú þegar búinn að njóta 6 þús. kr. á mánuði í lækkun á tekjuskatti. Hann nýtur þess raunverulega í dag að hann hefur 6 þús. kr. meira til ráðstöfunar og með þessari breytingu átti hann að hafa 12 þús. kr. meira til ráðstöfunar um næstu áramót. En vegna áhrifa ASÍ, vil ég segja, þar sem nokkrir einstaklingar hafa mikinn áhuga á því að taka upp meiri skatta á hærri tekjur, þ.e. sem sagt flóknara skattkerfi, var fallist á það að lækka þessa prósentu, falla frá þessari skattalækkun þannig að hún verður ekki nema 1% í staðinn fyrir 2%. Það þýðir að meðalmaður í ASÍ mun hafa 9 þús. kr. meira til ráðstöfunar eftir þessa skattalækkunarhrinu í stað 12 þús.

Gleymirðu ekki persónuafslættinum?

Ég kem inn á persónuafsláttinn rétt strax, hækkun hans er 2.500 kr. á mann. Meðalmaðurinn hefði engu að síður verið með meira til ráðstöfunar. Áhrif ASÍ á lagasetningu á Alþingi er svo kapítuli út af fyrir sig, herra forseti, mjög athyglisverður kapítuli vegna þess að starfsmenn og fulltrúar ASÍ hafa ekki verið kosnir almennri kosningu á Íslandi eins og þingmenn þurfa að sæta. Þingmenn þurfa að fara í prófkjör o.s.frv. Meira að segja einn af starfsmönnum ASÍ ætlaði að fara í prófkjör en hætti við, taldi sig væntanlega hafa meiri áhrif hjá ASÍ en á Alþingi. Mér finnst mjög varasamt að Alþingi láti hagsmunasamtök úti í bæ hafa áhrif á lagasetningu sína en svona er nú reyndin einu sinni. Í staðinn var farin sú leið að hækka persónuafsláttinn sem hér er talað um. Hann hækkar um 29.620 kr. á ári, tæpar 2.500 kr. á mánuði. Fyrir mann sem er með 100 þús. kr. í tekjur munar þetta 1.500 kr. sem hann hefur meira með því að hækka persónuafsláttinn en fá 1% lægri skatt. Verkalýðshreyfingunni hefur verið í lófa lagið að hækka lægstu laun, ekki um 15 þús. kr. heldur um 16.500, og hækka þá hæstu laun ekki eins mikið af því að þau njóti 1% skattalækkunarinnar. Mér hefur alltaf þótt skorta á það við þessa skattalækkunarhrinu að samráð sé haft við aðila vinnumarkaðarins um það að þegar skattar eru lækkaðir þurfa hæstu tekjurnar ekki að fá eins mikla launahækkun af því að þær njóta skattalækkunarinnar meira. Það sem vinnst með því að hafa prósentulækkun í staðinn fyrir hækkun á persónuafslætti er að það myndast hvati hjá fólki til að auka tekjur sínar, annaðhvort með því að mennta sig eða með því að skipta um vinnu, fá sér betri vinnu, betur borgaða vinnu o.s.frv. Núna er hvatinn mjög lítill. Það eru svokallaðar fátæktargildrur sem menn hafa talað um. Vegna svo margra atriða, alls konar bóta, barnabóta, vaxtabóta o.s.frv. sem eru tekjutengdar er ekkert mjög mikill hvati hjá fólki til að auka tekjur sínar. Það er einmitt það sem hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar, að auka hvatann þannig að tekjur manna hækki, menn vilji auka tekjurnar enda hefur það sýnt sig að tekjur í þjóðfélaginu hafa hækkað eins og hvergi annars staðar. Ég held að óhætt sé að fullyrða að hvergi hafa laun hækkað annað eins og á Íslandi umfram verðlag. Kaupmátturinn hefur hvergi aukist annað eins sem sést náttúrlega á mjög góðri afkomu ríkissjóðs. En mér finnst mjög varasamt að aðilar sem ekki hafa verið kosnir lýðræðislegum kosningum hafi áhrif á lagasetningu á Alþingi eins og við erum að fjalla um hér. Í frumvarpinu er auk þess lagt til að sjómannaafslátturinn verði hækkaður um eitthvert lítilræði. Ég hef margoft bent á það að hann er tímaskekkja og ætti að falla niður. Hann er ekkert annað en styrkur til útgerðar og hún þarf ekki styrk í dag þannig að ég hefði helst viljað sjá hann hverfa. Það eru fleiri sem vilja það. Svo eru ýmsar breytingar við barnabætur sem eru eðlilegar og í samræmi við ýmsa hækkun sem hefur orðið á verðlagi og launum. Í heild sinni er þetta frumvarp jákvætt þó að ég sé mjög óhress með það að hvatinn til að stækka kökuna hafi svo að segja fallið í gryfju þeirra sem eru uppteknir af því að skipta kökunni. Ég tel að skattkerfið sé fyrst og fremst ætlað til að afla velferðarkerfinu tekna en ekki til þess að hafa áhrif á hegðun manna eða breyta tekjuskiptingu. Það er annað mál sem við leysum á öðrum vettvangi en í gegnum skattkerfið en hér veit ég að menn hafa mjög mismunandi skoðanir og sumir eru svo uppteknir af því að láta skattkerfið jafna tekjur að þeir eru jafnvel til í að sjá á bak stórfyrirtækjum úr landi bara til að láta launajafnréttið halda sér.

Herra forseti. Ég hef svo sem margt við ræðu hv. þingmanns að athuga en ætla þó bara að staldra við eitt atriði til að vita hvort ég hef skilið hv. þingmann rétt. Hann sagði, hafi ég tekið rétt eftir, að þegar farin væri sú skattalækkunarleið að beita flatri prósentulækkun, sem vissulega yrði til þess að auka meira tekjuhlið þeirra sem hærri hefðu launin, ætti vinnumarkaðurinn á móti að taka niður launahækkanir hjá þeim sem hæst hefðu launin. Ég skildi orð hv. þingmanns þannig. Þá kemur til viðbótar spurning við þetta: Telur hv. þingmaður að verkalýðshreyfingin eigi að taka mið af slíkum lagasetningum sem ríkisstjórnin hefur sett í forgang varðandi skattalækkanir og fara þá leið að lækka launin hjá þeim sem hæstar hafa tekjurnar? Hversu mikið telur þá hv. þm. Pétur H. Blöndal að launin hjá þeim hæst launuðu hefðu átt að lækka þegar hátekjuskattur var afnuminn í áföngum frá 7% og niður í 0%? Samkvæmt því sem hv. þingmaður sagði áðan hefði vinnumarkaðurinn átt að bregðast við því að tekjur þessa hóps manna voru verulega auknar með sérstökum aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem ríkisstjórnin setti reyndar í forgang sinnar skattalækkunarstefnu, að lækka tekjur á þeim hæst launuðu. Þá langar mig til að vita, af því að ég veit að hv. þingmaður er töluglöggur maður: Hversu miklu lægri ættu laun mannsins sem er með milljón á mánuði, eða hefði verið það fyrir nokkrum árum þegar ríkisstjórnin fór af stað með þessa stefnu, að vera í dag miðað við þessa framsetningu?

Herra forseti. Ég hef hvergi nokkurs staðar lagt til að laun verði lækkuð. Aldrei nokkurn tíma. Laun hafa hækkað á Íslandi og mér þykir það bara fínt. Laun hafa hækkað miklu meira hér á landi en nokkurs staðar annars staðar og það þykir mér mjög gott. Ég held nefnilega að sú stefna ríkisstjórnarinnar að taka upp algilda skatta hafi leitt til þess að laun hafa hækkað. Hins vegar er ákveðinn launamunur í þjóðfélaginu og hann stafar af ýmsum náttúrulegum ástæðum. Til dæmis verður fólk sem er með menntun að fá hærri laun en þeir sem eru ómenntaðir vegna þess að það þarf að borga menntunina, fjárfestinguna til baka. Þeir sem eru duglegir fá borgað fyrir það, af því þeir eru duglegir. Sjómenn sem afla mikið fá jafnvel tvöfalt hærri laun en aðrir sjómenn sem afla lítið. Það þykir eðlilegt. Þeir sem vinna uppi á hálendinu vilja fá borgað fyrir að geta ekki skroppið í bíó og vera fjarri fjölskyldum sínum. Það er ákveðinn eðlilegur launamunur í þjóðfélaginu. Þegar reynt er að skatta hann burtu þá eykst launamunurinn fyrir skatta. Ég held því fram að þegar skattar eru lækkaðir, þegar hátekjuskatturinn er felldur niður, þá munu margir sem voru með há laun sætta sig við lægri laun. Til dæmis hafa þeir sem fengið hafa launatilboð erlendis frá, sérfræðingar og aðrir, komið til landsins af því að skattarnir voru lægri. Þetta hefur áhrif á svo margt. Mér finnst að samspil launa og skatta eigi að vera miklu greinilegra, að þegar skattarnir eru lækkaðir í prósentum þá eigi hæstu laun ekki að þurfa að hækka eins mikið, það liggur í hlutarins eðli, eins og lægstu laun. Þetta er það sem ég held að verkalýðshreyfingin hafi verið að gera í sumar með 15 þús. kr. hækkuninni til lægstu launanna, það var einmitt að mæta þeirri breytingu sem hefur orðið. Síðan geta menn deilt um hvort launamisrétti sé orðið of mikið, hvort hátekjustörf séu orðin of mörg og hvort gott sé að slík störf fari úr landi. Það finnst mér hins vegar ekki gott.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, staðgreiðslu skatta og fjármagnstekjur. Ég vil aðeins ítreka nokkra hluti sem ég kom inn á í andsvörum við tvo hv. ræðumenn fyrr í dag. En fyrst og fremst vil ég fagna 2. gr. þessa frumvarps og verð að vera ósammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur þar um. Ég held reyndar að við séum sammála um meginmarkmiðið með hugsuninni þótt auðvitað geti verið pólitískur ágreiningur um leiðina að því. En greinin hljóðar þannig: „Við 2. tölulið A-liðar 7. gr. laganna bætist við nýr málsliður, svohljóðandi: Styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barns fá frá sveitarfélagi til að annast barn heima, frá lokum fæðingarorlofs fram til þess að það hefur leikskólavistun eða grunnskólanám, teljast ekki til tekna hjá móttakanda.“ Í athugasemd um þessa grein segir enn fremur í frumvarpinu: „Í 2. tölul. A-liðs 7. gr. tekjuskattslaga er að finna tegundir greiðslna sem ekki teljast til skattskyldra tekna og er með frumvarpi þessu lagt til að skýrt sé að styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barna fá frá sveitarfélagi til að annast barn heima séu undanþegnir skattskyldu. Nokkur sveitarfélög hafa kynnt áform um slíka styrki og eru með ákvæðinu tekin af öll tvímæli um hugsanlega skattskyldu slíkra greiðslna. Tilgangurinn með greiðslum sem þessum er að styðja við foreldra sem leggja áherslu á að vera með börnum sínum eftir að fæðingarorlofi lýkur. Niðurgreiðslur sveitarfélaga á leikskólagjöldum og daggæslugjöldum í heimahúsum eru ekki skattskyldar hjá foreldrum eða forráðamönnum barna. Með tilliti til jafnræðis er því lagt til að framangreindir styrkir verði ekki taldir til skattskyldra tekna.“ Ég sakna þess raunar, herra forseti, að ekki sé sérstaklega fjallað um þennan hlut málsins í umsögn fjárlagaskrifstofunnar. Það er ekki tekið sérstaklega fram hvað þetta kosti eða hvaða tekjutap verði vegna breytingarinnar, eða hvernig má orða það. En sjálfsagt er ekki einfalt að áætla það vegna þess að það liggur fyrir að mörg sveitarfélög hafa lýst því yfir að þau muni ekki taka upp greiðslur sem þessar ef einhver vafi leikur á því að ríkissjóður ætli hluta af þeim greiðslum til tekna hjá sér. Í því sambandi hefði ég, svo sem eins og hv. þingmaður, óskað eftir að fjármálaráðherra veitti ákveðnar upplýsingar vegna þess að staðreyndin er sú að það eru áform um fleira en þetta. Reykjavík, þar sem ég er formaður borgarráðs og raunar formaður ÍTR líka, hefur t.d. áform um að kynna á næstunni svokölluð frístundakort sem eru niðurgreiðslur til barna og unglinga til íþróttastarfsemi eða annarrar æskulýðsstarfsemi. Það geta verið umtalsverðar upphæðir á ári. Ég hef áhuga á að fá að vita hvert viðhorf fjármálaráðherra er til þessa, þ.e. hvort hann telji að slíkar greiðslur séu hlunnindi til barna og unglinga. Ég veit að mörg önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu hafa haft áhyggjur af þessu vegna þess að það sama hlýtur að gilda um slíkar tómstundagreiðslur, eða frístundakort, eins og við ætlum að láta það heita í Reykjavík, og þær fjölskyldugreiðslur sem hér um ræðir, að sveitarfélögin hafa hvorki áhuga né nokkra burði til að færa fjármagn til ríkissjóðs með þessum hætti. Ætlunin með þessu er að koma til móts við þarfir barna og unglinga til að geta tekið þátt í tómstundastarfi. Það er því afar mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra skeri úr um að þær greiðslur falli með sama hætti undir þessa skilgreiningu, eins og hér er gert ráð fyrir. Ég hvet þess vegna hv. nefndarmenn hér á Alþingi sem fá þetta mál til umfjöllunar í nefnd til að skoða sérstaklega hvort ekki komi fleiri greiðslur þar til umræðu. Að mörgu leyti get ég reyndar tekið undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur varðandi umönnunarbætur. Þegar maður veltir þeim fyrir sér þá tel ég ekki ósanngjarnt, satt að segja, að þær féllu undir þetta líka, svo dæmi sé tekið. Í sjálfu sér ætlaði ég fyrst og fremst að vekja athygli á þessu. Ég hefði einnig haft áhuga á því að fara aðeins yfir þátt barnabótanna í ljósi ummæla hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr í dag. En mér skilst að hún sé horfin af vettvangi. Ég vil þó leggja áherslu á að í upphafi þessa kjörtímabils við myndun stjórnarsáttmála lagði Framsóknarflokkurinn áherslu á að hækka barnabæturnar umtalsvert og það hefur verið gert. Um það hefur verið ágæt samstaða. Við getum sjálfsagt deilt um hvort það hafi verið nægilega mikið og verðum kannski aldrei fullkomlega sammála um það. En ég er sammála því sjónarmiði að það eigi með ýmsum hætti að reyna að bæta stöðu fjölskyldufólks á Íslandi. Við höfum ýmis tæki til þess. Fyrst og fremst tel ég nauðsynlegt að fjölskyldufólk sem og annað fólk á vinnumarkaði hafi örugga atvinnu. Ég held að atvinnuleysi sé einhver mesti bölvaldur fjölskyldnanna í landinu. Sömuleiðis er nauðsynlegt að ekki séu lagðar ósanngjarnar álögur á fólk sem er tilbúið til þess að vinna og jafnvel mikið, samhliða því að við stuðlum að fjölskylduvænu umhverfi þar sem fólk hefur líka frítíma, til að auka lífsgæðin og vera með börnunum sínum. Ég vek athygli á því að mörg sveitarfélög hafa uppi metnaðarfull áform um samþættingu skóladags þannig að frístundir, íþróttir, listnám og annað falli í auknum mæli undir skólatímann, fari jafnvel inn í töflu. Þetta kostar allt mikla peninga því þetta mun þýða mikla grundvallarbreytingu, t.d. hjá íþróttahreyfingunni, sem þarf þá í auknum mæli að ráða til sín menntaða leiðbeinendur sem sinna þessu í aðalstarfi en ekki í aukastarfi eftir hefðbundna vinnu. Ég tel því að íslenskt samfélag sé í rauninni í mjög auknum mæli að feta sig inn á fjölskylduvænni aðstæður. Það tekur hins vegar tíma og kostar mikla peninga. Ég held að um það sé ekki pólitískur ágreiningur. Hins vegar er ágreiningur um hvernig við öflum þeirra peninga. Ég verð að viðurkenna að ég skil stundum ekki alveg þá flokksmenn hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem í einu orðinu koma með metnaðarfull áform um útgjöld hins opinbera, í mörgum tilfellum til mjög góðra mála, en taka í hinu orðinu jafnvel fyrir aukna tekjumöguleika ríkisins, t.d. í formi uppbyggingar atvinnustarfsemi. Þá er ég ekki bara að tala um stóriðju, heldur einnig t.d. starfsemi viðskiptabankanna, eins og ég kom hér inn á áðan.

Herra forseti. Hér er hvorki staður né stund til að efna til málfundar um skattastefnu Vinstri grænna né þær ógöngur sem stóriðjustefnan hefur leitt þjóðina í. En ég vil spyrja hv. þm. Björn Inga Hrafnsson, vegna þess að hann nefndi í andsvörum fyrr í umræðunni að greiðslur sveitarfélagsins sem um er að ræða í 2. gr. frumvarpsins, mætti fólk gjarnan nota til að kaupa einhvern til þess að gæta barnanna, t.d. afa og ömmur eða einhverja aðra: Óttast formaður borgarráðs Reykjavíkur og formaður fjölskyldunefndar ríkisstjórnarinnar ekki að þessi orð hans hvetji til þess að þessi leið verði til þess, ekki bara að draga úr þörf fyrir leikskólapláss og fela biðlista heldur til að grafa undan leikskólakerfinu sem slíku, með því að hægt verði að smala saman börnum úr tilteknum fjölskyldum, hverfum eða hópum og fá fólk til að gæta þeirra á þeim lúsarlaunum sem þarna er um að ræða, 30–40 þús. kr. á mánuði?

Virðulegi forseti. Svarið er nei. Ég held að það hljóti að gæta ákveðins misskilnings hjá hv. þingmanni. Ég og margir aðrir höfum margoft talað fyrir þessu og það hefur aldrei nokkur maður bent á þessa hættu áður. Staðreyndin er sú að ef fjölskyldugreiðslur væru á bilinu 40–50 þús. þá er það svipað og sveitarfélögin nota núna til að niðurgreiða þjónustu dagforeldra. Gallinn er bara sá að þeir eru allt of fáir. Ég vil leita allra leiða til að fjölga þeim. Það eru mjög margir á biðlista eftir þjónustu dagforeldra. Samningarnir við þá hafa verið endurskoðaðir ítrekað. Það er verið að reyna að gera betur við þá en áður. Hins vegar er ástæða þess að dagforeldrum hefur fækkað eða gengið erfiðlega að fá fólk í þau störf að stórum hluta til vegna breytinga sem voru gerðar af hálfu hins opinbera, t.d. að því er varðar ýmis skilyrði sem dagforeldrar þurfa að uppfylla, sem leiðir til þess að þeir geta ekki haft jafnmörg börn og áður. Það skerðir auðvitað tekjumöguleika dagforeldra, svo sú hlið snúi upp í málinu, og hefur orðið til vandkvæða. Ég hef hins vegar ekki áhyggjur af því að þessi leið verði farin vegna þess að lausnin yrði valkvæð. Foreldrar geta notað þetta til að vera heima, geta fengið einhverja nákomna aðila til að sjá um barnið og þegar hv. þingmaður talar um einhverja aðila úti í bæ, þá eru þeir aðilar auðvitað til í dag. Margir nota þjónustu dagforeldra. Aðrir nota þjónustu au pair eða skiptinema. Enn aðrir geta notað þetta til beinnar niðurgreiðslu hjá dagforeldrum þannig að ég hef ekki óttast að þessi möguleiki yrði fyrir valinu og hef reyndar aldrei heyrt það sjónarmið áður og hefur nú talsvert verið fjallað um þetta á opinberum vettvangi.

Herra forseti. Ekki varð mér rórra við þessa ræðu hv. þingmanns. Það, að gefa upp boltann eins og hann gerir, með að fólk geti notað þessar greiðslur til að kaupa - hann segir nákomna ættingja, hver á að fylgjast með því? - eftirlit með börnum. Það er gerólíkt því góða leikskólakerfi, sem svo sannarlega hefur verið í uppbyggingu hér í Reykjavík og víðar um land, og eins kerfi dagforeldra sem svo sannarlega lýtur mjög ströngum eftirlitsreglum. Það er mjög ólíkt þessum kerfum báðum að fá einhvern til að gæta barna fyrir, hann segir 40–50 þús. kr. á mánuði. Það kann vel að vera að þetta atriði hafi ekki komið inn í þessa umræðu áður. Það er þá kannski vegna þess að hv. þingmaður hefur ekki áður orðað þá hugsun sína að þetta væru ekki greiðslur beint til foreldra eða mæðra, sem ég vil fullyrða að verði, heldur megi nota þær til annars. Ég vil fullyrða að gott leikskólakerfi gerir börnunum okkar mjög gott. Það hefur sýnt sig að börn sem koma úr leikskólunum inn í grunnskólana standa betur að vígi en þau sem ekki hafa getað notið leikskólavistar. Þess vegna óttast ég ekki aðeins að verið sé að senda konur í þessar mömmugildrur sem ég nefndi, heldur að með þessu sé verið að grafa undan því góða leikskólakerfi sem við höfum.

Virðulegi forseti. Í þessu rekst hvert á annars horn. Hugmyndin um þessar greiðslur er að þær séu valkvæðar til að koma í veg fyrir hættuna á að mömmurnar, eins og hv. þingmaður nefndi, lendi í mömmugildru. Þess vegna yrðu þær valkvæðar þannig að fólk geti notað greiðslurnar til niðurgreiðslu á þjónustu dagforeldra til að vera lengur heima með börnunum eða fengið nákomna ættingja til þess. Það er akkúrat hugmyndin til að koma í veg fyrir að þetta beinist að mömmunum í þessu tilviki. Það er mikill misskilningur ef hv. þingmaður hefur lesið það úr ræðu minni eða því sem ég hef sett fram um þessi mál í opinberri umræðu, að þetta eigi að koma í staðinn fyrir þjónustu leikskóla. Ég setti þessa hugmynd fram til að brúa bilið þar til börnin fara á leikskóla.

Ekki grunnskóla?

Ég tel ekki að þetta komi í staðinn fyrir leikskóla. Ég tel að þetta brúi bilið fram að 18 mánaða aldri, svo það liggi fyrir, frá 12 mánaða aldri þegar fæðingarorlofið verður komið í það horf. Ég hef ekki talað fyrir þeim sjónarmiðum að þetta komi í staðinn fyrir leikskólavist og þótt það sé heimild í þessu frumvarpi að þetta gildi fram að grunnskólaaldri þá hefur það t.d. ekki verið rætt í fjölskyldunefndinni eða af hálfu þessara sveitarfélaga. Ég hef skilið þessa umræðu þannig að aðeins væri verið að brúa bilið frá því að fæðingarorlofi lýkur þar til leikskólavistun hefst, svo ég sé alveg skýr með það.

Hæstv. forseti. Ég vil ræða nokkur atriði í þessu máli og ætla að nefna þau áður en ég vík að skattastefnu ríkisstjórnarinnar sem ég ætla að hafa sem útgangspunkt í þessu máli. Í fyrsta lagi langar mig að nefna það sem hér stendur í 4. gr. og ekki hefur verið vikið að í þessari umræðu, þ.e. að færa aldursmörkin úr 16 í 18 ár. Við það, hæstv. forseti, verður sú breyting, eins og lýst er í athugasemdum um 4. gr., að þar með fellur niður heimild til lækkunar á tekjuskattsstofni samkvæmt 4. tölul. 65. gr. þar sem skattstjóra er heimilt að taka til greina umsókn manns um lækkun á tekjuskattsstofni ef hann þarf að standa straum af verulegum útgjöldum vegna menntunar barna sinna eldri en 16 ára. Ég geld varhuga við þessu, einkum vegna landsbyggðarinnar. Tökum dæmi af byggð þar sem ekki er framhaldsskóli og fólk þarf að senda börnin sín í framhaldsskóla um langan veg, nærtækast væri að nefna dæmi sem lagt var á borð fyrir okkur þingmenn í Norðvesturkjördæmi um kostnað fólks á suðurfjörðum Vestfjarða við að koma börnum sínum í framhaldsskóla. Þar var kostnaðurinn við það nákvæmlega tilgreindur út frá þeim möguleikum sem eru í boði, þ.e. Reykjavík, Akureyri, Stykkishólmi eða Ísafirði auk þess að hafa leiguhúsnæði fyrir börnin á viðkomandi stöðum. Þar var sýnt fram á að sá kostnaður gæti farið yfir milljón á barn á hverjum vetri. Mér finnst ekki rökrétt, og vil endilega að það sé mjög vel skoðað í viðkomandi nefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, sem hér stendur til vegna þess að dreifbýlisstyrkurinn er, ef ég man rétt, um 180 þús. kr. á ári. Fólk í dreifbýli sem þarf að senda börn sín til að þau komist í framhaldsskóla þarf að greiða miklu hærri upphæðir en sem nemur þessum dreifbýlastyrk. Fólk hefur sem sagt átt þann möguleika í skattalögum, ef það hefur sýnt fram á veruleg útgjöld vegna menntunar barna sinna, að fá þann kostnað dreginn frá tekjuskattsstofni. Ég tel að barnabæturnar, þótt þær komi inn milli 16 og 18 ára aldurs við þessa breytingu, dekki með engum hætti þann kostnað. Þarna munu verulegar upphæðir lenda milli stafs og hurðar, ef hægt er að segja svo, og lenda á dreifbýlisfólki þar sem ekki er hægt að bjóða upp á menntun í heimabyggð á framhaldsskólastigi, þ.e. þurfi fólk að koma börnum sínum til mennta með því að senda þau um langan veg. Vissulega er sú stefna við lýði í þjóðfélaginu að tryggja skuli framhaldsmenntun í heimahéraði eða því sem næst og ber nýr framhaldsskóli á Snæfellsnesi vitni um hvað hægt er að gera í þeim efnum. En ég bendi á þetta, hæstv. forseti, vegna þess að víða í hinum dreifðu byggðum landsins er framhaldsskóli ekki til staðar. Ég held að með þessu sé vegið að þeim foreldrum sem leggja hundruð þúsunda með börnum sínum til að koma þeim til mennta í framhaldsskóla á þessu aldursbili, frá 16–18 ára. Ég tel fyrir mína parta að barnabæturnar séu ekki nema brot af því sem þarna fellur út, heimild í skattalögum til að draga frá tekjuskattstofni. Ég geld varhuga við því að þessi liður 4. gr. sé afgreiddur, herra forseti, eins og hann stendur hér. Ég trúi ekki öðru en menn skoði það mjög vandlega. Ég trúi ekki að það sé vilji Alþingis eða ríkisstjórnarinnar að vega frekar að fólki í dreifðum byggðum en orðið er. Það er a.m.k. ekki í samræmi við nýsamþykkta byggðaáætlun, þar sem menntunin á að vera í forgangi, ef jafnvel kostnaður við að koma börnum sínum til mennta fæst ekki dreginn frá tekjuskattsstofni þótt hann sé verulega miklu meiri en hjá öðru fólki sem hefur framhaldsskólann við bæjardyrnar eða a.m.k. svo nærri að koma megi börnum til skóla með tiltölulega litlum kostnaði. Þetta vildi ég sagt hafa um 4. gr. vegna þess að hún hefur ekki verið til umræðu, hæstv. forseti. Ég vildi þess vegna vekja athygli á því að þetta ákvæði þarf að taka til gagngerrar endurskoðunar. Ég vil, hæstv. forseti, því næst víkja að skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Hún hefur á undanförnum árum sett í forgang, eins og ég gat um í andsvari áður, að afnema allt sem hét hátekjuskattur, en hér var tekinn upp hátekjuskattur í nokkur ár. Menn geta deilt um útfærsluna á honum. Ég hygg t.d. að undir lokin hafi viðmiðunartala fyrir hátekjuskatt verið of lág. Ég held hins vegar að það hefði verið skynsamlegt að halda inni einhverjum hátekjuskatti en hækka kannski viðmiðunartöluna varðandi launin og fá meiri tekjur af hæstu tekjum. Ég og flokkur minn teljum að það hafi ekki verið rétt stefna að fella algerlega niður hátekjuskatt og gera það að forgangsmáli í breytingum á skattkerfinu, að byrja á því í þrepum að fella algerlega út hátekjuskattinn. Menn hefðu fremur átt að horfa til þeirra breytinga sem eru að verða í þjóðfélagi okkar þar sem margir hafa háar tekjur, hækka frekar viðmiðunartöluna varðandi launin en halda inni hátekjuskattsþrepi sem ég er svo sem ekkert endilega að segja að ætti að vera 7% en gæti t.d. alveg eins verið 3% eða 5%. Ég held að það hafi verið mistök, hæstv. forseti, af ríkisstjórninni að velja þessa forgangsröð. Ég vil líka segja, hæstv. forseti, varðandi þær breytingar sem hér er verið að leggja til, að draga úr flötu tekjuskattslækkuninni um næstu áramót úr 2% og niður í 1%, sem var reyndar að kröfu ASÍ að við í Frjálslynda flokknum hefðum farið þá leið að hækka persónuafsláttinn í stað þess að lækka tekjuskattsprósentuna, sem kemur þeim frekar til góða sem hærri hafa tekjurnar. Það sýnir öll úttekt, hæstv. forseti, m.a. gögn sem lögð hafa verið fram um tekjuskiptingu af Stefáni Ólafssyni og öðrum, m.a. Landssambandi eldri borgara, að tekjuskattsgreiðslur hafa hækkað hlutfallslega hjá þeim sem lægri tekjur hafa og í raun mest á tekjulægstu hópana en lækkað hjá hinum tekjuhæstu, hæstv. forseti. Það hefur fylgt stefnu ríkisstjórnarinnar. Frjálslyndi flokkurinn sagði fyrir síðustu alþingiskosningar að ef hér yrði svigrúm til mikilla skattalækkana þá ætti að hækka persónuafsláttinn. Í stefnuskrá okkar fyrir síðustu alþingiskosningar töldum við æskilegt að stefna að því að hækka persónuafsláttinn um 10 þús. kr. Þá spurðu menn: Kostar það ekki óhemjufjármuni að hækka persónuafsláttinn í 10 þús. kr.? Jú, það kostar svipað í fjármunum fyrir ríkissjóð og sú stefna sem ríkisstjórnin valdi, eða um 16 milljarða. Það kostar um 16 milljarða að fara á leið sem ríkisstjórnin valdi með flatri prósentulækkun. Það hefði kostað svipað að fara persónuafsláttarleiðina. En okkar aðferð hefði nýst betur fyrir þá sem lægri launin hafa. Rauntekjur þeirra hefðu hækkað en þær hefðu lækkað í krónutölu upp eftir stiganum en ekki sem hlutfall. Þar af leiðandi hefði skattalækkun þeirra sem eru með hæstu tekjurnar ekki verið eins mikil og með þeirri aðferð sem ríkisstjórnin valdi til að lækka skatta. Þess vegna knúði ASÍ á um breytingar fyrir þá sem lægri tekjurnar höfðu og krafðist þess að ríkisstjórnin félli frá 2% flatri skattalækkun um áramótin og færði annað prósentið yfir í persónuafslátt. Þá má spyrja: Hvað má hækka persónuafsláttinn mikið fyrir 16 milljarða kr.? Eins og það var reiknað út fyrir mig fyrir tveimur árum þá jafngilti hækkun persónuafsláttar um 2.600 kr á mánuði, 4 milljörðum kr. þ.e. ef við ætlum að lækka skattprósentuna um 4%, þá kostaði hvert prósent í því 4 milljarða kr. Með sama hætti kostaði 4 milljarða kr. fyrir ríkissjóð að hækka persónuafsláttinn um 4.600 kr. á mánuði. Þar var í raun um svipaðar stærðir að ræða en munur á viðhorfum okkar í stjórnmálaflokkunum til þess hvaða leið skyldi fara. Ríkisstjórnin vildi fara þá leið sem ég hef getið um og er hér verið að breyta að kröfu ASÍ en við í Frjálslynda flokknum vildum hækka persónuafsláttinn ef fara ætti þessa leið. Ég sagði það í fjárlagaumræðunni á þessu hausti, hæstv. forseti, og ætla að endurtaka úr þessum ræðustól í umræðum um breytingu á lögum um tekjuskatt að það er engan veginn sjálfgefið þótt vel hafi árað um sinn að inn komi mikið af eyðslupeningum. Ég kalla það eyðslupeninga vegna þess að hér hefur fólk eytt miklum fjármunum. Þá koma miklar tekjur inn vegna vörugjalda, innflutningsgjalda, tolla og virðisaukaskatts. Það eru tekjur af eyðslu. Það er ekki sjálfgefið að þær komi inn áfram og er t.d. mjög líklegt að bílainnflutningur dragist verulega saman. Veltutekjur af eyðslu í ríkissjóð eru ekki gefinn peningur um alla framtíð. En óhjákvæmilega efla þær tekjur ríkissjóðs þegar þensluástand er í landinu. Menn reyna vissulega að hafa áhrif á það ástand og vonandi verður hægt að draga úr þenslunni og verðbólgunni og þar af leiðandi er hætt við að draga muni úr þessum þenslutekjum. Við erum hins vegar sammála um það, bæði ríkisstjórnarflokkarnir og stjórnarandstaðan, að lagfæra eigi kjör aldraðra og öryrkja. Ríkisstjórnin gerði samkomulag við eldri borgara um það. Við teljum að þar hafi verið of skammt gengið auk þess sem markmiðið nær langt inn í framtíðina. Það töldum við í stjórnarandstöðunni og sameinuðumst um tillögu um að laga ástandið hraðar og láta hlutina koma til framkvæmda þegar um næstu áramót í staðinn fyrir 2009 eins og var í tillögum ríkisstjórnarinnar. Það er hins vegar ljóst að sá pakki sem ríkisstjórnin samdi um við eldri borgara og öryrkja mun í framtíðinni kosta um 12 milljarða kr. á ári. Það að flýta málinu samkvæmt okkar tillögum kostar sennilega um 6 milljarða kr. Þar til viðbótar fáum við á okkur kostnað vegna þess að varnarliðið er farið úr landinu, við erum að taka yfir flugið og ýmsa öryggisþjónustu og eftirlitsstörf sem snúa að öryggi, flugi og þjónustu hér á landi. Allur þessi kostnaður mun falla á ríkið, efling Landhelgisgæslunnar, bygging nýs varðskips, stækkun flugflota Landhelgisgæslunnar, þyrlusveitin o.s.frv. Auk þess viljum við halda uppi velferðarkerfi og góðri þjónustu við sjúklinga og þá sem lasburða eru og minna mega sín. Það er ekki sjálfgefið, hæstv. forseti, að sú skattalækkunarstefna sem nú er boðuð eigi við rök að styðjast þegar fram í sækir. Það getur verið að þetta gangi upp á næsta ári miðað við tekjurnar en þegar við lítum til ársins 2008, að því gefnu að það muni draga verulega úr þenslunni á næsta ári, er alls ekki víst að við getum leyft okkur, með tilliti til aukins kostnaðar, að halda áfram að lækka skatta. Þar að auki erum við í Frjálslynda flokknum á þeirri skoðun að sé svigrúm til skattalækkana þá eigi það að nýtast til þess að efla stöðu þeirra sem hafa lakari afkomu frekar en að það veiti þeim meira ráðstöfunarfé sem hafa þegar mest fyrir. Þarna greinir okkur á við stefnu ríkisstjórnarinnar og þess vegna höfum við í stjórnarandstöðunni talið að fara eigi leiðir sem jafna skattbyrðina til að meira verði til ráðstöfunar fyrir þá sem hafa lægri tekjur. En þeir sem hafa hærri tekjurnar ættu áfram að greiða sitt hlutfall a.m.k. eins og var og jafnvel meira ef á þarf að halda. Við teljum að horfa eigi til þess að skattkerfið er líka tekjujöfnunartæki en um það veit ég að ríkisstjórnarflokkarnir og við í stjórnarandstöðunni erum ósammála. Ég velti fyrir mér, hæstv. forseti, af því að hér var talað um barnafjölskyldur og skattfrelsi, greiðslum frá bæjarfélögum til foreldra leikskólabarna eða barna sem ekki eru á leikskólaaldri sem yrðu undanþegnar skattgreiðslum. Ég skil hugsunina á bak við þetta en mér finnst sú leið vekja margar spurningar. Við getum t.d. spurt: Hvað með bætur, svokallaðar félagslegar bætur, frá sveitarfélögum til öryrkja, aldraðra eða annarra sem hafa mjög litlar tekjur til að þeir komist af? Framfærslulífeyririnn frá Tryggingastofnun og lífeyrisréttindi sumra eru það lítil að þau duga ekki fólki til eðlilegrar framfærslu. Það er því margt sem þarf að skoða, hæstv. forseti, varðandi einstakar greiðslur frá sveitarfélögum til borgaranna, hvort sem það eru bætur sem eiga að brúa bil frá fæðingarorlofi fram að því að börn komast á leikskóla eða hvort það eru aðrar bætur sem gera fólki kleift að komast af í viðkomandi samfélagi. Hæstv. forseti. Ég tel að málið sem við ræðum hér þurfi mikillar skoðunar við almennt. Við þurfum að velta því vel fyrir okkur hvaða skref við ætlum að stíga. Ég fagna því að hækka eigi persónuafsláttinn þótt hann verði ekki til þess að skattleysismörkin fari hærra en í kringum 90 þúsund kr. Það er auðvitað algerlega rétt sem komið hefur fram, að ef skattleysismörkin hefðu átt að halda raungildi sínu frá því að persónuafslátturinn var tekinn upp þá hefðu skattleysismörkin í dag þurft að vera um 130 þús. kr. miðað við árið 1988,  Virðulegur forseti. Hér er talað um tekjutap ríkissjóðs og farið um það nokkrum orðum. Ég ætla ekki að gera það að sérstöku umræðuefni hér. Þar er annars vegar talað um 12,2 milljarða kr. og hins vegar um 13 milljarða og sagt: „Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er áætlað að lögfesting þessara ákvæða leiði til þess að tekjur ríkissjóðs verði 800 millj. kr. hærri en annars hefði orðið.“ Ég ætla ekki að gera það að sérstöku umræðuefni. Ég held að ég sé búinn að koma inn á þau atriði sem mér fannst skipta mestu máli. Ég vona að sú umræða sem hér hefur farið fram komist til skila í efnahags- og viðskiptanefnd og menn fari þar vandlega yfir málið.

Herra forseti. Það eru þrjú atriði sem ég vil gera athugasemdir við í ræðu hv. þingmanns. Í fyrsta lagi sagði hann að skattar hafi hækkað á lægstu laun og vísaði þá til könnunar sem prófessor við Háskóla Íslands hefur gert á tekjuskiptingu landsmanna og skipti þá landsmönnum í tíundir eftir tekjum og bar saman árin 1995 og 2005. Slík könnun væri í sjálfu sér eðlileg ef ekki hefðu orðið þjóðfélagsbreytingar og kerfisbreytingar á tímabilinu. Við erum t.d. núna með um 10.000–14.000 útlendinga sem raða sér allir sennilega í neðsta tekjubilið og ryðja þar með Íslendingum úr því tekjubili upp í næsta tekjubil þannig að það er ekki lengur sambærilegt. Síðan höfum við séð miklu aukningu stúdenta, úr 5.000 í 9.000 sömuleiðis. Þeir eru yfirleitt með lágar tekjur meðan þeir eru í námi og fara þar af leiðandi í lægsta eða næstlægsta tekjuþrepið núna og eru því engan veginn sambærilegir við tekjurnar sem voru 1995. Þetta eru ekki sömu hóparnir. Í öðru lagi má nefna að fjármagnstekjuskattur var ekki til 1995, var tekinn upp seinna og tekjurnar voru ekki einu sinni taldar fram, þ.e. vaxtatekjur. Það hefur því orðið kerfisbreyting líka og þetta er ekkert sambærilegt. Þegar gamall maður eða kona fer á elliheimili og selur íbúðina sína fær hún oft og tíðum fjármagnstekjuskatt vegna þess að mikill söluhagnaður verður, sérstaklega eftir þessa síðustu hækkun á íbúðaverði og það er oft gamla fólkið sem fær miklar fjármagnstekjur og borgar fjármagnstekjuskatt. Síðan varðandi það að hækka persónuafsláttinn í staðinn fyrir prósentuna, hv. þingmaður er mjög upptekinn af því að skipta kökunni, hann vill ekki stækka hana. Hann vill búa til fátæktargildru með því að fólk borgi háa prósentu og komist ekki út úr fátæktinni. Mér finnst þetta undarleg afstaða hjá manni sem hefur verið forustumaður sjómanna sem yfirleitt hafa verið mjög duglegir menn og haft háar tekjur.

Hæstv. forseti. Ég mótmæli þessum síðustu orðum hv. þingmanns um að ég hafi einhvern sérstakan áhuga á því að fólk á Íslandi hafi lágar tekjur og eigi ekki að geta haft góðar tekjur. Það á ekkert skylt við þá umræðu sem hér er, að bera þetta á borð með þessum hætti. Ég hef hins vegar ævinlega talið, hæstv. forseti, og hef sagt það áður í þessum ræðustól og á ýmsum opinberum fundum sem ég hef mætt á, að þeir sem hafa hæstu tekjurnar og besta afkomu í þjóðfélaginu þurfi ekki að kvarta undan því þó að þeir leggi þjóðfélaginu meira til en hinir sem hafa lakasta afkomuna og eru að sinna þeim störfum sem vissulega þarf að vinna í þjóðfélagi okkar þó að það séu ekki hálaunastörf. Þar erum við m.a. að tala um ýmis þjónustustörf o.s.frv. sem eru ekki hálaunuð og verið er að inna af hendi og nauðsynlegt að sinna samt í þjóðfélagi okkar. Það er auðvitað ekki þannig að það séu bara útlendingar í þeim störfum þó að það hafi farið vaxandi á undanförnum árum. En það eru líka oft útlendingar sem vinna mikið, vinna langan vinnudag. Það er algjörlega rétt, hæstv. forseti, að hér hafa komið til fjármagnstekjur til að standa undir þeim verkum sem við viljum standa að í þjóðfélaginu og ber að fagna því að það skuli gerast að hér hafi ýmsir efni á að borga fjármagnstekjuskatt, og ég hef ekki mikið við það að athuga í sjálfu sér, hæstv. forseti, þó að þjóðfélagið breytist með þeim hætti. Það sem ég hef einfaldlega sagt er að ég tel að skattkerfið eigi að vera til tekjujöfnunar og að hófleg skattheimta, þó að hún sé þannig útfærð að hún sé til tekjujöfnunar og þeir beri meira úr býtum og haldi meiru eftir hlutfallslega af launum sínum sem eru með lægstu tekjurnar, þá þýðir það ekki að menn vilji ekki vinna í íslensku þjóðfélagi.

Herra forseti. Fyrir 15 árum og um það leyti sem núverandi ríkisstjórn tók við einkenndist þjóðfélagið af ofsköttun. Fyrirtækin voru ofsköttuð, þau sýndu engan hagnað. Það var enginn vilji til að sýna hagnað, það var enginn hvati til þess. Sköttum á fyrirtæki var aflétt og þau réttu úr kútnum, fóru að sýna mikinn hagnað og borga há laun, sem þau gátu ekki áður. Það er því beint samhengi á milli þess að vera með ofsköttun og drunga í þjóðfélaginu og í atvinnulífinu, atvinnuleysi o.s.frv. Sú árátta að vera stöðugt að reyna að jafna launin með því að skattleggja hærri tekjurnar meira, hagnað og slíkt, minnkar kökuna, þjóðarkökuna. Það er stefna Sjálfstæðisflokksins og ríkisstjórnarinnar að stækka kökuna þannig að allir hafi það miklu betra. Ég fullyrði að þeir sem hafa lægstu launin í dag eru miklu, miklu betur settir en þeir sem höfðu lægstu launin fyrir 10 eða 15 árum, miklu betur settir, bæði lífeyrisþegar og fólk með lægstu laun, sem betur fer. Hv. þingmaður talaði um skattleysismörkin og hann notar 135 þús. kr. sem viðmiðun. Það væru skattleysismörkin ef skattarnir og persónuafslátturinn hefðu verið óbreyttir frá 1988 og ef persónuafslátturinn hefði hækkað eins og laun frá 1988. En það var vinstri stjórnin sem byrjaði að skerða persónuafsláttinn fyrstu árin þannig að aðalskerðingin kom fyrstu tvö árin, 1989 og 1990, áður en Sjálfstæðisflokkurinn komst að í stjórn. Ég held því að hv. þingmaður ætti að tala við þá flokka en ekki við Sjálfstæðisflokkinn. Núverandi skattleysismörk eru svipuð og 1993 og hafa með síðustu hækkun 

Hæstv. forseti. Þetta var nokkuð merkileg söguskýring, verð ég að segja, hæstv. forseti, að vinstri stjórnin á árunum 1989–1990 - því að skattleysismörkin voru tekin upp 1988 - hafi náð þeim árangri að rýra skattleysismörkin svo mikið að 15 ára valdatími Sjálfstæðisflokksins við völd hér í landi hafi ekki dugað til til þess að leiðrétta það. Þetta er alveg makalaust af svona vel menntuðum manni að setja þetta svona fram, hæstv. forseti.  Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um ofskattað atvinnulíf vill nú svo til, held ég, hæstv. forseti, ef mig brestur ekki minni, að ég held að allir þingflokkar á Alþingi hafi staðið að því að samþykkja lækkun tekjuskattsprósentu á atvinnulífið, mig minnir það.