Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Steinsson) Frumvarpið er nú til 3. umræðu eftir tæpra tveggja sólarhringa hvíld. Þegar litið er á afdrif þess við 2. umr. eru þau ekki eins ákjósanleg og nefndin vildi vera láta, en þó jafnvel betri en búast mátti við. Ef frv. er borið saman við það eins og það kom frá háttv. Nd, með 182 þús. kr. tekjuhalla, þá er árangurinn góður, því hjer er hann 91 þús. minni, en ef till. nefndarinnar hefðu verið samþyktar, þá hefði hann aðeins verið 68 þús. kr. Nefndin hefir þó ekki sjeð sjer fært að færa niður útgjöldin nú; það var gengið eins langt í því við 2. umr. eins og frekast var unt, en í stað þess kemur hún með 4 till. til hækkunar, sem eru smávægilegar, en gleymst höfðu í sparnaðaráhuganum. Við 14. gr. er brtt. um dýrtíðaruppbót dyravarðar háskólans, og verður ekki annað sagt en að sá maður verði hart úti, samanborið við aðra samskonar menn. Hann var ekki tekinn upp í launalögin, og hefir dýrtíðaruppbót hans því orðið mjög af handahófi. Ritari háskólans hefir 1000 kr. laun og 700 kr. uppbót, dyravörður hefir einnig aðeins 700 kr. uppbót, en 1600 kr. laun. Allir sjá að ósamræmi er í þessu, og úr því vill nefndin bæta. Þá vill nefndin hækka liðinn til samningar handritaskrár um 600 kr. Sá maður, sem hafði þann starfa á hendi, er nú kominn í fast embætti, en engu að síður hefir hann þó haldið áfram fyrri starfanum án þess að setja neitt upp. Honum ber vitanlega engin skylda til þess, og er því ekki ósanngjarnt, þó að honum sje veitt þetta fje. Nefndin gerir ráð fyrir, að útgáfukostnaður fari ekki fram úr 2 þús. kr., og verða þá 1000 kr. til mannsins. Þá er brtt. um að hækka styrk til Leikfjelagsins úr 2 þús. kr. í 3 þús. kr. Lækkun þessa styrks hefir legið í því, að þær sögur hafa gengið, að Leikfjelagið væri hætt að leika, en svo er ekki. Leikfjelagið hefir haft mentandi og göfgandi áhrif, og væri illa farið, ef það þyrfti að leggjast niður. Það má þá búast við, að lítt æfðir leikflokkar rísi upp, sem ekki hafa eins góð skilyrði til þess að sýna góðan leik. Nefndin vill því hækka þennan styrk, þó að hún geti ekki gengið eins langt og hv.þm. Vestm.(K.E.), sem á hjer aðra brtt. Það verður að gæta að því, að á öllum sviðum er dregið af, og Leikfjelagið verður með þessu móti ekki harðara úti en aðrir. Jeg vona því, að það geti sætt sig við till. nefndarinnar. Þá er síðasta brtt. nefndarinnar um það, að sú upphæð, sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum, að veita skuli ræktunar- eða búnaðarfjelögum að láni til þess að kaupa þúfnasljettara, verði hækkuð úr 35 þús. kr. upp í 70 þús., svo hægt sje að kaupa 2 í stað eins. Nefndin álítur, að eftir þeirri reynslu, sem nú þegar er orðin af vjelum þessum, geti þær í framtíðinni orðið lyftistöng fyrir landbúnaðinn og að því fje sje vel varið, sem til þeirra sje veitt. Þá ætla jeg lítilsháttar að minnast á brtt. frá einstökum deildarmönnum. Fyrst er brtt. frá háttv. 4. landsk. (G. G.), um að styrkur til augnlæknis Andrjesar Fjeldsteds hækki úr 1500 kr. upp í 2000 og að ferðastyrkur til sama manns hækki úr 500 kr. upp í 700. Þótt svo virðist í fljótu bragði, að eðlilegast væri, að þeir þrír sjerfræðingar, er fá styrk úr ríkissjóði, gegn því að kenna við háskólann, fengju jafnháan styrk, þá er samt nokkuð öðru máli að gegna með þennan mann. Þá er Björn Ólafsson augnlæknir dó, afsalaði Andrjes Fjeldsted sjer vel launuðu embætti, með það fyrir augum, að ríkið styrkti sig til að halda hjer uppi augnlækningum. Er því alls eigi ósanngjarnt, að styrkurinn verði hækkaður, en í þessu máli hefir nefndin samt alveg óbundnar hendur, og eins með ferðastyrkinn. Þá er till. frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) við 14. gr. B. VII, um að efnalitlum en efnilegum skólanemendum megi veita undanþágu frá að greiða skólagjald. Eins og jeg hefi áður tekið fram, er það eigi nema sanngjarnt, að fátækum piltum sje eigi meinuð inntaka í skólann, vegna skólagjaldisins, og er nefndin samþykk þessari brtt. Næst er brtt. frá hv. 4. landsk. (G. G.), að hækka utanfararstyrk forstöðukonu daufdumbraskólans. Nefndin sýndi þessum lið allan sóma við síðustu umr., en hefir þó um það óbundnar hendur. Þá er brtt. frá háttv.þm. Vestm. (K. E.) og 2. þm. Rang. (G. Guðf.), um að tvöfalda styrkinn til Leikfjelagsins. Jeg hefi talað um það áður hjer í deildinni og vísa til þess. Næst eru 2 till. frá háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.). Um fyrri till. er það eitt að segja, að nefndin telur hr. Þórarin Guðmundsson alls góðs maklegan, og einnig mjög æskilegt, að sá maður veiti tilsögn í fiðluspili, þar sem enginn mun honum færari í þeirri list hjer. Vill því nefndin leyfa sjer að mæla með þessari till. Önnur till. frá sama þm. er að veita Goodtemplarafjelaginu 5000 kr. styrk, eða til vara 3000. Nefndin getur eigi verið meðmælt þessum till., enda þótt hún vilji eigi á neinn hátt amast við starfsemi Goodtemplarareglunnar. Hún hefir tvímælalaust gert hjer mikið gagn, sjerstaklega áður en bannlögin gengu í gildi. Síðan hefir hún mest gengið út á það að vernda bannlögin, sem í sjálfu sjer er aldrei hægt að vernda, svo að nokkru gagni komi. Meira vinst með því að leiða mönnum fyrir sjónir, hvílíkt böl áfengið getur leitt yfir menn, heldur en að ætla sjer að útrýma því með köldum boðorðum og lagasetningum, engu síður en það er göfugra að fá þjóf til að hætta að stela með því að sýna honum fram á, hve spillandi áhrif verknaðurinn hafi á hann sjálfan, en að ógna honum með tugthúsinu. Eins og bindindisstarfsemin var hjer áður, var mjög tilhlýðilegt að ríkið styrkti hana, en eins og nú er ástatt, þar sem vafi leikur á, hvort bannlögin verða rýmkuð eða ekki, er minni ástæða til að fara að veita fje til hennar. Þar við bætist einnig, að styrkbeiðni þessi er komin frá einstökum þm., án þess að sjeð verði, að almennur vilji Goodtemplara sje á bak við. Að öllu þessu athuguðu sá meiri hluti nefndarinnar sjer eigi fært að styðja þessa till. Um 9. till., frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.), um styrk til Haralds Guðmundssonar, get jeg verið fáorður. Nefndin sá sjer eigi fært að mæla með henni. Þá er að lokum brtt. frá háttv.þm. Vestm. (K. E.) um hækkun á styrknum til Þórs. Jeg hefi áður lýst afstöðu nefndarinnar til þessa máls, og læt mjer nægja að taka það fram, að meiri hluti nefndarinnar sá sjer eigi fært að styðja þessa till. Aftur á móti er nefndin meðmælt öðrum liðnum, um fjárveitinguna til Vestmannaeyjakaupstaðar til aukningar rafveitunni, enda er hjer aðeins um endurveitingu að ræða. Mun jeg svo ekki fara fleiri orðum um brtt. að svo stöddu.

Björn Kristjánsson Jeg er þakklátur háttv. fjárveitinganefnd fyrir að hún mælti með tillögu minni um styrkveitinguna til hr. Þórarins Guðmundssonar. Jeg hefi áður fært fram ástæður fyrir þessari fjárveitingu, og fer því ekki meira út í hana nú. Öðru máli er að gegna með styrkveitinguna til Goodtemplarafjelagsins. Hefi jeg lagt til, að því verði veittar 5000 kr., eða til vara 3000. Á jeg þar sjerstaklega við að fjelögunum verði gert kleift að halda uppi samskonar bindindisstarfsemi eins og þau hjeldu uppi fram eftir árunum, áður en bannlögin komu í gildi, eða með öðrum orðum til þess með viðræðum og fyrirlestrum aða hafa áhrif á hugi yngri og eldri í þá átt að fá menn til að skoða vínnautn skaðlega og drykkjuskapinn böl. Enginn mun neita því, að fjelag þetta hafi gert stórmikið gagn í landinu á þessum árum, svo mikið gagn, að menn voru blátt áfram farnir að skammast sín fyrir að láta sjá sig drukkna. Fjelag þetta hefir starfað í 38 ár fyrir hugsjón sinni, að útrýma vínnautn úr landi. Og mjer er óhætt að segja, að það sje einhver sú óeigingjarnasta starfsemi, sem unnin hefir verið í þessu landi. Þessvegna ber bæði meðhaldsmönnum og andstöðumönnum bannstefnunnar að líta til hennar með virðingu og velvild, hvað sem skoðanamun líður. Það er vitanlegt öllum, að bannlögin hafa ekki unnið alt það gagn, sem þeim var ætlað að vinna; undirbúningsuppeldið var ekki nógu þroskað, en samt hefir drykkjuskapur þeirra, sem síst máttu við því að drekka, fátæklinganna, verið miklu minni en áður. Ofan á þetta mun nú bætast, að bannlögin verði afnumin, eða að þeim verði breytt svo, að þau verði sama sem afnumin. Því valda óviðráðanlegar kringumstæður. Þessvegna verður Goodtemplarafjelagið að taka upp sína fyrri stefnu, sem ávalt verður sú varanlegasta, að ala þjóðina upp til þess að forðast víndrykkjuna. Styrks í þessu skyni naut fjelagið um mörg ár í fjárlögunum áður en bannlögin gengu í gildi, og jeg álít, að svo sje komið, að slíkan styrk eigi að veita á ný. Stöku maður kynni að hugsa, að slíkur styrkur mundi verða notaður til að æsa menn upp til andstöðu gegn þeim, sem ekki sjá annað fært en að láta undan síga fyrir spánska ofureflinu. En á því er engin hætta. Jeg hefi talað við suma ákveðnustu bannmenn, bæði hjer og utanbæjar, og hefir hugur þeirra verið alt annar. Þeir líta mjög heilbrigt á það mál og vita að enginn er annar kostur en að gefa eftir, en vitanlega skoða þeir bannlögin með því sama sem dauð. Þetta reiðarslag á bannstefnuna verður því að bætast upp með því að beina starfseminni inn á þá upphaflegu braut, en það gerist best með nauðsynlegu fjárframlagi. Bindindisstarfsemin þarf að lifa, þó bannlögin hverfi úr sögunni, og þingið á með fjárveitingunni að sýna það bæði þjóðinni og Norðmönnum, að bindindisstefnan er eigi dauð, þótt utanaðkomandi vald meini Íslandi að halda fast við bannlög sín. Og það mun sætta Norðmenn betur við þá niðurstöðu í bannmálinu, er vjer hljótum að komast að.

Guðjón Guðlaugsson Jeg á brtt. á þskj. 242, um að styrkur eða laun Andrjesar Fjeldsteds augnlæknis verði hækkaður upp í 2000 kr. Upphaflega var styrkurinn áætlaður 2400 kr., en síðar lækkaður niður í 1500 krónur. Jeg álít þessa niðurfærslu mjög rangláta, sjerstaklega svona mikla, en þar eð jeg gat eigi samkv. þingsköpunum fært það aftur upp í 2400 kr., ljet jeg mjer nægja 2000. Jeg ljet hjer áður í ljósi, að jeg væri óánægður með lækkunina, og var það sjerstaklega vegna þeirrar kvaðar, sem á honum hvílir, að ferðast út á land. En síðar, eftir að jeg hafði skoðað skilríki hjer að lútandi, sá jeg, að mjög margt mælti með því, að styrkurinn væri hækkaður. Fyrsti augnlæknir landsins, Björn Ólafsson, var aðeins aukalæknir uppi á Skipaskaga áður en hann gerðist augnlæknir og hafði engan rjett til eftirlauna. Var jeg þá, á fyrsta þingi mínu, þess mjög fýsandi, að hann flytti hingað og gerðist augnlæknir fyrir alt landið, og í hrifningu minni yfir því, hve vel honum tókst að lækna menn, sem aðrir voru frá gengnir, nefndi jeg hann augastein landsins. Þegar hann fluttist hingað, krafðist hann 2000 kr. launa og fjekk þau, í stað 1000 kr. sem aukalæknir. 2000 kr. þá jafngiltu um 3600 kr. nú eða reyndar meira. Sömu 2000 kr. fjekk Andrjes Fjeldsted, þegar hann kom hjer, en frá hjerumbil 7000 kr. launum og aukatekjum. Við fráfall Björns Ólafssonar tók Andrjes Fjeldsted við. Var hann eigi tekinn frá prófborðinu, svo sem hinir 2 sjerfræðingarnir, sem sama styrks eiga að njóta, heldur úr einu best launaða læknishjeraði landsins. Einnig munu honum hafa verið gefnar vonir um styrk, og jafnvel rjett til eftirlauna, en það hefir hann eigi nú eftir bókstafnum. Af þessum ástæðum er það, að jeg kom með brtt., og jeg trúi því eigi fyrr en jeg tek á því, að háttv.þm. greiði atkv. á móti henni. Önnur brtt. í sambandi við þessa er sú, að styrkur til sama manns til ferðalaga verði hækkaður úr 500 kr. upp í 700. Þessi till. er að nokkru komin fram af því, að styrkurinn samkvæmt fyrri liðnum er of lágur, en þó er eigi svo, að þessi ferðastyrkur sje í sjálfu sjer of hár, þótt hann væri 700 kr. Þessi styrkur á að duga til ferðakostnaðar kringum land, og er auðsjáanlegt, að minni má hann ekki vera. Læknirinn hefir ávalt sent stjórninni reikning yfir ferðakostnað sinn, og var hann í fyrra, án dvalar á nokkrum stað, kr. 901,13. Á því geta menn sjeð, að hjer er eigi ofhátt áætlað, því ávalt getur komið fyrir, að hann þurfi að dvelja einhversstaðar á leiðinni um skemri eða lengri tíma, og mundi það hleypa fram kostnaðinum. Menn gætu nú ef til vill sagt, að ferðalögin auki „praksis“ hans, en slíkt er ekki hægt að segja með neinni vissu, því hann hefir fram að þessu ári verið eini augnlæknir landsins, og allir hafa leitað til hans og ferðast hingað oft með miklum kostnaði. Jeg álít, að „praksis“ augnlæknanna hafi eigi aukist að neinum mun. Mikið af því fje, sem læknirinn hefir fengið á höfnum úti um land í læknisferðum sínum, mundi hann að öðrum kosti hafa fengið hjer í Reykjavík síðar. En nú er aftur öðru máli að gegna, þar eð augnlæknarnir eru orðnir tveir, og því eigi að vita, til hvors þeirra fje þetta kann að renna. Nú er ferðastyrkurinn eigi stílaður upp á neitt sjerstakt nafn, og stendur því styrkurinn báðum til boða, þó að reyndar ætlunin sje sú, að sami læknirinn og áður gangi fyrir honum. En hvor þeirra, sem nýtur styrksins, hann tapar þeim tekjum, sem hann ella fengi af lækningum sínum í Reykjavík þann tíma, sem ferð hans tekur, auk þess sem hann hlýtur að tapa á því að hafa lækningastofu sína algerlega lokaða þennan tíma, því á meðan leita sjúklingar til hins og gera svo framvegis. Ennfremur er, eins og menn munu vita, fólk breytingagjarnt, og fer því, og það oft að ástæðulausu, frá einum lækni til annars. Þótt þessi liður sje því skoðaður laus við hinn styrkinn, þá virðist hann af framantöldum ástæðum engan veginn of hár. Skal jeg þessu til stuðnings geta þess, að síðstliðið sumar, enda þótt styrkurinn væri hærri þá, gat læknirinn eigi fullnægt þeim kröfum að dvelja um tíma á tveim stöðum á landinu. Slík dvöl er oft erfið, t. d. vegna strandferðanna, því að eftir þeim fer það, hve langa dvöl hann getur haft á hverjum stað. Þegar þessa er gætt, þá er áreiðanlegt, að 2700 kr. í stab 2900 er eigi of mikið. Þetta fer þó í sparnabaráttina frá því í fyrra. Vonast jeg því eftir, að háttv. deild ljái þessum lið atkvæði sitt. Þá kem jeg að 2. brtt. á sama þskj., um styrkinn til forstöðukonu daufdumbraskólans. Við síðustu umræðu lauk jeg lofsorði á nefndina fyrir að vera því fylgjandi og hafa borið fram styrkinn, en 1000 kr. eru aðeins lítið brot af þeim kostnaði, sem ferðin hefir í för með sjer. Í raun og veru þyrfti miklu meira fje, því ferðin er dýr, en þýðingarmikil að sama skapi. Eins og jeg áður sagði, varð jeg hrifinn þegar augnlæknirinn kom fyrst hjer á landi. Þá þekti jeg konu, sem hafði lengi verið blind, en fjekk sjónina aftur. Jeg vona, að jeg lifi svo lengi, að mjer auðnist að verða hrifinn í annað skifti, hrifinn af því að heyra mállausan mann tala. Þessi kona, sem um styrkinn sækir, ætlar sem sje að læra að kenna mál- og heyrnarlausum börnum að tala. Slíkt er æðimikil breyting frá því sem nú er. Eins og háttv.frsm.fjvn. rjettilega tók fram, eru þessir mállausu vesalingar olnbogabörn náttúrunnar. Það er því kristileg skylda að hlynna að þeim eftir mætti. Hjer er um stórbreytingu að ræða, sem vonandi verður unt að framkvæma. Þeir, sem geta lært að tala, ættu sannarlega að eiga kost á því sjer að kostnaðarlausu. Jeg hlakka til að hitta mállausa menn, sem jeg þekki, og geta talað við þá eins og aðra heilbrigða menn. Nú geta þeir að vísu gert sig skiljanlega með því að læra að lesa og skrifa, en ennþá gleðilegri framför væri það, ef þeir einnig gætu lært að tala. Jeg vona að hv. deild skeri eigi við neglur sjer þennan styrk og láti sig eigi muna um 1500 kr., sjerstaklega þar sem forstöðukonan sjálf vill leggja í kostnað á móti, því það er auðvitað, að 1500 kr. er of lítið, því hún þarf að dvelja erlendis langan tíma. Jeg hefi altaf heyrt látið vel af kenslu þessarar konu, og jeg vona því, að till. verði vel tekið. Um fleiri till. þarf jeg eigi að ræða, en mun sýna afstöðu mína til þeirra við atkvgr.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Það er aðeins ein brtt. sem snertir mig, og jeg get því verið stuttorður. Það er síðasta till. á þskj. 242, XI. liður, frá fjvn. Þegar þessi grein var til umr. í háttv.Nd., benti jeg á, að 35 þús. kr. væri of lítil upphæð til þess að kaupa sljettil fyrir. Vjelin kostar sem sje 35 þús. sænskar kr. eða um 60–70 þús. íslenskar krónur. Þetta hefir háttv.fjvn. sjeð, og því komið með brtt. um að hækka lánsheimildina. Þakka jeg háttv. nefnd fyrir það. Um aðrar brtt. þarf jeg eigi að ræða. En það eru tvö atriði, sem jeg vildi minnast á, um sölu og kaup á skipum. Það er þá fyrst, hvort selja beri Borg. Það er komið tilboð í skipið, að vísu miklu lægra en það er bókfært fyrir, en það er aðgætandi, að ekkert hefir verið afskrifað fyrir fyrningu undanfarin ár, svo bókfært verð er ekkert að marka, og hinsvegar á að „klassificera“ hana næsta ár, og mun því þurfa að kosta miklu fje til hennar áður. Væri mjög æskilegt fyrir stjórnina að vita afstöðu háttv. deildar og fjvn. til þessa máls. Vona jeg að háttv.frsm.fjvn. gefi mjer einhverjar upplýsingar hjer að lútandi. Sjái samgnm. og fjvn. sjer eigi fært að svara þessu, verð jeg að líta svo á, að þær sjeu eigi sammála um sölu skipsins. Þá er hitt atriðið, hvort kaupa eigi skip. Vitamálastjóri þarf skip til þess að nota, er á þarf að halda. Ennfremur hefir landssímastjóri oft þurft að leigja skip til eftirlitsferða. Þeir hafa því farið fram á að kaupa skip til afnota í þeirra þarfir, og hafa þeir fengið 2 tilboð um skip. Annað þeirra er nú selt, en hitt á að kosta 65 þús. kr. Upp í þetta eru til 20 þús. fyrir bát, sem seldur hefir verið. Það er mjög svo áríðandi fyrir stjórnina að vita af eða á um þetta mál sem allra fyrst, sem sje hvort að kaupunum eigi að ganga eða eigi. Þá kem jeg að einu atriði enn, sem jeg þyrfti að fara fáeinum orðum um. Formaður Fiskifjelagsins hitti mig að máli og bað mig að spyrjast fyrir um, hvort eigi væri fáanlegt að nota upphæðina í 16. gr. 14, um að rannsaka erlendan fiskimarkað, til þess að senda sýnishorn út um heim og vita, hverjar tegundir sjeu helst seljanlegar á hverjum stað. Stjórnin gaf formanni Fiskifjelagsins ekkert ákveðið svar, enda hafði hún eigi getað borið sig saman um málið. Þetta erindi hans hefi jeg nú borið hjer fram, og þætti vænt um, ef háttv.frsm. gæti svarað því einhverju.

Karl Einarsson Jeg get verið þakklátur háttv.fjvn. fyrir undirtektir hennar viðvíkjandi brtt. minni á þskj. 242 við 21. gr. 8. Jeg vildi aðeins taka það fram, að bæjarstjórn Vestmannaeyja mun eigi nota lánsheimildina á þessu ári, sakir margvíslegra örðugleika. Mun einnig fara svo næsta ár, þó heimildin standi áfram. Annars er nauðsynlegt að stækka rafstöðina eins fljótt og hægt er. Háttv. frsm. nefndarinnar kvaðst eigi sjá sjer fært að styðja brtt. mína við 16. gr. 36, um hækkun á styrk til björgunarskipsins Þórs. Held jeg að meiri hluta nefndarinnar hafi þar verið mislagðar hendur. Því er ekki unt að neita, að framleiðslan hefir aukist að mun fyrir starfsemi þessa skips. Það hefir verið tekið fram af háttv.þm., bæði í Nd. og Ed., að spara þyrfti alt sem unt væri, en þó hefir það jafnan verið tekið fram um leið, að alls eigi megi spara það, sem aukið geti framleiðsluna, og hjer er einmitt um slíkt fyrirtæki að ræða. Jeg ætla eigi nú að endurtaka það, sem jeg hefi áður sagt um starfsemi skipsins við að vernda báta og líf manna. Háttv. deildarmönnum mun vera það kunnugt. Það er því ábyrgðarhluti fyrir þá háttv.þm., sem kunna að valda því, að starfsemi skipsins leggist niður, því jeg býst við, að Vestmannaeyingar muni draga sig í hlje, er þeir sjá áhugaleysi þingsins á máli þessu. Þá kem jeg að brtt. VI, um að styrkurinn til Leikfjelagsins verði sá sami og áður. Hv. frsm. tók það fram, að í Nd. hefði styrkurinn verið lækkaður vegna misskilnings þeirra manna, er báru það fram. Þeir bjuggust sem sje við, að Leikfjelagið starfaði ekki. En þetta hefir breyst; fjelagið starfar nú áfram, þótt starfsemi þess fjelli niður í fyrra. Fjelagið hefir starfað bæði vel og lengi að því að auka leikment í landinu. Enda hefir það hingað til notið viðurkenningar, jafnt þingmanna sem annara. Eins og gengi íslenskra peninga er nú, þá eru 4 þús. kr. eigi sjerlega há upphæð. Býst jeg því við, að þrátt fyrir það, þótt háttv.fjvn. kæmi með aðra brtt., að háttv. deild taki vel till. minni. Háttv. frsm. nefndarinnar sagði, að fjelagið mundi sætta sig við þessa upphæð, sem háttv.fjvn. leggur til að veitt verði. Það er að vísu rjett, en þó mun Leikfjelagið hafa vel þörf á hærri upphæð. Ýmislegt hefir gengið úr sjer af áhöldum fjelagsins við notkunarleysi í fyrra. Skal jeg svo eigi tala frekar um þetta, en vona að háttv. deild samþykki till. Jeg á svo ekki aðrar brtt. nema með hv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.), en jeg býst við að hann skýri það mál.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg get verið fáorður um þær brtt., sem jeg á við fjárlögin við þessa umr. Um skólagjöldin get jeg tekið það fram, sem jeg hefi áður sagt um þau, að jeg er þeim með öllu mótfallinn. En hins vegar er óþarfi að fjölyrða um það nú, þar sem samkomulag hefir fengist við nefndina um það atriði, sem jeg var sjerstaklega óánægður með. Vænti jeg því aðeins, að háttv. deild geti fallist á athugasemdina við 14. gr. B. VII, sem gengur í þá átt, að heimilt sje að veita undanþágu frá þessu gjaldi fátækum, efnilegum nemendum. Þá er IX. brtt. á þskj. 242 um styrk til Haraldar Guðmundssonar, sem jeg vildi fara örfáum orðum um. Háttv. fjvn. hefir ekki getað aðhylst þessa brtt., og býst jeg við að það sje af sparnaðarástæðum. Hjer er ekki um stóra upphæð að ræða, og eftir þeim vottorðum, sem fyrir liggja um þennan mann, virðist svo, að hann sje þess vel maklegur að afla sjer frekari þekkingar í þessari fræðigrein. Vottorðin benda öll ótvírætt í þá átt, að hann hafi unnið mjög þarft verk fyrir hjeruðin þar eystra. Enda sjest líka á þeim, að menn vilja að hann haldi þessari starfsemi áfram. Síðastliðið vor var Haraldur á ferðalagi með Hannesi Jónssyni dýralækni úr Stykkishólmi. er hann var á eftirlitsferðum í Árnessýslu, viðvíkjandi útrýmingu á fjárkláðanum þar. Átti jeg von á vottorði frá þessum dýralækni; en hann mun eigi hafa getað komið því við, sökum þess, að hann hefir verið á ferðalagi nú að undanförnu. Hefir Haraldur hugsað sjer að verða með dýralækni þessum nú á komandi vori, og ætlar að nota þennan styrk til þess að borga manni, er hann þarf að hafa fyrir sig heima á meðan. Styrkbeiðni þessi er ekki há, en jeg gæti þó til samkomulags gengið inn á að lækka hana eitthvað. Þá á jeg brtt. á þskj. 246, ásamt háttv.þm. Vestm. (K. E.). Eins og kunnugt er, hefir verið samþykt í háttv.Nd. og afgreitt hingað frv., er gengur í þá átt að gera fræðslulögin rýmri. Mjer er líka kunnugt um, að fræðslumálastjóri hefir áður gengið inn á þetta, með því að veita undanþágu frá skólahaldi, einnig vegna erfiðleikanna á því, að fá nægilega marga kennara, sem lokið hafa kennaraprófi. Jeg geri því eindregið ráð fyrir, að þessi undanþáguheimild verði mjög mikið notuð, og eftirlitskensla fari að sama skapi í vöxt. Er því sýnilegt, að þær 5000 kr., sem ætlaðar hafa verið til farskóla og eftirlitskenslu er alt of lítil upphæð, ef breytingin gengur í þessa átt. Höfum við því komið með brtt. um að taka 5000 kr. af föstum kennaralaunum og færa yfir á farskólana. Og þó að föstum kennurum fækkaði eitthvað við það, tel jeg það hættulaust. Jeg vænti þess eindregið, að þessi till. verði samþykt. Þá hefi jeg orðið með VI. brtt. á þskj. 242, um að styrkurinn til Leikfjelags Reykjavíkur verði hækkaður úr kr. 2000 upp í kr. 4000. Jeg skil eigi að nokkur þurfi að sjá eftir því, þó að fjelag þetta fái þennan styrk, því að eins og kunnugt er hefir það unnið mikið og mjög óeigingjarnt starf nú um margra ára skeið. Vænti jeg því fastlega, að þessi tillaga verði samþykt.

Guðmundur Björnson Jeg get ekki orða bundist um sumar brtt. á þskj. 242. Jeg verð að segja það, að mjer kom það á óvart, að farið væri að klípa af launum A. Fjeldsteds augnlæknis; er jeg þakklátur háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) fyrir ummæli hans um þessa tillögu við 2. umr. fjárlaganna hjer í þessari háttv. deild. En jeg vil sjerstaklega biðja háttv. deildarmenn um að athuga það, sem háttv. 4. landsk. (G. G.) sagði áðan, og það er, að þessi maður var tekinn upp úr góðu embætti með eftirlaunarjetti og fenginn til þess að setjast hjer að. Vitanlega voru honum þá fengin laun, sem þá voru viðunandi, - en með öllu óviðunandi nú - því að síðan hafa laun annara lækna hækkað háum skrefum, og laun hans hefðu því að rjettu lagi átt að hækka að sama skapi. En þau hafa aldrei komist upp úr 2000 kr. Jeg hygg því, að meira ranglæti gæti tæplega átt sjer stað hjer á Alþingi en að fara að færa þessa þóknun niður úr 2000 kr. Jeg vænti því fastlega, að brtt. I á þskj. 242 verði samþykt. Um ferðastyrkinn skal jeg taka það fram, að mjer er vel kunnugt um, hvað kostar að ferðast hjer, þar sem jeg hefi ferðast svo að segja út á hvern útkjálka þessa lands, og hefi jeg átt tal um þessar augnlækningaferðir við hann, og hefir hann sagt mjer, sem jeg veit að satt er, að hann hefir aldrei grætt á þeim, en iðulega tapað, því að ferðastyrkurinn hefir aldrei hrokkið fyrir þeim útgjöldum, sem hann hefir þurft að hafa. Hefir hann því aðallega haft það upp úr ferðunum, að hann hefir tapað þeim aukatekjum, sem hann hefði haft, ef hann hefði verið heima. Það hefði því verið full ástæða til að hækka þennan ferðastyrk, og meira að segja hefði verið fult vit í því að tvöfalda hann, því að fólk þarf að hafa þessar ferðir. Það hefir oft verið kvartað um það við mig, að augnlæknirinn hafi ekki komið þangað og þangað, og einnig að hann hafi víða staðið of stutt við þar, sem hann hefir komið. Jeg mun því, hvernig sem um þessa till. fer, gera þá uppástungu til stjórnarinnar fyrir næsta þing, að þessi ferðastyrkur augnlæknis verði hækkaður að mun. Hjer er ekki að ræða um neinn meðalmann, þar sem er A. Fjeldsted, heldur mann, sem er einn af nýtustu læknum þessa lands. Þá er brtt. á þskj. 242 frá háttv. 4. landsk. (G. G.), um að hækka utanfararstyrk forstöðukonu daufdumbraskólans. - Jeg verð eindregið að mæla með því, að kona þessi fái þennan styrk, því að hún hefir nú unnið hjer lengi, og mjer er óhætt að segja við sultarlaun. Er því ósanngjarnt að ætlast til þess, að hún fari að leggja fram fje úr eigin vasa, því að hún fer sannarlega í þarfir allrar þjóðarinnar. Jeg get ekki nógsamlega vakið athygli manna á því, hversu áríðandi það er, að hinir mállausu aumingjar geti lært að tala og lesa af vörum manna. Vildi jeg því óska að einhver af þeim mállausu og heyrnarlausu aumingjum, sem hafa lært að tala, væri kominn hjer til að tala fyrir þessu máli, og hjer væri líka annar, sem aðeins hefði lært að tala á fingrunum. Trúi jeg þá ekki öðru en að menn kæmust við og skildu þann mikla mun, sem á því er að geta talað eða vera ótalandi. Jeg vona því fastlega, að tillaga þessi nái fram að ganga. Þá er VI. brtt. á áðurgreindu þskj., sem jeg hlýt að minnast á, áður en jeg vík til sætis míns aftur, af því að jeg er kunnugri en margir aðrir Leikfjelagi Reykjavíkur. Við, sem erum orðnir gamlir Reykvíkingar, þekkjum þetta fjelag vel, og jeg hefi þekt starfsemi þess frá upphafi. Jeg veit, að margir halda, að leikendur hafi miklar tekjur af því að leika. En jeg get fullvissað alla um það, að svo er ekki, því að nær því hið eina, sem þeir hafa fengið, er erfiðið. Þetta starf er unnið mest í hjáverkum fyrir litla borgun. Það, sem Leikfjelagið hefir þurft að borga fyrir húsnæði, ljós og hita, er miklu meira en sá litli styrkur, sem það hefir notið. Að minka þennan styrk er því sama sem að drepa Leikfjelag Reykjavíkur. Til þess að minnast á einstakt fólk, sem mest hefir lagt á sig í þágu leiklistarinnar, hefi jeg ekki tíma. En þó verð jeg að minnast á eina konu, sem sjerstaklega hefir skarað fram úr öðrum, og það er frú Stefanía Guðmundsdóttir. Við gerum töluvert að því að styrkja skáld og listamenn, en ekki þá, sem hafa helgað sig leiklistinni. Jeg er sannfærður um, að engin kona hjer á landi hefir lagt meira á sig fyrir list sína en frú Stefanía. Að drepa Leikfjelag Reykjavíkur er því sama og að drepa listgáfu hennar. Og jeg er sannfærður um, að við höfum ekki efni á því að fara svo illa með merkustu og mestu listakonu þessa lands. Jeg vona því, að brtt. um að Leikfjelagið fái 4000 kr. styrk verði samþykt. Þá vildi jeg leggja liðsyrði till.háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) um 1200 kr. styrk til Þórarins Guðmundssonar, til þess að kenna utanbæjarmönnum fiðluleik. Því að það er satt, sem háttv.þm. sagði, að engin list er jafnuppörfandi í tómlætinu og fámenninu uppi í sveitunum eins og einmitt sönglistin. Jeg get nú ímyndað mjer, að það líti ekki vel út, að jeg skuli vera að mæla með útgjöldum. En jeg vildi þá með nokkrum orðum reyna að bera blak af Alþingi. Jeg hefi heyrt, að allur sá sparnaður, sem talað er um hjer, væri ekkert nema uppgerð og sparnaðarhjalið væri ekki nema á vörunum. En jeg verð að segja það, að jeg hefi aldrei setið á jafnsparsömu þingi og einmitt nú. Það er vitanlega ekki nýtt, að háttv.Ed. sje sparsöm. En jeg minnist þess ekki, að hin háttv. framsækna neðri deild hafi verið jafnsparsöm og nú. Og jeg hugsa, að sparnaðarhugsun þingsins hafi verið svo rík, að það hafi jafnvel á sumum sviðum gengið of langt í sparnaðinum. Það hefir nú jafnvel heyrst, að þingmenn hefðu átt að byrja að spara á þann hátt, að sparnaðurinn gengi fyrst og fremst út yfir þá sjálfa. En jeg veit nú ekki betur en við höfum einmitt gert það. Því að t. d. hefir verið höggvið á tvennan hátt alltilfinnanlega í mitt embætti. Og jeg vil spyrja hv. form. fjárveitinganefndar (Jóh.Jóh.): Hefi jeg kvartað?  Jeg tel því ekkert afturkast frá sparnaðarstefnunni, þó að þessar tillögur verði samþyktar, sem jeg hefi minst á. Þá vildi jeg að síðustu mæla með tillögunni um að hækka styrkinn til farskólahalds, því að jeg hefi á ferðum mínum um landið kynt mjer hina miklu erfiðleika og fjárþröng, sem farskólarnir hafa átt við að stríða, sem á engan hátt hafa komið harðast niður á börnunum í ónógri kenslu, heldur hefir hitt verið verra, að þeir hafa gengið út yfir heilsu þeirra, því að víða hefir verið kent í ljelegum þinghúsum og á heimilum, sem hafa verið alveg ófær til skólahalds. Einnig hefi jeg heyrt, að kent hafi verið á einum stað í helli. Jeg lít því svo á, að fyrir löngu hefði átt að vera búið að hækka þennan styrk.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg þarf ekki að svara nema þremur fyrirspurnum frá hæstv. atvinnumálaráherra (Kl. J.). Hin fyrsta var sú, hvort fjárveitinganefndin hefði tekið afstöðu til sölu á skipinu Borg. Önnur fyrirspurnin var sú, hvort nefndin hefði tekið afstöðu um kaup á skipi til flutninga fyrir vitana og símana. Um þetta hefir nefndin ekki tekið neina afstöðu ennþá, en mun gera það innan skamms og tilkynna það hæstv. atvinnumálaráðherra brjeflega hið fyrsta. Þá er þriðja fyrirspurnin sú, hvort heimilt mundi vera að verja af fje því, sem um er getið í 14. lið 16. gr., til að gera tilraunir með verkun á fiski. Fyrir nefndarinnar hönd get jeg svarað því, að hún hefir enga afstöðu tekið til þess. En sem formaður viðskiftamálanefndar get jeg gefið þær upplýsingar, að tillagan um þessa fjárveitingu er komin frá henni. Þegar nefndin fór að athuga Spánarmálið og komst að raun um, hve mikið var í húfi fyrir fiskmarkað vorn, þar sem svo að segja alt er komið undir sölu í einu landi, Spáni, þá fanst henni fyllilega vera tími til þess kominn að þreifa fyrir sjer með markað annarsstaðar, og þess vegna lagði nefndin til, að 10 þús. kr. yrðu veittar í því skyni. Það getur því eigi komið til mála, að dómi nefndarinnar, að því fje megi verja til verkunar á fiski eða nokkurs annars.

Karl Einarsson Jeg vil aðeins benda á, út af orðum hæstv. forseta (G. B.), að jeg tel það rjett, sem hann sagði, að þingmenn vilji hlífast við útgjöldum nú úr ríkissjóði. Og get jeg sem dæmi upp á það nefnt, að Vestmannaeyingar hafa kostað lækni hjá sjer og borgað honum úr bæjarsjóði 3000 kr. á ári, án þess að sækja um nokkurn styrk til þingsins - og höfum við lofað honum þeim launum næstu 5 ár. Einnig höfum við bygt bryggju, sem hefir kostað 36 þús. kr., og var mjer falið að sækja um 1/3 af því sem styrk úr ríkissjóði, eins og venja er til. En jeg hefi ekki farið fram á slíkt af sparnaðarástæðum.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Jeg vil gefa þær upplýsingar, að þegar þetta mál var að fara úr hv.Nd., átti jeg tal við dýralækninn hjer í Reykjavík. Hann sagði, að sjer hefði komið á óvart að sjá þessa till., því að þegar hann hefði verið erlendis í fyrra sumar, hefði hann átt tal við prófessor Jensen við landbúnaðarháskólann, sem okkur er öllum að góðu kunnur, um að Íslendingar fengju baðlyf, sem prófessorinn var að undirbúa vegna fjárkláða á Suður Jótlandi. Hann sagðist hafa sagt landbúnaðamefnd Nd. frá þessu og bað mig að skýra hv. deild frá því líka. Það hefi jeg hjer með gert, og getur þá nefndin átt frekara tal við lækninn og fengið nánari upplýsingar.

Fyrirspyrjandi (Einar Árnason) Það mun nú liðinn fullur aldarfjórðungur síðan raddir fóru að heyrast um það, að mikil nauðsyn væri á því að brúa Eyjafjarðará. Og eftir því, sem árin hafa liðið, hafa þessar raddir orðið æ háværari, kröfurnar ákveðnari og þörfin ríkari. Jeg þykist vita, að öllum sje kunnugt um það, að þetta vatnsfall liggur í langfjölförnustu þjóðbraut norðanlands. Hitt er ekki jafnvíst, að mönnum sje ljóst, hvílíkur geysifarartálmi áin er. Nægir í því efni að benda á það, að næstum að segja hvert einasta ár er hún ófær vikum og jafnvel mánuðum saman, einmitt þann tíma árs, sem umferð er mest. Er þá engin leið önnur en að flytja fólk og flutning á árabátum yfir fjörðinn, eða fara 10–15 km. krók úr þjóðleið, til þess að komast á ferjubolla, sem ber 3–4 menn yfir ána. Haust og vor, þegar ána er að leggja eða leysa, er hún líka oft langtímum saman ófær, og vetrarís á henni er mjög ótryggur. Er það næstum yfirnáttúrleg hamingja, að ekki hafa orðið slys að, þar sem endalaust verður að tefla á tæpum ís. Get jeg um það talað af eigin reynslu. Hefi jeg enga löngun til að fá hana áþreifanlegri en jeg er þegar búinn. Þykist jeg þó ekki fara ógætilegar en alment gerist. Þegar nú þess er gætt, að þessi torfæra er rjett við aðalverslunarstað og miðstöð allra viðskifta norðanlands, þá er það augljóst, að hjer þarf bráðra umbóta við. Viðskiftalífið hefir svo gerbreyst á síðasta mannsaldri, að nú eru þær samgöngutorfærur gersamlega óþolandi, sem áður virtust lítt bagalegar. Verslunarviðskifti öll eru nú komin inn á þá braut, að öllum er það stórtjón, að þau geti ekki gengið sinn gang truflunarlaust. Enda eru greiðar samgöngur viðurkendar að vera sterkasta afltaugin í viðgangi og velmegun hvers þjóðfjelags. Um þetta svæði leggur ferðamannastraumurinn leið sína. Það mun naumast líða svo dagur á sumrin, að ekki fari tugir manna yfir ána á svokölluðum Hólmavöðum, þar sem brúin á að vera, ef á annað borð er fært vegna veðurs eða vatnavaxta. Jeg vil einnig lenda á það, að austan Eyjafjarðarár liggja einhverjar frjósömustu og þjettbýlustu sveitir þessa lands. Þessar sveitir og Akureyrarbær þurfa að hafa daglegar flutningasamgöngur. Bærinn þarfnast daglega margs þess, er þessar sveitir geta veitt, svo sem mjólkur, smjörs, kjöts o. fl. En vegna brúarleysisins eru þessir flutningar næstum ókleifir. Nú er það svo, að flestir bændur í Eyjafirði flytja vörur sínar til og frá Akureyri á hestvögnum; þeir, sem búa austan árinnar, geta það þegar hún er lítil, því að þá á hún að heita vagnfær á stöku stað. En þegar hún er í vexti, er ekki mögulegt að koma við vögnum, því að enginn flytur þá í litlum ferjubollum. Til skýringar skal jeg geta þess, að næsti ferjustaður við Akureyri er 5–6 km. frá bænum; það er því auðsætt, að vagnanna þarf með beggja megin árinnar. Þegar þannig stendur á, eru engin önnur úrræði en að flytja á hesthryggjunum, eins og það er nú líka ánægjulegt, þegar vagninn er til. Við þennan selflutning er þess enn fremur að geta, að á aðalferjustaðnum, þeim sem mest er notaður og næst liggur Akureyri, er áin svo breið, að ekki eru leggjandi í hana nema röskustu hestar, þegar sund er bakka á milli. Eru þess líka dæmi, að hestar hafa druknað á sundi á þessum ferjustað. Enn er eitt, sem krefst þess afdráttarlaust, að brúin verði bygð nú þegar. Það er mannúðin, - mannúðin gagnvart skepnunum. Yfir ána er rekið sauðfje svo þúsundum skiftir til Akureyrar á hverju hausti. Margt af þessu fje er rekið langt austan úr sveitum Þingeyjarsýslu. Fjeð er þreytt. Haustveðráttan oftast köld. En í ána verður að reka fjeð næstum að segja hvernig sem veður er. Yfir þrjár kvíslar er að fara, og þrisvar þarf að sundleggja það. Má geta nærri, hvernig meðferð þetta er á skepnunum í kalsaveðrum og jafnvel snjóhríðum. Enda er það altítt, að bæði menn og skepnur eru að þrotum komið af vosbúð og kulda, þegar yfir ána er komið. Þarf hjer ekki að vera neinni harðýðgi til að dreifa. Það eru blátt áfram engin önnur ráð, - enginn annar vegur. Jeg þarf ekki að drepa á fleiri atriði til þess að rökstyðja nauðsyn þessarar brúar, og það af þeirri ástæðu, að jeg veit, að hæstv. atvrh. (Kl. J.) er svo kunnugur á þessum slóðum, og jeg er fyrirfram sannfærður um, að hann er mjer samdóma um þetta. En svo verð jeg að víkja örfáum orðum að gangi þessa brúarmáls á Alþingi og hjá stjórninni á undanförnum árum. Áður en styrjöldin skall á, var þetta brúarmál til umræðu á Alþingi oftar en einu sinni, og áætlun um gerð brúarinnar og kostnað við bygginguna var þá þegar gerð af verkfræðingi landsins. Á Alþingi kom það brátt í ljós, að brúargerðin á Eyjafjarðará var sett í samband við brúargerð á Jökulsá á Sólheimasandi. Var kapp nokkurt um það, hvor brúin skyldi fyr bygð. Þetta reiptog varð til hins mesta ógagns fyrir alla, landssjóð líka. Málið eyddist í fleiri ár, og hvorug brúin var bygð. Ef hjer hefði verið hliðrað til, hefðu báðar brýrnar getað komist upp fyrir tiltölulega lítið fje. Þó að jeg vilji benda á það í þessu sambandi, að umferð er tíu sinnum meiri yfir Eyjafjarðará en Jökulsá, þá er þó langt frá því, að jeg ætli að fara í nokkurn meting um þetta mál. En þess þykist jeg mega vænta, að þeir menn, sem næst stóðu Jökulsárbrúnni og hrundu því máli fram með mestu kappi, leggi ekki stein í götu Eyjafjarðarárbrúarinnar, eins og málum er nú komið. Í fjárlagafrumvarpi því, sem stjórnin lagði fyrir þingið 1917, var fjárveiting til brúargerðar á Eyjafjarðará. Þessa fjárveitingu ljet þingið standa óhaggaða, og má af því sjá, að það hefir verið samhuga álit þings og stjórnar, að þegar bæri að hefjast handa um brúarbygginguna á næsta fjárhagstímabili. Þó varð ekkert úr framkvæmdinni árið 1918, og mun það hafa stafað af því, að ýmsir örðugleikar voru við það að fá frá útlöndum það efni, er til þess þurfti. Á þinginu 1919 var sú ráðabreytni tekin upp, að samþykt voru sjerstök lög um brúargerðir. Er í þeim lögum gert ráð fyrir, að allar fyrirhugaðar brýr, sem ríkissjóður á að kosta, verði bygðar fyrir lánsfje. Af því leiðir það, að ekki er ætlast til, að fje sje veitt í fjárlögum til brúargerða. Eyjafjarðarárbrú var því ekki sett í þau fjárlög, sem það þing afgreiddi. Þó var því lýst yfir, að ekki bæri að skilja það á þá lund, að þetta ætti að tefja fyrir þeirri brúargerð, heldur þvert á móti. Því var og lýst yfir, að þær stallsystur í Eyjafirði og Sólheimasandi yrðu að sjálfsögðu fyrstu stórbrýrnar, sem bygðar yrðu fyrir lánsfjeð, og þess jafnframt getið, að þær yrðu samferða. Enda lá ekkert fyrir, sem gæfi ástæðu til þess að byggja Jökulsárbrúna fyr. Þetta brúarlán var svo boðið út af stjórninni hjer innanlands árið 1920, og eftir því, sem jeg frekast veit, mun lánið hafa fengist. Um þessar mundir var svo byrjað á byggingu Jökulsárbrúarinnar, og því verki mun lokið fyrir alllöngu síðan. Þar í sveit ætti því alt að vera rólegt, þótt farið væri nú að hreyfa við systur hennar í Eyjafirði, sem fallið hefir það hlutskifti í skaut að verða olnbogabarnið. Sumarið 1920 átti jeg tal um Eyjafjarðarárbrúna við þáverandi forsætisráðherra (J. M.), er hann var á ferð í Norðurlandi. Taldi hann mikil tormerki á því, vegna dýrtíðar, að byrja það ár á undirbúningi. Kom okkur ásamt um það, að sjálfsagt væri að hefjast handa á næsta ári. Taldi jeg, að Eyfirðingar mundu sætta sig við þann drátt, en ekki lengur. Síðastliðið haust var það tilkynt, að byrjað yrði á undirbúningi þennan vetur og brúin bygð sumarið 1922. Þessi fregn vakti almennan fögnuð, bæði í Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslum. Var þegar gerður samningur um flutning á möl að brúarstæðinu, ca. 1000 ten.-metra. Nú mun þessum flutningi lokið og mölin öll komin á staðinn. Flutningurinn var samningsvinna, og greiðir ríkissjóður 4 kr. fyrir hvern ten.-metra. Þegar nú þess er gætt, að svo langt var aðdrátta með mölina, að maður og hestur gátu ekki flutt meira á dag til jafnaðar en l½ ten.-meter, þá er það ljóst, að ríkissjóður hefir komist hjer að óvenjugóðum kjörum. Þess munu vera fá dæmi á þessum tímum, að minsta kosti þegar ríkissjóður á í hlut, að menn sætti sig við að vinna aðeins fyrir mat sínum. Kaup fram yfir fæði mannsins, fóður hestsins og áhaldaslit hefir bókstaflega ekki verið neitt. En menn töldu það ekki eftir sjer, þegar þeir höfðu það á tilfinningunni, að þeir voru að leggja hornsteininn að byggingu þessarar langþráðu brúar. En vonbrigðin urðu líka mikil, þegar það fór að kvisast, litlu eftir veturnætur, að stjórnin ætlaði að stöðva framkvæmd verksins. Menn vildu ekki trúa því og geta ekki trúað því enn, að svo sje í raun og veru. Það er svo sjálfsögð rjettlætiskrafa, að haldið verði áfram, að ekki getur komið til mála, að verkið sje nú stöðvað. Margra ára loforð og margra ára dráttur verða að fá einhvern enda, og sá endir má ekki og getur ekki orðið nema á einn veg: að brúin verði bygð í sumar. Allar stærri ár norðanlands eru þegar brúaðar fyrir löngu: Blanda, Hjeraðsvötn, Fnjóská, Skjálfandafljót, Jökulsá o. fl. Eyjafjarðará er ein eftir, versti farartálminn rjett við miðstöð allrar menningar og viðskifta norðanlands. Jeg hefi nú fært nokkur rök fyrir því, að þessi fyrirspurn er fram komin, og vænti þess að fá að heyra fyrirætlanir núverandi stjórnar. En það vil jeg taka sterklega fram, að Eyfirðingar og Þingeyingar láta sjer ekki í ljettu rúmi liggja, hver svör hæstv. stjórn veitir um þetta mál.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Hv. 2. þm. Eyf. (E. Á.) hefir lýst staðháttum öllum vel og rækilega, eins og hans var von og vísa, því að enginn er honum kunnugri þar, því að hann hefir búið beggja megin árinnar alla æfi, einmitt þar, sem brúin á að koma. Jeg vil taka undir það með honum, að eitt af aðalatriðum þessa máls er mannúðin. Mjer hefir oft blöskrað að sjá rekstra, sem komnir voru langt að úr Þingeyjarsýslu, ef til vill fremst framan úr Bárðardal, setta í þessar 3 kvíslir í frosti og fjúki, og síðan rekna skjálfandi til Akureyrar til þess að hírast þar úti yfir nóttina, áður en þær urðu fluttar í skip. Það er því rjett hjá hv.þm. (E. Á.), að þessi brú er nauðsynlegri en margar aðrar. Á þinginu 1917 var veitt fje til þessarar brúar í fjárlögunum 1918–1919, 35 þús. kr. fyrra árið og 50 þús. kr. síðara árið, og var til þess ætlast, að framkvæmdir yrðu hafnar á árinu 1918. En úr því varð þó ekki, af „eðlilegum ástæðum“, segir vegamálastjóri, og meinar hann vafalaust með því, að ómögulegt hafi verið að fá það efni frá útlöndum þá, sem til verksins þurfti. En á því ári var þó lokið aðalrannsókn á brúarstæðinu, og mælingum öllum. Eyfirðingar voru ekki ánægðir með þetta, og í nóvember það ár sendi dýrtíðarnefnd bæjarstjórnarinnar á Akureyri stjórnarráðinu símskeyti, þar sem skorað var á stjórnina að láta undirbúa verkið þá um veturinn, svo sem með vegalagningu að vestanverðu, grjótflutningi m. m., sem bæjarstjórnin gæti látið vinna sem dýrtíðarvinnu þá um veturinn. En vegamálastjóri varð að ráða frá þessu vegna þess, að kostnaður við alt mannvirkið, með þáverandi prísum, hefði orðið um 170 þús. kr., en það þótti fjárhag landsins um megn. Var bæjarstjórninni tilkynt þetta. Annað hefir ekki gerst í málinu fram að síðastliðnu hausti, að undirbúningur var hafinn á ný. Það, sem gert hefir verið nú, er það, að efni hefir verið tekið austan megin árinnar og ekið út undir Kaupang. Þetta verk hefir orðið mjög ódýrt, því að það hefir verið unnið í samningsvinnu, og miðað við 60 aura um tímann. Þá var svo til ætlast að byrja framkvæmdir á þessu ári, en þegar til kom, voru svo margar brýr, sem þurftu endurbyggingar og viðgerða, að þáverandi stjórn þótti ekki tiltækilegt að halda áfram vegna hags ríkissjóðs. Þessar ár eru Laxá í Dalasýslu, Tunguá, Leirvogsá, Kotá og Valagilsá, og Ferjukotssíki í Borgarfjarðarsýslu. Jeg vil ekki gagnrýna hjer aðgerðir fráfarandi stjórnar, en eftir mínu áliti átti Eyjafjarðará að ganga á undan öllum þessum brúm, þó að hinar brýrnar sjeu margar hverjar að verða ónýtar og þurfi bráðra aðgerða við, t. d. brúin á Laxá. En þó að ekki sje unt að byggja brúna í sumar, þá má þó gera undirbúning, sem síðar meir flýtir byggingunni, og verður þessi undirbúningur að vera gerður helst ári á undan, ef vel á að vera. Brúnni verður svo háttað, að hún verður 5 minni brýr úr járnbentri steinsteypu. Þessar brýr eiga að hvíla á steyptum stöplum, sem verða bygðir á föstum grunni, og verða þeir helst að standa eitt ár áður en ofan á þá er bygt. Þessir stöplar verða reistir í sumar, og kostnaður við það verður um 12 þús. kr. Þegar þessa er gætt, þá held jeg, að Eyfirðingar ættu að geta sætt sig við þessa ráðabreytni, og vona jeg, að brúin verði eitt hið fyrsta mannvirki, sem ráðist verður í. Hæstv. forsætisráðherra (S. E.) hefir hjer áður nefnt hælið á Kleppi, og er það víst, að það er bráðnauðsynlegt, en jeg vona, að brúin fái að verða því samferða. Það er rjett, að lánsfje hafði verið tekið í þessu skyni, en í fjárþröng ríkisins varð að grípa til þess til annars, og er það alt komið undir því, hvernig skipast með hag ríkisins, hvenær hægt verður að inna þetta verk af hendi. Það er ekki svo langt síðan þessi stjórn tók við, að hún geti gefið nokkra fullnægjandi skýrslu um fjárhaginn, en vonandi verður það hægt áður en þessu þingi er lokið. Þó má alls ekki við því búast, að hægt verði að veita 150 þús. kr. til brúargerðar í sumar, enda væri það lítt mögulegt að byggja hana í sumar, þótt nægilegt fje væri fyrir hendi, þar sem ekki er hægt að byggja brúna fyr en ári eftir að stöplarnir hafa verið reistir. En jeg get lýst yfir því, að ekki skal standa á mjer, ef fært verður að byggja brúna, því jeg veit, hve nauðsynleg hún er.

Fyrirspyrjandi (Einar Árnason) Jeg get þakkað hæstv. atvrh. (Kl. J.) fyrir það, hve hlýlega hann hefir tekið undir þetta mál. Hann sagði fjárhaginn til fyrirstöðu, eins og jeg hafði búist við. Það er vitanlega veigamikil ástæða, en þó er hún langt frá því að vera fullgild. Jeg get ekki sætt mig við það, fyrir hönd Eyfirðinga, að það fje, sem beinlínis hefir verið ætlað til þessarar nauðsynlegu brúargerðar, skuli hafa orðið eyðslueyrir, en brúin látin sitja á hakanum. Jeg skildi þá svar hæstv. atvrh. (Kl. J.) svo, að undirbúningnum verði haldið áfram í sumar, og brúin bygð á árinu 1923. Við það verður að una. Og í því trausti, að hæstv. stjórn sjái um, að brúargerðin dragist ekki lengur, læt jeg útrætt um þetta mál af minni hendi.