Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og dagskrá fundarins ber með sér er kominn nýr dagur sem er sunnudagur, þótt nóttin sé fram undan. Það er harla óvenjulegt að fundur í Alþingi sé settur á sunnudegi en mun þó ekki vera fordæmislaust. En þessa undantekningu gerum við til að ljúka störfum þannig fyrir jólin að hv. þm. og starfsfólki gefist örlítið betra ráðrúm til að búa sig undir jólahátíðina. Þannig háttar til með 1. til og með 5. dagskrármálið, þ.e. Verðlagsráð sjávarútvegsins, Almannatryggingar, Vatnsveitur sveitarfélaga, Jöfnunargjald, Tekjuskatt og eignarskatt, svo og 8. dagskrármálið, Frestun á fundum Alþingis, að of skammt er liðið frá 2. umr. og útbýtingu þskj. og verður því að leita afbrigða.

Eins og forseti gat um hefur Alþb. óskað eftir því að þessum fundi verði frestað í 20 mínútur og verður orðið við því. Verður gert hlé á fundinum og hefst hann að nýju kl. 1.10. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Á þskj. 312 eru brtt. við 4. gr. og varða þær sértekjur háskólanna og framhaldsskólanna. Áður en atkvæðagreiðsla hefst og til þess að enginn misskilningur verði vil ég taka þetta fram: Ríkisstjórnin hefur fallið frá fyrri áformum um hækkun skólagjalda á framhaldsskólastigi. Tillaga er á þskj. 302, 3. liður, um að sá liður falli brott, þ.e. 128 millj. kr. í skólagjöldum til framhaldsskólanna. Samsvarandi upphæð er hins vegar inni á skólunum. Eftir standa hins vegar tillögur um hækkun þessara gjalda á háskólastigi og varðandi öldungadeildir framhaldsskólanna. Tillaga hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, Valgerðar Sverrisdóttur, Hjörleifs Guttormssonar og Ólafs Þ. Þórðarsonar þýðir að ekki skuli innheimt hærri gjöld til háskólastigsins og öldungadeildanna en skólarnir sjálfir höfðu sett í sínar fjárhagsáætlanir, þ.e. mismunurinn falli brott, hækkun verði engin. Þetta vildi ég taka fram svo enginn væri í vafa um leið og ég lýsi andstöðu minni við þessar brtt.

Virðulegi forseti. Það var rétt sem fram kom í máli hæstv. menntmrh. að sú tillaga sem við leggjum hér fram gengur út á það að ekki verði innheimt skólagjöld í skólum á háskólastigi og í öldungdadeildum framhaldsskólanna, þ.e. ekki frekari gjöld en þau sem nú eru innheimt. Ég tel mig ekki þurfa frekari rökstuðing fyrir þessari tillögu. Ég hef margoft gert grein fyrir minni afstöðu í þessu máli, svo og fjöldi annarra stjórnarandstæðinga. Við teljum að með innheimtu skólagjalda sé verið að brjóta þá jafnréttisreglu sem hér hefur ríkt í skólakerfinu og verið að bjóða upp á mismunun og stefnu sem við viljum ekki sjá í íslensku skólakerfi.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hvað eftir annað í haust að formaður þingflokks Alþfl. hafi skrifað hæstv. menntmrh. bréf og lýst því yfir að innan þingflokks Alþfl. væri ekki stuðningur fimm þingmanna við að skólagjöld yrðu tekin upp. Það liggur jafnframt fyrir að hæstv. félmrh. lýsti því yfir opinberlega við aðdraganda þess að fjárlagafrv. væri lagt fram að hún væri andvíg því að skólagjöld yrðu tekin upp. Nú hefur það þegar gerst í þessari atkvæðagreiðslu að hæstv. félmrh. hefur greitt því atkvæði að skólagjöld verði á háskólastigi og á hluta framhaldsskólanemenda á næsta ári og einn af fulltrúum þess hóps í Alþfl., sem talinn var andvígur því að skólagjöld yrðu tekin upp, hefur einnig greitt því atkvæði. Þess má vænta að aðrir fulltrúar þess hóps í Alþfl. muni nú ganga hér þessa götu að samþykkja að skólagjöld verði tekin upp. Það er leitt að slík skuli gerast hér og ekki skuli vera meiri hluti fyrir því að koma í veg fyrir að skólagjöld verði tekin upp. Það er hins vegar lexía fyrir okkur mörg og þjóðina að lítið er að marka þær yfirlýsingar sem koma fram með þessum hætti og hægt að óska hæstv. forsrh. og hæstv. menntmrh. og einnig hæstv. utanrrh. til hamingju með að hafa beygt þennan hóp í Alþfl. Afstaða okkar er hins vegar skýr. Við viljum koma í veg fyrir að skólagjöld verði tekin upp á þessu stigi og ég segi því já.

Herra forseti. Það er ágætur prófsteinn á hugrekki manna að láta reyna á það með nafnakalli hvort þeir fylgja sannfæringu sinni eða ekki. Sá sem dæsir nú hvað mest hafði kjark til þess að sitja hjá í atkvæðagreiðslu ásamt öðrum hér í salnum þrátt fyrir að stjórnarsinnar aðrir væru heldur daprir yfir því. Nú reynir nokkuð á hvort sá kjarkur leynist á fleiri stöðum og verður spennandi að fylgjast með því. En stjórnin er ekki fallin þó þeir sýni nú kjark sinn. Það sést hér á töflunni hver styrkleiki hennar er. En ég segi að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Í þessari brtt. gera nokkrir þingmenn Alþb. það að tillögu sinni að Lánasjóður ísl. námsmanna verði styrktur nokkuð á næsta ári þannig að ekki þurfi að koma til frekari skerðingar á þjónustu sjóðsins en þegar er orðin. Á þessu ári hefur þjónusta sjóðsins verið skert þannig að grunnlán hafa lækkað um 16--17% og bersýnilegt er að enn meiri lækkun verður ef tillögur ríkisstjórnarinnar ná óbreyttar fram að ganga. Við teljum óhjákvæmilegt að verja sjóðinn með styrkari hætti og þess vegna flytjum við þessa tillögu og ég segi já við henni, virðulegi forseti, en það er sennilega ekki sagt í svona greinargerðum. 

Hv. þm. má gjarnan segja já en hann þarf líka að greiða atkvæði með rafbúnaði.

Virðulegi forseti. Hér er flutt tillaga um að lækka framlag til Leikfélags Reykjavíkur úr 15 millj. kr. í 1 millj. kr. Röksemdir meiri hlutans munu vera þær að þessir fjármunir eða hliðstæð upphæð sé flutt yfir á Íslensku óperuna eins og fram kemur síðar á þessu sama blaði. Ég tel að ríkinu sé skylt að styðja við bakið á Leikfélagi Reykjavíkur. Leikfélag Reykjavíkur er elsta leikfélag landsmanna og á ríkan þátt í menningarsögu Íslendinga og menningarþróun og ég tel að ríkið eigi að sinna leikfélaginu með betri hætti en hér er lagt til af hæstv. ríkisstjórn með því að leggja það til að Leikfélag Reykjavíkur fái aðeins 1 millj. kr. úr ríkissjóði. Ég tel að það sé í raun og veru algjörlega fráleit afstaða og sýni virðingarleysi gagnvart Leikfélagi Reykjavíkur og því fólki sem þar starfar og hefur starfað. Ég segi nei við þessari tillögu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það kannski orkar tvímælis hvar ég á að gefa þessar upplýsingar sem ég les hér, en ég ætla mér að lesa hér bréf frá framkvæmdastjórn Handknattleikssambands Íslands sem beinir eftirfarandi erindi til ríkisstjórnar Íslands og Alþingis, með leyfi forseta: ,,Ríkissjóður greiði HSÍ beinan og óbeinan kostnað sem stofnað hefur verið til við að öðlast umboð til að halda heimsmeistarakeppni í handknattleik á Íslandi 1995 og við undirbúning keppninnar. Aðilar eru sammála um að þessi kostnaður nemi kr. 20 millj. og greiðist í janúar 1992. HSÍ mun vinna að stofnun félags um framkvæmd HM 1995 að undangenginni ítarlegri úttekt á framkvæmda- og kostnaðaráætlun keppninnar. HSÍ mun leita eftir stuðningi aðildarsambanda stjórnar Alþjóðahandknattleikssambandsins um að fallist verði á framkvæmd HM 1995 hér á landi með þeim húsakosti sem fyrir hendi er. HSÍ lýsir því yfir fyrir sitt leyti að það gerir ekki kröfu til ríkissjóðs vegna byggingar sérstaks íþróttahúss fyrir keppnina. HSÍ mun heldur ekki gera frekari fjárkröfur til ríkissjóðs um framkvæmd HM 1995. Hafni Alþjóðahandknattleikssambandið ofangreindri beiðni HSÍ kemur ekki til útgjalda ríkissjóðs vegna krafna sem á HSÍ kunna að koma vegna riftunar auglýsingasamninga eða annarra krafna sem upp kynnu að koma vegna þess að HM 1995 verði ekki haldið á Íslandi. Virðingarfyllst, Jón Hjaltalín Magnússon, formaður HSÍ.`` Af þessum ástæðum, virðulegi forseti, mun ég greiða atkvæði gegn þessari tillögu en með tillögum meiri hluta hv. fjárln. sem er að finna á þskj. 302, liður 8.b en þar er um að ræða fjármuni til þess að standa undir þessum kostnaði ásamt því sem samið hefur verið um við forráðamenn bæjarstjórnarmeirihlutans í Kópavogi en enn hefur ekki verið staðfest af bæjarstjórninni þar.

Hvenær er þetta skrifað?


             Því var ekki svarað.

Herra forseti. Ég lít svo á að það sé grundvallaratriði þegar menn lesa hér upp bréf öðrum til skemmtunar að þau séu dagsett því að ef dagsetningin skyldi t.d. vera á morgun, þá er þetta of snemma upp lesið. Mér þætti vænt um að forseti gerði athugasemdir þegar svona mikil ónákvæmni er í fréttaflutningi hér í ræðustólnum.

Virðulegi forseti. Til þess að ég geti ákveðið hvort ég tek þessa tillögu til baka er mér mikilvægt að vita dagsetninguna á því bréfi sem hæstv. fjmrh. las nú upp.

Ég hef hana ekki.

Ódagsett bréf? Ég vil segja um atkvæðagreiðsluna að hér er um að ræða samning sem fyrri ríkisstjórn stóð að að gerður yrði, ráðherra, borgarstjóri fyrrv., reyndar tveir fyrrv. ráðherrar og einn borgarstjóri beittu sér mjög fyrir því að þessi samningur náðist og ég tel að það eigi að standa við þann samning alveg án tillits til þess hvernig fjárhagur Handknattleikssambandsins er og því dreg ég ekki tillöguna til baka.

Virðulegi forseti. Þáv. samgrh. Matthías Á. Mathiesen sendi formlegt bréf sam samgrh. ríkisstjórnar Íslands til forseta alþjóðlegu ólympíunefndarinnar, æðsta embættismanns alþjóðlegra íþróttamála. Í því bréfi lýsti þáv. samgrh. því yfir fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir því að reist yrði sérstakt íþróttahús fyrir heimsmeistarakeppni í handbolta og ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir því að heimsmeistaramót í handbolta yrði haldið hér á Íslandi. Embættismenn þáv. utanrrh. fóru síðan með sérstökum fulltrúa þáv. samgrh. á fund forseta alþjóðlegu ólympíunefndarinnar og afhentu honum formlega og persónulega þetta bréf frá ríkisstjórn Íslands. Það er afar dapurlegur endir á þessu máli og vægast sagt mjög ósmekklegur og lítt núv. ríkisstjórn til sóma og reyndar einnig íslenskri þjóð lítt til sóma að hæstv. fjmrh. skuli kveðja sér hér hljóðs þegar umræðu um fjárlögin er lokið og lesa upp bréf með þeim efnisatriðum sem hann las hér upp án þess að verða við þeirri ósk að skýra þingheimi frá því hvenær bréfið er dagsett. Þetta mál er því miður orðið allt hið undarlegasta af hálfu ríkisstjórnar Íslands og getur haft alvarleg áhrif á það hver orðstír Íslendinga verður í hinum alþjóðlega íþróttaheimi. Ég tel nauðsynlegt að standa við þær skuldbindingar sem voru gefnar alþjóðlega og tel engar þær málsástæður komnar fram í því bréfi sem hæstv. fjmrh. las hér til þess að hverfa frá fyrri skoðun í þessum efnum og segi því já við tillögunni.

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að yfirlýsingar Íslendinga, sem gefnar eru af æðstu mönnum landsins, standi. Og telji menn að hér og nú sé ekki rétt af Alþingi Íslendinga að láta yfirlýsingu þá, sem Matthías Á. Mathiesen gaf, standa, lýsi ég því yfir að ég mun ekki persónulega telja nauðsynlegt að allar yfirlýsingar núv. utanrrh. verði látnar standa. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er til atkvæðagreiðslu er efnislega sama eðlis og tillögur landbn. Alþingis sem voru afgreiddar svo sem kunnugt er samhljóða og byggjast að því er þessa tillögu varðar á samkomulagi fjögurra stjórnmálaflokka sem gert var árið 1989. Það liggur í eðli málsins að ég er þessari tillögu samþykkur og segi því já.

Hæstv. forseti. Svo góða grein gerði hv. þm. Egill Jónsson fyrir brtt. þeirri sem hér er flutt að ég þarf ekki orði þar við að bæta, en segi já.

Virðulegur forseti. Það kom fram í umræðu í dag þegar hv. 3. þm. Austurl. ræddi um fjárlagafrv. að það væri aðeins ein skýring á því að fjárln. þingsins hefur ekki tekið betur undir tillögur landbn. en raun ber vitni. Meginskýringin var sú samkvæmt máli formanns landbn. að fjárln. hefur slíka minnimáttarkennd gagnvart landbn. að hún treystir sér ekki til að taka undir tillögur hennar. Með vísan til þessa, virðulegur forseti, tel ég nauðsynlegt að á þessu ári verði tryggt að þingið geti kallað til sálfræðing eða sálfræðiþjónustu til þess að kanna þetta vandamál. Og í von um að úr rætist segi ég að sjálfsögðu já við þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Það er óskiljanlegt gerræði af hæstv. ríkisstjórn að svipta eina stétt, sauðfjárbændur, tveggja mánaða samningsbundnum launum á næsta ári. Enginn lagastafur er fyrir því hvernig og hvenær bændur eiga von á þeirri greiðslu síðar, aðeins svikul fyrirheit núv. ríkisstjórnar. Þm. Framsfl. mótmæla harðlega slíkum aðgerðum sem felast í þessari tillögu. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að á sama tíma og vaxandi atvinnuleysis mun gæta meðal Íslendinga og um allan hinn vestræna heim er verið að auka mjög starfsmenntun og talin aðalvörnin gegn atvinnuleysi, þá tekur ríkisstjórn Íslands ákvörðun um að leggja til að þessi liður sé skorinn niður. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að hér er um þrefalda hækkun frá þeim fjárveitingum sem voru á fjárlögum þegar hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson átti aðild að. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þessi töluliður sem nú eru greidd atkvæði um, svo og töluliðir 23, 24 og 25 hér á eftir í þessu þskj. sem er brtt. frá meiri hluta hv. fjárln., fjalla allir um skipulagsmál sjúkrahúsa hér í Reykjavík. Minni hluti fjárln. fjallaði ítarlega um málefni sjúkrahúsanna í Reykjavík í nál. sínu. Við sem að því nál. stöndum teljum að hér sé boðuð röng stefna af hálfu hæstv. heilbrrh. og muni sú stefna leiða til aukinna útgjalda strax á næsta ári og kosta mikla fjármuni þegar fram í sækir ef heldur fram sem horfir og boðað hefur verið. Á næsta ári er í þessum tillögum gert ráð fyrir því að skera fjárveitingar til Landakotssjúkrahússins niður um tæpar 400 millj. sem gerir það sjúkrahús nánast óstarfhæft á næsta ári. Við fulltrúar minni hlutans eða stjórnarandstöðunnar munum því eftir atvikum sitja hjá eða greiða atkvæði gegn þessum brtt., þeim númerum sem ég greindi frá áðan.

Virðulegur forseti. Það eru ekki liðin tvö ár síðan borgarstjórinn í Reykjavík gaf konum fyrirheit um að Fæðingarheimili Reykjavíkur yrði rekið áfram sem fæðingarstofnun. Nú situr sami maður í forsæti ríkisstjórnar sem vinnur að því að Fæðingarheimilið í Reykjavík verði lagt af sem fæðingarstofnun. Hæstv. forsrh. er greinilega illa haldinn af minnisleysi. Kvennalistakonur leggja áherslu á að Fæðingarheimilið verði rekið áfram í óbreyttri mynd. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan leiðrétta þann misskilning að hér sé um það að ræða að leggja eigi niður Fæðingarheimili Reykjavíkur sem fæðingarstofnun. Það er ekki rétt. Það er gert ráð fyrir því að starfrækja heimilið áfram sem fæðingarstofnun. Það hefur hins vegar orðið að samkomulagi milli stjórnenda Borgarspítalans og stjórnenda ríkisspítala, þ.e. Landspítalans, að rekstur Fæðingarheimilisins verði fluttur frá Borgarspítala til ríkisspítalanna. Ríkisspítalarnir munu reka áfram Fæðingarheimili Reykjavíkur sem fæðingarstofnun undir sama nafni en stjórnendurnir munu að sjálfsögðu gera ráð fyrir hagræðingu á milli fæðingardeildarinnar og Fæðingarheimilisins um þann rekstur sem verður sameiginlega á vegum ríkisspítalanna. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég fagna út af fyrir sig yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. hér áðan um að Fæðingarheimili Reykjavíkur muni verða rekið áfram sem fæðingarstofnun en ég verð að lýsa því yfir að ég hef efasemdir um að það muni ganga eftir þó að ég sé sannfærð um það að reykvískar konur muni að sjálfsögðu ganga eftir efndum þessara orða. Efasemdir mínar vakna vegna orða sem höfð hafa verið eftir Davíð Á. Gunnarssyni, forstjóra ríkisspítalanna, í dagblöðum að undanförnu þar sem hann hefur lýst því yfir að óvíst yrði um áframhaldandi rekstur þessa heimilis og að hugsanlega yrði það tekið til einhverra annarra nota. Ég vil geta þess að með fæðingarheimilinu munu eiga að fara um 10 millj. kr. til ríkisspítalanna en rekstur þess kostar ekki undir 50 millj. og mér segir svo hugur að þegar þurfi að fara að hagræða á ríkisspítölunum þá muni verða freistandi fyrir ríkisspítalana að leggja þessa stofnun niður. Þess vegna segi ég að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Till. mín á þskj. 314 var flutt til að freista þess að ná fram leiðréttingu á þeirri ákvörðun fjárln. Alþingis að virða að vettugi tillögur þingmanna Austurlandskjördæmis um fjárveitingu til hjúkrunarheimilis á Höfn í Hornafirði. Áhugamenn á þingi og í héraði um þessa framkvæmd hafa miðað við að á árinu 1993 yrði hjúkrunarheimilið gert fokhelt og tveim árum síðar, árið 1995, fullbúið til notkunar. Tillaga þingmanna Austurlands til fjárln. var miðuð við að á næsta ári yrði byggður grunnur að þessari framkvæmd svo að áherslum Austur-Skaftfellinga um hjúkrunarheimilið yrði mætt með trúverðugum hætti. Jólaleyfi þingmanna er nú senn að hefjast. Þá mun ég eins og aðrir hv. þm. halda til minna heima. Það verður mér ljúf skylda að koma því á framfæri þar eystra hversu ég hef orðið var mikils stuðnings á Alþingi við hjúkrunarheimilið á Höfn og mun ég gæta þess að þar fái þingmenn og stjórnmálaflokkar að njóta sannmælis. Annað væri ekki forsvaranlegt af minni hálfu. Upp á síðkastið hefur hæstv. forsrh. átt samtöl við mig um með hvaða hætti væri unnt að ná fram sátt um afgreiðslu þessa máls. Niðurstöður þessara viðræðna eru staðfestar í svohljóðandi bréfi, dags. 21. des. 1991 --- og hér er fyrir hendi dagsetning. ,,Hr. alþingismaður, Egill Jónsson. Í framhaldi af samtölum okkar og með vísan til viðræðna minna við heilbrrh. og formann og varaformann fjárln. vil ég lýsa því yfir að ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að við afgreiðslu fjárlaga vegna ársins 1993 muni myndarlegri fjárhæð verða varið til framkvæmda við Hjúkrunarheimilið á Höfn í Hornafirði.`` Þar sem þetta bréf staðfestir að á fjárlögum fyrir árið 1993 verður fjárveiting í samræmi við þau áform sem að framan er getið hef ég ákveðið að kalla tillögu mína á þskj. 314 til baka.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að fá orðið og er undrandi á því að þingflokksformaður annars stjórnarflokksins skuli sjá sérstaka ástæðu til að mótmæla því að hér skuli vera farið að þingsköpum. Ég vil í fyrsta lagi lýsa undrun minni á því að meiri hluti hv. fjárln. skuli ekki hafa tekið tillit til þessa máls í ljósi þess að þessi liður hefur verið opnaður gagnvart öðrum aðila. Í öðru lagi vil ég lýsa undrun minni yfir því að hv. fjárln. hefur ekki séð sér fært að fara að tillögu fjögurra þingmanna Austurl. í þessu máli sem er í fyrsta skipti sem fjárveitinganefnd eða fjárln. hafnar slíkri beiðni. Ég vil líka lýsa undrun minni yfir því að það skuli vera tekin upp ný skipan hér á Alþingi að því er fjárveitingar varðar. Mér var ekki kunnugt um það að fjárveitingavaldið væri komið til ríkisstjórnarinnar. Ég hafði haldið það fram að þessu eftir alllanga veru á Alþingi að fjárveitingavaldið væri hjá Alþingi sjálfu. Það er mjög undarlegt að nú skuli hæstv. forsrh. taka fjárveitingavaldið í sínar eigin hendur með því að rita bréf með þessum hætti. Ég get ekki tekið mikið mark á slíku bréfi, tel það lítils virði, og því hlýt ég að fara þess á leit við hv. fjárln. að þetta mál verði tekið upp á nýjan leik og afgreitt samkvæmt þeim vilja sem hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstjórn í tengslum við afgreiðslu lánsfjárlaga.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það er vegna misskilnings eða reynsluleysis hæstv. forsrh. að hann hefur ritað þetta bréf sem hv. þm. Egill Jónsson las hér áðan. Hann hefði ekki þurft annað en spyrja varaformann fjárln., hv. þm. Pálma Jónsson, að því að þessi niðurstaða lá fyrir í fjárln. hálfum mánuði áður en forsrh. ritaði sitt bréf.

Virðulegur forseti. Þetta mál sem við ræðum hér í tengslum við atkvæðagreiðslu er að verða að allsérkennilegum farsa og lítt samboðið Alþingi að fjalla þannig um alvörumál varðandi fjárveitingar. Við eigum ekki að byggja á einhverjum hálfkveðnum vísum ríkisstjórnar að því er fjárveitingar varðar í framtíðinni. Við erum að taka hér afstöðu til fjárlaga 1992. Ég veit ekki hvort við eigum að hætta á það að þetta mál verði tekið upp í sambandi við lánsfjárlagafrv. fyrir næsta ár en vegna þess að 1. þm. Austurl. hefur komið með áskorun þar að lútandi þá vil ég ekki hætta á það að taka hér upp þá tillögu sem hv. 3. þm. Austurl. hefur flutt og í trausti þess að þetta verði gert. En þó vil ég fá að heyra hér viðhorf hæstv. heilbrrh. til málsins og hvort hann lýsir yfir stuðningi við hugmynd hv. 1. þm. Austurl., að málið verði tekið hér upp í tengslum við afgreiðslu lánsfjárlaga, og jafnframt stuðningi við bréf hæstv. forsrh. og þeirri túlkun sem hv. 3. þm. Austurl. hafði uppi varðandi það bréf, en hann las þar á milli lína. Ég spyr hæstv. heilbrrh. hvort hann er reiðubúinn að lýsa hér yfir með jákvæðum hætti stuðningi við þetta varðandi frv. til lánsfjárlaga.

Hæstv. forseti. Í tilefni af því sem fram hefur komið hér vil ég aðeins segja þetta. Hv. þm. Egill Jónsson, sem ég virði mjög mikils og er harður talsmaður Austfirðinga, hefur greint frá afstöðu sinni og dregið tillögu sína til baka, sem ég er reyndar þakklátur fyrir. Það er alveg ljóst að hann hefur barist mjög hart fyrir þessu málefni. Það hafa báðir stjórnarþingmennirnir gert. Það var ekki eining um það milli þingmanna kjördæmisins hvernig skipta ætti þeim peningum sem færu til Austfjarða og því var það að fjárln. tók ekki tillit til þess meiri hluta sem þá myndaðist. Það mun alls ekki vera fordæmalaust og okkur þótti því rétt að halda við það sem við höfðum áður ákveðið. Ég ætla ekki að fara mikið fleiri orðum um þessa hluti. Ég vona og þykist fullviss að hjúkrunarheimilið á Höfn í Hornafirði kemst upp á réttum og áætluðum tíma. Sú áætlun mun halda að mínu viti og ég lýsi því hér yfir að ég mun beita mér fyrir því ásamt öðrum í meiri hlutanum að hjúkrunarheimilið á Höfn haldi þeirri áætlun sem menn ætluðu.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að í þessu tilviki hefur meiri hluti fjárln. komið brtt. sínum og niðurstöðum á framfæri með því að gera brtt. við fjárlög. Ég vænti þess að sá siður verði almennt viðhafður hér á Alþingi að niðurstöður fjárln. verði kynntar sem brtt. við fjárlög eins og í þessu tilviki en ekki geymdar í skúffum úti í fjárln.

Herra forseti. Það er ekki nauðsyn að samgrh. fari úr salnum en hér er verið að greiða atkvæði um það hvort við skulum skera niður í vegamálum á Íslandi. Fáir liðir eru viðkvæmari gagnvart hinum dreifðu byggðum þessa lands og viðhorf ríkisstjórna til dreifbýlisins speglast í viðhorfi til þessa liðar. Hæstv. heilbrrh. var mjög glaðbeittur þegar hann gerði grein fyrir því hvaða tillögur hann sem formaður fjárveitinganefndar hafði í fyrra gert um ákveðinn lið fjárlaga. Ég vænti þess að hæstv. heilbrrh. verði jafnglaðbeittur þegar hann gerir grein fyrir þeirri stefnumörkun sem hann sem formaður fjárveitinganefndar gerði í þessum málum. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Hér er gerð tillaga um að lækka nýframkvæmdir til samgöngumála um 250 millj. Í skýringum með þessari tillögu segir, með leyfi forseta: ,,Um er að ræða seinkun á framkvæmdum við Vestfjarðagöng.`` Seinkun á þessum framkvæmdum er ekki í samræmi við brýnustu hagsmuni Vestfirðinga. Hún er ekki í samræmi við áherslur ríkisstjórnarinnar um sameiningu sveitarfélaga og hagræðingu í sjávarútvegi og hún er ekki í samræmi við stefnu þeirra flokka sem að henni standa eins og þeir kynntu þá stefnu fyrir síðustu alþingiskosningar. Ég hef sömu skoðun nú og ég hafði þá og því segi ég nei.

Herra forseti. Á þskj. 335 er lagt til að lítils háttar fjárveiting verði sett inn undir liðinn Vita- og hafnamálaskrifstofan, framkvæmdaliði þar, til þess að unnt sé að halda áfram rannsóknum og undirbúningi að styrkingu Kolbeinseyjar þannig að þessi útvörður íslensku efnahagslögsögunnar í norðri verði fremur varinn til frambúðar og hann geti þannig þjónað sínum mikilvæga tilgangi sem grunnpunktur í íslensku landhelginni sem bæti 9400 km 2 við íslensku efnahagslögsöguna. Þetta er einnig í tengslum við till. til þál. um sama málefni sem liggur fyrir Alþingi. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt til skýringar að láta það koma hér fram að brtt. 345 felur það í sér að framlag til Neytendasamtakanna verði hækkað um 2,5 millj. Framlagið yrði þá, ef tillagan yrði samþykkt, samtals 5 millj. kr. eða jafnmikið að krónutölu og það er í ár. Tillagan felur í sér viðleitni til þess að tryggja það að starfsemi Neytendasamtakanna geti verið óbreytt á nýju ári þar eð við flm., sem ásamt mér eru hv. þm. Steingrímur Hermannsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, teljum nauðsynlegt að búa þannig að neytendum í landinu á þeim erfiðu tímum sem fara í hönd að tryggt sé að þau samtök, frjálsu samtök sem gæta hagsmuna þeirra geti starfað með eðlilegum hætti. Ég vildi skýra þetta, virðulegi forseti, af því að þetta kemur ekki fram í því hvernig tillagan er orðuð og vil síðan óska eftir því að nafnakall fari fram um hana.

Virðulegi forseti. Með þessari tillögu er verið að biðja um samþykki við tvennt: Í fyrsta lagi verulegan niðurskurð í ríkisstofnunum án þess að fyrir liggi nokkrar lýsingar á því frá meiri hlutanum hér á Alþingi hvernig eigi að framkvæma þann niðurskurð. Hér er þess vegna rennt algjörlega blint í sjóinn í þessum efnum. Það er í algjörri mótsögn við það sem hæstv. fjmrh. sagði að væri markmið þessa fjárlagafrv., að það ætti að vera raunhæft og skýrt. Í öðru lagi er verið að halda hér inn á þá hættulegu braut að fjárveitingavaldið samþykki að heimila einstökum ráðherrum sjálfdæmi um að ráðstafa hundruðum milljóna króna án nokkurs samráðs við fjárveitingavaldið. Á undanförnum árum var að skapast breið samstaða um það hér á Alþingi að Alþingi, sem hefur fjárveitingavaldið samkvæmt stjórnarskrá, mundi hverfa frá því sem tíðkaðist áður fyrr að gefa ráðherrum sjálfdæmi með ýmsum hætti hvernig upphæðum væri ráðstafað. Nú er það að gerast að ýmsir þeir, sem hvöttu til þess að fjárveitingavald Alþingis væri fest í sessi og styrkt, eru að beita sér fyrir því hér að taka upp þann nýja ósið að veita ráðherrum sjálfdæmi til ráðstöfunar í launa- og rekstrarkostnað með upphæðir sem skipta hundruðum milljóna hjá ýmsum ráðherrum. Það er mjög hættuleg braut og óljóst hvar það kann að enda. Ég mótmæli því eindregið að þessi ósiður í ríkisfjármálum sé tekinn hér upp og vonast til þess að það verði aldrei gert aftur. Við mótmælum einnig þeim flata niðurskurði á launa- og rekstrarkostnaði ríkisstofnana ótilgreindum sem hér er verið að biðja um heimild fyrir og ég segi því nei.

Þessi liður gerir ráð fyrir að rekstur Skipaútgerðar ríkisins sé lagður niður að þrem mánuðum liðnum. Með þessu er verið að setja flutningamál heilla landshluta í fullkomna óvissu. Því mótmæli ég harðlega og mun greiða atkvæði gegn þessum lið og segi nei.

Hæstv. forseti. Fyrir því er almennur vilji hér á Alþingi að leggja Skipaútgerð ríkisins niður sem opinbera stofnun og hafa m.a. þingmenn Framsfl. beitt sér fyrir því með frumvarpsflutningi. Það kemur ekki fram í þessari tillögugrein að rekstur Skipaútgerðar ríkisins verði lagður niður að þremur mánuðum liðnum. Það verður reynt að halda þannig á málum að þjónusta við landsbyggðina verði ekki í hættu. Ég segi já.

Herra forseti. Ég vil trúa því að við Reyðarfjörð eigi eftir að rísa stóriðja í framtíðinni. Mér er ljóst að verð á jörðum undir stóriðju er nokkuð hátt ef miðað er við þann stuðning sem hæstv. iðnrh. veitti við kaup á jörðinni Flekkuvík. Mér sýnist því ekki vitlegt að selja þessar jarðir, sé ekki að verði þær seldar á háu verði verði þær látnar fara frá ríkinu í dag en sé fyrir mér að þær muni kosta háar upphæðir verði þær keyptar síðar undir stóriðjuframkvæmdir. Þess vegna er ég alfarið andvígur því að í þessa sölu verði ráðist og segi nei.

Virðulegur forseti. Þær þrjár jarðir sem hér er verið að leita eftir heimild til að seldar verði samkvæmt óskum frá sveitarstjórn á Reyðarfirði voru Kristfjárjarðir til skamms tíma. Kristfjárjarðir höfðu og hafa alveg sérstaka stöðu, höfðu það a.m.k., og voru m.a. ætlaðar til fátækraframfærslu. Þegar undirbúin var stofnun og bygging kísilmálmverksmiðju við Reyðarfjörð, þá var yfir þetta mál farið mjög vandlega af iðnrn. á árunum 1980--1982. Niðurstaðan varð sú að breyta afgjaldi þessara jarða um leið og ríkissjóður yfirtók þær á þann hátt, og þetta segi ég eftir minni, að andvirðið rynni til styrktar Dvalarheimilis aldraðra í Reyðarfjarðarhreppi hinum forna en þar voru þessar Kristfjárjarðir og Reyðarfjarðarhreppur hinn forni var fyrst aflagður og honum skipt upp að mig minnir 1897. Þá voru þar mynduð þrjú sveitarfélög. Ég held að það væri óráðlegt að rasa um ráð fram varðandi sölu þessara jarða nú og hvet hæstv. iðnrh. sérstaklega til að fara yfir þetta mál og koma áliti á framfæri að skoðun lokinni. Að öðru leyti tek ég ekki afstöðu til þessarar heimildar sem hér er leitað eftir.

Herra forseti. Miðað við að hér er um einokunarfyrirtæki að ræða má segja að það getur verið álíka arðgefandi og Gjaldheimtan í Reykjavík, ef við tækjum upp á því að selja hana. Ég sé nú ekki forsendur fyrir því að þegnar landsins þurfi að búa við það að hlutafélagi sé afhent skattlagningarvald og einokunaraðstaða eins og hér er verið að leggja til. Og það vil ég hafa á hreinu að ef þetta fyrirtæki verður selt og þeir sem nú fara með völd í landinu eiga eftir að tapa þeim, þá tel ég eðlilegt að allri skipan þessara mála verði gjörbreytt með hagsmuni neytenda í huga. Og ég hygg að þeir séu nokkrir í stjórnarliðinu sem einnig munu líta svo á að að það sé skynsamlegra að breyta þessu frá því sem það er í dag. Ég segi þess vegna nei.

Virðulegur forseti. Á þskj. 342 hef ég leyft mér að flytja sérstaka brtt. Sú tillaga er breyting við tillögu meiri hluta fjárln. og gerir ráð fyrir því að meira svigrúm og fleiri möguleikar séu til að semja um nánara samstarf eða sameiningu sjúkrahúsa í Reykjavík. Tillaga meiri hlutans gerir aðeins ráð fyrir því að heimilt sé að semja um sameiningu Borgarspítalans og St. Jósefsspítala, Landakoti en þessi tillaga gerir ráð fyrir að mögulegt sé að skoða með einum eða öðrum hætti nánara samstarf sjúkrahúsanna í Reykjavík, þarf ekki endilega að verða samruni þeirra allra heldur nánara samstarf eða sameiningu þeirra allra sem getur líka komið til ef menn gefa sér tíma til þess að skoða málið í heild. Samningsgerðin verði í höndum tveggja ráðherra, þ.e. fjmrh. sem hefur þessa heimild, ef samþykkt verður, eins og aðrar heimildir í 6. gr., og heilbrrh. eða fulltrúa þessara ráðherra og samstarfsráðs sjúkrahúsanna í Reykjavík sem lögum samkvæmt hefur það hlutverk að gera tillögur um mótun framtíðarstefnu áðurgreindra sjúkrahúsa. Ég tel nauðsynlegt að hafa heimildina rýmri heldur en gert er ráð fyrir í tillögum meiri hlutans. Ég leyfi mér því að flytja þessa tillögu og vonast til þess að hv. alþm. séu mér sammála um það að hafa heimildina ekki svo þrönga eins og gert er ráð fyrir í tillögu meiri hlutans heldur samþykkja þessa brtt. sem hér er lögð fyrir.

Virðulegi forseti. Það er alkunn staðreynd og flestir sammála um það að með auknu samstarfi sjúkrahúsa á Reykjavíkursvæðinu megi ná ákveðinni hagræðingu. Það hafa ýmsar hugmyndir og bollaleggingar verið uppi á umliðnum árum um þá hluti en það hefur nákvæmlega ekkert gerst. Áður en farið var að athuga þá hluti af núv. ríkisstjórn var kannaður vilji stjórnenda stofnananna til slíkrar sameiningar. Það liggur fyrir að það er vilji til að kanna það hjá stjórnendum Landakots og Borgarspítala en það er ekki vilji fyrir því hjá stjórnendum Borgarspítala að kanna sameiningarmál við Landspítala, a.m.k. ekki sem sakir standa. Ég legg til, virðulegi forseti, að menn reyni þann kostinn sem stjórnendur sjálfir eru tilbúnir til að skoða en haldi ekki áfram vangaveltum sem skila engum árangri eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 22. desember 1991, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 6. janúar 1992.`` Tillagan skýrir sig sjálf og ég legg til að hún verði samþykkt.

Eftir allmiklar annir undanfarna daga er nú komið að lokum þessarar fyrstu haustannar Alþingis í einni málstofu. Þetta gefur forseta tilefni til að staldra við og íhuga hvernig til hafi tekist í störfum þingsins í ljósi breyttra aðstæðna. Við setningu þingsins nú í haust lét forseti þess getið að mikil tímamót væru á Alþingi. Fyrir okkur lægi að aðlaga okkur breyttu skipulagi og hrinda í framkvæmd nýjum þingsköpum. Öll þyrftum við að leggjast á eitt um að móta heiðarlegar og réttlátar reglur hér á Alþingi. Þar bæri okkur að hafa að leiðarljósi virðingu og heiður þessarar stofnunar. Eins og skiljanlegt er þegar nýjar reglur koma til skjalanna eru menn ekki alltaf á einu máli um það hvernig beri að túlka þær. Forseti hefur við ýmis tækifæri tekið fram að kæmu í ljós annmarkar á þingsköpum eða þörf væri á frekari breytingum mundi forseti vilja beita sér fyrir því að þingsköpin væru tekin til endurskoðunar um leið og til þess gæfist ráðrúm. Forseti mun beita sér fyrir að slík endurskoðun hefjist í vor. Forseti telur það brýnt að ekki dragist að sinna þessu mikilvæga verkefni. Það er eðlilegt að starfshættir Alþingis séu í sífelldri þróun í takt við þjóðfélagsbreytingar en líka sjálfsagt að halda í gamlar og grónar hefðir eins lengi og aðstæður segja til um. Á þessu hausti hafa orðið snörp orðaskipti milli nýrrar ríkisstjórnar og stjórnarandstöðuflokka. Við vitum það öll sem störfum í anda lýðræðis að stjórnarandstaða hefur mikilvægu hlutverki að gegna í lýðræðisþjóðfélagi og að sjálfsögðu á hún ýmislegt vantalað við nýja ríkisstjórn í upphafi kjörtímabils. Hún vill þá gjörla fá að vita hvað ný ríkisstjórn hyggst fyrir og hvernig hún hyggst koma stefnu sinni fram og fá ítarlegar umræður um málin. En sitthvað sýnist í þessum efnum stjórn og stjórnarandstöðu hvar mörkin eigi að liggja. Nú er önnum okkar á þingi lokið í bili og friðsemd jólahátíðarinnar veitir okkur kærkomið hlé. Hv. þm. öllum þakka ég góða samvinnu á því ári sem nú er að renna sitt skeið. Sérstaklega færi ég varaforsetum þakkir mínar fyrir gott samstarf. Ég færi skrifstofustjóra Alþingis og starfsfólki öllu hugheilar óskir og þakka því vel unnin störf undir miklu álagi í erli daganna. Þeim er um langan veg eiga að fara óska ég góðrar heimkomu og bið þá fyrir kveðjur til fjölskyldna þeirra. Sjáumst heil á nýju ári.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd okkar alþingismanna þakka ég hæstv. forseta hlý orð og góðar óskir okkur og fjölskyldum okkar til handa. Ég vil þakka forseta samstarfið á því haustþingi sem nú er að ljúka. Við höfum á þessu haustþingi starfað eftir nýjum þingskapalögum. Þessi tími hefur verið sviptingasamur á stundum en vonandi lærdómsríkur okkur öllum. Veg og virðingu Alþingis berum við öll fyrir brjósti. Okkur ber að standa vörð um lýðræðið og um það erum við meðvituð og mun það verða haft að leiðarljósi er við tökumst á við það erfiða verkefni að endurskoða áfram og þróa þingsköp. Fyrir hönd okkar þingmanna óska ég hæstv. forseta og fjölskyldu hennar gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Þá vil ég þakka skrifstofustjóra og starfsfólki öllu fyrir góð og vel unnin störf, oft undir miklu álagi. Ég vil einnig fyrir hönd okkar þingmanna óska því og fjölskyldum þess friðsælla og gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Ég vil biðja hv. þm. að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég þakka hv. 9. þm. Reykn. fyrir hlýleg orð til mín og fjölskyldu minnar og öllum þingmönnum fyrir að taka undir orð hennar. Ég endurtek óskir mínar um gleðileg jól og gæfuríkt ár öllum hv. alþm. og starfsliði Alþingis til handa, svo og Íslendingum öllum.

Virðulegi forseti. Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis 115. löggjafarþings, frá 22. desember 1991 og standi sú frestun til 6. janúar 1992 nema kveðja þurfi Alþingi saman skv. síðari mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Gjört í Reykjavík, 21. desember 1991. Vigdís Finnbogadóttir. Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum þessa Alþingis, 115. löggjafarþings, er frestað. Leyfi ég mér að óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum, gleðilegra jóla og farsæls nýs árs.