Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 11. jan. s.l. Eru þau um breytingu á umferðarlögum. Sú breyting, sem þar er um að ræða, er þess efnis, að nokkur sjálfsábyrgð er lögð á bifreiðaeigendur, sem valda tjóni. Kemur sú efnisbreyting fram í 1. mgr. 1. gr., sem er um breyt. á 73. gr. umferðarlaganna, og þar segir svo, með leyfi forseta: „Nú hefur viðurkennt vátryggingafélag, sbr. 70. gr., greitt bætur samkv. framangreindu, og skal þá sá, sem fébótaábyrgð ber á tjóni samkv. 69. gr., endurgreiða vátryggingafélaginu fjárhæð, sem nemur 2.5% af vátryggingarfjárhæð ökutækisins samkv. 1. mgr. 70. gr., ef tjónið nemur þeirri fjárhæð, en ella að fullu. Endurkröfurétti þessum fylgir lögveð í ökutækinu á sama hátt og greinir í 4. mgr. 69. gr., þó þannig að veðband það, sem þar greinir, gangi fyrir.“ Eins og vátryggingarfjárhæð ökutækja er ákveðin nú, ábyrgðartryggingin, þá svarar þessi prósenta, sem þarna er nefnd, til þess, að á bifreið geti þetta numið 7500 kr. Í 3. mgr. 1. gr. er ákveðið eða segir, að bannað sé að kaupa tryggingu gegn endurkröfu vátryggingafélags. Með þessari lagabreytingu, sem hér er gerð, er stefnt að því að hamla á móti eða draga úr hinum alvarlegu og sífjölgandi umferðarslysum. Það þarf væntanlega ekki að hafa um það mörg orð hér, hve alvarleg umferðarslysin eru orðin. Það liggja ýmsar augljósar og að vísu skiljanlegar ástæður til fjölgunar umferðarslysa nú á síðustu tímum. Bifreiðum hefur fjölgað hér mjög mikið að undanförnu. Umferðin hefur því aukizt gífurlega. Vegum og götum er hins vegar ábótavant, eins og allir þekkja. Það verður einnig að játa, því miður, að umferðarmenning er hér ekki komin á það stig, sem æskilegt væri. En því miður verður líka að segja það eins og það er, að einn þáttur í umferðarslysum er sá, að ýmsir ökumenn sýna ekki þá gætni og tillitssemi í umferðinni, sem vera ætti. Má reyndar segja, að í því efni skorti á hjá gangandi vegfarendum einnig. Alvarlegast af öllu í sambandi við þetta mál er þó ölvun við akstur, sem hér ber því miður allt of mikið á. Ölvaðir ökumenn eru auðvitað stórhættulegir sjálfum sér og öðrum. Því verður þannig ekki á móti mælt, að umferðarslysin eru mjög tíð og hefur farið fjölgandi. Þar eru auðvitað slys á mönnum tilfinnanlegust og sorglegust og vekja sjálfsagt oft og einatt mesta athygli, hvort sem þau hafa dauða eða örkuml í för með sér eða minni háttar meiðsl, og það tjón, sem af því leiðir, verður seint metið til fjár, þó að reynt sé að gera það. En beint fjártjón, beint eignatjón er einnig stórkostlegt. Umferðarráð hefur gert ýmsar skýrslur um þessi efni. Þær skýrslur segja okkur t.d. það, að árið 1969 voru umferðarslys hér skráð 4883, en árið 1970 var talan komin upp í 5689. Tölur liggja ekki fyrir frá síðasta ári, en það má víst fullyrða, að sú tala verði talsvert hærri. Þessar skýrslur, sem umferðarráð hefur gert og n. sú, sem fær þetta frv. til meðferðar, getur að sjálfsögðu fengið aðgang að, eru fróðlegar á ýmsa lund. Þar eru t.d. slysin flokkuð eftir því, hvar þau gerast, nokkuð í stórum dráttum, t.d. hvort þau hafa átt sér stað í þéttbýli, sem kallað er, eða utan þéttbýlis. Það má segja, að niðurstaðan af því sé sú, að um 85% slysanna séu í þéttbýli, en svona 14–15% utan þéttbýlis. Þetta er þannig þessi tvö ár, sem ég minntist á, annað árið er 85% í þéttbýli og hitt árið 86%. Þessi stórkostlegu og mörgu umferðarslys, hvort sem þar er nú um að ræða árekstra eða annars konar umferðarslys, hafa auðvitað í för með sér mjög miklar skaðabótagreiðslur tryggingafélaganna. Og þær miklu skaðabótagreiðslur þeirra hafa svo haft í för með sér hækkuð iðgjöld, og það verður að segja það eins og það er, að það hefur æ ofan í æ að undanförnu orðið að hækka iðgjöld tryggingafélaganna í þessu sambandi. En þessi hækkuðu iðgjöld og tjónagreiðslur jafnast eða er þannig jafnað á fjöldann má segja að vissu leyti, og má því segja, að í raun og veru leggist tjónið að síðustu á allan almenning í landinu. Eins og löggjöfin hefur verið, hafa bifreiðaeigendur ekki borið neina sjálfsábyrgð í sambandi við þessa skyldutryggingu eða ábyrgðartryggingu. Það hefur að vísu verið heimild til endurkröfu alveg samsvarandi og samhljóða eins og nú er í 2. mgr. 1. gr., þar sem vátryggingafélag hefur endurkröfurétt á hendur hverjum þeim, sem valdið hefur slysi eða tjóni af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Lækka má endurkröfuna með hliðsjón af sök tjónvalds, efnahag hans, fjárhæð tjónsins eða öðrum atvikum. Þetta ákvæði var tekið inn í umferðarlögin á sínum tíma, en þá aðeins sem heimildarákvæði, en vitaskuld út frá nokkuð svipaðri hugsun og þetta frv., sem hér liggur fyrir. En þá þótti ekki rétt að fara lengra heldur en að þarna væri um heimild að ræða. Og skilyrði fyrir því, að til endurkröfu gæti komið, voru þau, að um ásetning eða stórkostlegt gáleysi væri að ræða. Það er sérstök nefnd, sem fjallar um þessar endurgreiðslukröfur, úrskurðar um þær. Og þessi nefnd hefur gert greinargóða skýrslu um hvert ár, og liggja þannig fyrir upplýsingar um það, hve mikið hefur kveðið að þessum endurkröfum og hve mikið hefur verið tekið til greina. Ég verð að segja það eins og það er, að mér virðist, að tryggingafélögin hafi verið furðulega sparsöm á það að nota þessa heimild. Árið 1969 fékk þessi nefnd 66 mál til meðferðar, einungis 66 mál til meðferðar, og af þeim 66 málum úrskurðaði hún endurkröfurétt í 61 máli. Árið 1970 fékk hún hins vegar 103 mál til meðferðar, en úrskurðaði endurkröfurétt í 92 tilfellum. S.l. ár, 1971, fékk hún 157 mál til meðferðar og úrskurðaði endurkröfurétt í 143 tilfellum. Í þeirri skýrslu, sem þessi nefnd lætur frá sér fara um þetta, þá flokkar hún ástæðurnar, sem þarna er um að ræða, og án þess að fara nánar út í þá flokkun má segja það almennt, að það er í langflestum þessum tilfellum um ölvun að ræða, og virðist satt að segja, að tryggingafélögin geri ekki mikið af því að reyna að koma fram endurkröfu nema um sé að ræða ölvun eða þá einhverjar annarlegar ástæður á borð við það. Þess vegna er það nú svo í reyndinni og hefur verið, að þrátt fyrir þetta heimildarákvæði er það oft svo, að þeir, sem í þessu lenda að valda tjóni, þurfa oft ekki annað en tilkynna tjónið og félagið borgar þá, vátryggingafélagið, og þeir sleppa við öll fjárútlát í sambandi við þetta. Slík skipan er ekki heppileg að mínum dómi og skapar ekki nægilegt aðhald í þessu efni. Með þessum lögum, brbl., sem hér er farið fram á staðfestingu á, er hins vegar farið inn á þá braut að láta menn, sem tjóni valda, borga jafnan nokkuð sjálfa. Það er trú mín, að slíkt muni verða þeim nokkurt aðhald og stuðla að því, að menn fari gætilegar. Vitaskuld er enn ekki fengin nein reynsla í þessu efni, sem á er hægt að byggja, og þess vegna ekki á þessu stigi hægt að fullyrða um árangur af þessum aðgerðum. En ég skoða þetta sem tilraun, sem rétt og sjálfsagt er að gera, en mér er það hins vegar ljóst, að fleira þarf til að koma til þess að reyna að hamla á móti eða draga úr þeirri óhugnanlegu umferðarslysaöldu, sem hér hefur borið á að undanförnu. En það er óhjákvæmilegt að mínum dómi að hafa uppi viðleitni í þá átt, og þessi lagabreyting er einn liður í þeirri viðleitni. Í sambandi við þetta mál hafa komið fram raddir um það, að það væri ástæða til þess að setja á fót sérstakan dómstól, hafa menn nú sagt, sem menn hafa þá kallað umferðardómstól, til þess að skera úr skjótt eða svo skjótt sem verða má vissum ágreiningsefnum, sem upp kunna að koma í þessu sambandi. Um það get ég aðeins sagt það á þessu stigi, að þetta mál er í skoðun. Það er í athugun hjá starfsmönnum dómsmrn., sem um þetta fjallar, en ég þori ekki á þessu stigi að segja um það, hver niðurstaðan verður af þeirri athugun. Það er meginatriði í þessu sambandi, að það er farið inn á þessa braut, sem um er að ræða hér í þessu frv. Hitt er og verður auðvitað lengi álitamál, hvaða upphæð á að nefna í því sambandi. En þarna hefur nú verið nefnd þessi upphæð, sem ég hef áður nefnt. Ég hygg, að það fari nokkuð nærri lagi. Það er upphæð, sem munar um og líklegt er, að geti haft einhver áhrif í þá átt, sem til er ætlazt. Hins vegar ætti sú upphæð eigi að verða mönnum ofviða. Ég vil undirstrika það, sem augljóst er reyndar af frv., að þessi ákvæði breyta engu fyrir þann, sem fyrir tjóni verður. Hann á eftir sem áður rétt sinn óskertan á hendur tryggingafélaginu. Það er engin áhætta lögð á hann. Samskipti hans og tryggingafélagsins eru alveg óbreytt frá því, sem verið hefur. Hann getur gert sína kröfu og gerir sína kröfu alveg fulla á hendur tryggingafélaginu, og tryggingafélaginu er skylt að standa honum skil á henni. En það er tryggingafélagið, sem á að endurkrefja þann, sem tjóni veldur, um þessa upphæð, og tryggingafélaginu er skylt að gera það. Það skal gera það eins og segir í lögunum. Og þetta er byggt á því, að þarna sé eiginlega ekki nóg að hafa heimild. Að nokkru leyti er stuðzt við þá reynslu, sem fengizt hefur í sambandi við endurkröfuheimildirnar í 2. mgr. 73. gr. 3. mgr. 1. gr. er svo sett, til þess að aðhaldið skerðist ekki eða verði ekki skert. Það er augljóst mál, að þetta skapar tryggingafélögunum náttúrlega nokkurt erfiði og umstang og hefur í för með sér nokkurn kostnað fyrir þau að endurkrefja um þessa upphæð. Þó er líklegt, að þau geti fundið leiðir til þess að gera þetta á nokkuð hagkvæman hátt, án þess að það skapi óeðlilegan kostnað. Það er von mín, að þetta muni leiða til þess, að menn fari gætilegar. Og í baráttunni gegn umferðarslysunum má að mínum dómi ekkert til spara. En það er eins og ég sagði áðan, að vitaskuld er þetta ekki nema einn liður í þeirri baráttu, sem verður að hafa uppi gegn umferðarslysunum. Það eru mörg önnur atriði, sem þar koma til og bent hefur verið á, og þá auðvitað fyrst og fremst löggæzla. Það er óhjákvæmilegt að halda uppi allstrangri löggæzlu til þess að reyna að afstýra umferðarslysum. Menn verða að horfast í augu við það, að það verður að leggja í allmikinn kostnað í því sambandi. Og löggæzlan verður að vera á þann veg, að hún geti orðið mjög virk í þessu sambandi. Enn fremur er bent á það, að það yrði að beita t.d. ökuleyfissviptingu meira en gert hefur verið, og mín skoðun er sú, að það eigi að beita ökuleyfissviptingu til bráðabirgða strax, þegar heimild er til þess, þegar um ölvun við akstur er að tefla. Og ég hef látið þá skoðun uppi, að það hafi ekki verið nóg að gert í því efni, og framkvæmdin í þeim efnum hefur verið nokkuð mismunandi í hinum ýmsu umdæmum og ég fyrir mitt leyti hef eftir því sem í mínu valdi stendur lagt á það áherzlu, að þær heimildir, sem í lögum eru að þessu leyti til, verði notaðar. Auðvitað er svo umferðarfræðslan hér mikið atriði og verður að leggja áherzlu á hana og ég held, að það verði að leggja aukna áherzlu á hana í skólum og þá þannig, að ég held, að það verði að taka hana upp sem almennan þátt í náminu alveg á borð við aðrar námsgreinar og það á ekki að vera að fá neina aðkomumenn til þess að koma í skólann til þess að predika um það efni, heldur á það að vera að mínu mati sá fasti og reglulegi kennari, sem tekur þessa námsgrein alveg eins og aðrar námsgreinar og fer með hana á sama hátt til þess að leggja áherzlu á, að þarna sé ekki um neitt sérstakt föndur að tefla, heldur alveg fullkomna alvöru. Svo hefur auðvitað réttilega verið bent á það, að það yrði að gera ríkar kröfur til kunnáttu og hæfni ökumanna og í því sambandi fyrst að hyggja að því hvort kennslu þeirra væri á réttan veg fyrir komið. Öll þessi atriði og mörg fleiri þarf að taka til skoðunar og vinna að því, að það geti orðið endurbætur í þessum efnum. Það má enginn búast við neinum snöggum breytingum í þessu, en ég held, að með því að allir leggist á eitt megi líka hafa áhrif á almenningsálitið og færa það eitthvað í annað horf heldur en það hefur verið að þessu leyti til. Og þá er ég ekki í vafa um það, að það hefur sín áhrif. Eins og ég hef þegar áður sagt, þá er auðvitað ekki hægt á þessu stigi að fullyrða um það, hver áhrif þessi litla breyting, sem hér er um að ræða, kann að hafa í för með sér í þessu efni, en hún er tilraun og tilraun, sem ekki má láta undir höfuð leggjast að gera. Og það fer svo eftir reynslunni, sem af því fæst, hvort menn vilja halda áfram á þessari braut eða breyta til. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þau lög, sem hér er um að ræða, leiða hugann að ýmsu því, sem ábótavant má telja í umferðarmálum okkar. Þetta verða þó aðeins örfá atriði við þessa umr. um mjög afmarkað atriði, enda skortir mig nógan kunnugleika til þess að gera þessum málum verðug skil. Ég skal ekki hætta mér út í það að dæma um réttmæti þessara laga hvað tryggingafélögin áhrærir, þó að ég dragi það stórlega í efa, að allur harmagrátur tryggingafélaganna um afkomu sína styðjist við nokkuð annað en hið sígilda orðtak, að sá er ekki búmaður, sem ekki kann að berja sér, a.m.k. er ekkert það í rekstri þeirra og umsvifum, sem bendir á það, að þar sé þröngt í búi. miklu fremur hið gagnstæða. En hitt vildi ég svo gjarnan leggja áherzlu á, að sú stefna er rétt, að þeir, sem slysum valda í umferðinni eða tjónum ýmiss konar, beri meiri ábyrgð á gerðum sínum en verið hefur og gjaldi þar í nokkru sektar sinnar, ef sönnuð reynist. Varðandi umferðarslysin og umferðartryggingarnar almennt, þá langar mig aðeins til þess að vekja hér athygli á einu atriði, sem ég held þó, að sé býsna veigamikið, ef grannt er skoðað, atriði, sem var reyndar mjög skýrt tekið fram af hæstv. dómsmrh. hér áðan. Hér á ég við ölvun við akstur, sem ég er hræddur um, að sé miklu oftar en menn grunar bein orsök að slysunum og oft einmitt þeim alvarlegustu, þeim, sem engin tryggingafélög fá bætt. Ásamt of hröðum akstri og til litsleysi í umferðinni er a.m.k. óhætt að segja, að ölvunin sé aðalslysavaldurinn og um leið sá ófyrirgefanlegasti, þar sem hvort tveggja hitt atriðið fléttast hér inn í oft og tíðum. Raunar er ástandið í okkar áfengismálum öllum svo alvarlegt, að varla er hægt að taka nokkurn þátt þar út úr, svo að ekki sé vikið meira og minna að málinu almennt. En það á hins vegar ekki við hér nú. En það er þó orðið svo, að ótrúlegustu menn eru hættir að brosa að okkur bindindismönnum, þegar við ræðum alvarlegar afleiðingar ofdrykkju áfengis hvarvetna í þjóðfélaginu. Það er þó óvíða um hryggilegri afleiðingar af drykkjuskapnum að ræða en í umferðinni, þó að ég viti, að ýmislegt hefur verið gert af yfirvöldum til að tryggja það, að umferðarlögin væru ekki hrotin hvað þetta atriði snertir. En hér virðist því miður litið hrökkva til aðgæzla og eftirlit. Ég var í sumar staddur á fjölmennri danssamkomu. Utan dyra var mikill bifreiðafjöldi. Aðeins örlítill hluti leigubifreiðar. Inni á samkomunni var fátt manna ódrukkinna, mismunandi þó. Einkum sá ég sárafátt karlmanna, sem ekki voru meira eða minna undir áhrifum. En staðreyndin var þó sú, að allar bifreiðar hurfu frá húsinu, og vissi ég, að þar sat margur vafasamur ökumaður undir stýri. Þó vissi ég það einnig, að löggæzla hindraði ýmsa í því að aka bifreiðum sínum heim. Það furðulegasta var, að ódrukkið fólk settist hiklaust inn í bíl hjá ökumanni, sem vart stóð á fótunum og lögreglan varð að gera að farþega og fól stúlku einni, sem góðu heilli hafði ekki neytt víns, bíllyklana. Þó að í litlu sé, þá er þetta einmitt dæmigert fyrir andvaraleysi okkar í þessum efnum, hve sofandi við erum oft og einatt gagnvart hættunni, eins og farþegarnir í bifreiðinni, sem ég var að segja frá. Þá vilja menn máske spyrja: Var ekki allt í lagi? Urðu nokkur slys eftir þessa samkomu? Það er rétt, að þarna varð víst, sem betur fór, ekkert alvarlegra óhapp en það, að ein bifreið ók út af. Farþegarnir sluppu með skrámur í það sinn, og bifreiðarstjórinn sjálfur stóð jafnréttur eftir, ég segi því miður, varðandi rétt sinn til að aka bifreið. En um það er ekki spurt, hve oft sleppur við að slys verði, heldur hitt, hve oft slysin verða, hve alvarleg þau eru og hver orsökin kann að vera. Ég veit, að hæstv. dómsmrh. hefur fullan hug á því að taka þessi mál öll fastari tökum en verið hefur. En hér duga engin vettlingatök, þó að trú mín sé sú, að það þurfi heildarathugun á öllum okkar áfengismálum og markvissar, almennar aðgerðir í þeim, svo að hægt sé að grípa raunhæft og af hörku á þessum þætti, er umferðina varðar. Það er tvímælalaust rétt stefna að herða mjög öll viðurlög varðandi ölvun við akstur, og ökuleyfissviptingu á hiklaust að heita í ríkari mæli en nú er gert. Hitt er svo annað og erfiðara viðfangs, hvernig á að koma í veg fyrir tjón og slys af völdum ölvunar við akstur. Þó að einn sé sviptur ökuleyfi í dag, getur það ekki hindrað, að nýr ökufantur valdi slysi á morgun. Hér ber vitanlega allt að sama brunni. Ofneyzla áfengis almennt og almenningsálit, sem mælir flestu bót, sem af áfengi stafar, leggjast hér á eitt til að torvelda raunhæfar aðgerðir. Ég er viss um, að það er óþarft að rifja hér upp nokkrar tölur eða staðreyndir í þessum efnum hér á Alþ. Til þess eru þær því miður of sorglega kunnar. En ég gat þó ekki stillt mig um það að víkja örfáum orðum að þessu tiltekna atriði, að ölvuninni sem slysavaldi, um leið og ég vona það og veit reyndar, að hér verður að unnið svo sem í mannlegu valdi stendur til að draga úr hryggilegum afleiðingum áfengisneyzlunnar í umferðinni, og reyndar einnig með þeirri ósk, að svo verði sömuleiðis gert á öðrum sviðum, þar sem áfengisbölið gripur inn í.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja. Eins og hæstv. dómsmrh. hefur lýst sem sinni skoðun, þá mun það sýna sig, að hve miklu leyti ákvæði þessa frv. um eigin ábyrgð tjónvaldar, sem hér er til umr., muni bera árangur í þá átt að fækka umferðarslysum. Ég efast ekkert um, að við getum öll sameinazt um það að óska, að svo verði, en reynslan verður þar úr að skera. Hæstv. ráðh. vék að ýmsum atriðum, sem bæði væri verið að undirbúa og æskileg væru til þess að reyna að fækka umferðarslysunum. Hann minntist þar á fræðslu í skólunum. og þetta atriði er auðvitað mjög mikilvægt, að byrjað sé á þegar á ungum aldri barna að fræða þau um umferðina og kenna þeim að vara sig á hættunum. Af hálfu umferðarráðs stóðu á sínum tíma yfir, eins og ég veit að hæstv. dómsmrh. mun vera kunnugt, miklar umræður við menntmrn. um. hvernig þessu skyldi fyrir komið, og því er ekki að leyna, að fræðsla um umferðarmál hefur alls ekki verið svo sem ætlazt hefur verið til bersýnilega, þegar maður les lög og reglugerðir, sem snerta þetta. Ég er hæstv. dómsmrh. sammála um, að það beri að leggja megináherzlu annars vegar á fræðslu í skólunum og hins vegar, sem hann e.t.v. hefur áðan nefnt, en hefur þá bara farið fram hjá mér, að nota sjónvarp og hljóðvarp, í þessu skyni og þó fyrst og fremst sjónvarpið. Það hefur verið gerð sú breyting á útvarpslögum okkar, að þessu hefur einmitt verið komið þar inn, og það hefur verið einnig af hálfu umferðarráðsins mjög mikið kannað, á hvern veg þessu yrði bezt fyrir komið. Ég vil segja það, að þegar umr. urðu í þinginu í fyrra einmitt um hlutverk umferðarráðs, þá lét ég í ljós þá skoðun mína, að það bæri að leggja sérstaka áherzlu á þessa tvo þætti í viðleitni manna til þess að afstýra umferðarslysunum. Sjálfsagt þarf mikla athugun og sérfræðiþekkingu til þess að koma þessu fyrir á þann bezta veg, sem á verður kosið, og kostnaður hlýtur að sjálfsögðu einnig af því að verða. Skoðun mín er sú, að sjónvarpið ætti að leggja af mörkum það tæknilega framlag, sem til þarf, en umferðarráð yrði þá, að sjálfsögðu í samráði við fjölmiðlana, að skipuleggja, hvernig þetta skyldi gert. Það er eðlilegt, að öllum hrjósi hugur við hinum hörmulegu og tíðu umferðarslysum, kannske fyrst og fremst þegar menn verða fyrir líftjóni eða bíða heilsutjón af völdum umferðarslysa, og einnig hlýtur mönnum að vaxa í augum það geysilega fjártjón, sem af þessum slysum verður. Ég var nýlega að tala við mann, sem er starfsmaður eins af tryggingafélögunum og hefur verið það um marga áratugi, og þetta barst í tal og ég innti hann eftir því, hvort við Íslendingar hefðum ekki eiginlega hæsta tölu umferðarslysa þeirra landa, sem hann þekkti til. Ég verð að segja, að ég furðaði mig nú nokkuð á því, að hann taldi, að svo væri ekki, og nefndi eitt af nágrannalöndum okkar, sem mundi vera fyllilega sambærilegt við okkur að þessu leyti. Ég skal ekki fara frekar út í það, en þar hlýtur þá líka margt að vera bogið bæði við umferðarmenningu og fræðslu, sem ég hélt þó að ekki væri. En ég vil enda þessi orð mín með því að taka undir það, að ég held, að sérhver tilraun, jafnvel þó að vafi kunni að vera um, hvern árangur hún beri, hún eigi fullan rétt á sér til þess að afstýra þessum ósköpum, sem orðin eru í umferðinni.



Herra forseti. Ég vil nú ekki lengja þessar umr. úr hófi fram. Aðeins vildi ég vegna orða í ræðu hv. 6. þm. Reykv. gera ofurlitla grein fyrir því, hvernig menntmrn. hefur síðan ég kom þar til starfa leitazt við að rækja sinn hlut í umferðarmálunum, þ.e. umferðarfræðsluna. Ég hafði ekki setið þar lengi, þegar umferðarmálaráð kom á fund minn og gerði mér grein fyrir því, hvað það telur sig hafa að athuga við það, hvernig yfirstjórn menntamála hefur á undanförnum árum staðið að því að framkvæma umferðarfræðslu í skólunum, eftir því sem lög og reglugerðir mæla fyrir. Þar var um að ræða sér í lagi tvö atriði, sem umferðarmálaráð óskaði mjög ákveðið eftir að breytt yrði í betra horf að þess dómi. Annars vegar var það, að sjá nemendum í skyldunámsskólunum fyrir námsbókum. Svo hafði verið um skeið, að þessum námsbókum var ekki útbýtt ókeypis í skólana, heldur voru þær seldar, að vísu ekki við háu verði, en þó nokkru, m.a. sökum þess að áherzla er lögð á að gera þessar bækur allmyndarlega úr garði, litprenta þær, þannig að hinir ungu nemendur taki vel eftir því, sem þar er sett fram í myndum og uppdráttum. Umferðarmálaráð hljóp hér undir bagga, a.m.k. eitt námsár ef ekki tvö, og greiddi úr sínum sjóði nokkra upphæð til Ríkisútgáfu námsbóka til að greiða fyrir ókeypis dreifingu á þessum bókum. Nú hefur það verið framkvæmt að dreifa án endurgjalds í skólana, bæði eldri fræðslubókum um umferðarmál og einnig nýrri bók, og vona ég, að reynslan sýni, að þar með sé bætt úr þeim skorti á námsbókum, sem talinn var vera. Annað mál og öllu erfiðara viðfangs er að koma sjálfri kennslunni í betra horf, að sjá skólunum fyrir kennslukröftum, sem eru raunverulega hæfir til að veita fullnægjandi fræðslu um umferðarmál. Og þar hefur verið við töluverða örðugleika að etja, og að mínu áliti er meginúrbótin í því fólgin, að sjá um að fræðsla, sem nægir til að gera kennaraefnin hæfa umferðarkennara, eigi sér stað í kennaramenntun í Kennaraskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands. Þetta er auðvitað ekki ráðstöfun, sem ber skjótan árangur, en til frambúðar er hún bráðnauðsynleg, og nú er unnið að því að koma því atriði í fastar skorður.



Herra forseti. Enda þótt það sé nú kannske vafasamt að halda því fram, að þessi löggjöf sem hér er um að ræða, sé fyrst og fremst orðin til í þeim tilgangi að fyrirbyggja slysin, þá er það víst, að von er til þess, að nokkur áhrif geti hún haft á þau hörmulega tíðu umferðarslys, sem hér eru í dag. Ástæðan til þess að ég kom hér var sú, að ég vildi benda á þá staðreynd, að það er sannarlega árangurs að vænta í baráttunni gegn slysum. Það hefur sýnt sig á öðrum sviðum. Fyrir nokkrum áratugum síðan voru slys á vinnustað algengust allra slysa. Þá var tekin upp hvarvetna um heim öflug barátta fyrir bættri aðbúð á vinnustað, fyrir fræðslu og allar ráðstafanir gerðar, sem unnt var, til að koma í veg fyrir þau slys. Árangurinn var sá, að Kanadamenn létu fyrir nokkrum árum gera rannsókn á því, hvernig slysatíðni væri hjá þeim og með hverjum hætti slysin urðu. Þá kom í ljós, að slys á vinnustað voru orðin fágætust af slysum, þ.e. á þremur aðalslysastöðunum, sem hvarvetna eru, sem er heimilið, umferðin og vinnustaðurinn. Nú voru slys á vinnustað allt í einu komin niður í lægsta sæti. Og þetta var þakkað hinni miklu baráttu, sem tekin hafði verið upp til varnar gegn slysum á vinnustað. Nú er það svo, að ein algengasta dánarorsök allra manna innan fimmtugs eru slys. Þess vegna er hér um mjög viðamikið mál að ræða og mál, sem hefur mikil áhrif á meðalaldur í hverju landi. Og ég held því, að úr því að við erum farnir að ræða þessi mál hér og farið er að benda á þetta sem leið til að fækka slysum, þá sé einmitt tækifæri nú til þess að hefja öfluga herferð og baráttu gegn umferðarslysum, sem sannarlega eru mikið vaxandi hjá okkur og vafalaust margar leiðir hægt að fara til þess að hamla á móti. Ég vil þó taka það fram, að okkar bættu vegir hafa það vafalaust í för með sér, að meiri hætta er á slysum, vegna þess að eins og sagt hefur verið hér áður eru slysin fyrst og fremst vegna ógætni, tillitsleysis og hraða í umferðinni og enn fremur vegna ölvunar við akstur. Þetta eru kannske meginorsakirnar. En einmitt á góðu vegunum og auðförnu hættir mönnum við að slappa af og vara sig ekki á hættunni. Ég vildi því fyrst og fremst vekja athygli á því, að fræðsla og áhugi fyrir að bæta úr slysunum hefur borið árangur á öðrum sviðum og við getum vænzt þess, að ef við snúum okkur að því í alvöru að reyna að hamla á móti umferðarslysunum, þá megi vænta nokkurs árangurs, þó að að sjálfsögðu sé um mjög erfitt vandamál að ræða.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð hér út af þeim málum eða út af því atriði, sem laut að fræðslu í skólunum. Ég vil alveg sérstaklega lýsa yfir ánægju minni yfir því framtaki, sem hæstv. menntmrh. hefur séð til þess að komið væri á varðandi Ríkisútgáfu námsbóka um bækur í þessum efnum, því að skólana hefur tilfinnanlega skort þessar bækur og allir skólar, sem hafa haft heldur lakari fjárráð, hafa hreinlega engar bækur haft nema þá síðustu tvö árin, þegar umferðarráð hefur hlaupið að nokkru leyti undir bagga. En það var annað atriði alveg sérstaklega, sem líka var komið inn á af hæstv. menntmrh. Það er í sambandi við þá umferðarfræðslu, sem fer fram í sjálfum Kennaraskólanum hjá því fólki, sem á svo að taka sér fyrir hendur að leiðbeina hinum ungu. Ég dreg það stórlega í efa, að þar hafi verið nógu vel að unnið að undanförnu, og a.m.k. var það svo í mínum skóla, að þegar til átti að taka og við áttum að fara að sinna þessu máli af töluverðri alvöru fyrir fjórum árum síðan, þá var eini maðurinn, sem treysti sér í þetta og gerði það með miklum sóma, réttindalaus kennari, sem var nýbúinn að taka meira próf og vissi þess vegna öllu meira um umferð og ýmislegt annað heldur en aðrir kennarar við skólann. Og svo er það eitt atriði enn, sem mig langar til, úr því að þetta hefur verið framkvæmt svona myndarlega varðandi námsbækurnar, að koma á framfæri, og það væri beinlínis það atriði, ef hæstv. menntmrh. gæti beitt sér fyrir því, að umferðarfræðslan væri beint sett inn á stundaskrá skólanna, að hún kæmi beint þar inn, henni væri ætlaður þar staður af þeim, sem dæma um þessar stundaskrár. Á stundaskrá minni skólanna er þetta a.m.k. mjög erfitt. Það verður þá hreinlega að taka frá öðrum námsgreinum, þar sem stundafjöldi þeirra er svo knappur, og þessir skólar taka örugglega ekki þessa kennslu upp í nægilega ríkum mæli, fyrr en henni er þar alveg ákvarðaður skýrt afmarkaður staður.