Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Það hefir þótt koma í ljós við byrjun á framkvæmd eða undirbúning á notkun 1. um byggingarsamvinnufélög, er sett voru á síðasta þingi, að nokkrir agnúar væru á þeim, sem æskilegt væri að breyta, svo l. yrðu hagfelldari og auðveldari í framkvæmd. Sérstaklega á þetta við um hina sameiginlegu ábyrgð félagsmanna, sem 3. gr.l. gerir ráð fyrir. Í l. um byggingarsamvinnufélög er svo fyrir mælt, að félagsmenn geti verið fæstir 15 að tölu. Hinsvegar eru engin takmörk að ofan um félagafjölda í samvinnubyggingarfélögunum. Ef nú félagar eru mjög margir, þá er auðsætt, að þeir geta ekki allir notið lögmæltra félagshlunninda jafnsnemma. Sumir hafa e. t. v. þegar fengið lán til byggingar, en aðrir eru að safna í sjóð vegna væntanlegrar byggingar. Þetta veldur misræmi og óánægju meðal félagsmanna innbyrðis, þegar svo er fyrir mælt sem nú er í 1., að félagsmenn séu allir í samábyrgð, hvort sem þeir eru farnir að njóta félagshlunninda eða ekki. Þykir hentugra, að hin sameiginlega ábyrgð falli ekki á félagsmenn fyrr en lán er tekið vegna þeirra. Hefir því félag það, sem stofnað hefir verið hér í bæ samkv. 1. um byggingarsamvinnufélög, farið þess á leit, að 1. verði breytt svo, að félögunum verði skipt í ábyrgðarflokka fyrir þá menn, er reisa hús samtímis, og ábyrgist þá hver flokkur sitt lán. Sýnist það koma í sama stað, ef 15 menn verða minnst í flokki eftir sem áður. Er það aðeins gert til þess að félagsskapurinn leysist ekki upp í mörg 15 manna félög og að hægt verði til hlítar að nota reynslu þá, er fæst við byrjunarstarf og framkvæmdir félaganna. Aðrar breyt. frv. eru smávægilegar. Ein er sú, að atvmrn. fái samþykktir byggingarsamvinnufél. til yfirlits og breytinga, eftir því sem ástæða þykir til, og að þær öðlist eigi gildi fyrr en ráðuneytið hefir staðfest þær. Verður það að teljast nauðsynlegt ákvæði, þar sem ábyrgð ríkissjóðs er veitt fyrir lánum félaganna. Þá er enn lögð til sú breyt., að felld séu niður ákvæði l. um fjölda herbergja hverrar íbúðar. Er það skipulagsatriði. hvað hver óskar margra herbergja, er ekkert segir til um rúmtakið. Væri rétt, að væntanleg n. tæki til athugunar, hvort ekki bæri frekar að tilgreina, hvað rúmtakið mætti mest vera, svo tilgangi l. um að ábyrgð ríkissjóðs nái eingöngu til meðalstórra íbúða verði náð. - Að öðru leyti mun ég eigi fjölyrða frekar um þetta frv. Vil ég leyfa mér að leggja til, að því, að lokinni umr., verði vísað til hv. allsherjarnefndar.

Jón Baldvinsson Ég hefi oft heyrt hæstv. ráðh. víkja að einstökum atriðum mála við 1. umr., og virtist hann þá eigi vera jafnviðkvæmur fyrir þingsköpunum og nú. En af því að ég er ekki í þeirri n., sem fjallar um þetta frv., þá finn ég ástæðu til að benda henni á að athuga, hvort rétt sé að gefa stj. heimild til að ákveða, hvernig iðnráðin skuli kosin. Ég held það sé réttara að hafa ákvæði um það í lögunum sjálfum, ef nokkrar reglur á um það að setja. Og ég get raunar bætt því við að óska þess, að n. athugi, hvort heppilegt sé að gefa iðnráðum það vald, sem ákveðið er samkv. 3. gr. frv.

Jón Baldvinsson Ég tek trúanlegt það, sem hæstv. ráðh. segir, að það sé ekki hægt að svara því nákvæmlega, hvernig hagur landhelgissjóðs er, af því að reikningar hans fyrir síðastl. ár séu ekki að fullu uppgerðir. En þegar hæstv. ráðh. er að vísa í margra ára gamlan LR. til upplýsinga um fjárreiður landhelgissjóðs, þá tel ég það sama og að svara út í hött.

Sá LR er ekki nema tveggja ára

. LR fyrir árið 1931, sem ef til vill kemur næstu daga, er ekki orðinn kunnur þingmönnum.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Landhelgissjóður er sem kunnugt er stofnaður með lögum frá 1913. Tilgangur hans var að safna saman sektum fyrir ólöglegar fiskiveiðar til skipakaupa til landhelgisvarna og rekstrar þeirra skipa. Þessum tilgangi sínum hefir sjóðurinn náð, og hefir hann orðið til stórmikils gagns. Mér eigum nú 3 varðskip, sem kunnugt er, og öll eru þau keypt fyrir það fé, sem safnazt hafði í sjóðinn. En með þessu og rekstri skipanna hefir verið gengið svo nærri sjóðnum, að hann á nú ekki reiðufé. Tektir fara stórminnkandi vegna þess, að togarar eru hvergi óhultir í landhelgi vegna fjölgunar varðskipanna. Eftir því, sem nú er komið, eru alls engar líkur á því, að fyrst um sinn verði farið að safna aftur í sjóð til skipakaupa. Þess vegna er engin ástæða til eins og stendur að halda áfram sérstakri reikningsfærslu fyrir landhelgissjóð. Ríkissjóður verður að borga landhelgigæzluna, og sektir, sem inn koma, teljast meðal tekna ríkissjóðs. Þetta gerir reikningsfærsluna léttari, og er í rauninni sama um þetta að segja og um prestlaunasjóðinn, sem stjórnin einnig leggur til, að sé afnuminn, því að hann er ekkert nema óþarfur reikningslegur milliliður. Frv. legg ég til, að verði vísað til hv.fjhn.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er ekki búið að gera upp reikninga landhelgissjóðs fyrir árið 1932, svo að ég get ekki svarað því alveg nákvæmlega á þessari stundu, hvernig hagur hans er, enda er ekki innkomið í sjóðinn allt sektarfé, sem til hefir fallið á árinu. En þó að eitthvað kunni að vera til í sjóðnum, þá er það svo lítið, að ekki skiptir miklu máli. En að því er snertir þá fyrirspurn hv. 2. landsk., hvort ríkissjóður hafi tekið að láni fé hjá landhelgissjóði, þá hefir því alls ekki verið til að dreifa á síðastl. ári, af því að fé var ekki til í sjóðnum svo að neinu næmi. Eins og kunnugt er, þá hefir ríkissjóður stundum tekið lán hjá landhelgissjóði á undanförnum árum, og getur hv. 2. landsk. kynnt sér það t. d. í LR árið 1930. Mig minnir, að í árslok 1930 væri skuld ríkissjóðs við landhelgissjóð talin 300 þús. kr. En um árin 1931 og 1932 má ég fullyrða, þó að reikningum sé ekki lokið fyrir síðastl. ár, að þessi ár hefir verið greitt svo mikið úr ríkissjóði til landhelgisgæzlunnar, að það getur ekkert teljandi verið eftir í sjóðnum, þó að ríkissjóður hafi greitt honum að fullu skuld þá, sem talin var í árslok 1930.

Jón Baldvinsson Hæstv. ráðh. sagði, að þetta frv. væri flutt eftir beiðni iðnaðarmanna hér í bænum. Ég vildi gjarnan vita nánar, hvað hann á við með þessu, hvort það er félag iðnaðarmanna, sem stendur á bak við þessar óskir, eða hvort það eru einhverjir einstakir iðnaðarmenn, sem hafa beðið stj. að flytja þetta frv. Að öðru leyti vil ég beina því til hv.n., sem fær þetta mál til meðferðar, að sú breyt., sem ætlazt er til, að gerð verði á l. frá 1927, er, að út úr þeim verði tekið það ákvæði, sem fyrir tilstilli þessarar hv.þd. var þá komið inn í lögin. Í 1. gr. frv. leggur stj. til, að breytt verði því ákvæði Í 4. gr. iðjulaganna, að það skuli vera á valdi sveinafélags að ákveða, hverjir skuli teljast iðnaðarmenn hinna ýmsu iðngreina og fá iðnbréf í þeim. Sveinapróf eiga að skera úr um þetta samkv. frv. Ég er ekki viss um, að þessi breyt. fari í réttari átt. Ég hygg, að úrskurðarvaldið í þessum efnum sé betur komið hjá iðnfélögunum heldur en að láta sveinsbréf skera úr í öllum tilfellum. Sveinafélögin mundu telja sér skylt að annast um hagsmuni iðnaðarmanna og gæta þess, að ekki fengju aðrir iðnbréf en þeir, sem væru vel færir í sinni grein, því að félögin hafa hag af því að sporna við offjölgun í einstökum iðngreinum.

Jón Baldvinsson Ég tók svo eftir, að hæstv. ráðh. segði í ræðu sinni, að landhelgissjóður ætti sem stendur ekkert reiðufé. En í aths. við þetta frv. stendur, að „peningaeign hans sé nú lítil orðin“. Það getur nú verið, að hér sé ekki mikill munur á, en út af þessu vil ég þá spyrja hæstv. ráðh., hvort heldur eigi að taka til greina það, sem hann sagði í ræðu sinni um reiðufé landhelgissjóðs, eða það, sem stendur í aths. við frv. Ég vil spyrja, hvort landhelgissjóður hafi nokkra peninga. Það hefir áður verið frá því skýrt á Alþingi, að ríkissjóður hafi fengið að láni fé hjá landhelgissjóði á undanförnum árum. Mér þætti því gott að fá að vita, hvort eign landhelgissjóðs stendur inni hjá ríkissjóði, eða hvort þessi lán hafa verið endurgreidd. Það má að vísu segja, að ekki skipti miklu máli að viðhalda landhelgissjóði sérstökum, eftir því sem fram hefir komið á síðustu tímum, og að það sé réttast, að sektir fyrir landhelgisbrot renni beint í ríkissjóð.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þetta stutta frv. er flutt eftir beiðni iðnaðarmanna hér í bænum. Þeir fóru fram á, að lítið eitt fleiri ákvæðum laga nr. 18 31. maí 1927 yrði breytt, en stj. sá sér ekki fært að ganga lengra en hér er gert. Þær breyt., sem hér eru ráðgerðar, eru annars svo auðsæjar og óflóknar, að það er ekki þörf að skýra þær. Ég læt mér því nægja að óska þess, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til hv. iðnn.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Sjútvn. Nd. flutti tillögu á þinginu 1930 um, að skipuð væri nefnd til þess að athuga vitamálin. Í samræmi við þetta var svo nefnd skipuð í þessi mál, og mun hún hafa afhent sjútvn. tillögur sínar í frumvarpsformi. Sjútvn. Nd. flutti síðan á vetrarþinginu 1931 frv., sem dagaði þá uppi vegna þingrofsins. Á sumarþinginu 1931 eða þinginu í fyrra var frv. ekki flutt, en stj. hefir nú þótt ástæða til að flytja frv. að nýju. Þegar sjútvn. flutti þetta mál 1931, mun hún hafa breytt nokkuð frv. því, sem henni hafði verið afhent. Það frv., sem hér liggur fyrir, er sniðið eftir frv. sjútvn., en þó eru breyt. gerðar á fáeinum atriðum, og er gerð grein fyrir þessu í aths. við frv. Frv. þetta má kalla starfsáætlun í vitamálunum. Sumum kynni þá að virðast, að á tímum eins og nú standa yfir sé til lítils að gera slíkt, en með talsverðum rétti má segja, að einmitt þessir tímar eigi að notast til þess að leggja niður fyrir sér, hvað gera á þegar rofar til. Annars er það vitaskuld, að um framkvæmdir í þessum efnum verður ekkert gert nema þingið ákveði. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það má vel vera, að ég hafi sagt, að þetta frv. væri flutt eftir beiðni iðnaðarmanna hér í bænum. Og má vera, að hv. 2. landsk. þyki það ekki nógu skýrt að orði kveðið. En beiðnin kom frá iðnráðinu.

Mér virðist það ekki liggja ljóst fyrir, hvaða iðnráð það er

. Ég get ekki verið að skýra það fyrir hv.þm.

Hv. 2. landsk. gerist nú nokkuð ókunnugur hér í bænum

. Ég sé ekki ástæðu til að víkja frá þingsköpunum á þann hátt að gera grein fyrir einstökum atriðum við þessa umr.