Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Þm. Reykjaneskjördæmis, sem sæti eiga í þessari hv. d., flytja á þskj: 25 frv. til laga um kaupstaðarréttindi til handa Seltjarnarneshreppi. Frv. er flutt, eins og grg. ber með sér, skv. beiðni hreppsnefndar Seltjarnarneshrepps, en á fundi hreppsnefndar 8. júní s. l. var samþ. með atkv. allra hreppsnefndarmanna till. um breytingu á stöðu Seltjarnarneshrepps sem sveitarfélags. Það sýnist eðlilegt, að svo ört vaxandi byggðarlag sem Seltjarnarneshreppur, er hefur 1. des. s. 1. 2393 íbúa og á næstu árum stefnir í 6–8 þús. manna byggðarlag, óski eftir því, að stöðu þess verði breytt og það gert að bæjarfélagi, sem þá hefði innan marka lögsagnarumdæmisins alla þá starfsemi, sem bæjarfélag getur veitt þegnum sínum, jafnframt því sem sveitarfélagið mundi við það styrkjast mjög út á við. Það sýnist því óeðlilegt og getur beinlínis staðið í vegi fyrir eðlilegri þróun byggðarlagsins, að íbúar þess séu ekki aðnjótandi allrar þeirrar þjónustu, er ríkið lætur íbúum bæjarfélags í té. Það er hins vegar kunnugt, að ríkið veitir íbúum bæjarfélaga betri þjónustu en hreppsfélaga. Meðal þeirrar þjónustuaukningar, sem felst í stofnun kaupstaðar, er, að í sveifarfélaginu verður staðsett innheimta ríkissjóðs, stjórn dóms- og löggæslumála, varðveisla veðmálabóka, skrásetning bifreiða, umboð Tryggingastofnunar ríkisins og sjúkrasamlag. Nú sækja íbúar Seltjarnarneshrepps þessa þjónustu til Hafnarfjarðar, og má gera sér grein fyrir annmörkum þess, þegar 8 þús. manna byggðarlag þarf að sækja alla slíka þjónustu 15 km vegalengd, og sýnist því beiðni þeirra í alla staði mjög sanngjörn. Á síðasta þingi voru samþ. lög um breytingu á lögsagnarumdæmi Gullbringu- og Kjósarsýslu til leiðréttingar fyrir íbúa Suðurnesja og þá gert ráð fyrir því, að aðsetur sýslumannsembættis Gullbringusýslu yrði flutt til Keflavíkur. Það frv., sem hér er flutt, gengur í sömu átt, flutt til þess að auka þægindi þeirra fjölmörgu íbúa, sem búa í Seltjarnarneshreppi. Í frv. eru ákvæði, sem segja til um það, með hvaða hætti skuli fara með ýmis vafaatriði, sem af eðlilegum ástæðum koma upp við þá lögsagnarumdæmisbreytingu, sem hér er gert ráð fyrir. Er gert ráð fyrir því í 6. gr. frv., að ef frv. verði samþ., öðlist það lagagildi frá 1. jan. 1974. Er hér um hagkvæmnisatriði að ræða, þar sem öll reikningsskil og uppgjör embætta eru miðuð við áramót. Til þess að komast hjá aukabæjarstjórnarkosningum er í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir því, að núverandi hreppsnefnd fari með stjórn kaupstaðarins, þar til almennar sveitarstjórnarkosningar hafa farið fram hinn síðasta sunnudag í maímánuði n. k. Frá Seltjarnarneshreppi hafa byggst tvö sveitarfélög, annars vegar Reykjavík 1784 og Kópavogur 1946. Það væri því mjög vel viðeigandi, að á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar verði það, sem eftir er af þessu elsta sveitarfélagi, gert að kaupstað. Það er von þm. Reykn., að þetta frv. fái góðar undirtektir og fáist samþ. fyrir jólaleyfi. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til félmn.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég stend hér upp fyrst og fremst til þess að beina þeim tilmælum til þeirrar n., sem þetta frv. fær til meðferðar og eftir till. hv. flm. verður félmn., að hún hafi samráð við dómsmrn. eða leiti umsagnar þess, áður en þetta mál verður afgreitt. Sú er ástæðan fyrir þeirri ósk, að þetta frv. lýtur öðrum þræði að þeim málefnum, sem lúta að dómsmálastjórn, þar sem gert er ráð fyrir því, að Seltjarnarneshreppur verði, jafnframt því sem hann verður gerður að kaupstað, sérstakt lögsagnarumdæmi. Er það í samræmi við þá almennu reglu, sem hér hefur gilt. En þegar um er að ræða stofnun lögsagnarumdæmis, leiðir af því, að þar verður að setja á stofn bæjarfógetaembætti, og því fylgir óneitanlega talsverður kostnaður. Ég hygg, að kostnaður við stofnsetningu bæjarfógetaembættis sé ekki fjarri lagi áætlaður um 10 millj., eins og nú er, og rekstrarkostnaður þeirra bæjarfógetaembætta, sem eru ódýrust, er, að ég ætla, um 4 millj. kr. Má þó vera, að það sé heldur vægt áætlað. Hér er því um talsvert kostnaðaratriði að ræða, og þess vegna finnst mér, að í sambandi við þetta mál og óskir, sem ég veit að eru fyrir hendi víðar að, jafnvel um sérstök kaupstaðarréttindi til handa vissum þéttbýlissvæðum, þurfi að athuga, hvort á alveg fortakslaust að halda fast við þá reglu, sem gilt hefur, að það skuli, jafnframt því að kaupstaður er settur á stofn, vera um að ræða sérstakt lögsagnarumdæmi. Það má vel taka undir það, að það geti verið dálítið úrhendis fyrir íbúa Seltjarnarneshrepps, eftir að þeir væru orðnir kaupstaður, að sækja þjónustu eins og dómsmálameðferð, lögreglustjórn, tollheimtu o. fl. til Hafnarfjarðar. Hins vegar hygg ég, að það ætti ekki að vera örðugra fyrir þá heldur en er fyrir íbúa t. d. að taka í Árbæjarhverfi að sækja þessa þjónustu til embætta þeirra, sem hér í Rvík eru. Þessu vildi ég aðeins skjóta fram til athugunar, vegna þess að mér sýnist, að það sé vert að athuga, hvort það geti ekki farið saman, að þarna verði um sjálfstæðan kaupstað að ræða, sem fari með stjórn sinna málefna með þeim hætti, sem kaupstaðir gera, en jafnframt hugsanlegt, að t. d. dómsmálameðferð, tollheimta, lögreglustjórn o. s. frv. lyti undir þau embætti, sem fara með þessi mál í Rvík. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að það mundi vera mikill sparnaður af því, í stað þess að setja þarna upp alveg nýtt embætti, nýja embættisstofnun. Ég er ekki að gera till. um þetta á þessu stigi, en vil aðeins orða þetta, og eins og ég sagði, aðallega mælast til þess við hv. n., sem málið fær til meðferðar, að hún hugi að því, að frv. hefur einnig að geyma þessa hlið á málinu, og hafi samráð við dómsmrn. og leiti till. þess um það, sem að þessum málum lýtur.



Herra forseti. Á síðasta þingi fluttum við þm. Norðurl. e. frv. um kaupstaðarréttindi fyrir Dalvíkurhrepp. Þetta frv., varð ekki útrætt á þingi í fyrra, en við munum endurflytja frv. nú á næstu dögum. Ég vil taka undir það, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að þessi mál þarf að athuga öll í samhengi, og það eru fleiri þéttbýlisstaðir en Seltjarnarnes og Dalvík, sem munu óska eftir því á næstunni að fá kaupstaðarréttindi. Í þessu sambandi er líka vert að athuga, að sveitarstjórnarmenn hafa bent á þá leið, að þessi mismunur á hreppum og kaupstöðum ætti í raun og veru að hverfa og ætti að samræma þetta tvennt með einhverjum hætti. Ég held, að þessi mál séu nú í athugun, hvernig úr þessu væri skynsamlegast að leysa. Það er t. d. svo á Dalvík, að þeim þykir illt að hafa yfirvald sitt á Akureyri og vilja fá það í kaupstað sinn eða hrepp, og það mun vera höfuðástæðan fyrir því, að þeir óska eftir, að við endurflytjum þetta frv. nú. En sem sagt, ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að þessi mál þarf að skoða öll í samhengi.

Flm. (Matthías h. Mathiesen) : Herra forseti. Mér finnst mjög eðlilegt, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi það í samráði við dómsmrn. svo og félmrn., því að þegar um er að ræða breytingar á lögsagnarumdæmi, kemur að sjálfsögðu dómsmrn. þar til og hefur e. t. v. einhverjar meiningar um það, með hvaða hætti þeir hlutir skuli gerast. Ég er sannfærður nm það út frá því atriði, sem hæstv. forsrh. minntist á, þeim kostnaðarauka, sem því væri samfara, að þarna yrði sérstakt lögsagnarumdæmi, að þá er sveitarstjórnin á Seltjarnarnesi fús til viðræðna um það, að sá kostnaður verði sem allra minnstur, og er tilbúin með sínar eigin hugmyndir, hvernig hægt væri að leysa þessi mál, þannig að það hefði sem minnstan kostnað í för með sér. Ég vonast til þess, að hv. félmn. þessarar d. taki þetta mál til athugunar hið allra fyrsta, í samráði við þau rn., sem hér eiga hlut að máli, og svo sveitarstjórnina á Seltjarnarnesi. Ég get mjög vel skilið hv. 3. þm. Norðurl. e., að hann endurflytji frv. sitt frá síðasta þingi, og ég vona, að þau tvö frv. gætu þá farið samhliða í gegnum þingið á dögunum fyrir jól.