Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Það er kannski fyrst rétt að leiðrétta hv. þingmann með það að skuldir ríkissjóðs séu að fara upp úr öllu valdi. Skuldir ríkissjóðs hafa lækkað um 77% á síðustu 10 árum og ríkissjóður er að verða skuldlaus. Það hefði verið betra, hæstv. forseti, ef hv. þingmaður hefði hlýtt á ræðu mína í dag. Þar sem klukkan er langt gengin í eitt að nóttu sé ég kannski ekki ástæðu til að endurtaka hana.

Jú, hún var góð.

Hún var góð, það er rétt eins og fram kemur hjá hv. þingmönnum. Vissulega var hún góð og ég held að hv. þm. Sigurjón Þórðarson hefði haft gott af að hlýða á hana. Þar fór ég rækilega yfir það að það hefði tekið stjórnarandstöðuna sjö ár að koma sér saman um eitt sameiginlegt nefndarálit um frumvarp til fjárlaga og eina tillögu. Hv. þingmaður sagði að stjórnarandstaðan væri að flytja tillögur við fjárlagagerðina um lækkun lyfjakostnaðar. Hvar eru þær tillögur, hv. þingmaður? Hvar eru þær tillögur, hæstv. forseti? Ég vek athygli á því að stjórnarandstaðan flytur engar tillögur í menntamálum, engar tillögur í félagsmálum og engar tillögur í heilbrigðismálum. Það er auðvitað von að stuðningsmaðurinn, þessi eini, í Skagafirði hafi haft samband við hv. þingmann og sagt að það væri rakinn dónaskapur að rekja þetta á hinu háa Alþingi. Þetta er samt satt, hvort sem menn trúa því eða ekki. Hv. þingmaður sagði að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar legðu áherslu á velferðarkerfið og ætluðu að leggja til mikil fjárútgjöld. Hvernig kemur það heim og saman við hugmyndir hv. þingmanns um að skera niður 

Frú forseti. Ég verð að upplýsa hv. þingmann um að það eru fleiri en einn stuðningsmaður í Skagafirði. Þeim fjölgar óðum og flokksstarfið þar er að eflast hjá okkur frekar en hitt. En svo að ég svari hv. þingmanni ætti ég að taka fram að honum hefur kannski misheyrst þegar ég talaði um að skuldastaða þjóðarbúsins væri mikil. Það er rétt hjá hv. þingmanni að skuldir sjálfs ríkissjóðs, sem er lítill hluti af þessu dæmi öllu, eru lágar en heimilin skulda gríðarlegar upphæðir, á annað þúsund milljarða og bankarnir skulda líka gríðarlega. Staða bankanna gagnvart útlöndum hefur versnað eins og ég fór yfir. Ég vonast til þess að hv. þingmaður kynni sér þetta vegna þess að þetta skiptir verulega miklu máli. Ég vona líka að hann taki því betur en raun ber vitni hér þegar maður leggur til góðar tillögur, m.a. í heilbrigðismálum. Þau eru mesti útgjaldamálaflokkurinn og við eigum að taka öllum tillögum af jákvæðni, taka á því þegar menn fara illa með. Það má sjá í sjónvarpsþáttum þegar sjúklingar eru sendir á Saga Class til Danmerkur og til baka. Þjóðarbúið eða a.m.k. hið opinbera stendur uppi í plús vegna þess að lyfin eru svo miklu dýrari á Íslandi en í Danmörku. Það er verk að vinna í þessum málaflokki og ég vona að menn eigi eftir að taka þessum ábendingum betur en hingað til. Hvað varðar tillöguflutninginn lögðum við til fjöldamargar tillögur í fyrra sem allar voru felldar, hvorki meira né minna en 42, 

Hæstv. forseti. Þetta er einkennilegur málflutningur hjá hv. þingmanni. Nú vísar hann til tillagna sem stjórnarandstaðan lagði fram í fyrra, við umræður um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006. Við erum að ræða um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007 og það liggur fyrir að það eru engar tillögur frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, engar tillögur um framlög til menntamála, engar tillögur um framlög til heilbrigðismála og engar tillögur um framlög til félagsmála. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hann legði áherslu á velferðarkerfið, að stjórnarandstaðan legði áherslu á velferðarkerfið, og þetta er sami hv. þingmaður og hefur lýst því yfir, til að mynda í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra, að það þurfi að skera niður ríkisútgjöld. Hvernig kemur sá málflutningur heim og saman við tillögur hv. þingmanns, sem hann er að mæla fyrir, um útgjöld til aldraðra og aukinn ellilífeyri? Hvaða tillögur hefur hv. þingmaður í fyrsta lagi um niðurskurð í ríkisútgjöldum? Það dugar ekki fyrir hv. þingmann að vísa til einhvers meints niðurskurðar á lyfjakostnaði ríkisins. Hann veit það sjálfur að það verður eitthvað meira að gerast en að skera niður lyfjaútgjöld. Ég spyr líka hv. þingmann: Ætlar hann að styðja tillögur meiri hluta fjárlaganefndar um aukin ríkisútgjöld upp á 9,5 milljarða við atkvæðagreiðslur á morgun?

Frú forseti. Það er kannski erfitt að eiga orðastað við suma framsóknarmenn.  
            

Virðulegi forseti. Eins og staðan er núna sýnist mér stefna í að sú ræða sem ég ætla mér að flytja verði sú síðasta við 2. umr. nema einhverjir af þeim hv. þingmönnum sem eru í húsinu eða nágrenni þess setji sig aftur á  Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hefur við fjárlagagerð fyrir árið 2007 ákveðið að leggja alla áherslu á að bæta þegar á næsta ári stöðu og velferð eldri borgara og öryrkja. Þetta er í samræmi við þá stefnu sem Samfylkingin, Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri græn lögðu til í þingsályktunartillögu um nýja framtíðarskipan lífeyrismála á þskj. 3 sem stjórnarandstöðuflokkarnir kynntu sameiginlega í upphafi þings í haust. Til að fjármagna þessa velferðarstefnu er lagt til að útgjöld ríkissjóðs til velferðarmála verði hækkuð um 7,4 milljarða kr. á næsta ári. Stjórnarandstöðuflokkarnir leggja ekki til aðrar tillögur til aukinna útgjalda við þessa fjárlagagerð. Við teljum hins vegar að svo mikla nauðsyn beri til að bæta þegar afkomu aldraðra og öryrkja að það mál eigi að fá algeran forgang nú þegar. Þrátt fyrir að það takist að bæta hag aldraðra og öryrkja núna, þ.e. ef ríkisstjórnarflokkarnir fallast á að gera átak í þeim efnum með okkur í stjórnarandstöðunni, er samt sem áður mjög mikið óunnið í þessum málum á næstu árum. Við viljum, eins og komið hefur fram í máli mínu, tryggja til framtíðar að fólk í þessu landi sem hefur ekki neinar aðrar tekjur en lágmarksbætur Tryggingastofnunar ríkisins komist af í hverjum mánuði af þeim lágmarkstekjum sem öllum verði greitt úr tryggingakerfinu. Þess vegna þarf neyslukönnun eins og við mælumst til að verði gerð og markmið um afkomu, þ.e. rauntekjur eftir skatta til eðlilegs lífs. Skattstefna þessarar ríkisstjórnar hefur einkennst af því í mörg ár að þeir sem hafa haft hærri tekjurnar í þjóðfélaginu hafa fengið aukinn ávinning til sinnar eyðslu og afkomu eftir skatta en þeir sem hafa verið í lægstu tekjuhópunum hafa borið meiri byrðar en áður var. Fram á þessa staðreynd hefur verið sýnt með mörgum rökum, m.a. af Stefáni Ólafssyni um skattbyrði eftir 10 tekjuhópum. Það er þess vegna ljóst, hæstv. forseti, að eftir næstu alþingiskosningar þarf ekki bara að fylgja eftir þeirri stefnumótun sem Samfylkingin, Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri græn leggja svo mikla áherslu á í velferðarmálum, heldur þarf einnig að huga að því að skattbyrði lágtekjuhópa vaxi ekki og að rauntekjur þeirra eftir greiðslu skatta til ríkis og sveitarfélaga nægi til mannsæmandi lífs. Fólk á ekki að þurfa að ganga við betlistaf á Íslandi, allra síst það fólk sem færði okkur nútímalífsgæði á Íslandi og er nú komið á efri ár. Það er engin ástæða til þess að auka hér á misskiptinguna meðal þegna þjóðfélagsins eins og því miður hefur átt sér stað að undanförnu. Ég hef oft undrast áherslur ríkisstjórnarinnar í skattamálum, og það höfum við gert í Frjálslynda flokknum, einkum vegna þess að við urðum þess ekki vör þegar við áttum viðræður við þá sem miklar tekjur hafa að þeir vilji leggja sitt af mörkum svo að hér sé ekki fátækt meðal fólks. Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur frumvarp sem varðar verulega fjármál heimilanna, einkum þeirra sem búa á landsbyggðinni og eiga ekki aðgang að framhaldsskóla í sinni sveit eða næsta nágrenni. Þar er frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, nr. 94/1996. Í 4. gr. þess er lögð til veruleg breyting á 65. gr. laganna, að þar standi 18 ár í stað 16. Hvaða áhrif hefur þetta á tekjur fólks og ráðstöfunartekjur á heimilum? Þá kemur að byggðastefnunni sem var samþykkt samhljóða síðasta vor af okkur þingmönnum með þeirri áherslu að efla menntun, sérstaklega á landsbyggðinni. Í 4. gr. þess frumvarps segir, með leyfi forseta: „Í 65. gr. tekjuskattslaga er að finna heimild til lækkunar á tekjuskattsstofni. Samkvæmt 4. tölul. 65. gr. skal skattstjóri taka til greina umsókn manns um lækkun á tekjuskattsstofni ef hann hefur haft veruleg útgjöld af menntun barna sinna 16 ára og eldri. Í samræmi við breytingu á aldursmarki barnabóta er hér lagt til að aldursmarki ívilnunar vegna menntunarkostnaðar barna verði breytt úr 16 árum í 18 ár.“ Virðulegi forseti. Hér hlýtur maður að staldra við og velta fyrir sér hvað þetta skyldi þýða fyrir fjölskyldur á landsbyggðinni sem þurfa að kosta börn sín til menntunar um langan veg fjarri heimili sínu. Hvaða áhrif skyldi þetta hafa? Í afar merkilegri samantekt sem þingmenn Norðvest. og menntamálaráðherra fengu varðandi kostnað fólks í Vesturbyggð við að senda börn sín í framhaldsskóla var sýnt fram á að kostnaður við að senda barn til framhaldsskólanáms af því svæði til Akureyrar væri 614 þús. kr. á ári, til Ísafjarðar 612 þús. kr. á ári, til Laugarvatns 400 þús. kr. á ári og til Reykjavíkur 1.068 þús. kr. á ári. Þar inni í var húsaleiga ásamt ferðakostnaði, en fyrst og fremst húsaleigan lyfti þessum kostnaði upp, einkum og sér í lagi í Reykjavík. Á móti þessum kostnaði hafa foreldrar á landsbyggðinni fengið vegna barna á framhaldsskólaaldri 92 þús. kr. á önn, þ.e. um 180 þús. kr. á ári. Ég vek athygli á þessu, hæstv. forseti, vegna þess að mér finnst þessi tillaga ganga á skjön við stefnu okkar í byggðamálum. Hér er mikil mótsögn. Við samþykktum samhljóða að efla menntun á landsbyggðinni. Það gerðum við og þetta stangast algerlega á við það. Þótt hér sé væntanlega svarað - og þá var kominn tími til þess - beiðni fólks úr Vesturbyggð um að fá framhaldsdeild heima í héraði fyrir þá sem þar búa þarf fjöldi ungmenna utan af landi að sækja framhaldsskóla annað en í heimabyggð. Ég átta mig bara ekki á því, hæstv. forseti, með tilliti til þess kostnaðar sem fylgir því að senda barn í skóla milli landshluta hvers vegna lagt er til í stjórnarfrumvarpi að frádráttur í skattalögum vegna námskostnaðar verði felldur niður. Ég fæ ekkert samhengi í þann tillöguflutning með tilliti til byggðaáætlunar og þess sem þar var samþykkt um að leggja áherslu á menntun á landsbyggðinni og þess máls sem hér var flutt og bíður nú afgreiðslu í nefnd. Frumvarpið lýtur að því að minnka útgjöld ríkisins og tengist því fjárlögum. Ég taldi sjálfsagt og rökrétt að athygli yrði vakin á þessu við fjáraukalagaumræðuna og vek máls á því nú við 2. umr. fjárlaga árið 2007 ef það gæti orðið til þess að ríkisstjórnin sæi að sér í þessu máli sem er náttúrlega vanhugsað af fjármálaráðherra og mjög óréttlátt gagnvart fólkinu á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Sú breytingartillaga sem minni hluti fjárlaganefndar, þ.e. stjórnarandstaðan, leggur fram við þessa afgreiðslu fjárlaga kostar alls um 7,4 milljarða kr. á næsta ári nái hún fram að ganga. Það má gera ráð fyrir því að 25–30% af upphæðinni skili sér aftur til ríkissjóðs, þ.e. um 2 milljarðar kr. Við vitum að þær aðgerðir sem stjórnarandstaðan vill grípa til og kosta þessa peninga, rúma 7 milljarða, 

Það er ekki alltaf að marka útreikninga hans.

Það er ekki alltaf að marka útreikninga hans, segir hv. þm. Sigurjón Þórðarson, og það mál vel vera að það sé rétt. Eflaust er þó nokkuð til í því. Með hertu skatteftirliti má auka tekjur ríkissjóðs um 3,5 milljarða kr. Með þeim aðgerðum sem við leggjum til fyrir fólk svo að það geti aflað sér tekna án þess að til komi skerðingar, þ.e. ef við hækkum frítekjumarkið og gerum aðrar aðgerðir þannig að fólk geti unnið án þess að það komi til mikillar skerðingar á bótum, má reikna með vinnuhvatningu, að aðgerðirnar hvetji fólk til að vinna. Fólk borgar svo gjöld og skatta af launum sínum. Þannig mun eitthvað af peningum einnig skila sér inn í ríkissjóð á móti þeim peningum sem við leggjum til að fari í þá aðgerð sem liggur fyrir í breytingartillögu okkar í stjórnarandstöðunni. Til viðbótar þessu má líka benda á það að einhvers staðar segir: Vinnan göfgar manninn. Ég held að það sé mjög mikið til í því, vinnan göfgar manninn. Ef fólk langar til að vinna, getur unnið, er ég ekki i neinum vafa um það að slíkt fólk verður ánægðara og það verður lengur gott til heilsunnar ef það fær að sinna störfum og jafnvel vera samvistum og í félagsskap við annað fólk, til að mynda á vinnustöðum. Maður er manns gaman, segir annað máltæki. Ég hygg að þetta muni draga úr kostnaði hins opinbera vegna elli og veikinda auk þess, eins og ég sagði áðan, sem skatttekjur munu aukast í framtíðinni með aukinni atvinnuþátttöku fólks. Mér finnst þetta, hvað eigum við að segja, heilbrigð skynsemi. Menn þurfa ekki alltaf að reikna allt í rot til að komast að skynsamlegri niðurstöðu. Stundum eru hlutirnir svo augljósir að maður hreinlega framkvæmir þá. Það er ekkert flóknara en það. Ég held að í raun og veru geti allir fallist á þessi rök, jafnvel stjórnarliðar, þeir geti í raun og veru fallist á það að þó nokkur skynsemi sé í þessu. Hún er ekki alveg alvitlaus, hugsunin á bak við þetta, alls ekki. Til viðbótar hygg ég líka, virðulegi forseti, að þessar aðgerðir mundu í raun og veru gera okkur kleift að nýta betur þann mannauð sem við höfum í landinu. Fólk sem býr við einhverja örorku eða fólk sem er kannski komið á eftirlaunaaldur getur farið út á vinnumarkaðinn og unnið létt störf, einhver hlutastörf og þar fram eftir götunum, til að mynda við verslun og þjónustu. Það mundi hjálpa til við að anna þeirri miklu eftirspurn sem virðist vera eftir fólki á vinnumarkaði og ég held að það væri mjög jákvætt. Þar af leiðandi gætum við nýtt fólk, íslenska borgara, til að sinna hér störfum og þyrftum ekki að flytja fólk inn í stórum stíl til þeirra starfa. Við vitum þetta öll og þekkjum vel af þeirri umræðu sem verið hefur í þjóðfélaginu undanfarnar vikur, umræðu sem við í Frjálslynda flokknum opnuðum á, með mjög góðum árangri verð ég að segja. Það hefur þegar leitt til þess að ríkisstjórnin hefur þó aðeins rankað við sér í þessum efnum. Ég hygg að ef við hefðum gert þetta strax í fyrra þegar við sáum að það væri þörf og mikil eftirspurn eftir vinnuafli hefðum við kannski getað sagt sem svo að það væri ekki alveg nauðsynlegt að kasta frá okkur möguleikunum til að fá frest á frjálsu flæði starfsfólks frá hinum nýju löndum Evrópusambandsins sem svo eru kölluð til að uppfylla skilyrði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef bent á það í umræðum og umræðuþáttum, virðulegi forseti, að með einföldum breytingum á skattkerfinu hefðum við hæglega getað gert breytingar sem hefðu gert okkur kleift að nýta betur þann mannauð sem er í landinu og þá um leið gert breytingar sem hjálpuðu fólki að hjálpa sér sjálft, sem við í Frjálslynda flokknum teljum afskaplega mikilvægt, þ.e. að fólk geti eftir fremsta megni fengið að hjálpa sér sjálft. Mér hefur alltaf fundist mjög undarlegt og ég hef átt erfitt með að skilja það að flokkur eins og Sjálfstæðisflokkurinn skuli ekki leggja meiri áherslu á þetta, að flokkur sem leggur mikla áherslu á einkaframtakið og frelsi einstaklingsins, að einstaklingurinn hafi frelsi til athafna til að bjarga sér sjálfur á sínum eigin forsendum, skuli ekki geta tekið undir þetta með okkur í Frjálslynda flokknum. Það hefði verið mannsbragur að því að sjá það gerast, en því miður, ég verð að segja það, virðulegi forseti, hefur þetta oft valdið mér verulegum vonbrigðum. Í staðinn stendur Sjálfstæðisflokkurinn að því að setja upp skattgirðingar til þess nánast að koma í veg fyrir að fólk geti hjálpað sér sjálft, að fólk geti farið út á vinnumarkaðinn og aflað sér tekna. Þetta er á margan hátt mjög slæmt, mjög neikvætt, og þegar maður skoðar þetta í heild sinni held ég að það sé hreinlega óskynsamlegt að hafa þetta svona. Virðulegi forseti. Ég hef hlustað á þingmenn í dag og sérstaklega á þá stjórnarliða sem hafa haldið hér ræður. Ég tek eftir því að mjög fáir sjálfstæðismenn hafa tekið þátt í umræðum. Í augnablikinu kannast ég bara við að tveir hv. þingmenn frá Sjálfstæðisflokknum hafi tekið þátt í umræðum við 2. umr. fjárlaga, sem er náttúrlega afskaplega mikilvæg umræða. Hæstv. ráðherrar hafa verið afskaplega sjaldséðir hér og hefur lítið sést til þeirra í dag. Fjármálaráðherra var hér reyndar, enda ber honum skylda til þess, en það hefur mjög lítið borið á öðrum ráðherrum í dag. Það eru aðallega tveir framsóknarþingmenn sem hafa haft sig í frammi og staðið vaktina, ef svo má segja. Þeir hafa flutt ræður og síðan verið í andsvörum við þá stjórnarandstæðinga sem hafa talað. Mér finnst það í raun og veru svolítið dæmigert að það er eins og Framsóknarflokkurinn sé alltaf settur í vörnina fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Það er alltaf eins og framsóknarmenn séu látnir henda sér fyrir plóginn og verja ríkisstjórnina. Þegar verið er að afgreiða mál, jafnvel stór og þung mál eins og þetta, er það alltaf vesalings litli Framsóknarflokkurinn sem er látinn fórna sér og alltaf virðist vesalings litli Framsóknarflokkurinn vera jafnviljugur til að kasta sér á sverðið á meðan Sjálfstæðisflokkurinn situr og horfir á. Þetta er einkennileg sambúð á stjórnarheimilinu, virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að fara að skipta mér neitt meira af einkalífi flokkanna í þessu merka hjónabandi en þetta vekur oft athygli mína og mér finnst þetta oft hafa verið æpandi í dag. Þeir þingmenn sem hafa talað hér, sérstaklega hv. þingmenn Framsóknarflokksins, hafa gagnrýnt það mjög að við skulum einungis vera með eina tillögu, breytingartillögu við fjárlögin, og hafa kallað hástöfum eftir tillögum okkar varðandi menntakerfið, heilbrigðiskerfið og aðra þætti fjárlagafrumvarpsins. Hvar eru þær breytingartillögur? hafa þeir hrópað úr þessum ræðustól og vilja endilega fá að sjá þær. Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, fulltrúi Frjálslynda flokksins í fjárlaganefnd, sem flutti hálftímaræðu í dag, afskaplega góða, kraftmikla og öfluga ræðu, hafi svarað því mjög vel hvernig stendur á því að stjórnarandstaðan kemur ekki hlaupandi með tugi breytingartillagna við fjárlagafrumvarpið. Reynslan hefur einfaldlega kennt okkur að við eigum ekkert að vera að skemmta stjórnarliðum með því að bera upp tillögur æ ofan í æ til þess eins að sjá þá fella þær eins og flugur. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson benti á það í ræðu sinni í dag að við afgreiðslu síðustu fjárlaga, þ.e. fyrir u.þ.b. ári síðan, hefðu verið bornar upp hvorki meira né minna en 42 breytingartillögur við fjárlögin og þær voru allar felldar, hver og ein einasta. Ekkert komst í gegnum múrinn hjá stjórnarliðum. Það var alveg sama hversu góðar tillögurnar voru, alveg sama hversu góð rök menn færðu fyrir máli sínu, alveg sama hversu snjallar ræður voru fluttar úr stólnum, það skipti engu máli, þetta var allt saman kolfellt. Og ég verð að segja, virðulegi forseti, að enda þótt ég hafi ekki setið lengi á þingi, ég er einungis búinn að vera hér í rúmlega þrjú ár, þá hef ég þó lært eitt og það er að frumvörp stjórnarandstæðinga, þingmál stjórnarandstæðinga, sama hversu góð þau eru og sama hversu skynsamlegar breytingartillögur þeirra við frumvörp stjórnarliða eru, þetta er allt saman fellt, því miður. Þetta er hefð sem hefur komist á á Íslandi, hálfundarleg hefð sem eflaust skapast af því að hér hafa ávallt verið meirihlutastjórnir sem hafa haft alla þræði í hendi sér, hafa haft völdin í hendi sér og getað stjórnað eins og þær lystir í krafti meiri hluta. Hér hefur aldrei verið minnihlutastjórn sem hefur þurft að stjórna landinu í skjóli þingsins, ef svo má segja, og ég hygg að það væri kannski hollt fyrir okkur Íslendinga að prófa það fyrirkomulag eins og einu sinni. Slíkar stjórnir hafa til að mynda verið við völd í nágrannalöndunum og það hefur gengið afskaplega vel að stjórna í þeim löndum. Ég minni t.d. á Noreg, þar sem ég þekki vel til, þar sem minnihlutastjórnir hafa iðulega setið að störfum árum saman og þar blómstrar landið, þar blómstrar efnahagurinn. Noregur er eitt mesta velferðarríki heims og gengur ákaflega vel, þetta er fyrirmyndarland. Það er ekki eins og þar hafi allt farið í kaldakol þó að þar hafi starfað minnihlutastjórnir í skjóli þingsins, jafnvel þriggja flokka stjórnir og jafnvel þaðan af fleiri. Hér á landi fussa menn og sveia ef talað er um stjórnir sem samanstanda af fleiri en tveimur flokkum og telja það alveg ómögulegt. Ég tel reyndar að það sé mikil bábilja og tóm vitleysa að tala um slíkt. Menn bera þá við reynslu af ríkisstjórnum sem voru á Íslandi fyrir 20 eða 25 árum eða þaðan af lengra síðan. Það er ekki samanburðarhæft að bera saman stjórnmálaflokka sem voru þá til, persónur sem voru í íslenskum stjórnmálum þá í þjóðfélagi sem var í raun allt öðruvísi en þjóðfélag okkar í dag, að ætla að bera það saman við nútímann og setja samasemmerki þar á milli, hrista höfuðið og segja: Nei, þetta mun aldrei ganga, þetta er ómögulegt. Ég er ekki sammála slíkri pólitískri greiningu á Íslandi árið 2006, virðulegi forseti, alls ekki. Við í stjórnarandstöðunni sem höfum talað fyrir okkar málum í dag höfum gert það af góðum hug. Við höfum mælt fyrir áðurnefndri breytingartillögu okkar og talað um fjárlögin, menn hafa komið víða við, flutt málefnalegar og góðar ræður og margt athyglisvert hefur komið í ljós. Við lok þessarar umræðu vil ég lýsa því yfir að við í stjórnarandstöðuflokkunum viljum svo sannarlega trúa því í lengstu lög, virðulegi forseti, að stjórnarþingmenn fallist á rök okkar í stjórnarandstöðunni um að hér sé á ferðinni mál sem eigi skilið að fá stuðning og forgang við afgreiðslu fjárlaga árið 2007, þ.e. hækkunin til lífeyrisþega, og að þessar sameiginlegu tillögur okkar í stjórnarandstöðunni eigi það skilið að fá afgreiðslu. Það er a.m.k. afskaplega dapurlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra tala eins og hann talaði í fréttum í dag þar sem hann lýsti hreinu frati, virðulegi forseti, á þessar tillögur og fann þeim allt til foráttu. Þær eru nefnilega ekkert svo vitlausar, þær eru alls ekki óskynsamlegar. Það er ekki eins og verið sé að æða út í tóma vitleysu og stofna til stórkostlegs kostnaðar fyrir ríkissjóð, alls ekki. Ég hef farið yfir það í máli mínu, virðulegi forseti, að þegar upp verður staðið muni þetta sennilega verða mjög góð fjárfesting. Þessir 7 milljarðar munu skila sér aftur til baka og gott betur til lengri tíma litið. Ég hyggst nú koma aðeins að öðrum málum varðandi afgreiðsluna á fjárlagafrumvarpinu. Ég hef í fyrri hluta ræðu minnar farið yfir tillögur okkar í stjórnarandstöðunni, breytingartillöguna, rætt um hvers vegna við komum ekki með fleiri breytingartillögur og fært rök fyrir máli mínu. Ég vil fá að koma hér að einu máli sem hefur valdið mér miklum vonbrigðum í þessu frumvarpi. Það er sértækt mál sem varðar sjúkrahús úti á landi. Málið er það, virðulegi forseti, að sjúkrahúsinu og heilsugæslustöðinni á Akranesi, þessari merkilegu og ágætu heilbrigðisstofnun, sem er ákaflega vel rekin, hefur verið synjað um að fá auknar fjárveitingar við afgreiðslu þessa fjárlagafrumvarps. Mér finnst það mjög slæmt. Það væri gaman að fá að heyra útskýringar á því hjá formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Birki J. Jónssyni, sem ég sé að gengur í salinn, hvernig standi á því að ekki var hægt að verða við beiðni forstjóra Sjúkrahúss Akraness, Guðjóns Brjánssonar, og starfsfólks hans, fólks sem hefur staðið sig ákaflega vel í rekstri sjúkrahússins, sem hefur því miður lent í hallarekstri. Hvernig stendur á því að ekki var hægt að verða við þessari beiðni? Mér er kunnugt um að forstjóri Sjúkrahúss Akraness hafi komið á fund fjárlaganefndar og talað fyrir þessu máli. Mér var líka sagt frá því áðan að önnur sjúkrahús á landsbyggðinni hefðu jafnvel fengið auknar fjárveitingar en að ekki hafi verið farið eftir þessari frómu ósk frá þeim á Akranesi. Mér finnst það svolítið undarleg ákvörðun vegna þess að Sjúkrahús Akraness er, eins og ég sagði, ákaflega gott sjúkrahús. Þetta er eitt af þeim sjúkrahúsum sem eru í grennd við höfuðborgarsvæðið, Stór-Reykjavíkursvæðið. Við höfum þrjú slík sjúkrahús. Það er Sjúkrahúsið á Akranesi, Sjúkrahúsið á Selfossi og Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Allar þessar sjúkrastofnanir gegna á margan hátt mjög mikilvægu hlutverki. Þær taka oft kúfinn ofan af því sem er á höfuðborgarsvæðinu. Ég veit að Sjúkrahúsið á Akranesi hefur staðið sig vel í ýmsum aðgerðum og hefur til að mynda tekið við fæðandi konum, konur af höfuðborgarsvæðinu hafa fætt uppi á Akranesi. Og ég vil minna á, af því að það eru framsóknarmenn í salnum sem gætu kannski svarað fyrir þetta, að það eru ekki mörg ár síðan sjúkrahúsið og heilsugæslustöðin á Akranesi fengu sérstök verðlaun frá fjármálaráðuneytinu vegna þess að þessi stofnun þótti til fyrirmyndar í ríkisrekstri. Það var árið 2004. Þessi stofnun, sem hefur fengið lof og hrós stjórnvalda, stofnun sem hefur verið til fyrirmyndar í rekstri, er núna skilin eftir í halla. Guðjón Brjánsson, forstjóri sjúkrahússins, lýsir því yfir að þetta muni sennilega þýða það að grípa þurfi til fækkunar á aðgerðum, að loka þurfi deildum í sumar og að jafnvel þurfi að segja upp starfsfólki. Mér finnst mjög slæmt og dapurlegt að heyra þetta. Það er enn tækifæri til að bæta ráð sitt, það er hægt að bæta úr þessu milli 2. og 3. umr. Ég vona svo sannarlega að hv. formaður fjárlaganefndar sýni þann drengskap að bæta úr þessu þannig að fólk þurfi ekki að upplifa þetta á þessu ágæta sjúkrahúsi, að menn taki þetta virkilega til skoðunar á milli 2. og 3. umr. og þarna verði bætt úr því að þessi stofnun á þetta alls ekki skilið. Virðulegi forseti. Nú þegar ég hef komið þessari athugasemd minni á framfæri, þá vil ég að lokum fá að þakka eitt af því sem er þó vel gert í frumvarpinu. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að gera það. Þannig er mál með vexti að ég er varabæjarfulltrúi í bæjarstjórn Akraness fyrir hönd Frjálslynda flokksins. Frjálslyndi flokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn unnu mikla sigra í sveitarstjórnarkosningunum í vor og mynduðu að loknum kosningum nýjan meiri hluta í bæjarstjórn Akraness. Ég vil fá að nota tækifærið hér, virðulegi forseti, til að koma á framfæri þökkum til hæstv. menntamálaráðherra og fjárlaganefndar fyrir að hafa gefið grænt ljós á að nú verði settir peningar með skipulegum hætti í að kútter Sigurfari sem stendur á Akranesi verði endurbyggður. Í því fjárlagafrumvarpi sem hér er til afgreiðslu er rætt um 12 millj. kr. greiðslu sem verður þá fyrsta greiðslan af fimm greiðslum samkvæmt samningi sem hefur verið gerður við hæstv. menntamálaráðherra. Heildarupphæðin verður að lokum 60 millj. kr. og þeim peningum verður varið til þess að endursmíða kútter Sigurfara á Akranesi. Þetta er að sjálfsögðu mjög höfðinglega og vel að verki staðið, virðulegi forseti, og full ástæða til að þakka, sérstaklega hæstv. menntamálaráðherra fyrir að hafa brugðist svona vel við. Málefni þessa skips hafa verið í miklum ólestri. Það kom hingað frá Færeyjum árið 1976, ef ég man rétt, og var þá tekið á land og því var breytt. Það voru stórhuga, miklir dugnaðarforkar, dugnaðarmenn í Kiwanisklúbbnum á Akranesi sem stóðu að því. Það var lyft grettistaki í því að gera þetta skip upp og reyna eftir fremsta megni að færa það í upprunalegt horf. Það hefur staðið allar götur síðan við byggðasafnið að Görðum á Akranesi, verið þar svona hálfgert kennileiti og einkenni fyrir Akranesbæ, enda tignarleg sjón að sjá. En því miður er það nú þannig með tréskip að ef þau eru tekin á land þá skemmast þau fljótt. Tímans tönn hefur unnið hratt á kútter Sigurfara og ástand hans er orðið mjög bágborið, sem er náttúrlega mjög sorglegt vegna þess að þetta skip er jú eini kútterinn sem við Íslendingar eigum eftir af öllum þeim kútterum sem við áttum. Þessi skip komu okkur sem þjóð til bjargar á sínum tíma. Þetta er eini kútterinn sem við eigum eftir af þeim kútterum sem voru á Íslandi og er náttúrlega þjóðargersemi. Þetta skip er mjög mikilvægt, það er hluti af menningararfi okkar og það er því fyllilega kominn tími til, þó fyrr hefði verið, að gert verði stórátak í því að gera við það. Við í Frjálslynda flokknum höfum lengi haft mjög mikinn áhuga á því að það yrði gert eitthvað fyrir þetta skip. Við höfum ítrekað nefnt það í þingræðum á þessu kjörtímabili og kallað eftir því að eitthvað yrði aðhafst í málefnum skipsins. Við töluðum líka um það í kosningabaráttunni á Akranesi í vor að við ætluðum, ef við kæmumst til valda, að gera átak varðandi þetta skip. Ég vil fá að nefna sérstaklega hér og nú dugnað og elju tveggja bæjarfulltrúa, þ.e. Karenar Jónsdóttur, fulltrúa Frjálslynda flokksins í bæjarstjórn Akraness og formann bæjarráðs, og Gunnars Sigurðssonar, sem er fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og forseti bæjarstjórnar og síðan Gísla S. Einarssonar bæjarstjóra. Þau þrjú hafa staðið sig virkilega vel á undanförnum mánuðum í því að þetta yrði loksins að veruleika, að okkur tækist að bjarga skipinu. Virðulegi forseti. Örfá orð um það hverjar fyrirætlanirnar eru núna. Ég tel mig loksins geta greint frá því opinberlega hver hugsunin er á bak við þær. Hugmyndin á bak við þetta var sú, ef ég rek forsögu málsins, þá fór ég núna í haust, í september, til Færeyja, að ná í annað skip sem heitir Höfrungur og var smíðað á Akranesi 1929 og færa það heim til Íslands. Við ætlum að gera það. Þetta skip var ekki í nógu góðu ástandi til að sigla því heim núna en við hyggjumst sigla því heim næsta vor og sjá til þess að sá bátur verði gerður upp. Þetta er einn af fyrstu mótorbátunum. Einn af fyrstu trébátunum sem voru smíðaðir með mótor á Íslandi. Fyrsta tréskipið stóra sem var smíðað á Akranesi og eitt af fyrstu skipum hinnar merku útgerðar Haraldar Böðvarssonar og co. Afskaplega merkilegur bátur. En í sömu ferð og ég fór þarna ásamt góðum mönnum, þá skoðaði ég einmitt kútter sem Færeyingar hafa gert upp, kútter sem heitir Westward Ho sem er jafngamall og kútter Sigurfari. Það skip var orðið svo illa farið á sínum tíma að fyrir nokkrum árum sökk það hreinlega í höfninni í Þórshöfn í Færeyjum. Færeyingar tóku sig til og söfnuðu fé, nægilega miklu til að gera þeim kleift að senda skipið til skipasmíðastöðvar í Skotlandi sem sérhæfir sig í að gera upp gömul tréskip. Skipið kom aftur heim til Færeyja nú í vor, í maí, eftir að hafa verið í Skotlandi í nokkur ár þar sem það var endursmíðað. Við fórum og skoðuðum þetta skip nú í haust. Ég verð að segja það að hér var einfaldlega sjón sögu ríkari. Það var afskaplega glæsilegt og stórkostlegt að sjá hve svona skip eru falleg og glæsileg þegar þau eru með fullum búnaði, rá og reiða. Þegar þau eru í sínu rétta umhverfi, þ.e. fljótandi á sjónum. Þessi kútter, Westward Ho, liggur nú í Þórshöfn í Færeyjum. Þórshafnarbær hefur yfirtekið skipið. Það er nú notað til þess að sigla með ferðamenn, sigla með gesti sem koma til Færeyja og notað sem eins konar móttökuskip fyrir fólk sem kemur til Færeyja og Færeyingar vinir okkar og frændur vilja gera vel við. Hugmynd okkar á Akranesi er sú að kútter Sigurfari verð tekinn af stæði sínu, þar sem hann hefur staðið frá 1976, í 30 ár, við byggðasafnið á Görðum, verði fluttur erlendis og leitað verði tilboða í að endursmíða skipið. Það eru nokkrar skipasmíðastöðvar í nágrannalöndunum sem sjá um þetta. Þeir sem hafa kunnáttu og tækjabúnað til að smíða tréskip og geta tekið svona verkefni að sér geta gert þetta með miklum sóma. Hugmyndin er að kútter Sigurfari verði gerður upp þannig að hægt verði að sigla honum á nýjan leik. Draumurinn er sá, virðulegi forseti, að eftir nokkur ár, kannski fimm, sex ár, þá munum við enn á ný sjá kútter sigla seglum þöndum við Íslandsstrendur, kútter sem siglt er af Íslendingum. Við sjáum hann sigla um sundin blá, um Faxaflóa, inn í Hvalfjörð og þetta skip verði hægt að nota til þess að þjálfa fólk í því að sigla seglskipum en sú kunnátta er varla til lengur á Íslandi. Að skipið verði notað til að sigla með ferðamenn. Að skipið verði notað við opinberar móttökur og til að taka á móti tignum gestum sem hingað koma, jafnvel fara með þá í stuttar ferðir. Þannig að þetta skip verði aftur í raun og veru yndisauki fyrir okkur öll Íslendinga sem þjóð og minni okkur á þennan menningararf okkar, minni okkur á þá merku fortíð sem skútuöldin var. Með samstilltu átaki er þetta vel gerlegt, virðulegi forseti. Kútter Sigurfari mun áfram eiga heimahöfn á Akranesi og hann mun verða geymdur þar. Þær 60 milljónir sem nú koma til verkefnisins verða sem sagt notaðar til þess að endurgera skipið. Akranesbær mun leggja fé til á móti þannig að hægt verði að ljúka verkefninu. Og við vonum að sjálfsögðu að í framtíðinni verði hægt að fá einhverjar tekjur inn á skipið og hugsanlega vilji ríkið einnig koma að rekstri skipsins í framtíðinni, því þetta skip er, þó það sé á Akranesi og muni eiga þar heimahöfn, að sjálfsögðu eign þjóðarinnar og þjóðargersemi sem slíkt og því ákaflega mikilvægt að við Íslendingar stöndum öll vörð um það og sjáum til þess að það haldi bæði reisn sinni og fegurð til framtíðar. Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma inn á þetta í ræðu minni, geta þess og þakka enn og aftur fyrir þetta höfðingsbragð, að ríkið skuli nú loksins koma með myndarlegum hætti að þessu þannig að hægt verði að endurgera kútter Sigurfara. Vonandi verður þetta fyrsta skrefið af þó nokkrum skrefum sem við Íslendingar þurfum og verðum að taka núna varðandi verndun gamalla skipa. Því miður hefur mörgum skipum verið fargað, mörgum skipum sem geymt hafa merkar heimildir um bæði verklag og atvinnusögu Íslands, skipum sem hafa verið hluti af menningararfi okkar. Þetta eru skip sem þær kynslóðir sem gengið hafa á undan okkur notuðu til þess að koma fótunum undir þjóðina, sjá til þess að við yrðum bjargálna þjóð að nýju. Við þurfum að gera það upp við okkur, virðulegi forseti, og kannski við hér á Alþingi, hverju við ætlum að bjarga. Það eru kannski ekki mörg skip sem við þurfum að bjarga til framtíðar en við þurfum að gera upp við okkur og móta með okkur áætlun um það hverju við ætlum að bjarga og síðan gera skipulega áætlun um hvernig við ætlum að fara í það verkefni. Þetta eru kannski 10, 15 bátar, allt í allt. Að okkur takist með þeim hætti að tryggja okkur eintök af þessum skipum, bæði fyrir okkur sjálf og afkomendur okkar til framtíðar. Við munum eiga þau í framtíðinni og þau yrðu í sínu rétta umhverfi, flest þeirra, sérstaklega þau stærri, þ.e. þau verði á floti og þeim verði siglt. Ég tel að þetta sé ákaflega mikilvægt. En tíminn er orðinn naumur fyrir okkur. Það eru ekki margir bátar eftir. Báturinn sem ég minntist á áðan, sem hét Höfrungur og var frá Akranesi hann er sá eini sem eftir er á floti af fjölmörgum trébátum sem voru smíðaðir á Akranesi á síðustu öld. Hann er sá elsti. Hann var smíðaður 1929. Ég hygg að ef hann yrði gerður upp og færður aftur til fyrri vegs og virðingar, færður í sitt upprunalega horf, þá yrði kútterinn í raun og veru elsta tréskip Íslendinga og sennilega yrði þá Höfrungur sem Akurnesingar eignuðust næstelstur. Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að þreyta þingheim með meira spjalli um þetta mikla áhugamál mitt og okkar í Frjálslynda flokknum. Það bíður betri tíma. Ég sé að nú líður að nóttu og læt því lokið ræðu minni við 2. umr. fjárlaga.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður beindi til mín fyrirspurn út af málefnum heilbrigðisstofnana og eins og hefur komið fram í umræðum í allan dag þá er það yfirlýst markmið fjárlaganefndar að fara yfir málefni öldrunar- og heilbrigðisstofnana fyrir 3. umr. fjáraukalaga sem mun fara fram í næstu viku. Sú vinna stendur því yfir í nefndinni og munu tillögur koma inn í þingsal að lokinni þeirri vinnu fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Guð láti á gott vita. Ég leyfi mér þó að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hann hyggist þá beita sér fyrir því að farið verði að óskum forstjóra sjúkrahússins og heilsugæslustöðvarinnar á Akranesi varðandi þörf fyrir aukin fjárframlög til að rétta af hallann sem hefur verið á sjúkrahúsinu og heilbrigðisstofnuninni þar.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði þá stendur þessi vinna yfir hjá fjárlaganefnd. Að sjálfsögðu munum við ekki taka neina einstaka stofnun út úr í þeirri vinnu, heldur munum við horfa heildstætt yfir landið á allar þær heilbrigðisstofnanir og öldrunarstofnanir sem þar um ræðir og munum skoða málið í þeirri vinnu sem fram undan er. Síðan verður það að koma í ljós hver niðurstaðan verður gagnvart einstaka stofnunum. En eins og ég segi er þeirri vinnu ekki endanlega lokið, nefndin á eftir að klára hana og niðurstöður munu koma í ljós í næstu viku við 3. umr. fjáraukalaga.

Virðulegi forseti. Við hljótum þá að bíða spennt eftir því hver niðurstaðan verður. Ekki bara þingmenn á hinu háa Alþingi heldur einnig íbúar á Vesturlandi og íbúar á höfuðborgarsvæðinu. Því eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan þá hefur þetta sjúkrahús og starfsfólk þess staðið sig afskaplega vel. Þetta er fyrirmyndarheilbrigðisstofnun og hún gegnir mjög mikilvægu hlutverki, ekki bara á Akranesi heldur gegnir hún líka mikilvægu hlutverki fyrir fólk m.a. hér á höfuðborgarsvæðinu og að sjálfsögðu einnig í nágrannasveitarfélögunum. Það væru gríðarleg vonbrigði, hygg ég, fyrir fjölmarga íbúa á þessum svæðum ef það færi nú svo að ekki yrði hægt að verða við þessum óskum sem eru mjög hógværar og vel rökstuddar. En við hljótum öll að bíða spennt með jákvæðu hugarfari og ég vona svo sannarlega að hv. formaður fjárlaganefndar hafi heyrt þessi orð mín og muni taka tillit til þeirra.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins til að ræða málefni fólks sem býr í iðnaðarhúsnæði. Þannig er mál með vexti að Sölvi Tryggvason, fréttamaður á Stöð 2, hefur undanfarna daga verið með fréttaskýringar í þættinum Ísland í dag þar sem hann hefur fjallað um þetta mál. Það hefur komið fram í þessum þáttum að fleiri hundruð manns virðast búa í iðnaðarhúsnæði víðs vegar um landið, kannski einkum og sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu. Þetta fólk er ekki skráð þarna með lögheimili heldur býr þarna bara. Það er margt sem bendir til þess að þetta húsnæði sé alls ekki samþykkt sem vistarverur fyrir fólk. Leigumarkaðurinn virðist vera mjög spenntur og fólk reiðubúið til að taka á leigu lítil herbergi, allt niður í 10 fermetra, borga fyrir okurverð og búa í þessu iðnaðarhúsnæði sem er, eins og ég sagði áðan, alls ekki ætlað sem mannabústaðir. Aðbúnaðurinn, miðað við þær myndir sem við höfum séð, virðist vera í samræmi við það, hann er ekki glæsilegur. Í mörgum tilfellum er í þessu húsnæði rekin atvinnustarfsemi, jafnvel á neðri hæðunum, og maður hlýtur að velta fyrir sér hvað mundi gerast ef til að mynda kæmi upp eldur á slíkum stað. Stjórnvöld á hverjum tíma hafa ekki hugmynd um að þarna búi fólk og ef við ímyndum okkur að um sé að ræða verkstæðishúsnæði þar sem eru t.d. gaskútar og fólk sofandi á hæðunum fyrir ofan mætir slökkviliðið á vettvang og slökkviliðsmenn vita ekki hvort fólk er búsett í því eða ekki. Annar angi af þessu máli er sá að fólkið sem býr þarna er ekki með lögheimili, hefur ekki aðgang að heilbrigðisþjónustu og þetta er allt saman í mjög miklum ólestri. Stór hluti af þeim sem búa í svona húsnæði er erlendir ríkisborgarar en einnig eru dæmi um aðra, fátæka Íslendinga, öryrkja til að mynda. Það var átakanlegt að sjá í gær við hvaða aðstæður Sigurður Valsson öryrki býr í Hafnarfirði. Ég hvet alla þingmenn til að skoða þennan þátt sem sýndur var í sjónvarpinu í gærkvöldi því að það var vægast sagt dapurlegt.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér þykir þetta vera sérstakt upphlaup hjá hv. þingmanni, ekki síst í ljósi þess að hv. félagsmálanefnd setti málið í ákveðinn farveg á fundi sínum í gærmorgun. Við erum með lög um lögheimili til umfjöllunar og ég beindi málinu í þann farveg að kanna hvort hægt væri að breyta lögum í þá átt að einhver leið yrði fundin til að það fólk sem býr í atvinnuhúsnæði njóti réttinda. Hins vegar eru lögin nokkuð opin, eins og segir í 3. gr., með leyfi forseta: „Lögheimili skal, svo framarlega sem unnt er, talið vera í tilteknu húsi við tiltekna götu eða á tilteknum stað“ o.s.frv. Þarna er töluverð rýmkun. Einnig hafa sveitarfélög, sum hver, ýmislegt út á þetta að setja. Ég vitna í umsögn Reykjavíkurborgar þar sem segir, með leyfi forseta: „Sjálfstætt vandamál sem orðið hefur meira vart nú á síðustu árum er þegar iðnaðarhúsnæði er leigt sem íbúðarhúsnæði til erlends verkafólks sem þekkir ekki rétt sinn, talar ekki tungumálið og því auðvelt að brjóta á því. Þetta húsnæði uppfyllir almennt ekki með nokkru móti þær kröfur sem gera verður til leiguhúsnæðis. Ef ekki verður komið í veg fyrir skráningu lögheimilis í atvinnuhverfum borgarinnar eru líkur á að þessi vandi aukist og jafnvel hætta á að eins konar gettó fyrir erlent vinnuafl myndist og því brýnt að spornað sé við þessari þróun.“ Það er því alveg ljóst að hér er um mjög flókið mál að ræða. Ég talaði við fólk úr félagsmálaráðuneytinu í gær til að flýta fyrir því að brugðist verði við þessu þannig að félagsmálanefnd geti tekið á málinu. Ég tek undir það að þessi þróun er óeðlileg, og ömurlegt að horfa upp á aðbúnað margra í þessari stöðu. Hins vegar ítreka ég að umræða um þetta fór fram í hv. félagsmálanefnd í gær. Allir nefndarmenn voru á því að skoða þetta mál og ég vonast til þess að koma hreyfingu á það á eðlilegum vettvangi, þ.e. í hv. félagsmálanefnd.

Hæstv. forseti. Þetta er vissulega brýnt mál að ræða. Á þessu máli er lagaleg hlið og á því er siðferðileg hlið. Að sama skapi er um að ræða ábyrgð löggjafans og ábyrgð atvinnurekandans. Ég tek undir það sjónarmið að nauðsynlegt er að herða á lögum sem þetta varða, og eftirliti og eftirfylgni laga. Ég vona að um það verði þverpólitísk samstaða, eins og hér hefur reyndar komið fram að geti orðið. Við erum að ræða það í félagsmálanefnd Alþingis og vonandi náum við samstöðu um að breyta lögum og herða að sama skapi á eftirliti framkvæmdarvaldsins með því. Eins og ég sagði er einnig á þessu siðferðileg hlið. Um það eru mjög mörg dæmi að öryrkjar og atvinnulaust fólk, fátækt fólk á Íslandi, búi við þessar aðstæður. Það er hrikaleg tilhugsun og nokkuð sem okkur ber öllum að sameinast um að útrýma. Síðan eru einnig dæmi um það að þetta tengist atvinnu fólks og þar vísa ég til ábyrgðar atvinnurekenda, óprúttinna atvinnurekenda sem hafa komið fólki fyrir í húsnæði af þessu tagi. Um getur verið að ræða bein tengsl og óbein, þetta er húsnæði á þeirra vegum. Þess eru dæmi að fólk búi allt upp í 12–15 manns í herbergjum, er þar í flatsængum, fólk sem vinnur á vöktum. Ég hef dæmi um 

Frú forseti. Ég vil byrja á að benda hæstv. forseta á það að við erum að ræða um störf þingsins og ég sé ekki að þetta komi neitt nálægt störfum þingsins, ekki er þingið að leigja út þetta húsnæði eða þingmenn þannig að ég sé ekki að við séum að ræða málið undir réttum dagskrárlið. Hins vegar er þetta alvarlegt mál og bendir náttúrlega á margbreytileika mannlífsins. Sumt fólk býr í skipum, sjómenn og líka sumt fólk sem hefur keypt sér skútur og býr í þeim allt árið, og sumt fólk býr í iðnaðarhúsnæði sem er orðið viðurkennt og hefur spunnist nokkur umræða um það þegar menn breyta iðnaðarhúsnæði í íbúðarhúsnæði fram hjá reglum. Allt þetta sýnir að það er einhver brotalöm í kerfinu og ég held að það sé mjög mikilvægt að við breytum reglum um skráningu í Þjóðskrá þannig að það sé hægt að skrá fólk í húsnæði, jafnvel þó að það sé ekki samþykkt. Það er þá betra að vita hvar fólkið er en að vita það ekki, sérstaklega fyrir þá sem stunda slökkvistörf og slíkt, menn þurfa að vita hvar fólkið býr. Svo hefur líka tíðkast að hafa hér hugtakið „óstaðsettur í hús“ sem er mjög skrýtið fyrirbæri. Auðvitað eru einhverjir sem hvergi eiga heima, því miður, en það hefur líka komið í ljós að fólk hefur getað skráð sig inn á heimili annars án vitneskju og leyfis viðkomandi. Það þarf að laga þetta, það þarf að leita eftir heimild íbúðareigenda fyrir því að menn geti skráð sig inn á heimili þeirra. Svo hefur líka komið fyrir að menn hafa verið skráðir án þess að þeir vissu af því sjálfir, að einhver annar hafi skráð þá burt af heimili sínu og inn á annað. Það er einhver brotalöm í þessu kerfi öllu og ég legg til, og lagði til á fundi félagsmálanefndar í gær, að gerð yrði 

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af mörgum málum sem varpa ljósi á afleitan aðbúnað fjölda fólks á Íslandi, bæði Íslendinga og innflytjenda. Hingað hefur verið mikið streymi á síðustu missirum af erlendu vinnuafli. Hlutfall þess á vinnumarkaði var um 2% fyrir 5–6 árum, nú er það hlutfall orðið um 5%. Eðlilega leiðir það til mikillar spennu, margt hefur farið úrskeiðis í málefnum útlendinga og innflytjenda á Íslandi, mjög margt meira að segja, eins og dæmin kenna okkur og sagan sýnir. Það þarf að taka verulega á í málefnum útlendinga almennt. Ef það verður t.d. vík á milli Íslendinga og innflytjenda er það ávísun á alvarlega atburði, það er ávísun á tortryggni, andúð og kynþáttahyggju. Við eigum að bregðast við alvarlegum vísbendingum og þess vegna finnst mér gott og sjálfsagt mál að hv. málshefjandi taki þetta upp hér á vettvangi dagsins, hvort sem liðurinn heitir störf þingsins eða annað. Einnig er þetta alvarleg vísbending um það ástand sem er á húsnæðis- og leigumarkaði. Það vantar húsnæði fyrir fátækt og efnaminna fólk, öryrkja, atvinnulaust fólk, fólk sem hefur orðið gjaldþrota. Það á við um bæði Íslendinga og útlendinga. Það er líka fjöldi Íslendinga sem hírist í hreysum sem er ósamþykkt íbúðar- og atvinnuhúsnæði af ýmsu tagi. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál sem er vert að ræða hér á hinu háa Alþingi, þetta varðar algjöran lífsgrundvöll mikils fjölda Íslendinga. Þetta hefur lengi verið látið óáreitt, það þarf að taka á þessum málum, þetta er eins og ég sagði einnig vísbending um það að hér er fjöldi útlendinga og innflytjenda, tímabundið eða lengur, sem býr við ömurlegar félagslegar aðstæður. Það á að taka málið alvarlega og það á að taka á málefnum útlendinga á Íslandi.

Frú forseti. Ég fagna því að þessi umræða skuli fara hér af stað og tel hana alveg bráðnauðsynlega. Okkur er sífellt að berast til eyrna að Íslendingar og erlent starfsfólk sérstaklega búi í iðnaðarhúsnæði víða á höfuðborgarsvæðinu. Það á eftir að verða stórslys, m.a. vegna eldhættu, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson minntist á áðan. Síðast í morgun fékk ég fréttir af því að nokkrir tugir Pólverja búi uppi yfir stóru dekkjaverkstæði á Smiðjuvegi í Kópavogi. 

Frú forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði að sumir byggju í skipum og aðrir í bátum. Frú forseti. Sumir búa í fílabeinsturni og sjá ekki út fyrir hann. Þessi ríkisstjórn býr í fílabeinsturni ef hún heldur að ekki sé pottur brotinn í þessum málum. Það ber auðvitað að þakka það sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði áðan, að það væri fullur vilji í félagsmálanefnd til að taka á þessu máli. Það breytir engu um það að staðan er ekki nógu góð og stjórnvöld hafa flotið sofandi að feigðarósi. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur fullkominn rétt til þess að taka þetta mál hér upp á vettvangi þingsins. Þjóðin og þingmenn eiga að fá að vita um þessa stöðu. Því miður er það þannig að við höfum haft fregnir af því í fjölmiðlum að erlent farandverkafólk búi ekki aðeins við lök kjör og illan aðbúnað í iðnaðarhúsnæði, þess eru líka mörg dæmi á síðustu missirum og árum að þeir búi í gámum sem engum nema hundum væru bjóðandi. Sú þróun sem hefur orðið undir þessari ríkisstjórn sýnir það aðgæsluleysi og þann skort á aðgát gagnvart mannlegum verum sem hefur verið aðalsmerki þessarar ríkisstjórnar gagnvart erlendu farandverkafólki sem hingað hefur komið. Ríkisstjórnin hefur fyrst og fremst notað erlent vinnuafl sem hagstjórnartæki til að koma í veg fyrir óðaverðbólgu. Þetta fólk sem hingað hefur komið sem góðir gestir hefur í reynd bjargað íslenskum efnahag. Þakkirnar eru ákaflega litlar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki fyrr en stjórnarandstaðan og ýmsir einstaklingar í röðum hennar taka þetta mál upp sem hún raknar úr rotinu og er þó varla röknuð í dag. Frú forseti. Erlendu verkafólki er stefnt hingað til þess að bjarga íslenskum efnahag en margt þess býr hér án réttinda, hefur ekki rétt til heilbrigðiseftirlits og þjónustu á borð við Íslendinga. Þetta er vinnuafl sem er með ýmsum hætti misnotað. Menn fá hér ekki þau réttindi sem 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þetta mál hefur á sér lagalegar hliðar og þetta mál hefur líka á sér siðferðilegar hliðar. Það má bæta einni hliðinni við og það er hin mannlega hlið, tilfinningahliðin, því að þetta snýst um fólk. Það er einmitt mjög mikilvægt að fjalla um þetta á faglegan hátt af því að þetta snýst um aðstæður fólks, hina mannlegu hlið. Þess vegna finnst mér það í rauninni jaðra við siðleysi af hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að rífa málið úr faglegum farvegi félagsmálanefndar, þar sem hann sat sjálfur, þar sem faglega er unnið að þessu máli í þverpólitískri sátt til að finna hina faglegu lausn og skilgreina málið. Þess vegna skilur maður ekki hvað vakir fyrir hv. þingmanni að rífa málið úr þessum faglega farvegi nema til þess að þjóna lýðskrumshugsun sinni og popúlisma sem hann er orðinn þekktur fyrir. Ég held að það ætti einmitt að þakka hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, formanni félagsmálanefndar, fyrir frumkvæðið í þessu máli, að láta félagsmálanefnd taka málið upp, beina því í þann faglega farveg sem er nauðsynlegt að verði gert í svona viðkvæmum málum frekar en að vera með það í lýðskrumi eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson gerir sig sekan um, og ekki í fyrsta sinn.

Virðulegur forseti. Þetta var merkileg og ansi spaugileg gusa sem kom frá hv. þingmanni Framsóknarflokksins, Hjálmari Árnasyni.  Auðvitað fjallar málið um störf þingsins. Það er alveg rétt að það var rétt aðeins minnst á það í lok fundar félagsmálanefndar i gær, það var rétt aðeins minnst á það. Þetta fjallar um störf þingsins. Við höfum liggjandi í félagsmálanefnd frumvörp til laga um breytingar á lögum um lögheimili og breytingar á skipulags- og byggingarlögum. Ég vænti þess og vona svo innilega að sameinuð félagsmálanefnd geti þá staðið að breytingartillögum á því frumvarpi til að taka á þessum málum. Ég vænti þess líka að þessi umræða leiði til þess að nú verði hafið eitthvert skipulegt eftirlit með þessu og reynt að bæta hér úr, a.m.k. þá skrá það fólk sem býr í svona húsnæði þannig að yfirvöld viti hvernig þessum málum er háttað. Er þetta lýðskrum? Er það lýðskrum að tala hér um vandamál sem gæti verið stórt öryggisvandamál? Væri það lýðskrum ef það kæmi upp eldur í kvöld og einhverjir mundu farast í þeim eldsvoða, hv. þm. Hjálmar Árnason? Væri það lýðskrum að hafa vakið athygli á þessu hér í þinginu til þess að reyna að fá úrbætur í þessum málum? Ég segi nei, þetta er ekki lýðskrum. Þetta er ábyrg umræða um vandamál sem við verðum að taka á. Þetta vandamál hefur á sér margar hliðar. Við höfum jafnvel dæmi um að fólk hafi sofið í sólbekkjum á yfirgefnum sólbaðsstofum. Við höfum heyrt af því að fólk búi í hjólhýsum og húsbílum, við heyrum jafnvel af því að fólk búi í gámum. Er lýðskrum að vekja athygli á þessu hér inni á hinu háa Alþingi? 
             Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði áðan um að sumir byggju í fílabeinsturni. Ég held að sá turn sé orðinn ansi hár og það er spurning hvort ekki sé kominn tími til að höggva aðeins neðan af honum þannig að íbúar hans átti sig á því að þeir þurfa að vera í betra sambandi við fólkið í landinu og þjóðina. Það hefur myndast hér djúp gjá milli þings og þjóðar. Þingmenn margir hverjir lifa í allt öðrum heimi en almenningur í þessu landi og það er m.a. ástæðan fyrir því að sumir hérna inni virðast eiga afskaplega erfitt með það að átta sig á þeirri umræðu sem við í Frjálslynda flokknum 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að þetta mál eigi ágætlega heima undir liðnum um störf þingsins. Það er þingið sem setur lögin, það er þingið sem veitir heimild til að setja reglugerðir samkvæmt lögum. Það eru framkvæmdaraðilar sem setja reglugerðir og eiga að fylgja lögunum eftir. Það liggur algjörlega fyrir, hæstv. forseti, að þessi umræða á vissulega vel heima undir þessum dagskrárlið. Það kann vel að vera að þetta mál sé viðkvæmt en það þarf að ræða þetta vandamál eins og önnur sem tengjast erlendu fólki hér á landi. Ég held að ekki þurfi að breyta lögum sérstaklega til að fara að framfylgja þeim. Það er fullt af lögum og reglugerðum í gildi sem kveða á um aðbúnað og hollustuhætti að því er varðar fólk, og það er fullt af lögum og reglugerðum sem kveða á um það hvar fólk má búa og hvar ekki þannig að ekki þarf að breyta lögum til að framfylgja þeim eða beita aðhaldi. Það þarf að krefjast lagfæringa á því húsnæði sem fólk býr í og það á að fylgja því eftir að annaðhvort sé það gert eða þá að búseta í slíku húsnæði sé algjörlega lögð af. Aðstæðurnar eru oft óviðunandi. Ég tek hins vegar fram, hæstv. forseti, að þau fyrirtæki sem lengst hafa haft útlendinga í sinni þjónustu hér á landi, fiskvinnslufyrirtækin í áratugi, hafa fyrir löngu langflest hver búið vel að því starfsfólki sem þar hefur starfað eins og ég þekki til þeirra mála víðast hvar um landið. Þetta er kannski vegna þeirra óhemju þensluáhrifa og innstreymis af fólki á íslenskan vinnumarkað sem við höfum engan veginn getað höndlað það hvar fólk býr, hvernig búið er að erlendum starfsmönnum hér á landi eða hversu margir þeir eru og hverjir búa á löglegu lögheimili.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki áður nýtt mér þennan lið í fundarsköpum Alþingis en mér varð ofboðið þegar hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson tók til máls áðan og sagði að rétt svo hefði verið minnst á þetta mál undir lok fundar í hv. félagsmálanefnd í gær. 

Forseti vekur athygli á að þetta snýst ekki um fundarstjórn forseta.


             Ég vil bara ítreka það hér að ummæli hv. þingmanns voru röng og ég vildi fá tækifæri til að koma því á framfæri vegna þess sem hann sagði um málsmeðferðina í hv. félagsmálanefnd.

Þingmaðurinn hefur komið þessu á framfæri og út af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram vekur forseti athygli á því að liðurinn um störf þingsins er galopinn en liðurinn um fundarstjórn forseta snýst um fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007, frá meiri hluta fjárlaganefndar. Störf nefndarinnar við afgreiðslu frumvarpsins hafa verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf störf 25. september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 28 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Fulltrúar frá fjármálaráðuneyti komu á fund nefndarinnar og til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi dagsettu 5. október sl. óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins er varða málefnasvið hverrar um sig. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt um í þingsköpum. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 9.564,5 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2. Hér verður fyrst gerð grein fyrir meginbreytingum er varða tekjuhlið frumvarpsins. Þá er gerð grein fyrir þeim breytingum sem lagt er til að verði gerðar á sundurliðunum. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði 376.413,7 millj. kr. sem er 3.058,9 millj. kr. hækkun frá frumvarpinu. Tekjujöfnuður verður um 8.999,2 millj. kr. sem er lækkun um 6.505,6 millj. kr. Meiri hlutinn þakkar fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Þá hefur nefndin notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytis. Einnig hafa einstök ráðuneyti veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar hafa verið til og skýrðar verða á eftir og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Birkir J. Jónsson, Einar Oddur Kristjánsson, Drífa Hjartardóttir, Ásta Möller, Bjarni Benediktsson og Guðjón Ólafur Jónsson. Hæstv. forseti. Ég ætla í ræðu minni að fara yfir tekju- og útgjaldahlið fjárlaga við 2. umr. Ég vek athygli á að breytingartillögum hefur verið dreift sem snerta heimildargreinina, 6. gr., og jafnframt breytingartillögur á tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 2007. Einnig höfum við lagt fram breytingartillögur við breytingartillögur á þingskjali 422, sem ég er flutningsmaður að og hefur verið dreift til allra þingmanna. Hæstv. forseti. Ég vil fyrst af öllu ræða þær forsendur sem eru fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007. Samkvæmt því frumvarpi sem nú liggur fyrir eftir umfjöllun nefndarinnar fyrir 2. umr. er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði rúmir 376 milljarðar kr. á árinu 2007 en útgjöldin rúmlega 367 milljarðar. Því verður tekjujöfnuður ríkissjóðs jákvæður um rúma 9 milljarða kr. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til aukin útgjöld upp á 9,5 milljarða kr. en að sama skapi er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist um liðlega 3 milljarða. Þannig lækkar tekjujöfnuður ríkissjóðs sem því nemur. Eins og áður sagði er gert ráð fyrir 9 milljarða kr. afgangi, tekjujöfnuði á fjárlögum ársins 2007. Hæstv. forseti. Forsendur fjárlaga hafa breyst og kannski sérstaklega vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar um lækkun á matvælaverði sem mun taka gildi 1. mars nk. Í fyrri áætlunum var gert ráð fyrir að verðbólga ársins 2007 yrði 4,5% en í endurskoðaðri áætlun er gert ráð fyrir að verðbólga ársins 2007 verði 3%. Þar kemur sérstaklega til sú lækkun sem mun verða á matvælaverði á næsta ári sem mun hafa þau áhrif að verðlag á matvöru mun lækka og því er forsendum breytt að þessu leyti og gert ráð fyrir að verðbólgan á árinu 2007 verði 3% sem er mikið ánægjuefni. Hvað einkaneysluna varðar var í fyrri spá fjármálaráðuneytisins gert ráð fyrir samdrætti upp á 1,8% en nú er gert ráð fyrir að samdráttur í einkaneyslu verði um 1% í ljósi breyttra forsendna. Gert er ráð fyrir að atvinnuleysi verði 1,9% á árinu 2007, sem er með því allra lægsta sem gengur og gerist í Evrópu og er náttúrlega mikið fagnaðarefni fyrir okkur sem þjóð, að við skulum búa við svo hátt atvinnustig sem raun ber vitni og vitnar um sterka stöðu ríkissjóðs, því að að sjálfsögðu hefur sú mikla atvinnuþátttaka hér á innlendum vinnumarkaði og lítið atvinnuleysi stuðlað að mjög öflugum ríkissjóði. Samkvæmt þeim forsendum sem gerðar eru vegna frumvarpsins árið 2007 er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði sem samsvarar 11,1% af landsframleiðslu en áður var gert ráð fyrir 10,7% viðskiptahalla og er hann því að aukast örlítið sem því nemur. Hér er samt sem áður, hæstv. forseti, um mjög mikinn viðsnúning að ræða því að á árinu 2006, á þessu ári, er gert ráð fyrir um 19% viðskiptahalla. Sá viðsnúningur skýrist af því að innflutningur á næsta ári mun fara minnkandi vegna þess að umsvif vegna stóriðjunnar eru að minnka en að sama skapi munu útflutningstekjur ríkissjóðs vegna álveranna á Grundartanga og á Austurlandi aukast. Þess vegna mun viðskiptahallinn minnka mjög hratt vegna þeirra ákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið, m.a. um atvinnuuppbyggingu á Austurlandi. Fyrir árið 2008 er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði um 4% því að þá verða þau fyrirtæki sem hafa verið og eru í uppbyggingu hér á landi, bæði á Grundartanga og á Reyðarfirði, komin í fullan gang og því mun viðskiptahallinn stórlækka og verða um 4% árið 2008, eins og ég sagði áðan. Hæstv. forseti. Hvað hagvaxtarspár snertir er gert ráð fyrir meiri hagvexti á næsta ári en við áætluðum. Hagvöxtur verður um 1,5% en var áætlaður um 1%. Skýringin á því er sú sama og gagnvart viðskiptahallanum, þ.e. gert ráð fyrir að mun meiri útflutningur verði það ár og mun minni innflutningur, og að útflutningur muni aukast um 10% en innflutningur að sama skapi um 9%. Hæstv. forseti. Þá er eðlilegt að við spyrjum að þessu sögðu hvaða áhrif slíkar þjóðhagsstærðir hafi á kjör almennings. Eins og við vitum hefur kaupmáttur heimila aukist mjög mikið frá árinu 1995, um 50–60% raunkaupmáttaraukning, og trúlega má hvergi í Evrópu finna eins mikla kaupmáttaraukningu og á umræddu tímabili á Íslandi. Á þessu ári er gert ráð fyrir að kaupmáttur almennings aukist áfram um 5,7% sem er meira en menn gerðu ráð fyrir í forsendum fjárlaga fyrir árið 2006 og eru mikil gleðitíðindi. Jafnframt er gert ráð fyrir að á næsta ári haldi kaupmáttur almennings áfram að vaxa og að kaupmáttur almennings muni vaxa um yfir 5% á næsta ári og yfir 2% á árinu 2008. Við munum því halda áfram á þeirri leið að kjör almennings á Íslandi muni batna og í ljósi góðrar stöðu ríkissjóðs munum við reyna að skila þeim ávinningi sem við höfum náð í ríkisfjármálum til almennings og til þeirra stofnana í heilbrigðis-, mennta- og félagsþjónustunni sem þurfa alltaf á sífellt meiri fjármunum að halda. Við höfum náð að skapa miklar tekjur í samfélaginu til að standa undir þeim útgjöldum. Hæstv. forseti. Eins og ég minntist á áðan er ríkissjóður nær skuldlaus í dag. Nettóstaða ríkissjóðs er mjög góð. Ég minntist á það við 2. umr. fjáraukalaga um daginn að árið 1998, það er ekki lengra síðan, greiddi íslenski ríkissjóðurinn í vaxtagjöld sem samsvaraði öllum framlögum til menntakerfisins. Öll framlög ríkissjóðs sem við vörðum árið 1998 til menntastofnana í landinu voru samsvarandi há og við vorum að verja til vaxtagjalda. Það sýnir sig því hvers lags gríðarlegur viðsnúningur hefur átt sér stað í rekstri ríkisins. Mjög miklir fjármunir eru nú til staðar í ríkissjóði til að standa vörð um mikilvæga málaflokka, eins og ég sagði áðan, og til að bæta enn frekar kjör almennings í framtíðinni. Hæstv. forseti. Fram kom við 1. umr. fjárlaga að nauðsynlegt væri að fjárlaganefnd færi ítarlega ofan í málefni ráðuneyta og undirstofnana þeirra. Eins og ég sagði í nefndarálitinu áðan hefur nefndin haldið 28 fundi og fengið mikinn fjölda gesta á þá fundi til þess eins að fá skýra mynd á rekstur einstakra stofnana og ráðuneyta. Ég vil af því tilefni árétta að gott samstarf var í nefndinni og ég vil sérstaklega þakka nefndarfólki í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf í þeirri vinnu. Að sjálfsögðu getur stjórn og stjórnarandstöðu greint á í ýmsum málum og skárra væri það nú. En mjög mikilvægt er í nefndarstarfi sem þessu að ná samkomulagi um verklag og hverjir skulu kallaðir á fund nefndarinnar og það tókst með ágætum. Fyrir það vil ég þakka. Hæstv. forseti. Ég ætla þá að bregða mynd á þær útgjaldatillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við 2. umr. Stærstu útgjaldaliðirnir og mestu framlög sem meiri hlutinn leggur til eru til heilbrigðismála og til menntamála. Að sjálfsögðu er það þannig að þegar hver ríkisstjórn leggur fram fjárlög, og ríkisstjórnarflokkar að baki henni, þá er það sú pólitík sem viðkomandi meiri hluti boðar. Áhersluatriði meiri hlutans í þeirri fjárlagagerð sem hefur verið og átt hefur sér stað á undanförnum dögum er að auka framlög til velferðarmála, menntamála og standa vörð um þær glæsilegu stofnanir sem veita almenningi þjónustu á þeim sviðum. Meiri hlutinn leggur til að 1.726 milljónum verði varið sérstaklega til menntakerfisins eða málefna menntamálaráðuneytisins. Þessir fjármunir fara ekki allir til menntakerfisins en þó nokkuð stór hluti af því og á ég eftir að fara betur yfir það í ræðu minni á eftir. Ríflega 1,5 milljarðar renna til heilbrigðisráðuneytisins, til heilbrigðisstofnana í landinu og mun ég fara betur yfir það á eftir. Þetta eru helstu línurnar sem meiri hlutinn hefur lagt til við 2. umr. í starfi sínu að leggja verulega fjármuni til heilbrigðisráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins. Hæstv. forseti. Ég ætla að fara yfir einstakar breytingartillögur. Ég mun stikla á stóru og fara yfir þau helstu mál sem meiri hlutinn hefur lagt áherslu á og mun ég ekki flytja tæmandi erindi um það og telja upp alla liði eða allar breytingartillögur sem nefndin gerði, heldur stikla á stóru hvað það varðar. Í fyrsta lagi er lagt til að til liðarins Æðsta stjórn ríkisins verði framlög aukin um tæpar 174 milljónir. Lagt er til að fjárheimild til forsætisráðuneytisins verði aukin um 146 milljónir og til menntamálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að tæpar 1.727 milljónir muni renna, eins og ég nefndi áðan. Ég vil staldra aðeins við og minna á að á síðasta vori var samþykkt byggðaáætlun á Alþingi af öllum flokkum, þverpólitískt. Mjög mikil áhersla var lögð á í þeirri byggðaáætlun, þeirri stefnumótandi byggðaáætlun sem á að gilda næstu fjögur árin, á uppbyggingu menntunar og þekkingarstigs á landsbyggðinni. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að ef byggðaáætlun, stefnumótandi byggðaáætlun á að hafa eitthvert verulegt gildi í sjálfu sér verður þess að sjást stað í fjárlögum fyrir viðkomandi ár. Ég tel að eftir ágætt samstarf í fjárlaganefnd og eftir góða yfirferð yfir málefni menntamálaráðuneytisins endurspeglist tillögur meiri hlutans í því að við viljum ekki síst styrkja menntunarþáttinn á landsvísu, á landsbyggðinni, því mjög mikilvægt er fyrir byggðirnar að efla menntastofnanir sem þar eru fyrir og bera tillögur meiri hlutans þess merkis. Hér er í fyrsta lagi gerð tillaga um 300 millj. kr. hækkun til Háskóla Íslands í samræmi við ákvæði nýs kennslu- og rannsóknarsamnings sem fyrirhugað er að gera við skólann. Með nýjum samningi mun Háskóli Íslands setja sér það markmið að öðlast viðurkenningu sem háskóli í fremstu röð. Við hljótum að fagna því stefnumiði sem háskólinn hefur sett sér í samstarfi við menntamálaráðuneytið. Það er mjög mikilvægt að við eflum Háskóla Íslands. Ég er talsmaður þess að við stöndum vörð um ríkisháskólana og ekki síst Háskóla Íslands og jafnframt Háskólann á Akureyri og mjög mikilvægt er að Háskóli Íslands hafi fjármuni til þess að fara í þá stefnumótun, í miklar breytingar á starfsemi sinni. Ég hef kynnt mér þær lítillega og mér líst mjög vel á það hvernig Háskóli Íslands heldur á sínum málum. Ríkisstjórnarmeirihlutinn leggur háskólanum lið í þeirri vinnu til að gera þann háskóla að einum framsæknasta háskóla í Evrópu. Hæstv. forseti. Gerð er tillaga um 70 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til rannsókna hjá Háskólanum á Akureyri. Hér er mjög mikilvægt skref stigið í þá átt að efla Háskólann á Akureyri sem er, eins og segir í byggðaáætlun stjórnvalda, ein mikilvægasta menntastofnun á landsbyggðinni og hefur í störfum sínum eflt menntun víðs vegar um landið, m.a. í gegnum fjarnám. Það er þannig að þeir nemendur sem stunda nám í Háskólanum á Akureyri kjósa frekar að búa á landsbyggðinni. Þetta segja opinberar tölur. Þess vegna er mjög mikilvægt að vel sé hlúð að þeim skóla sem gegnir svo veigamiklu hlutverki á þessu sviði á landsbyggðinni, eins og ég nefndi áðan, og kemur fram í byggðastefnu stjórnvalda fyrir næstu fjögur árin. Jafnframt er gert ráð fyrir að 8 millj. kr. verði varið til náms sem fyrirhugað er að fari fram á vegum Háskólans á Akureyri í samvinnu við erlenda háskóla. Þetta er mjög merkilegt mál sem hæstv. utanríkisráðherra hefur beitt sér mjög fyrir og mjór er mikils vísir, vil ég segja í þessu. Það að Háskólinn á Akureyri skuli vera að festa sig í sessi sem alþjóðleg menntastofnun er mjög mikilvægt. Við þurfum að sækja fram, við þurfum að vera í útrás í háskólapólitíkinni sem og á öðrum sviðum í samfélagi okkar. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að við skulum styrkja þetta alþjóðastarf hjá Háskólanum á Akureyri. Hæstv. forseti. Meiri hlutinn leggur til að styrkja Reykjavíkurakademíuna. Annars vegar er þar lögð til 6,2 millj. kr. hækkun á framlagi til reksturs akademíunnar, hins vegar er gerð tillaga um 4 millj. kr. tímabundið framlag til tvískipts verkefnis í tengslum við tíu ára afmæli akademíunnar. Hæstv. forseti. Reykjavíkurakademían er mjög merkilegt fyrirbrigði sem hlaut styrkveitingu á sínum tíma frá hv. fjárlaganefnd til að hefja starfsemi sína. Nú eru margir tugir fræðimanna innan akademíunnar og mjög merkilegt fræðastarf fer þar fram. Reykjavíkurakademían hefur ekki fengið mikla hækkun á fjárframlögum á undanförnum árum. Við í meiri hluta nefndarinnar töldum nauðsynlegt að styrkja rekstur akademíunnar því þar er unnið að mjög merkilegu og einstöku fræðastarfi og fræðasamfélagi sem á sér ekki hliðstæðu í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Við vitum til þess að nágrannalönd hafa horft til þessa módels sem Reykjavíkurakademían er og því er mikilvægt að hún haldi áfram að eflast og stækka að vöxtum. Hæstv. forseti. Málefni framhaldsskólanna hafa verið mjög til umræðu hér innan þings sem utan á síðustu missirum. Í tillögu í því frumvarpi sem lagt var fram nú í haust var gert ráð fyrir að auka framlög til framhaldsskólanna um 500 milljónir en jafnframt var gerð aðhaldskrafa þar á móti um að skerða þær 500 milljónir um 300 og við fengum í fjárlaganefnd þingsins mikil viðbrögð úr samfélaginu, ekki síst frá forustumönnum skólanna um að hér væri of langt gengið og að framhaldsskólunum væri of þröngt sniðinn stakkur á árinu 2007. Við kynntum okkur í samvinnu við embættismenn í menntamálaráðuneytinu hvernig breytingar voru gerðar á reiknilíkaninu sem margir vildu meina að kæmu sérstaklega illa niður á verknámi og minni skólum á landsbyggðinni. Meiri hluti nefndarinnar hefur lagt það til í framhaldi af þessari vinnu að framlög til framhaldsskóla verði aukin um 250 millj. kr. á árinu 2007. Þar er sérstaklega lögð áhersla á að standa vörð um minni skóla, kannski ekki síst á landsbyggðinni, og um verknámsskólana, því að eins og þær breytingar sem gerðar voru á reiknilíkaninu voru fyrirhugaðar þá var ljóst að það mundi bitna sérstaklega illa á verkmenntun í landinu. Það er mjög mikilvægt að standa vörð um verkmenntun. Við tölum fallega um þessar námsgreinar á tyllidögum og því er mjög mikilvægt að skerða ekki framlög til þeirra stofnana sem eiga að standa undir kennslu á þeim sviðum. Því leggur meiri hlutinn til að sérstaklega verði gert ráð fyrir hækkun til verkmenntaskólanna í landinu í tillögum hér við 2. umr. ásamt því sem minni skólar, sem eru kannski ekki með eins hagstæðar rekstrareiningar og þeir stærri, fái sérstakt framlag líka. Það er hægt að sjá það á fylgiskjali hver skiptingin er á milli einstakra skóla eins og þessar breytingartillögur meiri hlutans líta út. Hæstv. forseti. Meiri hluti nefndarinnar hefur jafnframt gert tillögu um 24 millj. kr. hækkun á liðnum um Fræða- og þekkingarsetur og er fjárveitingin ætluð fjórum háskólasetrum sem þannig fá 6 millj. kr. framlag hver. Þau eru Háskólasetrið á Hornafirði, Háskólasetur Snæfellsness, Háskólasetur Vestfjarða, sem er Fornleifaskóli Vestfjarða, og loks rannsóknasetur Háskóla Íslands í sjávarspendýrafræðum á Húsavík sem ráðgert er að stofna í ársbyrjun árið 2007. Það verður hýst innan Þekkingarseturs Þingeyinga og rekið í nánu samstarfi við þá stofnun og Náttúrustofu Norðausturlands. Hæstv. forseti. Þetta er í þeim anda sem ég rakti áðan um stefnumarkandi byggðaáætlun stjórnvalda næstu fjögur árin um að auka menntun á landsbyggðinni og fjölga til dæmis háskólasetrum. Ég tel að hér sé um mjög merkilegt skref að ræða. Við erum að stofna fjögur háskólasetur sem sérhæfa sig á ákveðnum sviðum og það er mjög mikilvægt fyrir þau byggðarlög sem ég nefndi hér áðan, sem velflest standa veikt í byggðalegu sjónarmiði, að við komum á fót fræða- og þekkingarsamfélagi á þessum svæðum því að það mun efla þessi samfélög til framtíðar litið. Þó að hér sé ekki um háar fjárveitingar að ræða mun þetta standa undir öflugu fræðastarfi og efla það þekkingarsamfélag sem er fyrir í þessum byggðarlögum. Ég tel vel koma til greina að ganga lengra í þessu á næstu árum því að við þurfum að hækka menntunarstigið á landsbyggðinni ef landsbyggðin á að vera samkeppnishæf við höfuðborgarsvæðið. Það er alveg ljóst og ég held að það sé enginn ágreiningur um það. Því leggur meiri hlutinn til að það verði varanlega sett á fót fjögur háskólasetur á landsbyggðinni eins og ég sagði á Hornafirði, Húsavík, Ísafirði og á Snæfellsnesi. Þetta er mikilvægt mál. Jafnframt undir lið menntamálaráðuneytisins er gerð tillaga um 100 millj. kr. framlag til íslenskukennslu fyrir útlendinga. Fólki af erlendum uppruna sem kemur til Íslands til lengri eða skemmri dvalar hefur fjölgað mikið og er skýringa á því ekki síst að leita í mikilli eftirspurn eftir vinnuafli og hagsæld hér á landi. Við þekkjum umræðuna sem hefur farið fram að undanförnu um málefni útlendinga hér á landi. Hún er mjög viðkvæm og þess vegna er mikilvægt að innviðir stjórnkerfisins sem snúa að því fólki sem hefur komið hingað til þess að auka hagvöxt og velsæld hér á landi séu slíkir að við getum tekið sómasamlega á móti því. Því fögnum við sérstaklega því að lagðar séu 100 milljónir til þess að fram fari aukin íslenskukennsla hér á landi því nýbúar sem hingað koma munu aldrei geta samlagast íslensku samfélagi ef þeir ná ekki tökum á tungunni. Þess vegna er mikilvægt að við eflum þessa innviði, verjum meiri fjármunum til þess að erlent vinnuafl hér á landi hafi aðgang að íslenskukennslu. Þetta fólk er að skila okkur, ríkissjóði og íslensku samfélagi, gríðarlegum fjármunum með sínum störfum hér á landi og því eru þær 100 milljónir sem hér eru lagðar til hreinir smámunir miðað við það hvað þetta fólk er að leggja til samfélagsins. Hæstv. forseti. Gerð var aðhaldskrafa á Þjóðminjasafn Íslands og í umræðum um ríkisstofnanir almennt hef ég lagt áherslu á að við reynum að setja höfuðstöðvar niður þar sem starfsemi er á landsbyggðinni því ef hagræða á í rekstri lenda útstöðvar frá höfuðborgarsvæðinu alltaf fyrstar undir skurðarhnífnum. Þetta er gömul saga og ný. Við fengum þær upplýsingar í fjárlaganefnd að í ljósi þessarar aðhaldskröfu stóð til að skerða starfsemi á landsbyggðinni, annars vegar hjá Forsvari á Hvammstanga og hins vegar Landvist á Húsavík, en þar er um að ræða mjög glæsileg fjarvinnsluverkefni þar sem þessi fyrirtæki hafa þjónustað Þjóðminjasafnið með ýmsum hætti og eru verkefnin nokkur. Við fengum þau skilaboð í hv. fjárlaganefnd að í ljósi aðhaldskröfu á Þjóðminjasafn Íslands var gerð tillaga um það að skera niður fjarvinnsluna á Hvammstanga og Húsavík. Kannski er það fjarlægðin sem skiptir þar máli. Það er kannski auðveldara að bregða hnífnum ef viðkomandi aðili er ekki í næsta skrifstofuherbergi við þig eða á sama gangi. En ég tel í ljósi þess, eins og ég minntist hér á áðan, að ef við í byggðaáætlun ætlum að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni þá séu svona skilaboð ekki góð. Við í meiri hluta fjárlaganefndar gerum tillögu um það að 5 milljónir verði settar í fjarvinnsluverkefni hjá Landvist á Húsavík og 5 milljónir hjá Forsvari á Hvammstanga. Þessi verkefni verða nú sérmerkt á fjárlögum. Þau voru sérmerkt en síðan féll sérmerkingin út þannig að þessi verkefni fóru undir Þjóðminjasafn Íslands. Eins og ég segi þá tel ég mjög mikilvægt að við stöndum vörð um þó þau fáu opinberu störf sem eru á landsbyggðinni. Ég tel að með þessari tillögu meiri hlutans sé starfsemin bæði á Hvammstanga og á Húsavík tryggð til langframa. Hæstv. forseti. Við leggjum líka fram tillögu um að styrkja mjög merkilegt verkefni á vegum Landsbókasafns Íslands. Það er sem sagt gerð tillaga um að veita Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni 12 millj. kr. á ári í þrjú ár til að setja dagblöð á stafrænt form. Undanfarin ár hefur verið unnið að því að setja Morgunblaðið á stafrænt form með styrk frá Árvakri. Lögberg-Heimskringla hefur verið myndað fyrir styrk frá menntamálaráðuneyti og nú hefur safnið fengið styrk frá 365 prentmiðlum til að hefja myndatöku á DV, Dagblaðinu og Vísi. Mikil slagsíða er á því dagblaðaefni sem nú er aðgengilegt og telur safnið óásættanlegt að einungis hluti af íslenskum dagblöðum sé aðgengilegur í stafrænu formi. Til að bæta úr þessu hafa Landsbókasafn og Amtsbókasafnið á Akureyri reynt að afla því stuðnings að Alþýðublaðið, Dagur, Tíminn og Þjóðviljinn verði einnig sett á stafrænt form. Landsbókasafnið leggur til myndavél, tengingar milli safnanna, þjálfun starfsmanna og forritunarvinnu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að almenningur hafi jafnt aðgengi að þeim blöðum sem ég nefndi hér sem ekki er búið að skanna. Þetta er mikið notað í upplýsingavinnu hjá námsmönnum, sagnfræðingum og fleirum sem vilja kynna sér heimildir til forna. En hingað til - eins og staðan er núna - hefur Morgunblaðið einungis verið aðgengilegt hvað þetta varðar og mjög mikilvægt er fyrir fræðimannasamfélagið og áhugasaman almenning að hægt sé að fletta upp þessum hinum blöðum líka á stafrænu formi. Hæstv. forseti. Undir liðnum Söfn, ýmis framlög menntamálaráðuneytisins er gerð tillaga um 62 millj. kr. til safnamála. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 12 millj. kr. tímabundið framlag til Byggðasafnsins í Görðum á Akranesi vegna kútters Sigurfara, í öðru lagi 10 millj. kr. tímabundið framlag vegna Hvalasafnsins á Húsavík og þetta eru framlög sem á að gera samning um við viðkomandi söfn af hálfu menntamálaráðuneytisins. Í þriðja lagi á að gera samning við Víkina, Sjóminjasafnið í Reykjavík, og miðað er við að gerður verði samningur um 30 millj. kr. heildarstyrk sem greiðist í jöfnum greiðslum á þremur árum, árin 2007, 2008 og 2009. Þá er í fjórða lagi gerð tillaga um 10 millj. kr. framlag vegna ríkisstjórnarsamþykktar vorið 2005 um 30 milljónir til Safnahúss í Búðardal sem greiða á í þremur jöfnum greiðslum, í fyrsta skipti árið 2006. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2006 hefur þegar verið gert ráð fyrir 10 millj. kr. fjárheimild sem fallið hefur niður við afgreiðslu fjárlaga fyrir það ár. Í fimmta lagi er gerð tillaga um 8 millj. kr. tímabundið framlag til Hrísbrúnar vegna fornleifarannsókna og uppgraftar. Heildarstyrkur er 24 millj. kr. sem greiðist í þremur jöfnum greiðslum á árunum 2007, 2008 og 2009. Í sjötta lagi er gerð tillaga um 6 millj. kr. tímabundið framlag vegna Hekluseturs, en fyrirhugað er að gera samning um 30 millj. kr. styrk á næstu fimm árum. Fyrstu 6 millj. kr. koma til greiðslu 2007. Síðan verða jafnar greiðslur næstu ár og síðasta greiðsla árið 2011. Í sjöunda lagi er gerð tillaga um 6 millj. kr. tímabundið framlag vegna Galdrasýningar á Ströndum en fyrirhugað er að gera samning um 30 millj. kr. styrk á næstu fimm árum. Þetta eru sem sagt þær stofnanir sem menntamálaráðuneytið hefur gefið út að séu í því ferli að gera eigi samning við, þ.e. við viðkomandi söfn, enda er mjög mikilvægt fyrir viðkomandi byggðarlög að þau hafi það fast í hendi, þ.e. framtíðarframlög ríkisins til starfs viðkomandi safna. Hér er um mjög gott mál að ræða enda hafa mörg mjög merkileg söfn risið á undanförnum árum. Hæstv. forseti. Við í meiri hlutanum gerum tillögu um 135,5 millj. kr. tímabundna hækkun á liðnum Húsafriðunarsjóði og snertir það málefni húsafriðunarnefndar. Við höfum verið í ágætu samstarfi við forstjóra húsafriðunarnefndar, Magnús Skúlason, og tillögur okkar varðandi húsafriðun eru í samræmi við ráðleggingar Magnúsar Skúlasonar. Þær eru eins og ég áður sagði upp á 135,5 milljónir. Þetta eru fjölmörg verkefni og mörg þeirra hafa verið um áraraðir í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar í uppbyggingarfasa og taka mörg ár oft og tíðum. Hæstv. forseti. Við leggjum einnig til framlög til ýmissa verkefna á sviði fornleifa. Kristnihátíðarsjóður mun ekki veita framlag til fornleifarannsókna á næsta ári vegna þess að það fé er upp urið. Því fengum við í fjárlaganefnd mörg erindi um að halda áfram styrkveitingu til ýmissa fornleifarannsókna sem Kristnihátíðarsjóður hefur meðal annars styrkt. Mörg þessi verkefni eru einungis hálfköruð. Það er mjög mikilvægt að við klárum þessar rannsóknir sem hafa ekki síst sögulegt gildi fyrir okkur og líka mikið gildi fyrir ferðaþjónustu á viðkomandi stöðum því að hér er um mjög áhugaverð verkefni að ræða. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um 34,4 millj. kr. hækkun til Ungmennafélags Íslands. Þar af er 19,4 millj. kr. hækkun á framlagi til Ungmennafélags Íslands og er 15 millj. kr. framlag ætlað Dalabyggð ásamt UMFÍ vegna ungmenna- og tómstundabúða að Laugum í Sælingsdal. Svo ég fari í fljótheitum yfir málefni utanríkisráðuneytisins þá gerir meiri hlutinn ráð fyrir að framlög til utanríkisráðuneytisins verði hækkuð um 325 millj. kr. Þar vil ég vekja sérstaka athygli á lið 1.23 Mannréttindamál. Þar er gerð tillaga um 4 millj. kr. millifærslu á fjárheimildum af liðnum Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi yfir á þennan lið. Munu fjármunir af þessum lið renna til Mannréttindaskrifstofu Íslands sem mikið hefur verið í umræðunni við fjárlagagerð á undanförnum árum. Undir landbúnaðarráðuneyti eru lagðar til 107,8 millj. kr. til útgjaldaauka. Þar ætla ég að stikla á stóru. Gerð er tillaga um 24 millj. kr. hækkun framlags til Skógræktar ríkisins, þar af eru 14 millj. kr. vegna Hekluskóga. Staða Skógræktarinnar hefur mikið verið til umfjöllunar innan fjárlaganefndar og utan og hafa forsvarsmenn Skógræktarinnar bent á að frá árinu 2005 hafa framlög til stofnunarinnar ekki fylgt verðlagsþróun, að í raun og veru hefur Skógræktin verið rekin á eignasölu. Fjármunum sem Skógræktin hefur haft af eignasölu hefur verið varið áfram til rekstrar. Meiri hlutinn leggur til að bætt verði við 10 millj. kr. í rekstrargrunn Skógræktarinnar auk þess sem við vitum að miklir fjármunir munu koma vegna sölu á löndum Skógræktarinnar á næsta ári. Við höfum tryggingu fyrir því að starfsemi Skógræktarinnar verði á næsta ári í engu skert. Skógræktin muni halda áfram að sinna verkefnum sínum. Fjármunir til þeirrar stofnunar og þeirra verkefna verði tryggðir, bæði með hækkunum á þessum grunni og síðan með sölu á löndum Skógræktarinnar. Rekstur Skógræktarinnar á næsta ári er tryggður. Það er mikilvægt að við stöndum vel að framlögum til skógræktar því að Skógrækt ríkisins sinnir mörgum metnaðarfullum verkefnum víða um land. Það væri synd ef Skógræktin þyrfti vegna fjárskorts að hætta einhverjum af þeim verkefnum. Við teljum tryggt að Skógræktin geti verið með óbreyttan rekstur og staðið að öllum þeim verkefnum sem nú eru í gangi á næsta ári. Undir liðnum Dóms- og kirkjumálaráðuneyti er lögð til 340,9 millj. kr. viðbót. Þar vil ég sérstaklega nefna fangelsisbyggingar. Lagt er til að tímabundið framlag til endurbóta og framkvæmda við fangelsi og lögreglustöð á Akureyri og fangelsi á Kvíabryggju verði hækkað um 23,5 millj. kr. Í fjárlögum 2006 og fjárlagafrumvarpi 2007 hafa verið veittar samtals 168 millj. kr. til fangelsisins á Akureyri. Gert var ráð fyrir að nýta uppsafnaðan afgang til framkvæmda á Kvíabryggju. Við þekkjum málefni fangelsanna. Það skortir tilfinnanlega á úrbætur í því, t.d. á Kvíabryggju og á Akureyri. Því er sérstakt fagnaðarefni að við skulum auka framlög til þessara fangelsa til að hægt sé að bæta aðstöðu bæði fanga og starfsmanna í því samhengi. Hæstv. forseti. Til félagsmálaráðuneytisins er gert ráð fyrir 927 millj. kr. hækkun. Þar er gerð tillaga um 60 millj. kr. framlag til að koma til móts við kostnað sveitarfélaga við að bjóða fötluðum börnum í 5.–10. bekk grunnskólans svonefnda lengda viðveru fyrir og eftir reglulegan skólatíma. Þetta hefur verið mikið baráttumál hagsmunasamtaka fatlaðra. Ég tel að þó að hér sé einungis um bráðabirgðalausn að ræða þá eigi það ekki bitnað á fötluðum nemendum í grunnskólum landsins þegar hnútur er á samstarfi ríkis og sveitarfélaga varðandi málefni fatlaðra að þessu leyti. Hér er verið að bæta mjög þjónustu við fatlaða nemendur í grunnskólum landsins. Ég tel brýnt að ríki og sveitarfélög höggvi sem fyrst á þann hnút og komast að því hver eigi að þjónusta þennan hóp fatlaðra barna. Við þurfum að hafa það tryggt að fötluð börn njóti þeirra sjálfsögðu mannréttinda að fá þjónustu innan grunnskólanna og lengda viðveru eins og öll önnur börn. Ég vil líka, hæstv. forseti, vekja sérstaka athygli á að lagt er til að veittar verði 30 millj. kr. til starfsemi nýrrar skammtímavistunar fyrir fötluð börn og ungmenni í Reykjavík. Það er mikil eftirspurn eftir slíkri þjónustu. Árið 2000 var komið á fót sérstöku átaki til að minnka biðlista, bæði í skammtímavistun og ekki síst í búsetuúrræðum fyrir fatlaða. Á annað hundrað búsetuúrræða hafa verið byggð upp á þessu tímabili. Það var mjög slæmt ástand í málaflokknum árið 2000 og við þurfum að halda áfram að gera betur. Átak í málefnum geðfatlaðra er í gangi en það má ekki þýða að málefni fatlaðra verði sett á núllpunkt. Við þurfum að halda áfram að bæta þjónustu við fatlaða. Það er sérstakt ánægjuefni að lagt er til að ný skammtímavistun verði reist í Reykjavík sem getur þjónað fjölda af börnum og fjölskyldum þeirra. Þessi úrræði hafa verið mjög vel nýtt og það mun minnka verulega álag á aðstandendur fatlaðra barna, þetta úrræði sem lagt er til af hálfu meiri hlutans að byggja upp í Reykjavík á næsta ári. Hæstv. forseti. Varðandi heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti er lagt til, eins og ég sagði áðan, að liðurinn verði hækkaður um 1.541,5 millj. kr. Þar vil ég sérstaklega vekja athygli á því sem hefur verið mikið baráttumál eldri borgara. Lagt er til að 192 millj. kr. fari í hækkun á tekjutryggingu ellilífeyrisþega vegna 300 þús. kr. frítekjumarks á atvinnutekjur. Tillagan er í samræmi við samkomulag við eldri borgara en þó er lagt til að framkvæmdinni verði flýtt um tvö ár frá því sem samkomulagið gerir ráð fyrir. Hæstv. forseti. Kjör aldraðra hafa mikið verið í umræðunni innan þings sem utan. Forustumenn aldraðra hafa staðið í mikilli kjarabaráttu fyrir hönd þeirra. Ég fagna því að í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir því að aldraðir muni frá næstu áramótum hafa 300 þús. kr. frítekjumark til þess að geta farið út á vinnumarkaðinn í hlutavinnu án þess að bótaréttur þeirra skerðist. Í samkomulagi við aldraða var gert ráð fyrir að þetta mundi ekki öðlast gildi fyrr en árið 2009 en þessari breytingu er núna flýtt um tvö ár. Það er ánægjuefni að við skulum stíga það skref að veita öldruðum möguleika á að starfa á almennum vinnumarkaði án þess að lífeyristekjur þeirra skerðist svo um munar. Það er mikilvægt að við getum notið þess að aldraðir leggi hönd á plóg í atvinnulífinu. Það er mikil eftirspurn eftir vinnuafli og þar er um mjög hæft fólk að ræða sem býr yfir mikilli reynslu. Ég fagna þess vegna sérstaklega því að verið sé að bæta kjör aldraðra í þessum efnum. Hins vegar er alveg ljóst að við erum á langri vegferð í að bæta kjör aldraðra. Það þarf að gera enn betur. Við þurfum að hækka skattleysismörkin, sem munu reyndar hækka í 90 þús. kr. á næsta ári. En við þurfum að halda áfram að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Hæstv. forseti. Gert er ráð fyrir því að hækka framlag til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri um 100 millj. kr., sem er hækkun á rekstrarframlagi og fer í rekstrargrunn spítalans. Jafnframt er gert ráð fyrir 1 milljarðs hækkun til að styrkja rekstrargrunn Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þar með eru þessar tvær lykilstofnanir í heilbrigðiskerfi okkar landsmanna í mjög góðum málum á árinu 2007. Undir lið fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir hækkun um 737,4 millj. kr. Undir lið samgönguráðuneytisins er áætlað að fjárheimild ráðuneytisins verði aukin um 368 millj. kr. Undir lið iðnaðarráðuneytisins er lagt til að fjárheimild verði aukin um 61 millj. kr. Undir lið viðskiptaráðuneytisins er gert ráð fyrir að heimildir verði auknar um 17 millj. kr. Undir lið Hagstofu Íslands er gert ráð fyrir að fjárheimild aukist um 35 millj. kr. Að lokum er lag til, undir lið umhverfisráðuneytisins, að fjárheimild þess verði aukin um 236 millj. kr. Ég vek þar sérstaka athygli á málefnum náttúrustofa sem eru sjö talsins á landinu og gegna mjög mikilvægu hlutverki í rannsóknastarfi á landsbyggðinni í náttúruverndarmálum. Meiri hluti nefndarinnar lagði til að 7 millj. kr. yrðu veittar aukalega til hverrar og einnar náttúrustofu til ýmissa verkefna. Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi farið að mestu leyti yfir útgjaldatillögur meiri hlutans. Ég tel að það hafi verið mjög brýnt að bregðast við ýmsu er varðar málefni einstakra stofnana og jafnvel félagasamtaka vegna fjárlaga ársins 2007. Að baki öllum þessum tillögum liggur heilmikil vinna, eins og nefndarmenn vita. Ég er sannfærður um að við höfum í þessu starfi bætt hlut margra stofnana til muna vegna starfsemi á þeirra vegum á árinu 2007. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum nefna, í ljósi þess að við leggjum til stóraukin framlög til velferðar-, mennta- og heilbrigðismála, að að sjálfsögðu erum við líka að skila til almennings í landinu ágóðanum af því að ríkissjóður hefur verið vel rekinn á síðustu 11 árum. Eins og ég hef margoft sagt er ríkissjóður nær skuldlaus þannig að við erum að greiða mjög lítil vaxtagjöld. Þess vegna getum við skilað þeim ávinningi sem náðst hefur í ríkisfjármálum til heimilanna í landinu. Þar ber að nefna, eins og ég benti á áðan, að hækka á skattleysismörk upp í 90 þús. kr. um næstu áramót, sem skiptir miklu máli, sérstaklega fyrir þá lægst launuðu. Auka á framlög til barnabóta um 1,7 milljarða frá og með næstu áramótum. Það mun sérstaklega koma lágtekju- og millitekjufólki til góða. Ég vil líka benda á að börn, 16 og 17 ára, fá nú rétt á barnabótum, sem er mjög skynsamlegt þar sem sjálfræðisaldurinn var hækkaður fyrir nokkrum árum úr 16 árum upp í 18 ár. Þar er um börn að ræða í skilningi laganna og því eðlilegt að þessir einstaklingar fái barnabætur eins og önnur börn. Þetta er lagt til að taki gildi á næsta ári. Það á að halda áfram að lækka tekjuskattinn. Hann mun lækka um 1% um næstu áramót og hefur því lækkað um 3% á því kjörtímabili sem nú lýkur senn. Mikil umræða hefur verið tengd fjárlögunum um lækkun á matarskatti. Hefur stjórnarandstaðan farið mikinn í þinginu um að við framsóknarmenn höfum sérstaklega verið á móti því að lækka matarskattinn. 

Gefa þingmanni hljóð.

Ég hef komið ófáar ferðirnar hingað til að benda stjórnarandstöðunni á að það hefur ekki verið neinn ágreiningur um að skoða beri það að lækka matarskattinn. En stjórnarandstaðan kom alltaf aftur  
            

Gefum ræðumanni hljóð.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði hef ég komið ófáar ferðir og sagt stjórnarandstöðunni að hún þyrfti ekki að hafa áhyggjur af þessu máli. Þetta væri allt í farvegi innan ríkisstjórnarinnar. En samt hefur hún þrástagast á því að Framsóknarflokkurinn væri á móti því að lækka matarskattinn. Þess vegna vil ég vekja athygli hv. þingmanna á því að í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir því að matarskatturinn, virðisaukaskattur af matvælum, verði lækkaður úr 14% ofan í 7%.

Af því að þið voruð beygðir.

Þetta er mjög mikilvægt mál. Margir hafa borið þetta mál fyrir brjósti og ég vil benda á að innan Framsóknarflokksins hefur verið ályktað um þetta mál á flokksþingum. Að sjálfsögðu þarf Framsóknarflokkurinn að fara eftir ályktunum flokksþinga sinna ef svigrúm er til.  Í ljósi góðrar stöðu ríkissjóðs höfum við svigrúm til þess að lækka virðisaukaskatt af matvælum.  Hæstv. forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég lýk máli mínu. Ég tel að þau fjárlög sem hér hafa verið lögð fram við 2. umr. séu góð fjárlög. Það er verið að lækka skatta, auka kaupmátt heimilanna, verja mjög miklum fjármunum til velferðarmálanna og við erum líka að skila ríkissjóði með tekjuafgangi. Þar af leiðandi er ríkissjóður orðinn nær skuldlaus. Þetta sýnir okkur, hæstv. forseti, að staða ríkissjóðs er sterk og við erum á réttri leið hvað þetta varðar. Hæstv. forseti. Í nefndaráliti frá meiri hlutanum - ég bið hv. þingmenn sem hafa skjalið fyrir framan sig að líta á það - er meinleg villa. Þar segir að í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis sé gert ráð fyrir tekjur verði 376 þús. milljarðar kr. Þetta er smávægileg villa, en þarna eiga að standa milljónir kr. Ég bendi þingmönnum á það og það er komið í þingtíðindi að hér er um meinlega villu að ræða. Þar sem segir milljarðar eiga að standa milljónir. En kannski er það skiljanlegt í ljósi gríðarlega góðrar afkomu ríkissjóðs að menn geri svona mistök. Ef við höldum áfram á þessari leið getum við farið að telja í þúsundum milljarða, ég lofa hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni því. Við ætlum að halda áfram að bæta hag almennings og mennta-, heilbrigðis- og velferðarstofnana.

Leiðréttu þetta með matarskattinn.

Þar með lýk ég máli mínu.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar sem í sitja auk mín hv. þingmenn Ellert B. Schram, Guðjón A. Kristjánsson, Jón Bjarnason og Katrín Júlíusdóttir. Það var margt merkilegt við ræðu hv. þm. Birkis J. Jónssonar hér áðan. Það verður þó að segja að þrátt fyrir tilraun til mikillar nákvæmni í öllum tillögum meiri hluta nefndarinnar náði hann þó ekki hæstu hæðum sem við höfum heyrt í þessum þingsal, þó vissulega hafi ýmislegt í ræðu hans minnt á þá tíð þegar ónefndur hv. þingmaður fór hér mikinn og tíndi til nær alla safnliði sem í breytingartillögum meiri hluta voru. Hv. þingmaður lét nú duga, ef ég hef heyrt rétt, að fara ekki mikið niður fyrir 4 millj. kr., en það verður að segjast eins og er að víða var leitað og áberandi var stoppið á einstaka stöðum í kjördæmi hv. þingmanns. Frú forseti. Þannig var að í byrjun þings í haust lögðu allir þingmenn stjórnarandstöðunnar fram tillögu til þingsályktunar um nýja framtíðarskipan lífeyrismála. Tillagan er birt sem fylgiskjal með nefndaráliti minni hlutans. Megininntak hennar er að lífeyriskafli almannatryggingalaga verði endurskoðaður í fullu samráði við samtök aldraðra og öryrkja. Tillagan endurspeglar það sameiginlega viðhorf stjórnarandstöðunnar að eitt allra brýnasta verkefnið á sviði velferðarmála sé að bæta kjör öryrkja og aldraðra. Óumdeilt er að allur þorri þeirra sem þeim hópum tilheyra hefur ekki notið sambærilegs lífskjarabata og stór hluti landsmanna. Meginmarkmið þingsályktunartillögunnar er að hækka lífeyrisgreiðslur aldraðra og öryrkja svo og að auka svigrúm þeirra til að afla sér tekna án þess að skerða lífeyrisgreiðslur. Sérstök áhersla er lögð á að bæta kjör þeirra sem minnst hafa og að tekin verði upp afkomutrygging sem byggð verði á skilgreindum neysluútgjöldum lífeyrisþega, einkum þeirra sem eingöngu hafa lífeyri sér til framfærslu. Kostnaðarútreikningar sem gerðir hafa verið á þessum tillögum sýna að heildarútgjöld þegar allar tillögurnar eru komnar til framkvæmda eru tæpir 7,4 milljarðar kr., en nettóáhrif hjá ríkissjóði verða um 5,5 milljarðar kr. Stærsti útgjaldaliðurinn er hækkun tekjutryggingar í 85 þús. kr. hjá öldruðum og 86 þús. kr. hjá öryrkjum 1. janúar 2007 að viðbættum vísitölubreytingum. Sú tillaga kostar tæpa 3 milljarða kr. en hún gagnast best þeim sem minnstan lífeyri hafa og litla möguleika á að afla sér viðbótartekna. Stjórnarandstaðan hefur sameinast um að leggja nú aðeins fram þessa tillögu sem breytingartillögu við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007. Með því leggur stjórnarandstaðan áherslu á að það er forgangsverkefni í þjóðfélaginu að bæta kjör lífeyrisþega. Það er hægt að gera með þeirri nýskipan lífeyrismála sem lögð er til í þingsályktunartillögunni, m.a. með því að koma á afkomutryggingu, svo lífeyrisþegar fái eðlilegan og sanngjarnan hlut í auknum hagvexti og þjóðartekjum. Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason mun gera nánar grein fyrir þeirri tillögu sem ég hef hér nefnt í ræðu sinni á eftir. Frú forseti. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs verði 357,9 milljarðar kr. og tekjur 373,4 milljarðar kr. Áætlaður tekjuafgangur nemur því 15,5 milljörðum kr. Nú við 2. umr. leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að útgjöld hækki um 9,6 milljarða kr. en jafnframt að tekjuhlið frumvarpsins hækki um 3,1 milljarð kr. Samkvæmt þessu nemur áætlaður tekjuafgangur nú um 9 milljörðum kr. Um 4,6 milljarða kr. af gjaldaaukningunni má rekja til þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að taka erlent lán til að bæta gjaldeyrisstöðu landsins. Vegna þessa hækkar fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður þarf að greiða af væntanlegri innstæðu hjá Seðlabankanum um 1,3 milljarða kr. Þá fær Landspítali – háskólasjúkrahús leiðréttingu á rekstrargrunni sem nemur 1 milljarði kr. Á móti vegur lækkun framlaga til Ábyrgðasjóðs launa, Atvinnuleysistryggingasjóðs og Fæðingarorlofssjóðs, samtals um 1,1 milljarð kr. Þá koma til aukin útgjöld vegna brottfarar hersins. Miðað við fjárlög ársins 2006 nemur gjaldaaukningin 16,7% en sé miðað við áætlaða útkomu ársins 2006, eins og hún birtist í frumvarpinu, nemur hækkunin 12,8%, sem er veruleg aukning útgjalda milli ára. Tekjur ríkissjóðs eru ávallt háðar mikilli óvissu um þróun efnahags- og atvinnumála. Í tengslum við ákvörðun um lækkun matarskatts verða verulegar breytingar á frumvarpinu. Nú er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur lækki um 12 milljarða kr. og vörugjöld lækki um 465 millj. kr. Á móti þeim lækkunum kemur síðan endurmat á tekjuskatti lögaðila sem hækkar um 5 milljarða kr., hækkun áfengisgjalds um 3,8 milljarða kr., hækkun tekjuskatts einstaklinga um 1,5 milljarða kr. og hækkun fjármagnstekjuskatts og annarra eignatekna um tæpa 5 milljarða kr. Alls gera breytingartillögurnar ráð fyrir að tekjur aukist um 3,1 milljarð kr. frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Á undanförnum árum hafa tekjur ríkissjóðs ávallt verið mun hærri en fjárlög viðkomandi árs hafa gert ráð fyrir en það er m.a. vegna þess að þenslan í þjóðfélaginu hefur verið meiri en áætlanir hafa talið. Nokkur óvissa ríkir um þróun efnahagsmála á næsta ári og því erfitt að spá fyrir um hverjar tekjur ríkissjóðs verða. Verði um verulegan samdrátt að ræða stefnir í óefni því ekki verður séð af reynslu undanfarinna ára að ríkisstjórnin hafi þrek eða þor til að bregðast við breyttum aðstæðum og enn síður er þess að vænta af slíkri ríkisstjórn á kosningaári. Helsta áhyggjuefnið er að stefnuleysi og handahófskenndar ákvarðanir um útgjöld ríkissjóðs til einstakra stofnana og verkefna hefur einkennt um of fjárlagagerð ríkisstjórnarflokkanna. Tekjugrunnur ríkissjóðs hefur veikst og byggist nú æ meir á þensluáhrifum í hagkerfinu. Þetta er þeim mun alvarlegra í ljósi þeirra staðreynda að uppsveiflan í hagkerfinu á undanförnum árum hefur ekki verið notuð til að undirbúa slíkar breytingar og treysta grunn velferðarkerfisins. Þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins gerði ráð fyrir 4,2% hagvexti árið 2006 en aðeins 1% vexti árið 2007. Spáð var að verðlag hækkaði um 4,5% að meðaltali milli áranna 2006 og 2007 og að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann ykist um 3,8%. Gert var ráð fyrir að einkaneyslan drægist saman um 2% á milli ára og að atvinnuleysi ykist úr 1,3% á yfirstandandi ári í 2,1% árið 2007. Þá var áætlað að viðskiptahallinn lækkaði hratt á næstu árum eða úr 18% halla miðað við landsframleiðslu árið 2006 í 10,7% halla árið 2007 og 3,8% halla árið 2008. Fjármálaráðuneytið hefur sent frá sér minnisatriði um áhrif af lækkun matarskatts. Við mat á áhrifum þeirra breytinga liggur til grundvallar þjóðhagsspá ráðuneytisins frá því í byrjun október sl. Afmörkuð endurskoðun hefur verið gerð á þessari spá í ljósi nýrra upplýsinga. Að mati fjármálaráðuneytisins er ekki um stórvægilegar breytingar að ræða. Helstu niðurstöður eru: Búist er við að hagvöxtur verði um 1,5% í stað 1% árið 2007. Þá er gert ráð fyrir að einkaneysla verði 1% meiri en ráðgert var í fyrri spá. Þá er reiknað með að viðskiptahallinn aukist sem nemur um 0,4% af vergri landsframleiðslu. Vísitala neysluverðs hækkar að meðaltali um 3% í stað 4,5% á milli áranna 2006 og 2007. Spáð er að verðbólgan verði um 2,2% í stað 2,5% á árinu 2008. Reiknað er með að atvinnuleysi verði um 1,9% af vinnuafli í stað 2,1% árið 2007. Að lokum lætur fjármálaráðuneytið þess getið að það muni gefa út endurskoðaða þjóðhagsspá í janúar 2007. Þar sem þjóðhagsspá er forsenda margra stórra liða í fjárlögum er það afar sérkennilegt að ráðuneytið ætli að gefa út nýja þjóðhagsspá í janúar á næsta ári, um mánuði eftir að fjárlög hafa verið samþykkt. Slíkt er þó í samræmi við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum því of mikil tengsl við raunveruleikann eru ekki á áhugasviði ríkisstjórnarinnar. Athyglisvert er að Seðlabankinn telur að tímasetning lækkunar matarskatts sé óheppileg og verið sé að leggja lóð á vitlausa vogarskál í baráttunni við verðbólguna. Bendir bankinn á að aðgerðirnar dragi ekki úr undirliggjandi verðbólgu og seinki aðlögun eftirspurnar. Seðlabankinn leggur áherslu á að þessar aðgerðir lækki aðeins mælda verðbólgu en ekki undirliggjandi verðbólgu. Þær munu auka kaupmátt ráðstöfunartekna og draga úr aðhaldi í ríkisfjármálum. Þetta leiðir til aukinnar eftirspurnar og verðbólgu. Telur bankinn að vegna þessa muni hagvöxtur aukast hálfu prósenti meira á árunum 2007–2008 en ella hefði orðið. Afleiðing að mati bankans er sú að það þarf 0,25–0,50% hærri vexti en ella til að ná settum markmiðum bankans. Seðlabankinn metur það svo að aðgerðir stjórnvalda muni leiða til þess að verðbólgan verði 3,5% í stað 8% eftir eitt ár. Hins vegar muni verðbólga aukast á ný árið 2008 þegar áhrif lægri neysluskatta hverfa úr mælingu og eftirspurnin eykst á ný. Verðbólgan verði því 4,5% eftir tvö ár sem er langt yfir verðbólgumarkmiðum bankans. Þannig kemur enn einu sinni í ljós að ríkisstjórnin og Seðlabankinn eiga ekki samleið. Afleiðingarnar verður þjóðin að bera. Hið opinbera hefur tvenns konar úrræði í stjórn efnahagsmála. Annars vegar er það peningamálastefnan sem er á forræði Seðlabankans og hins vegar ríkisfjármálin sem eru verkefni ríkisstjórnar. Um stjórn ríkisfjármála þarf í raun ekki að fjölyrða, hún er engin. Í mars árið 2001 var undirritað samkomulag ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans um breytingar á fyrirkomulagi stjórnar peningamála. Meginmarkmiðið var stöðugleiki í verðlagsmálum sem fól í sér að árleg verðbólga yrði að jafnaði sem næst 2,5%. Er skemmst frá því að segja að þau markmið hafa ekki náðst og má þar helst um kenna svokallaðri efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar á liðnum árum. Hefur hún beinlínis unnið gegn markmiðum Seðlabankans með aðgerðum sínum. Ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að draga úr þenslu og aukið ríkisútgjöldin jafnt og þétt. Þá hafa ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir einnig ýtt undir slíka þróun. Þetta hefur leitt til verulegra hækkana á stýrivöxtum sem aftur á móti hefur leitt til vaxtahækkana og skuldaaukningar hjá skuldsettum heimilum. Þannig hefur ríkisstjórnin í raun unnið gegn hagsmunum heimilanna í landinu. Ríkisstjórnin hefur gert mörg mistök í efnahagsstjórn á undanförnum árum og hefur því miður að því er virðist ekkert af þeim lært. Fyrstu mistökin voru tímasetning breytinga á húsnæðiskerfinu sem jók þenslu og verðbólgu til muna. Húsnæðisverð snarhækkaði sem og lán til íbúðarkaupa þar sem þau fylgdu markaðsverði. Nú lækkar húsnæðisverð og getur leitt til kreppu hjá fjölda fólks sem skuldar hlutfallslega meira í íbúðarhúsnæði sínu en áður hefur þekkst. Önnur mistök ríkisstjórnarinnar eru óstjórn í ríkisfjármálunum. Þar hefur ríkt stjórnleysi og skortur á aga. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa verið vantrúaðir á beitingu ríkisfjármála sem hluta af efnahagstjórn. Slíkt ber að sjálfsögðu vott um fullkomna vanþekkingu á hagkerfinu. Þar við bætist að mat ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans á efnahagsástandinu er gjörólíkt og þessir aðilar vinna hvor í sína áttina og er þá ekki von á góðu. Þriðju mistökin voru skattalækkanir á kolröngum tíma en einföld hagfræði segir skattalækkanir auka ráðstöfunarfé sem eykur neyslu og þar með þenslu í þjóðfélaginu. Aukin þensla var það sísta sem efnahagskerfið þurfti á þeim tíma. Fjórðu mistökin felast í því að boðaðar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar vegna stóriðjuframkvæmda urðu aldrei að veruleika. Greiningardeildir bankanna hafa varað við þeirri þróun sem fram undan er, þ.e. tímabundin rýrnun kaupmáttar, lækkun eignaverðs, aukning vanskila og gjaldþrota. Greiðslubyrði heimilanna af lánum sem hlutfall af ráðstöfunartekjum hækkar og þrengir verulega að þeim sem hafa skuldsett sig á undanförnum árum. Þá gagnrýna greiningardeildirnar einnig að opinber fjármálastjórn taki ekki nægjanlegan þátt í hagstjórninni. Slík gagnrýni kemur að sjálfsögðu ekki á óvart, enda alkunn. Þótt efnahagsstjórnin hafi verið veik á undanförnum árum tekur steininn úr þegar kemur að framkvæmd fjárlaga. Á undanförnum árum hefur ríkisstjórnin nánast sniðgengið öll lög og reglugerðir sem gilda um framkvæmd fjárlaga. Hún hefur verið harðlega gagnrýnd jafnt af alþingismönnum og Ríkisendurskoðun. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2005 kemur t.d. fram að í árslok þess árs hafði ríflega fjórðungur fjárlagaliða ráðstafað fjármunum umfram heimildir eða alls 135 fjárlagaliðir. Af þeim voru meira en 96 með meira en 4% halla, en samkvæmt reglugerð um framkvæmd fjárlaga ber að grípa til sérstakra aðgerða ef farið er yfir þau mörk. Af þessum 96 stofnunum var 71 með meiri halla en 10%. Bráðabirgðatölur fyrir fyrstu sex mánuði ársins 2006 benda ekki til þess að ástandið hafi batnað. Í raun hefur sigið enn frekar á ógæfuhliðina hjá þeim stofnunum sem voru með halla í árslok 2005 og fleiri stofnanir eru komnar 10% eða meira fram út fjárheimildum. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007 er ekki frekar en undanfarin ár tekið á vanda fjölmargra stofnana sem standa illa og þar með er hætta á að sú þjónusta sem Alþingi hefur með lögum ákveðið að veita almenningi verði ekki veitt eða stofnanirnar haldi áfram að safna halla. Þá hefur Ríkisendurskoðun bent ítrekað á að mikil frávik frá fjárlögum ár eftir ár séu til marks um meira agaleysi í fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga hér á landi en tíðkast í öðrum löndum. Frávikin hafa að meðaltali verið um 15–20% undanfarin ár. Slík frávik þekkjast ekki í nálægum löndum, þar er borin sama virðing fyrir fjárlögum og öðrum lögum. Ríkisstjórnin hefur því miður með framkvæmd sinni grafið undan nauðsynlegri virðingu fyrir fjárlögum. Gjaldahlið fjárlaga hefur verið vanáætluð ár eftir ár. Þegar fjárlög eru borin saman við ríkisreikning kemur í ljós að á árunum 2000–2004 hafa útgjöld farið tæplega 120 milljarða kr. fram úr fjárlögum sem er að meðaltali 10% frávik. Á árunum 1998–2005 hafa ríkisútgjöld aukist um 100 milljarða kr. Rekstur ríkisins hefur þannig aukist um 40% á þessu árabili en fullyrða má að þjónusta þess hefur ekki aukist hlutfallslega jafnmikið. Frú forseti. Verklag rammafjárlaga var tekið upp árið 1992 en í því felst að ríkisstjórnin gerir tillögur að útgjaldarömmum fyrir hvert ráðuneyti sem síðan koma með tillögur um skiptingu útgjalda vegna málaflokka sinna í fjárlagafrumvarpinu. Því miður hefur þetta verklag um rammafjárlög aldrei náð lengra en til fjárlagafrumvarps hvers árs. Þegar frumvarpið hefur verið lagt fram má segja að allir rammar hverfi, hvorki meiri hluti fjárlaganefndar né ríkisstjórnin sjálf hafa virt rammana og í skýrslum Ríkisendurskoðunar hefur komið fram að ríkisstjórnin sjálf hafi í raun gengið ákafast fram gegn þeirri hugsun sem í rammafjárlögum felst. Á undanförnum árum hafa mörg ráðuneyti beitt ýmsum aðferðum til að komast fram hjá þessum römmum. Nú hefur menntamálaráðuneytið tekið upp nýja siði í þeim efnum og líklega slegið öll fyrri met. Ef borin eru saman fjárlög 2006 og fyrirliggjandi frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007 kemur í ljós að ýmis óskipt framlög menntamálaráðuneytisins aukast verulega og sum þrefaldast á milli ára. Sem dæmi má nefna að framlag til viðfangsefnisins „Söfn, ýmis framlög, menntamálaráðuneytið“ hækkar úr 10,9 millj. kr. í 32,1 millj. kr. og framlag til liðarins „Ýmis framlög menntamálaráðuneytisins“ eykst úr 55,6 millj. kr. í 106,6 millj. kr. Á móti vegur að felld eru niður eða dregið verulega úr framlögum til ýmissa sjóða og félagasamtaka, svo sem til Skáksambands Íslands, Bridgesambands Íslands, Listasafns ASÍ, Nýlistasafnsins og Skátasambandsins. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur eðlilega talið nauðsynlegt að afturkalla þessar skerðingar en þó án þess að lækka t.d. áðurnefnd ýmis framlög menntamálaráðuneytisins. Þannig hefur ráðuneytinu tekist að auka verulega þær fjárveitingar sem eru til ráðstöfunar ráðherra. Slík hækkun þekkist ekki hjá öðrum ráðuneytum og er eins og áður segir líklega nýtt met í árangri einstakra ráðuneyta til að brjóta niður ramma ríkisstjórnarinnar. Slíkt getur komið sér vel fyrir viðkomandi ráðherra á komandi kosningaári, enda hefur komið fram að hæstv. ráðherra hefur boðað nýja samninga við fjölmarga aðila sem hugsanlega geta orðið gott fjölmiðlafóður. Minni hluti fjárlaganefndar gagnrýnir slík vinnubrögð harðlega. Frú forseti. Notkun reiknilíkana við skiptingu fjárveitinga á milli stofnana verður æ algengari. Lengst hefur reiknilíkan framhaldsskóla verið við lýði. Síðan hafa bæst við ný reiknilíkön, m.a. hjá landbúnaðarráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti. Reiknilíkan framhaldsskólanna hefur lengi verið gagnrýnt fyrir að taka ekki tillit til ýmissa ólíkra þátta í rekstri framhaldsskólanna. Minni hluti fjárlaganefndar hefur lengi haft efasemdir um gagnsemi líkansins við að mæla fjárþörf skólanna og oftar en einu sinni óskað eftir upplýsingum um forsendur þess. Nú hefur verið upplýst af starfsmönnum menntamálaráðuneytisins, samanber það sem fram kemur í áliti minni hluta menntamálanefndar, að aldrei hafi raunveruleg fjárþörf skólanna ráðið fjárveitingum til þeirra. Möguleikar líkansins hafi heldur aldrei verið nýttir til fullnustu þar sem forsendur þess byggjast á fjárlögum ársins 1997 og því hafi raunveruleg fjárþörf skólanna aldrei verið metin og notuð í líkaninu. Líkanið hafi fyrst og fremst verið notað til að skipta því fjármagni sem til skipta hefur verið hverju sinni milli skólanna. Frú forseti. Það er mat minni hluta fjárlaganefndar að nauðsynlegt sé að gerð verði óháð úttekt á öllum reiknilíkönum sem nú eru í notkun áður en fleiri reiknilíkön verða tekin í gagnið. Frú forseti. Vegna þess að hv. þm. Birkir J. Jónsson fór í ræðu sinni áðan örlítið yfir þær lagfæringar sem gerðar voru á milli umræðna í fjárveitingum til framhaldsskóla er rétt að upplýsa nokkrar staðreyndir sem fram komu m.a. í gögnum sem starfsmenn menntamálaráðuneytisins dreifðu á fundi í fjárlaganefnd. Þar í plaggi sem ber yfirskriftina Hagræðing framhaldsskólans kemur fram í samanburði á milli grunnskóla og framhaldsskóla, annars vegar að störfum í grunnskólum hafi á árabilinu frá 2000–2005 fjölgað um tæp 25% á meðan nemendafjölgun á sama árabili hefur verið 1,6%. Á sama tíma hefur stöfum í framhaldsskólum fjölgað um 4,9% en ársnemendum um 25,7%. Við sjáum að samanburðurinn á milli grunnskóla og framhaldsskóla er með þeim hætti að það hlýtur að vekja sérstaka athygli og umhugsun. Yfirskriftin á því plaggi sem starfsmenn menntamálaráðuneytisins dreifðu í fjárlaganefnd var eins og ég sagði áðan Hagræðing framhaldsskólans. Það er vissulega hægt að kalla hlutina hagræðingu ef það markmið næst fram að nota minna fjármagn og veita áfram sömu þjónustu. Því miður held ég að það hafi ekki tekist í framhaldsskólum landsins heldur hafi í raun og veru dregið úr ákveðinni þjónustu þar og þetta sýnir fyrst og fremst að fjárveitingar til skólanna hafa ekki fylgt nemendafjölguninni. Þessu til viðbótar hlýtur að vekja sérstaka athygli hvernig málum er háttað í grunnskólunum. Það getur vel verið að sumir segi að þar hafi verið farið óvarlega með fé og við getum þá minnkað örlítið þessa tölu en samt blasir við að í grunnskólum landsins hefur þjónustan verið að stóraukast. Meðan þjónustan hefur verið að aukast í grunnskólunum og framhaldsskólarnir hafa ekki fylgt í kjölfarið segir það sig sjálft að gífurlegur munur verður á þjónustunni á milli skólastiga og það verður auðvitað vart við það í framhaldsskólum landsins þegar nemendur koma úr grunnskólum og hafa fengið þar ákveðna þjónustu sem síðan er ekki við lýði í framhaldsskólunum. Þetta skapar gífurlega hættu á stórauknu brottfall úr framhaldsskólunum eða hreinlega að færri nemendur skili sér í framhaldsskólann. Það er hins vegar yfirleitt markmið allra ríkisstjórna að auka sem mest hlutfall nemenda í ákveðnum árgöngum í framhaldsskólum. Því miður virðist það stefnumið ekki hafa náð til ríkisstjórnarinnar sem nú situr við völd. Þar er ætíð verið í nauðvörnum. Og það er rétt, frú forseti, að vekja athygli á því að það tókst nú ákveðin nauðvörn sem meiri hluti fjárlaganefndar stóð fyrir með stuðningi minni hlutans - sem ég vona að menn hafi metið, því að það var þverpólitísk samstaða um að það yrði eitthvað að gera gagnvart þeirri skerðingu sem fram kom í fjárlagafrumvarpinu. Af 300 milljónum tókst að ná 250 til baka. Það er auðvitað, eins og ég sagði, ekki nema nauðvörn, það tókst að bjarga fyrst og fremst þeim skólum sem hvað verst fóru út úr tillögum hæstv. ráðherra. Þannig tókst að lagfæra stöðu verknámsskóla og minni framhaldsskóla, sérstaklega úti um land, og auðvitað ber að þakka það sem vel er gert. En þegar litið er til framtíðar þurfum við, við hefðum auðvitað þurft að gera það nú og jafnvel enn þá fyrr, að snúa vörn framhaldsskólans í sókn. Það er kominn tími til að framhaldsskólinn fari í sókn. Í öllum alþjóðlegum samanburði sjáum við að við stöndum hvað verst í þeim samanburði gagnvart framhaldsskólanum. Nú er því tími til að snúa af þeirri braut en það er augljóst mál að til þess þurfum við að skipta um ríkisstjórn. Frú forseti. Það er fleira athyglisvert sem gerst hefur á undanförnum árum. Til dæmis að heildarskattbyrði jókst um rúm 10% á 10 árum samkvæmt nýrri skýrslu OECD. Skattheimtan var 32,1% af vergri landsframleiðslu árið 1995 en 42,4% samkvæmt bráðabirgðatölum fyrir árið 2005. Af þeim 24 löndum sem OECD lítur til var mesta aukning í skattheimtu á milli ára á Íslandi, eða um 3,7 prósentustig. OECD ber einnig saman hvar mestu breytingar hafa orðið á skattheimtu sem hlutfalli af landsframleiðslu á milli áranna 1995 og 2004. Samkvæmt þeim lista er Ísland í öðru sæti hvað aukningu varðar, með tæplega 8% aukningu. Þegar litið er til skatta á tekjur og hagnað hafa þeir nálega tvöfaldast á sama tímabili, úr 10,7% af landsframleiðslu árið 1995 í 19,5% árið 2005. Ef einungis eru skoðaðir skattar á tekjur einstaklinga hafa þeir aukist úr 9,7% af landsframleiðslu árið 1995 í 14,3% árið 2004. Þannig blasir við að tekjuskattur af einstaklingum hefur aukist um tæpan helming á tímabilinu. Skattar á tekjur fyrirtækja hafa aukist um 0,4 prósentustig á sama tímabili, úr 0,9% af landsframleiðslu árið 1995 í 1,3 árið 2004. Eignaskattur hefur hins vegar dregist saman á tímabilinu, úr 2,8% af landsframleiðslu í 2,5%. Skattheimta af vöru og þjónustu stendur nánast í stað, var 15,2% af landsframleiðslu árið 1995 en var 15,9% árið 2004. Tölur OECD benda til þessa að u.þ.b. helmingur aukningar heildarskattbyrðar sé kominn til vegna aukins tekjuskatts einstaklinga. Þetta er athyglisvert í ljósi þess hvernig skattbyrði mismunandi hópa hefur þróast. Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, hefur sýnt fram á að 90% þjóðarinnar hafa tekið á sig aukna skattbyrði. Einungis sá tíundi hluti þjóðarinnar sem hefur hæstar tekjurnar ber nú minni skattbyrði. Mest hefur dregið úr skattbyrði þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Skattbyrði þeirra hefur helmingast. Árið 1993 námu skattgreiðslur þessa hóps 35% af tekjum en voru árið 2004 15,8% af tekjum. Hins vegar hefur mesta aukning skattbyrðar orðið í tekjulægstu hópunum þar sem hún hefur í sumum tilvikum margfaldast. Ef litið er til tekjulægsta fjórðungsins hefur skattbyrði þeirra tvöfaldast eða meira. Stefán Ólafsson skýrir það svo að rýrnun skattleysismarka hafi aukið skattbyrði lágtekju- og millitekjuhópa meðan óvenjulágur fjármagnstekjuskattur skýri einkum lækkaða skattbyrði hátekjufólks. Afleiðingar þessa birtast í tölum um tekjuójöfnuð innan landa Evrópska efnahagssvæðisins þar sem Ísland er í fjórða sæti þeirra þjóða þar sem tekjuskiptingin er ójöfnust samkvæmt svokölluðum Gini-stuðli. Einungis Lettland, Portúgal og Tyrkland búa við meiri ójöfnuð og Bretland og Eistland koma næst á eftir Íslandi á listanum. Þessu er algerlega öfugt farið á Norðurlöndunum, en Svíþjóð, Danmörk, Finnland og Noregur mynda hóp þeirra landa þar sem tekjuskiptingin er jöfnust, ásamt Slóveníu og Tékklandi. Frú forseti. Skuldir heimilanna eru nokkuð sem vert er að hugleiða. Þær voru um 1.200 milljarðar kr. um mitt ár og höfðu aukist um 276 milljarða kr. frá sama tíma á síðasta ári. Jafngildir aukningin tæplega 29%. Skuldirnar hafa meira en fjórfaldast frá miðju ári 1995 þegar þær stóðu í 299 milljörðum kr. Sú breyting hefur einnig orðið á tímabilinu að bankakerfið hefur aukið hlut sinn af skuldum heimilanna úr um 19% árið 1995 í 53% nú. Skuldir heimilanna voru um 540 milljarðar kr. í lok síðasta árs og höfðu þá aukist um 214 milljarða kr. frá upphafi ársins. Skuldirnar hafa enn aukist það sem af er ári og voru um 680 milljarðar kr. í október, sem jafngildir tæplega 26% aukningu. Verðtryggðar skuldir heimilanna voru um 500 milljarðar kr. í október en voru 416 milljarðar kr. í byrjun árs og höfðu þá aukist úr 197 milljörðum kr. árið áður. Í Peningamálum, riti Seðlabankans, frá því í október kemur m.a. fram það mat bankans að á heildina litið hafi fjármálaleg skilyrði heimilanna versnað og er í því samhengi vísað til hærri vaxta húsnæðislána og aukins kostnaðar við yfirdráttarlán. Fleiri hafa aukið skuldir sínar en heimilin á undanförnum árum og þar koma auðvitað sveitarfélögin við sögu. Skuldir sveitarsjóða hafa aukist á síðustu árum úr 122 milljörðum kr. í lok árs 2003 í 136 milljarða kr. í lok síðasta árs. Hafa skuldir sveitarsjóða á hvern íbúa því aukist úr 422 þús. kr. í 455 þús. kr. Afkoman sveitarfélaganna er mjög breytileg og eiga mörg þeirra í verulegum fjárhagserfiðleikum. Á síðasta ári skiluðu 60 sveitarfélög jákvæðri afkomu sem nam 6,4 milljörðum kr. meðan 37 sveitarfélög voru rekin með 1,5 milljarða kr. halla. Um 48 þúsund manns, eða 16% þjóðarinnar, búa í sveitarfélögum sem standa ekki undir rekstri. Brýnt er að tekið verði á málefnum sveitarfélaganna svo allir íbúar landsins njóti jafnaðar þegar kemur að þeirri grunnþjónustu samfélagsins sem sveitarfélögin eiga að sinna. Fram hefur komið að sveitarfélög hafi orðið fyrir tekjuskerðingu, m.a. vegna fjölgunar einkahlutafélaga. Þetta hefur t.d. þau áhrif að rýra útsvarstekjur sveitarfélaganna en auka um leið tekjur ríkissjóðs af fjármagnstekjuskatti. Sveitarstjórnarmenn hafa ítrekað farið fram á leiðréttingu á tekjustofnum í kjölfar þessara breytinga en ekki haft erindi sem erfiði. Einkahlutafélög voru rúmlega 20.000 á árinu 2004 en voru orðin 25.600 um mitt þetta ár. Tekjur ríkisins af fjármagnstekjuskatti hafa stóraukist, úr 9 milljörðum kr. árið 2004 í 21,7 milljarða kr. á síðasta ári. Það ár höfðu 6.600 fjölskyldur hærri fjármagnstekjur en launatekjur og 2.200 framteljendur höfðu engar aðrar tekjur en fjármagnstekjur. Frú forseti. Þetta segir okkur að málefni sveitarfélaganna eru ekki í því horfi sem ætti að vera þrátt fyrir að æði oft hafi farið af stað verkefni í að taka á málunum, setja málefni sveitarfélaganna í forgang og efla sveitarstjórnarstigið. Þetta hefur því miður ekki náð fram að ganga og ætti að vera hverjum manni að vera ljóst að á þessum málum verður að taka heildstætt. Það verður að skoða myndina alla, ákveða hvaða verkefni eiga heima hjá sveitarfélögunum, áætla hvað þau verkefni kosta og fara síðan yfir tekjustofna þeirra í heild sinni þannig að tekjustofnar þeirra verði t.d. blanda af beinum og óbeinum sköttum. Það þarf líka að taka ákvörðun um hversu stór sveitarfélögin þurfi að vera til að geta sinnt þeim verkefnum sem menn telja að eigi að vera hjá þeim. Vegna þess vantrausts sem allt of lengi hefur ríkt milli sveitarfélaga og ríkisvaldsins má segja að þau mál stöðvist alltaf á miðri leið. Ég varð vitni að því vegna þess að ég tók töluverðan þátt í síðasta átaki um eflingu sveitarstjórnarstigsins. Ég sá hve mikið þetta vantraust hefur skemmt fyrir. Við sjáum hversu lítið gekk í því átaki og sveitarstjórnarmenn kenndu nær eingöngu um samsetningunni á tekjustofnunum og að ekkert fylgdi nema orðagjálfur um væntanleg verkefni. Það er því brýnasta verkefnið gagnvart þessum málaflokki að byggt verði upp á ný traust á milli ríkisvaldsins og sveitarstjórnarstigsins. Frú forseti. Vaxtabótakerfið hefur oft komið til umræðu. Í það hefur nokkuð verið krukkað undanfarin ár. Ríkisstjórnin boðar 430 millj. kr. hækkun framlaga vegna vaxtabóta í fjárlagafrumvarpi. Þrátt fyrir það verða útgjöld til vaxtabóta 226 millj. kr. lægri en þau voru árið 2003. Ef tekið er mið af þróun vísitölu neysluverðs frá 2003 til september 2006 eru áætluð útgjöld vegna vaxtabóta, að raungildi, 968 millj. kr. lægri nú  Það er auðvitað eðlilegt að við miðum við eitthvert ár. Hv. þingmaður getur trúlega farið enn aftar í tímann til að finna viðmið eða beitt hinni alkunnu aðferð sem ríkisstjórnin og hv. þingmaður eru þekkt fyrir, að fara eins stutt aftur í tímann og hægt er til að hægt sé að segja að um aukningu sé að ræða þegar ríkisstjórnin hefur skert útgjöldin nokkur ár á undan. Sömu aðferð hafa menn notað gagnvart persónuafslættinum, að skerða hann og skerða en auka síðan nokkur ár í röð og segja: Við erum alltaf að bæta stöðuna og erum á réttri leið. Þessi aðferð hefur á stundum, því miður, gengið. Hún teystir á skammtímaminni fólks. En það er ljótur leikur, hv. þingmaður, að treysta á það. Enginn veit hvaða kosningar það verða að slíkt muni ekki ganga lengur. Ríkisstjórnin hefur beitt margvíslegum aðferðum á kjörtímabilinu til að skerða vaxtabætur. Í fyrsta lagi er sífellt lægri hluti eftirstöðva skulda lagður til grundvallar við útreikning vaxtabóta. Árin 2003 og 2004 miðuðust vaxtabætur við 7% eftirstöðva skulda. Árið 2005 var þetta hlutfall lækkað í 5,5% og síðan í 5% á þessu ári. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á ekki að ganga nema til hálfs við að vinda ofan af skerðingunni og miða við 6%. Í öðru lagi voru einungis greidd út 90% af hámarksupphæð vaxtabóta árið 2004 og 95% árið 2005. Í þriðja lagi hefur húsnæðisverð hækkað mikið á tímabilinu og langtum meira en eignaviðmið til útreiknings vaxtabóta, sem stóð í stað á milli áranna 2005 og 2006. Frú forseti. Ríkisstjórnin hefur lagt í vana sinn að lofa ýmsu. Ríkisstjórnin lofaði endurskoðun vaxtabóta við gerð kjarasamninga í vor. Frumvarp hennar um að hækka lágmark eignaviðmiðunar að frádregnum skuldum við útreikning vaxtabóta liggur nú fyrir Alþingi. Alþýðusamband Íslands hefur lýst því yfir að með frumvarpinu hafi ríkisstjórnin ekki efnt þau loforð sem voru gefin við gerð kjarasamninga og ekkert samráð hafi verið haft við ASÍ um vinnslu málsins þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um. Nú síðast á föstudag gekk forusta ASÍ á fund fjármála- og forsætisráðherra en án árangurs. Ríkisstjórnin ætlar greinilega að halda áfram á sömu braut þrátt fyrir loforð um annað. Það er með ólíkindum að gengið skuli til samninga en ekki megi treysta aðila eins og ríkisstjórninni. Þetta er því miður enn eitt dæmi um að ríkisstjórninni er ekki hægt að treysta fyrir samningum sem þessum. Hún sýnir ekki einu sinni þá lipurð að hafa örlítið samráð við þá sem við er samið. En, frú forseti, við vonum að gera megi einhverjar lagfæringar á þessu í nefndinni þar sem málið er nú statt. Frú forseti. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007, svo og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar, bera með sér að kosningar eru á næsta ári og því er aðeins um bráðabirgðatillögur að ræða. Það bíður nýrrar ríkisstjórnar að gera raunhæft fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár. Þess vegna er það frumvarp sem hér er til umfjöllunar og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við það aðeins hluti af tilraun ríkisstjórnarflokkanna til að tryggja áframhaldandi setu sína í ríkisstjórn. Ábyrgðarleysi ríkisstjórnarflokkanna í ríkisfjármálum hefur verið áberandi undanfarin ár en nú keyrir um þverbak. Það frumvarp sem hér liggur fyrir ásamt breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er plagg sem lítið mark er takandi á, m.a. vegna þess hve efnahags- og tekjuforsendur eru óvissar og útgjaldaákvarðanir handahófskenndar. Allt bendir til þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn geri ekki ráð fyrir að framfylgja þurfi frumvarpinu og þess vegna er frekar horft til fjölmiðlaþarfar einstakra ráðherra en mikilvægis fjárlaga fyrir efnahagsmál þjóðarinnar. Frumvarpið segir allt sem segja þarf um nauðsyn þess að ríkisstjórnin láti af hendi völdin á vori komanda. Frú forseti. Ég hef gert grein fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar en í minni hluta fjárlaganefndar eru auk mín hv. þm. Ellert B. Schram, Guðjón A. Kristjánsson, Jón Bjarnason og Katrín Júlíusdóttir.

Hæstv. forseti. Ég hef veitt því athygli að tillögur minni hlutans á Alþingi snúa ekki að heilbrigðis-, mennta- og velferðarmálum. Minni hlutinn á Alþingi gerir engar tillögur um að auka framlög til mennta- eða heilbrigðiskerfisins. Ég ætla að láta kanna það í dag hvort þetta eigi sér hliðstæðu, að minni hluti eða stjórnarandstaða á þingi skuli ekki koma með neinar tillögur vegna stofnana sem þurfa aukin framlög eftir viðtöl sem við í hv. fjárlaganefnd höfum átt við fjölmargar stofnanir á vegum ríkisins.  Hæstv. forseti. Það er greinilegt að stjórnarandstaðan hefur enga stefnu í þessum málefnum og ætlar að láta reka á reiðanum hvað þetta varðar. Hún setur ekki nokkrar tillögur fram um að bæta stöðu heilbrigðisstofnana, framhaldsskóla eða annarra stofnana af því tagi. Það er stóri punkturinn í þessari umræðu. Stjórnarandstaðan hefur ekki getað komið sér saman um sameiginlegar tillögur um þessa mikilvægu málaflokka. Það veit ekki á gott ef stjórnarandstaðan ætlar að reyna að mynda ríkisstjórn eftir næstu kosningar, að ágreiningurinn sé svo mikill sem raun ber vitni. Ég kalla eftir því að stjórnarandstaðan skýri það út í þessari umræðu hvernig margar ríkisstofnanir geti búið við óbreyttar fjárheimildir 

Frí forseti. Það er nú óþarfi fyrir hv. þingmann að láta svekkelsi yfir því að við í minni hlutanum skulum vera sameinuð með tillögu, og það enga smátillögu, sem segir, eins og farið var yfir, hver eru algjör forgangsverkefni eftir aðgerðir eða aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar á þeim sviðum. Þetta er að sjálfsögðu táknræn tillaga um hvað við viljum setja í forgang. Við gætum komið með fjölda tillagna eins og við höfum margoft gert áður til að leyfa hv. þingmanni að halda áfram að fella tillögur eins og hann hefur ætíð gert, meira að segja tillögur sem við höfum lagt fram - ég nefni bara dæmi frá því í fyrra - varðandi framhaldsskólana sem birtust síðan í tillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar í fjáraukalögum, nákvæmlega sama krónutala og við bentum á. Hvaða tilgangi þjónar það? Það þjónar engum tilgangi, því miður, virðulegi þingmaður, af þeirri einföldu ástæðu að hér er ekki unnið að alvörufjárlögum. Ég hélt að ég hefði farið nógu oft yfir það með hv. þingmanni til að hann skildi að vinna meiri hluta fjárlaganefndar, vinna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum, er með þeim hætti að það er ekki nokkur leið fyrir ábyrgan minni hluta að byggja nokkrar tillögur á því rugli sem frá ykkur kemur, hv. þingmaður.

Hv. þingmönnum ber að beina orðum sínum að forseta en ekki beint að einstaka þingmönnum.

Hæstv. forseti. Það skiptir engu máli, sagði hv. þm. Einar Már Sigurðarson, hvað við leggjum hér til, það skiptir engu máli. Það skiptir þá væntanlega engu máli hvaða sýn þjóðin á að hafa á stefnu Vinstri grænna, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins. Það skiptir engu máli að hafa stefnu í fjárlagagerð. Ég hef, hæstv. forseti, eiginlega aldrei séð aðra eins útreið hjá stjórnarandstöðunni eins og nú á fjórða ári þessa kjörtímabils. Engin lína lögð í mennta-, heilbrigðis- eða félagsmálum. Það er með ólíkindum, enda vissi ég það, hæstv. forseti, að sundruð stjórnarandstaða gæti ekki komið sér saman um slíkar tillögur í svona mikilvægum málaflokkum. Eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson benti réttilega á áðan voru þeir á þeirri tillögu um að auka framlög til framhaldsskólanna, Frjálslyndi flokkurinn og Samfylkingin. Vinstri grænir voru ekki á þeirri tillögu, enda var það þannig í fyrra og öll árin á kjörtímabilinu að stjórnarandstaðan er út og suður og rökþrota stjórnarandstaða er nú í þeim sporum að geta ekki komið með tillögur vegna þess að það skiptir ekki máli. Auðvitað skiptir það ekki máli að þjóðin fái að vita hvaða stefnu Vinstri grænir, Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn hafa í velferðar- og menntamálum. Það skiptir engu máli, sagði hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Er þetta boðlegt? 
             Hæstv. forseti. Ég óska hv. stjórnarandstöðu góðs gengis í umræðunni en það verður kannski ójafn leikur í ljósi þess að ef þingmenn Vinstri grænna ætla að koma hér upp og gagnrýna okkur fyrir að auka ekki útgjöld til hinna og þessara málaflokka þá hafa þeir ekkert lagt fram sjálfir. Engar tillögur liggja fyrir.

Frú forseti. Frasaflaumur hv. þingmanns hefur að sjálfsögðu engin áhrif. Þetta sýnir fyrst og fremst að hv. þingmaður er afskaplega svekktur yfir því að stjórnarandstaðan skuli koma sameinuð í þessa umræðu. Það þarf ekkert að rifja upp fyrir hv. þingmanni hvernig umræðan hefur verið undanfarin ár. Við höfum margbent á þá hluti sem betur mega fara. Stefna okkar flokka verður ekki vandamál, hún liggur fyrir, hún er skýr. Hv. þingmaður þarf því, frú forseti, ekki að hafa neinar áhyggjur. Ég held að hv. þingmaður ætti frekar að reyna örlítið að fækka í frasaflaumnum og reyna að fara örlítið í málefnalega umræðu. Það væri að minnsta kosti tilbreyting í því.

Virðulegi forseti. Í framsögu hv. þingmanns komu fram mjög merkilegir hlutir, þ.e. í kaflanum um efnahagsmál og efnahagsstjórn. Þar segir að nú standi svo að miklar deilur séu uppi og ekki samræming á milli efnahagsstefnu Seðlabankans og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, sem sé gjörólík, og þeir aðilar vinni hvor í sína áttina, eins og stendur þar. Ber að skilja þetta svo, virðulegi forseti, að hv. þingmaður sé sammála peningastefnu Seðlabankans? Það er mjög mikilvægt að fá það fram vegna þess að við höfum deilt um það árum saman, sérstaklega síðustu tvö, þrjú árin. Er hv. þingmaður sammála vaxtastefnu Seðlabankans? Telur hann að hún hafi verið rétt? Telur hann að Seðlabankinn hafi gert rétt með því að festa sig svo í þessi ný-keynesísku módel að hækka eigi vexti hvað sem tautar og raular þó að engin verðbólga sé á Íslandi önnur en í fasteignum? Þessu höfum við staðið frammi fyrir í tvö ár. Er nú svo komið að stjórnarandstaðan á Íslandi er orðin sammála þeirri peningapólitík? Það er mjög nauðsynlegt að vita hvort svo er, því að hér eru sögð stór orð. Það er sagt að óstjórn sé í stefnu ríkisstjórnarinnar, óstjórnin sé algjör og hún beri vitni um - hvað stendur? „Slíkt ber vott um fullkomna vanþekking á hagkerfinu.“ Það er ekki verið að spara orðin hérna, það er ekki verið að spara þau. Hvað er það þá, virðulegi forseti, sem þingmaðurinn telur að ríkisstjórnin hafi átt að gera samkvæmt tillögum Seðlabankans? Í hverju var það fólgið? Átti hún að berjast gegn öllum kaupmætti launþega eða bótaþega eða gegn hverju átti hún að berjast? Átti hún að berjast gegn því að lækka skatta, átti hún að berjast gegn því að umhverfi atvinnulífsins væri eins og það er?

Frú forseti. Fátt nýtt kom fram í þessu ágæta andsvari hv. þingmanns. Við höfum líklega tekið nokkrum sinnum svipaðar brýnur um svipuð mál en hv. þingmaður hefur yfirleitt vanið sig á að gera Seðlabankann að blóraböggli í þessum efnum. Málið er hins vegar það, hv. þingmaður, að Seðlabankinn hefur ákveðið markmið, sem ég veit ekki betur en hv. þingmaður hafi samþykkt eins og ýmislegt annað sem frá ríkisstjórninni hefur komið, og Seðlabankinn bregst við því sem er hverju sinni. Hann hefur þetta markmið og hefur ekki aðrar leiðir en vaxtaákvörðunina. Við getum vissulega deilt um hvort vaxtahækkanir hafi verið nákvæmlega það sem við hefðum viljað í hvert skipti, en meginástæðan fyrir þessu er að sjálfsögðu sú, og það kemur fram í nefndarálitinu ef hv. þingmaður hefði nú hlustað eða lesið betur, að ríkisstjórnin og Seðlabankinn hafa ekki verið í takt, hafa verið á stundum að fara hvor í sína áttina. Vanþekkingin á hagkerfinu átti við það sem fram hefur komið hjá ýmsum stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar, að ríkisfjármálin skipti engu máli í efnahagsstjórninni. Það er það sem er verið að vitna í. Þetta hefur því miður komið ítrekað fram hjá nokkrum hv. þingmönnum og ef ég man rétt jafnvel hjá nokkrum hæstv. ráðherrum. Þegar það viðhorf er viðhaft skilur maður í betur umgengni meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar um fjárlögin og lög um fjárreiður ríkisins vegna þess að það er eins og þessi lög séu bara eitthvað sem eigi að vera upp á punt, eftir þessu eigi ekkert að fara. Hv. þingmaður veit þetta mætavel og hefur á stundum náð sér þokkalega á strik þegar sú umræða hefur átt sér stað, en því miður ætíð að lokum verið í liðinu og fylgt liðinu á græna takkann.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að endurtaka spurninguna: Fylgir þingflokkurinn eða hv. þingmaður stefnu Seðlabankans eða ekki? 
             Í júní síðastliðnum gerðu aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins, með sér samkomulag sem var meginsamkomulag, það skiptir öllu máli. Ríkisstjórnin lýsti yfir fullkomnum stuðningi við það samkomulag. Seðlabanki Íslands fór gegn því samkomulagi. Hann fór gegn því og hækkaði vexti aftur og aftur þrátt fyrir yfirlýsingar vinnumarkaðarins um hvað þeir ætluðu að gera og hvernig þeir væru að vinna. Er hv. þingmaður sammála þessu eða ekki? Telur hann að Seðlabankinn hafi gert rétt eða rangt? Ég vona að hann geti svarað því. Það eru nefnilega deilur um peningamálin í heiminum. Það eru heilmiklar deilur um hvernig beri að stjórna þeim. Á Íslandi hefur það gerst að hingað inn hefur streymt gríðarlegt magn af erlendu fé, fé sem er að leita að vaxtamismun. Spurningin er sú: Hefur vaxtahækkun Seðlabankans orðið til þess að deyfa verðbólgu, minnka eftirspurn, minnka spennu eða hefur hún verið til þess að auka hana? Það er nefnilega spurningin sem menn þurfa að spyrja sig í dag. Seðlabankinn, sem hefur verið að leika alltaf þetta mikla, fallega hlutverk að þykjast vera eitthvert slökkvilið í þjóðfélaginu, getur verið að hann hafi verið sjálfur brennuvargurinn? Það er nauðsynlegt að menn horfist í augu við þetta og nauðsynlegt að hv. þingmaður svari spurningum sem til hans er beint, já eða nei, er hann sammála þeim eða er hann ósammála þeim?

Frú forseti. Til þess að róa hv. þingmann get ég sagt að ég tel að Seðlabankinn hafi gengið fullhart fram í vaxtahækkunum sínum, ef hv. þingmanni líður örlítið betur við það, því ég verð að segja eins og er, frú forseti, að maður hefur orðið örlitlar áhyggjur af formanni og varaformanni fjárlaganefndar vegna þess að þeir eru fullæstir svona í miðju hádeginu. Það er full ástæða til að reyna að róa hv. þingmenn niður.

Reyndu að svara þessu.

Ég er búinn, hv. þingmaður, að svara því, ég tel að Seðlabankinn hafi gengið fullhart fram í vaxtahækkunum. En ég frábið mér það að hv. þingmaður leyfi sér endalaust og stöðugt að gera ríkisstjórnina stikkfrí í efnahagsmálum og þeim efnahagsvanda sem verið hefur. Ríkisstjórnin ber auðvitað höfuðábyrgð á því hvernig skipinu hefur verið siglt í þeim efnum. Það þensluástand og sú verðbólga sem kom upp í sumar er að sjálfsögðu vegna aðgerða eða aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar. Aðilar vinnumarkaðarins hafa nú í tvígang á stuttu tímabili komið með björgunarbátinn og bjargað ríkisstjórninni í versta vandanum.  
             Leitum upprunans og leitum vandans. Ef við gerum það á réttum stöðum, frú forseti, hef ég trú á að ná megi tökum á efnahagsmálunum svo aðilar vinnumarkaðarins þurfi ekki að koma með reglulegu millibili með björgunarbátinn til að bjarga ríkisstjórninni úr því feni sem hún hefur sjálf komið sér í.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007. Stjórnarandstöðuflokkarnir á þingi, Frjálslyndi flokkurinn, Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, skila sameiginlegu nefndaráliti við 2. umr. fjárlaga. Þessir flokkar skila einnig sameiginlegum breytingartillögum sem lúta fyrst og fremst að einum ákveðnum málaflokki sem að mati þessara flokka er brýnastur af öllum brýnum. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur mælt fyrir sameiginlegu nefndaráliti okkar þingmanna sem sæti eigum í fjárlaganefnd í minni hlutanum, sem eru auk Einars Más Sigurðarsonar, Ellert B. Schram, Katrín Júlíusdóttir, Guðjón Arnar Kristjánsson og sá sem hér stendur. Ég vísa til mjög ítarlegs nefndarálits, sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson mælti hér fyrir, hvað varðar sameiginlegar áherslur um fjárlagatillögurnar og nefndarálit sem liggja fyrir við 2. umr. fjárlaga. Ég mun hins vegar fyrst og fremst gera grein fyrir sameiginlegum breytingartillögum okkar sem undirstrika, eins og ég sagði áðan, þær áherslur og þá forgangsröðun sem við teljum nú hvað allra brýnastar. Þær lúta fyrst og fremst að því að tryggja afkomu og tekjugrunn elli- og örorkulífeyrisþega, hópa í samfélaginu sem hafa mátt berjast fyrir bættum kjörum sínum. Tekist hefur verið á um kjör þessara hópa á Alþingi. Þar skiptast menn í flokka, annars vegar í ríkisstjórnarflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sem ekki hafa hirt um að bæta kjör þessara hópa sem skyldi eða látið þau fylgja eftir öðrum kjarabótum í samfélaginu, og hins vegar velferðarflokkana, sem eru Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Frjálslyndi flokkurinn og Samfylkingin, sem standa nú saman við fjárlagaafgreiðsluna. Frú forseti. Við þingmenn fáum allmörg bréf og tölvupósta frá fólki víðs vegar að á landinu þar sem það ber upp erindi sín eða tjáir viðhorf sín. Þessi bréf og þessi samskipti eru okkur mjög mikilvæg. Þau halda okkur betur í sambandi við þjóðina, við lífið eins og það gerist í raun. Ég fékk eitt slíkt bréf í gær sem ég ætla að lesa smákafla úr, þó að bréfritari vilji ekki láta nafns síns getið, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Mig langar til að senda þér póst um það sem ég má búa við. Ég var húsasmiður í aðalstarfi öll mín ár“ - þessi maður er fæddur 1946 - „en sjúkraflutningsmaður í aukastarfi í um 30 ár. Báðum þessum störfum varð ég að hætta af heilsufarsástæðum, var úrskurðaður öryrki árið 2004. Ég átti hlut í trésmiðju en seldi af framangreindum ástæðum. Af sölu fékk ég 10% fjármagnstekjuskatt og í viðbót 45% skerðingu frá Tryggingastofnun. Ég átti viðbótarlífeyrissparnað. Hann var skattlagður um 36,72% og síðan aftur skerðing um 45% frá Tryggingastofnun. Til að endar nái saman hjá okkur hjónum fór konan að auka við sig vinnu, og aftur 45% skerðing frá Tryggingastofnun. Við hjónin eigum ungmenni í háskóla og það kostar sitt. Ég tala nú ekki um þegar um landsbyggðarfólk er að ræða. Mér er ofboðið hve hart er sótt að mér og mínum og nú spyr ég þig, hv. þingmaður, hvað ætlar þú og þinn flokkur að gera í málefnum öryrkja? Þó að ég sé landsbyggðarmaður þá er þetta mál allra landsmanna. Mér finnst ekki nóg að talað sé um skilning og síðan ekkert meir. Með von um viðbrögð okkur öllum til heilla.“ Í gær, 22. nóvember, var stutt viðtal í Ríkisútvarpinu sem hafði yfirskriftina: „Öryrki fær ekki viðbótarlífeyrissparnað sinn.“ Þar stendur, með leyfi forseta: „9.000 krónur standa eftir af 400.000 króna lífeyrissparnaði konu sem hugðist nýta peningana eftir að hún varð öryrki. Afganginn tekur skatturinn og svo skerðir Tryggingastofnun lífeyrissgreiðslur, bæði konunnar og eiginmanns hennar. Bára Pálmarsdóttir var greind öryrki fyrir ári síðan […]. Þegar hún og maðurinn hennar, sem er ellilífeyrisþegi, þurftu að ráðast í umfangsmiklar viðgerðir á húsinu sínu hugðust þau nýta sér viðbótarlífeyrissparnaðinn í stað þess að taka lán. Bára tók út tæpar 400.000 krónur. Skatturinn tók tæplega 147.000 af þeirri upphæð og síðan kom í ljós að Tryggingastofnun skerti bætur hennar og eiginmanns hennar.“ Bára Pálmarsdóttir segir: „Svo voru skertar tekjur hjá manninum mínum um 95.000 og hjá mér um 149.000 vegna þess að ég er öryrki.“ Þá er hún spurð: „Og hvað var þá mikið sem að stóð eftir?“ Bára Pálmarsdóttir: „Þegar allt er komið til að þá eru það 9.000.“ Frú forseti. Er að furða þó að fólk í samfélaginu, stórir hópar, spyrji: Hvað ætlið þið að gera? Því erum við að svara í þeim sameiginlegu tillögum sem við leggjum til hér, þingmenn og þingflokkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Frjálslynda flokksins og Samfylkingarinnar. Við viljum að tekið sé í alvöru á málum þess fólks sem hér er um að ræða en ekki bara talað. Í þingsályktunartillögu sem þessir flokkar fluttu sameiginlega í upphafi þings í haust, mál nr. 3 á þingskjali 3, en þar fluttu allir þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna tillögu til þingsályktunar um nýja framtíðarskipan lífeyrismála, stendur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að endurskoða lífeyriskafla laga um almannatryggingar. Endurskoðunin verði unnin í fullu samráði við samtök aldraðra og öryrkja. Skoðað verði samspil almannatrygginga og lífeyriskerfisins með það að markmiði að einfalda tryggingakerfið, draga úr skerðingaráhrifum tekna og auka möguleika lífeyrisþega til að bæta kjör sín. Þá verði komið á afkomutryggingu sem tryggi viðunandi lífeyri. Til undirbúnings afkomutryggingar verði þegar í stað gerð úttekt á framfærslukostnaði lífeyrisþega sem grunnlífeyrir og tekjutrygging byggist á. Eftirfarandi atriði verði m.a. lögð til grundvallar í nýrri framtíðarskipan lífeyrismála:“ Það eru einmitt um þau atriði, frú forseti, sem við flytjum breytingartillögu. Við fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins gerum að tillögu okkar að tekjutrygging ellilífeyrisþega hækki, í samræmi við fyrrnefnda þingsályktunartillögu okkar frá haust, í 602 millj., tekjutrygging örorkulífeyrisþega í 350 millj. og vegna nýrrar framtíðarskipanar lífeyrismála komi 6.431.700 millj. eða samtals 7 milljarðar 383 millj. og 700 þús. Frú forseti. Þessir hópar hafa svo sannarlega staðið eftir. Tillagan gerir ráð fyrir að ný tekjutrygging aldraðra verði 85 þús. kr. á mánuði og öryrkja 86 þús. kr. frá 1. janúar 2007 að viðbættum vísitölubreytingum sem orðið hafa. Frá sama tíma verði dregið úr skerðingaráhrifum tekna þannig að í stað þess að skattskyldar tekjur yfir frítekjumarki skerði tekjutryggingu um 45% þeirra tekna sem umfram eru, verði hlutfallið 35%. Frítekjur vegna atvinnutekna lífeyrisþega verði 75 þús. kr. á mánuði frá 1. janúar 2007 og skerði ekki tekjutryggingu. Skoðað verði hvort nýta megi hluta þessa frítekjumarks fyrir tekjur úr lífeyrissjóði. Öryrkjar hafi val um þetta nýja frítekjumark eða eldri reglu eftir því hvort er þeim hagstæðara. Frú forseti. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á þetta atriði, frítekjumark vegna atvinnutekna. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara hljóðaði upp á frítekjumark upp að 200 þús. kr. ári sem kæmi til framkvæmda 1. janúar 2009. Því hefur reyndar verið flýtt vegna mikils þrýstings og að það verði 300 þús. kr. frá 1. janúar næstkomandi. Það var ánægjulegt að ríkisstjórnin skyldi láta undan þrýstingi bæði stjórnarandstöðunnar og samtaka elli- og örorkulífeyrisþega gagnvart þessu en það er lítið hænufet sem þarna er stigið þó að í sjálfu sér beri að þakka það litla sem er. En fátt er mikilvægara en að hinni samfélagslegu umgjörð lífeyris og annarra slíkra almannagreiðslutekna fylgi líka hvatning til þess að þeir sem geti verði sem lengst á vinnumarkaðnum, geti stundað vinnu, hlutastarf, tímabundið starf eða fullt starf, eftir því sem viðkomandi er fær um og hentar án þess að það skerði grunnlífeyri fólks sem komið er á hann og á rétt á honum samkvæmt lögum þar um. Við heyrum stöðugt og lögð er áhersla á það að byggð séu upp sveigjanleg starfslok. Að fólk geti valið um hve hratt það hættir störfum eða fer út af hinum svokallaða vinnumarkaði. Við vitum líka að fátt er betra og heilsusamlegra, bæði andlega og líkamlega, fyrir fólk en að geta verið sem lengst á vinnumarkaði og unnið eins og það hefur þrek og vilja til. Í þessu kerfi þarf því að vera hvatning sem hér er einmitt lögð til. Þá leggjum við til að ráðstöfunarfé, eða vasapeningar svokallaðir, við dvöl á stofnun hækki um 50% frá 1. júlí 2006 ásamt því að frítekjumark gagnvart tekjum þeirra sem dvelja á stofnunum verði hækkað úr 50 þús. kr. í 75 þús. kr. Frá 1. janúar 2008 verði stefnt að því að breyta greiðslufyrirkomulagi á daggjaldastofnunum fyrir aldraða í svipaða veru og gildir fyrir fatlaða á sambýlum. Einnig að afnumin verði að fullu tengsl lífeyrisgreiðslna við atvinnu- og lífeyristekjur maka og að öryrkjar haldi aldurstengdri örorkuuppbót þegar farið er á ellilífeyri. Frú forseti. Við í stjórnarandstöðuflokkunum, velferðarflokkunum Vinstri hreyfingunni grænu framboði, Samfylkingunni og Frjálslynda flokknum, leggjum áherslu á að það sé forgangsatriði að bæta kjör þessa fólks og styrkja á það á atvinnumarkaðnum og einnig að tryggja því grunnlífeyri og mannsæmandi kjör.

Nú háttar svo til að forseti mun gera matarhlé eftir eina mínútu til klukkan hálftvö. Ég spyr hv. ræðumann hvort hann vilji ljúka máli sínu á einni mínútu eða fresta máli sínu til klukkan hálftvö.

Ég fresta bara máli mínu, frú forseti.

Virðulegi frú forseti. Ég var kominn þar í máli mínu fyrir hádegisverðarhlé þar sem ég var að gera grein fyrir sameiginlegum tillögum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins varðandi afgreiðslu fjárlaga hér við 2. umr. Við leggjum mikla áherslu á að kjör elli- og örkorkulífeyrisþega verði í raun bætt. Ég vitnaði til tölvupósts, eins af mörgum sem við þingmenn fáum þar sem fólk lætur í ljósi skoðanir sínar, ber upp erindi sín og tjáir hug sinn til einstakra mála, sem er okkur ómetanlegt í starfi okkar á Alþingi. En höfum sameinast um, þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna, þingmenn velferðarflokkanna, að leggja nú megináherslu á málefni þessa fólks. Við fluttum tillögu um það í haust, í byrjun þings, sameiginlega tillögu varðandi elli- og örorkulífeyri, eins konar framtíðarsýn okkar í þessum málum. Í samræmi við það leggjum við til að tekjutrygging ellilífeyrisþega verði hækkuð, við leggjum til nýja framtíðarskipan lífeyrismála, eins og segir í greinargerð með tillögum okkar. Það eru Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn sem standa saman að þessum málum. Í greinargerðinni segir: Þingmenn stjórnarandstöðunnar lögðu fram í upphafi þessa þings þingsályktunartillögu um nýja framtíðarskipan lífeyrismála. Með þeirri breytingartillögu sem við nú flytjum og ég mæli hér fyrir er lagt til að eftirtaldir liðir í þeirri tillögu komist til framkvæmda strax 1. janúar 2007: Í fyrsta lagi að ný tekjutrygging aldraðra verði 85 þús. kr. á mánuði og öryrkja 86 þús. kr. á mánuði frá 1. janúar 2007 að viðbættum vísitölubreytingum sem þar hafa orðið. Frá sama tíma verði dregið úr skerðingaráhrifum tekna þannig að í stað þess að skattskyldar tekjur yfir frítekjumarki skerði tekjutryggingu um 45% þeirra tekna sem umfram eru, verði hlutfallið 35%. Frítekjur vegna atvinnutekna lífeyrisþega verði 75 þús. kr. á mánuði, eða 900 þús. kr. á ári og skerði ekki tekjutryggingu. Það er gríðarlega mikilvægt, eins og ég lagði áherslu á í ræðu minni áðan, að innbyggður hvati sé til að fólk geti valið sér sveigjanlegri starfslok. Það sé hvatt til að vera og taka þátt í vinnumarkaðnum að hluta eða að öllu leyti svo lengi sem það hefur kraft og vilja til, án þess að grunnlífeyrir þess skerðist. Ekki síst í því atvinnuástandi sem við nú búum við þar sem er gríðarleg þensla og skortur á vinnufúsum höndum. Einmitt þá ætti þetta að vera til mikilla hagsbóta. Þá leggjum við líka til að ráðstöfunarfé, svokallaðir vasapeningar við dvöl á stofnun, hækki um 50% frá 1. júlí ásamt því að frítekjumark gagnvart tekjum þeirra sem dvelja á stofnunum verði hækkað úr 50 þús. kr. í 75 þús. kr. Og frá 1. janúar höfum við þá stefnumörkun að breyta greiðslufyrirkomulagi á daggjaldastofnunum til aldraða í svipaða veru og gildir fyrir fatlaða á sambýlum. Við erum ekki hér að tala um háar upphæðir, frú forseti. En þó er þetta mikil hækkun frá því sem nú er. Við teljum þetta alger lágmörk til að tryggja lágmarkstekjugrunn fólks þannig að það geti lifað og tekið þátt í samfélaginu af lágmarksreisn. Tillögur okkar á næsta ári hljóða samtals upp á 7 milljarða 383 millj. og 700 þús. kr. Nú er það svo þegar upphæð sem og þessi kemur inn í veltu samfélagsins þá fer hluti af henni að sjálfsögðu aftur í skatta til ríkisins. Hluti af þessu fer að sjálfsögðu í aukna neyslu og þannig skilast peningarnir til baka. Auk þess sem almenn heilbrigði og velsæld fólks eykst ef það getur stundað atvinnu sem lengst án þess að það skerði grunnlífeyri. Á móti þessum tillögum flytjum við tekjujöfnunartillögur þó svo við teljum reyndar að svigrúmið nú í tekjum ríkissjóðs sé það mikið að það ætti að vera hægt að koma til móts við þessar kröfur eða tillögur okkar gagnvart elli- og örorkulífeyrisþegum án þess að gera endilega ráð fyrir auknum tekjum ríkissjóðs. Ef við værum við stjórnvölinn, þá mundum við líka forgangsraða útgjaldaliðum ríkissjóðs með öðrum hætti en núverandi ríkisstjórn gerir. Enda er það einn meginmunur á velferðarflokkunum sem berjast fyrir velferð almennings og hinum sem hugsa stöðugt um þá sem hæstar og mestar hafa tekjurnar. En við leggjum til á móti að reiknað verði með meiri tekjum af sköttum af hagnaði og hærri tekjuskatti með auknum innheimtuaðgerðum, með auknu skatteftirliti, en það hefur þráfaldlega verið í umræðunni að hér séu tugir milljarða kr. sem ríkið verði af í sköttum vegna undanskota eða farið sé á svig við skattalög. Í því sambandi, virðulegi forseti, minni ég á ritstjórnargrein í Morgunblaðinu frá 22. júlí síðastliðnu, undir yfirskriftinni „Feluleikir, skattar og eignarhald“ og þar segir, með leyfi forseta: „Morgunblaðið sagði frá því í frétt á baksíðu í gær að félög og einstaklingar skráðir á Ermarsundseynni og skattaparadísinni Guernsey, ættu um 41 milljarð kr. í íslenskum fyrirtækjum. … Í mörgum og kannski flestum tilfellum er allt uppi á borðinu um það hverjir raunverulegir eigendur félaganna eru, sem eiga stóra hluta í fyrirtækjum hér á landi. … Í öðrum tilfellum liggja upplýsingar um raunverulega eigendur hins vegar ekki á lausu.“ Síðan kemur áfram: „Indriði H. Þorláksson ríkisskattstjóri,“ sem nú er reyndar að verða fyrrverandi, „er harðorður um þessa þróun í samtali við Morgunblaðið í gær. „Ég held að það leiki enginn vafi á því að mörg af þessum félögum sem þarna er um að ræða staðsetji sig þarna til þess að komast undan skatti,“ segir Indriði. „Raunar er alveg óvíst hvað af þessum eignum er talið fram. Við sjáum það í ýmsum málum sem hafa komið upp að þar vantar mikið á. Í mörgum tilvikum eru þetta bein skattsvik þar sem margir af þeim aðilum sem við höfum náð til hafa ekki gert grein fyrir þessum eignum og tekjum.“ Indriði segir að skattyfirvöld eigi erfitt um vik vegna þess að ekki sé í gildi hér á landi svokölluð CFC-löggjöf sem veiti heimild til að skattleggja einstaklinga eða félaga erlendis í svokölluðum skattaparadísum …“ Áfram segir: „Það verður auðvitað að gera skýran greinarmun á athæfi, sem er lögbrot og því, sem er í samræmi við gildandi lög og reglur. Hins vegar er ástæða til þess fyrir fjármálaráðuneytið og Alþingi að kanna hvort ástæða sé til að setja löggjöf á borð við þá sem ríkisskattstjóri segir að vanti hér á landi. Kannski hefur ekki þótt þörf á henni hingað til vegna þess hversu íslenskt atvinnulíf hefur verið lítið alþjóðavætt. Nú er orðin þar breyting á. Þeir sem fjárfesta á Íslandi eiga að búa við samkeppnisfært skattaumhverfi en skattasamkeppnin á að felast í lágum skatthlutföllum, ekki því að menn geti komist hjá því að borga skatta til samfélagsins eins og aðrir.“ Ég vitnaði í þessa forustugrein frú forseti, til þess bara að undirstrika að meira að segja ríkisskattstjóri telur að veruleg undanskot og það að fara á svig við skattalög sé hér í gangi í stórum stíl. Við heyrum líka um vaxandi svokallaða svarta starfsemi í samfélaginu, þ.e. atvinnustarfsemi án þess að greiða skatta. Hversu mikið það er eru ekki tölur um, en ég minnist þess að hafa heyrt í umfjöllun um þau mál að menn teldu að ríkið yrði af tugum milljarða, jafnvel 20, 30 milljörðum kr. í eðlilegri skattheimtu ef rétt væri fram talið, vegna beinna skattsvika eða að farið væri á svig við skattalög. Væri nú ekki vel til fundið að ná til þessara aðila, ná eðlilegum sköttum af þeirri starfsemi sem þarna eru í gangi til að þeir skattar gætu runnið beint til þess að koma til móts við lífeyrisþegana hér á landi sem búa við afar skert kjör miðað við samfélagið í heild? Þess vegna leggjum við til í tekjuáætlunum okkar, frú forseti, að það megi vel hugsa sér að brúa þetta bil með því að skattar á tekjur og hagnað hækki um svona 4 milljarða. Þetta er ósköp lítill hluti af því sem talið er að sé þar í pípunum. Skattar á vörur og þjónustu hækki um 1,4 milljarða, eða samtals 5,4 milljarða. En við leggjum aftur til á móti að auknu fjármagni verði varið til skattaeftirlits, þ.e. 350 millj. kr., sem ætti að verða til þess að auðvelt yrði að skila þeim mun sem þarna er. Einnig gerum við ráð fyrir að þetta fjármagn, 7 milljarðar kr., fari í umferð með þeim hætti sem ég hef gert grein fyrir, það skili sér þá. Það er talið að þriðjungurinn af því skili sér síðan með beinum eða óbeinum hætti aftur í ríkissjóð í formi skatta, í formi virðisauka- og veltuskatta o.s.frv. Þannig að það sem út af stæði hér, tæpir 2 milljarðar kr. í þessu sambandi, teldum við ekkert óeðlilegt að félli á þann afgang sem nú er á ríkissjóði enda er það innan skekkjumarka sem gefið er upp varðandi tekjuöflun ríkissjóðs. Tekjuöflun ríkissjóðs hefur nú sveiflast meir en það. Það er meira að segja innbyggt í okkar kerfi að það ætti að vera hægt að ná tekjum til að standa undir þeim eðlilegu og nauðsynlegu mannréttindum sem við leggjum hér til. Frú forseti. Það er alveg sláandi hver munur er á þegar félagshyggjuflokkar fara með stjórn eða þegar þeir flokkar sem kenna sig meira við einkavæðingu og einkarekstur fara með stjórn, svo ekki sér talað um í heilbrigðis- og velferðarmálum. Við munum eftir kosningabaráttunni í Reykjavík á síðastliðnu vori þar sem m.a. sjálfstæðismenn undir forustu núverandi borgarstjóra lögðu mikla áherslu á að bæta kjör ellilífeyrisþega. Ég held að við munum öll eftir þeim gríðarlegu yfirlýsingum. Að kosningum loknum var myndaður sams konar meiri hluti í Reykjavík eins og er hér á Alþingi, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn. Hvað ætli sé það fyrsta sem þessir flokkar gera? Jú, það er einmitt að hækka gjaldskrá velferðarsviðs borgarinnar um tæp 9%, sem bitnar harðast á lágtekjufólki, á elli- og örorkulífeyrisþegum. Ég er hérna með grein úr Morgunblaðinu þar sem viðtal er við Margréti Margeirsdóttur sem sýnir táknrænt hvernig fer þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eru við stjórn. Þeir lofa einu fyrir kosningar, eins og við munum öll í gylliboðunum sem var lofað til eldri borgara fyrir kosningar hér í vor, en þegar kosningar eru afstaðnar er allt annað uppi á teningnum. Margrét segir, með leyfi forseta: „„Við lýsum yfir miklum vonbrigðum og undrun með þessar hækkanir í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað á undanförnum missirum um kjör eldri borgara. Þessi hækkun kemur hreinlega eins og blaut tuska framan í okkur,“ segir Margrét Margeirsdóttir, formaður Félags eldri borgara og vísar þar til ákvörðunar velferðarráðs Reykjavíkurborgar“ - sem er undir stjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins - „að hækka gjaldskrá velferðarsviðs borgarinnar um 8,8% frá og með næstu áramótum. Segir Margrét ljóst að hækkunin muni koma allra verst við þá eldri borgara sem lakast eru settir og munar um hvaða upphæð sem er. Segir hún tímasetningu hækkunar einnig koma á óvart og að eðlilegra hefði verið af hálfu borgarinnar að bíða með hækkanir þar til ljóst væri hvernig rekstrarárið kæmi út í heild.“ Við sjáum því hvernig verður þegar þessir flokkar komast til valda eins og við höfum upplifað á Alþingi á undanförnum árum, en þá hefur einmitt verið hvað harðast tekist á um kjör eldri borgara, um lífeyrisþega og um þá sem þurfa að vera á elli- eða dvalarheimilum eða þurfa að leggjast inn á sjúkrahús í lengri eða skemmri tíma. Um þetta hefur verið tekist á hér. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu lengri nú í fyrri ræðu minni. Ég er fyrst og fremst að mæla fyrir þessum tillögum. Leggja áherslu á samstöðu stjórnarandstöðuflokkanna í þeim málum sem þeir gera að meginmáli við fjárlagagerðina og undirstrika þar með að þetta er sá málaflokkur sem þessir flokkar, þegar þeir hafa fellt núverandi ríkisstjórn, munu taka á númer eitt. Biðin er orðin æðilöng og lengist enn til vors. En í næstu kosningum gefst tækifæri til að kjósa um mismunandi stefnur, að kjósa um áframhaldandi stefnu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins sem lýsir sér best, eins og ég lýsti áðan, í því að Reykjavíkurborg byrjaði á því að hækka þjónustugjöld til eldri borgara, eða þær tillögur okkar um að bæta og stuðla að mannsæmandi kjörum hjá þessum hópi. Í upphafi máls míns vitnaði ég, frú forseti, til tölvupósts sem ég fékk í gær þar sem einstaklingur rakti sögu sína og hvernig staða hans væri. Ég held að ég ljúki ræðu minni með því að vitna áfram til þess. Bréfi hans lýkur á þennan hátt, með leyfi forseta: „Mér er ofboðið hvað hart er sótt að mér og mínum og nú spyr ég þig, hv. þingmaður, hvað ætlar þú og þinn flokkur að gera í málum öryrkja? Þó ég sé ekki landsbyggðarmaður,“ segir þessi bréfritari, „þá er þetta mál allra landsmanna. Mér finnst ekki nóg að talað sé um skilning og síðan ekkert meir. Með von um viðbrögð okkur öllum til heilla.“ Bréfið er síðan undirritað af viðkomandi. Tillögur okkar hér eru svör okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins við þessu ákalli. Sjálfsagt koma þau svör ekki fyrr en í vor við kosningarnar en þau svör verða að koma þá.

Hæstv. forseti. Framsóknarflokkurinn þarf ekkert á því að halda að þingmenn Vinstri grænna skilgreini stefnu flokksins. Framsóknarflokkurinn er félagshyggjuflokkur og þegar hv. þingmaður lætur að því liggja í hverri einustu ræðu sem hann heldur um fjárlög hverju sinni, að stjórnvöld hafi verið að skerða framlög til heilbrigðis- og velferðarmála, þá er það rangt. Ég veit ekki hve oft ég hef þurft að koma hingað upp til þess að leiðrétta málflutning hv. þingmanns í þeim efnum. Það er búið að auka framlög til heilbrigðismála frá árinu 1998 um 27,5 milljarða að raungildi eða um 49%. Það er búið að auka framlög til almannatrygginga sem tíðrætt er um frá árinu 1998, um 23 milljarða að raungildi, að teknu tilliti til allra verðlagshækkana eða um 45%. Hv. þingmaður þarf því ekki að skilgreina það fyrir hvað Framsóknarflokkurinn stendur í stjórnmálum. Það er ljóst. Hins vegar tek ég undir það, og það er 

Frú forseti. Af verkunum eru menn dæmdir. Alveg eins og stendur í þessu bréfi sem ég vitnaði hér til ...  Ég minni á að Tryggingastofnun hefur heyrt undir framsóknarráðherrana líklega síðan 1995. Er það  Sá dómur sem hv. þingmaður kveður hér upp um starfsemi hennar, sem ég ætla ekkert að segja til um hvernig er í sínum daglegu störfum, er því á ábyrgð Framsóknarflokksins. Ég harma að Framsóknarflokkurinn sem einu sinni kenndi sig við félagshyggju skuli vera svo algerlega horfinn frá þeim grunnhugsjónum í framkvæmd. Ég held að við hörmum það fleiri. Því fleiri flokkar, því fleiri þingmenn sem aðhyllast félagshyggju og samhjálp í raun hér á þingi, því betra, þó þeir séu í Framsóknarflokknum. En daprast er þó þegar menn vilja ekki viðurkenna  Við leggjum hér fram tillögur sem eiga að koma til framkvæmda strax. Ég spyr hv. þm. Birki J. Jónsson hvort hann vilji bara ekki styðja tillögurnar okkar. Þetta er útreiknað. Þetta er tilbúið.

Hæstv. forseti. Það er mikið rétt að Framsóknarflokkurinn hefur haft heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið síðastliðin 11 ár. Það hafa verið gerðar miklar breytingar á lífeyrissjóðakerfinu á því tímabili. Eins og ég rakti áðan hafa miklir fjármunir verið settir í þetta kerfi. Margar breytingar hafa verið gerðar á þessu kerfi, breytingar sem voru ætlaðar til góðs, og við efumst ekki um hér, til þess að bæta stöðu lífeyrisþega. Hins vegar tel ég að komið sé að þeim tímapunkti að menn þurfi að setjast niður og fá heildaryfirsýn yfir þetta kerfi. Það er mjög mikilvægt. Ég vil minna hv. þm. Jón Bjarnason á að það var ekki fyrr en 1998 sem við breyttum lögum um húsnæðismálastjórn og við tók Íbúðalánasjóður. Það tekur tíma að umbreyta kerfum. Ég held að við getum verið sammála um að Íbúðalánasjóður sé í dag fyrirmyndarstofnun þó það hafi verið mjög umdeilt á sínum tíma. Ég bið hv. þingmann um að blása ekki á þá hugmynd mína að við förum í heildarendurskoðun á þessu kerfi. Öll kerfi þurfa að vera í endurskoðun. Ég er að leggja það til hér í þessari umræðu að menn setjist yfir þessi mál, yfirvegað. Ég er ekki að tala um, eins og hv. þingmaður, að gera hlutina strax. Við þurfum að setjast yfir hlutina og sjá hvaða breytingar er hægt að gera, meðal annars til þess að bæta þjónustu við þá sem þiggja þjónustu til dæmis Tryggingastofnunar ríkisins. Hvernig getum við gert þetta kerfi skilvirkara? Þetta eru spurningar sem við þurfum að vega og meta. Eins og ég sagði þá er búið að setja heilmikla fjármuni inn í þetta kerfi og við umbyltum því ekkert strax. Orð eru til alls fyrst þó að hv. þingmaður vilji gera lítið úr því. En þá lýsi ég mig reiðubúinn til þess að fara ofan í þessi mál, ofan í þessa vinnu. Við gerum það ekkert strax. En við getum hafið vinnuna 

Frú forseti. Það er alveg gott og blessað að setja nefnd í að endurskoða þetta. Það er sjálfsagt að gera það. En þær tillögur sem við leggjum hér fram til tafarlausra úrbóta á kjörum þessa fólks þurfa ekki að bíða. Þær eru skilgreindar. Það þarf ekki að umbylta neinu kerfi til að koma þeim til framkvæmda. Það er bara að taka ákvörðunina. Síðan má fara að skoða öll möguleg kerfi og endurskoða lífeyriskerfin. En gagnvart þessu fólki, gagnvart þessum tillögum, þarf þess ekki. Þess vegna legg ég áherslu á það sem segir í tölvubréfinu sem ég las upp áðan, að það er ekki nóg að segjast vilja skoða allt með jákvæðum huga ef ekkert er gert. Það eru í rauninni bara verkin sem tala, tillögur okkar, velferðarflokkanna á þingi, sem viljum skipta þessari ríkisstjórn út, ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, meðal annars vegna aðgerðaleysis í málefnum elli- og örorkulífeyrisþega. Það er hægt að ganga nú þegar til verka. Ég hef ekki minnt á hvernig einkavæðingin, símkostnaður og þjónustugjöld koma stöðugt líka harðar niður á þessu fólki, tekjulágu fólki, elli- og örorkulífeyrisþegum. Skólagjöld, stöðugt hærri námsvistar- eða skólagjöld koma líka langharðast niður á fólki með lægstar tekjur og í stöðu eins og ég hef verið að lýsa. Þetta er allt saman verk þessarar ríkisstjórnar. 

Hæstv. forseti. Það liggur beinast við, held ég, að taka aðeins upp þráðinn þar sem frá var horfið í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar og andsvörum hv. formanns fjárlaganefndar. Hv. formaður fjárlaganefndar, Birkir Jón Jónsson, sagði áðan að það hlyti að vera sameiginlegt markmið okkar í þinginu að bæta stöðu lífeyrisþega og í því sambandi þyrfti að endurskoða m.a. tryggingalöggjöfina að því er snýr að eldri borgurum og öryrkjum og jafnvel störf Tryggingastofnunar. Nú ætla ég að láta störf Tryggingastofnunar liggja svolítið á milli hluta í ræðu minni en vek hins vegar athygli á því að í sameiginlegri tillögu stjórnarandstöðunnar frá því á síðastliðnu hausti er einmitt lagt til að hafin verði endurskoðun á stöðu tryggingaþega í landinu. Það verði gert með því að skilgreina neysluútgjöld og skoða viðmiðun fyrir grunnlífeyri og tekjutryggingu. Þessi viðmiðun hækki í samræmi við neysluvísitölu þannig að tryggt sé að hún haldi verðgildi sínu. Síðan segir, með leyfi forseta: „Hækki launavísitala umfram neysluvísitölu verði tekið mið af henni þannig að lífeyrisþegum sé tryggð hlutdeild í auknum kaupmætti í samfélaginu.“ Það er því ekkert nýtt að það sé talsverður vilji fyrir því í þinginu að skoða þessa málaflokka. Hins vegar hefur skort verulega á það að ríkisstjórnarflokkarnir hafi fengist í þessa vinnu á undanförnum árum. Ég minni á það, hæstv. forseti, að sá sem hér stendur hefur í sex ár flutt tillögu í þinginu um að frítekjumark komi á undan skerðingarreglum Tryggingastofnunar. Sameiginlega leggjum við til í stjórnarandstöðunni að tekið verði upp 75 þús. kr. frítekjumark vegna atvinnutekna frá næstu áramótum og að einnig verði skoðað hvort nýta megi hluta þessa frítekjumarks fyrir tekjur úr lífeyrissjóði og er síðan bent á leiðir í því sambandi. Hafi hv. formaður fjárlaganefndar litið svo á að hann væri að boða algerlega ný sannindi í þinginu um að menn vilji skoða tengingu og skerðingarreglur Tryggingastofnunar gagnvart lífeyrisþegum, þá verð ég að upplýsa hann um að svo er ekki. Sá sem hér stendur hefur talað um þetta í fleiri ár. Hæstv. sitjandi forseti hefur talað um þessi mál í fleiri ár. Það er því algerlega út úr kortinu hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að líta svo á að hann hafi uppgötvað einhvern nýjan sannleika í þessum málum með innkomu sinni áðan í andsvari við hv. þm. Jón Bjarnason. Svo er ekki. En við fögnum því auðvitað alveg sérstaklega þegar framsóknarmenn öðlast skilning á því að þetta sé ákveðið vandamál sem þarf að taka á. Ég fagna hverjum liðsmanni sem vill koma að þessum málum með okkur og gleðst yfir því, hæstv. forseti, þegar menn lýsa því yfir hér í pontu að það sé nauðsynlegt að fara í þessi mál. Það er í raun og veru efni þeirrar þingsályktunartillögu um nýskipan lífeyrismála sem stjórnarandstaðan flutti á haustdögum og það er efni þeirrar breytingartillögu sem við leggjum nú til sameiginlega, stjórnarandstaðan, við breytingu á þeim fjárlögum sem verið er að ræða hér. Ef svona mikill áhugi og vilji er hjá þingmönnum Framsóknarflokksins sem hér hafa tjáð sig að taka á þessum málum, skora ég á þá þegar kemur til atkvæðagreiðslu að greiða sérstaklega atkvæði um það að hækka tekjutrygginguna samkvæmt tillögu okkar. Þar er verið að tala um 6 þús. kr. fyrir hvern einstakling sem hefur ekkert annað til að komast af, hvort heldur það er eldri borgari eða öryrki. Ég vænti þess að forusta Framsóknarflokksins hafi verið að taka merkilega afstöðu í þessu máli og formaður fjárlaganefndar hafi verið að tjá þá afstöðu, en að þeir komi ekki hér upp eins og ævinlega við afgreiðslu fjárlaga og greiði atkvæði á móti hverri einustu efnislegu og góðu tillögu sem stjórnarandstaðan flytur.

Hvaða tillögur eru það?

Í því sambandi langar mig að upplýsa hv. þm. Birki Jón Jónsson og hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson, frammíkallanda, um það hver urðu verk stjórnarandstöðunnar á síðastliðnu hausti þegar stjórnarandstaðan flutti 42 tillögur til þess að lagfæra ýmislegt sem þá var verið að afgreiða í fjárlögunum.  Síðan heyrði ég formann fjárlaganefndar lýsa því alveg sérstaklega yfir í ræðustóli fyrr í dag að hann harmaði það hversu fáar tillögur væru lagðar fram af stjórnarandstöðunni,  Ég vænti þess, vegna þess hvernig menn hafa talað hér í morgun, að hv. þingmenn, a.m.k. Framsóknarflokksins - enn hefur enginn sjálfstæðismaður flutt ræðu, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom hér upp í andsvörum - hafi þann manndómsbrag til að bera við afgreiðslu þessa máls að þeir geti samþykkt að fara í einu skrefi upp í 75 þús. kr. frítekjumark áður en til skerðingar kemur, ef þeim er eitthvað annt um að eldri borgarar og lífeyrisþegar í landinu komist betur af en þeir hafa gert á undanförnum árum. Ef það á bara að vera skemmtiatriði að fella tillögurnar þá skil ég að þeir sakni þess að fá ekki fleiri tillögur, en þær eru um markverða stefnu og markverð atriði. Við völdum það í stjórnarandstöðunni að leggja eingöngu fram eina efnislega tillögu sem sneri að lífeyrispakka eldri borgara og öryrkja við þessa umræðu, vegna þess að við teljum að þetta sé forgangsmál, að þetta sé mál sem ekki sé hægt að draga ár eftir ár. Ég sagði áðan að í sex ár hefðum við í Frjálslynda flokknum flutt tillögu um 50 þús. kr. frítekjumark áður en kæmi til skerðingar. Það er ekkert hægt að afsaka umræðuna með því að segja að hún sé flókin. Menn hljóta að vera búnir að kíkja örlítið inn í reglur Tryggingastofnunar á undanförnum árum. Menn hljóta að vita að skerðingin var einu sinni 67% og að hún er núna 45%. Menn hljóta að vita að ríkisstjórnin ætlar ekki að fara með hana nema niður í 38,35. Menn hljóta að vita að við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til að hún fari í einu skrefi strax niður í 35 og að ekki kæmi 25 þús. kr. frítekjumark þar á undan eins og ríkisstjórnarflokkarnir hafa nú fallist á og lagt til, heldur 75 þús. Það væri frítekjumark sem dygði fyrir u.þ.b. hálfu starfi á vinnumarkaði, ekki mjög hálaunuðu starfi, sem væri það sem fólk gæti þénað án þess að fá 45% skerðingu eða 38,35% skerðingu plús skattgreiðslur, sem er það kerfi sem við höfum búið við á undanförnum árum. Ég hélt, satt að segja, að það væri búið að skrifa nóg af skýrslum um þetta mál og leggja fram nóg af gögnum til þess að allir gætu skilið um hvað málið snýst. Það snýst um það hvort við ætlum að viðurkenna að sú kynslóð eldri borgara sem kom okkur inn í nútímaþjóðfélag með vinnu sinni og framlagi, eigi að fá að njóta þess með okkur á seinni árum ævi sinnar að lifa mannsæmandi lífi. Ekki bara þeir sem höfðu það albest meðan þeir voru í starfi og hafa kannski góðan lífeyri, heldur líka hinir, líka hin 25% lífeyrisþega sem eru með undir 21 þús. kr. á mánuði úr lífeyrissjóði sínum. Þetta hljóta þingmenn að vita. Þó að menn hafi skrifað að gullvagn framtíðarinnar væri einhvers staðar fram undan fyrir eldri borgara - það kom út úr tillögum Ásmundar Stefánssonar og ábendingum hans - þá hygg ég, hæstv. forseti, að það sé lengra í framtíðinni fyrir stóra hópa í þjóðfélaginu, því miður. Einkum fyrir þá lægst launuðu, þá sem eru í hálfu starfi, þá sem eru veikir, þá sem hafa stundað nám lengi og lenda svo í því að veikjast og ná ekki að afla þeirra tekna sem þeir ætluðu sér með námi sínu. Þetta fólk kemur ekki til með að eignast mikil lífeyrisréttindi. Það er því margt að athuga í þessum málum. Hér er ég með þennan pakka, hv. þingmaður, með allar atkvæðagreiðslur þínar, öll neiin við 42 tillögum stjórnarandstöðunnar á síðasta þingi. Þannig að það er von að þú saknir þeirrar skemmtunar að geta ekki fellt 42 tillögur. En það reynir á það núna hvort hægt er að samþykkja fáar tillögur og þær markverðar. Það reynir á það hvort einhver meining er í þeim orðum sem sögð hafa verið í þessum ræðustól í morgun. Menn geta ekki látið svona ár eftir ár, eins og hér sé bara eitthvert leikhús. Það er ekki hægt. Samtök eldri borgara og ríkisstjórnin gerðu með sér ákveðið samkomulag um bætta framtíð fyrir eldri borgara. Eldri borgarar hafa lýst því yfir að þeir hafi talið sig vera nánast nauðbeygða til að skrifa undir þann pakka, vegna þess að ella hefðu þeir ekki fengið ákveðna áfanga, m.a. í umönnunarmálum sem þeir sóttust eftir. Við fengum bréf frá Landssambandi eldri borgara fyrir nokkru síðan, en það eru tillögur landssambandsins í lífeyris- og kjaramálum eldri borgara, þar segir, með leyfi forseta: „Hafin verði nú þegar endurskoðun á lífeyristryggingakafla almannatrygginga, einangrað“ - ég endurtek: einangrað - „frá heildarendurskoðun laganna. Landssamband eldri borgara leggur jafnframt áherslu á að vinna við löggjöfina í heild verði hafin sem fyrst þar sem sérstaklega verði endurskoðaðar reglur um endurgreiðslur bóta frá Tryggingastofnun ríkisins, vegna annarra tekna.“ Ný tekjutrygging aldraðra hækki í 85 þús. kr. fyrir eldri borgara og í 86 þús. kr. fyrir öryrkja, sem er sama upphæð og sama tala og við í stjórnarandstöðunni lögðum til í tillögum okkar. Síðan er lagt til að skerðingarhlutfallið fari strax 1. janúar næstkomandi niður í 35% en ekki 38,35 eins og ríkisstjórnin ætlar að gera. Þeir taka sem sagt undir tillögu okkar í stjórnarandstöðunni, sem við erum með tillögur um að fjármagna við fjárlagagerðina núna, um að fara með skerðingarregluna strax niður um 10 prósentustig og hefja 35% regluna 1. janúar næstkomandi. Þeir taka undir að frítekjur vegna atvinnutekna lífeyrisþega verði 75 þús. kr. á mánuði frá 1. janúar 2007 og bæta reyndar í og óska eftir því að það nái einnig strax til lífeyrissjóðstekna. Þeir segja í 4. lið tillagna sinna: „Í ljósi þess að skattleysismörk hafa lækkað að raungildi telur Landssamband eldri borgara nauðsynlegt að hækka skattleysismörk að raungildi og bendir jafnframt á fyrri kröfur Landssambands eldri borgara um skattfrelsi grunnlífeyris.“ Þeir segja í 5. lið: „Skerðing á lífeyri almannatrygginga vegna tekna maka og vegna sambýlis verði afnumin frá 1. janúar 2007.“ Það er sama tillaga og stjórnarandstaðan hefur lagt til sameiginlega. Þeir tala um að hraða verði úttekt á framfærslugrunni lífeyrisþega sem unnið er að í nefnd forsætisráðherra. Í framhaldi af þeirri vinnu verði tryggt með lögum að ellilífeyrir fylgi neysluvísitölu eða launavísitölu, hækki hún meira þannig að lífeyrisþegum sé tryggð hlutdeild í auknum kaupmætti. Þeir vilja hækka ráðstöfunarfé fyrir dvöl á stofnunum um 100%. En við lögðum til í stjórnarandstöðunni að hún hækkaði um 50% eða úr 22 þús. kr. í rúmar 33 þús., svokallaðir vasapeningar. Þeir segja sem sagt að ráðstöfunarfé fyrir dvöl á stofnunum eigi að hækka um 100% og það eigi að taka gildi frá 1. júlí 2006, ásamt því að frítekjumark gagnvart tekjum þeirra sem dvelja á stofnunum verði hækkað úr 50 þús. kr. í 75 þús. kr., sem er sama tillaga og við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til. Þeir vilja einnig að frá 1. janúar 2008 verði stefnt að því að breyta greiðslufyrirkomulagi daggjaldastofnana fyrir aldraða svo þeir haldi forræði sínu, eins og gilt hefur í tæpa þrjá áratugi fyrir fatlaða. Þetta er sama tillaga og við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til. Þeir öryrkjar sem ná ellilífeyrisaldri haldi áfram aldurstengdum óskertum örorkubótum. Þetta er sama tillaga og við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til. Unnið verði markvisst að því að afnema tekjutryggingu og koma í staðinn á þrepatengdu skattkerfi. Við höfum ekki verið með þá tillögu inni í þeim pakka en höfum auðvitað bent á það í máli okkar að vegna lækkunar persónuafsláttar hafi skattgreiðslur lágtekjufólksins aukist. Það vita allir og þarf ekki mikið að deila um það. Búið er að leggja fram skýrslu eftir skýrslu um það. Samtök eldri borgara hafa tekið að meginhluta til undir þá tillögu sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til að stefnan yrði sett á við afgreiðslu fjárlaga. Við völdum það í stjórnarandstöðunni vegna þess að við teljum þetta mikilvægt mál og nauðsynlegt að stíga virkilega góð skref fram á við nú þegar, því nauðsynlegt er að eldri borgarar fái að njóta þess sem á að lagfæra í þjóðfélaginu. Það dragist ekki mörg ár inn í framtíðina. Þess vegna höfum við lagt til, hæstv. forseti, að í fjárlagafrumvarpið kæmi ákvörðun um að í lífeyristryggingar, lið 08-204, kæmu til viðbótar 7.383,7 millj. kr., sem við teljum að þurfi til að fjármagna þetta dæmi. Hæstv. forseti. Þetta eru þær tillögur sem stjórnarandstaðan hefur lagt upp með. Það verður því ekki mjög gaman hjá ríkisstjórnarflokkunum við afgreiðslu þessa máls því þeir geta bara fellt tvær, þrjár tillögur, en ekki 42 eins og á síðasta hausti. Við völdum það í stjórnarandstöðunni að koma með þetta mál fram sem eitt mál við fjárlagagerðina vegna þess að þetta er eitt mikilvægasta málið sem við ættum að geta sameinast um á hv. þingi við afgreiðslu fjárlaga. Í pakkanum í fyrra, hæstv. forseti, voru margar mjög efnislega góðar tillögur sem við töldum að þá þyrfti að gera lagfæringu á á fjárlögum þessa árs. Sumar af þeim tillögum sem eru í þessum pakka hefur ríkisstjórnin núna tekið upp, eða réttara sagt fjárlaganefnd, og sett inn í sínar tillögur í fjáraukanum fyrir síðasta ár og vafalaust eitthvað til lagfæringar í fjárlögum. En það er sláandi að í sumum tilvikum eru menn að tala um sömu tölur í fjáraukanum fyrir þetta ár og stjórnarandstaðan lagði til upp á krónu. Ég nefni t.d. grunnskólana,  Þetta er nú svona, hæstv. forseti. Mér finnst ekki að stjórnarliðar þurfi að koma hér upp og halda ræður í þá veru að reyna að gera grín að okkur, eins og gert var í morgun. Ég held bara að þeir ættu að líta í spegil og gera grín að sjálfum sér.  Ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt fyrir íslensku þjóðina að átta sig á því að undanfarin þrjú ár á þessu kjörtímabili hefur stjórnarandstaðan flutt fjölda tillagna til að reyna að hafa áhrif á ýmislegt í afgreiðslu fjárlaga. Mér er nær að halda, þó ég hafi ekki skoðað nema bara árið í fyrra þar sem hver einasta tillaga var felld, að allar breytingartillögur sem við höfum borið inn í þingsal hafi ævinlega verið felldar af ríkisstjórninni. Ekki skal draga dul á og er alveg réttmætt að segja það í þessum ræðustól, að vissulega er það svo að í vinnunni í fjárlaganefnd, sem oft er ágæt, nær stjórnarandstaðan stundum að lenda málum í samstarfi við stjórnarflokkana og menn eru sammála um þá niðurstöðu. Það ber auðvitað að þakka. En það er alveg óþarfi, hæstv. forseti, að koma hingað upp og reyna að gera málflutning okkar ótrúverðugan að þessu leyti núna vegna þess að við flytjum of fáar tillögur. Þær eru markverðar og þær kosta mikla peninga. Við gerum okkur grein fyrir því. En þær eru stefnumarkandi og markverðar. Það er alveg óþarfi af forustumönnunum í fjárlaganefnd að gera grín að því, þó að við höfum valið þessa málsmeðferð núna og höfum ekki komið með pakka ykkur til skemmtunar til að fella.  Hæstv. forseti. Ég hafði langa ræðu hér á blöðum sem ég ætlaði að flytja, en ég er satt að segja að hugsa um að sleppa henni og láta þetta nægja. Það er þó eitt atriði sem ég vil vekja athygli á að lokum. Flutt hefur verið frumvarp inn í þing um að afnema og leggja niður það sem fjölskyldur landsins hafa getað treyst á að þær fengju, þ.e. sérstakar greiðslur upp á 92 þús. kr. fyrir önnina, fyrir nemendur af landsbyggðinni á aldrinum 16–18 ára sem þurfa að sækja í framhaldsnám um langan veg, sem þeir hafa notað sem dreifbýlisstyrk. Núna liggur einhvers staðar í nefnd mál um að fella þær greiðslur niður. Ég minni á að menntamálaráðherra hefur fallist á að stofna til framhaldsskóladeildar í Vesturbyggð. Við fögnum því. Ég vona að við fögnum því öll. Okkur þingmönnum Norðvesturkjördæmis voru kynntar tölur sem unnar voru af fólki í Vesturbyggð þar sem sýnt var fram á að námskostnaður eins nemanda á framhaldsskólastigi, ef senda þurfti hann um langan veg til náms, gat leikið á bilinu 600 þús. kr. upp í milljón ári. Yfir milljón á ári. Upp í þennan kostnað átti fjölskylda að fá tvisvar sinnum 92 þúsund í dreifbýlisstyrk. Þetta á núna að fella niður.  Ég minni á byggðastefnuna um að þar skuli menntunarmál vera í forgangi með sérstöku tilliti til landsbyggðarinnar. Það getur ekki verið að menn ætli að gera þetta svona. Þetta hljóta að vera mistök. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, hæstv. forseti, að tillagan sem er í 4. lið frumvarpsins, ef ég man rétt, komi óbreytt inn í þing til afgreiðslu eða samþykktar. Það getur ekki verið vilji þingmanna miðað við stefnuna sem tekin var í byggðamálum, að leggja aukna áherslu á menntun og miða við það að fólk sitji sem mest við sama borð hvar sem það býr á Íslandi. Nær væri að hækka dreifbýlisstyrkinn. Í lokin vil ég minna á að við vorum með tillögu um það í fyrra að hækka dreifbýlisstyrkinn en hún var felld. Svo ég vitni bara í eina af þeim tillögum sem við vorum með. Ég ætla rétt að vona, hæstv. forseti, að orð mín hafi orðið til þess að menn hugsi sig um og líti stundum á þær tillögur sem stjórnarandstaðan flytur með jákvæðu hugarfari og að tillögur stjórnarandstöðunnar eru líka til framfara og bóta en ekki einungis til að skemmta sér yfir og fella þær síðan.

Hæstv. forseti. Ég vil leiðrétta þann misskilning að ég hafi í ræðu minni áðan, það var að minnsta kosti ekki meiningin, ætlað að tala niður til hv. stjórnarandstöðu eða gera grín að tillögum þeirra. Fyrst og fremst finnst mér það vera ábyrgðarhluti þegar við höldum í fjárlaganefnd 28 fundi og köllum á okkar fund tugi aðila úr þjóðfélaginu, fjöldann allan af stofnunum, einstaklingum og félagasamtökum, að við erum að gera það til að móta okkur sýn á hvernig við viljum sjá fjárlög ársins 2007 líta út. Ég er ekki að gera lítið úr stjórnarandstöðunni þegar ég bendi á að stjórnarandstaðan leggur ekki fram neinar tillögur í heilbrigðismálum, menntamálum og félagsmálum eftir hina miklu vinnu sem hefur átt sér stað í nefndinni. Ég held að ég sé ekkert að gera lítið úr stjórnarandstöðunni þegar ég segi að mér finnst að þjóðin eigi heimtingu á því að vita hver stefna stjórnarandstöðunnar er í málefnum Landspítala – háskólasjúkrahúss, Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Háskólans á Akureyri, Háskóla Íslands o.s.frv. Er það ekki eðlilegt að í stefnumarkandi umræðu sem hér fer fram og í umræðum um fjárlög ársins 2007, að þjóðin fái að vita hvað hv. stjórnarandstaða vilji gera í málefnum þessara stofnana? Ég tek enn og aftur fram að ræða mín í andsvörum í dag var ekki til þess að draga dár að stjórnarandstöðunni. Síður en svo. Það er ekki þannig. Ég hefði talið, eftir þá miklu vinnu sem fram hefur farið í nefndinni, að við gætum fengið sýn allra þingflokka á Alþingi hvernig þeir vilji að fjárlög ársins 2007 líti út. Við getum verið sammála eða ósammála í þeim efnum. Aðalatriðið er að menn hafi sýn á fjárlög ársins 2007.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að taka fyrir þá áskorun hv. þm. og formanns fjárlaganefndar, Birkis Jóns Jónssonar, að upplýsa þjóðina um hvað stjórnarandstaðan hefur lagt til á undanförnum árum í breytingartillögum. Ég held að við getum falið framkvæmdastjórum flokkanna okkar að tína það saman og setja það upp í skilmerkilegt plagg. Við getum sent það út fyrir kosningar þannig að það liggi þá algerlega ljóst fyrir hvaða tillögur hafi verið fluttar og hvað hefur verið fellt, svo þjóðin viti það. Það er alveg sjálfsagt.

Hæstv. forseti. Nú er það svo að forsendur fjárlaga ársins 2007 og umhverfið í samfélaginu er allt öðruvísi en hugsanlega árið 2006. Það er margt breytilegt í þessum heimi á milli ára og mörg ný úrlausnarefni sem blasa við okkur í fjárlagagerð ársins 2007. Ég segi það bara enn og aftur. Mér finnst bara ekkert óeðlilegt við að við nefnum það hér í ræðustóli Alþingis að stjórnarandstaðan hafi ekki komið fram með neinar tillögur í mennta-, heilbrigðis- og félagsmálum. Það er ekkert óeðlilegt við það. Ég ætla þó ekkert að gera lítið úr þeirri tillögu sem hv. þingmenn hafa lagt fram um málefni eldri borgara. Það er löng ganga. Við skulum hafa það í huga að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um það, og m.a. trúlega vegna þess að eldri borgarar hafa líka verið mjög öflugir í málflutningi sínum, að bæta kjör þeirra um áramótin. Við getum haft skiptar skoðanir um hvort eigi að ganga lengra í þeim efnum. En við skulum halda því til haga að það er verið að stórhækka skattleysismörkin. Það er verið að hækka lágmarkslífeyri þeirra sem verst standa. Það verið að lækka matarskattinn. Við höfum lækkað eignarskattinn, hann er horfinn, sem var mikill kostnaður fyrir marga eldri borgara. Við skulum hafa það í huga hvað vel hefur verið gert og hvað þarf að gera betur í þessum efnum. Við erum sem betur fer að skila ríkissjóði í þannig ástandi að við munum hafa miklu meira svigrúm á næstu árum til þess að bæta lífskjör aldraðra, lífeyrisþega og annarra landsmanna. Að því er stefnt. Þannig að það er hreint og klárt stefnumið ríkisstjórnarinnar að halda áfram á þeirri braut að bæta þau kjör og við munum sjá þess stað í fjárlögum ársins 2007.

Hæstv. forseti. Ég ætla bara að segja það hér í lok þessara andsvara, að guð láti gott á vita þegar menn eru tilbúnir að taka til greina eitthvað af þeim lagfæringum sem við höfum lagt til á undanförnum áratugum.

Hæstv. forseti. Það sem er fyrst og fremst fréttnæmt við 2. umr. fjárlaga er að stjórnarandstaðan hefur komið sér saman um eina tillögu. Að sjálfsögðu kallaði stjórnarandstaðan saman fréttamenn af því tilefni eins og í hvert einasta skipti á kjörtímabilinu sem hún hefur komið sér saman um einhvern skapaðan hlut. Ég vek athygli á því að þetta er í fyrsta skipti á yfirstandandi kjörtímabili sem stjórnarandstaðan skilar einu minnihlutaáliti við frumvarp til fjárlaga. Mig langar hins vegar að fræðast um eitt atriði, hæstv. forseti, frá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Það varðar þá stefnu sem Frjálslyndi flokkurinn og stjórnarandstaðan hefur sett fram og hefur komið fram í ræðu hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, sem er nú heilbrigðisráðherraefni stjórnarandstöðunnar eins og menn vita. Hann hefur lagt gríðarlega áherslu á það, og lagði sérstaka áherslu á það í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra að það yrði að skera niður ríkisútgjöld. Hér væri orðið allt of mikið félagsmálabatterí og Sjálfstæðisflokkurinn væri orðinn stærsta félagsmálabatterí landsins. Þess vegna spyr ég hv. þingmann, hvernig samræmast þessar tillögur Frjálslynda flokksins og stjórnarandstöðunnar þeirri stefnu flokksins að skera niður ríkisútgjöld? Og í öðru lagi, mun hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og félagar hans í stjórnarandstöðunni og Frjálslynda flokknum, styðja tillögur meiri hluta fjárlaganefndar um aukin ríkisútgjöld upp á 9,5 milljarða kr.?

Hæstv. forseti. Ég kom nú eiginlega bara hér upp í þessu andsvari til að gefa hv. þingmanni kost á að halda áfram með andsvar sitt. Vegna þess að mér finnst vanta útskýringar á því hvað hann á við þegar hann var að tala um hv. þm. Sigurjón Þórðarson. Var þetta eitthvert sérstakt tilefni sem þar var um að ræða? 
             Ég vona satt að segja að hv. þingmaður geti skýrt það út fyrir mér þannig að ég geti reynt að svara því í seinna andsvari.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir og er skráð í þingtíðindi, að hv. þm. Sigurjón Þórðarson, heilbrigðisráðherraefni stjórnarandstöðunnar, lýsti því yfir í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra hér fyrr í haust  Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Hvernig samræmist þessi tillaga, þessi eina tillaga stjórnarandstöðunnar við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga, þeirri stefnu Frjálslynda flokksins að skera niður ríkisútgjöld? Þetta er tiltölulega einföld spurning og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður geti svarað henni. Og í öðru lagi, og það er seinni spurningin sem ég kom með áðan og hv. þingmaður vék sér fimlega frá að svara. Ætlar Frjálslyndi flokkurinn og hv. þingmaður að styðja tillögur meiri hluta fjárlaganefndar um aukin ríkisútgjöld upp á 9,5 milljarða?

Hæstv. forseti. Ég held að þetta atriði sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson byggir málflutning sinn á hafi líka verið tekið hér upp af hv. þingmanni við fjáraukalagaumræðuna með nákvæmlega sama hætti. 
             Ég held að ég hafi einmitt þá gefið hv. þingmanni svar um þetta málefni sem snýr að kostnaði sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson var að ræða. Ef ég man rétt var hv. þingmaður að tala um lyfjakostnað, að það væri markmið að geta dregið úr honum, lyfjakostnaði ríkisins. Ef mig brestur ekki minni, hv. þingmaður, þá held ég að það hafi verið Framsóknarflokkurinn sem réð Pál Pétursson í það að reyna að ná niður lyfjakostnaði hér á landi. Ég held að honum hafi orðið þó nokkuð ágengt í því. Ég veit ekki til þess að það hafi verið farið beint út í að sjúklingar færu að greiða meira og ég held að það hafi ekki verið hugsun Sigurjóns Þórðarsonar, sem hv. þingmaður kallar jafnan heilbrigðisráðherraefni,  En hitt liggur ljóst fyrir að hv. þm. Sigurjón Þórðarson er með heilbrigðustu mönnum hér á þingi. Hann er einhver mesti sundkappi sem hefur verið hér innan dyra og kann margt fyrir sér í íþróttum og hefur lengi starfað í æskulýðsstarfi, verið í íþróttasamtökum og ungmennafélögum. 
             Þannig að það liggur algerlega fyrir, hv. þingmaður að sá 

Forseti áminnir þingmenn um að ávarpa hæstv. forseta en ekki einstaka þingmenn úti í sal.

Virðulegi forseti. Þegar við tókum fjárlagafrumvarpið til 1. umr. hér í haust taldi ég rétt og skylt að gera grein fyrir því hvað væri helst frábrugðið í þessu frumvarpi frá því sem hefði verið á umliðnum árum. Þá fór ég ofan í það að stærsta stílbrotið í þessu væri hin gríðarlega aukning sem væri í frumvarpinu til millifærslnanna, til velferðarkerfisins í þjóðfélaginu. Það var hin stóra breyting á þessu frumvarpi frá því sem verið hefur á undanförnum árum vegna þess að það hefur verið stefnan og henni hefur verið fylgt mjög nákvæmlega lengi að við ætlum ekki að láta millifærslurnar hækka að raungildi nema um 3,5% á ári og höfum staðið við það, samneysluna ekki nema um 2,5% á ári og höfum staðið við það. Í þessu frumvarpi er mjög vikið frá þessu vegna þess að raunhækkun á framlögum til samhjálpar og velferðarmála er yfir 10%. Það er það sem er athyglisvert við þetta frumvarp, það er hin mikla breyting frá því sem verið hefur. Það er jafnframt yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um að þetta sé einstakt dæmi, það sé ekki annað fyrirhugað á komandi árum en að hverfa aftur til 3,5% raunaukningarinnar, enda skiljanlegt, milli 10 og 11% raunaukning til velferðarmála er náttúrlega eitthvað sem ekkert þjóðfélag hefur áður gert að ég viti og ég held að það sé langt að leita að finna dæmi þess í Íslandssögunni að slíkt átak hafi verið gert eins og nú er fyrirhugað í þessu frumvarpi. Ég vek athygli á þessu, virðulegi forseti, vegna þess að mér er nær að halda að það sé nákvæmlega sama hvað ríkisstjórnin hefði hækkað framlögin til velferðarmála mikið, ég geri því skóna að stjórnarandstaðan hefði í öllum tilfellum alltaf komið og treyst sér til þess að bjóða enn þá betur. Núna liggur fyrir ein breytingartillaga frá stjórnarandstöðunni sem mér skilst að sé upp á - ég hef ekki alveg áttað mig á því, það er dálítil misvísun í frásögninni - 6–8 milljarða kr.  Virðulegi forseti. Ég lít svo á að mín ágæta ríkisstjórn, sem ég styð, sé að sýna mjög mikla bjartsýni þegar hún leggur fram slíkt frumvarp um rúmlega 10% raunhækkun til velferðarmála. Hún er að sýna mjög mikla bjartsýni enda leyfist henni það kannski vegna þess að framgangur efnahagslífsins á Íslandi hefur verið með miklum ólíkindum núna um nokkuð langt skeið og hefur verið tekið til þess erlendis að menn þekkja ekki önnur eins dæmi. Það er því kannski eðlilegt að ríkisstjórnin sé bjartsýn um framgang mála miðað við reynslu liðins tíma. En þá verð ég að segja sem svo að ég ætla að stjórnarandstaðan sé haldin enn þá meiri bjartsýni, jafnvel mikilli ofbirtu um framgang efnahagsmálanna úr því að hún treystir sér til að fara enn þá hærra, fara upp í 7–8 milljarða þar að auki, fyrir utan hækkanir sem liggja fyrir um framgang velferðarmála. Það er vel ef stjórnarandstaðan er orðin enn þá bjartsýnni en ríkisstjórnin á það hvað framtíðin ber í skauti sér varðandi íslensk efnahagsmál, það er vel. Hins vegar er það svo, virðulegur forseti, að það er ágætt og sú þjóð hlýtur að vera hamingjuþjóð sem getur lagt mjög mikla peninga til samhjálpar til þeirra sem lakar standa í þjóðfélaginu, til þeirra sem eru öryrkjar, til þeirra sem eru veikir. Það liggur fyrir að Ísland er að allra dómi, í öllum skýrslum Sameinuðu þjóðanna um velferð samfélaganna, um lífsmöguleika fólksins, um jöfnuð og lífskjör ber öllum skýrslum saman um að Ísland er þar í fremsta flokki, Noregur yfirleitt talinn aðeins standa betur, Ísland yfirleitt í öðru, þriðja eða fjórða sæti. Þetta er mikil hamingjuþjóð sem hefur tekist á tiltölulega skömmum tíma að ná þeim árangri. Það er nefnilega þannig að það getur vart verið að þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa eða hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, geti staðið hér í ræðupúlti og farið að metast um það hvor vilji gera betur við þá sem lakar standa. Er þetta spurning um gæði þingmanna eða hversu brjóstgóðir þeir eru eða um manngæsku þeirra eða hvað? Hvernig má það vera í hinum kalda, harða heimi þar sem fátæktin ríður húsum nær um allan heim? Er það þá vegna þess að allir þar séu svo vondir, er þetta vegna mannvonsku? Er þetta vegna þess að menn hafi ekki samúð með náunganum? Nei, virðulegi forseti, velferðarþjóðfélögin eru aðeins til þar sem efnahagslífið er heilbrigt og efnahagslífið er sterkt, aðeins þau þjóðfélög geta veitt mikla fjármuni til velferðarmála, engin önnur. Það er ekki af mannvonsku stjórnvalda sem neyðin er svo mikil í heiminum sem raun ber vitni. Ég ætla ekkert að þræta um það hér, virðulegur forseti, hvort það sé rétt eða rangt að veita 6 milljörðum, 8 milljörðum, 10 eða 15 milljörðum meira eða minna, það er ekki spurning um manngæsku mína eða annarra. Ég er hins vegar haldinn dálitlum efa um það og segi það beint út því að það er rétt að tala af hreinskilni, ég held að velgengni síðustu ára hafi kannski fært okkur einhverja ofbirtu í augun. Ég segi það vegna ýmissa ummæla sem hafa fallið hér undanfarna daga og undanfarnar vikur um stöðu mála á Íslandi. Okkur hefur gengið betur en öllum öðrum þjóðum en við megum aðeins passa okkur. Ég tek sem dæmi umræðuna um vegamál sem fór fram í gær. Það er eins og allir hafi gleymt öllu, hér sé bara hægt að taka upp tugi milljarða hingað og þangað í hvaða verkefni sem er. Menn gleyma því að þetta stendur og fellur með efnahagslífinu, með atvinnulífinu, og við getum ekki sótt einhverja endalausa peninga. Það getur vel verið að það sé rétt að eyðu meiru í hitt og þetta o.s.frv., en ég efast stórlega um að það sé samfélaginu til velfarnaðar þegar lengra er litið. Ég held að við Íslendingar höfum farið, ef eitthvað væri, tiltölulega geyst, okkur hefur tekist það, við höfum verið heppnir. Við getum ekki treyst því að við verðum alltaf heppnir. Það getur alltaf slegið í bakseglin jafnvel hjá þessari þjóð, Íslendingum, sem eru svo ánægðir með sjálfa sig. Eftir að hafa hlustað á ræður stjórnarandstöðunnar spyr ég sjálfan mig um hvað við séum að deila. Ég set dálítið spurningarmerki við það sem þeir setja upp. Hér kemur ágætur hv. þm. Einar Már Sigurðarson og talar heilmikið um skattamál. Hann bendir á að heildarskatttekjur hins opinbera hafi hækkað á Íslandi, sem er alveg hárrétt hjá honum. En hver hefur fengið þessar tekjur? Það er ríkið sem hefur fengið þær og sveitarfélögin og sveitarfélögin þó heldur meira en ríkið. Samt talar sami hv. þingmaður um að þetta sé mesta vá vegna þess að sveitarfélögin vanti svo mikla peninga. Hvernig stendur á því að sveitarfélögin vantar samt svona mikla peninga? Jú, ástæðan er mjög einföld, sveitarfélögin hafa gengið fram fyrir skjöldu og hækkað þjónustustig á öllum mögulegum sviðum, þjónustustig við borgarana og allir verið sammála um það. Auðvitað þurftu þau að fá peninga til þess. Auðvitað er það rétt að í nokkur ár hefur ríkið fengið meiri peninga en það fékk áður. Það var gert vitandi vits og að yfirlögðu ráði. Svo koma menn í stjórnarandstöðunni og tala um lækkun á raungildi skattleysismarka. Hvaða hugtak skyldi það nú vera, virðulegur forseti? Hvað er raungildi skattleysismarka, við hvað er þá verið að miða? Menn tala hér aftur á bak og áfram um að skattleysismörk eigi að fylgja neysluvísitölu eða verðvísitölu en ég veit ekki um nokkurn mann sem skilur hvað hann vildi sagt hafa. Það er best að taka það fram, virðulegur forseti, rétt enn einu sinni því ég hef rætt þetta árum saman við afgreiðslu fjárlaga, en sannleikurinn er sá að það hefur verið opinber stefna, fjármálastefna Íslands, ríkisins, að í því mikla góðæri sem hefur gengið yfir samfélagið þá tæki ríkið hluta af því til sín, það er bara satt. Það hefur alltaf legið fyrir að það bæri að gera það, alltaf. Til hvers hefur ríkið notað þá peninga? Það hefur aukið á velferðarkerfið meira en við höfum áður haft efni á, við höfum lagt meira í skólamál en við höfum áður haft efni á, við höfum lagt meira í samgöngumál en við höfum áður haft efni á og í síðasta lagi höfum við borgað niður allar skuldir ríkisins, sem er rétt og satt og heilbrigt að gera þegar vel árar. Var einhver á móti því? Var einhver sem talaði gegn því? Taldi einhver þá að ríkið ætti ekki að fá hlut af bættri afkomu samfélagsins? Ég heyrði engan segja það. Svo koma menn eftir á og segja að það hafi verið stolið af þeim sköttum, það sé búið að skattleggja menn umfram það sem eðlilegt er, því að stundum koma menn og segja: Það átti að láta skattleysismörkin fylgja launavísitölu. Hvað meina menn með slíku tali? Ef skattleysismörk fylgja launavísitölu hvað gerist þá? Í miklum launahækkunum, eins og hafa gengið yfir Ísland núna í meira en tíu ár, hefði allur ágóði samfélagsins gengið til borgaranna en ríki og sveitarfélög hefðu ekki fengið krónu. Var það meiningin? Eru það virkilega sömu mennirnir sem koma hér upp með tillögur um að auka velferðarmálin enn þá meira en ríkisstjórnin hefur lagt til, auka þau núna um 7–8 milljarða, eru þeir líka að segja að það hafi verið ranglega teknir skattar af almenningi? 
             Hvort heldur meintu þeir að það væri rétt að ríkið tæki til sín hluta af hagnaðinum eða hitt að það bæri að láta það allt út til samfélagsins, láta það út til einstaklinganna? Þegar menn tala svona verða þeir að gera upp við sig, virðulegur forseti, hvað þeir meina í þessu. Þetta verða menn að gera það upp við sig og átta sig á því þegar þeir tala um að skattbyrðin hafi aukist. Skattbyrðin hefur ekki aukist, skatthlutfallið hefur aukist, það er verið að borga hærra hlutfall til hins opinbera og sérstaklega sveitarfélaganna af miklu, miklu hærri tekjum, vegna þess að rauntekjurnar, ráðstöfunartekjurnar, tekjurnar eftir skatta hafa aukist stórlega á Íslandi. Svo koma þessi ágætu stjórnarandstæðingar með enn eina samlíkinguna og segja: Hér hefur aukist misrétti. Í hverju er það nú fólgið, þetta mikla misrétti sem hefur aukist? Jú, það var opinber stefna Sjálfstæðisflokksins um árabil að unnið skyldi að því að fella niður hátekjuskattinn. Sjálfstæðisflokkurinn hélt því fram um leið og sá skattur var lagður á þjóðina að hann væri bæði rangur og að hann væri ranglátur. Hann væri rangur að því leyti að hann drægi úr vilja manna til að vinna og búa til verðmæti og hann væri ranglátur vegna þess að það væri verið að hegna þeim sem legðu harðast að sér. Það var alla tíð stefnumál Sjálfstæðisflokksins að koma þessu skattþrepi fyrir kattarnef. Svo tekst það loksins, að koma skattþrepinu fyrir kattarnef. Þá kemur prófessor í félagsfræði og kemst að þeirri merkilegu niðurstöðu að úr því að hátekjuskatturinn var lagður niður þá hafi skattar lækkað meira á hátekjumönnum en öðrum. Það er nauðsynlegt að gera svona rannsóknir. Þetta hefði engum dottið áður í hug eða hvað? Svona er nú málflutningurinn. Það er rétt að Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir því að fella niður hátekjuskattinn, það er rétt og satt og ber alltaf að halda því á lofti og best að segja frá því eins og það er. Við getum haldið áfram að ræða um skattamál og það er nauðsynlegt að gera það vegna þess að það er verið að villa mönnum sýn. Núna er það stefnumál ríkisstjórnarinnar gagnvart lögunum um tekju- og eignarskatt, eða tekjuskatts, eins og það heitir núna, að festa skattleysismörkin við neysluvísitöluna en það er niðurstaða manna að það kunni að vera réttlátara. Ég er einn af þeim mönnum, virðulegi forseti, sem eru á móti þessu. Ég held að ríkisstjórnin sé þar að stíga rangt skref vegna þess að þetta á að vera opið. Það er nefnilega þannig að það getur hvort tveggja gerst, það eru ekki alltaf jólin, það er ekki alltaf slík uppákoma, það er ekki alltaf slíkur tekjuauki eins og við erum að upplifa núna síðustu tíu, tólf árin. Það hafa komið tímabil í sögu allra þjóða að það hefur gengið illa, tekjur hafa rýrnað, það hefur gengið á móti, það hafa verið erfiðleikar. Þá er nauðsynlegt, virðulegi forseti, einmitt þegar á móti blæs, að ríkið geti haft borð fyrir báru, ríkið geti komið og þá á ríkið einmitt að koma og létta á sköttunum, þegar illa gengur í atvinnulífinu og hjá einstaklingum. Það getur íslenska ríkið í dag vegna þess að við höfum verið þeir gæfumenn á umliðnum árum að nýta okkur góðærið til þess að borga niður skuldirnar sem voru fyrir. Þetta er megininntakið í þeirri skattastefnu sem rekin hefur verið og það á hver maður að sjá að þetta þjónar þeim tilgangi að gera ríkið hæfara til þess að mæta sveiflunum sem við vitum að verða í þessum heimi. Talandi um samhjálpina sem er svo brýn og er svo nauðsynleg, sérstaklega í litlum samfélögum eins og okkar þar sem allir þekkja alla og allir eru háðir hver öðrum, þá megum við aldrei gleyma því hver undirstaðan er, eins og ég nefndi áðan. Það er aðeins í því samfélagi þar sem efnahagslífið er heilbrigt sem við getum byggt upp betri afkomu og vaxandi afkomu á hverju ári, afkomu launafólksins sjálfs, vinnandi Íslendinga hvort sem það eru flugfreyjur, þjónar eða múrarar, smiðir eða hvað sem þeir gera. Það er það þjóðfélag sjálft, þjóðfélag sem getur bætt kjör fólksins, hins vinnandi fólks, það þjóðfélag eitt og engir aðrir geta síðan bætt og staðið vörð um kjör þeirra sem minna mega sín, ekkert annað þjóðfélag getur það. Þess vegna skiptir það öllu máli og menn skulu ekki gleyma því sem okkur hefur tekist á Íslandi á síðasta áratug 20. aldarinnar, þótt það gleymist nú oft í umræðunni, það er að gjörbreyta allri viðskiptalöggjöf Íslands, einum 80 lagabálkum, við gjörbreyttum öllu lagaumhverfi viðskiptanna, settum hér á hina frjálslyndustu löggjöf sem til er í Evrópu. Þetta hefur verið stefnumál Sjálfstæðisflokksins áratugum saman. Það hefur verið trú sjálfstæðismanna áratugum saman að þetta væri leiðin til þess að bæta kjör Íslendinga, til þess að þjóðin fengi notið sín í landi sínu. Þegar þessi stefna loksins var framkvæmd í lok 20. aldarinnar lét árangurinn ekki á sér standa. Síðan hefur verið hér mikið velmegunarskeið. Hér hefur verið hagvöxtur, vöxtur á hagnaði fyrirtækja hefur verið meiri en nokkurn tíma fyrr, launahækkanir verið meiri en nokkurs staðar í nágrannalöndunum og meiri kaupmáttaraukning en nokkurs staðar annars staðar. Það er einmitt árangurinn af þessu umhverfi, af þessu lagaumhverfi sem hefur sannað sig. Það er þess vegna sem við höfum efni á því að bæta kjör fólks, það er þess vegna sem við höfum efni á því í þessu frumvarpi sem nú liggur fyrir samkvæmt tillögu ríkisstjórnarinnar að bæta kjörin, bæta framlögin til samhjálparinnar um yfir 10% að raungildi. Þetta er málið sem þetta snýst um. Og ríkisstjórnin hefur sannarlega verið að fylgja fram ákveðinni stefnu og hefur ekki farið neitt í launkofa með hver sú stefna væri. Því er það undarlegt þegar svo ágætur maður eins og Einar Már Sigurðarson, talsmaður Samfylkingarinnar, kemur hér og gerir að umtalsefni að óstjórnin í ríkisfjármálum sé óendanleg og vitnar í Seðlabankann um að ríkisstjórnina hafi skort bæði þrek og þor til að taka á ríkisfjármálunum til þess að passa upp á að það væri ekki þensla í ríkisfjármálunum. Hvaða þrek var það sem vantaði, hvaða þor var það sem vantaði? Átti að taka niður hvað, framlög til menntamála, framlög til heilbrigðismála, framlög til félagsmála, til samgöngumála? Hvar var það sem þrekið og þorið þraut? Hvar var það sem ríkisstjórnin brást Seðlabankanum og þeirra stefnu? Hvar var það? Ég veit það ekki, það kemur ekki fram, virðulegi forseti, það hefur enginn þeirra sagt það, en þeir virðast hafa mikinn áhuga fyrir því að svo sé. Það kemur líka fram í sömu ræðu, og vitnað er í Seðlabankann, að það sé óvarleg og röng tímasetning á lækkun matarskattsins svokallaða, og vitnað enn í Seðlabankann, að það sé óheilbrigt vegna þess að þá geti kaupmáttur almennings vaxið. Það var talsmaður Samfylkingarinnar sem talaði. Það var hann sem las upp úr umsögn Seðlabankans. Ég spyr enn og aftur: Er Samfylkingin búin að fá Seðlabankann sem talsmann sinn, eða hvað? Hvernig standa þessi mál? Hvað á að halda að sé gagnrýni þeirra og hvað ekki? Einnig var sagt áðan að í því góðæri sem hefur sannarlega gengið yfir Íslandi hafi ríkisstjórnin brugðist gjörsamlega, svo ég taki það orðrétt eftir, brugðist gjörsamlega að treysta grunn velferðarsamfélagsins. Hvernig getur ein ríkisstjórn brugðist gjörsamlega í því að treysta grunn velferðarsamfélagsins? Hver er þessi grunnur, hver er grunnur velferðarsamfélagsins? Velferðarsamfélagið, virðulegi forseti, hvílir á atvinnurekstri Íslendinga, á efnahagslífi Íslendinga, það hvílir þar og hvergi annars staðar. Hefur atvinnulíf Íslendinga verið að visna á umliðnum árum? Hefur það allt verið að drabbast niður? Annað sýna tölurnar. Þær sýna að afkoma íslenskra fyrirtækja, til allrar guðslukku, hefur farið batnandi frá ári til árs. Þau hafa verið að bæta sig og efla á allan hátt, þ.e. fyrirtækin og atvinnureksturinn sem er grundvöllurinn að velferð Íslendinga. Hann hefur ekki verið að visna, alls ekki. Þetta skrýtna tal, virðulegur forseti, þessa ágæta fólks í stjórnarandstöðunni vekur dálitlar spurningar í huga mínum. Hvað er það sem stjórnarandstaðan vildi sagt hafa? Hvað er það sem stjórnarandstaðan vill berjast fyrir? Er það að hækka velferðarmálin um 7,4 milljarða núna meira en við erum að gera? Vel kann að vera að það sé hið besta mál. En bíðum við, er það skynsamlegt eða liggja fyrir rök um það? Það getur vel verið, ég ætla ekki að þreyta menn eða þrasa um það. Ég bendi á að það hefur aldrei, menn finna ekkert dæmi þess í Vestur-Evrópu á síðasta áratug eða einum og hálfum áratug um nokkurt samfélag sem hefur aukið meira framlög sín til velferðarmála en hið íslenska. Það þykir mörgum skrýtið þegar við flettum því í gegn og ég hef farið með það áður á þinginu en menn vilja ekki trúa þeim tölum. Hvað halda menn að sé nú mesta hækkunin á síðustu tíu eða fimmtán árum? Það er alveg sama hvort við tökum tíu ár eða fimmtán ár. Mesta raunhækkun til eins málaflokks á Íslandi er - til hverra skyldi það nú vera? Veit það einhver? Nei, það vill enginn vita það af því að það passar ekki inn í þá mynd sem menn eru að reyna að búa til, vegna þess að það er einmitt til þeirra sem lakast standa sem peningarnir hafa farið mest. Það vill enginn vita, það passar ekki fyrir einhverjar hetjur sem eru að bjóða sig fram í prófkjörum fyrir hina og þessa flokka eins og Vinstri græna að koma opinberlega og segja: Ég skammast mín fyrir að vera Íslendingur. Þeir skammast sín fyrir að vera Íslendingar, þessar hetjur. Nei, það er til málefna fatlaðra sem langmesta raunaukningin á Íslandi er, alveg sama hvort það er á síðustu fimm, tíu eða fimmtán árum. Svo skammast þeir sín fyrir að vera Íslendingar, þessir menn. Ég held að það sé best að þeir haldi bara áfram að skammast sín fyrir að vera til. Ég held að það fari best á því. Virðulegur forseti. Eins og jafnan áður er það þannig að í þeim tillögum sem liggja fyrir við 2. umr. fjárlaga og koma frá meiri hluta fjárlaganefndar og að hluta til frá ríkisstjórninni, þetta er svona sameiginlegur flutningur, er það hefðbundið og gegnumgangandi að þær ganga mjög mikið út á byggðamálin. Ég hef sagt hér áður að það er eins og fjárlaganefnd Alþingis sé orðið það eina sem eftir stendur af byggðamálum á Íslandi. Menn veigra sér orðið við því að þora að standa frammi fyrir því að hjálpa og styrkja íslenska byggð. Það hefur því komið í mjög auknum mæli á fjárlaganefnd að standa einmitt fyrir mjög mörgum og margvíslegum verkefnum sem ríkið er að styðja og styrkja á landsbyggðinni. Við höfum áður farið í gegnum það hvert aðalþemað hefur verið. Það hefur gengið út á menntamálin, það hefur gengið út á símenntunarstöðvarnar, það hefur gengið út á að efla framhaldsskólana, það hefur gengið út á að efla þekkingarsetrin, það hefur gengið út á að efla þá vísa að háskólastofnunum sem hafa víða verið að stinga niður fæti á Íslandi til mikillar blessunar og mikils styrks fyrir byggðirnar. Þetta ásamt fjölmörgu öðru hefur verið viðfangsefni okkar. Formaður nefndarinnar fór mjög ítarlega í gegnum þá hluti hér í upphafi. Ég ætla því ekki að nefna einstakar tillögur í sjálfu sér í þessu sambandi heldur aðeins minna á þetta mikla byggðaverkefni sem við erum að framkvæma. Ég veit og þekki það í gegnum árin að sannarlega hefur náðst verulegur árangur og ekki veitir af vegna þess að í þeim miklu umhræringum sem eiga sér stað í Vestur-Evrópu og ekki hvað síst á Íslandi, stendur landsbyggðin að sjálfsögðu höllum fæti. Því er oft spurt: Hvernig stendur á þessari stjórnarandstöðu, hvernig má það vera að stjórnarandstaðan sé svona byggðafjandsamleg í afstöðu sinni til margra mála? Það sem brennur á mér heitast er að nefna nokkur atriði varðandi landbúnaðinn. Það er með ólíkindum hvað hefur heyrst í þessum sal og í tali ýmissa stjórnarandstöðuþingmanna um landbúnaðarmál. Því er haldið fram, virðulegi forseti, aftur og aftur að landbúnaðurinn sé hinn mikli myllusteinn sem sé að draga niður framtíðarhagsmuni Íslendinga. Ótrúleg ósannindi. Íslensk matvæli eru í dag 5,7% af neysluvísitölunni, þ.e. innlend matvæli. Lífskjör og kaupmáttur Íslendinga hefur verið að vaxa frá um 2–6% á hverju einasta ári síðustu tíu árin með einni undantekningu, árið 2000. Hvað halda menn nú að mikið sé til í því sem haldið er fram að rústa eigi íslenskan landbúnað til að bæta kjörin með innfluttum, niðurgreiddum landbúnaðarafurðum? Það kann að vera, virðulegi forseti, að þess séu dæmi og verið er að vinna að því að afnema það að á ýmissi „gourmet“ matvöru og ýmissi unninni kjötvöru séu óttalega vitlausir ofurtollar, sem er alveg sjálfsagt að taka í burtu, enda eru þeir bara fyrir misskilning að mínum dómi og eiga ekkert að vera og hafa ekkert að segja. Aðalatriðið er hitt að við verjum landbúnaðinn gagnvart mjólkuriðnaðinum og stöndum að því með honum að hann nái því að vinna enn undir búvörulögunum og að mynda hér eitt samlag sem er svo gríðarlega nauðsynlegt að það hefði átt að vera búið að gera fyrir löngu. Danir og Svíar vita að Danmörk er ekki nógu stór, Svíþjóð er ekki nógu stór, þess vegna mynda þeir eitt samlag til þess að reyna að standa vörð um danskan og sænskan mjólkuriðnað. Hvers vegna gera þeir þetta? Vegna þess, virðulegur forseti, að afkoman í mjólkuriðnaðinum í Evrópu og Ameríku byggist á unninni mjólkurvöru, þar liggur álagningin. Alls staðar er nýmjólkin seld í raun verulega undir kostnaðarverði. Ef við opnuðum Ísland og yrðum við kröfum þessara vitringa að opna Ísland fyrir unnum mjólkurafurðum gætum við kannski fengið meira úrval af ostum og kannski eitthvað ódýrari osta. En hvað mundi gerast? Möguleikarnir til að reka íslenskan mjólkuriðnað mundu hrynja. Við yrðum að vísu að skaffa okkur innlenda nýmjólk, en hvað yrði hún? Hún yrði kannski helmingi dýrari en hún er í dag. Þetta er því villukenning sem er beinlínis til þess að eyðileggja landbúnaðinn og stuðla og vinna að því að kjör fólksins versni en batni ekki. Svo koma virðulegir prófessorar sem kunna að reikna það út réttilega, eins og flestir sem kunna litlu margföldunartöfluna gætu gert líka, að þar sem íslenskur landbúnaður er ekki samkeppnisfær við Evrópu sé rétt að leggja hann niður því að þá mundu menn fara að vinna arðbærari störf. Þetta er alveg rétt lagt saman, en hverju gleyma þessir góðu menn? Þeir gleyma því að á bak við íslenskan landbúnað er landsbyggðin öll, þ.e. að við byggjum þetta land. Ég fullyrði, virðulegur forseti, að ef við hættum að byggja landið, ef við rústuðum íslenskan landbúnað mundu framlög okkar til félagsmála margfaldast miðað við þá styrki sem við erum að veita íslenskum bændum. Það er fer mjög ofsögum af því hvaða styrkja íslenskur landbúnaður nýtur. Sannleikurinn í því máli er sá að í ár eru styrkirnir til landbúnaðarins 8.509 milljónir samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir eða rétt um 2,3% af frumvarpinu. Það eru ekki 14.000 milljónir eða 16.000 milljónir, eins og menn hafa látið hafa eftir sér og meira að segja skrifað í blöð. Það eru 8,5 milljarðar, það er rétta talan. Þetta eru 2,3% af ríkisútgjöldunum. Þau útgjöld hafa verið að lækka hlutfallslega síðustu tíu, fimmtán árin. Þau hafa lækkað verulega. Á tíunda áratug 20. aldar voru þessi útgjöld kringum 4,5–5,5% af ríkisútgjöldunum, hafa í raun lækkað þannig og eðlilega í takt við það að íslenskt efnahagslíf hefur verið að vaxa verulega hratt og mikið. Þrátt fyrir að landbúnaðurinn hafi virkilega staðið sig vel, framleiðnin og framleiðslan verið að aukast, er landbúnaðurinn í sjálfu sér minna hlutfall af heildarframleiðslunni en áður. Ég býst við að hann hafi verið fyrir 20 árum kannski um 4,5–5%, gæti verið kominn niður í - ja, ég þekki það ekki nákvæmlega, ég mundi giska á undir 2%, mér þætti það sennilegt. Það er því allt eðlilegt og heilbrigt sem er að gerast hér. Við erum að styrkja framleiðsluna, enda höfum við fullan rétt á því, þjóð sem býr á 66. breiddargráðu norðlægrar breiddar. Ég minni á að þegar Finnar og Svíar gengu í Evrópubandalagið var gerður samningur um styrkingu til sænsks og finnsks landbúnaðar, og þá var miðað við 62. breiddargráðu, þar mætti styðja hann beint með framleiðslutengdum bótum. Við Íslendingar eigum því allan rétt á að styðja landbúnað okkar, enda höfum við af því augljósan hag. Ísland er í hópi þeirra þjóða sem samkvæmt opinberum mælingum styrkja landbúnað sinn mest. Þær opinberu mælingar fara þannig fram að tekinn er beinn styrkur til landbúnaðarins, auk þess sem menn meta áhrif aðflutningsgjalda og tolla og reyna að setja það upp í huganum hvert verðið væri á frjálsum markaði og sagt sem svo: Þetta er hlutur bóndans og þetta er hlutur styrksins. Nú er enginn frjáls markaður til á Íslandi og ekki nokkur leið að koma honum við en þetta er út af fyrir sig ágæt aðferðafræði og ég ætla ekki að bera neitt á móti henni, en samkvæmt þessu erum við í hæsta flokki - ásamt hverjum? Ásamt Norðmönnum, Japönum og Svisslendingum. Við erum mjög svipaðir og höfum aðeins sveiflast til og frá milli ára. Hvernig má það vera? Eru Svisslendingar svona vitlausir að vera að styðja sinn landbúnað? Hvernig stendur á því að þeir gera það? Það er alveg auðséð hvers vegna þeir gera það, þeir eru bara að tryggja byggð í landi sínu. Af hverju eru Norðmenn að styðja landbúnað sinn? Til að tryggja byggð í landi sínu. Af hverju er hin ríka þjóð Japanar að styrkja landbúnað sinn á þeirri hrjóstugu eyju sem þeir búa á? Til að tryggja byggð í landi sínu. Þetta fólk kann alveg að reikna. Það er ekki skortur á reiknikunnáttu sem veldur þessu. Það er mat þeirra á því hvernig á að standa best að og hvernig á að varðveita það að eiga þetta land og byggja það. Það eru mjög mikil ósannindi þegar menn segja að landbúnaðurinn hafi ekki fylgt eftir þeirri hagræðingu og þeirri framför sem hefur orðið í öðrum íslenskum atvinnuvegi. Það er vegna þessa sem mér finnst svo óskiljanlegt hvernig á því stendur að stjórnarandstöðunni, með Samfylkinguna náttúrlega alltaf í broddi fylkingar, dettur í hug þessi landsbyggðarfjandsamlega stefna sem þeir eilíflega klifa á sem byggist meira og minna á ósannindum eða algjörum ósannindum. 
             Mér er líka oft hugsað til þess þegar ég heyri stjórnarandstöðuna tala um iðnaðarmál og framtíð Íslands, hvernig í ósköpunum mennirnir fara að komast að slíkri niðurstöðu. Hér í þingsölum hefur ríkt hin mesta fóbía, hin mesta barátta gegn stórvirkjunum og eðlilegri uppbyggingu stóriðjuvera. Það kann að vera svo, virðulegur forseti, að það bíði okkar að sjá að þeir ágætu íbúar Hafnarfjarðar felli það að þar verði stækkað álver. Það er þá þeirra vandamál. Ég veit að draumalandið er annars staðar úti á landi. Menn vita hversu gríðarlega þýðingu bygging álversins í Reyðarfirði hefur haft fyrir alla byggð á Austfjörðum og er það mikil blessun að vita til þess, enda mjög arðsamur atvinnurekstur. Ísland á þessar miklu auðlindir, orkuna, og er þannig með tilliti til framtíðarinnar - af því að þetta er nýtanleg orka, þetta er orka sem ekki eyðist - kannski alríkasta þjóð heimsins. Framtíð okkar byggist meira og minna á því að við getum einmitt nýtt hana og eigum að nýta hana. Fyrirhugað er að virkja á Norðausturlandinu jarðvarmastöð og setja upp álver við Húsavík. Það verður mikil blessun fyrir Þingeyjarsýslur og styrkir byggðirnar á Norðausturlandi. Þeim áföngum ber að fagna mjög. Það þarf að styrkja byggðirnar og á að styrkja byggðirnar. Fjandskapurinn sem liggur í hinum pólitísku andstæðingum er óskiljanlegur. Hér koma menn og halda fram ótrúlegum hlutum, segja að við virkjanaframkvæmdir á Íslandi hafi verið unnin hin mestu hervirki, hér hafi verið eyðilögð íslensk náttúra o.s.frv. Allt saman tilbúningur og allt saman ósannindi. Menn skulu ferðast með Þjórsá og fara upp með henni, skoða orkuverin og segja hvaða tjón hefur verið unnið. Hefur fjallkonunni verið nauðgað eða hvar liggur þetta mikla tjón? Hvar er þessi ofsalegi skaði? Ég hef aldrei vitað annan eins grát og yfir þessu Hálslóni, þeim 57 ferkílómetrum, sem er mestmegnis grjót og urð en þó nokkuð af mosaþembum. Það var nú meira tjónið sem Ísland varð fyrir, Ísland er bara að sökkva í sæ, hrópuðu þeir hérna, fólkið sem stendur hér oft á fimmtudögum og er að syngja og kyrja í hádeginu fyrir okkur guðvorslandsins og ögrumskorið og öll þau fallegu ljóð. Hvað erum við að vinna hér, virðulegi forseti? Við erum að vinna að meiri landgræðslu, meiri skógrækt en nokkurn tíma í sögu Íslands með þeim árangri að núna loksins erum við að ná því að gróðurfar Íslands er að aukast, við höfum ekki tapað eins og við höfum verið að gera áratugum saman. Við erum að vinna að stórum verkefnum sem verða til þess að við munum sigra í þeirri miklu baráttu við þau náttúruöfl sem eru okkur svo erfið,  Út á það ganga þessar tillögur, virðulegi forseti, svo ég fari aftur í gegnum það. Þær ganga út á að styrkja byggðirnar. Það er gegnumgangandi þema við þennan tillöguflutning. Styrkja íslenskar byggðir þannig að við getum varið þær til framtíðar, að við byggjum þetta land þannig að við eigum landið því að öðruvísi verðum við ekki til sem þjóð.

Frú forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, talsmaður Sjálfstæðisflokksins í fjármálum og efnahagsmálum, fór víða yfir. Það er alveg rétt sem hann sagði, hann lýsti hvernig stefna Sjálfstæðisflokksins hefur verið. Að atvinnustefnan hefði verið stóriðjustefna, umhverfisstefnan hefði verið stórvirkjanir, efnahagsstefnan og skattastefnan hefði verið að lækka skatta á hátekjufólki og fella niður sérstaka hátekjuskattinn, færa skattbyrðina frá hátekjufólki yfir á lágtekjufólk, einkavæðing á Símanum, einkavæðing á almannaþjónustu. Já, þetta hefur verið stefna Sjálfstæðisflokksins og opinber stefna. Og ég spyr hvaða göldrum þurfti að beita, eða kannski þurfti ekki að beita neinum göldrum, á Framsóknarflokkinn til að fylgja þessu öllu eftir? Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum andstæð þessari stefnu. Við erum á móti því að færa eigi skattbyrðina yfir á lágtekjufólk. Það er alveg hárrétt. Ég vildi hins vegar heyra hvernig hv. þingmanni líst á efnahagshorfurnar. Eru ekki stýrivextir Seðlabankans 14%? Er það eitthvað sem lýsir góðri efnahagsstjórn af hálfu ríkisstjórnarinnar? Fer ekki viðskiptahallinn líklega á þriðja hundrað milljarða króna á þessu ári? Var reyndar áætlaður fyrir ári síðan 130 milljarðar, að mig minnir, 110, 120 eða 130, eitthvað svoleiðis. Fer svo líklega á þriðja hundrað. Sýnir það góða efnahagsstjórn? Sýnir það jafnvægi í efnahagsmálum? Hverjar eru svo horfurnar fyrir næsta ár? Eigum við að búa áfram við þetta gríðarlega vaxtastig sem stýrt er af atvinnu- og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, þótt hv. þingmaður reyni að kenna Seðlabankanum um það? Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af skuldastöðu þjóðarbúsins sem slíks, sem hefur margfaldast bara á örfáum árum?

Virðulegi forseti. Þetta var eiginlega beiðni um smáyfirlit um efnahagsmál. Það er nú varla hægt að koma því fyrir í andsvari. En þannig standa málin að íslenska ríkið er skuldlaust. Einstaklingarnir og fyrirtækin hafa skuldsett sig mikið og það er hættuleg þróun, eins og menn hafa bent á víða í Vestur-Evrópu, bæði hér og í Bandaríkjunum. Það er mjög hættuleg þróun. En eignir þeirra hafa aukist enn þá meira og við skulum vona að þeir kunni fótum sínum forráð. Sú efnahagsstefna sem við höfum rekið hefur skilað öll fullkomnum árangri. Afkoma sjávarútvegs á Íslandi hefur aldrei verið betri í áratugi. Þökk sé því einkaframtaki sem þar vinnur, þökk sé þeirri frjálsu verslun sem þar ríkir, þökk sé þeirri frjálsu verðmyndun sem er á öllu, bæði gjaldeyri og á markaði, og þökk sé þeirri grundvallarbreytingu sem gerð hefur verið á íslensku efnahagslífi. Þetta stendur mjög traustum fótum og þetta er grundvallaratriði varðandi afkomu landsbyggðarinnar. Það sem ég spurði hv. þingmann um, og átti von á að hann talaði um, var hvernig á því að standi að þeir geti eilíflega komið sér undir þá landsbyggðarfjandsamlegu stefnu að taka undir eilífan barnaskap einhverra krakka sem gráta út af einhverjum grösum, sem er allt misskilningur. Íslensk náttúra stendur mjög vel. Við höfum hvergi gert nein hermdarverk gagnvart náttúrunni. Við höfum hvergi nokkurs staðar skaðað íslenska náttúru. Við erum að byggja upp til framtíðar með orkunni sem við eigum í svo ríkum mæli og mun færa þessari þjóð gríðarlegar tekjur á komandi mannsöldrum. Af hverju í ósköpunum eru þessir menn alltaf að berjast gegn landsbyggðinni?

Frú forseti. Ég vek athygli á því að þingmaðurinn forðast að ræða efnahagsforsendurnar og skuldastefnu þjóðarbúsins, háa vexti. En hann hefði kannski getað minnst á það sem kom fram á fundi með fulltrúum efnahags- og viðskiptanefndar þar sem sagt var að verði ráðist í frekari stóriðjuframkvæmdir eða gefinn ádráttur um slíkt á næsta ári væru þessar efnahagsforsendur sem hér er lagðar til grundvallar hrundar. Þá næðum við ekki vaxtastiginu niður, þá næðum við ekki verðbólgunni niður. Þegar við krefjumst svara um hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í þeim efnum þá er draumur þeirra alls staðar, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á, um aukna stóriðju, fleiri álver. En hvað kostar það efnahagslífið? Þeir sem komu á fund nefndarinnar sögðu að aukin stóriðja á næsta ári eða ádráttur um slíkt þýddi áframhaldandi ógnarjafnvægi í efnahagsmálum ef þá yrði nokkurt jafnvægi, a.m.k. verða þær tekjuforsendur sem hér eru lagðar upp og grunnforsendur fjárlaga alveg út í buskanum. Ég bið hv. þingmann að átta sig aðeins á því á hvaða grunni er byggt og hlusta á varnaðarorðin hvað þetta varðar. Hv. þingmaður minntist á sjávarútveginn. Ætli sjávarbyggðirnar á Vestfjörðum, Norðurlandi og víðar hafi ekki orðið býsna hart úti vegna stóriðjustefnunnar, vegna stefnunnar í sjávarútvegsmálum? En hv. þingmanni virðist vera alveg sama um það. Að lokum. Tillaga okkar í stjórnarandstöðunni hljóðar upp á að hækka frítekjumark 

Virðulegi forseti. Þeir sem komu á fund okkar í nefndinni, voru þetta einhverjir huldumenn? Hétu þeir ekkert? Hvaða fólk var þetta? Var það einhvers staðar utan úr geimnum eða hvaða fólk var að koma og segja ykkur einhverjar draugasögur? Ég hef ekki hugmynd um hverjir mættu þar. Mér er nokkurn veginn nákvæmlega sama hverjir það voru, alveg nákvæmlega sama, því að þeir hljóta að hafa verið að bulla. Það liggur fyrir að frá því að við hófum framkvæmdir fyrir austan hefur nettóinnstreymi erlends fjármagns til Íslands verið í kringum 700 milljarðar. Virðisaukinn af virkjununum og verksmiðjunum eru 50–70 milljarðar.  Það er nefnilega þannig að það hávaxtastig sem Seðlabankinn stendur fyrir, og hv. þingmaður veit að ég hef mótmælt árum saman, fær ekki staðist. Það getur ekki staðist og það er engin önnur leið til baka en að hverfa frá því, menn eru komnir undir grjót með þessa stefnu. Þess vegna eigum við, og það tekur enginn eftir því í þinginu, að láta 90 milljarða inn í Seðlabankann með nýju láni. Þess vegna þurfum við, eins og ég sagði við 1. umr. fjárlaga, jafnvel að leggja 100 milljarða inneign okkar í Seðlabankann inn sem gjaldeyrisforða vegna þess að við verðum að komast út úr þessu vaxtastigi sem við getum ekki lifað við, hvorki almenningur, fyrirtækin né Seðlabankinn. Við það þurfum við að lifa. Og það eru ósannindi, hreinn tilbúningur, að það hafi verið ruðningsáhrif vegna virkjanaframkvæmda sem sett hafi svona mikinn þrýsting á efnahagslífið hér. Það er innstreymi erlendra peninga, sem komu hér vegna þess vaxtamismunar sem hafði verið búinn til, sem hefur valdið þeim óþægindum og þeim þrýstingi sem við höfum þurft að glíma við á umliðnum árum.

Virðulegi forseti. Það var margt athyglivert í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, talsmanns Sjálfstæðisflokksins, við þessa umræðu og í fjárlaganefnd. Það er víða sem ég gæti komið við en þó er eitt sem stakk mig hvað mest og það er að hv. þingmaður var að fárast út í málflutning stjórnarandstöðunnar um misskiptinguna sem hefur átt sér stað í samfélaginu. Hann talaði eins og umræðan um misskiptingu og sú staðreynd að hér hafi einhver misskipting átt sér stað á undanförnum árum væri bara tal út í bláinn og það væri rangt. Virðulegi forseti. Hann talaði líka um einhvern félagsfræðing úti í bæ. Bæði umræddur félagsfræðingur auk annarra fræðimanna í íslensku samfélagi hafa sýnt fram á að misskipting hefur aukist í samfélaginu, kaupmættinum sem mönnum er svo tíðrætt um og hv. þingmaður nefndi hefur verið gríðarlega misskipt. Þeir sem lægstar hafa tekjurnar hafa samkvæmt þessum rannsóknum ekki fengið nema um 26% kaupmáttaraukningu á meðan þeir sem hæstar hafa tekjurnar hafa fengið um 80% kaupmáttaraukningu. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann sé ósammála þessum niðurstöðum og hvort hann haldi því fram að kaupmáttaraukningin hafi komið jafnt til allra. Eða er hann ekki tilbúinn til þess í eitt skipti fyrir öll að standa hér í þessum stóli og viðurkenna að stjórnvaldsaðgerðir undanfarinna ára hafi haft áhrif í átt til misskiptingar, bæði á kaupmáttaraukninguna og líka á skattbyrðina?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hefur komið fram í skýrslum fjármálaráðuneytisins að ráðstöfunartekjur, þ.e. tekjur eftir skatta, hafa að sjálfsögðu verið mismunandi. Lægstu tölurnar eru í kringum 26–28% raunhækkun kaupmáttar á nokkru árabili, sem er þó hærra en nokkurs staðar annars staðar í heiminum. Hvað hefur gerst á Íslandi? Hingað hafa komið inn mjög stórir atvinnuvegir, hátækniatvinnuvegir og hinn mikli atvinnuvegur sem heitir bankar. Hvað gera þessi fyrirtæki? Þau borga fyrir menntun, það er sú mikla blessun sem hefur komið yfir þetta land. Það er fullyrt við mig að menntunarstig starfsmanna íslenskra banka sé mjög svipað og kennaranna við háskólana. Bankastarfsemi er orðin stærri, eins og við mælum þetta, en sjávarútvegurinn. Þar er borgað mjög, mjög hátt kaup. Er það rangt? Er það kannski, virðulegur forseti, eins og Ögmundur Jónasson hélt fram, að það væri betra að vera laus við fyrirtæki sem gæti borgað hátt kaup en að lenda í því að ekki hefðu allir jafnt? Það er ekki samasemmerki milli jafnaðar og réttlætis, það er langt því frá. Það er einmitt efnahagslífið sem getur borgað há laun, sem getur keypt hér dýrasta vinnuaflið, sem gefur mestu fjármuni inn í samfélagið og gerir okkur kleift að standa vörð um þá sem minnst mega sín í samfélaginu. Þetta er sú efnahagspólitík sem við höfum staðið fyrir, þess vegna erum við að ná árangri, þess vegna er þetta að vaxa. Það er af hinu góða að hámenntaðir Íslendingar geta sótt vinnu sína hér á Íslandi og fengið mjög hátt kaup. Værum við betur settir ef þetta fólk gæti ekkert unnið hér á Íslandi, yrði bara að vera í útlöndum? 

Já, virðulegi forseti, hér fengum við það staðfest loksins frá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að það sé stefna núverandi ríkisstjórnar að misskiptingin sé hluti af stefnu hennar, það er þó gott að það kemur hér skýrt fram að þetta sé hluti af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. aukin misskipting. Hér hrósar hann sigri yfir því hversu vel hefur tekist upp á því sviði á undanförnum árum.  Virðulegi forseti. Það er annað sem ég vil spyrja hv. þingmann um en við erum að ræða hér um kaupmáttaraukningu og ræddum um þau 26% sem hinir lægst launuðu hafa fengið. Niðurstaða mikilvægrar úttektar sem gerð var á kjörum eldri borgara er sú að lægsti þriðjungur eldri borgara, sem býr við um 100 þús. kr. eða jafnvel minna á mánuði, að sá hópur hafi eingöngu fengið um 16% kaupmáttaraukningu sé tekið tillit til þeirrar yfirlýsingar sem gerð var í sumar. Í ljósi þess, virðulegi forseti, að hann talar um að sú efnahagsstefna sem hér hafi verið rekin sé til þess að fjármagna velferðarkerfið, er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson þá ekki tilbúinn til þess að koma hér með stjórnarandstöðunni í atkvæðagreiðslu á morgun og greiða því atkvæði að eldri borgarar og öryrkjar fái leiðréttingu kjara sinna og fái í það minnsta að halda í við þá lægst launuðu og fá þá kaupmáttaraukningu sem þeir, þ.e. hinir lægst launuðustu, hafa fengið? Svo að þeir séu ekki enn og aftur skildir eftir 

Virðulegi forseti. Keppikefli ríkisstjórna er ekkert annað en það að vera með frjálst efnahagslíf, tryggja að verðmyndun sé frjáls, tryggja að einstaklingarnir geti fengið að njóta sín. Síðan er það aukaatriði, það er bara alls ekkert aðalatriði hvort út úr því kemur einhver sérstakur jöfnuður eða ójöfnuður. Við verðum að taka því sem af hinu góða ef hingað koma sterk og mikil fyrirtæki sem geta keypt besta vinnuaflið og borgað hæstu launin, það er ekki verið að taka það af nokkrum manni. Það er ekkert keppikefli að búa til mismun. Það er keppikefli að samfélagið sé frjálst þannig að allir njóti sín. Gagnvart velferðarþjónustunni er því að svara að framlög til velferðarmála hafa hækkað hér að undanförnu miklu, miklu meira en kaup hins almenna verkamanns, miklu meira, miklu hærri greiðslur. Lágmarksgreiðslur öryrkjanna eru núna um 140 þús. kr. á mánuði, ellilífeyrisþeganna í kringum 120 og eitthvað, ég er ekki nákvæmlega með þessar tölur hjá mér. En framlögin til velferðarmálanna hafa hækkað miklu, miklu meira en árangur verkamannanna sem eru að vinna, hins vinnandi Íslendings. Við verðum að passa okkur á því, hversu fallegt og hversu gott sem það er að geta stutt þá sem minna mega sín, við megum aldrei ganga þannig fram að við tryggjum ekki fyrst og fremst afkomu verkafólksins, að fyrirtækin hafi stöðu til þess að bæta kjör hinna vinnandi Íslendinga. Þannig getum við bætt kjör annarra, alls ekki öfugt. Það er afkoma verkafólksins, vinnandi fólksins sem er grunnurinn, síðan getum við byggt hitt ofan á, ekki öfugt. Þetta verða menn að vita og þetta verða menn að kunna.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður fjárlaganefndar þingsins, hefur í ítarlegu máli gert grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar á þskj. 421, og sömuleiðis breytingartillögum meiri hlutans. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns leggur meiri hluti fjárlaganefndar til aukin útgjöld í frumvarpinu upp á 9,5 milljarða kr. Í ljósi breyttra forsendna er gert ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs aukist um 3 milljarða kr. Þetta þýðir að tekjujöfnuður ríkissjóðs lækkar sem þessu nemur og verður 9 milljarðar á árinu 2007, þ.e. það verður 9 milljarða kr. afgangur á fjárlögum næsta árs og afkomu ríkissjóðs. Þetta þýðir, hæstv. forseti, að gangi þessar breytingar eftir verða tekjur ríkissjóðs 376 milljarðar kr. en útgjöldin 367 milljarðar. Mismunurinn er 9 milljarðar eins og ég gat um áðan. Ástæður þessa eru þær að forsendur fjárlaganna hafa breyst að nokkru leyti frá því að frumvarp til fjárlaga var lagt fram og rætt við 1. umr. Það sem skiptir mestu máli í því sambandi eru ákvarðanir stjórnarmeirihlutans og ríkisstjórnarinnar um lækkun matvælaverðs sem munu hafa í för með sér að tekjur ríkissjóðs munu lækka um 12,2 milljarða kr. eins og ég mun koma að síðar í ræðu minni. Það liggur hins vegar fyrir að verðbólga næsta árs verður ekki 4,5% eins og spáð var, heldur 3%. Þá er sömuleiðis gert ráð fyrir að samdráttur í einkaneyslu verði upp á 1% og loks að atvinnuleysi verði 1,9%, sem er nánast náttúrulegt og kemst ekki öllu neðar með góðu móti. Það er bjart yfir efnahagslífinu og það er bjartara fram undan þrátt fyrir að góðæri hafi ríkt hér á landi í hátt í þrjú kjörtímabil. Þannig er nú spáð meiri hagvexti á næsta ári, 1,5%, í stað 1%, eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Árið 2008 er því spáð að hagvöxturinn verði 2,8% í staðinn fyrir 2,6% eins og áður hafði verið spáð. Og á árinu 2008 mun verðbólgan halda áfram að minnka og verður, samkvæmt spám, 2,2% á því ári. Eins og menn vita, og þarf ekki að fara mörgum orðum um, hefur kaupmáttur almennings hér á landi aukist á síðustu 12 árum, og það er engin smáaukning, hæstv. forseti. Kaupmáttur almennings hefur að meðaltali aukist um 60% á síðustu 10 árum. Hvað þýðir það, hæstv. forseti? Það þýðir að kaupgeta einstaklinganna hefur aukist um 60% umfram verðbólgu. Það er gert ráð fyrir því að á þessu ári muni kaupmáttur aukast um 5,7%, á næsta ári um 5% og árinu 2008 um ríflega 2%. Þetta er auðvitað veruleg kaupmáttaraukning og munar um minna. Það sem skiptir auðvitað máli þegar ríkisfjármálin eru rædd er skuldastaða ríkissjóðs. Ég hef áður gert það að umræðuefni við umræður um fjárlög og fjáraukalög að ríkissjóður er að verða nánast skuldlaus. Á síðustu 10 árum hafa 77% af skuldum ríkissjóðs verið greiddar niður og nú háttar svo til að skuldirnar nema einungis um 5,78% af tekjum ríkissjóðs. Þetta hefði einhvern tímann þótt heyra til tíðinda, hæstv. forseti. Eins og ég gat um áðan stendur til að lækka virðisaukaskatt af matvælum og raunar fleiri vörum. Þetta mun hafa í för með sér 12,2 milljarða kr. lækkun á tekjum ríkissjóðs. Þessir fjármunir eiga að, og munu vonandi, skila sér beint í vasa borgaranna en ekki til milliliða eins og er kannski hættan á. Við verðum að treysta því að milliliðirnir skili þessum peningum og lækkunum áfram til neytendanna. Það er full ástæða til þess að fara lítillega yfir þær tillögur sem ríkisstjórnin lagði til fyrir um einum og hálfum mánuði. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að vörugjöld af matvælum, bæði innlendum og innfluttum, öðrum en sykri og sætindum, verði felld niður að fullu 1. mars 2007. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að virðisaukaskattur af matvælum verði lækkaður úr 14% í 7% frá og með sama tíma, þ.e. 1. mars 2007. Í þriðja lagi verður virðisaukaskattur af matvælum, þeim matvælum sem verið hafa með 24,5% virðisaukaskatt, líka lækkaður í 7% frá og með 1. mars 2007. Þetta er sérstaklega athyglisvert, hæstv. forseti. Á sínum tíma, í desember 2003, flutti ég hér jómfrúrræðu um lækkun virðisaukaskatts af matvælum þar sem ég benti á þetta misræmi sem væri á virðisaukaskatti af matvælum þar sem annars vegar væri um að ræða 14% virðisaukaskatt, hins vegar 24,5% og meira í segja í einhverjum tilvikum engan virðisaukaskatt. Ég tók ýmis dæmi því til staðfestu. Þá tók þátt í umræðunum hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem því miður hefur ekki verið viðstaddur umræðuna í dag en væri kannski full ástæða til. Það væri gaman að heyra hv. þingmann fagna tillögum ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans á Alþingi og lýsa yfir stuðningi við þær. En vonandi gefst tækifæri til þess síðar, hæstv. forseti, ef hv. þingmaður lætur svo lítið að reka hér inn nefið síðar í umræðunni. Í fjórða lagi snúa tillögur ríkisstjórnarinnar um lækkun virðisaukaskatts að því að lækka virðisaukaskatt af annarri þjónustu og vörum í 14% þrepi, þ.e. af bókum, tímaritum, blöðum, húshitun og hótelgistingu. Það verður ekkert 14% virðisaukaskattsþrep, heldur verður einungis 7% þrep. Virðisaukaskatturinn verður þá 0%, 7% og svo 24,5%. Ég vil líka vekja athygli á því í þessu sambandi, sem er annað áhugamál hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að það var upplýst í umræðum í fjárlaganefnd og í samtölum við embættismenn úr fjármálaráðuneytinu að til stæði að lækka virðisaukaskatt af tóndiskum, geisladiskum með tónlist, úr 24,5% í 7%. Það er sérstök ástæða til að fagna því og ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar muni taka undir með ríkisstjórninni í þeim efnum hvað varðar geisladiskana, eins og öðrum atriðum er lúta að lækkun virðisaukaskatts og lækkun matvælaverðs. Í fimmta lagi snúa tillögur stjórnarmeirihlutans að því að lækka virðisaukaskatt af veitingaþjónustu, úr 24,5% í 7%. Í sjötta lagi er gert ráð fyrir því að almennir tollar á innfluttum kjötvörum verði lækkaðir um allt að 40%. Hvert skyldu allar þessar krónur skila sér, hæstv. forseti? Þær munu skila sér í veski neytenda þessa lands, þær munu skila sér í veski landsmanna sem mun leiða til aukins kaupmáttar landsmanna allra. Í því sambandi er fróðlegt að velta fyrir sér hvaða áhrif þessar aðgerðir munu hafa. Það er gert ráð fyrir því að aðgerðir stjórnarmeirihlutans muni leiða til 16% lækkunar matvælaverðs og 2,3% lækkunar neysluverðs vísitölu á næsta ári. Þetta er töluvert. Þess utan má gera ráð fyrir því að lækkun virðisaukaskatts á öðrum vörum, úr 14% í 7%, þ.e. bókum, tímaritum, blöðum, húshitun og hótelgistingu, muni leiða til þess að vísitala neysluverðs lækki um 0,4% í viðbót. Þá eru ekki tekin með áhrif vegna lækkunar á virðisaukaskatti á geisladiskum úr 24,5% í 7%. Heildaráhrif þessara aðgerða ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans hér á Alþingi munu koma fram í lækkun vísitölu neysluverðs sem nemur um 2,7–3% á næsta ári. Breytingarnar munu, eins og áður sagði, taka gildi 1. mars 2007. Eins og ég gat um áðan verður ríkissjóður af 12,2 milljörðum kr. vegna þeirra aðgerða sem fyrirhugaðar eru. Þetta hefur hins vegar líka önnur áhrif sem vert er að huga að. Um leið og matarverð lækkar hefur almenningur meiri peninga til að eyða í eitthvað annað, þ.e. kaupmátturinn eykst og það kallar aftur á móti á meiri eftirspurn sem leiðir til meiri framleiðslu sem leiðir til fleiri starfa og launahækkana. Gert er ráð fyrir því að tekjuskattur ríkissjóðs aukist um 1,5 milljarða af þeim sökum. Nettótap ríkissjóðs, ef svo má segja, nemur því ekki 12,2 milljörðum heldur lágmarkast sem þessum 1,5 milljörðum nemur. Eins og menn vita hefur ríkisstjórnin staðið fyrir fjölmörgum framfaramálum á undanförnum 10 árum. Þetta er velferðarstjórn. Það liggur til að mynda fyrir að barnabætur verða hækkaðar um næstu áramót um 25% miðað við barnabætur í ár. Ég vek líka athygli á því að tekjuskattur einstaklinga mun lækka um 1% á næsta ári. Þá hefur tekjuskattur lækkað um 3% á kjörtímabilinu. Í því sambandi er freistandi að rifja upp kosningaloforð framsóknarmanna frá því fyrir síðustu kosningar. Hver voru þrjú meginkosningastefnumál Framsóknarflokksins? Í fyrsta lagi 90% húsnæðislán,  Eins og ég gat um áðan er ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins velferðarstjórn. Ég vek athygli á því að tveir þriðju af útgjöldum ríkissjóðs renna til velferðarmála, þ.e. til menntamála, félagsmála og heilbrigðismála. Eins og fram kom í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar fyrr í dag hafa framlög til heilbrigðismála aukist um 27,5 milljarða kr. umfram verðbólgu, þ.e. að raungildi, frá árinu 1998 til 2005. Þá eru ekki talin með þau útgjöld sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til fjáraukalaga eða tillögum 1. minni hluta fjárlaganefndar til breytingar á því frumvarpi og heldur ekki tillögum meiri hluta fjárlaganefndar hér við 2. umr. um fjárlög. Ég vil líka vekja athygli á því að á sama tíma, frá árinu 1998 til ársins 2005, hafa framlög til almannatrygginga aukist umfram verðbólgu um 45%, þ.e. 23 milljarða kr. Þá eru heldur ekki talin með þau gríðarlegu útgjöld sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu og breytingum samkvæmt tillögum meiri hluta nefndarinnar. Framlög til fræðslumála hafa aukist að raungildi um 60%, heil 60%, frá árinu 1998 til 2005, þ.e. um 12,3 milljarða, þar af hafa framlög til háskólanna í landinu aukist um 7,4 milljarða, þ.e. 80%. Það er nánast tvöföldun á sjö ára tímabili, frá 1998 til 2005. Allt er þetta fyrir utan þær hækkanir sem gert er ráð fyrir í tillögum fjárlaganefndar, bæði við 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 og 2. umr. um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007. Geta menn, hæstv. forseti, haldið einhverju öðru fram en að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sé velferðarstjórn og sé umhugað um velferðarmál í íslensku samfélagi? Þrátt fyrir það hefur velgengnin verið slík í efnahagsmálunum hjá okkur Íslendingum að ríkissjóður skilar árlega tugmilljarða tekjuafgangi. Ég vil aðeins vekja athygli á breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar á þskj. 422. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur farið allítarlega yfir þær tillögur og ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að rekja þær ítarlega. Ég vil þó vekja athygli á tvennu, hæstv. forseti, í fyrsta lagi hækkun á framlagi til menntamála, í öðru lagi hækkun á framlagi til heilbrigðismála. Samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir því að útgjöld sem heyra undir svið menntamálaráðuneytisins hækki um 1.726,7 millj. kr. Hefði einhver talið nóg að gert í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Það er rétt að gera örlitla grein fyrir nokkrum atriðum í þessu sambandi. Ég bendi í fyrsta lagi á það að framlög til Háskóla Íslands hækka, samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar, um 308 millj. kr. Framlög til Háskólans á Akureyri hækka um 70 millj. kr. Framlög til framhaldsskóla hækka um 240 millj. kr. Það er alls staðar verið að bæta í hvað varðar menntamálin frá því sem var í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram við 1. umr. Alls staðar er verið að bæta í og auka framlög til menntamála. Ég vek líka athygli á þremur atriðum sem mér finnst sérstök ástæða til að vekja athygli á, hæstv. forseti. Í fyrsta lagi eru það framlög til kvikmyndagerðar. Eins og menn vita hefur Framsóknarflokkurinn um langt skeið, allt frá því að flokkurinn settist í ríkisstjórn 1995, lagt áherslu á aukinn gang kvikmyndaiðnaðarins hér á landi. Það var hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra, Finnur Ingólfsson, sem hóf það verk á sínum tíma, á kjörtímabilinu 1995–1999 með miklum myndarbrag. Hæstv. núverandi utanríkisráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, hélt því starfi áfram. Og nú hefur þriðji framsóknarráðherrann, hæstv. iðnaðarráðherra Jón Sigurðsson, fetað í fótspor þeirra. Og nú er lagt til, við 2. umr. frumvarps til fjárlaga, að framlög til Kvikmyndasjóðs hækki um 123 millj. kr. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á tillögu meiri hluta fjárlaganefndar um að veita fé til gerðar sparkvalla á vegum Knattspyrnusambands Íslands að fjárhæð 25 millj. kr., eins og sambandið sóttist eftir. Það er kunnara en frá þurfi að segja að slíkir sparkvellir hafa breytt og munu breyta verulega allri iðkun knattspyrnu hér á landi. Í því sambandi leggur ríkissjóður og við, hv. þingmenn á hinu háa Alþingi, því frábæra framtaki Knattspyrnusambandsins lið. Þess vegna er sérstök ánægja að um það hafi náðst samstaða meðal meiri hluta fjárlaganefndar um að leggja til 25 millj. kr. framlag til gerðar sparkvalla, og taka þar með undir og sýna í verki stuðning Alþingis við þetta framtak Knattspyrnusambands Íslands. Í þriðja lagi vil ég minnast á framlag til Reykjavíkurakademíunnar. Eins og menn vita er Reykjavíkurakademían samfélag sjálfstæðra fræðimanna í svokölluðu JL-húsi við Hringbraut. Þarna er unnið ákaflega merkilegt starf sjálfstætt starfandi fræðimanna og ríkið hefur komið að því samfélagi með fjárveitingum til Reykjavíkurakademíunnar. Nú er lagt til að þessi framlög hækki umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu um 10,2 millj. kr., þar af 4 millj. kr. vegna 10 ára afmælis Reykjavíkurakademíunnar. Það er gott að Alþingi geti þannig í verki sýnt stuðning sinn við samfélag fræðimanna eins og meiri hlutinn leggur hér til. Hæstv. forseti. Á næsta ári er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði sem svarar 11,1% af landsframleiðslu. Í ár, árið 2006, er gert ráð fyrir að hallinn verði 19% þannig að viðskiptahallinn minnkar verulega, og gert er ráð fyrir að á árinu 2008 verði viðskiptahallinn orðinn 4%. Hvernig skyldi standa á því? Jú, á næstu árum fer að gæta áhrifa af stóriðjuframkvæmdum á Austurlandi. Þá fer að gæta áhrifa af útflutningi á áli frá nýju álveri Reyðaráls í Reyðarfirði. Þessi álframleiðsla mun eins og önnur stóriðja og allur iðnaður í landinu og öll atvinnustarfsemi í landinu skila tekjum í ríkissjóð, bæði beint og óbeint. Ég þori að fullyrða að þær stóriðjuframkvæmdir og sú stóriðja sem verða mun á Austurlandi skilar tugum milljarða í ríkissjóð. Hvað eigum við svo að gera við alla þessa tugmilljarða sem við fáum í ríkissjóð sem stóriðjuframkvæmdirnar skila og munu skila á næstu árum? Í hvað notum við þá? Við notum þá til að standa undir öflugu velferðarkerfi. Við notum þá til að standa undir öflugu menntakerfi. Við notum þá til að standa undir öflugu heilbrigðiskerfi. Og við notum þá til að standa undir öflugri félagslegri aðstoð við landsmenn. Allir landsmenn munu því njóta góðs af þeim framkvæmdum sem nú standa yfir á Austurlandi. Hæstv. forseti. Það er erfitt að vera í stjórnarandstöðu þegar vel gengur eins og hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutanum á Alþingi. Það er virkilega erfitt þegar vel gengur í þjóðfélaginu, þegar verðbólga er lítil, hagvöxtur mikill, kaupmáttur hækkar jafnt og þétt o.s.frv. Það hafa það auðvitað allir miklu betra núna en fyrir 10 árum. Það er bara þannig, hæstv. forseti. Þess vegna er erfitt að vera í ríkisstjórn. Það kom fram við 1. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar að eina athugasemdin, ein helsta athugasemd, svo að við drögum aðeins úr því, hæstv. forseti, talsmanns stjórnarandstöðunnar og fjármálaráðherraefnis stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, var sú hvað fjárlagafrumvarpið var dauft á litinn. Sú var gagnrýnin, hvað þetta plagg sem telur 465 blaðsíður væri dauft á litinn. Ætli það sé gaman að vera í stjórnarandstöðu upp á svona býtti? Ég verð að segja að þegar ég hlustaði fyrr í dag á þá ágætu hv. þingmenn sem hafa valist svo óhönduglega í það leiðindahlutverk að þurfa að vera hér á móti ríkisstjórninni við fjárlagaumræðuna, og þá á ég við hv. þm. Jón Bjarnason, Einar Má Sigurðarson og Guðjón Arnar Kristjánsson, varð mér einhvern veginn hugsað til texta Megasar um gamla sorrý Grána. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni að þessum talsmönnum stjórnarandstöðunnar líði eins og gamla sorrý Grána vegna þess að þeir eru beygðir hér í umræðunni, beygðir hvað eftir annað af talsmönnum ríkisstjórnarinnar á hinu háa Alþingi. Það er ekki úr vegi að lesa upp kvæðið um gamla sorrý Grána svo að menn geri sér betur grein fyrir því hvernig hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar líður við 2. umr. um ríkisfjármál og efnahagsstjórn á hinu háa Alþingi. Kvæðið er svona, með leyfi forseta: Gamli sorrý Gráni er gagnslaus og smáður, gisinn og snjáður, meðferð illri af. Hann er feyskinn og fúinn og farinn og lúinn og brotinn og búinn að vera. Hann er þreyttur og þvældur og þunglyndur, spældur, beiskur og bældur í huga. Gamli sorrý Gráni er gagnslaus og smáður, gisinn og snjáður, meðferð illri af. Hann er beygður og barinn og brotinn og marinn og feigur og farinn á taugum. Hann er knýttur og kalinn og Karoni falinn, ó, hvað hann er kvalinn af öllum. Gamli sorrý Gráni er gagnslaus og smáður, gisinn og snjáður, meðferð illri af. Hæstv. forseti. Ef ekki væru liðin svo sem eins og 35 ár síðan þetta ágæta kvæði var samið hefði maður haldið að það væri samið sérstaklega um hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, sérstaklega um talsmenn hennar við fjárlagaumræðuna hér, hv. þingmann, fjármálaráðherraefni stjórnarandstöðunnar, Jón Bjarnason, hv. þm. Einar Má Sigurðarson og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Svo er nú ekki en þeir eru illa farnir og eru beygðir í þessari umræðu, brotnir og búnir að vera eins og segir í kvæðinu. Þreyttur og þvældur og þunglyndur, spældur, beiskur og bældur í huga, þetta er líðan hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar, og hefur komið vel fram í máli þeirra í dag. Það er kannski ekki ástæða til fyrir stjórnarandstöðuna að vera svona beygð í þessari umræðu og bæld vegna þess að stjórnarandstaðan hefur náð stórkostlegum árangri við þessa fjárlagagerð og í þessari umræðu. Hvaða árangur er það, hæstv. forseti? Jú, í fyrsta skipti á þessu kjörtímabili skilar stjórnarandstaðan einu áliti, einu sameiginlegu áliti við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga. Það er í fyrsta skipti á þessu kjörtímabili sem það gerist. Ekki nóg með það, þetta er í fyrsta skipti frá árinu 1999 sem stjórnarandstaðan skilar sameiginlegum tillögum og sameiginlegu nefndaráliti við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga. Það er auðvitað stórmerkilegt, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan skuli loksins hafa komið sér saman í fyrsta skipti í sjö ár um tillögur við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga. Hv. þm. Jón Bjarnason, fjármálaráðherraefni stjórnarandstöðunnar, sagði hér fyrr í umræðunum í dag: Af verkunum verða menn dæmdir. Og það er rétt, hæstv. forseti, af verkunum verða menn dæmdir og af verkunum skuluð þér dæma þá. Hverjar eru svo tillögur stjórnarandstöðunnar, hverjar skyldu tillögur hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar vera? Hverjar eru tillögur stjórnarandstöðunnar um framlag til menntamála? Hverjar eru þær tillögur? Hæstv. forseti. Það eru engar tillögur frá stjórnarandstöðunni hér við 2. umr. um framlög til menntamála, engar. Þetta eru þeir hv. þingmenn sem hafa gasprað hátt um framlög til háskóla, framhaldsskóla og um framlög til annarra mála sem snúa að menntamálaráðuneytinu. Hvaða tillögur gera svo hv. þingmenn við 2. umr. um fjárlög fyrir næsta ár? Engar, ekki ein einasta tillaga er um aukin framlög til menntamála frá stjórnarandstöðunni. Hverjar eru þá tillögur stjórnarandstöðunnar um framlög til heilbrigðismála, hverjar skyldu þær vera? Oft hefur verið talað hátt um það hvað það vanti mikið fé til ýmissa stofnana innan heilbrigðiskerfisins, til ýmissa annarra viðfangsefna sem við erum daglega að fást við, til ýmissa nýbygginga, viðgerða, viðhaldsframkvæmda og annarra mála. Hverjar eru svo tillögur stjórnarandstöðunnar um aukin framlög í heilbrigðismálum? Engar tillögur, hæstv. forseti, ekki ein einasta tillaga frá stjórnarandstöðunni um aukin framlög til heilbrigðismála, ekki ein. Hverjar eru þá tillögur stjórnarandstöðunnar um framlög til félagsmála? Hvað ætli hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi haldið margar ræður um fjárvöntun vegna fatlaðra, ýmissa mála og málaflokka á sviði félagsmálaráðuneytisins? Og hverjar eru þær tillögur sem stjórnarandstaðan leggur fram í félagsmálum fyrir næsta ár? Engin tillaga, ekki ein einasta tillaga. Stjórnarandstaðan segir pass. Stjórnarandstaðan segir pass í velferðarmálum og hefur engar tillögur fram að færa á sviði menntamála, á sviði heilbrigðismála eða á sviði félagsmála. Engar, ekki nokkrar einustu. Það er gott, hæstv. forseti, fyrir landsmenn að huga að þessu og muna þegar fram í sækir. Hver er svo afsökun hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar fyrir að þau hafi ekki rolast til að flytja eina einustu tillögu á sviði menntamála, heilbrigðismála og félagsmála? Jú, þær verða allar felldar. Það er uppgjöf, það er algjör uppgjöf af hálfu hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar við þessa umræðu. Hún er orðin svo beygð og brotin, eins og segir í kvæðinu eftir Megas, að hún leggur ekki í að leggja hér fram eina einustu tillögu á sviði heilbrigðismála, menntamála eða félagsmála. Þeir landsmenn sem bjuggust kannski við að sjá hverjar áherslur stjórnarandstöðunnar í þessum málaflokkum væru eru engu nær. Þeir eru engu nær, hæstv. forseti, vegna þess að stjórnarandstaðan getur ekki sýnt fram á áherslur sínar á sviði menntamála, heilbrigðismála eða félagsmála. Hvernig birtist stefna stjórnarandstöðunnar, hæstv. forseti? Hvað skyldu landsmenn eiga að halda, hvernig eiga þeir að finna út áherslur stjórnarandstöðunnar miðað við tillögur hennar um aukin framlög á fjárlögum? Það er ekki hægt, hæstv. forseti, vegna þess að tillögurnar eru engar, stjórnarandstaðan segir pass við 2. umr. fjárlaga um menntamál, heilbrigðismál og félagsmál. Það er þess vegna að verða nokkuð merkilegt að lesa álit minni hluta fjárlaganefndar á þskj. 435 um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007. Þar segir m.a. á bls. 3, með leyfi forseta: „Um stjórn ríkisfjármála þarf ekki að fjölyrða, hún er engin.“ Það er bara engin stjórn á ríkisfjármálunum. Þetta hefur auðvitað allt bara gengið svona glimrandi vel af sjálfu sér síðustu 11 árin hjá ríkisstjórninni. Hún var svo heppin, það voru væntanlega svo góðar ytri aðstæður. Á bls. 4 segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt efnahagsstjórnin hafi verið veik á undanförnum árum tekur steininn úr þegar kemur að framkvæmd fjárlaga.“ Ja, það munaði ekki um það, hæstv. forseti. Hver eru svo skilaboð stjórnarandstöðunnar til fólksins í landinu um þau auknu fjárútlát og útgjöld sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur hér til við 2. umr.? Þau skilaboð koma fram á bls. 8, með leyfi forseta: „Það frumvarp sem hér liggur fyrir ásamt breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er plagg sem lítið mark er takandi á, m.a. vegna þess hve efnahags- og tekjuforsendur eru óvissar og útgjaldaákvarðanir handahófskenndar. Allt bendir til þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn geri ekki ráð fyrir að þurfa að framfylgja frumvarpinu og þess vegna er frekar horft til fjölmiðlaþarfar einstakra ráðherra heldur en mikilvægis fjárlaga fyrir efnahagsmál þjóðarinnar. Frumvarpið segir allt sem segja þarf um nauðsyn þess að ríkisstjórnin láti af hendi völdin á vori komanda.“ Þetta eru skilaboðin sem stjórnarandstaðan sendir landsmönnum, nú þegar meiri hlutinn er að leggja til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um 9,5 milljarða miðað við það sem gert var ráð fyrir í frumvarpi til fjárlaga. Það eru kaldar kveðjur sem stjórnarandstaðan sendir landsmönnum og öllum þeim sem áttu von á og eiga von á auknum fjármunum vegna tillagna meiri hluta fjárlaganefndar. Og það er rétt að undirstrika það, hæstv. forseti, að það er meiri hluti fjárlaganefndar sem leggur þessar tillögur fram. Og það er bara ekkert mark á þeim takandi, segir stjórnarandstaðan í nefndaráliti sínu. En sem betur fer er hér meiri hluti á þinginu sem mun sjá til þess að þessum tillögum verði fylgt fram og landsmenn geta huggað sig við það að þeir þurfa ekki að treysta á hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar í þeim efnum. Það ber allt að sama brunni, hæstv. forseti. Sömu ræðurnar eru fluttar ár eftir ár af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hvað skyldi hv. þm. Einar Már Sigurðarson hafa sagt hér í fyrra um efnahagsstjórnina? Með leyfi forseta, á 48. fundi 3. desember 2004, í hittiðfyrra, sagði hv. þm. Einar Már Sigurðarson: „Eins og fyrri ár er ríkisstjórnin aðeins farþegi í efnahagshraðlestinni sem nú brunar nær stjórnlaust um þjóðfélagið.“ Hæstv. forseti. Höfum við heyrt þetta áður? Höfum við heyrt þennan söng áður? Já, við höfum heyrt hann margoft áður og við heyrum hann enn þann dag í dag. Að ég tali ekki um hv. þingmann, fjármálaráðherraefni stjórnarandstöðunnar, Jón Bjarnason sem hljóp sem fætur toguðu út úr þingsalnum, hvað skyldi hann hafa sagt í fyrra í umræðum um fjárlögin fyrir þetta ár? Hann sagði að útflutningsgreinarnar væru í stríði, og, með leyfi hæstv. forseta: „Útflutningsgreinarnar … berjast nú við verstu hamfarir af mannavöldum sem er efnahagsstefna núverandi ríkisstjórnar.“ Verstu hamfarir af mannavöldum, hæstv. forseti, það munaði ekki um það og þessar „verstu hamfarir af mannavöldum“ hafa líklega skilað ríkissjóði afgangi upp á 150 milljarða kr. á síðustu tveimur árum. Það eru meiri hamfarirnar. Auðvitað eru hamfarir fyrir stjórnarandstöðuna og hv. þingmenn hennar hér á Alþingi að þurfa að þola það að efnahagsmálin gangi svona vel ár eftir ár og að allt sé hér í lukkunnar velstandi, og það sem meira er, að hver einasti landsmaður finni fyrir því hvað hlutirnir ganga miklu betur og hversu vel hefur gengið í efnahagsstjórninni á síðustu 10 árum. Hæstv. forseti. Eins og ég gat um eru það stóru pólitísku tíðindin í þessari fjárlagaumræðu að stjórnarandstaðan hefur náð saman um tillögu, eina tillögu við 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Stjórnarandstaðan hefur náð saman um eitt nefndarálit í tilefni af 2. umr. um frumvarp til fjárlaga í fyrsta skipti á kjörtímabilinu, hæstv. forseti, og í fyrsta skipti frá árinu 1999. Hvernig halda menn svo að þessum flokkum mundi ganga að vinna saman í ríkisstjórn þegar þeir ná ekki saman um eitt álit, hæstv. forseti, nema á sjö ára fresti? Það verður glæsileg ríkisstjórn, hæstv. forseti, að þurfa að búa við það að stjórnarandstöðuflokkarnir nái saman einu sinni á sjö ára fresti komist þeir í ríkisstjórn. Einu sinni á sjö ára fresti ná stjórnarandstöðuflokkarnir saman um eitt álit og það er ekki álit um hvaða mál sem er. Það eru ríkisfjármálin. Það eru fjárlögin, hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan nær saman um fjármálin og fjárlagatillögur á sjö ára fresti. Er þetta björt framtíð, hæstv. forseti? Skyldi vera bjart yfir íslenskri þjóð að eiga framtíð sína undir þessum hv. þingmönnum?

Það er mjög bjart.

Það er mjög bjart, segir hv. þm. Jón Bjarnason, fjármálaráðherraefni stjórnarandstöðunnar. Það er rétt hjá honum. Það er mjög bjart ef hv. þingmaður verður áfram í stjórnarandstöðu.

Nei.

Og það er vel. Það er hins vegar landsmanna og kjósenda að svara því hvort þeir vilji fá hv. þingmann í fjármálaráðuneytið eða hafa hann hér áfram, beygðan og búinn að vera eins og segir í kvæðinu eftir Megas, næstu fjögur árin. Í sumar gerði ríkisstjórnin samkomulag við samtök aldraðra um breytingar á almannatryggingagreiðslum, greiðslu ellilífeyris. Það er kannski rétt að rifja aðeins upp forsöguna í þessu sambandi, hæstv. forseti. Árið 2003 háttaði svo til að ríkisstjórnin og samtök aldraðra gerðu sams konar samkomulag. Það er rétt að taka fram að það var staðið við það samkomulag í einu og öllu af hálfu ríkisstjórnarinnar nema eitt atriði sem varðaði sveigjanleg starfslok. Það er enginn ágreiningur um það, hæstv. forseti.  
             Þetta samkomulag sem var byggt á störfum svokallaðrar Ásmundarnefndar, á samkomulagi þar að lútandi og nefndaráliti þeirrar nefndar sem samtök aldraðra tóku fullan þátt í og áttu fullan þátt í þeirri ákvörðun, þýðir 6,5 milljarða í útgjaldaauka ríkissjóðs á næsta ári. Ekki nóg með það, hæstv. forseti, heldur mun þetta leiða til 26,7 milljarða kr. hækkunar í þessum málaflokki til ársins 2010. Þar af munu 18 milljarðar renna til ellilífeyrisþega, hæstv. forseti. Þetta var samkomulagið sem gert var í fullri sátt á milli samtaka aldraðra og ríkisstjórnarinnar.

Það er ekki rétt. Það er ósatt.

Svo koma yfirboðsflokkarnir í stjórnarandstöðunni og ætla að gera enn betur við gamla fólkið. Nú á ekki að leggja fram 6,5 milljarða á næsta ári, heldur 13 milljarða. Auðvitað er auðvelt að vera í stjórnarandstöðu þegar menn haga sér með þessum hætti. Auðvitað er það auðvelt. Síðan hefur stjórnarandstaðan komið sér saman um eina tillögu við þessa 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Hvað gerir stjórnarandstaðan þegar hún kemur sér saman um eitthvað, hæstv. forseti? Hún boðar að sjálfsögðu til fréttamannafundar. Að sjálfsögðu verður að kalla til blaðamenn þegar þau undur og stórmerki gerast að stjórnarandstaðan nær saman um eitthvert málefni. Þótt menn sláist hér eins og hundar og kettir í hliðarsölum þess á milli er sjálfsagt að boða til fréttamannafundar í hvert einasta skipti sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ná saman um eitthvert mál. Það er sjálfsagt, og það er þakkarvert að íslenskir fjölmiðlar skuli greina landsmönnum frá því í hvert einasta skipti sem stjórnarandstaðan nær saman um eitthvert mál. Ég vona að stjórnarandstaðan haldi áfram að boða blaðamenn á sinn fund þegar hún nær saman. Það er að vísu afskaplega sjaldgæft en þeim mun meira fréttaefni þegar þau undur og stórmerki gerast. Þetta er tillaga stjórnarandstöðunnar, eina tillaga stjórnarandstöðunnar við 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Hún felur í sér 7 milljarða kr. útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð á næsta ári. Hvert er svo samræmið í málflutningi stjórnarandstöðunnar á hinu háa Alþingi? Ég hef stundum nefnt hv. þm. Sigurjón Þórðarson í þessu sambandi sem, nota bene, er heilbrigðisráðherraefni stjórnarandstöðunnar.  Hvernig skyldi það samræmast þessari stefnu Frjálslynda flokksins og stjórnarandstöðunnar að leggja til að útgjöld til lífeyrismála eldri borgara væru hækkuð um 7 milljarða kr.? Það er ástæða til að hv. þingmaður svari því.

Ertu á móti því?

Það er ástæða til þess að hv. þingmaður svari hvernig þetta samræmist stefnu hans og Frjálslynda flokksins og stjórnarandstöðunnar um að skera niður ríkisútgjöldin. Þetta er sá hv. þingmaður, hæstv. forseti, sem talaði um Sjálfstæðisflokkinn sem stærsta félagsmálabatterí landsins. Er hægt að biðja um betri einkunn fyrir velferðarstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins? Er hægt að fá betri einkunn frá einhverjum öðrum aðila en þessi orð hv. þingmanns? Ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins er velferðarstjórn og það kemur skýrt fram hér í umræðum um fjárlög næsta árs og þær tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram. Ég hef áður gert það að umræðuefni úr þessum ræðustól að menn verði að horfa á samhengi hlutanna. Ég gat um það áðan að allar þær framkvæmdir sem eiga sér stað á Austurlandi munu skila milljörðum og aftur milljörðum í ríkissjóð. Bankastarfsemi, fjármálastarfsemi á Íslandi skilar milljörðum í ríkissjóð og er orðin stærri atvinnugrein en sjávarútvegurinn. Tekjurnar af íslenskri fjármálastarfsemi eru orðnar meiri en tekjurnar af sjávarútveginum. Kvikmyndaiðnaðurinn. Við höfum séð nýleg dæmi, fjölmörg, um það hvernig sú iðnaðargrein er að vaxa hér á landi og þannig mætti lengi telja, hæstv. forseti, um fjöldann allan af atvinnugreinum sem eru að vaxa í því efnahagsumhverfi sem ríkisstjórnin hefur skapað hér á undanförnum 10 árum. Við sjáum árangur. Við sjáum hærri skatttekjur. Við sjáum hærri skatttekjur ríkissjóðs þrátt fyrir að tekjuskattsprósenta fyrirtækja hafi verið lækkuð úr 30% í 18%. Veltan er meiri. Tekjurnar eru meiri, og hvað þýðir það þegar tekjur ríkissjóðs eru meiri? Jú, hæstv. forseti, þá getum við staðið undir öflugu velferðarkerfi, heilbrigðiskerfi, félagsmálakerfi og menntakerfi, öllum þeim málaflokkum sem stjórnarandstaðan hefur engar tillögur um hér við 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Hver er þá ábyrgð manna eins og hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fjármálaráðherraefnis stjórnarandstöðunnar, þegar hann leggur áherslu á að það þurfi að koma hér á stóriðjustoppi? Það yrði stóriðjustopp, og það yrði auðvitað eitt allsherjarstopp ef hv. þingmaður mundi rata í fjármálaráðuneytið að loknum næstu kosningum.

… á dagskrá?

Steingrímur Sigfússon, hv. þingmaður úr Vinstri grænum eins og hv. þm. Jón Bjarnason, vildi ekki bara stóriðjustopp, heldur lagði hann til að menn mundu ekki byrja að safna vatni í Hálslón. Heldur ætti þessi Kárahnjúkastífla að vera „minnisvarði um heimsku mannsins“, eins og hv. þingmaður orðaði það. Mér er spurn, hæstv. forseti: Heimsku hvaða manns? Þriðji þingmaðurinn úr hópi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Ögmundur Jónasson, sagði að sér væri það að meinalausu að viðskiptabankarnir flyttu úr landi. Viðskiptabankarnir eru alþjóðleg fyrirtæki sem skila milljörðum og aftur milljörðum í ríkissjóð beint og óbeint á hverju einasta ári, alþjóðleg fyrirtæki sem flytja fé til landsins, skila tekjum inn til landsins svo að skiptir tugum milljarða og menn geta þá eflt velferðarkerfið, sett meiri peninga í menntakerfið, heilbrigðiskerfið og meiri peninga til félagsmála jafnvel þó að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi ekki eina einustu tillögu um þau efni hér við 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Ögmundi Jónassyni er nokk sama þótt þessi starfsemi hverfi úr landi. Þetta er ábyrgðarhlutur, hæstv. forseti. Halda menn virkilega að bankarnir hafi aldrei hugleitt að flytja höfuðstöðvar sínar úr landi? Halda menn að viðskiptabankarnir gætu ekki búið við betra rekstrarumhverfi einhvers staðar annars staðar þrátt fyrir allar þær umbætur sem átt hafa sér stað á síðustu 10 árum?  Ég sé að hv. þm. Jóhann Ársælsson stendur í þeirri trú. Það er gott að trúa því, hæstv. forseti, en það er því miður einföld trú og barnaleg.  Þegar svona er komið, hæstv. forseti, að menn leggja hér til stöðvun á uppbyggingu iðnaðar í landinu, að stigið verði til baka, Hálslón tæmt og Kárahnjúkavirkjun minnisvarði um heimsku einhvers manns, ótilgreinds, að bankarnir verði sendir úr landi til að auka jöfnuð - það er langeinfaldast að auka jöfnuðinn með því að senda hálaunamennina úr landi, ekki satt? - hljótum við að spyrja okkur þessarar spurningar: Höfum við Íslendingar efni á því að þessir menn taki við stjórn landsins? Eru menn virkilega orðnir svo áhættusæknir að þeir ætli að leggja því lið að þessir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar taki við stjórn landsins eftir næstu kosningar? 
             Auðvitað óttast maður allt hið versta, hæstv. forseti. Það er ljóst að stjórnarandstaðan er sammála um eitt fyrir utan þessa einu tillögu við 2. umr. fjárlaga og það er að koma þessari ríkisstjórn frá. Þess vegna er ástæða til að óttast þegar menn hafa þann tilgang einan. 
             Það sem vekur athygli í því sambandi er að menn hafa engan annan tilgang,  Ég legg áherslu á það að í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs aukist um 9,5 milljarða kr. Þrátt fyrir það er gert ráð fyrir að ríkissjóður skili afgangi upp á 9 milljarða kr. Ég vil geta þess í þessu sambandi að mikil vinna hefur farið fram í tengslum við þessa fjárlagagerð og tillögur meiri hlutans. Ég hygg að hátt í 800 erindi hafi borist fjárlaganefnd með beiðni um fé úr ríkissjóði. Gestir sem hafa komið á fund fjárlaganefndar og fagnefnda margs konar skipta hundruðum þannig að það er búið að undirbúa þessi fjárlög vel og það er búið að undirbúa vel þessar tillögur af hálfu meiri hlutans. Það er annað en hægt er að segja um tillögur stjórnarandstöðunnar. Enda er árangurinn eftir því, hæstv. forseti, árangurinn af starfi stjórnarandstöðunnar er þessi: Hún hefur einu sinni á sjö ára tímabili komið sér saman um ríkisfjármálin og sú niðurstaða skilaði sér í einni tillögu við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga. Stjórnarandstaðan er lúin, eins og segir í kvæði Megasar, og feyskin og fúin.

Hæstv. forseti. Það er ekki margt í ræðu hv. þingmanns sem ég kýs að tala um en ég vildi ekki láta hjá líða að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún hefur örugglega opinberað fyrir þeim sem hér fylgjast með hvað Framsóknarflokkurinn er óskaplega hræddur við kosningarnar fram undan. Hann hefur kosið að ganga með Sjálfstæðisflokknum til þeirra kosninga og reka þann hræðsluáróður að aðrir geti ekki stjórnað landinu en Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn saman. Hann hefur kosið, eins og gert hefur verið á undanförnum árum reyndar, að þakka þessum tveimur flokkum fyrir allt gott sem er gert í landinu, jafnvel sólskinið og góða veðrið.

Það gerði ég ekki.

Það liggur að minnsta kosti nærri að svo sé. Ég verð að segja alveg eins og er að það er mikill sjónarsviptir að Framsóknarflokknum í íslenskri pólitík. Það er ömurlegt að sjá hvernig hann ætlar að ganga sína hinstu göngu. Ég man eftir framsýnum manni sem sagði fyrir nokkrum árum að það ætti að sameina flokkana. Hannes Hólmsteinn Gissurarson er sá. Menn hafa ekki haft þá tillögu uppi mikið síðan en sá tími sem hefur liðið nú í haust og aðfaradagar þessara kosninga sem eru núna fram undan segja okkur svo skýrt að Framsóknarflokkurinn er genginn í björgin endanlega og að það er alveg óhætt að fara að halda útfararræðurnar yfir honum.

Hæstv. forseti. Þó að það styttist í hinstu göngu hv. þingmanns í ræðustóli Alþingis verður ekki hið sama sagt um hv. þingmenn Framsóknarflokksins.  Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er ástæða til að óttast það ef núverandi stjórnarandstöðuflokkar ná meiri hluta á Alþingi. Það eru ekki bara framsóknarmenn sem óttast það. Þjóðin óttast það. Landsmenn allir óttast það. Af hverju er það? Það er af því að þessir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar koma sér saman um ríkisfjármálin á sjö ára fresti. Hvernig ætla menn að sitja í ríkisstjórn þegar þeir koma sér saman um ríkisfjármálin á sjö ára fresti og ná að skila einni, ekki tveimur, heldur einni tillögu við 2. umr. um fjárlög ríkisins? Það er auðvitað ástæða til að kalla saman fréttamenn til að láta þá vita að þeir hafi loksins eftir sjö ár náð saman um eina tillögu og skilað einu áliti við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að stjórnarandstöðuflokkarnir hafa verið á sínum forsendum í stjórnarandstöðu undanfarin ár. Þeir hafa ekki þurft á því að halda að búa til eitthvert skuggaráðuneyti í þingsölum. Það hefur hins vegar ekki staðið á samþykki Framsóknarflokksins við öllu því sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur viljað gera á undanförnum árum. Þar hefur ekki verið erfitt að ná saman. Einn maður hefur spriklað öðruvísi í þingsalnum á undanförnum árum, allan tímann, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Aðrir hafa það ekki verið. Hinir hafa rétt upp hendurnar með öllu. Flokkurinn er orðinn svo heillum horfinn að honum dettur ekki einu sinni í hug að nefna það sem hann hefur gert í gegnum tíðina, að hann ætli að ganga óbundinn til næstu kosninga. Nei, nei. Hann gengur með hálsbandið til kosninganna. 

Hæstv. forseti. Ég sé það að hv. þm. Jóhann Ársælsson óttast kosningarnar. Hann hræðist kosningarnar fyrir hönd Samfylkingarinnar. Hann hræðist kosningarnar fyrir hönd stjórnarandstöðunnar. Og það er auðvitað rétt, það er skynsamlegt hjá honum vegna þess að þeim mun nær sem líður komandi alþingiskosningum, þeim mun betur munu landsmenn gera sér grein fyrir því hversu hriplek þessi stjórnarandstaða er í öllum sínum málflutningi og málatilbúnaði. Þrátt fyrir að stjórnarandstöðunni hafi á hinu háa Alþingi við 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisins tekist eftir mikið erfiði og sjö ára streð að skila sameiginlegu nefndaráliti og leggja fram sameiginlega eina tillögu, nota bene. Það er ekki bjart fram undan. Mér finnst rétt að landsmenn og þjóðin fái að vita hvernig staðan er í raun og veru. Það er líka rétt að þjóðin fái að vita hver stefnumál þessarar stjórnarandstöðu eru. Þau stefnumál liggja ekki fyrir í tillögum við 2. umr. fjárlaga. Stjórnarandstaðan segir pass í félagsmálum. Stjórnarandstaðan segir pass í heilbrigðismálum og stjórnarandstaðan segir pass í menntamálum. Þetta eru skilaboð stjórnarandstöðunnar og hv. þingmanna hennar til almennings í landinu. Stjórnarandstaðan segir pass. Stjórnarandstaðan er eitt stórt pass.

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið áhugaverðar umræður sem af er degi við 2. umr. fjárlaga. Það er margt sem hægt væri að segja um þá síðustu ræðu sem haldin var hér en ég ætla að geyma það þar til ég kem inn á þau efnisatriði sem þar var um fjallað. Eitt verð ég þó að segja, virðulegi forseti, það er alveg augljóst að hv. þingmönnum ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórninni er hvellbrugðið við þá staðreynd að stjórnarandstaðan leggur hér fram sameiginlegt nefndarálit og sameiginlegar tillögur. Hv. þingmaður sem talaði hér áðan æpti inn í þingheim að þetta væri eftir sjö ára streð, að þá kæmi sameiginlegt nefndarálit og sameiginlegar tillögur frá stjórnarandstöðunni. Ég get upplýst hv. þingmann um það, þar sem ég tók þátt í þessari vinnu, að það tók okkur enga stund að skerpa okkur saman um sameiginlegar breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið  Hv. þingmenn, og formaður fjárlaganefndar ekki síst, hafa staðið í þessum stóli og kallað eftir fleiri tillögum frá stjórnarandstöðunni. Ég lít auðvitað svo á, þegar þetta ákall kemur eftir fleiri tillögum frá stjórnarandstöðunni frá formanni fjárlaganefndar, að honum hugnist svo vel sú tillaga okkar sem liggur hér fyrir um stórbætt kjör eldri borgara og öryrkja í þessu landi að hann kalli eftir fleiri tillögum. Það kemur mér alls ekki á óvart. Á morgun munum við greiða atkvæði um þá tillögu og ég geri þá ráð fyrir því að hv. þingmenn, sem eru svo hrifnir af breytingartillögum stjórnarandstöðunnar að þeir kalla eftir fleirum, hljóti að snúast á sveif með okkur og greiða atkvæði með þessum tillögum, kjósa með stórbættum kjörum eldri borgara og öryrkja, kjósa með auknum kaupmætti þessara hópa. Síðan er auðvitað, eins og hv. formaður fjárlaganefndar veit, enn möguleiki á því að leggja fram fleiri góðar breytingartillögur. Stjórnarandstaðan er alveg til í það. Ef hv. formaður fjárlaganefndar kallar eftir fleiri góðum tillögum sem hann er tilbúinn til að samþykkja getum við að sjálfsögðu farið með honum í það verkefni. Ég þakka þá þau góðu viðbrögð sem tillöguflutningur okkar fær með þessu ákalli um fleiri tillögur og veit að stjórnarandstaðan er vel til í að hjálpa þessari ríkisstjórn enn frekar við tillögu- og fjárlagagerð. Virðulegi forseti. Það er bara svolítið sérkennilegt að sitja undir þessu ákalli hv. formanns fjárlaganefndar eftir fleiri tillögum frá stjórnarandstöðunni þegar staðreyndin er sú að ár eftir ár hefur stjórnarandstaðan lagt fram tillögur til breytinga á frumvarpi til fjárlaga og ár eftir ár hafa þær allar verið felldar. Hver ein og einasta tillaga stjórnarandstöðunnar hefur verið felld. Frú forseti. Þeir sem hafa fylgst með fjárlagaumræðunni yfir nokkurra ára tímabil hljóta auðvitað að sjá að það vekur greinilega upp ótta hjá hv. þingmönnum stjórnarflokkanna að stjórnarandstaðan komi sameinuð til leiks með sameiginlegar tillögur við þessa 2. umr. fjárlaga. Að minnsta kosti verður þeim svo tíðrætt um þá staðreynd að hún vekur hjá þeim ugg. Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að stjórnarandstaðan leggur fram sameiginlegt nefndarálit og ekki síst sameiginlega þessar mikilvægu tillögur, þessar mikilvægu kjarabætur, og tímabæru, til eldri borgara og öryrkja þessa lands er auðvitað sú að við, þessir þrír flokkar, erum að sýna að meðal okkar ríkir þverpólitísk samstaða um þetta mál. Við leggjum slíkan þunga á málið og þess vegna er það lagt fram sem ein stór tillaga, ein raunveruleg leiðrétting, risastórt skref í leiðréttingu, á kjörum þessara hópa. Auðvitað vonumst við til þess að hv. þingmenn sem tilheyra Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki sjái sóma sinn í því á morgun að koma með okkur í þann leiðangur að leiðrétta kjör eldri borgara og öryrkja, þess stóra hluta þeirra hópa sem ekki hafa fengið hlutdeild í kaupmáttaraukningunni sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Þeirra tími er einfaldlega kominn, frú forseti. Það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir er á margan hátt mjög merkilegt vegna þess að það ber þess skýr merki að fram undan eru kosningar, ekki síst þá kannski breytingartillögurnar sem þessi meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram. Það er auðvitað margt sem er afar gagnrýnivert og er vel farið yfir það í nefndaráliti minni hlutans. Ég ætla ekki að fara yfir það enda hefur hv. þm. Einar Már Sigurðarson gert það ágætlega fyrr í dag. Það er þó eitt sem verður að nefna þegar við ræðum fjárlög ríkisins og það eru vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar og það hvernig sá meiri hluti sem henni fylgdi á Alþingi umgengst fjárlög, hvernig vinnubrögðin öll eru í tengslum við fjárlagagerðina. Það er bara þannig, virðulegi forseti, að fjárlög eiga að gefa heildstæða mynd af stöðu og rekstri ríkissjóðs og eiga að gefa heildstæða mynd um rammann við rekstur ríkissjóðs. Því miður er það bara ekki þannig og það er ekki hægt að fara í gegnum þessa umræðu öðruvísi en að koma inn á þau gríðarlegu frávik frá fjárlögum sem er að finna hjá fjölmörgum stofnunum. Á þetta höfum við ítrekað bent og Ríkisendurskoðun hefur líka ítrekað bent á það við fjárlög hvers árs að gríðarlega mikið sé um of- og vanáætlanir. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framgang fjárlaga fyrir árið 2005, sem út kom í sumar, kom fram að fjárlagaliðir sem hafa farið 4% fram úr heimildum og fjárlagaliðir sem eiga 4% eða meira ónýtt séu um 68% allra fjárlagaliða. Og ekki nóg með það, heldur hafa þrír fjórðu af þessum 68% farið 10% fram úr eða eiga meira en 10% ónýtt. Þetta eru gríðarlegir fjármunir þegar saman er tekið. Þegar svona er á málum haldið og meiri hlutinn á Alþingi lætur hlutina malla með þessum hætti í gegnum árin og uppsafnaður vandi er látinn flæða á milli ára þannig að það vantar alla yfirsýn geta fjárlög ríkisins ekki verið sá skýri rammi um rekstur ríkisins sem þau eiga að vera. Það er við þessar aðstæður sem fjárlögin verða ónýtt verkfæri við stjórn efnahagsmála. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerði það talsvert að umtalsefni áðan hvað stjórnarandstaðan ætti við í þessum efnum þegar hún segði að Seðlabankinn hefði einn verið látinn sjá um stjórn efnahagsmála. Það er akkúrat þetta, þetta er einn af þeim stóru þáttum sem við eigum við. Fjárlögunum er ekki beitt við stjórn efnahagsmála, eins og á að beita þeim. Það er ekki nóg með að þetta sé ónýtt verkfæri af þessari ástæðu við stjórn efnahagsmála, heldur fer þetta líka mjög á svig við fjárreiðulögin. Það er þess vegna sem Ríkisendurskoðun hefur ítrekað bent á þetta en ekki hefur verið á það hlustað. Ég ræddi í andsvari við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson fyrr í dag um misskiptingu. Það er bara staðreynd að í samfélagi okkar hefur misskiptingin vaxið jafnt og þétt á undanförnum árum undir stjórn þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins geta ekki vikist undan þeirri staðreynd. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson var ærlegur hér í dag þegar hann greindi okkur frá því að þetta væri afleiðing þeirrar efnahagsstefnu sem rekin hefði verið og þannig væri það bara. Ég vil þess vegna spyrja hvort Framsóknarflokkurinn sé þessari stefnu sammála og hvort þarna sé talað fyrir hönd beggja þessara flokka. Við vitum vel að Sjálfstæðisflokkurinn hefur hyglt þeim sem meira eiga í samfélagi okkar og er ekkert að fela það, en Framsóknarflokkurinn verður að fara að svara því hvers vegna hann láti þetta gerast á meðan haldnar eru hátíðarræður um að Framsóknarflokkurinn sé hluti af einhverri velferðarstjórn hér á landi. Það er auðvitað með ólíkindum og það er misnotkun á hugtakinu velferð eða velferðarstjórn þegar svona er talað og staðreyndirnar blasa við. Þetta er nefnilega beinlínis rangt. Virðulegi forseti. Þessum ágætu hv. þingmönnum verður tíðrætt um, og forsætisráðherra nefndi þetta líka í stefnuræðu sinni, hina gríðarlegu kaupmáttaraukningu sem hefur átt sér stað í samfélagi okkar. Það deilir enginn um að hér hefur orðið kaupmáttaraukning. Henni hefur hins vegar verið misskipt eins og öðru, og það ekkert smávegis. Sýnt hefur verið fram á að þeir sem hæstar hafa tekjurnar hafa fengið tæplega 80% kaupmáttaraukingu á meðan þeir sem lægstar hafa tekjurnar hafa fengið um 26,6% kaupmáttaraukningu. Efstu 10 prósentin hafa fengið það miklu meiri kaupmáttaraukningu en 10 prósentin sem koma á eftir þeim að þar munar 27 prósentustigum. Þarna birtist, frú forseti, okkur alveg gríðarleg framúrkeyrsla þar sem efstu 10 prósentin keyra mjög hratt fram úr öðrum hópum í þjóðfélaginu. Ég vil eingöngu segja, frú forseti, að ég tel það ekki kunna góðri lukku að stýra ef menn skilja stóra hópa eftir í velmegunarsamfélagi. Sá hópur sem ég vil nefna hér að hafi verið skilinn eftir af þessari ríkisstjórn er ekki síst eldri borgarar. Ég tók saman og lýsti hlutföllum um kaupmáttaraukningu launahópa og þá finnst mér rétt að nefna hér að samkvæmt útreikningum frá Landssambandi eldri borgara um þróun kaupmáttar frá árinu 1995 til 2005 hefur kaupmáttur eldri borgara á þessu tímabili eingöngu verið 16% sem er dæmigerður fyrir lægsta þriðjunginn hjá eldri borgurum, og það er enginn smáhópur. Frú forseti. Ég er ekki endilega að segja að allir eigi að hafa fengið akkúrat 60%. Það sem ég er að segja er að svona eigum við ekki að skilja stóra hópa eftir á meðan aðrir æða áfram í aukningu kaupmáttar. Þetta liggur fyrir okkur þegar við ræðum þessi mál, og þarna hefur stór hópur hreinlega verið skilinn eftir. Það sem er verst við það er að þessi hópur hefur ekki sömu tækifæri og aðrir vegna þess að á honum hvíla íþyngjandi lagasetningar á þá leið að ráðstöfunartekjur hans skerðast verulega, lífeyrisgreiðslur skerðast verulega ef fólk ætlar að afla sér aukatekna. Þá er öll vinna þess í raun og veru ókeypis, fólk fær ekkert út úr því. Fólki er markvisst haldið niðri með íþyngjandi lagasetningu. Frú forseti. Það er þetta sem við í stjórnarandstöðunni erum að sýna að við viljum breyta. Við viljum ekki að stórir hópar, og þá þeir hópar sem hafa skilað ævistarfi sínu, séu skildir eftir með þessum hætti og haldið markvisst niðri með íþyngjandi lagasetningu. Það er bara engan veginn sanngjarnt. Þess vegna leggur stjórnarandstaðan fram sameiginlega tillögu í upphafi þessa þings um nýja framtíðarskipan lífeyrismála. Hún er niðurstaða mikillar vinnu þingmanna í þessum flokkum, Samfylkingu, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Frjálslynda flokknum, þar sem saman koma raunverulegar og góðar hugmyndir sem lengi hefur verið unnið með, og mikilvægar hugmyndir fyrir þessa hópa um stórbætt kjör þeirra. Mér finnst, frú forseti, þess vegna dálítið sérkennilegt að sitja hér undir svona ræðum. Við höfum komið með raunverulegar tillögur um að bæta fólki það tjón sem það hefur orðið fyrir af því að búa við íþyngjandi lagasetningar héðan, af hinu háa Alþingi. Við viljum bæta þessu fólki það sem því ber og gefa því hlutdeild í kaupmáttaraukningunni sem hefur átt sér stað samfélaginu. Ég bið því hv. þingmenn ríkisstjórnarmeirihlutans sem hér sitja að ræða þessar tillögur við okkur efnislega  Ég verð að segja, frú forseti, að mér hafa blöskrað verulega þau orð sem uppi hafa verið höfð í dag um þessa tillögu. Hér halda sumir þingmenn raunverulega að í þessum ræðustól fari menn í einhvern leik, hér sé í þingsölum leikur í gangi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér eru sett lög og staðreyndin er þessi: Lög sem hér hafa verið sett eru íþyngjandi fyrir stóra hópa. Það er þetta sem við eigum að ræða efnislega. Ég hef ekki heyrt neinn rökstuðning frá þeim hv. þingmönnum ríkisstjórnarmeirihlutans sem hér hafa talað í dag fyrir því hvers vegna þeir munu þrýsta á nei-hnappinn á morgun, eins og þeir munu væntanlega gera. Það væri meiri bragur að því ef menn kæmu hér upp og segðu skoðun sína á þessum tillögum og rökstyddu það hvernig þeir ætla að fara í atkvæðagreiðslu um þetta mál á morgun. Virðulegi forseti. Þá finnst mér mikilvægt að fara aðeins yfir það í stuttu máli hvað felst í þeim tillögum sem við leggjum fram en segja má að grundvallaratriðið í þeirri tillögu til þingsályktunar sem stjórnarandstaðan lagði fram sameiginlega í byrjun þings sé að komið verði á svokallaðri afkomutryggingu. Til þess að hægt verði að koma henni á þarf að gera neyslugrunn, þ.e. að búa til og fara yfir hver raunveruleg framfærsluþörf lífeyrisþega er og byggja afkomutrygginguna á þeim grunni. Þá, frú forseti, munum við alltaf vera með raunverulegar tölur miðað við raunverulega þörf þessara hópa í stað þess að hæstv. ríkisstjórn geri eins og þessi nú, bjóði fólki upp á endalausa talnaleiki og blekkingar í þeim efnum og reyni að halda því fram að það hafi það betra en raunin er, þegar fólk finnur á eigin skinni hina raunverulegu stöðu. Frú forseti. Þetta er grundvallaratriðið í tillögu okkar. Við segjum engu að síður að eftir einn mánuð og eina viku eigi eldri borgarar og öryrkjar að fá gríðarlegar kjarabætur og þeir eigi að fá þær fyrst. Meðan verið er að fara yfir hina raunverulega framfærsluþörf þeirra er mikilvægt að veita þeim mikilvægar kjarabætur. Í stuttu máli er í fyrsta lagi lagt til að hækka hið nýja frítekjumark sem kveður á um í yfirlýsingum á milli ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara frá því í sumar svo að bæði ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegar geti unnið sér inn 900 þús. kr. á ári án þess að lífeyrir hins opinbera skerðist. Okkar tillögur eru 600 þús. kr. hærri en tillögur ríkisstjórnarinnar gera ráð fyrir. Þessi ríkisstjórn hefur lagt fyrir Alþingi tillögur um 300 þús. kr. frítekjumark fyrir ellilífeyrisþega. Það finnst okkur ekki nóg og við vitum - það er ekki bara að okkur finnist, heldur vitum við það - að það er ekki nóg og að auki leggjum við líka til að öryrkjar fái þetta sama frítekjumark upp að 900 þús. en þessi ríkisstjórn skilar auðu þegar kemur að frítekjumarki á atvinnutekjur öryrkja. Í öðru lagi leggur stjórnarandstaðan til að tekjutrygging verði hækkuð upp í 85 þús. kr. fyrir ellilífeyrisþega og 86 þús. kr. fyrir örorkulífeyrisþega auk breytinga á launavísitölu frá því að samkomulagið var gert. Í þriðja lagi er lagt til að afnumin verði með öllu tengsl lífeyrisgreiðslna við atvinnu- og lífeyristekjur maka. Þetta mál þekkja allir enda hafa fallið um það dómar og þetta er gríðarlega stórt hagsmunamál fyrir þessa hópa. Þetta er líka réttlætismál. Í fjórða lagi er lagt til að vasapeningar þeirra sem dvelja á stofnunum hækki um helming og frítekjumark þeirra sömuleiðis. Í fimmta lagi leggur stjórnarandstaðan til að öryrkjar haldi aldurstengdri örorkuuppbót þegar farið er á ellilífeyri. Virðulegi forseti. Þá er að auki lagt til að skerðingarhlutföll verði minnkuð þannig að skattskyldar tekjur umfram frítekjumark skerði tekjutrygginguna eingöngu um 35% en ekki 45% eins og gert er ráð fyrir í dag eða rúm 38% eins og tillögur ríkisstjórnarinnar gera ráð fyrir. Það er þetta sem okkar tillögur snúast um og það er þetta sem við viljum að hv. þingmenn ríkisstjórnarmeirihlutans ræði við okkur. Það er um þessar kjarabætur sem atkvæði verða greidd á morgun og ætli hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarmeirihlutinn og þingmenn sem tilheyra Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki hér á þingi að hafna þessum tillögum förum við fram á að þeir haldi hér í það minnsta eina ræðu þar sem sú afstaða er rökstudd. Það er lágmark að menn geri það ef þeir ætla að hafna svo mikilvægum kjarabótum fyrir eldri borgara og öryrkja sem liggja fyrir þessu þingi. Frú forseti. Það hefur stungið mig líka í þessari umræðu, og þá ekki síst þegar talsmaður Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndar, hélt ræðu áðan og varð tíðrætt um það hversu mikið útgjöld til velferðarmála hefðu aukist. Það er margt sem býr að baki þeirri tölu en ég bið hv. varaformann fjárlaganefndar að tala um fólkið, fólkið á bak við þessa útgjaldaaukningu en ekki eingöngu rýna í hana sjálfa. Á bak við allar þær tölur sem um ræðir í þessu fjárlagafrumvarpi og ekki síst í köflum sem snúa að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu er fólk og það er ekki hægt að afgreiða fólk sem býr við mismunandi aðstæður í okkar samfélagi, gríðarlega mismunandi kjör eins og fram hefur komið, með einni summu upp á tvo tugi milljarða í útgjaldaaukningu og afgreiða málið þannig út af borðinu að ekki þurfi að ræða kjör þess. Það er bara ekki hægt. Og það er ekki boðlegt, frú forseti. Lífið er ekki meðaltal og íslenskt samfélag er ekkert meðaltal, við þurfum að ræða raunveruleikann eins og hann er í stað þess að slá upp meðaltalsmyndum og halda því svo fram í framhaldinu af því að hér hafi það allir ofboðslega gott þegar við vitum að það er ekki þannig. Ég bið menn í þessum umræðum um að tala um raunveruleikann eins og hann er og viðurkenna að hér búa menn við mismunandi aðstæður og mismunandi kjör. Ég verð bara að viðurkenna það, frú forseti, að ég hef pínulitlar áhyggjur eftir að hafa heyrt þá tvo ágætu menn sem hafa talað hér fyrir hönd Framsóknarflokksins, bæði formann fjárlaganefndar, hv. þm. Birki Jón Jónsson og síðan hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson, af því hversu mikil firring þeirra er. Ég veit ekki í hvaða veruleika þeir búa þegar þeir slá upp glansmyndum af samfélaginu sem venjulegt fólk sér ekki í sínu daglega lífi og það, frú forseti, veldur mér áhyggjum. Áður en ég yfirgef kaflann um lífeyrismálin vil ég koma inn á það sem hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar sagði áðan í andsvari, að kjarabætur til handa eldri borgurum og öryrkjum væru löng ganga. Ég bendi hv. formanni fjárlaganefndar á að gangan er ekki lengri en svo að ganga inn í þingsal á morgun og greiða atkvæði með tillögum stjórnarandstöðunnar um kjarabætur til þessara hópa. Hann veit það jafn vel og við að þetta rúmast innan ramma fjárlaganna með þeim tekjutillögum sem við höfum einnig lagt fram og í stað þess að hefja einhverja langa göngu sem hann boðaði í dag hvet ég hann til að trítla inn í þingsal á morgun og greiða þessu atkvæði. Það er ekki flóknara en svo. Frú forseti. Það eru fleiri atriði í þessu fjárlagafrumvarpi sem við verðum að ræða. Það er ekki hægt að fara í gegnum þessa umræðu án þess að fara nokkuð í gegnum skólamálin, þ.e. þau skólastig sem ríkisvaldið rekur, framhaldsskólann og háskólann. Það varð mörgum mikið áfall þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram og það kom fram að fjölgun 800 ársnemenda inn í framhaldsskólana ætti að fylgja 500 millj. kr. rekstrarframlag. Þegar lesið er örlítið lengra kemur fram að á móti er gerð 300 millj. kr. aðhaldskrafa og er henni skipt á milli skólanna með breytingum á forsendu líkansins með því að hækka hópviðmið faglegra áfanga og tölvunámsáfanga úr 15 í 18. Síðan eru nefnd fleiri atriði sem á að gera breytingar á í reiknilíkani. Virðulegi forseti. Það er ekki að undra að menn hafi fengið nokkurt áfall. Við vitum að við höfum ekki lagt næga fjármuni til framhaldsskólanna. Þegar við ræddum á síðasta ári fjárlögin fyrir þetta ár ályktaði stjórn Félags framhaldsskólakennara um fjárveitingar til framhaldsskólanna og fjárhagsstöðu þeirra og það var mjög merk ályktun vegna þess að hún var skýr og skorinorð þar sem félagið gagnrýndi stjórnvöld mjög harðlega fyrir að vanáætla gróflega, eins og þar er sagt, og markvisst fjárveitingar til framhaldsskóla hvað varðar nemenda- og heildarfjárþörf. Í þeirri ályktun var rakið í mjög skýru máli að framlög á fjárlögum vegna nemendafjölda í framhaldsskólunum hefðu verið vanáætluð og síðan hafi verið gripið til þess ráðs í fjáraukalögunum að bæta þennan skort upp en það hafi þó aldrei náðst fyllilega. Þetta, frú forseti, var gagnrýnt mjög í þessari ályktun frá því á síðasta ári þegar við vorum að vinna með fjárlögin fyrir þetta ár. Þar sagði, með leyfi forseta: „Stjórnvöld hafa brugðist við þessari árlegu vanáætlun á nemendafjölda og heildarfjárþörf framhaldsskóla með því að sækja um viðbótarframlög í fjáraukalagafrumvörpum, sem hrökkva þó hvergi til.“ Þetta voru skilaboðin á síðasta ári. Í þessari ályktun var líka annað sagt, með leyfi forseta: „Það hriktir í undirstöðum margra framhaldsskóla vegna erfiðs rekstrarumhverfis sem forsendur reiknilíkansins taka ekki tillit til. Af þessum sökum hefur námsframboð margra skóla orðið einhæfara.“ Þetta var gríðarlega hörð gagnrýni og hún var vegna vinnubragða menntamálaráðuneytisins. Það vanáætlaði á síðasta ári fyrir fjárlagaárið í ár með markvissum og skipulegum hætti nemendafjölda inn í framhaldsskólana, kom síðan með upphæð inn í fjáraukalög og nákvæmlega það sama gerðist í ár. Stjórnarandstaðan lagði til við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári 250 millj. kr. hækkun til framhaldsskólanna til þess að mæta nemendafjölgun. Sá þingmeirihluti sem hér situr felldi þær tillögur en kom núna með nákvæmlega sömu upphæð inn í fjáraukalögin. Það var vitað að þetta þyrfti til en í leik sínum með fjárlögin hentaði það þessari ríkisstjórn ekki að sýna raunveruleikann eins og hann er við gerð fjárlaganna fyrir þetta ár. Virðulegi forseti. Ég nefni þetta hér vegna þess að eins og ég kom inn á áðan ákveður í ár þessi ríkisstjórn og menntamálaráðuneytið að fara aðra leið. Í stað þess að fá aftur á sig svona harða gagnrýni um vandræðalegar vanáætlanir sem eru fyrirséðar ákveður hæstv. menntamálaráðherra að samþykkja það að hér sé lagt fyrir fjárlagafrumvarp þar sem 800 nemenda fjölgun á milli ára er viðurkennd og að þeim eigi að fylgja 500 millj. kr. hækkun en aðhaldskrafa veldur því að dregnar eru til baka 300 millj. þar af. Því var auðvitað mótmælt hástöfum innan fjárlaganefndar. Meiri hluti fjárlaganefndar má eiga það að hann mótmælti þessu einnig og veit ég að hv. formaður fjárlaganefndar lét í sér heyra hvað þau mál varðaði, og er vel. Niðurstaðan af því varð sú að komið var inn með breytingartillögu upp á 250 millj., þ.e. það á að skila til baka 250 millj. af 300 millj. kr. skerðingu. Eftir standa 50 millj. Framhaldsskólinn er skertur í ár um 50 millj. Svörin sem við fengum við því hvernig það kæmi niður á skólunum var þessi: Þetta mun koma niður á stóru bóknámsskólunum. Þar höfum við svarið við því, frú forseti. Það hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um að skerða framlög til stóru bóknámsskólanna á framhaldsskólastigi. Frú forseti. Þetta hljóta að vera mjög vond tíðindi vegna þess að hér er verið að beita nokkru sem ég vildi gjarnan fá að kalla sjokkmeðferð að því leyti að skerðingunni er dembt á menn í upphafi og svo verða allir svo fegnir þegar búið er að skila einhverju af henni til baka að upp gufar sú mikilvæga umræða sem þarf að fara fram um reiknilíkanið sem á að nota til útdeilingu fjármagns, alla gallana sem eru á því og hvernig það er í rauninni. Í stað þess að vera reiknilíkan er það orðið að deililíkani, útdeililíkani. Reiknilíkan á auðvitað að reikna og sýna raunverulega fjárþörf og síðan eiga fjárframlög að fara eftir því. Það reiknilíkan sem hér er verið að nota er hins vegar notað til að deila út. Almennileg reiknilíkön eru ekki notuð þannig. Þá er líka rangnefni að kalla þetta reiknilíkan. Þá á bara að kalla þetta deililíkan. Hvað er það fyrsta sem menn gera eins og í þessu fjárlagafrumvarpi? Það er að leggja til breytingar á reiknilíkaninu til að skila skerðingunni inn í framhaldsskólana. Frú forseti. Við hljótum að mótmæla þessum vinnubrögðum og þó að þessi ríkisstjórn og hæstv. menntamálaráðherra hafi ákveðið að beita sjokkmeðferðinni á fólk til að þagga niður umræðuna um hið meingallaða reiknilíkan kemst hún ekki undan því, frú forseti, að þurfa að taka þetta reiknilíkan upp fyrr en síðar. Við erum að tala um gríðarlega mikilvægt skólastig og þetta er alls ekki boðlegt. Skólarnir geta ekki búið við óbreytt ástand. Þegar reiknilíkanið var sett á var það hugsað til þess að skólarnir gætu raunverulega gert áætlanir fram í tímann og hefðu fastan grunn til að gera áætlanir út frá. Ef þessi ríkisstjórn og þessi hæstv. menntamálaráðherra sem nú situr ætlar núna á hverju einasta ári að nota reiknilíkanið til að dreifa skerðingum til framhaldsskólanna geta menn og þessir skólar náttúrlega gleymt því að hér sér eitthvert reiknilíkan. Þá er búið að eyðileggja það. Og ekki var það beysið fyrir. Frú forseti. Ég mótmæli svona leikjum og boða það að við munum halda áfram að hvetja til þess að þetta reiknilíkan verði endurskoðað. Það eru fjölmörg önnur mál á sviði skólamála, þá ekki síst á sviði háskólamála, sem ég vildi líka ræða hér en mun gera síðar við þessa umræðu. Ég segi bara stuttlega að mér þykir vægast sagt sérkennilegt hver afstaða menntamálayfirvalda er gagnvart skólakerfinu, háskólakerfinu og framhaldsskólakerfinu. Mér finnst vont ef hæstv. menntamálaráðherra sér það sem sinn helsta tilgang að vera í einhverju áróðursstríði í fjölmiðlum fyrir því að hér hafi framlög til háskólastigs eða framhaldsskólastigs víst hækkað þegar verkefni menntamálaráðherra á að vera að sækja fram fyrir hönd þessara skóla. Nei, frú forseti, hér er bara status quo og einu framlögin sem koma inn í háskólana núna eru vegna nemendafjölgunar. Þau eru ekki til að sækja fram í gæðum námsins. Þetta hefur komið skýrt fram og við höfum rætt ótal sinnum í þessum stóli þær skýrslur sem komu t.d. fram um Háskóla Íslands á síðasta ári. Ríkisendurskoðun gerði stjórnsýsluúttekt á stöðu Háskóla Íslands og hin úttektin sem gerð var var á vegum European University Association. Þessar skýrslur sögðu í stuttu máli þetta: Háskóli Íslands er búinn að aðlaga sig eins og hann getur að þeim fjárhagsramma sem honum er gefinn. Þetta er góður skóli, gæðin í náminu og kennslunni eru mikil en ef hann þarf að laga sig enn frekar að þrengdum fjárhagsramma eða þá ef fjárhagsramminn þrengist enn frekar byrjar það að bitna á gæðum námsins. Frú forseti. Ég vil fá að heyra hvað menntamálayfirvöld ætla að gera í þessu. Það kemur aldrei fram. Í staðinn sér hæstv. menntamálaráðherra það sem sitt helsta verkefni að reyna að slá ryki í augun á fólki, að komast hjá umræðunni með því að leggja metnað sinn í einhverja talnaleiki þegar niðurstaðan er bara sú að framlögin hafa ekkert aukist umfram nemendafjölgun. Það er bara staðreynd sem við verðum að horfast í augu við. Nýjustu niðurstöður OECD sýna að við erum í 21. sæti OECD-ríkjanna yfir framlög til háskólastigsins og því 19. til framhaldsskólastigsins. Frú forseti. Þetta finnst mér mikilvægt að fram komi hér og ég brýni menn í að hugsa betur um skólana, hætta þessum talnaleik og fara að hugsa um hvernig við sjáum þessa skóla og hvernig við ætlum að sækja fram með þessa skóla til framtíðar. Við vitum vel að við þurfum að ráðast í breytingar á framhaldsskólanum þannig að við komum í veg fyrir það mikla brottfall sem er í íslenskum framhaldsskólum. Hann þarf að verða sveigjanlegri og aðgengilegri fyrir bæði þá sem hafa horfið frá námi og líka þá sem ekki finna sig í framhaldsskólunum eins og þeir eru í dag. Þetta er verkefnið, virðulegi forseti, ekki að eyða endalausum tíma í það hvernig við ætlum að breyta reiknilíkaninu til þess að það henti fjárhagsrammanum. Það á ekki að vera verkefnið. Verkefnið á að vera hvernig við gerum framhaldsskólann sveigjanlegri og aðgengilegri fyrir þá hópa sem hann gagnast ekki í dag. Það væri hægt að halda hér langa ræðu um einmitt þetta mál. Ég ætla að koma að nokkrum fleiri þáttum áður en ég lýk máli mínu. Þar nefni ég að í þessu fjárlagafrumvarpi og breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar er lögð til lækkun á áætlun á framlagi til Fæðingarorlofssjóðs. Mér finnst rétt að ræða það hér. Þetta er ekki há upphæð, 200 millj., en við þessa fjárlagaumræðu er mikilvægt að það komi fram hvers vegna menn gera þetta. Ég lít svo á að fæðingarorlofsfrumvarpið sé eitt merkilegasta frumvarpið sem komið hefur lengi fyrir þetta þing. Staðreyndin er hins vegar sú að þessi ríkisstjórn er á góðri leið með að eyðileggja þessi góðu fæðingarorlofslög. Þetta segi ég vegna þess að á vordögum 2004 þegar þessi lög voru búin að vera í gildi í fjögur ár og nýkomin til framkvæmda að fullu kom þessi hæstv. ríkisstjórn fram með breytingartillögur til þess að koma böndum á útgjöld sjóðsins. Núna hefur sýnt sig að þessar breytingartillögur eru á góðri leið með að eyðileggja þessi ágætu lög. Þetta segi ég vegna þess að þegar breytingarnar voru gerðar var í fyrsta lagi farið í að breyta viðmiðununum, þ.e. tekjuviðmiðunartímabili tekna, þannig að í staðinn fyrir að vera 12 mánuðir samfleytt frá því að fæðingarorlof er tekið og aftur fyrir, og síðan meðaltal af því og 80%, fóru menn í það að taka tvö síðustu skattaár. Þannig var tekið mið af síðustu tveimur stimpluðu skattframtölum. Þetta hefur, frú forseti, leitt til þess að viðmiðunartíminn getur verið allt frá 24 mánuðum upp í 36 mánuði eftir því hvenær ársins barnið er fætt. Þetta er auðvitað í eðli sínu ranglátt og líka að þarna er viðmiðunartímabilið orðið allt of langt. Þetta kemur sér illa fyrir þá sem hafa verið í námi, eru nýkomnir úr námi. Það er líka oft mikið launaskrið hjá ungu fólki sem er að koma sér upp fjölskyldu og er nýkomið frá námi. Þetta kemur líka mjög harkalega niður á fjölskyldum þar sem stutt er á milli barneigna. Þetta þýðir í raun og veru að fæðist fjölskyldu barn í október 2006 og annað barn í desember árið 2008, þá er hluti af viðmiðunum með barninu árið 2008, af tekjuviðmiðunum, frá árinu 2004 og 2005. Þetta veldur auðvitað því að það er ekki lengur verið að miða við 80% af tekjum fólks. Það átti að vera þannig en sú er ekki raunin í dag. Ég vil benda á það við þessa umræðu að ég hef, ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar, lagt fram breytingartillögur við fæðingar- og foreldraorlof þar sem á þessu er tekið vegna þess að þetta gengur ekki og þetta breytir að sjálfsögðu upphaflegum markmiðum fæðingarorlofslaganna. Menn verða að horfast í augu við það. En þetta, frú forseti, fannst mér rétt að minnast á hér þar sem verið er að leggja til lækkun á fæðingarorlofssjóði, þetta er ástæðan fyrir því. Í lokin, frú forseti, verð ég að nefna mál sem er mjög mikilvægt að hér sé tekið upp en það er vaxtabótakerfið. Í fjárlagafrumvarpinu boðar ríkisstjórnin 430 millj. kr. aukningu á framlögum vegna vaxtabóta í frumvarpinu. Í því sambandi finnst mér rétt og mikilvægt að benda á að þrátt fyrir að þetta hljómi eins og um háar upphæðir sé að ræða er staðreyndin hins vegar sú að allt þetta kjörtímabil hefur ríkisstjórnin markvisst verið að skerða vaxtabætur og það hafa verið notaðar ótrúlegustu æfingar til þess. Sem dæmi um það má nefna að árin 2003 og 2004 miðuðust vaxtabætur við 7% af eftirstöðvum skulda. Árið 2005 lækkuðu bæturnar niður í 5,5% og síðan í 5% á þessu ári. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á að stíga hálft skref til baka og miða við 6%. Í öðru lagi voru einungis greidd út 90% af hámarksupphæð vaxtabóta árið 2004 og 95% árið 2005 og síðan í þriðja lagi og ekki síst, frú forseti, þá hefur húsnæðisverðið hækkað mjög mikið á þessum tíma og langtum meira en eignaviðmið til útreiknings vaxtabóta, sem stóð í stað milli áranna 2005 og 2006. Frú forseti. Þetta hefur leitt til þess að þrátt fyrir að hér sé boðuð 400 millj. kr. hækkun til vaxtabóta þá er það að krónutölu 226 millj. kr. lægra en það var árið 2003, þannig að á yfirstandandi kjörtímabili hafa vaxtabætur markvisst verið skornar niður um 226 millj. að krónutölu. Sé þetta reiknað á fast verðlag í september þá eru þetta 1,4 milljarðar sem munar núna í ár og verður rétt tæplega milljarður á næsta ári miðað við þetta fjárlagafrumvarp. Frú forseti. Þessu höfum við ítrekað mótmælt og halda menn að fólk sjái ekki í gegnum þessi vinnubrögð? Það er markvisst skorið niður á annan milljarð allt kjörtímabilið. Þegar svo kemur að kosningum er einhverju örlitlu skilað til baka og það eru kallaðar stórhækkanir inn í vaxtabótakerfið. Þvílík della, frú forseti, leyfi ég mér að segja. Þetta er auðvitað ekki bjóðandi. Að því samanlögðu hvernig farið hefur verið með vaxtabótakerfið og fæðingarorlofskerfið þá vil ég leyfa mér að spyrja hv. þingmenn Framsóknarflokksins hvort þetta sé fjölskyldustefnan sem Halldór Ásgrímsson boðaði og setti heila nefnd í þegar hann var forsætisráðherra. Maður hlýtur að spyrja sig að því. Eru þetta tillögur frá fjölskyldunefndinni sem ekkert hefur heyrst í annað en umræðan um skólabúningana? Og hvers vegna talaði fjölskyldunefndin um skólabúninga? Það var vegna þess að hún var farin að sjá og vissi af því að misskiptingin sem átt hefur sér stað á undanförnum árum var farin að sjást á börnum í skólum landsins. Þess vegna er umræðan um skólabúninga, eins og formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur ítrekað bent á, birtingarmynd misskiptingarinnar. En ég leyfi mér að spyrja, frú forseti, hvort þessar tillögur, þ.e. skerðingar á fæðingarorlofinu og skerðingar á vaxtabótakerfinu séu komnar úr smiðju fjölskyldunefndar Framsóknarflokksins. Því það er auðvitað komið nóg af þannig pólitík að hér sé blásið í endalausa herlúðra, settar á laggirnar nefndir á blaðamannafundum og á sama tíma gerist svo ekki neitt nema skerðingar, eins og í þessu tilfelli. Frú forseti. Aðeins um vaxtabæturnar í lokin. Fyrir þinginu liggur frumvarp um breytingu á lögum um tekjuskatt sem snýst um vaxtabætur. Það varðar hið einangraða mál sem snýr að afleiðingum þeirrar miklu hækkunar sem hefur orðið á fasteignaverði sem er farið langt umfram eignaviðmiðið sem er notað til útreiknings vaxtabóta. Ríkisstjórnin kemur með tillögur inn í þingið um úrbætur í þeim efnum sem eru tillögur sem ASÍ hafnaði í sumar. Í tengslum við endurskoðun kjarasamninga í sumar lofaði ríkisstjórnin að leiðrétta skerðinguna vegna þess að þúsundir heimila urðu fyrir barðinu á þessari skerðingu á árinu. Þúsundir heimila fengu engar vaxtabætur í ár. Ríkisstjórnin lofaði að skila því til baka, en hvað kemur hún með inn í þingið? Hún kemur með tillögur sem ASÍ hafnaði í sumar. Í yfirlýsingu hennar eru jafnframt gefin fyrirheit um að haft verði náið samráð við ASÍ um útfærslu leiðréttinganna. Nei, frú forseti. Það var ekki haft samráð og það er alveg ljóst að þegar það frumvarp verður orðið að lögum munu ekki nærri því allir sem sitja nú heima og bíða eftir vaxtabótunum sem þeim var lofað, fá þær. Það er mjög alvarlegt mál að mínu mati vegna þess að hér er kastað til hendinni, slumpað á einhverja 25% tölu í stað þess að skoða þessa hópa. Það er eins og menn hafi ekki nennt að fara í þá vinnu og það er mjög erfitt að fá upplýsingar um það hvernig fólk mundi koma út úr þessum skerðingum, hversu margir misstu bæturnar algerlega, hversu margir urðu fyrir skerðingum og hversu miklum. Ég vil, frú forseti, nota orðið að harma um þessi vinnubrögð vegna þess að þetta mun hafa mikil áhrif á fjölmargar fjölskyldur. Ég hvet ríkisstjórnina til að endurskoða þetta þannig að tryggt verði að þær fjölskyldur sem sitja eftir og bíða eftir þeim vaxtabótum sem þeim var lofað fái þær allar, ekki bara hluta af þeim. Annars má segja að það verði ansi köld og gödduð jólagjöf, jólagjöf alsett göddum sem ríkisstjórnin sendir þeim heimilum nú rétt fyrir jól. Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar þá hefur hv. formaður fjárlaganefndar kallað á fleiri breytingartillögur frá stjórnarandstöðunni. Okkur er ljúft og skylt að hjálpa honum með því að laga þetta frumvarp óski hann sérstaklega eftir því milli 2. og 3. umr. Í lokin vil ég segja þetta, frú forseti: Þessi ríkisstjórn á bara tíma til 12. maí. Eftir þann tíma er ég alveg sannfærð um að hér mun taka við raunveruleg velferðarstjórn.  Frú forseti. Að endingu vil ég hvetja menn til að stíga þau skref með okkur á morgun þegar greidd verða atkvæði um þessar tillögur, að stórbæta lífskjör eldri borgara af myndarskap. Því eins og ég sagði í ræðu minni áðan þá er það lagasetning héðan sem heldur þessu fólki niðri, sem heldur stórum hópum fólks niðri og það er það sem við þurfum að leiðrétta. Fyrst þurfum við að bæta kjör þeirra allverulega og fara svo í vinnu við að endurskoða almannatryggingakerfið algerlega frá grunni svo það hætti að íþyngja þeim sem þess eiga að njóta.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór hörðum orðum um framkvæmd fjárlaga. Mér fannst hv. þingmaður tala óvarlega. Það er vissulega svo að á hverju ári er mikið vandamál varðandi framkvæmd fjárlaga, mjög margar stofnanir eiga í erfiðleikum með það. Stærsti vandinn á þessu ári og sá mesti við að glíma var Landspítali – háskólasjúkrahús. Þess vegna verðum við með við lokaafgreiðslu fjáraukalaga einn milljarð kr. til þeirrar stofnunar til að taka niður þann halla sem hefur orðið á árinu. Þetta er stærsti hallinn. Við erum líka með fleiri tillögur við 3. umr. fjárlaga sem koma inn á einar 20–30 heilbrigðisstofnanir, en heilbrigðisstofnanir hafa átt í miklum erfiðleikum á þessu ári. Það er ekki síst vegna þeirra launabreytinga sem áttu sér stað á árinu og í lok síðasta árs, þegar borgarstjórinn í Reykjavík stóð fyrir því að hækka laun umönnunarstétta, sem áttu að heita svo, hækka laun sem gengu upp allan launastigann eins og sjá má alls staðar hvar sem menn vilja skoða það, menn geta t.d. skoðað heimasíðu Eflingar, þar kemur það mjög skýrt fram. Þetta olli okkur miklum erfiðleikum og margt fleira sem við erum að reyna að eiga við á hverju ári og tekst í mörgum tilfellum þó að víða sé alltaf pottur brotinn, það er alveg hárrétt. En ég held að hv. þingmaður hafi farið heldur geyst með stóryrðum sínum um þessa hluti. Þingmaðurinn sagði líka að ríkisstjórnin hefði gersamlega brugðist við að nota fjárlögin til að stýra efnahagsmálunum og benti þá enn og aftur á Seðlabankann. Ég spyr enn og aftur: Hvað er það sem ríkisstjórnin átti að gera til að stjórna efnahagsmálunum? Átti hún að fara að tillögum Seðlabankans um að skera niður kaupmátt Íslendinga? Var ríkisstjórnin að gera rangt í því að fara ekki að tillögum Seðlabankans um þetta? Ég vildu mjög gjarnan heyra svar hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Svo við komum að þessu síðasta, hvað átti að gera. Það sem ég sagði í ræðu minni og það sem ég sagði líka í ræðu minni við 2. umr. um fjáraukalög, var að of- og vanáætlanir ríkisstjórnarinnar hafa valdið því að á milli ára flæða fjármunir sem hafa þau áhrif að fjárlögin eru ekki sá skýri rammi sem þau eiga að vera vegna þess að ríkisstjórnin hefur látið það óátalið að svo sé. Þetta eru miklir fjármunir sem þarna flæða á milli ára þannig að fjárlögin eru ekki lengur sá skýri rammi og það skarpa tæki sem þau eiga að vera við stjórn efnahagsmála, ef allt væri eðlilegt. Það er ekki aðeins stjórnarandstaðan sem hefur gagnrýnt þetta, Ríkisendurskoðun hefur líka gagnrýnt þetta. Frú forseti. Hv. þingmanni var líka tíðrætt um það hvað það væri sem við gagnrýndum varðandi framkvæmd fjárlaga. Það er akkúrat þetta atriði sem ég var að nefna hér og þetta eru ekki fáir liðir sem eru of- eða vanáætlaðir. Það eru 68% allra fjárlagaliða, sem eru of- eða vanáætlaðir um 4% eða meira samkvæmt því sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í sumar. Virðulegi forseti. Þetta eru staðreyndir sem við höfum farið yfir og þegar svo margir fjárlagaliðir eru annaðhvort of- eða vanáætlaðir þá hlýtur það að hafa áhrif á það hvaða vigt fjárlögin hafa við stjórn efnahagsmála. Þetta verður að laga. Þetta höfum við gagnrýnt ár eftir ár og ekki bara við heldur líka ríkisendurskoðandi.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að það eru mjög margir liðir í ríkisútgjöldunum sem ekki eru á áætlun, bæði of og van. En hv. þingmaður fer með himinskautum í ruglinu þegar hún segir að það valdi þenslu að skilja eftir 20 milljörðum meira en umframeyðslan var.  Nei, nú gengur alveg fram af mér af ruglinu, og hef ég heyrt ýmislegt bull áður, að það sé ástæðan fyrir því að ríkið hefur ekki getað valdið því, eins og Seðlabankinn segir, að stjórna efnahagsmálum vegna þess 20 milljörðum minna var eytt af fjárveitingunum, það eru 20 milljarðar umfram. Þar fara menn algjörlega villir vegar. Ég spyr hv. þingmann aftur: Undir hvað vildi stjórnarandstaðan taka hjá Seðlabankanum? Hvað átti að skera niður í ríkisútgjöldunum? Átti að standa vörð um það og passa upp á, eins og Seðlabankinn hefur sagt, að kaupmátturinn yxi ekki svona mikið? Það var gagnrýnin frá Seðlabankanum. Tekur stjórnarandstaðan undir það og hvar átti að skera niður? Átti að skera niður heilbrigðismálin? Átti að skera niður menntamálin, félagsmálin, samgöngumálin o.s.frv.? Í fullri vinsemd, hv. þingmaður, segðu mér hvað átti ríkisstjórnin að gera? Þú hefur ekki minnst á það einu einasta orði enn þá. Það var eytt 20 milljörðum minna en fjárlögin voru, ekki meira. Því miður, þú fórst með algjörlega rangt mál. 
            

Forseti vill árétta að samkvæmt þingsköpum ber þingmönnum að ávarpa forseta en ekki einstaka aðra hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Síðasta andsvar hv. þingmanns var náttúrlega með ólíkindum, nema hann sé að gera sér það að leik að snúa út úr orðum mínum, bæði í andsvari og líka í þeim ræðum sem ég hef flutt um þetta mál, bæði í umræðu um fjáraukalög og fleiri atriði. Einn þáttur þess sem ég er að gagnrýna og sem er birtingarmynd óstjórnar ríkisstjórnarinnar í umgengni um fjárlögin eru þessar of- og vanáætlanir, skipulögðu of- og vanáætlanir. Auðvitað hefur það áhrif þegar tugir milljarða flæða á milli ára.

Ekki …

Herra forseti. Auðvitað hefur það áhrif þegar tugir milljarða flæða á milli ára og menn eru gjörsamlega búnir að missa yfirsýnina á þá raunverulegu heildarmynd sem fjárlög eiga að gefa. Menn hafa enga yfirsýn lengur vegna þess að þeir hafa leyft slíkum vinnubrögðum að malla ár eftir ár. Ætlar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að segja mér að það geti ekki haft áhrif ef tugir milljarða eru látnir flæða milli ára hjá stofnunum.

Og 20 milljarðar skildir eftir?

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni er órótt þegar ég bendi á þá staðreynd að ríkisstjórninni hefur algerlega mistekist. Hún hefur misst fjárlagagerðina algerlega úr böndunum. Við erum með mjög mörg dæmi um það og harða gagnrýni frá Ríkisendurskoðun á framkvæmd fjárlaga. Ríkisstjórnin hefur fullkomlega misst tökin á efnahagsmálum. Við erum með hæstu vexti í heimi, við erum með mesta viðskiptahalla sem þekkist 

Hæstv. forseti. Í dag höfum við rætt um fjárlög íslenska ríkisins og fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007. Framsögumenn stjórnar og stjórnarandstöðu hafa gert grein fyrir áherslum ríkisstjórnarinnar og sameiginlegu nefndaráliti stjórnarandstöðunnar og þeim breytingartillögum sem stjórnarandstaðan leggur fram. Ég ætla ekki að fara mjög djúpt í þær tillögur en vil þó segja að ég tel að að þessu sinni, eins og kannski oft áður en þó kannski sérstaklega þessa dagana, séu þær blikur á lofti að það hljóti að vera erfitt fyrir fjárlaganefnd og ríkisstjórn að standa að fjárlagagerð næsta árs. Svo margar blikur eru á lofti sem hljóta að gera allan grunn að ábyrgri fjárlagagerð fyrir árið 2007 í mjög lausu lofti, sama hversu menn vilja vanda sig og vera ábyrgir í vinnu sinni. Stjórn efnahagsmála er þannig háttað um þessar mundir hvað varðar stöðu íslensku krónunnar undanfarna daga, hvað varðar skuldastöðu þjóðarbúsins, hvað varðar þá háu vexti sem hér eru, þá er svo margt í umhverfi okkar sem þolir ekki meira, sem komið er alveg að ýtrustu mörkum. Við þessar aðstæður má lítið út af bregða svo ekki verði kollsteypa eða þær blikur á lofti sem geta komið á röð atburða sem geta valdið miklu efnahagslegu tjóni, bæði fyrir ríkissjóð og ekki síður fyrir fyrirtækin í landinu. Varað er við áframhaldandi spennu á íslenskum vinnumarkaði og í íslensku efnahagslífi. Fremstur í flokki þar hefur verið Seðlabankinn sem ber að vakta efnahagsstjórnina og efnahagslífið og vera til leiðbeiningar um hvernig halda eigi verðbólgu innan ákveðinna marka, sem er 2,5%, og er sá aðili sem á að gefa ríkisstjórninni leiðbeiningar. Nú eru blikur á lofti. Ekki hefur verið farið að ráðum Seðlabankans allt undanfarið ár og undanfarin tvö, þrjú ár þar sem Seðlabankinn hefur varað við því að fara út í miklar framkvæmdir eða miklar fjárfestingar og ef þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar, stóriðjustefnu og framkvæmdastefnu á öllum stigum, verður fylgt, að fara þá mjög varlega hvað varðar ríkisútgjöld og hefur Seðlabankinn lagt til að dregið verði saman í opinberum rekstri, bæði í þjónustu og framkvæmdum. Hæstv. forseti. Ekki hefði ég getað ráðlagt hæstv. ríkisstjórn svo nokkru nemi hvar draga ætti saman í opinberum rekstri. Svo margar stofnanir hafa nú verið færðar frá hinu opinbera og yfir í einkarekstur eða komið af höndum ríkisins að það sem eftir er eru stofnanir sem ég tel að við séum að mestu sammála um að eigi að vera í ríkisrekstri eða eigu hins opinbera og því erfitt að sjá hvar þar eigi að draga saman. En það sem augljóslega er hægt að gera og hefði átt að horfa á fyrir þremur árum var að horfa á þær framkvæmdir sem segja má að hafi verið kveikjan að því þensluástandi sem ríkir í dag, þ.e. þegar ríkisstjórnin og meiri hlutinn á hv. Alþingi tók þá ákvörðun að fara í stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, mestu byggðaáætlun allra tíma eða stórframkvæmdirnar fyrir austan. Bara við að það lá í loftinu að af þessu gæti hugsanlega orðið var alveg nóg til að koma af stað bylgju væntinga og svo mikilli bjartsýni að menn fóru í raun og veru fram úr sér. Þegar svo við bættist að bankarnir opnuðu sjóði sína fyrir húsbyggjendum og lánuðu ótæpilega varð þetta eins og bensín á eld, eins og við þekkjum öll, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu þar sem rokið hafa upp heilu hverfin. Sagt er að stór hluti þeirra sem vinna við byggingar þessara húsa núna séu erlendir verkamenn sem hingað hafa komið til að gera gullgrafaraæðið framkvæmanlegt. Það er erfitt að snúa til baka. En því miður verður segja, og það er rétt að það komi hér fram, að næsta ár getur líka orðið erfitt fyrir marga fjölskylduna þar sem lánin voru svo auðfengin og margir hafa eflaust í bjartsýni farið í meiri fjárfestingar en þeir raunverulega réðu við. Blikur eru á lofti hvað varðar launaþróun í landinu. Það eru líka blikur á lofti hvað varðar áframhaldandi háa vexti af þeim lánum sem íbúðareigendur hafa tekið og það má lítið út af bregða til að fólk missi ekki þær eignir sínar eða þann hluta í þeim sem þeir hafa þegar fjárfest í. Það er því erfitt að afgreiða fjárlög við þessar aðstæður. Segja má að kannski sé það heimatilbúinn vandi hjá núverandi ríkisstjórn að hafa komið sér í þessar aðstæður en svona liggur landið fyrir okkur sem vinnum að fjárlagagerðinni fyrir næsta ár. Varað er við öllum hugmyndum um frekari stóriðju. Það eru kannski háværustu aðvörunarorð Seðlabankans, og annarra sem fylgjast með íslensku efnahagslífi, að við þolum ekki frekari eða meiri spennu á því sviði. Þetta eru svo stórar framkvæmdir að það verður að taka þær alveg sérstaklega út. Það er ekki hægt að líkja stóriðjuframkvæmdum við neitt annað. Þær eru alveg sér á báti vegna stærðar og umfangs og inngrips inn í allt. Eina leiðin til að reyna að vinda ofan af þessu er því að búa sig undir að taka hlé á þessari hugmyndafræði, gefa ekki undir fótinn með að haldið verði áfram, viðhalda ekki þessum væntingum, slaka á og vinna vinnuna frá grunni eins og hefði átt gera áður en farið var í síðustu stórvirkjun, Kárahnjúkavirkjun, þ.e. að klára þá vinnu sem snýr að umhverfinu, náttúrunni og ná sátt um þau svæði sem við viljum vernda og erum tilbúin til að taka undir frekari virkjanir hvort heldur það eru vatns- eða gufuaflsvirkjanir og ákveða í hvað við viljum nota þá takmörkuðu orku sem eftir er. Við verðum að gefa okkur tíma til þess arna, þ.e. að fara í þessa vinnu og við þurfum á því að halda út af efnahagslífinu einnig. En það eru fleiri blikur á lofti því að innstreymi erlends vinnuafls hefur verið mikið. Mikið hefur verið fjallað um það núna undanfarið bæði í fjölmiðlum og á hinu háa Alþingi af ýmsum ástæðum. Hingað kemur ekki erlent fólk í atvinnuleit, þ.e. það er ekki ráðið hingað til lands nema hér séu verkefni sem kalla á vinnuafl umfram það sem Íslendingar geta sjálfir séð fyrir. Því getum við sjálf og ein stjórnað því hversu mikið erlent vinnuafl streymir inn í landið. Með því að draga úr þessari spennu drögum við líka úr þörf á erlendu vinnuafli. Erlent vinnuafl hefur bjargað okkur á þessu ári en því hafa fylgt ýmsir ókostir líka. Fyrir íslenskt verkafólk er þetta þegar farið að koma niður á launatöxtum, þ.e. hjá þeim sem vinna við byggingaframkvæmdir og eru í störfum sem þenslan hefur haft hvað mest áhrif á. Sennilega hefur stærstur hluti þess erlenda vinnuafls sem hingað hefur komið verið ráðið á lægstu umsömdum töxtum og því hefur borið á því að íslenskir verkamenn hafa orðið að sæta því annaðhvort að fara á þessa sömu taxta sem hafa fram til þessa ekki verið viðmiðunartaxtar, þ.e. að fara á byrjunarreit eins og hinir erlendu verkamenn, eða þá að þeir geta tekið pokann sinn því svo auðvelt er að ráða erlenda verkamenn í þeirra stað. Þetta er mjög svört og ljót hliðarverkun af innstreymi erlends vinnuafls hingað og það er atvinnurekendum og okkur sjálfum til skammar að notfæra okkur það að semja í raun um svo lága taxta að vart sé hægt að framfleyta sér á þeim. Í þeirri trú hefur verkalýðshreyfingin undirritað samninga um að það væru engir ráðnir á þessa lágu taxta. En nú er raunin önnur og heyrst hefur úr röðum talsmanna launþega að fara verði í verulegar kjarabætur strax á næsta ári og hækka laun og lægstu taxta um allt að 50%. Ég vil nefna þetta hérna, hæstv. forseti, því að staðan sem við erum búnir að koma okkur í kallar á aðgerðir. Þjóðin kallar á að unnið sé í málum innflytjenda, erlendra verkamanna. Ef við ætlum að búa hér í friðsömu landi áfram þá verðum við að sjá til þess að þeir erlendu verkamenn sem hingað koma hafi sömu kjör og Íslendingar, búi við svipaðar aðstæður eða sömu aðstæður og að þeir séu ekki notaðir til að lækka laun íslenskra launþega, notaðir sem svipa á íslenska iðnaðarmenn. Þetta hefur tíðkast á þeim sviðum atvinnulífsins þar sem erlent vinnuafl hefur komið. Á öðrum sviðum hefur verið mikið launaskrið og alveg ótrúlegt til dæmis á fjármálamarkaðnum eða fjármálaheiminum þaðan sem maður heyrir launatölur sem eru á heilli mannsævi svo hátt uppi að maður varla skilur að einstaklingar geti komið þessu í lóg eða að mánaðarlaun séu árslaun eða margra ára laun annarra. En svona hefur þetta þróast. Ég heyrði í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar fyrr í dag að þetta finnst honum í raun vera hið besta mál, þarna sé um að ræða hinn frjálsa markað og við þessu sé ekkert að gera. Honum finnst að þetta verði bara að fara sína leið og þróast í þá átt sem markaðurinn sjálfur vill þannig að hann er trúlega mjög ánægður með að hér hafi myndast stór gjá á milli almennra launamanna, verkamanna og iðnaðarmanna og þeirra sem lifa svo í heimi allsnægta í markaðs- og fjármálaheiminum. En launaskriðið á öðrum sviðum en iðngreinunum hefur valdið spennu og óróa á þeim stofnunum sem eru á sviði umönnunar- og félagsþjónustu. Það hefur verið erfitt að fá fólk til vinnu á þeim töxtum sem í gildi hafa verið og það hefur verið erfitt að halda fólki og sérstaklega hæfu fólki þannig að nú má segja að þetta gildi um alla leikskóla vítt og breitt um landið, að þetta gildi um félagsþjónustuna hjá sveitarfélögunum og þetta gildi líka um öldrunar- og heilbrigðisstofnanir, þ.e. að erfitt sé að fá fólk, halda fólki. Það hefur verið meðal annars hluti af rekstrarerfiðleikum þessara stofnana hvað þær hafa orðið að yfirborga eða greiða hærri laun en gert var ráð fyrir við afgreiðslu síðustu fjárlaga þar sem erfitt hefur reynst að halda rekstrinum gangandi. Því miður hefur ekki öllum stofnunum tekist að ráða nýtt fólk eða fleira fólk þannig að stofnununum hefur verið haldið gangandi með því að fá starfsmenn til að vinna í yfirvinnu, bæta á sig vinnu, og fyrir vikið eru vinnustaðirnir orðnir, má segja, þrúgandi fyrir starfsfólkið. Álag er mikið og aðstaðan slík að enginn hefur óskað eftir því eða kært sig um það. En fólk hleypur ekki út af stofnunum þar sem sjúklingar og aldraðir liggja. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég dáist að þrautseigju og dugnaði þess fólks sem stendur eftir og leggur á sig mikla vinnu og sýnir þrautseigju við að halda þessum stofnunum gangandi. Þá langar mig að nefna framkvæmd fjárlaga. Ég nefndi það í upphafi að við núverandi aðstæður hlýtur að vera mjög erfitt að leggja fram frumvarp til fjárlaga og halda því fram að þau séu ábyrg vegna óróans í okkar umhverfi. Á undanförnum árum hef ég fylgst með því að stofnanir sem eru mjög ábyrgar í rekstri hafa lagt fram rekstraráætlun, fjárlagabeiðnir fyrir sín ráðuneyti og sem þær hafa talið vera svona næst því að stofnunin sinnti sínu lögboðna hlutverki. En þegar beiðni viðkomandi stofnunar birtist síðan í fjárlagafrumvarpinu þá er hún allt önnur og jafnvel oftast lægri en það sem viðkomandi stofnun bað um. Þá er það bara sjálfgefið að að ári liðnu, ef lagt er upp með fjárlög sem viðkomandi stofnun telur að dugi ekki fyrir lögboðnum rekstri, þá hlýtur að koma halli eða skekkja inn í reksturinn nema því aðeins að dregið sé úr starfseminni. En það er bara ekki þægilegt fyrir allar stofnanir að gera það. Sú krafa hefur verið að stofnanirnar sýndu aðhald, sparnað og jafnvel niðurskurð. En það hefur reynst þeim mjög erfitt. Ég mælist til þess, hæstv. forseti, að næsta ríkisstjórn - þá er að vísu ekki sanngjarnt að beina orðum til hæstv. forseta, fulltrúa þessarar ríkisstjórnar - ég óska þess að næsta ríkisstjórn læri af þeirri fjárlagasmíð sem við höfum búið við og horfi betur á tillögur og treysti þeim stofnunum sem heyra undir ríkið og ríkissjóð og fari nær þeirra beiðnum en gert er í dag. Ég trúi því að þannig værum við nær raunveruleikanum og nær því að vera með fjárlögin eins og þau eiga að vera, þ.e. innan ramma þannig að stofnanir fari ekki fram yfir eins og ríkisendurskoðandi hefur margsinnis bent á. Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan leggur áherslu á eingöngu eitt mál og það er að bæta hag aldraðra og öryrkja og hún hefur fylgt eftir þingsályktunartillögunni sem hún lagði fram við upphaf þings. Þetta er sú stefnumótun sem við höfum unnið saman og stöndum að. Við teljum að í raun sé það okkar framlag til að hafa áhrif á afgreiðslu fjárlaga fyrir 2007. Takist okkur að ná eyrum stjórnarliða þannig að þeir átti sig á því að með því að fara að þessum hógværu kröfum aldraðra sem stjórnarandstaðan hefur tekið upp og gert að sínum þá mun kostnaður ríkissjóðs ekki hækka eins mikið og þessar tölur segja til um því um leið og aldraðir eins og aðrir geta farið að hreyfa sig og njóta aðeins lífsins þá kemur þetta auðvitað fram bæði í virðisauka og fer út í neysluna og eins þá með sköttum af tekjum ef aldraðir og öryrkjar ná því sem þeir óska eftir, þ.e. að geta verið frekari þátttakendur úti í atvinnulífinu án þess að vera hegnt fyrir það með því að lenda bæði í skerðingum í bótakerfinu og eins skattalega. Það sem ekki hefur verið sérstaklega fjallað um hérna og kemur ekki fram í breytingartillögum minni hlutans eða stjórnarandstöðunnar er Framkvæmdasjóður aldraðra. Hann var settur á eins og nafnið bendir til til að standa undir framkvæmdum við öldrunarstofnanir. En smám saman var farið að skerða þennan sjóð og taka í rekstur þegar öldrunarstofnanir áttu í rekstrarerfiðleikum eins og þær hafa nú löngum átt. Það gekk svo langt að fyrir tveimur árum, að mig minnir, var rekstrarhlutfallið - ætli það séu ekki um þrjú ár síðan? - rekstrarhlutfallið komið alveg upp í 50%. Jú, það eru um þrjú ár síðan því að á undanförnum tveimur árum hefur verið reynt að draga úr hlutfalli til reksturs og setja meira til framkvæmda. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna samkomulags við aldraða eða sameiginlegrar yfirlýsingar þeirra var ákveðið að Framkvæmdasjóður aldraðra yrði eingöngu notaður til framkvæmda. En það á ekki að gerast fyrr en árið 2008. Margt í þeim tillögum og samkomulagi sem hér birtist í frumvarpi um breytingu á lögum um almannatryggingar hefur ríkisstjórnin endurskoðað og lagfært nú alveg hreint á síðustu metrunum, þremur dögum eftir að hún lagði fram frumvarpið, þannig að þessi frestun til 2008, 2009 og 2010 er ekki jafnáberandi og var í viðkomandi frumvarpi. En ég hefði viljað að framkvæmdasjóðurinn yrði allur notaður til framkvæmda á næsta ári en það ekki látið bíða til 2008. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara frekar yfir tillögurnar um kjörin. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd hafa gert það mjög vel en ég ætla aðeins að nefna nokkur önnur atriði. Það er varðandi Landspítala – háskólasjúkrahús sem var búinn að lýsa því hvernig fyrirsjáanleg rekstrarstaða yrði nú í lok árs. Staða spítalans var mjög góð árið 2004–2005 en hefur farið versnandi allt frá síðasta ári og var mjög slæm á þessu ári. Nú í vor var fyrirsjáanlegt að það stefndi í mikinn halla. Það var af ástæðum sem stofnunin sjálf réð lítið við, það var bæði gengisþróun, það var launaþróun eins og ég kom inn á áðan og það var hækkun á lyfjum. Allt þetta jók skuldastöðuna og gerði Landspítala – háskólasjúkrahúsi erfitt fyrir og þar ofan á bættust erfiðleikar við að geta útskrifað þá sem voru búnir að fá þjónustu og eftirmeðferð og þá sérstaklega aldraða. Þetta stefnir í betra horf núna þótt það sé alls ekki orðið nógu gott og það þarf að halda enn frekar áfram á þeirri leið á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega, að efla heilsugæsluna og heimahjúkrun og þverfaglega vinnu milli heilsugæslu og félagsþjónustu þannig að aldraðir og aðrir þeir sem þjónustu hafa fengið á sjúkrahúsum geti farið heim og verið lengur heima. Þetta er mjög nauðsynlegt og ég lít á það skref sem tekið hefur verið sem byrjunarskref. Það voru tvö stór skref tekin núna, það er milljarður til að gera upp árið 2006 í fjáraukalögum og milljarður til að bæta rekstrarstöðu sjúkrahússins núna, viðurkenning á því að þetta sé raunveruleikinn þannig að sjúkrahúsið fari inn í næsta ár með betri rekstrarstöðu. Vonandi tekst stofnuninni það án þess að það komi niður á gæðum þjónustunnar og vonandi þannig líka að hægt sé að bæta starfsaðstöðu og draga úr álagi á starfsmönnum stofnunarinnar og þá sérstaklega í hjúkruninni sem hefur verið alveg gegndarlaust, í raun og veru alveg óþolandi ástand sem búið er að ríkja þar lengi. Það er enn þá langt í land á mörgum sviðum innan stofnunarinnar sem við sem þjónustuþegar viljum að verði bætt úr. Við fylgjumst reglulega með og vitum hversu langir biðlistar í hinar ýmsu aðgerðir eru og enn eru óásættanlegir biðlistar fyrir þá sem þurfa á gerviliðaaðgerðum að halda, hvort sem það er á Landspítalanum, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri eða Sjúkrahúsinu á Akranesi en það er á þeim stofnunum sem slíkar aðgerðir eru gerðar. Þetta er ástand sem þarf að laga og það verður fróðlegt að fylgjast með því hvort biðlistar inn á Landspítalann í þessar aðgerðir munu styttast við það að stofnunin fær þennan aukna stofn í reksturinn. Hvað varðar heilsugæsluna í Reykjavík þá hefur hún líka verið að eflast að undanförnu en samt þarf heilsugæslan, bæði hér í höfuðborginni og úti um allt land til muna meira fjármagn en hún fær í dag. Það kemur fram í hvert einasta skipti sem við tölum um fjárlögin að þetta er eina leiðin til að draga úr heildarútgjöldum til heilbrigðisþjónustu í landinu, þ.e. að efla heilsugæsluna. Að gera hana svo aðgengilega að hver einasti íbúi hafi heilsugæslulækni, viti hvert hann eigi að fara, viti að það taki ekki nema stuttan tíma að komast að á viðkomandi heilsugæslustöð, fái þar viðhlítandi þjónustu, að þar sé þverfagleg vinna og að aðgengi að sérfræðiþjónustu sé gott í gegnum heilsugæslustöðina. Hér á höfuðborgarsvæðinu er gott aðgengi að sérfræðingum sem vinna á stofum - og vel á minnst, hæstv. forseti, það er ánægjulegt að sjá að það var aðeins aukið við framleiðslu Tryggingastofnunar til að liðka um samninga við óskilgreinda sérfræðilækna, kom ekki fram hvaða, en þær eru margar sérgreinarnar sem banka upp á hjá Tryggingastofnun ríkisins og krefjast endurskoðunar á samningi, bæði hvað varðar hækkun lyfja og ekki síður fjölgun eininga. Þetta er því nokkuð sem við þurfum að fylgjast með, líka hvernig sérfræðiþjónustan verður á næsta ári, hvort það verða fleiri uppsagnir og hvort sjúklingar sem leita til sérfræðiþjónustunnar muni þá hugsanlega bera meiri kostnað en þeir gera í dag. Hvað varðar heilsugæsluna þá þarf heilsugæslan úti um land að eiga möguleika á að fá til sín sérfræðinga og það hefur hún ekki í dag miðað við þann ramma sem henni er ætlað, það er staðreynd. Það er núna orðinn skilningur á því að það verði að efla ákveðna þjónustu innan heilsugæslunnar, t.d. geðheilbrigðisþjónustuna. Það er smám saman verið að koma henni á. Það gengur mjög hægt en það hefur verið tilraunastarf í gangi, t.d. uppi í Grafarvogi, norður á Akureyri, á Akranesi, á Suðurnesjum og á fleiri stöðum sem hefur gengið mjög vel. Það er í raun og veru ekki eftir neinu að bíða nema stuðla að því að við höfum sérfræðinga á þeim sviðum sem á þarf að halda. Þar tel ég að menn þurfi að vera mjög vakandi yfir því að efla háskólana, sérstaklega Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri sem útskrifa heilbrigðisstéttir, að þessar stéttir séu þá til í landinu til að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru. En þessi þjónusta, sérfræðiþjónustan heim í hérað, er forsenda þess að heilsugæslan standi undir nafni og dregur úr því að fólk þurfi að fara um langan veg með auknum kostnaði bæði fyrir ríkissjóð og sérstaklega fyrir einstaklingana sjálfa. Það er önnur stofnun sem hefur fengið náð fyrir augum hv. fjárlaganefndar og það er Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem hefur sem betur fer verið að eflast. Þar er framsýnt og dugmikið fólk eins og víða á þessum stofnunum. Stofnunin hefur sett sér mjög háleit markmið við að efla þjónustuna og hefur tekist það, hefur m.a. dregið til sín þjónustu frá nærliggjandi heilbrigðisstofnunum og íbúum hefur líka fjölgað á svæðinu, þar er fjölbreyttari þjónusta en rekstrarfé til stofnunarinnar hefur ekki fylgt þessari þróun. Þetta hefur nú verið viðurkennt bæði í fjáraukalögum og fjárlögum þannig að reksturinn geti að öllum líkindum haldist óbreyttur næsta ár ef ekkert kemur upp á en miðað við fjárlög 2007, þær tillögur sem liggja frammi, þá er stofnuninni ekki gefið neitt svigrúm til að bæta starfsemina, auka starfsemina eða koma með nýtt inn. Það er heldur ekki verið að koma til móts við kröfur neytenda og stofnunarinnar um að bæta tækjabúnaðinn þannig að hægt sé að fá nýtt sneiðmyndatæki. Þetta er dýrt tæki, það kostar 110–112 milljónir en það er nauðsynlegt að það fáist heimild til að fjárfesta í því. Ómtæki er að öllum líkindum komið inn á fjárlögin en til þess að stofnanir eins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og Heilbrigðisstofnun Austurlands, þ.e. Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað, standi undir þeim væntingum sem íbúar svæðisins hafa, þá verða þessar stofnanir að vera það vel tækjum búnar að þær séu samkeppnishæfar við viðhlítandi þjónustu annars staðar. Annars fer fólk burt af svæðinu og það er öllum dýrt og það er algerlega óþarfi að stuðla að því að fólk sæki annað ef bæði þekking er til staðar og þarf ekki annað en að endurnýja þau tæki sem fyrir eru. Hvað varðar viðhald á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri þá hefur það haldist alveg óbreytt frá 1993. Ég veit að veðráttan er góð norður á Akureyri en hún er ekki svo góð að það þurfi ekki að viðhalda húsum, bæði að utan og innan. Það er annað sem ég vil vekja athygli hæstv. forseta og þingheims á en það er sjúkraflugið. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur sérstakan samning varðandi sjúkraflug inn á svæðið og þjónar sjúkrafluginu. Sjúkrahúsið leggur til lækna í flugið þegar á þarf að halda en það er mikill munur á greiðslum samkvæmt þeim samningi og þeim greiðslum sem hafa verið inntar af hendi varðandi sjúkraflug hjá þyrlunni fyrir sunnan. Þetta er erfiður samanburður og eins les maður það að þyrluflugmenn í sjúkraflugi hafi sagt upp störfum. Ég hvet því til þess að sérstaklega verði horft til þess að sjúkrahúsið beri ekki umtalsverðan kostnað af sjúkrafluginu, kostnað sem Landspítali – háskólasjúkrahús, sem er þessi stóra móðurstofnun og við erum að bera okkur saman við, hefur ekki. Ég tel það mjög óréttlátt og það er mikilvægt að stofnanirnar sitji við sama borð þannig að það sé ekki aukakostnaður á stofnanirnar á landsbyggðinni. Eins finnst mér það sanngirnismál gagnvart þeim flugmönnum sem fljúga þessum flugvélum og sjúkraflutningamönnum sem sinna sjúkrafluginu. Sjúkraflutningaskólinn er hluti af þessu stóra dæmi sem þarf að skoða miklum mun betur. Það er önnur heilbrigðisstofnun sem ég ætla að nefna sérstaklega og það er Heilbrigðisstofnun Austurlands. Heilbrigðisstofnun Austurlands er búin að eiga í miklum erfiðleikum og sérstaklega núna frá því að farið var í hinar miklu framkvæmdir í fjórðungnum fyrir austan. Þeim miklu framkvæmdum og þeirri mannfjölgun sem varð vegna Kárahnjúkavirkjunar, Fjarðaáls og allra annarra umsvifa á svæðinu var ekki fylgt. Stofnunin hefur því verið að safna skuldum og stefndi í það núna undir áramótin að vera með 140 millj. kr. rekstrarhalla. Í fjáraukalögum var samþykkt að greiða til stofnunarinnar fyrir rekstur þessa árs 93 milljónir. Stofnuninni er ætlað að fara inn í mjög svipað ástand og verið hefur á svæðinu með fjölgun íbúa og mikið álag með 50 millj. kr. halla á bakinu. Ég held að það hljóti allir reikningsglöggir menn að sjá að þetta gengur ekki upp. Það hefur margoft verið ályktað um Heilbrigðisstofnun Austurlands, samþykktir hafa verið frá aðalfundi SSA, sveitarfélögunum og frá íbúunum og þeir hafa áhyggjur af stöðu stofnunarinnar. Rekstraráætlun fyrir næsta ár liggur ekki fyrir en ljóst er að þessar 50 milljónir vantar hvernig svo sem rekstraráætlun kemur út og hvernig hún verður hækkuð. Fjármagn til tækjakaupa á næsta ári er eingöngu 8,4 milljónir, þetta er eins og einn bíll, og þetta eru stofnanir allt frá Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað, Heilsugæslu- og sjúkrahússtofnuninni á Egilsstöðum og alveg norður í Vopnafjörð, fyrir utan aðrar heilsugæslustöðvar. Það eru 8,4 milljónir í tækjakaup og viðhald. Þarna eins og á fleiri stöðum þarf að endurnýja í mjög dýrum tækjum. Það sem ég hef áhyggjur af, hæstv. forseti, er að verið er að bæta það reiknilíkan sem hefur verið í gildi hvað varðar rekstur heilbrigðisstofnana, öldrunarstofnana og sjúkrastofnana. Reiknilíkanið hefur verið mjög gagnrýnt að það taki ekki til raunkostnaðar og á meðan reiknilíkanið var látið gilda hafa þessar stofnanir, öldrunarstofnanir þó sérstaklega, verið að safna skuldum. Núna er þetta viðurkennt, þ.e. að reiknilíkanið sem farið hefur verið eftir var ekki rétt og verið er að bæta inn í reiknilíkanið mönnunarlíkani. Ég hef einnig áhyggjur af því, hæstv. forseti, að hvað varðar framlög til Heilbrigðisstofnunar Austurlands þá á samkvæmt hinu nýja reiknilíkani að reikna framlög á hvert sjúkrarúm 80% af kostnaði Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Þetta væri í sjálfu sér í lagi ef maður væri nokkuð viss um að rekstrargrunnur Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri væri réttur en ég vil, hæstv. forseti, draga í efa að svo sé. Ég held að hann sé vanáætlaður og því er mikilvægt að fylgjast vel með þessum reiknilíkönum, taka þau út um mitt næsta ár og sjá hvert stefnir og grípa þá strax inn í og að það komi þá inn á næstu fjáraukalög bætur til stofnananna þannig að það sigli ekki allt í sama farið. Ef nota á reiknilíkan - í grunninn er reiknilíkanið út af fyrir sig rétt en það verður ekki rétt nema það byggi á réttum rekstrargrunni sem er nær raunveruleikanum en ekki samkvæmt þeirri stöðu sem viðkomandi stofnanir hafa orðið að aðlagast eftir fjárlögum undanfarinna ára þar sem krafan um aðhald og niðurskurð hefur verið það mikil að stofnanirnar hafa ekki getað verið í eðlilegri þróun, eðlilegri uppbyggingu og haft eðlilega mönnun. Hæstv. forseti. Ég vil minna á margflutta tillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar um að fjárlögin séu endurskoðuð að vori og nær sé að fara yfir þau þá en að afgreiða þau með þeim hætti sem gert er. Ekki þarf að fara mörgum orðum um öldrunarstofnanirnar. Þær fá nokkur framlög núna. Það er sem sé viðurkennt að vandi þeirra hefur verið mikill, hann er mikill og hann verður það áfram þrátt fyrir þá viðbót sem kemur til stofnananna. Ég vil ítreka hvað varðar reiknilíkanið að mjög nauðsynlegt er að taka út reksturinn strax um mitt ár til að sjá hvort það hreinlega dugi. Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að víkja að öðru máli, láta þessa yfirferð um heilbrigðisþjónustuna og um áherslur stjórnarandstöðunnar á velferðarmál duga, en ég trúi því að það skilji allir sem fylgjast með afgreiðslu fjárlaga á þessu ári að ekki mun standa upp á stjórnarandstöðuna að koma með breytingartillögur við margar greinar og bæta um betur ef eftir samstarfi verður óskað, en á meðan það er ekki látum við þessa einu duga. Ég vil aðeins nefna, hæstv. forseti, Skógrækt ríkisins. Samkvæmt nefndarálitinu frá meiri hluta fjárlaganefndar og breytingartillögum er gerð tillaga um 24 millj. kr. hækkun á framlagi til Skógræktar ríkisins en þar af eru 14 millj. kr. vegna Hekluskóga. Það er við þetta sem ég vil gera athugasemd, hæstv. forseti. Á fjárlögum 2006 þegar Hekluskógaverkefnið fór í gang voru 6 milljónir settar í verkefnið. Þá var þetta verkefni alveg sérmerkt í fjárlögum sem Hekluskógar. Til verkefnisins fékk Landgræðslan 7 milljónir og Skógrækt ríkisins 7 milljónir en báðum þeim stofnunum var ætlað að standa með bæði sveitarfélögunum og félagasamtökum að Hekluskógum. Hekluskógar eru enn samstarfsverkefni þessara stofnana, sveitarfélaganna og félagasamtaka. Núna samkvæmt þessum lið er Skógrækt ríkisins, einni stofnun, ætlað að leggja til verksins 14 millj. kr. Þar af leiðandi eru þetta eingöngu 10 milljónir sem eiga að fara til rekstrar Skógræktar ríkisins. Skógræktin var ekki að óska eftir hærri framlögum en hún nauðsynlega þurfti til að halda við óbreyttum rekstri sem er þó alveg hreint í lágmarki, það voru 18 millj. kr. Fjárþörf Skógræktar ríkisins á enn og aftur að mæta með því að krefjast þess eða fara fram á það við Skógrækt ríkisins að hún selji eignir. Hún hefur verið að selja eignir sínar til þess að geta verið í rekstri. Þetta er ótrúleg meðferð á einni stofnun. Nú er henni ætlað að selja úr eign sinni í Skorradal og eins á Tumastöðum. Ef af þessu verður og ekki verður komið til móts við stofnunina að öðru leyti, mun koma til uppsagna starfsmanna. Stofnunin getur ekki komið til móts við slíkar kröfur öðruvísi en að draga úr rekstri. Eftir allar þær ræður sem hér hafa verið fluttar um mikilvægi skógræktar, um mikilvægi uppgræðslu, um mikilvægi þess að það sé nú allt í lagi að drekkja löndum undir lón því að við séum svo dugleg að rækta skóg og nytja lönd, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, að það gerði ekkert til með þær mosaþúfur sem fóru undir Hálslón því við værum svo dugleg að rækta skóg, þá á Skógrækt ríkisins að stuðla að þekkingargrunni fyrir alla skógrækt í landinu. Og ef við ætlum að sverfa svo að henni að hún geti ekki staðið undir því hlutverki held ég að við ættum að falla frá allri þessari skrúðmælgi um skógrækt, fyrir utan það að Hekluskógar eru og verða sérverkefni og á ekki að vera sett inn á fjárlög Skógræktar ríkisins. Þetta er ósanngjarnt. Þetta er ekki rétt og gerir ekkert annað en að draga fjármagn frá Skógrækt ríkisins. Að ein stofnun skuli vera krafin um slíkt eins og selja eignir sínar er alveg hreint ótrúlegt. Hæstv. forseti. Tíminn er fljótur að hlaupa frá manni þegar farið er yfir alla þá þætti sem eru svo áhugaverðir og gaman væri að styðja. Málið er, hæstv. forseti, að oft þarf ekki mikla fjármuni til að koma góðum verkum af stað. Hingað barst okkur blað, kálfur inni í einu dagblaðinu, Kraftur og mannlíf í Þingeyjarsýslum, sem segir frá mörgum verkefnum og áhugaverðri sýn sem margir hafa í þeim fjórðungi og á því svæði. Sum þeirra þurfa einhvern stuðning til að komast í gang, önnur hugsanlega einhvern stuðning til að rekstrargrunnur sé fyrir viðkomandi starfsemi. Þetta getur líka verið starfsemi sem verður til þess að annað blómstrar í kring og getur stuðlað sterkari og betri byggð. Hér væri hægt að fara yfir langan lista eins og að koma upp háskólasetri á Húsavík, stuðla enn betur að Háskólanum á Akureyri o.s.frv. Stuðla að verkefnum, eins og ég sagði áðan, sem geta ein og sér styrkt önnur verkefni, eins og nýtt verkefni sem heitir Söguslóðir á Íslandi, og er til þess að styrkja og samtengja þá sem eru í hinni menningarlegu ferðaþjónustu og gæti með þeim samtökum styrkt svo margt annað. Ég fer ekki inn á samgöngumálin, það væri heill fundur út af fyrir sig að fara yfir samgöngumál. Mörg verkefni og áhugaverð eru styrkt í safnliðum og á fjárlögum og það er gott, en það er líka sárt að horfa til þess hvað mörg áhugaverð verkefni verður að taka út af borði fjárlaganefndar þar sem fjárlagaramminn er það knappur. Litlu verkefnin eru ekki síður mikilvæg, og þá sérstaklega úti um hinar dreifðu byggðir, þar sem þau skapa atvinnu og eru ekki síður andleg styrking þannig að fólk horfi bjartsýnna til framtíðar. Ég horfi bjartsýn til framtíðar, hæstv. forseti. Ég trúi því að þetta séu fjárlög til vorsins eins og margir hafa tekið fram, og að hér taki ný ríkisstjórn við að vori sem endurskoði síðan þá stöðu sem fjárlögin og afgreiðsla þeirra hefur komið okkur í.

Virðulegi forseti. Við ræðum um fjárlög ársins 2007. Nú er málið komið út úr nefnd og hefur tekið á sig nokkuð breytta mynd. Ég hef lagt mig fram um að reyna að fylgjast með umræðunni hér í dag eins og hún hefur fram farið og ég verð að segja að það er ýmislegt í henni sem hefur vakið athygli mína eins og vænta mátti reyndar. Eins og venja er til einangrast umræðan við 2. umr. fjárlaganna ekki einungis við tillögur frá meiri eða minni hluta fjárlaganefndar heldur snýst hún ekkert síður um þær áherslur sem er að finna í frumvarpinu í meginatriðum og stöðuna í efnahagsmálum almennt. Margt hefur verið sagt í dag um stöðuna í efnahagsmálum sem ég hef athugasemdir við og jafnframt er margt í tillögum minni hluta fjárlaganefndar og umræðunni um þær tillögur sem ég hef athugasemdir við. Í fyrsta lagi vil ég rifja upp það sem ég sagði við 1. umr. um þetta fjárlagafrumvarp, að það ber traustri stöðu ríkisfjármálanna gott vitni. Það er ótrúlega sterk staða í ríkisfjármálunum þegar við getum haldið áfram að lækka skuldir. Við lækkum skuldir svo mikið með þessu frumvarpi að við erum að komast í hóp með þeim ríkjum sem minnst skulda í hinum vestræna heimi. Það hefur verið lagt til grundvallar í þessu fjárlagafrumvarpi að vaxtatekjur ríkisins verði í fyrsta skipti hærri en vaxtagjöldin. Með þessu fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir því að innstæða ríkisins hjá Seðlabankanum verði rúmlega 100 milljarðar og allt er þetta til vitnis um ótrúlega sterka stöðu í ríkisfjármálunum sem gerir okkur kleift á næstu árum að halda áfram þeirri uppbyggingu sem staðið hefur yfir undanfarin ár og aukið er við reyndar í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er hins vegar eitt sem ég hef dálítið saknað í dag og það er umræðan um aukið aðhald í ríkisfjármálunum. Vissulega hefur verið komið inn á það í umræðunum að ríkisendurskoðandi hafi gert athugasemdir við framkvæmd fjárlaga. Það er engin ástæða til að amast við þeirri umræðu. Það er afskaplega mikilvægt að vel takist til við framkvæmd fjárlaga og við eigum stanslaust að leita leiða til að tryggja að stofnanir haldi sig innan þess ramma sem þeim eru settar í fjárlögunum og að ríkisreikningurinn endurspegli þegar upp er staðið að hann sé í sem bestu samræmi við þær áætlanir sem fyrir fram voru gerðar um ríkisreksturinn. Ekki ætla ég að gera lítið úr mikilvægi þess en það sem ég saknaði úr umræðunni eru tillögur að leiðum til að tryggja betra samræmi þarna á milli, tryggja betra samræmi á milli fjárlagagerðarinnar og framkvæmdar fjárlaga og kannski ekki síður hugmynda sem væru líklegar til að draga úr aukningu ríkisútgjaldanna. Ég held að menn hafi í allt of ríkum mæli viljað forðast að horfast í augu við það að við þurfum að gera ákveðnar kerfisbreytingar til að á fjárlögum verði ekki sjálfkrafa útgjaldaaukning. Við gerum miklar kröfur til forstöðumanna stofnana í fjárlögunum og höldum þeim við efnið. Þekkt er sú aðferð að skilja menn eftir með afgang þegar menn hafa ekki haldið sig innan ramma sem þeim hefur verið settur. Ég hef fyrir mitt leyti ákveðnar efasemdir við þær aðferðir og kalla eftir samstöðu á þinginu um það að menn gangi til verkefna eins og þess að taka til skoðunar lög um opinbera starfsmenn sem afnemi til að mynda áminningarskylduna. Það er algerlega nauðsynlegt. Um leið og við gerum miklar kröfur til forstöðumanna stofnana þurfum við að skapa þeim umhverfi sem tryggir að þeir geti í rekstri sínum náð fram nauðsynlegum sveigjanleika alveg eins og gildir í öllum öðrum rekstri annars staðar í þjóðfélaginu. Í þessu fjárlagafrumvarpi og í þeim breytingum sem er verið að gera hér við 2. umr. er gengið út frá því að virðisaukaskattur lækki. Menn þekkja það og komið hefur verið dálítið inn á það í umræðunum í dag að á þessum síðasta þingvetri kjörtímabilsins er ríkisstjórnin að ljúka við þær skattalækkanir sem rætt var um í upphafi kjörtímabilsins. Það birtist í mikilli lækkun á virðisaukaskatti og því ber að fagna sérstaklega að það skuli vera jafngott svigrúm til þeirra skattalækkana sem þar er um að ræða og raun ber vitni. Hér er um að ræða skattalækkanir sem koma heimilunum til góða, skattalækkanir sem munu ekki bara lækka matvöruverð heldur munu líka gagnast ferðaþjónustunni á Íslandi. Stór hluti af þeirri starfsemi sem ferðaþjónustan stendur fyrir á Íslandi mun fara í lægra skattþrepið. Þetta eru mjög jákvæðar breytingar á skattkerfinu og vel heppnaðar aðgerðir sem við bindum miklar vonir við að muni ekki bara verða til þess á næsta ári að draga úr verðbólgu heldur auka líka ráðstöfunartekjur heimilanna. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri til að fagna hugmyndum um breytingar á virðisaukaskattskerfinu og á næstu dögum vænti ég þess að fram komi nýtt frumvarp um breytingar á lögum um virðisaukaskatt auk þess auðvitað sem í sama vetfangi verða gerðar breytingar á vörugjöldum sem stefna í sömu átt, þ.e. til lækkunar matarverðs. Það má segja að þessar skattalækkanir séu lokahnykkurinn í langri hrinu skattalækkana sem stjórnarflokkarnir hafa beitt sér fyrir á þessu kjörtímabili og það fer vel á því að gengið sé jafnvel örlítið lengra en lagt var af stað með. Ég vil leyfa mér að fagna því líka að skattalækkanir stjórnarflokkanna á þessu kjörtímabili ganga ívið lengra en við gerðum ráð fyrir í upphafi kjörtímabilsins. Það var töluvert mikil umræða um það fyrir síðustu kosningar hversu miklar skattalækkanir hægt væri að ráðast í á þessu kjörtímabili. Þeir sem fylgdust með á þeim tíma muna að stjórnarandstöðuflokkarnir voru með sínar hugmyndir og Sjálfstæðisflokkurinn tefldi jafnframt fram sínum hugmyndum og menn tóku saman þessar hugmyndir og reyndu að reikna það til raunvirðis ef flokkarnir næðu að hrinda í framkvæmd þeim hugmyndum sem þar voru til umræðu. Í umræðu um þær skattalækkanir sem við sjálfstæðismenn börðumst fyrir fyrir síðustu kosningar var almennt talið að þær mundu draga úr tekjum ríkissjóðs um u.þ.b. 16 milljarða. Uppreiknað til núvirðis eru það u.þ.b. 19 milljarðar. Ég hef látið taka það saman fyrir mig að tekjur ríkissjóðs á næsta ári verða u.þ.b. 23 milljörðum minni en ella hefði orðið ef ekki hefði komið til þeirra skattalækkana sem hrint hefur verið í framkvæmd á þessu kjörtímabili. Hvernig fara menn að því að lækka skatta um 23 milljarða á einu kjörtímabili, á sama tíma og stóraukið er við framlög til velferðarmála? Það er staðreynd að ekki bara á þessu kjörtímabili heldur ár eftir ár undanfarin ár hefur verið stóraukið við framlög til velferðarmála. Þetta geta menn séð af fyrirliggjandi gögnum um þetta efni. Það er í sjálfu sér alveg sama hvar menn drepa niður fæti, hvort menn vilja skoða framlög til heilbrigðismála, menntamála eða tryggingamála sem hafa mikið verið til umfjöllunar hér í dag, það er um verulega mikla aukningu að ræða. Ef við skoðum til að mynda skiptingu útgjalda eftir málaflokkum eins og hún birtist í töflu 5 í fyrri hluta fjárlagafrumvarpsins má sjá að á rekstrargrunni aukast framlög til heilbrigðismála frá ríkisreikningi á árinu 2004 þegar þau voru 75 milljarðar til meira en 90 milljarða í þessu frumvarpi. Eins og þessu frumvarpi var teflt fram 1. október var gert ráð fyrir að framlög til heilbrigðismála yrðu 92,5 milljarðar. Því hefur síðan auðvitað verið haldið fram í umræðunni í dag að þessi gjöld séu vanáætluð. Við skulum bara ganga út frá því að þessi áætlun sé rétt og þá er niðurstaðan sú að það hefur verið aukið við framlög til heilbrigðismála um 17 milljarða á þessu kjörtímabili. Það er fyrir utan þær tillögur sem liggja síðan fyrir í sérstöku frumvarpi og gert er núna ráð fyrir í breytingartillögum. Til almannatrygginga og velferðarmála hefur verið varið til viðbótar frá reikningi ársins 2004 21 milljarði. Ég gæti haldið áfram að tína upp úr einstökum málaflokkum í þessum fyrri hluta fjárlagafrumvarpsins. Það skiptir tugum milljarða sem við höfum bætt við í málaflokka eins og þessa. Hvernig förum við að þessu? Hér hafa menn í dag talað mikið um misskiptinguna og ójöfnuðinn sem núverandi ríkisstjórn hafi staðið fyrir, staðið fyrir aukinni misskiptingu tekna í þjóðfélaginu, og helst virðist það fara í taugarnar á þeim sem láta til sín taka í þeirri umræðu að sumir hafi aukið meira við tekjur sínar en aðrir. Það er tínt til að við höfum afnumið hátekjuskattinn. Það er jafnvel talað um eignarskattinn þó að u.þ.b. tveir þriðju þeirra sem greitt hafa eignarskatt hafi verið komnir yfir 65 ára aldurinn á meðan eignarskatturinn sálugi var enn við lýði. Það er talað um lækkun almennu tekjuskattsprósentunnar. Síðan er auðvitað líka talað um hið klassíska, að persónuafslátturinn hafi ekki verið tengdur við launavísitölu. Nú liggur fyrir áætlun ríkisstjórnarinnar um að tengja persónuafsláttinn við neysluverðsvísitöluna. Ég hef ekki heyrt nein sérstök fagnaðarlæti út af því í þingsölum frá þeim sem mest hafa kallað eftir þeirri breytingu. Það á síðan eftir að koma í ljós hvað þetta í raun og veru kostar ríkissjóð í tekjutapi. Ég hygg að það sé heldur varlega áætlað sem menn hafa horft til þar. Hverju hefur einkavæðingarferlið skilað? Hverju hefur það skilað sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir hér, að lækka fyrirtækjaskattinn í þrepum úr því sem hann var - við skulum ekki gleyma því að fyrirtækjaskattur var hér fyrir ekkert löngu síðan 50% og er kominn núna niður í 18% - og hverju hefur það skilað að endurskilgreina fjármagnstekjuskattinn og breyta honum til lækkunar niður í 10%? Hverju hefur það skilað að lækka skattana og auka frelsið? Hverju hefur það skilað að láta ríkið draga sig út úr rekstri skipafélaga, útgerðarfyrirtækja,  
             Við getum skoðað hvaða áhrif þetta hefur haft á tekjur ríkisins vegna þess að auðvitað liggur fyrir hver opinber gjöld lögaðila hafa verið ár frá ári. Það er fróðlegt að skoða þessar tölur í samhengi við þau útgjöld sem menn tefla hér fram og leggja til að bætt verði við í fjárlögin við 2. umr. fjárlaganna. Tekjuskattur lögaðila, greiddur á árinu 2001, var 9,1 milljarður. Þetta var fyrir fimm árum. Á þessu ári er áætlað að tekjuskattur lögaðila verði 34,7 milljarðar.  Ef við tökum opinber heildargjöld lögaðila, hvað lögaðilarnir greiða á þessu ári til ríkisins til viðbótar við það sem þeir gerðu árið 2001, eru það engar smátölur. Það eru 43 milljarðar sem lögaðilar greiða til viðbótar til ríkisins. Það er með þessari aðferðafræði, að leysa úr læðingi krafta einstaklingsframtaksins á vinnumarkaðnum, úti í atvinnulífinu, sem tekist hefur að auka umsvifin á Íslandi samhliða því að skattarnir hafa lækkað, og það eru þessar aðgerðir sem eru grundvöllurinn undir þeirri aukningu til velferðarmála sem má finna í þessu fjárlagafrumvarpi og menn geta rakið hér ár fyrir ár aftur í tímann. Þetta er grundvöllurinn. Ef ekki væri þessi grundvöllur gæti minni hluti fjárlaganefndar ekki komið hér við 2. umr. fjárlaga og lagt til 13,4 milljarða aukningu til öryrkja og lífeyrisþega. Það er hin raunverulega tillaga minni hluta fjárlaganefndar, sem kölluð er 7,4 milljarða hækkun. Ef borið er saman við gildandi lög um efnið, ekki við fjárlögin vegna þess að í þessum fjárlögum er ríkisstjórnin þegar búin að bæta inn á næsta ári tæpum 6 milljörðum til þessara hópa, öryrkja og lífeyrisþega, ef við tökum bara grunninn eins og hann er í dag, á árinu 2006, og skoðum hvað tillögur minni hluta fjárlaganefndar þýða þýða þær 13,4 milljarða. Það er auðvitað algjörlega fráleitt að koma hingað í þingsal og hlýða á ræður þar sem menn býsnast yfir þeirri stefnu sem hér hefur verið rekin, sem hefur lagt grunninn að þeirri gríðarlegu tekjuaukningu sem orðið hefur hjá ríkinu á forsendum aukinna umsvifa í atvinnulífinu þar sem lögaðilar í dag greiða 43 milljörðum meira til ríkisins en þeir gerðu fyrir örfáum árum. Þetta eru forsendurnar. Menn býsnast yfir þessu, kalla þetta misskiptingu auðs og kalla helst eftir því að sem flestir af þessum aðilum flytji lögheimili sitt til útlanda vegna þess að þá gætum við jafnað stöðuna niður á við en á sama tíma koma þessir aðilar og leggja til 13,4 milljarða til öryrkja og lífeyrisþega.  Þetta er sá veruleiki sem við erum að ræða um hér við 2. umr. fjárlaga. Það sem stjórnarandstaðan hefur keppst við að kalla hér misskiptingu og aukinn ójöfnuð í þjóðfélaginu er þegar öllu er á botninn hvolft forsenda þeirra auknu framlaga til velferðarmála sem þetta fjárlagafrumvarp endurspeglar. Það hefur víða verið komið við. Hér hefur m.a. verið rætt um fæðingarorlof og því haldið fram að ríkisstjórnarflokkarnir séu að gera árás á fæðingarorlofskerfið. Ég hef fulla samúð með þeim sem hafa bent á tilvik um þá sem til að mynda hafa eignast fleiri en eitt barn með skömmu millibili. Það má alveg halda því fram með ágætisrökum að þegar breytingarnar voru síðast gerðar á fæðingarorlofslögunum hafi menn ekki séð fyrir slík tilvik. Það verður samt sem áður að horfast í augu við það að allar breytingar í þessa átt kosta peninga. Hver er staðreyndin varðandi fæðingarorlofið fyrst menn vildu taka það til umfjöllunar í þessari umræðu? Þegar frumvarpið kom fram á sínum tíma lá fyrir áætlun frá fjármálaráðuneytinu um það hvað breytingarnar mundu kosta. Með leyfi forseti ætla ég að lesa upp úr áætlun fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: „Gert er ráð fyrir að framangreindur kostnaður vegna fólks á vinnumarkaði verði fjármagnaður með tryggingagjaldi.“ Það segir í þessari áætlun: „Áætluð heildarútgjöld frumvarpsins vegna fólks á vinnumarkaði árið 2001 eru um 2 milljarðar, árið 2002 um 2,5 milljarðar og árið 2003 um 3 milljarðar kr.“ Í millitíðinni hefur verið gripið til aðgerða til að tryggja betri fjármögnun á Fæðingarorlofssjóðnum vegna þess að útgjöldin urðu strax í upphafi meiri en menn sáu fyrir. Þegar frumvarpinu var teflt fram hér á þinginu sáu menn fyrir sér að þetta gæti siglt í 3 milljarða. Í þessu fjárlagafrumvarpi er varið til fæðingarorlofsmálanna yfir 7 milljörðum. Þetta er kallað í ræðum í dag aðför gegn fjölskyldustefnunni. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á slíkan málflutning. Í umræðum um lífeyrismál finnst mér mjög mikilvægt að menn haldi til haga því sem gert hefur verið og skoði raunkostnað við hugmyndir minni hluta fjárlaganefndar eins og ég hef vikið að hér áður. Við hljótum öll að geta verið sammála um að til lengri tíma litið er það markmið hjá okkur að tryggja að þeir sem ljúka venjulegri starfsævi og komast á lífeyrisaldur eigi ekki að þurfa á neinni opinberri aðstoð að halda. Almannatryggingakerfið hlýtur að þessu leyti til til lengri tíma að vera fyrst og fremst hugsað til þess að koma til móts við þá sem af einhverjum orsökum hafa ekki átt möguleika á að vinna fulla starfsævi, ýmist vegna örorku eða annarra óhappa sem þeir hafa lent í á lífsleiðinni. Að þessu leytinu til er skyldusparnaðarkerfið skynsamlegt, það tryggir fólki framfærslulífeyri þegar á efri árin er komið. Mér finnst mikilvægt að við förum að nálgast lífeyrismál eldri borgara með dálítið nýjum hætti og horfast í augu við þá staðreynd að núna eru á lífeyrisaldri og munu koma á lífeyrisaldur um eitthvert árabil - sem gætu verið u.þ.b. 10–15 ár - einstaklingar sem hafa ekki tryggt sér lífeyrisréttindi með þeim hætti sem tíðkast í dag og munu þar af leiðandi ekki hafa í einhverjum mæli framfærslu sem dugar samkvæmt þeim viðmiðum sem við getum verið sátt um. Þetta kallar á einhvers konar aðstoð frá hinu opinbera, frá almannatryggingakerfinu, en í allri umræðu um skerðingar finnst mér menn hafa farið fram úr sér og haldið því fram að skerðingar séu óeðlilegar í sjálfu sér. Auðvitað er ekkert óeðlilegt þegar við erum að tala um tekjutryggingu að það komi til skerðinga þegar einstaklingar hafa tekjur. Hvað er óeðlilegt við það að einstaklingur sem hefur, segjum, 300–400 þús. kr. í framfærslu þurfi að sæta skerðingum í bótagreiðslum frá ríkinu? Það er ekkert óeðlilegt við það, ekki neitt. Dæmin sem fylgja frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra sýna að jafnvel þeir sem eru yfir þessum viðmiðunarmörkum sem almennt er verið að tala um hér í umræðunni í dag munu geta fengið framlög frá tryggingakerfinu. Við getum tekið dæmi um örorkulífeyrisþega sem á maka sem er lífeyrisþegi með 130 þús. kr. í lífeyrissjóðstekjur, og jafnvel slíkur örorkulífeyrisþegi, sem hefur 250 þús. í atvinnutekjur, mun eiga rétt á bótum eftir að þetta frumvarp verður gert að lögum. Auðvitað eru bæturnar hærri eftir því sem framfærslutekjurnar eru lægri og þannig á það auðvitað bara að vera. Það sem við þurfum að fara að ræða hérna af meiri alvöru á þinginu eru leiðir til þess að auka sparnað og tryggja enn betur en við gerum í dag að allir þeir sem komast á eftirlaunaaldurinn  Þegar við horfum hins vegar til þeirra sem yngri eru er alveg augljóst að það er til staðar mikill hvati til þess að njóta þess skattafsláttar sem séreignarlífeyrissparnaðurinn býður upp á og það er enginn vafi hjá ungu fólki sem er úti á vinnumarkaðinum í dag að það er skynsamlegt að leggja til hliðar í þennan sparnað jafnvel þó að til skerðingar kæmi þegar viðkomandi fer á eftirlaunaaldur vegna þess að ávinningurinn af sparnaðinum yfir starfsævina er svo margfaldur á við þann rétt sem viðkomandi gæti mögulega átt gagnvart bótatryggingakerfinu ef ekki væri um neinn sparnað að ræða. Þannig kerfi eigum við að byggja upp og við eigum að hjálpa fólki til sjálfshjálpar og það er auðvitað grunnstefið í þessum frumvörpum til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra sem liggja fyrir þinginu. Við erum ekki að ræða þau hér heldur eru í fjárlagafrumvarpinu ýmsar afleiddar tölur þar vegna þess máls. Auðvitað er grunnstefið í því máli að stíga lengra í þá átt að hjálpa fólki til sjálfshjálpar. Það er grunnhugsunin á bak við það að lækka skerðingar. Hver er munurinn á frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna og frumvarpi minni hluta fjárlaganefndar, til að mynda hvað skerðingarnar varðar? Ég hygg að munurinn sé sá að í frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna er gert ráð fyrir að skerðingarhlutfallið fari niður í 38,5% á meðan minni hluti fjárlaganefndar leggur til að skerðingarhlutfallið verði 35%.  Síðan er komið að frítekjumarki frá áramótum upp á 300 þús. kr. á ári. Það er rétt sem fram hefur komið að minni hluti fjárlaganefndar gerir í sínum 13,4 milljarða litlu tillögum ráð fyrir því að lengra þurfi að ganga, það þurfi að færa frítekjumarkið upp í 900 þús. kr. Við getum lengi rifist um það hversu mikið er nóg í þessum efnum en það verður ekki sagt um það frumvarp sem stjórnarflokkarnir hafa teflt fram að það gangi ekki einmitt í sömu átt og minni hluti fjárlaganefndar leggur til vegna þess að þessar tillögur eru nákvæmlega sama eðlis, þær ganga bara misjafnlega langt. Það er hins vegar eitt mjög athyglisvert við tillögu minni hluta fjárlaganefndar í þessu efni þegar við ræðum skerðingar, það segir í þingsályktunartillögu sem er í fylgiskjali með málinu að frítekjur vegna atvinnutekna verði 75 þús. kr. á mánuði og síðan segir að skoðað verði hvort nýta megi hluta þessa frítekjumarks fyrir tekjur úr lífeyrissjóði.. Hvað eru menn að fara hér? Hér eru menn væntanlega að fara inn á þá braut að jafnvel þeir sem hafa góðar lífeyristekjur og eru komnir á eftirlaunaaldur þurfa ekki að þola neina skerðingu á bótarétti sínum frá Tryggingastofnun. Ef þetta er hugsunin á bak við þetta orðalag held ég að menn séu á hraðri leið inn í gjaldþrotamódel sem menn eru að reynda að vinda ofan af víða í Evrópu þar sem gengið hefur verið of langt í sósíalismanum. Slíkt óðagot endar í of lítilli atvinnuþátttöku, í því að fjöldi fólks leggst á velferðarkerfið og það sligast á endanum undan byrðinni. Við þekkjum dæmin í Norður-Evrópu, jafnvel í Skandinavíu. Nú standa fyrir dyrum endurbætur á velferðarkerfinu í Svíþjóð. Menn þurfa að fara beint í það verkefni að skerða réttindin við litlar vinsældir. Ég held að við eigum að bera gæfu til þess hér meðan við erum að byggja upp okkar velferðarkerfi að ana ekki út í einhverjar breytingar sem vonlaust er að vinda ofan af síðar. Ég get bætt því við í þessa umræðu um almannatryggingakerfið í heild sinni að mér finnst þetta í heild sinni afskaplega vont kerfi. Hér er reynt að staga eitthvað í kerfið og það er verið að byggja á þeim grunni sem er til staðar en auðvitað er þetta of ógagnsætt kerfi, illskiljanlegt og flókið. Það er þó viðleitni í frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna til að sameina bótaflokka og auka eitthvað við sveigjanleikann en kerfið í heild sinni er auðvitað allt of flókið og ógagnsætt. Hvað er í þessum tillögum ríkisstjórnarflokkanna? Það er auðvitað ekki bara hækkun á lífeyri sem tryggir öllum þeim sem ekki njóta annarra tekna en greiðslna frá Tryggingastofnun um 15 þús. kr. á mánuði og svo hækka bæturnar um áramótin um 2,9%, heldur er líka um að ræða einföldun á kerfinu með því að tekjutrygging og tekjutryggingarauki er sameinað í einn bótaflokk. Um er að ræða hækkun á heimilisuppbót, lækkun á skerðingarhlutföllum eins og ég hef áður komið inn á, áhrif á tekjur maka minnka, um er að ræða sérstaka hækkun á lífeyri, það er sett þetta frítekjumark upp á 300 þús. og það er gripið til aðgerða til að hækka vasapeninga. Fyrir utan þessa breytingu sem snertir frítekjumarkið, sem er sérstök aðgerð sem ákveðin hefur verið til að flýta áhrifum frítekjumarksins fram til næstu áramóta, er hér um að ræða hækkun lífeyrisgreiðslna upp á 5,5 milljarða sem verða væntanlega í kringum 5,8 eftir þessa breytingu á næsta ári, tæpa 6 milljarða árið 2008, 6,3 milljarða árið 2009 og um 7 milljarða árið 2010. Þetta eru að mínu áliti verulegar hækkanir. Þær koma til viðbótar öðrum hækkunum sem gripið hefur verið til á þessu kjörtímabili og það er auðvitað ekki sanngjarnt og ekki rétt í neinu samhengi að halda því fram að núverandi ríkisstjórn hafi verið með aðför gegn velferðarkerfinu, það er algjörlega fráleit fullyrðing sem hefur mátt lesa úr fjölmörgum ræðum hér í dag. 21 milljarðs hækkun til almannatrygginga og velferðarmála frá ríkisreikningi 2004 til þessa frumvarps er stór hækkun, í kringum 25%. Ég ætla ekki í þessari ræðu minni að fara inn í einstaka liði sem hafa komið til hækkunar. Mér finnst ágætt að láta skýringar formanns fjárlaganefndar duga þegar kemur að einstökum breytingartillögum við 2. umr. fjárlaganna. Þetta skýrir sig auðvitað að mestu leyti sjálft en eins og tillögurnar bera með sér ganga þær einmitt í þá átt að auka enn frekar við þessa málaflokka, hvort sem við horfum til menntamálanna og skoðum aukin framlög til framhaldsskólastigsins eða horfum til heilbrigðismála og lítum á milljarð sem fer til Landspítala – háskólasjúkrahúss á þessu ári og áfram inn í rekstrargrunninum á því næsta. Það er gengið enn lengra eftir sömu leið við 2. umr. og með þeim breytingartillögum sem núna liggja fyrir. Hér hefur töluvert verið rætt um þróun kaupmáttar og býsna fast að orði kveðið, óréttlætið sagt birtast í því að kaupmáttur þeirra sem lægstar hafa tekjurnar hafi ekki hækkað nægilega mikið. Hvað hefur kaupmáttur launa hækkað mikið frá árinu 1995? Hann hefur hækkað um rúmlega 40%. Hvað hefur kaupmáttur ellilífeyris hækkað frá árinu 1995? Hjá einhleypum rúmlega 50%, hjá sambúðarfólki rétt um 80%. Ég er hér að vísa í töflu sem fylgir frumvarpi til breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra. Þetta er staðreynd málsins. Það er búið að stórauka kaupmáttinn hjá öllum hópum þjóðfélagsins. Það eru góðu tíðindin. Þessar markvissu aðgerðir sem við njótum nú, aðgerðir sem miðuðu að því að leysa úr læðingi nýja krafta sem áður voru í viðjum ríkisvaldsins eða heftir í höndum þess, hvort sem við horfum til bankanna eða annarrar starfsemi sem áður var rekin af hinu opinbera, hafa svo stórlega aukið hér umsvifin að við njótum nú tekna af auknum umsvifum sem gera okkur kleift að auka framlög til velferðarmála. Ég hef áður í ræðu minni farið yfir það hvernig tekjur frá lögaðilum einum saman hafa stóraukist á nokkrum árum en heildartekjur ríkissjóðs hafa aukist um 150 milljarða frá árinu 2001, úr 245 milljörðum upp í 393 milljarða samkvæmt áætlun á þessu ári. Við munum fara fram úr þeirri áætlun, það liggur þegar fyrir. Við munum fara fram úr því að hafa hækkað heildartekjur ríkissjóðs um 150 milljarða. Þessa hluti má ekki slíta úr samhengi og ég ítreka það sem ég hef áður sagt, hugmyndir minni hluta fjárlaganefndar byggja á stórauknum umsvifum sem stjórnarflokkarnir hafa tryggt, hafa aukið við tekjur ríkissjóðs og staðið undir þeim auknu framlögum til velferðarmálanna sem við erum vitni að í þessu frumvarpi sem er gott frumvarp og sýnir stóraukna lækkun skulda. Við erum að lækka skuldir svo mikið að fá ríki í hinum vestræna heimi skulda minna en Ísland. Það er ótrúlegt 
             Að lokum ætla ég að minnast á eina jákvæða aðgerð sem tengist fjárlagagerðinni núna. Hún er afar skynsamleg og felst í því að með nýrri lántöku verður hægt að auka gjaldeyrisforða Seðlabankans um í kringum 80 milljarða. Það var ekki sjálfgefið að það væri svigrúm til slíkra hluta en aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálunum hefur tryggt að við getum gripið til þessara aðgerða. Það er skynsamlegt og jákvætt og við treystum auðvitað á að vel takist til með að draga úr því þensluástandi sem er núna. Auðvitað þurfum við að ná að nýju jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þetta fjárlagafrumvarp á að tryggja að jafnvægi komist á að nýju á næsta ári og það er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir okkur öll. Það eykur ekki líkurnar á að þessu jafnvægi verði náð að koma með 13,4 milljarða kr. hugmyndir um útgjaldaaukningu eins og minni hluti fjárlaganefndar hefur gert hér.

Hæstv. forseti. Fyrst ein örstutt leiðrétting. Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði um skuldir Íslendinga, skuldir íslensku þjóðarinnar og taldi þær vera litlar á heimsvísu. Við erum hins vegar skuldugasta þjóð í heiminum. Skuldirnar skiptast þannig og hafa skipast á þann veg að stórlega hefur dregið úr skuldum ríkissjóðs. Skuldir sveitarfélaganna hafa stóraukist hins vegar og skuldir fyrirtækja og heimila hafa stóraukist að sama skapi. En ég vildi spyrja hv. þingmann út í ummæli hans um að afnema áminningarskyldu hjá ríkinu. Hann vill ná upp böndum á ríkisreksturinn. Heyrði ég rétt að eitt þeirra ráða sem hann vill grípa til er að geta rekið fólk skýringalaust? Það felur það í sér að afnema áminningarréttinn.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi skuldirnar. Það eru skuldir ríkissjóðs sem ég hef tekið hér til umfjöllunar og þær hafa stórlækkað. Skuldir ríkissjóðs, svo það sé á hreinu, hafa stórlækkað og íslenska ríkið skuldar ríkja minnst í Vestur-Evrópu. Þegar talað er um að skuldir einstaklinga og skuldir þjóðarinnar hafi aukist verðum við líka að taka með eignirnar, vegna þess að eignir fjölskyldnanna í landinu hafa jafnframt stóraukist. Hér var spurt um lög um opinbera starfsmenn. Ég er þeirrar skoðunar að afnema eigi áminningarskylduna. Það er mín bjargfasta trú. Ég er þeirrar skoðunar að áminningarskyldan í lögum um opinbera starfsmenn leiði til of mikilla þyngsla í ríkisrekstrinum, komi hreinlega í veg fyrir að hægt sé að gera nauðsynlegar hagræðingar þegar þörf krefur. Ég held að dæmin sanni það. Við höfum m.a. fengið ákall frá forstjóra Landspítalans sem sagði 

Hæstv. forseti. Við sem ekki erum í Sjálfstæðisflokknum lítum á Íslendinga sem eina þjóð. Þegar við tölum um skuldir þjóðarinnar horfum við til þjóðarinnar allrar, ríkisins, sveitarfélaga, fyrirtækja og heimilanna í landinu.  Varðandi áminningarskylduna og réttinn til að reka fólk, þá er það svo að þeir sem stýra stofnunum eru embættismenn. Þeir eru ráðnir til fimm ára og lúta öðrum reglum en almennir starfsmenn. Það er gagnvart almennum starfsmönnum sem menn vilja afnema áminningarskylduna. Það er þannig að forstjórar, og það gildir um veika forstjóra, sem ekki treysta sér til að ræða við sitt fólk vilja geta rekið fólk án nokkurra skýringa. Út á það gengur afnám áminningarskyldunnar, og að Sjálfstæðisflokkurinn sé talsmaður þess að afnema mannréttindi með þessu móti er furðulegt á að hlýða. En 

Ég vil áminna hv. þingmenn um að virða ræðutímann þar sem hann er svo knappur, eingöngu ein mínúta.

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi fyrra atriðið og skuldir þjóðarinnar. Við þurfum að taka með í reikninginn þegar við tölum um þessar skuldir að þær birtast hér og hvar. Þegar Kaupþing banki ákveður að kaupa Singer & Friedlander í Bretlandi og tekur til þess aðeins nokkurra milljarða lán þá aukast skuldir Íslendinga, en eignirnar aukast reyndar líka stórlega. Kaupþing banki er orðinn það stór banki að hann getur, með einstökum ákvörðunum af þessu tagi, haft stórkostleg áhrif til breytinga í þessu efni. Þetta verður að skoðast af einhverri yfirvegun. Við verðum að taka eignirnar með í þennan reikning. Ég hygg að dæmin sanni, um síðara atriðið, um áminningarskylduna, að þetta kerfi er of þungt í vöfum. Við hljótum að þurfa að hlusta á forstöðumenn stofnana sem koma til okkar, ég tala nú ekki um þegar forstöðumaður þeirrar stofnunar á Íslandi sem er með flesta starfsmenn í vinnu kemur með ákall til fjárlaganefndar um breytingar í þessu efni. 
            

Talsmenn forstjóranna, veikra forstjóra.

Virðulegi forseti. Það er ýmislegt sem skyggir á það sæluríki sósíalismans sem hv. þingmaður dró upp áðan og gerði að umtalsefni í ræðu sinni. En það eru skattalækkanirnar sem ég ætlaði að spyrja hann út í sem hann hafði mörg orð um áðan. Þegar rýnt er ofan í þær kemur í ljós að mest hefur dregið úr skattbyrði þeirra sem hæstar hafa tekjur þar sem skattbyrði þeirra hefur helmingast niður á við, úr 35% í 18%, á meðan skattbyrði þeirra sem eru tekjulægstir hefur í sumum tilvikum margfaldast. Hv. þingmaður lagði mjög út af hinum farsælu skattalækkunum hægri stjórnarinnar í ræðu sinni áðan. Er þetta ásættanleg niðurstaða af skattalækkunarhrinunni, eins og hann orðaði það? Var þetta markmiðið? Hyldýpi á milli á stétta í samfélaginu og nánast barbarískur ójöfnuður sem á sér varla samjöfnuð nema í nokkrum löndum sem ég mun nefna í síðari andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Þessi umræða um skattbyrðina er farin að verða dálítið þreytt hér í þinginu. Það er örugglega búið að taka marga daga á þessu kjörtímabili að ræða einmitt þetta. Skattbyrði þeirra sem enga skattbyrði höfðu hefur aukist. Það er alveg rétt. Það voru nefnilega fjölmargir sem enga skattbyrði höfðu vegna þess að þeir voru undir skattleysismörkunum. En í stjórnartíð þessara stjórnarflokka hafa þeir ruðst upp fyrir þessi mörk 

Frú forseti. Þetta var nokkuð dæmalaus flótti frá hinni miklu lofræðu um skattalækkunarhrinu ríkisstjórnarinnar. Það sem ég nefndi áðan um skattbyrði einstakra hópa í samfélaginu er algjört grundvallaratriði. Það er það sem þetta gengur allt út á. Hv. þingmaður talaði um að við mættum ekki sligast undan byrðum sósíalismans og við yrðum að gæta hófs í því. Það er einmitt það sem skiptir öllu máli. Á síðustu tíu árum hefur myndast hyldýpi á milli hópa og stétta í samfélaginu. Þetta er algjört grundvallaratriði í allri umræðu um skattalækkanir. Og svo ég vitni í hinn fræga Gini-stuðul þá er Ísland í fjórða sæti þeirra þjóða þar sem tekjuskiptingin er ójöfnust. Það eru bara Lettland, Portúgal og Tyrkland sem standast nokkurn samjöfnuð við hinn íslenska ójöfnuð sem er orðinn að sérstöku fyrirbæri hér á landi. Þess vegna spurði ég hv. þingmann, sem gerði svo mikið úr skattalækkunum: 

Hæstv. forseti. Hér er náttúrlega verið að draga upp mikla falsmynd af því sem gerst hefur í þjóðfélaginu í skattamálunum og ekki í fyrsta skipti. Það er staðreynd að með persónuafslættinum og frítekjumarkinu sem honum fylgir er tekið mikið félagslegt tillit til þeirra sem lægst hafa launin og lægstar hafa tekjurnar. Skattbyrði þeirra sem eru á lágmarkslaunum í landinu er að sjálfsögðu miklu minni en þeirra sem hærri hafa launin. Og þeim mun hærri sem launin eru í landinu, þeim mun hærra hlutfall af laununum fer í skatta. Það er hið innbyggða, félagslega tillit sem persónuafslátturinn og frítekjumarkið tryggir. Þetta er algjörlega klárt. Það sem fer í taugarnar á þeim sem halda ræður af þeim toga sem hér er gert, er að sumir hafa aukið meira við sig í launum en aðrir. Það er ákall á sósíalísku 

Frú forseti. Ég vona að forseti virði mér það til vorkunnar að mér finnst ótrúlegur belgingur í þessum unga hv. þingmanni að halda því fram að tillögur stjórnarandstöðunnar grundvallist á góðri afkomu sem þessi ríkisstjórn hefur búið til með frammistöðu sinni. Á hverju grundvallast hin svokallaða góða frammistaða ríkisstjórnarinnar? Jú, hún er fjármögnuð af viðskiptahalla og því sem þessi hv. þingmaður hefur sjálfur kallað mistök í húsnæðislánakerfinu af hálfu ríkisstjórnarinnar. En ég spyr hv. þingmann: Er hann að segja okkur að viðskilnaður kollega hans, hæstv. fjármálaráðherra, sé slíkur í ríkisfjármálunum að við höfum ekki efni á að hækka tekjutryggingu í 85 þús. kr.? Er hann að halda því fram að frammistaða hans og kollega hans sé slík að ekki sé hægt að hækka vasapeninga þeirra sem búa á stofnunum? Er það þetta sem hv. þingmaður heldur fram? Ef svarið er já, ætti hann þá ekki frekar að koma sér í annað skipsrúm 

Virðulegi forseti. Jú, jú, við höfum vel efni á því að hækka við þessa hópa sem hér eru nefndir til sögunnar. Það er einmitt það sem frumvarpið sem ríkisstjórnin hefur teflt fram um þetta efni gengur út á. Á næsta ári á nefnilega hækka framlögin til þessara hópa sérstaklega, öryrkja og ellilífeyrisþega, um u.þ.b. 6 milljarða. Það er því engin ástæða til að spyrja hvort við höfum ekki efni á að grípa til aðgerða til að styðja betur við þessa hópa vegna þess að það liggja einmitt fyrir þinginu tillögur í þessu efni. En að koma hér fram með tillögur sem kosta 13,4 milljarða og setja þær í þann búning að þær kosti einungis 7 milljarða, finnst mér frekar ódýrt.

Frú forseti. Ég kalla alla góða vætti mér til hjálpar og liðsinnis í því að koma í veg fyrir að þessi hv. þingmaður verði nokkurn tíma fjármálaráðherra. Ef reikningskúnst hans er slík að hann geti haldið því fram að tillögur sem við höfum sýnt fram á að kosti 7,4 milljarða, kosti eigi að síður 13 milljarða, þá brestur mig allt skyn. Og guð forði okkur frá slíkum hæstv. fjármálaráðherra. Frú forseti. Til marks um vitleysuna hjá þessari ríkisstjórn þá nefni ég það að fréttatímarnir hafa verið fullir af því hvernig þessu liði hefur tekist að koma séreignarlífeyrissparnaði fyrir með þeim hætti að ríkisstjórnin fer bókstaflega ránshendi um hann. Tekur hann allan upp, ginnir fólk til þess að leggja fyrir samkvæmt kerfi sem í ljós kemur að er svo lekt að nánast allt sem það sparar er tekið. Ætlar þessi hv. þingmaður að halda því fram að það sé kerfi sem hægt er að verja? Nei, það gerir hann ekki, hann er of skynsamur til þess. En ætlar hann þá að svara því hvort þessu kerfi verði 

Virðulegi forseti. Ég tók það fram í ræðu minni í dag að ég tel að almannatryggingakerfið sé vont og það þurfi að laga. Það er of flókið, það er ekki gegnsætt, fólk skilur ekki hvaða rétt það á. Og jafnvel góðir menn eins og þeir sem sitja í fjárlaganefnd eiga bágt með að átta sig á hvaða hreyfingar einstaka breytingartillögur gera á réttindum fólks. Það er bara stórkostlegt vandamál að finna út úr þessu, það kostar vinnu sérfræðinga.

Við bjóðum fram Ástu R.

Formaður fjárlaganefndar hefur lýst yfir áhuga á því að taka kerfið til endurskoðunar. Fjármálaráðherra tók það fram í viðtali í dag að hann teldi að sú skerðing sem verður á bótaréttindum vegna séreignarsparnaðarins þyrfti að skoðast. Ég get tekið undir það. Ég tel að það séu of mörg dæmi þess að óréttlátar skerðingar séu í kerfinu. En tekjuskerðingarhugmyndin sem slík er ekki slæm vegna þess að við eigum að tryggja að fjármunirnir renni til þeirra sem engar tekjur hafa eða mjög 

Frú forseti. Það er í sjálfu sér himinn og haf, finnst mér, milli þeirra hópa í samfélaginu sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og stjórnarandstöðunni tölum fyrir og hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hann talaði í ræðu sinni um að fólki sem væri með svona 300–400 þús. kr. á mánuði ætti ekki að ívilna eða koma til móts við í gegnum almannatryggingakerfið, eins og með hækkun á frítekjumarki. Við erum ekki fyrst og fremst að tala um það fólk. Við erum að tala um fólk sem er kannski með innan við 100 þús. kr. á mánuði. Frú forseti. Fyrir um hálfum mánuði síðan var mælt fyrir frumvarpi sem gerði ráð fyrir að frítekjumark vegna atvinnutekna lífeyrisþega yrði 200 þús. kr. á ári frá 1. janúar 2009 

Virðulegi forseti. Það er bara ekki rétt eftir mér haft að ég sé sérstaklega að horfa til þeirra, sambúðaraðila, sem hafa í heildarráðstöfunartekjur um 400 þús. Ég tiltók einungis eitt dæmi úr frumvarpinu sem liggur frammi, sem sýnir fram á að jafnvel sambúðaraðilar sem hafa úr að spila 250 þús. kr. atvinnutekjum og 150 þús. kr. lífeyristekjum, munu eiga rétt til bóta úr kerfinu. Jafnvel þeir sem hafa þessar tekjur. Svo mun rétturinn auðvitað aukast eftir því sem atvinnutekjurnar eru lægri. Ef við tökum bara dæmið sem hér er kallað eftir, og er einmitt að finna í frumvarpinu, um þann sem hefur 100 þús. kr. atvinnutekjur, þá gera tillögur ríkisstjórnarflokkanna ráð fyrir að einhleypur ellilífeyrisþegi með 100 þús. kr. atvinnutekjur fái sem nemur 22% hærri bætur, nái þessar breytingar fram að ganga, en gildir í dag. Ég get því ekki betur séð en að verið sé að svara ákalli hv. þingmanns mjög rækilega.

Frú forseti. Ég fagna því í sjálfu sér að ríkisstjórnin skuli vera að láta undan þeim þrýstingi stjórnarandstöðunnar, þrýstingi elli- og örorkulífeyrisþega, eins og hún er að gera, þótt ekki sé nema mjög lítið, að færa frítekjumarkið sem hún er með fram til gildistökunnar 1. janúar nk. Það er mjög ánægjulegt. En það var fyrir þrýsting. Og hvað heyrum við nú? Við erum búin að vera að tala um séreignarlífeyrissparnaðinn og nú heyrist aftur í dag: Jú, við erum reiðubúin til að skoða það. Ég spyr hv. þingmann: Af hverju ekki bara að stíga heiðarlega skrefið til fulls, af reisn og samþykkja þær tillögur sem við höfum lagt fram um lágmarkslífeyri, um frítekjumark, en ekki láta berja sig til hænufeta sem þó ber að fagna hverju sinni?

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, ég tel að verið sé að stíga mjög myndarlegt skref með þeim breytingum sem hér eru lagðar til 

Þetta er fráleitur málflutningur.

7 milljarðar eru viðbótin við það sem þegar er komið inn í fjárlögin þannig að við skulum bara horfa á þetta eins og þetta er. Það er verið að bæta þessum 7 milljörðum ofan á tillögur ríkisstjórnarflokkanna.

Frú forseti. Við erum í 2. umr. um fjárlögin 2007 og rétt aðeins í byrjun vil ég nefna að ég hef tekið eftir því að meiri hlutinn hefur gert ýmsar jákvæðar breytingartillögur við sjálft frumvarpið og fagna ég þar sérstaklega auknum framlögum til íþróttamála og æskulýðsmála í samræmi við þær ábendingar sem ég og fleiri hafa komið með á síðustu vikum. Ég verð samt að benda á eitt atriði sem virðist hreinlega hafa fallið út og minna á það sérstaklega þar sem ég sé að hv. formaður fjárlaganefndar er staddur hér, stuðning við Æskulýðsmiðstöð KFUM í Vatnaskógi. Framlag til hennar hefur fallið algerlega niður, það var ekki í fjárlagafrumvarpinu og það kemur ekki fram í breytingartillögunum en ég vonast til að það verði tekið upp milli 2. og 3. umr. Veiðimálastofnun hefur undanfarin ár orðið fyrir mikilli tekjuskerðingu, m.a. vegna Fiskræktarsjóðs og minni styrkja frá Landsvirkjun þar sem þeir hafa dregið saman í að styrkja rannsóknarverkefni í ám og vötnum og því ber að fagna ákvörðun fjárlaganefndar um aukið rekstrarframlag til Veiðimálastofnunar. Ég tek líka eftir að það er áætlað aukið fé til Vinnumálastofnunar og þá fyrst og fremst vegna laga um starfsmannaleigur og vegna fjölgunar umsókna útlendinga um atvinnuleyfi. Við í félagsmálanefnd vöruðum við því á sínum tíma að aukin verkefni væru sett á Vinnumálastofnun án þess að fé fylgdi. Það var talið óþarft eftir ábendingum frá fjármálaráðuneytinu en nú hefur verið úr því bætt. Varðandi málefni fatlaðra ber að fagna breytingartillögu sem er liður 700, ýmis verkefni, þar sem eru lagðar til 60 millj. kr. til að koma til móts við kostnað sveitarfélaga við að bjóða fötluðum börnum svokallaða lengda viðveru. Það er þó eitt í þessu, þetta er tímabundið og það þarf að koma í veg fyrir það í framtíðinni að ríki og sveitarfélög séu ávallt að takast á um þessi verkefni, þau þurfa að koma sér saman um hvor aðilinn eigi að sinna því. Þá er lofinu, herra forseti, lokið í bili og ég ætla að bregða mér aðeins yfir í utanríkismál. Það er liður 215, varðandi rekstur fyrrum varnarsvæðis við Keflavíkurflugvöll þar sem er gerð tillaga um 280 millj. kr. tímabundið framlag við yfirumsjón fyrrum varnarsvæðis. Í umræðum um utanríkismál fyrir viku lagði ég fram nokkrar spurningar til hæstv. utanríkisráðherra vegna varnarmála. Í svari hæstv. ráðherra kom m.a. fram, með leyfi forseta: „Síðan var spurning frá hv. þm. Valdimar L. Friðrikssyni í sambandi við ratsjárnar. Það eru viðræður fram undan bæði við Bandaríkjamenn og NATO um þetta hlutverk og kostnaðarhlutdeildina. Ratsjárstofnun og ratsjárstöðvarnar eru fjórar og við höfum lagt áherslu á að þær munu allar starfa til framtíðar. … Það er ljóst að það kostar hundruð milljóna á ári og gæti jafnvel verið milljarður, að reka þessar stöðvar til framtíðar.“ Ég get ekki séð, herra forseti, að gert sé ráð fyrir því í breytingartillögunum með allt að milljarðs kr. kostnaði við rekstur ratsjárstöðva á Keflavíkurflugvelli í þessum lið, 215. Af hverju það er veit ég ekki nema hér sé einungis um vanþekkingu hæstv. utanríkisráðherra að ræða, að þetta geti kostað hundruð milljóna, jafnvel allt upp í milljarð. Það ber að varast og má jafnvel leiða líkur að því að þarna eigi eftir að koma töluverður kostnaður í bakið á ríkisvaldinu við rekstur varnarsvæða á Keflavíkurflugvelli. Varðandi tekjutryggingu ellilífeyrisþega sem töluvert hefur verið rædd hér í dag kemur fram í breytingartillögunum, í lið 204, að lögð sé til 192 millj. kr. hækkun vegna 300 þús. kr. frítekjumarks. Þarna er vitnað í samkomulag sem var gert við eldri borgara en það ætti öllum að vera ljóst að það er vafamál hvort um samkomulag hafi verið að ræða eða ekki. Menn eru sífellt að deila um þetta milli ríkisvaldsins og eldri borgara og það verður að viðurkennast að þessar deilur eru með öllu ólíðandi, sú mikla togstreita sem ríkisstjórnin hefur skapað í samskiptum sínum við eldri borgara. Ég bendi jafnframt á þá tillögu sem hefur verið minnst á í dag sem öll stjórnarandstaðan lagði fram undir heitinu Framtíðarskipan lífeyrismála og gengur mun lengra en tillaga fjárlaganefndar gerir. Næst langar mig til að ræða hér um Ekron-starfs- og endurhæfingarþjálfun. Það kemur fram í lið 07-999, ýmis framlög, að þar sé tillaga frá fjárlaganefnd um 4 millj. kr. styrk til þessarar starfsemi. Ég verð að viðurkenna að að kemur mér talsvert á óvart miðað við jákvæðni heilbrigðisráðherra er við tókumst á um þetta í fyrirspurnatíma 15. nóvember sl. Ekki síður kemur mér þessi lága fjárveiting á óvart þegar í ljós kemur hverjir hafa mælt með þessari starfsemi, t.d. hæstv. dómsmálaráðherra, umhverfisráðherra, félagsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Í áðurnefndum fyrirspurnatíma kynnti ég fyrir þingheimi Ekron-starfsþjálfun og sé ekki ástæðu til að gera það hér aftur en hins vegar sé ég ástæðu til að fara sérstaklega yfir umsókn hennar í þeirri trú og von að menn sjái að sér er þeir átta sig á um hversu mikilvægt verkefni er að ræða. Í umsókn hennar segir varðandi starfsþjálfun og endurhæfingu, með leyfi forseta: „Ekron er starfsþjálfun og endurhæfing fyrir einstaklinga sem eiga ekki greiðan aðgang út á hinn almenna vinnumarkað, svo sem vegna fíknar sinnar, örorku eða atvinnuleysis. Hugmyndafræðin gengur út á að virkja mannauð hvers og eins og áhersla lögð á gagnvirka aðlögun einstaklinganna við sitt félagslega umhverfi sem er forsenda þess að menn nái að þróa raunhæfa sjálfsmynd og sjálfsábyrgð, finna út hæfni sína og þróa tengsl við aðra og nýta samfélagslegar bjargir. Umsóknarferlið verður á þá leið að læknir, félagsráðgjafi, sálfræðingur, áfengisráðgjafar, afbrotafræðingar og fleiri fagaðilar óska skriflega eftir starfsþjálfun fyrir viðkomandi einstakling. Við inntöku í Ekron-starfsþjálfun mun fagaðili taka viðtal við viðkomandi einstakling, og þarfir og staða hans metin. Einnig verður haldinn fjölskyldufundur þar sem við teljum það mjög mikilvægan lið í bata að fjölskyldan sé þátttakandi í lífi einstaklingsins. Í framhaldi af því og í samvinnu við einstaklinginn er sett upp meðferðaráætlun og markmið. Verkefnið er rannsóknartengt frá upphafi með svokölluðum ASEBA-matslistum sem mæla í fyrsta lagi vanda einstaklingsins, bera kennsl á einkennamunstur, nota frásögn og upplýsingar um leikni og þátttöku í ýmsum athöfnum og meta færni og aðlögun. Boðið verður upp á áhugasviðspróf sem gert verður af félags- og námsráðgjafa og mat á starfsáhuga og starfshæfni. Veitt verður ráðgjöf við náms- og starfsval út frá eigin áhugasviði, færni og gildismati til að auka líkur á að það starf sem valið er sé við hæfi einstaklingsins. Starfsþjálfun hefst kl. 9 og er til kl. 16 alla virka daga. Einstaklingurinn mun þannig búa heima hjá sér en sækja starfsþjálfunina eins og hverja aðra vinnu. Hver einstaklingur mun sækja vinnu á hinum almenna vinnumarkaði undir eftirliti og handleiðslu hópstjóra. Í upphafi er gert ráð fyrir um 2 klukkustundum á dag og verður aukið í samræmi við getu og markmið hvers og eins þar til viðkomandi einstaklingur verður fær um að vinna fullan vinnudag.“ Herra forseti. Ekron-starfsþjálfun og endurhæfing snýst um að aðstoða öryrkja við að fara af örorku út á vinnumarkaðinn. Um tekjur segir í umsókn Ekrons, með leyfi forseta: „Áætlaður kostnaður vegna örorku einstaklings sem fer á örorku um 32 ára aldur er á bilinu 100–150 milljónir og er þá ótalinn kostnaður vegna heilbrigðisþjónustu og þau gjöld sem viðkomandi einstaklingur hefði annars greitt til ríkisins, lífeyrissjóða og fleira. Áætlanir Ekron-starfsþjálfunar gera ráð fyrir að 24 einstaklingar séu í starfsendurhæfingu á hverjum tíma. Markmiðið er að ná 75% árangri og að starfsþjálfunin verði frá tveimur mánuðum og að hámarki 18 mánuðum. Miðað við ofangreindar forsendur, sbr. útreikning á örorkubótum, má gera ráð fyrir að beinn ávinningur af starfsendurhæfingunni verði 186–392 milljónir króna eða 279–588 milljónir króna ef um 75% árangur er að ræða.“ Herra forseti. Til þessa starfs var sótt um styrk að upphæð 72 millj. en nefndin sá einungis ástæðu til að verða við 4 millj. Ég tel rétt að menn horfi ögn lengra þegar um er að ræða starfsemi sem gengur út á það að hjálpa einstaklingum, öryrkjum, fyrrverandi vímuefnaneytendum til að hjálpa sér sjálfir í stað þess að vera alfarið á kostnað ríkisins. Mig langar að síðustu að ræða eilítið um nám fyrir geðfatlaða, samstarf Geðhjálpar, Fjölmenntar og ríkisins. Í Morgunblaðinu í gær segir í grein að samstarfsverkefni Fjölmenntar um starfsendurhæfingu fyrir geðfatlaða sé í uppnámi og verði jafnvel sjálfhætt um áramótin fáist ekki næg fjárveiting til verkefnisins. Það er verið að tala um fjárveitingu upp á 12 millj. sem vantar upp á þá fjárveitingu sem fyrir er til að hægt sé að halda þessu námi gangandi. Það er hvergi hægt að finna það í breytingartillögum meiri hlutans. Geðhjálp boðaði af þessu tilefni til baráttufundar í gær og var þar samþykkt ályktun sem ég ætla að leyfa mér að lesa, herra forseti: „Ályktun baráttufundar Geðhjálpar um áframhaldandi menntunar- og starfsendurhæfingarúrræði fyrir geðfatlaða og heilaskaðaða: Fundurinn skorar á menntamálaráðherra og ríkisstjórn Íslands að tryggja nú þegar nauðsynlegt fjármagn til samstarfsverkefnis Fjölmenntar og Geðhjálpar svo að hægt verði að bjóða upp á fullt nám nú á vorönn. Það er afstaða fundarins að óásættanlegt sé að farið verði af stað með skert náms- og starfsendurhæfingartilboð til handa geðsjúkum og heilasköðuðum eftir næstkomandi áramót í ljósi þess að nauðsynleg fjárframlög hafa ekki og munu ekki berast, skv. yfirlýsingu menntamálaráðherra þar um. Það er skýlaus krafa að hið opinbera tryggi lög- og stjórnarskrárbundinn rétt fólks með geðsjúkdóma og heilaskaða til menntunar og fræðslu við hæfi. Að óbreyttu er ríkisstjórnin að ganga gegn eigin samþykktum sbr. samþykkt ríkisstjórnarinnar í desember 2004. Það er óþolandi og óviðunandi að eina sérhæfða náms- og stuðningsúrræðið í landinu fyrir ofangreinda hópa skuli sífellt mæta fordómum af hálfu stjórnvalda. Þess er jafnframt krafist að stjórnvöld gangi hið fyrsta frá framtíðarskuldbindingum með þjónustusamningi við Fjölmennt þar sem tryggt verði nám og stuðningur við alla hópa fatlaðra og þá einnig geðfatlaða. Fullri ábyrgð á framhaldinu er lýst á hendur ríkisstjórn Íslands.“ Herra forseti. Enn og aftur eru komnar upp deilur milli ríkisstjórnarinnar og ákveðinna minnihlutahópa í þjóðfélaginu. Þetta nám á vegum Fjölmenntar gefur geðfötluðum og heilabiluðum og aðstandendum þeirra mun betra líf auk þess sem slíkt nám hjálpar þessum einstaklingum til að mennta sig betur og jafnvel að komast út á vinnumarkaðinn. Ég tel rétt að fjárlaganefnd endurskoði afstöðu sína í þessu máli á milli 2. og 3. umr. Að lokum í þessu máli og því til stuðnings ætla ég að grípa niður í frétt sem kom í Morgunblaðinu þann 10. október sl. þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Dagurinn í dag markar mikil tímamót í hagsmunabaráttu geðfatlaðra.“ - Og hér er afskaplega falleg mynd af hæstv. félagsmálaráðherra og fleirum, og í þessari grein segir m.a.: „Í samtali við Morgunblaðið sagðist félagsmálaráðherra leggja mikla áherslu á menntunarmál geðfatlaðra og hyggst hann sökum þessa beita sér fyrir því að félagsmálaráðuneytið, í samvinnu við menntamála- og fjármálaráðuneyti, finni leið til þess að tryggja Fjölmennt áframhaldandi rekstrarfé svo það geti eftir sem áður sinnt þjónustunni við notendur Fjölmenntar.“ Herra forseti. Það er ekki að sjá að hæstv. félagsmálaráðherra ætli að standa við þessi orð sín, a.m.k. hefur hann þá ekki náð samvinnu við hv. fjárlaganefnd ef litið er til þeirrar staðreyndar að það vantar 12 millj. kr. upp á að Fjölmennt geti sinnt þessu starfi sem ég hef gert svo vel grein fyrir.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið farið víða um í dag í umræðum um fjárlögin. Ég ætla rétt að staldra við á nokkrum stöðum og byrja á því sem ég kom inn á í andsvari mínu áðan við hv. þm. Bjarna Benediktsson þar sem hv. þingmaður hafði gert mjög að umtalsefni í ræðu sinni hrinu skattalækkana ríkisstjórnarinnar á liðnum árum. Ég spurði hv. þingmann út í afleiðingarnar og stöðu þeirra skattalækkana sem eru eftirfarandi og ég ætlaði að fara aðeins yfir af því að þær eru að mínu mati mjög alvarlegar. Hægri haukarnir í Sjálfstæðisflokknum hampa þessum afleiðingum að sjálfsögðu mjög enda hafa verið stigin risavaxin skref í átt að því samfélagi sem þeir stefna að, þar sem er núna uppi gríðarlegur ójöfnuður, ójöfnuður sem á sér varla hliðstæðu í nokkru ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins. Þar er Ísland í fjórða sæti þeirra þjóða þar sem tekjuskiptingin er ójöfnust samkvæmt svokölluðum Gini-stuðli og einungis Lettland, Portúgal og Tyrkland búa við meiri ójöfnuð og Bretland og Eistland koma næst á eftir Íslandi á listanum. Þessu er algjörlega þveröfugt farið á hinum Norðurlöndunum þar sem þau lönd fjögur, Svíþjóð, Danmörk, Finnland og Noregur skipa hópinn þar sem tekjuskiptingin er jöfnust, ásamt Slóveníu og Tékklandi. Þetta er sá samanburður sem er hvað öflugastur og markvissastur þegar er borin saman samfélagsgerð einstakra ríkja og afleiðingarnar af skattastefnu ríkisstjórnarinnar í hverju landi fyrir sig. Afleiðingarnar af skattastefnu ríkisstjórnarflokkanna eru einfaldlega þær að hyldýpi er á milli hópa í samfélaginu, annars vegar á milli lífeyrisþeganna sem við erum að fjalla um í sameiginlegri tillögu stjórnarandstöðunnar við fjárlagagerðina fyrir árið 2007 og hins vegar hátekjuhópanna í samfélaginu sem lifa allt öðru lífi, sem búa hér í hálfgerðri skattaparadís fyrir hátekjufólkið, eða sem er að verða það. Það er hyldýpi á milli þeirra sem hafa aðstæður til að koma fjármunum í burtu og njóta þeirra með öðrum hætti og lífeyrisþega og lágtekjufólksins í landinu. Þegar rýnt er ofan í þessar skattkerfisbreytingar kemur margt merkilegt í ljós. Heildarskattbyrðin t.d. hefur aukist um 10% á áratug samkvæmt nýlegri skýrslu frá OECD og skattheimta sem var rúmlega 32% af vergri landsframleiðslu fyrir árið 1995 er núna rúmlega 42% samkvæmt bráðabirgðatölum fyrir árið 2005, einungis tíu árum síðar. Af þeim 24 löndum sem OECD mælir og lítur til var mesta aukningin í skattheimtu á milli ára á Íslandi, eða um 3,7%, en þá ber OECD einnig saman hvar mestu breytingarnar hafa orðið á skattheimtu sem hlutfall af landsframleiðslu milli áranna 1995 og 2004. Samkvæmt þeim lista er Ísland í öðru sæti hvað aukningu varðar, heildarskattbyrðisaukning hefur verið tæplega 8%. Þegar litið er skatta á tekjur og hagnað hafa þeir u.þ.b. tvöfaldast á þessu sama viðmiðunartímabili, úr 10,7% af landsframleiðslu árið 1995 í tæplega 20% af landsframleiðslu árið 2005. Ef við skoðum bara skatta á tekjur einstaklinga hafa þeir aukist um tæplega 10%, 9,7% af landsframleiðslu árið 1995, í rúmlega 14% árið 2004. Þannig kemur það mjög sterklega fram að tekjuskattur á einstaklingum hefur aukist um tæpan helming á tímabilinu og skattar á tekjur fyrirtækja hafa aukist um 0,4% á sama tímabili, úr 0,9% af landsframleiðslu í 1,3%. Eignarskatturinn hefur hins vegar dregist saman á tímabilinu úr 2,8% af landsframleiðslu í 2,5%. Skattheimta af vöru og þjónustu stendur hins vegar nánast í stað, var 15,2% af landsframleiðslu en er 15,9% fyrir árið 2004. Tölur OECD benda einnig til þess að nálega helmingur aukningar heildarskattbyrðar sé kominn til vegna aukins tekjuskatts einstaklinga. Þetta er mjög athyglisvert í ljósi þess hvernig, eins og ég nefndi áðan, skattbyrði einstakra hópa í landinu hefur þróast á þessum tíma og er algjört grundvallaratriði að taka inn í umræðuna þegar rætt er um skattbyrði einstakra hópa, þegar rætt er um skattalækkanir, þegar rætt er um skattkerfið og skattkerfisbreytingarnar og hvaða afleiðingar þær breytingar hafa hverju sinni af því að þarna kemur pólitík hverrar ríkisstjórnar að sjálfsögðu skarpast fram og þar sjáum við líka skarpast afleiðingarnar af stjórnarstefnu síðasta áratugar, síðustu tólf ára ef svo má segja, þarna koma þær hvað best fram. Þar hefur mest dregið úr skattbyrði þeirra sem hafa hæstar tekjurnar. Það er staðreynd sem blasir einfaldlega við og er grunnurinn að þeirri fullyrðingu að hérna ríki núna gríðarlegur og vaxandi ójöfnuður og það sé komin upp hyldýpisgjá milli þeirra sem hafa lægstu launin, þeirra sem lifa af lífeyrisgreiðslunum einum saman, lífeyrisþeganna og þeirra sem hafa hærri tekjurnar. Skattbyrði þeirra sem hæstar hafa tekjurnar hefur helmingast á þessu tímabili. Í upphafi þess námu skattgreiðslur þessa hóps 35% af tekjum en árið 2004 voru þær einungis 15,8% af tekjunum. Á móti því kemur að mesta aukning skattbyrðar hefur orðið í tekjulægstu hópunum þar sem hún í sumum tilvikum og mörgum hefur einfaldlega margfaldast. Ef litið er til tekjulægsta fjórðungsins hefur skattbyrði þeirra tvöfaldast eða meira. Sem sagt, skattbyrði tekjulægsta hópsins í samfélaginu hefur tvöfaldast á þessu tímabili. Þar er kominn alvarlegasti hlutinn af málinu. Afleiðingarnar af þessu birtast í tölum um tekjuójöfnuðinn, eins og ég nefndi áðan, innan Evrópska efnahagssvæðisins þar sem Ísland hefur þotið á ævintýralegum hraða upp listann um ójöfnuð í ríkjum og hraðinn á ójöfnuðinum er nánast ótrúlegur og á sér eiginlega engan samjöfnuð í neinu vestrænu ríki, það þarf að leita til ríkja Suður-Ameríku til að finna hraðann á ójafnaðaraukningunni. Þar vermir Ísland núna fjórða sæti á lista yfir tekjuskiptingu þar sem tekjuskiptingin er ójöfnust samkvæmt svokölluðum Gini-stuðli. Það eru einungis Lettland, Portúgal og Tyrkland sem búa við meiri ójöfnuð, eins og ég nefndi hérna áðan. Þess vegna var spurt hér fyrr í umræðunum í dag: Voru þetta markmiðin með skattkerfisbreytingunum sem átti að ná fram með skattalækkunarhrinu ríkisstjórnarflokkanna eða á að bregðast einhvern veginn við þessum staðreyndum? Er þetta ásættanleg staða? Var þetta markmiðið að mynda þá gjá sem orðin er á milli stéttanna og hvernig - ef vilji er til þess - á að brúa þetta bil og koma á meiri jöfnuði í landinu þannig að við vermum bekkinn með hinum Norðurlandaþjóðunum þar sem tekjuskiptingin er jöfnust en ekki skammarlistann með löndunum þar sem ójöfnuðurinn er mestur og þar sem hann vex hröðustum skrefum? Annað sem er mjög mikilvægt atriði í fjárlagaumræðunni snýr að vaxtabótakerfinu. Ríkisstjórnin boðar hækkun framlaga vegna vaxtabóta upp á 430 millj. kr. Þrátt fyrir það verða útgjöldin til vaxtabótanna 226 millj. kr. lægri en þau voru árið 2003. Ef við tökum mið af þróun vísitölu neysluverðs frá 2003 til september 2006 eru áætluð útgjöld vegna vaxtabóta að raungildi tæpum milljarði lægri núna en þá, eða 968 millj. kr. Ríkisstjórnin hefur beitt mjög fjölbreytilegum aðferðum á kjörtímabilinu til að skerða vaxtabætur. Í fyrsta lagi er sífellt lægri hluti eftirstöðva skulda lagður til grundvallar við útreikning vaxtabóta. Árin 2003 og 2004 miðuðust vaxtabæturnar við 7% eftirstöðvar skulda en árið 2005 var það hlutfall lækkað í 5,5% og síðan í 5% á þessu ári og samkvæmt frumvarpinu sem við ræðum núna á ekki að ganga nema til hálfs við að láta skerðinguna ganga til baka þannig að viðmiðið sé 6%. Í annan stað voru einungis greidd út 90% af hámarksupphæð vaxtabóta árið 2004 og 95% árið 2005. Í þriðja lagi hefur húsnæðisverð hækkað gríðarlega á tímabilinu. Eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gat um fyrr í dag hefur verðbólgan fyrst og fremst verið í húsnæðisverðinu þar sem húsnæðislánin, húsnæðislánabreytingin og sú mikla og róttæka umbreyting sem varð á umhverfi húsnæðis- og fasteignalána fyrir nokkrum missirum, hefur m.a. orðið til þess að húsnæðisverð hefur hækkað gríðarlega á þeim tíma og miklu meira en viðmið til útreiknings vaxtabóta voru sem stóðu í stað á milli áranna 2005 og 2006 um leið og þau hefðu kannski þurft að taka mjög miklum breytingum þar sem þenslan á húsnæðismarkaði var gífurleg á þeim stutta tíma. Ríkisstjórnin lofaði endurskoðun vaxtabóta við kjarasamningagerðina í vor og frumvarpið um að hækka lágmark eignaviðmiðunar að frádregnum skuldum við útreikning vaxtabóta liggur nú fyrir Alþingi. Hefur ASÍ lýst vonbrigðum með frumvarpið og fullyrðir að ríkisstjórnin efni ekki nema að hluta þau loforð sem gefin voru við kjarasamningagerðina í vor og gagnrýnir mjög harðlega að ekki hafi verið haft samráð við forustumenn Alþýðusambandsins þrátt fyrir margítrekaðar óskir um að svo yrði gert. Hlýtur það að vera nokkur áfellisdómur. Sú tillaga sem stjórnarandstöðuflokkarnir flytja sameiginlega og var kynnt á blaðamannafundi í morgun hefur hlotið mikinn hljómgrunn í samfélaginu, er að heyra, og vakið mikla athygli enda tillagan til mikillar fyrirmyndar þar sem tekið er á, held ég að megi fullyrða, alvarlegasta samfélagsmeini okkar Íslendinga. Við afgreiðslu fjárlaga hefur stjórnarandstaðan sameinast um að leggja fram tillögur um stórhækkun á greiðslum til elli- og örorkulífeyrisþega sem samtals nema ríflega 7 milljörðum kr. og stendur þá í rúmum 13 milljörðum sé það lagt saman við tillögur ríkisstjórnarinnar. Helstu atriðin í tillögum okkar eru eftirfarandi og hafa verið rakin og rædd ítarlega í dag: Í fyrsta lagi er lagt til nýtt frítekjumark sem felur í sér að bæði ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegar geti unnið sér inn 900 þús. kr. á ári án þess að lífeyrir hins opinbera skerðist nokkuð. Tillögur ríkisstjórnarinnar gera einungis ráð fyrir 300 þús. kr. frítekjumarki fyrir ellilífeyrisþega og engu frítekjumarki til öryrkja. Í öðru lagi leggur stjórnarandstaðan til að tekjutrygging verði hækkuð upp í 85 þús. kr. á mánuði fyrir ellilífeyrisþega og 86 þús. kr. fyrir örorkulífeyrisþega, auk breytinga á launavísitölu frá því í sumar. Í þriðja lagi er lagt til að afnumin verði með öllu tengsl lífeyrisgreiðslna við atvinnu- og lífeyristekjur maka, sem er mikið réttlætismál og barist var harkalega fyrir í þinginu fyrir nokkrum árum og olli miklum deilum í samfélaginu. Í fjórða lagi er lagt til í tillögu stjórnarandstöðunnar að vasapeningar þeirra sem dvelja á stofnunum hækki um helming eða 50% og frítekjumark sömu einstaklinga verði einnig hækkað um helming eða úr 50 þús. kr. á ári í 75 þús. kr. Í fimmta lagi leggur stjórnarandstaðan til að öryrkjar haldi aldurstengdri örorkuuppbót þegar farið er á ellilífeyri. Í lokin er lagt til að skerðingarhlutföll minnki þannig að skattskylda á tekjur umfram frítekjumark skerði tekjutryggingu aðeins um 35% í stað 45% núna. Þetta eru tillögur sem liggja núna fyrir þinginu og verður væntanlega greitt atkvæði um þær á morgun. Verður fróðlegt að sjá hvernig stjórnarliðar margir hverjir, sem börðust fyrir sumum þessara mála í prófkjörum sínum síðustu vikur og mánuði, muni afgreiða þær tillögur í þinginu þegar þar að kemur. Að sjálfsögðu er margt annað sem vert er að nefna við fjárlagaumræðuna og eitt af því snýr að menntamálunum. Ber þar sérstaklega að líta til þeirrar úttektar sem OECD gerði á framlögum Íslendinga til menntamála núna í haust og var um margt mjög merkileg. Þar staðfestir skýrslan mikinn mun á framlögum ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar til skólamála þar sem skólastigin tvö sem sveitarfélögin reka eru í fremstu röð hvað varðar framlög, en framhalds- og háskólastigið eru töluvert fyrir neðan meðaltal innan OECD-ríkjanna og framlög á nemanda höfðu farið minnkandi á því árabili sem þar er til umræðu, sem eru árin 2002 og 2003. Segir það meira en mörg orð um fjárfestingarnar og skortinn á fjárfestingunum í menntakerfinu sem eiga sér stað á þeim árum. Heildarútgjöld Íslendinga til menntamála eru ein þau hæstu innan OECD-ríkjanna sé miðað við verga þjóðarframleiðslu en við erum hins vegar í 15. sæti þegar borin eru saman útgjöld á hvern nemanda árlega frá grunnskóla upp í háskóla. Það er raunverulegasti mælikvarðinn á fjárfestingar í menntun og útgjöldum til skólamála. Framlögin hafa hækkað verulega á hvern nemanda á grunnskólastigi en lækkuðu, eins og ég gat um áðan, á milli áranna 2002 og 2003 til framhalds- og háskóla. Ísland er í þriðja sæti í framlögum til leikskóla, sjötta sæti til grunnskóla, sem eru skólastigin sem sveitarfélögin reka, en hins vegar erum við í hópi lægstu þjóða í framlögum til háskóla og framhaldsskóla þegar þessi mælikvarði er notaður. Þannig erum við í 21. sætinu á háskólastiginu og því 19. hvað varðar framhaldsskólana, skólana sem ríkið rekur. Þarna er mikill munur og bendir til að metnaður sveitarfélaganna og skilningur þeirra á mikilvægi fjárfestinga í menntun sé allur annar en ríkisvaldsins, enda er grunnskólinn okkar kominn í hóp þeirra bestu í heimi á þeim árum sem sveitarfélögin hafa haft hann til reksturs. Þetta er eitt af því sem skýrsla OECD tekur til sérstakrar umfjöllunar, þ.e. fjármögnun skólastiganna, en ríki og sveitarfélög kosta um 93% af grunn- og framhaldsskólanum í viðmiðunarlöndunum og á síðustu árum hefur fjármagn frá öðrum en hinu opinbera aukist verulega í öllum löndum innan skólastigsins. Þar standa stjórnvöld hér á krossgötum og mikilvægt að ítarlega umræða fari fram um fjármögnun háskólastigsins til framtíðar þar sem tekjusamsetning háskólanna er í auknum mæli sú að stærsti hlutinn kemur frá hinu opinbera, annar hluti frá atvinnulífi og sá þriðji frá einstaklingunum sjálfum. Þegar skoðaðir eru þeir háskólar sem standa í fremstu röð - af því að rætt var um það fyrr í dag að Háskóli Íslands hefði sett fram metnaðarfull markmið um að skólinn færi í röð þeirra fremstu og bestu í heiminum, sem að sjálfsögðu allir taka undir, en til að svo megi verða þyrfti að taka heljarstökk í opinberum framlögum til háskólans, auk þess að leita margra annarra leiða til að afla honum tekna. Bara bókakosturinn einn og sér, háskólabókasafn, er eitthvað sem er lagt til algjörs grundvallar bestu rannsóknarháskóla í heiminum en safnið hér stenst engan samjöfnuð, ekki einu sinni við það sem er vel í löku meðallagi meðal evrópskra og bandarískra háskóla. Bestu háskólarnir eru á flesta mælikvarða þeir bandarísku. Af tíu bestu háskólum í heimi eru átta bandarískir og tveir breskir. Það er nokkur stöðugleiki á þeim lista þar sem þetta eru meira og minna sömu skólarnir ár eftir ár sem búa að löngum og miklum hefðum en hafa mjög öfluga tekjustofna frá ríkinu, bandarísku skólarnir frá fylkjunum og alríkinu og síðan frá atvinnulífinu og einstaklingum. Það er allt önnur samsetning á náminu og tekjugrunni háskólanna en hér. Bara það að koma íslenska háskólanum, Háskóla Íslands, eina háskólanum sem getur staðið undir því nafni að vera rannsóknarháskóli eða ætti að geta gert það, í fremstu röð þyrfti að koma til margföldunar á framlögum til hans til að ná því metnaðarfulla markmiði sem að sjálfsögðu mundi skila sér margfalt og margvíslega til baka, þá er allt slíkt tal í dag um að Háskóli Íslands sé á leiðinni í fremstu röð og á bekk með bestu háskólum í heimi innantómt tal. Það er svo langt, langt frá því að skólinn sé á leiðinni þangað, því miður. Aðbúnaður hans er einfaldlega svo fjarri því að vera nokkurs staðar í námunda við það. Til að efla háskólana og gera þeim kleift að sækja fram í fremstu röð þarf að koma fram mikið aukið fjármagn frá hinu opinbera, frá fyrirtækjum og frá einstaklingum. Íslenskir háskólar eiga í miklum og vaxandi fjárhagsvanda. Vissulega hefur sókn í háskólana aukist mikið, enda er eldra fólk sem hafði stutta formlega skólagöngu, stutta formlega menntun, að sækja í miklum mæli aukna menntun. Það er að sjálfsögðu mjög lofsverð og jákvæð þróun sem hefur átt sér stað á mörgum árum. Á móti kemur þá að þau grundvallarmistök voru gerð í íslenska menntakerfinu að háskólarnir eru allt of margir. 300 þúsund manna þjóðfélag stendur ekki undir eða fullkomlega á bak við átta sjálfstæða háskóla. Það voru mistök. En það er í sjálfu sér margt jákvætt við það líka. Sjálfstæðar menntastofnanir hafa náð að skjóta rótum og náð mikilli fótfestu og nú þarf að stíga ný skref í þá átt að sameina suma skólana. Rætt er um að sameina Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands undir einn hatt og ég held að það væri mjög jákvætt. Við þurfum að sameina kraftana og efla þær stofnanir til að mynda einn framúrskarandi rannsóknarháskóla sem við getum ætlast til að komi fyrst í hóp þeirra 500 bestu kannski á næstu tíu árum og síðan skref af skrefi í átt að vera með einn besta rannsóknarháskóla í heiminum. Til að svo mætti verða þyrfti að eiga sér stað gífurlega umfangsmikið fjárfestingarátak í háskólamenntun. Umgjörðin þyrfti öll að gjörbreytast. Menntun er að sjálfsögðu einstök fjárfesting, bæði fyrir einstaklinga og ríkið. Fullyrt er að hvert viðbótarár í skóla hafi í för með sér efnahagsleg áhrif fyrir þjóðarbúið á bilinu 3–6%, hvert eitt ár í skóla, og í kringum 22% tekjuauka af því að ljúka gráðu í háskóla. Þetta er náttúrlega gífurleg verðmætasköpun sem á sér stað. Efnahagslegur ávinningur af aukinni menntun er hafinn yfir allan vafa og yfirlitsskýrsla OECD um stöðu mála í 30 viðmiðunarlöndum er ágætur vegvísir um hvert við ættum að stefna og hvert við erum ekki að stefna og hvað við þurfum að gera til að ná þeim markmiðum sem ég hef verið að ræða um og hafa verið mjög uppi í opinberri umræðu á síðustu árum. Við verðum einfaldlega að fjárfesta miklu meira í menntun. Mjög stórir árgangar komu inn í framhaldsskólana á síðustu árum. Við sáum fyrir ári síðan að verið var að vísa fólki burt úr framhaldsskólunum í stórum stíl, fólki sem vildi koma aftur, fólkinu sem hafði frestað námi sínu, fallið á brott eða hvað sem það er kallað, fólki sem hafði ekki lokið formlegri framhaldsskólagöngu og vildi koma aftur, var vísað frá. Það var með herkjum að tókst að taka á móti öllum nýnemum í kerfinu. Þarna var að sjálfsögðu að mörgu leyti um að kenna fyrirhyggju- og andvaraleysi menntamálayfirvalda sem brugðust í þessu máli. En ekkert hefur verið gert til að sporna sérstaklega við brottfallinu. Lítið hefur verið gert til að auka aðsókn í verknámið og iðnnámið sem er mjög vanræktur þáttur í íslensku menntakerfi. Við þyrftum að ráðast í sérstakt átak til að efla iðnmenntun og verkmenntun í landinu, átak sem við í Samfylkingunni og stjórnarandstöðunni höfum talað fyrir um árabil að þurfi að ráðast í. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur flutt á þremur þingum yfirgripsmikla þingsályktunartillögu um eflingu iðnmenntunar hvers konar í landinu sem er einn mikilvægasti útrásarþátturinn í íslensku menntakerfi. Það stendur undir svo mörgum öðrum atvinnulífstengdum fjárfestingum okkar Íslendinga. Menntakerfið hefur vissulega verið sett hjá hjá hinu opinbera og það reyndist sveitarfélögunum að mörgu leyti mjög þungur baggi að taka við grunnskólanum fyrir tíu árum. Grunnskólinn var þá fjársveltur. Hann var að mörgu leyti gamaldags. Sveitarfélögin þurftu að byrja á að einsetja skólana í stórum stíl, byggja mikið yfir grunnskólana. Öll ytri umgjörð íslenska grunnskólans hefur gjörbreyst á þeim tíu árum sem sveitarfélögin hafa rekið grunnskólana. Metnaður þeirra til reksturs grunnskólanna er mikill. Mikið hefur verið byggt yfir skólana, íþróttastarf grunnskólanna er öflugt í mörgum sveitarfélögum. Við sjáum hvernig það hefur verið gert í Reykjavík og mörgum öðrum öflugum sveitarfélögum úti um allt land, en ríkið hefur hins vegar ekki komið með sanngjörnum hætti til móts við sveitarfélögin sem þurftu að ráðast í þá miklu fjárfestingu í grunnskólakerfinu og leikskólunum í rauninni líka þar sem sveitarfélögin hafa verið að feta sig að því að geta boðið tveggja ára og helst eins árs börnum vist í leikskóla til að leysa þann mikla vanda. Það er einnig partur af menntakerfinu. Við eigum að stefna að gjaldfrjálsum leikskóla frá ákveðnu árabili. Öll börn þurfa að hafa sama rétt á því óháð efnahag foreldra og jafna þarf aðstöðuna þar. Ríkisvaldið hefur hins vegar ekki viljað koma til móts við þær fjárfestingar, enda tala dæmin um hvernig það hefur að mörgu leyti leikið sveitarfélögin að reka leik- og grunnskólana sem tekur yfir 50–60% af útgjaldaþáttum sveitarfélaganna. Þau hafa að mörgu leyti ekki getað staðið undir slíkum fjárfestingum nema með mikilli skuldsetningu og skuldir sveitarsjóða hafa á þessum síðustu árum aukist úr 122 milljörðum kr. í lok ársins 2003 í 136 milljarða kr. í lok síðasta árs. Þar með hafa skuldir sveitarsjóða á hvern íbúa aukist úr 422 þús. kr. í 455 þús. kr. Ríkisvaldið hefur komið illa fram við sveitarfélögin í landinu. Ríkisvaldið hefur ekki viljað mæta sanngjörnum kröfum sveitarfélaganna um endurskoðun á tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, endurskoðun á tekjugrunni sveitarfélaganna. Afkoma sveitarfélaganna er auðvitað mjög breytileg og mörg þeirra eiga í verulegum fjárhagserfiðleikum. Þar munar líka um þá brotlendingu sem sameiningartillögur hæstv. félagsmálaráðherra fyrir einu og hálfu ári guldu. Þær guldu algjört afhroð. Þær voru kolfelldar um allt land enda voru þær tillögur illa undirbúnar. Það var illa að þeim tillögum staðið þó að góður hugur fylgdi. Mjög ósannfærandi framsetning var á tillögunum þar sem ekki átti að fylgja þeim endurskoðun á tekjuskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga. Það var mjög ósannfærandi og dómur kjósenda féll og dómur kjósenda var mjög harður. Tillögurnar um allt land voru kolfelldar þannig að sameiningarferlið sigldi því miður í strand, því það væri sveitarfélögunum, verkefnum og íbúum þeirra mjög til framdráttar ef sveitarfélögunum fækkaði, þau stækkuðu og þeim væri þannig gert kleift að yfirtaka fleiri verkefni frá ríkinu eins og þekkist víðast í Skandinavíu þar sem hlutfall opinberra verkefna meðal sveitarfélaganna er 70% og 30% hjá ríkinu meðan hlutfallið hér er þveröfugt, 30/70 í hina áttina. Við í Samfylkingunni höfum talað fyrir því og flutt um það tillögur að flytja eigi t.d. rekstur framhaldsskólanna yfir til sveitarfélaganna. Gera eigi reynslusamning við tiltekin sveitarfélög um rekstur framhaldsskólans og þangað eigi að stíga skref. Þangað eigi einnig að flytja öldrunarþjónustu, félagsþjónustu og síðan fleiri verkefni koll af kolli, löggæslu jafnvel og fleira slíkt. Til að það geti orðið þarf að sjálfsögðu að bæta afkomu sveitarfélaganna og ganga frá réttlátri og sanngjarnri skiptingu á tekjum milli ríkis og sveitarfélaga og endurskoða leiðirnar sem við höfum eða fara í það upp á nýtt með alvörutillögum að endurskoða tekjuskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga og fara aftur af stað með fólkinu í sveitarfélögunum til að kjósa um nýjar sameiningartillögur. Afkoma sveitarfélaganna er mjög breytileg og mörg þeirra eiga í verulegum fjárhagserfiðleikum. Á síðasta ári má nefna að 60 sveitarfélög skiluðu jákvæðri afkomu sem nam rúmlega 6 milljörðum, 6,4 milljörðum kr. en 37 sveitarfélög voru rekin með 1,5 milljarða kr. halla. Hátt í 48 þúsund manns eða 16% þjóðarinnar búa núna í sveitarfélögum sem standa ekki undir rekstri. Það er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál þegar hátt í 50 þúsund Íslendingar búa í sveitarfélögum sem eru svo illa stödd að þau standa ekki lengur undir rekstri, hvað þá að þau geti boðið íbúum sínum betri þjónustu eins og öldrunarþjónustu, betri leikskóla og gjaldfrían leikskóla. Stóru, ríku sveitarfélögin, vel reknu sveitarfélögin eins og Reykjavíkurborg - að minnsta kosti fram að síðustu sveitarstjórnarkosningum - geta ráðist í slíkar aðgerðir, boðið íbúum sínum betri og öflugri þjónustu en þau 37 sveitarfélög þar sem 16% þjóðarinnar búa geta að sjálfsögðu ekki boðið íbúum sínum upp á betri þjónustu af því að þau standa ekki undir rekstri. Eins og segir í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar er nauðsynlegt að tekið verði á málefnum sveitarfélaganna svo allir íbúar landsins njóti jöfnuðar þegar kemur að þeirri grunnþjónustu samfélagsins sem sveitarfélögin eiga að sinna. Þetta er eitt af stóru atriðunum við fjárlagagerðina og eitt af því sem er miður að út af fór, að ekki hefur á síðustu árum verið tekin upp tekjuskipting milli ríkis og sveitarfélaga. Skuldir sveitarsjóða eru jafnalvarlegar og miklar og þær eru og hafa aukist eins og ég sagði úr 422 þús. kr. á hvern íbúa í landinu í 455 þús. kr. á þessum þremur árum. Þarna ber sérstaklega að geta að í skuldsettustu og fátækustu sveitarfélögunum eru íbúaskuldirnar að sjálfsögðu miklu hærri.

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst nokkuð vel með þeirri umræðu sem hefur farið fram í dag og hún hefur um margt verið mjög áhugaverð. Það er sláandi við umræðu af þessu tagi hve alhæfingargjörn hún stundum verður og ég hugsa að þeirri gagnrýni megi beina til okkar í stjórnarandstöðu oft og tíðum ekkert síður en til stjórnarliða. Auðvitað ber að viðurkenna það sem vel hefur verið gert og það sem vel hefur tekist til. Hlutverk okkar er að reyna að setja málin í raunsætt og sanngjarnt samhengi. Þannig hljótum við að staðnæmast við þá staðreynd að skuldir íslenska ríkisins hafa snarminnkað á undanförnum árum og það svo mjög að við erum í hópi þeirra ríkja þar sem ríkissjóðir skulda einna minnst. Ég staðnæmist við það sem fram kemur í gögnum með fjárlagafrumvarpinu, að hrein staða ríkissjóðs, hreinar skuldir að frádregnum viðskiptareikningum og innstæðum ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands, hafi lækkað úr 32% af landsframleiðslu árið 1997 í aðeins 1,4% á næsta ári. Þetta er ágætt og árangur svo langt sem það nær og hér kemur að því að við skoðum málin í raunsæju samhengi. Það er gott þegar tekst að ná skuldum ríkissjóðs niður á þenslutímum, vegna þess að á samdráttartímum er mikilvægt að geta þanið út og jafnvel tekið á sig skuldir til að örva atvinnulífið. Á hitt ber að líta að skuldum ríkissjóðs hefur að hluta til verið náð niður með ráðstöfunum sem eru takmarkaðar í tíma og þá vísa ég til sölu ríkiseigna. Ríkissjóður hefur hagnast vegna sölu á eignum sínum, þar á meðal arðbærum eignum. Ég nefni t.d. Landssíma Íslands, ég nefni bankana, þó þeir hafi ekki skilað beinum arði inn í ríkissjóð á sama hátt og Landssíminn gerði. En aðalatriðið er að ein skýringin á bak við velgengni ríkissjóðs er sú að við höfum verið að selja arðbærar eignir. Harold McMillan, fyrrum forsætisráðherra Breta, varaði einhvern tíma við því að menn seldu fjölskyldusilfrið og var þá að vísa í einkavæðingu af því tagi sem við höfum orðið vitni að á undanförnum árum. Þetta er ein ástæðan fyrir því að tekist hefur að ná skuldum ríkissjóðs niður. Önnur ástæðan er sú að tímabundnir þensluskattar hafa verið mjög miklir. Hagur ríkissjóðs hefur verið góður m.a. vegna þess að veltan í samfélaginu hefur verið mjög mikil. Umfang efnahagsstarfseminnar hefur þanist út. Að sjálfsögðu er það gott ef við lítum þröngt á málið. Skoðum þetta hins vegar í samhengi skuldasöfnunar þjóðarinnar og þeirrar staðreyndar að á þessu ári nemur viðskiptahallinn um 19% af landsframleiðslu sem er á þriðja hundrað milljarða króna. Við höfum búið við viðskiptahalla ár eftir ár, ekki eins mikinn á öðrum árum og þessu ári en þó mjög mikinn. Viðskiptahallinn á þessu ári er um 90 milljörðum meiri en ráð var fyrir gert þegar við ræddum fjárlög fyrir réttu ári síðan. Þetta er ein ástæðan fyrir því að ríkissjóður hefur hagnast. Á þenslunni, á geysilegum innflutningi og þenslu sem við hljótum að spyrja hvort innstæða sé fyrir. Þetta er önnur ástæðan fyrir velgengni ríkissjóðs. Þetta meina ég þegar ég segi að það sé mikilvægt að skoða málin í víðu, raunsæju samhengi. Þegar við skoðum málin þröngt gleðjumst við öll yfir því að tekist hafi að ná skuldum ríkisins niður. Það er gott, það er jákvætt. Þegar málin eru skoðuð í þessu víða samhengi fer það að taka á sig aðra mynd, eða fyllri mynd skulum við segja. Enn er þess að geta að skuldir sveitarfélaganna hafa verið að aukast. Aftur skulum við forðast alhæfingar þar, vegna þess að sum sveitarfélögin eru í býsna góðum málum. Þau hafa skilað rekstrarafgangi á undanförnum árum á meðan önnur eru rekin með halla, sum með verulegum halla. 60 sveitarfélög hafa skilað jákvæðri afkomu, 37 sveitarfélög neikvæðri og sum mjög neikvæðri. Þetta er eitt af því sem hefur verið að gerast, að ríkið hefur fært verkefni frá sér yfir til sveitarfélaganna án þess að tekjustofnar hafi fylgt með í nægilega ríkum mæli. Þetta er ein önnur ástæða fyrir því að tekist hefur að ná skuldum ríkisins niður en að sama skapi hafa þær þá komið fram annars staðar. Í þriðja lagi verðum við að skoða skuldir þjóðarbúsins í heild sinni. Vegna þess að þó að við lítum svo á að ríkissjóður sé það sem við höfum öll sameinast um og er á ábyrgð okkar allra, þá erum við ein þjóð í þessu landi, heimilin og fyrirtækin, og þess vegna skoðum við skuldastöðu okkar allra sameiginlega. Það gerði líka Fitch, matsfyrirtækið Fitch. Þegar það lítur á íslenskan þjóðarhag þá horfir það til þjóðarbúsins í heild sinni. Þótt það hafi verið alveg rétt hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að benda á hina mjög svo hagstæðu skuldastöðu ríkissjóðs, þá erum við skuldugasta þjóð í heimi þegar litið er á þjóðarbúið í heild sinni. Að minnsta kosti skuldugasta þjóð sem matsfyrirtækið Fitch metur.  Það kemur fram í síðasta mati Fitch, sem var birt núna í nóvember - annað mat birtist fyrr á árinu, ég held að það hafi verið í febrúar - að þá hafi eignastaðan orðið heldur hagstæðari, frá þeim tíma. En engu að síður segir hér í síðustu skýrslu Fitch, með leyfi forseta: „Þessi þrönga staða ásamt miklu ójafnvægi í hagkerfinu gerir landið berskjaldað fyrir ytri áföllum svo sem hækkun vaxta erlendis og/eða skyndilegum breytingum á viðhorfum fjárfesta. Slík framvinda og líkleg viðbrögð við þeim gæti valdið mun dýpri kreppu en því skammvinna samdráttarskeiði sem fylgdi í kjölfar svipaðrar fjárfestingaruppsveiflu á seinni hluta tíunda áratugarins með óhagstæðum afleiðingum fyrir heimili, fyrirtæki og banka sem eru mun skuldsettari nú en áður var.“ Þetta segir í þessari síðustu skýrslu Fitch sem fram kemur og var rækilega tíunduð í Morgunblaðinu föstudaginn 10. nóvember undir fyrirsögninni: Ísland skuldar mest allra landa sem Fitch metur. Þetta eru staðreyndir málsins. Og hér kemur fram í öðrum gögnum sem ég er með undir höndum um þessa skoðun, það er línurit sem sýnir að erlend staða þjóðarbúsins sé orðin neikvæð sem nemur um það bil þrettánföldum útflutningstekjum. Þetta eru náttúrlega staðreyndir sem við hljótum að horfa til. Það dugir ekki að einskorða umræðuna við ríkissjóð einan. Við verðum að skoða samhengi hlutanna og skoða það af raunsæi. Horfa til þess á hvaða forsendum og hvernig, hvers vegna skuldunum var náð niður. Vegna sölu á ríkiseignum, í sumum tilvikum, arðbærum ríkiseignum, sem hefur verið líkt við að selja fjölskyldusilfrið því það gerum við bara einu sinni. Með því að færa skuldir frá ríkinu, þungann frá ríkinu yfir á sveitarfélögin og vegna þensluskatta sem eru tímabundnir. Sumir vonandi tímabundnir segjum við og þá er ég að horfa til þeirrar þenslu sem er fjármögnuð með geigvænlegri skuldasöfnun erlendis. Á þessu ári erum við að tala um neikvæðan halla á þriðja hundrað milljarða króna. Þess vegna er það svolítið undarlegt að menn skuli koma hér og stjórna liðinu og segja að allt sé í lukkunnar velstandi. Ég velti því fyrir mér hvort þeir mundu segja það um sitt eigið fjölskyldubókhald ef þeir ár eftir ár tækju skuldir langt, langt umfram tekjur sínar. Skuldir langt umfram tekjur sínar og segðu svo: Sjáið þið bílana sem ég er að kaupa: Sjáið þið allar fínu utanlandsferðirnar sem ég er að fara í. Síðan væri farið að rýna í bókhaldið og þá kæmi í ljós að þeir væru í vaxandi skuld og áhöld um hvort og hvernig þeir færu að því að greiða þær til baka. Það er annar handleggur en hitt skiptir máli að við skoðum þessi mál af raunsæi og reynum að taka á hverjum þeim vanda sem við teljum að ógni jafnvægi í íslensku þjóðarbúi. Þetta er svona almennt um skuldastöðuna. En áður en ég vík frá þessu eða hverf frá þessu langar mig til að tala aðeins nánar um forsendur þessara fjárlaga. Það var svolítið sérkennileg upplifun, hún er ekki alveg ný af nálinni í mínum reynsluheimi að vísu, að hlusta á sérfræðinga koma fyrir efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis og gera grein fyrir mati sínu á því sem þeir telja líklegt að gerist í íslensku efnahagslífi á komandi ári. Það var sláandi að Seðlabankinn og ýmsar bankastofnanir virtust horfa fram hjá því sem mestu máli skipti. Ekki allar að vísu. En það sem mestu máli skiptir að sjálfsögðu er hvað hér gerist í stóriðjumálum. Hvað gerist varðandi stóriðjuna? Hæstv. iðnaðarráðherra, formaður Framsóknarflokksins, segir að ríkisstjórnin hafi fyrir löngu hætt að fylgja stóriðjustefnu. Það var nú gert fyrir þremur árum, held ég að hann hafi sagt að væri, tveimur eða þremur árum, ég man ekki hvort er. En á sama tíma eru uppi áform um stórfelldar fjárfestingar í stóriðju. Í virkjunum og stóriðju. Þannig eru áform um að stækka álverið í Straumsvík úr 180.000 tonnum í 460.000 tonn, þ.e. um 250.000 tonn. Það á eftir að greiða atkvæði um deiliskipulag í Hafnarfirði, sem er með öðrum orðum atkvæðagreiðsla um stækkun álversins. En engu að síður er það svo að tvö fyrirtæki, tvær teiknistofur eru þegar byrjaðar að hanna kerskálana eða gera tillögur þar að lútandi. Undirbúningurinn er á fullri ferð. Við þekkjum að á teikniborðinu er álver í Helguvík upp á 250.000 tonn og nýtt álver við Bakka á Húsavík upp á 250.000 tonn. Enda þótt ljóst sé að ekki verði ráðist í þessar framkvæmdir á næsta ári þá er engu að síður ljóst að ákvörðun um að ráðist verði í framkvæmdirnar mun hafa veruleg áhrif í efnahagslífinu. Þar er ég að tala um væntingar sem hafa áhrif á gengi krónunnar, á gengi gjaldmiðilsins og ég er einnig að tala um beinar framkvæmdir. Ég er að tala um fjárfestingar og framkvæmdir. Ég tók hér sem dæmi, örlítið dæmi, að teiknistofurnar eru þegar byrjaðar að teikna álver við nýju kerskálana í Straumsvík. Þetta eru staðreyndir. Það er eiginlega furðulegt að ríkisstjórnin skuli komast upp með það, ekki gagnvart stjórnarandstöðunni, við erum orðin ýmsu vön þar, heldur gagnvart sínu eigin liði, gagnvart stjórnarmeirihlutanum að neita að svara nokkru um áform sín í þessum efnum. Annars vegar höfum við staðhæfingar formanns Framsóknarflokksins um að ríkisstjórnin hafi hætt að fylgja stóriðjustefnu fyrir þremur árum eða voru það tvö, ég man það ekki, a.m.k. fyrir nokkrum árum eða missirum. Og hins vegar höfum við þennan veruleika á borðinu. Þegar við nú erum að ræða fjárlögin og forsendur fjárlaga er fráleitt annað en að taka þetta með í reikninginn. Þetta viðurkenndu að sjálfsögðu fulltrúar bankanna og fjármálastofnana sem komu á okkar fund í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Um forsendur fjárlaganna og það sem hér hefur verið sagt, en ég ætla að gera pínulítinn útúrdúr í ræðu minni af því að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, fulltrúi Framsóknarflokksins, er sestur hér á stól. Ég hlýddi nefnilega á mál hans í dag. Hann talaði þar um vilja Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þess að stöðva iðnaðaruppbyggingu í landinu, held ég að hafi verið. Og er þá væntanlega að tala um þá stefnu sem Framsóknarflokkurinn segir í einu orðinu að sé ekki til. Við erum að stöðva það sem formaður Framsóknarflokksins segir að sé ekki til. Það hafi verið hætt við stóriðjustefnuna fyrir nokkrum missirum og þessi áform séu í rauninni ekki til í veruleikanum. Er það þetta sem við erum að stöðva? Framsóknarflokkurinn verður eiginlega að ná sér saman um einhverja hugsun sem heil brú er í. Er ekki kominn tími til þess? Síðan að bönkunum. Hv. þingmaður sagði að sá sem hér stendur væri mikill áhugamaður um að koma allri bankastarfsemi úr landi. Sú var tíðin að sá flokkur sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson og hv. þm. Birkir Jón Jónsson eru fulltrúar fyrir, Framsóknarflokkinn, var flokkur samvinnu. Innan flokksins rúmaðist oft talsverð sanngirni líka. Mér heyrist flokkurinn vera núna orðinn flokkur sérhyggju og samkeppni, fyrst og fremst. Flokkur sem ekki skilur röksemdir þeirra sem hafa áhyggjur af vaxandi tekjuskiptingu í landinu og þeirri staðreynd að auðmenn eru farnir að stýra samfélagi okkar í mjög ríkum mæli á ekkert skylt við þá gömlu samvinnuhugsjón sem Framsóknarflokkurinn var reistur á, eða þannig er það í mínum skilningi. Þeir eru til, og ég skil það þegar fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, ég tali nú ekki um hægri sinnaðir menn í þeim flokki koma fram og reyna að telja okkur trú um að allur sá auður sem er verið að skapa í ýmsum stofnunum, það er rétt, með fjárfestingum og framkvæmdum hér á landi og víða um heim, að hann sé vegna þess að það séu til nokkrir brilljant strákar, svona sex, sjö, átta manns sem séu séní í fjárfestingum. Þannig sé þetta allt til komið. Ég horfi allt öðruvísi á þessi mál. Annars vegar erum við að tala um íslenska bankakerfið sem er eitt þróaðasta bankakerfi í heiminum, vegna þess að það byggir á mjög traustum hefðum, góðum mannskap og mjög þróuðum kerfum. Ef við berum íslenska banka saman við það sem við finnum víða í Bandaríkjunum og kannski almennt í Bandaríkjunum og tvímælalaust við það sem við finnum í Evrópu, þá búum við við mjög þróað bankakerfi. Það er tæknilega mjög þróað og það er mjög gott. Þetta hef ég oft sagt. Þessir bankar hafa síðan verið einkavæddir og menn hafa fengið mikla peninga í hendur, auk sjóða sem einnig hafa verið settir inn í þessa púllíur. Ég nefni þar FBA á sínum tíma, sem fór síðan inn í Íslandsbanka, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, sem sameinaður var úr ýmsum sjóðum. Þarna er komið mikið fjármagn, ef menn fá það í hendur, þar sem auðvelt er að láta kapítölin ávaxta sig, svo maður vitni í Skúla Thor.  Síðan koma lífeyrissjóðirnir. Hafa menn hugleitt hvað það í reynd hefur þýtt þegar tugum milljarða er pumpað viðstöðulaust út í atvinnulífið og út í fjárfestingar þessara aðila? Þegar það síðan gerist að menn eins og ég, fólk úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, einstaklingar í verkalýðshreyfingu og í samfélaginu almennt, koma og segja við þá sem þarna stýra för: Farið ykkur ekki óðslega, farið vel með. Takið ekki óþarflega mikið til ykkar og sýnið samfélagslega ábyrgð. Ef þið gerið það ekki eruð þið að segja ykkur úr lögum við samfélag ykkar, það samfélag sem þið eruð sprottnir upp úr og eigið velgengni ykkar að þakka. - Það var það sem ég sagði hér forðum, forðum sem þýðir fyrir fáeinum dögum eða vikum. Þetta er hugsunin á bak við það. Að sjálfsögðu vil ég hafa öflugt, íslenskt bankakerfi. Þess vegna mæltum við með því í okkar flokki að við hefðum a.m.k. einn ríkisbanka, ekki vegna þess að okkur þætti það vera sáluhjálparatriði að ríkið ætti og ræki banka, alls ekki, röksemd okkar var sú að í litlu efnahagskerfi eins og okkar væri það mikilvægt, ekki síst sem forsenda samkeppni því að sú hætta væri fyrir hendi, sem hefur síðan reynst raunveruleg, að sömu aðilar eignuðust lánveitandann og væru í senn þiggjendur sjálfir, þ.e. að fyrirtæki og fjármálamenn í atvinnulífinu eignuðust fjármálafyrirtækin. Nú vitum við ekki hvernig okkur reiðir af og ég vona að sjálfsögðu innilega að allt fari vel. Við eigum öll mikið undir því komið. Lífeyrissjóðir landsmanna eiga mjög mikið undir því komið og við eigum það öll. Við höfum öll rétt á að setja fram og reisa siðferðilegar kröfur á hendur þeim sem hafa fengið að stýra þessum stofnunum, við höfum fullan rétt til þess. Við höfum horft til þess, og þar höfum við nefnilega verið bandamenn, Framsóknarflokkurinn og stjórnarandstaðan, vissulega Vinstri hreyfingin – grænt framboð, og verkalýðshreyfingin, að standa t.d. vörð um Íbúðalánasjóð. Þar hafa fjármálastofnanirnar gerst mjög frekar við að reyna að koma honum fyrir kattarnef. Ég bíð spenntur eftir að sjá hverjar lyktir verða af viðræðum sem hafa verið í Brussel undanfarna daga um kærur sem fjármálakerfið hefur sett fram á hendur Íbúðalánasjóði og ríkinu fyrir að voga sér að hafa uppi einhverjar samfélagslegar áherslur. Þetta þykir mér vera hinn stóri slagur í stjórnmálunum, hvort og að hvaða marki við ætlum að varðveita hin samfélagslegu gildi og að hvaða marki við ætlum að hleypa fjármálaöflunum inn á gafl. Þetta er pólitísk barátta sem skiptir máli hvar í flokk og hvar í sveit menn skipa sér. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt andheita ræðu að venju við þessa umræðu. Hann fór vítt um völl, um alla spítalaganga landsins og skólastofur og almannastofnanir og um heiminn allan reyndar, því að hann sagði að misskiptingin í heiminum væri ekki orðin til vegna mannvonsku, það væri ekki mannvonskan sem réði. Nei, en kannski eru það áherslur við stjórnun heimsins og skiptingu verðmætanna sem skipta máli hvort örbirgðinni er haldið við og þeirri miklu tekjuskiptingu sem við þekkjum í heiminum í dag. Að sjálfsögðu er heimurinn, eins og okkar þjóðfélag, háður mannanna verkum, vilja okkar til að stýra því og auðvitað getum við haft áhrif, til góðs eða ills, til að auka á þessa skiptingu eða draga úr henni og stefna að jöfnuði. Síðan hefði verið fróðlegt að heyra hv. þingmann leggja nánar út af þeirri kenningu sinni að allur ágóði á undanförnum árum hafi farið til borgaranna en ekki til ríkis og sveitarfélaga. Ég náði þessu ekki alveg en þetta þýðir væntanlega á mannamáli að í stað þess að sjúklingur fái ókeypis umönnun á sjúkrahúsi fái hann að borga beint, af því að hann hafi fengið þá peninga að einhverju leyti í vasann áður. Vandinn er sá að kjör hinna veiku og sjúku, sem þurfa á slíkum aðgangseyri að velferðarstofnunum landsins að halda í sífellt ríkari mæli, hafa ekki bæst heldur rýrnað. Áður en ég kem nokkrum orðum að sjálfu fjárlagafrumvarpinu, og þá ekki síður þeim tillögum sem stjórnarandstaðan hefur sameinast um, langar mig til að segja nokkur orð um ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, sem kvaddi sér sérstaklega hljóðs til að fjalla um ástandið í ríkisfjármálum og hve allt væri þar gulli glóandi. Hann sagði að það væri mikilvægt að ná tökum á stjórnun ríkisstofnana, og hvað þurfti að gera til þess? Jú, það þyrfti að vera auðveldara að reka fólk. Þess vegna vill hv. þm. Bjarni Benediktsson afnema það sem kallað er áminningarskylda úr lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Hver er þessi áminningarskylda, hvað er hér um að ræða? Þeir sem stýra stofnunum eru ráðnir þar sem embættismenn núna, það er hin almenna regla. Embættismenn eru ráðnir til fimm ára í senn og þá þarf að endurnýja ráðningu þeirra. Hægt er að segja embættismönnum upp eins og öðrum og þá gengur það eftir ákveðnu ferli, en hin almenna regla er að embættismenn eru ráðnir til fimm ára í senn. Þetta er samkvæmt lagabreytingum sem lögfestar voru, að mig minnir, 1. janúar 1997. Síðan er sú regla sem gildir almennt um starfsfólk hjá hinu opinbera. Það er hægt er að segja fólki upp störfum og það er hægt er að gera á ýmsum forsendum. Það er hægt að ráðast í kerfisbreytingar, umbreyta og umbylta starfseminni og leggja störf niður. Þá á fólk rétt á biðlaunum. Það fer eftir því hvenær fólk réðist til starfa hvort það á rétt á þessum biðlaunum, vegna þess að eftir 1997 var biðlaunarétturinn afnuminn í lögunum og hann gildir einvörðungu um þá sem ráðnir voru fyrir þann tíma. Þetta var mikið afturhaldsskref þegar þessu var breytt. Fólk sem á rétt til biðlauna getur verið á launum í sex mánuði eða tólf mánuði ef það hefur verið lengi í starfi. Er um miklar upphæðir að ræða? Er þetta gott eða slæmt? Þetta er mjög góð regla og almennt er atvinnureksturinn ekki dýr og vissulega ekki ef um er að ræða fólk í láglaunastörfum. Við skulum taka einstakling með 200 þúsund í sex mánuði, það eru 1,2 milljónir sem viðkomandi hefur í laun fái hann ekki annað starf. Fái hann annað starf, sambærilegt starf, dregst sú upphæð frá þessari. Við erum ekki að tala um mikla peninga. Nú þykir öllum alveg sjálfsagt ef stórvesírum er skákað til í atvinnufyrirtækjum að þeir verði að fá í hendur milljónir, jafnvel tugi milljóna, jafnvel hundruð milljóna. Það þykir ekki nokkur skapaður hlutur hjá neinum í þeirri átt, en mönnum þótti alveg stórkostlegt hagsmunamál að afnema biðlaunaréttinn hjá hinum almenna starfsmanni. Biðlaunarétturinn var þannig afnuminn. Ein leiðin til að segja fólki upp er því að ráðast í skipulagsbreytingar. Það er hægt hjá hinu opinbera og þá er hægt að segja fólki upp störfum á málefnalegum grundvelli eins og þessum. Það er málefnalegur grundvöllur ef ráðast á í kerfisbreytingar, skipulagsbreytingar í stofnunum. Að lokum er að sjálfsögðu hægt að segja upp fólki sem ekki rækir sínar skyldur, sem ekki sinnir starfi sínu sem skyldi. Það eina sem þarf að gera þá er að veita því áminningu til að það eigi kost á að leiðrétta misskilning sem hugsanlega veldur því að atvinnurekandinn telji að viðkomandi hafi ekki rækt skyldur sínar eða til að bæta sig í starfi. Slíka áminningu ber að veita og það er hún sem menn vilja losna við. Og það eru yfirleitt hinir veiku stjórnendur sem kalla á þetta, það eru einstaklingar sem þora ekki að kalla starfsmenn sína fyrir sig og ræða opinskátt við þá hverju sé áfátt í starfi þeirra, þora ekki að kalla á þá til að ræða það, vilja bara reka þá og helst láta þá hverfa af vinnustaðnum viðstöðulaust, helst samdægurs. Þetta er farið að tíðkast mjög oft. Það er hætt við því að veikir stjórnendur noti þessa aðferð og þeir vilja fá stuðning löggjafans til þess. Þá stekkur náttúrlega íhaldið fram, alltaf þegar eitthvað horfir í afturhaldsátt, og styður það. Við urðum vitni að því áðan að ungur maður úr Sjálfstæðisflokknum, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hinn mætasti maður að flestu leyti, leyfir sér að detta ofan í þann hrikalega pytt að taka undir með þessu afturhaldssjónarmiði sem ég segi að stríði beinlínis gegn mannréttindum. Þetta er hluti ástæðunnar fyrir því að menn vilja einkavæða og hlutafélagavæða opinberar stofnanir, þ.e. að komast fram hjá lögum og reglugerðum af þessu tagi.  Á Alþingi eru fimm stjórnmálaflokkar. Þeir eru allir með mismunandi áherslur. Mér hefur heyrst í dag að stjórnarmeirihlutinn sé nokkuð samstiga í því sem hann hefur sagt. Ég þekki það frá gamalli tíð að Framsóknarflokkurinn á aðrar rætur og mér hugnanlegri, en hann hefur lagt rækt við þessa hægri rót um of að mínu mati á umliðnum árum, að tala máli markaðshyggju og samkeppni, og gefið minna fyrir samvinnuna. Hvað stjórnarandstöðuna áhrærir þá eru að sjálfsögðu einnig mismunandi áherslur þar uppi, enda erum við í þremur mismunandi stjórnmálaflokkum. Við erum með ólíkar áherslur í utanríkismálum, í umhverfismálum um margt, um það sem snýr að skipulagi almannaþjónustunnar, þar eru áherslur um margt mismunandi, en um eitt höfum við sameinast og það er hið sögulega við daginn í dag og reyndar haustið allt. Við sammæltumst um það í upphafi þings að við mundum reyna að stilla saman strengi okkar um það sem við vildum ná fram á þinginu í vetur og færum síðan að hamra í aðdraganda komandi kosninga, nokkuð sem við vildum sammælast um að framkvæma á Íslandi. Og hvað er það? Það er að bæta hag þeirra hópa í þjóðfélaginu sem lakast standa. Út á það ganga tillögur okkar. Hv. þm. Birkir J. Jónsson auglýsti ákaft og andheitt eftir tillögum stjórnarandstöðunnar, hvað hún vildi gera í skólamálum, í heilbrigðismálum og á ýmsum sviðum þjóðlífsins. Á undanförnum árum höfum við lagt fram aragrúa tillagna á öllum þessum sviðum og þá ekki síst í umhverfismálum, atvinnumálum, byggðamálum og einnig hvað varðar rekstur almannaþjónustunnar. Við gætum staðið hér dögum saman og farið í gegnum það þannig að þær tillögur eru fyrir hendi. Það sem við erum að segja í dag er þetta: Nú beinum við kröftum okkar að því að bæta kjör þeirra hópa sem lakast standa, þ.e. öryrkja, hópa aldraðra. Við viljum laga stöðu þessara hópa. Við viljum gera það með því að koma líka til móts við kröfur sem uppi hafa verið í þjóðfélaginu á undanförnum árum um að ekki eigi að refsa öryrkjanum eða hinum aldraða sem nýtur greiðslna úr almannatryggingum fyrir að afla tekna að því marki sem nú er gert. Samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna nokkuð og fara með það í 300 þúsund kr. Það var ákveðið að flýta þeirri framkvæmd og svolítið skondið því að við heyrðum hæstv. heilbrigðisráðherra tala um það viku fyrir þá ákvörðun, áður en greint var frá þessu, að það kæmi ekki til greina. Sagt var í þessum þingstóli að það væri ekki á döfinni. En þegar fréttist af því að stjórnarandstaðan væri að sameinast um sínar tillögur, sem gera ekki ráð fyrir 300 þúsund heldur 900 þúsund kr. á ári, var ákveðið að flýta framkvæmd ríkisstjórnarinnar nokkuð. Við hækkum tekjutrygginguna og einnig kjör fólks sem dvelur á öldrunarstofnunum. Það var gerð rækileg grein fyrir þessum tillögum í dag. Hv. þm. Jón Bjarnason gerði það prýðilega en hann er fyrir hönd stjórnarandstöðunnar 1. flutningsmaður að tillögunum. Stjórnarandstaðan stendur öll, vel að merkja, að þeim, hún vann þær í sumar undir forustu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Við höfum öll sameinast um þessar tillögur, en þær tillögur sem hv. þm. Jón Bjarnason talaði fyrir í dag sem 1. flutningsmaður eru reistar á tillögum stjórnarandstöðunar frá því í haust. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð að sinni um fjárlagafrumvarpið. Það má vel vera að ég kveðji mér aftur hljóðs þegar lengra líður á umræðuna en til að aðrir þingmenn komist að ætla læt ég máli mínu lokið að sinni.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér mál málanna, hið viðamikla fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Það er nú komið til 2. umr. á Alþingi eftir meðhöndlun í fjárlaganefnd. Á einum mánuði og 20 dögum tókst hv. fjárlaganefnd að minnka þennan hugsanlega tekjuafgang sem lagt var upp með í fjárlagafrumvarpinu sem var þá um 17 milljarðar niður í innan við 10 milljarða. Útgjöld hafa verið aukin hér talsvert mikið og mun ég gera það að umtalsefni í ræðu minni og skoða aðeins líka þau ummæli sem nú þegar hafa fallið í umræðunni sem hefur farið fram hér í allan dag. Mig langar til að byrja aðeins á því að gera athugasemdir við orð varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, en það kveikti hjá mér hugrenningar að hlusta á hann. Hann stendur, að sögn, í baráttu við náttúru Íslands, við hálendið og fallvötnin, eldfjöllin, og hann hefur aldrei vitað meiri grát, hv. þingmaður, en út af „þessu Hálslóni“, þessu 57 ferkílómetra lóni sem fer yfir mela og urðir og einhverjar mosaþembur, eins og þingmaðurinn orðaði það. Það mætti halda, sagði hann, að verið væri að nauðga fjallkonunni. En það er þá bara verið að tryggja byggð í þessu landi. Ég verð að segja, frú forseti, að mér rann til rifja að hlusta á varaformanninn standa í þessum ræðustóli og úthella tilfinningum sínum á þeim nótum sem hann gerði. Við hv. varaformaður fjárlaganefndar eigum samleið í baráttunni fyrir því að byggð sé tryggð í landinu en það skiptir máli á hvern hátt það er gert. Stór hluti þjóðarinnar sættir sig ekki við að það sé gert með því að fórna helstu gersemum íslenskrar náttúru og stór hluti íslensku þjóðarinnar sættir sig ekki við að hafa svona ríkisstjórn sem hagar sér eins og fíll í postulínsverksmiðju eða refur í hænsnakofa. Ég verð að segja að þegar maður rýnir í þær áætlanir sem stórfyrirtæki hafa um að reisa fleiri álverksmiðjur hér á landi, og það enga smásmíði heldur allt upp í 600 þús. tonn, og menn tala um það eins og sjálfsagðan hlut að hér sé hægt að fóðra með orku risaálbræðslur sem hægt sé að drita niður út um allt land finnst manni eins og maður sé staddur í absúrd leikriti. Það er ekki heil brú í þeim áformum sem þó eru komin vel á veg og á mikið flug án þess að Alþingi sé upplýst og án þess að sveitarfélög séu upplýst. Það er bara eins og þetta sé einkamál stórfyrirtækjanna sem samt eru á makki við ríkisstjórn Íslands. Ríkisstjórnin veit um öll þessi áform. Það var ríkisstjórnin sem markaðssetti landið sem stóriðjuland. Það er ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á óstöðugleika í efnahagskerfinu sem er fylgifiskur stóriðjuframkvæmda. Álverið sem verið er að reisa nú og hefur valdið öllum þeim óstöðugleika sem við höfum átt við að glíma í efnahagskerfinu síðustu þrjú árin er bara lítið miðað við álverið sem Norsk Hydro þykist ætla að reisa hér á næstu árum. Við erum að tala um 340 þús. tonna álver austur á Reyðarfirði, Norsk Hydro ætlar að reisa 600 þús. tonna álver. Svo koma nokkur 250 þús. tonna álver í millitíðinni. Það er eins og þessi ríkisstjórn sé ekki tengd við neinn veruleika. Hún einblínir á einhverja draumsýn einhverra draumóramanna um það að hér sé hægt að ná úr iðrum jarðar þvílíkri raforku eða hitaorku sem hægt sé að breyta í raforku að annað eins á ekki að hafa sést á byggðu bóli. Skýjaborgirnar eru þvílíkar að það tekur ekki nokkru tali. Og það er að hluta til á skýjaborgum sem hugmyndir þessarar ríkisstjórnar eru reistar um þetta fjárlagafrumvarp en að mörgu leyti eru samt sem áður góðir hlutir hér þó að stigið sé að okkar mati í stjórnarandstöðunni minni skref og önnur skref en kannski ætti að stíga. Eins og ég segi, stór hluti þjóðarinnar vill að þessi ríkisstjórn fái hvíld, og það í vor. Hún er búin að vera of lengi við völd og það þarf að gefa henni frí. Mér finnst þetta fjárlagafrumvarp vera til marks um það. Það er til marks um það sem stjórnarmeirihlutinn í fjárlaganefnd gerist sekur um en það er tengt þessum fjáraustri sem mér sýnist hafa gripið stjórnarmeirihlutann í fjárlaganefndinni. Ég vil meina að meiri hlutinn gerist með þeim tillögum sem hér liggja á borðum okkar á þskj. 422 sekur um að beita svo valdi sínu að það er ámælisvert. Hér er verið að afgreiða fjárlög á kosningaári þar sem meiri hluti fjárlaganefndar fer lengra inn á þá braut en nokkru sinni fyrr á þeim átta árum sem ég hef setið á Alþingi Íslendinga að útdeila háum fjármunum fram hjá því kerfi sem löggjöfin segir til um að viðhafa eigi, að því er virðist í því augnamiði að kaupa sér velvilja. Hérna eru stjórnmálamenn á atkvæðaveiðum á ferð og fyrirgreiðslupólitíkusar sem láta eins og þeir eigi ríkissjóð. Ég trúi því ekki, frú forseti, að kjósendur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks séu stoltir af sínum mönnum í dag. Ég ímynda mér að það renni á menn tvær grímur þegar niðurstöður úr vinnu fjárlaganefndar eru skoðaðar. Niðurstöður þessa meiri hluta, eins og ég sagði áðan, eru fólgnar í því að stjórnarliðar sem fyrir einum mánuði og 20 dögum gáfu sig út fyrir að ætla að skila ríkissjóði með 17 milljarða tekjuafgangi geta ekki á sér setið í fyrirgreiðslunum sem enda með því að tekjuafgangurinn verður innan við 10 milljarðar. Nú má ekki skilja orð mín svo að ég sé mótfallin hækkuðum framlögum til heilbrigðismála eða menntamála. Síður en svo. En ég er ósátt við að stjórnarliðar skuli koma til 2. umr. um fjárlög, berjandi sér á brjóst rétt fyrir kosningar, spilandi út þessum fúlgum í breytingartillögum eftir þau miklu vonbrigði sem ýmsar opinberar stofnanir urðu fyrir þegar frumvarpið leit dagsins ljós. Samkvæmt frumvarpinu, eins og það liggur fyrir í þessari gulu bók, er gert ráð fyrir mikilli skerðingu á fjölda stofnana og fullkomlega óraunhæfum fétekjukröfum eins og ég mun víkja að síðar í máli mínu. Hv. formaður fjárlaganefndar sá ástæðu til að koma í andsvar við ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar, sem var einn af talsmönnum stjórnarandstöðunnar í þessari umræðu og gerði grein fyrir breytingartillögum eða sameiginlegum tillögum stjórnarandstöðunnar um ýmsa þætti sem varða stórhækkaðar greiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega, samtals ríflega 7 milljarðar kr. Formaðurinn, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sá ástæðu til að gera það að umtalsefni að engar tillögur væru í tillögum stjórnarandstöðunnar um að bæta stöðu heilbrigðisstofnana, stofnana félagslega kerfisins eða menntakerfisins. Og var mjög hneykslaður, náði varla upp í nefið á sér. Var mjög hissa á því að stjórnarandstaðan skyldi nú ekki koma með neinar tillögur til að bæta stöðu þeirra stofnana. Hvernig telur stjórnarandstaðan eiginlega að margar ríkisstofnanir geti búið við óbreyttar fjárheimildir? lá í spurningu formannsins. Það er kannski von að hann spyrji. En í spurningunni er auðvitað falinn áfellisdómur yfir eigin gerðum. Eða hefur hv. formaður fjárlaganefndar í raun áhyggjur af stöðu þeirra stofnana sem um ræðir? Ég lýsi eftir svari frá hv. formanni við þeirri spurningu. Og svari við því hvers vegna hann hækkar þá ekki sjálfur framlögin til þeirra stofnana sem hann ber svo mjög fyrir brjósti í því andsvari sem ég geri hér að umtalsefni. Eða ber hann hag þeirra einungis fyrir brjósti þegar hann telur að með því geti hann komið höggi á stjórnarandstöðuna? Það skyldi þó ekki vera. Hv. þingmaður hlýtur að átta sig á hvað svona yfirlýsingar hafa í för með sér og ég vona að fjölmiðlar hafi verið að hlusta og geti þá haldið áfram að spyrja hv. þingmann sem fer fyrir fjárlagavinnu meiri hlutans því það þarf að skýra þessi ummæli nánar. Er hv. formaður fjárlaganefndar þeirrar skoðunar að tillögur meiri hlutans séu svo lágar að þær nægi ekki til að bæta stöðu heilbrigðisstofnana, stofnana félagslega kerfisins eða menntakerfisins? Ef hv. formaður telur að framlögin séu of lág hlýtur hann að vera að brjóta eiðstafinn sem hann undirritaði hér þegar hann settist á þing fyrir tæpum fjórum árum og er grundvöllur að þingsetu hans. Það er ótrúlegt að sjá hvernig hv. þingmaður hneykslast á því að stjórnarandstaðan skuli ekki vera að gera hér einhverjar tillögur um bragarbót fyrir heilbrigðiskerfið, fyrir félagslega kerfið.

Það eru engar.

Það eru engar, segir hv. formaður. Ekki eru þær hjá meiri hlutanum. Ég held því að hv. formaður þurfi að skýra orð sín nánar, að hann skuli hneykslast á því að stjórnarandstaðan skuli ekki koma með tillögur þar að lútandi. Ef það er svona mikil þörf á að leiðrétta eitthvað verður hv. þingmaður að gera það sjálfur. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur líka haldið því fram í dag að nauðsynlegt sé að skera upp bótakerfi ríkisins og taka það til heildarendurskoðunar. Það er sagt á vef Ríkisútvarpsins í dag að tilefni þeirra orða þingmannsins sé kannski öðru fremur saga sem hér hefur verið rakin í dag, saga sem við heyrðum í fréttum útvarps í gærkvöldi, saga öryrkja sem hafði leyst út tæplega 400 þús. kr. af viðbótarlífeyrissparnaði en þegar skatturinn var búinn að taka sitt og Tryggingastofnun búin að skerða bætur hennar og eiginmanns hennar, sem er ellilífeyrisþegi, stóðu eftir 9.000 kr. af sparnaðinum. 9.000 kr. af 400 þús. kr. Auðvitað hneykslast fólk á þessu og áttar sig ekki á hvers konar landi við lifum í og við hvers konar kerfi við búum sem geti farið svona með viðbótarlífeyrissparnað öryrkja. Stjórnarliðar hafa talað fyrir því í dag að skera þurfi upp þetta kerfi og að koma þurfi í veg fyrir að svona lagað gerist, þar með hv. formaður fjárlaganefndar og líka hv. þm. Bjarni Benediktsson sem heldur því fram að mikið hafi verið gert til að reyna að bæta kjör eldri borgara og öryrkja og enn standi mikið til í þeim efnum. Hann segir að ungt fólk sem er að byrja að greiða viðbótarlífeyrissparnað í dag eigi ekki að þurfa á almannatryggingum að halda þegar það kemst á efri ár og að almannatryggingakerfið sé fyrir þá sem lenda í óhöppum. En á sama tíma og þetta er að gerast eru þessir herramenn að breyta opinberum stofnunum í hlutafélög, undirbúa einkavæðingu almannaþjónustu, sem á eftir að leiða til hvers? Til aukinnar misskiptingar í samfélaginu, til aukins launamisréttis og til aukins launamunar kynjanna. Hér stangast því hvað á annars horn í gjörðum þessara manna. Í orði kveðnu við fjárlagaumræðuna vilja þeir öflugt velferðarkerfi og svo eru þeir að grafa undan því með hinni hendinni í gjörðum sínum að öðru leyti. Það færist nefnilega í vöxt að starfsemi einkafyrirtækja sem selja þjónustu á markaði sæki um stuðning til fjárlaganefndar og þeim fyrirtækjum fjölgar árlega sem njóta árvissra styrkja á fjárlögum og aukafjárlögum. Þessir háu herramenn eru líka að gera í því að sjá til þess að undirbúa jarðveginn fyrir frekari einkavæðingu. Mér kemur í hug þessi tilhneiging sem er mjög rík núna í fjárlagafrumvarpinu að láta opinberar stofnanir fara að greiða í beinhörðum peningum leigu til Fasteigna ríkisins. Ég get nefnt Landbúnaðarstofnun, Landbúnaðarháskóla Íslands og Þjóðleikhúsið. Margar af breytingartillögum fjárlaganefndar eða meiri hluta fjárlaganefndar eru einmitt til komnar vegna svona hluta, að verið er að krefja ríkisstofnanir um leigu sem eru greiddar úr einum vasa ríkisins yfir í hinn. Og svo mega menn spyrja sig hvort ekki stefni í það innan fárra ára að batteríið, Fasteignir ríkisins, verði sett á markað. Verði einkavætt og sett á markað. Þeir eru bara að undirbúa slíkt. Þeir eru að búa til kerfi til að búa í haginn fyrir einhverja góða einkaaðila, sem þarf að plokka út eða velja út úr einkavinaflórunni, og svo verður einkavætt. Þetta er tilhneigingin og þetta er stefnan þó svo þeir séu ekki að flíka henni hér og nú í fjárlagaumræðunni. Talsvert af þeim fjárlagatillögum sem varða svona styrki og sporslur eru einmitt til einkafyrirtækja. Samningar sem t.d. menntamálaráðuneytið hefur verið að gera í ríkum mæli eru gerðir við einkaaðila. Talsvert er um að fyrirtæki sem starfa t.d. á vettvangi skólamála og bjóða upp á ýmsar tæknilegar lausnir fyrir námsmenn eða stúdenta, framleiða námsefni eða bjóða upp á kennslu í einstökum námsgreinum, séu að sækja um styrki til fjárlaganefndar og fái fyrirgreiðslu. Einnig má nefna ráðgjafarfyrirtæki sem keppa á markaði um hylli neytenda hvert á sínu sviði. Þau eru farin að sækja í auknum mæli til fjárlaganefndar um stuðning og eru að fá. Seinni árin finnst mér eins og ríkissjóður hafi verið opnaður í auknum mæli fyrir bein framlög til slíkra fyrirtækja og mér sýnist þetta vera að öllum líkindum liður í aukinni einkavæðingu opinberrar þjónustu sem ríkisstjórnin vinnur nú að leynt og ljóst. Að minnsta kosti er ekkert amast við því að fyrirtæki á markaði sæki í auknum mæli um fjármagn til verkefna sinna til fjárlaganefndar, heldur er þeim tekið opnum örmum og okkar sameiginlegu sjóðir eru opnaðir svo úr þeim renna milljónirnar óhindrað. Og engar úthlutunarreglur gilda. Nei, ekki hjá fjárlaganefnd og ekki þarf að merkja framlögin heldur sérstaklega aðstandendum fyrirtækjanna á hinum opinberu pappírum svo almenningur á ekki auðvelt um vik að sjá hverjum er verið að umbuna. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum mótmælt þessum nýju siðum og við teljum vera um misnotkun valds að ræða hvað fjárlaganefnd hefur verið örlát á fjármuni hins opinbera, sérstaklega á þeim fjárlögum sem úr þessum ræðustóli hafa verið nefnd kosningafjárlög. Einnig hafa verið settar stórar upphæðir sem látnar hafa verið í virkilega þarfa málaflokka, ég er ekki að kasta rýrð á það. En upphæðir sem hafa ekki einu sinni farið fyrir fjárlaganefndina til umræðu heldur eitthvað sem meiri hlutinn hefur stimplað og sent út fréttatilkynningar um að nú sé verið að láta 100 milljónir í íslenskukennslu til útlendinga, framlögin til Kvikmyndastofnunar er eitt, þar sem fóru tæpar 130 millj. kr. á einu bretti til að hækka framlög til Kvikmyndastofnunar. Í dag kom svo útspil frá menntamálaráðuneytinu um að búið sé að stofna Útflutningsskrifstofu íslenskrar tónlistar með athöfn í Þjóðmenningarhúsinu. Stofnaðilar Útflutningsskrifstofu íslenskar tónlistar eru Samtónn og Landsbankinn, en auk fjárframlaga frá stofnaðilum leggja utanríkisráðuneytið, menntamálaráðuneytið, iðnaðarráðuneytið til fjárframlög til rekstrar Útflutningsskrifstofunnar. Árleg fjárframlög til reksturs skrifstofunnar nema 17,5 millj. kr. á ári yfir þriggja ára tímabil. Þar af eru framlög ráðuneytanna 10 millj. kr. sem skiptast þannig að menntamálaráðuneytið leggur til 5, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið 2,5 og utanríkisráðuneytið 2,5 millj. kr. Nú skal það tekið fram að ég hef ekkert á móti Útflutningsskrifstofu íslenskrar tónlistar, en að þessi tilkynning skuli koma frá menntamálaráðuneytinu í dag, þegar búið er að stimpla meira að segja allar breytingartillögur sem koma úr fjárlaganefnd, er athugunarvert. Svo gerðist það líka að í dag fengum við fréttatilkynningu þar sem sagt er að ríkisstjórnin hafi samþykkt á fundi sínum á þriðjudag, að tillögu Árna Mathiesens, hæstv. fjármálaráðherra, að leggja til við Alþingi að virðisaukaskattur á geisladiska verði lækkaður niður í 7%. Menn eru í miklum bríma, miklum ham, við að slá sig til riddara, með eins og ég segi ýmsum verkefnum sem Alþingi væri alveg tilbúið til að standa saman að, ef við fengjum tækifæri til þess að ræða um það. En minni hlutinn er sniðgenginn, minni hlutinn í fjárlaganefndinni hefur ekkert um þetta að segja. Hann fær ekki að sjá pappírana sem eru á bak við jafnvel hundruð milljóna úthlutanir. Það er því virkilega ámælisvert hvernig núverandi ríkisstjórn á kosningaári er að fara með völd sín og ég vil segja, misfara með völd sín. Frú forseti. Ég stend að tveimur minnihlutaálitum nefnda sem birt eru í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndarinnar á þingskjali 421. Ég mun nú gera grein fyrir þeim minnihlutaálitum. Það er annars vegar minnihlutaálit frá menntamálanefnd og hins vegar minnihlutaálit frá umhverfisnefnd. Í fylgiskjali VI í nefndaráliti meiri hlutans, sem kemur þá frá 2. minni hluta menntamálanefndar því það náðust einungis tveir minni hlutar þegar málið var afgreitt út, segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað um þann hluta fjárlagafrumvarpsins sem er á hennar málefnasviði, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, og bréf fjárlaganefndar frá 5. október 2006. Nefndin fékk til sín á fund Gísla Þór Magnússon og Auði Björgu Árnadóttur frá menntamálaráðuneyti, Jónatan Garðarsson og Ástu Hrönn Maack frá tónlistarsjóði. Sérstakur fundur var haldinn með fjárlaganefnd, menntamálanefnd og starfsmönnum menntamálaráðuneytis, Gísla Þór Magnússyni og Aðalsteini Eiríkssyni, um reiknilíkan ráðuneytisins vegna framhaldsskólanna. Annar minni hluti gerir athugasemd við vinnutilhögun nefndarinnar þetta árið. Tími hennar fór að mestu í að vinna tillögur að úthlutun safnliða, og stendur 2. minni hluti að afgreiðslu safnliðanna eins og hún er skýrð í áliti 1. minni hluta nefndarinnar. Eini fundurinn sem haldinn var um efni frumvarpsins, utan kynningarfundar með fulltrúum menntamálaráðuneytisins, var fundurinn með fjárlaganefnd um stöðu framhaldsskólanna sem áður er nefndur. Ekki var kallað á gesti varðandi neina aðra liði frumvarpsins.“ Þetta, frú forseti, er að mínu mati afar ámælisvert því að sjálfsögðu á menntamálanefnd að kalla til sín forstöðumenn helstu menntastofnana og það hefur verið til siðs í menntamálanefnd að gera það. En að þessu sinni var það ekki gert og allur tími nefndarinnar fór í að taka á móti gestum sem höfðu sent inn umsóknir til fjárlaganefndar en eins og alkunna er fjölgar þeim sem senda inn styrkbeiðnir til fjárlaganefndar á ári hverju og er kannski ekki að undra þar sem fjárlaganefnd er jafnörlát á fé og úthlutanir opinbers fjár og raun ber vitni. Í áliti 1. hluta menntamálanefndar segir eftirfarandi um safnliðina, sem við stöndum að afgreiðslu á, með leyfi forseta. „Nefndin telur að í meginatriðum eigi úthlutun til einstakra verkefna á sviði lista og menningar að vera í höndum sjóða sem komið hefur verið á í þeim tilgangi.“ Nú vona ég að hv. þingmenn meiri hluta fjárlaganefndar leggi við eyru. Það er sem sagt álit meiri hluta menntamálanefndar að það eigi að meginhluta til að úthluta til einstakra verkefna á sviði lista og menningar í gegnum sjóði, enda höfum við sjóði og farveg fyrir flest af þeim verkefnum sem við fáum inn á okkar borð. Við höfum sett lög um ákveðna sjóði og ég nefni safnasjóð því til staðfestingar og tónlistarsjóð sömuleiðis. Áfram segir á áliti 1. minni hluta menntamálanefndar, með leyfi forseta: „Hjá stjórnum og ráðum sem annast úthlutun úr slíkum sjóðum fara umsóknirnar í gegnum faglegt mat sem menntamálanefnd Alþingis hefur ekki forsendur til að beita. Í þessu sambandi bendir nefndin á að úthlutun vegna tónlistarerinda eigi að fara fram í gegnum tónlistarsjóð. Samkvæmt lið 02-982-1.25 í frumvarpi til fjárlaga 2007 fær tónlistarsjóður 49 millj. kr. Nefndin hefur, að beiðni fjárlaganefndar, skoðað umsóknir um styrki til einstakra tónlistarverkefna, t.d. Berjadaga, sem er tónlistarhátíð á Tröllaskaga, Harmonikkufélags Vestfjarða, Músíkur í Mývatnssveit, Sumartónleika í Skálholtskirkju og Þjóðlagahátíðar á Siglufirði, og telur að eðlilegra væri að þessar umsóknir kæmu til skoðunar hjá tónlistarsjóði þar sem gilda ítarlegar reglur um úthlutunina, sbr. reglur nr. 125/2005, um úthlutun styrkveitinga úr tónlistarsjóði. Með því móti er líka komið í veg fyrir að sótt sé um á báðum stöðum eins og brögð hafa verið að. Slíkt er einkum óheppilegt fyrir tónlistarsjóð sem reynir að meta sínar úthlutanir án vitneskju um hverjir hljóta styrki frá Alþingi.“ Þetta var úr áliti 1. minni hluta menntamálanefndar. Undir það rita hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, og hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir. Minni hlutinn í menntamálanefnd tekur undir þetta sjónarmið. Þegar hv. formaður nefndarinnar fór á fund fjárlaganefndar óskaði hann beinlínis eftir því að tónlistarsjóður yrði hækkaður um 20 milljónir til þess að þau verkefni sem - nú sé ég að hv. formaður fjárlaganefndar rekur upp stór augu, hann rekur kannski ekki minni til þess - en með það skildum við í menntamálanefnd að þetta yrði erindi hv. formanns til fjárlaganefndar að tónlistarsjóðurinn yrði hækkaður um 20 milljónir til að hann gæti þá tekið við þeim föstu árlegu tónlistarverkefnum sem eru vítt og breitt um landið og Alþingi vill að haldi áfram. Þar erum við að tala um Skálholtshátíð, Reykholtshátíð, tónlistarhátíðina á Kirkjubæjarklaustri, Berjadaga á Tröllaskaga og lengi mætti áfram telja. Það er fjöldinn allur af svona hátíðum sem hafa fengið einhver hundruð þúsunda, kannski 400 þúsund eða 500 þúsund á ári, frá Alþingi. Slíkar fjárveitingar eiga bara að fara í gegnum tónlistarsjóð og tónlistarsjóðurinn á auðvitað að gera samninga við þessi verkefni til ákveðins tíma, t.d. fimm ára í senn, og endurskoða þá að fimm árum liðnum og sjá þá hvort hátíðin hefur ekki vaxið og dafnað og hvort hún fái ekki áframhaldandi samning eða hvort hún hafi breyst og hvort einhverju þurfi að breyta. Af þessu tilefni kölluðum við í menntamálanefnd á stjórn tónlistarsjóðsins og fengum Ástu Maack og Jónatan Garðarsson á fund til okkar og við áttum langt og gott samtal við þau um nákvæmlega þetta. Það er í slíkum farvegi sem tónlistarverkefnin eiga auðvitað að vera, því þegar allt kemur til alls eru heiðarlegir einstaklingar - ég segi ekki heiðarlegir einstaklingar, bara einstaklingar sem vita hvernig tónlistarsjóður var hugsaður. Hann var hugsaður sem slíkur að taka yfir þau verkefni sem Alþingi hafði verið að láta renna til á hverju ári til að spara m.a. fjárlaganefnd eða menntamálanefnd öllu heldur vinnuna við að skoða allar umsóknirnar og setja sig inn í þær. Menntamálanefnd, sem síðan hefur gert tillögu til fjárlaganefndar sem yfirleitt hefur verið farið að jafnvel þó svo að fjárlaganefnd hafi alltaf stækkað pottinn og útdeilt svo á eigin vegum ýmsum styrkjum sem menntamálanefnd hafði ekkert um að segja. Þetta er óráðsía sem verður að stöðva. Við í menntamálanefnd höfðum tillögu í þeim efnum og óskuðum eftir því að að henni yrði farið, en hvað gerist? Fjárlaganefnd er svo laus höndin í pyngjunni að styrkirnir til tónlistarverkefna dælast út en nefndin vill ekki hækka tónlistarsjóðinn og tryggja faglega úthlutun til slíkra verkefna með mögulegum samningum til ákveðins tíma. Það er skammsýni af fjárlaganefnd að hafa ekki farið að beiðni menntamálanefndar því að með þessu móti hefði mátt skapa miklu meiri sátt og fagmennsku í kringum úthlutanirnar en nokkurn tíma verður hægt að koma á hjá okkur þingmönnunum. Í heildina má segja, svo ég kannski spinni þennan þráð örlítið áfram þó ég sé í miðjum klíðum að gera grein fyrir álitum menntamálanefndar, að það sé skýrt dæmi uppi á borðum okkar í þessum fjárlögum um það hvað fjárlaganefnd er á hálum ís með að vera sífellt að auka útdeilingar sínar á opinberu fé. Nú hefur það verið til siðs hjá sjálfstæðu atvinnuleikhópunum að þeir hafa haft fjármuni sína, rúmar 40 milljónir, undir fjárlagalið sem heitir Til starfsemi atvinnuleikhópa. Það hefur algjörlega haldið að leikhóparnir vita að í þennan sjóð sækja þeir um allar sínar leiksýningar sem þeir vilja setja upp. Leikhóparnir hafa fellt sig við þetta og fara í gegnum þann faglega farveg að leiklistarráð, sem úthlutar úr sjóðnum, fær allar þær umsóknir, skoðar þær faglega og úthlutar faglega. Nú er hins vegar farið að bera á því á þessum fjárlögum að einstakir leikhópar eru farnir að sækja sjálfstætt til fjárlaganefndar. Fá leikhóparnir stuðning fjárlaganefndar? Já, eins og ekkert sé. Hvað heldur hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður fjárlaganefndar, að hann fái marga leikhópa yfir sig á næsta ári? Ég get lofað honum því að þeir verða nokkuð margir því að þegar einn sér að svona er hægt að fara að, þá koma hinir auðvitað í kjölfarið. Viðleitni þeirra sem hafa verið að reyna að vinna að því að koma hlutunum í faglegan farveg er fyrir borð borin. Meiri hluti hv. fjárlaganefndar gerir sér það að leik að riðla eða koma í veg fyrir að hægt sé að setja upp faglegt, skilvirkt, gagnsætt kerfi þar sem um jafningjamat er að ræða og faglega úthlutun. Nei, þetta skal halda áfram á þessari braut og þá skal líka fjárlaganefnd bara fá í höfuðið enn fleiri verkefni en hingað til hafa verið. Ég held að það sé nú nóg samt. Við getum nefnt húsafriðunarnefnd og alla styrkina til uppbyggingar á gömlum húsum vítt og breitt um landið. Af hverju má ekki húsafriðunarnefnd útdeila þeim styrkjum? Af hverju er það gert þannig að fjárlaganefnd úthlutar þeim? Jafnvel þó svo að fjárlaganefnd sé farin samvisku sinnar vegna síðustu tvö ár að kalla á formann húsafriðunarnefndar til að sitja við borðið þegar fjárlaganefndin úthlutar er miklu heilsusamlegra fyrir okkur öll að setja fjármunina til húsafriðunarnefndar, í þann sjóð sem þar er og láta úthlutunina fara fram á faglegum forsendum í gegnum nefndina. Fjárlaganefnd hefur ekkert að gera með puttana í þessum einstöku verkefnum. Framhaldsskólarnir og reiknilíkanið, það er nú eitt málefnið sem heyrir undir menntamálanefnd. Frumvarpið gerir ráð fyrir aðhaldskröfu upp á 300 milljónir á framhaldsskólana. - Nú þarf ég að fletta hér upp í breytingartillögunum mínum. Mér sýnast framhaldsskólarnir fá leiðréttingu upp á 260 milljónir í breytingartillögunum,  Það er mat okkar í 2. minni hluta menntamálanefndar að með þessu móti sé verknámsskólunum gert afar erfitt fyrir og líklegt er að þeir verði að fella niður áfanga þar sem útilokað er að þeir nái að auka nemendafjölda í öllum þeim áföngum sem um ræðir. Skólar á landsbyggðinni verða sérstaklega illa úti í þessum aðgerðum. En eins og ég sagði áðan er verið að hliðra þarna til að talsvert miklu leyti. Ég geri því ráð fyrir að framhaldsskólarnir geti lifað við þá skerðingu sem er þá trúlega upp á 50 milljónir en ekki 300 eins og stefndi í. Það er svo alvarlegt í sjálfu sér, virðulegi forseti, sem fram kom á fundi menntamálanefndar og fjárlaganefndar með starfsmönnum menntamálaráðuneytisins, að í raun hafa framhaldsskólarnir aldrei verið metnir inn í reiknilíkanið út frá raunverulegri þörf skólanna. Þörfin hefur aldrei ráðið fjárveitingunum þeirra heldur hafa grunnforsendur reiknilíkansins verið miðaðar við þá upphæð sem skólarnir fengu árið 1997, áður en líkaninu var komið á. Þannig hafa möguleikar þessa reiknilíkans aldrei verið notaðir til fullnustu þar sem þessi raunverulega þörf skólanna hefur aldrei verið viðmiðið heldur einungis sú upphæð sem sett var til skólanna samkvæmt fjárlögum 1997 og síðan verið framreiknuð æ síðan. Það er mat okkar sem skipum 2. minni hluta menntamálanefndar að þörf sé á að endurskoða þetta mál því að á hverju ári frá því að reiknilíkanið var tekið í gagnið hafa framhaldsskólarnir fært fram málefnaleg rök fyrir því að líkanið mæli ekki þörf þeirra og hafa þeir farið fram á sanngjarnar leiðréttingar á fjárframlögunum. Nú er svo komið að nokkuð margir skólanna hafa verið að skera svo mikið niður að komast ekki lengra í hagræðingunni. Ástandið er orðið þannig að búnaður margra verknámsskólanna er orðinn svo úreltur og úr sér genginn að ekki verður lengur við það unað. Aðstæður skólanna margra núna gefa ekki til kynna að stjórnvöld meini neitt með hástemmdum yfirlýsingum um hækkað menntastig þjóðarinnar, né með hátíðlegum ræðum um mikilvægi iðn- eða starfsnáms. Það er ekki fyrr en við sjáum alvarlegar aðgerðir og verulegt átak í þessum málum að hátíðaræðurnar fara að hafa eitthvert gildi og einhverja merkingu. Út frá þessum hugleiðingum er það krafa 2. minni hluta að framlagið til skólanna verði reiknað upp á nýtt, að miðað verði við raunhæfar nemendatölur 2007 og að tekið verði mið af launa- og verðlagsþróun við endanlegar ákvarðanir um fjárframlög. Hér hefur orðið einhver leiðrétting á þó ekki hafi verið farið alla leið, það er auðvitað vel og því ber að fagna en engu að síður eru grunnprinsippin í þessu máli okkar, 2. minni hluta menntamálanefndar, fullgild. Háskólinn á Akureyri er næstur í umfjöllun okkar í 2. minni hluta. Við gerum athugasemdir við það að háskólinn hafi síðustu árin verið rekinn með umtalsverðum halla. Við höfum vissulega reynt á Alþingi að mæta þeim halla með auknum fjárframlögum síðustu tvö ár. Það er mat 2. minni hluta að hagræðing sú og endurskipulagning sem skólinn hefur ráðist í af þessum sökum sé komin svo langt að vart verði lengra gengið. Deildir hafa verið sameinaðar, þeim fækkað úr sex í fjórar, og starfsfólki hefur verið sagt upp störfum. Til að losa skólann úr fjárhagslegri spennitreyju þarf að ráðast í varanlegar aðgerðir og tryggja hækkaðan rekstrargrunn skólans um 60 millj. kr., auk þess sem bæta þarf skólanum að fullu hækkuð útgjöld vegna launa- og verðlagshækkana. Nú ber að taka það fram, virðulegi forseti, að hækkunin sem kemur til skólans í breytingartillögunum, samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans er 60 milljónir.  Það segir í nefndaráliti meiri hlutans um Háskólann á Akureyri - jú, 70 milljónir, það er rétt, en þar af eiga 40 milljónir, ef ég man rétt, að fara í hækkaða húsaleigu í rannsóknarhúsinu. - Nú hristir hv. þm. höfuðið.  Gott og vel. Það er þá búið að leiðrétta fjárframlögin til Háskólans á Akureyri að einhverju leyti frá því að þetta er skrifað og því ber að fagna og vonandi að það sé þá nægilega mikið til að skólinn geti vel við unað. Ég á ekki von á að það sé svo mikið að skólinn verði sáttur, því að samkvæmt upplýsingum okkar í menntamálanefnd er nauðsynlegt, til að uppfylla rannsóknarsamning menntamálaráðuneytisins við skólann, að bæta við 100–150 milljónum í rannsóknafé. Það er því mat okkar í 2. minni hluta menntamálanefndar að hækkunin sem fjárlagafrumvarpið gerði ráð fyrir og jafnvel 70 millj. kr. viðbót til Háskólans á Akureyri sé ekki nægilega mikil til að uppfylla þá samninga sem gerðir hafa verið. Háskóli Íslands hefur fengið hækkað framlag upp á 300 milljónir, því ber að fagna. Þar með er sleginn úr höndum okkar þingmanna í 2. minni hluta menntamálanefndar sá kafli í nefndaráliti okkar um Háskóla Íslands en við færðum rök fyrir því að koma yrði til móts við háskólann og þá metnaðarfullu stefnu sem hann hefur mótað til næstu 10–15 ára. Stefna þessi hefur bæði verið samþykkt á háskólafundi og í háskólaráði og því er eðlilegt að löggjafinn taki undir þá stefnu með því að gera vel við skólann á næstu árum. Í orði kveðnu heyrist manni á meiri hluta fjárlaganefndar að það eigi að gera og því ber að fagna. Ég vona að það verði þá líka til frambúðar að þessi nýi samningur geti skilað Háskóla Íslands því sem ætlast er til, því sem skólinn stefnir að og hætt verði að halda þessum þjóðarskóla okkar við hungurmörkin og svelta hann inn á braut skólagjalda, eins og mér hefur virst núverandi meiri hluti ætla að gera, a.m.k. Sjálfstæðisflokkurinn, og Framsóknarflokkurinn hefur verið dreginn með í þeim efnum. Enn gagnrýnir 2. minni hluti framsetningu frumvarpsins þar sem fjárveitingar til kennslu og rannsókna í háskólum eru ekki aðgreindar á viðfangsefnaliði hjá hverjum skóla fyrir sig. Það er ósvinna finnst manni að gera nefndarmönnum og öðrum þeim sem þurfa að vinna eftir fjárlagafrumvarpinu erfiðara fyrir en nauðsyn krefur, að gera okkur svona erfitt fyrir að glöggva okkur á einstökum þáttum frumvarpsins. Þá gerir framsetning frádráttarliða háskólanna, t.d. hluti af tekjum skólanna vegna skrásetningargjalda og reiknuð fjárbinding í húsnæði ríkisins, það að verkum að ekki er hægt að bera saman útgjöld ríkisins vegna skólanna. Það hlýtur að vera sanngjörn krafa að framkvæmdarvaldið geri löggjafanum svo auðvelt sem verða má að greina það sem að baki frumvarpinu liggur. Við gerum líka athugasemd við fjárframlögin samkvæmt fjárlagafrumvarpinu til stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Við sjáum reyndar í breytingartillögum meiri hlutans að búið er að leiðrétta þar ákveðna þætti sem við getum vel við unað og hleyp ég því yfir þann kafla álits okkar. Þá er kafli sem fjallar um ósanngjarna aðhaldskröfu. Í honum segir að í frumvarpinu sé gerð krafa um aðhald hjá ýmsum söfnum og sjóðum sem ætlaðir eru til að styrkja listir og menningu. Má þar nefna tónlistarsjóð, bókmenntasjóð og starfsemi atvinnuleikhópa, sem og starfsemi áhugaleikfélaga. Þessir liðir voru leiðréttir, þ.e. starfsemi áhugaleikfélaga var leiðrétt í tillögum meiri hlutans og sömuleiðis starfsemi atvinnuleikhópanna, um 5 milljónir hvor, og er það auðvitað vel og eru báðir hóparnir vel að þeim auknu fjármunum komnir. Lokakaflinn í nefndaráliti 2. minni hluta fjallar um Náttúruminjasafn. Við gerum athugasemd við það að ætlunin skuli vera að fjármagna nýtt höfuðsafn Náttúruminjasafn Íslands af óskiptum liðum menntamálaráðuneytisins. Nýtt náttúruminjasafn verðskuldar sjálfstæðan fjárlagalið nú þegar hillir undir að því verði formlega komið á laggirnar árið 2007. Rétt er þó að geta þess að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins kennir um skorti á upplýsingum frá menntamálaráðuneytinu, sem er ámælisvert, ekki síst í ljósi gagnrýni sem kom fram í málflutningi stjórnarandstöðu í tengslum við umfjöllun um þingmál um nýtt náttúruminjasafn á 132. löggjafarþingi og raunar líka núna síðan þetta var skrifað á þessu yfirstandandi þingi. Undir álitið rita auk mín hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson, Björgvin G. Sigurðsson og Mörður Árnason. Áður en ég klára mig alveg af efnisliðum menntamálaráðuneytisins langar mig að geta um það, virðulegi forseti, að í breytingartillögum frá meiri hluta menntamálanefndar getur að líta talsvert aukin framlög til ýmissa safna og má þar nefna söfn sem fara undir Þjóðminjasafn Íslands á fjárlagalið Þjóðminjasafnsins og sömuleiðis söfn sem fara á safnliði fjárlagafrumvarpsins. Þar er um tugi milljóna að ræða sem bætt er í til safnanna og hefur fjárlaganefnd þann háttinn á, sem ég hef verið að gagnrýna í ræðu minni, að hún útdeilir án nokkurra faglegra viðmiða til ýmissa safna og sýninga, setra og safnavísa á sama tíma og safnasjóður getur bara unað við sitt áfram og fær ekki til umfjöllunar þær hugmyndir og þær umsóknir sem fjárlaganefnd fjallar um. Nýverið hafa komið fram hugmyndir frá Gísla Sverri Árnasyni, sem hefur gert rannsókn á safnamálum á Íslandi. Hann skrifaði mastersritgerð sem kynnt var í Þjóðminjasafninu á fyrirlestri í síðustu viku þar sem hann kemur inn á opinbera stjórnsýslu varðandi söfn og kemur með hugmynd um að það væri kannski ráð að fara að stofna umdæmissöfn á Íslandi, sérstök umdæmissöfn sem gætu þá orðið eins og millistig á milli hinna eiginlegu höfuðsafna og svo þeirra litlu safna sem eru samt svo mikilvæg í hinum dreifðu byggðum landsins. Ég held að það sé mjög tilhlýðilegt að menntamálanefnd og fjárlaganefnd líti aðeins á hugmyndir Gísla Sverris sem ganga út á það að þær 350 safnaeiningar sem starfræktar eru í landinu, afar smáar og veikburða langflestar, fái einhvers konar lífsmöguleika. Það er eðlilegt að skoða hvort umdæmissöfn af því tagi sem Gísli Sverrir leggur til að verði komið á laggirnar gætu ekki einmitt orðið til þess að styrkja lággróðurinn og mynda tengsl á milli höfuðsafnanna og þessara smáu eininga. Í niðurstöðu rannsóknarinnar kemst Gísli að þeirri niðurstöðu að þetta sé fýsilegt og þetta á sér fordæmi í nágrannalöndum okkar þar sem þrískipting safnastarfsemi er þekkt eða þriggja þrepa stjórnsýsla safnamála og hefur verið til eflingar safnastarfi og mundi eflaust verða það hér. Það er athyglisvert í niðurstöðum Gísla Sverris að fram kemur að 2003 hafi safnasjóður úthlutað einungis 17% af framlögum sem úthlutað var það ár til safna. Hver úthlutaði þá 83%? Jú, mikið rétt, það var fjárlaganefnd. Gaman væri að reikna út úthlutanir fjárlaganefndar þetta árið til safna og þróunina á því. Ég spyr því hv. formann fjárlaganefndar hvort honum finnist þetta gott verklag og góð stjórnsýsla og hvort ásættanlegt sé að í gegnum safnasjóð - sem hefur það lögbundna hlutverk að úthluta styrkjum til safna sem þurfa að uppfylla ákveðnar kröfur, ákveðnar faglegar kröfur og standa sig í þeim efnum, þetta eru söfn sem safnasjóður eða safnaráð hefur eftirlit með - fari innan við 20% af því sem úthlutað er til safna. Það stangast beinlínis á við vilja Alþingis þegar safnasjóður var stofnaður og safnaráði komið á laggirnar. Fjárlaganefnd er því að mínu mati að fara á svig við vilja Alþingis þegar hún úthlutar 83% og kannski meiru fram hjá safnasjóði til verkefna sem safnasjóður með réttu ætti að annast. Þetta er nákvæmlega sama sagan og um tónlistarsjóðinn áðan. Þetta er fyrirgreiðslupólitík, þetta er valdafíkn sem fjárlaganefnd er haldin. Hún vill ekki sleppa úr höndum sínum þeim möguleika að geta deilt og drottnað varðandi opinbera fjármuni. Hún þorir ekki eða tímir ekki að sleppa þeim áhrifum sem fjárlaganefnd eða núverandi meiri hluti telur sig geta haft þess vegna úti í hinum dreifðu byggðum, því að mest af þeim fjármunum fara í mjög góð verkefni, ég ítreka það enn og aftur. Það er ekkert að þessum verkefnum, þau eiga bara að fara í hinn faglega farveg til safnasjóðs sem var settur á laggirnar til að úthluta eftir ákveðnum reglum þess konar styrkjum. Þetta er ekki hlutverk fjárlaganefndar og hún verður að fara að átta sig á því. Sem dæmi má nefna að náttúrustofurnar eru kerfi sem fjárlaganefnd hefur líka svelt. Alltaf er það þannig að náttúrustofurnar fá niðurskurð á hverjum einustu fjárlögum og svo er það í breytingartillögum meiri hlutans sem náttúrustofurnar fá ávallt einhverja bragarbót. Þetta er ekki nokkur stjórnsýsla. Náttúrustofurnar eiga að vera öflugur tengiliður landsbyggðarinnar við þau verkefni sem þar eru til staðar og þær eiga að fá að hafa öruggt umhverfi hvað varðar fjármuni og fjármál en ekki þetta sveiflukennda rokk sem er á fjárlaganefnd sýknt og heilagt hvað varðar náttúrustofurnar. Ég hvet til þess að látið verði af þessum leiðu siðum fjárlaganefndarinnar. Það kemur til með að leiða til faglegra safnastarfs, faglegri úthlutana til lista og menningarmála. Það mundi eflaust breyta einhverju varðandi minnstu einingarnar í safnaflórunni en það mundi líka hjálpa safnaflórunni ef fleiri smáar einingar geta unnið saman eða tengst stærri einingum. Þannig væri lífsvon þeirra miklu meiri og möguleiki á því að gera úr þessu eitthvert net þar sem hvað styður annað. Að lokum, virðulegi forseti, ætla ég að fara nokkrum orðum yfir álit okkar minni hluta umhverfisnefndar. Það fjallar um stofnanirnar þrjár sem eru einar af fimm stærstu stofnunum umhverfisráðuneytisins, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands og Skipulagsstofnun. Sammerkt er í umsögn okkar um þær stofnanir að þær verða allar fyrir barðinu á niðurskurði í fjárlögunum og óhóflegri sértekjukröfu. Umhverfisstofnun hefur nýverið farið í gegnum stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar. Sú stjórnsýsluúttekt var í raun áfellisdómur yfir framkvæmdarvaldinu, yfir ríkisstjórninni, sem fór í ótímabæra sameiningu starfandi stofnana með samþykkt laganna um Umhverfisstofnun, nr. 90/2002. Ríkisendurskoðun kemst að þeirri niðurstöðu í skýrslu sinni að hvorki hafi orðið faglegur né fjárhagslegur ávinningur af sameiningunni. Þetta verður rætt hérna sérstaklega í utandagskrárumræðu á morgun og óþarfi kannski að fara náið ofan í það núna. En það er alveg ljóst að úttekt Ríkisendurskoðunar leiðir í ljós bæði samskiptabresti og slæman undirbúning að stofnun Umhverfisstofnunar og kallar á að gerðar séu ákveðnar bragarbætur í samskiptum umhverfisráðuneytisins og stofnunarinnar. Á fundi sem umhverfisnefnd átti með forstjóra Umhverfisstofnunar var niðurstaða Ríkisendurskoðunar í raun staðfest, tel ég, þ.e. að á skorti sameiginlegan skilning ráðuneytisins og stofnunarinnar hvað varðar fjárþörf og ég sé ekki á breytingartillögum meiri hlutans að það hafi verið leiðrétt svo nokkru nemi. Sú leiðrétting sem lögð er til eða tillaga kemur frá meiri hlutanum um hækkun vegna, ef ég man rétt, Surtseyjarstofu í Vestmannaeyjum, sem t.d. var ekki á forgangslista stofnunarinnar. Það var eitt og annað sem stofnunin hafði við fjárlagafrumvarpið að athuga og eitt og annað sem hún gat nefnt til, þætti sem nauðsynlegt var að fá aukna fjármuni í, t.d. dýraverndarþáttinn. Fjárlaganefnd sinnir því ekki en lætur hins vegar stofnunina hafa fjármuni í einhver eyrnamerkt verkefni sem voru ekki á forgangslista stofnunarinnar. Á meðan höldum við áfram að sjá Umhverfisstofnun í fjársvelti og þá málaflokka sem helst hefðu þurft umbun, t.d. náttúruverndarsvið stofnunarinnar sem berst í bökkum. Ég held því fram að ríkisstjórnin sé að murka lífið úr því. Með hugmyndum ríkisstjórnarinnar um Vatnajökulsþjóðgarð sem dreift var hérna í þinginu í dag kemur í ljós að náttúruverndarsvið Umhverfisstofnunar virðist ekki eiga að hafa neitt hlutverk í Vatnajökulsþjóðgarði. Það stefnir því í að náttúruverndarsvið Umhverfisstofnunar missi út úr höndum sínum eða að tekin verði frá því sú stjórnsýsla sem hefur verið á þess ábyrgð hingað til er varðar þjóðgarðana okkar og þeirri stjórnsýslu á bara að koma fyrir einhvers staðar og einhvers staðar. Ég er ekki að mæla gegn því að stjórnsýslustofnanir séu í þjóðgörðunum og í sveitarfélögunum sem eiga landið sem þjóðgarðar eru í eða eru næst þjóðgörðunum, en það skiptir verulegu máli að Þjóðgarðastofnun Íslands, sem eðli málsins samkvæmt er náttúruverndarsvið Umhverfisstofnunar, verði líka öflug stofnun sem tryggi yfirsýn og samræmingu, heildarsýn stjórnsýslunnar á þjóðgörðum þjóðarinnar. Þessar stofnanir þrjár, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun og Skipulagsstofnun eru allar að glíma við óbærilegar sértekjukröfur og ég sé ekki að breytingartillögur meiri hlutans hafi nokkru breytt þar um. Ég sé ekki ástæðu til að fara frá orði til orðs í álitið hvað varðar Náttúrufræðistofnun en ljóst er að hún stefnir í mikinn rekstrarhalla enn eina ferðina, 80–90 millj. kr. í lok ársins ef ekki verða neinar breytingar á. Við í minni hlutanum teljum að nauðsynlegt sé að veita stofnuninni úrlausn á þessum fjárlögum. Það kom einhver smáleiðrétting á aukafjárlögunum sem fóru hérna í gegn um daginn, en við teljum að sértekjukrafa stofnunarinnar sé óraunhæf og það þurfi að færa hana niður að minnsta kosti um 30 millj. kr. Sama má segja um Skipulagsstofnun, þar teljum við að færa þurfi sértekjukröfuna niður og leiðrétta hvað það varðar. Virðulegi forseti. Ég hef farið á hálfgerðu hundavaði yfir eitt og annað af því sem ég hef haft við þessi vinnubrögð að athuga. Ég vil meina að fjárlaganefnd þurfi að skoða vinnubrögð sín upp á nýtt því að mér finnst þessi úthlutunarárátta þeirra vera komin svo langt að ég fer að spyrja mig: Hvenær ætla þeir að fara að úthluta úr Íbúðalánasjóði? Kemur að því næst að fjárlaganefnd fari inn á svið Íbúðalánasjóðs og fari að úthluta úr honum? Hún er farin inn á svið leiklistarsjóðs, tónlistarsjóðs, safnasjóðs og svo mætti áfram telja. Hvar ætlar hún að láta staðar numið? Þetta er ekki nægilega faglegt og það er synd að þurfa að horfa upp á þetta ár eftir ár að fjárlaganefnd skuli þrjóskast svona við að opna augu sín og viðurkenna það. Það hefur verið opin pyngja en eins og ég hef áður sagt hef ég ekkert við þessi verkefni að athuga sem slík annað en það að hlutirnir eiga að fara sína réttu boðleið sem löggjafinn hefur fyrirskrifað í lögum. Það hefur aldrei verið ætlun löggjafans að þeir hlutir fari í þann farveg sem nú stefnir í. Virðulegi forseti. Ég læt máli mínu lokið.

Hæstv. forseti. Ég tel í ljósi þeirrar ræðu sem hér var haldin af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að þessi fimm manna þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þurfi að samræma nokkuð málflutning sinn og líka í því hvernig þeir haga störfum sínum í hv. þingnefndum því að það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði og sagðist tala fyrir hönd þingmanna Vinstri grænna í þessari umræðu samrýmist ekki málflutningi eða stefnu Jóns Bjarnasonar í þessum málum, svo það sé á hreinu. Það er stefna fjárlaganefndar að standa vörð um hinar dreifðu byggðir. Við höfum staðið vörð og sagt að stofnanavaldið í Reykjavík einblíni oft ekki upp fyrir Elliðaárnar. Það verður einhver að standa vörð um hinar veiku byggðir. Við þekkjum málefni t.d. eins og Árneshrepps á Ströndum. Það er kannski valdafíkn og pólitísk spilling að framfylgja þingsályktunartillögu um að setja fjármuni til Strandamanna  Hún nefnir að það sé faglegt - og missir það reyndar út úr sér - og heiðarlegt fólk í þeim sjóðum sem eru að úthluta til þessara verkefna.  Er það þannig að þegar … 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður snýr út úr orðum mínum mjög hraustlega. Verkefnið sem þingsályktunartillagan er um, þ.e. að styrkja byggðina í Árneshreppi á Ströndum, var ekki verkefni sem hefði getað farið í gegnum tónlistarsjóð, leiklistarsjóð eða safnasjóð.  Ég er ekki að tala um að styrkja byggðir á Ströndum eða önnur verkefni sem er eðlilegt að fjárlaganefnd hafi - ég er ekki að tala um að taka eigi öll verkefni af fjárlaganefnd. Hv. þingmaður má ekki misskilja orð mín svo eða snúa svo út úr þeim. Hv. þingmaður má ekki vera svo skyni skroppinn að halda að öll verkefni fjárlaganefndar eigi að fara í einhverja lögbundna sjóði, það er ekki þannig. Ef hann hefur hlustað á mál mitt var ég að tala um tiltekin verkefni sem við erum búin að setja í ákveðinn farveg sem fjárlaganefnd er að skemma með þessum úthlutunum sínum. Auðvitað viljum við öll sem hér erum inni standa vörð um hinar dreifðu byggðir. Ég mótmæli þeim hroka framsóknarmanna eins og það sé einkamál þeirra að styrkja hinar dreifðu byggðir. Það er ekki einkamál framsóknarmanna að gera það og þeir eru ekki þeir einu í þessum sal sem það vilja gera, það er mikill misskilningur hjá hv. þingmanni. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur flutt hverja tillöguna á fætur annarri sem er til þess fallin að styrkja hinar dreifðu byggðir. Margar af þeim hafa verið felldar af þeim meiri hluta sem hér ræður ríkjum. Hv. þingmaður skal því bara athuga um hvað hann er að tala og kalla hlutina sínum réttu nöfnum.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir þurfi að lesa þá ræðu sem hún flutti áðan. Hún sakaði meiri hluta fjárlaganefndar um valdafíkn, hún sakaði meiri hluta fjárlaganefndar um að misfara með völd sín, sem eru mjög alvarlegar ásakanir, svo við höfum það á hreinu. Ég hef ekki heyrt það frá Jóni Bjarnasyni þegar við erum að tala um málefni húsafriðunar að þar sé hv. fjárlaganefnd að misfara með völd sín. Það vill svo til að við hv. þingmenn þekkjum til þeirra verkefna, höfum skoðað þau verkefni, m.a. með forustu húsafriðunarsjóðs. Ég vil minna hv. þingmann á að það er nú svo að fjárlagavaldið er hjá Alþingi. Hv. þingmaður nefndi það áðan ómaklega að hv. fjárlaganefnd væri að rokka með málefni náttúrustofa. Fyrst væri skorið af þeim og svo bætti fjárlaganefnd í. Það er þannig að þingið tekur við frumvarpi frá ríkisstjórn Íslands til meðhöndlunar. Fjárlaganefnd hefur ætíð bætt sérstaklega fjármunum til náttúrustofa í störfum sínum þannig að fjárlaganefndin hefur ekkert verið að rokka eitt né neitt í þeim þáttum. Þegar við erum að tala um sjálfstæði þingsins verða þingmenn að bera virðingu fyrir því valdi sem fjárlaganefndin hefur. Við setjum fjárlög hvers árs og ef við vogum okkur að breyta tillögum ríkisstjórnarinnar, t.d. hvað náttúrustofur varðar sem skipta mjög miklu máli, þá heyrist mér að þingmaðurinn sé að mótmæla því, hér sé ekki nógu faglega staðið að verki, þingmenn hafi ekki nægilega faglega þekkingu og vinni ekki nægilega faglega að þeim hlutum. Ég mótmæli því að við eigum að binda allar ákvarðanir í viðjar embættismanna, að þingmenn megi ekki taka stefnumarkandi ákvarðanir um að auka framlög til náttúrustofa vítt og breitt um landið eins og hv. þingmaður var að ýja að, það ætti að gera á öðrum og faglegum forsendum, ég bara mótmæli því.

Hæstv. forseti. Nú er það svo að sjálfstæði þingsins mætti vera meira þegar fjárlög eru annars vegar, ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Ég hef t.d. sagt að óforsvaranlegt sé að ráðherrar skuli vera að koma með fjárveitingar upp á óskir - um hvað, 5 milljarða? Kom ekki 5 milljarða ósk út af Kárahnjúkavirkjun frá einhverju ráðuneytinu sem fjárlaganefnd afgreiddi bara pappírslaust í gegnum fjárlaganefnd? 100 milljónir til íslenskukennslu fyrir útlendinga, hvaðan kom sú tillaga? Við erum búin að krefjast þess hérna á þinginu að þetta gerist, en framkvæmdarvaldið kemur síðan með ordrurnar til fjárlaganefndar sem hún afgreiðir út pappírslaust. Oft má því fjárlaganefnd vera krítískari í því sem hún er að gera eða sjá til þess að meiri umræða allra sé í fjárlaganefnd og þá helst hér á þinginu líka um þau verkefni sem eru að fara í gegnum nefndina, þannig að sjálfstæði þingsins í fjárveitingamálum á auðvitað að vera til staðar. Varðandi náttúrustofurnar eigum við bara að sjá til þess að þær fái inn í sinn grunn það sem þær þurfa til starfs síns. Við vitum alveg hvað þær þurfa til síns starfs.  Ég held að við verðum að koma miklu meira og betra skikki á þessi fjárlög og þegar hv. fjárlaganefnd afsakar sig eða friðar samvisku sína þegar hún er búin að úthluta árum saman til einstakra verkefna á verksviði húsafriðunarnefndar, þá friðar hún samvisku sín eins og hún hefur gert núna síðustu tvö eða þrjú árin með því að kalla formann húsafriðunarnefndar til sín að borðinu þannig að ekki sé hægt að saka 

Herra forseti. Vegna orðaskipta um vinnu við fjárlagagerðina vil ég segja að ég hef gagnrýnt hvernig staðið er að fjárlagavinnu bæði af hálfu framkvæmdarvalds og þings. Þetta er í raun ekki fjárlagavinna þings. Þetta eru að meginhluta fjárlög framkvæmdarvalds og síðan meiri hluta á Alþingi. Það sem gerist í fjárlagagerðinni, og ég hef gagnrýnt, er að fjárlagavinnan og fjárlagafrumvarpið kemur fyrst inn sem trúnaðarmál á fyrsta degi þings og tveim dögum seinna eiga þingmenn síðan að fara að ræða fjárlagafrumvarpið efnislega. Síðan er það hér í vinnslu í rúman mánuð áður en það er afgreitt sem lög. Hér voru í heimsókn danskir fjárlaganefndarmenn. Þegar þeir heyrðu um þessi vinnubrögð og hvernig staðið væri að þessu, þá blöskraði þeim. Það lá við að þeir hlægju að því hvers konar fagleg vinnubrögð væru á ferðinni og líka blöskraði þeim hinn þingræðislegi hluti vinnubragðanna. Ekki var verið að draga það í efa að allir sem að þessu kæmu reyndu ekki að gera það á besta lund eins og hver og einn gæti persónulega gert. En þessi farvegur fyrir fjárlagavinnuna fannst þeim alveg ótækur. Ég hef ítrekað lagt það til á undanförnum árum að fjárlagavinnan færi fram á þann hátt að á vori legði ríkisstjórnin fram grófa drætti fjárlagafrumvarps fyrir næsta ár sem færi jafnvel í gegnum eina umræðu fyrir þinglok. Fjárlaganefnd mundi síðan starfa yfir sumarið og haustið með þess vegna framkvæmdarvaldinu við að útbúa og ganga frá fjárlagafrumvarpi sem lagt yrði fyrir þingið í þingbyrjun. Frumvarpið yrði lagt fram svipað og hinir dönsku fjárlaganefndarmenn sögðu. Það er lagt fram einum mánuði áður en 1. umr. fer fram. Þingmenn geta þá sett sig inn í það og kallað til aðila frá framkvæmdarvaldinu, frá stofnunum og frá hinum ýmsu aðilum, þannig að við 1. umr. fer í raun fram fagleg umræða á forsendum sem allir þingmenn hafa fengið tíma og tækifæri til að afla sér. Síðan fengi þetta tveggja, þriggja mánaða ferli til viðbótar í þinginu. Hér er þetta bara gert eins og maður sé að moka í steypuvél og sé að flýta sér fyrir myrkur að vera búinn að hella steypu í mótin, því við vitum að steypa þarf vegginn. En þessi vinna getur ekki farið svona fram. Þetta hef ég gagnrýnt. Það verður að segjast eins og er að í haust þegar frumvarpið kom fram mátti segja að kastað hafi tólfunum, sérstaklega í vinnu ráðuneyta gagnvart einstaka málaflokkum. Þetta snýst ekki um hvaða verkefni eru inni eða úti. Þetta snýst um hvernig ráðuneytin skila til þingsins vinnu og samþykktum sem hafa verið gerðar á undanförnum þingum og undir eðlilegum forsendum gangi bara áfram og ráðuneytin geti tekið með sér inn í sínar tillögur. Auðvitað hefur fjárlaganefndin sínar skyldur og fer yfir málin og þingið ber ábyrgð á afgreiðslu fjárlaga. En eins og við upplifðum þetta í haust, öðrum haustum fremur, halda einstaka ráðherrar inni í ramma frumvarpsins - þeir fá úthlutað ramma - þeim áhersluþáttum og verkefnum sem þeim persónulega er annt um, henda síðan öðrum út sem hafa meira og minna verið föst á fjárlögum í mörg ár og ekki hafa verið neinar pólitískar tillögur um að verði teknar út eða að taka þurfi í raun um þær umræður á þinginu á hverju ári. Allt í einu er þessu núna hent út. Stóra dæmið er náttúrlega, eins og við töluðum um áðan, framhaldsskólarnir. Það lá fyrir samkvæmt þeirra eigin reiknilíkani að 300 millj. kr. þyrfti til framhaldsskólanna. Samkvæmt þeirra eigin reiknilíkani sem þeir hafa unnið eftir, sem hefur þó verið gagnrýnt og talið að væri lágmarksdeililíkan á fjármagn en mældi ekki endilega þann raunkostnað sem við vildum hafa. Til dæmis eru 4% afskriftir af tækjum og búnaði í framhaldsskólunum, tölvum, kennslubúnaði og tækjum. Hver gæti gert ráð fyrir því að þau entust í 25 ár? Það er bara fráleitt. En þetta er grunnurinn undir reiknilíkaninu. Svo er þetta skorið niður núna og hent inn í þingið með 300 millj. kr. niðurskurði samkvæmt þeim reglum sem viðkomandi ráðuneyti hefur sett sér sem lágmark til að vinna eftir. Þær 300 milljónir hafa síðan verið notaðar í önnur gæluverkefni innan ramma sem ráðuneytið fékk og viðkomandi ráðherra hefur verið meira hrifinn af. Því hann vissi að þingið mundi aldrei - eða mundi að minnsta kosti berjast gegn því að þetta færi með þeim hætti í gegn. Svona er með ýmsa aðra málaflokka, íþróttamál, menningarmál og marga aðra þætti sem taldir eru upp í frumvarpinu sem hafa árum saman verið á liðum menntamálaráðuneytisins, annaðhvort inni á einstaka safnliðum eða sem sérgreindir fjárveitingaliðir hjá ráðuneytinu og pólitísk sátt hefur verið um að ætti að vera þar og ekki þurfi að taka umræðu um. Núna allt í einu er þessu hent út. Þetta er eins og að vera, og ég lýsti einhvern tíma, dómari í handboltaleik sem veit að meðan leikurinn stendur ræður hann með flautunni sinni hverja hann rekur út af, hvenær hann dæmir ruðning o.s.frv. Svo virðist sem menntamálaráðherra, sem er mikill íþróttamaður, ég tek hæstv. menntamálaráðherra svona sem dæmi, hafi brugðið sér í gervi dómarans sem flautar og flautar því hann veit að hann á einn réttinn á að flauta meðan hann er á vellinum. Hins vegar er hann líka sem hluti af liðinu og reynir að komast eins langt á sínum vettvangi þangað til hann fær dæmdan á sig ruðning. Auðvitað verður Alþingi að taka á þessu. Það er mjög óeðlilegt þegar þingmenn meiri hlutans koma hér og segja: Við björguðum þessu. Við áttum þennan andstæðing sem var í menntamálaráðuneytinu eða landbúnaðarráðuneytinu eða félagsmálaráðuneytinu sem kom með svona slæmt frumvarp. Og við þess vegna björguðum því inn. Slíkum vinnubrögðum hefur verið beitt núna í miklu ríkari mæli en áður var. Fjárlaganefnd á þess vegna að vera starfandi stærri hluta ársins og vera öll virk og taka þátt í hinni efnislegu og pólitísku meðferð fjárlagafrumvarpsins. Þó að hún að sjálfsögðu beri síðan ábyrgð á afgreiðslu þess. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir lagði einmitt áherslu á, eins og kom rækilega fram í ræðu hennar, að það væru ekki hin einstöku verkefni sem sett er fjármagn í heldur það ferli og hvernig þetta ber að. Svo kemur hv. formaður fjárlaganefndar og stærir sig af því að fjárlaganefnd hafi lagt til hækkun á framlögum til Háskólans á Akureyri, sem löngu var fyrirséð að þyrfti og engin pólitísk sátt var um að skera niður þó svo að ráðherra gerði tillögu um það. Þess vegna er mikilvægt að þingið leggi til þær leiðréttingar sem eru þó engan veginn fullnægjandi fyrir þá stofnun. Ég verð því að segja, herra forseti, að hv. formaður fjárlaganefndar mætti beita sér fyrir því að tekin væru upp mun skikkanlegri vinnubrögð við fjárlagagerðina því í rauninni eru fjárlögin á hverjum tíma hin pólitíska yfirlýsing ríkisstjórnar fyrir næsta ár. Ég sakna þess, herra forseti, að nýskipaður iðnaðarráðherra skuli ekki hafa verið hér, formaður Framsóknarflokksins, sem hefur ekki mikla þingreynslu, nánast enga, og enga reyndar því hann er ekki þingmaður. Hann er embættismaður í þinginu og hefði kannski verið hollt fyrir nýkjörinn formann Framsóknarflokksins að sitja hér og fylgjast með og taka þátt í umræðu um fjárlög þó ekki væri nema einu sinni.  Mér hefur ekki sýnst í þeim umræðum sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur verið, að hann sé með allt á hreinu hvað um er að ræða, án þess að ég ætli að draga það neitt sérstaklega inn í umræðuna. En það hefði verið að mínu viti mjög skynsamlegt ef hæstv. iðnaðarráðherra hefði verið hér við og svarað fyrir t.d. stóriðjustefnuna sem efnahagsstöðugleikinn veltur á, og verður horfið frá. Ég ætla aðeins að fara í nokkur önnur atriði, herra forseti. Ég vona að hv. formaður fjárlaganefndar sé nærri svo hann heyri mál mitt. Er landbúnaðarráðherra í húsinu? Ég hefði viljað spyrja hann nokkurra spurninga, virðulegi forseti.

Forseti getur upplýst að landbúnaðarráðherra er ekki í húsinu sem stendur.

En er hann væntanlegur, veit hæstv.. forseti það? Ég vildi að hann kannaði það því að ég hef áhuga á að spyrja hann. Hér er í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum sótt um heimildir til að selja 65 jarðir eða jarðarparta. Ég hefði viljað inna hæstv. landbúnaðarráðherra eftir því á hvaða forsendum verið er að fá heimildir til að bjóða þetta allt falt? Við stöndum núna frammi fyrir því að fyrirtæki og fjársterkir einstaklingar kaupa jarðir upp í stórum stíl. Menn tala um að fyrirtækjasamstæða sé komin með kannski hundrað eða á annað hundrað jarðir. Kaupa jafnvel úr búskap, safna saman framleiðslurétti o.s.frv. Menn óttast síðan það sem þegar er hafið, að selja þær jarðir síðan til erlendra aðila. Eitt mesta áhyggjuefnið í íslenskum landbúnaði er sú óvissa sem ríkir einmitt um þennan grunn. Verður rekinn hér sjálfseignarbúskapur eða ekki? Verður linnulaus uppsöfnun á jörðum í höndum örfárra einstaklinga og fyrirtækja? Erum við að lenda í sama fari og í sjávarútveginum, að kvótinn eða fiskveiðiheimildirnar séu bara að fara á örfárra manna hendur? Ég hef flutt frumvarp á Alþingi um að takmarka verði hversu stór hluti framleiðsluréttarins megi vera á einni hendi til að fara ekki út í það að hér verði fákeppni eða einokun á þeim markaði sem ógni atvinnuöryggi, framleiðsluöryggi og matvælaöryggi. Hérna er landbúnaðarráðherra að sækja um að fá heimildir til að selja 65 jarðir og jarðarparta. Væri ekki nær að hæstv. landbúnaðarráðherra væri með tillögur um hvernig hann gæti styrkt, eflt og stutt landbúnaðarframleiðslu og búsetu á einhverri af þeim jörðum en að vera að sækja um heimildir til að selja þær? Ég vil vara við þeirri stefnu sem hér er tekin, að ríkið sé að selja jarðir á opinberum markaði. Landbúnaðurinn, búsetan, framleiðslan, hin dreifða byggð, á að hafa forgang en ekki að græðgin og peningahyggjan eigi að ráða ferð um hvort jarðir safnist upp á örfárra manna hendur og þar ætti allra síst landbúnaðarráðherra að ganga fram fyrir til að selja jarðir. Ég hefði því viljað heyra skýringar hæstv. landbúnaðarráðherra á öllum þeim jörðum sem hér er verið að auglýsa til sölu. 65 jörðum og jarðarpörtum. Sumar geta svo sem verið eðlilegar og átt sínar skýringar, ég ætla ekki að neita því. Ábúendur sem búa vel á jörðinni og hafa búið þar um árabil og vilja eignast jörðina til að tryggja sér áframhaldandi búsetu og atvinnurekstur á jörðinni. En ég sé greinilega að aðrar jarðir er verið að bjóða falar, hlunnindajarðir og jarðir sem geta verið eftirsóttar af auðmönnum og fyrirtækjum. Nokkurn veginn víst að ekki verður bændafólki gert kleift, sem vill stunda þar atvinnurekstur, hefðbundinn landbúnað eða ferðaþjónustu, að kaupa jarðirnar til þess, ef um er að ræða dýrmætar jarðir á því sviði. Ég hefði því viljað spyrja um þetta. Annað varðandi kaup og leigu fasteigna þá vil ég benda á að liðinn 6.12, að leigja með kauprétti sérhannað fangelsishúsnæði. Eftir því sem ég man best í fjárlaganefnd var sá liður afturkallaður að beiðni nefndarinnar og ekki síst meiri hlutans sem hafði engan áhuga á því að ríkið væri enn á ný að fara í einhverjar einkaframkvæmdir eða kaupleiguframkvæmdir á mannvirkjum sem nýtast ættu til opinberrar þjónustu eins og fangelsisbygging. Enginn dregur það í efa að byggja þurfi fangelsi, það vanti, en þá verður það gert á vegum ríkisins. Ég leyfi mér því að spyrja, frú forseti, mig minnir að þessir liðir hafi átt að fara út og man ekki betur og vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort þessi heimild um að leigja með kauprétti sérhannað fangelsishúsnæði hafi átt að fara út, við ættum ekki að fara inn í neinn nýjan Sóltúnssamning með þetta. Ég ætla aðeins að drepa á nokkur atriði í viðbót. Sjúkrahúsmálin. Það er rétt að það er verið að gera tillögur til að styrkja rekstrargrunn bæði Landspítala – háskólasjúkrahúss og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þó að það sé sjálfsagt engan veginn nóg. En aðrar sjúkrahússtofnanir standa meira eða minna eftir. Ég vil því spyrja formann fjárlaganefndar hvort það sé meiningin að þessum fjárlögum verði lokað án þess t.d. að taka fyrir sjúkrahúsin og heilbrigðisstofnanirnar og svo ég nefni dæmi, Hvammstanga. Reksturinn á Hvammstanga á árinu 2006 var skorinn niður um 6 millj. kr. miðað við það sem áður hafði verið og því hafði verið lofað hátíðlega í umræðum bæði í fjárlaganefnd og hér, að bætt yrði úr því á þessu ári, árinu 2006. En þess sér hvergi stað og ekki heldur að því sé bætt inn í fyrir næsta ár. Blönduós. Sama þar, þar er niðurskurður upp á 12 millj. kr. Eru þetta sjúkrahúsin sem á að ná sér niðri á? Því hafði verið lofað við síðustu fjárlög að þetta yrði bætt á þessu ári í gegnum sérstakan safnlið á heilbrigðisráðuneytinu. Ég veit ekki til að það hafi verið gert né að settir hafi verið neinir peningar inn í þann lið á næsta ári samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Sama er með Patreksfjörð og Bolungarvík svo dæmi séu tekin. Grófasta dæmið er svo líklega Sjúkrahúsið á Akranesi. Sjúkrahúsið á Akranesi er eitt öflugasta sjúkrahús landsins. Þar hefur verið góður rekstur og þess gætt í hvívetna að halda sig innan fjárlaga þangað til á síðastliðnu ári, þá var þrengt svo að starfseminni þar að líkur eru á að þar safnist upp halli. Sömuleiðis vantar fjármagn til að standa undir rekstri næsta árs í Sjúkrahúsinu á Akranesi. Þeir sækja um brýnan fjárstuðning til starfseminnar, til tækjakaupa, til viðhalds húsnæðisins, til að efla starfsemina en það er ekki lögð króna í það. Hins vegar koma klúbbar, t.d. Lionsklúbbarnir á Vesturlandi og gefa sjúkrahúsinu mikilsverð tæki. Heimaaðilar eru að safna fyrir, að ég held sneiðmyndatæki fyrir sjúkrahúsið en þegar kemur til ríkisvaldsins þá er allt stopp. Menn spyrja: Var verið að refsa þessu sjúkrahúsi á einhvern hátt fyrir góðan rekstur? Ég vona ekki. En það vekur mér kvíða að nú þegar skuli vera farið, að því er virðist, að beita svokölluðum reiknilíkönum eða áætlunum um það hvernig skuli vera á hverju sjúkrahúsi sérstaklega úti um land án þess að fram hafi farið nokkur pólitísk umræða um t.d. hvert þjónustustigið skuli vera. Okkur í fjárlaganefnd voru kynntar hugmyndir eða drög að reiknilíkani fyrir mönnun og fyrir rekstur og heilsugæslu á heilbrigðisstofnunum. Mér vitanlega var ekki búið að ganga frá því að þetta væri grunnur til skiptingar á fjármagni á milli heilbrigðisstofnana úti á landi. Hitt er að við erum að taka þá pólitísku umræðu um hvaða þjónusta ætti að vera þar. En núna er þessu beitt. Ég vil því spyrja hv. formann fjárlaganefndar: Er það meiningin að meiri hluti fjárlaganefndar sé búinn að loka vinnu í fjárlaganefnd hvað varðar fjárhæð heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsanna, m.a. úti um land? Ef svo er þá verð ég að lýsa mikilli óánægju. Ég reyndar mótmælti því í fjárlaganefnd að þetta væri sent út óafgreitt en ég vissi ekki að þetta væri jafnalvarlegt og ég sé að hér er. Það sama er reyndar með öldrunarstofnanirnar. Öldrunarstofnanir vítt og breitt um landið hafa hvorki fengið úrlausn á skuldum sem þar hafa safnast upp vegna rangra ófullnægjandi fjárveitinga né fjármagn til rekstrar á næsta ári. Það eru komnar upp handahófskenndar leiðréttingar á einstökum stofnunum bæði hvað varðar uppgjör skulda og einnig rekstrarframlög á næsta ári en aðrar látnar vera alveg úti. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar: Er því starfi lokið að mati meiri hlutans? Eiga þær stofnanir sem ekki hafa enn fengið neina úrlausn á fjárhagsvanda sínum eða fjárþörf til næstu ára að sitja uppi með þann vanda eins og hann nú blasir við? Þá lýsi ég yfir miklum vonbrigðum með það. Síðasta sem ég vildi líka nefna, frú forseti, eru vegamálin. Maður opnar varla svo útvarp eða sjónvarp eða sér í blöð að ekki sé verið að lofa nýjum vegi hér og þar. Hæstv. samgönguráðherra talar um stórátak í vegamálum, í samgöngumálum. Samtök verslunar og þjónustu koma nú og krefjast stórátaks í vegamálum. Þau samtök steinþögðu í sumar þegar kom yfirlýsing um frestun á vegaframkvæmdum upp á liðlega 1 milljarð kr. á Vestfjörðum og norðausturhorninu til að slá á þensluna, en þenslan var fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu og tengdist annars vegar stóriðjuframkvæmdum og hins vegar þenslu á byggingamarkaði og þess háttar. Þá sögðu Samtök verslunar og þjónustu ekki orð nema þau hvöttu til aðhalds og studdu niðurskurðinn eða frestunina, það best ég veit. En nú er komið og hvatt til aukinna vegaframkvæmda og ég spyr þá eins og við gerðum í fyrra og hittiðfyrra og árið þar áður og fyrir fjórum árum. En það er samt hollt að minnast þess hver stefnan hefur verið. Fyrir fjórum árum var samþykkt metnaðarfull vegáætlun. En það var ekki fyrr búið að samþykkja hana, það var ekki fyrr búið að kjósa en hún var skorin niður, fyrst um 1.600 millj., svo um 2 milljarða, svo aftur um 2 milljarða þannig að samtals er búið að skera niður vegáætlun sem samþykkt var fyrir fjórum árum líklega um 6,5 milljarða kr. og það fyrsta sem mönnum datt í hug í sumar í efnahagsaðgerðum var að fresta vegaframkvæmdum. Og nú hrópa allir: Jú, jú, auknar vegaframkvæmdir og mikið er það gott mál, að sjálfsögðu. En ég er bara viss um að nú á að fara að leika nákvæmlega sama leik. Það verður lofað miklum vegaframkvæmdum á árinu 2008 og 2009 og 2010 og 2011 og 2012, mikil lifandis ósköp, alveg eins og gert var fyrir síðustu kosningar. En síðan geta efndirnar orðið svipaðar og á síðustu fjórum árum, það var það fyrsta sem var skorið niður. Meira að segja vegaframkvæmdir, vegáætlun plús það fjármagn sem var ætlað að setja í vegi af svokölluðum símasölupeningum, eru skornar niður um 3,5 milljarða á næsta ári. Það er raunveruleikinn. Svo tala menn hástemmt um stórar og miklar framkvæmdir, stórátak og fjölmiðlar meira að segja ganga á lagið og finnst þetta alveg stórmerkilegt. Þeir ættu að kíkja í fjárlagafrumvarpið. Tölurnar segja: Niðurskrift upp á 3,5 milljarða kr. miðað við það sem áætlað var að setja á næsta ári. Það er veruleikinn. Síðan kemur hæstv. fjármálaráðherra í prófkjörsþröng og segir í viðtali varðandi breikkun Suðurlandsvegar og tvöföldun þjóðvegar frá Selfossi til Reykjavíkur: „Raunhæft að taka ákvörðun um útboð vegarins fyrir jól.“ Hvar er hæstv. fjármálaráðherra? Hefur hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar fengið afrit af loforði hans um tvöföldun á Suðurlandsvegi frá Reykjavík til Selfoss? Þetta verður vonandi framkvæmt en hefur hann fengið afrit af loforði hans um að búið væri að ganga frá samningi um útboð á þessum vegi fyrir jól? Ég vil spyrja um það og ég krefst svars þó að fjármálaráðherra sé í prófkjörsþröng og sé, eins og hann sagði í haust, farinn að líta landið allt öðrum augum eftir að hann fór í framboð á Suðurlandi. Ég hélt reyndar að fjármálaráðherra ætti að líta landið sömu augum hvar sem hann væri staddur. En hæstv. fjármálaráðherra fannst það viðeigandi. Og þá á að leysa málið í einkaframkvæmd. Ja, mikil er lausnin. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar og hann getur líka borið það til varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar: Er búið að ræða við þá um allar þessar einkaframkvæmdir sem á að fara í á vegum hér? Við opnum varla svo sjónvarpsskjá að þar sé ekki annaðhvort hæstv. samgönguráðherra eða fjármálaráðherra eða einhver slíkur að lofa nýjum og nýjum vegum í einkaframkvæmd eða einhverju. Er einhver munur á áhrifum á þenslu hvort um er að ræða einkaframkvæmd eða ekki? Eru það ekki sömu fjármunirnir sem þarf til? Ég hefði haldið það. En raunveruleikinn hjá ráðherranum er um niðurskurð á næsta ári upp á 3,5 milljarða. Raunveruleikinn er niðurskurður upp á milli 6 og 7 milljarða á vegáætlun síðastliðin fjögur ár. Raunveruleikinn er sá að það fyrsta sem gripið var til á síðastliðnu sumri til að draga úr þenslu var að fresta vegaframkvæmdum á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Svo koma sömu menn og halda að þeir geti glennt sig framan í þjóðina og sagt: Nú ætlum við að gera stórátak í vegamálum. Mér finnst þetta vera hámark hræsninnar, ég verð að segja alveg eins og er. Þjóðin kallar á vegi, kallar á bættar samgöngur en kallar ekki á skrum. Það er það ljótasta sem gert er, það er að vera með þetta gríðarlega skrum sem menn eru með hér og ég kalla eftir svari: Hvar liggja fyrir loforðin í fjárlagaafgreiðslunni, loforð fjármálaráðherra og fleiri um tvöföldun á t.d. Suðurlandsvegi fyrir jól? Útboð? Svona vinnubrögð ganga ekki, frú forseti. Þessi fjárlög og loforð öll, samningar sem er verið að gera tvist og bast, og ráðherrar mega ekki vera að því að taka þátt í þingstörfum eða vinna eðlilega vinnu varðandi undirbúning fjárlaga vegna þess að þeir eru að skrifa undir einhverja samninga sem eiga að taka gildi árið 2008, 2009, 2010, 2011 og 2012. Hvers konar vinnubrögð eru þetta, formaður fjárlaganefndar? Ég veit ekki til þess að neinn samningur hafi nokkurt gildi fyrr en Alþingi hefur samþykkt hann.  Það er ýmislegt, frú forseti, sem hv. formaður fjárlaganefndar mætti beita sér fyrir að gera bragarbót á í vinnubrögðum nefndarinnar gagnvart þinginu eins og ég hef rakið. Það er svo sem hægt að fara yfir ýmislegt fleira. Eitt af því stórmerkilegasta sá ég á lið utanríkisráðuneytisins. Ég get ekki sleppt því að minnast á að enn eru menn við sama heygarðshornið. Við gerum búin að gleyma því að við erum sem betur fer laus við herinn og það besta sem við gerðum væri að segja skilið við allt hernaðarbrölt. Það besta sem við gerðum væri að afsaka það gagnvart þjóðinni, koma með skriflega og formlega yfirlýsingu til að afsaka það að við höfum tekið þátt í innrásinni í Írak. Það hafi verið hin hörmulegustu mistök íslenskra stjórnmálamanna, foringja og forustumanna að samþykkja að Ísland tæki þátt í innrásinni í Írak. Þeir hefðu átt að lýsa sig friðarþjóð og losa sig undan frekari hernaðarþátttöku og herbrölti, ekki síst þegar maður er laus við herinn. Nei, þá verður að flytja á lið utanríkisráðuneytisins: Utanríkisráðuneytið, aðalskrifstofa. Gerð er tillaga um 16 millj. kr. framlag vegna stöðu fulltrúa Íslands í höfuðstöðvum yfirherstjórnar Atlantshafsbandalagsins í Brunsum. Á kannski Halldór Ásgrímsson fyrrverandi forsætisráðherra að taka þetta með? Ég held að það væri eitthvað þarfara við þessar 16 millj. að gera en fara að senda fulltrúa til að sitja í yfirherstjórn Atlantshafsbandalagsins. Ég verð bara að segja eins og er. Það væri nær að láta þessa upphæð renna til sjúkrahússins á Hvammstanga, Blönduósi, Patreksfirði, Bolungarvík, Akranesi eða hvað eina annað en fara að setja peninga undir fulltrúa í yfirherstjórn Atlantshafsbandalagsins. Er ekki komið nóg af hernaðarþátttöku okkar? Við ættum frekar að biðjast afsökunar á því hvað við höfum verið að gera á undanförnum árum í þeim efnum og segja stopp. Frú forseti. Ég gæti farið yfir fleiri atriði en læt þetta duga að sinni.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður beindi til mín að minnsta kosti tveimur efnislegum spurningum. Sú fyrri snýr að heilbrigðismálum. Það var ljóst hér við 2. umr. fjáraukalaga að meiri hluti nefndarinnar og nefndin, að ég tel, ætlaði sér að fara í vinnu sem varðaði stöðu einstakra heilbrigðisstofnana og öldrunarstofnana. Sú vinna er í gangi og meiri hluti nefndarinnar mun við 3. umr. fjáraukalaga koma með sínar tillögur um að bæta stöðu einstakra heilbrigðis- og öldrunarstofnana og munum við gera nánar grein fyrir því innan fjárlaganefndar og í umræðum í næstu viku. Hins vegar verður fróðlegt að sjá hvort minni hluti fjárlaganefndar og stjórnarandstaðan á þingi verði með tillögur í málefnum öldrunar- og heilbrigðisstofnana. Það er trúlegt að þau vísi þá til þess að þau hafi gert tillögur árið 2004 og 2005 og þær standi náttúrlega vegna fjárlagagerðar ársins 2007. En þannig virka bara hlutirnir ekki. Það er ný staða hjá hverri einustu heilbrigðis- og öldrunarstofnun landsins. En Vinstri grænir ætla að skila auðu í því og segja að stefnan sé skýr. En hún er einfaldlega ekkert skýr því að við þurfum að setja fjárlagaramma vegna ársins 2007. Ef hv. stjórnarandstaða heldur að hún komist upp með að vera ekki með tillögur í menntamálum og heilbrigðismálum þá á hún eftir að reka sig á að slíkt gengur ekki upp. Kjósendur verða að vita fyrir hvað stjórnarandstaðan stendur í einstökum málaflokkum. Það er lágmarkskrafa. 
             Hæstv. forseti. Í öðru lagi fór hv. þingmaður yfir samgöngumálin og hugmyndir um einkaframkvæmdir. Því er til að svara að það hefur náttúrlega ekki verið skrifað undir þá samninga og þeir hafa ekki verið bornir undir forustu fjárlaganefndar.

Frú forseti. Ég get staðfest að það er alveg hárrétt hjá hv. formanni fjárlaganefndar að sú yfirlýsing lá fyrir innan fjárlaganefndar að farið yrði yfir skuldastöðu sjúkrahúsa og öldrunarstofnana fyrir 3. umr. fjáraukalaga og ég sé enga ástæðu til annars en að það verði gert og vonandi að þar verði tekið á málum. Hins vegar varðandi rekstrargrunn heilbrigðisstofnananna og viðkomandi stofnana fyrir næsta ár þá skal það upplýst að ég innti eftir því innan fjárlaganefndar áður en það var afgreitt út hvort ætlunin væri að taka það fyrir. Eftir að ég hafði spurt um það var sagt að það yrði gert, þó með nokkrum semingi. Ég gat sem sagt ekki skilið það svo að því hefði samt verið lýst yfir að fara skyldi efnislega í það. Ég vil því gjarnan heyra það hjá hv. þingmanni hvort það sé líka staðfast áform formanns fjárlaganefndar að endurskoða líka og kanna hvernig megi bæta úr rekstrargrunni heilbrigðis- og öldrunarstofnana fyrir rekstrarárið 2007. Ég tel að það skipti miklu máli að gera það. Varðandi síðan tillöguflutninginn þá vil ég segja að eðlilega starfa nefndir og einstakir nefndarmenn þannig innan nefndar, ég tala nú ekki um fjárlaganefndar, í tengslum við þau mál og málaflokka sem á annað borð koma þar inn og nefndarmenn fá sameiginlega aðgang að 

Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu á vettvangi þingsins sem hv. þingmenn flytja sínar tillögur. Sú hefur verið venjan hingað til. Hv. þingmaður nefndi vanda margra heilbrigðisstofnana hringinn í kringum landið. Hann býsnaðist mikið yfir honum. En sjálfur kemur hv. þingmaður ekki með neinar tillögur inn í þennan sal um hvernig eigi að bregðast við þessum vanda. Eins og ég sagði áðan þá stendur til og það er yfirlýst stefna að taka málefni heilbrigðis- og öldrunarstofnana fyrir á milli 2. og. 3. umr. fjáraukalaga. Það er mjög mikilvægt  Eins og ég sagði hér við 2. umr. fjáraukalaga þá er það yfirlýst stefna okkar að fara mjög ítarlega ofan í skuldastöðu stofnana. Ég er sammála hv. þingmanni Jóni Bjarnasyni um að við eigum eftir að fara betur efnislega ofan í þau mál. Ég hef trú á því að ágæt samstaða verði innan nefndarinnar í þeim efnum enda er brýnt að búa vel að heilbrigðisþjónustunni í landinu. Við leggjum til sérstaklega í 2. umr. fjárlaga að lykilstofnanirnar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og háskólasjúkrahúsið fái auknar heimildir og við ætlum að skoða málefni annarra stofnana í fjáraukalögum í þeirri vinnu sem fram undan er.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni um hvort við tækjum rekstur og stöðu stofnana aftur upp við 3. umr. fjárlaga. Ég vísa samt til orða sem féllu og voru bókuð í fjárlaganefnd um að það yrði gert. Ég geri því ráð fyrir að hv. þingmaður hafi ekki komist nógu langt í andsvari sínu. En ég treysti því að við tökum það líka þar upp. Síðan varðandi vegamálin þá get ég ekki annað, frú forseti, en nefnt þær yfirlýsingar sem ráðherrar hafa gefið hér á undanförnum dögum, bæði ráðherra samgöngumála, fjármála og aðrir sem menn gætu haldið að væru ábyrgir í stjórnsýslunni, um vegaframkvæmdir, einkaframkvæmdir o.s.frv. Stórátak í vegamálum í einkaframkvæmd talaði hæstv. samgönguráðherra um núna í gær og hélt fjálglega ræðu um það. Ég veit ekki hvar sú pólitíska stefna hefur verið mörkuð að hann geti talað þannig. Að mínu viti hefur hæstv. samgönguráðherra ekkert umboð til að tala eins og hann gerði þegar hann var að lofa og gera ráð fyrir stórauknum vegaframkvæmdum í formi einkaframkvæmdar og þess háttar. Ég óska eftir því að þessi vegamál og loforð ráðherranna og yfirlýsingar í þeim efnum verði tekin fyrir í fjárlaganefnd og þeir krafðir þar skýringa um hverju sé verið að lofa. Við þurfum stórátak í samgöngumálum. Það gerum við á opinberum vettvangi en ekki með því að skera niður eins og gert hefur verið á undanförnum árum og koma síðan og lofa rétt fyrir kosningar.

Frú forseti. Hér ræðum við fjárlög næsta árs. Hv. þm. Jón Bjarnason minntist í ágætri ræðu sinni á að hann saknaði tveggja ráðherra, hæstv. landbúnaðarráðherra og einnig hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Ég verð að taka undir þessi orð hv. þingmanns, sérstaklega hvað varðar formann Framsóknarflokksins, sér í lagi vegna þess að ef hann væri viðstaddur þessa umræðu gæti hann kannski aðlagað sig því þekkingarstigi sem hér er í þingsölum og þá þyrftu ekki að koma honum á óvart þær fyrirspurnir sem maður ber upp. Hann gæti þá komist niður á þetta stig og aðlagað sig. En ég sakna að auki enn annars hæstv. ráðherra, sjálfs hæstv. forsætisráðherra. Hér erum við að ræða efnahagsmál og þau heyra undir hann. Staða efnahagsmála nú, meðan hann dundar sér við að hringja inn viðskiptin í kauphöll í Ameríku, er bara ekkert góð. Hér er verðbólga, háir stýrivextir og menn reyna að halda uppi gengi íslensku krónunnar en allt kemur fyrir ekki. Gengið hefur fallið síðustu daga og sjálfur aðalhagfræðingur Seðlabankans greip til þess ráðs að bera út þá sögu að til greina kæmi að hækka vexti enn meira. Þetta eru fréttir dagsins. Síðan ætlar Seðlabankinn að taka erlent lán til að styrkja gjaldeyrisstöðu sína og koma þá í veg fyrir einhverja kollsteypu í gengismálum. En það er ekki að sjá mikið aðhald í þessum fjárlögum, alls ekki, nema þegar kemur að gamla fólkinu. Þá er ekki hægt að taka á vanda þess. Við í stjórnarandstöðunni, Frjálslynda flokknum, Samfylkingunni og Vinstri grænum, höfum sameinast um að leggja aðaláherslu á þessi mál. Ég er alveg viss um að þjóðin er sammála okkur. Þarna skortir á. Það er fleira sem er vert að minnast á varðandi stöðu efnahagsmála. Ýmsir þingmenn stjórnarliðsins hafa dregið upp mjög ranga mynd af stöðunni, í rauninni algera glansmynd. Menn horfast ekki í augu við staðreyndir, m.a. hv. þm. Bjarni Benediktsson sem gaf það í skyn að skuldastaða þjóðarinnar væri bara býsna góð og ein sú besta í heimi. Síðan var hann leiðréttur og honum bent á að þjóðarbúið í heild sinni er nánast það skuldugasta í víðri veröld. En það er rétt að tala um hlutina eins og þeir eru. Hrein skuldastaða við útlönd er rúm þjóðarframleiðsla eins árs, 1.300 milljarðar. Þá er búið að draga allar eignir frá skuldum í útlöndum og við stöndum uppi með skuldir upp á 1.300 milljarða. Þetta kemur fram í hagtölum Seðlabankans. Innlánsstofnanir hafa bætt við sig gríðarlegum skuldum. Menn, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson í sinni ræðu, tala um að eignir standi á móti. En ef við förum yfir þessar tölur er hrein skuldastaða innlánsstofnana við útlönd 1.860 milljarðar en var árið 2004 eitt þúsund milljörðum minni. Hér hefur bæst gríðarlega í þann skuldabagga sem þjóðin ber. Þetta eru staðreyndirnar og við eigum að tala um þær eins og þær eru. Það er leitt að verða vitni að því að hv. þingmenn Framsóknarflokksins reyni að snúa út úr málflutningi manna í stjórnarandstöðunni sem koma með ábyrgar tillögur um hvernig reka megi ríkisbatteríið betur en gert er. Við höfum m.a. bent á það í stjórnarandstöðunni að það er hægt að ná meiri árangri í t.d. heilbrigðiskerfinu ef við leggjumst yfir það að ná niður lyfjakostnaði. Menn reyna hér með mjög ómálefnalegum hætti að gera það tortryggilegt og gefa í skyn að þegar ábyrgir þingmenn benda á að hægt sé að ná fram talsverðum sparnaði ef við fáum lyf á sambærilegu verði og t.d. Norðurlandaþjóðirnar ætlum við að fara að leggja álögur á gamla fólkið og sjúklinga. Það er alveg stórundarlegt að menn skuli leyfa sér að segja svona dellu, sér í lagi þegar menn koma í veg fyrir að stjórnarandstaðan nái í gegn kjarabótum fyrir þessa hópa. Þessi ríkisstjórn stendur fyrir ójöfnuð, gríðarlegan ójöfnuð, ójöfnuð af mjög undarlegu tagi vegna þess að ríkisstjórnin hefur tekið til sín meira skattfé af þeim hópum sem hafa lágar tekjur og alls ekki af þeim sem hafa hæstu tekjurnar. Hún hefur í rauninni tekið hlutfallslega meira af þjóðarkökunni í skatta og deilt því síðan ójafnt út. Einn hópur sleppur. Það er sá 10% hópur sem hefur hæstu tekjurnar. Það er ekki rétt sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ítrekað hefur haldið fram, að þeir sem vinna í bönkunum hafi öll þessi háu laun og að sú sé ástæðan fyrir þessum ójöfnuði eins og hans hefur orðið vart og kemur fram í mælingum hæstv. fjármálaráðherra sem hefur bent á það í skriflegu svari við fyrirspurn minni og sýnt fram á að ójöfnuðurinn á Íslandi er að verða hvað mestur í heimi. Nei, það er ekki eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir. Það geta menn kynnt sér með því að lesa í gegnum nýja skýrslu um fjármálamiðstöðina Ísland. Þar kemur fram að 3% mannaflans vinni í bönkum og fjármálastofnununum og afli 6% atvinnutekna í landinu. Það er af og frá að ætla að þessi 3% sem hafa að vísu tvöfalt hærri laun en að jafnaði í landinu séu ástæðan fyrir þessum mikla ójöfnuði. Það er bara alls ekki svo. Það getur hver maður séð í hendi sér. Ástæðan er allt önnur. Hún er sú að stjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir mjög óréttlátu kvótakerfi sem m.a. fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins hagnaðist persónulega á. Við sáum það m.a. í fréttum í vikunni að út úr þessu kvótakerfi hafi aðili á Vestfjörðum fengið 1.000 millj., bara í þessari viku. Fyrir nokkrum vikum halaði aðili í Grímsey sem rak nokkrar trillur inn aðrar 1.000 millj. Þeir menn sem fá þessa peninga borga 10% fjármagnstekjuskatt. Þetta er hópurinn sem er orsökin fyrir þessum gríðarlega ójöfnuði. Menn hafa halað til sín eitthvað sem þeir eiga ekki, hluta af þjóðarauðnum og síðan selja menn það og taka í eigin vasa. Eftir stendur atvinnugreinin stórskuldug. Hér tala félagar okkar í stjórnarandstöðunni oft og tíðum um að Kárahnjúkavirkjun sé orsök allrar þenslunnar en ég vil leyfa mér að benda á að kvótakerfið á sinn þátt í þessu, m.a. vegna þess að a.m.k. tvær Kárahnjúkavirkjanir hafa runnið út úr kvótakerfinu. Eftir stendur atvinnugreinin stórskuldug og alls ekki hefur orðið vart við neina hagræðingu. Tekjurnar núna af sjávarútveginum eru sambærilegar við það sem þær voru fyrir fimm árum þrátt fyrir að fiskverð sé með hæsta móti. Þarna er orsökin fyrir ójöfnuðinum og auðvitað að menn hafa selt sjálfum sér ríkiseignir fyrir lítið, eins og framsóknarmenn hafa gert ítrekað. Er skemmst að minnast þegar S-hópurinn fékk Búnaðarbankann með greiðslufresti og milljón dollara afslætti og ég veit ekki hvað og fékk síðan VÍS út úr Landsbankanum og greiddi undirverð. Þarna er hópurinn sem fær miklar tekjur af fjármagni og borgar sáralitla skatta. Við í Frjálslynda flokknum höfum ekki áhuga á því að velta okkur upp úr þessu endalaust. Við horfum fram á veginn og viljum að þessu kvótakerfi verði hent á haugana vegna þess að það hefur náttúrlega engu skilað. Samt sem áður verða menn eins og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins að sæta ábyrgð í þessu máli og það þarf að rannsaka þessa einkavæðingu sem brýtur í bága við siðferðiskennd meiri hluta fólks. Vegna þess að hér er í salnum ágætur þingmaður, hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, verð ég að segja að í dag hringdi í mig Skagfirðingur sem hlýddi á ræðu hans sem ég missti því miður af vegna þess að ég var á fundi með rússneska sendiherranum - mjög athyglisvert viðtal sem við fengum þar - og honum blöskraði málflutningurinn. Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson gerði lítið úr því að við legðum til góðar tillögur um ríkisfjármálin, svo sem að lækka lyfjakostnað  Það eru fleiri þættir sem við þurfum að fara í gegnum þegar við horfum á ríkisfjármálin, t.d. þessa skammsýni sem lýsir sér í áætlanagerð sem miðar ekki fram í tímann. Við sjáum t.d. að þegar menn skipuleggja vegamál er ekki horft mjög langt fram í tímann. Meira að segja í sumar var vegagerð frestað í einhverja mánuði. Við skulum láta það liggja á milli hluta enda var frestun vegagerðar á Vestfjörðum um nokkra mánuði meiri háttar aðgerð í efnahagssögu þjóðarinnar til að slá á þenslu. Það er aldrei að vita nema að þetta verði meðal útflutnings Íslands, hugmyndasmíð og hagþekking þjóðarinnar sem hún getur farið með í útflutning. Það er aldrei að vita nema Geir Haarde geri fleira en að hringja bjöllum í Ameríku. Hann fer kannski næst í fyrirlestraferð og kynnir það hvernig hann ræðst að þenslu í þjóðfélaginu með því að fresta vegagerð í einum landshluta. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að horfa til lengri tíma hvað varðar vegamálin. Við höfum lagt upp með það að koma öllum vegum niður á láglendi, undir 200 metra hæð, og lagt fram ítarlegar tillögur hvað það varðar. Ef maður skoðar verk hæstv. samgönguráðherra og það hvernig hann hagar málum sínum hegðar hann sér greinilega með kosningar í huga. Það er dregið saman á milli kosninga og síðan bætt í rétt fyrir kosningar. Nú á t.d. að fara í stórátak. Þjóðin er farin að sjá í gegnum hann og þetta þýðir ekkert lengur. Það er svo undarlegt að samt reyna menn þetta. Ég segi svo sem ekki að allt í þessum breytingartillögum sé alslæmt. Margt af þessu er gert af góðum hug, t.d. veit ég að hv. formaður fjárlaganefndar Birkir Jón Jónsson ber hlýjan hug til Siglufjarðar, eins og ég geri reyndar líka, og við skoðun á þessum breytingartillögum sér maður það greinilega. Það kemur fram hér að þjóðin á að setja 8 millj. í skíðamannvirki á Siglufirði og ég get tekið undir að það sé jákvætt verkefni. Síðan er Síldarminjasafnið, 5 millj., það er jákvætt verkefni. Svo er það Fjallabyggð, náttúrugripasafn, mjög jákvætt. Berjadagar, 1 millj., Þjóðlagasetur sr. Bjarna Þorsteinssonar, stofnkostnaður við sýningu, 6 millj. Þetta eru allt mjög góð verkefni og ekkert nema gott um þau að segja. Ég þekki að vísu ekki Jötunheimaverkefnið á Siglufirði. En þetta er allt af góðum hug. Ég verð samt að segja - ég er reyndar ekki búinn að taka saman hvað þetta eru margar milljónir - að þetta er kannski lýsandi staða fyrir Framsóknarflokkinn. Hann er búinn að svipta Siglufjörð atvinnuréttinum. Siglfirðingar mega ekki einu sinni fiska síld á Síldarminjasafninu þó svo að hún vaði upp að bryggju. Það má ekki vegna þess að Framsóknarflokkurinn er fastur í þessu kvótakerfi. Það er búið að selja atvinnuréttinn frá Siglufirði og eftir standa stórskuldug fyrirtæki. Ef einhver ætlar að gera það sem forfeður þeirra gerðu mann fram af manni þarf hann að kaupa atvinnuréttinn eða leigja hann fyrir þrjá fjórðu af innkomunni. Auðvitað skilur maður það að hv. þingmaður er lentur í slæmum félagsskap í þessu kerfi, lentur í neti, en menn verða, ef þeir ætla í rauninni að komast út úr þessu og sjá þessar byggðir dafna á ný, að veita fólkinu atvinnurétt. Það þýðir ekki bara að styrkja þessi góðu söfn um minningu um liðna tíma, heldur þurfa þessar byggðir að fá að þróast áfram. Ég vona svo sannarlega að framsóknarmenn fari að átta sig á að þetta gengur ekki svona lengur. Ég þekki hérna eitt verkefni mjög vel, Heimskautsgerði á Raufarhöfn. Það er mjög gott verkefni og ég get stutt það þótt það fái vissulega mikla peninga, 10 millj. kr. Horfum aðeins á Raufarhöfn. Það er örugglega búið að hækka rafmagnsreikninginn á Raufarhöfn af Framsóknarflokknum um miklu hærri upphæð. Það er líka búið að taka atvinnuréttinn af fólkinu á þessum stöðum. Ef fólkið fengi aftur einhvern hluta af atvinnuréttinum væri þessi byggð fullfær um að reisa þetta ágæta Heimskautsgerði og gera það af myndarskap án atbeina ríkisins. Um það snýst þetta mál. Við megum ekki horfa fram hjá aðalatriðum þessara byggða. Það er ekki hægt að dreifa eingöngu styrkjum í minningu um liðna tíma. Þessar byggðir verða að fá að halda áfram að þróast og það gerist ekki nema fiskveiðistjórnarkerfinu verði breytt og enn fremur er ekki til bóta það sem Framsóknarflokkurinn hefur gert, að hækka rafmagnsreikninginn hjá fólki. Mér finnst þetta mikil ósvinna sem hann hefur framkvæmt þar. En við leggjum, eins og áður segir, mikla áherslu á velferðarmálin, m.a. vegna þess að vissir hópar hafa dregist mjög mikið aftur úr. Það hafa samtök aldraðra sýnt fram á. Þess vegna höfum við í stjórnarandstöðunni ákveðið við þessa fjárlagagerð að leggja áherslu á að bæta stöðu þeirra hópa á næsta ári. Ég stóð í þeirri von að ríkisstjórnin sem dreifir peningum hingað og þangað gæti staðið með okkur í þessu en það virðist því miður ekki verða ef marka má ummæli hv. þingmanna stjórnarflokkanna. Það eru fleiri þættir sem við þingmenn landsbyggðarinnar leggjum áherslu á, m.a. þá stöðu sem er uppi við kostnað fólks sem þarf að senda börnin sín í skóla um langan veg. Okkur finnst afar merkilegt hvað stjórnarliðar taka dræmt í þessar almennu aðgerðir, sérstaklega í ljósi þess að þeir eru svo duglegir að veita í svona minni verkefni hingað og þangað sem flest hver eru mjög góð. Menn verða að horfa á þetta í samhengi. Það er ekki hægt að taka atvinnuréttinn af þessum byggðum. Maður spyr sig: Til hvers? Til hvers eru þeir að þessu? Fyrir hvern? Nú er fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins farinn af sviðinu og ég hélt að menn gætu kannski litið á heildarmyndina, á byggðaþróunina og séð það að kerfi sem skilar helmingi minni afla en fyrir daga þess er ekki gott. Alls ekki. Ekki fyrir nokkurn, a.m.k. ekki fyrir þjóðina, mögulega þá sem eiga eftir að selja sig út úr greininni en alls ekki fyrir atvinnugreinina sjálfa. Það kom m.a. fram í svörum hæstv. ráðherra að hann gat ekki fært nokkur einustu rök fyrir meintum almannahagsmunum af því að halda áfram þessari vitleysu. Mér fannst það leitt af því að ég beið spenntur eftir því. Ég hef ekki séð þessa meintu almannahagsmuni og leitað samt lengi eftir því að fá einhvern botn í þetta dæmi. Því miður eru bara engin svör. Að lokum vil ég aðeins minnast á fyrrverandi borgarstjóra í Reykjavík sem er kannski ekki sérstök vinkona okkar í Frjálslynda flokknum þótt ótrúlegt sé. Ég held að hún átti sig kannski ekki á því máli sem hún deilir hvað harðast á okkur fyrir, þ.e. hvað það varðar að við viljum hefta flæði erlends vinnuafls inn í landið. En hún má eiga það að hún hækkaði í borginni laun hjá fólki með lægstu launin. Einstakir þingmenn hafa haft horn í síðu hennar fyrir það og hér hafa nokkrir þingmenn flutt miklar ræður um að þetta sé orsökin fyrir efnahagsvanda þjóðarinnar. Mér hefur fundist alveg ótrúlegt að hlýða á þessar ræður. Aldrei heyrir maður þessa menn, sem hafa svona miklar áhyggjur af þeim sem hafa um 150 þús. á mánuði með öllu, kvarta yfir því að hæstu starfslokasamningar sem hljóða kannski upp á tugi eða jafnvel hundruð milljóna hafi einhver áhrif á launaþróunina, hvað þá þegar jafnvel framsóknarmenn gera samninga við þá sem hafa stýrt heilu stofnununum og brotið af sér í starfi og mögulega brotið lög.

Ertu að tala um Sverri Hermannsson?

Valgerður Sverrisdóttir gerði þennan starfslokasamning við  Það er aldrei rætt um að þessi endi geti orsakað 

Farðu nú aðeins yfir Sverri Hermannsson …

Það er náttúrlega með ólíkindum að menn skuli alltaf leggjast þarna á, bæði við að skattleggja og klípa af fólkinu, t.d. af eldri borgurunum, og telja að fjárlagadæmið fari bara algerlega úr skorðum ef tillögur okkar í stjórnarandstöðunni sem hljóða upp á rúmlega 7 milljarða kr. bætur til þeirra sem hafa lægstu tekjurnar ná fram að ganga. Það er alls ekki svo. Það þarf að taka á öðrum þáttum. Ég er svo sannfærður um að fólk sjái að það þarf að gefa stjórnarflokkunum rækilegt frí til að ná betri tökum á stjórn efnahagsmála. Þeir hafa, því miður, eins og ég fór yfir hér í byrjun ræðu minnar misst verðbólguna úr böndum. Hér hrannast upp erlendar skuldir og þeir eru ánægðir.