Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið úr hv. Nd. og var þar samþ. með shlj. atkv. að fengnum shlj. meðmælum hv. fjhn. deildarinnar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að um langt skeið hafa starfað stofnlánadeildir í þágu höfuðatvinnuveganna, landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar. En verzlunarstéttin, kaupsýslustéttin, hefur ekki átt kost á stofnlánum hjá stofnun, sem hafi haft það sérstaka hlutverk að veita stofnlán í þágu verzlunarrekstrar landsmanna. Þessu frv. er ætlað að bæta úr þessu. Um það hafa verið uppi mjög almennar og að mínu viti alveg eðlilegar óskir af hálfu kaupsýslumanna, að slíkri stofnun verði komið á fót. Að sjálfsögðu er ekki síður þörf á fjárfestingu í þágu verzlunar en hinna annarra höfuðatvinnuvega landsmanna og þess vegna öldungis eðlilegt, að slíkri fjárfestingarlánastofnun eða slíkum stofnlánasjóði verði komið á fót. Einkum og sér í lagi er þetta eðlilegt, eftir að verzlunarmenn hafa sjálfir komið á fót sérstökum banka til þess að sinna rekstrarfjárþörf verzlunarinnar, Verzlunarbanka Íslands h/f. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að Verzlunarbanka Íslands h/f verði heimilað að koma á fót innan sinna vébanda, ef svo mætti segja, sérstakri stofnlánadeild, sem hafi það sem höfuðverkefni að sinna lánbeiðnum til fjárfestingar í þágu verzlunarrekstrar. Þetta frv. er sniðið eftir þeim öðrum lögum, sem gilda um stofnlánasjóði eða stofnlánadeildir, og er aðalfyrirmyndin nýjustu lögin um iðnlánasjóð frá 1963. Hér er samt á sá veigamikli munur, að ekki er óskað eftir neins konar ríkisábyrgð, enda er Verzlunarbanki Íslands h/f einkafyrirtæki. Er gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin verði sjálfstæð deild í Verzlunarbankanum með sjálfstæða fjárhagsábyrgð, sérstakar fjárreiður og sjálfstætt bókhald. Tengsl við Verzlunarbankann eru hins vegar alveg skýr. Stjórn bankans er jafnframt stjórn stofnlánadeildarinnar og tekur ákvarðanir um lán úr deildinni. Stofnlánadeildin er til húsa í bankanum og nýtur fyrirgreiðslu hans í hvívetna. Fjárhagsgrundvöllur stofnlánadeildarinnar er hugsaður þannig, að Verzlunarbanki Íslands h/f sjálfur leggi árlega fram stofnfé, og jafnframt er heimilað, að deildin afli sér stofnfjár með sölu vaxtabréfa og enn fremur öðrum lánum, eins og nánar er kveðið á um í 3. gr. frv. Þetta vona ég, að nægi til skýringar á málinu, og vona, að hér í hv. Ed. verði eins og í hv. Nd., að málið nái fram að ganga án nokkurs ágreinings. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Fjhn. hefur tekið fyrir á fundum mál það, sem hér liggur fyrir, og meiri hl. n. mælir með samþykkt frv., og bornar eru fram brtt. á þskj. 512, sem n. flytur sameiginlega. Þessar brtt, eru í fyrsta lagi við 5. gr. frv., á þá leið, að þar komi ný mgr., svo hljóðandi: „Stjórn atvinnujöfnunarsjóðs er heimilt að láta á kostnað sjóðsins gera athuganir á fjárhagslegum og tæknilegum rekstrargrundvelli atvinnufyrirtækja, er sækja um lán eða styrki úr sjóðnum.“ Það má segja, að það hafi legið í hlutarins eðli, að stjórn sjóðsins hefði heimild til þess að gera þá hluti, sem hér er talað um, en n. var sammála um, að það væri þó réttara að taka af öll tvímæli í því efni. Þess vegna er þessi brtt. fram borin. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þessa brtt. frekar, hún skýrir sig sjálf. Önnur brtt., sem n. í heild stendur að, er við 6. gr. frv. Þar er lagt til, að 1. mgr. 6. gr. orðist svo: „Stjórn sjóðsins lætur gera áætlanir og undirbýr lánaákvarðanir með aðstoð Efnahagsstofnunarinnar. Skal láta fram fara skipulagðar rannsóknir á atvinnuástandi, samgöngum og menningarmálum einstakra byggðarlaga og landshluta. Á þessum rannsóknum skal reisa áætlanir um framkvæmdir, er að dómi sjóðsstjórnar beri helzt að styrkja með lánveitingum eða styrkjum í samræmi við ákvæði 1. gr. Áætlanir þessar skulu jafnan gerðar í samráði við hlutaðeigandi sýslunefndir, bæjarstjórnir og hreppsnefndir og aðra þá aðila, sem sérstakra hagsmuna hafa að gæta í þessu efni.“ Í þessari brtt. felst breyt. frá 1. mgr. 6. gr. frv. Í frv. er talað um, að Efnahagsstofnunin skuli vera stjórn sjóðsins til aðstoðar um gerð áætlana og undirbúning lánaákvarðana. Þetta orðalag þýðir það að mínu viti, að auðvitað hlýtur stjórn atvinnujöfnunarsjóðsins að hafa frumkvæði að því og mæla fyrir um það, sem Efnahagsstofnunin gerir í þessu efni, þó að þetta sé orðað svo í frv. En í umr. í n. kom fram það sjónarmið, að rétt væri að taka af öll tvímæli um þetta efni, og þess vegna er það skýrt tekið fram í brtt., að stjórn sjóðsins lætur gera áætlanir og undirbýr lánaákvarðanir með aðstoð Efnahagsstofnunarinnar. Í brtt. við 6. gr. frv. er einnig lagt til, að í lok 1. mgr. 6. gr. komi, að áætlanir þær, sem um er rætt, skuli jafnan gerðar í samráði við hlutaðeigandi sýslunefndir, bæjarstjórnir og hreppsnefndir og aðra þá aðila, sem sérstakra hagsmuna hafa að gæta í þessu efni. Það er líkt ástatt með þetta í brtt. og önnur atriði, sem n. gerir till. um, að þetta er nánast til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni. Ég geri ráð fyrir því, að við samningu framkvæmdaáætlananna hefði undir öllum kringumstæðum verið haft samráð við þá aðila, sem sérstakra hagsmuna hefðu að gæta í þessu sambandi, þó að það væri ekki beint tekið fram, eins og frv. liggur fyrir. En n. þótti þó réttara að taka af tvímæli í þessu efni. Það liggur í augum uppi, að það þarf að hafa samráð við sveitarstjórnir, þegar um er að ræða gerð framkvæmdaáætlana í einstökum byggðarlögum eða landshlutum. Þeir, sem fara með sveitarstjórnarmálin, hljóta að hafa sérstaka þekkingu á staðháttum og aðstæðum fram yfir aðra þá aðila, sem vinna að þessum málum, og það verður að telja, að það sé ekki vel að gert í þessum efnum, nema haft sé samráð við þessa aðila. Það kemur og til greina, að það sé eðlilegt að hafa samráð við aðra aðila en sveitarstjórnirnar sjálfar. Það kann að vera, að það sé rétt t.d. í sambandi við atvinnulega uppbyggingu einstakra byggðarlaga að hafa samráð við samtök verkalýðsins og atvinnurekenda á viðkomandi stöðum. Með tilliti til þessa og til þess, eins og ég hef áður greint, að taka af öll tvímæli í þessu efni, er gerð brtt. nefndarinnar. Ég tel þá lýst þeim brtt., sem n. gerir við þetta frv. Ég sé ekki ástæðu nú að fara að ræða um frv. í heild. Hæstv. fjmrh. skýrði það mjög ýtarlega í framsöguræðu sinni við 1. umr. En ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að hér sé um að ræða mjög merkilegt frv., sem gerir ráð fyrir þeim mestu átökum, sem nokkru sinni hafa verið gerð til þess að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Á undanförnum árum hefur verið mikið talað um jafnvægi í byggð landsins og þörf þess að vinna að því. Það er ekki ástæða til þess að fara að rifja upp þær umræður hér né heldur það, sem hefur verið gert í þessum efnum. En það verður þó að segjast, að það hefur verið gert miklu minna í þessum efnum en ástæða hefur verið til. Það, sem sérstaklega hefur skort á, er annars vegar fjármagn til þess að verja í þessu skyni og hins vegar markvissar aðgerðir til þess að byggja upp atvinnulíf einstakra byggðarlaga. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að ráða bót á þessu, og það er gert með því í fyrsta lagi að veita meira fjármagn en nokkru sinni áður hefur verið gert til þess að byggja upp þau byggðarlög, sem í vök eiga að verjast. Hér er um að ræða margfaldar fjárhæðir við það, sem áður hefur verið varið í þessu skyni, og mér liggur við að segja margfaldar upphæðir við það, sem menn hafa látið sér til hugar koma, nema um hafi verið að ræða vísvitandi sýndartill. Í öðru lagi markar þetta frv. þáttaskil að því leyti, að það er gert ráð fyrir því, að það verði unnið að uppbyggingu einstakra byggðarlaga og landshluta skv. fyrirframgerðum framkvæmdaáætlunum. Það er nýmæli í þessum efnum. Jafnframt því, að það hafa allt of litlir fjármunir verið veittir til þess að vinna að þessum málum á undanförnum árum, hefur það verið svo, að allar aðgerðir hafa verið meira og minna handahófskenndar. Það hefur sumpart verið vegna þess, að það hefur skort fjármagn til þess að vinna markvisst að málunum. En um leið og það er skapaður fjárhagslegur grundvöllur til þess að taka þannig á þessum málum, er gert ráð fyrir því beinlínis í þessu frv., að meginátakið í þessum efnum verði unnið skv. fyrir fram gerðum áætlunum. Þetta er nýmæli í löggjöfinni. En það er ekki nýmæli að því leyti, að á s.l. ári voru þessi vinnubrögð tekin upp í einum landshluta, þ.e.a.s. á Vestfjörðum. Þar er skv. þál., sem samþ. var árið 1963, gert ráð fyrir, að gerð sé sérstök framkvæmdaáætlun til þess að vinna að uppbyggingu þess landshluta. Á s.l. ári var einn hluti þessarar áætlunar þegar fullbúinn, þ.e.a.s. áætlun í samgöngumálum. Um leið voru gerðar ráðstafanir til þess að afla fjármagns til þess að hrinda í framkvæmd þeirri áætlun, og framkvæmd áætlunarinnar var hafin á s.l. sumri. Það var hugmyndin og yfirlýst af þeim, sem unnu að því að koma þessum málum á þennan rekspöl í þessum landshluta, að þessi vinnubrögð gætu orðið fyrirmynd að því, hvernig skyldi fást við hliðstæð verkefni annars staðar. Með því að lögfesta það frv., sem hér liggur fyrir, er þessu slegið föstu. Ég tel, að þetta sé mjög þýðingarmikið atriði í þessu frv. og um framkvæmd alla í þessum efnum fari mjög eftir því, hve vel tekst um gerð slíkra framkvæmdaáætlana. Það, sem ég hef hér drepið á, tel ég að séu þýðingarmestu atriði þessa frv. Bæði þessi atriði, þ.e. sköpun hins fjárhagslega grundvallar og fyrirætlanir um skipulagðar aðgerðir, marka tímamót í öllum aðgerðum til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þess er að vænta, að slíkum ráðstöfunum verði vel tekið og frv. þetta fái greiða afgreiðslu hér í hv. deild.



Herra forseti. Ég get, hvað meginatriði snertir að miklu leyti vísað til þess, sem ég sagði hér við 1. umr. um þetta mál. Ég gagnrýndi nokkuð frv. við þá umr., og mín gagnrýni beindist þá aðallega að tveimur atriðum. Það er í fyrsta lagi, að með þessu frv. væri of skammt gengið til hjálpar bæði atvinnulega og menningarlega við landsbyggðina, sérstaklega með tilliti til þeirra gífurlegu framkvæmda, sem nú eru ráðgerðar á þéttbýlissvæðinu hér á Suðvesturlandi, þar sem annars vegar væri um að ræða aðeins í raforku- og stóriðjuframkvæmdum fjárfestingar upp á 4000-5000 millj. kr., jafnvel á ekki lengri tíma en 3 árum, auk allra venjulegra framkvæmda, sem að sjálfsögðu eiga sér stað samtímis, en hins vegar væri um aukningu til landsbyggðarinnar að ræða til fjárfestingar í atvinnumálum, menningarmálum og samgöngumálum, þar væri um að ræða sjóðsstofnun, sem ekki væri stærri í sniðum en svo, að sjóðurinn hefði handbærar um 40 millj. kr. í upphafi, og tekjur væru litlu meiri en svo, að um litla raunverulega aukningu yrði að ræða, fyrr en þá eftir allt að því áratug. Í öðru lagi gagnrýndi ég það svo nokkuð, hversu óviðfelldið og ótækt væri að tengja tekjuöflun til þessa sjóðs, sem hér er fyrirhugað að mynda, við stóriðju erlends auðhrings í landinu. Til þessara ákvæða lægi engin raunhæf nauðsyn, heldur væri hér um áróðursbragð að ræða til að reyna að friða fólk úti um land og lægja þá sterku andstöðu, sem þar gætir gegn stóriðjuævintýrinu. Brtt. mínar við þetta frv. miða að því að sníða þessa vankanta af því, að því að efla sjóðinn svo þegar í upphafi, að hann verði fær um veruleg átök og nokkurs megnugur til þess að rétta hlut landsbyggðarinnar og hindra þá viðvarandi þróun mála, að stöðugt stærri hluti þjóðarinnar hnappist á þéttbýlissvæðið í Reykjavík og næsta nágrenni, en lífvænlegar byggðir tæmist, allri þjóðinni til skaða og vansæmdar. Við athugun málsins í fjhn. hefur komið í ljós, að nægilegt fé er handbært til þess að stórauka sjóðinn þegar í upphafi, og þau ákvæði, sem eru í 1. gr. frv., c- og d-lið, sem gera ráð fyrir því, að nokkur verulegur hluti af stofnfé sjóðsins verði ekki greiddur á skemmri tíma en fjórum árum, eru þarflaus með öllu, og hefur komið í ljós af þeim upplýsingum, sem n. hafa verið um þetta gefnar, að þessar aðgerðir til þess að halda stofnfé sjóðsins fyrir honum einmitt á því tímabili, sem hvað mest þörf er til þess, að hann starfi af alefli, eru með öllu ástæðulausar. Það hefur verið upplýst, að það fé, sem ætlað er að taka 55 millj. kr. af samkv. c-lið 1. gr., þ.e.a.s. mótvirði óafturkræfs framlags Bandarík3astjórnar 1960, það fé nemur núna nær 227 millj. kr. Og af því hefur verið ráðstafað 12 millj. kr. til Reykjanesbrautar, - ekki hefur það farið út á landsbyggðina, - 20 millj. er ætlað að veita til lána til kísilgúrverksmiðju, 140 millj. af þessu fé eiga síðan að fara til Búrfellsvirkjunar, en 55 millj. aðeins til atvinnujöfnunarsjóðs. Og rausnin er ekki meiri nú í sambandi við þessa ráðstöfun heldur en af þessu kemur fram. Það á að láta atvinnujöfnunarsjóð hafa aðeins örlítinn hluta, lítið meira en 1/5 hluta af þessu fé, og síðan á að halda því fyrir honum í allt að því 4 ár. Ég held, að það sé engin ofrausn að taka nokkuð meira af þessu fé í atvinnujöfnunarsjóðinn, og ég legg til, að þessar 55 millj. kr., sem þarna er ákveðið um, verði hækkaðar í 100 millj. kr. og verði greiddar sjóðnum strax, í stað þess að frv. gerir ráð fyrir, að þessi upphæð sé greidd sjóðnum á 4 árum. Ég held, að það geti varla verið sá vandi á ferðum í sambandi við fjáröflun til Búrfellsvirkjunar, eins og nú er að þessu máli staðið, að það sé ástæða til þess að ráðstafa nærri því þrisvar sinnum meira til Búrfellsvirkjunar af þessu fé heldur en til atvinnujöfnunarsjóðsins. Þá hefur einnig verið upplýst, að það fé, sem ætlað er að láta sjóðinn hafa samkv. d-lið 2. gr., það er einnig handbært, hvort tveggja er geymt í Seðlabankanum, og virðist mér, að ekki hafi komið fram neinar haldbærar röksemdir fyrir því, að þessir fjármunir, sem ekki eru nú meiri en 43 millj. kr. eða því sem næst, - nein haldbær rök fyrir því, að það sé ekki greitt sjóðnum strax, þannig að hann geti, ef þörf krefur, þegar notað þetta fé að öllu leyti á fyrstu starfsárum sínum. Mér telst svo til, að þessar till. mínar, sem varða breytingar á handbæru stofnfé sjóðsins. mundu þýða, að það ykist í 158 millj. kr. úr rúmum 40 millj. kr., sem gert er ráð fyrir samkv. frv. Það er ekki nóg að hafa slíkt áróðursbragð að sjálfum frvgr., að það sé sagt, að stofnféð sé einar 360 eða 370 millj. eða eitthvað þar á milli, ef það er ekki um neitt raunverulegt stofnfé að ræða, heldur aðeins fé, sem hann á að fá sem tekjur á margra ára tímabili, eða eins og ákveðið er í frv. á allt að 10 árum, og var það raunar viðurkennt í n. einnig af stuðningsmönnum stjórnarflokkanna, að hér væri raunverulega ekki um sannnefni að ræða, a.m.k. ekki hvað varðaði fjárframlag úr ríkissjóði, sem ætlað er að greiða með jöfnum fjárhæðum á næstu 10 árum. Þar er vitanlega ekki um neitt stofnfé að ræða. Þá varða brtt. mínar í öðru lagi tekjurnar eða 3. gr. En þar er samkv. frv. gert ráð fyrir því, að tekjur atvinnujöfnunarsjóðs, þegar frá eru skildar þar tekjur, sem áður hafa verið taldar til stofnfjár, þó að þær séu það ekki, verði ekki aðrar en skattgjöld álbræðslunnar við Straumsvík, ef af henni verður og sá samningur, sem nú liggur fyrir Alþ., kemur einhvern tíma til framkvæmda. og vextir af eigin fé sjóðsins. Annað er ekki gert ráð fyrir að þessi sjóður hafi í tekjur. Og það liggur fyrir, að hin fyrirhugaða álbræðsla hefur ekki starfsemi sína fyrr en á árinu 1969, þannig að það liggur fyrir, að þessi sjóður fær engar tekjur, nema vexti af eigin fé, umfram það, sem talið er til stofnfjár í 2. gr. frv., fyrr en á árinu 1970. En einmitt á því tímabili hlýtur hin fyrirhugaða álbræðsla við Straumsvík að verða mikilvirkust í því að draga vinnuafl og jafnvel fjármuni þá um leið til þéttbýlissvæðisins úr dreifbýlinu. Ég held, að það sé öllum ljóst. Það liggur fullkomlega fyrir, að það er einmitt á árunum 1968 og 1969, sem mestur toppurinn skapast hér í atvinnulífinu í sambandi við framkvæmdirnar, og einmitt á því tímabili hljóta þessar framkvæmdir að verða áhrifaríkastar sem segull til þess að draga fólk og fjármuni af dreifbýlissvæðinu og hingað í þéttbýlið við höfuðborgina. En það er sem sagt ekki ætlazt til, að sjóðurinn fái neinar tekjur á þessu tímabili. Að vísu er með því að halda fyrir sjóðnum sjálfu stofnfénu hægt að mylgra í hann nokkrum tugum millj. á ári. 40-50 millj. á ári, en það er ekki hægt sem sagt með öðru móti. Og þessar einu tekjur, sem sjóðnum eru ætlaðar, virðast ekki vera, a.m.k. eftir þeim áætlunum, sem nú eru um framkvæmdarhraða á byggingu álbræðslunnar, meiri en 11.3 millj. á þremur fyrstu árunum til 1973, og hækka síðan í 17 millj. á árunum 1973-1975, þannig að á næstu 10 árum eru þessar einu tekjur sjóðsins, 84 millj. kr. eða 8.4 millj. kr. á ári, auk framlags ríkisins, sem frv.-höfundar endilega vilja telja til stofnfjár og er 15 millj. kr. á ári. Ráðstöfunarfé sjóðsins er svo að sjálfsögðu nokkru meira, þar sem eitthvað innheimtist af fé atvinnubótasjóðs og til falla afborganir og vextir. Ég get ekki verið sammála hv. frsm. meiri hl. fjhn. í því, að hér sé um eitthvert slíkt átak að ræða, sem marki þáttaskil í sögu landsbyggðarinnar, hér sé um að ræða mesta átak, sem nokkurn tíma hafi verið gert til jafnvægis í byggð landsins og ráðin bót á því ástandi og því misræmi sem er á milli byggðarlaganna í landinu. Ég held, að þessi ummæli séu skrumið eitt, þegar staðreyndir málsins eru athugaðar, og séu því ekki til neins framdráttar. Ég held þvert á móti, að miðað við þær framkvæmdir, sem hér eiga brátt að hefjast að ætlan stjórnarflokkanna í þéttbýlinu við Reykjavík, þá sé hér ekki neitt nálægt því um það að ræða, að haldið sé við því jafnræði, sem nú ríkir milli þéttbýlissvæðisins og annarra byggðarlaga í landinu, og þessir fjármunir séu alls ekki slíkir, að þeir geti hindrað það, að fólksflóttinn haldi áfram úr dreifbýlinu og sogist hingað til þéttbýlissvæðisins. Ég skal fúslega viðurkenna það, að brtt. mínar varðandi tekjur atvinnujöfnunarsjóðs eru ekki mjög stórtækar, og ég hef reynt að halda þeim innan sem hóflegastra marka f þeirri von, að eitthvað af þeim gengi frekar fram fyrir það. En það er þó verulegur munur, ef þær till. yrðu samþ., því að þá mundi sjóðurinn fá samkv. mínum till. um 720-730 millj. kr. til ráðstöfunar á næstu 10 árum auk vaxta, en samkv. frv. telst mér til, að sjóðurinn muni ekki hafa meira en 440 millj. auk vaxta til ráðstöfunar á þessu 10 ára tímabili, eða að meðaltali um 44 millj.kr. á ári. Og það verð ég að segja, að mér finnst það ekki mikið miðað við þau verkefni, sem sjóðurinn á að inna af hendi. Þessara tekna legg ég til að verði aflað með því að ákveða fyrir fram, að 1 1/2% af samanlögðum skatt- og tolltekjum ríkissjóðs viðkomandi fjárlagaár verði greitt til sjóðsins, en jafnframt félli þá niður hið fasta framlag, sem talið er til stofnfjár samkv. frv., og einnig tekjurnar af álbræðslunni. sem ríkissjóður fengi þá, eins og eðlilegt er. Það verður að teljast algerlega óeðlilegt, að stærsta fyrirtæki, sem starfandi verður í landinu, ef af þessum samningum verður, greiði ekkert til ríkissjóðs, og það skiptir auðvitað engu máli, þó að þörf sé á því, að ríkissjóður styðji að uppbyggingu úti um landið til þess að halda við byggð í landinu og jafnræði milli byggðarlaganna. Það fé sem þarna er um að ræða, þessar skatttekjur þessa fyrirtækis. þær eiga að renna í ríkissjóð eins og skatttekjur annarra fyrirtækja í landinu. Og það er sem sagt, eins og ég sagði áðan, ekkert annað en lélegt áróðursbragð að tengja þetta þannig saman, eins og gert er í frv. Það er auðvitað alveg rétt. sem hæstv. fjmrh. lagði áherzlu á í sinni frumræðu um þetta mál. að þess ber að gæta, þegar sú aðgerð er metin, sem 3 þessu frv. felst, að hér er um að ræða framlög auk venjulegra stofnlána. En ég vil þá jafnframt vekja athygli á því, að stóriðjuframkvæmdirnar, sem nú er barizt fyrir að hér verði hafnar í þéttbýlinu, eru líka auk allra venjulegra stofnlána íslenzkra aðila, sem starfandi eru hér á þéttbýlissvæðinu. og koma algerlega þar til viðbótar. Ég held þess vegna, að það verði ekki sagt, að brtt. mínar séu á neinn hátt óraunhæfar, hvorki að því er snertir þörf landsbyggðarinnar né heldur möguleikana til þess að bæta úr þeim. Sú staðreynd held ég að blasi sæmilega ljóst við öllum, að það er ekki aðeins fólkið í landinu, sem hefur þjappazt saman hér í næsta nágrenni Reykjavíkur, heldur er það líka fjármagnið. Samþjöppun framkvæmdafjármagnsins til höfuðborgarsvæðisins, sem m.a. hefur orðið fyrir beinar aðgerðir stjórnarvalda og stjórnarstefnu, slík samþjöppun er ein af stóru ástæðunum fyrir þeim mikla aðstöðumun, sem orðinn er viðvarandi og fer vaxandi í atvinnulegum og menningarlegum efnum og að því er snertir samgöngumál einnig. heilbrigðismál o.fl.. sem skiptir máli, þegar maður velur sér búfestu í landinu. Verkefni, sem blasa við óleyst til þess að skapa jafnræði eða við skulum segja kannske meira jafnræði landsbyggðarinnar við höfuðborgarsvæðið í þessum efnum, eru svo stórfelld, að þar er vissulega þörf mikils átaks og þar dugir engin skiptimynt til þess að jafna metin. Og enn bætist það svo við, að nú um sinn a.m.k. búa einstakir landshlutar við mikla erfiðleika af völdum aflaleysis, sem menn vona að vísu að sé tímabundið, en getur þó verið næsta afdrifaríkt, ef ekki er þar brugðið sæmilega myndarlega við til hjálpar og eftir því sem kostur er. Meðal þeirra verkefna, sem blasir við. að leysa þarf fyrir landsbyggðina, vil ég nefna t.d. raforkumálin, sem eru að miklu leyti óleyst verkefni og verða það þrátt fyrir Búrfellsvirkjun hér fyrir Suðvesturlandið og Suðurland. Það t.d. liggur ekkert fyrir um það enn þá, hvernig þau mál verða leyst fyrir Norður- og Austurland né hvaða aðstoð núverandi ríkisstj. er fús að veita þeim landshlutum til þess að leysa þau mál með viðunanlegum hætti. Um það liggur ekkert fyrir. Það eina, sem við höfum í þeim efnum, eru heimildarlög um Laxárvirkjun, en það hefur ekki, því miður, vil ég segja, reynt á það enn þá, hvaða tökum hæstv. ríkisstj. tekur það mál og raforkumál Austfirðinga eða hvort hún muni yfirleitt rétta hönd að því, að þau geti leyst raforkumál sín með sæmilega myndarlegum hætti. Það liggur ekkert fyrir um það enn þá, og það þarf auðvitað hluta þessa fjármagns til þeirra framkvæmda ekki síður en til Búrfellsvirkjunar. Ég skal ekki fara langt út í það að telja upp önnur verkefni. Ég vil þó aðeins nefna endurnýjun þess skipastóls, sem á undanförnum áratugum hefur verið drýgstur til þess að halda uppi atvinnu í sjávarþorpunum og hefur raunverulega verið líftaugin í sjávarþorpunum, þ.e.a.s. skipastóll smáútgerðarinnar, að þar hefur ekki verið um neina teljandi eða raunar enga endurnýjun að ræða nú á síðustu árum. Leifarnar af togaraflotanum, sem verulegt gagn hefur gert í atvinnulegum efnum og hefur verið veruleg lyftistöng víða úti á landinu, eru nú að grotna niður, og það munu ekki verða nema 4-5 ár. þangað til sá floti, sem enn er eftir, er algerlega úr sögunni, ef ekki kemur þar eitthvað nýtt til. Ég tel það víst, að við 20 ára aldursmarkið muni öllum togurunum verða ráðstafað í brotajárn, en það mun ekki verða langt í klassanir. 20 ára klassanir á togurum, sem talið er að mundu kosta 12-15 millj. fyrir hvert skip. Það liggur ekkert annað fyrir en að byggja aftur upp frá grunni það. sem lengi hefur verið vanrækt að halda við ef sú atvinnugrein á ekki einnig að fara í glatkistuna. Það er að vísu rétt, að það hefur orðið á síðustu árum nokkur endurnýjun í einum hluta skipastólsins. þ.e.a.s. þeim, sem fiska í gúanó fyrir síldarbræðslu. En fyrir sjávarþorpin a.m.k. á Norðurlandi hefur þessi endurnýjun ekki haft mikinn hagnað í för með sér, a.m.k. ekki um sinn. og jafnvel síður en svo stuðlað að áframhaldandi búsetu manna í byggðarlögunum þar, því að það mun hafa verið algengt, að þegar þessi skip voru komin upp, þá flutti ekki aðeins útgerðarmaðurinn með sitt skip, heldur einnig með skipshöfnina hingað til Reykjavíkursvæðisins. Ég held þess vegna, að það þurfi að gefa miklu meiri gaum en gert hefur verið endurnýjun á þeim skipastól, sem er tryggastur við að stunda heimamiðin, sem við þurfum áreiðanlega á að halda að stunda og hafa um langt árabil verið sá hluti útvegsins og sú atvinnugreinin, sem raunverulega hefur haldið uppi byggð í sjávarplássunum. Það er kunnugt, að sá iðnaður, sem á einstöku stað hefur risið upp úti á landsbyggðinni, á í meiri vök að verjast nú en áður, og enn bólar lítið á aðgerðum til þess, að eitthvað annað nýtt komi þar í staðinn. Framfarir í fiskiðnaði og framkvæmdir til þess að fullnýta sjávarafla hafa verið litlar á síðustu árum, því að ég tel varðandi þá aukningu, sem hefur verið í síldarbræðslunum, að þar sé raunverulega ekki um að ræða framkvæmdir, sem hjálpa okkur til að fullnýta sjávaraflann, heldur til þess að beina vinnslu aðeins inn á raunverulega aðrar brautir en fullnýtingu. Og ég held, að verkefnin minnki ekki, ef litið væri svo til samgöngumálanna, heilbrigðismálanna og skólamálanna, læknislausra og sjúkrahúslausra héraða og skólahéraða, þar sem ekki er hægt að halda uppi lögboðinni skólaskyldu vegna þess. að skólahúsnæði vantar. Ég held, að þjóðfélagið skuldi raunverulega þeim hluta þjóðarinnar, sem enn heldur uppi byggð á Vesturlandi, Norðurlandi og Austurlandi, víða við ærna erfiðleika og margvísleg óhagstæðari skilyrði en menn hafa almennt við að búa á þéttbýlissvæðunum hér við höfuðborgina, það, að nokkru af því fjármagni, örlitlum hluta af því fjármagni, sem þetta fólk hefur lagt til þjóðarbúsins, verði skilað aftur í einu eða öðru formi, og ég held líka, að þetta sé allri þjóðinni hagstætt beint fjárhagslega og þess vegna beri að ráðast með meiri stórhug að þeim vanræktu verkefnum heldur en lýsir sér í því frv., sem hér er til umr. En að því miða mínar till. og einnig till. hv. framsóknarmanna, þó að bað sé í báðum tilfellum hóflega í sakirnar farið og ekki lengra en vel er framkvæmanlegt.



Herra forseti. Þetta frv. er eins og bergmál till.. sem Framsfl. hefur lagt fram á hv. Alþ. á síðustu árum, en því miður of veikt bergmál samt. Till. framsóknarmanna hafa verið um það, að sett skyldi á fót stofnun, jafnvægissjóður, er hefði það hlutverk að vinna að því, að björgulegar byggðir legðust ekki í auðn eða að svo margt fólk flyttist þaðan, að hinir, sem eftir sitja, njóti sín ekki, og þá um leið gegn því, að þéttbýlasta svæði landsins, höfuðborgarsvæðið, ofhlæðist af fólki með svo örum hætti, að til vandræða leiddi líka þar, og landið í heild yrði illa setið og illa hagnýtt gæði þess. Mjög ýtarleg rök í tölum um þessa öfugþróun komu fram hjá hv. 4. þm. Austf., Páli Þorsteinssyni, í ræðu, sem hann flutti við 1. umr. málsins hér í þessari hv. deild. Þær tölur voru bæði um mannfjöldabreytingarnar í landinn að undanförnu og framleiðslumagn á landsbyggðinni annars vegar og þéttbýlissvæðinu hins vegar. Til þessa rökstuðnings leyfi ég mér að vitna án þess að endurtaka hann. Yfir jafnvægissjóði höfum við framsóknarmenn viljað, að réði jafnvægisnefnd, sem væri leiðandi kraftur í jafnvægismálum, væri beinlínis falið að vera sá kraftur. Til hennar gætu áhuga- og forustumenn byggðarlaga snúið sér, fengið aðstoð hennar, þegar þeir leituðu samtaka við þjóðfélagið til að hindra öfugþróunina, sem hefur verið eins og sjálfvirkt afl að verki, ósýnilegt að vísu, eins og draugar eru löngum, en skemmdarverkin sýnileg og raunhæf. Jafnvægisnefndin, eins og framsóknarmenn hafa viljað setja hana upp og búa henni skilyrði til athafna með fé og fyrirmælum laga, er hugsuð til að vera eins og Velvakandi var meðal bræðra sinna í þjóðsögunni gömlu, sem allir kannast við, vaka og vekja bræður sína: Velhaldanda. Velhöggvanda, Velsporrekjanda og Velbergklífanda, þegar og þar sem þarf að takast á við tröllið. Meiri hluti Alþingis hefur ekki viljað fallast á till. okkar. Meiri hl. svæði þær eða felldi þær með þeim rökstuðningi, að þær væru óþarfar, benti í því sambandi á, að til sé atvinnubótasjóður, en vanrækti hins vegar þann sjóð skemmilega með því að lækka til hans framlög í krónutali auk hinnar miklu lækkunar vegna krónurýrnunarinnar á sama tíma. Árið 1957 var framlag ríkisins, sem er hliðstætt framlaginu, sem veitt hefur verið til atvinnubótasjóðs, síðan hann var stofnaður, en kallaðist þá ..til atvinnuaukningar.“ 15 milli. kr. Núverandi hæstv. ríkisstj. lækkaði þetta framlag og hafði það ár eftir ár 10 millj. kr. Á þessu ári eru það 15 millj., og allir vita, að sú fjárhæð er miklu minna virði en sama krónutala var 1957. Það má telja með tilliti til kostnaðar við mannvirkjagerð, að 15 millj. 1957 hafi jafngilt þá því, sem nálega 40 millj. gilda nú. Í þessu liggur augljóslega reginmunur. En nú er að komið fram frá hæstv. ríkisstj. þetta frv., sem hér er til umr. um atvinnujöfnunarsjóð, og er í því, eins og ég sagði áðan, ofurlítið bergmál af till., sem framsóknarmenn hafa flutt á undanförnum árum. Það er sjálfsagt að taka undir og reyna um leið að efla það, a. m k. þar sem það er á réttum nótum. En bergmálið er allt of veikt. Það, sem mér þykir fyrst og fremst að frv., er, að í það vantar hugarfar Velvakandans, það er í því of mikil aðsjálni í framlögum til jafnvægismálanna. Atvinnujöfnunarsjóður fær skv. frv. allt of lítið fjármagn til þess að anna stórum og mörgum hlutverkum, sem honum eru ætluð, og það er allt of lítil áherzla lögð á það. að stjórn sjóðsins eigi að vera á verði gegn tröllinu, hafa frumkvæði, vekja bræður sína til athafna, en það má segja, að bræðurnir séu fyrst og fremst aðrir stofnlánasjóðir í landinn, og bera í þessum málum fyrir hönd ríkisheildarinnar ábyrgð einmitt sem Velvakandi. Frv. er ekki gert af nógu heilsteyptum áhuga á jafnvægismálum. Við athugun þess finnur maður, að á bak við það stendur klofinn hugur. Inn í það er settur atvinnubótasjóðurinn og hans starfsemi, og þó er framlagi frá ríkinu aðeins ætlað að vera árlegt til 1975. Og af því að það er kallað stofnfé, þá má ætla, að hugsunin, sem þar liggur á bak við, sé sú, að þessu fé eigi ekki að eyða, nema eitthvað mjög brýnt kalli að, því að venjulegt er það, að stofnfé, sem aðgreint er frá tekjum, sé eins konar varafé. Auk þessa framlags, arðsins frá atvinnubótasjóðnum, eru eftirhreytur mótvirðissjóðs og 55 millj. af andvirði óafturkræfra framlaga Bandaríkjastjórnar 1960, er skiptist á fjögur ár. Vitanlega mun þetta stofnfé svo gefa vexti. En auk þessa er svo bara vonin um hlut af skattgreiðslum álbræðslunnar. Og þá sést, hvers vegna hæstv. ríkisstjórn drífur sig til að leggja fram þetta frv. Hún leggur það fram vegna þess, að hún er hrædd við þau verk sín að stofna til álbræðslunnar í Straumsvík, þ.e.a.s. í aðalþéttbýlissvæði landsins. Álbræðslan hlýtur að verða fyrir jafnvægismálin eins og tröllið í þjóðsögunni, sem ég nefndi áðan, í sögunni af Velvakanda og bræðrum hans. Þegar afl þessa trölls bætist við öfugþróunarkraftinn, sem fyrir er, þá þarf meira til aukins átaks og baráttu á móti en þetta frv. gerir ráð fyrir, meiri stjórnunarkraft en frv. mælir fyrir um og miklu meira fjármagn en þar er tryggt til athafna. Tröllið verður ekki sigrað með svona litlu og svona auðveldlega. Það er með þetta frv. eins og fleiri, sem kastað er inn í þingið nú á síðustu dögum þess, að ekkert ráðrúm er til að laga það eins og þyrfti. Það hefði þurft að vinna það upp að verulegu leyti, stíl þess og innihald, en til þess fæst enginn tími. og verður því að bera fram aðeins brtt. á takmörkuðu sviði og sætta sig að öðru leyti við það, sem telja verður betra en ekkert. Við framsóknarmenn í fjhn. Ed. höfum skilað áliti á þskj. 505, og vitna ég til þess. Sameiginlega flytur fjhn. brtt. á þskj. 512, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, og teljum við, sem erum í 2. minni hl., þær til bóta og áttum þátt í þeim. Þær eru allar í þá átt að efla Velvakandahlutverk stjórnar atvinnujöfnunarsjóðs, þótt að vísu sé alls ekki svo rækilega sem þurft hefði. Þá flytjum við í 2. minni hl. brtt. á þskj. 506, og vil ég nú fara um þær nokkrum orðum hverja um sig og lesa þær jafnframt upp, með leyfi hæstv. forseta. Fyrsta brtt. okkar er við 2. málsgr. 1. gr. Hún er ekki stórvægileg, en umorðun til þess að láta þó í það skína, að hlutverk sjóðsins sé eitthvað víðtækara en að styðja og styrkja atvinnulífið, fyrirsögn sjóðsins einhliða um það, og það ætti að breyta henni, að mér virðist, ég kem að því atriði síðar. Það er miklu fleira en atvinnulíf, sem fólk þarfnast, ef það á að una við sitt. Það vill hafa menningarskilyrði margs konar og lífsþægindi, t.d. eins og rafmagn. sem hv. 4 þm. Norðurl. e. minntist á áðan. Það má auðvitað alls ekki vanta fjölbreytt atvinnulíf. En miklu fleira kemur til en það, sem flokka mætti undir orðið atvinnulíf. Í 6. gr. frv. segir líka, að rannsaka skuli atvinnuástand viðkomandi byggðarlaga og líka ástandið í samgöngumálum og menningarmálum. Það er því í samræmi við það, að við viljum breyta 1. gr. um tilgang sjóðsins, svo að þar standi ekki aðeins, að veita eigi lán og styrki til framkvæmda í þeim landshlutum, þar sem er brýn þörf fjölbreyttara atvinnulífs, heldur atvinnu- og athafnalífs. Þá finnst mér líka rétt, að fram komi í þessari grein, að staðir þeir, sem stuðning þurfa og stuðning eiga að fá, þurfi að vera björgulegir frá náttúrunnar hendi. Það er ekki ástæða til að spyrna gegn því, að óbjörgulegir staðir verði yfirgefnir. Brtt. er þannig orðuð: „Hlutverk atvinnujöfnunarsjóðs er að veita lán og styrki til framkvæmda í þeim landshlutum, þar sem brýn þörf er fjölbreyttara atvinnu og athafnalífs og skilyrði eru til arðbærra framkvæmda, er séu til þess fallnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og koma í veg fyrir, að björgulegar byggðir eða byggðarhlutar fari í eyði.“ Með þessari umorðun tel ég fyrir mitt leyti, að greinin verði fyllri, þó að henni sé lítið breytt. 2. brtt. er við 3. gr. frv., er fjallar um það, hverjar skuli vera árlegar tekjur atvinnujöfnunarsjóðs, og hún er auðvitað aðalbrtt. okkar. Augljóst er af þessari grein og athugasemdum, sem henni fylgja til skýringar með frv., að höfundar þess hafa fundið til þess, að mikil þörf er á því, að unnið sé á móti aðdráttaraflinu, sem álverksmiðjan hlýtur að skapa, og þeim hefur sýnzt réttmætt að tengja málin þannig saman, að álbræðslan ætti með þeim tekjum, sem áætlað er, að hún gefi þjóðfélaginu með skattgjaldi, að bæta fyrir það, sem hún spillir. Í athugasemdunum segir ríkisstj. orðrétt: „Eðlilegt þykir, að meginhluti skatttekna af væntanlegri álbræðslu renni til atvinnujöfnunarsjóðs í því skyni að stuðla að eflingu atvinnulífs víðs vegar um landið, til þess að koma í veg fyrir óeðlilegan samdrátt landsbyggðarinnar.“ En þær áætluðu tekjur af álbræðslunni, sem koma fram í grg. eða aths. með frv., eru ekki svo miklar fyrir atvinnujöfnunarsjóð, að honum sé borgið með verkefni sín, og þar að auki eru þessar tekjur vitanlega bara áætlaðar. Hamingjan má vita, hvort það fer ekki um þær eins og draumtekjur eggjakonunnar kunnu. Skatttekjur þessar eru nefnilega alls ekki fugl í hendi, og þær fara ekki að koma inn, þó að áætlanir rætist, fyrr en 1970, og þegar komið er fram á 1970 eða álbræðslan tekin til starfa, þá er hún búin að hafa stórkostleg áhrif á jafnvægismálin. Þær eru áætlaðar í 3 ár árlega. frá 1970-1972, 11.3 millj., 1973-75 rúmar 17 millj., 1976-1978 36.2 millj., 1979-84 38.7 millj. og 1985-1987 53.9 millj. kr. Þær tekjur til stofnfjárins, sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, 15 millj. á ári í 10 ár, falla niður eftir 1975. og þá eru ekki tekjurnar orðnar eftir áætluninni næsta ár nema 36.2 millj. Ef það er borð saman við þær tekjur, sem ríkissjóður lagði til atvinnuaukningar 1957, þá er sú upphæð ekkert meiri en þær 15 millj., miðað við gildi það. sem er í dag, og hver veit, hvað þær verða orðnar miklu minni, ef áfram heldur sú dýrtíðaraukning, sem nú gerist ár frá ári. Og hvernig sem á þetta er litið, þá eru þetta allt of litlar fjárhæðir handa atvinnujöfnunarsjóði, eins og viðhorfin eru. Og okkur virðist sjálfsagt, það sé raunhæfni og skylda Alþingis að tryggja sjóðnum miklu ríflegri tekjur strax á næsta ári og framvegis beint úr ríkissjóði, en ætla ríkissjóðnum aftur á móti skattgjaldstekjur áldraumsins, eftir því sem sá draumur rætist, auðvitað að frádregnu því, sem Hafnarfjarðarkaupstaður og iðnlánasjóður eiga að fá af þeim tekjum, eins og skýrt er frá í umræddri grein. Þó að við leggjum til, að sú grein verði umorðuð, og tökum þar ekkert tillit til Hafnarfjarðar eða iðnlánasjóðs, þá er það ekki af því, að við séum á móti því, að kaupstaðurinn og iðnlánasjóður fái það, sem þarna er gert ráð fyrir. Það hljóta báðir þeir aðilar að geta fengið eftir öðrum lagastöfum. En við leggjum til, að a-liður 3. gr. um tekjurnar orðist þannig: „2% af árlegum heildartekjum ríkissjóðs, í fyrsta sinn 1967, og miðist framlagið hvert ár við tekjurnar eins og þær voru áætlaðar skv. fjárlögum næstliðins árs.“ Til þess að gera málin einfaldari, svo að hægt sé að taka upp með fjárlögum hvers árs tillagið til atvinnujöfnunarsjóðs skv. þessari gr., þá teljum við rétt að miða þær við áætlun síðasta árs á undan. Það mætti kannske segja, að nákvæmara væri að miða við reikning ársins, en af því að hann getur varla legið fyrir svo snemma sem gera þarf fjárlög næst á eftir, þá leggjum við þetta til. Ef þetta fyrirkomulag hefði gilt í ár, árið sem nú er að líða, þá mundu tekjur sjóðsins af a-liðnum hafa orðið um 70 millj. kr., en 1967 mundu þær verða 75 millj. kr. vegna dýrtíðarhækkunarinnar, þ.e.a.s. hækkunar fjárl., enda verður sjóðnum vegna hlutverka sinna nauðsynlegt, að tekjur hans fari hækkandi með hækkandi dýrtíð. Ég vil taka fram í sambandi við þskj. 504, brtt. frá Birni Jónssyni, að verði þessi till. okkar ekki samþ., þá munum við að sjálfsögðu styðja b-lið till. hans, sem gengur alveg í sömu átt, en skemmra að fjárhæð. 3. till. er við 6. gr. Hún er í tvennu lagi, a og b. Um a-liðinn er það að segja, að hann er nánast leiðrétting, mætti kannske kalla hann málfegrun, og mundi alls ekki hafa verið flutt sú till. af okkur, nema af því að við fluttum hrtt. við gr. og létum þá þessa fljóta með. Annars er þarna um þá leiðréttingu í framsetningu að ræða, sem ég efast ekki um, að hver kennari mundi heimta af nemanda sínum. Og mér finnst, að þegar hægt er að koma því við, þá sé áriðandi, að Alþ, leggi kapp á það að vanda málfar sitt. Þar stendur í frv. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Á þessum rannsóknum skal reisa áætlanir um framkvæmdir, er að dómi sjóðsstjórnar beri helzt að styrkja með lánveitingum eða styrkjum." „Að styrkja með styrkjum“ er nokkuð flatt málfar. En b-liður brtt. við 6. gr. er fluttur til að gera felumynd að glöggri mynd, því að ekki eiga felumyndir heima í lögum. Í frv. stendur: „Atvinnujöfnunarsjóði er heimilt að taka lán hjá framkvæmdasjóði ríkisins, ef eigið fé sjóðsins nægir eigi til viðbótar lánveitingum annarra stofnsjóða til þess að stuðla að framgangi framkvæmdaáætlana skv. þessari grein.“ Þetta hefur vafizt fyrir mörgum að skilja fullkomlega, en ég held, að það verði alveg skiljanlegt og komi fram eins og ætlazt er til með því að orða það svona: „Atvinnujöfnunarsjóði er heimilt að taka lán hjá framkvæmdasjóði ríkisins, ef hann skortir eigið fé, sem nauðsyn krefur, til viðbótar lánveitingum annarra stofnlánasjóða, til þess að stuðla að framgangi framkvæmdaáætlana skv. þessari grein.“ En um leið og orðalagið er gert skiljanlegra, þá er leiðrétt orðið stofnsjóður, sem án efa á að vera stofnlánasjóður, því að stofnsjóðir eru allt annað eftir venjum málsins heldur en stofnlánasjóðir. En hér hlýtur að vera átt við stofnlánasjóðinn, sem gert er ráð fyrir að veiti til sömu framkvæmda og atvinnujöfnunarsjóðurinn útvegar eða lánar fé til í ofanálag. Það er gert ráð fyrir, eins og eðlilegt er, í sambandi við þessa löggjöf, að stofnlánasjóðirnir vinni sín hlutverk, en atvinnujöfnunarsjóðurinn komi á eftir til þess að bæta við því, sem á skortir, að stofnlánasjóðirnir veiti nægilega hjálp í þessum efnum. Engin ástæða er til annars en að fullnýta stofnlánasjóðina. Þá má segja, að í frv. sé nokkuð hart að orði kveðið, þar sem segir: „Lánsfé má að sjálfsögðu eingöngu verja til framkvæmda, er örugglega tryggja endurgreiðslu lánsfjárins.“ Hver getur ábyrgzt það, að endurgreiðsla sé örugglega tryggð? Ég viðurkenni alveg réttmæta þá hugsun, sem þarna liggur á bak við, að það fé, sem atvinnujöfnunarsjóður tekur að láni til þess að endurlána, sé tryggt, svo sem sanngjarnt er, og sérstaklega líka lánað til þeirra framkvæmda, sem fela í sér tryggingu með því að vera líklegar til að standa straum af lánunum. En ég held, að það sé betra að orða þetta ofurlítið mýkra og eðlilegar, og till. okkar er því á þá leið, að þar standi: „Lánsfé má sjóðurinn eingöngu verja til framkvæmda, sem að mati stjórnar hans tryggja vel endurgreiðslu.“ Ég veit, að þar er það sama sagt og hefur átt að segja, en þetta orkar síður tvímælis. Þá vil ég aðeins benda á það, að í gr. var ákaflega löng innskotssetning, sem þvældist við fyrsta lestur fyrir fjhn. og tafði fyrir skilningi á efninu. Við höfum afmarkað þessa löngu setningu, sem er í sjálfu sér ágæt, afmarkað hana með strikum, svo að hún ætti ekki að þurfa að vefjast fyrir í lestri. Þetta er nú bara gert í leiðinni, af því að farið var á annað borð að hreyfa við greininni. Síðasta till., 4. till., er um, að aftan við frv. komi ákvæði til brb. Stofnunum, sem binda sig við stórar og yfirgripsmiklar áætlanir, sem hafa sem undanfara mjög formlegar og víðtækar rannsóknir, þeim hættir við að þurfa langan tíma til athafna sinna og ákvarðana, og má telja það raunar eðlilegt. Ég lasta það alls ekki. Rækilegar rannsóknir eru nauðsynlegar. En skyndiathafnir geta líka verið óhjákvæmilegar. Þegar hús er að brenna, þá má ekki bíða boða, ef bjarga á. Nú vitum við það, að hætt er við, að búferlaflutningsstraumurinn af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins vaxi stórlega og geti orðið jafnvel að flóðbylgju sums staðar, þegar farið verður að reisa álverksmiðjuna, hefjast samtímis handa í Hvalfirði vegna herstöðvar, eins og sagt er að eigi að gera, og virkja hjá Búrfelli, sem auðvitað er nauðsynlegt að gera. Þetta verður þannig, ef ekki verður snöggt og ákveðið gripið til mótvægisaðgerða. Ég er hræddur um, að Efnahagsstofnunin geti orðið lengi með sínar yfirgripsmiklu rannsóknir og áætlanir og að skaði geti orðið skeður, þegar þær liggja loks fyrir. Þess vegna flytjum við hv. 6. þm. Sunnl. bráðabirgðaákvæði um skyndiaðgerðir til að tryggja það, að jafnsnemma verði við brugðið og aðdráttaraflið færist í aukana vegna hinna nýju, stórfelldu athafna á aðalþéttbýlissvæði landsins, og hindrað svo sem unnt er undireins, að þessi viðbótarkraftur raski búsetu fólksins í landinu, þessi viðbótarsogkraftur. Sjálfsagt finnst mér það, að við ákvörðun skyndistuðningsins hafi stjórn sjóðsins og Efnahagsstofnunin samráð við þá aðila, sem í till. eru nefndir, eftir því sem við á, en þeir eru Landnám ríkisins, Búnaðarfélag Íslands, Fiskifélag Íslands og Iðnaðarmálastofnun Íslands, - samráð við þessar stofnanir um úrræði á hverjum stað, eftir því sem þau geta heyrt undir starfssvið stofnananna. Og enn fremur virðist mjög eðlilegt, að þegar í svona skyndiráðstafanir er farið, þá sé unnið alveg sérstaklega með sveitar- og sýslufélögum og þessar stofnanir taki við fjármunum, sem fram eru lagðir, og ráðstafi þeim, að vísu eftir fyrirmælum frá stjórn sjóðsins og eftir því sem samkomulag hefur þá orðið um. Og ég sé ekki betur en til þessara skyndiráðstafana þurfi að heimila stjórn sjóðsins að hafa laust fé til að veita sem styrki. Bráðabirgðaákvæðið hljóðar á þessa leið: „Stjórn atvinnujöfnunarsjóðs skal þegar eftir gildistöku laga þessara gera með aðstoð Efnahagsstofnunar ríkisins bráðabirgðaáætlun um sérstaka skyndiaðstoð við byggðarlög eða byggðarhluta, sem eru í bráðri hættu fyrir því að fara í eyði eða dragast ört aftur úr því, sem almennt gerist, nema þeim komi stuðningur við aðkallandi framkvæmdir og uppbyggingu afvinnuvega, enda séu þar viðunandi atvinnuskilyrði frá náttúrunnar hendi til lands eða sjávar. Leitað skal, eftir því sem við á og þurfa þykir, álits Landnáms ríkisins, Búnaðarfélags Íslands, Fiskifélags Íslands og Iðnaðarmálastofnunar Íslands um úrræði á hverjum stað. Til framkvæmda bráðabirgðaáætluninni er stjórn sjóðsins heimilt að veita óafturkræf framlög úr sjóðnum allt að þriðjungi tekna hans til ársloka 1968. Framlögin skulu veitt sveitar- og sýslufélögum með fyrirmælum, sem sjóðsstjórnin setur um notkun þeirra.“ Með þessu bráðabirgðaákvæði er ætlazt til þess, að stjórnin fái fyrirmæli um að sofna ekki á verðinum, en hafast strax að, og ég get varla hugsað mér, að þeir, sem annars er annt um, að ekki hljótist slys af skyndilegum aðstæðum 3 jafnvægismálinu, sem ég hef hvað eftir annað nefnt, þeir vilji ekki fallast á svona öryggisákvæði. Þá er nafnið á sjóðnum - atvinnujöfnunarsjóður. Mér þykir það of einhæft. Að vísu er eitt aðalverkefnið atvinnujöfnun. En verkefnin eru fleiri. Verksviðið er viðtækara. Þess vegna held ég, að jafnvægissjóður sé betra. miklu betra. Enn fremur fyndist mér vera betra nafn „þróunarsjóður landsbyggðarinnar“ eða jafnvel eins og einhver, - ég held, að það hafi verið stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., - nefndi: framfarasjóður landsbyggðarinnar. Það er að verða föst venja í málinu að kalla landið utan þéttbýlissvæðisins landsbyggð. Strjálbýli er ekki réttnefni á allri landsbyggðinni, því að þar eru þéttbýliskjarnar. Þess vegna held ég, að í þessu sambandi mætti nota „landsbyggð“. Það hefur sína þýðingu að velja lögum rétt heiti, svo að sem ljósast liggi fyrir, eftir því sem hægt er, verkefni þau, sem lögin ákveða, eða sem ljósast liggi fyrir innihald laganna. Þetta er ekki eitt af stærstu atriðunum, en þetta er þó atriði. Það er ástæðulaust að velja ekki þessum sjóði, sem ég vænti nú að fái góðan vöxt og viðgang, velja honum ekki heiti, sem er starfsemi hans við hæfi. Við flytjum enga brtt. á þessu stigi um fyrirsögn eða heiti frv. Það er vegna þess, að hv. form. n. hafði orð á því, að það væri hægt að taka það atriði til athugunar milli 2. og 3. umr., og ég treysti á, að það verði gert.



Herra forseti. Það er nú skammt orðið eftir fundartíma, og þó að fróðlegt hefði verið að taka til nokkurrar athugunar ýmislegt af því, sem hv. frsm. minni hl. fjhn. hafa sér sagt í sínum ræðum, þá skal ég stilla mig um það, til þess að auðið verði að Ijúka umr. um þetta mál á þessum fundi. Það eru hins vegar nokkur atriði, sem ég tel rétt að minnast á, og þá fyrst og fremst þær brtt., sem fyrir liggja. En áður en ég kem að þeim, vil ég aðeins segja örfá orð um málið almennt. Í framsöguræðu minni við 1. umr. gerði ég glögglega grein fyrir sjóði þessum, uppbyggingu hans og tilgangi, og hef ég þar engu við að bæta. Það hefur hins vegar komið í ljós frá hv. minni hl. fjhn., að þó að þeir efnislega séu meðmæltir því, að þessi sjóður sé stofnaður, þá telja þeir, sem er engin sérstök nýjung, að þar sé allt of skammt farið og nánast um að ræða fremur ómerkilegt mál, og það verður það vissulega, ef horft er á það, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að samanborið við kostnaðinn við byggingu álbræðslu, ef ætti með atvinnujöfnunarsjóði að vega upp á móti þeirri fjárfestingu, þá þyrfti náttúrlega ærið meira fé, þar sem um er að ræða á þriðja þúsund milljóna króna. En svo sem allir hv. þdm. vita, er það fé ekki frá okkur Íslendingum runnið, og ég hygg, að það mundi reynast æði erfitt fyrir okkur sjálfa að afla fjár til framkvæmda eftir þeim mælikvarða, þannig að það auðvitað tjóar ekki, þegar við erum að hugsa um þetta mál, að segja sem svo, að vegna þess að það sé reist hér syðra álbræðsla, sem er kostuð algerlega af útlendu fjármagni, fyrir á þriðja þúsund milljóna króna og byggt hér stórt raforkuver, sem kostar nokkuð á annað þúsund milljóna króna, þá eigi að miða atvinnujöfnunarsjóð við þær fjárhæðir. Það er vitanlega öllum ljóst, að er gersamlega útilokað, enda sýna till. hv. minni hl. n., að enda þótt þeir leggi þarna til allverulega aukningu sjóðsins, þá er þeim þó Ijóst, að hér er auðvitað ekki um það að ræða að fara í þau fótspor, enda ekki um sambærilega hluti að ræða. Varðandi það atriði, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) sagði hér og raunar kom fram hjá hv. 4. þm. Austf. (PÞ) við 1. umr. málsins, að hér væri um að ræða hugsjónamál Framsfl., sem að vísu væri veikt bergmál, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. orðaði það, þá get ég alveg látið það liggja á milli hluta, hvort það er bergmál eða ekki. Það vekur hins vegar upp þá hugsun í sambandi við þetta mál eins og ótalmörg mál önnur, sem hér hafa verið til meðferðar síðustu árin, eftir að Framsfl. fór úr ríkisstj., að hann verður þá æði miklum mun stórtækari ag áhugasamari um ýmis framfaramál heldur en meðan hann hefur valdatauma. Það er út af fyrir sig ágætt, en sannar okkur aðeins mikilvægi þess, að þessi Velvakandi og bræður hans, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. minntist á, þeir séu utan stjórnar til þess að láta aðra halda vöku sinni, af því að það virðist svo sem bergmálið frá þeim sjálfum verði harla dauft, þegar þeir fá tækifæri til að ráða. Það má rekja mörg dæmi þess síðustu árin, en ég skal láta það liggja á milli hluta. Og þegar rætt er um það sem eitthvert stórkostlegt mál, að það hafi á árinu 1957 verið varið 15 millj. kr. til þessara mála, þá auðvitað er það engin sönnun út af fyrir sig, hvort hér sé um meira eða minna að ræða, vegna þess að þar verður að sjálfsögðu að meta það, hvernig ástatt var í þjóðfélaginu almennt og hverjar þarfirnar voru til stórátaka á þessu sviði. Ég er ekki alveg viss um það, að sá samanburður yrði hv. framsóknarmönnum sérstaklega hagstæður, ef ætti að bera saman ástand landsbyggðarinnar þá og ástand landsbyggðarinnar eins og það er í dag almennt séð, auk þess sem það entist nú ekki nema eitt ár sá stórhugur, því að strax á næsta ári skáru þeir sjálfir niður fjárveitingu til atvinnujöfnunar um nokkra fjárhæð. En þetta sem sagt er ekki kjarni málsins. heldur það, sem hér liggur fyrir, og ég skal alveg láta það liggja á milli hluta, hvort hv. framsóknarmenn telja, að hér hafi verið stigið í þeirra fótspor eða ekki. Við höfum nógan tíma til þess að tala um það, og það er ekki meginkjarni málsins, heldur það, hvort hér sé um gott mál að ræða eða ekki, hverjir svo sem hafa átt frumkvæðið að því. Og ég hygg, að eftir allt, sem hér hefur þó verið sagt, þá séu menn sammála um það, að þetta sé gott mál í eðli sínu, þó að menn hafi misjafnar skoðanir um það, hversu langt eigi að ganga og hvernig byggja eigi upp þennan sjóð. Varðandi það, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) minntist á í sínu máli, að það væru einn óleyst mörg verkefni fyrir landsbyggðina, raforkumál o. fl., þá er öllum það Ijóst og m.a. út af raforkumálunum, sem eru einn stærsti þáttur þess máls, bæði fyrir Norðurland og Austurland, að það mál er óleyst. Málið hefur hins vegar ekki legið fyrir enn þá, hvorki fyrir ríkisstj. né öðrum, sem um það eiga að fjalla, eða óskað eftir neinni sérstakri aðstoð í því efni formlega enn. Málið hefur verið á rannsóknarstigi. Það var gert til að greiða fyrir þessu máli, sem nauðsynlegt var í upphafi, að setja löggjöf um Laxárvirkjun og jafnframt gert mögulegt með tengingu til Austurlandsins. Það mál þurfti allt nánari könnunar við, og ég veit, að þeir aðilar, sem um það hafa fjallað heima í héruðum, hafa undirbúið það af kappi að undanförnu, og að sjálfsögðu verður það mál tekið til athugunar og engin ástæða til að óttast það, að því verði ekki mætt með fullum skilningi, og kemur ekki þessu máli neitt við, sem hér er um að ræða. Sú hugmynd manna, sem hér hefur verið haldið mjög á lofti, að það væri brýn nauðsyn að leggja nú til stórátaka í sambandi við atvinnu jöfnunarmálið vegna álbræðslunnar við Straumsvík og að yfir vofi eyðing landsbyggðarinnar, að manni skilst, vegna byggingar þeirrar verksmiðju, þá get ég ekki fallizt á það sjónarmið. Það er alveg rétt, að það er nauðsynlegt vegna þessarar þróunar, bæði verksmiðjunnar við Straumsvík og annarra stórfelldra framkvæmda hér í sambandi við virkjunarmál, að þá verði aukinn möguleiki til þess að styðja að eflingu atvinnulífs víðs vegar um landið, svo sem hér er gert ráð fyrir. En það er ekki vegna þess, að þessi álbræðsla út af fyrir sig sé slík, að hún mundi draga allt fólk hingað, ef ekki væri stórkostlega aðhafzt og það í miklu ríkara mæli en gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég held, að mönnum hafi alveg láðst að gera sér grein fyrir því, og gefst nú tækifæri til að ræða það í sambandi við það mikla mál, að mannaflaþörfin til byggingar verksmiðjunnar í Straumsvík er sáralítil og mannaflaþörfin til byggingar orkuversins við Þjórsá er miklu meiri, og það virðast allir vera sammála um, að það orkuver þurfi að byggja. En að það setji landsbyggðina á annan endann, þó að á árunum 1968-1969 þurfi fyrra árið um 360 manns og næsta ár 290 manns til allra framkvæmda hér við Straumsvík, að það muni valda stórkostlegum flótta fólks utan af landsbyggðinni, það út af fyrir sig held ég að allir menn, sem með sanngirni horfa á það, hljóti að sjá að eru fullkomnar öfgar. En það breytir auðvitað engu um það, að það er nauðsynlegt að stuðla að því eftir megni vegna allra hluta, að það sé hægt að styrkja það, að auðið sé að byggja atvinnulega upp alla þá landshluta, þar sem atvinnumöguleikar eru arðbærir. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Norðurl. e., að það er að sjálfsögðu fásinna þjóðfélagslega séð að hugsa sér að halda við byggð, hvar sem hún er, ef það sýnir sig ekki að vera þjóðhagslega hagkvæmt. En þar sem það er hagkvæmt, eigum við að sjálfsögðu að halda við byggð á öllum þeim stöðum. Og þróunin í landinu er á margan hátt þannig, að það verður brýnna að líta á þessi verkefni, það er alveg rétt, ekki vegna þess að ástandið sé svo slæmt atvinnulega, heldur kannske vegna þess, að það er víða svo gott, og skal ég þar taka eitt dæmi, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. raunar kom að, og það er rétt hjá honum fullkomlega, að jafnvel hin mikla atvinna sums staðar, við skulum hugsa okkur eins og verið hefur sem betur fer á Austurlandi að undanförnu, meiri atvinna líklega en á nokkrum öðrum stað á Íslandi, - það hefur skapað þau sérstöku vandamál fyrir það, að það kemur í ljós,að það þarf að sinna þar nýjum verkefnum til þess að leysa þann vanda, að fólkið, eftir því sem það lifir við betri lífskjör efnahagslega, þá gerir það kröfu til meiri þæginda á öðrum sviðum, félagslega og menningarlega. Þetta er alveg hárrétt, og einnig af þessum sökum verður nauðsynlegt að horfa á þessi mál frá breiðara sjónarmiði heldur en áður hafði verið gert, en ekki endilega vegna þess, að nú allt í einu hafi menn komizt að raun um, að þjóðfélagið sé að umturnast. Ég efast stórkostlega um það - og reyndar efast ekki um það, heldur veit, að það hefur ekki verið um að ræða meiri tilflutninga hingað til þéttbýlisins á Suðvesturlandi nú síðustu árin heldur en hefur verið fjöldamörg ár áður. Um þetta má auðvitað endalaust ræða, og skal ég ekki út í þá sálma fara, en ég hygg, að efnislega beri okkur ekki mikið á milli að þessu leyti. En einmitt út frá þessu atriði sérstaklega skal ég fúslega fallast á, að það geti vel verið athugandi að orða með öðrum hætti 2. mgr. 1. gr. frv., þannig að það geri a.m.k. skýrara, að það sé ekki eingöngu um það að ræða að verja fé til atvinnuframkvæmda, þó að það sé auðvitað númer eitt í öllu þessu máli, heldur sé hugsanlegt að lána einnig fé til annarra framkvæmda, til þess að halda við byggð og tryggja hana. Ég teldi því fyrir mitt leyti það ekki fjarri lagi og hef ekki á móti því sem flm. þessa frv., ef hv. fjhn. kærir sig um að breyta þessu orðalagi. Ég tel ekki, að það út af fyrir sig hafi grundvallarþýðingu, því að það er túlkað í grg. frv. nákvæmlega, að það sé hugsunin með uppbyggingu sjóðsins, en það færi e. t. v. alveg jafnvel á því að orða greinina ekki nákvæmlega eins og hún er í till. hv. 2. minni hl., heldur að þessu leyti að breyta 1. gr. Þeim till., sem n. öll stendur að, er ég fullkomlega fylgjandi og tel rétt, að þær verði samþ. Önnur till. hv. 2. minni hl., sem gengur í sömu átt og bæði 1. og 2. till. hv. 1. minni hl., að auka mjög fjárveitingar til sjóðsins, vitanlega væri mjög ánægjulegt, ef það væri hægt, en eins og sakir standa, þá liggur ljóst fyrir, að það er með engu móti hægt að gera það á annan hátt heppilegri en hér er, og það er auðvitað gersamlega út í hött að bera fram till. um það að taka 1 1/2 eða 2% af árlegum heildartekjum ríkissjóðs án þess að gera sér að öðru leyti nokkra grein fyrir því, hvernig það vandamál kemur til með að líta út, og hygg ég, að það geti farið svo, að það verði æði erfitt að koma saman fjárl. næsta árs án stórfelldra nýrra skatta, enda þótt það kæmi ekki til, að það ætti að fara að leggja þarna um 80 millj. kr. eða jafnvel meira á ríkissjóðinn. Er ég ósköp hræddur um, að svo kynni að fara, að till. um, hvernig ætti að afla þess fjár, mættu ekki alveg jafnmiklum skilningi þessara hv. flm. eins og þeim er það ljúft að flytja till. um útgjöldin. En ég held út af fyrir sig, að það þurfi ekki að taka þessa till. sérstaklega alvarlega og jafnvel að hv. flm. geri það naumast sjálfir, því að þá hefðu þeir vafalaust miklu fyrr gengizt fyrir því, að þessar miklu umbætur yrðu gerðar, þannig að ég geri naumast ráð fyrir því, að þeir ætlist til, að þessar till. séu teknar ýkja alvarlega. Varðandi 3. till. hv. 2. minni hl. fjhn. um orðalag greinarinnar, sem þar segir, þá má lengi um það deila. Hann er málhagur maður og vafalaust málhagari en þeir, sem hafa samið þessa gr. Ég get vel fallizt á það, og það gildir sama um það og um 1. brtt., að mér finnst það vel geta komið til álita, ef n. sýnist það sjálfri og hv. flm. taka till. aftur til 3. umr., að líta á, hvort réttara væri að orða þetta með þessum hætti. Þarna er ekki um neina efnislega breytingu að ræða, og ég held nú sannast sagna, að jafnhyggnir menn og gáfaðir og eru í fjhn. hafi skilið, hvað í þessu fólst, þó að það megi vel á það fallast, að það sé hægt að orða það betur. Það má víst endalaust svo um flesta hluti segja, að þeir eru aldrei alfullkomnir. Varðandi síðustu till. hv. 2. minni hl. um bráðabirgðaáætlanir og um að verja stórum hluta af tekjum atvinnujöfnunarsjóðs síðustu árin sem styrkjum, það finnst mér vera miklu hæpnara ákvæði. Það merkir ekki það, að það geti ekki verið sjálfsagt og eðlilegt, að stjórn atvinnujöfnunarsjóðs geri slíkar áætlanir, og hún hlýtur í rauninni að gera það, ef um slík byggðarlög er að ræða, að það er ekki hægt að bíða eftir heildaráætlunum. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., en það er að mínum dómi algerlega þarflaust að setja þetta ákvæði í lögin og allra sízt að gefa undir fótinn með það, að það eigi að fara að láta út stóran hluta af fé sjóðsins til beinna styrkja. Þetta tel ég ekki heppilegt að gera, enda þótt ég málefnalega að öðru leyti sé sammála um það, að þetta sé hlutur, sem stjórn sjóðsins hljóti eðli málsins samkvæmt að taka til athugunar. Þá er aðeins að lokum það, sem ég vildi segja varðandi það, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. síðast sagði um nafn sjóðsins, að nafn sjóðsins er mér ekki nokkurt hugsjónamál, síður en svo, og ef menn komast að þeirri niðurstöðu, að það sé heppilegra annað nafn, þá er ég ekkert á móti því. Annað er það, að mér finnst orðið jafnvægissjóður vera a.m.k. ekki betra en atvinnujöfnunarsjóður, því að jafnvægi getur auðvitað verið á mörgum sviðum og þarf ekki endilega að vera í fjármálum eða byggð, þannig að það nafn er raunar, held ég, með þeim óheppilegustu, sem gætu verið. En um önnur þau nöfn, sem koma til mála, þá hef ég ekkert á móti, að það verði athugað, en vil aðeins leggja áherzlu á, ef það yrði ofan á hjá hv. fjhn, að leggja til að breyta nafni sjóðsins, að þá verði umfram allt haft samband við fjhn. Nd., til þess að það verði ekki aftur farið að hringla í nafni sjóðsins, því að ég álít, að þingið sé þá nánast farið að gera sig næsta hlægilegt, ef það færi æ ofan í æ að breyta nafni á sjóði, því að það getur þó aldrei verið kjarni málsins, heldur viðfangsefni sjóðsins og hlutverk, en ekki endilega það, hvað hann heitir. En sem sagt, það er frá minni hendi algerlega mér að meinfangalausu, þó að nafninu verði breytt, ef hægt er að fá samstöðu um það og tryggingu fyrir því, að það verði þá ekki aftur farið að breyta nafninu í hv. Nd.



Herra forseti. Eftir hina ýtarlegu ræðu hæstv. fjmrh. hef ég ekki miklu að svara af því, sem fram kom í ræðum hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) og hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ). Ég get þó ekki látið hjá líða að segja nokkur orð að gefnu tilefni. Hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði í tilefni af ummælum mínum, að það væri skrum að segja, að þetta frv., ef að lögum yrði, markaði þáttaskil í aðgerðum hins opinbera til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Ég benti sérstaklega á í þessu sambandi, að varið væri margfalt meira fé í þessu skyni, eins og gert væri ráð fyrir í frv., heldur en áður hefði verið gert og heldur en menn hefðu í raun og veru látið sér koma til hugar nema í augljósum sýndartillögum. Ég gat líka um það, að nú væri í fyrsta sinn lögboðið, að það skyldi vinna markvisst að því að efla þær byggðir landsins, sem í vök ættu að verjast, með því að gera framkvæmdaáætlanir. Hv. þm. gerði ekki minnstu tilraun til þess að hrekja þessi ummæli. Ég held líka, að hann hafi átt erfitt með að gera það. Ég spyr: Hvenær hefur það skeð áður, að það hafi verið gert ráð fyrir svo miklu átaki í þessu efni sem hér er gert ráð fyrir? Áætlað er, að atvinnujöfnunarsjóður fái á næstu tíu árum til ráðstöfunar eingöngu af eigin fé sínu rúmar 700 millj. kr. og að hrein eign sjóðsins verði þá rúmar 545 millj. kr. Það má til samanburðar, eins og gert er í grg. með frv., benda á, að á 15 ára tímabili, frá 1951-1965, hefur samtals verið varið til atvinnuaukningar og síðar til atvinnubótasjóðs 160 millj. kr. Það þarf meira en litla kokhreysti til þess að segja, að það sé skrum eitt, þegar bent er á það, að hér sé um miklar aðgerðir að ræða, miklu meiri en nokkru sinni hefur þekkzt í þessum málum áður. Ég vík svo nokkrum orðum að ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. Hann vildi ekki gera mikið úr þessu frv. og þýðingu þess. Þó sagði hann, að það væri bergmál af því, sem framsóknarmenn hefðu lagt til, að vísu veikt bergmál, eins og hann orðaði það. Þessi ummæli hv. þm. koma mér til þess að minnast örfáum orðum á afstöðu framsóknarmanna til þessara mála. Það hefur verið mjög vitnað við 1. umr. málsins í frv. til l. um sérstakar ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sem framsóknarmenn hafa borið fram á þessu þingi og á undanförnum þingum. Hv. 4. þm. Austf. (PÞ) gerði við 1. umr. ýtarlega grein fyrir þessu frv. Hann gerði það skilmerkilega og sagði ýmislegt í þeirri ræðu, sem var athyglisvert og rétt um jafnvægismálin í heild. Færði hann ýmis rök fyrir því, hversu þýðingarmikið væri að gera haldgóðar ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Ég verð að segja það, að ég legg ekki eins mikið upp úr öllu því, sem hann sagði þessu til stuðnings, eins og hann virtist gera. T.d. minntist hv. 1. þm., Norðurl. e. á það í ræðu sinni áðan og vitnaði til ræðu 4. þm. Austf., að hann hefði verið með tölur um framleiðslu þjóðarinnar til stuðnings aðgerðum við dreifbýlið. Ég minnist þessa einnig. En sérstaklega minnist ég þess, þegar þessi hv. þm., 4. þm. Austf., færði það sérstaklega fram máli sínu til stuðnings fyrir aðgerðum fyrir dreifbýlið, að Reykjavík og Reykjanesið hefðu ekki nema 3% af sauðfjáreign landsmanna og 4% í af nautgripaeign. Ég sé nú ekki, að slík rök hafi mikla þýðingu í þessu máli. En ég minnist, aðeins á þetta til þess að vekja athygli á því, hve steinrunnin ýmis rök framsóknarmanna eru yfirleitt í þessum málum.“ En víkjum aftur að bergmálinu og frv., sem framsóknarmenn hafa lagt fram. Það heitir frv. til l. um sérstakar ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. 1956 var lagt fram frv. á Alþingi, sem hét frv. til l. um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það er nákvæmlega sama fyrirsögn og í frv., sem þeir eru að státa af núna, nema það er bætt einu orði inn í nú: „sérstakar ráðstafanir“. Frv. er líka að öðru leyti samhljóða í öllum aðalatriðum og frv. frá 1956, nema í frv. frá 1956, sem framsóknarmenn stóðu þá að, var gert ráð fyrir, að árlegar tekjur svokallaðs jafnvægissjóðs skyldu vera 5 millj. kr. á ári. En í brtt. þeim, sem þeir bera fram við frv. það, sem hér er til umr., og líka í frv. um jafnvægi í byggð landsins, sem þeir hafa borið fram í Nd., er gert ráð fyrir, að árlegar tekjur jöfnunarsjóðs skuli vera 2% af árlegum tekjum ríkissjóðs. Nú leggja þeir til 2% af árlegum tekjum ríkissjóðs og segja,að það séu 60-80 millj. kr. Þegar þeir sjálfir voru við völd, lögðu þeir til 5 millj. kr. Hvernig stendur á þessu? Nú veit ég, að það er hægt að gera miklu meiri kröfur til núv. fjmrh. heldur en þess fjmrh., sem var 1956. Ég treysti núv. fjmrh. miklu frekar til þess að gera stóra hluti í þessum efnum heldur en fjmrh. 1956. En mér finnst samt sem áður, að hér sé til nokkuð mikils ætlazt, vegna þess, eins og bent hefur verið á, að þessir menn hafa ekki komið með neinar till. til þess að skera niður útgjöld á móti þessum fjárveitingum, sem þeir leggja til. En hvernig fór með frv. 1956? Varð það ekki að lögum? Nei, það varð ekki að lögum, því að þá hefðu þeir ekki komið með þessa endurritun af frv. frá 1956, sem þeir hafa lagt fram á Alþingi nú. Og hvers vegna var það ekki samþykkt? Það var ekki samþykkt vegna þess, að frv. var á síðustu dögum þingsins og það var gerður leikur að því af flokksmönnum hv. 4. þm. Norðurl. e. að bera fram í Nd. brtt. við þetta frv. Frv. var upphaflega borið fram í Ed. Þeir gerðu sér leik að því að bera fram brtt. við frv. um jafnvægissjóð á þá leið, að stækka skyldi friðunarsvæðið eða landhelgina umhverfis Ísland, að stofna skyldi til togarasmíði innanlands og stofna skyldi togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar. Allar þessar till. voru augljósar sýndartill. Þær voru till. manna úr stjórnarandstöðunni. Framsóknarmenn voru í ríkisstj. Hvers vegna náði þá málið í sinni upphaflegu mynd ekki fram að ganga? Vegna þess að framsóknarmenn gerðu samsæri við þá, sem vildu drepa þetta frv., samþ. brtt., gerðu frv. óraunhæft og útilokuðu, að það væri hægt að afgreiða það á því þingi. Þetta voru afrek þessara manna, þegar þeir höfðu sjálfir völd og aðstöðu til þess að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Þetta var 1956. En þessir menn voru áfram í stjórn. Þeir voru í stjórn eftir kosningarnar 1956. Hvað gerðu þeir þá? Komu þeir þá ekki með þetta frv.? Nei, þeir gerðu það ekki. Það gleymdist gersamlega að koma með þetta frv. þá. Þetta, sem ég hef hér rakið, er aðeins spegilmynd af framkomu framsóknarmanna í þessum málum. Og það mætti fara lengra. Ég er hér að tala um aðgerðir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. En hvað skyldi á undanförnum áratugum hafa stuðlað mikið að jafnvægisleysi í byggð landsins? Það er of langt mál, til þess að ég ætli mér að fara út í það hér. Það eru margar ástæður til þess, þjóðfélagsleg þróun, tækniþróun o.fl., o.fl. Mér kemur ekki til hugar að bera framsóknarmenn þeim sökum, að þeir séu valdir að öllu þessu. En eitt vil ég segja, að stjórnarstefnan á hverjum tíma hlýtur að hafa nokkur áhrif og jafnvel mikil á það, hver framvindan er í þessum málum. Og stjórnarstefnan, sem afdrifaríkust hefur verið gagnvart dreifbýlinu í þessu efni, er haftastefnan, sú stefna, sem dró valdið í athafnalífinu frá landsbyggðinni og hingað til Reykjavíkur. Og það eru framsóknarmenn, sem eru höfundar og hafa verið alla tíð aðdáendur haftastefnunnar. Framsóknarmenn hafa því ekki af neinu að státa í þessum efnum. Ég veit ekki, hvernig það er, hvort það er ég einn eða hvort fleiri finna til þess. Mér finnst ákaflega oft bera á því, þegar þessi mál ber á góma, hvort sem það er hér á hv. Alþingi eða annars staðar, að framsóknarmein vilji tala með nokkru yfirlæti um þessi mál, eins og þeir hefðu af einhverju að státa í þessum málum, eins og þetta væri eitthvað frekar þeirra mál en annarra og þeir hefðu sýnt það í verki, að þeir hefðu stuðlað betur að jafnvægi í byggð landsins heldur en aðrir menn. Og ég verð að segja það, að mér fannst rétt aðeins votta fyrir þessu yfirlæti hjá jafnágætum mönnum og 4. þm. Austf. við 1. umr. þessa máls og hv. 1. þm. Norðurl. e. í ræðu hans hér áðan. En ég held, að framsóknarmönnum farist ekki vel yfirlæti í þessum efnum og þeir verði að ræða þessi mál málefnalega og eftir því verði þeir dæmdir. Ég skal stytta mál mitt. Það hefur borizt hér í tal nafnið á sjóðnum. Hv. 1. þm. Norðurl. e. taldi, að nafn sjóðsins, eins og ráð er fyrir gert í frv., væri ekki nægilega gott. Það kann að vera. Mér finnst nafnið ekkert aðalatriði í þessu máli. Það má vera, að það sé hægt að finna betra nafn. Hv. 1. þm. Norðurl. e. nefndi nokkur nöfn. Ég sé nú naumast, að nokkurt þeirra sé betra en það nafn, sem er á frv. En mér kemur til hugar eitt nafn, sem ég varpa fram hér. Hví ekki að kalla þennan sjóð „Viðreisnarsjóð strjálbýlisins“? Það er réttnefni og sannnefni, af því að ef frv. þetta verður að lögum, þá stuðlar það meir að viðreisn þeirra byggða úti um landsbyggðina, sem í vök eiga að verjast, en nokkur lagasetning hefur gert áður.



Herra forseti. Ég hefði viljað greiða fyrir því, að þetta frv. fengi greiðan gang gegnum þessa hv. d., og hafði ekki ætlað mér að tefja tíma þm. eða ræða það við þessa umr. En ræða sú, sem síðast var flutt hér, er með þeim hætti, að ég get naumast komizt hjá að segja nokkur orð. Hv. 4. þm. Vestf. (ÞK) sagði, að það væri rétt að ræða þetta málefnalega. Ég er honum alveg sammála um þetta, og ég held, að öll ræða hans hefði farið betur, ef hann hefði gætt þess að fylgja í framkvæmd þessari hugsjón sinni og að í þeirri ræðu, sem hann flutti hér, hefði verið meira efni, en minni vindur í kringum flutninginn. Hér er í raun og sannleika um mjög mikið vandamál að ræða og eitt af hinum veigameiri þjóðmálum, sem við höfum til afgreiðslu og athugunar um þessar mundir, og það er að mínum dómi sjálfsagt að skoða þetta mál og ræða þetta mál í því ljósi. Og það er í sjálfu sér ákaflega ófrjó deila um það, hvað einn þm. eða einn flokkur hefur lagt til um svipuð eða hliðstæð málefni á liðnum tíma. En ég vil segja hv. 4. þm. Vestf. það, að þó að tími sé kannske naumur nú, er ég þess albúinn að ræða við hann um afgreiðslu mála frá fyrri tíð, ef hann óskar þess, og þá má rekja ýmislegt úr þingsögunni, sem kannske aðrir muna fullt eins vel og hann og gerðist á þeim tíma, þegar hann var utan þessara veggja. En ég skal takmarka mál mitt að þessu sinni við örfá atriði til þess að svara því, sem kom fram hjá honum. Hv. þm. minntist nokkuð á þá ræðu, sem ég flutti um þetta mál hér við 1. umr. Í þeirri ræðu gerði ég tilraun til þess að ræða þetta vandamál algerlega málefnalega, og ég hef ekki heyrt, að þeim rökum, sem þar voru fram borin, hafi verið hnekkt í þessum umr., hvorki af hv. 4. þm. Vestf. né öðrum, sem hér hafa talað. Þá vék hv. 4. þm. Vestf. að því, að Framsfl. hefði ekki alltaf verið fús til þess að afgr. till., sem fram voru bornar og legið hafi fyrir hér á hv. Alþingi og snerta þetta mál, og minnti hann í því efni á frv., sem flutt var 1956 og að ég ætla endurflutt á næsta þingi þar á eftir af Sjálfstfl. eða þm. úr Sjálfstfl., og ef ég man rétt, mun núv. hæstv. fjmrh, hafa verið þar í fyrirsvari. Ég kannast vel við það, að þetta frv. eða þessi frv. komu fram hér á þingi. Þau voru í raun og veru flutt í framhaldi af athugun á þessum málum og nefndarstörfum, sem höfðu átt sér stað og bæði Sjálfstfl. og Framsfl. stóðu að, og mér hefur aldrei dottið í hug að draga í efa, að a.m.k. sumir þm. Sjálfstfl. hafi hugsað um þessi mál í alvöru og fullkominni einlægni. En í sambandi við frv. frá 1956 má segja, að miðað við þau viðbrögð, sem þingmeirihlutinn hefur gagnvart margvíslegum umbótamálum, sem stjórnarandstaðan hefur flutt nú á þingum undanfarin sjö ár, sé það ekki sérstaklega tiltökumál, þó að þáv. stjórn og þingmeirihluti a.m.k. vildi athuga, hvort þær till., sem í þessum frv. fólust, væru nákvæmlega það, sem gera þyrfti. Með tilliti til þess, að vinstri stjórnin, þann skamma tíma, sem hún sat að völdum, - það voru ekki nema 2 1/2 ár - hafði ýmsar till. að gera, sem snertu þessi mál og fjármálakerfi þjóðfélagsins í heild, m.a. hækkaði atvinnuaukningarféð, eins og áður hefur verið minnt á, og þegar verið er að bera saman tölur, 5 millj.,10 millj., eins og það kemur fram í till. frá löngu líðnum tíma og aftur nú, verður til þess að fá rétta mynd af málum að skoða þau í samhengi við og með tilliti til verðgildis krónunnar og annarra fjárhæða, sem um er fjallað á hverjum tíma. En vinstri stjórnin sat ekki að völdum nema 2 1/2 ár, og þessi skelegga barátta sjálfstæðismanna fyrir jafnvægisfrumvarpinu þurfti ekki að standa við þingmeirihlutann, sem studdi vinstri stjórnina, nema þennan tiltölulega stutta tíma. Það myndaðist hér ný valdasamsteypa á þingi í raun og veru á degi hins heilaga Þorláks 1958, og allan tímann síðan hefur sama valdasamsteypan ráðið hér afgreiðslu mála, haft hér öruggan þingmeirihluta og ráðið afgreiðslu mála. Og hvað gerðist? Þegar þessi þingmeirihluti hafði myndazt og hann fékk valdið til þess að lögfesta og framkvæma þessi frv., sem hér eru gerð að umræðuefni nú, lögfesti hann þá ekki þau frv. þegar á árinu 1959? Tækifærin hafa beðið síðan nú í sjö ár. En hvað veldur því, að þessi frv. hafa aldrei verið lögfest? Ekki andstaða Framsfl. Ekki vald vinstri stjórnarinnar, heldur sýnir það vilja og hug þeirra, sem voru flm. að þessum frv. þessum árum. En hinn nýi þingmeirihluti, sem myndaðist í árslok 1958, gerði annað. Hann lögfesti á þinginu 1961 frv. um atvinnubótasjóð, þau lög, sem á að fella saman við þá löggjöf, sem nú er verið að ræða um, og þetta gerðist lá hinum fyrri árum viðreisnarinnar. Og hve var þá reisnin? Hver var þá reisnin hjá þingmeirihlutanum, sem nú situr, þegar hann hafði fengið valdið til þess að koma fram löggjöf um þessi mál? Ja, reisnin - þegar viðreisnin var að láta til sín taka - reisnin í þessum málum birtist í lögunum um atvinnubótasjóð, 10 millj. kr. framlag á ári frá ríkinu, sem hefur farið óðfluga minnkandi að verðgildi, eftir því sem verðbólgan hefur magnazt í höndum og ég vil segja að ýmsu leyti fyrir tilstilli núv. þingmeirihluta og ríkisstj. Þannig er sagan, þegar þeir höfðu fengið valdið til þess að ráða þessum málum. Og ekki aðeins þetta, heldur hafa þeir jafnframt drepið á dreif till., sem aðrir hafa gert um svipuð efni á þessum tíma, á þessum sjö ára valdatíma, og aðallega með þeim rökstuðningi, að slík tillögugerð væri með öllu óþörf, af því að hin löggjöfin væri svo fullkomin, sem þeir höfðu sett 1961. Þetta er nú, held ég, alveg nægilega skýrt, svo að ég gæti nú farið að stytta máli mitt. En vitanlega eru það mörg fleiri atriði, sem kannske er ástæða til að ræða í þessu sambandi, og m.a. það, að ég vil láta það enn koma fram, sem ég sagði við 1. umr. þessa máls, að ég tel, að nú verði að líta á þessi mál með, tilliti til hinnar væntanlegu stóriðju. Það er alveg nauðsynlegt. Og ég held líka, að ef við settumst nú niður í ró og næði, ég og hv. 4. þm. Vestf., og færum að athuga skýrslur, sem sýna þróun búsetunnar í landinu frá ári til árs, þá munum við komast að raun um það, að þróunin á síðustu árum hefur verið svo ör í þessu efnum, að með tilliti til þess er einnig þörf stærri átaka nú heldur en í sjálfu sér var, kannske fyrir tíu árum. Ég skal láta þessi orð nægja núna í þetta sinn, 3. umr. er þá eftir, og láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja þessar umr. - Hv. 4. þm. Austf. (PÞ) hefur talað. Mér fannst honum finnast það óþarft, að ég hafði víkið nokkrum orðum að fortíðinni í þessu máli. Sjálfur flutti hann mjög langt mál við 1. umr. málsins og talaði nær eingöngu um fortíðina. En ég skal ekki gera frekari aths. við þetta. Hv. þm. sagði, að vinstri stjórnin hefði ekki haft tíma, ekki gefizt næði eða tími til þess að gera neitt í jafnvægismálunum eða lögfesta frv. frá 1956. Þeir höfðu ekki nema 2 1/2 ár. Ekki hefur þeim fundizt þetta mikið mál þá. Hann sagði, að það hefði liðið líka langur tími í tíð núv. ríkisstj., þar til frv. það, sem hér er til umr., kemur fram. Það er rétt. En fyrir nokkrum árum, eins og hann tók raunar fram, voru sett lög um atvinnubótasjóð. Hann taldi, að með þeim lögum hefði lítið verið að gert í þessum efnum af hálfu núv. ríkisstj. Það kann að vera. En í þeim l. var gert ráð fyrir, að árlegar tekjur sjóðsins væru 10 millj. í stað 5 millj., sem gert var ráð fyrir 1956. Það kann að vera, að þetta sé lítið, en það er 100% meira.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Nd., þar sem það var samþ. við 3. umr. í gær. Víðtækar umr. hafa farið fram um málið í hv. Nd., svo að ég sé ekki ástæðu til að ræða málið mjög ýtarlega hér, þegar það er lagt fyrir hv. Ed. Þó er hér um svo mikilvægt mál að ræða, að ég tel ástæðu til þess að gera í nokkrum orðum grein fyrir meginefni frv. og meginrökunum, sem til þess liggja, að frv, er flutt af ríkisstj., einkum og sér í lagi þar sem langt er liðið á þingtímann, en þess er óskað af hálfu ríkisstj., að hv. Alþ. afgreiði þetta frv., áður en því lýkur. Í þessu frv. felst mikilvægt nýmæli í íslenzkri löggjöf um efnahagsmálefni. Meginefni frv. er, að Seðlabanka Íslands er heimilað samkv. sérstökum reglum, sem settar eru í frv., að leyfa bönkum og fjárfestingarsjóðum að verðtryggja sparifé og það fé, sem þessar stofnanir fá til umráða, og jafnframt að verðtryggja útlán úr peningastofnunum eða fjárfestingarlánasjóðum. Almennar reglur eru þó settar um það, hvaða almenn skilyrði Seðlabankinn skuli setja fyrir heimild til slíkra verðtrygginga. Helztu skilyrðin eru þessi: Að verðtryggingin skal yfir. leitt miðuð við vísitölu framfærslukostnaðar, eins og hún er reiknuð á hverjum tíma, en þó er Seðlabankanum heimilt að leyfa, að verðtrygging sé miðuð við aðra vísitölu eða við breytingar tiltekins vöruverðs, enda sé þá talið, að sú viðmiðun sé betri mælikvarði á greiðslugetu þess aðila, sem tekst á hendur verðtryggða skuldbindingu, en vísitala framfærslukostnaðar. Þá er það önnur meginreglan, sem Seðlabankinn skal gæta í sambandi við leyfisveitingar til verðtryggingar, að verðtryggingin skal fyrst og fremst heimiluð í fjárskuldbindingum, sem eru tengdar öflun fasteigna eða annarra fjármuna, sem ætla má að hækki í verði með almennum verðlagsbreytingum, og er gert ráð fyrir því, að verðtryggð lán séu ávallt tryggð með veði í slíkum eignum eða öðrum verðtryggðum kröfum. Þá er það þriðja meginreglan, sem sett er í frv. varðandi verðtrygginguna, að fjárskuldbindingin sé eigi gerð til skemmri tíma en þriggja ára, og er þá miðað við greiðslu í einu lagi eftir á. Ef svo er um samið, að greiðslur hefjist, áður en 3 ár eru liðin, þá skal fjárskuldbindingin vera gerð til lengri tíma, sem því nemur, að hún standi eigi skemur en þrjú ár að meðaltali. Þá er og slegið föstu í frv. þeirri meginreglu, að ekki megi reka peningaviðskipti með þeim hætti að endurlána með verðtryggingu fé, sem fengið er með öðrum kjörum, þ.e. án verðtryggingar, og ef um endurlán á verðtryggðu fé er að ræða, þá á það að vera meginregla, að verðtryggingarákvæðin standist á í báðum samböndunum. Í síðasta lagi er rétt að benda á þá meginreglu, sem frv. kveður á um, að verðtryggðar kröfur og skuldbindingar skuli ávallt skráðar á nafn. Seðlabankanum er fengið það vald og sú skylda að heimila bönkum og öðrum innlánsstofnunum að taka á móti innstæðum gegn verðtryggingu og lána út samsvarandi fé auk jafnvirðis eigin fjár. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir því, að opinberar fjárfestingarlánastofnanir, sem stofnaðar eru með lögum, skuli hafa heimild til þess að veita verðtryggð lán af eigin fé sinu og endurlána verðtryggt fé, en lánskjörin skuli þó ákveðin af stjórn stofnunarinnar að fengnu samþykki þess ráðherra, sem fer með málefni stofnunarinnar og Seðlabankans. Viðurkenndum lífeyrissjóðum er einnig í frv. heimilað að ávaxta sjóði sína í verðtryggðum lánum, tryggðum með veði í íbúðarhúsum og með sömu kjörum og íbúðalán Húsnæðismálastofnunar ríkisins við veðdeild Landsbanka Íslands eru á hverjum tíma. Það er m.ö.o. um sjálfstæða heimild í frv. að ræða til opinberra fjárfestingarlánastofnana og viðurkenndra lífeyrissjóða, en þó þarf hlutaðeigandi ráðh. og Seðlabankinn að samþykkja kjörin, sem um er að ræða. Hins vegar á Seðlabankinn að veita bönkum og öðrum lánastofnunum þær heimildir, sem lögin á annað borð gera ráð fyrir, að veittar séu. Í Nd. var bætt inn í frv. ákvæði um það, að allar heimildir sínar samkv. frv., ef að lögum verður, skuli Seðlabankinn nota í samráði við viðskiptabankana, þ.e. í samráði við nefnd, sem í eiga sæti fulltrúar allra viðskiptabankanna, og skuli framkvæmdaákvarðanir allar, þ.e. ákvarðanir um notkun heimilda, ætið vera teknar af Seðlabankanum í samráði við þessa nefnd, sem í eiga sæti fulltrúar viðskiptabankanna. Var þetta ákvæði sett inn í Nd., til þess að það mætti vera öldungis ljóst, að í því vandasama máli, sem hér er um að ræða, eru engin spor stigin án rækilegrar yfirvegunar og án fullkomins samráðs við þá aðila í þjóðfélaginu, sem fara með stjórn á peningamálum þjóðarinnar, og þá að sjálfsögðu í fullu samráði við ríkisstjórn landsins. Þessi eru meginákvæði frv. Ég skal nú í nokkrum orðum reyna að gera grein fyrir helztu rökunum, sem fyrir því eru, að ríkisstj. hefur talið rétt að beita sér fyrir lagasetningu um þetta efni. Um það er ekki ágreiningur og getur ekki verið ágreiningur, að verðbólga hefur verið of mikil á Íslandi allar götur síðan á styrjaldarárunum. Það mun láta nærri, að síðan hafi meðaltal verðbólguvaxtar á ári verið því sem næst 10%. Á síðasta aldarfjórðungi hefur verðlag og kaupgjald hækkað á víxl um því sem næst 10% á hverju einasta ári. Allir skynsamir og ábyrgir menn munu gera sér grein fyrir því, að þetta hefur margvísleg óheilbrigð áhrif. Allar ríkisstjórnir, sem setið hafa að völdum, hverjir svo sem í þeim hafa setið, siðan stríðinu lauk, hafa talið það eitt sitt höfuðverkefni að vinna gegn þessum verðbólguvexti, a.m.k. að draga úr vexti verðbólgunnar, en þeim hefur orðið, því miður, mjög misjafnlega ágengt. Stundum hefur orðið nokkuð ágengt í baráttunni gegn verðbólgunni, stundum aftur á móti, því miður, mun minna. Það er því óhætt að segja, að milli stjórnmálaflokkanna sé í reynd enginn ágreiningur um það, að gegn svo mikilli verðbólgu þurfi að vinna. Það hefur komið fram í því, að á þessu tímabili hafa allir þingflokkar átt sæti í ríkisstjórnum og allar ríkisstjórnir, þ.e.a.s. allir þingflokkar, hafa verið á einu máli um það, þegar þeir hafa verið við völd, að beita öllum tiltækum ráðum til þess að draga úr þessum verðbólguvexti. Milli atvinnurekenda og launþega eða samtaka þeirra mun ekki heldur vera neinn ágreiningur um það, að æskilegt væri, að verðbólgan hefði verið mun minni og verði í framtíðinni mun minni en hún hefur verið s.l. aldarfjórðung. Það má því segja, að almennt samkomulag sé um það, að æskilegt væri að vinna gegn verðbólgunni. Þegar hins vegar kemur að því, hvaða ráð séu til þess tiltækust, þá hefst ágreiningurinn, eins og ekki er óeðlilegt, þegar um mál er að ræða, sem er jafnsamofið efnahagsstarfsemi og hreinum stjórnmálaþáttum og verðbólguvandamálið og baráttan gegn verðbólgunni er og raunar hlýtur að vera. Segja má í fáeinum orðum, hverjir séu meginókostir jafnmikillar verðbólguþróunar og hér hefur átt sér stað um áratuga skeið. Fyrsti meginágalli verðbólguþróunarinnar er sá, að hún dregur úr sparnaði þjóðarinnar, hún dregur úr sparifjármyndun. En sparifjármyndunin hlýtur, þegar yfir lengri tíma er litið, að vera undirstaða nauðsynlegrar fjárfestingar, heilbrigðrar fjárfestingar. Þegar yfir nokkurt tímabil er lítið, hlýtur raunveruleg fjárfesting að takmarkast við raunverulegan sparnað. Þeim mun minni sem sparnaðurinn verður, þeim mun minni verður raunveruleg fjárfesting. Og um það geta ekki verið skiptar skoðanir, að verðbólga hlýtur að draga úr viðleitni manna til sparnaðar, vegna þess að verðbólgan rýrir spariféð, eftir því sem hún vex. Annar meginókostur jafnmikillar verðbólgu og hér hefur átt sér stað er sá, að hún beinir fjárfestingunni inn á óhagkvæmar og jafnvel rangar brautir frá þjóðfélagslegu sjónarmiði séð. Þegar um verðbólgu er að ræða, getur ýmiss konar fjárfesting verið arðvænleg frá sjónarmiði þess, sem bindur fé sitt, þó að þessi fjárfesting sé í raun og veru gagnslítil og jafnvel beinlínis skaðleg frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Á verðbólgutímum er þess vegna hætt við, að sparifé þjóðarinnar, fjármagn þjóðarinnar, festist i allt öðrum eignum, í allt öðrum atvinnufyrirtækjum, a.m.k. að verulegu leyti í öðrum eignum og öðrum atvinnutækjum en eiga mundi sér stað, ef um nokkurn veginn stöðugt verðlag væri að ræða, og það má fullyrða, að það frávik frá þeirri fjárfestingu, sem mundi eiga sér stað, ef um stöðugt verðlag væri að ræða, í þeirri fjárfestingu, sem á sér stað vegna áhrifa verðbólguþróunar, það sé þjóðhagslega séð óheilbrigt. Það má ekki blanda því saman við það, að það geti verið arðvænlegt frá sjónarmiði fjárfestandans, það sem hann gerir, en það er óheilbrigt frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar og jafnvel einstaklinganna, ef yfir langan tíma er litið. Þriðja meginafleiðing verðbólgu, sem telja verður óheppilega, er sú, að í kjölfar hennar siglir mjög mikið og mjög alvarlegt þjóðfélagslegt ranglæti. Þetta þjóðfélagslega ranglæti kemur fram á tvennan hátt. Annars vegar kemur það þannig fram, að sparendurnir í þjóðfélaginu fá ekki þá umbun verknaðar síns, sem þeir eiga skilið. Verðbólgan rænir sparendurna, ef hún er mikil, ekki aðeins öllum raunverulegum vöxtum af sínu sparifé, allri raunverulegri þóknun, sem þeir eiga skilið fyrir sparnað sinn, heldur getur jafnvel svo farið, að hún beinlínis rýri höfuðstól þeirra. Ef verðbólgan er mikil, er ekki aðeins, að hún svipti sparendurna öllum vöxtum, allri greiðslu fyrir þá þjóðfélagslegu þjónustu, sem í sparnaðinum er fólgin, heldur jafnvel geri meira, jafnvel beinlínis rýri það fé, sem sparendurnir neita sér um að eyða á líðandi stund, heldur geyma til komandi tíma. Hér er auðvitað um að ræða mjög alvarlegt þjóðfélagslegt misrétti. Annað félagslegt misrétti, sem af verðbólgunni leiðir, er fólgið í því, að þeir, sem fá umráð yfir sparifé landsmanna, þeir aðilar, lánastofnanir og aðrir þeir, sem yfir sparifé hafa að ráða, þeir, sem fá umráð yfir þessu fé, hagnast á því að fá umráð yfir sparifé eða lánsfé þjóðarinnar. Þeir hagnast á því á þann hátt, að eignirnar, sem þeir hafa fest féð í, hækka í verði, en krónutala skuldanna helzt óbreytt. M.ö.o.: verðbólgan hefur það í för með sér, að skuldurum, þeim sem fengið hafa umráð yfir sparifé þjóðarinnar, þeim sem skulda lánsstofnunum og peningastofnunum, þeim er ívilnað stórlega á kostnað þeirra, sem féð hafa sparað. M.ö.o.: þeir, sem græða það, sem sparendurnir tapa, eru skuldararnir, það eru þeir, sem bankakerfið hefur trúað fyrir sparifé þjóðarinnar. Þessi gróði er auðvitað illa fenginn, hann er rangfenginn. Þessi verðbólgugróði, sem leiðir af því að hafa fengið umráð yfir lánsfé, er til kominn án nokkurs tilverknaðar, án nokkurs þjóðfélagslegs eða efnahagslegs tilverknaðar eigendanna, hann á eingöngu rót sína að rekja til þess, að þeim hefur verið fengin viss réttarstaða í þjóðfélaginu, þeir hafa notið vissra forréttinda, og í skjóli þess hlotnast þeim hagnaður. Hér er auðvitað um mikið félagslegt ranglæti að ræða. Það er enginn vafi á því, að allra þessara ókosta verðbólguþróunar hefur gætt hér á Íslandi undanfarinn aldarfjórðung. Hinn mikli verðbólguvöxtur, sem hér hefur orðið, 10% á ári að meðaltali, hefur dregið úr sparnaði þjóðarinnar, og má raunar furðu gegna, að hann skuli ekki hafa dregið enn meir úr sparnaði þjóðarinnar en raun ber vitni um. En á því, að það hafa ekki enn meiri slys orðið en raun ber vitni, eru ýmsar aðrar skýringar, sem ég sé ekki ástæðu til að fara út í hér. Ég tel sem sagt, að áhrif af þessum þrennu óheilbrigðu afleiðingum verðbólgunnar séu þó skaðsamleg áhrif á sparifjármyndunina hvað minnst, þó að þau hafi án efa því miður orðið nokkur, líklega talsverð. Hins vegar er enginn efi á því, að verðbólguþróunin hefur orðið til þess í stórum stíl að beina fjárfestingu þjóðarinnar inn á þjóðhagslega séð óhagkvæmar brautir. Hér hefur verið lagt í margs konar fjárfestingu, sem hæpinn efnahagslegur grundvöllur er undir, og þó öllu frekar ýmsar fjárfestingarfyrirætlanir hafa verið teknar fram yfir aðrar, sem þjóðhagslega séð hefðu verið hagkvæmari, vegna verðbólguþróunarinnar. En alvarlegasta afleiðing verðbólguþróunarinnar undanfarin 25 ár er þó án efa það gífurlega félagslega ranglæti, sem af verðbólguþróuninni hefur hlotizt. Sú byrði, sem lögð hefur verið á sparifjáreigendur undanfarin 25 ár vegna þess arna, þ.e.a.s. sú kjararýrnun, sem sparifjáreigendur hafa orðið fyrir vegna verðbólguþróunarinnar, er mjög tilfinnanleg og mjög ranglát. Í alveg sama mæli er sá verðbólgugróði, sem skuldarar, sem lántakendur hafa hlotið á undanförnum áratugum, líka með öllu óverjandi. Segja má, að meginástæðurnar til þess, að ríkisstj. hefur beitt sér fyrir setningu þessara laga, séu tvær. Annars vegar er ástæðan sú, að ríkisstj. hefur trú á því, að nokkru almennari verðtrygging í fjárskuldbindingum, bæði á innlánum og útlánum, en nú þegar á sér stað, - en þegar hafa verið stigin ýmis spor í þessa átt, eins og ég mun koma að á eftir, - ríkisstj. hefur trú á því, að nokkru víðtækari verðtrygging í fjárskuldbindingum en þegar á sér stað mundi geta stuðlað að því að vinna gegn verðbólgunni, mundi vinna gegn verðbólgunni. Rökin fyrir því, að ríkisstj. telur, að svo mundi verða, eru þau, að gera má ráð fyrir annars vegar auknum sparnaði, aukinni sparnaðarviðleitni, ef verðtrygging er aukin frá því, sem nú er, og hins vegar má gera ráð fyrir því, að verðtryggingarákvæðin stuðli að því, að menn verði ekki jafnáfjáðir í að leggja í hvers konar fjárfestingu, sem eingöngu er ætlað að skila verðbólgugróða. M.ö.o.: það er von ríkisstj., að af auknum verðtryggingarákvæðum muni annars vegar leiða tilhneigingu til aukins sparnaðar og hins vegar minnkandi ásókn í þess konar lán, sem ætlað er að verja til verðbólgufjárfestingar, sem skili eigendunum fyrst og fremst verðbólgugróða. En enginn vafi er á því, að ef þetta hvort tveggja tækist, að auka framboð á sparifé annars vegar og hins vegar minnka eftirspurn eftir verðbólgulánum, minnka tilhneigingu til verðbólgufjárfestingar, þá mundi verða dregið úr verðbólguvextinum. Hinn megintilgangurinn með flutningi þessa frv. er sá að gera alvarlega tilraun til þess að draga úr því geysilega félagslega misrétti, sem verðbólguþróun hefur í för með sér. Ef frv. verður að lögum, mundi verða dregið úr þessu félagslega misrétti á þann hátt, að sparifjáreigendur ættu kost á því að fá sparifé sitt verðtryggt, ef þeir vildu, - þeim er ekki skylt að verðtryggja sparifé sitt, en þeir ættu kost á því að hafa það verðtryggt, ef þeir vildu, - og hins vegar, að gerð verði alvarleg tilraun til þess að koma í veg fyrir verðbólgugróðann, sem nú safnast á hendur þeirra manna, sem fá að skulda, ef verðbólgan heldur áfram að vaxa, vegna þess að gert er ráð fyrir því, að tiltekin lán, þ, e. lán, sem standa lengur en ákveðinn tíma, lengur en 3 ár, almennt séð, þau skuli yfirleitt vera verðtryggð samkv. nánari reglum, sem settar yrðu og ég minntist á í upphafi máls míns áðan. Þetta er sem sagt megintilgangurinn með flutningi þessa frv. Annars vegar að vinna gegn verðbólgunni og hins vegar að bæta úr því félagslega ranglæti, sem verðbólguþróun án verðtryggingar í fjárskuldbindingum hlýtur að hafa í för með sér. Ég vil þó taka skýrt fram, að ríkisstj. dettur ekki í hug, að setning laga um verðtryggingu í fjárskuldbindingum ein út af fyrir sig sé nægileg til þess að vinna bug á verðbólgunni, sé nægileg til þess að kveða hana í kútinn. Ríkisstj. gerir sér algerlega ljóst, að verðbólgan verður aldrei kveðin í kútinn, hvorki hér á landi né annars staðar, sízt hér á landi, nema því aðeins að heils hugar samstaða takist milli launþegasamtaka, samtaka atvinnurekenda og ríkisvaldsins um þess konar heildarstefnu í efnahagsmálum, sem tryggi stöðugt verðlag, sem tryggi hagvöxt án verðbólgu, án víxlhækkana kaupgjalds og verðlags. En ríkisstj. telur, að einn þátturinn í slíkri heildarstefnu í efnahagsmálum eigi að vera, að verðtrygging í fjárskuldbindingum sé miklu víðtækari, taki til fleiri sviða en nú á sér stað, og þess vegna hefur ríkisstj. beitt sér fyrir flutningi þessa frv. Ég sagði áðan, að þær ráðstafanir, sem gert var ráð fyrir í þessu frv., væru engan veginn fyrstu ráðstafanirnar til verðtryggingar í fjárskuldbindingum, sem gripið hefði verið til hér á landi. Ýmsar ráðstafanir hafa þegar verið gerðar í þessa átt. Lánsfjár hefur verið aflað til ákveðinna framkvæmda með útgáfu spariskírteina, sem ríkissjóður gaf út á árunum 1964 og 1965 með verðtryggingu, og hins vegar hafa verið gerðar ráðstafanir til verðtryggingar sparifjár, þar sem er skyldusparnaðurinn og svo sparifjársöfnun skólabarna. Síðast, en ekki sízt, er þess að geta, að á sviði útlána hefur verðtrygging verið tekin upp á vissum lánum húsnæðismálastjórnar allt frá 1955, og síðan á árinu 1964, síðan júnísamkomulagið var gert á árinu 1964, er verðtrygging á öllum lánum þeirrar stofnunar, og var þessi ráðstöfun einn þáttur í samkomulagi milli ríkisstj. og verkalýðssamtaka við lausn kjaradeilna í júní 1964. Ég er hins vegar mjög eindregið þeirrar skoðunar, að hvorki sé framkvæmanlegt né heldur rétt að binda ákvæði um verðtryggingu í fjárskuldbindingum við þau svið, þar sem þessi ákvæði gilda núna, og sérstaklega tel ég óeðlilegt, að á útlánasviðinu gildi verðtryggingarákvæði eingöngu um lán húsnæðismálastjórnarinnar. Ég tel nauðsynlegt og eðlilegt, enda hefur það alltaf verið tilætlunin, að setja víðtækari og almennari reglur um verðtryggingu í fjárskuldbindingum en nú þegar á sér stað. Það, sem hingað til hefur verið gert, hafa verið einangruð spor stigin á tilteknum sviðum. En við svo búið má ekki standa. Hér verður að setja upp almenna reglu, þannig að verðtryggingarákvæðin taki til allra hliðstæðra útlána. Það er af þeim sökum, sem ég sagði í hv. Nd. í tilefni af frv., sem liggur fyrir þeirri hv. d. um afnám verðtryggingarákvæðanna á húsnæðismálalánunum, að ef þetta frv. næði ekki fram að ganga, ef það reyndist vera vilji Alþ. að gera þessar reglur ekki almennar eða mun almennari en þær eru núna, þá teldi ég eiga að afnema lagaákvæði um verðtryggingu á húsnæðismálalánunum, sem nú gildir. Í hv. Nd. var þeirri fsp. beint til mín, hvernig Seðlabankinn mundi nota þessar heimildir, ef þetta frv. yrði að lögum, þ.e.a.s. hvernig framkvæmd þessa frv. mundi verða í meginatriðum, og ég tel rétt að segja þessari hv. d. í aðalatriðum þau svör, sem ég veitti við þessum fsp. Ef þetta frv. verður að lögum, geri ég ráð fyrir því, að Seðlabankinn í samráði við viðskiptabankana muni heimila bönkum og innlánsstofnunum að taka við sparifé til t.d. þriggja ára a.m.k. gegn vöxtum, sem væru mun lægri en vextir, sem nú gilda um óbundið sparifé, sem eru 8-9%, t.d. að Seðlabankinn heimilaði bönkum og innlánsstofnunum að taka við sparifé, sem bundið væri til þriggja ára, gegn t.d. 4-5% vöxtum. Sparifjáreigendur yrðu þá alveg frjálsir að því, hvort þeir vildu heldur nota sér núgildandi kerfi og ráðstafa sparifé sínu inn á sparifjárreikninga með 7-9% vöxtum eða fá verðtryggingu á sparifé gegn því, að vextirnir yrðu um helmingur þess, sem þeir eru nú, sem næst 4-5%. Jafnhliða þessu mundi svo Seðlabankinn í samráði við viðskiptabankana væntanlega heimila bönkum og lánsfjárstofnunum og öðrum peningastofnunum að taka upp nýja tegund útlána, t.d. 3-5 ára lán með verðtryggingu, sem tryggð væru í samræmi við þau ákvæði þessa frv., sem ég lýsti í upphafi máls míns. Hér er auðvitað fyrst og fremst um að ræða, eins og ég sagði áðan, þess konar lán, sem notuð væru til þess að festa í eignum, sem hækkuðu í verði samhliða vexti verðlagsins. En þegar á það var bent í hv. Nd., að með þessu móti hlyti svo að fara, að ýmis lán, sem nú væru veitt sem rekstrarlán, yrðu verðtryggð, þá svaraði ég því þar til, tel rétt, að það komi fram strax hér til þess að auðvelda mönnum umr. á eftir, að það er kunnara en frá þurfi að segja, að talsverður hluti þeirra lána, sem bankar og lánsstofnanir nú veita í formi rekstrarlána, er raunverulega lán til fjárfestingar, er bundinn í fjárfestingu, er raunveruleg stofnlán, tryggð með veði í fasteignum, sem hækka í verði, svo að það, sem bankarnir fyrst og fremst mundu gera, er að greina frá hinum almennu rekstrarlánum þann hluta þeirra, sem í raun og veru er stofnlán, sem hefur reynzt stofnlán á undanförnum árum og áratugum, og láta verðtryggingarákvæðin gilda um þessi lán. Þó mundi þetta auðvitað algerlega fara eftir því, hversu almenningur reyndist fús til þess að trúa bönkum og peningastofnunum fyrir sparifé sínu með verðtryggingarákvæðum, því að auðvitað munu bankarnir og peningastofnanirnar ekki lána út með verðtryggingu annað fé en það, sem þeim er trúað fyrir með verðtryggingu, og svo sitt eigið fé, að svo miklu leyti sem þeir kjósa að gera slíkt. - Þetta hef ég að segja um það í aðalatriðum, hvernig gera má ráð fyrir, að Seðlabankinn í samráði við viðskiptabankana muni heimila bönkum og sparisjóðum að framkvæma þessi ákvæði. Það hefur komið fram í hinum miklu umr., sem fram hafa farið um málið í hv. Nd., að menn virðast almennt vera þeirrar skoðunar, að það sé mjög æskilegt, að sparifé sé verðtryggt, og þau ákvæði þessa frv., sem lúta að verðtryggingu sparifjárins, hafa yfirleitt fengið mjög jákvæðar undirtektir, enda væri það satt að segja undarlegt, ef svo væri ekki. Það ranglæti, sem sparifjáreigendur hafa orðið fyrir og halda á fram að verða fyrir, ef ekkert er að gert, er svo augljóst, að það er ekki verjandi annað en a.m.k. að lýsa fylgi sínu við það, að þeirra hlutur sé eitthvað réttur við frá því sem verið hefur. En ef menn eru á þeirri skoðun, að nauðsynlegt sé og réttmætt, að sparifjáreigendur fái verðbætur á sparifé sitt vegna þjóðfélagslegrar þjónustu sinnar, verður auðvitað að svara spurningunni um það, hverjir greiða eigi verðbæturnar. Peningar til þess að greiða sparifjáreigendum verðbætur verða auðvitað ekki teknir úr lausu lofti. Þeir verða einhvers staðar að koma frá. Ég held, að menn hljóti að verða alveg sammála um, að ekkert réttlæti væri í því að taka almannafé til þess að greiða sparifjáreigendum þær verðbætur, sem allir eru sammála um, að þeir eigi að fá. Það getur ekki átt að afla tekna til þess að standa undir sparifjárbótum af skattgreiðendum almennt eða notendum neyzluvara og fjárfestingarvara í landinu almennt. Þar með væru sparifjáreigendurnir sjálfir að hluta látnir greiða þær bætur, sem þeim eru taldar nauðsynlegar og taldar eru réttlátar. Það verður auðvitað að leita uppi þann aðila, sem hefur hagnazt á kostnað sparifjáreigendanna, þegar verið er að virða fyrir sér, hver eigi að greiða bætur sparifjáreigendanna, og sá aðili er síður en svo torfundinn. Hann er auðvitað sá aðili, sem hefur fengið fé sparifjáreigendanna til umráða. Það, að sparifjáreigendurnir tapa, á sér einfaldlega þá skýringu, að verðlagið hækkar og rýrir spariféð, og tapið, sem þeir verða fyrir, er nákvæmlega sama upphæðin, upp á eyri, sem þeir græða, sem spariféð fá til umráða, vegna þess að verðlagið hefur hækkað. Ef menn því eru á þeirri skoðun, að sparifjáreigendur eigi rétt á verðbótum vegna verðrýrnunar sparifjárins, liggja til þess einfaldari rök en svo, að í raun og veru eigi að þurfa um það að deila, hverjir greiða eigi verðbæturnar, að það eru þeir menn, sem hljóta hagnað við að fá lánin vegna verðlagshækkunarinnar. Sök sér væri að segja, að verðlagshækkunin ætti alls engin áhrif að hafa á neinar fjárskuldbindingar. Sök sér væri að hafa þá afstöðu, að það sé hlutverk ríkisvaldsins að sjá um það, að verðlagið hækki ekki og að eignarhlutföllin í þjóðfélaginu raskist ekki og þá eigi þjóðfélagið almennt, en ef það gerist þrátt fyrir það, eigi þjóðfélagið að taka afleiðingunum af því og gera almennar ráðstafanir í því sambandi. En ef menn stíga annað sporið og viðurkenna, eins og hv. stjórnarandstæðingar hafa gert í öllum umr. málsins í hv. Nd., að sparifjáreigendur eigi rétt á sérstökum bótum, verða þeir, ef þeir vilja vera sjálfum sér samkvæmir og hugsa eins og skynsamir menn og nokkurn veginn rökrétt, að játa, að bæturnar til sparifjáreigendanna geta ekki komið og mega ekki koma frá neinum öðrum aðila en þeim, sem hefur grætt það, sem sparifjáreigendurnir hafa tapað. Bæturnar mega ekki og geta ekki komið frá neinum öðrum aðila en þeim, sem verðbólgan hefur fært þann gróða, sem verðbólgan tók af sparifjáreigendunum. Og það er einmitt grundvallarhugsunin í öllu þessu kerfi, sem gert er ráð fyrir, að verði tekið upp, að sparifjáreigendurnir fái bætur frá þeim, sem nota spariféð í þjóðfélaginu. Það hefur mikið borið á því í umr. um þetta mál eða mikið verið til þess vitnað, að verðbætur á útlán muni verða þeim, sem lánin taka, óbærileg byrði. Sérstaklega hefur verið til þess vitnað, að verðbætur á íbúðalán muni verða íbúðabyggjendum óbærileg byrði, og hefur jafnvel verið kveðið svo sterkt að orði, að með slíkum ákvæðum væri verið að gera ungu fólki ógerlegt að koma upp yfir sig íbúð. Hér er auðvitað um mikinn misskilning að ræða. Það er aðalregla frv., að verðbæturnar eigi að miðast við vísitölu framfærslukostnaðar. Verðbæturnar verða því aldrei meiri en sem nemur hækkun vísitölu framfærslukostnaðar. En síðan 1964, í sömu samningunum og kveðið var á um verðtryggingu á húsnæðislánin, var samið svo um við launþegahreyfinguna, að allt kaupgjald skyldi vísitölubundið. Allt kaupgjald á því að hækka í réttu hlutfalli við hækkun framfærslukostnaðarvísitölunnar eða nánar tiltekið kaupgjaldsvísitölunnar, sem húsnæðislánin eru nú bundin við síðan fyrir ári. Byrðin vegna verðtryggingarákvæðanna getur því aldrei orðið hlutfallslega meiri en kauphækkunin, sem á sér stað. Og þegar þess er gætt, að útgjöld fyrir húsnæðið og þá alveg sérstaklega útgjöld til afborgana og vaxta af húsnæðislánum geta hjá venjulegri fjölskyldu yfirleitt ekki orðið meiri en 10-20-30% af heildartekjunum, þ.e. sá hluti útgjalda í fjölskyldunnar, sem verðtryggingarákvæðin koma á, sá hluti útgjaldanna, sem hækkar vegna verðtryggingarákvæðanna, hann er þó aldrei meiri en 10-20-30% af heildarútgjöldunum, sem hækka algerlega í samræmi við hækkun kaupgjaldsvísitölunnar, þá er fullkomin rökleysa, að verðtryggingarákvæðin jafnvel á húsnæðislánum geti nokkurn tíma orðið til þess að íþyngja launþeganum eða húsbyggjandanum með óeðlilegum hætti. Það mundi jafnvel ekki eiga sér stað, þó að allar tekjur launþegans færu til þess að greiða kostnað vegna húsnæðislána, því að allar tekjurnar hækka í nákvæmlega sama hlutfalli og húsnæðislánin geta hækkað mest. En hér er auðvitað um fjarstæðukennt dæmi að ræða. Aðeins nokkur hluti þess, 1/4, 1/3, gengur til þess að greiða þessa húsnæðisþjónustu, sem hækkar í sama hlutfalli og öll útgjöld þess aðila, sem hér á hlut að máli. Auðvitað má segja, að kaupgjaldið hækki því aðeins, að hækkun verði á útgjaldaliðum launþegans almennt, því að kaupgjaldið hækkar í hlutfalli við útgjöld samkv. vísitölugrundvellinum, en það raskar ekki því, sem ég sagði, að þessi ákveðni hluti vísitölugrundvallarins getur samkvæmt verðtryggingarákvæðunum aldrei hækkað meira en kaupgjaldið hækkar. Við þetta bætist svo, að allir vita, að kaupgjald launþeganna yfirleitt hefur á undanförnum árum hækkað mun meira, og kemur vonandi á komandi árum til með að hækka mun meira en nemur hækkun vísitölu framfærslukostnaðar. Reynslan hefur verið sú undanfarið, að launþegar hafa fengið mun meiri kauphækkanir ár frá ári en svarar til hækkunar á framfærslukostnaðinum, og bætir það auðvitað aðstöðu launþeganna til þess að standa undir verðtryggingarákvæðunum umfram það, sem verðtryggingin á launin sjálf gefur tilefni til. Þetta verður alveg augljóst, ef tekið er einfalt dæmi um þær breytingar, sem hafa orðið á t.d. lægsta taxta Dagsbrúnar, sem mönnum er mjög gjarnt að vitna til. Þótt hann sé engan veginn gott dæmi um þróunina í launamálum almennt, þá skýrist þetta, ef dæmi er tekið af honum, mjög einfaldlega með einföldu dæmi. Þessi ákvæði um verðtryggingu húsnæðislána hafa gilt síðan í júli 1964. Frá 1. júlí 1964 til 1. apríl s.l. hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um 13.5% M.ö.o.: byrðin af húsnæðislánunum hefur síðan hækkað um 13.5%, en tímakaup –lægsti taxti Dagsbrúnarmanna - hefur síðan 1. júlí 1964 hækkað úr kr. 36.52 til 1. marz 1966 í kr. 45.08, þ.e.a.s. vísitala tímakaups samkv. lægsta taxta Dagsbrúnarmanna hefur hækkað um 23.4%a á þessum sama tíma. Byrðin af húsnæðislánunum hefur því hækkað um 13.5% síðan 1. júlí 1964, en lægsti taxti Dagsbrúnar hefur hækkað um 23.4% síðan 1. júli 1964. Það er því alveg augljóst mál, að jafnvel Dagsbrúnarmaður, sem vinnur eftir lægsta taxta Dagsbrúnar, eins og hann er núna í dag, stendur mun betur að vígi til þess að greiða vexti og afborganir af sínu húsnæðisláni en hann stóð 1. júlí 1964. Hlutfallið er 92 á móti 100 á milli hækkunar vísitölu tímakaupsins og vísitölu framfærslukostnaðar. Þegar það svo auk þessa er haft í huga, sem ég benti á áðan, að tekjur, ekki aðeins Dagsbrúnarmanna, heldur tekjur launþega yfirleitt, hafa á þessu tæplega tveggja ára tímabili hækkað mun meira hlutfallslega en lægsti taxti Dagsbrúnar, þá styður það enn frekar þá skoðun, að launþegarnir eru mun betur færir um það núna að greiða vexti og afborganir af húsnæðislánum, þótt með vísitölutryggingunni sé, heldur en þeir stóðu fyrir tveimur árum. Bókstaflega allt, sem um þetta hefur verið sagt, - var sagt í hv. Nd. og hefur verið sagt í blöðum og umr. manna á milli um þetta efni, - er því algerlega úr lausu lofti gripið, hver einasta staðhæfing, sem um það hefur verið sögð, að launþegar standi verr að vigi eða að það sé raunveruleg byrði á launþega að þurfa að greiða vísitöluuppbætur af annars konar lánum, sem til íbúðarhúsakaupa eða fjárfestingar fara, er algerlega úr lausu lofti gripin með hliðsjón af þeim tölum um þetta efni, sem ég nú hef leyft mér að nefna. Ekki getur það verið meining manna, sem beitt hafa sér gegn þessu, að atvinnurekendur, sem fá ekki aðeins tugi milljóna, heldur hundruð milljóna, þúsundir milljóna til ráðstöfunar af sparifé þjóðarinnar og að verulegu leyti festa það í eignum, sem hækka í verði, - ekki getur það verið meining þeirra manna, sem ákvæðin gagnrýna, að þeir eigi óáreittir að fá að sitja að þeim verðbólgugróða, sem þeir hafa haft á undanförnum áratugum og munu hafa áfram, ef ekkert verður að gert. Því hefur ekki heldur verið haldið fram almennt í ræðum manna á milli. En því verða menn að gera sér grein fyrir, að eitt verður yfir alla að ganga. Ef menn a.m.k. vilja samþykkja það þegjandi, - það hefur a.m.k. ekki verið gagnrýnt, - að réttmætt sé að láta atvinnurekendur greiða verðbætur af því sparifé, sem þeir fá umráð yfir, ef þeir festa það í hækkandi fasteignum, þá verður það auðvitað líka að gilda um þá launþega, sem fá umráð yfir sparifé og festa það í íbúðum. Þar er engan greinarmun hægt að gera á milli atvinnurekenda annars vegar og íbúðarbyggjenda hins vegar. Og sízt er ástæða til þess að gera það, eftir að ég hef leitt alveg ótvíræð og skýlaus rök að því, að íbúðabyggjendunum er ekki íþyngt með ákvæðum eins og þessum. Þá skal ég að síðustu fara örfáum orðum um það atriði, sem mjög mikið var rætt í hv. Nd., hvers vegna ákvæði þessa frv. eru höfð í heimildarformi, en hvers vegna ekki eru sett alveg ótvíræð ákvæði um það, hvernig verðtryggingunni skuli hagað, hvers vegna ekki er talið rétt, að Alþ. setji ófrávíkjanleg ákvæði um þetta, heldur gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn skuli hafa heimild til þess að heimila slíkar verðtryggingar bæði á inn- og útlánum, auk þess sem fjárfestingarlánastofnunum og viðurkenndum lífeyrissjóðum er heimilað þetta í lögunum, en þær ekki skyldaðar til að gera þetta. Þetta á einfaldlega þá skýringu, að ríkisstj. og Seðlabankinn gera sér algerlega ljóst, og það skal sízt standa á mér að draga nokkra fjöður yfir það, að hér er um mjög vandasamt og mjög flókið mál að ræða, sem nauðsynlegt er að framkvæma með fyllstu gát og reyna að læra af reynslunni við hvert smáspor, sem stigið er. Það hefur ekki fengizt mikil reynsla í þessum efnum annars staðar. Aðeins tvö lönd hafa gripið til víðtækra lagaákvæða um verðtryggingu á sparifé, þ.e.a.s. Finnland og Ísrael, bæði af því að þar hefur verið verðbólga mun meiri en tíðkast almennt hér með vestrænum þjóðum. Ísland er þriðja landið á Vesturlöndum, sem verðbólga hefur hrjáð áratugum saman, og þess vegna er ekkert eðlilegra en það, að Ísland verði þriðja landið, sem gerir tilraun til þess að stemma stigu við verðbólgunni m.a. á þennan hátt og draga á þennan hátt úr því félagslega ranglæti, sem verðbólga ella hlýtur að hafa í för með sér. Við gerum okkur algerlega ljóst, að það er ekki einhlítt að ætla sér að læra af reynslu Finna og Ísraelsmanna í þessum efnum. Aðstæður hér á landi eru að mörgu leyti svo ólíkar því, sem á sér stað í Finnlandi og Ísrael, að reynsla þeirra, að svo miklu leyti sem hún er jákvæð og að svo miklu leyti sem hún er neikvæð, þarf ekki að gilda um okkur hér. Og þegar hafa verið stigin nokkur spor á undanförnum árum í þessa átt, og ég held, að það sé ekki hægt að segja annað en að reynslan af því, svo langt sem hún nær, sé góð og hvetji til áframhaldandi aðgerða í málinu. En hitt gerum við okkur algerlega ljóst, að það á ekki að hrapa að neinu og þessar ráðstafanir eiga smám saman að koma til framkvæmda á einu sviðinu á fætur öðru og með einni ráðstöfuninni á fætur annarri, þannig að hægt sé að læra af reynslunni smám saman. Þess vegna höfum við talið rétt, að í stað þess að ákveða að setja strangar reglur um, hvernig öllu þessu skuli hagað, þá sé heilbrigðara, að Seðlabankinn hafi heimild til þess að framkvæma þessar ráðstafanir á grundvelli almennra regina, sem settar eru í frv., eins og það liggur hér fyrir og eins og því var breytt í Nd. í almennu samkomulagi við viðskiptabankana yfirleitt. Ég hika ekkert við að undirstrika það, að ríkisstj. og Seðlabankinn og bankarnir yfirleitt gera sér algerlega ljóst, að hér er mikill vandi á ferðum og nauðsynlegt er að fara að öllu með fyllstu gát. En hins vegar teljum við svo mikla hagsmuni hér vera um að ræða, að nauðsynlegt sé, að fyrstu sporin verði stigin, og þess vegna teljum við nauðsynlegt, að þessi heimildarlög, því að það eru þau, verði samþ., og ég get fullvissað hv. Ed. eins og ég fullvissaði hv. Nd. um það, að þessar viðurhlutamiklu ráðstafanir munu verða framkvæmdar með fyllstu gát og að mjög vandlega athuguðu máli, þannig að unnt verði að læra af reynslunni við hvert nýtt spor, sem stigið er. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er ekki margt, sem ég ætla að gera að umtalsefni í sambandi við þetta mál nú. Mig langar þó aðeins til þess að minnast á eitt atriði í sambandi við frv., sérstaklega með tilliti til þess, að hæstv. viðskmrh. er staddur hér f hv. d. Eins og hann lýsti í ræðu sinni hefur hæstv. ríkisstj. talsvert mikla trú á því, að samþykkt þessa frv. og lögin síðan í framkvæmd geti orðið til þess að draga að einhverju leyti úr verðbólgu, og í öðru lagi, að lögin í framkvæmd geti orðið til þess að draga úr því geysilega félagslega misrétti, sem verðbólgunni hefur verið samfara. Hér er óneitanlega um mjög mikilsvert mál að ræða, og ef hæstv. ríkisstj. hefur raunverulega þessa trú, þá skal mig ekki undra, þótt hún fylgi málinu nokkuð fast eftir. En þá undrar mig á því, að þetta frv. skuli koma fram í því formi sem það er, að það skuli koma fram í formi heimildarlaga. Ég fæ ekki betur séð en með því varpi hæstv. ríkisstj. áhyggjunum af sínum herðum og kasti þeim yfir á herðar annars aðila, og það er síðan komið undir þeim aðila, í fyrsta lagi, hvort ákvæði frv. verða nokkurn tíma framkvæmd og þá í öðru lagi, á hvern hátt þau verða framkvæmd. Ef hæstv. ríkisstj. trúir því í raun og veru, sem hún segir í sambandi við þetta frv., að hún hafi trú á því, að það verði til þess að draga úr verðbólgu og draga úr félagslegu misrétti, þá hefði mér fundizt, að hún hefði átt að ganga þannig frá því f frv., að þetta yrði tryggt í framtiðinni, að um verðtryggingu fjárskuldbindinga yrði að ræða, en það er ekki tryggt í þessu frv., að því er ég bezt fæ skilið. Hæstv. ráðh. reyndi undir lok ræðu sinnar að skýra, hvernig í þessu lægi, en satt að segja er ég litlu nær um rökin fyrir því af því, sem hann sagði. Fyrir tveimur árum gekk hæstv. ríkisstj. mjög hart eftir því hér á hinu háa Alþ., að verðtryggð yrðu lán úr húsnæðismálasjóði ríkisins. Þá var ekki um það að ræða, að neitt væri í heimildarformi frá hálfu hæstv. ríkisstj. Það voru beinhörð lagaákvæði, lagafyrirmæli. Nú horfir svipað við. Það er verið að ræða um verðtryggingu útlána meðal annars. En þá bregður svo við, að hæstv. ríkisstj. vill helzt hvergi nærri koma og láta aðra aðila, þ.e.a.s. fyrst og fremst Seðlabankann, taka allar áhyggjurnar á sig. Í þessu finnst mér vera nokkurt ósamræmi, sérstaklega þegar litið er á áhuga hæstv. ríkisstj. á verðtryggingu lána úr húsnæðismálasjóði ríkisins. En ég taldi þá og tel enn, að það hafi verið ranglátt gagnvart fátækum húsbyggjendum, sem verða að leita lána úr þessum sjóði, að verðtryggja lánin, á meðan það væri ekki almennt gert um útlán í landinu. Ég er sömu skoðunar enn í dag, og mér þykir satt að segja hæstv. ríkisstj. taka mjög linlega á þessu máli nú, tveim árum síðar. Það kann vel að vera að hér sé um mikið vandamál að ræða í framkvæmd, en hæstv. ríkisstj. og Alþ. hafa fyrr leyst úr vanda. Það mátti t.d. fara hægt af stað, taka ákveðin lán til langs tíma og ákveða það hreinlega í lögum. Mér fannst tími til þess kominn, eftir að gengið hafði verið þannig frá lögum um húsnæðismálastjórn. En þetta hefur ekki verið gert, og ég verð að líta svo á, að hvorki Alþ. né hæstv. ríkisstj. geti nú nokkuð um það sagt, hvort eitt einasta ákvæði úr lögum samkv. þessu frv. verði framkvæmt yfirleitt. Það er ekki vitað. Það á að fela þetta vissum aðila, og það er allt undir honum komið, hvort nokkuð af þessu kemst nokkurn tíma í framkvæmd. Ég vildi sérstaklega vekja athygli á þessu nú, og ég vildi mælast til þess, ef hæstv. ráðh. treystir sér til, að hann gerði nánari grein fyrir þessum mun á afstöðu annars vegar til útlána almennt í þjóðfélaginu og hins vegar til útlána úr húsnæðismálasjóði, því að skýringu á því hef ég ekki fengið.



Herra forseti. Ég skal reyna með örfáum orðum að svara þeirri fsp., sem hv. 9. þm. Reykv. beindi til mín, og vonast til þess að þurfa ekki að gefa með því tilefni til frekari umr. um málið. Hann spurði, hvers vegna sett hafi verið lagaákvæði um verðtrygginguna á húsnæðislánunum 1964, sem tryggja það, að þau hafa verið framkvæmd og eru framkvæmd, en gert ráð fyrir heimildarákvæði hér, sem engin trygging er fyrir að muni verða framkvæmd. Ástæður fyrir því, að sett voru lagaákvæði um tryggingu húsnæðislána 1964, voru beinlínis þær, að þetta atriði var einn þáttur í júnísamkomulaginu svonefnda 1964. Það var beinlínis eitt af samkomulagsatriðunum milli ríkisstj., vinnuveitenda og verkalýðssamtaka, að slík verðtrygging á húsnæðislánum skyldi tekin upp. Af hálfu verkalýðsforustunnar hefur því verið haldið fram, að þetta hafi verið gert í fullu trausti á vissar ráðstafanir ríkisstj., vissa stefnu hennar, og skal ég að sjálfsögðu ekki andmæla neinu, sem af þeirra hálfu hefur verið sagt um þetta efni. En tilgangurinn með því að verðtryggja húsnæðislánin 1964 var augljós. Ástæðan til, að samkomulag gat náðst um þetta, var nú, að allir aðilar voru sammála um mikilvæg þjóðfélagsleg markmið í þessum efnum. Megintilgangurinn var náttúrlega ekkí sá, eins og stundum er látið í veðri vaka, að leggja sérstakar byrðar á lántakendurna eða þá, sem öfluðu sér húsnæðis með aðstoð húsnæðislánasjóðsins. Megintilgangurinn var að varðveita verðgildi sjóðsins. Auðvitað var ástæða til þess, að verkalýðshreyfingin féllst á, að þetta yrði einn líður samkomulagsins, sú, að verkalýðshreyfingin taldi, eins og ríkisstj. og atvinnurekendur féllust á, að það væri mjög mikilvægt þjóðfélagslegt markmið að tryggja þennan mikilvæga sjóð, húsnæðislánasjóðinn, gegn verðfalli vegna verðbólgunnar. Ef ekkert slíkt væri gert, mundu menn horfa fram á það aðgerðalausir, að húsnæðislánasjóðurinn rýrnaði að verðgildi ár frá ári og yrði þannig smám saman óhæfari og óhæfari til þess að aðstoða húsbyggjendur eins og honum var ætlað að gera. Þetta voru auðvitað ástæðurnar fyrir því, að verkalýðshreyfingin féllst á þetta ákvæði. Nákvæmlega sama ástæða var fyrir því, að ríkisstj. fagnaði því mjög, að þetta ákvæði væri tekið inn í samningana. Hitt er svo annað mál, að ef á að tryggja verðgildi sjóðsins, ef hann á að geta haldið áfram að lána nokkurn veginn óbreytta upphæð árlega þrátt fyrir hækkandi verðlag, verður einhver að borga það. Er eðlilegra, að nokkur annar borgaði en einmitt þeir, sem lánin fengju í dag og mundu að öðrum kosti njóta verðbólguhagnaðar af lánunum? Það eina, sem gerist í þessum málum, er, að þeir, sem fengið hafa lán hjá húsnæðismálastjórninni síðan 1964, hafa fallizt á að taka ekki verðbólgugróða í sinn vasa, heldur skilja verðbólgugróðann eftir í húsnæðislánasjóðnum, til þess að hann geti framvegis veitt væntanlegum húsbyggjendum sömu fyrirgreiðslu og þeir sjálfir hafa fengið. Það, sem hér er um að ræða, - og það er verulega lofsverð víðsýni af hálfu samningamanna verkalýðshreyfingarinnar í júnísamkomulaginu 1964, - er, að gerðar eru ráðstafanir til þess, að þeir, sem fá lán nú, afsali sér verðbólgugróða, sem aðrir fengu áður, í þágu komandi kynslóða, í þágu væntanlegra húsbyggjenda. Auðvitað skildu þeir, sem þarna héldu á málum fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar, það, sem ég sagði í ræðu minni áðan, að það er ekki verið að íþyngja lántakendum og húsbyggjendum með þessu ákvæði. Það hvarflaði ekki að mér eitt andartak, að hinir ágætu fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, sem í þessum samningum tóku þátt, hefðu samþykkt þetta, ef hægt hefði verið með nokkrum minnstu rökum að sýna fram á, að þetta væri byrði fyrir lántakendur. Það er ekki byrði, af því að í sömu samningum var þeim tryggð 100% uppbót á kaupgjaldið. Þeir afsala sér einungis óréttmætum verðbólgugróða, sem að vísu lántakendur áður höfðu getað fengið, en hefðu auðvitað aldrei átt að fá. Og þeir, sem fá að njóta hans, eru ekki ríkissjóður eða þjóðfélagið í heild, heldur húsbyggjendur framtíðarinnar. Ég var þessum samningum fyllilega sammála og vildi mega óska þess, að sá skynsami andi, sem þarna sveif yfir vötnunum, megi svífa áfram yfir þessum sömu vötnum. En þá spyr hv. þm., og sú spurning er alveg eðlileg og skynsamleg: Hvers vegna eru þá ekki líka sett alveg ótvíræð lagaákvæði núna, fyrst þau voru sett til staðfestingar á samningsákvæðunum 1964? Munurinn er sá, að þar var samið um tiltekið atriði, um verðtryggingu á alveg tilteknu sviði, sem alveg vandalaust var að setja mjög einföld lagaákvæði um, enda voru þau og eru einföld bæði í setningu og framkvæmd. Hér er hins vegar um það að ræða að gera þetta kerfi allt almennt. Nú eiga verðtryggingarákvæði að ná til ótal sviða, ótal tegunda af lánum, sem tryggð eru með veði í ótal tegundum af eignum. Þá var nú fyrst enginn ágreiningur um, við hvaða vísitölu skyldi miðað. Það var ákveðið að miða við vísitölu framfærslukostnaðar. Svo var því breytt. Það kom upp óánægja með þetta af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og heldur óskað eftir kaupgjaldsvísitölunni. Því var breytt með öðrum lögum, gott ef ekki var með brbl., ég man það nú ekki, en því var breytt með lögum. Jafnvel um slík grundvallaratriði geta komið í ljós siðar skoðanir, sem menn vilja taka tillit til, eða atriði, sem þarf að athuga nánar. Og þegar þetta getur jafnvel komið upp um jafnmikil grundvallaratriði og við hvaða vísitölu skuli miðað, þá má geta nærri, hversu mörg vafaatriði geta komið upp, þegar verið er að framkvæma þetta sem heildarkerfi, eins og gert er ráð fyrir í þessum lögum, bæði að því er snertir vísitölu og ótalmarga aðra hluti. Það er af þessum sökum, að maður treystir sér ekki til þess að kveða í einstökum atriðum á um öll þau ótal atriði, sem nauðsynlegt er að taka afstöðu til, þegar kerfið verður gert almennt. Þess vegna er þetta haft í heimildarformi, og mér finnst einmitt, að reynslan af þessari einföldu lagasetningu til staðfestingar samkomulaginu 1964 leiði í ljós, hversu hyggilegt þetta getur verið. Það hefði verið betra þá að ákveða vísitöluna ekki, heldur hafa það heimildarákvæði, hver vísitalan skyldi vera. Þá hefði ný lagabreyting ekki verið nauðsynleg, heldur samkomulag milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar, sem samkomulagið gerði, svo að mér finnst einmitt tveggja ára reynsla af þessari einföldu lagasetningu, sem þó var gerð til staðfestingar gerðu samkomulagi, sýna að það er óhyggilegt að rígskorða þetta með löggjöf, það er betra, að hér sé um heimildarákvæði að ræða, sem síðan megi laga í hendi sér, eftir því sem reynslan bendir til. Varðandi það að síðustu, að engin trygging sé fyrir því, að þessi ákvörðun verði raunveru lega framkvæmd, er það að segja, að náttúrlega mega menn ekki hafa svo mikið vantraust á ríkisstj. þrátt fyrir allt að ætla henni það, að hún beri fram og berjist fyrir samþykkt laga, sem veita ríkisstofnun heimildir, og ætli sér síðan ekki að framkvæma þær. Auðvitað liggur það að baki flutningi þessa frv., þótt í heimildarformi sé, að ríkisstj. telur bráðnauðsynlegt, að lagaákvæðunum verði framfylgt, að kerfið verði tekið upp, en heimildin er eingöngu vegna þess, að hún vill geta lært af reynslunni við framkvæmdina.



Herra forseti. Ég hleyp í þessa umr. hérna, en hef verið nokkuð bundinn við Nd., en það er nú aðallega til þess, að það tefjist ekki, að málið fái afgreiðslu. Þetta mál er orðið nokkuð mikið umrætt og sennilega þegar töluvert kunnugt hv. þdm. Eins og fram mun koma í grg., var þetta frv. á sínum tíma undirbúið í samræmi við ályktun, sem gerð var hér á Alþ., að ríkisstj. léti kanna aðstöðu til þess að breyta til, taka upp hægri handar akstur í staðinn fyrir vinstri handar akstur og leggja þá fyrir þingið till. um það að undangenginni þeirri könnun. Og frv., sem hér liggur fyrir, er ávöxtur af þeim rannsóknum og athugunum, sem ríkisstj. lét fram fara, og er nánar gerð grein fyrir því í grg. frv. Um þetta fjölluðu ýmsir aðilar, sem helzt hafa sérfræðilega þekkingu í sambandi við umferðina, og þeir hafa, - ég held það sé rétt hjá mér, - allir lagt til eða mælt með því, að hægri handar umferð væri upp tekin. Svo eru ýmsar hugleiðingar í grg. almennt um vinstri handar og hægri handar akstur, og ég held, að niðurstöður um það verði ekki sagðar aðrar en það sé í sjálfu sér eða út af fyrir sig sama, hvorum megin vegarmiðju keyrt er, að önnur leiðin þar hafi ekki kosti í sjálfu sér umfram hina. Það er þá helzt fært til rökstuðnings því að taka upp hægri handar akstur, að það sé í heild í samræmi við það, sem langflestar þjóðir hafa nú og í vaxandi mæli. Það er að vísu svo, að töluvert margar þjóðir hafa haft vinstri handar akstur en hafa horfið frá því, og það virðist vera tilhneiging til þess að breyta til í þessum efnum. Nærtækasta dæmið núna, sem á döfinni er, eru Svíar, eins og kunnugt er, sem eru að undirbúa að taka upp hægri handar akstur hjá sér. Það hefur réttilega verið bent á, að það er nokkuð öðruvísi ástatt hjá okkur, við erum eyland langt norður í hafi, en land þeirra liggur að landamærum Noregs og örstutt til Danmerkur og annarra nágrannaríkja, og menn, sem ferðast á ökutækjum, hverfa þá mjög snögglega frá einu til annars, frá vinstri handar akstrinum til hægri handar akstursins. Verður náttúrlega að fallast á, að þetta er nokkuð sitt hvað. Ég get líka fallizt á, að það er eðlilegt, að menn hafi mismunandi skoðanir á þessu máli eftir því, hvar menn eru búsettir hér á landi, og það verður að telja harla litla nauðsyn á að breyta til í dreifbýlinu og víðast hvar úti um landið, og jafnvel má færa rök fyrir því, að sums staðar sé öllu betra kannske að keyra, þar sem lélegir og þröngir vegir eru, á vinstri kanti heldur en á hægri kanti. En um hitt held ég að verði varla deilt, að þar sem umferðin er mikil og vaxandi, þ.e. fyrst og fremst í Reykjavik og bæjunum hér í kring og á þessu þéttbýlissvæði hér við Faxaflóann, þá hygg ég, að það verði samt sem áður yfirleitt taldir fremur kostir að taka upp hægri handar aksturinn, og að það er lagt til núna að taka upp hægri handar akstur, er m.a., og ég vil að menn taki eftir því, m.a. vegna þess, að þannig stendur á, að það er verið að skipuleggja mjög umfangsmiklar umferðaræðar í Reykjavík, út úr Reykjavík og í nágrenni Reykjavíkur, sem stundum er kallað Stór-Reykjavík, og það hefur verulega mikla þýðingu í sambandi við þessa skipulagningu að vita, að hverju er stefnt, hvort á að taka hér upp hægri handar akstur eða ekki. Á sama hátt hefur það verulega þýðingu fyrir aðila, sérstaklega í sambandi við stærri bíla, að vita það, þegar málið er komið á dagskrá, að hverju er stefnt í þessu, enda munu menn þegar gera ráðstafanir í sambandi við pantanir á bílum, miðað við það, hvað menn teldu, að hér yrði ofan á. Ég veit, að menn hafa nokkuð miklað fyrir sér hættuna í sambandi við e.t.v. alvarleg umferðarslys, sem af því kann að leiða að breyta til eins og hér er talað um. Reynsla annarra þjóða af þessu virðist ekki vera sú, að við þurfum að óttast verulega mikið í því sambandi. Og á hitt er bent í leiðinni, að öll sú mikla aðgæzla og eftirlit, sem nauðsynlegt verður í sambandi við breytingar, ef að því ráði yrði hnigið, það mundi sjálfsagt eima nokkuð lengi eftir af því og veitir ekkert af, þetta yrði verulegur skóli í umferðarkennslu, ef svo mætti segja, og umferðareftirliti, þegar slík breyting á sér stað, og það er lagt dálítið upp úr því af þeim, sem til þekkja, að það út af fyrir sig hefði líka mikið gildi, bæði meðan á því stendur og mundi í nánustu framtíð a.m.k. þar á eftir geta haft verulega þýðingu til þess að sporna við umferðarslysum. Þróunin er svo ör í þessum efnum, að þeir, sem hafa ökuskírteini, fylgjast oft og tíðum tæplega með, og undan því hefur verið kvartað, kynna sér ekki nógu vel hinar nýju umferðarreglur, ný umferðarmerki og allt því um líkt. En slík breyting eins og þessi hefur verulega þýðingu til þess, að menn taki sig alvarlega á og hressi upp á þekkingu sína, eldri þekkingu á umferðarlögum og umferðarreglum og umferðarmerkjum og öðru slíku. En til þess að lengja ekki mál mitt um of hér, vil ég taka fram, að þegar ég lagði þetta mál fyrir Nd., tók ég það fram, að af hálfu ríkisstj. væri málið flutt vegna ályktunar þingsins og einstakir ráðh. væru óbundnir í málinu af þeim sökum, það er ekki flutt sem stjórnarfrv. í þeim venjulega skilningi. Hitt er svo annað mál, að ég lýsti því sem minni persónulegu skoðun, að ég teldi, að það væri rétt að huga að þessu ráði núna og ekki seinna vænna, og mér er það ljóst, að ef þetta verður ekki gert nú, þá verður það ekki í nánustu framtíð, sem breyting verður á þessu, sjálfsagt ekki í okkar tíð. Við því er kannske ekkert að segja. En ég vil þó benda á það, að við erum ákaflega ört vaxandi, og ef við aðeins lítum svolitið til baka, sjáum við, að gífurleg þróun hefur átt sér stað í umferðarmálum og meðferð ökutækja. Nú erum við innan við 200 þús. manns, og er gert ráð fyrir. að við verðum um 400 þús. manns um aldamótin, sem á ekki svo langt í land, og það er gert ráð fyrir, að Íslendingar verði um 1 milljón um árið 2050–2057 er það áætlað, held ég, og 3 millj. Íslendinga um 2118. Það er því ekki nema innan við 100 ár, þar til við erum taldir verða um 1 millj., og 200 ár eða svo, þangað til íslendingar eru orðnir um 3 millj. Þetta finnst mér allt leiða frekar til þess, að það muni fyrr eða síðar koma að því, að við semjum okkur að háttum annarra þjóða í þessu, því að það er ekki aðeins, að menn ferðist með sin farartæki með sér til útlanda, heldur er, eins og kunnugt er, orðið mjög algengt, að menn, sem eru erlendis, leigja sér bifreiðar þar, og ferðir Íslendinga erlendis aukast stöðugt, og einnig mætti vænta þess, að með betri vegum hér og ýmissi annarri aðstöðu yrði Ísland kannske í ríkum mæli ferðamannaland, sem mundi laða til sín ferðamenn á ökutækjum. Sem sagt, þegar horft er dálítið fram í tímann, virðast mér æ sterkari rök mæla með því en ella, að að þessu muni síðar koma. Ef við höfum það hugboð og nokkra sannfæringu fyrir,að svo muni verða, finnst mér hiklaust, að við eigum að reyna að taka skrefið núna og að þeir, sem á eftir koma, mundu hafa af því mikla erfiðleika einmitt, ef þetta yrði látið hjá líða. En ég skal ekki hafa uppi neinn áróður í sambandi við málið. Ég vil aðeins segja það að lokum, að ég hef lagt á það áherzlu, að Alþ. taki afstöðu til málsins til eða frá, svo að það liggi ljóst fyrir, hvað verða vill í málinu, eflir að þessu þingi lýkur. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. tók það fram, að hann vildi ekki hafa í frammi neinn áróður í þessu máli, og skil ég það mætavel. Það kom fram af hans ræðu, að hér er ekki um sérlega brýnt mál að ræða, og mér skilst helzt, að þetta frv. sé fram komið hér á Alþ. í hálfgerðri rælni. Í þessu frv. eru þó býsna mikilsverð ákvæði, sem vert er að taka tillit til og hugleiða, m.a. hvað þetta kostar þjóðina, og sérstaklega er rétt að athuga, hvað mælir með því, að tekinn sé upp hægri handar akstur á Íslandi og hvað mælir á móti því. Ég hef reynt að kynna mér rök þeirra manna, sem vilja taka upp hægri handar akstur á Íslandi, og ég verð að segja, að mér finnst það ákaflega þunn rök, þegar þau eru krufin til mergjar. Fyrst og fremst kemur öllum saman um, að það skipti alls engu máli, hvor reglan höfð sé, reglan um hægri handar akstur eða reglan um vinstri handar akstur, hvort tveggja sé alveg jafngott. Um hitt má alltaf deila, hvort eigi að breyta gildandi reglum, og ég held, að öllum komi saman um, að ekki sé vert að breyta gildandi reglum í þessu efni, nema að því hnígi sterk rök, nema það hafi upp á mikla kosti að bjóða. Eins og kunnugt er, gilda í heiminum báðar reglurnar. Í sumum löndum er hægri handar akstur og í öðrum löndum vinstri handar akstur. Þannig er þetta einnig í okkar nágrannalöndum í dag. T.d. er hægri handar akstur í Bandaríkjunum, en vinstri handar akstur í Bretlandi. Það er rétt að íhuga stuttlega, hvað það er einkum, sem talið er að mæli með breytingu hér á landi. Það er þá fyrst, að í flestum nágrannalöndum okkar gildir reglan um hægri handar akstur. Þetta er rétt, ef við tökum nágrannalöndin, og þó gildir þetta ekki alls staðar, eins og ég tók fram. Í okkar stóra og mikla nágrannalandi, Bretlandi, er vinstri handar akstur eins og hér. Þá segja þeir, sem vilja breytinguna, að flestir bílar, sem hingað eru fluttir, séu að stýrisútbúnaði þannig gerðir, að þeir hæfi betur hægri handar akstri en vinstri handar. Þetta er þó algert álitamál, eins og fram kemur í frv., þ.e.a.s. í grg., sem frv. fylgir. Við höfum flesta okkar bíla með stýri vinstra megin í bifreiðinni. Þetta er talið af mörgum henta hægri handar akstri, en ekki öllum. Það eru margir, sem halda því fram, að stýrið vinstra megin henti betur á vegum, þar sem er vinstri handar akstur. Þá segir, að það sé einn kosturinn, að það sé til hægðarauka fyrir íslenzka ökumenn erlendis, að hér sé hægri handar akstur, og sömuleiðis sé það hægðarauki fyrir erlenda ökumenn, sem hér dveljast, að hér sé hægri handar akstur. Um síðara atriðið er nú það að segja, að það er allt undir því komið, hvaðan þeir ferðamenn koma, sem hér hyggjast aka bifreiðum. Komi þeir frá Bretlandi, hentar þeim prýðilega vinstri handar akstur. Svo er annað í þessu efni, og það er, hvort þetta skipti miklu máli. Þar höfum við eitt gott dæmi. Við höfum reynslu í þessum efnum. Við höfum haft hernámslið hér, bandarískt, árum saman, þar sem skipt er mjög oft um mannskap, að mér skilst. Þessir hermenn koma frá landi, þar sem er hægri handar akstur, og taka hér upp vinstri handar akstur. Ég hef ekki heyrt, að miklar sögur fari af því,að þetta hafi skapað nokkur vandræði í landinu. Þá er loks sagt hægri handar akstri til bóta, að umferð í lofti og á legi sé hægri handar umferð og þess vegna sé hagkvæmast að sama gildi á landi. Þetta eru helztu meðmælin, en ég hygg, að þau séu, hvort sem þau eru tekin einstök eða í heild, ekki þungvæg. Það er sagt frá því í grg., að Norðurlandaráð hafi beint því til Svía að taka upp hægri handar umferð hjá sér. Þetta tel ég engan veginn óeðlilegt, eins og landshættir eru þar. En ég vil benda á, að Norðurlandaráð beindi ekki þessum tilmælum til Íslendinga eða ég veit ekki til þess, og eins og mér finnst eðlilegt, að Norðurlandaráð beindi þessum tilmælum til Svía, eins finnst mér eðlilegt, að Norðurlandaráð færi ekki að beina sams konar tilmælum til Íslendinga. Svo ólíkt er um þessi tvö lönd í þessum efnum. Ég vil halda því fram, og raunar kom hæstv. ráðh. inn á það, að þegar um eylönd er að ræða, skipti mjög litlu máli, hvor reglan gildir, hægri eða vinstri handar akstur. Og það er nú svo einkennilegt, að mörg eylönd hafa vinstri handar akstur, og mörg þeirra hef ég ekki heyrt til að hyggi á neina breytingu. Ísland hefur vinstri handar akstur, Bretland, Írland, Kýpur, Malta og Japan. Allt eru þetta eylönd, mismunandi stór, en þau hafa vinstri handar umferð, og mun ekki fyrirhuguð í neinu þessara landa breyting. Þetta tel ég ekki vera neina tilviljun, heldur er einmitt þetta, að það skiptir svo miklu máli,hvernig landið er staðsett, hvort það er eyja út í reginhafi, eins og Ísland, eða land inni í stóru meginlandi. Þetta held ég, að sé kjarni málsins og sterkustu rökin fyrir því, að óþarft sé fyrir okkur að breyta í þessum efnum. Kostirnir við breytinguna eru ekki að mínum dómi miklir. En ókostirnir við breytinguna eru hins vegar talsvert miklir. Það kemur öllum saman um, að sjálf breytingin muni hafa í för sér töluverð óþægindi fyrir landsmenn um stundarsakir og það sem að verra er, töluverða aukna slysahættu um stundarsakir. Hitt atriðið er einnig mikilsvert, að þessi breyting, sem mér virðist eiga að taka ákvörðun um nú í einhverri rælni, kostar stórfé. Það fer ekki á milli mála, að breytingin muni hafa í för með sér kostnað, sem nemur einhvers staðar á milli 180 og 200 millj. kr., og það er ekki svo lítið fé. Meginhluta þessa fjár á að afla með því að leggja nýjan skatt á bifreiðaeigendur. Það er þá ekki í fyrsta sinn, sem vegið er í þann knérunn. Það hefur árum saman verið í móð, að bifreiðaeigendur mætti skattleggja óendanlega. Og það virðist enn vera í móð, a.m.k. ef dæma má eftir þessu frv., því að það á ekki að skattleggja alla landsmenn í þessu skyni, eins og ég teldi þó eðlilegast og sanngjarnast, ef að þessu ráði verður horfið, heldur á að skattleggja lítinn hóp manna í landinu, þá menn, sem eiga bifreið. Þeir eiga að borga brúsann fyrir sjálfa sig og alla hina. Ég vil strax taka það fram, að hvað sem frv. þessu í heild líður eða atstöðu minni til þess, er ég algerlega ósammála IV. kaflanum, þar sem ræðir um fjáröflun til þessarar breytingar. Ég tel það vera fráleitt að skattleggja bifreiðaeigendur eina til þessara þarfa, það eiga allir landsmenn að taka sinn þátt í þeim kostnaði, því að það kemur öllum landsmönnum við, hvort þessi breyt. er gerð eða ekki. En ég teldi ekki illa farið, og með því vil ég ljúka þessum orðum, að þetta mál yrði betur athugað og yfirleitt yrði ekki undinn bugur að breytingu eða ákvörðun um breytingu í þessu efni, fyrr en þeir, sem það mál bæru fram, væru sannfærðir um nauðsyn þess og sannfærðir um þörfina á því, en það virðist langt frá því, að hæstv. ríkisstj., sem flytur þetta frv., sé einhuga um eða sannfærð um, að þessa sé yfirleitt mikil þörf.



Herra forseti. Ég ætla ekki á þessu stigi að ræða neitt um efni þessa máls, ég ætla aðeins að gera stutta athugasemd um málsmeðferðina. Sú athugasemd er fram sett vegna síðustu ummæla hæstv. dómsmrh., en hann lauk máli sínu eitthvað á þá lund, að hann legði áherzlu á, að Alþ. tæki afstöðu til þessa máls. Að gefnu því tilefni vil ég rifja það upp og benda á, að þessu frv. var útbýtt í Nd. og það lagt þar fram 18. nóv. s.l. Það hefur síðan verið að velkjast í Nd., og Nd. hefur því haft 5 mánuði til þess að athuga þetta mál. Nú er það komið hingað til Ed., og þá er ætlazt til þess, að Ed. afgreiði það á þeim tíma, sem eftir er þingtímans, sem líklega má gera ráð fyrir, að fari ekki mikið fram úr hálfum mánuði a.m.k. Samtímis liggja svo hér fyrir Ed. mörg önnur stórmál, að ógleymdu því stærsta máli, sem til Ed. kemur væntanlega í næstu viku. Ég verð þess vegna að líta svo á, að Ed. sé ætlaður ákaflega naumur tími og alveg óhæfilega naumur tími til að fjalla um þetta mál, miðað við þann tíma, sem Nd. hefur haft það til meðferðar. Ég verð í sjálfu sér að átelja þessi vinnubrögð. Hæstv. ráðh. gæti að vísu svarað því til, að það væri ekki við sig að sakast í þessu efni, þar sem Nd. hefði haft málið til meðferðar svona lengi. En í raun og veru er það ekki gild afsökun, því að vitaskuld eiga ráðh. að fylgast með þeim málum, sem þeir leggja fram á þingi, og gæta þess, hvernig þau eru afgreidd, og sjá til þess, að báðar d. fái nægilega rúman tíma til að athuga mál. En hvað sem menn vilja segja um þetta mál, er ljóst, að það er mikið prinsip-mál, sem þarna er um að ræða. Það er ljóst, að skoðanir eru mjög skiptar um það, og m.a. rignir yfir Alþingi, að ég held, mótmælum gegn samþykkt þessa frv. Aðrir aftur á móti telja nauðsyn á samþykkt þess, og það eru þeir, eins og hæstv. ráðh. benti á, sem standa að samningu þessa frv. og má kannske að sumu leyti telja sérfróða í þeim efnum, þó að ég haldi nú, að það sé fullstórt til orða tekið um þá. Loks er gert ráð fyrir því, eins og hæstv. síðasti ræðumaður vék að, að sú breyt., sem þetta frv. hefur í för með sér, kosti mjög mikið fé, og það er gert ráð fyrir fjáröflun í þessu frv. til að vega upp á móti þeim útgjöldum. Allt þetta leiðir til þess, að það er fullkomin ástæða til þess fyrir þessa hv. d. og alveg sérstaklega þá n., sem fær þetta mál til meðferðar, að athuga það gaumgæfilega, og ég verð að segja það, af því að ég á sæti í þeirri n., sem lagt er til að frv. fari í, að þá mun ég alveg hiklaust gera kröfu til þess, að þeir, sem þetta frv. hafa samið, verði með sama hætti kvaddir á fund n. í Ed., eins og þeir voru á sínum tíma kvaddir á fund n. í Nd., þannig að n. í Ed. hafi í öllu tilliti sömu aðstöðu til að fylgjast með í þessu máli og kynna sér það frá rótum og n. í Nd. hafði. Og þegar tillit er tekið til þess, sé ég fyrir mitt leyti litla möguleika á því, að þetta frv. verði með sæmilegum hætti afgreitt á þessu þingi, enda fæ ég ekki séð, að það geri neitt til, þó að það dragist til næsta þings, að menn taki afstöðu til þess. Það var einmitt þetta, sem ég vildi undirstrika núna strax vegna þeirra orða, sem ráðh. lét falla og eiginlega verða ekki skilin á aðra lund en þá, að hann legði áherzlu á, að á þessum stutta starfstíma, sem eftir er, tæki Ed. afstöðu til málsins og afgreiddi það. Ef hæstv. ráðh. hefði verið hér viðstaddur, hefði ég einmilt viljað nú beina þeim tilmælum til hans, að hann lýsti því yfir, að hann fyrir sitt leyti legði það algerlega í vald d. og þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, hvort hún afgreiddi það að svo stöddu, en hann fyrir sitt leyti legði ekki neina áherzlu á, að þetta Alþingi tæki afstöðu til málsins. Það var þessi athugasemd, sem ég vildi koma á framfæri hér. Auðvitað hefði þessi aths. mátt koma fram og náttúrlega enn þá frekar í sambandi við það mál, sem rætt var um hér skömmu áður,verðtryggingu sparifjár,sem var lagt fram miklu fyrr á þinginu og er 20. mál þingsins og Nd. hefur haft til meðferðar allan þingtímann. þangað til það nú loks er komið upp í Ed. og Ed. ætlar að afgreiða það mikla mál líka á tveimur vikum í hæsta lagi, um leið og henni er ætlað að fjalla um önnur þau stórmál, sem hún á að afgreiða á þessum tíma. Þetta eru náttúrlega ekki nokkur vinnubrögð, og þeir, sem stjórna þessum málum, ættu að íhuga það alvarlega, hvort hér þarf ekki að ráða einhverja bót á og gæta þess, að málin séu ekki höfð óhæfilega lengi til meðferðar í annarri deild og svo sé þeirri, sem síðar fær málið til meðferðar, ætlað það hlutskipti að afgreiða það á örskömmum tíma og þá auðvitað án þess, að það gefist tími til fyrir hana að athuga það, úr því að menn eru á annað borð að halda í þessa deildaskiptingu, sem ég fyrir mitt leyti tel mjög mikið umhugsunarefni, hvort nokkur ástæða er til. Það, sem ég sem sagt vildi, - af því að hæstv. ráðh. er kominn, - og var raunverulega tilefni til, að ég stóð upp, voru þessi orð hans, að hann legði áherzlu á, að Alþingi tæki afstöðu til málsins. En með tilliti til þess, hvernig þetta allt er vaxið, hefði ég eiginlega viljað mælast til þess, að hann lýsti því nú yfir, að hann legði fyrir sitt leyti enga áherzlu á, að málið yrði afgreitt á þessu þingi, enda skildist mér það á honum, og hann tók það fram, að þetta væri ekki neitt stjórnarmál í eiginlegum skilningi, og mér skilst, að þeir hafi breytt þarna skattgjaldinu í Nd. á lokastigi, þannig að það á ekki að innheimta þetta ár, svo að ég fæ ekki séð, að það sé neinu spillt, þó að þetta mál dragist til næsta þings. Og það, sem ég vildi nú eiginlega fá fram, var það, að af ráðh. hálfu yrði ekkert ýtt á eftir n., sem fær þetta til meðferðar, þannig að hún fái alveg sömu möguleika og n. í Nd. til að kalla á sinn fund þá sérfræðinga, sem fjallað hafa um þetta mál, og til að kynna sér það ítarlega á alla lund.



Herra forseti. Ég fellst að sjálfsögðu alveg á það, sem fram kemur hjá hv. þm., að það er auðvitað ekki gott við að gera, þegar stærri mál liggja lengi eða meginhluta þingtímans í annarri d. og koma svo í hina d. og hennar tóm er mjög takmarkað til að fjalla um málið. Ég er alveg sammála hv. þm., að þetta er mikill annmarki á fyrirkomulagi þingstarfanna. Þetta höfum við átt lengi við að búa og er ekkert sérstakt í sambandi við þetta mál. Auðvitað mundi ég vilja vinna að því að ráða einhverja bót á þessu, og þann tíma, sem ég hef setið í ríkisstj., hef ég oft verið að reyna að stuðla að því, að mál gætu gengið fyrr á milli deilda, en þó ekki með betri árangri en þessum. Það er sjálfsagt líka mjög til athugunar í nánustu framtíð, eins og hv. þm. vék að, hvort deildaskiptingin að þessu leyti skapi ekki þá örðugleika, að ef til vill ættu menn að hugsa til þess að hverfa frá henni. Sannast að segja var ég einu sinni mjög hlynntur því, að hverfa frá deildaskiptingunni. Nokkuð löng reynsla á þingi hefur nú frekar fært mig á hina skoðunina, að við ættum að hugsa okkur um tvisvar, áður en við sleppum deildaskiptingunni. Aftur á móti get ég ekki fallizt á hitt, að ýta ekki á eftir því, að málið hljóti afgreiðslu. Ég tel, að það skipti mjög miklu máli einmitt, að það fáist úr því skorið núna, ýmissa hluta vegna, sem ég að litlu leyti gerði grein fyrir í framsöguræðu minni, að hverju er stefnt í þessu efni, og ef málið sem sagt dagar uppi, eins og við köllum það, vita menn ekki um afstöðu þingsins, og þá kemur málið til kasta þingsins í haust, þá kannske lagt fram í Ed., biður þar fram yfir áramót  Þó að ég, eins og ég segi, viðurkenni alveg þau sjónarmið og finnist alveg réttmætar þær aðfinnslur, sem hér hafa fram komið, get ég ekki annað en lagt áherzlu á það, að þessu þingi ljúki ekki öðruvísi en þannig, að menn viti, hvað verða vill í þessu efni. Þetta er ákaflega þýðingarmikið atriði, eins og ég sagði, hér í fjölbýlinu í sambandi við ráðagerðir bæjanna hérna, Reykjavíkurborgar og nærliggjandi borga, í sambandi við umferðina. Við vitum, að það eru gífurlega stórar mannvirkjagerðir á döfinni á Reykjanesbrautinni, Kópavogshálsinum og í sambandi við umferðaræðar til og frá bænum, og þetta er veigamikið atriði, að menn viti nú um, hvernig málið muni skipast í þessu sambandi. Ég get fallizt á það, menn geta sagt sem svo: töfin til haustsins sker ekki úr um þetta, en þó vildi ég nú leggja áherzlu á, að menn vildu gera sér far um, þrátt fyrir þessa annmarka, að setja þá ekki fyrir sig og reyna að fá úrlausn málsins hérna, áður en þingi lýkur.