Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þurfa þykir eða þar til dagskrá er tæmd.

Virðulegur forseti. Greiðsluþök eru allt of há í greiðslukerfi lyfja, sérstaklega hjá eldri borgurum, öryrkjum og þeim sem eru á lægstu launum. Upphafskostnaðurinn hjá mörgum öryrkjum og öldruðum er allt of mikill og síðan er töluvert um lyf sem eru utan kerfa. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra í fyrsta lagi: Hefur ráðherra gögn um það hvort fækkun hafi orðið á því að fólk leysi út lyfjaskammta á áætluðum tíma þegar nýtt tímabil lyfjakaupa hefst og það greiðir fullt verð, allt upp í 22.000 kr., fyrir lyfjaskammt? Í öðru lagi: Hefur komið til skoðunar að breyta þrepakerfinu eða reglum um tímabil lyfjakaupa svo að það hendi ekki fjölskyldur að þurfa að greiða fullt verð til að leysa út lyf allra meðlima í sama mánuði? Kæmi t.d. til greina að kveða á um hámark á greiðsluþátttöku einnar fjölskyldu í hverjum mánuði? Í þriðja lagi: Hvers vegna er ekki hægt að dreifa kostnaðinum betur í ljósi þess að t.d. hjón með tvö börn, og öll hefja nýtt tímabil lyfjakaupa í sama mánuði, geta þurft að greiða úr eigin vasa 62.000 kr. án greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga eða jafnvel meira, enda lyfjaverð sífellt að hækka? Í þessu samhengi má benda á að árið 2013 var það 24.000 kr. fyrir einstaklinga og 69.000 hámarkskostnaður. Þetta hefur lækkað pínulítið en ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann að þetta sé nóg? Hjá börnum og eldri borgurum og öryrkjum voru þetta 16.000 árið 2013 og 48.000 hámark en núna eru þetta 11.000 og 41.000 kr. hámark. Við þurfum að átta okkur á því að ef við erum að tala um einstæða móður með þrjú, fjögur börn þá er það verulegur kostnaður ef það hittist svoleiðis á að allir í fjölskyldunni eru á sama greiðslutímabili, sem er kannski ekkert líklegt en það getur átt sér stað. Og í því árferði sem er núna, það er verðbólga og húsaleiga og annað hefur hækkað ótrúlega mikið þannig að fólk á varla fyrir neinu orðið öðru en húsaleigu og maður þakkar fyrir að eiga fyrir mat, hvort það sé ekki tími til að gera eitthvað þannig að þessi hópur þurfi ekki að borga fyrir lyf og a.m.k. að tryggja það að öryrkjar og þeir sem verst eru staddir geti leyst út lyfin sín. Það hlýtur líka að vera alvarlegt mál ef þeir geta það ekki.

Hæstv. forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir þessa góðu fyrirspurn. Þetta voru þríþættar spurningar. Í fyrsta lagi mjög athyglisverð spurning um það hvort fækkun hafi orðið á því að fólk leysi út lyfjaskammta á áætluðum tíma þegar nýtt tímabil lyfjakaupa hefst og greiða þarf fullt verð, allt upp í 22.000 kr. fyrir lyfjaskammt. Þá kemur það í ljós þegar grannt er skoðað - og sem viðbrögð við þessari fyrirspurn, mjög gott - að það er ekki hægt að taka út úr lyfjagreiðslukerfi Sjúkratrygginga fjölda þeirra einstaklinga sem leysa út lyfjaávísun á þeim tíma, þ.e. rétt fyrir lok greiðslutímabils, sem er algjör grunnur að því að ná einhvern veginn utan um þetta, mér finnst mjög gott að fá þessa spurningu þess vegna. Það hafa þó verið fregnir um að einstaklingar séu að gera slíkt til að fá lyf á lægra verði. Þetta finnst mér ástæða til að skoða betur á þessum grunni af því að þetta skiptir augljóslega máli. Mér finnst þó styrkur í kerfinu að lyfjagreiðslutímabilið hefst ekki fyrr en þú kaupir fyrstu lyfin, þ.e. ekki á almanakstímabili. Það kemur svona til móts við þetta en nú er ég að gefa mér hluti, auðvitað þarf maður gögnin. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvort það komi til skoðunar að breyta þrepakerfinu eða reglum um tímabil lyfjakaupa svo að það hendi ekki að fjölskyldur þurfi að greiða fullt verð til að leysa út lyf allra í sama mánuði - það er rétt sem hv. þingmaður kemur hér inn á að þegar fleiri en einn aðili í stórri fjölskyldu er að kaupa lyf þá skiptir þetta mjög miklu máli - og til að mynda hvort það kæmi til greina að kveða á um hámark. Enn og aftur þá liggja upplýsingar ekki fyrir hjá Sjúkratryggingum um hversu margar fjölskyldur hefja tímabil lyfjakaupa í sama mánuði. Tímabil lyfjakaupa miðast hins vegar við þetta 12 mánaða tímabil en ekki almanaksárið, sem er til bóta. Það eru því minni líkur á því að tímabil lyfjakaupa fjölskyldumeðlima hefjist á sama tíma. Það myndi augljóslega gera þetta erfiðara ef miðað væri við almanaksárið. Þá væri auðvitað alltaf upphaf tímabils janúarmánuður og þá myndi það leggjast jafnt og vera íþyngjandi. Ef sett væri hámark á greiðsluþátttöku einnar fjölskyldu í mánuði er hætta á mismunun eftir fjölskyldustærðum. Einstætt foreldri myndi þá greiða hlutfallslega meira fyrir lyf en hjón og sambúðarfólk eins og kerfið er upp byggt. Við höfum oft rætt það hér í þessum þingsal - kannski ekki oft en það hefur komið til umræðu, m.a. held ég að hv. þingmaður hafi örugglega gert það, ég bara gef mér það miðað við hvað hann er duglegur að ræða þessi mál - að taka eitthvert samhengi í greiðsluþátttöku vegna heilbrigðisþjónustu og vera ekki að greina þetta í kerfi. Það gæti verið að það þyrfti að fara bara í heildarendurskoðun á þessu en við höfum auðvitað að verið með það að markmiði að draga úr greiðsluþátttöku, bæði almennt í heilbrigðisþjónustu og lyfjum. Í þriðja lagi: Hvers vegna er ekki hægt að dreifa kostnaðinum betur í ljósi þess að t.d. hjón með tvö börn sem öll hefja nýtt tímabil lyfjakaupa í sama mánuði geta þurft að greiða úr eigin vasa án greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga og jafnvel meira? Þarna varpar hv. þingmaður fram fjárhæðinni 66.000 kr. Ég fékk upplýsingar um að það væru 55.000 kr. Það skiptir ekki öllu máli enda er lyfjaverð sífellt að hækka eins og hv. þingmaður benti á. Það er heimild til staðar fyrir einstakling að dreifa kostnaði vegna lyfjakaupa honum að kostnaðarlausu. Undir þetta falla einstaklingar sem eiga í erfiðleikum með að greiða lyf vegna lágra tekna eða óvænts lyfjakostnaðar. Einstaklingur þarf að gera samning við lyfsala um greiðsludreifingu lyfja sem eru með greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga. Það er sem sagt hægt að dreifa kostnaði á tvær til þrjár greiðslur í byrjun 12 mánaða greiðslutímabils til að létta undir. Hér er átt við þann lyfjakostnað sem greiddur er áður en til þátttöku Sjúkratrygginga kemur. Þarna þarf maður aðeins að lesa - ég gerði mér far um að lesa, bara til að átta mig á þessu - á milli Tryggingastofnunar og Sjúkratrygginga. Þær fjárhæðir sem þessi heimild miðar við eru 11.000 kr. fyrir börn, ungmenni aldraðra og öryrkja og 22.000 kr. fyrir aðra sjúkratryggða. Ég er kominn á þá skoðun eftir þessa fínu fyrirspurn að taka upp heildarendurskoðun á greiðsluþátttöku en halda áfram með það markmið að draga úr greiðsluþátttöku sem vissulega hefur verið markmið og stefna þessarar ríkisstjórnar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa fyrirspurn og þakka hæstv. ráðherra fyrir boða úrbætur í anda þess sem hér er spurt um, vegna þess að þó að tölvukerfi sjúkratrygginga nái kannski ekki að töfra fram þá stöðu sem margt fólk býr við, að þurfa að neita sér um þann þátt heilbrigðisþjónustu sem lyfjakaup eru, þá eigum við fullt af tölum sem sýna það annars staðar. Ég fletti t.d. upp hérna ágætri könnun sem Varða, rannsóknastofnun vinnumarkaðarins, gerði fyrir ASÍ og BSRB og þar kemur fram að tæp 7% fólks hafa neitað sér um að leysa út lyf. Þarna er gæðunum alls ekki jafnt skipt. Það slagar hátt í fimmtung í hópi einhleyps fólks og einstæðra foreldra sem neitar sér um að leysa út lyf. Þannig að þessi hugmynd, sem hefur náttúrlega verið margoft rædd frá því að þetta ágæta þak var sett á greiðsluþátttöku einstaklinga um einhvers konar sveiflujöfnun þannig að fólk fái ekki á sig höggin af fullri greiðsluþátttöku þegar það er að byrja nýtt tímabil, er eitthvað sem ég fagna að ráðherra sé greinilega opinn fyrir að skoða.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherra fyrir hans innlegg í þetta mál. Ég vona svo heitt og innilega að það verði tekið á þessu vegna þess að það er sárara en tárum taki að verða vitni að því og heyra í fólki sem segir frá því, kannski einstæðir foreldrar sem standa alveg ráðþrota í apóteki og geta ekki leyst út lyfin sín. Síðan hefur maður líka heyrt um aldrað fólk sem er í þessari aðstöðu. Það er auðvitað engin lausn og það er eiginlega öfug lausn að koma fólki í þá aðstöðu að það fái ekki lyfin sín vegna þess að það hlýtur að bitna á heilbrigðiskerfinu með margföldum þunga ef fólkið getur ekki tekið lífsnauðsynleg lyf sín. Og hvers vegna segi ég það? Við verðum eiginlega að stefna að því, og eigum að gera það, að sjá til þess að þeir sem eru í verstu aðstæðunum og eru að reyna að lifa af lífeyrislaunum í almannatryggingakerfinu og lægstu laununum, að það fólk lendi aldrei í þeirri aðstöðu að standa frammi fyrir því að þurfa að segja: Heyrðu, bíddu, ég hef ekki efni á lyfjum. Þó að einstaklingar hugsi kannski með sér: „Ókei, ég þarf ekki á þessum lyfjum að halda,“ fullorðnir einstaklingar, þá getum við ekki leyft okkur að þeir séu í þessari aðstöðu og allra síst að börn séu í þeirri aðstöðu að foreldrarnir hafi ekki efni á að leysa út lyf fyrir börn. Þetta eru ekki miklar upphæðir. Við erum að vísu með lyfjastyrki inni í heilbrigðiskerfinu en það er svolítið flókið kerfi. Ég held að þar væri líka hægt að grípa inn í gegnum Tryggingastofnun. Ég spyr ráðherra hvort hann vilji kynna sér það líka. Þetta er flókið, það er boðið upp á umsóknir um lyfjastyrk en þetta svo óljóst og einhvern veginn eins og það sé bara matskeið og það er ekki gott 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns fyrir þessa góðu fyrirspurn. Ég tek jafnframt undir athugasemdir hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar sem kom hér með það innlegg að samkvæmt könnun væri 7% fólks að neita sér um lyf. Það er 7% of mikið. Ég tek undir að það þurfi að leita allra leiða til að hafa þetta sem einfaldast. Auðvitað þekkjum við það að þegar við setjum á kerfi þá þarf að halda utan um það. Að sama skapi var það sem sló mig að þetta er ekkert eina dæmið. Það skortir oft rauntímagögn til að glöggva sig nákvæmlega á aðstæðunum og hvað er við að fást og hvaða fjárhæðir við höfum til ráðstöfunar til að ná utan um þetta. Mér finnst þessi fyrirspurn og þessi umræða hér draga það bara skýrt fram að við getum alltaf gert betur. Þetta er auðvitað nauðsynlegur partur af heilbrigðisþjónustu. Ég hef velt því upp hvort við getum ekki sameinað bara greiðsluþátttökuna í einu kerfi og reynt að einfalda það. Og einmitt þetta á milli Tryggingastofnunar þar sem við erum svona að reyna það. Þetta er dæmi um það þegar við setjum plástur á kerfin okkar til að styðja og hjálpa - meiningin er góð. Mér finnst þessi umræða draga það fram að við þurfum að fara í saumana á kerfinu og hvernig við getum haldið utan um það. Hluti af þessari umræðu er auðvitað lyfjaverð vegna þess að það er það sem við erum alltaf að kljást við. Almennt erum við með hærra verð á lyfjum en gengur og gerist og það er stöðug barátta. Við höfum tekið umræðu hér um að taka upp til einföldunar miðlægt lyfjakort til að halda utan um skráningar. Þannig að ég bara þakka fyrir þessa góðu fyrirspurn og get tekið hana áfram.

Frú forseti. Á svipuðum tíma og lög um kynrænt sjálfræði náðu fullu gildi varð frekar neikvæð þróun innan heilbrigðiskerfisins varðandi þjónustu við þann hóp sem leitar sér kynstaðfestandi heilbrigðisþjónustu. Eitt af - ja, hvað eigum við að segja, eitt af fórnarlömbum þess álags sem kórnónuveirufaraldurinn lagði á heilbrigðiskerfið var nefnilega þessi þjónusta. Kynstaðfestandi aðgerðir voru ekki settar í þann forgang sem þeim hæfði og fyrir vikið þá lengdust og lengdust allir biðlistar. Ég ætla samt ekki að tala um þá biðlista sem slíka hér og nú, biðlistana sem fólk býr við þegar það er komið í þjónustu transteymanna, þó að það sé kannski ekki úr vegi að hnippa í ráðherrann með þá ótrúlegu staðreynd að transteymin njóta ekki þjónustu innkirtlalæknis þessa dagana þannig að það er bara allt stopp hjá ákveðnum hópi varðandi þjónustu. Nei, það sem mig langar að ræða hér er biðin eftir því að komast í þjónustuna. Þetta er í rauninni biðlistinn eftir því að komast á biðlista. Það eru einhverjar tölur til hér í þingskjölum. Ég fletti upp fyrirspurn sem hæstv. ráðherra svaraði hér fyrir ári. Þar kom fram að 37 börn biðu í mars 2022 eftir því að komast að hjá transteymi barna. Meðalbiðtími væri sjö mánuðir og hefði eitthvað styst frá meðaltalinu sem var fyrir áramótin. En þetta er óskaplega langur tíma og hann hefur sveiflast. Maður heyrir sögur af fólki núna sem er ýmist foreldrar barna sem bíða eða fullorðið fólk sem er sjálft að bíða, sem þarf jafnvel að bíða í þessari óvissu í heilt ár. Þess vegna langar mig að spyrja ráðherrann: Hver telur hann að sé ásættanlegur biðtími fyrir fólk að komast í þessa þjónustu, annars vegar til að komast í þjónustu transteymis barna og unglinga og hins vegar fullorðinna? Hvaða ástæður telur ráðherra að séu helstar fyrir því að biðtíminn er jafn langur og raun ber vitni? Til hvaða ráða hefur verið gripið til þess að stytta hann og hvaða áform eru uppi um að gera enn betur? Hvaða þjónusta stendur fólki til boða meðan það bíður eftir því að komast að hjá transteymum? Mig langar kannski sérstaklega að nefna þjónustu eins og niðurgreiðslu sálfræðiþjónustu eða aðgengi að geðlæknum vegna þess að það er eitthvað sem fólk í þessari bið 

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn. Hv. þingmaður spyr hver ráðherra telur að sé ásættanlegur biðtími eftir því að komast í þjónustu transteymis. Ég vil byrja á að, ég veit ekki hvort rétta orðalagið er að taka undir með hv. þingmanni en ég vil samsinna honum í því að þetta er flókið að því leytinu til að það eru, og mér fannst hann orða þetta vel, biðlistar eftir því að komast á biðlista. Eins og hv. þingmaður endaði hér á þá er þetta flókið ferli og við þurfum að sinna þessu sérstaklega í greiningarferlinu. Svo við höldum okkur við spurninguna um ásættanlegan tíma þá var það árið 2016 sem embætti landlæknis gaf út viðmiðunarmörk varðandi hvað getur talist ásættanleg bið eftir heilbrigðisþjónustu. Viðmið þessi eru sambærileg við viðmið nágrannalanda okkar og ásættanlegur biðtími að mati embættisins, eftir skoðun sérfræðings, er 30 dagar og biðtími eftir aðgerð eða meðferð hjá sérfræðingi skal vera innan við 90 dagar frá greiningu. Þetta eru almenn viðmið og hér er ekki tekið tillit til eðlis þjónustunnar, þótt bráðatilvik séu auðvitað ekki inni í þessum viðmiðum. En hver ásættanlegur biðtími er hlýtur að vera háð mörgum breytum, huglægum og hlutlægum, og því er kannski erfitt fyrir mig að standa hér og fullyrða um það hvað er ásættanlegt. Ég myndi leyfa mér að segja að alla jafna væri best að hafa biðtíma sem stystan og taka mið af þeim svörum sem verið er að leita eftir og taka tillit til þeirrar löggjafar sem hv. þingmaður vísaði til þegar við ræðum um kynrænt sjálfræði og það sem við köllum kynstaðfestandi heilbrigðisþjónustu. Þarna verðum við auðvitað að ná tiltölulega hratt utan um að fara í gegnum þetta með einstaklingnum og það tengist síðan helstu ástæðum þess að biðtími er jafn langur og raun ber vitni, til hvaða ráða hefur verið gripið til að stytta hann og hvaða aðgerðir eru áformaðar. Nú er það þannig með starfsemi transteymanna, sem ég held að hafi verið góð hugmynd á sínum tíma og nauðsynleg, að margt hefur breyst. Samfélagsumhverfið er allt öðruvísi í dag, jákvætt á margan hátt, t.d. löggjöfin sem ég vísaði til og hv. þingmaður. Margt hefur verið dregið fram sem styrkir það að við eigum að taka utan um þessa þjónustu. En á sama tíma hefur þetta orðið skýrara og þjónustuþörfin aukist mjög hratt, sem er í raun þróun sem ég held að hafi ekki verið fyrirséð, ef ég reyni bara að hugsa aftur til 2016 og hvernig umræðan var þá. Þetta er líka svipuð þróun og hefur átt sér stað víða um heim. Teymin eru tvö innan Landspítala, fyrir börn og fullorðna. Transteymið fyrir börn er starfrækt innan BUGL og fjöldi tilvísana þangað hefur þrefaldast frá því að lög um kynrænt sjálfræði voru samþykkt árið 2019. Það hefur einnig orðið gríðarleg aukning á fjölda tilvísana til transteymis fullorðinna, sem kallað er teymi um kynvitund og breytingar á kyneinkennum fyrir fullorðna. Starfsemi þess hófst árið 2012 og ég held að við höfum staðið okkur ágætlega í að byggja þetta upp en kannski ekki náð að fylgja því nægilega vel eftir. Síðastliðin ár hefur beiðnum hins vegar fjölgað mjög hratt, 119 tilvísanir árið 2021 og 125 árið 2022. Því er augljóst að eftirspurn eftir þjónustu, bæði fyrir börn og fullorðna, hefur verið langt umfram getu og við verðum að horfast í augu við það. Landspítalinn hefur hafið vinnu við að endurskoða þjónustuna í heild. Það þarf að fjölga stöðugildum fagfólks í báðum teymum og þetta er mjög fjölþætt þjónusta sem við þurfum að tryggja, ekki síst andlegi- eða geðheilbrigðisparturinn sem fylgir því að fara í gegnum svona flókið ferli, og fjölbreyttar þarfir. Það er auðvitað í raun og veru lögbundið hlutverk og verður heldur ekkert undan því vikist. Ég skal reyna að halda áfram, það var ein spurning eftir sem hv. þingmaður kom inn á.

Frú forseti. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs í þessari umræðu og fyrirspurn til hæstv. ráðherra til þess að taka undir og leggja áherslu á að það er gríðarlega mikilvægt að stytta biðtímann, bæði þegar kemur að þjónustu BUGL hvað varðar málefni trans ungmenna en svo líka auðvitað fullorðinsteymisins. Ég vil nota tækifærið til að brýna hæstv. ráðherra áfram í því að gefa þessu máli það vægi sem það þarf, því líkt og ráðherrann fór yfir hefur fjöldinn sem leitar í þessi teymi aukist, sem ég held að sé líklega m.a. vegna þess að við höfum svo góðan ramma í löggjöfinni okkar um málefni trans fólks, lögum um kynrænt sjálfræði, sem við samþykktum fyrir nokkrum árum. 

Frú forseti. Ég ætlaði bara að þakka fyrir þessa umræðu og svör ráðherra. Ég veit að hann er sannarlega með margt á sinni könnu en þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli og ég þakka málshefjanda líka fyrir að minna á þessi mál. Það er ekki nóg að setja lög, það þarf getu til að fylgja þeim eftir. Mig langar í því tilfelli að nefna hér þingmannamál sem varðar bælingarmeðferðir á hinsegin fólki, sem ég lagði fram með stuðningi fjölmargra á þinginu, mál um breytingu á hegningarlögum sem miðar að því að setja undir hegningarlög ákvæði við því að neyða, blekkja eða hóta fólki til að gangast undir meðferðir í þeim tilgangi að bæla eða breyta kynhneigð. Það er sérstaklega mikilvægt að við klárum þetta mál í vetur í ljósi stöðunnar eins og hún er. Við erum með lög sem eiga að vernda þennan hóp fólks, hinsegin fólk. Biðlistar lengjast þar eins og víða, allir eru að reyna að gera sitt besta en það er þessi blettur á lögunum. Við þurfum að tryggja hag fólks allan tímann. 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir það hvernig eftirspurn eftir þjónustu transteymanna hefði aukist hratt á síðustu árum. Ég held að þetta sé sennilega einhver besti dómurinn sem við eigum yfir lögum um kynrænt sjálfræði. Alveg eins og blómin springa út og dafna þegar þau fá sólarljós og súrefni, þá spratt fram fólk sem gat þarna sótt sér þjónustu og notið þeirrar virðingar sem fylgdi fullu lagalegu jafnrétti. Þess vegna skiptir svo gríðarlega miklu máli að innleiðingin sé eins og best verður á kosið, vegna þess að þótt fjöldinn hafi aukist hratt þá er þetta enginn fjöldi sem heitið getur. Þetta er ekki það stór hópur að hann sligi nokkurt kerfi og því hvet ég ráðherra til að leggjast vel yfir það hvernig hægt sé að bæði þurrka upp biðlistann og síðan biðlistann eftir biðlistanum. Það mun margborga sig í lífsgæðum þeirra einstaklinga sem um ræðir. Síðan, ef ráðherrann þarf að færa rök gagnvart reiknistokkunum uppi í ráðuneyti þá elur þessi bið af sér ný vandamál hjá fólki sem tekur kannski lengri tíma að ná utan um. Því mun kostnaður kerfisins í heild væntanlega lækka við það að veita þessu fólki þjónustu fyrr og betur. Svo datt mér í hug, þar sem ég sat og hlustaði á umræðurnar og svör ráðherra, hvort við þyrftum að stíga eitthvert skref til framtíðar. Við eigum lagaramma frá 2019 sem er ekki að fullu innleiddur og ekki er búið að gera allt sem þarf að gera. Kannski er kominn tími til að endurskoða hann og gá hvort við höfum smíðað skipið í takt við þá ferð sem við þurfum að sigla því, hvort við séum t.d. að dreifa kröftum of víða með því að vera með tvö transteymi, 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir fyrir þessa fyrirspurn. Talandi um bið, og bið eftir bið, þá erum við líka búin að bíða allt of lengi með þessa góðu fyrirspurn. Það er mikil þörf á því að halda þessu gangandi hér í þingsal. Hv. þingmaður leggur til að ég eigi í góðu samstarfi við Samtökin - það er líka allt of langt síðan ég hitti þau síðast og það er nú einhvern veginn veruleikinn í þessu. En það er rétt, að við þurfum að halda þessu við. Ég hef aðeins rætt þetta við spítalann og við erum að horfa til heilsugæslunnar í stuðningi við að draga úr bið eftir biðlista og förum svo í biðlistann sjálfan. En heilsugæslan gegnir veigamiklu hlutverki þegar kemur að heildrænni þjónustu og sálfræðimeðferð og við þurfum einhvern veginn að nota allt kerfið okkar. Ef þörf er á meiri eða sérhæfðari geðheilbrigðisþjónustu þá þurfum við á einhvern hátt að horfa til allra úrræða. Þetta er hins vegar verkefni sem hefur einhvern veginn kjarnast - ég tek undir það sem hv. þingmenn Hanna Katrín Friðriksson og Steinunn Þóra Árnadóttir komu inn á varðandi lögin - mjög vel í stuðningnum við fólk til að leita sér þjónustu. Það er auðvitað jákvæðast í þessu og því eigum við að horfa afmarkað á þetta, ræða við hlutaðeigandi aðila og reyna að leggja líka sérstaka áherslu á að vinna niður þennan biðlista. Hann slær mann vægast sagt mjög illa og ég heiti því hér og nú að gera það sem í mínu valdi stendur til þess. Ég þakka að öðru leyti fyrir þessa góðu umræðu.

Frú forseti. Einmitt þegar ríki heims eru farin að ná saman um metnaðarfullar aðgerðir í loftslagsmálum þá koma hagsmunaöflin úr hinni áttinni og sýna hvers þau eru megnug. Þau hafa kannski fengið að fara leynt fram að þessu og staðið í vegi fyrir framförum árum saman, en við höfum t.d. séð það á hverri loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna á fætur annarri, að fjöldi einstaklinga sem er skráður á ráðstefnuna sem er með bein tengsl við olíu- eða gasiðnað, hefur bara vaxið í veldisvexti. Þannig var fundið út að 636 einstaklingar hefðu mætt á síðustu ráðstefnu COP27, sem haldin var í Egyptalandi, til þess að tala máli olíu og gass á ráðstefnu sem í grunninn ætti að snúast um að koma í veg fyrir notkun þeirra mengandi orkugjafa. Sama sjáum við síðan varðandi vinnu við alla grunntexta samningsins. Við vorum t.d. í síðustu viku að fá nýja skýrslu frá vísindanefnd IPCC, þar sem aðildarríki fengu samt að gera athugasemdir við textann. Þar sjáum við t.d. að Sádi-Arabía, stærsta olíuframleiðsluríki í heimi, vann að því að orðalagið „rót vandans er jarðefnaeldsneyti“ yrði tekið úr textanum af því að það stuðaði olíuríkið. Noregur, stærsta olíuframleiðsluríki Evrópu, vann í því að ná niður orðalagi varðandi samdrátt í losun og svo má áfram telja. Kína var þarna að gera sig gildandi og fleiri. Mig langar að spyrja ráðherra í dag hver afstaða hans sé til þess að næsta ráðstefna verði ekki bara plöguð af því að einstaklingar mæti þangað með skírteini til að hafa áhrif á viðræður, heldur verði viðræðunum beinlínis stýrt af forstjóra eins stærsta olíufyrirtækisins í heimi. Sameinuðu arabísku furstadæmin tilnefndu sum sé Sultan Al Jaber sem forseta COP28, en hann stýrir og hefur um nokkurt skeið stýrt ríkisolíufyrirtæki Abú Dabí. Munu íslensk stjórnvöld hvetja ríkisstjórn Sameinuðu arabísku furstadæmanna til að draga tilnefninguna til baka eða grípa til einhverra aðgerða til að byggja undir trúverðugleika samtalsins? Það getur ekki verið að refur eigi að stýra samningaviðræðum inni í hænsnakofa.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar og þakka hv. þingmanni fyrir að draga athygli að þessu máli á þessum vettvangi og hvet hann og aðra þingmenn til að gera meira af því. Ég skil hvaðan hv. þingmaður er að koma, en spurt er hvort Ísland hyggist beita sér gegn því að Sultan Al Jaber, ráðherra í ríkisstjórn Sameinuðu arabísku furstadæmanna. verði forseti 28. aðildarríkjaþings loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna, eða COP28 eins og það er gjarnan kallað. Stutta svarið er nei. Meginástæðan fyrir því er einföld. Þetta er virðingarstaða til eins árs í senn þar sem fylgt er ákveðnum reglum Sameinuðu þjóðanna og loftslagssamningsins. Formennska á COP-fundum er ákveðin hverju sinni af einum af fimm ríkjahópum Sameinuðu þjóðanna. Ríkjahópar skiptast á formennsku sem fer yfirleitt saman við gestgjafahlutverk. Á þessu ári er það á könnu hóps ríkja í Asíu og Kyrrahafi að bjóða fram fundarstað og formennsku. Þarna hafa 50 ríki komið sér saman um að fundurinn verði að þessu sinni haldinn í Sameinuðu arabísku furstadæmunum sem bjóða þá um leið fram formann hans. Það lá fyrir með niðurstöðu ríkjahópsins að viðkomandi ráðherra yrði forseti COP28. Það er ekki beinlínis kosið um þetta embætti og Ísland eða önnur ríki geta ekki fengið annan til. Það er auðvitað hlutverk formanns COP og metnaðarmál fyrir gestgjafa hverju sinni að tryggja gott þing með góðri niðurstöðu og ég efast ekki um að komandi formaður reyni þar sitt besta. Þar hafa þó úrslitaáhrif ríkin sjálf en ekki formaðurinn því að niðurstaða þarf að nást með samhljómi aðildarríkja. Það mætti auðvitað hugsa sér að Ísland bæði gestgjafaríkið að draga þennan ráðherra til baka í formannsstól og óska eftir öðrum ráðherra. Það væri líklega einsdæmi og myndi fyrst og fremst vekja spurn og furðu. Sameinuðu arabísku furstadæmin eru olíuframleiðsluríki eins og fjölmörg önnur á þessum slóðum og á heimsvísu. Þau hafa þó gert meira en mörg önnur ríki til að undirbúa hrein orkuskipti og framtíð sem byggir á öðru en jarðefnaeldsneyti og þau hýsa m.a. skrifstofur alþjóðasamtaka um endurnýjanlega orku, IRENA, sem Ísland og flest ríki eru aðilar að. Það er þó alveg skýrt tekið fram, virðulegi forseti, að ég er ekkert að verja ástandið í þessum ríkjum frekar en öðrum. Ég hef svo sem beitt mér í mínum fyrri störfum fyrir ýmsu sem tengist þeim ríkjum sem hv. þingmaður vísaði til. En það er hins vegar mikilvægt að fá olíuframleiðsluríki að borðinu í loftslagsmálum eins og önnur. Það er vissulega auðvelt fyrir okkur Íslendinga að setja okkur á háan hest þegar kemur að hreinum orkuskiptum þar sem við erum með einna hæst hlutfall endurnýjanlegrar orku í okkar orkubúskap og nær eina ríkið sem notar eingöngu endurnýjanlegar orkulindir til rafmagnsframleiðslu og húshitunar. En við getum þó gert enn betur, bæði í því að draga úr okkar losun og við að aðstoða aðra í loftslagsverkefnum og hreinum orkuskiptum. Efnahagskerfi heimsins er enn að langmestu leyti knúið af jarðefnaeldsneyti og við þurfum að eiga hreinskilið samtal um hvernig við getum breytt því. Það er vissulega misjafn sauður í mörgu fé á COP-þingum loftslagssamningsins en við náum skammt ef þau eiga bara að vera keppni í dyggðaskreytingu þar sem rík lönd á borð við Ísland sem nota mikla orku setja ofan í við önnur lönd sem okkur finnst standa lakar. Það, virðulegi forseti, er kjarni máls, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Það verkefni sem hv. þingmaður hefur dregið athyglina að, loftslagsverkefnið, og ég þakka hv. þingmanni fyrir að gera það, er þess eðlis að við þurfum að fá alla að borðinu. Það er auðvitað mikil þraut. Það að eiga samtal við ríki þýðir ekki að íslensk ríkisstjórn eða íslensk stjórnvöld séu með neinum hætti að skrifa undir allt það sem þau ríki gera, hvort sem það er á vettvangi loftslagsmála eða annarra mála, ég tala nú ekki um mannréttindamála, það kemur svona upp í hugann, virðulegi forseti, þegar við ræðum um ýmis þessi lönd. Þannig að, virðulegi forseti, ég skil spurningar hv. þingmanns og þau sjónarmið sem þar liggja að baki. Ég vona að mér hafi tekist að svara þeim svo gagn sé að.

Herra forseti. Ég þakka svörin. Það er kannski rétt að byrja á því að taka undir með hæstv. ráðherra að Sameinuðu arabísku furstadæmin eru með þeim metnaðarfyllri í hópi olíuframleiðsluríkja þegar kemur að því að styðja við uppbyggingu endurnýjanlegra orkugjafa. Vandinn er að samhliða því eru þau ekki að setja sér markmið um að draga saman framleiðslu olíu og gass. Þannig er t.d. á teikniborðinu næstu þrjú árin að auka framleiðslu, þá væntanlega fyrirtækisins sem Sultan Al Jaber stýrir, svo mikið að það myndi valda losun upp á 2,7 gígatonn af koltvísýringi. Auðvitað þurfum við að tala við öll ríki, auðvitað þurfum við að draga öll ríki að borðinu, en sú hætta sem myndast á þessum fundi næsta haust er að þar muni olíuframleiðsluríki, sem hefur verið duglegt í að mála sig grænt, fá tækifæri til að grænþvo sig alveg í botn. Þó að það þurfi auðvitað að taka þátt í samtalinu þá er ekki þar með sagt að það sé eðlilegt að það stýri samtalinu. Þó svo að þetta sé samtal á milli nærri 200 ríkja þar sem komist verður að sameiginlegri niðurstöðu hefur formaðurinn mikið um þá niðurstöðu að segja. Hæstv. ráðherra segir að það væri einsdæmi ef Ísland myndi gera athugasemd við formennsku ráðstefnunnar. En það er líka einsdæmi að forstjóri olíufyrirtækis stýri svona ráðstefnu. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Hann er starfandi forstjóri þessa fyrirtækis. Hagsmunaárekstrarnir verða ekki skýrari. Það eru ekki einu sinni uppi áform um að hann víki stöðu sem forstjóri 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi dregið þetta ágætlega saman, þ.e. að við verðum að draga ríki að borðinu. Það er harla ólíklegt, að því gefnu að gestgjafaríkið sé með formann, að það sé ekki einhver aðili sem sé tengdur þessari framleiðslu sem hefur náttúrlega einkennt þetta ríki. En hv. þingmaður bendir líka réttilega á að þeir hafi gengið lengra en flestir á þessu svæði þegar kemur að því að nýta endurnýjanlega orkugjafa. Hv. þingmaður er að vísa hér til þess, og ég geri engar athugasemdir við það, hvað tekist er á um. Hv. þingmaður vísaði líka í fyrri ræðu sinni til hluta sem eru nær okkur en þessi ríki. En við erum bara í þessari stöðu og þetta er ekki einfalt verk. Það er enginn að segja að þetta verði auðvelt eða sé auðvelt. En ég held að það sé mjög erfitt ef ekki útilokað, þar sem allir þurfa að taka þátt til að árangur náist, að taka ekki samtalið. Það er alveg ljóst að bestu niðurstöður væru að þessi ríki, sem eru svona öflug og stór þegar kemur að framleiðslu á olíu og gasi, væru fremst meðal jafningja og væru með metnaðarfull markmið. Ég ætla ekkert að spá neinu fyrir en hv. þingmaður er að draga hér athygli að einum vandanum í þessu samstarfi og samtali. Ég veit að hv. þingmaður og margir fleiri, ef ekki allir, gætu tilgreint mjög margt annað sem er áskorun þegar kemur að þessu stóra verkefni okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka ráðherra fyrir að koma hingað í dag og eiga samtal við mig um hvort unnið sé að endurskoðun á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun og hvort það sé að hluta til eða í heild. Á síðasta þingi náðum við mikilvægum árangri þegar losað var um margra ára stöðnun vegna rafmagns. Sú sem hér stendur telur rammaáætlun vera mikilvægt stjórntæki þegar kemur að vernd svæða og orkunýtingu, en í ljósi þess ástands sem hér er uppi í orkumálum, þ.e. hvernig við ætlum að bregðast við aukinni orkuþörf á sama tíma og við höfum sett okkur metnaðarfull markmið um orkuskipti, er að mínu mati óumflýjanlegt að endurskoða löggjöfina og hvernig hún nýtist okkur. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að lög um verndar- og orkunýtingaráætlun verði endurskoðuð frá grunni til að tryggja ábyrga og skynsamlega nýtingu og vernd virkjunarkosta á Íslandi. Reynsla síðustu ára hefur svo sannarlega sýnt okkur hversu mikilvægt það er að hefja þessa vinnu strax og það helst í gær. Í vinnu umhverfis- og samgöngunefndar á síðasta þingi við svokallaða rammaáætlun 3 var einnig farið vel yfir mikilvægi þess að ráðist yrði í þessa vinnu. Sú umræða endurspeglaðist í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar á þskj. 1210 í máli 322 og ætla ég mér ekki að endurtaka það hér í heild sinni, enda geri ég ráð fyrir að hæstv. ráðherra þekki nú ansi vel það álit. Það er þó eitt sem ég vil árétta hér sérstaklega og það snýr að verndun heilu vatnasviðanna. Ég vil að það komi skýrt fram hér að ég er alls ekki á móti friðlýsingum og tel þær nauðsynlegar þar sem það á við. En ég velti því samt fyrir mér hvort við höfum aðrar leiðir til þess að friða viðkvæmar náttúruperlur en að friðlýsa heilu vatnasviðin, hvort það sé hægt að friðlýsa kostina án þess að öll vatnasviðin liggi undir, en að við okkar vinnu þurfi ávallt að gæta þess að ganga ekki lengra en þörf er á. Það er afar mikilvægt að við höfum það á bak við eyrað. En á sama tíma megum við heldur ekki skerða möguleika á nýtingu orkuauðlinda til framtíðar þannig að við séum ekki að loka á einhverja möguleika. Að baki því liggja þjóðhagslegir hagsmunir. Með því að skerða nýtingu heilla vatnasviða erum við einmitt að binda hendur þjóðarinnar gagnvart því að nýta auðlindir sínar um ókomna tíð. Að mati nefndarinnar þykir það nauðsynlegt að ráðherra meti fjölda raskaðra og óraskaðra vatnasviða á Íslandi, nauðsyn friðlýsingar þeirra í heild sinni í stað áhrifasvæðis einstakra virkjunarkosta, stöðu slíkra friðlýsinga í dag og fjölda vatnasviða í nýtingu og við þá vinnu þurfi að horfa sérstaklega til tengsla við vatnaáætlun. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hefur ráðherra hafið þessa vinnu sem nefndin kallaði eftir? Og ef svo er, hvenær gerir ráðherra ráð fyrir því að þeirri vinnu ljúki?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og áhuga hv. þingmanns á þessu mikilvæga máli - málasviði, getum við sagt. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að endurskoða eigi frá grunni lög um verndar- og orkunýtingaráætlun. Markmið þeirrar endurskoðunar sé að tryggja nýtingu orkuauðlinda með hagkvæmum og sjálfbærum hætti. Þá er í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar frá því á 152. löggjafarþingi að finna nokkuð ítarlega umfjöllun um tiltekna þætti laganna sem nauðsynlegt er að endurskoða eins og hv. þingmaður bendir á í fyrirspurn sinni. Að auki liggur fyrir að þó svo að virkjunarkostir í Skjálfandafljóti hafi verið samþykktir í verndarflokk áætlunarinnar var það mat meiri hlutans að beðið yrði með friðlýsingu þeirra verndarsvæða þar til lögin hafa verið endurskoðuð og þar með mati á friðlýsingu heilla vatnasviða. Í stjórnarsáttmála kemur einnig fram að setja eigi sérstök lög um nýtingu vindorku með það að markmiði að einfalda uppbyggingu vindorkuvera til framleiðslu á grænni orku. Áhersla verði lögð á að vindorkuver byggist upp á afmörkuðum svæðum nærri tengivirkjum og flutningslínum þar sem unnt verði að tryggja afhendingaröryggi. Mikilvægt sé að breið sátt ríki um uppbyggingu slíkra vindorkuvera og tillit sé tekið til sjónrænna áhrifa, dýralífs, og þá sérstaklega fuglalífs, og náttúru. Í því samhengi verði tekin afstaða til gjaldtöku fyrir slíka nýtingu. Þá verði mótuð stefna um vindorkuver á hafi. Í samræmi við þetta setti ég á fót tvo starfshópa, annars vegar starfshóp sem hefur það verkefni að fjalla um vindorku á landi og gera drög að lagafrumvarpi, og hins vegar starfshóp um vindorku á hafi. Einnig setti ég sérstaka vinnu í að skoða það hver væri reynsla og umhverfi Norðmanna, Dana, Skota og Nýsjálendinga af sambærilegum aðstæðum. Það er ekki langt í það, virðulegi forseti, að það komi áfangaskýrsla þar sem niðurstaða eða stöðutaka þessa hóps verður gerð opinber í kjölfarið vegna þess að þetta er þannig mál að við verðum að ræða þetta og helst út frá staðreyndum. Síðan verður fundað um þetta um landið og vonast ég til þess að það verði góð umræða, ekki bara innan þings heldur líka meðal þjóðar. Við þurfum auðvitað að sætta okkur við það, og ég held að það sé ekkert sem við þurfum að vera ósátt við, að málefnið, að framleiða græna orku, hvort sem það er með vindi eða öðru, er þess eðlis, og við höfum rætt það svolítið og reyndar ekki sinnt því sem skyldi í langan tíma, að við gerum það ekki og náum ekki breiðri sátt nema að gefa okkur tíma til umræðu þar sem allir þeir aðilar sem áhuga hafa á málinu og tengjast því hafa aðgang að slíkum skoðanaskiptum. Svo ég fari nú aftur í starfshópinn þá var eitt af verkefnum starfshópsins sem fjallar um málefni vindorku á landi að meta hvort vindorkukostir eigi að falla undir rammaáætlun eða ekki. Það er að mínu mati mikilvægt að sá starfshópur ljúki störfum og skili sínum tillögum áður en farið er í heildarendurskoðun á lögum um rammann. Að því sögðu vil ég leggja áherslu á að það er á dagskrá að hefja slíka endurskoðun fyrr en síðar og sé ég fyrir mér að hún geti hafist af fullum krafti næsta haust. Þá er mikilvægt að hafa í huga að nú þegar liggja fyrir ábendingar frá ólíkum aðilum um hvaða atriði þurfi að endurskoða í löggjöfinni. Við höfum því ákveðinn grunn til að vinna út frá þegar við metum það sem svo að tímabært sé að hefja vinnuna formlega. Virðulegi forseti. Málið er af þeirri stærðargráðu að umræðan er algjör forsenda þess að árangur náist. Það væri svolítið skrýtið ef við værum að vinna þetta í sitthvoru lagi því að við verðum líka að skoða vindorkuna og það er nokkuð sem við erum búin að vera að vinna að og það er stutt í að stöðuskýrsla líti dagsins ljós.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Ingibjörgu Isaksen, og hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Ég heyri það, virðulegi forseti, að við sem erum í salnum erum sammála um það að rammaáætlun er mikilvægt tæki, enda komum við inn á það í okkar áliti í meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sl. vor þegar við vorum að afgreiða frá okkur svokallaðan þriðja áfanga áætlunarinnar. Þar sem líka er kveðið á um endurskoðun laganna, eins og segir í stjórnarsáttmála og var rakið hér að ofan, þá þarf að horfa til þess að skapa traust á þessu ferli og útrýma allri tortryggni og auka sátt um einstaka virkjunarkosti og forsendur röðunar einstakra kosta. Eins og frummælandi fór yfir í sinni ræðu þá var töluvert af þeim atriðum listað upp sem komu inn á borð nefndarinnar í meðförum málsins og ég heyri að hæstv. ráðherra ætlar að horfa til þessara þátta sem og annarra athugasemda sem komið hafa í meðförum málsins. Ég hlakka til þeirrar vinnu að sjá hvernig unnið verður að endurskoðun þessara laga til þess að skapa þessa auknu sátt 

Ef ég man rétt þá var þetta atriði sem hv. málshefjandi minnist á varðandi vatnasviðin bara útkljáð ágætlega af ráðuneyti hæstv. ráðherra með minnisblaði sem við fengum, þar sem staðhæfingar Landsvirkjunar um að óheimilt væri að friðlýsa heil vatnasvið með þeim hætti sem gert hafði verið. Þær staðhæfingar voru bara slegnar út af borðinu af sérfræðingum ráðuneytisins. Þannig að við í minni hlutanum gagnrýndum, svo því sé haldið til haga, að meiri hlutinn hefði lætt þessu inn í nefndarálit sitt enda væri lagaramminn bara ansi skýr og algjör óþarfi að vera að ráðast á þær örfáu ósnortnu ár sem við eigum í landinu. Nóg hefur nú verið tekið af öðrum. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, af því að ég heyrði hann tala mikið um vindinn, 

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir hans svör og einnig þingmönnum fyrir að taka þátt í umræðunni því að þetta er virkilega mikilvægt mál og kemur svo sem ekkert á óvart hversu mikla áherslu hæstv. ráðherra leggur á það þessa dagana. Það er mjög ánægjulegt að heyra að þessi endurskoðun eigi að fara af stað næsta haust og að horfa eigi á heildarmyndina, því að eitt atriði í þessu nær ekki yfir allt stóra verkefnið sem við stöndum frammi fyrir þessa dagana og næstu ár og jafnvel áratugi. Varðandi vindorkuverin, líkt og hæstv. ráðherra kom inn á, með afmörkuð svæði og að þar séu tengivirki fyrir og það sé í rauninni hægt að koma orkunni sem framleidd er áleiðis er auðvitað afar mikilvægt. En líka, af því að nú erum við að stíga okkar fyrstu skref í tengslum við vindorkuna, er mikilvægt að við lærum af öðrum þjóðum, tökum til okkar það sem er gott og reynum kannski einnig að forðast það sem miður fer. Mikilvægt er líka að horfa til sveitarfélaga og þeirra svæða þar sem við sjáum fyrir okkur einhvers konar vindorkuver og þá einnig með hagkvæmni og staðsetningu að leiðarljósi og náttúruperlanna okkar vissulega líka. Hagkvæmni er sífellt meiri áskorun fyrir okkur varðandi orkunýtingu, að þetta sé gert á hagkvæman hátt - af því að við vorum að koma inn á verndar- og nýtingaráætlunina áðan og friðlýsingu. En mig langar að koma inn á annað mikilvægt málefni sem hefur að mínu mati ekki fengið nægilega athygli, sem er samspil náttúruhamfara og orkuöryggis. Af því að við erum að ræða um kosti sem rammaáætlun tekur til þá eru mögulegar náttúruhamfarir eitt atriði sem þarf að horfa til, því að Ísland er jú eldfjallaland og við búum við þá staðreynd að náttúruhamfarir geta haft áhrif á innviði okkar með þeim afleiðingum að valda straumleysi jafnvel á stóru svæði. Til að mynda ef við horfum á það að til eldgoss kæmi í Bárðarbungu þá gæti það valdið víðtæku og alvarlegu straumleysi á höfuðborgarsvæðinu sem væri í rauninni ekki hægt að laga eða að ráða bót á bara á einfaldan máta. 

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Ingibjörgu Isaksen, sem hóf þessa umræðu, en sömuleiðis bæði hv. þm. Orra Páli Jóhannssyni og hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir þeirra innlegg. Mér fannst þau draga ágætlega fram í þessum stuttu ræðum hvað málið er stórt og hvað þarf að taka á mörgum þáttum. Hv. þm. Orri Páll Jóhannsson talaði um að það væri lykilatriði að útrýma tortryggni. Ég held að ef við gætum komist þangað þá værum við bara komin ansi langt því að oft finnst mér fólk vera að ræða hlutina fyrst og fremst vegna þess að það treystir ekki hvað er sagt og hvað er í gangi frekar en að það sé ósammála. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson vísaði til smávirkjana, sem er nokkuð sem hefur verið til umræðu. En ég held að við getum alveg fullyrt að ástæðan fyrir því að þessi leið er farin varðandi þessar smávirkjanir - ef ég miða við mínar bestu heimildir væri stundum hægt að hafa þær stærri. Það er náttúrlega ekki gott ef það er sátt um viðkomandi virkjun að við séum ekki að nýta það eins og hægt er, ef menn hafi ekki trú á fyrirkomulagi eins og er í dag. Við þurfum auðvitað bara að ræða þessa hluti hreinskilnislega og á dýptina. Hv. þm. Ingibjörg Isaksen vísar í margt, hún vísar í orkunýtni, sem er stórmál, og náttúruvána, sem við Íslendingar höfum verið svolítið lánsöm með núna í nokkurn tíma, að við höfum ekki séð neinar af þessum stærstu náttúruhamförum sem hafa riðið yfir þjóð okkar. En það er eitt sem er alveg öruggt, það verða aftur náttúruhamfarir á Íslandi, það er alveg öruggt. Við þurfum að vakta það vel og við þurfum líka að miða innviði okkar, hvort sem það snýr að raforku eða annarri orku, út frá þeirri áhættu sem er til staðar. Þannig að við eigum hér stórt verkefni fyrir höndum og 

Virðulegi forseti. Dýrahræ eru skilgreind sem landbúnaðarúrgangur samkvæmt reglugerð um urðun úrgangs. Samkvæmt 7. gr. reglugerðarinnar er einungis heimilt að urða dýrahræ, smitandi sláturúrgang og annan smitandi landbúnaðarúrgang að fengnu leyfi Umhverfisstofnunar og að höfðu samtali við héraðsdýralækni. Samkvæmt núverandi lögum er aðeins heimilt að urða hluta af dýrum og brenna skal svokallaða áhættuvefi, t.d. heila og mænu. En staðan er þannig að núverandi lög og reglur ganga hreinlega ekki upp sökum þess að úrræðin vantar. Það er einungis einn brennsluofn til staðar hér á landi til að brenna hræ og annar hann ekki þörf. Söfnun hræja og förgun er bæði mjög dýr og erfið í framkvæmd, m.a. vegna varnarlína. Nokkur sveitarfélög hér á landi hafa boðið upp á þá þjónustu að safna saman dýrahræjum af sjálfdauðum dýrum og dýrum sem lógað er vegna sjúkdóma og sláturúrgangs sem fellur til og koma til förgunar en það er varla í boði lengur. Úrgangsmál eru á ábyrgð sveitarfélaganna og falla undir lögbundið hlutverk sveitarfélaganna, þ.e. söfnun og meðferð úrgangs og skolps. Segja má að dýrahræ sé úrgangsflokkur sem snýr minna að loftslagsmálum og auðlindanýtingu heldur fremur að sjónarmiðum um sóttvarnir og hollustuhætti. Þetta getur skapað erfiðleika fyrir bændur, t.d. í mjólkurframleiðslu, sem þurfa að gefa upplýsingar um hvernig þeir losa sig við dýrahræ til að fá útgefið starfsleyfi. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða reglur gilda um förgun dýrahræja og sláturúrgangs hér á landi? Hvaða úrræði eru til staðar í landinu til förgunar dýrahræja eða sláturúrgangs? Hvaða vinna er í gangi núna um þessi mál hér á landi?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur fyrir fyrirspurnina. Þetta er mál sem varðar okkur öll og sérstaklega þá sem starfa í landbúnaði og þetta verkefni sem hv. þingmaður vísar til hefur svo sannarlega ekki farið fram hjá þeim sem hér stendur. Dýrahræ og sláturúrgangur falla undir hugtakið aukaafurðir úr dýrum. Hugtakið tekur til heilla skrokka eða skrokkhluta dýra, afurða úr dýraríkinu eða annarra afurða fenginna af eða úr dýrum, sem ekki eru ætlaðar til manneldis. Í stuttu máli má segja að aukaafurðir úr dýrum séu þeir hlutar dýra sem ekki eru notaðir í matvæli, stundum talað um sem dýraleifar. Um aukaafurðir úr dýrum gilda lög nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, sem og reglugerð nr. 674/2017, um heilbrigðisreglur að því er varðar aukaafurðir úr dýrum og afleiddar afurðir sem ekki eru ætlaðar til manneldis, sem innleiðir reglugerð Evrópusambandsins sama heitis, reglugerð EB nr. 1069/2009. Sú löggjöf er á málefnasviði matvælaráðuneytisins og ekki er sjálfgefið að aukaafurðir úr dýrum teljist til úrgangs. Vonandi mun það líka minnka. Aukaafurðir úr dýrum eru flokkaðar í þrjá áhættuflokka og er það sú flokkun sem stýrir því hvernig meðhöndla beri afurðina sem og hvernig hana megi nota síðar. Þannig getur verið heimilt að nýta sumar aukaafurðir, svo sem í framleiðslu á dýrafóðri, mjöli eða moltu. Öðrum aukaafurðum getur verið skylt að farga og þegar aukaafurðir úr dýrum teljast til úrgangs gilda um þær ákvæði laga um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, sem heyrir undir málefnasvið umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins. Meginreglan er sú að aukaafurðir úr dýrum falla undir lög um meðhöndlun úrgangs ef þær fara til brennslu, urðunar eða notkunar í lífgas- eða myltingarstöð. Hv. þingmaður spyr hvaða úrræði séu til staðar í landinu til förgunar dýrahræja eða sláturúrgangs. Þegar kemur að förgun dýrahræja og sláturúrgangs þá ber að farga áhættuvefjum, sjálfdauðum dýrum og dýrahræjum frá bændum. Áhættuvefir geta fallið til við venjubundna slátrun eða þegar upp koma sjúkdómar og fella þarf búfénað. Sumir sláturleyfishafar hafa leyst förgun áhættuvefja frá eigin starfsemi með því að setja upp brennsluofna við afurðastöðvar. Í öðrum tilvikum hafa áhættuvefir frá sláturleyfishöfum verið fluttir til brennslu í Kölku sorpeyðingarstöð í Reykjanesbæ. Hvað varðar sjálfdauð dýr og önnur dýrahræ frá bændum, úrgang frá heimaslátrun og dýrahræ og annan úrgang sem fellur til þegar upp koma smitsjúkdómar og grípa þarf til niðurskurðar, þá hefur almennt tíðkast að farga slíkum aukaafurðum með brennslu í Kölku sorpeyðingarstöð eða með urðun á viðurkenndum urðunarstöðum. Síðan spyr hv. þingmaður hvort ráðuneytið vinni að frekari lausnum varðandi urðun eða brennslu dýrahræja eða sláturúrgangs. Ef svo er, hvenær er miðað við að þeirri vinnu sé lokið? Virðulegi forseti. Ljóst er að það er aðkallandi verkefni að byggja upp innviði til brennslu dýraleifa svo tryggja megi fullnægjandi förgun sjálfdauðra dýra og annarra dýrahræja frá lögbýlum, sem og úrgangs frá heimaslátrun. Í því samhengi er mikilvægt að hafa í huga að það er lögbundið hlutverk sveitarstjórna að sjá um að starfræktar séu móttöku- og söfnunarstöðvar fyrir úrgang sem fellur til í viðkomandi sveitarfélagi, sbr. 8. gr. laga um meðhöndlun úrgangs. Það eru því sveitarstjórnir sem fara að meginstefnu til með ákvörðunarvald þegar kemur að uppbyggingu brennslulausna. Að mati umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra er þó mikilvægt að áhugasamir einkaaðilar og ríkið komi þar einnig að. Árið 2020 lét ráðuneytið gera greiningu á þörf sorpbrennslustöðva á Íslandi þar sem m.a. voru ræddar þrjár leiðir varðandi útfærslu á sorpbrennslu: ein stór sorpbrennslustöð á Suðvesturlandi með brennslugetu 90–100 þús. tonn á ári), fimm minni sorpbrennslustöðvar dreifðar um landið og útflutningur til brennslu. Í fyrra unnu Sorpa bs., Kalka sorpeyðingarstöð sf., Sorpurðun Vesturlands hf., og Sorpstöð Suðurlands bs., með stuðningi ráðuneytisins, forverkefni til undirbúnings framtíðarlausna til meðhöndlunar á brennanlegum úrgangi í stað urðunar. Niðurstöður verkefnisins voru birtar í desember 2021 og eiga þær að nýtast sem lykilgagn við ákvörðunartöku varðandi uppbyggingu innviða til brennslu. Vinna er hafin hjá Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Sorpu bs., í samvinnu við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið, við að móta næstu skref í málinu, mynda vettvang til samstarfs og greina nánar mögulegar sviðsmyndir. Að mati ráðuneytisins er mikilvægt að önnur hlutaðeigandi stjórnvöld, þ.e. matvælaráðuneytið, innviðaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið, ásamt fleiri landshlutasamtökum sveitarfélaga og Samband íslenskra sveitarfélaga, komi einnig að samvinnu varðandi heildstæða nálgun á ferlinu um förgun dýraleifa. Virðulegi forseti. Ég var einmitt að koma í dag af reglulegum fundi sem ég á með stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem við vorum nákvæmlega að ræða þessi mál því eins og fram kemur þá er þetta lögbundið hlutverk sveitarstjórna. En ég hef lýst því yfir að ef það er eitthvað sem við getum gert til að aðstoða í þessu mikilvæga máli þá erum við auðvitað meira en tilbúin til að koma að því.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu sem hér fer fram um förgun dýrahræja og sláturúrgangs sem er óhjákvæmilegur fylgifiskur matvælaframleiðslu þar sem byggt er á að framleiða matvæli úr afurðum dýra. Það er mikilvægt að standa vel að förguninni og gæta hreinlætis og öryggis en á sama hátt mjög mikilvægt að finna lausn og úrræði sem stenst kröfur án þess að skapa ný vandamál, svo sem eins og nýja smithættu eða óhóflegan flutningskostnað. Mikilvægt er að skoða það strax í upphafi hvernig hægt er að ná utan um þann hluta verkefnisins því að óhjákvæmilega fellur kostnaðurinn af förguninni á einhvern, hvort sem það eru bændur, neytendur eða almenningur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda þessa umræðu og ráðherra fyrir hans svör. Ég er kannski með tvær viðbótarspurningar inn í þetta. Annars vegar, af því að ég hjó eftir því í ræðu og máli hæstv. ráðherra að það sé verið að skoða frekari sviðsmyndir, hvernig honum hugnist sú hugmynd sem hefur verið rædd varðandi förgun dýrahræja með færanlegum brennsluofnum milli landsvæða sem gæti einmitt létt á þessu álagi sem sannarlega er mikið. Birtingarmynd þess verður gjarnan mjög alvarleg þegar upp koma alvarleg atvik eins og t.d. riðusmit sem við upplifðum hérna fyrir nokkrum árum síðan. Hin spurningin lýtur að skrá yfir svæði sem á að verða til innan tveggja ára frá setningu reglugerðar um skrá um mengaðan jarðveg. Það þýðir að sú skrá hefði átt að liggja fyrir núna 1. janúar sl., skrá yfir svæði þar sem er mengaður jarðvegur eða þar sem grunur er um mengun, sem skal vera tilbúin að þessum tveimur árum liðnum. Þetta er líka ákveðin forsenda þess, vegna þess að við vitum um umfang mengaðra svæða, sem er mjög mikilvægt, að við náum utan um það hvar mengunin liggur á meðan við verðum á sama tíma 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og eins hv. þingmönnum Orra Páli Jóhannssyni og Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrir sín innlegg og spurningar. Þær eru mikilvægar. Við þurfum að hraða okkur í þessum málum því að EFTA-dómstóllinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að Ísland hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar hvað varðar meðferð dýraleifa, einkum með því að hafa ekki komið fram með viðeigandi kerfi til að meðhöndla dýraleifar með þeim hætti sem mælt er fyrir í lögunum né eftirlitskerfi til að tryggja að þessum lagafyrirmælum sé fylgt. Dómstóllinn sagði einnig að íslensk stjórnvöld hefðu látið hjá líða að koma í veg fyrir að dýrahræ, sláturúrgangur af áhættuflokki 3, úrgangur frá heimaslátrun, væru urðuð á viðurkenndum urðunarstöðum og að koma í veg fyrir að dýrahræ og úrgangur frá heimaslátrun séu grafin á staðnum án þess að uppfyllt séu skilyrði reglugerða. Hæstv. ráðherra talaði um að hann hafi verið að koma af fundi með sveitarfélögunum. Þá hefur hann örugglega fengið ábendingu um minnisblað, sem má finna núna á heimasíðu sambandsins, sem Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi létu taka saman. Minnisblaðið fjallar um ráðstöfun dýraleifa, þar með talið um ábyrgð sveitarstjórna og mögulegar úrvinnsluleiðir, og er ætlað að varpa ljósi á skyldur sveitarfélaga hvað varðar ráðstöfun dýraleifa, svo og helstu ráðstöfunarleiðir sem nú eru tiltækar og til greina kæmi að byggja upp - tillögur um það. Það er örugglega gott að glugga í þessa samantekt til þess að við komumst áfram í þessari vinnu og getum þá uppfyllt þau skilyrði sem við sjálf höfum sett, auk þess sem hollustu- og verndarlög segja til um.

Virðulegi forseti. Ég vil aftur þakka hv. þingmönnum, bæði málshefjanda og þeim sem hér taka þátt, fyrir gott innlegg og málefnalega umræðu. Af því að hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir lýsir smithættu og óhóflegum flutningskostnaði, hv. þm. Orri Páll Jóhannsson spyr um skoðanir þess sem hér stendur á færanlegum brennsluofni og málshefjandi, hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, ræðir um minnisblað frá landshlutasamtökum, þá finnst mér bara mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa það í huga að ráðuneytið getur ekki gripið inn í og tekið ákvarðanir eða sagt aðilum að fara einhverjar ákveðnar leiðir. Mér þykir það vera hæpið, virðulegi forseti, þar sem þetta er á ábyrgð sveitarfélaganna. Það sem við hins vegar höfum gert, og átt fjölmörg samtöl út af þessu, er að við höfum bara sagt að ef það er eitthvað sem við getum gert til að liðka fyrir að góð lausn finnist þá gerum við það. Það er alveg hárrétt að það verður að huga að smithættu og það þarf að lágmarka flutningskostnaðinn. Færanlegur brennsluofn hefur oft verið nefndur. En ég held að það sé gott að skoða hvað aðrar þjóðir hafa gert sem eru í svipaðri stöðu og við. Þó að við séum með okkar sérstöðu hérna, eyja í miðju Norður-Atlantshafi, þá eru samt sem áður fleiri svæði, m.a. á Norðurlöndunum, þar sem þú ert með fátt fólk á stóru landsvæði. Þau eru með sitt fyrirkomulag og ég tel mjög skynsamlegt að skoða og kanna hvort við getum ekki nýtt okkur reynslu þeirra. Við verðum að finna lausn á þessu og því fyrr því betra, þó að auðvitað munum við hins vegar alltaf sitja uppi með, vegna þess að við erum hér að vinna með hringrásarhagkerfi, að við viljum nýta sem allra mest þannig að þetta vandamál verði sem minnst. En það mun aldrei hverfa 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra fyrir að taka þátt í þessari brýnu umræðu hér í dag. Á miðhálendi Íslands er að finna einstaka náttúru og stærstu ósnortnu víðerni Evrópu. Þar er fyrir stór þjóðgarður í kringum Vatnajökul og fjöldi þegar friðlýstra svæða. Það hefur verið stefna okkar í VG frá stofnun hreyfingarinnar að leggja ríka áherslu á aukna vernd náttúru Íslands. Stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu er eitt af stóru verkefnunum á þeirri vegferð. Með leyfi forseta vil ég grípa niður í grein forvera ráðherra í starfi, Guðmundar Inga Guðbrandssonar, sem sagði: „Á hálendi Íslands ægir saman beljandi jökulám, fágætum gróðurvinjum, svörtum sandauðnum og sérstæðum jarðmyndunum sem finnast hvergi annars staðar í heiminum á einu og sama svæðinu.“ Það er skylda okkar sem höfum fengið að njóta þessarar miklu náttúru að tryggja aðgengi komandi kynslóða að þessu stórbrotna svæði. Áhrif slíkra garða eru langt umfram verndargildið eitt og sér og tilvist þeirra verið sem vítamínsprauta fyrir aðliggjandi samfélög og skapað efnahagsleg verðmæti og fjölda starfa bæði við stofnanirnar sjálfar og vegna afleiddra starfa, en innlendar rannsóknir hafa sýnt fram á að það fjármagn sem hið opinbera leggur í þjóðgarða skilar sér margfalt til baka. Alls eru 50 heilsársstörf tengd Vatnajökulsþjóðgarði en ég hef lagt fram þingsályktunartillögu þess efnis að efla enn frekar landvörslu, ekki síst til að sporna við utanvegaakstri. Þjóðgarðar hafa mikið aðdráttarafl og bjóða upp á ótal möguleika í efnahagslegum ávinningi á sama tíma og vernd náttúrunnar er höfð að leiðarljósi. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra að eftirfarandi: 1. Hver er staðan á þeirri vinnu að stofna þjóðgarð á þegar friðlýstum svæðum og jöklum á þjóðlendum á hálendinu með breytingu á lögum um Vatnajökulsþjóðgarð, sem er eitt af markmiðum ríkisstjórnarinnar samkvæmt stjórnarsáttmála hennar? 2. Telur ráðherra mögulegt að friðlýsa stærri hluta af þjóðlendum svo tengja megi svæði saman í samfelldum þjóðgarði á hálendinu þegar friðlýst svæði og þeir jöklar sem ekki eru friðlýstir, að hluta eða í heild, liggja ekki saman? Hvaða landsvæði sér ráðherra fyrir sér að gætu fallið þar undir? 3. Telur ráðherra að einhver þeirra svæða sem felld voru úr rammaáætlun sem virkjunarkostir á 152. löggjafarþingi verði friðlýst innan þjóðgarðs á hálendi Íslands og ef svo er, hver?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli og ég vona að umræðan verði hér sem oftast um þetta mikilvæga málefni. Ég ákvað síðastliðið vor að skipa þriggja manna starfshóp sem fékk það hlutverk að vinna skýrslu sem varpa á ljósi á stöðu friðlýstra svæða á Íslandi og áskoranir sem þeim fylgja. Staðan í dag er þannig að á Íslandi eru 130 friðlýst svæði, þar af þrír þjóðgarðar. Ef þjóðlendurnar eru teknar með er þetta um 40–50% að flatarmáli landsins. Af þessum friðlýstu svæðum er búið að gera stjórnar- og verndaráætlanir fyrir 33 og 15 eru í vinnslu. Það er í rauninni tækið sem er nýtt, getum við sagt, til að vernda, nýta og njóta svæðanna. Þau eru undir stjórn þriggja stofnana og umsjón með svæðunum og stjórnfyrirkomulag á þeim er því með ólíkum hætti. Á undanförnum árum hefur farið fram umræða um tækifæri og áskoranir sem fylgt geta því að friðlýsa landsvæði á Íslandi. Eins og hv. þingmaður nefnir í sinni fyrirspurn þá er tilgreint í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að á kjörtímabilinu verði, með breytingu á lögum um Vatnajökulsþjóðgarð, stofnaður þjóðgarður á þegar friðlýstum svæðum og jöklum á þjóðlendum á hálendinu. Starfshópurinn hefur skilað skýrslu til mín og hún hefur nú verið gerð opinber en skýrslunni er ætlað að vera grunnur fyrir frekari skoðun á þessu málefni og hjálpa til við þær ákvarðanir sem teknar verða um framvindu þessa máls. Ég hvet alla hv. þingmenn til að kynna sér þessa skýrslu. Varðandi aðra spurningu hv. þingmanns þá held ég að þetta snúist ekki um hvað ég tel mögulegt heldur hvað sveitarfélögin, umsjónarstofnanir friðlýstu svæðanna og aðrir hagaðilar telja mögulegt. Ég vil byggja ákvörðunina á samráði við þau og þeim ábendingum sem koma fram í skýrslunni sem ég minntist hér að ofan. Þessu tengt er líka mikilvægt að benda á að undanfarna mánuði höfum við í umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu unnið í nánu samráði við stofnanir ráðuneytisins að greiningu á stofnanaskipulagi ráðuneytisins. Hvatar þessarar vinnu eru einkum tvenns konar. Annars vegar eru það umfangsmiklar áskoranir sem blasa við okkur á sviði loftslags- og umhverfismála sem kalla á öflugri stofnanir sem og áform stjórnvalda um fækkun og eflingu stofnana. Hins vegar er horft til mikilvægra stefnumiða eins og rafrænnar umbreytingar, betri þjónustu, fjölgunar starfa á landsbyggðinni, fjölgun starfa óháð staðsetningu og uppbyggingar og þróunar eftirsóknarverðra vinnustaða fyrir öflugt fagfólk. Þessi atriði skipta sköpum við að greina þá möguleika sem felast í þjóðgarði á miðhálendinu - og annars staðar á landinu - og hversu stór hann verður. Og af því að hv. þingmaður tekur þetta mál upp þá er það alveg skýrt og afstaða mín er alveg skýr og tengist því sem stendur í stjórnarsáttmálanum um samráð við heimamenn að það fer langbest á því þegar nærsamfélagið er hvað öflugast og hefur forystu um viðkomandi svæði. Við skulum ekki bara tala um þjóðgarð á hálendinu, Ég var núna bara að koma af einstaklega ánægjulegri stund þar sem við vorum að vígja gestastofu í Snæfellsjökulsþjóðgarði. Það er alveg skýrt dæmi um það hvernig er hægt að gera hlutina einstaklega vel. Það var einstaklega ánægjulegt að vera þarna á föstudaginn þar sem var mikill fjöldi fólks úr samfélaginu að fagna því að við vorum að opna þessa glæsilegu gestastofu. Ég lít svo á að þetta sé gott fordæmi fyrir okkur til að vinna með. Þess vegna hef ég flutt lögheimili Vatnajökulsþjóðgarðs í Vatnajökulsþjóðgarð, á Höfn í Hornafirði, vegna þess að ég taldi það ekki eiga heima á höfuðborgarsvæðinu og reyndar furðuleg hugmynd að það hafi verið á höfuðborgarsvæðinu. Það liggur fyrir að við munum hafa þá stefnu að þjóðgarðinum á Þingvöllum verði stýrt frá Þingvöllum, Snæfellsjökulsþjóðgarði stýrt frá Snæfellsnesi og Vatnajökulsþjóðgarði frá Vatnajökulssvæðinu. Hv. þingmaður spyr að endingu um það hvort einhver þeirra svæða sem felld voru úr rammaáætlun sem virkjunarkostir á 152. löggjafarþingi verði friðlýst innan þjóðgarðs á hálendi Íslands, og ef svo er, hver. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að einhver þeirra svæða sem felld voru úr rammaáætlun eru á miðhálendinu, svo sem vatnsaflskosturinn Hverfisfljótsvirkjun og jarðhitakostirnir Sköflungur og Sandfell sunnan Torfajökuls En aftur vil ég vísa á mikilvægi samráðs og samtals á milli þeirra sem þetta snertir. Ef það er vilji og samkomulag um að ákveðin svæði verði friðlýst sem stök svæði eða hluti af þegar friðlýstum svæðum eða þjóðgörðum þá er sjálfsagt mál að vinna að því. Ég held að reynslan kenni okkur að það er mjög mikilvægt að vinna með hagaðilum og þeim sem eru á viðkomandi svæðum ef góður árangur á að nást.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda sínar mjög svo góðu spurningar og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar bara í framhaldi af því sem hæstv. ráðherra sagði, og kom stuttlega inn á svör við spurningum um hvaða svæði hann sæi fyrir sér að gætu átt þarna undir, að halda því á lofti, af því að við gerðum það ekki í fyrri umræðu hér áðan um spurningar um endurskoðun á rammaáætlun, að afgreiðslan á rammaáætlun síðastliðið vor var til mikilla bóta þar sem út voru hreinsaðir kostir sem í rauninni enginn hafði sérstakan áhuga á og margir þeirra á hálendinu og hefur oft komið til umræðu að þau svæði sem undir væru væru sannarlega þjóðgarðsígildi, samanber hugmyndir um hálendisþjóðgarð. En af því að hæstv. ráðherra kemur inn á þetta með mikilvægi samstöðunnar heima fyrir þá langar mig bara að nota tækifærið og spyrja hann hvort hann hafi orðið þess áskynja að hún hafi eitthvað breyst í afstöðu þeirra sveitarfélaga eða fulltrúa þeirra sem í dag standa að Vatnajökulsþjóðgarði, því að ég hef ekki skynjað neitt annað en mjög ríkan vilja þar til einmitt 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og eins hv. þm. Orra Páli Jóhannssyni fyrir sína ræðu. Hæstv. ráðherra kom inn á mikilvægi samtals og samráðs og ég get fyllilega tekið undir það. Það hafa verið stórir ásteytingarsteinar í ýmsum málum er varða sveitarfélögin, hvað varðar skipulagsvald, hvað varðar ýmislegt. Þar getum við bæði horft til náttúruverndar og við getum horft til sjókvíaeldis, við getum horft á alls konar þætti. Mér þætti ákaflega gott að sjá að um svona málefni næðist góð og breið sátt. Því vil ég taka undir það hvað varðar Vatnajökulsþjóðgarð. Þar hef ég ekki annað heyrt en að um hann sé mikil ánægja. Auðvitað eru öll svona verkefni flókin og þau eru af mikilli stærðargráðu og þau taka langan tíma. Ég hef rætt við aðila erlendis frá sem meta það svo að 10, 20 ár séu ekkert svo langur tími í að koma á stofn og í almennilega framkvæmd þjóðgarði. Það var nú mikið notað hér í umræðunni á síðasta kjörtímabili að sporin hræði. Því vil ég bara segja að sporin geta líka verið þannig að þau verði bara að göngustíg, greiðum og færum. Ef við horfum til Vatnajökulsþjóðgarðar þá voru auðvitað alls konar hnökrar í upphafi, hér varð efnahagshrun, það voru alls konar hlutir varðandi skipulag og annað, en eftir því sem tíminn líður er ánægjan meiri. En ég þakka bara kærlega fyrir góða umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur bæði hv. málshefjanda, Jódísi Skúladóttur, og hv. þm. Orra Páli Jóhannssyni fyrir þeirra innlegg og frumkvæði að því að ræða þessi mál sem ég tel að hafi verið mjög mikilvægt. Ég ætla ekki að segja hér, virðulegur forseti, að ég hafi ekki heyrt neina gagnrýni á hugmyndir um þjóðgarða og friðlýst svæði í embætti mínu sem umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra en það sem ég finn er að sú nálgun að nærsamfélagið sé með, getum við sagt, hönd á stýri, - þó svo að auðvitað fleiri komi að, þjóðgarður heitir auðvitað þjóðgarður því að hann er handa þjóðinni en þú getur ekki gert þetta nema það sé sátt í nærsamfélaginu - mér finnst vera sátt um þá nálgun. Gallinn við samtal og samráð er að þetta tekur alltaf svolítinn tíma. Það er miklu auðveldara að ákveða þetta einn. Maður er kannski kominn með einhverja niðurstöðu hjá sjálfum sér en það er bara ekkert sjálfgefið að það séu allir þar. Síðan er það nú oftar en ekki þannig þegar samtal á sér stað og þegar viðkomandi aðilar finna að það eru heilindi á bak við það og viðkomandi aðilar finna að það er hlustað og þeir hafðir með í framtíð þess svæðis sem þeir telja til síns nærsvæðis að þeir komast að niðurstöðu í erfiðum málum. Það verður spennandi t.d. að sjá niðurstöður starfshóps sem er að skoða bæði þjóðgarðamál og orkumál á Vestfjörðum. Það er ekki langt í niðurstöðu þar. Það er annar hópur sem skoðar orkumálin og sömuleiðis líka það sem snýr að náttúruvernd í Vestmannaeyjum. Það er ekkert leyndarmál að þar eru heimamenn sem stýra þeim hópum. En auðvitað eru miklu fleiri sem koma að því, enda er það  
             Það er ánægjulegt að heyra tóninn í hv. þingmönnum hér og ég vona að við höfum tækifæri til að ræða þetta betur í nánustu framtíð.