Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um Jarðeignasjóð ríkisins var afgreitt frá Nd. með nokkrum breytingum. Það var brtt. frá landbn. á þskj. 262, sem n. flutti í byrjun, en síðar komu brtt. frá Búnaðarfélagi Íslands, sem höfðu verið athugaðar á búnaðarþingi og n. tók þær að mestu leyti óbreyttar upp og flutti þær. Voru þær allar samþ. Það er eins og sjá má hlutverk þessa frv. að stofna sjóð, Jarðeignasjóð ríkisins. Tilgangur sjóðsins er sá að kaupa upp jarðir, sem illa eru í sveit settar, of litlar og ekki góðar til búrekstrar og sem af þjóðhagslegum ástæðum mætti telja eðlilegt að færu úr byggð. Þetta er aðaltilgangurinn. Þá er gert ráð fyrir því, að Búnaðarfélag Íslands og Landnám ríkisins kynni sér ástand þessara jarða og meti, hvort æskilegt sé að ríkið kaupi jörðina með tilliti til þess, hver tilgangur frv. er, og gert er ráð fyrir því að hafa hliðsjón af því verðmæti, sem búið er að leggja í jörðina, þegar kaupverð er ákveðið, en kaupverð skal þó ekki fara yfir fasteignamat á hverjum tíma. Þetta var dálítið gagnrýnt í Nd., að binda verðið við fasteignamatið, en þess ber að geta, að nú er að ganga í gildi nýtt fasteignamat, og það verður að ganga út frá því, að hið nýja fasteignamat verði að mestu miðað við þau verðmæti, sem álitin eru vera í jörðinni, þótt einnig eigi að hafa hliðsjón af því, hvað líklegt söluverð væri. Þess má geta, að í sambandi við Jarðakaupasjóð ríkisins, sem var stofnaður 1936, þótti sjálfsagt að hafa þetta ákvæði í l., að verðið skyldi ekki fara yfir gildandi fasteignamatsverð, og í þeim hreinsunareldi, sem þetta frv. hefur verið í bæði hjá Búnaðarfélagi Íslands, búnaðarþingi og við samningu þess, þar sem forsvarsmenn bænda voru, þá var ekki talið fært að víkja frá þessu ákvæði. Þá er gert ráð fyrir, að þriggja manna n. hafi með framkvæmd þess að gera, þegar um jarðakaupin er að ræða, en að öðru leyti verði Jarðeignasjóðurinn í vörzlu jarðeignadeildar ríkisins. Þá er einnig lagt til, að l. um gamla Jarðakaupasjóðinn verði felld úr gildi. Sá sjóður hefur ekki verið starfræktur síðustu áratugina, það eru meira en 20 ár síðan hann hefur keypt nokkra jörð, og það þykir ekki ástæða til að vera með tvo jarðeignasjóði eða tvenns konar l. um þetta efni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frv. Það skýrir sig sjálft, en hugmyndin um það er ekki mín. Það hefur verið rætt á fundum bænda undanfarin þrjú, fjögur ár, að nauðsynlegt væri að gera ráðstafanir til þess, að þeir menn, sem fara af jörðum sínum afskekktum, er ekki seljast á frjálsum markaði, þurfi ekki að ganga slyppir frá. Og á s.l. sumri, ég held það hafi verið í júlí eða ágústmánuði, voru samþ. drög að frv. um þetta. Það voru Sæmundur Friðriksson og Pálmi Einarsson, sem það gerðu, eftir minni beiðni, og í septembermánuði var skipuð sérstök n. til að endurskoða það frv., og samdi sú n. frv., sem hér liggur fyrir, og varð samkomulag um það í n. Í n. voru prófessor Ólafur Björnsson, Jón Þorsteinsson alþm., Gunnar Guðbjartsson, form. Stéttarsambands bænda, Kristján Karlsson fyrrv. skólastj. og Gunnlaugur Briem ráðuneytisstjóri, sem var formaður n. Eins og ég sagði hefur þetta frv. fengið góða endurskoðun, bæði hér í hv. Alþ. og á búnaðarþingi, og a.m.k. í öllum aðalatriðum hefur verið fallizt á þær brtt., sem búnaðarþing gerði um málið. Herra forseti, ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Svo sem segir í grg. þessa frv., var skipuð snemma á árinu 1965 n. til þess að endurskoða l. um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þessi n. hefur síðan starfað að þessum málum, og það er þó sérstaklega nú í vetur, sem hún hefur unnið að endurskoðun l. Það þóttu nokkrar líkur til þess, að n. gæti lokið störfum, þannig að frv. hennar kæmi til kasta Alþingis, og er það ástæðan fyrir því, að þetta frv., sem hér er um að ræða, er svo seint fram komið. Það hefur hins vegar komið í ljós við umr. um málið í n., að þar eru ýmis veigamikil atriði, sem þarfnast nákvæmrar athugunar, og það hefur tekið alllangan tíma frá beggja hálfu að gera sér grein fyrir því, hvort hægt væri að ná samstöðu um ýmis þeirra atriða. Loks er rétt að geta þess, að það hefur gerzt í vetur, að allstórir hópar opinberra starfsmanna hafa gengið undan merkjum BSRB, og hafa komið fram mjög ákveðnar kröfur um það frá ýmsum hagsmunahópum, að Bandalag háskólamanna fengi samningsaðild. Það mál út af fyrir sig þarfnast mjög rækilegrar athugunar, vegna þess að þá þarf að gera allmiklu víðtækari breytingar á kerfinu í heild. Hvort úr þessu verður, skal ég engu um spá, en þetta veldur því, að það er útilokað með öllu, að n. geti lokið störfum þannig, að málið í heild geti komið til kasta yfirstandandi Alþingis. Það hefur þess vegna orðið að ráði og samkomulag orðið um það á milli fjmrn. og BSRB að óska eftir því við hið háa Alþingi, að teknir verði út úr þessu vissir þættir málsins og þeir lögfestir nú, þar sem þeir geta með engu móti beðið. Annars vegar eru óskir bandalagsins um það, að frestum verði nokkuð breytt, frá því sem er í kjarasamningalögunum, en eins og hv. þd. er kunnugt, eiga að fara fram nýir kjarasamningar opinberra starfsmanna seint á þessu ári og taka gildi um næstu áramót. Það hefur áður í sambandi við samninga verið breytt frestum, eftir því sem samkomulag hefur orðið um á milli samningsaðila, en það verður hins vegar ekki gert nema með sérstakri breyt. á lögunum. Þetta er annað atriði málsins. Hitt atriðið er ákvæði það til bráðabirgða, sem lagt er til hér að fá lögfestingu Alþingis á, en það er samkomulag á milli fjmrh. og BSRB um það, að nokkrum hluta af kjarasamningamálinu verði frestað fram yfir næstu áramót, þ.e.a.s. til ársloka 1968, og er þar um að ræða flokkun starfsmanna í launaflokka, sem hefur verið mjög mikið vandamál og báðir aðilar eru algerlega sammála um, að brýn nauðsyn sé að taka til rækilegrar endurskoðunar, þannig að það þurfi ekki að vera að hagga því í hvert skipti, sem kjarasamningar eru teknir upp á milli þessara aðila. Það varð að samkomulagi við rn., að fulltrúar frá því og bandalaginu færu til útlanda og kynntu sér, hvernig þessum málum væri fyrir komið í nokkrum löndum, þar sem líklegast var talið, að þetta væri orðið fastast í sniðum, og þetta hefur verið framkvæmt og í samræmi við það samkomulag, sem frv. getur um, hefur ákveðnum aðilum verið falið af beggja hálfu að hefjast handa um þessa endurskoðun. Það er hins vegar ekki ætlunin, að þetta skerði í neinu kjör opinberra starfsmanna, þó að þessu seinki um þetta heila ár eða kunni að fara svo, að því seinki um það langan tíma, vegna þess að þær breyt., sem yrðu á launaflokkum, mundu engu að síður taka gildi frá 1. jan. 1968. Þetta eru þau tvö atriði, sem hér er óskað lögfestingar á, og eins og ég sagði hefur orðið algjört samkomulag um það á milli fjmrn. og BSRB að taka þau út úr endurskoðun l. sem slíkri, og vænti ég þess, að með hliðsjón af því, að málið er áfram í endurskoðun með samþ. beggja aðila, geti hv. þdm. fallizt á að taka ekki upp önnur atriði málsins á þessu stigi, ekki fyrr en heildarendurskoðunin liggur fyrir og till. þar að lútandi, hvort sem um það verður þá samkomulag eða ekki á því stigi. Eins og ég sagði, er það alveg nauðsynlegt, að þessar breyt. verði gerðar nú á yfirstandandi . Alþ., en þar sem skammur tími er eftir, vildi ég leyfa mér að beina því til hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hún leitist við að hraða því, og vonast því til, að ekki þurfi um það að verða ágreiningur, þar sem hér er samstaða beggja aðila um málið. Ég orðlengi svo ekki frekar um það, nema tilefni gefist til, herra forseti, en legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þar sem þetta frv. er byggt á samkomulagi þeirra aðila, sem hér að standa, ætla ég ekki að hafa neitt sérstaklega á móti því, en ég vil þó ekki láta hjá líða að benda á, að það verður að teljast mjög óhagkvæmt og óeðlilegt, að það liggi ekki fyrir ákvörðun um kjaramál opinberra starfsmanna, fyrr en 1. des. En skv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að kjaradómur hafi frest til 1. des. 1967 til þess að kveða upp sinn dóm. En það er öllum vitað mál, að ákvörðun um launakjör opinberra starfsmanna hefur afgerandi þýðingu fyrir afgreiðslu fjárlaga. Það er auðséð, að þau verða, þá ekki afgreidd, fyrr en eftir 1. des. Það er nú sök sér, því að afgreiðsla fjárlaga hefur áður dregizt fram yfir þann tíma. En ég vil segja það, að það er ákaflega erfitt að gera sér hugmyndir um afgreiðslu fjárlaga, fyrr en eftir 1. des. - fyrr en ákvörðun um launakjör opinberra starfsmanna liggur fyrir. Á þetta vildi ég aðeins benda og enn fremur benda á það, að í grg. með frv. til 1. um kjarasamninga opinberra starfsmanna var það einmitt flutt fram sem rök fyrir því, hvernig frestirnir eru tilteknir í þeim 1., að það væri nauðsynlegt vegna undirbúnings og samningar fjárlaga, að það lægi fyrir það snemma, sem sagt 1. okt., hver yrðu launakjör starfsmanna ríkisins á næsta ári. Á þetta vildi ég aðeins benda. Í öðru lagi verð ég að láta í ljós þá skoðun mína, að endurskoðun laganna hafi tekið helzt til langan tíma, þar sem n. er skipuð 10. marz 1965 og hefur ekki enn lokið starfi. Þá vil ég í þriðja lagi minnast á það, sem hæstv. fjmrh, vék að, þeirri ósk, sem komið hefur fram frá BHM um að fá aðild að kjarasamningum. Ég veit ekki betur en BSRB eða þess stjórn hafi látið í ljós samþ. við þeirri ósk, þannig að það ætti ekki að standa á þeim aðila að veita viðurkenningu á samningsaðild háskólamenntaðra manna. Ég verð að segja, að eins og þessum málum er nú komið, er vissulega ástæða til þess að viðurkenna þá samningsaðild í stað þess að láta skeika að sköpuðu og málin fara fram með þeim hætti, sem gert hefur verið að undanförnu, að það er verið að taka hvern starfshópinn á fætur öðrum út úr og semja við hann sérstaklega. Það er alveg gagnstætt þeirri hugsun, sem lá að baki l. um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þetta hefur það í för með sér, að nú eru starfskjör háskólamenntaðra manna orðin ákaflega misjöfn, þannig að ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um, að það eina eðlilega, úr því sem komið er, er það að veita BHM aðild að kjarasamningum, og þar sem mér skilst, að heildarsamtökin, BSRB, hafi út af fyrir sig síður en svo við það að athuga, heldur hafi fallizt á það, vænti ég þess, að það muni ekki standa á hinum samningsaðilanum, ríkisstjórninni, að fallast á það að viðurkenna BHM sem samningsaðila, en frá þeim samtökum hefur legið fyrir ákveðin ósk um það að vera viðurkenndur samningsaðili. Sú ósk lá fyrir, þegar frv. að kjarasamningalögum var hér til afgreiðslu í fyrsta sinn, en þá þótti ekki fært að sinna henni, vegna þess að það var talið eðlilegt, að aðeins væri samið við einn aðila.. En eins og raunveruleikinn er orðinn, er búið að þverbrjóta þá meginreglu. Það er búið að taka upp samninga við einstaka starfsmannaflokka, auk þess sem öll sveitarfélögin taka sérstaklega upp samninga við sína starfsmenn. Ég mundi þess vegna gjarnan hafa kosið það, að hæstv. fjmrh. hefði getað talað öllu ákveðnar um afstöðu sína og ríkisstj. til þessa máls. En í öllu falli er þess þó að vænta, að þessi n., sem hefur nú haft 2 ár til síns starfs, muni skila af sér og skila áliti fyrir næsta reglulegt Alþ. og þá verði tekin hrein og bein afstaða til þessarar spurningar, hvort það á ekki að veita BHM samningsaðild.



Herra forseti. Ég hef í rauninni ekkert við það að athuga, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan um þetta mál í einstökum atriðum. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að það er auðvitað ekki gott að lengja þessa fresti. Það er hins vegar þannig ástatt, að bandalagið telur útilokað að gera kröfur sínar eins snemma og ætlazt er til skv. l., m. a. vegna þess að það telur líkur til, að það ríki nokkur óvissa fram eftir ári um það, hvernig þróunin verður í þessum efnum á næsta hausti, og þess vegna verði erfitt að byggja kröfugerð upp, eins snemma árs og ætlazt er til skv. l. Ég fyrir mitt leyti hef ekki viljað synja bandalaginu um þessa framlengingu, þó að vel megi segja, að það sé út frá ýmsum sjónarmiðum ekki hyggilegt að veita hana og geti skapað vissa erfiðleika við afgreiðslu fjárlaga að vita ekki nánar um framvindu þessara mála. Hitt er annað mál, að það eru nú ekki ákaflega miklar líkur til þess, eins og þessi mál hafa þróazt hingað til, að það hefði hvort sem er legið svo ákaflega miklu ljósara fyrir fyrr en þá í nóv. eða svo, hvernig þessu væri háttað, og síðast, þegar breytingar urðu, var þessum málum til lykta leitt álíka seint og hér er gert ráð fyrir, þannig að menn urðu að hafa uppi töluverðar ágizkanir um niðurstöðurnar. Og það var veitt í einu lagi í fjárl. heildarupphæð til að mæta væntanlegum launahækkunum, enda er það snemma gengið frá sundurliðun launa í fjárl. frv. frá einstökum stofnunum, að það væri útilokað, jafnvel þótt hinir fyrri frestir giltu, að það væri hægt að vita nokkuð um það, áður en gengið er frá einstökum fjárlagaliðum, þannig að það verður þá að vera ein heildarupphæð, sem þar kæmi til greina. Varðandi Bandalag háskólamanna, sem hv. þm. taldi sig hafa orðið fyrir nokkrum vonbrigðum af, að ég gæti ekki lýst nánar skoðun minni á, hvort ætti að veita aðild eða ekki, held ég nú naumast, að hv. þm. telji það neina goðgá, þó að ég vilji ekki gera það, vegna þess að þetta mál er miklu flóknara en svo, og enda þátt stjórn BSRB hafi fyrir sitt leyti ekki viljað setja fótinn fyrir það, að BHM yrði viðurkennt, er málið alls ekki svo einfalt, vegna þess að það eru allar líkur til, að BSRB gæti sundrazt enn meir. Menn gera sér alveg fullkomlega grein fyrir því, hvað kynni að gerast í þessum efnum, og það eru fjölmennir hópar þar, sem segja, að það sé þá full ástæða til, að þeir myndi sín sérstöku samtök. Munurinn á BSRB annars vegar og BHM hins vegar er sá, að í BSRB eru eingöngu starfsmenn þessara aðila, sem eru viðsemjendur, en í BHM er fjöldinn allur af fólki, sem er ekki á neinn hátt tengdur ríkinu, þannig að þessi samtök eru þar af leiðandi mjög mismunandi upp byggð, og það er ekki fyrr en í vetur, sem þessi þróun hefur fyrir alvöru orðið, að fleiri og fleiri félög hafa beinlínis sagt sig undan merkjum BSRB. Fram til þessa hefur þó allverulegur hluti af félögum háskólamanna einnig verið í bandalaginu, og það hafa komið upp í þessum viðræðum um samningana í vetur - sem ég skal einnig fúslega fallast á að hafa tekið óeðlilega langan tíma - ýmis atriði, sem eru þess eðlis, að þau hafa grundvallarþýðingu í því sambandi, hvort á að viðurkenna aðra samningsaðila en BSRB, hvort sem það er BHM eða þá ef til vill fleiri samtök. Og vandinn getur sá orðið í þessu, að þetta verði enn fleiri aðilar, sem komi til með að mynda sín samtök og geti þá gert kröfur um að verða sjálfstæðir samningsaðilar. Það er kannske ekki svo hættulegt, ef það eru bara BSRB - eða það, sem eftir verður af því - og BHM. En það liggur hins vegar ljóst fyrir eftir reynslu í öðrum löndum, að það er mesta ógæfa, ef það verða margir samningsaðilar um kjaramálin og skapar mikla erfiðleika, ef á að halda samræmi. Meðan það er t.d. einn aðili hér, eins og BSRB, þá hafa þeir fallizt á að flokka háskólamenn eftir vissum sjónarmiðum, sem mundu alls ekki lengur vera til staðar, ef þeir væru allir farnir úr BSRB. Hvort þetta er til góðs eða ills, skal ég ekki um dæma á þessu stígi, en það skýrir kannske nokkuð, að ég vil ekki fara að gefa ákveðnar yfirlýsingar í þessu efni. Ég játa hins vegar, að menn verða að viðurkenna ákveðnar staðreyndir. Og ef það eru heilir hópar ríkisstarfsmanna, sem neita algjörlega að vera aðilar að BSRB og mynda sín eigin samtök, þá er ekki hægt að ganga fram hjá slíku. En einmitt þessi þróun síðustu mánuðina hefur ekki hvað sízt leitt til þess, að það er óumflýjanlegt að doka nokkuð við og sjá, hvernig þetta kemur til með að þróast. Og það hefði verið útilokað að leggja heildarendurskoðun laganna fyrir þingið án þess að taka jafnframt ákvörðun í þessu efni og gera þá upp við sig t.d., hvort menn eru reiðubúnir til að skikka þá alla aðra starfsmenn til að vera í BSRB eða ekki. Það verður erfiðara að gera það, ef búið er að samþykkja, að einn aðili geti klofið sig þarna út úr, sem sagt háskólamenntaðir menn. Er þá hægt að skipa hinum öllum að vera eftir þar, ef þeir óska þess að mynda sín eigin samtök? Ég held, að það verði ekki hjá því komizt, að menn hugsi um það töluvert alvarlega, hvaða afleiðingar það hefði, ef það á að veita a.m.k. almennan rétt, til þess að ríkisstarfsmenn geti bara myndað sín sjálfstæðu félög og orðið sjálfstæðir samningsaðilar einmitt út frá þeirri hugsun, sem ég álit, að sé góð, og óumflýjanlegt sé, að það þurfi að byggja upp heilsteypt launakerfi, og það verður því erfiðara að ná samkomulagi um launaflokkun eftir því sem það verða fleiri aðilar, sem verða gagnaðilar ríkisins við samningaborðið á því sviði. Hitt er alveg rétt, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að það þýðir auðvitað ekki að neita staðreyndum, og það kann vel að vera, að þessi samtök háskólamanna fastmótist og verði svo hreinar línur milli þeirra og BSRB, að það verði ekki um þar að ræða annað heldur en eftir atvíkum að viðurkenna tvo samningsaðila. En ég treysti mér ekki á þessu stigi til þess að gefa yfirlýsingu um það og tel það ekki skynsamlegt. Ég segi það eitt, að ég tel sjálfsagt, að málið sé athugað í fullri alvöru og kostgæfni.