Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 1. þm. Norðvest., Sturlu Böðvarssyni, dagsett 17. nóvember 2005: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 2. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Adolf H. Berndsen, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Adolf H. Berndsen hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða vanda sem er að skapast vegna sparnaðaraðgerða á blóðskilunardeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Í ályktun FÍH frá 14. nóvember sl. segir orðrétt, með leyfi forseta: „Stjórn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga lýsir yfir áhyggjum af því alvarlega ástandi sem í stefnir varðandi hjúkrunarþjónustu á blóðskilunardeild Landspítala – háskólasjúkrahúss verði fyrirhugaðar breytingar á vinnutíma hjúkrunarfræðinga látnar ganga fram. Hjúkrunarþjónusta á blóðskilunardeild er sérfræðiþjónusta við sjúklingahóp sem ekki getur án þjónustunnar verið. Sérþekking og sérhæfing hjúkrunarfræðinganna er slík að allt árið tekur að þjálfa nýja hjúkrunarfræðinga til starfa á deildinni. Átta af 16 hjúkrunarfræðingum sem starfa á blóðskilunardeild LSH túlka fyrirhugaðar breytingar á vinnutíma sem ígildi uppsagnar á ráðningarsamningi og munu því að óbreyttu hætta störfum um áramót. Öryggi sjúklinga sem háðir eru þjónustu blóðskilunardeildar verður þá stefnt í verulega tvísýnu auk þess sem mikil sérþekking hjúkrunarfræðinganna tapast.“ Frú forseti. Við ræðum hér um blóðskilun nýrnasjúklinga. Blóðskilunarvélin virkar eins og gervinýra og þarf sjúklingur að mæta í hana þrisvar sinnum í viku fjóra tíma í senn til að halda lífi. Vegna sparnaðaraðgerða hefur verið boðuð einhliða breyting á vaktakerfi þannig að hefðbundnar átta klukkustunda vaktir verða styttar sem leiðir af sér að hjúkrunarfræðingurinn þarf að mæta á rúmlega 20 fleiri vaktir á ári til að ljúka vinnuskyldu. Tilgangurinn er sagður vera hagræðing en þetta er eingöngu gert í sparnaðarskyni. Ókostirnir eru aukið álag á sjúklinga og starfsfólk og þýðir m.a. að færri hjúkrunarfræðingar verða á vakt á mesta álagstíma dagsins. Ég spyr: Eru þessar sparnaðaraðgerðir gerðar með vitund hæstv. heilbrigðisráðherra? Hvað hyggst ráðherra gera til að forða því að hættuástand skapist á blóðskilunardeild LSH um áramótin?

Virðulegi forseti. Á blóðskilunardeild Landspítala – háskólasjúkrahúss fer fram mikilvæg starfsemi, mér er það alveg ljóst, en svar mitt er einfalt í því sambandi: Ég ætlast til að forustumenn spítalans og starfsfólk hans setji niður þessa deilu og tryggi þjónustuna áfram. Þetta er skipulagsmál á spítalanum og afgreiðsla spítalans í fjárlögum gefur ekki ástæðu til að tala um sparnaðaraðgerðir í þessu skyni. Ég ætlast til að málið verði leyst innan spítalans og trúi því að forustumenn hans og starfsfólk það sem hér á í hlut leysi það og tryggi þessa lífsnauðsynlegu þjónustu áfram því að þarna er lífsnauðsynleg þjónusta á ferðinni. Afgreiðsla spítalans bæði í fjárlögum og fjáraukalögum gefur ekki tilefni til að talað sé um niðurskurð í þessu efni.

Frú forseti. Ég efast um að allir geri sér grein fyrir hversu alvarlegt vandamál hér er á ferðinni. Það segir m.a. í bæklingi frá Félagi nýrnasjúkra, með leyfi forseta: „Ef nýrun verða veik minnkar afkastageta þeirra. Ef þau bregðast alveg verður eitthvað að koma í staðinn. Annars er sjúkdómurinn banvænn.“ Þetta er mjög einfalt. Ef ekki verður gripið inn í og komið í veg fyrir að helmingur hjúkrunarfræðinganna, 8 af 16, hætti um áramót, hvað erum við þá að tala um? Nýrnasjúklingarnir geta ekki án blóðskilunar verið og ef þeir fá hana ekki í janúar þá erum við að tala um banvænan sjúkdóm. Ég vil fá skýrara svar frá hæstv. ráðherra um að hann ætli sjálfur að grípa inn í og koma í veg fyrir að helmingur af hjúkrunarfræðingunum á blóðskilunardeildinni hætti um áramót vegna lélegra sparnaðaraðgerða.

Virðulegi forseti. Svar mitt í þessu efni var alveg skýrt. Ég tel að afgreiðsla spítalans gefi enga ástæðu til að skera niður þessa lífsnauðsynlegu þjónustu. Ég veit alveg nákvæmlega að þarna er um líf eða dauða að tefla og ég ætlast til að þetta mál verði leyst. Það er einfalt svar af minni hálfu.

Frú forseti. Síðasta miðvikudag svaraði hæstv. iðnaðarráðherra fyrirspurn minni varðandi úttekt á Byggðastofnun. Í svari ráðherra kom fram að niðurstöður úttektar á stofnuninni væri að finna í iðnaðarráðuneytinu og aðgengilegar þingmönnum þar. Starfsmenn Alþingis reyndu á fimmtudag og föstudag að nálgast úttektina fyrir mig en án árangurs. Eftir hádegi á föstudag talaði ég við ritara ráðherra og tjáði henni að ég ætlaði að nota umbeðið plagg yfir helgina. Hún bað mig að hafa ekki áhyggjur, gögnin yrðu send til mín á netinu. Það sem ég fékk var hins vegar skýrslan Konur og stoðkerfi atvinnulífsins sem dreift var á prenti til allra þingmanna fyrir nokkrum vikum. Virðulegi forseti. Ég varð mjög hissa og hef þó séð ýmislegt. Ástæða þess að ég er að krefja hæstv. ráðherra svara um Byggðastofnun birtist í morgunfréttum en þar var sagt frá því að Byggðastofnun hefði hætt útlánum vegna þess að stofnunin væri komin undir 8% eiginfjárhlutfall sem er lágmark Fjármálaeftirlitsins. Mér er kunnugt um að iðnaðarráðherra hefur ekki farið fram á auknar fjárveitingar til Byggðastofnunar við gerð fjárlaga fyrir árið 2006 en vinna við fjárlög er nú á lokastigi. Það er því ekki að sjá að hæstv. ráðherra ætli sér að tryggja starfsemi þessarar mikilvægu stofnunar þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvers vegna stóð ráðherra ekki við loforð sín sem hún gaf hér úr ræðustóli á miðvikudaginn var? Er þessi skýrsla eitthvert leyndarmál og á að kæfa Byggðastofnun hægt og rólega, eða hvað ætlast hæstv. ráðherra eiginlega fyrir með stofnunina?

Hæstv. forseti. Mál þetta var til hér umfjöllunar sl. miðvikudag eins og fram kom hjá hv. þingmanni og það er í raun ekkert nýtt um málið að segja síðan þá. En að gera það að umtalsefni á hv. Alþingi þó að ritara mínum verði á mistök og sendi ekki rétta skýrslu til hv. þingmanns þegar ég er í útlöndum finnst mér dálítið langt gengið. Þar að auki sendi ég hv. þingmanni rétta skýrslu í morgun og gaf henni skýringar á því hvers vegna þessi mistök áttu sér stað. Hins vegar get ég sagt að við erum að fjalla um málefni Byggðastofnunar í ráðuneytinu og það er rétt að eigið fé er komið niður fyrir lögleg mörk og við því þarf að bregðast. Einnig þarf að fara yfir það hvernig starfsemi Byggðastofnunar á að verða til framtíðar vegna þess að það umhverfi sem hún starfar í er mjög breytt hvað varðar lánastarfsemina. Samkvæmt lögum á lánastarfsemi stofnunarinnar að standa undir sér og vera sjálfbær en miðað við hina breyttu stöðu er ekki útséð um hvort það getur orðið til framtíðar. Því þarf að skoða þetta mál mjög gaumgæfilega. Nefnd hefur verið að störfum sem ég skipaði í framhaldi af því að skýrslan var unnin, skýrslan sem greinir stöðu mála, og það er sú margumtalaða skýrsla sem hv. þingmaður hefur áhuga á að lesa og ég skil það mjög vel. Síðan þurfum við náttúrlega að fara yfir það hvort ástæða er til að samræma betur það atvinnuþróunarstarf sem á sér stað í landinu. Það er t.d. mjög klofið undir ráðuneyti mínu og spurning hvort við verðum ekki að reyna að samhæfa starfið þannig að það skili þegnunum meiri árangri og þeir fái betri þjónustu en verið hefur fram til þessa. Ég held að það geti jafnvel verið hægt að gera það. Ég hef áhuga á því en gaman væri að heyra hvað hv. þingmaður er fyrst og fremst að hugsa um í sambandi við þessa stofnun.

Frú forseti. Ég ætla að minna á að starfsmenn Alþingis eru búnir að reyna í tvo daga að nálgast þessa umræddu úttekt og þegar ég fór á skrifstofu mína um hádegi í morgun var engin skýrsla komin, hún kann að vera komin núna. Ég veit að það þarf að endurskoða starfsemi Byggðastofnunar en ég veit líka að hún verður ekki starfhæf lengi samkvæmt lögum og er það ekki í dag og getur ekki lánað út ef hún fær ekki meira fjármagn til sín. Eins og ég sagði áðan þá eru fjárlög á lokastigi og það þarf líka að sækja um meira fjármagn til hennar á þessu ári. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til ráðherra: Ætlar hv. ráðherra að leggja til við gerð fjárlaga að stofnunin fái aukið fjármagn?

Forseti vill taka það fram að hv. þingmenn ávarpi ráðherra með tilhlýðilegum hætti.

Hæstv. forseti. Nóvembermánuður er ekki allur og það er þó nokkur tími til stefnu til þess að finna lausn á þeim vanda sem hv. þingmaður talar hér um og ég tek undir með henni hvað það varðar að stofnunin er í vanda og við þurfum að finna lausn á því máli. Ég vil gjarnan hugsa til framtíðar hvað það varðar þannig að það sé ekki bara hugsað til einnar nætur. Ég vil að við sjáum Byggðastofnun fyrir verkefnum til framtíðar og að hún fái tilhlýðileg verkefni því að hún er að vinna mikilvægt verk og það vil ég að haldi áfram.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að það væri góður tími til stefnu. Ég ætla að vona að hæstv. ráðherra hafi heyrt fréttirnar í morgun sem tjáðu landsmönnum þeim sem heyra vildu að stofnunin væri óstarfhæf vegna fjárskorts þannig að það er ekki rétt hjá ráðherra að það sé góður tími til stefnu. Þess vegna spyr ég: Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra er að draga þetta fram yfir fjárlög? Gerir hún sér ekki grein fyrir því að þetta getur orðið til þess að stofnunin verði óstarfhæf bæði á þessu ári og fram á næsta ár? Ég spyr enn: Mun ráðherra beita sér fyrir því að koma auknu fjármagni til stofnunarinnar á fjárlögum fyrir næsta ár og á aukafjárlögum fyrir þetta ár því að það þarf líka að gera?  
            

Hæstv. forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, um sameiningu rannsóknastofnana sem heyra undir ráðuneyti hennar. Um allnokkurt skeið hefur verið umræða um sameiningu Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins. Fyrr á þessu ári skipaði hæstv. ráðherra nefnd til að fara yfir málin og koma með tillögu að verkefnum og skipulagi nýrrar stofnunar svo og til að gera grein fyrir fjárhagslegum forsendum. Vil ég spyrja hæstv. ráðherra frétta af málinu. Hefur nefnd þessi lokið störfum? Er frumvarps að vænta um nýja stofnun og ef svo er, hvenær má búast við að slíkt frumvarp verði lagt fram? Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort rekstrarfyrirkomulag slíkrar stofnunar hafi verið skoðað sérstaklega og hvort mögulegt sé að slík stofnun yrði rekin sem hlutafélag að öllu leyti eða að hluta í eigu ríkisins.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt að verið hefur hugað að sameiningu rannsóknastofnana og þá er ég að tala um Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun. Nefndin sem hv. þingmaður nefndi hefur lokið störfum og þar fór fram gott starf og var mikil eining. Frumvarp er í vinnslu og mun vera langt komið af hálfu ráðuneytisins sem gengur út á það að sameina þessar stofnanir. Það er ekki ráðgert að um hlutafélagsform verði að ræða hvað varðar rekstur þessarar sameinuðu stofnunar enda held ég að það sé ekki ástæða til þess að gera svo róttækar breytingar að sinni en hins vegar tel ég að þarna geti verið um mjög mikilvæga breytingu að ræða.

Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Það er alltaf ánægjulegt þegar í bígerð er fækkun ríkisstofnana bæði í ljósi þess að möguleg hagræðing geti átt sér stað og ekki síður í ljósi þess að vera kann að samkeppnishæfni slíkra stofnana aukist. Mér þykir reyndar miður að heyra að ekki sé ætlað að ganga enn lengra og leitast við að reka slíka stofnun undir hlutafélagaforminu.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt ef ég veld hv. þingmanni vonbrigðum með þetta en ég tel að það sé ágætis form að reka þessa sameinuðu stofnun sem ríkisstofnun og tel að það sé ekki ástæða til þess að ganga lengra. En ég geri mér grein fyrir því að hv. þingmaður er á annarri skoðun og þannig getur það verið. En ég þakka fyrirspurnina.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls mín þakka hæstv. ríkisstjórn fyrir hve hratt og rétt stjórnin brást við óskinni um að lífeyrisþegar nytu sömu kjara og almennir launamenn. Síðast í gær sagði einn félagi minn: Þetta bjargar jólunum í ár. En betur má ef duga skal. Nú þegar aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um eingreiðslu í desember og hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að lífeyrisþegar skuli sitja við sama borð vil ég spyrja hæstv. heilbrigðis- og tryggingaráðherra hvort áformað sé að öryrkjar og eldri borgarar sem dvelja á stofnunum fái ekki eingreiðslu í samræmi við það. Frú forseti. Sá hópur öryrkja og eldri borgara sem e.t.v. er hvað verst settur fjárhagslega eru þeir sem einungis fá vasapeninga eða hæst 21.993 kr. á mánuði. Einhverjir eru svo vel settir að hafa góða lífeyrissjóði til að hverfa til en því miður allt of fáir, enda lífeyrissjóðirnir ekki komnir með þann slagkraft sem lagt var upp með. Enn eru margir eldri borgarar sem ekki hafa greitt í lífeyrissjóð eða fatlaðir sem aldrei hafa komist út á vinnumarkað. Tekjur umfram 7.186 kr. á mánuði skerða vasapeningana um 65% þeirra tekna sem umfram eru. Af eldri borgurum eru það í flestum tilfellum konur sem ekki hafa aðgang að lífeyri eða hafa ekki neinar aðrar tekjur. Ég geri fastlega ráð fyrir að þessi hópur eins og aðrir vilji halda gleðileg jól og geta þá keypt eitthvert lítilræði handa börnum, barnabörnum og vinum og að ríkisstjórnin sjái til þess að þessi hópur fái uppbót á vasapeningana. Frú forseti. Ég treysti því að hæstv. ríkisstjórn Íslands sjái að hér er um jafnræðis-, jafnréttis- og sanngirnismál að ræða og geri lagfæringar strax.

Virðulegi forseti. Við í ríkisstjórninni erum að fara yfir útfærslu á þessu máli í samræmi við það samkomulag sem gert hefur verið og höfum m.a. rætt málefni þeirra hópa sem hv. fyrirspyrjandi talar um. Þó útfærslunni sé ekki lokið er óhætt að segja að við munum vinna að þessu máli með sanngjörnum hætti og höfum þennan hóp í huga hvað það snertir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og vona að stjórnin sjái sóma sinn í því að gera vel við þennan hóp.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra varðandi hátækniiðnaðinn á Íslandi en það hafa borist fréttir af því að ríkisstjórnin ætli að skipa nefnd til að fara yfir stöðu alþjóðlegrar fjármálastarfsemi á Íslandi og er það vel. En ég hefði talið að það hefði verið rétt að fá einnig fulltrúa úr stjórnarandstöðunni til þess að þetta verk farist vel úr hendi. Ég tel það mjög jákvætt í sjálfu sér að ríkisstjórnin skipi þann hóp því þá kemst hún út úr því álversfari sem hún hefur verið í en álversuppbygging virðist vera eina leiðin sem hugað hefur verið að í atvinnusköpun. Sú uppbygging hefur haft ýmsar aukaverkanir en ekki síður hinar miklu breytingar á lánakjörum almennings sem hafa hækkað og aukið þensluna. Það væri fróðlegt að fá viðbrögð iðnaðarráðuneytisins við þeirri skýrslu sem gefin var út af ráðuneytinu um vaxtarbrodd íslensks atvinnulífs og þá er ég að tala um hátækniiðnaðinn. Í skýrslunni kemur fram að hann glímir við talsverða erfiðleika. Þessi atvinnugrein skiptir verulega miklu máli þar sem yfir 60% af vinnuaflinu er menntað fólk sem er á háum tekjum í þessum fyrirtækjum. En það kreppir mjög að þessum iðnaði og það væri fróðlegt að fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort hann ætli að grípa til einhverra aðgerða í kjölfarið. Það er nú svo að þessi iðnaður selur vörur sínar á erlendum markaði og fær því æ færri íslenskar krónur fyrir framleiðsluna en kostnaðurinn er mikill innan lands m.a. hár launakostnaður, þess vegna þrengir verulega að iðnaðinum. Þess ber að geta að sjö af hverjum tíu krónum sem stóriðjan fær í tekjur renna strax til útlanda. Þessi iðnaður skiptir verulega miklu máli vegna þess að hér er vaxtarbroddur og það verður mjög mikið af virðisaukanum eftir í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma inn á þetta mikilvæga mál og ég er alveg sammála honum með það að hátækniiðnaðurinn er gríðarlega mikilvægur og hann glímir við talsverða erfiðleika, það er alveg hárrétt, og mér fannst hv. þingmaður óvanalega hógvær í orðum sínum að taka ekki meira upp í sig en þetta því að ég er alveg sammála honum með það að hann glímir við talsverða erfiðleika. Ég er hins vegar ósammála honum með það að hátt gengi krónunnar sé fyrst og fremst út af álversframkvæmdum. Það er bara lítill hluti af þeim áhrifum sem valda sterku gengi krónunnar sem kemur út af stóriðjunni en það er nú of stuttur tími til að fara út í það. Það vill svo til að ég mun eiga fund með Samtökum iðnaðarins nú í þessari viku um stöðu hátækniiðnaðarins og ég tel að það sé mikilvægt að við förum yfir það í fullri alvöru hvort ríkisstjórnin geti á einhvern hátt komið þannig að málum að þessi mikilvæga iðngrein eigi bjartari framtíð hér á Íslandi en hún á í dag vegna mikilvægis þessara starfa og mun ég beita mér í því eins og ég hef bolmagn til.

Frú forseti. Það kom nú ekkert fram hjá hæstv. ráðherra hvernig hún hygðist bregðast við en það kom fram hjá henni að við værum ósammála hvað varðar forsendur gengishækkunarinnar. En látum það vera, hæstv. ráðherra. Hvernig ætlum við að leysa þau vandamál sem blasa við? Það er verkefni dagsins en ekki endilega að greina hver orsökin er. Ég held að allir viti að það eru álversframkvæmdirnar og síðan er það þenslan. En þótt við séum ósammála um það þá blasir við að við megum ekki kæfa þá vaxtarbrodda sem eru í íslensku atvinnulífi. Ég tel að það sé verkefni dagsins sem framsóknarmenn ættu að horfa til, ekki að vera að horfa á þrjú ný álver á sama deginum eins og kom hér fram í umræðunni, heldur að líta á þær atvinnugreinar sem eru framtíðin og vera ekki að kæfa þær, og þegar erfiðleikar blasa við að horfast í augu við þá og grípa til aðgerða.

Hæstv. forseti. Ég held því fram í sambandi við atvinnumál að fjölbreytileikinn skipti mestu máli og þess vegna á ekki að útiloka neitt fyrir fram, hvort sem það er álver, hátækniiðnaður eða eitthvað annað. Það er algjör misskilningur ef hv. þingmaður heldur að ríkisstjórnin leggi sig fram um að kæfa þessa vaxtarbrodda eins og hann talaði um. Við viljum að sjálfsögðu hlúa að þeim eins og við mögulega getum en neitum því ekki að staða íslensku krónunnar veldur þessari iðngrein erfiðleikum eins og fleirum. Reyndar er nefnd að störfum innan ráðuneytisins sem fjallar um þetta og eins og ég sagði áðan munum við funda með Samtökum iðnaðarins um málið á næstu dögum. En ég vona svo sannarlega að úr rætist úr því að þessi störf eru mikilvæg, eins og fram kom hjá hv. þingmanni, mjög mikilvæg fyrir okkar unga fólk sem er hámenntað, sækir sér jafnvel nám erlendis og kemur heim og þarf 

Frú forseti. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að nefnd væri að störfum. Á síðasta vetri var einnig nefnd að störfum og hún fjallaði um vanda fiskiðnaðarins og útvegsins. Hún komst að niðurstöðu um að ástandið væri óbærilegt fyrir þær útflutningsgreinar. Nú hefur enn sigið á ógæfuhliðina og gengið hefur hækkað um 10–15% síðan þá. Ég hefði talið að kominn væri tími til fyrir eitthvað annað en aðra nefnd og að hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin gripu til aðgerða. Það er kominn tími til þess. Maður finnur það víða í atvinnulífinu, útflutningsgreinunum blæðir. Það er einfaldlega kominn tími til að láta hendur standa fram úr ermum.

Hæstv. forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta nema því, eins og hv. þingmaður veit, að sá tími er liðinn að ríkisstjórnin taki ákvörðun um gengi krónunnar. Skráning krónunnar 

Frú forseti. Ég kem í ræðustólinn til að ræða um þann hátt sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hafði hér á áðan þegar hún svaraði eða svaraði ekki fyrirspurn frá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur. Hv. þingmaður spurði um ákveðna skýrslu og ráðherrann útskýrði fyrir sína parta að það hefðu verið mistök að skýrslan hefði ekki borist þingmanninum en hún hefði verið send í morgun. Hún hefur sennilega verið send með skipapósti því að hún hefur ekki borist enn þá, við vorum að tékka á því. En það er ekki tilefni þess að ég kem hingað. Það er þannig, frú forseti, að við þingmenn höfum samkvæmt þingskapalögum heimild til að spyrja hæstv. ráðherra óundirbúinna fyrirspurna með ákveðnu millibili. Samkvæmt þingsköpum hafa ráðherrar þinglegar skyldur til að svara þeim eftir bestu getu. Hv. þingmaður varpaði fram spurningu til hæstv. ráðherra um Byggðastofnun og starfsemi hennar áðan. Hún spurði m.a. hvort hæstv. ráðherra hygðist tryggja starfsemi stofnunarinnar með því að beita sér fyrir fjárveitingum á fjárlögum til þess að tryggja næsta ár eða aukafjárveitingum til þess að tryggja út þetta ár. Nú er auðvitað ekki hægt að gera þá kröfu til ráðherra að þeir svari einhverju sem þeir vita ekki og við vitum það að ansi oft er það svo með núverandi hæstv. ríkisstjórn að hún veit ekki hvað hún vill og vill stundum það sem hún ekki gerir. Í öllu falli var það a.m.k. sjálfsögð kurteisi af hæstv. ráðherra að koma og svara þessu en hún gerði það ekki. Mér finnst það sjálfum ekki vera í takt við þingskapalög. Mér finnst það líka vera dónaskapur af hæstv. ráðherra að sitja og þruma í sæti sínu þegar hún fær slíka málefnalega spurningu og svara henni ekki. Því finnst mér, frú forseti, algjörlega nauðsynlegt að taka þetta aftur upp hér við fyrsta tækifæri þegar þingsköp leyfa, sem er á morgun. Jafnframt spyr ég hæstv. forseta hvort ekki sé réttur skilningur hjá mér að þegar þingmaður ber fram málefnalega spurningu við þessi tækifæri þá beri hæstv. ráðherra skylda til að svara. Er ekki svo, frú forseti?

Forseti undrast það nokkuð hvernig það falli undir fundarstjórn forseta hvernig og hversu oft hæstv. ráðherrar svara hv. þingmönnum. Að sjálfsögðu ber hæstv. ráðherrum skylda til að svara hér spurningum hv. þingmanna.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að mikill titringur er orðinn í herbúðum samfylkingarmanna þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemur upp til þess að ítreka spurningu frá öðrum hv. þingmanni sem ég hafði svarað á minn hátt. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé óánægður 

Frú forseti. Ég þakka forseta fyrir alveg prýðileg svör. Mér fannst þau góð. Hæstv. forseti sagði að það væri regla og það væri venja að ráðherrar svöruðu spurningum sem fyrir þá væru lagðar. Ég hef fullan skilning á að það kunni að vera einhvers konar átök á milli stjórnarflokkanna í einstökum málum eins og um Byggðastofnun. Ég hef fullan skilning á því að hér sé ekki hægt að leggja fram stefnu ríkisstjórnarinnar í einstökum málum vegna þess að hæstv. ráðherrar hafi ekki komið sér saman um stefnu. En það eru ákveðnar lágmarksgrundvallarreglur sem gilda hér í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu. Þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar eða stjórnarliðsins eftir atvikum bera fram málefnalegar spurningar verða hæstv. ráðherrar að svara. Ef það er svo að hæstv. ráðherrar vita ekki svarið verða þeir a.m.k. að gefa það til kynna að þeir geti ekki á því augnabliki lagt fram hugmyndir sínar. Þeir þurfa ekki að skýra það fyrir okkur að það kunni að stafa af því að deilur séu innan stjórnarliðsins, eins og mér heyrðist á hæstv. ráðherra, en þeir þurfa að sýna mannasiði. Sá eini skjálfti sem er í sálu minni núna og pínulítið angur er að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra virðist skorta kunnáttu í lágmarksmannasiðum í umgengni við þingmenn í þessum sal. Þegar menn bera fram málefnalega spurningu þá reyna menn að svara henni eftir málefnalegri getu. Ef getan er ekki fyrir hendi skýra þeir út fyrir þingheimi að því miður sé það ekki hægt á þeirri stundu. Svar ráðherrans var bersýnilega þannig að hún var að skjóta sér undan því að koma með afstöðu sína. Því verður stjórnarandstaðan að ganga eftir henni við fyrsta tækifæri og ekki seinna en á morgun, frú forseti. Því miður, liggur mér við að segja, er hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ekki beinlínis að greiða fyrir þingstörfum nú rétt undir jólin.

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þm. Össur Skarphéðinsson ganga fulllangt í að nota liðinn um fundarstjórn forseta til að ræða málið áfram, ávirðingar á hæstv. ráðherra og það sem hann gat komið að undir þessum lið. Hæstv. forseti. Þessi liður, fundarstjórn forseta, á að fjalla um það efni en ekki vera framhald á þeim umræðum sem voru hér á undan í þingsal. Ég ætla því að biðja hv. þm. Össur Skarphéðinsson að íhuga það mjög vandlega í framtíðinni hvernig hann nýtir þann rétt að ræða um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það fellur undir liðinn fundarstjórn forseta þegar verið er að spyrja beinna spurninga um hvort hæstv. ráðherrum beri að svara þeim spurningum sem fyrir þá eru lagðar. Verið var að leita svara hjá hæstv. forseta, sem forsetinn gaf, og þess vegna er þetta inngrip hv. þingmanns algjörlega óþarft.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um dýravernd, nr. 15/1994. Með frumvarpinu er lagt til að bann verði lagt við prófun snyrtivara á lifandi dýrum. Samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins 2003/15/EB um breytingu á tilskipun 76/768/ EBE, um samræmingu ákvæða í lögum aðildarríkja varðandi snyrtivörur, skulu aðildarríkin banna markaðssetningu á fullunnum snyrtivörum þar sem tilraunir á dýrum hafa verið hluti þróunarferilsins. Heimilt er þó í ákveðinn tíma að prófa einstök innihaldsefni og blöndur af innihaldsefnum. Við prófun á snyrtivörum er hins vegar unnt að nota aðrar aðferðir en prófun á dýrum en svo háttar oft ekki til með prófun á öðrum efnum og lyfjum. Auk þess á að vera unnt að tryggja öryggi snyrtivara á grundvelli upplýsinga um öryggi innihaldsefna þeirra. Er því lagt til að bann verði lagt við prófun snyrtivara á lifandi dýrum. Frumvarpið hefur verið til skoðunar hjá tilraunadýranefnd sem fagnar fyrirhugaðri breytingu. Jafnframt hefur verið haft samráð við dýraverndarráð við undirbúning frumvarpsins sem gerir ekki athugasemd við það. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Þetta er hið merkasta og ágætasta mál sem menn hljóta að styðja heils hugar, að lagt verði bann við því að nota lifandi dýr til að prófa áhrif af snyrtivörum. Í því ljósi vildi ég beina þeim spurningum til hæstv. umhverfisráðherra hvort henni væri kunnugt um umfang slíkra prófana hérlendis. Er mikið um að verið sé að nota lifandi dýr til að prófa áhrif af snyrtivörum og hve mikil verða áhrif laganna út frá því á þennan iðnað og hvað kemur þá í staðinn? Hér segir, með leyfi forseta: „Auk þess á að vera unnt að tryggja öryggi snyrtivara á grundvelli upplýsinga um öryggi innihaldsefna þeirra. Er því lagt til að bann verði lagt við prófun snyrtivara á lifandi dýrum.“ Ég held að flestir hljóti að taka undir að það á að vera bannað að nota lifandi dýr til að prófa áhrifa snyrtivara. Það er grimm og býsna viðurstyggileg aðferð gagnvart lifandi skepnum. Hvað kemur í staðinn og hvernig tryggjum við öryggi snyrtivara eftir að slíkt bann, sem er sjálfsagt, gengur í gildi? Er eitthvert millistig sem tryggir öryggi varanna áður en þær fara á markað og verður mannskepnan þá í rauninni fyrsta lifandi tilraunadýrið sem áhrif snyrtivörunnar verða prófuð á þar sem bannað er að prófa þær á lifandi dýrum? Hvernig er það tryggt og hvað kemur í staðinn?

Frú forseti. Mér er ljúft að svara þessum spurningum en ég veit ekki til þess að slíkar snyrtivöruprófanir hafi verið gerðar á dýrum hér á landi. Ég hef leitað upplýsinga um það og svarið við því er að það hefur ekki verið gert. Hins vegar er það svo að prófun á snyrtivörum þarf ekki endilega að fylgja álag eða þjáning fyrir dýr en hér er hins vegar um fortakslaust bann við því að nota lifandi dýr til tilrauna eða prófana á snyrtivörum.

Frú forseti. Það var ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra er ekki kunnugt um að slíkar prófanir á lifandi dýrum hafi átt sér stað hérlendis, enda er það að mörgu leyti býsna viðurstyggilegur iðnaður þegar verið er að nota lifandi dýr til að þróa áhrif snyrtivara. Í mörgum tilfellum hefur það ábyggilega mjög alvarlegar og harkalegar afleiðingar á skepnuna. Slíkt fortakslaust bann hljómar því ákaflega vel en um leið hlýtur það að vekja upp spurningar um hvað komi í staðinn. Það eru ástæður fyrir því að snyrtivöruframleiðendur hafa notað lifandi dýr til að prófa áhrif snyrtivaranna. Það er til að tryggja að þau hafi ekki skaðleg áhrif á notandann, á mannskepnuna þegar hún byrjar að smyrja á sig smyrslunum eða sprauta á sig ilmvatninu. Um leið og það hljómar vel og maður hlýtur að styðja slíkt fortakslaust bann vekur það samt upp spurningar hvað komi í staðinn til að tryggja öryggi snyrtivara á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir liggja um áhrif vörunnar, skaðsöm eða hættuleg áhrif. Flestar eru snyrtivörur skaðlegar ef þær eru notaðar í óhófi eða fyrir fólk með ýmsa húðsjúkdóma o.s.frv. Því er mjög mikilvægt að fram fari mjög ígrundað og vandað próf á áhrifum snyrtivara á mannskepnuna. Ég spyr hæstv. ráðherra um leið og ég fagna því að slíkar prófanir hafi ekki átt sér stað á Íslandi á lifandi dýrum: Hvað kemur í staðinn og hvernig er öryggi snyrtivaranna tryggt þegar má segja að mannskepnan sé fyrsta lifandi tilraunadýrið sem er notað til að prófa áhrif snyrtivara á og hvaða afleiðingar notkun þeirra getur haft eftir að fortakslaust bann hefur verið lagt við notkun lifandi dýra, sem er gott. Það er ekki verið að kvelja blessaðar skepnurnar í neinum tilfellum en um leið hljótum við að kalla eftir því að hámarksöryggis verði gætt þannig að snyrtivörurnar valdi ekki mannskepnunni skaða.

Frú forseti. Ég bendi á greinargerð frumvarpsins þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Við prófun á snyrtivörum er hins vegar unnt að nota aðrar aðferðir en prófun á dýrum en svo háttar oft ekki til með prófun á öðrum efnum og lyfjum. Auk þess á að vera unnt að tryggja öryggi snyrtivara á grundvelli upplýsinga um öryggi innihaldsefna þeirra.“ Þetta sýnist mér líka að sé sjálfsagt fyrir umhverfisnefnd að taka til gagngerðrar skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að fagna þessu frumvarpi sem ég tel hið besta mál. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið kannað á einhvern hátt hversu mikið af snyrtivörum sem eru á markaði hér á landi hafi verið þróað með tilraunum á dýrum. Nú veit ég að ýmsar snyrtivörukeðjur telja sér það til ágætis að selja einungis vöru sem ekki hefur verið prófuð á dýrum eða þróuð með því að nota lifandi tilraunadýr í þeim efnum. Hefur það verið skoðað hversu mikið af snyrtivörum sem er hér á markaði hefur verið þróað á lifandi dýrum?

Frú forseti. Ég hef ekki svar við þessari spurningu. Það er alveg gríðarlega mikið af snyrtivörum flutt til landsins eins og við öll vitum. Ég veit ekki til þess að teknar hafi verið saman slíkar upplýsingar hér á landi en það gæti kannski verið auðvelt að nálgast þær erlendis frá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og vil spyrja hvort hún telji ekki ástæðu til að nefndin kalli eftir slíkum upplýsingum í meðferð málsins þannig að við vitum þó, ef við ætlum að banna snyrtivörur sem hafa verið þróaðar á þennan hátt, frammi fyrir hverju við stöndum.

Frú forseti. Ég legg það alfarið í dóm nefndarinnar hvort hún vill afla sér frekari upplýsinga um þessi mál.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um dýravernd sem varðar aðeins eitt tiltekið afmarkað atriði, þ.e. tilraunir á dýrum og bann við því að nota lifandi dýr við prófun á snyrtivörum. Um er að ræða innleiðingu á tilskipun, eins og hæstv. umhverfisráðherra gat um í máli sínu. Ég vil af þessu tilefni lýsa yfir verulegum áhyggjum vegna stöðu dýraverndarmála almennt í landinu. Ég hef vikið að því áður í þessum ræðustól að það er löngu orðið tímabært að taka upp lagaákvæði um dýravernd í heild sinni. Hæstv. umhverfisráðherra er fullkunnugt um þær kröfur dýraverndarráðs um að það verði gert. Allri umhverfisnefnd Alþingis er verulega vel kunnugt um að fókus vanti í dýraverndarmálin og að fjármuni vanti til að sinna þeim svo vel sé enda vitum við líka að málaflokkurinn er tvískiptur. Að hluta til heyrir hann undir Umhverfisstofnun og umhverfisráðuneytið en að öðru leyti heyrir hann undir búfjárlög og þar af leiðandi landbúnaðarráðuneytið. Ég lýsi því yfir, frú forseti, að málaflokkurinn allur þarfnast endurskoðunar og það sem heyrir undir hæstv. umhverfisráðherra í þeim efnum. Ég hefði því viljað sjá hæstv. ráðherra flytja efnismikið frumvarp um úrbætur í málaflokknum í heild sinni. Mér finnst það til vansa fyrir stjórnvöld að vera stöðugt að koma upp með frumvörp sem eingöngu byggja á tilskipunum Evrópusambandsins. Það mætti stundum halda að ráðherrarnir í ríkisstjórninni hefðu ekki sjálfstæðan vilja. Því spyr ég hæstv. umhverfisráðherra: Finnst henni þetta nægja í dýraverndarmálum í dag að innleiða þetta bann sem ég að sjálfsögðu er hjartanlega fylgjandi? En ég hefði viljað sjá miklu öflugra frumvarp á ferðinni frá hæstv. umhverfisráðherra og kalla eftir því að hún fari að sinna þeim málum eða segja a.m.k. þingheimi hvar endurskoðun á dýraverndarlögum er stödd. Varðandi það afmarkaða atriði sem hér er til umfjöllunar er ég hjartanlega sammála því að setja eigi svona bann. Í sjálfu sér hefði það átt að vera komið í lög fyrir áratug eða tveim því að það þekkja allir að saga neytendasamtaka og ýmissa frjálsra félagasamtaka sem hafa barist gegn tilraunum á dýrum í þessu skyni er orðin nokkuð löng. Fólk hefur gengið kröftuga píslargöngu í þeim efnum og sú ganga hefur vissulega skilað gríðarlegum árangri á seinni árum. Sennilega er þetta síðasta skrefið til að reyna að koma í veg fyrir tilraunir af þessu tagi. Við þekkjum síðan öll sögurnar um grimma og guðlausa meðferð á skepnum sem Ólafur Kárason ljósvíkingur í Ljósi heimsins fræddist um þegar Magnína var að reyna að kenna honum að lesa en þar talaði hann um „111 meðferð“ á skepnum sem Magnína samþykkti að væri grimm og guðlaus meðferð. Illa meðferð á skepnum er auðvitað rétt að reyna að koma í veg fyrir og banna eftir því sem mögulegt er í lögum og reglum en ég er sannfærð um að taka þarf verulega vel á í þessum málaflokki til að við getum talað um að hér megi vel við una og að hér á landi sé þannig búið að dýrum í heild sinni að sómi sé að.

Virðulegi forseti. Örstutt andsvar við ræðu hv. þingmanns. Ég get tekið undir áhyggjur hennar af endurskoðun dýraverndarlaganna. En mér finnst alveg óþarfi að hv. þingmaður sé að agnúast út í það að hér séu gerðar að lögum ýmsar tilskipanir frá Evrópu og út í EES-samninginn því að ég get ímyndað mér miðað við það þegar horft er yfir málaskrá ráðherranna að hér væri nánast lítið að gera og nánast ekkert ef ekki kæmu þessar tilskipanir. Það er mjög jákvætt, hérna kemur t.d. þetta ágæta þingmál vegna þess að þetta er tilskipun frá Evrópu og þannig er með mörg önnur mál sem við höfum verið að fjalla um. Ég tel því enga ástæðu til að agnúast út í það að hér komi mál frá Evrópu.

Herra forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að ýmis góð mál hafa komið til okkar í gegnum EES-samninginn og samstarf við Evrópu. En hitt er annað mál að það afsakar ekki stjórnvöld frá aðgerðaleysinu. Mér finnst það algerlega fáránlegt að stjórnvöld sitji með hendur í skauti og bíði stöðugt eftir tilskipunum frá Evrópusambandinu um úrbætur í ýmsum málum. Ég hefði haldið að hér ættu að starfa metnaðarfull stjórnvöld sem hefðu sjálfstæðan vilja sem innleiddu góð mál eftir því sem hugur, efni og ástæður stæðu til en ekki af því að tilskipanir kæmu frá Evrópusambandinu. Mér finnst það bara ekkert merkilegt þegar íslensk stjórnvöld eru oft og tíðum löngu eftir að allir frestir eru útrunnir að innleiða einhverjar tilskipanir frá Evrópusambandinu á málum sem þeir hefðu auðvitað átt að vera búnir að koma í lag fyrir löngu að eigin frumkvæði.

Virðulegi forseti. Vissulega afsakar það ekki aðgerðaleysi ráðherra að inn komi mál frá Evrópu. En ég vil aðeins minna á að áður en samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var gerður tók mun lengri tíma að fá ýmis þjóðþrifamál inn í þingið og margt af því sem var löngu orðið að lögum í Evrópu var alls ekki hér til umræðu. Ég ítreka að hér hafa komið mörg þjóðþrifamál inn og margar breytingar sem ég efast um að væru orðnar að lögum hér á landi ef við værum ekki aðilar að þessum samningi.

Frú forseti. Já, slóðaskapurinn í stjórnvöldum er illa afsakanlegur. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þingmaður segir um þjóðþrifamálin. Ég vildi kannski ítreka það í lokaandsvari mínu að þetta sýnir í rauninni hversu mikil þörf er orðin á því að skipta um ríkisstjórn því nýir vendir sópa betur en þeir gömlu og þá treysti ég því að hv. þingmaður geti staðið með mér í þeim efnum. Jafnvel þó svo að flokkar okkar mundu kannski ekki ná fullkominni sameiningu um Evrópusambandsmálin er ég algerlega sannfærð um að þeir tveir flokkar, Samfylkingin og Vinstri grænir, gætu staðið saman um ýmis þjóðþrifamál og þyrftu ekki að bíða eftir banki í bakið frá Evrópusambandinu til að framkvæma þau.

Frú forseti. Ég tel fulla þörf á því að fara yfir dýraverndarmálin. Ég flutti lítið frumvarp á síðasta þingi um að skýra þyrfti þessi lög. Ég tel að þau mál sem hafa komið upp á undanförnum árum þar sem embætti hafa verið að takast á um verksvið sýni að full þörf er á að fara yfir þennan málaflokk. Í Morgunblaðinu í gær var fjallað um dýraverndarmál í Vatnsdalnum þar sem lýst var yfir að nauðsynlegt væri að færa þetta á einn stað, þetta væri ekki tvískipt. Annars vegar að landbúnaðarráðuneytið sæi um framleiðslu á lögbýlum en Umhverfisstofnun sæi hins vegar um hvað annað sem undir dýraverndarmálaflokk fellur. Og það væri fróðlegt ef við fengjum í lokin hjá hæstv. umhverfisráðherra stutta tölu um stöðu á þessu máli, hvort samvinna væri í gangi og þá hvort verið væri að skýra og fara yfir þessi mál því ég tel að þeir úrskurðir sem hafa fallið m.a. í umhverfisráðuneytinu feli það í sér að fara þurfi rækilega í gegnum þessi mál. Einnig má nefna í þessu sambandi, af því að við erum farin að ræða um landbúnaðarmálin, að verið er að fækka sláturhúsum m.a. með opinberu fé, ríkishagræðing sem margir efast um, þar á meðal ég. Það felur í sér að menn hafa lokað sláturhúsum í heilu landshlutunum þannig að flytja verður fé langar leiðir. Aðbúnaður er misjafn í þeim bílum sem standa að flutningunum þó svo ég telji að aðbúnaður hafi almennt farið batnandi með sláturfé. Þetta hlýtur að hafa verið í umræðunni milli ráðuneyta, þ.e. annars vegar sá kafli sem heyrir undir landbúnaðarráðuneytið og hins vegar sá sem heyrir undir umhverfisráðuneytið því þessi mál skarast.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Ég hef ekki almennilega þekkingu á dýraverndarlögum en ég hef hins vegar grun um að lagasetning af þessu tagi geti orðið til þess að menn líti þannig á, af því að hér er verið að tala um afmarkaðan vöruflokk, að þar með séu fyrir hendi leyfi til þess að nota dýr í tilraunum af öðru tagi, t.d. vegna einhvers konar neysluvara eða einhverra annarra vara sem ekki yrðu þá taldar upp. Það er svolítið varasamt að telja upp hvað ekki má vegna þess að það getur orðið til þess að þá sé eitthvað talið leyfilegt sem ekki er talið upp. Hér ættu að sjálfsögðu að vera lög um tilraunir á dýrum sem væru þá almenns eðlis og þannig að hægt væri að meta hvort tilraunir á dýrum væru ásættanlegar. Auðvitað eru til reglur sem farið er eftir hvað varðar eitthvað af þessum flokkum, ég veit alla vega að til er nefnd sem fjallar um þá hluti, en ég spyr og ég bið nefndarmenn að skoða það í nefndarstarfinu hvort það að setja inn einn sérstakan flokk geti valdið því að það verði þá löglegt að nota dýr í tilraunir hvað varðar aðra flokka.

Frú forseti. Ég vildi að það kæmi fram af minni hálfu að það þarf leyfi tilraunadýranefndar til að nota dýr við rannsóknir þannig að það sé algerlega ljóst. En hér er hins vegar um það að ræða að lagt er fortakslaust bann við því að nota dýr til að gera tilraunir með snyrtivöruefni. Það var líka nefnt áðan að verkaskipting milli ráðuneytanna, þ.e. umhverfisráðuneytisins og landbúnaðarráðuneytisins, væri kannski ekki nógu skýr. Við höfum verið að skoða þau mál og við höfum í hyggju að gera þar á bragarbót svo það sé þá alveg ljóst líka.

Frú forseti. Það er farið að færast í vöxt að hæstv. ráðherrar telji að þeim nægi að svara umræðu í einu litlu andsvari ef þeir þá láta svo lítið. Mér finnst það sem ég hóf máls á í ræðu minni krefjast örlítið dýpri umfjöllunar af hæstv. umhverfisráðherra heldur en það að svara því í einni setningu í andsvari við hv. þm. Jóhann Ársælsson. Ég tel að úr þessum ræðustóli þurfi að koma ábending til hæstv. ráðherra um að þetta sé ekki sæmandi. Umræða um þingmál er í ákveðnu formi samkvæmt þingskapalögum og í sjálfu sér ætti hæstv. forseti að gefa hæstv. ráðherrum áminningu þegar þeir leyfa sér að svara einum þingmanni í andsvari hjá öðrum. Ég bið hæstv. umhverfisráðherra að eyða örlítið fleiri orðum á þau mál sem ég í stuttu máli reifaði. Mér finnst þessi umræða eiga það skilið að fá örlítið meira heldur en þessa einu setningu í andsvari við hv. þm. Jóhann Ársælsson.

Frú forseti. Hér er mjög afmarkað mál til umræðu þar sem um er að ræða litla breytingu á dýraverndarlögunum sem snýr að snyrtivörum. Við erum ekki að ræða endurskoðun á dýraverndarlögum, það er algerlega ljóst. En ég skil það hins vegar ágætlega að þingmen noti tækifærið til að reifa áhyggjur sínar af þeim málum og mér finnst það eðlilegt. En hins vegar, eins og ég nefndi áðan í stuttu andsvari, þá stendur ekki yfir heildarendurskoðun á dýraverndarlögum í ráðuneytinu. Við höfum hins vegar verið með til gagngerrar skoðunar að skýra verkaskiptinguna á milli umhverfisráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis þannig að einhver mál falli ekki milli stafs og hurðar. Ég vænti þess að það muni skýrast fljótlega.

Frú forseti. Mér fannst nú öllu meiri mannsbragur að þessu og ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að segja okkur þó það að verkaskiptingin milli landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis sé til umræðu í ráðuneytinu. Ég vil svo að lokum hvetja hæstv. umhverfisráðherra til að taka dýraverndarlögin til skoðunar, skoða áskoranir sem hún hefur fengið þar að lútandi frá dýraverndarráði um að endurskoða þau lög. Þau eru komin til ára sinna. Það skortir fókus í málaflokkinn og það er alveg nauðsynlegt að við leggjumst á eitt og stöndum saman um að dýraverndarmálin verði tekin föstum tökum og lögin verði skoðuð.

Frú forseti. Frumvarp það sem hér er til umræðu, um framlengingu á gildistíma laga nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, með síðari breytingum, er afrakstur samkomulags ríkis og sveitarfélaga í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar ríkis og sveitarfélaga frá því í vor. Það er lagt til að gildistími laganna framlengist um þrjú ár, eða frá og með 2006 til og með 2008, að óbreyttri árlegri fjárhæð, þ.e. 200 millj. kr. framlagi á ári þessi þrjú ár. Lög nr. 53/1995 um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum gera ráð fyrir því að sveitarfélög geti notið styrks úr ríkissjóði vegna styrkhæfra fráveituframkvæmda sem fara fram á tímabilinu 1. maí 1995 til 31. desember 2005. Styrkurinn nemur allt að 200 millj. kr. á ári eða eftir því sem nánar er kveðið á um í fjárlögum. Þó verður upphæðin aldrei hærri en sem nemur 20% af staðfestum heildarkostnaði styrkhæfra framkvæmda næstliðins árs. Gert var ráð fyrir að á þessu 11 ára tímabili færu til málaflokksins allt að 2,2 milljarðar kr. Framkvæmdir sveitarfélaganna á þessum vettvangi fóru hægar af stað en gert var ráð fyrir og það var fyrst á árinu 2003 sem reyndi á 200 millj. kr. framlagið. Til framkvæmdanna sem undir lögin falla fara á gildistíma laganna um 1,8 milljarðar kr. Á gildistíma laganna hafa orðið stórstígar umbætur í fráveitumálum á landinu og nú er talið að um 70–80% landsmanna búi við viðunandi hreinsun fráveituvatns í samræmi við settar reglur sem taka mið m.a. af reglum Evrópusambandsins. En auk þess eru gerðar strangari kröfur hér á landi til gerlamengunar. Þrátt fyrir þetta er töluvert óunnið innan málaflokksins, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum til sjávar og í þéttbýli inn til landsins. Því er fyrirsjáanlegt að framkvæmdir munu halda áfram á næstu árum. Þess vegna er nauðsynlegt að hægt verði að mæta kostnaði við þær næstu árin með sama hætti og verið hefur. Því er lagt til að lögin verði framlengd um þrjú ár til að mæta kostnaði þeirra sveitarfélaga sem þegar standa í fráveituframkvæmdum eða eru að hefja þær í samræmi við samþykktar áætlanir um heildarlausn þessara mála í sveitarfélögunum. Í viðræðum sem fráveitunefnd umhverfisráðuneytisins, sem starfar samkvæmt lögunum, hefur átt við sveitarfélögin í landinu, sérstaklega þau sem ekki hafa þegar gengið frá sínum málum, hefur komið fram gagnrýni á að ekki sé heimilt að greiða fyrir rannsóknir á viðtökum en rannsóknir njóta ekki fjárstuðnings samkvæmt lögunum. Þessi kostnaður getur lent með mismunandi þunga á sveitarfélögunum, allt frá því að vera hverfandi hluti kostnaðar við heildarframkvæmdina upp í að skipta verulegu máli, sérstaklega þar sem viðtakinn er viðkvæmur, t.d. þar sem byggð er inni í landi og þar sem vatnssvæði eru viðkvæm. Sveitarfélögin eru því misvel sett hvað þennan kostnað varðar, ekki síst þau þeirra sem skemmst eru á veg komin í fráveituframkvæmdum. Því er enn fremur lagt til að heimilað verði að verja allt að 10 millj. kr. á ári á gildistíma laganna til rannsókna á viðtökum og yrði þá gengið frá málum á þann veg að þær rannsóknir gætu nýst sem best á landinu öllu þar sem eins háttar til eða ástand er svipað. Að lokum er lögð til breyting á 3. gr. laganna eins og henni var breytt með lögum nr. 84/2005, en með þeirri breytingu var opnað fyrir möguleika til að styrkja sveitarfélögin til fráveituframkvæmda óháð því hvort þau fjármögnuðu framkvæmdirnar beint, eins og gert var ráð fyrir í lögunum, eða farin yrði leið einkaframkvæmdar. Um leið var sett hámark á fjárhagsstyrk sem nemur virðisaukaskatti vegna framkvæmdanna en ætlunin var að það ætti eingöngu við um einkaframkvæmdir. Því er nauðsynlegt að það komi skýrt fram í lögunum að það gildi ekki um allar framkvæmdir eins og ráða mætti af lagatextanum. Þetta þýðir að framkvæmdir á vegum sveitarfélaganna geta notið jöfnunargreiðslna eins og framkvæmdin hefur verið hingað til og getur þá framlag til sveitarfélaga sem sjálf standa í framkvæmdum numið á bilinu 15–30% af heildarkostnaði, allt eftir kostnaði á íbúa. Þegar hins vegar er um að ræða einkaframkvæmd, hvort sem er á grundvelli eignarleigu eða rekstrarleigu, getur framlagið aldrei orðið meira en sem nemur virðisaukaskatti af framkvæmdinni en hann nemur tæpum 20%. Rétt er að vekja athygli á því að lög nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, fjalla eingöngu um styrkveitingar vegna fráveituframkvæmda en kröfur um hreinsun fráveituvatns er að finna í reglugerð nr. 798/1999, um fráveitur og skolp, sem sett er á grundvelli laga nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Lögum nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, er því ætlað að auðvelda sveitarfélögunum að ná þeim markmiðum sem koma fram í áðurnefndri reglugerð. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um þetta frumvarp enda er því fyrst og fremst ætlað að framlengja gildistíma áðurnefndra laga um þrjú ár auk þess að heimilað verði að stunda tilteknar rannsóknir á viðtökum fráveitu með það að markmiði að það leiði til lækkunar á kostnaði við fráveituframkvæmdir á síðari stigum. Ég legg til að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég tel að 2. gr. frumvarpsins sem hér um ræðir sé mjög jákvæð, þ.e. að veita eigi fé til rannsókna á viðtökum á fráveitu. Ég tel að á það hafi skort, sérstaklega í minni sveitarfélögunum vegna þess að þau eru oft óviss um hvaða kröfur er verið að uppfylla og hvernig viðtakinn stendur. Þetta er því mjög nauðsynlegt. Af því að mér finnst þetta fremur lág upphæð vil ég að ráðherrann svari því hvers vegna menn duttu niður á 10 milljónirnar. Hvað varð þess valdandi? Ég er á því að rannsóknir einmitt þessu sviði geti sparað mjög háar upphæðir.

Frú forseti. Það er tillaga fráveitunefndar umhverfisráðuneytisins að teknar verði sem sagt allt að 10 millj. kr. af þessum 200 árlega til að veita í þetta. Ég veit að sú niðurstaða fékkst að lokinni skoðun þeirra á þessum málum. Þeir telja að þetta sé skynsamleg upphæð og ráðstöfun sem ég tek svo sannarlega undir og tek undir með þingmanninum að þarna er í raun verið að gera tillögu um það sem á hefur skort.

Forseti. Eins og fráveitumálum er háttað út um hinar breiðu byggðir, eins og stundum er sagt hér í stólnum, þá er ekki hægt að standa á móti þeirri tillögu um framlengingu lagagildis sem hér er lögð til. Hins vegar hefði kannski verið gott fyrir málið að fá lengri greinargerð þar sem m.a. hefði komið fram hvaða sveitarfélög hér er um að ræða, hver hafa staðið sig í þessu og hver ekki því að auðvitað er það þannig að þó að þau glími við misjafnan andstæðing að þessu leyti þá er þetta líka spurning um pólitískan vilja og forgangsröð. Ef hæstv. ráðherra getur ekki komið með þær upplýsingar hér hvaða sveitarfélög einkum er um að ræða þá kalla ég eftir þeim upplýsingum í nefndinni því það verður að vera á hreinu hvaða sveitarfélög hafa trassað þessar skyldur og hver hafa ekki gert það. Þá er ég ekki að gera lítið úr þeim vanda sem við er að etja í sumum sveitarfélögum. Ég vil svo segja að hér er um verulega fjármuni að ræða sem við erum sífellt að framlengja. Það kemur ekki fram hér hvað við erum mikið á eftir þeirri tímasetningu sem miðað var við í tilskipun Evrópusambandsins í upphafi. Ég hygg að það séu orðin nokkur ár. Í öðru lagi vekur athygli að hér hefur hæstv. ráðherra og fráveitunefndin góða lagt til að heimilt verði að ráðstafa allt að 10 millj. kr. ár hvert til rannsókna á viðtökum sem ekki var áður. Það vekur athygli mína að orðalag í þessu plaggi í heild sinni, frumvarpinu, greinargerðinni og umsögn fjármálaráðuneytisins eða fjárlagaskrifstofu þess, er ekki fullkomlega samhljóða. Ég spyr ráðherrann: Við hvað er átt með þessum rannsóknum á viðtökum? Í 2. gr. frumvarpsins stendur að heimilt sé að ráðstafa þessari fjárhæð, með leyfi forseta: „til rannsókna á viðtökum fráveitu með það að markmiði að þær leiði til lækkunar kostnaðar við fráveituframkvæmdir á síðari stigum.“ En í fylgiskjalinu sem auðvitað er ekki frumvarpið - en maður sér hvernig starfsmenn fjárlagaskrifstofunnar hafa skilið þetta - þá segja þeir að lagt sé til að heimilt verði að ráðstafa þessari fjárhæð til rannsókna á áhrifum fráveituframkvæmdanna á umhverfið. Ég tel í raun og veru réttara, ef við föllumst á að samþykkja þetta frumvarp frá hæstv. ráðherra, að þá samþykkjum við það þannig að heimilt sé að veita fé til rannsókna á áhrifum fráveituframkvæmda á umhverfið, þeirra sem gerðar hafa verið, þeirra sem menn hafa farið í, á sama hátt og þeirra sem eftir á að ráðast í, því að auðvitað er það ósanngjarnt gagnvart þeim sveitarfélögum sem hafa þegar kostað miklu til - ég nefni dæmið í Reykjavík sem er auðvitað aðaldæmið á landinu - að þau sveitarfélög skulu hafa þurft að ráðast í rannsóknir á viðtökum, ef þau hafa þurft þess, án styrks en síðan þau sveitarfélög sem á eftir koma, trassarnir í hópi sveitarfélaga, annaðhvort óviðráðanlegir trassar vegna þess að þeir þurfa að færast mikið í fang eða bara trassar ósköp einfaldlega sem hafa ekki gert þetta, eiga að fá þennan styrk sem hér um ræðir samkvæmt nánari ákvörðunum ráðherra og hennar manna. Ég tel því heppilegra að í þessari 2. gr. verði þetta orðað eins og fjárlagaskrifstofan gerir, þ.e. að þessi fjárhæð sé veitanleg til rannsókna á áhrifum fráveituframkvæmda óháð því hvenær þær hafa verið gerðar en ekki eingöngu þeirra sem eftir eru. Þetta kann að vera lítill munur með suma þá hluti sem í þarf að ráðast. En hann getur verið mjög mikilvægur fyrir þau sveitarfélög sem hugsanlega lenda í vandræðum með fráveituframkvæmdir sínar og fyrir þau sem vilja gæta þess að viðtakarnir - átt er við haf eða önnur fyrirbæri þar sem fráveituframleiðslunni er eytt eða henni sundrað - þ.e. þar sem þeir geta verið viðkvæmir og menn vilja fylgjast með því hvernig háttar til um þá. Þetta er það sem ég vildi segja í bili. Ég ítreka að ég geri ekki ráð fyrir að mikil andstaða verði við þetta frumvarp, a.m.k. ekki við fyrri hluta þess, í nefndinni eða á þinginu.

Frú forseti. Þetta framlag skiptir verulega miklu máli, sérstaklega fyrir minni sveitarfélögin. Reykjavík hefur lokið sínum framkvæmdum og kannski er óþarfi að velta því fyrir sér að þessar upphæðir renni einmitt þangað vegna þess að það blasir við að það þarf að skýra ákveðna hluti varðandi framkvæmd reglugerðarinnar fyrir minni sveitarfélögin. Þó svo að miklu minni mengun sé frá minni sveitarfélögum þá er verið að leysa miklu minna vandamál. Ef við tökum Bolungarvík sem dæmi þá á að hreinsa þar samkvæmt reglugerðinni, eins og hún stendur núna, ákveðna prósentu af þeim úrgangi sem berst frá 900 manns sem búa þar. Segjum að verið sé að hreinsa 200 einingar þar í burtu. En það blasir við að rannsókn á viðtakanum gæti leitt í ljós að hann þyldi mengun upp á 1.000 og jafnvel 2.000 einingar. Ég tel mjög mikilvægt að þessi upphæð fari til minni sveitarfélaganna sem eiga eftir að leysa sín vandamál og fá betri skýringar á reglugerðinni sem þau þurfa að fara eftir. Þetta er mikill vandi bæði hvað varðar túlkun á henni og síðan hvað þetta er gríðarlegur kostnaður sem leggst á lítil sveitarfélög við að leysa tiltölulega lítil umhverfisleg vandamál.

Frú forseti. Við gerðum breytingu á þessum lögum um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum á síðasta þingi. Þá kom fram frumvarp til laga sem breytti þeim þannig að heimilt varð með sama hætti að veita styrki til stofnframkvæmda við fráveitur sem fjármagnaðar eru samkvæmt samningum um einkaframkvæmd, hvort sem er á grundvelli eignarleigu- eða rekstrarleigusamnings, enda var þá gert ráð fyrir að framkvæmdirnar féllu undir ákvæði 1. málsl. laganna og uppfylltu að öðru leyti skilyrði til úthlutunar samkvæmt þeirri grein. Lögin um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum voru sett 1995 eins og hér kemur fram og þeim var ætlað að gilda í tíu ár. Nú hefur fjöldi sveitarfélaga staðið sig mjög vel og hefur lokið sínum fráveituframkvæmdum. Öðrum hefur gengið misvel. Eins og kom fram í ræðum á síðasta þingi þegar þetta mál sem ég gat um í upphafi máls míns var til umfjöllunar þá er ágreiningur meðal þingmanna um þessa hugmyndafræði um einkaframkvæmdina. Ég sjálf gat ekki staðið að niðurstöðunni með meiri hluta umhverfisnefndar Alþingis. Ég skilaði því séráliti í málinu sem byggir á þeim sjónarmiðum mínum að þegar sveitarfélög eru rekin út á braut einkaframkvæmdar og sitja svo föst í neti leigusamninga til margra áratuga þá sé það fyrst og fremst út úr neyð vegna þess að tekjuskipting á milli ríkis og sveitarfélaga er ekki rétt, að ekki sé rétt gefið í þeim efnum. Ég er enn jafnósátt við það að sveitarfélög skuli rekin út í einkaframkvæmd til að bjarga málum og redda jafnvel stórframkvæmdum og stórum eignum og miklum skuldum þar af leiðandi undan sínum rekstrar- og efnahagsreikningum. Ég sé því ekki að þetta sé nokkur lausn á vandanum sem sveitarfélögin standa frammi fyrir í sambandi við fjármál sín. Þó að megininntak þessa frumvarps sem við nú ræðum sé einungis framlenging á lögunum og ítrekun á því sem heimilt er hvað varðar einkaframkvæmdirnar, þ.e. að virðisaukaskattsupphæðin eða sú upphæð sem nemur virðisaukaskatti á þessum framkvæmdum geti verið endurgreiðsluhæf eða kræf, þá er ég samt sem áður í grunninn ósátt við þá hugmyndafræði sem breytingin frá því í fyrra byggir á. Ég stend því frammi fyrir ákveðnum vanda sem ég kem auðvitað til með að þurfa að gera upp við mig í vinnu nefndarinnar við málið. Hins vegar sé ég ekki annað en að í 2. gr. frumvarpsins sé aftur verið að mismuna sveitarfélögum, þar sem sagt er að heimilt sé að ráðstafa allt að 10 millj. kr. ár hvert til rannsókna á viðtökum fráveitu með það að markmiði að þær leiði til lækkunar kostnaðar við fráveituframkvæmdir á síðari stigum. Ég held að óhjákvæmilegt sé að hæstv. umhverfisráðherra skýri þetta aðeins betur fyrir okkur, þ.e. hvort við eigum eftir að fá í meðferð nefndarinnar veruleg mótmæli frá Samtökum sveitarfélaga t.d. varðandi þetta atriði, hvort hér sé verið að mismuna þeim sveitarfélögum sem trassað hafa fráveituframkvæmdir sínar. Ef svo er þá er það ekki samkvæmt bókstafnum. Ég hefði því haldið að hér ætti að standa þannig að málum að eðlileg tekjuskipting sé til staðar á milli ríkis og sveitarfélaga. Það verður að vera alveg ljóst hvar ábyrgðin liggur. Svona löggjöf sem á að reyna að redda hlutum í horn er í raun bara plástur. Það er verið að tjasla saman einhverjum lausnum frekar en að þær séu heildstæðar. Verulega skiptar skoðanir voru á breytingunni á þessum lögum á síðasta þingi eins og ég sagði. Við eigum eftir að sjá hvort jafnskiptar skoðanir verða á þessum breytingum. Ég held að í grundvallaratriðum séu þær alla vega sakleysislegar að yfirbragði. En vera kann að hér liggi samt sem áður fiskur undir steini. Það á eftir að koma í ljós.

Frú forseti. Það hefur verið nefnt að sveitarfélög sem eiga eftir að framkvæma þessar úrbætur í fráveitumálum hafa að einhverju leyti trassað þær. En ég held að við ættum ekki að beina sjónum okkar að sveitarfélögunum sem slíkum því þar hefur oft verið mikill vilji til að leysa þessi mál. Það á miklu frekar að beina sjónum að stjórnvöldum, að þau hafi trassað - þá á ég við ríkið - að veita leiðbeiningar og það hefur skort mjög á að minni sveitarfélög sem mörg hver eru í mínu kjördæmi hafi getað áttað sig á hverjar kröfurnar eru. Og ég tel að þegar ráðherra kemur með örlitla upphæð eða um 10 millj. á ári þá eigi að hækka það og jafnvel að fara fram á í meðförum þingsins að þessi upphæð verði hækkuð vegna þess að ég er á því að þessu verði vel varið. Það hefur verið minnst á að það hafi verið mismunun gagnvart Reykjavíkurborg. Ef skoðað er hvernig þessi fráveitureglugerð hefur verið sett fram þá er augljóst að verið er að gera sömu hreinsunarkröfur til rúmlega 100 þúsund manna borgar til að hreinsa skolpið og til 500 manna samfélags vestur á fjörðum og þá að hreinsa sama hlutfall. Það sjá allir sem fara yfir það með sanngirni að leiðarljósi að það er ekkert vit í þessu. Ég tel að það eigi að skoða þessa reglugerð annars vegar og þessa viðtaka hins vegar, þá t.d. fyrir vestan hvort þeir þurfi sambærilega hreinsun. Eins má þá skoða viðtakann í Reykjavíkurborg, það má vera að það þurfi að rannsaka það hvort hreinsunin hér sé nægjanleg og það megi þá mögulega nota eitthvað af þessum fjármunum í það og þá koma upp enn frekari hreinsunarmannvirkjum. Mér finnst að þegar við tökum þessi litlu skref þá eigum við að vera jákvæð í huga og ég tel jafnvel að ef menn fara í að skoða þessa viðtaka, t.d. annars vegar á Hólmavík og hins vegar hér úti á Sundunum, þá geti það leitt í ljós að það þurfi jafnvel að fara í enn frekari hreinsun hér. Þess vegna geti verið að eitthvað af fjármununum renni hingað á höfuðborgarsvæðið. En ég ítreka að það er full þörf á þessum fjármunum og ég tel að í rauninni ættu hærri upphæðir að fara í rannsóknir á þessu sviði.

Frú forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir þessar ágætu umræður og ég ítreka það að þessi heimild að verja allt að 10 millj. kr. á ári til rannsókna á gildistíma laganna á viðtökum, ég tel að hún sé mjög jákvæð og hún var sett fram eftir að fráveitunefndin var búin að fara ofan í kjölinn á þessum málum. Ég hef ekki í höndunum forsendu þeirrar tillögu en ég veit að það var gert að mjög vel yfirveguðu ráði. Það er þá í raun og veru verið að ganga þannig frá að þessar rannsóknir nýtist sem best á landinu öllu, þar sem eins háttar til eða ástand er svipað. Það verður auðvitað að segjast eins og er að þau sveitarfélög sem hafa dregið að fara út í þessar framkvæmdir eru oft litlu sveitarfélögin því þar eru framkvæmdirnar alveg gríðarlega dýrar. Ég nefni t.d. alveg sérstaklega að á Austfjörðum er mikið verk óunnið, líka á Vestfjörðum og eins veigra sveitarfélögin inn til landsins sér við að fara út í svona framkvæmdir einmitt af þessum sökum. Það er því mjög jákvætt að það sé verið að koma með þessa heimild til að verja þessum fjármunum í rannsóknir. Hvað það snertir að mismuna sveitarfélögunum þá tel ég að það sé ekki um neitt slíkt að ræða. Þegar lögin frá 1995 voru sett þá voru mörg sveitarfélög þegar komin af stað með fráveituframkvæmdir og þetta var ekki afturvirkt þannig að það er alveg ljóst að sum þeirra sem voru komin vel af stað fengu þá ekki styrki því að lögin giltu ekki um það sem lokið var. Þannig hefur þetta verið. Það hefur ekki verið þannig að þó að þessir fjármunir hafi verið settir í þetta verkefni að ríkið hafi þar með verið að skuldbinda sig til að taka þátt í öllum fráveituframkvæmdum allra sveitarfélaga. Þetta gildir um ákveðið tímabil. Þannig er málið sett fram. Það er alveg ljóst að þessir fjármunir hafa komið að mjög góðu gagni. Það er búið að vinna gríðarlega mikið og merkilegt starf af hálfu sveitarfélaganna á þessu tímabili sem lögin hafa gilt og ég tel að það sé mikið fagnaðarefni hvernig til hefur tekist.

Forseti. Það gefst tími til að fjalla um þetta seinna á þinginu. Hæstv. ráðherra er búin að gera grein fyrir því, að mér skilst, að þessar 10 millj. renni einungis til þeirra sem eiga eftir að gera hreint fyrir sínum dyrum í nánast bókstaflegri merkingu. Ég óska hins vegar eftir að hún geri grein fyrir því hvort sú upphæð eigi að koma að auki venjulegum styrk eða eigi að vera hluti af honum. Það skiptir líka máli. Er það þannig að menn fái styrkveitinguna, það hlutfall sem þeir eiga skilið samkvæmt reglunum, og fái síðan 10 millj. eða er gert ráð fyrir að milljónirnar, eða hlutur hvers af þessum 10 millj., séu að auki, því þar væri um mismunun að ræða sem afsakast ekkert af fyrri mismununum í málinu?

Frú forseti. Það skal tekið skýrt fram að þarna er um það að ræða að þessar 10 millj. eru teknar af þessum 200. Það er í raun og veru ákveðið að taka 10 millj. af þessum 200 millj. árlega eða allt að því til þessara rannsókna. Það er sérstaklega tekið til að þessar rannsóknir gætu gagnast fleirum. Þetta eru kannski bara viðkomandi sveitarfélög og gagnast kannski líka á ákveðnu svæði. Þetta snýst í raun og veru um það þannig að þessi sveitarfélög gætu fengið styrk samkvæmt hinum almennu reglum um fráveituframkvæmdir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998. Með frumvarpinu er lagt til að nýr málsliður verði felldur inn í 23. gr. laganna. Er lagt til að ráðherra verði heimilt að kveða á um að innra eftirlit skuli að hluta eða í heild tekið út af faggiltum aðila. Ábending um þetta kom frá nefnd sem gerði tillögur að reglugerð um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim, nr. 942/2002. Ályktaði nefndin að rétt væri að kveða á um að aðalskoðun leikvallatækja yrði framkvæmd af faggiltum skoðunaraðila. Í faggildingu felst að viðkomandi aðili er metinn hæfur af neytendastofu til að framkvæma umrædda skoðun samanber IV. kafla laga um vog, mál og faggildingu, nr. 100/1992. Þar sem það er mjög sérhæfð vinna að taka út leikvallatæki og leiksvæði samkvæmt stöðlum um þennan málaflokk er mikilvægt að tryggja að það sé gert af hæfum aðila með þekkingu á þessu eftirliti og að þekkingunni sé viðhaldið. Þetta er sérstaklega brýnt þar sem um er að ræða mikilvægt öryggisatriði til að draga úr og koma í veg fyrir slys á börnum. Faggilding tryggir að betur er haldið utan um hæfni skoðunaraðila, að eftirlit um land allt verði samhæft og að sá sem skoðar sé óháður rekstraraðila. Ákvæðið sem um ræðir er orðað með almennum hætti þar sem hugsanlegt er að æskilegt verði talið að kveða á um sams konar fyrirkomulag að því er varðar innra eftirlit í annarri starfsemi þar sem öryggi fólks er í húfi. Við samningu frumvarpsins verði haft samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, Neytendastofu og ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur við undirbúning frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég átta mig ekki alveg á þessu lagafrumvarpi, hvað þetta hefur í för með sér. Snýr þetta eingöngu að leiktækjum, snýr þetta ekki að öllu eftirliti sem heyrir undir lög nr. 7/1998? Það væri ágætt að fá svör við því. Og eins hvaða áhrif þetta muni hafa - þessi mál heyra nú undir sveitarfélögin - hvort þetta muni leiða til aukins kostnaðar fyrir sveitarfélögin þar sem nú þarf faggildingu og eitt og annað. Það er erfitt að átta sig á því hvað þetta hefur í för með sér og það væri ágætt ef hæstv. ráðherra færi um það nokkrum orðum, um praktísku hliðina á því hvað þetta þýðir í raun og veru fyrir þá sem starfrækja leikvelli og hvort þetta á við um annað sem heyrir undir lögin nr. 7/1998.

Frú forseti. Ég taldi að ég hefði svarað þessu í framsögu minni en tilefni þessa máls er fyrst og fremst öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim sem hefur verið í höndum sveitarfélaganna sjálfra. Ég reifaði almennt að eðlilegt væri að það væru aðrir aðilar sem væru faggiltir eða það væri heimild fyrir hendi til að fela þeim slíkt eftirlit. Hins vegar er það réttur skilningur hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni að þetta ákvæði er almennt orðað að því leyti til að á grundvelli þess væri hægt að nýta sér það t.d. með aðra starfsleyfisskylda starfsemi sem heyrir undir lögin um hollustuhætti og mengunarvarnir, ég nefni bara sem dæmi t.d. Dvalarheimili aldraðra eða daggæslu í heimahúsum, þar væri hægt að nýta sér þetta ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég get ekki heyrt betur en þetta mál sé allt til bóta en ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hún hefur hugsað sér þetta eftirlit. Er þetta reglubundið eftirlit sem hún er að leggja hérna til eða er þetta eftirlit sem sést bara einu sinni og síðan ekki meir? Eru einhverjir tilkynningarskyldir ef verður slys? Ég held að þetta sé mjög jákvætt og við vitum að það hafa orðið slys á leiksvæðum barna og oft ítrekað sams konar slys og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Á þetta við t.d. um íþróttavelli eða svæði þar sem íþróttir eru iðkaðar? Eru þetta bara leikvellir? Þegar talað er um leiksvæði, á þetta við um leiksvæði í kringum skóla og leikskóla? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra aðeins nánar út í þetta. Ég held hins vegar, virðulegi forseti, að þetta sé mjög jákvætt og nauðsynlegt og ég fagna því að það á að fara að taka á og auka eftirlit með leikvallatækjum og leiksvæðum almennt því að við vitum alveg að þarna hefur pottur verið brotinn og það þarf að taka á ýmsu, t.d. má nefna fótboltamörk sem hafa dottið niður og börn hafa slasast alvarlega og svo er einnig um ýmis önnur leiktæki. Ég fagna því að það á að fara að taka á þessum þáttum en hefði gjarnan viljað fá nánari útskýringu á þessu. Hverjir eru þessir faggiltu aðilar? Er það Neytendastofa eða fleiri sem mundu vera með þetta eftirlit? Hverjir eiga að sinna þessu og hvar nákvæmlega?

Frú forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni fyrr ályktar nefndin sem kom með þessa tillögu að aðalskoðun leikvallatækja, sem fer fram einu sinni á ári, verði framkvæmd af faggiltum skoðunaraðila og í þeirri faggildingu felst að viðkomandi aðili er metinn hæfur af Neytendastofu til að framkvæma umrædda skoðun. Þetta er samkvæmt IV. kafla laga um vog, mál og faggildingu, nr. 100/1992. Það er mjög sérhæfð vinna að taka út leikvallatæki og leiksvæði, samkvæmt stöðlum um þann málaflokk, og það er mikilvægt að tryggja að það sé gert af hæfum aðila sem hefur þekkingu á eftirlitinu. Það er líka mikilvægt að tryggja að þeirri þekkingu sé viðhaldið. En þeir sem reka leiksvæði, leikvelli, leikskóla og önnur opinber svæði bera líka ábyrgð á að viðhald sé í lagi utan þess tíma sem skoðunaraðili gerir úttekt sína. Það er því mjög mikilvægt að þar sé staðið að öllu af ábyrgð þannig að hlutirnir séu í lagi á milli aðalskoðana.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar útskýringar og kalla eftir svari við spurningu sem ég lagði fram áðan um það hvort einnig væri átt við íþróttavelli og íþróttasvæði. Ég tel að öðrum spurningum mínum hafi verið svarað í andsvari frá hæstv. ráðherra. En er líka átt við íþróttavelli og íþróttaleikvanga?

Frú forseti. Þetta á við um öll svæði sem opinberir aðilar bera ábyrgð á.

Frú forseti. Þetta frumvarp snýst ekki bara um leiksvæði, ef ég skil það rétt, heldur um hvað eina sem heyrir undir lög nr. 7, m.a. matvælaeftirlit o.fl. Ég er sannfærður um að þessi lagasetning verður ekki endilega til að spara og ég er á því að það gæti ákveðins misskilnings hjá forsvarsmönnum atvinnulífsins. Ég hef það á tilfinningunni að þessi breyting sé jafnvel komin þaðan. Ef menn ætla að ná fram sparnaði í opinberu eftirliti þá gerist það ekki með framkvæmd af þessu tagi, það gerist ekki með því að einhverjir faggiltir aðilar taki að sér einhver verkefni. Ég er á því að slíkt fyrirkomulag mundi jafnvel auka kostnaðinn. Hvað gerist ef faggiltir aðilar komast að því að eitthvað er í ólagi á viðkomandi leikvelli? Þeir eru ekki hæfir til að beita þvingunarúrræðum heldur þarf í slíkum tilvikum að koma til kasta opinberra aðila. Það er þannig að viðkomandi faggiltir aðilar geta ekki beitt þvingunarúrræðum samkvæmt þessum lögum. Hvað varðar þennan málaflokk í heild þá vil ég beina því til forsvarsmanna atvinnulífsins að frumvörp af þessari gerð spara ekki eina krónu jafnvel frekar að þau auki á kostnað við eftirlit. Það er miklu nær að horfa til þess skipulags að hver og einn ráðherra þarf að hafa sitt eigið eftirlit. Þar liggur vandinn. Við heyrðum það fyrr í umræðunni, þegar verið var að ræða dýravernd, að landbúnaðarráðherra vill hafa eftirlit með sínum dýrum og umhverfisráðherra með sínum dýrum. Það er vandamálið. Það sama á við í öðrum ráðuneytum. Sjávarútvegsráðherra vill hafa matvælaeftirlit með fiskunum sínum og landbúnaðarráðherra með dýrunum sínum og síðan er búðaeftirlit í höndum umhverfisráðherra. Ef forsvarsmenn atvinnulífsins og aðrir ætla að ná fram sparnaði þá er hægt að grípa þar inn í en ekki búa til eitthvert millistykki í þessum málum öllum. Það mun bara auka kostnaðinn á atvinnulífið og einfaldlega gera framkvæmd laganna óskýrari vegna þess að faggiltir aðilar geta ekki beitt þvingunarúrræðum heldur þurfa þeir að koma athugasemdum til yfirvalda sem geta þá þvingað fram úrbætur. Í lögum nr. 7/1998, hvað leikvelli varðar, er gert ráð fyrir áminningu og síðan lokun. Það er úrræðið. Það er mjög erfitt fyrir eftirlitsaðila að ná fram úrbótum með þessum úrræðum og dagsektarákvæði er því miður ónýtt. Við höfum farið mjög rækilega yfir það. Menn geta þess vegna dregið það í áraraðir að greiða dagsektir og um leið og úrbætur eru gerðar á leikvelli, segjum t.d. eftir 2–3 ár, falla dagsektir niður. Það er nær að taka á slíkum atriðum ef menn ætla að gera þessi lög skilvirkari. Það er óþolandi fyrir þá sem eru í samkeppni og fara eftir öllum reglum að vita af því að samkeppnisaðili fer eftir helmingnum af þeim. Þess vegna er það í rauninni hagur atvinnulífsins að reglurnar séu skýrar og einfaldar og eins hið innra eftirlit - það er nú eitt sem hefur dottið inn í þessar reglugerðir og lög, eitthvert tískufyrirbrigði sem allt átti að laga. Nú gleyma menn því gjarnan að íslensk fyrirtæki eru oft mjög lítil og það er jafnvel verið að búa til eitt skrifstofustarf í þeim. Ef ákveðnar verklagsreglur eru teknar upp í fyrirtækjum geta þær skilað meiru en innra eftirlit. Síðan á að koma einhver aðili utan úr bæ og votta það og fyrirtækið fær mögulega afslátt af eftirlitsgjöldum. Það er hægt að ná fram mikilli hagræðingu í þessum eftirlitsiðnaði og einnig við leyfisveitingu fyrirtækja. Það hefur komið fram í umræðunni að lítið veitingahús, þar sem kannski starfa fjórir menn, þarf veitingaleyfi hjá sýslumanni og þá þurfa sveitarfélagið, heilbrigðiseftirlit, eldvarnaeftirlit og vinnueftirlit að votta það. En síðan þarf það leyfi hjá heilbrigðisnefnd. Hér má einnig nefna tóbakssöluleyfi, það er enn eitt leyfið, og vínveitingaleyfi - sannkölluð pappírshringekja. Það er óþarfi að hæstv. umhverfisráðherra beiti sér fyrir því að búa til millistykki af þessari gerð, sérstaklega í ljósi þess að íslensk fyrirtæki eru smá og eins eru sveitarfélögin æðimisjafnlega stödd. Það gæti orðið mjög dýrt fyrir sveitarfélög í hinum dreifðu byggðum að fá vottaðan aðila langt að til að taka út rólur eða sandkassa. Menn þurfa aðeins að hugsa sinn gang og beina sjónum að því að hver og einn ráðherra er með sitt eftirlitsbatterí. Það hlýtur að vera hægt að fara yfir þessa starfsemi og færa hana í auknum mæli til sveitarfélaganna.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um umhverfismat áætlana en með því er ætlunin að innleiða tilskipun 2001/42/EB frá 27. júní 2001, um mat á áhrifum tiltekinna skipulags- og framkvæmdaáætlana á umhverfið. Frumvarpið var samið af nefnd sem þáverandi umhverfisráðherra skipaði en auk formanns sitja þar fulltrúar frá umhverfisráðuneyti, iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, forsætisráðuneyti, félagsmálaráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti, samgönguráðuneyti, landbúnaðarráðuneyti og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Markmið frumvarpsins er að stuðla að sjálfbærri þróun og draga úr verulegum neikvæðum umhverfisáhrifum með því að fram fari umhverfismat tiltekinna skipulags- og framkvæmdaáætlana, samanber 1. gr. frumvarpsins. Í frumvarpinu er gerð krafa um að tilteknar áætlanir skuli háðar umhverfismati. Þar er um að ræða skipulags- og framkvæmdaáætlanir sem marka stefnu og varða leyfisveitingar til framkvæmda sem tilgreindar eru í lögum um mat á umhverfisáhrifum. Samkvæmt frumvarpinu ber m.a. að meta umhverfisáhrif áætlana sem fjalla um landbúnað, skógrækt, fiskeldi, orkumál, iðnað, samgöngur og meðhöndlun úrgangs. Slíkar áætlanir skulu hafa verið undirbúnar eða samþykktar af stjórnvöldum, hvort heldur er ríki eða sveitarfélögum, og vera unnar samkvæmt lögum eða ákvörðun ráðherrans, samanber 4. gr. frumvarpsins. Samgöngu-, landgræðslu- og skógræktar- og skipulagsáætlanir eru dæmi um áætlanir sem falla undir frumvarpið. Sá aðili sem ábyrgð ber á viðkomandi áætlunargerð ber jafnframt ábyrgð á umhverfismati hennar. Hann skal vinna umhverfismat fyrir áætlunina. Umhverfismatið er unnið í formi umhverfisskýrslu og er skýrslan unnin samhliða vinnu við gerð viðkomandi áætlunar og getur hún verið hluti af greinargerð með henni. Í 6. gr. frumvarpsins er tilgreint með nákvæmum hætti hvaða þættir eigi að koma fram í umhverfisskýrslu en það skal m.a. lýsa þeim umhverfisþáttum og einkennum sem eru líkleg til að verða fyrir verulegum áhrifum af framkvæmd áætlunarinnar. Þá skal lýsa og meta hver séu líkleg veruleg umhverfisáhrif af framkvæmd áætlunarinnar. Umhverfismatið þarf að liggja fyrir áður en áætlunin er samþykkt af viðkomandi stjórnvaldi eða Alþingi. Gert er ráð fyrir að kynna skuli tillögu að áætlun og umhverfisskýrslu hennar fyrir almenningi, tilteknum stofnunum og hlutaðeigandi sveitarfélögum, samanber 7. gr. frumvarpsins. Þannig gefst þessum aðilum kostur á að koma með athugasemdir sínar og ábendingar við umhverfismatið sem er mjög mikilvægur þáttur í gerð þess. Þegar stjórnvald afgreiðir sína áætlun ber því að hafa hliðsjón af athugasemdum sem borist hafa ásamt því að hafa hliðsjón af sjálfri umhverfisskýrslunni. Þegar stjórnvald hefur afgreitt áætlun sína ber því að gera áætlun og gögn henni tengd aðgengileg almenningi. Stjórnvöldum ber m.a. að gera grein fyrir því með hvaða hætti umhverfissjónarmið hafa verið felld inn í viðkomandi áætlun, samanber 9. gr. frumvarpsins. Skipulagsstofnun er fengið nýtt hlutverk varðandi framkvæmd laganna en stofnunin skal veita leiðbeiningar og ráðgjöf um umhverfismat áætlana. Skipulagsstofnun ber ekki ábyrgð á gerð umhverfismatsins heldur þeir sem vinna að viðkomandi áætlunum, eins og ég sagði áður. Hlutverk Skipulagsstofnunar verður hins vegar að gefa út leiðbeiningar um umhverfismat áætlana til að tryggja að unnið sé með samræmdum hætti og ber Skipulagsstofnun að fylgjast með framkvæmd laganna. Mikilvægt er að einn aðili hafi slíkt samræmingarhlutverk enda eru þessar áætlanir unnar af mörgum og eru mjög mismunandi að umfangi. Nú er unnið að gerð leiðbeininga Skipulagsstofnunar og er gert ráð fyrir að þær verði gefnar út samhliða því að lögin taki gildi. Með þessu frumvarpi er hugsunin sú að gert sé umhverfismat á áætlunarstigi svo hugað sé að umhverfisáhrifum á fyrri stigum ákvörðunartöku og þannig verði hægt að draga úr verulega neikvæðum umhverfisáhrifum slíkra áætlana. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Forseti. Hér er komið fram merkilegt frumvarp sem reyndar hefur verið beðið eftir hér á þinginu. Ég hygg að okkur hafi borið skylda til að afgreiða það nokkru fyrr, hugsanlega 21. júlí 2004 sýnist mér á frumvarpinu þó að það sé ekki tekið fram í greinargerðinni nákvæmlega, að minnsta kosti hef ég ekki fundið það. Ekki hefur gefist mikill tími til að fara yfir frumvarpið þó að tæknilega fari þessi umræða fram samkvæmt þingsköpum tveimur nóttum eftir að það var lagt fram. Það var lagt fram á föstudag þannig að næturnar sem um ræðir eru aðfaranætur laugardags, sunnudags og mánudags, þ.e. þrjár nætur sem við höfum fengið til að skoða þetta. Ég ætla ekki að atyrða hæstv. umhverfisráðherra fyrir það. Við höfum kallað eftir því á þinginu að fá stjórnarfrumvörpin inn í tæka tíð fyrir jólin, og ég þakka ráðherranum fyrir að hafa komið með það hingað á þessum tíma, enda gefst okkur vissulega tími til að skoða þetta í nefndinni. Það eru þó nokkur atriði sem mig langar ýmist að vekja athygli á eða spyrja ráðherrann um. Í fyrsta lagi af því að ég heyrði enga skýringu á því hvers vegna markmiðsákvæði frumvarpsins til laga um umhverfismat áætlana er annað en markmiðsákvæði laga um mat á umhverfisáhrifum. Í lögunum um umhverfisáhrifamatið, MÁU eins og tæknimennirnir kalla það, eru markmið laganna talin fram í fjórum liðum, a, b, c og d, en hér er aðeins um einn lið að ræða, þ.e. að: „stuðla að sjálfbærri þróun“ - sem er í hverjum einustu lögum og hefur eiginlega algjörlega misst gildi sitt vegna þess að sjálfbær þróun er hvergi skilgreind í þeim frumvörpum og lögum sem ríkisstjórnin hefur sett fram eða látið samþykkja - og síðan þetta sem er hið efnislega inntak, með leyfi forseta: „og draga úr verulegum neikvæðum umhverfisáhrifum með umhverfismati tiltekinna skipulags- og framkvæmdaáætlana sem líklegar eru til að hafa í för með sér veruleg áhrif á umhverfið“. Í markmiðum laga um mat á umhverfisáhrifum er hins vegar fyrst talað um í a-lið að áður en framkvæmd fer fram sem geti haft í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif hafi farið fram mat á umhverfisáhrifum hennar, í öðru lagi að draga eins og kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum, í þriðja lagi að stuðla að samvinnu þeirra sem hafa hagsmuna að gæta eða láta sig málið varða og í fjórða lagi að kynna fyrir almenningi umhverfisáhrif framkvæmda. Nú er það svo að áætlun er annað en framkvæmd, áætlanirnar eru víðtækari og það er innan þeirra að réttu lagi sem framkvæmdirnar eiga sér stað þannig að það kann að þurfa að vera einhver munur á markmiðum laga um áætlanir annars vegar og um einstakar framkvæmdir hins vegar. Ég bið um skýringar á þessu. Í öðru lagi, og það skiptir meira máli, er mismunandi orðalag haft á frumvarpinu sem hér liggur fyrir og lögunum um mat á umhverfisáhrifum í sömu grein, 1. gr. Í lögum um mat á umhverfisáhrifum er talað um „umtalsverð umhverfisáhrif“ og orðið „umtalsverð“ á sér, eins og þeir sem í salnum eru vita, nokkuð langa sögu. Þegar frumvarp að þeim lögum sem nú gilda um umhverfisáhrif, nr. 106/2000, kom fram var, að ég hygg, líka talað um „veruleg umhverfisáhrif“ en það var meðferð mála hér í þinginu sem breytti því orðalagi í „umtalsverð“ eins og það hafði verið í fyrri lögum um mat á umhverfisáhrifum. Hér hafa menn hins vegar ekki haldið sig við orðið „umtalsverður“, heldur erum við komin með orðið „verulegur“, veruleg neikvæð umhverfisáhrif. Í lögum um mat á umhverfisáhrifum er orðið „umtalsverður“ skýrt í 3. gr. Það er skýrt þannig að nánast eins og í fyrri lögum séu umtalsverð umhverfisáhrif, með leyfi forseta: „Veruleg óafturkræf umhverfisáhrif eða veruleg spjöll á umhverfinu sem ekki er hægt að fyrirbyggja eða bæta úr með mótvægisaðgerðum.“ Um þessa skilgreiningu hefur verið töluvert fjallað en niðurstaðan varð sú á sínum tíma að sú skilgreining væri inni og á bak við það voru ýmis rök sem ég hirði ekki um núna að færa fram. Það varð sem sagt niðurstaða meiri hlutans á þinginu, og á það má minna að við samfylkingarmenn vorum hluti af þeim meiri hluta og stóðum að frumvarpinu að lokum við 2. og 3. umr. sem auðvitað var ekki sjálfsagt fyrir okkur, og kannski ekki sjálfsagt fyrir stjórnarliða heldur á þeim tíma. Sú varð engu að síður niðurstaðan. Ég tel að þessi mismunur sé óheppilegur og að það sama hljóti að gilda um áætlanamatið og lög um mat á umhverfisáhrifum að þessu leyti. Í þriðja lagi kemur mér á óvart, þó að ég sé ekki beinlínis að gagnrýna það vegna þess að ég geri ráð fyrir að þurfa að hlusta á skýringar við það, að Skipulagsstofnun er ætlað allt annað hlutverk og annað vægi í frumvarpinu en í lögunum um mat á umhverfisáhrifum. Í þeim lögum og því ferli sem gekk fram af þeim gefur Skipulagsstofnun út álit á umhverfisplöggum þeim sem framkvæmdaraðilinn hefur sett fram. Hér er ekki um það að ræða, heldur það að Skipulagsstofnun gefur út leiðbeiningar og síðan fylgist Skipulagsstofnun með því mati sem fram fer og er skýrt í skilgreiningunum. Þetta er undarlegur munur því að ekki verður séð að áætlanirnar séu að þessu leyti svo mismunandi að Skipulagsstofnun eigi ekki að viðhafa sömu vinnubrögð, hvort sem um áætlun eða mat er að ræða. Aðrar kröfur hljóta að vera gerðar til álits Skipulagsstofnunar um áætlun en um mat, að áætlun um mat sé nákvæmari og þrengri, að þar sé krafist meiri rannsókna og farið meira í smáatriði, en í áliti Skipulagsstofnunar, sem mér finnst eiga að gera ráð fyrir, um áætlanir. Eðli áætlana er auðvitað þannig að þar hlýtur Skipulagsstofnun að nota aðra kvarða en við hljótum að ætlast til þess að Skipulagsstofnun gefi líka út álit sitt á þessum áætlunum alveg eins og hún gerir um einstakar framkvæmdir. Mér sýnist satt að segja, og það skýrist betur þegar við fáum menn í heimsókn til okkar með skipurit og ferligreiningar, að hér sé um það að ræða að sá sem áætlunina gerir eigi vissulega að auglýsa þá áætlun og taka við athugasemdum um hana en ráði því svo fullkomlega sjálfur hvernig áætlunin lítur út að lokum. Svo er þó ekki með mat á umhverfisáhrifum því að þar verður hann að taka ákveðið mark á áliti Skipulagsstofnunar, a.m.k. er álit Skipulagsstofnunar opinbert plagg, jafnvel þó að það sé ekki þess eðlis að framkvæmdaraðilinn taki mark á því, þannig að almenningi og þeim sem um véla, tæknimönnum og stjórnmálamönnum, gefist kostur á að sjá um hvað er að ræða, hverju framkvæmdaraðilinn tekur mark á og hverju ekki. Ég tel að fái ég ekki viðhlítandi skýringar á þessu hljóti þetta að vera eitt af því sem nefndin þarf að leggjast yfir og þarf að breyta í þessu annars ánægjulega frumvarpi. Í fjórða lagi, og það kemur kannski ekki nákvæmlega ákvæðum frumvarpsins við, er rétt að vekja athygli á að þegar til eru orðin lög um umhverfismat áætlana fer að koma að því líka að við virðum fyrir okkur um hvað á að setja áætlanir í samfélaginu. Auðvitað er það eins og hver önnur tilviljun að til er náttúruverndaráætlun og til er samgönguáætlun. Þingið hefur í samvinnu við framkvæmdarvaldið talið henta vinnubrögðum sínum hvenær eigi að vera áætlanir og hvenær menn gangi til ákvarðana um einstakar framkvæmdir. Þetta vekur þá spurningu af hverju ekki er til t.d. stóriðjuáætlun hjá ríkisstjórninni sem hafi þá fengið einhverja samþykkt á Alþingi og þá umfjöllun í heild, til sex ára, 10 eða 20, sem hún á að fá. Af hverju höfum við ekki samtímis samþykkt orkuáætlun? Stóriðja og orkumál hafa verið ein helstu deiluefni í Íslandssögu okkar tíma, í a.m.k. 35 ár. Upphaf þeirra markast kannski annars vegar af Laxárdeilunni frægu í kringum 1970 og hins vegar af því þegar Magnús Kjartansson, þáverandi iðnaðarráðherra, gerði álverinu að taka upp mengunarbúnað sem ég hygg að hafi verið í fyrsta sinn á landinu sem iðjuveri var gert að gera það. Um þetta er engar áætlanir. Þessi mál, stóriðjan og orkumálin, mundu því gjörsamlega sleppa við nokkurt mat eða nokkra athygli sem sprytti af þessum lögum ef frumvarpið verpist í lög að lokum. Það er spurning sem ég vil að lokum beina til hæstv. umhverfisráðherra í þessari lotu, hvort hún vilji ekki beita sér fyrir því að um stóriðjumál, orkumál og önnur þau málasvið og -flokka sem helst snerta umhverfisráðherrann og valdsvið hennar og jarlsdæmi verði gerðar þær áætlanir sem þingið geti talað saman um. Þær verði settar í umhverfismat fyrir fram sem heild en ekki látið við það sitja að bíða einstakra framkvæmda sem í þessum málasviðum sem ég nefndi eru oft svo ævintýralegar að í raun gætu aðrar áætlanir rúmast allar saman í einni slíkri framkvæmd, samanber t.d. Kárahnjúkavirkjun sem er svo stórkostleg að það er eiginlega alveg sama hvað við hefðum gert í því að eyðileggja umhverfið með öðrum hætti, að það hefði allt saman þurft að víkja fyrir hinni miklu virkjun við Jöklu.

Frú forseti. Í síðustu viku var kvartað úr þessum ræðustóli undan leti eða afkastaleysi ríkisstjórnarinnar. Umhverfisráðherra er þá kannski sá ráðherra sem stendur upp úr í þessum efnum, hún er búin að tala fyrir sínu fjórða máli í dag og fagna ég því. Ég fagna því sérstaklega að nú skuli komið fram frumvarp af þessu tagi, til laga um umhverfismat áætlana. Það er rétt sem hv. þm. Mörður Árnason gat um áðan, þetta er frumvarp sem við höfum lengi beðið eftir, kallað eftir aftur og aftur, og það er vonum seinna að hæstv. ríkisstjórn ákveður nú að innleiða þessa tilskipun. Hér er einmitt dæmi um mál sem við hefðum með góðu móti getað lögfest löngu áður en Evrópusambandið gaf okkur tilskipun um að gera það. Það var ekki af því að skort hafi hvatningu til hæstv. ríkisstjórnar um að lögleiða einmitt umhverfismat áætlana af þessu tagi, heldur eingöngu sú lenska sem virðist vera hjá hæstv. ríkisstjórn að láta alltaf reka á reiðanum í þessum efnum og lögfesta ekkert fyrr en frestirnir frá Evrópusambandinu eru runnir út. Ég hef rekið mig á þetta aftur og aftur, kannski sérstaklega í þeim málaflokki sem ég hef sinnt hvað ötullegast á þinginu, þ.e. umhverfismálunum. Ég hef samt grun um að svo sé í fleiri málaflokkum. Það kom líka fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar, sem ég ætlaði svo sem líka að gera að umkvörtunarefni, að það hefði verið gott að hafa þetta mál lengur til skoðunar en raun ber vitni. Þessu var breytt á föstudaginn en eins og hæstv. umhverfisráðherra og starfslið hennar veit auðvitað best vorum við á umhverfisþingi þann dag þannig að ég náði ekki að koma höndum yfir þetta frumvarp fyrr en í morgun og hef þess vegna ekki getað þaullesið það. Ég geri mér fyrir vikið ekki fulla grein fyrir því hvað beinlínis er fólgið í þeim ákvæðum sem gerð er grein fyrir hér í einum 13 lagagreinum. Það bíður betri tíma og meðferðar í nefndinni að sjá ofan í hörgul á hvern hátt á að framkvæma umhverfismatið. Hins vegar rekur maður sig strax á það að í skilgreiningargrein frumvarpsins, 2. gr., er umhverfi skilgreint á ákveðinn hátt sem tilgreint er í greinargerð að sé nákvæmlega að fyrirsögn tilskipunarinnar. Það stingur mann samt óneitanlega í augun að í lögunum um mat á umhverfisáhrifum er skilgreiningin á umhverfi nokkuð önnur. Til þess að bera þetta saman, frú forseti, er skilgreiningin í lögunum um mat á umhverfisáhrifum svohljóðandi, með leyfi forseta: „Samheiti fyrir menn, dýr, plöntur og annað í lífríkinu, jarðveg, jarðmyndanir, vatn, loft, veðurfar og landslag, samfélag, heilbrigði, menningu og menningarminjar, atvinnu og efnisleg verðmæti.“ Á sama tíma erum við með skilgreiningu á umhverfi í þessu frumvarpi sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Samheiti fyrir samfélag, heilbrigði manna, dýr, plöntur, líffræðilega fjölbreytni, jarðveg, jarðmyndanir, vatn, loft, veðurfar, eignir, menningararfleifð, þar með talið byggingarsögulegar og fornleifafræðilegar minjar, og landslag og samspil þessara þátta.“ Ég held því ekki fram að önnur skilgreiningin sé hinni betri en það er skrýtið að þegar lögin virðast eiga að harmónera saman skuli skilgreiningin á grundvallarhugtakinu umhverfi vera jafnólík og raun ber vitni. Það væri ágætt að fá frá hæstv. umhverfisráðherra einhver sjónarmið varðandi það. Af hverju höfum við sem störfum í þessum þingsal kallað eftir þessu frumvarpi undanfarin ár? Jú, vegna þess t.d. að við höfum innleitt og samþykkt stórar og miklar áætlanir á borð við náttúruverndaráætlun á síðasta ári, áætlun um landshlutabundna skógrækt, fleiri en eina, og við höfum verið með landgræðsluáætlun til umfjöllunar, stórar áætlanir sem landbúnaðarráðherra hefur gert okkur grein fyrir, reyndar ekki heildstætt, um fiskeldi austur á fjörðum. Allt eru þetta dæmi um áætlanir. Og ég má nú ekki gleyma þeirri stærstu sem mér finnst sú sem hefði kannski helst af öllu þurft að fara í gegnum eitthvert svona ferli og það er rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Kannski má segja að í kringum þá áætlun hafi verið búið til ákveðið módel sem má segja að hafi verið umhverfismat á virkjanakostum. Rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er orkuöflunaráætlun þannig að hún sem slík er mjög gott dæmi um það sem gera þarf. Þegar stórar áætlanir eru til umfjöllunar í stjórnkerfinu þarf auðvitað að skoða þær ofan í kjölinn út frá þeim sjónarmiðum sem eðlilegt er að notuð séu sem viðmiðanir. Ég held að módelið sem fundið var upp af því ágæta fólki sem vann fyrri hluta rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma sé einhvers konar módel sem við af eigin rammleik bara fundum þar upp. Ég held að það sé mjög fínt módel sem við getum skoðað í tengslum við nákvæmlega þetta frumvarp, bara til að spyrja okkur spurningarinnar: Er hér verið að fyrirskipa einhvers konar aðferð sem gæti kallast á við eða samsvarað þeirri aðferð sem starfshóparnir fimm tileinkuðu sér þegar þeir unnu rammaáætlunina um nýtingu vatnsafls og jarðvarma? Ég taldi jafnvel á sínum tíma þegar við fórum upphaflega í þessum sal að ræða Kárahnjúkavirkjun, sem hét reyndar Fljótsdalsvirkjun í upphafi, sem átti að fæða stórt álver á Austfjörðum með orku að þar gæti jafnvel verið um svo stórt plan að ræða að það hefði getað heyrt undir ákvæði tilskipunarinnar um umhverfismat áætlana. Stór hluti landsvæðisins á Austfjörðum verður fyrir verulegum umhverfisáhrifum af einni tiltekinni framkvæmd, þ.e. virkjun og álveri, orkuöflun fyrir álverið og öllu sem þarf í raun og veru til að álver geti fengið til sín þá orku sem það þarf, öllum háspennulínunum sem þurfa að fara um fjöll og dali. Á þeim tíma þegar við byrjuðum að ræða þetta mál var verið að hugleiða orkuöflun frá tvenns lags virkjunum, annars vegar frá jarðvarmavirkjun á Mývatnssvæðinu eða Þeistareykjasvæðinu, og hins vegar frá vatnsaflsvirkjun norðan Vatnajökuls. Ég taldi að það hefði verið dæmi um framkvæmd sem hefði átt að lúta þessum lögmálum og þessum ákvæðum tilskipunarinnar um umhverfismat áætlana. Allar þessar áætlanir erum við búin að vera að ræða í þinginu á síðustu árum og engin þeirra hefur farið í umhverfismat áætlana. Maður spyr sig því: Er þetta ekki svolítið röng forgangsröðun? Af hverju hefur verið beðið svona lengi með að koma með þetta frumvarp á sama tíma og við vissum að við værum að setja í gegnum þingið hverja stóráætlunina á fætur annarri sem ekki hafa lotið þessum lögum? Ég segi því, þó að ég fagni því að frumvarpið sé komið fram, að stærstu áætlanirnar okkar hafi farið í gegn án þess að hafa þurft að lúta því ferli sem hér er fyrirskrifað. Hér hefðum við mátt vera kannski örlítið meðvitaðri og standa betur að verki. Það má alltaf segja ef og hefði, og við skulum ekki dvelja lengi við það hér. Eitt atriði vil ég nefna vegna þess að í markmiðsgrein frumvarpsins er þess getið að markmiðið sé „að stuðla að sjálfbærri þróun og draga úr verulegum neikvæðum umhverfisáhrifum“ með þessu umhverfismati. Þarna er hugtakið sjálfbær þróun beinlínis sett í markmiðsgrein frumvarpsins. Ég minnist þess ekki að hafa séð hugtakið sjálfbær þróun í markmiðsgrein annarra laga þannig að ég fagna því að hér sé markmiðið beinlínis að stuðla að sjálfbærri þróun. Af því að við erum nýkomin af umhverfisþingi erum við kannski heit í þessari umræðu um sjálfbæru þróunina og vil ég í því sambandi nefna áhyggjur mínar af skilgreiningu þessa hugtaks. Það er alveg ljóst að þegar slíkt hugtak er sett inn í markmiðssetningu laga þarf að vera alveg á hreinu við hvað er átt. Ef hæstv. umhverfisráðherra ætlar að miða hér við útskýringu umhverfisráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar á sjálfbærri þróun eins og hún kemur fram í bæklingnum „Velferð til framtíðar“, stefnu ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun, þá mótmæli ég því. Ég er fullkomlega ósátt við skilgreininguna sem ríkisstjórnin setur fram á hugtakinu sjálfbær þróun í þeirri stefnu og tel hana ranga. Ég tel hana stangast á jafnvel við grundvallarmarkmiðin með sjálfbærri þróun. Í ritinu Velferð til framtíðar segir um sjálfbæra þróun, með leyfi forseta: „Flestir eru sammála um mikilvægi sjálfbærrar þróunar en þó er ekki öllum ljóst hvað raunverulega felst í þessu hugtaki. Hugtakið varð fyrst áberandi í alþjóðlegri umræðu á níunda áratug síðustu aldar en festist síðan endanlega í sessi á ráðstefnu þjóðarleiðtoga um umhverfi og þróun sem haldin var í Rio de Janeiro árið 1992. Sjálfbær þróun hefur verið skilgreind sem þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til þess að mæta þörfum sínum. Í fyrstu grunnreglu Ríó-yfirlýsingarinnar segir: „Sjálfbær þróun snýst um manninn og möguleika hans. Fólk á að geta starfað og lifað heilbrigðu lífi í sátt við náttúruna.“ Sjálfbær þróun hefur verið skilgreind sem þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til þess að mæta þörfum sínum.“ Frú forseti. Ég er sammála því sem hér segir, að sjálfbær þróun sé þróun sem mæti þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til að mæta þörfum sínum. Í framhaldi af þessu segir í kaflanum „Hvað er sjálfbær þróun?“, í riti ríkisstjórnarinnar Velferð til framtíðar, eftirfarandi, með leyfi forseta: „Sjálfbær þróun hefur þrjár meginstoðir: efnahagsþróun, félagslega velferð og jöfnuð og loks vernd umhverfisins. Skoða þarf þessa þrjá þætti í samhengi og leitast við að hámarka efnahagslega og félagslega velferð án þess að skaða umhverfið.“ Þarna skilur leiðir, frú forseti. Ég er ekki sátt við það og ekki sammála því að sjálfbær þróun hafi með hámörkun efnahagslegrar velferðar að gera eða að hún fjalli í grundvallaratriðum um efnahagsvöxt. Þar tel ég ríkisstjórnina vera á villigötum. Í mínum huga á sjálfbær þróun eingöngu við um það að við uppfyllum kröfur okkar um lífsgæði á sama tíma og við gætum þess að umhverfið og náttúrulegar auðlindir skaðist ekki og skerðist ekki þannig að komandi kynslóðir eigi sömu möguleika á að uppfylla þarfir sínar eins og við eigum til að uppfylla okkar. Þegar við lifum í veröld þar sem neyslustuðullinn í hinum vestræna heimi er kominn upp í 1,2 og jafnvel 1,3 eða 1,4 í sumum tilfellum, er alveg ljóst að við erum að ganga á náttúrulegar auðlindir og umhverfi umfram það að við getum tryggt komandi kynslóðum sömu gæði og við krefjumst í dag. Við sem lifum langt um efni fram og af þeirri græðgi sem við lifum ástundum ekki sjálfbæra þróun. Við lifum ekki eftir hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Ríkisstjórnin leggur ekki sitt af mörkum til að við getum keyrt eftir hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar á meðan hún skilgreinir sjálfbæra þróun á þeim nótum sem hún gerir í ritinu Velferð til framtíðar. Þess vegna er það grundvallaratriði þegar við setjum hugtakið inn í markmiðssetningu laga að við vitum um hvað við erum að tala og að við skiljum öll hugtakið á sama hátt. Ég tel að sú umræða sem á eftir að fara fram í umhverfisnefnd og áframhaldandi í tengslum við þetta frumvarp komi til með að verða um skilgreininguna á þessu hugtaki, á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Það er algerlega nauðsynlegt að við tökum þá umræðu. Við þurfum að taka hana af mikilli alvöru því að í skilningi okkar og skilgreiningu á því hugtaki liggur grundvöllurinn til þess að fara að lögum eins og þeim sem hér er mælt fyrir. Frú forseti. Ég geri mér grein fyrir að margt býr í þessu frumvarpi og við eigum eftir að fá sjónarmið stofnananna sem koma til með að þurfa að starfa eftir þessum lögum ef frumvarpið verður að lögum, Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun og fleiri stofnanir sem koma til með að koma að þessum málum. Við eigum eftir að skoða nánar 7. gr. um það á hvern hátt almenningi skuli kynntar tillögur að áætlunum sem undir þessi lög koma til með að heyra. Mér sýnist í fljótu bragði að einhverju sé ábótavant í þeim efnum en sökum þess að ég hef ekki haft tíma til að fara djúpt ofan í það ætla ég ekki að orða þær athugasemdir mínar hér. Ég tel að umhverfisnefnd hafi hér verðugt verkefni að vinna og vildi óska að við hefðum fengið það á borð okkar fyrir tveimur, þremur, fjórum árum. Svo var ekki þannig að við brettum bara upp ermar og tökum því sem að höndum ber. Ég treysti því að umhverfisnefnd fari vel ofan í málið og vinni það af vandvirkni.

Frú forseti. Ég þakka þingmönnum þessa ágætu umræðu. Nefnd voru nokkur atriði sem ég vildi svara eða bregðast við. Það snertir fyrst og fremst 1. gr., markmiðsgreinina. Hér er verið að nota orðalag tilskipunarinnar. Þess vegna er sagt „að draga úr verulegum neikvæðum umhverfisáhrifum“ en ekki notað orðalag laganna um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda þar sem orðalagið er „umtalsverð umhverfisáhrif“. Aðeins til að benda þingmönnum á þá er mjög vel farið yfir meginefnið í III. kafla greinargerðarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Nokkur munur er á umhverfismati áætlana samkvæmt frumvarpinu og mati á umhverfisáhrifum framkvæmda, sbr. lög nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Það á við um nákvæmni matsins, málsmeðferð og afgreiðslu þess. Annars vegar kemur það til af því að um er að ræða almennar ákvarðanir um meginstefnu og hins vegar sértækar ákvarðanir um einstakar framkvæmdir. Sem dæmi um hið fyrrnefnda eru samgönguáætlun og aðalskipulag sveitarfélags en um hið síðarnefnda einstakar vegaframkvæmdir“ og ýmsar aðrar framkvæmdir. Markmið umhverfismats á áætlunarstigi er að huga að umhverfisáhrifum á fyrri stigum ákvörðunartöku. Í umhverfismati áætlunar á einnig að felast mat á samlegðaráhrifum margra framkvæmda á tiltekna umhverfisþætti eða tiltekin svæði. Umfang umhverfismats áætlunar ræðst af tvennu, annars vegar af umfangi þeirrar stefnu sem sett er fram í áætluninni og hins vegar af því hvaða þættir umhverfisins eru teknir til skoðunar. Þar sem stefnumörkun á áætlanastigi er yfirleitt almenns eðlis, samanborið við það sem á við um einstakar framkvæmdir sem háðar eru mati á umhverfisáhrifum, verður að ganga út frá því að umhverfismat áætlana sé tiltölulega gróft mat, oft án þess að sérstakar rannsóknir á umhverfi og umhverfisáhrifum fari fram.“ Hvað snertir hlutverk Skipulagsstofnunar er kveðið á um það í 3. gr. Þar er henni gert að taka ákvörðun um „hvort áætlun skuli háð ákvæðum laga þessara um umhverfismat áætlana þegar vafi leikur á því“ og þá er það Skipulagsstofnun sem sker úr um það. Um það er frekari ákvæði að finna í 4. gr. frumvarpsins. Það má því segja að eðli umhverfismatsáætlana sé nokkuð annað en laganna um mat á umhverfisáhrifum. Ljóst er að ýmsar áætlanir munu falla undir þessi lög, eins og reyndar er tíundað mjög skýrt í greinargerðinni. Hvað snertir hins vegar hugtakið sjálfbæra þróun þá er það auðvitað hugtak sem notað er í alþjóðlegri umræðu um umhverfismál. Það snýst í aðalatriðum um það að við sem lifum í dag getum mætt mögleikum okkar án þess að við drögum úr möguleikum komandi kynslóða og án þess að við göngum á gæði náttúrunnar. Um það snýst þetta allt saman. Hins vegar er líka mjög eðlilegt að við reynum að hámarka efnahagslega velferð okkar á hverjum tíma. Ég á von á því að það muni allar kynslóðir gera til framtíðar en þá ber okkur líka að hafa í huga að við göngum ekki á möguleika annarra sem á eftir koma. Mér finnst mjög eðlilegt að við gerum það í dag, eins og ég býst að þær kynslóðir sem koma á eftir okkur muni gera. Það truflar mig ekki þó að talað sé um hámörkun efnahagslegrar velferðar innan þessara marka. Þarna erum við bara einfaldlega ósammála, ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir.

Forseti. Nú er ég ekki með þær tilskipanir sem um ræðir og get þess vegna ekki farið í rökræður við hæstv. umhverfisráðherra um þýðingamál sem væri fróðlegt og skemmtilegt að gera, en kannski gefst tækifæri til þess síðar, a.m.k. við starfsmenn umhverfisráðherrans í nefndinni. Hins vegar er athyglisverður þessi munur á orðalagi um hluti sem ekki eru eðlisóskyldir þó að þeir séu að vísu ekki eins í sjálfu sér, mat á áætlun og mat á einstakri framkvæmd. Í lögunum eins og þau koma frá þinginu stendur um mat á framkvæmd að það sé spurning um „umtalsverð umhverfisáhrif“, eins og kemur fram 1. gr. og síðan er talað um í b-liðnum: „að draga eins og kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum framkvæmdar“. Hér er þessu sem sé slegið saman í það að dregið sé úr „verulegum neikvæðum umhverfisáhrifum“. Þá auðvitað spyr maður bara eins og almenningur gerir: Bíddu, er þá ekki verið að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum eins og á að gera í umhverfisáhrifamatinu, heldur bara úr verulegum? Og hvar er skýringin á því sem löggjafinn, ef þetta verður að lögum, telur veruleg neikvæð umhverfisáhrif? Þeirri spurningu svarar frumvarp þetta eða greinargerð ekki. Það er ekkert í þeim texta í III. kaflanum sem ráðherrann las upp, og ég hafði skotist yfir, sem í rauninni gerir grein fyrir þessum mun þó að munurinn sé á ýmsan hátt ágætlega útskýrður, sem ekki er kannski mjög erfitt að skýra, á einstakri framkvæmd og síðan áætlun eins og samgönguáætlun eða þeirri stóriðjuáætlun sem ég spurði ráðherrann um sérstaklega áðan en hef ekki fengið svar við.

Frú forseti. Ég bendi einnig á 10. gr. þar sem fjallað er sérstaklega um mat á vægi umhverfisáhrifa og ýmislegt talið upp í a- og b-lið við mat á því hvort umhverfisáhrif skipulags- og framkvæmdaáætlana séu líkleg til að vera veruleg. Síðan er það nokkuð nákvæmlega útfært. En ég veit að hv. þingmenn munu fara vel yfir þetta mál í umhverfisnefnd og ég efast ekki um að þar muni menn rýna þennan texta.

Frú forseti. Bara örfá orð um sjálfbæra þróun. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir að hún lítur svo á að það sé ákveðin takmörkun á þeirri hámörkun efnahagslegrar velferðar sem um getur í skilgreiningu ríkisstjórnarinnar og ég get í sjálfu sér alveg fallist á það. En það kemur hins vegar ekki fram í þeim texta sem við höfum til að miða við. Við skulum því hnykkja á því. Og af því að við vorum að koma af umhverfisþingi þar sem talað var um hið vistfræðilega fótspor manneskjunnar á jörðinni, þá er ljóst að við erum að gera fótspor okkar dýpra en svo að það sé fyrirséð að komandi kynslóðir geti lifað á svipuðum nótum og við erum að gera af náttúrulegum auðlindum jarðarinnar. Það verður því að draga úr neyslunni á Vesturlöndum til þess að fótspor okkar, hið vistfræðilega fótspor verði ekki of djúpt til að við vitum það fyrir fram að við séum að eyðileggja möguleika komandi kynslóða. Það að tala um vöxt og hámörkun í útskýringu á hugtakinu sjálfbær þróun er í mínum huga öfugmæli og við þurfum að jafna það á einhvern hátt út. Hins vegar gleymdi ég öðru atriði sem hæstv. umhverfisráðherra mætti kannski eyða orðum á ef hún kemur í andsvar við mig, það er varðandi aukinn kostnað sveitarfélaganna af umræddu frumvarpi. Nú erum við með umsögn um frumvarpið frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem fram kemur að við gerð kostnaðarmatsins liggi ekki fyrir upplýsingar um umfang og gæði þeirrar áætlunar sem muni koma til mats. Þar er ákveðin niðurstaða varðandi kostnaðarmatið þar sem talað er um útgjöld ríkisins, útgjöld Skipulagsstofnunar en ekki er getið neitt um aukinn kostnað sveitarfélaganna, sem ég get nú ímyndað mér að verði talsverður því að ég hugsa að hér geti skipulagsáætlanir þeirra jafnvel fallið undir. Nokkur orð um það væru því vel þegin.

Frú forseti. Hvað snertir sveitarfélögin og skipulagsáætlanir er ljóst að þau hafa þegar þessa skyldu með höndum samkvæmt skipulags- og byggingarlögum. Það er hins vegar kannski annað mál hvort henni hefur verið sinnt eins og vera bæri. Ég tel að það sé algjörlega ljóst að hún er þegar fyrir hendi. Við teljum því að það séu ekki neinir verulegir fjármunir sem þetta ætti að hafa í för með sér fyrir þau þó að ég vilji ekki útiloka að það verði eitthvað. Hvað snertir sjálfbæra þróun þá var mjög skemmtileg hugvekja flutt á umhverfisþinginu þar sem við vorum minnt á að það hefði verið aðalsmerki Íslendinga í gegnum tíðina að fara vel með og ég tek undir það. Þetta snýst náttúrlega öðrum þræði um græðgi eða ekki græðgi og að gæta hófs í hlutunum, halda þeim innan skynsamlegra marka. Síðan er aftur annað mál að það sem einum finnst vera rétt getur verið að öðrum finnist það ekki. Menn eru því ekki alltaf sammála um þessi mál. Svo einfalt er það.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frumvarpið er 326. mál þingsins og er að finna á þskj. 358. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á grunnfjárhæð sjómannaafsláttar, auk þess sem lagðar eru til breytingar sem lúta að skattframkvæmd. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að grunnfjárhæð sjómannaafsláttar verði hækkuð um 2,5% frá 1. janúar 2006 og komi til framkvæmda við staðgreiðslu á árinu 2006. Þessi hækkun er í samræmi við þá hækkun persónuafsláttar sem samþykkt var haustið 2004. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að breyting verði á viðmiðunardagsetningu þess, hvar menn skuli telja fram og hvar lagt skuli á þá ár hvert. Lagt er til að miðað verði við að menn skuli telja fram og vera skattlagðir þar sem þeir áttu lögheimili 31. desember ár hvert í stað 1. desember eins og nú er. Ástæður þess að miðað hefur verið við 1. desember en ekki síðasta dag ársins liggja í vinnulagi fyrri tíma, en ljóst er að verulegar tæknilegar framfarir hafa átt sér stað frá því að framangreint tímamark var lögfest. Núgildandi fyrirkomulag hefur hins vegar tafið fyrir vinnslu skattyfirvalda og aukið hættu á villum og því er þessi breyting lögð til. Hæstv. forseti. Með þessum orðum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Við ræðum hér tvö atriði, annars vegar hækkun á sjómannaafslætti og í sjálfu sér á meðan við höldum þeim skatti, sem í raun er ekki skattur heldur afsláttur í krónum talið, þá er eðlilegt að hækka hann miðað við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins eins og við höfum gert á hverju ári varðandi ýmiss konar gjöld sem menn þurfa að borga til ríkisins. Ég geri ráð fyrir að stjórnarandstaðan muni mótmæla þessu nákvæmlega eins og hún mótmælti á sínum tíma sambærilegri hækkun á alls konar gjöldum til ríkisins. Hins vegar vil ég lýsa því yfir, frú forseti, að ég er á móti sjómannaafslættinum sem slíkum og hef mörgum sinnum lagt til að hann verði felldur niður. En á meðan við höldum honum finnst mér þetta rökrétt. Í öðru lagi er lagt til að viðmiðun skattskyldu verði miðuð við 31. desember og ég vil að hv. nefnd, sem ég reyndar stýri, fari vel ofan í það af hverju ekki ætti að miða við 1. janúar ár hvert þar sem það er fyrsti dagurinn í því skatttímabili sem um er að ræða. Ég held að meiri rök séu fyrir því en að hafa það síðasta dag ársins áður. En það gerist svo sem ekki mikið á milli 31. desember og 1. janúar alla jafna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu er með því kveðið á um nokkrar breytingar á lögum um olíugjald og kílómetragjald með hliðsjón af þeirri reynslu sem komin er á framkvæmd laganna frá gildistöku þeirra 1. júlí 2005. Í fyrsta lagi er lögð til ný skilgreining á ökutækjum til sérstakra nota sem undanþegin eru olíugjaldi skv. 4. gr. núgildandi laga. Ökutæki til sérstakra nota eru í núgildandi lögum skilgreind út frá tilvísun í tiltekinn vörulið í viðauka I við tollalög. Hefur sú skilgreining skapað vanda í framkvæmd og reynst vera ómarkviss. Heiti ökutækjanna í vöruliðnum á sér sjaldan samsvörun í skráningu í ökutækjaskrá sem gerir það að verkum að afar erfitt er að tilgreina nákvæmlega hvaða ökutæki falla undir þessa undanþágu. Við endurskoðun á skilgreiningu ökutækja til sérstakra nota er með frumvarpi þessu haft að leiðarljósi að um sé að ræða ökutæki sem að meginhluta til brenni dísilolíu í kyrrstöðu eða við vinnslu og er með varanlegum, áföstum búnaði til sérstakra nota. Verði frumvarpið að lögum verða ökutæki sem falla undir sérstök not tilgreind nánar í reglugerð. Í frumvarpinu er lagt til að eigendum ökutækja til sérstakra nota verði heimilt að velja hvort þeir greiði olíugjald og kílómetragjald samkvæmt núgildandi lögum vegna umræddra ökutækja eða hvort þeir verði undanþegnir olíugjaldi og greiði samhliða því sérstakt kílómetragjald. Tilgangur frumvarpsins er því að þessu leyti að ná betur utan um ökutæki sem eiga hvorki að fullu heima í eða utan þess olíugjaldskerfis sem tekið var upp 1. júlí 2005. Í öðru lagi er með frumvarpinu lagt til að samhliða áðurnefndri endurskilgreiningu verði sett sérstök gjaldskrá kílómetragjalds fyrir ökutæki til sérstakra nota sem verða undanþegin olíugjaldi. Samkvæmt núgildandi lögum greiða ökutæki til sérstakra nota sama kílómetragjald og önnur ökutæki, þyngri en 10 tonn, sem einnig greiða olíugjald. Er það kílómetragjald töluvert lægra en í hinu eldra þungaskattskerfi sem aflagt var 1. júlí 2005, enda var það hugsað sem viðbót við olíugjald hjá þyngri ökutækjum, óháð eldsneytisgjafa, sem slíta vegakerfinu hlutfallslega meira en önnur ökutæki. Með hliðsjón af jafnræði í skattlagningu og meginreglunni um að notendur vegakerfisins greiði til uppbyggingar og viðhalds á vegakerfinu í hlutfalli við það slit sem viðkomandi ökutæki veldur er því lagt til með frumvarpi þessu að umrædd ökutæki til sérstakra nota sem kjósa að vera undanþegin olíugjaldi greiði sérstakt kílómetragjald vegna nota þeirra á vegakerfi landsins. Hið sérstaka kílómetragjald er í raun ígildi olíugjalds þar sem leitast er við að jafnræði ríki í gjaldtöku milli ökutækja til sérstakra nota sem aka á gjaldfrjálsri olíu og annarra ökutækja svipaðrar gerðar miðað við sambærilegan akstur og not á almenna vegakerfinu. Í þriðja lagi er með frumvarpinu lagt til að sett verði í lögin skýr heimild fyrir námuökutæki og beltabifreiðar til að nota gjaldfrjálsa olíu en slík heimild er í dag í 2. gr. reglugerðar nr. 602/2005, um skilyrði undanþágu frá greiðslu olíugjalds. Er ákvæðið í samræmi við sams konar ákvæði og var í hinu eldra þungaskattskerfi og er afmarkað við belta- og námubifreiðar sem eingöngu eru notaðar utan vega eða á lokuðum vinnusvæðum. Í fjórða lagi er með frumvarpinu lagt til að dráttarvélar verði undanþegnar olíugjaldi, óháð því hvort þær eru ætlaðar til nota í landbúnaði eða ekki. Dráttarvélar hafa þá sérstöðu umfram aðrar vinnuvélar að vera skráðar bæði í ökutækjaskrá og vinnuvélaskrá. Samkvæmt núgildandi lögum eru allar vinnuvélar undanþegnar olíugjaldi og er því lagt til að skilyrðið um notkun „í landbúnaði“ í 4. tölul. 1. mgr. 4. gr. verði afnumið, og þar með eigi allar dráttarvélar, óháð notkun, rétt á gjaldfrjálsri olíu. Að auki er með frumvarpinu kveðið á um minni háttar tæknilegar breytingar á núgildandi lögum um olíugjald og kílómetragjald. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég spái því að frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra hefur hér flutt um breytingu á lögum um olíugjald og kílómetragjald sé aðeins fyrsta breytingin á því sem á eftir að koma fram. Því var spáð við upptöku þessara laga að margt ætti eftir að koma í ljós og mörgu ætti eftir að breyta. Ég tek t.d. eftir því að reglugerð sem gefin var út 23. júní var breytt 8. ágúst hvað varðar skilgreiningar á t.d. steypuhræribifreiðum og öðru slíku. Margt á eftir að koma fram sem á kannski ekki beint erindi inn á hið háa Alþingi en verður rætt í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd en hef oft tjáð mig um þetta mál. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra út í nokkra þætti sem hér liggja á bak við og tjá mig um aðra vegna þess að ég held að meira eigi eftir að koma í ljós um þetta og að breyta þurfi meiru. Annað er kannski látið liggja núna, svo menn viti af því, og ekki er á því tekið af því að það er óþægilegt. Það á t.d. við um hvernig gangi að selja litaða olíu við hliðina á ólitaðri olíu og hvort farið sé á svig við það kerfi, sem er ef til vill ekki rétt að ræða hér og hæstv. ráðherra getur ekki fjallað um. En ég held að margt eigi eftir að koma í ljós. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í það að lagt er til að dráttarvélar geti allar verið með gjaldfrjálsa olíu, óháð því hvort þær eru notaðar í landbúnaði eða á vegum. Ég ætla ekki að andmæla því út af fyrir sig. Ég fagna því að þau tæki geti verið með gjaldfrjálsa olíu því þau eru mikið notuð, ekki bara við landbúnað heldur líka á vegum sveitarfélaga. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort við séum ekki þarna á gráu svæði því að við gætum jafnvel fengið á okkur kæru eða athugasemdir frá landsfélagi vörubifreiðaeigenda vegna þess að slík tæki eru notuð í svipuðum tilgangi, þ.e. til að flytja efni hjá verktökum, t.d. á vegum sveitarfélaganna, frá einum stað til annars. Dráttarvélarnar, sem eru töluvert stórar og komast hraðar en 40 km eins og kveðið er á um í reglugerðinni eða lögunum, eru orðnar miklu betri og fullkomnari en þær voru áður. Þær geta notað alls konar búnað eins og tengivagna, sturtuvagna og annað slíkt. Þetta skekkir samkeppnissjónarmiðið gagnvart vörubílum. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að andmæla þessu með dráttarvélarnar heldur vekja athygli á viðkomandi þætti. Hér er talað um námuökutæki á móti vörubílum. Ég veit dæmi um að við Hellisheiðarvirkjun eru þessi tæki í notkun á sama vinnustað, annars vegar svokallaðar búkollur sem eru námuökutæki og þar sem slík tæki eru notuð keyra þau á gjaldfrjálsri olíu, á móti vörubílum sem keyra sömu leið og hafa komist upp í að nota allt að 100 lítra á 100 km því þeir eyða mjög miklu vegna þess hversu bratt er keyrt. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Er ekki hætta á að þarna séu samkeppnissjónarmið brotin, þ.e. þeirra verktaka sem eiga þessi tæki og stunda slíkan rekstur? Erum við ekki að brjóta jafnréttisreglu stjórnarskrárinnar að menn skuli ekki sitja við sama borð hvað þetta varðar? Þetta er mikilvægt atriði, virðulegi forseti. Hægt væri að benda á mörg svipuð atriði. Til dæmis skilst mér að ef snjótönn er sett á vörubíl, en margar slíkar moka snjó af þjóðvegum landsins fyrir Vegagerðina, að þegar vörubíll er kominn með snjótönn framan á sig er hann kominn á gjaldfrjálsa olíu. Ef hann hins vegar deginum áður keyrir varning er hann á gjaldskyldri olíu. Þarna kemur því margt upp, virðulegi forseti. Ég tek einnig eftir því í reglugerðinni sem hæstv. ráðherra gaf út í júní og ég gat um áðan, að þær slökkvibifreiðar sem eru undanskildar olíugjaldinu eru eingöngu körfubílar og dælubílar, ekki aðrar slökkvibifreiðar, ekki þær sem þurfa að bruna af stað með slökkviliðsmenn eða reykköfunarútbúnað eða annað. Hvernig í ósköpunum á að vera hægt að framfylgja svona reglugerð þar sem litaðri olíu er dælt á nokkra bíla á slökkvistöðinni en ólitaðri á aðra? Þetta hlýtur að kalla á mörg vandamál og ef til vill misnotkun á þessu kerfi. Ég gæti tínt fleira til en ætla ekki að gera það núna. Ég segi hins vegar um einn þátt þessara breytinga að hæstv. ráðherra er að búa til sérstakt kílómetragjald. Lögin eru nokkurra mánaða gömul og voru samþykkt þannig að olíugjald er, sem á við alla sem þurfa að fara undir það, en síðan var sett sérstakt gjald á bifreiðar sem eru tíu tonn og þyngri og á það sérstaklega við um stærri bíla, t.d. flutningabíla. Þeir greiða einnig kílómetragjald. Þetta er alveg ótrúleg uppfinning hjá hæstv. ríkisstjórn að búa til slíka skattheimtuflokka á þau ökutæki. Í þessu olíugjaldsfrumvarpi er verið að búa til enn eina gjaldskrána, enn eitt kílómetragjald sem heitir núna sérstakt kílómetragjald sem á að vera valkvætt fyrir þá aðila sem vilja nota það, eins og t.d. steypuhræribifreiðar, sem hér er talið að borgi of lítið til ríkisins og á að ná í þá til þess að þeir borgi meira og er vitnað í það að þeir borgi þá eitthvað svipað og vörubílar. Þetta er algjörlega á skjön við það sem ég hef bent á áður með ýmis önnur tæki sem ég hef nefnt. Þetta var um það sem talað er hér um í fjórða lagi og hitt var um námuökutæki og beltabifreiðar sem ég hef gert hér að umtalsefni. Þá eru það önnur tæki sem vinna mikið í kyrrstöðu. Ég spyr sjálfan mig að því og kannski er rétt að setja það yfir í spurningu til hæstv. fjármálaráðherra sem fylgir frumvarpinu úr hlaði. Talað er um götuhreinsibifreiðar og sérstaklega tekið fyrir í reglugerðinni en hér er t.d. ekki talað um bifreiðar sem eru mikið í vinnu hjá sveitarfélögunum við að hreinsa holræsakerfi bæjarfélaganna. Undir hvað falla þær? Þetta eru bifreiðar sem standa mikið kyrrar og nota olíu til að drífa mikinn dælubúnað. Hvað um slíkar bifreiðar? Ýmislegt fleira mætti taka til. Ég held að þessi breyting sé enn ein staðfestingin á því að þetta er ekki nógu gott kerfi sem við vinnum eftir. Það eru allt of margar undankomuleiðir í því. Á fundi í samgöngunefnd ekki alls fyrir löngu var einn gestur fundarins spurður út í olíugjald og tekjur af því. Hann vildi nú ekki miklu svara um það en benti á hvernig þetta væri í framkvæmd, vegna þess að tankar eru hlið við hlið á olíustöðvum sem selja litaða og ólitaða olíu. Og hvernig kemur þetta út eftir þá mánuði sem þetta hefur verið í gangi? Hvernig lítur þetta út t.d. gagnvart tekjum Vegagerðarinnar af olíugjaldi? Ef til vill getur hæstv. ráðherra svarað þessu og sagt okkur það en ef til vill er ekkert að marka það, m.a. vegna þess að efnahags- og viðskiptanefnd hækkaði mjög það magn sem aðilar máttu eiga við upptöku gjaldsins, þ.e. þegar þetta var hækkað að mig minnir úr fimm þúsund lítrum upp í 15 þúsund lítra. Við vitum ekki hvað menn áttu mikið af olíu sem þeir höfðu safnað þegar olíugjaldskerfið var tekið upp. Kannski er ekki komin skýr mynd á það hvernig þetta kemur út. Í lokin vil ég segja enn einu sinni, virðulegi forseti, að þessa olíugjaldsupptöku hefði að mínu mati átt að geyma. Hún kemur of seint miðað við það sem boðað er í Evrópu, menn ætla að fara að taka upp þessa kubba eða hvað þetta er nú kallað, sumir hafa kallað þetta njósnatæki, sem sett eru í bíla og menn greiða eftir því. Ég er ákaflega skotinn í því með tilliti til þess að hæstv. ráðherra byggðamála fjallar stundum um að nauðsynlegt sé að ríkisstjórnin geri einhverjar ráðstafanir til að draga úr óheyrilegum flutningskostnaði sem þjakar íbúa og fyrirtæki sérstaklega á landsbyggðinni, að breyta ætti þessu kerfi og taka upp umrædda kubba, t.d. í flutningabifreiðar, og byrja á að prófa þetta þar og sjá hvort ekki er hægt að þróa aðferð sem kæmi þannig út að þegar flutningabílar keyra á kvöldin og næturnar þegar lítil umferð er þá borgi þeir bara hálft gjald eða minna. Kannski okkur tækist þá að lækka þá óheyrilegu skattheimtu sem er á flutningastarfsemi í landinu. Ég nefni þetta aðeins í framhjáhlaupi, virðulegi forseti, þó svo að það sé ekki aðaltilgangur þessa frumvarps. En ég hef lagt nokkrar spurningar fyrir hæstv. fjármálaráðherra og ég vænti þess að heyra svör hans á eftir.

Frú forseti. Hér er kannski vonum seinna komið frumvarp til laga um breytingar á fyrirkomulagi innheimtu olíugjalds og kílómetragjalds. Ég held að engum hafi dottið í hug að menn hafi höndlað sannleikann endanlega þegar gengið var frá þeirri löggjöf og það varð loksins að veruleika að taka upp olíugjald í stað kílómetragjalds, að vísu ekki nema að hluta til eins og niðurstaðan varð. Upphaflega hafði alltaf verið ráð fyrir því gert að þarna yrði um hreina kerfisbreytingu að ræða og olíugjald kæmi í staðinn fyrir kílómetragjald. Það voru og eru ýmis rök fyrir því í sjálfu sér að haga innheimtunni þannig að skattleggja eldsneytisnotkunina. Það getur verið jákvætt að reyna að stýra þróuninni í þá átt að spara þarna orku eins og kostur er. En niðurstaðan varð önnur eins og kunnugt er. Hér eru komnar ýmsar tillögur til lagfæringa eða breytinga á þessu fyrirkomulagi, að sögn til þess að eyða vandræðum og sortera skilgreiningavandamál sem upp hafa komið, m.a. vegna þess að flokkun bifreiða í tollskrá er ekki alltaf góður mælikvarði á það nákvæmlega til hvers þær eru svo notaðar að endingu. Ég segi fyrir mitt leyti nú við 1. umr. málsins að æskilegt hefði verið að fá frekari fylgiskjöl og gögn með frumvarpinu. Úr því að málið kemur inn til þingsins á annað borð hefðu gjarnan mátt fylgja því, að mínu mati, einhvers konar skýrsla eða úttekt á því hvernig reynslan hefur verið þann tíma sem olíugjaldið hefur verið við lýði. Enda þótt ekki sé kominn ýkja löng reynsla á það er hún þó einhver til staðar nú þegar. Með svipuðum hætti t.d. og hæstv. iðnaðarráðherra er hér samkvæmt lögum skyldaður að leggja fyrir þingið skýrslu um þróun raforkumála í tengslum við þær kerfisbreytingar sem þar hefðu orðið hefði hæstv. fjármálaráðherra gjarnan mátt, kannski með liðsinni samgönguráðherra, leggja einhver gögn fyrir, því að nú er a.m.k. að byrja að komast á það reynsla hvernig þetta kemur út fyrir hvern og einn aðila. Ég vil sérstaklega spyrja um útkomu vörubíla í þessu sambandi sem eru yfir tíu tonn og lenda í því að borga bæði kílómetragjald og olíugjald og eru í ýmsum sérhæfðum verkefnum eins og t.d. í snjómokstri. Mér er sagt af þeim sem þannig hagar til um að þetta bitni mjög tilfinnanlega á þeim bílum sem borga olíugjald og kílómetragjald. Þeir eyða mjög mikilli olíu við moksturinn sem er orkufrekur og eru á samningum sem í sumum tilvikum lágu fyrir með föstu verði settu af Vegagerðinni og ákaflega lítið svigrúm er fyrir þessa aðila að hnika þar neinu til. Hér er einnig nefnt fyrirbærið götuhreinsibifreiðar sem ég tel nú að séu önnur tæki, þ.e. ekki snjómoksturstæki heldur sópar og einhver slík tól. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er mönnum ljóst hvernig þessi hópur kemur út? Eru einhverjar áætlanir um að mæta sérstaklega stöðu þeirra, þ.e. hefðbundinna vörubíla í þessum flokki sem eru verkefnanna vegna í þeirri stöðu að eyða mjög mikilli olíu og borga þar af leiðandi óvenjuþungan skatt? Er þá ekki hægt að skoða hvort hægt sé með einhverjum sérstökum ráðum að koma til móts við stöðu þeirra? Mundu þeir fá að falla undir ákvæði um sérstaka gjaldskrá? Nú eru þessir bílar í blandaðri vinnu og taka snjómokstursplóginn eða tönnina af og eru þá í ýmsum öðrum verkefnum inn á milli þannig að ekki er kannski einfalt að sjá við því. Verður þá ekki einfaldlega að koma til móts við þennan hóp með sérstökum ráðum, annaðhvort með endurgreiðslu af hálfu fjármálaráðuneytisins eða þá að Vegagerðin komi hreinlega til móts við þá í samningum vegna þess að þeir séu í raun tvískattaðir eða ofskattaðir eða hvað það er? Það er t.d. alveg ljóst að þessi hópur fær á sig mjög tilfinnanlega skattþyngingu. Olíulítrinn kostaði á milli 40 og 50 kr. áður en gjaldið kom. Hann er núna þessa mánuðina á 105–110 kr. eins og við vitum. Kílómetragjaldið sem var 27 kr. á kílómetra fyrir 26 tonna vörubíl er 10 kr. í dag. Þarna er því skattbyrðin mjög þung. Úr því að menn sjá rök fyrir því t.d. að leyfa sérmeðhöndlun á steypuhræribifreiðum og holræsabifreiðum sem eru talsvert á ferðinni á vegunum og slíta þeim þó nokkuð - þó vissulega sé rétt að þær séu í einhverjum mæli líka tæki sem ganga í lausagangi og eyða þar af leiðandi olíu á köflum án þess að slíta vegunum - þá hlýtur með svipuðum hætti að mega líta til bíla sem neyðast til að nota óvenjumikla olíu við vinnuna sem slíka. Það er orka sem fer í meira en bara að knýja bílinn heldur líka í að vinna aðra vinnu, þ.e. ryðja snjó. Þetta er atriði sem ég held að ráðherra eða kannski hv. þingnefnd þurfi að fara í saumana á. Frú forseti. Óhjákvæmilegt er líka að nefna annað atriði í þessu sambandi. Það er sú hörmulega frammistaða hæstv. ríkisstjórnar að komast hvorki lönd né strönd með löngu boðaðar og yfirlýstar aðgerðir til að jafna flutningskostnað í landinu. Við því er kannski ekki mikið að gera ef menn vilja halda í þá grundvallarreglu að skattlagningin taki mið af sliti eða álagi á vegina. Það eru rök fyrir því að haga því svo. Ef menn eru ekki tilbúnir til þess að taka afleiðingunum af því t.d. að sú skattlagning lendi að fullu á flutningabifreiðum, eins og hún gerir, og fari út í flutningskostnað og þar með vöruverð, og þeim mun harkalegar sem flutningaleiðirnar eru lengri, verða auðvitað að koma einhverjar aðgerðir þar á móti. Ég hef alltaf litið þannig á að fyrirheitin um aðgerðir til að jafna flutningskostnað hlyti að þurfa að skoða í samhengi við upptöku olíugjaldsins og þeirra áhrifa sem það sannarlega hefur haft. Um það er ekki deilt að það hefur aukið rekstrarkostnað bíla og sérstaklega tilfinnanlega á löngum flutningaleiðum. Mér finnst alls ekki boðlegt að hæstv. ríkisstjórn komi hér, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og byggðamálaráðherra, og segi að því miður hafi ekki tekist samstaða um að gera neitt. Það er ekki samstaða um að gera neitt og skilað auðu. Þetta er ekki boðlegt. Hæstv. fjármálaráðherra hefur væntanlega komið hér eitthvað við sögu því hann heldur um budduna. Er það kannski þar sem þetta strandar? Strandar það kannski hjá hæstv. fjármálaráðherra að gera nokkurn skapaðan hlut hvað það varðar að jafna flutningskostnaðinn í landinu með beinum hætti eins og hugmyndir voru um, þ.e. að endurgreiða hann hreinlega að einhverju leyti miðað við sannaðan útlagðan kostnað? Að vísu var búið að þynna það mjög mikið út. Í síðustu tillögum ráðherra virtist þetta verið komið niður í það að snúast eingöngu um spurninguna um einhverja jöfnun á flutningskostnaði vegna framleiðslustarfsemi, þ.e. að endurgreiða í einhverjum mæli flutningskostnað vegna aðfanga í framleiðslustarfsemi á landsbyggðinni og svo aftur flutning á framleiðsluvörunni á markað. Það kemur náttúrlega ekki til móts við t.d. þann gríðarlega flutningskostnað sem veltur út í vöruverð í smásöluverslun á landsbyggðinni og hefur þá náttúru sem augljóslega er innbyggð í hlutina að þetta er þeim mun meiri skattlagning sem fjær dregur vörudreifingarmiðstöðvum landsins sem eru fyrst og fremst á Faxaflóasvæðinu. Þetta fyrirkomulag og þessi gríðarlega hækkun flutningskostnaðar sem sannarlega hefur orðið á síðustu fimm til tólf árum og menn þekkja mjög vel í afskekktari landshlutum eins og á Vestfjörðum og norðausturhorni landsins, er engan veginn ásættanlegt. Þetta er náttúrlega þvílík viðbótarskattlagning á þessi svæði að það engan veginn verjandi. Ef tala á um eitthvert jafnræði í þessum efnum þá hlýtur það að vera markmið í sjálfu sér að reyna að hafa kerfið þannig að menn borgi í grófum dráttum sambærilegan skatt alls staðar á landinu. Það er nefnilega ekki svo. Það er einmitt öfugt. Afskekktustu landsvæðin eru sérstaklega skattpínd vegna þess að þessir kostnaðarþættir velta allir inn í vöruverðið. Og hvað gerist svo að lokum? Jú, virðisaukaskatturinn til hæstv. fjármálaráðherra leggst ofan á allt saman á endanum. Í reynd borga menn því miklu hærri virðisaukaskatt í afskekktustu og fjarlægustu landsvæðunum. Ef jafna ætti slíkt ætti prósentan í endanlegri álagningu vöruverðs á Bakkafirði að vera um 16–18% en ekki 24,5. Þá kæmi virðisaukaskattskerfið kannski nokkurn veginn hlutlaust út. En því er ekki að heilsa. Þetta vita allir menn og allir sjá. Það tekur ekki nema fimm mínútur að átta sig á að þetta er ranglátt skattkerfi og svo fjandsamlegt þessum svæðum sem hafa fengið á sig meira og minna allar þessar breytingar á undanförnum árum algjörlega óbættar. Fyrir síðustu alþingiskosningar lofuðu stjórnarflokkarnir því alveg sérstaklega og hátíðlega - okkur er það mjög í minni, sérstaklega sem vorum í framboði í Norðausturkjördæmi af því að þar fór fremstur í flokki hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og byggðamálaráðherra - á hverjum einasta framboðsfundi, held ég, voru endurtekin loforðin um að fínar skýrslur væru komnar fram og þetta væri alveg rétt að koma. Sagt var að spurningin væri bara um útfærslu á því hvernig flutningskostnaðurinn yrði jafnaður og endurgreiddur. Síðan er liðið þetta mikið á þriðja ár og ekki bólar á efndum og minna en það. Hæstv. ráðherra hefur komið í þennan ræðustól og bara gefist upp, sagt að ekki væri samstaða um að gera neitt, því miður. Ég man ekki hvort hæstv. ráðherra sagði að henni þætti það leitt. Ég ekki einu sinni viss um það. Hún sagði þetta bara svona, að ekki væri samstaða um neitt. Hver er ásteytingarsteinninn? Veit hæstv. fjármálaráðherra mögulega eitthvað um það? Hvað hefur hæstv. ráðherra við okkur að segja um þessi vandamál sem segja má að séu innbyggð í þetta kerfi? Ég get að mörgu leyti verið því sammála að langeinfaldast er að bregðast við með beinum ráðstöfunum af því tagi að grandskoða kerfið, kostnaðarreikna það og meta. Hver er t.d. í raun viðbótarskattlagningin sem fólgin er í því fyrirkomulagi að taka olíu- og kílómetragjaldið eins og gert er þannig að það helst inni hvort heldur er í gegnum olíunotkunina eða kílómetrana? Þá verður skatturinn náttúrlega þeim mun meiri sem fjarlægðirnar eru meiri. Svo tekur hæstv. fjármálaráðherra virðisaukaskatt ofan á allt saman eins og kunnugt er. Mér finnst ekki hægt annað en að nefna þessi vandamál. Ég veit ekki hvort hv. efnahags- og viðskiptanefnd er tilbúin til þess að leggjast aðeins yfir þetta mál og fara ofan í það. Kannski fáum við einhverja gáfulega umfjöllun frá nefndinni um þessa hluti 

Það er betri ríkisstjórn þar en hér líka.

Jú, að vísu, miklu betri núna. En það þurfti nú ekki einu sinni hana til. Ég held að Norðmenn hafi beitt svona jöfnunaraðgerðum lengi og reyndar fleiri. Þetta er tiltölulega einfalt í framkvæmd. Spurningin snýst bara um vilja. Frú forseti. Ég vildi sérstaklega nefna þetta tvennt til sögunnar, þ.e. spurninguna um útkomu þeirra vörubíla sem eru í sérstökum verkefnum, hvort hægt sé að taka með einhverjum hætti á því í tengslum við afgreiðslu þessa máls og hvað sé að frétta af aðgerðum eða ekki-aðgerðum ríkisstjórnarinnar í sambandi við jöfnun flutningskostnaðar.

Hæstv. forseti. Það er einkum tvennt sem ég vil ræða hér. Fyrri liðurinn varðar flutningskostnaðinn og þau gjöld sem honum fylgja og virðisaukaskatturinn bætist svo við, en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem var að ljúka máli sínu talaði einnig um þetta. Ég hélt satt að segja að til að lagfæra þá stöðu sem kemur upp varðandi flutningskostnað á þau svæði landsins sem lengst er að keyra til, þ.e. á Norðaustur-, Norðvestur- og Austurland, ætluðu menn sér að fara þá leið að búa til endurgreiðslufyrirkomulag varðandi flutningana og að reynt yrði að leysa þetta mál á þann hátt. Þannig hafði ég skilið það þegar við vorum að fjalla um þetta síðast. En það virðist ekki vera svo. Ég segi því eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að ég vil fá skýringar á því hvers vegna það er ekki talin fær leið að menn sýni einfaldlega fram á starfsemi sína og akstursvegalengdir og eigi síðan rétt á endurgreiðslu og í samræmi við það verði einnig hægt að meta það til lækkunar á flutningi á þeim leiðum þar sem kostnaðurinn er hæstur. Þetta mundi síðan vonandi endurspeglast í vöruverði hjá þeim neytendum sem búa á þessum svæðum, því þeir kaupa þá vöru sem flutt er og greiða flutningskostnaðinn, ásamt skattinum til ríkisins í gegnum vaskinn. Hitt atriðið sem ég ætlaði að víkja að, hæstv. forseti, varðar ökutæki sem eru með varanlega áföstum búnaði til sérstakra nota. Til dæmis ökutæki sem notuð eru við snjómokstur og eru með sérstakri tönn. Hún er venjulega tekin af á vorin og menn nota þá bifreiðarnar til einhvers annars. Ég ætlaði aðallega að fá skýringar frá hæstv. fjármálaráðherra varðandi þá útfærslu. Ég geri síðan ráð fyrir því að þetta mál komi ekki bara inn í efnahags- og viðskiptanefnd heldur einnig til samgöngunefndar og menn fái tækifæri til að fara gaumgæfilega í gegnum það vegna þess að það skiptir verulegu máli varðandi samgöngur hér á landi. Ég held að menn þurfi að vanda sig við þetta verk núna þannig að það finnist í þessu einhver vitræn niðurstaða, eins og stundum er sagt, og menn sitji ekki uppi með eitt klúðrið enn þá.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að reyna að svara spurningum hv. þingmanna en ég held hins vegar að það sé rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að í þessum efnum höfum við ekki höndlað sannleikann, alla vega ekki enn ef hægt er að tala um það að menn höndli sannleikann einhvern tíma yfirleitt. Hv. þm. Kristján Möller spyr um dráttarvélar gagnvart vörubílum en eins og fram kemur í greinargerð og í máli mínu þá er um það að ræða að dráttarvélar verði raunverulega skilgreindar sem vinnuvélar og falli þar með undir undanþáguna. Þó að auðvitað sé eitthvað líkt með því sem slíkar vinnuvélar geta unnið á vörubílum þá held ég að það sé talsverður munur á þeim farartækjum. Ég á ekki sérstaklega von á því að það muni valda erfiðleikum í þessu en auðvitað veit maður aldrei fyrir fram hvað mönnum dettur í hug í þessum efnum frekar en öðrum. Í öðru lagi spyr hann um námuökutækin. Ég held að sú breyting sem hér er lögð til muni frekar auðvelda þær skilgreiningar og koma á því réttlæti sem hægt er í því sambandi. Það er auðvitað rétt hjá honum að það er hætta á því að menn svindli í þessu og svíkist undan. Við þekkjum það því miður og það getur auðvitað alveg eins verið í kringum slökkvibíla, svo mikilvægir sem þeir eru, eins og annað en ég held að við munum aldrei komast algerlega frá því. Hann spurði sérstaklega um holræsabifreiðarnar. Þær eru klárlega nefndar í greininni sem fjalla um undanþágurnar, þ.e. þau tæki sem eru með varanlega föstum búnaði þannig að ég held að það svari spurningunni í þeim efnum. Ég hef ekki neinar tölur um innheimtustöðuna og tel reyndar að það sé varla tímabært að fara út í einhverja samanburðarfræði hvað varðar, ég tel að það sé rétt hjá hv. þingmanni þó það sé kannski ekki endilega á þeim forsendum að það sé svo mikið magn í kútum og tönkum víða um land að það geri útslagið. Að sama skapi tel ég að sú skýrsla sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að kalla eftir, þ.e. skýrsla eða úttekt á stöðunni, að vart sé tímabært að taka saman slíka skýrslu, við þurfum frekari tíma til að átta okkur á hver áhrifin verða. Ég hef ekki sérstakar upplýsingar um hvernig staðan er hjá vörubílum sem eru yfir 10 tonn og eru í sérhæfðum verkefnum eins og snjóruðningi en það er sjálfsagt að reyna að leita eftir þeim upplýsingum og koma þeim á framfæri við hv. efnahags- og viðskiptanefnd þegar hún fjallar um frumvarpið. Síðan hvað flutningskostnaðinn varðar og jöfnun hans þá hef ég engu að bæta við það sem fram hefur komið hjá hæstv. iðnaðarráðherra, það eru engar nýjar fréttir um hvað er að gerast í þeim efnum. Ég er hins vegar ekki alveg tilbúinn til þess, án þess að hafa skoðað það sérstaklega, að skrifa upp á þær tölur sem hv. þingmaður var með um hvaða áhrif þetta hefði á vöruverðið, án þess að ég sé endilega að segja að hann hafi rangt fyrir sér. En áður en ég hef farið yfir þetta sjálfur eða látið gera það þá vil ég ekki skrifa upp á þetta hér og nú. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson nefndi einnig jöfnun flutningskostnaðar og á sömu forsendum og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég átta mig hins vegar ekki alveg á hvað hann vildi að ég útskýrði frekar varðandi þessi tæki sem eru með varanlega föstum búnaði, eftir hverju hann var sérstaklega að leita umfram það sem ég var áður búinn að nefna. En það er verið að leitast við að ívilna þeim sem eru með tæki af þessum toga þannig að jafnvel þótt þeir noti dísilolíu þá greiði þeir ekki gjald nema þá vegna þess sem fer í eyðslu við akstur á vegum og þá hvernig er farið með vegina. Það er verið að reyna að nálgast þetta út frá sanngirnissjónarmiði og auðvitað er það ekki alltaf auðvelt eða einfalt og ekkert sjálfsagðara en að hv. nefnd fari yfir það í þessu ljósi. En einhvers staðar verður að draga mörkin og það er hlutverk okkar í þessu eins og svo mörgu öðru að gera það. Hins vegar varðandi hið nýja kerfi í heild þá held ég að það hafi marga mjög góða kosti. Ég veit ekki hvort menn hafa endilega lagt upp með að það yrði í öllum efnum einfalt en alla vega hvað um þann stóra fjölda sem dags daglega keyrir um á dísilbifreiðum þá held ég að kerfið sé einfaldara og að því leytinu sé breytingin jákvæð. Það heyrir maður hjá fjölda manns. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, við höfum ekki höndlað sannleikann í þessu enn sem komið er og gerum það kannski aldrei en þetta frumvarp og reyndar annað sem er á leið inn í þingið er tilraun til að gera þetta kerfi eins skaplegt og frekast er unnt og ég vonast til þess að jafnvel þó að menn séu ekki sammála þá virði þeir viðleitnina til þess.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég hef tekið þátt í því að reyna að gera þetta gallaða kerfi betra úr því að það var samþykkt hér og er hlynntur því að framlengja þann frest þar sem olíugjaldið var lækkað vegna þess hve þetta er orðið miklu hærra en við ætluðum verð per olíulítra. Það eru tvö til þrjú atriði sem ég vildi gera stutta athugasemd við hæstv. ráðherra og spyrja hann út í hvort hann óttist ekki að það hreinlega komi kæra vegna þess að menn sitji ekki við sama borð, líkt og í þeim dæmum sem ég tók áðan, t.d. með námubíla, sem stundum eru kallaðir búkollur, og vörubíla. Við skulum segja að það séu bara tveir óskyldir aðilar sem eiga svona tæki og þeir eru að bjóða til verktaka til að taka þátt í vinnu við verk. Þeir sitja ekki við sama borð. Annar aðilinn þarf að borga hátt olíugjald, hinn ekki og þeir eru að vinna á sama svæði. Þetta getur engan veginn gengið að mínu mati. Annað atriðið, sem er raunar hinu skylt, snýr að dráttarvélum. En ég hygg að á næstunni, eftir þessa breytingu verði töluverður innflutningur á dráttarvélum. Það munu margir færa sig yfir í það, t.d. sveitarfélögin, og vörubílar verði þá eitthvað minna notaðir. Ég velti þá fyrir mér dæmi eins og þegar verið er að keyra t.d. þökum á vegum sveitarfélags, annars vegar með vörubíl sem þarf þá að borga olíugjald og hins vegar með dráttarvél með sturtuvagni sem þarf þá ekki að borga olíugjald. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann óttist þá ekki að t.d. þessir vörubílaeigendur muni hreinlega kæra það að þeir sitji ekki við sama borð? Nú ætla ég ekkert endilega að tala um hvort allt eigi að vera gjaldskylt eða ekki, þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um þessa jafnræðisreglu. Í þriðja lagi, virðulegur forseti, samkvæmt reglugerðinni sem gefin verður út eru slökkvibílar, þ.e. körfu- og dælubílar undanþegnir en aðrir bílar í eigu slökkviliðsins sem eru geymdir í sama húsi og fara að sama eldsvoðanum eru það ekki. Hvar ætlum við að enda í þessum vitleysisgangi?

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan veit maður aldrei hverju maður á von á, þótt það séu kannski ekkert sérstaklega kærur. En leikurinn er auðvitað gerður til þess að bæta úr 

Frú forseti. Umræðan um þetta litla frumvarp, um breyting á lögum um olíugjald og kílómetragjald, hefur farið töluvert yfir í umfjöllun um flutningskostnað og þess háttar, sem eru ekki nýjar fréttir. Af því að hæstv. ráðherra vitnaði til þess sem byggðamálaráðherra hefði sagt, að ekki væri á dagskrá að lækka þetta gjald neitt, þá vil ég nefna að forveri þessa gjalds, olíugjaldsins, þungaskatturinn var hækkaður svo mikið í tíð núverandi ríkisstjórnarflokka og tekjurnar urðu svo miklar í ríkissjóði að menn urðu að finna nýja leið þegar olíugjaldið var tekið upp vegna þess að þá var ekki hægt að hafa olíugjaldið svo hátt að það bitnaði á öllum sem kaupa dísilolíu. Þá var þetta aukagjald búið til sem er kílómetragjald fyrir bíla sem eru 10 tonn og þyngri. Þessi svakalega skattheimta ríkisins af flutningastarfsemi er náttúrlega með ólíkindum. Þegar verið er að flytja matvörur milli landshluta, í flestum tilvikum frá höfuðborgarsvæðinu og út á land, eða vörur á vegum fyrirtækja, hráefni til iðnaðarframleiðslu eða annars, eða fiskflutningar sem hafa heldur betur aukist milli landshluta til að halda uppi atvinnu á stöðunum, þá kemur þessi svakalega skattheimta ríkisins af allri flutningastarfsemi þannig að helmingur af flutningsgjöldum rennur beint í ríkissjóð, í ríkiskassann hjá hæstv. fjármálaráðherra Árna M. Mathiesen. Á mannamáli: Ef vörur væru fluttar norður á Akureyri á einum flutningabíl og flutningsgjöldin af þeim farmi væru 200 þús. kr. rynnu 100 þús. kr. beint í ríkissjóð af þeim flutningi. Finnst hæstv. fjármálaráðherra þetta vera jafnrétti eða jafnræði? Þetta er í raun og veru eitthvert mesta óréttlæti sem viðgengst núna og engan veginn hægt að sætta sig við það. Það er heldur engan veginn hægt að sætta sig við að hæstv. byggðamálaráðherra sem talar á tyllidögum, í samkvæmisræðum og á framboðsfundum um að nauðsynlegt sé að niðurgreiða þetta gjald eða finna einhverja leið til að lækka það, kemur svo í tíma og ótíma hér í ræðustól Alþingis og segir að því miður verði bara ekkert gert. Allt bendir til þess að það sé vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn stoppi málið og vilji ekki fara þá leið. Því segi ég, virðulegi forseti, og mundi fagna því ef hæstv. fjármálaráðherra tæki undir: Ég held að við ættum að prófa það kerfi að setja fyrst í flutningabílana aksturskubbana sem sprotafyrirtæki á Íslandi er að þróa, og er ef til vill komið hvað lengst í í heiminum, og freista þess að lækka flutningsgjöld með því að leyfa þeim bílum að keyra á ákveðnum tímum á miklu lægra gjaldi til að byrja með. Mundum við þá ekki sjá hvort við gætum lækkað flutningsgjöldin hvað það varðar? Við þessa aðferð þurfum við ekkert leyfi frá ESA eða hvað þetta apparat heitir úti í Brussel sem hæstv. byggðamálaráðherra skýlir sér stundum á bak við. Við höfum það á valdi okkar á hinu háa Alþingi að lækka þessa skattheimtu alveg eins og við lækkum tekjuskatt á einstaklingum eða tekjuskatt á lögaðilum. Það er með öðrum orðum, virðulegi forseti, alveg óþolandi hvernig vegna þessara háu gjalda, þungaskatturinn og það sem á eftir kom, olíugjaldið, íþyngir allri atvinnustarfsemi og lífi fólks. Eins og hér hefur komið fram leggst svo virðisaukaskattur ofan á allt saman. Gera menn sér t.d. grein fyrir því, gerir hæstv. fjármálaráðherra sér grein fyrir því að í flutningsgjöldum frá þessum fyrirtækjum núna, hvort sem þau koma til almennings eða fyrirtækja, er orðinn sérstakur liður í lokin sem heitir „sérstakt álag vegna olíugjalds“? Virðulegi forseti. Það er engan veginn hægt að sætta sig við þetta kerfi þó svo að menn hafi ætlað að einfalda leiðina og fara betri leið eins og hæstv. ráðherra talaði um, og ég get vissulega tekið undir að það er full ástæða til að einfalda kerfið og greiða fyrir olíuna um leið og henni er dælt úr olíutanki í staðinn fyrir að greiða sérstakt gjald eins og gert var áður. Það getur vel verið að það sé gott enda átti þetta að vera til þess. Megintilgangur olíugjaldsfrumvarpsins á sínum tíma var að auka notkun landans á litlum sparneytnum dísilbílum til að freista þess að minnka útgjöld þjóðarbúsins í þeim efnum. Ég held að sú hafi ekki orðið reyndin að margir litlir sparneytnir bílar, dísilbílar, hafi komið til landsins vegna þess að olíuverðið er svo hátt og olíugjaldið er svo hátt. Þær hagsbætur sem áttu að verða af frumvarpinu, að litlum sparneytnum bílum fjölgaði í umferðinni á Íslandi, hafa ekki komið fram. Hins vegar hefur allt það versta komið fram, þ.e. sérstakt kílómetragjald á flutningastarfsemi, hátt olíugjald og hátt olíuverð. Við sjáum, virðulegi forseti, hvaða áhrif þetta hefur haft á flutningastarfsemina á þeim stutta tíma sem liðinn er frá því að lögin tóku gildi, frá 1. júní síðastliðnum, og ofan á allt annað sem gengur í gegn í þjóðfélaginu eins og sterk króna og vandi sjávarútvegsfyrirtækjanna. Skyldu þessi háu flutningsgjöld ekki vera til að auka enn frekar erfiðleika sjávarútvegsfyrirtækja, sérstaklega á landsbyggðinni, sem flytja fisk milli hafna til vinnslu á viðkomandi stað? Og ofan á sterka krónu og ofan á litlar tekjur sem sjávarútvegsfyrirtækin fá í dag fyrir afurðir sínar er þetta enn þá meira íþyngjandi. Þetta höfum við séð í gögnum sem við höfum fengið frá fiskvinnslufyrirtækjum, eins og rækjufyrirtækjum vestur á fjörðum sem nefndu þetta sem lið númer tvö, þ.e. háan flutningskostnað við að flytja hráefni eða fullunna vöru milli staða. Ég ætla að enda mál mitt á því að minna menn á að síðan hefur það gerst að strandsiglingum hefur verið hætt þannig að núna er allt flutt á vegunum og flutningskostnaðurinn vex og vex og íþyngir fyrirtækjum og almenningi á landsbyggðinni miklu meira en áður var. Ríkisstjórnin ætti að láta af þeim ljóta leik að búa til þessa landsbyggðarskatta og íþyngja þannig atvinnustarfsemi og lífi fólks úti á landi eins og hún gerir með þessum hrikalega háu gjöldum.

Hæstv. forseti. Það er augljóst að hv. þingmaður hefur miklar áhyggjur af því hvernig lífið gengur fyrir sig úti á landsbyggðinni og það er auðvitað eðlilegt fyrir mann sem er búsettur þar og er þingmaður fyrir landsbyggðarkjördæmi. Ég held samt að það sé dálítið mikil einföldun í því sem kemur fram hjá honum að þetta frumvarp og það skipulag sem hér um ræðir hafi jafngríðarlega mikil áhrif á allt lífsumhverfið og hann vill meina, hvort heldur hann ræðir um áhrif á vöruverðið eða áhrif á sjávarútveginn hvað þá rækjuiðnaðinn. Ég held að það séu mjög miklar ýkjur að breyting á olíugjaldskerfi og þungaskattskerfi sé atriði númer tvö hvað rækjuiðnaðinn varðar. Þar er auðvitað fyrst og fremst um að ræða offramboð á erlendum mörkuðum, verðið er lægra, það er erfiðara um veiði. Olíuverð er hátt til útgerðarinnar en á þeirri olíu er ekkert olíugjald þannig að flutningskostnaður innan lands á milli fyrirtækja hlýtur að vera fyrir neðan alla þá þætti sem ég nefndi. Hins vegar er það rétt hjá hv. þingmanni að þetta eru hlutir sem við þurfum alltaf að hafa í huga þegar fjallað er um þessi mál því að auðvitað skipta þeir allir máli. Því má heldur ekki gleyma að einhvern veginn verðum við að fjármagna vegagerðina og við höfum valið að gera það á þennan hátt, með gjaldtöku á þá sem vegina nota. Annars staðar eru svipuð kerfi við lýði. Eins hafa menn uppi hugmyndir um að gjaldheimtan af eldsneytinu ætti ekki að vera sérstaklega til vegagerðar heldur ætti hún að vera af umhverfisástæðum og ætti að réttlætast af því. Á þeim forsendum ætti hún jafnvel að vera enn þá meiri en hún er í þessu tilviki. Það eru því mörg sjónarmið og margir fletir sem koma upp í þessari umræðu. Við ættum ekki að gera of mikið úr þeim vandamálum sem erum að reyna að leysa úr í þessu efni því að kostirnir eru umtalsvert miklu fleiri en gallarnir.

Frú forseti. Ég vil taka skýrt fram að ég held að ég hafi ekki verið að ýkja neitt í þeim efnum sem ég fór yfir, um þau gríðarlegu áhrif sem þungaskatturinn hafði áður og olíugjaldið hefur núna. Það voru engar ýkjur um skattheimtu ríkissjóðs af flutningastarfsemi, sama hvort var í gamla þungaskattskerfinu eða nýja olíugjaldskerfinu, helmingurinn af flutningsgjöldunum rennur sem skattur til ríkissjóðs. Hvað varðar rækjuiðnaðinum sem ég nefndi og hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra þekkir þau vandamál mjög vel þá er það alveg hárrétt sem hann taldi hér upp; offramboð, lægra verð, erfiðari veiði hérlendis og hátt olíuverð. En það er dálítið merkilegt að rækjufyrirtækin vestur á fjörðum hafa fjallað um háan flutningskostnað við að flytja rækju til og frá verksmiðjunum. Þar voru há flutningsgjöld nefnd sem dæmi um vanda þeirra. Svo einkennilega sem það kann að hljóma í eyrum hæstv. fjármálaráðherra þá var það nú svo. Varðandi skattheimtuna og það kerfi sem hér hefur verið rætt um, og ég ætla ekki að útlista frekar í stuttu andsvari, þá er líka, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, verið að huga að fjármagni til vegagerðar. Í tölum frá FÍB er skattheimta af umferð og bifreiðainnflutningi o.fl., sem menn kalla stundum skatt af umferð, í kringum 32 milljarðar kr. á ári. Aðeins 14 milljarðar af þeirri upphæð renna í heildarpakka til Vegagerðarinnar á ári. Það er því dálítið umfram hvað það varðar. Þetta sýnir kannski það sem ég hef verið að benda á, virðulegi forseti, hina ofboðslegu skattheimtu og gjöld af þessari starfsemi sem renna í alls konar sköttum beint til ríkissjóðs aftur.

Frú forseti. Þeir 14 milljarðar sem hv. þingmaður nefndi eru einmitt gjöldin af notkuninni. Við ætlum að láta notkunina standa undir vegakerfinu. Annað er bara hluti af hinni almennu tekjuöflun ríkisins. Um þetta hefur verið sátt í langan tíma. Ýmsir fjármálaráðherrar, forverar mínir, hafa kannski verið misjafnlega duglegir að finna upp nýja skatta í þessum efnum og ég ætla ekki að rekja það sérstaklega hverjir voru uppátektarsamastir í því.

Virðulegi forseti. Við lok umræðunnar vil ég bara segja um þetta litla frumvarp og þær breytingar sem hér er verið að gera að þó svo að þær hafi leitt til annarrar umræðu er það engu að síður mikilvægt og gott að hafa átt viðræður á hinu háa Alþingi við hæstv. fjármálaráðherra um þetta hvað varðar tekjuhliðina. Virðulegi forseti. Ég hvet að lokum hæstv. fjármálaráðherra til að setja sig vel inn í alla þá skatta sem leiða af flutningastarfsemi og renna beint í ríkiskassann og til hvers þeir leiða gagnvart atvinnulífi á landsbyggðinni og lífi fólks í vöruverði og öðru slíku. Menn geta svo spurt hve mikill hluti af bensíngjaldinu, hve mikill hluti af olíugjaldinu o.fl. eigi að renna til Vegagerðarinnar til framkvæmda. Eins og ég sagði áðan var heildarskattheimta af umferð, bifreiðainnflutningi, bensíngjaldi, olíugjaldi, gúmmígjaldi og hvað þetta allt heitir, 32 milljarðar síðast þegar FÍB reiknaði þetta út. Innan við helmingurinn af þeirri upphæð rennur til vega- og samgöngumála, þar með talið reksturs Vegagerðarinnar, þjónustu Vegagerðarinnar og nýbygginga sem er ekkert allt of stór hluti af þessum 14 milljörðum. Ég man ekki hvort það nær 6 milljörðum eða hvort það eru bara 5 milljarðar á þessu ári. Þetta sýnir okkur að skattheimtan af umferðinni er langtum meiri en við höfum talað um hér og ekki nema lítill hluti hennar rennur til samgöngubóta.