Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og þetta frv. ber með sér er sjúkratryggingagjald einungis lagt á tekjur sem eru hærri en 101 250 kr. Það er því augljóst að gjaldið er eðli sínu samkvæmt skattur af sama toga og stighækkandi tekjuskattur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með mismunandi nöfn á sams konar skattheimtu sem rennur til ríkisins, auk þess sem reynslan hefur kennt okkur að þetta nafn, sjúkratryggingagjald, er einungis notað til þess að auka skattheimtuna umfram það sem ella hefði orðið. Ég geri mér grein fyrir að við því verður ekki spornað héðan af, að meiri hl. Alþingis nái því fram að þetta sjúkratryggingagjald verði lagt á á þessu ári, en ég sé ástæðu til þess að varpa þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., hvort gert sé ráð fyrir því við undirbúning fjárlaga fyrir næsta ár, að þessu gjaldi verði haldið áfram eða ekki, eða hvort hugmynd hans sé kannske að fella það með formlegum hætti inn í tekjuskattinn, eins og eðlilegt virðist. Það er óþarfi að vera með alla þessa smáskatta og ekki nema sjálfsagður þrifnaður að fækka þeim þegar það skiptir í rauninni engu máli. Það kemur hvort eð er í sama stað niður fyrir gjaldandann hvort þær krónur, sem renna til ríkisins, heita tekjuskattur eða sjúkratryggingagjald. Fsp. mín til hæstv. fjmrh. er þessi: Hefur hann í hyggju að fella sjúkratryggingagjaldið inn í tekjuskattinn á næsta ári eða áformar hann að leggja samsvarandi frv. fyrir strax á hausti komanda eins og nú hefur verið gert? Ég geri ráð fyrir að hann sé þegar farinn að setja sig í þær stellingar að undirbúa næsta fjárlagafrv., svo að ég býst við að hann hafi rennt huganum að þessu.



Herra forseti. Ég skal fúslega gera tilraun til að svara þessari spurningu hv. þm. Ég verð að segja það af fullri hreinskilni, að ég er ekki búinn að setja mig í þær stellingar, eins og hann orðaði það, að undirbúa næsta fjárlagafrv. Það er ekki hafinn undirbúningur að gerð fjárlagafrv. fyrr en á vordögum. En sá skattur, sem hér um ræðir, er úr því erfðagóssi sem ríkisstj. fékk frá fyrri stjórnum og mun eiga uppruna sinn hjá fjmrh. Sjálfstfl., Matthíasi Á. Mathiesen, en hann lagði á þennan skatt á árinu 1975. Það er alveg rétt, sem hv. þm. bendir á, að vel gæti komið til greina að fella þennan skatt saman við tekjuskattinn. Það hefur hins vegar fremur orðið að ráði að lækka þennan skatt verulega. Eins og menn vita hefur hann verið afnuminn af lægri tekjum og er ekki nema svipur hjá sjón. Ég tek undir það með hv. þm., að það væri með vissum hætti hreingerning í íslenskri löggjöf að losa sig við þennan skatt og fella hann að tekjuskattslögum, enda er þetta, eins og kunnugt er, skattur sem fyrst og fremst er lagður á hærri tekjur en ekki lægri tekjur. En sem sagt, það hafa engar ákvarðanir verið teknar um þetta efni og ég get því ekki svarað spurningu hv. þm. að öðru leyti.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. skaut því að mér, að það væri áformað í stjórnarsáttmálanum að fella þennan skatt inn í tekjuskattinn. Mér skildist á hæstv. fjmrh. að hann væri ekki farinn að hugleiða málið enn. En þar sem mjög hriktir í stjórnarsamstarfinu og svo getur farið að hann eigi ekki langa setu í sætinu enn, þá vil ég í mestu góðvild beina því til hans að fara að hugleiða málið áður en það verður of seint, áður en ríkisstj. fellur. Ég segi nei.



Herra forseti. Í framhaldi af aths. hv. þm. Halldórs Blöndals vil ég aðeins segja að enginn veit sína ævina fyrr en öll er. Þó að margur fjmrh. hafi staðið frammi fyrir þeirri staðreynd, að hann kynni einhvern tíma að hætta störfum, þá hefur samt engum dottið í hug, eins og hv. þm. Halldóri Blöndal greinilega datt í hug, að það væri ráð að ganga frá fjárlögum langt fram í tímann til vonar og vara. Ég segi já.



Herra forseti. Í málefnasamningi hæstv. ríkisstj. segir í upphafi samningsins um efnahagsmál, um hjöðnun verðbólgu: „ Ríkisstj. mun vinna að hjöðnun verðbólgu, þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum okkar.“ Þannig hefst málefnasamningurinn þegar farið er að ræða um ákveðin mál. Fjárlög og lánsfjárlög eru spegilmynd af efnahagsstefnu ríkisstj. á hverjum tíma. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur haft frv. til lánsfjárlaga til athugunar síðan skömmu fyrir jól. Það var afgreitt frá fjh.- og viðskn. Ed. 17. des. Ætlun ríkisstj. og stuðningsmanna hennar á Alþingi var að afgreiða málið þá þegar frá Nd. Stjórnarandstaðan í báðum deildum gagnrýndi þessa málsmeðferð og sýndi fram á að víða væru lausir endar í lánsfjáráætluninni, mörg mál lægju fyrir sem ekki hefði verið tekin afstaða til og enginn vissi hvernig með ætti að fara. Ríkisstj. og stuðningslið hennar á Alþingi lét sér loks segjast við þessa gagnrýni. Samið var milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að málið skyldi afgreitt þegar eftir jólahlé, en eigi síðar en 27. jan. s.l. Stjórnarandstaðan hefur verið reiðubúin til að afgreiða málið á tilsettum tíma. Stuðningsmenn ríkisstj. hafa hins vegar verið ráðvilltir í málinu. Fundir hafa ekki verið boðaðir langtímum saman í fjh.- og viðskn., og nú við afgreiðslu málsins flytur minni hl. n., sem styður ríkisstj., á þriðja tug brtt. Þetta gerist þegar næstum því tveir mánuðir eru liðnir frá því að ætlunin var að afgreiða málið eftir jólaleyfi. Fjmrh. ræðst svo að formanni nefndarinnar í fjölmiðlum þó að hæstv. ráðh. viti gjörla, að það hefur staðið á ríkisstj. í mörgum tilfellum með upplýsingar, og í raun og sannleika eru fjölmargar upplýsingar ekki komnar enn þá, eins og síðar verður að vikið. Öll þessi vinnubrögð sýna glöggt þann hringlandahátt sem einkennir störf og stefnu ríkisstj. og stuðningsliðs hennar á Alþingi um þessar mundir. Enn þá hefur ekki verið tekin afstaða til fjöldamargra mála sem borist hafa til ríkisstj. og fjh.- og viðskn. beggja deilda Alþingis og varða lánsfjárlög. Þar má nefna mál eins og erindi Landsvirkjunar, Rafmagnsveitu Reykjavíkur, vanda járnblendiverksmiðju. Til uppbyggingar á aðstöðu skipasmíðaiðnaðarins er ekkert ætlað umfram hluta ríkissjóðs, sem er 17 millj. kr„ en heildarfjárfesting er talin verða um 40 millj. kr. Þessar hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar skiptast á átta verkefni samkv. fjárlögum: Akranes 2 millj., Stykkishólmur 600 þús., Ísafjörður 2 millj„ Skagaströnd 2 millj., Húsavík 500 þús„ Vestmannaeyjar 4 millj., Garðabær 4.4 millj. og Reykjavík 1.5 millj. Hvernig afla á þeirra 23 millj., sem á vantar í þessar framkvæmdir, er ekki vitað. Það er vitað mál, að þessir aðilar hafa ekki nema litinn hluta af þessu fjármagni, og því var reiknað með að tekin yrði inn í lánsfjárlögin heimild til lántöku. Sennilegasta skýringin á því, að stuðningslið ríkisstj. hefur enga skoðun á þessu máli og hefur ekkert fengist til að segja, er að það ætlar sér, ef eitthvað verður úr þessum framkvæmdum, að benda þessum aðilum á að leita til svokallaðrar langlánanefndar til þess að fá þar heimild til lántöku utan við fjárfestingarlánaáætlun. Það er þá ekki gert nema í einum tilgangi, ef þessi tilgáta mín er rétt. Það er gert til þess að fela eða láta ekki koma fram meira en orðið er þá óhóflega miklu erlendu skuldasöfnun sem á sér stað undir forustu núv. hæstv. ríkisstj. Síðast en ekki síst nefnum við Byggingarsjóð ríkisins. Hann skuldar í Seðlabankanum vegna yfirdráttar 40 millj. kr. auk þess sem vantar 90 millj. á að áætlanir hans standist á yfirstandandi ári. Engin skýring fæst gefin, ekkert liggur fyrir um hvernig eigi að mæta óskaplega miklum vanda Byggingarsjóðs ríkisins. Það er athyglisvert, að eftir allan þann tíma, sem stjórnarliðar hafa haft frv. þetta að lánsfjárlögum til athugunar, fjalla langflestar tillögur þeirra um smávægilegar orðalagsbreytingar eða frekari skerðingar á framlögum til stofnlánasjóða atvinnuveganna, nokkrar brtt. eru um aukin útlán og þar með aukna innlenda og erlenda lánsþörf, en reynt er að komast hjá að taka afstöðu til stórmála, eins og ég vék að áðan. Engin samstaða er lengur til innan stjórnarliðsins. Það höfum við þm. séð á undanförnum dögum. Síðast í gær var haldinn opinn ríkisstjórnarfundur hér í sölum Alþingis, til tilbreytingar frá öðrum ríkisstjórnarfundum, þar sem utanrrh. rassskellti iðnrh. allmyndarlega. A.m.k. situr ekki iðnrh. hér núna. Honum er kannske eitthvað illt í bossanum. Stjórnarandstaðan í Ed. gerði ítarlega grein fyrir áliti sínu þegar frv. var afgreitt frá deildinni. Skal hér minnt á nokkur aðalatriði sem einkenna öðru fremur afgreiðslu þessa frv. til lánsfjárlaga. Innlend fjáröflun er að öllum líkindum stórlega ofmetin, svo að ekki sé meira sagt. Ætlunin er t.d. að selja spariskírteini á yfirstandandi ári fyrir 150 millj. kr., en salan í fyrra varð aðeins 43 millj. kr. Úr lífeyrissjóðunum er ætlað að afla 460 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs, húsnæðismálasjóða, Stofnlánadeildar landbúnaðarins og ríkissjóðs, en í fyrra var þessi fjáröflun um 270 millj. kr. innlánsaukning í banka og sparisjóði fyrstu mánuði ársins er nú miklu minni en á sama tíma í fyrra. Þá hafa engar upplýsingar komið fram um álagningu byggðalínugjalds sem afla átti 40 millj. kr. samkv. skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun. Í aths. við lánsfjárlagafrv. segir um 1. og 2. gr.: „Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 kemur fram að heildarlánsþörf A- og B-hluta ríkissjóðs nemur 1 135 970 kr. Nú er ráðgert að afla 40 millj. kr. með sérstöku stofnlínugjaldi og kemur sú upphæð til lækkunar á heildarlánsþörf.“ Ég spyr: Hvað liður þessu frv.? Hvað líður því frv. sem boðað er á s.l. hausti að eigi að leggja fram og eigi að afla ríkissjóði 40 millj. kr. tekna? Nú er senn liðinn fyrsti ársfjórðungur af þessu ári, en þetta frv. eða þessi lög áttu að afla ríkissjóði 40 mill j. kr. tekna miðað við heilt ár. Er ríkisstj. hætt við þetta frv.? Er hún hætt við að flytja það? Ef svo er ekki, hvað er það þá sem tefur ríkisstj. í.að leggja þetta frv. fram? Ég spyr hæstv. fjmrh. ef hann má vera að því að hlusta.

Já, já, hann hlustar.

Já það er gott að hafa margar hlustir. Ég spyr hann: Hvernig á að afla þessa fjár? Hvert er efni þessa frv. og hvað er það sem tefur að það sé lagt fram? Er allt á sömu bókina lært? Erlend fjáröflun er aukin gífurlega. Frá frv. má gera ráð fyrir að hún aukist um allt að 200 millj. kr. Erlend fjáröflun er þó ærin fyrir ef haft er í huga að orkuframkvæmdir dragast saman milli 40 og 50% að magni til á yfirstandandi ári. Það var þó sá málaflokkurinn sem ríkisstj. ætlaði að leggja mesta áherslu á og hún valdi í starf iðnrh. mann sem hefur getað dregið þessi mál það lengi að nú er sumum stjórnarliðum þegar nóg boðið og hefði mátt vera það fyrr. Skuldastaða erlendra lána í árslok er áætluð af Seðlabankanum a.m.k. 39% af þjóðarframleiðslu og hefur aldrei verið hærri í sögu þjóðarinnar. Greiðslubyrði af útflutningstekjum er áætlað að verði 19% samkv. væntanlegum lánsfjárlögum, en í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. segir svo um þetta orðrétt: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr u.þ.b. 15% á útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum.“ Finnst hv. þm. ekki ríkisstj. hafa staðið sig vel í þessu fyrirheiti, að setja sér markmið um 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar og vera eftir tveggja ára setu þegar komin upp í 19% eða 1/5 af útflutningstekjunum? Það er eftirtektarvert, að erlend lán hafa hækkað gífurlega nú að undanförnu. Árið 1979 voru ný erlend lán 563 millj., 1980 1032 millj., samkv. áætlun 1981 1735 millj. og samkv. lánsfjáráætlun 1982, áður en tekið er tillit til þeirra brtt. sem nú liggja fyrir, fara erlendu lánin upp í 2050 millj. kr. Alger óvissa er um fjármögnun Framkvæmdasjóðs í ár í kjölfar þess, að hann skortir helming þess fjármagns úr lífeyrissjóðum sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir í fyrra, eða 53 millj. af 123 millj. kr. Þetta hefur í för með sér fyrirsjáanlegan fjárskort atvinnuveganna og áframhaldandi samdrátt í fjármunamyndun á þessu ári. Í yfirliti Seðlabankans, hagfræðideildar, sem hann gaf út 8. jan., segir að Framkvæmdasjóður hafi samkv. lánsfjáráætlun átt að fá 123 millj., en í reynd voru það 70 millj. eða 1 millj. lægri upphæð en á árinu 1980. Byggingarsjóður ríkisins átti að fá samkv. lánsfjáráætlun 153 millj., en í reynd fær hann 120 millj. Þetta er það sem mestu máli skiptir. En ríkissjóður, sem var ekki inni á þessum markaði fyrr en lítillega á árinu 1980 eftir að núv. stjórn kom, hafði þá 12 millj., hann reiknaði með í lánsfjáráætlun 34–60 millj. á s.l. ári. Í reynd er ríkissjóður með 57 millj. kr. Þarna er komin nokkur skýring á því sem hæstv. fjmrh. hefur verið að gorta af að undanförnu, að skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann hafi lækkað. Það er hægt að lækka þær með því að ráðast á þann markað sem þessir sjóðir hafa haft á undanförnum árum, með því að fara inn á hann í samkeppni og skilja þá eftir peningalausa. Seinna kem ég að því, hver úrræði hæstv. fjmrh. eru í þessu sambandi. Samkv. lánsfjáráætlun fyrir s.l. ár var gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir keyptu skuldabréf af Framkvæmdasjóði, eins og ég sagði áðan, að fjárhæð 123 millj. kr. En í reynd voru kaupin 70 millj. og því vöntunin 53 millj. Ástæðurnar fyrir því, að þetta brást með jafnhörmulegum hætti, eru að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna og jafnframt 40% kaup þeirra samkv. lánsfjáráætlun eru ofmetin í framkvæmdaáætlun, eins og fulltrúar Framkvæmdasjóðs héldu fram við gerð þeirrar áætlunar. Síðan gerist það, að fjmrn. skiptir lífeyrissjóðunum milli Byggingarsjóðs ríkisins, Byggingarsjóðs verkamanna, Framkvæmdasjóðs og ríkissjóðs og mun hafa greint viðkomandi lífeyrissjóðum bréflega frá því, hvert þeir skyldu snúa sér með þessi viðskipti. Ráðuneytið úthlutar samkv. þessu Framkvæmdasjóði viðskiptum sem nema 1 17.8 millj. kr. þó að lánsfjáráætlun geri ráð fyrir 123 millj. kr. En í rauninni er samtala þessarar úthlutunar 97.7 millj. kr. eða 25.3 millj. kr. undir áætlun lánsfjáráætlunar. Undanfarin ár hefur verulegur hluti viðskipta Framkvæmdasjóðs við lífeyrissjóðina byggst á viðskiptum við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Við úthlutun fjmrn. þessu ári eru þessi viðskipti Framkvæmdasjóðs við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins felld niður, en í stað þess er gert ráð fyrir að þessi skerti lífeyrissjóður kaupi skuldabréf af ríkinu sem áætluð eru 40 millj. kr., en urðu í reynd um áramót 57 millj. kr. Framkvæmdasjóði er vísað á viðskipti við ýmsa smásjóði sem margir hverjir hafa lítið eða ekkert keypt af skuldabréfum fjárfestingarlánasjóða að undanförnu eða þá beint viðskiptum sínum til annarra sjóða sem lánsfjáráætlun gerir ráð fyrir. Á þessu sést að ríkisstj. eða fjmrh. hefur brugðist skyldu sinni varðandi lánsfjárútvegun til Framkvæmdasjóðs á þessu ári með þeim árangri, að atvinnuvegasjóðirnir hafa þegar fyrir lok síðasta árs gefið lánsloforð fyrir þessum lánum, en eftir var í lok ársins að standa við að útvega atvinnusjóðunum verulegan hluta þess fjár. Þegar þetta var séð sneri stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins og forstjóri hennar sér til ríkisstj., til fjmrh„ og lýsti áhyggjum sínum af þessum málum. Eftir að hafa rætt við fjmrh. er lögð fram tillaga í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins svohljóðandi: „Með því að staðfest hefur verið af fjmrh., að ekki geti orðið af þeirri tilfærslu lífeyrissjóðafjár milli ríkissjóðs og Framkvæmdasjóðs sem um er fjallað í orðsendingu Framkvæmdasjóðs til fjmrh. 20. nóv. 1981, og þar eð fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. leggur til, að Framkvæmdasjóður afli erlends láns til að leysa hluta þeirrar fjárvöntunar er um ræðir, samþykkir stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að Framkvæmdasjóður leiti eftir erlendu láni að fjárhæð um 25 millj. kr.“ Lengra vildi Framkvæmdasjóður eða meiri hluti stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins ekki ganga. Við Steinþór Gestsson greiddum atkv. gegn þessari tillögu. Við létum það koma fram í okkar áliti, að við greiðum atkv. gegn þessari till. og gerum þá kröfu að ríkisstj. standi við samþykkt Alþingis um að Framkvæmdasjóði verði útvegað það fjármagn sem honum er ætlað samkv. lánsfjárlögum fyrir þetta ár, samtals 123 millj. kr. Ef það fjármagn fæst ekki af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða, m.a. vegna aðgerða fjmrh., þá er skylda ríkisstj. að útvega það með öðrum hætti innanlands. Hér má ekki hafa á frekari tafir. Atvinnuvegasjóðirnir hafa þegar byggt á lánsfjáráætluninni og gefið út lánsfjárloforð til atvinnufyrirtækja í landinu. Ég minni á að þegar gortað er af aukningu fjár innlánsstofnana, sem var töluverð á s.l. ári, kemur ekki fram að áætlanir, sem gerðar eru við samþykki lánsfjáráætlunar fyrir árið 1981, sýna að ákveðnir lífeyrissjóðir hafa ekki lagt það fjármagn til sem þeim var ætlað. Það er vitað mál að margir lífeyrissjóðir eiga fé inni í bönkum. Og hvað skyldi inneign hinna ýmsu lífeyrissjóða vera mikill hluti af þessari aukningu? Það væri fróðlegt að vita, ef nokkur veit það. Þetta er e.t.v. ein sennilegasta skýringin á aukningunni. En eftir sitja bæði húsbyggingasjóðirnir og Framkvæmdasjóður með tóman kassa, með loforð sem þeir gefa út í trausti þess, að farið sé eftir samþykktum Alþingis, sem svo er engan veginn staðið við. Á sama tíma, eftir að búið er að bregðast atvinnuvegasjóðunum og húsnæðissjóðunum með þessum hætti, eru einu viðbrögð núv. ríkisstj. að skerða það fjármagn sem ríkið veitir til atvinnuvegasjóðanna og m.a. er fjallað um í þeim brtt. sem formaður nefndarinnar mun mæla fyrir hér á eftir. Fjármögnun húsnæðismálasjóðanna er mikið áhyggjuefni um þessar mundir. Þeim er ætlað að afla hjá hjá lífeyrissjóðakerfinu tæplega 300 millj. kr., en fengu í fyrra rúmlega 130 millj. kr. Skyldusparnaður er auk þess ofáætlaður, ef marka má reynsluna frá því á síðasta ári, en hún er sú, að nær ekkert fékkst nettó af skyldusparnaðarfé. Verst er þó að lausaskuld Byggingarsjóðs ríkisins við Seðlabankann um áramót, sem nam, eins og ég sagði áðan, 40 millj. kr., er í lausu lofti. Að auki skortir sjóðinn 90 millj. til þess að geta framfylgt útlánaáætlun sinni, sem er þó niðurskorin. Þess má geta, að sú áætlun gerir einungis ráð fyrir að lána 1100 frumlán til nýrra íbúða á vegum einstaklinga, en 1978 voru slík lán tæplega 1900. Þróun fjárfestingar samkv. áætluninni og reynslu fyrri ára er uggvænleg. Framkvæmdir á sviði stóriðju og stórvirkjana dragast saman um 43.5% að magni til frá fyrra ári, framkvæmdir í hitaveitum um 31.5% og fjárfesting atvinnuveganna dregst saman um 9.1%, auk þess sem fyrirsjáanlegt er að samdráttur verður í íbúðabyggingum fimmta árið í röð, en sá samdráttur er að magni til um 15% síðan 1978. Aftur á móti er meiri gróska í fjárfestingu í opinberum byggingum, því að hún eykst um 6.8%. Erlend lántaka til að fjármagna rekstrartap ríkisfyrirtækja og undirstöðuatvinnugreina setur vægast sagt dökkan svip á þetta frv. og væntanleg lánsfjárlög. Þar má nefna kreppulán, sem Byggðasjóður hefur verið látinn veita fyrirtækjum í sjávarútvegi í því góðæri sem ríki hefur, lán til að fjármagna rekstrartap orkufyrirtækja, Sementsverksmiðju ríkisins, svo að ég nefni aðeins örfá dæmi. Mig langar í sambandi við orkumálin að nefna hvað risastór vandi er víða þar á ferðinni. Þá veiti ég mér þau forréttindi að nefna það orkufyrirtæki sem mér er e.t.v. skyldara en öll önnur, Orkubú Vestfjarða. Þegar það var stofnað lágu fyrir skýlaus fyrirheit og loforð þáv. iðnrh. og, þáv. ríkisstj., sem sat 1974–1978, eins og greint hefur verið frá í skýrslu þessa fyrirtækis til iðnrh., um lagningu Vesturlinu, en hún tafðist verulega. Þetta fyrirtæki hefur látið reikna út tjón sem það hefur orðið fyrir vegna seinkunar Vesturlinu, orkuskorts og söluskilmála. Þetta tjón er reiknað sem kostnaðarauki af þessum sökum á verðlagi 1. febr. á þessu ári. Orkuvinnsla í dísilrafstöðvum á árinu 1979 vegna seinkunar Vesturlinu er hvorki meiri né minni en um 7 millj. kr. Orkuvinnsla í dísilrafstöðvum 1980 var 21 millj. og 69 þús., óhagstæð orkukaup um Vesturlínu 1980 869 þús., orkuvinnsla í dísilrafstöð vegna orkuskorts 1981 7 millj. 685 þús., orkuvinnsla í dísilrafstöð vegna viðgerða á Vesturlínu, sem frægt er orðið, 1 millj. 155 þús. og óhagstæð orkukaup um Vesturlinu á árinu 1981 um 4 millj. 15 þús. kr. Samtals er þessi vandi þessa eina orkufyrirtækis 41 millj. 793 þús. kr. Þessi mál hafa verið send til ríkisstj., til iðnrh., fjmrh. og hæstv. forsrh., sem var iðnrh. þegar þessi fyrirheit voru gefin á stjórnarárunum 1974-1978. Þetta er ekki nýtt vandamál. Þetta hefur legið fyrir iðnrn. og ríkisstj. frá 1979, 1980, 1981 og nú er það með þessum hætti. En ekkert hefur gerst. Nú vil ég spyrja hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. hvort eitthvað sé að gerast í þessu máli. Mér leikur forvitni á að vita það. Það er mikið í húfi fyrir þennan landshluta. Og það er líka mikið atriði, þegar ríkisstjórnir fara og aðrar koma, að skuldbindingar eru í gildi þó að ný ríkisstj. taki við. Það á að standa við þær skuldbindingar. Ég nefni eitt dæmi sem er táknrænt fyrir efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj., en ég gæti tekið þau mörg. Það er Sementsverksmiðja ríkisins. Ég held meira að segja að einn hæstv. ráðh. eigi sæti í stjórn Sementsverksmiðjunnar. Í bréfi Sementsverksmiðju ríkisins til fjh.- og viðskn. Ed., dags. 27. nóv. á s.l. ári, segir m.a.: „Ljóst er að rekstrarhalli verksmiðjunnar á þessu ári, 1981, verður milli 6 og 7 millj. kr., sem að mestu leyti er til kominn á fyrri hluta ársins þegar eðlilegar verðhækkanir voru ekki heimilaðar.“ Hvað sagði ríkisstj.? Við verðum að standa á bremsunni. Við megum ekki hleypa öllu út í verðlagið. Það verður að gæta aðhalds, sagði hún alltaf. Aðhaldið var það, að fyrirtæki eins og þetta, ríkisfyrirtæki - hvernig hefði verið farið með einstaklinga og félagasamtök? - þetta fyrirtæki var rekið með 6–7 millj. kr. halla af því að ríkisstj. var að falsa verðbólguna. Það var þetta sem ríkisstj. var að gera allt s.l. ár. Á árinu 1980 lét hún gengið ráða. Þá hélt hún framleiðslukostnaði þannig að hjól atvinnulífsins snerist með sæmilega eðlilegum hætti í flestum tilfellum, en engan veginn öllum. Svo fór hún í gengisbindindi á gamlársdag 1980. Þetta bindindi stóð allt s.l. ár, en tvisvar sinnum datt ríkisstj. í það að vísu. En það birti upp, þetta voru tiltölulega stuttir túrar báðir og litlir. En núna hefur hún heldur betur lagst í það frá því í janúar og liggur í því enn. Niðurstaðan í sementsverksmiðjumálinu er þessi að því er segir í bréfi Sementsverksmiðju ríkisins: Snemma í haust heimilaði ríkisstj. verksmiðjunni að taka 10 millj. kr. erlent lán til að losna úr þeim miklu greiðsluerfiðleikum sem skapast höfðu síðasta árið, þannig að greiðslustaða verksmiðjunnar er nú viðunandi. M.ö.o.: fyrst er hún látin tapa, svo eru tekin lán, lán til þess að greiða með hallareksturinn sem varð, en síðan kemur aftur að því að greiða þetta lán upp og þá þarf að hækka sementið. Það var bara verið að fresta verðhækkunum á sementi eins og fjölmörgum öðrum greinum á s.l. ári, allt í einum og sama tilgangi: að blekkja fólk, að halda niðri öllu því sem snerti vísitöluna. Annað mátti æða áfram og þurfti ekki að hafa þar neinar hömlur á, eins og allir vita. Í 4. gr. frv. til lánsfjárlaga segir: „Iðnrekstrarsjóði er heimilt að taka lán á árinu 1982 að fjárhæð allt að 10 mill j. kr., eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, til endurlána til athugunar á sviði orkufreks iðnaðar.“ Þrátt fyrir athugun, sem málið fékk í Ed., fékkst ekki, í öllu því óðagoti sem var á ráðamönnum þar, skýrt neitt nánar hvað hér er átt við og hvað hér er að gerast. Við sjálfstæðismenn í nefndinni óskuðum því eftir að rætt yrði við stjórn Iðnrekstrarsjóðs og spurt hvort það sé að beiðni Iðnrekstrarsjóðs að verið sé að taka þetta erlenda lán til athugunar á sviði orkufreks iðnaðar og hvort þetta væru ekki stóraukin umsvif hjá Iðnrekstrarsjóði. Jú, það mátti segja að það hafi komið út, að hér væri um stórkostlega aukin umsvif Iðnrekstrarsjóðs að ræða, því að á árinu 1981 námu allar styrk- og lánveitingar Iðnrekstrarsjóðs tæplega 10.7 millj. kr. samtals. Eigið fé sjóðsins var 30. des. 1980 8.6 millj. kr. Og það kom fram hjá þeim, að það skapaði sjóðnum allt of mikla áhættu ef sérstök endurlán til athugunar á orkufrekum iðnaði, sbr. 4. gr. frv. sem ég gat um áðan, 10 millj. kr., væru ekki tryggð á fullnægjandi hátt. Það kemur því fram nú, einmitt fyrir þessa athugun, að hér bætist við 4. gr. í brtt. heimild fyrir fjmrh. að ábyrgjast endurlánin með sjálfskuldarábyrgð. Ef þetta atriði hefði farið í gegn eins og Ed. gekk frá því í dansinum fyrir jólin hefði Iðnrekstrarsjóður orðið gjaldþrota. Nú spyrja menn: Til hvers á að nota þetta fjármagn? Það eru 3 millj. inni í fjárlögum til athugunar á orkufrekum iðnaði, en samkv. þessu er gert ráð fyrir 10 millj. kr. Ef þetta verður samþykkt er hér um að ræða hvorki meira né minna en 13 millj. kr. í þessu skyni. Eftir nokkra fyrirhöfn tókst að fá þær upplýsingar, að í megindráttum væri gert ráð fyrir þessari uppskiptingu á þessu fjármagni: Kísilmálmverksmiðjan 2 millj., magnesíumverksmiðja 1 millj., natríumklóratverksmiðja 1 millj., trjákvoðuverksmiðja 2 millj., álverksmiðja 3 millj., staðarvalsrannsóknir 2.5 millj. og aðrar rannsóknir 1.5 millj. Ég er ekki fær um að meta hvort hér er um brýna nauðsyn að ræða. En ef ríkisstj. vill fylgja öllu eftir með gát, þá finnst mér ívið mikið í lagt með þessar svokölluðu staðarvalsrannsóknir að sú nefnd eigi að kosta 2500 millj. gkr. Eins og ég hef áður sagt er mestur fjöldi brtt. minni hl. n., sem styður ríkisstj., fólginn í frekari niðurskurði á framlögum til sjóða atvinnuveganna, en þessir sjóðir voru skornir niður miðað við lög meira en nokkru sinni fyrr við síðustu fjárlagagerð. Þetta hlýtur að hafa í för með sér sérstakan vanda atvinnuvegasjóðanna, einkum í ljósi þess, að fjármögnun þeirra á s.l. ári var mjög í molum, eins og ég hef áður sagt. Um aðrar brtt. stjórnarsinna vill meiri hl. n. taka fram: 4. brtt. er um að hækka heimild til lántöku fyrir Byggðasjóð úr 50 millj. í 60 millj. í því skyni að veita fyrirtækjum í sjávarútvegi svokölluð kreppulán. Forráðamenn ríkisstj. hafa látið í veðri vaka að þessi fyrirgreiðsla yrði miklum mun meiri í ljósi þess taprekstrar sem orðinn er í sjávarútveginum þrátt fyrir mikinn afla og yfirleitt gott verð á erlendum mörkuðum. Hætt er því við að þann vanda, sem stefna ríkisstj. í atvinnumálum hefur leitt yfir eina undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, verði erfitt að leysa með þessari fyrirgreiðslu. Á stjórnarfundi Framkvæmdastofnunar ríkisins 25. nóv. var lögð fram svohljóðandi samþykkt frá ríkisstj. varðandi þessi svokölluðu kreppulán: „ Ríkisstj. samþykkir að beita sér fyrir því, að lán, sem veitt verða Byggðasjóði til að endurlána fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækjum vegna rekstrarerfiðleika, verði 10–15 ára innlend lán, afborgunarlaus fyrstu þrjú árin, með sömu kjörum og lán Framkvæmdasjóðs til Stofnlánasjóðs. Aflað verði heimildar Alþingis til að veita Byggðasjóði ríkisábyrgð á hálfri upphæð þessara lána.“ Stjórn stofnunarinnar leit svo á, að átt væri við með þessari samþykkt að umrædd ríkisábyrgð verði á helmingi endurlána Byggðasjóðs. Á þessum fundi kvað ég nauðsynlegt að fá nánari skýringar á orðalagi í bréfi ríkisstj. um að hún muni beita sér fyrir að útvega Byggðasjóði fé. Ég minnti í því sambandi á efndir varðandi fé frá lífeyrissjóðum til Framkvæmdasjóðs samkv. lánsfjáráætlun 1981 sem ég gerði hér að umræðuefni. Ég taldi orðalag þessarar samþykktar ófullnægjandi, því þurfti að liggja fyrir hve háa fjárhæð ríkisstj. ætlaði að útvega til þessa verkefnis, hvenær Byggðasjóður fengi þetta fé og með hvaða lánskjörum, áður en sjóðurinn hæfi lánveitingar. En það lá mikið við. Fyrirtæki voru stöðvuð og menn gátu ekki beðið og það var farið í að lána. Formaður stjórnarinnar, Eggert Haukdal, lét bóka að hann ítrekaði að hann samþykkti ekki að gengið yrði á framlög Byggðasjóðs til þess að leysa þennan vanda. Hann tók fram að samfara umræddum lánveitingum væri töluverð áhætta, en eitthvað mundi þó verða endurgreitt til sjóðsins. Færi það eftir því, hversu há fjárhæð yrði útveguð úr Byggðasjóði í þessu skyni. Benti hann á að um það yrði fjallað á Alþingi í umr. um lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1982. Þórarinn Sigurjónsson kvaðst líta á umrædda aðstoð sem alger bráðabirgðalán og yrði Byggðasjóði útvegað sérstakt fé til þeirra. Síðar, þegar svonefnd úttektarnefnd hefði unnið sitt verk,yrði gengið frá endanlegum lánum. Þetta var það helsta sem þá kom fram. Það voru útvegaðar 30 millj. kr. í Seðlabankanum og síðar 10 millj. Það er búið að lána, að mig minnir, rúmlega 43 millj. eða nokkuð umfram þetta. Nú gerir þessi brtt. ráð fyrir aðeins 10 millj. kr. hækkun frá því sem búið er að ákveða áður, en á fundi, sem öll stjórnin var á með fjmrh. og sjútvrh., varpaði sjútvrh. því fram, að hann teldi að þessi upphæð mundi sennilega fara í 200 millj. kr. Benedikt Bogason, sem er formaður þeirrar nefndar sem vinnur að úttekt á fjárhagsstöðu fiskvinnslufyrirtækja, gerði grein fyrir störfum nefndarinnar fyrir nokkru á fundi Framkvæmdastofnunar. Hann taldi nefndina ekki á þessu stigi geta lagt fram tölur um heildarfjárvöntun, en ljóst væri að fjármagn þyrfti að koma frá fleiri aðilum en Byggðasjóði, t.d. eigendum, viðskiptabönkum o. fl. Að því tilskildu er stærðargráðan áætluð 150–250 millj. kr. Og hann áætlar að nefndin muni ljúka starfi sínu í maí til júní s.l. Sami maður sendi orðsendingu til forsrh. þar sem hann skilgreinir hlutverk sitt í þessari nefnd og segir: „Nefndin mun gera tillögur um fjárhagslega endurskipulagningu þeirra fyrirtækja sem þess þurfa við. Endurskipulagning gæti falist m.a. í aukningu á eigin fé, nýju fé í formi lána til langs tíma eða breytingu á skammtímaskuldum til langs tíma.“ Hann segir í lok þessa bréfs eða orðsendingar til forsrh.: „Ég vil svo lýsa þeirri skoðun, að ég tel brýna nauðsyn bera til að einhver heimild komi inn í lánsfjáráætlun. Stærðargráða þessarar heimildar gæti að mínu mati verið 150–250 millj. kr. og eru þá meðtalin áðurnefnd lán, sem þegar hafa verið veitt í þessu skyni, að upphæð 43 millj. kr.“ Í byrjun janúar eða nánar tiltekið 12. jan. fara forstjóri, formaður og varaformaður þessarar stjórnar á viðræðufund við forsrh., fjmrh. og sjútvrh. um fjárhagsvanda útgerðar og fiskvinnslu og nauðsyn þess, að Byggðasjóði yrði útvegað viðbótarfjármagn ef sjóðurinn ætti að leysa úr þessum vanda. Þar er talað um að heildarfjárhagsvandinn sé um 200 millj. kr. Á þessum fundi kom fram hjá fjmrh. að hann treysti sér ekki til að taka þessar 150 millj. kr. inn á lánsfjáráætlun 1982 þar sem það þýddi meiri erlendar lántökur. Að öðru leyti tók hann jákvætt undir beiðni stofnunarinnar og samþykkti að það væri hlutverk ríkisstj. að útvega viðbótarfjármagn til þess að leysa þann vanda. Mundi ríkisstj. beita sér fyrir því, að fjár yrði aflað innanlands á þessu ári. Nú skulum við líta á möguleikana á því að afla þessa fjár innanlands. Ég hef áður gert að umræðuefni útboðin, þá miklu aukningu sem hefur orðið frá árinu á undan. Það kemur einnig fram, að forsrh. lagði áherslu á að haft yrði samstarf við viðskiptabankana til lausnar á þessum fjárhagsvanda og þeir yrðu þátttakendur í því. Á sama tíma og talað er um að það eigi að fá fjármagn í viðskiptabönkunum er verið að banna viðskiptabönkunum að lána. Það er verið að taka af þeim meiri fjárráð en áður með því að binda innlánsfé þeirra. Og þetta segir ríkisstj. að sé gert til þess að koma í veg fyrir aukningu útlána. Ef aukning útlána til hins frjálsa atvinnurekstrar er nú meinið, á þá aðeins ríkisstj. að fá alla peninga að láni, sem til eru í landinu, og á aðeins að lána þeim sem eru búnir að stöðva atvinnureksturinn, en refsa hinum sem hafa staðið sig eilítið betur? Formaður stjórnarinnar, Eggert Haukdal, skýrði á þessum sama fundi frá því, að í ofangreindum viðræðum hefði verið margítrekað að Byggðasjóður gæti ekki leyst umræddan fjárhagsvanda nema fá til þess viðbótarfé. Sjóðurinn gæti þó sjálfur tekið þátt í skuldbreytingum á lánum fyrirtækjanna og e.t.v. aðstoðað eigendur til þess að auka eigið fé fyrirtækjanna gegn góðum tryggingum. Og það hefur sjóðurinn sannarlega gert. Ég held að ég muni rétt að það sé búið að skuldbreyta í veiðum og vinnslu milli 23 og 24 millj. í lok nóv. á s.l. ári, og þær skuldbreytingar halda áfram. En þær gera það að verkum, að sjóðurinn hefur auðvitað minna fé á milli handanna. Stefán Guðmundsson alþm. benti á að í viðræðunum hefðu tekið þátt þrír ráðherrar svo að að hans áliti væri öruggt að sjóðnum yrði útvegað viðbótarfjármagn í þessu skyni. Hann benti einnig á, að ekki yrði langt þar til lánsfjáráætlun ríkisstj. yrði afgreidd, og lagði til að afgreiðsla frekari lánveitinga biði þangað til. Eftir mikið jaml og japl ákveður ríkisstj. að heimila hásetum sínum í fjh.- og viðskn. að flytja brtt. um að hækka þessi lán um 10 millj. M.ö.o.: það eru eftir tæpar 7 millj. þó að þetta komi. Nú spyr ég hæstv. ráðh.: Hvar hyggst hann útvega innanlands þetta fjármagn? Og ég spyr stuðningsmenn ríkisstj. hvort þeir sætti sig við eftir sínar yfirlýsingar að ganga þannig frá lánsfjáráætlun eftir allar fullyrðingarnar og eftir margendurtekið álit þeirra að ekki komi til greina annað en stórauka þessi útlán. Ég er ekki eins frjálslyndur og hæstv. sjútvrh. Það stendur aldrei á honum að nefna háar tölur. En ég hefði verið ánægður fyrr sem stjórnarmaður þó að við hefðum ekki fengið 200 millj. Ég hefði gjarnan viljað ganga til samkomulags bara um helming af þessari upphæð, en að við það væri staðið. Ég tel að það hafi líka margt breyst til batnaðar. En sumt hefur líka orðið til hins verra og skuldbreytingin er ærið verkefni fyrir Byggðasjóðinn einan að taka á sig, því að hún verður í auknum mæli, og það eru ekki heldur litlar skuldbreytingar sem Fiskveiðasjóður hefur verið að gera að undanförnu. Það er ein tillaga hér líka sem kemur frá ríkisstj. og kom inn löngu eftir að afgreiðslufresturinn var útrunninn. Það er till. um að fjmrh. sé heimilt að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og sölugjald af vélum, tækjum og varahlutum til ylræktarvers sem komið verður á fót vegna útflutningsframleiðslu. Fjmrh, setur reglur um framkvæmd þessa ákvæðis og aðra þætti er varða aðflutnings- og sölugjöld af efnum og aðföngum til ylræktarversins. Þetta mál kom okkur á óvart. Við höfðum ekki hugmynd um að búið væri að stofna nýtt félag. Við höfum heyrt mikið um nauðsyn þess að byggja slíkt ylræktarver. Ég hygg að ég muni það rétt, að það var Steinþór Gestsson sem á sínum tíma flutti þáltill. í þessum efnum, og síðan hefur mikið verið um þessi mál rætt, en litið að undanförnu. Nefnd var að sjálfsögðu sett í þetta mál eins og öll önnur, og í flestum málum eru nú margar nefndir. Eftir að hafa rætt við ráðuneytisstjóra landbrn. fengum við í hendur ljósrit af bréfi til landbrh. um þetta mál frá þessari nefnd. Vilhjálmur Lúðvíksson var formaður nefndarinnar og hann segir í lok bréfsins: „Reiknað er með að leita að hluta til erlendra sérfræðinga um markaðsleit fyrir ylræktarafurðir. Það er ekkert ákveðið, það eru engin samtök stofnuð enn, það er enginn markaður öruggur eða í sjónmáli.“ Og í bréfinu segir: „Hæpið er að reikna með neinum framkvæmdum vegna þessa máls fyrr en 1983 og því tæplega nauðsyn að gera ráð fyrir því í lánsfjáráætlun nú. En ofangreindur kostnaður gæti greiðst af fjárlögum eða úr sjóðum ráðuneyta. Í von um að ofangreindar ábendingar verði að gagni og að landbrn. og iðnrn. sjái til að niðurstöður fáist um ofangreind atriði sem fyrst.“ Það þarf auðvitað ekki að taka fram að iðnrh. fékk afrit af þessu bréfi. M.ö.o.: það skeður ekkert að dómi þessarar nefndar á árinu 1982. Hvers vegna er þá verið að flytja þessa brtt.? Hvers vegna er þá verið að taka ákvörðun fyrir fram? Við skulum segja að úr því verði og að það verði reist á nokkurn veginn traustum grunni að byggja slíkt ylræktarver. Þegar það liggur fyrir, þegar hægt er að meta hvort það á rekstur fram undan og það eru öruggir aðilar sem að því standa, þá finnst mér alveg sjálfsagt að taka með fullri vinsemd á þessari tillögu. En ég sé enga ástæðu til að Alþingi fari að gefa svona yfirlýsingar fyrir fram, þvert ofan í það sem það fólk, sem hefur verið að kanna þessi mál, er að leggja til. Hvað er hér á bak við? Er einhver feluleikur á bak við þetta? Eru kannske einhverjir nýir að koma inn í dæmið sem kannske er óþægilegt að nefna? Þetta vekur vissar grunsemdir.  Þá stendur hér í tillögu minni hl.: Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt á árunum 1982–1985 að ábyrgjast, gegn þeim tryggingum sem hann metur gildar, með einfaldri ábyrgð lán til smíða á fiskiskipum innanlands sem nemi allt að 80% smíðaverðs samkv. mati Ríkisábyrgðasjóðs. Og hér er sagt að þessi skip megi vera allt að 35 m löng og að ábyrgð miðist við að skip sé óselt við veitingu ríkisábyrgðar og ríkisábyrgðin falli niður við sölu skipsins. Mér finnst undarlegt ef það er ætlun ríkisstj., ef hún meinar eitthvað með því að stuðla að raðsmíði, sem átti að gera á s.l. ári, að tala þá um einfalda ábyrgð. Hvar ætlast ríkisstj. til að þessir aðilar fái lán, 80% lán í þessum skipum með einfaldri ábyrgð? Það væri fróðlegt að heyra það af vörum þessara hæstv. ráðh. hvaða lánastofnanir það eru sem eru opnar fyrir tugmilljóna eða hundraða milljóna lánum gegn einfaldri ábyrgð. Það var búið að segja í fjh.- og viðskn. að hér ætti að vera um sjálfskuldarábyrgð að ræða. Þegar nefndin klofnar er ekki vitað annað en að svo sé. Síðan er þessu breytt. Hefði verið hægt að afgreiða lánsfjárlögin fyrr? Það er allt svona í lausu lofti. Vinstri höndin veit ekki hvað sú hægri gerir á þessu kærleiksheimili. Ég spyr því: Hverjum er ætlað að lána skipasmíðastöðvunum á smíðatímanum gegn einfaldri ríkisábyrgð? Er þar átt við bankana sem er alltaf verið að skerða og hafa ekki fé til nema taka erlent fé að láni til að lána? Svo er hitt atriði málsins. Nú sækja margir um bæði að kaupa fiskiskip til landsins og byggja innanlands. Fjárráð Fiskveiðasjóðs eru takmörkuð og hann er m.a. skorinn niður. Á sama tíma koma skip inn á færibandi og eftir ákveðnum reglum, og þau eru að verða sum nokkuð skrýtin í laginu sem eru að koma síðustu dagana. En það kvað vera allt gert eftir skipun hæstv. sjútvrh. að hafa lagið skrýtið. Mér sýnist vera komið hálfgert Framsóknarlag á fiskiskipin sem eru að koma. Það er talað um að gæta hófs í fjárfestingum, en það er haldið áfram viðstöðulaust í skipabyggingum og kaupum á skipum til landsins. Í sambandi við skipakaup til landsins ráða algerlega geðþóttaákvarðanir tveggja ráðh. Ég ætla að geta hér um eitt atriði. Útgerðarmaður sótti um heimild til þess að kaupa línu- og netaskip frá Noregi og skrifaði viðskrn. um heimild til erlendrar lántöku vegna kaupa á því. Um var að ræða skip 31.20 m á lengd, búið til línu- og netaveiða og með flatningsvél. Verð skipsins var 12 millj. 365 þús. norskar kr. og reiknað með afhendingu í sept. á þessu ári. Skipið, sem hann átti fyrir, var orðið úrelt og hefði annaðhvort verið tekið úr notkun eða selt úr landi fyrir litið verð. Loksins eftir að sá frestur, sem viðkomandi maður hafði, er útrunninn skrifar rn. honum bréf þar sem það heimilar erlenda lántöku sem nemur alls 67% heildarverðs. Þó er heimildin því skilyrði bundin, að lán, sem nemur 50% heildarverðs, verði samþykkt og afgreitt í Fiskveiðasjóði. Heimildin gildir til 1. febr. 1982. Heilt eintak lánsskjala skal afhenda gjaldeyriseftirliti Seðlabanka Íslands svo fljótt sem verða má og eigi síðar en 1. febr. 1982. Gjaldeyriseftirlit Seðlabankans hringdi oft og spurði manninn hvað liði að afhenda gjaldeyriseftirliti bankans lánsskjölin, sem átti að gera fyrir 1. febr., en hann hafði ekki fengið svar frá Fiskveiðasjóði fyrir þann tíma af þeirri einföldu ástæðu að Fiskveiðasjóður hafði enga peninga að lána. M.ö.o. er leyft að taka erlent lán, en sett að skilyrði að fá lán innanlands hjá sjóði sem hefur enga peninga til að lána. Þetta eru hundakúnstir í lagi. Hér á hlut að máli maður sem búinn er að vera sjómaður, skipstjóri og útgerðarmaður allt sitt líf og er nú kominn í land. Hann fær þessa afgreiðslu. En svo fá ýmsir aðrir kúnstuga afgreiðslu hjá þeim félögum sitt á hvað, hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh. Mér er alveg ljóst að það er mjög vandasamt mál hvernig á að taka á vanda innlendra skipasmíðastöðva. sem þjóð getum við ekki lagt niður skipasmíðina. Það verður að halda henni áfram. En það verður einnig að fara hægt í sakirnar og ekki hægt að velta því öllu yfir á sjávarútveginn, enda er sjáanlegt að þau nýju skip, sem hafa verið að koma á undanförnum árum, geta engan veginn staðið undir vöxtum og afborgunum af stofnlánum sínum. Í lauslegri rekstraráætlun, sem gerð var í ágústlok á s.l. ári, þar sem gerð er grein fyrir rekstrarframlagi skuttogara af minni gerð til greiðslu afborgana og vaxta af stofnlánum nýs skips miðað við rekstrarskilyrði þá, þegar horft er til eins árs, þyrfti þetta skip að fiska um 16 535 tonn, en skipin með hámarksafla nú eru með rétt innan við 6 þús. tonn. Sjá allir hvert er verið að fara, og ekki hefur ástandið batnað síðan. Að vísu hefur fiskverð hækkað, en gengi hefur líka fallið að sama skapi og verðbólgan æðir áfram. Á sama tíma sem ríkisstj. tekur ekki alvarlega á iðnaðarvandamálinu fer ríkið sjálft í skipabyggingu. Það leitar til Bretlands þar sem breska ríkisstj. greiðir niður fyrir breskum skipasmíðaiðnaði. Þá á ég við það skip sem Skipaútgerðin er nú að láta smíða í Bretlandi. Mér er ljóst að það voru ýmis vandkvæði á því að smíða þetta skip hér innanlands. En það hafa verið fluttir inn skrokkar fiskiskipa sem hafa verið innréttaðir hér að öllu leyti og hafa skapað íslenskum iðnaðarmönnum mikla vinnu. Af hverju var ekkert gert í því að auka atvinnu Íslendinga sjálfra? Það er ekki vitað að það hafi verið gert á einn eða annan hátt. Það er vitað mál, að þeir, sem fyrst og fremst ráða stefnunni í peningamálum í þessu landi, eru Allaballarnir. Þeir eru mestu ráðamenn í ríkisstj., eins og allir vita, frá haustinu 1978 og til þessa dags, að undanskildum einum ársfjórðungi. Þeir lögðu fram mjög viðamikla stefnu þar sem þeir töluðu um sjúkdómseinkenni efnahagslífsins. Þeir segja í þessari stefnu sinni frá 1978: „Erlendar skuldir hafa hlaðist upp í ríkum mæli á seinustu þremur árum og nema nú meira en hálfri millj. kr. á hvert mannsbarn. Íslenskir atvinnuvegir þróast ekki með eðlilegum hætti, heldur hafa staðnað á ýmsum sviðum, en erlend stóriðja sækir á. Framleiðsla landsmanna og gjaldeyrisöflun er ófullnægjandi. Margvísleg fjármálaspilling grefur um sig og siðferðileg upplausn verður æ greinilegri. Verðbólgan hefur um árabil verið helsta gróðamyndunaraðferð íslenskra fjáraflamanna og flytur stöðugt fjármuni frá allri alþýðu til verðbólgubraskara. Verðbólgan fer eldi um fjárfestingarsjóði landsmanna og hvers konar tryggingarsjóði alþýðu, svo að eigin fé þeirra rýrnar verulega á hverju ári. Verðrýrnun peninga ýtir undir fjárfestingarkapphlaup og stuðlar að óarðbærri fjárfestingu í stórum stíl, ekki síst á sviði verslunar og viðskipta. Þrátt fyrir hagstæðar ytri aðstæður eiga Íslendingar nú við margþættan vanda að etja. Sjúkdómseinkenni birtast með ýmsum hætti. Hér verða nefnd nokkur þau alvarlegustu. Verðbólga, sem nemur þreföldun vöruverðs á rúmum þremur árum, hefur neytt samtök launamanna til látlausrar varnarbaráttu og leitt til endurtekinna stórátaka á vinnumarkaði með skömmu millibili.“ - Þar er átt við útflutningsbannið á íslenskar afurðir. - „Ýmsir þættir atvinnurekstrar og þá einkum útflutningsframleiðslan hafa lent í heimatilbúinni kreppu aftur og aftur vegna sívaxandi rekstrarkostnaðar innanlands.“ Þeir segja að svona sé ástandið í þessu landi 1978 og fyrstu aðgerðirnar þurfi að vera veruleg lækkun söluskatts með annarri tekjuöflun á móti, sparnaði í ríkisrekstri og niðurfellingu útgjalda, lækkun verslunarálagningar og vaxta á afurða- og rekstrarlánum, breyttri stefnu í gjaldeyrismálum. Markmiðið er að endurheimta þann kaupmátt launa, sem náðist í seinustu kjarasamningum, og bæta síðan lífskjör almennings stig af stigi. Það hafa þeir gert með því að skerða verðbætur á laun 10 eða 11 sinnum síðan. Orsakir vandans, segja þessir herrar, eru að aðgerðir, sem þá voru gerðar, felast í skefjalausum gengisfellingum, sem nú svara til 170% hækkunar á erlendum gjaldeyri síðan ágúst 1974, og stórfelldri hækkun á óbeinum sköttum. Hugsið ykkur það. 170% hækkun á erlendum gjaldeyri á fjórum árum. Og nú koma þeir og stjórna, þessir frelsandi englar, og þeir hafa stillt svo trommuna að dollarinn hefur hækkað úr 2.60 frá 1. sept. 1978, þegar þessir herrar tóku við, miðað við nýkr. í 10.11 kr. Á þremur og hálfu ári hefur dollarinn hækkað um 288% á móti 170 á fjórum árum. Það er von að sakleysinginn úr Alþb. segi að þetta sé miklu betra, því að þetta er hærri tala. Svona er farið að ráðast að vandanum, svona var farið að því að lýsa ástandinu sem var á þessum árum, og svona er staðið að málum þegar þessir menn komast í ráðherrastóla og ráða. Hvað segja þeir um vaxtamálin þarna? Vextir hafa verið hækkaðir gífurlega og verið tengdir við hraða verðbólgunnar. Hækkun vaxta er sögð afleiðing verðbólgunnar, en óneitanlega eru háir vextir um leið ein af orsökum hennar. Af hverju hækka vextir á hverju einasta ári? Af hverju er verið að hækka vexti nú á þessu ári? Því er lýst yfir, að ríkisstj. vilji lækka vextina. Og þeir lækkuðu að vísu, víxilvextir, um 1%, en þá hættu bankarnir að mestu að lána víxla, en hækkuðu líka þóknunina á móti. En verðtrygging lána á sér stað. Vaxtakostnaður eða lántökukostnaður hefur aldrei verið meiri en eftir veru Allaballanna í ríkisstj. Og hverjir fara verst út úr vöxtum? Hverjir fara verst út úr þessari miklu verðbólgu? Það er fyrst og fremst fólkið sem hefur lægst launin. Verðbólgubraskararnir geta þrifist. Þeir hafa margir haft gott upp úr myntbreytingunni. Þeir hafa ekki skammað ríkisstj. Þeir hafa þagað. Stuðlað sé að sem stöðugustu gengi íslensku krónunnar, segir Alþb. 1978, og horfið af braut gengisstefnunnar sem ríkt hefur í gjaldeyrismálum Íslendinga að undanförnu.  Ríkisstj. talar alltaf um aðhald. Það er eitt af því fáa sem forsrh. kann að tala um. Rétt um það bil sem sex ráðherrar voru að fara á þing Norðurlandaráðs í Finnlandi skrifaði Ragnar Arnalds fjmrh. bréf, sparnaðarbréf til allra í ríkiskerfinu. Þar segir hann: Útgjaldalækkun er í meginþáttum tvíþætt. Í fyrsta lagi er um að ræða 6% lækkun allra framlaga til framkvæmda fjárfestingarlánasjóða svo og tilfærslu til stofnana og samtaka. Í öðru lagi er stefnt að lækkun rekstrarútgjalda stofnana í samvinnu við rn. og stofnanir með auknu eftirliti og aðhaldi. Nær þetta m.a. til endurráðninga, yfirvinnu og utanlandsferða starfsmanna. Eftir þetta sparnaðarbréf fóru þeir sex til Finnlands og fimm höfðu konurnar með. Flokkurinn, sem fór á vegum ríkisstj., var yfir 20 manns auk hinna kjörnu þingfulltrúa, sem eru ákveðnir hér af Alþingi, sex að tölu. Það vita allir. Nú hef ég ekki á móti því, að ráðh. sæki slíka fundi, en ég tel enga ástæðu til að þeir stökkvi sex úr landi í einu á kostnað þjóðarinnar, á sama tíma og þeir eru alltaf að tala um aðhald og sparnað í rekstri. Það er ekkert að marka þessa menn, ekki neitt. Það frv., sem hér er til afgreiðslu, til lánsfjárlaga gerir ráð fyrir að það verði 33% verðbreyting milli áranna 1981 og 1982 en það þýðir 25–27% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka á þessu ári. Þetta er sama grundvallarforsenda og „reiknitala“ fjárlaga frv. Frá því að þessi „reiknitala“ var ákveðin á haustmánuðum hefur orðið veruleg launabreyting. Grunnkaup hækkaði um 3.25% umfram forsendur fjárlagafrv. fyrir síðustu áramót, og í kjölfar meiri fiskverðshækkunar en gert er ráð fyrir í þessum forsendum varð stórfelld gengisbreyting í janúar. Gengi Bandaríkjadollars hefur hækkað um 33.2% síðan 9. okt í fyrra, þegar frv. til lánsfjárlaga var lagt fram, og er þá meðtalin 12% gengisbreyting í jan. s.l. Og eins og ég sagði áðan, frá því að Allaballaáhrifa fer að gæta á stjórn landsins 1. sept. 1978 til 25. mars 1982 hefur gengi dollarans hækkað um aðeins 288%, og þeir eru býsna hrifnir af. Verðbólgan verður augljóslega meiri en 25–27% á þessu ári, en það þyrfti hún að verða ef forsendur lánsfjárlaga ættu að standast. Jafnvel ríkisstjórnin í sinni draumórakenndu óskhyggju segist ætla að festa bót á efnahagsstefnu sína síðar á þessu ári með því að draga úr hraða verðbólgunnar í 30%. Ríkisstj. er nú í virkum verðbólgudansi og getur hver sem er spurt sjálfan sig að því, hvernig muni takast til að festa nýja bót á verðbólgubuxur ríkisstj. á þeirri fleygiferð og húlahoppi sem hún stundar í vaxandi mæli. Ég er hræddur um að nálin, sem festa á með bótina, muni fara inn úr buxunum og ekki verði það til þess að draga úr hávaðanum. Nú fyrir nokkrum dögum voru tvær vísitölur reiknaðar. Seðlabankinn hefur reiknað út lánskjaravísitölu fyrir aprílmánuð og hækkaði hún um 3.71 á þeim mánuði. Það jafngildir 54.9% á 12 mánuðum. Hagstofan hefur reiknað út vísitölu byggingarkostnaðar eftir verðlagi í fyrri hluta mars. Hún reyndist vera 1015 stig og hafði hækkað um 11.7% frá síðasta útreikningi, þ.e. frá byrjun des. 1981. Á einu ári hefur byggingarvísitalan hækkað úr 681 stigi í 1015 stig eða um liðlega 48.8%. Sé hins vegar 11.7% hækkun byggingarvísitölunnar framreiknuð næstu 12 mánuði þýðir það 55.67%. Sé litið á hækkun framfærsluvísitölunnar óniðurgreiddrar reyndist hún 12.7% 1. febr. s.l., og spár Hagstofunnar og Þjóðhagsstofnunar benda til þess, að svipuð hækkun verði 1. maí. Þetta jafngildir um 58% hækkun á 12 mánuðum. Jafnvel þótt niðurgreidd framfærsluvísitala sé lögð til grundvallar í verðbólguútreikningum, sem augljóslega er misvísandi mælikvarði, svo að ekki sé meira sagt, reiknast verðbólguhraðinn á þann mælikvarða 45% á 12 mánuðum. Það er því deginum ljósara, miðað við þá þróun, sem við blasir í verðbólguhraða, og hið öra gengisfall krónunnar frá því að frv. til lánsfjárlaga var lagt fram, að lánsfjárlög, ef afgreidd verða á þann hátt sem lagt er til í till. minni hl. fjh.- og viðskn., verða byggð á forsendum sem brostnar eru fyrir löngu. Á það skal bent og það undirstrikað, að lánsfjárlög, sem byggð eru á svo röngum forsendum um verðbólgu og gengisskráningu, en fastri krónutölu til ýmissa framkvæmda, þýða raunverulega stórfelldan sjálfvirkan niðurskurð á framkvæmdum og leiða til algers glundroða í fjármálakerfi landsins. Hér er um miklu meira alvörumál að ræða en að því er varðar fjárlög, vegna þess að tekjur fjárlaga hækka með aukinni verðbólgu, en í lánsfjárlögum er miðað við ákveðna krónutölu til hinna ýmsu framkvæmda sem fyrirhugaðar eru samkv. þeim. Hér skal ítrekað, að það frv. til lánsfjárlaga sem hér er til afgreiðslu og áætlunin, sem því fylgir, einkennast af óraunsæi í innlendri fjáröflun, mikilli erlendri skuldasöfnun og mörgum óleystum vandamálum sem einfaldlega eru skilin eftir vitandi vits af hálfu stjórnarsinna. Með afgreiðslu frv. er því hvorki verið að marka stefnu né taka ákvarðanir um hvernig staðið skuli að málum, heldur einungis verið að fullnægja gersamlega misskildum sjálfsmetnaði sem núv. ríkisstj. hafði í upphafi. Frv. og þau lánsfjárlög, sem hér er verið að afgreiða að tillögu minni hl. n., bera með sér sama bráðabirgðabragðið og aðrar aðgerðir ríkisstj. Meiri hl. n., fulltrúar stjórnarandstöðunnar, er andvígur þessum vinnubrögðum og þeim leikaraskap sem í þeim felst. Það, sem þessi þjóð þarf á að halda, er að fá alvöruríkisstjórn og alvöruforsætisráðherra, ekki mann sem lifir í hugarheimi og tekur ekki tillit til þess sem er að gerast í kringum hann. Og það má segja að eftir höfðinu dansa limirnir, þó að höfuðið ráði þarna í raun og veru engu, því að það eru limirnir sem sprikla, eins og við sáum hér í gær. Það er þetta sem þessa þjóð vantar til þess að snúa við af þeirri ógæfubraut sem hún er á. Og það er mikið sem Allaballarnir geta lært - því að þeir geta lært ef þeir vilja læra - að taka upp þann sið að segja satt um málin. Til eru menn í Allaballaflokknum sem eru ábyrgir menn og hafa sýnt að þeir geta verið ábyrgir, en því miður er enginn þeirra í ríkisstj.



Herra forseti. Ég hafði fyrst og fremst hugsað mér að gera grein fyrir þeim brtt., sem minni hl. n. flytur, og mun reyna að stytta mál mitt eins og kostur er varðandi efnisatriði málsins. Þó vil ég taka það fram í upphafi varðandi orð hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar um hversu lengi hefur dregist að ganga frá þessu máli, að ýmislegt kemur þar til. Í fyrsta lagi hafa menn verið að athuga brtt. Í öðru lagi hefur verið reynt í nefndinni, eftir því sem kostur hefur verið, að afla þeirra upplýsinga, sem beðið hefur verið um, og verða við öllum beiðnum um viðtöl við aðila. Þetta hefur að sjálfsögðu tekið sinn tíma. Ég vildi gjarnan að hv. þm. hefði það í huga varðandi hversu langan tíma störf nefnda taka. Ég vil halda því fram, að þetta sé fullkomlega eðlilegt, en mér finnst ekki réttmætt af honum að kenna fyrst og fremst ríkisstj. um það eða ráðvilltum nefndarmönnum minni hl. Þessi lánsfjárlög hafa verið til meðferðar á Alþingi síðan í haust. Í upphafi var unnið að málinu sameiginlega í báðum nefndum, en síðan tók nefnd Nd. við eftir áramót og hafa verið haldnir fjölmargir fundir um málið síðan það kom til meðferðar í nefndinni. Minni hl. n. hefur talið það vera skyldu sína að framfylgja því samkomulagi, sem hafði orðið fyrir áramót, að erlendri lántöku yrði haldið í skefjum eftir því sem unnt væri umfram það sem gert er ráð fyrir í lánsfjárfrv. Við gerum okkur fullkomlega ljóst að það mun verða erfitt fyrir ríkisstj. að vinna innan þeirra marka sem lánsfjárlögin heimila, miðað við þau áform sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. gerir ráð fyrir, og það liggur fyrir, að þar mun þurfa að beita hinu margumtalaða aðhaldi, og fyrirsjáanlegt, að einhverju verður að fresta af þeim áformum sem þar koma fram eða dragá verður úr þeim framkvæmdum eftir því sem unnt er. Bæði er það, að gengisforsendur hafa nokkuð breyst, og það liggur fyrir, eins og kom fram hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að það mun vera einhver fjárvöntun vegna spariskírteina. Hins vegar seljast þau nú betur en áður var, þannig að úr því kann eitthvað að rætast. Það liggur einnig fyrir, að gert var ráð fyrir byggðalínugjaldi þegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlun var samin, en fjáröflunarfrv. í því skyni hefur ekki komið enn fram hér á Alþingi. Þá liggur einnig fyrir að sú upphæð, sem gert er ráð fyrir að komi frá bönkum og sparisjóðum til opinberrar fjárfestingar, er í algeru hámarki. Þannig liggur fyrir við afgreiðslu þessara lánsfjárlaga að það mun verða verulegum vandkvæðum bundið að vinna innan marka þeirra, en ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að gera það. Ég ætla þá að gera grein fyrir þeim brtt. sem koma fram á þskj. 503. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að erlend lántaka hækki um 13 millj. Það er vegna máls sem er til afgreiðslu alveg á næstunni og var fyrirsjáanlegt að yrði vandamál. Ríkissjóður hefur samið um smíði á skipi fyrir Skipaútgerð ríkisins og kaup á notuðu skipi frá Noregi. Það hafa orðið breytingar m.a. á gengisforsendum síðan frv. var lagt fram, og því var nauðsynlegt að hækka þessa lántöku úr 40 millj. í 53 millj. og gerir 1. gr. frv. ráð fyrir því. Í öðru lagi kom fram, eins og hv. þm. Matthías Bjarnason gat um, í 4. gr. frv. að Iðnrekstrarsjóði væri heimilt að taka lán á árinu 1982 að fjárhæð allt að 10 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt til að endurlána til athugunar á sviði orkufreks iðnaðar. Við athugun nefndarinnar á þessu máli kom það fram, að á fjárlögum er gert ráð fyrir 3 millj. kr. fjárveitingu í þessu skyni, en þær 10 millj., sem hér um getur, áttu að bætast við. Iðnrn. var spurt um hvernig það hygðist nota þessa peninga og með hvaða hætti væri ráðgert að taka þetta lán og hver ætti að endurgreiða það. Kom í ljós að þeim málum hafði ekki verið komið fyrir með þeim hætti að nein vissa væri fyrir að einhver aðili fyndist sem væri tilbúinn að taka þessi lán með það í huga að endurgreiða þau. Þau verkefni, sem þessir peningar áttu að fara til, voru í fyrsta lagi staðarvalsrannsóknir 2.5 millj. kr. Verður ekki séð að neinn aðili utan ríkisins sé tilbúinn að fjármagna eða taka lán til þeirra athugana, án þess að ég leggi neinn dóm á störf þeirrar nefndar. Í öðru lagi var gert ráð fyrir athugun á magnesíumverksmiðju, sem ekki er nú alveg í sjónmáll, og natríumklóratverksmiðju, 1 millj. kr., sem ekki er alveg í sjónmáli heldur. Ekki er vitað um að neinn aðili sé tilbúinn að taka lán til rannsókna á því sviði. Þá var gert ráð fyrir athugun vegna trjákvoðuverksmiðju 2 millj., álverksmiðju 3 millj., kísilmálmverksmiðju 2 millj., sem er að mestu lokið, og öðrum rannsóknum 1.5 millj. Okkur þótti eðlilegt að hér yrði um að ræða sjálfskuldarábyrgð, en það væri nauðsynlegt að leita eftir samþykki fjvn. áður en slík sjálfskuldarábyrgð væri veitt. Það hefur komið fram að fjvn. fjallaði um þetta 3 millj. kr. fjárframlag við störf á s.l. hausti. Virðist vera líklegt að a.m.k. hluti af þessu fjármagni verði ekki endurgreiddur. Ég held að það geti allir verið sammála um að það er alls ekki nauðsynlegt og ekki hugsanlegt að allt rannsóknarfé fáist endurgreitt með einhverjum hætti. Ég á því von á að það þurfi að líta á eitthvað af þessum fjárframlögum sem beina fjárveitingu, og ættu þau þess vegna fremur heima á fjárlögum en í lánsfjárlögum. Því þótti eðlilegt að fjvn. fjallaði um þetta mál í framhaldi af umfjöllun nefndarinnar um 3 millj. kr. fjárveitinguna sem samþykkt var í des. s.l. 3. brtt. er aðeins orðalagsbreyting. Eðlilegra þykir að segja: Heimild er til lántöku í stað „Heimilda er leitað“ í 7. gr. frv. Við 8. gr. er gert ráð fyrir að bætist ný mgr. sem fjallar um að heimilda Bjargráðasjóði að taka lán á árinu 1982 allt að 15 mill j. kr. Slík heimild var í fjárlögum án þess að hún væri bundin við ákveðna fjárhæð og þykir rétt að taka hana fram í þessu sambandi. Við 10. gr. er gert ráð fyrir að bætist ný málsgr. svohljóðandi: „Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir allt að helmingi lána, sem Byggðasjóður veitir fyrirtækjum í útgerð, fiskiðnaði og iðnaði til fjárhagslegrar endurskipulagningar vegna rekstrarerfiðleika, en heildarfjárhæð lánanna er að hámarki 60 millj. kr.“ Það hafði verið samþykkt að veita lán að upphæð 40 millj. til sjávarútvegs og 10 millj. til iðnaðar, en í máli stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar og starfsmanna hennar hefur komið fram að það muni vera nauðsynlegt að hækka þessa heimild nokkuð. Fer fram athugun á þeim málum núna, en þeir hafa tjáð að fyrirsjáanlegt væri að einhverja frekari fyrirgreiðslu þyrfti að veita í þessu skyni. Því leggur minni hl. n. til að þetta hámark verði fært í 60 millj. kr. 6. brtt. er í framhaldi af efnahagsráðstöfunum ríkisstj. í jan. s.l., en þar var gert ráð fyrir niðurskurði á fjárlögum og skerðingu hinna ýmsu fjárfestingarlánasjóða um 6% í flestum tilfellum. Brtt. 7–17 eru í samræmi við það. 18. brtt. er að beiðni samgrn., en hún felur í sér að þrátt fyrir ákvæði vegalaga skal framlag til þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum ekki fara fram úr 43 millj. á árinu 1982. Það þykir eðlilegt, þegar þarf að skerða vegafé, að hin sjálfvirka regla um hlutdeild þéttbýlisvegafjár í heildarvegafé sé ekki undanþegin - þetta fé skerðist einnig í sambandi við niðurskurð á fjárframlögum. Í 19. brtt. er aðeins orðalagsbreyting varðandi lán lífeyrissjóðanna til Framkvæmdasjóðs, en þar var gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir skyldu skila fjmrn. áætlun um sitt ráðstöfunarfé fyrir 16. jan. Það er orðið úrelt á þessu stigi og þess vegna var því breytt í „upphaf hvers árs.“ 20. brtt. er gerð að beiðni landbrh. fyrir hönd ríkisstj. og er um að heimila fjmrh. að fella niður endurgreiðslu á aðflutningsgjöldum og sölugjaldi af vélum, tækjum og varahlutum til ylræktarvers sem komið verður á fót vegna útflutningsframleiðslu. Það er alveg rétt, eins og fram hefur komið, að ekkert liggur fyrir um hvort talið verður hagkvæmt að reisa slíkt ylræktarver, og má í sjálfu sér deila um hvort slík heimild eigi að koma til fyrr en slíkri athugun hefur verið lokið. Við teljum hins vegar vera vel verjanlegt að slíkt liggi fyrir nú þegar, þannig að þeir aðilar, sem hugsanlega hafa áhuga á að ráðast í slíkt verkefni, viti um það á þessu stigi og geti gengið út frá því við athuganir sínar og ákvarðanatöku í framhaldinu. Því miður er ekkert sérstakt enn þá sem bendir til að slíkt geti orðið á þessu ári, en minni hl. n. hefur fyrir sitt leyti ekkert við það að athuga að fjmrh. hafi slíka heimild ef til þess kemur. 21. brtt. heimilar fjmrh. að ábyrgjast lán með einfaldri ábyrgð vegna smíða á skipum eða bátum sem eru styttri en 35 metrar og með allt að 1000 hestafla vélum. Þessa grein þarf að athuga nánar. Hefur komið fram að skipasmíðastöðvarnar munu ekki hafa mikil not af þessari ábyrgð og þurfi að koma til sjálfsskuldarábyrgð ef þær eigi að geta haft einhver not af ábyrgðinni. Mun minni hl. n. taka það mál til athugunar milli 2. og 3. umr. Herra forseti. Ég sé að þingfundartíma er nú lokið og ég get fyrir mitt leyti lokið máli mínu á þessu stigi, en komið þá síðar í umr. að frekari aths. Ég vil aðeins ítreka að minni hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem koma fram á þskj. 503. Ég vil geta þess, að fjöldinn allur af beiðnum lá fyrir nefndinni um erlendar lántökur sem við sáum ekki möguleika á að verða við. Það voru m.a. beiðnir frá sveitarfélögum. Ég vil geta þess sérstaklega að til umræðu í nefndinni kom beiðni frá borgaryfirvöldum í Reykjavík um lántöku vegna Reykjavíkurhafnar upp á um 1 millj. dollara. Ég vil taka það fram, að sveitarfélögin hafa fullar heimildir til að taka erlend lán fáist til þess leyfi stjórnvalda. Hér er um að ræða hafnarframkvæmdir í Reykjavíkurhöfn, og höfðu nm. í sjálfu sér ekkert við það að athuga að slíkt lán yrði tekið, en töldu óþarft að slík heimild kæmi inn í lánsfjárlög, til þess væru fullar heimildir að taka slíkt lán. Ég vil aðeins ítreka það, herra forseti, að minni hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert hér grein fyrir.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að nota langan tíma til að ræða það mál sem hér er á dagskrá, þótt vissulega sé það mjög mikilvægt, eitt allra mikilvægasta mál hins háa Alþingis. Ástæðan er sú, að fulltrúar Alþfl. í hv. Ed. gerðu rækilega grein fyrir afstöðu flokksins til málsins, og vísa ég til málflutnings þeirra þar. Þó get ég ekki látið hjá líða að benda enn einu sinni á að áætlaðar lántökur vaxa mjög úr hófi fram og það þótt framkvæmdir á sviði stóriðju og stórvirkjana minnki um nær helming frá s.l. ári, framkvæmdir í hitaveitu minnki um þriðjung, fjárfestingar atvinnuveganna dragist saman um liðlega 9% og samdráttur verði í íbúðabyggingum fimmta árið í röð. Þær framkvæmdir hafa nú dregist saman um 15% að magni til frá árinu 1978. Á þessu ári er áætlað að frumlán til nýrra íbúða á vegum einstaklinga verði 1100, en voru 1900 árið 1978. Allir hljóta að sjá að í algert óefni stefnir í þessum málum ef ekki verður spyrnt við fótum. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þennan mikla samdrátt á þessum mikilvægu sviðum öllum, stórvaxa lántökur, aðallega erlendar lántökur. Við tökum erlend lán til að halda uppi hærra fiskverði en fyrir afurðirnar fæst á erlendum mörkuðum. Við tökum erlend lán til að mæta hallarekstri fyrirtækja, ekki síst opinberra þjónustustofnana. Við tökum erlend lán til að kaupa íslensk skip frá einum firði til annars. Og við tökum erlend lán til að greiða niður verð landbúnaðarvara ofan í útlendinga. Við greiðum okkur sjálfum hærra kaup en við í reynd vinnum fyrir með hærra fiskverði en markaðir standa undir, og við greiðum minna fyrir vörur og þjónustu, sem við notum, en hún í reynd kostar. Við tökum.erlend lán til að mæta mismuninum. Við erum m.ö.o. að leggja þungar byrðar á börn okkar og barnabörn til að geta lifað hærra í dag en við höfum í reynd efni á. Áður stálum við sparifé gamla fólksins, nú stelum við af börnum okkar. Áður fyrr var talið eðlilegt að taka erlend lán til útlenda hluta þeirra framkvæmda sem beint eða óbeint öfluðu erlends gjaldeyris til að greiða lánin til baka. Nú er áætlað að taka 52% meiri lán en sem nemur öllum framkvæmdum við stórvirkjanir, stóriðju- og hitaveituframkvæmdir, og er þá innlendi hluti framkvæmdakostnaðarins meðtalinn. Nettóaukning erlendra lána á árinu verður 1340 millj. kr., en framkvæmdakostnaður við stórvirkjanir, stóriðju og hitaveitur samtals 824 millj. kr. Það þarf að nota andvirði þriðja hvers fisks, sem úr sjó er dreginn, til að standa undir greiðslum af erlendum lánum. Við stóraukum lántökurnar þótt verulega hafi dregið úr öllum meiri háttar framkvæmdum. Um brtt. minni hl. fjh.- og viðskn. er fátt að segja og vísa ég til nái. meiri hl. n. þar um. Ég bendi þó á að enn er verið að draga úr fjárframlögum ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, og er þá ótt og títt höggvið í sama knérunn þegar framlög til þessara sjóða eru lækkuð mörgum sinnum á ári hverju mörg ár í röð. Það er engu líkara en núv. hæstv. ríkisstj. sé staðráðin í að ganga af hinu opinbera húsnæðislánakerfi dauðu. Vegna vaxtamismunar á teknum og veittum lánum byggingarlánasjóðanna er stutt í að allt framlag ríkissjóðs fari í það eitt að greiða vaxtamismun, að maður tali nú ekki um þegar framlagið minnkar eins ört og verið hefur. Og ekki nóg með það, heldur verður þá búið að binda framlag ríkissjóðs til þeirra hluta áratugi fram í tímann. Hver verður staða húsbyggjenda þá? Mér finnst oft að hæstv. ríkisstj. sé alls ekki sjálfrátt í þessum málum. Ein er þó sú brtt. minni hl. fjh.- og viðskn. sem ég vil lýsa stuðningi við. Það er 21. brtt., síðasta brtt., um stuðning við nokkra raðsmíði meðalstórra fiskibáta, en þar er endurnýjunar vissulega þörf. Við megum ekki heldur ganga af íslenskum skipasmíðaiðnaði dauðum þótt misvitur ríkisstj. hafi nú um tveggja ára skeið gert sitt besta til þess með hömlulausum innflutningi niðurgreiddra fiskiskipa erlendis frá og innflutningi gamalla ryðkláfa. Með því hefur hæstv. ríkisstj. ekki aðeins gert sitt til að ganga af íslenskum skipasmíðaiðnaði dauðum, heldur er með þessu markvisst unnið að því að stórskerða lífskjör sjómanna og þjóðarinnar allrar. Við Alþfl.-menn styðjum 21. brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn., en leggjum jafnframt þunga áherslu á að hæstv. ríkisstj. taki upp skynsamlegri vinnubrögð í þessum efnum, fari til tilbreytingar að hugsa um þjóðarhag og hætti að stunda atkvæðakaup frá degi til dags. Við Alþfl.-menn höfum oft skýrt afstöðu okkar til óhóflegrar fjárfestingar í landbúnaði og til mikillar offramleiðslu landbúnaðarvara, og hef ég engu þar við að bæta nú. Okkur finnst ótækt með öllu að Framleiðsluráð landbúnaðarins og reyndar hvaða aðili utan Alþingis sem er geti tekið lán í stórum stíl á sínu nafni og velt þeim síðan öllum yfir á ríkissjóð til greiðslu. Ríkissjóður á að greiða allar afborganir, alla vexti og allan kostnað af lánum sem Framleiðsluráðið tekur. Það er vandséð hvers vegna Framleiðsluráði er yfir höfuð blandað í þessi mál, nema þá til að fela staðreyndir. Annar getur tilgangurinn ekki verið. Því hefur hv. 3. þm. Vestf. lagt fram brtt. á þskj. 518 við 9. gr. þessa frv. sem gengur út á það, að síðasti málsl. greinarinnar falli niður, en hann er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán Framleiðsluráðsins og tekur. ábyrgðin jafnt til greiðslu afborgana, vaxta og annars kostnaðar.“ Það er lagt til að þessi málsl. falli niður. Herra forseti. Um afstöðu Alþfl. til þess frv., sem hér er til umr., vísa ég að öðru leyti til umsagnar talsmannaflokksins í hv. Ed. og til nái. meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar á þskj. 513.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. gerði ítarlega grein fyrir sjónarmiðum meiri hl. fjh.- og viðskn. varðandi þau lánsfjárlög sem hér eru til umr. Vék hann mjög ítarlega í framhaldi af því nál., sem við höfum gefið út á þskj. 513, að einsökum efnisatriðum þessa frv. En mig langar til að bæta þarna örlitlu við, hverfa svolítið aftur í tímann og víkja að því, hvernig að þessum málum var staðið, og gera örlítinn samanburð á því og hvernig að þessum málum er staðið í dag af þeim mönnum sem gagnrýndu frumsmíði lánsfjáráætlunar á sínum tíma. Það eru nú um það bil 20 ár síðan fyrstu lánsfjárlögin voru samþykkt á Alþingi. Það hét þá „erlendar lántökur til opinberra framkvæmda.“ Um var að ræða tiltölulega lágar upphæðir fyrstu árin, þ.e. á árunum 1963–1971, enda var það í samræmi við þá stefnu í fjármálum og efnahagsmálum sem þær ríkisstjórnir höfðu sem sátu það tímabil, þ.e. viðreisnartímabilið. En 1971 breytist þetta. Þá breytist ríkisstjórnin í þessu landi og við tók vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar. Þeir tóku við góðu búi, digrum sjóðum. Það mátti líka sjá það fyrstu mánuðina eftir að þeir tóku við og settust í ráðherrastólana. En það var ekki um að ræða endalausa uppsprettu fjármagns sem þeir hefðu not af. Auðvitað kom að því, að sjóðirnir, sem þeir tóku við með svo miklu fjármagni, urðu gjaldþrota og með einhverjum hætti varð að afla fjár til að standa undir framkvæmdum, standa undir eyðslu, sem þeir höfðu stofnað til. Á árunum 1971–1974 var í vaxandi mæli farið í erlendar lántökur til að fá fjármagn sem þurfti til að koma fram þeim áformum og óskum sem þeir komu sér saman um. á þessum tíma var framkvæmdaáætlun, þ.e. frv. um erlendar lántökur vegna framkvæmdaáætlana, ekki samþykkt fyrr en komið var fram á árið og pantanir höfðu borist í 2–3 mánuði frá þeim ráðh. sem þá sátu í ríkisstj. og hugðust nú gera mikið. Þess vegna var það eitt af þeim atriðum sem bætta stjórn á efnahags- og fjármálum sem ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar ákvað á árinu 1974, að samhliða samþykkt fjárlaga skyldi gerð áætlun um erlendar lántökur, lánsfjármarkaðinn, og lánsfjáráætlun skyldi lögð fram svo snemma sem mögulegt væri, helst auðvitað með fjárlagafrv., en skilyrðislaust yrði það frv., sem heimilaði erlendar lántökur, samþykkt á sama tíma og fjárlög. Eðli málsins samkv. á að samþykkja það áður en atkvgr. við 3. umr. fjárlaga fer fram. Á árinu 1975, um haustið, var unnið að fyrstu lánsfjáráætluninni, eins og hún hét þá, nú lánsfjár- og framkvæmdaáætlun, og hún var lögð fram í desember, á sama tíma og þm. fjölluðu um fjárlögin, og lögin voru samþykkt á nákvæmlega sama tíma. Þannig gerðist þetta síðla árs 1976. En á árinu 1977 tókst að leggja fram lánsfjáráætlun þegar 2. umr. fjárlaga fór fram. Höfðu þá fjvn.-menn haft lánsfjáráætlunina til skoðunar nokkra daga og gátu þess vegna gert sér grein fyrir hvert stefndi í þessum málum. Það var ekki laust við að sá sem gegndi embætti fjmrh. þessi ár fengi að heyra það frá þeim Alþb.-mönnum, að allt of seint væri að lánsfjáráætlun væri lögð fram við 2. umr. fjárlaga, hvað þá 3. umr. Lánsfjáráætlun yrði að leggja fram með fjárlögum og þannig að hægt væri að ganga frá henni, samþykkja lánsfjárlög á sama tíma og fjárlög. Þetta hafði að vísu verið gert. Enda þótt skammur tími væri til að vinna þessi mál tókst þetta. En ég minnist þess, að hæstv. núv. fjmrh. hreyfði einhverjum athugasemdum. Formaður Alþb. á þeim tíma hreyfði aths. Ég man eftir að fulltrúi Alþb. í fjvn., núv. hv. formaður fjvn., gerði aths., og ég held að ég muni eftir því, að hv. 6. landsk. þm. hafi vikið að því hér, að þetta þyrfti að verða örlitið fyrr á ferðinni. Það var allt saman hárrétt. Það voru aths. sem voru réttar og þess vegna létu menn sér detta í hug, þegar mynduð var ríkisstjórn á miðju árið 1978, að nú yrðu viðhöfð önnur vinnubrögð og nú skyldi ekki vera neitt sem hægt væri að komast fram hjá, það gerðu ekki aðeins loforð eða yfirlýsingar, ekki bara stjórnarsamningur, heldur yrði sett í lög að lánsfjáráætlunin skyldi lögð fram á sama tíma og fjárlög og afgreidd á sama tíma. Þetta var gert. Að vísu tókst þeim ekki haustið 1978 að ljúka gerð lánsfjáráætlunar né heldur leggja fram á Alþingi frv. til l. um lánsfjárlög, eins og þó hafði tekist á árunum á undan. Til þess að þetta endurtæki sig ekki voru sett ákvæði í lög, sem nefnd hafa verið Ólafslög, þar sem þetta var neglt niður og nú skyldu menn ekki komast hjá því. Hvað hefur gerst síðan? Lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 var ekki til og lánsfjárlög ekki samþykkt fyrr en komið var langt fram á vetur og fyrir 1980 ekki heldur. Þá afsökuðu menn sig með því, að það væru nýorðin stjórnarskipti. 1981 gerðist nákvæmlega hið sama. Og nú erum við komnir fram á árið 1982, bráðum liðinn fjórðungur af árinu, og enn erum við að ræða um lánsfjáráætlun og lánsfjárlög. Þeir, sem gagnrýndu frumsmíði lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga á sínum tíma, hafa fengið tækifæri. Þetta er fjórða tækifærið sem þeir fá til að framkvæma lánsfjárlagagerðina, eins og þeir töldu í upphafi að hana skyldi framkvæma og negldu það niður með lagasetningu á árinu 1979. Það er ástæða til að rifja þetta upp og vekja athygli á þessu því að í raun og veru er hér um að ræða örlítið sýnishorn af stjórn landsins allan þennan tíma. Það stenst ekkert af því sem sagt hefur verið, ég tala nú ekki ef menn taka upp úr pússi sínu stefnuskrá flokka þeirra sem nú sitja í ríkisstj. frá því fyrir kosningar og bera saman. Það var gert hér í dag af hv. 1. þm. Vestf. Þá sjá menn best með hvaða háttalagi núv. ríkisstj. starfar. Það liggur ljóst fyrir, að setning lánsfjárlaga og gerð lánsfjáráætlunar er ekki síður þýðingarmikið atriði en gerð fjárl. og setning fjárlaga. Svo stór þáttur er fjármögnun opinberra framkvæmda með erlendu fé að það er ekki síður ástæða til að menn geri sér í upphafi árs grein fyrir hvert skuli stefnt í þeim efnum. Þegar um 20–25% af því fjármagni, sem ríkið tekur til sín, er lánsfjármögnun, þá er ekki síður ástæða til að hyggja að þegar lánsfjáráætlun er gerð. Það liggur í augum uppi hvers vegna. Það, sem ríkissjóður hefur í beinar tekjur, er skattféð frá borgurunum. Það er það sem við, sem lifum á líðandi stund, leggjum í sameiginlegan sjóð. En lántökur eru víxill á framtíðina. Þar eru víxill á þá sem síðar koma til með að greiða til ríkisins. Með þeirri stefnu, sem höfð hefur verið þau tvö ár sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur setið, sjáum við hrikalegri lántökur og niðurstöður en við hefðum e.t.v. látið okkur detta í hug. Það liggur ljóst fyrir hjá hverjum einstakling, hjá hverri fjölskyldu, hjá hverju fyrirtæki, hverju þjóðfélagi, að greiðslubyrði er það sem skoða verður mjög gaumgæfilega þegar erlendar lántökur eru annars vegar, til þess einfaldlega að menn geri sér grein fyrir því, hvort þeir hafi efni á því, sem þeir eru að gera, eða ekki. Lánsfjáráætlunin fyrir árið 1981 og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 eru með sama markinu brenndar. Hér er fyrst og fremst verið að safna saman óskum pólitískra gæðinga. Hér er verið að stofna til erlendrar lántöku og ekkert hirt um hvað við erum í raun og veru að gera og hvert stefnir á næstu árum. Sem greiðslubyrði af þjóðarframleiðslu eru erlend lán nú að nálgast 20%. Þegar lánsfjárlagafrv., sem hér er á ferðinni, er komið til framkvæmda nálgast hlutfall erlendra skulda í heild 40%. Árið 1977 voru þessar tölur 14% í greiðslubyrðinni og erlendar skuldir voru 31% af þjóðarframleiðslu. Það er því fullkomlega ljóst að núv. hæstv. ríkisstj. stefnir þessu í hreinan voða. Þegar lánsfjárlögin voru samþykkt 1977 og 1976 var um að ræða frv. til l. með sex greinum árið 1976 og í sams konar frv. 1977 voru sjö greinar. Frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1982 er komið upp í hvorki meira né minna en 29 greinar. Hvað segir þetta okkur? Jú, þegar frv. er skoðað liggur í augum uppi að hér er ekki eingöngu um að ræða frv. til l. um heimild til erlendrar lántöku. Hér er um að ræða frv. til l. um ráðstafanir í efnahagsmálum og um að ræða það sem við köllum hér í þingsölum bandorm. Hér er um að ræða hreinar breytingar á ótalmörgum lögum. Hér er um að ræða breytingar á fjárl. sjálfum sem nýbúið er að samþykkja. Hér er um að ræða ábyrgðarheimildir vegna framkvæmda sem alls ekki hafa verið teknar ákvarðanir um. Hér er um að ræða niðurskurð á framlagi til fjölmargra stofnsjóða og þannig mætti lengi telja - 29 greinar, eins og ég sagði áðan. Frv. er ekki lengur frv. til lánsfjárlaga. Hér er um að ræða einn bandorm í sambandi við efnahagsráðstafanir sem núv. ríkisstj. telur sig þurfa að gera. Frv. var lagt fram í nóvembermánuði. Forsendur þess eru hinar sömu og fjárl. Það er ákveðin tala sem fundin er og reiknað út frá henni. Þegar frv. verður samþykkt eru forsendurnar í efnahagslífinu orðnar gerbreyttar og frv. verður því pappírsgagn og ekkert annað en pappírsgagn þegar það hefur verið samþykkt. Það er pappírsgagn að því leyti, að allar tölur, sem í því eru, eru rangar. Þær eru ekki í neinu samræmi við það sem er að gerast. Þær eru ekki einu sinni settar fram í neinu samræmi við það sem var að gerast þegar frv. var lagt fram, hvað þá að það sé í nokkru samræmi við það sem hefur gerst síðan og er enn að gerast. Og enn þá breytist frv. Fram koma brtt. frá minni hl. sem eru fyrst og fremst brtt. sem ríkisstj. hefur óskað eftir við stuðningsmenn sína að fluttar yrðu, og enn hækka erlendar lántökur. Enn er verið að leggja nýja pinkla á ríkið í einu eða öðru formi. Það er verið að samþykkja viðbótarvíxla fram í tímann og það meira að segja svo að menn hafa ekki hugmynd um hvaða tölur standa á þeim víxlum. Þannig eru þessi vinnubrögð. Það liggur í hlutarins eðli að svo er komið sem ég vék að áðan. Ríkið tekur meir og meir til sín. Fólkið hefur minna hjá sér. Við erum með miklum meiri erlendar lántökur en talið er forsvaranlegt. Greiðslubyrðin er orðin miklu meiri en talið er hægt að rísa undir, að ég tali nú ekki um að engar þær tölur, sem hafa verið nefndar í þessu sambandi, eru í samræmi við það, sem stjórnarsamningur núv. hæstv. ríkisstj. segir til um, eða það, sem fram hefur komið hjá stjórnarflokkunum þegar þeir á sínum tíma gengu til kosninga, gagnrýndu það, sem gert hafði verið á árunum 1974–1978, og sögðu fólki, hvernig þeir hygðust nú gera þetta allt öðruvísi. Ég skal ekki, herra forseti, fjölyrða meira um þetta frv. Ég hef vikið að þeim atriðum sem ég vildi undirstrika og bæta við það sem frsm. meiri hl. n. sagði í ræðu sinni í dag. En ég vil að lokum leyfa mér að mæla fyrir tveimur brtt. sem meiri hl. flytur á þskj. 516 og 517. Á þskj. 516 leggjum við til að upphaf 28. gr. orðist svo, með leyfi forseta: „Fjmrh. skal leita samninga við þá lífeyrissjóði, sem lögbundnir eru eða njóta viðurkenningar fjmrn., sbr. 1. tölul. D-liðar 30. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, að þeir verji á árinu a.m.k. 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á skuldabréfum með fullri verðtryggingu til langs tíma af ríkissjóði, Byggingarsjóði ríkisins, Byggingarsjóði verkamanna, Framkvæmdasjóði Íslands og fjárfestingarlánasjóðum o.s.frv.“ Við teljum að þessum málum sé best komið með samkomulagi við þessa aðila. Þannig var það þegar sjálfstæðismenn fóru með þessi mál, og við teljum að þannig eigi það að vera. Á þskj. 517 flytjum við brtt. við 6. tölul. í brtt. minni hl. á þskj. 503, þar sem gert er ráð fyrir heimild til handa ríkisstj. að lækka ríkisútgjöld um 120 millj. kr. Skömmu eftir að fjárlög eru samþykkt sækir ríkisstj. um heimild til að lækka ríkisútgjöldum. Þetta er að sjálfsögðu vegna þess að lánsfjáráætlun og ákvarðanataka í efnahagsmálum eru ekki gerðar á þeim tíma sem þær skal gera. Ákvarðanir um fjárlög, lánsfjáráætlun og ráðstafanir í efnahagsmálum fyrir árið 1982 átti að taka allar í desembermánuði. Ef það hefði verið gert þyrfti ríkisstj. ekki hér að sækja um heimildir til að lækka ríkisútgjöldin um 120 millj. kr. En það, sem okkur sýnist þó öllu verra, er að Alþingi fær ekki vitneskju um með hvaða hætti eða hvernig þessi lækkun ríkisútgjalda skuli eiga sér stað. Við óskuðum eftir því í fjh.- og viðskn., að við fengjum sundurliðun á þeirri lækkun ríkisútgjalda sem hér er áformað, en ekki var möguleiki að fá þær upplýsingar. Fjárlögin höfðu gert ráð fyrir 50 millj. kr. lækkun. Hér er bætt við 70 millj. í 6. brtt. minni hl. samkv. beiðni ríkisstj. Okkur í meiri hl. finnst eðlilegt og sjálfsagt að slík lækkun ríkisútgjalda fari ekki fram öðruvísi en það sé að fengnu samþykki fjvn. Hér á Alþingi vinna menn margar vikur í sambandi við fjárlagagerð að því, hvernig þeir geti skynsamlegast nýtt það fjármagn sem til ríkissjóðs rennur. Svo er komið og ætlað að lækka ríkisútgjöldin með einu pennastriki um 120 millj. kr. án þess að þingið fái nokkuð um það að vita. Við teljum því eðlilegast og flytjum brtt. á þskj. 517 við brtt. minni hl., 6. tölul., að upphaf hinnar nýju greinar, sem þar er lagt til að verði 11. gr., orðist svo: „Þrátt fyrir ákvæði fjárlaga ársins 1982 er ríkisstj. heimilt að fengnu samþykki fjvn. að lækka ríkisútgjöld um 120 millj. kr.“ Við viljum freista þess að fá þessari till. breytt þannig, enda þótt hún sé ekki þannig orðuð í brtt. minni hl. á þskj. 503. Ég vil svo ítreka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að vinnubrögð þeirra, sem nú fara með fjármálastjórnina, eru ekki í samræmi við þá gagnrýni sem þeir létu koma fram þegar frumsmíði lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga var til meðferðar á Alþingi, enda er framkvæmd mála öll í samræmi við það.



Herra forseti. Á s.l. hausti blasti við viða um land stöðvun margra fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu. Þessi fyrirtæki voru mörg hver burðarásar í atvinnulífi á viðkomandi stöðum og stöðvun þeirra hefði leitt af sér óbætanlegt t jón. Sem betur fer voru þó ekki öll fyrirtæki svona komin. En því var það að ríkisstj. útvegaði nokkurt fjármagn til þess að komast hjá stöðvun og Framkvæmdastofnun ríkisins tók að sér að sjá um útdeilingu þessa fjár. Aðeins bráðasti vandinn var leystur, en fyrirheit gefið af þremur ráðherrum fyrir hönd ríkisstj. um að meira fé yrði tryggt í þessu skyni. Nefnd var skipuð til að gera úttekt á fyrirtækjunum og mun hún skila af sér í vor. En auðséð er að talsvert meira fé þarf til að koma, þótt það sé vonandi ekki eins mikið og m.a. sumir hæstv. ráðherrar slógu fram að þyrfti. Þeim mun einkennilegra er nú við afgreiðslu lánsfjáráætlunar, þegar allir aðilar, sem að þessu máli komu, voru sammála um nauðsyn aukins fjár til þessara hluta, að ekki skuli nú sjást nein teljandi fyrirheit um framhald þessa máls. Þeim peningum er öllum ráðstafað sem áður voru veittir. Hér eru að vísu 10 millj. í viðbót, en það er allt of lítið. Hv. 1. þm. Vestf. greindi frá afstöðu stjórnar Framkvæmdastofnunar til þessara mála fyrr við umr. Eins og kom fram í máli hans er alls ekki vilji fyrir því í stjórn stofnunarinnar að það fé, sem Byggðasjóður fær á fjárlögum, gangi til þessara hallærislána. Með því væri kippt fæti undan annarri lánastarfsemi, en mjög er nauðsynlegt m.a. að efla iðnaðaruppbyggingu í landinu. Á síðustu árum hafa ríkisstjórnir skert mjög framlög til Byggðasjóðs, sem honum ber lögum samkvæmt, og er núv. ríkisstj. ekki til fyrirmyndar í þeim efnum. Það virðist vera að menn séu fljótt gleymnir á, eftir að þeir hafa verið í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og eru komnir í ráðherrastóla, að það þurfi fé í Byggðasjóð. Þó eru þessir sömu menn stöðugt að vísa umbjóðendum sínum þangað því að þar hljóti að vera hægt að fá lán. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Ætlar ríkisstj. að skilja við þetta mál í miðjum klíðum, þ.e. að útvega fjármagn til endurskipulagningar fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu, og hver eru fyrirheit ríkisstj. um framhald á fjármagnsútvegun? Að öðru leyti vil ég segja um hin fyrirhuguðu lánsfjárlög, að ég er ósáttur við hinn mikla niðurskurð á verklegum framkvæmdum, einkum í vegamálum, og um hann hefði ég viljað greiða atkv. sérstaklega. Niðurskurður á ýmsum rekstrarliðum er hins vegar sjálfsagður, en hætt er við að hann haldi illa í framkvæmd. Lítið dæmi um það er nýliðið Norðurlandaráðsþing þar sem 30 manns voru að spóka sig á kostnað þjóðarinnar, flestir að óþörfu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. neitt að ráði, en mig langar til að segja örfá orð í sambandi við þetta mál. það er nú eins og fyrri daginn, að ef mann langar til að tala við einhverja hæstv. ráðh. eru þeir fjarstaddir - nema hæstv. fjmrh., hann er að vísu við, einn af tíu. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. samgrh. út úr í sambandi við ákveðið málefni, en ekki er því að heilsa, að hann sitji þingfund, og líklega ekki von á að hann komi hér í kvöld.

Hann er á skíðum.

Á skíðum, segir hv. þm. Albert Guðmundsson. Það er greinilega samband þeirra í milli og það er gott. En fyrst um vinnubrögðin. Það má furðu gegna að nú munu vera í kringum 5 mánuðir síðan þetta mál var lagt fram á hv. Alþingi. Nú er það til 2. umr. í seinni deild eftir 5 mánaða dvöl í þinginu. Það sýnir náttúrlega svo að ekki verður um villst hvernig stjórn er háttað hjá hæstv. ríkisstj. og málatilbúnaði í þeim meginmálum sem hér er fjallað um á hverju einasta þingi, að það skuli taka á sjötta mánuð líklega, a.m.k. 5 mánuði, að koma stórmáll, einu af meginmálum hvers þings, eins og lánsfjárlögum í gegnum þingið. Hæstv. fjmrh. hefur skammað fjh.- og viðskn. eða fyrst og fremst formann þeirrar nefndar fyrir slæleg vinnubrögð. En því hefur verið vísað til föðurhúsanna og hæstv. ríkisstj. bent á að hún ætti sjálf að skoða sinn hug og sín vinnubrögð gagnvart þessu máli. En það er furðulegt að hugsa til þess, geta menn ímyndað sér það: Ef hvert og eitt einasta mál, sem snertir meginþætti í stjórnkerfi og efnahagslífi landsins, ætti að vera hér í þinginu í 5 mánuði, hvernig áhrif halda menn að slík vinnubrögð hefðu á eðlilega stjórn á ekki bara þinginu, heldur á þjóðarskútunni? Auðvitað bitnar þetta ekki síst á henni, enda má nú sjá minna að því er varðar stjórn þjóðarskútunnar undir handleiðslu hæstv. ríkisstj. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen sagði að ég hefði gagnrýnt meðferð mála í sambandi við lánsfjárlög 1979. Það er rangt hjá hv. þm. Ég sat ekki á þingi þá.

Ekki 1979, heldur 1976 og 1977.

1976 og 1977, það er rétt, 1979 var hann með í huganum. 1976 og 1977 var gagnrýnt og það réttilega, en það er ekki síður ástæða til gagnrýni nú, eins og meðferð þessa máls hefur verið háttað í höndum hæstv. ríkisstj. Ástæða var til gagnrýni þá, en líklega er miklum mun meiri ástæða til gagnrýni nú á meðferð þessa máls hjá ríkisstj. En ég hef ekki búist við að orð og gerðir t.d. hæstv. fjmrh. færu saman í stjórnarandstöðu annars vegar og sem stjórnarliða hins vegar. Það er tvennt ólikt í hans hugarheimi í raun og veru. Hann getur talað á tvennan hátt um nákvæmlega sama málefni og fer þá eftir því, hvort hann er í stjórnarandstöðu eða stjórnaraðstöðu. Svo er í raun og veru um miklu fleiri hæstv. ráðh. núv. ríkisstj. Menn tala tungum tveim, en það er oft erfitt að skilja í milli þegar menn eru annars vegar í stjórnarandstöðu og hins vegar í stjórnaraðstöðu. Eins og hér hefur verið rakið í dag og þarf auðvitað ekki að ítreka er staðreynd að núv. hæstv. ríkisstj. lifir á erlendum lántökum. Hún fóðrar allt atvinnulíf landsmanna og efnahagslíf á erlendum lántökum. Það er sú fóðurgjöf sem hv. þm. Framsfl. standa fyrir í þessari ríkisstj. ásamt hæstv. fjmrh. Fóðurblandan er erlendar lántökur á lántökur ofan.

Er ekki fóðurskattur?

Sá skattur verður borgaður af seinni tíma mönnum. Það er ekki ætlun hv. þm. í stjórnarliðinu eða hæstv. ráðh. að borga þann skatt sjálfir. Það ætla þeir framtíðinni að gera. Og það er kannske mergurinn málsins. Menn ætla að lifa stutt, en lifa vel í þessari ríkisstj., greinilega á kostnað annarra.  Ég ætla t.d. að spyrja hæstv. samgrh. með hvaða hætti hann hygðist - kannske getur hæstv. fjmrh. svarað því fyrir hann því að góður er nú samgangurinn á milli þeirra - hvernig hann hygðist fjármagna eða standa að þeim framkvæmdum, t.d. í skipaiðnaði, sem gert er ráð fyrir á fjárlögum. Það vantar a.m.k. 23 millj. kr. til þess að hægt sé að fjármagna þær framkvæmdir sem gert er ráð fyrir á fjárlögum að því er varðar skipaiðnaðinn. Og hver er meiningin? Hvernig er sú fjármögnun fyrirhuguð þegar ekki er gert ráð fyrir að veittar séu heimildir til lántöku til þessara framkvæmda? Um þetta hefði ég gjarnan viljað fá svör samgrh.

Ég skal svara því.

Hæstv. fjmrh. býðst til að svara því á eftir. Það er vel þegið, þ.e. ef eitthvert hald verður í því svari. Það er mergurinn málsins. Eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Vestf. er ljóst að að því er varðar fjármögnun atvinnuvegasjóðanna er staðan sú, að ríkissjóður með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar hefur sölsað undir sig flesta þá fjársterku sjóði, sem eitthvað bitastætt er í, og fjármagnið þaðan er látið renna í ríkissjóð, en fjárfestingarlánasjóðirnir eru sveltir. Þetta hefur gerst í tíð núv. hæstv, fjmrh. fyrst og fremst. Hann hefur í raun og veru skikkað hina stærri og fjáðu lífeyrissjóði til að skipta fyrst og fremst við ríkissjóð, en fjármögnun atvinnuvegasjóðanna hefur setið á hakanum. Það er t.d. alger óvissa um fjármögnun Framkvæmdasjóðs í ár, og allt bendir til að áætlanir ríkisstj. um fjármagn frá lífeyrissjóðunum séu allt of háar, séu í raun og veru miklu hærri en gera má ráð fyrir að reynslan sýni, þannig að fjármagn kemur til með að vanta í þessa sjóði. Ekki tekur betra við í sambandi við húsnæðismálalöggjöfina. Byggingarsjóður ríkisins skuldar 40 millj. núna, er með yfirdrátt upp á 40 millj. kr., og talið að hann vanti að auki um 90 millj. kr. á þessu ári til að geta sinnt með eðlilegum hætti þeirri fyrirgreiðslu sem honum ber. Það mun vera komið svo nú að ekki er talið svara kostnaði að halda fund í stjórn Húsnæðisstofnunar vegna fjárskorts og talað um að koma á kvótakerfi í sambandi við úthlutun verkamannabústaða. Allt þetta gerist þegar sjálfskipaðir fulltrúar öreiganna sitja í ríkisstj. Þetta gerist undir handarjaðri þess flokks sem hæstv. fjmrh. er í fararbroddi fyrir og hefur hingað til talið sér skylt a.m.k. að reyna að hlúa að þessum þætti í þjóðlífinu. Það er tiltölulega nýtt fyrirbrigði í íslensku efnahagslífi og fjármálapólitík að fjármagna rekstrartap ríkisfyrirtækja með erlendum lántökum. Það gerist líka undir handarjaðri núv. hæstv. fjmrh. og er að sjálfsögðu dyggilega stutt af hans meðreiðarsveinum í ríkisstj. Ég held að það sé augljóst, að hvernig sem á þetta mál er litið er efnahagsstjórnin slík, að númer eitt, númer tvö, númer þrjú er að lifa á erlendum lántökum meðan sætt er í ráðherrastólunum. En það er auðvitað fjarri lagi að hugsa á þann hátt. Það nær ekki nokkurri átt. Það er ábyrgðarleysi af hverjum og einum stjórnmálamanni, sem það gerir, að haga þessum málum á þann hátt að hugsa einvörðungu um líðandi stund, láta skeika að sköpuðu, láta sig engu varða þó að framtíðin þurfi að borga margfalt meira vegna óstjórnar í efnahagslífinu en þyrfti að gera vegna þess ráðslags sem núv. hæstv. ríkisstj. stendur að. Það var vikið að því í dag og var raunar getið um það í frv. til fjárlaga fyrir árið 1982, að gert var ráð fyrir og er raunar gert ráð fyrir enn, að mér skilst, að leggja um 40 millj. kr. skatt á byggðalínur. Enn hefur engin vitneskja fengist um með hvaða hætti slíkan skatt á að leggja á, og það virðast engin svör fást um það enn. Er þó líklega ekki nema um einn mánuður, að því er manni skilst, til þingloka. Það væri gaman ef hæstv. fjmrh. gæti líka svarað því, hvernig þessum svokallaða 40 millj. kr. byggðalínuskatti á að haga, með hvaða hætti hann á að leggja á. Hver á að borga? Það er auðvitað óvirðing við Alþingi að halda þannig á málum að ríkisstj. - þó það séu 10 ráðh. í henni, það skiptir ekki máli - ætli sér að taka það vald að lækka ríkisútgjöldin um 120 millj., framkvæmdaframlögin sem Alþingi er tiltölulega nýlega búið að ákveða. Það er auðvitað lágmark, þó ekki væri nema kurteisinnar vegna, hæstv. fjmrh., að slík ákvörðun yrði þó borin undir fjvn., en ekki að ráðh. hafi úrskurðarvald og einræðisvald. Þó að sumir ráðh. hafi tilhneigingu til einræðiskenndar er furðulegt að bjóða Alþingi, - þó að 10 ráðh. sitji í hæstv. ríkisstj., - að þeir ætli sér að taka slíkt einræðisvald af þinginu sjálfu. Ég trúi því ekki, þó að margt sé miður sagt og auðvitað hafi hæstv. fjmrh. margt miður gert í sinni ráðherratíð, að eftir allar þær fjálglegu yfirlýsingar, allar fjálglegu ræðurnar á undangengnum árum í stjórnarandstöðu, sé hann andvigur því, að slíkur niðurskurður sé borinn undir fjvn. En kannske á það eftir að koma í ljós og kannske á það eftir að valda manni enn þá meiri vonbrigðum með hæstv. fjmrh. en nú þegar hefur gerst ef hann ætlar að standa þannig að málum. Ég vil þó ekki trúa því fyrr en ég tek á því. Enn er eitt sem ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um. Mér er tjáð, og vildi gjarnan að það yrði leiðrétt sé það rangt, að nú sé búið að undirskrifa kaupsamninga varðandi skipakaup fyrir Skipaútgerð ríkisins án heimilda. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðh. um það. Er þetta rétt? Hefur slíkt verið gert án þess að nokkrar heimildir séu fyrir hendi? Ég vildi gjarnan fá það upplýst. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu lengri tíma í þetta. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. svari því sem ég spurði um í sambandi við skipaiðnaðinn. Það er mikið mál ef það fer svo, að þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru eins og fjárlög gera ráð fyrir varðandi skipaiðnað á nokkrum stöðum, stöðvast vegna þess að ekki fæst heimild til lántöku fyrir þá aðila sem hér eiga hlut að máli. Það er þá til lítils og sýndarmennska einber að vera að ætla fjármagn á fjárlögum til slíks, ef hæstv. ríkisstj. og ríkisvald hverju sinni ætla að koma í veg fyrir að hægt sé að hefja þær framkvæmdir, sem eru nauðsynlegar, með því að veita ekki framkvæmdaaðila heimild til lántöku. Það verður að fylgja jafnframt heimild. Annað er helber sýndarmennska. Ég fer að halda - og það skulu vera mín lokaorð - að eitt megininntakið í efnahagsstefnu og raunar öðrum gerðum hæstv. ríkisstj. sé helber sýndarmennska.



Herra forseti. Frv. um lánsfjárlög var vísað til hv. fjh.- og viðskn. skömmu áður en þm. fóru í jólaleyfi síðari hluta desembermánaðar og nú kemur frv. til 2. umr. Ég þakka hv. nefnd fyrir afgreiðslu hennar á þessu frv. þótt ekki leyni ég því, að ég hefði kosið að frv. hefði komið fyrr fram því liðnir eru þrír mánuðir síðan frv. var vísað til nefndarinnar. Hins vegar er það fjarri mér, að ég sé með nokkrar ásakanir í garð hv. formanns nefndarinnar, 3. þm. Austurl., eins og haldið var fram áðan. Ég hef ekki neins staðar látið að því liggja að hann beri sök að því, hversu mjög hefur dregist að málið yrði afgreitt. Tilraun Morgunblaðsins til að gera mér upp orð í þeim efnum var frá blaðinu komin og byggðist ekki á því sem ég sagði í þeim efnum við blaðið. Hitt er annað mál, að mig var vissulega farið að lengja eftir að nefndin skilaði þessu máli af sér. En mér er kunnugt um að hv. þm. tóku starf sitt svo mjög alvarlega að þeir þurftu að afla margháttaðra upplýsinga. Það mun vera aðalskýringin á því, að afgreiðsla málsins dróst. Í þessum umr. hafa verið lagðar fram nokkrar spurningar sem sjálfsagt er að svara þegar við 2. umr. málsins. Ég vil hins vegar taka það fram, að ég mun kjósa að fara nokkrum orðum um fjármál ríkissjóðs og lánsfjáráætlun almennt við upphaf 3. umr. Þar mun ég gera grein fyrir afkomu ríkissjóðs á liðnu ári og skuldastöðu við Seðlabankann eftir þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir. Ég mun einnig ræða þar nýjustu upplýsingar um afkomu ríkissjóðs á tveimur fyrstu mánuðum ársins og um þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um sparnað í ríkisrekstri og lækkun ríkisútgjalda á árinu 1982. Ég tek undir það með hv. þm., sem að þessu hafa vikið, að að sjálfsögðu á þingið heimtingu á að vita með hvaða hætti þessi sparnaður verði framkvæmdur. Hann hefur þegar verið ákveðinn af ríkisstj. og af stjórnaraðilum, þm. stjórnarflokkanna, en hefur hins vegar ekki verið tekinn sérstaklega fyrir í fjvn. Það er rétt sem um það hefur verið sagt. Það má vissulega deila um hvort málið ætti að koma formlega fyrir fjvn., en að sjálfsögðu hefur verið haft náið samráð við alla þá fjárveitinganefndarmenn sem styðja núv. ríkisstj. og standa með henni að þessari ákvörðun. Ég hef hins vegar ekkert á móti því, að upplýsingar um þennan sparnað á fjárlögum komi til nefndarinnar og verði teknar þar til umr. En meiri hl. nefndarinnar og ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa sem sagt þegar ákveðið að standa þannig að þessum sparnaði sem nú hafa verið teknar ákvarðanir um. Ég mun einnig fjalla þar frekar um lánsfjáráætlunina og lántökur á árinu í því sambandi.  Hv. þm. Eggert Haukdal ræddi áðan um fjármagnsútvegun vegna fjárhagslegrar endurskipulagningar í fiskiðnaði, útgerð og iðnaði á vegum Byggðasjóðs og spurðist fyrir um hversu mikið fé yrði til ráðstöfunar í því sambandi. Ég verð að upplýsa það hér, að sú könnun, sem fram hefur farið um stöðu þessara fyrirtækja, stendur enn yfir og liggur því enn ekkert fyrir um hve mikil fjárþörf verður talin í þessu skyni. Sú úttekt, sem gerð var á þessum málum á haustmánuðum og skömmu eftir áramót, liggur að vísu fyrir. En hitt er ljóst, að það þarf að fara allvandlega yfir þetta. Ekki er ég í neinum vafa um að rekstrarstaða fjöldamargra þeirra fyrirtækja, sem illa stóðu á haustmánuðum, hefur verulega batnað á seinustu mánuðum, þannig að ekki er víst að sú fjárþörf, sem nefnd var á haustmánuðum, sé enn í fullu gildi í dag. Þetta þarf að kanna nánar og verður gert, en á þessu stigi málsins er ekki hægt að taka neinar ákvarðanir í þessum efnum. Ég vil þó leggja áherslu á að óhjákvæmilegt er að um verði að ræða innlenda lánsfjáröflun í þessu skyni, og það sem gert verður er þá að sjálfsögðu að nokkru leyti háð því, hversu tekst til með þá lánsfjáröflun, en mér hefur virst að hún yrði fyrst og fremst að eiga sér stað í bankakerfinu. Hv. þm. Karvel Pálmason spurðist fyrir um samninga um skipakaup á vegum Skipaútgerðar ríkisins og á hvaða heimildum þessir samningar byggðust. Ég vil upplýsa að þessir samningar byggjast að sjálfsögðu á þeim heimildum sem fólgnar eru í fjárlögum, en þar er fjallað um fjármál Skipaútgerðar ríkisins, bæði í B-hluta fjárlaganna og raunar einnig í 6. gr. fjárlagafrv. Hins vegar er ljóst að það er ekki hægt að ganga endanlega frá lántökum í sambandi við þessi skipakaup fyrr en lánsfjáráætlun hefur verið samin. Það eru því seinustu endarnir sem eftir er að hnýta í sambandi við þessi skipakaup sem fólgnir eru í lánsfjáráætluninni sem hér er til umr. En það er síður en svo að engar heimildir hafi verið fyrir hendi til að ganga frá þessum skipakaupum enda þótt ekki sé hægt að ganga endanlega frá málinu fyrr en það mál, sem hér er til umr., hefur verið afgreitt. Hv. þm. spurði að því, hvort einhvers staðar væri gert ráð fyrir fjármagni vegna hafnarframkvæmda í þágu skipaiðnaðar, og nefndi réttilega að í fjárlögum er fé ætlað í þessu skyni. Þar er hlutur ríkissjóðs tilgreindur og málið er því á hreinu hvað varðar hlut ríkissjóðs. Hins vegar hefur verið gert ráð fyrir að sveitarfélögin, sem að þessum framkvæmdum standa á móti ríkissjóði, leggi fram fé og útvegi fé á eigin vegum. Við höfum hvorki í fjárlögum né í lánsfjáráætlun fjallað sérstaklega um þennan þátt málsins, enda hefur það sjaldnast verið gert. Þó mun það hafa verið svo að á árinu 1980 var ætlað sérstakt fé til sveitarfélaga sem stæðu í slíkum framkvæmdum, en það er ekki í fjárlögum og lánsfjáráætlun þessa árs. Við höfum gert ráð fyrir að sveitarfélögin gerðu sínar ráðstafanir. Þau hafa vissulega ýmsa möguleika. Hugsanlega geta þau fengið lán í Iðnlánasjóði. Ég veit að sum þeirra hafa þegar fengið slík lán. Hugsanlegt er að um verði að ræða erlendar lántökur að einhverju leyti eða aðra lánsfjáröflun. En lánsfjáröflun þeirra í þessu skyni þarf ekki endilega að koma fram í hinni opinberu lánsfjáráætlun. Ég veit t.d. að Vestmannaeyjakaupstaður hefur leitað til langlánanefndar og óskað eftir lántöku í þessu skyni, og þá er sú erlenda lántaka tekin af þeim kvóta sem gert er ráð fyrir í almenna yfirlitinu um erlendar lántökur á árinu að langlánanefnd sé með. Hv. þm. Karvel Pálmason spurðist fyrir um skatt á byggðalínur, eins og hann orðaði það. Vissulega er þetta dálitið ónákvæmt til orða tekið því að ekki stóð til að leggja skattinn á byggðalínurnar sjálfar, en það var ætlunin að afla fjár til að greiða niður fjármagnskostnað byggðalína að nokkrum hluta með sérstökum hætti. Í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að í þessu skyni verði aflað fjármuna sem nema 40 millj. kr. Þessi áform eru enn uppi, en ákvarðanir hafa ekki verið teknar. Ástæðan er sú, að málið tengist allverulega hugsanlegri yfirtöku nýs heildsölufyrirtækis í raforkuiðnaði á byggðalinunum. Eins og hv. þm. mun kunnugt hafa staðið yfir samningaviðræður milli Landsvirkjunar annars vegar og Laxárvirkjunar hins vegar um sameiningu þessara tveggja fyrirtækja í nýrri landsvirkjun. Jafnframt hefur verið gert ráð fyrir að þetta nýja fyrirtæki yfirtæki rekstur byggðalínanna og annaðist framvegis greiðslu fjármagnskostnaðar vegna þeirra, enda yrði þá þetta nýja fyrirtæki eigandi að þessum byggðalínum. Þessum samningum er enn ekki lokið og ég geri ráð fyrir að ákvarðanir í þessu máli muni verða teknar í tengslum við þessa samningagerð. En áformin eru enn óbreytt hvað þetta mál varðar. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að lengja þessa umr., en hef gert ráð fyrir að taka til máls við 3. umr. Auðvitað er fjöldamargt sem ástæða er til að svara í fullyrðingum stjórnarandstæðinga við þessa umr. Stjórnarandstæðingar gera sér ljóst að það er erfitt að skamma ríkisstj. fyrir að halli sé á fjárlagadæminu eða að ríkissjóður sé að safna skuldum vegna þess að hann afli minni tekna en eytt er. Stjórnarandstæðingar gera sér ljóst að á þessu sviði koma þeir ekki höggi á ríkisstj. En þá hafa þeir í þess stað valið þann kost að býsnast mikið yfir erlendum lántökum þótt að vísu megi stöðugt greina í máli þeirra að þeir vildu hafa lántökurnar miklu meiri en þær eru. Það kom t.d. glöggt fram í máli hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar fyrr í kvöld, að hann taldi að þær upphæðir, sem væru í lánsfjáráætlun og ætlaðar væru til ýmissa þarfa innanlands, væru allt of litlar og lágar, þær mundu ekki duga. Það var því ekki hægt að skilja orð hans á annan veg en þann, að það væri bersýnilega þörf á að taka miklu meiri lán en gert er. Eins þekkjum við mikinn áhuga þm. Sjálfstfl. og Alþfl. á orkuframkvæmdum og stóriðjuframkvæmdum, en enginn þarf að efast um að erlendar lántökur mundu verða gífurlega miklu meiri og greiðslubyrði þyngri ef um gríðarlega mikla framkvæmdaaukningu væri að ræða á því sviði. Stjórnarandstæðingar býsnast mikið yfir að lánsfjáráætlunin sé allt of há. En það er eftirtektarvert, sem ég hef raunar áður sagt hér í þinginu, að lánsfjáráætlunin hækkar ekki milli ára nema um 27–28% þótt reiknitala lánsfjáráætlunar sé 33%. Hækkunin milli ára er sem sagt miklu minni en nemur áætlaðri verðbólguaukningu sem væntanleg lánsfjárlög eru miðuð við. Auðvitað er það svo einn hluti af blekkingum stjórnarandstæðinga að reyna að telja fólki trú um að hin góða afkoma ríkissjóðs byggist fyrst og fremst á erlendum lántökum. Þetta er málflutningur sem maður rekur sig á mjög oft. Staðreyndin er hins vegar sú að A-hluti ríkissjóðs tekur engin erlend lán í sína þágu. Aftur á móti ganga hin erlendu lán til sjálfstæðra fyrirtækja, ýmist á vegum ríkissjóðs, á vegum sveitarfélaga og ríkissjóðs eða eingöngu á vegum sveitarfélaga eða annarra aðila sem á lánsfjármagni þurfa að halda. Hinar erlendu lántökur eru sem sagt allar utan við rekstrarsvið ríkissjóðs og koma hvergi þar inn og fara þá ekki heldur þar í gegnum. Ég nefni þetta hér sem dæmi um meginatriði þessa máls sem ástæða væri til að fjölyrða miklu frekar um, en ég geri það ekki að sinni. Hvort hv. stjórnarandstæðingar kjósa að halda þessari umr. áfram verða þeir að gera upp við sig. Ekki hef ég neitt á móti því, nógur er tíminn. En ég læt þetta duga að sinni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. Hæstv. ráðh. sagði að haft hefði verið samband við þá þm. í fjvn., sem styddu hæstv. ríkisstj., um niðurskurð sem fyrirhugaður er á fjárlögum sem afgreidd voru nýlega eða í raun og veru væri búið að ákveða. Mér heyrðist allt annað í máli hv. þm. Eggerts Haukdals áðan en að haft hefði verið samráð við hann um slíkan niðurskurð, og ég vil gjarnan spyrja hv. þm. Eggert Haukdal um það. Hefur hann lagt blessun sína yfir þann niðurskurð sem hæstv. fjmrh. var hér að lýsa, upp á 120 millj.?  Að því er varðar það sem hæstv. ráðh. sagði um heimildir til skipakaupa, þá dreg ég mjög í efa að það sé rétt hjá hæstv. fjmrh., að til séu heimildir fyrir því að ganga frá skipakaupum eins og mér er tjáð að búið sé að gera. Ég dreg mjög í efa að slíkar heimildir séu fyrir hendi því að mér skilst að það sé búið að ganga frá þessum kaupum.

Ekki lántökuheimildinni.

Það er búið að undirskrifa kaupsamninga. Er það ekki rétt, hæstv. ráðh.? Já eða nei.

Ég þekki það ekki.

Á, það var nefnilega það! Hæstv. ráðh. þekkir ekki málið, en segir þó hér að allar heimildir hafi verið til slíkra ráðagerða sem hér er um að ræða. 

Hver hefur gert það?

Mér heyrist á öllu að hæstv. fjmrh. fari með ósannindi að því er varðar málið.

Mér heyrðist spurt um heimildirnar, en ekkert annað.

Það eru engar heimildir fyrir því að ganga frá kaupsamningi. Í vörninni fer hæstv. fjmrh. í að lýsa yfir að hann viti ekki um málið. Slíkur er málflutningur hæstv. ráðh. í þessu máli. Sé hann eins í öðrum geta menn leitt getum að því, hvernig staðan er og hvernig staðið er að málum í hæstv. ríkisstj. Þá er komið sama upp á teningnum og hæstv. utanrrh. sakaði iðnrh. um í umr. í gær. Allt bendir þetta á ráðslag eða vinnubrögð hæstv. ráðh. Alþb. Það eru alltaf þeir sem eru sakaðir um að beita vinnubrögðum sem eru ámælisverð og gagnrýnisverð. Það er ljóst af svari hæstv. fjmrh., að það á ekki að aðstoða sveitarfélög, sem hlut eiga að máli, í sambandi við framkvæmdir í skipaiðnaði. Það var hreint og klárt nei við þeirri spurningu. Þau skulu sjá um sig sjálf þrátt fyrir að vitað er að það væri brýn þörf á að tekin hefði verið inn í t.d. lánsfjárlög heimild til þessara sveitarfélaga til að taka erlend lán til að fjármagna sinn hluta af þessum framkvæmdum. Þetta var gert 1980 og er því fordæmi fyrir því. Ég tel enga ástæðu til annars en að hæstv. ríkisstj., ef hún á annað borð meinar eitthvað með því, að slíkar framkvæmdir eigi sér stað, geri slíkt hið sama á árinu í ár. Það er einnig ljóst af svörum hæstv. ráðh. að það liggur ekkert fyrir um með hvaða hætti á að leggja á hinn svokallaða byggðalínuskatt. Ég man ekki betur en að í grg. með fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. fyrir árið í ár hafi þetta verið kallaður skattur á byggðalínur. Ég skal ekki fullyrða um það, en mikið má vera ef það er ekki ýjað að því í grg. hæstv. fjmrh. með fjárlagafrv. fyrir árið í ár, að hér sé um að ræða skatt á byggðalínur. Enn liggur ekkert fyrir um með hvaða hætti það á að gerast og þó er tiltölulega stuttur tími eftir af þinghaldi. Þetta ber auðvitað enn vitni þess, hvernig staðið er að málum og hver vinnubrögð eru viðhöfð í hæstv. ríkisstj. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég held að það sé í jóst, að það mál, sem við erum hér að ræða nú, ber nákvæmlega sama keim þeirra fljótræðislegu og stjórnunarlausu aðgerða hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihluta hér á Alþingi og ótalmörg önnur mál - meiri háttar mál og raunar smærri líka sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir þingið.



Herra forseti. Ég lagði nokkuð margar spurningar fyrir hæstv. ráðh. í ræðu minni í dag, bæði fyrir fjmrh. og eins ýmsa aðra ráðh„ en það hefur engri spurningu verið svarað að öðru leyti en því sem lýtur að málefnum Byggðasjóðs í sambandi við svokölluð kreppulán. Hæstv. fjmrh. sagði að enginn vissi hve mikil fjárþörfin væri. Að vissu leyti er það rétt, að hún liggur ekki fyrir. Það eitt liggur fyrir, að fjárþörfin er mikil og hún er mörgum sinnum meiri en þær 7 millj. sem hæstv. fjmrh. hefur heimilað skipshöfn sinni í fjh.- og viðskn. að flytja brtt. um hér við 2. umr. lánsfjárlaga. Hann hefur sjálfur viðurkennt og það er skjalfest í fundargerðum Framkvæmdastofnunar ríkisins, að hann viti að hér sé um háar fjárhæðir að ræða sem þurfi að mæta. Hann segir að það sé óhjákvæmilegt að þess fjár verði aflað á innlendum lánamarkaði. Ég færði hér rök fyrir því, að með þessu lánsfjárlagafrv. er verið að gera ráðstafanir til að afla fjár innanlands, en við höfum enga trú á að þær fái staðist, miðað við það sem gerðist á árinu 1981. Hæstv. fjmrh. sagði að það væri skoðun sín að rekstrarstaða í sjávarútvegi hefði batnað verulega. Ég skal játa að rekstrarstaðan hefur batnað. Hún hefur batnað við aðgerðir ríkisstjórnarinnar á þessu ári. En syndir ríkisstj. frá árinu 1981 eru ekki enn þá fyrirgefnar. Þær liggja í skuldasöfnun þessara atvinnufyrirtækja margra hverra. Og þó að staðan hafi batnað hefur hún ekki batnað það mikið að þessar syndir séu borgaðar upp - það væri ekki verið að sækja um skuldbreytingalán til höfuðsjóða sjávarútvegsins ef hægt væri að greiða þessar skuldir. Menn vilja ekki skulda við þau vaxtakjör sem eru meira en þau þurfa að vera. Þetta er það sem við vitum að liggur eftir. Ég held að það væri hollt fyrir ríkisstj. að komast í einhverja snertingu við atvinnulífið í landinu, við líf fólksins, finna æðaslátt atvinnulífsins, finna hvernig allt gerist þar og gengur. Það eru líka á lofti alvarlegar blikur. Skreiðarmarkaður er nú að lokast. Við skulum vona að það verði ekki lengi, en það hefur líka komið fyrir að þeir markaðir hafa verið lokaðir mjög lengi, jafnvel árum saman, og ef þeir verða lokaðir lengi hefur það geigvænleg áhrif því til eru gífurlegar birgðir. Ég þekki vel þessi mál því að löng lokun varð á skreiðarmörkuðum í Nígeríu fyrir nokkrum árum. Nú eru margfalt meiri birgðir en voru þá. Ef þetta leysist ekki er ég hræddur um að staða fiskvinnslunnar standi verr innan ekki langs tíma en hún stóð í lok síðasta árs. Við skulum líta á þá alvarlegu hlið málsins, að það er minnkandi loðnugengd. Það er alger óvissa um hvort nokkrar loðnuveiðar verða leyfðar allt þetta ár og alls ekki fyrr en seint í haust. Ef ekki verða betri spár þá en eru núna er auðvitað ekkert vit í að leyfa loðnuveiðar á þessu ári. En við skulum vona að spár verði betri og rannsóknir, sem fari fram í sumar, leiði í ljós að það sé meira magn loðnu en fiskifræðingar töldu á s.l. vetri. Allt hefur þetta geigvænleg áhrif til hins verra fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Hins vegar eru björtu hliðarnar þær, að þorskveiði hefur aukist ár frá ári þrátt fyrir þær spár, að þorskurinn ætti allur að vera útdauður og það fyrir nokkrum árum, það væri búið að drepa síðasta þorskinn. Sú aukning, sem hefur orðið á þorskveiðum og öðrum bolfiskveiðum hefur þó haldið lífskjörum þessarar þjóðar uppi á síðustu tímum. Sú aukning hefur fyrst og fremst orðið til vegna útfærslu landhelginnar, brotthvarfs útlendinga af miðum og friðunaraðgerða bæði með stækkun möskva í botnvörpuveiðarfærum og friðun svæða umhverfis landið til lengri og skemmri tíma. Allar þessar aðgerðir hafa líka leitt það af sér, að sjómenn eru almennt farnir að líta allt öðrum augum á þessar aðgerðir en gert var fyrir nokkrum árum. Nú keppast menn hreinlega við að standa við og standa traustan vörð um þær aðgerðir sem gerðar hafa verið. Menn vita að þeir eru að fara þarna með eigið fé og framtíð þjóðarinnar. Ég segi eins og er, að þegar ríkisstj. lenti í þeim erfiðleikum á s.l. hausti, að fyrirtækin í landinu voru að stöðva rekstur sinn og hundruð manna voru atvinnulaus, þá var hringt frá morgni til kvölds og óskað eftir fyrirgreiðslu. En þeir, sem eftir voru og höfðu ekki eins hátt, biðu eftir framhaldi og afgreiðslu þessarar lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga. Efndirnar eru svo þessar. Það er erfitt að henda reiður á loforð um og fyrirheitum ráðh. í þessari ríkisstj. Þegar þeir bregðast með öllu eins og í þessum efnum. Stjórnarliðarnir í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hljóta að verða fyrir ekki minni vonbrigðum en ég. Ég grunaði þó alltaf ríkisstj. um græsku, en þeir trúðu á heiðarleika ráðh. í ríkisstj. og að þeir mundu standa við orð sín. Ég bjóst samt aldrei við að ráðh. væru svo lélegir að þeir ætluðu að bæta aðeins 7 mill j. við það sem búið er þegar að ráðstafa. Ég ætlaði þá meiri menn en svo. Ég varð fyrir vonbrigðum eins og stjórnarliðarnir í þessari stofnun. Hæstv. fjmrh. sagði sveitarfélögin verða að útvega sér fjármagn til hafnarframkvæmda vegna skipaiðnaðar, sem er um 23 millj. Ríkissjóður tekur inn í fjárlög 17 millj. til þeirra átta verkefna sem aflað er svo lánsfjár til í þessu lánsfjárlagafrv. Þetta var gert 1980, eins og hæstv. fjmrh. viðurkenndi, og framkvæmdir voru mun minni á árinu 1981. Ég þori ekki að fullyrða hvernig farið var með þennan hluta, hvort það hafi verið tekin erlend lán í gegnum langlánanefnd, svo ég vil ekki vera með neinar fullyrðingar í þeim efnum. En það eitt veit ég, að erfitt verður að sækja í bankakerfið 60% af því framkvæmdafé sem þarf. Ég hygg að erfitt verði fyrir Vestmannaeyjakaupstað að sækja 6 millj. í bankakerfið til framkvæmda við, skipalyftuna þar, en mest af þessu fjármagni fer þangað eða um fjórðungur framkvæmdanna, og erfiðleikarnir verða sennilega ekkert minni hjá flestum öðrum. Hæstv. fjmrh. boðaði hér að hann ætlaði að flytja yfirlit yfir afkomu og horfur ríkissjóðs við 3. umr. þessa máls. Það hefði verið öllu viðfelldnara að flytja þennan boðskap við 2. umr. þannig að menn hefðu fengið einhvern tíma til að melta þann boðskap áður en málið kæmi til endanlegrar afgreiðslu í þessari hv. deild. Hann lét að því liggja að ég hefði verið að kvarta undan því hvað lánsfjáráætlunin væri í raun og veru knöpp, hvað hún væri lág. Það er alger misskilningur. Það gerði ég ekki. Mér finnst lánsfjáráætlun vera mjög há. Hins vegar þýðir ekki að vera með krónutölur sem eru miðaðar við ákveðnar áætlanir og erlendar lántökur, en á þeim hefur orðið breyting og það veruleg breyting með gengislækkunum sem hafa orðið frá því að þetta frv. var lagt fram á s.l. hausti. Ég hreyfði því í nefndinni, að rétt væri að samræma þessar tölur miðað við skráð gengi nú þegar málið væri komið til afgreiðslu endanlega á Alþingi. Hitt hefur verið venja, að slíkt framkvæmdafé, sem hefur verið á lánsfjáráætlun, hefur verið umreiknað í þann gjaldeyri sem á að kaupa hlutina eða taka lán til á, miðað við afgreiðslu lánsfjárlaga. Tímabilið, sem verður frá því að frv. er lagt fram og þar til afgreiðsla fer fram, þýðir í raun og veru lækkun á þessum framkvæmdamætti í erlendum gjaldeyri til móts við þær gengisbreytingar sem orðið hafa á þessu tímabili. Hæstv. formaður nefndarinnar setti hausinn undir sig. Hann skildi auðvitað að þetta var alveg rétt, en sagði að það þyrfti ekki að gera það, þetta væri allt of mikið verk og væri til að umturna. Við stökkvum ekki yfir lækinn í tveimur stökkum. Ef við ætlum að stökkva til hálfs hljótum við að lenda í læknum. Ef miðað hefur verið við ákveðnar verðlagsforsendur til að uppfylla ákveðnar framkvæmdir vantar á að endar nái saman. Þetta eru vinnubrögð sem ég setti út á. Ég hefði talið að ýmislegt, sem þarna er, hefði mátt bíða og færa á milli ára. Annað tel ég of lágt. Það, sem ég gagnrýni mest, eru þær erlendu lántökur sem er verið að taka til að fjármagna taprekstur á s.l. ári. Ég benti t.d. í ræðu minni í dag sérstaklega á bréf sementsverksmiðju ríkisins sem eitt dæmi af mörgum í þeim efnum. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjmrh. að segja að A-hluti fjárlaganna taki ekki erlend lán, en B-hlutinn taki þau. A- og B-hluti eru rekstur ríkissjóðs. Þetta er bara form sem hefur verið tekið upp: að skipta rekstri ríkisins í tvo hluta, í A-hluta og B-hluta. Það er hægt að segja alveg eins að ríkiskassinn sé alveg fleytifullur af peningum og hinn kassinn meira en tómur, en sér komi hinn kassinn ekkert við af því að það sé B-kassi, hitt sé A-kassi. Það er meiri hundalógíkin sem hæstv. ráðh. temur sér. Það er rétt að tekjur ríkissjóðs hafa farið langt fram úr áætlun á s.l. ári. Það er ekki fyrir sérstaka skarpskyggni hæstv. fjmrh., að hann hafi meira vit á peningamálum og rekstri en ýmsir aðrir. Það er fyrir þá stefnu sem hann á kannske heiður eða skömm skilið fyrir ásamt lagsbræðrum sínum í ríkisstj., - fyrir þá stefnu að hér er óðaverðbólga, hér er verðbólgan á fleygiferð. Eyðslan er í hámarki hjá þessari þjóð og flestir geta ekki hugsað sér að fara að sofa á kvöldin nema vera búnir að eyða úr veskinu sínu. Eftir því sem meira er eytt, því meira tekur ríkissjóður í tekjur í söluskatti og öðrum slíkum sköttum og því fær Ragnar Arnalds meira í kassann. Þetta er allur galdurinn. Um leið og ætti að fara að sýna alvöruaðhald lækka auðvitað þessar umframtekjur og það snarlega og þá hallast fljótlega á merinni. En það yrði þjóðinni meira til góðs að taka upp slíka stefnu. Það er líka hægur vandi hjá mönnum að vera skuldseigir og borga ekki á réttum tíma. Það eru engin smávegis forréttindi sem ríkissjóður hefur umfram alla aðra í þessu landi. Ef menn greiða ekki gjöld sín á tilteknum tíma fá þeir 4.75% dráttarvexti á mánuði. Það eru engar smátekjur sem ríkið hefur af því. En ríkið getur leyft sér að salta reikninga frá mönnum í stórum kössum, ekki í nokkrar vikur, heldur í marga mánuði, og finnst það hin mesta ósvífni ef menn segjast vilja fá vexti af vanskilaskuldum ríkisins við sig. Ég gæti nefnt hæstv. fjmrh. mýmörg dæmi. Ég gæti nefnt honum dæmi um smáatvinnurekendur, um iðnaðarmenn sem hafa beðið mánuðum saman eftir greiðslum, en þeir hafa orðið að taka lán í bönkum til að borga fjmrh. söluskattinn svo þeir fái ekki 4.75% á mánuði í dráttarvexti. Þetta er enginn smáaðstöðumunur. Þetta eru engin smáforréttindi sem rekstrarstjóri A- og B-hluta fjárlaganna hefur umfram aðra menn í þessu landi. Og þetta er auðvitað Alþingi til skammar. Allir flokkar hafa tekið undir að menn eigi að vera skilvísir í greiðslum til samfélagsins, til ríkis og sveitarfélaga, og það eigi að refsa mönnum með dráttarvöxtum ef þeir borga ekki á réttum tíma. Þetta hefur auðvitað skapað aðhald því að allir, sem geta borgað, reyna að borga á réttum tíma. En við bjuggumst ekki við að þá væri tekin aftur upp sú stefna hjá ríkisvaldinu að geyma reikninga frá einstaklingum og félögum niðri í kassa mánuðum saman og segjast enga vexti borga. Ég er viss um að kjáni eins og ég gæti rekið fyrirtæki vel ef ég hefði svona forréttindi eins og hæstv. Arnalds hefur. Ég ætla ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta mál, en ég endurtek það, að hér er teflt á tæpasta vað. Það er mikið stjórnleysi og samkomulagsleysi ríkjandi í ríkisstj., eins og allir vita. Meira að segja er forsrh. hættur að segja að það sé gott samkomulag, og þá hlýtur að vera orðið slæmt. Eitt, sem maður sér, er sú tekjuöflun, sem boðuð er og er skýrð í athugasemdum við 1. og 2. gr., frv. um nýjan skatt vegna byggðalínuframkvæmda. Frv. kemur samt ekki fram. Auðvitað vita allir að frv. er ekki komið fram vegna þess að það er ekki samkomulag um málið. Þetta er ástæðan fyrst ekki er lýst yfir að það sé alveg horfið frá þessari fjáröflun. Eitt vil ég þó taka fram, að ég væri ekki eins uggandi þó að erlendar lántökur yxu ef þau lán yrðu tekin til að búa í haginn fyrir vaxandi þjóðarframleiðslu. Þá liti maður nokkuð öðrum augum á slíkar lántökur. En þegar framkvæmdir í orkumálum dragast svo gífurlega saman sem þetta frv. ber glöggt vitni um, milli 40 og 50%, og við horfum á auknar lántökur vegna taprekstrar og þess að þær verða seint endurgreiddar af því sem þeim er varið til, þá er illa farið. Ég tel líka að við stæðum ólíkt betur að vígi ef eitthvert skipulag og einhver stjórn væri á skipainnflutningnum núna. Svo er nú komið og hefur verið á undanförnum árum að um 77% af ráðstöfunarfé Byggðasjóðs fara til fiskveiða og fiskvinnslu og þó aðallega til fiskveiða. Ég hef alltaf verið að búast við að hæstv. ríkisstj. kæmi með einhverja skynsamlega stefnu í málefnum skipasmíðastöðvanna í landinu þannig að allt verði gert sem hægt er til að létta á kostnaði við þessar stöðvar og þar með lækka verð á framleiðslu þeirra, skipunum, en mér er ljóst eins og öllum öðrum, að við getum ekki stöðvað þessar skipabyggingar með öllu og átt á hættu að hundruð eða þúsundir Íslendinga verði atvinnulausir. Þarna verður að gera breytingar. Fjármagnskostnaðurinn er óheyrilega hár við þessa framleiðslu, miðað við fjármagnskostnað skipasmíðastöðva nágrannaþjóða okkar, og því fer sem fer. Samhliða þessum háa fjármagnskostnaði erum við með fjórum til fimm sinnum hærri verðbólgu og því hlýtur samkeppnisaðstaða þessara aðila að fara hríðversnandi. Ég ætla svo ekki, herra forseti, að tefja þessar umr. öllu lengur þó að ég hefði búist við að fá greiðari og betri svör frá hæstv. ráðh. við fjölmörgum spurningum sem ég lagði fyrir þá í dag.



Herra forseti. Aðalerindi mitt er það, að ég vildi mega draga 21. brtt. á þskj. 503 til baka til 3. umr. Ég gat þess í framsögu með nál., að við teldum nauðsynlegt að athuga hana betur milli 2. og 3. umr. Þess vegna finnst mér eðlilegt að till. verði dregin til baka milli umr. En ég vil taka fram vegna fyrirspurnar hv. þm. Karvels Pálmasonar um Skipaútgerð ríkisins, að ég átti satt best að segja von að þm. Vestfirðinga hefði meiri áhuga á eflingu Skipaútgerðar ríkisins en svo, að hann væri að draga í efa að heimilt væri að endurnýja skipakost hennar. Eins og allir vita þjónar þetta fyrirtæki fyrst og fremst þeim stöðum á landinu sem búa við erfiðustu samgöngurnar, ekki síst Vestfjörðum, og ég átti von á að hann fagnaði því, að nú væri fram undan miklar framfarir hjá þessu fyrirtæki. En í athugasemdum við fjárlög stendur eftirfarandi: „Á árinu 1982 er áformað að afla heimilda til lántöku alls að fjárhæð 40 millj. kr. til endurnýjunar skipastóls fyrirtækisins. Fjárhæðin er við það miðuð að lánsfé áranna 1981 og 1982 renni til smíði sem svarar eins skips og kaupa á öðru.“ Samgrn. ritaði fjh.- og viðskn. bréf, dagsett 2. nóv., - það er greinilega ritvilla, það á að vera 2. des. vegna þess að með því er bréf frá Skipaútgerð ríkisins dagsett 1. des. 1981, - þar sem rakið er að í þessu bréfi frá Skipaútgerðinni sé áætluð fjárfesting á árinu 1982 eftirfarandi: Nýsmíði 39.6 millj. kr. eða 2465 þús. pund. Kaup á Lynx (það er norskt skip) 21.8 millj. kr. Bygging vöruskemmu 6.5 millj. kr. og tækjabúnaður 2 millj. Þetta eru samtals 69.9 millj. Frá því dregst lántökuheimild frá árinu 1981 11 millj. og áætlað söluverð m/s Heklu 6.5 millj. Lántökuþörf 1982 er því 52.4 millj. kr. Hinn 20. jan. 1982 ritaði samgrn. eftirfarandi bréf til Skipaútgerðar ríkisins: „Ráðuneytið hefur að undanförnu haft til athugunar ósk Skipaútgerðar ríkisins um heimild til þess að kaupa norska skipið Lynx. Á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er 40 millj. kr. lántaka til þess að fjármagna m.a. kaup á skipi fyrir útgerðina. Með vísun til þessarar heimildar á fjárlögum samþykkir rn. hér með kaup Skipaútgerðar ríkisins á norska skipinu Lynx.“ Síðan leggjum við til í brtt. okkar að Skipaútgerðin fái heimildir til þess að taka lán allt að 53 millj. kr. á árinu 1982. Með þessu held ég að ljóst megi vera að viðkomandi rn. og Skipaútgerð ríkisins hafa haft fullar heimildir til þeirra athafna sem framkvæmdar hafa verið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð sem ég vil bæta við vegna orða hv. þm. Karvels Pálmasonar. Hann taldi að í lánsfjáráætlun - raunar sagði hann að það væri í fjárlögum - væri vikið að skatti á byggðalínu. Ég vil upplýsa hann um það, að hvergi er minnst á skatt á byggðalínu í fjárlögunum.

Í frv. ráðherrans.

Í frv. ráðh., sem hann nefnir svo, þ.e. í frv. til lánsfjárlaga, er einungis talað um sérstaka fjáröflun vegna byggðalína. Þess er hins vegar ekki getið, hvort um verði að ræða skatttöku eða fjáröflun með öðrum hætti og um það hafa ekki verið teknar ákvarðanir. Það er t.d. vel hugsanlegt að nýrri landsvirkjun yrði heimilað að afla þessa fjár í gegnum raforkuverðið án þess að nokkur sérstök skattheimta þyrfti að koma þar til. Þetta er hins vegar ekki frágengið mál. Hv. þm. reyndi að gera mér upp einhver ósannindi í seinustu ræðu minni út af málefnum Skipaútgerðar ríkisins. Staðreyndin er auðvitað sú, að hann spurði mig ekkert hvort samningur hefði verið gerður um kaup á þessum skipum. Hann spurði alls ekki um það. Hann spurði um hitt, hvort heimildir væru til að gera slíkan samning, og ég upplýsti fjvn.-manninn Karvel Pálmason um að heimildir væru í fjárlögum. Hann var ekki betur að sér í fjárlögunum en þetta. Hvort hins vegar samningurinn hefur verið gerður eða ekki, það er mál sem ég hef ekki fylgst með og get ekki svarað neinu til um. En aðalatriðið er hitt, að heimildin er fyrir hendi. Hv. þm. reyndi að snúa út úr orðum mínum þegar ég ræddi áðan um samband sem verið hefði við stuðningsmenn stjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda upp á 120 millj. Ég sagði það áðan og stend við það, að samráð var haft við stuðningsmenn ríkisstj. í fjvn. og raunar við alla stuðningsmenn stjórnarinnar, en síðan tók ríkisstj. lokaákvörðun. 



Herra forseti. Hún skal vera örstutt þessi athugasemd. Það er fyrst út af því sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði. Mér finnst það ekki við hæfi jafnmikils ágætismanns og þessi hv. þm. almennt er, að vera að gera mönnum upp orð hér í ræðustól. Ég veit ekki til að ég hafi í einu orði vikið að því, að ég væri andvígur endurnýjun á skipaflota Skipaútgerðar ríkisins. Mér þætti gaman ef hv. þm. gæti bent á það. Honum er heimilt mín vegna að fara beint í það sem kemur út úr talvélinni, og ef hann getur bent mér á að ég hafi mælt gegn því að endurnýja skipaflota Skipaútgerðar ríkisins, þá bið ég hann að gera svo vel að gera það. Menn eiga ekki, þó að í rökþrot komist, að haga sér með þeim hætti segja ósatt - það má ekki segja meira hér - eða gera mönnum upp orð þó að þeir telji sig standa höllum fæti í málflutningi. Ég vísa því til föðurhúsa að ég hafi hér á nokkurn hátt vikið að því, að ég væri andvígur endurnýjun á skipaflota Skipaútgerðar ríkisins. Það var einungis reynt að fá upplýsingar. Hæstv. fjmrh. reyndi enn að klóra í bakkann, þó aumlega væri, eins og í fyrra skiptið. Hann segir að það komi vel til greina í sambandi við skattinn vegna byggðalínanna að taka hann í gegnum orkuverðið án þess að það sé sérstök skattlagning. Það er engin skattlagning ef bara er bætt ofan á orkuverðið, þá virðist það vera í lagi og að dómi hæstv. ráðh. engin sérstök skattlagning. Ég sé ekki að það skipti neinu máli fyrir þann sem á að greiða þennan skatt, hvort tekin er í hækkuðu orkuverði viðbót við það sem er eða hvort lagður er á sérstakur skattur. Það er einkennileg fjármálaspeki hjá hæstv. fjmrh. ef hann heldur að það sé einhver meginmunur á því fyrir þann sem á að greiða.

Það er lagalegur munur.

Er það lagalegur munur? Já, það er nefnilega það. Í sambandi við samráðin við meiri hl. fjvn. fer ekkert milli mála, hæstv. fjmrh. Hv. þm. Eggert Haukdal lýsti því yfir áðan - að vísu úr sæti sínu, ég veit ekki hvort það hefur heyrst inn á segulbandið - að ekki hefði verið haft samráð við hann um niðurskurð á þeim 120 millj. sem gert er ráð fyrir að lækka ríkisútgjöldin um. Það hefur því ekki verið haft samráð við meiri hl. fjvn. í því máli. Stuðningsmenn ríkisstj., segir hæstv. ráðh. Þá er hann hér með búinn að afgreiða það mál, að hv. þm. Eggert Haukdal er ekki lengur stuðningsmaður ríkisstj., a.m.k. ekki í þessu máli, eftir því sem hv. þm. segir sjálfur.



Herra forseti. Ég gerði mér ekki grein fyrir að hv. þm. Karvel Pálmason væri svona viðkvæmur fyrir Skipaútgerð ríkisins, en það gleður mig.  En varðandi samráðin við meiri hl. fjvn. og stuðningsmenn ríkisstj. get ég staðfest það, að samráð var haft við fulltrúa í fjh.- og viðskn. og meiri hl. fjvn. Ég sat á þeim fundi svo að ég get borið um það vitni.



Herra forseti. Ég gríp hér inn í umr. á síðasta stigi að gefnu því tilefni, að orðaskipti áttu sér stað á milli hæstv. fjmrh. og hv. 6. landsk. þm. um þær till. sem liggja fyrir af hálfu hæstv. fjmrh. og ríkisstj. í tilefni af afgreiðslu þessarar lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar, um niðurskurð á ríkisútgjöldum að upphæð 70 millj. kr. til viðbótar þeim 50 millj. kr. sem heimild er fyrir í fjárlögum. Ég tók svo eftir að umræðuefni þessara tveggja ræðumanna hér væri það, að hve miklu leyti samráð hefði verið haft við þm. er styddu ríkisstj., og álitamál væri, hvort samráð hefði verið haft við þá alla, og dregið mjög í efa. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir, að ekkert samráð hefur verið haft við þm. stjórnarandstöðunnar, og mér skilst að það eigi að bera upp þessa till. við 2. umr. þessa máls, að heimila ríkisstj. frekari niðurskurð á útgjöldum án þess að leggja slíkar tillögur fyrir eða gera grein fyrir þeim í einstökum atriðum. Hæstv. fjmrh. mun hafa lofað að gera grein fyrir þessu við 3. umr. fjárlaga. Ég tel víst að við sjálfstæðismenn séum mjög fylgjandi því, að sparnaðar sé gætt í ríkisrekstri, og munum fylgja tillögum þar að lútandi, en ekki hverjum sem er. Við viljum gjarnan fá að fjalla um það ef tilefni gefst til. Þess vegna er með öllu óeðlilegt að bera þessa till. upp hér við 2. umr. lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar ef hæstv. fjmrh. er ekki reiðubúinn að gera grein fyrir þessum till. í einstökum atriðum.



Herra forseti. Í sjálfu sér er það ekki neitt stóratriði af minni hálfu hvenær gerð er grein fyrir þessum sparnaðaráformum. Ég hygg að ég sé búinn að gera grein fyrir þeim hér í þinginu nokkuð við umr. sem hér fóru fram fyrir mánuði, en það hefur kannske farið fram hjá hv. þm.

Ég spurði hæstv. ráðh. áður en ég steig í ræðustól, hvort hann hefði gert grein fyrir þessum tillögum.

Já, það er rétt, það var gerð grein fyrir þessum till. í grófum dráttum þegar efnahagsaðgerðir ríkisstj. voru ákveðnar í lok janúarmánaðar. Hins vegar hefur síðan verið gerð ítarlegri samantekt á því, með hvaða hætti þessi niðurskurður verði, og ég hélt að hv. þm. væri að spyrja um þessa ítarlegri samantekt, en ég ætlaði að gera grein fyrir henni við 3. umr. málsins. Ég vil vekja á því athygli, að þegar hv. þm. Geir Hallgrímsson var forsrh. fyrir nokkrum árum varð ríkisstj. hans að grípa til þess að skera niður útgjöld fjárlaga. Ég minnist þess ekki, að þm. stjórnarandstöðunnar hafi á nokkurn hátt fjallað um þessi mál. Ég minnist þess hins vegar að það var skorið niður eitt og annað sem t.d. viðkom mínu kjördæmi, en þáv. ríkisstj. leitaði ekki til þm. stjórnarandstöðunnar til að gera henni nákvæma grein fyrir hvað hún væri að skera niður. Það er rétt að vekja á því athygli líka, að í fjárlögum er heimild fyrir ríkisstj. til þess að skera niður eða lækka útgjöld fjárlaga um 50 millj. kr., en það er ekki bundið því skilyrði að haft sé samráð við fjvn. eða að fengið sé samþykki þm. fyrir því. Þess vegna er málið ekki þannig að hér sé verið að leggja fram till. um lækkun ríkisútgjalda upp á 120 millj. og menn eigi þar með að samþykkja einhvern tiltekinn niðurskurð. Það er einungis verið að afla heimildar, sem er öllu stærri og meiri um sig en fjárlög gera ráð fyrir, þ.e. 120 millj. í staðinn fyrir 50 millj. Raunar má segja að þm. fái allgóða mynd af verulegum hluta þessarar lækkunar ríkisútgjalda með því að lesa brtt. minni hl. hv. fjh.- og viðskn., því að þar er gerð grein fyrir verulegum niðurskurði, að svo miklu leyti sem hann er lækkun á framlögum til fjárfestingarsjóða. Það er hins vegar ljóst að þessi lækkun á útgjöldum ríkissjóðs er öllu margbrotnari en þar kemur fram, og ég hafði gert ráð fyrir því að gera grein fyrir henni við 3. umr. um lánsfjáráætlun.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan varðandi niðurskurð eða lækkun ríkisútgjalda í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, vil ég vekja athygli hans á því, að þegar það var gert var haft samráð um það við fjvn., og þær hugmyndir, sem fram komu, voru lagðar fyrir fjvn. til endanlegrar afgreiðslu. Það er einmitt í samræmi við það sem við flytjum þá till. sem ég gerði grein fyrir áðan, þ.e. að sú lækkun útgjalda, sem lögð er til í brtt. minni hl., 120 millj., verði ekki gerð öðruvísi en að fjvn. komi þar til og fjalli um og samþykki þær till.