Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt hefur verið til athugunar hjá fjhn. d. Liggja nú fyrir tvö nál., frá meiri og minni hl. Meiri hl. hefur skilað nál. á þskj. 489 og mælir með samþykkt frv., en einn nm., hv. 3. þm. Reykv., skrifar þó undir álitið með fyrirvara, og flytur hann nú brtt. um að fella niður þrjár fyrstu greinar frv. En meiri hl. ber fram brtt. við frv. viðkomandi skattgreiðslum hjóna, og eru þær fluttar eftir beiðni hæstv. ríkisstj. Minni hl., hv. 2. þm. Reykv. og hv. 9. landsk., hefur svo lagt fram sérálit og flytur einnig nokkrar brtt. við frv. Vil ég nú fara nokkrum orðum um einstakar greinar frv. og brtt. meiri hl. Í 1. gr. frv. eru ákvæði um skattskyldu svonefndra sameignarfélaga. Í gildandi lögum segir, að ef ekki séu fleiri en þrír félagar í verzlunarfélagi eða öðru atvinnufélagi með persónulegri ábyrgð, skuli skattur ekki lagður á félagið sjálft, heldur hvern einstakan félaga, ef ósk kemur fram um það frá félaginu, um leið og tekjur eru taldar fram, enda fylgi beiðninni þær skýrslur, sem með þarf til þess að ákveða skatt hvers einstaks félaga. Ef frv. verður samþykkt, verður skattgreiðslu slíkra félaga hagað þannig hér eftir, að sameignarfélög og samlög, sem hafa það að meginmarkmiði að annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna, verða sérstakir skattgreiðendur. Um önnur sameignarfélög gildir það sama, enda séu þau skrásett firmu og hafi tilkynnt til firmaskrár, að þau óski að vera skattlögð sem félög. En hafi slík tilkynning ekki borizt firmaskrá innan ákveðins tíma, skal tekjum og eignum félags af þessari tegund skipt niður á eigendur félagsins og þær skattlagðar með öðrum tekjum og eignum þeirra. Í 2. gr. frv. er lagt til, að skattgjald allra skattskyldra félaga skuli vera hið sama, 25% af skattskyldum tekjum þeirra. Stríðsgróðaskatturinn, sem aðeins félög hafa greitt síðan 1954, á að falla niður. Í 3. gr. frv. segir, að félög þau, er um ræðir í 3. gr. a, en það eru hlutafélög, samlagshlutafélög og önnur félög með takmarkaðri ábyrgð, megi draga frá tekjum sínum útborgaðan arð, þó ekki meira en 8% af innborguðu hlutafé eða stofnfé. Í núgildandi lögum er ákveðið, að félög þessi megi draga frá tekjum sínum 5% af innborguðu hlutafé eða stofnfé. Ég vil nefna enn eitt atriði í frv., sem sérstaklega snertir félög. Það er ákvæði 5. gr. um, að eignarskattur félaga skuli vera 7 af þúsundi af skattskyldri eign. Þykir rétt að ákveða eignarskatt þeirra jafnan þúsundhluta af eignunum, en hverfa frá stighækkandi skatti, og er þetta í samræmi við ákvæði frv. um, að tekjuskattur verði jafn hundraðshluti af skattskyldum tekjum félaga. Áætlað er, að eignarskattur félaga eftir þessu nýja ákvæði muni nema svipaðri heildarfjárhæð og áður. Félög hafa undanfarin 15 ár greitt tekjuskatt og stríðsgróðaskatt samkv. lagafyrirmælum frá 1942. Tekjuskattur hlutafélaga og stríðsgróðaskattur allra félaga hafa verið stighækkandi samkvæmt skattstigum, sem þá voru settir, og félög nutu aldrei þess vísitöluumreiknings á tekjum við skattaútreikning, sem í gildi var fyrir einstaklinga. Lagaákvæðin frá 1942 um skattgreiðslur félaga eru því fyrir löngu orðin úrelt, og má vel segja, að dregizt hafi lengur, en skyldi, að gera breytingar á þeim. En breytingar á lögum um skattgreiðslur einstaklinga voru gerðar fyrir fjórum árum, eins og kunnugt er. Eins og skýrt er frá í aths., er frv. fylgja, er ekki gert ráð fyrir, að þessi nýja skipan hafi í för með sér nokkra teljandi breytingu á tekjuskatti félaga til ríkisins í heild. 4. gr. frv. er um breytingar á tekjufrádrætti við skattaálagningu, er fiskimenn njóta. Sá sérstaki tekjufrádráttur, er sjómenn á fiskiskipum njóta auk hlífðarfatakostnaðar, er aukinn úr 500 kr. á mánuði upp í 850 kr. á mánuði. Þá segir og, að hlutaráðnir menn njóti frádráttar, þótt eigi séu þeir lögskráðir. Í 5. gr. frv. eru ný ákvæði um eignarskatt, bæði einstaklinga og félaga. Þegar skattalögunum var breytt árið 1954, var ekki gerð breyting á eignarskattinum, en um allmörg undanfarin ár hefur skatturinn verið innheimtur með 50% álagi. Hér er till. um nýjan eignarskattsstiga fyrir einstaklinga, en jafnframt á 50% álagið að falla niður. Ég hef áður minnzt á eignarskatt félaga. Árið 1955 voru sett lög um samræmingu á mati fasteigna, og samkvæmt því hefur nýtt fasteignamat nú gengið í gildi. Í lögunum var svo fyrir mælt, að þegar nýja matið tæki gildi, skyldi endurskoða lagaákvæðin um eignarskatt og miða endurskoðunina við það, að eignarskatturinn hækkaði ekki almennt vegna hækkunar á fasteignamatinu. Eignarskattstiginn nýi í frvgr. er því við það miðaður, að skatturinn frá einstaklingum verði í heild svipaður og áður samkv. áætlunum, sem um það hafa verið gerðar. Svo er einnig um eignarskatt félaga samkv. frv., eins og ég hef áður vikið að. Ákvæðin í 7. gr. frv. snerta svonefnda nýbyggingarsjóði útgerðarfyrirtækja. Upphaflega var ákveðið í lögum frá 1941 og síðar í skattalögunum 1942, að sérstök þriggja manna nefnd skyldi hafa eftirlit með því, að fylgt væri fyrirmælum laga um ávöxtun og ráðstöfun á fé nýbyggingarsjóða, en síðar var með lögum nr. 50 frá 1948 ákveðið, að ríkisskattanefnd skyldi taka við verkefni þessarar sérstöku nefndar, og hefur framkvæmdin verið þannig síðan samkvæmt þessum sérstöku lögum. En hér eru ákvæðin um yfirfærslu á eftirlitinu til ríkisskattanefndar felld inn í lagagreinina, en þetta hefur vitanlega ekki í för með sér neina efnisbreytingu á gildandi lögum. Áður hafa verið í gildi sérstök lög um lækkun tekjuskatts af lágtekjum. Ákvæði um þetta efni, sem gildi við skattaálagningu í ár, eru tekin inn í frv. í 10. gr. þess. Skattlækkunin á lágtekjunum er hér sett töluvert meiri en áður. Eru nánari skýringar á þessu í aths. um frvgr. Ég sé ekki ástæðu til að ræða að svo stöddu meira um efni frv., en vil bæta við nokkrum orðum um þær brtt., sem fram eru bornar á þskj. 489, í nál. meiri hl. Á s.l. ári skipaði fjmrh. fimm manna nefnd til að athuga aðstöðu hjóna til skattgreiðslu og gera tillögur um það mál. Nefnd þessi samdi frv. um breytingar á skattalögunum eingöngu varðandi skattgreiðslur hjóna. Eftir að ríkisstj. hafði athugað frv., var það sent fjhn. þessarar deildar með tilmælum um, að hún tæki þær till., sem felast í frv., til flutnings sem brtt. við skattalagafrv., sem hér liggur fyrir. Flytur meiri hl. fjhn, þessar brtt. á þskj, 489. Eru þar teknar óbreyttar till. fimm manna nefndarinnar varðandi skattgreiðslur hjóna, og vil ég fara nokkrum orðum um aðalatriðin í þeim till. Fyrst er að nefna efnisatriðin í 2. brtt. Þar segir, að ef gift kona, sem er samvistum við mann sinn, vinni fyrir skattskyldum tekjum utan heimilis og annars staðar, en við fyrirtæki, sem hjónin eða börn þeirra eiga eða reka, megi draga 50% frá þeim tekjum hennar, áður en skattur er reiknaður af sameiginlegum tekjum hjónanna. Enn fremur segir, að þegar gift kona tekur þátt í atvinnurekstri með manni sínum, eigi þau rétt á því, að metið sé vinnuframlag konunnar og síðan dregnir 50% frá hlut hennar, áður en skattur er lagður á sameiginlegar tekjur hjónanna. Frádráttarstofninn sé þó aldrei hærri en nemur tvöföldum persónufrádrætti konunnar. Loks er í 2. brtt. ákvæði um það, að ef einstæðir foreldrar eða aðrir einstaklingar halda heimili og framfæra þar skylduómaga sína, megi þeir draga frá skattskyldum tekjum upphæð, sem nemur hálfum persónufrádrætti hjóna og þriðjungi af persónufrádrætti ómaganna, þ.e.a.s. skylduómaga á heimilinu. Ákvæði hliðstæð þessu eru í gildandi lögum, en sá málsliður í 10. gr. l., sem geymir það ákvæði, er umorðaður með þessari brtt., og því er þetta ákvæði tekið hér með. Í a-lið 3. brtt. segir, að hjón skuli bæði undirrita skattframtal. - Í b-lið þeirrar brtt. er svo ákvæði um, að ef gift kona aflar skattskyldra tekna með vinnu sinni utan fyrirtækis, sem hún og maður hennar, annaðhvort eða bæði, eða börn þeirra eiga og reka, geti hjónin krafizt þess að verða sérstakir skattgreiðendur hvort um sig. Eru ákvæði um það í málsgr., hvernig lögákveðinn frádráttur skiptist milli hjónanna, þegar þessi heimild er notuð. Þennan kost geta hjónin valið, ef þau telja hann hagfelldari, en að njóta þess frádráttar á atvinnutekjum konunnar, sem heimilaður er í 1. efnismálsgr. 2. brtt. og áður er um rætt. Þá er lagt til í niðurlagi 3. brtt., að persónufrádráttur hjóna hækki um 1.000 kr. og verði sá sami og hjá einstaklingum. Loks segir í 4., brtt., að eitt ákvæði í till. skuli ekki koma til framkvæmda, fyrr en við álagningu skatta á næsta ári. Till. þessum fylgir ýtarleg grg. frá höfundum þeirra, og er sú grg. prentuð með nál. meiri hl. á þskj. 489. Vísa ég til hennar til nánari skýringar á málinu. Á undanförnum árum hefur oft verið rætt um, að breyta þyrfti lagaákvæðum um skattgreiðslur hjóna. Frv. um þetta efni hafa verið flutt á Alþingi nokkrum sinnum, þó að málið hafi ekki hlotið afgreiðslu. Ekki hafa till. í málinu allar verið á einn veg, heldur með ýmsu móti. En málinu mun einkum hafa verið hreyft vegna þess, að þátttaka kvenna í ýmiss konar launuðum störfum utan heimilanna, þar á meðal í opinberum störfum, hefur farið vaxandi á síðari tímum. Margt hefur verið rætt um málið og m.a. það, hvort það væri heppilegt eða ekki, að giftar konur ynnu mikið utan heimilanna. Á það hefur verið bent, að þjóðfélaginu mundi hollast, að húsfreyjur sinntu fyrst og fremst heimilisstörfum og uppeldi barna sinna eins og áður, en varhugavert gæti verið á ýmsan hátt, að giftar konur yfirleitt ynnu mikið utan heimila sinna, eins og nú mun tíðkast í sumum öðrum löndum. Víst vil ég taka undir þetta. En á hitt má þó jafnframt líta, að hjá mörgum giftum konum eru ástæður þannig, að ekki er óeðlilegt, að þær taki að sér störf utan heimilanna. Á það fyrst og fremst við um þær konur, sem ekki hafa börn til að annast, og er þá skiljanlegt, að þær vilji búa við svipaða aðstöðu að því er skattgreiðslu varðar eins og ógiftar konur. Eins og ég nefndi áðan, hefur margt og mikið verið rætt um málið að undanförnu, bæði hér á þingi og utan þess. Því hefur verið haldið fram, að vegna lagafyrirmælanna um samsköttun hjóna væri svo komið, að karl og kona, sem felldu hugi saman, létu það ógert í mörgum tilfellum að ganga í hjónaband, en byggju saman ógift. Og því hefur jafnvel verið haldið fram, að hjónaböndum væri slitið að lögum vegna skattalaganna, en hlutaðeigandi persónur byggju svo saman eftir sem áður, hefðu aðeins skilið að lögum til þess að geta orðið tveir sjálfstæðir skattgreiðendur. Ekki veit ég, hvað hæft er í slíkum sögum, en trúlegt þykir mér, að um nokkrar ýkjur hafi þar verið að ræða. Í samræmi við þetta og í framhaldi af því var svo að því vikið í ræðum þeirra, er báru fram frv. um hjónaskattsmálið hér á þingi fyrir nokkrum árum, að hér á landi fæddust tiltölulega fleiri óskilgetin börn, en í nágrannalöndum okkar, og skattalögunum um kennt. Mig minnir, að því væri haldið fram og byggt á hagskýrslum, að Íslendingar hefðu a.m.k. Norðurlandamet á því sviði. Hvað sem um þetta má segja, er víst, að það er ekki nýtt í sögunni, að óskilgetin börn komi í heiminn Það fyrirbæri er miklu eldra, en skattalögin. Í árbókum Espólíns er víða sagt frá siðferðisástandi hér á landi á þeim tímum, sem þeir annálar ná yfir, en það er alllangt tímabil. Um árið 1820 segir Jón Espólín t.d. svo: „Börn þau, er getin voru fyrir utan hjónaband, töldust fjórða og fimmta hvert. Freistuðu og margir að verða af með konur sínar, og margt gekk öfugt í þeim efnum.“ Þetta var nú fyrir tæplega 140 árum. En ekki voru skattalögin þar að verki, heldur einhverjar aðrar orsakir, og ég hef takmarkaða trú á því, að hlutfallstala óskilgetinna barna hér á landi breytist mikið, þó að þessar till. um skattgreiðslu hjóna verði lögfestar. En vitanlega geta tillögurnar átt rétt á sér fyrir því. Margt orkar tvímælis í þessum efnum, en þó sýnist mér, að þessar till. séu miklu aðgengilegri en þær, sem áður hafa komið fram um skattgreiðslur hjóna, enda nú betur vandað til undirbúnings till. T.d. vil ég benda á það, að nú er gert ráð fyrir því, að konur, sem vinna að framleiðslustörfum eða á annan hátt að öflun skattskyldra tekna með mönnum sínum á heimilunum, njóti einnig hlunninda í þessu efni. Ég tel því rétt að samþykkja þær till. um þetta efni, sem nú liggja fyrir, og því hef ég átt hlut að því með samnefndarmönnum mínum í meiri hl. fjhn. að bera þær fram. Annars er það svo um þessar brtt., að þær hafa í för með sér nokkuð aukna fyrirhöfn við álagningu tekjuskatts, og svo er um ýmsar þær breytingar á skattalögum, sem lögfestar hafa verið síðustu árin. Og verði haldið áfram að afla tekna í ríkissjóð með tekjuskatti, væri það áreiðanlega heppilegt, ef tækist að finna einfaldari skattareglur og aðferðir við álagningu skattsins. Þetta tel ég að þyrfti að taka til athugunar, og gæti þá svo farið, að einhverjar breytingar yrðu gerðar á þeirri byggingu, sem hér er verið að reisa, áður en langt líður, því að skattamál verða sjálfsagt oft til meðferðar á löggjafarsamkomunni. En eins og nú er ástatt, tel ég rétt að samþykkja brtt, á þskj. 489 og gera frv, svo breytt að lögum.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. n. tók fram í sinni ræðu, hefur n. ekki orðið sammála um frv. Að vísu erum við í minni hl. n. sammála um eina aðalbreytingu frv., er snertir skattlagningu félaga. Við teljum tvímælalaust til bóta, að skattstiganum sé breytt þannig, að einn skattur sé tekinn, eins og frv. gerir ráð fyrir, 25% af framtöldum tekjum. Þetta teljum við til stórbóta, þrátt fyrir það þó að skatturinn hækki nokkuð á lægri tekjum og lágtekjufélögin, þess vegna beri nokkru þyngri skatt, en ella. Hins vegar er þess að gæta, að um leið og þetta er samþykkt, er afnuminn stríðsgróðaskatturinn, sem staðið hefur nú í mörg ár og hefur verið hindrun fyrir því, að nokkur stærri rekstur gæti þrifizt í landinu, vegna þess að eftir að félög komast upp í 200 þús. kr. tekjur, þá tekur ríkissjóður 90% af því, sem fram yfir er. En það er öllum ljóst, að atvinnurekstur getur ekki þrifizt hér á landi, ef ekkert atvinnufyrirtæki getur haft von um að fá - eða réttar sagt má hafa hærri en 200 þús. kr. tekjur, og af þeim tekjum á svo að taka skattgjöldin eftir skattstiganum. Ég veit það, að atvinnurekendur yfirleitt telja þessa breytingu spor í rétta átt, þó að þessi annmarki sé á því, að það þyngi nokkuð skattinn á lægri tekjum. Ég vil nú segja, að það hefðu ekki verið sérstök útlát fyrir ríkissjóð, þó að ekki væri þyngt á lægri tekjum, um leið og þessu var breytt. Það er sýnilegt, að ríkissjóður er ekki að gefa mönnum neinar gjafir í sambandi við þessa breytingu, því að hann ætlar sér að hafa sömu tekjur af skattinum og áður var. Ég geri ráð fyrir, að ríkissjóður nái upp sínum hluta af stríðsgróðaskattinum með þessu. Hins vegar tapa bæjar- og sveitarfélögin sínum hluta af stríðsgróðaskattinum, með því að hinn gamli skattstigi fellur niður. En þá er þess að gæta, að bæjarfélögin geta, eftir að búið er að breyta skattstiganum, farið hærra upp í skattstiganum til þess að ná auknum tekjum. Ég sagði við 1. umr. þessa máls, að þó að ég teldi þessa breytingu spor í rétta átt, þá leysti hún ekki úr því öngþveiti, sem nú er ríkjandi í sameiginlegri skattheimtu ríkis og bæjarfélaga. Vegna skorts á eðlilegum tekjustofnum er útsvarsálagning bæjarfélaganna - og á ég þar sérstaklega við veltuútsvarið - að sliga atvinnufyrirtækin. En ástæðan fyrir því er sú, að ríkissjóður hefur dregið til sín skattstofnana án þess að láta bæjarfélögunum í té leiðir til tekjuöflunar. En hins vegar hefur ríkissjóður í mörg ár - eða réttar sagt Alþingi - lagt á bæjarfélögin alls konar ný útgjöld og þyngt byrði þeirra frá ári til árs. Hin sameiginlega skattheimta ríkis og bæja hefur færzt út í slíkar öfgar, að telja verður, að af því stafi stórhætta fyrir efnahagskerfi þjóðfélagsins. Félög og einstaklingar, sem einhvern atvinnurekstur hafa, verða að sæta slíkri ofsköttun, að fjárhagur þeirra er í bráðri hættu. Ég hef heyrt gætinn löggiltan endurskoðanda halda því fram, að 80–90% af félögum, sem standa í atvinnurekstri, séu með öfugan höfuðstól. Það vill segja, að höfuðstóllinn er horfinn og stöðugt gengið á varasjóðinn eða á hlutaféð eða stofnféð sjálft. Þetta veldur svo því, að atvinnureksturinn verður algerlega févana. Atvinnureksturinn verður raunverulega taprekstur, þó að félögin á pappírnum sýni góða afkomu, áður en skattar eru greiddir. Hinn sorglegi árangur þessarar ofsköttunar verður svo auðvitað sá, að atvinnufyrirtækin geta ekki safnað sjóðum til rekstrarins, og fjárhagur þeirra veikist ár frá ári. Hið opinbera er með ofsköttuninni að draga til sín rekstrarfé atvinnuveganna, sem hið opinbera svo notar sem eyðslufé, í staðinn fyrir að fé, er safnaðist fyrir hjá félögunum, mundi haldast í sjóðum þeirra og notfærðist sem aukið rekstrarfé. En af þessu leiðir svo að sjálfsögðu, að atvinnurekendurnir verða að knýja á lánsstofnanirnar til þess að bæta í það skarð, sem skattarnir höggva meira og meira í fjárráð þeirra. Og í rauninni er útlánaþenslan, hin mikla útlánaþensla lánsstofnananna á undangengnum árum, í beinu samhengi við sköttunina. Ef þetta mál er athugað ofan í kjölinn, mun koma í ljós, að efnahagskerfi þjóðarinnar stafar stórkostleg hætta af þessu ástandi, og það er einn þátturinn í hinni sívaxandi verðbólgu, sem við þurfum að berjast við. Ef með hinum opinberu sköttum er hindrað, að hægt sé að byggja upp atvinnufyrirtæki þjóðarinnar á heilbrigðum fjárhagslegum grundvelli, verða hér viðloðandi sífelldir fjárhagserfiðleikar og misvægi í efnahagskerfi þjóðarinnar. Að öllu þessu athuguðu tel ég, að hæstv. fjmrh. hafi brugðizt hlutverki sínu og ég vil segja skyldu sinni, er hann lætur undir höfuð leggjast jafnframt þessu frv., sem hér liggur fyrir, að leggja fram till. um nýja tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög, til þess að þeim sé gert mögulegt að breyta núverandi útsvarsálagningu sinni og þá sérstaklega veltuútsvarsins. Meðan ekki er leyst úr þeim vanda, er þessi breyting á skattalögunum, þótt í rétta átt sé, því miður til lítils gagns. Félög atvinnurekenda í landinu telja þessa ofsköttun slíka ógnun við allan sjálfstæðan atvinnurekstur í landinu, að þau hafa beitt sér fyrir því að fá hingað kunnan erlendan sérfræðing í skattamálum til þess að segja álit sitt á skattamálum félaga hér á landi, eins og skattamálin eru hér framkvæmd. Sérfræðingur þessi, Wästhagen að nafni, er prófessor við verzlunarháskólann í Stokkhólmi. Hann er einn þekktasti sérfræðingur Svía í skattamálum og í miklu áliti einnig utan síns heimalands. Þessi maður hefur starfað hér um skeið, og það er nýlega komin út stutt grg. frá honum um þessi mál. Þar sem hér er um álit mjög merks manns að ræða, sem rannsakað hefur málið af þekkingu og óhlutdrægni, er lærdómsríkt fyrir Alþingi að heyra álit hans á þessum málum, og því vil ég, með leyfi forseta, lesa þessa stuttu, en athyglisverðu og lærdómsríku grg. Hún segir : „Útsvörin eru sérlega þung á fyrirtæki, sérstaklega veltuútsvörin. Við athugun kemur í ljós, að samanlagður skattur ríkis og bæjar í ýmsum greinum í Reykjavík, nemur verulega hærri upphæð, en hreinar tekjur. Í vissum tilfellum nemur veltuútsvarið eitt mörgum sinnum meiri upphæð, en tekjurnar. Veltuútsvar ber að afnema og einnig eignaútsvör. Þar sem stríðsgróðaskatturinn mun sennilega hverfa, er vart hugsanlegt að hækka útsvörin að sama skapi. Það mundi vera æskilegt, að fyrirtækin fengju útsvörin á sig lækkuð um t.d. helming frá því, sem nú er. Þá lækkun ætti að vera hægt að vinna upp að talsverðu leyti með bættu eftirliti með framtölum. Tekjusköttum ætti að breyta og leggja þá á hlutfallslega. Í stað þess frjálsræðis, sem bæjarfélögin hafa til að leggja á útsvör eftir efnum og ástæðum, ættu að koma fastari lagareglur. Sú till., að tekjusköttum á félög verði breytt í 25% hlutfallslegan skatt, er tvímælalaust spor í rétta átt. Einnig ætti að reyna að afnema eignarskattinn, sem varla á rétt á sér gagnvart fyrirtækjum og félögum. Skatta ríkis og bæja þarf að samræma, þannig að sömu tekjur yrðu skattlagðar í báðum tilfellunum. Einnig virðist bezt, að álagning skatta ríkis og bæja eigi sér stað sameiginlega. Í því skyni, að fyrirtæki hafi möguleika á því að hafa nægilegt fjármagn til að endurnýja byggingar og vélar og hafa nægilegt vörumagn o.s.frv., verður að sjá um það, að nettótekjur séu reiknaðar eftir grundvallarreglum, sem komi í veg fyrir, að gervitekjur séu skattlagðar. Æskilegt er, að fyrirtæki fái að afskrifa byggingar og vélar á því verði, sem endurnýjun mundi kosta, og í því sambandi ætti að vera hægt að styðjast við vísitölu vegna verðhækkana. Óbreyttar vörubirgðir ætti einnig að meta á föstu verði burt séð frá verðhækkuninni. Sú regla, sem ríkt hefur, að meta birgðirnar á því verðlagi, sem er á hverjum tíma og er stöðugt hækkandi, gefur ekki fyrirtækinu möguleika til þess að viðhalda raunverulegum mætti fjármagnsins.“ Þetta er einmitt það, sem er að gerast hér í dag. „Sú regla, sem gilt hefur á Íslandi sem og í Danmörku og Noregi, að fríhlutabréf skuli skattleggja sem tekjur, verður að álítast úrelt. Fríhlutabréfin eru út af fyrir sig ekkert verðmæti fyrir hluthafana, þeir fá aðeins staðfestingu á því, að þeir eigi það, sem þeir eiga í fyrirtækinu. Aðeins ef hluthafarnir hafa fengið meiri arð en áður, geta hin nýju hlutabréf orðið verðmætaaukning fyrir hluthafana. En þeir verða þá að greiða tekjuskatt af hinum hækkaða arði, sem úthlutað er, og skattlagning á hlutabréfin sjálf og einnig hinn hækkaða arð verður þar af leiðandi tvísköttun á sömu tekjur. Í Svíþjóð eru fríhlutabréf ekki skattlögð sem tekjur. Ef skattlagningin væri endurskoðuð hvað þetta snertir, mundu fyrirtækin fá betri möguleika til að samræma hlutaféð núverandi peningagildi, og það mundi þá einnig verða auðveldara að útvega nýtt fjármagn með útgáfu nýrra hlutabréfa. Óski menn þess, að hlutafélög og sameignarfélög, kaupfélög og ríkis- og bæjarfyrirtæki heyi frjálsa samkeppni sín á milli, verður skattlagning allra þessara félagsforma að fara fram eftir sams konar reglum, svo að möguleikarnir til samkeppni raskist ekki vegna skattaákvæða. Skattaeftirlitið þarf að bæta, svo að hinar skattskyldu tekjur verði skattlagðar á raunhæfan hátt. Til athugunar kemur, hvort öll fyrirtæki á Íslandi eigi ekki að skattleggjast af einu og sama skattyfirvaldi með sérfróðum mönnum, og það mundi einnig hafa þann kost í för með sér fyrir skattþegnana, að niðurjöfnun skatta mundi ekki vera eins tilviljun háð eins og nú virðist vera. Einnig bæri að athuga, hvort ekki væri rétt að sameina skattlagninguna á sama hátt að því er varðar smærri atvinnurekendur.“ Og að lokum segir hann: „Við alla skattlagningu á fyrirtæki verður að hlíta þeim grundvallarreglum, að fyrirtækin fái að halda nægilegu fjármagni til þess að auka framleiðni sína. Menn verða að gera sér ljóst, að framleiðniaukning er eina leiðin til þess að auka kaupmátt launa og bæta lífskjör þjóðarinnar.“ Þetta segir þessi erlendi og óhlutdrægi maður, eftir að hann hefur athugað skattamálin hér á landi, eins og þau eru nú. Þetta álit sýnir, hversu róttækar breytingar hann álítur að gera þurfi, til þess að skattamálin hafi ekki beinlínís skaðleg áhrif á efnahags- og atvinnukerfi þjóðfélagsins. Í sambandi við veltuútsvörin vil ég geta þess, að hér fyrir þinginu liggja nú tvö frv. til þess að bæta úr því öngþveiti, sem veltuútsvörin hafa skapað. Annað frv. er um það, að bæjarfélögin fái hluta af söluskatti. Hitt er um það að leggja veituútsvar á atvinnurekendur, sem þeir mega taka til greina í verðreikningum sínum. Bæði þessi frv. eða hvort um sig getur bætt úr því ástandi, sem nú ríkir í þessum málum, ef þingið vill samþykkja þessar leiðir. Ég skal þá fara nokkrum orðum um þær brtt., sem ég og hv. 9. landsk. (ÓB) höfum borið fram við frv. Ég skal geta þess, að hv. 9. landsk. mun sérstaklega gera grein fyrir brtt. um sérsköttun hjóna. Ég skal einnig geta þess, að till. í sambandi við uppfærslu á hlutafé hlutafélaga og annarra félaga er borin fram fyrir tilmæli félagasamtaka atvinnurekenda hér í Reykjavík. Við berum fram brtt. við 3. gr. Þar segir svo, að félög þau, er ræðir um í 3. gr. a, megi draga frá tekjum sínum útborgaðan arð, þó ekki meira en 8% af innborguðu hlutafé eða stofnfé. Í núgildandi lögum mega félögin draga 5% frá tekjum sínum til arðgreiðslu, en það eru ekki settar neinar kvaðir á þessa arðgreiðslu. Hana má draga frá skatti, hvort sem hún kemur til útborgunar eða er sett í sjóði félaganna. Við erum á móti því, að þessari grundvallarreglu sé breytt. Hér er verið að breyta 5% í 8%, sem er ekki nema eðlileg breyting, sökum þess að 8% er nú ekki lengur nema almennir vextir af fé, og þegar 5% voru sett inn í lögin, þá var einnig miðað við almenna vexti. Þess vegna finnst okkur, að það sé ekki rétt að setja þá kvöð, að félögin megi ekki draga frá þessi 8%, nema því aðeins að arðurinn sé útborgaður. Í fyrra tilfellinu greiðir að vísu hluthafinn skatt af þeirri arðgreiðslu, sem hann fær, en í síðara tilfellinu gengur arðurinn til þess að byggja upp fyrirtækið fjárhagslega og á því að okkar áliti fyllilega jafnmikinn rétt á sér eins og þó að arðurinn sé útborgaður og ríkissjóður geti vænzt að fá eitthvað lítils háttar af sköttum í sambandi við þá greiðslu. Þá berum við fram brtt. við 5. gr. frv. um skatt af eignum. Samkvæmt 10. gr. l. nr. 33 frá 1955 er mælt svo fyrir, að endurskoða skuli gildandi lagaákvæði um eignarskatt og miðist endurskoðunin við, að skattar þessir hækki ekki almennt vegna hækkunarinnar. Hér er sagt, að skattarnir eigi ekki að hækka almennt, en þeir, sem sömdu frv., virðast hafa haldið sér við það sjónarmið, að ríkissjóður tæki ekki í heild hærri fjárhæð til sín, en áður. Ég vil nú segja, að ekki eigi að skilja þetta ákvæði þannig. Ef sagt er, að skatturinn hækki ekki almennt, þá þýðir það ekki það eitt, að tekjurnar, sem ríkissjóður hefur af skattinum, séu hinar sömu og áður. Það hlýtur öllum að vera ljóst, sem líta á þennan nýja skattstiga og bera hann saman við þann eldri, að skattstíginn er ekki þannig myndaður, að hann haldi almennt óbreyttum skatti. í skattstiganum er lítið eða ekkert tillit tekið til þeirrar gífurlegu hækkunar á fasteignum, sem orðið hefur við hið nýja fasteignamat, þar sem hið gamla fasteignamat er fimmfaldað. Ef þessi skattstigi verður samþykktur, þá er ekki neinn vafi á því, að þeir einstaklingar, sem eiga eignir sínar aðallega í fasteignum, verða að greiða miklu þyngri skatt, en áður var. Brtt. okkar kemst því miklu nær því að fullnægja ákvæðum laganna frá 1955, en sá skattstigi, sem í frv. er. Þá höfum við einnig borið fram brtt. við 4. gr. í sambandi við skattgreiðslu sjómanna. Fyrir þinginu liggur frv. flutt af sjálfstæðismönnum, þar sem þeir leggja til, að sjómenn verði skattfrjálsir. Ákvæði í þessu frv. ganga of skammt, þótt þau séu nokkur bót fyrir sjómenn. En sú breyting lagfærir ekki það, sem mest fer aflaga. Það þarf að búa svo í haginn fyrir sjómanninn, að hann af fjárhagslegum ástæðum telji sér hag í því að vinna á skipunum. Nú er fiskifloti Íslendinga gerður út að hluta með erlendum sjómönnum. Íslenzku sjómennirnir hafa gengið í land, vegna þess að þeir hafa fengið betur borgaða atvinnu annars staðar. Við höfum getað haldið úti flotanum með aðstoð erlendra sjómanna, vegna þess að þeir eru nægjusamari. En einmitt af þessari ástæðu er enn meiri og ríkari ástæða til þess að létta svo sköttum af atvinnutekjum sjómanna, að þeir sjái sér hag í því að stunda sjómennskuna. Auk þess er starf sjómannanna erfiðara og hættulegra, en starf nokkurra annarra stétta í þjóðfélaginu. Þeirra starf hefur því algera sérstöðu, og þess vegna er ekki óeðlilegt, að þeir njóti líka algerrar sérstöðu hvað skattamál snertir. Skattfrelsið er kannske eina leiðin, sem hægt er að fara nú til þess að gera hlut sjómannanna betri og um leið fá fleiri Íslendinga til þess að stunda sjómennskuna. Við leggjum einnig við sömu gr. fram brtt. um skattfrelsi gjafafjár. Það tíðkast nú 1 mörgum löndum, að gjafir, sem renna til menningar- og mannúðarmála, séu skattfrjálsar að vissu marki. T.d. hefur í Bandaríkjunum verið um langt skeið undanþága í skattalögum til þess að mega leggja 20% af brúttótekjum til mannúðarmála, og er sú upphæð undanþegin skatti. Gjafir þessar renna að mestu leyti til málefna, sem ríkið sjálft í flestum tilfellum, verður eða þarf að sjá farborða. Það, sem gerist í þessu efni, er, að skattgreiðandinn gefur nokkurn hluta af sínum tekjum gegn því, að ríkið láti niður falla kvöð sína um skattlagningu á hinn helminginn. Þetta er eðlileg heimild, sem á að komast í lög og kemst í skattalög, þó að hún verði ekki samþykkt nú. Þetta er heimild, sem mörgu góðu, getur komið til leiðar. Síðasta brtt, okkar við lögin er um uppfærslu hlutafjár. Eins og ég hef þegar getið um, þá er þessi till. borin fram eftir beinni málaleitun frá félagasamtökum atvinnurekenda. Nálega tveggja áratuga verðbólga hefur gert hlutafé flestra félaga, sem stofnuð voru fyrir 1940 eða jafnvel í stríðinu, mjög lítils virði. Hins vegar eiga mörg félög eignir, sem eðlilegt er að þeim verði heimilt að taka inn sem stofnfé til lagfæringar á verðbólgurýrnun hlutafjárins. Þetta mundi og leiðrétta höfuðstólsreikning félaganna, sem - eins og ég tók fram áðan - er þegar öfugur hjá fjölda félaga, er hafa orðið fyrir barðinu á opinberri skattheimtu. Í þessu sambandi er nauðsynlegt, að bréf, sem gefin eru út fyrir slíkri hækkun, séu skattfrjáls, þ.e.a.s. að ekki þurfi að greiða skatt af þeirri breytingu, sem þannig er gerð. Hins vegar er það að sjálfsögðu ófrávíkjanlegt skilyrði, að eignir standi á bak við uppfærslu hlutafjárins. Á annan hátt getur slík uppfærsla ekki gengið fyrir sig. Í löndum, þar sem verðbólga hefur verið að verki í ríkara mæli en hér, hafa félög getað uppfært hlutafé sitt í samræmi við verðmæti véla og fasteigna, sem félögin eiga. Í löndum, þar sem gjaldeyririnn hefur hrunið og milljónin er orðin að engu, verður hin gamla hlutafjárskráning félaganna næsta hlægileg, þegar hlutafé á þann hátt er komið niður í nokkrar krónur. Þess vegna hefur verið nauðsynlegt að gera þessa breytingu. Þótt okkar gjaldeyrir hafi ekki hrunið jafnmikið og í sumum öðrum löndum, þar sem gjaldeyririnn hefur orðið svo að segja að engu, þá er mikil og rík ástæða fyrir því, að slík heimild sem þessi sé gefin fyrir félögin til þess að breyta hlutafé sínu og stofnfé í sambandi við núverandi eignir þeirra.



Herra forseti. Þegar skattamál eru hér til umr., vil ég fyrst lýsa þeirri skoðun minni, að ég álít, að okkar skattakerfi í heild sé sjúkt og það þurfi róttækrar endurskoðunar við. Slík endurskoðun þyrfti að fara fram bæði með aðstoð sérfróðra manna á hinu svo mjög flókna sviði hagmálanna sem skattamálin eru, auk þess sem einnig þyrfti að koma til praktísk þekking á þessum málum. Meðan slík heildarendurskoðun á skattakerfinu hefur ekki farið fram, eru allar till. til úrbóta á helztu vanköntum þess að mínu áliti bót, sem sett er á ónýtt fat, og þess vegna varla til frambúðar. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða hér skattamál almennt, það eru önnur stærri mál, sem hv. þm. hafa nú að sinna, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að eyða tíma hv. þdm. í slíkt. En eins og hv. frsm. minni hl., hv. 2. þm. Reykv., tók fram, þá höfðum við skipt þannig með okkur verkum, að ég mælti nokkuð fyrir einni brtt., sem við höfum flutt, nefnilega till. um skattamál hjóna. Þessi mál hafa verið mjög til umr. á opinberum vettvangi að undanförnu. Grundvallarorsök þessa vandamáls er að mínu áliti hin mikla stighækkun á tekjuskattinum, sem nú er orðin og hefur verið að undanförnu. Það er auðvitað atriði, sem um má deila, hvort skattstigarnir eigi að vera stighækkandi. Hvað snertir félagaskatt, þá er afstaða okkar minnihlutamanna, eins og þegar hefur komið fram í ræðu hv. frsm. minni hl., sú, að við teljum það ákvæði til bóta að gera hlutafélagaskattinn hlutfallslegan í stað þess að vera stighækkandi, eins og hann er nú. Það er að mínu áliti ekki hægt að koma auga á neinn skynsamlegan grundvöll fyrir því, að skattur á félögum sé stighækkandi, enda mun það mjög óvíða tíðkast á erlendum vettvangi, og að því leyti sem það kann að vera tilfellið í einstökum löndum, þá er stighækkunin til mikilla muna minni, en hér hefur verið hingað til, þannig að þá till. styðjum við, svo langt sem hún nær. Hvað aftur á móti snertir skatta einstaklinga, þá tel ég, að mikilvæg rök megi færa fyrir því, að slíkur skattur sé að nokkru leyti stighækkandi. Það má með sanni segja, að krónan, sem fer til að fullnægja þörfum hinna efnuðustu fyrir munað, sé þjóðfélaginu minna virði, en sú króna, sem fer til þess að seðja börn fátæka mannsins, þannig að skynsamleg rök má færa fyrir því, að hvað einstaklinga snertir eigi skatturinn að vera stighækkandi. Annað mál er það, að sú stighækkun tekjuskattsins, sem nú er, er komin út í fullkomnar öfgar. Þegar þannig er komið, að menn, sem hafa sæmilegar tekjur, verða að greiða 3 kr. af hverjum 4, sem þeir vinna sér inn, í tekjuskatt til ríkis og bæjarfélaga, þá hlýtur það að draga mjög verulega úr hvöt manna til þess að afla sér tekna. Sérstaklega hefur þetta auðvitað gengið út yfir hjón, þar sem konan hefur unnið úti, því þó að ekki sé um mjög háar tekjur að ræða hjá hvorum aðilanum fyrir sig, þá er það svo, að þegar þetta kemur saman, þá verður stighækkunin geysilega mikil, þannig að þetta atriði, hve stighækkun tekjuskattsins er komin út í miklar öfgar, er grundvallarástæðan fyrir því vandamáli, sem hér er um að ræða. Varðandi þróun þessara mála má aðeins benda á það, að þegar það var ákveðið á sínum tíma, árið 1942, að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem verið hafði til þess tíma, að draga útsvar og skatt frá tekjum, en lækka skattstigann tilsvarandi, þá voru margir svartsýnir á það, að þótt ekkert væri í sjálfu sér við þetta að athuga, þá mundi fljótlega sækja í sama horfið aftur, þannig að það yrði að hækka skattstigann að nýju, eftir að þessi breyting væri gerð. Þá var hámark skattstigans, eftir því sem ég man bezt, lækkað úr 40% niður í 22%. Nú hefur farið þannig, að það hefur komið á daginn, að þessir svartsýnu menn höfðu á réttu að standa. Skömmu eftir þetta voru lagðir á ýmiss konar viðbótarskattar, eins og tekjuskattsviðauki eða hvað það nú hét, stríðsgróðaskattur o.s.frv. Til þess að gera skattkerfið nokkru einfaldara var þessu svo breytt árið 1954, en þá varð niðurstaðan sú, að skattstiginn á hæstu tekjur til ríkisins var aftur settur upp í 40%, eða það sama og verið hafði, áður en breytingin var gerð árið 1942. Þær till., sem hér liggja fyrir frá hv. meiri hl. fjhn., ráða auðvitað á þessu verulega bót hvað snertir þær konur, sem vinna úti. Frá því hefur verið skýrt, og þarf ekki að rekja það nánar. En að áliti okkar, sem í minni hl. erum, gengur þessi till. of skammt. Það er að vísu ráðin nokkur bót á þessu vandamáli og veruleg bót hvað snertir konur, sem vinna úti. Fyrir hinu má ekki loka augunum, að þau hjón, þar sem konan sinnir heimilisstörfum, bera byrði skattstigans að fullu eftir sem áður, þannig að þarna verður um að ræða verulegt misræmi hvað snertir aðstöðu þeirra hjóna, þar sem konan vinnur úti og þar sem svo er ekki. Nú er það þannig í gildandi skattalögum, að kona, sem vinnur útí, fær að nokkru frádrátt fyrir kostnaði, sem hún hefur vegna barna sinna utan heimilis. Þar að auki mundu þessar konur nú fá dregið frá skattskyldum tekjum helming þess, sem þær vinna sér inn. Þetta er auðvitað verulega til bóta hvað þær snertir. Aftur á móti ef konan sinnir heimilisstörfum, þá njóta þau heimili hvorugrar þeirra ívilnana, sem hér er um að ræða. Ég endurtek það, að ég tel það út af fyrir sig til bóta, að réttur er þannig hlutur þeirra kvenna, sem vinna úti. Það hefur verið bent á það með réttu, að einmitt þessi mikla skattlagning á heimili, sem þannig stendur á um, verði til þess, að þjóðfélaginu nýtast verr kraftar sérmenntaðra kvenna, sem eru giftar, þar eð vegna skattaálagnanna telja þær ekki borga sig að vinna úti, og auk þess má vera, að eitthvað sé um það, að fólk, sem býr saman, sjái sér ekki fært að ganga í hjónaband vegna skattaálagnanna. Það sjá allir, að hvort tveggja þetta er óheilbrigt og úrbóta er þörf. Hins vegar hefur almennt verið litið þannig á, að hið eðlilega starfssvið konunnar sé undir flestum kringumstæðum heimilisstörfin og það sé óeðlilegt, að þau heimili, þar sem svo háttar til um, verði miklu verr sett hvað skattaálögur snertir, heldur en önnur heimili. Þess vegna leggjum við til, að úr því að á annað borð er farið út í að leiðrétta það misrétti, sem hér er um að ræða, sem út af fyrir sig er lofsvert, þá verði þetta skref tekið að fullu og hjón, þar sem konan vinnur að heimilisstörfum, fái þá skattaívilnun, að tekjum þeirra skuli skipt til helminga og reiknaður skuli skattur af hvorum helmingi um sig. Til þess að vega að nokkru á móti þeim tekjumissi, sem ríkissjóður og aðrir opinberir aðilar mundu verða fyrir af þessum sökum, þá leggjum við til, að persónufrádráttur fyrir hjón sé lækkaður nokkuð frá því, sem nú er, enda er tilfellið það, að ef ekki væri um þessa miklu stighækkun skattstigans að ræða, þá væri það að mínu áliti sanngjarnt, því að það er hlutfallslega ódýrara að lifa fyrir hjón, sem saman búa, heldur en einn einstakling. Annað mál er svo það, að persónufrádrátturinn í heild er of lágur, en það atriði höfum við ekki séð okkur fært að taka almennt til meðferðar. Hins vegar vil ég taka það fram í sambandi við þessa brtt. okkar, að verði hún felld, þá munum við styðja þær till., sem hv. meiri hl. hefur borið fram um sköttun hjóna. Enn fremur vil ég vekja athygli á því, að verði aðalatriðið í till. okkar, a-liður í brtt. 3 á þskj. 502, fellt, þá munum við að sjálfsögðu taka aftur b-liðinn, því að þessi lækkun á persónufrádrættinum, sem við leggjum hér til, er auðvitað bundin við það, að heimildin til þess að skipta tekjum hjóna til helminga verði að lögum.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um breytingu á skattalögunum, er vandasamt mál og viðkvæmt og talsvert flókið og tæpast þess að vænta, að hv. þm., sem eru utan n. eða hafa ekki sérstaklega sett síg inn í það, geti fylgzt með öllum hliðum þess. Við 1. umr, þessa máls talaði ég nokkuð um skattamálin almennt og mínar skoðanir á þessu frv. og þeim málum og skal ekkert ítreka af því, sem ég sagði þá, en halda mig við það sjálfsagða sjónarmið, sem ætlazt er til við 2. umr., að tala um einstök atriði. Og það, sem ég ætla mér einkum að gera að umtalsefni hér, er 5. gr. þessa frv., sem fjallar um eignarskatt. Í athugasemd við frv. frá hæstv. fjmrh. segir svo um þessa grein: „Í 10. gr. l. nr. 33 14. maí 1955, um samræmingu á mati fasteigna, segir m.a., að þegar hið nýja fasteignamat samkvæmt lögunum taki gildi, skuli endurskoða gildandi lagaákvæði um eignarskatt og miðist sú endurskoðun við það, að skatturinn hækki ekki almennt vegna hækkunar á fasteignamatinu.“ Þetta er rétt uppfært. En svo segir: „Þessi endurskoðun hefur nú farið fram, og mun eignarskattsstigi sá, er greinir í 1. tölul. þessarar gr., gefa mjög svipaðan heildarskatt frá einstaklingum og gildandi eignarskattsstigi, þó sennilega heldur lægri.“ Þegar hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir þessu frv. í byrjun við 1. umr., þá segir hann á þessa leið um 5. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Loks vil ég minna á, að í frv. eru ný ákvæði um eignarskatt. Þegar ákveðið var að gera nýtt fasteignamat, þá var um leið sett í þau lög, að breyta skyldi sköttunum þannig, að skattbyrðin í heild ykist ekki við það, að fasteignamatinu hefur verið breytt. Og í samræmi við þetta er hér till. um eignarskattinn, þar sem skattstiganum er breytt þannig, að gert er ráð fyrir því, að hann nemi í heild til ríkisins jafnmiklu og áður þrátt fyrir hækkun fasteignamatsins, skattbyrðin í heild sé ekki aukin vegna þeirra breytinga. Verður þá nýja fasteignamatið aðeins til þess að auka samræmi í því, hvernig eignarskatturinn kemur niður, frá því, sem áður hefur verið.“ Í framsöguræðu sinni hér áðan sagði hv. þm. V-Húnv.: „Eignarskatturinn samkvæmt frv. er við það miðaður, að skatturinn í heild verði ekki hærri vegna hækkunar matsins.“ Nú er það svo, að þeir hv. þm., sem ekki þekkja mikið aðferðir þessara tveggja manna, gætu freistazt til þess að halda, að hér væri rétt með farið. En við, sem þekkjum þá betur og vitum, hve mikla tilhneigingu og ríka þeir hafa til að fara með blekkingar og færa fram röng atriði, getum vissulega ekki treyst því og allra sízt í skattamálum, að með það, sem frá þeim kemur, sé rétt farið. Ég fór því í það að gera nokkra athugun á því, hvernig þetta kæmi út, og er þó með lítilli fyrirhöfn ekki mögulegt að rannsaka það til hlítar. En um sum atriði er þó fljótlegt að segja til um, hvernig útkoman verður, og ég skal nú fara hér með nokkrar tölur. Þó að kannske hv. þm. gangi illa að fylgjast með því, þá eru þær svo eftirtektarverðar, að það er vissulega ástæða til að nefna þær. Og minn samanburður miðast við fasteignir eingöngu, ef þær væru skattlagðar alveg sérstaklega og maður miðaði við skuldlausa fasteign. Ef við hefðum fasteign, sem var 20 þús. kr., áður en breytingin á fasteignamatinu fór fram, þá var reiknaður skattur á hana skv. 14. gr. laga nr. 46 frá 14. apríl 1954 25 kr. Ef þessi fasteign væri í Reykjavík, þá yrði hún sett upp í 100 þús. kr., og samkv. þessu frv. yrði eignarskattur á hana 345 kr. Það er nú hvorki meira né minna. Ef þessi sama fasteign væri jörð, t.d. í Árnessýslu, þar sem fasteignamatið er hækkað um 220%, þá er hún nú metin á 64 þús., og eignarskattur á hana þar yrði 153 kr. Ef fasteignin væri í Húnavatns- eða Skagafarðarsýslu, þar sem fasteignamatið var hækkað um 130%, þá mundi hún vera 46 þús. kr. nú og eignarskattur á hana 93 kr., m.ö.o.: hann færi á þessa eign í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslu úr 25 kr. upp í 93. Ef við tökum eign, sem var metin á 30 þús. kr. áður, þá hefði eignarskattur á hana verið skv. lögunum 45 kr. Væri hún í Reykjavík, þá væri matið á henni nú 150 þús. kr. og eignarskatturinn á hana 720 kr., úr 45 kr. í 720 kr. Væri þessi sama fasteign í Árnessýslu, þá væri hún nú metin á 96 þús. kr. og eignarskattur á hana 321 kr. í staðinn fyrir 45. Væri hún í Húnavatns- eða Skagafjarðarsýslu, þá væri hún nú metin á 69 þús. og eignarskattur á hana 175 kr. í staðinn fyrir 45. Þess skal getið, að í þessum tölum er eignarskattsstiginn í heild skv. frv. þó heldur lægri en skv. gildandi lögum. En þegar þar kemur yfir, þá fer það að breytast, þá er eignarskattsstiginn hækkaður, ekki einasta það, að hann sé hækkaður alveg að fullu í samræmi við hækkun fasteignamatsins, heldur er farið þar umfram. Og skal ég nú lesa hér nokkrar tölur þessu til staðfestingar. Ef við höfum eign, sem var 40 þús. eftir gamla matinu, þá var eignarskattur á hana 75 kr. Væri hún í Reykjavík, þá væri hún nú metin á 200 þús. kr. og eignarskattur á hana skv. þessu frv. 1170 kr. Væri hún í Árnessýslu, þá væri hún nú metin á 128 þús. kr. og eignarskattur á hana þar 560 kr. í staðinn fyrir 75. Væri hún í Húnavatns- eða Skagafjarðarsýslu, þá væri hún nú metin á 92 þús. kr. og eignarskattur á hana 297 kr. Ef við hefðum fasteign, sem áður var 50 þús. kr., þá hefði eignarskattur á hana verið skv. gömlu lögunum 115 kr. Væri hún í Reykjavík, þá væri hún nú metin á 250 þús. kr. og eignarskatturinn 1.695 kr. í staðinn fyrir 115. Eignarskatturinn á þessa eign er sem sagt töluvert meira, en tifaldaður skv. þessu frv. frá eldri lögum. Væri þessi eign í Árnessýslu, þá væri hún nú metin á 160 þús. kr. og eignarskattur á hana 810 kr. í staðinn fyrir 115. Væri hún í Húnavatns- eða Skagafjarðarsýslu, þá væri hún nú metin á 115 þús. kr. og eignarskattur á hana skv. frv, 457.50 kr. Ef við tökum fasteign, sem áður var 60 þús. kr., þá hefði á hana verið eignarskattur 165 kr. Ef hún væri í Reykjavík, þá væri hún nú metin á 300 þús. kr. og eignarskattur á hana 2.290 kr. Væri hún í Árnessýslu, þá væri hún metin á 192 þús. kr. og eignarskattur á hana 1.098 kr. Væri hún í Húnavatns- eða Skagafjarðarsýslu, þá væri hún nú metin á 138 þús. kr. og eignarskattur á hana 630 kr. í staðinn fyrir 165. Ef við tökum svo fasteignir, sem hefðu samtals verið 100 þús. kr. eftir gömlu mati, - það eru tiltölulega fáar fasteignir, sem voru svo hátt metnar eftir gamla fasteignamatinu, en það geta þá verið fleiri fasteignir saman, - þá er eignarskattur á 100 þús. kr. 390 kr. Ef þessi fasteign væri í Reykjavík, þá væri hún nú metin á 1/2 millj. eða 600 þús. kr. og eignarskattur á hana samkvæmt þessu frv. 4.320 kr. í staðinn fyrir 390 kr. Ef hún væri í Árnessýslu, væri hún nú metin á 340 þús. kr. og eignarskatturinn á hana 2.640 kr. Væri hún í Húnavatns- eða Skagafjarðarsýslu, þá mundu þessar eignir vera 230 þús. kr. og eignarskatturinn 1.485 kr. í staðinn fyrir 390. Nú skal ég ítreka það, sem ég tók fram í upphafi, að þetta er miðað við fasteignir út af fyrir sig og gert ráð fyrir því, að eignarskatturinn breytist frá því, sem áður var í lögum, og samkvæmt þessu frv. En með því er náttúrlega ekki nema hálfsögð sagan, vegna þess að flestir menn, sem komast í eignarskatt og eiga fasteignir, eiga einhverjar aðrar eignir, og hækkun fasteignamatsins verður þess vegna til þess að koma ofan á aðrar eignir og færa eignina alla í hærri skattstiga, en ella hefði verið. Í öðru lagi er svo það, sem ekki er hægt að reikna út almennt og alls ekki nema fyrir hverja einstaka fasteign, að samkv. nýja fasteignamatinu hækkar grunnverð á flestum jörðum í landinu talsvert, áður en hækkunarprósentunni er bætt við, vegna umbóta, húsabygginga og jarðabóta, sem á jörðunum hafa verið gerðar. Allt þetta miðar þess vegna að því, að samkv. þessu frv. eru ákv. 10. gr. l. frá 1955, um samræmingu á fasteignamatinu, ekki einasta gersamlega svikin, heldur miklu meira en það, og þetta ætlar svo hæstv. fjmrh. og hv. fjhn. að fóðra með því að setja það inn í l., að af eignum undir 30 þús. kr. skuli ekki borga neinn eignarskatt. Og það er náttúrlega töluverður hluti af eignum, sem eru undir 30 þús. kr. og eru skv. þessu frv. gerðar skattfrjálsar. En samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef hér gefið og eru náttúrlega mjög takmarkaðar, þó að þær séu sannanlegar með frv. og lögum, svo langt sem þær ná, kemur í ljós, að hér er um að ræða gífurlega hækkun á eignarskatti yfirleitt hjá öllum þeim skattgreiðendum, sem eiga skattskyldar eignir yfir 30 þús. kr. Sú brtt., sem hér hefur verið flutt af hv. minni hl. fjhn., mundi gera á þessu nokkra bót frá því, sem í frv. er. En ég er ekki viss um, að allir hv. þm., sem annars vilja hafa á þessu löglegan hátt og standa við það, sem í l. stóð varðandi þessi efni, felli sig við t.d. það, að allar eignir, sem eru undir 100 þús. kr., séu skattfrjálsar. Ég skal ekki segja um það. Ég náttúrlega mundi greiða þeirri till. atkv. heldur, en hafa þessi gífurlegu svik og blekkingar, sem hér er haft í frammi varðandi þetta mál og kemur fram í þessu frv., sem er einhver sú grófasta blekking, sem ég hef nokkurn tíma orðið var við, og eru þó mörg dæmin ljót. Nú skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð, en vildi segja rétt örfá orð að lokum um þá deilu, sem verið hefur og er um skattskyldu hjóna. Ég sé það strax í hendi minni, að þær brtt., sem fluttar eru hér af hv. meiri hl. fjhn., gera mikla bót í þessu efni frá því, sem verið hefur. En ég felli mig engan veginn við, að það sé gerður réttindamunur á þeim giftu konum, sem vinna utan heimilis, og hinum, sem vinna alla daga heima á sínu heimili og að sínu barnauppeldi og sínu búi. Ég felli mig engan veginn við það t.d., að sveitakonurnar, sem ég hygg að vinni erfiðara verk almennt, en nokkur önnur stétt í þessu þjóðfélagi, séu gerðar að þessu leyti réttminni en konur, sem vinna á skrifstofum í kauptúnum og kaupstöðum okkar lands. Það virðist nú vera nokkurn veginn nóg það ranglæti, sem sveitakonunum er sýnt með hinum frábæra og furðulega verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, þar sem gert er ráð fyrir því, að sú vinna, sem þær inna af hendi á heimilunum, sé ekki greidd neitt og þær eiga að vinna fyrir ekki neitt að sínu búi, fyrir utan það, sem í mjög mörgum tilfellum mun svo, að það er nokkurn veginn víst, að bóndinn sjálfur, þó að það sé til þess ætlazt, að hann eigi að hafa tekjur á við verkamenn, þá mun vera svo að því búið, að það er nokkuð viða, sem það ekki tekst. Ég held þess vegna, að það væri í þessu máli langeinfaldast og eðlilegast að samþykkja þá brtt., sem minni hl. hv. fjhn, hefur lagt hér fram, og gera það að aðalreglu, að skattskyldum tekjum hjóna sé skipt undir öllum kringumstæðum í tvo hluta og þær skattlagðar til tekjuskatts hvort í sínu lagi. Annars er það eins og ég tók fram hér við 1. umr., að þetta mál væri út úr heiminum sem deilumál, ef það væri farið inn á þá leið, sem réttlátust væri, að afnema stighækkun á skattlagningu tekna einstaklinga, eins og ætti að vera, en er mjög fjarri því að vera samkv. lögum og samkv, því frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. 10, des. s.l. flutti ég ásamt hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) og hv. þm. Ísaf. (KJJ) frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, Daginn eftir að frv. var flutt fram hér í deildinni, var því vísað til fjhn. þessarar hv. deildar, en í marzmánuði s.l. kvaddi ég mér hljóðs hér utan dagskrár og bað um aðstoð hæstv. forseta til þess, að frv. okkar yrði afgr. frá fjhn. Þrátt fyrir það, þó að þetta frv. sé búið að vera í vörzlum fjhn. til umsagnar á sjötta mánuð, fær það ekki enn að sjá dagsins ljós. Nú er hér í dag á dagskrá frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, sem hæstv. ríkisstj. hefur fært fram, og sé ég, að minni hl, fjhn., þeir hv. 2. þm. Reykv. og hv. 9. landsk., hefur flutt brtt, við það frv. og fært þar fram það ákvæði, sem ég ásamt tveim öðrum hv. þm. flutti í mínu frv., að kaup skipverja, sem lögskráðir eru á íslenzk fiskiskip yfir lengri eða skemmri tíma á skattárinu, skuli vera undanþegið tekjuskatti. Það er sem betur fer ákaflega óvenjulegt og verður að teljast vítavert, að maður skuli ekki fá frv. sín afgr. úr n. og það þrátt fyrir það þótt hæstv. forseti reyni að leggja áherzlu á, að n. sinni þeim skyldum sínum að afgr. þau frv, og till. frá sér, sem vísað er til þeirra til umsagnar. Ég vil þakka hv. minni hl. fjhn. fyrir að hafa tekið þessar till., sem ég ásamt tveim öðrum hv. þm. flutti um breytingu á tekju- og eignarskattslöggjöfinni, inn í sínar brtt. við frv. hæstv. ríkisstj., því að það er vist einasta vonin til þess að fá þetta frv. okkar þremenninganna eða brtt. fram aftur hér í hv. deild. Ég geri mér miklar vonir um, að þrátt fyrir það að þeir eru aðeins tveir, sem eru flm. að þessum brtt., þeir hv. 2. þm. Reykv. og hv. 9 landsk., muni fleiri hv. þm. en við sjálfstæðismenn styðja það, að sú stétt, sjómannastéttin, sem leggur á sig erfiðasta starf, sem ég vil segja að sé til í okkar þjóðfélagi, fái þá viðurkenningu, sem farið er fram á með frv. því, sem ég flutti hér í desember s.l. Ég held, að alþjóð viðurkenni það, að sjómannastéttin íslenzka hafi erfiðari vinnudag, meiri áhættu í sambandi við lífsstarf sitt, en nokkur önnur stétt, auk þess sem það er þjóðfélagsleg nauðsyn, að við reynum að hvetja unga menn til þess að leggja sjómennsku fyrir sig að lífsstarfi. Ég trúi því ekki fyrr en það reynist, að hv. stjórnarliðsmenn, sem kenna sig við Alþfl. og Sósfl., finni sig menn til þess að greiða atkv. gegn þessum sjálfsögðu till.



Herra forseti. Ég á hér á þskj. 490 nokkrar brtt., sem ég vildi gera grein fyrir. Ég er sammála meðnm, mínum í meiri hl. um það frv., sem hér liggur fyrir, og þær brtt., sem meiri hl. flytur, að undanteknum þrem fyrstu gr. í þessu frv. Að vísu minntist ég nokkuð á þann ágreining minn við 1. umr. þessa máls, en skal nú gera stutta grein fyrir þeirri afstöðu minni. Það er í fyrsta lagi það, sem ég finn að þessum þremur gr. og þeim breytingum, sem þar með eru gerðar, þegar sú tekjuskattslöggjöf, sem hingað til hefur gilt um hlutafélög á Íslandi, er afnumin og í staðinn settur einn allsherjarskattur, 25%, að þá eru raunverulega afnumdar með þessu allar þær hömlur, sem hingað til hafa verið á venjulegum stórrekstri í einstakra manna eign á Íslandi. Hingað til hefur það verið svo, að sökum löggjafarinnar um tekjuskatt og eignarskatt hefur ekki verið hægt að mynda hér t.d. hlutafélög eða atvinnurekstur, sem ætti svo að skipti jafnvel tugum millj., það hefur ekki verið annar möguleiki til, ef menn hafa ætlað að koma þess háttar atvinnurekstri upp, eins og t.d. sementsverksmiðjunni, áburðarverksmiðjunni eða öðru slíku, heldur en hafa þetta ríkiseign raunverulega. Með þessari breytingu, sem nú er gerð á skattalögunum, eru þessar hömlur teknar burt. Ég reyndi að vekja dálitla athygli á því við 1. umr. þessa máls, hvað þarna væri raunverulega að gerast og hvílík breyting yrði með þessu móti á allri aðstöðu um þessa hluti hér á Íslandi. Þetta tiltölulega þrönga form, sem bæði með hlutafélagalögunum, en þó sérstaklega með skattalögunum var skorið fyrir fjármagn eða auðmagn í stórum stíl, stafaði frá þeim tíma, þegar við vorum fyrst og fremst bændaþjóðfélag. Það var varúð gamals bændaþjóðfélags gagnvart miklu fjármagni á einstakra manna höndum, sem setti mark sitt á þá gömlu skattalöggjöf. Og það var líka bitur reynsla fátækrar nýlenduþjóðar, sem vildi gjalda varhuga við því valdi, sem felst í auð, þegar hann safnast á fáar hendur, sem þarna var að verki. Og ég álít, að það eigi ekki svona fyrirvaralaust að nema þessar hömlur burt. Ég álit, að það eigi að athuga þessa hluti betur, en þarna er gert. Ég álít, að það eigi ekki að vera ótakmarkað, hve mikið fjármagn geti fengið að starfa hér skv. svona lögum. Við skulum bara hugsa okkur, að það væri að öðru leyti svo í haginn búið hér, að menn, sem eignuðust hér mjög mikið auðmagn, jafnvel svo að skipti tugum eða jafnvel hundruðum millj. kr., settu það í stór fyrirtæki hér, þá vitum við, hvers konar þýðingu slíkt mundi hafa í okkar þjóðarbúi hvað snertir það efnahagslega og pólitíska vald, sem safnaðist raunverulega saman í höndum slíkra félaga. Það er sem stendur ekkert annað, en skattalöggjöfin, sem hindrar þetta. Og ég er hræddur við það að gefa auðmagni einstakra manna, þótt í hlutafélagsformi sé, lausan tauminn í þessu efni, og álit þess vegna, að heppilegast hefði verið þarna að setja eitthvert hámark, ef hefði átt að fara inn á þetta. Ég hef minnzt á það, hvort nokkrir möguleikar væru um samkomulag um slíkt. Þeir möguleikar eru ekki til. Þess vegna álít ég hvað snertir þetta atriði, að það væri heppilegra, að þetta mál biði, þessar gr. yrðu felldar nú og það yrði undirbúið betur síðar. Það er sem sé í fyrsta lagi óttinn við innlent fjármagn safnað saman á fáar hendur, sem með þessu móti gæti fengið að njóta sín í stórrekstri á þann hátt að ná meiri tökum á íslenzku efnahagslífi, en ég álit heppilegt. Hingað til hefur öll þróunin orðið sú, að þetta hefur orðið að vera fyrst og fremst ríkisrekstur eða opinber rekstur, ef menn hafa viljað koma slíkum stórrekstri á, en einkarekstur hefur ekki verið mögulegt að reka þannig. Nú er verið að skapa möguleika fyrir það, og það hefði ég viljað láta athuga betur, áður en það hefði verið gert. Í öðru lagi: Með þessari breytingu á skattalöggjöfinni eru brott numdar þær hömlur, sem áður voru á því, að útlent fjármagn gæti komizt inn í íslenzkt atvinnulíf. Það eru raunverulega engar sérstakar hömlur í hlutafélagalögunum, sem gera það ómögulegt fyrir útlent fjármagn að vera starfrækt hér. Þær einu hömlur, sem þar eru, eru búsetan hér á Íslandi, og hana er mögulegt fyrir útlendinga að fá strax, ef viðkomandi stjórnarvöld veita viðkomandi útlendingum dvalarleyfi, og þar með getur útlent auðmagn, - ég tala nú ekki um, ef ríkisstj. er frekar vinsamleg því heldur en hitt, - þá getur það fengið að starfa hér, þannig að það eru engar sérstakar hömlur í hlutafélagalögunum, sem hindra þetta. Hingað til hefur útlent auðmagn ekki starfað í hlutafélögum á Íslandi vegna skattalöggjafarinnar. Íslenzk skattalöggjöf hefur verið alræmd um allan heim, ef svo má segja, svo að ef nokkur útlendur auðmaður hefur hugsað til þess að leggja sitt fé í fyrirtæki hér á Íslandi, þá hefur hann hætt við það, þegar hann hefur heyrt um, hvernig skattalöggjöfin væri. Og þetta hefur um leið þýtt, að það er minna um útlent auðmagn í hutafélögum og atvinnurekstri á Íslandi heldur en t.d. í nokkrum Norðurlandanna, og þess vegna er það gefið, að það er einmitt skattalöggjöfin, sem hefur fyrst af öllu valdið því, að útlent auðmagn hefur ekki sótzt eftir að ná hér tökum eða eignast aðstöðu í okkar atvinnulífi. Skattalöggjöfin hefur verið hindrunin, hefur verið hömlurnar á þessari innrás útlends auðmagns í okkar þjóðlíf, - einu raunverulegu hindranirnar, sem þarna eru, því þó að menn kannske vildu segja, að ýmiss konar gjaldeyrislöggjöf væri það, þá skulum við athuga það, að það getur alltaf verið allt í lagi fyrir útlent auðmagn, ef það vill setjast hér að, að eiga sína peninga í íslenzku fé, ef það getur náð hér íslenzkum verðmætum og haft hér rekstur á Íslandi og notað sína peninga til þess að auka hann. Það er ekki endilega gefið, að útlent auðmagn mundi vera svo „interesserað“ í því að fá yfirfærslur eða annað slíkt. Ég álít, að áður en við afnemum þær hömlur, sem hingað til hafa verið á því, að kapítalistískt skipulag yfirleitt ryddi sér til rúms á Íslandi, fyrir því valdi, sem auðmagn getur öðlazt í okkar þjóðfélagi, þá hefðum við átt að athuga okkar gang betur, og ég er þess vegna á móti því að gefa því þetta tækifæri og hef þess vegna lagt til líka frá því sjónarmiði, að þessar gr. væru nú felldar, þannig að ef menn vildu taka þetta upp aftur, þá væri hægt að athuga það betur. En ég veit ekki, hvort allir þeir þm., sem að þessu standa, og þar með þm. stjórnarflokkanna, hafa gert sér þetta fyllilega ljóst. Ég vakti athygli á þessu við 1. umr., og ég geri það aftur nú, af því að ég held, að menn hafi ekki gert sér nægilega grein fyrir, hvaða breytingar þetta frv. hefur í för með sér. Þá álít ég í þriðja lagi, að það hefði verið eðlilegt, um leið og þessari löggjöf um skatt hlutafélaga er breytt, að það hefði verið komið einhverju meira skipulagi og einhverju meira samræmi á löggjöfina um hlutafélög og sérstaklega um hlutaféð. Og við vitum, að vegna þeirrar öru verðrýrnunar á gildi peninga, sem átt hefur sér stað hér á Íslandi á síðasta mannsaldri, er þetta hlutafé, sem er í hlutafélögunum, oft og tíðum nafnið tómt. Hins vegar er það alls ekki eðlilegt eða heilbrigt, að hlutafélög geti haft svona og svona mikinn rekstur, gert svo og svo mikil kaup og annað slíkt, án þess að þarna standi á bak við eitthvert fjármagn. Með þessu móti er raunverulega verið að gefa alls konar svindli undir fótinn. Og með því að gera það mögulegt, að hlutafélög, hve lítið hlutafé sem þau svo hafa, geti fengið af þeim gróða, sem þau hafa, 75% til sín sjálfs og greiði aðeins 25% í skatt til ríkisins, - og svo er spursmálið um, hvað útsvarið verður, - þá er raunverulega verið að skapa þann möguleika, að af miklum gróða, sem hlutafélag hefur, sem hefur mjög lítið hlutafé, jafnvel gróða, sem væri kannske 100% miðað við hlutafé, þá væri hægt að láta sama gilda um slíkt og þó að það væri hlutafélag, sem hefði eðlilegan gróða miðað við vexti af sínu hlutafé. Þetta álít ég óeðlilegt, og ég veit, að t.d. ég held í Danmörku, þar sem farið hefur verið inn á svipaða leið og hér með 25 prósentin, hefur verið höfð sú regla, hefur a.m.k. verið í gildi fram að þessu, að þetta megi ekki fara fram úr ákveðinni hlutfallstölu miðað við hlutaféð, þannig að þegar menn græða kannske fram yfir 20% t.d. af hlutafénu, ef gróðinn er orðinn 20% af hlutafénu eða meiri, þá verði öðruvísi skattar af því. Þetta væri eðlilegt. Sannleikurinn er sá, að það er alveg ótækt að gefa mönnum heimild til þess að geta haft kannske eitthvert smáhlutafé, geta tekið svo e.t.v. jafnmikinn gróða og hlutaféð er og búið svo við svona kjör hvað skattana snertir. Við verðum að muna það, að hlutafélögin á Íslandi eru ekki neitt svipuð hlutafélögum í öðrum löndum, og áður en þeim væru gefin samsvarandi réttindi og þau hafa í öðrum löndum, þarf að breyta þessum hlutum. Ég álít, að það hefði þurft að breyta þarna fleiru. Ég álít, að það hefði þurft að breyta því, að hlutafélög hefðu átt t.d. að birta sína reikninga og það væri skilyrði fyrir því, að þau fengju svona réttindi, - meginið af stórum hlutafélögum erlendis birtir sína reikninga í opinberum blöðum eða skýrslum. - Það yrði að koma einhverju lagi á þetta form fyrir rekstur, sem hlutafélögin eru, áður en þeim væru veitt svona sérréttindi eins og þarna er. Það hefur ekki verið gert með þessu. Það verður látinn vera alveg sami glundroðinn og áður var. Þetta álít ég mjög óheppilegt. Og meðfram af þeirri ástæðu álít ég, að það ætti ekki að samþ. þessar þrjár fyrstu gr. nú. Svo er í síðasta lagi það, að ég álít, að það hefði þurft að koma á allt öðruvísi reglum og ákvörðunum eða jafnvel samkomulagi við atvinnurekendur og þá aðila, sem þessi hlutafélög eiga, um skattframtal, áður en farið væri inn á svona reglur eins og hér eru. Það er vitanlegt, að mikið af þeirri auðsöfnun, sem fram hefur farið á Íslandi á undanförnum árum og jafnvel áratugum, hefur verið beint fyrir skattsvik, vegna þess, hve þröngan stakk skattalöggjöfin hefur skorið allri auðsöfnun. Og þess vegna hefur þessi þröngi stakkur og þau skattsvik, sem hann hefur raunverulega leitt af sér, leitt til þess, að skattaframtölin er tiltölulega lítið að marka, og það er alveg vitað, að það er heilmikil list, sem iðkuð er um það að telja þannig fram, að raunverulega svo og svo mikið af hlutafélögum skammtar sér skattinn sjálft. Ef við viljum komast út úr þessu ófremdarástandi, sem allir hljóta náttúrlega að viðurkenna að sé ófremdarástand, þá verður að verða breyting þarna á frá beggja hálfu. Það er ekki nóg, að ríkið breyti þannig til, að það segi: Nú ætla ég að hætta að vera svona óskaplegt í sköttunum, að ég taki bókstaflega allt af ykkur og jafnvel meira til heldur en það, sem þið græðið, og ég ætla bara að taka 25%. - Ef ríkið segir slíkt, þá verður ríkið að segja um leið: En þá verðið þið nú að hætta því að vera alltaf að telja vitlaust fram, þið verðið sem sé að fara að taka upp heiðarleg skattaframtöl, og ríkið ætlar sér þá um leið að taka upp allt öðruvísi kerfi viðvíkjandi eftirliti með slíku og láta það varða allt öðru, en verið hefur. Það vilja kannske sumir meina, að af því að það sé nú einu sinni komið kapítalistískt skipulag á Íslandi, þá hljóti þar með að fylgja skattsvik og allt slíkt. Það er ekki gefið. Það er að vísu svo í mörgum auðvaldsþjóðfélögum, en það er engan veginn í þeim öllum. Það er í mörgum gömlum og grónum auðvaldsþjóðfélögum þannig, að skattaframtöl eru tiltölulega rétt. Við skulum bara taka eitt fremsta auðvaldsþjóðfélag núna eins og Bandaríkin. Það er nokkurn veginn vitað, að meginið af þeim stóru auðfélögum þar telur rétt fram, og það er hægt að fletta upp í hagskýrslum og fjárhagsskýrslum Bandaríkjanna til þess að reikna það bókstaflega nákvæmlega út, hve mikill gróði allra auðhringa og auðfélaga í Bandaríkjunum sé, og bera það t.d. saman við vinnulaunin. Þetta eru hlutir, sem liggja þar alveg opinberlega fyrir. Ef við eigum að fara að breyta okkar skattalöggjöf í þá átt, sem hér er lagt til, þá þurfum við að láta breyta þessu um leið, þannig að hún hætti, þessi sterka tilhneiging, sem verið hefur - að sumu leyti af máske eðlilegum ástæðum - hjá þeim, sem hafa sinn atvinnurekstur í hlutafélagsformi, að telja rangt fram. Og ríkið, þegar það breytir svona til, þá þarf það bókstaflega að setja sér það sem mark að vera að skapa eiginlega nýtt siðferðisástand í þessum efnum, gera okkar þjóðlíf heilbrigðara hvað þetta snertir. Ef gamla svindlið á allt saman að ganga áfram, þá er engin þörf á að vera að breyta þessu. Þess vegna álít ég, að það hefði verið eðlilegt, þegar svona breyting væri gerð, að mönnum yrði bókstaflega sagt, þeim sem að hlutafélögunum og slíkum félögum standa: Ja, nú er meiningin að gera breytingu á skattalöggjöfinni, sem gengur m.a. út frá því, að héðan í frá verði talið rétt fram og það verði tekið allt öðruvísi á þessum hlutum. - Og það hefði átt að þýða viðvíkjandi t.d. þessum þremur greinum, að þær hefðu í fyrsta lagi átt að öðlast gildi á næsta ári, með skattaframtali fyrir árið í ár. Nú hins vegar er meira að segja búið að telja fram að mestu leyti, vafalaust eftir gömlu reglunni, svo þokkaleg sem hún kann að vera, þannig að þetta kemur bara sem verðlaun þar ofan á, þessar breytingar, sem þarna eru gerðar, og mundu þess vegna síður en svo vera til þess að ýta undir einhvern heilbrigðari „móral“ í þessum efnum. Ég held þess vegna, að það hefði verið nauðsynlegt, að þessum ákvörðunum hefði verið frestað núna, hins vegar fengju menn að víta, að það væri meiningin undir næsta þing að gera þarna breytingar á. Ég hef þess vegna gert það að till. minni á þskj. 490, að fyrstu þrjár greinarnar verði felldar í burtu. Það er ekki vegna þess, að ég sé ekki til viðtals fyrir mitt leyti um breytingu á þessu kerfi. Mér er það alveg ljóst, að það þarf að verða. En ég vil gera þá breytingu þannig, að það séu reistar vissar skorður við því, hve stór og voldug og áhrifarík í þjóðfélaginu hlutafélög, sem einstaklingar eiga, geti orðið. Ég vil, að það séu reistar skorður við því, hve útlent auðmagn geti náð miklum tökum í íslenzku þjóðlífi í formi hlutafélaga. Og ég vil, að það séu reistar skorður við því, hve mikill gróði geti verið af ákveðnu hlutafé, sem njóti svona skattfríðinda eins og hérna er talað um. Og ég vil, að samtímis því sem breytingar yrðu gerðar eitthvað í þessa átt, sem hérna er talað um, þá sé sjálfum skattaframtölunum og sjálfum grundvellinum að skattaframtölunum og aðferðunum við það og afstöðu manna til þessa breytt. Það er ekki kostur á neinu af þessu nú í sambandi við það að afgreiða þetta frv. með þessum þrem greinum í því núna. Þess vegna er það mín till. við þessa umr., að þær séu felldar, en frv. að öðru leyti samþykkt. Ég skal geta þess, að ef nokkur von væri um, að hægt væri að ná nokkru samkomulagi um breytingar þarna á, þá mundi ég, ef mínar till. næðu ekki fram að ganga við þessa umræðu, vera reiðubúinn til þess að vera með í að athuga það undir þriðju, ef þá gæti orðið samkomulag um að breyta í staðinn nokkuð þessum þrem fyrstu greinum. En eins og stendur, þá er ég á móti því að samþykkja þær við þær aðstæður, sem eru enn sem komið er.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja hér nokkur orð út af brtt. minni hl. fjhn. og því, sem flm. og aðrir hafa um þær sagt. Ég vil fyrst taka fram út af brtt, og ræðu hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sem nú síðast lauk máli sínu, að ég held ekki, að það sé ástæða til að óttast í sambandi við þessa skattalagabreytingu svo mjög útlent fjármagn og áhrif þess hér á landi. Ég hygg, að ef útlendingar hugsuðu til að stofna hér til atvinnurekstrar í stærri stíl, þá mundu þeir aldrei ráðast í slíkt nema að undangengnum samningum við stjórnarvöldin um ýmsa hluti því viðkomandi, þannig að Íslendingar mundu alltaf hafa tök á því að tryggja sinn hag í þessum efnum sem öðrum. Að öðru leyti sé ég nú ekki ástæðu til að fara út í að ræða um það, sem hann lagði til, að svo stöddu. En þá eru það brtt. hv. minni hl. á þskj. 502. Fyrsta brtt. er um það, að hlutafélög og önnur slík megi draga frá tekjum sínum 8% af innborguðu hlutafé eða stofnfé, hvort sem það er greitt út til hluthafanna eða ekki. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að hlutafé í hlutafélögum er eign hluthafanna, en ekki félagsins. Ég verð því að segja, að það er tæpast eðlilegt, að félögin megi draga frá skattskyldum tekjum sínum arð af hlutafénu og leggja hann í sína eigin sjóði. Þetta hefur að vísu verið látið viðgangast undanfarið, en þá var nú líka prósentan, sem mátti draga frá, allmiklu lægri, en hér er lagt til. Ég vil nefna það til samanburðar, að samvinnufélög mega draga frá við skattframtal hæfilega vexti af stofnsjóðunum, en þó því aðeins, að vextirnir verði séreign félagsmannanna, en fari ekki í sameignarsjóði félagsins. Og ég býst ekki við, að samvinnufélögin óski neinnar breytingar á þessu. Mér finnst það eðlilegt, að þarna gildi það sama að því er hlutafélögin varðar. Í 2. brtt. hv. minni hl. er lagt til, að allar tekjur skipverja á fiskiskipum verði skattfrjálsar, Ekki hafa þeir hv. flm. haft fyrir því að athuga, hvað þetta mundi lækka skatttekjur ríkisins, a.m.k. flytja þeir ekki fram neinar upplýsingar um það. Þetta er þó ekki smávægilegt atriði. Í þessum hópi eru margir mjög tekjuháir menn. Og það er líka önnur hlið á málinu. Ég held það sé óhætt að fullyrða, að mörgum öðrum þjóðfélagsþegnum, sem vinna að nauðsynjastörfum, væri gert rangt til, ef skattgreiðslur þeirra yrðu óbreyttar, en þetta væri samþykkt, að undanþiggja þannig fjölmenna stétt og þar á meðal marga tekjuháa menn algerlega tekjuskatti til ríkisins. Ég vil minna á það, eins og áður hefur verið tekið fram, að í stjórnarfrv., sem fyrir liggur, eru ákvæði, sem auka töluvert skattfrádrátt fiskimanna, sem þeir hafa notið að undanförnu, og um þetta hefur orðið samkomulag innan ríkisstj. og við aðra aðila. Ég tel því ekki, að það sé hægt að fallast á þetta. Þarna er vitanlega um yfirboð að ræða af hálfu stjórnarandstæðinga, eitt af því, sem menn eru nú vanir að sjá svona annað slagið. Þá er einnig í sömu brtt., b-lið, till. um það, að menn megi draga frá tekjum við skattframtal gjafir til kirkna svo og félaga og stofnana, sem vinna að vísindum, menningar- og mannúðarmálum, eins og það er orðað í till. Frádrátturinn má nema allt að 15% af nettótekjum skattþegns. Ríkið leggur árlega fram mikið fé úr sjóði sínum til þessara mála samkvæmt lögum og öðrum ákvörðunum Alþingis. En hér er lagt til, að einstaklingunum verði auk þess veitt heimild til að ráðstafa ríkisfé til slíkra hluta. Ekki sýnist mér ástæða til að samþykkja þetta. Það hefur lengi tíðkazt, að menn færðu gjafir til kirkna og margs annars, sem þeir vilja styðja. Svo hefur verið hér á landi um margar aldir, T.d. eignuðust kirkjur ítök víða, sem þeim voru gefin, og miklar gjafir fengu þær einnig í öðru formi. Um þetta má lesa í ritum frá liðnum tímum, en ekki minnist ég þess að hafa heyrt, að menn hafi á fyrri tíð farið þess á leit við kónginn í Kaupmannahöfn og aðra stjórnendur Íslands þar í borg, meðan þeir fóru með málefni Íslendinga, að þeir legðu fram nokkurn hlut af andvirði gjafanna. Enn gefa landsmenn oft stórfé til kirkna og til líknar- og menningarmála á hverju ári. Fyrir allmörgum árum gaf athafnasamur útgerðarmaður í kaupstað hér eigi allfjarri, ef ég man rétt, byggðarlagi sínu heila höll, og ágóðanum af þeirri starfsemi, sem þar fer fram, mun varið til líknar- og menningarmála í kaupstaðnum. Ég get gjarnan líka sagt frá öðru alveg nýju dæmi, sem ég þekki. Í sveit á Norðurlandi var í fyrra hafin bygging nýrrar kirkju í stað gamallar timburkirkju, sem þar var fyrir, og vinnumaður á kirkjustaðnum gaf allt sementið, sem þurfti til kirkjubyggingarinnar. Svona mætti lengi halda áfram að nefna dæmi um höfðinglegar gjafir einstakra manna, þó að hér verði staðar numið. Dæmin um þetta eru óteljandi eins og vötnin á Tvídægru. Menn halda áfram að gefa fé til kirkna og heita á kirkjur og líknarstofnanir. Þær verða vel við. Og áheitaféð heldur áfram að streyma í sjóð Strandarkirkju og fleiri guðshúsa. Þannig mun verða áfram haldið, en við skulum ekki vera að blanda ríkissjóði inn í þetta. Ég held, að gjafirnar verði gefendunum sjálfum til meiri sálubótar, ef þeir veita þær eins og áður, án þess að hljóta til þess ríkisstyrk. Þá má líka benda á það, að þó að engin breyting verði á skattalögunum, létta menn skattabyrði sína með því að veita gjafir. Við það lækkar eignarskatturinn og eignarútsvarið. Á síðasta þingi var lagður skattur á stóreignir. Kvartanir hafa heyrzt yfir honum. Ég býst nú reyndar við, að sumum, sem eiga að borga slíkan skatt, þyki nokkur upphefð í að vera í hópi þeirra manna, sem slíkan skatt greiða. En svo eru aðrir, sem vilja losna við hann og tala jafnvel um málshöfðun til þess að reyna að komast hjá skattgreiðslunni. Ef þessir menn hefðu nú verið forsjálir og verið búnir að gefa það, sem þeir áttu umfram 1 millj. kr., til kirkna eða einhverra góðra stofnana annarra, þá hefðu þeir losnað við skattinn og allar áhyggjur í því sambandi. Þannig geta menn grætt sjálfir peningalega á því að gefa, þó að ekki verði lögleiddur sérstakur ríkisstyrkur til þeirra framkvæmda. 3. brtt. minni hl. snertir skattgreiðslur hjóna. Er þar lagt til, að tekjum allra hjóna verði skipt til helminga og reiknaður skattur af hvorum helmingi fyrir sig. Ekkert er um það sagt frekar, en um aðrar brtt. minni hl., hvað þetta mundi valda mikilli skerðingu á tekjum ríkissjóðs, en hún hlyti að verða mjög mikil. Sanngjörn niðurstaða samanborið við skattgreiðslur ókvæntra manna mundi heldur ekki fást með þessu. Í till. finnst mér hvorki gætt þeirrar sanngirni né hófsemi, sem þyrfti að vera. Hv. 9. landsk. segir, að samkvæmt till., sem meiri hl. fjhn. flytur, verði hjón, þar sem konan vinnur heima, að bera fulla skattabyrði. Við þetta er það að athuga, að tekjur af vinnu konu að heimilisstörfum eru ekki taldar skattskyldar tekjur, en vinna húsfreyjunnar við húsmóðurstörf, einkum á barnmörgum heimilum, er vitanlega ákaflega mikils virði. Minni hl. leggur að vísu til, að það sé lækkaður lítið eitt persónufrádráttur hjóna, en sú lækkun er tiltölulega lítil. Hv. þm. A-Húnv. segir um þetta, að það sé gerður réttindamunur á hjónum eftir því, hvar þau eru, og hann talaði nokkuð um húsfreyjurnar í sveitunum í því sambandi. Ég vil benda á það, sem segir um þessar till. viðkomandi hjónaskattinum í grg., sem fylgir nefndaráliti meiri hlutans. Sú grg. er frá n., sem undirbjó þessar till. Og þar er bent á það, að þegar um er að ræða vinnu giftrar konu á heimilinu að framleiðslustörfum eða öflun skattskyldra tekna á annan hátt, þar sem hún vinnur í félagi við bónda sinn, þá verði það í ýmsum tilfellum nokkuð erfitt mat á því, hvað eigi að telja henni mikinn hlut af heildartekjunum. Það liggur ekki eins ljóst fyrir og þegar um er að ræða vinnu konu fyrir launum utan heimilis. Ég held líka, að það væri rétt fyrir hv. þm. A-Húnv. og aðra að láta bíða nokkrar fullyrðingar um útkomuna af þessu, þangað til nokkur reynsla er fengin. Það er nú svo, að bændur eru yfirleitt ekki hátekjumenn, og við mættum gjarnan sjá, hvernig útkoman af þessu verður, hvað skattur þeirra lækkar hlutfallslega frá því, sem nú er, við þessa breytingu og þá samanborið við þær breytingar, sem verða hjá öðrum. En ég held, að þetta sé í fyrsta sinn, sem hafa komið fram till. í þessu máli, sem gera ráð fyrir því, að þær konur, sem vinna að öflun skattskyldra tekna á heimilum með mönnum sínum, njóti ívilnunar, en það er vitanlega sjálfsagt að hafa það þannig, þó að þeim, sem áður hafa verið með till. um þessi efni, hafi, að ég held, alltaf yfirsézt þar. 4. brtt. hv. minni hl. er um eignarskattinn. Ég hef áður gert grein fyrir því, að skattaákvæðin í frv. muni gefa svipaðar heildartekjur af eignarskatti og nú er, en þar á mundi mikið skorta, ef brtt. minni hl. verður samþykkt. Og ég vil vekja athygli á því, að þeir, sem hafa átt eignir sínar að mestu í fasteignum undanfarið, hafa sloppið langtum betur við skattgreiðslur heldur en aðrir, þeir sem hafa átt eignir sínar að mestu í öðrum verðmætum. Þetta stafar af því, hvað fasteignamatið var um langan tíma úrelt og í fullkomnu ósamræmi við mat á öðrum eignum til skatts. Hv. þm. A-Húnv. flutti hér ræðu áðan og talaði aðallega um þetta atriði í frv., og hann las hér upp heilmikið af tölum, útreikningum um það, skildist mér, hvað eignarskattur hefði verið undanfarið og hvað hann yrði í einstökum tilfellum og í einstökum héruðum, eftir að búið væri að samþykkja frv. Ekki gat ég tekið niður allar þessar tölur, enda fannst mér það ekki þess virði að gera það. En þó tók ég eftir því, að svo að segja í upphafi þessa talnalesturs sagði hann, að nú væri eignarskattur af 40 þús. kr. eign eða hefði verið 75 kr. Þetta er vitleysa. Eignarskattur af 40 þús. kr. eign hefur um mörg undanfarin ár verið 112 kr. og 50 aurar, en ekki 75 kr. Og ég get bezt trúað því, að allur hans útreikningur og talnaupplestur sé byggður á sandi eins og þessi tala, og ég verð að segja það, að þeim þingmanni, sem fer á slíku hundavaði og ekki hirðir um að vanda málflutning sinn betur en þetta, honum ferst illa að brigzla öðrum mönnum um, að þeir fari með blekkingar í skattamálum, en hann leyfði sér að bera slíkt fram áðan án þess að færa þó nokkur rök fyrir þeim áburði. Og hvað sem hann segir um fasteignamat og eignarskatt, þá er vissa fyrir því, að það er langt frá því, að fasteignamatið nýja yfirleitt, sé nokkuð nærri gangverði á fasteignum, þannig að fasteignaeigendur njóta þar mikillar ívilnunar í eignarskatti, þó að stórum minna sé, en áður var. Það er því svo langt frá því, sem hugsazt getur, að með þessum nýju ákvæðum í frv. sé nokkuð gengið á rétt fasteignaeigenda í landinu. Loks flytur hv. minni hl. till. um, að aftan við síðustu frvgr. komi ákvæði til bráðabirgða. Það ákvæði er um útgáfu fríhlutabréfa án nokkurrar skattgreiðslu. Ég verð að segja það, að mér finnst ekki auðvelt að átta sig á þessu máli í skjótri svipan, en hins vegar er hér eftir mjög takmarkaður tími til meðferðar á frv., þar sem til þess er ætlazt, að það hljóti fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Mér sýnist því ekki fært að samþykkja þetta. Ég held, að það þyrfti nánari athugunar við, heldur en nú er hægt að láta fram fara, áður en tekin væri ákvörðun um það, hvort slíkt ætti rétt á sér eða eitthvað í þá átt. Mér sýnist það ljóst, að brtt. hv. minni hl. mundu hafa í för með sér mikla skerðingu á þeim skattatekjum, sem ríkissjóði eru ætlaðar í fjárlögum þessa árs, og það sýnir takmarkaða ábyrgðartilfinningu flutningsmanna, að ekki sé meira sagt.