Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar nr. 100/2007, lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007 og lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997. Fyrir skemmstu mælti hv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Í því frumvarpi, sem er liður í heildarendurskoðun laga um almannatryggingar, er gert ráð fyrir ýmsum breytingum á lögunum sem lúta að almennum ákvæðum, formi laganna og stjórnsýslu. Málið er nú til umfjöllunar í velferðarnefnd en ljóst þykir að ekki mun nást að afgreiða frumvarpið fyrir næstu áramót eins og gert hafði verið ráð fyrir. Að stærstum hluta kemur það ekki að sök. Ég geri ráð fyrir að velferðarnefnd muni leggja til breytingu hvað varðar gildistöku laganna þannig að þau öðlist gildi á næsta ári. Aftur á móti er einn þáttur í því frumvarpi sem ekki er hægt að fresta að ræða. Sá þáttur varðar svokallaðar víxlverkanir í samspili og örorkulífeyris úr lífeyrissjóðum og örorkubóta almannatrygginga. Víxlverkanir þessar lýsa sér þannig að greiðslur úr lífeyrissjóðum skerða örorkubætur samkvæmt lögum um almannatryggingar og félagslega aðstoð. Í samþykktum lífeyrissjóða er síðan kveðið á um að heildartekjur örorkulífeyrisþega eftir orkutap mega ekki vera hærri en þær tekjur sem hann hafði fyrir orkutap. Þegar lífeyrissjóðir gera samanburð á tekjum öryrkja fyrir og eftir orkutap reikna þeir m.a. með bótum almannatrygginga. Það hefur þau áhrif að ef bætur almannatrygginga hækka þá lækka lífeyrissjóðirnir í mörgum tilfellum örorkulífeyrisgreiðslur sínar á móti þeirri hækkun þar sem tekjur öryrkjans, að meðtöldum bótum almannatrygginga, eru orðnar hærri en þær voru áður en viðkomandi varð öryrki. Við þá lækkun hækka bætur almannatrygginga sem aftur leiðir til lækkunar lífeyrissjóðsgreiðslna. Hið sama gerist ef greiðslur örorkulífeyris úr lífeyrissjóðum hækka því að þá lækka bætur almannatrygginga, sem getur síðan leitt til frekari hækkunar frá lífeyrissjóði og svo koll af kolli. Með lögum nr. 106/2011, um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sem samþykkt voru í september 2011, var tímabundið komið í veg fyrir víxlverkun í samspili örorkubóta almannatrygginga og lífeyrissjóða. Voru lögin sett í kjölfar yfirlýsinga stjórnvalda og Landssamtaka lífeyrissjóða um víxlverkun og örorkulífeyris almannatrygginga og lífeyris úr lífeyrissjóðum og hækkun frítekjumarks ellilífeyrisþega í áföngum. Kom það fram að þess væri vænst að fyrir árslok 2013 yrði endurskoðun á sambandi og samspili lífeyrissjóða og almannatrygginga lokið og að sú vinna mundi leiða fram lausn á víxlverkan örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum. Þeirri vinnu er hins vegar ekki lokið og því er nauðsynlegt að bregðast við með einum eða öðrum hætti til að koma í veg fyrir að víxlverkun hefjist að nýju. Brýn þörf er á því að samþykkja það frumvarp sem hér er til umræðu fyrir áramót. Bráðabirgðaákvæði runnu út um síðustu áramót og þar sem ekki hefur fundist varanleg lausn á vandamálinu í samspili þessara tveggja meginstoða lífeyristrygginga á Íslandi þarf að bregðast við því. Að öðrum kosti munu þessar víxlverkanir hefjast að nýju sem hefur sérstaklega neikvæð áhrif á þá sem greiðslurnar þiggja, þ.e. öryrkja. Varanleg lausn á þessu vandamáli mun vonandi birtast okkur í niðurstöðum þeirrar nefndar sem er að endurskoða almannatryggingalögin og hv. þm. Pétur H. Blöndal stýrir. Þar er m.a. verið að skoða það hvernig við getum tekið starfsgetumat í stað örorkumats og um leið breytt því bótakerfi sem við búum við í dag til einföldunar. Einn þátturinn í þeirri vinnu er einmitt að útiloka að öryrkjar þurfi að búa við slíkt regluverk sem veldur þessum víxlverkunum Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir ræðuna. Hér er verið að skerða kjör öryrkja enn um hálfan milljarð, en það er ekki á ábyrgð framsögumannsins heldur hæstv. ráðherra. Við munum ræða það við hann síðar undir þessari umræðu. Ég vildi hins vegar beina því til varaformanns nefndarinnar að nefndin skoði sérstaklega í umfjöllun sinni um málið það þak sem hún vísar til, að öryrki megi ekki hafa hærri bætur en tekjurnar voru þegar hann varð öryrki. Það er sennilega það ósanngjarnasta í lífeyriskerfi okkar landsmanna vegna þess að sá framreikningur er gerður á grundvelli neysluvísitölu. Þakið sem öryrkinn þarf að búa við eru launin eins og þau voru þegar hann varð öryrki. Það er allt í lagi í eitt, tvö, þrjú ár, en yfir langan tíma hækka laun meira en verðbólgan er. Kaupið hækkar 2–3% meira á ári, 20–30% meira á hverjum tíu árum. Það þýðir að það þak sem öryrkinn rekst upp undir, þ.e. launin sem hann var með þegar hann varð öryrki, lækkar í raun og veru sífellt ár frá ári í samanburði við aðra. Ég held að það sé einfaldast að lýsa því þannig fyrir þingmönnum að það er líkt og launaþak væri á Alþingi sem miðað væri við launin eins og þau voru á Alþingi árið 1974. Það er eins og menn mundu horfa á kaupmáttinn fyrir þingmenn 2014 eins og kaupmáttur þingmanna var 1974. Og alltaf þegar laun þingmanna færu upp fyrir þau laun sem þeir höfðu 1974 væri það sem umfram er tekið af þeim vegna þess að allt væri miðað út frá neyslunni eins og hún var 1974. Það er hlutskipti þess sem varð öryrki 1974 og er enn á bótum. Það er allt tekið af honum umfram það sem hann var með í laun árið 1974. Við þekkjum það öll og vitum að heimilin í dag hafa ekki sömu þarfir og þau höfðu 1974. Þess vegna er svo ósegjanlega 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágæta ábendingu. Málin sem við ræðum hér eru gríðarlega flókin og umsvifamikil og það er mikil vinna að fara í gegnum það allt eins og við þekkjum öll hérna inni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætar ábendingar og tek þær með mér sem veganesti í þá vinnu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Segja má að ég komi hér upp til að ræða sama málið með mjög stuttu millibili. Ég vil byrja á því að þakka meiri hluta velferðarnefndar kærlega fyrir að hafa tekið ákvörðun um að leggja fram þetta frumvarp þannig að við getum tryggt að það taki gildi fyrir áramót. Eins og fram kom er ljóst að framkvæmd laga nr. 106/2011, um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sem samþykkt voru í september 2011 og komu tímabundið í veg fyrir víxlverkanir, er mjög kostnaðarsöm og mundi kostnaður ríkissjóðs af framlengingu á gildistíma lagaákvæðanna verða gríðarlega mikill. Skýrist það einkum af því að sú reikniregla sem notuð var um framkvæmd lagaákvæðisins leiddi til þess að frítekjumark tekjutryggingar og heimilisuppbótar örorkulífeyrisþega varð umtalsvert hærri á gildistíma lagaákvæðanna en frítekjumörk samkvæmt almannatryggingalögum og lögum um félagslega aðstoð hefðu ella leitt til. Vegna óvissu um hvort nægar fjárheimildir væru til að mæta þeim auknu útgjöldum sem hlytust af beinni framlengingu lagaákvæðisins skipaði ég starfshóp til að greina hvaða leiðir væru mögulegar til skemmri tíma þegar gildistími lagaákvæðanna væri útrunninn, en eins og fram kom í framsöguræðunni hefur ákvæðið fallið úr gildi. Starfshópurinn lagðist yfir þetta flókna verkefni og skilaði niðurstöðum í skýrslu fyrr á þessu ári þar sem nefndar voru tilteknar leiðir m.a. til að fyrirbyggja að víxlverkun hæfist að nýju. Ein þeirra leiða sem starfshópurinn lagði fram til skoðunar felur það í sér að gagnvart hverjum og einum örorkulífeyrisþega verði gerður samanburður á þeim fjárhæðum sem hann nyti miðað við frítekjumörk og skerðingarhlutföll ársins 2013. Er það samkvæmt þeim sérreglum sem leiða má af framkvæmd lagaákvæðisins ásamt 3,6% bótahækkun sem varð um síðustu áramót og hins vegar fjárhæðum miðað við almennar reglur ársins 2014. Samanburður á þessum reglum mun fara fram í endurreikningi bóta í ágúst 2015 vegna greiðslna ársins 2014 og verður þeim útreikningi beitt sem hagstæðari er fyrir hvern og einn örorkulífeyrisþega. Með frumvarpi þessu er lagt til að sú leið sem ég hef nú lýst í stuttu máli verði lögfest. Í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir samanburði á útreikningi tekjutryggingar örorkulífeyrisþega á árinu 2014, en í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir sams konar reglu er varðar heimilisuppbót, en víxlverkunin nær til þessara tveggja bótaflokka. Þá er gert ráð fyrir því í 3. gr. að lífeyrissjóðum verði á árinu 2014 áfram óheimilt að láta almennar hækkanir sem kunna verða á örorkulífeyrisgreiðslum samkvæmt lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð, leiða til lækkunar á örorkulífeyri sjóðfélaga úr lífeyrissjóði. Samkvæmt útreikningum Tryggingastofnunar ríkisins munu þær reglur sem ég hef útlistað hér, þ.e. sérreglur ársins 2013, koma betur út fyrir þá örorkulífeyrisþega sem hafa lífeyrissjóðstekjur á bilinu 27.400 kr. til 261.924 kr. á árinu 2014. Fyrir þá örorkulífeyrisþega sem hafa lífeyrissjóðstekjur sem eru undir frítekjumarkinu, sem er 27.400 kr. á mánuði, skiptir ekki máli hvorri reglunni er beitt þar sem lífeyrissjóðstekjur þeirra hafa ekki áhrif á greiðslu tekjutryggingar eða heimilisuppbótar. Þeir sem hafa lífeyrissjóðstekjur yfir 261.924 kr. munu aftur á móti fá greitt samkvæmt almennum reglum ársins 2014, en þær reglur koma betur út fyrir þann hóp. Verði frumvarp þetta að lögum mun breytingin því hlífa tekjulágum lífeyrisþegum við afleiðingum þess að lagaákvæðið er útrunnið. Ég lagði mikla áherslu á að svo yrði. Nefndin hefur fjallað um málið í tengslum við almannatryggingafrumvarpið og tekið þá ákvörðun að flytja þetta frumvarp. Ýmsar spurningar vöknuðu við vinnslu málsins. Til þess að svara þeim hér þá væri kostnaðurinn við það að framlengja ákvæðið óbreytt hærri en hér er verið að leggja til, eins og kom svo sem fram í andsvari hv. þm. Helga Hjörvars. Ef bráðabirgðaákvæðið væri framlengt óbreytt mundi hið sérstaka frítekjumark sem myndast við framkvæmd þess halda áfram að hækka. Gert er ráð fyrir að nettó útgjaldaauki ríkissjóðs vegna þess yrði á bilinu 1–1,1 milljarður kr. Þeir fjármunir voru einfaldlega ekki fyrir hendi. Því var reynt að leita annarra og ódýrari leiða til að koma í veg fyrir að víxlverkanir hæfust að nýju. Þar vildi ég horfa sérstaklega til þeirra sem eru með lægstu tekjurnar í almannatryggingakerfinu. Von okkar var sú að þegar þessu yrði komið á mundi liggja fyrir niðurstaða varðandi breytingar á almannatryggingum og búið væri að finna varanlega lausn á málinu. Sú lausn hafði ekki birst í vinnu svokallaðrar Árnanefndar eða í því frumvarpi sem kom frá fyrrverandi velferðarráðherra, en unnið er að því í nefnd, eins og hv. þm. Þórunn Egilsdóttir fór yfir, sem hv. þm. Pétur Blöndal stýrir varðandi endurskoðun almannatryggingakerfisins þar sem verið er að skoða möguleikana á því að taka upp starfsgetumat í stað núgildandi örorkumats. Enn hefur ekki náðst samkomulag í nefndinni um hvaða leið skuli fara í þeim efnum. Ég leyfi mér þó að vera bjartsýn og vonast til þess að við munum sjá niðurstöðu þeirrar vinnu fljótlega eftir áramótin. Verði tekið upp nýtt starfsgetumat, eins og ég hef lagt áherslu á, mun það leiða til þess að það greiðslukerfi sem við búum við í dag verður stokkað upp og að öllum líkindum fundnar lausnir til framtíðar varðandi samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða. Ég geri ráð fyrir því að í nefndinni verði allt kapp lagt á að finna framtíðarlausn á þessu vandamáli. Þegar Öryrkjabandalagið tók þetta mál upp við mig af því þeir höfðu áhyggjur af því að lagaákvæðið væri að detta upp fyrir, lögðu þeir til tvær leiðir; annars vegar einfaldlega að banna lífeyrissjóðum að skerða á grundvelli greiðslna frá almannatryggingum og hins vegar að framlengja ákvæðið óbreytt. Þessar leiðir voru skoðaðar af starfshópnum, en eins og ég nefndi sáum við ekki fram á að við gætum unnið með aðra upphæð en þá sem var við fyrra ákvæðið. Óhætt er að fullyrða að þær hugmyndir að gera lífeyrissjóðum óheimilt að líta til greiðslna almannatrygginga við tekjuathugun vegna lífeyrisgreiðslna, sem er sambærileg þeirri hugmynd sem hv. þm. Helgi Hjörvar ræddi í andsvari sínu, vakti ekki mikla kátínu hjá lífeyrissjóðunum. Ég get hins vegar alveg sagt það hér að það hefði kannski verið sú leið sem mér hefði hugnast best. Hins vegar voru færð rök fyrir því að tryggingafræðileg staða lífeyrissjóðanna með þunga örorkubyrði mundi versna með þeim afleiðingum að þeir sjóðir skerða réttindi sjóðfélaga sinna. Við höfum nú heyrt viðbrögðin í þinginu varðandi örorkubyrði lífeyrissjóðanna og þá miklu samúð sem stjórnarandstaðan virðist hafa gagnvart þeim málflutningi. Þess ber að geta að þessi leið mundi að þeirra mati í einhverjum tilvikum leiða til þess að tekjur viðkomandi lífeyrisþega yrðu töluvert hærri en þær tekjur sem hann hafði fyrir orkutapið, eins og alltaf er rætt um, og það gæti leitt til þess að minni hvati verði til endurhæfingar sem gæti, þegar upp er staðið, orðið kostnaðarsamara bæði fyrir ríkissjóð og lífeyrissjóðina. Ég tel ástæðu til þess að fara betur yfir þá röksemdafærslu vegna þess að ég hef ákveðnar efasemdir um að þetta muni raunverulega leiða til minni hvata til endurhæfingar. Ég held að það sé alveg hægt að koma hér upp kerfi þar sem eru jákvæðir hvatar til endurhæfingar. Við höfum líka séð það í könnunum meðal öryrkja að það er mikill vilji hjá meginþorra öryrkja að vera virkir á vinnumarkaði og fá störf við hæfi. Haldinn var mjög fjölmennur fundur, sem sprengdi næstum húsnæðið utan af sér, sem sneri að atvinnumálum öryrkja. Það sýnir hversu mikill vilji er meðal öryrkja til að eiga endurkvæmt á vinnumarkaðinn og geta orðið virkir þátttakendur atvinnulífinu. Ég vildi samt aðeins fara í gegnum þetta hér og svara betur þeim spurningum sem ég veit að vaknað hafa í velferðarnefnd.

Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn lofaði öryrkjum fyrir kosningar sem fram fóru bara í fyrra, að afnumdar yrðu síðustu skerðingarnar sem gripið var til í hruninu. Svo kemur hæstv. félagsmálaráðherra upp ári eftir að hann er kjörinn í þessu umboði og skerðir greiðslur til öryrkja um hálfan milljarð frá því sem þær voru í þessu samhengi - um hálfan milljarð. Þetta verður ekki kallað neitt annað en hrein svik á þeim loforðum sem Framsóknarflokkurinn gaf öryrkjum. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé enginn vilji til þess í ríkisstjórninni að láta fjármuni af hendi rakna til þess að bæta kjör öryrkja, að minnsta kosti að halda inni þeim greiðslum sem voru til þess að varna víxlverkuninni en ekki að draga úr þeim um 500 milljónir. Það kemur manni kannski ekki á óvart þegar búið er á milli umræðna að leggja í mikinn leiðangur til þess að lækka örorkubætur sérstaklega um hálft prósent, en mér kemur það samt á óvart að fá þetta í frumvarpi frá hæstv. félagsmálaráðherra Eygló Harðardóttur. Ég hefði vænst meira af ráðherranum en að hann komi hér inn með hálfs milljarðs skerðingu á þeim greiðslum sem runnu til öryrkja á síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar þekkir ágætlega þá höfum við staðið nákvæmlega við það sem lofað var varðandi það að taka til baka þær skerðingar sem hann og félagar hans stóðu fyrir 2009 varðandi almannatryggingarnar. Það hefur leitt til þess að núna á síðustu tveimur árum hafa greiðslur vegna bóta um félagslega aðstoð hækkað um 13% og til lífeyristrygginga um 21% á tveimur árum. Það er líka mikilvægt að koma því á framfæri að við erum að hækka hér bætur. Ég veit að hv. þingmaður er það vel gefinn að hann skilur það ágætlega. Á þessu ári höfum við hækkað bætur um 3,6%, það eru almennar hækkanir. Við leggjum til að þær verði hækkaðar um 3% á næsta ári, samtals um 6,7%, á meðan verðbólga hækkar um 5% á sama tíma. Það er því alveg á hreinu að við höfum staðið við það sem við lofuðum.  Eins og ég kom inn á hefði sú leið sem mér hugnaðist best, þurft töluvert meiri skoðun. Miðað við það að stjórnarandstaðan hefur farið hamförum varðandi framlag til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóðanna þá er ég ekki viss um að ég mundi fá mikinn stuðning frá hv. þingmanni til þess að gera það.

Virðulegur forseti. Það eina sem ríkisstjórnin gerði í kjörum öryrkja var að láta skerðingarnar falla niður sem áttu að gera það. En svo fellir hún sérstaklega niður hálfan milljarð í greiðslum nú þegar ríkissjóður er kominn í plús, sem þó var ákveðið að stofna til á erfiðustu tímum í sögu Íslands. Hæstv. félagsmálaráðherra. Laun í landinu hafa í ár og munu á næsta ári hækka miklu meira en þetta, þannig að öryrkjar dragast enn aftur úr. Hæstv. félagsmálaráðherra. Eru það efndirnar á loforðunum að láta öryrkja halda áfram að dragast aftur úr og skerða síðan sérstaklega um hálfan milljarð greiðslur til að koma í veg fyrir víxlverkanir á milli almannatrygginga og lífeyrssjóðanna þegar allir stjórnmálaflokkar á Alþingi hafa heitið því að reyna að draga úr tekjutengingum í þessu kerfi öllu saman?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn á ný fyrir andsvarið. Ég vil að það sé samt algjörlega skýrt, og ég veit að hv. þingmaður skilur það, að ef við hefðum ekki lagt fram þessa tillögu hefði ríkissjóður sparað sér 1,1 milljarð. En með því að leggja þetta til tryggjum við að ákvæðið haldist inni. Við viljum standa vörð um öryrkjana og stöndum sérstaklega vörð um þá tekjulægstu. Hv. þingmaður talar ekki um þær upphæðir sem ég nefndi um þær aukningar sem orðið hafa í almannatryggingum. Væntanlega treystir hann sér ekki til að taka þá umræðu. Með fjárlögum fyrir árið 2015 og líka fjárlögum fyrir yfirstandandi ár, 2014, bætum við verulega í. Hv. þingmaður getur treyst á að ég mun halda áfram eins og ég mögulega get fyrir bættum kjörum allra þeirra sem fá greiðslur í gegnum almannatryggingar.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þessa umræðu, m.a. vegna þess að hér er líka verið að ræða hversu mikið hefur verið staðið við af loforðum. Ég efast svo sem ekkert um góðan vilja hæstv. ráðherra en aftur á móti efast ég mjög um það að hún fái nokkurn stuðning frá ríkisstjórnarflokkunum til þess að standa við þau loforð sem gefin voru. Mig langar af þessu tilefni að spyrja hæstv. ráðherra hvað hún gerði í launum öryrkja umfram það sem búið var að ákveða, þ.e. að skerðingarmörk mundu falla niður? Í öðru lagi ætla ég að segja sem sá sem ber ábyrgð á mörgu frá fyrri ráðherratíð að það var útreikningur úr velferðarráðuneytinu á þeim tíma að misgengið þar sem menn höfðu ekki í sjálfu sér staðið við að fullu greiðslur til lífeyrisþega hefði þegar verið um 7–8%, það eru til útreikningar á því. Fyrir síðustu kosningar sögðum við meðal annars í Samfylkingunni að það þyrfti að leiðrétta. Það er ekkert búið. Síðan segir hæstv. ráðherra hér að það sé 6,7% hækkun á tveimur árum. Við erum að fá tilkynningu um það núna að launin á þessu ári hafi hækkað um 6,4%, bara á þessu ári. Við skulum því ekki hæla okkur af því að búið sé að gera nóg fyrir öryrkjana. En það sem verið er að ræða eru víxlverkanirnar og samkomulagið sem gert var á sínum tíma og var tímabundið vegna þess að það átti að finna varanlega lausn. Mér er kunnugt um að Öryrkjabandalagið kom í ráðuneytið eftir kosningarnar 2013 og óskaði eftir því að þessi ákvæði yrðu skoðuð, hvernig farið yrði með þau. Þau voru ekki framlengd. Nú koma menn inn í þingið rétt fyrir jól, þar sem enginn tími er til að fjalla um þetta í nefndum, með tillögur um hvernig eigi að leysa þetta með mjög flóknum aðferðum en þó til bráðabirgða. Menn segja: Ef við gerum það ekki mun þetta falla út. Auðvitað er það einn möguleikinn. Enginn af þeim sem fjölluðu um þetta í velferðarnefnd óskar eftir því. Það vilja allir að þetta verði framlengt á einhvern hátt. Minni hlutinn hefur tekið þá afstöðu að vilja framlengja það með óbreyttu ákvæði. Af hverju er það? 

Virðulegi forseti. Eins og ég fór í gegnum í fyrra andsvari mínu er alveg skýrt hvað það var nákvæmlega sem var lofað varðandi bætur almannatrygginga. Við það hefur verið staðið. Það hefur líka komið fram í svörum til þingmanna, bæði þar sem verið er að bera saman verðlagsþróun og launaþróun, að við erum að greiða meira inn í almannatryggingakerfið núna, jafnvel þótt þessar tölur séu skoðaðar og fjölgun lífeyrisþega einnig tekin til hliðar. Það endurspeglast náttúrlega í þeim tölum sem ég var að tala um, annars vegar þá 13% félagslega aðstoðin og hins vegar um 20% vegna lífeyrisgreiðslna eða lífeyristrygginganna. Ég held því að það sé alveg ljóst að við höfum verið að gera betur. En við þekkjum líka að þarna eru hópar sem eru ekki með neinar aðrar greiðslur en frá almannatryggingum. Ég held að það sé almenn samstaða í þinginu og þingmenn geta treyst á að það gildir sem var nefnt hér, það gildir um ríkisstjórnina og stjórnarflokkana og stjórnarandstöðuna að menn vilja gera betur, það er verið að huga að því. Ég hef hins vegar einnig bent á að það er fólk sem fær greiðslur úr almannatryggingum og segir sjálft að það nái endum saman og telur sig hafa það þokkalegt. Það sem ég hef lagt áherslu á er að huga að þeim sem eru með minnst á milli handanna og þar kemur að húsnæðiskostnaðinum, ekki beint að greiðslum sem koma í gegnum almannatryggingar heldur hvernig við getum náð húsnæðiskostnaðinum niður. Þess vegna hef ég lagt mjög mikla áherslu á húsnæðismálin og hef saknað þess, ég skal alveg viðurkenna það, t.d. í þeim ályktunum sem hafa verið að koma núna frá Öryrkjabandalaginu til okkar þingmanna og ríkisstjórnarinnar að ekki sé meira rætt um mikilvægi þess að ná niður húsnæðiskostnaði fyrir þennan hóp.

Hæstv. forseti. Vonandi fáum við tækifæri til þess að gera upp hvað var staðið við af loforðunum frá því fyrir kosningar, því að mörg af þeim kannast menn ekkert við eftir á og hafa bara sagt: Það átti að jafna við 2009. Í rauninni hafa menn staðið við það, það var gert nákvæmlega það sem fyrri ríkisstjórn var búin að ákveða og ekkert meira. Ég efast ekki um að það séu margir sem vilja gera betur en það hefur því miður ekki tekist og það er verið að fara í öfuga átt í þessu fjárlagafrumvarpi, sérstaklega þegar menn tóku sig til og leyfðu mönnum ekki að fá 3,5% þannig að einhver von væri um að þarna væri leiðrétting á næsta ári. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra. Við erum hér að tala um víxlverkanir. Ef við framlengjum fyrra ákvæði kostar það ríkissjóð 1,1 millljarð. Ef við förum í þessa nýju tillögu sem er til umræðu kostar það ríkissjóð 500–600 milljónir. Hverjir tapa þessum mismun af öryrkjunum? Hverjir eru það sem fá þá minna en ef við færum í að borga þetta eftir gamla ákvæðinu eða samningnum, framlengdum hann, af því að við erum líka að fara í tímabundna lausn, það á eftir að finna varanlega lausn af hálfu ráðuneytisins?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, það væri svo sannarlega ekki fyrir örykjana og þess vegna erum við hér og þess vegna erum við sammála um að afgreiða þetta fyrir áramótin. Það er mikilvægt að hafa þetta í huga og nákvæmlega eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson segir snýst þetta um hvernig við viljum líta á hlutina. Hér erum við því að tryggja að þessi breyting muni koma þeim betur sem eru tekjulægstir, eins og ég fór í gegnum í ræðu minni áðan, þeim sem eru með undir tæplega 270 þús. kr. Hugsunin á bak við að leggja þessa leið til var að við mundum halda utan um þennan hóp sem er með lægstu greiðslurnar í gegnum almannatryggingakerfið.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. ráðherra ræðuna. Síðan ætla ég að lýsa því yfir að ég sakna þess að hv. þm. Pétur Blöndal, sem var svo óskaplega glaður hérna áðan, skuli ekki vera með okkur. Þá talaði hann um að lækka skatta en nú talar hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um að ríkissjóður spari sér á því að framlengja ekki samkomulagið. Sparar sér þá til að eiga fyrir skattalækkununum. Það er ágætt að ekki þarf að líða langur tími þar til að förum að sjá það. Auðvitað er það þannig að skattalækkanirnar sem við vinstri menn erum sökuð um að vilja alls ekki, sem er rangt, þarf að hafa þannig að ekki sé verið að gera þær á kostnað einhverra sem síst skyldi. Nú er ég eiginlega komin í ræðu, herra forseti. Það sem mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um er að hún vísar einmitt í vinnu nefndar hv. þm. Péturs Blöndals. Er það í þeirri vinnu sem á að leysa framtíðarskipulagið í þessum málum? Ef ekki, hvernig ætlar hún þá að láta vinna fyrirkomulagið á þessu til framtíðar? Ef það er í nefnd hv. þm. Péturs Blöndals þá ætla ég að segja, og það er ekki last á hv. þingmann, að hann er búinn að vera í nefnd um þessi mál í sirka tíu ár ásamt ýmsum öðrum. Og þetta frumvarp er alvörumál. Í stað þess að framlengja samkomulag sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur gerði á einum erfiðustu tímum í ríkisfjármálunum árið 2010 þá á hér að snuða þennan hóp um hundruð milljarða. Hvaða vinnu er hæstv. 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir getum verið sammála um að það hefði náttúrlega verið langbest ef tillaga hefði verið komin að framtíðarlausn. Það hefði mátt finna hana í því frumvarpi sem lagt var fram fyrir kosningar varðandi breytingar á almannatryggingunum. En það var ekki svo, og er verið að vinna að þessu. Eins og ég nefndi í ræðu minni er verið að vinna að endurskoðun almannatryggingakerfisins í nefnd sem hv. þm. Pétur Blöndal stýrir. Ég held að það sé einmitt ómetanlegt fyrir okkur að hafa einstakling sem þekkir kerfið vel í þeirri vinnu. Ég tók sérstaklega fram að ég vildi að lagðar yrðu til tillögur um það hvernig við getum tekið upp starfsgetumat í staðinn fyrir núgildandi örorkumat. Ekki hefur náðst samkomulag í nefndinni enn þá. Ég vonast til þess, eins og ég sagði í ræðu minni, að það samkomulag birtist eftir áramótin og niðurstaða varðandi þá vinnu. Þá er líka horft til samspils almannatrygginga og lífeyrissjóða í nefndinni og þar með þeirra víxlverkana sem hér um ræðir. Með því að fara yfir í starfsgetumat þá erum við einmitt að tala um að stokka hlutina upp. Við erum að breyta frá því sem við vorum að ræða hér, til dæmis þá nálgun sem hv. þm. Helgi Hjörvar fór í gegnum, hvernig lífeyrissjóðirnir hafa nálgast hið svokallaða orkutap hjá sér, og það mun þá leiða til þess að þetta greiðslukerfi eða bótakerfi sem við búum við í dag verður stokkað upp og líklega verða fundnar lausnir - og það er það sem ég legg áherslu á - til framtíðar varðandi samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða. Ég nefndi líka þá leið sem var meðal annars skoðuð af starfshópnum varðandi það að lífeyrissjóðunum verði gert óheimilt að líta til greiðslu almannatrygginga við tekjuathugun vegna lífeyrisgreiðslna, að þar væri náttúrlega um ákveðna framtíðarlausn að ræða. En menn hafa bent á að ákveðnir gallar séu á henni, sem ég fór líka í gegnum, og þeir hafa kveinkað sér mjög undan því 

Herra forseti. Já, þegar fólk sér fram á skerðingu á framfærslu sinni kveinkar það sér að sjálfsögðu, eins og hæstv. ráðherra orðar það.  (Fél.- og húsnrh.: Lífeyrissjóðirnir eru að kveinka sér.)  Já, en lífeyrissjóðirnir kveinka sér af því að það þýðir skerðingu til þeirra sem fá greiðslur úr sjóðunum. Varðandi vinnuna ætla ég að fagna því að hv. þm. Pétur Blöndal sé hér kominn og geti komið og glaðst enn meira í dag, ég veit ekki, yfir því að hafa afsalað ríkissjóði tekjum. Mig langar að spyrja ráðherra nánar út í þetta af því að hún segir að í þeirri vinnu sem er í gangi varðandi endurskoðun á almannatryggingakerfinu eigi að taka á þessu. Þegar velferðarnefnd ræddi um þessi mál á fundi sínum kom það ekki fram þar, það var svona rætt og í þeirri nefnd var ekki mikil umræða um þessi mál, það virtist ekki vera. Ég ætla ekki að fullyrða um það, ég þekki það ekki, ég er ekki í þessum nefndum. En ég hvet hæstv. 

Já, það er eins og við þekkjum, ég og hv. þingmaður, að það er mjög flókið að gera breytingar á bótaflokkum almannatrygginga. Talað er um að flókið sé að skilja núverandi kerfi, þá er náttúrlega að sjálfsögðu líka flókið að búa til nýtt og betra kerfi, og á sama tíma sem við höfum líka verið að leggja áherslu á að einfalda kerfið. Eins og ég fór hér í gegnum er þetta eitt af því sem nefndinni var falið að skoða og ég held að mjög mikilvægt sé að við fáum niðurstöðu hvað þetta varðar. Það eru svo sem aðrar greiðslur líka sem heyra undir almannatryggingar og eru hjá Tryggingastofnun sem við erum raunar bara í byrjunarfasa um endurskoðun hvað það varðar. Og ég held að ég eigi eftir að ræða aðeins við hv. þingmann um umönnunargreiðslur, sem er meðal annars eitthvað sem er mjög mikilvægt að endurskoða líka. Það sem lífeyrissjóðirnir hafa sagt er að þeir telja að ef farin yrði þessi leið, sem m.a. Öryrkjabandalagið lagði til, að það verði gert óheimilt að líta til greiðslna almannatrygginga við tekjuathugun, þá telja þeir að tryggingafræðileg staða lífeyrissjóðanna mundi skerðast, sem sagt versna, 

Herra forseti. Ég tek hér til máls aðallega til að boða breytingartillögu frá minni hluta nefndarinnar. Á síðasta kjörtímabili, þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson var ráðherra, var byrjað að vinna að samkomulagi við lífeyrissjóðina um þessa víxlverkun, sem er mjög bagaleg og óviðunandi að það séu tvö kerfi sem skiptist á að skerða hvort annað, það er ekki hægt að hafa það svona til lengdar. En þáverandi hæstv. ráðherra, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, vann að slíku samkomulagi sem síðan hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason undirritaði að lokum. Þetta var á mjög erfiðum tímum í ríkisfjármálunum. Þetta er svo ósanngjarnt ákvæði með víxlverkanirnar að það var talið að það yrði að bregðast við. Við munum leggja fram breytingartillögu þess eðlis að bráðabirgðaákvæðið sem samkomulagið var um verði framlengt til tveggja ára og auðvitað leggjum við ríka áherslu á það, óháð því hvernig afgreiðsla málsins verður hér í þinginu, að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra leggi ríka áherslu á að þessum málum verði fundin endanleg lausn. Það hefur verið hér árum saman endurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni, verið að endurskoða þetta örorkumat sem einhverjir vilja að verði starfsgetumat, og það þýðir ekki að tengja þetta þeirri vinnu því að reynslan hefur sýnt okkur að við skulum ekki búast við niðurstöðum úr henni á næstunni. Það var komið fram frá fyrri ríkisstjórn frumvarp til breytinga á lögum um almannatryggingar, það var dregið aftur, þannig að þegar virðist farið að sjá í land koma einhverjir nýir stjórnarherrar og hætta við og vilja breyta. Þessi víxlverkunarákvæði verður að taka úr samhengi við stóru heildarendurskoðunina. Það verður ekki við það búið fyrir þennan hóp að þurfa að bíða endalaust eftir vinnu sem virðist ekki vera hægt að ljúka. Ég ætla ekkert að hafa fleiri orð um þetta mál, herra forseti. Við höfum rætt það ágætlega í nefndinni. Frumvarpið eins og það er lagt fram kemur vissulega í veg fyrir að víxlverkanir hefjist að nýju og að því leyti tel ég það skárra en ekkert, ef svo má að orði komast. En við í minni hlutanum teljum að fyrst við gátum árið 2011 lagt til fjármuni í þetta eigi ekki að vera erfiðara ástand núna í ríkisfjármálunum sem örorkulífeyrisþegar eigi að bera sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu mikið. Hv. framsögumaður frumvarpsins, Þórunn Egilsdóttir, og hæstv. ráðherra hafa gert ágætlega grein fyrir þessu máli. Ég get hins vegar ekki staðist það að hnykkja aðeins á því að það er með ólíkindum hvernig hægt er að snúa hlutunum við, eins og í þessu tilfelli. Þarna er verið að bregðast við því að greiðslur til öryrkja skerðist um 500 milljónir, að þessi víxlverkun fari í gang aftur, halda sama þrepi og er í dag, og þá er því allt í einu snúið á þann veg að verið sé að skerða greiðslur til lífeyrisþega um 500 milljónir. Ef við hefðum framlengt þessi lög, það er alveg rétt, hefðu þeir fengið í viðbót, þeir hefðu þá hækkað um 500 milljónir í viðbót. Ef ekkert er að gert skerðast greiðslur um 500 milljónir. Ef við hefðum framlengt þessi lög þá munar það rúmum milljarði, það er ekki deilt um það. En það er hægt að snúa þessu á þann veg að við séum með þessari aðgerð að skerða greiðslur um 500 milljónir eða jafnvel milljarð, það má alveg færa rök fyrir því. Að sama skapi vil ég færa rök fyrir því að við séum að koma í veg fyrir að greiðslur til öryrkja og lífeyrisþega skerðist um þessar 500 milljónir. Ég hefði haldið að við gætum fagnað þessu. En auðvitað er alltaf hægt að gera betur, það má endalaust deila um það. En ég vil bara ítreka að við erum hér að koma í veg fyrir að greiðslur til öryrkja og lífeyrisþega skerðist um 500 milljónir.

Forseti. Ég get ekki neitað mér um að spyrja hv. þm. Pál Jóhann Pálsson: Ef sett eru tímamörk, sólarlags- eða endurskoðunarákvæði - það þarf líklega að kalla það sólarlagsákvæði vegna þess að mér skilst að búið sé að finna það út að ef um er að ræða endurskoðunarákvæði þá gilda lögin en ef beinlínis er sólarlagsákvæði á þeim þá falla þau úr gildi. Er þá ekki bara hægt að framlengja lögin eins og þau eru? Það er ljóst að lög eru í gildi, það er sólarlagsákvæði á þeim. Það var kannski ekki til þess að þau hættu að vera til, heldur til þess að þau yrðu endurskoðuð og sett yrði mark á það. Það þykir frekar gott í ríkisfjármálum og fjármálagerð að setja sólarlagsákvæði á ákveðin atriði einmitt til að skoða þau. Þá hlýtur það að vera þannig að ef í þetta fór milljarður og nú eiga að fara í þetta 500 milljónir þá er það helmingsskerðing. Það er alveg ljóst nema ef stjórnarmeirihlutinn hefði ekki vilja gera neitt, þá hefði það væntanlega verið borið fram af stjórnarandstöðunni, eins og nú er gert, að halda þessu óskertu. Og hvað þá? Þá hefði stjórnarmeirihlutinn fellt það en ekki skert vegna þess að um sólarlagsákvæði hefði verið að ræða. Við verðum að tala eins og hlutirnir eru en ekki alltaf í einhverjum búningi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því manna fyrstur að við förum að tala hér án þess að búa orð okkar í einhvern sérstakan búning. Sólarlagsákvæði eða ekki sólarlagsákvæði, þessi samningur rann út fyrir ári, hann er ekkert í gildi, þannig að ég get alveg spurt: Er hægt að framlengja samning sem rann út um síðustu áramót? Mergurinn málsins er þessi að mínu viti: Ætlum við að láta bæturnar hækka um milljarð eða ætlum við að láta þær hækka um 500 milljónir? Ég get ekki fallist á að kalla það skerðingu þegar ég er koma í veg fyrir að eitthvað hækki. Það er stigsmunur á því. Það fór ekki milljarður í þetta, við erum ekki að taka einhvern milljarð til baka, það er stór misskilningur hjá hv. þingmanni. Við erum að tala um að halda í horfinu þannig að sama kerfið sé áfram þar til ný úrræði koma. Við bíðum eftir því. Við hljótum að geta fallist á að það að koma í veg fyrir að eitthvað hækki er ekki það sama og að skerða.

Virðulegi forseti. Ég nenni nú ekki að fara út í orðaskak af þessu tagi. Það eina sem ég er að segja er að ef einhver samningur var upp á milljarð og nú á að gera hann upp á hálfan milljarð þá er hann hálfum milljarði lægri en hann var. Ég tel að það sé alveg augljóst. Þingmaðurinn getur kallað það að skerða eða hækka eða hvað hann vill. En það er alveg klárt, samningurinn er hálfum milljarði lægri en hann var.

Virðulegi forseti. Já, já, við getum endalaust tekist á um það hvort um sé að ræða skerðingu eða hvort verið sé að koma í veg fyrir hækkun. Staðreyndin er sú að ef við gerum ekki neitt þá skerðast greiðslur til öryrkja um 500 milljónir og til lífeyrisþega, en við erum að bregðast við þannig að þær greiðslur skerðist ekki. En svo getur alveg komið önnur tillaga um að þær hækki um 500 milljónir.

Hæstv. forseti. Varðandi umræðuna um þetta, hvernig þetta var afgreitt í nefndinni og hvaða stöðu við vorum í þar - ég sagði það raunar hér áðan í andsvari, og tek það fram aftur, að velferðarnefnd var samdóma um að ekki væri hægt að láta víxlverkanirnar koma til framkvæmda aftur. Ákvæðið rann út og við erum gagnrýnin á það - af hverju var þá ekki búið að framlengja það frá síðustu áramótum? Vandamálið kom strax upp hjá nýrri ríkisstjórn. Það er hægt að skamma okkur fyrir að hafa ekki verið búin að framlengja það en á sama tíma er alltaf verið að skamma okkur fyrir að hafa tekið ákvarðanir fyrir nýju ríkisstjórnina sem hún hafi svo þurft að hreinsa út, þannig að ég held að við ættum ekki að togast á um það. Alla vega er augljóst að kvartað var við ráðherra fyrir meira en ári, að þarna þyrfti að taka til hendinni. Það tók meira en ár, þannig að við sitjum uppi með vandamálið og áttum þrjá kosti. Það var í fyrsta lagi að gera ekki neitt og leyfa víxlverkanir. Ég vil segja það hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni til hróss að hann var einn af þeim í velferðarnefnd, og allir þar voru sammála um það, sem taldi að það kæmi ekki til greina. Valkostur tvö var að framlengja samkomulagið óbreytt og það var greinilegt að mönnum fannst það of dýrt og það hefur ýmsa ókosti þó að það mundi þýða að 1,1 milljarður færi til öryrkja. Í þriðja lagi að finna og fara eftir nýrri reglu sem búið var að leggja fram en engin tækifæri til að skoða nákvæmlega og fá umsagnir um á þeim tíma sem við höfðum í þinginu. Það er sú aðferð sem verið er að leggja til af meiri hluta nefndarinnar og um það deilum við. Við getum svo rifist um hvort verið sé að skerða eða bæta við. Ósk okkar er um að víxlverkunarsamningurinn haldi áfram þar til búið er að finna varanlega lausn, og að við getum svo togast á um það. Þá hefðu öryrkjar fengið 1,1 milljarð eða 1.100 miljónir og ég get ekki litið á það öðruvísi en svo að við séum að hafa af þeim með því að fara millileið til að hlífa ríkissjóði. Það er engin ástæða til þess miðað við þær umræður sem hafa átt sér stað hér um stórbætta stöðu ríkissjóðs. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir það að við vorum öll sammála um það í nefndinni að við yrðum að bregðast við. Það er enginn vafi á því. Og af hverju erum við að skamma ykkur? Ég veit ekki til þess að við séum að skamma einn né neinn. Það er sjálfsagt við okkur að sakast, stjórnarmeirihlutann, að vera ekki búin að breyta þessu í tíma, vel má færa rök fyrir því. En við vinnum í því umhverfi að þetta kemur það seint, menn hafa kannski ekki áttað sig á þessu fyrr. Ábendingarnar hafa kannski ekki komið nógu tímanlega. Menn hafa bara ekki kveikt á perunni hvar í flokki eða hvar í þjóðfélaginu sem þeir standa. Þessi aðgerð núna, að tryggja að greiðslur til öryrkja skerðist ekki um 500 milljónir, það eru fjárheimildir fyrir því í fjárlögum. Ég veit ekki hvort við höfum yfir höfuð vald til þess eða hvaða þýðingu það hefði að hafa það 1 milljarð eða 2 milljarða, þó að öll viljum við öryrkjum og lífeyrisþegum vel. Það væri voða ljúft. En til þess þurfum við að hafa heimildir í fjárlögum og því miður eru þær ekki hærri í þessum fjárlögum. Við verðum bara að hafa trú á því kerfi sem tekur við - ég á von á því að nefnd hv. þm. Péturs H. Blöndals verði með lausn á þessu máli.

Hæstv. forseti. Það má segja að ástæðan fyrir því að við leggjum hér til að framlengja samkomulagið eða endurnýja það meðan ekki er fundin varanleg lausn sé í samhengi við ýmislegt annað sem verið er að gera í fjárlögum. Það er ekki rétt, sem hv. þingmaður segir, að fjárlög ákveði það. Fjárlögin eru til umfjöllunar hjá Alþingi í dag, það er ekki búið að afgreiða þau í 3. umr. Ekki var heldur búið, þegar við fórum með þetta í gegnum nefndina, að afgreiða þau í 2. umr. Það er sjálfstæð ákvörðun hvort menn sækjast eftir því að fá meiri pening fyrir þennan hóp. Þegar það er skoðað að teknar eru 400 milljónir af öryrkjum og lífeyrisþegum í sambandi við þessi 0,5%, sem kom fyrst inn í fjárlögin og var svo dregið til baka vegna þjóðhagsspár - við erum líka með jöfnun á lífeyrisréttindum fyrir ákveðna hópa sem er skert einhliða. Ég hef vakið athygli á því að þrátt fyrir góðan vilja hefur ekki verið staðið við það að koma til móts við öryrkja í samræmi við það sem þurft hefði að gera að öðru leyti. Það hallaði á þá í fyrri ríkisstjórn og menn lofuðu að leiðrétta það allt saman og það er ekki búið. Í öllu þessu samhengi þá bætist þetta við. Við erum öll á móti því að víxlverkanir hefjist að nýju. Það er óþolandi að ef lífeyrissjóðir hækka þá skerði Tryggingastofnun sínar greiðslur og ef Tryggingastofnun hækkar þá skerði lífeyrissjóðirnir greiðslurnar en þannig var það fyrir 2010. Þess vegna segjum við: Verum nú svolítið rausnarleg og leyfum öryrkjunum að halda þessu en verjum ekki ríkissjóð gegn þeim. Um það snýst málið. Og kannski kemur pólitíkin best fram í þeim skoðunum.

Virðulegi forseti. Það er nú einu sinni svo að þessi ríkisstjórn er búin að gera ansi margt fyrir aldraða og öryrkja, búin að leiðrétta þær skerðingar sem gerðar voru 2009. En þessi ríkisstjórn er ekkert hætt, þetta er eitt þrepið. Nú erum við að koma í veg fyrir að greiðslur til öryrkja skerðist um 500 milljónir í þessu þrepi tímabundið. Við trúum því að ný lög um almannatryggingar séu að verða til þar sem tekið verði á þessu máli, þannig að við getum slegið um okkur og lofað einhverju fleiru. Varðandi fjárlögin hefur mér nú sýnst að eftir 1. umr., og ég tala nú ekki um eftir 2. umr., fjárlaga sé ansi strembið að hreyfa mikið við þeim. Við eigum bara að taka höndum saman og halda áfram að bæta hag öryrkja og eldri borgara og lífeyrisþega. Mér heyrist allir vera sammála um það hér í þessum sal.

Hæstv. forseti. Ég held að við öll hér inni séum sammála um það hversu gríðarlega mikilvægt það er að koma í veg fyrir að víxlverkanir þar sem allar kjarabætur til þeirra hópa sem fá greitt úr báðum kerfum, þ.e. almannatryggingum og lífeyrissjóðum, éti hvor aðra upp. Þetta er hins vegar spurning um framkvæmdina. Það er það sem við erum að ræða hér. Hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir sagði áðan að fólk sem fær greiðslur úr almannatryggingakerfinu segist vera að ná endum saman. Og skárra væri það nú ef svo væri ekki. En það er þá líklega sá hópur sem hún er helst að vísa til sem mun fá skerðingu miðað við þá breytingartillögu sem hér er verið að leggja til á víxlverkunum en ekki þeir sem búa við allra lægstu kjörin. Í mínum huga er það að búa í velferðarsamfélagi, hluti af því er að þó svo maður búi við skerta starfsorku þá eigi það ekki að vera sjálfkrafa ávísun á fátækt. Þess vegna, þó svo auðvitað sé mikilvægt að hugsa mest um þá sem hafa verstu kjörin, megum við hins vegar ekki hunsa hópinn sem er þar rétt fyrir ofan. Við þurfum líka alltaf að hugsa um það hvernig sá hópur sem jafnvel býr á mörkum fátæktar en þó ekki við fátækt hefur það. Legið hefur fyrir allt þetta ár að bregðast þurfi við svo að víxlverkanirnar „kikki“ ekki aftur inn ef ég má nota svo óformlegt mál, hæstv. forseti. Þess vegna finnst mér svolítið dapurlegt að við séum að ræða þetta mál í rauninni á síðustu metrunum, því að þetta er risastórt mál. Þetta skiptir fjölmarga miklu máli. Eftir því sem ég best veit er nefnd hv. þm. Péturs Blöndals ekki sérstaklega að fjalla um hvernig taka eigi á víxlverkunum. Verið er að fjalla um starfsgetumatið en það eitt og sér er ekki nein töfralausn á öllu þótt það sé svo sem gott fyrir sinn hatt. Ég hef ekki enn þá heyrt neitt um það sérstaklega hvert við erum komin með það hvernig við ætlum til frambúðar að taka á og girða fyrir þessar víxlverkanir. Eins og fram hefur komið, bæði í dag og mjög oft áður, og allir eru sammála um er almannatryggingakerfið flókið. Þess vegna finnst mér svolítið bagalegt að nú þegar bráðabirgðaákvæði er runnið út þá sé komið með nýtt ákvæði sem þó eigi bara að vera til skamms tíma eða þar til varanleg lausn hefur fundist á málinu. Þetta auðveldar nefnilega alls ekki þeim einstaklingum sem þurfa að fóta sig í kerfinu að gera það. Við erum með þessu breytingarákvæði í rauninni að hluta til að koma með nýtt flækjustig þó það sé auðvitað skárra en að gera ekki neitt og láta víxlverkanirnar taka gildi. Út af þessu aukna flækjustigi sem og því að þarna er hópur fólks - kjör þess eru ekki endilega allt of góð þó svo það búi ekki við bágustu kjörin. Í ljósi þess hefði ég eiginlega talið skást að við mundum framlengja bráðabirgðaákvæði eins og það er núna.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en það er rétt sem hefur komið fram að lífeyriskerfið og samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða er nokkuð flókið. Eitt af því flóknasta þar er víxlverkun milli lífeyrissjóða og almannatrygginga. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á það. Þannig er að lífeyrissjóðirnir greiða örorkulífeyri sem er ekki mikið talað um, en þetta er mjög veigamikið. Þeir borga, að mig minnir, tugi milljarða á ári í örorkulífeyri. Þeir setja í reglugerð sína að þegar menn fá örorkulífeyri mega þeir ekki hagnast á örorkunni, þ.e. þeir mega ekki fá hærri örorkulífeyri samanlagt en þeir voru með í laun. Það er ósköp eðlileg krafa og ósköp eðlilegt allt saman nema þegar farið er að bera saman laun fyrir mörgum árum og laun núna. Þá er spurning hvernig á að meta það, allt aðrar krónutölur og slíkt. Það sem ruglar dæmið enn frekar er að menn greiddu á sínum tíma, sumir á mjög lágum launum, afskaplega lágum inn í lífeyrissjóð. Sumir borguðu aðeins af hlutastarfi og borguðu ekki af öllu o.s.frv. Það var ekki nógu mikið eftirlit með því. Þetta er grunnhugsunin. Síðan gerist það að þegar farið er að bera þennan framreikning saman við bætur frá Tryggingastofnun og það sem Tryggingastofnun lofar kemur í ljós að menn eru komnir upp fyrir þau laun sem þeir með þessum hætti hefðu greitt af. Þá segir lífeyrissjóðurinn: Maðurinn hagnast á örorkunni og við skerðum greiðslurnar. Við skerðinguna skerðast bætur frá Tryggingastofnun vegna þess að þar koma inn í skerðingar á öllum tekjum, þar á meðal tekjum frá lífeyrissjóði. Stuttu eftir að lífeyrissjóðurinn er búinn að skerða greiðslur til mannsins byrjar Tryggingastofnun að skerða framlagið til hans sem þýðir að það þarf aftur að taka hann til endurreiknings og lífeyrissjóðurinn þarf að taka til greina að Tryggingastofnun borgar minna og maðurinn græðir ekki eins mikið á örorkunni og lífeyrissjóðurinn hélt og þá minnka þeir skerðinguna. Það þýðir aftur að Tryggingastofnun þarf að breyta sínum útreikningi. Svona gengur þetta fram og til baka, þetta er bolti og með því flóknara, held ég, í kerfinu. Þeir sem vilja spreyta sig á flækjustigi ættu endilega að kynna sér þetta í hörgul. Fyrir lífeyrisþegann er þetta náttúrlega gjörsamlega óþolandi staða. Þess vegna tóku menn þá ákvörðun að gera um þetta samkomulag, að þetta gilti í einhver ár á meðan unnið væri að lausn. Lausnin hefur ekki fundist. Ég held að menn þurfi að taka á honum stóra sínum í þessu máli og laga þetta. Þá komum við að þeirri nefnd sem ég stýri og á að leysa mjög mörg mál. Veigamesta atriðið er náttúrlega starfsgetumatið sem hér hefur verið nefnt og allir í nefndinni eru hlynntir að verði komið á, þ.e. að horfið verði frá hinu svokallaða 75% örorkumati sem er eiginlega punktmat, því að annaðhvort er maður öryrki eða ekki, og mjög skaðlegt fyrir öryrkja. Það má eiginlega segja að það ákvæði geri það að verkum að þetta gildir: Eitt sinn öryrki, ávallt öryrki. Ekki er hægt að endurhæfa fólk, ekki með góðu viti. Það gerir alla starfsendurhæfingu og allt það mjög erfitt þegar sagt er við mann: Ég skal endurhæfa þig en ef þú endurhæfist úr 75 niður í 74 missir þú allt. Þá segir maðurinn náttúrlega: Æ, ég hef nú ekki mikinn áhuga á því. Þetta er mjög skaðlegt kerfi og alveg með ólíkindum að það skuli hafa staðist í ein 40–50 ár og verið hér við lýði. En nefndin ætlar sem sagt að breyta því og hún mun skila áliti fyrir lok janúar, ef ég fæ einhverju ráðið, hugsanlega með fleiri en einni lausn sem er svo sem allt í lagi. Þetta var eitt verkefnið, starfsgetumatið. Síðan er það samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða. Þá kemur akkúrat þetta inn. Spurningin er hvort maður ætli að horfa mikið til þeirra lausna sem lífeyrissjóðirnir eru með. Nefndin er ekki alveg búin að leysa þetta en ég býst við að hún muni finna á því lausn, einhvers konar lausn, að annaðhvort hafi forgang lífeyrissjóðurinn eða almannatryggingarnar. Svo erum við með sveigjanleg starfslok sem eru óskaplega stórt mál fyrir þá sem eru sprækir og vilja vinna lengur. Ég er orðinn rúmlega sjötugur og látið ykkur ekki detta í hug að ég ætli að fara að hætta. Það eru mjög margir sem eru sprækir og vilja vinna lengur. Það er svo merkilegt að fólk vill endilega fara á lífeyri þangað til kemur að því. Þá guggna margir á því og uppgötva allt í einu að vinnan er meira en bara brauðstrit, hún er líka félagsskapur og hlutverk. Síðan erum við líka með hækkun ellilífeyrisaldurs sem veldur byltingu í öðrum löndum en hér á landi virðast menn hafa mikinn skilning á að það eigi að hækka ellilífeyrisaldur, vegna þess að menn eru orðnir sprækari. Það eru ekki miklar deilur um þetta. Það yrði reyndar gert á löngum tíma. En það getur verið að það komi til móts við þann kostnað sem tillögur nefndarinnar valda óneitanlega, vegna þess að svokölluð framfærsluuppbót sem skerðist króna á móti krónu er líka mjög skaðlegt fyrirbæri í kerfinu og gerir það að verkum að fólk sem er búið að borga í 20–30 ár í lífeyrissjóð, sérstaklega á lágum tekjum, fær ekkert fyrir þær greiðslur. Það er náttúrlega ekki líðandi. Það er eitthvað sem þarf að laga. Það er þetta tvennt sem nefndin er að laga, þ.e. að laga framfærsluuppbótina sem kostar feikna mikið, herra forseti, og svo hins vegar að laga þetta með 75% punktmatið á örorkunni og breyta því yfir í starfsgetumat. Ég býst við því að nefndin haldi áfram störfum á fullu og um leið og fundalotunni hér er lokið á þriðjudaginn býst ég við að fara í gang með það og dunda mér við það fyrir jól og eftir jól og milli jóla og nýárs, þannig að við fáum lausn á því máli fyrir lok janúar. Það sem er verið að gera hér, það er rétt sem kom fram að þetta er enn meira flækjustig en það er líka hugsað til bráðabirgða í tvö ár, eða eitt ár sýnist mér - ég var að lesa þetta fyrst núna því að ég hef verið á stöðugum fundum út af skattamálum sem er líka áhugamál mitt - til þess að fá andrými til að ná fram þeim breytingum sem nauðsynlegt er að gera.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að þakka fyrir þessa umræðu. Það sem hefur komið fram hér í dag er það að við erum öll sammála um að óásættanlegt er að gera ekkert og að það frumvarp sem liggur hér fyrir telur stjórnarandstaðan vera skárra en ekki neitt. Eins og kom fram í umræðunni munum við eflaust geta deilt endalaust um bestu leiðina og upphæðirnar, en mér finnst alla vega gott að finna það að menn séu sammála um að við ætlum að ljúka málinu áður en við förum í þinghlé. Það er búið að tryggja fjármuni í fjárlögunum og við höfum afgreitt það í gegnum 2. umr. Þó að hér hafi verið boðaðar ákveðnar breytingartillögur hef ég náttúrlega skilning á því að mikilvægt sé kannski að marka sig aðeins frá stjórnarmeirihlutanum með því að leggja þær tillögur fram. Það er hins vegar eitt sem ég vildi líka fá að segja, og hef svo sem margítrekað, að það var einnig annað sem við vorum sammála um á síðasta kjörtímabili. Ég tel mikilvægt að fyrrverandi velferðarráðherra fái að heyra það að staðinn var vörður um þá sem höfðu minnst á milli handanna í almannatryggingakerfinu einmitt með þessari sérstöku framfærsluuppbót sem hefur flækt kerfið, en eins og svo oft þegar við grípum svona inn í kerfið þá vill það auka flækjustigið. Þannig að þeir sem urðu fyrir mestu skerðingunum þar voru þeir sem höfðu hærri tekjurnar, höfðu aðrar tekjur en bara bætur úr almannatryggingum. Við höfum verið að taka þær skerðingar til baka. Mér finnst það vera að því leyti fyllilega réttlætanlegt að með þessari breytingu séum við að standa vörð um þá sem eru með lægri greiðslurnar í almannatryggingakerfinu, við munum standa mjög föst á því, ég legg mikla áherslu á það. Það er hins vegar margvíslegt annað sem við þurfum að gera til að geta hugað betur að þeim hópi. Ég fól velferðarvaktinni sérstaklega að huga að þeim allra fátækustu á Íslandi. Ég þreytist aldrei á að tala um hvað húsnæðiskostnaðurinn getur verið mikill hjá fólki sem er með lægstu tekjurnar. Í mínum huga á það ekki að líðast að börn búi við fátækt á Íslandi. Við þurfum því að vinna að margvíslegu en þetta er bara hluti af því. Ríkissjóður mundi þannig séð gætum við sagt, ef við afgreiddum ekki þetta mál, spara sér rúman milljarð. En við viljum ekki gera það. Við viljum tryggja það að þessir fjármunir fari til þeirra sem eru með lægstu bæturnar og við stöndum vörð um það. Vonandi sjáum við síðan á nýju ári tillögur um það hvernig við getum haldið áfram að efla velferðarkerfið enn frekar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Nefndarálit ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 717 og vísa ég til þess þar sem ég mun ekki fara yfir álitið frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði þess. Málið var lagt fram þann 27. nóvember og var rætt á Alþingi 10. desember. Efnahags- og viðskiptanefnd fékk málið til umfjöllunar og fékk á sinn fund fulltrúa frá ríkisskattstjóra, Rannís, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins. Ein umsögn barst. Ég vil fyrir hönd nefndarinnar þakka gestum fyrir framlag þeirra. Frumvarpið felur í sér tillögu um framlengingu gildistíma laga nr. 152/2009, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Þá felur frumvarpið í sér tillögur um samræmingu ákvæða laganna að ákvæðum nýlegrar reglugerðar framkvæmdastjórnarinnar (ESB) um almenna hópundanþágu. Þar að auki felur frumvarpið í sér tillögur sem ætlað er að auka skilvirkni í málsmeðferð ríkisskattstjóra og Rannís auk þess sem lögð er til lagfæring á orðalagi. Í 1. gr. frumvarpsins er meðal annars lagt til að fyrirtæki sem eiga í fjárhagsvanda falli utan gildissviðs laganna. Á fundi nefndarinnar kom það sjónarmið fram að óljóst væri hvað orðalagið „fyrirtæki í fjárhagsvanda“ fæli í sér. Var m.a. bent á að nýsköpunarfyrirtæki væru oft lítil og veikburða á upphafsárum sínum og í vissum skilningi væru mörg þeirra þegar í fjárhagsvanda þar sem þau væru rekin með tapi og eiginfjárstaða þeirra væri ekki burðug fyrst um sinn. Þrátt fyrir það gætu þau verið lífvænleg. Að mati nefndarinnar þarf að gæta þess við setningu reglugerðar að afmörkun „fyrirtækis í fjárhagsvanda“, eins og það verður skilgreint, leiði ekki til þess að óburðug en lífvænleg nýsköpunarfyrirtæki fari á mis við þennan stuðnings. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að einnar millj. kr. lágmark rannsóknar- og þróunarkostnaðar á tólf mánaða tímabili verði hækkað í 5 millj. kr. Fyrir nefndinni komu fram efasemdir um að hækkun lágmarksins væri æskileg. Framkvæmdin hefði gengið vel til þessa og almenn ánægja ríkti um núverandi fyrirkomulag. Gildandi lágmark hafi ekki reynst skapa vandamál. Að mati nefndarinnar er mikilvægt að styðja við smá þróunarverkefni ekki síður en stór, og því leggur nefndin til að 4. gr. frumvarpsins falli brott og lágmarksfjárhæð verði áfram 1 millj. kr. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem fram kemur á þingskjalinu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður, frsm., Pétur H. Blöndal, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Vilhjálmur Bjarnason.

Herra forseti. Það var að sjálfsögðu ánægjulegt að í efnahags- og viðskiptanefnd var ágætissamstaða um að greiða götu þessa máls þó að seint væri fram komið. Það verður auðvitað að nefna að það er svolítið sérstakt að það skuli hafa tekið allt fram í desembermánuð að átta sig á því að það var sólarlag í upphaflegum lögum sem sett voru 2009 um þetta framfaramál. Á þeim tíma var það nú, ef ég man rétt, í fyrsta lagi talið nauðsynlegt vegna þess að það væri síður ástæða til að óttast að Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, mundi reka hornin í það ef um tímabundna ívilnunarráðstöfun væri að ræða. Í öðru lagi þótti líklegt að einhverjar lagfæringar kynni að þurfa að gera á lögunum þegar reynsla væri komin á framkvæmd þeirra, eins og oft er, að nýbreytni af þessu tagi í lögum er samþykkt til tiltekins tíma í byrjun með það í huga að menn muni síðan í ljósi reynslunnar af framkvæmdinni e.t.v. gera á þeim einhverjar breytingar eða lagfæringar. Það er skemmst frá því að segja að lögin hafa staðið svo vel tímans tönn að þær breytingar sem hér eru lagðar til eftir fimm ára gildi þeirra eru smávægilegar. Það gefur þar af leiðandi þessari lagasetningu á sínum tíma ágætiseinkunn. Áð vísu voru gerðar nokkrar breytingar á þeim á árinu 2011. Það þarf ekki að eyða tíma í að fara yfir tilganginn og markmiðið með þessari lagasetningu. Hún hefur sannað gildi sitt og mætt þörf sem var til staðar og óuppfyllt í okkar landi lengi. Það eina sem er eftirsjá í er auðvitað hversu ótrúlega seint Íslendingar tóku upp fyrirkomulag af þessu tagi, sem orðið var alsiða í löndunum í kringum okkur og við vorum búin að keppa við í reynd á sviði nýsköpunar og þróunarstarfs í 15–20 ár. Beggja vegna Atlantshafsins er löggjöf af þessu tagi 15–20 ára gömul og ég þekki þess dæmi frá fyrstu hendi að álitleg fyrirtæki flúðu frá Íslandi til dæmis til Kanada vegna þess að þar var miklu hagstæðara umhverfi fyrir þróunarstarf og nýsköpun af þessu tagi. Ég hef gert mér það til gamans að minna á að það þurfti eitt stykki hrun og eitt stykki vinstri stjórn og eitt stykki kreppu til þess að menn drifu sig í að setja þessi lög en það var gert í annríki daganna á árinu 2009. Þetta fór vel af stað og fjárhæðir í formi endurgreidds kostnaðar eða skattafslátta fóru strax á fyrsta ári í um hálfan milljarð kr. og eru núna komnar þó nokkuð á annan milljarð. Það auðvitað sýnir hversu gríðarleg þörf var á því að styðja við þennan geira, því að við verðum að ætla að velflestir hafi strax í byrjun sótt um en umfangið hefur sem sagt um það bil tvöfaldast á þessu tímabili, fjögurra ára tímabili sem við höfum upplýsingar um. Breytingarnar sem hér eru lagðar til eru að flestu leyti til bóta og sjálfsagðar og nefndin féllst á þær með einni undantekningu, sem ég sömuleiðis fagna. Það komu fram mjög veikar röksemdir fyrir því að það væri skynsamlegt að hækka lágmarksfjárhæðina úr 1 í 5 millj. kr. Menn sáu ekki vandamálið sem væri því samfara að styðja við bakið á minni rannsókna- og þróunarverkefnum að því marki sem slík væru að sækja um inn í þetta ferli. Og þó svo að ýmiss konar stuðningur sé vissulega til staðar fyrir upphafsverkefni þegar þau eru að leggja af stað, svo sem í gegnum Nýsköpunarmiðstöð o.s.frv., þá er það ekki ástæða í sjálfu sér til þess að ýta út af borðinu verkefnum þar sem fjárhæðin er eitthvað undir 5 millj. kr. Enda kemur í ljós, kom í ljós við skoðun á gögnum, að ein 45 verkefni samtals á þessum tíma hefðu misst af stuðningi ef lágmarksfjárhæðin hefði verið þetta há. Fyrirkomulagið er einfalt í framkvæmd. Ríkisskattstjóraembættið staðfesti að það væri í sjálfu sér ekkert vandamál fyrir þá þó að inni í bland væru minni verkefni sem uppfylltu þá öll skilyrði fyrir því að fá stuðning, væru vottuð af Rannís og legðu fram bókhaldsgögn endurskoðuð og annað í þeim dúr sem til þarf til þess að skattstjórinn geti á grundvelli gagna sem sanna útlagðan kostnað endurgreitt hann eða eftir atvikum veitt afslátt af tekjuskatti. Þar af leiðandi fagna ég því að niðurstaða nefndarinnar varð sú að hrófla ekki við þessari fjárhæð. Persónulega lét ég það sjónarmið í ljós að auðvitað hefði maður kannski sætt sig við að þessi upphaflega fjárhæð, 1 milljón, hefði tekið verðlagshækkunum, það hefði getað verið sjónarmið í sjálfu sér. Þá hefði fjárhæðin farið í 1,5–1,7 millj. kr., en ég tel í sjálfu sér bestu niðurstöðuna að vera ekkert að hrófla við þessum fjárhæðarmörkum og það er ágætt. Eitt praktískt mál er þarna lagfært og það er einfaldlega að ríkisskattstjóri fái samkvæmt þessum lögum sérstaka heimild til þess að veita Rannís upplýsingar um niðurstöðu skattfrádráttar eða endurgreiðslna hjá einstökum fyrirtækjum, sem aftur þýðir að Rannís hefur miklu betri grunn til að byggja á mat á þróun mála og því hvernig aðgerðin er beinlínis að skila sér, því að sjálfsögðu er munur á umsóknum frá fyrirtækjunum og því þegar fyrirtækin leggja inn sín gögn til vottunar hjá Rannís og því sem kann að verða endanleg útkoma þeirra úr verkefnum. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að Rannís sem mikilvægur aðili í framkvæmdinni hafi þau gögn í höndum og það mundi til dæmis auðvelda þeim að leggja mat á það hvernig framkvæmdin gengur. Í raun og veru er það fram að þessu fyrst og fremst ríkisskattstjóraembættið sem býr yfir gögnunum um það hvernig endanlega til tókst á hverju ári og aftur í tímann litið. Sú breyting er því tvímælalaust til bóta. Ég tek undir það sem formaður nefndarinnar, hv þm. Frosti Sigurjónsson, 2. þm. Reykv. n., svo allt sé nú haft á sínum stað, sagði í sambandi við skilgreininguna á fyrirtækjum í fjárhagsvanda. Það er ljóst að það kann að þurfa að fara yfir þessi lög aftur þegar hin rómaða tilskipun Evrópusambandsins um almennar hópundanþágur hefur verið tekin upp í EES-réttinn og þar með hér á landi, en ætlunin er að þetta regluverk falli inn í þann ramma sem þar er að koma, sem og þarf þá líka að taka hin almennu ívilnunarlög vegna nýfjárfestinga og skoða hvort ekki á að bæta inn í þau, miðað við það sem verið hefur til afgreiðslu hér á þinginu á þessum dögum, heimildum á nýjan leik til þess að styrkja nýfjárfestingarverkefni gagnvart viðfangsefnum eins og þjálfun starfsfólks, óháð staðsetningu fyrirtækjanna, þannig að það liggur utan við flokkun samkvæmt byggðakortinu, ef fyrirtæki eru sérstaklega að ráðast í verkefni sem eru á sviði umhverfismála í þágu minni losunar gróðurhúsalofttegunda eða annarra slíkra hluta, þannig að það þarf áfram að vinna á þessu sviði og þessi tvö verkefni eru þá fram undan á næstunni. Að lokum vil ég nefna það sem ég sakna reyndar að ekkert er fjallað um í nefndarálitinu og ég hélt að hefði verið meiningin, að nefndin ræddi nokkuð um að það sem auðvitað væri hvað mest freistandi að gera í viðbót væri að lyfta aðeins þakinu á hinum endanum þannig að hægt væri að láta einhvern tiltekinn stuðning af hálfu stjórnvalda styðja betur við bakið á rannnsókna- og þróunarstarfi í millistórum og stórum fyrirtækjum. Það er alveg ljóst að þakið, eins og það er úr garði gert, takmarkar mjög þann stuðning sem er við starfsemi af þessu tagi inni í stærri fyrirtækjum ef eingöngu má endurgreiða 20% útlagðs kostnaðar eða veita afslátt af tekjuskatti sem því nemur vegna rannsóknarverkefna innan fyrirtækjanna upp á 100 millj. kr. eða aðkeypt verkefni upp á 150 milljónir, og síðan 20% af því. Þá sjá menn hvaða fjárhæðir það snýst um í beinum tölum. En þegar komið er upp í fyrirtæki af stærðinni Marel, Össur, CCP eða önnur slík þá deyr þessi stuðningur mjög hratt út vegna þess að þar er oft veltan í verkefnum af þessu tagi fleiri hundruð milljóna eða jafnvel milljarðar. Nú hefur maður að sjálfsögðu skilning á því að menn vilja kannski hafa einhverjar bremsur eða einhver þök á því hversu mikil útgjöldin geti orðið, og það er vissulega annað viðhorf að beina skattalegum stuðningi af þessu tagi til rótgróinna og sterkra fyrirtækja, en engu að síður er það sannfæring mín að þetta væri mjög freistandi ráðstöfun, sérstaklega til að hafa þá einhverjar gulrætur fram að bjóða gagnvart fyrirtækjum sem jafnvel eru að vega og meta stöðu sína hér á landi í samanburði við að flytja starfsemi sína annað. Þetta eru auðvitað þau fyrirtæki sem við viljum alls ekki missa úr landinu og þurfum að huga að því að við séum sæmilega -  Það væri að mínu mati tiltölulega útlátalítið fyrir ríkið að búa út ofan á þakið það sem ég hef kallað kvist, sem sagt lyfta þakinu með einhverjum kvistum, og það mætti hugsa sér að það væri þannig að við endurgreiddum t.d. áfram kannski 10% af rannsókna- og þróunarkostnaði og þá upp að talsvert rýmri fjárhæðarmörkum en nú er. Segjum að við þrefölduðum þakið og greiddum 10% af því sem er ofan við 100 milljónir og upp í 300 í rannsókna- og þróunarkostnað innan fyrirtækjanna og þá kannski úr 150 í 400 milljónir eða eitthvað slíkt hjá fyrirtækjum ef um aðkeyptan kostnað er að ræða. Ég hélt að meiningin væri að nefna þetta í nefndarálitinu, af því að nefndin var áhugasöm um að skoða þetta. Best hefði auðvitað verið ef við hefðum tekið á okkur rögg og klárað málið af því að við erum einu sinni að leggja til framlengingu á gildistöku þessara laga til fimm ára en auðvitað er hægt að gera það hvenær sem er á næsta ári til dæmis. Ég vek athygli á því að þó að þetta væri leitt í lög núna í byrjun næsta árs mundi það ekki valda neinum kostnaði hjá ríkinu hvað varðar skattafslætti eða endurgreiðslur fyrr en þá á árinu 2016. Og oftast er niðurstaðan af rannsóknum, sem t.d. samtök nýsköpunarfyrirtækja hafa gert, sú að ríkið kemur vel út úr þessum stuðningi sínum. Það er auðvelt að sýna fram á fjöldamörg dæmi þar sem ríkið hefur fengið það sem það hefur lagt af mörkum, jafnvel alla styrki af hvaða tagi sem er, allt frá því að hugmyndin fékk fyrst einhvern stuðning, t.d. hjá Nýsköpunarmiðstöð eða Impru við að gera fyrstu áætlanir og fyrstu útreikninga á verkefninu upp í gegnum styrki þar og síðan stuðning við rannsókna- og þróunarstarfið í gegnum endurgreiðslu kostnaðar, og innan örfárra ára er ríkið komið í bullandi plús vegna þess að þessir peningar eru auðvitað að uppistöðu til oftast vinnulaun sem þar með gefa af sér skatttekjur á öðrum sviðum. Þess vegna ber ekki að líta svo á að þó svo að þessi útgjaldaliður, eins og hann er auðvitað sýndur í fjárlögum hverju sinni, sé núna upp á rúman milljarð kr. sé það ávísun á sambærilegt tekjutap, að það séu tapaðar tekjur sem ríkið hefði fengið ella, vegna þess að í fæstum tilvikum hefðu þessi umsvif orðið ef ekki hefði komið til stuðningur ríkisins. Þar af leiðandi er þetta svona staða þar sem báðir aðilar græða. Ég sagði það einmitt á sínum tíma þegar við sáum hversu vel þetta tók við sér strax á fyrsta og öðru ári, og einhverjir voru að hafa af því áhyggjur uppi í fjármálaráðuneyti að þarna væru allt í einu komnar 500 milljónir og svo 750, að þetta væru eiginlega einu útgjöld ríkisins sem ég gleddist alveg sérstaklega yfir að væru að aukast því að þau væru mælikvarði á aukinn kraft í þessari starfsemi. Það á held ég alveg að fullu og öllu við. Herra forseti. Ég vildi láta þessi sjónarmið koma hér fram í tengslum við afgreiðsluna á þessu máli. Ég er ákaflega ánægður með það að þessi löggjöf er að festast í sessi og montinn af því að eiga pínulitla hlutdeild í henni frá fyrstu tíð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Við höfum lengi verið sammála um þetta tiltekna mál. Ég hjó eftir því áðan að hann nefndi að Íslendingar hefðu mátt taka aðeins fyrr við sér varðandi þetta mál. Frumvarpið sem verið er að breyta núna er frá árinu 2009, en það vill svo til að þegar ég steig inn á Alþingi árið 2007 þá lagði ég fram frumvarp sem var nánast algjörlega sambærilegt því sem lagt var fram á árinu 2009. Ég man ekki eftir því að aðrir hafi lagt slíkt frumvarp fram áður. Þetta er smá söguskýring í ljósi þess að það hefði að sjálfsögðu verið hægt að samþykkja þetta mál fyrr, við erum sammála um það, en ég minnist þess ekki að sambærilegt frumvarp hafi verið lagt fram á þinginu fyrr en þetta svokallaða stjórnarfrumvarp kom fram á árinu 2009, sem var svo samþykkt. Mér sýnist nefndin í heild sinni leggja til mjög góðar breytingar á frumvarpinu sem ættu að styrkja það og vera til mikilla bóta. Ég varð nú glaður þegar ég hlustaði á ræðuna vegna þess að mér hefur fundist stjórnarandstaðan vera svo neikvæð í allan dag, hafa fundið allt til foráttu flestu því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera. En um leið hljótum við að fagna því þegar menn koma fram og ræða ítarlega um það sem vel er gert.

Herra forseti. Ef það bætir líðan hv. þingmanns að ég hrósi ríkisstjórninni alveg sérstaklega fyrir það að hún framlengi löggjöf frá tíð fyrri ríkisstjórnar þá skal ég alveg gera það. Mikinn heiður og sóma á nú ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar skilinn fyrir að hún skuli framlengja þessa löggjöf frá tíð hinnar ágætu ríkisstjórnar sem sat á undan henni. Það er mér alveg útlátalaust að gleðja hv. þingmann með því að fara um það fögrum orðum. Hv. þingmaður talaði um söguskýringu og það er til sóma fyrir hann að eiga það á prenti að hann hafi lagt fram frumvarp eða þingmál í svipaða veru á árinu 2007. Að vísu hefur það þá ekki náð fram að ganga enda var hv. þingmaður og flokkur hans þá væntanlega kominn í minni hluta og hefur ekki blásið nógu byrlega fyrir því að gáfuleg og góð mál frá stjórnarandstöðunni næðu fram að ganga. Þá ætla ég nú að bjóða aðeins betur en hv. þingmaður og rifja það upp að ég og fleiri fengum hér rétt um aldamótin 2000 samþykkta á Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun til stuðnings litlum og meðalstórum fyrirtækjum í nýsköpunar- og sprotastarfi og frumkvöðlastarfi. Það var allviðamikil tillaga í einum tíu liðum eða svo þar sem m.a. var mælt fyrir um að framkvæmdarvaldið ætti að undirbúa löggjöf af þessu tagi og grípa til ýmiss konar fleiri aðgerða til þess að styðja sérstaklega við lítil og meðalstór fyrirtæki. Ég man vel að á þessum tíma var Ísland það aftarlega á merinni í þessum efnum að reglur Evrópusambandsins um stuðningsaðgerðir í þágu lítilla og meðalstórra fyrirtækja voru ekki til á íslensku. Meira að segja var ekki til á íslensku norræni sáttmálinn, sem gerður hafði verið rétt fyrir aldamótin, um að í norrænu atvinnulífi ættu menn að hlúa sérstaklega að þessum vaxtarsprotum. Ég varð því að byrja á því að láta þýða þau gögn áður en ég gat notað þau sem fylgiskjöl með þingsályktunartillögunni. Svo mikið hefur nú þessari umræðu þokað áfram að á þessari öld, um það bil frá 

Virðulegi forseti. Það gleður mig óneitanlega þegar stjórnarandstöðuþingmenn, jafnvel þeir sem ganga stundum mjög hart fram í gagnrýni, koma hér upp og hrósa fyrir vel unnin störf. Það sem ég vildi gera var að vekja athygli á því að á sínum tíma þegar frumvarpið kom fram var ég hissa á því að menn skyldu ekki bara hafa samþykkt frumvarpið sem ég lagði fram, ég lagði það fram ítrekað; 2007, 2008 og árið 2009. Það hefði verið góður bragur á því að taka frumvarp frá stjórnarandstöðuþingmanni og samþykkja það á Alþingi. En stundum vilja ríkisstjórnir koma fram með eigin frumvörp og það er bara eins og það er. Þetta er söguskýring sem ég vildi sérstaklega benda á og ég veit að hún gleður hv þingmann jafnmikið og það gleður mig að hann skuli koma hér upp og fagna þessu máli. Mér þótti gaman að heyra að hv. þingmaður hefði fengið þessa þingsályktunartillögu samþykkta vegna þess að þegar ég lagði málið fram árið 2007 fannst mér engin umræða vera um það. Mér er það sérstaklega minnisstætt vegna þess að mér fannst það vera algjört forgangsatriði, alveg sama í hvaða flokki menn voru. Þá sat ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, ríkisstjórn sem vildi allt fyrir alla gera og jók ríkisútgjöldin um ein 20%, að mig minnir, sem ég held að sagan muni nú dæma sem einhver verstu hagstjórnarmistök sögunnar. Það setti olíu á eldinn í verðbólguskoti og olli þenslu sem á sér vart hliðstæðu í sögunni. 

Herra forseti. Ég held að ég haldi bara áfram að meta það sjálfur hvenær ég sé ástæðu til að hrósa hæstv. ríkisstjórn og hvenær ekki. Ég tel mig almennt sem stjórnmálamann reyna að standa mig í stykkinu og segja kost og löst á hlutunum eins og þeir koma mér fyrir sjónir. Ég á ekki í neinum sérstökum tilvistarvanda með að hrósa hæstv. ríkisstjórn ef hún gerir eitthvað sem ég tel að sé gott. Það bara er allt of sjaldan sem tilefni er til þess, því miður. En þá sjaldan að það gerist, eins og hér, er það ágætt og kemur þá í ljós að oftast er það vegna þess að ríkisstjórnin lætur þá í friði eða framlengir einhverja góða hluti frá tíð fyrri ríkisstjórnar. Það gerir hún alveg sannarlega í þessu tilviki, það verður hv. þingmaður að viðurkenna. Ég tek ekki til mín að ekki hafi fleiri hlaupið til liðs við málflutning og tillöguflutning hv. þingmanns á árunum 2007, 2008 eða 2009, ég var þó í stjórnarandstöðu rétt eins og hv. þingmaður. Ég held að hann ætti að beina því sérstaklega til samstarfsflokks síns í ríkisstjórn núna, Sjálfstæðisflokksins, eða þá Samfylkingarinnar. Ég tel ólíklegt að ég hefði ekki tekið vel í tillögur sem ég taldi og hef lengi talið uppbyggilegar ef þær féllu í þá átt að hlúa að nýsköpun og þróunarstarfi í atvinnulífinu og litlum og meðalstórum fyrirtækjum, ykju fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Fjölbreytni er það lykilorð sem mest þurfti á að halda vegna þess að á löngum árabilum var rekin hér atvinnustefna sem stefndi íslensku atvinnulífi glórulaust í einhæfni. Menn sáu aldrei nema sömu lausnirnar, bara álver hér og þar. Það hefur orðið alveg gríðarleg breyting á til hins betra, ég held að það hafi orðið almenn vitundarvakning gagnvart því hversu mikilvægt það er fyrir íslenskt efnahagslíf og atvinnulíf að það þróist í átt til aukinnar fjölbreytni, að fleiri stoðir standi undir hagkerfinu. Að því miðaði atvinnustefna síðustu ríkisstjórnar, eins og sjá má á þessu máli. Við reyndum að gera allt sem 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Allir nefndarmenn skrifa undir nefndarálitið án fyrirvara, ég mun koma að því síðar, en ég ætla að fara yfir álitið. Við fengum fjölmarga aðila á okkar fund sem eru tilgreindir í nefndarálitinu og óþarfi er að telja upp. Með frumvarpinu eru lagðar til þríþættar breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Í fyrsta lagi er lagt til að fjölga nefndarmönnum um tvo í ráðgjafarnefnd sem ráðherra skipar samkvæmt 15. gr. að afloknum sveitarstjórnarkosningum. Í nefndinni munu þá sitja sjö nefndarmenn og sex þeirra tilnefndir af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fyrirséð að þeir tveir nefndarmenn sem bætast við munu koma annars vegar frá Reykjavíkurborg og hins vegar frá einu sveitarfélagi í Suðvesturkjördæmi. Í öðru lagi er lagt til nýtt ákvæði til bráðabirgða til að milda áhrif af breyttri aðferðafræði við útreikning fasteignamats fyrir atvinnuhúsnæði. Í breyttri aðferðafræði felst að horfið er frá markaðsleiðréttu kostnaðarmati yfir í tekjumat sem byggist á upplýsingum af leigumarkaði fyrir atvinnuhúsnæði, eins og nánar er fjallað um í athugasemdum við frumvarpið. Breytingin hefur í för með sér að fasteignamat fyrir atvinnuhúsnæði getur hækkað mjög snarpt um áramótin þar sem mikil innbyggð skekkja var komin í kerfið. Með frumvarpinu er lagt til að breytingin verði tekin í þremur skrefum til að milda áhrif hennar fyrir atvinnulífið. Í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu annað nýtt ákvæði til bráðabirgða sem mun gilda þann tíma sem einstaklingum verður heimilt að nýta séreignarsparnað sinn til að greiða inn á fasteignaveðlán skattfrjálst. Í ákvæðinu felst að þeim tekjum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem til koma vegna bankaskattsins verði dreift til sveitarfélaga í samræmi við hlutdeild þeirra í heildarútsvarsstofni ársins á undan. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir við grundvöll fasteignamats sem skattlagningarheimildar og að í því fælist of rúmt framsal skattlagningarvalds til stjórnvalda. Nefndin bendir á í þessu sambandi að um lögbundna skattlagningarheimild er að ræða. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, skal árlega leggja fasteignaskatt á allar fasteignir sem metnar eru í fasteignamati 31. desember á næstliðnu ári samkvæmt fasteignaskrá og að stofn til álagningar fasteignaskatts sé fasteignamat þeirra, samanber 2. mgr. 3. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. laga um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001, annast Þjóðskrá Íslands mat fasteigna. Við matið beitir Þjóðskrá þeim aðferðum sem koma fram í 27. gr. laganna og samkvæmt 1. mgr. 28. gr. skal við ákvörðun matsverðs eftir föngum finna tölfræðilega fylgni gangverðs við ýmsar staðreyndir um seldar eignir, svo sem stærð, gerð, búnað, stað o.s.frv., og sennilegt gangverð ákvarðað með útreikningum á grundvelli þeirra vísbendinga. Sömu aðferð við útreikning fasteignamats er beitt varðandi allar sambærilegar eignir og ef aðili sem á lögvarða hagsmuni af matsverði eignar og sættir sig ekki við skráð mat getur sá hinn sami krafist nýs úrskurðar um matið. Lagagrundvöllur fasteignaskatts hefur verið sá sami í langan tíma, um lögbundna skattlagningarheimild er að ræða sem nefndin telur ekki ástæðu til að ætla að brjóti gegn 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins er fyrrnefnt ákvæði um mildun áhrifa af nýju fasteignamati en það kann að leiða til nokkurrar hækkunar fasteignaskatta fyrir tilteknar eignir en lækkunar fyrir aðrar eignir en heildaráhrif breytinganna munu þó leiða til hækkunar um 13,7% umfram verðlagshækkanir. Ákvæðið er niðurstaða samráðs milli hagsmunaaðila sem eru fyrst og fremst sveitarfélögin og aðilar í atvinnurekstri sem eiga atvinnuhúsnæði. Ljóst er að sveitarfélögin verða af nokkrum tekjum vegna ákvæðisins en að sama skapi mundi skattbyrði vegna atvinnuhúsnæðis aukast mjög snarpt ef nýja fasteignamatið tæki að fullu gildi. Í b-lið 2. gr. frumvarpsins er ákvæði sem er ætlað að dreifa ákveðnum hluta tekna jöfnunarsjóðs til sveitarfélaganna á grundvelli hlutdeildar þeirra í heildarútsvarsstofni ársins á undan. Í því felst að tekjurnar dreifast í hlutfalli við stærð. Er þetta lagt til vegna tekjumissis sem sveitarfélögin verða fyrir vegna skattfrjálsrar úttektar séreignarsparnaðar samkvæmt lögum um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir þess efnis að sú upphæð sem um ræðir nægi ekki til að bæta sveitarfélögunum umræddan tekjumissi. Þá felur ákvæðið í sér að hluti tekna jöfnunarsjóðs er tekinn út fyrir sviga og honum ráðstafað á annan hátt en samkvæmt þeim reglum sem gilda um úthlutanir úr sjóðnum. Þannig mundi meira koma í hlut stærri sveitarfélaga en þeirra minni. Nefndin telur ákvæðið þurfa nánari skoðunar við og leggur því til að svo stöddu að það falli brott. Nefndin leggur því til eftirfarandi breytingu: B-liður 2. gr. falli brott. Ég hef rakið hér efni nefndarálitsins en vil taka það fram að jafnvel þó að öll nefndin sé sammála um að fella b-lið 2. gr. á brott þá er það gert að svo stöddu. Við teljum að ákvæðið þurfi lengri meðferð. Við höfum verið sammála um það í nefndinni að ef atriði eru óljós þá viljum við og erum sammála um að við þurfum að leggja mikið á okkur til að skýra þau, gefa okkur tíma til þess og velta við öllum steinum. Það er einmitt það sem bæði fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu eru sammála um að gera í umhverfis- og samgöngunefnd. Að lokum vil ég þakka nefndinni allri fyrir góða vinnu og þann samtakamátt sem nefndin sýnir enn einu sinni.

Herra forseti. Þetta frumvarp lætur kannski ekki mikið yfir sér en það tengist þó máli sem er býsna stórt, sem er útkoma sveitarfélaganna út úr skuldabixaðgerðunum. Ég vil gera það hérna að umtalsefni. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um efni frumvarpsins að öðru leyti, ekkert nema gott um það að segja að menn fjölgi í einhverri ráðgjafarnefnd og sömuleiðis held ég að það sé sanngjarnt að milda aðeins áhrifin af hækkuðu fasteignamati. Sveitarfélögin sjálf eru sæmilega sátt við það að taka þann tekjuauka inn í áföngum, þá geri ég að sjálfsögðu ekki athugasemdir við það. Það kemur mér svolítið á óvart að nefndin geri þessar breytingar á frumvarpinu varðandi útdeilingu fjármuna sem til jöfnunarsjóðs eiga lögum samkvæmt að renna og menn beina þar sérstaklega sjónum að tekjuauka jöfnunarsjóðs út á 2,12% hlutdeild í hækkuðum bankaskatti. Nú er það auðvitað þannig að það eru tekjur jöfnunarsjóðs eins og hverjar aðrar tekjur, en ríkisstjórnin hefur valið að tengja þá innheimtu skatttekna við kostnað vegna skuldaniðurfærslunnar og hér er það gert með sama hætti þegar kemur að sveitarfélögunum. Nú liggur það auðvitað alveg fyrir að þessar tölur sem reiddar voru hér fram og eru enn um kostnað sveitarfélaganna eru náttúrlega fjarri öllu lagi þegar tekið er tillit til gríðarlega tapaðra framtíðartekna sveitarfélaganna vegna séreignarsparnaðarleiðarinnar. Hér er eingöngu verið að mæla minni útsvarstekjur vegna þess að fleiri greiða hærri fjárhæðir inn í séreignarsparnað og minna kemur til skattlagningar með venjulegum hætti og hlutdeild sveitarfélaganna í þeim hluta launaskattsins sem væri útsvar eru tapaðar tekjur á þessum þremur árum vegna þess beint, um 4 milljarðar kr. eða svo.  Þá er algerlega ótalið framtíðartekjutap sveitarfélaganna vegna þess að að öðrum kosti hefðu stórir hlutar eða verulegur hluti þessara fjármuna farið óskattaður inn í séreignarsparnað, ávaxtast þar í 10, 15, 20 ár og komið svo til útgreiðslu og borið fullan tekjuskatt og útsvar. Það er nokkuð ljóst að kostnaður sveitarfélaganna í heild, núvirtur að teknu tilliti til þessarar ávöxtunar, er af stærðargráðunni 20 milljarðar kr. Þá útreikninga fékk ég staðfesta af fjármála- og efnahagsráðuneytinu í fyrra þegar við vorum að glíma við að átta okkur á kostnaðinum við skuldalækkunaraðgerðirnar í heild, kostnaður ríkisins liggur nær 40 milljörðum, eru reyndar rúmir 40 milljarðar reiknaðir með sama hætti. Útreikningar ríkisstjórnarinnar sem fylgdu stjórnarfrumvarpinu um skuldamálin voru hins vegar án nokkurra tilrauna til þess að meta þennan kostnað og í raun og veru var hann beinlínis falinn, þ.e. því var einfaldlega sleppt að vekja athygli manna á því að það er svona sem þetta virkar í reynd, að ríki og sveitarfélög verða af gríðarlega miklum framtíðartekjum, þær tekjur dreifast að vísu á áratugabil en það er þarna samt. Þessar tekjur munu ekki skila sér í kassann hjá sveitarfélögum og ríkinu á komandi áratugum vegna þess að þær verða aldrei til. Það er annað sem ég tel ástæðu til að nefna í þessu sambandi og hitt er svo ákvörðun nefndarinnar að hverfa frá hugmynd frumvarpsins um að útdeila þessum auknu tekjum, sem áætlað er að gætu orðið um 2,4 milljarðar kr. á þessu tímabili frá miðju ári 2014 til og með ársins 2017, á grundvelli hlutdeildar sveitarfélaganna í útsvarstekjum á landsvísu, þ.e. að þetta verði eins og álag á útsvarsstofn hvers sveitarfélags, en í staðinn er nefndin hér með breytingartillögu sem gengur út á það að henda þessu út sem þýðir að þetta fara sem venjubundnar tekjur inn í jöfnunarsjóð og útdeilast samkvæmt hinum almennu leikreglum hans. Nú er það að sjálfsögðu sjónarmið að líta svo á að þessum fjármunum sé betur varið inn í hið almenna tekjujöfnunarkerfi milli sveitarfélaganna. Það getur verið fullgilt sjónarmið. Ef hugsunin er hins vegar samt sem áður sú að þetta eigi að bæta sveitarfélögunum áætlað tekjutap vegna séreignarsparnaðarleiðarinnar þá er dálítið sérkennilegt að horfa algerlega fram hjá því hvernig það tekjutap kemur niður, sem getur t.d. leitt til þess að stærsta sveitarfélag landsins, Reykjavík, sem ber væntanlega hátt í 40% af þessu tekjutapi, fær sáralítið með þessari aðgerð. Ég spyr líka um það: Hvernig var háttað samskiptum nefndarinnar við sveitarfélögin eða samtök sveitarfélaga? Nú kann að vera að þau séu ekki endilega algerlega þannig mönnuð, þ.e. stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga, að öll sjónarmið fái að fljóta með þegar þeir tala fyrir hönd sveitarfélaganna, það þarf auðvitað alltaf að hafa þann fyrirvara á eða hafa það í huga. En ég hef ástæðu til að ætla að stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga sé ekki alveg hrifin af þessari ráðstöfun og er hér með í höndunum nýlegt bréf frá þeim þar sem þeir hafa á fundi sínum 12. desember síðastliðinn gengið frá samþykkt þar sem þeir leggja mikla áherslu á að frumvarpið nái fram að ganga óbreytt á Alþingi. Það er hin formlega afstaða sveitarfélaganna í landinu, því að það er enginn annar sem getur talað fyrir þau í heild nema sambandið. Ég hlýt auðvitað að inna formann nefndarinnar eftir því hvernig þetta mál stendur gagnvart samskiptum nefndarinnar eða Alþingis við sveitarfélög. Er þá sem sagt verið að leggja til að afgreiða þetta hérna í lóðbeinni andstöðu við vilja Sambands íslenskra sveitarfélaga og eftir atvikum „sveitarfélaganna í landinu“. Mér finnst svolítið sérkennilegt, herra forseti, ef þetta mál ætti að fara nánast þegjandi og hljóðalaust og umræðulaust í gegn án þess að þetta yrði rætt. Ég tek það fram að ég er ekkert endilega með algerlega uppgerðan huga til þess hvor leiðin sé betri eða hvort þarna hefði kannski átt að fara bil beggja að einhverju leyti, nota hluta þessa fjármuna til tekjujöfnunar eða að öllu leyti eða fylgja frumvarpinu óbreyttu, það eru sjálfsagt ýmis sjónarmið í þeim efnum. Mér finnst ekki hægt að ljúka umræðum um þetta án þess a.m.k. að mönnum sé það ljóst að þessi staða er uppi í málinu. Að lokum er auðvitað ástæða til að benda á það að þetta mikla tekjutap sveitarfélaganna vegna þessara aðgerða - sem að vísu liggur aðallega inni í framtíðinni og menn eru sumir hverjir ekkert mikið að hugsa um hana, það gætir stundum dálítillar léttúðar gagnvart því að einhver eigi að sýna ábyrgð og rýna inn í framtíðina og spyrja sig að því hvernig þetta kemur við komandi kynslóðir, hvernig þetta kemur við þá sem verða að baksa við að koma saman fjárlögum eða fjárhagsáætlunum sveitarfélaga eftir 10 ár eða 20 ár - mun ekki létta þeim róðurinn, svo mikið er víst. En hér er sveitarfélögunum ætlað að bæta sér tekjutapið sem af skuldaaðgerðunum leiðir með sínum eigin tekjum. Það er alveg ljóst. Þetta er bara spurning um hvernig þeim er útdeilt. Það er engin gæska af hálfu ríkisstjórnarinnar að láta sveitarfélögin fá 2,12% af tekjuaukanum vegna hækkaðs bankaskatts, það gerist sjálfvirkt. Þannig eru lögin að allar ákvarðanir stjórnvalda, nánast eins og þær leggja sig, um hækkun á hinum breiðu skattstofnum þýða sjálfkrafa að tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga aukast í leiðinni um 2,12% af þeirri hækkun. Þess vegna var það auðvitað þannig að sveitarfélögin á síðasta kjörtímabili nutu gífurlega góðs af dugnaði þáverandi ríkisstjórnar við að afla ríkinu tekna, af því að þau fengu alltaf þessi 2,12% af tekjuaukanum. Þar af leiðandi finnst mér í ljósi þess að sveitarfélögunum er ætlað að bæta sér tekjutapið með sínum eigin tekjum að við þurfum að hafa dálítið sterk rök til þess að leyfa þeim ekki að ráðstafa því á þann hátt sem þau vilja sjálf. Þetta eru í raun og veru þeirra eigin fjármunir. Þetta er þeirra hlutdeild í þessum tekjum eins og hún er og hefur lengi verið samkvæmt lögum. Hvaða umboð hefur nefndin tekið sér í þeim efnum, eins og ég segi ekki síst í ljósi þess að þetta eru ósköp einfaldlega lögverndaðar tekjur sveitarfélaga, hlutdeild þeirra í þessum tekjustofni? Er þá ekki dálítið langt gengið að fara að ráðskast með það hvernig því er útdeilt á milli sveitarfélaganna? Mér þætti vænt um að formaður virðulegrar þingnefndar gerði okkur aðeins betur grein fyrir þessum vinkli málsins.

Herra forseti. Nú erum við að ljúka þessum fundi á þessum ágæta föstudegi. Þingmenn eru flestir farnir heim, ætla ekki að halda áfram ræðuhöldum í kvöld, ætla að leyfa þessu að renna út í sandinn. Mér er orðið ljóst núna að það er búið að hleypa málum í gegn og samningsstaða minni hlutans er nánast engin eftir til að halda áfram málþófi. Það er kannski einhver glæta en stóru málin eru farin í gegn. Mig langaði bara að landsmenn vissu þetta, sér í lagi í ljósi þess að það birtist í fréttum í gær að heilbrigðisráðherra hefði sagt að hann tryði ekki að læknar færu í verkfall. Læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni. Mér finnst það mjög alvarlegt ef stjórnarandstaðan sér sér ekki fært að halda þinginu starfandi þangað til læknadeilan leysist.

Herra forseti. Ég er frekar ósáttur við að þessari umræðu ljúki án þess að maður fái nokkur svör. Ég var að lesa aftur samþykktina frá stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga, hún er dagsett í dag. Þeir senda til okkar mjög eindregna áskorun um að gera ekki þær breytingar sem nefndin leggur til. Ég bað formann nefndarinnar um að fara betur yfir þetta mál; hvernig samskiptum nefndarinnar við sveitarfélögin væri háttað og annað í þeim dúr. Ég vil gjarnan fá einhver svör við því að minnsta kosti áður en ég sætti mig við að þessari umræðu ljúki þar með. Af því að hér er um 2. umr. að ræða á ég að vísu þess kost að taka oftar til máls ef þess þarf, ég hélt reyndar að ræðutími minn væri lengri en fimm mínútur í 2. umr. um málið. En hvað sem því líður heyri ég mér til ánægju að formaður nefndarinnar er búinn að biðja um orðið og kannski fæ ég einhver svör og einhverjar skýringar á því hvernig málið stendur. 3. umr. er að sjálfsögðu eftir en ég held við verðum að vera búin að fá botn í það hvort það er eindreginn ásetningur að afgreiða málið svona þrátt fyrir hina kláru andstöðu sveitarfélaganna við að það verði gert.

Virðulegi forseti. Ég tók einfaldlega ekki eftir því að hv. þingmaður hefði óskað eftir því að ég brygðist hér við ábendingum hans. Ég stóð líka í þeirri meiningu að þar sem allir þingmenn nefndarinnar eru á álitinu, og þetta hlaut nú nokkra umræðu, ég skal lesa þá upp, hv. þingmenn: Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar og framsögumaður, Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Pétur H. Blöndal, Vilhjálmur Árnason og Svandís Svavarsdóttir. Ég reikna með, eins og með önnur frumvörp, að þau hljóti einhvers konar umfjöllun inni í þingflokkum, þar á meðal í þingflokki Vinstri grænna. Þar hafði nefndarmaður farið mjög ítarlega yfir það af hverju nefndin er einhuga í þessari afstöðu sinni. Ég rakti það í nefndaráliti mínu hver rökin væru fyrir þessu. Það komu fram athugasemdir þess efnis að sú upphæð sem hér um ræðir nægi ekki til að bæta sveitarfélögum umræddan tekjumissi, þá fæli ákvæðið í sér að hluti tekna jöfnunarsjóðsins væri tekin út fyrir sviga og honum ráðstafað á annan hátt en samkvæmt þeim reglum sem gilda um úthlutun úr jöfnunarsjóði. Það mundi leiða af sér einhvers konar ójafnræði á milli stærri sveitarfélaga og þeirra minni. Ég er þeirrar skoðunar og nefndin sem slík að þessar athugasemdir séu það stórar að ekki sé hægt núna undir lok þingsins að samþykkja þetta mál nema að fara í frekari skoðanir á þessu tiltekna ákvæði. Þess vegna leggjum við til að svo stöddu, ég vek athygli á því - að svo stöddu - að það falli brott. Við eigum eftir að taka málið til 3. umr. Ég mun að sjálfsögðu hlusta á allar athugasemdir sem berast og þau bréf. Við höfum verið í atkvæðagreiðslu í meira og minna allan dag og ég hef svo verið bundinn í þingsal þannig að ég hef ekki getað heyrt í viðkomandi aðilum en mun að sjálfsögðu gera það, enda hefur Samband íslenskra sveitarfélaga og öll þau sveitarfélög sem hafa á því áhuga átt greiðan aðgang og fengið rúman tíma til að fara yfir mál sín í nefndinni og eru engar athugasemdir frá nefndarmönnum eða nokkrum um að það hafi ekki verið virt. Mér finnst reyndar dapurt að þingmaðurinn skyldi ýja að því í ræðu sinni. Þetta er eins og það er. Nefndarálitið með breytingartillögunni liggur fyrir og ég legg til eins og áður að það verði samþykkt.

Herra forseti. Ég bið engan mann afsökunar á því að taka þetta mál hér upp þó svo  Herra forseti. Stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga sendi frá sér sérstaka samþykkt í dag þar sem því er haldið til haga að frumvarpið hafi fengið faglega umfjöllun í samráðsnefnd ríkis og sveitarfélaga og náðst hafi samkomulag á þeim vettvangi um þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Breytingartillögur nefndarinnar um að b-liður 2. gr. frumvarpsins falli brott sé í algerri andstöðu við vilja Sambands íslenskra sveitarfélaga eins og fram hafi komið í umsögn sambandsins um frumvarpið og af hálfu fulltrúa þess á fundi með umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis. Hún sé einnig í andstöðu við vilja ríkisstjórnarinnar sem lítur á þennan lið frumvarpsins sem lið í að bregðast við neikvæðum fjárhagslegum áhrifum aðgerða ríkisstjórnar og Alþingis gagnvart séreignarsparnaði og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Svo segir, með leyfi forseta: „Full sátt hefur þannig verið um það milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga um að tekjuauki Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sökum tekna ríkisins af bankaskatti dreifist til allra sveitarfélaga í hlutfalli við útsvarsstofn þeirra og þar með milda neikvæð áhrif fyrrnefndra aðgerða gagnvart öllum sveitarfélögum. Verði breytingartillagan samþykkt mun þetta aukna fjármagn jöfnunarsjóðs dreifast til hluta sveitarfélaga en ekki þeirra allra eins og til stóð. Jafnframt er fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga stefnt í voða og nægt tilefni er komið upp til að sveitarfélögin leiti eftir því með öllum ráðum að taka yfir Jöfnunarsjóð sveitarfélaga enda er fjármagn hans í reynd í eigu sveitarfélaga.“ Að lokum var sú bókun samþykkt sem ég hef vitnað til áður: „Stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga leggur áherslu á að frumvarp til breytinga á tekjustofnalögum nái fram að ganga óbreytt á Alþingi. Stjórnin mótmælir breytingartillögu umhverfis- og samgöngunefndar sem fram kemur á þingskjali 718, 366. mál.“ Þetta er nú nokkuð sterkt til orða tekið. Við erum hér að tala um að gera breytingar á einhverju sem búið var að útkljá og ganga frá í fullri sátt í lögbundnu samráði ríkis og sveitarfélaga um tekjuleg samskipti. Það er sagt hér. Við erum að ganga gegn vilja bæði ríkisstjórnar og sveitarfélaganna, ef þar er rétt með farið, og mér finnst að við þurfum þá bara að ræða það. Það getur vel verið að það sé rétt niðurstaða. Ég útiloka það ekkert, en þetta liggur fyrir. Það er svolítið óvenjulegt. Ég hef tilhneigingu til þess, jafnvel þó að ég væri þeirrar skoðunar sem ég gæti vel átt til með að vera, að það væri ekki endilega sjálfgefið eða sanngjarnast að þessir fjármunir færu algjörlega hlutfallslega eftir útsvarstekjum sveitarfélaga því að auðvitað er staða þeirra misjöfn og hlutverk jöfnunarsjóðs að jafna aðstöðumun þeirra er mikilvægt. Um þetta mál gildir nokkur sérstaða og jafnvel þó maður hefði þessa skoðun finnst mér alltaf þurfa dálítið til áður en við hendum algerlega vilja sveitarfélaganna fyrir borð, ég tala ekki um ef við gerum ekkert með það sem orðið hefur niðurstaðan í lögbundnu samráði ríkis og sveitarfélaga um tekjuleg samskipti. Það hefur sterka stöðu, finnst mér, ef ríkisvaldið og sveitarfélögin hafa sameiginlega komist að niðurstöðu um fjárhagsleg málefni af þessu tagi og Alþingi þarf að hafa góð rök til þess 

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður hitta naglann á höfuðið þegar hann benti á að staða sveitarfélaga hringinn í kringum landið væri misjöfn. Þegar við stöndum frammi fyrir þeim veruleika held ég að hvorki þingmaðurinn né aðrir í þessum sal séu reiðubúnir að taka mjög stórar ákvarðanir á tiltölulega stuttum tíma þegar öll gögn og upplýsingar liggja ekki nægilega vel fyrir. Við teljum ekki að við munum valda neinum skaða eins og þingmaðurinn kom sjálfur inn á í ræðu sinni. En það er eitt sem ég verð þó að gagnrýna, virðulegi forseti. Þó að einhverjum aðilum eins og Sambandi íslenskra sveitarfélaga finnist eitthvað vona ég að hv. þingmaður sé ekki að segja að við, þingnefnd Alþingis og Alþingi, eigum bara að leggjast kylliflöt. Ég vil minna á frumvarp sem kom til atkvæða núna fyrir nokkrum klukkutímum síðan þar sem við féllumst á tillögu Sambands íslenskra sveitarfélaga um að sveitarfélögin sæju sjálf um mál varðandi framkvæmdir sem færu í svokallaðan C-flokk og þyrftu að fara í umhverfismat. Þingmaðurinn greiddi atkvæði gegn þeirri tillögu, gegn Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég held ekki að við eigum að halda þeim málflutningi á lofti. Alþingi og nefndir þess eiga að halda sjálfstæði sínu og það er einmitt það sem nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd eru fullkomlega sammála um, enda hefur nefndin náð mjög góðum árangri með mörg mál. Ég held að þingmaðurinn ætti frekar að ræða þetta í þingflokki sínum við sinn ágæta þingflokksformann áður en hann stígur hér fram og finnur þessu máli allt til foráttu.

Herra forseti. Já, ég hef nú notað ákaflega hófstillt orð, en ef hv. þingmaður vill færa umræðuna upp á annað plan þá get ég líka alveg tekið stærra upp í mig. Hv. þingmaður þaggar ekkert niður í mér með því einu saman að þingmaður úr mínum flokki standi að þessu nefndaráliti. Ég hef mínar sjálfstæðu skoðanir hvað það varðar og þarf ekki að biðja neinn afsökunar á því og engan leyfis í þeim efnum. Málið hefur ekki verið ákveðið sem eitthvert flokkspólitískt mál af því tagi, fyrir utan það að ég tók það skýrt fram að ég væri ekki endilega með heita sannfæringu eða uppgerðan hug í því ef ég persónulega mætti ráða hvernig væri skynsamlegast eða sanngjarnast að ráðstafa þessum fjármunum. Ég vek athygli á því að í lögbundnu samráði ríkis og sveitarfélaga er komin niðurstaða og það fyrir nokkru síðan, geri ég ráð fyrir. Nú stendur þannig á í árinu að sveitarfélögin eru um það bil að loka fjárhagsáætlunum sínum. Ég geri ráð fyrir að það séu fjárhæðir af því tagi að þær telji í reikningum einstakra sveitarfélaga og menn hafi þá væntanlega verið upplýstir um það í gegnum fulltrúa sína á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga og gert ráð fyrir tilteknum niðurstöðum í þessu máli. Auðvitað vita menn að það er óvissa í því þangað til Alþingi hefur afgreitt mál af þessu tagi en engu að síður er staðan einfaldlega sú að mörg sveitarfélög eru nú á lokametrunum við að loka fjárhagsáætlunum sínum og það er eðlilegt að menn vilji hafa einhvern skýrleika uppi í þeim efnum. Auðvitað er löggjafar- og fjárlaga- og fjárstjórnarvaldið hér á Alþingi, hv. þingmaður þarf ekki að kenna mér það, ég hef setið hérna í alveg nógu mörg ár til þess að vita það. Hann þarf heldur ekkert að halda yfir mér ræður um að þetta snúist um að leggjast ekki kylliflatur fyrir sveitarfélögunum eða einhverjum aðilum úti í bæ ef hann … 

Það sagði ég ekki.

Við skulum bara lesa ræðurnar þegar þær koma úr prentun. Ég minni bara á það að sveitarfélögin í landinu eru auðvitað ekki bara hver sem er þegar kemur að samskiptum við ríkisvaldið. Við höfum búið um það þannig að þessi stjórnsýslustig eigi að umgangast hvert annað með tilteknum hætti og ákveðinni virðingu. Það eigi til dæmis alltaf að kostnaðarmeta breytingar af þessu tagi og hvernig þær koma út fyrir sveitarfélögin. Það hefur verið gert í þessu máli, samanber frumvarpið. Síðan hafa þessir aðilar með sér lögskipaðan samráðsvettvang, sem sveitarfélögin, að minnsta kosti hér á árum áður, kvörtuðu nú oft undan að væri ekki nægjanlega virkjaður og virtur, Jónsmessunefndin og það fyrirkomulag. Þar hefur verið fjallað um þetta mál. Það hefur verið leitt til lykta í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga á tiltekinn hátt. Það er það sem hér er verið að leggja til við okkur í nefndinni að hafa að engu, að ýta til hliðar. Ég þarf rök fyrir því áður en ég fellst á slíka afgreiðslu. Virðulegur forseti. Ég ætla svo sem ekkert að lengja þessa umræðu en ég vona svo sannarlega að málið gangi aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. Ég óska eftir því, hafi ekki verið beðið um það, að málið fari aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. til dæmis þannig að sveitarfélögin fái færi á því að ræða aftur við nefndina. Þau sátu yfir þessu máli í dag og sendu okkur þá samþykkt sem ég vitnaði til hér áðan. Mér finnst það því algjört lágmark, að nefndin komi aftur saman og fjalli um málið milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég virði það að sjálfsögðu að þingmaðurinn hafi sína persónulegu skoðun. Ég verð engu að síður að benda á að nefndin hefur fjallað allítarlega um þetta mál en þó ekki þannig að nefndin vilji taka jafn stóra ákvörðun án þess að frekari gögn liggi fyrir. Ég hef bara ekki heyrt nokkurn mann á þingi eða úti í samfélaginu hafna því að Alþingi eigi að viðhafa slík vinnubrögð. Ég kann því afar illa, verð ég að viðurkenna, að mér séu gerð upp orð og ef það hefur mátt skilja orð mín þannig að Samband íslenskra sveitarfélaga væri einhver aðili úti í bæ þá leiðrétti ég það hér með. Við höfum átt afar gott samstarf við sambandið. Ég benti bara á það í ræðu minni að það væri nú svona upp og ofan hvort meiri hluti eða minni hluti fylgdi tilmælum eða vilja síns hóps og hv. þingmaður greiddi atkvæði einmitt gegn vilja Sambands íslenskra sveitarfélaga í máli sem kom til atkvæða hér rétt áðan. Þannig liggur í þessu. Nú hefur verið óskað eftir því að málið komi til nefndar milli 2. og 3. umr. Við munum taka það upp, að sjálfsögðu. Við höfum rætt það ítarlega og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við gerum það áfram. Eins og ég sagði áðan mun ég hafa samband við þessa aðila, það gafst ekki tími til þess í dag vegna þess að við sátum meira og minna inni í þingsal í atkvæðagreiðslum. Ég veit að þingmaðurinn skilur það. Við munum fara yfir þetta í rólegheitum. Það er enginn skaði skeður. Við ætlum okkur að leggjast yfir þetta mál og ég vona bara að það verði jafn góð samstaða í umhverfis- og samgöngunefnd og áður hefur verið þó að einhverjum öðrum þingmönnum kunni að finnast sú samstaða of mikil.

Herra forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að það liggi fyrir að nefndin taki málið aftur til skoðunar eins og ég óskaði eftir og gefi sveitarfélögunum færi á því að koma að því. Þær röksemdir sem ég fæ ekki alveg til að ganga upp eru þær að nefndin leggi til þessa breytingu á frumvarpinu vegna þess að hún vilji ekki taka mjög stóra ákvörðun um ráðstöfun þessara fjármuna. Mér finnst nefndin einmitt vera að leggja til stóra ákvörðun. Það finnst mér vera hið stóra í málinu, að leggja til að ýta til hliðar niðurstöðunni úr samráði ríkis og sveitarfélaga um þetta mál. Það finnst mér vera stór ákvörðun. Hitt, að samþykkja bara frumvarpið, samþykkja bara niðurstöðuna sem orðin var í samskiptum þessara aðila, hef ég ekki talið stóra ákvörðun, alveg þvert á móti og í raun og veru það sem ég hefði átt von á, þ.e. að einfaldlega yrði lagt til að niðurstaðan úr samskiptum ríkis- og sveitarfélaga um þetta mál næði hér fram að ganga. Ég tel það þvert á móti snúa þannig að það sé stór ákvörðun að leggja til að sú niðurstaða haldi ekki. Auk þess er það þannig að við óvenjulegar aðstæður og þegar sérstök mál eiga í hlut væri það ekkert nýtt fordæmi þó að fjármunum í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga væri ráðstafað með einhverjum öðrum hætti en í gegnum jöfnunarfyrirkomulag jöfnunarsjóðs. Það þekki ég mjög vel. Menn hafa oft samið um hluti þar sem þeir hafa miðað við það að ríkið tæki þátt í kostnaði sveitarfélaganna eins og hann fellur til og raunverulega er innan hvers sveitarfélags en ekki í gegnum tekjuöflunarkerfið. Þar má nefna framlag ríkisins inn í sérstakar húsaleigubætur eða hvað það nú er. Að sjálfsögðu dettur engum í hug að það fari til sveitarfélaganna í gegnum hinn hefðbundna farveg heldur er það til að mæta kostnaði eins og hann fellur til. Með nákvæmlega sama hætti má gagnálykta og segja að þegar sveitarfélögin verða fyrir útgjöldum eða tekjutapi þá kemur auðvitað til greina ef einhverjar sérstakar ráðstafnir eru uppi að líta til sérreglna um meðferð þeirra fjármuna. Ég minnist þess þegar verið var að hækka tryggingagjald á sínum tíma og sveitarfélögin kvörtuðu mjög undan þeim útgjaldaauka sem það yrði fyrir þau innan ársins, þá féllst ríkið á að endurgreiða sveitarfélögunum þann kostnað og tók á sig tryggingagjaldshækkunina gagnvart sveitarfélögunum af heilu ári til þess að tryggja framgang kjarasamninga. Þá var það að sjálfsögðu gert þannig að útlagður kostnaður sveitarfélaganna hvers um sig var áætlaður vegna hærra 

Forseti vill taka fram að klukka gekk ekki í borðinu meðan á andsvari stóð en forseti fylgdist mjög gaumgæfilega með tímanum.

Virðulegi forseti. Bara þannig að það sé á hreinu þá var þessu ákvæði sem nú er verið að gagnrýna að hafi verið tekið út ætlað að dreifa ákveðnum hluta tekna jöfnunarsjóðs til sveitarfélaganna á grundvelli hlutdeildar þeirra í heildarútsvarsstofni ársins á undan. Í því felst að tekjurnar dreifast í hlutfalli við stærð. Er þetta lagt til vegna tekjumissis sem sveitarfélögin verða fyrir vegna skattfrjálsrar úttektar séreignarsparnaðar samkvæmt lögum um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Þetta eru lög sem eru og hafa verið til umræðu hér á haustþingi. Við erum að fjalla um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það er sjóður sem er að mínu mati gríðarlega mikilvægt jöfnunartæki fyrir öll sveitarfélögin í landinu. Fram koma athugasemdir um að ef við ráðumst í samþykkt þessa ákvæðis verði ballansinn á jöfnunartækinu ekki sá hinn sami og hann hefur verið. Þegar við stöndum frammi fyrir ákvörðun af þeirri stærðargráðu þá þurfum við að gefa okkur tíma í málið og fara vel yfir það. Ég er ekki einn þeirrar skoðunar. Eftir að hafa lagst yfir þau rök sem borin voru á borð nefndarinnar eru þingmenn allra flokka í nefndinni sammála mér. Gott og vel að þingmaðurinn hafi áhyggjur af útspili Sambands íslenskra sveitarfélaga eða stjórnar þess í dag, en ég vil þó nefna 

Herra forseti. Ég gæti skilið það betur að menn hefðu áhyggjur af þessu tagi ef hér væri á ferðinni ótímabundin og einhver varanleg breyting á grunnreglum jöfnunarsjóðs sem menn hefðu áhyggjur af að væri fordæmi um eitthvað sem gæti í fyllingu tímans dregið úr gildi jöfnunarsjóðs sem tekjujöfnunartækis og aðstöðujöfnunartækis milli sveitarfélaganna. Nú háttar svo til að hér er verið að takast á við tímabundin áhrif í þrjú eða þrjú og hálft ár, sem leiða af þessari sérstöku aðgerð ríkisstjórnarinnar …  Ég sé því ekki að það séu einhverjar hættur samfara því að þó að niðurstaða ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga næði hér fram að ganga, að með því væri skapað eitthvert hættulegt fordæmi fyrir sjálfa grundvallarhugsunina um jöfnunarsjóð einfaldlega vegna þess að þetta mál á allt saman rót sína að rekja til þessara sérstöku aðstæðna og þessa sérstaka tímabils sem í hönd fer. Ég benti á að ekki væri verið að gera minnstu tilraun til þess að bæta sveitarfélögunum framtíðartekjutap þeirra. Þetta eru eingöngu minni útsvarstekjur beint á þessum tíma sem áætlað er að verði rétt tæpir 4 milljarðar kr. Upp í það fengju þau með þessum hætti 2,4 milljarða af sínum eigin tekjum. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira. Öll sjónarmiðin hafa komið fram sem ég held að þurfi að vera uppi á borðinu. En ég verð þó að viðurkenna að mér finnst nálgun þingmannsins vera afar ósanngjörn. Þegar hann fullyrðir að hægt sé og skynsamlegt að fara með jafn róttækum hætti og hér er gert í jöfnunarsjóðinn þegar fram hafa komið ábendingar um að verið sé að mismuna sveitarfélögum og að það eigi bara að samþykkja það einn, tveir og bingó, þá er ég ósammála því, þá erum við bara innilega ósammála. Ég er glaður, verð ég að viðurkenna, yfir því að þingmenn úr öllum flokkum í nefndinni deili þeirri skoðun með mér.