Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins. Síðasta laugardag fóru fram margar atkvæðagreiðslur í þinginu, m.a. um skattapakka ríkisstjórnarinnar og fjárlög. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá skrifstofu þingsins voru atkvæðagreiðslur um 150 og stóðu þær samtals í nálega þrjár klukkustundir. Því miður er það svo þegar málum er hraðað í gegnum þingið eins og gerðist á síðustu dögum nú fyrir jól að hætta er á að eitthvað fari úrskeiðis. Sú varð því miður raunin sl. laugardag. Það hefur verið venja, þann stutta tíma sem ég hef verið hér, við langar og flóknar atkvæðagreiðslur að starfsmenn þingsins fái lista frá þingmönnum fyrir fram um hvernig þeir óska eftir að skipta brtt. eða greinum upp við atkvæðagreiðsluna og um aðra tilhögun hennar til að flýta fyrir og aðstoða þannig forseta við störf sín. Þetta hefur yfirleitt gengið vel og gefist vel. Síðasta laugardag skolaðist hins vegar eitthvað til því að óskir okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs komust ekki áleiðis í tveimur tilfellum, annars vegar þegar bornar voru upp brtt. á þskj. 476, 15.--16. tölul., sem við höfðum beðið um að skipt yrði upp þannig að fram kæmi stuðningur okkar við aukin framlög til Ríkisútvarpsins og hins vegar var ætlun okkar að styðja 63. tölul. á sama skjali, þskj. 476, markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu, en greiða atkvæði gegn 64. lið þar sem áformuð er lækkun á nýframkvæmdum Vegagerðarinnar. Herra forseti. Ég sé mig knúinn til að koma þessu á framfæri hér úr því að svona tókst til í atkvæðagreiðslunni sl. laugardag til þess að afstaða okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til þessara efnisatriða liggi ljós fyrir.

Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar er 3. umr. um frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt. Eins og menn vita er inni í því frv. ákvæði um að hækka tryggingagjald sem á að gefa ríkissjóði um 2,5 milljarða kr. Það hefur reyndar einnig veruleg verðlagsáhrif eða 0,3--0,4%. Eins og allir þekkja sitja aðilar vinnumarkaðarins yfir því þessa dagana og klukkustundirnar að ná niðurstöðu í samningamál vegna þess uppnáms sem samningarnir eru komnir í vegna vaxandi verðbólgu. Herra forseti. Ég tel óeðlilegt að ganga til þessarar umræðu, 3. umr. og lokaumræðu um tekjuskatt og eignarskatt, þar sem í er tryggingagjaldið, þegar aðilar vinnumarkaðarins eru á sama tíma með tryggingagjaldið uppi á borðinu að reyna að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu. Ef ég skil málið rétt hafa þeir reynt að fá það mál út af borðinu. Í Morgunblaðinu í dag kemur fram að ríkisstjórnin hafi lýst því yfir að hún sé reiðubúin að draga úr áformaðri hækkun tryggingagjalds um þriðjung. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að þessari umræðu verði frestað þar til við fáum einhverja niðurstöðu í það mál. Ég sé t.d. í DV í dag að beðið er eftir því að ný framfærsluvísitala taki gildi, sem hugsanlega yrði á morgun. Ég tel því eðlilegt að fresta þessari umræðu og líka að fá upplýsingar, herra forseti, hvort von sé á fleiri frv. í tengslum við þessar viðræður aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega þar sem komið hefur fram að lækka eigi grænmetisverð, sem kallar á lagabreytingu. Að öllu þessu athuguðu, herra forseti, tel ég rétt að koma þeirri ósk á framfæri við hæstv. forseta að 3. umr. um tekjuskatt og eignarskatt verði frestað, a.m.k. til morguns.

Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fresta þeirri umræðu af þessum sökum. Eins og fram hefur komið, m.a. hjá hv. þm., hefur ríkisstjórnin haft góðan vilja til þess að standa með öðrum að því að styrkja grundvöll kjarasamninganna sem í gildi eru og varðveita þann mikla kaupmátt sem náðst hefur á undanförnum árum. Það hefur komið fram hjá ríkisstjórninni að ef verðlagsmarkmið kjarasamninga muni ganga eftir þá muni ríkisstjórnin beita sér fyrir lækkun tryggingagjalds um 0,25%, úr 6% í 5,75%, á árinu 2003. Það er þá sem þessi lög eiga að taka gildi þannig að við höfum rúman tíma til að breyta því, gangi það allt eftir. Að öðru leyti munu ekki nein frv. koma til afgreiðslu af þessu tilefni fyrir jól. Á hinn bóginn er augljóst að frv. sem lúta að því sem hv. þm. nefndi og snúa að grænmetismálum munu koma fram með vorinu. Eins og ég segi mun ríkisstjórnin standa við það sem hér er sagt um tryggingagjaldið að því gefnu að verðlagsmarkmið kjarasamninganna muni haldast og samningarnir haldist.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. málshefjanda að þessari umræðu um störf þingsins að auðvitað er boðið upp á afar sérkennilegar aðstæður nú við lokaafgreiðslu fjárlagafrv. og skattamála fyrir áramót. Ríkisstjórnin hefur loksins komið sér til að fara að ræða við aðila vinnumarkaðarins um það sem fram undan er, m.a. varðandi forsendur kjarasamninga. Þar eru uppi á borðum nákvæmlega þessa dagana, þessa klukkutímana, breytingar á þeim skattaákvæðum sem við erum með í höndunum og eigum að fara að ræða á eftir. Þar á meðal annars að lögfesta, ef að líkum lætur, hækkun á tryggingagjaldi sem síðan er til umræðu í þessum samtölum aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar að lækka aftur. Það er eins og það sé að verða lenska, herra forseti, að hafa þetta þannig hér að hækka hlutina fyrst til þess að hægt sé að lækka þá aftur. Þannig fór hæstv. ríkisstjórn að með fjárlagafrv. Hún hækkaði útgjöldin um 2,2 milljarða milli 1. og 2. umr. til þess að lækka þau svo aftur um 2 milljarða milli 2. og 3. umr. Þetta er kannski verklag sem ríkisstjórnin hefur sérstaklega valið sér, að hækka hlutina fyrst og lækka þá svo aftur. Ég tel þetta ekki mjög áferðarfalleg vinnubrögð, herra forseti. Langeðlilegast væri auðvitað að fresta þessum skattapakka, sem hvort sem er hefur sætt mjög harðri gagnrýni, að slá þetta af og láta óbreytt skattalög gilda næsta árið að öðru leyti en því sem allir eru sammála um, að lækka tekjuskattshlutfallið móti lækkun útsvars og afnema skattlagningu húsaleigubóta. Að öðru leyti þyrftu menn ekki að hringla með þessa hluti enda eiga margir þeirra hvort eð er ekki að hafa eiginleg áhrif fyrr en á árinu 2003. Það er auðvitað bara eins og yfirlýsing um hringl að rjúka til og hækka gjöldin núna til þess að lækka þau síðan aftur. Alla vega, herra forseti, væri til bóta að staða mála skýrðist eitthvað frá því sem nú er. Ég tek því undir óskir um að eðlilegast væri að fresta þessari umræðu um skattamálin í dag.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju minni með að tekist hefur þríhliða samráð milli ríkisstjórnarinnar og síðan aðila vinnumarkaðarins. Þetta er eitt af því sem við í stjórnarandstöðunni höfum knúið á um að gerðist og vonum seinna greip ríkisstjórnin til þess ráðs. Við skulum vona að þetta verði til þess að það takist að ná tökum á verðbólgunni og það takist að grípa til viðbragða sem leiði til þess að vextir lækki. Herra forseti. Þessar stundirnar eru ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins að ræða breytingar sem varða frv. sem við erum að fara að samþykkja hér á eftir. Að minni hyggju hafa farið fram ákaflega málefnalegar og skemmtilegar umræður um þær skattalagabreytingar sem hér hafa legið fyrir. Eitt af því sem harðast hefur verið deilt um er einmitt hækkun tryggingagjaldsins. Það liggur fyrir að þeim vágesti sem við erum öll að berjast gegn, verðbólgunni, er gefið fóður með þeirri hækkun. Það liggur fyrir samkvæmt þeim stofnunum sem ríkisstjórnin sjálf hefur látið reikna það út og það liggur fyrir að eitt af því sem verkalýðshreyfingin leggur hvað mesta áherslu á er að böndum verði komið á verðbólguna. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin er núna að ræða ákveðnar hugmyndir hennar í þessa veru. Þessar hugmyndir tengjast einmitt tryggingagjaldshækkuninni sem á að fara að samþykkja á eftir. Þess vegna segi ég, herra forseti, að það er fullkomlega eðlileg ósk af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að umræðunni verði frestað. Ég sé ekkert sem mælir gegn því að við frestum henni til morguns og það yrði að sjálfsögðu miklu áferðarfallegra og væri miklu meiri sátt um það ef mönnum tækist þannig, á morgun eftir farsælar viðræður milli þessara þriggja aðila í dag, að lenda þessu máli endanlega. Ég held að það væri ákaflega jákvætt og það sýndi að hér væri þingið allt, ekki bara stjórnarliðið heldur stjórnarandstaðan líka, á sama bát að róa í sömu átt.

Herra forseti. Aðeins út af því sem hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon sagði, að ríkisstjórnin hefði nú loks sest niður með aðilum vinnumarkaðarins. Við höfum verið í formlegum og óformlegum viðræðum við þessa aðila undanfarnar vikur, bæði ráðherrar ríkisstjórnarinnar og síðan embættismenn á hennar vegum við að vinna að þessum málum. Ég verð að segja það að forustumenn þessara aðila og ekki síst Alþýðusambandsins hafa komið fram af miklum myndarskap, myndugleik og ábyrgðartilfinningu og með sama má segja um fulltrúa hins aðilans, stærsta aðilans á vinnumarkaði. Ég ítreka að ekki er nein ástæða til þess að fresta þessum ákvörðunum. Lækkun tryggingagjaldsins úr 6% í 5,75% mun fara eftir því hvort markmið okkar náist fram í maímánuði nk. Við höfum tíma til þess og tök á því eftir það að ganga frá því í þá veru. Þetta er öllum aðilum kunnugt og mun ekki trufla það ferli sem þar er á ferðinni. Ég er mjög ánægður með að þetta skuli vera að takast. Það er ljóst að það mun hafa mjög góð áhrif á stöðu krónunnar, gengið og þar með verðbólgu, sem hefur verið of mikil eins og við höfum öll sagt. Gengið hefur verið of lágt skrifað. Strax og þessar fréttir bárust styrktist krónan töluvert. Gengisvísitalan lækkaði úr 150 niður í 147 og sú þróun mun auðvitað halda áfram þegar þetta gengur allt saman fram. Auk þessa eru í fréttablöðum í dag fréttir um að hagur fyrirtækja hafi batnað á Verðbréfaþinginu um 9 milljarða á þremur mánuðum. Þetta er eins og við höfum spáð að mundi gerast og þetta mun einnig hafa afar jákvæð áhrif á gengisvísitölu og aðrar vísitölur.

Herra forseti. Nú hefur komið fram að veruleg þungamiðja í því að verkalýðshreyfingin fallist á að fresta uppsögn á launalið kjarasamninga og reyndar Samtök atvinnulífsins, er að fella niður að hluta eða öllu leyti þetta tryggingagjald. Hæstv. forseti hlýtur að skilja að það er verulegum erfiðleikum bundið fyrir okkur sem tökum þátt í þeirri umræðu sem fram á að fara hér á eftir að halda uppi vandaðri umræðu þegar við vitum ekkert hvað á að verða um tryggingagjaldið, hvort það verður fellt niður að hluta eða öllu leyti, sem er veruleg uppistaða í þessu frv. í tekjuöflun ríkisstjórnarinnar til þess að afla tekna til þess að lækka tekjuskattshlutfallið. Mér finnst ekki boðleg vinnubrögð að bjóða þinginu upp á það að ganga til þessarar umræðu og þá væntanlega lokaafgreiðslu eða umræðna um málið á þessum degi vegna þess að mér sýnist að það sé nokkuð ljóst að niðurstaða hjá aðilum vinnumarkaðarins muni ekki nást fyrr en fram kemur ný framfærsluvísitala sem á að taka gildi væntanlega á morgun. Það er nú ekki mikið sem um er beðið, einungis að þessari umræðu verði frestað þar til á morgun. Að minnsta kosti tel ég alveg lágmark að hæstv. forsrh. upplýsi okkur þá um það hvar eigi að lenda þessu tryggingagjaldi. Eru menn að tala um einn þriðja? Hefur verið fastmælum bundið að lækka það um þriðjung ef þessi verðlagsmarkmið nást? Eða er hugsanlegt að menn gangi eitthvað lengra í því, kannski fella það niður um helming af því sem áformað er eða kannski að öllu leyti?

Ég nefndi þessar tölur í tvígang í ræðu minni.

Ef það er þriðjungur sem hæstv. forsrh. nefnir og það er endanlegt af hálfu ríkisstjórnarinnar um þriðjung þá getur það haft verulega að segja inn í þessa umræðu sem fram fer núna milli aðila vinnumarkaðarins vegna þess að ég er ekki viss um að þeir sætti sig við þá niðurstöðu. En í öllu falli, herra forseti, þá er óeðlilegt, og ég ítreka það, að umræðan skuli fara fram án þess að þessi niðurstaða sé fengin sem ég hér hef lýst.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og fleiri lögum, þar á meðal lögum nr. 144/1994, um ársreikninga, og lögum nr. 145/1994, um bókhald. Nefndin tók málið fyrir milli umræðna og var einkum rætt um vaxtabætur og breytingar þeirra samkvæmt þessum lögum. Enn fremur var rætt um þær brtt. sem hér eru lagðar fram. Þær eru í tveimur liðum. Í fyrri liðnum er tæknilegt atriði sem varðar skyldur skattgreiðanda þegar hann telur að sér sé reiknað of hátt endurgjald vegna starfa sinna sem sjálfstæður atvinnurekandi. Í öðru lagi er brtt. sem skiptir töluverðu máli. Hún felst í því að fyrirtækjum verður samkvæmt ársreikningalögum heimilað að nýta eða nota verðbólgureikningsskil áfram í tvö ár. Þetta þýðir að fyrirtæki fá ákveðinn aðlögunarfrest að því samkvæmt ársreikningalögum að skipta yfir í óleiðrétt eða óverðbólguleiðrétt reikningsskil. Þetta hefur ekkert með skattskil eða breytingar á sköttum að gera. Breytingar sem snúa að sköttum taka gildi eins og áformað er samkvæmt frv. Þetta hefur einungis þá þýðingu að uppgjör samkvæmt ársreikningalögum og lögum um bókhald verður þannig að fyrirtæki geta, ef þau kjósa, notað verðbólguleiðrétt reikningsskil í tvö ár. Að svo miklu leyti sem umræðan í nefndinni milli 2. og 3. umr. snerist um vaxtabætur þá er rétt að taka fram að þegar breyting á fasteignamati varð í fyrrasumar var því lýst yfir að skattar mundu ekki hækka vegna þessara breytinga. Í frv. er fríeignamark hækkað um 20%, fasteignamatið hækkað að meðaltali um 14%. Þessi breyting á fríeignamörkum eignarskattsins lækkar tekjur ríkissjóðs um rúman milljarð. En ef farið hefði verið í 14% töluna hefði breytingin verið á milli 600 og 700 milljónir. Lækkunin á eignarskattinum að þessu leyti er því rúmlega 300 millj. kr. umfram það sem hefði þurft til þess að fara nákvæmlega í þessa tölu sem er meðalhækkunin á fasteignamati þannig að segja má að þessi umframlækkun á eignarskatti komi að nokkru leyti til móts við þá lækkun sem verður á vaxtabótum við það að fasteignamatið hækkar. Sú tala er á bilinu 150--200 milljónir. Að sjálfsögðu er það þannig þegar svona breytingar verða á fasteignamati að þá hækka sumir og aðrir lækka og aldrei er hægt að sjá fyrir þannig að hvergi muni fólki verða íþyngt með svona breytingum. En ég hygg að þegar upp er staðið sé þessi breyting sem er gerð á fríeignarmörkunum og lækkun á eignarskatti sem því tengist, það rífleg að með góðum rökum megi halda því fram að hún vegi upp á móti því að vaxtabæturnar eru ekki lækkaðar með því að hækka viðmiðunarmörk eignanna sem samsvarar fasteignamatshækkuninni. Virðulegi forseti. Þetta er það sem ég vil segja um málið við upphaf 3. umr.

Herra forseti. Í 2. umr. um þetta mál óskaði ég eftir því að hv. efh.- og viðskn. færi yfir þá útreikninga sem liggja til grundvallar tillögu minni um að lækka tekjuskatt fyrirtækja niður í 11% í ljósi þeirrar sérstöku stöðu sem við erum í núna, að selja ríkisfyrirtæki fyrir 68 milljarða og þau áhrif sem sú lækkun á tekjuskatti hefði á gengi hlutabréfa. Ég óskaði eftir því að efh.- og viðskn. kannaði hjá sérfræðingum í gengismálum og verðmati á fyrirtækjum hvaða áhrif það hefði á gengi hlutabréfa og verðmat, og þar á meðal á þessi ríkisfyrirtæki, að lækka tekjuskattinn niður í 11%. Ég vænti þess að hv. efh.- og viðskn. hafi farið að þessum óskum mínum og fengið sérfræðinga til þess að upplýsa sig um þetta mál, þ.e. hvað þessi breyting ein og sér hefði að segja. Ég óska eftir því að hv. framsögumaður skýri mér frá niðurstöðum þeirrar skoðunar.

Virðulegi forseti. Þetta mál var ekkert rætt sérstaklega milli 2. og 3. umr. vegna þess að málið var fullrætt í nefndinni fyrir 2. umr. Þetta snýst um að hv. þm. hefur þá skoðun að með því að lækka frekar tekjuskattinn á fyrirtækjunum þá mundi verð það sem hægt væri að fá fyrir ríkisfyrirtæki hækka svo mjög að það mundi greiða upp það tekjutap sem ríkissjóður yrði fyrir vegna þess að tekjuskatturinn lækkaði meira. Eins og ég gat um í umræðunni fyrir 2. umr. er ekki hægt að fara með slíka þríliðureikninga hér fram. Þannig er að verð á fyrirtækjum, verðmat á fyrirtækjum byggir á alls kyns væntingum um framtíðina og þótt tekjuskattur yrði lækkaður núna á því herrans ári 2001 eða því herrans ári 2002 úr 18% niður í 10% þá er ekki þar með sagt að gjörvöll heimsbyggðin trúi því að sú prósenta mundi standa óbreytt um aldur og ævi. Alls konar hlutir koma inn í verðmat á fyrirtækjum og það er ekkert hægt að koma hér og halda að hægt sé að töfra eitthvað svona upp úr hattinum eins og einhverjar kanínur.

Herra forseti. Þetta er ekki spurning um að töfra einhverjar kanínur upp úr hatti. Spurningin er um að fara í gegnum verðmat og gengi á þessum fyrirtækjum og hv. þm. upplýsti að í umfjöllun nefndarinnar hefði verið leitað til tveggja opinberra aðila sem ekkert eru sérhæfðir í því að verðmeta fyrirtæki, langt í frá. Það sem ég óska eftir er að fengnir verði sérfræðingar á verðbréfamarkaði sem þekkja útreikninga á gengi fyrirtækja, t.d. þeir aðilar sem mátu Landssíma Íslands. Fulltrúar þeirra erlendu sérfræðinga sem mátu Landssíma Íslands upplýstu nefndina um hvað þessi breyting ein sér hefði að segja um gengi hlutabréfa. Ég veit sjálfur að þetta er rétt eins og ég segi. Varðandi tal um að lagabreytingar standi ekki að eilífu þá er í þessum útreikningum nægilegt að menn hafi trú á því að lagabreytingarnar standi svona um það bil í tíu ár eða sjö ár til þess að verðmatið sé rétt. Þetta er spurning um svo mikla peninga að það sem ríkissjóður hagnast á þessum þrem fyrirtækjum er jafnmikið og hann tapar á fjórum árum, rúmum fjórum árum, fjórum og hálfu ári. Við erum því að tala um fleiri, fleiri milljarða, miklu meira en allt það sem ríkissjóður er að fórna fyrir þessa skattalækkun.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þm. er vel að sér í stærðfræði enda er hann doktor í því fagi. En það er nú einu sinni þannig að þegar menn eru að rugla saman stærðfræði og hagfræði þá verður þeim stundum hált á svellinu. Og það er nú stundum þannig að þessir ágætu stærðfræðingar geta sagt mikið fyrir um alls konar útreikninga og reiknað hlutina alveg fram og aftur í bak og fyrir. 

Forseti vill geta þess til skýringar, til að ekki fari það fram hjá hv. þingmönnum, að fram hafa komið tvær brtt. sem ekki er getið á dagskrá. Það er annars vegar brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. á þskj. 524 og svo brtt. á þskj. 528 frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. Hv. þm. óskar eftir að bera af sér sakir. Ég vona að hann skilgreini þá hverjar sakirnar eru.

Herra forseti. Hv. frsm. efh.- og viðskn. hélt því hér fram að ég ruglaði saman stærðfræði og hagfræði. Ég hlýt að bera af mér þær sakir að ég sé eitthvað að rugla í ræðustól Alþingis. Ég veit nákvæmlega muninn á stærðfræði og stærðfræðiformúlum og hagfræði. Ég lýsti því að ég væri ekki að vísa í stærðfræðiformúlur, ég væri að vísa í reikningsaðferðir við mat á fyrirtækjum og aðferðir sérfræðinga í því sambandi. Þannig að ég vísa því til föðurhúsanna að ég sé að rugla saman stærðfræði og hagfræði.

Að mínu mati gáfu ummæli hv. 1. þm. Norðurl. v., Vilhjálms Egilssonar, ekki tilefni til að kveðja sér hljóðs til að bera af sér sakir.

Herra forseti. Mér finnst það ekki til marks um vönduð vinnubrögð að hér sé hafin umræða um þetta mál þrátt fyrir þau sterku rök sem sett voru fram áðan fyrir því að fresta þessari umræðu a.m.k. til morguns. Vegna þess að hæstv. forseti varð ekki við þeim tilmælum sem fram komu hér áðan verður þessi umræða öll í skötulíki þar sem mikilvægt ákvæði frumvarpsins, þ.e. tryggingagjaldið, er í nokkru uppnámi. Við vitum ekki að hve miklu leyti það verður fellt út af borðinu eða hvaða leiðir hæstv. ríkisstjórn fer þá til þess að afla tekna á móti því sem hún missir þegar tryggingagjaldið er út úr myndinni. Herra forseti. Það er ekki að ég fagna því ekki ef draga á úr eða fella niður hækkun á tryggingagjaldi sem við í 1. minni hlutanum í nál. okkar og í umræðum hér við 2. umr. málsins höfum marglýst yfir að sé óskynsamleg hækkun við þessar aðstæður. Herra forseti. Formaður efh.- og viðskn. fór nokkrum orðum um þær brtt. sem meiri hlutinn stendur fyrir við 3. umr. Ég hef ósköp lítið um þær brtt. að segja. Önnur þeirra gengur út á að setja inn ákvæði sem snertir reiknaða endurgjaldið og hefur afskaplega lítið að segja um það sem við höfum haft mestar áhyggjur af. Áhyggjur okkar lúta að því að miðað við þann hvata sem nú er í yfirfærslu úr einstaklingsrekstri yfir í einkahlutafélög muni það hafa veruleg og víðtæk áhrif, ekki bara á tekjur sveitarfélaga og ríkissjóðs heldur leiða til verulegrar skattasniðgöngu eins og við höfum fjallað um í nál. og 2. umr. um þetta mál. Í annarri brtt. meiri hlutans er komið inn á verðbólgureikningsskilin. Þar er lagt til að félögum, bæði hlutafélögum og öðrum félögum með takmarkaða ábyrgð félagsaðila, verði veittur aðlögunartími í tvö ár til að breyta reikningsskilum sínum í það horf sem gert er ráð fyrir í frv. Satt að segja kom þessi brtt. mér nokkuð á óvart. Ég get ekki séð annað en að hún sé viðurkenning á því að mikil óvissa er í kringum verðbólguna. Margir eru eflaust fullir efasemda um að fara út í þessar breytingar miðað við aðstæður. Þetta er viðurkenning á því að verðbólgan er á nokkurri ferð. Við munum sitja hjá við báðar þessar brtt. sem formaður efh.- og viðskn. hefur lýst. Herra forseti. Ég vorkenndi nokkuð hv. formanni efh.- og viðskn. þegar hann reyndi að klóra sig út úr loforðinu frá því í sumar, sem hann og ríkisstjórnin gáfu, varðandi það að hækkun á fasteignamati ætti ekki að skerða vaxtabætur. Ég skil vel að hv. þm. líði illa yfir að þurfa að koma í ræðustól og segja þjóðinni að hann geti ekki staðið við það sem efh.- og viðskn. var sammála um í sumar, þ.e. að hækkun á fasteignamati ætti ekki að hafa áhrif á skattstofna, þ.e. að hækka skatta eða skerða bætur. En frammi fyrir því stöndum við núna við 3. umr. málsins eftir að efh.- og viðskn. hefur tekið þetta mál til umfjöllunar. Meiri hlutinn verður að beygja sig hér undir vilja ríkisstjórnarinnar sem ekki ætlar að veita meira fjármagn í vaxtabætur til að hægt sé að koma í veg fyrir að fasteignamatið skerði þær. Þar erum við að tala þar um töluverðar fjárhæðir sem skipta verulegu máli fyrir þau heimili í landinu sem fyrir þessu verða, þ.e. um 170 millj. kr. Ég tók eftir að hv. þm. flúði í það skjól að verið væri að hækka fríeignamörkin í eignarskatti um 20%, það væri ívið meira en meðaltalið á hækkun fasteignamats og því mætti segja að komið væri til móts við skerðingu á vaxtabótum eftir þeirri einu leið að hækka fríeignamarkið í eignarskatti. En, herra forseti, málið er bara ekki svo einfalt sem hv. þm. vill vera láta. Fyrir liggja upplýsingar, m.a. frá Fasteignamati ríkisins, um að hækkunin sé í mörgum tilvikum miklu meiri en meðaltalið, 14%, miklu meiri en þau 20% sem á að hækka fríeignamarkið í eignarskatti. Ég vísa í upplýsingar frá Fasteignamati ríkisins sem staðfesta að skjólið sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson flúði í skýlir honum lítið. Samkvæmt upplýsingum frá Fasteignamati ríkisins lækkar brunabótamat meira en nemur afskriftum á rúmlega 35 þús. af 102 þús. eignum í landinu, þ.e. um 34,5% eigna, um meira en afskriftahlutfall. Að meðaltali eru það um 20% eða tæplega 2,7 millj. Athyglisvert er að brunabótamatið lækkar meira en nemur afskriftum hjá rúmlega helmingi fasteignaeigenda í Reykjavík en að meðaltali um 20% eða 2,7 milljónir á hverja íbúð. 31.800 eignir, 31,2% eignanna, hækka í brunabótamati að meðaltali um 24%, þ.e. 1.473 þús. kr. 34.866 eignir, 34,3% eignanna lækka í brunabótamati. Við erum þarna að tala um, herra forseti, þriðjung eignanna sem hækkar í brunabótamati að meðaltali um 24%. Það er meira en þessi 20% sem fríeignamarkið í eignarskatti hækkar um. Herra forseti. Ég tel að ekki sé komið til móts við þau loforð sem ég held að þjóðin hafi talið að gefin hefðu verið hér í sumar, þ.e. að þetta ætti ekki að skerða vaxtabætur eða aðrar bætur eða að hækka vexti. Rétt er að halda því til haga þegar niðurstaða er fengin í þetta mál að erfðafjárskattur mun hækka um 50 millj. kr. við þessa hækkun á fasteignamati og stimpilgjald um 80 millj., vaxtabætur um 170 millj. kr. Herra forseti. Mér finnst ömurlegt að efh.- og viðskn. skuli standa frammi fyrir því, af því hún var einhuga í þessu máli í sumar, að klofna og geti ekki haldið málinu til streitu þar sem meiri hlutinn telur sig knúinn til að fylgja ríkisstjórninni sem ekki ætlar að verða við því að fólk þurfi ekki að ganga í gegnum skerðingu á vaxtabótum vegna hækkana á fasteignamati. Við í 1. minni hluta, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, leggjum því til, herra forseti, að fjárhæð vaxtabóta eða frítekjumarki breytist líkt og eignarskatturinn og hækki um 20%. Með því yrði komið til móts við að vaxtabætur skerðist ekki. Herra forseti. Í júní í sumar kom fram hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að það væri þverpólitísk samstaða um að skattahækkun sem afleiðing af hækkun á fasteignmati komi ekki til greina. Hv. þm. sagði orðrétt: ,,Já, ég tel að menn hljóti að fara í gegnum það hvaða áhrif þessi möt eða þessar breytingar á mötum hafa á skattatekjur og það yrði gert í haust.`` Þetta er sem sagt niðurstaðan, herra forseti, og ég harma hana. Með því að flytja þessa brtt. freistum við þess að ganga þannig frá málinu að hægt verði að standa við loforð sem efh.- og viðskn. gaf í sumar. Herra forseti. Þar sem þetta er 3. umr. þessa máls vil ég fara nokkrum orðum um frv. í heild sinni. Ég held að ljóst sé þegar við erum núna komin til 3. umr. og höfum gengið í gegnum 2. umr. og atkvæðagreiðslu við hana, þar sem felldar voru veigamiklar brtt. sem 1. minni hluti, fulltrúar Samfylkingarinnar, flutti að nú liggja fyrir skýrir valkostir í skattapólitíkinni. Annar er kostur stjórnarflokkanna sem fyrst og fremst ganga erinda stórfyrirtækja og hinn er leið Samfylkingarinnar sem byggir á jafnræði og sanngirni í skattlagningu, bæði gagnvart fyrirtækjum og einstaklingum. Það er allt annað sjónarhorn en hjá stjórnarflokkunum. Samfylkingin hefur í tillögum sínum sett fram að hún telji mikilvægt að treysta starfsskilyrði og samkeppnishæfni atvinnulífsins, m.a. með því að gera skattalegt umhverfi með því besta sem þekkist í alþjóðlegum samanburði. Við viljum að skattkerfið endurspegli jafnræði í skattlagningu og sanngirni í dreifingu skattbyrði en það er langt frá því að skattbreytingatillögur stjórnarflokkanna nái því markmiði eins og við höfum ítarlega farið í gegnum. Skattatillögur ríkisstjórnarinnar gagnast einkum stórfyrirtækjum. Það liggur fyrir í umsögnum ýmissa umsagnaraðila og m.a. kemur fram hjá Þjóðhagsstofnun að þær gagnist einkum fjármálafyrirtækjum og tryggingafélögum sem hagnist fyrst og fremst á þessari skattalækkun. Tillögur Samfylkingarinnar, sem hafa verið felldar, eru heilsteyptar og viðamiklar og skýr valkostur á móti tillögum stjórnarflokkanna. Það sem er mikilvægt við þær tillögur er að þær fela í sér 3 milljarða kr. minni útgjöld fyrir ríki og sveitarfélög en skattatillögur stjórnarflokkanna, jafnvel þó að fallið sé frá óréttlátri hækkun á tryggingagjaldinu sem mismunar atvinnugreinum. Sem betur fer, herra forseti, er verið að reyna að fá þá hækkun að hluta eða öllu leyti út af borðinu. Tillögur okkar tryggja líka betur hag einstaklinga og fyrirtækja vegna þess að við viljum fara í verulega lækkun á stimpilgjaldi, þ.e. lækka það um þriðjung. Við gerum ráð fyrir fjármagni til að standa undir því en um leið fela tillögur okkar það í sér að viðhalda því markmiði sem við viljum ná fram, þ.e. að íslensk fyrirtæki hafi hér ákveðið forskot í alþjóðlegu samhengi að því er skatta varðar. Jafnframt fela tillögur okkar það í sér að þær minnka þann mun sem er á skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja og milli launa og fjármagns en það mun draga úr skattasniðgöngu. Ég hygg að engin þjóð búi við jafnmikinn mun á skattlagningu á fyrirtækjum og á launum eins og við á Íslandi. Það hefur mjög alvarlegar afleiðingar og stuðlar að ójafnræði og ósanngirni í skattkerfinu. Tillögur okkar fela í sér miklu minna tekjutap, sennilega um 1--1,5 milljarða kr. fyrir ríkissjóð. Það skýrist m.a. af því að við leggjum til að fjármagnstekjuskattur hækki úr 10 í 16% með ákveðnu frítekjugólfi sem hlífir hóflegum sparnaði en gefur engu að síður um 1,7 milljarða kr. í nettóviðbótartekjur fyrir ríkissjóð. Það þýðir aftur á móti að við þurfum ekki að fara í þá hækkun á tryggingagjaldi sem stjórnarflokkarnir áformuðu. Ég tel jafnframt að engin rök hafi verið færð fyrir því af hálfu stjórnarflokkanna að ganga svo langt sem raun ber vitni í að lækka tekjuskatta á fyrirtæki, eða úr 30% í 18. Kostnaði við lækkunina er að verulegu leyti mætt með hækkun tryggingagjalds sem bitnar á fyrirtækjum með mikla launaveltu en lítinn hagnað. Ég held að það sé ekki eðlilegt, síst við þær aðstæður sem nú eru, að leggja skatt á rekstrarkostnað fyrirtækja eins og hér er gert. Við teljum nægjanlegt að fara með skatthlutfallið af tekjuskatti fyrirtækja niður í 25%. Eftir þá breytingu yrði Ísland með lægsta skatthlutfall innan OECD-ríkjanna og gildir þar einu þó að Írland sé tekið í þennan samanburð. Því hefur verið haldið fram að Írland skeri sig úr öðrum þjóðum fyrir lága skattheimtu. Þetta er stutt rökum og gögnum frá ríkisskattstjóra og má finna í nál. minni hlutans. Það er ástæða til að benda á það líka að þegar arðgreiðslur eru skoðaðar eru skattgreiðslur á arð langlægstar á Íslandi eða aðeins um 10% á meðan flest ríki OECD eru með 25--48%. Þegar skattlagningin er skoðuð í heild, jafnvel þó að eignarskatturinn eins og hann er nú sé tekinn með, er skattlagning á íslensk fyrirtæki með því lægsta sem þekkist. Við vörum mjög við því, herra forseti, að fyrirtæki í nýsköpun og þekkingariðnaði fari sérstaklega illa út úr þessari fyrirhuguðu hækkun á tryggingagjaldi. Sú hækkun kemur líka illa við einyrkja og þá sem þurfa að taka laun samkvæmt verktakagreiðslum. Sumum venjulegum réttum og sléttum launþegum er gert að taka laun sín í samræmi við verktakafyrirkomulagið og þetta kemur illa við það fólk. Við teljum sem sagt ranga skattastefnu að hækka tryggingagjald á meðan framtíðarmöguleikar þjóðarinnar og bætt lífskjör liggja fyrst og fremst í því að hlúa að mannauði og menntun þjóðarinnar. Herra forseti. Ég tel miður að stjórnmálaflokkar á Alþingi hafi ekki getað sameinast um þá tillögu okkar að setjast yfir það ásamt verkalýðshreyfingunni og samtökum lífeyrisþega að skoða hvernig hægt væri að lækka eða fella niður skatta á tekjur sem eru undir lágmarkslaunum. Mér finnst það hreinlega til skammar fyrir íslenskt þjóðfélag að við skulum þurfa að skattleggja svo mikið þær tekjur sem eru 90 þúsund kr. og undir sem allir vita að duga ekki fyrir nauðþurftum. Ég hefði talið verðugt verkefni að reyna að skapa um það þjóðarsátt að ná niðurstöðu í því að draga úr skattlagningu á þessi laun. Hér er um að ræða 1 milljarð á ári sem þessir hópar, sem eru með laun undir 90 þús. kr., greiða í skatt til ríkis og sveitarfélaga. Það eru gífurlega miklir peningar, herra forseti, fyrir þetta fólk. Það er líka athyglisvert að lífeyrisþegarnir skuli þurfa að borga sem svarar 70 þús. kr. á ári í skatta --- það samsvarar lífeyrisgreiðslu þeirra í einn mánuð frá Tryggingastofnun ríkisins --- á sama tíma og við erum að breyta sköttum, lækka skatta, heimila óeðlilegan hvata í yfirfærslu úr einstaklingsrekstri yfir í einkahlutafélög með þeim afleiðingum sem við höfum farið hér í gegnum. Þetta lækkar verulega skattgreiðslur á kvótaeigendur, eins og komið hefur fram. Það gæti skipt milljörðum en á sama tíma erum við að skattleggja fátækt fólk í landinu upp á sem nemur um 1 milljarði kr. Þess vegna harma ég það, herra forseti, að svo hafi farið við 2. umr. þessa máls að tillaga okkar um ákvæði til bráðabirgða um nefnd sem skoði þessi mál án nokkurra skuldbindinga hafi verið felld. Það er ekki nóg með að fólkið sem ber þessa miklu skattbyrði fái lítið út úr þessum skattatillögum ríkisstjórnarinnar heldur þarf það engu að síður að taka á sig verðlagsáhrifin af hækkun tryggingagjalds sem mun rýra kjör þess um 0,3--0,4%. Herra forseti. Það væri auðvitað ástæða til þess að fara ofan í afleiðingar af þeim mikla mun sem er orðinn á skatthlutfalli á launafólki og fyrirtækjum. Og ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að rifja upp það sem ég sagði við 2. umr. um þetta mál. Þar var ég að vitna til greinargerðar ríkisskattstjóra í blaði sem embætti hans gefur út, Tíund, um hvað væri skaðlaus skattasamkeppni og lýsa því. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Skaðleg skattasamkeppni leiðir til brenglunar á fjármála- og þjónustustarfsemi. Hún leiðir til þess að skattbyrði flyst af fjármagni yfir á vinnuafl. Hún grefur undan jafnræði og trúverðugleika skattkerfisins, eykur skattaundanskot og skattasniðgöngu, veldur auknum kostnaði við skattaframkvæmd og rýrir skattatekjur ríkjanna.`` Það er einmitt þetta sem mér finnst lýsa vel tillögum stjórnarflokkanna. Það er verið að færa skattbyrði í auknum mæli af fjármagni og eignum yfir á vinnutekjur og laun með þeim afleiðingum að það verður munur á skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja sem getur orðið allt að 23% ef einnig er um að ræða hátekjuskatt. Slíkur munur er alls staðar talinn óeðlilegur enda veldur hann ójafnræði og ósanngjarnri skattframkvæmd og leiðir til skattaundanskota og óeðlilegrar tilhneigingar til að færa einstaklingsrekstur yfir í einkahlutafélög. Þannig geta einstaklingar í rekstri fært aukinn hluta launa yfir á hagnað og arð og greitt 10% skatt af stórum hluta launa sinna í stað 38 eða 42% með hátekjuskatti. Reykjavíkurborg lýsti því hreinlega yfir í umsögn sinni að þetta gæti leitt til þess að einstaklingsrekstur legðist af og allir mundu færa sig, vegna þess mikla hvata og skattahagræðis sem er í þessu fyrirkomulagi, yfir í þetta form. Og þá er ekki að sökum að spyrja, herra forseti, hvað það þýðir fyrir tekjur sveitarfélaga en Reykjavíkurborg áætlar af þessum sökum 1.300 millj. kr. tekjutap. Stjórnarflokkarnir eru sem sagt með óeðlilegum hætti að mínu viti að ýta undir stofnun einkahlutafélaga, líka með þeim afleiðingum að það mun ýta undir gerviverktakastarfsemi og auka skattasniðgöngu. Það er full ástæða til að halda því til haga hér, herra forseti, líka við 3. umr. málsins, að margir umsagnaraðilar vöruðu við þeirri leið sem ríkisstjórnin er að fara í þessu efni, bæði ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri, skattstjórar, Þjóðhagsstofnun, Seðlabanki og ASÍ. Herra forseti. ASÍ gagnrýndi í umsögn sinni að dregið væri úr skattlagningu á eignir og fjármagn án þess að endurskoðun sé gerð á skattlagningu fjármagnstekna. Við tökum undir það og teljum að nú eigi að nota tækifærið, þegar verið er að lækka verulega eignarskatta, og skoða í því samhengi hækkun á fjármagnstekjuskatti sem er hvergi lægri innan OECD-ríkjanna en á Íslandi. Það viljum við gera frekar en að hækka tryggingagjald og það nær miklu betur því markmiði sem við viljum stuðla að um jafnræði og sanngirni í skattkerfinu. Það sem er nauðsynlegt að halda til haga varðandi hækkun á fjármagnstekjuskatti úr 10 í 16% er að sérstakt frítekjumark er tekið upp og þannig yrðu fjármagnstekjur hjá einstaklingum undir 100 þús. kr., og hjá hjónum undir 200 þús. kr., ekki skattlagðar og samkvæmt útreikningum embættis ríkisskattstjóra mundi það, miðað við álagningu þessa árs, fækka þeim sem greiða fjármagnstekjuskatt um 56 þús. manns, eða úr 78 þús. einstaklingum í 22 þús. einstaklinga. Hóflegur sparnaður yrði þannig undanþeginn skatti við þessa breytingu um leið og tekjur ríkissjóðs mundu aukast um 1.700 millj. kr. 56 þús. manns sem voru með hóflegan sparnað inni á bankabókum eða annars staðar og greiddu af því fjármagnstekjuskatt mundu þá, ef þessar tillögur hefðu náð fram að ganga eða væru í gildi á þessu ári, ekki greiða skatt. Útreikningar ríkisskattstjóra sýna að af 24--25 milljarða fjármagnstekjuskattsstofni eiga 10% framteljenda 16 milljarða kr. af stofninum en 8 milljarðar skiptast á þau 90% framteljenda sem eftir eru. Herra forseti. Ég get farið að ljúka máli mínu. Það er alveg ljóst að tillögur ríkisstjórnarinnar munu auka verulega á ójafnræði innan skattkerfisins og leiða til skattasniðgöngu. Einstaklingar munu í verulegum mæli, miklu meira mæli en áður, standa undir skatttekjum ríkissjóðs en 83% allra skatttekna koma nú frá einstaklingum. Ég tel því að tillögur stjórnarflokkanna séu vanhugsaðar og á þeim stórar gallar, eins og ég hef hér rakið. Tillögur Samfylkingarinnar aftur á móti ná því markmiði að mismuna ekki atvinnugreinum, tryggja meira jafnræði, auka sanngirni í allri skattlagningu en viðhalda jafnframt alþjóðlegu skattaforskoti íslenskra fyrirtækja. Með tillögum okkar er unnt að efla atvinnulífið og styðja við lítil og meðalstór fyrirtæki og sprotafyrirtæki, auka jafnræði á milli þeirra sem greiða skatta af launum og hinna sem greiða skatta af fjármagni, ásamt því að lækka skatta þeirra sem minnstar hafa tekjurnar. Það er þannig skattumhverfi, herra forseti, sem við í Samfylkingunni viljum stefna að. Því miður tókst það ekki í þessari lotu en, herra forseti, við munum halda áfram þar til þessar tillögur eru í höfn.

Virðulegi forseti. Það er út af ummælum hv. þm. um ójafnræði á milli fyrirtækjaskattlagningar og einstaklingsskattlagningar sem ég stend hér upp. Ég vil aðeins vekja athygli á því að í mörgum löndum í kringum okkur er hæsta skattþrep töluvert miklu hærra en hér á landi, t.d. í kringum 60%, jafnvel 65%. Í þeim hinum sömu löndum eru virkir fyrirtækjaskattar líklega 30, 35, 40%. Og ég hef ekki orðið var við það að þeir skattar og sá mismunur sem þar er á einstaklingssköttum og fyrirtækjasköttum færi neitt mjög illa með þau hagkerfi. Væri því fróðlegt að vita á hvaða alþjóðlegu reynslu hv. þm. byggir þetta mat sitt, að það verði svo gífurlegt ójafnræði og óhagræði af þeim mismun sem verður á fyrirtækjasköttum og einstaklingssköttum hér á landi.

Herra forseti. Ef hv. þm. hefur farið í gegnum það ítarlega nál. sem við í 1. minni hluta lögðum fram og var tekið hér til 2. umr. hefði hv. þm. væntanlega fengið svar við þessari fyrirspurn sinni. Við studdumst þar við tölur og gögn víðs vegar að þegar við gengum frá nál. okkar, ekki síst frá ríkisskattstjóra. Í þeim gögnum kemur fram, byggt m.a. á tölum frá OECD, að hér á landi eru tekjuskattar einstaklinga, og skattar einstaklinga almennt, hvort sem það eru tekjuskattar eða skattar á vöru og þjónustu, með því hæsta sem þekkist og skattar á fyrirtæki með því lægsta sem þekkist þó að þeir séu ekki allra lægstir eins og nú stendur á. Svo mun hins vegar verða eftir þessa breytingu ríkisstjórnarinnar. Ríkisskattstjóri segir orðrétt að þessu sé þveröfugt farið hjá öðrum þjóðum, þar séu fyrirtækjaskattar almennt í heildina hærri en skattar á einstaklinga. Ég hef spurst fyrir um það þegar beinu skattarnir eru skoðaðir í heild sinni hvort hægt sé að benda mér á eitthvert land þar sem er meiri munur í skattlagningu en hér er, 23% --- arðgreiðslur eru hvergi lægri --- sem m.a. skýrir það sem ég hef verið að nefna hér, skattasniðgönguna. Svarið við því er að þetta sé hvergi lægra. Og allt þetta leiðir til þess, sérstaklega þessi lági fjármagnstekjuskattur sem er 10% hér á meðan hann er 25--48% annars staðar, að það er mjög freistandi að fara í þessa yfirfærslu sem leiðir til þeirrar skattasniðgöngu sem ég hef hér nefnt.

Virðulegi forseti. Mér finnst að hv. þm. sé að tala sitt á hvað um skatttekjur ríkissjóðs af einstökum sköttum, bæði hér á landi og annars staðar, og svo talar hún í sumum tilvikum um skattprósentur. Ef við berum saman t.d. effektífar skattprósentur í Evrópulöndum og effektífar skattprósentur hér eins og þær eru fyrir þá lækkun sem stendur fyrir dyrum hefur effektíf skattprósenta á arð í atvinnulífi verið í mörgum tilvikum hærri hér á landi vegna þess að eignarskatturinn hefur verið það hár. Nú er hins vegar verið að breyta því og lækka þetta þannig að skattheimta okkar af arði í atvinnulífi verði nokkuð sambærileg við það sem best gerist. En ég var að spyrja hv. þm. um ákveðið atriði þar sem hún ræddi um mismunun á skattheimtu af einstaklingum og skattprósentu fyrirtækja vegna þess að í Evrópulöndum mörgum hverjum er jaðarskatturinn, þ.e. hæsta skattprósentan, miklum mun hærri en hér á landi, kannski 55, 60, 65% jafnvel. Í þeim löndum sem jaðarskatturinn hefur verið þetta hár hefur hin almenna skattprósenta í atvinnulífinu verið töluvert miklu lægri, kannski á bilinu 30--40%, sem hefur verið hin effektífa skattprósenta. Þetta hefur ekki haft nein gífurleg skemmandi áhrif fyrir hagkerfi þessara landa vegna þess að mörg þeirra eru í hópi best stæðu hagkerfa heimsins. Ég var þess vegna að athuga hvort hv. þm. hefði einhvern alþjóðlegan samanburð eða alþjóðlega reynslu til að vitna til í þessu sambandi. Það er ekki. Það kom hér fram.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg sama hvort við berum saman beinu skattana eða óbeinu skattana. Það liggur algerlega fyrir varðandi óbeinu skattana, skatta á vöru og þjónustu, að þeir eru langhæstir hér á landi, og líka þegar við tökum óbeinu skattana í samanburð við það hvaða þýðingu það hefur ef einhver hefur aðstöðu til þess, eins og margir munu hafa við þessa yfirfærslu úr einstaklingsrekstri yfir í einkahlutafélag, að færa verulegan hluta tekna sinna yfir í söluhagnað sem ber einungis 10% skatt. Af hverju skyldi svo vera að það erum ekki bara við í Samfylkingunni sem höfum áhyggjur af þessu heldur Þjóðhagsstofnun, Seðlabanki, allir skattstjórar, skattrannsóknarstjóri og ríkisskattstjóri? Það er af því að orðinn er óeðlilega mikill munur á skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja. Því væri athyglisvert að spyrja hv. þm.: Þegar verið er að lækka eignarskattana eins mikið eins og raun ber vitni, um nær 4 milljarða kr., telur hv. þm. þá ekki eðlilegt á sama tíma að fara í að hækka lítillega fjármagnstekjuskattinn sem gefur í nettótekjur í ríkissjóð 1.700 millj. kr. jafnvel þó að sett sé ákveðið fríeignamark í fjármagnstekjuskatti? Hv. þm. hefur ekkert tjáð sig um það núna þegar verið er að lækka verulega eignarskattana, kannski neðar en hjá mörgum öðrum þjóðum sem eru með hærri fjármagnstekjuskatt en við. Af hverju var þá ekki eðlilegt og rétt að nota tækifærið í staðinn fyrir að hækka tryggingagjaldið og hækka frekar fjármagnstekjuskattinn?

Herra forseti. Þegar við á hinu háa Alþingi ræðum um skattamál þá skyldi maður ætla að ekki þyrfti að eyða mikilli orku í að ræða t.d. hluti eins og hvernig Íslendingar standi að vígi í skattalegu tilliti borið saman við nágrannalönd, hin Norðurlöndin, OECD-löndin eða hvaða samanburður sem það er. Engu að síður er það þannig að furðulega margar kenningar eru í gangi um það hvernig íslenska skattkerfið sé í samanburði við það sem tíðkast í nálægum löndum eða löndum sem við viljum bera okkur saman við. Það er dálítið merkilegt að það skuli þurfa að vera tilefni til mikilla rökræðna eða deilna því það ætti í sjálfu sér að geta legið fyrir sem nokkuð óumdeildar staðreyndir. Auðvitað er svona samanburður oft ýmsum annmörkum háður. Það þarf að átta sig á því hvort menn eru að bera saman sambærilega hluti, en með slíkum fyrirvörum er ekkert óskaplega flókið eða erfitt verk að bera þetta saman. Ég hef gert það nokkuð reglubundið í ein 15 ár eða svo frá því að ég fór að baksast í þessum efnahagsmálum, setja mig inn í þá hluti og fylgjast með því jafnframt hvernig þetta stæði annars staðar, t.d. afla mér upplýsinga um það og fá yfirlit yfir það hvernig Ísland stæði að vígi gagnvart hinum Norðurlöndunum og hvernig Norðurlöndin sem slík stæðu að vígi gagnvart t.d. Vestur-Evrópu að öðru leyti. Ég komst að því fyrir svona 10--15 árum síðan þegar ég fór fyrst að reyna að bera þetta saman í einhverri alvöru að ýmsar goðsagnir voru í gangi, ótrúlega lífseigar goðsagnir svo ekki sé nú sagt hreinar draugasögur, t.d. þessi um skattpíninguna á Norðurlöndum. Það er ákaflega lífseig goðsögn að það sé óvenjuleg skattpíning á Norðurlöndum og Svíþjóð var oft nefnd þar sem dæmi. Vissulega er rétt að hæstu prósentur t.d. í skattlagningu á tekjuháum einstaklingum voru háar í Svíþjóð, þegar hæst lét voru kannski um 60% af tekjum ofan við viss mörk tekin í skatta, en fyrir löngu síðan var mér þó ljóst t.d. að skattalegt umhverfi atvinnulífs, fyrirtækja hefur lengi verið hagstætt á Norðurlöndum. A.m.k. undanfarin 10--15 ár hafa Norðurlöndin verið í lægri kantingum hvað varðar skattlagningu á atvinnulíf. Í Svíþjóð til að mynda sem oft er nú nefnd í þessum efnum hefur það fyrir löngu orðið óumdeild stefna að þeir vilja garnan vera í hagstæðari kantinum til að missa ekki í burtu sænsku stórfyrirtækin með mikil umsvif bæði í Evrópu- og Ameríkulöndum og til þess þarf skattalegt umhverfi þeirra þar að vera sæmilega sambærilegt. Allan þennan tíma hefur Ísland vermt botnsætið, skattar hafa verið lægri á Íslandi en á hinum Norðurlöndunum nema þá helst í Finnlandi sem lengi hefur legið næst Íslandi, komið númer tvö á þeim enda listans þar sem samneyslan er minnst og skattar lægstir. Þessar upplýsingar, herra forseti, liggja núna fyrir algjörlega skýrt. Þetta má sjá t.d. í töflum Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Þetta er til í norrænu talnaverki. Þetta liggur fyrir m.a. á Alþingi í þingskjölum, ágætu svari við fyrirspurn frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem er um margt áhugavert og var dreift fyrir nokkru síðan á þskj. 310. Þar kemur fram svo að ekki verður um villst þegar heildarskattlagning lögaðila eða fyrirtækja er tekin saman, þ.e. skattlagning, tekjuskattur, arður og launatengdur kostnaður, að Ísland er þarna mjög lágt ef ekki lægst, alla vega örugglega lægst innan Norðurlandanna og einna lægst innan OECD-ríkjanna. Þess vegna er dálítið merkilegt að enn tala menn um þessa hluti stundum eins og hér ríki sérstök skattpíning og menn æsa sig upp í það á landsfundum Sjálfstfl. að það sé alveg sérstakt keppikefli að lækka skatta á atvinnulíf, á fyrirtæki á Íslandi enn þá meira, alveg sérstaklega, að nú þurfum við virkilega að fara að taka til hendinni í því. Komust þeir ekki niður í 10% þegar þeir voru búnir að tala sig upp í hita á landsfundi Sjálfstfl., að fara ætti með tekjuskattsprósentuna á hagnaði fyrirtækjanna niður í 10%? Það sem hefur hins vegar einkennt skattkerfið hjá okkur og er á eina sviðinu þar sem Ísland liggur hátt í þessum samanburði, er í óbeinum sköttum. Það er ljóst að ríkið tekur inn hlutfallslega háan hluta tekna sinna á Íslandi í óbeinu sköttunum. Við erum með eitt hæsta virðisaukaskattshlutfall í heimi. Ætli það séu nokkrir nema kannski Danir sem eru hærri eða sambærilegir og við erum með mest allar vörur og þjónustu uppi í þessu háa þrepi. Það er tiltölulega lítið sem tilheyrir lægra þrepinu af tveimur í virðisaukaskattskerfi okkar. Það leiðir til þess að skattar á vöru og þjónustu standa undir hlutfallslega háum hluta af tekjuöflun ríkissjóðs á Íslandi og þar erum við hæstir Norðurlandanna. Skattar á vörur og þjónustu eru hér um 15% miðað við landsframleiðslu og það er tiltölulega hátt hlutfall af skatttekjum hins opinbera samanlagt upp á kannski rúm 30% sem segir að það er um helmingur sem þarna kemur inn af tekjum hins opinbera. Ef menn vilja bera þar niður, herra forseti, sem Íslands sker sig að einhverju leyti úr eða er á þeim endanum að skattlagningin sé þyngst þá er það ekki þar sem menn eru að bera niður núna, fráleitt hjá atvinnulífinu og ekki heldur hjá tekjuháum einstaklingum. Nei, en ástæða væri til að skoða hvar við séum á vegi stödd með óbeinu skattlagninguna, með neysluskattana og sérstaklega þá þætti hennar sem bitna þungt á tekjulágu fólki. Það er líka staðreynd að ef maður skoðar skattalegt umhverfi t.d. barnafjölskyldna, þá er það óhagstætt að þessu leyti hér. Það er alveg ljóst. Mjög víða erlendis eru ýmsar neysluvörur sem vega þungt í útgjöldum barnafólks vægar skattlagðar með óbeinum sköttum en hér. Herra forseti. Þessi almennu orð eru til þess að leiða umræðuna að því sem ég tel að ætti að vera hér umfjöllunarefni ef menn ætla út í almennar umræður um skattamál, sem á köflum hefur ósköp eðlilega orðið í tengslum við þetta frv., og vilja setja hlutina á Íslandi í samhengi við það sem tíðkast í nágrannalöndunum. En þá liggja þeir hlutir svona fyrir. Það er algjörlega ljóst hvað varðar skattlagningu atvinnulífsins eða fyrirtækjanna að Ísland er í nokkurri sérstöðu, algjörri sérstöðu innan Norðurlanda og OECD, hvað varðar það að þessir skattar eru lágir. Það helgast af því að tekjuskattsprósentan sjálf á hagnað fyrirtækja er í lægri kantinum nú þegar áður en fyrirhuguð lækkun kemur til sögunnar. Það helgast af því að launatengdur kostnaður atvinnulífsins hér er enn mjög lágur þó að til standi að vísu að hækka hann eitthvað með tryggingagjaldinu. Eftir sem áður yrði hann með því lægsta. Það helgast af því að hér er skattur á arðgreiðslur og hlutabréfahagnað lágur. Í heildina tekið myndar þetta umhverfi því mjög hagstæða umgjörð fyrir atvinnulífið. Ríkisstjórnin þurfti því ekki að leggja upp í sérstakan leiðangur til að breyta því. Varðandi tekjuskatta einstaklinga þá eru þeir í það heila tekið ekki mjög háir hér, alls ekki. En dreifingin er hins vegar nokkuð sérstök. Hún er sérstök vegna þess að fólk með tiltölulega lágar tekjur fer að borga mjög þungan skatt, þ.e. um leið og að skattleysismörkunum kemur, þá skellur á full almenn skattprósenta í staðgreiðslu upp á tæp 40%. Það er frábrugið því sem mjög víða er í kringum okkur þar sem oft er um að ræða fleiri þrep í tekjuskattinum eða þá að kerfið er útfært þannig að lægri launum og upp undir meðallaun er hlíft mun meira við skattlagningunni en hér er gert. Það er ekki heildarskattbyrðin í tekjuskatti sem er frábrugðin hér heldur fyrst og fremst dreifingin í kerfinu og svo að ógleymdum auðvitað tekjutengingunum sem valda hinum illræmdu jaðaráhrifum sem minna er rætt nú um stundir en eru auðvitað enn til staðar og mjög tilfinnanleg fyrir marga hópa og hefur aftur nokkuð gleymst í umræðunni það fyrirbæri sem var mikið til umræðu fyrir nokkrum árum síðan. Herra forseti. Ég tel að pakki hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum nú sé mjög óskynsamlegur og í raun á skjön við það sem menn í orði kveðnu láta í veðri vaka að þeir séu að gera, þ.e. að taka á þeim þáttum í skattkerfinu þar sem Ísland sker sig að einhverju leyti úr hvað varðar það að óhagstæðara sé fyrir viðkomandi aðila en annars staðar gerist, hvort heldur einstaklingar eða fyrirtæki eiga í hlut. Það er ekki verið að því. Því ættu menn að bera annars staðar niður. Það er algjörlega ljóst. Þá ættu menn að skoða skattleysismörkin og skattbyrðarnar á lægri laun og þá ættu menn að skoða frekar óbeinu skattana því þar skerum við okkur úr, en ekki þar sem ríkisstjórnin ber niður, í hinu svokallaða hátekjuþrepi, og ég tala nú ekki um hvað varðar skattbyrði fyrirtækjanna, þess hluta sem er með góða afkomu. Ég held að þessi mikla lækkun tekjuskattsprósentunnar og hækkun tryggingagjaldsins á móti sé mjög óskynsamleg aðgerð. Ég hef frekar samúð með þeirri endurskoðun eignarskattanna sem þarna er á ferðinni þó auðvitað sé alltaf spurning hvernig það er nálgast og mér finnst ríkisstjórnin ekki fara þar nema með hálfkveðna vísu. Ef menn vildu fara yfir eignarskattsálagninguna þá átti að sjálfsögðu að skoða líka hina hliðina, þ.e. skatta á arðgreiðslur og fjármagnstekjuskatta og skatta af hlutabréfahagnaði og annað slíkt. Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fara nokkrum orðum almennt um áherslur okkar og sérstöðu í skattamálum. Það hefur verið nokkuð sérkennilegt á köflum að heyra umræður um að það séu bara uppi tvær stefnur í skattalegu tilliti í landinu, þ.e. annars vegar þessi pakki núverandi ríkisstjórnar og svo hins vegar brtt. Samfylkingarinnar sem hún flutti við 2. umr. málsins. Það er svolítið sérkennilegt að menn telji aðra ekki hafa skoðanir á skattamálum eða stefnu í þeim efnum af því að þeir völdu ekki að flytja tiltekna brtt. við eitt tiltekið þingmál. Ég ætla ekki að fara að skattyrðast við ágæta félaga mína í Samfylkingunni en mér hafa þótt alveg óþörf ummæli af því tagi sem m.a. varaformaður Samfylkingarinnar lét falla í sjónvarpsþætti sl. sunnudag og komið hafa fram í umræðunum hjá fleirum í okkar garð. Við höfum fyrst og fremst verið í því að gagnrýna hæstv. ríkisstjórn og veita henni aðhald í þessum efnum og finna að því þegar við teljum hana vera að fara út af veginum en það stendur ekki á því að gera grein fyrir áherslum okkar í skattamálum. Ég ætla ekki að fara út í samanburð, t.d. á brtt. Samfylkingarinnar og pakka ríkisstjórnarinnr. Ég gæti út af fyrir sig gert það en ég tel heppilegra að samfylkingarfólk mæli sjálft fyrir tillögum sínum og ég sé ekkert að barna þær en þá fer ég vinsamlegast fram á hið sama. Ég held að við styrkjum okkur ekki í slagnum gegn þessari ríkisstjórn með því að beita allt of mikilli orku í það að kljást innbyrðis. Ég skil mætavel fulltrúa Framsfl. Þeim líður illa þessa dagana og það er eðlilegt að þeir reyni að koma einhverjum vörnum við og finna höggstað á Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Út af fyrir sig gæti ég sagt svipað um Samfylkinguna, að ég skilji að mönnum sé þar órótt, en mér finnst heldur óþarft að eyða mikilli orku í að afflytja beinlínis stöðu okkar í þessum efnum og láta að því liggja að vegna þess að við völdum aðra leið í afstöðu eða afgreiðslu þessa tiltekna máls í þinginu höfum við ekki stefnu í skattamálum. Er þetta mjög uppbyggilegur eða efnislegur málflutningur? Mér finnst það svolítið barnalegt og ég verð að segja alveg eins og er að ég held að þetta afgreiði sig sjálft. Þetta lýsir því fyrst og fremst að það eru einhver ónot innan í mönnum sem taka upp svona málflutning. Herra forseti. Mér er það svo sem kærkomið tækifæri að fara nokkrum orðum um okkar almennu áherslur í þessum efnum. Þær liggja fyrir í stefnuyfirlýsingu okkar, í málefnahandbókinni, í handbók okkar um sveitarstjórnarmál þar sem komið er inn á tekjustofna sveitarfélaga, í landsfundarsamþykktum o.s.frv. Þannig er það yfirleitt hjá flokkum og ég satt best að segja hafði ekki áttað mig á því að menn teldu almennt að flokkar hefðu ekki stefnu nema sú stefna væri sem slík flutt í formi brtt. við frumvörp sem einhverjir aðrir flytja. Mér finnst í sjálfu sér sá vettvangur ekki endilega hinn rétti til að leggja fram almennar áherslur í skattamálum. Þá komast stjórnarandstöðuflokkar í heldur varnarlegar stellingar ef þeir eru undir það seldir að geta ekki haft stefnu almennt í málum nema í formi einhverra viðbragða við frumvörpum frá ríkisstjórn. Það er að sjálfsögðu ekki þannig. Hitt er rétt og skylt að menn geri á hverjum tíma grein fyrir viðhorfum sínum í almennum efnum og þar tel ég að ekkert hafi skort upp á hjá okkur. Ég held að það sé alveg ljóst að sérstaða okkar í skattalegu tilliti er fyrst og fremst sú að við höfum tekið okkur mjög einarða stöðu sem varðstöðumenn um öflugt samábyrgt félagslega rekið velferðarkerfi og við höfum ekki skorast undan merkjum í þeim efnum að viðurkenna að það kostar tekjur. Öflugu velferðarkerfi verður ekki haldið uppi á Íslandi nema menn séu tilbúnir til að verja skatta og hafa tekjur í ríkissjóð. Það veit ég að hæstv. fjmrh. veit mætavel. Og ég leyfi mér að minna á það að í okkar röðum eru sennilega þeir einu stjórnmálamenn sem höfðu uppi gagnrýni á flatar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á árunum 1998, 1999, 2000 og við bentum á að að því kynni að koma að gott yrði að hafa þessar tekjur í handraðanum til að halda uppi öflugu velferðarkerfi og eftir atvikum greiða þá niður skuldir ríkissjóðs hraðar en ella væri hægt á meðan svo vel áraði. Og hverjir ætli það hafi verið aðrir en sá sem hér talar og hv. þm. Ögmundur Jónasson sem helstir hafi haft uppi gagnrýni á sínum tíma á þessar breytingar? Það skyldi þó ekki vera margt að koma á daginn í þeim efnum og ýmsir hafi læðst til þess eftir á að fara að taka undir þessi sjónarmið og þar á meðal ekki ómerkari aðilar en Þjóðhagsstofnun og Seðlabankinn sem eru núna að segja --- telja sig að vísu hafa látið að því liggja á sínum tíma --- að auðvitað hafi þetta að mörgu leyti verið óskynsamlegt. Staðreyndin er auðvitað sú að ef ekki væri núna þessi sala á eignum ríkissjóðs væru menn þegar komnir í bullandi vandræði með rekstur samneyslunnar vegna þess að menn hafa verið að sleppa út tekjum og auðvitað sérstaklega frá fyrirtækjum og atvinnulífi. Menn eru fljótir að gleyma þessum hlutum, t.d. þegar aðstöðugjaldinu að núvirði upp á eina 6 milljarða kr. var hent út á einu bretti. Og hvað var gert við það? Það var fært yfir í launamannaskatta þannig að ef við lítum á þetta í stærra samhengi og til aðeins lengri tíma hafa orðið verulegar breytingar á hlutföllum milli persónuskatta og fyrirtækjaskatta á Íslandi. Þetta tel ég, herra forseti, að hafi fyrst og fremst markað sérstöðu okkar eins og ég greini hana, að við höfum óhikað tekið okkur stöðu sem varðstöðumenn öflugs sameiginlega fjármagnaðs velferðarkerfis og ekki skorast undan þeim merkjum að axla ábyrgð af því að til þess þarf tekjur, til þess þarf skatta. Við höfum, herra forseti, með öðrum orðum ekki gengið almennt í skattalækkunarkórinn enda eru nógir aðrir í honum. Það eru alltaf nógir til þess að slá um sig og álykta á fundum sínum um það hve dýrlegt það væri ef hægt væri að lækka skattana svo og svo mikið, helst niður í núll, eins og hv. þm. Pétur Blöndal og fleiri skoðanasystkini hans í Sjálfstfl. en það er kannski ekki alveg víst að sama fólk sé jafnkokhraust þegar kemur að því að svara því hvar eigi þá að bera niður, hvað eigi að skera niður og hvaða afleiðingar það hafi, t.d. í velferðarkerfi okkar. Ef ég hleyp yfir þetta í nokkrum liðum, herra forseti --- og ég minni aftur á að ég er að vitna í þá hluti sem liggja fyrir í gögnum okkar; stefnuyfirlýsingu, málefnahandbók, sveitarstjórnarhandbók og víðar --- þá höfum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í fyrsta lagi verið talsmenn þrepaskipts tekjuskatts þar sem leitað væri leiða til þess að jafna skattbyrðunum betur en nú er gert þó að íslenska tekjuskattskerfið með ýmsum greiðslum sínum sé vissulega talsvert tekjujafnandi. Það er augljóst mál að núllþrepið sem fólgið er í reynd í skattleysismörkum --- það hefur auðvitað þau áhrif, og það er enginn vafi á því að meira þrepaskiptur tekjuskattur hefur ýmsa kosti í þessum efnum. Auðvitað geta menn sagt að honum fylgi líka ókostir, t.d. að hann sé flóknari í framkvæmd, en hugsum okkur tekjuskattinn í fjórum þrepum. Það væri þá núllþrep, þ.e. skattleysismörk með svipuðum hætti og er í dag, það væri lægra almennt þrep sem tæki til vægari skattlagningar á lægri og upp undir meðaltekjur, það væri hærra almennt þrep sem kæmi þar á ofan og síðan hátekjuþrep. Það væri einfalt að sýna fram á að með slíkri útfærslu og þessari einu breytingu, að bæta við einu þrepi, mætti ná fram betri dreifingu byrðanna og hlífa mætti betur lægri og meðaltekjum en nú er gert án þess endilega að það þyrfti að kosta fjárútlát. Síðan er spurningin um það hvernig menn stilla heildarskattlagninguna af. Þetta vil ég í fyrsta lagi nefna sem áherslur okkar. Við mundum vilja skoða þetta. Í öðru lagi höfum við haft þá afstöðu --- og það er ekkert nýtt frekar en hjá stjórnarandstöðunni á sínum tíma --- að fjármagnstekjuskatturinn ætti að vera þannig á lagður að í honum væri frítekjumark sem tæki mið af almennum minni háttar sparnaði mjög margra í þjóðfélaginu og svo hins vegar hærri skattprósenta sem tæki til raunverulegra fjármagnstekna þar fyrir ofan. Sú var afstaða minni hlutans á Alþingi á sínum tíma þegar fjármagnstekjuskatturinn var lagður á, og um það voru ef ég man rétt fluttar brtt. Við erum enn sama sinnis, og viljum að bilið milli skatthlutfalls í almennum tekjuskatti og skatthlutfalls fjármagnstekna eigi að vera mun minna en nú er. Það er sjónarmið út af fyrir sig með alveg sama hætti og bilið milli skattlagningar tekjuskatts lögaðila sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var að fjalla um hér áðan, og er fullgilt sjónarmið, en þetta á auðvitað líka við um fjármagnstekjuskattinn og arðgreiðslurnar. Þetta er tengt hvað öðru og hefur tilhneigingu til að leita út í breytingar ef bilið verður þarna óhóflega mikið. Þá fara menn að reyna að leita leiða til að færa til hagnaðinn, hvar hann kemur fram, til að losna við skatt. Þetta er alþekkt. Og það er dálítið merkilegt að þeir sem beita gjarnan samræmingarrökunum og rökunum um að best sé að hafa skattana sem einfaldasta, helst bara 1% á allt landið og miðin --- við heyrðum þetta heldur betur á sínum tíma þegar virðisaukaskatturinn var tekinn upp. Það voru ekki svo fáar ræðurnar sem hæstv. þáv. fjmrh., Jón Baldvin Hannibalsson, flutti um þetta, að ekki mættu vera neinar undanþágur, þetta ætti bara að vera 1%. Gilda þessi rök þá ekki almennt? Við vitum vel að alltaf er í gangi sú tilhneiging að færa þarna til eftir því sem það er mönnum hagstætt, og menn eru ótrúlega fundvísir á leiðir í þeim efnum eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir stundum þegar verið er að lögfesta einhverjar breytingar í þessum efnum. Síðan eiga skattgreiðendur næsta leik. Það er alltaf þannig, þolendurnir eiga síðan næsta leik. Þegar við erum búin að setja einhverjar nýjar reglur á Alþingi fara menn að skoða hvernig þær koma út, hvernig þær komi við sig og hvaða leiðir þeir eigi færar til að mæta þeim. Þá eru auðvitað mörg og veigamikil rök fyrir því að ekki eigi að vera óhóflega breitt bil á milli þessarar meginskattlagningar verðmætanna eða teknanna eftir því hvernig þær eru taldar fram, hvort það eru launatekjur einstaklings, hagnaður fyrirtækja eða arður af fjármagnstekjum eða öðru slíku. Í þriðja lagi, herra forseti, teljum við að stokka þurfi upp skattstofna sveitarfélaganna og það eigi að gera þá breiðari og líkari því sem ríkið hefur í dag. Eitt af því sem hefur valdið vandræðum er að samsetning skattstofna, annars vegar ríkis og hins vegar sveitarfélaga, er að hluta til mismunandi. Sveitarfélögin eru mun háðari persónusköttunum en hafa nánast engar eiginlegar skatttekjur af atvinnulífinu. Þau hafa minni eða engar tekjur af annarri veltu í samfélaginu en af launatekjunum. Það er enginn vafi á því að þetta leiddi til þess að góðærið margumtalaða skilaði sér hægar og í minna mæli inn til sveitarfélaganna á uppsveiflutímanum. Ég held að það sé óumdeilt. Þegar tekjur ríkisins jukust mjög hratt af auknum innflutningi og öðrum slíkum tekjum kom það hægara til sveitarfélaganna. Það var þá fyrst og fremst í gegnum launahækkanir, þegar þær voru komnar til sögunnar, að auknar tekjur af útsvari fóru að skila sér til sveitarfélaganna. Nú munu menn sjálfsagt segja af hálfu sveitarfélaganna: Við skulum bíða aðeins af því að nú er þetta að snúast við, og að sjálfsögðu er þá myndin hagstæðari fyrir sveitarfélögin í augnablikinu en hún er fyrir ríkið. Nú hafa tekjur ríkisins af einmitt innflutningsgjöldum og öðru slíku verið að snardragast saman en það snertir sveitarfélögin minna og þau njóta góðs á hinn bóginn af nýlega gerðum kjarasamningum við fjölmennar stéttir sem þau borga að vísu að hluta til sjálf því auðvitað veldur það auknum launaútgjöldum hjá sveitarfélögum, samningar við tónlistarkennara, grunnskólakennara o.s.frv., en stærri launasumma í þjóðfélaginu kemur hagstæðar út fyrir sveitarfélögin í heildina tekið hlutfallslega heldur en ríkið. Ég býst ekki við að forsvarsmenn sveitarfélaganna verði manni sérstaklega þakklátir fyrir að vekja athygli á því núna að þarna er þetta misræmi á milli en til lengri tíma litið er þetta óheppilegt. Til lengri tíma litið er slæmt að afkoma þessara tveggja meginstjórnsýslustiga og meginframkvæmdaaðila hins sameiginlega rekstrar haldist ekki sæmilega í hendur. Ég er því þeirrar skoðunar, herra forseti, og fyrir því mælum við m.a. í sveitarstjórnarhandbók okkar að tekjustofnar sveitarfélaganna verði endurskipulagðir og þessi tekjulegu samskipti ríkis og sveitarfélaga endurskoðuð. Það er hvort sem er þörf á því, enda hefur hallað á sveitarfélögin eins og allir vita, en að það verði gert út frá þeirri nálgun að tekjustofnar sveitarfélaganna breikki, þau fái hlutdeild í fleiri tekjustofnum og þar af leiðandi fylgi þau ríkinu betur eftir í sveiflum eftir því sem þær koma til. Auðvitað vakna líka spurningar, herra forseti, um hvort ekki sé óeðlilegt að atvinnulífið, fyrirtæki séu nánast alls ekki greiðendur í formi hreinna skatttekna til sinna sveitarfélaga. Þau greiða fyrst og fremst gjöld vegna þjónustu sem þeim er veitt eða aðstöðu sem þeim er látin í té en í raun og veru er ekki hægt að segja að þau séu raunverulegir skattgreiðendur til sinna sveitarfélaga og það er fremur óvenjulegt. Yfirleitt er um það að ræða að þetta er hvort tveggja og ég held að menn ættu að skoða það. Ég nefni þá í fimmta lagi umhverfisskatta og gjöld. Við erum talsmenn þess að hafinn verði undirbúningur að því að móta samræmdar áherslur hér og færa inn í skattalög eða lög og reglur um tekjur ríkis og sveitarfélaga, skatta og gjöld sem tengjast þessum flokki og þar gæti orðið og á að vera um bæði íþyngjandi og ívilnandi aðgerðir að ræða, þ.e. skattlagningu mengandi starfsemi og röskunar á umhverfi og öðru slíku og síðan eftir atvikum ívilnandi, hvetjandi aðgerðir í formi afsláttar, t.d. til þeirra sem eru að ráðast í fjárfestingar í þágu úrbóta í umhverfismálum o.s.frv. Þetta er náttúrlega heilt svið, herra forseti, sem mjög lítið er komið á dagskrá hér á landi, nánast ekki í öðru tilliti en því að um einhverja gjaldtöku, skilagjöld og annað slíkt er að ræða. En þetta er í örri þróun mjög víða erlendis og er hluti af pólitík viðkomandi landa þar sem verið er að reyna að stýra þróun atvinnulífs, ekki síst orkumálageiranum inn á grænni brautir með því að hafa skattalegt hagræði fólgið í beislun umhverfisvænna orkugjafa o.s.frv. Þarna gætu sveitarfélögin komið mjög við sögu, enda mörg og stór verkefni á sviði umhverfismála á þeirra könnu, t.d. allt sem lýtur að Staðardagskrá 21 og þau hafa verið að fá á sínar herðar mjög margar skuldbindingar Íslands vegna umhverfismála á alþjóðavettvangi. Ég nefni t.d. tilskipanir frá Evrópusambandinu sem rignir yfir okkur og ein stór í vændum núna sem Ísland er reyndar komið í ónáð með að fullgilda ekki. Það er ný tilskipun um förgun úrgangs sem mun óumflýjanlega hafa í för með sér umtalsverðan kostnað þegar hún kemur hér sem er ekkert vafamál að hún gerir. Þá kemur að hinni hliðinni sem er fjármögnunin eða gjaldtakan, en það er einmitt gert ráð fyrir, það er beinlínis gert ráð fyrir því í tilskipununum sjálfum að allur svona kostnaður sé borinn uppi af þeim sem úrgangnum veldur. Og ekki er ætlast til þess að ríki eða sveitarfélög noti aðra tekjustofna til að mæta útgjöldum af þeim toga. Það er hluti af nálguninni í þessum málaflokkum. Við verðum því, herra forseti, að fara að koma þessu betur á dagskrá og fara yfir þetta stóra svið. Í sjötta lagi er það afstaða okkar, herra forseti, að skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi þurfi að sjálfsögðu að vera samkeppnishæft við nágrannalöndin en við erum andvíg því að Ísland taki þátt í skattalegum undirboðum. Við höfum hér á þingi flutt um það tillögur og hreyft við því með ýmsum hætti, til að mynda og ekki síst hv. þm. Ögmundur Jónasson, að Ísland á ekki á hinn bóginn að fara að skipa sér í sveit með þeim ríkjum sem eru að reyna að undirbjóða nágrannalöndin með beinlínis til muna lægri sköttum á atvinnulíf. Sú þróun endar með ósköpum og það er í mótstöðu við alþjóðlega viðleitni sem í gangi er á vegum OECD og verður væntanlega færð að hluta til yfir til Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar núna, því þetta er eitt af því sem viðræðurnar og niðurstaðan af Doha-fundinum tók til að þurfi að líta á. Það væri því sérkennilegt ef Ísland nú á þessum tímapunkti ætlaði að fara að elta einhverjar Karíbahafseyjar eða Ermasundseyjar eða hvað það nú er og fara með einhverjum skattalegum undirboðum að lokka til sín erlend fyrirtæki. Það eigum við ekki að gera en hins vegar sjá um að skattalegt umhverfi og starfsumhverfi okkar eigin atvinnulífs sé hagstætt þannig að það geti blómstrað. Það er það sem skiptir máli. En þessi draumsýn manna um að við Íslendingar verðum ríkir á því að veiða hingað einhver alþjóðleg fyrirtæki, á henni hef ég hvort sem er enga trú, enda niðurstaðan sú að þau skilja yfirleitt mjög lítið eftir sig. Slíkar málamyndastarfsstöðvar sem oft eiga í hlut þegar um er að ræða að nýta sér skattasmugur skilja oft mjög lítið eftir sig. Ég veit ekki hvort menn vita hvernig t.d. sumar þessara Karíbahafseyja sem eru að gera út á hluti af þessu tagi, að ódýrt sé að skrá þar fyrirtæki og ódýrt sé að skrá þar skip, hvernig þær hafa þetta. Ég kynntist því fyrir nokkrum árum þegar mesta umræðan var um skipaskráninguna og ég var að skoða þau mál og hentifánamálin. Hvernig var það þegar menn voru að skrá þetta á einhverjum eyjum? Það var karl í Hamborg með eina skúffu í skrifborðinu hjá sér sem hann kippti út. Þar voru tveir stimplar og nokkur eyðublöð og þar fór þetta fram. Það kom aldrei króna niður á þessar eyjar svo ég viti til fyrir þessa þjónustu. Þetta voru hreinir málamyndagjörningar og ég vona að ekki sé ætlunin að Ísland fari að fara út í einhvern slíkan bisness. Við höfum líka, herra forseti, verið stuðningsmenn þeirrar viðleitni á alþjóðavettvangi að koma í veg fyrir og skattleggja fjármagnshreyfingar á milli landa. Ég held að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sé eini flokkurinn sem hér á þingi hefur flutt um það tillögu að það verði athugað af Íslands hálfu að gerast stuðningsaðilar þeirrar viðleitni sem er ekki síst hagsmunamál lítilla opinna hagkerfa ef það er það sem við viljum vera eða viljum verða eftir því hvernig við teljum að standi nú og að þau sé ekki um of auðsæranleg vegna áhlaupa braskara. Þá hafa menn helst staldrað við þá möguleika til þess að þurfa ekki að setja beinar girðingar og stýra þessu með höftum eins og hér var í eina tíð að einhver gjaldtaka fyrir fjármagnstilfærslur milli landa, t.d. þær sem eru í stærri stíl og ekki tengjast raunverulegum fjárfestingum, komi til. Þetta er oft kennt við upphafsmann þessara hugmynda á alþjóðavettvangi, Tobin, og kallast Tobin-skattur. Þetta höfum við sömuleiðis stutt. Að síðustu ætla ég, herra forseti, að nefna í þessum pakka að við höfum, og það er auðvitað skattamál líka, lagst mjög hart gegn hugmyndum um að láta notendur í skólakerfinu, í heilbrigðiskerfinu taka til við að greiða umtalsverðan hluta kostnaðarins með þjónustugjöldum eða notendagjöldum, sjúklingasköttum, skólagjöldum eða hvað það nú heitir. Þetta er skattapólitík líka því ef menn hafna þessu, þá verða menn að vera tilbúnir til að mæta því og veita þessari starfsemi fjármagn af opinberum fjárlögum sem er fjármagnað með almennum skatttekjum og það er afstaða okkar, herra forseti. Þess vegna er það að við höfum ekki tekið undir þá almennu skattalækkunarkröfu sem hefur verið uppi nú og studd af væntanlega flestum öðrum því að í tillögum Samfylkingarinnar er um að ræða tillögur um lækkun á tekjuskatti lögaðila, bara mun minni en ríkisstjórnin leggur til og Samfylkingin er líka með tillögur um lækkun á hátekjuskatti. Hún á að vísu að koma seinna til framkvæmda og vera minni, koma til framkvæmda ef ég man rétt á árunum 2003 og 2004, og Samfylkingin var sömuleiðis með í brtt. sínum nokkra lækkun á eignarskatti, þ.e. að vísu minni en þá sem ríkisstjórnin var með. Við erum hins vegar algerlega sammála Samfylkingunni um breytingarnar á fjármagnstekjuskattinum. Þar liggja leiðir alveg saman. Því var lýst hér og undir það tókum við í málflutningi okkar við 2. umr. og brtt. okkar. Herra forseti. Ég ákvað að leyfa mér að taka í þetta smástund til að eyða áhyggjum manna í því sambandi að við hefðum ekki áherslur okkar í skattamálum alveg tiltækar og á hreinu. Það höfum við. Ég get komið þessu til manna skriflega ef þeir vilja, samantekt og yfirlit yfir þetta þannig að menn þurfi ekki að vera að ómaka sig hingað upp í ræðustól og halda einhverju öðru fram en því sem rétt er. Það skortir ekkert upp á að áherslur okkar í þessum efnum séu bærilega skýrar, tilbúnar og útfærðar og við alveg menn til að tala fyrir þeim. Það held ég að við séum. Og ég spái því að ef menn fara hér út á götur og ræða við almenning, þá hafi sá hinn sami almenningur það nokkuð á hreinu um það bil hvar við erum í þessu litrófi, að við erum þeir sem höfum helst andæft þessum skattalækkunartillögum og við höfum gert það, bæði vegna þess að þær bera ekki niður þar sem þær ættu að gera, koma ekki til góða þeim sem eru í mestri þörf fyrir það en líka vegna þess að við höfum áhyggjur af fjármögnun velferðarkerfisins og samneyslunnar. Hún er hlutfallslega lítil á Íslandi, mjög lág, samanlagðar skatttekjur hins opinbera, 30% miðað við landsframleiðslu hér en 40% á hinum Norðurlöndunum. Þar dregur Finnland meðaltalið eitthvað niður þannig að þær eru vel yfir 40% þar sem þær eru hæstar sem er væntanlega í Svíþjóð og síðan í Danmörku og það sýnir okkur aðeins hvar við erum á vegi stödd. Þegar kemur hins vegar að velferðarkerfinu og skólakerfi okkar þá viljum við geta verið stolt af því að vera eitt af Norðurlöndunum en staðreyndin er náttúrlega sú að það hefur allan tímann vantað talsvert upp á að við legðum eins mikið til þessara málaflokka og hin Norðurlöndin hafa gert, til velferðarkerfisins, til menntamála og heilbrigðismála. Það verður ekki bæði sleppt og haldið, herra forseti, í þessum efnum frekar en öðrum, það þurfa menn að læra. Það er ekki endalaust hægt að sitja klofvega á girðingunni og daðra annars vegar við skattalækkanir og vilja gera öllum til góða í þeim efnum en vera þá ekki menn til þess að horfa framan í afleiðingarnar þegar kemur að því að menn missa milljarða á milljarða ofan út úr ríkissjóði. Það hlýtur að koma niður í annaðhvort lakari þjónustu eða hinu sem væntanlega er í ríkari mæli ætlun núverandi stjórnarflokka, að það leiti út í gjaldtöku þannig að notendurnir greiði meira. Áhugi hæstv. menntmrh. leynir sér ekki á því. Það eru ævinlega sömu viðbrögðin hjá hæstv. menntmrh. um leið og opnast möguleikar á því að eitthvað sé einkavætt, einkarekið, einkafjármagnað eða að menn borgi hluta af kostnaðinum með háum skólagjöldum eins og við heyrðum hér fyrir fáeinum dögum þegar hæstv. menntmrh. var að tala alveg heiðbjartur í framan um möguleikana sem opnuðust með því að skólarnir tækju hundruð þúsunda kr. inn í skólagjöld, ákveðnir skólar á ákveðnum sviðum. Þá hoppaði hjartað í hæstv. menntmrh. af gleði yfir þessu. En ekki var verið að ræða í þeirri setningu um jafnrétti til náms --- var það? Herra forseti. Allar aðstæður í kringum þessi mál núna mæla náttúrlega með því að þær breytingar sem ríkisstjórnin rauk af stað með í taugaveiklun sinni sl. haust verði slegnir af að öðru leyti en því sem góð samstaða er um að lækka að sjálfsögðu tekjuskattshlutfallið á móti útsvarshækkuninni sem þegar hefur verið ákveðin. Þessi tilfærsla þar upp á 0,33% og að afnema skattlagningu húsaleigubóta sem auðvitað allir fagna. Restin af pakkanum er meira og minna óskynsamleg við þessar aðstæður og harðlega gagnrýnd, t.d. þessi útfærsla gagnvart fyrirtækjunum, af aðilum vinnumarkaðarins, af Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun og fleiri. Og þá er dálítið skrýtið að ríkisstjórnin skuli vera að þrjóskast áfram með þetta. Það er þegar komin í loftið umræða eins og kom fram í orðaskiptum áðan, umræða um að hætta við þetta að hluta til, að bakka aftur um eins og þriðjung af þessu. Það er ekki stefnufestan, þetta nær ekki einu sinni lögfestingu hér á Alþingi áður en það er komið í loftið úti í þjóðfélaginu að svo verði hætt við a.m.k. þriðjung af þessu. En það er eins og mönnum sé alveg sama. Það sé ekkert tiltökumál hjá mönnum að hringla með þetta svona fram og til baka hvort sem það eru fjárlögin milli umræðna upp og niður eða þessi skattlagning, hækkun tryggingagjaldsins fyrst og svo lækkun þess aftur um 1 / 3 fljótlega ef þannig tekst til í kjaramálum á næstunni. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. verður af allri bjartsýninni sem hann hafði uppi. Það er ekki nýtt að sá maður sé bjartsýnn og það jafnvel úr hófi fram. Auðvitað vildum við gjarnan að þetta reyndist allt saman eins létt og auðvelt á næstu mánuðum og hæstv. forsrh. vill vera láta. Reynslan verður náttúrlega að skera úr um það, en ég get ekki neitað því, herra forseti, að ég hneigist til að verða frekar að trúa miklu síður bjartsýnum og varfærnari spám helstu aðila sem um þetta hafa verið að fjalla undanfarna daga og vikur eins og Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka og öðrum slíkum sem alls ekki deila bjartsýninni með hæstv. forsrh. hvað varðar gengisþróun og verðlagsforsendur strax á næstu mánuðum. Auðvitað skiptir miklu í því sambandi að ekki bætist við sú óvissa sem tengist uppsögn kjarasamninga strax upp úr áramótum en það er svo sem ekki allur munur á hvort það hefði gerst í febrúar eða maí ef þannig á eftir að fara, þó vissulega skapist einhver tími til að vinna í málunum á meðan. Ég vil að lokum, herra forseti, taka undir þá brtt. sem hér er flutt af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur varðandi vaxtabæturnar. Það eru að sjálfsögðu öll efni til að skoða þau mál í tengslum við þær breytingar sem nú hafa verið gerðar að öðru leyti, þ.e. á álagningu eignarskatta og á fasteignamatinu eins og það breyttist og síðan má aftur segja að með því að fella niður vaxtatekjur af húsaleigubótum hafi hlutur þess hóps verið réttur og vegna hinna eignatengdu skerðingar bótanna sem getur komið eins og kunnugt er mjög harkalega við, þá eru öll efni til að fara betur yfir það mál. Ég hef ekki lagst yfir það hvort sú hækkun viðmiðunarmarkanna sem þarna er lögð til dugar í þeim efnum eða hvort þar er eitthvað of eða vanreiknað. Það má sjálfsagt deila um forsendurnar í þeim efnum en staðreyndin er sú að þegar þarna er á ferðinni bæði tekjutengd og eignatengd skerðing þá getur það komið mjög harkalega við og ég held að að séu öll efni til að fara yfir þetta. Ég get hins vegar ekki stutt --- það er vonandi ljóst af máli mínu --- brtt. hv. þm. Péturs Blöndals en ég ætla að inna hv. þm. eftir einu atriði og það er hvaða vísindaleg nákvæmni liggur á bak við hlutfallstöluna 11. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur flutt brtt. og það má hv. þm. eiga að hann er yfirleitt sjálfum sér samkvæmur í nálgun sinni í þessum efnum en ég hefði átt von á tölunni 10 þarna miðað við landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. því það er eins og mig rámi í að hv. þm. Pétur Blöndal hafi sjálfur flutt á landsfundi Sjálfstfl. brtt. um að lækka bæri tekjuskatt fyrirtækja, lögaðila, niður í 10%. Reyndar hef ég heyrt hv. þm. halda ræður um að albest væri að fara niður í núll, þá væru tekjurnar meiri en nokkru sinni ef menn bara færu niður í núll. Alltaf hefur mér þótt gaman að slíkri röksemdafærslu. En hvaða nákvæmnisvísindi liggja á bak við það að niðurstaðan varð 11%, það finnst mér fróðlegt að fá nánari upplýsingar um, það má kalla það fræðilega. Einhver hlýtur ástæðan að vera og ekki síst ef þetta misræmi er á milli landsfundarsamþykktarinnar og brtt. hv. þm. eða hvort hann ætlar að taka þetta í þrepum og lækka þetta um 1 prósentustig ári síðar. Herra forseti. Ég held að ég ljúki þá máli mínu. Ég endurtek að lokum að þessi skattapakki hæstv. ríkisstjórnar var augljóslega misráðinn og lítt ígrundaður strax í byrjun. Hann kom fram sem eitthvert taugaveiklunarmál á haustdögum þegar útlitið var að dökkna mjög hratt og ber það á margan hátt með sér að vera ekki mjög vel útfærður. Það er held ég þegar farið að koma á daginn. Hann var unninn án samráðs við kóng eða prest og greinilegt að þetta kom frekar í opna skjöldu bæði fagstofnunum eða sérfræðistofnunum á þessu sviði, aðilum vinnumarkaðarins og fleiri, að þessum pakka skyldi vera dengt fram á þennan hátt. Það hefur komist á eitthvert stjórnmálasamband síðar eftir að verkalýðshreyfingin hafði ítrekað kvartað undan því að ríkisstjórnin hefði ekkert við hana að tala og atbeina þurfti úr þeirri átt til þess að koma þeim samtölum á. Það er rétt að hafa það í huga, herra forseti, þannig að ekki er hlutur hæstv. ríkisstjórnar mjög merkilegur í þeim efnum þó að hæstv. forsrh. vilji nú svo vera láta. Herra forseti. Ef til vill á það fyrir þessum pakka að liggja að hann komi aldrei nema að hluta til til framkvæmda. Það skyldi ekki fara svo að strax þegar kemur inn á næsta ár, þá verði þetta hvort sem er meira og minna orðið úrelt og þá ekki kannski efni til að hafa um það stór orð eða eyða mikilli orku í það. En augljóslega væru það þá rök með því sjónarmiði sem við höfum sett fram að eðlilegast hefði verið að slá þessar breytingar af nema að þessu leyti sem ég hef gert grein fyrir.

Herra forseti. Mér var nokkuð skemmt á köflum undir ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Sérstaklega var mér skemmt þegar hann kastaði yfir sig þeim kufli sem hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, klæðist jafnan þegar hún kemur stundum í þennan stól til þess að segja þingmönnum til um hvernig þeir eigi að stunda málflutning sinn og störf. Nú er það svo að ég geri engar athugasemdir við það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur að segja í þessum stól og ef hann hefur einhverjar aðfinnslur við mig eða aðra hv. þm. Samfylkingarinnar verður hann bara að eiga það við sjálfan sig. En mér fannst hann fullviðkvæmur þegar hann kom hérna áðan og kvartaði undan því að einhverjir menn hefðu verið að hafa af því áhyggjur að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefðu ekki stefnu í skattamálum og hann sagði um miðbik sinnar löngu ræðu sem hann lauk nokkrum sinnum að eftir ræðu sína ætti mönnum ekki að þurfa að vera mjög órótt í sinni út af þessu. Herra forseti. Ég get upplýst formann VG um það að mér hefur aldrei verið neitt órótt í sinni út af skattastefnu VG, ekki vegna þess að mér hafi ekki verið hún ljós, ekki vegna þess að hún hafi ekki verið til. Það er vegna þess einfaldlega að ég hef engar áhyggjur af slíkum hlutum. Það er einfaldlega þannig, herra forseti, að í þessum sölum skiptast menn í tvennt, stjórn og stjórnarandstöðu. Við í stjórnarandstöðunni höfum reynt af fremst megni að spara okkur að kasta köpuryrðum hvert í annað og sameinast um vinna gegn fjanda þeim sem situr hér á ráðherrabekkjunum. Það er hlutverk okkar. Ég kannast ekki við, herra forseti, að í þeirri mjög málefnalegu vinnu sem Samfylkingin hefur lagt í þessi mál hafi menn verið að leggja einhverja sérstaka lykkju á leið sína til að finna að við hv. þm. Ögmund Jónasson sem ég hef átt ákaflega gott samstarf við um þessi mál þótt það sé vík milli vina í einstökum málum í þessum tiltekna málapakka. Ég kannast ekki við að við höfum staðið hér og verið að skamma hv. þm. VG fyrir að þeir hafi ekki stefnu eða vonda stefnu. Við höfum staðið í umræðu um skattamál sem mér hefur fundist einstaklega skemmtileg og með málefnalegri umræðum sem ég hef tekið þátt í.

Herra forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er áhyggjulaus og upplitsdjarfur almennt. Það er gott fyrir hann og gott fyrir okkur hina að hv. þm. líður vel. Ég var nákvæmlega í ræðu minni að fara um þetta svipuðum orðum og formaður Samfylkingarinnar gerði hér í andsvari, að ég teldi að við gerðum best og réttast í því að sameina sem mest kraftana í stjórnarandstöðunni til að andæfa ríkisstjórninni og því sem hún er rangt að gjöra. Það er af nógu að taka. Það er ekki eins og það vanti. En auðvitað tek ég eftir því þegar það gerist ítrekað að einstakir hv. þm. Samfylkingarinnar lenda á köflum í því að eyða jafnvel meiri orku í að reyna að finna snúningsfleti á málflutningi okkar og frammistöðu. Ég hef t.d. í höndunum útskrift af þætti sem varaformaður Samfylkingarinnar var í á Skjá 1 í gær þar sem hún fer orðum um okkur og skattstefnu okkar sem mér þykja óþörf, og má ég þá ekki segja það eins og það er? Ég er ekki að reyna að kenna hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni þingmennsku eða pólitíska framgöngu. Þá dul ætla ég mér ekki. En ég leyfi mér að hafa skoðun á því hvernig sterkast sé að við stöndum hér að málum og hvernig ég hefði gjarnan viljað sjá þessa stjórnarandstöðu stilla sem allra mest saman strengi og vera samstiga í áherslum sínum, nefndarálitum og framgöngu hér í þinginu. Þar hefði á köflum mátt betur fara. Það er bara þannig. Ég ætla ekki að hafa um það fleiri orð því að þá værum við farin að gera okkur sjálfum lítið gagn og ég farinn að falla í þá gryfju sem ég er að biðja menn að varast, að vera ekki að skemmta skrattanum, ef má það orða svo. Ég meina það þá ekki eða vísa neitt sérstaklega til hæstv. fjmrh. þó að hann sitji hér undir umræðum.

Herra forseti. Mér þykir a.m.k. vænt um að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna, segir að ekki sé mikið upp á það að klaga sem menn hafi verið að færa fram í umræðunum. Ég kannaðist nefnilega ekki við það. Ég hafði að vísu ekki tök á að sitja undir þeim öllum á fimmtudaginn en mér hefur fundist sem umræðan hafi verið óvanalega málefnaleg hver sem að henni hefur komið. Mér hafa fundist þau málefnalegu rök sem hæstv. fjmrh. og stjórnarliðið hafa lagt til umræðunnar vera góð. Mér hefur þótt gaman að fást við þau. Mér hefur sömuleiðis þótt gaman að hlusta á hv. þm. Pétur H. Blöndal sem ég er algjörlega ósammála en mér hefur þótt hann koma með athyglisverða punkta inn í umræðuna. Þetta hefur verið málefnaleg umræða. Auðvitað hafa þingmenn VG verið ósammála ýmsu því sem við í Samfylkingunni höfum verið að leggja til. Það er eðlilegt. Við runnum jú í þessar tvær kvíslir, herra forseti. En við erum hér í umræðu um málefnaleg atriði og auðvitað eru það þá smekksatriði hvort menn vísa til einhverra orða sem einstöku þingmenn kunna að hafa látið falla þar. Ég ætla samt að leyfa mér að segja það, herra forseti: Gæti verið að það hefði einhvern tíma komið fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þar sem hann hefur setið að skrafli í sjónvarpsþáttum og útvarpsstofum um Samfylkinguna, að það hafi dottið upp úr þeim hv. þm. að honum þætti nokkuð skorta á að Samfylkingin hefði stefnu? Á ég að rifja upp nokkur dæmi um það? Fyrir gamallar vináttu sakir ætla ég ekki að gera það vegna þess að ég er honum sammála um að hér stilla menn auðvitað saman kanónur sínar  Herra forseti. Ekki ætla ég að hafa fleiri orð um þetta en af hálfu Samfylkingarinnar hefur þetta verið ákaflega málefnaleg umræða, svo mjög að hæstv. fjmrh. tók sérstaklega til þess varðandi nefndarálit okkar í lokaræðu sinni á fimmtudaginn.

Herra forseti. Mér sýnist þetta allt saman vera að falla í ljúfa löð og leysast á þann hinn eina rétta og farsæla hátt. Menn fara hinum fögrustu orðum hverjir um aðra og ég tek það svo að málið sé í raun og veru úr sögunni. Það munu engar frekari tilraunir verða gerðar til þess af hálfu samfylkingarmanna að halda því fram að við höfum ekki skýra og fullmótaða stefnu í skattamálum  Ég get tekið undir það að þessi skattaumræða hefur að mörgu leyti verið ágæt. Hér var ágætisumræða við 2. umr. málsins og það komu fram að mörgu leyti skýr og skörp sjónarmið. Ég leyfi mér að segja að þau hafi kannski endurspeglast hvað skýrast í þeim endaköntum sem ég ætla að leyfa mér að halda fram að hafi verið hv. þm. Pétur H. Blöndal öðrum megin og hv. þm. Ögmundur Jónasson hinum megin sem hafi talað nokkuð myndarlega í grundvallaratriðum fyrir mjög ólíkum sjónarmiðum í skattamálum. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. á þskj. 509, frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998. Í fyrravor breyttum við líka þessum lögum en þar var m.a. opnuð heimild fyrir stjórn Íbúðalánasjóðs að afskrifa hluta skuldar einstaklings að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Hér er verið að leggja til að hliðstæð heimild sé opnuð fyrir sveitarfélög. Frumvarpið gerir ráð fyrir að stjórn Íbúðalánasjóðs verði heimilt að fengnum tillögum eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga, og með samþykki félmrh., að semja við sveitarfélag um afskrift á hluta af skuldum þess við sjóðinn gegn greiðslu á eftirstöðvum vanskila og hluta skulda, enda séu fjármál viðkomandi sveitarfélags til meðferðar hjá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga, sbr. 74. og 75. gr. sveitarstjórnarlaga. Einnig gerir frv. ráð fyrir að heimild þessari verði ekki beitt nema um sé að ræða lið í samræmdum aðgerðum kröfuhafa í tengslum við heildarendurskipulagningu á fjármálum sveitarfélags og ljóst að hagsmunum Íbúðalánasjóðs verði betur borgið með slíkum samningi. Þetta frv. er sem sagt einfalt að efni. Það er ívilnandi fyrir sveitarfélög, mjög nauðsynlegt í einhverjum tilfellum til þess að sveitarfélög geti náð tökum á fjármálum sínum og eðlilegt að Íbúðalánasjóður hafi heimild eins og aðrar fjármálastofnanir til að ganga til samninga af þessu tagi. Ég legg til að frv. verði vísað til hv. félmn. til frekari athugunar en legg áherslu á að þetta mál þyrfti að ganga fram fyrir jólahlé.

Herra forseti. Ég held að ég láti nægja að tjá afstöðu okkar til þessa máls í andsvari til að stytta tímann. Auðvitað mætti margt segja um stöðu sveitarfélaganna og ekki síst vegna þess vanda sem mörg þeirra eiga í varðandi húsnæðisskuldbindingar sínar, en það má vel bíða betri tíma að ræða það. Ég held að það sé rétt að Íbúðalánasjóður hafi þessa heimild í öllu tilliti. Það má kalla óeðlilegt að hún sé ekki til staðar í raun og veru burt séð frá þeim vanda sem sérstaklega tengist umfangsmiklum húsnæðisskuldbindingum sveitarfélaga, t.d. í félagslega kerfinu, einfaldlega vegna þess að allir vita að slíkir samningar geta við ýmsar aðstæður einfaldlega verið báðum aðilum hagstæðir, komið báðum aðilum til góða, þannig að menn bjargi meiri verðmætum en minni með því að gera slíka samninga og auðvelda aðilum, eins og til að mynda sveitarfélögum í þessu tilviki, að standa við skuldbindingar sínar. Hins vegar vakna kannski spurningar um hvort á dagskrá sé að nýta þessa heimild sem lið í almennum aðgerðum eða hvort þetta verði alfarið bundið við það að einstök sveitarfélög séu komin í gjörgæslu og þetta sé hluti af fjárhagslegri endurskipulagningu þeirra. Ég held að menn ættu að forðast í lengstu lög að draga svo lengi að taka á þeim vanda sem blasir við almennt hjá tugum sveitarfélaga í landinu að að endingu fari þau öll þessa leið. Það getur varla verið ætlunin. Það getur ekki verið markmið í sjálfu sér að þurfa að taka þessi sveitarfélög hvert á fætur öðru í gjörgæslu. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh. hvort ekki kæmi til greina að hafa þessa heimild þá opnari þannig að henni mætti eftir atvikum beita sem lið í almennum aðgerðum á þessu sviði.

Forseti mælist til þess við hv. þingmenn að þeir fari frekar á mælendaskrá til að lýsa stefnu flokka sinna. Andsvörin eru eiginlega ætluð til annars.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 3. þm. Norðurl. e. fyrir jákvæðar undirtektir við málið. Ég lít svo á að þessari heimild verði að beita frekar varlega, þ.e. frekar þröngt, að þetta verði að vera liður í samræmdum aðgerðum fleiri lánastofnana til þess að létta byrðum af sveitarfélögunum. Ég tel að það þurfi ekki að vera svo langt gengið að sveitarfélög þurfi að vera komin í gjörgæslu heldur að málefni sveitarfélagsins séu til athugunar hjá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga og eftirlitsnefndin telji að þetta sé úrræði sem geti orðið til þess að forða því að sveitarfélagið komist í þrot og þurfi að fara í gjörgæslu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Ég held að þetta skipti máli. Það er augljóslega meira svigrúm til að beita slíkum heimildum ef þær geta tekið til sveitarfélaga sem eru til athugunar eða eru að sækja sér ráðgjöf eða eru á einhvern hátt á borðum eftirlitsnefndarinnar án þess þó að beinlínis sé búið að yfirtaka fjármál þeirra eða þau komin í það sem kallað er gjörgæsla. Það var ekki síst þetta sem ég vildi leggja áherslu á í máli mínu og ég tel að svör hæstv. ráðherra séu þannig að ríkari efni séu en ella til að styðja þetta mál af því að það geti þá komið fleirum að liði. Síðan vil ég segja, hæstv. forseti, að ég hef litið svo á að ég hafi tvær mínútur þegar ég fer í andsvör við ræðu ráðherra eða hvers þess þingmanns sem í hlut á og að svo fremi sem andsvar mitt sé með einhverjum hætti viðbrögð við þeirri ræðu sem flutt hefur verið, hvort sem það felur í sér spurningu eða ekki, vissi ég ekki annað en að ég réði þessum ræðutíma mínum sjálfur. Ef það er eitthvað öðruvísi bið ég um leiðsögn frá hæstv. forseta um það.

Hv. þm. hóf fyrra andsvar sitt á því að hann ætlaði að nota andsvaratímann til að lýsa stefnu flokks síns. Forseti lítur þannig á að andsvaratími sé ekki ætlaður til þess og á það benti hann hv. þm. í fullri vinsemd.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. sem felur í sér að verið er að veita Íbúðalánasjóði eða stjórn Íbúðalánasjóðs heimild til að afskrifa hluta af skuldum sveitarfélags við Íbúðalánasjóð, þ.e. að uppfylltum ákveðnum skilyrðum eins og kom fram í framsöguræðu hæstv. ráðherra. Ég verð að segja að ég tel fullkomlega eðlilegt að stjórn Íbúðalánasjóðsins fái slíka heimild. Það er ekki skýr heimild fyrir í lögunum. Gerð var breyting á þessum lögum í fyrra þar sem sambærileg heimild var veitt gagnvart einstaklingum. En ég er þeirrar skoðunar að þótt ríkissjóður tapi á afskriftum séum við þó að ná þarna inn ákveðnum fjármunum með slíkum heimildum því verið er að tengja niðurfellingu hluta af skuldum sveitarfélags ákveðinni greiðslu frá þeim þannig að þessi leið mun minnka tap Íbúðalánasjóðsins að mínu mati. Því tek ég undir þetta frv. Herra forseti. Ég held að ekki sé ástæða til að ræða þetta frekar. Hér erum við í 1. umr. um málið og málið á eftir að fara til hv. félmn. þar sem við skoðum það nánar. En við fyrstu athugun get ég ekki séð annað en að þetta sé verulega til bóta, bæði ríkissjóði og Íbúðalánasjóði, og er hvetjandi fyrir illa stödd sveitarfélög að koma þó með einhverja greiðslu þegar þessi leið er farin.

Herra forseti. Við ræðum breytingu á lögum um húsnæðismál og þar er lagt til að stjórn Íbúðalánasjóðs verði heimilt að lækka eða fella niður hluta af skuldum. Íbúðalánakerfið var þannig uppbyggt að fólk fékk lán með lágum vöxtum, oft niður í 1%, stundum eitthvað eilítið hærri. Það var sem sagt vaxtaniðurgreiðsla í gangi en jafnframt tók fólk á sig kvaðir vegna þeirra íbúða sem það fékk, þær kvaðir að þær íbúðir væru áfram í félagslega kerfinu. Það mátti t.d. ekki selja þær nema ákveðnum aðila. Ekki mátti framleigja þær og alls konar kvaðir voru á þessum íbúðum. Nú er það svo að þegar ríkissjóður tekur lán með 5--6% vöxtum en fær inn 1% eða 2% vexti í gegnum Íbúðalánasjóð þá er hann að tapa á hverju ári. Það liggur fyrir. Sá sem nýtur vaxtanna er að græða. Þannig verður það út lánstímann sem um er að ræða. Þetta tap er hægt að reikna út með svokallaðri núvirðingu og það er það sem mér finnst að þurfi að beita í öllum þessum lánum. Það á hreinlega að núvirða þessi lán sem oft og tíðum veldur því að þau eru ekki nema helmingsvirði miðað við það sem nafnverðið segir til um eða eftirstöðvar, og núvirðið er hið raunverulega verðmæti fyrir ríkissjóð. Hann á ekki von á meiri tekjum af þessu láni en sem nemur kannski um helming. Þess vegna hefur myndast hjá Byggingarsjóði verkamanna hinum gamla 6 milljarða kr. halli ríkissjóðs. Mér finnst að menn eigi að horfast í augu við þetta almennt og bjóða hverjum sem hafa vill niðurfellingu á þessum lágu vöxtum með greiðslu gegn því að fella niður kvaðir af viðkomandi íbúð þannig að þetta verði bara ósköp venjuleg íbúð til sölu með venjulegum kjörum. Þetta finnst mér að eigi að bjóða bæði sveitarfélögum --- og það er verið að gera í þessu frv., samt með alls konar kvöðum. Það er verið að bjóða þeim sjálfsagðan hlut ef þau uppfylla ákveðin skilyrði. Mér finnst að það eigi bara að veita þetta almennt öllum sem hafa vilja gegn því að þeir greiði upp lánið, þ.e. njóti ekki lengur vaxtaniðurgreiðslunnar, og um leið er hægt að fella niður kvaðir á viðkomandi íbúð. Þar með yrði þetta mál leyst og vandi margra sveitarfélaga um allt land, jafnt á Austfjörðum sem Vestfjörðum, yrði leystur og þyrfti ekki ævintýri eins og Orkubú Vestfjarða til að leysa vandann. Ég held að það væri miklu skynsamlegra að fara þessa leið og horfast í augu við það tap sem Byggingarsjóður verkamanna er þegar kominn í, þessar 6.000 millj. sem hallinn á honum er. Þetta finnst mér að eigi að gera almennt og koma þannig til móts við það fólk sem býr í slíkum íbúðum í Reykjavík t.d. og hefur ekki mátt selja þær.

Herra forseti. Ég vil þakka jákvæðar undirtektir við þetta litla frv. Ég tek fram að það geta verið augljósir hagsmunir Íbúðalánasjóðs að fá hluta af skuldum frekar en ekkert. Sveitarfélögin urðu að innleysa félagslegar eignaríbúðir samkvæmt ákvæðum í eldri lögum. Það hefur verið ákveðið að þau lán sem íbúðunum fylgdu fái að standa á óbreyttum vöxtum út lánstímann, þ.e. að lánin sem sveitarfélögin tóku við með 1% vöxtum fái að standa út upphaflegan lánstíma. Síðan á sveitarfélagið rétt á að fá viðbótarlán þannig að heildarlánstíminn hjá sveitarfélaginu verði 50 ár og ef sveitarfélagið vill hagnýta eða reka íbúðina sem leiguíbúð á það kost á láni til viðbótar þannig að heildarlánstíminn verði 50 ár, og á þeim vöxtum sem Íbúðalánasjóður getur boðið á hverjum tíma, þ.e. viðbótin.

Herra forseti. Á þskj. 471 er brtt. frá mér þar sem ég legg til að tekjuskattur fyrirtækja verði lækkaður í 11%. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði af hverju ég veldi 11% og af hverju ég færi ekki niður í núll. Ég rökstuddi það reyndar með hliðsjón af þeirri sérstöku stöðu að þar sem ríkissjóður er að selja þrjú fyrirtæki að verðmæti 60--70 milljarða, þá mundi borga sig fyrir ríkissjóð að fara niður í 0% í þessari sérstöku stöðu vegna þess að ríkissjóður græðir það mikið á öðrum endanum með hækkun þessara hlutafélaga að það borgar tap ríkissjóðs í fjögur og hálft ár fyrir utan öll þau óskaplegu áhrif sem slíkt frelsi hefði á innflutning fyrirtækja til landsins, mikla fjölgun á hátekjustörfum og tekjur ríkissjóðs í gegnum þau störf þannig að ég rökstuddi að lækkun þessa skatts gæti verið mjög skynsamleg og ég fer ekkert ofan af því, herra forseti. Af hverju ég valdi 11% fór ég yfir í fyrri umræðunni. Ég taldi að það væri pólitískt framkvæmanlegt gagnvart Evrópusamstarfinu og öðrum erlendum löndum því að þau mundu ekki telja það nægilegt tilefni til að líta á Ísland sem skattaskjól. Auðvitað koma inn í þetta dæmi hlutir eins og skattaleg meðferð arðs á milli landa vegna erlendra fjárfesta. Ég bað um að hv. efh.- og viðskn. færi í gegnum það milli 2. og 3. umr. að fá það á hreint frá sérfræðingum á þessu sviði, þeim aðilum sem hafa metið t.d. Landssíma Íslands, hvort þessar hugleiðingar mínar væru réttar. Það var ekki gert og þykir mér það nokkuð undarlegt þar sem ég hef haldið því fram að ríkissjóður gæti hagnast um 6 milljarða, herra forseti, með því að færa skattinn niður í 11%. Það eru 6 milljarðar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ætti að gleðjast yfir. Það væru 6 milljarðar í velferðarkerfið sem við báðir höfum mikinn áhuga á að styrkja eða til að borga niður skuldir ríkissjóðs erlendis, sem eru ekkert annað en skuldir barnanna okkar. Einhvern tíma verða þær greiddar. En þetta var ekki gert og þykir mér miður að menn skuli horfa fram hjá slíkum hagnaði ríkissjóðs. Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði einnig um öfgar og sagði mig á öðrum endanum, jaðrinum.  Herra forseti. Þessi umræða er öll dálítið merkileg. Við erum að ræða skattalagafrv. Sérhver breyting á því þýðir breytingu á fjárlagafrv. Ég sé ekki, herra forseti, og verð að gera athugasemd við störf forsætisnefndar, hvernig hægt er að ræða skattalagafrv. eftir að fjárlagafrv. hefur verið samþykkt. Í mínum huga eru fjárlög lög og ekki hægt að breyta þeim. Það er búið að samþykkja fjárlög. Ef við ætlum að samþykkja núna breytingu, t.d. þessa tillögu mína, mundi það breyta fjárlögunum og það er varla hægt. Þá verður að taka fjárlögin upp aftur. Ég sé því ekki alveg hvernig hægt er að hafa þessa umræðu í dag. Hún er a.m.k. mjög undarleg. 
             Síðan hefur annað komið til. Tvö tilboð hafa borist í Landssíma Íslands um kaup á 25% hlut. Þau munu ekkert hækka þó að þessir skattar yrðu lækkaðir. Þeir tilboðsgjafar sem þar eru á ferðinni mundu eingöngu gleðjast ef skattarnir yrðu lækkaðir. Þessi óseldi hluti sem ég talaði um, 60--70 milljarðar, lækkar niður í 50--60 milljarða við þessi tvö tilboð. Þessi sérstaka staða sem ég var að nefna er að fjara út, herra forseti. Þess vegna er ekki lengur um það að ræða að þessi tillaga gefi velferðarkerfinu eins mikla fjármuni og hún hefði ella gert. Auk þess geri ég ráð fyrir því að flokkssystkini mín, margir hv. þm., hefðu ekki voðalega gaman af að fella þessa tillögu. Með tilliti til sálarheillar þeirra og þeirra atriða sem hér hafa komið fram, þ.e. tilboð í Landssímann og með tilliti til þess að fjárlög eru þegar samþykkt, kalla ég þessa tillögu aftur.

Herra forseti. Þau pólitísku tíðindi hafa orðið að hv. þm. hefur kallað tillögu sína aftur, þessa merku tillögu um 11% tekjuskattshlutfall fyrirtækja. Ég þakka fyrir að fram kom í svörum hv. þm. að rökin fyrir þessari hlutfallstölu væru pólitísk, að hv. þm. hefði talið þetta pólitískt framkvæmanlegt en rökin væru ekki fagleg eða tæknileg --- þetta ætti mögulega að sleppa gagnvart því að Ísland yrði ekki kært sem skattasmuga. Ég veit ekki hver er þá munurinn á 11% og 10%, hvort 10% á landsfundinum hafi þar með sagt verið óraunsæ. Það breytir hins vegar ekki öllu. Hv. þm. hefur sem sagt komist að þeirri niðurstöðu að láta tillöguna ekki koma til atkvæða. Ég vil leiðrétta það sem ég reyndi að gera í frammíkalli, að ég tók mér aldrei í munn orðið öfgamaður eða öfgasjónarmið í umræðum um málið. Það gerði hins vegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson í strákslegum frammíköllum utan úr sal. Ég talaði um endasjónarmið og að hv. þm. væri talsmaður mjög ákveðinna sjónarmiða í þessum efnum, í þessum skattalegu málum, sem ég er að vísu iðulega algerlega ósammála. Engu að síður er oft áhugavert að hafa þau sjónarmið uppi í umræðunni. Ég dreg ekki í efa góðan vilja hv. þm. sem ég hef setið með lengi, áður í efh.- og viðskn. og nú í félmn., hvað það varðar að nýta vel og skynsamlega og í þágu góðra málefna þá fjármuni sem ríkið hefur með höndum. Okkur greinir ugglaust á um hversu mikið umfangið eigi að vera en ekki hitt, að þá ber að nota vel og skynsamlega í þágu almennings í landinu. Að lokum vil ég taka fram að að sjálfsögðu er ég sammála hv. þm. um að eðlilegra er, að breyttu breytanda, að ræða skattafrumvörp sem tengjast næsta fjárlagaári á undan fjárlögunum og enda svo störfin fyrir jólaleyfi á því að afgreiða fjárlagafrv.

Herra forseti. Það er ekki undarlegt þó að mig og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon greini á um skattkerfi og hlutverk þess. Við erum fylgjendur tveggja mismunandi heimspekisjónarmiða. Hv. þm. fylgir vinstri sjónarmiðum og ég hægri sjónarmiðum. Meginmunurinn felst einmitt í því hvert við teljum hlutverk skattkerfisins. Er það eingöngu til þess að afla velferðarkerfinu tekna eða er það líka hugsað til þess að jafna tekjur? Margir vinstri menn telja að skattkerfið eigi að jafna tekjur ekki síður en að afla tekna, jafnvel svo að þeir eru tilbúnir til að fallast á að skattkerfið skili minni tekjum til velferðarkerfisins gegn því að það jafni tekjur, þ.e. að meiri áhersla sé lögð á réttlætið en á að halda velferðarkerfinu gangandi. Þetta hefur iðulega komið fram. Þessi tillaga sem ég lagði fram en hef dregið til baka gekk einmitt út á að auka tekjur ríkissjóðs á öllum sviðum til að geta staðið undir velferðarkerfinu eða lækka skuldir ríkissjóðs. Hún hefði að sjálfsögðu ekki jafnað tekjur, að sjálfsögðu ekki, enda tel ég að það sé meira atriði fyrir þjóðfélagið að þjóðarkakan sé stækkuð en ekki sé lögð ofuráhersla á það að skipta henni jafnt þannig að allir fái minna en áður.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að renna yfir nokkur atriði í þessu ágæta frv. frá ríkisstjórninni. Þetta er eitt af þeim betri frumvörpum sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur flutt og til mikilla framfara og hagsældar fyrir landið og íbúa þess, þrátt fyrir miklar úrtölur vinstri manna sem er alveg með ólíkindum að hlusta á og sitja undir. Ég var því miður staddur erlendis þegar 2. umr. fór fram en ég get ímyndað mér út á hvað hún hefur gengið. Ef við förum yfir helstu liði í frv. verður fyrst fyrir lækkun tekjuskatts hlutafélaga úr 30% í 18% sem gerist á árinu 2002 og kemur til framkvæmda á árinu 2003. Á sama tíma lækkar tekjuskattur samvinnufélaga og samlagsfélaga úr 38% í 26%. Það er svo merkilegt með þetta, og er hægt að leita fanga víða í því máli, að ef skattar á einstaklinga og félög eða tekjuskattar á fyrirtæki lækka þá aukast tekjurnar. Það hefur verið talað um írska efnahagsundrið. Það vildi þannig til að við fórum nokkrir þingmenn í opinbera heimsókn með forseta Alþingis til Írlands og áttum viðræður við þarlend yfirvöld, þar á meðal forsætisráðherrann, Bertie Ahern. Þeir hafa lækkað skatta misjafnlega mikið, úr 40% niður í 20%, niður í 10% og þar undir, mismunandi eftir hvar menn eru staðsettir, hvort þeir voru á Shannon eða í kringum Cork eða hvaða erlendu félög áttu í hlut. En þegar þetta átti stað, árið 1998, fjórfölduðust skatttekjur af tekjuskatti fyrirtækja. Ef við förum svo aftur til þess tíma er sömu kappar og hér tala sem mest réðu ríkjum, eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon, til ársins 1989, voru tekjuskattar á fyrirtæki 50%. Ef menn fletta upp í þessu skilaði þessi tekjuskattsstofn ekki mjög miklu. Fyrirtækin voru í því að reyna að auka rekstrarkostnað og fjárfestu til að auka fyrningar og minnka skattgreiðslur. Það er bara þannig með fé, hvort sem það eru peningar eða sauðfé, að það leitar skjóls og þannig var það í þessu tilfelli. Hér er líka talað um að standa þurfi undir velferðarkerfinu. Það gerist náttúrlega ekki nema með verðmætasköpun, með skattgreiðslum og atvinnu og auknum tekjum einstaklinga. Það veldur mér því miklum vonbrigðum að fulltrúar vinstri manna, Samfylkingar og Vinstri grænna, skuli ætla að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þessi frumvörp og Vinstri grænir hafa lýst sig andvíga því í nánast öllum atriðum. Það er alveg með ólíkindum. Við erum auðvitað að reyna að laða fyrirtæki inn í landið með þessu. Það er alveg ljóst og við erum líka að hindra að fyrirtæki fari héðan í burtu. Við verðum að átta okkur á því að við búum á eyju í Norður-Atlantshafi, tiltölulega langt frá Evrópu og Bandaríkjunum. Við erum kannski ekki í rosalega góðri aðstöðu þannig að skattaleg aðstaða okkar verður að vera betri en hjá öðrum þjóðum. Það er alveg ljóst. Ef við skoðum önnur lönd í þessu samhengi --- hér var talað um að í samanburði við Norðurlöndin væri þetta þvílík skattaparadís --- þá hefur orðið mikill flótti af fyrirtækjum á Norðurlöndunum til annarra landa. Þróunin hefur verið sú að lönd hafi verið að lækka skatta á fyrirtæki. Írar hafa legið undir ámæli frá Evrópusambandinu, miðstýringarvaldinu í Brussel. Því er haldið fram að þeir megi ekki vera með lægri skatta en aðrir í Evrópusambandinu. Þeir hafi ekki sinnt því enn þá og vonandi þurfum við ekki að svara fyrir svoleiðis hluti. Ég tel að þetta eigi eftir að færa Íslendingum hagsæld til lengri tíma, það sem hér er verið að gera. Í öðru lagi er verið að hækka fríeignamat eignarskatts og einstaklinga, sérstaks eignarskatts, um 20%. Það er reiknað með að áhrif á tekjur ríkissjóðs verði 1 milljaður kr. vegna þess arna. Eignarskattur er vondur skattur og það hefur verið talað um að hann mundi hverfa með tímanum og getur vart nokkur maður verið á móti því. Síðan er talað um afnám sérstaks eignarskatts á lögaðila og einstaklinga, að það lækki tekjur ríkissjóðs um 800 millj. kr. Það er lítill ágreiningur um þetta. Þá er gert ráð fyrir lækkun almenns eignarskatts á lögaðila og einstaklinga, úr 1,2% í 0,6%. Það er talað um að brúttóáhrif á tekjur ríkissjóðs verði 3,1 milljarður kr. Ekki gerist þetta allt strax heldur mun hluti af þessu taka gildi á næsta ári og síðan annar hluti árið 2003. Hækkun frítekjumarka á sérstökum tekjuskatti einstaklinga er um 15% vegna tekna á árinu 2001 og þá lækka tekjur ríkissjóðs um 600 millj. Skattskylda húsaleigubóta er afnumin á árinu 2002 og reikna má með að ríkissjóður verði af um 150 millj. Það virðist ekki vera mikið ósamkomulag um þetta atriði. Þá er hækkun almenna tryggingagjaldsins um 0,77% sem kemur til framkvæmda í staðgreiðslu frá 1. jan. 2003 og menn hafa verið að gagnrýna það hér að í samningum milli ....

Nú verður forseti að biðja hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á. Það stendur til að fresta þessu dagskrármáli.

Já, herra forseti, ég á ekki mjög langt eftir þannig að ég vildi gjarnan fá að ljúka ræðu minni.

Það er dálítið mikið af andsvörum líka. Þau verða þá að bíða þangað til málið verður tekið fyrir síðar.

Það er sem sagt reiknað með að þetta hafi áhrif á tekjur ríkissjóðs upp á 2,5 milljarða til jákvæðs hluta. Varðandi tryggingagjaldið sem á að hækka --- auðvitað gerir hækkun tryggingagjalds, sem er þó það lægsta í Evrópu, það að verkum að fyrirtækjunum er kannski heldur þrengri stakkur sniðinn í launahækkunum. En ef tryggingagjaldið verður lækkað aftur fagna ég því. En frumvarpið sem slíkt verður auðvitað að fara í gegn. Við höfum næsta ár til að gera nauðsynlegar breytingar á þessu. Frumvarpið verður að fara núna í gegn til að fyrirtækin viti hvar þau standa, hvort sem það eru innlend fyrirtæki eða erlend. Það er algjörlega nauðsynlegt. Herra forseti. Ég lýk þá máli mínu í bili og held svo áfram þegar umræðu um byggðamál er lokið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um getraunir. Með frv. þessu er lagt til að reikningsár Íslenskra getrauna verði almanaksárið í stað 1. júlí til 30. júní eins og það er skv. núgildandi lögum. Frv. er borið fram að ósk stjórnar Íslenskra getrauna. Á aðalfundi félagsins á síðasta ári var samþykkt að færa reikningsár þess til samræmis við reikningsár þeirra aðila sem standa að félaginu og þeirra erlendu getraunafyrirtækja sem félagið er í samvinnu við. Reikningsár þessara aðila er í flestum tilvikum almanaksárið. Þegar starfsemi félagsins hófst var enska knattspyrnan meginviðfangsefni þess. Með því að hafa reikningsárið frá 1. júlí til 30. júní náðist að halda leiktímabili ensku knattspyrnudeildarinnar innan reikningsársins. Starfsemi félagsins hefur breyst mikið síðari ár og enska knattspyrnan orðin minni þáttur í starfsemi félagsins. Því telur stjórn þess nauðsynlegt að breyta reikningsárinu til samræmis við reikningsár félaga innan íþróttahreyfingarinnar og samstarfsaðila. Menntmrn., sem skv. 1. mgr. 4. gr. laganna fer með málefni Íslenskra getrauna, að öðru leyti en því að dómsmálaráðuneytið setur reglur um starfrækslu getrauna, sbr. 5. gr. laganna, styður að lagabreyting þessi nái fram að ganga. Ég hef nú gert grein fyrir efni frv. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir starfsemi Byggðastofnunar fyrir árið 2000 í samræmi við 13. gr. laga um stofnunina. Jafnframt ætla ég að fjalla nokkuð um þær breytingar sem orðið hafa hjá stofnuninni það sem af er þessu kjörtímabili. Starfsemi Byggðastofnunar var með líku sniði framan af árinu 2000 og var árið áður. Ný lög um stofnunina tóku gildi í ársbyrjun 2000. Nú er Byggðastofnun sérstök stofnun sem heyrir undir iðnrh. sem skipar stofnuninni stjórn sem situr milli ársfunda en slíka fundi skal halda fyrir 1. júlí ár hvert. Fyrsti ársfundur stofnunarinnar í samræmi við hin nýju lög var haldinn á Akureyri 7. júní 2000. Fundurinn var vel sóttur og var fjallað um ýmsa þætti er lúta að þróun atvinnulífs og þjónustu á landsbyggðinni. Á fundinum var kynnt ákvörðun um að flytja alla stofnunina á Sauðárkrók. Starfsmönnum í Reykjavík var boðið að flytja með stofnuninni en aðeins einn starfsmaður þáði það. Í lok ársins var skipaður nýr forstjóri fyrir stofnunina og tók hann við starfi sínu þann 1. janúar sl. Byggðastofnun fékk 202 millj. kr. framlag úr ríkissjóði árið 2000 að viðbættu sérstöku 100 millj. kr. framlagi vegna afskriftarreiknings. Byggðastofnun fékk hins vegar ekki aukafjárveitingu með tilvísun til viðauka 2 við búvörusamning frá 1992 eins og hún hefur fengið mörg undanfarin ár. Á árinu fékk stofnunin í annað sinn 300 millj. kr. ríkisframlag til að leggja fram sem hlutafé til stofnunar svæðisbundinna eignarhaldsfélaga. Er þetta í samræmi við gildandi byggðaáætlun sem Alþingi samþykkti í mars 1999. Ekki hefur enn tekist að ráðstafa öllu framlaginu til stofnunar eignarhaldsfélaga þar sem skort hefur mótframlög heimaaðila. Sérstaklega hefur reynst erfitt að afla fjár á Austurlandi og Vestfjörðum en einnig hefur einungis hluti framlagsins farið til Vesturlands. Á árinu 2000 voru rekstrargjöld stofnunarinnar samtals rúmlega 929 millj. kr. og skiptast þau þannig að um 732 millj. kr. eru vegna lánaumsýslu, og er stærsti einstaki liðurinn þar framlög í afskriftareikning útlána eða um 621 millj. kr. Sérgreindur kostnaður vegna þróunarstarfsemi er um 197 millj. kr. og er stærsti einstaki liðurinn styrkir, 128 millj. kr., sem stofnunin veitir til ýmissa aðila. Af þeirri fjárhæð rann bróðurparturinn til atvinnuþróunarfélaga á landsbyggðinni en eitt af áhersluatriðum gildandi byggðaáætlunar er að styrkja starfsemi slíkra félaga. Rekstrarkostnaður Byggðastofnunar árið 2000 var 177 millj. kr. og hafði lækkað um 7,8% frá fyrra ári. Kostnaðarþátttaka annarra nam 25 millj. kr. Hreinn rekstrarkostnaður stofnunarinnar var því 152 millj. kr. en nam 167 millj. kr. árið áður. Á árinu 2000 var hagnaður á rekstri Byggðastofnunar samkvæmt rekstrarreikningi 176,5 millj. kr. Hagnaðurinn skýrist af 300 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði vegna þátttöku Byggðastofnunar í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni. Niðurstaða efnahagsreiknings Byggðastofnunar var 10.466 millj. kr. um síðustu áramót og hafði hækkað um 20,3% á árinu. Lífeyrisskuldbindingar voru 382 millj. kr. í ársbyrjun en 413 millj. kr. í árslok. Eigið fé í árslok var 1.743 millj. kr. samkvæmt efnahagsreikningi og jókst um 227 millj. kr. á árinu. Eiginfjárhlutfall samkvæmt lögum um lánastofnanir, aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði, var 16,8%. Fasteignir Byggðastofnunar voru 8% af eigin fé. Hlutfall eiginfjár stofnunarinnar af heildareign var 17,4% í upphafi árs en 16,6% í árslok. Fjárlög fyrir árið 2000 heimiluðu stofnuninni lántökur allt að 1.800 millj. kr. Stofnunin nýtti heimildina með þremur lántökum hjá Norræna fjárfestingarbankanum, samtals að fjárhæð 24,6 millj. evra eða 1.816 millj. kr. Byggðastofnun fékk 500 millj. kr. lántökuheimild til viðbótar á árinu 2000 sem ekki var nýtt á árinu og færðist hún yfir á árið 2001. Stofnunin lánaði 2,4 milljarða á árinu 2000 sem er veruleg aukning frá árinu áður en þá námu heildarútlán um 1,7 milljörðum kr. Ógreidd lánsloforð námu um 1 milljarði kr. um síðustu áramót. Framlag í afskriftareikning útlána vegna þessara útlána nam 590 millj. kr. sem er veruleg hækkun frá árinu áður en þá var það 263 millj. kr. Afskriftareikningur útlána var 1.267 millj. kr. í árslok eða 11,9% af heildarútlánum. Samsvarandi hlutfall árið áður var 13,3%. Með tilliti til hlutverks stofnunarinnar er óhjákvæmilegt að afskriftareikningur hennar sé nokkru hærri en hjá öðrum lánastofnunum. Styrkveitingar Byggðastofnunar hafa dregist saman á undanförnum árum og er svo komið að þær eru að langstærstum hluta stuðningur við atvinnuþróunarfélög á landsbyggðinni. Stofnunin veitti 128 millj. kr. í styrki á árinu 2000 og fóru um 108 millj. kr. til atvinnuþróunarfélaga en einungis 20 millj. kr. í aðra styrki. Þróunarsvið stofnunarinnar vann að ýmsum málum á árinu. Þar má nefna innlend og erlend samstarfsverkefni á sviði byggða- og atvinnumála. Þróunarsviðið vinnur að aukinni fjölbreytni atvinnulífsins á landsbyggðinni og aðlögun þess að breyttum aðstæðum, m.a. með eflingu rannsóknar- og þróunarstarfs. Einnig vinnur sviðið að því að auka þekkingu og skilning á þáttum sem teljast vera búsetuaðlaðandi á landsbyggðinni. Þar má telja umhverfismál, samgöngur og menntun, verslun, þjónustu, menningarmál o.fl. Sviðið hefur náð víðtækri samvinnu við háskóla og rannsóknastofnanir, atvinnuþróunarfélög, menningarstofnanir og ferðamálaráðgjafa og er ráðgert að treysta þetta samstarf enn frekar. Byggðastofnun tekur eftir atvikum þátt í erlendum samstarfsverkefnum á sviði byggða- og atvinnuþróunar, m.a. innan ramma Evrópusambandsins og Norðurlandaráðs. Stofnunin starfar m.a. með Norrænu Atlantshafsnefndinni, NORA, við úthlutun styrkumsókna og eftirfylgni verkefna sem hljóta styrki. Þá hefur stofnunin faglegt samstarf við ýmsa erlenda háskóla og rannsóknastofnanir. Byggðastofnun stóð fyrir gerð nokkurra skýrslna á árinu sem ýmist voru unnar af þróunarsviði stofnunarinnar eða aðkeypt þjónusta var fengin til. Byggðastofnun fylgist með framkvæmd byggðaáætlunar þar sem lýst er markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, áætlunum um aðgerðir og tengslum byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu. Framkvæmd byggðaáætlunar er á höndum margra aðila, en Byggðastofnun fylgist með framkvæmd hennar og hefur samband við aðila eftir því sem þörf krefur. Þróunarsvið gerði úttekt á framkvæmd þingsályktunar í byggðamálum 1999--2001. Vinna við úttektina hófst á haustmánuðum 2000 en henni lauk snemma árs 2001. Var skýrslan um framkvæmd gildandi byggðaáætlunar lögð fram á Alþingi sl. vor. Eins og fram kemur í skýrslunni hefur framkvæmd gildandi byggðaáætlunar að mörgu leyti tekist vel. Verulega auknu fjármagni hefur verið varið til lækkunar húshitunarkostnaðar og námskostnaðar og einnig hafa fasteignaskattar verið lækkaðir á landsbyggðinni. Þá hefur vel tekist til varðandi uppbyggingu fjarkennslu og símenntunarmiðstöðva. Vel hefur tekist til með frekari uppbyggingu þróunarfélaga víða og gegna þau síauknu hlutverki heima í héraði. Auk starfa að atvinnuþróunarmálum vinna félögin að fjölþættum verkefnum, t.d. á sviði menningar- og menntamála. Framlög til starfsemi atvinnuþróunarfélaga hafa verið aukin úr 65 millj. kr. í um 100 millj. kr. á gildistíma núverandi byggðaáætlunar. Um þessar mundir er Byggðastofnun að vinna að gerð nýrra samninga við atvinnuþróunarfélögin. Það er skoðun mín að við þurfum að efla starfsemi atvinnuþróunarfélaganna enn frekar og vænti ég þess að tillögur komi fram í þeim efnum í nýrri byggðaáætlun. Á gildistíma byggðaáætlunarinnar hefur Byggðastofnun fengið um 900 millj. kr. til stofnunar eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni. Hlutur Byggðastofnunar getur numið allt að 40% í hverju félagi fyrir sig gegn 60% hlut heimaaðila. Eins og áður segir hefur ekki enn tekist að ráðstafa öllu framlaginu til stofnunar eignarhaldsfélaga þar sem skort hefur mótframlög heimaaðila. Ýmsir hafa lýst yfir vonbrigðum með þann þátt byggðaáætlunarinnar sem lýtur að flutningi opinberra starfa og verkefna út á landi. Ég get að mörgu leyti verið sammála þeim sem hefðu kosið meiri árangur á þessu sviði. Ýmislegt jákvætt hefur þó gerst á síðustu árum. Félmrn. og samgrn. hafa t.d. staðið sig vel varðandi flutning opinberra starfa út á land og flest ráðuneyti hafa athugað möguleika á að flytja starfsemi út á land. Ég get nefnt í því sambandi að iðn.- og viðskrn. hefur látið gera slíka athugun fyrir allar stofnanir sem starfa á verkefnasviði þessara ráðuneyta. Við endurnýjun samninga um árangursstjórnun sem gerðir eru við stofnanir ráðuneytanna verður sett krafa um flutning verkefna út á land. Hæstv. forseti. Að endingu vil ég geta þess að frá því í vor hefur verið unnið að mótun nýrrar byggðaáætlunar. Undirbúningnum hefur verið hagað með nokkuð nýstárlegum hætti að þessu sinni. Skipuð var sex manna verkefnisstjórn undir forsæti Páls Skúlasonar háskólarektors, auk þriggja starfshópa er unnið hafa að tillögum í tilteknum málaflokkum en það eru alþjóðasamskipti, atvinnumál og fjarskipta- og upplýsingatækni. Í verkefnisstjórn og starfshópunum situr breiður hópur fólks með fjölbreytilega menntun og starfsreynslu og er það fólk víðs vegar að af landinu. Með þessari tilhögun vilja stjórnvöld leggja áherslu á að byggðaþróun og byggðastefna er mál þjóðarinnar allrar. Orsakir þeirra breytinga sem orðið hafa í byggðum landsins á undanförnum árum og áratugum eru margþættar og varða nær alla þætti samfélags okkar. Sömuleiðis hafa þessar breytingar víðtækar afleiðingar, ekki aðeins fyrir íbúa landsbyggðarinnar eða einstakra byggðarlaga heldur fyrir menningu og efnahag þjóðarinnar í heild. Byggðastefna er, ef svo má að orði komast, stærsta skipulagsmál íslensku þjóðarinnar og það er því brýnt að að mótun hennar komi breiður hópur fólks og um hana náist sem mest samstaða í þjóðfélaginu. Vinnu verkefnisstjórnarinnar er að ljúka. Ég vænti þess að geta lagt tillögur að nýrri byggðaáætlun fyrir Alþingi á allra næstu vikum.

Herra forseti. Það er auðvitað ekki vonum seinna sem við ræðum þá skýrslu sem lögð var fram rétt fyrir þinglok í vor en það er einnig hægt að benda á að ýmislegt annað veldur því að heldur er seint um þetta rætt, ég tala ekki um þegar boðað er að á næstu vikum verði lögð fram ný áætlun, vegna þess að það eru aðeins þrír sólarhringar síðan við samþykktum fjárlög fyrir næsta ár. Það er nauðsynlegt, herra forseti, að vekja athygli á því að í fjárlagafrv. sem var lagt fram í byrjun október segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Framangreind framlög miðast við núverandi byggðaáætlun en unnið er að nýrri byggðaáætlun fyrir árin 2002--2003, sem lögð verður fyrir Alþingi á haustþingi komanda.`` Herra forseti. Í mínum huga er þessu ágæta haustþingi senn lokið. Nú segir hæstv. ráðherra að vonandi verði hægt að leggja fyrir þingið hina nýju byggðaáætlun á næstu vikum. Það er hins vegar ljóst að ,,á næstu vikum`` er a.m.k. rúmur mánuður frá þeim degi sem nú er því þing mun ekki hefjast aftur að lokinni þessari viku fyrr en í lok janúar. Það er auðvitað nauðsynlegt að hæstv. ráðherra reyni að gefa okkur gleggri upplýsingar um hvenær við megum vænta hinnar nýju byggðaáætlunar og að við fáum gleggri skýringar á því hvað hefur dregið þá vinnu og hví henni var ekki lokið eins og áætlað var. Herra forseti. Enn ein bein tilvitnun í fjárlagafrv. því þar segir, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að framlög breytist miðað við breyttar áherslur áætlunarinnar.`` Spurning mín, herra forseti, til hæstv. iðnrh. er nú þessi: Hvernig ætlar hæstv. iðnrh. að tryggja fjármagn til framkvæmdar hinnar nýju áætlunar þar sem mistekist hefur að koma a.m.k. þeim upphæðum inn í fjárlögin sem samþykkt voru sl. laugardag?

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta sé mjög eðlileg athugasemd hjá hv. þm. og þakka fyrir að fá tækifæri til að koma inn á þetta atriði strax í upphafi umræðunnar. Það er allt rétt sem hann las upp úr fjárlögum. Textinn um að reiknað sé með að ráðherra leggi fram nýja byggðaáætlun á haustþingi var saminn fyrir allmörgum mánuðum. Þá leit það reyndar þannig út að við töldum í ráðuneytinu að það tækist en sannleikurinn er sá að þetta starf hefur verið umfangsmeira en við gerðum okkur grein fyrir. Ég held að aðalatriðið hljóti að vera að við fáum út úr þessu góða byggðaáætlun, raunhæfa og árangursríka. Það er allt í lagi að geta þess að sú byggðaáætlun sem við vinnum nú eftir var reyndar ekki samþykkt fyrr en í mars fyrsta árið sem hún átti að gilda þannig að þetta er ekki í fyrsta skipti sem okkur hefur ekki tekist að standa nægilega vel að málum hvað þetta varðar. Ég vil líka segja að þó að upphæðir sem varða þessa nýju byggðaáætlun séu eðli málsins samkvæmt ekki á nýsamþykktum fjárlögum vona ég samt að takast muni að fjármagna hana og vitna þá til þess texta sem hv. þm. las upp sem er dálítið ívilandi í þeim efnum að við munum að sjálfsögðu veita fjármagn í sambandi við nýja byggðaáætlun. En vegna þess að hún var ekki tilbúin var ekki hægt að setja nákvæmar upphæðir inn í fjárlög næsta árs.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að það skiptir auðvitað mestu að hin nýja áætlun verði sem allra best unnin og skili okkur meiri árangri en sú áætlun sem nú er að renna sitt skeið. Megingalli þeirrar áætlunar var að þar var allt of mikil almenn markmiðslýsing og skorti að settar væru nákvæmar framkvæmdaáætlanir og ákveðið hver ætti að gera hvað og hvenær. Við vonum svo sannarlega að við fáum betri áætlun fyrir næstu tvö ár þannig að árangur verði líklega betri. Hins vegar er nauðsynlegt að vekja athygli á því að það var ekki bara svo að ekki er farið eftir þeim ágæta texta sem ég las áðan úr fjárlagafrv. heldur voru einnig mjög víða samviskusamlega teknar út þær upphæðir sem voru tengdar gömlu áætluninni. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra nái árangri, ekki bara í að ná þeim upphæðum aftur inn, hvaða leiðir sem farnar verða til þess, heldur verði einnig tryggt það fjármagn sem þarf til að framvæma hina nýju áætlun.

Herra forseti. Þann 20. nóvember árið 2000 sagði hæstv. byggðamálaráðherra m.a. á Alþingi, með leyfi forseta: ,,Byggðastofnun er um þessar mundir að leggja lokahönd á skýrslu um framkvæmd byggðaáætlunar sem Alþingi samþykkti í mars 1999 í formi þingsályktunar. Ég mun leggja skýrsluna fyrir Alþingi þegar vinnu við hana er lokið, en þá gefst jafnframt tækifæri til að fjalla um það hvernig til hefur tekist.`` Þann 26. apríl 2001 sagði hæstv. byggðamálaráðherra m.a., með leyfi forseta: ,,Eins og ég sagði áðan vænti ég þess að geta lagt skýrslu Byggðastofnunar um framkvæmd gildandi byggðaáætlunar fyrir Alþingi sem fyrst þannig að þinginu gefist kostur á því að ræða áherslur sínar í byggðamálum um það leyti sem vinna við mótun nýrrar byggðaáætlunar fer af stað.`` Síðan er skýrsla lögð fram 10. maí árið 2001. Alþingi lýkur 19. maí árið 2001. Nú skýtur allt í einu upp kollinum á dagskrá Alþingis munnleg skýrsla hæstv. byggðamálaráðherra um framkvæmd byggðastefnu, 11. des. 2001. Lítill tími er áætlaður og lítil umræða. Ég vek athygli, herra forseti, á þeim dagsetningum sem ég hef farið hér með. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem dagsetningar og tímatal hæstv. ráðherra ruglast töluvert og mun ég koma að því á eftir, t.d. eins og um flutning fjarvinnsluverkefna til Ólafsfjarðar sem lofað var á árum áður og átti að gerast fyrir ákveðinn tiltekinn dag. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. byggðamálaráðherra hvort hún sé virkilega ánægð með framgang byggðaáætlunar og með framgang sinn í byggðamálum miðað við þær dagsetningar sem ég hef lagt hér fram. Þann 20. nóvember fyrir rúmu ári var boðað að verið sé að leggja lokahönd á skýrslu og hún verði lögð fram á Alþingi eftir nokkra daga. Þann 26. apríl átti að leggja hana fram þannig að þingið gæti farið að ræða hana til undirbúnings nýrrar byggðaáætlunar. Er hæstv. ráðherra ánægð með þessa framgöngu mála?

Hæstv. forseti. Ef þetta væri eina áhyggjuefni byggðamála, að mér hafi ekki alltaf tekist að leggja fram réttar skýrslur á réttum tíma, værum við í góðum málum verð ég að segja, hæstv. forseti. Ég tel að þetta sé kannski ekki aðalatriði málsins en ég virði hv. þm. fyrir að hafa farið í þessa söguskoðun. Sannleikurinn hvað varðar framkvæmd byggðaáætlunar er sá að hún var alllengi til umfjöllunar hjá stjórn Byggðastofnunar og þegar hún var endanlega lögð fram í maí í vor reyndum við að koma á dagskrá umræðu um framkvæmd byggðaáætlunar en það tókst ekki á síðustu dögum þingsins, og þannig fór það bara. Þegar hv. þm. spyr mig hvort ég sé ánægð með framkvæmd byggðaáætlunar skulum við vera meðvituð um að margt hefur tekist bærilega hvað hana varðar og ég taldi upp í ræðu minni áðan. Annað hefur hins vegar ekki gengið eins vel en ég tel að í sjálfu sér, miðað við það sem lagt var upp með, hafi mjög margt náðst fram. Svo er það nýja byggðaáætlunin sem núna er í vinnslu og því miður ekki komin fram. Ég ætlast til að þar verði tekið mjög skipulega á málum og mér sýnist það miðað við þá kynningu sem ég hef fengið. Ég vænti mjög mikils af þeirri byggðaáætlun. Ég geri mér líka grein fyrir því að hún kostar peninga og samstaða þarf að nást um að veita fjármagn í þennan málaflokk. Ég mun svo sannarlega ekki liggja á liði mínu í því sambandi.

Herra forseti. Hjá hæstv. ráðherra kom fram að hún vænti þess að samstaða næðist um að veita peningum í framkvæmd byggðaáætlunar. Ég hygg að það sé rétt. Og ég hygg að í því liggi að það á eftir að ná samstöðu við Sjálfstfl., samstarfsflokkinn í ríkisstjórn, til að gera kröftugt átak í byggðamálum ef ekki á að fara enn þá verr en þau tíu ár sem hæstv. forsrh. fór með byggðamál. Það eru einhver svörtustu ár í sögu byggðamála á Íslandi. Hæstv. ráðherra notaði orðin ,,því miður`` í því sambandi að ekki hefði tekist að leggja fram skýrslu að nýrri byggðaáætlun núna eða þá skýrslu sem hér er verið að ræða núna. Ég hygg, herra forseti, að þegar sagan verður skrifuð, bæði í tíð fyrrv. byggðamálaráðherra, hæstv. forsrh., og eins á fyrstu árum hæstv. byggðamálaráðherra í dag, verði hún langbest sögð með því að segja einfaldlega: Því miður.

Hæstv. forseti. Hv. þm. gaf sér það að ég væri eingöngu að tala um Sjálfstfl. þegar ég talaði um að mikilvægt væri að ná samstöðu um fjárveitingar til málaflokksins. En ég minni á að þótt hv. þm. hafi oft tekið mikið upp í sig í sambandi við byggðamál hefur ekki verið hægt að skilja umræðuna svo í þessum sal að það sé mikil samstaða innan þingflokks Samfylkingarinnar um að veita fjármagn til byggðamála. Þannig að ég bendi hv. þm. á að vinna að því máli í sínum þingflokki og þá mundi ég virða hann mikils.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir skýrsluna. Mig langar aðeins til að spyrja hér um eitt lítið atriði. Á bls. 2 stendur, með leyfi forseta: ,,Atvinnulíf á landsbyggðinni þarf greiðan aðgang að lánsfé á sambærilegum kjörum og bjóðast á höfuðborgarsvæðinu og veita þarf fjárfestingarstyrki í samræmi við það sem tíðkast erlendis.`` Mig langaði aðeins að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhverjar hugmyndir séu í gangi um að breyta þessari skilgreiningu á höfuðborgarsvæðinu. Fram að þessu hefur höfuðborgarsvæðið í mínum huga þýtt sveitarfélögin í kringum höfuðborgina, þ.e. Hafnarfjörður og Kópavogur í suðri og núna er það Kjalarnes í norðri og Mosfellsbær í austri. Aftur á móti hafa svæði eins og Suðurnesin, Árborgarsvæðið og Akranes verið fyrir utan þó að þau teljist næst. Ég spyr vegna þess að í nýju byggðakorti ESA var ákveðinn hluti Suðurnesjanna felldur út af kortinu og það hefur ákveðnar afleiðingar. Því vildi ég heyra frá hæstv. ráðherra hvort einhverjar hugmyndir væru um frekari breytingar á þessari skilgreiningu um höfuðborgarsvæðið.

Hæstv. forseti. Ég skal viðurkenna að ég hef ekkert sérstaklega verið að velta þessu fyrir mér og tel það ekki vera neitt aðalatriði í sambandi við byggðamál hvernig við skilgreinum höfuðborgarsvæðið. Í mínum huga er höfuðborgarsvæðið Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær, Bessastaðahreppur, Mosfellsbær, Seltjarnarnes --- u.þ.b. þetta. En af því að hv. þm. nefndi byggðakortið er það hins vegar mál sem varðar iðnrn. og þar hefur fengist niðurstaða sem menn geta verið misjafnlega sáttir við. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt á hv. Alþingi að við lögðum okkur fram um að ná því fram sem við töldum eðlilegast og vildum hafa það svæði sem stærst sem gæti notið styrkja og teldist landsbyggð. Hins vegar var það ekki samþykkt af hálfu ESA að Suðurnesin féllu innan þess svæðis. Þeir gáfu svo sem röksemdir fyrir því hvers vegna þeir litu þannig á málið og ég ætla ekki að endurtaka þær hér.

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir það með hæstv. ráðherra að ekki þurfi að velta fyrir sér hvað ,,höfuðborgarsvæði`` er. Auðvitað skiptir það allt máli og þær breytingar sem urðu með byggðakorti ESA geta haft veruleg áhrif. Ég skil þetta þá bara sem svo að hæstv. ráðherra geri ekki ráð fyrir því að að dregið verði úr styrkjum og framlögum, sem fram að þessu hafa komið á Suðurnes og gætu þá verið jafnsjálfsögð á næstu árum fyrir sama svæði í nýrri byggðaáætlun.

Hæstv. forseti. Ég vil bara ítreka að það er engin grundvallarbreyting sem þarna er verið að tala um, ekki síst vegna þess að sjávarútvegur fellur alls ekki innan marka EES-samningsins og kemur því ekki til með að skipta máli í sambandi við þetta nýja byggðakort. Ég held að við munum bara vinna okkur áfram í þessu og reyna að fá það besta út úr hlutunum. Það þarf hins vegar að tilkynna til ESA um styrkveitingar og þannig verður það áfram. En ég held að þetta sé ekki stórmál. Ég hef átt fundi með sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum þar sem farið hefur verið yfir þetta og ég bara vonast til þess að þokkaleg sátt ríki um þetta mál.

Herra forseti. Í umræðu um byggðamál og þá skýrslu sem hæstv. byggðamálaráðherra lagði fram í vor rétt áður en þingi lauk --- ég ætla svo sem ekkert mikið að fara í gegnum þá skýrslu nema að mér finnst margt mjög athyglisvert sem kemur þar fram í formála stjórnar þeirrar stofnunar. Það er kannski það sem ég mun fjalla svolítið um á eftir. Það er ekki seinna vænna að ræða um byggðamál undir þessum lið og um framkvæmd byggðaáætlunar frá 1999--2001 rétt áður en þessu þingi lýkur og við förum heim í jólafrí, og nýtt ár tekur við þar sem ný byggðaáætlun á að taka gildi. Henni gæti þó seinkað eitthvað fram á vorið en það er þá svo sem í takt við ýmislegt annað, að nokkrir mánuðir úr byggðaáætlun detti úr. Hæstv. byggðamálaráðherra sagði áðan að það hefði gerst síðast líka og helst á henni að skilja að það eigi þá bara að vera til eftirbreytni. Mér finnst það vera skýrt dæmi um landsbyggðarvandamál í víðasta skilningi, og í þeim miklu erfiðleikum sem við Íslendingar eigum við að etja í þessu máli --- flutningi fólks frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis --- sýnir mér í hnotskurn að þessi málaflokkur er olnbogabarn bæði hv. Alþingis og núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Atvinnumálin eru auðvitað þýðingarmesti þátturinn í þessu öllu saman. Það er atvinnuöryggið sem fólk á landsbyggðinni býr ekki við. Þetta er spurning um tekjur af starfsemi manns. Tekjuskiptingin er töluvert öðruvísi á höfuðborgarsvæðinu en úti á landsbyggðinni, jafnvel innan sama geira. Þetta er spurning um fjölbreytni starfa. Þau eru ekki mörg úti á landi, því miður. Þeim er að fjölga hér. Og þetta er spurning um öryggi atvinnu. Öryggi atvinnu hjá landsbyggðafólki er ekki fyrir að fara, því miður. Í þessari skýrslu hæstv. ráðherra kom fram að fjármagn til atvinnuuppbyggingar hefur aukist til ýmissa þátta en þó ekki nóg. Erlendis er mikið fjármagn veitt til þessa málaflokks og það er það afl sem þarf til að ná árangri. Erlendis er það vel þekkt að nota stofnstyrki til að koma á atvinnustarfsemi og skjóta rótum undir ný fyrirtæki á landsbyggð. Það er ekki gert hér. Hér er e.t.v. um lán að ræða og tekur langan tíma að ná þeim. Ríkisbankar og aðrir lána helst ekki til atvinnustarfsemi á landsbyggðinni, það gerir Byggðastofnun hins vegar og því ber að fagna að Byggðastofnun hefur fengið meira úr að spila. Lánin eru dýr, loksins þegar þau koma. Þetta eru okurvaxtalán, svo notuð séu bara orð hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl. um það vaxtastig sem er í landinu í dag og það vaxtastig sem atvinnurekstur á Íslandi hefur búið við undanfarin ár. Okurvextir. Herra forseti. Á þeim stutta tíma sem við fáum til að ræða byggðamál hér er auðvitað aðalatriðið að viðurkenna vandann á Íslandi. Það þarf að skapa um það þverpólitíska sátt. Það þarf með öðrum orðum að taka upp svæðisbundna byggðastefnu. Og þegar ég segi ,,svæðisbundin byggðastefna`` get ég tekið sem dæmi að ef Alþingi og stjórnmálaflokkar sem þar eiga fulltrúa komast að þeirri niðurstöðu að málefnum Vestfjarða verði best borgið með því að efla þar útgerð, smábátaútgerð, og það mætti segja um fleiri staði á landinu eins og t.d. norðausturhornið, sé það alveg þess virði að gera það og réttlætanlegt að fara í þá svæðisbundnu byggðastefnu. Þá er að mínu mati jafnframt sagt í leiðinni: Það eru aðgerðir sem verða ekki að ganga yfir allt Ísland. Með öðrum orðum: Við getum séð svæðisbundna byggðastefnu, t.d. á Akureyri sem er miðstöð menntunar á landsbyggðinni. Þar er háskóli, menntaskóli, verkmenntaskóli, mikið og stórt fjórðungssjúkrahús. Þetta er höfuðborg landsbyggðarinnar ef þannig má að orði komast. Ef Alþingi kemst að þeirri niðurstöðu að á Miðausturlandi skuli byggja álver, í Reyðarfirði, með virkjun sem þar þarf er það hið besta mál að mínu mati en líka svæðisbundin byggðaaðgerð. Og þá segi ég alveg hiklaust að um leið og menn taka þá ákvörðun að byggja álver á Miðausturlandi er ekki þar með sagt að við ætlum endilega að láta það ganga yfir Austfirði líka. Ef við komumst að þeirri niðurstöðu að okkur beri að efla smábátaútgerð og taka e.t.v. eitthvað örlítið frá af kvótanum fyrir Vestfirðinga eða önnur smásvæði á landsbyggðinni er ekki þar með sagt að aðrir þurfi að njóta þess. Það má sannarlega líka segja um Reykjavík að þar sé svæðisbundin byggðastefna. Hér er miðstöð menningar og lista. Hér hefur Íslensk erfðagreining skotið rótum sem betur fer, það glæsilega fyrirtæki. Hér er uppskipunarhöfn nánast fyrir allan innflutning og svo má lengi telja. Og það er ansi athyglisvert sem stendur í formála stjórnar Byggðastofnunar sem ég ætla að lesa aðeins upp, með leyfi forseta: ,,Telja verður að árangur í byggðamálum ráðist af því hversu vel skilgreindar aðgerðir eru og þeim fjárhæðum sem til þeirra er varið. Benda má á að verulegu fjármagni er varið árlega til atvinnuuppbyggingar á höfuðborgarsvæðinu, m.a. af opinberum aðilum. Svo dæmi séu nefnd um fjárfestingu í nýrri atvinnuuppbyggingu sem verulega hefur styrkt höfuðborgarsvæðið lögðu ríkisbankarnir 6 milljarða króna í hlutafjárkaup í deCODE, Íslenskri erfðagreiningu, og keyptu hlut í Íslandssíma fyrir 1 milljarð króna.`` Herra forseti. Ég hef ekkert á móti uppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu, síður en svo, við þurfum sterka og öfluga höfuðborg alveg eins og höfuðborgin, og allt Ísland, þarf sterka og góða landsbyggð. En hér er dæmi um svæðisbundna byggðaaðgerð. Og ég vek athygli á því að Landsbanki Íslands sem hér er vitnað til, sem kaupir í þessum tveimur fyrirtækjum, er sama stofnunin og er núna að fara um landsbyggðina og loka útibúum sínum á Kópaskeri, Raufarhöfn, Þórshöfn, Vopnafirði, Stokkseyri, Eyrarbakka o.s.frv.  Þannig verðum við að nýta það sem hægt er og styrkleiki hvers svæðis verður að fá að njóta sín. Rekstrarskilyrði fyrirtækja, svo ég komi aðeins að því, milli höfuðborgar og landsbyggðar hafa verið að versna undanfarin ár. Og nýjasta dæmið sem við höfum farið í gegnum var breytingin á tryggingagjaldinu. Það skekkir samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggð og höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að fara í það en vísa til þess sem ég sagði hér um skattalagabreytingarnar. Það eru staðreyndir og um það eru opinberar tölur að þungaskattur hefur hækkað um 45% frá 1998. Hann hefur hækkað um 45% á lengstu flutningaleiðum eins og vestur á firði og austur á land. Hvers vegna skyldum við ekki geta notað aðferðir sem við notum til að greiða niður strætisvagnarekstur? Strætisvagnarekstur fær afslátt af þungaskatti. En vöruflutningar út á land --- nei, þeir fá ekki afslátt. Hér má vitna í alls konar flutningskostnaðarjöfnun, sama hvort það er olíuflutningasjóður eða sementsflutningasjóður. Þetta er til. Herra forseti. Nýlega hafa atvinnufyrirtæki á Norðurlandi séð sig knúin til að stofna hagsmunasamtök til að berjast gegn þessari óréttlátu skattheimtu og mismun milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Þetta hefði ég miklu frekar viljað heyra hæstv. byggðamálaráðherra reifa í tali sínu um framkvæmd byggðastefnu nú heldur en það sem kom fram í ræðu hennar hér áðan enda má lesa það allt út úr skýrslunni. Herra forseti. Hér erum við ekki enn þá farin í gang með þá leið sem Norðmenn fóru þegar þeir felldu aðild að Evrópusambandinu, þegar þeir tóku upp sína eigin byggðastefnu, að nota skattkerfið og ýmsar ívilnanir í gegnum það til að rétta hlut landsbyggðar. Það er auðvitað það sem þarf. Hvers vegna skyldu t.d. Norðmenn hafa skattamun í Finnmörku og Norður-Troms? Skattprósentan er lægri. Hátekjuskatturinn er lægri. Persónuafslátturinn er hærri. Þungaskattur í Noregi er misjafn eftir svæðum. Samkeppnisstofnun bannar þetta hér vegna þess að það skekkir samkeppnishæfni svæða, eins og sagt var, með afslætti af þungaskatti. Má ekki snúa þessu við og spyrja hvort það hafi ekki ruglað samkeppnishæfni þegar afslátturinn var tekinn af? Ég er ansi hræddur um það. Tryggingagjaldið er meira að segja líka notað í þessu efni. Herra forseti. Ég ætla hér aðeins í lokin að ræða um fjarvinnsluverkefnin sem voru kynnt einu sinni með nánast flugeldasýningu. Þau áttu öllu að bjarga. Hæstv. forsrh. tilkynnti um skýrslu frá Iðntæknistofnun um fjarvinnsluverkefni til landsbyggðar. Ég hef dundað mér við það að leggja fram fyrirspurnir til hæstv. byggðamálaráðherra um hvernig þetta hafi gengið undanfarin ár. Það er skemmst frá því að segja að í svari hæstv. ráðherra kemur það fram að nánast ekkert hafi verið flutt. Orð eins og ,,engin verkefni``, ,,engin fjarvinnsluverkefni``, ,,engin fjarvinnsluverkefni flutt`` má lesa úr svörum hæstv. ráðherra nánast fyrir öll ráðuneyti hér á Íslandi. Þess eru hins vegar dæmi að fjarvinnsluverkefni hafa gengið vel en það er fyrirtæki úti í bæ, ekki ríkisstofnun, sem stendur að þeim. Þá á ég auðvitað við flutning á fjarvinnsluverkefnum á vegum Kaupþings til Siglufjarðar þar sem er sennilega orðinn 15 manna vinnustaður og gengur mjög vel. Það þarf enginn að segja að þetta geti ekki gengið vel. Það er vilji sem þarf. Vilji fyrir því er ekki hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn. Og má ég aðeins rétt í lokin, herra forseti, minna á það sem sagt var þegar menn voru að tala um að reyna að flytja fjarvinnsluverkefni til Ólafsfjarðar? Þá sögðu ráðherrar og hæstv. forseti þingsins --- þá höfðu menn mörg orð um að það mundi gerast á næstu dögum --- að menn mundu flytja tiltekin verkefni til Ólafsfjarðar. Úr því hefur ekkert orðið, herra forseti. Og ég held að það sem þar var sagt og það sem hefur verið gert, eða öllu heldur ekki gert, sé talandi dæmi um þessi mál. Herra forseti. Vegna þess að ég hef oft heyrt hæstv. byggðamálaráðherra kveinka sér undan því að ég sé með sífellda gagnrýni á það sem hér hefur komið fram vil ég segja að ég vek bara athygli á þeim atriðum sem betur mættu fara. Ég bendi á þau atriði sem ekkert hefur verið gert í. Og vegna þess að hæstv. ráðherra var áðan að hæla sér af lækkun húshitunarkostnaðar --- ég hef áður vitnað í hina merku nefnd, svokölluðu byggðanefnd forsrh., sem skipuð var í aðdraganda að kjördæmabreytingunni sem gulrót fyrir stjórnarþingmenn til að troða í gegn kjördæmabreytingunni --- bendi ég á að ekki hefur verið staðið við þau loforð sem hæstv. forsrh. gaf þá um lækkun húshitunarkostnaðar á landinu, engan veginn. Varðandi jöfnun námskostnaðar hefur betur verið staðið að verki. Ég hef sagt það áður og skal segja það einu sinni enn að hæstv. menntmrh. hefur staðið sig býsna vel í því þó að töluvert mikið vanti á. Að vísu hafa reglur aðeins breyst. Loforð um húshitun hefur hins vegar ekki verið staðið við. Og mörg önnur loforð frá þeirri þverpólitísku nefnd hefur ekki verið staðið við. Herra forseti. Rétt í lokin, vegna þess að tími minn er á þrotum í þessari umræðu, vil ég endilega gleðja hæstv. ráðherra og segja: Ríkisstjórnin hefur staðið sig ágætlega við undirbúning stóriðjuframkvæmda á Austurlandi. Ég hika ekki við að halda því fram. Og það verkefni sem þar er í gangi er að mínu viti í góðum gír ef svo má að orði komast. Jafnframt fannst mér í byrjun að vinna við nýja byggðaáætlun væri nokkuð góð, og held að staðið sé nokkuð faglega að henni, en verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér fannst að fulltrúar frá stjórnarandstöðuþingflokkunum hefðu átt að fá sæti í þeirri nefnd til að freista þess að mynda þverpólitíska samstöðu um næstu byggðaáætlun. Ég óttast að sú samstaða náist ekki en ég held og vona að faglega sé að verki staðið.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með ýmislegt sem kom fram í máli hv. þm., sérstaklega það að mér heyrist að hann sé farinn að styðja stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi og það er vissulega ánægjulegt að heyra. Ég vona að svo sé um fleiri af félögum hans í þingflokki Samfylkingarinnar. Varðandi lækkun á húshitunarkostnaði vil ég segja að bókstaflega hundruðum milljóna var varið til viðbótar í þann málaflokk frá árinu 1998 til ársins 2000, úr 480 millj. í 840 millj. kr. Og ég get sagt hv. þm. það að ef við gengjum lengra í þessum efnum værum við farin að ganga mjög á stöðu þeirra hitaveitna sem eru víða ekki sérstaklega hagkvæmar á landsbyggðinni. Ég tel að mjög vel hafi verið staðið að málum hvað varðar niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði. Og sama má segja um námskostnaðinn. Hv. þm. talaði um rekstrarskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni. Ég tek undir það með honum að ekki síst núna upp á síðkastið, eftir að sérstakur landsbyggðaskattur kom á flutninga, er málið mjög alvarlegt enda hefur ríkisstjórnin ákveðið að setja nefnd á laggirnar sem er sérstaklega að vinna að tillögum í sambandi við þetta málefni. Og hún ætlar að vinna hratt. Svo vil ég segja að síðustu um orð hv. þm., þegar hann talar um og vitnar í skýrslu Byggðastofnunar, að ríkisbankarnir eru ekki opinberir aðilar. Ríkisbankarnir eru hlutafélög sem eru skráð á markaði og eru ekki opinberir aðilar. Stjórnir stjórna þessum fyrirtækjum og ríkisstjórnin kemur þar hvergi að málum þannig að ekki ætla ég að verja það hvernig þessir bankar hafa varið fjármagni sínu og keypt hlutabréf í ýmsum fyrirtækjum. Það er bara ekki á mínu borði og ég ber enga ábyrgð á því en svona liggur í málinu.

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst um lækkun húshitunarkostnaðar vil ég bara ítreka það sem ég sagði hér áðan vegna þess að við höfum áður tekist á um það í þingsal, ég og hæstv. byggðamálaráðherra, í umræðum bæði utan dagskrár og í fyrirspurnum, að það er enn þá töluvert í land með að lækkun húshitunarkostnaðar nái þeirri lendingu sem hin þverpólitíska nefnd hæstv. forsrh. lagði til. Það vantar töluvert upp á það. Ég vil aðeins minna hæstv. ráðherra á að niðurgreiðslur eru eingöngu fyrir rafhitun, ekki húshitun. Þrátt fyrir tilmæli iðnn. við fjárlagagerðina í fyrra þar sem bent var á að þetta stæði til bóta hefur ekkert bólað á að þessu yrði breytt. Með öðrum orðum, íbúar t.d. á Akureyri njóta ekki niðurgreiðslu á húshitun vegna þess að þeir eru með hitaveitu. En rafhitun er niðurgreidd. Ég fullyrði og segi enn og aftur að það vantar töluvert á, jafnvel þótt þetta hafi verið aukið jafnmikið og hæstv. ráðherra nefndi hér áðan. Ég hef orð á þessu vegna þess að tillögurnar voru studdar af hæstv. núv. forsrh. héðan úr ræðustól Alþingis þar sem hann lýsti því yfir að hin þverpólitíska nefnd sem náði hinni þverpólitísku niðurstöðu sem kallaðar voru bráðaaðgerðir naut stuðnings hæstv. forsrh. Ég fagna því að hæstv. ráðherra nefndi hér landsbyggðarskattinn á flutninga. Ég segi bara: Húrra, húrra. Ég hef að vísu ekki heyrt um þessa nefnd sem ríkisstjórnin hefur skipað til að fara í gegnum málin. Ég vil þá leyfa mér að spyrja hæstv. byggðamálaráðherra: Nefndinni er væntanlega ekki eingöngu ætlað að skoða sjóflutningana og hækkun hjá Eimskipum sem var ekki alls fyrir löngu. Á þá nefndin að vinna fyrir ríkisstjórnina að kanna þá miklu hækkun sem hefur orðið á þungaskatti í tíð þessara stjórnarflokka frá 1998 sem er, eins og ég sagði áðan, 45% á lengstu leiðum? Mun þetta verða skoðað líka, hæstv. ráðherra?

Hæstv. forseti. Nefndin mun skoða flutningskostnað á breiðum grundvelli og þar verður ekkert undanskilið. Svo vil ég segja að --- ég tel reyndar að forseti hefði átt að gera þessa athugasemd --- ég er einfaldlega ekki byggðamálaráðherra. Það er ekki til neitt sem heitir byggðamálaráðherra. Ég fer hins vegar með byggðamál. Og ekki er það vegna þess að mér leiðist hugtakið heldur vegna þess að rétt skal vera rétt. Mér finnst að hv. þm. sé hér með óþarfa útúrsnúninga í sambandi við húshitunina vegna þess að þar hefur ágætlega verið staðið að málum. Ég get bætt því við að nú hefur nefnd sú sem hefur verið að störfum lagt það til að þeir aðilar sem hita upp með olíu og eiga ekki annarra kosta völ verði líka teknir inn í þessa útreikninga og þessar niðurgreiðslur. Í undirbúningi er lagafrv. sem ég mun leggja fram mjög fljótlega, strax eftir áramótin, sem skýtur lagastoðum undir þessar miklu greiðslur. Eins og þetta er í dag eru engin lög sem kveða á um niðurgreiðslur vegna húshitunarkostnaðar en samkvæmt ábendingum sem við höfum fengið þarf svo að vera og þess vegna erum við að færa þetta mál til betri vegar, eins og svo mörg önnur mál.

Herra forseti. Mér finnst meðgöngutími á ýmsum frv. og breytingum sem gera þarf í málefnum landsbyggðarinnar ansi langur hjá hæstv. ráðherra byggðamála,  Hér er t.d. boðað loksins frv. til að breyta niðurgreiðsluhlutfallinu og niðurgreiðslu á rafhitun til húshitunar. Ég benti á það við fjárlagagerð fyrir ári og þá lagði iðnn. til að þetta yrði gert. Frv. er væntanlegt eftir áramót. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra rétt áðan. Ég get ekki sagt annað en að það sé langur meðgöngutími á því hvernig þessi mál koma hér inn á hið háa Alþingi. Rétt í lokin, herra forseti, um ríkisbankana. Það er alveg rétt að ríkisbönkunum hefur verið breytt í hlutafélög. Og hæstv. byggðamálaráðherra, hæstv. iðn.- og viðskrh., ráðherra byggðamála, skipar þar stjórn og þessi banki sem við vorum að ræða aðeins um áðan á hinu háa Alþingi, Landsbankinn --- áður hefur verið rætt um hvernig hann fer nú um og sker niður þjónustu sína vítt og breitt um landið. Ég leyfi mér að efast og vil reyndar fullyrða að þetta séu ein verstu tíðindi sem fólk í þessum litlu plássum sem berst á ýmsum öðrum vígstöðvum eins og í kvótamálum, útgerðarmálum, atvinnumálum og öðru --- þetta eru hin verstu skilaboð sem verið er að senda fólkinu á þessum stöðum. Ég segi bara í blálokin, herra forseti, í þessu sambandi og eins varðandi lækkun húshitunarkostnaðar að ég ítreka það sem ég sagði áðan og skal standa við það hvenær sem er: Þær tillögur sem lagðar voru fram og nutu stuðnings hæstv. forsrh. eru enn langt undan landi. Og það er útúrsnúningur að ætla að fara að vitna í einhverjar hitaveitur --- þá er verið að rugla það dæmi enn.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Möller gerði lítið úr þeim fjarvinnslverkefnum sem er verið að vinna að úti á landi. Ég vil mótmæla því, því að í nýsamþykktum fjárlögum sem við vorum að samþykkja sl. laugardag erum við að bæta við fjarvinnsluverkefni sem Alþingi er t.d. með á Hvammstanga. Eins eru verkefni á Húsavík og í farvatninu er verkefni á Stöðvarfirði og þar vorum við að leggja í 15 millj. En til aukningar á verkefni sem Alþingi er með minnir mig að hafi verið 7 millj. Og þá var einnig samþykkt að skráning gamalla kirkjugarða, legstaða og söguupplýsinga yrði á Blönduósi og til þess færu 3,5 millj. Einnig hefur verið staðið mjög vel að málum varðandi húshitunina. Og þá vil ég nefna jöfnun á námskostnaði. Ég vil fagna orðum hv. þm. Kristjáns Möllers varðandi stóriðjuframkvæmdirnar því að stærsta byggðamálið okkar er að koma þeim framkvæmdum á. Stærsta byggðamálið okkar er að efla byggðina fyrir austan, þ.e. að virkja og koma upp álveri og við eigum Íslendingar að nýta fallvötnin okkar. Og það get ég sagt hér að allar þær virkjanir sem eru á Suðurlandi hafa eflt gríðarlega mikið ferðaþjónustuna þar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að gefa mér tækifæri til að ræða aðeins betur um fjarvinnsluverkefnin. Ég er ekkert að gera lítið úr þeim. Ég tók skýrt fram að ég held að hægt sé að nefna einn stað á Íslandi þar sem fjarvinnsluverkefni hafa gengið vel fyrir sig og það er á vegum Kaupþings á þeim ágæta stað Siglufirði. Ráðuneytin hafa algjörlega klikkað í fjarvinnsluverkefnum sínum og nægir þar að nefna og vitna til svars sem ég skal aðeins höggva hér ofan í. Það er fyrirspurn mín til hæstv. iðn.- og viðskrh. um fjarvinnsluverkefni og hversu mörg störf á vegum ráðuneyta, stofnana og fyrirtækja í eigu ríkisins voru flutt út á land árið 2000. Dóms- og kirkjumrn. svarar því til að ráðuneytið hafi ekki flutt nein verkefni. Forsrn. svarar því til: engin verkefni. Fjmrn. greinir frá því: engin fjarvinnsluverkefni. Landbrn. upplýsir að engin fjarvinnsluverkefni eða störf tengd þeim hafi verið flutt út á land á sl. ári. Menntmrn. tiltekur engin störf sem hafi verið flutt frá ráðuneytinu í fjarvinnsluverkefni o.s.frv. Herra forseti. Það er rétt sem hér kom fram að það er örlítið á vegum ríkisins eða ríkisstofnana. Það hefur að mér skilst verið hálft starf á Hvammstanga og það var nú þannig að milli umræðna í fjárlögunum tókst loksins að hífa það upp í 15 milljónir, það var nú reyndar komið niður í 6 milljónir og leit út fyrir að allt mundi detta út. Herra forseti. Í stuttu máli sagt hafa ráðuneytin staðið sig ákaflega illa og eru með allt niður um sig í flutningi fjarvinnsluverkefna út á land. Vitna ég í þá skýrslu sem Iðntæknistofnun lagði fram og hæstv. forsrh. gerði mikið úr þegar verið var að tala um að flytja fjarvinnsluverkefni út á land, að nú væri komin ný atvinnugrein fyrir landsbyggðina. Herra forseti. Ég ætla aðeins að vitna í orð hæstv. forsrh. á Alþingi 23. febr. árið 2000 um flutning tiltekinna verkefna til Ólafsfjarðar, með leyfi forseta: ,,Ég tel að þessi vinna sem einkum hinir fjórir ráðuneytisstjórar hafa komið að sé í góðum farvegi. Þó að ég vilji ekki tímasetja á þessu augnabliki nákvæmlega hvenær starfsemin geti hafist, þá er vinnan komin vel af stað og ákvörðun af því tagi hefur því verið tekin.`` --- Þ.e. að flytja fjarvinnsluverkefni til Ólafsfjarðar. Herra forseti. Það hefur ekkert verið flutt þangað af fjarvinnsluverkefnum.

Herra forseti. Það má vel vera að ráðuneytin geti gert betur. En mér finnst hv. þm. Kristján Möller gera of lítið úr því sem gert er því að það eru þó tvö störf á Hvammstanga og tvö á Húsavík og það munar um hvert eitt starfið í litlum byggðarlögum. Þjóðminjasafnið er með þau verkefni sem eru í gegnum Sarp og mér finnst að þingmenn sem koma utan af landi megi nú tala frekar á jákvæðan hátt um landsbyggðina. Hver vill eiga heima á stað þar sem allir tala um að allt sé að fara til fjandans? Ég vara hv. þingmenn við því að tala alltaf eins og þannig sé að fara því að landsbyggðin á svo sannarlega mikil tækifæri og þar eru allir að berjast í því að efla sitt byggðarlag og það gengur töluvert vel. Svo ég nefni t.d. bara ferðaþjónustuna, þá er hún í miklum uppgangi og hefur verið. Má þá minnast á skýrslu sem kom út nýlega um menningartengda ferðaþjónustu en fólk úti á landi er allt af vilja gert til að efla og bæta við störf og það er að því.

Herra forseti. Ég mótmæli því að ég sé hér í einhverju sífelldu niðurrifstali. Ég vísa því til föðurhúsanna. Ég er hins vegar að benda á það sem betur mætti gera og það sem betur mætti fara í málefnum byggðarlaga og í landsbyggðarstefnu stjórnvalda. Ég gerði það í erindi mínu áðan og benti á fullt af atriðum þar. Það er ekki rétt sem hv. þm. segir, ég tek dæmi af fjarvinnsluverkefni sem hefur gengið mjög vel og sem er til eftirbreytni og sem sýnir að þetta er hægt. Og bara rétt til að halda áfram að vitna í orð ráðamanna, þá sagði hæstv. forseti þingsins, Halldór Blöndal, í ríkissjónvarpinu eftir borgarafund í Ólafsfirði þann 6. mars árið 2000, með leyfi forseta, í tali um flutning fjarvinnsluverkefna á vegum Hagstofunnar til Ólafsfjarðar þar sem stofnað var fyrirtæki þar um og allir biðu eftir að starfsemin kæmi til viðkomandi staðar: ,,Það hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um það að flytja fjarvinnsluverkefni hingað til Ólafsfjarðar og það verður staðið þannig að þeim að það verði traustur grunnur og hann standi til frambúðar.`` Ég veit ekki, herra forseti, hvaða orð ætti að hafa um það sem þarna var sagt og það sem átti að gera og var ekki gert. Þarna var stofnað fyrirtæki, Íslensk miðlun, og eigum við að rifja aðeins upp hvernig það fór vegna þess að verkefnin komu ekki? Ég held að langbest sé að minnast flutninga fjarvinnsluverkefna á vegum ríkisstjórnarinnar eða ríkisstofnana út á land með því að láta þær 24 sekúndur sem ég á eftir í þessu andsvari renna út.

Herra forseti. Það bregst ekki þegar byggðamál eru rædd á Alþingi, þá stökkva sömu þingmennirnir í ræðustól og fara að rifja það upp að fólki hafi fækkað á landsbyggðinni í ráðherratíð hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Einn þessara hv. þm. er Kristján L. Möller. Það liggur á milli línanna yfirleitt að allt sé það áhugaleysi stjórnvalda að kenna að svona er komið. En er það virkilega svo? Auðvitað ekki. Auðvitað er það ekki svo. Staðreyndin er sú að menn eru að glíma við þetta sama vandamál nánast um allan heim. Við heyrum þetta frá Norðurlöndunum, við heyrum þetta frá Evrópulöndunum. Ég var í Bandaríkjunum í haust og þar sögðu menn mér að þeir hefðu verulegar áhyggjur af því að fólk væri að flytja í ríkari mæli frá dreifðustu svæðunum til stórborganna en nokkurn tímann áður. Þetta er því ekki séríslenskt vandamál, síður en svo. Höfum við ekki verið að reyna að berjast gegn þessu með ýmsum ráðum? Ég veit ekki betur. Ég minni á þáltill. sem við samþykktum á Alþingi vorið 1999 og hæstv. ráðherra vitnaði hér í áðan, mjög metnaðarfulla áætlun í fjórum flokkum þar sem í fyrsta lagi var gert ráð fyrir aðgerðum í atvinnumálum, í öðru lagi á sviði menntunar og menningar, í þriðja lagi til jöfnunar lífskjara og bættrar samkeppnisstöðu og loks bættri umgengni við landið. Byggðastofnun hefur látið gera hlutlausa úttekt á því hvernig til tókst með framkvæmd þessarar áætlunar. Þar kemur fram m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Ljóst er að margt af því sem samþykkt er í þingsályktuninni hefur tekist vel, svo sem uppbygging fjarkennslu og símenntunarmiðstöðva, og verulega auknu fjármagni hefur verið varið til jöfnunar námskostnaðar og húshitunarkostnaðar.`` --- Og enn fremur: ,,Fjármagn til atvinnuþróunarfélaganna hefur verið aukið úr 65 milljónum króna í 103 milljónir króna á ári, og á tímabilinu hafa verið veittar 900 milljónir króna til eignarhaldsfélaga. Þar að auki hafa útlán Byggðastofnunar aukist verulega á tímibilinu.`` Svo ég vitni enn í þessa úttekt sem er mjög ítarleg, þá segir, með leyfi forseta: ,,Atvinnulíf á landsbyggðinni þarf greiðan aðgang að lánsfé á sambærilegum kjörum og bjóðast á höfuðborgarsvæðinu ... Greinilegt er að á síðustu missirum hefur þörf fyirtækja á landsbyggðinni fyrir lánsfé vaxið hröðum skrefum í samræmi við breyttar áherslur viðskiptabankanna og það að Fiskveiðasjóður var lagður niður.`` Við þetta vil ég bæta að Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður voru einnig lagðir niður, en allir þessir sjóðir voru öflugir lánasjóðir á landsbyggðinni og þess vegna þarf auðvitað að efla þá lánastarfsemi enn. En hvað er það sem veldur því að fólki fækkar á landsbyggðinni þrátt fyrir vilja stjórnvalda til að snúa þessari þróun við? Byggðastofnun lét gera mjög ítarlega könnun á þessu fyrir örfáum árum. Stefán Ólafsson prófessor gerði mjög vandaða könnun sem sýndi að langmesti orsakavaldurinn er einhæfni atvinnulífsins og þá sérstaklega í minni sjávarplássunum. Fólk sættir sig ekki við svona einhæft atvinnulíf lengur eins og það gerði kannski fyrir einhverjum áratugum. Annað sem við vitum öll sem þekkjum til á landsbyggðinni og vegur mjög þungt er framhaldsskólinn. Það er auðvitað stórmál hjá fólki að senda börnin frá sér 15--16 ára, bæði tilfinningalega og fjárhagslega og veldur því náttúrlega mjög oft að fólk tekur sig upp og flytur til stærri staða með börnunum sínum. Þetta vita allir. Sá mikli samdráttur sem orðið hefur í landbúnaðinum hefur auðvitað áhrif. Við vitum að fækkað hefur um eitt kúabú á viku í háa herrans tíð. Verulegur samdráttur er í sauðfjárbúskap og miklar breytingar í sveitunum. Auðvitað hefur þetta leitt til mikillar fækkunar í sveitunum og það hefur ekkert komið í staðinn. Og annað sem er, að eftir að kvótinn í sveitunum fór að verða verðmætari getur yngra fólkið kannski ekki tekið við. Menn selja frá sér búin og kvótann og búunum fækkar og þau stækka. Þetta veldur vissulega miklum breytingum. Það er eitt enn líka sem ég held að skipti miklu máli og er mikil breyting frá því sem var t.d. fyrir 20 árum að langskólamenntun hefur náttúrlega stóraukist. Stærstur hluti yngra fólksins fer í langskólanám sem það gerði ekki áður og það á kannski ekki afturkvæmt vegna þess að ekki eru störf fyrir það heima í byggðarlaginu þegar það er búið að læra. Og þó svo menn detti niður á gott starf úti á landi þá er það mjög algengt að störf vanti fyrir makann vegna þess að nú er það algengt að karlar og konur sæki langskólamenntun. Ég veit fjölmörg dæmi þess að annar aðilinn í hjónabandi hefur getað fengið gott starf úti á landi en ekki þegið það vegna þess að makinn hefur ekki getað fengið starf. Kvótanum er oft kennt um og sagt að þessi kvótatilfærsla á landsbyggðinni hafi mikil áhrif. Ég er ekki sammála því að það sé stór áhrifavaldur. Ég er ekki sammála því vegna þess að nánast um allt land er fiskvinnslan að stærstum hluta borin uppi af útlendingum og ég sé ekki annað en það þyrfti fleiri útlendinga ef menn hefðu meiri fisk til að vinna úr. Á stöðum eins og Neskaupstað, Eskifirði, Vestmannaeyjum þar sem eru mjög glæsileg útgerðarfyrirtæki sem hafa fjárfest í stórum og glæsilegum skipum og eiga mikinn kvóta, hafa byggt upp öflug fiskiðjuver og verksmiðjur, þar fækkar samt fólki og þarf erlent vinnuafl til að vinna störfin þannig að þetta er ekki alveg eins einfalt og það sýnist. Það er auðvitað, eins og kom fram í skýrslu Stefáns Ólafssonar, einhæfni atvinnulífsins sem er sennilega stærsti orsakavaldurinn. Byggðastofnun hefur verið að reyna með fulltingi stjórnvalda að bregðast við með ýmsum ráðum. Eins og kemur fram hér í skýrslunni hefur verið lögð mikil áhersla á atvinnuþróunarstarfið. Atvinnuþróunarstarfið hefur verið eflt stórkostlega á landsbyggðinni. Áður var þetta allt á forræði Byggðastofnunar í Reykjavík og var verið að drita milljón hér og milljón þar út á landsbyggðina með engum árangri. Nú er þetta alfarið á forræði heimamanna. Þeir fá þessa peninga. Það er eitt atvinnuþróunarfélag í hverjum landshluta. Þau hafa mörg gert mjög góða hluti og ég tel að þessi stefna sé hárrétt og hafi gefist vel. Eignarhaldsfélögin hafa kannski ekki lánast eins vel vegna þess að þar þurfa heimamenn að koma með 60% á móti framlagi Byggðastofnunar. Það hefur því miður ekki tekist í öllum landshlutum að koma með það mótframlag þannig að verulegur hluti af því fé liggur ónotaður. Þar þurfum við auðvitað að hugsa upp nýjar leiðir hvernig við ætlum að koma þeim peningum í notkun þannig að þeir nýtist sem best á landsbyggðinni. Við á landsbyggðinni verðum að nýta tækifærin. Við eigum stórkostleg tækifæri núna í stóriðjunni. Það fer ekkert á milli mála. Við sem þekkjum til hvaða áhrif uppbyggingin á Grundartanga hafði vitum hvað þetta skipti gríðarlega miklu máli, hvernig uppbyggingin á Grundartanga lyfti svæðinu, sveitunum sunnan Skarðsheiðar, Akranesi og Borgarnesi. Það hætti að fækka í þessum sveitum. Það fjölgaði á þéttbýlisstöðunum. Fólkið vinnur þarna í hundraða tali. Þetta eru ekki einhæf störf. Þetta eru alveg jafnt störf fyrir háskólamenntaða og tæknimenntaða, eldhússtörf, ræstingarstörf, störf fyrir bílstjóra og fleira og fleira fyrir utan fjölbreytta þjónustu við þessa stóriðju. Þess vegna er það fagnaðarefni að nú hillir undir uppbyggingu stóriðju í Reyðarfirði sem mun að sjálfsögðu lyfta svæðinu þegar þar koma 1.000 ný störf á svæði sem hingað til hefur verið í lægsta kanti hvað varðar atvinnutekjur manna og slík tækifæri verðum við að nýta. Ásókn í lánsfé frá Byggðastofnun hefur aukist mjög mikið, m.a. vegna þess sem ég nefndi áðan, að lánasjóðirnir opinberu hafa verið lagðir niður. Mér finnst lánastarfsemi Byggðastofnunar oft ómaklega gagnrýnd. Menn tala oft um hana sem hálfgerða gjafastarfsemi og eitthvað í þeim dúr sem er auðvitað alrangt. Auðvitað verða þarna afföll eins og hjá öllum öðrum lánastofnunum. Þau ættu hugsanlega að vera meiri því að eðli þessarar lánastarfsemi er kannski í sumum tilfellum áhættulán. En ég er ekki viss um að það séu neitt meiri afföll þarna en annars staðar. Af því að hér var að talað um okurvexti áðan þá er rétt að upplýsa að vextir af lánum Byggðastofnunar eru 7,7%. Mig langar að nefna örfá dæmi sem eru uppi á borðinu og Byggðastofnun hefur verið að koma að að undanförnu og sem skipta gríðarlegu máli á landsbyggðinni. Ég nefni fyrst þá glæsilegu uppbyggingu sem nú á sér stað í viðskiptaháskólanum í Bifröst sem ég tel að sé eitthvert allra merkilegasta mál sem er í gangi á landsbyggðinni í dag. Það er verið að þrefalda þennan skóla. Aðsóknin er gríðarleg, miklu meiri en menn ráða við og þetta skiptir svæðið gríðarlega miklu máli. Við sáum hvaða áhrif Háskólinn á Akureyri hafði á Eyjafjarðarsvæðið. Alveg eins mun verða þarna og er reyndar þegar orðið að hluta til. Byggðastofnun er að liðka til fyrir þessu. Þetta er í fyrsta sinn sem Byggðastofnun kemur að uppbyggingu í skólamálum og ég held að það sé hið besta mál. Það má minna á að fjöldi bænda er að fara út í raforkuframleiðslu. Það má minna á það líka að gríðarleg uppbygging hefur verið í ferðaþjónustunni sem Byggðastofnun hefur komið myndarlega að. Að vísu eru erfiðleikar hjá mörgum. Það hafa verið byggð hótel, ferðaþjónustur, veitingastaðir og fleira og fleira sem er auðvitað nauðsynlegt til þess að geta eflt ferðaþjónustuna á landsbyggðinni eins og við tölum alltaf um. Og þó að þetta hafi kannski í sumum tilfellum gengið erfiðlega þá er þó aðstaðan orðin til staðar og við erum sannfærð um að þetta á eftir að skila sér. Það er verið að byggja upp fiskeldi víða um land. Byggðastofnun hefur komið myndarlega að uppbyggingu smábátaútgerðar í þeim landshlutum þar sem hún skiptir miklu máli og líka að stórútgerðinni, aðstoðað menn við að koma t.d. fullvinnslubúnaði um borð í skip þannig að þeir geti margfaldað aflaverðmæti sitt sem er hið besta mál. Byggðastofnun hefur líka komið að mjög myndarlegum framleiðslufyrirtækjum sem eru að framleiða fiskvinnslubúnað fyrir innanlandsmarkað og í stórum stíl til útflutnings. Fyrirtæki á Akranesi og Ísafirði hafa náð feiknarlega góðum árangri á því sviði. Minna má á byggingarfyrirtæki, röraframleiðslu, húseiningar, meðferðarheimili. Einhverjum þætti kannski óeðlilegt að Byggðastofnun komi að slíku en það er atvinnustarfsemi sem skiptir máli í sinni sveit og fleira mætti telja. Ég minni líka á að Byggðastofnun greiddi fyrir sláturleyfishöfum í haust með því að ábyrgjast afurðalán þeirra þannig að þeir fengju betri kjör í bönkunum sínum og ég held að það hafi verið hið besta mál. Ég er með yfirlit yfir lánveitingar Byggðastofnunar á síðasta ártug, 1991--2000. Það voru lánaðir tæpir 12 milljarðar, 7 milljarðar af því í sjávarútveginn, 1,8 í ferðaþjónustuna og 1,6 í iðnaðinn. Það er athyglisvert að 30% þessara lána fóru til Vestfjarða og 20% til Austfjarða sem segir auðvitað að þessi svæði, eins og við vitum náttúrlega, hafa átt í vök að verjast og þessar lánveitingar hafa væntanlega hjálpað mönnum að koma þarna upp atvinnustarfsemi sem máli skiptir. Byggðastofnun var flutt norður í tveimur áföngum. Þróunarsviðið var flutt fyrir þremur árum. Það var spáð mjög illa fyrir þeim flutningi og okkur var sagt að ómögulegt yrði að manna þessa starsemi á Sauðárkróki með fólki sem hefði þá menntun sem til þyrfti. Það reyndist sem betur fer misskilningur og voru þrír eða fjórir umsækjendur að meðaltali um hvert starf og tókst vel að ráða í þau. Í framhaldinu var svo ráðist í að færa restina af starfseminni í sumar. Ég held að það takist ágætlega líka. Það eru auðvitað erfiðleikar á meðan þetta gengur yfir vegna þess að starfsfólkið hætti nánast allt. Aðeins einn af fyrrverandi starfsmönnum Byggðastofnunar flutti með norður, fjármálastjórinn, sem skipti að vísu mjög miklu máli. Hann er maður með mikla reynslu og þekkingu og hefur verið ómetnalegur í að skóla nýja menn. Það er auðvitað mikið átak að flytja stofnun milli landshluta, en ég held að þetta hafi verið rétt ákvörðun. Byggðastofnun á auðvitað heima úti á landi vegna þess að starfssvæði hennar er allt landið að höfuðborgarsvæðinu undanskildu og auðvitað á slík stofnun að vera úti á landi. Eins og ég segi, ég held að starfsemin sé að komast í ágætan gír eftir þennan flutning. Það var erfitt meðan á því stóð. Stofnunin hefur fengið öflugan forstjóra og hæft starfsfólk og er að komast í ágætan gír. Gerð var viðhorfskönnun á afstöðu manna til Byggðastofnunar, þ.e. þeirra sem hafa átt samskipti við hana, fyrir líklega tveimur árum, og kom í ljós að almennt voru menn mjög ánægðir með samskiptin við stofnunina, þótti starfsfólkið lipurt og liðlegt og öll starfsemi hin ágætasta. Oft er rætt um byggðakjarna sem lausn á vandamálinu og það er sjónarmið. Akureyri er öflugasti byggðakjarninn til mótvægis við Reykjavík og þar er heilmikill vísir að lítilli borg. Menn hafa nefnt aðra staði, Ísafjörð og Egilsstaði og allt eru þetta sjónarmið, en ég held samt að í þeirri umræðu megi ekki gleyma öðrum stöðum. Milli þessara staða, sem er langt á milli, eru öflug svæði. Ég tek t.d. Snæfellsnesið með sína 4--5 þúsund íbúa þar sem er mjög öflugt mannlíf og atvinnulíf. Ég nefni Skagafjörð sem er með 5 þúsund íbúa líka og Hornafjarðarsvæðið með sín nokkur þúsund þannig að auðvitað má ekki gleyma þessum stöðum þegar menn tala um að efla einhverja þrjá kjarna á landsbyggðinni. Það er eitt varðandi lánastarfsemina sem oft hefur verið mikið rætt og var mikið rætt þegar verið var að setja ný lög um Byggðastofnun fyrir líklega tveimur árum, þ.e. að sameina lánasjóði hins opinbera. Þá var talað um Byggðastofnun eða byggðasjóð og Lánasjóð landbúnaðarins, Ferðamálasjóð og einhverja fleiri slíka og ég tel að það sé eitthvað sem eigi að skoða. Ferðamálasjóður er mjög veikur. Það var reyndar rætt um það á þeim tíma að færa hann inn í Byggðastofnun sem ég tel að hefði verið eðlilegast. Því miður varð ekkert af því en sjálfsagt væri þessi lánastarfsemi öflugri og betur skilvirk ef hún væri öll undir einum hatti og ég tel að Byggðastofnun eigi að hafa með allar þessar lánveitingar að gera. Verið er að smíða nýja byggðaáætlun eins og hér hefur komið fram. Hv. þm. Kristján Möller var að gera athugasemd við að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna kæmu þar ekki að verki. En ég get glatt hv. þm. með því að þar situr þverpólitískur hópur að verki og þar á meðal ágætur flokksbróðir hans, tillögugóður og ágætur maður. En ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að vel takist til með þessa nýju byggðaáætlun og vonandi takist ekki verr til en síðast.

Herra forseti. Hér er til umræðu skýrsla Byggðastofnunar, reyndar fyrir árið 2000. Engu að síður hljótum við einnig að ræða um framkvæmd á byggðaáætlun allt til þessa tíma. Það er vert í þessari umræðu fyrst að rifja upp hvað stendur í þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að vinna að framkvæmd stefnumótandi áætlunar um byggðamál fyrir árin 1999--2001 sem hafi að markmiði að treysta búsetu á landsbyggðinni. Stefnt verði að því að fólksfjölgun þar verði ekki undir landsmeðaltali og nemi 10% til ársins 2010.`` Þetta er eitt af höfuðmarkmiðunum sem sett eru og síðan er útlistað hvernig eigi að ná þessum markmiðum. Það er vert að staldra hér við. Hvernig hefur þetta nú tekist? Hvar á landsbyggðinni hefur náðst það markmið að fólki fjölgi um 10% ef litið er fram hjá höfuðborgarsvæðinu og nánasta umhverfi þess sem hefur teygt áhrifasvæði sitt og áhrif sín nokkuð út fyrir það sem áður hefur verið kallað hið hefðbundna höfuðborgarsvæði. Þar, herra forseti, hefur fólki nánast undantekningarlaust fækkað. Það er í besta falli á einstaka stöðum sem það stendur í stað en ef litið er til þess tíma sem hér er um fjallað þá hefur því fækkað. Á sumum landsvæðum, í sumum byggðarlögum, hefur því fækkað alveg geigvænlega þannig að varðandi þetta markmið sem þarna var sett, a.m.k. eins og staðan er í dag þá er svo fjarri því að við höfum nálgast það að vinna okkur svo langt. Þetta er mjög mikilvægt að hafa í huga þegar verið er að meta þau áhrif og þann árangur sem náðst hefur. Ég er í sjálfu sér sammála að því leyti til hv. síðasta ræðumanni, Guðjóni Guðmundssyni, um að byggðamál og búsetumál eru ekkert einstæð fyrir Ísland. Þetta er verkefni allrar heimsbyggðarinnar, alls staðar. Þess vegna er mikill vandi að reyna að reka einhverja sértæka byggðastefnu sem ekki er beinn hluti af hinni almennu stefnu Alþingis og þjóðarinnar. Einmitt í stefnu Alþingis í heild sinni ræðst hvernig við deilum út kjörum, hvernig búið er að atvinnulífi, menningu, menntun og hvers konar öðrum undirstöðuatriðum mannlífs. Á vissan hátt getur því verið hættulegt fyrir stofnun eins og Alþingi og fyrir ráðuneytin, fyrir framkvæmdarvaldið, að ætla sér að fela aðeins einu sérstöku ráðuneyti og sérstakri undirstofnun það að fara með, stýra og standa vörð um áherslur í byggðamálum. Ég tek því undir það sjónarmið sem hér kom fram. Ég vil líka vekja athygli á öðru sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson minntist á. Hann minntist á þetta umhverfi sem hefur breyst í þjónustumálum, í peningamálum, í lánamálum. Hann benti einmitt á lánasjóði sem áður voru til og höfðu hlutverk gagnvart atvinnuvegum þjóðarinnar, frumatvinnuvegum sem voru sterkir og byggðir upp vítt og breitt um landið, t.d. Fiskveiðasjóð og Iðnlánasjóð, og eftir því sem ég gat skilið best í máli hv. þm. þá harmaði hann hvernig komið var fyrir þessum lánasjóðum sem áður voru til og höfðu hlutverk gagnvart þessum atvinnuvegum. Þá var aftur vikið að svari við því að þarna væri búið að afhenda þessa sjóði burtu, sem hv. þm. kom reyndar ekki inn á hver hefði gert, og svarið var að styrkja Byggðastofnun sem lánastofnun. Sömuleiðis stendur líka í þessari skýrslu sem við höfum til umfjöllunar, þ.e. í inngangi ársskýrslunnar, með leyfi forseta: ,,Þá er því ekki að leyna að svo virðist sem bankarnir reyni að komast hjá því að veita há lán til langs tíma til fyrirtækja á smærri stöðum. Bankarnir hafa að vísu neitað þessum ásökunum en ásókn í lán frá Byggðastofnun hefur aukist verulega og það verður ekki einvörðungu skýrt með betri vaxtakjörum.`` Neðar á þessari síðu er einmitt rakið líka að það markmið stofnunarinnar að styrkja svæðisbundin eignarhaldsfélög hefur heldur ekki gengið eftir vegna þess að heimaaðilar hafa ekki getað lagt fram mótframlög. Hvert eiga þessir heimaaðilar að sækja þessi mótframlög? Þeir hafa enga aðra staði til að sækja þau en í viðkomandi viðskiptabanka, bankastofnun í heimahéraði sínu. Og ætli það sé ekki þannig að viðkomandi viðskiptabanki setji þá afarkosti varðandi veð og arðsemiskröfur að þeim sem þarna eiga hlut að máli er ómögulegt að útvega þetta mótframlag. Sú umgjörð sem við erum hér að gagnrýna með beinum hætti er því ekki tilkomin af sjálfu sér. Hún er tilkomin vegna þeirra pólitísku aðgerða sem samþykktar eru á Alþingi. Hæstv. iðnrh. nefndi það einmitt hér í ræðu eða andsvari að þrátt fyrir að ríkisbankarnir svokölluðu væru í meirihlutaeigu ríkisins og hæstv. ráðherra væri bankamálaráðherra væri svo búið um hnútana að þó að meiri hluti eignarhaldsins væri á hendi hæstv. ráðherra gæti hún engu ráðið um þessa stefnu. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Þetta er hluti af þeirri pólitísku stefnu sem rekin er hér á Alþingi og þá þýðir lítið fyrir Byggðastofnun að fara að vinna í því umhverfi að lagaumgjörð gangi þvert á þau verkefni og þá sýn sem henni er ætlað að vinna eftir. Við getum ekki, herra forseti, fært byggðamál og byggðaáætlanir út úr Alþingi og inn í litla byggðastofnun sem hefur síðan sem sinn höfuðóvin lagasetningu af hálfu Alþingis. Þetta held ég að sé eins gott að menn geri sér fulla grein fyrir í þessari umræðu og séu ekki að tala í ótal hringi. Við skulum líka víkja að grein sem einmitt stendur í þessari skýrslu og er einn liður í því hvernig á að reyna að komast að þessari lagasetningu. Hér stendur í 16. lið um hvernig á að ná þeim markmiðum sem ég las í upphafi, með leyfi forseta: ,,Lagt verði mat á kostnað samfélagsins vegna þeirrar búsetuþróunar sem orðið hefur frá árinu 1986. Byggðastofnun meti reglulega áhrif lagasetningar, fjárlagagerðar og einstakra stjórnvaldsaðgerða á byggðaþróun í landinu.`` Þarf frekar vitnanna við? Þarna er einmitt dregið skýrt fram að höfuðvandi Byggðastofnunar eða byggðaaðgerða í að ná þessu markmiði sem hún setur fram er lagasetningar frá Alþingi, stjórnvaldsaðgerðir sem ganga þvert á þá stefnu sem henni er gert að vinna eftir. Hvernig ætli Byggðastofnun hafi tekist í sínu hálfgerða umkomuleysi gagnvart þessu gríðarlega valdi og valdbeitingu lagasetningar að fylgjast með þessu? Mér er ekki kunnugt um að fjárlagafrv. hafi farið til umsagnar hjá Byggðastofnun. Mér er ekki kunnugt um það, herra forseti, að sá bandormur um aðgerðir í ríkisfjármálum sem hér var til umfjöllunar hafi farið til umfjöllunar Byggðastofnunar. En hvað er lagt til í þessum bandormi? Kannski er gott að rifja það upp. Í þessum bandormi er einmitt lagt til að hækka innritunargjöld, skólagjöld, hjá nemendum. Hjá hvaða nemendum á sérstaklega að hækka? Hafa menn velt fyrir sér hvaða áhrif það hefur? Sérstaklega skal leggja aukið gjald á nemendur sem stunda starfsnám, verknám, iðnnám og það á að vera leiðin fyrir þessa skóla til að fjármagna sig og þurfa minna fé frá ríkinu. Hvaðan ætli þessir nemendur komi sem á að skattleggja sérstaklega? Samkvæmt könnun sem Jón Torfi Jónasson, prófessor við Háskóla Íslands, gerði og birti í fyrra koma einmitt sjö af hverjum tíu nemendum í þessu námi af landsbyggðinni, sjö af hverjum tíu nemendum í starfsnámi, verknámi og iðnnámi --- sem fara í slíkt nám --- koma af landsbyggðinni. Og hverja er þarna verið að skattleggja? Ætli Byggðastofnun hafi fengið þetta frv. til meðhöndlunar sérstaklega? Nei. Ekki er mér kunnugt um það. Okkur er nær að líta í okkar eigin rann á Alþingi og athuga virkilega hvers konar lagasetningar við erum að gera hér og áhrif þeirra á byggð og búsetu og velferð í landinu sem við viljum stuðla að þannig að hér sé ekki hver að toga í annan. Í Hagvísi Þjóðhagsstofnunar nú í nóvember er fjallað um tekjuþróun á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Þar kemur fram að fyrir fimm árum voru tekjur svipaðar á Reykjavíkursvæðinu og á landsbyggðinni en árið 2000 voru tekjurnar 10% hærri á Reykjavíkursvæðinu en á landsbyggðinni. Bilið milli tekna íbúa í nágrannasveitarfélögunum og á landsbyggðinni hefur einnig breikkað. Auk þessa hefur íbúum haldið áfram að fækka á landsbyggðinni þannig að geta sveitarfélaganna til að veita íbúunum þjónustu hefur skerst. Er þetta í samræmi við markmið byggðaáætlunar sem sett var hérna fram? Þá hefur BSRB nýlega kynnt niðurstöður könnunar sem gerð var á hlutdeild sjúklinga í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustunnar sem sýnir að sá kostnaður sem lendir á sjúklingum í þeim dæmum sem þar voru tekin fyrir hefur margfaldast á árunum 1990--2001. Og þótt þau dæmi sem þar eru tekin sýni að þessi hækkun er langmest á fyrri hluta þessa tímabils er hún áfram verulega há. Það sem er eftirtektarvert, og væri líka til athugunar fyrir Alþingi og fyrir Byggðastofnun, er að í öllum þeim dæmum sem þarna voru tekin er lyfjakostnaður, kostnaðurinn sem lendir á viðkomandi sjúklingi, 25--50% hærri úti á landi en hér á höfuðborgarsvæðinu. Ætli þetta hafi ekki sín áhrif? Herra forseti. Fátt hefur meiri áhrif en einmitt fiskveiðistefnan. Það verður líka að taka hana með í reikninginn. Hvað segir um hana í úttekt Byggðastofnunar? Hún segir einmitt að þessi fiskveiðistefna sé alvarlegasta ógnunin við ákveðnar byggðir í landinu. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur til gjörbreytta stefnu í fiskveiðimálum frá þeirri sem fylgt er því það er grunnurinn. Við leggjum áherslu á að menntun úti um allt land, menntun í dreifbýli, sé efld og það sé gert að höfuðmarkmiði að ungt fólk geti sótt nám heiman að frá sér a.m.k. til 18 ára aldurs og þannig verði öll menntun í viðkomandi byggðum styrkt, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það sem kallaði mig upp í ræðustólinn var það að hv. þm. sagðist hafa skilið mig þannig að ég harmaði það að lánasjóður hins opinbera hefði verið lagður niður. Ég sagði það ekki. Ég benti hins vegar á að það hefði breytt talsverðu fyrir lánastarfsemina á landsbyggðinni þegar Fiskveiðasjóður, Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður voru lagðir niður en ég held að ég hafi samþykkt þessa breytingu á sínum tíma. Það sem ég var einungis að benda á er að það reynir meira á lánastarfsemi Byggðastofnunar eftir að þessir sjóðir voru aflagðir. Ég benti líka á að á þremur árum hafa lánveitingar Byggðastofnunar tvöfaldast og ég minntist líka á að ég teldi að það ætti enn að auka þær og að það mundi styrkja lánastarfsemina að setja alla þessa lánasjóði undir einn hatt, þ.e. Byggðasjóð, Lánastofnun landbúnaðarins, Ferðamálasjóð og jafnvel fleiri. Ég var hreint ekki að harma það að þessir ríkissjóðir, Fiskveiðasjóður, Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður, hefðu verið lagðir af. Ég var einungis að benda á þá breytingu sem það hefði í för með sér. Hv. þm. nefnir fiskveiðistefnuna. Víðast hvar í sjávarplássunum er uppistaðan í atvinnulífinu erlent vinnuafl þannig að ég hef efasemdir um að fiskveiðistefnan sé stóri orsakavaldurinn í búferlaflutningum af landsbyggðinni án þess að ég vilji vera með neinar alhæfingar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um fiskveiðistefnuna. Hv. þm. nefndi hækkun skólagjalda og fór hörðum orðum um hana. Honum er sjálfsagt kunnugt um það, hv. þm., að það var aðeins verið að laga þau að verðlagshækkunum, þar var engin raunhækkun á ferðinni. Ég minni á það líka að jöfnun námskostnaðar hefur náttúrlega verið alveg stórkostleg á síðustu tveim, þrem árum. Framlög til þeirra mála hafa verið tvöfölduð. Hv. þm. nefndi það síðan að menn ættu ekki að tala í ótal hringi. Ég tek fram að ég tek það ekki til mín. Ég býst við að hann hafi átt við einhvern annan því að ég held að ég hafi talað nokkuð skýrt.

Forseti. Fyrst varðandi einhæfnina og stöðuna í sjávarbyggðunum, það er alveg hárrétt að einhæfnin í sjálfu sér getur verið alvarlegt mál. En óvissan sem fólkið býr við í sjávarbyggðunum sem ekki hefur vald á því hvort bátarnir róa frá þeirri höfn eða ekki er náttúrlega það alversta. Þegar menn ætla að fara að ráða bug á einhæfninni byrja þeir ekki á því að eyða eða veikja þá atvinnuvegi sem fyrir hendi eru. Það er ekki fyrsta skrefið til að vinna bug á einhæfninni og það er það alvarlega sem er að gerast. Varðandi lánasjóðina langar mig að spyrja hv. þm. Guðjón Guðmundsson þegar hann kemur upp í seinna andsvari sínu: Er hann ekkert hræddur um að þegar búið væri að sameina þessa sjóði sem hann taldi upp, Lánasjóð landbúnaðarins, Ferðamálasjóð og jafnvel lánasjóð Byggðastofnunar, í einn að þá væri komið kjörið tækifæri til að selja hann? Er hann þá ekki að búa til nákvæmlega sama feril og Fiskveiðasjóður og Iðnlánasjóður fóru í gegnum sem var bara undirbúningur að því að selja þá? Einnig af því að hv. þm. minnist á að Byggðastofnun eigi að vera ný lánastofnun --- er ekki best að taka Búnaðarbankann og gera hann að lánastofnun byggðanna í staðinn fyrir að vera að búa til nýjan banka úr Byggðasjóði? Væri þetta ekki miklu skynsamlegra og mundi það ekki hafa miklu meiri og sterkari áhrif úti um landið? Þetta væri að minnsta kosti tillaga sem mér fyndist afar vert að skoða.

Herra forseti. Það er, eins og ég vitnaði til í skýrslu Stefáns Ólafssonar, einhæfni atvinnulífsins sem stendur upp úr sem orsakavaldur fyrir búferlaflutningum. Ég man að þegar stjórn Byggðastofnunar heimsótti Austurland var okkur sagt að fólk væri að flytja frá fjörðunum, Neskaupstað, Eskifirði, Reyðarfirði og víðar þar sem var gríðarleg atvinna, mikil uppbygging og miklar tekjur, upp á Egilsstaði í kannski miklu lægri laun. Þar var hins vegar meiri fjölbreytni í atvinnulífinu, stöðugri vinnutími, skólar, sjúkrahús og það sem fólk vill hafa við höndina þannig að það er svo margt sem skiptir máli. Ég held líka, eins og ég nefndi áðan, að sú mikla breyting sem hefur orðið við það að unga fólkið sækir sér að stærstum hluta langskólamenntun hafi mikið að segja og eins þetta með framhaldsskólann sem ég nefndi áðan, fólk fer með börnunum sínum. Það vill ekki senda þau frá sér 15--16 ára gömul. Það er margt slíkt sem spilar inn í þetta, eins náttúrlega samdrátturinn í landbúnaðinum. Ég er þess vegna ekki endilega sammála því að kvótinn sé stóri orsakavaldurinn. Ég hef miklar efasemdir um það vegna þess að hinn almenni Íslendingur virðist ekki lengur vilja vinna í fiski hvernig sem á því stendur. Við flytjum inn Pólverja í hundruða- og þúsundavís til að vinna þessi störf, mikið ágætis fólk. Svona er komið fyrir okkur. Ég er ekkert hræddur við að sá sjóður yrði endilega seldur sem þessir lánasjóðir okkar sameinuðust hugsanlega í. Þetta hefur oft komið upp áður og ég og fleiri höfum viljað skoða það hvort ekki sé betri nýting á öllu þessu opinbera sjóðafargani okkar að hafa það allt undir einum hatti. Ég hef verið þeirrar skoðunar að Byggðastofnun ætti að hafa þetta allt undir sínu þaki. Hvort Búnaðarbankinn á að koma inn í þetta bix --- eins og hæstv. ráðherra benti á áðan er hann orðinn hlutafélag sem við ráðum ekki yfir lengur þannig að ég held að það sé ekki inni í myndinni.

Herra forseti. Mig langar bara að leiðrétta lokaatriðið í ræðu hv. þm. Búnaðarbankinn starfar samkvæmt lögum og það er minnsta mál að breyta lögum og koma þeim aftur í eðlilegri og réttlátari farveg. Alþingi getur hæglega rétt kúrsinn. Að öðru leyti tek ég undir með hv. þm. um mikilvægi menntunar og skólagöngu. Ég held að eitt mesta átaksmálið í byggðamálum á Íslandi sé að efla og styrkja menntun á landsbyggðinni. Það ber að gera stórátak í því og þingflokkur Vinstri hreyfingar -- græns framboðs hefur bent á að það sé eitt af stærstu byggðamálunum, þ.e. að byggja upp framhaldsmenntun sem allra víðast í landinu sem fólk geti sótt heiman að frá sér daglega. Það mundi jafnframt styrkja aðra menntun, endurmenntun, símenntun og gefa möguleika á háskólanámi og tækninámi í fjarnámi. Grundvöllur þess að styrkja byggð er fólginn í að styrkja menntun. Þar má gera miklu betur heldur en hingað til hefur verið gert úti á landi í staðinn fyrir þessa miðstýrðu stefnu sem við nú höfum í menntamálum, að safna öllum skólum hingað á höfuðborgarsvæðið og að hingað eigi nemendur að sækja námið. Það er virðingarvert að dreifbýlisstyrkir skuli vera hækkaðir, þ.e. styrkir til að sækja nám fjarri heimili sínu. En hækkanirnar sem þetta unga fólk sem kemur hingað á Reykjavíkursvæðið verður að taka á sig, hækkun á húsaleigu og öllum dvalarkostnaði, er miklu meiri en sú hækkun sem orðið hefur á dvalarstyrkjum sem þessir nemendur hafa átt aðgang að, auk þess sem slík skerðing á fjölskyldulífi er náttúrlega líka stórmál.

Herra forseti. Það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði er einmitt lóðið. Það sem mestu máli skiptir er stefna ríkisstjórnarinnar og stefna Alþingis. Stefna okkar er mjög skýr. Afar mikið hefur verið gert, unnið er að lækkun skatta á fyrirtæki sem hlýtur að koma öllum vel. Ég trúi heldur ekki öðru en að hv. þm. deili með mér að stefna okkar í stóriðjumálum sé eitt allra mesta byggðamál sem við getum farið í. Í samgöngum hefur verið gert stórátak á síðustu árum. Unnið hefur verið að jöfnun námskostnaðar og fjarkennsla hefur verið efld verulega. Núna eru æðimargir í fjarnámi. Samkvæmt svari hæstv. menntmrh. við fyrirspurn hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar eru skráðir nemendur til náms með fjarkennslusniði í framhaldsskólum 1.051 og 1.101 í háskólann á haustönn 2001. Ég hygg að flestir þeir sem slíkt nám stunda séu utan af landi. Nemendum í fjarnámi hefur fjölgað um 694 á milli áranna eða um rúmlega 47%. Eitt af því sem hv. þm. nefndi var að það ættu ekki að vera neinar sértækar aðgerðir í byggðamálum. Er hann þá á móti því að fé sé lagt í atvinnufyrirtæki á landsbyggðinni í gegnum atvinnuþróunarfélögin og eignarhaldsfélögin? Varðandi það að gera Búnaðarbankann að einum ríkisbanka. Hvað ætlar hv. þm. að gera við hluthafana sem eiga í bönkunum? Ætlar hann að taka yfir eignir þeirra?

Herra forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir sagði að stefna Sjálfstfl. væri skýr.

Stefna ríkisstjórnarinnar.

Stefna ríkisstjórnarinnar. Já, Framsfl. er nú bara hluti af þessu.  Stefnan er bráðskýr. Hún birtist í því að selja Landssímann, einkavæða og selja Landssímann sem getur verið eitt öflugasta tækið til þess að styrkja og jafna búsetuskilyrði út um land. Fyrirtækið skilaði milljörðum kr. í arð í ríkissjóð á ári hverju, fyrir utan það að hafa styrk og möguleika á að tryggja fjarskipti, gagnaflutninga og jafna aðgengi að þeim um allt land. En það þykir sjálfsagt að selja hann þannig að þetta er alveg skýrt. Sala Landssímans er kannski ein versta byggðaaðgerð sem hin skýra stefna ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. hefur leitt af sér. Varðandi einhæfni í atvinnumálum er það alveg rétt að við höfum náttúrlega þurft að búa við vissa einhæfni. Nú þegar harðnar á dalnum í nýja hagkerfinu styðjumst við við sjávarútveginn. Ég kem í seinna andsvari mínu, herra forseti, að öðrum atriðum sem hv. þm. minntist á.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. svaraði ekki spurningum mínum. Hann svaraði ekki spurningum mínum um stóriðjumálin, hann svaraði ekki spurningum mínum um sértækar aðgerðir á landsbyggðinni varðandi eignarhaldsfélögin. Hann svaraði mér ekki um hvað hann ætlaði að gera við þá hluthafa sem eiga í Búnaðarbankanum. Ætlar hann að fara þar í eignaupptöku? Það væri alveg eftir þessum ríkishugsunarmanni, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem vill hafa ríkiseinokun á öllum sköpuðum hlutum. Hann ræddi líka áðan um hækkun á húsaleigu. Fólk hefur rétt á húsaleigubótum. Þær eru núna skattlausar þannig að ýmislegt hefur verið gert til að létta fólkið lífið. Ég vara hv. þm. Jón Bjarnason við því að tala svo neikvætt um landsbyggðina. Landsbyggðin þarf síst á því að halda. Við þurfum að fjalla um þau málefni af jákvæðni og vera upplitsdjörf til þess að okkur gangi vel. Okkur mundi ekki ganga vel ef hv. þm. Jón Bjarnason væri í ríkisstjórn Íslands.

Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir ábendinguna. Ég vona að þetta gerist sem allra fyrst, að við komumst í ríkisstjórn Íslands eins og hv. þm. er mjög eindregið að leggja til að því er mér skildist.

Láttu nú samt ekki þá tilhugsun spilla jólunum.

Virðulegur forseti sleppur ábyggilega við það. En snúum okkur aðeins að þessari einhæfni.

Svaraðu mér nú þessum spurningum sem ég lagði fyrir þig.

Svo við snúum okkur að einhæfninni. Er gæfulegt að verja yfirgnæfandi hluta af raforku sinni í eina atvinnugrein? Er gæfulegt að verja stórum hluta af fjármagni landsins til næstu ára og áratuga í eina atvinnugrein? Gangi þau áform eftir sem mér virðist hv. þm. lofa og prísa þá yrði meginhluti, kannski 60--70% af framleiðslu landsins ál. Hugsið ykkur þær efnahagssveiflur sem við værum þá bundin. Sú atvinnustefna sem felst í þessum stóriðjudraumum gengur út á að ráðstafa orkunni til einnar atvinnugreinar, meginhluta íslenskrar raforku til einnar atvinnugreinar sem er mjög háð sveiflum á markaði. Til stendur að ráðstafa meginhluta af fjármagni þjóðarinnar, mörg hundruð millj. í eina atvinnugrein. Það er óskynsamlegt og treystir ekki byggð í landinu og er fullkomin tálsýn að ætla að treysta á það.

Um allt land.

En það er einmitt nauðsynlegt að hafa jákvæða sýn en ekki blekkingasýn eins og ríkisstjórnin hefur. Hún lifir í vissri sjálfsblekkingu þegar kemur að atvinnu- og byggðamálum, sem nauðsynlegt er að rétta við.

Herra forseti. Hér fer fram umræða ágæt um byggðamál á landinu, þ.e. um störf Byggðastofnunar. Ýmislegt hefur auðvitað blandast inn í þessa umræðu sem eðlilegt er. Hún snýr almennt að atvinnumálum á landsbyggðinni og búsetuþróun. Vitanlega er hægt að velta þessu fyrir sér frá ýmsum hliðum en í meginatriðum má kannski segja að þau atvinnutækifæri sem orðið hafa til á landinu á undanförnum árum hafa flestöll gefist á suðvesturhorni landsins. Það er bara hinn kaldi veruleiki, því miður. Upplýsingar sem m.a. hafa verið unnar fyrir Byggðastofnun í ritinu Sjávarútvegur og landbúnaður, áhrif á búsetuþróun sýna mjög vel hvaða þróun hefur orðið á landinu að undanförnu, frá árunum 1996--2000 sem hér eru tekin fyrir. Störfum er að fjölga í opinberri starfsemi. Þeim hefur fjölgað um tæplega 1.400 á þessu árabili. Það er auðvitað vitað að langflest þessi störf verða til hér á suðvesturhorni landsins, einkum á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Síðan hefur störfum í ferðaþjónustu fjölgað svipað og einnig þeim störfum hefur fjölgað mest á suðvesturhorninu, þó ferðaþjónustan hafi vissulega verið að sækja í sig veðrið víða um land sem betur fer og vonandi mun hún eflast í náinni framtíð. Ýmis þjónusta hefur jafnframt verið að auka sinn hlut en hún hefur ekki aukist á landsbyggðinni. Hún hefur vaxið hér á suðvesturhorni landsins. Störfum í byggingariðnaði hefur verið að fjölga um 2.200 á þessu tímabili. Það er fyrst og fremst á suðvesturhorni landsins. Í nýlegu svari sem sem lagt var fram á Alþingi við fyrirspurn hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar, ef ég man rétt, um lánveitingar í húsnæðiskerfinu, sýndi samantektin að yfir 90% af lánum voru til íbúðabygginga á Stór-Reykjavíkursvæðinu og suðvesturhorninu. Því miður hafa í mörgum byggðum úti á landi ekki verið byggð hús árum saman. Þar hefur sú starfsemi auðvitað dregist saman og störfum í byggingariðnaði fækkað á landsbyggðinni. Hvar hefur iðnaður byggst upp fram að þessu? Hann hefur fyrst og fremst byggst upp á suðvesturhorni landsins. Hér hafa orðið til tæplega 2.700 störf á þessu árabili, frá 1996--2000. Í verslun hafa orðið til 2.800 störf. Þau hafa líka að langmestu leyti orðið til á suðvesturhorni landsins. Nýlegasta dæmið um það er Smáralindin. Störfum í fiskveiðum, landbúnaði og fiskiðnaði hefur hins vegar fækkað. Það eru þau störf sem landsbyggðin hefur byggt á að stórum hluta. Það er ekkert launungarmál að sjávarbyggðirnar urðu til, þar sem þær eru, vegna þess að þaðan er hægt að sækja sjó og afla fiskjar. En störfum við fiskveiðar hefur fækkað um 900 á þessu árabili. Það er einkum tvennt að mínu viti sem veldur því. Í fyrsta lagi er það svo að við, íslenska þjóðin, höfum ekki náð neinum árangri við að byggja upp hina almennu botnfiskstofna, engum árangri. Við erum búnir að vera með kvótastýrt fiskveiðistjórnarkerfi síðan 1984. Því var ætlað að byggja upp fiskstofnana og efla trausta atvinnu og byggð í landinu. Það er meginstoð í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Það er auðvitað ekki hægt að draga neina fjöður yfir það að þetta hefur ekki tekist. Afli okkar hefur farið minnkandi. Okkur hefur tekist að halda í horfinu varðandi uppsjávarstofnana, loðnu og síld. Við vorum að vísu lengi að byggja upp síldarstofninn eftir að hann hrundi á árunum 1960--1970 og stunduðum ekki síldveiðar hér við land úr íslenskum síldarstofni í fjölda ára. Nú síðari árin hefur leyfð veiði á síld verið 100--120 þúsund tonn þó að reyndin hafi verið sú á undanförnum vertíðum og horfur á þessari vertíð séu þannig að litlar líkur séu til þess að við veiðum það aflamagn hverju sem þar er nú um að kenna, hvort eitthvað er að gerast í síldarstofninum eða hann sé einfaldlega ekki eins stór og menn ætluðu. Ég skal ekkert um það segja. Einnig hafa lífsskilyrði í hafinu umhverfis Ísland breyst mjög á síðustu fimm árum þar sem sjór hefur verulega hlýnað og hegðun síldarinnar við landið hefur breyst. Þar af leiðandi hefur verið erfiðara að veiða uppsjávarfiska. En varðandi almennu botnfiskstegundirnar þá vantar okkur nokkur hundruð þúsund tonn, alla vega um 200 þúsund tonn í botnfiskveiðina svo að við séum að veiða þar eitthvað sambærilegt og við vorum að gera í hálfa öld áður en við settum á kvótakerfið. Það er auðvitað dapurlegt til þess að vita að sú verndun og uppbygging sem menn ætluðu að ná fram með stjórn fiskveiða hefur ekki tekist og það er eitt af stóru vandamálum landsbyggðarinnar þar sem sjávarbyggðirnar hafa að langmestum hluta lifað af því að veiða og vinna botnfiska, tegundir eins og þorsk, ýsu, ufsa, skarkola, karfa og fleiri. Þar hefur bæði aflinn dregist saman og síðan höfum við tekið upp fiskveiðistjórnarkerfi með framseljanlegum veiðiheimildum og það er ekkert launungarmál, það vita allir sem vilja vita að tilfærsla á aflaheimildum hefur valdið verulegri búseturöskun og verulegri tekjuminnkun á mörgum svæðum landsins. Hægt er að vitna til margra dæma þar en ég hygg að í því sambandi sé alveg nóg að vitna til Vestfjarða, þaðan sem stór hluti aflaheimilda í hinu almenna botnfiskveiðikerfi hefur farið og tilheyrandi störf á skipaflotanum og við úrvinnslu aflans hafa horfið sem því nemur. Þetta er allt til í skýrslum og búið að margvinna upp og sýna mönnum fram á og þarf ekki annað en fletta þeim og vitna í þær til þess að draga það fram. Það er líka staðreynd sem rétt er að draga fram að meðallaun við fiskveiðar hafa heldur dregist saman. Miðað við að meðaltal launa samtals á landinu 1988 væri 100, þá voru laun við fiskveiðar 190,1% en höfðu á 10 árum fram til 1988 lækkað úr 191% niður í 160% miðað við landsmeðaltal þannig að tekjurnar hafa verið að dragast saman og það er auðvitað bein afleiðing af því að við höfum verið að veiða minna, minni botnfiskafla. Síðan bætist það við að nú um stundir er það stefna stjórnvalda að setja alla smábáta landsins inn í kvótakerfið. Það þýðir eitt og sér að störfum muni enn fækka á landsbyggðinni og mun leiða til þess að byggðirnar veikjast enn frekar. Það eru líka til skýrslur um þá þróun svo ekki þurfa menn að vera að búa til neitt í þeim efnum. Dregið hefur verið fram í skýrslu sem unnin var af Byggðastofnun vegna áhrifa kvótasetningar og aukategunda hjá krókabátum á Vestfjörðum, að miðað við samdrátt í afla til vinnslu upp á 6.200 tonn af slægðum afla vegna kvótasetningar á ýsu, steinbít og ufsa má gera ráð fyrir að ársverkum í landvinnslu á Vestfjörðum fækki um 93 störf sé miðað við upplýsingar frá samtökum fiskvinnslustöðva. Ef teknar eru upplýsingar frá Landssambandi smábátaeigenda sem þeir hafa tekið saman um hvaða áhrif þetta hefði beint á útgerðina á þessu landsvæði, þá hafa þeir gert á því könnun og komast að þeirri niðurstöðu að störfum í smábátaútgerð á Vestfjörðum muni fækka um 160--200 vegna þessara sömu atriða, kvótasetningar á ýsu, steinbít og ufsa. Það er rétt að taka fram þegar farið er með þessar tölur að þær voru unnar upp miðað við þá stöðu að ekki hefði verið bætt inn í þá potta sem stjórnarmeirihlutinn hefur lagt fram á Alþingi og var að birtast hér í dag að bætt yrði í þá kvótapotta, þannig að sá samdráttur sem hér er lýst verður kannski ekki eins hrikalegur og hann er settur fram. En eftir sem áður er alveg ljóst að stjórnvöld í landinu standa fyrir stefnumótun gagnvart byggðum landsins sem rífur undan þeim kjölfestuna. Og maður hlýtur að spyrja á sama tíma og menn eru að baksast við að reka byggðastefnu með fögrum samþykktum Alþingis um hvernig beri að standa að því og hvað megi verða til þess að byggja upp byggðir landsins til framtíðar. Þar eru nefnd ýmis atriði eins og menntun, nýsköpun, fjarkennsla og ferðamannaiðnaður og ýmislegt fleira, allt gott um það að segja. En ég verð að segja alveg eins og er að ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin keyrir þessa stefnu fram varðandi smábátana þegar fyrirséð er hvaða áhrif það muni hafa á byggðir landsins. Mér er alveg fyrirmunað að skilja það hvers vegna menn eru að baksast við að koma einu og einu starfi út á land í hinum og þessum greinum, sem er allt út af fyrir sig alveg prýðilegt, en á sama tíma eru menn að rífa niður atvinnustarfsemi sem hefur skapað tugi og hundruð starfa í viðkomandi landshlutum. Þessi framkoma minnir mig mjög svo, hæstv. byggðamálaráðherra, á framkomu persónu sem var í sjónvarpinu fyrir nokkrum árum og var kölluð Ragnar Reykás, sem ýmist var að koma eða fara, var ýmist með eða móti. Ég verð að viðurkenna að mér sárnar að fólk skuli vinna á byggðum landsins með þeim hætti sem verið er að gera í dag og menn eigi síðan að hamast við það næstu tíu árin að reyna hugsanlega að hífa það upp sem verið er að taka af þeim í dag. Við getum auðvitað spurt okkur að því hvort tíðarfar t.d. hér á landi á þessu hausti hafi verið með þeim gæðum að smábátarnir hafi verið að ganga af fiskstofnunum dauðum, hvort það sé sérstök ástæða til að halda þeim í verulegu hafti umfram það sem náttúrufar býður upp á af og til. Það koma auðvitað ár þegar mönnum gengur vel en það koma líka því miður ár þegar mönnum gengur illa að fiska frá ströndinni á smærri skipum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. ræddi mjög um sjávarútvegsmál og fiskveiðistjórnun eins og oft áður  Þegar hv. þm. talar á þann hátt að stjórnvöld standi fyrir aðgerðum sem veiki byggðirnar með annarri hendinni og með hinni séu stjórnvöld að reyna að flytja störf út á land, þá held ég að hv. þm. verði að taka það með í reikninginn að þessi störf eru ekki að færast af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins í sambandi við fiskveiðar. Hann taldi upp margar greinar þar sem fjölgun á sér stað í störfum á höfuðborgarsvæðinu og það er sjálfsagt allt saman rétt en þetta held ég að hv. þm. hljóti að viðurkenna og taka með í reikninginn þegar hann hefur hér stór orð. Það er þannig með byggðamálin að í rauninni þurfum við að líta á þau tvíþætt. Við þurfum að huga að því að gera Ísland byggilegt og við þurfum líka að huga að því að gera landið allt byggilegt. Við getum ekki horft fram hjá því að það sem ég nefndi fyrr skiptir líka máli. Þetta hljóta öll ábyrg stjórnvöld að hafa í huga og reyna að hafa víðsýni til þess að huga að hvoru tveggja vegna þess að við vorum farin að missa fólk úr landi áður en þessi ríkisstjórn virkilega tók á málum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vitnaði óbeinum orðum að ég hygg til svokallaðs Valdimarsdóms um að það bæri að stýra fiskveiðum með kvótakerfi. Ég er algerlega ósammála ráðherranum um að Valdimarsdómurinn hafi skikkað það að stýra bæri fiskveiðum með kvótakerfi. Hann eingöngu sagði að það bæri ekki nauðsyn til þess úr því að menn væru með skömmtunarkerfi á hinum stærri skipum í gegnum kvótakerfi að meina mönnum aðgang að veiðileyfi. Þeir gætu sem sagt keypt skip en yrðu síðan að nálgast aflaheimildirnar eftir öðrum aðferðum. Um þetta liggja einnig fyrir samantektir af löglærðum mönnum, sennilega þeim sem stjórnvöld hafa oftast leitað til um ýmsa úrskurði eða skýrslur um hvernig eigi að skilja lög hér á landi, sem var unnið fyrir Landssamband smábátaeigenda, þar sem menn komust að allt annarri niðurstöðu en hæstv. ráðherra var að tjá hér. Þar segir skýrt að það sé ekkert sem meini mönnum að stýra fiskveiðum smábátaflotans með sóknarstýrðu kerfi. Enda gátu menn hæglega fært inn í sóknarstýrt kerfi smábátanna stýringar sem hefðu orðið til þess að draga úr afla á ákveðnum fisktegundum ef það var eini tilgangurinn. Um að störf færist ekki af landsbyggðinni til Reykjavíkur --- ég fæ ekki alveg skilið þau rök ráðherrans. Ég veit ekki annað en að sífellt sé verið að loka m.a. þjónustustofnunum úti á landi vegna þess að fækkað hefur þar og minni umsetning er. Það er verið að færa störf inn á Reykjavíkursvæðið. Ég veit ekki annað en öll störf í byggingariðnað hafi orðið til á Reykjavíkursvæðinu og lánveitingar til þess. Hvaða fyrirgreiðsla er það?

Hv. þm. var með útúrsnúninga að mér fannst í sambandi við orð mín um störf í sjávarútvegi. Þau hafa ekki verið að flytjast á höfuðborgarsvæði, það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Þau hafa hins vegar færst til á landsbyggðinni og ég geri mér fulla grein fyrir því að það veldur erfiðleikum, og það eru erfiðleikar sem þarf að taka á, en það er ekki þannig að stjórnvöld eigi að mínu mati að koma málum þannig fyrir að kvóti sé óhreyfanlegur frá einum stað til annars. Við getum ekki horft fram hjá því að um ákveðna markaðshugsun er að ræða og markaðskerfi í sjávarútveginum og það hefur þær afleiðingar að heimildir færast til. En þá þarf líka að hafa úrræði fyrir þá staði þar sem fiskveiðar hafa dregist mjög saman. Í tillögunum sem liggja fyrir hjá meiri hluta þeirrar nefndar sem var að störfum á vegum sjútvrh. eru svo sannarlega tillögur í þá átt að það verði gert. Ég skal viðurkenna --- og hv. þm. skildi það rétt --- að ég var að tala um Valdimarsdóminn. Hann getur verið ósáttur við þann dóm en ég fullyrði að hann þýðir það sem hv. þm. sagði, að stjórna beri fiskveiðum með kvótakerfi. Það eru til álit sem segja annað en ég segi: Þau álit sem styrkja það og taka undir að þetta sé niðurstaða dómsins eru þau álit sem ég tek mark á.

Herra forseti. Mér er alveg sama hvað það er sem hæstv. ráðherra vill endilega taka mark á. Það er hennar skoðun og ég ætla ekki að gera neitt lítið úr því að hún hafi þá skoðun og þá trú. Það hafa allir leyfi til þess að hafa sína trú. Ef ráðherrann trúir því að Hæstiréttur í þessu landi hafi sagt það með Valdimarsdómnum að hér á landi yrði framvegis eingöngu að stjórna fiskveiðum með kvótakerfi er það alveg ný trú fyrir mér. Ég hef ekki heyrt þessa útleggingu af Valdimarsdómnum áður. Hún kemur á óvart. Hæstv. ráðherra sagði einnig að kvóti væri hreyfanlegur og að hann yrði að fá að vera hreyfanlegur. Þá vil ég spyrja: Í byggð á norðausturhorni landsins er fiskur sem veiddur er úti fyrir ströndinni almennt 2--2 1 / 2 kíló og verðleggst í samræmi við það og fiskur við suðvesturhornið er 5 kíló en ef kvótinn á að vera hreyfanlegur og framseljanlegur, hvernig ætlar ráðherrann þá að tryggja að í framtíðinni verði yfirleitt veiddur fiskur á norðausturhorni landsins þegar leigukerfið býður upp á að það kostar 150 kr. að leigja hvert einasta kíló af óveiddum fiski, sama hvort hann er 2 kíló, 3 kíló eða 6 kíló? Hvernig ætla menn að útfæra það? Hún sagðist hafa sagt hér áðan að það yrði að finna úrræði til þess. Ég vil fá svör við því hvaða úrræði það eiga að vera. Þau svör sem hingað til hafa komið duga ekki.

Hæstv. forseti. Í máli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar kom fram að sjávarútvegur skiptir alveg gífurlega miklu máli á landsbyggðinni og um það erum við hjartanlega sammála. Hann skiptir gífurlega miklu máli. Það sem kom mér á óvart var afstaða hans til annarra atvinnugreina og þess sem ríkisvaldið er að vinna að til að byggja upp aðrar atvinnugreinar á landsbyggðinni. Í máli manna hefur komið fram að einhæfni atvinnulífsins er hvað mesti hvatinn að flutningum fólks af landsbyggðinni og það þýðir auðvitað að við verðum að vinna að meiri fjölbreytni. Það hefur svo sannarlega verið gert og kemur margt þar inn í sem menn hafa verið að vinna að, bæði ríkisvaldið, einstök ráðuneyti, Byggðastofnun með stefnu sinni og lánastarfsemi og svo vil ég einnig draga fram þátt atvinnuþróunarfélaganna. Ég tel að eitt af því merkilegra sem hefur verið að gerast á undanförnum árum í byggðamálum sé uppbygging atvinnuþróunarfélaganna og ég er alveg viss um að hv. þm. þekkir frá Vestfjörðum að þau skipta gífurlega miklu máli í uppbyggingu atvinnulífs. Þar hefur safnast saman mikill þekkingarbrunnur sem er atvinnulífi á landsbyggðinni til stuðnings. Þar vinnur reyndar her sérfræðinga með háskólamenntun sem skiptir máli fyrir alla þá atvinnustarfsemi sem á sér stað og hefur sýnt sig að vera mikið afl í því að vinna að nýjum atvinnutækifærum á landsbyggðinni.

Herra forseti. Ég held að það sé alrangt sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði áðan um að ég hefði tjáð neikvæða afstöðu til annarra atvinnugreina. Það sagði ég alls ekki. Ég sagði einfaldlega að mér fyndist það skrýtið, og einkennileg afstaða þegar stjórnvöld væru að reyna að bæta atvinnuástand úti á landsbyggðinni með því að færa þangað eitt og eitt starf á sama tíma og fimm og tíu störf töpuðust í sjávarútvegi. Ég átti við það. Ég var búinn að segja áður að það væri allt gott að segja um þau störf sem fjölgaði um í ferðaþjónustu, og atvinnuþróun og nýsköpun væri af hinu góða. Það er hins vegar öfugsnúið að taka fyrst tíu störf og leggja svo eitt til. Það er það sem við stöndum frammi fyrir á Vestfjörðum. Það er verið að taka frá okkur tug starfa ofan á þau sem fyrr voru farin, og síðan eigum við e.t.v. að fá eitt og eitt starf í einhverju öðru. Ég bendi á að reynt var að setja á stofn fjarvinnslustöðvar á Vestfjörðum. Það hefði mátt takast betur en gerði. En það er ekki saman að jafna einu starfi í sjávarútvegi og margfeldisáhrifunum af því og einu starfi í fjarvinnsluverkefnum. Margfeldisáhrifin í kringum fiskveiðarnar og sjávarútveginn eru svo miklu meiri en af hinu starfinu þó að gott sé.

Hæstv. forseti. Við getum verið alveg hjartanlega sammála um að hvert eitt starf skiptir gífurlega miklu máli. Það er ekki þannig að einungis eitt og eitt starf hafi verið reytt til í landinu. Það er verið að vinna að öflugu þróunarstarfi. Varðandi breytingarnar í sjávarútvegi að undanförnu hefur fækkað í atvinnugreininni í heild og auðvitað kemur það niður bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum og hvar sem er á landinu. Það hafa orðið gífurlega miklar tæknibreytingar í sjávarútveginum og miklar hagræðingar. Það leitar allt hagræðis í þessari grein eins og öðrum. Að sjálfsögðu fylgir með að um leið og tækniframfarir verða í sjávarútvegi fækkar þar störfum. Það kallar aftur á móti á að uppbygging verður að verða á öðrum sviðum og að því hefur verið unnið. Mér finnst skipta miklu máli að hér komi fram að vinnan er í gangi og ég dró sérstaklega fram hlut atvinnuþróunarfélaganna. Ég tel skipta gífurlega miklu máli að áfram verði haldið að vinna að því þróunarstarfi sem hefur verið unnið heima í héraði af því fólki sem þekkir til, af sérfræðingum sem eru vel menntaðir og hafa byggt upp mikinn þekkingarbrunn til þess að starfa að atvinnuþróunarmálum. Það er það sem skiptir máli og hefur margoft komið fram í allri þeirri skýrslugerð sem við höfum unnið að í þessum málaflokki að það er fjölbreytnin í atvinnulífinu sem skiptir máli.

Herra forseti. Það er afar gott að vinna mikið af skýrslum. Það er fínt mál að halda áfram að safna skýrslum og búa til mikið af skýrslum um mikla þekkingu og mikla framtíð. Ég vil hins vegar beina þessari spurningu til hv. þm. af því að hún getur komið hér upp og rætt málin: Hvað hefur störfum fjölgað mikið í hennar kjördæmi, á Austfjörðum, beinlínis fyrir tilstuðlan atvinnuþróunarfélaganna? Hvað eru þau störf mörg í hlutfalli við þau störf sem hafa verið að tapast í sjávarútveginum? Það þýðir ekki að draga fjöður yfir það að við erum, Vestfirðingarnir, að missa frá okkur tæplega 100 störf í fiskvinnslu og 200 störf við fiskveiðar. Ég vil a.m.k. krefjast þess af stjórnvöldum sem þá stefnuna reka að þau sýni okkur fram á hvað á að koma í staðinn. Það er ekki hægt að setja fólk bara á guð og gaddinn og tala svo um að það sé mjög fínt að búa til skýrslu. Menn mega alveg búa til skýrslur. Þær verða bara að skila einhverju. Ég fer fram á það við hv. þm. að hún segi okkur af því úr sínu kjördæmi hve mörg störf hafa orðið til á Austfjörðum með stuðningi atvinnuþróunarfélagsins. Ég tel mig vita að það hafi verið unnin ágætisstörf þar eins og á Vestfjörðum. Það vantar bara svo mikið sem á að koma í staðinn fyrir það sem er að gerast í sjávarútvegi. Það er það sem er að. Ég skora á þingmanninn að koma upp, af því að hún getur komið aftur upp, og halda ræðu.

Herra forseti. Hér hefur farið fram ágæt umræða um byggðamál og skýrslu Byggðastofnunar og heyra má að umræðan heldur áfram fjörlega víða í salnum og er ekki nema gott eitt um það að segja. Það undirstrikar auðvitað að mönnum er þetta mikið hjartans mál, mörgum hverjum, enda snertir þróun byggðar alla sem búa á viðkomandi stað. Menn vilja eðlilega gjarnan hafa áhrif á þróunina því að við búum við það að fjölgun hefur fyrst og fremst verið á einu landsvæðinu en fækkun á öðrum. Ég vek fyrst athygli á því sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni í ágætri ræðu hans. Hann var almennt séð andvígur sértækum aðgerðum í byggðamálum. Það er út af fyrir sig ekki ný skoðun og hefur þekkst bæði hérlendis og erlendis að stjórnvöld eigi ekki að beita sértækum aðgerðum eftir landsvæðum heldur einungis miða við almennar stjórnvaldsaðgerðir. Reynslan er hins vegar sú hjá mörgum þjóðum sem hafa gert upp þróunina hjá sér í ljósi þess að beita einvörðungu almennum aðgerðum að árangur hefur ekki verið sem skyldi. Fjármagnið sem varið hefur verið til málaflokksins hefur ekki nýst eins og ætlast var til og stjórnvöld hafa tekið upp sértækar áherslur. Frægasta dæmið um þetta er Bretland þar sem sjálf járnfrúin, Margrét Thatcher, lagði niður almennt kerfi í byggðastefnu sinni og tók upp kerfi sértækra aðgerða. Ég hef dálítið gaman af því, herra forseti, að Margrét Thatcher, hin mikla íhaldskona, skuli vera stuðningsmaður sértækra aðgerða, en hv. þm. Jón Bjarnason, hinn knái vinstri maður, skuli vera andvígur sértækum aðgerðum. Það verður gaman að heyra frá hv. þm. síðar í umræðunni útskýra muninn á þessu. Ég hefði haldið að hv. þm. gæti fallist á það sem Margrét Thatcher féllst á að lokum í ljósi reynslunnar, að sértækar aðgerðir skila meiri árangri en almennar aðgerðir. Ég vek í öðru lagi athygli á því sem fram kemur í stefnu og þingsályktun Alþingis um stefnu í byggðamálum. Fram hefur komið gagnrýni á Byggðastofnun fyrir að biðja um skýrslur og nýverið kom fram gagnrýni á stjórnarformann stofnunarinnar fyrir að hafa beitt sér fyrir að gerð yrði úttekt á áhrifum tiltekinna laga í sjávarútvegi. Í þessari stefnu Alþingis í byggðamálum segir, með leyfi forseta, í 16. tölul.: ,,Byggðastofnun meti reglulega áhrif lagasetningar, fjárlagagerðar og einstakra stjórnvaldsaðgerða á byggðaþróun í landinu.`` Það er einfaldlega skylda stofnunarinnar að fylgjast með eftir föngum þeim áhrifum sem einstök lög koma til með að hafa eða geta haft á byggðaþróun. Lög um breytingar á stjórn fiskveiða hafa augljóslega mikil áhrif á landsvæðum þar sem sjávarútvegurinn er þungamiðjan í atvinnuvegi. Það er ekkert óeðlilegt við að óskað hafi verið eftir athugun á því hvaða áhrif mætti ætla að umrædd lagabreyting hefði og mönnum væri ljóst hver áhrifin væru að bestu manna yfirsýn. Ég vek einnig athygli á því sem fram kemur í skýrslunni sem hér liggur frammi til umræðu jafnhliða ársreikningi Byggðastofnunar, í formála stjórnar Byggðastofnunar, með leyfi forseta: ,,Öflugra höfuðborgarsvæði leiðir til sterkari búsetu á Íslandi, en með sama hætti verður landið í heild öflugra ef byggð á landsbyggðinni styrkist frá því sem nú er og veikara ef dregur úr styrk landsbyggðarinnar``. Stjórnin leggur áherslu á að almenn stefna stjórnvalda hljóti að vera vera í þá átt að landið sem heild sé sem öflugast í samanburði við erlend lönd þannig að við getum búið fólki sem best lífksjör á Íslandi, hvort heldur það er á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar. En almennur skilningur á orðinu ,,byggðastefna`` er hins vegar ekki þessi. Hann er fólginn í því að menn álíta að munur sé á aðgerðum stjórnvalda eða áhrifum eftir landsvæðum og því sé rétt að reyna að draga úr þeim mun með opinberri tilstuðlan. Það held ég að sé í fullu gildi og stjórnvöld eigi á hverjum tíma að beita sér fyrir því með tilstuðlan stofnunar eins og Byggðastofnunar en jafnframt með almennum lagasetningum eins og um jöfnun á orkukostnaði sem er auðvitað almenn lagasetning en með sértækum áhrifum. Það mál var unnið algerlega innan Byggðastofnunar og að frumkvæði stjórnar stofnunarinnar á sínum tíma. Dregnar voru fram upplýsingar um mismuninn í kostnaði við rafkyndingu eftir landsvæðum og mótaðar tillögur um það efni, sem síðan skiluðu sér í þingsályktun um stefnu Alþingis í byggðamálum og var hrint í framkvæmd í gegnum fjárlög. Stofnunin getur líka haft áhrif með þessum hætti eins og dæmin sanna. Stofnuninni er fyrst og fremst ætlað að beita sér á lánasviðinu. Þar er styrkur hennar mestur. Henni er ætlað að nota lánveitingar til að styðja við bakið á atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni og draga þannig úr mun sem kann að vera á að byggja upp atvinnu þar og á öðrum svæðum landsins, eins og höfuðborgarsvæðinu. Undanfarin ár hefur mjög greinilega komið fram að viðskiptabankarnir hafa haldið að sér höndum í lánveitingum til atvinnureksturs á landsbyggðinni og einkanlega til fjárfestinga. Það hefur því verið tilfinnanlegt fyrir þá sem standa í atvinnurekstri á landsbyggðinni hversu dýrt lánsfjármagnið er í fyrsta lagi og í öðru lagi af hve skornum skammti það hefur verið. Þar hafa oft og tíðum skipt sköpum lánveitingar Byggðastofnunar sem fyrst og seinast er ætlað að standa undir hluta af fjárfestingum. Með þeim hætti hefur stofnunin mest afl til að beita sér til jöfnunar aðstæðna eftir landshlutum. En af því að lánastarfsemi Byggðastofnunar hefur oft legið undir mikilli gagnrýni, sérstaklega hjá aðilum sem horfa á málið af höfuðborgarsvæðinu og finnst þau mál óeðlileg, þá vil ég fara nokkrum orðum um lánastarfsemina þannig að fram komi staðreyndir í því máli í samanburði við aðra tilstuðlan opinberra aðila á sambærilegu sviði, bæði á lánasviði og fjárfestingarsviði. Byggðastofnun lánar fé á lægstu vöxtum sem flestir eiga að kost á að fá, þ.e. 7,7% vöxtum. Fá fyrirtæki á Íslandi geta í almenna bankakerfinu fengið lægri vexti. Í þessu er fólginn mikill stuðningur fyrir fyrirtæki, að þurfa ekki að borga hærri vexti en 7,7% í umhverfi sem getur verið allt upp í 15--20%. Hin hliðin á sama pening er að ef maður ber saman þessi lánakjör við útlönd þá eru þessir vextir hreinir okurvextir. Fyrirtækjum á Íslandi þykja þessi kjör góð en kjörin þættu með afbrigðum vond í Evrópulöndum því að þetta væru svo dýr lán. Það er önnur saga. Stofnunin rekur lánastarfsemi sína með vaxtamun sem ekki er nema rétt um 2%. Fáar lánastofnanir á Íslandi ef nokkrar láta sér duga minni vaxtamun en þar um ræðir. Engu að síður hefur stofnuninni tekist vel flest árin að reka lánastarfsemi sína þannig að hún hafi staðið undir sér. Hagnaðurinn af þessari lánastarfsemi hefur staðið undir venjubundnum afskriftum, útlánatöpum og hlut í rekstri stofnunarinnar. Síðasta ár var að vísu afbrigðilegt eins og sjá má í ársreikningi stofnunarinnar, þar sem fram kemur að fært var í afskriftareikning um 590 millj. kr. eða 300 millj. kr. umfram það sem var árið áður. Ef við notum það sem að jafnaði hefur farið í afskriftareikning á útlánum, sem er um 11%, þá vil ég leyfa mér að segja að útlánastarfsemi stofnunarinnar hafi staðið fyllilega undir sér og ríkið hafi ekki þurft að leggja til fé. Það hlýtur að teljast mjög merkilegur árangur hjá einni útlánastofnun að hafa einna lægstu útlánavexti á landinu, einna minnstan vaxtamun og samt reka þennan þátt í starfsemi sinni að jafnaði með afgangi þannig að hann standi undir sér. Það er ekkert voðalega mikil áhætta sem stofnunin má taka, að vera ekki með meira en 11% áhættu að meðaltali á lánveitingum sínum þegar horft er til þess að stofnunin á fyrst og fremst að beita sér í atvinnuuppbyggingu. Við skulum líta á nokkra aðra sjóði sem eru líka opinberir sjóðir og eru til þess að beita í atvinnuuppbyggingu. Ef við tökum fyrst eignarhaldsfélögin, áður en ég fer yfir í sjóði utan Byggðastofnunar sem Byggðastofnun fer með, þá eru þau fremur félög til þess að ávaxta fé en standa undir áhættu í atvinnuuppbyggingu. Hlutafé Byggðastofnunar í eignarhaldsfélögum er metið að meðaltali á 90% af nafnverði sem þýðir að áhættan í þeim er ekki talin vera meiri en 10% að meðaltali. Það er vegna þess að krafa er gerð um mjög háa arðsemi á þeim verkefnum sem eignarfélögin leggja fé í og mikla dreifingu útlána. Byggðastofnun, bæði með lánasviði sínu og eignarhaldsfélagssviði, starfar á þeim grundvelli að um mjög litla útlánaáhættu er að ræða. Berum þetta saman við Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem fyrst og fremst beitir sér í atvinnuuppbyggingu með kaupum á hlutafé. Í nýsamþykktum fjárlögum er ætlað að hlutafjársjóðurinn kaupi hlutafé á næsta ári fyrir 700 millj. kr. Það er gert ráð fyrir því í áætlunum sjóðsins að leggja inn á afskriftareiknng um 300 millj. kr. á móti þessum 700 millj. Að meðaltali mun Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins starfa með um 40% áhættu eða fjórum sinnum meiri áhættu en Byggðastofnun gerir á útlánasviði eða hlutafjársviðinu. Ég er ekki að gagnrýna þessa áætlun Nýsköpunarsjóðsins vegna þess að það að byggja upp atvinnulíf með nýsköpun er áhættusamt. Það er óhjákvæmilegt að það verði mikið tap á því sviði. Þess vegna eru þessar tölur svona hjá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins. En hann starfar ekki bara á landsbyggðinni heldur líka á höfuðborgarsvæðinu. Megnið af fé hans fer í að reyna að efla atvinnulíf á höfuðborgarsvæðinu með þetta mikilli áhættu. Ríkisbankarnir, bæði Búnaðarbankinn og Landsbankinn, eru með sérstök fjárfestingarfélög sem þeir nota til þess að kaupa hlutafé upp í vænlegum fyrirtækjum eða verkefnum og til að græða á því. Það hefur komið fram fyrr í umræðunni að Landsbankinn keypti hlutafé í Íslandssíma fyrir 1 milljarð kr. fyrr á þessu ári. Gengið hefur fallið um 3 / 4 síðan það var þannig að ef bankinn ætti að færa út tap sitt á þessari fjárfestingu í dag mundi hann færa um 750 millj. á afskriftareikning. Fjárfestingarbanki atvinnulífsins, meðan hann var ríkisbanki, Búnaðarbankinn og Landsbankinn, keyptu í deCode fyrir 6 milljarða kr. á gengi sem er miklu hærra en gengið í dag. Ef þessir bankar ættu að færa út tap sitt núna í dag næmi það mjög háum fjárhæðum, miklu hærri fjárhæðum en Byggðastofnun hefur úr að spila. En allt eru þetta að mörgu leyti eðlilegir hlutir vegna þess að nýsköpun í atvinnulífi er áhættuverkefni sem þýðir að menn verða að gera ráð fyrir að tapa peningum. Ég held að þrátt fyrir allt hafi Byggðastofnun tekist mjög vel til í starfsemi sinni með ótrúlega lítilli áhættu. Ég vil leyfa mér að halda því fram að í gegnum árin hafi henni tekist afbragðsvel að fara með það fé sem ríkið hefur lagt stofnuninni til.

Herra forseti. Í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar ræddi hann um altækar og sértækar aðgerðir. Ég held að við hljótum að vera sammála um að því færri sértækar aðgerðir sem þarf að grípa til, því árangursríkara er það. Í raun er frekar erfitt ef sértækar aðgerðir sem gripið er til stangast í öllum meginatriðum á við hina almennu stefnu ríkisstjórnarinnar eða stjórnvalda. Þá eru sértækar aðgerðir til lítils. Megináherslu ber náttúrlega að leggja á hina almennu stefnu ríkisins og Alþingis í atvinnu-, búsetu- og velferðarmálum hvar sem er í landinu og það sé undantekningaratriði ef grípa þarf til sértækra aðgerða því að sértækar aðgerðir eru yfirleitt til þess að rétta kúrs á einhverju sem miður hefur farið eða styrkja og hjálpa til. Því miður er það stefna ríkisstjórnarinnar sjálfrar á Alþingi sem er byggðinni fjandsamlegust eins og hv. þm. kom að þegar hann fjallaði um fiskveiðistefnuna. En mig langar til að spyrja hv. þm.: Er hann þeirrar skoðunar að Byggðastofnun eigi að verða stór banki, stór lánastofnun sem reki útibú vítt um land og taki að sér hlutverkið sem viðskiptabankarnir höfðu áður, þ.e. að þjóna atvinnulífinu vítt og breitt um landið, í ljósi þess sem hv. þm. benti á að viðskiptabankarnir gerðu ekki?

Herra forseti. Fyrst um altækar, sértækar og almennar aðgerðir. Í Bretlandi væri t.d. almenn aðgerð að segja að fyrirtæki ætti rétt á styrk að uppfylltum einhverjum tilteknum skilyrðum. Sértækt væri það ef skilyrði fyrir því að fá styrkinn væru nákvæmari eins og á hvaða stað fyrirtækið væri eða í hvað atvinnugrein o.s.frv. Bretarnir ráku sig á það að þessi almennu skilyrði gerðu það að verkum að fyrirtækin sóttu sér styrki en án þess að hugmyndirnar skiluðu sér beinlínis í þeirri atvinnuuppbyggingu sem átti að leiða af styrkveitingunni. Því var gripið til sértækra skilmála í þessum efnum. Það er til ágætur litteratúr um þetta sem Stefán Ólafsson prófessor við Háskóla Íslands hefur tekið saman og ég get útvegað þingmanninum við tækifæri ef hann óskar eftir. Varðandi spurningu þingmannsins um bankana --- ég er ekki mjög fylgjandi því að Byggðastofnun fari yfir í almenn viðskiptalán. Ég tel að aðstæður ættu almennt að vera þannig að þeirra væri ekki þörf. Byggðastofnun þarf að hafa afl til að geta beitt sér á því sviði þegar þörf krefur og þær aðstæður geta komið upp af og til. Ég held hins vegar að stofnunin eigi að vera mjög öflug, bæði á útlánasviði og hlutafjárkaupasviði og á sérfræðingasviði. Ég er mjög skotinn í þeim hugmyndum að sameina Byggðastofnun og Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Ég teldi að út úr þeirri sameiningu fengist mjög sterk stofnun sem hefði mikla útlánagetu, gæti beitt sér í stofnlánsfjárveitingum og hefði möguleika bæði á lánasviði og í því að kaupa hlutafé, gæti látið það spila saman og haft yfir að ráða starfsliði sem væri mjög hæft á þessu sviði.

Herra forseti. Varðandi það að Byggðastofnun og Nýsköpunarsjóður gengju í eina sæng --- hv. þm. rakti það í ræðu sinni hvernig Nýsköpunarsjóður nær ekki að virka vegna þess að hann gerir svo háa arðsemiskröfu að hann situr nánast uppi með fjármagnið.

Nei, það var eignarsjóður.

Já, bæði eignarsjóðir og líka Nýsköpunarsjóður sem gerir ekki síður háa arðsemiskröfu. Ég vara við því. En það sem mig langar til að spyrja hv. þm. --- ég er sammála honum um að sértækar aðgerðir geta verið nauðsynlegar en þær eiga ekki að vera meginpólitíkin í byggðamálum. Það er af og frá. Hvað finnst hv. þm. um þá aðferð eins og hér er í uppsiglingu að við hækkum innritunargjöld, við hækkum skólagjöld sem bitna, eins og ég hef áður bent á, langharðast á nemendum utan af landi sem eru að sækja iðnnám og starfsnám en síðan er gripið til einhverra sértækra aðgerða með því að hækka dreifbýlisstyrk eða eitthvað slíkt? Finnst honum þetta vera rétt pólitík? Væri ekki miklu nær að ríkið ábyrgðist þetta nám með fullri reisn, bæði fyrir fólk sem býr úti á landi og hér, til að sækja það í staðinn fyrir að leggja fyrst á skattana og gjöldin og reyna síðan að klóra í bakkann fyrir einhverja með sértækum aðgerðum. Mér finnst þetta einmitt vera sláandi fyrir það hvernig byggðastefna og byggðasjónarmið togast á og standa frammi fyrir beinum stjórnvaldsaðgerðum og beinni pólitík sem er ósamræmanlegt hvað þetta varðar. Ég tel einmitt að skattarnir núna á námsmenn sem leggjast harðast á dreifbýlisnemendur séu eins konar dæmi um það hvernig ekki eigi að reka byggðapólitík.

Herra forseti. Því er blandað saman sem hv. þm. talaði um, bæði almennum ákvörðunum og síðan sértækum almennum ákvörðunum um hvað menn eigi að greiða fyrir tiltekna þjónustu eða skólavist og annað slíkt. Síðan höfum við verið að leitast við að jafna lífskjör með því að finna út hver munurinn er á tilteknum kostnaðarliðum. Í gildandi stefnu í byggðamálum kemur einmitt fram mikil áhersla á jöfnun lífskjara með því að reyna að afmarka ákveðna þætti eins og námskostnað og orkukostnað. Ég held að það sé tiltölulega góð sátt um þessa leið í þjóðfélaginu og við eigum að reyna að halda áfram á þessu sviði og jafna aðstæður manna með þessum hætti eftir því sem við höfum tök á og ástæða er til hverju sinni. Ég er almennt ekki mikill stuðningsmaður skólagjalda eða talsmaður fyrir miklu í þeim efnum. Ég held samt að við getum ekki litið fram hjá því að hlutirnir breytast í tímans rás og á síðustu áratugum hefur orðið nokkuð mikil breyting á lífskjörum þjóðarinnar og efnahag og þeim fjárreiðum sem menn hafa handa á milli hverju sinni. Ég sé að ungt fólk í dag hefur úr miklu meiri peningum að spila heldur en þegar ég var ungur. Einkaneysla hefur aukist verulega mikið og í slíku ljósi hljótum við alltaf að skoða ákvarðanir okkar.