Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta er hið sama og afgreitt var frá þinginu í fyrra. Það er óbreytt að öðru en því, að í kaflanum: „Ákvæði um stundarsakir“, er breytt ártölum, 1916 sett í stað 1915, og í 86. gr. er ákveðið, að lögin öðlist gildi „samtímis og þau eru birt í Stjórnartíðindunum“, í stað þess, að í frv. í fyrra áttu þau að öðlast gildi „samtímis nýju stjórnarskipunarlögunum“. Báðar þessar breytingar virðast sjálfsagðar. Nefndin hefir íhugað frv. allvandlega og lítið fundið athugavert. Engar brtt. hafa enn komið fram frá öðrum, og enginn bent nefndinni á breytingar, svo líkur eru til, að hv. deild þyki frv. gott og það fái góðan byr. Brtill. nefndarinnar eru að eins 8, og skráðar á þgskj. 81. 1. og 2. brtt. eru að eins orðabreytingar. 3. brtt. er breyting á orðaröð að eins. 4. brtt. fer fram á, að í stað þess að ákveða hlutkestisseðla „jafnstóra“, skuli ákveða þá „sams konar“. Þetta er nákvæmara, því jafnstórir seðlar geta verið misþykkir, missnarpir eða mismjúkir og jafnvel mislaga. En sams konar seðlar verða að vera að öllu eins, og til þess er auðvitað ætlast, svo að ekki þekkist þeir sundur af þeim, sem dregur. 5. brtt. er efnisbreyting. Í frv. er gjört ráð fyrir, að landskjörstjórnin sendi sýslumönnum og bæjarfógetum jafnmarga kjörseðla og kjósendur eru í lögsagnarumdæmi hvers þeirra og 10% fram yfir. En svo á hann að senda kjörstjórnum jafn marga kjörseðla og kjósendur eru í hverju umdæmi þeirra og 10% fram yfir. Þetta getur hann naumast, nema hann fái sjálfur meira en l00% fram yfir kjósendatölu í lögsagnarumdæminu. Þessu til sönnunar vil jeg benda á dæmi úr skýrslum Hagstofunnar um síðustu Alþingiskosningar. Í Selvogshreppi í Árnessýslu eru t. d. 14 kjósendur. Til þess að fullnægja lögunum, hefði sýslumaðurinn orðið að senda þangað 16 kjörseðla. Ef hann hefði ekki sent nema 15, þá hefði hann slept 10% af þeim 4 seðlum, sem átti að senda fram yfir 10 og þá voru ekki send 10% fram yfir kjósendatölu. Í Ölveshreppi voru 70 kjósendur. Þangað var því hæfilegt að senda 77 seðla, og stóð heima. Í Grafningshreppi voru 13 kjósendur. Þangað varð því að senda 16 seðla. Í Þingvallahreppi varð að senda 18 kjósendum 20 seðla, o. s. frv. Ef talið er saman í þessum hreppum, eru kjósendur samtals 115. Setjum svarað sýslumaður hefði fengið handa þeim 115+12 seðla, eða 127 seðla, þá hefði hann fengið l0% fram yfir kjósendatöluna í þessum hreppum. En samkvæmt því, sem jeg hefi sagt, hefði hann orðið að senda þeim 15+77+16+20=128 seðla, og vantar því einn. Sje talið í öllum hreppum Árnessýslu. á þennan hátt, hefði vantað þar alls 8 seðla. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu hefði vantað 7 seðla, og Rangárvallasýslu 5. Svipað yrði annarsstaðar. Til þess að bæta úr þessu, leggur nefndin til, að sýslumönnum og bæjarfógetum verði send 12% fram yfir og ætti þá að vera orðið nóg. 6. og 7. brtt. eru að eins orðabreytingar, og 8. brtt. er að eins viðbót til skýringar. Nefndin hefir ekki fundið ástæðu til, að gera frekari breytingar á frv., og þar sem henni finst þetta vera svo lítilvægt og líkindin mikil fyrir því, að brtt. verði samþ., þá óskar hún þess, að þær verði ekki bornar undið atkvæði við þessa umræðu. Það mundi spara landinu um 200 kr., því ella þyrfti að prenta alt frv. upp aftur, með áorðnum breytingum. Nefndin leyfir sjer því að æskja þess, að hæstv. forseti beri þær ekki upp fyrr en við 3. umr., og mun taka þær aftur, . ef rjett þykir.



Jeg vil leyfa mjer að skjóta því nefndarinnar, hvort eigi mundi rjettast að fella burtu eða breyta viðbótinni við frv., - „ákvæði um stundarsakir“. Því ákvæði var upphaflega bætt við, til þess að trygt væri, að kosningar færu fram áður reglulegt Alþingi kæmi saman 1915. En nú virðist það óþarft, með því að ekki er ástæða til þess að búast við, að Alþingi komi saman næsta sumar. Og um það eru allir vona jeg sammála, að ekki sje heppilegt að halda þessar fyrstu landskosningar um hávetur. Jeg vildi að eins leyfa mjer að biðja hv. nefnd að athuga þetta, þar sem nú stendur öðru vísi á, heldur en þegar ákvæðið varð til í fyrstu.



Nefndin hefir íhugað þetta atriði, og varð það ofan á hjá meiri hluta hennar, að heppilegast væri að ákvæðið stæði óbreytt. Meiri hlutinn leit svo á, að það gæti reynst meira en bagalegt, ef landið væri lengi þingmannalaust á þessum styrjaldartíma, því að nú geta á hverri stundu orðið þeir atburðir, að kalla verði saman þing. Annars er jeg fyllilega sammála hv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.) um það, að það er mjög óheppilegt að halda landskosningarnar í marsmánuði. Bæirnir og kauptúnin munu ráða fullmiklu um þær kosningar, þótt kosningatíminn hjálpi þeim ekki líka. Jeg fyrir mitt leyti gæti því vel fallist á till. hv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.), að fella ákvæðið burtu, því að jeg býst ekki við, að nein hætta mundi stafa af því, þótt landið væri þingmannalaust um nokkurn tíma. Og að minsta kosti gæti þá hættu að borið alveg eins fyrir 1.–10. júní 1916, eins og eftir þá daga.

ár. Fjárhagurinn er fjöregg þjóðarinnar, en hver getur ábyrgst, að vjer lendum eigi í þeim kröggum á næsta vetri, að stjórnin neyðist til að kalla saman aukaþing? En hvernig á að kalla saman þing, ef rjettkjörnir þingmenn eru ekki til? Menn kunna að svara, að hægt væri að kalla saman það þing, sem nú er í sessi. En jeg vil spyrja : Er hægt að teygja lögin svo? Hvað mun þjóðin hugsa, ef þingmenn taka upp á því, að teygja umboðstíma sinn svo langt fram úr rjettu hófi? Jeg er hræddur um, að það mundi eigi mælast vel fyrir, og hygg jeg því ráðlegast að láta bráðabirgðaákvæðið haldast eins og það er nú.