Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 396 fsp. til hæstv. utanrrh. um atvinnumál á Keflavíkurflugvelli, svo hljóðandi: „Hve margir útlendingar vinna nú við verkamanna-, iðnaðar- og skrifstofustörf á vegum bandaríska hersins og annarra aðila á Keflavíkurflugvelli? Hver var fjöldi þessa starfsfólks í febr. 1978? 2. Hve margir útlendingar á vegum bandaríska hersins búa nú utan Keflavíkurflugvallar? 3. Er fyrirhugað að fjöldi útlendinga við störf á Keflavíkurflugvelli fari vaxandi á þessu ári? 4. Hve mörgum Íslendingum hefur verið sagt upp störfum á Keflavíkurflugvelli frá 1. sept. á síðasta ári?“ Tilefni fsp. þessara eru umr. um atvinnumál á Keflavíkurflugvelli og uppsagnir íslensks verkafólks á Keflavíkurflugvelli þegar þessi fsp. var fram borin. Það er alllangur tími síðan fsp. kom fram á þingi, en vegna ýmissa ástæðna verður henni ekki svarað fyrr en nú. Það hlýtur að vera nauðsynlegt á hverjum tíma að Alþ. fái tækifæri til þess að fylgjast með þróun atvinnumála á Keflavíkurflugvelli, fá upplýsingar um hvernig atvinnumálum er háttað, fjölda Íslendinga í vinnu á Keflavíkurflugvelli og síðast en ekki síst hver sé fjöldi útlendinga við störf á vellinum hverju sinni. Eins og öllum er kunnugt hefur atvinnuþróun á Suðurnesjum fyrst og fremst snúist um útgerð og fiskvinnslu og í nokkrum mæli um Keflavíkurflugvöll og þá starfsemi sem þar fer fram. Það verður að segja eins og er, að ætíð hefur verið nokkur tilflutningur á vinnuafli milli þessara atvinnugreina, annars vegar á milli Keflavíkurflugvallar og hins vegar annars atvinnulífs á Suðurnesjum. En þar sem ástandið í útgerðar- og fiskvinnslumálum á Suðurnesjum hefur verið ótryggt á undanförnum árum hefur sókn í störf á Keflavíkurflugvelli eðlilega aukist. Fréttir hafa borist um að fjöldi útlendinga við störf á Keflavíkurflugvelli hafi farið vaxandi á undanförnum árum í hlutfalli við þann fjölda Íslendinga sem þar er við störf. Þess vegna er sú fsp. borin fram hér, hvernig mál standi í raun og veru hvað þetta snertir. Ég vil undirstrika að atvinnustefnan fyrir Suðurnes verði ekki til frambúðar byggð á starfsemi kringum herinn á Keflavíkurflugvelli, heldur verði þar að koma til samstillt átak um nýja atvinnuþróun fyrir Suðurnesjasvæðið byggt á íslenskum atvinnugreinum og íslenskum fyrirtækjum. En á meðan slíkt hefur enn ekki komist á verður að leita allra ráða til að sporna við atvinnuleysi á svæðinu. Hitt er svo annað mál, sem jafnan verður að athuga, hve margir séu þeir útlendingar sem störf á Keflavíkurflugvelli vinna. Ég tel að það hljóti að vera kappsmál að sá hópur sé jafnan í lágmarki. Hitt er ekki síður mikilvægt, að útlendingar á vegum bandarískra stjórnvalda við störf á Keflavíkurflugvelli búi innan vallargirðingarinnar. Því leyfi ég mér nú að spyrja hve margir þeirra búi utan flugvallarsvæðisins enn. Því hefur oft verið haldið fram, að í kringum starfsemi hersins á Keflavíkurflugvelli þróist alls konar spilling og brask. Um það skal ekki dæmt hér, en eigi að síður fullyrt að atvinnustefna íslenskra og bandarískra stjórnvalda á Keflavíkurflugvelli sé sveitarfélögum ög ríkissjóði dýr. Fjögur íslensk fyrirtæki starfa fyrst og fremst á Keflavíkurflugvelli. Íslenskir aðalverktakar borga meginhluta af opinberum gjöldum sínum til Reykjavíkur, eins er ástatt með Flugleiðir. Auk þeirra eru tvö fyrirtæki á Keflavíkurflugvelli ekki minni í sniðum en hin fyrrnefndu hvað varðar athafnasemi, en það eru bandarísk fyrirtæki sem heita Public Wards, þjónustufyrirtæki á vegum hersins, og Navy Exchange, sem er bandarískt fyrirtæki sem rekur ýmsa þjónustustarfsemi á vellinum með samningi við herinn. Eftir því sem næst verður komist vinnur eitthvað á þriðja hundrað manns hjá hinu bandaríska fyrirtæki Navy Exchange. Þá er einnig ljóst að aðeins lítill hluti starfsmannafjöldans er Íslendingar, en þó nokkur eigi að síður eða eitthvað nálægt 100. Þessi bandarísku fyrirtæki, eftir því sem næst verður komist, borga engin opinber gjöld til sveitarfélaga eða ríkissjóðs, ekki einu sinni opinber launatengd gjöld, eins og Íslenskum aðalverktökum er þó gert að gera samkv. íslenskum lögum. Það er ekki einu sinni vitað til þess að útlendingar í þjónustu þessara bandarísku fyrirtækja, sem vinna við hlið Íslendinga almenn störf, þurfi atvinnuleyfi eins og íslensk lög mæla raunverulega fyrir um. Ég vildi gjarnan að þetta kæmi fram strax í upphafi þegar ég legði fram fsp. mína og mælti fyrir henni, aðaltilgangurinn með fsp. þessari er að Alþ. gefist tækifæri til að fylgjast með hvernig atvinnumálum er háttað á Keflavíkurflugvelli með tilliti til þeirrar starfsemi sem fer fram í kringum herinn.



Herra forseti. Fyrsta fsp. er á þá lund: „Hve margir útlendingar vinna nú við verkamanna-, iðnaðar- og skrifstofustörf á vegum bandaríska hersins og annarra aðila á Keflavíkurflugvelli? Hver var fjöldi þessa starfsfólks í febr. 1978?“ - Það er sjálfsagt að skilja þetta svo, að með orðinu „útlendingar“ sé átt við útlendinga sem ekki eru varnarliðsmenn, heldur utan varnarliðsins. Um síðustu áramót - það eru þær tölur sem ég hef handbærar - störfuðu á vegum varnarliðsins 400 borgaralegir starfsmenn sem höfðu útlent ríkisfang. Þar af hafði 121 sérstaklega verið fluttur til landsins af varnarliðinu vegna ýmiss konar sérþekkingar. Það voru t. d. tæknimenn, kennarar við skóla, fulltrúar flugvélaframleiðenda og fleiri slíkir. Önnur tala er þó stærri, en það eru makar manna sem eru í varnarliðinu og hafa fjölskyldur sínar með sér. Af þeim eru 27 taldir vera í einhvers konar atvinnu á varnarsvæðinu. Fyrir árið áður, sem spurt er um, er heildartalan 398. Aðfluttir sérfræðingar, getum við sagt,126 og makar - gætu einnig verið í sumum tilfellum börn varnarliðsmanna - 272. Af þessu má sjá að á milli áranna hefur nálega engin breyting orðið. Athyglisvert er að skoða örlítið nánar það fyrirbrigði, að makar varnarliðsmanna geta ráðið sig til ýmiss konar starfa á vegum varnarliðsins og innan varnarsvæðanna. Varnarsamningurinn hefur frá upphafi verið túlkaður þannig, og er það nokkuð augljós túlkun eftir orðalagi, að starfslið, sem herliðinu fylgir og er í þjónustu þess og hafi hvorki ríkisfang né fasta búsetu á Íslandi, dveljist hér vegna starfa, þurfi ekki atvinnuleyfi innan varnarsvæðanna. Að sjálfsögðu mundi þetta fólk þurfa atvinnuleyfi á venjulegan hátt ef það færi út fyrir svæðin. Af þeim 279 fjölskyldumeðlimum varnarliðsmanna, sem hér um ræðir, eru taldir 17 unglingar sem vinna 16–20 tíma vinnuviku. 19 eru við ýmiss konar sérfræðistörf sem krefjast háskólamenntunar, flestir þeirra kennarar í skólum, 19 eru við ýmiss konar tæknistörf, 163 eru í skrifstofu- og verslunarstörfum og 61 í þjónustustörfum. Eins og fyrirspyrjandi gat um eru nokkrar stofnanir óaðskiljanlegur hluti af varnarliðinu, en ekki kostaðar með fjárveitingum Bandaríkjanna. Þ. á m. er sú deild í bandaríska flotanum sem er kölluð Public Wards og mætti líkja við starfslið bæjarverkfræðings t. d. hér í Reykjavík. Hjá þeirri deild vinnur mikill fjöldi Íslendinga. Hefur starfsemi hennar raunar oft og tíðum verið umdeild og verið reynt að gæta hagsmuna okkar þar eftir því sem best hefur tekist hverju sinni. Sú stofnun, sem heitir Navy Exchange og fyrirspyrjandi nefndi, er verslunarfyrirtæki sem starfar fyrir bandaríska hernaðaraðila í heimalandi þeirra og um allan heim. Þessi verslun hefur algera sérstöðu og er undir heraga að því leyti til að hún borgar enga skatta eða gjöld neins staðar, hvorki í heimalandi né öðrum löndum, og skilst mér að þetta sé almennur háttur um slíka verslun. Þarna vinnur mikill fjöldi fólks, þ. á m. stór hópur Íslendinga, en í þessi störf hafa t. d. eiginkonur varnarliðsmanna sótt allfast. Þá má enn nefna að ýmiss konar klúbbar sem kallaðir eru, sem eru veitingahús, matsölustaðir eða skemmtistaðir á varnarliðssvæðinu, eru einnig reknir með sérstakan fjárhag. Í slík störf sækir bæði fjöldinn allur af Íslendingum og einnig aðilar sem eru í fjölskyldum varnarliðsmanna. Lítum á hinn hópinn - fólk sem varnarliðið sjálft hefur óskað eftir að fá hingað til lands vegna ýmiss konar sérþekkingar. 45 eru í tæknistörfum, 68 í ýmsum öðrum sérfræðistörfum, þar af 51 við skólakerfi varnarliðsins, en alls mun starfslið við skóla varnarliðsins vera 64. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að farið var inn á þá braut að óska beinlínis eftir því, að varnarliðsmenn hefðu fjölskyldur sínar frekar með sér. Sambúð við fjölskyldufólk hefur reynst vera miklu þægilegri en við fjölskyldulausa eða ógifta einstaklinga, eins og var áður fyrr. En jafnframt því sem meira hefur komið af fjölskyldum hafa vaxið ýmiss konar þjónustuþarfir, svo sem barnaheimili, dagheimili og félagsstofnanir ýmsar. Er þetta allt saman hluti af því, hve mikið af fjölskyldufólki varnarliðsins er skráð í einhvers konar störfum. Önnur spurningin er á þá lund, hve margir útlendingar á vegum bandaríska hersins búi nú utan Keflavíkurflugvallar. Í lok febrúar bjuggu 42 bandarískar fjölskyldur, sem eru á vegum varnarliðsins, utan varnarsvæðisins. Þar af voru 40 borgaralegir starfsmenn, þ. e. a. s. fólk sem var ekki í varnarliðinu, heldur taldist til þeirra sérfræðinga sem varnarliðið hefur ráðið sér eða kallað hingað. Margar af þessum fjölskyldum eru þannig að annar hvor aðilinn er íslenskur. Eru konur starfsmanna þessara mjög oft íslenskar. Í lok febrúar voru aðeins tvær fjölskyldur hermanna utan varnarsvæðisins. Önnur þeirra er þegar farin af landinu og hin fer í júnímánuði. Þess verður að geta hér, að vitað er um a. m. k. 21 fjölskyldu varnarliðsmanna sem hafa komið hingað til lands algerlega á eigin vegum og dvelja hér sem hverjir aðrir útlendingar eða ferðamenn, fá dvalarleyfi eins og ferðamenn hjá íslenskum yfirvöldum og eru hér lengur eða skemur. Varnarliðið ber enga ábyrgð á þessu fólki og það nýtur engra þeirra hlunninda eða aðstöðu sem varnarliðið getur notið innan varnarsvæða sinna. Þriðja spurningin: „Er fyrirhugað að fjöldi útlendinga við störf á Keflavíkurflugvelli fari vaxandi á þessu ári?“ Svarið við því er nei. Það er ekki fyrirhugað, nema síður sé, ef hægt verður að hafa áhrif á þróunina í þá átt. Fjórða og síðasta spurningin er á þessa lund: „Hve mörgum Íslendingum hefur verið sagt upp störfum á Keflavíkurflugvelli frá 1. sept. á síðasta ári?“ Hjá varnarliðinu sjálfu störfuðu á haust- og vetrarmánuðum milli 1000 og 1100 manns, en á því tímabili, sem spurt er um, hefur engu fólki verið sagt upp vegna fækkunar eða samdráttar hjá varnarliðinu. Hins vegar hefur fólk að sjálfsögðu sjálft sagt upp störfum. Það hafa verið hreyfingar í þá átt og einhver smávægilegur samdráttur hefur verið framkvæmdur þannig. Hins vegar hefur varnarliðið sagt upp t. d. 4 mönnum vegna „hjólbarðamálsins" svokallaða, sem hv. þm. væntanlega þekkja úr fréttum, og a. m. k. einum sem reyndist vera sekur um smygl. Varðandi aðra aðila á Keflavíkurflugvelli er erfitt að gefa tæmandi svör, því að þeir skipta nokkrum tugum. Um þá, sem eru langstærstir og hafa flesta í vinnu, get ég sagt, að ég hef reynt mjög til þess í vetur að fá verktakafyrirtækin til þess að segja fólki ekki upp yfir vetrarmánuðina. Hefur verið reynt að hjálpa til með því að hliðra til með verkefni eða annað, sem gæti stuðlað að því að sem allra fæstu og helst engu fólki yrði sagt upp, eins og venjan er þó yfir vetrarmánuðina. Verktakar hafa tekið þessari viðleitni mjög vel. Ég tel að af þessum sökum hafi Aðalverktakar komist hjá því að segja upp 40–50 manns yfir vetrarmánuðina. Var raunar búið að segja þeim fjölda upp í tveimur lotum, en var í bæði skiptin tekið aftur. Keflavíkurverktakar, sem hafa mikinn fjölda starfsmanna líka, hafa heldur engum starfsmanni sagt upp, en þeir hafa neyðst til að stytta vinnutímann í sumum tilvikum. Ég vil að lokum láta í ljós þá skoðun, að ég er sammála þeim orðum fyrirspyrjanda, að Íslendingar mega ekki verða háðir varnarliðinu um atvinnu. Ég hef reynt að fylgja þeirri hugmynd í vetur að varnarliðið og þær stofnanir, sem vinna fyrir það, hefðu sem minnst eða helst engin áhrif á atvinnuástand á Suðurnesjum og þá síst af öllu til þess að gera það verra en verið hefur. Með það í huga má segja að unnið hafi verið að skammtímaverkefni varðandi ástand sem ríkti þennan vetur, en að sjálfsögðu verðum við að hugsa fyrir því að gera framkvæmdir á þessu svæði sem skapa eðlileg íslensk störf til frambúðar. Vil ég í því sambandi benda á tillögu, sem er á dagskrá síðari fundar í dag, um tollfrjálst iðnaðarsvæði í nánd við flugvöllinn. Ég tel að það sé mjög athyglisverð hugmynd sem vert væri að kanna nánar. En ég vona að hún verði rædd hér frekar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. greinargóð svör. Fram komu í máli hans ýmsar merkar upplýsingar sem ekki hefur enn gefist tími til að leggja neitt mat á. Ég fagna einnig orðum hæstv. utanrrh. um að leggja áherslu á að byggja á atvinnustefnu fyrir Suðurnes sem dragi úr atvinnuþörfinni á Keflavíkurflugvelli fyrir verkafólk á Suðurnesjum. Það er eigi að síður staðreynd, að þessi mál hafa þróast þannig í vetur að stór hópur verkafólks og sérstaklega iðnaðarmanna hefur búið við mikið öryggisleysi í störfum sínum á Keflavíkurflugvelli. Þeir hafa margir hverjir verið að fá uppsagnarbréf f tíma og ótíma. Nánast var ekki útséð um hvort þeir héldu vinnunni fyrr en sama dag og uppsögnin átti að taka gildi. Einnig hafa borist fréttir um að nokkur hópur iðnverkafólks á Suðurnesjum, sem hafði áður unnið á Keflavíkurflugvelli, hafi misst atvinnu sína þar og þá hafi ekkert annað gefist en að hverfa frá heimabyggð og út á land í atvinnuleit. Um þetta eru til fleiri en eitt og fleiri en tvö dæmi. Það kom fram á þingi fyrir jól, að bandarísk stjórnvöld vildu heita aðgerðum til að draga úr athafnaseminni á Keflavíkurflugvelli. Var þá rætt um að bandarísk stjórnvöld beittu fækkunaraðgerðum í ákveðnu hlutfalli og ættu þær ekki eingöngu að beinast að Íslendingum, heldur atvinnustarfsemi herstöðva annars staðar í heiminum. Eftir því sem fram hefur komið nú hafa bandarísk stjórnvöld fallið frá þessari stefnu sinni, og mér skilst að ekki séu í gildi núna neinar takmarkanir af hálfu bandarískra stjórnvalda á atvinnustarfsemi á Keflavíkurflugvelli eða fækka eigi starfsfólki þar á einn eða annan hátt. Það er sem sagt búið að nema úr gildi þær takmarkanir sem sérstaklega voru til umr. í þinginu fyrir jól. Það verður að segja eins og er, að þrátt fyrir að við ætlum ekki að byggja atvinnulíf á Suðurnesjum á Keflavíkurflugvelli fer fram ákveðin starfsemi á meðan herinn er sem ekki verður komist hjá. Sú hefur löngum verið stefna ráðamanna að leggja áherslu á að halda fjölda erlendra borgaralegra starfsmanna í lágmarki, en að Íslendingar nytu að einhverju eða mestu leyti þeirra atvinnutækifæra sem í boði væru á Keflavíkurflugvelli. Hér er um mjög háa tölu útlends starfsfólks að ræða sem ekki eru hermenn, 400 talsins, er síðan skiptast niður í ýmiss konar störf. Það kom að vísu ekki fram í svari hæstv. utanrrh. hve margir hermenn ynnu daglega við ýmis venjuleg verkamannastörf eða þjónustustörf, en um það er gjarnan rætt á Suðurnesjum að það fari vaxandi að hermenn taki að sér ýmiss konar störf sem Íslendingar unnu áður eða borgaralegir starfsmenn á vegum hersins. Að lokum vil ég leggja áherslu á þá staðreynd, sem kom fram bæði í máli mínu fyrr og máli hæstv. utanrrh., að stór hópur Íslendinga vinnur hjá tveimur deildum á vegum hersins, Navy Exchange og Public Wards, án þess að þessi tvö fyrirtæki borgi nokkur gjöld til íslenska ríkisins eins og gengur um önnur fyrirtæki sem jafnvel vinna sams konar störf í landinu. Það verður að segja eins og er, að sveitarfélög á Suðurnesjum bera hér skarðan hlut frá borði miðað við önnur sveitarfélög í landinu. T. d. má geta þess, að líklega vinna um 87 íslenskir starfsmenn hjá Navy Exchange og stærsti hluti þessa hóps býr á Suðurnesjum. Tekjutap sveitarsjóða og að ég segi ekki ríkissjóðs vegna þessa starfsfólks hlýtur að vera nokkurt. Teldi ég eðlilegra að um þessi fyrirtæki giltu sömu reglur og gilda um önnur fyrirtæki í landinu, þrátt fyrir að þau virðist skattfrjáls einhvers staðar annars staðar. Að lokum þakka ég utanrrh. enn fróðleg svör og vona að þeirri stefnu verði haldið áfram að efla atvinnulíf á Suðurnesjum á traustum grunni og á íslenskri atvinnustefnu.



Herra forseti. Ég kem í ræðustól fyrst og fremst til þess að taka undir þau orð sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson lét falla í lok ræðu sinnar, að atvinnulíf á Suðurnesjum verði að reisa á íslenskum forsendum miðað við íslenska atvinnustefnu. Í þessu sambandi vil ég minna á að fyrir hv. Alþ. hefur legið lengi till. til þál. um Suðurnesjaáætlun, uppbyggingu atvinnulífs á Suðurnesjum, frá hv. þm. Gils Guðmundssyni og Geir Gunnarssyni, ef ég man rétt. Ég vil koma því á framfæri hér úr þessum stól við þá hv. alþm. sem sæti eiga í atvmn. Sþ., að þeir líti til þess að sú till. fái þinglega meðferð á því þingi sem nú stendur yfir og lýkur áður en mjög langur tími líður. Ég geri ráð fyrir að um það séu engar deilur á Alþ., þrátt fyrir mjög mismunandi viðhorf til herstöðvarinnar, að atvinnulíf landsmanna sjálfra á Suðurnesjum þarf að byggja upp og efla frá því sem verið hefur. Þess vegna ætti að vera unnt að ná samstöðu um afgreiðslu á þessari mikilvægu tillögu. Ég tel reyndar að afgreiðsla till. af þessu tagi væri um leið fyrsta sporið í þá átt að losa landsmenn við þá smán sem í því felst að bandaríski herinn og hernámsliðið situr hér. Ég held, að það sé höfuðnauðsyn að atvinnulíf landsmanna og efnahagslíf allt losni úr tengslum við hersetuna og hernámið, þarna þurfi að skilja algerlega á milli þannig að sú spilling og ósvinna af ýmsu tagi, sem tíðkast og á rætur í herstöðinni, hverfi og stigin verði skref til að uppræta slíkt með sérstökum aðgerðum í efnahags- og atvinnumálum. Um leið og ég fagna þeirri umr., sem hér hefur farið fram af hálfu hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar, minni ég á þá till. sem hér liggur fyrir um atvinnumálaáætlun á Suðurnesjum og mun vera í atvmn. Ég vil að síðustu segja að gefnu tilefni, að fyrir nokkrum dögum barst ríkisstj. Íslands þakkarávarp frá varaforseta Bandaríkjanna fyrir hvað ríkisstj. væri greiðug að leyfa bandaríska hernum að vera hér í landinu. Svo er ekki okkur Alþb.-mönnum fyrir að þakka, að málum er þannig fyrir komið, heldur öðrum sem þessum málum stýra, m. a. innan núv. ríkisstj., og hafa meiri hl. á hv. Alþ. Hv. varaforseta Bandaríkjanna hefði ég gjarnan viljað segja það, hefði hann látið svo lítið að varpa orði á mig, að mér væri ekkert að þakka í þessum efnum og ég mundi nota hvert tækifæri, hvar sem er og hvenær sem er, til þess að reyna að stuðla að því, að herstöð Bandaríkjamanna á Íslandi hyrfi, því að hún er smánarblettur á þessari þjóð.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, þar sem þingsköp mæla svo fyrir að ekki megi tala nema í tvær mínútur. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til að andmæla því sjónarmiði sem mér fannst koma fram og kom enda skýrt fram í máli hv. 4. landsk. þm. Gunnlaugs Stefánssonar, þegar hann kvartaði yfir því, að bandarískir þjónustuaðilar á Keflavíkurflugvelli greiddu ekki gjöld til íslenska ríkisins eða íslenskra sveitarfélaga, og nefndi í því sambandi t. d. verslun sem mun gegna nafninu Navy Exchange. Ég vil alveg sérstaklega vara við þessu sjónarmiði, vegna þess að ef sveitarfélög t. d. á Suðurnesjum eiga að fara að verða háð því hvað fjárhag varðar, hvaða tekjur renna til þeirra af herstöðinni á Keflavíkurflugvelli, er mjög illa komið. Það er skylda okkar að tryggja því fólki, sem býr á Suðurnesjum, atvinnu utan Keflavíkurflugvallar, og það er skylda okkar að búa svo í haginn fyrir sveitarfélög á Suðurnesjum að þau geti bærilega þrifist án nokkurra tekna frá honum á Keflavíkurflugvelli. Ég tel að það sé mjög hættulegur hugsunarháttur - stórhættulegur - að mæna upp á Keflavíkurflugvöll ef eitthvað vantar í kassann hjá bæjarstjórninni í Keflavík. Hæstv. utanrrh. gat þess, að þessi ákveðna verslun, svo að ég taki hana sem dæmi, mundi vera - eða öllu frekar það fólk sem þar starfar - undir heraga og þannig sé þetta í bandarískum herstöðvum hvar sem er í heiminum. Ég býst við að þetta séu út af fyrir sig réttar upplýsingar. En ættum við nú enn einu sinni, Íslendingar, eftir allt sem á undan er gengið, að fara að óska eftir því sérstaklega að störf þeirra, sem rétta hermönnunum tyggigúmmí og karamellur yfir búðarborðið í þessari verslun, séu gjaldskyld til íslenska ríkisins og við getum alls ekki án slíkra gjalda verið? Ég held ekki. Við eigum að leiða það hjá okkur. Og ég vil aðeins bæta því við, að auðvitað er það eina rétta í þessum efnum að dómi okkar Alþb.-manna að herinn hverfi úr landinu. En ég vil segja að meðan bandaríska herliðið dvelur hér, meðan ekki er meiri hl. fyrir því að senda það brott, ber að leggja höfuðáherslu á að halda þessari stöð sem einangraðri herstöð. Sú stefna að kalla hér inn fjölskyldur með dagheimili og skóla, þjónustustarfsemi af hvaða tagi sem er, er alröng stefna að mínu viti - gersamlega röng. Og ef það er eitthvert lögregluvandamál að hafa hér einhleypa hermenn eða hermenn án fjölskyldna verður það ósköp einfaldlega að vera lögregluvandamál og lögreglan að fást við það, en ekki að leysa úr því með því að flytja inn í stórum stíl konur og börn á vegum þessara manna. Til þess er engin ástæða. Hermenn hafa oft orðið að lifa herbúðalífi, og þeir geta eins gert það hér og annars staðar meðan þeir dveljast hér.



Herra forseti. Mér varð hugsað þegar ég hlýddi á ræðu hæstv. viðskrh. áðan: Hvað hefði Magnús Kjartansson sagt um þá ræðu, ef hann hefði setið hér? Hæstv. ráðh. komst þannig að orði, að svo væri ekki Alþb. fyrir að þakka að hér væri herstöð á Keflavíkurflugvelli.  Ég vildi láta þess getið í þessu sambandi, að á síðasta þingi var samþ. þáltill. um gerð atvinnuáætlunar fyrir Keflavíkurflugvallarsvæðið og nágrenni þess og að verið er að vinna að framkvæmd þeirrar áætlanagerðar hjá Framkvæmdastofnun ríkisins. Er gert ráð fyrir að drög að slíkri áætlun liggi fyrir á næsta hausti. Það hefur m. a. komið í ljós að vegna mjög mikils flutnings, sérstaklega ungs fólks, til Suðurnesja á undanförnum árum sé nú að koma á vinnumarkaðinn þar mikið af ungu fólki sem hefðbundið atvinnulíf á Suðurnesjum muni ekki geta séð fyrir vinnu. Það er því þegar orðið ljóst að á talsverðu átaki þarf að halda á Suðurnesjum til þess að taka við því fólki sem vitað er að kemur þar á vinnumarkaðinn á næstu árum. Ég vil enn fremur geta þess í lokin mönnum til upplýsingar, að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur samþykkt að láta fara fram sérstaka athugun í sambandi við iðnaðarmál og aðstöðu iðnaðar, þar sem m. a. verði skorið úr hver sé aðstaða til iðnrekstrar 1) á höfuðborgarsvæðinu, 2) á landsbyggðinni - átt er við það sem við venjulega köllum landsbyggð hér á þingi og annars staðar - og 3) á Suðurnesjum sérstaklega. Þannig er verið að vinna að þeim málum sem hér hafa verið mjög til umr.



Herra forseti. Atvinnumál á Keflavíkurflugvelli hafa komið til umr. á Alþ. hvað eftir annað í vetur. Nú er rætt um fjölda þann sem á Keflavíkurflugvelli starfar og það öryggisleysi sem verkafólk á við að búa þar. Þetta öryggisleysi hefur verið allmörg undanfarin ár. Það hefur gengið svo, að verkafólk hefur fengið uppsagnir með reglulegu millibili. Hefur það verið mikið vandamál fyrir það fólk að svo skuli málum vera fyrir komið. Nú standa mál þannig að hæstv. utanrrh. hefur tekið málin föstum tökum og komið í veg fyrir að til uppsagna hafi þurft að koma. Sem betur fer ríkir nú nokkru betra ástand í atvinnumálum en var í vetur, en það er m. a. fyrir aðgerðir utanrrh. Ég tel að það þurfi að gera betur í þessum málum og gæta þess, að ekki séu fleiri hermenn í störfum, sem Íslendingar geta unnið, en þarf með. Það mun vera svo, að í tíð fyrri utanrrh. var gert samkomulag við bandarísk yfirvöld um að ýmis verk yrðu unnin af flokkum hermanna - verk sem Íslendingar hefðu átt að geta unnið. Þessum verkefnum er nú að ljúka. Vona ég að til þessa komi ekki aftur. Svo er annað sem ég vildi minnast á og komið hefur hér fram, að framkvæmdir, sem verktakar gætu unnið, hafa færst yfir til varnarliðsins í of ríkum mæli. Þarf að stöðva það. Þetta er þróun sem hefur átt sér stað á allmörgum árum, en þar þarf að láta staðar numið. Ég vil taka undir það, að við þurfum að koma málum þannig fyrir að við verðum ekki háðir hervinnunni svo geysilega mikið sem verið hefur. Leita þarf allra tiltækra ráða til þess að gera atvinnulíf á Suðurnesjum fjölbreyttara en verið hefur. Á fund í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins í morgun kom fram, að Suðurnesjaáætlun liggur fyrir svo til fullbúin og verður vafalaust birt í haust. Samþykkt þáltill. um þau efni í þinginu nú á vordögum er því tilgangslaus eða skiptir ekki máli. Og ég vil geta þess, að þótt áætlanir séu gerðar af byggðadeild Framkvæmdastofnunar skiptir það ekki ýkjamiklu máli ef menn vilja ekki láta fjármagn í þá hluti. Það þarf mikið fjármagn til þess að koma áætlunum í framkvæmd. Ekki hefur mér virst að flokksmenn Alþb., sem sýknt og heilagt agnúast gegn Suðurnesjunum og atvinnulífi þar, séu tilbúnir til að veita fjármagn til þess. Ekki var að sjá að þeir vildu bæta efnahagslífið eða athafnalífið á Suðurnesjum þegar þeir í ríkisstj. fyrir allnokkru lögðust gegn því að þangað kæmu ný atvinnutæki, nýir togarar. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, enda tíminn útrunninn.



Í örstuttu máli þetta, herra forseti: Viðskrh. Svavar Gestsson gat þess í ræðu sinni áðan, að ekki þyrfti Mondale varaforseti Bandaríkjanna að þakka Alþb. fyrir að hér er amerísk herstöð. En það getur orðið býsna erfitt að kveða svo að orði, að sæmilega skýr hugsun breytist ekki á leið sinni í gegnum hlustir hv. þm. Sighvats Björgvinssonar og út um munninn í hina herfilegustu lygi. Það er viðfangsefni sálfræðinga, en ekki hv. alþm., að ráða bót á slíku. Það er spursmálið um „karakter“, sem maður hefur orðið var við hér í þingsölunum fyrr. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason notaði tíma sinn áðan til þess að gera okkur grein fyrir sérstöku áliti sínu á áhrifum hersetunnar á Suðurnesjum á atvinnulífið þar. Fyrr hefur hann haldið því fram, að hersetan hafi ekki haft áhrif á útvegsmál eða atvinnumál þar á Suðurnesjunum - við fréttum fyrir skemmstu að húsmæður í Njarðvíkunum féllu nú óðum í öngvit vegna slæmrar lyktar frá fiskimjölsverksmiðjunni á staðnum - þar sem við höfum verið að ræða um þörf þess að bæta hag atvinnuveganna á þessu svæði og bæta fyrst og fremst stöðu sjávarútvegsins. Ég mæli ekki bót þeim mönnum sem ekki sjá fyrir hreinsibúnaði á fiskiðjuverum eða á síldarverksmiðjum kringum landið. En hinu vil ég halda fram, að þegar alþýða manna er orðin þannig um þeffærin af vana við annars konar atvinnu að hún þolir ekki lyktina af fiski sé eitthvað orðið athugavert við mannlífið á þeim stöðum. Ég kvarta ekkert undan því sérstaklega þegar um þessa sali gusta margs konar vindar. Það er eðlilegt, ekki bara úr fjórum áttum, heldur úr enn þá fleiri áttum. Og ég harma mér ekkert undan þeim gusti sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason ber hingað inn í þingsalina af sorphaugum Keflavíkurflugvallar. En að jafnframt því sem hann krefst þess að við fjölgum atvinnutækifærum í herstöðinni á vellinum skuli hann leyfa sér að bera sér í munn hinn raunverulegu vandamál íslenskra atvinnuvega á Suðurnesjum, það finnst mér vítavert.



Herra forseti. Í tilefni þessara umr. held ég að unnt sé að fullyrða að allir þm. séu sama sinnis um nauðsyn þess að byggja upp heilbrigt, stöðugt og traust atvinnulíf á Suðurnesjum. Um það stendur ekki deilan. Ég held líka að það sé augljóst að mikill meiri hluti Alþ. er fylgjandi því að varnarlið sé á Keflavíkurflugvelli og það sé nauðsynlegt öryggis og sjálfstæðis þjóðarinnar vegna. En í framhaldi af þessu hefur það verið stefnumörkun m. a. fyrrv. ríkisstj., að Íslendingar tækju að sér þau störf sem unnt væri og þyrfti að inna af hendi í tengslum við varnarstöðina á Keflavíkurflugvelli til þess að draga úr fjölda þeirra útlendinga sem þar eru. Og ég kannast ekki við það, eins og kom fram hjá einum ræðumanna, ég hygg hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að nokkurt samkomulag hafi verið gert í tíð fráfarandi ríkisstj. um að hermenn tækju að sér þau störf sem Íslendingar hefðu áður innt af hendi eða gætu innt af hendi sem borgaralegir menn sem ekki gegna herþjónustu. Að þessu sögðu vil ég undirstrika og leggja áherslu á að auðvitað eru störf þeirra Íslendinga, sem vinna í þágu varnarstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, þjóðnýt störf sem nauðsynlegt er vegna hagsmuna Íslands að innt séu af hendi. Það breytir ekki því, að við viljum ekki að Íslendingar verði að einu eða neinu leyti fjárhagslega háðir áframhaldandi dvöl erlends varnarliðs. Við viljum að það sé á valdi okkar hvenær sem er að ákveða hvenær þess er þörf og með hvaða hætti. Athyglisvert er í þessum umr. að heyra hve uppnæmir fulltrúar Alþb. eru, hæstv. viðskrh., hv. þm. Kjartan Ólafsson og hv. þm. Stefán Jónsson, sem sleppti sér hér í ræðustólnum áðan. En skýringin á þessum viðbrögðum þeirra Alþb.-manna er að þeir hafa tekið skoðanaskiptum til hins betra, sem ég vil sérstaklega láta í ljós ánægju mína yfir að átt hefur sér stað. Þeir taka nú þátt í samstarfi í ríkisstj. án þess að krefjast þess, að varnarstöðin á Keflavíkurflugvelli sé lögð niður. Ég tel þetta vel þess virði að á loft sé haldið, að þeir með þessum hætti hafa skipt um skoðun og kannast nú við staðreyndir og nauðsyn okkar Íslendinga á að taka þátt í þessu varnarsamstarfi sem raun ber vitni um. Ég vil og vekja athygli á því, að það virtist eins og hæstv. viðskrh. væri eitthvað móðgaður yfir því að varaforseti Bandaríkjanna hefði ekki óskað eftir að tala við hann. Ég ætla ekki að taka upp varnir fyrir hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh., en ég minnist þess í fráfarandi ríkisstj. að þegar góða gesti bar að garði var gjarnan rætt um það í ríkisstj. sjálfri hverjir ráðh. skyldu við gestinn ræða, og ég geng út frá því að hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hafi haft fullt umboð frá hæstv. viðskrh. til þess að tala við Mondale varaforseta og þar með fullt umboð til þess að taka við þökkum Mondales varaforseta til íslensku ríkisstj., sem Alþb.-ráðh. sitja í og bera ábyrgð á. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri, þótt orð hv. þm. Kjartans Ólafssonar gefi raunar líka tilefni til þess að lýsa ánægju yfir því, hvað Alþb.-menn hafa tekið miklum þroska í þessum efnum. Hann vildi ræða um hvort réttara væri að varnarliðsmenn væru hér einir síns liðs eða hefðu fjölskyldur sínar hér búsettar meðan á dvöl þeirra stæði hér á landi. Ég tel það góðs vita, að Alþb.-menn séu til viðræðu um hvernig fyrirkomulagi þessara mála sé hest háttað, og fagna því út af fyrir sig. En hér gefst nú ekki tími til þess að rökræða slík fyrirkomulagsatriði, þótt ég álíti heillavænlegra að varnarliðsmennirnir hafi fjölskyldur sínar búsettar hér á landi en að hermennirnir séu hér einir síns liðs.



Herra forseti. Ég ætla fyrst og fremst að mótmæla því sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði áðan, að ég hefði í utanrrh.-tíð minni gert eitthvert sérstakt samkomulag við herinn um að þeir fengju að vinna tiltekin verkefni. Um það er ekki hægt að tala, þó að leyft hafi verið að mála eina skemmu. Ég tel að það geti ekki talist samningur um yfirtöku verkefna. Ég man þvert á móti eftir því, að í utanrrh.-tíð minni - og það veit hv. þm. fullvel sem formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur - var unnið að því að fækka hermönnum á vellinum og leysa verkefnin með íslenskum vinnukrafti eftir því sem þurfa þótti. Ég er sammála því, sem hér hefur komið fram, að efla þarf atvinnulíf á Suðurnesjum. Það er vafalaust staðreynd sem ekki verður á móti mælt. Það hefur nokkuð dregist aftur úr af ýmsum ástæðum, sem ástæðulaust er og raunar ómögulegt á stuttum tíma að gera grein fyrir. En ég vil líka benda á að enda þótt atvinnulíf á Suðurnesjum verði eflt eins og þarf að gera verður það seint sem allir þeir, sem hafa vinnu hjá varnarliðinu, hafi kost á annarri vinnu, vegna þess að þar er ýmislegt af fólki sem ekki getur t. d. farið á sjó eða unnið aðra erfiða vinnu. Þetta held ég að menn viti og viðurkenni sem þekkja til mála. A. m. k. býst ég við að formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur viðurkenni þessa staðreynd. En ef Alþfl.-menn á hinn bóginn vilja aukna vinnu hjá varnarliðinu geta þeir vafalaust þakkað núv. utanrrh. fyrir aðgerðir hans. Mín vegna mega þeir mjög vel gera það, og ég held að hann sé vel að þeim þökkum kominn. Ég tel að það hafi verið rétt, sem hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði að nauðsynlegt sé að aðskilja herstörfin frá öðrum störfum og annarri starfsemi á Keflavíkurflugvelli, meðan þar er her. Menn vita vel hvaða hugmyndir ég hef um það. Ég tel að í tíð fyrrv. ríkisstjórna hafi verið að þessu unnið og einkum í tíð fyrrv. ríkisstj., ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, og það sé raunar gert enn. Það var fækkað í herliðinu og það er verið að byggja yfir varnarliðsmenn þannig að þeir geti búið einir og sér og þurfi ekki að vera innan um annað fólk á Suðurnesjum. Eitt af því, sem hvað nauðsynlegast er til þess að aðskilnaður geti orðið að veruleika, er bygging nýrrar flugstöðvar, því að það samkrull, sem þarna á sér stað, að flugstöðin er á miðju hersvæðinu, et ekki boðlegt. Það stendur til boða að fá fjárhagslega aðstoð frá Bandaríkjunum til þess að byggja þarna flugstöð sem til þarf. Og ég skora á ríkisstj. að láta nú til skarar skríða og byggja þessa flugstöð og aðskilja þar með þessa starfsemi. Ég vænti þess, að hv. Alþb.-menn verði ekki í neinum vandræðum með að semja slíka bókun og fyrirvara að þeir geti þolað þessa framkvæmd, alveg eins og þeir gerðu þegar flugbrautin var lengd á sínum tíma gegn mótmælum þeirra. Nú heyrist ekki eitt einasta andmælisorð. Þvert á móti vita allir og viðurkenna að sú lenging flugbrautarinnar var eitt af þeim atriðum sem hefur gert Keflavíkurflugvöll að einum besta í heimi.



Herra forseti. Ég gleðst yfir því, að allir hv. alþm. virðast vera sammála um að bæta þurfi atvinnuástand á Suðurnesjum. Ég gleðst yfir þeim mikla áhuga sem kemur fram hjá hv. þm. nú á að bæta ástandið á því landssvæði. Hins vegar er það svo, að ekki er langt síðan við vorum að ræða atvinnumál Suðurnesja, þ. e. a. s. atvinnu Suðurnesjamanna, ekki á Keflavíkurflugvelli, heldur í sambandi við sjávarútveg, og þá virtist áhugi margra hv. þm. Stefáns Jónssonar og hv. þm. Kjartans Ólafssonar að stöðva fiskveiðar Suðurnesjamanna á þeim grundvelli að þær væru að eyðileggja hrygningarstofn íslenska þorsksins. Þetta fór ekkert leynt. Þeir ruku m. a. s. til og fóru að láta norðanskipin millifæra fisk suður frá svo að þau gætu selt í Englandi. Þetta kemur ekki heim og saman. Nú virðist manni á þessum sömu mönnum að það sé þjóðhættulegt starf að vinna á Keflavíkurflugvelli, en sjávarútveg, sem er stærsta atvinnugrein Suðurnesjamanna, eigi að draga saman. Keflavíkurflugvöllur er stórt vinnusvæði. Hverfi sú atvinna tekur mörg ár að byggja upp iðnað á Suðurnesjum. Fyrir 14 þúsund manns er það örugglega margra ára verk miðað við gang mála hér á landi í þeim efnum yfirleitt. Ég held því að við verðum að staldra við og reyna að kryfja málið til mergjar. Það fer ekki saman að skipuleggja samdrátt í fiskveiðum Suðurnesjamanna og ætlast svo til að þeir hætti jafnvel að vinna á vellínum vegna þess að það séu þjóðhættuleg störf.



Herra forseti. Það má vel vera að í þeim skilningi, sem ég lagði í ummæli hæstv. viðskrh. áðan, hafi verið fólgið annað viðhorf en til var ætlast. En hitt er þá annað mál, að hæstv. viðskrh. hefur haft tækifæri til þess að koma skilaboðum, sem hann flutti varaforseta Bandaríkjanna hér úr þessum ræðustól, á framfæri við hann sjálfan með aðeins einum millilið. Sá milliliður er flokksbróðir hans, hæstv. menntmrh. Ég veit ekki betur en hæstv. menntmrh. hafi verið einn af þeim þremur ráðh. sem ræddu sérstaklega við varaforseta Bandaríkjanna, þegar hann kom hingað, og hann tók á móti honum í Árnastofnun. Ef hæstv. viðskrh. hefði viljað biðja einhvern fyrir skilaboð til varaforseta Bandaríkjanna hefði verið nærtækast að biðja hæstv. menntmrh. fyrir þau. Ég vil hins vegar hafa fæst orð um framkomu hv. þm. Stefáns Jónssonar í þessum ræðustól áðan. Það er ekkert nýtt að hv. þm. beri innræti sínu vitni með þeim hætti sem þar kom fram - innræti sínu og hugarfari. Hann hefur ýmist gert það úr ræðustól með formlegum hætti eða með frammíköllum úr sæti sínu með óformlegum hætti, og sjálfsagt heldur hann því áfram. Hann komst þannig að orði um einn samþm. sinn, að hann bæri sorp af Keflavíkurflugvelli hingað inn. Ég held að það viti allir, a. m. k. eldri þm. hér, svo og þeir menn sem lengi hafa fylgst með þingstörfum, eins og þeir sem hafa verið hér þingfréttarritarar t. d. áður en þeir urðu þm., að eini þm. á Alþingi Íslendinga, sem hefur þurft að þvo óhreinindin úr ræðum sínum milli þess að þær voru fluttar hér í ræðustól og þar til þær komust á prent í Alþingistíðindum, er hv. þm. Stefán Jónsson.



Herra forseti. Ég kom í ræðustólinn áðan til að koma nokkrum orðum á framfæri. Þau ummæli mín urðu til þess, að hv, þm. Sighvatur Björgvinsson þurfti einnig að gera aths. með sínum sérkennilega málefnalega hætti, sem hann er þekktari fyrir en nokkur annar alþm. Ég man ekki til þess að þessi hv. þm., Sighvatur Björgvinsson, hafi komið upp í ræðustólinn án þess að gera tilraunir til að snúa út úr orðum manna. Það er merkilegt að menn, sem eru búnir að vera jafnlengi á Alþ. og ég hélt að stunduðu stjórnmálastarf af einhverri alvöru, skuli fjalla um mál með þeim hætti sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerir iðulega í þessum ræðustól. Ég tek ekki þátt í leik af því tagi og neita honum algerlega um þá skemmtan sem hann kynni að hafa af slíku. Ég kvaddi mér hljóðs hér aftur til þess að andmæla því sem fram kom í ræðu hjá hv, þm. Karli Steinari Guðnasyni, hv. 5. þm. Reykn., þar sem hann staðhæfði að Alþb. hefði verið á móti því að keyptur yrði togari til Suðurnesja. Ég veit ekki hvaða dæmi hann á við, en það er hugsanlegt að hann eigi við að innan ríkisstj. og milli stjórnarflokkanna hefur verið fjallað um hvort tiltekinn innlendan togara ætti að selja innanlands og heimild að veita til þess. Það eru, eins og kunnugt er, fjölmargir staðir í landinu sem þannig er ástatt um að þeir þurfa mjög verulega á framleiðslutæki eins og togara að halda, og það eru til ýmsir staðir sem atvinnulega séð eru jafnvel verr á sig komnir en Suðurnes. Það er því álitamál í hverju tilviki, þegar úr litlu er að spila, hvert viðkomandi togskip á að fara. Þess vegna eru það dylgjur einar og útúrsnúningur þegar því er haldið fram, að við höfum verið andvígir því að þetta tiltekna skip, sem ég geri ráð fyrir að þm. eigi við, færi til Suðurnesja. Við vildum einfaldlega að málið yrði kannað áður til hlítar, hvert væri skynsamlegast og heppilegast að þetta skip færi og hverjir væru hugsanlega best til þess færir að koma því á sjó og gera það út. Niðurstaðan varð svo sú, eins og kunnugt er, að það verður væntanlega fyrirtæki nokkurt á Suðurnesjum sem þennan tiltekna togara fær. Því höfum við Alþb.-menn í ríkisstj. og annars staðar enga andstöðu sýnt. Hins vegar mætti hv. 5. þm. Reykn. kannske kenna einhverjum flokksbræðrum sínum dálitlar lexíur um skipakaupamál og atvinnumál í ýmsum plássum í þessu landi.



Herra forseti. Mér þykir leitt að hæstv. viðskrh. skyldi ekki skýra betur hvað hann átti við með síðustu orðum sínum. En hann staðfesti þrátt fyrir það, að hann reyndi að koma í veg fyrir að skipið færi til Suðurnesja með því að flækja málið á ýmsan hátt. Það kom fram áðan hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að bæjarfélögin á Suðurnesjum og þá kannske Keflavíkurbær allra helst væru að sækjast eftir fé frá varnarliðinu vegna þess að það vantaði í kassann. Það þarf að koma fram hér, að byggðarlögin á Suðurnesjum hafa þurft að þola að allt að 20% af íbúum þeirra væru útlendingar sem hafa verið skattfrjálsir, en þau byggðarlög hafa þurft að veita þessum útlendingum alla þá þjónustu sem þeir hafa þurft. Þessi byggðarlög hafa því tapað allverulegum fjárhæðum á nærveru hersins í því tilliti. Ég vil jafnframt víkja að því sem hv. þm. Einar Ágústsson sagði áðan, en hann þrætti fyrir að gert hefði verið samkomulag um að erlendir menn - eða hermenn - ynnu ákveðin verk á Keflavíkurflugvelli - verk sem íslenskir aðilar geta unnið. Ég hef það eftir formanni varnarmáladeildar að svo hafi verið. Hann segir í viðtali við dagblað að útlendir menn hafi unnið ýmis verkefni á Keflavíkurflugvelli, enda samið um það í tíð fyrri ráðh., en því sé nú að ljúka. Ég vil að síðustu endurtaka það sem hér hefur verið sagt, að þeir, sem starfa á Keflavíkurflugvelli, þurfa að búa við það atvinnuöryggi sem annars staðar er í landinu, og við þurfum að búa vel að því fólki, sem býr á Suðurnesjum, í atvinnulegu tilliti, þannig að það þurfi ekki alltaf að búa við það öryggisleysi sem það nú býr við. Það hafa margir haldið því fram að þeir sem ynnu hjá varnarliðinu ynnu ekki þjóðnýt störf. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Geir Hallgrímsson sagði áðan. Vissulega vinnur þetta fólk þjóðnýt störf sem íslenska ríkið hefur falið því að inna af hendi hjá varnarliðinu.



Herra forseti. Í þessum umr. hafa fallið alleinkennileg orð um sérstakt þakklæti varaforseta Bandaríkjanna til Íslendinga fyrir aðstöðuna á Keflavíkurflugvelli. Um viðbrögð Alþb. við þessu þakklæti hafa einnig fallið hin undarlegustu orð, og hefur viðskrh. vísað þeim til föðurhúsanna. En ég vil vekja athygli á því, að það er í rauninni undarlegt að varaforseti Bandaríkjanna skuli færa þetta einhliða þakklæti fram. Það er einkennilegt, vegna þess að það skýtur algerlega skökku við áratuga málflutning Bandaríkjamanna sjálfra og NATO-sinna á Íslandi varðandi hlutverk Bandaríkjahers hér á landi. Íslendingum hefur verið sagt í þrjá áratugi, að Bandaríkjaher væri hér til þess að vernda Íslendinga. Samkv. þeim formála ætti auðvitað að vera Íslendinga að þakka. En nú ber svo við, að það er ekki einu sinni haft fyrir því að reyna að viðhalda þessari blekkingu. Varaforseti Bandaríkjanna þakkar Íslendingum fyrir að þeir skuli fá að vera hér. Það er því engin furða þó að Alþb. þakki Bandaríkjamönnum ekki fyrir að Íslendingar skuli eiga að taka við fyrstu skeytunum í styrjöld sem send verða. Þetta er auðvitað mergurinn málsins. Í öðru lagi vil ég vekja máls á því, að í viðtali við varaforseta Bandaríkjamanna í Morgunblaðinu 18. apríl segir hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Varnarstöðin á Keflavíkurflugvelli er sérlega mikilvæg, og má það m. a. ráða af því, að þar er að finna útbúnað og flugvélar af fullkomnustu gerð.“ Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh. og aðra þá ráðh. sem áttu tal við þennan mann, sem gjörla má vita hvaða útbúnaður er hér á Keflavíkurflugvelli: Hvaða útbúnaður er það af fullkomnustu gerð sem hér er? Þetta eigum við Íslendingar fulla heimtingu á að vita. Hér hafa í vetur orðið miklar umr. um hvers konar vopn væru í herstöðinni. Það hefur verið reynt að telja okkur trú um að þetta væri afar hættulaus eftirlitsstöð. En varaforseti Bandaríkjanna skýrir okkur sjálfur frá því, að hér sé að finna hernaðarlegan útbúnað af fullkomnustu gerð.



Herra forseti. Þessar umr. hafa farið langt út fyrir það takmarkaða svið, sem fsp. fjölluðu um, og orðið að eldhúsumr. um varnarliðið. Að sjálfsögðu er við þær reglur, sem gilda, öllum nema kannske mér, sem hef lengstan ræðutíma, ógerlegt að ræða þetta ítarlega. Ég kveð mér þó hljóðs vegna þess að hv. síðasti ræðumaður spurði málefnalegrar og eðlilegrar spurningar sem hún á kröfu á svari við. Það er á vitorði og hefur verið á vitorði flestra sem fylgjast með varnarliðinu, að nú síðustu mánuði, á síðasta hálfu ári eða svo, hefur verið skipt um gerð radarflugvéla, sem eru fljúgandi radarstöðvar, og teknar í notkun allra nýjustu flugvélar af því tagi, en þær eru óvopnaðar með öllu, svo að þær tilheyra eftirlitshlutverkinu. Einnig hefur komið hingað ný gerð af minni eftirlitsflugvélum, T-3 held ég að þær séu nefndar, og í þeim er mikið af rafeindatækjum sem eru hin fullkomnustu til eftirlitsstarfa sem nú eru til. Það kom fram í samtali við varaforsetann, að það var fyrst og fremst þetta sem hann átti við, en ég hef ekki heyrt, hvorki í samtali við hann né annars staðar, að þarna séu nein drápstæki af neinu tagi sem framar standi en verið hafa og til eru annars staðar. Það er e. t. v. spaugilegt frekar en nokkuð annað, að minn ágæti félagi, hæstv. viðskrh., skyldi orða það að varaforsetinn yrti ekki á hann. Ég efast ekki um að Mondale hefði fengið hressileg svör ef hann hefði gert það. En tíminn var stuttur og við marga að tala, svo að hæstv. forsrh. notaði sem gestgjafi þá eðlilegu leið að bjóða nokkrum hópi áhrifamanna til kvöldfundar þar sem hægt var að tala við varaforsetann, en enginn af ráðh. Alþb. hafði aðstöðu til að vera þar. Þeir hafa vafalaust sinar ástæður fyrir því, að þeir misstu þar af tækifæri. Hins vegar vil ég nefna að hæstv. menntmrh. tók á móti varaforsetanum í Árnagarði, þar sem helgustu dómar þjóðar okkar eru geymdir, og ég hygg að hann hafi gert það með sóma, veit ekki annað, hvort sem hann hefur fundið einhvern stað í handritunum sem hann gat bent Mondale á hugmynd Alþb. til stuðnings eða ekki. Varðandi það, að því hafi verið haldið fram í 30 ár að varnarliðið væri hér algerlega okkar vegna, þá kann að vera að margir hafi gert það. En ég vil ekki játa að ég hafi gert það á þann hátt sem kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv. Ég hef þvert á móti - og fjöldamargir aðrir - ávallt sagt að varnir Íslands væru eins og hlekkur í keðju og þar af leiðandi gætu þær þjóðir, sem eru í sama varnarbandalagi og við, með góðri samvisku þakkað hver annarri fyrir að hafa fengið að lifa í algerum friði í Evrópu í 30 ár, sem ekki hefur gerst oft í sögunni. Og þó að sannkristinn og lítillátur maður eins og forseti Bandaríkjanna sendi þessa orðsendingu sem beint var á réttan stað, til forsrh., held ég að ekki hafi falist í því neinn nýr sannleikur og öllum þeim, sem hugsa af raunsæi um varnarmálin, hafi verið og sé ljóst að þessu er þannig varið. Það er ekki í einu einasta landi í allri Vestur-Evrópu fullkomlega varnarstyrkur sem dugi til að verja það land án þess að til komi aðstoð frá öðrum bandalagsþjóðum. Þetta á jafnt við allar þjóðirnar, sem í þessu bandalagi eru, og á mjög svipaðan, ef ekki sama hátt, á þetta við þjóðirnar í Varsjárbandalaginu. Þar er ekki heldur nema eitt þátttökuríki sem segja má að gæti algerlega séð um sjálft sig, heldur eru þau hvert öðru háð. Það er fjöldamargt smáatriða sem hefði verið eðlilegra að ræða en þetta í tilefni af fsp. um atvinnumál á Keflavíkurflugvelli, en tími og aðstæður leyfa slíkt ekki að sinni, svo að ég verð að neita mér um það.



Herra forseti. Síst ber að lasta fjarveru hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, sem ég hygg að telja megi prýði á hverju samfélagi, en þó hefði ég gjarnan viljað að hann væri hér inni.  Annars kom ég upp í ræðustól aðallega til þess að leiðrétta þau orð sem féllu hjá hv. þm. Oddi Ólafssyni, sem sagði að við hv. þm. Kjartan Ólafsson hefðum látið skip okkar umskipa fiski í Njarðvíkurhöfn yfir í loðnuveiðiskip til þess að flytja á erlendan markað. Mér er ekki kunnugt um skipaeign Kjartans Ólafssonar, en ég er h. u. b. alveg viss um að ekki á ég togarann Sigluvík sem hv. þm. átti við áðan. Ástæðan var sú, að ekki var mannskapur til þess eða gagnbúin fiskiðjuver að vinna allan þann fisk sem þá barst á land á Suðurnesjum, vegna þess að ekki vinna 2000 manns eða rúmlega það við fiskverkun á Suðurnesjum eins og vinna á vellínum. Það er langt frá því. Þennan afla hefðu Suðurnesjamenn getað fengið til vinnslu í fiskiðjuverum sínum. Hitt er annað mál, að till., sem hv. þm. Oddur Ólafsson flutti á sínum tíma um athugun á áhrifum af hersetunni á hina þjóðlegu atvinnuvegi á Suðurnesjum, var góð till. Hún var samþ. hér á Alþ. Og ég veit ekki betur en réttum aðilum hafi verið falið að framkvæma þá könnun, sem mun þó ekki hafa verið gerð til hlítar enn.



Herra forseti. Nafni mínu hefur nokkuð verið blandað inn í þessar umr. og okkur Alþb.-ráðh. vegna þess að Carter Bandaríkjaforseti sendi eilítið spaugilegt bréf hingað til lands með varaforseta sínum nú fyrir skemmstu, þar sem hann þakkar fyrir að við skulum hafa leyft dvöl bandarísks hers í landinu, þ. e. a. s. íslensk stjórnvöld. Ég held að þetta þakkarbréf þurfi ekki að koma neinum á óvart, því að vissulega má Bandaríkjaforseti þakka forustumönnum allra annarra flokka en Alþb. fyrir að hafa leyft hér hersetu. Það vita allir að bandaríski herinn er hér á landi eingöngu í þágu Bandaríkjamanna sjálfra. Hann má því sannarlega vera þakklátur fyrir þá rausn sem hernámsflokkarnir þrír hafa sýnt Bandaríkjamönnum. En varðandi það atriði, að varaforsetinn hafi komið í heimsókn í Árnagarð, vil ég upplýsa vegna mjög spaugilegra vangaveltna sem hér hafa átt sér stað um orðræður okkar, að þegar við skoðuðum þar fornar bækur ræddum við um það eitt sem gerðist hér á landi fyrir árið 1400.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 402 fsp. til hæstv. iðnrh. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hverju nema eftirtaldir kostnaðarliðir við borun Kröfluholu, þar sem heildarkostnaður er áætlaður um 280 millj. kr.: a) launakostnaður og annar beinn kostnaður í mannafla, b) flutningskostnaður á bor, c) borkrónuslit, efni, fóðrun og steypa? Hvað kostar jarðborinn Jötunn eigendur árlega, sé hann ekki notaður?“ Tilefni þessarar fsp. er það, að fyrir nokkru var sagt frá því í fjölmiðlum, að hætt væri við að bora þær tvær holur við Kröflu sem búið var að gera ráð fyrir að boraðar yrðu á þessu ári. Það hefur einnig komið fram í fjölmiðlum, að jarðborar ríkisins mundu ekki starfa allt árið vegna fjárskorts. Nú er það yfirlýst stefna stjórnvalda að nýta innlenda orkugjafa svo sem unnt er og að flýta virkjunum þar sem hægt er að hagnýta jarðhitann, hvort sem um er að ræða lághita eða háhita. Fá atvinnutæki munu gefa þjóðfélaginu jafnmikinn arð með vinnu sinni og jarðboranir, og er þá nokkuð sama hvort borað er á háhita- og lághitasvæðum. Vegna ört hækkandi orkuverðs er nú mögulegt að nýta jarðhita á ýmsum þeim stöðum í landinu, þar sem óhugsandi var að keppa við olíuna áður fyrr. Þess vegna vona ég að stjórnvöld sjái sér nú fært að nota þessi stórvirku tæki og hafa þau í gangi allt árið eða svo mikinn hluta af árinu sem veðurfar leyfir. Það er liður í því að búa að sínu og það hefur löngum þótt hagkvæmt. Starfræksla þeirra er örugglega meira gjaldeyrissparandi en flestra annarra atvinnutækja. Upphitun húsa hefur lengst af verið mikið vandamál í þessu landi og eitt erfiðasta fjárhagsmál hverrar fjölskyldu. Starf jarðboranna á að gera þennan vanda minni. Þess vegna vona ég að skammvinnur auravandi verði ekki til þess að stöðva þessi stórvirku tæki, einkum vegna þess að ég held að mjög verulegur kostnaður sé fyrir hendi hvort eð er, enda þótt tækin séu látin standa. Því langaði mig til að fá að vita hjá hæstv. ráðh. hvernig þessi mál lægju fyrir í dag.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykn. hefur lagt fram fsp. um ákveðna kostnaðarliði í sambandi við borun á Kröfuholu eins og það er nefnt. Kostnaður sá, sem rakinn verður hér á eftir, á við jarðborinn Jötunn; en hann er verulega dýrari en jarðborinn Dofri, sem er nafnið á gamla gufubornum sem er sameign ríkis og Reykjavíkurborgar. Stafar sá kostnaðarmunur aðallega af því, að borlega Jötuns er 40–50% hærri en Dofra. Þar að auki er horkjallari, vegarlagning, flutningur og fleira dýrara hjá Jötni en hjá Dofra. Kostnaðarliðir þeir, sem spurt er um, eru þessir, og tek ég fram að miðað er við verðlag í des. 1978. Þá er einnig þess að geta, að miðað er við 2000 metra djúpa holu. Þessir liðir eru eftirtaldir: 1. Launakostnaður og annar beinn kostnaður við mannafla. Nemur sá kostnaðarliður samkv. áætlun 33.3 millj. kr. 2. Flutningskostnaður á bor. Hér er gert ráð fyrir flutningi borsins frá Reykjavík, þar sem hann er nú, norður að Kröflu. Þessi liður er áætlaður 22.7 millj. kr. 3. Borkrónuslit, efni, fóðrun og steypa, sem til þarf við gerð borholunnar. Þessi liður er áætlaður 36.9 millj. kr. Aðrir helstu kostnaðarliðir við borun Kröfluholu eru þessir: Borplan, en það innifelur borkjallara, höggborsholu og jarðvinnu. Er sá liður áætlaður 17.4 millj. kr. Ýmis aðkeypt þjónusta er talin nema 18.2 millj. kr. Borleiga er áætluð 68.3 millj. kr. Útblásturs- og mælibúnaður 10.6 millj. kr. Ýmsir aðrir liðir, svo sem olía, áhaldaleiga, sérfræðiþjónusta, ferðakostnaður, uppihald, bílkostnaður o. fl., eru áætlaðir kosta 83.8 millj. kr. Samtals er kostnaður við borun Kröfluholu samkv. þessu 273 millj. kr. reiknað á verðlagi í des. 1978. Ég get látið hv. fyrirspyrjanda hafa nánari sundurliðin á þessu skriflega honum til glöggvunar og taldi ekki rétt að fara hér út í frekari smáatriði að þessu leyti. Þess er hins vegar að geta, að hér eru undanskilin fóðurrör og holuventlar, en áætlað verð á þeim er, miðað við verðlag á nefndum tíma, 40 millj. kr. Óhjákvæmilegur heildarkostnaður með þessum hætti er talinn nema 313 millj. kr. Að lokum er í fsp. spurt um hvað borinn Jötunn kosti eigendur árlega sé hann ekki notaður. Upplýsingar, sem rn. hefur fengið um þetta frá Jarðborunum ríkisins, eru þær, að miðað við yfirstandandi ár, árið 1979, verði kostnaðurinn samtals 194.8 millj. kr., eða tæpar 200 millj., og flokkast þannig, að afborganir af lánum og vextir eru talin nema 163.8 millj. kr. og annar kostnaður, þar með talinn geymslukostnaður, viðhald o. fl., 31 millj. kr., eða samtals 194.8 millj. kr. Ef menn líta á þetta með samanburði við borkostnað einnar holu, þá er fastakostnaður af bornum eða fjármagnskostnaður verulega minni, eða um 2/3 af kostnaði við borun einnar holu. Á næstu árum vex þessi greiðslubyrði hins vegar þar sem afborganir af bornum fara mjög vaxandi. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda, að full ástæða er til að herða á í sambandi við leit að jarðvarma og rannsóknir í því sambandi og að reyna að nýta á skynsamlegan hátt þau dýru tæki, sem aflað hefur verið í þessu skyni, enda hefur iðnrn. gert till. um það að nýting þeirra verði aukin. Þær tillögur fengu ekki allar hljómgrunn í því sambandi við gerð fjárfestingaráætlunar yfirstandandi árs og fjárlagagerð í sambandi við framlög til jarðhitaleitar. En í tengslum við hækkun á olíuverði nú að undanförnu hefur rn. látið endurmeta þessi mál og hefur kynnt innan ríkisstj. hugmyndir um frekara átak á þessu sviði, í ljósi hækkaðs olíuverðs og þeirrar brýnu nauðsynjar að reyna að nýta innlenda orkugjafa eins og kostur er í staðinn fyrir innflutta. Ég er þeirrar skoðunar, að ekki beri að horfa í það að bæta við áhvílandi erlend lán okkar ef það fjármagn er hagnýtt þannig að það skili sér á mjög stuttum tíma með því að spara okkur gjaldeyri, spara innflutning á eldsneyti og taka innlenda orkugjafa í notkun í staðinn. Um þetta hefur verið dregið saman talsvert af upplýsingum á vegum iðnrn. að undanförnu og það verið látið ganga með tillögum um þessi efni til ríkisstj., þar sem þessi mál verða athuguð í tengslum við annan þann vanda sem upp er kominn vegna hækkandi verðs á innfluttri orku. Varðandi þá ábendingu hv. fyrirspyrjanda, að þessi tæki séu ekki að fullu nýtt, há er það alveg rétt að svo er ekki. Það er langt frá því að stóru borarnir tveir, Dofri og Jötunn, hafi full verkefni, og þyrfti til muna meira fjármagn til þess að svo væri. Það verður hins vegar álitamál hvað eigi að ráða ferðinni í þessum efnum. Svo nauðsynlegt sem það er að afla jarðvarma, jarðhita og stunda rannsóknir af krafti í því sambandi, þá er það út af fyrir sig ekki tæki, sem eiga að ráða þeirri ferð, heldur mat á rannsóknarþörf og framkvæmdum. Þegar ráðist var í kaupin á Jötni fyrir nokkrum árum var talið, að næg verkefni væru fyrir slíkan bor langan tíma. Var það á þeim dögum þegar verið var að vinna að öflun jarðvarma m. a. fyrir Kröfluvirkjun, og ég hygg að áætlanir, sem gerðar voru í þessu sambandi, hafi ekki eingöngu miðað við að unnið væri fyrir þá jarðvarmavirkjun, heldur að framhald yrði á framkvæmdum af því tagi. Það kom hins vegar fljótt fram, eftir að fór að hægja á jarðhitaleit við Kröflu af ástæðum sem ég ætla ekki að fara að ræða hér, að þessi tæki vantaði verkefni. Og það er ekkert nýtt á þessu ári að ónóg verkefni séu fyrir þessa stóru jarðbora. Það hefur verið svo - ég hygg 2–3 undanfarin ár, að þeir hafa ekki verið nýttir nándarnærri að fullu, og er það sannarlega umhugsunarefni. Á það hefur einnig verið bent af Jarðborunum ríkisins, að fjárhagsvandi sé fram undan í vaxandi mæli vegna mjög óhagstæðra kjara sem jarðborinn Jötunn var keyptur á. Þar var um að ræða afar óhagstæð lán samkv. upplýsingum sem ég hef fengið frá Jarðborunum ríkisins, sem munu auka þennan fjármagnskostnað verulega á næstu árum. Mér sýnist að menn verði að gera það upp við sig, hvert framhaldið skuli vera, og er ég þá raunar með alveg ákveðna skoðun á því, að það beri að efla hér jarðhitaleit og jarðvarmanýtingu, ekki aðeins í sambandi við húshitun, heldur í sambandi við ýmis iðnaðartækifæri sem á að vera unnt að tengja þessari mikilvægu auðlind. Okkur sækist ekki fram í því verkefni nema unnið sé, en til þess þarf fjármagn og samstöðu um að afla þess. Þetta læt ég nægja sem svar við fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir hans ágæta svar. Það kom á daginn, eins og mig grunaði, að mjög verulegur kostnaður fylgir þessum tækjum enda þótt þau séu ekki notuð. Og þar sem svo stendur á að mikil þörf er fyrir mikla innlenda orku og við eigum sérfræðinga til rannsókna og við eigum tæki, þá vona ég að hæstv. ráðh. finni leiðir til að láta þau vera í gangi svo lengi sem unnt er.



Herra forseti. Á þskj. 447 höfum við hv. 1. þm. Vesturl., Halldór E. Sigurðsson, leyft okkur að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. varðandi jarðhitaleit og fjarvarmaveitur á Snæfellsnesi og Dalasýslu sem hljóðar svo: „1. Verður gerð tilraunaborun eftir heitu vatni á norðanverður Snæfellsnesi á þessu ári í framhaldi tilraunaborana 1977, eins og áformað var að framkvæmt yrði 1978? 2. Hvað líður athugun á fjarvarmaveitum fyrir þéttbýlisstaði á Snæfellsnesi? 3. Er fyrirhuguð tilraunaborun eftir heitu vatni í Dalasýslu á þessu ári?“ Til skamms tíma var því slegið föstu, að á norðanverðu Snæfellsnesi væri ekki um að ræða virkjanlegan jarðhita þrátt fyrir ný hraun og gosgíga. Árið 1972 lét Orkustofnun gera sveiflumælingar á Snæfellsnesi. Kom þá í ljós svörun sem benti eindregið til jarðhita víða á svæðinu. Þetta varð til þess að sveitarfélögin á norðanverðu nesinu ákváðu að kalla eftir frekari rannsóknum og árið 1973 var framkvæmd hitastigulsborun milli Hellissands og Ólafsvíkur sem sveitarfélögin kostuðu sameiginlega. Hitinn í þessari holu reyndist of lítill. Var talið að saltmagn hefði valdið jákvæðri svörun í sveiflumælingum, en kostnaður sveitarfélaganna var 1.3 millj. kr. sem þau greiddu að fullu sjálf. Þrátt fyrir þessa misheppnuðu borun vildu sveitarfélögin á Snæfellsnesi ekki gefa upp von um að jarðhiti væri finnanlegur. Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi svo og sýslunefnd Snæfellsnessýslu lögðu málinu lið og var leitað fast á Orkustofnun um áframhaldandi rannsóknir á mögulegum jarðhita á norðanverðu Snæfellsnesi. 1967 og 1977 lét Orkustofnun framkvæma hitastigulsboranir á svæðinu frá Ólafsvík til Stykkishólms. Nýjar athuganir eftir loftmyndum frá gervitungli höfðu sýnt jarðhitamöguleika á stærra svæði frá Reykhólum til Snæfellsness en áður hafði verið talið. Voru boraðar nokkrar holur: ein við Ólafsvík, tvær í Grundarfirði og ein við Stykkishólm. Mælingar á holum hafa sýnt 105–114 stiga hita á öllum þessum stöðum, sem gefur til kynna að á þessu svæði sé það mikill jarðhiti að möguleikar gætu verið á virkjanlegu vatni. Orkustofnun taldi nauðsynlegt að gera tilraunaborun á meira dýpi á svæðinu, ca. 600–800 metra, til að ganga úr skugga um hvort jarðhiti og vatn væru á því dýpi sem virkjanlegt væri. Taldi Orkustofnun líklegast að gera þessa tilraunaborun í Grundarfirði. Var áformað að þessi borun yrði framkvæmd á s. l. ári, en af einhverjum ástæðum varð ekkert af framkvæmdum til mikilla vonbrigða fyrir íbúa þessara byggðarlaga. Því er hér leitað svars frá hæstv. ráðh. Enda þótt bundnar séu miklar vonir við jarðhitaleit á þessu svæði hafa þéttbýlissveitarfélögin öll á Snæfellsnesi svo og Búðardalur í Dalasýslu óskað eftir því, að gerð verði áætlun um fjarvarmaveitur í þessum þéttbýlisstöðum, sem byggði á ódýru rafmagni, svartolíu og öðrum orkugjöfum. Var tekið jákvætt undir áform Rafmagnsveitna ríkisins um slíkar fjarvarmaveitur. Hefur Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsens verið að vinna að þessu máli með aðstoð tæknimanna viðkomandi sveitarfélaga. Er því nauðsynlegt að fá að vita um hvernig þetta mál stendur í dag. Hæstv. iðnrh. hefur nú afhent mér myndarlega frumáætlun þessa máls og fagna ég því sérstaklega og þakka um leið. Gífurlegur áhugi er á þessu máli á Snæfellsnesi sem víðar. Í þéttbýlisstöðum á þessu svæði búa um 4000 íbúar sem í dag greiða hæsta raforkuverð og verða að hita híbýli sín með olíu. Á þessu svæði fer fram stór hluti útflutningsframleiðslu þjóðarinnar. Það er því lífsnauðsyn að viðunandi lausn fáist á þessum þætti orkumála á svæðinu til að tryggja áframhaldandi búsetu og uppbyggingu. Í Dalasýslu er mikill áhugi á jarðhitaleit. Sýslunefnd hefur margoft skrifað Orkustofnun og farið fram á jarðhitarannsóknir. Í Miðdalahreppi er vitað um jarðhita. Þar er um að ræða yfirborðsvatn sem er um 50 gráðu heitt. Þetta þarf að rannsaka og kanna möguleika á nýtingu bæði til iðnaðar og upphitunar í þéttbýliskjörnum í Dalasýslu. Herra forseti. Allir eru sammála um þjóðhagslegt gildi þess að nýta innlenda orkugjafa. Þess vegna verður að leita allra ráða til að láta slíkar framkvæmdir hafa forgang, hvort sem um er að ræða virkjanir, jarðhitaleit, hitaveitur eða fjarvarmaveitur. Slík fjárfesting skilar sér margfalt fyrir þjóðina. Og til að undirstrika þessa fullyrðingu vil ég nefna upplýsingar er fram koma í skriflegu svari hæstv. iðnrh. við fsp. frá Gunnlaugi Finnssyni og mér á þskj. 451, að á tímabilinu 1971–1978 voru 11 hitaveitur teknar í notkun, þar með talin stækkun Hitaveitu Reykjavíkur í nágrannabyggð. Fengu þannig 45 910 íbúar landsins full not af þessum jarðhitaveitum. Ef gengið er út frá því, að olíunotkun til upphitunar íbúðarhúsnæðis sé 13 lítrar á m3 á ári og hver íbúi noti 140 m3 húsnæði, þá spara þessar hitaveitur 1820 lítra af olíu á hvern íbúa á ári eða alls 83.6 millj. lítra, sem miðað við útsöluverð húsa á olíu í dag er um 8 milljarða kr. sparnaður á ári. Svo stórkostlegur er árangurinn. Núverandi ástand í upphitunarmálum víða um land er algerlega óþolandi. Lágmarksupphitunarkostnaður á olíunotkunarsvæðum er nú 100–120 þús. kr. á mánuði fyrir meðalíbúð. Þetta ástand auk hæsta raforkuverðs er svo alvarlegt, að það jaðrar við að fólksflutningar frá þessum svæðum séu yfirvofandi ef ekki tekst að ráða hér bót á. Það er þjóðarnauðsyn, því að fáar framkvæmdir í dag hafa eins mikil áhrif á búsetuskilyrði fólks og hitaveitur. Ég vænti þess, að svör hæstv. iðnrh. auki bjartsýni í þessum málum á Snæfellsnesi og í Dalasýslu sem víðar.



Herra forseti. Ég mun hér leitast við að svara fsp. sem borin er fram af hv. þm. Alexander Stefánssyni ásamt hv. þm. Halldóri E. Sigurðssyni, og í þeim svörum, sem ég gef við þeim, er aðallega stuðst við upplýsingar frá Orkustofnun svo og nokkur atriði sem koma fram í nýútkominni skýrslu um varmaveitur á Vestur- og Norðurlandi. Varðandi 1. lið fsp., sem varðar tilraunaborun eftir heitu vatni á norðanverðu Snæfellsnesi á þessu ári, skal þetta tekið fram. Á norðanverðu Snæfellsnesi er aðeins einn jarðhitastaður, þ. e. fram undan Berserkseyri í Kolgrafarfirði. Staðurinn er í of mikilli fjarlægð bæði frá Grundarfirði og Stykkishólmi til þess að hitaveita þaðan sé talin hagkvæm. Rannsóknir og jarðhitaleit hafa því beinst að öllu norðanverðu nesinu í heild. Fundist hefur, með því að bora grunnar rannsóknarholur, svæði milli Ólafsvíkur og Stykkishólms þar sem hitastigull er allmiklu hærri en búast hefði mátt við. Talið er líklegt að orsök þess sé volgt eða heitt vatn í berggrunni þar undir. Fremur litlar líkur eru samt taldar á að með borun hitti menn á nýtanlegt heitt vatn, a. m. k. ekki í fyrstu atrennum, þar sem lítið hefur fundist sem leiðbeint gæti um staðarval borholanna. Fyrir liggur að reynslan af jarðhitaleit á svæði blágrýtismyndunarinnar á Vestfjörðum og Austfjörðum, þar sem laugar vísa ekki til hvar bera skuli niður, er fremur neikvæð. Engu að síður hefur verið stefnt að því að kanna þetta nánar með djúpborun eða um 1500 m djúpri borholu. Hugmynd jarðhitadeildar Orkustofnunar hefur verið að deildin sæki um styrk til Orkusjóðs til að standa undir kostnaði við borunina þegar staðarval hefur verið undirbúið nógu vel og hentugur bor fæst til verksins. Áætlað er að staðarval geti legið fyrir fyrri hluta sumars 1979. Jarðborinn Narfi, sem best hentaði til að bora holuna, er upptekinn í forgangsverkefnum fyrir hitaveitur úti um land allt þetta ár og fram á næsta ár, að því er fram kemur í upplýsingum jarðhitadeildar Orkustofnunar. Til greina gæti komið að nota borinn Glaum, er gæti borað 1000 m holu sem hugsanlega þyrfti þá að dýpka síðar. Sakir óvissu varðandi útvegun á fjármagni og tækjum til verksins hefur að mati Orkustofnunar rannsóknarborun á Snæfellsnesi ekki verið talin raunhæf á þessu ári. Ég vil til nánari glöggvunar á þessu geta þess, að á fjárlögum yfirstandandi árs eru Orkusjóði ætlaðar 350 millj. kr. til að lána til jarðhitaleitar. Af þeirri fjárhæð hafði Orkuráð veitt lán að upphæð 825 millj. kr. nú í byrjun aprílmánaðar og eftir standa þá aðeins 65 millj. kr., en fjöldi umsókna liggur fyrir um stuðning við jarðhitaleit. Veldur þetta því, að ekki er talið líklegt að hægt sé að verða við óskum um jarðhitaleit á norðanverðu Snæfellsnesi í því formi, sem hér er um rætt, og svo könnun með slíkri djúpborun á þessu ári vel að merkja. Varðandi 2. lið fsp. um athugun á fjarvarmaveitum fyrir þéttbýlisstaði á Snæfellsnesi skal fram tekið: Úrvinnslu eftir frumathuganir á jarðvarmaveitum við einstaka staði á Snæfellsnesi og víðar er lokið og er skýrsla um þær nýlega komin út á vegum iðnrn. og Rafmagnsveitna ríkisins, eins og hv. fyrirspyrjandi raunar gat um. Þessi skýrsla tekur til 5 þéttbýlisstaða á Vesturlandi: Hellissands, Ólafsvíkur, Grundarfjarðar, Stykkishólms og Búðardals, og þar er um algera frumathugun að ræða. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Að meðaltali fyrir veiturnar á Vesturlandi er orkuverðið 6.26 kr. á kwst. á fyrsta rekstursári og mun það verð lækka með stærri markaði og bættri nýtingu mannvirkja. Orkuverð þetta er nokkuð hátt sé miðað við orkuverð frá hagkvæmum jarðvarmaveitum, en í meðallagi sé það borið saman við olíukyndikostnað. Dreifð byggð, mikil þilofnahitun og hár fjármagnskostnaður valda miklu um orkuverðið.“ Nokkru síðar segir í sömu skýrslu: „Af framansögðu er ljóst, að hugmyndin um gerð slíkra varmaveitna er mjög athyglisverð og álitleg fyrir hagkvæmustu veiturnar sem valkostur til húshitunar í stað beinnar rafhitunar eða olíukyndingar, ef ekki er möguleiki á hagkvæmri jarðvarmaveitu.“ Þess ber að geta, að af þessum 5 stöðum virðist hagkvæmni jarðvarmaveitna vera mest í Ólafsvík og í Búðardal, þar sem orkuverðið lægi nokkuð undir því meðaltali sem hér var frá greint. Fyrir utan þetta er þess að geta, að senn lýkur heildarathugun á tiltækri afgangsraforku í landskerfinu er nota mætti að hluta sem orkugjafa fjarvarmaveitna og raunar er fyrirhuguð sem aðalorkugjafi, en hins vegar svartolía til þess að taka af afltoppa þegar afgangsorka er ekki fyrirliggjandi. Einnig er að ljúka hagkvæmnisamanburði á fjarvarmaveitum og beinni rafhitun, þannig að þessi mál varðandi hagkvæmni fjarvarmaveitnanna eru smám saman að skýrast með tilliti til uppbyggingar raforkukerfis landsmanna á næstu áratugum. En hagkvæmnin þjóðhagslega séð fer verulega eftir því hver afgangsorka verður til í landskerfinu að jafnaði á því árabili sem menn eru að horfa til. Ég hef getið þess hér í þingræðu ekki alls fyrir löngu, að mikil ástæða sé til þess að fá skorið úr þessum þáttum fyrr en seinna, en jafnframt, að fjarvarmaveiturnar hafi ýmsa kosti fram yfir beinu rafhitunina, ekki síst á þeim þéttbýlisstöðum þar sem von gæti verið um jarðvarma við nánari rannsókn og jarðhitaleit síðar, svo og að þær veiti meira öryggi en fæst með beinni rafhitun, þar sem um aðflutta orku eða annan orkugjafa er að ræða, ef raforku af einhverjum ástæðum þrýtur tímabundið. Varðandi 3. lið fsp. skal það upplýst, að tilraunaborun eftir heitu vatni í Dalasýslu hefur enn ekki komið til álita. Athugað hefur verið, hvort hagkvæmt sé að leiða heitt vatn frá Grafarlaug til Búðardals, en svo er ekki talið að mati Orkustofnunar. Engin vísbending er um jarðhita nær Búðardal. Almennt vil ég svo aðeins segja um þetta, að ég hef verulegan áhuga á því að greiða fyrir jarðvarmaleit sem víðast og þá einnig á þeim svæðum er talin hafa verið köld eða liggja á mörkum þeirra svæða þar sem líklegt er að jarðvarma megi vinna. Þarf að sjálfsögðu að ganga í slíkar rannsóknir með þeirri tækni og kunnáttu, sem fyrir hendi er, og meta þann tilkostnað, sem í er lagt, og vonir um ávinning hverju sinni. Ég tek undir það sem frsm. sagði og tel fyllilega eðlilegt og skiljanlegt að af íbúum þessara svæða sé ýtt á eftir jarðhitaleit til þess að fá sem fyrst úr því skorið hvort þar gæti falist álitlegur orkugjafi. Hitt er svo annað mál, að út frá þjóðhagslegu sjónarmiði og út frá sjónarmiði þeirra, sem eru að horfa á líklegan ávinning af jarðhitaleit, getur gætt annarra sjónarmiða. Mjög eðlilegt er að þeir vilji fremur leita eftir jarðhita þar sem árangurs er að vænta án mjög mikillar óvissu og tilkostnaðar. Þarna þarf því að horfa til beggja þessara þátta: Hinna almennu rannsókna til þess að skera úr um hvar mörkin liggja milli þeirra svæða, sem líklegt er að gefi árangur með jarðhita í framtíðinni, og hinna, þar sem áhættan hvað snertir fjármagnskostnað og jarðhitaleit er ekki jafnmikil. Þar er náttúrlega dæmið nánast borðleggjandi að herða róðurinn, en hitt verður líka að fylgja eftir. Það sem kom einnig fram frá hv. fyrirspyrjanda, það sögulega sem hann dró fram í máli sínu, var athyglisvert og sýnir okkur að það er víðar jarðvarma að finna heldur en á þeim svæðum sem heit hafa verið talin til skamms tíma litið í jarðfræðilegum skilningi. Þannig hefur fundist þetta allstóra afbrigðilega belti, ef svo má segja, við Breiðafjörð. Nær það nokkurn veginn í kringum Breiðafjörð á norðanverðu Snæfellsnesi og til Barðastrandarsýslu, og vott þess er einnig að finna í Dalasýslu. Ekki ósvipað hefur komið fram á Austurlandi þar sem fundist hafa svæði er skera sig úr hvað snertir hitastigul, þar sem einnig finnst jarðvarmavottur á yfirborði, eins og fram hefur komið við Egilsstaði, þ. e. Urriðavatn í Fellum. Þar eru menn nú að leggja út í framkvæmdir við jarðvarmaveitu á grundvelli þeirrar borunar. En það má segja, að reynslan þaðan sýni okkur nokkuð vel hvað það hefur mikið gildi að hafa upplýsingar um streymi á yfirborði, jarðvarmastreymi. Líkurnar til að ná árangri tengjast ekki síst þeim stöðum eða blettum, þar sem slíkan vott er að finna. Óvissan um ávinning, þar sem ekki gætir neins jarðvarma á yfirborði, er því miður miklu meiri. En væntanlega fullkomnast tæknin að þessu leyti. Það má raunar nefna það hér í þessu sambandi, að við Íslendingar höfum nýlega tekið að okkur að axla nokkra ábyrgð á þessu sviði með því að gerast eins konar leiðbeinendur á alþjóðavísu í sambandi við nýtingu jarðhita. Við höfum gert samning við Háskóla Sameinuðu þjóðanna um að deild sú, sem á að sjá um fræðslu á því sviði, verði hér á landi, og Orkustofnun hefur tekið að sér veg og vanda af því verkefni hér. Þetta ætti einnig að verða okkur hvatning til þess að standa vel að rannsóknum á svíði þessarar mikilvægu auðlindar okkar, sem við erum nánast rétt að byrja að hagnýta okkur, ef frá eru talin þau not sem varða varða húshitun og eru vissulega orðin veruleg.



Herra forseti. Þessi fyrirspurn er góðra gjalda verð og mjög eðlileg, og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið. Frummælandi, hv. fyrirspyrjandi, rakti hér nokkuð sögulegan aðdraganda þessa máls og ég vil aðeins bæta þar örlitlu við. Ég leyfi mér að minna á að á 97. löggjafarþingi, árið 1975, flutti ég till. til þál. um jarðhitaleit á Snæfellsnesi, þess efnis, að skorað yrði á ríkisstj. að hlutast til um að jarðhitarannsóknir yrðu gerðar á Snæfellsnesi í samráði við heimamenn svo hið fyrsta fengjust nægar upplýsingar um nýtanlegan jarðhita á þessu svæði. Í grg., sem ég reit með þessari till., komu fram ýmsar upplýsingar, svo sem það að sumarið 1972 lét Orkustofnun gera athuganir á jarðhitalíkum á nesinu að ósk sveitarfélaganna á Hellissandi, Ólafsvík, Grundarfirði og ráðamanna Lárósstöðvarinnar í Eyrarsveit. Það var minnst á að a. m. k. væri um að ræða sex staði á Snæfellsnesi þar sem jarðhiti hefði fundist ofanjarðar. Þá var vikið að því, að í júní 1975 fór fram jarðhitaleit í Grundarfirði og nágrenni að beiðni hreppsnefndar Eyrarsveitar. Fleira var minnst á í grg. þessarar till., svo sem þá sérstöðu Snæfellsness, að allt þekkt jarðhitavatn á Snæfellsnesi er ölkelduvatn og talsvert frábrugðið heitu vatni á flestum öðrum lághitasvæðum landsins að efnasamsetningu, og þykir fræðimönnum forvitnilegt að kanna þessi mál nánar. Það kom fram, þegar þetta mál var borið undir ráðamenn jarðhitadeildar, að mjög væri æskilegt að gera heildarkönnun á jarðhita á Snæfellsnesi líkt og víða annars staðar. Á slíkri heildarkönnun, sem byggðist á nákvæmri jarðfræðikortlagningu og jarðeðlisfræðimælingum á stórum svæðum umhverfis jarðhitasvæði svo og rannsókn á efnainnihaldi heita vatnsins, væri hægt að byggja, ekki síst þegar velja ætti staði til leitar. Nefna má að með bréfi í júní 1975 hvöttu ráðamenn Eyrarsveitar, oddvitinn og sveitarstjórinn, sýslunefnd Snæfellinga til þess að hreyfa þessum málum nánar, og um þetta erindi var fjallað rækilega á sýslufundi Snæfellinga í júlí 1975. Till. var flutt á þingi í því skyni að hraða athugunum og framkvæmdum í þessum efnum á öllu Snæfellsnesi. Svo fór, að um þessa till. var fjallað á þinglegan hátt, en síðan var henni vísað til ríkisstj. Að sjálfsögðu hefur svo verið unnið að þessum málum á þeim tíma sem liðið hefur frá því að þetta gerðist, bæði á Snæfellsnesi og einnig í Dölum. Hefur verið reynt að virða fyrir sér hið svokallaða Breiðafjarðarbelti, sem hæstv. ráðh. gat um í svari sínu. Það er, að ég held, vitað um þrjá staði í Dölum þar sem jarðhiti finnst ofanjarðar. Það er á Laugum í Hvammssveit, í Reykjadal, hin svonefnda Grafarlaug í Miðdölum, og einnig nálægt Seljalandi í Hörðudal, þar sem bærinn Laugar stóð að fornu, sbr. Lauga-Snorra sem getið er um í Sturlungu. Það gleður mig, ef þessi fyrirspurn, sem hér er fram borin, mætti verða til þess að ýta á þessi mjög svo mikilvægu mál. Og ég verð að vona, þrátt fyrir nokkuð neikvæð svör hæstv. ráðh., að málum þessum öllum verði samt þokað áfram með þeim hraða sem mögulegur er, því að þarna eru sannarlega í húfi hinir mikilvægustu hagsmunir viðkomandi byggða og landsins alls.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. svör hans, þó að ég vilji ekki leyna því, að þau ollu mér nokkrum vonbrigðum, þar sem við höfðum áður fullyrðingar Orkustofnunar um að þessi tilraunaborun yrði gerð á árinu 1978 eftir að sá árangur, sem kom út úr hitastigsborunum 1976 og 1977, hafði sýnt jákvæða svörun. Við á Snæfellsnesi reiknuðum alveg fastlega með því, að af þessari borun yrði, og ég vil nota þetta tækifæri enn til að ítreka það, að ég vona að hér verði ekki látið staðar numið, heldur verði reynt að leita að möguleikum til að þessi tilraunaborun geti orðið að veruleika á þessu ári. Og ég vænti þess, eftir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram, að fast muni verða eftir því leitað. Margt bendir til þess, að þarna geti verið um virkjanlegan hita að ræða. Það hefur komið fram í mörgum skýrslum sem unnar hafa verið um þetta mál. Það hefur blandast inn í umr. um þetta mál sem hv. þm. Friðjón Þórðarson sagði áðan, að þetta svæði hefur eitt sérkenni sem erlendir fræðimenn hafa haft mikinn áhuga á, og við höfum fengið í hendur sérstakar skýrslur sem eru unnar af þýskum aðilum, þar sem vakin er athygli á efnasamsetningu í fjölmörgum ölkeldum á ölkeldusvæðum á Snæfellsnesi. Ég vil sem sagt vonast til þess, að hæstv. ráðh. verði vinsamlegur, það verði leitað allra ráða til þess að finna möguleika á að láta framkvæma þessa borun á þessu ári. Íbúar á þessu þéttbýlissvæði binda miklar vonir við og bíða raunar eftir þessum úrskurði. Við erum tilbúnir á þessu svæði, íbúarnir, að leggja í hitaveitur, fjarvarmaveitur, ef það sýnir sig að ekki er fyrir hendi jarðhiti, sem við viljum þó ekki trúa að sé ekki miðað við þær ytri aðstæður sem víða eru á svæðinu. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan, að ég flyt sérstakar þakkir fyrir þá frumskýrslu sem við höfum fengið í hendur um fjarvarmaveiturnar eða möguleika á þeim á þessu svæði. Þær eru ákaflega mikils virði og verður hægt að vinna eftir þeim eða byrja á því jafnvel þó að ekki liggi fyrir þessar upplýsingar sem við bindum mestar vonir við, því að alla vega sýnir skýrslan að hægt er að gera þetta á hagkvæman hátt þar sem þéttbýlið er mest. Það eru einnig viss vonbrigði með svör hæstv. ráðh. varðandi Dalasýslu. Ég legg áherslu á það, að Orkustofnun geri ráðamönnum í Dalasýslu fyllilega grein fyrir því, hvers vegna ekki er hægt að taka á dagskrá sérstaka tilraunaborun í Dalasýslu, þar sem þar eru þó fyrir hendi á yfirborðinu laugar sem benda til að þar geti verið um virkjanlegt vatn að ræða. Ég vil endurtaka þakkir fyrir svör hæstv. ráðh., en vænti þess, að þetta mál fái meiri athugun. Það verður örugglega eftir því leitað.



Herra forseti. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hversu þörfu máli hér er hreyft, og ekki ástæða til að fjölyrða um það. En það var ein hugsun sem mig langaði til að koma inn í þessa umr. Hún er sú, að ég hygg að í ljósi þeirrar þróunar, sem orðið hefur í orkumálum í veröldinni, og þeirrar þróunar, sem fyrirsjáanlega verður, að svo miklu leyti sem unnt er að sjá hana fyrir, þá held ég að ástæða sé til þess að við stöldrum svolítið við og endurmetum afstöðu okkar til þessara mála. Ég held að við eigum að leggja langtum meiri áherslu á leit að jarðvarma og nýtingu hans en við höfum gert fram til þessa. Ég held að þetta sé mjög brýnt. Þetta er í rauninni okkar olíuleit, okkar svar við þeim gífurlegu hækkunum sem orðið hafa og verða munu á olíu. Þar að auki er þetta skref í þá átt að leiðrétta það óréttlæti sem viðgengst núna í mismunandi hitunarkostnaði eftir búsetusvæðum, - óréttlæti sem ekki getur haldist eða viðgengist til lengdar. Ég held sem sé að við þurfum að endurmeta áhersluna sem við leggjum á þessi mál og leggja verulega aukna áherslu í þessa átt. Það kostar auðvitað fjármagn. En það er vel réttlætanlegt að verja verulega auknu fjármagni til þessara hluta, því eins og á hefur verið bent og allir auðvitað vita, þá skilar það sér margfalt til baka.



Herra forseti. Ég skil það afar vel, að svar mitt hafi ekki fallið hv. fyrirspyrjanda sérstaklega í geð né heldur þeim hv. öðrum þm. Vesturlandskjördæmis sem hér hafa talað að því leyti, að það gaf ekki sérstakar vonir til þess, að á þessu ári yrði ráðist í þá tilraunadjúpborun sem eftir var leitað og vonir voru gefnar um, eftir því sem hér var sagt a. m. k., að framkvæmd yrði á síðasta ári. Ástæðurnar fyrir þessu mega vera hv. þm. ljósar. Þær eru fyrst og fremst fjárvöntun til jarðhitaleitar, sem tengist því einnig að menn vilja fremur raða verkefnum þannig að kannske beina jarðhitaleitinni að stöðum sem líklegt er að gefi árangur. Ég vænti þess fastlega, að þeir hv. þm., sem hér hafa talað, og aðrir, sem hafa áhuga á þessum málum og hafa svipað mat varðandi okkar orkumál, leggist á sveif með okkur, sem ætlast er til að beitum okkur fyrir átaki á þessu sviði og ber að gera það, til þess að fá meira fjármagn í þessa þætti. Meginhindrunin er fjármagnsvöntun að þessu leyti, og ég tek undir það viðhorf, sem kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, að það er mikil ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga á þessum missirum og mánuðum að staldra við og endurmeta stöðu okkar með tilliti til þróunar orkumála í heiminum. Þar hafa verið að gerast breytingar sem við höfum orðið vör við, fyrst og fremst sem neikvæðar breytingar, og verið er að ræða um út frá þeirri forsendu vegna þeirrar miklu verðhækkunar sem orðið hefur á innfluttu eldsneyti. En við skulum ekki gleyma hinu, að okkar innlendu orkulindir eru jafnhliða að stiga geysilega í verði raunverulega og við erum að þessu leyti hvað snertir þennan undirstöðuþátt í alveg óvenjulega góðri aðstöðu með tilliti til þess, sem gerist hjá flestum öðrum þjóðum, svo ekki sé talað um íbúafjölda þessa lands í því samhengi. Fyrir utan hið lífræna eldsneyti, olíuna, sem senn mun ganga til þurrðar vegna þess hraða í nýtingu sem nú á sér stað, er einnig að verða æ ljósara að kjarnorkuleiðin er tæpast fær. Henni eru tengdar slíkar áhættur að það er að verða æ fleiri aðilum ljóst, að ekki er skynsamlegt eða það er nánast neyðarkostur, svo ekki sé meira sagt, að ganga lengra á þeirri braut en gert hefur verið. Því miður bendir hins vegar margt til þess, að þjóðir heims láti þröngva þeirri leið upp á sig, að þær neyðist til að feta þá slóð frekar en að draga saman seglin í sínum lífskjörum og orkubúskap. Það er full ástæða fyrir okkur að gefa þeirri vá fullan gaum, um leið og við höfum samúð með þeim aðilum sem búa við svo erfiða stöðu í orkumálum að hafa farið út á þá braut. Það tengist hins vegar svo mörgum þáttum, að hér er ekki tími til að gera það að miklu umtalsefni. Ég vil þó af þessu tilefni aðeins vekja á þessu athygli og ítreka það sem fram kom í máli mínu áðan, að leg tel að okkur beri nú að gera mjög verulegt átak til þess að auka hlutdeild okkar innlendu orkugjafa og útrýma hinum innfluttu að því leyti sem skynsamlegt er og nauðsynlegt. Það er ekki skynsamlegt í öllum tilvikum. Þar þarf auðvitað að gæta eðlilegra hagkvæmnisjónarmiða og miða þróunina við það. En við eigum að búa okkur þar undir verulegt átak og ekki að horfa í þó að við þurfum að bæta við erlendu lánsfé til slíkra hluta. Það eru þegar, eins og ég gat um, komnar til ríkisstj. till. frá iðnrn. að þessu leyti og verða þar til meðferðar, og ég vænti þess, að ef þær komast hér í þingsali til álita, þá verði undirtektir hv. alþm. jákvæðar að þessu leyti og einnig þegar kemur til þeirra kasta að veita fé til orkumálanna á næsta ári og komandi árum.



Herra forseti. Ég held að við þm. Vesturl., sem höfum talað í þessu máli, verðum að heita hæstv. ráðh. fullum stuðningi í tilraunum hans við að afla fjár í þessu skyni, og ég held að við höfum fulla ástæðu til þess. Ég vitna til þess sem hér hefur komið fram um þann jarðhita sem þegar hefur fundist á þessu svæði. Ég vil aðeins bæta við, að á Reykhólum er eitt af meiri háttar jarðhitasvæðum landsins og þess vegna er talað um Breiðafjarðarbelti. Þessir þrír staðir, sem ég nefndi, eru í Dölum og sex á Snæfellsnesi, þó að ekki sé nema einn þeirra norðan fjalls, eins og hæstv. ráðh. gat um. Þá er allvíða að finna hita í Breiðafirðinum sjálfum, m. a. í Oddbjarnarskeri, - hita sem kemur jafnvel ekki upp nema um fjöru, - og undir jökulrótum er ylur sem hægt er að nefna. - Þess vegna teljum við þetta svæði - og erum þar sammála hinum hæfustu vísindamönnum okkar og rannsóknarmönnum - einkar forvitnilegt til nánari rannsókna. Og enn vil ég benda á það, að nú á síðari árum hafa svæði, sem áður voru talin köld að þessu leyti, orðið heit allt í einu við auknar rannsóknir, m. a. Akureyrarsvæðið norðanlands. Og þannig hygg ég að sé um fleiri svæði á voru landi. Þess vegna þakka ég hæstv. ráðh. þær upplýsingar, sem hann hefur hér gefið, og heiti honum stuðningi í þessu máli.



Herra forseti. Ég hef nú hlýtt hér á ágætar umr. um hið þýðingarmesta mál, sem er jarðhitaleit. Og hún er að sjálfsögðu ekki þýðingarminni á Snæfellsnesi en víða annars staðar. Ég hef í raun og veru engu við að bæta við það sem allir ræðumenn hafa hér sagt um mikilvægi þessa máls. En þegar hæstv. ráðh. áðan hvatti menn til þess að styðja hann í viðleitni til þess að fá meira fjármagn til jarðhitaleitar, þá vil ég fyrir mitt leyti taka undir það heils hugar að styðja ráðh. í því efni. Það er ágætt að hafa góð orð í þessu efni, en því miður dugir ekki annað en aðgerðir. Og það, sem mest er um vert og stendur á núna, er aukið fjármagn. Fyrir nokkrum dögum - á laugardag fyrir páska - mælti ég fyrir till. um aðgerðir í þessum efnum sem ég ber fram ásamt 11 öðrum sjálfstæðismönnum. Ég hélt allítarlega framsöguræðu fyrir þessari till. Hæstv. ráðh. hélt - ef eitthvað var - enn þá ítarlegri ræðu. Og ég held að það hafi naumast mátt á milli sjá hvor lagði meiri áherslu á mikilvægi þessara mála. Nú vil ég mega að gefnu tilefni vekja athygli á þessari till. Ég held að hún sé raunhæf aðferð til þess að við gerum átak í því efni að auka fjármagn á því ári sem nú er að liða til þess að við getum afrekað meira nú þegar í þessu efni heldur en horfur eru á. Hæstv. ráðh. vék að ástandinu í þessum efnum, hvaða fjármagn Orkusjóður hefur haft til jarðhitaleitar á þessu ári, hve miklu er búið að ráðstafa og hve lítið er eftir. Í þessari till., sem ég gat um, er gert ráð fyrir m. a. að auka þetta fjármagn. Hv. þm. Friðjón Þórðarson er einn af flm. þessarar þáltill., þannig að ég þarf ekki að hvetja hann til stuðnings í þessu efni. Ég hvet aðra ræðumenn hér að styðja okkur í þessu efni og fara þá leið sem við bendum á og hæstv, ráðh. réttilega nefndi áðan. Það er fullkomið tilefni og í raun og veru ekki annað réttlætanlegt en að taka lán til þessara mála, svo þýðingarmikil eru þau fyrir hin einstöku byggðarlög og ekki síst fyrir þann hluta þjóðarinnar, 1/4 hluta þjóðarinnar, sem býr við það ástand að þurfa að nota olíu til upphitunar húsa sinna. Þjóðhagslega er þetta svo þýðingarmikið atriði, að við þurfum allir hv. þm. að sameinast um þetta mál.