Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er ljóst hafa verið gerðar breytingar á þessu frv. í hv. Nd. frá því að þessi deild afgreiddi frv. Ég óska eftir því að allshn. þessarar deildar fái málið aftur til athugunar og umr. verði frestað þangað til þeirri athugun sé lokið.



Herra forseti. Ég get fyllilega tekið undir að mér þykir eðlilegt að hv. þingnefnd fái þetta mál til umfjöllunar. En ég kveð mér hljóðs vegna þess að við 1. umr. um þessi lögræðislög vakti ég athygli á að nauðsyn væri á leiðréttingu varðandi ákveðnar greinar þessa frv., þ. e. alveg sérstaklega varðandi 9., 17. og 18. gr. þess. Ég flutti þá mál þess félagsskapar sem látið hefur sig þessi mál miklu skipta og las m. a. upp grg. frá þeim félagsskap, þ. e. frá Geðhjálp, um þessi lögræðissviptingarmál einmitt varðandi ákveðinn málskotsaðila sem viðkomandi einstaklingar eða einhver fyrir þeirra hönd gætu skotið máli til úrskurðar og fengið þar afgreiðslu sinna mála sem allra hlutlausast. Því miður var málið afgreitt héðan frá hv. Ed. óbreytt. Ég var þá fjarri afgreiðslu málsins og ég sá það mér til vonbrigða að þessum ábendingum, sem komu frá Geðhjálp, hafði ekki verið sinnt í neinu. Hygg ég að það hafi stafað af ýmsum ástæðum sem ég hirði ekki um að rekja nú. Hv. Nd. hefur gert þetta með ákveðnum hætti, en vissulega mjög til bóta, að talið er, þeim skjólstæðingum Geðhjálpar sem upphaflega komu aths. sínum hér á framfæri við Ed. Það er að vísu miður að það skyldi vera Nd. sem leiðréttir þetta mál svo að viðunandi megi teljast, en því ber í þessu tilfelli að fagna og Ed. ber að sjálfsögðu að taka skynsamlegum ábendingum frá Nd.

Í undantekningartilvikum.

Í undantekningartilvikum. Ég tek undir það með hv. þm. Lárusi Jónssyni. - Því fagna ég frv. í þessari mynd og óska því einmitt skjótrar afgreiðslu með ákvæðum um þá trúnaðarnefnd sem Nd. hefur gert till. um og fram kemur í 9., 17. og 18. gr. frv. Ég hef sannarlega heyrt þær mótbárur að hér verði um seinvirkari leið að ræða þar sem nefnd kæmi í stað trúnaðarlæknis. Það kann að vera að eitthvað sé hæft í því, en ólíkt er það öryggi sem í þessu felst fyrir hinn venjulega mann og það skiptir mestu. Ég vona því að hv. allshn. og hv. Ed. fallist á breytingarnar og veit að það kunna þeir best að meta sem mest eiga hér í húfi.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður lét svo um mælt, 2. þm. Austurl., að ekki hefði verið tillit tekið til ábendinga þess áhugahóps sem hér um ræddi af ástæðum sem hann vildi ekki tilgreina. Ég verð að segja alveg eins og er að mér koma þessi ummæli svolítið á óvart. Ég á sæti í þeirri nefnd þessarar hv. deildar sem fjallaði um þetta mál og sem ræddi ítarlega við þá sem staðið höfðu að gerð þessa frv. Hún ræddi líka við fulltrúa þeirra áhugaaðila sem hv. þm. Helgi Seljan minntist á. Í mínum huga var það alveg skýrt að þau rök, sem þessi hópur hafði fram að færa máli sínu til stuðnings, voru ekki mjög sannfærandi. Um þetta var, ef ég man rétt, alger samstaða í nefndinni. Ef við í þessari hv. deild breytum þessu frv. aftur í þá veru sem það var þegar það fór frá n. held ég að við séum tvímælalaust að færa málið til meiri skynsemdarvegar að nýju. Ég er engan veginn sannfærður um að þessi háttur, sem hafa skal á um þessa hluti, að þarna komi eins konar nýr dómstóll til sögunnar, sé til bóta í tilvikum sem þessum. Ég held að mig misminni það ekki að komið hafi fram þegar þetta mál var rætt í allshn. að þar sem þessi háttur hefur verið tekinn upp hefði það ekki þótt gefa sérstaklega góða raun. Nú skal ég að vísu játa að minni mitt kann að bregðast mér um þetta, en hvað sem því líður voru þau rök sem fram voru sett af hálfu þess áhugasama fólks sem myndar félagsskap sem starfar að þessum málum og áreiðanlega hefur ýmislegt gott látið af sér leiða einfaldlega ekki nægilega sannfærandi að mati allshn. þessarar hv. deildar. Þess vegna verð ég að skýra frá því umbúðalaust að mín skoðun á þessu máli er alveg óbreytt frá því sem var þegar nefndin afgreiddi þetta mál frá sér, að ég er ekki viss um að í tilvikum sem þessum sé þessi háttur til bóta. Og nú spyr ég t. d.: Hvernig á að velja einn fulltrúa hins almenna borgara? Þetta er orðatag sem ég felli mig ekki við. Hver er hinn almenni borgari á þessu sviði? Af hverju er þá ekki sagt: Velja á einn fulltrúa annan. Og strax hér rek ég mig á það sem ég tel Nd. hafa gert þessu máli til miska. Ég kann ekki við svona orðalag í löggjöf. Ég veit raunar ekki nein fordæmi fyrir því að það sé kveðið á með þessum hætti. Kannske má íhuga að gera einhverjar aðrar breytingar en að koma þarna á fót einhverjum sérstökum dómstól sem skipaður er með þessum hætti. Það má vel íhuga það frekar. Ég skal alls ekkert útiloka það. Ef ég man rétt hafði formaður nefndarinnar, hv. 9. þm. Reykv. Ólafur Jóhannesson, framsögu í þessu máli af hálfu nefndarinnar og okkur blandaðist hreint ekkert hugur um að við værum að gera rétt þegar við skiluðum okkar nál. Ég held að sú afstaða, a. m. k. að því er mig varðar og ég hygg flesta nm., sé algerlega óbreytt. Ég viðurkenni fúslega að hér er um mjög erfið mál að ræða, ítreka að ég held að í þeim tilvikum þurfi oft skjótt við að bregða. Nú segir í 17. gr.: , Dómsmrn. leitar umsagnar hjá trúnaðarnefndinni ef þörf krefur áður en það veitir heimild til vistunar manna skv. 13. gr.“ - Hér þarf oft mjög skjótt við að bregða. Hvernig skal þá bregðast við ef ekki næst til allra þeirra aðila sem sitja í þessum trúnaðardómstól? Ég sé ekki nein ákvæði um það hér. Ég ítreka, herra forseti, að ég held að eins og svo oft áður þegar hv. Nd. breytir málum Ed. sé það ekki ævinlega til bóta.



Herra forseti. Ég held að við getum verið sammála um að það sé ekki ævinlega til bóta sem Nd. gerir. En út í þann meting skal ég ekki fara frekar. Ég efa það ekki heldur að hv. allshn. Ed. hafi verið sannfærð um að hún væri að gera rétt með þessum hætti. Ég vildi ekki fara út í það áðan í ræðu, en skal segja að gefnu tilefni að ég veit að það komu fleiri viðræðuaðilar á fund n. og gáfu þar umsagnir um þetta. Þeir aðilar töldu að sú skipan sem í upphaflegu gerðinni var væri heilladrýgri. Nefndin tók mark á því. Um það má vitanlega alltaf deila á hverjum á að taka mark í þessu tilfelli. Fulltrúar rn. hafa án efa og fulltrúar geðlækna alveg án efa einnig, vegna þess að þeir reikna með því að þeir séu með trúnaðarlækni inni í þessari mynd, verið býsna mikið á þeirri skoðun. Ég er ekki að álasa nefndinni fyrir að taka mark á þeim umsagnaraðilum sem á fund n. hafa komið samanborið við það sem Geðhjálp lagði til og sem vissulega var ekki nógu sannfærandi og ekki nógu skýrt, enda tók ég fram þegar ég flutti mál samtakanna hér að ég bæði nefndina sérstaklega um að athuga hvernig mætti breyta tillögum þeirra á þann hátt að til verulegra bóta gæti orðið. En ég hygg að það sem olli breytingunni í Nd. hafi fyrst og fremst verið það að á fund þeirrar nefndar kom sú endurskoðunarnefnd um geðheilbrigðismál sem einmitt er að fjalla um öll þau mál nú og við nokkrir þm. hér áttum hlut að á sínum tíma að var komið á fót úr öllum flokkum. Sú endurskoðunarnefnd studdi mál Geðhjálpar í mjög verulegum atriðum og þá hafði Geðhjálp náð vopnum sínum, þeim sem hún hafði ekki náð á fundi með Ed. nefndinni að ég tel, að því leyti til að hún hafði þá fengið ágætan lögfræðing og mætan til að forma fyrir sig betur þá hugsun sem lá að baki tillögunum. Það var hins vegar hvorki orðalag Geðhjálpar og enn síður mitt orðalag, sem hv. þm. vitnaði sérstaklega til og ég gerði reyndar aths. við og hefði getað gert strax í máli mínu áðan, að þarna væri einn fulltrúi hins almenna borgara. Það er mjög óljóst. Ég set verulega út á það atriði að það skuli svo óljóst sem raun ber vitni. Þó hygg ég nú að mönnum verði ekki skotaskuld úr því. - Hæstv. fjmrh. skaut því nú að mér að það hlyti hreinlega að vera vinur litla mannsins sem væri þarna sjálfsagður. Ég tók ekki beint undir það mál hans þó að ég geri ekkert lítið úr því að sá vinur mundi reynast vinur í raun í þessu máli. Ég held því að trúnaðarnefndin, sem kemur auðvitað til greina fyrst og fremst varðandi varanlega vistun eða þannig að menn geti þar skotið sínu máli til úrskurðar þegar um slík vandamál er að ræða því að það hef ég talið að væri aðalatriðið í þessu, sé miklu meira sannfærandi en trúnaðarlæknir, og af því að ég veit það að fleiri komu til ráðslags við Nd.-nefndina en við Ed. nefndina bið ég menn að samræma mál sitt þarna á milli nefnda. Ég sé að það er kannske ekki svo langt á milli núna. Ég fagna því að sjá formann allshn. Nd. einmitt kominn hér í sal og gefandi hv. 5. landsk. þm. heilræði í þessum efnum, enda sannarlega ástæða fyrir þessar nefndir að bera sig saman. En svo er það nú einmitt með fleiri svona mál, að misvísanir í ýmsum greinum verða til af því að nefndirnar eiga ekki fundi saman, ekki alltaf því að það er óraunhæft, en a. m. k. þó í einni umfjöllun hvers máls, sem skiptir verulega miklu máli. Ég kem nú að því seinna í umr. hvað þetta getur verið meingallað í framkvæmd í stórmálum. Það hefur sýnt sig í þessu máli að á því eru stórir gallar þegar nefndir vinna ekkert saman, hafa ekkert samráð, ekki á neinu stigi málsins. Ég held mig við það að trúnaðarnefndin sé betri. Ég byggi það fyrst og fremst á því sem endurskoðunarnefndin um geðheilbrigðismál hefur til þessara mála að leggja, sem leggur eindregið til eftir skoðun sína á lögræðissviptingunni sérstaklega að svo verði með farið.



Herra forseti. Mér þykir miður að hv. Nd. skuli hafa vandað svo litt til breytinga á þessu frv. sem raun ber vitni. Auðvitað er það óhæft orðalag þegar talað er um í 17. gr. að trúnaðarnefnd skuli skipa einn fulltrúa hins almenna borgara, án þess að gerð sé grein fyrir því hvernig á að velja þennan almenna borgara. Ég er hins vegar sammála þeirri hugsun, sem fram kemur í þessari breytingu, að það séu fleiri en einn aðili sem felli þennan úrskurð. Ástæðan fyrir því að ég er sammála því að til sé svokölluð trúnaðarnefnd er sú, að hér er um mjög viðkvæm mál að ræða, erfið mál að ræða, mál sem snerta einstaklinginn afskaplega mikið og það má ekki vera á færi eins manns að hafa úrskurð í þessu máli. Það eru fleiri sjónarmið sem þurfa til að koma í svona viðkvæmum málum og hver einstaklingur á rétt á því að öll sjónarmið séu tínd til þegar svipta á hann mikilsverðum réttindum. Ég tek líka mikið mark á fulltrúum Geðhjálpar sem þekkja gerst hvernig þessum málum er komið, betur en einhverjir skrifarar í ráðuneytum. Þess vegna á að taka mark á tillögum Geðhjálpar. Þess vegna á að breyta þessu í þá veru að lagatextinn sé heldur og það liggi fyrir að það verði fleiri en einn maður sem úrskurða um þessi viðkvæmu mál. Við höfum nefnilega reynslu af því annars staðar í heilbrigðiskerfinu að einum manni eða fáum er falið það að úrskurða um viðkvæm mál er snerta aðra fötlun og tel ég að fenginni reynslu af því að slíkt sé óhæf skipan. Ég legg á það þunga áherslu að þegar allshn. fjallar um þetta frv. á ný verði texti þess lagaður, en ákvæðinu um trúnaðarnefnd í stað eins manns verði haldið inni.



Herra forseti. Það er tvennt í orðum hv. 6. landsk. þm. sem kom mér til þess að segja hér örfá orð. Í fyrsta lagi ræddi hann um að það væri betra að það væru aðrir en einhver skrifari í rn. sem fjölluðu um þessi mál. Ég tel ástæðulaust að hafa þannig orðalag um það fólk sem skipað er til þess að gera þetta. Ég get fullyrt að það eru ekki aðrir sem hafa meiri reynslu af að standa í slíkum málum en þeir sem svo oft verða að taka ákvörðun í þessum málum. En svo er það hitt, að hann taldi að með frv. eins og það var lagt fram væri það einn maður sem tæki þarna ákvörðun. Það vil ég leiðrétta. Því fer víðs fjarri. Það verður vitanlega að leggja fram læknisvottorð með þeirri beiðni sem gerð er um sjálfræðissviptinguna þannig að þar er kominn einn aðili. Síðan er það sá starfsmaður rn. sem um þetta fjallar og er lögfræðingur. Þar er kominn annar aðili og lögfræðingur eins og gert er ráð fyrir að sé einn sem skipar umrædda nefnd. Og síðan má reikna með að hann gæti leitað til trúnaðarlæknis rn. og borið undir hann beiðni sérhverju sinni. Þar er kominn þriðji aðilinn. Þarna eru sem sagt þrír aðilar, sem gert er ráð fyrir að skipi nefndina, og þar af eru tveir læknar, annar sérfræðingur. Eftir breytinguna í Nd. er gert ráð fyrir að niður falli trúnaðarlæknirinn sem rn. getur leitað til. Hér var bent á það áðar. í umr. að það er mjög erfitt að kalla saman þriggja manna nefnd alveg á stundinni, eins og oft þyrfti að gera þegar þessar beiðnir berast. Þess vegna yrði þetta fyrst og fremst þannig að nefndin mundi vinna eftir á, þ. e. að kanna hvort þarna hafi verið gert rétt, og þarf hún þá að halda fundi a. m. k. vikulega. En niður er felldur trúnaðarlæknirinn sem hægt á að vera að leita til áður en úrskurður er felldur. Ég tel að það sé miklu betra að hafa það kerfi þar sem raunhæft er að ætla að hægt sé að ná til aðila til að leita ráða hjá áður en úrskurðurinn er felldur heldur en fara að skipa rannsóknarrétt sem athugar málin eftir á.



Herra forseti. Svo að ekkert fari á milli mála þá á þessi trúnaðarnefnd skv. þessu frv. að „fjalla um alla úrskurði ... sem fallið hafa á ákveðnum grundvelli . . . laga þessara. Skal sú umfjöllun fara fyrst fram sex mánuðum eftir uppkvaðningu úrskurðar og síðan á eins árs fresti eftir það.“ Og í öðru lagi segir: „Dómsmrn. leitar umsagnar hjá trúnaðarnefndinni ef þörf krefur áður en það veitir heimild til vistunar.“ Það er annað atriðið. Hins vegar er þriðja atriðið, að trúnaðarnefndin „skal veita þeim, sem vistaðir eru á sjúkrahúsi gegn vilja sínum, nauðsynlegar upplýsingar um réttarstöðu sína og hvernig leita má úrskurðar dómstóla um ákvörðun rn. til vistunar hans.“ Mér er með öllu óskiljanlegt hvers vegna menn eru að tala um einhvern tímaskort í sambandi við þetta því að trúnaðarnefndin starfar alls ekki á þann hátt.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Stefáni Benediktssyni, Tómasi Árnasyni, Valdimar Indriðasyni og Eyjólfi Konráði Jónssyni leyft mér að flytja á þskj. 791 frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Hér er mjög lítið mál og einfalt í sniðum um að ræða, en hefur þó verulega þýðingu. Það er kunnugt að gerðar voru nokkrar breytingar á tekjuskattslögum fyrir skömmu. Þessar breytingar urðu nokkuð síðbúnar og öðluðust lögin ekki gildi fyrr en 30. mars s. l. Nú hefur komið í ljós að rekstraraðilum gefst ekki tími til að ljúka uppgjöri nægilega snemma til þess að fyrir liggi fyrir 1. júní forsendur til að taka ákvörðun um tillag í fjárfestingarsjóði skv. ákvæðum hinna nýju laga. Þetta frv. veitir frest til þessa til 1. júlí og á eingöngu við árið t ár. Þetta er tæknilegt atriði sem skiptir verulegu máli í framkvæmd, en er eins og ég segi afar einfalt í sniðum. Ég vona að þetta mál fái hér skjóta afgreiðslu í þessari hv. deild. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.