Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál, um breyt. á jarðalögum, fjallar í raun og veru fyrst og fremst um það má segja að leggja niður Landnám ríkisins í því formi sem það hefur verið, og það má segja að verið hafi allvíðtækt samkomulag um það á undanförnum árum að Landnám ríkisins í því formi sem það var hefði lokið hlutverki sínu og því væri ástæða til að breyta þar verulega til. En fyrir utan ákvæðið um Landnám ríkisins er svo að finna í þessu laumuákvæði sem hafa farið inn í frv. í skjóli þess að menn hafa hugsað sem svo að hér væri verið að leggja niður Landnám ríkisins og menn hafa ekki skoðað málið, held ég, vandlega að öðru leyti. Ég t. d. hef rekist á það að eftir að hv. varaþm. Bjarni Guðnason flutti hér ljómandi athyglisverða og skemmtilega ræðu um þessi mál í síðustu viku kom í ljós að ýmsir hv. þm. höfðu ekki áttað sig á því hvað frv. um breytingu á jarðalögum nr. 65/1976 í raun og veru inniheldur. Það sem ég vil hér koma á framfæri, herra forseti, eru aths. sem eru mjög hliðstæðar þeim sem hv. þm. Bjarni Guðnason hafði hér í frammi og snerta í fyrsta lagi 3. gr. þessa frv. eins og það er komið frá Ed., en á þskj. 858 er að finna 3. gr. eins og hún lítur núna út. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt er að reisa sumarbústaði á landi, sem lögin taka til skv. 3. gr. og ekki hefur verið leyst úr landbúnaðarnotum skv. 1. og 2. mgr. 12. gr. nema jarðanefnd samþykki. Ekki er skylt að afla samþykkis skv. 1. og 2. mgr. vegna lóða fyrir sumarbústaði utan sumarbústaðahverfa.“ M. ö. o. það er óheimilt eftir þessu að reisa sumarbústaði á landi nema jarðanefnd samþykki. Nú er það svo, sem hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði í þessari umr., að auðvitað verða að vera einhverjar reglur um hvernig háttað er byggingu sumarbústaða. En þá vill svo til að þær reglur eru til því að skv. lögum er það þannig að skipulagsyfirvöld viðkomandi sveitarfélags verða að fjalla um hvort reistur er sumarbústaður. Þannig er það óþarfi frá skipulagssjónarmiðum og alveg út í hött að vera að bæta jarðanefndum hér við. Þetta finnst mér að sé nauðsynlegt að hafa í huga því að hérna er um að ræða býsna víðtækar heimildir fyrir jarðanefndir eða eins og segir í 4. mgr. 3. gr. á þskj. 858: „Sumarbústaður skv. grein þessari er bygging sem reist er til þess að búa í að sumri til og einungis endrum og eins á öðrum tíma árs.“ Það eru slík hús sem verið er að tala um og jarðanefndirnar eiga um að fjalla. „Ákvæði þessarar greinar um sumarbústaði eiga einnig við um sæluhús.“ Jarðanefnd á að stimpla það hvort reist er sæluhús á Bröttubrekku eða Holtavörðuheiði. Það þarf að bera það undir jarðanefnd í viðkomandi byggðarlagi. Og það eru ekki bara sæluhús, heldur líka gert ráð fyrir að jarðanefndir eigi að stimpla það hvort reist er veiðihús. Ég er sannfærður um það, og meiri hluti þingheims er mér sammála, að jarðanefndir eiga ekkert að hafa að gera með það hvort reist eru sæluhús.

Það er kannske skipulagsskylt.

Það er skipulagsskylt hvort eð er, hv. þm., þannig að hérna er verið að bæta einum stimplinum ofan á eins og hv. varaþm. Bjarni Guðnason benti á. En það eru ekki bara sæluhús og veiðihús sem þessar jarðanefndir eiga að fjalla um, heldur líka skíðaskála. Það stendur í 4. mgr. 3. gr. á þskj. 390: Jarðanefndir skulu fjalla um skíðaskála. Skíðaskálar falla hér undir sama ákvæði og sumarbústaðir, sem er mjög athyglisverður skilningur á veðurfari Íslands og nýstárlegur. Það er sem sagt gert ráð fyrir að jarðanefndir, þessar stimpilstofnanir sem hér á að fara að koma upp, stimpli sæluhús. Þær stimpla sæluhús á Holtavörðuheiði. Þær eiga að stimpla veiðihús. Þær eiga að stimpla skíðaskála. Í síðasta lagi eiga þær að stimpla „hliðstæðar byggingar“. Hvar er hæstv. landbrh.? Getur hann ekki komið í salinn til að fylgja eftir sínum málum? Hvað eru hliðstæðar byggingar við sæluhús, veiðihús og skíðaskála? Hvaða byggingar eru það sem jarðanefndirnar eiga að fara að fjalla um til viðbótar við allt þetta? Eru það gangnamannakofar? Verða gangnamannakofar framvegis skipulagsskyldir eða kartöflukofar sem gjarnan eru reistir til að geyma í kartöflur og hafa gefist vel, eru jarðhýsi við kartöflugarða? Eru kartöflukofar skipulagsskyldir samkv. þessu hér? Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. landbrh. svari því hvort kartöflukofar verða skv. þessu skipulagsskyldir, jarðhýsi sem byggð eru til að geyma í kartöflur. Verða gangnamannakofar skipulagsskyldir og þarf jarðanefnd að stimpla þá eins og veiðihús, sæluhús og skíðaskála? Hvað kemur jarðanefndunum skíðaskáli við? Hvers lags ofsókn er þetta í að þenja út kerfið sem núverandi ríkisstj. beitir sér fyrir? Ég held að aldrei hafi önnur eins firn sést eins og þetta frv. Skipulagsmálin eru frá. Þau eru leyst skv. skipulagslögum og afgreidd þar. Það þýðir því ekkert fyrir hæstv. landbrh. að bera fyrir sig skipulagsmálin. Hérna er verið að fjalla um breytingu á jarðalögum sem eiga í raun og veru að fjalla um annað en skipulagsmál. Sumarbústaður er skv. þessari grein bygging sem reist er til að búa í að sumri til og einungis endrum og eins á öðrum tímum ársins - ekki mikið, en lítið. Og síðan segir: „Ákvæði þessarar greinar um sumarbústaði eiga einnig við um sæluhús, veiðihús, skíðaskála og hliðstæðar byggingar.“ Hérna er auðvitað seilst svo langt í þessu efni að það er með öllu fráleitt. Út af þessum orðum, „og hliðstæðar byggingar“, við allt sem á undan er komið spyr ég hæstv. ráðh. að því: Hvaða önnur hús er hann að hugsa um að stimpla í viðbót? Eru það gangnamannakofar, kartöflukofar eða hvað er það sem hæstv. ráðh. er að hugsa um að koma undir stimpil sinn með þessu frv.? Við höfum orðið vör við það undanfarna daga að hæstv. landbrh. er tregur til að sleppa nokkru undan sínum stimpli og íhaldið hefur lotið í lægra haldi í Ed. í þeim efnum. Það er bersýnilegt að hann ætlar að halda mönnum fast undir stimpli sínum. Jafnvel þegar menn færu í sæluhús, veiðihús, sumarhús eða skíðaskála væru þeir undir stimpli hæstv. landbrh. Ég hygg að aldrei hafi nokkur ráðh. verið eins framhleypinn, verð ég að segja, með stimpilinn og hæstv. núv. landbrh. Ég hygg að hann fari þarna framar en nokkur annar landbrh. T. d. man ég eftir því að hæstv. fyrrv. landbrh. Pálmi Jónsson var ekki þessi ákafamaður í stimplun allra hluta, allra mannlegra viðvika af hvaða tagi sem er. Hann var ekki þessi kappsmaður um að stimpla alla skapaða hluti eins og núv. hæstv. landbrh. virðist vera og núv. ríkisstj. Hér er, herra forseti, ekki um neitt gamanmál að ræða vegna þess að hér er verið að tala um hvaða frelsi og möguleika menn hafa til að hreyfa sig um í þessu landi. Geta menn ekki snúið sér við án þess að fá á sig marga stimpla af mörgu tagi í bak og fyrir? Í 10. gr. þessa frv., sem er á þskj. 858, kemur fram mjög athyglisvert ákvæði sem einnig er rétt að hafa í huga í þessu sambandi, en þar segir: „Til þess að stofna nýtt býli til búvöruframleiðslu, þar með talið til ylræktar, garðræktar, fiskræktar og loðdýraræktar eða til smáiðnaðar og þjónustu, sem tengd er landbúnaði, þarf heimild landbrn., enda hafi viðkomandi sveitarstjórn og jarðanefnd samþykkt stofnun býlisins.“ Ef reist er þjónustubýli þar sem um er að ræða að menn koma sér saman um að hafa bílaviðgerðir eða dráttarvélaviðgerðir má ekki koma upp slíkri þjónustu í landbúnaðinum öðruvísi en spyrja fyrst jarðanefnd hvort viðkomandi hafi réttindi til að gera við trukka og dráttarvélar. Viðkomandi sveitarstjórn á að stimpla líka. Því næst á það háa landbrn. að skrifa undir það og kvitta að viðkomandi bifvélavirkjar séu færir um að setja á fót verkstæði til að gera við dráttarvélar, múgavélar, snúningsvélar og aðrar vélar sem notaðar eru í landbúnaðinum. Ég er þess fullviss, herra forseti, að ýmsir hv. þm. hafa ekki áttað sig á því leyfafargani sem er verið að innleiða hér á öllum sviðum. Það er ekki bara í sjávarútveginum sem búið er að koma því á varðandi veiðarnar. Það er núna í undirbúningi í sambandi við vinnsluna, þannig að menn fái ekki að verka fiskkvikindi öðruvísi en að bera það undir sjútvrh. Núna mega menn ekki hafa hér kvikfjárrækt af neinu tagi, ekki einu sinni reka bílaverkstæði ellegar þá að vera með aðrar tegundir búskapar öðruvísi en að spyrja landbrn., jarðanefnd og sveitarstjórn. Ég er hræddur um að Bjarti í Sumarhúsum hefði þótt þetta talsvert og þótti honum nóg, eins og öðrum smábændum í sögunni, að leita til Rauðsmýraryfirvaldsins. Nú er verið að hlaða hverjum Rauðsmýrarstimplinum ofan á annan. Það er jarðanefnd, það er sveitarstjórn og síðast en ekki síst landbrn. Allra virðingarfyllst ætlar hæstv. landbrh. að skrifa undir það hvort menn mega gera við dráttarvélar í sveitum. Og hann ætlar að gera fleira samkv. þessu. Ef settur er upp smáiðnaður í sveitum stimplar landbrh. og veitir allra náðarsamlegast leyfi. En það er ekki nóg í þessum efnum að sveitarstjórnin, landbrh. og jarðanefnd fjalli um málið. Það þarf meira til áður en stofnað er bílaverkstæði í sveitum eða menn setja upp bú með hundrað rollum. Það þarf líka að leita umsagnar Búnaðarfélags Íslands og Framleiðsluráðs landbúnaðarins á hverri umsókn eða eins og hér segir: „Rn. leitar umsagnar Búnaðarfélags Íslands og Framleiðsluráðs landbúnaðarins á hverri umsókn.“ Takk fyrir. Á hverja einustu umsókn sem kæmi um það ef menn vildu efna til búskapar af einhverjum toga eða jafnvel stofna til þjónustu á lögbýlum skulu menn fá stimpil og samþykkt frá jarðanefnd, frá sveitarstjórninni, frá landbrn. og eftir að þetta allt er búið að fá umsögn frá Búnaðarfélagi Íslands og frá Framleiðsluráði landbúnaðarins. Þá eru komnir fimm. Kórónan á sköpunarverkinu er síðasti málsliður þessarar greinar því þar stendur: „Búnaðarfélagið lætur gera úttekt á búrekstrarskil yrðum býlisins.“ Í hvert skipti sem sótt er um að mega setja hérna upp sauðfjárbú, kúabú eða jafnvel að reka þjónustu sem tengist landbúnaðinum á Búnaðarfélag Íslands að gera úttekt á búrekstrarskilyrðunum. Þó er það svo, herra forseti, að þessi athyglisverða upptalning í 10. gr. segir ekki allt vegna þess að fyrir utan jarðalögin eru í gildi margvísleg önnur lög, eins og skipulagslög og fleiri og fleiri lög, sem menn þurfa að sjálfsögðu að taka tillit til í sambandi við það hvort efnt er til og hvernig hagað er þessum málum í landinu. Það er ekki eins og þetta sé stjórnlaust allt saman, jafnvel þó að ákvæðum 10. gr. væri sleppt að einhverju leyti. Ég mun fyrir mitt leyti, herra forseti, og vil láta það koma fram, greiða atkvæði á móti 1. málsl. 3. gr. um sumarbústaðina og sömuleiðis 4. málsl. þar sem gert er ráð fyrir því að hvers konar afhýsi sem menn reisa sér þurfi að fá stimpil frá landbrn. Ég mun greiða atkvæði á móti því og sömuleiðis þessu fargani í 10. gr., staflið a. Það er annars merkilegt sem kom fram í sambandi við þetta mál í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar. Hann hélt um það langa ræðu að hérna væri í rauninni verið að gera þetta fyrir bændur. Og hv. þm. Bjarni Guðnason sagði einhvern tíma í sinni ræðu að það væru fulltrúar bændastéttarinnar sem væru að heimta þetta. Ég vil leyfa mér að mótmæla því. Bændur eru ekki að heimta þetta kerfi. Þetta „apparat“ allt saman er yfirleitt á móti bændum. Bændur hafa margir og í vaxandi mæli fullan hug á að snúa þetta kerfi niður. Hér er um að ræða sjálfvirkt skrifstofuferlíki, sem hefur orðið til á síðustu áratugum, sem stöðugt heimtar að þenjast meira og meira út. Þegar ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. situr eru svona óskir afgreiddar á færibandi. Þetta skrifstofuferlíki má endalaust þenjast út þó menn þykist vera aðhaldssamir á öðrum sviðum í opinberum rekstri. Þetta skrifstofu- og stimplaferlíki má endalaust þenja út. Hér er þess vegna ekki verið að koma til móts við bændur. Þeir eru ekki að biðja um það leyfafargan sem íhaldið og framsókn eru að innleiða hér f landinu. Bændur hafa yfirleitt margt við það kerfi að athuga og eru orðnir þreyttir á því pappírsflóði sem stöðugt rennur inn á heimili þeirra frá opinberum aðilum. Mætti margt fleira um það segja, m. a. í sambandi við skattaframtöl bænda. Þeim er ætlað mér liggur við að segja ofurmannlegt verkefni við að ganga frá pappírum sem eru flóknari en nokkrum öðrum manni hér í þessu landi er boðið upp á í sambandi við skattaframtölin. Ég vildi ekki, herra forseti, láta þetta frv. fram hjá mér fara öðruvísi en að mótmæla ýmsum þáttum þess þó að ég taki undir greinarnar um Landnám ríkisins. Og ég vil endurtaka þá spurningu sem ég bar fram við hæstv. landbrh.: Hversu langt á að ganga í sambandi við 4. málsl. 10. gr.? Hvaða hliðstæðar byggingar við sæluhús, veiðihús og skíðaskála eru það sem hann ætlar að stimpla samkv. þessu frv. ef það verður að lögum? Og ég vil einnig inna hæstv. ráðh. eftir því hvort hann getur ekki samið við þingið um það og breytt þessu frv. þannig að ákvæðin um sæluhús og skíðaskála verði felld út því það er mín skoðun og ég er sannfærður um það að allir hv. þm. taka undir að það er óeðlilegt að jarðanefndir séu að stimpla sæluhús og skíðaskála. Það er of langt seilst með stimpilinn. Ég vil þess vegna beina þeim orðum til hæstv. landbrh. að hann kanni sérstaklega hvort ekki getur verið um það pólitískt samkomulag að draga aðeins úr þessu stimpilfargani þannig að skíðaskálarnir sleppi a. m. k. og sæluhúsin, svo ekki sé nú lengra gengið í þá átt að breyta því undarlega frv. sem hér er til umr.



Herra forseti. Þetta frv. hefur komið hér til nokkurrar umr. síðustu dagana sem von er og verið bent á þá ofstjórn sem í því felst og það pappírsfargan og stimplastúss sem menn hafa búið við og eru jafnvel í enn ríkara mæli að búa til með þessu frv. Það er stefnumark þessa frv., að sagt er, að leggja niður Landnám ríkisins og af því ætla menn að hafa sparnað. En ekki eru nú tekin út mörg verkefnin engu að síður, heldur eru þau fyrst og fremst flutt til, þ. e. að sá stimpill sem Landnámið hélt á er ýmist færður í hendur landbrh. eða Búnaðarfélags Íslands nema hvort tveggja sé. Ég sé því ekki betur en að mikið af því starfi sem menn hafa unnið við að yfirfara pappíra og skoða eigi áfram að haldast. Þá hlýtur sú spurning að vakna hvort menn nái þeim sparnaði sem þeir þykjast vera að stefna að. Ef verkefnunum fækkar ekki heldur eru einungis flutt meira og minna fram og til baka í kerfinu þarf væntanlega hendur á nýjum stöðum til að halda á þeim stimplum sem áður var haldið á einhvers staðar annars staðar í kerfinu. Að því leytinu óttast ég að hér séu menn að blekkja sig, að sá sparnaður sem menn hafi reiknað út muni ekki komast til skila. Nú held ég að Landnám ríkisins hafi ekki verið ýkja dýrt í rekstri. En hvað um það. Það er sjálfsagt að leita leiða til þess að spara í rekstrinum. En það er eitt sem ekki hefur verið gert að umtalsefni sem kemur fram í aths. með þessu lagafrv. Það er að Landnám ríkisins hefur haft á höndum stjórnsýslu graskögglaverksmiðja í landinu. Því er heitið í bak og fyrir í þessu frv. að því muni fylgja frv. um hvernig stjórnarfyrirkomulag verði að því er þessar fóðurverksmiðjur varðar. Það segir beinlínis í aths. með 14. gr. að samhliða þessu frv. verði flutt frv. um fóðurverksmiðjur. Þetta frv. hefur ekki sést hér á borðum okkar. Hins vegar er það tekið fram í 13. gr. að landbrn. skuli við gildistöku þessara laga taka við verkefnum Landnáms ríkisins og landnámsstjórnar nema annað sé ákveðið með lögunum. Sú spurning hlýtur þá að vakna: Er þá eftir samþykkt þessara laga komin sú staða að það sé landbrh. og landbrn. sem standi í þessum atvinnurekstri, að það sé hugmyndin að landbrn. og landbrh. fari beint með graskögglaverksmiðjurnar og fari með rekstur þeirra? Það verður ekki annað séð en að framgangur þessa frv. með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir, nefnilega þeim að láta það frv. ekki fylgja um rekstur grænfóðurverksmiðjanna sem ætlast er til að fylgi, geti haft einmitt þessar afleiðingar í för með sér. Ég vildi vekja athygli deildarinnar á þessum þætti málsins líka vegna þess að það hefur ekki verið talin skynsamleg stefnumörkun að rn. stæðu í atvinnurekstri. Nú kann að vera að einhver finnur áform séu uppi í þessum efnum ellegar þá að þetta sé falið með einhverjum öðrum hætti annars staðar í þessu margslungna kerfi okkar. En mér sýnist að eins og þetta lagafrv. liggur fyrir hafi það ekki verið efni sem ætlast var til í upphafi, bæði af Ríkisendurskoðun þegar hún gekk frá sínu áliti varðandi þetta mál og eins þegar gengið var frá frv. í hendurnar á þinginu, að setja fóðurverksmiðjunum sérstaka stjórn. En allt þetta frv. eins og það liggur fyrir gefur náttúrlega tilefni til þess að menn hyggi að því hvernig menn hafa komið fyrir skipulagsmálum að því leyti sem hér er rakið og hefur verið gert svo ítarlega að umtalsefni og sem hv. þm. Bjarni Guðnason vakti sérstaka athygli á. Ég held að það sé alveg augljóst að menn séu hér með allt of flókið og viðamikið kerfi þar sem hver silkihúfan er upp af annarri. Ég óttast að bændur séu að fjötra sig og í rauninni að svipta sig átthagafrelsi sínu, að það geti gerst fyrir tilstilli þessara laga að eigur þeirra verði næstum því að engu, þeir geti ekki fengið að selja þær með eðlilegum hætti þegar starfsþreki lýkur eða þegar þeir af öðrum ástæðum vilja hætta búskap. Það er náttúrlega býsna alvarlegt ef lög eru svo flókin og þvingandi að eigur manna séu gerðar verðlausar fyrir það að ekki sé hægt að koma fram t. d. eðlilegri sölu á eign, eðlilegri sölu á bújörð, eins og menn hljóta að óttast þegar þeir lesa um það fjölþætta kerfi sem hér er sett upp til eftirlits rn., umsagnar, afgreiðslu og stimplunar, eins og svo ítarlega hefur verið rakið. Ég held að í stað þess að samþykkja þetta frv. væri langtum nær að vinda sér að því að einfalda þetta stjórnkerfi allt saman og auka frelsi bændanna að því er varðar umráðarétt yfir eignum sínum og að gera umgengnina við landið auðveldari að þessu leyti og ég vil segja framþróun í landbúnaði líka auðveldari og koma að mörgu leyti til móts við hagsmuni bænda sem ég óttast að hér séu fyrir borð bornir. En að síðustu hlýt ég að spyrja: Hvernig er þetta með grænfóðurverksmiðjurnar og það stjórnarfyrirkomulag sem lofað er í frv., að fylgi annað frv. með til þess að leysa úr - eða er hugmyndin að landbrh. gerist nú rekstrarstjóri allra grænfóðurverksmiðja í landinu?



Herra forseti. Ekki ætla ég að lasta það að hér sé gerð tilraun til að einfalda og spara í ríkisrekstrinum og það kemur fram í grg. með þessu frv. Þar stendur að Ríkisendurskoðun hafi reynt að meta þann ávinning sem ríkissjóður mundi hafa af þessari skipulagsbreytingu og miðað við verðlag 1.jan. 1982 sé talið að árlegur sparnaður nemi u. þ. b. 567 þús. kr. Ég ítreka að ég met mikils viðleitni í þá átt að einfalda kerfið. Einföldun á kerfum þarf að athuga frá tvenns konar sjónarhólum: Í fyrsta lagi þarf að spara peninga, en svo þarf líka að einfalda kerfi til að þau verði mannlegri vegna þess að á nákvæmlega sama hátt og of flókin kerfi eru dýr eru þau líka þess eðlis að þau hefta kannske frelsi fólks til athafna og úr þeim verða völundarhús sem eru e. t. v. ekki nema örfáum mönnum kunnug og standa þess vegna í veginum fyrir því að þeir sem annars kynnu að vilja leita sér þar erinda eigi þess nokkurn kost. Ég verð að játa það, herra forseti, að það var ekki fyrr en við ágæta ræðu varaþm. Bjarna Guðnasonar hérna fyrir helgi og nú aftur við ræðu Svavars Gestssonar að ég fór að velta þessu jarðalagamáli fyrir mér. Það er ýmislegt sem mér finnst þar skjóta skökku við. Þegar hafa verið rakin hér ýmis dæmi um hvernig stimplagerð og ofstjórn, að því er virðist, eiga að ná yfirráðum í þessum málum. Maður spyr sig af hvaða orsökum þessi flókna stimplun og þetta flókna stimplakerfi sé komið upp, hvort þetta sé sakleysisleg leið til að ná forræði landbrn. eða ná hugsanlega pólitísku forræði yfir því hverjir stunda landbúnað og hvernig og hvar. Þetta getur líka einfaldlega verið framleiðsla einhverra kerfiskarla sem sjá allt fyrir sér í kössum og sjá erindin fyrir sér flækjast frá einu borðinu til annars og alltaf fjölgar stimplunum. Það hafa hér verið rakin ýmis dæmi um hvernig þetta virðist eiga að koma út í framkvæmd. Það hefur t. d. verið rakið að jarðanefnd virðist eiga að koma til með að hafa umsögn um sumarbústaðabyggingar, sæluhúsabyggingar, veiðihúsabyggingar, skíðaskála og hliðstæðar byggingar, en síðan er talað um að jarðanefnd komi við sögu þegar stéttarfélög æskja þess að byggja orlofsheimili. Væntanlega er það vegna þess að það sé á einhvern hátt hliðstætt við sumarbústaði eða sæluhús. Síðan á jarðanefnd að hafa afskipti af því ef skipt er landi jarða og sameiginlegu landi fleiri jarða til að sameina jarðir eða leggja lönd eða jarðir til afrétta. Það þarf samþykki jarðanefnda, sveitarstjórna og landbrn., að fenginni umsögn Búnaðarfélags Íslands. Við höfum heyrt fyrr í umræðunum hvernig þessi gangur er. Þá hefur verið rakið hvernig jarðanefnd kemur við sögu ef stofna á býli til búvöruframleiðslu eða ylræktar eða garðræktar eða fiskiræktar eða loðdýraræktar eða til smáiðnaðar og þjónustu sem því tengist. Þá skal leita umsagnar jarðanefndar. Í „forbifarten“ eiga svo ýmsir aðrir smástimplar að koma við sögu, svo sem eins og landbrn., Búnaðarfélag Íslands, Framleiðsluráð landbúnaðarins og þess háttar. Framleiðsluráð landbúnaðarins á að meta umsókn bifvélavirkjans sem ætlar kannske að fara að setja upp traktoraverkstæði fyrir norðan samkv. þessum plöggum. Aftar í þessu frv. stendur að heimild landbrn. þurfi til að stofna félagsbú til búvöruframleiðslu á býli. Félagsbú þarf því alveg sérstaka samþykkt. Menn geta verið búnir að fá samþykkt fyrir því að stofna býli til búvöruframleiðslu eða einhvers þess háttar, en síðan þarf búskaparlagið eða eignarlagið, félagsformið, sérstakt leyfi rn., enda hafi náttúrlega sveitarstjórn og jarðanefnd - jarðanefnd líka - samþykkt að menn slái sér saman til búskapar. Jarðanefndin kemur því ansi víða við sögu. Ef lengra er lesið kemur í ljós að jafnvel þótt jarðanefndin sé nú búin að lofa Pétri og Páli að stofna bú saman er það ekki nóg vegna þess að heimild til stofnunar félagsbús fær ekki gildi fyrr en landbrn. hefur áritað félagsbússamning. Svo á að hnykkja rækilega á þessu með félagsbúin með því að landbrn. birti við hver áramót skrá yfir samþykkt félagsbú á landinu. Þetta eru nokkur dæmi um það sem bæði hefur komið fram hérna í ræðunum hingað til og það sem ég fann við yfirlestur. Í 4. gr. og 6., 7. og 8. gr. kemur stjórn Búnaðarfélags Íslands í staðinn fyrir í fyrsta lagi Landnám ríkisins og í öðru lagi landnámsstjórn þegar óskað er umsagna eða þess háttar. Það er ekki alveg ljóst hvernig þetta á að koma í framkvæmd. En mér sýnist að undir því sakleysislega yfirvarpi að verið sé að framkvæma sjálfsagða breytingu á kerfinu og leggja niður stofnun sem sé ekki þörf á lengur séu gerðar ýmsar breytingar sem horfi alls ekki til frjálsræðis sem sérstaklega annar stjórnarflokkurinn hefur gert talsvert úr á undanförnum árum, heldur sé hérna, á sama hátt og við höfum horft upp á í öðrum atvinnugreinum í vetur, verið að byggja upp öflugt og villugjarnt völundarhús fyrir þá sem vilja reyna að afla bjarga sinna sjálfir, en reka sig fljótt á völundarhús og stimplagoð kerfisins. Að síðustu er í 12. gr. frv. heimilað að veita ábúanda jarðar í ríkiseign, sem byggð er skv. ábúðarlögum, leyfi til að taka lán með veði í jörðinni til varanlegra húsabóta og annarra umbóta á jörðinni. Þetta hefur komið hér til tals áður í vetur í sambandi við lausaskuldir. Ég er hreint ekki viss um að það sé eðlileg ráðstöfun að menn geti veðsett ríkiseign til að byggja hús og aðrar umbætur á ríkisjörðinni og er þeir hætti búskap sé ríkið nauðbeygt til að kaupa af þeim þessar húsbætur. Ég hef ekki verið sannfærður um að þarna sé rétt á málum haldið. Að síðustu ætlaði ég að minnast á atriði, sem kemur í ljós við lestur þessa frv., um rekstur grænfóðurverksmiðja, en hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur gert ágætlega grein fyrir því og læt ég því lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég heyrði ekki upphaf ræðu hv. 3. þm. Reykv. þar sem ég sat í minni deild, en ég held að ræða hans og þeirra sem talað hafa á eftir sé að nokkru leyti á misskilningi byggð í sambandi við aukið vald jarðanefnda. Skv. núgildandi jarðalögum hafa jarðanefndir þetta vald og er ekki verið að auka þeirra umráð. Í sambandi við að það þurfi leyfi þeirra til að reka bílaverkstæði held ég að nauðsynlegt sé að líta á orðalagið eins og það er í 10. gr. frv., a-lið hennar, til þess að stofna nýtt býli o. s. frv. Þarna er sem sagt um að ræða lögbýli, en ég tel að það sé engin ástæða til að vera að stofna lögbýli þó að einhver reki bílaverkstæði og það sé aðeins til að flækja málið. Ástæðan fyrir mikilli ásókn í að fá viðurkennd lögbýli til alls konar slíkrar þjónustu er sú framkvæmd sem höfð hefur verið á orkulögum, þ. e. fjárhagslegur stuðningur við að leggja rafmagn til lögbýta en ekki til annarra bygginga í sveitum. Þarna tel ég að þurfi að verða breyting á þannig að allir sitji við sama borð, svo að ekki sé verið að stofna lögbýli í þessu skyni, og mun leggja áherslu á að þessi þjónustustarfsemi sé rekin í sveitum og hlúð að henni án þess að stofnað sé þar til lögbýla. Ég held að hv. 3. þm. Reykv. hafi ekki borið nægilega saman núgildandi lög og þetta frv. eða gengið alveg úr skugga um að þarna er ekki verið að herða á. Það er t. d. sagt í 3. gr.: „Ekki þarf að afla samþykkis skv. 6. gr. vegna aðilaskipta að réttindum yfir sumarbústöðum í sumarbústaðahverfum eða sumarbústöðum á lóðum, sem teknar hafa verið úr landbúnaðarnotum.“ Þarna er einmitt verið að firra t. d. jarðanefndir afskiptum sem ekki er talin nein þörf á. En í sambandi við þetta mál vildi ég gjarnan lýsa því yfir að bent hefur verið á ýmis atriði sem reynslan af framkvæmd jarðalaganna hefur leitt í ljós hvað snertir jarðanefndirnar. Væri ástæða til að endurskoða það og ég hef látið í ljós að ég vildi stuðla að því og vinna að því. Finnst mér sjálfsagt að taka þá til athugunar að fella niður það sem menn telja að fenginni reynslu að unnt sé að komast hjá. Annars stangast óneitanlega svolítið á þegar talað er um að ekki eigi að hafa leyfi fyrir búrekstri og öðru slíku þegar á sama tíma er gerð krafa um að koma búvöruframleiðslunni niður á það stig að hún fullnægi aðeins innanlandsmarkaði svo að ekki þurfi lengur á útflutningsbótum að halda. Því miður er erfitt að koma því saman án þess að hafa einhverja stjórn á hlutunum. Þá er vitanlega eðlilegt að framleiðslan sé þar sem skilyrði eru talin best og þess vegna sé að einhverju leyti tekið tillit til búrekstrarskilyrðanna. Það er einmitt þetta atriði sem haft er í huga í sambandi við ákvæðin um félagsbúin, það þurfi leyfi fyrir þeim þar sem þau hafa töluverð áhrif á núverandi stjórnkerfi landbúnaðarframleiðslunnar, hið svokallaða kvótakerfi. Ég veit að bændur vildu helst að þetta gæti verið sem frjálsast, en sá annmarki er á að aðstæðurnar hafa knúið okkur til þess í ríkara mæli að reyna að hafa stjórn á framleiðslunni. Það verður ekki gert án þess að hafa eitthvert tæki til þess. Hér var spurt um stjórn graskögglaverksmiðjanna. Þeim er núna þannig skipað að þriggja manna stjórnir sjá um rekstur þeirra. Það form verður óbreytt á meðan ekki eru sett ný lög um þær. Þær hafa verið reknar sem B-hluta fyrirtæki ríkissjóðs og verða það áfram þangað til sett verða ný lög um þær. Frv. um það var lagt fram á síðasta þingi, en náði ekki fram að ganga og það tókst ekki í tæka tíð að leggja slíkt frv. fyrir þetta þing, en verður gert í haust. Að öðru leyti verður framkvæmdastjórnin sú sama og verið hefur. En sá milliliður sem landnámsstjórn hefur verið milli landbrn. og þessara rekstrarstjórna er úr sögunni og fækkar þar einum millilið og verður að því leyti einfaldara. Ég held að ef menn skoða þetta rækilega og bera frv. saman við núgildandi lög muni menn ekki komast að raun um að þarna sé um aukningu á stjórn að ræða. Hins vegar hefur það komið fyrir að ákvarðanir landnámsstjórnar hafa ekki verið að fullu í samræmi við t. d. þá framleiðslustjórnun sem reynt er að koma á núna í landbúnaðinum og mér heyrist að þingflokkur hv. 3. þm. Reykv. telji að sé nauðsynlegt, en slíkt verður ekki gert nema að hafa eitthvert tæki í höndunum til þess.



Herra forseti. Ég held að meðferð og umr. um þetta frv. endurspegli mjög vel hversu bagalegt það er þegar þm. hlaupa hálfvansvefta yfir mál hvert á fætur öðru, nánast á handahlaupum, og hafa lítinn tíma til að athuga þau, ég tala nú ekki um ef það sama á við um hv. þingnefndir, eins og var í þessu tilfelli. Ég vil byrja á að átelja að lagafrv. sem þessi séu hér keyrð í gegn á svo naumum tíma sem var í þessu tilfelli. Við hefðum nm. allir, held ég, kosið að fá að hugleiða og skoða þetta mál nokkuð betur og mörg af þeim atriðum sem við lítillega ræddum en höfðum ekki nægan tíma til að skoða hafa nú einmitt verið dregin hér fram og sem hver gagnrýnd mjög réttilega. Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. hv. landbn. Nd. með fyrirvara og vil gera stuttlega grein fyrir því í hverju hann felst. Hann er reyndar ekki fyrst og fremst hvað varðar stimplafjölda á veiðihús, skíðaskála og hliðstæðar byggingar þó að ég ætli ekki að fara að verja það. Ég held að það sé fulllangt gengið að láta menn þurfa að sækja um leyfi fyrir jafneinfaldri framkvæmd og skíðaskála, ég tala nú ekki um sæluhús sem yfirleitt stendur á 3–5 fermetrum einhvers staðar uppi á heiðum og er nú varla mikil atlaga við framtíðarmöguleika landbúnaðarins á viðkomandi svæði. En að hluta til á þetta sér þó eðlilegar skýringar. Þær eru að allt þetta land er orðið skipulagsskylt og þarf að sæta ákveðinni meðferð áður en ráðstöfun þess er breytt, eins og er í þessu tilfelli, og hér er fyrst og fremst um það land að ræða sem er að hverfa úr landbúnaðarnotum og þarf vegna þeirra breytinga sem þar verða að hljóta ákveðna meðferð. En fyrirvari minn beindist fyrst og fremst að því óeðlilega, að mínu mati, fyrirkomulagi sem verður um stjórnun fóðurverksmiðja eða graskögglaverksmiðja ríkisins, eins og þegar hefur verið bent á hér af hv. 3. þm. Reykn., Kjartani Jóhannssyni. Mér sýnist þar staðið fremur óvenjulega að hlutunum þar sem landnámsstjórn, landnámsstjóri og stofnunin sem slík eru lögð niður, en engu að síður ætti landnámsstjóri, sem í þessum tilfellum er einn af stjórnarmönnum í fóðurverksmiðjunum, að starfa áfram. Þá vil ég spyrja: Í hvers umboði? Er hann þá fulltrúi landnámsstjórnar, sem verið hefur hingað til, hver sem hann nú er? Ég hefði talið að úr því að svo fór að lög um fóðurverksmiðjur ríkisins voru ekki lögð hér fram hefði verið eðlilegra að brúa það tímabilsástand sem þar skapast með öðrum hætti, t. d. með þeim að leggja ekki niður að svo komnu máli sjálfa landnámsstjórnina, heldur láta hana starfa áfram og hafa þetta verksvið á hendi. Það kom ekki í veg fyrir það, að mínu mati, að hægt væri að gera þær skipulagsbreytingar, sem að mörgu leyti ganga til réttrar áttar, að leggja niður Landnám ríkisins og ráða ekki í embætti landnámsstjóra, en færa það starfslið, sem þar hefur unnið, annað. Ég held að flestir séu sammála um það, sem til þekkja, að fjarað hafi undan þeirri stofnun hvað verkefni varðar og það sé skipulagsbreyting sem til fyrirmyndar er í hinu opinbera kerfi að reyna þá að ná sparnaði sem því nemur þó að maður óttist vissulega að hann verði ekki eins mikill og æskilegt væti því að þessi verk flytjast einfaldlega milli húsa. Fyrirvari minn var sem sagt fyrst og fremst hvað þetta varðar. Ég tel í fyrsta lagi óeðlilegt að hafa þessar lagabreytingar ekki samferða og reyna að koma þessu hvoru tveggja í gegnum þingið á sama tíma. En ég held að úr því sem komið er sé nauðsynlegt að þetta frv., a. m. k. þeir hlutar þess sem til bóta horfa, fari f gegnum þingið þó ekki væri nema vegna þess að búið er að gera að lögum breytingar á ábúðarlögum sem eru fyrst og fremst afleidd breyting vegna þess frv. sem við erum enn að fjalla um. Má segja að það sanni skýrar en flest annað að ýmislegt skolast til í þingstörfunum á síðustu dögum, herra forseti. Að síðustu vil ég segja að ég hef skipulagslega séð fyrir hönd landbúnaðarins sem heild efasemdir um að það sé til bóta að leggja niður einu þingkjörnu nefndina í öllum þessum geira og skipta verkefnum hennar í eins konar helmingaskiptum eins og gjarnan tíðkast þessa dagana. Hér er um að ræða einhvers konar helmingaskipti milli Búnaðarfélagsins og landbrn. sem í anda hinna margfrægu helmingaskipta deila þessu bróðurlega upp á milli sín. Ég sé það vel hugsanlegt að nefnd eins og Landnámið, hugsanlega í nokkuð breyttu formi og stærri nefnd, gæti átt fyllilega rétt á sér sem ákveðinn tengiliður og ákveðinn umsagnaraðili milli þessara tveggja stóru risa í landbúnaðinum, þ. e. rn. og Búnaðarfélagsins. Satt best að segja held ég að fyllilega sé ástæða til þess fyrir ýmsa flokka að hugsa það til enda hvort þeir glata ekki aðstöðu sinni til að fá upplýsingar og hafa áhrif í þessu bákni öllu saman þegar þessi eina pólitískt kjörna nefnd verður lögð niður og þetta fer til helminga inn í landbrn. og Búnaðarfélag til þeirra manna sem þar ráða ferðinni. Það hefur verið uppi sú gagnrýni á landnámsstjórnina og Landnámið sem slíkt að það hafi vantað tengsl milli þess og þeirra aðila sem eru að stjórna framleiðslunni í landinu. Það má til sanns vegar færa, en mér er samt til efs að ekki hafi mátt koma þeim tengslum á t. d. með því að breyta starfssviði landnámsstjórnar eða hugsanlega einhvers arftaka hennar sem kosinn væri hér á Alþingi eða á einhvern annan hátt pólitískt því að ég hef, eins og ég hef rakið hér, herra forseti, ákveðnar efasemdir um að það sé heillaspor eða horfi til framfara að leggja þessa stofnun niður. Það er fleira í þessu frv. sem ég hefði gjarnan viljað gera aths. við. Eins og ég hef þegar rakið hefur gefist allt of naumur tími til að skoða það. Ég er þó á því að í megindráttum horfi þær skipulagsbreytingar, sem hér eru gerðar um till., til bóta, en ég átel ýmislegt í framkvæmd þeirra og með það í huga hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og læt þetta nægja til að lýsa honum, herra forseti.



Herra forseti. Í framhaldi af orðum hv. þm. Steingríms Sigfússonar, þar sem hann lýsir efasemdum sínum sem þm. og landbn.-manns, bæði um efni frv. og um tæknilega umfjöllun þessa frv. í nefnd, þar sem tímaskortur hafi verið mjög áberandi og þar sem nm. hafi staldrað við fjölda atriða en síðan látið renna fram hjá sér vegna þess að ekki sé tími til þess að athuga málið frekar, þá vil ég eindregið leggja til að þetta frv. verði geymt til haustsins og menn vinni þá í þessu nánar til þess að það verði engin atriði sem menn þurfa að staldra við svo alvarlega þegar það kemur næst til umr. Hæstv. landbrh. kom hingað upp og vék að ýmsu því sem hefur verið rætt um í þessari umr. M. a. sagði hann að jarðanefndir hefðu ekki meira vald eða kæmu ekki víðar við að ráði en þær hefðu gert áður, en þá vildi ég spyrja hvort ekki hefði þá verið ráð að minnka það. Því veldur kannske fákunnátta mín um þessi málefni, en ég á mjög erfitt með að sjá hvers vegna jarðanefndir þurfi að vera umsagnaraðilar um hreint allt sem gerist, að því er mér virðist, í íslenskum landbúnaði allt frá stofnun bifvélaverkstæða til kartöflukofa. Þá er spurning hvort ekki hafi verið ástæða til að fækka eitthvað hlutverkum stimplaranna í jarðanefndinni og einfalda þannig þetta kerfi sem augljóslega kemur í ljós í þessari umr. að ýmsir hafa áhyggjur af. Það kom fram að þetta kerfi, sem hér í frv. birtist, væri að ýmsu leyti til orðið vegna ásóknar í að fá byggingar eða aðstöðu sem menn koma sér upp í sveitum viðurkenndar sem lögbýli vegna orkulaga. Það er þá spurning hvort ekki sé miklu meiri ástæða til að breyta orkulögum, taka af skarið þeim megin frekar en að skylda hreint alla sem hugsa sér til hreyfings í sveitinni að arka frá Pontíusi til Pílatusar og afla sér stimpla. Þá kom hæstv. landbrh. að merkilegu atriði, sem hann gerði þó ekki að miklu umtalsefni. Það var í sambandi við stjórnun í landbúnaði. Þá langar mig til að spyrja hæstv. landbrh. hvort þetta frv. væri kannske hugsað sem fyrsta skref eða liður í nánari stýringu á framleiðslu í íslenskum landbúnaði og hvort það væru á borðum hans drög að því að framleiðslu í landbúnaði yrði stýrt nánar eftir landkostum, eins og hann vék að. Mér vitanlega hefur það ekki verið gert, en mér þætti vænt um að fá upplýsingar um það. Það væri þá tvennt: 1. Eru þessar breytingar á jarðalögum hugsaðar sem fyrsta skrefið í strangri stjórnun á framleiðslu í íslenskum landbúnaði? 2. Eru þegar til tillögur eða drög um það hvernig landbúnaðarframleiðslu yrði stýrt eftir landshögum eða landkostum?



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil bara upplýsa að landbn. fékk þetta frv. það seint að ekki var hægt að koma því við að fara ofan í það, heldur var fastmælum bundið að reyna að hafa áhrif á að þessi lög yrðu tekin upp á hausti komanda og athuguð nánar, þannig að ég held að menn þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Hins vegar fannst nefndinni í sambandi við þær skipulagsbreytingar sem er verið að gera að raunar væri ekki hægt annað en lögfesta frv. nú. Í sambandi við stjórnun á landbúnaðarframleiðslu vil ég bara benda síðasta ræðumanni á að það er eftir framleiðsluráðslögunum sem slíkar breytingar mundu koma, ef einhverjar eru, enda er allar stjórnunarheimildir á landbúnaðarframleiðslunni að finna í þeim lögum en ekki jarðalögum. Hins vegar má bæta við þetta að það er mikil ásókn ýmissa í að fá land á lögbýlum og jarðirnar hafa víða verið bútaðar þannig niður að þær hafa jafnvel verið gerðar óhæfar til búrekstrar. Til þess að koma í veg fyrir það eru jarðanefndir nauðsynlegar svo að það sé eitthvert skipulag og eitthvert eftirlit með hvað gerist í þessum efnum. Má segja að jarðanefndirnar séu til aðstoðar sveitarstjórnunum í þessum efnum. Hitt er annað mál að ég fellst alveg á að í greininni sé allt of langt gengið í sambandi við t. d. sæluhús og skíðaskála. Ég skal viðurkenna það. Hitt gleður mig, hvað ýmsir menn hafa nú allt í einu mikinn áhuga á málefnum landbúnaðarins. Þetta gleður mig stórlega og við ræðum það betur síðar.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umr. um breytingu á lögum um skattskyldu innlánsstofnana verður að skoða í tengslum við 305. mál, frv. til l. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Síðarnefnda frv. var afgreitt til 2. umr. fyrir nokkrum sólarhringum og hefur verið til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. Nd. Meiri hl. n. hefur skilað áliti en minni hl. hefur ekki haft tíma til að skila áliti í því máli vegna þeirra miklu anna sem hér hafa verið við þingstörfin. Það hefur flogið fyrir hér, herra forseti, í sambandi við þetta mál, að einhver áhugi sé á því hér meðal ýmissa þm., m. a. af minni hálfu og e. t. v. einhverra annarra, að stöðva framgang þessara mála. Auðvitað er með öllu fráleitt að setja mál þannig upp að verið sé að stöðva framgang þingmála. Ef meiri hl. er til að koma málum fram hér á hv. Alþingi reynir á það hvort sá meiri hl. er til. En það sem mér m. a. gengur til í þessu efni er auðvitað það að ríkissjóður hefur á undanförnum mánuðum reynst vera verr á sig kominn en nokkurn hafði áður órað fyrir og ríkisstj. er að skera niður framlög til félagslegra verkefna í stórum stíi. M. a. er verið að lækka útgjöld til sjúkratrygginga og sjúkradagpeninga um 20–30 millj. kr. Á sama tíma er það ætlun ríkisstj., um leið og hún sker niður framlög til félagslegrar þjónustu, að lækka stórkostlega gjöld á bönkum og öðrum opinberum stofnunum. Þetta sýnir eins og í hnotskurn hvers konar ríkisstj. við höfum. Það er ríkisstj. sem leggur áherslu á að hygla fjármagnsstofnunum og fyrirtækjum á kostnað félagslegrar þjónustu fólksins í landinu og skirrist ekki við að bora gat á ríkissjóðinn, eins og hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson er iðinn við nætur og daga, því að í rauninni er það alltaf svo að ef hann á tvo kosti varðandi útgjöld ríkissjóðs tekur hann þann sem er dýrari fyrir ríkissjóð. Það á við t. d. í sambandi við frv. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Þar var hæstv. fjmrh. gefinn kostur á tveimur útgáfum af þessu málefni skv. tillögum bankamálanefndarinnar og hann tók auðvitað þá sem er dýrari fyrir ríkið. Hann tekur alltaf það sem er verst fyrir ríkissjóð. Það má segja að hæstv. fjmrh. sé þannig sjálfum sér samkvæmur í sinni yfirstjórn á ríkiskassanum. Ég verð því, herra forseti, að ræða það mál nokkuð ítarlega og sömuleiðis um frv. um skattskyldu innlánsstofnana. En áður en ég kem að þeim frv. ætla ég að ræða hér í stuttu máli um þau orð sem hæstv. fjmrh. lét falla við umr. 14. maí s. l. þegar þessi mál voru hér á dagskrá. Þá stóð málið þannig að ýmsir þm. stjórnarandstöðuflokkanna höfðu gagnrýnt þetta frv. og þegar mjög var liðið á nóttu kvaddi hæstv. fjmrh. sér hljóðs, eins og gjarnan er siður ráðh., til þess að svara því sem fram hafði komið. En hæstv. fjmrh. notaði tækifærið til almennra pólitískra árása á stjórnarandstöðuna og þá alveg sérstaklega Alþb. Það er alveg óhjákvæmilegt að taka nokkurn tíma hér í hv. Nd., virðulegi forseti, í það að ræða um það hvað þarna kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. þegar hann var að gera árásir á Alþb. Hæstv. ráðh. ræddi nokkuð um störf síðustu ríkisstj. Hann lagði á það áherslu að hann hefði verið kosinn í bankaráð Útvegsbankans af lista sjálfstæðismanna og sagði að fráfarandi ríkisstj. hefði ekkert haft með það að gera. Það er venjan hjá hæstv. fjmrh. að hann vill sverja af sér afskiptin af myndun fyrrv. ríkisstj. Hann heldur oft um það langar ræður að hún hafi aldrei komið honum neitt við. Þó skrifaði hæstv. fjmrh. einu sinni bréf upp í hvíta húsið við Lækjartorg þar sem greint var frá því að hann teldi eðlilegt að forseti Íslands fæli Gunnari Thoroddsen alþm. að gera tilraun til myndunar ríkisstj. Bréf hafa oft skipt sköpum í sögunni eins og kunnugt er, sendibréf, jafnvel þó þau væru stutt. Þetta bréf hæstv. fjmrh. réð úrslitum um það að hv. þm. Gunnar Thoroddsen fékk þá tækifæri til þess úr hendi forseta Íslands að gera tilraun til myndunar ríkisstj. Þannig má segja að hæstv. núv. fjmrh. hafi verið sá maður sem þarna réð úrslitum. Og það er óþarfi fyrir hann að vera alltaf að sverja það af sér því að þetta var góð ríkisstj. að mörgu leyti sem hann átti þarna hlut að að mynduð yrði. Í sambandi við þessa stjórnarmyndun var m. a. rætt um það hvernig yrði háttað forustu í bankaráðum viðskiptabankanna, eins og gjarnan er gert, og Seðlabankans. Og þar kom það fram að stjórnaraðilarnir töldu ekki óeðlilegt, miðað við allar aðstæður, að hæstv. núv. fjmrh. yrði formaður bankaráðs Útvegsbankans. Það er þess vegna eins gott að hann sitji uppi með það að það var auðvitað að nokkru leyti fyrir hans eigin tilverknað að þáv. ríkisstj. áleit það eðlilegt að hann yrði formaður bankaráðs Útvegsbankans. Og mér finnst satt að segja sérkennilegt að hann skuli vilja sverja það af sér að þáv. ríkisstj. horfði á það gerast að hann yrði formaður bankaráðs Útvegsbankans. Hæstv. fjmrh. heldur því fram í ræðu sinni, að mín ummæli um þetta hafi verið ósannindi. Ég vísa því auðvitað á bug. En úr því að málin ber á góma hér á annað borð er ekkert óeðlilegt að ræða það nokkuð hvernig þetta gerðist varðandi myndun síðustu ríkisstj. Hæstv. fjmrh. sagði einnig í næturræðu sinni, sem hann hélt til að greiða fyrir þingstörfum hér eina nóttina, að hann hafi í raun og veru aldrei ráðið úrslitum um tilveru síðustu ríkisstj. Ég held ég verði að leiðrétta hæstv. ráðh. í þessu efni líka. Það var ekki aðeins að hann kæmi mjög við sögu við fæðingu þeirrar stjórnar, heldur lá fyrir yfirlýsing frá þessum hæstv. ráðh., hv. þm. Albert Guðmundssyni, um það að hann mundi verja þá stjórn vantrausti. Hann lýsti því aftur og aftur yfir, m. a. opinberlega, að hann mundi verja ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens vantrausti ef fram kæmi till. um vantraust á þá stjórn. Og það er athyglisvert að á fyrstu árum þeirrar stjórnar kom ekki fram nein till. um vantraust á hana þó hún hefði þetta knappan þingmeirihluta. Af hverju skyldi það hafa verið nema vegna þess að hv. þm. Albert Guðmundsson var búinn að gefa þessa yfirlýsingu? Menn eins og hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason og fleiri töldu nóg að gert í sambandi við innra ástand í Sjálfstfl. þó ekki væri farið að kljúfa hann enn frekar með því að knýja hv. þm. Albert Guðmundsson til að greiða atkv. á móti till. um vantraust á þá ríkisstj. Hæstv. núv. fjmrh. vill greinilega líka gleyma þessu. En ég vil segja honum til upprifjunar: Þetta réð úrslitum ásamt mörgu öðru um það að þáv. ríkisstj. fékk þrátt fyrir allt starfsfrið á einum tveimur þingum. Hans yfirlýsingar skiptu þarna sköpum. Og þegar hann biður mig um að nefna eitt dæmi þess að hans atbeini hafi ráðið úrslitum þá hef ég þegar gert það og hlaut að gera það eftir að krafa hans um þetta kom fram. Hæstv. fjmrh. hélt hér þessa venjulegu ræðu, hann er búinn að halda margar í vetur, um mig sem formann Alþb. og sérstaklega kommúnistadeildar þess. Ég hlýt að rifja hér upp nokkur atriði í sambandi við þetta, því að greinilegt er að minni hæstv. fjmrh. nær skammt, ekki einu sinni yfir tvö, þrjú síðustu ár varðandi ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, hvað þá heldur yfir lengri tíma í okkar stjórnmálasögu. Þau mál snúa þannig að Kommúnistaflokkur Íslands var lagður niður 1938. Það er eiginlega nauðsynlegt fyrir mig að byrja þar. Kommúnistaflokkur Íslands var lagður niður 1938 og þá var stofnaður Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn. Hann var stofnaður upp úr Kommúnistaflokki Íslands, sem var lagður niður, og vinstri armi Alþýðuflokksins, sem var þá undir forustu Héðins Valdimarssonar. Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn varð fljótlega mjög sterkt afl hér á Alþingi Íslendinga. M. a. gerðist það í kosningunum 1942 að Sósíalistaflokkurinn varð verulega miklu stærri en Alþýðuflokkurinn. Þar með varð vinstri armurinn í verkalýðshreyfingunni á Íslandi hægri arminum sterkari. Þetta gerði verkalýðshreyfinguna á Íslandi talsvert öðruvísi en t. d. í grannlöndum okkar eins og kunnugt er.  Á árunum 1938–1968 starfaði síðan Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn og hann beitti sér fyrir því á árunum 1953 og 1954, 1955, að stofnað yrði Alþýðubandalagið, kosningasamtök. Þau voru stofnuð m. a. fyrir tilverknað og áeggjan verkalýðshreyfingarinnar í landinu sem lagði á það áherslu þá sem síðar að verkalýðssinnar og vinstri menn, jafnaðarmenn, ættu sem allra sterkust stjórnmálasamtök hér á landi. Alþb. bauð fyrst fram til Alþingis í kosningunum 1956. Árið 1963 gekk síðan verulegur hluti Þjóðvarnarflokks Íslands til liðs við Alþb., m. a. með því að hv. fyrrv. þm. Gils Guðmundsson bauð sig fram fyrir Alþb. í Reykjaneskjördæmi. Upp úr þessu verður það síðan að átök eiga sér stað innan Alþb. Það verður síðan stjórnmálaflokkur með formlegum hætti 1968. Og þá var því lýst yfir af Morgunblaðinu að þessi flokkur yrði bersýnilega ekki mjög lengi til úr þessu vegna þess að hann yrði með öllu áhrifalaus. Þeir sem máli skiptu þar væru hlaupnir á dyr. En það hefur annað komið í ljós. M. a. varð hv. þm. Albert Guðmundsson og hæstv. núv. ráðh. þess valdandi að þessi flokkur, sem hans málgagn, Morgunblaðið, reyndi að jarða 1968, varð aðili að ríkisstj. á árinu 1980. Kommúnistadeild hefur ekki verið starfandi í Alþb. á þessum tíma né heldur kommúnistaflokkur. Alþb. er sósíalískur flokkur, verkalýðsflokkur, sem leggur áherslu á jafnrétti og lýðræði. Alþb. er ekki flokkur sem tekur undir ríkistrú af neinu tagi. Alþb. leggur áherslu á það þjóðfélag þar sem menn fá að velja í öllum tilvikum á milli stjórnmálastefna. Alþb. er þess vegna flokkur sem aðhyllist það sem kallað er plúralistískt samfélag, fjölþætt pólitískt samfélag, og frábiður sér allar árásir sem grundvallast á því að Alþb. aðhyllist kennisetningar þar sem byggt er á því að skerða valfrelsi fólksins. Þess vegna leggjum við á það mikla áherslu að hér sé haldið uppi lýðræðislegu stjórnskipulagi þar sem vald fjármagnsins er heft. Og það er grundvallarmunurinn á Alþb. og t. d. Sjálfstfl., að Alþb. er lýðræðisflokkur en Sjálfstfl. er fjármagnsflokkur. Það er frelsi fjármagnsins sem þar á að ráða en í hinu tilvikinu er það fólkið og frelsi þess sem á að ráða úrslitum um framvindu þjóðfélagsins. Þetta þurfti ég nú að rifja upp bara vegna hæstv. fjmrh., ekki vegna þess að ég vilji, virðulegi forseti, teygja tímann hér og heldur ekki vegna þess að ég telji ekki að þeir sem hér eru viti þetta. En mér hefur fundist stundum á hæstv. fjmrh. að það væri eins og svona staðreyndir færu fram hjá honum. Og þegar hann afhjúpaði það að hann mundi ekki einu sinni hvað hann hafði gert þegar ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var mynduð, þá sýndist mér einsýnt að nauðsynlegt væri að hjálpa honum til við sagnfræðina nokkra áratugi aftur í tímann líka. En það er ekki þar með sagt að þessu sé lokið og kem ég nú að næsta þætti þessa máls. Hæstv. fjmrh. sagði með leyfi forseta: „Það þýðir ekki. Það er búið að gera það svo oft í gegnum tíðina og ég, sem er nú sextugur, hef ekki heyrt neitt nýtt úr þeim herbúðum síðan ég var þingsveinn á þessum stað 1935–1938.“ Hann segir m. ö. o. að hann hafi á árunum 1935–1938 heyrt það sama frá róttækum sósíalistum hér í þessum sal og hann heyrir nú. Þetta er nokkuð athyglisvert og bendir til þess að vissar sögulegar staðreyndir renni saman í eitt í höfðinu á hæstv. fjmrh. En þannig er málum háttað að ef hann er þarna að vitna til Kommúnistaflokks Íslands, sem er rétt hugsanlegt að hann sé að gera, vegna þess að hann ræddi áður um kommúnistadeild Alþb., þá eignaðist Kommúnistaflokkur Íslands ekki menn á Alþingi fyrr en 1937. Þá voru þrír menn kosnir, einn kjördæmiskosinn í Reykjavík og tveir uppbótarmenn, annar í Reykjavík og hinn í Vestmannaeyjum. Þar áður voru að vísu ýmsir róttækir sósíalistar á Alþingi, en þá voru þeir flestir í Alþfl. Og ég geri ráð fyrir því að þegar hann er að vitna til svipaðra ummæla og við höfum oft uppi Alþb.-menn frá árunum 1935–1937, þá sé hann að víkja sérstaklega að Alþfl. mönnum. Þetta er í raun og veru ákaflega athyglisvert vegna þess að þetta staðfestir það, sem við höfum oft lagt áherslu á, að Alþb. á ekki einasta sögulega fortíð í þeim flokkum sem hér hafa verið nefndir, heldur líka í Alþfl. Forverar Alþb. eru sem sagt Alþfl. og þessir flokkar sem hér hafa verið nefndir sérstaklega. Mér þykir því vænt um það að hæstv. fjmrh. skuli átta sig á þeim beinu tengslum sem eru þarna á milli Alþfl. og Alþb. Það eru mjög augljós tengsl og mér þykir nauðsynlegt að halda þeim til haga, vegna þess að ég vil gjarnan að það liggi fyrir á hvaða grundvelli Alþb. er byggt. Síðan kom fleira fram frá hæstv. fjmrh. um þessi mál. Eitt var það að hann leggur á það mikla áherslu að núv. ríkisstj. sé að afsósíalisera þjóðfélagið, en það eru ummæli sem hann hefur viðhaft nokkrum sinnum, að sé mjög nauðsynlegt að afsósíalísera þjóðfélagið. Hann sagði þetta í sjónvarpinu fyrir nokkrum mánuðum og hann hefur verið að endurtaka það af og til síðan. Ég þykist skilja þetta svo að hæstv. fjmrh. vilji í rauninni eyða að sem mestu leyti áhrifum jafnréttissinna, verkalýðssinna og vinstri manna á íslenska þjóðfélagið. Og hann hefur í þeim efnum náð nokkrum árangri, m. a. með því að lækka framlög til sjúkratrygginga almannatrygginga. Það er ákaflega göfugt verkefni fyrir þá sem vilja umsvif fjármagnsins sem mest. Hann hefur lagt á það áherslu að draga úr félagslegri þjónustu og hann hefur líka verið óður og uppvægur að selja ýmis ríkisfyrirtæki, m. ö. o. fyrirtæki almennings. Ég held að það sé rétt að núv. ríkisstj. hafi komist lengra í því en nokkur önnur í sögu lýðveldisins að þrengja að félagslegri þjónustu í landinu og þannig hafi hæstv. fjmrh. gengið lengra gegn jafnréttishugmyndum og jafnréttishugsjónum en flestir aðrir fjmrh. Ég veit að hann fær prik fyrir það uppi í Valhöll hjá íhaldinu og hjá verslunarráðinu. Ég hygg hins vegar að allir aðrir hljóti að gagnrýna þetta, þeir sem vilja halda utan um hina félagslegu þjónustu og þróun hennar. Athyglisvert er í þessu sambandi að fyrir nokkrum dögum var birt skoðanakönnun með einkarétti í Morgunblaðinu sem Hagvangur hafði gert á viðhorfi fólks í þessum efnum. Þar kom það í ljós að hæstv. fjmrh. er að framkvæma hugmyndir sem eru í bullandi minni hluta á Íslandi. Fólk vill halda hinni félagslegu þjónustu. Yfirgnæfandi meiri hluti fólks leggur áherslu á það að halda hinni félagslegu þjónustu og yfirgnæfandi meiri hluti fólks leggur áherslu á það að fyrirtæki og stofnanir eigi að bera skatta. Hæstv. fjmrh. er því í þessu efni að framkvæma verkefni fyrir lítinn leiftursóknarminnihluta örfárra ofstækismanna, kreddutrúarmanna, sem halda að þeir leysi hér alla hluti í þjóðfélaginu með því að losa um fyrir fjármagnið. Ég held að hæstv. fjmrh. geti út af fyrir sig glaðst yfir því að hann hafi náð nokkrum árangri í því að draga úr félagslegri þjónustu og jafnvel selja ríkisfyrirtæki. Hitt er hins vegar bersýnilegt, að þjóðin tekur ekki undir með honum. Hún styður ekki þessar árásir á hina félagslegu þjónustu sem er í landinu. Þar er hæstv. fjmrh. bersýnilega að reyna að framkvæma verkefni sem yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er á móti. Hér er hæstv. fjmrh. því bersýnilega í miklum minni hluta. Þetta fannst mér, virðulegi forseti, nauðsynlegt að taka fram vegna þeirrar ræðu sem hæstv. fjmrh. flutti hér eina nóttina til að greiða fyrir þingstörfum eins og hans er háttur. Vík ég þá nokkuð að öðrum atriðum sem fram komu í ræðu hans og voru ekki síður merk og krefjast þess að fá nánari umræður. Það sem mér fannst alvarlegast í þeim voru árásir hæstv. fjmrh. á hv. þm. Ragnar Arnalds, sem á sæti í Ed. og gegndi embætti fjmrh. í síðustu ríkisstj. En eins og kunnugt er þá er skipulag ekki þannig hér á þinginu að Ed.-menn geti borið hönd fyrir höfuð sér í Nd. né heldur getum við hér í Nd. borið hönd fyrir höfuð okkar í Ed. Hins vegar er það svo með ráðh. að þeir geta hlaupið á milli deilda og talað þar í öllum málum og rætt við þm. eins og fara gerir þá og þá. Hæstv. fjmrh. hefur hins vegar þann hátt á, sem er alger nýlunda hér í vinnubrögðum ráðh., að hann lætur sér ekki nægja að lesa yfir hausamótunum á hv. þm. Ragnari Arnalds í Ed., þar sem hann getur borið hönd fyrir höfuð sér, heldur heldur hann áfram þessum reiðilestri þegar málið kemur hér fyrir í hv. Nd. Það er auðvitað óeðlilegt að ráðherrar séu að hella úr skálum reiði sinnar yfir þm. í þingdeild þar sem þm. á ekki sæti. Þetta er algerlega óeðlilegt og ósæmilegt í rauninni. Ég tel að ráðherrar eigi ekki að venja sig á vinnubrögð af slíku tagi. Með því móti eru þeir auðvitað að ganga út fyrir það sem kalla mætti mörk mannasiðanna og ég held að hæstv. fjmrh. eigi ekki að gerast brautryðjandi í þeim efnum að þessu leyti til. Við höfum hér ákveðnar leikreglur í þinginu og ég held að hæstv. ráðherrar eigi ekki að beita sér fyrir því að ráðast að þm. í öðrum deildum, þm. sem ekki hafa tök á að bera hönd fyrir höfuð sér. En það sem hæstv. fjmrh. sagði í þessu efni var að fyrrv. ríkisstj. hefði svikið í þessum málum í sambandi við gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Þetta er mikil fjarstæða og því nauðsynlegt að rifja hér einnig upp liðna tíma. Vorið 1982 var til meðferðar á þingi frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana. Það eru lög nr. 65/1982. Efnislega fólst í þeim lögum að á árinu 1982 skyldu innlánsstofnanir aðrar en smæstu sparisjóðir greiða sérstakan skatt í ríkissjóð sem næmi 0.06% af heildarinnlánum þeirra í lok hvers mánaðar. Frá og með tekjuárinu 1983 skulu þær innlánsstofnanir er lögin taka til hins vegar skyldar til greiðslu tekju- og eignarskatts og skyldi álagning byggjast á almennum reglum laga nr. 75/1981 Þegar þessi mál voru hér til meðferðar á Alþingi var það svo, eins og oft áður í þeirri ríkisstj., að meiri hl. hennar var knappur og veikur, einkum hér í Nd. Einn þeirra manna sem töldu sig eiga eitthvað vantalað við ríkisstj. var hv. þm. Albert Guðmundsson. Hann ræddi um það hvort hugsanlegt væri í tengslum við þetta að fella niður eða lækka gjald af umboðsþóknun eða gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Þáv. fjmrh. léði máls á því að þessi umboðslaun, sem hafa verið 60%, yrðu lækkuð fyrst í 50%. Þáv. fjmrh. léði hins vegar aldrei máls á því að gjaldið yrði lækkað enn frekar. Það kom aldrei til greina af okkar hálfu miðað við þáverandi aðstæður. Nú er það hins vegar svo, og það breytir væntanlega einhverju í augum hæstv. ráðh., að ríkissjóður stendur á þessu ári mjög illa, miklu verr en hann gerði á árinu 1982. Og þess vegna m. a. er algerlega óeðlilegt að fara að lækka sérstaklega þessi gjöld sem bankarnir greiða. Það eru þess vegna engin svik, eins og hæstv. fjmrh. heldur fram aftur og aftur, að ekki var stigið lengra á þessari braut í tíð fráfarandi ríkisstj. Þar var framkvæmdin í einu og öllu í samræmi við það sem gert hafði verið ráð fyrir. Meira að segja gerði þáv. fjmrh. ráðstafanir til þess að 1/6 hluti gjaldsins af gengismun og umboðsþóknun, sem lagt hefur verið á gjaldeyrisbankana, yrði felldur niður frá áramótum 1983. Þar með var þáv. hæstv. fjmrh. að fara í einu og öllu eftir því sem rætt hafi verið um á sínum tíma. Nú geta menn spurt: Hvernig er staða bankanna? Eru þeir svo illa á sig komnir að það þurfi að gefa þeim eftir af greiðslum vegna ársins 1983? Ég hlýt að upplýsa það, virðulegi forseti, af þessu tilefni að Jónas Haralz, formaður Sambands viðskiptabankanna, kom á fund í fjh.- og viðskn. Nd. í morgun og skýrði frá því m. a. að árið 1983 hefði verið verulega gott ár fyrir alla bankana. Það er þess vegna ekki verið að létta þessu af bönkunum vegna þess að þeir hafi komið mjög illa út á árinu 1983. Þeir komu mjög vel út á árinu 1983, skiluðu stórfelldum hagnaði, þannig að eðlilegt væri að bankarnir væru skattlagðir á þessu ári í samræmi við það hvernig heimili eða fyrirtæki væru skattlögð. Það breytir engu í þessu sambandi að mínu viti að eins og horfur eru í dag er talið hugsanlegt að bankarnir komi lakar út á árinu 1984 en á árinu 1983. Það breytir í raun og veru engu vegna þess að við erum að tala hér um skattlagningu og uppgjör vegna ársins 1983. Rökin fyrir því að lækka þennan skatt af bönkunum eru m. a. sögð vera þau að bankarnir þurfi að byggja upp sitt eigið fé, eiginfjárstaða bankanna sé svo léleg. Þetta er nú umhugsunarefni fyrir heimilin í landinu. Ég hugsa að eiginfjárstaða þeirra sé nokkuð slæm núna, lausafjárstaðan sé heldur slæm líka, rekstrarfjárstaðan vond hjá almenningi í landinu um þessar mundir sem þarf að fara út í búð og kaupa í matinn. En þegar kemur að bönkunum beita menn þeim rökum að eiginfjárstaðan sé svo vond að það sé réttlætanlegt að lækka skattana í ríkissjóð út af því. Það er sem sagt verið að borga styrki úr ríkissjóði til að bæta eiginfjárstöðu bankanna í landinu. Það er það sem hæstv. fjmrh. er að gera. Það er lítilmagninn sem hann er að hlaupa undir bagga með núna. Formaður Sambands viðskiptabankanna, Jónas Haralz, notaði svo þau rök í málinu að bankarnir ættu í svo miklum viðskiptum út á við að þeir þyrftu að hafa miklu betri eiginfjárstöðu. Sérstaklega ætti Landsbankinn í gífurlegum viðskiptum út á við og þyrfti að njóta trausts á hinum alþjóðlega peningamarkaði. Auðvitað er það rétt að Landsbankinn þarf að njóta trausts á hinum alþjóðlega peningamarkaði. Hann tekur það mikið inn af erlendum lánum. En spurningin hér er ekki um það. Spurningin er um hitt, hvort nú sé einmitt réttur tími, á því ári þegar verið er að skera niður sjúkradagpeninga og félagslega þjónustu, hvort þá sé einmitt réttur tími til að styrkja bankana með framlögum úr ríkissjóði. Ég segi nei. Það er ekki réttur tími núna. Það er rangt. Það er röng forgangsröð verkefna. Ég spyr líka þá menn sem hafa áhyggjur af rekstri bankanna og eiginfjárstöðu Landsbankans: Telja menn það betra fyrir þjóðina út á við að staða ríkissjóðs sé jafnvond og raun ber vitni um? Hvort halda menn að sé verra fyrir þjóðina út á við, að ríkissjóður fari á hausinn eða Landsbankinn? Það væri fróðlegt að hæstv. fjmrh. svaraði því hvorn hann tekur fram yfir, kassann hjá sér eða kassann hjá Jónasi Haralz. Ég held að ekki sé nokkur vafi á því að þjóðin er að verða sér til skammar á alþjóðlegum vettvangi vegna þeirrar stjórnar sem nú er á ríkisfjármálunum. Ég er sannfærður um að það er stórkostlega hættulegt fyrir lánstraust þjóðarinnar út á við ef staða ríkissjóðs versnar mikið frá því sem nú er. Menn hljóta að undrast þá óráðsíu í ríkisfjármálum sem sjá má á þeirri gífurlegu breytingu sem orðið hefur frá tíð Ragnars Arnalds til Alberts Guðmundssonar við stjórn ríkiskassans. Ég held því að varðandi stöðuna út á við sé í raun og veru engin spurning um Landsbankann. Það er ríkissjóður sem er aðalatriðið. Það er ríkissjóður sem hér er verið að setja á hausinn. Í þessum umr. hefur líka komið fram að nauðsynlegt væri fyrir bankana hér á landi að búa við svipuð kjör og viðskiptabankar búa við í grannlöndum okkar vegna þess að bankarnir hér séu í vaxandi og harðnandi samkeppni við þá. Það er m. a. nefnt að nú sé á döfinni að opna hér útibú frá erlendum bönkum og íslenskir bankar verði í samkeppni við þau útibú. Það er alveg furðulegt að nefna þetta sem röksemd í þessu máli af meðhaldsmönnum þessa frv., vegna þess að engin ákvörðun hefur verið tekin um að koma hér á landi upp útibúum frá erlendum bönkum. Ég geri ráð fyrir að yfirgnæfandi meiri hl. Alþingis, fyrir utan einn og einn mann í Sjálfstfl., sé andvígur því að hleypa erlendum bönkum hér inn til að stofna bankaútibú. En svo langt getur fríverslunarofstækið náð í þessu efni að menn séu ekki aðeins að tala um sambærilega samkeppnisstöðu iðnfyrirtækjanna í landinu, heldur séu menn líka að ræða um það að bankarnir þurfi að bera sambærileg gjöld og bankar í grannlöndum okkar. Ég vil nota tækifærið, virðulegi forseti, til að mótmæla þessu. Hér er auðvitað algerlega um það að ræða að við ákveðum sjálf hvaða skattar eru greiddir hér af okkar bönkum. Og varðandi ummæli hæstv. fjmrh., endurtekin aftur og aftur, að þurft hafi að fella niður álag á ferðamannagjaldeyri vegna þess að Alþjóðabankinn hafi skipað svo fyrir, spyr ég: Hver hefur húsbóndavald í ríkisfjármálum á Íslandi ef það er ekki Alþingi Íslendinga? Það þarf ekki að spyrja Alþjóðabankann að einu eða neinu í þeim efnum. Og það er blátt áfram niðurlægjandi þegar fjmrh. íslenska lýðveldisins heldur fram skoðunum af þessu tagi. Því var haldið fram og er haldið fram af talsmönnum þessa frv. um bankana og umboðsþóknunina að þegar þetta frv. yrði samþ. mundi minnka munur á kaup- og sölugengi. Eins og menn vita er nokkur munur á kaup- og sölugengi erlendra gjaldmiðla og sá munur er heldur meiri hér á landi en annars staðar. Menn segja sem svo: Þessi munur mun minnka þegar búið er að fella niður þetta gjald af gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Ég er sannfærður um að þessi yfirlýsing um mun á kaupgengi og sölugengi er einnig röng vegna þess, virðulegi forseti, að það er ætlun ríkisstj. líka að bankarnir ákveði hver fyrir sig gjöld af allri innlendri þjónustu. Tekið yrði upp svokallað álagningarfrelsi bankanna á allri þjónustu þeirra. Þess vegna verður munurinn að mínu mati sá að ríkið missir þá peninga sem hér er verið að tala um, missir tugi milljóna króna, sem verið er að skera hér af tekjum ríkisins, 130 millj. kr. á ári, en síðan hirða bankarnir þessa peninga í eigin þágu, þeir fá heimild til þess með því að ríkisstj. gefi þessa gjaldtöku frjálsa, eins og það er kallað. Þess vegna er ríkissjóður í raun og veru að afsala sér tekjum til þess að geta veitt bönkunum möguleika á að nota viðskiptafrelsið til að taka þessa peninga inn í bankana aftur. Nú er gengið svo langt í viðskiptafrelsinu að farið er að skrifa bönkunum bréf. Við fengum eitt bréf um þetta í dag og ég ætla að lesa það, með leyfi hæstv. forseta: „Verðlagsstofnun, Borgartúni 7, Reykjavík. Samband ísl. viðskiptabanka, Jónas Haralz, Landsbanka Íslands, Austurstræti 11, Reykjavík. Þann 1. sept. s. l. mun hafa tekið gildi gjaldskrá fyrir innlend viðskipti innlánsstofnana. Gjaldskrárliðir eru ákveðnir af Sambandi ísI. viðskiptabanka og Sambandi ísl. sparisjóða að höfðu samráði við Seðlabanka Íslands, sbr. þó þá liði gjaldskrárinnar sem ákveðnir eru sem hundraðshlutar af fjárhæð, en þeir eru ákveðnir af seðlabankanum, sbr. 13. gr. laga nr. 10/1961.“ Seðlabankinn virðist því gefa þessa gjaldskrá út. „Verðlagsstofnun vekur hér með athygli yðar á því að samræmd gjaldtaka“ - takið eftir - „og samningar eða samþykktir um gjaldaupphæðir, hvort sem þær eru lágmark eða hámark, nema hvort tveggja sé, er óheimilt, sbr. 21. gr. laga nr. 56/1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, en sú grein hljóðar svo: „Samningar, samþykktir og annað samráð milli fyrirtækja um verð og álagningu er óheimilt þegar verðlagning er frjáls.“ Ef Samband ísl. viðskiptabanka hefur einhverjar athugasemdir fram að færa við lagabeitingu Verðlagsstofnunar í þessu máli er þeirra óskað sem allra fyrst. Ella verði notkun gjaldskrárinnar og samræmdri gjaldtöku hætt hið allra fyrsta.“ Það var skilningur fulltrúa viðskiptabankanna á fundi fjh.- og viðskn. í morgun að þessi gjaldtaka, sem ekki má vera samræmd, taki til allra gjalda bankanna af hvaða tagi sem er. Fulltrúi og forstöðumaður Bankaeftirlitsins, sem mætti á fundi fjh.- og viðskn. í morgun, leiðrétti þetta hjá Jónasi Haralz bankastjóra og sagði að þetta ákvæði verðlagslaganna næði aðeins til gjaldskrár fyrir innlenda þjónustu af ýmsu tagi sem bankarnir veita. En allt um það, þá er núna gert ráð fyrir því að bönkunum verði bannað að bera sig saman um gjaldskrár, að bankarnir megi ekki hafa samráð um gjaldtöku af ýmiss konar þjónustu sem þeir veita. Þar með er auðvitað bersýnilegt að verið er að stefna inn á þá braut að bankarnir hafi frelsi, eins og það heitir, samkeppnisfrelsi til að ákveða þetta sjálfir að verulegu leyti, sem þýðir þá aftur það að bankarnir fá frelsi til að taka það gjald aftur sem hér er verið að fella niður á bönkunum. Það er verið að fella það niður, skera niður tekjur samneyslunnar og ríkisins, en bankarnir geta síðan hirt þetta gjald aftur með því að hækka sínar eigin gjaldskrár. Hér er því um að ræða næsta augljóst bragð til að flytja peninga frá fólkinu, frá almenningi og samneyslunni, yfir til bankanna í landinu. Í umr. um þessi mál hefur nokkuð komið fram hverju ríkið tapar á þessari gjaldaniðurfellingu. Á þessu ári, 1984, tapar ríkið 22 millj. kr. Á árinu 1985 tapar ríkið 44 millj. kr. Á árinu 1986 tapar ríkið um 44 millj. kr. Þetta eru upplýsingar sem komu frá Árna Kolbeinssyni í morgun. Samtals er um það að ræða að ríkið fellir niður u. þ. b. 110 millj. kr. skatta á þessum stofnunum ef miðað er við 50% álag gjaldsins. Ef aftur á móti er miðað við 60% álag gjaldsins, eins og það er nú þó að hluti þess sé endurgreiddur, mun ríkið tapa 135 millj. Síðan er ætlun ríkisstj. að breyta í grundvallaratriðum lögunum um skattskyldu innlánsstofnana. Þar er verið að breyta úr staðgreiðslukerfi yfir í eftirágreiðslukerfi. Bankarnir eru núna með staðgreiðslukerfi en það er meiningin að breyta þessu yfir í eftirágreiðslukerfi. Og útkoman í þeim efnum er sú að þessi kerfisbreyting, bara þessi eina kerfisbreyting, kostar ríkið 150 millj. kr., þessi eina kerfisbreyting úr staðgreiðslukerfi yfir í eftirágreiðslukerfi. Eitt er nú það að létta sköttum af bönkunum. Annað er hitt að gera það með þeirri rausn að henda um leið út úr ríkissjóði, þó að því sé skipt á tvö ár, 150 millj. kr. Í tillögum bankamálanefndarinnar, sem ríkisstj. ber mjög fyrir sig í þessum efnum, var að finna nokkrar tillögur varðandi skatta innlánsstofnana. Þegar ríkisstj. lagði málið fram hér í þinginu voru, að mig minnir, tvær eða þrjár af þessum tillögum í frv. ríkisstj. Í fyrsta lagi var í frv. ríkisstj. lagt til að opnuð yrði heimild til sérstakrar niðurfærslu sem næmi hálfu prósenti af aukningu útlána og veittra ábyrgða á rekstrarárinu. Þetta var gert til þess að bankarnir gætu áætlað fyrir töpum vegna þeirra útlána sem þeir veita. Þá er alltaf eitthvað sem ekki næst inn og það var gert ráð fyrir að það yrði 1% eins og í tillögum bankamálanefndarinnar. Þegar ríkisstj. flutti frv. fyrst breytti hún þessu og lækkaði töluna úr 1% niður í 0.5%. Það var mat fjmrh. að óþarfi væri að láta bankana hafa meira, eða eins og segir hér í athugasemdum við einstakar greinar frv.: „Í frv. er lagt til að fjárhæð til færslu í sérstakan afskriftareikning sé miðuð við 0.5% af framangreindum stofni en bankamálanefndin lagði til að miðað yrði við 1%. Verður að telja“, segir fjmrh. hér, „að till. frv. sé mun nær raunverulegri þörf vegna útlánaáhættu miðað við reynslu fyrri ára og þá niðurfærsluprósentu sem ýmsar innlánsstofnanir hafa notað á undanförnum árum í reikningum sínum. Við mat á þessu hlutfalli verður einnig að hafa í huga að alls engin áhætta fylgir töluverðum hluta þeirra lána og ábyrgða sem talin eru með í stofninum. Má þar nefna verðtryggð spariskírteini ríkissjóðs, skuldabréf ríkisins og annarra opinberra stofnana, t. d. Framkvæmdasjóðs, útlán og ábyrgðir sem tryggð eru með ríkisábyrgð o. s. frv.“ M. ö. o., fjmrh. taldi nóg að láta bankana hafa heimildir til að afskrifa hér 0.5 prósent af veittum útlánum með þeim rökum sem hér er um að ræða að auðvitað er engin áhætta fyrir bankana að lána út fé með ríkisábyrgð eða þegar um slíkar tryggingar er að ræða. Ed. var svo rausnarleg, meiri hl. í Ed., að hún breytti þessu og tvöfaldaði afskriftaheimildir bankanna, fór úr 0.5% upp í 1%. Þar með er talið að tap ríkissjóðs af þessum ástæðum aukist samsvarandi eða a. m. k. um 10–12 millj. kr. Þetta var önnur till. upphaflegs frv., að gera ráð fyrir því að bankarnir gætu lagt á afskriftareikning 1% af aukningu útlána og veittum ábyrgðum á hverju rekstrarári. Í öðru lagi gerði upphaflegt frv. ríkisstj. ráð fyrir því að innlánsstofnanir með lægri innistæðu en 50 millj. kr. í árslok 1982 verði skattfrjálsar. Þá var talið að fjárhagsleg áhrif þessarar till. væru óveruleg þar sem þær innlánsstofnanir sem hér um ræðir höfðu einungis tæp 4% af heildarinnlánum 1982. Þessi till. er inni í frv. ríkisstj. og henni var ekki breytt í Ed. Nú er ekki lengur miðað við 50 millj. kr. í þessu efni heldur 85 millj. kr. Það er búið að breyta tölunni í samræmi við verðbreytingarstuðul ríkisskattstjóraembættisins, þannig að sú breyting sem hér er um að ræða gerir það að verkum að það verða ekki nema u. þ. b. 11 sparisjóðir í landinu sem verða í raun og veru skattskyldir skv. þessu frv. Það eru 11 stærstu sparisjóðirnir. Þeir eru langflestir hér á Reykjavíkursvæðinu og á Suðurnesjum. Stærstur er sparisjóðurinn í Keflavík. En það eru mjög fáir sparisjóðir utan Reykjavíkursvæðisins og Suðurnesja. Þegar þetta mál fór til hv. Ed. til meðferðar voru sem sagt inni í því tvær brtt. við lög um skattskyldu innlánsstofnana. En Ed. bætti um betur og boraði fleiri göt á ríkissjóð og fylgdi þannig stefnu hæstv. fjmrh. því að í Ed. var ákveðið að undanþiggja alla stofnlánasjóði og veðdeildir bankanna skattskyldu. Hér er um að ræða verulegt tap í viðbót fyrir ríkissjóð frá því sem var í upphaflegu frv. ríkisstj. Þegar málið var til meðferðar í hv. Ed. var m. ö. o. haldið áfram að bora göt á ríkissjóð til þess að staða hans yrði nú tryggilega eins vond og völ var á þegar þessu þingi yrði frestað eða því slitið. Þegar búið er að afgreiða málið hér í þinginu þá er búið að samþykkja allar hugmyndir bankamálanefndar um skattalækkanir handa bönkunum nema eina. Þær voru fimm og það er búið að samþykkja fjórar. Þar með er það mál frá. Tillagan um eignarskatt bankanna stendur að vísu enn þá eftir. En jafnframt er svo bætt um betur og bankarnir látnir hafa 150 millj. á tveimur árum með því að færa frá staðgreiðslukerfi yfir í eftirágreiðslukerfi skatta. Hér er um að ræða óskiljanlega rausn hæstv. fjmrh. gagnvart bönkunum, að ekki sé fastar að orði kveðið, og hélt ég að þeir væru síst af öllu þeir sem þyrfti að hjálpa sérstaklega miðað við núverandi aðstæður í íslenska þjóðlífinu. Hæstv. fjmrh. segir í þessu sambandi: Er það sanngjarnt að taka fyrirframskatta af bönkum frekar en öðrum fyrirtækjum eða stofnunum? Af hverju á að taka skatta fyrir fram af þessum stofnunum og hafa ekki hugmynd um hvernig útkoma ársins verður? Auðvitað er ekkert óeðlilegt að taka skatta jafnharðan af þessum stofnunum. Auðvitað er ekkert óeðlilegt að vera með staðgreiðslukerfi skatta í meginatriðum af þessum stofnunum. Það kom líka fram þegar málin voru til meðferðar í fjh.- og viðskn. Nd. í morgun að Seðlabankinn, Bankaeftirlitið og fjmrn., skattheimtuaðilinn, telja að þetta kerfi hafi gengið mjög vel, staðgreiðslukerfi skatta af bönkunum. Þetta hefur verið tekið mánaðarlega, 0.06% af innlánsaukningu, og síðan hefur það verið gert upp eftir á. Þessi 0.06% hafa verið uppígreiðsla og síðan hefur það verið gert upp eftir á. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er að það er ekkert ósanngjarnt í rauninni að taka þessa skatta af bönkunum með þeim hætti sem gert hefur verið og það eru allir mjög sáttir við þetta fyrirkomulag, bæði viðskiptabankarnir og Seðlabankinn og fjmrn., það hefur enginn ágreiningur verið um framkvæmdina. Auðvitað vilja þessir aðilar borga lægri skatta, það eru ýmsir sem vilja það, en það er varla hlutverk fjmrh. að hlaupa eftir hverjum einasta manni sem heimtar lægri skatta í þessu landi og sérstaklega ekki þegar um er að ræða stórgróðafyrirtæki eins og bankana. Hæstv. fjmrh. ræddi það nokkuð í ræðu sinni, eins og hann hefur reyndar gert áður og ég hef heyrt ganga aftur í ræðum stjórnarsinna stundum að undanförnu, að á síðasta ári hafi vantað 25% til þess að endar næðu saman á fjárlögum Sjálfstfl. árs. Þetta eru hrein ósannindi. Staðan var þannig að á árinu 1983 fór verðbólga verulega fram yfir það sem gert hafði verið ráð fyrir þegar fjárlögin voru afgreidd, það er rétt, hún fór verulega fram yfir það, og af þeim ástæðum fóru öll gjöld, m. a. launagjöld ríkisins, verulega fram úr fjárlagatölunum. En það gerist hins vegar um leið að tekjur ríkissjóðs urðu í krónutölu verulega hærri en gert hafði verið ráð fyrir líka. Ummæli fjmrh. um að vantað hefði 25% í ríkissjóð til að endar næðu saman á s. l. ári eru þess vegna fjarstæða og ósannindi og málflutningur sem er í raun og veru ekki sæmandi hæstv. fjmrh. Þegar hann er að ræða um þessi mál verður hann auðvitað að horfa bæði á tekju- og útgjaldahliðina. Ég segi við hann: Það er eðlilegt að skoða þessa hluti þannig að athuga hvað kemur inn í tekjum og hvað kemur inn í gjöldum og hver er mismunurinn hlutfallslega.

Aukafjárveitingarnar.

Þær koma þessu máli ekki við, hæstv. fjmrh. Aukafjárveitingar eru veittar til þess m. a. að jafna út þann mismun sem er á fjárlögum og þeim verðbólguniðurstöðum sem síðan verða í þjóðfélaginu. En það eru ekki þær sem eru hér á blaði. Hæstv. núv. fjmrh. er hins vegar með ríkissjóð þar sem munurinn á tekjum og gjöldum er meiri en hann hefur verið um margra ára skeið. Hann slær út Matthías Á. Mathiesen, og er þá langt til jafnað, vegna þess m. a. að hæstv. fjmrh. tekur erlend lán til að brúa þetta bil. Hann er fyrsti fjmrh. í sögunni sem lætur borga frímerki og síma- og bílareikning og kaup á pappír og hvað eina með erlendum fjármunum. Hann er fyrsti fjmrh. í sögunni sem er með þvílíkt gat á ríkissjóði að hann verður að brúa það með mörkum og pundum og dollurum. Það hefur aldrei gerst fyrr. Þessi ummæli hæstv. fjmrh. um að vantað hefði 25% í ríkissjóð á s. l. ári eru því hrein fjarstæða vegna þess að þar tekur hann ekki tillit til þess að tekjurnar hreyfast vitaskuld líka þegar um er að ræða verðlagshækkanir umfram það sem nemur forsendum fjárlaganna. Nei, ég held að hæstv. fjmrh., sem á það nú til að vera sanngjarn, eigi ekki að hafa uppi svona málflutning vegna þess að hann gefur algerlega ranga mynd af hinni raunverulegu stöðu. Ég vil þá spyrja hæstv. fjmrh. til þess að við getum mæst einhvers staðar í þessu plani: Hver er halli ríkissjóðs sem hlutfall af tekjum hans 1983? Hver var hann 1982? Hver var hann 1981? Hver var hann 1980? Nú skal ég hætta. Þessar hlutfallstölur um halla ríkissjóðs sem hlutfall af tekjum ríkissjóðs ætti hæstv. fjmrh. að geta látið mér í té. Ef hann er í vandræðum með upplýsingar í þessu efni, sem ég held að hann geti nú varla verið, þá vil ég benda honum á glögga grein í Fjármálatíðindum þar sem um þessi mál er fjallað nýlega. Ég held að fjmrh. landsins verði að átta sig á því að það er af ýmsum ástæðum hlustað mjög vandlega á það sem hann hefur að segja um ríkisfjármálin á hverjum tíma. Og ég held að það sé varla viðkunnanlegt fyrir fjmrh. sjálfan að fara með málflutning, ég leyfi mér, virðulegi forseti, að segja þvælu um fjármál ríkissjóðs eins og hann gerir iðulega hér, þegar hann talar um að 25% hafi vantað og ég veit ekki hvað og hvað. Nei, ég held að hér hafi fjmrh. verið á villigötum eins og hann er líka þegar hann er að reyna að knýja í gegn þessa undarlegu skattalækkanir bankanna upp á 360 millj. kr. á tveimur, þremur árum. Ég tek það fram að það er 1. umr. sem stendur hér yfir um þetta mál og henni er ekki nærri lokið. Hins vegar er ljóst að ríkisstj. leggur ofurkapp á að fá málið afgreitt og auðvitað getur hún beitt afli sínu til að knýja fram skattalækkun handa bönkunum. En það er athyglisvert ef það gerist að stjórnarandstöðunni, sem er að reyna að lappa upp á fjárhag ríkissjóðs, skuli ekki verða tekið fagnandi af fjmrh. þegar hún er jafnábyrg í ríkisfjármálum og núv. stjórnarandstaða er. Við teljum að hallinn á ríkissjóði sé nógur. Við teljum að komin séu nógu mörg göt á ríkissjóð hjá hæstv. fjmrh. Albert Guðmundssyni. Við viljum vernda samneysluna. Við viljum halda utan um félagslega þjónustu. Við viljum ekki lækka framlög ríkisins vegna tannviðgerða eða sjúkradagpeninga húsmæðra, námsmanna né yngra verkafólks í landinu. Þess vegna erum við andvíg því í Alþb. að lækka þessa skatta, við teljum það óþarfa. Það er furðulegt að forsrh., sem beitir sér fyrir því að taka erlend lán í ríkissjóð til að borga frímerki og síma og bíla og ég veit ekki hvað og hvað, skuli svo beita sér fyrir því að lækka skattana sem renna í ríkissjóð með þessum hætti. Það er alveg dæmalaust. Og þegar fyrir dyrum stendur að ljúka þinginu næstu daga, jafnvel á mánudag var rætt um, þá er offorsið svo mikið við að knýja fram lausn þessa þjóðþrifamáls hér að frestað er að ljúka þinginu vegna þess að það er svo mikil lífsnauðsyn að lækka skattana á bönkunum. Það má alls ekki dragast fram yfir þetta þing, t. d. fram á næsta haust. Framsfl. getur ómögulega liðið það. Það er jafnvel gengið svo langt að margra áratuga hefðir um það að forsrh. sé viðstaddur þinglausnir eru brotnar, vegna þess að það liggur svo mikið á að keyra í gegn skattahækkun bankanna að þinginu yrði væntanlega ekki slitið fyrr en forsrh. væri farinn úr landi. Ja, hvílíkt offors að keyra í gegn þennan „félagsmálapakka“ bankanna, skattalækkun bankanna sem hér er á dagskrá. Það er alveg með ólíkindum, en sýnir vel stefnu þessarar ríkisstj. hvernig hér er að hlutunum staðið. Það er byrjað á því að þræla hér í gegn frv. um að hækka skatta á einstaklingum um 70 millj., það er þrælað hér í gegn frv. um að skera niður félagslega þjónustu og taka erlend lán til þess að borga rekstrarkostnað ríkisstofnana í fyrsta sinn í sögunni, greiða meðlög og lán úr Byggingarsjóði ríkisins. Þetta gerist allt. En beint í kjölfarið kemur hér frv., keyrt í gegn af hæstv. forsrh. og fjmrh., um það að bora fleiri göt á ríkissjóð. Það er yfirlýsing ríkisstj. um það að of lítið sé af erlendum lánum, of mikil heilbrigðisþjónusta, of góðir vegir, of mikið byggt, of góð staða ríkissjóðs, það þurfi alveg endilega að búa til stærra gat á sjóðinn, það séu of góðir skólar, of góð kennsla og þess vegna þurfi endilega að lækka tekjur ríkissjóðs. Hæstv. forsrh. fer hamförum hér síðustu sólarhringa þessa þings til að knýja fram þetta líka þjóðþrifamál, lækkun skatta á bönkunum. Það er engu líkara en hér sé um að ræða mál sem skipti sköpum fyrir framtíð lands og þjóðar næstu ár og áratugi, svo mikill er fyrirgangur í hæstv. ríkisstj. Það skyldi þó ekki vera að ríkisstj. sé svo undir hælnum á bankavaldinu að hún þori ekki að gera annað en það sem það segir? Vissulega er núv. hæstv. fjmrh. frekar undir hælnum á bankavaldinu en nokkrir fjmrh. fyrr og síðar. Það er ekki nóg með það að ríkissjóður sé rekinn með erlendum lánum upp á hvern dag heldur gengur seðlapressan í London hraðar en nokkru sinni fyrr til þess að reka ríkissjóð fyrir seðla sem engin verðmætasköpun eða skattheimta eða tekjumyndun er á bak við í þjóðfélaginu. Þegar þessi mál voru til meðferðar í n. í Ed. voru skrifuð bréf um þessi mál og þá kom það fram hvaða aðilar það eru sem leggja mesta áherslu á að keyra þetta fram. Hverjir ætli það séu? Ætli það séu húsmæður? Eða verkalýðshreyfingin? Eða bændur? Eða var gerð um það samþykkt í Framsfl.? Það eru bankarnir sem ráðh. eru hlaupandi í kringum hér nætur og daga, haldandi hér næturfundi dag eftir dag því nú stefnir hér hugsanlega í þriðja næturfundinn út af þessu sama máli. 



Virðulegi forseti. Ég vil enn vekja athygli virðulegs forseta á því að mér finnst með ólíkindum hvernig mál eru hér tekin fyrir á dagskrá, ekki bara þessa fundar heldur og margra undangenginna funda. Á dagskrá í þessari hv. deild eru tvö mál sem eru búin að vera a. m. k. tvær vikur á dagskrá hvers einasta fundar þessarar hv. deildar og hafa ekki fengið umr., en hérna er hvert málið á fætur öðru, miklu seinna fram komið, tekið til umr., en hin látin bíða. Hér er um að ræða 9. mál á dagskrá þessa fundar, um tekjuskatt og eignarskatt, og 10. málið, sem er um byggingarframkvæmdir við Seðlabanka Íslands. Ég vil því spyrja virðulegan forseta, þó að mér sé vel ljóst að þetta er ekki af völdum núv. hæstv. forseta í forsetastól nema síður væri, það eru aðrir sem ráða þar ferðinni, hvort ekki sé hægt að stilla svo málum til að þessi frv. komi til umr. í deildinni en séu ekki hornreka fund eftir fund, viku eftir viku og önnur mál tekin fram yfir. Ég mótmæli því að fundum sé fram haldið með þessum hætti og krefst þess að þessi mál séu hér ekki látin vera hornreka í fundahaldinu á sama tíma og önnur mál miklu yngri eru hér tekin til umr. og til þeirra ætlaður alldrjúgur tími miðað við þau mál sem ég er hér um að ræða. - Ég sé nú að hæstv. aðalforseti gengur í salinn og líklega er best að beina fremur máli sínu til hans. Ég var, virðulegi forseti, að gera aths. við það enn einu sinni að mál sem verið hafa á dagskrá Nd. svo vikum skiptir og ekki hafa fengið umr. séu látin sitja á hakanum en önnur miklum mun nýrri mál séu hér tekin til umr. og þau rædd. Ég minntist þar á 9. mál þessa fundar, um tekju- og eignarskatt, og síðan 10. málið, um byggingarframkvæmdir við Seðlabankann. Mér finnst óeðlilegt og raunar ótækt að með þeim hætti sé á málum haldið að mál stjórnarandstöðuþm. séu endalaust látin sitja á hakanum og reka lestina á sama tíma og frv. hæstv. ríkisstj., miklum mun yngri, eru tekin hér til meðferðar og sett á dagskrá til umr., en hin látin bíða. Ég vænti þess því að hæstv. forseti sjái ástæðu til að breyta nú um og gefa a. m. k. þessum tveimur málum, sem ég hef hér gert að umræðuefni, ég hygg að þau séu fleiri, tíma til umr. hér á eðlilegum fundatíma Nd.

Þetta skal verða tekið til athugunar.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umr. hefur nú þegar verið tekið fyrir á að ég hygg tveimur fundum í hv. Nd. og það er sannarlega ekki ástæðulaust að það er rætt hér ítarlega og er langt frá því að öll kurl séu komin til grafar í þeim efnum. Hér er vissulega á ferðinni mál af því tagi að rík ástæða er til þess að hv. alþm. átti sig vel á samhengi þess við annað það sem hefur verið að gerast í ríkisfjármálum á tíma þessa þings og tíð núv. hæstv. ríkisstj., ekki aðeins í ríkisfjármálunum heldur einnig í skattamálunum og skattlagningu og þeirri skattlagningarstefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur þegar knúið fram ákvarðanir í, eins og ég vakti athygli á hér fyrr í þessari umr. Það sem gerði óhjákvæmilegt fyrir mig að taka aftur til máls er ekki síst sú staðreynd að hæstv. fjmrh., sem talaði alllengi síðast þegar þetta mál var rætt hér í hv. Nd., sá ekki ástæðu til að víkja einu einasta orði að þeim fsp. sem ég bar fram við ráðh. Hann tók hins vegar drjúgan tíma til að ræða um eða bera fram skýringar á eigin stjórnmálasögu, til að bera af sér hlutdeild í tilvist og í lífi síðustu ríkisstj., svo sem hv. 3. þm. Reykv. hefur gert hér réttilega og eðlilega að umræðuefni, og hann notaði ræðutíma sinn hér á nýbyrjuðum degi, því að það mun hafa verið um kl. 1 að næturlagi sem hæstv. ráðh. stóð hér í ræðustól, ekki til þess að fjalla efnislega um málið eða svara fsp. heldur til að taka á því með þeim hætti sem ég hef hér nefnt. Ég hlýt því að ítreka hér, áður en ég lýk máli mínu, fsp. til hæstv. ráðh. í von um að hann daufheyrist ekki með sama hætti og hann gerði hér um daginn, fyrir nokkrum dögum og nóttum, þegar ég bar fram fsp. um þetta mál sérstaklega. Kann að vera ástæða til að bæta nokkrum við því að ýmislegt hefur verið að gerast í þessum málum undanfarið, skattamálum og stefnu bankanna gagnvart m. a. atvinnurekstrinum í landinu. Það má teljast nokkuð sérstakt, og ég hugsa að það séu ekki mjög mörg dæmi í þingsögu síðustu ára, að ráðherra standi þannig að máli í sambandi við frv., sem hann ber greinilega mikla umhyggju fyrir og hefur mikinn áhuga á að nái fram að ganga, að hann skuli þá setja á ómálefnalegar umr. að næturlagi og koma sér hjá því að svara fsp. sem fram eru bornar. Þetta er, hæstv. fjmrh., ekki skynsamleg aðferð til að greiða fyrir framgangi þingmála, þegar nýttur er tíminn með þeim hætti. Til þess að finna orðum mínum stað að þessu leyti vil ég, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að vitna í örstuttan kafla úr ræðu hæstv. fjmrh., sem haldin var á öndverðum degi 15. maímánaðar að ég hygg. Þó útskriftin sé dags. 14. maí gæti ég trúað að miðað sé þar við daginn áður því að hér var komið fram yfir miðnætti og vel það. Hæstv. ráðh. sagði, og var þá að svara hv. 3. þm. Reykv.: „Ég vil fyrst svara fyrstu fullyrðingu hans í frumræðu hans því ég geri ráð fyrir að hann eigi eftir að tala hérna tvisvar enn, meðan hann má tala, í langan tíma í kvöld eða nótt. Hann sagði að ég hefði verið kosinn í bankaráð Útvegsbankans af fyrrv. ríkisstj. Ég vil leiðrétta það. Ég var kosinn í bankaráð Útvegsbankans af lista sjálfstæðismanna og Sjálfstfl. Það eru fyrstu ósannindin. Þá talaði hann um áhuga minn fyrir tollkrítarmálum og að ríkisstj. undir forustu Alþb.-manna,“ - hv. þdm. átta sig á orðalaginu - „sem fóru með fjármál í síðustu ríkisstj., hefði hjálpað mér. Það er líka rangt. Þetta hefur verið baráttumál síðan 1960 og það mál náði hámarki árið 1962 við stofnun tollvörugeymslunnar, ásamt öðru máli, sem enn er ekki komið í gegn, og það er fríhafnarmálið. Fríhafnarmálið, tollkrítarmálið og tollvörugeymslan voru baráttumál sem ég vann að að beiðni samtaka atvinnurekenda á þeim tíma.“ Þetta er örstutt tilvitnun í ræðu hæstv. ráðh. þar sem hann er að skýra kafla úr eigin stjórnmálasögu. Hv. 3. þm. Reykv. hefur þegar vikið að því í ræðu hér á undan hversu styrkum stoðum þessar söguskýringar hæstv. ráðh. nú standa. Því er ekki ástæða fyrir mig að vera að fara yfir þau efni, enda af nógu að taka í sambandi við málið sem hér er til umr. Ég vakti athygli á því fyrr í ræðu minni um þetta mál hvernig hæstv. fjmrh. hefur það sem eitt helsta áhugamál sitt að lækka í ríkissjóði. Þetta er ekki fyrsta verk hans að því leyti. Ég skal ekki alveg segja hvar það er í töluröðinni. En þau eru sennilega nokkuð farin að nálgast tuginn þau mál og þær ákvarðanir sem hann hefur tekið sem varða í mjög verulegum mæli tekjur ríkissjóðs. Það er satt að segja með fádæmum, þegar þannig er staðið að málum, að hæstv. ráðh. hefur verið að tjá þjóðinni á þessu ári að hann standi frammi fyrir alveg geigvænlegu og ógnvekjandi og áður óþekktu vandamáli þar sem var tveggja milljarða gatið á þeim vísindalegu fjárlögum sem hann undirbjó og tekin var ákvörðun um af stjórnarliðinu við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga jafnframt því sem bent er á viðbrögð hæstv. ríkisstj. í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna og þar á meðal í sambandi við brtt. minni hl. fjvn. og einstakra hv. þm. sem stóðu að brtt. við fjárlagagerðina. Þau efni rakti ég í ræðu minni áður og þarf ekki að fara yfir það í einstökum atriðum lið fyrir lið, en stefna hæstv. fjmrh. nú er að bora enn eitt gatið á ríkissjóð þar sem drjúpa munu niður yfir 20 millj. kr. á þessu ári, 22 millj. kr. a. m. k., 44 á hinu næsta og 44 á árinu þar á eftir, að viðbættum 150 millj. kr. sem sú breyting hefur í för með sér að breytt er úr staðgreiðslukerfi bankanna í eftirágreiðslukerfi, eins og hér hefur verið rakið, 150 millj. kr. lækkun á tekjum ríkissjóðs á næstu tveimur komandi árum. Við hljótum, stjórnarandstæðingar, að minnast þess, þegar þannig er staðið að verki, að það var stuðningslið hæstv. fjmrh. og hann sjálfur sem felldu hér við fjárlagaafgreiðsluna í des. brtt., og einu sameiginlegu brtt. stjórnarandstöðunnar á þeim tíma, um 20 millj. kr. framlag til dagvistarstofnana í landinu. Það er lægri upphæð en svarar tekjurýrnuninni, milljónunum sem drjúpa í gegnum það gat sem hæstv. fjmrh. nú leggur allt kapp á að borað verði á ríkissjóð til lækkunar á tekjum hans á þessu ári. Ég held að nauðsynlegt sé við meðferð þessa máls, fyrst efnin eru svo góð hjá ríkissjóði, að það verði tekið til alveg sérstakrar athugunar í nefnd að tengja þessa tekjulækkun einhverri tiltekinni skynsamlegri ráðstöfun á fjármagni sem svarar til þess sem hæstv. ríkisstj. hefur efni á að láta renna út úr ríkissjóði með þessum hætti, með því að hygla bönkum og innlánsstofnunum með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Það væri kannske ekki úr vegi að það yrði skilyrt, ef það ætti að samþykkja lög sem þessi, að ekki minna en helmingi þessarar upphæðar verði varið til skynsamlegra verkefna, þ. e. upphæð sem svaraði til þess sem hæstv. ráðh. hefur efni á að kasta út úr ríkissjóði, eins og t. d. dagvistarstofnana í landinu. Ég held að það væri ástæða til þess að hv. alþm. tækju afstöðu til slíks máls í tengslum við frv. sem hér er lagt allt kapp á að afgreitt verði og haldnir næturfundir eftir næturfundi til að knýja í gegn á Alþingi. Það eru ekki nema nokkrar vikur, ef það verður þá í vikum talið, síðan við tókum afstöðu til frv. ríkisstj. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, peninga- og lánsfjármálum 1984, bandormsins fræga, og ég þarf ekki að minna á marga þætti þess máls hér og nú, en það er eitt atriði sem ég nefni hér sem dæmi vegna þess að það er aðeins brot af því sem nú er ætlunin að láta drjúpa út úr ríkissjóði á þessu ári, en það var sérstök brtt. flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 832 varðandi bandorminn svonefnda. Með leyfi forseta les ég 1. gr. þeirrar brtt., en hún var þannig: „Á eftir 16. gr. frv. komi svohljóðandi ný grein og breytist töluröð annarra greina skv. því: 48. gr. laga nr. 63/1974, um grunnskóla, orðist svo: Í 7.–9. bekk grunnskóla skulu deildir eigi vera færri en aldursflokkar þeir sem sækja þessa bekki skólans nema menntmrn. heimili annað í samráði við viðkomandi skólayfirvöld. Til þess að 8.–9. bekk grunnskóla verði haldið upp í skólahverfi má meðalfjöldi nemenda í deild ekki vera minni en tólf nema að fenginni heimild menntmrn.“ Með þessari brtt. var verið að heimila menntmrn. að knýja á um að færðar séu saman bekkjadeildir í efri bekkjum grunnskóla og skerða í rauninni til muna möguleika til eðlilegs skólahalds úti um dreifbýlið í landinu, breyta frá því horfi sem verið hefur til þess að auðvelda hæstv. fjmrh. glímuna við gatið mikla, við það ginnungagap sem hann sagði þegar hann greip fram í fyrir mér í ræðu minni hinni fyrri að ríkisstj. hefði siglt með glæsibrag yfir, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, en fleytti sér yfir á erlendum lántökum að meiri hluta. Ég held að það sé vert í sambandi við þetta eina litla dæmi að það komi hér til skila viðhorf þeirra sem gerst mega þekkja til í þessum efnum, viðhorf Kennarasambands Íslands sem sendi okkur alþm. alveg nýverið stutt erindi sem samþykkt var samhljóða á stjórnarfundi Kennarasambands Íslands 17. maí 1984, undirritað fyrir hönd stjórnar af Valgeiri Gestssyni. Með leyfi forseta vildi ég fá að lesa þetta stutta erindi Kennarasambandsins hér upp. Ég held að það sé hollt fyrir hæstv. fjmrh. að heyra það og íhuga hvort það væri nú ekki skynsamlegt að eiga inni þessar 22 millj. á þessu ári og margfalt hærri upphæðir á hinu næsta til þess að þurfa ekki að ganga á þau réttindi sem tryggð áttu að vera með grunnskólalögum, en ríkisstj. sá ástæðu til að gera á sérstakar breytingar til að eiga eitthvað upp í gatið stóra hæstv. ráðh. Erindið er þannig: „Stjórn Kennarasambands Íslands mótmælir harðlega áformum stjórnvalda um niðurskurð fjárveitinga til menntamála. Aukin samkennsla bekkja og árganga varðar nær eingöngu nemendur í fámennum skólum í dreifbýli og getur leitt til enn frekari aðstöðumunar þeirra miðað við þéttbýlisskóla. Hætt er við að lækkun launaliða í skólakostnaði um 2.5% leiði til aukins nemendafjölda í bekkjadeildum eða fækkunar kennslustunda og þar með skertrar kennslu. Hlutfall ríkisútgjalda til skólamála hefur minnkað verulega undanfarin ár. Skólinn á því sífellt erfiðara með að sinna þeim auknu kröfum sem til hans eru gerðar um uppeldi og menntun. Stjórn Kennarasambands Íslands skorar á menntmrh. og Alþingi að koma í veg fyrir niðurskurð til skólamála. Þess í stað er nauðsynlegt að gera áætlun um fulla framkvæmd grunnskólalaganna og laga um samræmdan framhaldsskóla þannig að öll börn og ungmenni í landinu eigi sem jafnasta möguleika til náms í skólum er svara kröfum samfélagsins til almennrar menntunar og sérhæfðrar framhaldsmenntunar.“ Þetta er erindi stjórnar Kennarasambands Íslands til allra alþm. frá 17. maí s. l. og það er sent að gefnu og ærnu tilefni. Vill ekki hæstv. fjmrh. skýra það út fyrir okkur alþm. hvaða nauðsyn það er að gera þá breytingu á skattlagningu banka og innlánsstofnana í landinu til þess m. a. að ganga þannig á hlut nemenda í dreifbýli landsins alveg sérstaklega, aðstandenda þeirra og þeirra sem trúað hefur verið fyrir kennslu yngstu kynslóðarinnar í landinu? Ég held að það væri mjög fróðlegt fyrir okkur að heyra þau viðhorf því að þær upphæðir sem þarna er um að ræða eru án efa lægri, þær upphæðir sem hæstv. ráðh. ætlar að ná inn með skerðingu grunnskólalaganna, en það sem hann kastar út úr ríkissjóði ef hann knýr fram þá breytingu á skattlagningu banka og innlánsstofnana sem hér er stofnað til. Ég ætla þá, virðulegi forseti, að víkja að nokkrum þeim fsp. sem hæstv. ráðh. lét vera að víkja að í næturræðu sinni í byrjun sólarhringsins 15. maí s. l. Ég þarf að sjálfsögðu, vegna þess að ég treysti því ekki að minni ráðh. nái alveg til þess sem sneri að þessum spurningum, að skýra þær með nokkrum orðum til að samhengið megi vera hæstv. ráðh. ljóst. Ég bað hæstv. ráðh. um það í fyrsta lagi að gera okkur grein fyrir því hvort þær tölur, sem hann nefndi í ræðu sinni þá fyrr í umr., væru fram komnar frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, hvort fjárlaga- og hagsýslustofnun hefði gert úttekt á afleiðingum þess frv. sem hæstv. ráðh. bar hér fram, en ég hygg að það hafi skort allverulega á að fullnægt hafi verið lögboðnum ákvæðum laga nr. 13 frá 1979 um að skilmerkilegt yfirlit um tekjuáhrif þessa frv. fylgdi með þannig að menn gætu gert sér glögga grein fyrir því hver áhrifin væru af þessu frv. Hæstv. ráðh. hefur nefnilega borið brigður á þær tölur sem fram hafa verið bornar í sambandi við þetta mál og ég tel nauðsynlegt að hann geri skýra grein fyrir því hér við umr. hvaðan upplýsingar eru komnar og hvert er mat fjárlaga- og hagsýslustofnunar sérstaklega á tekjuáhrifum þessa frv. bæði eins og það var lagt fram upphaflega og með þeim breytingum sem meiri hl. ríkisstj. í hv. Ed. gerði á frv. sem eykur enn tekjutap ríkissjóðs frá því sem orðið hefði skv. frv. eins og það upphaflega var lagt fyrir. Þetta var fyrsta beina fsp. mín til hæstv. ráðh., en þær voru fleiri, sem ég lagði fyrir hann, og kem ég þá næst að því sem sneri að húshitunarkostnaði í landinu. Eins og menn muna aflaði hæstv. fjmrh. sér með brbl. þann 27. maí 1983 heimildar til að taka lán ef þörf krefði að upphæð 150 millj. kr. til að tryggja lækkun húshitunarkostnaðar í landinu. Er tekið fram sérstaklega í þessum brbl., sem Alþingi síðan staðfesti, meiri hl. hæstv. ríkisstj. hér á þinginu, að hæstv. fjmrh. setti reglur um nýtingu þessa fjármagns. Ég staðhæfði við umr. að ekki hefði verið notaður einu sinni helmingur þessarar upphæðar í tilætluðu skyni, þessi afar mildandi aðgerð ríkisstj., sem átti að vera sérstök huggun fyrir dreifbýlisfólk í landinu, fyrir fólkið á „köldu svæðunum“ í landinu, hefði ekki verið nýtt eins og brbl. gerðu ráð fyrir og eins og ríkisstj. margtók fram og talsmenn hennar þegar verið var að réttlæta þær þungu álögur og þá stórfelldu kjaraskerðingu sem ríkisstj. knúði fram í krafti þessara brbl. Ég spurði hæstv. ráðh. og ég spyr hann enn: Hvað olli því að ekki var varið þessum fjármunum í tilætluðu skyni? Hver ber ábyrgð á því að það var ekki gert? Hver var sú upphæð að mati hæstv. ráðh. sem varið var í þessu skyni á árinu 1983? Ég hef aflað mér heimilda frá fjárlaga- og hagsýslustofnun um að aðeins hafi verið notaðar 70 millj. kr. í þessu skyni, en ekki 150 millj. kr. eins og heitið var sem sérstakri mildandi aðgerð. Er þetta röng staðhæfing af minni hálfu, hæstv. ráðh.? Ef svo er, hver var þá upphæðin sem notuð var á árinu 1983 skv. þessari sérstöku heimild og hver var það sem tók ákvörðun um þessi atriði? Hverjar voru reglurnar sem hæstv. ráðh. átti að setja skv. brbl. um þessi efni og er það á ábyrgð hans skv. þessum reglum sem svona fór með þetta mál? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðh. upplýsi okkur um það þegar hann ætlar afturvirkt að létta sköttum af bönkum í landinu, því að það er ekki aðeins að þessi skattalétting eigi að gilda fyrir yfirstandandi ár, heldur er samkv. frv. beinlínis gert ráð fyrir því að til endurgreiðslu geti komið til vesalings bankanna í landinu. Ef þeir hafi nú reitt af hendi skatta sem séu ekki skv. þessum lögum megi endurgreiða þeim vegna álagðra skatta og innheimtra skatta á árinu 1983. Þannig kemur þetta mál beint inn í þær brigður sem hæstv. ríkisstj. stóð að í sambandi við fjármagn til lækkunar á húshitunarkostnaði, fyrirheit sem snerust í argvítuga andhverfu sína í reynd skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá fjárlaga- og hagsýslustofnun og iðnrn. En ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðh. standi hér fyrir máli sínu og greini okkur frá því hvaða upplýsingar hann hafi, hver ber ábyrgðina á þessu ráðslagi. Ég vil þá jafnframt spyrja hæstv. ráðh. að því í tengslum við þetta hvort gert sé ráð fyrir því að það fjármagn, sem heimild var veitt til skv. brbl., sem staðfest hafa verið af Alþingi, og ekki var notað í umræddu skyni, liggi á lausu í sama skyni til að lækka húshitunarkostnaðinn á þessu ári því að sannarlega veitir þar ekki af að leggja eitthvað í púkkið. Ekki verður um lækkun að ræða frá því sem var við stjórnarskipti því að staðreyndir málsins eru allt aðrar eins og hér hefur margoft komið fram á hv. Alþingi að undanförnu. Ríkisstj. hefur staðið fyrir stórfelldri hækkun á orkukostnaði í landinu þann tíma sem hún hefur setið og þess munu fá dæmi að stjórnaraðilar hafi gengið jafngersamlega gegn einum helstu kosningaloforðum sínum við fólkið í hinum dreifðu byggðum í landinu. Það er svo til að bíta höfuðið af skömminni í þessu máli, sem nú virðist vera að verða staðreynd, að það stjfrv. sem hæstv. iðnrh. lofaði hér við fjárlagaafgreiðslu að ætti að bæta úr því misrétti sem hann hafði aukið við stórlega á síðasta ári, lofaði að kæmi fram á fyrstu dögum þings eftir áramót og leit loksins dagsins ljós þann 26. apríl s. l., sé að deyja drottni sínum, sé sofnað í hv. iðnn. Ed. með samþykki allra nm. Í því felst í rauninni ekkert annað en viðurkenning á því, sem ég hef bent á og ýmsir aðrir, að þetta frv. hæstv. iðnrh., sem ríkisstj. í heild stendur að, sé gagnslaust með öllu, færi ekki fólkinu í landinu, sem býr við eitthvert stærsta misréttið í þessum efnum, nokkra einustu úrbót frá ríkjandi ástandi. Þá er að sjálfsögðu ekki mikil ástæða til að vera að eyða tímanum á hv. Alþingi til að koma slíku frv. fram, enda var það, ef ég hef fengið réttar upplýsingar, sameinuð niðurstaða hv. iðnn. Ed. að það færi best á því að þetta frv. sofnaði í nefndinni.

Ég vil leyfa mér að spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég er e. t. v. staddur eitthvað nálægt miðju ræðu minnar, tæplega það þó miðað við þau mörgu atriði sem ég á eftir að gera skil, þar á meðal fsp. til hæstv. ráðh. sem hann lét ekki svo lítið að víkja að í ræðu sinni í byrjun dags 15. maí s. l.

Ætlunin er að gefa matarhlé nú í einn og hálfan klukkutíma.

Virðulegi forseti. Ekki hef ég á móti því. - Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hæstv. forseta hafi orðið gott af málsverði og matarhléi og ekki síður að hæstv. forsrh. hafi bragðast vel grauturinn sem ég geri ráð fyrir að hann gæði sér á svipað og landsmenn á þessum misserum skv. forskrift hæstv. forsrh. Þar var ég staddur í ræðu minni að ég var að inna hæstv. ráðh. eftir því hverju það ylli og hver bæri ábyrgð á því að ekki einu sinni helmingi af því fjármagni til lækkunar húshitunarkostnaðar, sem gert var ráð fyrir að ráðstafað yrði í því skyni á árinu 1983, virðist hafa verið komið til skila skv. fyrirheitum hæstv. ríkisstj. um svokallaðar mildandi aðgerðir. Ég vakti einnig athygli á því að hv. iðnn. Ed. hefði gert sér það ljóst samhljóða, eins og stjórnarandstaðan áður, að það stjfrv. um jöfnun hitunarkostnaðar, sem loks leit dagsins ljós 26. apríl s. l., væri nú sofnað að því er virtist í hv. n. skv. samhljóða niðurstöðu hennar eftir ítarlega skoðun málsins. Þetta er vissulega eðlileg niðurstaða hjá hv. þingnefnd og kemur það nú á daginn að hv. 11. landsk. þm., sem tók að sér það hlutskipti, ég held að ég verði að segja erfiða hlutskipti, að verða eins konar eftirlitsmaður með hæstv. iðnrh., hefur látið af því verða í reynd í sambandi við meðferð þessa máls, en eins og einhverja rekur kannske minni til lýsti hv. 11. landsk. þm. því fyrir lesendum DV í viðtali, sem þar birtist 13. ágúst 1983, hvernig þeir skiptu verkum, hæstv. iðnrh. og hann, báðir úr sama kjördæmi. Með leyfi hæstv. forseta, án þess að ég fari langt út í það ítarlega viðtal og þá lýsingu hv. 11. landsk., vil ég leyfa mér að hafa yfir örstutta tilvitnun í orð hans. Hann rakti sinn feril, sumpart óvænta feril, í sambandi við stjórnmálin og sagði m. a.: „Úrslitin 1979 hljóta að teljast hending, en útkoman í ár er það ekki. Við bættum okkur meira en Sjálfstfl. gerði í nokkru öðru kjördæmi og fengum hærra hlutfall og miklu fleiri atkv. en flokkurinn hefur fengið nokkru sinni áður eða 400 atkv. fleira. Þetta gerir það að verkum að við erum tveir. Sverrir er ráðherra og Austfirðingar hafa nú með vissum hætti áhugaverðasta embættið í þessari ríkisstj., orku- og iðnaðarmál. Auðvitað verður eftir því litið að drengurinn standi sig.“ Þetta eru orð hv. 11. landsk. þm. í viðtali 13. ágúst s. l. „Auðvitað verður eftir því litið að drengurinn standi sig. Svo verð ég væntanlega áfram í fjvn. og við skulum vona að völdin minnki ekki við að komast í stjórnaraðstöðu. Og þið skuluð ekki láta líða yfir ykkur þó að ég komist á þing næst.“ Þetta er tilvitnun í orð þessa vaska eftirlitsmanns með hæstv. iðnrh. og hann hefur ekki látið með öllu sitja við orðin tóm því að við yfirferð á umræddu frv. um jöfnum húshitunarkostnaðar í hv. iðnn. Ed. hefur hann komist að þeirri réttu niðurstöðu að þetta frv. hæstv. iðnrh. væri betur geymt og líklega helst gleymt fremur en reyna að ýta því hér í gegnum þingið óbreyttu. Þetta var skynsamleg niðurstaða hjá hv. 11. landsk. þm. Það fer hins vegar ekki hjá því að landsmenn veiti því athygli að þegar þessu þingi lýkur sér ekki nokkurn staf til efnda á þeim kosningaloforðum sem oftast voru höfð yfir og hæst var talað um í vissum kjördæmum landsins þar sem misrétti er mest varðandi húshitunarkostnað en hefur aukist stórum í tíð núv. ríkisstj. þrátt fyrir loforðin og þrátt fyrir heimildina um auknar fjárveitingar til lækkunar. Ástæðan er vissulega sú, sem menn þekkja, að hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstj. sáu til þess að orkuverðið hækkaði miklu meira en svaraði því fjármagni sem varið var til niðurgreiðslu og þar með til mótvægis þessum geysilegu hækkunum. Ég hef fyrr á þessu þingi, virðulegi forseti, vitnað til ummæla þessara hv. flokksbræðra núv. hæstv. fjmrh. í sambandi við húshitunarmálin og sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þau. Verkin tala hér sannarlega, verkin eða verkleysið á núv. hv. þingi í þessu máli, og ég er ansi hræddur um að þær verði heldur kaldar fyrirspurnirnar sem beint verður til hv. talsmanna núv. ríkisstj. um þetta efni af því fólki sem þreyja hefur mátt þorrann og góuna við meiri byrðar og ókjör í sambandi við orkukostnað en nokkurn tíma hafa þekkt hérlendis. Hæstv. iðnrh. fékk sinn eftirlitsmann, en mér er ekki kunnugt um hver sé hinn sjálftilkvaddi eftirlitsmaður með hæstv. fjmrh. og sýnist mér þó að ekki væri vanþörf á að hann hefði einhverja til þess að halda í hönd sér í sambandi við meðferð ríkisfjármála, svo að ekki sé nú minnst á skattlagningu þá sem hér er til umr. og margar gerðir svipaðar sem hæstv. ráðh. hefur staðið fyrir. Hæstv. ráðh. hefur reynt að persónugera sig sem vökumann litla mannsins í þjóðfélaginu, en eitthvað hafa hlutverkin snúist við eða sýn ráðh. brenglast þegar litið er til þeirra og þegar hann er að velja þá úr sem hann telur að séu hjálpar þurfi öðrum fremur hér í þjóðfélaginu og þeir valdir úr sem létt er á skattbyrðum annars vegar og hinir sem skattbyrðar eru þyngdar á. Það er stundum talað um að faðirvorinu sé snúið upp á andskotann, minnir mig að það hafi verið orðað á kjarnyrtri íslensku, og það má með vissum hætti segja að svo fari í sambandi við þá sem telja sig vökumenn og vini litla mannsins í núv. hæstv. ríkisstj. Ég hef þá komið á framfæri þeirri fsp. í sambandi við húshitunarmálin sem hæstv. fjmrh. vék sér undan að svara í ræðu sinni síðast þegar hann talaði í þessari umr. og ég gæti vissulega rifjað upp fleiri fsp. sem þar voru lagðar fyrir, en get látið þessar, sem ég hef hér nefnt, nægja úr máli mínu hinu fyrra. En ég vil hins vegar koma hér að nokkrum atriðum í viðbót sem snerta stýringu bankamála í landinu og það sem nýjast hefur fram komið eftir að við stóðum hér, hæstv. ráðh., til að ræða frv. sem hér er til umr. og það efni geri ég hér að umtalsefni vissulega að gefnu tilefni. Þar er um að ræða þær ákvarðanir sem bankastjórn Seðlabankans hefur kunngert að ákveðnar hafi verið í samráði við ríkisstj. varðandi lækkun á endurkaupahlutföllum um 5 prósentustig, en tilkynning þar að lútandi mun hafa verið gefin út þann 16. maí s. l. Ég sé, herra forseti, ástæðu til þess að rifja hér upp þessa tiltölulega stuttu fréttatilkynningu Seðlabankans um þetta efni og fara síðan um hana nokkrum orðum, með leyfi forseta. Hún er þannig: „Bankastjórn Seðlabankans hefur, að höfðu samráði við ríkisstj. og bankaráðið, ákveðið að lækka núgildandi endurkaupahlutföll. Er þessi ákvörðun tekin í samræmi við ákvæði í stjórnarsáttmála ríkisstj. frá 27. maí 1983, en þar segir „að núverandi afurða- og rekstrarlánakerfi verði endurskoðuð með það í huga að þau verði á vegum viðskiptabanka“. Var þessi ásetningur síðan áréttaður með bréfi viðskrh. til bankans, dags. 12. júní 1983, þar sem óskað var tillagna um framkvæmd. Sú breyting, sem hér er gert ráð fyrir, var veigamikill þáttur í því að ná betri stjórn á þróun peningamála. Á síðari hluta næstliðins árs og á þessu ári hefur ýmislegt verið gert, sérstaklega á sviði lánskjara, sem leiða mætti til betra jafnvægis í peningamálum og á lánamarkaði yfirleitt. Lengi hefur verið ljóst, að hin sjálfvirku endurkaup Seðlabankans hafa verið eitt meginvandamálið í stjórn peningamála. Auk þess hefur þetta kerfi valdið mismunun milli atvinnugreina, sem gengur gegn þeirri stefnu að jafna aðstöðu atvinnugreinanna á sem flestum sviðum. Ýmsar athuganir hafa farið fram á því á hvern hátt væri best að framkvæma þá breytingu á endurkaupunum, sem stefnuyfirlýsing ríkisstj. gerir ráð fyrir. Niðurstaðan er sú, að við núverandi aðstæður sé eðlilegast að fyrsta skrefið verði breyting sem nái til allra endurkaupa og sé meðallækkun 5%, en skiptist þannig, að lækkun á endurkaupalánum, sem veitt eru í SDR, verði 4.5%, en á öðrum lánum 6% eða úr 52% í 47.5% og úr 48.5% í 42.5%. Þessi lækkun mun þó ekki koma öll til framkvæmda í einu, heldur í meginatriðum í fjórum áföngum, þar sem því verður við komið, mánaðarlega til loka ágústmánaðar. Er þá höfð til hliðsjónar meðallengd endurkeyptra afurðalána sem hefur reynst vera um fjórir mánuðir. Mun fyrsta lækkunin, um það bil 2% , koma til framkvæmda við endurkaup 20. þ. m.“ Þetta var fréttatilkynning Seðlabanka Íslands frá 16. maí s. l. og sú dagsetning sem um er að ræða er 20. maímánaðar s. l. Hér er um að ræða ákvörðun af hálfu Seðlabanka að höfðu samráði við ríkisstj. og bankaráð sem varðar ekki litlu fyrir bankastarfsemi í landinu og þó enn frekar atvinnuvegi í þessu landi, aðalframleiðsluatvinnuvegina í landinu. Og þó að málefni Seðlabankans heyri undir viðskrh., sem ekki mun nú vera á landinu og mér er ekki kunnugt um, virðulegi forseti, hver gegnir störfum hans í núv. ríkisstj.,  Ég vil svo áður en ég lýk máli mínu, virðulegi forseti, greina frá því að ég mun við þessa umr. flytja brtt. við það frv. sem ríkisstj. leitast hér við að knýja fram á næturfundum á hv. Alþingi, og á ekkert mál er lagt slíkt kapp nú eins og að fá lögfestingu á lækkun skatta hjá innlánsstofnunum í landinu. Ég tel alveg óhjákvæmilegt að ætli alþm. að standa að því máli, sem hér er knúið á um af meiri hluta, verði það a. m. k. tryggt að sá léttir skatta, sem ákveðinn yrði með meiri hl. hér á hv. Alþingi, komi ekki fram í því að létt sé af þeim stofnunum, sem hér um ræðir, gjöldum því að til þess eru engin efni að svo verði gert. Samsvarandi upphæð og þar yrði um að ræða ber að innheimta, að mínu mati, af innlánsstofnunum í landinu og tryggja að þær leggi það til þeirra mála sem nauðsynleg eru í þessu landi ef ekki á að vega enn frekar að því fólki sem þegar hafa verið lagðar á þungar og miklar byrðar af núv. ríkisstj. Ég mun gera það að tillögu minni og e. t. v. hefur þeirri till. þegar verið dreift til hv. þm. að gjald hliðstætt því sem létt verður af innlánsstofnunum verði í fyrsta lagi innheimt og því verði varið í tilteknu skyni, nánar tiltekið til dagvistarstofnana í landinu og skipt milli þeirra í hlutfalli við það sem lagt er til dagvistarstofnana á fjárlögum. Þetta verði gert með lögfestingu um að ekki megi koma til rýrnun á framlögum til dagvistarstofnana á þessu ári eða framvegis, heldur verði hér um viðbót að ræða til þessara mála. Ég trúi ekki öðru en að ef hv. alþm. sjá ástæðu til að fylgja einhverjum skattatæknilegum viðhorfum fram, eins og skilja mátti á hæstv. sjútvrh. sem tók þátt í umr. þessari á fyrra stigi, þá taki þeir a. m. k. undir brtt. af því tagi sem ég mun flytja hér varðandi ráðstöfun hliðstæðra tekna og innlánsstofnanir spara við breytingar á skattlagningu og lækkun á skatti. Virðulegi forseti. Ég vék að því að þessi ríkisstj., sem nú situr við dvínandi vinsældir sem vonlegt er, þurfi að horfast í augu við að það er ekki með þegjandi þögninni sem við hv. stjórnarandstæðingar hér á þinginu tökum undir mál af þessu tagi. Ríkisstj. hefur, eins og komið hefur fram í þessari umr. og áður, gefið þjóðinni rækilega til kynna með hverjum það er sem hjarta hennar slær. Takmark hennar var augljóst þegar við myndun hennar og því takmarki hefur hún fylgt eftir trúverðug, þ. e. að flytja til fjármagn í þessu landi í ríkum mæli frá launafólki í landinu til eigenda fjármagns og til fyrirtækja. Þar hefur hæstv. fjmrh. verið einna fremstur í flokki, sá maður sem leyft hefur sér að gefa sér einkunnina „vinur litla mannsins númer eitt í ríkisstj.“ Ég held að sjaldan hafi upp komið þvílík öfugmæli þó að ég viti að hæstv. fjmrh. er ekki allt illa gefið. Vissulega má sjá þess merki á stundum, er hann hugsar sitt ráð, að hann vill gjarnan gera vel. En svo virðist fara sem góður ásetningur snúist upp í andstæðu sína, eins og gerist með flutningi þessa frv. Hæstv. ráðh. hrósar sér gjarnan af því, þegar minnt er á aðgerðir hans til lækkunar skatta á síðasta ári og þessu ári, götin sem hann hefur verið að bora á þann ríkissjóð sem hann ræður fyrir, að hann hafi lækkað tolla á búsáhöldum í landinu. Það kann vissulega að vera góðra gjalda vert að geta vísað á einstök atriði sem slík. En þá ber líka að hafa í huga að hæstv. ríkisstj. hefur með stefnu sinni hagað málum þannig að almenningur í landinu getur sparað við sig búsáhöldin vegna þess að það er minna að hafa til hnífs og skeiðar og það svo að hæstv. landsfaðir, hæstv. forustumaður ríkisstj., hæstv. forsrh., hefur orðað það svo að menn geti látið sér nægja grautinn. Þar með fækkar búsáhöldunum sem menn þurfa að hafa á borðum sínum og hagsbæturnar af tollalækkunum hæstv. fjmrh. í þessu tilviki koma ekki fram sem ýkjamikill sparnaður. Þetta frv., sem hér er reynt að knýja í gegnum þingið, er enn eitt tákn um þá stefnu ríkisstj. að færa fjármagn til þeirra sem síst skyldi og það á kostnað þeirra sem hafa þörf fyrir annað en að að þeim sé vegið með skattahækkunum, eins og teknar voru ákvarðanir um af hæstv. ríkisstj. í sambandi við breytingar á skattalögum. Ég skal, virðulegi forseti, ekki lengja mál mitt, en ég vænti þess að hæstv. fjmrh. svari hér á eftir í umr. þeim fsp. sem ég hef fyrir hann lagt. Ég trúi ekki að hann vilji öðru sinni standa hér í stólnum og ræða þetta mál án þess að gera þeim skil og þær skipta margar ekki litlu. Á ég þar m. a. við þær ákvarðanir Seðlabankans sem ég vék að undir lok máls míns.



Herra forseti. Þegar hæstv. fjmrh. síðast ræddi þessi mál, sem nú eru til umr., hér í stól varð mér minnisstætt að eftir nokkurra klukkustunda umr. um það hvernig nú er umhorfs í fjármálum Íslendinga, eftir umr. sem höfðu orðið um ástand á íslenskum láglaunaheimilum, eftir umr. sem urðu um ýmsar aðgerðir sem birtust í bandorminum, þar sem klippt var utan af limgerði íslenskrar félagsþjónustu, hafði hæstv. ráðh. um þessi skattamál það að segja að þetta væri ósanngjarn skattur á gjaldeyristöku bankanna. Þá er um að ræða skattinn í sambandi við gjaldeyristökuna. Ósanngjarn skattur á gjaldeyristöku bankanna! Ég held að það ætti að setja þetta upp á gullskjöld og koma þessu líka í heimsmetabók Guinnes yfir verst tímasettu athugasemdir íslenskra stjórnmála, að rétt í kjölfar þess að búið er að draga stórkostlega saman á flestöllum sviðum íslenskrar félagsþjónustu, þegar búið er að skera niður aðstoð við t. d. tannlæknaþjónustu, þegar búið er að minnka rétt fólks til sjúkrapeninga, þá kemur vinur „litla mannsins“ í stól og ræðir þessi mál á bankatæknilegu plani og talar um þennan ósanngjarna skatt á gjaldeyristöku bankanna. Það er hægt að ræða þessi mál frá ýmsum sjónarhólum. Það er velkomið að ræða þetta bankatæknilega eða skattatæknilega eða bankaskattatæknilega, allt eftir því hvernig menn vilja hafa það. Í sambandi við breytingar á lögum um skattskyldu innlánsstofnana eru vafalaust ýmis mál sem eiga góðan rétt á sér skattatæknilega. En þarna er líka um að ræða annan sjónarhól: afstöðu manna til samneyslu og virðingu manna fyrir félagskerfi sem hefur tekið áratugi að byggja upp og komið var á fót í fullri samvinnu allra stjórnmálaflokka á Íslandi. Á sama tíma og hæstv. ríkisstj. gengur um og kvartar og ber sér yfir blankheitum, leitar með logandi ljósi að nýjum aðferðum til að spara í félagslega kerfinu eða reynir að koma á nýjum sköttum og tollum, þá vill hún af skattatæknilegum ástæðum borga á annað hundrað millj. íslenskra króna til þess að skattkerfið fari ekki eins í taugarnar á teknokrötum bankanna. Þannig er þetta nú. Þeim finnst þetta svolítið óþægilegt, það er ekki alveg nógu gott samræmi. Síðan eru ýmsar tæknilegar ástæður. Einhvern tíma í framtíðinni munu íslenskir bankar hugsanlega standa í samkeppni við erlenda banka og þá þurfa náttúrlega íslensk skattalög að gefa þeim tækifæri til að standa þar sæmilega jafnfætis. Ýmis slík atriði eru nefnd sem eins og ég segi eru skattatæknilegs eðlis. Og auðvitað skipta þau máli. Menn greinir ekki á um að þessar tillögur bankamálanefndar eru í sjálfu sér skynsamlegar. Deilan stendur hins vegar um það hvort núna sé rétti tíminn, hvort eftir allan niðurskurðinn í vetur og eftir allt blankheitatalið sé núna virkilega rétti tíminn til að splæsa á annað hundrað millj. í svona leiðréttingu, vegna þess að þessir peningar, sem við tökum frá ríkissjóðnum, munu birtast okkur aftur. Hvernig munu þeir birtast okkur? Þeir munu birtast okkur í erlendu láni í haust. Þeir peningar, sem ríkissjóðurinn afsakar sér núna, munu koma sem erlent lán í haust. Þess vegna er eðlilegt að spyrja: Telur fjmrh. skynsamlegt að taka erlent lán að upphæð á annað hundrað millj. íslenskra króna til að gera tæknilega breytingu á skattkerfi bankanna? Um það snýst málið. Við erum að tala um það hvort við viljum taka þessa peninga að láni í haust hjá erlendum bönkum til að geta lagað íslenska bankakerfið skattatæknilega. Ég held að svarið hljóti að verða nei. Þegar við erum að ræða um afstöðu til samneyslu og afstöðu til félagslegrar þjónustu, þá er mjög fróðlegt að líta svolítið á feril ríkisstj. Sjónarmið hennar og viðmót birtist á sérstaklega skemmtilegan hátt í þessum örfáu orðum fjmrh., sem stendur hér uppi um miðja nótt, þegar verið er að ræða grundvallaratriði í sambandi við félagslega þjónustu og fjárhag almennings og talar um hinn ósanngjarna skatt á gjaldeyristöku bankanna. Hvernig byrjaði ríkisstj.? Við sáum fyrst til hennar í maí s. l. Og hvað sáum við til hennar í maí? Var það í einhverju samhengi við það sem er að gerast núna? Það var einmitt í samhengi við það sem er að gerast núna. Þá kunni ríkisstj. enga leið út úr vandanum aðra en þá að skerða kjör fólks í landinu um 25%. Það gaf okkur tóninn. Og það er vissulega fróðlegt að líta á það sem síðan hefur gerst með hliðsjón af þessum fyrsta óhreina tón sem heyrðist frá hæstv. ríkisstj. í brbl. sem voru gefin út 27. maí s. l. Þá voru lífskjör skert á stórkostlegri hátt en nokkurn tíma hafði gerst áður í sögu Íslands. Og hvað fékk fólk til baka? Það fékk hækkun á persónuafslætti um 1500 kr. Það voru svona rúmar 120 kr. á mánuði síðasta ár. Þetta var fyrsta aðgerðin sem við sáum. Síðan fór sumarið í hönd með geigvænlegu blankheitatali. Í blöðum og fjölmiðlum og hvar sem tækifæri gafst til að koma þessum boðskap á framfæri vorum við undirbúin undir það sem gerðist síðan í vetur. Það var talað um að vissulega væri ágætt að geta staðið undir félagslegri þjónustu af ýmsu tagi. En til þess þyrfti peninga og við yrðum að gera okkur grein fyrir því að það sem við eyddum í skóla og það sem við eyddum í sjúkrahús þyrfti einhvers staðar að fást. Það þyrftu einhverjir að afla þessara peninga. Við sjáum núna hvers konar undirbúningur þetta var. Þetta var undirbúningurinn að fjárlögum. Þar birtist í annað sinn á grímulausan hátt viðhorf þessarar ríkisstj. til samneyslu og til hinna láglaunuðu í þjóðfélaginu, til fólksins sem býr við verstu kjörin. Það sem gerðist í fjárlögunum var að þar var samviskulítið - ég vil ekki segja samviskulaust - skorið niður af einum félagslega þættinum á eftir öðrum: barnaheimili, skólar, sjúkraþjónusta, allt var skorið niður. Í umr. sem urðu um fjárlögin var síðan hnykkt á því sjónarmiði á hverjum einasta morgni í Þórshamri þar sem fjvn. sat að störfum og þar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar reyndu eftir mætti að verja 20–30 ára framsókn íslenskra félagslegra sjónarmiða. Árangurinn sáum við síðan í fjárlögum sem voru lögð fram fyrir jól. Þá var gerð ein tilraunin enn til að bjarga því sem bjarga mátti. Það var lagður fram fjöldi brtt. til að reyna að lagfæra þar sem mönnum þótti harðast gengið fram, t. d. í sambandi við dagheimilamálin. Við vitum öll hvernig það fór. Ég vil leyfa mér að vitna í þessu sambandi í nál. minni hl. fjvn. sem lagt var fram í haust. Þar stendur, með leyfi forseta: „Fjárlagaafgreiðslan nú markar tímamót að því leyti að hafinn er markviss niðurskurður félagslegra réttinda og ráðist gegn þeirri félagshyggju sem á undanförnum áratugum hefur í æ ríkara mæli tryggt afkomuöryggi þeirra sem fyrir áföllum verða. Til viðbótar stórfelldri skerðingu kaupmáttar lífeyrisbóta er við afgreiðslu fjárlaga lagt til atlögu gegn þeim réttindum sem sjúklingar hafa notið til ókeypis sjúkrahúsvistar, og stigin eru spor áratugi aftur í tímann þar sem ákveðið er að velta 355 millj. kr. útgjöldum af ríkissjóði yfir á þá sem þurfa á sjúkraþjónustu að halda. Þessi upphæð jafngildir um 7600 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Hugur stjórnarflokkanna til jafnréttismála og hagsmuna barnafjölskyldna kemur skýrt fram í því að í fyrsta sinn eru engar framkvæmdafjárveitingar ætlaðar til þeirra dagvistarheimila sem áður hafa fengið fé á fjárlögum til undirbúnings og hönnunar. Minni hl. fjvn. lítur svo á að ekki séu aðstæður til að flytja brtt. til hækkunar útgjalda svo að nokkru nemi umfram það sem fjvn. flytur sameiginlega. En vegna þess hversu brýn þörf er á auknu dagvistarrými víðast hvar á landinu telur minni hl. fjvn. að engan veginn verði við það unað að ríkisvaldið stöðvi allar fyrirætlanir sveitarfélaga um úrbætur í þessum málaflokki, auk þess sem tillögur um fjárveitingar til heimila í byggingu séu of lágar.“ Þetta var tilvitnun í nál. minni hl. fjvn. frá því í fjárlagaumr. fyrir jól. Þarna birtist okkur nefnilega í annað sinn þetta undarlega sjónarmið og þessi undarlega ást sem ríkisstj. hefur á því að skera niður það sem hún getur í öllu sem heitir félagsleg þjónusta. Svo fórum við í jólafrí og engar stórkostlegar atlögur voru gerðar á meðan. En næst komu lánsfjárlög. Eitt af því fyrsta sem menn tóku eftir þegar farið var í gegnum lánsfjárlagafrv. var það, að allt sem hét fjármögnun húsnæðislánakerfisins stóð á miklum brauðfótum, svo að vægt sé til orða tekið. Það er óþarfi að fara í einstaka liði þar. Stjórnarandstaðan gagnrýndi þessi mál mjög harkalega og sýndi fram á með gildum rökum að þegar tölur í lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga voru settar upp til þess að láta líta svo út sem fjárhagsgrundvöllur húsnæðislánakerfisins væri tryggur, þá var verið að slá einu sinni enn upp nýju fötunum keisarans, enda liðu ekki margar vikur þangað til í ljós kom að það voru engir peningar, þetta voru bara orðin tóm, Atvinnuleysistryggingasjóður gat ekki staðið við sitt o. s. frv. Allt saman varð þetta ljóst, enda kom þá í ljós að hinn félagslegi þáttur, hin félagslega hlið lánsfjárlagafrv. hafði greinilega staðið á brauðfótum. Þannig birtist einu sinni enn þessi undarlega ást vinar „litla mannsins“ á „litla manninum“. Svo kom að bandorminum sem við getum sagt að væri þriðja meiri háttar fjárhagsmálið til umfjöllunar á þinginu. Það kom í kjölfar umræðunnar um „gatið“, sem frægt var orðið. Bandormurinn var niðurstaða þriggja mánaða leitar þar sem gengið var um alla afkima ríkiskerfisins með logandi ljósi og potað og potað og reynt að finna leið til að spara, að því er okkur var sagt. Það var litið inn í alla afkima. Menn urðu náttúrlega vongóðir og sögðu: Kannske nú komi eitthvað af því sem ríkisstj. lofaði að gera. Og menn fóru að rifja upp alls konar áætlanir. Menn fóru að rifja upp það sem ríkisstj. ætlaði að gera í sambandi við breytingar á kerfinu. Menn fóru að rifja upp að ríkisstj. ætlaði að breyta öllu sjóðakerfinu og hún ætlaði að breyta Framkvæmdastofnun. Hún ætlaði að koma í veg fyrir óhóflega þenslu í bankakerfinu og hún ætlaði að endurskoða afurða- og rekstrarlánakerfið. Hún ætlaði að endurskipuleggja allt fjárfestingarsjóðakerfið. Það átti að breyta og bæta á stórkostlegan hátt til að koma nú í veg fyrir alla óráðsíuna sem þeir sögðu að hefði einkennt ríkisbúskapinn allt þangað til þeir tóku við. Manni skildist að allt væri endurskoðað. Það voru skrifuð bréf til allra stofnana ríkisins, allir áttu að spara, alls staðar áttu að skila sér miklir peningar. Svo kom bandormurinn. Svo kom þessi stórkostlega tilraun til hagræðingar og sparnaðar í íslensku stjórnkerfi og íslensku hagkerfi. Enn þá einu sinni var keisarinn ber. Það kom í ljós að ekkert hafði gerst. Það má eiginlega skipta bandorminum í tvennt. Helmingur bandormsins er eins konar óskalisti og hinn helmingur bandormsins er niðurskurður félagslegra réttinda. Ég hef nú því miður ekki þetta ágæta frv. hjá mér, en þessi partur kraftaverksins í íslenskum ríkisfjármálum, óskhyggjulistinn, hljóðaði eitthvað á þessa leið: Mikið væri nú gaman að spara í forsrn. Mikið væri gaman að spara í menntmrn. Mikið ósköp og skelfing væri gaman að spara svolítið í sjútvrn. Og ekki þætti okkur nú verra að spara svolítið í viðskrn. Við höfum fullan hug á því að spara í trmrn. Og svo höfum við náttúrlega hugsað okkur að spara í stofnunum ríkisins. Þetta er í raun og veru fyrri parturinn, þetta er óskhyggjulistinn yfir sparnaðaráform ríkisstj. sem eiga að skila 350–400 millj. ef ég man rétt. Það eina sem hönd á festir í þessu er rýmkun á niðurgreiðslum. Allt hitt er óskhyggjan tóm. Keisarinn er ber. Nýju fötin keisarans eru engin. Þetta er fyrri parturinn af bandorminum. Seinni parturinn af bandorminum, þar sem virkilega kemur að því sem hönd á festir, þar sem við sj áum hvað ríkisstj. hefur getað gripið, það er ekki óskhyggjan ein, það eru áþreifanlegar tölur. Og í hverju felast þessar áþreifanlegu tölur? Þessar áþreifanlegu tölur felast t. d. í því að minnka stuðning ríkisins við tannréttingakostnað barna. Nú hugsar einhver: Ja, það mátti nú svo sem aldeilis taka eitthvað á því, þetta kostar svo mikið. Þar kemur í ljós kannske áralöng innibyrgð reiði yfir launum tannlækna. Og það getur vel verið að tannlæknar hafi allt of há laun. En málið er það, að á bak við meðaltöl um laun tannlækna og á bak við heildarniðurstöður um kostnað við tannréttingar er fólk. Það er fólk sem stendur á bak við, vegna þess að það eru börn sem eru með þessar skökku tennur, sem verið er að rétta. Og jafnvel þó ríkisstj. gæti sett það þannig upp að verið væri að spara 16 millj. kr. með því að minnka hlut hins opinbera úr 75% niður í 50%, þá var ekki nokkur leið að draga út úr fulltrúum ríkisvaldsins upplýsingar um það hvað þetta þýddi fyrir konuna í Breiðholtinu sem er svo ógæfusöm að eiga barn með skakkar tennur. Það var spurt og spurt. Fulltrúar rn. voru spurðir, fulltrúar frá Tryggingastofnun voru spurðir og enginn vissi. Þeir sögðu: Þetta sparar 16 millj. Og þeir sögðu: Tannréttingakostnaður var orðinn svo óheyrilega hár. Það varð að lækka tannréttingakostnaðinn. Það varð að auka þátt fólks í þessum kostnaði. Við gerðum okkur það til dundurs og til upplýsingar í þeirri umr. að setja annað orð í staðinn fyrir „tannlækningakostnað“ og segja t. d.: Kostnaður vegna hjartasjúkdóma er orðinn svo hár, hann er orðinn ótrúlega hár og það verður að auka þátt fólksins í þeim kostnaði. Þá kom í ljós að það var hægt að upplýsa með einu símtali það sem um var spurt. Það var hringt til tannréttingasérfræðings. Það var spurt: Hvað kostar aðgerð við barn, sem er með tannskekkju sem þarf að lagfæra, ekki af fegrunarástæðum heldur vegna þess að þetta er læknisfræðilega þannig að það þarfnast lagfæringar. Hvað kom þá í ljós? Slík aðgerð kostar 70–80 þús. kr. Hlutur foreldra áður en bandormurinn kom til var upp á 15–20 þús. Nú hefur sá hlutur hækkað upp í 30–40 þús. Þetta er það sem sakleysisleg grein um að spara 16 millj. með því að lækka svolítið þátttöku hins opinbera í tannréttingum kostar fólk. Þeir gleyma því nefnilega gjarnan, þeir háu herrar, að á bak við öll meðaltölin og bak við allar summurnar er fólk. Ef það lenti nú á einstæðri móður í Breiðholtinu að þurfa að borga þarna til viðbótar 15–20 þús. kr. fyrir tannréttingu á barni, sem hún á, þá er fljótur að fara 1500-kallinn sem hún fékk í persónuafsláttar aukninguna síðast. Það þarf 10 1500-kalla bara í þessa einu tannréttingaaðgerð. Ég ætla að vona að þessi kona sé ekki svo óheppin að eiga fleiri en eitt barn sem þarfnast slíkrar aðgerðar. Þarna birtist okkur í einu litlu dæmi frækileg framganga ríkisstj., sem var búin að ganga, að því er hún sagði, í gegnum ríkiskerfið með logandi ljósi, kanna hvern einasta þátt, því að nú átti að taka á kerfinu og nú átti að spara. Og hvað fundu þeir? Krakka með skakkar tennur. Þannig birtist vinur „litla mannsins“ í því tilfelli. Við höfum fleiri dæmi. Við höfum t. d. dæmi um það hvernig var uppgötvaður skattstofninn: sjúklingar sem þurfa á lyfjum að halda. Það var skattstofn sem ekki hörfaði undan. Það var skattstofn sem ekki gat veitt jafnharkalega mótstöðu eins og sjóðakerfið og Framkvæmdastofnun og allir sukkararnir hinir virðast hafa gert. Þessi skattstofn, þessir gjaldendur komust ekki neitt vegna þess að þeir þurftu að fá sín lyf. Fram að þessu höfðu þeir þurft að borga 100 kr. Nú eiga þeir að borga 300 kr. Þannig hverfur með einum einasta lyfseðli tveggja mánaða hækkun persónuafsláttarins sem þetta fólk fékk á síðasta ári. Hann er fljótur að fara 1500 kallinn sem ríkisstj. af sinni miklu náð gaf íslensku láglaunafólki þann 27. maí s. l. Þannig birtist sú mikla náð. Þetta var fólk sem ekki komst neitt vegna þess að það þurfti á sínum lyfjum að halda. Hins vegar skín þó þarna í gegn á dálítið skemmtilegan hátt nýsköpunarviðleitnin. Það verður að gefa þeim það sem þeir eiga. Þarna sáu ríkisstjórnarspekúlantarnir nefnilega loksins örla á svolítilli nýsköpun. Vitið það hvernig? Maður getur spurt: Hvernig er það nýsköpun, hvernig er það tiltekt í kerfinu, hvernig er það breyting að hækka lyf úr 100 kr. upp í 300? Vitið þið hvernig? Það minnkar eftirspurnina eftir lyfjum. Þannig ríkja markaðslögmálin líka í lyfjunum. Líklega minnkar það að fólk sé t. d. að taka magnyl að ástæðulausu. Það minnkar að fólk sé að vandra til sérfræðings að ástæðulausu vegna þess að sérfræðiheimsóknirnar hækkuðu líka upp í 300. Þarna eru líklega að verki nýju mennirnir í Sjálfstfl. Svona birtist þeirra frjálshyggja: að minnka eftirspurnina með því að hækka lyfin og pillurnar og hækka þetta sérfræðingaráp. Þetta er óþarfi. Fólk er að rápa til sérfræðings. Til hvers á að vera að ýta undir það að fólk sé að rápa til sérfræðings? Það er ekkert að því. Það er bara kvein. Minnka eftirspurnina. Því verður ekki neitað að það er nýsköpun í þessu, talsverð nýsköpun. Þarna höfum við tekið tvö lítil dæmi um það hvernig sama meginstefnan hefur ríkt allan tímann hjá hæstv. ríkisstj. allt frá því að hún setti lög 27. maí sem náttúrlega sviptu allt fólk í landinu lýðræði og lækkuðu launin um 25%. Þar birtist þessi stefna. Það sást að hverjum hún vildi og að hverjum hún þorði að ganga. Þetta sást aftur í fjárlögunum, þetta sást aftur í lánsfjárlögunum og svo kom það í bandorminum. En hvað segir fólkið í landinu um þetta? Ja, eftir því sem manni skilst þá er fólkið í landinu farið að hafa svolitlar áhyggjur af þessu. Menn komu að vísu, þjóðin öll, í maí og júní undan hetjaráróðursherferð með þrúgandi samviskubit yfir allri velferðinni og allri eyðsluseminni. Menn voru að drepast úr samviskubiti yfir því að hafa lifað svo mikið um efni fram að menn tóku því þegjandi að tekin var af þeim fjórða hver króna. Og menn undu þessu nokkuð lengi vegna þess að menn sættu sig við röksemdafærsluna. Röksemdafærslan var þessi: Það verður að styrkja fyrirtækin í landinu vegna þess að á þessum fyrirtækjum lifið þið. Ef þessi fyrirtæki drepast þá drepist þið. Það varð því umfram allt að láta fyrirtækin lifa. En nú er fólk farið að velta þessu fyrir sér. Fólk er farið að segja: Fyrirtækin virðast lifa ágætlega en þau borga ekkert hærra kaup. Hvað eigum við að taka þessu lengi? Hvað eigum við að taka því lengi að í hvert einasta skipti sem hæstv. fjmrh. leggur fram eitthvert plan í íslenskri fjármálapólitík er ráðist á okkur. Hvað eigum við að taka þessu lengi? Það hefur komið í ljós við ýmsar kannanir, sem hafa verið gerðar að undanförnu, að fólk er farið að draga þetta mjög í efa. Fólk er farið að segja við sjálft sig: Þetta er líklega bara blöff, alveg eins og nýju fötin keisarans. Líklega er þetta ekki til þess að lækka verðbólguna. Kannske er þetta engin framtíðarlausn. Kannske er það engin frambúðarlausn. Það kemur a. m. k. í ljós að stórfellt fleiri en áður eru orðnir þeirrar skoðunar að þetta sé bara eins og nýjustu fötin keisarans, að keisarinn sé ber. Það kemur líka í ljós af umr. innan verkalýðshreyfingarinnar að fólk er ekki tilbúið að láta bjóða sér þetta endalaust. Fólk sem ekki vildi fara í verkfall í vor, ekki vildi fara í verkfall í vetur talar um að fara í verkfall í september. Það er ekki af því að einhver stórkostleg herferð hafi verið rekin til þess að reyna að ota því út í verkfali. Við vitum öll að það hafa engin viðlesin málgögn á Íslandi, það hafa engir þeir fjölmiðlar sem virkilega væru nýtanlegir til þess að koma af stað einhverri múgsherferð, það hafa engir slíkir fjölmiðlar haldið því að fólki að fara í verkfall. Og ekki hafa verkalýðsfélögin æst til verkfalls. Fólk er bara búið að koma auga á það að þetta er allt saman blöff, að lausnir hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. hafa aldrei verið aðrar en þær að taka peninga frá fólkinu í landinu. Það er hinn beiski sannleikur. Hin mikla endurreisn íslenskra atvinnuvega, sem átt hefur að reisa fólkið upp úr öskustónni, er ekki hafin. Það hefur ekkert verið endurreist. Ef blaðað er í gegnum þjóðhagsáætlun fyrir árið 1984, sem samin var í haust, og leitað að einhverjum framtíðarlausnum þá eru þær engar. Maður flettir upp í kaflanum um málefni atvinnuveganna. Þar er bara eitthvert kjaftæði. Afsakið forseti, ég ætlaði nú ekki að vera grófur, en ég get eiginlega ekki notað öllu fínlegra orð um kaflann um málefni atvinnuveganna í þessari áætlun. Það er ekkert, það er ekki glæta þar sem bendir til þess að menn séu neitt búnir að hugsa fyrir því hvernig á að létta þessu oki af fólkinu í landinu þannig að næst þegar fjár verður vant verði róið á einhver önnur mið. Hins vegar uppgötvaði ríkisstj. framtíðina á fundi á Akureyri fyrir nokkrum vikum. Þá fór helmingur ríkisstj. á fund á Akureyri í þrjá daga og stökk 300 ár fram í tímann í hugsunarhætti. Þeir uppgötvuðu framtíðina á Akureyri. Og þeir ákváðu að eyða miklum peningum í endurreisn íslenskra atvinnuvega. Ætluðu þeir að styrkja líftækni með 500 þús. eða ætluðu þeir að styrkja rannsóknir á Íslandi með 5 millj.? Nei, þeir ætluðu sko að styrkja þennan bransa með 500 millj. Það munar ekkert um það. Þegar þeir loksins fundu framtíðina fundu þeir líka 500 millj. sem hún þurfti til þess að komast á legg. Maður var kannske að vona að þetta væri merki um það að íslensk stjórnvöld uppgötvuðu að við eigum 20 ára skuld að gjalda íslensku menntakerfi og íslensku rannsóknakerfi, vegna þess að þegar við lítum í kringum okkur og horfum á hina nýju atvinnuvegi, hátæknigreinarnar, nýtæknigreinarnar, sem eru að vaxa upp í öllum löndum í kringum okkur, þá eru þær ekki bara orðnar til vegna þess að einhver strákur hafi fundið hvernig er hægt að láta bakteríur breyta skógi í metanól. Nei, þessar aðferðir eru orðnar til vegna þess að þessi lönd fjárfestu í menntun og fjárfestu í rannsóknum og eru nú að uppskera, sum eftir 20 ár. Ég ætla að vona að Sjálfstfl. skreppi nú til Akureyrar og finni framtíðina líka, vegna þess að ef hún er svo augljós þar ætti jafnvel Sjálfstfl. að geta séð hvert menn þurfa að ganga á næstu árum. Þess vegna ætla ég að gera það að tillögu minni að nú strax eftir þinglausnir fari Sjálfstfl. svo sem eins og þrjá daga - þrír dagar dugðu Framsókn, þá hljóta þrír dagar að duga Sjálfstfl. líka - til Akureyrar að leita framtíðarinnar. Þeir voru þar á opnum þingflokksfundi í vetur en framtíðin birtist þeim í öllu falli ekki þá. Þeir áttu nú í hálfgerðu veseni út af bankastjóramálum þá líka svo að það hefur kannske verið annað sem olli þeim áhyggjum. Það eru þessi atriði sem eru þau einu sem geta létt okinu af íslensku fólki þegar til lengdar lætur. En málið er að íslenskir launþegar, sem er búið að höggva í núna þrisvar, fjórum sinnum í röð, geta ekki beðið í öll þessi ár. Þeir geta ekki beðið eftir þessari uppskeru. Þeir krefjast og þeir verða að fá úrbætur innan skamms. En ríkisstj. hefur enn þá ekki fundið neina leið. Hún hefur ekkert gert annað en að tala um það og býsnast yfir því að helmingur hennar fann framtíðina á Akureyri. Virðulegi forseti. Hérna höfum við farið yfir það í grófum dráttum hvernig stefna ríkisstj. hefur birst fólki í stærstu stjórnvaldsaðgerðum hennar frá því að hún komst að. Við höfum rakið það hvernig sami óhreini tónninn hefur verið sleginn í maí með brbl., í haust með fjárlögunum, fyrr í vetur með lánsfjárlögum og síðan með bandorminum. Hæstv. ríkisstj. hefur alltaf fundið gjaldandann, fólkið í landinu, sem hefur átt sér engrar undankomu auðið. Hún hefur aldrei gengið að því að dreifa þessum byrðum. Hún hefur aldrei reynt að búa svo í haginn að þetta hörmungarástand verði ekki hér viðvarandi næstu fjögur árin.  (Forseti JS: Ég vil spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni. Það hefur verið óskað eftir hléi til þingflokksfunda næstu 20 mínúturnar.)  Ég á talsvert eftir. Ætli ég sé ekki svona um það bil hálfnaður.

Þá vil ég spyrja hv. ræðumann hvort hann geti fallist á að gera hlé núna á ræðu sinni og taka aftur til máls að loknum þingflokksfundum?

Já, ég mun gera það með ánægju. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég fór hér í fyrri hluta ræðu minnar yfir afrekaskrá ríkisstj. og það hvernig hún hefur tekið á ýmsum málum er varða afstöðu til félagslegrar þjónustu í landinu og þeirra sem lægst og verst kjörin hafa. Ég sýndi fram á hvernig altar aðgerðir stjórnarinnar í svokölluðum ríkisfjármálum hingað til hafa beinst að því einu að taka frá þessu fólki á einhvern hátt, annaðhvort með því að rukka það um meiri peninga fyrir lyfin sín eða láta það borga stærri hluta af tannréttingum barna sinna eða á ýmsan annan hátt. Allar þessar aðgerðir hafa á einhvern hátt höggvið í þennan sama knérunn. En það hefur ekkert verið tekið á því sem allir eru þó sammála um, þ. á m. seðlabankastjóri, að séu rætur meinsemdanna í íslenskri pólitík. Þess vegna erum við komin að því einu sinni enn að áformaðar breytingar á gjaldainnheimtu af bönkunum eru þessu sama marki brenndar. Á sama tíma og talinn er nauðsynlegur niðurskurður á félagslegri þjónustu í stórum stíl, á sama tíma og tekin eru lán til að kosta rekstur ríkisins, kaupa blýanta og penna, á sama tíma og erlend lán eru bjargráðið í ríkisbúskapnum, þá á núna að taka erlent lán fyrir eitthvað á annað hundrað millj. kr. til þess að koma á skattatæknilegri breytingu í bankakerfinu. Á það get ég alls ekki fallist, vegna þess að þeir peningar sem út úr ríkissjóðnum renna við þessa breytingu verða teknir að láni á erlendum lánamarkaði í haust. Það hlýt ég að áfellast.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að halda hér allyfirgripsmikla ræðu og ítarlega um þetta mál og væri sannarlega full þörf á. Við nánari umhugsun hef ég þó ákveðið að stytta nokkuð mál mitt. Ber þar margt til. Hér hafa þegar verið haldnar mjög vandaðar og yfirgripsmiklar ræður þar sem þessu hafa verið gerð rækileg skil. Þarf því kannske ekki að bæta svo ýkjamiklu við þær. Það eru þó örfá atriði sem ég ætla að leyfa mér að fjalla hér um í nokkrum orðum. Þá er fyrst til að taka það sem ég er ánægður með og sáttur við í þessum frv.-bálki. Ég vil taka undir þau ákvæði sem birtast í 2. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: „Innlánsstofnanir með lægri heildarinnlán en 50 millj. kr. í lok næsta árs á undan tekjuári skulu undanþegnar skattgreiðslum skv. lögum þessum, en skulu engu að síður framtalsskyldar.“ Ég held að það sé í raun og veru full þörf á að hafa þetta svo. Margar af hinum smæstu innlánsstofnunum skipta sáralitlu í þessu heildardæmi. Þær stofnanir sem hér um ræðir munu velta um 4% af innlánsfé landsmanna. Þær eru engu að síður mikilvægar stofnanir hver á sínum stað og ákveðið sjálfstæðismál að þær haldi lífi sínu, en mér skilst að á því sé allur gangur um þessar mundir hversu vel þær standa. Þessi skattur er þeim á sinn hátt miklu þyngri í skauti en hann hefur verið hinum stærri aðilum f þessu dæmi. Ég vil því, herra forseti, taka undir þetta atriði til þess að byrja á því sem jákvætt má kallast í þessu frv. Er upptalningu á því þar með lokið. Hitt væri miklu lengra mál, að fara yfir allt sem finna má þessu til foráttu, en eins og ég sagði áðan hefur nú þegar verið vikið rækilega að því. Ég kemst þó ekki hjá því, herra forseti, að fjalla örlítið um það sem er að gerast á peningamarkaðinum einmitt þessa dagana, því að það skiptir að sjálfsögðu miklu máli í þessu samhengi. Þannig hefur hið mikla vald, alvald Seðlabankans, gefið út fréttatilkynningu, eins og það gerir gjarnan þegar það tekur stærstu ákvarðanir í efnahagslífi landsmanna, þá gefur það út stutta, snotra fréttatilkynningu, þar sem það tilkynnir þjóðinni að þetta hafi nú Seðlabankinn ákveðið að gera, eins og kom um daginn, þar sem frá því var skýrt að Seðlabankinn ætlaði að lækka innkaupsskyldu sína á afurðatánum. Þetta gerist örfáum dögum eftir að hér hefur verið til umfjöllunar annað frv. til l., svonefndur bandormur, þar sem Seðlabankinn fær í III. kafla 25. gr. þessa frv. heimild til að ákveða allt að 10% sveigjanlega bindiskyldu innlánsstofnana til viðbótar þeirri bindiskyldu sem fyrir er. Þetta samhengi er atveg nauðsynlegt að menn hafi í huga þegar fjallað er um þetta mál, enda gaf hæstv. ríkisstj. upp boltann í þessum efnum þegar hún setti fram sína frægu grænu bók, sem er hér framsóknargræn, dags. 26. maí 1983. Þar segir í kafla um endurskipulagningu í stjórnkerfi og peninga- og lánastofnunum, í 2. lið neðarlega á síðunni: „Núverandi afurða- og rekstrarlánakerfi verði endurskoðað, m. a. með það í huga, að þau verði á vegum viðskiptabanka.“ Sennilega er það liður í því að auðvelda viðskiptabönkunum að taka þetta hlutskipti á herðar sínar að auka bindiskyldu þeirra hjá Seðlabankanum um 10%. Það er sennilega þannig sem á að fara að því að auðvelda minni viðskiptabönkum og innlánsstofnunum að yfirtaka þetta hlutverk afurðalánanna, að festa fyrstu 10% til viðbótar af fé þeirra í Seðlabankanum. Þannig virðist a. m. k. hæstv. ríkisstj. hugsa þessa dagana. Reyndar væri fróðlegt að fara yfir það hér hvernig 1. lið í þessum kafla um stjórnkerfi og peninga- og lánastofnanir í stefnuskrá ríkisstj., grænu bókinni, hefur reitt af. Þar segir nefnilega, og ég ætla að lesa þetta fyrir hv. þm. Friðrik Sophusson, sem oft þykist nú hafa ákveðið vit á efnahagsmálum, þar segir, með leyfi forseta: „Komið verði í veg fyrir óhóflega útþenslu í bankakerfinu með heildarlöggjöf um banka og sparisjóði.“ Þessi vaxtamál og slíkt, sem er að birtast okkur þessa dagana, eru sennilega aðgerðir ríkisstj. til að koma í veg fyrir óhóflega þenslu í bankakerfinu. Þá er fróðlegt að lesa grg. með bandorminum, þar sem fjallað er nokkuð um árangurinn af þessum störfum ríkisstj. til að koma í veg fyrir óhóflega þenslu í peningakerfinu. það væri kannske fróðlegt fyrir hæstv. fjmrh. að hlusta á þetta líka ef hann hefur ekki þegar lært þetta utan að. Þar segir einmitt, með leyfi forseta: „Við þau skilyrði í þjóðarbúskapnum sem nú ríkja steðjar vandinn í stjórn peningamála að frá báðum hliðum:“ - Ljótt er það, maður. - „peningauppsprettu frá ríkissjóðshalla, endurkaupum og erlendum lánum annars vegar og mikilli lánsfjáreftirspurn hins vegar til þess að mæta víðtækum fjárhagsörðugleikum fyrirtækja og einstaklinga.“ - Þeir hafa þá nú reyndar með þarna, einstaklingana. Það er nú sjálfgert að sjá þá með umfjöllun ríkisstj. um efnahagsmál. Og svo segir með leyfi forseta: „Þessu fylgir mikið álag á bankakerfið og hefur leitt til mikillar aukningar útlána. Á fyrsta fjórðungi ársins hafa útlán aukist um 9.1% og innlán með áætluðum vöxtum um 8.9%, eða um 42% að ársvexti, meðan verðbólgustig telst um eða innan við 15%, en aukning þessi svarar jafnframt til nálægt tvöfaldri meðatársávöxtun á vegum innlánsstofnana. Óhagstæð þróun inn- og útlána hefur leitt til neikvæðrar lausafjárstöðu innlánsstofnana um tveggja ára skeið, og var hún neikvæð um 1029 millj. kr. í marslok.“ Þannig standa nú þessi fyrirheit ríkisstj. um að koma einhverjum böndum á óstjórnina í peningamálum og hefst á þenslu í bankakerfinu. Þeir gefa það út sjálfir í grg. með sínum eigin bandormi að þetta hafi alls ekki tekist, vandinn steðji að úr öllum áttum. Í þeim sama bandormi eru svo jafnframt gerðar tillögur um að auka bindiskyldu innlánsstofnana um 10%. Ef þetta er ekki að fara í hring í kringum sjálfan sig og reyndar marga hringi þá veit ég ekki hvað það er. Rækilega hefur verið rakið hér, herra forseti, það siðferði sem felst í þessum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj., að skattpína almenning og skera niður opinbera þjónustu og bera þá við peningaleysi, á sama tíma og af einhverjum stöndugustu aðilunum í þessu þjóðfélagi, þeim einu sem nú um stundir, ef svo má segja, hafa efni á því að vera að saga gabbró og gefa málverk út um hvippinn og hvappinn og sækja um það að opna útibú hér og útibú þar, nógir peningar hvort sem það er í listaverk eða byggingarframkvæmdir, af þeim á nú að létta sköttum, eins og ástandið er hjá einstaklingunum í dag í þessu þjóðfélagi. Ég þarf ekki að bæta fleiri orðum við þetta en mun að sjálfsögðu ekki styðja þetta frv. sem hér er flutt með svo sérkennilegum hætti á þessum tíma.



Herra forseti. Ég mun ekki verða langorð. En það er með þetta mál sem hér er til umr. eins og mörg önnur hér í þinglok. Málið er margslungið og grípur víða inn í kerfið. Enn fremur á það sér forsögu. Þó ekki væri nema vegna þessara ástæðna væri brýn þörf til að kynna sér það vel og hafa tíma til að gaumgæfa það, síðan að meta hvort réttmætt sé að afgreiða málið á þann veg sem stjórnin gerir till. um. En nú gefst enginn tími, því að nú á bara að afgreiða hratt og vel, og einu gildir um athygli og vandvirkni og alúð. Þessi vinnubrögð eru ekki nógu góð og það vita allir hv. þm. En þeir eru orðnir þessu vanir, taka því eins og hverju öðru hundsbiti í þingmannabransanum, finnst kannske svolítið gaman að vertíðarstemningunni, hasarnum, sem fylgir síðustu togstreitu stjórnar og stjórnarandstöðu. En hvers vegna er þessi togstreita svona sýnileg rétt fyrir þinghlé eða þinglok? Skyldi það vera vegna þess að lýðræðisleg og sanngirnisleg vinnubrögð eru ekki betri en svo, að eini möguleiki stjórnarandstöðu til að sýna vægi sitt og ná fram málum sínum er að mynda fyrirstöðu gegn framgangi stjórnarmála undir þinglok? Væri nú ekki betra að elska friðinn og sýna meiri sanngirni og ljúka málum á þingi með sátt og samlyndi? Væri ekki hægt að skipuleggja störf vetrarins betur, þannig að þessi fljótaskrift yrði úr sögunni? Þessi vinnubrögð eru hvorki sæmandi þm., málunum né heldur því umboði sem þm. eru kjörnir til að fara með. Á þeim stutta tíma sem mér hefur gefist til að fjalla um það mál sem hér er til umr. hafa vaknað í huga mínum nokkrar spurningar. Vil ég bera þær fram hér til hæstv. fjmrh. Mér skilst að hér sé um að ræða aðgerðir til að bæta eiginfjárstöðu bankanna svo að þeir verði samkeppnisfærir á hinum harðskeytta fjármagnsmarkaði, bæði erlendis og innanlands. Jafnframt kom það fram hjá Jónasi Haralz bankastjóra á fundi í fjh.- og viðskn. Nd. í morgun að árið 1983 var verulega gott ár fyrir bankana, miðað við 1982, sem var slæmt ár. Nú er aftur fyrirsjáanlegt að bankarnir komast í klemmu á árinu 1984 vegna þess að mun meiri verðtrygging er á útlánum en innlánum bankanna. Þannig er því spáð að það sem græddist 1983 muni tapast bönkunum á árinu 1984. Og bankarnir óttast að eiginfjárstaða þeirra verði of veik og þeir muni ekki standa sig í samkeppninni og missa lánstraust. Þess vegna biðja þeir um lægri skatta. En af því að það er víða pottur brotinn og fleiri hundar svartir en hundurinn prestsins, þá vil ég vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að eiginfjárstaða heimilanna er víða veik og þau óttast að þau muni ekki standa sig í samkeppninni og einnig að þau muni missa lánstraust. Og þau mundu vilja biðja um lægri skatta ef þau gætu. Svo vitum við öll og höfum verið leidd til að sjá sólina skína gegnum götin á buddunni okkar allra, blessuðum ríkissjóði. Við vitum öll að eiginfjárstaða hans er ósköp veik. Hann hlýtur líka að óttast að hann muni ekki standa sig og missa það lánstraust sem hann hefur haft. Þarna eru sem sé þrír aðilar, bankarnir, heimilin og ríkissjóður. Allir eiga við sömu vandamál að stríða og vilja aðstoð og leiðréttingu mála sinna. En það er ekki hægt að hjálpa öllum, eða hvað? Allavega ekki í sömu andránni. En í ljósi þeirra dæma sem ég tók áðan af þjáningasystkinunum þremur, sem öll gera kröfu um aðstoð, langar mig að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvers er neyðin mest og hver getur beðið lengst eftir hjálp? Þannig verða heilbrigðisstarfsmenn nefnilega að hugsa þegar margir slasaðir sjúklingar berast en starfsliðið er fáskipað. Hvers vegna kennir hæstv. ráðh. mest í brjósti um bankana og hvers vegna rennur honum blóðið til skyldunnar heitast þangað? Hvers vegna mega bankarnir ekki bíða? Það er fyrsta spurningin. Síðan langar mig að fjalla um ráðstöfun eiginfjár bankanna. Nú skilst mér að þegar metin er eiginfjárstaða bankanna þá sé dregin frá fjárfesting í fasteign og síðan metin lausafjárstaða sem nota má sem lánsfjártryggingu. Á fundi í fjh.- og viðskn. Nd. í morgun kom í ljós að hlutfallið milli fasteigna og lausafjárstöðu bankanna er óvenjuhátt hér á landi miðað við grannlönd okkar, svo hátt að víða er ekkert lausafé til í íslenskum bönkum og eiginfjárstaða neikvæð vegna mikillar fjárfestingar bankanna í fasteignum. Það er kannske varla nema von að bankarnir finni sig frjálsa til að byggja yfir sig því að lögin, sem ná yfir ráðstöfunarrétt bankanna á eigin fé, eru það rúm að þeir finna þar svigrúm til að gera það sem þeim sýnist í byggingarmálum. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Er bönkunum treystandi fyrir auknu eigin fjármagni þegar litið er til þess hve lögin um ráðstöfun þess eru rúm og hve óspart bankarnir hafa varið fé sínu til byggingar glæsihúsnæðis fyrir sjálfa sig? Þurfum við ekki að fá ákveðnari lög um ráðstöfunarrétt yfir eiginfjármagni banka fyrst, til þess að tryggja þó ekki væri nema æskilegt ferli þess aukna fjár sem bönkum er ætlað til umráða? Væri það ekki eðlileg gætni í meðferð fjár? Þetta er önnur spurning mín. Freistandi væri að skíða um það harðfenni og hjarn þar sem félagsmálunum er áætlaður framtíðarstaður, en þar hafa aðrir farið um víðan völl og lagt langar vegalengdir að baki í umr. hér á undan og því læt ég mér nægja að spyrja hæstv. fjmrh. einungis þessara tveggja spurninga nú.



Herra forseti. Þau mál sem hér eru til umfjöllunar og menn ræða nú gjarnan bæði í einu taki, skattskyldu innlánsstofnana og það gjald sem rennur í ríkissjóð af gjaldeyrisviðskiptum bankanna, eru í rauninni tvíþætt. Annars vegar er verið að ræða um það með hvaða hætti skuli taka skatt af bönkunum. Það hefur verið í gildi eins konar veltuskattur, getum við sagt, á bönkunum. Það hefur verið lögð nokkur áhersla á það að breyta skattlagningunni yfir í form tekjuskatts og eignarskatts. Það er sjálfsagt álitamál hvort formið sé betra því að bankarnir falla í sjálfu sér ekkert sérlega vel að tekjuskattslöggjöfinni í landinu. Því trúi ég að allir séu orðnir sammála um það núna að rétt sé að bankarnir og innlánsstofnanirnar greiði skatt eins og annar atvinnurekstur hér á landi. Hitt málið er það að þau frv, sem uppi eru um þetta efni fela það í sér að tekjur ríkissjóðs af þessum skattstofnum stórskerðist ef þau yrðu að lögum. Hvaða skoðun sem menn hafa á því hvert skattformið skuli vera á bönkunum, þá er augljóst að nú árar ekki til þess að lækka skattlagningu þessara stofnana. Að því beinist auðvitað gagnrýnin fyrst og fremst á þessari stundu. Hvort sem menn telja rétt eða rangt að breyta skattlagningarforminu, þá er það augljóst og hlýtur að verða yfirgnæfandi röksemd í þessu máli núna að það ári ekki til þess, þegar ríkissjóður er rekinn með miklum halla og almenningur tekur á sig þungar byrðar bæði í kjaraskerðingu og skattlagningu, að lækka skattlagningu bankanna. Á þessum forsendum teljum við Alþfl. menn það með öllu óviðunandi að afgreiða þessi frumvörp um skattalagabreytingar eins og sakir standa af þeirri einföldu ástæðu að það er verið að létta byrðum af bönkunum á sama tíma og almenningur í landinu tekur á sig þungar byrðar. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi fram við þessa 1. umr. um það mál sem hér er til umfjöllunar.



Virðulegi forseti. Ég skal nú reyna að hleypa ekki fundinum upp á ný, en ég vil aðeins svara hér nokkru af því sem fram hefur komið og þá fyrst frá virðulegum 3. þm. Reykv. Bréf það sem ég skrifaði dr. Gunnari Thoroddsen á sínum tíma var ekki stílað til Hvíta hússins eða forseta Íslands, eins og hann gat um, heldur til þingflokks sjálfstæðismanna og afrif fór til þáv. formanns flokksins, Geirs Hallgrímssonar, og varaformanns, Gunnars Thoroddsens. Ég vil líka leiðrétta það að ég hafi hellt mér hér yfir Ragnar Arnalds úr ræðustól og af minni hálfu væri það óheiðarlegt þar sem hann gæti ekki borið hönd fyrir höfuð sér í þessari deild. Ég vil til að skrá það einu sinni enn í þingtíðindi lesa upp úr ræðu Ragnars Arnalds, hv. 3. þm. Norðurt. v., sem hann hélt þegar hann var fjmrh. um skattlagningu á banka. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í ákvæði til bráðabirgða V er gerð till. um að dregið sé nokkuð úr þeirri gjaldtöku sem tíðkast hefur hjá gjaldeyrisbönkunum skv. lögum nr. 40 frá 1969, en það er gjald vegna tekna þessara tveggja gjaldeyrisbanka af umboðsþóknun og gengismun. Lagt er til að gjaldið lækki úr 60% í 50% á þessu ári og í 40% á næsta ári.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa frekar. Ég kallaði það svik að í staðinn fyrir að halda áfram að lækka þetta gjald var það aftur hækkað í 60%. Þetta hafði ég líka sagt í Ed. þar sem virðulegur 3. þm. Norðurl. v. svaraði því og við áttum um það orðaskipti. Ég vil líka leiðrétta þann misskilning, sem fram hefur komið, að hér er ekki verið að borga nokkurn skapaðan hlut úr ríkissjóði. Þegar þetta gjald á innlánsstofnanir var sett á átti það að koma í staðinn fyrir þann gjaldeyrisskatt sem hvíldi á tveimur gjaldeyrisbönkum. Þess vegna átti gjaldeyrisálagið að lækka smátt og smátt og hverfa um leið og skatturinn á innlánsstofnanir almennt tæki við, þannig að það fé sem innheimtist af gjaldeyrisskattinum innheimtist í staðinn af öllum innlánsstofnunum. Það er alveg rétt hjá virðulegum 3. þm. Reykv. að það er áhyggjuefni ef þjóðbankarnir líða í almenningsáliti um viða veröld. Það er líka áhyggjuefni að sjálfsögðu og ekki síður að ríkissjóður líður fyrir slæma stöðu í almenningsálitinu um víða veröld. En það vill nú svo til að þeir sem við okkur hafa peningaleg samskipti vita nákvæmlega um uppbyggingu á bankakerfinu. Þeir vita að ríkissjóður er ábyrgur fyrir ríkisbönkunum þannig að þeir líta á þetta sem eina heild, svo að það er jafnvont út á við að ríkisbankarnir standi illa eins og að ríkissjóður standi illa. Ég vil taka undir með hv. 3. þm. Reykv. hvað snertir bréf verðlagsstjóra til Seðlabankans um samræmda gjaldtöku, að hún sé óheimil. Ég vil ganga lengra. Það er ekkert nýtt frá mér. Ég vil ganga lengra og segja að samband viðskiptabankanna sem slíkt á enga stoð í lögum. Þar hafa bankastjórar þjóðbankanna komið sér saman um að stofna með sér samband, sem er orðið einhvers konar yfirbankaráð, vill taka ákvarðanir. Þetta hefur náð yfir alla ríkisbankana. Þetta er ekki lögum skv., vegna þess að það stendur í lögum um ríkisbankana að hver og einn skuli starfa sem sjálfstæð stofnun. Það er þetta út af fyrir sig sem ég er reiðubúinn til þess að taka undir. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í frekari orðaskipti. Ég man ekki hvort ég hef skrifað niður neina sérstaka spurningu til mín. Ég vil þá reyna að svara nokkrum orðum hv. 5. þm. Austurl. Hann vitnaði hér í sinni ræðu í ræðu mína frá 14. eða 15. þ. m. vegna tollkrítar. Ég vil bara undirstrika það og óska eftir því að hann kynni sér gang þessara mála. Ég get líka sagt að því miður var það ekki fyrr en á sameiginlegum fundi með Magnúsi Kjartanssyni, þegar hann var iðnrh. og Halldóri E. Sigurðssyni fjmrh. sem tollvörugeymslan fékk í fyrsta skipti undirtektir í þessum tveimur málum. En því miður varð þá ekkert úr framkvæmdum af öðrum ástæðum. Peningum bankanna verði varið til skynsamlegri verkefna, t. d. dagvistunarheimila. Ég vil meina að peningum bankanna sé yfirleitt varið skynsamlega, þó að að sjálfsögðu sé hægt að finna þess dæmi að svo sé ekki og menn verði aldrei sammála um hvað er skynsamlegast að gera við peningana. En peningar bankanna eins og peningar eru í þjóðfélaginu eru vinnutæki þjóðarinnar. Þeir verða að gefa af sér það sem þeir eiga að skilja eftir í þjóðfélaginu í fasteignum og í rekstri. Sú velta sem bankarnir skapa og þau verðmæti sem peningaveltan, peningarnir skapa, verða að gefa af sér dagheimili og margt annað. Ég vildi helst ekki fara að éta útsæðið í þessu tilfelli eins og virðist vera uppi hjá hv. 5. þm. Austurl. Þá vil ég upplýsa að fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur ekki gert þá úttekt sem hann spurði um hér áðan. Hún var gerð af Bankaeftirlitinu. Þá spurði hv. þm. um húshitunarkostnaðinn og hefði ég heldur viljað að hann beindi þeim spurningum til hæstv. iðnrh. En það er rétt að þar sem áður stóð 35 millj. í fjári. 1983 var það hækkað upp í 150 millj. Reglugerð hefur ekki verið sett. Hún átti að setjast, ef ég man rétt, af fjmrh. og iðnrh. Af þessari upphæð voru notaðar 70 millj. kr. Eftir stóðu 80 millj. 20 millj. verða notaðar í þessum tilgangi í ár, en 60 millj. fara hugsanlega í þann sparnað sem iðnrn. mun taka á sínar herðar í sambandi við fjárhagsvandann. Það er því rétt að upphæðin var ekki öll nýtt. Það er nú ekki alveg rétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. að fjmrh. sé sérstakur varðhundur á iðnrh. Fjmrn. verður að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga og á það við um öll rn. En fjvn. er aftur á móti eftirlitsaðili á fjmrh. og ég hef haft mjög gott og náið samband og samstarf við fjvn. Það er líka rétt sem fram kom hjá hv. þm. að endurkaupalán hafa verið lækkuð um 5% í áföngum. Það nær ekki til eldri birgða, það er af nýjum birgðum. En bindiskyldan verður að sjálfsögðu ekki aukin, eins og fram kemur í 25. gr. bandormsins, nema með samþykki ríkisstj. og það er að höfðu samráði við stuðningsflokka ríkisstj. Ég var líka spurður af hv. 5. þm. Austurl. hvernig viðskiptabankarnir mundu hugsanlega bregðast við þessari ákvörðun. Forsrh. hefur svarað spurningunni um vaxtahækkun. Hann hefur sagt að ekki komi til greina vaxtahækkun. En ég held að það sé alveg ljóst að það atriði sem snertir bindiskyldu bankanna verður að endurskoðast af ríkisstj. Það er alveg ljóst að ef á að færa endurkaup frá seðlabankanum yfir á viðskiptabankana, þá verður að minnka bindiskyldu bankanna við Seðlabankann, það segir sig sjálft. Annars er ég þeirrar skoðunar - ég vil segja það hér - að það eigi að loka Seðlabankanum fyrir viðskiptabönkunum nema þá í hreinni neyð. Og á sama tíma á að mínu mati að fella niður bindiskyldu bankanna með öllu, en skylda allar innlánsstofnanir til að taka þátt í endurkaupum afurðalána. Ég held að það verði farsælla, því að bindiskylda á viðskiptabankana var sett á til að standa undir endurkaupum og það er hægt að gera það á miklu skemmtilegri og betri hátt en þann að peningum sé safnað saman í Seðlabanka og Seðlabankinn endurláni svo viðskiptabönkunum með okurvöxtum. Þetta tel ég bráðnauðsynlegt til þess að hægt sé að hafa hér eðlileg viðskipti milli banka og þeirra sem skapa verðmætin í þjóðfélaginu. Ég held að ég hafi þá lokið við þær spurningar, sem til mín var beint og lýk máli mínu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. sem prentað er á þskj. 824. Nefndin hefur athugað frv. á fundum sínum. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. telur óeðlilegt að veita einungis þeim, sem bera tekjuskatt, ívilnun vegna tannviðgerða og leggur til m. a. vegna þess að frv. verði vísað til ríkisstj. Undir þetta skrifa Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og Halldór Blöndal.



Herra forseti. Minni hl. fjh.- og viðskn. Nd., sem þeir skipa Guðmundur Einarsson og Svavar Gestsson, skilar svofelldu áliti um frv. þetta: „Undirritaðir nm. telja ekki eðlilegt að koma til móts við fólk vegna mikils tannlæknakostnaðar með breytingum á lögum um tekju- og eignarskatt. Ástæðan er sú að slík aðgerð kæmi þeim einum að notum sem greiða tekjuskatt, en þeir sem skattlausir eru, eru jafnframt þeir tekjulægstu og þurfa helst á stuðningi að halda. Undirritaðir telja því eðlilegast að leysa þann vanda með því að breyta lögum um almannatryggingarnar þannig að skylt verði að greiða hluta tannviðgerðakostnaðar almennt auk þeirra greiðslna sem nú er um að ræða skv. almannatryggingalögum. Augljóst er að heimilt er að auka greiðslur til tannviðgerða skv. gildandi lögum eins og ákveðið var á s. l. ári með setningu reglugerðar. Núv. ríkisstj. felldi þá reglugerð úr gildi með skírskotun til þess að fjármagn skorti. Undirritaðir nm. telja að núv. ríkisstj. hafi þá sýnt að hún er andvíg aukinni samneyslu og það er fyrst og fremst á grundvelli þeirrar pólitísku afstöðu sem reglugerðin var afnumin. Í þessu sambandi má benda á að þessa dagana er Alþingi að fjalla um sérstaka lækkun á bankasköttum sem dygði til þess að greiða verulega þátttöku ríkisins í tannviðgerðakostnaði. Undirritaðir flytja því á sérstöku þskj. frv. um breytingu á almannatryggingalögum þar sem gert er ráð fyrir því að almannatryggingarnar greiði 20% tannviðgerðakostnaðar. Þetta væri þá fyrsta skrefið í átt til þess að taka tannlæknakostnað inn í almannatryggingakerfið. Með tilliti til þess að meiri hl. Alþingis hefur nú ákveðið að lækka hlutfall ríkisins í tannviðgerðum barna og unglinga sýnist örvænt um að almenn þátttaka í tannviðgerðum eigi stuðning á Alþingi. Tillaga um breytingu á almannatryggingalögum er því flutt til þess að sýna þann pólitíska vilja sem undirritaðir nm. vilja leggja áherslu á.“ Í samræmi við þetta nál. höfum við flutt frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum, sem er á þskj. 874, 357. mál. Þar er gert ráð fyrir því að 1. gr. orðist svo, að á eftir 5. tölul. 44. gr. almannatryggingalaganna komi nýr tölul. sem verði 6. tölul. og orðist svo: „Fyrir einstaklinga sem ekki falla undir 1.–5. tölul. skal greiða 20% kostnaðar við tannlækningar aðrar en gullfyllingar, krónur eða brýr. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þessu frv. fylgir svohljóðandi grg.: „Þetta frv. er flutt af tveimur nm. í minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. Ástæðan er sú að fyrir n. hefur legið frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt sem gerir ráð fyrir því að menn fái afslátt frá tekjuskatti ef þeir verða fyrir verulegum útgjöldum vegna tannviðgerðakostnaðar. Flm. telja eðlilegra að almannasjóðir komi til móts við fólk vegna tannviðgerðakostnaðar með breytingu á almannatryggingalögum eða með reglugerð á grundvelli þeirra. Núv. ríkisstj. hefur afnumið reglugerð sem taka átti gildi á s. l. ári um þátttöku ríkisins í almennum tannviðgerðakostnaði. Jafnframt hefur meiri hl. á Alþingi lækkað framlög ríkisins til tannviðgerða samkv. frv. um ríkisfjármál sem liggur fyrir Alþingi. Ólíklegt virðist því að meiri hl. sé á Alþingi fyrir þessari breytingu á lögum um almannatryggingar, enda er frv. flutt til þess að sýna afstöðu flm. í þessum efnum, jafnframt því sem þeir taka þátt í afgreiðslu á frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem er 37. mál þingsins, þskj. 38.“ Með þessum orðum, herra forseti, hef ég gert grein fyrir áliti 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. sem þeir skipa Guðmundur Einarsson og Svavar Gestsson.



Herra forseti. Það er kannske ekki í samræmi við venjuleg þingsköp að taka svo til orða að ég hafi kvatt mér hljóðs, heldur mæli ég hér fyrir nál. sem reyndar er frá fyrri minni hl. fjh.- og viðskn. Það er á þskj. 830. Á því þskj. kemur fram að 1. minni hl. fjh.- og viðskn. leggur til að þetta frv. verði samþykkt. N. hefur haft þetta frv. til umfjöllunar meginhluta þingtímans og fengið fjölmargar umsagnir um málið. Frv. felur það í sér að skattstjórar fái heimild til að veita sérstaka skattaívilnun þegar skattþegn verður fyrir verulegum útgjöldum vegna tannviðgerða svo að gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum. Aðdragandi þessa frv. er sá að það hafa farið fram ítarlegar umr. hér á Alþingi um þann gífurlega kostnað sem fylgir tannviðgerðum og það hefur margsinnis komið fram af hálfu Alþfl.-manna að þeir teldu að almannatryggingarnar ættu að taka þátt í þeim kostnaði, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði reyndar að umræðuefni, en í nál. frá þeim 2. minni hl. n. sem hann talaði hér fyrir er einmitt tekið fram að það sé örvænt um að slík almenn þátttaka í tannviðgerðum eigi stuðning á Alþingi um þessar mundir og það er af þessum sökum sem þetta frv. var flutt á þessu þingi, um sérstaka ívilnun vegna tannviðgerða hjá gjaldþegni þegar gjaldþol hans skerðist verulega, og það var í ljósi þeirrar umræðu sem áður hafði farið fram. Frv. felur það sem sagt í sér að skattstjórar fái heimild til að veita sérstaka skattaívilnun þegar skattþegn verður fyrir verulegum útgjöldum vegna tannviðgerða svo að gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum. Í 66. gr. skattalaga eru ákvæði um lækkun tekjuskattsstofns ef skattaðilar verða fyrir þungum búsifjum og gjaldþol þeirra skerðist verulega af þeim sökum: 1) Ef ellihrörleiki, veikindi, slys eða mannslát hafa skert gjaldþol manns verulega. 2) Ef á framfæri manns er barn sem haldið er langvinnum sjúkdómum eða er fattað eða vangefið og veldur framfæranda verulegum útgjöldum umfram venjulegan framfærslukostnað og mótteknar bætur. Þannig eru áfram raktar í 66. gr. skattalaganna ýmsar ástæður fyrir því að skattstjórar fái heimild til þess að veita skattaívilnanir þegar menn verða fyrir verulegum búsifjum af heilsufarsástæðum. Það frv. sem hér er flutt gerir ráð fyrir því að tannviðgerðir verði teknar með undir þennan lið með sama hætti þegar menn verða fyrir verulegum útgjöldum af tannviðgerðum og að skattstjórar geti þá veitt ívilnanir með sama hætti og þegar menn verða fyrir verulegum útgjöldum vegna áfalla af öðru tagi. Það er skemmst frá að segja að það er nýbúið að samþykkja hér í hv. Alþingi að draga úr framlögum til tannviðgerða til ákveðinna hópa í þjóðfélaginu og það hefur margsinnis verið reynt að koma því fram að almannatryggingarnar greiddu til þessara hluta. Hvorugt hefur tekist og því er með þessu frv. reynt að koma eilítið til móts við þá sem verða fyrir verulegum útgjöldum af þessum sökum. Það er augljóst að útgjöld einstaklinga og heimila eru oft mjög mikil vegna tannlækninga og geta í mörgum tilvikum skert greiðsluþol manna verulega, ekki síður en þau ákvæði 66. gr. skattalaganna sem ég rakti hér áðan eða aðrir töluliðir hennar. Benda má á að í sumum þeirra tilvika, sem veita skattaívilnun samkv. 66. gr., kemur einnig greiðsla frá sjúkratryggingum almannatrygginganna. Með frv. er vitaskuld einungis stigið takmarkað skref í þá átt að létta undir með fólki vegna kostnaðar af tannviðgerðum. Ég ítreka að vitaskuld er eðlilegt að auka þátttöku almannatrygginga í greiðslu tannlækninga, en fjárlagafrv. fyrir 1984 og allur aðdragandi þessa máls gefur þó ekki tilefni til að ætla að slík úrbót sé á næsta leiti. Nýframkomnar till. ríkisstj. um skerðingu á þátttöku almannatrygginga í tannlækningakostnaði gefa hins vegar fyllsta tilefni til að koma til móts við þá, sem illa eru settir að því er gjaldþol varðar, með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Þetta eru niðurlagsgreinar nál. á þskj. 830, en þar leggur minni hl. til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Í sjálfu sér er tilgangslaust að hafa mjög mörg orð um þetta mál. Meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. er staðráðinn í því að koma í veg fyrir að þetta mál nái fram að ganga hér á hv. Alþingi. Í þessu máli hafa komið fram þrjú nál. Í fyrsta lagi kom nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. sem leggur til að málinu sé vísað til ríkisstj., nál. liggur fyrir frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn. undirritað af Kjartani Jóhannssyni sem leggur til að frv. verði samþ. og þriðja nál. er undirritað af Guðmundi Einarssyni og Svavari Gestssyni. Það er raunar furðulegast af þessum þremur nál. Hv. þm. Svavar Gestsson, sem mælti fyrir nál. 2. minni hl., var fljótur að hespa sér af hér í ræðustól um þetta mál, enda hefur hann hringlað mikið með þetta mál á undanförnum árum og breytt afstöðu sinni sitt og hvað í þessu máli. Það er því ekki skrýtið þó hann hafi reynt að flýta sér eins og hann gat að greina frá þeirri afstöðu sem hann nú hefur tekið í þessu máli. Það má eiginlega með sanni segja, herra forseti, að það sé nokkuð sérstæð sú saga hér í hv. Alþingi sem snertir það að reyna að létta af landsmönnum útgjöldum af tannlækningum og sem rekja má í raun í Alþingistíðindum á undanförnum þremur árum. Hér hafa ýmist verið á ferðinni frv. um að auka þátttöku almannatrygginga í tannlækningakostnaði eða að létta eilítið á þeim byrðum sem fólk axlar vegna mikils tannlæknakostnaðar með því að veita skattafslátt. Svo einkennilega vill til að komi fram till. um að auka þátt almannatrygginga í tannlæknakostnaði er því umsvifalaust slegið fram að réttara sé að veita skattafslátt. Sé eftir þeim óskum farið og lagt fram frv. um að veita skattafslátt er strax snúið aftur við blaðinu og sagt að réttara og eðlilegra sé að fara þá leið að greiða þetta gegnum almannatryggingar. Ég er satt að segja orðin nokkuð þreytt á þeim sirkus sem hefur verið leikinn hér á hv. Alþingi í þessu efni. Flestir ef ekki allir hv. alþm. viðurkenna í orði að útgjöld vegna tannlækninga geti verið svo mikil að nauðsynlegt sé að leita leiða til að létta af þeim byrðum sem landsmenn margir hverjir bera vegna útgjalda af tannlæknakostnaði. Samt hefur á undanförnum árum farið fram hér á Alþingi hver sirkussýningin af annarri í þessu efni og menn geta ekki ráðið það við sig hverra leiða á að leita í þessu efni. Þó freistandi væri að rifja upp hér á hv. Alþingi alla leikþætti þeirra mörgu sirkussýninga sem hér hafa farið fram um þetta mál, þá skal ég ekki, herra forseti gera það í mjög löngu máli. Ég skal láta mér nægja að drepa á nokkur atriði. Það var fyrst á Alþingi árið 1981 sem ég lagði fram frv. um aukna hlutdeild almannatrygginga í fannlækningum um að greiða skyldi 25% af almannatryggingum í tannlækningum þeirra sem tryggingar höfðu ekki áður greitt fyrir og 20% í gullfyllingum, krónu- og brúaraðgerðum. Heilbrmrh. var þá hv. þm. Svavar Gestsson, sem oft hefur leikið aðalhlutverkið í sirkussýningunum hér á hv. Alþingi í þessu efni, og er hans þáttur í þessu máli kannske sérstæðastur. Við þá umr. á árinu 1981 sagði þáv. hæstv. heilbrmrh. Svavar Gestsson m. a., með leyfi hæstv. forseta, en það var þegar ég mælti fyrir frv. um að almannatryggingar ættu að greiða aukinn hlut í tannlæknakostnaði: „En það kæmi líka til greina önnur leið sem ég hef látið kanna sérstaklega og er með í sérstakri athugun. Hún er í því fólgin, að menn fái skattafslátt vegna þessarar þjónustu út á þær kvittanir sem þeir leggja fram fyrir hana. Ég tel að með því móti væru slegnar tvær flugur í einu höggi og stuðlað jafnframt að öruggari framtölum fyrir þá þjónustu sem hér er verið að greiða fyrir.“ Þetta sagði hv. þm. Svavar Gestsson þá, sem nú hefur lagt fram frv. um þátttöku almannatrygginga í tannlækningum, en treystir sér nú ekki til þess að mæla með því að farin verði sú leið að veita skattafslátt vegna mikilla útgjalda af tannlækningum. En á þessu þingi, á árinu 1981, sofnaði þetta frv. um aukna hlutdeild almannatrygginga í tannlæknakostnaði í n. Á næsta þingi, á árinu 1982, fór ég að ráðum hv. þm. Svavars Gestssonar og þáv. heilbr.- og trmrh. og flutti málið í þeim búningi að veittur yrði skattaafsláttur vegna tannlækninga, enda var þá eins og nú við mikla efnahagserfiðleika að etja og eðlilegra að fyrst um sinn yrði farin sú leið að veita skattafslátt. Málinu var allvel tekið hér á hv. Alþingi og var afgreitt samhljóða út úr n. og nál. m. a. undirskrifað af hæstv. núv. heilbr.- og trmrh. Matthíasi Bjarnasyni, sem þó skrifaði undir nál. með fyrirvara. Veigamesta athugasemd n. var að málið hefði ekki farið í rétta n., hefði átt að mati sumra þm. að fara í fjh.- og viðskn. í stað heilbr.- og trn. Ég sé núna að það var auðvitað hárrétt að senda málið í hv. heilbr.- og trn. á sínum tíma. Ég held að sú afgreiðsla sem málið hefur nú fengið frá fjh.- og viðskn. sanni það. Nm. í heilbr.- og trn. virtust hafa bæði betri og meiri skilning á málinu og þora að taka afstöðu til málsins. Það er annað en hv. meiri hl. fjh.- og viðskn. gerir nú, sem greinilega þorir ekki að taka afstöðu og afgreiðir málið með þeim aumingjalega hætti að vísa málinu til ríkisstj. Undir það nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. sem nú liggur fyrir um að vísa málinu til ríkisstj. skrifar m. a. hv. þm. Halldór Blöndal. Fyrir tveimur árum hafði þessi hv. þm. allt aðra skoðun á þessu máli, en þá sagði hann, með leyfi forseta, um samhljóða frv. um að veita skattafslátt: „Ég hef löngum verið þeirrar skoðunar“, sagði hv. þm. Halldór Blöndal, „að ríkissjóður eigi ekki að hafa tekjur af því þegar menn leita sér lækninga, ég get af þeim sökum tekið fullkomlega undir þau sjónarmið sem lögð eru til grundvallar í því frv. sem hér liggur fyrir til 2. umr.“ Svona geta menn breytt um afstöðu þegar reynir á að standa við orð sín. Nú skrifar hv. þm. Halldór Blöndal undir það álit að vísa málinu til ríkisstj. Þá ætla ég að víkja aftur að þætti hv. þm. Svavars Gestssonar í sirkussýningunni sem þá fór fram á Alþingi. Eins og áður er getið var frv. um skattafslátt, sem flutt var á árinu 1982, ekki síst flutt vegna orða þáv. heilbr.- og trmrh. um að hann teldi skattaafslátt fyllilega koma til greina eins og þátttöku almannatrygginga. Svo bregður þó við að þegar frv. um skattaafslátt kemur úr heilbr.- og trn. með samhljóða áliti og fer í atkvgr. þann 2. mars 1983 fer fram nafnakall um frv. og hv. þáv. heilbr.- og trmrh. Svavar Gestsson lýsir þá yfir eftirfarandi við nafnakall, með leyfi forseta: „Ég tel algjörlega óeðlilegt að setja ákvæði af þessu tagi inn í lög um tekju- og eignarskatt og miklu nær sé að koma til móts við þá, sem þurfa að leita tannlækninga, með öðrum hætti, þ. e. í gegnum almannatryggingakerfið. Spurningin í þessu efni hefur jafnan snúist um það, hvort Alþingi væri reiðubúið að stofna til þeirra útgjalda sem ákvæði af þessum toga hefðu í för með sér. Samkv. því nál. sem fyrir liggur frá heilbr.- og trn. hv. deildar, þá virðist hv. deild reiðubúin til slíks og með tilliti til þess held ég og hef ég talið að það væri eðlilegra að nota fjármunina öðruvísi. Af þeim ástæðum var þetta mál tekið fyrir í ríkisstj. í morgun. Þar var ákveðið að heimila mér að breyta reglugerð um greiðslu sjúkrasamlaga í tannlækniskostnaði á þann veg að endurgreiða hinum tryggðu 20% kostnað við tannlæknaþjónustu, sem er þá viðbót við það sem almannatryggingar þegar greiða í þessu efni. Af þessari ástæðu og fleirum, herra forseti, segi ég nei við frv.“, sagði hæstv. þáv. félmrh. sem nú segir það algerlega óeðlilegt að setja ákvæði af þessu tagi í lög um tekjuskatt og eignarskatt. Sami maðurinn sem hér talaði hafði einmitt ráðlagt mér á sínum tíma, þegar ég lagði fram frv. um aukna hlutdeild almannatrygginga í tannlæknakostnaði, að fara þessa leið. Nú var hún, nokkrum mánuðum síðar, orðin algerlega óeðlileg. Hv. þm. Svavar Gestsson og þáv. heilbr.- og trmrh. vildi sem sagt ekki fara þessa leið þegar frv. kom hér fram í þá átt og að því kom að greiða atkv. um hana. Þar sem þessi yfirlýsing ráðh. lá fyrir sáu sumir þm. ástæðu til að breyta afstöðu sinni við atkvgr. og einn nm., sem skrifað hafði undir nál. sem mælti með samþykkt frv. um skattafslátt, greiddi atkv. gegn frv., en það var hv. núv. heilbr.- og trmrh. Matthías Bjarnason. Tveir núv. ráðh. lögðu þessari leið þó lið og sögðu já við því að veita skattafslátt vegna tannviðgerða. Það voru hæstv. núv. fjmrh. Albert Guðmundsson og hæstv. iðnrh. Sverrir Hermannsson. Treysti ég því að þessir mætu menn ætli nú ekki á þessari stundu að fara að breyta um skoðun og hoppa upp í sirkushringekjuna og breyta um afstöðu frá því sem þeir höfðu á árinu 1982, eins og hv. þm. Halldór Blöndal ætlaði greinilega að gera. Hæstv. fjmrh. getur miklu ráðið um þessi mál, að koma þannig til móts við þá sem hafa veruleg útgjöld vegna tannviðgerða. Af því að ég sé hann hér í hliðarherbergi vil ég beina þeirri spurningu til hans, af því að hann er maður sem ég vona að standi við orð sín og það sem hann hefur sagt, hvort hann hafi nokkuð breytt um afstöðu frá því á síðasta þingi, en þá var hann tilbúinn til þess að standa að frv. um að veita fólki skattaafslátt vegna mikilla útgjalda vegna tannlækninga. Nú ræður hæstv. ráðh. ansi miklu um þessi mál og hans orð í þessu máli mundu vega þungt ef hann kæmi hér í ræðustól og mundi lýsa því yfir að hann væri sömu skoðunar og á síðasta þingi og mælti með því að þetta frv. yrði nú samþykkt og mundi greiða því atkvæði sitt. Ég treysti því að þessari umr. ljúki ekki án þess að hæstv. fjmrh. komi hér í ræðustól og lýsi afstöðu sinni til þessa máls. Þegar hæstv. þáv. heilbrmrh. hafði greint frá því að hann hefði skipt um skoðun frá þinginu áður og hann ætlaði að auka þátttöku almannatrygginga með því að breyta reglugerð drógu margir þm. í efa að ráðh. þáv., Svavar Gestsson, hefði lagastoð fyrir því að breyta með reglugerð þátttöku almannatrygginga í tannlækningum. Til þess skorti lagaheimild. Sama dag og till. um skattaafsláttinn var felld lagði ég því fram ásamt nokkrum öðrum þm. á nýjan leik frv. frá síðasta þingi um aukna þátttöku almannatrygginga í tannlækningum. Það frv. var síðan samþ. í Nd. eftir mikið þref um kostnað og hvort ríkissjóður hefði fjármagn til verkefnisins. En frv. varð ekki útrætt í Ed. Fyrrv. heilbrmrh. hélt sínu striki og gaf út reglugerð sem aldrei kom til framkvæmda því hæstv. núv. heilbrmrh. felldi hana úr gildi, þegar hann settist í stól heilbrmrh. skömmu síðar, á þeirri forsendu að ekki væri til fjármagn til að standa undir kostnaði sem af reglugerðinni leiddi. Ég taldi því allar forsendur fyrir því á þessu þingi, sem nú situr, að endurflytja frv. um skattafslátt, m. a. vegna þess að afstaða margra þm., sem greiddu atkv. gegn frv. um skattafslátt á síðasta þingi, byggðist á því að auka ætti hlutdeild almannatrygginga í tannlækningakostnaði sem ekki hefur af orðið. Ef ekki hefur verið grundvöllur fyrir því að láta reglugerðina taka gildi s. l. sumar, sem kvað á um aukinn þátt almannatrygginga í tannlæknakostnaði, er ljóst að ekki er frekar grundvöllur fyrir því nú, ekki síst í ljósi þess að ríkisstj. er með sínum fjármálaráðstöfunum nú að draga verulega úr þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði t. d. unglinga. Það er að þessu leyti til sem mér finnst þáttur hv. þm. Svavars Gestssonar og Guðmundar Einarssonar allsérstæður í þessu máli. Þeir vita mætavel, þessir hv. þm., að frv. sem þeir leggja fram núna, nokkrum dögum áður en þingi er slitið, um að auka þátt almannatrygginganna um 20%, nær ekki fram að ganga og þeir viðurkenna það meira að segja í nál. sínu og taka það reyndar fram. Þeir segja, með leyfi forseta: „Með tilliti til þess að meiri hl. Alþingis hefur nú ákveðið að lækka hlutfall ríkisins í tannviðgerðum barna og unglinga sýnist örvænt um að almenn þátttaka í tannviðgerðum eigi stuðning á Alþingi.“ Þeir segjast fyrst og fremst vera að sýna sinn pólitíska vilja. Ég hefði nú talið eðlilegra, hv. þm. Svavar Gestsson, að þú hefðir sýnt þinn pólitíska vilja til þess að eitthvað yrði nú gert í þessu máli með því að styðja frv. sem lá fyrir um skattafslátt vegna mikilla útgjalda vegna tannlækninga. Það hefði verið miklu raunhæfara mat í stöðunni eins og hún er núna.

Finnst þér líklegra að þetta verði samþ.?

Ég gef nú ekki upp alla von enn þá. Það voru margir þm. á síðasta þingi og þm. sem sitja nú í ráðherrastólum sem greiddu þessari leið atkv. á síðasta þingi og ég geri mér enn vonir meðan ekki hefur farið fram atkvgr., ef þessir menn skipta ekki um skoðun eins og hv. 3. þm. Reykv. gerir hvað eftir annað í þessu máli. Og ég hefði nú haldið það, hv. þm. Svavar Gestsson, að það hefði verið miklu raunhæfara og eðlilegra að hv. þm. hefði stutt þetta nál. sem liggur fyrir um að samþykkja þetta frv. Hv. þm. Guðmundur Einarsson hefur lýst því yfir í ræðustól, sem er ábyggilega alveg satt og rétt hjá honum, að það geti kostað 70 þús. kr. t. d. tannréttingar unglinga sem verið er að draga úr núna að almannatryggingar greiði. Það munaði miklu fyrir fjölskyldur ef þær mundu t. d. fá einhvern skattafslátt vegna svo mikilla útgjalda. Þess vegna lýsi ég furðu minni á afstöðu hv. þm. Svavars Gestssonar og Guðmundar Einarssonar. Þeir segja að vísu að þeir ætli að taka þátt f atkvgr. Þó nú væri að þeir tækju þátt f atkvgr. Ég veit ekki hvað það þýðir. Hvað þýðir það hv. þm.? Ég tel líka að það hafi verið nokkuð ljóst að þetta frv. um skattafslátt, sem var hér til afgreiðslu á síðasta þingi og var mælt með úr n., hefði getað orðið að lögum þá. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir vann ötullega að því að það mál kæmi aftur inn í þingið og þar var mælt með því af öllum nm. að frv. mundi ná fram að ganga. Ef hv. ráðh. hefði ekki komið með sínar yfirlýsingar um breytingu á reglugerð er ég sannfærð um að frv. hefði orðið að lögum á síðasta þingi. Þeim mun meiri ástæða væri nú fyrir hv. þm. Svavar Gestsson að styðja þetta frv. Ég teldi því að hann væri maður að meiri ef hann stæði með þessu frv. í stað þess að vera að flytja núna frv. sem hann veit að nær ekki fram að ganga og ég vil leyfa mér að líta svo á að sé eingöngu flutt til að sýnast. Ég vænti þess, herra forseti, að þm. hafi dug í sér til að fella till. meiri hl. um að vísa málinu til ríkisstj., eins og meiri hl. hefur hér lagt til. Ég vil í lokin, herra forseti, fá að vitna til orða hv. þm. Péturs Sigurðssonar, ef sjálfstæðismenn treysta ekki orðum mínum um að rétt og eðlilegt sé að fara þá leið sem hér er lögð til. Á næstsíðasta Alþingi, þegar þetta mál var til umræðu, sagði hv. þm. Pétur Sigurðsson eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ég vil nota tækifærið til að lýsa í örfáum orðum ánægju minni með að þetta frv.“, það var um almannatryggingar, „skuti vera komið hér fram og því skuli vera vel tekið af hæstv. heilbrmrh. En ég vil þó sérstaklega fagna því að hann skuli hafa lýst því hér yfir eða skýrt frá því að mál, sem ég hef nokkrum sinnum á liðnum árum borið fram við aðila, m. a. einu sinni í sambandi við lausn kjaradeilu, um skattafslátt vegna tannviðgerða, skuli nú vera komið á þann rekspöl að það sé í alvarlegri athugun hjá heilbrmrn. hvort hægt sé að fara þessa leið. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar - hef reyndar í samræmi við þá skoðun mína flutt þáltill. í Sþ. að skattaafsláttarleið sé fær og geti orðið til bóta og til úrlausnar á ýmsum vandamálum sé hún farin. Í sambandi við tannviðgerðir mundi þetta að sjálfsögðu hafa tvöfalda þýðingu: Annars vegar að lækka kostnað þeirra sem í hlut eiga, og mætti þá gjarnan miða þennan afslátt við eitthvert ákveðið tekjumark, hins vegar væri þetta trygging fyrir opinbera aðila að rétt væri talið fram, sem ég er í sjálfu sér ekki að tortryggja, heldur mundi það veita þeim visst öryggi sem hafa verið bornir sökum um að ástæða væri til slíkrar tortryggni“, sagði hv. þm. Pétur Sigurðsson þar sem hann mælti með þessari leið um skattafsláttinn. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. frekar. Ég tel, herra forseti, að það sé ekki síst ástæða til þess að samþykkja þá leið nú sem hér er lögð til þegar fyrir liggur að ríkisstj. hefur dregið töluvert úr þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði unglinga. Ég tel að með því sé reynt að létta, þó í litlum mæli sé, af fólki sem hefur þungar fjárhagslegar byrðar vegna mikilla útgjalda vegna tannlækninga, og þó ég styðji vissulega þá leið að auka þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði, eins og ég hef sýnt með því að leggja a. m. k. tvívegis fram frv. þar að lútandi, tel ég vera raunhæft mat í stöðunni að leggja þessa leið til núna og að þetta sé það skref sem við eigum að stiga núna í þessu efni. Fari svo að það verði samþykkt lög um að auka þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði er auðvitað alltaf hægt að afnema þessi lög, þau gætu þá aðeins staðið tímabundið. Ég vil líka benda á að í 66. gr., þar sem lagt er til að þetta bætist við, er bæði um að ræða að það er farin sú leið að veita fólki skattaafslátt ef gjaldþol skerðist verulega og þetta fólk fær líka greiðslu gegnum almannatryggingar. Auðvitað er því hægt að fara báðar þessar leiðir. En ég ítreka það, herra forseti, að ég tel þetta raunhæft mat í þessari stöðu og vil í lokin ítreka aftur þá spurningu mína til hæstv. fjmrh. hvort hann hafi nokkuð breytt um skoðun í þessu efni og hvort ég megi ekki vænta stuðnings hans í því að þetta mál nái fram að ganga.



Herra forseti. Saga þessa máls er vissulega, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur rakið, orðin öll hin skemmtilegasta. Eiginlega sakna ég einskis annars en að endirinn verði sá að hér stigi í pontu hæstv. heilbr.- og trmrh. og bendi flm. á að eðlilegast væri að hér kæmi fram breyting á almannatryggingalögum. Þá væri málið komið í skemmtilegan hring. Ég hlýt að minnsta kosti að hreinsa mannorð mitt í þessu máli þar sem ég var formaður heilbr.- og trn. s. l. kjörtímabil og er reyndar meðflm. að frv. sem hér er til umr. Sannleikurinn er sá, að afgreiðsla hv. fjh.- og viðskn. á þessu máli er hreinustu endemi. Það er ekki hægt að segja neitt annað um hana. Það liggur fyrir að þetta löggjafarþing hefur einkennst af flutningi fjármagns frá launþegum landsins og yfir til þeirra sem meira höfðu fyrir, fjármagnseigenda og eignamanna. Samtímis hefur verið dregið úr þátttöku í kostnaði tannlækninga, skattar hafa verið hækkaðir og þess vegna getur ekki talist óeðlilegt að þessi undanþága verði gefin til viðbótar þeim öðrum sex sem finna má í skattalögunum til frádráttar skatts vegna mikils kostnaðar við tannviðgerðir. Það spillti vissulega nokkuð fyrir málinu í fyrra, þegar borið var fram sams konar frv., að því var vísað til heilbr.- og trn. þar sem það átti í raun og veru ekki heima. Það tafði mjög afgreiðslu málsins í þingnefndum. En það má vel vera rétt hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að það hefði verið farsælt að vísa því þangað nú ef dæma má af þeirri afgreiðslu sem hér hefur orðið. Það er fráleitt að hugsa sér að núv. ríkisstj. afgreiði frv. sem felur í sér auknar greiðslur almannatrygginga eftir að hún hefur marglýst yfir að úr þeim skuli verulega dregið. Það er því tómt mál að tala um slíkt frv. hér á þessu þingi. Það er hins vegar ekkert á móti því að afgreiða það frv. sem hér liggur fyrir vegna þess að í núverandi skattalögum, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson gerði grein fyrir, eru nú þegar ekki óáþekkar undanþágur frá skattgreiðslum. Þau undur og stórmerki hafa gerst hér í þinginu í vetur, ekki einu sinni, heldur tvisvar, að þm. hafa tekið rökum: í fyrra skiptið hv. þm. Stefán Benediktsson sem lét sér segjast við umræðu og raunar málflutning hv. 10. landsk. þm., í hitt skiptið hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir við umr. í Ed. um frv. til lögræðislaga, en það náði aldrei fram að koma hér í þinginu vegna þess að málið var gert að lögum áður en það hafði fengið þinglega meðferð. Ég vil því skora á hv. þingheim og hv. dm. að taka nú rökum og vera menn til þess að samþykkja þetta frv. hér og nú. Það er satt að segja til skammar hverja afgreiðslu það hefur hlotið aftur og aftur og er satt að segja ekki bjóðandi upp á að þetta mál detti einu sinni enn og verði vísað til ríkisstj. eftir þá hraksmánarlegu meðferð sem það hefur hlotið. Það liggur fyrir vilji núv. hæstv. heilbr.- og trmrh. um auknar greiðslur landsmanna vegna tannlæknakostnaðar, því það var hann sem afnam reglugerð fyrrv. hæstv. heilbr.- og trmrh. um auknar greiðslur almannatrygginga vegna tannlæknakostnaðar, svo það þarf varla að spyrja um álit hans, nema það hafi enn einu sinni breyst milli þinga. Það færi betur, en ég hef ekki mikla trú á að svo sé. Ég vil í stuttu máli eindregið skora á menn að skipta nú um skoðun og afgreiða þetta mál. Hér er vissulega um töluverða réttarbót fyrir hóp landsmanna að ræða. Það væri þá eitt af örfáum frv., sem afgreidd væru á þessu þingi, sem væru til bóta fyrir fólkið í landinu. Langflest þeirra frv., sem hér hafa orðið að lögum, hafa verið til skaða fyrir það.



Herra forseti. Ég beindi ítrekað spurningu til hæstv. fjmrh. og ég trúi því ekki að hæstv. fjmrh. ætli að láta þessari umr. ljúka án þess að svara þeirri spurningu sem ég hef hér beint til hans, sem ég veit að ég þarf ekki að ítreka. Ég skora á hæstv. fjmrh. að koma hér upp og segja afstöðu sína í þessu máli. Ég vænti stuðnings hans í þessu máli eins og ég hafði á síðasta þingi og ég beini því eindregið til hans að hann komi hér upp og lofi okkur að heyra núna álit sitt á þessu máli, hvort hann muni styðja framgang þess hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Mín afstaða kom fram í atkvæðagreiðslu þegar þetta mál kom síðast hér á dagskrá og mín afstaða mun koma fram í atkvæðagreiðslu hér nú þegar málið verður tekið fyrir.



Herra forseti. Það er brennandi mál á Íslandi í dag að finna lausn á þessum tannlæknakostnaðarmálum. Hins vegar tel ég, með tilvísun til þess sem ég sagði hér fyrr í kvöld um frammistöðu ríkisstj. í ýmsum málum sem varða félagslegar úrbætur í þessu landi, að henni sé ekki beinlínis treystandi til þess að fjalla um þau mál svo að vel sé. Ég tel að sú aðferð sem gerð er till. um í þessu frv. sé kannske ekki heldur sú rétta, eins og kemur fram í öðrum gögnum. Ég mun ekki greiða atkv.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 812 um frv. til l. um frestun byggingarframkvæmda við Seðlabanka Íslands og bann við fjölgun útibúa ríkisbankanna. Þetta er álit meiri hl. fjh.- og viðskn. N. hefur athugað málið á fundum sínum og varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til að málinu verði vísað til ríkisstj. Undir þetta skrifa Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Halldór Blöndal og Þorsteinn Pálsson.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 814 um þetta frv. Það nál. er frá minni hl. fjh.- og viðskn. og hljóðar svo: „ N. hefur athugað frv. og leggur minni hl. til að það verði samþ. Guðrún Agnarsdóttir tók þátt í umfjöllun málsins í n. og er samþykk þessari afstöðu.“ Undir þetta rita Guðmundur Einarsson, Kjartan Jóhannsson og Svavar Gestsson. Við þetta vil ég einungis bæta því að ríkisstj. hefur gert almenningi að herða sultarólina. Hún hefur gert almenningi að taka skerðingu á lífskjörum. Hún hefur gert almenningi að þola skattahækkanir. En á sama tíma hefur fólk haft fyrir augunum hvernig t. d. þessi stórbygging hefur risið algerlega að óþörfu. Þetta frv. er vitaskuld flutt í þeim anda að hér verði tekið af skarið og framkvæmdirnar verði stöðvaðar. Það verður að teljast hámark niðurlægingarinnar að meiri hl. n. skuli leggja til að málinu sé vísað til ríkisstj. vegna þess að það er augljóst að ef ríkisstj. hefði tekið á þessu máli hefði það ekki þurft að koma til kasta Alþingis. Þá hefði ríkisstj. vitaskuld stöðvað framkvæmdirnar. Frv. er flutt vegna þess að ríkisstj. hefur ekki gert það. Frv. er flutt vegna þess að ríkisstj. hefur ekki treyst sér til þess að taka þessa ákvörðun og þá er einmitt rétt að þingið geri það. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en eins og ég sagði í upphafi: Minni hl. n., Guðmundur Einarsson, sá sem hér stendur og Svavar Gestsson, leggur til að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Hún er með endemum, vesalmennskan í þeim meiri hl. sem ræður nú ríkjum á Alþingi. Eftir alla þá mánuði sem hæstv. ráðh. og talsmenn stjórnarliðsins á Alþingi hafa hvatt launafólk, það fólk í landinu sem minnst hefur úr að spila og getur nánast á engum þáttum sparað, til að herða sultaról og spara því að þjóðfélagið hefði hvorki efni á að borga því hærri laun né koma til móts við það á neinum sviðum mæla þeir með aukinni fjárfestingu, ég tala nú ekki um óarðbærri fjárfestingu. Ég held að það sé rétt að rifja upp í tengslum við þetta mál, hvort sem það verður nú í stuttu eða löngu máli, það verður að koma í ljós, hvernig þetta bar að. Tiltölulega snemma á þessu þingi flutti hv. þm. Guðrún Helgadóttir þáltill. sem var efnislega í svipuðum dúr og það frv. sem hér nú liggur fyrir. Við umr. um það mál kvartaði hæstv. viðskrh. um að þarna dygði ekki þáltill., þarna yrði Alþingi að taka af skarið og til þess að það gæti gerst þyrfti að koma frv. Þetta frv. var flutt tiltölulega fljótt í kjölfar þáltill. og við umr. um þetta mál upplýsti hæstv. viðskrh. það álit sitt að hann teldi að hér væri komið fram alveg ótvírætt og skýrt frv. um það með hvaða hætti væri hægt að taka á þessu máli. Þannig má segja að hæstv. viðskrh. hafi nánast pantað frv. af þessu tagi til þess að hægt væri að taka á málinu með ótvíræðum vilja Alþingis í lagaformi en ekki í þáltill. formi. Auk þess er rétt að minna á að einn af hv. stjórnarþm. hefur nýlega flutt þáltill. sem líka snýr að þessu máli. Ekki finnast mér líkur á, eins og mál standa nú og horfa, að sú till. fái neina afgreiðslu, enda trúlegast að leyfi fyrir flutningi þeirrar till. hafi fengist í ljósi þess að málið yrði aldrei afgreitt. Ég held að ekki þurfi að rifja upp fyrir hv. þm. ummæli bæði hæstv. ráðh. og hv. stjórnarliða allra hér á Alþingi þess efnis að nú sé málum þannig komið í íslensku efnahagslífi að þjóðin verði að spara við sig, nú séu þeir tímar að ekki sé um að tala launahækkanir, nú verði að beita niðurskurðaraðferðinni til að stöðva hinar ýmsu framkvæmdir á vegum ríkisins. Annað sé ekki sæmandi þegar slíkt ástand sé ríkjandi í efnahagslífi þjóðarinnar. En á sama tíma og þessu tali er fram haldið treysta hv. stjórnarliðar sér ekki til þess í einu eða neinu formi að draga úr, ég tala nú ekki um að stöðva, byggingarframkvæmdir eins og hér um ræðir við Seðlabankahúsið sem eru auðvitað hneisa í því árferði sem við búum nú við, Íslendingar. Það er hreint hneyksli að byggingarframkvæmdir á borð við þær sem um er að ræða séu látnar halda áfram óhindrað á sama tíma og skorið er við nögl í ýmsum byggingaframkvæmdum á vegum hins opinbera, bæði að því er varðar heilbrigðisþáttinn, samgönguþáttinn og menntunarþáttinn svo eitthvað sé nefnt. Þetta er enn ein sönnun þess að hæstv. ríkisstj. vill ekki snúa sér að þeim aðilum í þjóðfélaginu um sparnað sem í raun og veru ætti að byrja á. Mér finnst það alveg með eindæmum og nánast algert hneyksli ef þeir hv. þm. stjórnarliðsins hér á Alþingi sem teljast til dreifbýliskjördæmanna, sem niðurskurðurinn og samdrátturinn bitnar fyrst og fremst á, láta hafa sig í það að greiða atkv. með nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um það að vísa þessu máli til ríkisstj., sem þýðir að það verður ekkert gert. Ríkisstj. þorir ekki að taka á þessu máli. Það er löngu augljóst. Hæstv. ráðh. eru með einum eða öðrum hætti þannig settir í þeirri peningalegu klípu sem ríkissjóður er í að á engan hátt virðist mega stugga við seðlabankavaldinu í landinu né - öðru bankavaldi, enda er nú svo komið og hefur raunar verið um nokkurt skeið að það er nánast Seðlabankinn sem heldur ríkisstj. fljótandi. Kannske er það ástæðan fyrir því að hæstv. ráðh. virðast hafa bannað stjórnarliðum að taka jákvæða afstöðu til þessa máls, svo sjálfsagt sem það þó er miðað við allar kringumstæður í landinu. Við umr. um þetta mál fyrr í vetur var ég búinn að gera grein fyrir því að ég teldi eðlilegt að í kjölfar lagasetningar um stöðvun á byggingarframkvæmdum við Seðlabankahúsið kæmi ákvörðun Alþingis um með hvaða hætti ætti að verja þeim fjármunum sem þarna spöruðust. Ætli það hefði ekki verið nægir til þess að taka við því fjármagni? Ætli hæstv. félmrh. hefði ekki þegið að fá eitthvað af því í húsnæðismálin? Ætli hæstv. samgrh. hefði ekki getað þegið það varðandi langtímaáætlun í vegamálum svo að hann þyrfti ekki að beita niðurskurði þar, en fengi sinn hlut til þess að geta staðið við gefin fyrirheit og samþykkta yfirlýsingu Alþingis um fjármögnun til vegaframkvæmda? Svona mætti halda áfram. Ætli hæstv. heilbr.- og trmrh. hefði ekki getað þegið nokkrar milljónir af þessu til að losna við að skera niður og skerða félagslega þjónustu í heilbrigðiskerfinu, eins og þessi ríkisstj. hefur gert? Í alla þessa þætti hefði mátt láta fjármagn, hefðu menn kjark í sér til að taka af skarið og stöðva framkvæmdir Seðlabankans með eðlilegum hætti. En sá kjarkur virðist ekki vera fyrir hendi. Kemur mér það undarlega fyrir sjónir þegar ég virði fyrir mér þá einstaklinga sem sitja í ráðherrastólum nú. Það hefði mátt segja mér það tvisvar að hæstv. núv. iðnrh. hefði ekki kjark til að taka á þessu máli þrátt fyrir að Seðlabankinn ætti í hlut. En hans kjarkur hefur greinilega dvínað frá því sem hann var stjórnarandstæðingur. Hæstv. heilbr.- og trmrh. sat hér fyrir örskammri stundu en er nú farinn. Ég hefði látið segja mér það tvisvar að hann hefði ekki kjark til þess að skerða hár á höfði seðlabankavaldsins í landinu á sama tíma og hann sker niður miskunnarlaust félagslega þjónustu í heilbrigðiskerfinu til almennings. Hæstv. fjmrh. hefur einnig verið talinn kjarkmaður. Auðvitað er ekki útséð um það enn og um það skal ekkert fullyrt hvort þessir hæstv. ráðh. greiða atkv. með till. um að vísa frv. til þeirra sjálfra, en hugur minn segir mér þó að sú afgreiðsla sem meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til sé í fullu samráði við hæstv. ráðh. Þar með hefur, að mínu viti, minnkað mjög kjarkur hæstv. fjmrh. til þess að takast á við þetta vald. Svona væri hægt að halda áfram upp að telja þó að ég hafi byrjað á þeim sem ég taldi þó kjarkmesta. Þegar þeir eru frá horfnir er lítil ástæða til að halda áfram niður á við því ekki tel ég að kjarkurinn sé meiri hjá hæstv. ráðh. sem eftir eru, nema hlutföll öll hafi þá snúist við. En þetta lýsir einmitt vesalmennskunni, vægast sagt, hjá hæstv. ráðh., hjá hv. stjórnarliðum hér á Alþingi. Ætli þeir að telja almenningi í landinu trú um að hjá því verði ekki komist að skerða enn frekar launakjör hjá hinum almenna launamanni vegna erfiðrar stöðu þjóðarbúsins á sama tíma og slíkt hneyksli eins og Seðlabankabyggingin blasir við við þær kringumstæður sem eru í landinu, þá trúir enginn launamaður slíku tali. Það er fullt af stórbyggingum í landinu sem ætti að byrja á að stöðva og taka þá peninga beinlínis með illu ef ekki góðu og ráðstafa þeim til þeirra þátta í uppbyggingunni og hinni félagslegu þjónustu sem á engan hátt er verjandi að skerða. En það er ekki að sjá að hæstv. ráðh. eða stjórnarliðar hér á Alþingi hafi uppburði í sér til að hafa skoðun í þá átt. Ég ítreka að gengisfall hefur mikið orðið í mínum augum á hæstv. ráðh. Hæstv. ríkisstj. hefur margoft státað af því að halda gengi ísl. krónunnar sem stöðugustu, en á þessu sviði hefur gengisfellingin verið mikil. Kjarkleysi hæstv. ráðh. í þessu máli og hv. stjórnarliða hér á Alþingi sýnir svo ekki verður um villst að þeim er ekki treystandi eða trúandi til þess að taka á málum þegar í hlut eiga þeir aðilar í þjóðfélaginu sem peningunum ráða. Þá lyppast þessir hæstv. ráðh. og hv. þm. niður og leggja blessun sína yfir nánast hvaða hneyksli í þessum málum sem er. Það er augljóst, þó að atkvgr. hafi ekki farið fram um þetta mál, að hverju stefnir. Úr einhverri átt hefur komið fyrirskipun til þeirra sem hér ráða ferðinni um að stíga ekki þetta skref. Hversu líklega sem hæstv. viðskrh. lét og talaði þegar þetta mál var til umr., svo og þáltill. sem ég vitnaði til hér fyrr, er greinilegt að það er enginn kjarkur, spurning hvort nokkur vilji er, hjá þessum aðilum til að koma til móts við það sjónarmið hjá almenningi að það eigi að byrja á að spara og draga saman þar sem það er hvað líklegast ef ekki fullyrt að mestum árangri sé að ná til þess að hægt sé með einhverjum hætti að hafa stjórn á fjárfestingarmálunum í landinu. En þetta kjarkleysi hæstv. ráðh. og stjórnarliða hér á Alþingi á ekki bara við Seðlabankann. Nýlega var verið að opna á vegum Landsbankans útibú, enn eitt. Tugum milljóna er á hverju einasta ári varið í uppbyggingu og stofnsetningu nýrra bankaútibúa, sem eru nánast hallir, án þess að hæstv. ráðh. ríkisstj., stjórnvöld í landinu, telji nokkra ástæðu til að grípa í tauma eða halda aftur af þessu peningavaldi í landinu sem er að reisa hér hallir fyrir starfsemina. Það væri fróðlegt að spyrja hæstv. viðskrh., hefði hann verið hér, eða þann hæstv. ráðh. sem gegnir starfi í hans stað hvað líði svari bankavaldsins við bréfi hæstv. ráðh. sem hann boðaði við 1. umr. um þetta mál í haust að hann mundi skrifa, hvað liði svari bankavaldsins við þeirri góðfúslegu beiðni, eins og ég held að hæstv. ráðh. hafi orðið það, að menn gáðu að sér, drægju saman seglin, ykju ekki útþensluna, stæðu á bremsunni. Ég hygg að það sé hæstv. iðnrh. sem gegnir fyrir hæstv. bankamálaráðh. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. iðnrh. hvort hann hafi í höndum svar bankanna við tilteknu bréfi frá hæstv. viðskrh., sem hann boðaði í umr. fyrr í vetur, og vil gjarnan fá að heyra upp lesið, sé það til, svar bankanna við beiðni ráðh. Sé það ekki fyrir hendi sýnir það enn frekar vesaldóm og sýndarmennsku hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Það er nánast móðgun við allt launafólk í þessu landi, móðgun frá hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðum hér á Alþingi, að taka sér þau orð í munn að þessir aðilar herði sultarólina og spari á sama tíma og hæstv. ríkisstj. stendur fyrir eyðslu eins og hér um ræðir í sambandi við byggingu Seðlabankahússins - ég tala nú ekki um, sé það rétt sem hæstv. forsrh. sagði einhvern tíma í umr. í vetur, ef byggingin er með þeim hætti að hún er öll á floti. Hæstv. forsrh. upplýsti að það væri á engan hátt hægt að hætta við þessa byggingu fyrr en upp væri komin vegna þess að hún væri öll á floti og nánast spurning um það hvenær hún þá flyti burt. Til þess að koma í veg fyrir það virtist engu líkara, í máli hæstv. forsrh., en að það yrði að klára hana svo hún þyngdist, þá væru minni líkur á því að hún flyti burt. Þetta sagði hæstv. ráðh. Ég fullyrði, þó að ýmislegt hafi verið sagt um stjórnmálamenn á undangengnum árum að afstaða í líkingu við þá afstöðu sem hér er lögð til af meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur aldrei verið tekin, jafnlítilmótleg afstaða, vesaldómur í sinni nöktustu mynd, vesaldómur sem er með þeim hætti að a. m. k. almenningur í landinu hlýtur að muna þeim þessa afgreiðslu sem að henni kunna að standa verði hún með þeim hætti sem meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að verði. Kjarklausir menn eru berir að því að sitja í ráðherrastólum hér á Alþingi - kjarklausir í þeirri merkingu að þeir hafa ekki kjark til þess að snúa sér fyrst og fremst að því verkefni að stíga á bremsu og draga úr fjármagnsaustri til framkvæmda sem fyrst af öllum ættu að bíða miðað við það efnahagsástand sem þjóðin býr við. Slíkt er kjarkleysi núv. hæstv. ráðh. og þeirra hv. stjórnarþingmanna sem láta sér detta í hug að styðja meirihlutaálit fjh.- og viðskn. í þessu máli. Brennimerktir verða þeir sem standa að því að afgreiða mál af þessum toga með þeim hætti sem hér er lagt til af meiri hl. fjh.- og viðskn. Þetta eru stór orð, en við þau skal staðið. Það er a. m. k. í. mínum huga siðlaust að ætlast til þess að almenningur í þessu landi herði sultaról og á kjör hans sé gengið, bæði launakjör, almenn kjör og lýðréttindi, sem hann hefur áunnið sér í landinu. Það er siðlaust að ganga á þau réttindi á sama tíma og stjórnvöld haga sér með þeim hætti í fjárfestingaræði og þau leyfa Seðlabankanum að haga sér í þessari byggingu.



Herra forseti. Eftir yfirlestur á Ólafslögum skömmu eftir að ég tók við embætti fjmrh. lét ég lagaprófessora kanna hvort fjmrh. hefði skv. Ólafslögum heimild til að stöðva Seðlabankabygginguna. Í þeim lögum segir að fjmrh. gæti, að fenginni umsögn hagsýslunnar, stöðvað ýmsar framkvæmdir á vegum ríkisins og stofnana ríkisins. En niðurstaðan varð sú að fjmrh. hefur ekki þessa heimild. Ég vil að þetta komi fram til að upplýsa hv. 3. þm. Vestf. um að fjmrh. reyndi að stöðva þessa byggingu, en það reyndist ekki á hans valdi. 
            



Herra forseti. Það hefur gerst í sambandi við afgreiðslu þessa frv. til l. um breyt. á lögum um jarðalög að það er fram komin brtt. frá formanni landbn. um að draga nokkuð úr því stimplafargani sem jarðanefndirnar áttu að hafa með að gera. Nú er því, sýnist mér, búið að fella það út að menn þurfi stimpla frá jarðanefndum til að byggja sæluhús eða skíðaskála. Auk þess mun hv. formaður landbn. væntanlega gefa hér yfirlýsingu um framhaldsmeðferð málsins. Ég vil þá láta koma fram af minni hálfu að ég tel að þar með hafi verið komið nokkuð til móts við þau sjónarmið sem sett voru fram í minni ræðu fyrr á þessum fundi.



Herra forseti. Til þess að greiða fyrir því að koma jarðalögunum áfram hefur um það orðið samkomulag að flytja hér brtt. Hún er of seint fram borin. Ég verð því að óska eftir að það verði leitað afbrigða þannig að hún geti komið hér til umr. og afgreiðslu. En þessi till. hljóðar þannig: „Við 3. gr. Síðari málsl. 4. mgr. orðist þannig: Ákvæði þessarar greinar taka einnig til veiðihúsa“. Út úr þessari grein eru þá tekin sæluhús og skíðaskálar. Eins og kom fram í máli mínu fyrr í kvöld var þetta frv. rætt töluvert mikið í landbn. En við nm. fengum það ekki fyrr en s. l. miðvikudagskvöld um tólfleytið. Okkur var ljóst að það yrði að taka málið upp strax í haust vegna þess að það hefði ekki farið til jarðanefndar eða til umsagnar hjá búnaðarsamböndum. Þar sem er komin nokkur reynsla á jarðalögin, sem voru frumsmíði fyrir nokkuð mörgum árum, þarf að breyta þeim á ýmsan hátt. Hæstv. landbrh. tók það fram í ræðu sinni hér í kvöld að hann mundi beita sér fyrir því að jarðalögin yrðu endurskoðuð á næsta hausti. Ég vona að þessi till. verði til þess að greiða fyrir því að málið nái fram að ganga.



Herra forseti. Eins og glögglega hefur komið fram hér í umr. hafa þm. haft ýmislegt við þetta frv. til l. að athuga og margir hefðu kosið að hér væri framkvæmd á þessu þingi gagnger endurskoðun á lögunum. Hins vegar er það yfirlýst af hálfu bæði hæstv. landbrh. núna og formanns landbn. í þessari hv. deild að það verði farið í ítarlega endurskoðun, jafnframt því sem hér hefur verið flutt brtt. sem var mælt fyrir rétt í þessu. Með hliðsjón af þessu tvennu mun ég ekki flytja þá ræðu sem ég hafði hugsað mér að flytja um þetta mál núna, heldur geyma mér það til betri tíma.