Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Jafnframt því, að starfað hefur verið að því, eins og kunnugt er, að auka fiskiskipaflota landsmanna, bæði með því að festa kaup á togurum og með því að kaupa til landsins og láta byggja í landinu vélbáta, yfirleitt stærri skip en áður höfðu verið hér almennt manna á meðal, hefur komið í ljós við það, að hinir stærri útvegsstaðir og raunar fleiri lenda í örðugleikum með þau hin smærri skip, sem þó hafði verið bjargazt við fram að þessu. Nú er það að vísu sjálfsagt rétt stefna að stækka yfirleitt vélbátaflotann og viðurkennt, að ég held af öllum þorra sjómanna, að fjöldamargir bátar, sem hér hafa verið notaðir, ekki sízt á vetrarvertíðinni, hafi verið minni en skyldi. Út af því, að ýmsir eigendur slíkra báta sjá nú fram á vandræði að halda hinum smærri bátum úti, þegar í útgerðarplássið safnast meiri skip, og líka af því, að ýmsir þessara smærri útvegsmanna vilja sjálfir fá aðstöðu til þess - og hafa jafnvel fengið hana - að breyta smærri skipum sínum í stærri skip, á þeim stöðum, þar sem stærri skip henta betur, hefur þetta mál verið mikið rætt í nýbyggingarráði, hvernig koma mætti því við, að þessi þróun, aukning og stækkun flotans, yrði til sem minnsts áfalls fyrir hina eldri vélskipaeigendur, sem eiga hina smærri báta, sem í flestum tilfellum eru í góðu standi, en þykja of smáir á vertíðinni og erfitt að keppa við að fá á þá skipshafnir, þegar betri skipsrúm bjóðast. Hins vegar höfum við orðið þess varir, að víða um landið er þörf fyrir þessa báta. Hafnarskilyrði eru á ýmsum stöðum þannig, að þar henta ekki stórir bátar, en jafnvel þeir bátar, sem eru taldir heldur of litlir á vertíðinni nú orðið, munu vera til stórra bóta á Ýmsum stöðum á landinu, þar sem ef til vill eru ekki til nema trillubátar eða þilbátar og þeir þá oft mjög slæmir. Við komumst því að þeirri niðurstöðu, að það væri þörf á fyrirgreiðslu í þessu efni af hálfu hins opinbera, því að margir þeirra manna, sem annars mundu vilja kaupa 20 eða 25 smálesta báta til að nota í staðinn fyrir trillubátana sína eða þilbátana á öðrum stöðum á landinu, eiga enn sem komið er erfitt með að kaupa þessa báta. Og þar sem stór átök hafa verið gerð af hálfu hins opinbera til þess að hjálpa mönnum til að eignast stærri skip, virðist sanngjarnt að veita einnig smærri útvegsmönnum og hinum fjarlægari stöðum hlutfallslega hjálp, að leitast við að bæta hag þeirra á þann hátt að gera þeim kleift að auka skipastól sinn á þennan hátt. Þess vegna er þessi till. fram komin. Annar þáttur í þessu er sá, að hingað hafa leitað ýmsir Færeyingar, sem hafa verið kaupendur að gömlum, íslenzkum bátum. Og þar sem svo hagar til að útvegsmaður af einhverjum ástæðum stendur uppi með bát sinn og getur ekki losnað við hann, þá er auðvitað eins gott og betra að selja slíka báta til Færeyja og nota þá andvirði þeirra til nýrrar uppbyggingar hér innanlands en að láta þessa báta liggja aðgerðalausa á höfninni. Nú vildi svo til, að maður, sem fyrr var kunnugur vélbátaútveginum, átti leið til Færeyja og tók að sér fyrir tilmæli nýbyggingarráðs að athuga, hvernig viðhorfið væri þar. Vitað var fyrir, að Færeyingar mundu vilja kaupa báta, enda höfðu þeir gert það áður, en tregða á greiðslum. Nú hefur þetta mál skipazt þannig eftir viðtali, sem skipherrann átti úti í Færeyjum við ráðamenn þar, að það er svo að sjá sem stjórn Færeyinga muni vera reiðubúin að veita ábyrgð fyrir vissum hluta kaupverðsins gagnvart hinum íslenzka aðila. En það yrði erfitt fyrir menn, sem dreifðir eru á ýmsum stöðum hér á landi, að notfæra sér slíka ábyrgð, og töldum við því rétt, að þessi hluti, fyrri greiðslan af hálfu hins opinbera, gengi gegnum ríkisstj., þó að salan færi fram á vegum einstaklinga. Ég skal svo ekki orðlengja þetta að sinni. Við leitumst við að rökstyðja þessa till. á þskj. 77 svo skýrt, að ekki sé um að villast, bæði tilgang okkar og eins þörfina á þessu, og svo enn fremur það, að möguleikar eru á því, jafnvel þótt selt væri út fyrir landsins strendur, að fá baktryggingu hjá hinu færeyska ríki eða lögþingi Færeyinga, svo að ég álít það ekki neyðarúrræði að selja einhverja af okkar gömlu bátum þannig, svo framarlega sem þessara báta er ekki þörf hér og menn hér hafa ekki áhuga á að kaupa þá. - Ég þykist vita, þar sem farið er fram á ríkisábyrgð í þessu efni, að þá eigi þessi till. heima hjá fjvn., og vildi ég mælast til þess, að henni yrði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. - Ég vænti þess, að þessi till., sem hér liggur fyrir til umr., um skömmtun áfengis, sem við hv. þm. A-Sk. berum hér fram, varði ekki talin ófyrirsynju fram komin. Ég tel, að ekki sé ástæða fyrir mig að láta langa framsögu fylgja þessu máli. Ég veit, að öllum hugsandi mönnum er mikið áhyggjuefni, hversu áfengisneyzla þjóðarinnar fer ört vaxandi nú á síðustu árum og hversu hún er orðin geigvænlega mikil. Árið 1940 er talið, að áfengisneyzlan hér á landi sé 11/2 lítri að meðaltali á hvern íbúa, en 1945 er talið, að áfengisneyzlan sé komin upp í meira en 5 lítra á hvert mannsbarn. Ég hygg, að hv. alþm. sé meira og minna kunnugt um afleiðingar þessa mikla drykkjuskapar og menn skilji, að enn meiri hætta blasir við, ef hann heldur áfram að örvast. Æska landsins er af völdum áfengis í mikilli hættu stödd, og þær fórnir, sem hin starfandi kynslóð færir Bakkusi, eru of miklar, svo miklar, að hver maður hlýtur að rísa upp til mótmæla og andstöðu. Það er ekkert vit í því kasta út milljónatugum fyrir vín á hverju ári. Hitt er þó verra, að í kjölfar ofdrykkjunnar flýtur óhjákvæmilega alls konar eymd og örbirgð. Við tölum um, að við viljum flýta sem mest alls konar atvinnuþróun, til þess að þjóðin geti búið við betri kjör á komandi tímum. Við stefnum að því að taka á okkur mikinn kostnað vegna aukinnar fræðslu, og við verðum að taka á okkur þungar byrðar til þess að auka alls konar heilsuvernd og almannatryggingar og hvers konar aðrar þjóðfélagslegar umbætur. En því megum við samt ekki gleyma, að ef þessar umbætur eiga að ná til allra borgara þjóðfélagsins og ef þær eiga að ná tilgangi sínum, þá verðum við jafnframt að stuðla að því a.ð fækka þeim vínbikurum, sem árlega er ýtt að hverjum manni. Okkur setur hljóða, þegar við heyrum um voveiflegt manntjón á sjó eða landi, og við viljum svo gjarnan auka öryggið, svo að slíkt megi sem sjaldnast fyrir koma. En eru ekki einlægt menn og konur að farast í ofdrykkjuflóðinu, sem gengur yfir landið? Og ber okkur þá ekki líka að reyna að skapa öryggi, til þess að minna verði af slíkri ógæfu en nú er? Það má telja vafalaust, að öruggasta vörnin gegn áfengisbölinu sé algert áfengisbann, bann, sem er stutt ófluglega. Af ýmsum ástæðum munu ekki vera fyrir hendi þau skilyrði, sem þurfa að vera til þess, að bannið nái tilgangi sínum. Ég ætla því, að skynsamlega undirbúin skömmtun áfengis sé kannske sú leið, sem við getum farið nú í þessu efni. Það er til gamalt máltæki, sem segir: Fyrr er fullt en flói út af. Ég geri ráð fyrir, að þeir menn, sem vilja hafa rétt til að neyta áfengis, hljóti að viðurkenna, að fyrr sé kostur vínneyzlu en að drukknir séu 26 litrar víns á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Það verður að ætla, að hófleg skömmtun, sem samvizkusamlega er fram fylgt, ætti stórkostlega að draga úr óhóflegri áfengisneyzlu. Við verðum líka að ætla, að skömmtunin hljóti mjög að stuðla að því, að tilgangi 13. gr. áfengisl. verði náð, þeim, að enginn innan 21 árs fái rétt til að kaupa áfengi. Við tillögumenn gerum ráð fyrir, að út séu gefnar áfengisbækur, sem allir 21 árs og eldri hafi rétt til að fá. Við gerum ráð fyrir, að enginn geti fengið afgreitt áfengi út á bók nema bókareigandi sjálfur, hann verði sjálfur að framvísa bók sinni og hverri bók fylgi mynd af eiganda, svo að áfengissalan geti sannprófað, að kaupandi hafi rétt til þeirrar bókar, sem hann vísar fram. Þar sem engin áfengissala er, mætti hugsa sér fyrirkomulagið á þann veg, að bókunum sé framvísað til hlutaðeigandi yfirvalds staðarins, sýslumanns eða hreppstjóra, og hann gefi vottorð um, að hlutaðeigandi maður hafi rétt til ákveðinna áfengiskaupa, og þetta vottorð yrði svo sent til þeirrar áfengisútsölu, sem hann skiptir við. Það verður að ætla, að það sé rétt fyrirkomulag, að því áfengismagni, sem hverjum manni er ætlað til ársins, sé skipt jafnt niður í mánaðarskammta og í hverri áfengisbók væri örk, sem skipt væri í reiti og á hverjum reit, sem prentaður væri fyrir hvern mánuð, stæði, hve mikið magn áfengis mætti fá út. á hann. Þessir reitir væru svo rifnir úr hlutaðeigandi áfengisbók og afhentir, þegar kaupin eiga sér stað. Á eftir væri svo hægt að sannprófa, hvort hlutaðeigandi áfengissala hefur löglega látið af hendi það áfengi, sem hún hefur fengið til sölu. Við gerum enn fremur ráð fyrir, að undir vissum kringumstæðum sé hægt að svipta mann rétti til áfengisbókar um lengri eða skemmri tíma, ef maðurinn hefur hagað sér ósæmilega undir áhrifum víns. Við gerum ráð fyrir, að þessi skömmtun verði hafin um næstu áramót. Við búumst við, að ef þessi till. fær samþ. Alþingis, sem við vonum, þá sé nægur tími til stefnu til þess að gera þann undirbúning, sem nauðsynlegur er, sem aðallega verður þá fólginn í því að semja reglugerð um þessa hluti og gefa út áfengisbækur. Ég sé ekki ástæðu til að láta þessari till. fylgja fleiri orð. Ég vænti þess, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og allshn.



Ég vil engan veginn gera lítið úr þeirri till., sem hér liggur fyrir, því að þetta er að ýmsu leyti vandamál og er í raun og veru búið að vera það nálega allan þann tíma. sem liðið hefur, síðan bannlögin gengu í gildi 1914–1915, því að segja má, að öll þau ár hafi áfengismálin verið ofarlega á baugi og sívaxandi vandamál. Það má segja, að það séu sérstaklega tvö atriði í þessu máli, sem séu erfið viðureignar. Annars vegar má segja, að vaxandi áfengisnotkun, þó að hún sé ekki eins mikil og margir vilja vera láta, er stórkostlegt fjárhagslegt atriði. Hún vinnur á móti fjársöfnun. Hins vegar er svo það, sem kannske er það alvarlegasta, að árlega verða fleiri og færri menn áfenginu að bráð. Menn verða sjúkir, hætta að vinna og verða í stuttu máli lélegir borgarar. Sérstaklega er þetta að verða áberandi hér í Reykjavík á síðari árum. Til þess liggja ýmsar ástæður og þá fyrst og fremst sú, að menn hafa nú á síðustu árum haft meiri fjárráð en nokkru sinni fyrr og hafa þar með haft möguleika til meiri áfengisneyzlu en nokkru sinni áður. Mér er fullljóst, að það er ekki hægt að láta þessi mál afskiptalaus. Að vísu hefur verið gerð nokkur tilraun til að bæta úr þessu böli með stofnun drykkjumannahælis. Það hefur farið hálfgert í handaskolum, en nú er verið að reyna að hefja þessa starfsemi á ný og von til, að hún komist bráðlega í betra horf. Það er nauðsyn þjóðfélagsins vegna að reyna að bæta úr þessu böli. Það er skylda að reyna að lækna þá sjúku menn, sem lífið hefur leikið á þennan hátt, og það er einnig af öðrum ástæðum kostnaðarsamt fyrir þjóðfélagið að hafa svo stóran hóp manna, sem hugsar ekki um annað en að svala áfengisþorsta sínum, en úr þessu böli verður ekki bætt nema á einn veg, að lækna þessa sjúku menn, því að það verður að gera sér ljóst, að flestir þessir menn eru sjúklingar. Þá er hitt atriðið, hin almenna áfengisnautn, sem stafar sumpart af sömu ástæðum og eins hinu, að menn hafa nú meiri peningaráð en áður og láta meira eftir sér bæði í þessu efni og öðrum. Allur þorri manna, sem neytir áfengis, gerir það, án þess að hægt sé að segja, að það sé til skaða að öðru leyti en því, að þeir brúka meiri fjármuni til þess en æskilegt væri. Það má vera, að þessi aðferð, sem hér er stungið upp á. skömmtun áfengis, dragi eitthvað úr áfengissölu til þeirra manna, sem telja má, að áfengið geri lítið mein. Hitt er jafnvíst, að hinn flokkurinn, þeir, sem sjúkir eru af áfengisnautn, hafa alltaf næga möguleika til að ná í áfengi, þó að þær hömlur væru lagðar á áfengissöluna, sem hér er stungið upp á. Það er búið að gera margvíslegar tilraunir til að halda mönnum frá áfengi. Ég minntist á það, að 1915 hefði gengið hér í gildi áfengisbann. Það má segja, að fyrst hafi þetta borið nokkurn árangur, og líklega hefur verið svo alllangan tíma, að áfengisnautn var nokkru minni en áður en bannið kom á. Af ástæðum, sem ekki er ástæða til að rekja hér, varð að afnema bannið hálfgert og leyfa innflutning á léttum vínum. Ég hygg, að sú tilhögun, sem var á þeim árum, 1921–1934, hafi verið sú allra versta, sem nokkru sinni hefur verið hér. Eins og kunnugt er, leið ekki á löngu frá því, að hinu algerða banni var létt af, þar til bruggun breiddist mjög út og varð svo algeng, að líklega má segja, að varla hafi verið til sú sveit á Íslandi, að ekki hafi verið bruggað þar meira og minna og jafnvel svo að segja á hverjum bæ í sumum sveitum. Þetta varð eðlilega til þess, m.a. af því að áfengið varð svo ódýrt á þennan hátt, að drykkjuskapur varð almennari en nokkru sinni áður hér á landi. Augu manna opnuðust smám saman fyrir þessu, þar til innflutningur á sterkum drykkjum var leyfður 1934. Fyrst í stað voru engar hömlur á sölu áfengis. Síðar voru gerðar ýmsar tilraunir til þess að leggja hömlur á söluna, vitanlega í því skyni, að áfengisneyzla minnkaði. Meðal þeirra tilrauna voru sams konar hömlur og stungið er upp á í till., sem hér er flutt af hv. 2. þm. N–M., þ.e.a.s. að skammta áfengið, og ég held, að það sé samhljóða álit, að það sé næstversta tilhögunin, sem verið hefur hér á landi. Afleiðingin af þessu varð alls ekki rýrnun drykkjuskapar, a.m.k. ekki teljandi, heldur einnig hitt, að áfengissalan færðist úr höndum ríkisins og í hendur leynivínsala, til manna, sem gerðu sér að atvinnu að selja áfengi og þá ef til vill miklu hærra verði. Það er kunnugt, að áfengisbækurnar gengu kaupum og sölum og að fólk, sem aldrei hafði bragðað áfengi og aldrei hefði fengið sér bækur, lét kunningjana hafa þær fyrir ekki neitt eða seldi þær fyrir meira eða minna gjald. Ég held það væri mjög lítið æskilegt að innleiða þetta ástand á ný, og þótt ég efist ekki um, að hv. flm. þessarar till. flytja hana ekki í því skyni, að sams konar ástand komist á söluna og á þessum árum, þegar áfengið var skammtað, held ég það verði erfitt fyrir þá að benda á leið út úr þessum ógöngum. Það er svo, að það verður að láta eitt yfir alla ganga í þessum efnum. Menn, sem fullnægja vissum skilyrðum, hafa náð vissum aldri og hafa ekki af sér brotið á sérstakan hátt, eiga að hafa rétt til þess að kaupa þessa vöru. Það verður að láta jafnt yfir alla ganga, og hvaða ráð þeir geta séð til þess, að fleiri eða færri af þeim mönnum, sem áfengisbækur fá á löglegan hátt, misbeiti þeim ekki, er mér óskiljanlegt. Ég held satt að segja, að það séu engir möguleikar til að koma í veg fyrir það, að þeir misnoti þær. Ég held fyrir mitt leyti, a.m.k. ef talið er nauðsynlegt að hafa áfengisútsölu hér á landi, að bezt verði bæði fyrir ríkissjóð og fyrir borgarana, að áfengi hér sé sem mest selt eftir löglegum leiðum. Það vita allir, að á þessu er mikill misbrestur og að alltaf hefur meira og minna af áfengi verið selt ólöglega. En reynslan hefur sýnt, að því meiri hömlur sem lagðar hafa verið á söluna, því torveldara sem mönnum hefur verið gert að ná í áfengi á löglegan hátt, því meira hefur verið brotið. Mætti nefna í þessu sambandi, að tilraun var gerð með það á Siglufirði að loka áfengisverzluninni þar, þó þannig, að mönnum var ekki gert kunnugt um það áður, hvenær henni yrði lokað, til þess að mönnum gæfist ekki of langur tími til undirbúnings. En samt fór það svo, að sama daginn og verzluninni var lokað voru áfengisseðlarnir komnir á stað, og eftir því sem mér hefur verið sagt, var drykkjuskapur á Siglufirði nákvæmlega sá sami, eftir að verzluninni var lokað, og áður. Ég held, að það eina, sem gert verður í þessu, meðan áfengi er selt, sé annars vegar það að gera ráðstafanir, og þá að sjálfsögðu með aðstoð ríkisins, til þess að lækna þá menn, sem hafa orðið áfenginu að bráð. Það verður að gera, og má vel vera, að ríkið komist ekki hjá því að leggja fram til þess meira fé en enn þá hefur verið gert. Hins vegar er það að styðja bindindisstarfsemi í landinu, því að ég hygg, að eina ráðið til þess að fá almenna borgara til þess að minnka neyzlu áfengis, sé þrotlaus bindindisstarfsemi og látlaus áróður gegn áfengisneyzlu. En hin leiðin, að ætla að halda mönnum í skefjum með valdi, hefur sýnt sig að vera máttlaus hér á landi. Nú er það síður en svo, að ég vilji, þrátt fyrir þessar aths., hindra það, að þessi uppástunga hv. flm. verði athuguð í n., álít bezt að gera það. En ég vænti þess, að sú n., sem fær málið til meðferðar og væntanlega verður fjvn:; kynni sér rækilega, áður en hún gerir till. í málinu, hvernig þessar hömlur, sem hér um ræðir, gáfust, þegar þeim var beitt á sínum tíma, og hagi till. sínum eftir þeirri vitneskju, sem fyrir liggur um það.



Herra forseti. - Ræða hæstv. fjmrh. gefur tilefni til þess að ræða þetta mál á nokkru víðari grundvelli en þáltill. á þskj. 70 gefur beint tilefni til. Hæstv. ráðh. greindi þetta stóra vandamál, sem við köllum áfengismálin, í tvo meginþætti. Hann talaði annars vegar um vandamál þeirra einstaklinga, sem falla fyrir áfenginu, og hins vegar um hið almenna vandamál, fjársóun og önnur þau vandræði, sem hljótast af Bakkusi almennt. Í tilefni af því, sem ráðh. sagði um fyrri liðinn, vildi ég taka þetta fram: Ráðh. lét þau orð falla í sambandi við tilraun, sem hér hefði verið gerð, að hún hefði farið í nokkrum handaskolum. Má vera, að þessum orðum megi finna einhvern stað, en ég tel þó, að þau séu á nokkuð hæpnum rökum reist. Saga þessa máls er, sem kunnugt er, að fyrir nokkrum árum gekkst Stórstúka Íslands fyrir því að koma upp vísi að heilsuhæli fyrir drykkjumenn í Kumbaravogi. Síðar tók ríkið við þessari stofnun samkv. l. frá Alþ., og s.l. ár var hún flutt að Kaldaðarnesi og gamla íbúðarhúsið endurnýjað í því skyni, að þar mætti vera sjúkrahús fyrir þessa menn. Þar er pláss fyrir 17 menn. Læknir stofnunarinnar var Alfreð Gíslason. Þessi stofnun fylltist strax og raunar áður en húsið var byggt. Hvert rúm var skipað, og því er ekki að leyna, að þeir, sem þangað völdust, voru einkum þeir, sem harðast höfðu orðið úti í viðskiptunum við Bakkus. Því er heldur ekki að leyna, að nokkur vandræði höfðu komið í ljós í sambandi við dvöl þessara manna, en ekki held ég, að það hafi verið um nein önnur vandræði að ræða en gengur og gerist í slíkum stofnunum annars staðar. Þau vandræði eru alls staðar, því að þetta eru sjúkir menn, eins og hæstv. fjmrh. réttilega komst að orði, þar sem sjúkleikinn er með sérstökum hætti, þannig að oft er erfitt að gera það fyrir þá, sem þeim er fyrir beztu. Síðasta vor var sú breyt. gerð á, með samkomulagi við hæstv. félmrh., forstöðunefnd hælisins og aðra, sem ráða þessum málum, að stofnun þessi að Kaldaðarnesi var sameinuð rekstri ríkisspítalanna og fenginn sem yfirlæknir dr. Helgi Tómasson. Dr. Helgi taldi rétt að reka þessa stofnun á nokkuð öðrum grundvelli en fyrirrennari hans hafði gert. Hann hélt fram því sjónarmiði, að þörfin fyrir svona hæli væri svo gífurlega mikil, að lítill hluti þeirra manna, sem þyrftu slíkrar meðhöndlunar með, gæti komizt að, meðan ekki væri um nema 17 rúm að ræða. Og þá taldi hann, að velja bæri á milli þeirra manna, sem verst væru farnir og þyrftu langa vist, til þess að von væri um árangur - sumir ævilangt -, og hinna, sem beinlínis von væri um, að gætu fengið bata á tiltölulega skömmum tíma. Samkv. þessu sagði yfirlæknirinn þeim mönnum, sem voru á hælinu þá, að ef þeir væru óánægðir með vistina og vildu ekki fúslega hlíta öllum fyrirmælum læknanna, þá væri þeim frjálst að fara þaðan og ekki um það fengizt, heldur yrði notaður sá réttur, sem felst í l. um drykkjumannahæli. Niðurstaðan varð sú, að mennirnir, sem þar voru, hurfu af hælinu, og dr. Helgi hefur hugsað sér, að þangað kæmu svo menn, sem væru á því stigi, að þeir þyrftu ekki langa vist til þess að fá nokkurn bata, þannig að hann vildi taka þessa sjúklinga fyrst til athugunar á Kleppi og flytja þá austur eftir, þegar hann væri búinn að gera á þeim nauðsynlegar athuganir og þá byrjunarlækningu, sem hann teldi nauðsynlega. Nú er eftir að athuga, að einmitt þeir menn, sem læknis þyrftu við á þessu sviði, eru flestir svo haldnir, að þeir telja sig ekki þurfa þess, og reynslan hefur því orðið sú, að þetta hefur gengið hægt. Eru aðeins fáir, sem hafa komið þar austur, síðan þessi breyt. var gerð, því að þegar læknirinn á Kleppi hefur talað um það við þessa menn, að þeir ættu að leita sér þarna hælis, hafa þeir ekki viljað hlíta því, og hefur því orðið smátt um, að menn færu þangað. Nokkrir menn eru þar þó. En ég vildi gera grein fyrir því, að öll þessi mál hafa síðustu ár verið rædd mjög mikið innan Stórstúku Íslands, við dr. Helga Tómasson, landlækni og tvo af dómurum hæstaréttar. Þess hefur verið farið á leit við dómara hæstaréttar, að þeir athuguðu, hvaða breyt. væru nauðsynlegar á löggjöfinni, til þess að hægt væri að reka hér hæli með sem beztum árangri, og ég get sagt, að nú fyrir nokkru síðan hefur dómsmrh. falið einum hæstaréttardómaranum, Þórði Eyjólfssyni, að gera frv. til. l. varðandi það efni. En það, sem vakað hefur fyrir þeim læknum og okkur öðrum, sem um þessi mál höfum fjallað, hefur verið í höfuðatriðum það, sem nú skal greina. Komið yrði upp sérstakri Kleppsspítaladeild fyrir þá, sem reyndust svo mikið drukknir, að taka yrði þá úr umferð. Það segir sig sjálft, að það er engin meðferð á mönnum að hrúga þeim saman dauðadrukknum í fangahúskjallara og lítil líkindi til þess, að það yrði til að draga úr böli þeirra. Þá, sem taka þyrfti úr umferð, ætti því að flytja beint á þessa deild, og þar færi síðan fram á þeim rannsókn. Því er og haldið fram með fullum rökum sérfróðra manna, að ekki sé einungis þörf á einu slíku hæli, heldur fleirum. Ég vildi með þessum orðum mínum vekja athygli hv. Alþ. á þessu aðkallandi nauðsynjamáli, og ég trúi ekki öðru en að öllum þingheimi sé ljós sú brýna þörf, sem hér er um að ræða. Ég skal svo láta þetta nægja um þessa hlið málsins, en víkja lítillega að annarri hlið þess, sem ekki aðeins varðar einstaklinga, heldur alla þjóðina, en það er hin gífurlega fjársóun og hörmungar, sem af áfenginu stafa. Ég ræði ekki svo mál þessi, að ég lýsi ekki yfir þeirri skoðun minni, að bann sé bezta úrlausnin, þótt mér hins vegar dyljist ekki öll þau vandkvæði, sem á því eru. En til þess að bann gæti náð fullum árangri, þyrfti þjóðarvilja, þjóðin þyrfti að velja það og vilja sjálf. Ég efast um, að sá þjóðarvilji sé nú fyrir hendi, en það þarf að skapa hann. Almenningsálitið verður að breytast. Á Alþ. voru fyrir nokkrum árum sett l. um héraðabönn. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að framkvæma l. þessi þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir, og ég vil minna á það, að s.l. sumar sendu ýmsir kaupstaðir landsins áskoranir um að fá innleitt bann á þeim stöðum, og voru till. þessar studdar af bindindisþingi. Hv. Alþ. hefur látið þetta sem vind um eyru þjóta og ekki gert neitt til bóta. Innan skamms mun koma fram till. hér á Alþ. um héraðabönn. En svo að ég víki nokkuð að þeim, þá tel ég þau að mörgu leyti heppilega úrlausn, eins og málum er nú komið. Með þeim gætu þau héruð, sem vildu, komið á banni hjá sér, og væri það strax mikil bót frá því ófremdarástandi, sem hvarvetna ríkir nú í áfengismálum þjóðarinnar. Ég hygg, að milli mín og flm. till. sé ekki mikill skoðanamunur í þessu máli, en ég tel vafasamt, að till. nái tilgangi sínum. Skömmtunin gafst engan veginn vel, og í öðrum löndum, þar sem þetta kerfi er haft, t.d. í Svíþjóð, þá er það mjög umdeilt. Ég tel líklegt, að till. komi til n. þeirrar, sem ég á sæti í, og fæ ég þá tækifæri til að ræða hana nánar. Ég get ekki látið hjá líða að fara hér nokkrum orðum um ræðu hæstv. fjmrh., hvað snertir lokun áfengisverzlunarinnar á Siglufirði s.l. sumar. Við höfum að vísu hvor sína heimildarmenn um ástandið á Siglufirði, og kann það að valda nokkru um skoðanamun okkar á ástandinu þar, en mér var tjáð, að ástandið í áfengismálunum þar hefði verið allt annað og betra eftir lokunina og að það sé flestra álit, að svo hefði verið. Ég tel, að nauðsynlegt sé að setja nokkra löggjöf um meðferð ofdrykkjumanna. Þeir eru sjúklingar, sem þarfnast hælis- eða sjúkrahúsvistar. Öllum er ljós sú drykkjuskaparóöld, sem herjað hefur landið að undanförnu, og það þarf því hinar skjótustu ráðstafanir til þess að stemma stigu við henni. Ég hygg, að ráðlegt væri að leita álits alþjóðar í þessu efni og láta hana greiða atkv. um, hvort hún vildi heldur héraðabönn eða algert bann.



Herra forseti. - Mál þetta hefur nú verið rætt og reifað nokkuð, en mér hefur ekki skilizt, hvaða úrlausn menn telja heppilegasta, en má vera, að það sé bann. En mér er spurn. Var nokkuð gert til þess að láta skömmtunina fara sómasamlega úr hendi á sínum tíma? Ég hygg, að svo hafi ekki verið, og því sé engan veginn að marka þann árangur, sem með skömmtuninni náðist, og óhætt sé að vænta góðs af till. þeirri, sem ég flyt ásamt hv. þm. A-Sk. Við bendum þar m.a. á, að gefa ætti út áfengisbækur á svipaðan hátt og orlofs- eða vegabréfsbækur. Þegar áfengisbók væri tekin í notkun, ætti mynd af eiganda að vera fest í hana. Enginn ætti þá að geta fengið áfengi út á bókina annar en sá rétti eigandi, sem yrði þá að fara sjálfur með hana í áfengisbúðina. Einnig bendum við á, að enginn skyldi fá áfengisbók og þar með heimild til þess að kaupa áfengi yngri en 21 árs gamall, enda er það í samræmi við fyrirmæli 13. gr. áfengislaganna. Með því væri tryggt, að unglingar gætu ekki keypt áfengi. Þá er það ýmislegt fleira, sem við bendum á og til bóta mætti verða, en mér virðist mótstaða hæstv. fjmrh. næsta undarleg, og lítur helzt út fyrir, að hann hafi litla löngun til að viðurkenna það, sem þó liggur í augum uppi, að verði að gera, sem sagt stemma stigu við ofdrykkjunni í landinu. Hins vegar mælir hann mjög með því, að reist verði hæli fyrir ofdrykkjumennina, og er í sjálfu sér ekkert við það að athuga, en það er aðeins ekki mergur þessa máls. Ég get ekki tekið undir það né kallað það frambærileg rök að halda því fram, að hægt sé að koma í veg fyrir misbrúkun áfengis með því að beita valdi. Ég tel mig ekki hafa ástæðu til þess að svara ræðu hv. 6. þm. Reykv., en ég er sammála honum um það, að hið bráðasta þurfi að draga úr áfengisbölinu. Hann virðist ekki hafa trú á till. okkar, en heldur mjög fram héraðabanni. Ég verð að segja það, að á því hef ég litla trú, því alltaf mætti flytja áfengi frá öðrum héruðum, þar sem bann gilti ekki, og það yrði mjög erfitt, ef ekki algerlega ókleift, að stemma stigu við leynisölu og margvíslegu smygli. Það ber víst öllum saman um, að þetta mikla vandamál þarfnist skjótrar og ákveðinnar úrlausnar, og ég tel, að ríkisstj. beri að taka sér til aðstoðar fróða menn í þessum efnum.