Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur borist eitt erindi. Það er kjörbréf 1. varamanns Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Rannveigar Guðmundsdóttur, sem taki sæti Kjartans Jóhannssonar, 4. þm. Reykn. Kjörbréfanefnd hefur farið yfir þetta kjörbréf og leggur til að það verði samþykkt. Þetta mun vera 37. varamaður sem tekur sæti á Alþingi á þessu þingi og um leið 100 þm. sem tekur sæti á 110. þingi Íslendinga.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um sérstakar tímabundnar aðgerðir til að bæta stöðu kvenna. Flm. till. eru ásamt mér hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Guðmundur G. Þórarinsson og Ingibjörg Daníelsdóttir. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela félmrh. í samráði við Jafnréttisráð að móta og leggja fyrir Alþingi tillögur um sérstakar tímabundnar aðgerðir til að bæta stöðu kvenna þannig að koma megi sem fyrst á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna, sbr. 3. gr. laga nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla." Þriðja grein laga nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, hefur að geyma eitt umdeildasta ákvæði í lögunum, en þar segir: "Þó teljast sérstakar tímabundnar aðgerðir, sem ætlaðar eru til að bæta stöðu kvenna til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna, ekki ganga gegn lögum þessum." Með breytingu á lögunum árið 1985 er viðurkennt að ekki er nóg að ganga út frá ríkjandi ástandi heldur þurfi beinlínis að bæta stöðu þeirra sem verr eru settir. Ástæðan fyrir því að þetta ákvæði var svo umdeilt hefur eflaust verið sú að í krafti þess er hægt að beita óhefðbundnum aðgerðum til að rétta hlut kvenna. Sannleikurinn er nefnilega sá að þeir sem búa við forréttindi eru ófúsir að rýma til fyrir öðrum. 3. gr. laganna var svo samþykkt að lokum hér á Alþingi og er löngu orðið tímabært að nota þetta ákvæði laganna. Enn sem komið er hefur ekki verið gripið til neinna "sérstakra tímabundinna aðgerða" til að bæta stöðu kvenna. Því er fyllilega tímabært að mótaðar verði tillögur um slíkar aðgerðir, ekki síst í ljósi þess hve seint og illa miðar að koma á jafnstöðu kynjanna eftir þeim leiðum sem hingað til hafa verið farnar. Í hverju geta svo slíkar aðgerðir verið fólgnar? Það fyrsta sem kemur í hugann er sá mikli munur sem er á launum kvenna og karla. Það er ekki einungis þannig að laun fyrir hefðbundin kvennastörf eru miklu lægri en laun fyrir hefðbundin karlastörf heldur eru laun kvenna sem vinna við hlið karla við sömu störf einnig lægri. Þannig virðist það ekki vera mat á störfunum sem þarna ræður heldur af hvaða kyni þeir eru sem vinna störfin. Það vekur einnig athygli að því meiri menntunar sem krafist er til starfanna því meiri launamunur er á milli kynjanna. Komið hafa fram hugmyndir um að hækka laun kvennastétta sérstaklega. Hækkun lægstu launa þannig að þau dugi til framfærslu, t.d. með lögbindingu, mundi hækka laun stærstu kvennastéttanna verulega. Athugun á því hvað aðrar þjóðir hafa gert f þessum efnum geta gefið hugmyndir um leiðir. Tímabundinn forgangur kvenna við stöðuveitingar á vegum hins opinbera og aukinn hlutur kvenna í nefndum og ráðum hjá opinberum aðilum er eitt af því sem reynt hefur verið víða erlendis til að bæta stöðu kvenna. Hér á landi hefur lítið verið gert með beinum hætti varðandi slíkan tímabundinn forgang. Þann 22. júlí 1987 sendi hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir ráðuneytum, stofnunum og fyrirtækjum ríkisins bréf þar sem því er beint til þeirra að gera átak í því að ná settum markmiðum í jafnréttismálum. Jafnréttisráð hefur einnig beitt sér fyrir því að ráðuneyti og stofnanir móti sér stefnu eða áætlun um það hvernig auka megi hlut kvenna í stjórnunarstöðum hjá ríkinu og hvernig vinna megi að jafnrétti kynjanna á þessum stöðum. Þetta eru allt óbeinar aðgerðir og beinast aðallega að ráðuneytum og opinberum stofnunum. Ekki þarf síður að vinna að bættri stöðu kvenna á öðrum vinnustöðum. Aðgerðir í þágu kvenna sem byggja á svipuðum lagagreinum og 3. gr. jafnréttislaganna eru af ýmsu tagi í öðrum löndum. Á Norðurlöndum hafa mest verið notaðir kvótar, t.d. í Svíþjóð og Noregi, og eru oftast þannig að ákveðið hlutfall þurfi að vera af hvoru kyni á viðkomandi stöðum. Opinberir aðilar í Svíþjóð hafa í sumum tilvikum bundið stuðning við fyrirtæki við að sérstakar aðgerðir verði gerðar til að bæta stöðu kvenna í fyrirtækjunum. Í Bandaríkjunum hafa allt frá sjöunda áratugnum verið í gildi ýmis lög sem opna leiðir til jákvæðra aðgerða. Mörg fyrirtæki eru skyldug til að gera framkvæmdaáætlanir, t.d. öll sem hafa fengið verktakasamning af vissri stærðargráðu við ríkið. Í Bandaríkjunum er hægt að höfða mál gegn atvinnurekendum vegna brota á jafnstöðulögunum. Einna frægust málaferli af þessu tagi voru þegar stórblaðið New York Times var dæmt árið 1978 fyrir kynjamisrétti. Blaðið var dæmt til að leggja fram framkvæmdaáætlun sem var viðurkennd af dómstólum og hrinda áætluninni í framkvæmd líka. Áætlunin miðaði að því að 30% allra blaðamanna- og ritstjórnarstaða yrðu skipaðar konum og 25% yfirmannastaða. Ekki hefur heyrst að dregið hafi úr gæðum blaðsins við þessar aðgerðir. Ráðgjöf, námskeið og fjárstuðningur við konur vegna endurmenntunar og atvinnúþátttöku er einnig leið sem t.d. Norðurlandaþjóðirnar hafa farið. Vel getur komið til greina að stofna opinberan sjóð til að standa undir kostnaði og styrkjum við séraðgerðir til að jafna stöðu kvenna jafnframt því sem veitt yrði til þess fé á fjárlögum hverju sinni. Eðlilegt verður að telja að haft sé samráð við aðila vinnumarkaðarins þegar þessar tillögur eru mótaðar þar sem þær koma sérstaklega við þá samninga milli þeirra. Ýmsar alþjóðastofnanir og samtök hafa einnig gripið til aðgerða til að bæta stöðu kvenna innan sinna vébanda. Má þar nefna Alþjóðavinnumálasambandið og Sameinuðu þjóðirnar. Liður í undirbúningi að mótun tillagna um séraðgerðir til að bæta stöðu kvenna hérlendis er að afla vitneskju um aðgerðir annars staðar og reynsluna af þeim. Rétt er að minna á aðild Íslands að alþjóðasamningi um afnám allrar mismununar gagnvart konum sem samþykktur var af Alþingi 13. júní 1985 og staðfestur af ríkisstjórninni 18. júní 1985. Í 4. gr. hans er m.a. kveðið á um "... sérstakar bráðabirgðaráðstafanir sem miða að því að flýta fyrir að raunverulegt jafnrétti karla og kvenna náist ..." Ísland hefur tekið á sig margháttaðar skuldbindingar með aðild sinni að þessum samningi. Ég vil einnig minna á að á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1986 var Ísland meðflytjandi að tillögu þar sem ríki eru hvött til að fullgilda alþjóðasamninginn. Í tillögunni er einnig lögð áhersla á mikilvægi þess að aðildarríkin standi stranglega við skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum. Við getum ekki verið þekkt fyrir annað en að taka á þessum málum. Með flutningi þessarar þáltill. er ýtt á eftir að svo verði. Ég er samt ekki svo bjartsýn að halda að eitthvað eitt dugi til að koma á kvenfrelsi. Ef vilji er fyrir hendi getur sú leið, sem ákvæði 3. gr. felur í sér, gefið vissa möguleika á að bæta stöðu kvenna með raunhæfum aðgerðum. Að lokinni umræðu legg ég til að till. verði vísað til síðari umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Till. sú sem hér er til umfjöllunar felur í sér að lagðar verði fyrir Alþingi tillögur um sérstakar tímabundnar aðgerðir til að bæta stöðu kvenna þannig að koma megi sem fyrst á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna. Í þessu sambandi er vísað í 3. gr. jafnréttislaganna. 3. gr. jafnréttislaganna kveður á um svokallaða jákvæða mismunun, þ.e. að það teljist ekki mismunun að taka sérstakt tillit til kvenna að því er varðar sérstakar tímabundnar aðgerðir til þess að jafna stöðu kvenna. Þetta frv. um breytingu á jafnréttislögunum og þetta ákvæði sem kom fram 1985 og þá var nýmæli var samþykkt að ég held af öllum flokkum á þinginu. Ég taldi rétt að upplýsa við þessa umræðu að þegar er verið að vinna að efni þeirrar þáltill. sem hér er til umræðu og því sem hún lýtur að en á undanförnum vikum hefur félmrn. í samráði við Jafnréttisráð verið að vinna að hugmyndum og tillögum um hvernig að beita megi 3. gr. jafnréttislaganna. Tillögurnar liggja enn ekki fyrir en ég vænti þess að þær liggi fyrir fljótlega. Ég vil einnig upplýsa að í undirbúningi er núna fundur sem haldinn verður í þessum mánuði á vegum Jafnréttisráðs og félmrn. Það er fundur með forráðamönnum allra ráðuneyta, stofnana og fyrirtækja á vegum hins opinbera. Þar verður þeim tilmælum beint til þeirra að þeir hlutist til um að hvert ráðuneyti, fyrirtæki og stofnun hins opinbera vinni framkvæmdaáætlun um hvernig stuðla megi að jafnrétti karla og kvenna í hverju ráðuneyti, fyrirtæki og stofnun. Ég vænti þess að á þeim fundi megi ná þeirri niðurstöðu að það verði hægt að byrja að hrinda í framkvæmd slíkum áætlunum. Við höfum fyrirmyndina að þessu frá Noregi þar sem slíkar jafnréttisáætlanir hafa gefist mjög vel. Í þeirri till. sem hér er til umfjöllunar er vikið að ýmsum aðgerðum, sem huga mætti að í sambandi við sérstakar tímabundnar aðgerðir til þess að bæta stöðu kvenna, og eru margar hverjar athyglisverðar. Ég nefndi það að ýmsar hugmyndir hafa komið til skoðunar hjá Jafnréttisráði og félmrn. í þessu sambandi. Einnig hefur nefnd á vegum félmrn. unnið að verkefni sem felur í sér að leggja fram tillögur um það hvernig vinna mætti að endurmati á störfum kvenna. Nefndinni var einnig ætlað að kanna sérstaklega hlunnindagreiðslur hjá hinu opinbera, en það er kveðið á um það í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að jafna eigi hlunnindagreiðslur sem greiddar eru hjá hinu opinbera, og í þriðja lagi þá hefur þessari nefnd verið falið að leita leiða til að tryggja jafnstöðu karla og kvenna við ráðningar og stöðuveitingar á vegum hins opinbera. Það er athyglisvert að í niðurstöðum þessarar nefndar kemur fram að launamunur kynja í dagvinnu innan raða BSRB er um 5–7% og hjá BHMR um 17%. Nefndin telur að þennan launamun sé að verulegu leyti hægt að skýra með öðrum þáttum en að kynferði skipti þar máli en það sem hefur vakið mesta athygli í athugun nefndarinnar er tvöföld yfirvinna karla á við konur hjá hinu opinbera. Hjá almennum félagsmönnum í BSRB fá karlar 68,2% ofan á dagvinnu sína vegna yfirvinnu en konur 34,9%. Annað sem einnig er athyglisvert er að konur fá einungis greitt fyrir bílaafnot um 10% af heildargreiðslum ríkisins til starfsmanna vegna aksturs. Í því sambandi er kannski vert að vekja athygli á því að á árinu 1984, að mig minnir, kom fram hér á Alþingi að konur fengju einungis 5% af þeim greiðslum sem rynnu til starfsmanna vegna bílaafnota þannig að hér hefur orðið um nokkra aukningu að ræða því að þessi könnun, sem ég vitna hér til, er frá sl. ári og leiðir í ljós að konur fái 10% af heildargreiðslum ríkisins til starfsmanna vegna aksturs. Ég taldi rétt að upplýsa þetta hér við þessa umræðu og einnig það, þar sem þessi till. felur í sér að móta tillögur að því er varðar sérstakar tímabundnar aðgerðir til að bæta stöðu kvenna, að slík vinna hefur þegar verið sett í gang og Jafnréttisráð og félmrn. vinna nú í sameiningu að því að móta slíkar tillögur.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir efni þeirrar þáltill. sem hér er flutt og mælt hefur verið fyrir af hv. 12. þm. Reykv. Mér sýnist hér vera á ferðinni hið þarfasta mál því að það hefur dregist allt of lengi í framhaldi af setningu laga um jafnrétti karla og kvenna 1985 að þess sæjust merki af hálfu framkvæmdarvaldsins að hagnýta þau ákvæði sem felast í 3. gr. laganna sérstaklega um sérstakar tímabundnar ráðstafanir til þess að leiðrétta þann mismun sem við blasir og mikið er rætt um og tekið undir í orði af flestum að sé til staðar. Ég heyrði það hjá hæstv. félmrh. hér áðan að það væri verið að vinna að þessum málum í hennar ráðuneyti og á vegum Jafnréttisráðs. Vissulega er það góðra gjalda vert ef þau mál eru þar á hreyfingu. Mér fannst kannski skorta á hjá hæstv. ráðherra að hún fagnaði framkomu þessarar tillögu sem stuðningi við þá vinnu sem þar væri í gangi því að eitt er það að framkvæmdarvaldið sinni málum af þessu tagi, sem er auðvitað eðlilegt, og annað að Alþingi veiti framkvæmdarvaldinu stuðning til þess að taka á málum þegar tillögur liggja fyrir. Þess vegna vænti ég þess að hæstv. ráðherra greiði fyrir því að Alþingi lýsi vilja sínum með samþykkt þessarar tillögu og noti slíka samþykkt sem viðspyrnu þegar hæstv. ráðherra kemur fram með sínar tillögur sem gert er ráð fyrir að hæstv. félmrh. kynni Alþingi. Í ýmsum greinum þarf vafalaust að leita fjárveitinga til þess að leiðrétta þann mismun sem hér er vakin athygli á og tengist auðvitað í mjög mörgum tilvikum fjárhagslegum og efnahagslegum aðstæðum sem eru konum óhagstæðar. Ég vil, herra forseti, nefna að fyrir þinginu liggja tillögur sem tengjast þessum málum, bæði frv. til l. um breyt. á l. um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna, 12. gr. laganna um að hafa skuli sem jafnasta tölu fulltrúa beggja kynja í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka og er þar miðað við að settur verði svokallaður kvóti þannig að ekki verði færri en 40% af hvoru kyni í slíkum nefndum, stjórnum og ráðum á vegum hins opinbera. Þetta tengist því sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir vék hér að sem dæmi um aðgerðir sem víða hefur verið gripið til erlendis til þess að ná fram leiðréttingu á stöðu kvenna, að setja kvóta. Og mér er kunnugt um það og við lesum um það í erlendum blöðum mjög oft um þessar mundir að umræða fer fram innan bæði stjórnmálaflokka og á opinberum vettvangi um það að setja slíka kvóta. Ég hef vænst þess að þingið taki á þessari tillögu en hún er nú í hv. félmn. Nd. þingsins. Ekki alls fyrir löngu mælti ég fyrir tillögu, sem flutt er af þremur hv. þm. auk mín, um jafnréttisráðgjafa. Þar er í grg. beinlínis vikið að því að starfsemi jafnréttisráðgjafa geti m.a. verið stuðningur við mótun og framkvæmd sérstakra verkefna á vegum stofnana og fyrirtækja sem miði að því að bæta stöðu kvenna, þ.e. sérstakra tímabundinna aðgerða sem 3. gr. laganna frá 1985 kveður á um. Ég held, herra forseti, að það sé tími til þess kominn að Alþingi láti það koma fram með samþykktum og framkvæmdarvaldið síðan í verki að það sé hugur að baki þegar menn tala um augljósan mismun milli kynjanna. Til þess er löggjafarsamkoman að auðvelda það að leiðrétta þau mál. Hingað til hefur skort mjög mikið á að það komi í ljós að hugur fylgi þarna máli. Ég nefni í þessu sambandi framkvæmdaáætlun fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar, sem rædd var hér á síðasta þingi um þessi efni, sem var afskaplega veiklulegt plagg svo ekki sé meira sagt. Ég hef hins vegar tekið eftir því að hæstv. núv. félmrh. hefur hug á því að taka þar betur á en stefna var mótuð um hjá fyrrv. hæstv. ríkisstjórn, en þó finnst mér að hæstv. ráðherra mætti taka betur á í þessum efnum og fagna þeim stuðningi sem fram kemur hér á þinginu til þess að leiðrétta þessi mál. Ég vil svo að endingu, herra forseti, rifja það upp að Alþb. ályktaði á síðasta landsfundi sínum sérstaklega um þessi efni í ályktun um jafnréttismál og ég leyfi mér að vitna til samþykktar sem þar var gerð svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Alþýðubandalagið telur nauðsynlegt skref til að ná jafnrétti að beitt verði sérstökum tímabundnum aðgerðum í þágu kvenna til þess að ná þessum markmiðum, m.a. með eftirfarandi aðgerðum: Laun í hefðbundnum kvennastörfum hækki meira en í öðrum starfsgreinum; ráðist verði gegn launamisrétti í formi yfirborgana og annarra fríðinda; konur njóti, uns fullu jafnrétti er náð, forgangs þegar þær sækja um hefðbundin karlastörf, enda sé um hæfa umsækjendur að ræða; markvissu átaki til að auðvelda konum hvers konar eftirmenntun." Þetta er kafli úr samþykkt síðasta landsfundar Alþb. í nóv. 1987 um jafnréttismál. Auk þess er sjálfsagt að rifja það upp, herra forseti, af tilefni þessa tillöguflutnings að fyrrv. hæstv. félmrh., sá þriðji litið til baka, hv. þm. Svavar Gestsson undirbjó einmitt breytingar á lögunum um jafnrétti karla og kvenna með nefnd sem hann skipaði. Hann fylgdi því máli eftir, sem ekki var lokið í tíð ríkisstjórnar dr. Gunnars Thoroddsens, með frv. til l. um þessi efni sem lá hér fyrir hv. Alþingi jafnframt stjfrv. um þessi mái. Munurinn á þessum tveimur frv. var alveg sérstaklega sá að í frv. sem hv. þm. Svavar Gestsson flutti - reyndar með ýmsum öðrum ágætum þm., þar á meðal núv. hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur - var einmitt þetta ákvæði inni um þessar sérstöku tímabundnu aðgerðir. Og þessi tillöguflutningur hafði þau áhrif að ríkisstjórnin, eða réttara sagt þingið náði saman um þessi mál. Ég hygg að hæstv. núv. iðnrh. hafi lagt þar nokkuð til mála í sínum búðum, ég vil ekki segja herbúðum, í sínum búðum að málið fékk þá umfjöllun að samstaða varð að lokum um afgreiðslu þess. Þannig vona ég að verði einnig um þá till. sem hér er mælt fyrir því að hún tengist þessu, þ.e. að athafnir fylgi orðum, að aðgerðir fylgi orðum sem Alþingi hefur samþykkt.



Hæstv. forseti. Ég er meðflm. að þessari tillögu og tel hana mjög þarfa og gagnlega. Ég vantreysti ekki hæstv. félmrh. að vilja gera vel í þessum málum. Við höfum unnið mikið saman í þeim í gegnum árin og ekki verið mikið um ágreining okkar á milli. En ég er hrædd um að hún eigi eftir að reka sig þar á ýmsa veggi eða þeir sem ætla að fara að umbreyta einhverju þarna og mig langar svona til fróðleiks, ef sú nefnd sem ætlar nú að fara að vinna í þessu vill taka til greina það sem fólk segir, að benda á að það virðist vera gegnumgangandi regla að konur mega ekki nálægt fjármálum koma, ekki neinu sem tengist fjármálum. Sem dæmi get ég sagt ykkur það að Atvinnuleysistryggingasjóður, sem stofnað er til af aðilum vinnumarkaðarins, er stofnaður árið 1956. Ég er fyrsta konan sem hefur setið þar í stjórn, núna á þessu herrans ári. Það var líka á þessu ári sem fyrsta konan tók sæti í SAL, Sambandi almennu lífeyrissjóðanna. Ég held að þetta sé ekki af því að konur hafi ekki verið tilbúnar til að taka að þessi störf. Það hefur bara verið alveg sjálfsagt að líta fram hjá þeim. Ég held að það sé ómögulegt að finna nokkrar sannanir fyrir því að konur geti ekki farið með fjármál alveg á við karla. Ég er viss um þvert á móti að væri það af sanngirni og hlutlaust rannsakað, þá kæmi það þveröfuga í ljós. Ég held að konur séu fullt svo samviskusamar hvað fjármálin snertir. Ég er hins vegar á því og er sama sinnis og hv. 2. þm. Austurl. að það þarf að taka upp nýjar leiðir í jafnréttismálum. Ein af þeim leiðum er sú leið, sem felst í þeirri tillögu sem hann er 1. flm. að og ég meðflm., að skipa ráðgjafarnefnd sem yrði þá ætlað það verkefni að vera mikið meira inni á vinnustöðunum, fá fólk sjálft til að hugsa um hvað þetta er vitlaust fyrir okkur öll að haga málum svona. Ég er sannfærð um að þar sent karlar og konur vinna vel saman, þar er betur unnið en þar sem annað kynið kynni að vera eingöngu - svo framarlega sem þar er alls jafnréttis gætt. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið, en ég hvet mjög til þess að þessi þáltill. verði samþykkt og að hún fari þá til athugunar hjá þessari nefnd og það sem kemur fram í henni og svo ýmislegt sem hér kann að verða sagt verði rætt þar og athugað.



Herra forseti. Ég þakka stuðning þeirra þm. sem hér hafa tekið til máls. Ég lít á orð hæstv. félmrh. sem stuðning þó að það hafi kannski ekki komið fram með beinum hætti. En það er ánægjulegt að unnið er að tillögum, eins og gert er ráð fyrir í tillögunni, í ráðuneytunum þó að ekkert hafi komið fram um þær tillögur sem félmrn. og Jafnréttisráð eru að vinna að nema það sem birtist í blaðagrein í Morgunblaðinu laugardaginn 26. mars þar sem formaður Jafnréttisráðs, Ásdís J. Rafnar, segir frá þeim tillögum sem Jafnréttisráð hefur unnið að. En það er mjög gott ef fleira er á leiðinni. Ég veit að t.d. í Noregi hefur verið gripið til ýmissa aðgerða og ég bendi á að mismunandi leiðir hafa verið farnar í hinum ýmsu löndum. Ég bendi á að í Bandaríkjunum er ýmislegt athyglisvert á ferðinni varðandi þessi mál og ég tel mikilvægt að kynna sér hvað reynt hefur verið og hvernig tekist hefur til og meta síðan til hvaða aðgerða við getum gripið. Við getum ekki verið að grípa til einhverra aðgerða sem öðrum hafa reynst illa. Við verðum að reyna að meta hvað okkur kemur best þó að það sé kannski aldrei hægt að heimfæra reynslu annarra beint upp á okkur. Það sem 3. gr. gerir ráð fyrir er ein leið sem hægt er að fara. Það eru líka aðrar leiðir sem hægt er að fara í þessum málum. Þetta er alls ekki það eina sem hægt er að gera. Eins og hér hefur komið fram liggur fyrir þinginu tillaga um jafnréttisráðgjafa og fleiri tillögur sem hníga í sömu átt. Við þurfum nefnilega að leita allra leiða til að ná kvenfrelsi og Kvennalistinn er ein af þeim leiðum sem ég tel raunhæfa. Það mun sjást á afstöðu þingsins til þeirra mála sem ég hef hér nefnt og þessarar þáltill. hvort raunverulegur hugur fylgir máli um að leiðrétta þá mismunun sem við blasir á milli kynjanna.



Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um forvarnir gegn of háum blóðþrýstingi sem Ólafur Granz, varaþm. Borgarafl. á Suðurlandi, flutti á þskj. 701 ásamt öðrum hv. þm. Borgarafl., þeim Albert Guðmundssyni, Aðalheiði Bjarnfreðsdóttur, Inga Birni Albertssyni, Guðmundi Ágústssyni, Kolbrúnu Jónsdóttur og Hreggviði Jónssyni. Tillagan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að láta nú þegar hefja undirbúning að stórauknu forvarnarstarfi gegn of háum blóðþrýstingi. Í þessum tilgangi skal ráðherrann m.a. beita sér fyrir setningu laga og reglugerðar um rekstur sérbúinna eftirlitsbifreiða þar sem færu fram blóðþrýstingsmælingar og annað forvarnarstarf. Kostnaður greiðist úr ríkissjóði." Í grg. sem tillögunni fylgir er frekar gerð grein fyrir bakgrunni og ástæðum þessa tillöguflutnings. Þar er m.a. minnt á að fyrir nokkrum árum hafi allmiklar umræður farið fram hér á landi um of háan blóðþrýsting, heilsutjón og dauðsföll af hans völdum. Þá var hvatt til aukins forvarnarstarfs, en sú umræða skilaði ekki nægilega miklum árangri. Dauðsföllum af völdum þessa sjúkdóms fjölgar stöðugt og aldur þeirra sem hann leggur að velli færist sífellt neðar. Þrátt fyrir lofsvert forvarnar- og eftirlitsstarf ýmissa stofnana og félagasamtaka nær starfsemi þeirra því miður ekki nægilega vel til landsmanna og er það í samræmi við reynslu annarra þjóða. Háþrýstingur er dulinn sjúkdómur sem í flestum tilfellum gerir ekki vart við sig fyrr en um seinan og menn fara ekki reglulega til þess að láta athuga blóðþrýstinginn. Í nokkrum nágrannalöndum okkar hefur verið brugðið á það ráð að starfrækja sérstakar eftirlitsbifreiðar sem fara víða, m.a. um strjálbýl svæði til þess að annast almennt forvarnar- og eftirlitsstarf. Reynslan af þessum bifreiðum er ótvírætt mjög góð og því er lagt til að við Íslendingar komum á slíkri þjónustu hér. Úr bifreiðum þessum má dreifa hvers konar upplýsingum um hollustu og forvarnir. Þær þurfa að vera útbúnar nægilegum rannsóknartækjum til þess að mæla blóðþrýsting og athuga önnur sjúkdómseinkenni eða taka sýni eftir því sem henta þykir. Ekki er lagt til að komið verði á fót sérstakri stofnun til þess að annast þennan þátt heilbrigðisþjónustunnar, en þess í stað er gert ráð fyrir að heimastöðvar þessara bifreiða verði nokkrar stærstu heilsugæslustöðvarnar. Ákjósanlegt væri að koma á virku samstarfi og reglulegum samskiptum milli eftirlitsbifreiða og fjölmennra íverustaða, svo sem skóla og vinnustaða þar sem trúnaðarmenn hefðu milligöngu. Blóðþrýstingsmælingar eru tiltölulega auðveldar í framkvæmd og kalla hvorki á mikinn né dýran tækjabúnað. Þess vegna þyrfti að koma á námskeiðum fyrir trúnaðarmenn svo að þeir gætu annast slíkar mælingar og létt þannig undir með eftirlitsþjónustunni. Tillagan um þessa þjónustu er hugsuð sem endurskipulagning og að hluta viðbót við núverandi eftirlitsstarf með of háum blóðþrýstingi. Með tillögunni er á engan hátt verið að áfellast núverandi eftirlit, heldur einungis verið að efla það með sem minnstum tilkostnaði. Tillaga þessi er til áréttingar ákvæði tölul. 5.12 í 19. gr. laga nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu, þar sem segir að á heilsugæslustöðvum skuli m.a. stunda hópskoðanir og skipulagða sjúkdómaleit, og í anda laga nr. 109/1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og frumvarps til laga um breytingu á þeim á þskj. 518 sem nú liggur fyrir Alþingi. Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að leggja til að tillögu þessari verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. félmn. sameinaðs Alþingis.



Herra forseti. Ekki veit ég hvort það er samkvæmt einhverjum hefðum eða venjum sem ég ekki þekki, en það vekur athygli mína að þessi tillaga er aftur og aftur kynnt sem till. til þál. um lögbindingu lágmarkslauna. Það er ekki rétt. Þetta er tillaga um samstarfshóp til að tryggja jákvæð áhrif lögbindingar lágmarkslauna. Við flytjum hins vegar frv. um lögbindingu lágmarkslauna. Ég vona að þetta sé misskilningur sem hægt er að leiðrétta í plöggum. 
             Ég mæli hér fyrir till. til þál. um samstarfshóp til að tryggja jákvæð áhrif lögbindingar lágmarkslauna. Flm. ásamt mér eru aðrir hv. þm. Kvennalistans: Anna Ólafsdóttir Björnsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Guðrún Agnarsdóttir, Guðrún J. Halldórsdóttir og Málmfríður Sigurðardóttir. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela forsrh. að skipa samstarfshóp til að finna leiðir til að tryggja jákvæð áhrif lögbindingar lágmarkslauna. Um þær leiðir verður að vera fullt samráð svo að lögbinding lágmarkslauna nái tilætluðum árangri og verði raunverulega til að bæta kjör þeirra lægst launuðu og draga úr launamun og launamisrétti. Samstarfshópurinn skal skipaður fulltrúum allra þingflokka og helstu samtaka vinnumarkaðarins. Samstarfshópurinn skal skila niðurstöðum eigi síðar en 1. júní 1988." Í grg. segir, með leyfi forseta, að þáltill. þessi sé flutt til að fylgja eftir frv. um lögbindingu lágmarkslauna. Það er tvennt sem aðallega hefur verið fundið lögbindingu lágmarkslauna til foráttu. Annars vegar að hún skerði frjálsan samningsrétt og hins vegar að ekki yrði hægt að stemma stigu við að sú hækkun, sem yrði í kjölfar lögbindingar lágmarkslauna, hlypi óheft upp launastigann með tilheyrandi afleiðingum, víxlverkandi hækkun launa og verðlags og óðaverðbólgu sem mundi koma harðast niður á þeim sem áttu að fá kjör sín bætt. Þar með hefði verið betur heima setið en af stað farið. Um fyrra atriðið, skerðingu frjáls samningsréttar, er óþarft að fjölyrða hér. Einungis skal ítrekað að samningsréttur skerðist aðeins að því marki að ekki má semja um laun undir lögbundnum lágmarkslaunum. Við hið seinna, þ.e. að lögbinding lágmarkslauna verði verðbólguhvetjandi, er rétt að staldra. Ítrekað höfum við kvennalistakonur bent á að árangur lögbindingar lágmarkslauna sé einmitt undir því kominn að slíkt gerist ekki. Þess vegna leggjum við áherslu á víðtækt samráð allra aðila vinnumarkaðarins um framkvæmd lögbindingar lágmarkslauna. Allir virðast sammála um að launabilið sé of stórt og launamisrétti of mikið. Allir virðast sammála um nauðsyn þess að draga úr misskiptingu auðs og tekna. Það er almennt viðurkennt að þau grunnlaun, sem þeim lægst launuðu eru skömmtuð fyrir dagvinnu, dugi engan veginn til framfærslu og óhóflega langur vinnudagur sé því hlutskipti of margra. Nægir í þessu sambandi að vísa til stefnuyfirlýsingar og starfsáætlunar ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar en þar er ítrekað talað um nauðsyn þess að bæta kjör hinna tekjulægstu, stytta vinnutíma, taka tillit til þarfa fjölskyldunnar og um að gera þurfi átak til að koma á jafnrétti kvenna og karla með sérstakri áherslu á launajafnrétti. Svipuð orð hafa aðilar vinnumarkaðarins ítrekað látið falla um markmið og stefnu í launamálum. Það er því eðlilegt að þegar þessi yfirlýstu markmið bæði ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins nást ekki í samningum sé leitað ráða til að ná þeim með öðrum hætti. Jafnframt er það skylda fyrrnefndra aðila að gefa ekki upp á bátinn fyrri áform um leiðréttingu á misrétti og misskiptingu. Raunhæf leið til þess er veruleg hækkun grunnlauna fyrir 40 klst. dagvinnu og að tryggja jafnframt jákvæð áhrif með samræmdum aðgerðum og samkomulagi allra aðila. Það er siðferðilegur réttur hvers vinnandi manns að geta framfleytt sjálfum sér af afrakstri fullrar dagvinnu. Það er því siðferðileg skylda sem hvílir á Alþingi að sjá til þess að svo megi verða, með hverri þeirri aðferð sem dugir, lögbindingu lágmarkslauna ef ekki vill betur til. Það virðist ekki of oft endurtekið sökum margvíslegra orða sem falla þegar lögbinding lágmarkslauna er til umræðu að með því að leggja fram frv. um slíka leið höfum við kvennalistakonur aldrei sagt að aðrar leiðir væru ekki til eða að þær mætti ekki fara. Við höfum jafnvel talað um að lögbinding lágmarkslauna sé neyðarlausn. Og finnist aðrar leiðir sem tryggi sama árangur munum við fagna því. Höfum enda oftsinnis beint því til allra sem léð hafa því eyra að það dygði ekki bara að setja sér markmið heldur yrði að vinna ötullega að því að ná þeim. En við hlustum ekki lengur á svör sem fela í sér staðfestingu á ástandi: "Þetta hefur alltaf verið svona og verður svona um ókomna framtíð." Ef það er bjargföst trú þeirra sem peninga og völd hafa að tekjuskiptingin sé náttúrulögmál, hvað eru þeir þá að gefa yfirlýsingar eins og þær sem ég vitnaði hér til áðan? Því setja þeir sér fölsk markmið? Er það einungis gert til þess að slá ryki í augu fólks eða hver er tilgangurinn? Ef lausnirnar berast ekki fyrirhafnarlaust upp í fangið á manni þá leitar maður að þeim. Okkar till. er að allir aðilar vinnumarkaðarins ásamt fulltrúum þingflokka setjist niður, allir með sama markmið í huga, þ.e. að launþegar landsins geti allir haft bærilega framfærslu af launum sem þeir fá fyrir 40 stunda dagvinnu. Þetta eða svipað hafa allir, sem lagt er til að kallaðir verði til samstarfs, sagt að væri það sem bæri að keppa að: stytta vinnutíma, létta óbærilegu vinnuálagi af fólki - vegna þess sjálfs, vegna barna þeirra, vegna fjölskyldna þeirra - og ég vildi bæta við, vegna efnahagslífsins og atvinnuveganna. Óþreytt fólk vinnur betur en þreytt og það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að kreista út úr fólki, hver og einn hefur takmarkað þrek og hagar sinni vinnu samkvæmt því. En því miður lítur út fyrir að menn hafi sest upp í hringekju. Það er þeyst hring eftir hring með jöfnu millibili með nokkurn veginn sama árangri og sömu niðurstöðu. Tekjuskiptingin helst óbreytt. Eilíf endurtekning átaka á vinnumarkaði, yfirvofandi verkföll, sem.ýmist koma til framkvæmda eða ekki eftir atvikum, eru engum til framdráttar en skapa óvissuástand og valda tekjutapi, bæði hjá einstaklingum, atvinnurekendum og því opinbera. Eftir standa vonbrigði launþega sem ná ekki að rétta sinn hlut og fá eðlilegan skerf af þjóðarauðnum. Við þetta er ekki lengur hægt að una. Gamlar hefðbundnar leiðir duga ekki, troðnar slóðir orðnar svo djúpar að ekki sést upp úr þeim. Og þar að auki eru traðirnar svo þröngar að þar geta menn ekki gengið hlið við hlið heldur verður að ganga í röð. Og ekki þarf að fjölyrða um hvernig raðað er niður, hverjir ganga fremst og hverjir aftast og hvaða störf teljist verðmeiri en önnur. Konur upp til hópa hafa t.d. þurft að sæta því of lengi að þeirra störf væru metin til lægri launa en karlmanna en það verður ljósara með hverjum degi sem líður að þær ætla ekki að una því mikið lengur, una því að eiga alltaf að bíða. Þær, ásamt auðvitað hluta vinnandi karlmanna, máttu bíða mögru árin, og það er nú sök sér, en þegar líka á að bíða þau góðu, jafnvel horfa á þau líða hjá og sitja enn óbættur hjá garði, þá keyrir fyrst um þverbak. Við kvennalistakonur álítum að samstarf, samvinna og samábyrgð séu þau orð sem hafa á í huga þegar leitað er lausna til að rjúfa þennan Mesópótamíuvítahring, finna sameiginlegar leiðir til breyttrar tekjuskiptingar, sameiginlegar leiðir til að tryggja jákvæðan árangur og sameiginlegar leiðir til að koma í veg fyrir að hver og ein tilraun til að hækka laun þeirra tekjulægstu snúist upp í andhverfu sína og verði e.t.v. til að rýra kjör þeirra. Ég vil ítreka að það hvort lögbinding lágmarkslauna sé eina nýja slóðin sem hægt er að feta skal ég ekki fullyrða og finnist aðrar að sama áfanga göngum við með. En það dregur ekki úr nauðsyn þess að skipa samstarfshóp eins og þann sem hér er lagt til. Hóp sem með augu og eyru galopin hlustar eftir vilja fólks og þiggur þess ráð en leggur ekki á ráðin fyrir luktum dyrum og mætir svo með lausnir, kannski lausnir sem enginn kærði sig um eða er ánægður með - og er hugsanlega ein af orsökum þess að illa gengur að leysa þann hnút sem þessi mál virðast komin í, þ.e. menn hlusta ekki hver á annan heldur takast á og af því leiðir einangrun. Einangrun sem er fylgifiskur þess að fólki er skipt upp í stríðandi öfl þar sem takmarkið er oft að sigra en ekki að ná samningum. Einangrun sem stafar af miðstýringu í stað valddreifingar, valdið þegið frá fólkinu en það fær svo valdboð til baka. Ég held að enginn maður treysti sér til að halda því fram opinberlega að kjör margra hér á landi séu ekki undir velsæmismörkum. Menn kunna að reyna að koma sér hjá því að svara séu þeir spurðir, fara að tala um eitthvað annað eða lýsa því að það séu nú svo margar leiðir til þess að bæta launin, bónusar, yfirvinna o.s.frv. En væru þeir krafðir svara á þann hátt að ekki yrði undan vikist mundi held ég enginn treysta sér til að halda því fram að tekjuskiptingin hér á landi sé réttlát, treysta sér til að mótmæla því að aðstæður barna og kvenna og margra annarra séu með öllu óviðunandi. En Íslendingar eru vel upplýst þjóð og vegna nálægðar og smæðar eru hér betri forsendur en víða annars staðar til þess að skapa skilning manna í millum, skilning á aðstæðum fólks og kjörum og vilja til að leita lausna. Því eru líkur á að hér gæti náðst samstaða um aðgerðir og samstaða um að fylgja þeim eftir. Það er a.m.k., álítum við, tilraunarinnar virði og það er markmið þessarar till. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu leyfi ég mér að leggja til að till. verði vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 720 um beinar sjónvarpssendingar um gervihnetti. Till. hljóðar svo: "Alþingi ályktar að skora á menntmrh. að fella brott síðasta málslið 2. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 70/1986, um útvarp samkvæmt tímabundnum leyfum, þannig að kynning og endursögn þular þurfi ekki að fylgja efni sem dreift er viðstöðulaust um gervihnött og sýnir atburði sem gerast í sömu andrá." Í 6. gr. reglugerðar nr. 70 I1. febr. 1986, um útvarp samkvæmt tímabundnum leyfum, segir svo: "Útvarpsstóðvar skulu stuðla að almennri menningarþróun og efla íslenska tungu. Efni á erlendu máli, sem sýnt er í sjónvarpi, skal jafnan fylgja íslenskt tal eða neðanmálstexti á íslensku eftir því sem við á hverju sinni. Það skal þó ekki eiga við þegar í hlut eiga erlendir söngtextar eða þegar dreift er viðstöðulaust um gervihnött og móttökustöð fréttum eða dagskrárefni er sýnir atburði sem gerast í sömu andrá. Í síðastgreindu tilviki skal að jafnaði fylgja kynning eða endursögn þular. Allt íslenskt tal og texti í útvarpi skal vera á lýtalausu máli." Í tillögu þessari er lagt til að niður falli síðasti málsliður 2. mgr. sem hljóðar svo: "Í síðastgreindu tilviki skal að jafnaði fylgja kynning eða endursögn þular." Hér er aðeins farið fram á að það sé ekki skilyrði að endursögn þular eða kynning fari fram þegar um beinar útsendingar erlendis frá er að ræða. Engu að síður verði það enn í höndum útsendingar- eða móttökuaðila hvort hann kýs að vera með kynningu eða endursögn á meðan á útsendingu stendur og þá í hve miklum mæli. Það kannast flestir við hversu mikils útsending getur misst þegar þulir - misgóðir - eru að tala ofan í beinar útsendingar. Nægir að minnast á Evrópusöngvakeppni sjónvarpsstöðva og ensku knattspyrnuna í þessu sambandi. Einnig má minna á að fjöldi Íslendinga tekur við sjónvarpsefni með eigin móttökudiski beint í gegnum gervihnött þar sem allt efni er að sjálfsögðu ótextað og án endursagnar þular. Herra forseti. Að lokinni umræðu óska ég að till. þessi verði send til hv. félmn.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 732 um aðgerðir til að koma í veg fyrir innflutning á vörum á fölsuðum upprunaskírteinum, en till. er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela viðskrh. að skipa nú þegar nefnd er hafi það hlutverk að leita leiða til þess að koma í veg fyrir innflutning á vörum á fölsuðum upprunaskírteinum. Nefndin skili fullmótuðum tillögum eigi síðar en 1. okt. 1988." Herra forseti. Hinn 14. jan. sl. lagði ég fram fsp. á þskj. 489 um innflutning á vörum á fölsuðum upprunaskírteinum. Fsp. var í þremur liðum og vil ég, með leyfi forseta, fá að rifja hana upp og lítillega þau svör er hæstv. ráðherrar gáfu. Í fyrsta lagi var spurt hvort farið hefði fram könnun á því hvort stundaður sé innflutningur á fatnaði og öðrum varningi með fölsuðum upprunaskírteinum. Þessu svaraði hæstv. fjmrh. á þá leið að slík könnun væri liður í almennu tollaeftirliti. Þá gat hann þess einnig að um síðustu áramót hefði hafist tölvuvinnsla tollskjala þar sem kerfisbundið væri haldið saman athugasemdum er fram kæmu vegna tollskýrslugerðar. Þessari tölvuvæðingu yrði lokið fyrir árið 1990 um land allt og þar með yrðu slíkar upplýsingar tölvuvæddar, tölvutækar og auðfengnar. Þetta er í mínum huga ekki nægilegt til að kanna umfang innflutnings á fölsuðum upprunaskírteinum þar sem ég tel að flestar af þeim upplýsingum sem ráðherra vitnaði til séu miklu fremur upprunaskírteini sem hafa verið ranglega útfyllt fyrir klaufaskap eða vanþekkingu en að hin raunverulegu fölsuðu plögg hafi tollstjóraembættið litla möguleika á að finna með þeim aðferðum sem virðast notaðar í dag. Í öðru lagi var spurt hvað slík könnun hefði leitt í ljós. Svar hæstv. fjmrh. var orðrétt svohljóðandi, með leyfi forseta: "Engar endanlegar tölur eru enn til eða hafa verið teknar saman enn um umfang slíks innflutnings, en að sögn yfirmanns vöruskoðunardeildar embættis tollstjórans í Reykjavík mun töluvert bera á því að fölsuðum upprunaskírteinum sé framvísað við tollafgreiðslu á vörum, einkum þegar um fatnað er að ræða. Af þeim sökum er fatnaður m.a. talinn til þeirra viðkvæmu vörusendinga sem taldar eru þurfa sérstakrar skoðunar við og óheimilt að tollafgreiða svokallaðri DHL-hraðafgreiðslu." Hér kemur margt athyglisvert fram hjá ráðherra. T.d. það að engar tölur eru til né hafa verið teknar saman um umfang slíks innflutnings. Samt fullyrðir yfirmaður vöruskoðunardeildar tollstjórans í Reykjavík að töluvert beri á framvísun falsaðra upprunaskírteina, sérstaklega þegar um innflutning á fatnaði er að ræða og þar af leiðandi þurfi slíkur innflutningur sérstakrar skoðunar við og fær ekki DHL-hraðafgreiðslu í tolli. Yfirmönnunum er greinilega fullljóst að slíkur innflutningur á sér stað í verulegum mæli. Því verður að bregðast við. Þá má spyrja: Hvernig eiga tollverðir að komast að því hvort vara er á fölsuðum upprunaskírteinum eða ekki? Það er nánast vonlaust. Því verður að leita leiða til að sporna gegn slíkum innflutningi. Fataiðnaður á Íslandi er við það að líða undir lok, m.a. vegna síaukinnar samkeppni við innflutningsverslunina sem lítið er hægt að gera við ef hún er á heiðarlegum grunni. Það er hins vegar skylda okkar að halda henni þar. Og ef við vitum af óheiðarlegum viðskiptaháttum eigum við að grípa inn í og reyna með öllum tiltækum ráðum að stöðva slíkt. Hæstv. viðsk.- og dómsmrh. hafði litlu við svör hæstv. fjmrh. að bæta, sagði aðeins að þessi mál væru undir smásjá hjá tollyfirvöldum og þar af leiðandi mundi þetta fljótlega komast í gott lag. Enginn rökstuðningur fylgdi því hvernig hæstv. ráðherra fann það út að þetta kæmist fljótlega í gott lag. Hann taldi þó ástæðu til að geta þess sérstaklega að hér væri um refsivert athæfi að ræða og því hlýtur maður að spyrja: Hvað hefur ráðherrann gert gagnvart þeim sem staðnir hafa verið að slíkum innflutningi? Hvaða refsingu hafa þeir fengið? Hve margar ákærur hafa verið gefnar út, hve margir dómar? Herra forseti. Til að komast fyrir slíkan innflutning þarf að koma upp öflugu eftirlitskerfi og beita þá þungum refsingum sem staðnir eru að verki. Eftirlit verður að hefjast í því landi sem varan er keypt frá og má þá vel hugsa sér að sendiráðin okkar í viðkomandi landi sjái um slíkt í nánum tengslum við tollayfirvöld hérlendis. Það má ekki láta lögbrot viðgangast án þess að nokkuð sé að gert. Það er viðurkennt af ráðherrum, það er viðurkennt af tollayfirvöldum, það er viðurkennt af innflytjendum, það er viðurkennt af formanni Félags ísi. iðnrekenda að þessi fölsun á sér stað. Þess vegna verðum við að bregðast við og því flyt ég þessa tillögu. Herra forseti. Að lokinni umræðu óska ég eftir að tillagan verði send hv. allshn. til umfjöllunar.



Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. sem ég hef leyft mér að flytja um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga ásamt öðrum þm. Borgarafl., Albert Guðmundssyni, Inga Birni Albertssyni, Kolbrúnu Jónsdóttur, Guðmundi Ágústssyni, Hreggviði Jónssyni og Aðalheiði Bjarnfreðsdóttur. Tillagan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að kjósa milliþinganefnd, skipaða fulltrúum frá öllum þingflokkum á Alþingi, til þess að undirbúa frumvörp til laga um breytingu á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Undirbúningsvinna þessi verði unnin í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga og enn fremur fulltrúa frá landshlutasamtökum sveitarfélaga. Sérstök áhersla verði lögð á að kanna hug manna til verkefnaflutnings frá ríki til stærri eininga en einstakra sveitarfélaga." Í örstuttri grg. með tillögunni segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Sem kunnugt er hefur verið ákveðið að fresta afgreiðslu frv. um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga á þessu þingi. Allmargar sveitarstjórnir hafa sent þingmönnum ályktanir sínar af þessu tilefni og víðast kemur þar fram veruleg óánægja með skerðingu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Af því má ætla að margir telji óeðlilegt að nota Jöfnunarsjóðinn þannig sem eins konar skiptimynt í þessu efni. Hvað sem um það er má augljóst vera að frekari undirbúnings er þörf ef takast á að þoka máli þessu til betri vegar á næsta þingi. Víðtæk samstaða um nær allt þjóðfélagið virðist þar raunar algjör forsenda. Í þeim tilgangi er tillaga þessi til þingsályktunar flutt." Við þetta er í sjálfu sér, hæstv. forseti, litlu að bæta. Öllum hv. alþm. er vafalaust vel í minni það frv. til laga sem hæstv. forsrh. mælti fyrir í hv. Nd. Alþingis þann 9. des. sl., um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og ekki síður hver örlög þess frv. urðu og ástæður þeirra örlaga. Hvaða skoðun sem menn annars hafa á þeim tillögum sem þar voru uppi hafðar og raunar öðrum þeim tillögum í þessu efni sem m.a. voru grundvöllurinn að nefndu verkaskiptingarfrv. og átti rót sína að rekja til tveggja nefnda sem störfuðu á vegum félmrn. og Sambands ísl. sveitarfélaga til vors 1987. Þó að mjög margt athyglisvert hafi komið fram í niðurstöðum og tillögum frá þessu nefndastarfi fannst mér gegna sérstakri furðu að hvergi skyldi örla á vilja til að flytja verkefni frá ríki til stærri eininga, svæða ellegar umdæma en einstakra sveitarfélaga, svo mörg og misstór sem þau annars eru hér á landi, og það því fremur að þróun í þá átt hefur raunar átt sér stað hægt og bítandi án þess að löggjafi nr. hafi þar haft nokkra forustu. Aðstæður og þörf, stundum knýjandi þörf héraðsmanna, hafa knúið þá áfram. Ég nefni sem dæmi: Undanfarin ár hefur samstarf sveitarfélaga, t.d. um byggingu og rekstur framhaldsskóla ellegar byggingu og rekstur heilsugæslustöðva, farið mjög vaxandi. Samstarfsumdæmi ellegar samlög af þessu tagi þurfa auðvitað alls ekki að fara saman, hvað þá við önnur umdæmi, svo sem dóms- ellegar skattaumdæmi, hvort sem er til álagningar eða innheimtu. Vitaskuld er hér um margt flókið mál til umræðu þar sem hagsmunir ríkis og sveitarfélaga eru saman fléttaðir. Það er því í raun eðlilegt að drjúgan tíma taki að laða fram lausnir sem menn geta sæmilega við unað. Leiðin til þess var sýnilega ekki að láta duga fremur einsýnt álit áðurgreindra nefnda þar sem viðtekin sjónarmið sem öðrum fremur ríkja hér við Faxaflóann voru látin nægja. Forsenda þess að áfram miði til undirbúnings skynsamlegri lagabreytingu í þessu efni er að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarandstaða beri gæfu til heiðarlegs samstarfs þar sem allir leggjast á eitt um að ná samkomulagi um þær meginleiðir er þorri manna fellir sig við. Sjaldan hefur landsbyggðin átt jafnríka kröfu á því og nú að hið háa Alþingi og einkum meiri hluti þess brjóti odd af oflæti sínu og gangi til heiðarlegs samstarfs um það þjóðþrifamál sem hér er í litlu nefnt. Sá er tilgangurinn með þessum flutningi till. til þál. Hæstv. forseti, ég vænti þess að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. félmn. Sþ.