Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var kominn þangað í máli mínu þegar umræðu var frestað hér fyrir nokkru síðan að ég ætlaði að fara nokkrum orðum um efnisatriði þess máls sem hér er á dagskrá, þ.e. 9. máls, frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að felldar séu niður heimildir til að afskrifa útistandandi viðskiptaskuldir um 5% og matsverð vörubirgða um 10%. Um það má að sjálfsögðu deila hvort slíkar afskriftareglur skuli heimilaðar, en ég held að rétt sé að rifja það upp hvers vegna slíkar afskriftareglur komu til á sínum tíma. Það gerðist þegar skattalögum var breytt að því er mig minnir 1978 en slíkar heimildir höfðu ekki áður verið. Að því er varðar útistandandi viðskiptaskuldir þá er það ávallt svo að ekki er hægt að gera ráð fyrir því að allar útistandandi viðskiptaskuldir innheimtist jafnvel þótt það sé ekki staðfest að þær séu tapaðar. Eins og málum var háttað áður voru viðskiptaskuldir oft og tíðum bókfærðar sem eignir fyrirtækja þótt allar líkur væru til að þær mundu tapast. Jafnframt liggur fyrir að ef fyrirtæki vildi koma útistandandi viðskiptaskuldum sínum í handbært fé um viðkomandi áramót þá var ekki líklegt að einhver væri tilbúinn til að kaupa þessar útistandandi skuldir fyrir sömu fjárhæð og bókfært er í reikningum fyrirtækisins. Þess vegna þótti eðlilegt að heimila þarna nokkra afskrift til að auðvelda fyrirtækjum að gera þessar eignir upp í samræmi við góða reikningsskilavenju. Ég tel að hér sé ekki um óeðlilega afskrift að ræða og vil benda á að breyting á þessu skiptir engum sköpum í skattamálum í sjálfu sér. Að því er varðar matsverð vörubirgða þá gegnir það að nokkru leyti sama máli að vörubirgðir eru færðar á innkaupsverði eða dagverði og það er ekki líklegt að það matsverð, eins og skylt er að meta það skv. skattalögum, sé raunverulegt verðmæti birgða og þess vegna þótti rétt að hafa þar nokkra afskrift til að koma til móts við slíka verðrýrnun. Auðvitað er það svo að það er. mjög mismunandi hvort slík afskrift er réttlætanleg eða ekki. Í sumum tilvikum er hún mjög eðlileg en í öðrum tilvikum kann hún að vera nokkuð mikil. Ég býst við að nokkur munur sé á því hvort um margvíslegar vörutegundir er að ræða í einu fyrirtæki eða eina vörutegund eins og t.d. olíu, svo að dæmi sé tekið, eða annars vegar stóran matvörulager og hins vegar lager af gulli, svo að tekin séu einhver öfgadæmi, þótt það sé víst ekki mjög algengt í íslensku viðskiptalífi að mikið sé verslað með þann málm þó að það sé nú í einhverjum tilvikum.

Tæplega kallað vörubirgðir.

Ja, vörubirgðir eru það nú í skilgreiningu bæði bókhaldslaga og skattalaga, a.m.k. ef um skartgripi er að ræða, en mundu vart vera kallaðar vörubirgðir í reikningum Seðlabankans, svo að annað dæmi sé nefnt. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því að lækka afskriftaprósentur í það sem þær voru. Ég er þeirrar skoðunar að á sínum tíma þegar þessar afskriftaprósentur voru hækkaðar hafi ekki mælt með því nein sérstök rök. Hitt er svo annað mál að endingartími eigna er í reynd fremur að styttast en hitt. Miklar tækniframfarir eiga sér stað og tölvubyltingin skiptir miklu máli og endingartími slíkra eigna er oft og tíðum mjög stuttur, þannig að ég von á því, sérstaklega að því er varðar 20% flokkinn, að þá séu heldur meiri rök fyrir því en áður var að sú afskriftaprósenta haldist. En það er með þetta eins og hið fyrra að hér er fyrst og fremst um það að ræða að dreifa útgjöldum á tiltekinn tíma og það skiptir ekki sköpum hvort þessi dreifing er einu árinu lengri eða skemmri. Það getur skipt máli fyrstu árin en síðan kemur það til skila og ég minni á að allar þessar eignir eru reiknaðar út skv. verðbreytingarfærslum þannig að afskriftatími skiptir minna máli nú en var áður í skattalögum þegar ekki var tekið tillit til verðbreytinga. Einnig er það svo að leigukaup hafa aukist á fjármagnsmarkaðnum og nauðsynlegt er að samræmi sé í afskriftatíma eigna sem annars vegar eru fjármagnaðar á þann hátt en fyrirtækin kaupa hins vegar beint fyrir sitt eigið fé eða lánsfé. Að því er varðar 3. gr. þá hef ég áður gert hana að umtalsefni. Ég tel hana algerlega óþarfa. Það liggur fyrir í skattalögum að eingöngu útgjöld er varða öflun tekna eru frádráttarbær og að því er varðar 52. gr. þá eiga þessir liðir ekki heima í henni að mínum dómi. Þar eru aðrir hlutir eins og sektir sem geta verið útgjöld atvinnurekstrar en ekki talið eðlilegt að það sé litið á það sem útgjöld vegna öflunar tekna. Hins vegar er það meginatriði að hér sé eðlilegt eftirlit og hart eftirlit með þessum atriðum sem ég kom inn á þegar mál þetta var rætt áður. Hins vegar kemur fram í 1. gr., sem ég gleymdi að geta um en hljóta að vera einhver mistök hjá flm., að heimilt sé að draga frá hagnaði 5% vegna rannsóknar- og þróunarstarfs á vegum fyrirtækis. Það fer ekkert á milli mála að það er að sjálfsögðu heimilt að draga slík útgjöld frá tekjum fyrirtækja í dag, en hins vegar hefur verið rætt um í þessu sambandi að tvöfaldur þessi kostnaður væri frádráttarbær, og þar með væri hvatt til rannsóknar- og þróunarstarfs þannig að hér hlýtur að vera um einhver mistök að ræða. Hitt er svo annað mál eins og kom fram hjá flm. að það er mjög vandasamt að skilgreina það hvað er rannsóknar- og þróunarkostnaður og ég er helst á því að það muni vefjast fyrir aðilum að bókfæra það svo einhlítt sé. Og þó að rök mæli með því að gera þessa breytingu þá held ég að það sé með þetta eins og margt annað að það sé mjög erfitt í framkvæmd og betra að leysa það með öðrum hætti af hálfu ríkisins, t.d. með stuðningi við rannsóknar- og þróunarstarf og hagkvæmum lánum til slíkra hluta, en beint í skattalögunum sjálfum. Mér finnst margt mæla á móti því en hins vegar má koma til móts við þau sjónarmið með öðrum hætti. Að því er varðar 6. gr. þá er þar heimilað að fara inn á þá braut að skattyfirvöld fari að telja fram fyrir aðila, að menn geti heimilað þeim að gera framtalið, sem út af fyrir sig má vel gera. Hins vegar tel ég að starfskröftum skattyfirvalda sé betur varið í aðra hluti eins og skatteftirlit og því sé óþarfi að hlífa framteljendum við þeirri vinnu og þeirri skyldu sinni að koma þessum tölum á blað. Ég held að það sé á margan hátt óeðlilegt að leggja þær skyldur á skattyfirvöld. Og eins og skattakerfið er mannað í dag þykir mér óskynsamlegt að leggja slíka vinnubyrði á þá aðila á sama tíma og menn vilja setja ýmsar aðrar skyldur á þá og þá kannski sérstaklega að þeir auki eftirlit með skattinnheimtu. Að því er varðar 7. gr. þá varðar hún fyrst og fremst upplýsingaskyldu. Hins vegar er aðalatriði þess máls, að því er varðar vaxtatekjur og tekjur af fjármagni, hvort þessar tekjur skuli skattskyldar eða ekki. Það er aðalatriði málsins en ekki með hvaða hætti það skuli upplýst þó að það sé að sjálfsögðu stór hluti af því máli. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að breyta skattalögum þannig að fjármagnstekjur séu skattlagðar, a.m.k. að því marki sem þessar tekjur eru yfir verðbólgu eins og hv. frsm. kom fram með. Þegar skattalög voru sett á sínum tíma var hér ekki um tekjur að ræða. Vextir voru mjög lágir í samanburði við verðbólgu og þess vegna ríktu þar allt önnur sjónarmið. Þegar sú ákvörðun hefur verið tekin þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að því fylgi upplýsingaskylda þannig að hægt sé að fylgjast með því og þessi grein tekur á því máli en ekki á skattskyldumálinu sjálfu. En væntanlega hefur átt að gera það með öðrum hætti og e.t.v. í öðru frv. Að því er varðar síðustu greinina, þá held ég að það sé mjög vafasamt að skylda skattrannsóknarstjóra til þess að láta fara fram rannsókn á bókhaldi ákveðins fjölda fyrirtækja á hverju ári eða 100 fyrirtækja. Auðvitað getur það verið mjög mismunandi eftir stærð þeirra og umfangi og rekstri. Hins vegar er nauðsynlegt að stofnunin stórauki þessar rannsóknir og það er fyrst og fremst sú hugsun sem hér kemur fram en ég tel mjög vafasamt að það eigi að binda það við ákveðinn fjölda fyrirtækja í lögum. Að þessu sögðu vil ég draga þá almennu ályktun að í þessu frv. komi ekki fram nein þau atriði sem skipta sköpum að því er skattamál varðar. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel að skattsvik verði ekki fyrst og fremst lagfærð með nýrri löggjöf heldur með meira eftirliti. Hér er tekið á atriðum eins og útistandandi skuldum, matsverði vörubirgða, fyrningum, sem ekki skipta sköpum í þessu efni. Hins vegar skiptir miklu máli að persónuleg eyðsla sé alls ekki færð á rekstur fyrirtækja heldur sé þar fyrst og fremst um eftirlitsmál að ræða og breytingar á reglugerðum sem geta átt sér stoð í gildandi lögum. Hitt er svo annað mál að það er tímabært og mikilvægt að huga að breytingum á skilgreiningu á tekjuskattsstofninum og eignarskattsstofninum, þ.e. hvort fjármagnstekjur skuli ekki teljast tekjuskattsskyldar tekjur og ýmsar eignir, sem eru ekki skattlagðar til eignarskatts, skuli ekki þar vera með eins og ýmsar aðrar eignir. Þar er fyrst og fremst átt við fjármagnseignir. Þetta eru atriði sem vissulega skipta máli en ég er almennt þeirrar skoðunar að forgangsatriðið í íslenskum skattamálum í dag sé eftirlit, skatteftirlit og efling þeirrar framkvæmdar. Því miður er það svo að lögð hefur verið áhersla á önnur atriði eins og breytingar á skattalögum ýmsum sem hafa tafið fyrir því að hægt hafi verið að efla skatteftirlit og einnig hefur staðgreiðslukerfi orðið forgangsverkefni í skattamálum og er forgangsverkefni í dag. En að mínum dómi hefði verið meira atriði að efling skatteftirlits hefði gengið þar á undan. Það er hins vegar ákvörðun sem hefur verið tekin og ekkert við því að gera. Það verður að sjálfsögðu að ljúka við það mál. Þar á undan var til umræðu hér frv. til l. um skattadóm og rannsókn skattsvikamála. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að ekki ætti að setja upp sérstakan skattadóm. Okkar dómskerfi ætti að geta ráðið við þau brotamál sem eru í gangi án þess að setja þau í sérstakan dómstól. Hitt er svo annað mál að það er reynslan að ef um opinber mál er að ræða þá vilja þau tefjast mjög í dómskerfinu og okkar dómstólar hafa ekki ráðið við það að sinna þessum málum með eðlilegum hætti. Í ljósi þeirrar reynslu er ég orðinn þeirrar skoðunar að trúlega sé rétt að setja upp sérstakan skattadóm og gera tilraun með hvort það reynist ekki betur og hvort málum verði ekki betur sinnt með þeim hætti. Þetta er ekki vegna þess að ég sé efnislega samþykkur því að það þurfi að koma til þess að sérstakur skattadómstóll starfi, heldur vegna þess að það hefur ekki verið nægilega góð reynsla af dómskerfinu og þess vegna get ég fyrir mitt leyti stutt slíka skipan eins og að setja upp sérstakan skattadóm. Ég tel að hér sé um það mikilvægt mál að ræða að ekki sé rétt að standa í vegi fyrir því að slík tilhögun sé reynd. Það hefur verið gert að því er varðar fíkniefnamál og það má vel vera að rétt sé að gera það að því er varðar ýmsa aðra málaflokka, en það hljóta hins vegar að vera takmörk fyrir því hvað er rétt að taka upp marga sérdómstóla í landinu. En ef um einstök áhersluatriði er að ræða í einu þjóðfélagi, þá hlýtur það að koma til álita að gera það þótt það sé ekki nema tímabundið. Herra forseti. Ég hef þá farið efnislega yfir það sem hér er til umræðu. Hér koma margar ágætar hugsanir fram og nauðsynlegt að þeim sé hreyft. Það er nauðsynlegt að skattalögin séu sífellt í endurskoðun en hins vegar vildi ég aðeins með máli mínu hér benda á að það er nauðsynlegt að þar séu áhersluatriðin rétt og eins og nú horfir er það framkvæmd skattamála og skatteftirlit sem skiptir þar meginmáli.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram um tvö frv. sem við flytjum þm. Alþb. í hv. deild og lúta að skattamálum, annars vegar frv. um tekjuskatt og eignarskatt og hins vegar frv. um skattadóm og meðferð skattsvikamála. Ég held að hér sé komið að einum stærsta þætti okkar samfélags, þ.e. skattamálin, hvernig að þeim er staðið. Ég held að það skipti ákaflega miklu máli sem hæstv. sjútvrh. ræddi hér í fyrri ræðu sinni á dögunum, að reynt sé að stuðla að stöðugleika í skattamálum, stöðugleika við framkvæmd skattamála. Ég vil líka bæta því við að ég held að það sé ákaflega mikilvægt að um framkvæmd skattamála sé reynt að stuðla að eins víðtækri þjóðfélagslegri samstöðu og mögulegt er til þess að þeir sem þurfa að greiða skattana, þeir sem standa undir samneyslunni séu sáttir í meginatriðum, að svo miklu leyti sem kostur er, við það skattakerfi sem er í gildi á hverjum tíma og framkvæmdina á skattakerfinu. Þetta segi ég kannski vegna þess að hæstv. núv. ríkisstjórn hefur ákveðið að gera mjög viðamiklar breytingar á skattamálum. Á þskj. 1, bls. 221, kemur fram að ríkisstjórnin er með í bígerð stórfelldar breytingar á svo að segja öllum sviðum skattamála. Hún hyggst breyta lögunum um söluskatt, hún hyggst leggja fram frv. til l. um nýja tollskrá. Hún hyggst leggja fram frv. til l. um vörugjald sem væntanlega á að taka af ákvæði í lögum um svokallað tímabundið vörugjald og ákvæði í lögum um vörugjald á sælgæti, gosdrykki o.fl. Hún hyggst jafnframt flytja hér frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, þar sem gert er ráð fyrir því að endurskoða tekjuskattlagningu fyrirtækja. Hún hyggst leggja fram frv. til l. um breyt. á l. frá 1965 um launaskatt, en í frv. er samkvæmt fjárlagafrv. byggt á því að 1% launaskattur verði lagður á þær atvinnugreinar aðrar en búrekstur sem hafa verið undanþegnar launaskatti. Síðan hyggst ríkisstjórnin leggja fram frv. til l. um álagningu og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1988, þar á meðal er áformað að sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði framlengdur á árinu 1988. Þá er gert ráð fyrir því að leggja fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 46/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda og það er ætlunin að leggja fram frv. til l. um sérstakt gjald af verktökum vegna vinnu á svokölluðum varnarsvæðum. Hér er m.ö.o. ætlun ríkisstjórnarinnar núna a þessum dögum sem þingið starfar fram að hátíðum að leggja fram átta frumvörp sem snerta alla þætti skattamála, bæði beinna og óbeinna skatta, frumvörp sem hafa áhrif á alla verðmyndun í landinu, þar á meðal útreikninga innflutningsverðs, frumvörp sem hafa áhrif á álagningu bæði í heildsölu og smásölu þegar upp verður staðið, frumvörp sem hafa veigamikil áhrif á alla tekjuskiptingu einstaklinganna bæði það sem menn fá sjálfir í hendurnar til að eyða og eins hitt sem tekið er af mönnum jafnharðan og eftir situr hjá hinum opinberu aðilum. Þó að núv. hæstv. ríkisstjórn hafi hér mikinn og voldugan en ekki að sama skapi samstæðan, skilst manni, þingmeirihluta, en látum það nú vera, þó hún hafi mikinn þingmeirihluta þá er eðlilegt að þegar svona viðamiklar breytingar eru í bígerð á öllu skattakerfinu eins og það leggur sig að þá sé kallað til samráðs við þingið áður en málin koma hér inn. Það sé kallað til samráðs við þingflokka stjórnar og stjórnarandstöðu áður en þessi mál koma hér inn. Því að hér er um svo miklar breytingar að ræða á skattakerfinu, það tekur svo langan tíma að fara yfir þessi mál, að ef það á að verða einhver mynd á afgreiðslunni, ef þetta eiga ekki að verða handarbakavinnubrögð og fljótaskrift eins og oft er á löggjöfinni héðan, þá verður að fara að undirbúa þessa hluti. Ég vil beina því til hæstv. fjmrh.: Hvenær hyggst hann leggja þessi frumvörp fyrir Alþingi og hvenær hyggst hann hafa og hefja samráð við þingflokkana um þessi mál? Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. hafi tekið eftir þessari spurningu sem ég beindi til hans varðandi þessi frumvörp sem talin eru upp í fjárlagafrv. á bls. 221. Hér er sem sagt um að ræða frumvörp sem snerta allt skattakerfi ríkisins, það er í raun og veru ekkert sem þarna er út undan. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt, ef hérna á að verða um löggjöf að ræða sem binst sæmilegur trúnaður við hjá þeim sem eiga að borga, þ.e. þjóðinni, að þá þurfi að stuðla að eins víðtækri samstöðu um þessi mál og frekast er unnt og þar er það auðvitað hæstv. ríkisstjórn sem hefur valdið. Varðandi það frv. sem ég mælti fyrir á dögunum og hæstv. sjútvrh. fór ítarlega yfir áðan vil ég segja þetta. Varðandi það að fella niður heimild til þess að færa tap á útistandandi viðskiptaskuldum til frádráttar umfram sannanlega tapaðar skuldir, þá er það alveg hárrétt að það líður oft mjög langur tími frá því að skuld er töpuð þangað til það hefur verið staðfest með formlegum og réttum hætti gagnvart yfirvöldum. Þess vegna getur það að mínu mati komið til greina að vera þarna með eitthvert svigrúm til þess að draga frá tap vegna útistandandi skulda. Ég hygg hins vegar að það eigi við um þetta eins og margt annað í skattalögunum að þetta sé og eigi þá að vera aðeins mismunandi eftir því hvaða tegundir af fyrirtækjum hér er um að ræða. Fyrirtæki eru með misjafnlega stórt hlutfall af sinni veltu sem viðskiptaskuldir í árslok, og þetta ákvæði skattalaganna eins og það er núna ívilnar fyrirtækjunum misjafnlega. Ég hygg að þarna mætti fara einhverja millileið frá því að fella þessa heimild alveg niður, niður í eitthvað minni heimild og aðeins mismunandi eftir tegundum fyrirtækja. Tilgangurinn hjá mér með þessum tillögum var sá sem hæstv. fjmrh. gerir að aðalatriði í öllum sínum ræðum að því er varðar einstaklingana, það er að einfalda, og byrja á því að einfalda þessa hluti gagnvart fyrirtækjunum því að þar sé meiri þörf á því. Það sé meiri þörf á því að loka smugunum þar og vegna mismunandi tekna og getu einstaklinganna þá sé eðlilegra að mismuna þar aðeins í sköttum og vera þar með undanþágur heldur en gagnvart fyrirtækjunum. Þess vegna held ég að þessi einföldunarstefna sem hæstv. fjmrh. talar fyrir ætti í raun og veru að byrja á fyrirtækjunum og á grundvelli þess er þessi till. flutt. Í öðru lagi benti hæstv. sjútvrh. réttilega á það að heimildin til þess að draga frá allt að 10% af matsverði vörubirgða í árslok kemur ákaflega misjafnlega niður á fyrirtækjum. Afskaplega misjafnlega út fyrir fyrirtæki. Þarna hygg ég að það væri hugsanlegt að vera með mismunandi reglu ef menn vilja hafa þessa heimild inni á annað borð. En ég segi aftur: Ég held að skynsamlegra væri að fella báðar þessar heimildir niður og breyta í staðinn sjálfri hinni endanlegu álagningarprósentu á fyrirtækin sem ekki er tekin afstaða til í þessu frv. eins og það er lagt fram hér, enda fjallar það ekki um álagningu út af fyrir sig, t.d. á fjármagnstekjur, heldur fyrst og fremst um tæknilega útfærslu á þessum málum. Hæstv. sjútvrh. sagði einnig að síðasta mgr. 1. gr., um að heimila fyrirtækjum að draga frá hagnaði vegna rannsóknar- og þróunarstarfsemi, gæti valdið misskilningi eins og hún er sett þarna upp. Það kann vel að vera. Það er iðulega erfitt fyrir fyrirtæki sem eru að fara út í rannsóknar- og þróunarverkefni - það getur verið mjög hæpið að skylda fyrirtæki til að leggja fram upplýsingar um útgjöld í þessum efnum í einstökum atriðum. Þar getur verið um að ræða afar sundurleitar útgjaldaforsendur. Þess vegna finnst mér hugsanlegt að þessi 5% komi til viðbótar við annað sem fyrirtækin draga frá sínum rekstrarútgjöldum. Hér er sem sagt till. um að þetta komi til viðbótar við það sem fyrirtækin hafa áður dregið frá. Það kann vel að vera að það sé skynsamlegra að fara þá leið að heimila frádrátt frá skatti þannig að um sé að ræða t.d. tvöföldun útgjalda til rannsóknar- og þróunarverkefna. Það er auðvitað leið sem má skoða og er ekkert á móti því. Aðalatriðið er auðvitað að finna leið sem er þannig að það séu örugglega framlög til rannsóknar- og þróunarstarfsemi sem þarna eru dregin frá. Varðandi lækkunina á afskriftaprósentunni er ég alveg sammála hæstv. sjútvrh. um að það var óþarfi og engin rök sem mæltu sérstaklega með því að hækka þessa afskriftaprósentu þegar því var breytt á sínum tíma. Hann segir líka réttilega að endingartími ýmissa tækja og búnaðar sem fyrirtæki eiga núna og þurfa að eiga núna sé styttri en áður var. Þar er um að ræða margvíslegar nýjungar í tækjabúnaði, m.a. tölvur og fleira þess háttar. Þetta er allt rétt. Þá er á það að benda að skattalög gera ráð fyrir því að allur þessi búnaður fyrnist á því ári sem til kostnaðarins er stofnað. Í síðustu mgr. 38. gr. skattalaganna segir: "Stofnkostnað skv. 5. tölul. 32. gr. er heimilt að færa að fullu til frádráttar tekjum á því ári þegar hann myndast." Og hvaða kostnaður er þetta? Jú, það er stofnkostnaður, svo sem kostnaður vegna skráningar fyrirtækis, öflunar atvinnurekstrarleyfa, kostnaður við tilraunavinnslu, markaðsleit, rannsóknir, öflun einkaleyfis og vörumerkja. Allan þennan kostnað er heimilt að fyrna strax á því ári þegar stofnað er til kostnaðarins. Og breytingartillögurnar um afskriftaprósenturnar í 2. gr. þessa frv. frá okkur hafa engin áhrif á þessa grein. Hún stendur þarna inni og það er mikilvægt, og er nefnt hér vegna aths. hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. telur að þau ákvæði sem eru í 3. gr. frv. séu óþörf vegna þess að ekki sé heimilt að færa persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna á rekstrarkostnað, og risnu má ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækis. Út af fyrir sig er þetta rétt. En það er alveg ljóst að það er ein meginmeinsemd skattalaganna og skattaframkvæmdarinnar að menn eru að færa persónulega eyðslu á fyrirtækin. Það er ein meginmeinsemd skattalaganna og skattaframkvæmdarinnar. Þegar þessi mál voru til meðferðar hér í fyrra þá ræddum við oft um það, ég og hæstv. núv. fjmrh., að þarna, einmitt þarna færu í gegn stórkostlegar fúlgur. Þessi sjónarmið okkar voru staðfest af skattsvikanefndinni svokölluðu sem starfaði undir forustu Þrastar Ólafssonar og skilaði áliti á árinu 1986. Og vegna þess að hérna er um alvarlega meinsemd að ræða leggjum við til að í 52. gr. skattalaganna komi þessi ákvæði alveg sérstaklega: Að persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess sé óheimilt að telja til rekstrarkostnaðar. Að risnu megi ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækis. Ríkisskattstjóri setji reglur um risnukostnað fyrirtækja eftir stærð þeirra og veltu og með hliðsjón af markaðsstöðu fyrirtækjanna. Við ákvörðun sína skuli ríkisskattstjóri gæta þess sérstaklega að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess færist aldrei á kostnað fyrirtækis. Út af fyrir sig má segja að það sé hvort eð er innbyggt í skattalögunum að það sem hér er sagt megi ekki gerast, en til þess að undirstrika sérstakan vilja löggjafans til átaks í þessu efni, m.a. gagnvart þeim aðilum sem fara með framkvæmd skattalaganna, skattstofunum, ríkisskattstjóra og þeim aðilum, til þess að undirstrika þennan sérstaka vilja löggjafans teljum við að það sé eðlilegt að þetta fari inn. Ég flyt þetta mál mitt núna af sérstökum þunga vegna þess að á síðasta þingi var hér maður í stjórnarandstöðu, sem nú er hæstv. fjmrh. landsins, sem studdi þetta þá drengilega í Nd. í nafnaköllum sem er hægt að fletta upp, og ég hefði haldið að þau sjónarmið sem þarna liggja að baki eigi stuðning núv, hæstv. fjmrh., enda er það eins með hæstv. sjútvrh. að sjónarmiðin sem þarna eru á bak við eru viðurkennd af honum. Hann telur þau góðra gjalda verð út af fyrir sig þó að hann sé ekki sammála þeirri till. um meðferð málsins sem þarna er gerð. Ég var að segja það, hæstv. fjmrh., að ég mælti sérstaklega með þessari 3. gr. í frv. af því að við fluttum hana báðir í fyrra og fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherrann hefur eitthvað litið á hana eftir að hann tók við húsbóndavöldum þarna uppi við Arnarhólinn, uppi í Arnarhvoli. Varðandi næstu aths. hæstv. sjútvrh. þá lýsti hann andstöðu við hugmyndina um að skattyfirvöld gætu talið fram fyrir aðila og sagði: Fólk á auðvitað að setja sig inn í þessi mál sjálft. Allt er það rétt, en staðreyndin er sú að mikill fjöldi af fólki er með innibyrgðan, liggur mér við að segja, ákveðinn ótta gagnvart þessum pappírum sem það þarf að útfylla. Af einhverjum ástæðum er það svo. Það hefur verið reynt í a.m.k. einu nágrannalandi okkar að gefa fólki kost á því, fólki sem er með einfaldan fjárhag, segjum t.d. bara elli- og örorkulífeyri að lifa af, að það geti sloppið við þessi venjulegu framtöl. Það væri fróðlegt ef fjmrn. kynnti sér hvernig þarna hefur til tekist. En þessi hugmynd er flutt hér í tillöguformi vegna þess að það er nauðsynlegt að þetta mál sé rætt einmitt núna þegar ætlunin er og í undirbúningi er að taka upp staðgreiðslukerfi skatta. Í sjöunda lagi nefndi hæstv. sjútvrh. það og var sammála okkur um að það á að skattleggja fjármagnstekjur. Það er ein spurning mín til hæstv. fjmrh.: Hvenær er þess að vænta að ríkisstjórnin leggi fram tillögur um skattlagningu fjármagnstekna? Ég tel að þær eigi að skattleggja eins og aðrar tekjur. Því skyldu launin vera skattlögð 100% en þær tekjur sem menn fá af verðbréfum liggjandi inni í bönkum vera skattfrjáls? Auðvitað er ég hér að tala um tekjur umfram það sem kalla má einhverja raunávöxtun, en þetta er mál sem ég tel mjög brýnt að ræða og fá upplýsingar um hjá hæstv. fjmrh. og þess vegna er það flutt í þessu frv. Hæstv. sjútvrh. nefndi svo í áttunda lagi að vafasamt væri að skylda skattrannsóknarstjóra til að gera úttektir á 100 fyrirtækjum, fyrirtækin væru misstór og allt er það rétt. En rökin með þessu eru þau að stundum vill þetta embætti svo að segja kaffærast í verkefnum sem berast og embættið hefur ekki svigrúm til þess að rannsaka holt og bolt framtöl annarra fyrirtækja eins og nauðsynlegt er. Fyrirtækin eru misstór. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. ráðherra. Málið er hins vegar það að skattalög hafa verið þannig undirbúin og útbúin hér á landi að menn hafa verið hvattir til þess að stofna fyrirtæki svo að segja um sjálfa sig. Menn hafa farið betur út úr skatti ef þeir gátu stofnað fyrirtæki um sig sjálfa og símana sína og skrifborðin sín en ef þeir töldu fram sem venjulegir launamenn. Þessi fyrirtækjastofnunarhvati í skattakerfinu er örugglega ein stærsta meinsemd íslenska skattakerfisins og hefur örugglega svipt ríkið tekjustofnum upp á stórkostlegar fúlgur. Þess vegna held ég að bæði með eftirliti og með nýjum ákvæðum í skattalögum sé nauðsynlegt að draga úr þessum áhuga manna á því að búa til pappírsfyrirtæki sem eru ekkert nema pappír. Hvað eru mörg fyrirtæki á Íslandi? Hvað eru mörg fyrirtæki í þessu litla landi? Ætli þau séu ekki 25 þúsund. Hvaða vit er í því að kalla 25 þúsund fyrirtæki fyrirtæki, þar sem stór hluti af þessu eru engin fyrirtæki heldur pappír fyrir einhverja örfáa eða einn einstakling? Þetta er tóm vitleysa. Og þegar talað er um að rannsaka 100 fyrirtæki a ári væru kannski eins og 80–90 fyrirtæki af þessum 100 smáfyrirtæki með einn, tvo eða kannski þrjá menn í vinnu, 10% eða svo væru einhver alvörufyrirtæki, fyrirtæki sem gerðu eitthvað annað en að vera til til þess að auðvelda eigendum sínum að telja fram til skatts um áramót og sérstaklega létta þeim byrðina þegar skattseðillinn kemur á sumrin. Þess vegna held ég að svona leiðbeiningarákvæði fyrir ríkisskattstjóra í lögum um tekju- og eignarskatt sé fyllilega réttlætanlegt og nauðsynlegt. Ég er alveg sammála hæstv. sjútvrh. um að lög breyta ekki öllu í þessum málum. Ég er líka sammála honum um að jafnvel þó að þetta frv. yrði að lögum í heilu lagi mundi það ekki á einni nóttu gjörbreyta allri framkvæmd skattamála. Hér þarf auðvitað fjöldamargt fleira að koma til. En hugsunin á bak við frv. er fyrst og fremst sú að einfalda skattalögin að því er fyrirtækin varðar, fækka smugum og auðvelda eftirlitsaðilum þeirra störf því að við teljum að það sé skynsamlegra að byrja á fyrirtækjum með þessum hætti en einstaklingum með því að leggja á þá matarskatt eins og núv. ríkisstjórn hefur gert. Ég segi það eins og er að ég fagna því alveg sérstaklega að hæstv. sjútvrh. lýsti stuðningi við þá hugmynd að stofnaður verði sérstakur skattadómstóll. Það tel ég mikil tíðindi, ekki aðeins vegna þess að maðurinn er ráðherra, heldur líka vegna þess að hann þekkir vel til þessara mála úr sínu starfi áður en hann fór að sinna stjórnmálum. Ég tel að það sé rétt sem hann sagði: Það er ekki nægilega góð reynsla af dómskerfinu í þessu efni. Það er auðvitað þannig að það eru takmörk fyrir hvað á að setja upp marga sérdómstóla. Það er líka hárrétt. Það getur hins vegar verið rétt að setja tímabundið upp dómstól til að fjalla um mál af þessu tagi, tímabundið meðan verið er að uppræta óvenjualvarlega þjóðfélagslega meinsemd, óvenjualvarlega og útbreidda, sjúkdóm sem læsir sig svo að segja um allt þjóðfélagið. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti, og vænti þess að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að svara nokkru þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hans.



Herra forseti. Skattar eru það verð sem við borgum fyrir að búa í siðmenntuðu samfélagi. Fyrir kosningar vitnuðum við jafnaðarmenn ósjaldan í þessi orð sem eru klöppuð í stein fyrir ofan aðalskattstofu Bandaríkjanna og mun vera texti frá 18. öld. Það er ánægjuefni að umræðan um þessi mál gerist talsvert málefnalegri en hún virtist ætla að verða í upphafi. Það er undan engu að kvarta um þessa umræðu. Hún hefur verið málefnaleg og jákvæð. Menn segja: Það þarf að ríkja stöðugleiki í framkvæmd skattakerfisins. Það þarf að takast samstaða, ekki aðeins samstaða á þingi heldur pólitísk samstaða með þjóðinni, um víðtækar breytingar á skattakerfinu. Það þarf að nást sem mest samstaða um í hvaða átt er stefnt, þ.e. um þá stefnubreytingu sem boðuð er. Allt er þetta satt og rétt. Aðalatriðið í þeirri stefnubreytingu sem verið er að boða er að í stað þess að ætla að mæta óskum einstakra hópa um sérstöðu, sérstök réttindi, undanþágur, frádrætti frá almennum reglum skattalaganna sem oft er auðvelt að rökstyðja með allra handa sérstöðu fólks, í stað þess að bora endalaust göt á skattakerfið, oft af góðum huga um slíkar undanþágur, eru menn að segja: Í ljósi reynslunnar af slíkum undanþágum og frádráttarleiðum, bæði að því er varðar megintekjustofn ríkisins, söluskatt, og að því er varðar tekjuskattslög, skulum við læra. Við skulum taka upp nýja stefnu sem er í því fólgin að gera skattakerfið eins einfalt og mögulegt er, tekjuskattana svo einfalda í staðgreiðslukerfi skatta að það umkvörtunarefni hverfi að það sé mönnum kvíðaefni á ári hverju að þurfa að telja fram til skatts. Jafnvel það virðist mönnum svo flókið að þeir þurfi að leita á náðir sérfræðinga. Við skulum létta þessu af þjóðinni. Við skulum gera þetta svo einfalt að það sé á hvers manns færi um leið og hann tekur við sínum launagjöldum að því er varðar launþega að sjá í hendi sér hvað það er sem hann greiðir til skatts. Og við skulum gera skattaframkvæmd í söluskatti, þar sem það er fyrst og fremst verslun og þjónusta sem er vörsluaðili almannafjár og á að standa skil á því, svo einfalda að hægt sé að hafa eftirlit með kerfinu, það sé einfalt mál að beita viðurlögum ef alvarlega út af ber. Í þessu fyrst og fremst er sú stefnubreyting fólgin sem verið er að ræða um. Hún byggist á langri reynslu af því með okkar þjóð að sú leið sem áður var farin, að fjölga undanþágum og frádráttarliðum í nafni einhvers góðs málstaðar, hafi ekki gefið góða raun. Þetta er niðurstaða af reynslu margra þjóða af framkvæmd skattastefnu á undanförnum árum og áratugum. Stjórnmálamenn vilja oft og tíðum koma fram einhverjum breytingum og hafa oft tengt það breytingum á skattalögum. Menn vilja hvetja fyrirtæki til fjárfestingar. Hvers vegna ekki að tengja það skattfríðindum? Menn vilja auðvelda fólki húsnæðisöflun. Hvers vegna ekki að tengja það skattfríðindum? Menn vilja styrkja kjaralega stöðu fólks í einhverjum atvinnugreinum. Hví þá ekki að tengja það skattfríðindum? Og að lokum eru undanþágumar orðnar svo margar að menn geta ekki lengur hönd á fest, málið er orðið svo flókið að það er ekki lengur á færi manna að telja fram og að lokum sitja menn uppi með kerfi að því er varðar fyrirtæki þar sem gilda tvenns konar lög. Annars vegar þau framtöl sem sýnd eru skattyfirvöldum þar sem spilað er á frádráttarliði og undanþágur og hins vegar það bókhald sem menn hafa sem stjórntæki í sínum rekstri og á fyrst og fremst að gegna því hlutverki að gefa mönnum áreiðanlegar og réttar upplýsingar um raunverulega stöðu fyrirtækis. Þetta er stefnubreytingin. Ég held að þessi umræða og málflutningur hv. 7. þm. Reykv., formanns Alþb., leiði í ljós að það er miklu víðtækari samstaða um þetta mál en maður kynni að hafa ætlað af ýmsum öðrum upphrópunum sem maður hefur heyrt í þessum umræðum að undanförnu. Það er líka athyglisvert að þó að þessi úttekt á umfangi skattsvika, sem oft hefur verið vitnað til, sé þannig til komin að hún fékkst fram við samþykkt Alþingis á þáltill. sem þm. Alþfl. fluttu er það líka athyglisvert að formaður nefndarinnar sem skýrslunni skilaði er Þröstur Ólafsson, framkvæmdastjóri eins helsta stéttarfélags landsins, Dagsbrúnar, og áhrifamaður í einhverjum mæli og a.m.k. enn sem komið er í Alþb. Ég held því að ekki sé undan því að kvarta, það er bærileg samstaða um þetta. Það er enginn ágreiningur um það að við vorum komnir í þrot að því er varðaði skattalöggjöf í mjög stórum og alvarlegum veilum. Það er kominn upp trúnaðarbrestur milli fólks og stjórnvalda að því er varðar framkvæmd skattalaga. Það er við því að búast að það geti ekki verið mikill stöðugleiki um löggjöfina þegar svo er komið. Það er ástæða til þess fyrir hv. alþm. að huga að framkvæmdinni. Hvað erum við að leggja á fólk með svo flókinni löggjöf sem við ætlum að framfylgja? Er ekki ástæða til að hafa það í huga? Hver er geta skattstofanna í umdæmunum úti á landi til þess að fjalla á faglegan hátt um fyrirtækjaframtöl? Ég vitna bara ósköp einfaldlega til viðtala minna við þá sem í þessum verkum eiga að standa, m.a. á skattstjóraráðstefnu sem haldin var á Akureyri sl. sumar. Og ég vitna til viðræðna við ríkisskattstjóraembættið og skattrannsóknarembættið núna í ágústmánuði af hálfu fjmrn. Hafi mér ekki verið það nægilega ljóst áður veit ég það nú að það sem þessum aðilum er ætlað að gera er langtum meira og viðameira verk en er á þeirra færi eins og að þeim er búið. Löggjöfin er á margan hátt allt of flókin. Geta þeirra til að hafa á að skipa nægilega sérfróðum mönnum til þess að standa sína plikt gagnvart þeim herskara sérfróðra manna sem fyrirtækin hafa í sinni þjónustu er of lítil. Viðleitni forvera míns, hæstv. fjmrh. Alberts Guðmundssonar á sinni tíð, til þess að fjölga mönnum í skattkerfinu gaf að lokum ekki góða raun vegna þess að því sem næst enginn er eftir af þeim sem þá voru ráðnir. Mér er sagt að þeir séu fjórir. Góður vilji öngva gerir stoð - ef menn ekki eru reiðubúnir til þess að meta raunsætt þær ábendingar og þær tillögur sem komið hafa fram um undirstöðuatriðin. Undirstöðuatriðin eru breytingar á löggjöfinni sjálfri. Hverju er ætlunin að ná fram með því? Við ætlum að einfalda löggjöfina svo mjög að að því er launþega varðar sé þetta ekkert dularfullt eða flókið mál eða sérstakt áhyggjuefni að telja fram. Það sé einfalt mál og auðskilið. Við viljum líka einfalda löggjöfina að því er varðar fyrirtækin og við viljum sér í lagi fara að tillögum skattsvikanefndar um að einfalda löggjöfina um söluskatt þannig að hún sé í reynd framkvæmanleg. Ég skora á hv. alþm. að ræða það við þá sem eiga að standa að framkvæmd núv. söluskattskerfis, ræða það við þá sem eru ábyrgir fyrir framkvæmdinni, spyrja einföldustu spurninga um það hvernig þeim málum sé komið, hvernig uppgjörsaðferðir séu, hvaða eftirlit sé um að ræða, og þeir munu fljótlega komast að því að það eru síst ýkjur sem eru niðurstöður svokallaðrar skattsvikanefndar að þetta kerfi er óframkvæmanlegt. Ef menn hins vegar fást til þess að kynna sér það og komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé rétt mat hjá þeim sem gerst til þekkja og hafa staðið að framkvæmdinni árum og áratugum saman held ég að menn ættu fljótlega að draga af því rökrétta ályktun, þá að fara ekki mikið með upphrópanir um matarskatta heldur átta sig á því að sú breyting er stærsta og þýðingarmesta breytingin að því er varðar tekjustofna ríkisins, þetta er veigamesti þátturinn. Stærsta og þýðingarmesta breytingin er sú einmitt að fækka undanþágum að því er það varðar. Það er hverju orði sannara sem hv. málshefjandi sagði. Núv. ríkisstjórn ætlar að færast mikið í fang í skattamálum. Samkvæmt starfsáætlun hennar er gert ráð fyrir því að taka tekjustofnakerfið í heild sinni til endurskoðunar á tveimur árum. Samkvæmt þeirri skrá, á bls. 221 í grg. með fjárlagafrv., er þar verið að boða mjög viðamiklar breytingar. Ég vænti þess að í ljósi þeirrar samstöðu um undirstöðuatriði megi búast við góðu samstarfi á þingi um slíka löggjöf. Ástæðan fyrir því að svona mikið er færst í fang er auðvitað sú að reynslan kennir okkur, við höfum ummæli þeirra sem stýrðu þjóðarbúi í fyrrv. ríkisstjórn, bæði fyrrv. hæstv. forsrh. og fjmrh., að skattakerfið væri í molum. Það er hins vegar ekki nóg að telja bara upp listann og segja: Þetta er æðimikið verk. Við skulum líka hafa í huga að margt af þessum málum á sér mjög langan aðdraganda. Ég nefni t.d. lög um nýja tollskrá. Það mál hefur þegar verið unnið tæknilega á löngum tíma. Það hefur áður verið lagt fram hér á Alþingi. Það er nú í endurskoðun. Það er skatthreinsunaraðgerð í raun og veru. Það er skref í átt til þess að einfalda tollalöggjöfina, samræma tollmeðferð skyldra vara. Í gær var undirrituð af fjmrh. auglýsing um hina nýju tollaskrá eða tollflokkunarkerfi sem er síðan forsenda endurskoðunar á tolltöxtum. Þetta verk er m.ö.o. allvel á veg komið. Það sem nú er verið að gera er endurskoðun þess út frá ýmsum öðrum matsþáttum eins og t.d. verðlagsáhrifum. Sama er að segja um lögin um söluskatt, breytingar á þeim. Þau hafa verið í undirbúningi alllengi og það hefur þegar verið stigið skref í átt til breytinga. Lög um breytingar a lögum um launaskatt eru ekki mjög flókin löggjöf. Þetta er breyting í átt til þess sem áður hefur tíðkast. Það sem fyrst og fremst þarfnast ítarlegrar rannsóknar og athugunar er ekki það sem hér er á dagskrá, þ.e. skattlagning fyrirtækja og samspilið milli skattlagningar fjármagns og eignatekna annars vegar og breytinga á skattameðferð hlutafjár. Hvenær er þess að vænta að þessi frumvörp verði lögð fram? Ég ætla ekki að nefna dagsetningar í því efni, en það er ljóst að það verður nú á næstu vikum og e.t.v. má búast við því að þau frumvörp verði lögð fram hvað fyrst sem kannski kalla á hvað minnstan undirbúning. Þar er um að ræða frv. um breytingar á lögum um launaskatt og um gjaldtöku af varnarsvæðum. Það þarfnast ekki mjög mikils eða flókins undirbúnings. Að því er varðar staðgreiðslukerfið er á það að benda að það mál hefur verið í umfjöllun þings. Lögin voru samþykkt á seinasta þingi. Margar ábendingar komu fram um nauðsyn endurskoðunar í umfjöllun þingsins. Úr því hefur verið unnið í sumar. Það mál er í umfjöllun milliþinganefndar. Um það hefur tekist, að því er ég best veit, bærileg samstaða og það hefur unnist vel og skilmerkilega í milliþinganefndinni. Að því er varðar einstök atriði. Þriðja greinin, um getu forstöðumanna fyrirtækja til þess að færa hvers kyns persónuleg útgjöld á rekstur fyrirtækja. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. sjútvrh. að þetta er ekki gert í skjóli löglegra réttinda, en ég er sammála hv. flm. um það að með því að herða enn á reglum um þau efni að því er varðar reglugerð og leggja aukna áherslu á eftirlit og úrvinnslu á framtölum fyrirtækja, með þeirri breytingu sem ég hef áður lýst að úrvinnsla fyrirtækjaframtala fari fram í heild sinni á einum stað á vegum embættis ríkisskattstjóra, hvort tveggja þetta mundi verða til bóta. Sama er að segja um þau ákvæði er varða staðgreiðslukerfi einstaklinga, sem varða hlunnindagreiðslur, bifreiðastyrki, dagpeninga o.s.frv. Eigum við að stefna að því að skattstofurnar auki þjónustu við skattgreiðendur? Ég er eindregið þeirrar skoðunar að svo sé. Ég segi enn fremur að ef við framfylgjum tillögum skattsvikanefndar á þann veg að fyrirtækjaframtölin verði meira í skoðun hjá ríkisskattstjóraembættinu, þá gefst svigrúm til þess að breyta nokkuð hlutverki skattstjóranna í umdæmunum, í hverju einstöku umdæmi, í þá átt að efla þjónustu við framteljendur. Einföldun staðgreiðslukerfisins er stærsta breytingin hins vegar í þá átt. Að því er varðar spurningarnar um úttektir á einstökum fyrirtækjum þá er það mjög eðlilegur þáttur í skattframkvæmd. Sér í lagi væri það fýsilegur kostur til þess að herða eftirlit ef Alþingi gegnir skyldum sínum og styður tillögur sem hér liggja fyrir um einföldun söluskattskerfisins því að þá væri það miklu veigameiri þáttur. Að óbreyttu kerfi er það samkvæmt upplýsingum þeirra sem í málunum standa nánast vonlaus hlutur vegna þess að kerfið hefur ekki getu til úrvinnslu jafnvel þótt slík úttekt færi fram með reglubundnum hætti. Það er rétt sem fram kom í máli flm. að það er margt í núverandi löggjöf sem hvetur einstaklinga beinlínis til þess að stofna um sjálfa sig fyrirtæki. Það er kunnugt um t.d. þann þátt málsins þegar einstakir launþegar breyta sjálfum sér og skattframtali í verktaka vegna þess að þeir telja vera að því ákveðið skatthagræði. Allt ber þetta að sama brunni. Stærsta breytingin sem við gætum gert, þýðingarmesta breytingin, undirstöðumálið, er einföldunin á löggjöfinni. Um leið og það er gert opnast nýir möguleikar á bættri skattframkvæmd og auknu eftirliti. Af því að við erum að tala um samstöðu í þessum málum, þá vildi ég að lokum leyfa mér að renna hér yfir meginatriðin í samþykkt aðalfundar miðstjórnar Alþb. sem fylgir hér í grg. og stikla þar á nokkrum atriðum. Þar segir: "1. Skattkerfinu verði breytt til þess að tryggja að allir leggi af mörkum til sameiginlegra þarfa landsmanna." Sammála. Að því er verið að vinna. Þessar skattkerfisbreytingar stefna að því. Ég minni sérstaklega á að að því er varðar aukna tekjuöflun ríkissjóðs eins og gerð er grein fyrir í fjárlagafrv. þá er gætt jafnvægis milli þess sem þar er lagt á, neysluskatta sem almenningur greiðir og auknar kröfur til fyrirtækja í landinu. "2. Skattleysi eignamanna, hátekjufólks og gróðafyrirtækja gegnum háþróað net frádráttarliða og sérreglna verði afnumið." Það er rétt. Að því er stefnt. Það mál er í undirbúningi og svipaðar yfirlýsingar er að finna í starfsáætlun stjórnarinnar. "3. Tekjuskattskerfið verði einfaldað bæði að því er varðar framtöl og skattlagningu." Sammála. Það er verið að vinna að því. "4. Frádráttarheimildum fyrirtækja og einstaklinga í rekstri verði fækkað." Sammála. Að því er unnið. "5. Skattfrelsismörk einstaklinga verði hækkuð verulega." Sammála. Í þá átt stefnir það. "6. Með þessu verði skattbyrði almenns launafólks minnkuð en skattar fyrirtækja auknir." Það er það sem fjárlagafrv. boðar. "7. Komið verði á stighækkandi stóreignaskatti." Um það er ekki samstaða í þessari ríkisstjórn. Um það höfðum við flutt mál hér á árunum 1984–1985. Við hurfum hins vegar frá því að flytja þau á seinustu tveimur þingum. Þau var ekki að finna í kosningastefnuyfirlýsingu Alþfl. Og hvers vegna ekki? Vegna þess að við vildum vinna að samræmingu á heildarlöggjöf um meðferð eignarskatts og eignartekna og að því er unnið. "8. Tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta." Að því er stefnt. "9. Skattaeftirlit verði hert." Það er í undirbúningi. "10. Viðurlög við skattsvikum verði látin bíta í raun." Ef með þessum orðum er átt við það að viðurlög verði endurskoðuð, bæði að því er varðar bókhald og einstök mál, þá er að því unnið samkvæmt tillögum skattsvikanefndar. "11. Settur verði upp sérstakur skattadómstóll." Það er mikið álitamál. Forgangsmálin sem menn telja að þurfi að vera í dómskerfinu eru orðin mörg. Það eru uppi kröfur um að mál eins og t.d. fíkniefnamál hafi sérstakan forgang. Það er verið að ræða um það að kynlífsafbrot margvísleg þurfi að fá sérstakan forgang. Það er verið að ræða um það að skattamál þurfi að fá sérstakan forgang og fleiri mál. Það er uppi hávær gagnrýni á það að skattakerfið ráði illa við þessa þætti, þ.e. flókin efnahagsleg mál eða fjárhagsmál fyrirtækja. Það er mikið rétt. Það þarf að vinna að því að bæta meðferð dómstóla. Það þarf að auka getu þeirra til þess að ljúka slíkum málum á eðlilegum tíma og sérfræðikunnáttu þeirra til þess. Ég er ekki endanlega sannfærður um það að leiðin sé sú í hverju málasviði að búa til nýja dómstóla um sérstök mál, en það er ljóst að það verður að efla getu réttarfarskerfisins, dómstólakerfisins á þessu sviði. Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, en það sé bærileg samstaða um það sem eru meginatriðin í þessum málum sem hér hafa verið til umræðu og að því leyti tel ég að þessi umræða hafi verið málefnaleg og af hinu góða.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir ágætar undirtektir við skattastefnu Alþb. sem hann samþykkti í heilu lagi hér úr ræðustólnum áðan. Það bendir auðvitað til þess að hann sé eða vilji gjarnan vera á réttri leið í þessum málum. Hann benti að vísu á að hugmyndin um stighækkandi stóreignaskatt ætti ekki fylgi að fagna í núv. ríkisstjórn, en að öðru leyti samþykkti fjmrh. hvern einasta punkt í skattastefnu Alþb. eins og hún var samþykkt á aðalfundi miðstjórnar Alþb. 7. nóv. 1986. Ég tel það út af fyrir sig nokkurn áfanga að vita af því að hæstv. núv. fjmrh. skuli taka með jafneindregnum hætti undir allar þær megintillögur í skattastefnu Alþb. sem birtar eru á þskj. 9. Það er einnig nauðsynlegt, virðulegi forseti, að vekja athygli á því að hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að hann telji þær hugmyndir jákvæðar sem í frv. koma fram um einföldun á skattakerfi fyrirtækjanna. Það er einnig ánægjulegt að hæstv. fjmrh. hefur, þrátt fyrir afstöðu hæstv. sjútvrh., lýst því yfir að það þurfi að grípa til sérstakra úrræða vegna þess að menn færa persónulega eyðslu á fyrirtæki og vegna þess að menn telja fram risnukostnað úr hófi og taldi óhjákvæmilegt að settar yrðu reglur í þeim efnum. Ég tel það einnig mjög mikilsvert að hæstv. núv. fjmrh. er inni á þeirri meginhugmynd sem fram kemur í 8. gr. frv. um að fram fari reglulega rannsókn á bókhaldi og skattskilum a.m.k. 100 fyrirtækja. Og ég vek sérstaka athygli á því að í 6. gr. þessa frv. okkar þm. Alþb. hér í hv. deild er gert ráð fyrir því að heimilt verði að losa einstaklinga undan framtalsskyldu. Ef skattgreiðandi býr við mjög einfaldan fjárhag þá geti hann losnað við venjulega framtalsskyldu. Ég get ekki neitað því að mér finnst að við höfum unnið hér dálítinn málefnalegan áfangasigur, en hins vegar er spurningin sú hvernig þessu verður öllu saman fylgt eftir. Hæstv. ráðherra tók einnig undir þau orð mín að það þyrfti að skapa sem víðtækasta samstöðu um skattakerfið yfirleitt og skattaframkvæmdina en svaraði því hins vegar því miður ekki með hvaða hætti væri heppilegast eða hann hygðist koma þessum skattafrumvörpum fyrir þingið, hvernig hann hygðist tengja þingflokkana við þá vinnu sem verður að fara fram um skattamálin núna á komandi vikum og mánuðum. Ég mun inna hann nánar eftir því síðar þar sem hann hefur eðlileg forföll núna. En það er mjög mikilvægt - og ég vil undirstrika það hér þó hæstv. ráðherra sé farinn og fer fram á það við hæstv. forseta, flokksbróður hans, að hann komi því á framfæri - að ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi frumvörp, sem ætlun ríkisstjórnarinnar er að afgreiða, komi hingað hið fyrsta. Ég veit að stjórnarflokkarnir eru óskaplega lengi að kvotlast með mál. Þetta húsnæðisfrv. hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem er nú ekki viðamikið, er búið að liggja í stjórnarflokkunum langtímum saman  Nú veit ég að hæstv. fjmrh. hefur margar góðar hugmyndir, sérstaklega eftir að hann fór að styðja skattastefnu Alþb., og þá þætti mér vænt um ef hæstv. forseti vildi bera hæstv. fjmrh. þau boð að ég fyrir hönd Alþb. er tilbúinn til þess að lýsa því yfir að við munum aðstoða fjmrh. eins og við mögulega getum við að koma í gegn góðum málum. Eins og við mögulega getum því að við vitum að í sumum efnum getur hann átt erfitt þegar hann fer að glíma við Sjálfstfl. og Framsfl. í þessum málaflokki. Varðandi ágreining um þessi mál þá er hann hinsvegar því miður mjög verulegur við núv. hæstv. ríkisstjórn. Ágreiningurinn er þessi: Ríkisstjórnin ákveður að byrja á því að leggja matarskatt á einstaklingana áður en snert er á fjármagnstekjunum, vaxtatekjunum, stórfyrirtækjunum og undanþáguheimildum fyrirtækja. Þetta er grundvallarágreiningur. Við teljum í Alþb. að það hefði átt að byrja á því að taka á fyrirtækjunum, stoppa upp í smugurnar þar. Síðan var auðvitað hugsanlegt að ganga í verkin að því er varðar einstaklingana með þó þann fyrirvara af okkar hálfu: Við teljum ekki að það séu nein rök uppi, ekki skattatæknileg rök fyrir matarskatti heldur. Fram hefur komið að verkalýðshreyfingin sé andvíg matarskattinum, verulegur hluti hennar. Þó að hæstv. forseti og formaður Verkamannasambands Íslands hafi skrifað upp á þessi ósköp, sjálfsagt í fljótræði núna á dögunum, þá er ástæða til þess að leyfa sér að vona að augu hans verði unnt að opna þannig að þessum sjónarmiðum um matarskattinn verði hafnað þegar þau koma til meðferðar hér á hv. Alþingi. A.m.k. mun verða séð til þess að haldnar verði nægjanlega ítarlegar ræður með rökum um þennan matarskatt til þess að hjálpa hæstv. forseta þessarar virðulegu deildar að gera upp hug sinn í samræmi við hagsmuni sinna umbjóðenda, sem eru launafólkið í landinu, sem hvað sem öllu öðru líður verður að kaupa mat - jafnvel þó að formaður Alþfl. sé fjmrh.