Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég bað um fyrir nokkrum dögum, þegar þetta frv. var hér til umr., að það yrði tekið af dagskrá. Ástæðan til þess var sú, að mér hafði borizt bréf frá Búnaðarfélagi Vestmannaeyja, þar sem skorað er á mig að hlutast til um, að sú aðstaða, sem Vestmannaeyjar nú njóta í þessum málum, verði ekki skert. Ég man nú ekki betur en að Vestmannaeyjar heyri undir sama umdæmi nú eins og gert er ráð fyrir, að þær geri með þessum lögum, en hitt er vitað, að þær geta ekki notið daglegrar aðstoðar dýralæknis á Selfossi. Þess vegna hefur þessu verið þannig fyrir komið. að Vestmannaeyjar hafa haft sérstakan dýralækni, sem hefur notið styrks hæði af ríki og bæjarfélaginu. Ég held, að þetta fyrirkomulag sé eins og við á og þurfi því ekki að breytast. Þá hef ég líka rætt við flm. þessa frv., og hafa þeir fallizt á, að þetta fyrirkomulag verði látið haldast, hvað Eyjar áhrærir. Í trausti þess, að það verði gert, flyt ég ekki brtt. um þetta atriði og mun ljá frv. óbreyttu atkv. mitt, eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að flytja brtt. við þetta frv., og er hún eðlilega skrifleg, þar sem málið er tekið fyrir áður en tími hefur unnizt til að fá till. prentaða. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. 2. mgr. orðist svo: Skal tæknilegur undirbúningur hafinn svo fljótt sem verða má, en að honum loknum skal málið að nýju lagt fyrir Alþingi, er þá tekur nánari ákvarðanir um byggingu togarans og framtíðarrekstur.“ Þetta byggist á tvennu. Í fyrsta lagi liggur ekkert fyrir um það, hvort ríkissjóður hafi fé í þetta nú, og ekki heldur, hvort hægt sé að fá lán. En þegar hins vegar að því kemur, að tæknilegum undirbúningi er lokið, sem hv. þm. Barð. hefur sagt, að taka mundi 2 ár eða nálægt því, og málið þar með liggur ljóst fyrir, þá mun sjást betur, hvaða ástæður verða fyrir hendi til að framkvæma þetta. Hin ástæðan fyrir þessari brtt. er sú, að nú er verið að byggja líka togara og hér er gert ráð fyrir í Englandi og hugsað til smíði á sams konar togurum í Þýzkalandi. Þegar tæknilegum undirbúningi þessa máls er lokið, eru miklar líkur fyrir, að nokkur reynsla verði fengin á þeim togurum, sem Englendingar eru að byggja og Þjóðverjar undirbúa að byggja, en sú reynsla gæti orðið okkur mikils virði. Ég álít málinu ekki spillt, þó að það sé látið bíða, þar til tæknilegur undirbúningur hefur farið fram, og auk þess liggja þá þessi tvö atriði fyrir, sem málið byggist í raun og veru mikið á. Af þessum ástæðum leyfi ég mér að flytja þessa brtt. og vænti, að hún verði samþ.

Forseti (BSt): Það hefur borizt skrifleg brtt. frá 1. þm. N-M., en fyrir henni þarf tvöföld afbrigði vegna þess að hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Ég get ekki fallizt á brtt. þm. N-M., og liggja til þess tvær ástæður. Í fyrsta lagi hefur orðið samkomulag um þetta mál í sjútvn. á þeim forsendum, að því yrði hraðað, og einn nm. beinlínis sett það sem skilyrði fyrir sínu samþykki. En auk þess er ljóst af brtt., að þm. N-M. hefur alls ekki sett sig inn í þetta mál, og ég leyfi mér að efast um, að hann hafi lesið þskj., eða hafi hann gert það, hefur hann algerlega misskilið innihald þess. Hins vegar er ljóst, að brtt. er fram komin ákaflega mikið vegna þess, að þessi hv. þm. hefur ekki sett sig inn í þessi mál, hvorki lesið málsskjölin né tekið eftir því, sem sagt hefur verið um málið hér í hv. d. Hann heldur því fram, að ég hafi sagt, að tæknilegur undirbúningur undir þetta mál muni taka tvö ár. En ég sagði, að tæknilegum undirbúningi í þessu máli ætti að ljúka á árinu 1948. Og öll framkoma þessa hv. þm. í málinu mótast af því, að hann hvorki les þau gögn, sem liggja fyrir um málið, ná hlustar á umr. um það, svo að hann afvegafærir alla vega atriði málsins og kemur ekki nærri sannleikanum um það. - Ég vil í sambandi við tæknilegan undirbúning þessa máls taka fram: Í fyrsta lagi er það einn liður í tæknilegum undirbúningi að leita tilboða um smíði skipsins. Nú skulum við athuga það, að ef till. eins og sá, sem hér liggur fyrir, yrði samþ., gæti það tafið málið mjög mikið, því að frá því að tilboð er gert, sem er einn þáttur í tæknilegum undirbúningi málsins, af fá tilboð, og þangað til þing kemur saman og samþykkir frv. um málið, getur liðið alllangur tími. Þetta er því fjarstæða, sem hv. 1. þm. N-M. heldur fram. En ef hins vegar tilboð, sem fengist í byggingu slíks skips, sýndi, að ráðh. og þeir, sem hann ræddi um þetta mál við, álitu ekki heppilegt, annaðhvort vegna fjárskorts eða af öðrum ástæðum, að láta smiða skipið samkvæmt því tilboði, mundi ráðh. sjálfsagt aldrei nota heimildina. Og það er einkum með þessum skilningi hjá sjútvn. og mér sem flm. frv., að lagt er til, að frv. verði samþ. þannig, að ráðh. láti framkvæma þetta svo fljótt sem ástæður leyfa. Um það, sem hv. þm. sagði, að í öðrum löndum væri verið að byggja sams konar skip, vil ég taka fram, að ég hef fylgzt vel með því, sem gert hefur verið í þessu efni í Englandi. En þær tilraunir fóru nokkuð inn á aðrar brautir. Hins vegar er mér ekki kunnugt um, hvað gerzt hefur í þessu efni í Þýzkalandi. En ég sé ekki ástæðu til að bíða ettir því að sjá, hvað þar gerist í þessu máli, m.a. af því, að sú þjóð er hneppt í fjötra og á þess vegna kannske ekki eins frjálsar hendur um þessi efni. Ég legg til, að brtt. á þskj. 199 verði felld, en frv. eins og það er á þskj. 195 verði samþykkt.



Það er fjarri því, að ég ætli að blanda mér í þessar umr. að því er snertir málefnið sjálft. En það, sem olli því, að ég kvaddi mér hljóðs, var einungis orðalagsatriði. Ég kann ómögulega við að láta 1. gr. frv. byrja eins og hún nú er: „Ríkissjóði er heimilt að láta smíða í tilraunaskyni“ o.s.frv. Sá, sem heimila á þarna, er ekki ríkissjóður, heldur ríkisstj. Þess vegna vil ég leyfa mér að bera fram brtt. í þá átt, að þessu verði breytt, þannig að í staðinn fyrir „ríkissjóði“ komi: ríkisstjórninni. Því að ríkisstj. mundi láta smíða þennan togara á kostnað ríkissjóðs.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 2. þm. Árn. (EE), um að upphaf 1. gr. frv. verði: „Ríkisstjórninni er heimilt að láta smíða“ o.s.frv. - Fyrir þessari brtt. þarf tvöföld afbrigði. Hún er of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Mér leizt strax þannig á þetta mál í upphafi, að það ætti hinn fyllsta rétt á sér. Af umr. hafa mér svo orðið ljósari ýmis atriði málsins, og tel ég, að margt, sem fram hefur komið í umr. um málið, bendi til þess, að þetta mál sé fyllilega tilrauna vert. Þó að það sé staðreynd, að við Íslendingar eigum kannske fullkomnustu togara heimsins, þá er ástæða til þess, að við reynum þrátt fyrir það að umbæta flota okkar enn þá betur. Og þetta er vissulega hugmynd, sem gengur í þá átt. Ástæðan til þess, að ég tel ástæðu til þess, að slík tilraun sé gerð, er fyrst og fremst sú, eins og hv. flm. komst að orði í umr., að gera tilraun til þess að auka íslenzkum sjómönnum meira öryggi. Ég álít ákaflega vafasamt, hvort þessi tilraun, þótt vel heppnaðist, yrði til þess, að við eignuðumst sjóhæfari skip en þá togara, sem við nú eigum. Það er ekki fyrst og fremst undir stærð skipanna komið, hvernig þau reynast sem sjóskip. En þrátt fyrir það, að togarar okkar séu fullkomnustu og glæsilegustu skip, þá er vert að gera tilraun um smíði á skipum, sem geti gert verðmætt nálega allt, sem á skipið kemur af afla, en nú verður að fleygja verulegum hluta af. Ég skal svo aðeins taka fram, að ég felli mig vel við brtt. hv. 2. þm. Árn. og tel hana til bóta. Um brtt. hv. 1. þm. N-M. vil ég segja það, að ef hún yrði samþ., hefði ég talið langeðlilegast, að 2. gr. frsm. hefði verið felld niður, því að ef sú brtt. yrði samþ., ætti málið að koma fyrir Alþ. aftur, áður en tilraunin væri gerð. Og þá væri ekki ástæða til að heimila ríkisstj. að taka allt að 4 millj. kr. lán fyrir hönd ríkissjóðs til framkvæmda á þessu. Ég get ekki séð, að frv. þetta yrði fugl eða fiskur, ef brtt. hv. 1. þm. N-M. yrði felld inn í þetta frv. Mun ég því ekki sjá ástæðu til að ljá henni atkv. mitt, þrátt fyrir það að mér þyki málsgr., sem brtt. er við, nokkuð einstrengingsleg, þar sem ákveðið er með orðalagi hennar, að tæknilegum undirbúningi skuli vera lokið á árinu 1948. Þætti mér rétt að hafa rýmra orðalag á þeirri gr., í því trausti, að þetta verði framkvæmt svo fljótt sem unnt er. Að binda þetta við vissan tíma, finnst mér óheppilegt, þegar ekki er vitað, hve umfangsmikill þessi undirbúningur verður. Ég hefði í raun og veru talið, að málið biði ekkert tjón, þó að málsgr. hefði verið breytt að því leyti að hafa þetta tímatakmark eitthvað rýmra. Það ætti alls ekki að þurfa að verða til þess, að dráttur yrði á framkvæmd málsins, þó að þetta væri rýmra, þó að ekki væri eins djúpt tekið í árinni og eftir brtt. hv. 1. þm. N-M. Ég mun fylgja þessu frv. nú, sérstaklega af því, að það er í aðgengilegra formi en það var í, þegar það var lagt fram. Nú er það í heimildarformi, en áður var það ekki í því formi.



Herra forseti. Það kom til orða í n. að gera þessa brtt., sem hv. 2. þm. Árn. hefur borið fram, og að það þætti kannske eðlilegra að hafa það orðalag. En við samanburð á þessu við eldri l., t.d. um Síldarverksmiðjur ríkisins, þá sást, að þar var þetta orðalag: „Ríkissjóði er heimilt að láta smiða“. Það kom líka til orða að hafa það þannig: Ríkisstjórninni er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs o.s.frv. Ég er ekki á móti því að samþykkja þessa brtt. hv. 2. þm. Árn., ef hv. þd. þykir ástæða til. Um aths. frá hv. 3. landsk. þm. (HV) vildi ég mega segja, að ég persónulega legg enn þá meira upp úr öryggi skipanna en þó hinu atriðinu, sem hann minntist á. Það er að vísu ljóst, að það kemur ekki undir stærð skipanna, hvert öryggi þeirra er fyrir sjómennina, en það er hins vegar mjög mikið komið undir borði fyrir báru, sem skipin hafa, hvort þau eru góð sjóskip eða ekki. Og það er ljóst, að þetta skip fengi a.m.k. þrefalt borð fyrir báru á við önnur skip af sömu stærð. Auk þess er ljóst, að slysahætta á slíku skipi, sem hér er gert ráð fyrir, mundi verða margfalt minni en á öðrum, þó að ekki sé til tekið nema af vírum. Og í þriðja lagi er það, sem ég legg ákaflega mikið upp úr, að mögulegt er með þessu móti, sem hér er gert ráð fyrir, að skapa aðstöðu til að vinna undir þaki, svo að sjómenn þurfi ekki að vera ofan þilja við vinnu, berskjaldaðir fyrir veðri og vindi. Þetta atriði og hitt líka, að geta unnið sem bezt úr aflanum, er fyrir mér mikið atriði. En meginatriðið fyrir mér er þó öryggið fyrir sjómennina.