Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir nú leitt, að út af því, hvernig búið er að breyta þingsköpunum, þá lítur nú út eins og það hafi ekki verið rétt, sem hæstv. forseti var að segja áðan, að meiri hl. hefði nú gert grein fyrir sínu máli, þótt stutt væri, því að eins og hann heyrði, þá gerði hv. þm. V-Húnv. grein fyrir áliti meiri hl. í nokkrum orðum úr sínum stól, en nú er enginn þingskrifari, sem skrifar þau fáu og snjöllu orð niður, þannig að þau koma hvergi nokkurs staðar fram í þingtíðindum, og það lítur út eins og meiri hl. hafi alls ekki viljað koma nokkurn skapaðan hlut nærri því að mæla með þessu frv. Hins vegar liggur nú fyrir skriflegt frá honum hans álit í þessu, en það er leitt, að hann skuli ekki hafa séð sér fært að reyna að einhverju leyti að rökstyðja það. Það hefur nú máske verið dálítið skiljanlegt, sem hér er um að ræða, þ.e. að framlengja með 1. gr. hækkunina á vörumagnstollinum og verðtollinum, sem oft er búið að lofa að endurskoða, eins og tolla- og skattalöggjöfina yfirleitt, en lítið hefur borið á, að ætti að nokkru leyti að efna. Þetta sama frv. hefur verið fyrir okkur hér þing eftir þing. Samtímis þessum frv. hefur svo legið fyrir loforð frá ríkisstj. um að láta endurskoða skatta- og tollalöggjöfina, því að öll tollalöggjöfin er nú orðin þannig, að hún er í ótal pörtum og meginið af því í lögum, sem framlengd eru ár eftir ár, og þannig heitir t.d. þetta frv., sem hér liggur fyrir, „frv. til laga um bráðabirgðabreyt. á l. nr. 62 1939“. Það er þannig bráðabirgðabreyting á l., sem búin er að ganga í gegn frá 1939, svoleiðis að það hefur ekki verið aldeilis neitt svona til bráðabirgða, þegar litið er yfir tímabilið. Ég veit ósköp vel, að hæstv. ríkisstj. mun halda fast á að fá þetta samþ., og það er ekki óeðlilegt frá hennar hálfu. Mínar till. eru þess vegna meira til þess að minna aðeins á þetta, að framlenging þessara hækkana er ekki eðlileg, og sérstaklega ekki þegar þess er ekki gætt um leið að efna þau loforð, sem hvað eftir annað eru gefin um endurskoðun á tolla- og skattalöggjöfinni. Nú mun það t.d. vera svo, að hæstv. ríkisstj. mun hafa sett eins konar milliþn. í skattamálum, en ekkert heyrist frá milliþn. Við höfum ekki hugmynd um, hvort við ættum ef til vill von á því að fá alveg nýja skatta, rétt eftir að búið væri að framlengja alla gömlu nefskattana, alla gömlu tollana, þannig að mín mótmæli gegn þessu frv., sem hérna liggur fyrir, eru fyrst og fremst gerð út frá þeim forsendum að mínna hæstv. ríkisstj. á þær endurskoðanir, sem hún var búin að lofa. Ég er sem sé á móti þessari 1. gr. Hins vegar er ekki nema gott um 2. gr. að segja, þ.e. undanþágur undan 1. gr., og 3. gr. fjallar hins vegar um að feila niður ákveðin aðflutningsgjöld, sem felld hafa verið niður ár eftir ár og ég auðvitað er með. Ég læt svo útrætt viðvíkjandi þessu máli. Það hefur verið rætt þing eftir þing, þannig að ég hirði ekki um að fara að endurtaka þær umr., þær eru öllum þm. svo kunnar.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 9, sem hér er til umr., er framlenging á ákvæðum laga nr. 106 1951 varðandi innheimtu vörumagnstolls og verðtolls á árinu 1953. Meiri hl. fjhn. hefur gefið út nál. á þskj. 301, þar sem hann mælir með því, að frv. verði samþ. Minni hl., hv. 2. þm. Reykv., hefur lagt fram sérstakt nál. á þskj. 326, þar sem hann lýsir andstöðu sinni við 1. gr. frv. Með þeim kröfum um fjárhagsleg útgjöld, sem gerðar eru á hendur ríkissjóði í æ ríkari mæli, verður ekki séð, að hægt sé að mæla með því að fella af 1. gr. frv. Meiri hl. n. leggur því eindregið með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta er um framlengingu á gildi 3. kafla laga nr. 100 frá 1948, sem hefur að geyma ákvæði um söluskatt. Eins og segir í athugasemdum við lagafrv., þá er þarna um að ræða framlengingu á ákvæðum um tekjuöflun, sem hafa verið í gildi síðustu árin og jafnan hafa verið framlengd fyrir eitt ár í senn. Hv. þdm. er um það kunnugt, að í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir Alþingi, er gert ráð fyrir þessum tekjum á næsta ári, og þarf því að afgr. þetta frv. nú á þinginu. Meiri hl. fjhn. hefur skilað um það áliti á þskj. 302 og mælir með því við deildina, að frv. verði samþ. óbreytt. Fram hafa komið hér brtt. á þskj. 325 frá hv. 2. þm. Reykv., en meiri hl. n. leggur gegn því, að þær breyt. verði gerðar á frv., sem þar eru till. um.



Herra forseti. Minnihlutanál. mitt liggur ekki enn þá prentað fyrir, en ég hef engu að síður ekkert á móti því, þó að málið sé þegar tekið til umr. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er þetta mál framlenging á söluskattinum, og 1. gr. þess byrjar með því að segja, að ákvæðin um tekjuöflun, sem sett eru í 3. kafla laga nr. 100 1948, skuli gilda áfram til ársloka 1953. Það er fróðlegt að rifja upp, ekki sízt á þessari stundu, hvernig þessi l. eru til komin og hvað það er, sem mælt er fyrir um í þessari fyrstu lagagrein, að enn þá eigi að hafa lagagildi af þessum gömlu lögum. Lögin eru sjálf fallin úr gildi, nema það, sem snertir ákveðin tekjuöflunarákvæði í 3. kafla laganna. 1. kafli þessara laga, þegar hann var settur 1948, var um ríkisábyrgð á útflutningsvöru og hljóðaði um, hvernig tryggja skyldi bátaútveginn á Íslandi með því, að ríkið borgaði eða tryggði, að borguð yrði ákveðin upphæð út á hvert kg af fiski. 2. kafli hljóðaði um aðstoð til útvegsmanna, sem síldveiðar stunduðu á tímabilinu 1945–1948, og 3. kaflinn, þessi kafli, sem nú er framlengdur að nokkru leyti, það er að segja nokkrir bókstafir og nokkur orð í lagagreinunum, en ekki lagagreinarnar heilar, heitir „um dýrtíðarsjóð“. Og 1. gr. hans, sem er á vissan hátt framlengd, hljóðaði svona, með leyfi hæstv. forseta: „Stofna skal sérstakan sjóð, er nefnist dýrtíðarsjóður ríkisins. Skal honum varið til þess að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru, svo og greiðslum til lækkunar á vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands.“ Þetta er sem sé 1. gr. í þessum 3. kafla, og þessi 3. kafli er nú framlengdur, þ.e.a.s. öll ákvæðin í honum, sem hljóða um það, að álögur skuli leggja á fólkið í landinu, en engin af þeim ákvæðum, sem samsvara hinum upprunalega tilgangi þessa 3. kafla eða hans heiti, sem sé því að mynda dýrtíðarsjóð til þess að vinna á móti dýrtíðinni og til þess að standa undir fiskábyrgðinni. M.ö.o., þegar þessi söluskattur var settur á í upphafi, þá var því lofað, að hann skyldi vera til þess að tryggja örugga afkomu útvegsins og þar með örugga afkomu sjómanna og örugga atvinnu landsmanna. Mönnum var sagt, að það væri nú alveg óhætt að ganga inn á það að fara að greiða þessar miklu fjárhæðir, sem þarna voru í, vegna þess, hvað tilgangurinn væri góður. Svo líður ekki nema á annað ár. Þá er búið að gleyma öllum þeim fagra tilgangi, sem var með því að leggja söluskattinn á, og þá er fiskábyrgðin afnumin. Og það líður ekki nema skammur tími, þar til hæstv. ríkisstj. kemur fram með ný úrræði, sem eiga nú alveg hreint að bjarga og koma í staðinn fyrir fiskábyrgðina og losa landsmenn að meira eða minna leyti við þær þungu álögur, sem fylgdu söluskattinum. Og það úrræði var gengislækkunin. M.ö.o., fiskábyrgðinni; sem í hæsta lagi kostaði á ári nokkra milljónatugi, kannske tvær, þrjár milljónir eða þar í kring, henni er kippt burt. Síðan eru lagðar á almenning álögurnar áfram hvað söluskattinn snertir, og svo er bætt ofan á gengislækkuninni. Hvað er gert með gengislækkuninni? Með gengislækkuninni er nú búið að rýra kaupgetu verkamanna á Íslandi, þannig að rýrnun kaupgetunnar og atvinnuleysið, sem hefur verið skipulagt af ríkisstj. samfara rýrnun kaupgetunnar, gerir það nú að verkum, að verkamannafjölskylda á Íslandi hefur ekki nema um helming þeirra tekna, raunverulegra, til þess að lifa af, sem hún hafði 1947. Með stjórnarráðstöfunum er búið að rýra þannig afkomu íslenzkra verkamanna, að í staðinn fyrir að þeir komust mjög vel af fyrir fimm árum, þá býr nú fjöldi íslenzkra verkamannafjölskyldna við þannig kjör, að það er ekki lengur hægt að una við það. Og gengislækkunin, sem ríkisstj. lofaði að ætti að koma í staðinn fyrir þessa þungbæru fiskábyrgð og þennan þunga söluskatt, hefur verið eitt aðalatriðið í því að rýra þannig lífskjörin. Svo leið eitt ár frá því, að gengislækkuninni var skellt yfir, gengislækkuninni, sem átti að vera allra meina bót. Þá kemur hæstv. ríkisstj. og segir: Ja, söluskatturinn og fiskábyrgðin, það fór nú svona með það. Gengislækkunin hefur nú heldur ekki reynzt nóg. Og nú komum við með nýjar álögur, bátagjaldeyrinn. - Þá þorði hæstv. ríkisstj. ekki lengur að koma fram fyrir Alþingi og reyna að setja þessar nýju álögur í einhvern lagabálk. Þá greip hæstv. ríkisstj. til þess ráðs að setja utan við þing með sérstakri auglýsingu álögur á almenning, sem hafa enga stoð í lögum, bátagjaldeyrinn. Og þannig er nú búið að innheimta af almenningi á hálfu öðru ári, síðan bátagjaldeyririnn var settur á, yfir eitt hundrað millj. kr., án þess að nokkur heimild sé til þess í lögum. M.ö.o., fyrst er söluskattinum skellt á og sagt, að hann eigi að standa undir fiskábyrgðinni og tryggja útveginn og tryggja atvinnu í landinu. Svo er fiskábyrgðin tekin burt, en söluskatturinn látinn haldast og gengislækkuninni skellt á, að því er hæstv. ríkisstj. segir til þess að tryggja útveginn í landinu og til þess að gera það öruggt, að atvinnulífið haldist í fullum blóma. Hálfu öðru ári eða raunverulega ekki nema rúmu ári eftir að gengislækkuninni er skellt á kemur ríkisstj. enn og þorir nú ekki að koma fram fyrir Alþ. og skellir bátagjaldeyrinum á og tekur með honum á ólöglegan hátt af almenningi um 600 millj. kr. á einu ári, eða er búin að taka nú, það af öðru ári, sem þessi bátaútvegsgjaldeyrir hefur verið innheimtur, yfir 100 millj. kr. af almenningi og hefur innheimt það á svo dýran hátt, að dýrari innheimta hefur aldrei þekkzt á Íslandi, vegna þess að mennirnir, sem taka að sér að innheimta þetta, fá að leggja á fyrir innheimtulaunum eins og þeim þóknast, þannig að sjómenn og smáútvegsmenn hafa ekki fengið nema lítinn part af öllu því, sem almenningur hefur orðið að greiða í bátaútvegsgjaldeyri og ríkisstj. hefur pínt menn án nokkurrar lagaheimildar til þess að láta af hendi. Og svo eftir þetta allt saman, eftir afnám fiskábyrgðarinnar, eftir að hafa skellt gengislækkuninni á, eftir að hafa komið hinum ólöglega bátagjaldeyri á, þá kemur nú ríkisstj. og segir: Söluskattinn verð ég að fá að framlengja. - Söluskatturinn er tæpar 80 millj. kr., eftir því sem gizkað er á í fjárl., eða um 80 millj. kr., - verður vafalaust meiri, ætli hann fari ekki að nálgast hundrað milljónirnar? - og þetta gjald vill ríkisstj. láta haldast. Hún er búin að rýra kaupgetu almennings stórkostlega, þannig að hver einasta verkamannafjölskylda í landinu á miklu erfiðara með að standa undir þessum gjöldum, heldur en áður, atvinnan hefur minnkað, raungildi peninganna hefur minnkað, en álögur ríkisstj. hafa vaxið. Og henni hefur ekki nægt að leggja á þær álögur, sem hún kúskar í gegn með lögum hér á Alþ., heldur bætir hún þar á ofan þeim álögum, sem hún knýr fram ólöglega. Í fjhn. var rætt nokkuð um þennan söluskatt, því að það var vitanlegt, að það hafa komið fram ákaflega margar kröfur og ákaflega víða að um endurskoðun, breytingu eða afnám á þessum l. Þær komu líka fram í fyrra. Engum af þessum kröfum hefur fengizt sinnt, ekki einu sinni svo smávægilegum kröfum eins og þeim, að þessum l. væri þó að minnsta kosti komið í sæmilegt lagalegt form, þannig að þau væru ekki annað eins hrákasmíði og þau eru núna, eins og hæstv. ríkisstj. leggur það fyrir þingið. Framlenging á ákvæðunum um tekjuöflun þýðir m.ö.o., að úr einstökum greinum laganna eiga að gilda ákveðin orð, sem merkja það, að það eigi að leggja álögur á almenning. En ef það felst í einhverju af þessum orðum, að um leið eigi að nota þetta í einhverju ákveðnu skyni, þá á slíkt að falla niður. Þriðji kaflinn er allur framlengdur, en heiti sjálfs kaflans - hann heitir „Um dýrtíðarsjóð“ - og 1. gr. í honum, 19. gr. laganna, um dýrtíðarsjóð ríkisins, er ekki felld burt, hún er ekki heldur látin standa, hún er látin svífa í lausu lofti. Frágangurinn á þessari stærstu undirstöðu undir tekjuöflun ríkisins er þannig, að lagalega séð er hann ákaflega óviðfelldinn. Ég skil hins vegar, að ríkisstj. þykist náttúrlega ekki þurfa lengur að vera sérstaklega mikið að vanda Alþ. kveðjurnar. Hún er raunverulega búin að segja það, að henni sé nokkurn veginn sama, hvort hér á Alþ. séu samþ. einhverjar heimildir fyrir hana til þess að mega innheimta eitthvað af almenningi. Ef Alþ. samþykki ekki heimild fyrir slíku efni, þá innheimti hún það samt, eins og hún gerir með bátagjaldeyrinn. Ég held þess vegna, að það hefði verið það minnsta, sem hæstv. ríkisstj. gat gert, að ganga inn á að taka þessi lög um söluskattinn til endurskoðunar. Og ég held sérstaklega, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að gera það með tilliti til þess ástands, sem hæstv. ríkisstj. er sjálf búin að skapa í landinu. Ríkisstj. er, eins og ég hef nú rakið í sambandi við þetta mál, búin að flýja frá einu óyndisúrræðinu til annars á hverju ári, sem hún hefur setið að völdum. Hún eyðilagði fiskábyrgðina, af því að fiskábyrgðin tryggði bátaútveginn og tryggði það, að sjómenn og smáútvegsmenn fengju allt, sem borgað var, en heildsalarnir tóku ekki sinn skatt af því. Hún kippti þannig grundvellinum undan því, að menn gætu öruggir farið að veiða fisk hér á Íslandi, vinna úr honum í hraðfrystihúsunum í þeirri öruggu vissu, að hann væri seldur. Þetta var ákveðinn þáttur í hennar fyrirætlunum um það að eyðileggja okkar markaðsmöguleika erlendis. Ríkisstj. vildi ekki standa uppi, þegar hún væri búin að eyðileggja markaðina fyrir hraðfrysta fiskinn, og vera ábyrg fyrir því að borga út ákveðið verð fyrir hraðfrystan fisk. Hún hefur allan þann tíma, sem hún hefur setið að völdum, stuðlað að því að hindra, að notaðir væru þeir markaðsmöguleikar, sem Ísland hefur haft fyrir hraðfrystan fisk, og horft alveg róleg upp á þessa sömu markaðsmöguleika, sem áður voru í Vestur-Evrópu, hrynja hvern á fætur öðrum. Hennar efnahagssamvinna við Vestur-Evrópulöndin hefur verið fólgin í því að láta smám saman útiloka Íslendinga frá þessum mörkuðum, sparka þeim þaðan út, þannig að, að lokum stæðum við, eins og Morgunblaðið sérstaklega lýsir, hér uppi með megnið af okkar fiski óselt og okkur bannað að landa í Englandi og Þýzkalandi. Ríkisstj. hefur þannig með allri sinni efnahagspólitík markvisst unnið að því að skapa atvinnuleysisástand og stöðvun í okkar útvegi. Og það var náttúrlega skiljanlegt, að ríkisstj., sem þannig vann, kærði sig ekki mikið um, að fiskábyrgð og trygging fyrir því, að útvegurinn væri rekinn, héldist áfram í lögum. Hún skellti gengislækkuninni á án þess að sinna nokkrum af þeim aðvörunum, sem þá komu fram, án þess að þora að setja inn í lögin það, sem hún sjálf hélt fram í sambandi víð gengislækkunina og rökstuddi hana með, að með gengislækkuninni yrði tryggt ákveðið verð fyrir fiskinn og öruggur markaður fyrir hann. Og hún skellti bátagjaldeyrinum á degi eftir að Alþ. var sent heim, án nokkurs lagagrundvallar, þannig að nú væri allt algerlega öruggt, þegar þessi gjaldeyrir væri kominn. Og nú, hálfu öðru ári eftir, tilkynnir hún sjálf í sínu aðalblaði, að meginið af freðfiskframleiðslunni sé óselt og að markaðirnir í Ameríku séu að hrynja. Þetta er árangurinn af hennar efnahagssamvinnu. Á sama tíma hefur hér þrjú þing legið fyrir frv. um að gefa Íslendingum frelsi til þess að mega sjálfir, án þess að vera ónáðaðir af ríkisstj. og án afskipta hennar, framleiða sinn fisk og selja hann út úr landinu og kaupa síðan nauðsynjavörur í staðinn. Ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því, að frv., sem að slíku miðaði, væri drepið, og þverneitað á allan hátt að slaka nokkurn skapaðan hlut á þeim einokunarhöftum, sem hún er búin að fjötra alla útflutningsframleiðslu og þar með megnið af öllu atvinnulífi landsmanna í. Meðan ríkisstj. þannig hefur leitt hrun yfir atvinnuvegina og þjarmað meira og meira að verkalýðnum í landinu, þá hefur hún séð um, að það skapaðist stórgróði hjá einstökum aðilum á Íslandi, þannig að það hefur aldrei verið til meiri auðsöfnun á Íslandi, heldur en nú í höndum einstakra stofnana, sem klíkur ríkisstj. og stjórnarflokkarnir ráða yfir. Á sama tíma sem erfiðast hefur gengið fyrir almenningi, núna á síðasta ári, þá hefur gróði þeirra stofnana, sem safna auðnum í landinu, numið fleiri tugum millj. kr. Ég skal taka eitt lítið dæmi, vegna þess að reikningarnir liggja þar ljósast fyrir. Á síðasta ári græðir Landsbankinn samkv. hans reikningum 28 millj. kr. í hreinan gróða. Hvað Eimskipafélagið hefur grætt, hvað aðrir bankar hafa grætt, hvað heildsalarnir hafa grætt, það liggur ekki fyrir með tölum. Hvað olíuhringarnir hafa grætt á útveginum skiptir tugum millj. kr. Gróði, sem ekki er undir 100 millj. kr., safnast fyrir hjá einstökum stofnunum í landinu, sem stjórnarflokkarnir ráða yfir, á sama tíma sem atvinnuvegirnir eru meira eða minna látnir tapa eða stöðvaðir með aðgerðum ríkisstj. að meira eða minna leyti, eins og íslenzki iðnaðurinn. Það fer fram gífurleg auðsöfnun í okkar þjóðfélagi. En þessi auðsöfnun er látin vera utan við hið eiginlega atvinnulíf, í fjármálaklíkum, sem stjórnarflokkarnir ráða, og þeim auð geta þeir ráðstafað eftir því, sem þeim þóknast. Þeir ráða lánsfjárstarfsemi bankanna, sem safna þessum auð saman. Þeir ráða starfsemi Eimskipafélags Íslands. Á sama tíma sem lögin um framlengingu söluskattsins liggja nú fyrir okkur í þessari hv. d., þá liggur nú á dagskránni í dag fyrir frv. um skattfrelsi Eimskipafélags Íslands. Eimskipafélag Íslands á að öllum líkindum, ef þess eignir eru metnar með fullu verði, um 150 millj. kr. í skuldlausum eignum. Landsbankinn á í sínum sjóðum yfir 150 millj. kr. Aðeins þessar tvær stofnanir eiga í skuldlausum eignum yfir 300 millj. kr. Það er nægilegur auður til á Íslandi. Verkamennirnir á Íslandi hafa skapað nógan auð. En þeir flokkar, sem hér fara með völd í þjóðfélaginu núna, gína yfir þessum auð, þeir nota þennan auð til þess að þrengja kosti almennings dag frá degi og hafa nú notað sitt einokunarvald yfir þjóðfélaginu til þess að stöðva atvinnulíf landsins. Það er sök þessarar hæstv. ríkisstj. og þeirra flokka, sem hana styðja, hvernig nú er komið í þjóðfélaginu. Það er á hennar ábyrgð, þeirrar ríkisstj., sem með lögum er fyrirskipað að sjá um, að hver einasti maður hafi í fyrsta lagi næga og örugga vinnu, eins og stendur í lögunum um fjárhagsráð, og í öðru lagi réttlátar tekjur fyrir sína vinnu. Það er á ábyrgð þessarar ríkisstj., að sultur og seyra er orðið hlutskipti almennings frá þeirri tiltölulegu velmegun, sem almenningur bjó við fyrir 5 árum. Og þegar þessi hæstv. ríkisstj. núna heimtar framlengdar álögur upp á um 80 millj. kr. án þess að hafa svo mikið sem fengizt til þess að svara því hér á Alþ., hvort hún ætli að leita einhvers lagagrundvallar fyrir bátaútvegsgjaldeyrinum, sem hún er búin að innheimta yfir 100 millj. kr. af án þess að hafa nokkra heimild til, þá er það þó satt að segja von, að okkur stjórnarandstæðingum þyki skörin vera farin að færast upp í bekkinn. Ég hef þess vegna í fjhn. tekið afstöðu á móti framlengingu söluskattsins eins og hann liggur nú fyrir. Þar fyrir er vitanlegt, að um söluskattinn mætti náttúrlega ræða á ýmsan hátt, ef einhver vilji kæmi fram um að breyta þar eitthvað verulega til, láta hann koma léttar niður á almenningi, undanskilja nauðsynjavörurnar, sem hann leggst að ýmsu leyti allþungt á, undanskilja vörurnar til atvinnurekstrarins. M.ö.o., ef það væri hægt að fá eitthvert samkomulag um það að gera söluskattinn fyrst og fremst að skatti á lúxusvörunum í landinu, þá væri náttúrlega hægt að tala um þessi mál. En núna er ástandið þannig, að nauðsynjavörur almennings eru skattlagðar með honum, og hefur almenningur samt það lítið til þess að kaupa fyrir, að það munar verulega um söluskattinn á þessar nauðsynjavörur. Hins vegar er rétt, að lúxusvörurnar, dýrustu vörurnar, sem koma í fínustu búðirnar í Reykjavík núna, renna út undireins, vegna þess að kaupgeta auðmannastéttarinnar hér í Reykjavík er meiri núna heldur en hún hefur verið nokkurn tíma áður. Og auðmannastéttin hefur meira úrval af vörum heldur en hún hefur haft fyrr. Ástandið er þannig, að verkalýðurinn hefur minni peninga til þess að kaupa sér nauðsynjarnar fyrir, en auðmannastéttin meira úrval af vörum til þess að velja úr, til þess að hafa þær sem dýrastar og finastar handa henni. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað þoka neinu um neitt, sem söluskattinn snertir. Hennar meiri hl. í fjhn. var fyrirskipað að leggja bara til að framlengia söluskattinn óbreyttan. Ég hef við þessa umr. ekki gert margar brtt. Mín eigin till. er að fella þetta frv., sem ég hins vegar veit að verður samþ., en vil þó við þessa umr. freista að koma fram með brtt. við þetta frv., til þess að það fáist a.m.k. úr því skorið, hvort stjórnarmeirihl. sé til viðtals um nokkurn skapaðan hlut í þessum efnum. Ég hef þess vegna leyft mér á þskj. 325 að bera fram tvær brtt. Sú fyrri er við 23. gr., a-liðinn, þar sem ákveðið er, hvaða vörur skuli vera undanþegnar söluskatti, að við þær vörur, sem þar eru upp taldar, bætist; „svo og allar íslenzkar iðnaðarvörur.“ Það mundi m.ö.o. þýða, að íslenzku iðnaðarvörurnar væru undanþegnar söluskatti, ef þessi brtt. mín yrði samþ. Það er vitanlegt, að það hefur verið einn liður í pólitík hæstv. ríkisstj., eins og greinilega hefur komið fram og er í samræmi við það, sem stóriðjuhringarnir erlendis, sem ráða hennar gerðum, hafa heimtað að framkvæmt væri með Marshallpólitíkinni, sem sé, að iðnaður smáu landanna og fátæku landanna væri drepinn niður, til þess að stóriðja ríku landanna gæti skapað sér markaði fyrir sína vöru. Það hefur verið pólitík hæstv. ríkisstj. að þjarma að íslenzka iðnaðinum, leggja alls konar torfærur í veginn fyrir, að hann geti fengið hráefni. Þegar leyfi seint og síðar meir eru veitt til þess, að svo miklu leyti sem þau þarf, þá er venjulega látið standa um tíma á gjaldeyrinum. Og ef verulegt af hráefnunum er veitt, þá er öðru hvoru látið vanta eitthvað af þeim afgerandi hlutum, sem nauðsynlegir eru. Og þegar ekki lengur er skipulagsbundið unnið að því að eyðileggja iðnaðinn, þá kemur sjálf skriffinnskan og þunglamahátturinn og skilningsleysið hjá hæstv. ríkisstj. og hennar nefndum, sem allt samanlagt stuðlar að því að skapa atvinnuleysi í íslenzka iðnaðinum og hindra landsmenn í því að geta hagnýtt sér þær miklu vélar og þá miklu fagþekkingu og þá æfingu, sem verkalýðurinn í iðnaðinum smám saman hefur fengið. Meira að segja svo smáfelld ákvæði eins og þau, sem ég hef lagt hér fyrir þing eftir þing, að íslenzkur iðnaður hefði frelsi til þess að flytja út vörur og kaupa frjálst vörur í staðinn, hafa verið drepin í þessari hv. d. þing eftir þing. Hæstv. ríkisstj. hefur með allri sinni pólitík dregið stórkostlega úr afkastagetu íslenzka iðnaðarins, valdið atvinnuleysi í allmörgum greinum hans og með söluskattinum og öðrum þungum búsifjum, vaxtahækkunum, skriffinnskunni, gjaldeyris- og innflutningstregðunni og öðru slíku valdið því, hve illa iðnaðurinn nú er kominn. Það virðist þess vegna ekki vera neitt stórkostlegt, sem farið væri fram á, þó að söluskatturinn væri afnuminn af íslenzkum iðnaðarvörum. Ég flutti till. um þetta í fyrra. Hún var steindrepin. Það var sýnt fram á þá af fulltrúum, bæði frá Iðju, félagi verksmiðjufólks, og frá iðnrekendum, sem komu hér og töluðu við formenn allra þingflokkanna og áttu tal líka við iðnn. þingsins, að í sumum tilfellum væri jafnvel þrisvar sinnum innheimtur söluskattur af sömu vörunni. Og ég veit það, að það var það eina litla, sem hæstv. ríkisstj. að nokkru leyti léði máske máls á, að reyna nú eða a.m.k. segjast ætla að koma í veg fyrir það, að söluskatturinn yrði innheimtur þrisvar sinnum. En ég held, að hún hafi bara ekki gert það. Ég legg þess vegna til, að í 23. gr., aftan við a-liðinn, sé bætt sem vörum, sem séu undanþegnar söluskattinum, íslenzkum iðnaðarvörum. Ég veit, að það munu koma fram fleiri till. viðvíkjandi söluskattinum. Hv. meðnefndarmaður minn, sem líka er í stjórnarandstöðu, kvaðst mundu bera fram brtt. við þetta, en mun ekki hafa unnizt tími til þess sökum anna, þar sem flokksþing Alþfl. stendur nú yfir. Önnur brtt., sem ég flyt, er viðvíkjandi innheimtuaðferðinni, þ.e. við 24. gr. - 24. gr., eins og hún er nú, mælir fyrir um, að svo framarlega sem þeir menn, sem greiða eiga söluskattinn, hafi ekki greitt hann á tilsettum tíma, þá skuli fyrirtækjum þeirra tafarlaust lokað af lögreglunni og þau innsigluð. Þegar þetta ákvæði var sett í lög, mælti ég á móti því hér á Alþ. Og ég veit, að síðan þetta ákvæði var samþ., þá hefur þetta ákvæði orðið með óvinsælustu lagafyrirmælum, sem til eru á Íslandi nú. Þetta lagafyrirmæli minnir máske óþarflega mikið á harðvítugustu aðgerðir fógeta konungsins hér í gamla daga, enda hefur það greinilega komið í ljós við framkvæmdina á þessu ákvæði, að það hefur ekkert tillit verið tekið til neinna aðstæðna og verið gengið svo harkalega fram í þessu sambandi, að hreinasta harðstjórn er. Við höfum satt að segja, þrátt fyrir alla harðýðgi, sem tíðkazt hefur, ekki verið vanir því í okkar þjóðfélagi, að öðru eins harðræði væri beitt eins og beitt hefur verið í sambandi við innheimtu söluskattsins. Ég vissi í fyrra um fyrirtæki hjá smáatvinnurekanda. Það var um miðjan desember. Hann var nýbúinn að fá heim og hafði útleyst með ærnum kostnaði og greitt þunga tolla af vél, sem átti að vinna verk, sem sérstaklega átti að koma út á markaðinn fyrir jólin. Hann skuldaði ofur lítinn söluskatt, ca. 2000 kr. eða eitthvað þess háttar. Það var komið til mannsins. Hann var búinn að leggja sitt fé í að leysa út þessa vél, sem var milli 10 og 20 þús. kr. virði og hann var búinn að borga út og hefði gefið af sér nokkrar þús. kr. fyrir jólin. Hann reyndi að fá að láni 2 þús. kr. til þess að borga söluskattinn, átti skuldlausar ágætar eignir til að veðsetja, en gat ekki fengið svo mikið sem 2000 kr. lán. Fyrirtækið var innsiglað, og því var lokað. Atvinna mannsins var stöðvuð, og hann var hindraður í því að geta aflað sér tekna á þeim tíma ársins, sem hans atvinnurekstur var alveg sérstaklega miðaður við. Manninum var valdið mörg þús. kr. tjóni með þessari harðvítugu aðferð við innheimtu söluskattsins. Og slík dæmi eru mörg. Það hefur verið gengið þannig að með innheimtuna á þessum skatti, að almenningi hefur verið valdið stórtjóni og jafnvei ríkissjóði líka. Nú vilja menn máske segja: Það er nú ákaflega hart, ef menn, sem innheimta fyrir ríkissjóð skatt, eiga ekki að standa skil á honum í tíma og eiga jafnvel að geta notað hann að einhverju leyti sem verzlun fyrir sig. Já, það væri vissulega mjög hart, svo framarlega sem við lifðum í þjóðfélagi, þar sem einhverjir siðaðra manna hættir væru hafðir um lánsfé og fjármál. Ekkert ríki á Norðurlöndum er þannig, að maður, sem á skuldlausa eign, við skulum segja upp á 100 þús. kr., 200 þús. kr., 300 þús. kr. eða jafnvel minna, ætti annaðhvort hús, vél, íbúð eða bíl, geti ekki hvaða dag sem er, ef hann á þetta skuldlaust, farið í hvaða banka sem er og fengið sér lán upp á nokkur þús. kr., ef honum liggur á, út á slíka eign. Það mundi verða litið svo á á Norðurlöndum, að ef maður gæti ekki fengið slíkt lán, þá væri verið að ræna hann hans eignum. Það væri verið að svipta hann möguleikunum til þess að geta notfært sér eign sína, ef hann gæti ekki fengið smálán út á hana. En hvernig er ástandið hér á Íslandi? Ástandið hér á Íslandi er þannig, að nýlega kom t.d. fyrir, að maður, sem átti hús, sem á uppboði seldist á yfir 200 þús. kr., gat ekki fengið 900 kr. lán til þess að bjarga húsi sínu frá uppboði, þó að hann ætti það skuldlaust, þegar var verið að ganga að með skatt. Svona er ástandið. Er þetta normalt ástand í þjóðfélaginu? Nei, þetta er ástand, sem skapað er af ríkisstj. og samkv. fyrirmælum ríkisstj. og fyrst og fremst hæstv. viðskmrh. Sjálfstfl., sem hefur skrifað bönkunum fyrirmæli, að vísu kurteislega orðuð, um að hafa hömlur á útláni lánsfjár, en hin eiginlega merking orðanna var að sjá um, að svo lítið væri veitt af lánsfé, að það þrengdi að almenningi og smáatvinnurekendunum í landinu, þannig að hægt væri að féfletta millistéttirnar og þá verkamenn, sem eitthvað hefðu eignazt, á meðan auðmennirnir í landinu væru að hrifsa til sín eignirnar.  En viðvíkjandi því, sem gaf mér tilefnið til þessa, sem sé innheimtuaðferðinni á söluskattinum, þá væri ekki mikið við henni að segja, svo framarlega sem eðlilegt lánsfjárástand ríkti í þjóðfélaginu. En þegar allir bankar eru lokaðir, þegar eign er gerð einskís virði við það, að ekki er hægt að fá lánaða út á hana peninga, - það er smám saman verið að gera hana einskis virði, - þá á svona aðferð eins og þarna er beitt ekki við. Og ég vil minna hæstv. ríkisstj. á, að með svona harðvítugum aðgerðum eins og ríkisstj. núna er að beita með innheimtunni á söluskattinum, þá er verið að ganga nær fleirum en iðnrekendunum, sem er verið að blaðra um, þeim, sem er verið að innheimta þennan söluskatt hjá. Það tíðkast nú í vaxandi mæli, að svo og svo margir smærri atvinnurekendur borga ekki lengur út kaup vikulega, eins og þeim ber að gera eftir l. frá Alþ. Fjöldi af verkafólki hér í bænum og vafalaust annars staðar á landinu líka á við þau kjör að búa nú að fá ekki kaup sitt greitt vikulega, þótt fastráðið sé, og verður að bíða eftir kaupgreiðslum dögum, víkum, jafnvel mánuðum saman. Það þýðir lítið að ætla máske að afhemla verkalýðsfélögunum slíkar kröfur og fara að láta ganga hart að þessum iðnrekendum eða öðrum smáatvinnurekendum, sem þannig eru að lenda í vandræðum, vegna þess að verkafólkið veit, hvað yfir þessum atvinnurekendum vofir, - yfir þeim vofir svipa ríkisstj. M.ö.o., þegar hæstv. fjmrh. gengur að atvinnurekstrinum með allri þeirri harðýðgi, sem beitt er við innheimtu söluskattsins, þá er hann að taka kaupið, sem verkafólkið á að fá útborgað, og kúska atvinnurekendur til þess að brjóta l. um greiðslur verkakaups. Samtímis fyrirskipar svo ríkisstj. bönkunum að lána ekki þessum sömu atvinnurekendum eðlilegt rekstrarfé, lána þeim ekki út á skuldlausar eignir og skapa þannig það óeðlilega ástand í þjóðfélaginu, sem er að riða því að fullu. Hæstv. ríkisstj. starfar samkv. l., eins og l. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og gjaldeyrismeðferð o.fl., sem fyrirskipa henni að tryggja hverjum einasta manni í landinu vinnu og fyrirskipa henni að vinna að því að tryggja hverjum þeirra réttlátar tekjur af sinni vinnu. En hæstv. ríkisstj. er svo fjarri því að reyna til þess að gera nokkurn skapaðan hlut til þess að framfylgja þessum lagafyrirmælum, að hún ekki aðeins sleppir því að framfylgja þeim, heldur hleður álögum á álögur ofan á almenning og innheimtir þær með slíkri harðýðgi, að atvinnureksturinn líður stórkostlega undir því og verkalýðurinn á við lakari og lakari kjör að búa vegna ráðstafana ríkisstj. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja þá brtt. við 24. gr., sem er prentuð á þskj. 325,2.b. Með þeirri breyt. er lagt til að setja innheimtuaðferðina í sama form og áður var, og virðist það vera alveg nægilega strangt form. Það virðist engin ástæða til þess að innheimta þannig skatt, sem raunverulega er loginn út úr almenningi, eins og söluskatturinn er, undir fölskum forsendum, settur á til þess að tryggja atvinnuvegina, settur á til þess að standa undir fiskábyrgð, settur á til þess að borga niður dýrtíðina, en síðan notaður til að auka dýrtíðina í landinu, lofað að afnema hann, en skellt á gengislækkun í staðinn, lofað að tryggja atvinnu með henni, skipulagt atvinnuleysi í staðinn, lofað, að það skyldi þó a.m.k. látið nægja með þessa gengislækkun, það svíkið eftir eitt ár, skellt á bátaútvegsgjaldeyrinum í staðinn. M.ö.o., það er nú þrisvar sinnum búið að taka af almenningi þær álögur, sem lofað var að láta hann sleppa við, þegar þessi l., sem við hérna erum að ræða um, voru sett. Söluskatturinn er látinn haldast, þegar fiskábyrgðin er afnumin, gengislækkuninni er skellt á síðan, bátaútvegsgjaldeyrinum þar ofan á. Og svo er þetta heimtað inn með slíkum aðferðum, sem ég nú hef lýst og ekki hafa þekkzt áður, frá því að kóngsins fógetar frá Bessastöðum voru harðvitugastir aðgöngu við landsmenn hér í gamla daga. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að þessar brtt. fái góðar móttökur í þessari hv. d. En almennt stendur hins vegar málið þannig, að ég er á móti þessum söluskatti og því öllu, hvernig hann er til orðinn. Mín höfuðtill. er, að þetta frv. sé fellt og ríkisstj. þannig sett í þann vanda að verða að finna tekjustofna, sem innheimti tekjur af þeirri auðmannastétt landsins, sem nú hefur of mikla kaupgetu, en almenningi verði hlíft, sem á við sírýrnandi kaupgetu að búa fyrir tilstilli ríkisstj.



Ég ætla ekki að svara í löngu máli þessari löngu ræðu hv. 2. þm. Reykv., vildi þó segja örfá orð í sambandi við framlengingu á söluskattinum, sem hér er til umr. Hv. 2. þm. Reykv. segir: Þessi skattur var lagður á til þess að borga útflutningsuppbætur og til þess að greiða niður dýrtíðina, - hann átti að falla niður, og því var jafnvel lofað, að hann yrði felldur niður, þegar gengislækkunin var samþ. - Það er ástæða til þess að benda þessum hv. þm. á það, sem hann þó vel veit, að útflutningsuppbæturnar voru ekki raunverulega greiddar af þessum skatti á sinni tíð, þær voru greiddar með yfirdráttarlánum í Landsbankanum. Það var stórkostlegur greiðsluhalli á ríkissjóði ár eftir ár, á meðan útflutningsuppbæturnar voru greiddar. Áður en gengislækkunin var samþ., þá var lagt hér fram fjárlagafrv. á Alþ., sem sýndi mjög glöggt, hvernig ástandið var. Á því fjárlagafrv. var söluskatturinn reiknaður teknamegin, en engar útflutningsuppbætur gjaldamegin. Þær komust ekki fyrir á frv. Þannig var þessum málum háttað, áður en gengislækkunin var gerð. Hv. 2. þm. Reykv. veit það líka vel, að það er algerlega rangt, að því hafi nokkurn tíma verið lofað í sambandi við gengislækkunina að afnema söluskattinn. Ég benti þvert á móti mjög greinilega á það strax þá, að eins og afkomu ríkissjóðs væri háttað, þá mundi ekki vera hægt að afnema söluskattinn, því að hallinn var svo stórfelldur á rekstri ríkisins, 35–40 millj. kr. á ári, og ætlunin væri að halda áfram að greiða niður verðlag á mörgum vörum innanlands og hefur það verið gert. Þá vil ég í sambandi við þann áróður, sem hv. stjórnarandstæðingar halda hér uppi um tollana og skattana og hvað þeir hafi átt gífurlegan þátt í að auka dýrtíðina, segja aðeins fáein orð um það. Ef við lítum á söluskattinn og verðtollinn saman í einu lagi, þá gefa þessir skattstofnar ríkissjóði allt að því eða um 200 millj. kr., eða nærri því helminginn af öllum ríkistekjunum. Og um þessa skattstofna tvo, söluskattinn sérstaklega og nokkuð um verðtollinn, gengur áróður stjórnarandstæðinga. Þeir vilja telja, að dýrtíðin eigi að verulegu leyti rót sína að rekja til þess, að þessir skattar séu yfirleitt teknir, og það mundi verða mikil bót að því, ef þeir væru annaðhvort afnumdir eða lækkaðir. Það er nú náttúrlega slík fjarstæða, að hægt sé að afnema þessa skatta, að það er ekki umræðuvert. En við skulum bara taka dæmi til þess að sýna samhengið í þessum málum. Við skulum athuga, hvaða áhrif þessir skattar hafa á verðlagið í landinu, söluskatturinn og verðtollurinn. Það er þá þannig, að allur söluskatturinn, eftir því sem hagstofan gefur mér upp, hefur áhrif til hækkunar á vísitölunni um 4 stig og allur verðtollurinn hefur áhrif til hækkunar á vísitölunni um 61/2 stig. Nú skulum við hugsa okkur, að t.d. 10% af þessum sköttum yrði fellt niður, eða um 20 milljónir. Það mundi hafa áhrif til lækkunar á vísitölunni um rúml. 1 stig. En fyrir ríkissjóð snýr dæmið þannig, eins og allir hv. þm. vita, þeir sem annars á annað borð vilja nokkuð vita, að yrði þetta gert, yrði geta hans til framlaga til nauðsynjamála, svo sem til atvinnuaukningar, stórlega lömuð. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um brtt. hv. 2. þm. Reykv. Hún er aðallega um innheimtuna á skattinum. Eins og þetta er núna, þá verða menn að skila þessum skatti í ríkissjóð jafnóðum og þeir innheimta hann frá fólkinu. En hv. 2. þm. Reykv. vill hafa innheimtumátann þannig, að þeir, sem reka fyrirtækin, geti innheimt skattinn hjá fólkinu, en haldið honum eftir fyrir sjálfa sig og ekki skilað honum í ríkissjóð. Þá mundi niðurstaðan verða sú, að þeir skilvísu, sem innheimta skattinn frá fólkinu, skila honum í ríkissjóð, en hinir, sem ekki eru jafnskilvísir, halda honum til afnota fyrir sjálfa sig. Þetta er hugsunin í brtt. hv. 2. þm. Reykv.



Herra forseti. Hér er nú komið fram einu sinni enn frv. um það að framlengja söluskattinn. Nú fyrir nokkrum dögum var verið að ganga hér frá á Alþ. áætlun um þennan söluskatt á næsta ári. Í þeirri áætlun er gert ráð fyrir, að söluskatturinn muni nema 83 millj. kr. Það er því alveg augljóst mál, að hér er um slíkan skattstofn að ræða, að það er ekki nema eðlilegt, að nokkrar umr. séu um till. um að framlengja þennan skatt og að það verði nokkuð rifjað upp, hvernig þessi skattur er til kominn og hvaða áhrif þessi skattur hefur á afkomu fólks í landinu og þá ekki siður afkomu atvinnuveganna. Ég minnist þess í þessu samhandi, að það mun hafa verið árið 1946, eða á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, að gripið var til þess ráðs eitt árið að leggja á svo nefndan veltuskatt. Það var gert ráð fyrir því, að með þeirri skattálagningu yrði hægt að innheimta í kringum 10 millj. kr., því að skatturinn var ekki sérlega hár, og þá var því lýst hér yfir á Alþ., að þessi skattinnheimta yrði aðeins fyrir það eina ár. Þá var það einnig bundið í lögum, að þessi svo nefndi veltuskattur átti að vera skattur eingöngu á verzlunina í landinu, á alla þá, sem hafa með verzlun að gera, kaupmenn og einnig samvinnufélög. Þessir aðilar áttu að greiða skattinn, en þeim var stranglega bannað að leggja þennan skatt á vöruverðið, að hækka álagningu sína eða hækka útsöluverð á vörum að nokkru leyti þrátt fyrir skattinn. Ég man líka eftir því, að sá ræðumaður, sem hér var uppi í ræðustólnum nú næst á undan mér, hæstv. fjmrh., var um þetta leyti í stjórnarandstöðu. Hann talaði þá hér æði oft, eins og hann gerir reyndar oft hér á Alþ., og hann hélt margar ræður um þennan svo nefnda veltuskatt. Þá sagði hann hér á Alþ., sem viða má finna í alþingistíðindum, að þetta væri óréttlátasti skatturinn, sem nokkurn tíma hefði verið lagður á, á Íslandi, hann væri svo ósanngjarn, að furðu sætti, að nokkur leyfði sér að bera fram till. um að leggja hann á þjóðina. Blað hæstv. fjmrh., Tíminn, skrifaði hverja greinina á fætur annarri um þennan óréttláta söluskatt eða veltuskatt og þá ósvífni, sem í því fælist að leggja hann á. -Það liðu nú ekki nema ég held tæplega tvö ár eða svo. Þá var þessi sami maður, núverandi hæstv. fjmrh., kominn í ríkisstj., og þá stóð hann að því, að söluskatturinn núverandi var lagður á. Hann hét að vísu í þetta skipti ekki veltuskattur eins og áður. Það var búið að skipta um nafnið, og nú hét hann söluskattur. En öll ákvæði þessarar skattaálagningar, allar greinar þessa nýja frv. voru orðréttar frá stafi til stafs, frá greinarmerki til greinarmerkis eins og var í hinum eldri lögum, sem mest hafði verið skammazt út af, nema það eina ákvæði var nú í þessum nýju l., að nú mátti hækka vöruverðið sem skattinum nam. Nú gátu sem sagt kaupmenn og kaupfélög og allir þeir, sem með verzlun fóru, hækkað vöruverðið sem skattinum nam. Það var hægt að auka dýrtíðina á þennan hátt. Þetta var eini munurinn á skattinum: Nú var hann líka góður. Nú gat líka hæstv. fjmrh. m.a. staðið að því að leggja þennan skatt á. Þegar söluskatturinn var lagður á með sínu núverandi nafni, þá var svo komið, að hann var réttlættur með því, að hann ætti að standa undir þeim greiðslum, sem ríkið yrði að taka á sig vegna fiskábyrgðarinnar. Hvað sem hæstv. fjmrh. segir nú um þennan skatt og með hvaða peningum ríkisábyrgðin á útfluttum fiski hafi á sínum tíma verið greidd, þá var það svo, að hér á Alþ. var því lýst yfir, þegar söluskatturinn var lagður á, að hann væri lagður á til þess að standa undir þessum ákveðnu greiðslum ríkissjóðs, hann væri lagður á vegna afkomuvandræða bátaútvegsins. Og í sjálfum l., í sjálfum kaflanum, sem nú er verið að óska eftir með þessu frv. að framlengja, þar segir orðrétt á þessa leið: „Stofna skal sérstakan sjóð, er nefnist dýrtíðarsjóður ríkisins. Skal honum varið til þess að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru.“ Þetta er upphaf þessa kafla, sem hér er lagt til að framlengja. Síðan kemur skilgreiningin á skattinum sjálfum, sem átti að renna í þennan dýrtíðarsjóð til þess að standa undir fiskábyrgðinni. Engar afsakanir um það, að afkoma ríkissjóðs hafi að öðru leyti verið orðin svo slæm, að ríkissjóður hafi þurft á þessum skatti að halda til annarra þarfa, koma því máli við, að þessi skattur var á sínum tíma lagður á og afsakaður með því, að hann ætti að standa undir þessum ákveðnu greiðslum. Ríkissjóður hafði sannarlega bundið sér skyldur í sambandi við fiskábyrgðina og þurfti sannarlega að greiða ákveðnar upphæðir vegna fiskábyrgðarinnar, hvort svo sem það voru þessir peningar eða einhverjir aðrir, sem gengu til þess. En svo var fiskábyrgðin afnumin með l. Fyrsti kafli þessara l., dýrtíðarlaganna, sem var um fiskábyrgðina, skyldur ríkissjóðs í sambandi við fiskverð, hann var afnuminn. En þriðja kaflann, um það, hvernig ríkissjóður ætlaði að fá sér tekjur til þess að standa við þessa ábyrgð, hann á nú að framlengja einu sinni enn. Fiskábyrgðin var afnumin, en í staðinn fyrir fiskábyrgðina kom gengisbreytingin. En þrátt fyrir það varð það hlutskipti núverandi hæstv. fjmrh. að leggja til, að þessum stóra skattstofni yrði haldið áfram. En það var ekki nóg með það, að söluskatturinn ætti að framlengjast. Hann hefur smám saman, jafnt og þétt verið hækkaður. Hann hefur verið hækkaður stórkostlega frá því, sem hann var á sínum tíma, þegar hann var lagður á. Rétt áður, en ég gekk hér upp í ræðustólinn, þá leit ég á tölur fjárlaga fyrir árið 1948. Þar var gert ráð fyrir, að söluskatturinn mundi nema 19 millj. kr. En nú er gert ráð fyrir, að hann muni nema 83 millj. kr. Og sannanir liggja fyrir um það, að söluskatturinn hefur ekki aðeins reynzt 83 millj., heldur mun hann hafa farið nokkru hærra, sum árin. Söluskatturinn kemur æði hart við marga landsmenn: Því hefur áður verið haldið fram hér á Alþ., og ég hygg, að það muni ekki vera fjarri lagi, að söluskatturinn muni þýða í almennri verðhækkun á vörum í landinu í kringum 11– 12%. Og mér þykir það ekki ótrúlegt, að slíkur skattur, sem hvílir á vöruverðinu og síðan hvílir álagningarprósenta einnig ofan á þessum skatti, muni nema í hinu almenna verðlagi hækkun, sem nemur 11–12%. Ég skal nú ekki segja um það, hvernig reikningur sá, sem hæstv. fjmrh. minntist hér á í ræðu sinni, um tiltölulega fá vísitölustig, sem þessi skattur ætti að nema, er til kominn, en það eitt er víst, að hversu rangur grundvöllur. sem vísitalan er og hversu skakka mynd sem hún kann að gefa í sambandi við þetta mál, þá fær það ekki breytt þeirri staðreynd, að 83 millj. kr., sem lagðar eru ofan á vöruverðið í landinu og skapa síðan enn aukna álagningu verzlunarstéttarinnar, hljóta að hvíla með miklum þunga á vöruverðinu í landinu. Það kemur jafnþunglega við almenning í landinu, hvort svo sem það hefur hækkandi áhrif á vísitöluvörurnar, sem eru tiltölulega takmarkaðar, eða einnig aðra vöruflokka, sem eru meira og minna eða algerlega fyrir utan vísitölugrundvöllinn. Það er nú um þessar mundir sérstakt vandamál Alþ., hvernig verði svo búið að aðalatvinnuvegum landsmanna, eins og t.d. bátaútveginum, að hann geti haldið áfram fullum rekstri. Hagur bátaútvegsins fer síversnandi, og svipað má segja um hag ýmissa annarra starfsgreina í landinu. En þessi söluskattur hvílir æði þungt m.a. á bátaútveginum og öllum atvinnurekstri í landinu, ekki aðeins í því formi, að hann stórhækkar allt verðlag og framkallar þannig hækkandi kaup, heldur einnig sem bein skattlagning á rekstrarvörur framleiðslunnar. Ég kynntist því nýlega, að útgerðarmaður, sem var að kaupa sér vél í bátinn sinn, venjulegan fiskibát, varð núna að greiða í þennan söluskatt rösklega 21 þús. kr. - bara í söluskatt af vélinni, sem átti að fara í bátinn. Ég hef það fyrir satt, að aðeins af því sérstaka dæmi, þegar við tökum nýsköpunartogara hérna upp í Slippinn í Reykjavík og látum mála hann á venjulegan hátt, þá nemi þessi skattlagning í kringum 2.000 kr. bara á því verki einu í hvert skipti. Við höfum ótal dæmi um það, hvernig rekstrarvörur framleiðslunnar, efni og tæki t.d. til bátaútvegsins, hækka stórkostlega í verði vegna þessa skatts. Það virðist því ekki vera nema full ástæða til þess, að á það sé minnt nú, þegar komið er út í almenna vinnustöðvun af kröfum, sem fram eru komnar um hækkað kaup, en þær eru aftur bein afleiðing af því, að dýrtíðin fer sífellt hækkandi og kaupmáttur launanna fer minnkandi, - þá virðist ekki vera nema full ástæða til þess að minna nú á það, að þennan stóra skatt, sem nú er verið að leggja til að framlengja einu sinni enn, á raunverulega ekki að framlengja, hann hefur verið lagður hér á undir fölskum forsendum. Hann er ekki lengur lagður á í því tilefni, sem í l. segir, hann er notaður til allt annars, og hann ætti því annaðhvort að stórlækka eða afnemast með öllu. Ég veit, að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. öll muni segja, að það sé hægara sagt, en gert, að aflétta jafnstórum tekjustofni ríkisins, að það muni verða nokkuð mikill vandi fyrir ríkissjóð að sjá sér farborða, ef þessi tekjustofn ríkisins verði skertur. En hæstv. ríkisstj. má líka vita það, að eins og þarna mun verða talsverður vandi fyrir sjálfan ríkissjóð að verða þarna af nokkrum tekjum, t.d. með lækkun á skattinum,. þá er það einnig mikill vandi fyrir almenning í landinu að taka við þessum látlausu hækkunum, án þess að þessi sami almenningur bregðist við og heimti sínar bætur í staðinn. Ríkisstj. má líka vita það, að það er líka mikill vandi fyrir atvinnuvegina í landinu að taka við þessum hækkunum, sem leiðir m.a. af þessum skatti, og að eiga að sjá sér farborða, að tryggja reksturinn áfram undir þessum kringumstæðum. Margir þættir framleiðslunnar hafa þarna enga möguleika. Þeir verða að taka við því, sem að þeim er rétt. Þeir verða að sætta sig við það verð, sem fæst fyrir framleiðsluna á erlendum markaði. En þeir verða líka að borga þau útgjöld, sem á eru lögð á hverjum tíma. Það rís í þessu efni mikill vandi upp hjá þeim engu síður, en hjá hæstv. ríkisstj. Og einmitt af því, að þessi vandi rís á þennan hátt, þá er nú komið til þeirra vinnudeilna, sem bæði atvinnurekendur og verkafólk eiga við að glíma þessa dagana. Ég held sem sagt, að hæstv. ríkisstj. megi ekki taka þetta mál svo einfaldlega, að hún vilji aðeins víkja sér undan þeim vanda, hvernig hún á að mæta því, ef tekjur ríkissjóðs fara nokkuð minnkandi, en láti hitt svo að mestu afskiptalaust, hvernig atvinnuvegirnir bregðast við sínum vanda og hvernig almenningur í landinu bregzt við þeim vanda, sem hækkandi dýrtíð er fyrir hann. En þá vil ég einnig minna á það í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. er það vel kunnugt, að bæjar- og sveitarfélög í landinu eiga mörg við mikinn vanda að stríða í sínum fjárhagsmálum; og það hefur ekkert verið gert af hálfu ríkisvaldsins að reyna að aðstoða þau í þessum vanda. Þau hafa m.a. lagt það til, að þeim yrði ætlaður nokkur hluti af þessum skatti, ef hann á annað borð yrði lagður á, og á þann hátt yrði vandi þeirra að minnsta kosti gerður nokkru minni. Hvað segir hæstv. ríkisstj. við þessari málaleitun frá bæjar- og sveitarfélögum? Mér sýnist sem sagt, að hæstv. ríkisstj. taki þetta á þann einfalda hátt, að hún vilji sjá ríkissjóði borgið og jafnvel það tryggilega, að ríkið komi út með allálitlegan tekjuafgang árlega, en að hún skjóti sér með öllu undan þeim vanda, sem á sama tíma er lagður á atvinnureksturinn í landinu, á almenning og m.a. á bæjar- og sveitarfélögin í landinu, sem eru að miklu leyti komin í alger vandræði. Ég tel, að það sé full ástæða til þess, að Alþ. geri nokkra breyt. á þessu frv., sem hér liggur fyrir, og lækki þennan skatt eitthvað og mæti á þann hátt að sínu leyti nokkuð þeim kröfum, sem nú eru uppi, og ríkisstj. sýni það, að hún vilji líka taka á sig nokkurn hluta af þeim vanda, sem aðrir hafa við að glíma núna, m.a. með því að horfast í augu við nokkuð minnkaðar tekjur ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég býst við, að flestir þeirra, sem hlusta á umr. hér í hv. þingdeild núna, hafi að minnsta kosti að nokkuð miklu leyti lesið Tímann á styrjaldarárúnum allt fram undir árið 1947, og ég býst við, að þeir minnist þess einnig, að þá var það eitt atriði, sem sérstaklega var um rætt í því merka blaði, og það var verðbólgan. Ég held, að ég þori að fullyrða, að það hafi ekki ein einasta síða í Tímanum á þeim árum birzt svo, að ekki hafi verið verðbólguuppsláttur á einhverri grein og stundum öllu, sem á síðunum stóð. Þá virtist það, sem Framsfl. óttaðist mest af öllu í þjóðfélaginu, vera það fyrirbrigði, sem var þá kallað verðbólga, en nú er ekki minnzt á af fulltrúum stjórnarflokkanna, ríkisstjórninni eða blöðum þeirra. Þess vegna vildi ég með fáum orðum benda á það, hvernig þráun í verðlagsmálum hefur orðið hér þessi ár, sem liðin eru síðan núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum í ársbyrjun 1947. Það er einnig kunnugt, að á stríðsárunum var byrjað að reikna út mánaðarlega vísitölu, og var samþ. í byrjun stríðsins að greiða kaupgjald eftir þeirri vísitölu. 1947 var framfærsluvísitalan í landinu í ársbyrjun um það bil 310 stig samkv. útreikningi hagstofunnar, og það var sú verðbólga, sem þá var mest um rætt í blöðum Framsfl. og sagt, að væri algerlega að sliga atvinnuvegina og fjárhagskerfi þjóðfélagsins allt saman. En hvernig hefur svo þróunin verið í þessum málum síðan? Ég vil raunar bæta því við, að í þeim stjórnarsamningi, sem gerður var, þegar sú stjórn, sem tók við völdum 8. febr. 1947, settist í ráðherrastólana, var lýst yfir, að eitt af aðalverkefnum hennar ætti að vera það að vinna bug á þessari ófreskju í atvinnu- og efnahagslífinu, verðbólgunni. Það hefur þó farið svo, að þegar bornar eru saman tölurnar, sem mældu dýrtíðina og verðbólguna í ársbyrjun 1947, og aftur þær tölur sambærilegar, sem mældu hana núna á síðastliðnu sumri, eða við getum sagt í byrjun október s.l., þá hafa þær nákvæmlega hækkað um helming. Í staðinn fyrir 310 stiga framfærsluvísitölu í ársbyrjun 1947 var sú sama framfærsluvísitala reiknuð eftir sömu reglum orðin 620 stig 1. okt. s.l. Þetta er árangurinn af því viðreisnarstarfi, sem hefur verið rekið þessi ár, og baráttunni gegn þeim vágesti, sem mikið var um rætt í blöðum Framsfl. árin fyrir þennan tíma, og þetta er m.a. ástæðan til þess ástands, sem núna er í þjóðfélaginu, þess ástands, sem hefur skapað þær vinnudeilur, sem nú eru byrjaðar. En um þetta verður vitanlega ekki rætt, nema komið sé að verulegu leyti inn á þær aðferðir, sem hafa verið notaðar til þess að skapa þessa verðbólgu. Ein þeirra hefur verið rædd hérna í þessum umr. núna, það er söluskatturinn, og ég vil bæta við það nokkrum orðum og benda á, hvernig þróunin hefur stöðugt gengið áfram. Hæstv. fjmrh. hélt mjög með söluskattinum í þeirri örstuttu ræðu, sem hann hélt áðan. Hún var ekki löng um svo mikið mál sem hér er um að ræða, því að það er orðin tízka hér hjá hæstv. ráðh. að ræða alls ekki um þau mál, sem mestu máli skipta fyrir þjóðina sem heild. Ákvarðanir um þau eru teknar bak við allar umr. í þinginn, og yfirleitt forðast þeir að minnast á þau. Hann hélt því fram, að ef söluskatturinn yrði afnuminn, þá yrði svo mikill halli á ríkisbúskapnum, að við það yrði alls ekki unað. Ég vil benda á það, að það er fleira en halli á ríkisbúskapnum, sem hér kemur til greina. Það þarf fleira að hugsa um, en taka þær tölur einar út af fyrir sig. Það má t.d. athuga það nokkuð, hvaða áhrif það hefði á útgjöld ríkisins, ef söluskatturinn væri afnuminn. Ég hef að vísu ekki núna þær tölur fyrir hendi hér, og það væri sannarlega ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að láta reikna það nákvæmlega út. En ég get gefið þær upplýsingar, að fyrir einu ári, þegar forstjórar tveggja ríkisstofnana, póstsins og símans, voru til viðræðna í fjárveitinganefnd Alþ., þá gáfu þeir þær upplýsingar, sem bentu eindregið í þá átt, að ef söluskatturinn hefði verið afnuminn á síðasta þingi og ekki innheimtur á þessu ári, þá mundi það hafa numið um 2 millj. kr. sparnaði í rekstri þessara tveggja stofnana, póstsins og símans. Ég sé ekki ástæðu til þess að rengja þessar upplýsingar þessara hv. forstjóra, og ég vil benda hæstv. fjmrh. á það, að það væri full ástæða fyrir hann að láta gera ýtarlega athugun á því, hvaða áhrif þetta hefði á allan rekstur ríkisins, ef skattur sem söluskatturinn væri afnuminn. Það hafa nú töluvert verið færð rök að því hér af þeim mönnum, sem hafa talað hér á undan mér, að þegar söluskatturinn var fyrst samþ. með l. hér, þá var beinlínis fram tekið, að hann ætti að fara til þess að greiða fiskábyrgðina, sem hafði verið þá í gildi frá árinu 1946. Það var mikið búið í blöðum beggja núverandi stjórnarflokka að skamma og fjargviðrast út af þeirri ábyrgð, fiskábyrgðinni, sem óneitanlega varð þó til þess að tryggja útflutningsframleiðsluna, tryggja það, að svo að segja hver einasta fleyta, sem sjófær var, fór á fiskveiðar á hverju ári. Og þessi ríkisábyrgð kostaði ríkissjóð þó ekki meira en rúmar 50 millj. kr. samtals í 3 ár. Mest var þetta að vísu síðasta árið, en það var einmitt það árið, sem söluskatturinn var ákveðinn 36 millj. kr. samkv. þeim l., sem nú er verið að framlengja viss ákvæði úr. Og það ár mun söluskatturinn, þessar 36 millj. kr., meir en hafa nægt til þess að greiða fiskábyrgðina. En svo fóru fram kosningar haustið 1949. Þeir menn a.m.k., sem þá börðust fyrir Framsfl. í þeim kosningum, hömruðu á því, að það væri gersamlega ómögulegt fyrir ríkissjóð að standa lengur undir þessu ægilega gjaldi, sem fiskábyrgðin væri, það yrði að finna aðrar leiðir út úr þessum vandræðum. Og leiðin var fundin strax á þinginu 1949–50, og sú leið var gengisbreytingin. En þá brá bara svo einkennilega við, að um leið og gengisbreytingin var samþ. til þess að losa ríkissjóð við þessi ægilegu útgjöld, sem af fiskábyrgðinni leiddi, þurfti jafnframt að hækka söluskattinn um 11 millj. kr., og árið 1950 var hann áætlaður 47 millj., í staðinn fyrir 36 millj. áður, og það þrátt fyrir það að þá væri búið að breyta genginu til þess að mæta þeim útgjöldum, sem ríkissjóður hafði áður haft vegna þessara greiðslna. Sagan er þó ekki nema hálfsögð hér enn þá, því að á næsta ári, 1951, þ.e. á árinu í fyrra, var það búið að sýna sig enn fremur, að gengisbreytingin dugði ekki til þess að bjarga sjávarútveginum, ekki nándar nærri því eins vel og fiskábyrgðin hafði gert áður. Og þá var enn tekið annað ráð, að vísu ekki á þinginu, heldur, eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram hér áðan, daginn eftir að þingið var sent heim. Þá var tekið upp bátagjaldeyrisfyrirkomulagið, sem hefur orðið til þess að bæta að minnsta kosti um það bil 100 millj. kr. skatti á vöruverðið í landinu til þess að leysa úr því viðfangsefni, sem söluskatturinn annaði á sínum tíma og gengisbreytingin átti að taka við af honum að gera. En jafnframt því sem enn var farin þessi leið til að bjarga við þessum málum, sem söluskatturinn átti að gera á sínum tíma, þá þurfti enn að hækka söluskattinn. Nú var ekki nóg á fjárlögum árið 1951, að hann væri áætlaður 47 millj., eins og hafði verið á árinu 1950, eða 36 millj., eins og dugði þó sannarlega árið 1949. Nei, nú var hann hækkaður enn þá upp í 55 millj. Og hann var meir en hækkaður á áætlun fjárlaganna, það var innheimt milli 90 og 100 millj., eða upp undir helmingi hærri upphæð en fiskábyrgðargreiðslurnar höfðu samtals numið í 3 ár. Þá kem ég að því, sem hæstv. fjmrh. lagði svo mikla áherzlu á, að það mundi verða stórkostlegur halli á ríkisbúskapnum, ef afnema ætti þennan skatt núna. Það kom nefnilega í ljós, þegar farið var að athuga fjármálaástand ríkissjóðs í byrjun síðasta þings, eða í október 1951, að þá var síður en svo að liti út fyrir, að það yrði halli á ríkisbúskapnum. Þá kom í ljós, að það var að verða stórkostlegur hagnaður af ríkisbúskapnum. Tekjur ríkissjóðs umfram áætlanir námu 115 millj. kr. og rúmlega það, m.ö.o. nokkru hærri, líklega 20 millj. kr. hærri en söluskatturinn var innheimtur á því ári, og ekki minna en að minnsta kosti 60 millj. kr. hærri en söluskatturinn var áætlaður. Það liggur þess vegna alveg ljóst fyrir núna, að á árinu 1951 hefði enginn halli orðið á ríkisbúskapnum, þó að enginn söluskattur hefði verið innheimtur það ár, því að það er alveg hægt að fullyrða, að það hefði orðið sá sparnaður í útgjöldum ríkisins það ár, sem nam því, sem greiðslur fóru fram úr áætlun. Því miður liggja ekki fyrir neinar nákvæmlega útreiknaðar tölur um það, hversu margir milljónatugir hafa bætzt ofan á vöruverð í landinu samkvæmt öllum þessum ráðstöfunum, samkvæmt hækkuðum söluskatti, samkvæmt gengisbreytingunni, samkvæmt bátagjaldeyrinum, en það skiptir áreiðanlega hundruðum milljóna, og það er þess vegna engin furða, þó að svo sé komið, eins og ég benti á áðan, að hin raunverulega framfærsluvísitala er orðin helmingi hærri núna, en hún var í ársbyrjun 1947. Þessi aðferð, sem ég hef lýst hér og líka hefur verið lýst í ræðum tveggja hv. þm. á undan mér, í fyrsta lagi að leggja á milljónatuga gjald til þess að greiða fiskábyrgðina, afnema hana með l. og hætta að tryggja útflutninginn með því gjaldi, breyta genginu til þess að koma í staðinn fyrir það, taka síðan bátagjaldeyrinn í viðbót með líklega núna um það bil 100 millj. kr. álagi á vöruverðið, - það er sú meistaralegasta framkvæmd á því atriði að búa til verðbólgu, sem hægt er að hugsa sér. Það mætti jafnvel halda, að þær ríkisstjórnir, sem þessu hafa ráðið, hafi ekki álitið sitt hlutverk vera annað og meira en það að skapa verðbólgu á Íslandi. Væri fróðlegt að bera reynslu þessa saman við gömlu ummælin og gömlu loforðin um það að vinna á móti þessum vágesti efnahagslífsins, sem verðbólga hefur verið kölluð. Í sambandi við þetta vil ég minna á annað, sem gerzt hefur hér á Alþ. og hæstv. fjmrh. ætti nú raunar að vera minnugur, því að það sýnir bezt, hvernig ekki aðeins einstaklingarnir, heldur einnig atvinnulífið og sveitarfélögin eru farin að stynja undir þessu ástandi. Það er sú stóra deila, sem átti sér stað hér á síðasta þingi og næstum því virtist lita út fyrir að ætlaði að rjúfa stjórnarsamvinnuna. Fyrri hluta vetrar 1951–52 var haldinn hér fundur bæjarstjóra frá bæjarfélögum landsins, hann var haldinn hér í Reykjavík. Sá fundur samþykkti einróma kröfur um það, að bæjarfélögin fengju verulegan hluta af söluskattinum til sinna þarfa, vegna þess að þau rísa ekki lengur undir þeim erfiðleikum, sem þetta ástand hefur valdið þeim. Það muna nú allir hv. þm., hvernig fór um þau mál hér í þinginu. Það var búið að samþ. frv. um þetta hér í Nd. Alþingis og var komið til Ed., og þá skeði það, að hæstv. fjmrh. hótaði að segja af sér, ef þetta yrði samþ., þ.e. ef ætti að láta nokkurn hluta af þessu fé til sveitarfélaganna. Endirinn varð svo sá, að jafnvel sjálfir flm. þessa frv. urðu að láta undan og sitja hjá við síðustu atkvgr. um það og láta það þannig verða fellt hér í þinginu. Núna fyrir fáum dögum stóð hér einnig yfir bæjarstjórafundur, sem gerði enn þá sömu kröfur. Það stóð yfir annar fundur um sama leyti. Það var fundur fulltrúa frá sveitarfélögunum almennt, og hann gerði einnig svipaðar kröfur. Og það er alveg sýnilegt, að Alþ. getur ekki skotið sér hjá því til lengdar að athuga þessi mál á einhvern hátt. Það er orðið það ástand hjá einstaklingum, hjá atvinnufyrirtækjunum og hjá sveitarfélögunum, að Alþ. getur ekki skotið sér hjá því, eins og það gerði á síðasta þingi, að taka þessi mál til einhverrar athugunar. Æskilegasta lausnin væri vitanlega sú að lækka verðlagið í landinu eitthvað. Má óhætt fullyrða það, að ef reynt hefði verið að fara þá leið á síðasta þingi, m.a. með því að afnema þennan söluskatt að öllu eða að minnsta kosti að einhverju leyti, sem hefði munað einhverju um lækkun á verðlaginn, þá hefði það sennilega komið algerlega í veg fyrir þær vinnudeilur, sem nú eru nýhafnar. Á síðasta þingi, þegar það lá ljóst fyrir, að ríkið hefði verulegan tekjuafgang, þá var einmitt sérstaklega heppilegt tækifæri til þess að reyna að snúa eitthvað við á þessari braut. Þrátt fyrir till. um það fékkst því ekki framgengt hér í þinginu, og afleiðingin er sú, að nú er ástandið mun verra, en þá var. Ég veit vel, hvaða rök það eru, sem hæstv. fjmrh. mun bera fram hér, ef hann talar hér aftur, gegn því, að vit hefði verið í því að afnema söluskattinn á síðasta þingi. Það eru þau rök, sem maður hefur heyrt oft og margsinnis áður og hann nefndi sjálfur í ræðu sinni áðan, að þá mundi ríkið ekki geta sinnt framlögum til verklegra framkvæmda eins og áður. En ég vil benda á viss atriði í sambandi við þetta. Söluskatturinn er svo þungur baggi á öllum rekstri atvinnuveganna, eins og sá þm., sem talaði hér næstur á undan, benti á í sérstökum dæmum, að það væri virkilegur hagur fyrir margan smáan og stóran atvinnurekanda að fá söluskattinn afnuminn, þó að hann yrði jafnframt að fórna einhverju af öðrum fríðindum í staðinn. Ég skal benda á t.d., að á ekki stærri hlut, en einni lítilli heimilisdráttarvél, sem inn er flutt núna, er söluskatturinn milli 3 og 4 þús. kr. Smáatvinnurekendur eins og bændur landsins er ekki lengi að muna um slíka upphæð. Og þetta sýnir bezt, hversu brjálæðiskennt það ástand er að hlaða sífellt, - og það er sú aðferð, sem er mest notuð, - auknum útgjöldum á atvinnulífið, en veita svo eitthvert svolitið brot af þeim aftur í einhvers konar styrkjum og í einhvers. konar aðstoð, sem raunverulega engan munar um.

Einar Olgeirsson Hæstv. viðskmrh. hefur nú ekki komið hér enn þá með bréfið, sem ég bað hann um áðan, þegar hann greip fram í fyrir mér og vildi efast um, að ég hefði alveg rétt eftir honum bréfið, sem ég gat í raun og veru ekki haft, af því að hann hefur aldrei fengizt til þess að lesa það upp. Og ég vil nú endurtaka mína áskorun til hæstv. viðskmrh., og það væri gott, ef hæstv. fjmrh. vildi athuga það líka, að lofa þingheimi að heyra það bréf, sem viðskmrh. skrifaði Landsbankanum í fyrra um að leggja hömlur á, eða hafa hömlur á, eins og hann orðaði það hérna í þinginu, útlánastarfseminni og virðist hafa haft þau áhrif, að tekið hefur fyrir alla brýnustu lánastarfsemi til t.d. húsbygginga og dregið mjög úr öllum lánveitingum til atvinnurekstrar. Ég minnti hæstv. viðskmrh. á það hér áðan og get gert það nákvæmar, að fimm þingmenn Sjálfstfl. hér í d. hafa flutt frv. til l. á þskj. 192 um, að ríkisstj. taki að láni um 30 millj. kr. til þess að láta veðdeild Landsbankans fé til útlána. Og ég skal þá geta þess um leið, að þetta frv. liggur hjá okkur í fjhn. og einn fjhn.- maður er 1. flm. þess, og ég hef boðið sjálfstæðismönnunum, sem með mér mundu vera í meiri hl. í fjhn., að afgreiða þetta mál, og ég býst við, að hv. 8. landsk. mundi ekki heldur láta á sér standa. En það virðist ekki vera eins mikill áhugi fyrir að afgr. þessi mál, sem mundu ef til vill eitthvað bæta fyrir, eins og að afgr. núna álögurnar á almenning, eins og þann söluskatt, sem hérna liggur fyrir. Sem sé, það er mjög æskilegt, ef hæstv. viðskmrh. vill nú fara að koma með bréfið. Svo er viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. var að segja, í fyrsta lagi um lögin og tilgang þeirra. Hæstv. fjmrh. virðist ekki einu sinni vera alveg ljóst, hvað þessi l. heita, sem við erum að ræða hérna um. Þau eru um framlengingu á gildi 3. kafla l. nr. 100 1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna. Og dýrtíðarráðstafanir þýðir ekki í þessu sambandi ráðstafanir til þess að auka dýrtíðina og sjá um hennar vöxt og viðgang, heldur var meiningin upphaflega, að þetta skyldi vera til þess að vinna á móti dýrtíðinni. Það virðist hæstv. fjmrh. nú aldrei hafa verið fullkomlega ljóst, og var hann þó í stjórn, þegar þessi lög upprunalega voru sett. Er nú búið það greinilega að þylja hér fyrir honum, hvað í þessum l. stendur, að þrátt fyrir allt, sem hann kann að hafa sagt, og þó að orð ráðh. séu farin að gilda meira, en lög Alþingis, eins og kemur fram í auglýsingu fjárhagsráðs, þegar það gefur út auglýsingu um bátagjaldeyrinn eftir ósk ríkisstj. og byggir ekki á neinu öðru en ósk ríkisstj. og engum lögum, þá erum við þingmenn ekki búnir að ganga inn á það, að orð ráðh. hafi meira gildi en lög, og í lögunum segir, að þetta fé skuli notað til þess að lækka vöruverð og framleiðslukostnað innanlands. En þetta fé hefur verið notað til þess að auka framleiðslukostnaðinn innanlands, til þess að auka dýrtíðina og til þess að hækka vöruverðið, með þeim afleiðingum, sem ég áður hef rakið. Mér heyrðist á hæstv. fjmrh., að honum fyndist það hálfgerð ósvífni hjá mér að koma hér fram með till. um ýmist að rýra eða jafnvel að afnema að miklu leyti söluskattinn. Það er náttúrlega dálítið svona frekt í farið. Þó eru till. ekki neitt stórkostlegar, sem ég legg fram og hæstv. fjmrh. sagði ekki eitt einasta orð um. En má ég um leið minna hæstv. fjmrh. á, að fyrir liggur frv. hér frá nokkrum þm. hans,flokks, á þskj. 126, sem borið er fram í Ed., sem fer fram á það að taka fé, sem ríkið á, og gefa það einni ákveðinni stofnun í landinn. Það er ekki um neina smáfúlgu. Það eru 44 millj. kr. Og ekki ætla ég neinum hv. þingmönnum Framsfl. það að flytja frv. um að taka úr eigu ríkisins 44 millj. kr. og gefa ákveðinni stofnun í landinu, án þess að þetta sé gert með vilja og vitund og samþykki hæstv. fjmrh. Að vísu er þetta frv. ekki langt komið og virðist ekki lögð öllu meiri áherzla á að afgr. það í þeirri n., sem það er í, heldur en það frv. sjálfstæðisþm. hér í Nd., sem ég gat um áðan, um 30 millj. kr. lánið, sem liggur ákaflega rólega í fjhn. En varla er það nú flutt öðruvísi, en hæstv. fjmrh. sé því fylgjandi, þannig að hæstv. fjmrh. verður að fyrirgefa, þó að við stjórnarandstæðingarnir komum nú kannske til með að koma fram með till. um að rýra eitthvað ofur lítið það, sem ríkissjóður á að fá, þegar fylgjendur stjórnarinnar ganga svona á undan með engar smáræðis kröfur í ríkissjóðinn. Svo kom hæstv. fjmrh. inn á útreikninginn viðvíkjandi hvað söluskatturinn og vörumagnstollurinn og verðtollurinn mundu þýða, þó að það væri eitthvað lækkað, og hvað það mundi þýða í lækkuðum vísitölustigum. Það er búið að ræða um það, en ég vil bara minna hæstv. ráðh. á eitt, þegar hann er að reikna út dýrtíð, að þá ætti hann aldrei að miða þetta eingöngu við, hvað það mundi þýða í vísitölustigum og hvað kaupið lækkaði þar með. Höfuðgildi þess að lækka verðtollinn eða vörumagnstollinn eða söluskattinn fyrir verkalýðinn felst í því, sem hann lækkar á þeim vörum, sem eru utan við vísitöluna, sem kemur honum raunverulega að gagni, vegna þess að þær vörur verða ódýrari, en rýra ekki að sama skapi hans eigið kaup. Það að taka peninga af almenningi til þess að kaupa niður verðið á þeim vörum, sem koma inn í vísitöluna, er á vissan hátt blekkingastarfsemi gagnvart verkalýðnum. Það að verja fé til þess að lækka vöruna, sem er utan við vísitöluna, kemur honum allt öðruvísi að gagni; vegna þess að þá helzt hans kaupgjald hið sama. Þá minntist hæstv. ráðh. á innheimtuna viðvíkjandi söluskattinum og hvernig þetta kæmi út. Ég veit nú ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur íhugað að öllu leyti, hvers konar svikamylla er í sambandi við þennan söluskatt. Er hæstv. ráðh. ljóst, hvað Sogsvirkjunin, áburðarverksmiðjan og Laxárvirkjunin, sem eru opinberar stofnanir í landinu, sem mestmegnis ríkið og Reykjavíkurbær eiga hvað Sogsvirkjunina snertir, ríkið eingöngu að heita má hvað áburðarverksmiðjuna snertir og ríkið og Akureyrarbær hvað Laxárvirkjunina snertir, - er hæstv. ráðh. ljóst, hvað þessar stofnanir verða að greiða í söluskatt af þeim vélum, sem verið er að flytja inn? Ég hef ekki nákvæmar tölur, en ég veit, að það er a.m.k. milli 10 og 20 millj. kr., ef ekki yfir 20 millj. kr., sem verður að greiða í söluskatt til ríkisins af vélunum til þessara stofnana, m.ö.o. af vélum til stofnana, sem verða síðan að taka sitt fé ýmist að láni hér innanlands eða með álögum á almenning. Og þessar álögur ríkissjóðsins verða til þess að gera allar þessar stofnanir miklu dýrari, verða til þess að gera t.d. Sogsvirkjunina dýrari, verða til þess að gera rafmagnið, sem framleitt er, dýrara og verða þannig til þess að auka dýrtíðina í landinu, fyrir utan að þetta er náttúrlega ákaflega asnaleg aðferð af ríkinu að vera að heimta tolla upp á tugi milljóna króna af sjálfu sér, sem svo er fært til tekna hjá ríkissjóði og verður bara til þess að auka dýrtíðina í landinu. Þá kom hæstv. fjmrh. inn á mína brtt. viðvíkjandi innheimtuaðferðinni og sagði, og það var nú svo sem alveg ljóst, hvernig það var, eftir hans orðalagi: Jú, þeir góðu, skilvísu menn, sem innheimtu þennan söluskatt af fólkinu, skiluðu honum í ríkissjóð, og þeir óskilvísu skiluðu honum ekki í ríkissjóð. - Þetta var raunverulega það, sem hann skýrði, að fælist í mínum tillögum. Hverjar eru mínar tillögur? Mínar till. eru alveg orðrétt - bara ártölin breytast - 24. gr. l. frá 1948, - alveg orðrétt fyrirmælin um, að sú aðferð sé viðhöfð, sem sett var í l. 1948, þegar þau voru sett, þegar hæstv. fjmrh. var sjálfur ráðh., stóð sjálfur að þessum l., bar sjálfur ábyrgð á þessum l. Og ég veit ekki, hvort það hefur verið hans meining, þegar hann var að setja þessi l. þá sem ráðh., að þessi 24. gr. ætti að þýða, að allir óskilvísir menn ættu að mega stinga af með söluskattinn og þyrftu aldrei að skila honum í ríkissjóð. Ég veit ekki, hvort það hefur verið hans meining, að það ætti að gefa öllum óskilvísum mönnum í landinn söluskattinn, að þetta væru bara vasapeningar handa þeim. A.m.k. var það ekki skýrt, þegar hæstv. ríkisstj. lagði þetta fyrir þá, sú ríkisstj., sem hann þá átti sæti í. Ég held þess vegna, að hæstv. ráðh. verði að tala ofur lítið gætilegar um þessa innheimtuaðferð, sem ég legg þarna til. Hún er sem sé sú aðferð, sem yfirleitt hefur verið höfð hér á Íslandi, aðferð um, að menn skuli gera skattinn upp fyrir ákveðinn tíma, svo að sé hægt að innheimta hann eftir ákveðinn tíma og dráttarvextir leggist á hann og öll þau viðurlög, sem hann setti sjálfur sem ráðh. í sinni ráðherratíð 1948. Það fer þess vegna fjarri, að það sé verið nokkuð að verðlauna óskilvísa menn. En það er hins vegar ekki verið að hegna og níðast á þeim mönnum, sem ríkisstj. útilokar frá því að geta haft eðlileg rekstrarlán og eðlileg lán út á sína eign í núverandi þjóðfélagi. Og það er ekki verið að beygja þar með mikið af atvinnurekendunum til þess að svíkja verkalýðinn um kaupgjald, til þess að brjóta þau lög, sem mæla fyrir um, að það skuli greiða kaup vikulega, eins og allmargir atvinnurekendur hafa því miður gert nú, og ég veit, að þeir hafa ekki gert það öðruvísi en til neyddir, því að það er hlutur, sem atvinnurekendur venjulega reyna í lengstu lög, að borga sínu verkafólki. En að því eru orðin alvarleg brögð, að lögin um greiðslu verkakaups vikulega séu ekki haldin, séu brotin. Hæstv. fjmrh. svaraði engu því, sem ég kom fram með viðvíkjandi lánsfjármálunum og hvort þessir menn, sem svona væri búið að með þessari harðýðgi hvað innheimtuna snertir, mættu að einhverju leyti búast við að fá breytt um þá möguleika, sem þeir hafa haft til þess að fá lánsfé, hvort það mætti vænta að einhverju leyti einhverra breytinga hjá hæstv. ríkisstj. viðvíkjandi hennar lánsfjárpólitík. Það kemur ekki eitt orð frá hæstv. ríkisstj. í þá átt. Ég lagði hér fram till. um, að íslenzkar iðnaðarvörur væru undanþegnar þessum skatti. Hæstv. ríkisstj. er nýlega búin að tala ákaflega fagurlega í sambandi við iðnsýningu, sem hér var haldin í Reykjavík, lofa öllu mögulegu fögru viðvíkjandi því að stuðla að íslenzkum iðnaði. En það kemur ekki eitt orð frá hæstv. ráðh. um, hvernig hæstv. ríkisstj. taki undir till. um það að undanþiggja íslenzka iðnaðinn hvað þetta snertir. M.ö.o., það á ekki af hálfu hæstv. ríkisstj. að ræða við þing eða þjóð um þessi mál. Það er ekki talað um neina tilslökun eða neitt slíkt í þessu efni. Það á að keyra áfram álögurnar í gegnum þingið þann hluta af þeim, sem fer þó í gegnum þingið og ekki er innheimtur utan við lög og rétt - og síðan á að keyra áfram með innheimtuna á þessu. Fjmrh. lætur lögregluna ganga að atvinnurekendunum næstum því með skammbyssuna í hendi og loka svo með hinni hendinni bönkunum fyrir þeim um leið, til þess að ekki sé hægt að komast þangað til þess að fá þó að það væri ekki nema 2–3 þús. kr. lán til þess að borga söluskattinn eða aðra skatta, sem verið er að ganga að mönnum með, þó að þeir eigi nægar eignir, sem í öllum siðuðum löndum mundu þykja gott veð út á smálán til rekstrar. Með svona pólitík eins og hæstv. ríkisstj. rekur nú í fjármálunum og skattamálunum, þá er ekkert undarlegt, þó að hún sé að valda því hruni í þjóðfélaginu, sem nú er greinilega að koma í ljós fyrir hennar tilstilli. Tveir hv. þm. hafa hér áður nokkuð talað um bæjar- og sveitarfélögin og þeirra kröfur í þessu sambandi. Það er ekki undarlegt, að bæjar- og sveitarfélögin geri þessar kröfur. Sem stendur hefur ekkert af þessum litlu bæjar- og sveitarfélögum úti um land, sem mörg stunda mjög mikla framleiðslu, frjálsræði til þess að framleiða, selja út úr landinu og kaupa inn í landið án afskipta ríkisstj. Ríkisstj. bannar öllum þessum bæjar- og sveitarfélögum allar bjargir. Öll þessi bæjar- og sveitarfélög gætu bjargað sér ágætlega og haldið sínu atvinnulífi af fullum krafti, ef ríkisstj. kæmi hvergi nærri því. Það er engum öðrum aðila að kenna en hæstv. ríkisstj., að atvinnulíf bæjar- og sveitarfélaganna er lamað, og hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengizt til þess að lina nokkurn skapaðan hlut á þeim fjötrum, sem hún hefur bundið þessum bæjar- og sveitarfélögum. Hæstv. fjmrh. gat. ekki komið í veg fyrir það hér á árunum, að ýmis af bæjarog sveitarfélögunum úti um land fengju nokkuð af togurum. Honum tókst ekki að hindra, að stofnlánadeild sjávarútvegsins væri sett á stofn og þessum fátæku bæjar- og sveitarfélögum gert mögulegt að fá allhá lán til þess að geta keypt sér dýr tæki. En með einokunarfjötrum ríkisstj. er hann hins vegar að hindra þau í því að geta hagnýtt þessi tæki. - [Fundarhlé.) Herra forseti. Það var viðvíkjandi bæjar- og sveitarfélögunum, að það hefði ekki verið nema eðlilegt, að eitthvað hefði verið orðið við þeirra kröfum, þar sem ríkisstj. raunverulega hefur tekið á sig alla ábyrgð af þeirra atvinnulífi, vegna þess að hún hefur neitað þessum bæjar- og sveitarfélögum sjálfum um að fá að reka sinn atvinnuveg og fyrst og fremst sjávarútveginn án afskipta ríkisstj. og þar með raunverulega tekið á sig þá siðferðislegu ábyrgð, að þessi bæjar- og sveitarfélög geti komizt sæmilega af. En svo hefur reynslan sem sé orðið þessi: Annars vegar hefur þeim verið bannað að nýta sín tæki til fulls, sumpart beinlínis með einokunaraðstöðu ríkisstj., sumpart með valdi hennar yfir lánsfé. En hins vegar, þegar bæjar- og sveitarfélögin svo komast í halla út af vaxandi atvinnuleysi, þá vill ríkisstj. ekki sinna þeim að neinu leyti. Hins vegar hafði ég nú ekki sérstaklega flutt neina till. viðvíkjandi þeim málum. Mér er kunnugt um, að það hafa verið hér fundir um þau mál, og má þá vel vera, að ýmsir aðrir, eins og líka reyndist í fyrra, komi fram með slíkar till. En ég vil svo að síðustu aðeins fara nokkuð inn á það við hæstv. fjmrh., að það er raunverulega orðið þannig með þennan söluskatt, að það er farið að leggja hann á eins og þetta væri nokkurs konar tekjuskattur og þó með þeim mun, sem er mun lakara fyrir þá, sem hann eiga að greiða, að menn geta aldrei verið öruggir um það, hvort þeir eiga að greiða þennan skatt eða ekki. Sjálf 22. og 23. gr. eru ákaflega ónákvæmar í þessu efni. Og ég vil segja hæstv. fjmrh. það, að ég hef orðið var við, að nú undanfarið hefur hann verið að ganga lengra og lengra í því að rukka þennan skatt inn af mönnum, sem raunverulega eru ekki annað en verkamenn, t.d. af mönnum, sem eru bifvélavirkjar, pípulagningamenn, múrarar, en vinna máske einir sér í verkstæði, sem þeir eiga. Og ég vil vekja eftirtekt hæstv. fjmrh. á því, að skattstjóri hefur haft þá aðferð nú upp á siðkastið, að hann sendir allt í einu mönnum kröfu um söluskatt fyrir árið 1951 og fyrir árið 1952, sem alls ekki hafa greitt neinn söluskatt fram að þessu og aldrei hafa fengið að vita það, að þeir ættu að greiða neinn söluskatt eða innheimta neinn söluskatt af almenningi, og aldrei hafa lagt hann á. Ég vil vekja athygli hæstv. ríkisstj. á því, að það er rannverulega á hennar ábyrgð að sjá um að kynna aðilum í þjóðfélaginn lögin, þannig að þeir hafi hugmynd um, hvort þeir eiga að gjalda svona skatt eða ekki. Í 23. gr., b-liðnum, 6. undirlið, þar sem verið er að telja upp það, sem er undanþegið söluskatti, stendur, að þeir séu undanþegnir eða sala þeirra,sem ekki eru bókhaldsskyldir samkv. l. nr. 62 1938, ef söluskattskyld velta þeirra yfir árið nemur ekki 30 þús. kr. Þeir menn, sem ég er hér að ræða um, menn, sem rannverulega eru bara verkamenn, eins og bifvélavirkjar, pípulagningamenn, múrarar, sem vinna hins vegar bara einir sér, hvernig eiga þeir að ganga út frá því, - þeir eru ekki bókhaldsskyldir eftir lögunum, - að þeir eigi að greiða söluskatt? Þeir ganga út frá því, að þeir eigi ekki að greiða hann, og hafa aldrei innheimt hann. Núna er verið fyrir tilstilli hæstv. fjmrh. að ganga að þeim, sem engan söluskatt hafa innheimt, sem ekkert hafa lagt á sínar vörur fyrir söluskatti, eða réttara sagt á sína vinnu, sem þeir hafa verið að vinna. Nú koma erindrekar hæstv. fjmrh. til þessara manna og heimta af þeim, að þeir borgi söluskatt fyrir árið 1951 og söluskatt fyrir árið 1952, og mennirnir hafa aldrei gengið út frá því, að þennan söluskatt ættu þeir að greiða, aldrei fengið neina tilkynningu um það, ekki verið einu sinni rukkaðir fyrr. Hvað gera þessir menn? Þessir menn fara kannske til einhvers lögfræðings og fara að spyrja hann: Ja, hvernig er nú þetta? Eigum við virkilega að fara að borga söluskatt, við, sem aldrei höfum lagt hann á, við, sem aldrei höfum reiknað með honum? - Það, sem lögfræðingarnir segja við þá, er í flestum tilfellum það, að það vill enginn lögfræðingur taka að sér svona mál gagnvart ríkisstj. Menn eru alveg réttlausir orðnir í þessum efnum. Og hvernig kemur þetta svo út? Ekki eru þessir menn að stinga neinu undan. Ekki eru þetta einhverjir óskilvísir menn, sem hafa innheimt söluskatt og ekki skilað honum. Þeir hafa aldrei lagt neinn söluskatt á. En hvernig er svo eftir lagagreininni um innheimtuaðferðina gengið að þeim? Jú, það er gengið þannig að þeim, að einn góðan veðurdag kemur lögreglan til þeirra og lokar hjá þeim, meira að segja þótt þeir væru í máli við ríkisstj. um það, hvort ríkisstj. hefði nokkurn rétt til þess að leggja þennan skatt á, og stöðvar þá í þeirra atvinnurekstri. Svona er aðstaðan viðvíkjandi innheimtu söluskattsins og viðvíkjandi álagningu söluskattsins. Þetta er alveg óþolandi ástand. Það er orðið algert réttleysi manna gagnvart því opinbera. Ég vil þess vegna í fyrsta lagi eindregið mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. taki þessi mál til alvarlegrar athugunar, verði viðtalshæf viðvíkjandi breyt. á þessum l., lini á þessum harðvítugu innheimtuákvæðum þeirra og geri það alveg skýrt fyrir almenningi fyrir fram með nógu glöggum upplýsingum og nógu ákveðnum auglýsingum, hverjir eigi að greiða þennan skatt; en í öðru lagi, þ.e. höfuðatriðið, þá vil ég eindregið leggja til, að þær brtt., sem ég hér hef borið fram, séu samþ. og að reynt sé að semja um meiri rýrnun á söluskattinum, meiri tilslökun á honum, heldur en í þeim felst.



Herra forseti. Það er í sambandi við það, að ég hef nýlega lagt inn brtt. hér við frv., en sú brtt. er nú í prentun, og eigi hún að koma fyrir þessa umr. til atkvgr., þá þyrfti að fresta þessari umr., sennilega til morguns, eða eitthvað fram eftir deginum. Ég mun ekki gera hér grein fyrir þessari brtt. fyrr en henni hefur verið útbýtt, nema forseti óski þess sérstaklega, en hún er nú í prentun, en ekki komin fram.

Forseti (SB): Ég vildi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hv. 2. landsk., hvort hann treysti sér ekki til þess að flytja þessa brtt. við 3. umr. Það er illt að þurfa að tefja umr. um málið vegna hennar, ef kostur væri á því, að hv. þm. flytti brtt. sína við 3. umr. 



Herra forseti. Ég leyfi mér þá að flytja þessa brtt. mína sem skriflega brtt. og óska eftir leyfi forseta til þess að mega gera grein fyrir henni, en till. er í prentun. Ég hef afhent hæstv. forseta till., en mun nú gera grein fyrir henni. Þessi till., sem ég og tveir aðrir þm. flytjum, hv. 5. landsk. (ÁS) og þm. Siglf. (ÁkJ), er á þá leið, að gert er ráð fyrir því, að nokkur hluti af söluskattinum eða 1/4 hluti söluskattsins renni í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og skiptist eftir þar til settum reglum á milli bæjar- og hreppsfélaga. Þessi till. er nákvæmlega sú sama sem hér lá fyrir hv. Alþ. í fyrra í sambandi við afgreiðslu þessa máls þá. Þá hafði Nd. fallizt á þessa ráðstöfun söluskattsins og tekið þessi ákvæði upp í frv., en hins vegar fékkst ekki samkomulag um það þá í Ed., að málið skyldi afgreitt á þennan hátt, og þessi ákvæði voru þá felld niður aftur. Eins og ég lýsti hér í minni fyrri ræðu um þetta mál, er nú þörf bæjar- og hreppsfélaganna sízt minni, en hún var þá. Fjárhagsvandræði þeirra eru ábyggilega enn þá meiri í ár, heldur en þau voru í fyrra. Fulltrúar þessara aðila hafa verið nýlega hér á fundi í Reykjavík og hafa enn á ný ítrekað þessa beiðni sína, og hér er í rauninni eins hóflega í sakirnar farið og frekast er unnt, þar sem gert er ráð fyrir því, að ríkissjóður haldi áfram 3/4 hlutum af þessum stóra skatti, en aðeins 1/4 gangi til bæjar- og sveitarfélaga. Þá er einnig á það að minnast, að í þessari till. er það ákvæði, að þegar þannig stendur á, að ábyrgðarskuldbindingar, sem ríkissjóður stendur í fyrir bæjar- og sveitarfélög, falla á ríkissjóð vegna greiðslufalls frá hendi bæjar- eða sveitarfélaga, þá hefur ríkisstj. rétt til þess að taka af þessum hluta af söluskattinum, sem hér er gert ráð fyrir að renni til bæjar- og sveitarfélaganna, til þess að mæta þeim afborgunum og vöxtum, sem viðkomandi sveitarfélag hefur ekki getað staðið í skilum með, en ríkissjóður þurft að greiða vegna þess. Nú eru orðin mikil brögð að því, að ríkissjóður verður til lengri eða skemmri tíma að leggja út afborganir og vexti af slíkum lánum fyrir sveitarfélögin, og sýnist því ekki nema sjálfsagt mál að verða við því að samþ. þessa brtt. mína, sem m.a. felur þetta í sér, en mundi hins vegar gera bæjar- og sveitarfélögunum fært að standa betur í skilum með þau lán, sem þau eiga erfitt með að standa í skilum með nú við sjálfan ríkissjóð. Ég þarf ekki að hafa mitt mál langt til útskýringar á þessari till. Ég veit það, að flestir hv. þdm. kannast vel við þetta mál. Það hefur verið hér áður, og þeir munu allir hafa myndað sér ákveðna skoðun á því og vita, hvaða rök liggja að því, að þetta mál er flutt. En ég vildi vænta þess, að hæstv. ríkisstj. sæi sér nú fært, þó að hún hafi ekki talið það mögulegt á s.l. ári, að verða við þessari sanngjörnu ósk fulltrúa sveitarfélaganna, sem felst í þessari brtt. Vænti ég svo, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari till. og sjái um, að hún geti komið til atkvgr. nú við 2. umr. málsins.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt hinar skriflegu brtt. frá hv. 2. landsk. þm. (LJós). Till. eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf þess vegna tvöfaldra afbrigða við, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég gat þess í ræðu minni hér fyrr á fundinum, að söluskatturinn kæmi m.a. all illa við þá, sem þurfa að flytja inn og kaupa landbúnaðarvélar, og í samræmi við það hef ég lagt fram brtt., sem komin er í prentun, um að undanþiggja þær vélar söluskatti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta atriði, vegna þess að það er ákaflega einfalt. Vegna þess að ekki er búið að útbýta till., þá vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hana hér upp. Það er í fyrsta lagi við 1. gr., að í stað orðanna „2. og 3. gr.“ komi: 2. og 4. gr., - og svo önnur við 3. gr., að á eftir gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Við a-lið 23. gr. laga nr. 100 1948 bætist: Landbúnaðarvélar. Ég var búinn að benda á það áður, hversu mikil útgjöld það eru fyrir þá, sem þurfa að kaupa þessar vélar til sinna nota, að bæta þessum skatti ofan á, og ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. þd. sjái sér fært að gera þessa breyt. á lögunum. Þá vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa tili. og vænti þess, að hann leiti afbrigða fyrir henni.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komnar brtt. frá hv. 5. landsk. þm. (ÁS). Brtt. eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf þess vegna tvöfaldra afbrigða við, til þess að þær megi koma fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram af hæstv. ríkisstj. Allshn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. með lítils háttar breytingum. Eins og tekið er fram í grg. fyrir frv., hefur til þessa verið farið eftir konungsúrskurðum frá 13. des. 1815 og 23. des. 1864, sem þó voru aldrei birtir hér á landi, við veitingu ættleiðingarleyfa. Í þessum úrskurðum eru fáar reglur settar um skilyrði og verkanir ættleiðingar. Hafa því ýmsar reglur skapazt í þessu efni, venjur í stjórnvaldsmeðferð. Eins og vænta má, eru hinar ólögbundnu reglur um margt á reiki. Lagabálkur um ættleiðingu var lögfestur hjá hinum Norðurlandaþjóðunum árið 1920, en fram að þessu hefur hér á landi ekki verið gengið frá nýrri löggjöf um þetta efni. Frv. þetta miðar að því að setja skýrari ákvæði um skilyrði og verkanir ættleiðingar, en verið hafa. Er nú sérstök þörf á því, þar sem ættleiðingarbeiðnum hefur mjög fjölgað hin síðari árin. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða í heild efni þessa frv., þar sem gerð var grein fyrir því við 1. umr., enda fylgir því allýtarleg grg. og skýringar við hverja grein frv. fyrir sig. Nefndin leitaði umsagnar barnaverndarráðs Íslands. Benti ráðið á það, að ekki væri nægilegt að ákveða aldurslágmark ættleiðanda, eins og gert er í frv., heldur þyrfti engu síður að setja ákvæði, sem bönnuðu gömlu fólki að ættleiða yngri börn en 16 ára. Féllst n. á að mæla með þeirri breyt. á frv., að eldri manni en 65 ára væri óheimilt að ættleiða yngra barn en 16 ára. Ef um hjón væri að ræða, mætti þó annað vera eldra en 65 ára. Þá taldi n. og sjálfsagt að gera þá breyt. á frv., að einnig yrði leitað umsagnar sóknarprests, áður en veitt yrði leyfi til ættleiðingar, eins og verið hefur til þessa. N. leggur og til að fella niður 19. gr., sem fjallar um það, að ættleiðing falli niður, ef kjörforeldri og kjörbarn eigast. Í áliti barnaverndarráðs var lagt til, að sett yrðu ákvæði í frv., sem bönnuðu hjúskap á milli kjörbarns og kjörforeldris. N. telur, að slíkt ákvæði, ef sett yrði, eigi heima í hjúskaparlögunum. Með því að fella niður 19. gr. vill n. benda á það, að þetta atriði verði athugað nánar og þá gerð breyt. á hjúskaparskilyrðunum, ef ástæða þætti til. Nefndin hefur orðið sammála um afgreiðslu málsins.