Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til þess að veita heimild til að verja úr Viðlagasjóði allt að 200 millj. kr. af eign hans til þess að standa að fullu við skuldbindingar sjóðsins vegna snjóflóða í Norðfirði 20. des. 1974. Frv. fylgja allítarlegar aths. og skal ég því stytta mál mitt til skýringar á frv. Eins og fram kemur í aths. þá telur stjórn Viðlagasjóðs ekki endanlegar upplýsingar vera fyrir hendi varðandi þær fjárskuldbindingar sem sjóðurinn hefur tekið á sig vegna snjóflóðanna í Neskaupstað og Vestmannaeyjaeldgossins. Sjóðsstjórnin áætlar í þessum aths. að það skorti um það bil 100 millj. kr. á að Norðfjarðardeild sjóðsins hafi nægilegt fjármagn til þess að standa við skuldbindingar sínar. Þriggja manna þingmannanefnd, sem skipuð var til þess að hafa milligöngu milli Viðlagasjóðs og heimaaðila í Neskaupstað, hefur í bréfi talið að það skorti allt að 250 millj. kr. á næsta ári í þessu skyni. Stjórn Viðlagasjóðs getur fallist á að þessi upphæð verði eitthvað hærri en 100 millj. kr., og þriggja manna þmn. getur fallist á að heimild allt að 200 millj. kr. sé nægileg á þessu stigi málsins. Því er óskað eftir heimild í því skyni að á tímabilinu upplýsist það til fullnustu hve fjárupphæðin þarf að vera há. Þá kemur spurningin hvort Viðlagasjóður hafi efni á að greiða þessa upphæð, og er svarið að það er undir því komið á næsta ári hvernig sjóðurinn stendur að endurgreiðslum til Seðlabankans. Í greiðsluyfirliti kemur það fram að sjóðurinn hefði greitt til Seðlabankans á næsta ári rúmar 400 millj. kr. miðað við áætlaðar greiðslur vegna fjárskuldbindinga við Vestmannaeyjar. Það hlýtur því að lækka þessar endurgreiðslur til Seðlabankans, að svo miklu leyti sem þarna er um að ræða fjárgreiðslur vegna Neskaupstaðar, sem fara fram úr tekjuáætlun Norðfjarðardeildar Viðlagasjóðs. Í árslok nú 1975 er gert ráð fyrir að staðan við Seðlabankann verði neikvæð um rúman milljarð, en átti að batna um rúmar 400 millj. á næsta ári samkv. yfirlitinu. Og í árslok næsta árs var talið að sjóðurinn skuldaði Seðlabankanum 624 millj., en ætti þá í ýmsum eignum, að vísu þar á meðal skuldabréfum til nokkurs tíma, rúmlega 1600 millj. kr. Skuldbindingarnar gagnvart Vestmannaeyjum eru á þá lund að sjóðsstjórnin telur að þetta greiðsluyfirlit geti staðist þegar búið er að gera upp helstu tjónin. En þá er eftir óleyst fjárþörf bæjarsjóðs Vestmannaeyja eins og forseti bæjarstjórnar Vestmannaeyja og bæjarstjóri gera grein fyrir í bréfi sínu, en þar er um að ræða að þeirra áliti um það bil 1000 millj. kr. fjárþörf í einu eða öðru formi á næstu 4 árum. Hér er því ljóst að ekki eru öll kurl komin til grafar. Gerð er tillaga um að sérstök úttekt fari fram á fjárhag Vestmannaeyjakaupstaðar og áætlun verði gerð um, hvernig hann megi standa við skuldbindingar sínar, um leið og endanlega sé gengið frá bótagreiðslum og uppgjöri bæði gagnvart Vestmannaeyjum og Norðfirði. Það er gert ráð fyrir því að Viðlagasjóður hætti störfum í árslok 1976 og Viðlagatrygging taki við samkv. sérstökum lögum sem um hana hafa verið samþykkt. Það er margra hluta vegna mjög mikilvægt að skýra þessi mál sem allra fyrst, og ráðstafanir hafa verið gerðar til þess. En meðan ekki eru til staðar fyllri upplýsingar að þessu leyti en ég hér hef gert grein fyrir er nauðsynlegt að umbeðin heimild sé í lögum. Ég vil svo aðeins að lokum ítreka þá yfirlýsingu sem ég gaf við framsögu málsins í Nd., að staðið verður við allar þær skuldbindingar og yfirlýsingar sem gefnar hafa verið um að bæta tjónið af völdum eldgossins í Vestmannaeyjum og tjónið af völdum snjóflóðanna í Neskaupstað, og sambærilegar reglur verða viðhafðar varðandi þær tjónabætur, bæði í Vestmannaeyjum og í Norðfirði.



Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsrh. Hún ásamt þessu frv. gerir það að verkum að ég hlýt að fylgja frv. Ég vil aðeins benda á að það hefur verið mér á þessu ári og sérstaklega nú upp á síðkastið nokkurt undrunarefni, hversu mjög hefur munað á áætlunum um útgjöld vegna Neskaupsstaðar hjá stjórn Viðlagasjóðs annars vegar og hjá þingmannanefndinni hins vegar sem byggir á bestu upplýsingum heimamanna. Það er mjög eðlilegt að þarna hljóti einhver mismunur að vera á, en hér er sem sagt um að ræða að Viðlagasjóður telur að deildina skorti um 100 millj. kr. til að standa við skuldbindingar sínar en n. telur að a. m. k. þurfi að tryggja 250 millj. til þess að bæta sama tjón. Ég undrast þennan mikla mun og mér sýnist á öllu að stjórn Viðlagasjóðs hafi verið furðulega lág í sínu mati. Miðað við sögu þessa máls á þessu ári má með nokkrum rétti segja að ekki hafi sjóðsstjórnin í öllu með glöðu geði farið að skýlausum yfirlýsingum hæstv. ríkisstj. Hún hefur frekar verið knúin til þess. Ég bendi á það t. d. að þetta hefur skapað norðfirðingum ákaflega mikla aukafyrirhöfn, sá bardagi næstum að segja við stjórn Viðlagasjóðs á köflum sem þessi málsmeðferð Viðlagasjóðs hefur leitt af sér. Hefði þetta orðið sem stjórn Viðlagasjóðs gerði ráð fyrir, þessar 100 millj. verið látnar standa, þá hefðu t. d. óbærilegar byrðar að mínu viti verið lagðar á það atvinnufyrirtæki sem verst fór út úr þessu, Síldarvinnsluna, sem var mjög vel stætt fyrirtæki áður og án efa eitt best rekna fyrirtæki í sjávarútvegi á Íslandi. Hins vegar hefur ríkisstj. haldið fast við fyrri yfirlýsingar og ber sannarlega að þakka það. Þetta frv. sýnist mér vera í góðu samræmi við það. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram og lýsa við þessa 1. umr. stuðningi við frv. þetta.



Herra forseti. Ég hygg að þm. öllum séu í fersku minni þeir voveiflegu atburðir sem urðu til þess að stofnað var til Viðlagasjóðs á sínum tíma. Og við munum sennilega allir, sem áttum sæti þá á Alþ., bæði þegar eldar komu upp í Heimaey og eins þegar snjóflóðin féllu yfir Neskaupsstað, vera minnugir þeirra yfirlýsinga sem þá voru gefnar um stuðning við fólkið og byggðarlög þess. Ýmsir hafa nú, þegar þetta frv. kemur fram, dregið í efa að Viðlagasjóður, þ. e. a. s. Vestmannaeyjadeildin, væri fær um að taka við meira verkefni en henni var ætlað. Ég vil þess vegna fagna því að stofnað hefur verið til þess að gerð verði sérstök úttekt á stöðu Vestmannaeyja nú. Það liggur fyrir að bæjarstjórn Vestmannaeyja hefur áætlað að bæjarsjóður þyrfti á sérstöku framlagi að halda sem hún metur 1000 millj. kr., og telur að mundi koma þeim að fullu gagni með því að skipta þeirri greiðslu á 4 ár. Ég reikna með því að bæjarstjórnin fari hér nokkuð nærri því að vita um ástandið. Eigi að síður er margt af því, sem þar kemur fram, byggt á lauslegum athugunum og þess vegna segi ég það og endurtek, að ég fagna því að í þessi mál skuli farið að nýju af sérstökum úttektarmönnum. Ég vil einnig benda á það, að atvinnufyrirtækin á staðnum, frystihúsin, sem voru þar mjög vel rekin og vel stæð á sínum tíma, þegar eldarnir komu upp, hafa að sjálfsögðu hvergi nærri náð þeirri fótfestu sem þeim er nauðsynlegt að hafa í jafnumsvifamiklum athafnabæ og Vestmannaeyjar voru og eru orðnar þegar.Þau hafa átt í örðugleikum nú að undanförnu, miklum fjárhagsörðugleikum og sennilega öllu meiri en nokkurs staðar annars staðar. Margir voru farnir að vona að til þeirra erfiðleika mundi ekki koma, en reyndin er sú eftir þann rekstrartíma sem liðinn er frá því að menn fluttu út aftur, að vonir manna um stöðu þeirra hafa að nokkru brugðist. Ég vil þess vegna alveg sérstaklega fagna því að hæstv. forsrh, hefur hér staðfest fyrri loforð og yfirlýsingar ríkisstj. í þessu efni, þó að ég fyrir mitt leyti hefði enga ástæðu til að ætla annað en að ríkisstj. væri ákveðin í því að standa við þær yfirlýsingar sem gefnar höfðu verið. Ég fagna því þó að þetta er rifjað upp og þetta er staðfest hér. Þó að við þm. þurfum ekki að efast um að við þetta verði staðið, þá eru þeir, sem fyrst og fremst þurfa að njóta þessara bóta, fólkið sem fyrir ósköpunum varð, sennilega öllu tortryggnara en áhorfandinn getur að öllum jafnaði skilið. Þess vegna þakka ég fyrir að þær yfirlýsingar hafa verið gefnar, og ég mun að sjálfsögðu styðja þetta frv.