Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem þess er farið á leit við forseta að fá frest til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1005, um kirkjujarðir o.fl., frá Birgittu Jónsdóttur. Ástæður tafarinnar eru að ekki hefur tekist að afla nauðsynlegra upplýsinga innan 15 daga.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða stöðu stjórnarskrárinnar. Eins og þingheimur veit erum við hv. þm. Þór Saari báðir áhugamenn um gerð nýrrar stjórnarskrár en greinir eilítið á um stöðu málsins. Ég hef talið hyggilegt að ræða hér auðlindaákvæði og framhaldslíf vinnunnar en hv. þingmaður telur betra að fara fram með vantrauststillögu áður en búið er að tryggja málinu eitthvert framhald. Ég hvet þingmanninn til að stíga varlega til jarðar í þessum efnum því að það er morgunljóst að ef vantrauststillaga þingmannsins verður samþykkt og ekki er búið að tryggja málinu framhaldslíf verður ábyrgðin á því að hafa stöðvað stjórnarskrármálið hjá einum þingmanni - og bara einum þingmanni. Það er staða málsins. 
             Að öðrum kosti óska ég framsóknarmönnum hjartanlega til hamingju með samþykktir flokksþings flokksins 10. febrúar sl. en þar er kveðið skýrt á um að nýtt auðlindaákvæði sé ein mikilvægasta breytingin sem þurfi að gera við heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Grasrótin í Framsókn er skýr: Auðlindir eru sameign þjóðarinnar, tryggja verður þjóðinni sanngjarnan arð af sameiginlegum auðlindum og nýtt auðlindaákvæði á að tryggja eignarrétt ríkis og sveitarfélaga. Þetta eru skýr skilaboð frá grasrótinni í Framsóknarflokknum, þetta er mikilvægt enda hvergi nokkurs staðar í ályktun flokksþingsins kveðið á um að réttur til nýtingar skapi eignarrétt með einum eða öðrum hætti. Hvergi nokkurs staðar er það að finna í samþykkt Framsóknarflokksins að nýtingarréttur skapi eignarrétt. Þetta er mikilvægt eins og allir vita vegna þess að um langa hríð hefur staðið yfir deila við útgerðarmenn um hvort nýting þeirra á sjávarauðlindinni skapi þeim eignarrétt. En flokksþing Framsóknarflokksins er skýrt: Þjóðin á auðlindina, þjóðin á arðinn sem auðlindin skapar og það er mikilvægt að tryggja þann rétt í stjórnarskrá. Nýtingin skapar engan eignarrétt, það er þjóðin sem á auðlindina, segir Framsókn í sinni ályktun. Grasrót flokksins er skýr.

Gott að hafa talsmann.


            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá upprifjun sem hefur komið hér fram um ályktanir framsóknarmanna. Við höfum árum saman ítrekað ályktað um mikilvægi auðlindaákvæðis í stjórnarskrá. Þess vegna eru það okkur mikil vonbrigði að sjá forustumenn stjórnarflokkanna og fylgitungla þeirra leggja til að reyna ekki á þessu þingi að koma auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána.

… auðlinda…

Það sem við leggjum til er nákvæmlega það sama og þingflokkur framsóknarmanna hefur í tvígang lagt fram sem sérstakt frumvarp á Alþingi. Það sem ég vildi hins vegar ræða hér er það sem skiptir okkur hvað mestu máli, atvinnusköpun. Við megum kannski þakka fyrir að ekki sé kosið sjaldnar en á fjögurra ára fresti því að það virðist þurfa kosningar til að minna Vinstri græna á að atvinna skiptir máli á Íslandi. Nú loksins er komin smáglæta eins og við sáum á forsíðu Fréttablaðsins í morgun. Loksins, loksins á að gera eitthvað með uppbyggingu í landi Bakka í Norðurþingi. Fram er komið fyrirtæki sem virðist vera þóknanlegt ríkisstjórninni og atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra ætlar að mæla fyrir frumvarpi um skattaívilnanir fyrir stóriðjuna. Þar er lagt til að fallið verði frá almennu tryggingagjaldi og stimpilgjaldi fyrir þetta fyrirtæki. Ég spyr: Hvað með meginþorra íslenskra fyrirtækja, litlu og meðalstóru fyrirtækin sem eru með að hámarki tíu starfsmenn? Hvað á að gera fyrir þau? Af hverju erum við ekki að tala um tryggingagjaldið og þann risakostnað sem tryggingagjald er fyrir þessi litlu fyrirtæki þar sem launakostnaður er kannski 80–90% af heildarkostnaðinum? Af hverju erum við ekki að ræða frumvarp um afnám  Nei, hér sjáum við nákvæmlega hvernig forgangsröðin er hjá þessari ríkisstjórn.

Forseti. Hvar eru þingmennirnir 33 sem samþykktu að setja stjórnarskrána í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hvar er hugrekkið og dugurinn til að vera fylgin sér og tryggja að í það minnsta eitt af meginkosningamálum þeirra komist í höfn? Hvar er allt fólkið sem mætti og greiddi atkvæði um nýja stjórnarskrá? Þetta er fyrsta stjórnarskráin okkar þar sem öllum var boðið að taka þátt. Þetta ferli hefur fengið ítarlega umfjöllun og við gagnrýni hefur verið brugðist í þeirri útgáfu stjórnarskrár sem nú liggur fyrir þinginu og verið er að setja í tætara gleymskunnar. Svona tækifæri mun ekki bjóðast aftur nema fólk skilji að þessi svik fjórflokksins eru síendurtekið stef sem mun aldrei breytast nema með samstilltu átaki til að taka gerræðisleg völdin af valdhöfum. Ég hélt að það væri hægt með þessari nýju stjórnarskrá, að þetta yrði hænufet í átt að þeim stjórnarháttum sem þessi nýja öld kallar á. Allt það sem átti að ráða bót á með nýrri stjórnarskrá - persónukjör, auðlindir til þjóðar, nýtt kosningakerfi, upplýsingaréttur 21. aldarinnar, réttur almennings til að leggja fram frumvörp og kalla á þjóðaratkvæðagreiðslur, lýðræðislegri breytingar á stjórnarskrá - allt þetta mun nú hverfa vegna þess að meiri hluti þingsins hefur ekki dug til að láta stjórnarskrána í lýðræðislegt ferli og gefa okkur kost á að greiða atkvæði um málið. Gleymum því ekki að það verður aldrei hægt að semja við Sjálfstæðisflokkinn um málið. Þar á bæ finnst valdhöfum að þjóðin eigi ekki að skrifa nýja stjórnarskrá heldur þeir og þeirra sérfræðingar. Valdhafar Framsóknarflokksins eru sama sinnis. Þeir vilja krukka í málið að eigin geðþótta. Verst finnst mér að sjá kempurnar sem hafa staðið með nýrri stjórnarskrá innan stjórnarflokkanna falla í duftið og lúta vilja foringja sinna. Gleymum svo ekki foringja Bjartrar framtíðar sem finnst óréttlæti gagnvart þeim þingmönnum sem verða nýir á næsta þingi að binda hendur þeirra með þessu plaggi, foringja sem samkvæmt öruggum heimildum lofaði að verja ríkisstjórnina vantrausti ef samþykkt yrði tillaga hans um tárvota hvarma á 70 ára afmæli lýðveldisins  Stóra spurningin er: Hvaða stjórnarskrá 

Virðulegi forseti. Umræðan er eins og hér sé ekki stjórnarskrá í gildi og það er verið að kalla eftir því hvaða stjórnarskrá verði í gildi í framtíðinni. Við eigum góða stjórnarskrá sem er lög nr. 33/1944 þannig að það er enginn efi að landið á sér stjórnarskrá. Ég hef stundum sagt að forgangsröðin í þinginu á þessu kjörtímabili sé dæmalaus. Ég hef bent á að það borðar enginn stjórnarskrána. Afar fjölmennur og stór hópur í samfélaginu samanstendur af eldri borgurum og fötluðum einstaklingum. Þann 1. júlí 2009 fór ríkisstjórnin fram með lagafrumvarp til skerðingar bóta til þessara hópa og svo var hnykkt á því enn frekar í fjárlögum ársins 2010. Þessar réttarbætur hafa ekki verið teknar til baka af ríkisstjórninni þrátt fyrir að þessi lög sem sett voru um innrás í tekjur þessara hópa hafi átt að vera tímabundin. Forgangsröðin er slík að ríkisstjórnin hefur lítið gert til þess að rétta hag þessa hóps. Það er einkennilegt í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur öll þau ár sem hún hefur setið á þingi, og þau eru nú orðin ansi mörg eins og við vitum, talað fyrir hönd þessa hóps. Svo þegar þessi þingmaður komst í ríkisstjórn var það gert fordæmislaust, hafði aldrei gerst áður hér á landi, að það var meira að segja ruðst inn í grunnbætur þessara hópa. Ekki hefur það verið tekið til baka eða nokkrar tillögur lagðar fram til að ná þessari kjaraskerðingu til baka. Jú, að vísu á í dag að ræða frumvarp sem telur hátt í 100 blaðsíður um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Samkvæmt starfsáætlun þingsins á þinginu að ljúka 15. mars. Það er ekki nokkur leið 

Frú forseti. Mig langaði undir þessum lið, um störf þingsins, að eiga orðastað við hv. þm. Birgi Ármannsson, helsta talsmann Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrármálinu, fulltrúa hans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Að minnsta kosti hefur sá hv. þingmaður haft sig mest í frammi úr þeim þingflokki í umræðum um þetta mál hingað til. Ég ætla samt að byrja á því að vekja máls á ályktunum sem komið hafa fram um auðlindaákvæði í stjórnarskrá, m.a. í ljósi þeirrar yfirlýsingar sem kom frá þingflokki Framsóknarflokksins í gær sem ég tel að hljóti að vera einhver misskilningur af þeirra hálfu. Að minnsta kosti ríma þær ekki við samþykkt 32. flokksþings framsóknarmanna þar sem sett var fram sú skoðun að auðlindaákvæðið yrði sett í stjórnarskrá sem tryggja ætti eign íslenska ríkisins utan eignarlanda. Ég tel að ályktunin frá í gær rími ekki við þetta ákvæði en framsóknarmenn munu eflaust geta skýrt út hvernig þeir hugsa það. Það sem ég vildi eiga orðastað við hv. þm. Birgi Ármannsson um er stefna Sjálfstæðisflokksins hvað þetta varðar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessari umræðu ekki komið fram með neinar beinar tillögur eða hugmyndir um það hvernig auðlindaákvæði í stjórnarskrá eigi að líta út um leið og hann segir að hann vilji ákvæði um náttúruauðlindir í stjórnarskrá. Ég kalla eftir því að það verði skýrt þannig að þjóðin viti hvað þar er raunverulega á ferðinni. 
             Í samþykkt landsfundar Sjálfstæðisflokksins segir, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hefur lengi verið hlynntur því að setja ákvæði um náttúruauðlindir í stjórnarskrá. Landsfundur telur tímabært að komist verði að sátt um slíkt ákvæði en leggur áherslu á að einkaeignarrétturinn verði ávallt virtur.“ Samkvæmt þessu á hann sem sagt alltaf að ganga framar þjóðareigninni, sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindunum. Er það hin raunverulega stefna Sjálfstæðisflokksins, er það þannig sem hann vill standa að þessu máli? Hvað meinar hann raunverulega þegar hann talar um náttúruauðlindir í stjórnarskrá og hvernig rímar 

Hæstv. forseti. Fyrst að því síðasta, í umræðum um auðlindaákvæði hafa menn velt fyrir sér hvort auðlindaákvæði ætti að ganga á einkaeignarréttindi sem eru fyrir hendi eða hvort þjóðareignarhugtakið ætti eingöngu að ná til þeirra réttinda sem ekki njóta í dag verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Þetta tvennt getur alveg farið saman, annars vegar að virða þau réttindi sem varin eru af eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, og reyndar alþjóðlegum sáttmálum sem við eigum aðild að ef út í það er farið, og hins vegar að lýsa yfir þjóðareign sem felur þá í sér fullveldisrétt þjóðarinnar eða ríkisvaldsins yfir auðlindinni, rétt til þess að setja löggjöf um hana, verðleggja hana eða skattleggja hugsanlega með þeim hætti að auðlindin nýtist sem best í þágu þjóðarinnar. Þetta er hægt að gera án þess að ganga á einkaeignarréttindi sem eru til staðar. Ef menn ætla að breyta stjórnarskránni með þeim hætti að afnema eignarréttindi sem eru þegar til staðar er eins gott að menn tali skýrt um það. Þá er hægt 

Hvaða eignarréttindi eru til staðar?

Hæstv. forseti. Má ég svara spurningunni?

Gefa ræðumanni tóm til að tala úr ræðustól.

Ég vísa hins vegar til þess að í umræðum um þessi mál höfum við sjálfstæðismenn meðal annars varpað því fram hvort hægt væri að styðjast við auðlindaákvæði sem kom frá stjórnlaganefnd sem vann að málum 2010–2011. Við höfum líka vísað til eldri tillagna, m.a. tillögu auðlindanefndar frá árinu 2000 og tillögu sem reyndar formaður Sjálfstæðisflokksins og formaður Framsóknarflokksins fluttu í þinginu vorið 2007. Við höfum varpað fram ýmsum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir alveg ágæta ræðu sem nánast útskýrði allt sem þarf að skýra í þessu máli. Það sem mig langar hins vegar að koma að er sú staða sem allir sjá í rauninni en enginn í stjórnarflokkunum virðist þora að taka af skarið með. Það er sú staða sem íslenskt atvinnulíf býr við í dag og að sjálfsögðu líka skuldastaða íslenskra heimila. Það er alveg ljóst að það er mikið af tækifærum í íslensku atvinnulífi en það þarf einfaldlega að nýta þau og skapa umhverfi til að það sé hægt. Þar hafa stjórnarflokkarnir gersamlega brugðist allt þetta kjörtímabil. Hér hefur tryggingagjaldið verið nefnt og það er einn af þeim þáttum sem þarf klárlega að skoða, ekki síst út af litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Við þurfum líka að fara í það og við hljótum að spyrja stjórnvöld hvort ekki sé til hagsbóta fyrir þjóðina ef kerfið sem íslensk fyrirtæki búa við sé einfaldað að miklu leyti þannig að fyrirtækin hafi vissu og framtíðarsýn, þau geti fjölgað störfum og búið til betri störf eins og þau vilja gera og var yfirskrift fundar Samtaka atvinnulífsins í gær. Við hljótum að þurfa að búa til hvata til að fjölga störfum, ekki að draga úr. Annað sem við þurfum líka að horfa á er að víða eru sóknarfæri í nýsköpum í hefðbundnum atvinnugreinum á Íslandi. Við höfum séð það í sjávarútveginum, við höfum séð það í iðnaðinum og í landbúnaðinum og við getum gert heilmikið til að búa til umhverfi fyrir þær greinar þannig að þær geti sett mikinn kraft í nýsköpun og framþróun. Og að sjálfsögðu allar nýju atvinnugreinarnar sem eru að spretta upp. En hér þarf samstillt átak. Það er ekki hægt að gera þetta með því að fara með hnefann á lofti í báðar áttir, hvort sem það er úr atvinnulífinu eða frá ríkisvaldinu, þegar menn þurfa að standa saman og horfa til framtíðar. Það þarf að vera fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að setjast niður og eiga samtal við atvinnulífið, ræða við alla aðila vinnumarkaðarins um það hvernig horfa megi til framtíðar. Það hefur ekki verið gert 

Frú forseti. Framsóknarflokkurinn er kominn í æðistóran hring í málflutningi sínum. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði í umræðum í gær að hann hefði aldrei viljað breyta stjórnarskránni. Þar gleymdi þingmaðurinn stefnu Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar sem var einmitt að kjósa til stjórnlagaþings og breyta stjórnarskránni.  Nú bjóða framsóknarmenn í sérstakri fréttatilkynningu fram sættir í stjórnarskrármálinu. Það sem þeir bjóða er auðlindaákvæðið frá árinu 2000 þar sem nýtingarréttur auðlindarinnar er viðurkenndur sem óbein eignarréttindi sem njóti friðhelgi eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þeir eru tilbúnir að gefa fiskveiðiauðlindina og auðlindir þjóðarinnar þeim hagsmunaaðilum sem hafa nýtt þær til þessa.  
             Þetta er sama ákvæðið og framsóknarmenn höfnuðu sjálfir árið 2009 

Virðulegi forseti. Það er dapurt að hlusta á málefnaþurrð þingmanna stjórnarflokkanna sem koma hingað upp með hrein ósannindi og hafa ekki neitt annað betra fram að færa en að ráðast með ósannindum og rangtúlkunum að öðrum flokkum. Í gær var frétt á Eyjunni, að ég held, þess efnis um að fjárgeta heimilanna væri hætt að aukast og ég staldraði aðeins við þetta. Mér fannst þetta mjög sérkennilegt. Þetta var byggt á fréttum um að íslenskum ferðamönnum á leið til útlanda hefði fækkað og neyslan væri þannig að minnka innan lands. Það er augljóst mál að það eru færri íslenskir ferðamenn og þeir ferðamenn sem halda utan eru flestir að fara í vinnuferðir til Noregs þannig að ferðamennirnir eru enn færri en ætla mætti. Það er líka augljóst mál að geta heimilanna til að standa undir skuldum hefur minnkað vegna þess að fólk er búið að taka út séreignarsparnað sinn. Það hefur því aldrei verið spurning um að hún hafi aukist. Menn voru hreinlega að bjarga sér. Hvað þarf að gera? Það þarf auðvitað að taka á skuldaleiðréttingum og afnema verðtryggingu á neytendalán. Það þarf að koma til móts við atvinnulífið, styðja atvinnuuppbyggu, sérstaklega gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum, einfalda regluverkið og skattkerfið. Það þarf að lækka almenna tryggingagjaldið sem leggst sérstaklega hart á þessi fyrirtæki. Við framsóknarmenn erum nefnilega með forgangsröðunina á hreinu. Það virðast aðrir þingmenn annarra flokka, sérstaklega stjórnarflokkanna, ekki vera. Það eru heimilin sem þarf að vinna fyrir hér í þinginu. Það þarf atvinnu fyrir alla og það þarf vöxt í hagkerfinu. Spurt hefur verið: Getið þið staðið við þetta? Svarið er: Já, við getum það. Við höfum viljann og við höfum staðfestuna til þess.

Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn er eins og flugeldur sem skýst upp í loftið og springur þar út en fellur jafnhratt niður og þá er ekki jafnmikil reisn yfir honum.  Þarna kemur skýrt fram munurinn á Framsóknarflokknum og Vinstri grænum. Framsóknarflokkurinn slær skjaldborg um óbeinan einkaeignarrétt þeirra sem nýta auðlindirnar, fiskinn í sjónum, vatnið, jarðhitann, þarna kemur það skýrt fram. Þess vegna á þjóðin að vita hvaða flokkar stilla sér saman um að verja þann óbeina eignarrétt sem við sem höfum staðið hinum megin við línuna viljum ekki. Við viljum þjóðareign á auðlindinni og að hún verði stjórnarskrárvarin. Framsóknarflokkurinn stillir sér upp með Sjálfstæðisflokknum og þjóðin á að vita hvar hann stendur. Það er ekki nóg að grasrótin vilji þetta og hitt þegar húsbændurnir ætla sér að framkvæma allt annað og hafa varið t.d. kvótakerfið með kjafti og klóm og vilja engar breytingar. Það er gott að þjóðin viti hvar Framsóknarflokkurinn stendur og fyrir hvað hann stendur. 
            

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að koma hingað til að ræða möguleikana á uppbyggingu í íslensku atvinnulífi en rétt eina ferðina enn, eins og því miður hefur allt of oft gerst á kjörtímabilinu, eru menn settir í þá stöðu að verða að svara einhverjum þvættingi, einhverjum lygum og tilraunum til að afvegaleiða pólitíska umræðu.  
            

Gefið ræðumanni hljóð.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn koma hér og fullyrða eitthvað um það sem framsóknarmenn hafi lagt fram sem er ekki aðeins ósatt, ekki aðeins fullkomlega ósatt 

Er búið að leiðrétta …

Það var ekki einu sinni haft fyrir því að lesa tillögugreinina vegna þess að hér hefur hver þingmaðurinn eftir annan  Í tillögu framsóknarmanna er sérstök áhersla lögð á að nýting skapi ekki eignarrétt  
             Virðulegi forseti. Þér verðið að gefa mér tíma til að vinna upp þann tíma sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafði af mér.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð og vera ekki með samtöl við þingmenn sem eru í ræðustóli og virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Hafi einhver efast um að stjórnarskrármálið væri komið í strand og í fullkomnar ógöngur hafa umræðurnar í morgun fært okkur heim sanninn um það. Jafnvel þeir sem stóðu að frumvarpinu í upphafi eru komnir í hár saman og rífast um hvort leið ríkisstjórnarinnar núna sé skynsamleg eða óskynsamleg. Við sjálfstæðismenn lögðum til strax í upphafi að við reyndum að ná saman um tiltekin atriði sem breyta þyrfti í gildandi stjórnarskrá og nefndum auðlindaákvæðið í því sambandi. Nú segja menn: Hvað hafa sjálfstæðismenn lagt á borð með sér í þeim efnum? Við höfum t.d. vísað í auðlindaákvæðið eins og auðlindanefndin frá árinu 2000 gekk frá því máli. Sú nefnd var skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem þá áttu seturétt á Alþingi. Við höfum vísað í frumvarp hæstvirtra þáverandi ráðherra, Jóns Sigurðssonar og Geirs H. Haardes, sem lagt var fram árið 2007. Einnig má nefna að í sáttanefndinni svokölluðu um fiskveiðistjórnarmálin var ég formaður starfshóps sem fór sérstaklega yfir þessi mál. Við komumst að sameiginlegri niðurstöðu og vísuðum þar sérstaklega í ákvæði varðandi auðlindanefndina. Sáttanefndin var skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka á Alþingi. Það er því ekki þannig að við komum hér að hreinu borði, við vitum að við getum byggt á mikilli vinnu sem þegar hefur farið fram og á vinnu sem stjórnmálaflokkarnir, bæði árið 2000 og núna, hafa sammælst um. Á það var ekki hlustað, menn ákváðu að vaða áfram og nú sjáum við afraksturinn. Málið er í fullkomnum ógöngum. Við nýttum tímann mjög illa, við hefðum getað nýtt hann miklu betur til þess að taka á málum sem skipta þjóðina mestu, atvinnumálin og skuldamál heimilanna. Það hefur ekki verið gert. Ríkisstjórnin hefur haft þar endalaus tækifæri og það er ekki eins og hún hafi ekki getað nýtt þau, hún hefur ekki viljað nýta þau vegna þess að henni hefur staðið á sama um atvinnulega uppbyggingu. Ríkisstjórnin hefur skilað auðu 

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið fjörlegar umræður. Ég vildi þó mótmæla þeirri söguskýringu að Framsóknarflokknum sé algjörlega eignuð 90%-lánin því að hver sá sem flettir þingtíðindum og skoðar þingræður, ég tala nú ekki um ef viðkomandi hefur verið í hv. þingnefnd sem fór með málið, veit að Framsóknarflokkurinn var dyggilega studdur af Samfylkingunni og Vinstri grænum sem skömmuðu framsóknarmenn og þáverandi ríkisstjórn fyrir að ganga ekki lengra í málinu. Það er mjög mikilvægt að menn séu algjörlega meðvitaðir um það. Ég held að það væri líka skynsamlegt að menn skoðuðu hvernig útlánastefna Íbúðalánasjóðs var undir forustu núverandi hæstv. forsætisráðherra. Virðulegi forseti. Í gær var svari dreift við spurningu um einstaklinga sem borga auðlegðarskatt og hversu hátt hlutfall tekna þeirra fer í að greiða skattinn. Um 260 einstaklingar greiða meira en 50% af tekjum sínum í þann skatt og 60 einstaklingar sem greiða 75–100% af tekjum sínum í þann skatt. Það þýðir það, virðulegi forseti, að þetta fólk verður að selja eignir sínar til þess að greiða skattinn. Flestir sem greiða auðlegðarskatt eru 65 ára og eldri. Það fólk gat á sínum tíma ekki greitt í lífeyrissjóð og þurfti að búa til sinn eigin lífeyrissjóð. Þær þjóðir sem lagt hafa slíkan eignarskatt á þegna sína hafa undantekningarlaust hætt því vegna þess að það hefur ekki talist samræmast stjórnarskrám þeirra landa og mannréttindasjónarmiðum. 
             Það hefur ekki mátt ræða hér, virðulegi forseti, en það er skinhelgi að ákveðnar eignir séu teknar út, sem eru kannski 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. stjórnarþingmönnum á að fara yfir sín eigin kosningaloforð áður en þeir tala um kosningaloforð stjórnarandstöðunnar því að við vitum öll hver aðstöðumunurinn er hjá stjórn og stjórnarandstöðu varðandi það að koma loforðum sínum í framkvæmd. Stjórnarandstaðan hefur lagt fram mörg mál sem ekki hafa einu sinni fengist rædd í þinginu. 
             Til áréttingar, bara til þess að minna hv. þingmenn sem ekki geta setið á sér og eru farnir að kalla fram í: Hvar er skjaldborg heimilanna? Ég set það fram til umhugsunar. Það sýnir metnaðarleysi ríkisstjórnarflokkanna að við gerð fjárlaga fyrir árið 2011 voru settar 11,2 millj. kr. til þess að greina skuldavanda heimilanna. Núna er fjárlaganefnd búin að afgreiða frá sér lokafjárlög 2011. Þar er lagt til að fjárheimildin verði felld niður vegna þess að ekki hefur verið þörf á því að nýta hana. Ráðuneytið gerir engar athugasemdir við það, akkúrat ekki neinar. Á árinu 2012 var heimildin heldur ekki nýtt, þær 11,2 millj. kr. sem settar voru í fjárlög 2011 til þess að greina skuldavanda heimilanna hafa ekki verið nýttar, ekki ein einasta króna.

Hneisa.

Það þarf auðvitað ekki að segja meira en það um metnað ríkisstjórnarflokkanna til þess að greina skuldavanda heimilanna. Síðan vil ég minna hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna á eftirfarandi: Fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var aðför að ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Ég rifja það upp hér hvet hv. stjórnarþingmenn til þess að lesa fjáraukalög ársins 2010 vegna þess að í umræðum um málið og ábendingum sem komu frá forsvarsmönnum þeirra var bent á að þær skerðingar sem lágu fyrir í bandorminum á miðju ári 2009 væru miklu meiri en ráð var fyrir gert. Það staðfestist í fjáraukalögum fyrir sama ár, sérstaklega 

Frú forseti. Hv. þm Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ritar á bloggi sínu í dag, sem lesa má á netmiðlum, að Vinstri græn hafi ráðist að Framsóknarflokknum og snúið á haus tillögu hans um að innleiða ákvæði auðlindanefndar frá árinu 2000 og að við höfum skrökvað til um hvað í tillögunni fælist og ráðist svo af ótrúlegum ofstopa á eigin ósannindi, eins og segir þar. Þar segir líka að því hafi verið haldið fram að tillagan fæli það í sér að nýting auðlinda skapaði eignarrétt á þeim en það séu ósannindi og því mótmælir formaður Framsóknarflokksins. En hvað stendur í þeirri fréttatilkynningu sem formaðurinn sendi út í gær og er m.a. að finna á mbl.is? 
             Þar segir, jú, að náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti séu þjóðareign eftir því sem ákveðið er í lögum, en síðan segir að veita megi heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi að því tilskildu að hún sé tímabundin eða að henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar sé kveðið á um í lögum. Svo kemur setningin, með leyfi forseta: „Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi.“ Þ.e. heimildin til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum nýtur verndar sem óbein eignarréttindi. Og hvað segir í skýringum auðlindanefndar við það?  Og hvað segir í 72. gr. núgildandi stjórnarskrár?

Spurðu Margréti Frímannsdóttur sem skrifaði það.

Jú, þar segir  Þetta er tillaga Framsóknarflokksins og það eru því miður engin ósannindi.

Heyr, heyr.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?  Gengið er til atkvæða um tillögu forseta og er atkvæðagreiðslan hafin. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gerir grein fyrir atkvæði sínu.

Nei.

Voru það fleiri? 

Ég bað um orðið …

Frú forseti. Ég bað um orðið þegar bjallan glumdi til atkvæðagreiðslu. Ég ætla þá að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég tel að þinginu hafi verið illa stjórnað og ég tel að ríkisstjórnarflokkarnir hafi sett inn allt of viðamikil og allt of stór mál sem hafi verið illa unnin. Ég nefni stjórnlagaþingið, stjórnarskrárbreytingarnar, aðildina að Evrópusambandinu, sjávarútvegsfrumvörpin, Icesave o.s.frv. Ríkisstjórnin hefur verið að vasast í mörgum málum sem kostað hafa skattgreiðendur óhemjufé og eins tíma þingsins. Og nú erum við komin í þá stöðu að það eru 22 mál á dagskrá. En það eru ekki öll málin, frú forseti, sem liggja fyrir þinginu, þau eru miklu fleiri og liggja í nefndum og úti um allt, þannig að ég geri athugasemd við það að við séum svona lengi með þingfund í kvöld. Ég hefði talið betra að menn stjórnuðu málunum betur og fengju til þess verkfræðinga ef ekki aðra. 
            

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn lengd þingfundar af þeirri ástæðu að að meðtöldum deginum í dag eru sjö þingfundadagar eftir í þinginu og enginn tími er gefinn fyrir nefndarfundi nema þá kannski á nóttunni. Í gærkvöldi voru á dagskrá þrjú fyrstuumræðumál, í dag eru sjö fyrstuumræðumál á dagskrá, frú forseti. Stór og mikil mál sem þurfa verulega umfjöllun umsagnaraðila. Það hefur nú verið gagnrýnt en þingið gefur oft knappan tíma, hálfan mánuð í mál. Hvernig er það hugsað af hálfu stjórnar þingsins að koma þessum tíu fyrstuumræðumálum til samfélagsins til umsagnar og síðan til einhverrar gáfulegrar umfjöllunar í þinginu? Væri ekki nær að reyna að nýta þann tíma sem við höfum í þinginu til þess að fara í þau mál sem við erum sammála um að séu hagnýt og góð 

Virðulegur forseti. Þegar tekin er afstaða til þess hvort ástæða sé til að hafa þingfund lengri en til stóð hljótum við að velta því fyrir okkur hvernig sá tími muni nýtast. Reynslan gefur því miður til kynna að hann muni ekki nýtast vel, heldur verður það líklega þvert á móti til þess að setja málin í enn verri hnút en þau eru í nú þegar. Ástæðan fyrir því að ég dreg þá ályktun er sú að það eru aðeins tveir dagar síðan nýir formenn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs boðuðu ný og breytt vinnubrögð. Nú ætti að reyna að klára störfin í þinginu í sátt og samlyndi með opnum huga. Þegar menn leggja svo fram tillögu til málamiðlunar og teygja sig það langt að nota tillögu sem unnin var í samráði allra flokka af Margréti Frímannsdóttur, fyrrverandi formanni Alþýðubandalagsins og Samfylkingarinnar, Svanfríði Jónasdóttur og Lúðvíki Bergvinssyni, sérstökum aðstoðarmanni nýs formanns Samfylkingarinnar í stjórnarskrármálum,  
             Frú forseti. Er ekki rétt að hafa þingfund sem stystan í dag?

Forseti biður þingmenn um að gæta orða sinna í ræðustóli.

Hvaða orða?


             Að ljúga.

Já, það var ekki ofmælt.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi tek ég undir hvert orð sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði og líka orðið sem ekki má segja. En ég vil þó segja að við greiðum hér atkvæði um lengd þingfundar, og ég sakna þess, frú forseti, að við séum ekki að greiða atkvæði um lengd þingfundar til þess að taka eitthvað af þeim fjölmörgu málum sem lögð hafa verið fram á þinginu til þess að bæta stöðu íslenskra heimila og til þess að koma atvinnulífinu af stað. Hvers vegna eru þau mál ekki hér á dagskrá? [ [Hávaði í þingsal.] ] Hvers vegna eru þau ekki tekin út úr nefndum?  
             Jú, það eru tvö mál á dagskrá er lúta að uppbyggingu á Bakka og við fögnum þeim, tökum þau fram fyrir hin, klárum þau í hvelli, gerum það. Gerum þau að lögum þannig að hægt sé að hefja hér uppbyggingu. En hvað hefur það tekið langan tíma? Allt kjörtímabilið. Hvar eru málin til þess að bæta stöðu heimilanna? Hvar eru málin sem eru t.d. í efnahags- og viðskiptanefnd sem lúta að verðtryggingunni og leiðréttingu lána og því að setja þak á verðtrygginguna? 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á almannatryggingalögum nr. 100/2007, og lögum um félagslega aðstoð nr. 99/2007, og þau sameinuð í ein lög þar sem kveðið er á um lífeyrisréttindi og félagslegan stuðning vegna sérstakra aðstæðna. Er því lagt til að heiti laganna verði: Lög um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Meginmarkmið með frumvarpinu er að styrkja stöðu aldraðra og þeirra sem búa við skerta starfsgetu, meðal annars með því að gera lög um lífeyrisréttindi almannatrygginga og tengdar greiðslur einfaldari og skýrari en það fyrirkomulag almenna lífeyristryggingakerfisins er sem búið er við í dag. Frumvarpið byggist að mörgu leyti á ákvæðum gildandi laga auk þess sem höfð er hliðsjón af tillögum verkefnisstjórnar frá árinu 2009 og starfshóps um endurskoðun almannatryggingalaga frá október 2012 hvað varðar greiðslur til ellilífeyrisþega. Ekki liggja enn fyrir tillögur frá starfshópi um endurskoðun almannatryggingalaganna hvað varðar upptöku mats á starfsgetu í stað örorkumats og bótakerfis því tengt. Því eru ekki lagðar til viðamiklar breytingar á þeim köflum laganna að þessu sinni. Með breyttri og skýrari framsetningu er þó með frumvarpinu lagður grundvöllur að næstu skrefum í endurskoðun þeirra. Í frumvarpinu er lögð áhersla á að kveða skýrt á um réttindi og skyldur hinna tryggðu, sem og málsmeðferð og stjórnsýslu. Með einföldun löggjafarinnar er þannig stefnt að því að draga úr margvíslegum annmörkum við framkvæmdina og að lífeyristryggingakerfi almannatrygginga verði gagnsærra fyrir notendur. Þá er markmið lífeyristrygginga skýrt nánar og öll uppbygging og framsetning gerð einfaldari og skýrari en í gildandi lögum. Eins og áður segir er gert ráð fyrir að lög nr. 99/2007, um félagslega aðstoð, verði felld úr gildi og ákvæði þeirra laga um greiðslur sem teljast til félagslegrar aðstoðar eða bera einkenni hvors tveggja, almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar, verði færð í sérstakan kafla í nýjum lögum um lífeyrisréttindi almannatrygginga með nauðsynlegum breytingum eftir atvikum. Með því móti er gert ráð fyrir heildarlöggjöf um lífeyrisréttindi almannatrygginga og um stuðning vegna sérstakra aðstæðna sem komi til viðbótar lífeyrisgreiðslum í sérstökum tilvikum. Þannig er meðal annars talið að ná megi markmiðum um einfaldari og skýrari reglur fyrir notandann og gagnsærra kerfi. Sá kafli gildandi almannatryggingalaga sem fjallar um slysatryggingar verður fluttur í sérstök lög um slysatryggingar almannatrygginga, verði frumvarp þetta að lögum, líkt og gert var þegar sérstök lög nr. 112/2008 voru sett um sjúkratryggingar. Samhliða frumvarpi þessu er því lagt fram annað frumvarp til laga um slysatryggingar almannatrygginga. Þar af leiðandi er IV. kafli gildandi almannatryggingalaga sem fjallar um slysatryggingar ekki hluti af frumvarpi þessu, en það frumvarp verður á dagskrá á eftir þessu máli sem nú er rætt um. Hæstv. forseti. Framtíð velferðarsamfélagsins hefur mikið verið til umræðu að undanförnu. Velferðarsamfélög eins og þau hafa þróast til dæmis á Norðurlöndunum eru fyrir alla og almannatryggingar eru hluti af öryggisneti allra sem búa í samfélaginu. Það er óumdeild staðreynd að óvíða er velmegun meiri en einmitt í þeim samfélögum sem búa við þróaða velferð og jöfnuð. Eitt stærsta viðfangsefni sem nú blasir við vestrænum samfélögum er ört hækkandi meðalaldur íbúanna. Áætlað er að hann hækki um sex til sjö ár í Evrópu til ársins 2050 og að á Íslandi verði ævilíkur þá 87–88 ár. Staða Íslendinga hvað þetta varðar er þó um margt mjög góð, einkum vegna tiltölulega trausts lífeyrissjóðakerfis og mikillar atvinnuþátttöku eldri borgara. Lengi hefur verið kallað eftir heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar. Óánægja er með núgildandi kerfi, reglur eru flóknar og mismunandi tekjutengingar og frítekjumörk í gildi gagnvart mismunandi bótaflokkum. Kerfið er flókið í framkvæmd, erfitt er að breyta lögum eða reglum um einstaka bótaflokka vegna innri tenginga milli mismunandi þátta og bótaflokka. Reynslan sýnir að flækjustigið eykst sífellt eftir því sem reynt er að breyta lögum og reglum til að koma til móts við kröfur ýmissa hagsmunaaðila eða nýjar þarfir sem koma upp í þjóðfélaginu. Almannatryggingar hafa tekið miklum breytingum síðustu áratugi og verða sífellt veigameiri þáttur í uppbyggingu velferðarsamfélagsins á Íslandi. Aftur á móti hefur skort í löggjöfina skýr markmið um tilgang og þróun almannatrygginga og einstakar tegundir greiðslna. Það er því mjög tímabært að endurskoða allt kerfið. Það eru þó ekki eingöngu hinar efnislegu breytingar sem hér eru lagðar til sem skipta máli fyrir framtíð lífeyristrygginga á Íslandi, auknar kröfur eru í samfélaginu um gagnsæi, skilvirkni og einfaldari og skýrari lagatexta. Þetta er einnig stutt með áliti umboðsmanns Alþingis og úrskurðum úrskurðarnefndar almannatrygginga á ýmsum málum sem gefa ærna ástæðu til að breyta og skýra ýmis lagaákvæði frekar. Heildarendurskoðun almannatryggingalaganna hefur staðið lengi yfir og má segja að verkefnið hafi hafist 1. október 2007 þegar þáverandi félagsmálaráðherra skipaði verkefnisstjórn um endurskoðun almannatrygginga í tengslum við flutning málefna aldraðra og almannatrygginga frá heilbrigðisráðuneyti til nýs félags- og tryggingamálaráðuneytis en það var 1. janúar 2008. Verkefnisstjórnin skilaði tillögum í lok nóvember 2007. Þeim var flestum hrundið í framkvæmd með lagabreytingum árið 2008 sem fólu í sér gríðarlegar réttarbætur til handa elli- og örorkulífeyrisþegum, réttarbætur sem við búum enn að. Má nefna afnám skerðingar lífeyris vegna tekna maka, innleiðingu frítekjumarks vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega, hækkun á frítekjumarki vegna atvinnu- og lífeyrissjóðstekna öryrkja og að úttekt séreignarsparnaðar hafði ekki lengur áhrif á greiðslur almannatrygginga og þá var aldurstengd örorkuuppbót hækkuð og einnig frítekjumark gagnvart fjármagnstekjum. Í kjölfar þessara breytinga hóf verkefnisstjórnin endurskoðun á almannatryggingakerfinu með það að leiðarljósi að einfalda kerfið og lagði fram tillögur árið 2009 sem fólu í sér meðal annars sameiningu bótaflokkanna grunnlífeyris, tekjutryggingar og heimilisuppbótar í einn lífeyrisflokk með lágmarksframfærslutryggingu. Verkefnisstjórninni var einnig falið að gera tillögu um skipan lágmarksframfærslutryggingar fyrir lífeyrisþega og var það gert með reglugerð sem kom til framkvæmda 1. september 2008 en var lögfest 1. janúar 2010. Hefur lágmarksframfærslutryggingin verið hækkuð jafnt og þétt síðan til að tryggja tekjulágum og tekjulausum lífeyrisþegum ákveðna lágmarksfjárhæð þeim til framfærslu í hverjum mánuði. Er óhætt að fullyrða að þetta úrræði hafi komið sér vel í efnahagsþrengingunum sem dundu yfir íslenska þjóðfélagið haustið 2008 og því hefur verið mikið beitt til að bæta kjör þeirra lífeyrisþega sem lökust hafa kjörin. Hæstv. forseti. Í framhaldi af starfi verkefnisstjórnarinnar skipaði ég starfshóp í apríl 2011 til að vinna að lokaáfanga heildarendurskoðunar almannatryggingalöggjafarinnar og ljúka við frumvarp til laga um lífeyristryggingar með einfaldari og skýrari löggjöf að leiðarljósi. Endurskoðunin skyldi fara fram á grundvelli núverandi tveggja stoða tryggingakerfis, þar sem einstaklingar á vinnumarkaði safna réttindum með greiðslu í lífeyrissjóðakerfi en almannatryggingar veiti til viðbótar lágmarkstryggingavernd þeim sem á þurfa að halda. Það er mikilvægt að undirstrika að stefnan er og hefur ætíð verið að halda því kerfi sem hér hefur verið byggt upp en endurskoða það og gera úrbætur á almennu tryggingastoðinni. Í þeim starfshópi sem skipaður var í apríl 2011, og Árni Gunnarsson, fyrrverandi alþingismaður hefur stýrt, eiga sæti fulltrúar fimm stjórnmálaflokka auk aðila vinnumarkaðarins og hagsmunasamtaka eldri borgara og öryrkja. Starfshópurinn er því bæði þverfaglegur og þverpólitískur og í honum hefur náðst víðtæk samstaða. Starfshópurinn samþykkti tillögu um einföldun bótakerfis vegna ellilífeyris í júní á síðasta ári. Í greinargerð með henni er farið yfir niðurstöðuna, áhrif á samspil lífeyrissjóða og almannatrygginga og áhrifin á ólíka hópa ellilífeyrisþega. Þar er einnig fjallað um kostnað við tillöguna, nauðsynlegar lagabreytingar og afleiðingar þess að haldið verði áfram með óbreytt kerfi. Hæstv. forseti. Starfshópurinn leggur til að í fyrsta áfanga verði bótaflokkarnir ellilífeyrir, tekjutrygging og heimilisuppbót sameinaðir í einn bótaflokk sem kallist ellilífeyrir. Fjárhæð ellilífeyris verði 155.000 kr. á mánuði miðað við gildandi fjárhæðir bóta á árinu 2012 og 45% tekna lífeyrisþega hafi áhrif á fjárhæð hans. Þessi fjárhæð er nú 161.045 kr. á mánuði eftir að bætur almannatrygginga hækkuðu um 3,9% um síðustu áramót. Þá er lagt til að í fyrsta áfanga, þ.e. við gildistöku laganna, muni lækkun framfærsluuppbótar vegna tekna fara úr 100% í 80%. Þetta hlutfall verði síðan lækkað í áföngum þannig að 1. janúar 2014 muni 70% tekna lífeyrisþega hafa áhrif á útreikning uppbótarinnar, hlutfallið lækki síðan í 60% 1. janúar 2015, fari í 50% 1. janúar 2016 og að framfærsluuppbótin sameinist síðan ellilífeyrinum 1. janúar 2017 þegar 45% markinu verði náð og þá standi einn bótaflokkur eftir, ellilífeyrir. Með þessari sameiningu í einn bótaflokk munu allar tegundir tekna hafa sömu áhrif á útreikning ellilífeyris almannatrygginga og engin frítekjumörk verða í gildi. Hér er því lögð til gríðarleg einföldun kerfisins sem næst með sameiningu bótaflokkanna, afnámi frítekjumarka og þó sérstaklega því að sömu reglur gildi um meðferð allra tekjutegunda. Gert er ráð fyrir að sú regla verði óbreytt fyrst um sinn að séreignarsparnaður hafi ekki áhrif á útreikning ellilífeyris en stefnt er að því að viðbótarlífeyrissparnaður verði gerður jafnsettur öðrum sparnaði þannig að stofn til lækkunar greiðslna verði aðeins fjármagnstekjur af sparnaðinum, ekki úttekt hans. Sameining bótaflokkanna gerir kerfið mun skýrara og skiljanlegra, það dregur úr flóknum útreikningum Tryggingastofnunar og hættu á of- eða vangreiðslum bóta. Niðurfelling frítekjumarka einfaldar kerfið enn meira. Sú breyting mun gera kerfið réttlátara og koma í veg fyrir að lífeyrisþegum með sömu heildartekjur sé mismunað líkt og nú er gert og leiðir af því að tekjurnar hafi mismunandi áhrif á útreikning bótanna eftir því hver uppruni teknanna er. Má því með nokkrum rétti tala um tímamót í almannatryggingum hvað einföldun og gagnsæi varðar þar sem eldri borgarar munu eftir breytinguna geta reiknað út réttindi sín hjá Tryggingastofnun miðað við heildartekjur sínar á hverjum tíma með einföldum hætti. Hæstv. forseti. Verði frumvarp þetta að lögum mun það hafa mjög jákvæð áhrif á samspil lífeyrissjóða og almannatrygginga hvort sem horft er til skemmri eða lengri tíma. Lífeyrissjóðstekjur hafa í dag áhrif á fjárhæðir allra bótaflokka almannatrygginga en með mjög mismunandi hætti. Nú eru skerðingarhlutföll mismunandi eftir því um hvaða bótaflokk almannatrygginga er að ræða og eins eru frítekjumörk mishá. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að greiðslur úr lögbundnum lífeyrissjóðum hafi áfram áhrif á greiðslur almannatrygginga en með mun einfaldari hætti en nú er. Einn mikilvægasti þátturinn snýr að lækkun þess hlutfalls tekna sem hefur áhrif á útreikning framfærsluuppbótar til tekjulágra og tekjulausra ellilífeyrisþega. Því hefur verið haldið fram að stjórnvöld hafi gengið of langt í að lækka greiðslur frá almannatryggingum vegna greiðslna úr lífeyrissjóðum, sérstaklega varðandi hina miklu lækkun framfærsluuppbótarinnar eins og áður sagði, sem nú er 100% gagnvart öllum tekjum. Þetta þýðir að hver króna sem viðkomandi fær í tekjur, hvort sem það eru atvinnu-, fjármagns- eða lífeyrissjóðstekjur lækka á móti greiðslum hans í almannatryggingum, þannig að það er króna á móti krónu í skerðingu, enda var lágmarksframfærslutryggingin sett til þess að tryggja ákveðna afkomu og þá var það þannig að ef fólk hafði aðrar tekjur fékk það ekki greidda þessa sérstöku framfærslu. Þetta getur valdið því að lífeyrisþegar sjá lítinn sem engan ávinning af þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér með áratugagreiðslu iðgjalda í lífeyrissjóðum lögum samkvæmt. Það verður því að teljast réttlátt að einstaklingur sem verið hefur á vinnumarkaði nái að tryggja sér betri lífeyrisréttindi með greiðslum í lífeyrissjóð en þeir sem hafa verið utan vinnumarkaðar og heldur en þeir njóta þá úr almannatryggingunum. Í frumvarpinu er brugðist við þessu vandamáli þannig að dregið verður í áföngum úr lækkun framfærsluuppbótarinnar vegna tekna lífeyrisþega. Mér þykir það jafnframt mikið réttlætismál að öryrkjar njóti einnig góðs af þeirri breytingu og að útreikningur framfærsluuppbótar til þeirra fylgi sömu reglum og hjá ellilífeyrisþegum og þannig er það í frumvarpinu. Ég vil þó minna á upphaflegan tilgang framfærsluuppbótarinnar sem var og er enn að tryggja tekjulágum og tekjulausum lífeyrisþegum ákveðna lágmarksfjárhæð til framfærslu í hverjum mánuði. Hér er því um nokkurs konar lágmarksviðmið að ræða þar sem eingöngu lífeyrisþegar sem á þurfa að halda fá greidda viðbót vegna lágra eða engra tekna. Þeir sem aftur á móti hafa aðrar tekjur en bætur almannatrygginga sér til framfærslu fá ekki þessa uppbót. Það er því mikilvægt að viðhalda ákveðinni lágmarksvernd í því frumvarpi sem nú liggur fyrir en á sama tíma að stuðla að því að fólk sjái ávinning af því að afla sér tekna. Reikna má með því að þegar dregið verður í áföngum úr lækkun framfærsluuppbótar vegna meðal annars lífeyrissjóðstekna muni það hafa víðtæk og jákvæð áhrif, einkum á viðhorf almennings til hins lögbundna lífeyrissjóðakerfis. Bent skal á að greiðsla lífeyris úr lífeyrissjóðum hefur í för með sér beinan ávinning og dregur úr útgjöldum ríkissjóðs til almannatrygginga á móti til langs tíma. Er það til þess fallið að auka og styrkja vægi lífeyrissjóðanna sem ætlað er að taka æ stærri þátt í greiðslum ellilífeyris og koma í veg fyrir að framfærslubyrði stækkandi hóps aldraðra leggist af fullum þunga á yngri og fámennari kynslóðir skattgreiðenda. Tekið skal fram að þær breytingar sem hér eru lagðar til munu í langflestum tilfellum leiða til aukinna réttinda ellilífeyrisþega. Engu að síður þykir rétt að fyrirbyggja skerðingar vegna hugsanlegra ófyrirséðra áhrifa þessara breytinga á hag einstakra ellilífeyrisþega. Það verður sem sagt hægt að tryggja það að enginn verði fyrir skerðingum með sérstöku sólarlagsákvæði þess efnis sem gildir til ársloka 2015. Gerður verður samanburður á útreikningi ellilífeyris, tekjutryggingar og heimilisuppbótar fyrir gildistöku nýrra laga og hins sameinaða ellilífeyris eftir gildistöku laganna. Komi til þess að sá samanburður leiði til hærri greiðslna einstaklings samkvæmt eldri lögum greiðast hærri bæturnar á tímabilinu. Þetta þýðir að enginn lífeyrisþegi mun tapa á breytingunum út árið 2015. Hæstv. forseti. Sú leið sem lögð er til hefur óneitanlega í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð enda vandséð hvernig hægt á að vera að auka réttindi ellilífeyrisþega jafnmikið og raun ber vitni án þess að það hafi í för með sér aukin útgjöld ríkisins. Í tillögu starfshópsins er gerð grein fyrir árlegum kostnaði vegna tillögunnar á árunum 2013–2017 og er um þríþættan kostnaðarauka að ræða. Það er vegna sameiningar bótaflokkanna, það er vegna lækkunar á skerðingarhlutfalli framfærsluuppbótar og það er vegna samanburðar við eldri reglur. Kostnaður vegna sameiningar bótaflokkanna kemur fram strax á árinu 2013 og helst óbreyttur allan tímann ef miðað er við núverandi fjölda ellilífeyrisþega og núverandi tekjur þeirra. Það er aftur á móti sá kostnaður sem hlýst af því að lækka skerðingarhlutfall framfærsluuppbótarinnar sem hækkar ár frá ári, sérstaklega á árunum 2016 og 2017. Hér verður þó að taka tillit til þegar áformaðrar útgjaldaaukningar til málaflokksins ef lögin standa áfram óbreytt, því samkvæmt gildandi lögum mun skerðingarhlutfall vegna tekjutryggingar lækka aftur úr 45% í 38,35% og skerðingarhlutfall heimilisuppbótar lækkar með sambærilegum hætti frá 1. janúar 2014. Þetta er í samræmi við bráðabirgðaákvæði gildandi laga. Áætlað er að þær breytingar einar muni auka útgjöld ríkissjóðs um 2,3 milljarða í upphafi næsta árs eða á næsta ári. Að auki mun samkomulag stjórnvalda við lífeyrissjóðina frá því í desember 2010, sem meðal annars felur í sér hækkun frítekjumarks á tekjutryggingu ellilífeyrisþega vegna lífeyrissjóðstekna, koma til framkvæmda í þremur áföngum á árunum 2013–2015. Fyrsti áfangi þess samkomulags kom reyndar þegar til framkvæmda um síðustu áramót þegar frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega hækkaði úr 10 þús. kr. í 15.800 kr., eða um 58%. Áætlað er að breytingin í heild auki útgjöld ríkissjóðs um 2,3 milljarða á næstu þremur árum. Því er ljóst að verði ekki hrundið í framkvæmd þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpi þessu þarf ríkissjóður samt sem áður að auka framlög til núgildandi kerfis. Einnig verður að hafa í huga að nýir árgangar ellilífeyrisþega hafa áunnið sér meiri lífeyrissjóðsréttindi en þeir sem falla frá vegna aldurs ár hvert og því mun draga verulega úr heildargreiðslum nýrra árganga frá almannatryggingum sem dregur aftur úr útgjöldum ríkisins. Þetta er í samræmi við það sem að var stefnt með lífeyrissjóðakerfinu þegar því var komið á fót. Þar sýndu menn mikla framsýni. Lífeyrissjóðirnir standa nú þegar undir stórum hluta af ellilífeyri landsmanna og á það hlutfall eftir að hækka mjög hratt á næstu árum þegar fjölmennir árgangar, sem hafa auk þess greitt í lífeyrissjóði alla starfsævi sína, hefja töku lífeyris eftir árið 2020. Aukið vægi lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega framtíðarinnar mun því draga úr útgjöldum ríkisins vegna málaflokksins til lengri tíma. Hvað sem þessu líður er ljóst að verði frumvarpið að lögum mun það fela í sér umtalsverð áhrif á útgjöld hins opinbera. Ég reikna með því að í meðförum þingsins verði farið yfir það hvort ástæða sé til að aðlaga þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu betur að langtímaáætlunum ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum, og þá með hvaða hætti rétt sé að gera það til að unnt verði að standa undir þeim auknu framlögum til almannatryggingakerfisins sem ætlað er að leiði af ákvæðum frumvarpsins, en um leið að tryggja að lífeyrisþegar fái til baka þær skerðingar sem hafa orðið eftir hrunið. Hæstv. forseti. Í frumvarpi því sem nú liggur fyrir er byggt á tillögum starfshópsins hvað varðar bætur til ellilífeyrisþega. Endurskoðun almannalífeyristryggingakerfisins er þó hvergi nærri lokið. Starfshópurinn er enn að störfum og mun nú hefja vinnu við endurskoðun þess kafla almannatryggingalaganna sem fjallar um bótakerfi almannatrygginga vegna örorku. Auk þess eru undirhópar sem munu halda áfram að vinna að endurskoðun tiltekinna þátta sem snúa að löggjöfinni svo sem fyrirkomulagi greiðslna til foreldra langveikra og fatlaðra barna, vegna fjölskyldubóta, sem oft eru nefndar barnatryggingar, vegna bifreiðamála hreyfihamlaðra og síðast en ekki síst undirbúnings fyrir innleiðingu starfsgetumats sem ætlað er að koma í stað núgildandi örorkumats. Er ætlunin sú að þegar tillögur starfshópsins um framangreinda þætti liggja fyrir verði lagt fram sérstakt frumvarp þar að lútandi. Þangað til verður stuðst við núgildandi örorkumat og gildandi reglur um bætur frá almannatryggingum ríkisins vegna örorku. Þrátt fyrir þetta eru í frumvarpi því sem liggur fyrir lagðar til ákveðnar breytingar á fyrirkomulagi örorkubóta sem taldar eru nauðsynlegar. Einkum eru breytingar er varða endurhæfingarlífeyrisgreiðslur, búsetuskilyrði og áhrif búsetu hér á landi gagnvart rétti til örorkubóta. Jafnframt er gert ráð fyrir að þær breytingar sem ég fjallaði um áðan og lúta að útreikningi framfærsluuppbótar fyrir ellilífeyrisþega gildi einnig um örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega þannig að þeir njóti þegar þeirra kjarabóta sem þær breytingar fela í sér. Í þeirri vinnu sem fram undan er þarf enn fremur að huga að sértækum lausnum fyrir einstaklinga með sérstakar þarfir, til dæmis þá sem búa við fötlun, þá sem hugsanlega hafa verið fatlaðir frá unga aldri, einstaklinga sem hafa aldrei verið á vinnumarkaði eða eru undir fátæktarmörkum af ýmsum ástæðum. Einnig þarf að taka tillit til allra aðstæðna og tekna þegar um greiðslur til framfærslu er að ræða, svo og útgjalda vegna sjúkdóma eða fötlunar þegar um greiðslur á móti sérstökum kostnaði er að ræða. Hæstv. forseti. Ein veigamesta breytingin sem lögð er til í frumvarpinu felur í sér að gildandi lög um félagslega aðstoð, lög nr. 99/2007, verða felld brott og ákvæði þeirra færð í einn kafla í lögum um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Ákvæði um félagslegar greiðslur voru flutt í lög um félagslega aðstoð með gildistöku EES-samningsins árið 1994. Á þeim tæplega 20 árum sem liðin eru frá gildistöku EES-samningsins hafa annars vegar íslensk lög á þessu sviði breyst mikið, nýir bótaflokkar og greiðslur komið til sögunnar og skilyrði breyst. Hins vegar hefur almannatryggingareglugerð EES-samningsins tekið breytingum og ný reglugerð leyst eldri reglugerð af hólmi. Með hliðsjón af þessu er því talið tímabært og nauðsynlegt að yfirfara og greina á ný allar greiðslur samkvæmt gildandi almannatryggingalögum og lögum um félagslega aðstoð og flokka þær sem greiðslur félagslegrar aðstoðar, greiðslur almannatrygginga eða sem greiðslur sem beri einkenni hvors tveggja. Þessi endurskoðun leiddi af sér þá tillögu sem felst í frumvarpinu, að sameina lög um félagslega aðstoð og lög um almannatryggingar í ein heildarlög, og að færa ákvæði um greiðslur sem flokka má sem félagslega aðstoð og ákvæði um greiðslur sem bera einkenni hvors tveggja, almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar, í sérstakan kafla í nýju lögunum. Í þeim kafla eru enn fremur sett fram markmið og gildissvið með félagslegum stuðningi og kveðið skýrt á um það hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að heimilt sé að veita slíkan stuðning. Með því er lögð áhersla á að um félagslegan stuðning ríkisins er að ræða sem tekur mið af félagslegum og efnahagslegum aðstæðum hér á landi. Almennt miðast stuðningur vegna sérstakra aðstæðna við að viðkomandi eigi lögheimili og sé einnig búsettur hér á landi, enda er það meginregla gildandi laga að bætur almannatrygginga eru ekki greiddar einstaklingum sem búsettir eru erlendis. Þó er heimilt að greiða slíkar bætur þeim sem búsettir eru í ríkjum sem Ísland hefur gert samning við um gagnkvæm réttindi til almannatrygginga að því tilskildu að samningurinn taki til viðkomandi einstaklings, tilviksins og þeirra greiðslna sem um ræðir. Er áfram gert ráð fyrir að þær greiðslur sem teljast til félagslegrar aðstoðar verði ekki greiddar úr landi. Hæstv. forseti. Það eru ekki eingöngu efnislegar breytingar sem felast í frumvarpi þessu heldur er mikil áhersla lögð á skýrleika sem nokkuð þykir skorta á í gildandi lögum um almannatryggingar. Í frumvarpinu er meðal annars kveðið á um markmið, skilgreiningar og gildissvið laganna. Markmiðsákvæði hefur ekki áður verið sett í lög um almannatryggingar en talin er brýn þörf á því í jafnmikilvægri löggjöf. Í markmiðsákvæðinu er lögð áhersla á að það samræmist stjórnarskránni, einkum 76. gr., þar sem kveðið er á um að öllum, sem þess þurfa, skuli tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika. Gildissviði frumvarpsins er skipt upp í efnislegt og persónulegt gildissvið. Efnislegt gildissvið er rýmra en í núgildandi lögum þar sem frumvarpið gerir ráð fyrir að ákvæði laga um félagslega aðstoð verði hluti nýrra laga, verði frumvarpið að lögum. Einnig er kveðið á um persónulegt gildissvið, þ.e. hvaða einstaklingar teljast tryggðir samkvæmt lögunum og ýmis sérákvæði um tryggingavernd. Í frumvarpinu er einnig lögð áhersla á að allar reglur um málsmeðferð séu skýrar og stjórnsýslureglur í heiðri hafðar til að tryggja réttindi borgaranna í samskiptum við stjórnvöld. Að sama skapi er kveðið á um skyldur borgaranna í samskiptum sínum við stjórnvöld, til dæmis til að veita réttar upplýsingar um þær aðstæður sem haft geta áhrif á rétt þeirra til greiðslna úr almannatryggingum og eftir atvikum fjárhæð þeirra. Hér má meðal annars nefna ákvæði um leiðbeiningar og upplýsingaskyldu, rannsóknarreglu, reglur um eftirlit, meðferð persónuupplýsinga, þagnarskyldu og stjórnsýslukærur. Lögbundnar eftirlitsheimildir Tryggingastofnunar eru auknar og aðgengi stofnunarinnar að nauðsynlegum upplýsingum sem liggja til grundvallar bótarétti er sömuleiðis aukið. Þá er gert ráð fyrir að stofnanir og fyrirtæki sem búa yfir upplýsingum sem geta haft áhrif á rétt til greiðslna eða fjárhæðir þeirra samkvæmt frumvarpinu skuli láta Tryggingastofnun í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru við framkvæmd laganna. Nauðsynlegt er að flæði upplýsinga milli stofnana ríkisins sé sem skilvirkast þannig að unnt sé að stuðla að því að við ákvarðanatöku sé byggt á nýjustu upplýsingum hverju sinni og þannig tryggt að inntar séu af hendi réttar greiðslur til réttra aðila á réttum tíma. Með því er komið til móts við athugasemdir Ríkisendurskoðunar í nýútkominni skýrslu um eftirlit Tryggingastofnunar með bótagreiðslum. Er í þessu sambandi þó lögð á það áhersla að upplýsingar séu nægar og viðeigandi, ekkert umfram það sem nauðsynlegt er til að unnt sé að framfylgja ákvæðum laganna. Þá eru í frumvarpinu settar fram skýrar reglur um skörun bóta, bæði hvað varðar greiðslur samkvæmt frumvarpinu og gagnvart greiðslum samkvæmt öðrum lögum, til dæmis sjúkradagpeningum og atvinnuleysisbótum. Síðan er í frumvarpinu fjallað um að breytt verði í eftirágreiðslur og færð fyrir því þau rök að það sé í samræmi við launagreiðslur í dag og muni tryggja til lengri tíma að betri upplýsingar liggi fyrir um tekjur þegar ákvarðanir eru teknar. En þetta mun þó ekki breytast hjá þeim sem búa við fyrirframgreiðslur í dag, að því verði breytt, heldur er þessu breytt til framtíðar litið. Í lokin má nefna ákvæði um eftirlitshlutverk Tryggingastofnunar. Eins og ég kom að áðan skiptir mjög miklu máli að rétt sé gefið því að stofnunin ráðstafar árlega stórum hluta fjárlaga og hefur því mikilvægu eftirlitshlutverki þar að gegna. Í frumvarpinu eru síðan breytingar varðandi stjórnun, yfirstjórn stofnunarinnar og ýmislegt í tengslum við það. Síðan er ákvæði um að ákvarðanir varðandi bætur skuli vera afgreiddar í fjárlögum á hverju ári. Það er breyting sem menn telja eðlilegri en að miða við einhverjar ákveðnar vísitölur þar sem hefur verið ágreiningur um túlkun á þeim ákvæðum. Þó er gert ráð fyrir að ráðherra sé heimilt að fengnu samþykki ríkisstjórnar að breyta þeim fjárhæðum ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga og þá er það gert með reglugerð innan ársins. Þetta er ákvæði hliðstætt því sem kveðið er á um í lögum um atvinnuleysistryggingar, lögum um fæðingar- og foreldraorlof og fleiri lögum. Hæstv. forseti. Ljóst er að það mun taka talsverðan tíma að undirbúa breytingarnar af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins og kynna þær almenningi, hagsmunasamtökum og öðrum sem málið varðar. Þó er lagt til að gildistaka frumvarpsins verði 1. júlí 2013, en þar sem undirbúningur vegna nýs greiðslufyrirkomulags, þar sem greiða á út bætur eftir á í stað fyrir fram, mun taka lengri tíma er lagt til að sú breyting taki gildi um næstu áramót. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á að lokið verði við endurskoðun almannatryggingakerfisins með það að markmiði að gera það einfaldara og réttlátara og koma í veg fyrir víxlverkanir. Ég tel víst að allir stjórnmálaflokkar á Íslandi séu sammála um þau markmið og vilji standa vörð um velferðarsamfélagið. Það ætti því að vera hafið yfir pólitísk átök að ná niðurstöðu um hina mikilvægu og tímabæru endurskoðun á almannatryggingalögunum á Alþingi. Og nú þarf að ná fram samningum um að ljúka frumvarpinu, ef ekki á núverandi þingi þá strax á vorþingi eða í allra síðasta lagi í september. Ég skora á alla starfandi stjórnmálaflokka á Alþingi að sameinast um að finna á þessu góða lausn. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til umfjöllunar hv. velferðarnefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir ræðuna. Ég verð að gera athugasemdir við það ef hann ætlast til þess að þingið afgreiði þetta mikla frumvarp um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning á þeim örfáu dögum sem eftir eru, þá er hann að sýna bæði þinginu og kerfinu mikla lítilsvirðingu. Þetta er heilmikil breyting og við getum ekki gert hana svona eins og ekkert sé, eins og það skipti ekki máli. Fyrir 2008 greiddi Tryggingastofnun í meginþáttum þrjár tegundir lífeyris, það var ellilífeyrir, tekjutrygging og heimilisuppbót. Eftir þessa breytingu mun Tryggingastofnun greiða þrjár tegundir lífeyris, þ.e. ellilífeyri, uppbót á ellilífeyri og heimilisuppbót. Það er sem sagt engin einföldun. Einföldunin felst í því að framfærsluuppbótin, sem tekin var upp með reglugerð í september 2008 og hækkaði lægsta lífeyri sem Tryggingastofnun greiddi úr 150 þúsundum upp í 180 þúsund, dettur út. Hún kostaði lítið af því að það skertist króna á móti krónu og var allt að því atlaga að lífeyrissjóðunum. Það er núverandi hæstv. forsætisráðherra sem þá var hæstv. félagsmálaráðherra sem stóð að þessari reglugerð. Hún var ekkert rædd. Þetta var síðan sett í lög og inn í félagslega aðstoð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að þetta er í rauninni engin einföldun, hvar einföldunin liggi fyrir utan það að taka niður framfærsluuppbótina? Svo vil ég spyrja hann, ég 

Hæstv. forseti. Hér heyrðum við í hv. þm. Pétri H. Blöndal sem var starfandi í starfshópnum sem kom með þessar tillögur sem hér eru lagðar til grundvallar að breytingu á frumvarpinu, hann þekkir því málið mjög vel. Ég átta mig ekki alveg á því sem hv. þingmaður segir. Jú, það voru þrjár tegundir lífeyris og síðan var bætt við sérstakri framfærsluuppbót eða sérstakri framfærslutryggingu. Í þessu lagafrumvarpi er einmitt gert ráð fyrir að hún verði afnumin á næstu fjórum árum, þ.e. muni falla undir einn af lífeyrisflokkunum, ellilífeyrinn. Þessir fjórir flokkar munu þá falla undir eitt, vera með sömu skerðingarmörkum og allar tekjur munu þá skerða þennan nýja bótaflokk jafnt. Í því felst mikil einföldun og miklu meiri skýrleiki um hvað það er sem skerðir í stað þess að nú skerða ólíkir tekjuflokkar með ólíkum hætti, hvort sem það er grunnlífeyrir eða ellilífeyrir eins og það heitir núna, tekjutenginguna, heimilisuppbótina og svo þetta krónu á móti krónu ákvæði sem er í framfærsluuppbótinni. Ég hef aldrei skilið þegar talað er um að sú viðbót hafi verið atlaga að lífeyrissjóðunum, heldur ekki að það skerði hjá öðrum þegar menn setja tryggingu til þess að hjálpa fólki til þess að fá ákveðin grunn, eins og hv. þingmaður nefndi þarna frá 150 upp í 180 þúsund, til þess að mæta þeim sem höfðu enga aðra framfærslu og áttu ekki möguleika á því og höfðu engar aðrar tekjur. Þannig er það ekki og það er vandamál í umræðunni þegar menn setja þetta fram með þessum hætti. Uppbótin er núna 210 þúsund, að vísu fyrir skatta, og ég hefði ekki viljað vera í þeim sporum að fara í gegnum niðurskurðar- og aðhaldsbreytingarnar öðruvísi en að hafa tryggt að minnsta kosti þetta lágmark. Það hefur gagnast mjög mörgum en það er alveg hárrétt að þeir sem voru með litlar greiðslur úr lífeyrissjóði nutu ekki þessarar hækkunar, enda var þetta sett sem lágmark.

Frú forseti. Það er rétt að þetta er einföldun frá því sem kerfið var eftir að framfærsluuppbótin var tekin upp en þetta er nákvæmlega sama staðan í grunninn og var fyrir 2008. Frumvarpið kostar mjög mikið og ég skrifaði undir nefndarálitið í nefndinni sem um var rætt með fyrirvara um kostnaðinn. Í árgöngum þeirra sem nú eru 71 árs eru 1.900 manns, tæplega 2 þúsund. Þeir sem nú eru 56 ára eru 4 þúsund manns. Það er tvöföldun í þeim árgöngum. Við stöndum frammi fyrir því að við munum fá tvöfalt fleiri ellilífeyrisþega inn í kerfið eftir 15 ár heldur en eru núna. Hvar er gert ráð fyrir því í þessu og hvar er gert ráð fyrir því í ríkisfjármálum? Hvað er hægt að lesta hinn vinnandi mann mikið til þess að standa undir þessari gífurlegu fjölgun ellilífeyrisþega?

Hæstv. forseti. Það er ágætlega gerð grein fyrir þessum hækkunum inn í framtíðina í kostnaðarumsögninni, en þetta eru auðvitað hlutir sem við þurfum að skoða mjög vel. Fram hefur komið, sérstaklega frá aðilum vinnumarkaðarins og ASÍ, að einmitt vegna þess að aukið vægi lífeyrissjóða kemur inn og við erum með sterka lífeyrissjóði og uppsöfnunarsjóði þá muni jafnvel eldri borgarar standa undir aukningunni hvað varðar fjölda með tekjum sínum úr lífeyrissjóði. Það er fullyrðing ASÍ. Við höfum verið að láta skoða þetta með ólíkum hætti og auðvitað þarf að meta það áfram til lengri tíma, en fyrstu fjögur árin, fram að því að þessi breyting verði komin niður í 45%, þá erum við í raunveruleikanum ekki að tala um mikið umfram það að skila til baka því sem hefur verið skert. Það skiptir mjög miklu máli og ég vil þá heyra það frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins ef þeir eru á móti því að svo verði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu sem er stórt og mikið, 123 greinar ásamt ýmsum bráðabirgðaákvæðum. Þótt gildistaka laganna sé 1. júlí á þessu ári þá held ég að allir geri sér grein fyrir því að svo verður ekki. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í 7. gr. frumvarpsins sem snýr að þeim reglugerðarheimildum sem ráðherrann hefur. Þar segir að ráðherra hafi heimild til að setja reglugerðir um einstök atriði svo sem eftirlitsheimildir Tryggingastofnunar. Í ljós kom í meðförum fjárlaga fyrir árið 2013 þar sem fjárlaganefndin fundaði með forsvarsmönnum Tryggingastofnunar að þeir hefðu kallað eftir því að fá auknar heimildir til eftirlits til að reyna að koma í veg fyrir það svindl sem hefur því miður viðgengist í kerfinu. Getur ráðherra upplýst okkur um það hvernig hann sæi það þróast eða gerast og hvort eitthvað hafi verið gert í millitíðinni í því að auka heimildir Tryggingastofnunar? Mjög er varað við því af hálfu forsvarsmanna Tryggingastofnunar að fara í þennan niðurskurð. Hann mundi kosta mun meira fyrir ríkissjóð en að sleppa honum, vegna þess að þá dregur úr eftirliti og þeir sem eru á annað borð að reyna að svindla eða bora gat á kerfið eru mjög meðvitaðir um ef það dregur úr eftirliti. Ég vil spyrja hvort hæstv. ráðherra gæti kannski upplýst okkur um hvernig það hafi gengið fyrir sig og hvernig þau mál standa núna, vegna þess að þessar athugasemdir komu fram frá forsvarsmönnum Tryggingastofnunar við gerð fjárlaga 2013.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson segir að mikið hafi verið rætt um eftirlit og með hvaða hætti væri hægt að tryggja að peningar nýttust betur. Hér í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heimildir séu auknar. Kallað hefur verið eftir möguleikum á að keyra saman upplýsingakerfi hjá ríkinu frá ólíkum aðilum þannig að menn geti fylgst betur með búsetu og öðru slíku, hvort fólk búi saman og allt þetta. Auðvitað verður að fara fram með varúð með slíkt eftirlit, meðal annars vegna laga um persónuvernd. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þessar heimildir verði veittar að hluta til og reynt að setja þær þannig fram að hægt sé að hafa slíkt eftirlit. Varðandi stöðuna akkúrat í dag þá fær Tryggingastofnun sjálf fjárveitingar, annars vegar rekstrarfé og hins vegar greiðslur til bóta og það er rétt að stofnunin hefur sætt niðurskurði eins og aðrar stofnanir. Röðunin á því hvort fjárveitingarnar fari í eftirlit eða annað er forgangur innan Tryggingastofnunar. Það er þeirra val og auðvitað hafa verið ákveðin vonbrigði að hún hafi forgangsraðað með þessum hætti. Ég vildi sjálfur og verið er að skoða það að færa fjármagn úr bótaflokkunum, af því að ef það er rétt sem menn segja að hægt sé að ná í hundruð milljóna, jafnvel milljarða, þá eru 100 milljónirnar sem vantar í viðbót lítill peningur. Skoðað hefur verið hvort hægt sé að færa heimildina þar á milli þannig að með því að auka fjármagn til eftirlitsins þá sé hægt að lækka bætur á móti. Þannig standa fjárlög sem ég veit að er hv. þingmanni mjög þóknanlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar að leita eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra við því sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þar er mjög fast að orði kveðið og þar eru ákveðnar fullyrðingar um að engin greining eða áætlanagerð hafi farið fram við undirbúning frumvarpsins á því hvernig megi fjármagna svo mikla útgjaldaaukningu og að ekkert samráð hafi verið haft við fjármála- og efnahagsráðuneytið hvað slíkar breytingar varðar. Auðvitað er bent á að nú samrýmist það ekki ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar og þetta er mjög hörð gagnrýni. Eins og hæstv. ráðherra sagði þá er ég áhugamaður um að ríkisútgjöldin standist og ég verð að viðurkenna að manni bregður oft við að lesa þau mörgu frumvörp sem er verið að leggja fram um aukin útgjöld inn í framtíðina. Því langar mig að leita viðbragða hjá hæstv. ráðherra við umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að fjárlagaskrifstofan skilar sjálfstæðu kostnaðarmati og menn geta ekkert haft nein áhrif á það. Það sem kom mjög á óvart í því mati var að sagt var að ekkert samráð hefði verið haft því fjármálaráðuneytið fékk að fylgjast með vinnunni en kallaði aldrei eftir því að koma að henni með öðrum hætti. Það hefur síðan fengið tvo mánuði til þess að fara yfir og gera greinargerð með þessu og greina málið, sem er ástæðan fyrir að það kemur svo seint fram. Það hafði nefndin eða starfshópurinn líka gert, fengið til fyrirtækið Talnakönnun, sérstaka aðila sem eru sérfræðingar í að skoða langtímaáhrif til þess að skoða málið. Það sem stóð svolítið í okkur var einmitt þetta með langtímaáhrifin, þegar kúfurinn verður hvað mestur áður en lífeyrisgreiðslur koma að fullu til framkvæmda. Ef kostnaðarmatið er skoðað þá sjá menn að hlutfall lífeyris almannatrygginga af landsframleiðslu lækkar til lengri tíma, það fer upp í byrjun og síðan kemur það aftur niður. Þessu gleyma menn og það hefur gleymst í ríkisfjármálaáætluninni. Það er auðvitað alvarlegt mál að gera ekki ráð fyrir hækkununum með breytingu á lögunum sem er þegar búið að samþykkja, upp á 3–4 milljarða um næstu áramót, það vantar inn í ríkisfjármálaáætlunina og 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans í þessu máli og koma inn á örfá atriði í andsvari. Í fyrsta lagi um 66. gr. frumvarpsins þar sem talað er um umönnunarbætur vegna lífeyrisþega. Þar er skilyrt að sá sem nýtur umönnunarbóta skuli ekki uppfylla skilyrði fyrir lífeyrisgreiðslum sjálfur. Nú vitum við að jafnvel þó að sá sem veiti umönnun uppfylli slík skilyrði getur það engu að síður skert tekjumöguleika viðkomandi umtalsvert að þurfa eða vilja sinna umönnun. Spurningin er hvort ráðherra hafi skoðun á því hvort þetta atriði mætti skoða nánar og jafnvel veita glugga á einhvers konar ívilnanir. Í öðru lagi vil ég spyrja um ákvæði í 78. gr. þar sem talað er um ofgreiddar bætur. Við þekkjum það í gegnum tíðina að þegar endurreikningur bóta almannatrygginga kemur út upphefst oft mikil umræða um hvernig gengið er eftir bótunum. Þarna er tekið fram að ákvarðanir Tryggingastofnunar um endurkröfu ofgreiddra bóta eigi að vera aðfararhæfar, en þarna getur stundum verið um umtalsverða skerðingu annars lífeyrisþega að ræða. Mig langar að velta upp þeirri spurningu hvort ekki væri skynsamlegt að taka með einhverju móti tillit til þess, a.m.k. við yfirferð frumvarpsins í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því sem hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson spurði varðandi umönnunarbæturnar og þarf kannski aðeins betri skýringar á því svo að ég geti svarað því betur. En aftur á móti um ofgreiðslu á bótum og hvernig gengið er eftir þeim þá skiptir auðvitað mestu máli, og það kemur ágætlega fram í þessu frumvarpi og kom líka fram í ræðu minni, að reyna að hindra ofgreiðslur með því að upplýsingastreymið verði betra. Þarna er talað um að færa þetta yfir í eftirágreiðslur þannig að menn viti betur hvernig tekjurnar eru, það sé hægt að samkeyra kerfi eins og þegar hefur verið gert varðandi m.a. fjármagnstekjur til að tryggja að menn borgi réttar bætur á hverjum tíma. Það er auðvitað óþolandi staða, oft fyrir tekjulága, að þurfa að endurgreiða einhver hundruð þúsunda kr. af bótum eftir á. Það verður auðvitað meginmarkmiðið í allri vinnunni að reyna að koma hlutum þannig fyrir að ofgreiðslur verði sem minnstar. Hins vegar er mikilvægt, og það tengist því sem við ræddum áðan um eftirlitið og eftirlitshlutverkið, að reglurnar séu mjög skýrar um hvernig farið er með það ef menn gefa t.d. með einhverjum hætti upp rangar tekjur eða fá ofgreiddar bætur sem getur verið af ólíkum ástæðum. Þá verður að vera mjög skýrt hvernig hægt er að ganga eftir þeim varðandi aðfararhæfi og slíkt. Ég hef svo sem ekki neitt sérstakt tilefni í huga, en fyrirspyrjandi, hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, var með eitthvað ákveðið í huga, tilfelli eða frávik þar sem þetta getur bitnað á einhverjum öðrum. Auðvitað þarf að vera sveigjanleiki í kerfinu hvað þetta varðar. Ég held að það sé jafnmikilvægt að reglurnar séu eins skýrar og hægt er og það er hluti af markmiðinu með þessu frumvarpi að skerpa reglurnar um það hvernig menn geta gert athugasemdir og hvernig þeir geta kært, hvaða upplýsingaskylda hvílir á bæði stofnununum og ríkisvaldinu vegna þess að hér má aldrei vera um að ræða geðþóttaákvarðanir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Varðandi spurningu mína um 66. gr. þá fjallar hún í rauninni um það hvort það eigi að vera ófrávíkjanlegt skilyrði að viðkomandi uppfylli ekki skilyrði fyrir lífeyrisgreiðslum til að geta fengið umönnunarbætur. Þetta skiptir verulegu máli, t.d. þegar fólk er oft og tíðum að reyna að vinna dálítið fram yfir lífeyrisaldurinn en velur mögulega að sinna umönnun aðstandenda eða maka. Þá geta tekjumöguleikar þess skerst og væri kannski sanngjarnt að leyfa umönnunarbætur í því tilviki. Annað sem mig langaði að spyrja um er um bráðabirgðaákvæði V. Liggur fyrir kostnaðarmat á því hvað það mundi kosta að fella það út og láta skerðingarákvæðið um bætur til örorkulífeyrisþega í 22. gr., þ.e. um 25% lækkunarhlutfall, taka gildi strax? Hversu mikill kostnaður hlytist af því?

Hæstv. forseti. Ég brosi vegna þess að það er skammur tími til að svara spurningum og það er vísað til bráðabirgðaákvæðis V og ég var ekki með það í höndunum. Fyrst varðandi umönnunarbæturnar þá sýnist mér, eftir að hafa borið það undir fólk sem hefur unnið að þessu máli, að ekki sé um að ræða breytingar hvað framkvæmdina varðar. Það er eingöngu verið að lögfesta það sem hefur verið praktíserað hingað til. Meginreglan er sú að lífeyrisþegi geti ekki sjálfur þegið umönnunarbætur og það er aðalatriðið. Varðandi það hvort aðrir úr fjölskyldunni geti sinnt umönnun eða fengið umönnunarbætur hefur því ekki verið breytt. Varðandi kostnaðinn vegna bráðabirgðaákvæðis V og skerðingarákvæðin verð ég aðeins að geta mér til um það. Í raunveruleikanum eru öryrkjar látnir fylgja sömu reglum og ellilífeyrisþegar í þessu frumvarpi þrátt fyrir að þeir hafi ekki verið í vinnunni með okkur og ýmis ákvæði þar séu ókláruð. Þar af leiðandi hafa þeir ýmis ákvæði betri en ellilífeyrisþegar og þau eru ekki felld niður heldur gilda áfram samkvæmt þessum lögum, og ég veit því ekki alveg hvað hv. þingmaður er að meina. Ákvæðið um 45% skerðingu fer í raunveruleikanum líka yfir á örorkulífeyrisþegana með svipuðum hætti og ellilífeyrisþegana, ef ég veit rétt.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning og ég segi bara: Loksins. Það er búið að vinna lengi í þessu og ég var í þeirri nefnd sem var skipuð fulltrúum allra flokka og margra hagsmunasamtaka sem áttu að fjalla um lífeyrisréttindi. Fyrsta verkefni þeirrar nefndar var það sem kemur hérna fram, þ.e. einföldun á bótakerfi til ellilífeyrisþega. Það á eftir að vinna sambærilegt kerfi fyrir öryrkja sem er að mínu mati miklu veigameira af því að þar kemur inn í örorokumatið, endurhæfing og annað slíkt. Það verður eflaust mjög erfitt viðureignar en ég tel að það sé kannski öllu mikilvægara. Ég lít á framlagningu þessa frumvarps í því ljósi að það fari nú til nefndar og nefndin vísi því til umsagnar og að út úr þeim umsögnum, sem munu vonandi koma frá sem flestum, komi fram ábendingar sem hægt verður að nota við aðra framlagningu málsins á næsta þingi. Vandamál lífeyriskerfisins á Íslandi mundi ég flokka undir þá staðreynd að við erum að bæta hluti mjög víða. Húsnæði er til dæmis bætt mjög víða. Ég veit ekki einu sinni hvort ég muni það allt saman en Lánasjóður íslenskra námsmanna lánar til dæmis námsmönnum á mismunandi hátt eftir því hvort þeir búa í heimahúsum hjá foreldrum eða ekki. Þar er verið að bæta upp húsnæði. Síðan erum við með vaxtabótakerfið og húsaleigubótakerfið og bæði kerfin eru að mínu mati arfavitlaus, ég leyfi mér að segja það. Vaxtabótakerfið gerir kröfu til þess að menn skuldi og borgi vexti til að fá húsnæðisbætur og í húsaleigubótakerfinu er tekjuviðmiðunin sú sama fyrir sex manna fjölskyldu og námsmann í háskóla. Bæði kerfin eru mjög gölluð og hafa verið það í áratugi. Ég hef bent á það í áratug og ekkert gerist. Síðan erum við með hjá Tryggingastofnun heimilisuppbótina sem er líka styrkur til húsnæðis. Lífeyrisþegar sem búa einir fá meiri lífeyri en þeir sem búa tveir vegna kostnaðar við húsnæði. Það er dýrara að búa einn í húsnæði heldur en tveir í einni íbúð. Mjög víða er verið að bæta upp húsnæði og ég mundi, frú forseti, ef ég fengi einhverju um ráðið, setja á laggirnar heimilisbætur eða húsnæðisbætur sem tryggja bætur vegna húsnæðis fyrir þá sem eru undir ákveðnum tekjum og undir ákveðnum eignum og sleppa því alls staðar í hinum kerfunum. Þá næðist fram veruleg einföldun. Það mætti jafnvel koma með barnalífeyri inn í það kerfi vegna þess að sex manna fjölskylda, t.d. hjón með fjögur börn, þarf stærra húsnæði en einstaklingur, það er alveg á hreinu. Heimilisuppbæturnar gætu þannig tekið mið af fjölda í fjölskyldunni eða á heimilinu og þar með væri komin trygging fyrir börnin, barnalífeyrir. Þá mætti sleppa því víðast hvar annars staðar. Við erum að tryggja mjög víða sömu hlutina, framfærsla barnanna er tryggð mjög víða; hjá lífeyrissjóðunum, með húsaleigubótum, reyndar ekki með vaxtabótunum, svo náttúrlega í skattkerfinu með barnabótum og Tryggingastofnun borgar meira að segja skattfrjálsan lífeyri. Það er því mjög víða verið að bæta framfærslu barna. Það væri einfaldara að setja það allt í eitt kerfi. Þetta kerfi sem við ræðum hér er vissulega einföldun frá því sem er í gildi núna í dag en það kerfi var flækt mjög verulega í september 2008. Ég hef farið í gegnum þetta áður en ætla kannski að endurtaka mig. Það var í september 2008 sem þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir setti reglugerð. Ég man ekki eftir sérstakri umræðu neins staðar um þá reglugerð sem fólst í að hækka lífeyri þeirra sem verst voru settir úr 150 þús. kr., sem þá var, upp í 180 þús., hækka lífeyri um 20%. Þetta var lítið rætt. Þessi lífeyrir skyldi skertur krónu á móti krónu en þar af leiðandi kostaði þetta voðalega lítið. Það eru ekkert voðalega margir sem hafa engar tekjur neins staðar, hvorki fjármagnstekjur, atvinnutekjur eða tekjur frá lífeyrissjóði. Þetta kostaði því ekkert voðalega mikið en hafði þær afleiðingar að fólk sem er með 73 þús. kr. í dag í lífeyrissjóði, lágtekjufólkið og millitekjufólk sem er búið að borga í lífeyrissjóði 30–40 ár og fær kannski 60, 70 þús. kr. í lífeyri, fær ekkert meira en sá sem aldrei borgar í lífeyrissjóð. Sá sem átti hugsanlega að borga í lífeyrissjóð - ég sé að hæstv. ráðherra hristir höfuðið.  Lífeyrissjóðirnir voru stofnaðir 1969 í kjarasamningum og árið 1970 voru sett lög sem skylduðu alla launþega á Íslandi til að borga í lífeyrissjóð, en það var bara ekkert eftirlit með því. Þess vegna létu margir borga sér út iðgjaldið í lífeyrissjóðinn og hækka launin vegna framlags atvinnurekenda og stungu þessum 10% í vasann. Og spurningin er: Hvað gerðu menn við það? Hinir sem borguðu í lífeyrissjóði eru skertir vegna lífeyris úr lífeyrissjóði. Sumir eru búnir að borga í 40 ár og fá ekkert meira en hinir sem ekki borguðu. Þetta er óréttlætið. Menn geta sagt að verið sé að bæta þeim upp sem eru verst settir. Þá spyr maður: Hvað gerðu þeir við iðgjaldið? Og hvernig stendur á því að svona gífurlegur fjöldi Íslendinga hefur ekkert unnið um ævina? Allir sem hafa unnið síðan 1974, en þá voru sett lög um lífeyrissjóðina, eiga að vera með réttindi í lífeyrissjóði. Það er mjög einfalt. Þeir eiga að hafa réttindi úr lífeyrissjóði og samt er ekki um það að ræða hjá fjölda manns. Umræðan snýst alltaf um það eins og menn eigi engin réttindi í lífeyrissjóði. Það ætti að vera regla að menn séu með réttindi í lífeyrissjóði, það á að vera reglan. Um 5% þjóðarinnar eru fatlaðir og aðrir slíkir sem aldrei fara á vinnumarkað, það eru ekki fleiri. 95% eru á vinnumarkaði og við erum að tala um fólk sem hefur unnið alla ævi einhvers staðar, er orðið 67 ára og starfsævin er búin, en hefur engin réttindi. Þá má spyrja: Hvað gerðu menn alla ævina? Hvar eru réttindin í lífeyrissjóði? Framfærsluuppbótin kom aðallega þeim til góða sem í fyrsta lagi voru fatlaðir og voru aldrei á vinnumarkaði og það er ágætt. Það er reyndar búið að gera mjög mikið fyrir fatlaða, sérstaklega meðan Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn. Hann gerði gífurlega mikið fyrir fatlaða. Ég ætla ekki að lýsa stöðunni hvernig hún var 1995 hjá fötluðum og hvernig hún var eftir að menn tóku upp sambýli og annað slíkt. Það má svo sem gera heilmikið í viðbót en það var gert mjög mikið átak í málum fatlaðra, fyrir þau 5% þjóðarinnar sem ekki eru á vinnumarkaði. Þá er spurningin til hinna 95%: Hvar eru réttindin í lífeyrissjóði? Þegar skylduaðild að lífeyrissjóði var tekin upp 1974 og ég segi það satt, frú forseti, hún fólst í einni setningu: Öllum launþegum er rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Ég segi það satt, frú forseti. Það var ekki meiri lagasetning í kringum það en þetta. Það var ekkert til um það að lífeyrissjóðirnir sem tóku á móti iðgjöldunum, sem voru þá um 10% af launum manna, stæðust lög og reglur og annað slíkt, enda fóru einstaka lífeyrissjóðir á hausinn, sem betur fer ekki margir, sjóðir sem fólk hafði verið skyldað til að borga í. Löngu seinna voru sett lög um starfsemi lífeyrissjóða, og enn síðar var sett eftirlit með því að menn borguðu virkilega í lífeyrissjóð. Lagasetningin 1974 um að skylda alla launþega til að borga í lífeyrissjóð var því mjög vanhugsuð. Árið 1980 var þetta kerfi víkkað út fyrir alla, líka þá sem ekki voru á vinnumarkaði og þá sem voru t.d. stjórnendur, voru sjálfstætt starfandi o.s.frv. En það hafa ekki enn þá verið sett lög um það hvernig lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóði eiga að spila saman við Tryggingastofnun. Tryggingastofnun byggir á gegnumstreymiskerfi, það er borgað með fjárlögum hvers árs, og peningarnir fara beint frá þeim sem eru vinnandi, skattgreiðendum, yfir til þeirra sem eru bótaþegar. Kerfið er í reynd hugsað fyrir þá sem ekki eru á vinnumarkaði vegna þess að við settum upp kerfi lífeyrissjóða með skyldugreiðslum í lífeyrissjóð og allir sem eru á vinnumarkaði eiga að vera í lífeyrissjóði og eiga að fá réttindi sem eru háð tekjum. Maður sem er með tvöfalt hærri tekjur fær tvöfalt hærri lífeyri, það þykir eðlilegt af því að hann borgar sjálfur iðgjaldið sem í dag er 12%. Það má segja að þetta frumvarp sé kannski fyrsta tilraunin til að taka á þessu samspili almannatrygginga og lífeyrissjóðanna og ég tel það vera vel, það er kosturinn við frumvarpið. Þess vegna stóð ég að því, reyndar með fyrirvara um kostnaðinn. Þá ætla ég að ræða um lýðfræðilega þróun á Íslandi. Þannig var að 1930 og þaðan af fyrr var eymd og volæði á Íslandi. Það var ekki mikill hugur, ekki mikil gróska. Það var atvinnuleysi í fjölda ára frá 1930–1940 og staðan var mjög erfið og barneignir voru ekki mjög miklar. Síðan kemur stríðið og eftir 1940 gerist það að barneignum fjölgar mjög mikið. Mannfjöldatölur sýna þetta enn þá. Árgangar þeirra sem fæddust eftir 1955 eða svo og til dagsins í dag eru nokkurn veginn jafnstórir eða um 4–5 þús. manns. Fjöldi 5 ára barna í dag er nokkurn veginn sá sami og fjöldi þeirra sem eru 55 ára, árgangarnir eru nokkurn veginn jafnstórir, 4–5 þús. manns, auðvelt að muna það. En þeir sem eru lífeyrisþegar í dag eru fæddir fyrir 1945 og þeir eru mjög fáir, þeir árgangar eru mjög litlir. Í árgangi þeirra sem eru núna 71 árs - þetta getur maður bara lesið hjá Hagstofunni, frú forseti - eru 1.906 manns, tæplega 2 þús. manns. Strax ári seinna, eru 300 manns fleiri, meira en 15% fleiri, árgangurinn sem fæddur er ári seinna. Svona fjölgar í árgöngunum og fjöldi þeirra sem eru 56 ára í dag er kominn upp í 4 þús. manns. Það eru tvöfalt fleiri en þeir sem í dag eru 70 ára. Á næstu 15 árum munum við standa frammi fyrir því að taka á móti tvöfalt fleiri ellilífeyrisþegum en eru í dag. Og að halda að menn geti í þessari stöðu farið að bæta í kerfið finnst mér vera alveg ótrúlegt óraunsæi. Við verðum að horfast í augu við þessa bylgju sem er fram undan. Það er ekki hægt annað vegna þess þeir sem eru vinnandi og standa undir þessu kerfi, segjum frá þrítugu til 67 ára, eru 4 þús. manns í árgangi alla tíð. Þeim fjölgar ekki neitt. Það er nánast sami fjöldi og í dag, 4 þús. manns. Þeim fjölgar ekkert sem standa undir þessu. Þannig er lýðfræðin og á þetta verða menn að horfa og segja: Hvernig ætlum við að ráða við þessa fjölgun á næstu 15 árum? Ég tala nú ekki um spítalana og heilsugæsluna sem er miklu dýrari fyrir þessa árganga en hina yngri. Ég held að við þurfum að fara að setja á okkur raunsæisgleraugun, frú forseti, og sjá hvort við getum virkilega farið út í breytingar á kerfinu sem miða að því að enginn maður tapi krónu. Það var útgangspunkturinn. Það átti enginn að tapa krónu. Þeir sem voru í nefndinni með mér muna þá setningu. 

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því að þetta mál skuli vera komið fram en lýsi jafnframt nokkrum áhyggjum af því að það skuli ekki hafa komið fram fyrr en ég hef heyrt skýringar hæstv. ráðherra á því og tek þær gildar. Ég var, eins og hv. þm. Pétur Blöndal, sem talaði hér áðan, í nefndinni sem kom að meginvinnunni, eða stórum hluta hennar skulum við segja, sem liggur að baki þessu frumvarpi og þekki það því ágætlega og þess meiri ástæða til að leggja einhverja vigt í það að maður sé þokkalega ánægður með afurðina. Það eru nokkur atriði sem mig langar að nefna sérstaklega í sambandi við þetta frumvarp og byrja þá á 10. gr. þar sem gert er ráð fyrir tiltekinni fjárhæð sem lágmarkslífeyri fyrir eldra fólk. Þar er talað um 45% skerðingu vegna tekna en eins og hæstv. ráðherra kom inn á gerir bráðabirgðaákvæði III það að verkum að skerðing, ef hægt er að tala um skerðingu á skerðinguna, kemur inn í þrepum. Það má endalaust deila um það hversu hratt það hefði átt að gerast en ég er tiltölulega ánægður með þá lendingu sem þarna er. Það er eitt sem er mjög mikilvægt í þessu og það er að þarna er stigið það skref að reyna eftir föngum, eins og kemur fram í 11. gr., að gera allar tekjur jafngildar. Það er alveg gríðarlega mikilvæg skref, frú forseti, vegna þess að með því er verið að reyna að komast fram hjá því að menn geti aflað tekna með mismunandi hætti og náð þá utan um það þannig að lífeyriskerfið sé raunverulega fyrir þá sem þurfa á stuðningi vegna framfærslu að halda en aðrir séu þá ekki inni í því kerfi nema þá sem svarar einhverju tilteknu lágmarki. Í 17. gr. frumvarpsins er komið inn á þrepaskiptingu eins og hún snýr að örorkulífeyrisþegum og ég hef raunar lengi haft þá skoðun að þessi þrepaskipting eins og þar kemur fram, þ.e. þar sem byrjað er með 100% uppbót vegna aldurstengdrar örorku milli 18 og 24 ára aldurs og síðan lækka þrepin um 5% á hverju ári eða nokkuð hratt skulum við segja fram til 40 ára aldurs - mér hefur lengi þótt að sú kúrfa sem þarna er teiknuð sé fullbrött og hvet hv. velferðarnefnd eindregið til að skoða það hvort þetta sé örugglega besta skiptingin. Mig langar einnig að nefna nokkur praktísk atriði og eitt af þeim er í IV. kafla 31. gr. Þar þyrfti í raun að nefna sérstaklega annaðhvort að hvíldarinnlagnir og endurhæfingarinnlagnir séu undanþegnar niðurfellingu á lífeyrisgreiðslu; annaðhvort þyrfti að gera það sérstaklega í greininni eða taka fram að þannig ætti það að vera vegna þess að þær aðstæður eru svolítið sérstakar. Stundum er það þannig að þegar lífeyrisþegar koma til hvíldarinnlagnar og búa til að mynda með maka minnkar tekjuþörf heimilis ekki neitt og það þarf þá að geta þess sérstaklega að lífeyrisgreiðslur til þeirra falli ekki niður þrátt fyrir hvíldarinnlagnir. Mig langar líka að benda á að á milli 37. gr. og 41. gr. sem báðar fjalla í raun um ráðstöfunartekjur einstaklinga sem búa inni á stofnunum eða hjúkrunarheimilum, milli þessara tveggja greina er ákveðið ósamræmi. Annars vegar er gert ráð fyrir því að greiðslur vegna dvalarkostnaðar hefjist ekki fyrr en tekjur viðkomandi séu komnar upp fyrir 75.500 kr. en á hinn bóginn ætlar lífeyriskerfið ekki að tryggja greiðslur til einstaklings nema upp að 49 þús. kr. hjá þeim sem ekki hafa neinar tekjur. Það kann einhverjum að þykja að þarna sé ekki mikill munur á en þarna er um umtalsverða upphæð að ræða. Þetta eru eitthvað um 25 þús. kr. á mánuði og geta skipt þessa einstaklinga töluverðu máli. Ég hvet hv. velferðarnefnd til að skoða þetta sérstaklega. Það er líka spurning í 38. gr. Þar eru undanskildir ákveðnir tekjuliðir sem á að meta með tilliti til 37. gr. og greiðslu vegna dvalarheimilis- eða hjúkrunarheimiliskostnaðar; það er spurning hvort þarna ætti ekki að tiltaka allar greiðslur. Annað smáatriði, sem samt getur skipt umtalsverðu máli, varðar 39. gr. um innheimtu dvalarkostnaðar. Mér finnst persónulega að þarna inni ætti að vera einhvers konar heimild til dvalar- eða hjúkrunarheimilis að taka að sér alla umsýslu vegna þessara greiðslna. Til er fólk sem býr á stofnunum, sem hefur enga til að aðstoða sig eða hjálpa, á enga aðstandendur, og þeir einstaklingar eiga í mörgum tilfellum mjög erfitt með að sjá um þessa umsýslu sjálfir og því ætti að vera heimildarákvæði fyrir fólk að geta þegið þessa þjónustu. Þá eru það að lokum þessi smáatriði, sem svo má kalla, sem mig langar að nefna. Það eru nokkur atriði í bráðabirgðaákvæðunum sem mig langar aðeins að impra á. Það er í fyrsta lagi bráðabirgðaákvæði I þar sem komið er inn á ákvæðin um útreikning lífeyris og tekjutryggingar. Þarna er í raun ákvæði sem á að tryggja að lífeyrisþegar beri ekki skarðan hlut frá borði vegna nýrra reiknireglna eingöngu. Þetta er afar mikilvægt. Á sama hátt er bráðabirgðaákvæði II, um þátttöku heimilismanns í greiðslu dvalarheimiliskostnaðar, mjög mikilvægt og ég er sammála þeirri aðferð sem þar er farin, þ.e. að miða við rétt rúm tvö ár fram í tímann hvað þetta varðar. Eins og ég hef farið hér yfir þá eru sannarlega nokkur mál sem hv. velferðarnefnd þarf að fara yfir. Ég er, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal og raunar kom það fram í máli hæstv. ráðherra einnig, dálítið óhamingjusamur með hve frumvarpið kemur seint fram, hefði viljað fá þetta fram fyrr. Ég vona að hv. velferðarnefnd geti að minnsta kosti komist í gegnum málið að einhverju leyti og skilað nefndaráliti aftur hingað inn í þingið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Mig langar að spyrja hann einfaldra spurninga. Nú var gengið út frá því í nefndinni að enginn mætti tapa á þessari breytingu, þ.e. svona breytingu þegar menn taka af einn bótaflokk og skerða beingreiðslur eða frítekjumörk og annað slíkt sem veldur því óhjákvæmilega að einhver hækkar og annar lækkar, og það var mottó í nefndinni að það ætti eiginlega enginn að tapa. Er hv. þingmaður sáttur við svoleiðis vinnubrögð? Finnst honum í lagi þegar menn horfa til þess, sem ég nefndi í ræðu minni, að gífurleg fjölgun lífeyrisþega verður á næstu árum? Finnst honum siðferðilega rétt að nota svona viðmið sem valda auknum kostnaði, að óþörfu að mínu mati? Telur hann þörf á slíkum kostnaði? Telur hann að við þurfum ekki að horfa til þeirrar holskeflu sem er að dynja á okkur í árgöngum? Svo vil ég spyrja um framfærsluuppbótina sem var notuð til þess að hækka lífeyri umtalsvert, um 20%. Hefði ekki verið eðlilegra að skerða hana á einhvern máta? Nú vitum við það báðir að lífeyrir hefur skerst, hann hefur ekki verið hækkaður eins og verðlag eða laun undanfarin tvö eða þrjú ár vegna slæmrar stöðu ríkissjóðs, og það er kannski heilmikið sem lífeyrisþegar eiga inni út af því. Telur hann að ekki þurfi að horfa mikið til þess? Hefði ekki átt að skerða framfærsluuppbótina eitthvað til viðbótar til þess að mæta holskeflu af tvöföldun árganga á næstu 15 árum?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Það er rétt hjá hv. þingmanni að farið var inn á það í nefndinni og talað mikið um það sem hv. þingmaður kallar „að enginn tapaði“. Hann spyr hvort ég sé sáttur við það. Ég er í grundvallaratriðum sáttur við það vegna þess að ég fór í þessa vinnu með það að markmiði annars vegar að einfalda lífeyriskerfið og hins vegar til að bæta velferðarkerfið, hjálpa okkur að styrkja grunn þeirra sem fá lífeyrisgreiðslur. Þess vegna er ég ekkert ósáttur við að þetta sé grundvallarviðmiðið. Varðandi hins vegar það sem hv. þingmaður spyr um, fjölgun lífeyrisþega, þá er hárrétt hjá honum að fólki sem hefur rétt á töku lífeyris mun fjölga á næstu árum. Ég held að hækkunin sem mun hljótast af því í lífeyriskerfinu verði ekki eins mikil og menn óttast akkúrat núna. Hún verður sannarlega einhver og jafnvel nokkur en á móti kemur að stór hluti þeirra sem fer á lífeyri mun í vaxandi mæli geta aflað sér atvinnutekna eitthvað fram yfir það sem við köllum lífeyristökualdur núna. Þess vegna held ég að þetta vandamál muni ekki verða eins mikið og hv. þingmaður kom inn á. Svo er það aftur allt önnur umræða með hvaða hætti við eigum að horfa til þess til miklu lengri tíma. Eigum við til dæmis að fara í einhverjum mæli að endurskilgreina það hvenær einhver sé kominn á lífeyrisaldur?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Í þjóðfélaginu eru lágtekjustörf því miður oft kvennastörf og umönnunarstörf. Það fólk er með tekjur sem eru jafnvel jafnháar og lágmarkið sem hv. þingmaður er að keppa að að lífeyrisþegar fái. Telur hann eðlilegt að skattleggja fólk í umönnunarstörfum, konur, með um 220 þús. kr. á mánuði og láta þá peninga renna til lífeyrisþega, jafnvel þeirra sem það annast þannig að þeir verði betur settir? Lífeyrisþegar þurfa ekki að borga 1,5% félagsgjald, þeir þurfa ekki að borga 4% iðgjald í lífeyrissjóð og þeir þurfa ekki að standa í kostnaði vegna vinnu, ég nefni strætókort og ýmsan annan kostnað vegna vinnunnar. Telur hann eðlilegt að flytja þannig lífskjör frá lágtekjufólki yfir til lífeyrisþega í krafti þess að enginn megi tapa á breytingunni?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvarið. Ég átti eftir að nefna sérstaklega varðandi framfærsluuppbótina og hvort ekki hefði verið betra að skerða hana eins og hv. þingmaður kom inn á áðan. Ég held í rauninni að sú leið sem er farin hérna, að reyna frekar að einfalda kerfið með þessum nýja hætti, sé skynsamlegri. Varðandi svo spurningu þingmannsins hvort eðlilegt sé að skattleggja þá sem hafa tiltölulega lág laun beinlínis til þess að borga síðan lífeyri í þeim tilgangi, eins og hv. þingmaður nefndi, að auka í einhverjum tilfellum ráðstöfunartekjur lífeyrisþega á kostnað hinna. Ég tel að þarna séum við einmitt komin að grundvallarspurningum í sambandi við það hvernig við hugsum samtryggingarkerfi okkar, að það sé ekkert óeðlilegt við það að þeir sem hafa lág laun borgi með einhverjum hætti í samtryggingarsjóði, borgi sem sagt skatta. Hins vegar hefur sú ríkisstjórn sem nú er við völd tryggt það að skatthlutfall þeirra sem eru með lægstu launin sé áberandi lægra en hinna sem meira hafa. Í því liggur grundvallarhugmyndafræðin sem ég og margir fleiri vinstri menn viljum að sé viðhöfð í samfélaginu, þ.e. að tryggt sé að þeir sem geta borið byrðarnar geri það en hinum sem minna hafa sé jafnframt gert kleift að taka þátt í samfélaginu með skattgreiðslum sem eru þá sannarlega lægri en þeir geti engu að síður notið þess að fá að leggja til samfélagsins og standa þannig með okkur hinum og öllu samfélaginu undir því að halda uppi velferðarkerfinu.

Herra forseti. Það er mikil hátíðarstund hér í dag að mínu mati þegar loksins er komið að því að hæstv. velferðarráðherra mæli fyrir frumvarpi til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Hér er um að ræða heildarendurskoðun á þeim mikilvægu lagabálkum sem varða lífskjör eldri borgara og fólks með skerta starfsgetu í landinu. Bæði erum við að tala um miklar umbætur í tryggingakerfinu sjálfu en ekki síður miklu betri framsetningu á lögunum, þau verða skýrari og aðgengilegri. Það hefur einmitt verið vandinn með þessa löggjöf að mjög fáir hafa í raun og veru skilið út á hvað hún gekk því að hún var svo flókin og allar breytingar sem gerðar voru á henni gerðu hana enn ógegnsærri. Þetta er ansi viðamikill lagabálkur, þetta eru 123 lagagreinar og það eru ein níu ákvæði til bráðabirgða. Það er því mikil vinna fram undan að fara yfir þetta plagg. Ég kem hingað upp og fagna því að geta með núverandi velferðarnefnd hafið þá vinnu. Ég hef átt þess kost að hafa fylgst með þessu frá árinu 2007 þegar Samfylkingin fór í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki og Samfylkingin lagði ríka áherslu á endurskoðun almannatrygginga. Þá tók hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, við félagsmálaráðuneytinu sem varð um áramótin 2007/2008 félags- og tryggingamálaráðuneyti þegar sú mikla baráttukona fyrir kjörum alþýðunnar hér á landi tók við þeim málaflokki og fór í gríðarlega miklar og mikilvægar umbætur á honum. Í tíð hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, þetta hljómar einkennilega, herra forseti, sem hæstv. félagsmálaráðherra voru gerðar umtalsverðar umbætur á kerfinu. Afnumdar voru tengingar við tekjur maka sem um hafði gengið heill hæstaréttardómur, þó að þáverandi stjórn léti sér það í léttu rúmi liggja og gerði ekki nauðsynlegar breytingar, og þá var jafnframt innfærð framfærsluuppbót fyrir þá sem minnst höfðu handa á milli. Ég hef oft hugsað til þess eftir hrunið hvað sú framfærsluuppbót hefur skipt miklu máli því að við höfum svo sannarlega þurft að skera niður í þessu kerfi. Það voru kannski hin döpru örlög að ráðherrann sem hafði gert miklar umbætur á kerfinu lenti síðan í því að verða forsætisráðherra eftir hrunið og þurfti að skera niður í því mikilvæga kerfi, en það var óumflýjanlegt. Þá var mjög mikilvægt að hægt var að tryggja nauðsynlegar hækkanir á framfærsluuppbótinni til að verja kjör þeirra sem minnst höfðu handa á milli. Nú erum við að fá einfaldara og gegnsærra kerfi. Það er verið að fækka bótaflokkum úr fjórum í tvo. Það er verið að breyta skerðingum þannig að það er sama hvaðan tekjur fólks koma, þær skerða ekki bæturnar með mismunandi hætti. Allt mun þetta verða til þess að fólk skilji kerfið betur og það verður sanngjarnara. Þetta frumvarp er í raun afrakstur fjögurra ráðherra. Fyrst var það í höndum hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, þá var áfram unnið að því í ráðherratíð hæstv. núverandi forseta þingsins, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, sem er náttúrlega sá þingmaður sem við hlið hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur hefur barist hvað mest fyrir umbótum á þessu kerfi. Síðan tók hv. þingmaður Árni Páll Árnason við og bar ábyrgð á þessari vinnu og hélt henni gangandi og að lokum núverandi hæstv. velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson. Að sjálfsögðu átti þessi vinna að ganga mun hraðar fyrir sig en hrun fjármálakerfisins og áhrif þess á ríkissjóð hafði að sjálfsögðu áhrif á vinnuna. Það er því sérstakt fagnaðarefni að við getum nú loks lagt fram þetta frumvarp og sýnt hvert við stefnum með þann mikilvæga málaflokk sem almannatryggingar eru. Fyrir jafnaðarmenn eru tvö megintæki til þess að byggja hér samfélag jafnra tækifæra og lífskjara, þ.e. skattkerfið og almannatryggingakerfið. Tekjuskattskerfið hefur verið tekið til gagngerra endurbóta með þrepaskiptingu og nú erum við að sýna þá leið sem við viljum varða með almannatryggingakerfið. Herra forseti. Þá vil ég nota tækifærið og þakka þeim Stefáni Ólafssyni, Sigríði Lillý Baldursdóttur og Árna Gunnarssyni sem öll þrjú hafa á mismunandi tímum leitt þessa vinnu. Ég þakka þeim fyrir frábær störf því að lagabálkur sem þessi verður ekki settur saman nema með víðtæku samráði og miklum samstarfshæfileikum. Ég hlakka til þess sem fulltrúi í velferðarnefnd að hefja vinnu við þetta frumvarp.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm fyrir ræðuna og sérstaklega upptalningu á öllu því ágæta samfylkingarfólki sem á að hafa staðið að þessu frumvarpi.  Hv. þingmaður sagði að bótaflokkunum fækkaði úr fjórum í tvo. Ég vil spyrja hvernig hún fær það út. Er ekki ellilífeyrir, sérstök uppbót samkvæmt 60. gr. og heimilisuppbót? Eru ekki þrjár tegundir bótaflokka í kerfinu? Þeir eru nákvæmlega jafnmargir og fyrir árið 2008 þegar framfærsluuppbótin var tekin upp. Svo vil ég spyrja hv. þingmann hvernig hún horfi til þeirra lýðfræðilegu atriða sem ég nefndi, að fjöldi ellilífeyrisþega muni tvöfaldast, fjöldi þeirra sem verða 70 ára muni tvöfaldast frá því sem nú er næstu 15 árin. Hvernig eigum við að mæta því? Ætlum við einungis að telja upp nokkra hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar til að lækna það mein?

Herra forseti. Já, það er sjálfsagt að mæra hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar sem hafa unnið að málinu af mikilli festu og heilum hug, enda þarf oft jafnaðarmenn til til að ná framförum á Íslandi. Varðandi bótaflokkana er það alveg rétt hjá hv. þingmanni - og það er rétt að taka fram varðandi örorkulífeyrinn að því miður er ekki komið samkomulag um breytingar á því kerfi til frambúðar þótt öll lagaumgjörðin varðandi örorkulífeyri batni til mikilla muna núna - að mínu mati fara saman í bótaflokk grunnlífeyririnn, tekjutryggingin og heimilisuppbótin en það er greitt mismunandi til fólks eftir því hvort það býr eitt eða ekki. Það er einn bótaflokkur sem getur verið skilgreiningaratriði og við tökum það í annarri umræðu, ég og hv. þingmaður Svo verður áfram framfærsluuppbót til að tryggja þá sem allra minnst hafa en hún er löguð meira að hinu kerfinu þannig að það verður skiljanlegra fyrir fólk. Síðan vil ég segja að fjölgun ellilífeyrisþega er náttúrlega mikið ánægjuefni. Bæði er þjóðinni að fjölga og svo eru þetta mannmargir árgangar sem eru núna að eldast. Heilsufar fólks verður sífellt betra og fleira fólk sem nær hærri aldri getur lagt meira til samfélagsins. Ég fagna því að hér búi margir aldraðir við góða heilsu.

Herra forseti. Ég er alveg gáttaður á síðustu hugleiðingu hv. þingmanns Ég er að tala um lýðfræðilegar breytingar og það er ekkert fagnaðarefni heldur staðreynd. Það verða tvöfalt fleiri sem fara á ellilífeyri, tvöfalt fleiri verða sjötugir eftir 15 ár en í dag og það er hvorki gleðiefni né sorgarefni, það er bara svona. Við þurfum að horfast í augu við raunveruleikann. Það er verið að gefa í og slá í og hækka til framtíðar um fleiri milljarða og milljarðatugi í frumvarpinu og um það fjallar umsögn fjármálaráðuneytisins en hv. þingmaður gerir lítið úr því. Þetta er mikið alvöruefni og það verða eftir sem áður þrír bótaflokkar. Einn er uppbót samkvæmt 60. gr. og hann er ekki greiddur til þeirra sem búa í útlöndum þannig að mismunandi er hvernig það er meðhöndlað. Það verða eftir sem áður þrír bótaflokkar en vissulega er einföldun vegna þess að öll frítekjumörk eru horfin.

Herra forseti. Það er algjörlega hárrétt hjá þingmanninum að það eru að verða lýðfræðilegar breytingar. Við búum reyndar svo vel hér á landi að vera dugleg við að fjölga okkur þannig að munurinn verður minni en víða annars staðar. Þetta er auðvitað viðfangsefni sem við þurfum að takast á við rétt eins og aðrar þjóðir, að það verða færri á vinnumarkaði til að framfleyta öldruðum. Það hefur verið gert og er til að mynda að gerast á þjónustusviði þar sem lögð er ríkari áhersla á að öldruðum sé gert kleift að búa lengur heima hjá sér, bæði vegna mannréttinda og til að draga úr kostnaði við þjónustu. Herra forseti. Það munum við sjá á öllum sviðum en það er líka þannig að við lifum í síbreytilegum heimi og erum alltaf að takast á við nýjar aðstæður. Við gerum það varðandi málefni aldraðra rétt eins og í öðrum málaflokkum. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður sagði að unnið hefði verið að málinu með öryggi og festu, ég held ég fari rétt með það.  Ég hef hins vegar töluverðar áhyggjur, og ég þykist vita að hv. þingmaður hefur það líka, af stöðu ríkisfjármála. Það kemur fram í umsögninni, og mörgum öðrum umsögnum um frumvörp og þingsályktunartillögur, sérstaklega þó frumvörp, sem er verið að leggja fram hér, að verkefnin rúmast ekki innan svokallaðrar ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Ég velti því fyrir mér hvort sum ráðuneyti fari eftir ríkisfjármálastefnunni og önnur ekki því að fyrir áramót var Fæðingarorlofssjóður og Ríkisútvarpið afgreitt og við þekkjum þörfina og vandræðin á Landspítalanum o.s.frv. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér um að beita þurfi sérstöku öryggi og mikilli festu við stjórn ríkisfjármálanna í náinni framtíð. Öll málefnin eru góð og fín og allir vilja veita meira fjármagn til þeirra en það verður að vera til fjármagn, það þekkjum við auðvitað. Ef við förum ekki varlega í þeim málum förum við að mínu mati fram af bjargbrúninni og missum tökin á ríkisfjármálunum. Það er gríðarlega mikilvægt að ná tökum á þeim vegna þess, og hv. þingmaður veit það jafn vel og ég, að við greiðum 90 milljarða í vexti á þessu ári, um 400 milljarða á næstu fjórum árum, samt í skjóli gjaldeyrishafta. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki sé líka mjög mikilvægt að hennar mati að taka af miklu öryggi og festu á ríkisfjármálunum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir hans andsvar og ætla ekkert að draga dul á að við deilum áhyggjum af ríkisfjármálum. Ekki þó sérstaklega í höndum þessarar ríkisstjórnar, það get ég tekið fram, heldur af þeirri stöðu sem íslenski ríkissjóðurinn er í þrátt fyrir að mikið verk hafi verið unnið til að rétta hann af. Því er ekkert að leyna að þegar þingmenn lásu kostnaðarumsögnina um þetta frumvarp rak þá dálítið í rogastans því að hún er mjög harðorð, ég tek undir það. Það er líka mjög mikilvægt að hugsa til þess að verkefni stjórnmálanna næsta áratuginn, leyfi ég mér að fullyrða og lengur því það verður næsta kjörtímabil og þarnæsta, verður ríkisfjármálin. Þau verða mjög í forgrunni og auðvitað þurfa þau að alltaf að vera það en verkefnið verður að ná að greiða niður skuldir. Það er alvarlegt að hugsa til þess að í umsögninni hefur fjárlagaskrifstofan ekki litið til þess að bráðabirgðaákvæði eru í lögum sem falla úr gildi og munu að óbreyttu kalla á útgjöld vegna almannatrygginga í samræmi við þau lög sem við höfum sett á Alþingi. Þegar ég hafði lesið greinargerð frá velferðarráðuneytinu um þá umsögn varð mér mun rórra. Það er náttúrlega hluti af þeirri vinnu sem þarf að fara fram í þinginu að fara yfir það. Ekki nema vilji sé til þess hjá nýju þingi að svíkja þau loforð sem voru gefin við niðurskurðinn 2009 og 2010 en ég vona að svo verði ekki. Fjárlagaskrifstofan gengur hér út frá raunveruleika sem er ekki alveg hinn lagalegi raunveruleiki. 
            

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir og hæstv. ráðherra kom inn á í andsvari við mig áðan, það virðist hafa gleymst að gera ráð fyrir þeim 3–4 milljörðum sem eru þegar í núverandi lögum þótt ekki verði gerðar breytingar á. Hæstv. ráðherra orðaði það svo að gleymst hefði að gera ráð fyrir því í ríkisfjármálaáætlun. Ég vil segja að ég lít þannig á, hvort sem það er rétt eða rangt hjá mér, að harðorðar umsagnir fjárlagaskrifstofunnar, sem margir hafa hrokkið við, séu skilaboð. Það er verið að reyna að vekja okkur til umhugsunar og fá okkur til að horfast í augu við veruleikann. Ég skynja það þannig á fundum í fjárlaganefnd. Það er ekki sagt en ég skynja það svo vegna þess að mín skoðun er sú að ef við tökum ekki mjög styrkum höndum á ríkisfjármálunum förum við fram af ákveðnu hengiflugi og þá erum við ekki einu sinni fær til að vera með velferðarmál á þeim stað sem við erum með þau í dag. Það er auðvitað mesta hættan. Að mínu viti þurfum við að forgangsraða, taka mjög margar óþarfa framkvæmdir út aftur og setja hugsanlega mikilvæg málefni á dagskrá.

Herra forseti. Ég ætla nú að segja að ég mun sakna mjög hv. þingmanns á þingi eftir kosningar þar sem hann hefur tekið þá ákvörðun að gefa ekki kost á sér áfram. Hann hefur verið einn af bestu vinum ríkissjóðs í þessum sal og ekki eingöngu vegna þess að hann er stjórnarandstöðuþingmaður heldur af því að hann hefur í raun og veru látið sig málaflokkinn varða. Herra forseti. Ég ætla að taka undir það með hv. þingmanni að gríðarlega mikilvægt er að samkvæmt nýjum þingsköpum átti að leggja fram áætlun um ramma í apríl á hverju ári. Það er í dálitlu uppnámi núna vegna þess að enginn hafði gert ráð fyrir því að kannski væru aðrar tímasetningar á kosningaári. Ég held að það verði líka að vera eitt af fyrstu verkefnum á nýju kjörtímabils að leggja fram ríkisfjármálaáætlunina til umræðu í þingsal svo allir þingmenn skilji alvöruna að baki og hvernig við verðum að forgangsraða.

Virðulegi forseti. Mér finnst það fallega gert af hv. þingmanni að tala svona vel um flokkssystkini sín þegar hún ræðir um þetta mál. Það er hins vegar öllum ljóst að það mál sem við ræðum hér verður ekki afgreitt. Þetta er stórt og mjög flókið mál sem við erum að sjá í fyrsta skipti í þessari umræðu og vitaskuld fer það ekki mikið lengra. Það fer væntanlega til umsagnar og síðan ekki söguna meir fyrr en á næsta kjörtímabili. Það sem mér finnst hins vegar blasa við í þessu frumvarpi er að það er - þó að það sé ekki sagt beinum orðum - áfellisdómur um það sem gert hefur verið á síðustu árum. Þá er ég að vísa til þeirra skerðinga sem beitt hefur verið gagnvart eldri borgurum í landinu og alveg sérstaklega hinna miklu tekjutenginga sem hafa færst mjög í aukana á þessu kjörtímabili og hafa valdið því, sem hæstv. velferðarráðherra rakti hér áðan í máli sínu, að fyrir hverja krónu sem menn fá í lífeyrissjóðsgreiðslur verða til skerðingar í almannatryggingakerfinu, að minnsta kosti að mjög miklu leyti. Það sem verið er að reyna að gera í þessu frumvarpi er það að menn eru að reyna að stíga upp úr þessu og reyna að komast út úr þessum vanda sem sannarlega hefur orðið til þegar lífeyrisgreiðslur valda því að menn fá skerðingar í almannatryggingakerfinu og menn fara smám saman ekki að hafa neina hagsmuni af því fjárhagslega að afla fjár og leggja það í lífeyrissjóð. Nú vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hún taki ekki undir það með mér að í raun og veru sé þessi stefnumörkun eins konar uppgjör við þá stefnu sem fylgt hefur verið undanfarin ár. Sannarlega hefur tekjuskerðingum líka verið beitt á fyrri árum en þó aldrei eins mikið og núna og það er undan því sem eldri borgarar kvarta svo sárlega. Eitt í viðbót: Það er alveg ljóst að kostnaðaraukinn af þessu er mjög mikill, hvernig sem menn horfa á málin. Það er líka rétt, sem komið hefur fram, að ef menn sjá ekki aðrar lausnir er hættan sú að þetta hafi þau áhrif að svigrúm okkar til að bregðast við auknum kostnaði á öðrum sviðum öldrunarþjónustu en tryggingaþættinum muni smám saman skerðast.

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp er ekki uppgjör við niðurskurð í kjölfar hruns fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins. Þetta frumvarp er mikilvægur punktur - það er náttúrlega ekki búið að samþykkja lögin - frá því að gagnger endurskoðun hófst á almannatryggingakerfinu árið 2007, fyrir hrun, en ferlið hefur mátt þola ákveðnar tafir vegna þess. Varðandi niðurskurðinn þá er alltaf leiðinlegt að standa í honum. Það var jafnvont að skera niður í almannatryggingakerfinu og í fæðingarorlofskerfinu, en við stóðum frammi fyrir mjög erfiðu vali. Og ég get svarað fyrir það án þess að skammast mín að hafa staðið að þessum niðurskurði, af því að það var nauðsynlegt og það var ekki val um neitt annað. Það breytir ekki því að sá niðurskurður var tímabundinn. Það var sagt: Sum af þessum ákvæðum gilda ákveðinn tíma, eins og varðandi hlutfallið í skerðingarprósentu á tekjum, á meðan gagnger endurskoðun á kerfinu mun vega upp á móti öðrum þáttum. Þar verður tekið tillit til þessa og var hugsunin allan tímann. Það er pólitískt fýsilegt fyrir stjórnarandstöðuþingmenn að koma hingað upp og núa okkur stjórnarþingmönnum því um nasir að hafa skert greiðslur í almannatryggingakerfinu. Við því segi ég bara: Það var ekkert annað til ráða en að gera slíkt, enda var það hluti af þeim aðgerðum sem nauðsynlegar voru til þess að breyta vaxtagreiðslum ríkissjóðs í velferð.

Virðulegi forseti. Hvað sem hver segir er það ómótmælanleg staðreynd að tekin var um það ákvörðun að ganga til þess að skerða bætur til ellilífeyrisþega. Ég hef alveg skilning á því að það þurfti líka að bera þar niður. Það sem ég var einfaldlega að vekja athygli á er það að gengið var fram með þeim hætti að búnar voru til tekjuskerðingar sem höfðu þær afleiðingar sem við sjáum, sem frumvarpið kveður á um að við ætlum að hverfa frá. Það sem ég er einfaldlega að draga fram er þetta: Mér finnst það ekki mjög trúverðugt að nú allt í einu sé lagt fram frumvarp sem boðar betri tíð með blóm í haga eins og ekkert sé á sama tíma og fjárlagaskrifstofan vekur athygli á því að þetta sé langt út fyrir þann ríkisfjármálaramma sem markaður hefur verið til fleiri ára. Það er ekkert hægt að horfa fram hjá því að sú stefna var mótuð við niðurskurðinn að auka þessar tekjutengingar svona mikið eins og hæstv. velferðarráðherra kom inn á hér áðan. Það hafði þessar afleiðingar og nú er verið, 

Herra forseti. Stefnan sem frumvarpið byggir á var mótuð árið 2007 svo að ég endurtaki það. Aukið var á tekjutengingar því að markmiðin með niðurskurðaraðgerðum ríkisstjórnarinnar, önnur en þau að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, voru þau að verja þá sem minnst höfðu og það þýddi auknar tekjutengingar. Ég tel mikilvægt að benda jafnframt á að samhliða auknum tekjutengingum, af því að þetta er flókið kerfi og gerðar hafa verið ýmsar breytingar, voru frítekjumörk úr lífeyrissjóði hækkuð. Það er hægt að fara í langa tæknilega umræðu um þetta kerfi en ég get þó sagt í fáum orðum, herra forseti, að skorið var niður í kerfinu, reynt að gera það með eins sanngjörnum hætti og tök voru á, 

Virðulegi forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðu um frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Ég hef fengið að vera með í þeim starfshópi sem unnið hefur að málinu og hef lært mjög mikið um það flókna kerfi og fengið að upplifa að það er svo sannarlega þörf á því að einfalda það. Það er einmitt annað meginmarkmiðið með frumvarpinu, þ.e. að einfalda kerfið þannig að allir skilji það. Í starfshópnum fór fram mikil og góð umræða og vinna. Í hópnum sátu aðilar vinnumarkaðarins, fagaðilar, lögfræðingar og stjórnmálamenn. Tekist var á í hópnum og málin rædd af mikilli hreinskilni. Það sem mér fannst vera merkilegast í vinnunni var hversu mikil áhersla var lögð á að við gerðum allt sem hægt væri til að virkni og sjálfstæði eldri borgara og þeirra sem ekki geta starfað á vinnumarkaði vegna sjúkdóma eða fötlunar, væri sem allra mest. Eins og ég lít á frumvarpið eru það tvö meginmarkmið sem skipta öllu máli þar. Annars vegar er kerfið einfaldað mjög mikið og verður aðallega einn bótaflokkur, ellilífeyrir, þó að aðrir séu gildir fyrir ákveðinn hluta fólks. Það sem skiptir svo miklu máli er að eftir breytingarnar ætti almenningur að geta skilið kerfið. Orðið hafa lagabreytingar á kerfinu í gegnum tíðina, eitthvað hefur komið upp á þannig að bæta hefur þurft við bótaflokki og hafa þá komið einhverjar skerðingar á móti. Kerfið var því í raun orðið mjög illskiljanlegt nema bara fyrir sérfræðinga á sviðinu. Ég held því að þessi einföldun sé til mjög mikilla bóta. Vegna þess hversu mikill bútasaumur kerfið var orðið má eiginlega segja að skerðingarnar hafi verið slíkar að fólk var búið missa trúna á hið almenna lífeyrissjóðskerfi. Það sá ekki tilganginn með því að greiða í lífeyrissjóð þegar ákveðinn flokkur, framfærsluuppbótin, var þannig úr garði gerð að hún skerti í raun lífeyrisréttinn krónu á móti krónu. Ég held að það skipti mjög miklu máli vegna þess að ég hef t.d. hitt ungt fólk sem veltir því verulega fyrir sér hver sé tilgangurinn með því að greiða í lífeyrissjóðs þegar við fáum iðulega fréttir af skerðingu á bótum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að það er fyrst og fremst framfærsluuppbótin sem skerðist. Hún var sett fram vegna þess að ákveðinn hópur eldri borgara og öryrkja var með það lágar tekjur að hann hafði í raun ekki möguleika á því að framfleyta sér. Þess vegna kom þessi bótaflokkur til og það er þar sem króna skerðist á móti krónu. Markmiðið með frumvarpinu er að þessi flokkur detti smám saman út og öllum verði með öðrum hætti tryggð lágmarksframfærsla. Það er líka nýmæli í þessu kerfi og skiptir miklu máli að allar tekjur eru jafngildar. Þegar við skoðum heildartekjur og hvaða tekjur rýra, ef svo má segja, þann bótarétt sem maður á úr almannatryggingakerfinu þá vega allar tekjur jafnt. Eins og kerfið er núna vega tekjur, lífeyristekjur, atvinnutekjur o.s.frv., mismikið. Ég held því að það sé til mikilla bóta og geri það að verkum að allir ættu að geta skilið kerfið betur. Í raun og veru er meiri sanngirni varðandi tryggingabætur, lífeyristekjur og atvinnutekjur og ákveðinn hvati til að afla sér atvinnutekna og til að spara. Það skiptir mjög miklu máli. Við megum ekki gleyma þeirri miklu áherslu sem lögð hefur verið á virkari velferðarstefnu sem við í starfshópnum höfum talað mikið um og viljum gjarnan ná fram þegar við komumst í það og ræða síðan um breytingar á þeim hluta kerfisins sem varða öryrkja. Þá munum við ræða meira um starfsgetu og virkari þátttöku. Ég held að það skipti allt saman mjög miklu máli. Verið hefur talsverð umræða um að við værum ekki nógu meðvituð um hversu mikið eldri borgurum þessa lands muni fjölga á næstu áratugum. Við gerum okkur kannski ekki alveg grein fyrir því en mig langar til að við höldum því á lofti að eldra fólk í dag er miklu virkara en áður, það hefur unnið öðruvísi, er ekki eins slitið líkamlega, hefur verið duglegra við að rækta sig sjálft, bæði andlega og líkamlega. Ég held því að hér verði öðruvísi kynslóð eldri borgara eftir einn eða tvo áratugi. Þar höfum við unnið ákveðið forvarnastarf og eldri borgarar verða hressari og betur á sig komnir en áður. Eldri borgurum mun fjölga í framtíðinni, við eldumst öll en og þurfum aðallega á sérstökum úrræðum að halda síðustu æviárin. Við getum meira að segja talað um hluti eins og tölvulæsi og tölvunotkun þeirra sem brátt komast á eldri ár, sumir geta jafnvel nýtt sér ákveðna aðstoð í gegnum netið. Ég held að það sé afar gott að það frumvarp sem er hér fram komið fari til velferðarnefndar og verði sent út til umsagnar þannig að það komist í umræðu í samfélaginu og þeir aðilar sem láta sig málið varða komi með athugasemdir við það, sem ég á ekki von á að verði mjög margar þar sem allir aðilar hafa komið að málinu. En eftir sem áður er alltaf gott að skoða þær athugasemdir sem fram koma við mál. Ég hlakka til vinnunnar sem fram undan er og vona svo sannarlega, þó að við náum hugsanlega ekki að ljúka málinu núna, að sú umræða sem hér fer fram nýtist og eins þær umsagnir sem fram koma um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún hefur fjallað töluvert um velferðarmálin í þinginu. Hv. þingmaður situr í velferðarnefnd og hefur kynnt sér þau mál vel. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann snýr að áhyggjum mínum um forgangsröðun í ríkisfjármálunum. Þetta er mikilvægt málefni sem við fjöllum um hér og standa ekki pólitískar deilur um að við þurfum að vanda okkur og gera eins vel og hægt er þar, en þegar upp er staðið snýst þetta allt um stöðuna á ríkissjóði. Ég er þeirrar skoðunar að það sé löngu orðið tímabært að forgangsraða í ríkisfjármálunum vegna þess að ef við höldum áfram á þeirri braut sem við erum á núna endar það með því að við þurfum að skera mjög harkalega niður í velferðarkerfinu, sem er auðvitað stærsti útgjaldaliðurinn. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru tæpir 90 milljarðar á árinu 2013, 400 milljarðar á næstu fjórum árum í skjóli gjaldeyrishafta. Það þýðir í raun og veru að vaxtakostnaður ríkissjóðs væri mun lægri ef ekki væru gjaldeyrishöft. Við sjáum hér hvert málið á fætur öðru, öll eru þau væntanlega brýn og góð en útgjaldaaukningin hleypur ekki lengur á milljörðum, hún hleypur nú á tugum milljarða bara vegna þeirra mála sem berast inn í þingið núna og sem bárust í haust. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann um hvort hún geti tekið undir skoðun mína um mikilvægi þess að fara þá að forgangsraða í þágu velferðarmála og skera niður óþarfafjárfestingar eins og til að mynda hús íslenskra fræða og þar fram eftir götunum, náttúruminjasýningar og svoleiðis vitleysu, þegar staða ríkissjóðs er með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þakka honum jafnframt fyrir áhuga hans og ábyrgðartilfinningu í ríkisfjármálum sem ég held að skipti mjög miklu máli. Ég hef haft gaman af og fundist gott að fylgjast með því hvernig hv. þingmaður hefur beitt sér í þeim málaflokki. Að sjálfsögðu snýst þetta allt um forgangsröðun, ég held að verðum við að horfast í augu við það að við höfum því miður ekki forgangsraðað í þágu aldraðra borgara í þessu landi og nú held ég að tími sé kominn til að við gerum það. Það er lagaleg skylda okkar að hækka framfærslu þeirra sem á því þurfa að halda. Við höfum verið með bráðabirgðaákvæði í lögum þess efnis að gera það ekki en ég held að við verðum að horfast í augu við að við verðum að gera það. Ég tel að við eigum að forgangsraða í þágu velferðar en að sjálfsögðu byggir velferðin á atvinnusköpun og öðru slíku þannig að það er ekki hægt að taka fyrir hvern málaflokk fyrir sig og segja: Nú tökum við velferðina, heldur verðum við að skoða samspilið. Það er vinsælt að tala um að stækka kökuna, auðvitað verðum við líka að vera í ákveðnum framkvæmdum. Það sem mér finnst eiginlega skipta mestu máli er að við horfum til langs tíma, gerum langtímaáætlanir og sjáum hvernig hlutirnir þróast saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að efla atvinnulífið og koma hjólum atvinnulífsins af stað því að í raun og veru stendur verðmætasköpunin undir auknum framlögum okkar til velferðarmála. Það segir sig sjálft. Það sem ég hræðist, og það er persónuleg skoðun mín, er að við erum komin á þann stað í ríkisfjármálum að skuldir og skuldbindingar ríkissjóðs eru komnar yfir 2.000 milljarða, við erum með lífeyrisskuldbindingar upp á tæpa 400 milljarða í B-deildinni og nálgumst ört 100 milljarða í A-deildinni. Við höldum alltaf áfram að varpa vandamálunum á komandi kynslóðir. Við tökumst ekki á við það, við rekum í raun ekki ríkissjóð, það er hægt að halda langa ræðu um það hér. Staðan er sú að við verðum að fara að taka ákvarðanir um hvað við ætlum að verja. Ætlum við að nota það svigrúm sem við höfum eða teljum okkur hafa til þess að byggja upp heilbrigðiskerfið? Nærtækast væri að byggja upp Landspítalann - við tölum um velferðarmálin í sambandi við lífeyristryggingarnar. Ég er klárlega á þeirri skoðun, en á sama tíma og við getum ekki gert nógu mikið þar erum við að mínu mati að fara í vitleysisframkvæmdir eins og byggingu húss íslenskra fræða upp á 3,4 milljarða og náttúruminjasýningu upp á 500 millj. kr., sem vantar síðan inn í fjárlög 200 millj. kr. til að reka. Ég held að við þurfum að fara að taka umræðu um það, það er persónuleg skoðun mín. Ég hef stundum sagt að þetta sé eins og þegar foreldrar velja að kaupa sér áfengi og tóbak áður en þeir kaupa í matinn fyrir börnin sín og spá svo hvort þeir eigi til peninga til að kaupa mat fyrir börnin.

Virðulegi forseti. Við þurfum að sjálfsögðu að forgangsraða og við verðum að fara í gegnum það hvað er nauðsynlegt og hvað ekki. Að sjálfsögðu erum við mjög skuldug, um það deilum við ekki, en hvort við eigum síðan að fara að tala um orsakir þess er annað mál, við reynum jú að horfa á framtíðina. Við erum mjög skuldug, en það hljóta að vera ákveðin einkenni á siðuðu samfélagi og eitt af þeim finnst mér vera það að við verðum að sjá til þess að eldri borgarar, sem lokið hafa skyldum sínum við samfélagið, hafi þokkalega framfærslu. Ég þykist vita að hv. þingmaður hefur, eins og ég, fengið sögur af því hversu illa sumir eldri borgarar eru staddir, við hversu bág kjör þeir búa. Þess vegna finnst mér við þurfa að forgangsraða í þá veru. Farið er varlega af stað. Við lítum til margra ára, við förum hægt og rólega í það að breyta framfærsluuppbótinni sem mér varð tíðrætt um, ég tel að það sé skynsamleg leið til að efla eldri borgara í því siðaða samfélagi sem við viljum lifa í og það finnst mér við eigum að gera. Mér finnst að við verðum að viðurkenna að við getum ekki gert allt fyrir alla, einn, tveir og þrír, það eru bara ákveðin stjórnmálaöfl sem ætla að gera það, jafnaðarmenn ætla til dæmis ekki að gera allt fyrir alla, einn, tveir og þrír. En til þess að byggja hérna upp verðum við að horfa til langs tíma og segja: Við byrjum hægt og rólega og kannski eftir fjögur, fimm ár verðum við komin þangað sem við viljum helst vera og þetta frumvarp er dæmi um slíkt. Við ætlum ekki að gera allt fyrir alla, einn, tveir og þrír.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún sagði að allir mundu skilja þetta kerfi núna. Ég stórefa það. Þetta er sama staðan og var fyrir árið 2008 og ég held að ekki hafi allir skilið kerfið þá. Við erum með þrjá bótaflokka; ellilífeyri, uppbót og heimilisuppbót. Ellilífeyririnn er einfaldur eins og hann er í núgildandi kerfi. Uppbótin er flókin, hún er fyrir þá sem búa á Íslandi. Heimilisuppbótin er líka flókin, jafnflókin og hún var. Það sem er kannski til einföldunar er að engin frítekjumörk eru lengur. En ég efast um að allir muni skilja þetta, kannski munu örfáir fleiri skilja það. Svo vil ég spyrja hv. þingmann hvað varðar tekjur. Nú eru allar tekjur settar jafnt, hvort sem þær koma úr lífeyrissjóði, vegna atvinnutekna, það sem menn vinna fyrir, og hins vegar fjármagnstekjur. Finnst hv. þingmanni eðlilegt að fjármagnstekjur sem jafnvel eru neikvæðar - vextir af einhverri sparisjóðsbók eru óverðtryggðir, kannski 3% í 4% verðbólgu, það er tap, fyrst er það skattað og svo kemur það inn til frádráttar sem tekjur, neikvæðar tekjur, þ.e. það sem er í raun neikvæðar tekjur kemur inn til frádráttar sem tekjur. Finnst hv. þingmanni það eðlilegt? Og finnst henni eðlilegt að á sama tíma skuli bætur frá félagsþjónustu sveitarfélaganna ekki koma fram sem tekjur? Að bætur frá félagsþjónustu sveitarfélaganna sem eru tekjur inn á heimilið eins og hvað annað - ég sé engan mun á því hvort menn fá 100 þús. kr. frá sveitarfélaginu eða 100 þús. kr. fyrir að skúra, ég sé ekki muninn á því fyrir heimilið, þetta eru jafnmiklar tekjur. En það sem kemur frá sveitarfélaginu telst ekki tekjur í því að skerða, en hitt telst það að fullu. Ég vil spyrja hv. þingmann um þetta líka.

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að kerfið sé enn þess eðlis að það muni ekki alveg allir skilja það, en við vitum það bæði, ég og hv. þingmaður, að verið er að einfalda það til mikilla muna og ég held að hann muni alveg viðurkenna það með mér. Það er mikill munur á þessu. Varðandi tekjurnar, ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um að það sé verulega til bóta að allar tekjur vegi nú jafnt, það sé ekki þannig að atvinnutekjur vegi öðruvísi en lífeyristekjur. Hvað varðar fjármagnstekjur verð ég að viðurkenna að mér finnst ekkert óeðlilegt við það. Það mætti svo sem alveg hugsa sér eitt, en það er náttúrlega svo flókið að það mundi bara gera kerfið flóknara, að eitthvert gólf væri kannski á því að fólk gæti átt einhvern smásparnað. Ég er jafnaðarmaður og mér finnst ekkert óeðlilegt að fjármagnstekjur vegi að sjálfsögðu inn í eins og aðrar tekjur. Við hv. þingmaður ræddum það oft meðan hann átti sæti í félags- og tryggingamálanefnd að við vitum það alveg varðandi ýmsar tekjur sem koma inn, sem geta verið í gegnum félagsþjónustuna, geta verið meðlög, barnabætur og annað slíkt, að við þyrftum í raun og veru að hafa það þannig að allt tekjuflæði til heimilisins vægi jafnþungt. En við verðum líka að gera okkur grein fyrir að það geta verið svo margs konar aðstæður. Það er svo erfitt að tala um þetta allt saman svona almennt og það gangi bara eitt yfir alla, en að sjálfsögðu þurfum við að huga að því. Hér er stigið eitt skref. Við stígum það skref að einfalda almannatryggingakerfið. Síðan er í raun og veru allt annað tekjustreymi eftir sem við höfum oft rætt.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að ég yrði að viðurkenna það að þetta væri einföldun. Yfirleitt viðurkennir fólk glæpi. Ég get kannski fallist á að einföldun er á kerfinu eftir að búið var að flækja það með framfærsluuppbótinni. Þá er þetta einföldun. Kerfið var nefnilega stórkostlega flækt með framfærsluuppbótinni sem kom í september 2008 nánast umræðulaust og var samþykkt umræðulaust líka sem lög árið 2009, minnir mig. Þá var kerfið flækt svo mikið að ég get vissulega fallist á að þetta sé einföldun frá þeirri flækju. En þetta er eiginlega sama kerfið og var fyrir árið 2008, burt séð frá því að nú eru tekjuflokkarnir allir án frítekjumarka. En þá lendum við í því að um tvenns konar tekjur er að ræða, sem eru undarlegar. Annars vegar bætur frá félagsþjónustu, að þær skuli vera undanþegnar enn þá þrátt fyrir að bent hafi verið á það aftur og aftur að það séu tekjur eins og hvað annað. Þetta eru tekjur inn í heimilið eins og hvað annað. Þá var einhvern tíma sagt að þetta væri til að mæta kostnaði. Ég vil því spyrja, herra forseti: Hvað af mínum tekjum er ekki til að mæta kostnaði? Og hvað af tekjum fólks yfirleitt er ekki til að mæta kostnaði? Á þá ekki allt að vera bara frjálst og skattfrjálst og án skerðinga á bótum? Hins vegar varðandi tekjurnar, ég er afskaplega ósáttur við að fjármagnstekjur séu metnar eins og aðrar tekjur, jafnvel þegar þær eru tap. Ég fellst á að þetta sé einföldun á kerfinu, en ég ætla ekki að viðurkenna eitt eða neitt, enda ekki framið glæp. Ég fellst á að þetta sé einföldun frá þeirri flækju sem búið var að taka upp en það er ekki miklu einfaldara en það var fyrir árið 2008.

Virðulegi forseti. Ég hef sennilega eitthvað öðruvísi máltilfinningu en hv. þm. Pétur Blöndal, mér finnst maður geta viðurkennt ýmislegt. Ég get viðurkennt það að sjálfstæðismenn hafa stundum eitthvað til síns máls án þess að það sé glæpsamlegt, svo að það komi alveg skýrt fram. Mig langar til að minna á að framfærsluuppbótin kom ekki inn í kerfið til að flækja það. Hún kom inn í kerfið vegna þess að brýn þörf var fyrir hana. Ákveðinn hópur fólks í samfélaginu hafði ekki nægar tekjur til að brauðfæða sig. Ég held að við hljótum að vera ánægð með það að hún hafi komið til. En við ætlum núna að fara að vinna þetta eins og fólk og reyna smám saman að taka hana út þannig að fólk sem komið er á efri ár hafi sinn lífeyri, hvort sem það fær hann úr almannakerfinu eða úr lífeyrissjóðakerfinu, og að við þurfum ekki einhvers konar framfærsluuppbót. Og þó að hún hafi kannski orðið til að flækja kerfið þá vitum við að hún hefur hjálpað mörgum, þótt hún sé ekki nema rúmar 36 þús. kr., og hefur orðið til þess að hækka tekjur margra, orðið til þess að fólk hefur getað lifað þokkalega sjálfstæðu lífi og á það ekki síst við til dæmis tekjulágar konur.

Forseti. Við ræðum hér stórt og mikið mál sem er frumvarp velferðarráðherra í 123 greinum og að auki fylgja tvö bráðabirgðaákvæði. Í þeim ræðum sem haldnar hafa verið um málið hér í dag hefur víða verið komið við. Ég ætla að reyna að ræða það út frá þeirri stóru mynd sem dregin er upp í frumvarpinu og þá sérstaklega út frá áliti og umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Það vil ég segja strax að þetta er ekki fyrsta umsögnin frá þeirri ágætu fjárlagaskrifstofu sem vekur mann til umhugsunar um frumvörp ríkisstjórnarinnar. Ég minni hv. alþingismenn á að eitt sinn var þáttur í útvarpi allra landsmanna sem hét Óskalög sjúklinga. Menn sendu inn kveðjur til vina og vandamanna og óskað var eftir því að útvarpið flytti þeim fallegar línur og tóna, falleg lög. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þessir síðustu dagar þingsins helst líkjast því að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu að senda til Alþingis og þjóðarinnar góðar kveðjur með ósk um að spiluð verði lög, lög sem Alþingi er ætlað að setja, en þau eru þess eðlis að þau eru óskalög, einfaldlega vegna þess að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins staðfestir að platan er ekki lengur til í safninu; það er ekki til fyrir þeim útgjöldum og þeim lögum sem óskað er eftir að Alþingi setji og þjóðin spili. Það er harður dómur sem kemur fram í umsögnum fjárlagaskrifstofunnar og að því er ég tel með réttu. Ég er ekki endilega að dæma allt sem sagt er í umsögnum um frumvarpið rétt, en tónninn sem sleginn er er viðvörunartónn og þingið er beðið um að hafa vara á sér gagnvart þeim útgjaldaauka sem kann að leiða af þeirri lagasetningu sem hér er til umræðu. Og það er ekki að ástæðulausu. Ef við lítum yfir þróun skulda og tekna ríkissjóðs á síðustu árum erum við á einni og sömu leiðinni. Ég hef skoðað tölur frá Hagstofu Íslands og þar sjáum við að heildarskuldir, peningalegar skuldir, ríkissjóðs 2004 voru 481 milljarður, þá voru tekjurnar 307 milljarðar. Skuldir voru þá hlutfall af tekjum 156%. Svo lækkar þetta nokkuð, milli áranna 2007 og 2008 verður mikil breyting þegar skuldirnar fara upp í tæpa 1.200 milljarða og tekjurnar í tæpa 480 milljarða. Þá er hlutfall skulda af tekjum komið í 250%. Svo vex þetta ár frá ári. Þrátt fyrir allt okkar tal um að við séum á réttri leið, við séum að ná betri tökum á ríkisfjármálum o.s.frv., háttar nú þannig til að á milli áranna 2010, ef maður tekur það eingöngu, og 2012 fara skuldir ríkissjóðs úr 1.630 milljörðum upp í 1.935 milljarða, þær hækka um rúma 300 milljarða. Á sama tíma fara tekjurnar úr 470 milljörðum í 520 milljarða - 50 milljarðar á móti. Þannig að hlutfall skulda af tekjum er komið í 370% og vex ár frá ári. Það skyldi því engan undra að þingmenn komi hingað upp og vitni til þeirra umsagna sem fjárlagaskrifstofan gefur með hverju málinu á fætur öðru - í þessu máli sérstaklega, heillanga umsögn, mjög ítarlega. Við höfum líka séð þetta í öðrum frumvörpum og nægir að nefna það sem til umræðu hefur verið síðustu vikurnar. Áform eru uppi um að bæta í Lánasjóð íslenskra námsmanna um 2 milljörðum kr. Við vorum í fjárlaganefnd að fjalla um frumvarp til breytinga á hlutafélagi um byggingu Landspítalans; tugir milljarða sem þar eru. Forseti. Er klukkan biluð?

Já, klukkan er biluð. Þingmaðurinn á enn eftir um það bil 10 mínútur af ræðu sinni, sýnist mér. Við skulum skoða það betur. Þingmaðurinn getur haldið áfram máli sínu.

- Óáreittur. Kærar þakkir. Við sjáum þetta í fleiri málum. Ég nefndi Landspítala – háskólasjúkrahús, áform eru uppi um að styrkja innviði heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi, ég nefndi LÍN. Í andsvörum áðan var gerð að umtalsefni hin makalausa fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar upp á allmarga milljarða ef ekki tugi milljarða þegar við metum hana alla til botns. Komið er fram frumvarp til breytinga á lögum um Ríkisútvarpið, það mun verða um milljarður þar sem ríkissjóður þarf að bæta upp  Vilji þingsins stendur örugglega til þess, þvert á allar pólitískar hreyfingar, að bæta úr því kerfi sem um er að tefla. Enginn þingmaður mælir gegn því að gera úrbætur í málefnum aldraðra eða í almannatryggingakerfinu, en forgangsröðunin hjá núverandi stjórnvöldum hefur verið á þann veg að okkur reynist það ekki unnt. Þau áform sem birtast í þessu frumvarpi rúmast ekki innan þeirrar áætlunar sem verið er að vinna samkvæmt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Af hverju rúmast þetta ekki hér inni? Jú, einfaldlega vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur forgangsraðað með öðrum hætti en þeim að hún leyfi okkur að bregðast við þeim óskum sem hér koma fram. Óskalögin sem hæstv. velferðarráðherra vill að við leikum komast ekki á fóninn vegna þess að ekki eru til fjármunir til að koma plötunni á snúning. Fram hefur komið hjá þeim sem hér hafa tekið til máls að meginmarkmiðið með frumvarpinu sé að styrkja stöðu ellilífeyrisþega, einfalda kerfið og gera það gegnsærra með því að stjórnsýslan verði læsilegri. Ekki er vanþörf á því. Flækjustigið er vissulega hátt í þessum efnum og ég held að við höfum öll heyrt notendur þessa kerfis, jafnvel þá sem vinna í því, kvarta sáran undan því hversu mikill frumskógur það er orðið. Ég heyrði á andsvörum hv. þingmanna Péturs H. Blöndals og Jónínu Rósar Guðmundsdóttur hér áðan að þeim bar ekki saman um hversu mikil einföldun þetta væri. Ég treysti ágætlega orðum hv. þm. Péturs H. Blöndals, hann er mjög vel heima í þessu kerfi, hefur verið að rýna í það í allmörg ár. Þegar hann metur það svo að ekki sé um ýkja mikla einföldun að ræða segir það mér einfaldlega að við megum ganga lengra í þá átt en frumvarpið ber með sér. Ég held að frumvarpið dragi einfaldlega upp línur í því sem við gjarnan vildum sjá en það er mitt mat að enn sé töluvert langt í land til að þeim áföngum verði náð. Ég vitna til þeirra fyrirvara sem ég geri við málið á grundvelli fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Í framsöguræðum hæstv. ráðherra og einstakra nefndarmanna í velferðarnefnd hefur komið fram að þetta verkefni hafi staðið frá árinu 2007. Það þarf allnokkurn tíma til að breyta þessu kerfi og vissulega hafa menn lent í ákveðnum áföllum á þeirri vegferð. Í apríl á síðasta ári var ætlunin sú að sá starfshópur sem þá var settur á laggirnar ætti að vinna að lokafrágangi þessa máls og það er að koma til okkar nú. Ég vil ítreka að ég álít að frumvarpið sé ósk um úrbætur án þess að menn hafi trú á því að þetta gangi eftir. Gildistími þess, sá fyrsti, er settur 1. júlí næstkomandi þegar vitað er að ekki er nokkur einasti möguleiki til að verða við því. Ég ætla að þetta sé skjal sem menn vilja ganga fram með fyrir kjósendur á vori komanda og segja: Hér liggur þetta fyrir. Þetta er okkar vilji. Við ætlum okkur að gera þetta með þessum hætti. Vissulega er hægt að réttlæta ýmsa góða hluti í þessu, en einn þáttur stendur ætíð út undan og það er spurningin um það hvernig menn ætla að fjármagna þetta á sama tíma og hleypt hefur verið af stokkunum öðrum verkefnum sem kalla á fjármuni sem annars hefðu getað runnið til þess sem hér er um að ræða. Það kann vel að vera að það sé rétt að frumvarpið eins og það er úr garði gert liggi til þess að þeir sem nota almannatryggingakerfið og hinir sem vinna í því skilji hlutina betur. Mér er það hins vegar hulin ráðgáta hvers vegna aukin útgjöld þarf til að gera slíkt kerfi gegnsærra. Veruleikinn er sá, það er nauðsynlegt að segja það hér, að við kunnum að neyðast til þess, þegar farið verður að vinna frekar með frumvarpið á nýju kjörtímabili, að ná fram sömu einföldun á kerfinu sem stefnt er að með því að beina fjármunum í kerfinu frekar til þeirra sem meira þurfa á þeim að halda, að þeir fái meira út úr því kerfi en nú er. Ég held að við munum þurfa að endurskoða frumvarpið þannig að þeir sem síður þurfa á þessum greiðslum að halda mæti afgangi þegar við förum að innleiða breytingar í þessu. Fjárhagsstaða ríkissjóðs er einfaldlega þannig. Hinn kosturinn er sá að skera niður þau verkefni sem sett hafa verið af stað og stöðva útgjöld sem enn hafa ekki verið áætluð. Ég vil nefna tiltölulega lítið dæmi í því stóra samhengi verka sem sett hafa verið í gang án fjármögnunar, en það er uppsetning náttúruminjasýningar í Perlunni í Reykjavík. Það er ágætt dæmi um verkefni sem hljóta að kalla á endurskoðun. Á sama tíma og kallað er eftir auknu fé til heilbrigðisþjónustunnar í landinu er þar verið að setja 500 millj. kr. í stofnkostnað án þess að gera ráð fyrir 200 millj. kr. árlegum rekstrarkostnaði sem leiðir af því sama verki. Forgangsröðunin er þar með komin á hreint, þ.e. menn kjósa fremur að setja 500 millj. kr. í stofnkostnað hvað varðar þetta tiltekna verk og eyða í framhaldinu 200 millj. kr. á hverju ári til þess að keyra þá sömu sýningu áfram, í stað þess að verja fjármununum til þess sem við getum kallað mýkri mál. Það er ekki forgangsröðun að mínu skapi. Rétt er að ítreka, þegar þetta frumvarp er skoðað, að velferðarkerfinu sjálfu stendur mesta ógnin af því að hagvöxtur er ekki nægur í landinu til að viðhalda því kerfi sem byggt hefur verið upp og því síður, að öllu óbreyttu, til að auka við útgjöld ríkissjóðs til þeirra mála sem við viljum helst standa vörð um. Undir lok máls míns vil ég geta þess, forseti, að ég hef líka áhyggjur af því að við fáum fram hvert frumvarpið á fætur öðru frá hæstv. ríkisstjórn - viðkomandi fagráðherrar leggja fram frumvörp sem eru allra góðra gjalda verð en annað ráðuneyti í þeirri sömu ríkisstjórn hefur uppi slíka fyrirvara við það að himinn og haf virðist þar á milli, annars vegar milli þess fagráðuneytis sem sér um fjárhagsleg mál og skuldbindingar ríkissjóðs og hins vegar þeirra fagráðuneyta sem sjá um viðkomandi málaflokk. Það bendir ekki til þess að ríkisstjórnin hafi heildstæða sameiginlega sýn til þess meginverkefnis og viðfangsefnis sem við er að glíma, þ.e. að koma ríkissjóði á réttan kjöl. Það er fyrirkvíðanlegt ef við eigum að standa í því hér á síðustu dögum þingsins að fá hvert frumvarpið á fætur öðru sem er þannig úr garði gert.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp hæstv. velferðarráðherra um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Það blasir auðvitað við og allir gera sér væntanlega grein fyrir því hver framgangur málsins getur verið. Það fer til hv. velferðarnefndar til umsagnar eftir 1. umræðu og meira gerist ekki á þessu þingi. Þar með er ég ekki að halda því fram að ekki sé í lagi að leggja málið fram, það er að mínu viti allt í fína lagi en segir til um ferlið sem er fram undan og er fyrirsjáanlegt. Ég veit ekki hvort hæstv. velferðarráðherra ætlar að reyna að slá sér upp á því sem og stjórnarflokkarnir í kosningabaráttunni, ég átta mig ekki á því en það verður væntanlega að koma í ljós. Það er auðvitað annarra en núverandi stjórnvalda að framkvæma það sem kemur fram í frumvarpinu. Það er ágætt að rifja upp að með fyrstu verkum þessarar hæstv. ríkisstjórnar var að gera atlögu að öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Það var gert með bandormi 1. júlí 2007 þar sem voru lagðar fram ákveðnar skerðingar eða breytingar á lögum sem fólu í sér tímabundnar skerðingar sem sneru að ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Þær eru reyndar ekki allar komnar til baka, langt frá því. Það sem var merkilegt í þeirri umræðu var að gengið var mun harkalegar fram en talað var um að lögin mundu gera. Mér er það mjög minnisstætt. Ég segi að lagður hafi verið fram bandormur en það eru ekkert annað en kyrkislöngur þegar ríkisstjórnin leggur fram einhverja tekjuáætlunarbandorma. Þá var reiknað með því að á ársgrundvelli væru skerðingarnar í kringum 7 milljarðar kr. Þar sem ég á sæti í hv. fjárlaganefnd man ég vel eftir því að við fjárlagagerðina fyrir árið 2010 komu fulltrúar þeirra félaga eða fulltrúar annars vegar ellilífeyrisþega og hins vegar öryrkja og kvörtuðu sáran undan því við hv. fjárlaganefnd að afleiðingarnar af samþykkt frumvarpsins væru miklu meiri en gert var ráð fyrir. Áhrifin á tekjur hópanna voru mun meiri en var gert ráð fyrir og talað um við framlagningu frumvarpsins. Það kom bersýnilega í ljós við fjáraukalagagerðina 2010, því að þá var auðvitað komin reynsla á þetta í eitt ár, að ellilífeyrisþegarnir og öryrkjarnir höfðu rétt fyrir sér af því þá komu breytingartillögur frá fjármálaráðuneytinu þar sem menn höfðu séð hverjar afleiðingarnar voru. Þær voru, ef ég man rétt, í kringum 4 milljarðar kr. Talað var um áhrifin sem hlytust af því að fara í þær aðgerðir gagnvart ellilífeyrisþegum og öryrkjum og áætlunin var um 7 milljarðar á ári en niðurstaðan var um 11 milljarðar. Það staðfestir málflutning fulltrúa ellilífeyrisþega og öryrkja. Það eru staðreyndir málsins. Ég hef komið í tvö eða þrjú andsvör og bent hv. þingmönnum á mikilvægi þess að fara að forgangsraða í ríkisfjármálum. Frumvarpið sem við erum að fjalla um er að mörgu leyti gott og svo sem ekkert slæmt um það að segja. Ég hef alla vega ekki rekið augun í það þótt auðvitað sé ekki hægt að gera sér nokkra grein fyrir öllu því sem kemur fram í frumvarpinu á einhverjum örfáum mínútum eða klukkutímum. Það er stutt síðan málið kom fram. Það eru um 123 lagagreinar ásamt ýmsum bráðabirgðaákvæðum. Það verður í raun og veru ekki fyrr en í meðförum hv. velferðarnefndar sem maður getur greint einstaka þætti þess sem kemur fram. Það eru kannski ekki miklar pólitískar deilur um hvort menn vilji koma til móts við ellilífeyrisþega sem hafa nú þegar skilað sínu verki ef það má orða það svo. Þeir hafa staðið skil á þeim grunni sem núverandi kynslóð byggir á. Þeir hafa byggt hann upp með miklu harðfylgi og óeigingirni og eiga að geta átt, eins og oft er sagt, áhyggjulaust ævikvöld. Það er mín skoðun að til þess að svo megi verða verði menn að taka tillit til þess hvernig fjármununum er ráðstafað úr ríkissjóði. Ríkissjóður er sá sjóður sem greiðir hvort heldur sem er lífeyrisgreiðslur til ellilífeyrisþega og öryrkja, rekstur í heilbrigðisþjónustunni eða hvað sem það er. Að mínu mati er hann sá sem greiðir þær vitlausu fjárfestingar og bruðl sem er verið að borga á hinum endanum. Það gefur augaleið að ef þú eyðir miklum peningum í önnur verkefni verða verkefni sem þessi að bíða. Það segir sig sjálft miðað við stöðu ríkisfjármálanna. Það hefur verið gert mikið úr því að náðst hafi gríðarlegur árangur og nú séu ekkert nema blóm í haga. Það er því miður ekki þannig því að skuldir og skuldbindingar ríkissjóðs eru um 2.000 milljarðar kr. Til að árétta það enn eina ferðina greiðum við 90 milljarða í vexti á þessu ári, á næstu fjórum árum er gert ráð fyrir því að við greiðum um 400 milljarða í vexti, eingöngu í vexti sem er tvisvar sinnum það sem kostar að reka Landspítalann á hverju ári, svo við sjáum þær tölur í samhengi. Síðan má heldur ekki gleyma því að þegar menn „presentera“ árangurinn í ríkisfjármálunum eru til að mynda fjárlögin 2013 að mínu mati skökk um tæpa 30 milljarða sem var mjög auðvelt að færa rök fyrir. Við settum það í nefndarálit 1. minni hluta við samþykkt fjárlaganna og bentum á þá liði sem vantaði inn þar. Það hefðu verið hæg heimatökin fyrir hæstv. fjármálaráðherra eða aðra stjórnarþingmenn að koma og benda okkur á og gera athugasemdir við það sem var þar inni. Það var ekki gert í umræðunni þó svo hv. stjórnarliðar hefðu haft nægjanleg tækifæri til þess. Þeir kvörtuðu yfir því að umræðan hefði staðið yfir mjög lengi, í marga daga, svo ekki var það tímaskortur sem háði þeim við að gera athugasemdir. Til áréttingar er niðurstaðan sú að þegar við skoðum rekstur ríkisins þar sem er gert ráð fyrir fjárlögum og meira að segja þegar búið er að taka tillit til fjáraukalaganna, því eins og við vitum eru fjárlög ársins samþykkt í lok desember fyrir árið á eftir en síðan eru fjáraukalög flutt í desember -  Þau voru samþykkt í desember sama ár og fjárlagaárið sem við ræðum um eða tökum tillit til. Þrátt fyrir að lögð séu saman fjárlögin og fjáraukalögin á árunum 2010 og 2011, sem er þá endurskoðun á rekstri ríkisins í lok desember viðkomandi árs, munar samt rúmum 80 milljörðum á niðurstöðum fjárlaga með tilliti til fjáraukalaga og niðurstöðu lokafjárlaga ríkissjóðs. Það segir kannski allt um það sem við erum að ræða, um þann árangur sem menn „presentera“ í fjárlögum eða í umræðu um fjármál ríkisins og er að mínu viti ekki rétt. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði. Ef við förum í það sem ég hef kallað vitleysisfjárfestingar á þessum tímum með stöðu ríkissjóðs eins og hún er, eins og til að mynda byggingu húss íslenskra fræða sem kostar 3,4 milljarða eða reyndar 3,7 milljarða þar sem búið er að eyða í það 300 milljónum, á meðan við eyðum peningunum í þær á eftir að taka tillit til rekstursins. Það gleymist alltaf þó svo það standi mjög skýrt, og það er mjög merkilegt, að með tillögum um fjárútlát til stofnframkvæmda eigi að fylgja með hvaða þýðingu það hefur fyrir rekstur ríkissjóðs. En það er aldrei spáð í það og er aldrei nein umræða um það. Það er ákveðið að byggja hús íslenskra fræða og svo kemur í ljós að það kostar 200–500 milljónir að reka það þótt það kosti 3,4 milljarða í stofnframkvæmdir sem slíkar. Það er aldrei spáð í þetta. Skýrasta dæmið til áminningar um það er mikil gagnrýni margra. Ég talaði mjög oft um það í ræðum mínum við gerð fjárlaga að setja ætti 500 milljónir í uppsetningu náttúruminjasýningar í Perlunni. Það kostar 500 milljónir að setja sýninguna upp. Í fyrstu tillögunni var gert ráð fyrir því að aðgangseyrir mundi standa undir leigugreiðslum og rekstri en auðvitað var raunin ekki sú og það tók meiri hlutinn út úr rökstuðningi með fjárlagatillögunni, meira að segja eftir að búið var að taka málið úr nefndinni til 3. umræðu. Síðan kemur hæstv. menntamálaráðherra á fund fjárlaganefndar og segir að til standi að skrifa undir samning við Reykjavíkurborg og það kosti tæpar 200 millj. kr. að reka safnið. Það eru engar fjárheimildir fyrir því í fjárlögum og það verður ekki tekin afstaða. Þingið tekur ekki afstöðu til þess að þær 185 milljónir sem kostar að reka safnið árið 2014 verði ekki teknar fyrr en í haust. Þá tekur þingið ákvörðun um hvort það samþykkir að reka safnið fyrir 185 milljónir. Það eiga að koma 50 milljónir í sértekjur svo kostnaðurinn yrði 130–150 milljónir, það verður eitthvað svoleiðis. Það sem er merkilegt við það er að skrifa á undir samninginn um leiguna og setja 500 milljónir í kostnað við að setja upp sýninguna og spyrja svo þingið hvort það eigi að fá skaffaða fjármuni til að reka safnið. Þannig eru öll þau faglegu og góðu vinnubrögð. Það er mjög sérkennilegt að staðan skuli vera svona. Það er mjög áhugavert að fara yfir umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Ég verð að segja að þar er vægast sagt mjög hörð gagnrýni á þetta frumvarp. Ekki það að menn séu að gagnrýna frumvarpið sem slíkt og efnisatriði þess heldur er fjárlagaskrifstofan sem vinnur að þeim málum að benda á að frumvarpið passar ekki inn í ákveðna ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar sem er hennar eigin stefna. Það vill þannig til að ef stefnan er lesin stendur mjög skýrt í henni hvað þarf að gera. Ég ætla að fá að lesa það orðrétt, með leyfi forseta: „Umtalsverður hallarekstur ríkissjóðs leiðir hratt til ófarnaðar og gerir skuldastöðuna ósjálfbæra. Viðvarandi hallarekstur kallar á frekari lántökur og þar með aukinn vaxtakostnað fyrir ríkissjóð sem að endingu yrði að mæta með enn harkalegri niðurskurði eða öðrum aðgerðum síðar. Sjálfbærni í ríkisrekstrinum er því lykilforsenda þess að Ísland geti áfram skipað sér á bekk með norrænum velferðarríkjum.“ Það er skýrt markmið ríkisstjórnarinnar. Stefnan var lögð fram fyrir fjárlagagerðina, uppfærð, sú sama árið 2009–2013 og 2012–2015. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Síðan leggja ráðherrar ríkisstjórnarinnar fram frumvarp hægri, vinstri. Maður stoppar ekki í milljörðum heldur í tugum milljarða í útgjaldaaukningu á næsta kjörtímabili sem hæstv. ríkisstjórn eða ráðherrar hennar leggja fram þrátt fyrir að þeir séu væntanlega hluti af ríkisstjórninni í ríkisfjármálastefnunni. Svo eru menn hissa á því að gagnrýni komi frá fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem heldur utan um það sem heitir ríkisfjármálastefna. Menn eru hissa á því að gagnrýnin skuli vera harkaleg en verið er að benda á að sé haldið á sömu braut verður ekkert svigrúm til að fara í þetta. Annaðhvort eru menn að vinna eftir ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar eða útgjaldastefnu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki hægt að vinna eftir hvoru tveggja. Það á ekki að koma hæstv. ráðherrum á óvart þegar hörð gagnrýni kemur frá fjárlagaskrifstofunni. Verið er að tala um hér að við fetum okkur áfram inn í svokölluð rammafjárlög. Ég get ekki séð hvernig það á að geta gerst á meðan hugsunin er svona í þinginu. Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég held að staðan sé þannig að einstaka hv. þingmenn hafi meiri áhyggjur af því hvort þeir nái kjöri sjálfir en hvort ríkissjóður standi með eðlilegum hætti. Ég held þeir spái miklu meira í hitt. Ég held þeir spái miklu meira í hvort þeir geti farið út í kosningabaráttuna með einhvern loforðalista sem tryggir þeim kjör en hvort ríkissjóður sé sjálfbær. Hvað er verið að gera þá? Það er alltaf verið að henda vandamálunum inn í framtíðina, þ.e. til barnanna og barnabarnanna. Það er auðvitað mjög gott að lifa í vellystingum sjálfur og láta aðra um að framkvæma verkin.

Kaupa atkvæði.

Hv. þm. Pétur H. Blöndal segir kaupa atkvæði en ég vil kannski ekki kveða svo sterkt að orði. Ég verð að segja að að mínu mati verður að setja lög eins og á sveitarstjórnarmenn, þ.e. á sveitarstjórnarstiginu. Það verður að setja lög á hv. þingmenn og hæstv. ráðherra sem gera þeim skylt að fara eftir ákveðinni ríkisfjármálastefnu sem byggist á því að greiða niður skuldir ríkissjóðs og gera hann sjálfbæran. 
            

Forseti mælist til þess við hv. þingmenn að þeir ræði dagskrármálið sem er til umræðu.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum núna á sér alllangan aðdraganda eins og fram hefur komið, í raun og veru hófst þessi vinna árið 2007. Síðan hefur málið þróast eins og gengur og nú erum við stödd með þetta nýja frumvarp hér í höndunum, heildarlöggjöf um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Það viðfangsefni sem frumvarpið tekur á er að mínu mati einhver mesta áskorun sem við stöndum frammi fyrir. Til hvers er ég að vísa? Jú, ég er að vísa til þeirrar tölulegu staðreyndar að menn telja að þeim sem eiga að njóta þess sem í frumvarpinu segir, sem komnir eru á lífeyrisaldur, muni fjölga frá því að vera um 35.000 árið 2012 í 63.000 eftir 18 ár árið 2030 og 78.000 árið 2040. Þetta er viðfangsefnið sem við stöndum frammi fyrir. Kostnaðurinn við að tryggja framfærslu fyrir það fólk sem fer á lífeyrisaldur á næstu árum mun fara stigvaxandi. Annars vegar er þetta mikil áskorun fyrir ríkisvaldið og almannatryggingalöggjöfina og hins vegar ekki síður fyrir lífeyriskerfið okkar. Það er mjög nauðsynlegt að setja þessa tvo hluti í samhengi. Frá árinu 1969 höfum við byggt upp lífeyrissjóðakerfið. Það gekk mjög illa framan af, fyrir daga verðtryggingarinnar sem allir bölva nú gátu lífeyrissjóðirnir ekki ávaxtað þá fjármuni sem fólk lagði inn í sjóðina og lífeyrissjóðirnir hafa bent á að það áfall sem þeir urðu fyrir við efnahagshrunið 2008 er hreinn barnaleikur miðað við þau efnahagslegu áföll sem lífeyriskerfið varð fyrir á árunum fyrir setningu laganna um verðtryggingu, sem kennd eru við Ólaf Jóhannesson, formann Framsóknarflokksins. Mjög mikilvægt er fyrir okkur að átta okkur á þessu, vegna þess að við höfum í raun og veru verið að byggja upp lífeyrissjóðakerfið okkar á tiltölulega skömmum tíma. Það hefur eflst mjög mikið. Hrein eign til greiðslu lífeyris í lífeyriskerfinu núna er eitthvað um 2.500 milljarðar kr. Menn þurfa að hafa sig alla við með ávöxtun á þessu fjármagni til þess að geta í raun og veru mætt þeim skuldbindingum sem lífeyrissjóðakerfið tekur á sig þegar menn greiða inn í lífeyrissjóðina. Eins og málin standa og eins og þróunin verður fyrirsjáanleg á næstu árum er alveg óhjákvæmilegt að lífeyrisaldur á Íslandi verði hækkaður, bara til þess að bregðast við lýðfræðilegum breytingum, hækkandi meðalaldri og hærri lífaldri. Lífeyrisaldur verður á næstu 20 árum að hækka um þrjú ár, úr 67 í 70 ára aldur. Það er staðreynd sem hefur allt of lítið farið fyrir í hinni almennu umræðu. Þá erum við ekki að tala um forsendur eins og þær að illa geti gengið að ávaxta fjármuni lífeyrissjóðanna þannig að þeir standi undir skuldbindingum sínum. Við erum eingöngu að ræða um þetta út frá þeirri forsendu að fólki á efri árum muni fjölga, sem betur fer, það er auðvitað ánægjulegt. Árangur felst í því að meðalaldur okkar hækki og okkur takist að búa öldruðum gott ævikvöld. Það viljum við auðvitað öll, um það er enginn pólitískur ágreiningur. Þetta er stóra verkefnið sem við stöndum núna frammi fyrir. Ef við setjum það í frekara tölulegt samhengi þá fer framfærsluhlutfall 67 ára og eldri, þ.e. að hversu miklu leyti ellilífeyrisþegar verði háðir öðrum um framfærslu, annaðhvort lífeyrissjóðum eða almannatryggingakerfinu, sem er núna um 18%, í 29% árið 2030, 34% 2040 og 42% árið 2061. Þó að menn þurfi ekki að leggja þær allar á minnið þá sýna þessar tölur okkur þróunina, öldruðum mun fjölga. Það eru ánægjuleg tíðindi í sjálfu sér, en í því felst sú mikla áskorun um það hvernig við ætlum að tryggja öldruðum mannsæmandi framfærslu á næstu árum með þessum tveimur stoðum sem við höfum byggt upp, annars vegar lífeyriskerfinu og hins vegar almannatryggingakerfinu. Ákaflega mikilvægt er að hafa eitt í huga í þessu sambandi. Þó að lífeyriskerfið hafi verið að byggjast upp á tiltölulega fáum árum hefur samt sem áður náðst sá árangur að það munu berast meiri og eru núna að berast meiri greiðslur til fólks á ellilífeyrisaldri út úr lífeyrissjóðunum heldur en almannatryggingakerfinu. Það er auðvitað gríðarlegur árangur. Það er að mínu mati mjög mikilvæg og góð þróun. Þarna erum við með okkar sparnaði að leggja til hliðar til efri áranna, með þessum hætti getum við mögulega létt undir í róðrinum varðandi almannatryggingakerfið að öðru leyti. Óskaplega mikilvægt er að menn hafi samspilið við lífeyrissjóðina í huga. Það skiptir líka mjög miklu máli þegar við erum að byggja upp almannatryggingakerfi okkar að við höfum nákvæmlega þetta samspil í huga. Á síðustu árum höfum við verið að eyðileggja þetta samspil. Svo mikil inngrip hafa verið af hálfu ríkisvaldsins með miklum tekjutengingum og tekjuskerðingum í almannatryggingakerfinu að í raun og veru hefur fólk ekki verið að njóta þeirra inngreiðslna sem það hefur sett inn í lífeyrissjóðina. Ég hitti á dögunum sjómann sem er að verða 67 ára gamall. Hann lét reikna út fyrir sig mögulegar greiðslur úr lífeyrissjóðnum og samspilið við almannatryggingakerfið. Hann sagði: Ég sé ekki betur en svo að ef þetta gengur eftir svona hefði ég verið jafn vel settur þó ég hefði aldrei borgað í lífeyrissjóð, þó ég hefði notað þá peninga til að byggja mér stærra og fínna hús, til þess að eiga aðeins betri bíla, til að fara aðeins oftar til útlanda, njóta lífsins eins og það er stundum kallað, en ég kaus hins vegar að leggja í lífeyrissjóð og það var auðvitað líka mín lögbundna skylda. Mér finnst núna að þjóðfélagið sé að gefa mér langt nef með því að vera búið að byggja upp þessi samspil skerðingarinnar með þeim hætti að ég njóti þess ekki í auknum lífeyri að ég skyldi hegða mér með þessum hætti. Þetta finnst mér vera vond skilaboð, ekki bara til þeirra sem nú eru að komast á lífeyrisaldur eða þeirra sem eru á lífeyrisaldri, heldur líka til komandi kynslóða. Við erum að senda þau skilaboð að fólk sé jafn vel sett hvort sem það borgar í lífeyrissjóðina eða ekki. Frumvarpið sem hér liggur fyrir hefur meðal annars þann tilgang að reyna að bregðast við þessu, að afnema þessar skerðingar með einhverjum hætti. Þegar við skoðum grunnlífeyrinn í gegnum framfærslulífeyrinn á sér stað skerðing sem er króna á móti krónu, eins og hæstv. velferðarráðherra kom að í máli sínu áðan. Fyrir hverja krónu sem menn fá úr lífeyrissjóðunum er framfærsluuppbótin skert um sömu upphæð. Það er þessi vítahringur sem við verðum að rjúfa. Ég er út af fyrir sig sammála því prinsippi sem hér er verið að reyna að innleiða, að draga úr skerðingunum. Ætlunin er að í fyrsta áfanga verði skerðing framfærsluuppbótarinnar vegna tekna lækkuð úr 100% í 80%, síðan verið skerðingarhlutfallið lækkað í áföngum þangað til 45% markinu er náð, þá standi eftir einn bótaflokkur sem menn kalla ellilífeyri. Ef við gætum allrar sanngirni getum við sagt að í frumvarpinu sé verið að reyna að feta slóð út úr þessum vítahring. Það er líka satt sem sagt hefur verið að vissulega er þetta einföldun frá því kerfi sem við höfum í dag, en þó ekki meiri einföldun er svo að við værum stödd í nokkuð áþekkum sporum, ekki sömu svo ég sé nú alveg sanngjarn, og við vorum fyrir árið 2008 þegar allt þetta skuespil með greiðslur til aldraðra hófst í raun og veru fyrir alvöru. Stóra spurningin sem hér hefur auðvitað verið rædd er þessi: Hvernig erum við í raun og veru að taka á þessu máli? Við getum sagt sem svo að grunnhugsunin horfi til réttrar áttar. Við erum að reyna að draga úr skerðingunum. Við erum að reyna að efla vitund manna um mikilvægi þess að leggja fjármuni til hliðar til efri áranna í gegnum lífeyrissjóðina. Við erum að reyna að bæta kjör þeirra eldri sem við fáum vonandi öll að njóta að lokum, við komumst vonandi sem flest á þann aldur að við getum notið efri áranna tiltölulega áhyggjulaus. Það er verkefni okkar. Það er áhyggjuefni að við sjáum ekki að í raun og veru sé búið að hugsa málið til enda þegar við skoðum frumvarpið. Þar á ég við fjárhagsþáttinn. Við erum annars vegar búin að búa til þennan ramma, en hins vegar höfum við ekki tekið neina ákvörðun um með hvaða hætti við ætlum að fylla upp í hann. Ef við skoðum t.d. mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þá áætla þeir að útgjaldaaukningin vegna þessa nýja lífeyriskerfis muni nema 25 milljörðum kr., sem eru 80% af áætluðum útgjöldum til þessa málaflokks í fyrra. Þá er ég að tala um þegar þetta mál verður komið að fullu til framkvæmda sem þó verður ekki fyrr en árið 2040. Áætlað er að í núverandi kerfi nemi aukningin um 7 milljörðum kr., en 25 milljörðum með nýja kerfinu sem ætlunin er að innleiða. Þarna er í raun og veru verið að skila auðu. Því er ekki svarað með hvaða hætti við munum geta tekist á við þetta. Ég hef heyrt að hæstv. velferðarráðherra hafi sagt að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins ofmeti kostnaðinn vegna þess að í gildandi lögum sé kveðið á um tilteknar skerðingar sem séu tímabundnar og eigi að falla úr gildi á næsta og þarnæsta ári. Það er mikið rétt. Í fyrsta lagi breytir það hins vegar ekki heildarmyndinni. Í öðru lagi höfum við ekkert fast í hendi í þessum efnum, þó við ætlum auðvitað að komandi stjórnvöld muni ekki halda áfram á þessari skerðingarbraut sem fylgt hefur verið síðustu árin. Við erum að ræða frumvarpið á síðustu dögum þessa kjörtímabils. Við vitum hvað hefur gengið á á síðustu árum. Við höfum öll skilning á því að allir urðu fyrir höggi, þar með talið ellilífeyrisþegar. Það sem er ósanngjarnt í því er hins vegar, og það er ómótmælanlegt, að ljóst er að skerðingin hefur orðið hlutfallslega meiri hjá ellilífeyrisþegum en hjá mjög mörgum öðrum hópum samfélagsins. Því getum við þakkað fyrir að þetta skuli eingöngu vera hugsað sem tímabundin aðgerð. Ekki er gert ráð fyrir því í þeim lögum sem gilda í dag að skerðingin sem gerð var á árunum 2009–2012 gangi neitt til baka, heldur er eingöngu ætlunin að hverfa frá skerðingunum fram í tímann. Jafnvel þó við tökum tillit til þess og jafnvel þó við metum það til frádráttar á kostnaðinum að þessi löggjöf sé tímabundin breytir það ekki heildarmyndinni sem við erum að tala hérna um. Þá kemur að því vandasama. Ef við ætlum að standa við það sem löggjöfin gefur fyrirheit um er alveg deginum ljósara að við verðum að forgangsraða upp á nýtt. Við verðum að hverfa frá einhverjum þeirra verkefna sem við ætluðum okkur að fara í. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi allmörg dæmi um það sem við hljótum að reyna að standa á bremsunum með. Hitt sem er svo mikilvægur þáttur þessa máls er að þegar við ræðum um kostnaðinn getum við ekki bara rætt um kostnaðinn vegna tryggingagreiðslnanna, jafnmikilvægar og þær eru, því öldrunarkostnaðurinn er ekki bara lífeyrisgreiðslurnar, hann eru líka kostnaðurinn við heilbrigðiskerfið sem mun vaxa vegna þessara lýðfræðilegu breytinga. Það verður vaxandi kostnaður vegna heimahjúkrunar og dvalar- og hjúkrunarheimila. Þeim spurningum er öllum ósvarað. Ætlum við að draga samsvarandi úr þessum kostnaðarliðum? Það munum við ekki gera og það munum við ekki geta gert. Við erum því miður með þetta frumvarp núna á lokadögum og öllum er ljóst að það verður ekki afgreitt. Þetta er eingöngu almenn yfirlýsing. Það á algjörlega eftir að sjá fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þær ræður sem hér hafa verið fluttar og frummælanda fyrir að fylgja þessu máli úr hlaði. Hér er án efa um býsna stórt mál að ræða, verið að gera töluvert miklar breytingar og eðlilegt að sitt sýnist hverjum um þær. Það er mikilvægt að þær fái vandaða og góða umfjöllun í nefnd og leitað verði eftir umsögnum. Ef ég skil þetta frumvarp rétt, eftir að hafa reynt að kynna mér það nokkuð hratt, er að meginstofni til verið að einfalda ákveðna hluti í kerfinu en um leið að auka töluvert kostnað, í það minnsta þegar fram líða stundir. Ég tek undir með þeim sem hafa velt því fyrir sér hvernig eigi að fjármagna þann kostnað, það er mikilvægt að skoða það. Þá er brýnt að horfa til þess hvernig aldurssamsetning þjóðfélagsins mun breytast á næstu árum, hver fjölgunin verður hjá þeim sem fá ellilífeyri og þiggja almennt aðrar greiðslur, hvort sem það eru lífeyrisgreiðslur eða bætur frá ríkinu. Við þurfum að búa okkur undir það að öldruðum mun fjölga á komandi árum og áratugum. Væntanlega munu þeir sem ná háum aldri jafnframt verða fleiri en nú er. Við í Framsóknarflokknum höfum lagt áherslu á að taka þátt í þeirri vinnu sem unnin hefur verið um endurskoðun almannatryggingakerfisins og er kannski undirstaðan að þessu frumvarpi og fulltrúi okkar hefur komið að undirbúningi þess. Sér þess meðal annars dæmi í ályktunum sem við sendum frá okkur á síðasta flokksþingi. Það sem mestu skiptir er að menn geri sér í fyrsta lagi grein fyrir því hver fjöldi lífeyrisþega verður, hver sú þróun verður og í öðru lagi hvað séu eðlilegar upphæðir, ef ég má orða það þannig, sem greiddar eru út til aldraðra í formi lífeyris og hver sá kostnaður verður í framtíðinni. Sá kostnaður fer að sjálfsögðu ekki neitt. Þótt við getum hugsanlega verið sammála um að hann sé réttmætur þarf að mæta kostnaðinum með tekjum einhvers staðar frá. Við framsóknarmenn ályktuðum á flokksþingi okkar að mikilvægt væri að aldraðir nytu jafnræðis og sanngirni í samfélaginu, og virkni eldri borgara væri tryggð. Mín persónulega skoðun hefur verið sú að við eigum að hvetja eins mikið og við getum þá sem það vilja og hafa heilsu til til að vinna lengur. Það er í mörgum tilfellum það besta sem fólk getur gert, að vera á vinnustað og fá þar félagsskap og fá greitt fyrir vinnu sína að sjálfsögðu, vera umbunað eins og öðrum. Það kann líka að vera eðlilegt að ef fólk hefur ákveðið háar tekjur komi til einhver skerðing lífeyrisgreiðslna á móti. Það er mikilvægt að kerfið á hverjum tíma sé nokkuð gagnsætt og augljóst. Ég held að það sé mikilvægt að nota ferðina til að einfalda almannatryggingakerfið og ég held að það sé markmiðið með þessu frumvarpi, sér í lagi ellilífeyriskerfið sem hér er fjallað um að meginstofni til. Það þarf að fækka flækjustigum og gera allt gegnsærra og augljósara. Við hvetjum eindregið til þess að svo verði gert. Ég ítreka enn og aftur að það er mjög mikilvægt að farið verði yfir alla hluti og líka þá sem kannski er ekki tekið á í þessu frumvarpi. Það hefur aðeins verið komið inn á þá kjaraskerðingu sem aldraðir og öryrkjar urðu fyrir 1. júlí 2009. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gera allt sem hægt er til að afturkalla það og skoða um leið að lífeyrir aldraðra og öryrkja verði hækkaður vegna kjaraskerðingar þeirra. Við höfum lagt áherslu á það. Það er óeðlilegt að þessi hópur verði sérstaklega eftir. Þar af leiðandi höfum við viljað leggja áherslu á að þetta verði lagað. Aðeins um ákveðin atriði í þessu frumvarpi. Mér finnst athyglisvert að fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins sjái ástæðu til að benda á að ekki hafi verið haft samráð við ráðuneytið um möguleg áhrif frumvarpsins fyrir ríkissjóð. Þetta kemur fram í umsögn skrifstofunnar. Verð ég að segja að það er mjög undarlegt að það hafi ekki verið gert. Það væri ágætt að fá skýringar á því í þessari umræðu, ef mögulegt er, frá þeim sem leggja málið fram, hvers vegna samráð var ekki haft. Það hlýtur að þurfa að vera samspil á milli breytinga sem kalla á aukin útgjöld og þeirrar ríkisfjármálaáætlunar sem lögð er fram. Það þarf ekki að verða til þess að hætt sé við verkefnið eða neitt slíkt, heldur til að allir átti sig á umfanginu og geti gert ráðstafanir til að mæta útgjöldum. Það kemur fram í áliti fjárlagaskrifstofunnar að að óbreyttu muni þetta leiða til niðurskurðar á öðrum sviðum eða hækkana á sköttum til að mæta kostnaðinum. Auðvitað eru aðrar leiðir líka færar og þær mikilvægustu og sem mestu skipta eru að koma efnahagslífinu betur af stað og láta það vinna hraðar og skapa fleiri störf og meiri tekjur í ríkissjóð. Það er afar mikilvægt. Ég skil hins vegar vel að fjárlagaskrifstofan geri athugasemdir í ljósi þess að samráð virðist ekki hafa verið til staðar, ef ég skil þetta rétt. Á bls. 85 í frumvarpinu er greinargerð um helstu breytingartillögur frumvarpsins og bráðabirgðaákvæði og þar kemur fram að breytingarnar séu þríþættar. Í raun er verið að setja þar fram ákveðin varnarorð um að hætta sé á víxlverkun bóta og frítekjumarks. Þetta er eitthvað sem við þurfum að fara betur yfir. Þetta er eitthvað sem maður hefur rekið augun í á mjög miklum hraðlestri í gegnum málið, svo það sé nú viðurkennt. Á bls. 87 er tafla yfir útgjaldaaukninguna og hún lýsir ágætlega þeim verkefnum sem fram undan eru til að mæta þessum útgjöldum. Ég hygg að í sjálfu sér deili enginn um að aldraðir eigi að búa við sanngjörn og góð lífsskilyrði og kjör. Á sama tíma verða menn að reyna að sjá hvernig þetta er allt fjármagnað. Það verður ekki gert nema í gegnum ríkissjóð. Mig langaði að koma inn á eitt mál sem tengist þessu beint eða óbeint, það fer eftir því hvernig menn líta á það, en það er lífeyriskerfi landsmanna. Við framsóknarmenn ályktuðum á flokksþingi okkar sem við héldum fyrir skömmu að við vildum endurskipuleggja lífeyriskerfið með það að markmiði að jafna réttindi og taka í raun upp eitt réttindakerfi án tillits til fjölda lífeyrissjóða. Við gerum okkur grein fyrir því að þau mál verða að leysast að mestu leyti á milli þeirra sem stýra opinbera kerfinu og hinu frjálsa eða einkakerfinu, en bendum hins vegar á að mikilvægt sé að fara í þetta verkefni. Við ályktuðum líka um ákveðið frelsi þegar kemur að vali í stjórnir lífeyrissjóða og hvar menn ávaxta sitt pund, ef svo má orða það. Það er mikilvægt að horfa til þess að hagsmunaárekstrar verði ekki á milli fulltrúa lífeyrissjóðanna og fyrirtækja sem fjárfest er í. Þetta er grunnstefið í því sem við ályktuðum um lífeyrissjóðina. Herra forseti. Það er mikilvægt að almannatryggingakerfið sé stöðugt undir smásjánni, stöðugt í endurskoðun. Það er gríðarlega stórt og mikið kerfi sem miklir fjármunir fara í gegnum. Það er mikilvægt að kerfið standi undir því verkefni sínu að vera almannatryggingakerfi sem veitir líka félagslegan stuðning líka. Við þurfum að taka þátt í því að tryggja að þeir sem hafa í gegnum árin lagt mikið á sig til að búa þeim sem yngri eru betra umhverfi og framtíð fái sanngjörn kjör. Við þurfum að líta til eldri borgara og ellilífeyrisþega með þeim augum að þarna er á ferðinni fólk sem hefur skaffað mikið til samfélagsins. Mig langar að nefna nokkur atriði, herra forseti, sem við framsóknarmenn samþykktum á flokksþingi okkar og ég held að sé ágætt innlegg í þessa umræðu. Við ályktum meðal annars um að við viljum stuðla að sveigjanlegum starfslokum og lífeyristökualdri þannig að þekking og starfsreynsla ráði í meira mæli starfslokum en lífaldur. Þetta er í samræmi við það sem ég sagði áðan, að það getur verið mjög góður kostur fyrir fólk að vinna lengur ef það hefur heilsu og getu til. Síðan teljum við mikilvægt að meira sé hlustað á Samtök aldraðra, sem eru býsna sterk og öflug samtök, þegar taka á ákvarðanir um kjör og framtíð, aðstæður og umhverfi aldraðra. Við teljum líka að einfalda verði almannatryggingakerfið og gera það betra úr hendi og sanngjarnara. Ég held að í frumvarpinu sé nú lagt upp með það að einfalda kerfið og það er mjög til bóta ef það næst. Ég tek undir með þeim sem hér hafa sagt að það sé kannski óraunhæft að klára þetta mál á þessu þingi vegna þess stutta tíma sem eftir er og þeirra áherslna sem við sjáum hjá ríkisstjórnarflokkunum. Það er mikilvægt að halda áfram með þetta mál eða nýtt mál sem tekur á því sama á næsta þingi. Það er eitt sem ég nefndi ekki áðan sem við framsóknarmenn höfum líka ályktað um, en það er að skerðing tryggingabóta vegna greiðslna úr lífeyrissjóði verði afnumin í áföngum. Ég held að þetta sé í sjálfu sér réttlætismál en að sjálfsögðu, eins og alltaf, þarf að gera það af skynsemi og áfangaskipta því verkefni ef mögulegt er. Það er mjög freistandi að fara inn á önnur mál og ræða málefni fjölskyldna, jafnréttismál, málefni fatlaðs fólks og annarra sem falla undir velferðarmál, en ég ætla að geyma það því að hér þurfum við fyrst og fremst að horfa á lífeyrisréttindin. Málinu verður væntanlega að lokinni 1. umr. vísað til velferðarnefndar. Þar eru og hafa verið ærin verkefni. Ég vona þó að nefndin gefi sér góðan tíma og ráðrúm verði veitt til þess að nefndin geti leitað eftir þeim álitum sem þarf að leita eftir og geti fjallað um áhrif þessara breytinga með markvissum og skilmerkilegum hætti þannig að við sjáum á endanum hver raunáhrifin verða að mati þeirra sem fara yfir málið í nefndinni.

Herra forseti. Ég ætla að ræða hér áfram um frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Mér finnst ótækt að ræða þetta mál án þess að líta til umhverfis almannatrygginga. Þetta er ekki eyland. Almannatryggingar starfa í umhverfi þar sem er fjöldi lífeyrissjóða og fólk með tekjur af ýmsum ástæðum. Það snertir einmitt þetta frumvarp. Meginstoð félagslega kerfisins okkar er fjöldi lífeyrissjóða sem starfar samkvæmt lögum. Fólk greiðir núna yfirleitt 12% í þá sjóði, í sumum sjóðum þarf að hækka það umtalsvert, en í þá borgar fólk hlutfall af launum sínum og fær lífeyri sem hlutfall af launum. Til að halda þessu alveg á hreinu á maður sem borgar af tvöfalt hærri launum í lífeyrissjóð rétt á tvöfalt hærri lífeyri. Það er alveg á tæru. Lífeyrissjóðirnir eru mjög misgamlir, en fyrsti eiginlegi lífeyrissjóðurinn er stofnaður um 1920, Lífeyrissjóður verslunarmanna er frá 1956. Meginuppistaða lífeyrissjóðanna eru þó lög um skylduaðild manna að lífeyrissjóðum sem sett voru 1974. Þá streymdi fólk í lífeyrissjóðina og fór að borga iðgjöld og lífeyrissjóðirnir fóru að borga miðað við tekjur. Fyrstu árin gekk það mjög illa vegna þess að það var engin verðtrygging í landinu og lífeyrissjóðirnir voru í rauninni allir gjaldþrota frá stofnun af því þeir gátu ekki náð verðtryggingu á iðgjöldin og gátu þar af leiðandi ekki borgað verðtryggðan lífeyri. Þeir borguðu því mjög lítið. Eftir að verðtryggingin var tekin upp hefur lífeyrissjóðunum vaxið fiskur um hrygg. Nú borga þeir umtalsvert meira en Tryggingastofnun, eitthvað um 70 milljarða á móti 50, 60 milljörðum sem Tryggingastofnun greiðir. Ég tel að verkefni okkar núna sé að búa til skilvirkt bótakerfi. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni tryggjum við mjög víða í kerfinu fjölskyldur og heimili, þ.e. húsnæðið, með vaxtabótum, húsaleigubótum o.s.frv. Ég nefndi líka að við erum með barnalífeyri út og suður. Mér finnst að þetta þurfi allt að sameina í einn bótaflokk sem heiti heimilisbætur og þar sé tekið mið af fjölda í heimili og greiddar bætur miðað við hversu margir eru í heimili. Þá erum við búin að dekka börnin og dekkum það líka þegar menn búa einir. Þá þarf ekki lengur heimilisuppbót hjá Tryggingastofnun. Og þá fer nú að verða gaman, herra forseti, því þá fer lífeyririnn að verða virkilega einfaldur. Við þurfum heldur ekki uppbót vegna lágrar framfærslu því að það er þá dekkað hjá heimilinu í heimilistryggingum. Eftir það eru almannatryggingar bara með einn lífeyri og þá getum við farið að tala um einföldun. En til þess þarf að skera upp allt heila velferðarkerfið og er ekki vanþörf á. Það hefur aldrei verið litið á það heildstætt. Nokkuð hefur verið rætt um skerðingu greiðslna til lífeyrisþega. Það er rétt að lífeyrisþegar hafa ekki hækkað almennt, en þeir fengu framfærsluuppbótina 2008. Þá hækkuðu þeir sem voru verst settir, þeir hækkuðu um 20%. Þeir hafa haldið þeirri hækkun með skelfilegum afleiðingum fyrir þá sem höfðu borgað í lífeyrissjóð. Það kerfi sem við horfum upp á hér í þessu frumvarpi er að framfærsluuppbótin er tekin inn í allt heila kerfið og eftir fjögur, fimm ár verða allir búnir að fá þessa framfærsluuppbót, þ.e. 20% hækkun. Það kemur á móti þeirri skerðingu sem þeir sem eru fyrir ofan þessi mörk hafa sætt frá því núverandi ríkisstjórn tók við, vegna bágrar stöðu ríkissjóðs. Þetta er mjög flókið samspil, margir hafa hækkað mikið og aðrir munu hækka umtalsvert. Það getur vel verið að samanlagt gefi þetta sæmilega hækkun. Við þurfum í framtíðinni að horfa til þess sem ég nefndi í fyrri ræðu minni, vaxandi fjölda ellilífeyrisþega. Við þurfum að hækka elliífeyrisaldurinn umtalsvert, úr 67 ára í 75, eða jafnvel 85, og gera fólki auðveldara að hætta en er í dag. Þetta er eitthvað sem við verðum að gera til að mæta mikilli fjölgun ellilífeyrisþega.

Herra forseti. Ástæðan fyrir að ég kem í stutt andsvar við hv. þm. Pétur H. Blöndal er kannski hugtakanotkunin í þessu frumvarpi. Ég veit að hv. þingmaður er með mikla þekkingu á því sviði sem hér er verið að fjalla um. Þessi hugtakanotkun „bætur“ og „bótaþegar“ og sú skírskotun sem sú hugtakanotkun hefur. Ég lít svo á að ekki eigi að kalla þá sem eru á örorku eða vegna aldurs eða af einhverri ástæðu, kannski vegna atvinnumissis, bótaþega. Þetta eru samfélagslaun og samfélagslegar skyldur og samfélagsleg réttindi sem við höfum öll. Þess vegna finnst mér hugtakanotkunin skipta miklu máli í þessu sambandi og í sjálfsögðum aðgerðum, eins og hér er verið að fjalla um og við vitum að eru gríðarlega mikilvæg og mikið réttlætismál. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í því að það eigi að finna önnur orð og aðra hugtakanálgun og aðra hugmyndafræðilega nálgun en orðin bætur, bótaþegar o.s.frv. Ég minni á „samfélagsleg laun“ sem mig minnir að Öryrkjabandalag Íslands hafi einmitt notað sem hugtak og hugmyndafræðilega nálgun í þessum efnum.

Herra forseti. Það vill svo til í þróun málsins að viss orð verða feimnisorð. Þau verða neikvæð, fá neikvæða merkingu, eins og bætur. Bætur eru hugsaðar til að ná yfir það að fólk fái eitthvað án þess að hafa unnið fyrir því. Það er bara þannig. Það sem menn borga í lífeyrissjóð taka þeir út aftur í lífeyri og gera það í mismiklum mæli eftir því hvað þeir eru heppnir eða óheppnir varðandi það að lenda í þeim hópi sem fær lífeyri. Ég sé ekkert að því að kalla hlutina því sem þeir heita. Menn geta svo sem kallað þetta samfélagstekjur eða hvað þeir vilja segja fallegt um þetta, en það breytir ekki eðli málsins. Maður sem hefur ekki greitt í lífeyrissjóði eða nokkurn skapaðan hlut og er illa settur fær þess vegna styrk frá samfélaginu sem heitir bætur. Það eru einhverjir aðrir sem borga fyrir hann. Það er þannig. Skattgreiðendur greiða inn í kerfið af tekjum sínum og það heita skattar hjá þeim og bætur hjá þessum manni. Menn geta svo sem, ef þeir vilja, ef þeim finnst þetta eitthvað erfitt, kallað þetta samfélagstekjur. Það breytir ekki eðlinu, það breytir ekki því að einhver borgar og annar fær. Sá sem fær hefur ekki unnið fyrir því sem hinn vann fyrir.

Herra forseti. Það er einmitt þessi hugmyndafræðilega nálgun sem ég set spurningarmerki við. Hver hefur unnið fyrir einhverju og hver hefur ekki unnið fyrir einhverju í samfélagi eins og okkar, í því launamisrétti sem er? Ég er ekkert sammála því að þeir sem nú hafa hæstu tekjurnar hafi unnið sér til einhverra meiri tekna en einhverjir aðrir per se innan samfélagsins sem fá síðan útborgaðar lægri tekjur. Hver borgar hverjum í þessu sambandi? Ég er ekki sammála þeirri hugmyndafræðilegu nálgun. Þetta er samfélagslegt verkefni og samfélagslegt mál. Allir einstaklingar eru í sjálfu sér jafnmikils virði fyrir samfélagið og fyrir þjóðina og þess vegna þarf að gæta að því, bæði í hugmyndafræðilegu nálguninni og orðanotkuninni, að allir séu þar í raun jafnréttháir. Hlutverk ríkisins er að hafa þar miðlunar- og jöfnunarhlutverk. Það á að gera af fullri reisn gagnvart einstaklingi óháð því hvort hann getur verið með einhver sértæk mál, þ.e. er gamall, fatlaður á fæti eða hvað má kalla það. Allir eru jafnmikilvægir samfélaginu og þess vegna þurfum við að taka þessa umræðu á þeim grunni eins og rétt er.

Herra forseti. Þetta er mjög athyglisverð umræða. Ég skynja hjá hv. þingmanni að allir eigi að hafa sömu laun. Nú er það svo, af því að ég veit að hv. þingmaður þekkir sjómennskuna, að þar fara menn kannski út í vondum veðrum og standa í ískulda í myrkri og veiða fisk. Þeir fá hlut, þeir fá mjög há laun. Mér finnst allt í lagi að þeir sem leggja á sig að fara norður í ballarhaf og veiða þar í brjáluðum veðrum og kulda og myrkri séu með hærri laun. Ég vil ekki skattleggja þá niður í það að þeir séu með sömu laun og aðrir sem vinna í Reykjavík. Eðli starfa er mismunandi. Auðvitað eru allir menn jafnmikilvægir, við skulum ekkert efast um það, en sumir leggja meira á sig til að fá tekjur og aðrir minna. Sumir fara í langskólanám, eins og læknar. Það yrði athyglisvert ef það væri allt saman skattað burt. Til hvers ættu þeir þá að fara í langskólanám? Af hverju ættu þeir að leggja það á sig, kostnað og áhættu? Af hverju ættu þeir að gera það? Þeir mundu ekki gera það. Svona jafnlaunastefna eins og hv. þingmaður fylgir gengur ekkert upp. Menn væru ekki tilbúnir að fara að veiða norður í ballarhafi í myrkri og kulda og trekk og vinna mjög langan vinnudag ef þeir fengju ekkert fyrir það. Þá mundu þeir bara mæla göturnar í Reykjavík og sérstaklega ef þeir fengju hvort sem er borgað fyrir það, þá mundu þeir bara alveg hætta að vinna. Það er því miður þannig. Það fer enginn í langskólanám til að læra að verða læknir ef það er síðan allt skattað burt. Draumsýn vinstri manna um að skattleggja allt niður í það sama og láta bætur ekki heita bætur heldur eitthvað annað, samfélagstekjur, er eins og að senda þeim sem þarf að leggja eitthvað á sig og vinna langt nef.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér frumvarp um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Ég kem kannski hér upp í seinni ræðu mína í þessari umferð um þetta mál vegna hvatningar frá hæstv. forseta sem er ekki sá sami og situr nú, heldur sá sem var á undan. Þegar ég fór úr ræðustól og hafði eytt töluverðu af tíma mínum til að fjalla um forgangsröðun í ríkisfjármálum sá hæstv. þáverandi forseti ástæðu til að gefa áminningu um að menn ættu að halda sig við málefni á dagskrá. Eflaust er mjög vandasamt fyrir hæstv. forseta að kveða upp úr með svona hluti, ég geri mér fulla grein fyrir því, oft er erfitt að henda reiður á það sem er á dagskrá og það sem menn eru að fjalla um, en ég taldi mig ekki fara mikið út fyrir efni málsins. Það skiptir kannski ekki máli í þessari umræðu en mig langar rétt aðeins að benda hv. þingmönnum á að lesa, sem hafa efasemdir um það að þeir sem ræða hér um forgangsröðun ríkisfjármála, síðustu tíu línurnar í frumvarpinu. Þar stendur mjög skýrt að verði þetta mál að lögum er ekki verið að vinna eftir ríkisfjármálastefnu sömu ríkisstjórnar. Það er ekki flóknara en svo, nema jú að menn finni sambærilegan niðurskurð á öðrum liðum í ríkisútgjöldunum, þ.e. að draga saman seglin einhvers staðar annars staðar. Það eru engin áform um það. Þau komu ekki fram í máli hæstv. ráðherra þegar hann mælti fyrir málinu að hann hefði einhverjar hugmyndir um slíkt. Ég verð að minna á umsagnirnar með frumvarpinu, sem eru í frumvarpinu sjálfu, þar sem bent er á hið augljósa: Ef menn ætla að setja meiri fjármuni í þennan mikilvæga málaflokk sem ég er ekki á móti verða menn auðvitað að forgangsraða upp á nýtt. Á það benti ég í ræðu minni. Mig langar aðeins að koma inn á 107. gr. frumvarpsins og 109. gr. Þetta frumvarp er 123 greinar, mikill lagabálkur ef það verður samþykkt, og til viðbótar fylgja ýmis bráðabirgðaákvæði frumvarpinu. Það vita allir að það fer bara í nefnd og síðan verður væntanlega unnið með það næsta haust. En hvað um það. Fram kemur í 107. gr. að ráðherra sé heimilt að setja reglugerðir um einstök atriði sem eru svo talin upp, m.a. eftirlitsheimildir Tryggingastofnunar. Ég tel mjög mikilvægt að hv. velferðarnefnd fari mjög vandlega yfir það vegna þess að við gerð fjárlaga fyrir árið 2013, þ.e. fyrir núverandi fjárlagaár, komu fram áhyggjur forsvarsmanna Tryggingastofnunar af því að þá vantaði frekari heimildir til að koma í veg fyrir að fólk misnotaði bótakerfið, almannavarnakerfið, reyndi að bora göt á það. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að þetta er vandrataður stígur sem snýr að því að gæta þarf varúðar þegar menn fikra sig inn á þessa braut. Það kom þó fram í máli þessara ágætu einstaklinga sem komu á fund fjárlaganefndar, þ.e. hluta hennar, að það væri verið að fara fram á sambærilegar heimildir og væru annars staðar á Norðurlöndum. Ég tel mjög mikilvægt að menn fikri sig inn á þá braut til að koma eins og hægt er í veg fyrir það svindl sem er í bótakerfinu. Það kom líka fram og er mikilvægt að það komi fram í þingsal að í raun eru ákveðnir glæpahringir eða glæpahópar farnir að gera út á það að reyna að bora göt á almannatryggingakerfið til að fá bætur greiddar þaðan út. Margir spila á kerfið og það þarf að gera þessu fólki kleift að fylgjast með því. Hæstv. ráðherra kom aðeins inn á það í stuttu andsvari áðan þegar ég spurði hann út í þessa hluti og benti á að menn væru ekki alveg sáttir við forgangsröðina hjá viðkomandi stofnun. Þá vil ég benda á hið augljósa: Þegar búið er að skera svona mikið niður hjá Tryggingastofnun hefur stofnunin auðvitað þær skyldur að greiða út bætur. Það gefur augaleið að það þarf að greiða út bætur þannig að það verður ekki skorið þar niður. Það mundi heyrast eitthvað ef bætur yrðu ekki greiddar út. Það sem hefur gerst á undanförnum árum er að menn hafa minnkað það sem snýr að eftirlitinu og fækkað starfsfólki þar. Það er mjög mikilvægt að hv. velferðarnefnd fari sérstaklega yfir þennan þátt og skoði mjög gaumgæfilega við meðferð málsins. Það er að mínu viti mjög mikilvægt að ná betri tökum á þessu.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni áðan að þegar við fjöllum um þessi mál, þ.e. lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning, verðum við alltaf að hafa í huga það grundvallaratriði að þær greiðslur sem við ætlum til eldri borgara í landinu byggja á tveimur stoðum. Annars vegar á stoð ríkissjóðs getum við sagt sem rennur í gegnum almannatryggingakerfið og hins vegar lífeyriskerfið. Það sem er svo ánægjulegt hjá okkur er að þrátt fyrir t.d. áföllin í kjölfar bankahrunsins 2008 greiða lífeyrissjóðirnir núna hærri greiðslur til eldri borgara en greitt er í gegnum almannatryggingakerfið. Það er líka þannig að lífeyrisgreiðslur í gegnum lífeyrissjóði eru ekki bara einstaklingsbundnar greiðslur. Þegar við greiðum í lífeyrissjóði fer hluti af þeim greiðslum til að standa undir örorkubótum, makalífeyri og þess háttar og fólk fær þær greiðslur ekki endilega í samræmi við það sem það hefur greitt inn í lífeyrissjóðina. Það er samtryggingarkerfi lífeyrissjóðanna. Þetta verða menn að hafa í huga. Ég nefni þetta vegna þess að mér hefur fundist að á síðustu vikum og mánuðum hafi farið fram umræða sem er mjög ábyrgðarlaus gagnvart stöðu lífeyrissjóðanna. Lífeyrissjóðakerfið okkar er að mörgu leyti einstakt. Það er ekki gegnumstreymiskerfi heldur kerfi þar sem við söfnum upp lífeyrisréttindum sem við njótum síðan á efri árunum. Til að það gangi eftir þarf að vera tiltekin ávöxtun á lífeyrissjóðunum, 3,5% raunávöxtun, til að við fáum til baka það sem við greiðum í sjóðina. Eins og ég nefndi áðan eru að verða mjög hraðar lýðfræðilegar breytingar á Íslandi. Við höfum verið mjög ung þjóð. Talið er að þeim sem munu njóta greiðslna í gegnum lífeyrissjóði og almannatryggingar á grundvelli aldurs muni fjölga úr 35 þús. manns á þessu ári upp í 63 þús. manns árið 2030, hér um bil tvöfaldast. Þetta er áskorunin. Þetta er verkefnið okkar. Þess vegna verðum við, um leið og við ræðum þessi mál, að gæta þess að reyna að standa vörð um lífeyriskerfið okkar. Bara af þessum ástæðum sem ég hef nefnt liggur fyrir að óhjákvæmilegt verður að hækka lífeyrisaldur Íslendinga úr 67 ára aldri upp í 70 ára aldur á næstu 20 árum, smám saman á næstu 20 árum. Þá er allt annað eftir. Þess vegna verðum við að tala af mikilli ábyrgð um lífeyrissjóðina. Þeir eru ekki ótæmandi lind sem við getum gengið í heldur er þetta kerfi einfaldlega hugsað til að mæta þörfum okkar eftir því sem við eldumst. Almannatryggingakerfið er þarna við hliðina, það er hin stoðin okkar, og um það ræðum við nú. Það sem þetta frumvarp gengur út á er annars vegar tilraun til einföldunar og hins vegar tilraun til að reyna að komast út úr þeim vítahring sem núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur sett okkur í, sérstaklega með þeim tekjutengingum sem hún hefur verið að byggja inn í kerfið. Framfærsluuppbótin sem núna er greidd á að vera að lágmarki fyrir einstakling 203 þús. kr. á mánuði og fyrir þá sem búa með öðrum 175 þús. kr. á mánuði. Hún virkar þannig að fyrir hverja krónu sem greiðist úr lífeyrissjóði til slíkra einstaklinga skerðist framfærsluuppbótin um jafnháa upphæð. Frumvarpið kveður á um að minnka þá skerðingu um 20% strax og niður í 45% skerðingu þegar fram í sækir. Vandinn er hins vegar sá að ekki er búið að sjá fyrir því með neinum trúverðugum né ábyrgum hætti hvernig menn ætla að fjármagna þetta til lengri tíma. Þar er skilað auðu. Það er ekki nógu gott. Þetta mál kemur fram á síðustu dögum þingsins. Það er öllum ljóst að í því felst stefnumótun, en það er ekki búið að svara mikilvægum spurningum. Frumvarpið mun auðvitað ekki hljóta afgreiðslu á svo skömmum tíma. Það verður sent til umsagnar 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá skoðun hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að það er útilokað að þetta mál verði klárað á þessum síðustu dögum sem eftir lifa kjörtímabilsins. Kannski er hægt að verja það að þingið taki tíma núna í málið til að hægt sé að senda það til umsagnar, fá til þingsins skoðanir þeirra sem gerst til þekkja í þessum málum þannig að hægt sé að halda áfram vinnunni á næsta þingi eftir kosningar. En það er ástæða til að gera það alveg ljóst að ekki er hægt að byggja upp væntingar um að það sem hér er lagt upp með gangi endilega eftir, ef og þegar kemur að því að gera þetta frumvarp að lögum, því að augljóst er að gangi málið fram óbreytt verður af því töluverð útgjaldaaukning. Þá skiptir miklu að um leið fylgi líka breytingar á áætlunum í ríkisfjármálum þannig að gert sé ráð fyrir slíkri útgjaldaaukningu þar. Það er augljóst og kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins að sá útgjaldarammi sem er markaður í frumvarpinu rúmast ekki innan langtímaáætlana í ríkisfjármálum. Þar munar nokkuð miklu. Þess vegna verður að taka þá pólitísku ákvörðun ef á að gera þetta mál að veruleika, ef frumvarpið á að verða að lögum, að gera ráð fyrir þeim útgjaldaauka sem af því hlýst í langtímaáætluninni. Það þýðir bara eitt, virðulegi forseti. Annaðhvort sjá menn fyrir sér auknar tekjur til að standa undir þeim útgjöldum sem hér er lagt upp með eða að það verður samdráttur í öðrum útgjöldum ríkissjóðs. Eins og ég skildi ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar þar sem hann ræddi um ýmsa aðra útgjaldaflokka ríkisins er þetta einmitt það sem við stöndum frammi fyrir þegar við leggjum mat á hvort okkur er fært að fara þá leið sem lögð er til í frumvarpinu og ná þeim ágætu markmiðum sem það hvílir á. Augljóst má vera að allar tilraunir til að einfalda kerfið sem við búum við eru af hinu góða. Kerfið verður að vera þannig að öllum sé ljóst, ekki bara sérfræðingum heldur líka þeim sem nota það, hvernig það er uppbyggt og hvernig það virkar. Það er ekki gott að hafa hlutina þannig að við mönnum blasi flækjustig og myrkviði laga- og regluflækja sem gerir að verkum að venjulegt fólk á erfitt með að leggja mat á það hvaða réttindi í raun og veru eru til staðar. Það hlýst af því óöryggi þegar menn eru til dæmis í vafa um hvort útgreiðslur til þeirra eru í samræmi við það sem vænta mætti út frá þeim lögum og reglum sem gilda um útgreiðslu bóta. Við hljótum því að vera ánægð með það. En hin hliðin er kostnaðarþátturinn sem í þessu er fólginn. Ég vil benda á að í umsögn fjármálaráðuneytisins er meðal annars rætt um íbúaþróun og mannfjöldaþróun í landinu og hvert stefnir í þeim málum. Það eru þessar tölur sem skipta verulega miklu máli, virðulegi forseti. Ég gríp hér niður í umsögnina, með yðar leyfi: „Áætlað er að framfærsluhlutfall 67 ára og eldri muni aukast úr um 18% í 29% árið 2030, 34% árið 2040 og 42% árið 2061, líkt og sjá má í mynd 4. Þessi þróun hefur það í för með sér að fjöldi einstaklinga á vinnufærum aldri á hvern ellilífeyrisþega 67 ára og eldri mun lækka hratt fram til ársins 2061.“ Þetta er auðvitað grundvallaratriði. Hvert er svar okkar við þessu? Hvernig ætlum við að mæta þessu? Hvernig ætlum við að mæta því að það verða færri vinnandi hendur sem sjá fyrir fleiri ellilífeyrisþegum? Það þarf að skapa og framleiða verðmæti til að standa undir því að fleiri og fleiri verða á ellilífeyrisaldri og vinnustundirnar verða færri. Það er raunverulega bara eitt svar, virðulegi forseti, og einungis eitt: Að framleiðni hagkerfisins aukist jafnt og þétt. Virðulegi forseti. Það stendur í raun og veru yfir kapphlaup, kapphlaup á milli framleiðniaukningar annars vegar og hins vegar fjölgun ellilífeyrisþega. Stóra atriðið sem menn verða að gera sér grein fyrir, hvort sem horft er á lífeyrissjóðina eða almannatryggingakerfið eins og hér, er geta hagkerfisins til að standa undir þessu. Það er alveg sama hvað okkur finnst um málið. Það er alveg sama hvernig við nálgumst þetta mál út frá því hvað þörfin er mikil, við munum ekkert frekar en aðrir ná að plata okkur út úr því. Til að geta staðið við þær fyrirætlanir sem hér er lagt upp með - og má ljóst vera á þessum tölum að enginn er öfundsverður að lifa af þeim bótum sem ætlaðar eru - en ef við ætlum að standa bara við það sem hér er sett fram er eitt alveg klárt. Framleiðni og hagvöxtur verður að aukast og verður að aukast hratt, virðulegi forseti. Annars lendum við út af og stöndum uppi með loforð til fólks um framfærslu sem ekki verður hægt að standa undir. Þess vegna skiptir svo miklu máli að efnahagsstefnan öll endurspegli þær áherslur okkar, hún endurspegli það að við ætlum okkur að geta staðið við það að ellilífeyrisþegar og bótaþegar og þeir sem eiga um sárt að binda, þeir sem geta illa framfleytt sér, geta ekki tekið fullan þátt í atvinnulífinu, geti gengið að því vísu að fá stuðning frá samfélaginu og meðborgurum sínum til að lifa sómasamlegu lífi. Það verður ekki gert, virðulegi forseti, án þess að undir því sé nægileg framleiðsla og framleiðnin sé vaxandi. Rétt til að ítreka þetta: Af hverju er framleiðni svona mikilvæg? Vegna þess að það verða alltaf færri og færri einstaklingar sem standa undir verðmætasköpuninni sem þarf til að borga velferð fyrir fleiri og fleiri ellilífeyrisþega. Það þýðir að hver klukkustund sem unnin er verður að skila meiri verðmætum en hún gerði fyrir ári síðan. Þannig verður það að þróast. Ég tel rétt, virðulegi forseti, að vekja athygli á alvarlegum varnaðarorðum sem birtast í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins, sem er hér í fylgiskjalinu á bls. 92. Það er ástæða til að hlusta á þau orð, virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra fjármálaráðuneytisins er samflokksmaður þess hæstv. ráðherra sem flytur þetta mál og að starfsmenn þessa ráðuneytis segja að með frumvarpinu sé vegið að helsta styrkleika í stöðu ríkisfjármála á Íslandi. Sá styrkleiki felst í því, svo ég grípi niður í umsögninni, með leyfi virðulegs forseta, „að á komandi áratugum taki almenna lífeyrissjóðakerfið smám saman við sem meginstoð greiðslu lífeyris til vinnandi fólks þegar það kemst á lífeyrisaldur.“ Þá segir hér áfram: „Með frumvarpinu er hins vegar vegið að þessum styrkleika sem leiðir af lífeyriskerfinu og þar með skerðist svigrúm ríkissjóðs til að mæta yfirvofandi öldrunarkostnaði framtíðarinnar. Frumvarpið felur einnig í sér að útgjöldin munu fyrst aukast verulega umfram það sem reiknað hefur verið með þannig að þau nái hámarki við mun hærra útgjaldastig og um áratug síðar en í núverandi kerfi auk þess sem lækkun á ellilífeyrisútgjöldunum eftir það verður hægari.“ Virðulegi forseti. Enn og aftur. Hér eru varnaðarorð og athugasemdir úr fjármálaráðuneytinu sem stýrt er af hæstv. ráðherra sem er samflokksmaður þess ráðherra sem leggur málið fram. Ég gef mér að þetta hafi verið rætt á ríkisstjórnarfundum og að hæstv. fjármálaráðherra hafi gert hæstv. velferðarráðherra fulla grein fyrir þessum þætti málsins. Það verður áhugavert að sjá hver málflutningur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra verður í þingsalnum við meðferð málsins á þingi þegar fyrir liggja þessi varnaðarorð úr hennar eigin ráðuneyti. Að lokum vil ég rétt aðeins víkja að þeim þætti sem snýr að fjármögnun kerfisins, hinum mörkuðu tekjustofnum. Um það hafa margir rætt, bæði hvað varðar þetta mál og önnur, að það kerfi að marka tekjustofna með sérstökum hætti er úr sér gengið. Það er miklu eðlilegra að líta svo á að ríkissjóður afli sinna tekna með skattheimtu og síðan sé þeim peningum útdeilt úr ríkissjóði til verkefna sem Alþingi og framkvæmdarvaldið hafa ákveðið að rétt sé að gera. 
             Hér er kallað úr sal, virðulegi forseti, stjórnarskráin. Að sjálfsögðu lýtur þetta allt stjórnarskránni og hlítir henni, hvort sem skattstofnarnir eru markaðir sérstaklega eða eru almennir. Ég held að málið hreyfi ekki því. Aðalatriðið er að ekki er ráðlegt að binda útgjaldalið eins og til dæmis þennan við ákveðna markaða tekjustofna vegna þess að slíkir tekjustofnar geta sveiflast til en útgjöldin hverfa ekki og geta jafnvel aukist á sama tíma og tekjustofnarnir gefa eftir. Þá er miklu nær, virðulegi forseti, að líta svo á að kerfið sé fjármagnað úr ríkissjóði og ríkissjóður fjármagni sig með almennri skattheimtu eða hvernig sem ríkissjóður gerir það. Þannig á að hafa það. Ég vek athygli á, virðulegi forseti, að fjárlagaskrifstofan bendir einmitt á þetta atriði. Í umsögn hennar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ljóst er því að framangreint fyrirkomulag um fjármögnun lífeyristrygginga er úr sér gengið og hefur í raun enga hagnýta þýðingu þar sem ríkissjóði ber að greiða fyrir þau lífeyrisréttindi sem ákvörðuð eru í lögum óháð því hvort tryggingagjaldsstofninn hækkar eða lækkar milli ára í takt við efnahagsþróun.“ Það er einmitt lykilatriðið. Það er algjörlega óháð því. Það er ekki dregið úr lífeyrinum með því að tryggingagjaldsstofninn lækki og það getur í raun og veru farið þannig þegar illa árar í efnahagslífinu og þeim fjölgar sem þurfa á aðstoð að halda, að þar með sé gjaldstofninn að fara niður en útgjöldin upp. Virðulegi forseti. Allt þetta mál bendir okkur bara í eina átt og það er að verkefnið sem bíður okkur varðandi lífeyrissjóðakerfið okkar og almannatryggingar er mjög stórt. Það hversu ójöfn kjör eru í lífeyrismálum opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almennum markaði, hvernig við ætlum að fjármagna þetta, hvernig við ætlum að haga skipulagi alls þessa - öll þessi atriði standa uppi. Þar af leiðandi hljótum við líka að þurfa að huga að hlutum sem hér voru nefndir áðan, m.a. af hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni, um lífeyrisaldurinn. Við þurfum að horfast í augu við það að á næstu árum og jafnvel áratug eða áratugum muni jafnt og þétt þurfa að hækka lífeyrisaldurinn. Það er líka í samræmi við bætta heilsu þjóðarinnar, aukið langlífi og aukna líkamlega og andlega möguleika fólks til að sinna vinnu þótt það sé komið undir sjötugsaldurinn. Virðulegi forseti. Ég geri mér engar vonir um að þetta mál klárist á þessu þingi á þeim örfáum dögum sem eftir eru, en málið er þarft og brýnt og stórt. 

Virðulegi forseti. Það er með þetta mál eins og mörg önnur sem nú koma inn í þingið, það þarf ekki að hafa mörg orð um að þau koma allt of seint. Þetta er svolítið eins og ríkisstjórnin hafi einhvern veginn allt í einu áttað sig, litið á dagatalið og séð að nú væri kjörtímabilið búið, nú væri betra að henda inn öllu því sem hún ætlaði að gera á kjörtímabilinu en hefur ekki gert. Ef hæstv. ríkisstjórn vill gera það á síðustu dögunum er það bara svo en einhver hefði sagt að það hefði verið skynsamlegra að taka kjörtímabilið í að vinna mál eins og þessi. Þegar maður hugsar til baka og rifjar upp allan þann tíma sem er búinn að fara í ágreining út af málum eins og stjórnarskránni, Evrópusambandinu, Icesave og í raun flestum, ef ekki öllum, málum sem ríkisstjórnin hefur komið fram með hljótum við að verða svolítið döpur yfir því hvernig hefur verið forgangsraðað á kjörtímabilinu. Hefði ekki verið nær, virðulegi forseti, að við hefðum tekið tíma í að skoða almenna tryggingakerfið og reynt að einfalda það, koma í veg fyrir fátæktargildrur og taka vinnu í og umræðu um þetta stóra mál? Það hefur alltaf verið nauðsynlegt að fara í nákvæmlega þessa vinnu en sjaldan eða aldrei jafnnauðsynlegt og núna. Ástæðan er einföld, mannfjöldatréð okkar breytist mjög hratt. Fólk af minni kynslóð og kynslóð foreldra minna á færri börn en kynslóðirnar á undan. Mannfjöldatréð er ekki og verður ekki lengur eins og jólatré, þ.e. að fjölmennasti hópurinn sé yngsta fólkið, heldur verður það beinna. Það þýðir að hópur fólks þarf bæði að bera kostnaðinn af þeim sem eldri eru og líka þeim yngri. Það er vandamál sem flestar vestrænar þjóðir eiga við að etja. Við tökum þetta verkefni seinna en aðrar þjóðir, þjóðir í gömlu Evrópu sem oft er kölluð svo. Í Þýskalandi, Frakklandi og Ítalíu, svo einhver lönd séu nefnd, hafa menn átt við þetta vandamál að stríða lengur en við. Það er líka stærra vegna þess að þar er ekki lífeyrissjóðakerfi en við Íslendingar vorum svo lánsöm að fara að safna í lífeyrissjóði og þó að ýmislegt mætti betur fara þar eigum við þó fjármuni í þeim sjóðum. Þetta snýr ekki bara að framfærslu þegar fólk er hætt að vinna heldur líka að til dæmis heilbrigðisþjónustunni. Þegar OECD tók út heilbrigðiskerfið okkar fyrir nokkrum árum var bent á að þó að gæðin væru mikil, faglegi árangurinn góður samanborið við önnur lönd, væri kerfið kostnaðarsamt miðað við aldurssamsetninguna, þ.e. að hér væri hlutfallslega margt ungt fólk. Þumalputtareglan er sú að fyrir hvern sextugan og eldri er kostnaðurinn fjórum sinnum meiri en vegna yngri einstaklinga. Mig minnir að fyrir fimm ára og yngri sé kostnaðurinn tvöfalt meiri en vegna þeirra sem eru þarna á milli. Þetta er þumalputtaregla. Þetta eru stóru málin sem við eigum við í nútíð og í framtíð. Því miður höfum við ekki rætt þessi mál nægilega. Við höfum heldur ekki rætt það að við erum búin að koma upp fátæktargildrum fyrir fólk. Þegar ég tala um fátæktargildrur er ég að segja að því fólki sem hefur sýnt ráðdeild og sparnað, á einhverja fjármuni í lífeyrissjóði og annan sparnað, er refsað fyrir að hafa sýnt þessa ráðdeild. Skerðingarnar eru það miklar að það kemur beint niður á þessu fólki. Samkvæmt ágætisúttekt um þetta í síðasta tölublaði Frjálsrar verslunar borgar sig ekki fyrir þetta fólk að spara. Því er refsað fyrir sparnað. Það kemur ekki bara fram í bótakerfinu, það kemur líka fram í kostnaðarhlutdeild þegar fólk er til dæmis í hjúkrunarrými og síðan var tekinn upp skattur sem var búið að afleggja, eignarskattur. Auðlegðarskattur er hann kallaður vegna þess að eignarskattur var orðið mikið skammaryrði. Eignarskattur leggst ekki á tekjur, hann leggst á eignir fólks, og eignirnar geta verið mjög mismunandi. Auðlegðarskatturinn er nákvæmlega það sama en undir öðru heiti. Eignirnar gefa ekki endilega af sér fjármuni. Það getur vel verið óhagstætt, og er það kannski sérstaklega núna, að selja ýmsar eignir, menn fá lágt verð, mun lægra en þeir lögðu í þær og finnst sanngjarnt að fá til baka. Ástandið er mjög alvarlegt. Ég fékk svar í gær eða fyrradag við fyrirspurn minni um auðlegðarskatt og það sýnir að um 260 einstaklingar greiða meira en helminginn af tekjum sínum í skatt. Reyndar borga 60 einstaklingar 75–100% af tekjum sínum í skatt. Og það þarf sannarlega að greiða ýmislegt meira en skatta. Þetta er eldra fólk, 65 ára og eldra, sem er búið að leggja skatta á en það verður að selja eignir til að greiða skattinn, það er bara þannig. Menn gætu kannski sagt: Heyrðu, okkur er alveg sama því að þetta er ríkt fólk og það er bara mátulegt á það. En ég fullyrði að stór hluti, kannski stærsti hlutinn af þessu eldra fólki, er fólk sem ekki hafði, ekki fékk og ekki mátti greiða í lífeyrissjóð. Það er tiltölulega nýtilkomið að allir geti greitt í lífeyrissjóð. Þess vegna þurfti þetta fólk sjálft að byggja upp sinn eigin lífeyrissjóð. Þessi ríkisstjórn samdi reglur um að leggja skatta á alla nema sjálfa sig vegna þess að eignin í lífeyrisréttindunum, sem er í rauninni miklu sterkari eign sem þolir miklu meira, sérstaklega lífeyrisréttindi hjá hinu opinbera sem eru bestu réttindin, er til staðar, stjórnarskrárbundin eign, varin af eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Það fólk sem á réttindi þar, t.d. einstaklingar sem eru búnir að vera lengi í stjórnmálum, á mikil réttindi sem skipta jafnvel hundruðum milljóna, í það minnsta tugum milljóna, og sá hluti eignanna er undanþeginn þessum skatti. Sömuleiðis kemur fram í svari sem ég fékk á 138. löggjafarþingi að stór hluti fólks greiðir auðlegðarskatt, nánar tiltekið 657 fjölskyldur sem eru ekki með neinar launatekjur en þurftu samt sem áður að borga 1,1 milljarð í auðlegðarskatt. Því má fullyrða, virðulegi forseti, að hér séum við að skattleggja fólk sem er með litlar launatekjur, kannski einhverjar fjármagnstekjur, vonandi í einhverjum tilfellum, en þó ekki miklar, í það minnsta ekki hjá þessum 260 einstaklingum. Við erum hér með algjöra sérstöðu, virðulegi forseti, vegna þess að þær þjóðir sem hafa haft þessa skatta hafa horfið frá þeim, m.a. vegna þess að þær telja þetta ekki samræmast stjórnarskrá viðkomandi landa. Um það hefur verið dæmt, t.d. í Þýskalandi, en komið hefur fram í svörum við fyrirspurnum mínum vegna þessara mála að ekkert hefur verið litið til þessara landa og ekkert reynt að læra af reynslu þeirra. Í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingar var ég heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um tíma og er afskaplega ánægður með að hafa fengið tækifæri til að flytja frumvarp fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögum um almannatryggingar þar sem atvinnutekjur ellilífeyrisþega, 70 ára og eldri, voru ekki taldar með þegar farið var í skerðingar og annað slíkt. Það þýðir einfaldlega að hjá einstaklingum, 70 ára og eldri, sem voru að vinna var ekki skertur lífeyrir eins og gert er þegar um er að ræða aðrar tekjur, t.d. lífeyristekjur.  Síðan þetta var ákveðið hefur meðallífaldur fólks örugglega lengst um hátt í 20 ár, í það minnsta 10–20 ár bara á síðustu 15 árum, lengst á Íslandi, um 3,6 ár. Lífaldurinn hefur hækkað alveg gríðarlega og sem betur fer hefur hann ekki bara hækkað heldur er líka fólk miklu heilsuhraustara fram eftir aldri almennt og vill gjarnan taka virkan þátt í atvinnulífinu. Við eigum ekki að refsa fólki fyrir það. Það er enginn vafi að með því að njóta starfskrafta fólks lengur mun allt þjóðfélagið hagnast beint og óbeint og það er hreinlega ekki skynsamlegt að ýta út af vinnumarkaðnum fólki sem hefur margt fram að færa, ég tala nú ekki um fólk sem hefur þá miklu reynslu sem fólk hefur þegar það er komið á þennan aldur. Ég vildi, virðulegi forseti, í þessari stuttu ræðu bara varpa þessu inn í umræðuna. Þetta mál er hægt að ræða út frá mörgum forsendum og er stórmál sem við hefðum átt að nota þetta kjörtímabil til að fara yfir. Við stigum ákveðin skref á kjörtímabilinu þar á undan en því miður er málið komið hér fram nokkrum mínútum fyrir þinglok 

Forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Það er mikið að vöxtum og í fyrri ræðu minni fór ég aðeins yfir samhengi þess við önnur frumvörp sem komið hafa frá ríkisstjórninni á síðustu vikum og tengsl þeirra við fjárlagagerð, fjárlög íslenska ríkisins og áætlun um stefnu í ríkisfjármálum. Ég hef kallað þessi frumvörp sem eru að koma fram óskalög, það er sem sagt óskað eftir staðfestingu Alþingis á því að þessir óskadraumar núverandi ríkisstjórnarflokka verði gerðir að lögum. Því miður er ekki fjárhagsleg innstæða fyrir þessum hugmyndum eins og þær eru settar fram. Ég vil þó í þessari seinni ræðu minni um þetta mál enn og aftur nefna að í umsögn fjárlagaskrifstofunnar með frumvarpinu kemur fram að engin umfjöllun hafi orðið um þessar tillögur og samhengi þeirra við fjármál hins opinbera, ekki heldur í tengslum við langtímaspár um þróun öldrunarkostnaðar og alls ekki um fjármögnunina. Það er ástæða til að nefna þetta sérstaklega því að mikil umræða er tengd lífeyriskerfi landsmanna í tengslum við breytingar á lögum um almannatryggingar. Gert hefur verið ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir muni taka við sem meginstoð fjármögnunar lífeyris og að útgjöldin, hin stoðin, til almannatrygginga vegna ellilífeyrisþega lækki hjá ríkissjóði á næstu árum. Það er hins vegar mat fjárlagaskrifstofunnar að frumvarpið dragi mjög úr svigrúmi ríkissjóðs til að annast aðra þætti öldrunarkostnaðar í framtíðinni. Telur ráðuneytið einsýnt að greiðslur ríkissjóðs til þessara mála muni aukast verulega með hækkandi meðalaldri og tiltölulega færri einstaklingum á vinnumarkaði til að standa undir velferðarkerfinu. Að mínu mati er hins vegar bráðnauðsynlegt að hverfa af braut gegndarlauss niðurskurðar sem verið hefur á undanförnum þremur árum, sérstaklega í heilbrigðisþjónustunni. Við verðum að hafa í huga að heilbrigðisstarfsfólkið er hin raunverulegu verðmæti í því kerfi og nauðsynlegt er að leggja áherslu á breytta forgangsröðun í fjárveitingum til þessa málaflokks. Því miður hefur ekki háttað svo til. Ég gat um það í fyrri ræðu minni að ýmsum svokölluðum gæluverkefnum, sem ríkisstjórnin hefur kallað eftir staðfestingu á, væri hægur vandi að forgangsraða öðruvísi en gert hefur verið. Ég vil þó nefna, sérstaklega vegna umræðunnar um lífeyrissjóðina, að við höfum byggt upp eitt sterkasta lífeyrissparnaðarkerfi sem þekkist og lífeyrissjóðirnir tryggja þeim sem þess þurfa, þeim sem falla út af vinnumarkaði af ýmsum ástæðum, lífeyri tengdan tekjum og það er mjög mikilvægt að því kerfi sé viðhaldið og það varið fyrir áföllum. Tryggingastofnunin er svo hin stoðin og þá þurfum við að leita leiða til að styrkja hana. Ég ítreka að ég tel nauðsynlegt að endurskoða bætur almannatrygginga í heild út frá þeirri grunnforsendu að um leið og öllum séu tryggðar lágmarkstekjur til lífsviðurværis verði að gæta þess að ekki sé dregið úr hvatanum til sjálfsbjargar og ekki heldur dregið úr hvata og möguleikum aldraðra og öryrkja til að bæta kjör sín. Þeir eiga að halda fjárhagslegu sjálfstæði sínu og við eigum að kappkosta að gera þeim kleift að halda virðingu sinni. Frumskylda okkar í þessum efnum er að draga fyrst af öllu til baka þá kjaraskerðingu sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir 1. júlí 2009 undir forræði núverandi ríkisstjórnar og sömuleiðis mætti varpa hér upp þáttum sem ósanngjarnir eru, svo sem verðbótaþætti vaxta, að hann valdi ekki skerðingum á bótum frá Tryggingastofnun. Að úrbótum í þessu verður að vinna í samstarfi við lífeyrissjóðakerfið og aðila vinnumarkaðarins, m.a. til þess að leita leiða til að gera öldruðum kleift að vera lengur úti á vinnumarkaði og auka þar með lífsgæði sín.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Ég held að óhætt sé að segja í upphafi að í því gríðarlega stóra frumvarpi er mjög mikið um jákvæða þætti og jákvæðar breytingar og í sjálfu sér er ekki hægt að finna að aðdraganda málsins eða öðru slíku. Eins og sagt er í frumvarpinu hefur verið haft víðtækt samráð við vinnslu málsins, bæði við Tryggingastofnun ríkisins og Innheimtustofnun sveitarfélaga. Tekið hefur verið mið af tillögum sem komu fram í skýrslu verkefnastjórnar um endurskoðun almannatrygginga frá því í október 2009 og síðan var byggt á tillögu starfshóps um endurskoðun almannatryggingalaga sem hefur starfað frá því í apríl 2011. Þar áttu auðvitað sæti, eins og við vitum öll, fulltrúar hagsmunasamtaka eldri borgara og öryrkja, fulltrúar aðila vinnumarkaðarins auk fulltrúa fimm stjórnmálaflokka. Fulltrúi Framsóknarflokksins í þeirri vinnu er Guðmundur Einarsson og hefur hann þegar, áður en frumvarpið kom fram, meðal annars kynnt niðurstöðu þeirrar nefndar fyrir þingflokki Framsóknarflokksins. Ég verð að segja að heilt yfir er ýmislegt mjög jákvætt í málinu en það mun hins vegar verða gríðarlega kostnaðarsamt og ég kem inn á það á eftir. Framsóknarflokkurinn hefur mjög skýra stefnu í þessum málum og ályktaði nýverið um þau á flokksþingi. Komið er inn á sumt af því í frumvarpinu og þar af leiðandi gætum við með góðu móti stutt sumar breytinganna. Í stefnu Framsóknarflokksins segir meðal annars að hefja eigi undirbúning vegna fyrirsjáanlegrar fjölgunar háaldraðra með því að greina áhrif þróunarinnar á samfélagið, hvaða tækifæri og viðfangsefni það skapi og hvernig eigi að bregðast við. Þar segir líka að stuðla eigi að sveigjanlegum starfslokum og lífeyristökualdri þannig að þekking og starfsreynsla ráði starfslokum í meira mæli en lífaldur. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt atriði. Svo segir að aldraðir og hagsmunasamtök þeirra komi að ákvörðun um mál sem varða aldraða, svo sem fjárhag, aðstæður og umhverfi. Ég held að mikilvægt sé að við sameinumst líka um það. Þar segir að við eigum að koma upp einfaldara og sanngjarnara almannatryggingakerfi og að hætta verði að tengja lífeyrisgreiðslur við grunnlífeyri almannatrygginga þannig að þær hafi áhrif á ellilífeyri, heilbrigðis- og félagsþjónustu ríkis og sveitarfélaga. Komið er inn á að við viljum gera öldruðum kleift að búa á eigin heimili eins lengi og kostur er, lögð skuli áhersla á kvöld-, nætur- og helgarþjónustu, dagvistunarúrræði og möguleika á skammtímadvöl. Leita skuli leiða til að mæta ólíkum búsetuþörfum aldraðra en efnahags- og heilsufarslegar aðstæður aldraðra geta verið mjög ólíkar svo bjóða þarf upp á fjölbreytt búsetuúrræði um leið og gætt er að efnahagslegu öryggi fólks. Það þarf að halda áfram endurnýjun með það að markmiði að öll hjúkrunarheimili séu einbýli og að fólk haldi fjárhagslegu sjálfstæði við dvöl á hjúkrunarheimili. Við höfum séð fréttir af því að mikið áhyggjuefni er hvernig þeim málum er háttað. Skelfilegar fréttir berast af því að verið sé að aðskilja hjón þegar þau þurfa að flytja á hjúkrunarheimili eða annað þeirra þarf að flytja á hjúkrunarheimili. Það er eitthvað sem samfélagið allt á að taka á. Við framsóknarmenn segjum brýnasta viðfangsefnið vera að kjaraskerðing aldraðra og öryrkja sem tók gildi 1. júlí árið 2009 verði afturkölluð, lífeyrir aldraðra og öryrkja verði hækkaður vegna kjaraskerðinga þeirra á krepputímum og skerðing tryggingabóta vegna greiðslna úr lífeyrissjóði verði afnumin í áföngum. Það eru almenn viðmið og stefna Framsóknarflokksins í þeim málum. Svo við komum aftur að þessu máli hér er margt jákvætt í því. Við gerum okkur hins vegar líka grein fyrir því að þeir tímar sem við lifum á núna eru gríðarlega erfiðir og ekki aðeins fyrir þá aðila sem málið snertir, þá sem reiða sig á það sem fellur undir málið, félagslegan stuðning og lífeyrisréttindi almannatrygginga. Auðvitað er mikilvægt að við setjum það í samhengi við það sem margir hafa komið inn á. Ég held að allir geri sér grein fyrir því að málið fer ekki gegn á þessu þingi þar sem einungis eru örfáir dagar eftir og ljóst að málið þarf gríðarlega mikla skoðun. Það er hins vegar athyglisvert að ef maður skoðar umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið er hún gríðarlega löng eða 14 blaðsíður. Ég ætla að grípa aðeins niður í hana og fjalla svo betur um það á eftir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið lögfest í núverandi mynd er áætlað að útgjöld ríkissjóðs vegna bóta til ellilífeyrisþega mundu aukast strax á árunum 2013–2014 eða um 2–3 milljarða kr. Þegar ákvæði frumvarpsins væru að fullu komin til framkvæmda frá og með árinu 2017 er áætlað að árleg útgjaldaaukning muni nema 9–10 milljörðum kr. umfram áætlaða útgjaldaaukningu í núverandi kerfi. Gert er ráð fyrir að sú útgjaldaaukning umfram núverandi kerfi verði orðin um 20 milljarðar kr. árið 2040 eða sem nemur 65% af útgjöldum ársins 2012 og muni halda áfram að aukast eftir það.“ Það er auðvitað mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því hver kostnaðurinn er fyrir ríkissjóð og að ef við ætlum að ráðast í aðgerðirnar, sem Framsóknarflokkurinn hefur vissulega tekið þátt í að móta og er fylgjandi, leitum við samhliða leiða og gerum allt sem í okkar valdi stendur til að auka tekjurnar í samfélaginu. Fjárlagaskrifstofan bendir síðan á, með leyfi herra forseta: „Fjárlagaskrifstofa telur vandséð hvernig staðið verði í reynd undir þeirri auknu fjárþörf almannatryggingakerfisins sem leiðir af ákvæðum frumvarpsins eigi jafnframt að framfylgja stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum nema stjórnvöld verði reiðubúin til að skerða framlög til annarra málaflokka í sama mæli eða leggja á hærri skatta til tekjuöflunar.“ Það er hárrétt ábending. Ef við gefum okkur að vilji sé til að samþykkja málið í þinginu er mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvar eigi að ná í fjármagn til að setja í það. Eins og fjárlagaskrifstofan bendir á getur ekki verið markmiðið að við hættum þeirri vegferð að ná jöfnuði í ríkisfjármálum sem er grundvallaratriði, að ríkissjóður verði sjálfbær. Tvennt hlýtur að þurfa að koma til, breytt forgangsröðun, þ.e. að skerða framlög til annarra málaflokka í sama mæli, eins og bent er á, eða leggja á hærri skatta til tekjuöflunar. Ég held að þjóðfélagið geti ekki eins og sakir standa borið meiri skatta. Einstaklingar og fyrirtæki þessa lands geta ekki borið hærri skatta vegna þess að fólk á nægilega erfitt með að ná endum saman. Ég held hins vegar að hægt sé að sækja ákveðið fjármagn með breyttri forgangsröðun og það er eitthvað sem við höfum talað fyrir í töluverðan tíma. Við töluðum meðal annars fyrir því við afgreiðslu síðustu fjárlaga að fjármagni yrði forgangsraðað með öðrum hætti og gæluverkefni ríkisstjórnarinnar, eins og þau voru kölluð, yrðu látin bíða og fjármagninu fremur varið í málaflokka sem eru mikilvægir, rétt eins og staða aldraðra og lífeyrisþega í samfélaginu sem búa við gríðarlega bág kjör. Við getum heldur ekki horft fram hjá því að gífurlega mikilvægt er að auka verðmætasköpun í samfélaginu til að málið nái fram að ganga og breytingar verði gerðar í málaflokki aldraðra og lífeyrisþega, jákvæðar breytingar eins og þær sem ég las upp úr stefnu Framsóknarflokksins áðan. Framsóknarmenn hafa alltaf gert sér grein fyrir því að undirstaða velferðarkerfisins er öflugur vinnumarkaður og vöxtur í samfélaginu, vinnan tryggir velferðina. Við verðum að einbeita okkur að því að byggja upp atvinnu í landinu. Nú stendur yfir aðalfundur Samtaka atvinnulífsins og bent var á í gær að það væri mögulegt, það eru gríðarleg sóknarfæri til að auka tekjur, skapa störf í landinu og þá koma aukatekjur í ríkissjóð. Það koma tekjur í ríkissjóð sem við getum meðal annars notað til að hrinda í framkvæmd metnaðarfullum breytingum í málefnum aldraðra og lífeyrisþega og þeirra sem þurfa á stuðningi hins opinbera að halda. Við verðum nefnilega að tryggja stöðu þeirra hópa en líka gera okkur grein fyrir því hvar er hægt að ná í þá peninga. Það verður gert, eins og ég sagði, með breyttri forgangsröðun, með því að sækja fjármagnið til þátta sem ekki teljast til grundvallaratriða í samfélaginu og með því að auka umsvif hagkerfisins, efla atvinnu og ná fólkinu til baka sem er flutt til útlanda. Ég heyrði um daginn af manni sem vinnur hjá fyrirtæki í Noregi og hjá því eina fyrirtæki, sem er rafvirkjafyrirtæki, starfa 70 rafvirkjar. Ef þeir einstaklingar væru allir á Íslandi og sköpuðu tekjur og umsvif fyrir íslenskt samfélag hefði ríkissjóður meira fjármagn á milli handanna til að veita til málaflokka á borð við þessa. Eins og ég hef komið inn á varðandi ákveðin atriði frumvarpsins er samhljómur í mörgum þátta þess og stefnu Framsóknarflokksins. Við viljum tryggja undirstöður velferðarkerfisins og viðurkennum mikilvægi öflugrar velferðar í landinu og að allir þjóðfélagshópar hafi öryggisnet þannig að allir geti lifað sómasamlegu lífi. Við erum hins vegar mjög ósátt við að það virðist algjörlega skorta skilning sitjandi ríkisstjórnar á því hvernig þeir fjármunir verða til, hvaðan þeir koma og hvað þarf að gera til að mögulegt sé að ráðast í framkvæmdirnar. Þegar verið er að ræða þau mál finnst manni oft og tíðum eins og það sé svolítið holur hljómur í svona loforðum. Við sjáum ekki viljann, og höfum ekki séð hann allt þetta kjörtímabil, til að forgangsraða í þágu velferðar, þágu málefna aldraðra, þágu heilbrigðiskerfisins. Skorið hefur verið niður um yfir 20% á Landspítala – háskólasjúkrahúsi á þessu kjörtímabili á meðan fjárveiting hefur aukist til annarra málaflokka, málaflokka sem ekki teljast til grundvallaratriða í velferðarkerfinu okkar. Það er þess vegna sem við verðum að forgangsraða öðruvísi og auka tekjur ríkissjóðs þannig að mögulegt sé að ráðast í svona framkvæmdir. Ég held að það sé hárrétt sem margir hafa komið inn á að þetta er í raun og veru einhvers konar óskalisti sem er settur fram þarna og fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins tekur undir það vegna þess að það er á engan hátt undirbyggt hvernig eigi að standa undir honum, hvernig eigi að ná í tekjurnar. Það vantar svo gríðarlega í alla stefnumótun. Framsóknarflokkurinn hefur fullan skilning á því, hann hefur fullan skilning á mikilvægi velferðarmálanna, mikilvægi þeirra mála er snerta málefni aldraðra og lífeyrisþega. Við höfum líka fullan skilning á því hvaðan tekjurnar þurfa að koma og hvernig við getum skapað tekjur og umsvif í hagkerfinu sem geta staðið undir öflugu velferðarkerfi okkar. Ég hefði viljað sjá að samhliða þessum tillögum kæmu metnaðarfullar tillögur frá ríkisstjórninni um hvernig við eigum að skapa tekjur til að standa undir þeim. Eins og ég sagði áðan verða útgjöld ríkissjóðs vegna bóta til ellilífeyrisþega komin í 20 milljarða árið 2040, munu þegar á árunum 2013–2014 vera 2–3 milljarðar og árið 2017 verða þau komin í um 10 milljarða. Sá sem hér stendur sér ekki eftir fjármunum sem fara í þá málaflokka en við verðum að gera okkur grein fyrir því að peningarnir verða að vera til í samfélaginu. Við verðum að sækja þá fjármuni eitthvert, við verðum annaðhvort að forgangsraða með öðrum hætti eða leita leiða til þess að afla nýrra tekna. Við getum ekki náð inn þeim tekjum með aukinni skatttekju, ég held að þar séum við algjörlega komin í topp. Virðulegi forseti. Niðurstaða mín er sú að við verðum að forgangsraða fjármunum öðruvísi og gera allt sem við getum til að auka tekjur í samfélaginu og auka tekjur ríkissjóðs. Þá verður hægt að koma í gegn metnaðarfullum breytingum, sumum þeirra sem eru í frumvarpinu og öðrum sem varða ýmislegt annað sem snýr að málefnum aldraðra, eins og ég rakti áðan í stefnu Framsóknarflokksins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég skil ræðu hans svo að hann sé í megindráttum sammála þeim breytingum sem eru lagðar til hér og efnislega inntakinu um að einfalda kerfið, hafa það skýrt og afmarkað þannig að fólk skilji réttindi sín og hvað þeim stendur til boða þegar það þarf á því halda að fá lífeyrisgreiðslur úr almannatryggingakerfinu og félagslegan stuðning. Hv. þingmaður sagði jafnframt að ekki yrði hægt að fara í breytingarnar fyrr en búið væri að gera ákveðnar breytingar hér svo fjárhagur ríkissjóðs væri í jafnvægi. Ég er sammála hv. þingmanni um að það eigi að vera sameiginlegt markmið okkar allra að ná tökum á ríkisfjármálunum. Er það svo, komist flokkur hv. þingmanns í ríkisstjórn, að málið verður lagt fram í þinginu þegar að loknum kosningum eða mundi Framsóknarflokkurinn taka aðra rispu á því og hugsanlega ekki leggja fram breytingar á almannatryggingakerfinu fyrr en einhvern tíma síðar? Hvernig sér Framsóknarflokkurinn það fyrir sér?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ákveðin atriði í málinu ríma mjög við stefnu Framsóknarflokksins varðandi þau mál. Það liggur alveg ljóst fyrir að efnislega eru atriði í frumvarpinu sem eru jákvæð. Ég rakti meðal annars stefnu Framsóknarflokksins áðan og við áttum auðvitað fulltrúa í nefnd og síðan var byggt á því. Ég tek undir með hv. þingmanni að gríðarlega mikilvægt er að koma á jafnvægi í ríkisfjármálum og að við gerum okkur grein fyrir því sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytis bendir á í umsögn sinni, að á engan hátt sé búið að undirbyggja hvaðan eigi að taka þetta fjármagn. Það mundi kosta okkur gríðarlegar fjárhæðir sem sá sem hér stendur sér ekki eftir að veita til þeirra mála en við verðum að gera okkur grein fyrir hvaðan fjármagnið á að koma. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að við ætlum að halda áætlun um að ná jöfnuði í ríkisfjármálin og það skortir töluvert upp á í dag. Varðandi það ef Framsókn kemst til valda get ég sagt að við munum beita okkur fyrir því að forgangsröðuninni almennt verði breytt á þann veg að sótt verði fjármagn til ákveðinna þátta í ríkisrekstrinum sem ekki teljast nauðsynlegir og því fjármagni fremur varið í málefnin sem eru hluti af grunnstoðum samfélagsins. Við verðum þó að gera okkur grein fyrir því að við verðum að afla þeirra tekna. Ég held að við verðum samhliða því að gera mjög ítarlega áætlun og marka okkur stefnu um hvernig við ætlum að forgangsraða, hvert við ætlum að sækja fjármagn og hvernig við ætlum að auka tekjur ríkissjóðs með aukinni atvinnuuppbyggingu og verðmætasköpun í samfélaginu. Það verður að skoða. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skil hv. þingmann þannig að nái Framsóknarflokkurinn því markmiði sínu að komast í ríkisstjórn [Hurð skellt.] - hér er hurðum skellt heyri ég - verði leitast við að halda því plani að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Ég geri þá ráð fyrir því, í ljósi þeirra miklu athugasemda sem voru gerðar við frumvarpið af fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, að áður en málið verður lagt fram aftur í þinginu, samhljóða því sem það er núna eða lítils háttar breytt en alla vega á grundvelli þeirrar undirbúningsvinnu sem allir flokkar hafa staðið að, verði farið í þá vinnu að skoða og leggja fram hvernig eigi að fjármagna þessar hugmyndir. Ég hef þá skoðun að ágætt sé að leggja fram hugmyndir en að það verði jafnframt að vera ljóst frá upphafi hvernig á að fjármagna þær. Það sem ég gagnrýni við málið er að það kemur í þingið á lokadögunum án þess að ríkisstjórnin hafi gert tilraun til að sýna fram á að einhver alvara sé á bak við breytingarnar af hálfu flokkanna sem stjórna og það liggur ekki fyrir hvernig á að fjármagna hugmyndirnar.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að mikilvægt er, og ég kom inn á það í ræðu minni áðan, að það sé algjörlega skýrt hvernig eigi að fjármagna aðgerðirnar. Það er í rauninni mjög óábyrgt að leggja fram tillögur án þess að búið sé að tryggja fjármögnun þeirra. Þær vekja upp væntingar og vonir hjá fólki sem þarf svo sannarlega á þeim að halda, því svo sannarlega eru margar af breytingunum jákvæðar, og það er ekki búið að undirbyggja tillögurnar. Ég held að það ætti að vera forgangsverkefni á nýju kjörtímabili að forgangsraða öðruvísi í ríkisfjármálum. Við höfum séð að í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur ekki verið forgangsraðað í þágu þessara málaflokka. Það eru ákveðnir þættir í samfélaginu sem hafa verið að stækka og fengið auknar fjárveitingar og þeir teljast ekki til grunnatriða. Við eigum að forgangsraða á annan hátt og vinna að áætlun. Við eigum líka að auka tekjurnar í íslensku samfélagi með aukinni atvinnusköpun, aukinni verðmætasköpun og hvetja frekar til þess heldur en að bregða fæti fyrir það líkt og núverandi ríkisstjórn hefur gert. Með því að gera það tvennt búum við til fjárhagslegan grunn undir mikilvægar aðgerðir eins og við erum að ræða. Eins og ég rakti áðan ályktaði Framsóknarflokkurinn á síðasta flokksþingi meðal annars um hversu mikilvægt væri að við værum með fókusinn á þessum málaflokkum og forgangsröðuðum í þágu grunnstoða samfélagsins. Það hefur verið gengið svo hart að grunnstoðunum síðustu fjögur árin að það verður einfaldlega að fara að huga að því að byggja þær upp á nýjan leik. Ég vonast til þess að ef Framsóknarflokkurinn nær miklum styrk í komandi alþingiskosningum muni hann hafa afl til að ráðast í breytingarnar: Breyta forgangsröðun og efla atvinnuuppbyggingu. Þá höfum við skapað grunninn sem þarf til að ráðast í aðgerðirnar sem þetta frumvarp og fleiri þættir velferðarkerfisins þurfa svo sannarlega á að halda.

Hæstv. forseti. Við ræðum mjög stórt og viðamikið mál, frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Málið var lagt fram á síðustu dögum þingsins og ljóst af ummælum þeirra sem sitja í ríkisstjórn að ætlunin er ekki að keyra málið í gegn á nokkrum dögum, alla vega skil ég það svo sem er ágætt. Ég tel rétt að við höldum því til haga að ef menn ætla að leggja fram mál sem þetta verður að vera einhver tími til að vinna það í þinginu. Svo er ekki í þessu tilfelli. Þrátt fyrir að málið hafi verið undirbúið vel, tekið langan tíma í undirbúningi og fulltrúar allra flokka hafi komið að undirbúningi þessar stóru og viðamiklu breytingar á almannatryggingakerfinu, breytir það ekki þeim mikilvæga þætti að málið þarf mikla umfjöllun í þinginu. Við þurfum að fá vandaðar umsagnir, þurfum að gefa okkur tíma til að setjast aftur yfir málið, velta við öllum steinum og athuga hvort þetta sé leiðin sem er rétt að fara. Herra forseti. Ég er sammála meginsjónarmiðunum sem liggja að baki frumvarpinu, þ.e. að lögð er áhersla á að kveða skýrt á um réttindi og skyldur hinna tryggðu sem uppfylla skilyrði samkvæmt frumvarpinu, sem og málsmeðferð og stjórnsýslu. Stefnt er að því að ný lög verði einfaldari, skýrari og gagnsærri en gildandi lög hvað það varðar. Þær breytingar eru nauðsynlegar. Það stendur til að einfalda löggjöfina þannig að lífeyristryggingakerfi almannatrygginga verði gagnsærra fyrir notendur. Það er lykilatriði varðandi breytingarnar sem fram undan eru, og verða vonandi að veruleika á næsta kjörtímabili, að kerfið verði þannig að þeir sem nýta sér þjónustuna skilji út á hvað hún gengur. Ég hef verið svo lánsöm í störfum mínum að hitta fullt af fólki, m.a. eldri borgara sem eiga rétt á að fá greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Ég verð að segja, herra forseti, að kerfið er hvorki skýrt né einfalt og að markmiðið sem var farið af stað með í því viðamikla starfi sem liggur að baki frumvarpinu er gott. Skýrt hlutverk almannatrygginga, skýr uppbygging og framsetning laganna er nauðsynlegt til að fólk átti sig betur á því hver réttindi þess eru og við hverju það má búast á efri árum þegar það treystir á stuðning tryggingakerfisins. Það kemur fram í gögnum málsins að umboðsmaður Alþingis hefur bent á að vegna misjafnrar heilsufarslegrar og félagslegrar stöðu lífeyrisþega sé sérstaklega brýnt að ákvæði laga um réttindi þeirra séu skýr. Það er augljóst mál. Það er skylda okkar sem störfum við setningu laga að sjá til þess að fyrir hendi séu almennar, aðgengilegar og skýrar reglur um þá aðstoð og þau réttindi sem einstaklingar eiga rétt á vegna hás aldurs eða annarra atriða, svo sem fötlunar o.s.frv., hvort sem sú aðstoð er í formi þjónustu, umönnunar eða peninga. Markmiðið er gott og ég vonast til að við öll hér inni náum að halda okkur á þeirri braut á næsta kjörtímabili. Hins vegar er alveg ljóst að til að fara með svo viðamiklar breytingar í gegnum þingið og til að hægt sé að ræða málið af einhverri alvöru þarf að liggja fyrir hvernig á að fjármagna breytingarnar sem er verið að leggja til. Helsti galli málsins er að það hefur ekki verið klárað í þann endann. Það er svolítið eins og að ráðherrann hafi verið að flýta sér að reyna að koma málinu inn til að vera sá sem lagði frumvarpið fram, sem er svo sem skiljanlegt, þar sem það kemur fram nokkrum dögum áður en þessu kjörtímabili lýkur og án þess að vinnan varðandi fjármagnshliðina hafi verið kláruð. Það er mjög athyglivert að lesa umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Menn þar á bæ, eins og flestallir sem hafa talað hér, eru ánægðir með það markmið frumvarpsins að einfalda núverandi lagaumhverfi með því að sameina ákvæði um lífeyrisréttindi og félagslega aðstoð í ein ný heildarlög. Um er að ræða stærstu kerfislægu útgjöld hins opinbera og því er ekki hægt að horfa fram hjá því þegar verið er að taka ákvarðanir um efnislegt inntak slíkra reglna að fyrst og fremst þarf að fara yfir hvort ríkið standi fjárhagslega undir því réttindakerfi sem er verið að setja á fót. Annars er verið að gefa fólki falsvonir um bætta lagaumgjörð og bætt réttindi án innstæðu. Ég hefði viljað að farið hefði verið dýpra í þá vinnu og forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hefðu sýnt okkur hvernig þeir ætla að fjármagna breytingarnar. Herra forseti. Fjölmargir þingmenn, þar á meðal fulltrúar okkar sjálfstæðismanna í fjárlaganefndinni, hafa farið yfir hinar fjárhagslegu forsendur og það hvernig við sjálfstæðismenn hugsum um fjármál ríkisins og hvernig við forgangsröðum varðandi heilbrigðismálin, hin félagslegu réttindi. Ég tel að það hafi komið nægilega skýrt fram. Við teljum að hægt sé að gera betur í rekstri ríkisins og að þegar við höfum náð tökum á rekstri ríkissjóðs, sem er grundvallaratriðið, getum við farið að laga til í almannatryggingakerfinu og við ætlum okkur að gera það. Samkvæmt stefnu okkar teljum við rétt að halda vel utan um almannatryggingakerfið og endurskoða það í heild sinni. Við viljum tryggja þeim sem á þurfa að halda lágmarkstekjur til lífsviðurværis. Við viljum jafnframt að ekki sé dregið úr hvata fólks til að bjarga sér sjálft og ekki sé dregið úr fólki ef það vill vinna, þ.e. að ekki sé dregið úr möguleikum aldraðra og öryrkja til að bæta kjör sín. Við teljum rétt að leggja áherslu á að aldraðir sem eru á dvalarheimilum haldi sínu fjárhagslega sjálfstæði, þeir haldi reisn sinni og sjálfsvirðingu. Við teljum einnig rétt að sú kjaraskerðing sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir 1. júlí 2009 verði afturkölluð og leggjum áherslu á það. Auk þess teljum við nauðsynlegt, í samvinnu við lífeyrissjóði og aðila vinnumarkaðarins, að finna leiðir til að gera öldruðum mögulegt að vera lengur á vinnumarkaði til að auka lífsgæði þeirra. Fólk sem vill vinna á að geta gert það, þrátt fyrir að hér sé almannatryggingakerfi, og með því haldið lífsgleði sinni og reisn. Herra forseti. Það er meginmarkmið með frumvarpinu að styrkja stöðu aldraðra og þeirra sem búa við skerta starfsgetu. Með því að gera reglurnar einfaldari og kerfið skýrara en það er í dag byggjum við upp sterkara samfélag. Ég fagna því að sú vinna sé komin á blað. Skipuð var verkefnisstjórn um endurskoðun almannatrygginga í október 2007 og á þeim tíma var Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn. Þeirri verkefnisstjórn var falið að vinna heildstæðar tillögur um eðlilegar fyrstu aðgerðir, langtímastefnumótun og nauðsynlegar lagabreytingar til að ná því markmiði. Verkefnisstjórnin útfærði starf sitt á þann hátt að kanna hvaða breytingar væru nauðsynlegar á lífeyriskerfi almannatrygginga, leggja fram róttæka tillögu um einföldun kerfisins, ná fram meiri sanngirni á samspili tryggingabóta, lífeyrissjóðstekna og atvinnutekna, ná fram meiri hvata til öflunar atvinnutekna og sparnaðar hjá bótaþegum en áður, sem rímar afskaplega vel við stefnu Sjálfstæðisflokksins sem við höfum haft og munum hafa og höfum enn í dag, koma á lágmarksframfærslutryggingu, færa örorku- og endurhæfingarlífeyriskerfið í átt að virkari velferðarstefnu með nýju starfsgetumati og virkari þátttöku í endurhæfingu ásamt aukinni eftirfylgni og að leggja línur fyrir framtíðarþróun opinbera lífeyriskerfisins og stofnunarskipan á sviði þess. Það vekur athygli að útfærslan á því hefur ekki verið kláruð. Auðvitað tekur allt sinn tíma en útfærslan á því hvernig á að breyta matinu sem nú er kallað örorkumat yfir í það að meta starfsgetu hefur ekki verið kláruð. Hugmyndafræðin snýst um að hætta að tala um hvað fólk getur ekki og meta frekar það sem fólk getur. Það er hugmyndafræði sem mér hugnast vel og hugnast sjálfstæðismönnum almennt mjög vel. Ég vonast til að klárað verði að vinna þau mál og settur kraftur í það á komandi kjörtímabili vegna þess að það rímar afskaplega vel við það íslenska hugarfar að fólk bjargi sér sjálft. Sama hvort fólk er öryrkjar eða aldrað vill það leggja sitt af mörkum. Það á frekar að tala um hvað fólk getur en það sem fólk getur ekki, það er það sem koma skal. Fjallað er um tillögur verkefnisstjórnar um einföldun almannatryggingakerfisins og að einföldunin yrði falin í því að bæði greiðslur almannatrygginga og allir þættir lágmarksframfærslu yrðu greiddir af Tryggingastofnun ríkisins. Lögð var til notkun frítekjumarka og að innleitt yrði frítekjumark á lífeyrissjóðstekjur ellilífeyrisþega í áföngum. Í skýrslu verkefnisstjórnarinnar frá því 2009 kemur fram sú framtíðarsýn að kerfisbreytingin geti átt sér stað sem fyrst án umtalsverðra útgjalda. Meiri kjarabætur komi til síðar þegar dragi úr áhrifum fjármálakreppunnar. Í niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar er lagt til að gera það í áföngum og að reyna að gera það á hraða sem ríkissjóður ræður við. Ég held að við sjáum það öll í hendi okkar að auðvitað þarf að gera það. Við getum ekki skuldbundið ríkissjóð þannig að hann ráði ekki við það til framtíðar. Ég vona svo sannarlega að enginn hér inni sé á þeirri línu. Áfram er unnið eftir þeirri hugmyndafræði að endurskoðunin fari fram á grundvelli núverandi tryggingakerfis, þ.e. hinu svokallaða tveggja stoða kerfi þar sem einstaklingar á vinnumarkaði greiða í og safna upp réttindum í lífeyrissjóðakerfi, en síðan komi sem hin seinni stoð til og almannatryggingarnar veiti þeim sem á þurfa að halda lágmarkstryggingavernd til viðbótar. Byggt hefur verið því kerfi en meginmarkmiðið er að einfalda það þannig að alveg ljóst sé hvora stoðina fólk þarf. Það á líka að vera algjörlega ljóst að það hafi eitthvað upp á sig að greiða í lífeyrissjóð, það komi ekki út á jöfnu eins og við sjáum í dag eftir breytingarnar sem hafa verið gerðar á kerfinu þar sem ekki skiptir nokkru máli hvort fólk hefur greitt í lífeyrissjóð eða ekki. Að sjálfsögðu á það ekki að vera svona. Starfshópur var skipaður 4. apríl 2011 til að klára þá vinnu sem verkefnisstjórnin hafði lagt grunn að. Í erindisbréfi starfshópsins kemur fram að meginhlutverk hans hafi verið að gera tillögur um leiðir og ljúka við drög að nýju frumvarpi til laga um lífeyristryggingar. Frumvarpið sem liggur fyrir er afrakstur þeirrar vinnu. Starfshópurinn samþykkti tillögu um einföldun bótakerfisins í júní 2012 og í október var ein breyting á tillögunni samþykkt. Í rauninni er hægt að segja að hópurinn hafi skilað endanlega af sér í október. Hópurinn var í rauninni sammála verkefnisstjórninni og menn einsettu sér að fylgja markmiðinu um að gera kerfið einfaldara og réttlátara. Starfshópurinn gerði tillögu um að sú leið yrði farin að einfalda og auka gagnsæi sem fælist í fækkun bótaflokka og skerðingarhlutfalla gagnvart tekjum. Mesta einföldunin og gagnsæið næst með því að sameina alla bótaflokka í einn og hafa eitt skerðingarhlutfall gagnvart tekjum og ekkert frítekjumark. Ég tel að ef við náum því marki að lögfesta slík ákvæði í okkar löggjöf verðum við loksins með kerfi sem er skýrt 

Virðulegi forseti. Það er einkennilegt að standa í þessum sporum þegar einungis örfáir dagar eru eftir af þinginu. Áætlað er að þinglok verði 15. mars. Heilt kjörtímabil er liðið án þess að ríkisstjórnin hafi sinnt þessum málaflokki, lítið sem ekkert sinnt eldri borgurum og öryrkjum, þar til nú þar sem klóra á yfir sín eigin verk með því að koma með frumvarp til 1. umr. á lokadögum þingsins. Ekki er hægt að ræða þetta frumvarp öðruvísi en að minnast á að hæstv. forsætisráðherra hafði ekki verið forsætisráðherra lengi, ekki nema örfáar vikur, þegar hafist var handa við að skerða kjör þessara hópa. 1. júlí 2009 voru sett lög af meiri hlutanum sem heimiluðu ríkinu að frysta greiðslur til lífeyrisþega. Þau lög gengu út á það að tekin var af hækkun þessara bótaflokka samkvæmt neysluverðsvísitölu. Á árinu 2009 var ruðst inn í grunnlífeyri þessara einstaklinga sem ég hef alla tíð haldið að væri heilagur hverjum manni, að ekki væri hægt að skerða hann því að þetta er grunnlífeyrir. En það var gert af hinni norrænu velferðarríkisstjórn sem kallar sig svo, og ekki nóg með það heldur af málsvara þessa hóps allt þar til málsvarinn varð ráðherra. Við sem höfum fylgst með í stjórnmálum vitum að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, barðist mjög fyrir réttindum eldri borgara og öryrkja þegar hún var almennur þingmaður. Hún hefur nú setið á þingi óslitið í rúm 30 ár. Þess vegna kom mjög á óvart að þetta skyldi hafa verið gert með þeirri lagasetningu. Því skal haldið til haga að þegar þau lög voru keyrð í gegnum þingið í mikilli andstöðu hjá þingmönnum Framsóknarflokksins var sagt að þetta yrði einungis tímabundin lækkun og að eldri borgarar og öryrkjar þyrftu að taka sinn skerf af hruninu. Nú erum við komin fram í mars árið 2013 og ekkert bólar á að afnema eigi þau lög sem sett voru til skerðingar bóta til þessara einstaklinga heldur er lagt fram heildstætt frumvarp þar sem er raunverulega verið að lýsa framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar. Við skulum átta okkur á því að frumvarp þetta byggir á vinnu nefndar sem var þverpólitísk. Framsóknarflokkurinn átti sinn fulltrúa í þeirri nefnd en til að sýna vilja sinn og vald átti hver flokkur í stjórnarandstöðu einungis einn fulltrúa en Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin áttu tvo fulltrúa hvor flokkur til að halda meiri hlutanum í nefndinni. Eins og fram hefur komið er mjög einkennilegt að frumvarpið skuli lagt fram á lokadögum þingsins. Lít ég svo á að hér sé frekar verið að leggja fram stefnumarkandi framtíðarsýn ríkisstjórnarflokkanna heldur en nokkurn tíma það að þeir flokkar hafi ætlað að gera raunverulega eitthvað fyrir þennan hóp til að endurheimta eða færa til baka þá lagasetningu þegar ruðst var til atlögu við þá bótaflokka hjá þessum einstaklingum. Virðulegi forseti. Hver hefði trúað því upp á heilaga Jóhönnu að óreyndu að þegar hún kæmist loksins til valda mundi hún beita sér svo hart gagnvart þeim hópum. En eins og við vitum hafa vinstri menn sjaldnast kunnað að forgangsraða. Vinstri menn kunna alls ekki að forgangsraða í ríkisrekstri. Það hefur sannarlega komið fram á þessu kjörtímabili að skorið er niður þar sem síst skyldi en fjármagni ríkisins eytt í alls konar verkefni sem eru í raun óþörf og eru það sem í daglegu tali kallast gæluverkefni. Ég verð að taka sem dæmi vonlausa Evrópusambandsumsókn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sem hefur kostað skattgreiðendur fleiri tugi milljóna. Það er farið að slá í rúman milljarð, opinberar tölur varðandi það, fyrir utan allan dulinn kostnað. Um helgina fóru nýkjörnir formenn ríkisstjórnarflokkanna fram með það að hið svokallaða frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem byggðist á tillögu stjórnlagaráðs yrði slegið út af borðinu. Það hefur kostað skattgreiðendur 1.500 milljónir. Mikið fjármagn og orka hefur farið til spillis á þessu kjörtímabili sem hefði betur verið notað til annarra hluta. Ég nefni til dæmis það mál sem við ræðum í dag, að hlífa fyrrnefndum hópi við þessum skerðingum, svo að við tölum nú ekki um tækjakaupin á Landspítalanum og heilbrigðisþjónustu úti á landi. Þetta mál verður ekki rætt öðruvísi en í samhengi við lífeyrissjóðina, við þær lífeyrissjóðsgreiðslur sem einstaklingar reiða af hendi, þeir sem eru á vinnumarkaðnum, bæði á hinum opinbera og almenna vinnumarkaði. Hægt og sígandi í gegnum tíðina höfðu lífeyrisþegar og öryrkjar náð fram ákveðnum réttarbótum meðal annars með aðstoð dómstóla. Við vitum og munum öll eftir öryrkjadómnum svokallaða þar sem skilið var á milli þess að fatlaður eða öryrki mundi þurfa að taka tekjur á grunni tekna maka síns, skorið var þar á milli. Það voru miklar réttarbætur sem sá hópur fékk einmitt við öryrkjadóminn. Einnig má nefna að þessi hópur hefur náð með samningum við ríkið afnámi tekjutengingar við tekjur maka og lækkun skerðingarhlutfalla, hækkun frítekjumarka vegna atvinnu og lífeyristekna, og svo er rétt að minnast á tilkomu uppbótarinnar vegna framfærslu. Hefur réttilega komið í ljós að árangur hefur orðið á þessu sviði í réttarbótum og lífskjörum fyrir þennan hóp. Þessi mál voru komin í ágætt horf, skulum við segja, þegar sú ákvörðun var tekin að skerða þessa aðila af ríkisstjórninni. Sú skerðing verður ekki sjáanleg meðan núverandi ríkisstjórn starfar því að kosningar eru í nánd sem betur fer. Þess vegna tel ég, virðulegi forseti, að nú sem oft áður sé verið að eyða tíma þingsins í að ræða þetta mál því það er svo umfangsmikið, telur tæpar 100 blaðsíður. Málið er að koma til 1. umr. Það á eftir að fara til hæstv. velferðarnefndar og kalla eftir umsögnum frá aðilum inn til nefndarinnar, venjulegur tími er hálfur mánuður, og nefndin á þá eftir að fjalla um það áður en það kemst til 2. umr. Oft eru svona stór og þung mál sem hafa mikinn útgjaldaauka í för með sér fyrir ríkið kölluð til nefnda á milli 2. og 3. umr., og svo fyrir rest kemur málið í 3. umr. og þá er fyrst í augsýn hægt að gera málið að lögum. Þess vegna tel ég það að taka ákvörðun um að leggja málið fram í dag, 7. mars, þegar áætluð þinglok eru 15. mars vera eingöngu til þess fallið að búa til páskaskraut eða gluggaskraut fyrir vinstri flokkana í næstu kosningabaráttu. Þetta er til þess gert að geta veifað því í kosningabaráttunni og sýnt það að þau hafi víst unnið að því að leiðrétta kjör þessara hópa. En, virðulegi forseti, landsmenn láta ekki lengur blekkjast af gylliboðum ríkisstjórnarinnar. Það sjá allir að frumvarpið nær því ekki á þessu þingi að verða að lögum. Þess vegna er það viðfangsefni næstu ríkisstjórnar að taka á þessum málum, þeirra aðila sem verða kosnir til þess í næstu alþingiskosningum að koma fram á sjónarsviðið og mynda hugmyndir sínar um hvernig hægt er að breyta því kerfi sem vinstri flokkarnir rústuðu í rauninni upphaflega í byrjun júlí 2009 og héldu svo áfram að kroppa af eldri borgurum og öryrkjum þær fáu krónur sem þeir þó voru búnir að ná fram með réttindabaráttu sinni. Það er sorglegt að sjá að til þingsins komi mál eftir mál sem eru svona vaxin, sem eru raunverulega stefnumarkandi fyrir komandi kjörtímabil. Vinstri menn eru að leggja einhverjar vörður fyrir næsta kjörtímabil. Eins og flestir vita hafa skoðanakannanir síðustu mánaða sýnt að þeir verði alls ekki í ríkisstjórn á næsta kjörtímabili, alla vega ekki sá meiri hluti sem nú situr. Þetta er eitthvað sem ríkisstjórnin hefur gert. Við munum eftir 20/20 þingsályktunartillögunni og græna hagkerfinu. Við munum eftir fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þar sem öll framkvæmdin á raunverulega að koma fram á næsta kjörtímabili. Það er mjög óeðlilegt að ríkisstjórn vinni að þessu svona, geti og ætli sér að skuldbinda næstu stjórnvöld til þess að framfylgja sinni stefnu sem var gerð á síðasta kjörtímabili, enda hefur það komið margsinnis fram í umræðum í þinginu. Við getum nefnt rammaáætlun, hún verður tekin upp strax að kosningum loknum og henni breytt í þá sáttaátt sem búið var að ná á 14 ára ferli, breytt í þá átt eins og upp var lagt með. Vinstri slagsíðan verður tekin út úr þeirri áætlun, þeim sáttafarvegi verður komið á aftur. Það er eins og ríkisstjórnin átti sig ekki á því að þau voru kosin einungis til fjögurra ára, hafa hangið á stólunum þau fjögur ár þrátt fyrir að vera orðin fyrir löngu minnihlutastjórnvöld, og þrátt fyrir að ná ekki málum í gegnum þingið, en þau sitja samt áfram. Þess vegna hefði verið farsælt að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hefði boðað til kosninga fyrr á kjörtímabilinu. En ekki á bara að sitja í stólunum sem fastast til 27. apríl, heldur á að skuldbinda stjórnvöld til framtíðar með þessum hætti. Virðulegi forseti. Í athugasemdum við lagafrumvarpið kemur fram að meginmarkmiðið með frumvarpinu sé „að styrkja stöðu aldraðra og þeirra sem búa við skerta starfsgetu, meðal annars með því að gera lög um lífeyrisréttindi almannatrygginga og tengdar greiðslur einfaldari og skýrari heldur en búið er við í dag. Við samningu frumvarpsins var höfð hliðsjón af tillögum sem fram komu í skýrslu verkefnisstjórnar um endurskoðun almannatrygginga frá því í október 2009 um nýskipan almannatrygginga og byggt á tillögum starfshóps um endurskoðun almannatryggingalaga sem starfað hefur frá því í apríl 2011 að lokaáfanga heildarendurskoðunar almannatryggingalöggjafarinnar. Ég set mig ekki á móti þessu, því það var alveg orðið tímabært að skoða þennan málaflokk, skoða löggjöfina. Ég set mig ekki á móti vinnu þessa starfshóps enda vann starfshópurinn mikið og gott verk. Það sem er brýnast nú um mundir er það sem þessi hópur hefur verið að kalla eftir síðan 1. júlí 2009, þ.e. að fá réttar bætur eins og allur annar almenningur í landinu, að fá leiðrétta þá vísitöluskerðingu sem hópurinn varð fyrir við lagasetninguna og jafnframt það að færa til baka þær skerðingar, upphæðir sem um er að ræða - þá er ég að vísa í það sem kallað er króna á móti krónu þar sem lífeyrissjóðsgreiðslur eru skertar svo mikið að aðili sem hefur unnið allt sitt líf á vinnumarkaði og hefur borgað í lífeyrissjóð ber það sama úr býtum og aðili sem hefur ekki stundað vinnu og er að fá grunnbætur frá ríkinu. Þetta er óásættanlegt. Þess vegna spyrja margir hvers vegna það sé yfir höfuð í lögum skylda að borga í lífeyrissjóð. Það er ekki einasta að verið sé að rústa afkomu aldraðra og öryrkja, heldur er með þeim skattpíningarleiðum sem ríkisstjórnin hefur farið á þessu kjörtímabili líka verið að rústa lífeyrissjóðakerfinu. Þegar fólk stendur frammi fyrir því mikla óréttlæti sem slíkar skattahækkanir leiddu af sér spyr fólk: Til hvers eru lífeyrissjóðir? Þetta hefur víðtæk áhrif, virðulegi forseti. Þetta er sanngirnismál. Það er sanngirnismál að þessir hópar 

Virðulegi forseti. Við ræðum afskaplega mikilvægt mál, heildarendurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni, hvorki meira né minna. Hana erum við að ræða hér 7. mars þegar þinglok nálgast og ekki bara það heldur þegar síðasta þingi þessa kjörtímabils er að ljúka, eftir átta daga, en stefnt er að þinglokum 15. mars. Reyndar verð ég að segja að það virðist ekki vera mikil alvara í þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hér er enginn ráðherra sem þó mæla fyrir stórkostlegri kerfisbreytingu á þessu stóra og kostnaðarsama kerfi. Ég sé ekki formann hv. velferðarnefndar heldur í salnum. Reyndar sé ég engan í salnum fyrir utan okkur hæstv. forseta og starfsmann þingsins. Ég hlýt að spyrja hvar allt fólkið er sem ber ábyrgð á þessu máli og ætlar að svara fyrir það á þeim örfáu dögum sem eftir eru af þinginu, eða er þetta, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, bara kosningaplagg? Er þetta bara gulrót til að veifa rétt fyrir kosningar? Þannig geta frambjóðendur stjórnarflokkanna komið og sagt: Jú, jú, jú, auðvitað mundum við eftir gamla fólkinu sem við höfum annars ekkert rætt um síðan við skertum bæturnar í ársbyrjun 2009. Auðvitað mundum við eftir öryrkjum. Það var bara stjórnarandstaðan sem kom í veg fyrir að þetta mál næði fram að ganga. - Nú er ég að geta mér þess til hver línan í kosningabaráttunni verður hjá fulltrúum stjórnarflokkanna vegna þess að það eru engar líkur á að þetta mál fái framgang á þessu þingi, því miður, ekki vegna þess að þetta er ekki mál sem við gætum öll sameinast um að ná niðurstöðu um heldur vegna þess að tíminn er allt of knappur. Þetta veit þetta fólk, þess vegna er það ekki hér í salnum. Enginn er að velta fyrir sér athugasemdum og umræðum um þetta stjórnarfrumvarp. Stjórnarliðar meina ekkert með þessu. Þetta mál vekur athygli mína. Það er eins og ég sagði gríðarlega stórt. Þetta er frumvarp upp á 123 greinar. Þetta er flókið mál um flókið kerfi sem snertir fjölmarga einstaklinga. Fjölmargir einstaklingar byggja lífsviðurværi sitt á framlögum úr almannatryggingakerfinu, hvort sem það eru aldraðir eða öryrkjar. Markmiðin eru fín. Markmiðin með frumvarpinu eru að gera lagaumhverfið einfaldara, skýrara og gegnsærra. Það hlýtur að vera markmið sem við getum öll tekið undir. Núna er næsta ómögulegt fyrir lífeyrisþega að gera áætlanir eða reikna út hverjar tekjur viðkomandi eru vegna þeirra flóknu skerðingarákvæða og þess flókna samspils á milli annarra tekna, lífeyrisgreiðslna úr almannatryggingakerfinu og úr lífeyrissjóðakerfinu. Það er því fínt að leggja fram frumvarp þar sem ætlunin er að einfalda þetta og skýra, en það verður að gefa þinginu tíma til að fara yfir þetta. Það er ekki nóg með að lífeyrisþeginn viti ekki hvað hann fær í tekjur vegna þess hversu kerfið er flókið heldur eru breytingarnar sem hér eru lagðar til líka gríðarlega flóknar auk þess sem þær eru gríðarlega kostnaðarsamar. Ég hefði viljað að hæstv. ríkisstjórn, fyrst hún rann út á tíma með þetta mál sem hefur verið í undirbúningi lengi, hefði bara komið hreint fram og sagt: Hér er afrakstur þessarar vinnu - reyndar vinnu sem hófst árið 2007 með verkefnisstjórn um endurskoðun almannatrygginga sem sú er hér stendur átti sæti í um tæplega tveggja ára skeið. Og ríkisstjórnin hefði sagt: Við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að á átta dögum er fullkomlega óboðlegt að nefna það að þetta mál verði hugsanlega klárað. - Við hefðum öll getað sameinast um það og þess vegna greitt fyrir því að málið færi umræðulaust til nefndar, yrði sent til umsagnar og umsagnir fengnar sem hægt væri að nýta á næsta þingi ef vilji stæði til. Vinnan sem liggur hér að baki er merkileg og mikil. Það er alveg rétt að hún hefur verið þverpólitísk en það er ekki rétt sem ég hef heyrt hæstv. fjármálaráðherra segja og hæstv. velferðarráðherra, ég ítreka að hvorugur er í salnum, að þetta sé afrakstur þeirrar þverpólitísku vinnu og þess vegna væri mögulega hægt að klára málið í sátt á þeim örfáu dögum sem eftir eru. Fulltrúi okkar sjálfstæðismanna í nefndinni gerði stóran fyrirvara við eitt atriði. Það er sá gríðarlegi kostnaður sem þessar breytingar hafa í för með sér. Það væri allt í lagi ef ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefði ákveðið að forgangsraða málum þannig að allur sá ávinningur sem hugsanlega fengist með bættum rekstri ríkissjóðs eða niðurskurði rynni í þennan málaflokk, yfirlýsingin væri að forgangsraða. Þetta kostar samkvæmt töflu á bls. 87, þ.e. aukning útgjalda umfram núverandi kerfi, hvorki meira né minna en 9,3 milljarða árið 2017. Þetta er frá 1.800 milljónum á þessu ári og fer síðan stighækkandi. Ef ríkisstjórnin hefði samhliða þessu frumvarpi lagt fram aðgerðaáætlun, eins og rætt er um að þurfi að gera í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, þá hefði þetta verið mjög fínt. Öll getum við sammælst um að við viljum gera vel við gamla fólkið okkar. Við viljum tryggja þeim sem ekki geta haft tekjur annars staðar frá vegna sjúkdóma eða fötlunar mannsæmandi líf. Þá þarf að forgangsraða. Það er það sem núverandi ríkisstjórn hefur ekki gert. Á bls. 88 bendir fjárlagaskrifstofan á, með leyfi forseta: „Til að viðhalda sömu stefnu og í núgildandi ríkisfjármálaáætlun þyrfti því að grípa til viðamikilla aðgerða á gjalda- og tekjuhlið. Minnt er á að til viðbótar við þessi auknu útgjöld eru ýmis önnur áform í farvatninu, t.d. aukin þróunaraðstoð, breytingar á öðrum bótakerfum og ýmsar framkvæmdir sem einnig kunna að rýra afkomu ríkissjóðs.“ Ég get nefnt nokkrar af þessum framkvæmdum: Það er nýr Landspítali sem er upp á rúma 85 milljarða, það eru Vaðlaheiðargöng, það er hús íslenskra fræða og ýmsar framkvæmdir hingað og þangað sem á að ráðast í núna. Maður skilur stundum ekki alveg málflutning ríkisstjórnarinnar. Það á að ráðast í þessar framkvæmdir vegna þess að ríkisstjórnin er búin að ná svo gríðarlegum tökum á ríkisfjármálunum. Svo þegar kemur að einhverjum málum þar sem setja á fólk í forgang er sagt: Hér varð hrun, við þurfum að líta í hverja krónu. Það er mjög óábyrgt að setja fram svona frumvarp með öllum þeim góðu markmiðum og góða ásetningi sem því fylgir án þess að ræða kostnaðarhliðina með nokkru móti. Það er verulega hörð gagnrýni af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytisins í þessari kostnaðarumsögn. Það er tekið fram að ekki hafi verið haft samráð við ráðuneytið um möguleg áhrif fyrir ríkissjóð eins og áður hefur tíðkast í málum af svipaðri stærðargráðu. Af því að ég nefndi hér áðan að ég hefði átt sæti í upphaflegu verkefnisstjórninni, sem tók til starfa haustið 2007, þá var ég einmitt fulltrúi fjármálaráðuneytisins eða fjármálaráðherra í þeirri verkefnisstjórn og að sjálfsögðu leit ég svo á í því nefndarstarfi að það væri hlutverk mitt að halda fjármálaráðuneytinu upplýstu um þau áform og þær breytingar sem verið var að ræða á þeim tíma, að sjálfsögðu hefði aldrei verið lagt fram frumvarp af þessari stærðargráðu án þess að fjármálaráðuneyti og fjármálaráðherra kæmu að því. Mér þykir þetta því algjörlega ótrúlegt. Í því nefndarstarfi var ýmislegt rætt. Það var eins og þetta, allir geta tekið undir meginmarkmiðin. Það þarf að einfalda bótakerfið, það þarf að minnka skerðingarnar og tekjutengingarnar og það sem ég mundi leggja áherslu á og hef gert í gegnum tíðina er að líta á þá sem þiggja greiðslur úr þessu kerfi sem einstaklinga en ekki hópa. Aldraðir eiga það eitt sameiginlegt að þeir eru fæddir á einhverju ákveðnu árabili. Þörf þeirra fyrir opinbera aðstoð er ekki eingöngu til komin vegna aldursins heldur fyrst og síðast ræðst sú þörf af heilsufari fólks. Þess vegna verður að skoða þessi mál með það að markmiði líka að hver einstaklingur geti haldið reisn og að við hjálpum fólki til sjálfshjálpar. Það var lagt til grundvallar í upphafsvinnu þeirrar nefndar sem ég átti sæti í. Þá var einmitt litið til þess hvernig hægt væri að tryggja það að fólk gæti unnið eftir ákveðinn aldur án þess að bætur skertust þannig að það gæti ráðið högum sínum betur. Líka var talað um, og það er nauðsynlegt að ræða það í þessu samhengi, hvernig við gætum bætt til dæmis þjónustu við eldri borgara, ekkert endilega með því að auka fjármagnið heldur með því að gera þjónustuna skilvirkari. Það er hægt að tala um óhagræðið sem maður heyrir víða af þegar heimaþjónusta og heimahjúkrun er skert, sem vissulega kostar pening en er þó mun ódýrara úrræði en þau dvalarrými eða hjúkrunarrými sem er það eina sem fólki býðst að lokum með miklu meiri tilkostnaði fyrir ríkið. Virðulegi forseti. Nú er tími minn á enda þannig að ég ætla að fara að ljúka máli mínu. Mér finnst stóra málið í þessu vera - og ég segi það bara hér - að þetta frumvarp sé lagt fram til kynningar. Það er sjálfsagt að skoða það með jákvæðum huga. Óheyrilegur kostnaður virðist liggja í þeim tillögum sem við gerum fyrirvara við. Stærsta gagnrýnin hlýtur þó að beinast að því að hafa ekki verið með fjármálaráðuneytið og fjárlagaskrifstofuna með í þessum útreikningum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur kærlega fyrir ræðuna. Það eru nokkur atriði sem ég stoppaði við í máli þingmannsins sem ég mundi vilja spyrja hana aðeins betur út í. Á þeim tíma sem hv. þingmaður var aðstoðarmaður fjármálaráðherra - 

Frú forseti. Þegar ég sat í þessari verkefnisstjórn frá hausti 2007 fram að hausti 2008 var starfið fyrst og síðast fólgið í því að kortleggja þær breytingar sem átti að gera. Á þeim tíma sem ég sat þarna voru ekki gerðar viðamiklar breytingar, heldur var verið að gera markmið fyrir framtíðarskipan og það voru minni háttar breytingar, dregið úr skerðingum og gerðar breytingar í árslok 2007 og aftur síðar. Eins og ég nefndi í ræðu minni tel ég að stóru mistökin hafi verið þau að halda fjármálaráðuneytinu ekki upplýstu eftir að ný nefnd tók til starfa. Ég tel það algjörlega óábyrgt og það er svar við síðari spurningu þingmannsins, um það að starfshópurinn skilar af sér og mánuði síðar kemur kostnaðarmatið. Það hefði bara aldrei nokkrum manni dottið í hug að gera þetta svona, síst þegar menn vita um hversu stórar upphæðir er að tefla. Þess vegna gerir fulltrúi okkar sjálfstæðismanna í þessari nefnd fyrirvara við nefndarálitið við kostnaðinn. Við getum öll tekið undir markmiðin. Þetta eru rosalega fín markmið og í hinum fullkomna heimi, þeim heimi þar sem fjármununum er forgangsraðað fyrst í þennan málaflokk og þá tekið úr einhverju öðru og þannig greitt fyrir þeim markmiðum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svörin. Það væri mjög áhugavert að fá svör um þær ákvarðanir sem voru teknar varðandi breytingar á lífeyriskerfinu á árunum 2007 og 2008 og vita hvort þau yrðu jafnskýr og -afdráttarlaus. Ég geri ráð fyrir að fjalla í ræðu minni aðeins um þær hugmyndir og þau verkefni sem við stöndum frammi fyrir vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar en mig langar að spyrja: Hefur þingmaðurinn eða flokkur hennar skoðað, velt fyrir sér eða lagt fram tillögur um það hvernig þurfi að breyta lífeyriskerfinu út frá þeirri staðreynd að við munum á næstu árum sjá æ stærra hlutfall af eldra fólki, þ.e. ellilífeyrisþegum, versus það sem við búum við núna, að þjóðin er tiltölulega ung? Telur hv. þingmaður og flokkur hennar koma til greina að hækka eftirlaunaaldurinn? Það hefur verið kallað eftir auknum greiðslum inn í almenna lífeyriskerfið. Hér erum við að tala um að settir verði auknir fjármunir í opinbera kerfið. Hvernig getum við horfst í augu við hinar miklu samfélagsbreytingar fram undan, bæði að við erum með hærra hlutfall eldra fólks og jafnframt hóp af fólki sem er miklu heilbrigðara, hressara og getur tekið miklu virkari þátt í samfélaginu? Er eðlilegt að það fólk sé sett til hliðar við þessi aldursmörk?

Virðulegi forseti. Þarna kemur hv. þingmaður einmitt inn á mikilvægan punkt sem ég ræddi í minni ræðu, þann að þeir einstaklingar sem hér um ræðir eru einmitt einstaklingar en við eigum það til að tala um aldraða sem hóp. Í staðinn fyrir að leggja áherslu á að hækka eftirlaunaaldurinn ættum við að einbeita okkur að sveigjanlegum starfslokum, að gera fólki kleift að vinna lengur ef það vill það og hefur til þess fulla starfsorku. Þeir sem eru núna að verða gamlir á pappírunum eru svo margir í fullu fjöri, með fulla starfsorku, og vilja og geta lagt til samfélagsins með vinnu en gera það ekki núna vegna þess að það skerðir þann lífeyri sem þeir hafa líka unnið fyrir með vinnu sinni í gegnum tíðina. Ég held að við ættum ekki að hugsa þetta út frá einhverri hækkun heldur út frá sveigjanleikanum. Þá þarf líka að gera annað, það þarf að skapa störf. Það er ekki nóg að segja: Fínt, þeir sem vilja geta unnið hér fram eftir öllu, ef það eru ekki til störf fyrir alla. Það þarf að huga að því líka að koma hjólum atvinnulífsins í gang, skapa störf og gera það að verkum að eldri kynslóðin þurfi ekki að rýma til fyrir þeirri nýju ef hún kýs að vera áfram í vinnu. Ég held að kynslóð okkar hv. þingmanns eigi eftir að lenda illilega í því ef við förum ekki að huga að einhvers konar breytingum. Ég batt til dæmis miklar vonir við séreignarsparnaðinn vegna þess að okkar kynslóð er orðin vön ákveðnum lífsstíl. Ég held að það verði mjög harður raunveruleiki 

Virðulegi forseti. Við erum hér komin til þess að ræða um frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Þetta er stórmál. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram í dag að það er leitt að þetta mál komi fram á síðustu dögum þingsins þegar við ættum að vera að ræða mál sem koma til 2. og 3. umr. og til atkvæðagreiðslu, miðað við þann tíma sem eftir er. Þetta sýnir kannski líka ákveðið virðingarleysi gagnvart þessu stóra og mikla máli. Það sem ég ætlaði líka að nefna, virðulegi forseti, í framhaldi af þeim orðaskiptum sem við hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir áttum áðan, er að ég held að dagskrá þessa þingfundar í dag segi miklu meira en margt annað um áherslu og stefnu núverandi stjórnvalda, ríkisstjórnar hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Hér fyrst á dagskrá fundarins eru mál sem við erum að mörgu leyti mjög sammála um. Sagt hefur verið að eitt af einkennum íslensks samfélags sé hversu sammála við séum um mikilvægi velferðarinnar. Við verðum samt að hafa í huga hvað hún kostar og við framsóknarmenn getum verið endalaust hissa á því að menn virðast ekki átta sig á því að það þarf náttúrlega að hafa tekjur til að borga fyrir velferðina. Á eftir þessu máli á dagskrá er frumvarp til laga um slysatryggingar almannatrygginga og síðan kemur annað útgjaldafrumvarp sem við framsóknarmenn getum að sjálfsögðu tekið undir frá hæstv. menntamálaráðherra, sem stendur hér í salnum. Þá kemur loksins á dagskrá frumvarp þar sem ætlunin er að reyna að tryggja að við sköpum störf, störf sem geta síðan skilað af sér tekjum og þar af leiðandi skatttekjum í mjög tóma sjóði ríkisins. Maður hefði haldið að forgangsröðunin ætti að vera sú að skapa störfin fyrst og eyða síðan fjármununum. Hér stöndum við hins vegar og höfum rætt meira og minna í allan dag frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Forgangsröðunin endurspeglast að vissu leyti líka í þeirri vinnu sem var unnin til að undirbúa þetta frumvarp. Hæstv. velferðarráðherra skipaði starfshóp og í honum eru náttúrlega fulltrúar þingflokkanna, einn fulltrúi frá Landssambandi eldri borgara, tveir frá Öryrkjabandalagi Íslands, einn frá Landssamtökunum Þroskahjálp, tveir frá Alþýðusambandi Íslands og einn frá Samtökum atvinnulífsins, ásamt fleirum hagsmunasamtökum fyrir launþega. Formaður starfshópsins er skipaður af velferðarráðherra. Ég get tekið undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur að maður saknar þess sárlega að sjá engin merki um að sinnt hafi verið einhvers konar samráði eða samstarfi við fjármálaráðuneytið. Maður sér líka hvernig hefur verið staðið að skilum á greinargerðum með tillögum starfshópsins. Hópurinn skilaði af sér í október 2012. Með leyfi forseta, segir í greinargerðinni: „Formaður starfshópsins afhenti velferðarráðherra greinargerð með tillögu starfshópsins í október 2012 þar sem farið er yfir niðurstöðu hópsins, helstu verkefni í nánustu framtíð, áhrif tillögunnar á samspil lífeyrissjóða og almannatrygginga og áhrif tillögunnar fyrir ólíka hópa ellilífeyrisþega.“ Síðan kemur fram aðeins seinna í textanum: „Var skýrslu um kostnaðaráhrif tillögu starfshópsins til lengri tíma, eða til ársins 2048, skilað í nóvember 2012.“ - Þessi skýrsla kom sem sagt mánuði eftir að starfshópurinn sjálfur var búinn að skila af sér. Það kemur einmitt skýrt fram í kostnaðarmati fjármála- og efnahagsráðuneytisins að verði frumvarpið að lögum muni það leiða af sér umtalsverð áhrif á útgjöld hins opinbera. Ég hefði því einmitt talið ástæðu til þess, og væri ástæða til að beina því til forseta, að skynsamlegra hefði verið að byrja á því að ræða um atvinnuuppbygginguna á Bakka í Norðurþingi til þess að við gætum aflað þeirra tekna sem við viljum gjarnan öll eyða í almannatryggingakerfið okkar, handa þeim sem hafa oft minnst á milli handanna. Það endurspeglast svo sannarlega í ályktun okkar framsóknarmanna þar sem við leggjum mesta áherslu á að tryggja öflugt atvinnulíf og taka á því sem er helsti vandi okkar Íslendinga, skuldavandanum, svo við getum farið í alvöruuppbyggingu. Fulltrúi okkar í þessum hópi talaði fyrir því að fara þyrfti í endurskoðun á almannatryggingakerfinu. Við erum öll sammála um að mikilvægt sé að við séum með einfaldara og sanngjarnara almannatryggingakerfi en við búum við núna. Í ljósi þess hefði ég gjarnan viljað að við mundum skoða almannatryggingakerfið eða lífeyriskerfi okkar á heildstæðan máta. Ég tel að þetta mál sé lagt fram til kynningar og tek undir að það sé engan veginn hægt að þingið nái að klára það á þeim stutta tíma sem eftir er. Hér er talað um að í raun og veru séu tvær stoðir lífeyriskerfisins á Íslandi. Við erum annars vegar með almenna lífeyriskerfið sem er sjóðsöfnunin og svo erum við með almannatryggingakerfið. Ég vil hins vegar bæta við, eins og kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur í andsvari við mig, að þriðja stoðin er líka til staðar, en það er séreignarsparnaðurinn. Það er mjög mikilvægt að skoða samspilið á milli þessara þátta og hvernig við getum tryggt að það sé sem skynsamlegast. Hverjar eru áherslurnar? Það má ekki vera þannig að ákvarðanir sem teknar eru á Alþingi, eins og ákvarðanir sem voru teknar 2007 og 2008 og hv. þm. Pétur Blöndal hefur ítrekað bent á, leiði til þess að stoðirnar undir almenna lífeyrissjóðakerfinu okkar bresti vegna þess að menn sjái svo lítinn tilgang í því að borga hátt hlutfall af tekjum sínum, bæði beint og í gegnum atvinnurekendur, í lífeyrissjóðakerfið. Þegar kemur að útgreiðslum úr almannatryggingakerfinu er skerðingin svo mikil að fólk sér ekki ástæðu til að vera að borga aukalega í lífeyrissjóðakerfið. Þetta er það sem ég hef fengið að heyra frá þeim sem hafa spurt mig um þetta kerfi og þá einkum frá eldri konum. Þetta eru konur sem hafa axlað ábyrgðina á því að sinna fjölskyldunni, hafa oft þurft að taka sér hlé á vinnumarkaði og hafa síðan, eftir að hafa komið upp börnum sínum, farið aftur út á vinnumarkaðinn. Þær hafa talið að það ætti að skila þeim einhverjum aukatekjum. En þegar kemur að því að fara á eftirlaun sjá þær að það hefði jafnvel verið betra fyrir þær að sleppa því að vinna. Ég trúi ekki að þetta geti verið í samræmi við þá stefnu sem núverandi stjórnarflokkar hafa talað fyrir. Þeir hafa talað fyrir kynjaðri hagstjórn. Þeir hafa talað fyrir því að mikilvægt sé að huga einmitt að stöðu karla og kvenna og jafnréttismálum í öllum ákvörðunum sem eru teknar á vegum stjórnvalda. Fyrir 32. flokksþing framsóknarmanna var ég beðin um að leiða vinnu við mótun á nýrri velferðarstefnu fyrir Framsóknarflokkinn. Að sjálfsögðu voru málefni aldraðra hluti af því. Það var mjög margt áhugavert sem kom fram og sem maður lærði í þeirri vinnu. Meðal annars var bent á mikilvægi atvinnu til að draga úr örorku. Það hefur sýnt sig að mjög mikil tengsl eru á milli aukins atvinnuleysis og örorku. Helstu orsakir hér á landi fyrir örorku eru stoðkerfissjúkdómar og geðraskanir. Atvinnuleysi á Íslandi hefur verið sögulega mjög lágt. Í fyrra var hins vegar atvinnuleysið 5,6%, en til samanburðar var atvinnuleysi á sama tíma í Evrópusambandinu tæp 11%. Það hefur orðið mikil fjölgun öryrkja á Íslandi. Bent hefur verið á að núverandi kerfi sé ekki nægilega atvinnuhvetjandi og því þurfi að breyta. Hið sama má segja um það hvert kerfið hefur verið að þróast varðandi ellilífeyrinn. Skilaboðin hafa í raun og veru verið þau að ekki borgi sig að vinna, það eigi ekki að borga sig að vinna og fólk er hvatt til þess að vinna ekki. Í skýrslu Samtaka atvinnulífsins um stöðuna á Íslandi árið 2050 er bent á að fæðingartíðni hér á Íslandi hafi verið frekar há og þjóðin frekar ung en það muni breytast mjög mikið á næstu áratugum. Þær ákvarðanir sem við tökum í dag verða að endurspegla þær staðreyndir. Ef ég fæ að vitna hér í skýrslu Samtaka atvinnulífsins um sýn samtakanna á það hvernig Ísland verður árið 2050 segir þar, með leyfi forseta: „Hlutfallsleg fjölgun aldraðra og fækkun fólks á vinnualdri og barna mun takmarka hagvöxt og draga úr lífskjarabata, skapa þrýsting á hækkandi skattbyrði, valda viðvarandi vinnuaflsskorti, þrýsta á aukna atvinnuþátttöku eldra starfsfólks, stuðla að jöfnum tækifærum kynja á vinnumarkaði, knýja á um breyttar aðferðir við fjármögnun heilbrigðisútgjalda og krefjast aukinnar skilvirkni í menntakerfinu.“ Við segjum í skýrslu okkar að við alla ákvarðanatöku sem við tökum um velferð framtíðarinnar verðum við að horfa til þessara staðreynda. Þetta eru staðreyndirnar. Þetta er það sem við sjáum í kringum okkur því aðrar vestrænar þjóðir eru þegar farnar að finna fyrir þessari þróun. Ég legg því áherslu á að við vinnslu þessa máls og síðan þegar áfram verður unnið að þessu málefni hugum við að því sem við þurfum að gera samhliða því að tryggja velferð fólks. Við erum öll svo sammála um að við verðum að tryggja fólki sem þarf á aðstoð velferðarkerfisins að halda mannsæmandi kjör. En það byggist alltaf á því sem við framsóknarmenn segjum: Við verðum að byggja upp vinnuna og tryggja vöxtinn. Þannig borgum við fyrir velferðina.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð yfir málið, þar kom margt fróðlegt fram. Ég vil benda á að ég hef í tvígang flutt frumvarp um að ellilífeyrisaldurinn verði hækkaður, að ekki verði miðað við 67 ár eins og nú er gert ráð fyrir heldur verði starfslok sveigjanleg. En ég ætlaði nú ekki að spyrja að því heldur ætlaði ég að spyrja hv. þingmann um þær tekjur sem lagðar eru til grundvallar skerðingu. Samkvæmt frumvarpinu og samkvæmt núgildandi lögum eru tekjur úr lífeyrissjóði til frádráttar, tekjur vegna vinnu og einnig fjármagnstekjur. Nú liggja 70% af sparifé landsmanna inni á óverðtryggðum reikningum sem bera neikvæða vexti - í 4–5% verðbólgu heyrir það til undantekninga að vextir nái verðbólgustiginu og eiginlega langt fyrir neðan á flestum innlánsreikningum - og svo er það skattað. Neikvæðar tekjur eru skattlagðar og þær koma til frádráttar lífeyrisgreiðslum í frumvarpinu. Finnst hv. þingmanni eðlilegt að neikvæðar tekjur, sem eru sannarlega neikvæðar, innstæðurnar ná ekki ávöxtun miðað við verðlag - ef maður leggur fyrir andvirði eins bíls á maður ekki andvirði eins bíls eftir árið, maður tapar á því að hafa lagt til hliðar. Finnst hv. þingmanni þetta eðlilegt? Á sama tíma koma bætur frá Tryggingastofnun - ég veit ekki hvort hv. þingmaður veit það - ekki sem tekjur. Sá sem skúrar í hverjum mánuði fyrir 50 þús. kr., það kemur til frádráttar, sá sem fær vexti af innstæðum upp á 50 þús. kr., það kemur líka til frádráttar en sá sem fær bætur frá Tryggingastofnun upp á 50 þús. kr., þá er það ekki til frádráttar. Finnst hv. þingmanni þetta eðlilegt?

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fá að nefna þetta með aldurinn en eitt af því sem ég hef lagt áherslu á er að stuðla að sveigjanlegum starfslokum. Þegar ég kom að vinnslu frumvarps um heilbrigðisstarfsmenn reyndi ég ítrekað að tryggja að ekki væri verið að þvinga menn út af vinnumarkaði þegar þeir gætu sýnt fram á, meðal annars með læknisskoðun, að þeir væru fullfærir um að sinna því starfi sem þeir hefðu menntun, reynslu og þekkingu til. Mér fannst það sérstaklega brýnt varðandi heilbrigðisstarfsmennina og þá ekki síst læknana þar sem við sjáum fram á að skortur verði á læknum og þá einkum í heimilislækningum sem við höfum haft miklar áhyggjur af. Því miður náðist ekki samstaða um þetta í velferðarnefnd og ég verð að segja að mér finnst það mjög einkennilegt. Hvað varðar fjármagnstekjur annars vegar og bætur hins vegar þá hef ég mjög mikinn áhuga á því, hafi ég eitthvað um það að segja á næsta kjörtímabili, að við förum í heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfi ríkisins - ég veit að það er stórt verkefni - og sérstaklega það sem snýr að skattlagningu á launatekjum og svo virðisaukaskattskerfinu. Það hlýtur að vera eitt af því sem við skoðum þó að þarna sé verið að tala um frádráttarliði. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að mér hefur verið bent á að þegar kemur að greiðslu skatta af launatekjum í nágrannalöndunum er mismunandi hvort menn geta dregið kostnað frá. Það er eitt af því sem við ættum að skoða í tengslum við þetta, þ.e. að við horfum ekki bara á tekjur sem frádráttarliði heldur ætti það líka að hafa sitt að segja ef menn bera mikinn kostnað, 

Frú forseti. Það einkennir skattkerfi með háum skattprósentum að þar koma inn alls konar frádráttarliðir vegna þess að hvatinn til að vinna, hvatinn til að afla þeirra tekna sem eru skattaðar, minnkar þegar skattprósentan hækkar. Þá er reynt að horfa til þess hvaða kostnað menn hafi af viðkomandi starfi. Þýska skattkerfið er til að mynda þannig að hægt er að draga frá alls konar kostnað við að afla teknanna. Maður getur til dæmis dregið frá batterí í heyrnartæki að því leyti sem það er notað í vinnunni. Kerfið er kannski orðið mjög langsótt og þá gerist það að þeir sem hafa endurskoðendur og hafa nægilega mikla þekkingu fá endurgreitt en hinir, sem kerfinu er ætlað að vernda, fá ekki endurgreitt. Það er þess vegna sem ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að vera með lægri skattprósentu og færri undantekningar. Varðandi þetta kerfi eru tekjurnar í raun tvískattaðar, þær eru fyrst skattaðar í skattkerfinu og svo eru þær skattlagðar sem frádráttur, sem lækkun á bótum. Sú skattlagning getur orðið mjög umtalsverð eins og hér er stefnt að, 45%, þannig að menn þurfa virkilega að skoða hvernig tekjuhugtakið er. Ég tel til dæmis að tekjuhugtakið í fjármagnstekjunum sé fráleitt þegar kemur að frádrætti, þetta eru oft á tíðum neikvæðar tekjur og auk þess er búið að skattleggja þær með 20% fjármagnstekjuskatti. Ef auk þess á að lækka bætur getur það orðið langt yfir - það er hvort sem er neikvætt, þannig að það er langt yfir 100% af raunverulegum tekjum.

Virðulegi forseti. Þegar ég fæ spurningu sem ég hef ekki verið búin að hugsa svar við hefur það alltaf hjálpað mér mjög mikið að leita í hugsjónir mínar sem framsóknarmaður og sýn okkar á samfélagið. Ef við ættum að forgangsraða og setja fram stefnu um það hvar við viljum draga úr skerðingum er það alveg skýrt, það stendur einfaldlega í ályktun flokksþings, að við viljum einbeita okkur að því að hvetja fólk til að vinna þannig að þær tekjur sem fólk aflar sjálft, með sínu eigin vinnuframlagi - það sé meiri hvati til að leggja sitt fram til samfélagsins að halda áfram að sinna störfum frekar en að við reynum að draga úr skerðingum sem tengist vinnu fjármagnsins sem hv. þingmaður er hér að tala um. Mín lífssýn hefur verið sú að það sem gerir lífið fjölbreytt og skemmtilegt er að sjálfsögðu það sem manni þykir vænst um, fjölskyldan, en líka vinnan. Vinnan gefur manni óskaplega mikið. Ég held að það séu einfaldlega röng skilaboð að þvinga fólk til að hætta á ákveðnum aldri þrátt fyrir að það hafi fulla starfsgetu. Og þó að eitthvað dragi úr starfsgetunni og fólk hafi ekki getu til að starfa 100%, þá eigum við ekki að segja við þá einstaklinga: Nei, heyrðu, þakka þér fyrir, við þurfum ekki lengur á framlagi þínu að halda. Ég mundi vilja nálgast þetta á þann hátt.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt þegar við ræðum lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning, þegar lagðar eru fram tillögur sem að mörgu leyti eru ágætar um að einfalda það kerfi sem við höfum í dag, að horfa aðeins til framtíðar og velta því fyrir sér hvernig staða þess fólks sem mun taka lífeyri eftir 20 ár verður ef stefna núverandi ríkisstjórnarflokka yrði áfram við lýði í samfélaginu. Ef ekki er horft til vanda heimilanna, ef ekki er horft til þess að byggja upp atvinnulífið með ábyrgum og áhrifaríkum hætti hljótum við öll að gera okkur grein fyrir því að þá verður ekki hægt að fjármagna það kerfi sem hér er lagt til. Þá blasir önnur staðreynd við. Sú eign sem einhverjir eiga í húsnæði sínu í dag, þeir sem eru í kringum 45 til 50 ára - þegar þeir taka sinn lífeyri verður sá lífeyrir sem þeir eiga í húsnæði væntanlega brunninn upp, frú forseti, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki sýnt nokkurn einasta lit í að fara í einhver alvörumál til að taka á þeim vanda sem heimilin eru í. Það er óábyrgt að koma fram með málið að því leytinu til að sýna ekki fram á hvar mæta eigi tekjunum. Við getum verið sammála um að nauðsynlegt sé að leiðrétta kerfið, einfalda það, og það sé líka réttlátt að bæta í lífeyrisgreiðslur til ellilífeyrisþega. En við verðum þá að horfa á heildarmyndina. Ég sakna þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki gert það eða reynt að rökstyðja það með einhverjum hætti hér í þessum stóli. Það er vitanlega forsenda þess að við getum gert betur við þá sem hafa skilað samfélaginu miklu í gegnum árin, þá sem eru að fara að taka lífeyri, að skapa atvinnulífinu almennilegt umhverfi, skapandi umhverfi, þar sem meiri tekjur og hærri eru greiddar í ríkissjóð í formi skatta til að hægt sé að standa undir velferðarkerfinu. Við sjáum líka og vitum, eins og ég sagði áðan, að margir sem hafa fjárfest í fasteignum lögðu töluvert af eigin fé í þær fasteignir, horfðu á það sem sinn lífeyri jafnvel til að mæta þeim lífeyri sem þeir mundu taka síðar á ævinni - vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar er mikið af því fé horfið í dag. Einn af kostum þessa frumvarps er það sem fram kemur á bls. 85 sem dæmi, í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins varðandi sameiningu bótaflokka, þar sem reynt er að einfalda þetta kerfi allt saman. Það er rétt sem kemur fram hér annars staðar, ég er búinn að týna blaðsíðutalinu, að það er eiginlega ekki nema fyrir sérfræðinga að skilja hvernig kerfið virkar í dag, svo miklir angar og skúmaskot eru í því. Ég vil stoppa við eina setningu sem ég hef ekki enn fundið svar við í frumvarpinu. Það er sjálfsagt bara yfirsjón og vonandi kemur skýring hjá einhverjum stjórnarliða sem tekur þátt í þessari umræðu. Hér er talað um að verið sé að lækka greiðslur til einstaklinga en hækka til þeirra sem eru í sambúð og ég sakna þess að hafa ekki séð eða heyrt, ég veit að rökstuðningurinn er hér, nánari rökstuðning frá þeim sem mæla fyrir þessu frumvarpi. Frú forseti. Ég get ekki sleppt því að vekja athygli á því að á bls. 36 er vitnað í úttekt þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands. Ég velti fyrir mér hvort eðlilegt sé að vitna í þá stofnun í þessu tilviki. Ég ætla bara að leyfa mér að segja það. Ég veit ekki betur en að sú stofnun hafi nú eða í það minnsta - ég man ekki hvort forstöðumaðurinn hefur verið í stjórn Tryggingastofnunar eða í verkefnum fyrir ríkisstjórnina, sem er að veita þetta álit, 

Virðulegi forseti. Verkefnastjórn sú sem skipuð var 1. október 2007, sem falið var að endurskoða almannatryggingakerfið, lagði fram tillögur í lok nóvember 2007 um breytingar. Þær breytingar voru mjög mikilvægar vegna þess að vissulega var orðið þarft að endurskoða kerfið, en þar birtist líka sú hugsun að nauðsynlegt væri að gefa fólki tækifæri til að reyna að afla sér tekna án þess að lenda í því að verða skorið samstundis niður hvað varðaði greiðslu úr almannatryggingakerfinu. Afnám skerðinga vegna tekna maka, sem var mikið réttlætismál, og frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega voru atriði sem skiptu verulega miklu máli að kæmu hér inn í kerfið. Það er eitt af því sem ég tel að við þurfum að horfa mjög vel til í framtíðinni, þ.e. að hafa hvatana rétta þannig að þeir sem hafa heilsu til að halda áfram að vinna geti verið áfram á vinnumarkaðnum án þess að hver króna sem þar vinnst inn skerði um of þær bætur sem menn eiga rétt á, fjárframlög úr almannatryggingakerfinu eða lífeyrissjóðskerfinu, hvort heldur sem er. Einkum á þetta við varðandi lífeyrissjóðina. Verkefnið sem við okkur blasir er að fjármagna og eiga fyrir því að tryggja að þeir sem hafa lokið starfsdegi sínum geti lifað fjárhagslega öruggu lífi. Það verður kannski seint þannig að allir verði fullkomlega sælir með sína stöðu, en okkur hefur þó, guði sé lof, miðað í rétta átt á undanförnum áratugum þannig að við höfum getað gert betur og betur. Vandinn er sá að þeim mun fjölga sem munu þurfa á aðstoð að halda sökum aldurs. Þrýstingurinn á almannatryggingakerfið mun aukast, vegna þess að ellilífeyrisþegum mun fjölga og það mun þýða að við þurfum að setja aukna fjármuni til þessa. Ég held að góð sátt sé um það að það er sú leið sem við munum fara. Ég held að góð sátt sé um það og almennur skilningur í samfélaginu að aldraðir eru ekki ofhaldnir af kjörum sínum og að við þurfum að gera betur í þeim málaflokki. Þær skerðingar sem núverandi ríkisstjórn stóð fyrir verða að ganga til baka og geta ekki staðið eins og þær hafa gert allt of lengi. Þess vegna er það svo, virðulegi forseti, að það er ekkert sem leysir þetta vandamál nema umtalsvert hár hagvöxtur og aukin framleiðni í efnahagslífinu. Alveg sama hvernig menn snúa þessu máli fyrir sér. Alveg sama hverjar óskirnar eru. Alveg sama hvað það er sem menn vilja ná fram í þessum málaflokki, þá eru hinar hörðu staðreyndir málsins þessar: Öldruðum fer hratt fjölgandi. Þeim mun fækka sem verða á vinnumarkaði sem þurfa að standa undir greiðslunum. Það mun gerast þannig og undan því verður ekki vikist að það mun verða erfiðara og erfiðara ef okkur tekst ekki að standa undir þessum útgjöldum, ef okkur tekst ekki að auka hér hagvöxtinn og framleiðnina. Það er grundvallar- og lykilatriði. Vandinn með þá ríkisstjórn sem nú fer brátt frá völdum - og ég vona að hún komi aldrei aftur - er sá að það vantaði allan skilning á því að til að standa undir því sem við þurfum og verðum að gera dugar ekki að hafa þann hagvöxt sem hér hefur verið á undanförnum missirum og árum, það bara dugar 

Hæstv. forseti. Til þess að grípa boltann frá hv. þm. Illuga Gunnarssyni vil ég segja að ég tek undir það sem hann sagði um hagvöxt og framleiðni sem forsendu þess að hægt sé að gera betur á sviðum sem þeim. Það gleymist nefnilega oft þegar rætt er um atvinnusköpun, aukna framleiðni, aukna verðmætasköpun í atvinnulífinu, að það er undirstaða þess að hægt sé að gera betur á sviði almannatrygginga, svo dæmi sé tekið. Hið sama á við um stóra útgjaldaliði hins opinbera, hvort sem við erum að tala þar um heilbrigðismál, menntamál eða annað þess háttar. Þess vegna eru fögur og jákvæð markmið á sviði útgjaldamála, velferðarmála í breiðum skilningi, ekki mikils virði ef ekki er á sama tíma unnið að því að afla nauðsynlegs fjár til þess að standa undir þeim breytingum sem að er stefnt. Að þessu sögðu vil ég nefna það að frumvarpið sem hér er lagt fram og hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson hefur mælt fyrir í dag er á margan hátt jákvætt. Í því er margt sem taka má undir. Ég álít margt í því jákvætt innlegg í þá umræðu sem þarf að eiga sér stað um þessi mál. Á sama tíma hlýt ég að taka undir áhyggjur þeirra sem í þessari umræðu hafa nefnt það að erfitt kunni að vera að standa undir þeim kostnaði sem því kann að fylgja. Eins og nefnt hefur verið í umræðunni er þetta mál nýframkomið og hér tekið til umræðu í þinginu á lokadögum þess þannig að þess er auðvitað ekki að vænta að unnt verði að klára það. Hér er um að ræða afar stórt mál, viðamikið og víðtækt. Jafnvel þó að undirbúningur og aðdragandi málsins hafi verið langur gefur það okkur ekki tilefni til þess að slá neitt slöku við þegar kemur að málsmeðferð í þinginu. Hér er um að ræða mál sem bæði sú nefnd sem fær þetta, velferðarnefnd, og aðrir þingmenn þurfa að gaumgæfa. Raunsætt mat er að ekki verður hægt að ljúka þessu máli fyrir lok þings en það að hæstv. ráðherra leggur málið fram gefur kost á því að kalla eftir viðbrögðum við því. Þó að gagnrýna megi að málið skuli ekki hafa komið fram fyrr má þó segja að það sé að minnsta kosti betra að hæstv. ráðherra skili málinu af sér, þannig að þá liggi fyrir einhver niðurstaða í þessu máli, en ekki. Eins og hér hefur verið rakið á málið sér langa forsögu, á sér rætur í stefnumörkun árið 2007 og starfshópi sem þá var fyrst settur á stofn þó að hann hafi tekið breytingum síðan, og á auðvitað rætur í vilja flestra flokka á þingi, að ég hygg, til að taka almannatryggingakerfið til endurskoðunar. Almannatryggingakerfið er gríðarlega mikilvægur liður í samfélaginu. Hér er um að ræða mikið hagsmunamál fyrir tugi þúsunda í landinu, en hér er auðvitað líka um að ræða einn af stærri útgjaldaþáttum ríkissjóðs þannig að allar breytingar á þessu sviði eru veigamiklar, hafa áhrif á marga og skipta miklu máli, bæði fyrir þá sem hafa beina hagsmuni af því en ekki síður afkomu ríkissjóðs í heild. Meginmarkmið frumvarpsins snúa að því að einfalda löggjöfina sem almannatryggingakerfið byggir á. Það má velta fyrir sér að hve miklu marki það markmið hefur náðst. Mér sýnist í fljótu bragði að hér sé um að ræða einföldun frá því kerfi sem við búum við í dag en hins vegar má deila um hvort hægt hefði verið að ganga lengra í einföldunarátt til að auka skýrleika kerfisins, auka gagnsæi þess enn þá frekar. Ég ætla ekki að rekja það í löngu máli, en hv. þingmenn þekkja auðvitað að almannatryggingakerfið hefur virkað sem hálfgerður frumskógur á marga sem til þess hafa leitað. Hvort sem um er að ræða aldraða, öryrkja eða aðra sem eiga mikið undir þessu kerfi hefur verið óskaplega erfitt fyrir fólk að átta sig á því, bæði hvaða réttinda það nýtur og hvernig breytingar sem verða hafa áhrif á aðra þætti. Við þekkjum dæmi um það að skattbreytingar, breytingar á frádráttarliðum og annað þess háttar hafa haft áhrif, í sumum tilvikum áhrif sem þeir sem í hlut eiga eiga erfitt með að sjá fyrir. Það hefur eðli málsins samkvæmt kallað fram mikla óánægju með marga þætti í kerfinu. Það verður að virða það sem er markmið frumvarpsins, að gera þetta skýrara og einfaldara, en ég hlýt engu að síður að varpa fram þeirri spurningu án þess að geta svarað henni á þessari stundu hvort hægt hefði verið að ganga lengra í þeim efnum, þ.e. auka skýrleikann og minnka flækjustigið enn frekar. Ég hef sjálfur ekki á reiðum höndum svörin við því en varpa því sjónarmiði inn í umræðuna. Ég veit að ýmsir þingmenn hafa áður nefnt hugmyndir um hvort hægt væri að ganga lengra í að einfalda bótakerfið með það að markmiði að gera það skýrara en um leið hugsanlega með það að markmiði að tryggja að fjármunirnir sem varið er í þennan málaflokk nýtist betur. Það er jákvætt sem líka er sett fram sem markmið í frumvarpinu, að draga úr skerðingum sem fylgja núgildandi kerfi og hafa aukist á síðustu árum. Ég held að það sé jákvætt skref, ég held að það sé til dæmis stór hluti þeirra sem fá greiddan ellilífeyri að þar hefur verið mikil óánægja vegna skerðinga sem hafa verið fyrir hendi og hafa aukist á síðustu árum. Ég held að það sé réttlætismál að koma til móts við það. Hins vegar verð ég, eins og fleiri hafa gert í þessari umræðu, að velta því upp hvort allar þær breytingar sem gert er ráð fyrir í kerfinu, miðað við þetta frumvarp, séu raunhæfar í samhengi ríkisfjármálanna. Það blasir við að það er ósamræmi milli þessa frumvarps og þeirra áætlana sem það byggir á um útgjöld á komandi árum og þeirrar stefnu sem mörkuð hefur verið í ríkisfjármálum. Þarna er um að ræða áhyggjuefni sem nauðsynlegt er að farið verði yfir áður en málsmeðferðinni lýkur. Það er jákvætt og gott að setja fram markmið sem byggja á réttlæti og sanngirni og bættum kjörum þeirra sem í hlut eiga, en slík stefnumörkun er auðvitað ekki mikils virði ef menn hafa ekki jafnframt áætlanir um það hvernig á að standa undir því. Ég vísa, hæstv. forseti, til viðvörunarorða í greinargerð fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um málið þar sem vakin er athygli á því ósamræmi sem er milli frumvarpsins og langtímastefnumótunar í ríkisfjármálum. Það er alveg klárt að ef ætlunin er að hrinda frumvarpinu í framkvæmd með þeim hætti sem það er hér lagt fram þurfa að verða töluvert miklar breytingar til bóta á vettvangi ríkisfjármálanna þannig að unnt verði að standa straum af þeim auknu útgjöldum sem hér fylgja. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vildi ég líka nefna það að ef við horfum fram í tímann varðandi það svið sem hér er til umræðu er ég kannski helst að horfa á þann þátt sem lýtur að greiðslu eftirlauna úr almannatryggingum, greiðslum til aldraðra. Þar er fyrirsjáanleg töluvert mikil útgjaldaaukning á komandi árum, enda benda allar tölur og staðreyndir til þess að öldruðum muni fjölga mjög á komandi árum sem í sjálfu sér er jákvæð þróun og til marks um bætta heilsu. Það kemur til af góðu og engin ástæða til annars en að taka það fram. Hins vegar er ljóst að að óbreyttu mun það leiða til töluvert miklu meiri kostnaðar, bæði vegna beinna greiðslna til aldraðra og eins annars kostnaðar sem fylgir hækkandi aldri. Þá er ég líka með í huga aðra hlið málsins, ef svo má segja, þann kostnað sem fellur til í heilbrigðiskerfinu. Við gerum okkur grein fyrir því að með hækkandi aldri fólks, með fjölgun í hópi aldraðra, eykst kostnaður í heilbrigðiskerfinu til mikilla muna þannig að við sjáum fram á það eins og staðan er núna að það er ekki bara á hlið almannatrygginganna eða eftirlaunagreiðslna sem kostnaður mun aukast á komandi árum heldur líka annar kostnaður, eins og heilbrigðiskostnaður þar sem fyrirsjáanleg eru stóraukin útgjöld. Það leiðir mig aftur, hæstv. forseti, að upphafi ræðu minnar. Til að standa undir greiðslum úr almannatryggingum til bæði þeirra sem eru aldraðir og þeirra sem búa við skerta starfsorku og jafnframt til að tryggja þá heilbrigðisþjónustu sem við viljum búa við, sem við viljum að sé í flokki þess besta sem gerist, þurfum við að tryggja að verðmætasköpun í samfélaginu aukist. Við þurfum að tryggja að atvinnulífið blómgist, útflutningstekjur aukist, hagkerfið gangi hraðar og að þar verði meiri vöxtur en verið hefur á undanförnum árum. Þetta nefni ég, hæstv. forseti, vegna þess að stundum er í opinberri umræðu gert lítið úr hagvexti. Þau sjónarmið hafa heyrst að hagvöxtur sé stórlega ofmetinn þáttur en það er einmitt til þess að við getum haldið uppi lífskjörum sem sómi er að, bæði fyrir þá sem eru á vinnumarkaði og fyrir þá sem eru utan vinnumarkaðar af einhverjum sökum, og til þess að við getum haldið uppi þeirri þjónustu á sviði velferðarmála, almannatryggingamála, heilbrigðismála, menntamála og annarra þeirra sviða þar sem sameiginlegur kostnaður fellur til, til þess að bæta okkur á þessum sviðum, sem við þurfum að auka verðmætasköpun í samfélaginu. Þar er ljóst að stefnubreytingar er þörf. Þau jákvæðu markmið sem sett eru fram í þessu frumvarpi og mörgum öðrum málum sem ríkisstjórnin leggur fram nást ekki nema veruleg breyting verði á stjórnarstefnu að því leyti sem snýr að uppbyggingu atvinnulífs og verðmætasköpun í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur málið haft þann undirbúning og þá forsögu að bæði hafa verið starfandi verkefnisstjórn um endurskoðun almannatrygginga, sem skipuð var árið 2007, og starfshópur sem hefur starfað frá því að verkefnisstjórnin skilaði af sér og í þeim hópi sátu fulltrúar allra flokka ásamt fleirum. Niðurstaðan var að leggja fram breytingar á almannatryggingakerfinu. Það má segja að í stað heildarlagabálks um almannatryggingar hafi orðið til það umhverfi hér að sérlög voru sett um einstaka þætti almannatrygginga. Í gildi eru lög um atvinnuleysistryggingar, lög um fæðingar- og foreldraorlof, lög um greiðslur til foreldra langveikra barna, fatlaðra barna og lög um sjúkratryggingar. Þetta eru fjölmargir lagabálkar. Með þessu máli er verið að leggja til að sérstök lög verði sett um lífeyrisréttindi almannatrygginga og að sá kafli gildandi almannatryggingalaga sem fjalli um slysatryggingar verði í sérstökum lögum sem eru víst á dagskrá á eftir þessu máli. Hér er sem sagt verið að leggja til einföldun á lagaumhverfinu og er það vel. Eins og við vitum hefur umboðsmaður Alþingis meðal annarra gert þær athugasemdir við lagaumhverfi okkar að vegna misjafnrar heilsufarslegrar og félagslegrar stöðu lífeyrisþega sé sérstaklega brýnt að ákvæði laga um réttindi þeirra séu skýr. Þá hefur umboðsmaður jafnframt bent á að það sé skylda löggjafans að sjá til þess að fyrir hendi séu almennar, aðgengilegar og skýrar reglur um inntak þeirrar aðstoðar sem einstaklingar eiga rétt á vegna elli eða annarra atriða, hvort sem sú aðstoð er í formi þjónustu, umönnunar eða fjárframlaga. Það er göfugt og gott markmið að stefna að því að kerfi okkar verði einfalt og gegnsætt þannig að þeir sem þurfa að leita þangað og njóta þjónustunnar skilji og geti auðveldlega aflað sér upplýsinga um hvaða réttindi þeir eiga. Þegar maður skoðar hins vegar nákvæmlega hvað felst í því máli sem hér er lagt fram er auðvitað gott að sett eru markviss markmiðsákvæði í lögin, reynt er að afmarka gildissvið lífeyristrygginga og helstu hugtök eru skilgreind sem er svo sem hefðbundin og ágæt nálgun á stórum lagabálki. Í II. kafla frumvarpsins er gert ráð fyrir framsetningu varðandi réttindi aldraðra til greiðslna og skilyrði fyrir greiðslum. Í rauninni er um að ræða gjörbreytta framsetningu. Fram kemur sú einföldun að með því að lesa II. kafla geti menn fengið yfirsýn yfir öll helstu réttindi og greiðslur til aldraðra. Þarna er verið að reyna að gera þetta það skýrt að á einfaldan hátt sé hægt að afla sér upplýsinga. Í þessum kafla er jafnframt lögð til mikil einföldun bótakerfisins þar sem er verið að sameina bótaflokka og afnema frítekjumörk. Þetta er gott. Þarna er verið að leitast við að ná þeim markmiðum sem sett voru fram við upphaf vinnunnar, þ.e. að einfalda umhverfið. Í III. kafla er síðan umfjöllun um greiðslur vegna skertrar starfsgetu. Þar er verið að ræða um að hverfa frá því að meta örorku, þ.e. að meta hvað fólk getur ekki, og meta heldur hvað fólk getur. Hins vegar er útfærslan ekki kláruð og er því ekki búið að klára þetta mál. Í þessu frumvarpi er því lagt upp með að þessi kafli verði endurskrifaður og komi seinna. Það er ljóst að heilmikil vinna er eftir til að ná þeim markmiðum sem lagt var af stað með þegar verkefnisstjórnin var skipuð og síðar starfshópurinn. Ég hef lýst því yfir að ég er fylgjandi því að við förum frekar yfir í það að fjalla um og skilgreina hvað fólk getur en að skilgreina hvað fólk getur ekki, 

Virðulegur forseti. Sú vinna sem hér er lögð fram er til kynningar. Ég geri ráð fyrir því, eins og margir aðrir hv. þingmenn sem hér hafa talað í kvöld, að þetta mál sé lagt fram til kynningar vegna þess að umfang þess er slíkt að varla dettur ríkisstjórninni í hug að það verði klárað á þeim örfáu dögum sem eftir eru af þinginu. Það er svo sem ágætt að þetta skuli loksins vera komið fram þó að ekki sé hægt annað en að hafa orð á því hversu undarlegt það er að svo stórt mál sem varðar framtíðarútgjöld ríkisins til allrar fyrirsjáanlegrar framtíðar skuli koma inn í þingið á síðustu stundu í stað þess að menn skiluðu fyrr af sér. Starfshópurinn skilaði af sér í október í fyrra, minnir mig, en frumvarpið berst okkur fyrst nú og fyrir vikið er okkur ekki kleift að klára málið. En eins og ég segi er ástæða til að fagna því að málið sé komið þó þetta langt vegna þess að frumvarpið snýst um málefni sem hefur verið brýnt að taka á mjög lengi. Ástæðan er sú að á meðan menn ná ekki að sammælast um framtíðarsýn hvað varðar lífeyriskerfið og félagslegan stuðning er hætt við að teknar verði ákvarðanir sem geri mönnum erfiðara fyrir að marka slíka framtíðarsýn eða að minnsta kosti raunhæfa framtíðarsýn um almannatryggingar, þ.e. ef ekki er búið að gera ráðstafanir, eins og í þessu tilviki, sem eru nauðsynleg forsenda þess að menn geti haft það fyrirkomulag á þessum hlutum sem við teljum öll æskilegt, eðlilegt og í rauninni nauðsynlegt í nútímasamfélagi, þróuðu velferðarsamfélagi. Menn hafa gert athugasemdir við það að kostnaðurinn við þetta sé það mikill að óeðlilegt sé að ekki skuli vera búið að sýna fram á hvernig eigi að standa undir honum. Það má alveg taka undir þær athugasemdir, sérstaklega í ljósi þess að eins og kemur fram í frumvarpinu sjálfu, á síðustu blaðsíðu, þá liggur fyrir að verði frumvarpið staðfest muni þær áætlanir sem ríkisstjórnin hefur verið að vinna út frá undanfarin ár, og sumar hverjar eiga að gilda til næstu ára, ekki standast. Hér erum við því komin með enn eitt dæmið um það að stjórnvöld hafi gefið upplýsingar um fjárhag ríkisins og framtíðarþróun hans sem þau máttu vita að væru ekki réttar, gætu ekki staðist miðað við þeirra eigin stefnu. Ég ætla að koma nánar inn á þetta, virðulegur forseti, síðar í ræðunni eða í næstu ræðu ef ekki vinnst tími til að fara yfir það hér. Þetta er mjög stórt atriði. Það hefur verið mjög bagalegt á þessu kjörtímabili að sjá það koma upp aftur og aftur að ríkisstjórnin, stjórnvöld, skuli vita af miklum útgjöldum sem eru í rauninni falin en gefi engu að síður út áætlanir til langs tíma án þess að gera grein fyrir útgjöldum sem þó er vitað um. Við Íslendingar erum með vel fjármagnað lífeyriskerfi miðað við flestar aðrar þjóðir - miðað við. Ástæðan fyrir því að ég legg áherslu á að segja „miðað við“ er að við erum ekki með nógu vel fjármagnað lífeyriskerfi til þess að standa undir framtíðarvæntingum sem þegar hafa verið skapaðar, eðlilegum framtíðarvæntingum. Þar er auðvitað vandi lífeyrissjóðs ríkisstarfsmanna alveg sérstakt áhyggjuefni, en hann er utan við efni þessarar ræðu. Þessu lífeyriskerfi er viðhaldið með töluvert háum greiðslum launafólks í hverjum einasta mánuði, 12% af launum renna inn í þetta kerfi. Þessi 12% eru tala sem stjórnvöld líta iðulega fram hjá þegar þau halda því fram að skattar séu ekkert sérstaklega háir á Íslandi. Það er vinsælt núna að bera af sér sakir um háa skatta og skattpíningu á Íslandi með því að bera skatta hér saman við skatta annars staðar á Norðurlöndum og í öðrum nágrannalöndum en þá sleppa menn því að taka með í reikninginn að í þeim löndum er lífeyriskerfið yfirleitt fjármagnað með sköttum. Ef við bætum þessum 12% ofan á skattana sem Íslendingar eru látnir greiða getur enginn leyft sér að halda því fram að Íslendingar séu ekki skattpíndir, að þeir séu ekki látnir borga hærri skatta en víðast hvar annars staðar. Ég tala nú ekki um ef menn ætla svo að taka líka með í reikninginn - eins og eðlilegt er þegar samanburður er gerður á Norðurlöndum - hin ýmsu gjöld sem eru fjármögnuð með sköttum annars staðar á Norðurlöndum en innheimt hér jafnóðum, þ.e. fólk er látið borga hin ýmsu gjöld, ekki hvað síst í heilbrigðisþjónustu, sem eru fjármögnuð með sköttum annars staðar á Norðurlöndum. Þegar þetta bætist ofan á skattana, lífeyrisgreiðslurnar og hin ýmsu gjöld sem flest hver hafa hækkað allsvakalega á undanförnum árum, þá er ekki furða að menn skuli telja nóg komið af skattpíningu stjórnvalda og að hún sé komin langt umfram það sem hægt sé að kenna við velferð vegna þess að skattarnir séu orðnir það miklir að lítið sé orðið eftir af velferðinni, sérstaklega ef skattarnir eru svo ekki nýttir á skynsamlegan hátt. Af því að ég er að ræða hér skatta og hvernig stjórnvöld hafa í rauninni mistúlkað og villt um fyrir fólki hvað þá varðar er ekki hægt annað en að tengja þá umræðu við lífeyrisgreiðslur sérstaklega, eins og menn hafa verið að gera. Eitt af því sem stendur til bóta með þessu frumvarpi er að draga úr þeim tekjutengingum sem nú eru orðnar slíkar að hvatinn til að leggja fyrir er nánast horfinn. Fólk sér ekki ástæðu til að borga aukalega inn í lífeyriskerfið vegna þess að allt sem það setur þangað inn er skert á móti öðrum greiðslum, um 100% jafnvel. Þetta fyrirkomulag getur auðvitað ekki gengið til lengdar enda átti það ekki að ganga svona til lengdar. Þessi aukna tekjutenging var sett á til bráðabirgða en eins og með svo margt annað var ekki staðið við fyrirheit um að afnema hana á tilsettum tíma. Fyrir vikið hafa eldri borgarar og öryrkjar tekið á sig hlutfallslega meiri skerðingar en flestir ef ekki allir aðrir hópar í samfélaginu og það í tíð hinnar svokölluð velferðarstjórnar. Það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi hér áðan var áhugavert, um áhrif þessara breytinga á konur sem ákváðu að fara út á vinnumarkaðinn eftir að hafa verið utan vinnumarkaðar um skeið til að bæta lífeyrisréttindi sín. Þær tóku þá ákvörðun og höfðu réttmætar væntingar um að geta bætt kjör sín á efri árum þegar þær fóru út á vinnumarkaðinn, en nú sjá þær að það hefði kannski verið betra að sleppa því vegna þess að það sem þær lögðu fyrir er allt saman notað til að skerða aðrar greiðslur. Þetta er einn af þeim neikvæðu hvötum sem ég hef alltaf varað núverandi stjórnvöld við. Stjórnvöld þurfa að búa til jákvæða hvata, hvata sem leiða til skynsamlegrar hegðunar en ekki öfugt. Nú þarf íslenskt samfélag að sjálfsögðu á því að halda að fólk sjái ástæðu til að leggja fyrir og spara vegna þess að með því er hægt að ráðast í fjárfestingar, fjárfestingar sem eru nauðsynlegar til þess að skapa verðmætin, verðmætin sem við þurfum til að standa undir þessu öllu saman. Þarna er sem sagt verið að koma í veg fyrir eða að minnsta kosti draga úr myndun þess sparnaðar sem er nauðsynlegur fyrir fjárfestinguna sem er nauðsynleg fyrir verðmætasköpunina og verðmætasköpunin er nauðsynleg til þess að þetta frumvarp fái staðist, svoleiðis að sú stefna sem hér hefur verið rekin birtist okkur nú sem einhvers konar hringavitleysa. Við þurfum að breyta þessu, við þurfum að skapa jákvæða hvata til sparnaðar og fjárfestingar. Þörfin er orðin býsna brýn vegna þess að á þessu kjörtímabili, sem lýkur m.a. með framlagningu þessa skjals, hefur fjárfesting á Íslandi og þar með atvinnusköpun verið í sögulegu lágmarki á tímum þegar tækifærin til að byggja upp atvinnu voru svo sannarlega til staðar og áhugi á fjárfestingu mikill ef hér hefðu ekki stöðugt verið settir neikvæðir hvatar, ýtt undir pólitíska óvissu og viðhaldið óvissu um mikilvæga þætti sem varða ákvarðanir um fjárfestingar eins og orkuöflun og skattkerfið. Þessu þarf að breyta til að við getum fjármagnað þetta og er ekki seinna vænna, eins og nokkrir ræðumenn hafa komið inn á hér í dag, vegna þess að meðalaldur íslensku þjóðarinnar fer fremur hratt hækkandi. Það er reyndar svolítið sláandi að það er eins og menn geri sér ekki grein fyrir því í hvað stefni hvað þetta varðar, a.m.k. er það ekki að sjá í þeim áætlunum sem ríkisstjórnin hefur gert um útgjöld til framtíðar. Til þess að rökstyðja hvað ég á við ætla ég að vitna beint í frumvarpið, lokakafla þess, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið lögfest í núverandi mynd er áætlað að útgjöld ríkissjóðs vegna bóta til ellilífeyrisþega muni aukast strax á árunum 2013–2014 um 2–3 milljarða kr. Þegar ákvæði frumvarpsins væru að fullu komin til framkvæmda frá og með árinu 2017 er áætlað að árleg útgjaldaaukning muni nema 9–10 milljörðum kr. umfram áætlaða útgjaldaaukningu í núverandi kerfi. Gert er ráð fyrir að sú útgjaldaaukning umfram núverandi kerfi verði orðin um 20 milljarðar kr. árið 2040, eða sem nemur 65% af útgjöldum ársins 2012, og muni halda áfram að aukast eftir það.“ Svo er sérstaklega bent á í þessu frumvarpi að þetta þýði að áætlanir sem ríkisstjórnin sjálf hefur birt um framtíðarþróun tekna og útgjalda muni ekki standast. Maður veltir því fyrir sér: Vissu menn ekkert í hvað stefndi? Lá ekki fyrir viljinn til þess að laga þetta kerfi eins og stefnt er að með þessu frumvarpi? Jú, sá vilji lá fyrir, hann var yfirlýst stefna og meira að segja var gefið loforð um að draga úr tekjutengingunum sem var reyndar ekki staðið við. En þrátt fyrir þá vitneskju hafa stjórnvöld gefið út áætlanir sem ganga ekki upp í samhengi við þetta frumvarp. Með því er ég ekki að segja að ekki eigi að fara þessa leið. Ég hef verið þeirrar skoðunar að hægt sé að ná víðtækri sátt um framtíð almannatryggingakerfisins, þ.e. um lífeyrisréttindi, en hluti af þeirri sátt verður auðvitað að vera framtíðarsýn um verðmætasköpun til að standa undir kostnaðinum. Tíminn er fljótur að líða og þó að það virðist langt til ársins 2040 núna hugsa ég að það muni koma mörgum á óvart þegar þar að kemur, þegar árið 2040 er komið, hversu fljótur tíminn var að líða. Það þarf reyndar ekki að fara lengra en til 2017, til loka næsta kjörtímabils, því að það vill svo til að útgjaldaaukningin verður komin í 9–10 milljarða kr. á því ári. Þetta þarf að fjármagna og þess vegna er ekki hægt að ræða þetta öðruvísi en í samhengi við þörfina fyrir verðmætasköpun og þar af leiðandi þörfina fyrir algjöra stefnubreytingu í atvinnumálum á Íslandi. Virðulegi forseti. Það eru mörg atriði sem ég náði ekki að koma inn á, þetta var eiginlega bara inngangur hjá mér, svoleiðis að ég verð að biðja yður að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á það í ræðu sinni að sennilega væru það ellilífeyrisþegar og öryrkjar sem mest hefðu fundið fyrir samdrætti eða skerðingu af hálfu þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Við munum að 1. júlí árið 2009 var lagður fram bandormur um skerðingarnar en þá átti að skerða um 7 milljarða á ári. Við fjárlagagerðina árið 2010 bentu fulltrúar ellilífeyrisþega og öryrkja á að þær skerðingar sem ráð var fyrir gert yrðu miklu harkalegri en um var talað, enda kom það berlega í ljós við fjáraukalagagerð ársins 2010, eftir fyrsta heila árið með þessu fyrirkomulagi, að þá skeikaði þar milljörðum, skerðingin var mun meiri en lagt var upp með. Ég er sammála hv. þingmanni um að málið kemur seint fram. Engir hugsandi menn hafa væntingar til þess að málið verði klárað, þetta er bara stefnuyfirlýsing fyrir kosningarnar þó að það sé ágætt að málið komi fram. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að það þyrfti að vera hér ákveðin atvinnusköpun til að standa undir velferðarkerfinu. Hvort sem það varðar þetta mál eða heilbrigðiskerfið þá verður að vera hér atvinnusköpun, þar þarf algjöra kúvendingu. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann, vegna stöðu ríkissjóðs, hvort hann geti verið sammála mér um að forgangsraða þurfi upp á nýtt og hætta eigi við mörg gæluverkefni hæstv. ríkisstjórnar og áform um að fara í alls konar óþarfa uppbyggingu á sumum hlutum en nota þess í stað það svigrúm sem við höfum í ríkisfjármálunum fyrir almannatryggingar, heilbrigðisþjónustu o.s.frv.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kemur þarna inn á efni sem ég ætlaði einmitt að ræða í seinni ræðu minni, sem er mikilvægi forgangsröðunar. Þetta frumvarp sýnir okkur betur en flest önnur frumvörp sem við höfum rætt á þinginu á þessu kjörtímabili hversu brýnt það er í fyrsta lagi að forgangsraða, að sætta sig við að við núverandi aðstæður sé ekki hægt að ráðast í öll þau verkefni sem stjórnarflokkarnir hafa áhuga á að innleiða til að uppfylla pólitíska sýn sína, hugmyndafræði, umfram það sem hlýtur að vera grundvallarhugmyndafræði félagshyggjuflokka, að standa vörð um velferðarkerfið. Ég gaf mér það eiginlega þegar ríkisstjórnin bað um að hún yrði kölluð norræna velferðarstjórnin að því fylgdi að hún mundi forgangsraða í þágu velferðarkerfisins, í þágu eldri borgara, öryrkja og sjúklinga. En, nei, annað kom nú á daginn eins og sjá má af því að þessir hópar hafa mátt þola hvað harkalegastan niðurskurð á kjörtímabilinu og það er auðvitað mjög dapurlegt að fólki skuli hafa verið gefnar svo falskar væntingar, vegna þess að eins og ég nefndi áðan kynntu þessir flokkar sig á þann hátt í síðustu kosningabaráttu og eftir að ríkisstjórnin var mynduð að þetta væru þau mál sem forgangsraðað yrði fyrir. Það var ekki gert, þvert á móti. Annað sem vantaði upp á var að byrja að vinna að framtíðarsýninni í þessum málum í tæka tíð eins og við sjáum af því að við ræðum þetta mál nú þegar þinginu er að ljúka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þetta fjallar allt um forgangsröðun í ríkisfjármálunum. Sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa haft orð á því að þeim finnist umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins vera dálítið hörð í mörgum frumvörpum sem þeir leggja fram. Þegar maður leggur það saman fær maður hálfgerðan hroll vegna upphæðanna þar, ekki vegna efnis frumvarpanna. Hér er mælt fyrir mörgum góðum málum eins og þessu hér. En bent hefur verið á að ákveðin ríkisfjármálastefna er rekin af hálfu núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Það er mjög skýrt, gefin er sérbók út um það og auðvitað er bent á það í umsögnum fjárlagaskrifstofunnar að mörg frumvörp og kostnaðurinn af þeim, t.d. af þessu og fleirum, rúmast ekki innan stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Bent er á hið augljósa: Ef ríkissjóður á að verða sjálfbær og ekki stefna í algjörar ógöngur verða menn að forgangsraða ef þeir vilja auka útgjöld, það gefur augaleið. Á meðan menn auka ekki atvinnusköpun er ekki hægt að auka útgjöld. Ekki er hægt að segja annað en að hæstv. ríkisstjórn hafi staðið í vegi fyrir nánast allri atvinnusköpun og verið í stríði við alla undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, alveg sama hvar; í sjávarútvegi, stóriðju, ferðaþjónustu og öllu, alls staðar stríð við atvinnuuppbyggingu þannig að það kemur niður á því að menn geta ekki búið til svigrúm og í raun og veru fengið einhverja atvinnusköpun til þess að standa undir kostnaði við velferðarkerfið. Þess vegna held ég að það sé mikilvægast að menn staldri við vegna stöðu ríkissjóðs sem skuldar með skuldbindingum yfir 2 þúsund milljarða króna, við erum að greiða á þessu ári tæpa 90 milljarða bara í vexti, sem hægt er að reka Landspítalann fyrir í rúm tvö ár. Á næstu fjórum árum á að greiða 400 milljarða í vexti af skuldum ríkissjóðs og við erum að gera það í skjóli gjaldeyrishafta þannig að það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að fara í forgangsröðun í ríkisfjármálum.

Virðulegur forseti. Forgangsröðun í ríkisfjármálum er sannarlega aðkallandi en annað sem er aðkallandi og ég hef oft gert að umtalsefni á þessu kjörtímabili er heildarsýn og langtímasýn í ríkisfjármálum. Það hefur algjörlega skort á það, eins og sést kannski einna best á þessu frumvarpi og þeim viðvörunum fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem hv. þingmaður vísaði í. Hér lenda stjórnarflokkarnir í því að í frumvarpi sem ríkisstjórnin leggur fram þarf að fylgja ábending frá fjármálaráðuneytinu um að forsendur frumvarpsins standist ekki eða þá að eigi forsendur frumvarpsins að standast standist áætlanir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum ekki. Það er auðvitað ákaflega óheppilegt fyrir ríkisstjórn að lenda í slíkri stöðu en hún er til komin vegna þess að skort hefur alla heildarsýn og alla langtímasýn þegar kemur að vinnu við fjárlög. Til þess að hægt sé að leysa vandann og ráðast í fjárfestingar og útgjöld af hálfu ríkisins, sem annars vegar forgangsraða í þágu velferðarmála eins og hér er stefnt að, og hins vegar tryggja að þær ýti undir verðmætasköpunina sem nauðsynleg er til þess að fjármagna velferðina þarf tvennt til; annars vegar forgangsröðun í þágu þessara undirstöðuvelferðarmála og hins vegar að haga útgjöldum þannig og fjárfestingum að þær séu til þess fallnar að ýta undir verðmætasköpun til framtíðar. Upp á það hefur vantað verulega enda hefur fjárfesting verið í algjöru lágmarki á kjörtímabilinu og ekki orðið til þau verðmæti sem við hefðum getað búið til á undanförnum árum til að standa undir þessu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Við erum sammála, ég og hv. þingmaður, um forsendur þess að við getum staðið undir þeim góðu markmiðum og umbótum sem er að finna í frumvarpinu. Þótt ég hafi áður nefnt að það kunni að vera að ganga megi lengra í þeim efnum á sumum sviðum held ég að frumvarpið stefni á margan hátt til betri vegar. Við erum sammála um að forsendur þess að slíkur árangur náist sé að verðmætasköpun í samfélaginu aukist svo hægt sé að standa undir honum. Ég velti fyrir mér hver afstaða hv. þingmanns er til þeirrar hugmyndar sem hefur verið nefnd oftar en einu sinni í umræðunni, um breytingar sem varða hugsanleg starfslok, lengri starfstíma, hækkun eftirlaunaaldurs, sveigjanleg starfslok og slíkt sem með vissum hætti getur komið okkur til góða þegar við veltum fyrir okkur hvernig við eigum að standa undir kostnaði sem hlýst af fjölgun í eldri árgöngum þegar horft er til næstu ára. Við sjáum fram á mikla fjölgun, stærri árgangar eru að komast á eftirlaunaaldurinn eins og hann er í dag. Ef að líkum lætur mun á 15 árum sá fjöldi tvöfaldast sem verður á þeim eftirlaunaaldri sem við horfum á í dag. Ég velti fyrir mér hver afstaða hv. þingmanns er til þess að hugsanlega hækka eftirlaunaaldurinn eða a.m.k. búa til kerfi fyrir fólk svo það geti unnið lengur, enda liggur auðvitað fyrir að sjötugt fólk er almennt við miklu betri heilsu í dag en jafnaldrar þess voru fyrir 20–40 árum.

Virðulegur forseti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að ástæða sé til að opna kerfið miklu meira en nú er, þ.e. gefa því fólki tækifæri til að vinna lengur sem hefur áhuga á því. Ég held við ættum að reyna eins og við mögulega getum að viðhalda eftirlaunaaldrinum sem valkosti fyrir þá sem vilja hætta að vinna þegar þeir ná þeim aldri, en opna á það að mönnum sé gefinn kostur á að vinna lengur ef svo ber undir. Þau mál komu til umræðu í Svíþjóð nýverið. Ég man ekki betur en að fjármála- eða forsætisráðherra Svíþjóðar hafi talað um að hækka þyrfti eftirlaunaaldurinn þar í landi um 10 ár, úr 65 árum í 75. Það féll ekki í kramið hjá öllum en er til marks um þann vanda sem kerfið er komið í, jafnvel í Svíþjóð. Ég held að við getum enn þá leyft okkur að viðhalda eftirlaunaaldrinum hér á landi en það væri æskilegt fyrir alla að fólk hefði meira val. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á eru menn að jafnaði miklu sprækari mun lengur en áður var og marga langar að starfa lengur. Liðsmenn Rolling Stones eru að komast á áttræðisaldur. Þeir eru hvergi nærri hættir. Það væri synd ef þeir yrðu skyldaðir til að hætta að gera það sem þeir gera best, spila og syngja. Það sama ætti að eiga við um aðrar stéttir, fólk sem er enn í fullu fjöri og langar að halda áfram að vinna á að fá tækifæri til þess.

Hæstv. forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um Rolling Stones eins og um aðra þætti málsins. Það er augljóst að vilji er til að auka sveigjanleika í þeim efnum. Við horfum á að víða í Evrópulöndum er þetta stórfellt vandamál vegna þess að fyrir einhverjum árum eða áratugum voru teknar ákvarðanir, sérstaklega í sunnanverðri álfunni, um alveg óraunhæfan eftirlaunaaldur. Við þekkjum dæmi bæði frá Frakklandi, Grikklandi og ýmsum öðrum ríkjum Evrópu þar sem menn, í þeirri trú að nægt fjármagn væri til og nóg væri til af öllu fyrir alla, tóku ákvarðanir sem þeir hafa síðan þurft að endurskoða. Hluti af því sem Svíarnir glíma við er það sama. Sænska velferðarkerfið var á margan hátt komið í ógöngur og það hefur komið í hlut núverandi ríkisstjórnar í Svíþjóð að snúa af þeirri braut með ýmsum hætti. Reyndar hefur hægri stjórnin sem nú situr í Svíþjóð fylgt þar í kjölfar stjórnar jafnaðarmanna sem sátu á undan og stigu reyndar athyglisverð skref í því að vinda ofan af velferðarkerfinu eins og það var orðið í sinni ýktustu mynd, bæði með ofursköttum og eins með velferðarkerfi sem ekki var hægt að standa undir. Um leið og við þurfum að varast að falla í sömu gryfjur og menn gerðu á sínum tíma fyrir 30–40 árum í hinum skandinavísku löndum, að halda að til væru einhverjar endalausar uppsprettur fjármuna sem hlutverk stjórnmálamanna væri bara 

Virðulegur forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að víða í Evrópu er velferðarkerfið í raun komið í þrot. Það er hluti af þeirri svokölluðu evrukrísu núna að komið hefur verið á fyrirkomulagi sem fær ekki staðist og er ekki sjálfbært, svo ég noti orð sem er vinsælt nú um stundir. Við Íslendingar erum hins vegar svo heppnir að skera okkur nokkuð úr hvað það varðar því þótt íslenska þjóðin eldist að jafnaði nokkuð hratt, þ.e. meðalaldurinn hækkar nokkuð hratt, er staða okkar miklu betri en í flestum öðrum Evrópuríkjum. Við höfum tíma til að undirbúa okkur undir það að stærri hluti þjóðarinnar verði kominn á lífeyrisaldur. Þann tíma þarf auðvitað að nýta svoleiðis að við lendum ekki í sama öngstræti og mörg Evrópulönd eru komin í núna. Síðustu fjögur ár hafa ekki verið nýtt til að undirbúa þá þróun, búa í haginn fyrir framtíðina. Það hefur ekki verið ýtt undir þá verðmætasköpun sem er nauðsynleg til að standa undir sömu velferð eða aukinni velferð til framtíðar. Að hluta til eru þau mistök til komin vegna hugsunarvillu sem skýtur alltaf upp kollinum í hinum ýmsu vinstri hreyfingum og er sú að verðmæti verði til með skattlagningu. Það er einungis hægt að taka skatta til þess að fjármagna velferðina af verðmætasköpuninni. Skattarnir sem slíkir búa ekki til verðmæti. Það gleymist iðulega hjá vinstri flokkunum. Kosturinn við Framsóknarflokkinn, verandi miðjuflokkur, er að við gerum okkur bæði grein fyrir þörfinni fyrir traust velferðarkerfi og 

Virðulegi forseti. Mér var tíðrætt áðan um þá atburði sem áttu sér stað í tíð núverandi forsætisráðherra þann 1. júlí 2009 þegar ákveðið var að skerða bætur ellilífeyrisþega og öryrkja. Það er líklega eina kosningaloforðið sem Vinstri grænir hafa staðið við en þeir lofuðu fyrir kosningar að hér yrðu skattahækkanir og niðurskurður. Það hefur svo sannarlega verið staðið við það kosningaloforð. Það sem vinstri menn átta sig ekki á er að þegar farið var af stað með þá aðgerð minnkuðu að sjálfsögðu ráðstöfunartekjur þeirra hópa. Vinstri menn skilja ekki þá hugsun að þegar fólk hefur meira á milli handanna er ríkissjóður sjálfkrafa að skapa sér tekjur þar sem fjármagnið skilar sér aftur í umferð í auknum skatttekjum ríkisins vegna þess að fólk eyðir meira. Það er raunverulega eyðsluhvetjandi að hafa lægri skatta. Eldri borgarar reiknuðu það út á sínum tíma, með þær staðreyndir í huga hversu mjög hefur dregið úr kaupmætti og hversu mikil skattarýrnun varð í kjölfarið hjá ríkissjóði, og tölurnar voru ansi háar. Það er akkúrat sjónarmiðið sem við verðum að hafa í huga. Það er merkilegt að í greinargerð fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu kemur sú staðreynd fram á bls. 97 varðandi leiðina sem hefur orðið fyrir valinu og skuldbindur ríkissjóð fram í tímann að unnt væri að ná fram þeirri einföldun á lífeyrissjóðakerfinu sem lýst er í frumvarpinu án þess að auka útgjöld þess með því að hafa tekjutengingarprósentuna hærri og beina þannig bótagreiðslum í minna mæli til þeirra sem síður þurfa á þeim að halda. En hvaða leið er valin með frumvarpinu? Sú leið vinstri manna að gera raunverulega alla háða kerfinu, hugsa ekki um hag fjöldans og að beina því til þeirra sem frekast þurfa á því að halda, þá væri hægt að hafa tekjuskattsprósentuna hærri. Ræðutíminn sem þingmenn hafa í 1. umr. er stuttur en ég verð að minnast á að í greinargerð starfshópsins sem vann tillögurnar að breyttu kerfi almannatrygginga kemur fram það sjónarmið að stjórnvöld hafa á undanförnum missirum gefið fyrirheit um aukin framlög til þessa málaflokks til viðbótar við fyrrgreint samkomulag um hækkun frítekjumarks á lífeyrissjóðstekjur ellilífeyrisþega. Það sem starfshópurinn telur stjórnvöld hafa gefið fyrirheit um er til dæmis að bráðabirgðaákvæði í núgildandi almannatryggingalögum um hækkun skerðingarhlutfalls tekjutryggingar úr 38,35% í 45% falli úr gildi um næstu áramót. Hér segir að rétt sé að taka fram varðandi síðasta atriðið að það var ein af aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að koma á jöfnuði í ríkisfjármálum í kjölfar efnahagsáfalla. Í ríkisfjármálaáætluninni hefur ávallt verið gert ráð fyrir að það ákvæði verði framlengt, enda hefur ekkert svigrúm verið til að afturkalla slíkar aðhaldsráðstafanir þar sem það hefði í för með sér aukningu á útgjöldum ríkissjóðs sem ekki hefur verið fjármögnuð. Þrátt fyrir góð markmið þegar farið var af stað með lagasetningu um skerðingu bóta til ellilífeyrisþega og öryrkja 1. júlí 2009, loforð um að það yrði fellt úr gildi á þessu kjörtímabili og svo seinna að það yrði dregið til baka hafa stjórnvöld engin áform um að standa við það. Virðulegi forseti. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu, og eru alvarleg tíðindi, að það hafi verið farið fram með lagasetninguna með skerðingarákvæðinu og ætlunin hafi verið að hafa það til framtíðar. Það er mjög alvarlegt. Svo er kvartað yfir því að ekki hafi verið unnt að bæta úr því á þessu kjörtímabili en í ljós hefur komið að flutningsmenn frumvarpsins hafa ætíð ætlað sér að ná 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði, að þau eru ófá málin sem koma frá núverandi ríkisstjórn á lokadögum líftíma hennar sem fela í sér metnaðarfull útgjaldaáform á hinum og þessum sviðum og geta verið til vinsælda fallin, en sem engin hugmynd er um hvernig á að fjármagna. Það er sett í hendur næsta þings, næstu ríkisstjórnar, að fjármagna. Það er auðvitað mjög sérkennilegt. Við þekkjum dæmin um fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem aðallega á að koma til framkvæmdar eftir að ný ríkisstjórn hefur komið til sögunnar, en var engu að síður blásin upp sem mikið átak í átt að atvinnusköpun og atvinnuuppbyggingu og ég veit ekki hvað og hvað. Ríkisstjórnin hélt marga fundi til að kynna þetta og til að slá sér upp á því en hafði svo bara í smáa letrinu: Svo ætlumst við til að reikningarnir verði allir borgaðir eftir 1. maí 2013 og fram í tímann. Sama á við um ótal önnur mál. Mér dettur í hug málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna sem er á dagskrá síðar í dag. Mér dettur í hug frumvarp sem tengist uppbyggingu á Landspítalasvæðinu, vissulega þarfar framkvæmdir við að endurbæta húsnæðiskost Landspítalans en þær á að fjármagna með opinberu fé og það á allt að koma til á næsta kjörtímabili. Það má eiginlega lýsa fjármálastefnu núverandi ríkisstjórnar þannig að hún hefur frestað öllum málum á starfstíma sínum, frestað því að ráðast í útgjaldamálin en á hinn bóginn sett fram mjög metnaðarfull áform um hvað aðrir eiga að fjármagna þegar líftíma ríkisstjórnarinnar lýkur. Það er kannski ekki hægt að áfellast ríkisstjórnina fyrir að marka framtíðarstefnu á ýmsum sviðum en það dregur hins vegar úr trúverðugleika þessara tillagna að samhliða metnaðarfullum útgjöldum eru ekki lagðar til tekjuöflunarleiðir sem geta staðið undir þeim útgjöldum sem ætlunin er að fara í, hvort sem það er í almannatryggingum, fæðingarorlofi, málefnum lánasjóðsins og svo má lengi telja. Eða þá allar þær framkvæmdir sem ríkisstjórnin ber sér á brjóst yfir að hafa tekið ákvörðun um að fara í en á ekki að byrja að borga fyrr en ríkisstjórnin er farin frá völdum. Þetta er svolítið sérstakt. Ég held að þó að svona verklag sé auðvitað með sínum hætti ábyrgðarlaust þá verði maður að reyna að gæta þess að láta málefnin sem í hlut eiga ekki gjalda þess. Þess vegna vil ég endurtaka það sem ég sagði í upphafi fyrri ræðu minnar í dag að markmið frumvarpsins eru vissulega jákvæð og á margan hátt sýnist manni að þau stefni í rétta átt. Í meðförum þingsins, væntanlega þá aðallega á næsta kjörtímabili, þarf að fara yfir útfærslurnar. En stóra verkefnið sem við okkur blasir er hins vegar það að velta fyrir okkur hvernig við getum fjárhagslega staðið undir því að fara í þau metnaðarfullu áform, bæði á þessu sviði og fjölmörgum öðrum þar sem ríkisstjórnin hefur á síðustu mánuðum starfstíma síns verið að skrifa stóra tékka inn í framtíðina.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um slysatryggingar almannatrygginga. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að flytja ákvæði slysatryggingakafla gildandi laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum, ásamt öðrum nauðsynlegum ákvæðum laganna í sérstök lög. Samhliða frumvarpinu hefur verið lagt fram frumvarp til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning og er mikilvægt að fjallað verði sameiginlega um þau tvö frumvörp. Ætlunin er að ný lög um slysatryggingar almannatrygginga standi sjálfstætt við hlið þeirra laga og laga um sjúkratryggingar. Þannig munu þessi þrenn lög mynda heildstæða umgjörð um meginþætti almannatrygginga. Því til viðbótar eru í gildi ýmis sérlög á sviði félagslegs öryggis, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Hæstv. forseti. Frumvarp þetta er samið í velferðarráðuneytinu samhliða frumvarpi að lögum um lífeyrisréttindi almannatrygginga. Við gerð frumvarpsins var haft náið samráð við Sjúkratryggingar Íslands sem annast framkvæmd slysatrygginganna. Frumvarpið felur ekki í sér eiginlega endurskoðun á efni trygginganna eða orðalagi ákvæða laganna umfram það sem brýna nauðsyn ber til, heldur aðallega tilfærslu ákvæðanna í sérlög. Eru þau þar með aðgreind frá efnisákvæðum um lífeyristryggingar almannatrygginga, enda er um eðlisólíkar tryggingar að ræða. Ekki eru því lagðar til miklar efnislegar breytingar í frumvarpi þessu frá gildandi ákvæðum um slysatryggingar í gildandi lögum. Miðað er við að bætur og bótafjárhæðir verði þær sömu og áður og skilyrði fyrir rétti til bótanna eru að mestu óbreytt. Þá eru almenn ákvæði frumvarpsins svo til samhljóða samsvarandi ákvæðum í frumvarpi til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning. Virðulegi forseti. Við gerð frumvarpsins var meðal annars höfð hliðsjón af niðurstöðum úrskurðarnefndar almannatrygginga og að teknu tilliti til þeirra þótti mikilvægt að leggja til breytingar á einstökum ákvæðum laganna ásamt því að skýra einhver þeirra nánar þar sem upp hafa komið vafatilfelli við framkvæmd gildandi laga. Líkt og í frumvarpi til laga um lífeyrisréttindi almannatrygginga og félagslegan stuðning er í þessu frumvarpi kveðið á um markmið með slysatryggingum, gildissvið trygginganna er afmarkað og nokkur hugtök skilgreind. Lagt er til það nýmæli að slysatryggingar greiði kostnað við iðjuþjálfun og talþjálfun þeirra sem slysatryggðir eru. Enn fremur er lagt að sjúkrahjálp, þ.e. sjúkrakostnaður, verði að jafnaði ekki greidd á grundvelli þessara trygginga vegna kostnaðar sem fellur til eftir að liðin eru fimm ár frá slysdegi en eftir það fari um rétt hins slasaða til greiðslu kostnaðar samkvæmt almennum ákvæðum laga um sjúkratryggingar. Einnig er lagt til að heimilt verði að fella niður bótagreiðslur samkvæmt lögunum hafi hinn slasaði verið valdur að slysinu af stórkostlegu gáleysi. Er þar höfð hliðsjón af dönskum og norskum vinnuslysarétti og íslenskum vátryggingarétti. Lagt er til að örorkulífeyrir greiðist frá 18 ára aldri og er það í samræmi við aldursviðmið annarra laga varðandi bætur almannatrygginga. Þá má nefna að lagt er til að tilgreint sé á hvers konar örorkumati varanleg læknisfræðileg örorka er byggð í slysatryggingum almannatrygginga. Er það í fyrsta skipti sem slíkt er gert en efni ákvæðisins er í samræmi við framkvæmdina. Hæstv. forseti. Talið er að fyrirhuguð lagasetning hafi almennt jákvæð áhrif fyrir þá sem teljast slysatryggðir á grundvelli slysatrygginga almannatrygginga enda mun skýrara að hafa sérlög um þessar tryggingar. Þótt ekki standi til að þessu sinni að endurskoða efni trygginganna frá grunni eða orðalag ákvæða umfram það sem brýna nauðsyn ber til, og ég hef gert grein fyrir, er talið að auðveldara verði er frá líður að fjalla ítarlega um slysatryggingar almannatrygginga en áður hefur verið gert. Ég ætla ekki að hafa lengri kynningu á frumvarpinu en að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir ræðuna. Þegar fólk lendir í slysi er það ýmist slysatryggt samkvæmt almannatryggingum eða samkvæmt skaðabótalögum, þar geta menn líka verið slysatryggðir. Hér er talað um að menn fái greitt annaðhvort í mánaðarlegum slysalífeyri eða örorkulífeyri, eða örorkubætur í einu lagi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hve mikið er um það að verið sé að greiða örorkulífeyri í einu lagi? Hefur hann heyrt af því að slysabætur samkvæmt skaðabótalögum geti numið fleiri tugum milljóna? Sem veldur því oft að menn eignast marga vini sem hjálpa þeim við að eyða fjársjóðnum. Ég hef oft og tíðum talað við fólk, öryrkja, sem hefur fengið miklar bætur einhvern tíma, miklar upphæðir, en þeir fjármunir hafi gengið mjög fljótt til þurrðar. Sá lífeyrir sem var ætlað að greiða með þeim bótum, sem voru eingreiðslur, var þá ekki lengur til staðar. Menn fengu ekki bætur annars staðar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað af þessu er í frumvarpinu og hvort menn hafi hugað að því að taka á því vandamáli?

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki upplýsingar um hversu stórt hlutfall af bótum er greitt í einu lagi, en þó er vitað að menn hafa verið að gera upp - af því að hér er horft einmitt til skaðabótalaganna þá hafa menn fengið dæmdar skaðabætur og fengið greiðslur. Ég hef haft meiri áhyggjur af því að þegar menn fá slíkar bætur, sem eru auðvitað fyrir skaða, hafi þær bætur í mörgum tilfellum verið að skerða lífeyri þannig að sá varasjóður sem þetta átti að vera upphaflega hefur ekki nýst sem slíkur. Ég hef haft meiri áhyggjur af þeim hlutanum - að menn hafi í raunveruleikanum ekki mátt eiga verulega háa sjóði sem hafa átt að tryggja jafna stöðu viðkomandi einstaklings inn í framtíðina - en því að þar væri um að ræða einhvern vinahóp eða aðra sem legðust á viðkomandi einstaklinga til að eyða með þeim bótunum. Ég treysti nú fólki ágætlega til að taka ákvörðun um hvernig það ráðstafar lífeyri sínum eða skaðabótum. En á móti kemur, eins og ég segi, að það þarf auðvitað að vera tryggt að þær bætur séu þannig að þær skerði ekki annan lífeyri og það sé gert upptækt með þeim hætti.

Herra forseti. Ég vænti þess að sú nefnd sem fær þetta til skoðunar, hv. velferðarnefnd, skoði málið í heild sinni vegna þess að allt tengist þetta örorku og örorkulífeyri og örorkulífeyrisþegum. Eingreiðslur geta oft verið ekki bara kvöð, heldur getur fjármagnið rýrnað, hinum tryggða eða örorkulífeyrisþeganum er falin ávöxtun fjárins og það er ekki víst að hann sé bestur til þess fallinn. Fyrir utan það að í örorkumatinu er alltaf ákveðin áhætta. Menn geta tapað tekjum meira en gert var ráð fyrir, eða minna, og það getur verið að fjárhæðin dugi ekki fyrir því tekjutapi sem orðið getur. Það er meira að segja oft þannig að örorkan er metin á líkum, þ.e. að ákveðnar líkur séu á að maðurinn haldi fullum tekjum og ákveðnar líkur á að hann tapi fullum tekjum og svo reynist eitthvað annað og þá er áhættan alltaf hjá hinum tryggða. Ég held að menn þurfi að skoða þetta allt í heild sinni og fara að taka upp örorkugreiðslusjóð sem greiðir út til dæmis bætur samkvæmt skaðabótalögunum þannig að menn fái bætur eftir því sem þörf er fyrir, eftir því sem áhættan kemur upp. Þetta tengist því vegna þess að slysatryggingar almannatrygginga eru einmitt til þess að dekka ákveðna atvinnustarfsemi, eins og sjómennsku og annað slíkt, undanskilja eða taka það frá skaðabótalögunum. Ég vil að hv. nefnd skoði þetta heildstætt.

Herra forseti. Frumvarpið sem við ræddum hér áðan um almannatryggingar var aðallega sniðið að breytingum á almannatryggingum gagnvart ellilífeyri. Þar hefur fundist ákveðin lausn til einföldunar en ekki hjá öryrkjum. Ég tel mjög áríðandi að menn vindi sér í að finna góða lausn fyrir öryrkja því að það er eiginlega miklu brýnna. Af hverju segi ég það? Vegna þess að í dag erum við með örorkumat sem miðast við 75% eða meira, þá fær maður fullan örorkulífeyri, með skerðingum ef viðkomandi er með lífeyri frá lífeyrissjóði o.s.frv. Þeir sem eru með 74% mat eða minna fá mjög lítið, þeir fá örorkutryggingu eða örorkubætur sem er miklu lægri upphæð og ef þeir eru undir 50% fá þeir ekki neitt, þ.e. frá almannatryggingum. Reglurnar eru dálítið öðruvísi hjá lífeyrissjóðunum. Ég tel mjög brýnt að búa til kerfi sem ekki er svona letjandi fyrir endurhæfingu öryrkja. Það er nefnilega ljóst að ef maður sem er metinn 75% öryrki endurhæfist þannig að hann verði metinn 74% öryrki tapar hann miklu. Þetta vita allir. Þetta veit læknirinn, þetta veit viðkomandi bótaþegi, þetta vita tryggingarnar og þetta vita allir. Þess vegna endurhæfast svo óskaplega fáir. Það er nánast útilokað að endurhæfa fólk í dag í núverandi kerfi, það er bara ekki hægt. Mér finnst mjög slæmt, herra forseti, að fólk sé sett í þessa stöðu. Mér finnst mjög slæmt að kerfið skuli vinna gegn því að virkja öryrkja. Það er í gangi heilmikil starfsemi þar sem verið er að endurhæfa fólk, VIRK, sem ég átti ákveðinn þátt í að komst á laggirnar, en kerfið sjálft vinnur gegn endurhæfingu. Það þarf að vinda bráðan bug að því að menn fái örorkulífeyri miðað við getu. Það verði metið hvaða getu menn hafi til að vinna og reiknað með því að þeir vinni að því marki og síðan fái þeir örorkulífeyri fyrir vangetuna, það sem eftir stendur. Maður sem er metinn með 60% getu fær þá 40% af fullum lífeyri og hann má vinna 60% af fullu starfi. Þetta held ég að sé mjög brýnt að taka upp. Ég vona að menn verði ekki í fjöldamörg ár eða áratugi að finna lausn á þessu vegna þess að á meðan höldum við áfram að, hvað á ég að segja, búa til öryrkja, þeir geta varla endurhæfst. Þess vegna fjölgar að mínu mati öryrkjum svo mikið. Nú held ég að nánast enginn vilji vera öryrki, það held ég að sé afskaplega sjaldgæft, en þegar menn eru hins vegar komnir inn í þetta kerfi þá neyðast þeir eiginlega til að vera í því áfram. Þessu held ég að sé mjög brýnt að snúa við og þetta mál sem hér er um að ræða snýr einmitt að þessu. Það snýst um slysatryggingar almannatrygginga þar sem verið er að tryggja ákveðna hópa og ákveðnar starfsstéttir fyrir tjóni vegna slysa á vinnustöðum, t.d. um borð í skipum. Ef menn eru að vinna eru þeir tryggðir, en þetta tengist hinu sem eru skaðabótalögin. Mér finnst að líta þurfi á þetta allt í heild sinni, öryrki er öryrki hvort sem hann er metinn sem öryrki vegna skaðabótalaganna eða vegna slysatrygginga almannatrygginga, vegna einhvers sjúkdóms eða annars. Við þurfum að búa til kerfi sem gerir að verkum að við metum getu öryrkja til að vinna, hann megi vinna í samræmi við þá getu og við hvetjum hann til þess og stuðlum að því að hann geti unnið. Þannig er hægt að fækka öryrkjum og fleiri fá verkefni í atvinnulífinu við sitt hæfi. Þetta frumvarp tengist því og ég skora á hv. velferðarnefnd að skoða þetta í heild sinni.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins út í 9. gr., af því að ég veit að þingmaðurinn er mjög kunnugur þessum málum. Í skýringum stendur, og það kemur vitanlega fram í 9. gr. líka, með leyfi forseta: „Lögð er til ný málsgrein, 4. mgr., þar sem kveðið verði á um að sjúkrahjálp greiðist ekki vegna kostnaðar sem fellur til þegar liðin eru fimm ár eða meira frá slysdegi.“ Svo kemur lengri skýring á þessu öllu saman. Þetta er breyting frá því sem verið hefur. Ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn hafi einhverja sýn á það hvaða áhrif þessi breyting getur haft, ef áhrifin eru yfirleitt einhver. Í skýringunum kemur einnig fram, með leyfi forseta: „Talið er nauðsynlegt að setja tímamörk á greiðslu þessa kostnaðar sem nú er greiddur ótímabundið, óháð því hversu langt er liðið frá slysi enda erfitt að staðreyna orsakasamband milli slyss og kostnaðar þegar langt er um liðið frá slysi.“ Ég er að velta fyrir mér hvort þetta eigi eingöngu við í þeim tilfellum þegar eitthvert tjón kemur í ljós eftir fimm ár eða hvort átt er við að kostnaður sé greiddur eða tekið þátt í kostnaði í fimm ár en ekki lengur. Hvernig skilur hv. þingmaður þetta? Ég velti fyrir mér hvaða áhrif þessi breyting hefur í dag. Það er vitanlega miklu lengri skýring á þessu hér en ég staldraði aðeins við þessa málsgrein í 9. gr.

Herra forseti. Þetta er athyglisverð spurning en hún snýr að svokölluðum „Karenz-tíma“ eða biðtíma, þeim tíma sem menn hafa til þess að fullnægja ákveðinni tryggingu. Nú er það þannig að örorka er yfirleitt talin koma fram á innan við fimm árum en auðvitað eru miklar undantekningar á því. Menn geta verið miklu lengur að festast, ef svo má segja, í þeirri örorku sem ákveðið slys eða atburður veldur. Það getur tekið jafnvel tíu ár þangað til kemur í ljós hver hin raunverulega örorka er. Ég geri ráð fyrir að þarna séu menn að setja ákveðnar skorður varðandi tímann vegna þess að erfitt geti verið að meta hvort viðkomandi þjónusta eða læknishjálp eða annað slíkt sé háð þeim atburði sem varð fyrir fimm árum og olli örorkunni eða hvort eitthvert nýtt tjón eða nýr atburður valdi því að þessa þjónustu þarf. Þetta er náttúrlega eitthvað sem menn þurfa að skoða vandlega. Ég minni á að í almannatryggingum er ákveðinn biðtími. Þegar menn koma erlendis frá inn í kerfið verða að líða sex mánuðir áður en menn geta fengið bætur úr almannatryggingum. Það er mismunandi hvað biðtími er langur áður en menn öðlast rétt í ákveðnu kerfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ágætu skýringar. Ég velti líka fyrir mér af hverju það er orðið erfiðara í dag að meta þessa hluti, ef það er skýringin sem þeir sem leggja frumvarpið fram hafa í huga. Er erfiðara í dag að meta slíkt en áður? Einhvern veginn hefði maður haldið að það væri jafnvel auðveldara í dag eftir því sem tækninni fleygir fram og þekkingunni. Ég velti því fyrir mér, og það væri ágætt ef hv. þingmaður gæti skýrt það aðeins, þótt einhver skýring komi kannski fram á því hér, hvar þeir aðilar eru staddir sem fá ekki þetta mat eftir fimm ár eða eru undanskildir frá því kerfi sem við ræðum hér. Það er ýmislegt annað í þessu sem vert væri að ræða og kem ég kannski örlítið inn á það í ræðu minni á eftir, og ég hefði kannski átt að spyrja ráðherrann frekar um en missti nú af því tækifæri. En ég hnaut um þetta atriði vegna þess að það virðist vera býsna afdráttarlaust kveðið á um það sem tekur við eftir þessi fimm ár.

Herra forseti. Nú hef ég ekki kannað það nýlega hve langur tími líður frá því að menn lenda í slysi og þar til örorka liggur fyrir og hvort sá tími sé að lengjast. Ég geri ráð fyrir því, vegna þess hve læknisfræðinni fleygir fram, að það verði í rauninni alltaf erfiðara og erfiðara að meta hvenær endanleg örorka er áunnin vegna þess að það er hægt að fara í alls konar læknisfræðilegar aðgerðir sem virka kannski á mjög löngum tíma til að laga viðkomandi tjón. Þess vegna verður þetta alltaf erfiðara. Þess vegna tel ég svo nauðsynlegt, eins og ég gat um áðan, að tekinn verði upp örorkutrygginga- eða örorkugreiðslusjóður sem sjái um greiðslur til fólks þegar það lendir í örorku vegna þess að það líður alltaf lengra og lengra þar til endanleg örorka kemur fram. Það getur vel verið að menn endurhæfist, það komi einhver ný vísindi eftir tíu ár eftir tjón sem gera að verkum að maður sem var öryrki er það ekki lengur og getur farið að vinna á fullu. Þetta er nú kannski sá vandi sem við glímum við, að reyna að loka dæminu á milli þess sem olli slysinu og þess sem er þolandi, reyna að klippa þar á, að þolandi sé ekki stöðugt einhvern veginn tengdur slysvaldinum, þeim sem olli slysinu. Ég held að það þurfi að endurskoða svona biðtímaákvæði mjög ítarlega. Ég legg til að hv. nefnd afli sér upplýsinga um það hvernig þetta ákvæði kemur til með að virka. Ég held nefnilega að þetta frumvarp um slysatryggingar almannatrygginga sé ekki eins einfalt og ráðherra vildi vera láta og taldi að ástandið yrði bara óbreytt. Það er nefnilega heilmikið að gerast í málum sem varða örorku og endurhæfingu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu sína þegar hann mælti fyrir þessu máli. Það eru örfá atriði sem mig langar að koma hér á framfæri við þessa 1. umr. Ég vil í fyrsta lagi fagna því sem kemur fram í 1. gr. þar sem sett er fram markmiðsgrein, þ.e. reynt að útfæra markmið slysatrygginga almannatrygginga þannig að úr verði bætt. Ég held að það sé til bóta. Mig langar hins vegar að vekja athygli á 5. gr. Í b-lið 2. mgr. er fjallað um hvenær einstaklingur teljist vera við vinnu og sé tryggður þar og á ferðalögum til og frá vinnu. Í skýringum stendur, með leyfi forseta: „Viðbótaráskilnaðurinn um eðlilega leið er í samræmi við áralanga framkvæmd slysatrygginganna og niðurstöður úrskurðarnefndar almannatrygginga þar sem tryggingin hefur einungis tekið til ferða á því sem næst beinni leið milli heimilis og vinnustaðar en bótaskyldu hafnað vegna slysa þegar um er að ræða veruleg frávik frá beinni og eðlilegri leið í slíkum ferðum.“ Nú skal ég fúslega viðurkenna að ég þekki hvorki alla úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga né hvernig hefur almennt verið tekið á þessum málum. Mér finnst þetta þó nokkuð sérstakt vegna þess að ljóst er að það er verið að setja þarna inn vinnulag sem verið hefur. Það þarf ekki endilega að vera hið rétta eða sú leið sem við viljum fara. Við þekkjum það að menn fara jafnvel lengri veg í dag til og frá vinnu en áður og hafa kannski ekki alltaf um hina svokölluðu eðlilegu leið að velja þegar veður er vont, óhöpp verða eða eitthvað kemur í veg fyrir það. Því hefði verið ágætt að fá hér skýringar á því hvort þetta sé algilt eða hvort það séu þá undanþágur sem taki mið af aðstæðum hverju sinni. Hægt er að taka dæmi um einstakling sem býr fyrir austan fjall og vinnur í Reykjavík og fer venjulega Hellisheiðina en stundum Suðurstrandarveg eða Þrengslin ef slíkar aðstæður eru. Ég hefði því haldið að það væri ágætt að hafa frekari skýringu þarna. Síðan langar mig að nefna að í 6. gr. eru lagðar til nokkrar breytingar á slysatryggingum íþróttafólks. Þar er aftur vísað í úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga og lagt til að sá er stundar íþróttina, íþróttafólkið, þurfi að vera í formbundnu íþróttafélagi og að félagið sé aðili að viðurkenndu íþróttasambandi. Nú velti ég fyrir mér hvort til séu eða geti verið til íþróttafélög eða íþróttafólk sem er í félagi sem er ekki aðili að viðurkenndu íþróttasambandi en íþróttin sé viðurkennd á heimsvísu þótt hún sé ekki viðurkennd hjá félögum hér og hvar það fólk stendur ef staðan er sú. Um það er ekkert rætt hvort slík tilfelli eru til, en eitthvað segir mér að slíkt geti verið. Síðan langar mig að nefna og koma á framfæri við þessa umræðu varðandi 9. gr. að mér finnst mikið fagnaðarefni að þar er talað um, með leyfi forseta: „Eðlilegt er talið að slysatryggingar almannatrygginga greiði slíkan kostnað …“ Þá er verið að ræða um iðjuþjálfun og talþjálfun. Ég fagna þessu. Ég held að það sé til mikilla bóta og afar ánægjulegt að þetta sé í frumvarpinu. Ég nefndi áðan í andsvörum við hv. þm. Pétur H. Blöndal þetta með fimm árin og ætla ekki nánar út í það. Mig langar að nefna mál sem verið er að vinna að, að ég veit, í annarri nefnd, framhaldsnefnd eða hvað á að kalla hana, og varðar þá fjármuni sem veittir eru vegna bifreiðakaupa. Ég lagði hér fram frumvarp að minnsta kosti tvisvar ef ekki þrisvar þar sem mig minnir að hafi verið vísað í þá vinnu sem er í gangi varðandi styrki til bifreiðakaupa vegna örorku og þess háttar. Ég vona svo sannarlega að það dragist ekki úr hófi að skila niðurstöðum því að veruleg þörf er á að bæta réttindi og jafnræði þegar kemur að því. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég hef komið hér að nokkrum athugasemdum. Ég held að það sé full ástæða til að nefndin fari vel yfir málið þegar það kemur til hennar og hún nær að funda um það.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að fallist var á að ræða þessi mál saman því að þau eru mjög samhangandi. Það hefði auðvitað komið til greina að fara fram með þetta í einu frumvarpi þó að annars vegar sé um sjálfstæð heimildarlög að ræða og hins vegar lög sem hafa meiri tengingu við lög um ívilnanastarfsemi. Þá vík ég fyrst að frumvarpi á þskj. 1108 sem er 632. mál. Í því frumvarpi er lagt til að þeim ráðherra sem fer með atvinnumál verði heimilt að undirrita fjárfestingarsamning fyrir hönd ríkisins við þýska félagið PCC SE og íslenskt dótturfélag þess, PCC BakkiSilicon hf., um sérstakar ívilnanir vegna byggingar og reksturs kísilvers í landi Bakka í Norðurþingi. Í frumvarpinu er gengið út frá því að starfsemi félagsins skuli að öðru leyti vera í samræmi við íslensk lög og stjórnvaldsfyrirmæli. Kveðið er á um að uppbygging, túlkun og framkvæmd þessa samnings sem gerður var innan ramma laganna skuli lúta lögsögu íslenskra laga. Fyrirhuguð fjárfesting vegna byggingar kísilvers á Bakka er áætluð um 170 milljónir evra eða sem nemur um 28 milljörðum íslenskra króna og er áætlað að sú fjárfesting dreifist yfir þrjú ár. Eru þá að sjálfsögðu ótaldar fjárfestingar í virkjunum, í flutningskerfi, innviðum og ýmiss konar smærri fjárfestingum sem fylgja munu í kjölfarið þannig að samanlagt umfang þessara framkvæmda verður umtalsvert. Miðað er við að fyrsti áfangi kísilversins taki til starfa á árinu 2016 með 33 þús. tonna framleiðslugetu á ári. Kísilverið mun þurfa í þann áfanga um það bil 52 megavött af orku og nota um það bil 456 gígavattstundir á ári. Veruleg umsvif fylgja rekstri kísilversins. Ef miðað er við 33 þús. tonna framleiðslu þarf um 180 þús. tonn af hráefni árlega. Flutningur hráefnis og afurða verður með skipum til og frá Húsavíkurhöfn og síðan áætlar félagið að tvöfalda framleiðslugetu kísilversins fyrir árið 2020. Fjöldi starfsmanna við fyrsta áfanga kísilversins verður í kringum 127 manns en verður nálægt 200 þegar kísilverið yrði fullbyggt með 66 þús. tonna framleiðslu. Þessi áform eru að sjálfsögðu háð og ráðast af ýmsum öðrum þáttum en fjárfestingarsamningi einum við ríkið. Þyngst vegur þar fjármögnun og fjárfestingarkostnaður félagsins en jafnframt þurfa aðrir samningar að ná fram að ganga. Hér er meðal annars átt við lokafrágang og samning við Landsvirkjun um raforku, Landsnet um orkuflutning, lóðarsamning við Norðurþing og hafnarsamning við hafnarsjóð Norðurþings. Að auki verður fjárfestingarsamningurinn gerður með þeim fyrirvara að framleiðslan uppfylli umhverfismat Skipulagsstofnunar og að samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, liggi fyrir um lögmæti þess stuðnings sem verkefnið fær. Skýrsla um mat á umhverfisáhrifum verksmiðjunnar liggur fyrir og er að fara í opið kynningarferli á næstu dögum. Um nokkurt skeið hefur legið fyrir áhugi á því að byggja upp fjölþætta starfsemi á Bakka fremur en að leggja áherslu á eitt stórt, sérhæft iðnaðarverkefni. Fjölþættari iðnaðarstarfsemi kemur með nýja þekkingu inn í landið og dreifir betur áhættunni af orkusölunni og fellur betur að orkuöflunarmöguleikum svæðisins. Til að opna fyrir slíkan möguleika á uppbyggingu á Bakka var ljóst að einkum og sér í lagi þyrfti til að koma stuðningur við fyrsta verkefnið þannig að það gæti farið af stað. Í þeim skilningi má segja að fyrsta fjárfestingarverkefnið sé nokkurs konar ísbrjótur sem greiði götu fyrir síðari verkefni og frekari uppbyggingu. Þar af leiðandi er eðlilegt og nauðsynlegt að það njóti stuðnings enda er framganga þess forsenda frekari uppbyggingar. Stjórnvöld hafa unnið þétt með sveitarfélögum á svæðinu til að stuðla að því að opna þetta fyrsta verkefni. Fyrirhuguð uppbygging innviða á Bakka sem lögð er til með frumvarpi sem ég mæli fyrir á eftir mun ekki einungis nýtast fyrirtækinu PCC SE og frekari stækkunarmöguleikum þess heldur öllum öðrum fyrirtækjum sem líkleg eru til að koma á eftir. Í viðræðum fulltrúa ríkisins og Norðurþings við PCC SE kom skýrt fram að tilteknar ívilnanir væru ein af nauðsynlegum forsendum þess að fyrirtækið mundi ráðast í uppbyggingu kísilvers á Bakka sem og hefur lengi legið fyrir að tilteknar fjárfestingar í innviðum þyrftu að koma til. Miðað er við að félagið eigi rétt á almennum ívilnunum í samræmi við rammalöggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, samanber lög nr. 99/2010, en rétt er að taka fram að þau lög eru nú til meðferðar á Alþingi og bíður 3. umr. frumvarp sem breytir nokkuð innihaldi þeirra laga tímabundið þar sem felldar eru út úr lögunum heimildir til að greiða svonefnda stofnstyrki en í staðinn er rýmkaður nokkuð ramminn til að veita skattalegar ívilnanir á upphafstíma starfseminnar. Í frumvarpi þessu er auk þess lagt til að félaginu verði veittar tilteknar sérstakar ívilnanir samkvæmt sérákvæðum sem er þá að finna í þessu frumvarpi. Eru þær í samræmi við sameiginlega viljayfirlýsingu PCC SE, ríkisstjórnarinnar, Norðurþings og hafnarsjóð Norðurþings sem undirrituð var þann 15. febrúar sl. Mun ég gera betur grein fyrir þeim frávikum frá sköttum og gjöldum sem ríkið hyggst veita félaginu, og sömuleiðis sveitarfélagið, verði frumvarp þetta að lögum. Eru þau frávik á hinn bóginn verulega minni ef borið er saman við lögfestingu samninga vegna fyrri verkefna, t.d. samanber lög um álver í Helguvík, á Grundartanga og Reyðarfirði. Með frumvarpinu er lagt til að félagið njóti tryggingar fyrir 15% tekjuskattshlutfalli í stað 18% eða 20% eins og verið hefur í flestum fyrri ívilnunarsamningum. Þó er rétt að taka fram að einir þrír samningar eru til staðar með 15% tekjuskattshámarki. Með frumvarpinu er jafnframt lagt til að félagið greiði engin gjöld af stimpilskyldum skjölum sem félagið gefur út eða stofnar til í tengslum við uppbyggingu viðkomandi fjárfestingarverkefnis, að félagið geti notið allt að 50% afsláttar af fasteignagjöldum og verði undanþegið almennu tryggingagjaldi. Vegna misskilnings sem virðist hafa gætt er rétt að leggja áherslu á að hér er eingöngu um að ræða hinn almenna þátt tryggingagjaldsins en ekki atvinnutryggingagjaldið eða gjald í Ábyrgðasjóð launa. Þetta fyrirkomulag hefur engin áhrif á réttarstöðu starfsmanna eða tryggingar þeirra þar sem um er að ræða afslátt af þeim hluta tekjustofnsins sem rennur beint til ríkisins. Þessi frávik frá sköttum og gjöldum geta gilt að hámarki í 14 ár frá undirritun fjárfestingarsamnings en þó aldrei lengur en í tíu ár frá því að skattskylda eða gjaldskylda myndast hjá félaginu þannig að hér er um að ræða stuðning á uppbyggingartíma verkefnisins en ekki til langs tíma, eins og var tíðkað í eldri lögum, sérlögum um fjárfestingarumhverfi stóriðju. Í gildi eru samningar sem voru upphaflega til 20 ára og jafnvel með framlengingu í önnur 20 ár þannig að slíkir ívilnunarsamningar gátu þá tekið til jafnvel 40 ára starfrækslu iðjuversins. Það er áætlað að ríkissjóður veiti með þessu afslátt upp á um 100–150 millj. kr. að meðaltali á ári hverju meðan ívilnana nýtur við. Á móti myndast að sjálfsögðu umtalsverður ábati fyrir ríkissjóð á uppbyggingartímanum og eftir að rekstur kísilversins hefst, m.a. vegna mikilla umsvifa sem fylgja fyrirtækinu á ýmsum sviðum og skattgreiðslna starfsmanna. Er enginn vafi á því að útkoman úr dæminu er ríkinu verulega hagstæð þegar allt er lagt saman. Í öðru lagi er lagt til í frumvarpinu að ríkissjóður veiti félaginu PCC BakkiSilicon hf. fjárstuðning, að fenginni heimild í fjárlögum. Það er annars vegar vegna undirbúnings iðnaðarlóðar félagsins í landi Bakka þar sem hún er á þeim hluta sem félagið mun staðsetja sig í umtalsverðum bratta, er ójöfn og þarf grófjöfnunar við áður en hún kemst í byggingarhæft ástand. Hins vegar verða nýttar heimildir gildandi laga til að greiða tiltekna styrki vegna þjálfunar starfsfólks. Samtals getur þessi stuðningur numið að hámarki um 760 millj. kr. Efnahagsskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins hefur metið þjóðhagsleg áhrif fyrirhugaðra framkvæmda við kísilver í landi Bakka og eru niðurstöður greiningarinnar að framkvæmdirnar muni hafa jákvæð áhrif á þjóðarbúið þótt um sé að ræða fremur smáa fjárfestingu samanborið við stóriðju á borð við álver. Mestu jákvæðu áhrifin verða þó að sjálfsögðu fyrir samfélagið á norðaustanverðu landinu, en Byggðastofnun telur að fyrirhugaðar fjárfestingar vegna uppbyggingar iðnaðarsvæðisins hafi mikil og jákvæð áhrif á samfélagið sem tilheyrir Þingeyjarsýslum, sérstaklega með tilliti til íbúaþróunar á svæðinu og samsetningar íbúa. Þannig er gert ráð fyrir því að án iðjuvera yrði íbúafjöldinn á norðausturhorninu kominn niður í 4.522 íbúa árið 2022 ef ekkert sérstakt gerðist í atvinnumálum svæðisins. Ef fyrsti áfangi álversins kemst til framkvæmda er íbúafjöldinn árið 2022 áætlaður 5.275 sem er fjölgun um 753 íbúa, þ.e. um 16,7%. Fyrirhugaðar framkvæmdir og íbúafjölgun þeim tengd er sveitarfélaginu afar mikilvægt til að styrkja tekjugrunn þess og framtíðarhorfur, bæði í formi skatttekna og þjónustugjalda. Með bættri afkomu verður sveitarfélagið í annarri og betri stöðu til að halda uppi góðri þjónustu við íbúana o.s.frv. Þær ívilnanir sem hér eru taldar upp ber að skilgreina sem ríkisaðstoð í samræmi við 61. gr. EES-samningsins og verður Eftirlitsstofnun EFTA því tilkynnt um þá ríkisaðstoð sem telja megi að felist í fjárfestingarsamningnum með sama hætti og gert var til dæmis vegna álveranna á Grundartanga og Reyðarfirði. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu leyfi ég mér að leggja til að þessu frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar. Þá mæli ég fyrir frumvarpi til laga um heimild til handa ráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi. Þetta er á þskj. 1109, mál nr. 633. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra sem fer með atvinnumál verði veitt tímabundin heimild, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna og þar með undirrita samninga um þátttöku ríkisins vegna uppbyggingar á nauðsynlegum innviðum til að iðnaðarsvæði geti risið í landi Bakka í Norðurþingi. Í því felst annars vegar að semja við Vegagerðina um fjármögnun á vegtengingu milli Húsavíkurhafnar og iðnaðarsvæðisins á Bakka að fjárhæð allt að 1.800 millj. kr. og hins vegar að semja við hafnarsjóð Húsavíkur um fjármögnun á stækkun og dýpkun hafnar að fjárhæð 819 millj. kr. Samkvæmt frumvarpinu er því heildarframlag ríkissjóðs til framkvæmdanna um 2,6 milljarðar kr. miðað við verðlag í lok árs 2012. Framlagið til hafnarframkvæmdanna verður í formi víkjandi láns sem að sjálfsögðu kemur til endurgreiðslu þegar tekjur hafnarinnar gera henni kleift að hefja endurgreiðslu lánsins. Heimildin er að sjálfsögðu bundin þeirri forsendu að vinna hefjist ekki við umræddar framkvæmdir fyrr en undirritaðir hafa verið nauðsynlegir samningar, svo sem fjárfestingarsamningur, og eftir atvikum að fyrir liggi að undirritaðir samningar milli fyrirtækisins sem hyggst reisa og reka atvinnustarfsemi á Bakka og Landsvirkjunar og Landsnets og að fyrirvarar séu brott fallnir. Hafi uppbygging samkvæmt framansögðu ekki hafist fyrir 1. janúar 2015 fellur niður heimild samkvæmt frumvarpi þessu. Eins og kunnugt er hefur lengi verið til athugunar að nýta jarðhitaauðlindirnar í Þingeyjarsýslum til atvinnuuppbyggingar og sporna þannig meðal annars gegn viðvarandi fækkun starfa og tilheyrandi fólksfækkun í héraðinu. Þá hefur Landsvirkjun kynnt opinberlega að helsta áhersla fyrirtækisins í orkusölumálum sé að selja orku af háhitasvæðum í Þingeyjarsýslum til iðnaðarfyrirtækja sem vilja byggja upp framleiðslustarfsemi á svæðinu. Þær athuganir sem liggja til grundvallar frumvarpinu sýna að fjárfestingin hefur bæði jákvæð áhrif á hagvöxt og velferð samfélagsins á Húsavík og í nágrenni þess. Þá kemur fjárfestingin til með að nýtast öllum fyrirtækjum sem hafa áhuga á að koma upp starfsemi á Bakka eða þjóna þeirri atvinnustarfsemi sem þar getur orðið til í framtíðinni. Þá verður hagsmuna almennings gætt þar sem áfram verður tryggt aðgengi að útivist og náttúruminjum á Bakkahöfða samkvæmt deiliskipulagi sem kynnt verður íbúum á næstu dögum. Forsaga fyrirhugaðrar iðnaðaruppbyggingar í Þingeyjarsýslum á sér langa sögu og margir hafa komið þar að málum. Rekja má söguna að minnsta kosti aftur til níunda áratugar síðustu aldar þegar fyrstu hagkvæmnisathuganir voru gerðir um kosti þess að reisa verksmiðju með nýtingu jarðhita frá Þeistareykjum. Á árinu 1998 hófst formlegt samstarf milli Þingeyinga og Eyfirðinga um að kanna orkugetu svæðisins til atvinnuuppbyggingar í héraðinu. Samstarfið leiddi til þess að iðnaðarráðuneytið, Húsavíkurbær og Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga undirrituðu á árinu 2002 samkomulag um gerð frummats um staðsetningu orkufreks iðnaðar. Niðurstöður frummatsins sem kynnt var á árinu 2003 sýndu að Bakki við Húsavík væri hagkvæmasti kosturinn. Við ákvörðunina var horft til jarðfræði, vistfræði umræddra svæða, landfræðilegra aðstæðna, hugsanlegra fornleifa, veðurfars, siglingaleiða, hafnaraðstæðna svo og, og ekki síst, orkuframleiðslu, orkuflutningsmöguleika og almennra samgangna. Enn fremur var lagt mat á samfélagsleg og efnahagsleg áhrif, svo sem íbúasamsetningu viðkomandi sveitarfélaga, vinnumarkaðar og áhuga íbúa á hugsanlegum framkvæmdum. Á grundvelli frummatsins gengu iðnaðarráðuneytið, Húsavíkurbær og Alcoa frá sameiginlegri viljayfirlýsingu um uppbyggingu álvers í landi Bakka í maí árið 2006. Áform Alcoa um álver gengu hins vegar ekki eftir en viðræður um uppbyggingu á svæðinu fyrir orkufrekan iðnað héldu þó áfram. Í október 2009 undirrituðu iðnaðarráðherra og fulltrúar Skútustaðahrepps, Þingeyjarsveitar og Norðurþings viljayfirlýsingu um að vinna að því að leita að fjárfestum til að byggja upp atvinnustarfsemi á Bakka. Við þá vinnu komu fleiri að borðinu og hafa nú viðræður staðið yfir við þrjá líklega fjárfesta um iðnframleiðslu sem er minni í sniðum en fyrri áform um byggingu álvers. Slík minni verkefni eru þó ekki síður áhugaverð til að skapa fjölbreytileika í atvinnustarfsemi hér á landi auk þess sem þau falla mun betur að núverandi afstöðu orkufyrirtækisins um að taka í notkun í áföngum jarðvarmavirkjanir á háhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum. Viðræður eru nú mjög langt komnar við þýska félagið PCC SE um uppbyggingu á kísilveri eins og rakið er í athugasemdum með frumvarpi því sem ég mælti fyrir áðan og er lagt fram samhliða þessu. Ljóst er að ekki verður úr þeirri atvinnuuppbyggingu eða af annarri sambærilegri atvinnustarfsemi á svæðinu nema stjórnvöld tryggi fyrirtækjum og rekstraraðilum fullnægjandi vega- og hafnasamgöngur og þjónustu. Er það í sjálfu sér óháð stærð og fjölda fyrirtækja. Norðurþing hefur ekki fjárhagslega burði til að standa eitt undir fjárfrekum fjárfestingum eins og hér um ræðir og er því óhjákvæmilegt að ríkissjóður taki nokkurn þátt í að fjármagna verkefnin. Eins og að framan greinir er því lagt til í frumvarpinu að ráðherra verði veitt heimild að fengnu samþykki í fjárlögum til að semja fyrir hönd ríkissjóðs um þátttöku ríkisins í innviðaframkvæmdum tengdum uppbyggingu iðnaðarsvæðisins á Bakka að fjárhæð allt að 2,6 milljarðar kr. Mikilvægt er að fram komi og lögð sé áhersla á að fjárfestingin mun að sjálfsögðu ekki aðeins nýtast þessum framkvæmdum, heldur er hún frumforsenda þess að þetta verkefni geti, sem önnur, orðið að veruleika á svæðinu og að fjárfest sé þar með í atvinnuskapandi og arðvænlegum verkefnum. Hér er því um fjárfestingu í innviðum til framtíðar að ræða og er nauðsynleg forsenda þess að brjótast út úr þeirri stöðnun sem við höfum staðið frammi fyrir í fjárfestingum að þessu leyti. Verði frumvarpið að lögum og samþykki fæst á fjárlögum er um tvær aðskildar framkvæmdir að ræða. Í fyrsta lagi þarf að koma upp vegtengingu milli hafnar og iðnaðarsvæðisins í landi Bakka. Vegagerðin lagði mat á kosti og galla nokkurra vegaleiða að iðnaðarsvæðinu. Niðurstaðan varð sú að helst komi til greina að byggja göng í gegnum Húsavíkurhöfðann til að tryggja viðunandi veghalla og til að lágmarka umhverfisáhrif og hljóðmengun. Þá tók Vegagerðin mið af því að hægt væri að nýta áfram höfðann til uppbyggingar, svo sem í ferðaþjónustu, sem ekki yrði með sama hætti mögulegt ef farin yrði sú leið að skera veg í gegnum utanverðan höfðann. Áætlað er að framkvæmdin kosti um 1,8 milljarða kr. samkvæmt frummati Vegagerðarinnar. Gert er þá ráð fyrir að framkvæmdir hefjist á árinu 2014 og ljúki á árinu 2016, samanber það sem áður sagði um upphafsár starfsemi verksmiðjunnar. Þar af er gert ráð fyrir að kostnaður vegna rannsókna og útboðsgagna að fjárhæð allt að 100 millj. kr. gæti fallið til á síðustu mánuðum þessa árs, að því tilskildu að takist hafi að semja um fjárfestinguna og ljóst sé að af framkvæmdum verði. Í öðru lagi þarf að stækka og dýpka Húsavíkurhöfn svo hún geti tekið við flutningaskipum af þeirri stærð sem krafist er vegna framleiðslu á kísilmálmi. Áætlað er að framkvæmdir við höfnina kosti nálægt 1,4 milljörðum kr. með fjárfestingarkostnaði. Í frumvarpinu er lagt til að ríkissjóði verði veitt heimild til að gefa út víkjandi skuldabréf án vaxta til hafnarsjóðs Húsavíkur sem nemi um 60% af heildarkostnaði framkvæmdarinnar, þ.e. rúmlega 800 millj. kr. Hafnarsjóður mun hefja greiðslur á láninu þegar sjóðurinn hefur myndað nægilegar tekjur til að standa undir rekstri sjóðsins. Ræðst það fyrst og fremst af því hversu fljótt fyrirtækið PCC SE hefur stækkun kísilversins og eftir atvikum hvort fljótlega bætast við fleiri verkefni með samningum við fjárfesta á svæðinu. Virðulegi forseti. Eins og að framan er rakið er hugmyndin um nýtingu á háhitaorkunni í Þingeyjarsýslum gamalkunnug og á sér langa sögu. Nú liggur hins vegar fyrir að ætla má að meiri líkur séu á því en nokkru sinni fyrr að af því verði og hefjist uppbygging með iðnaðarstarfsemi á svæðinu sem kennt er við Bakka og tilheyrandi virkjunarframkvæmdir verði það á háhitasvæðunum í Suður-Þingeyjarsýslu. Nauðsynlegt er að leggja enn og aftur áherslu á að hér er um stofnkostnað að ræða, innviðafjárfestingu sem ríkið hefur jafnan tekið þátt í við sambærileg tilvik. Má þar nefna umtalsverðar vegaframkvæmdir sem tengdust uppbyggingu álversins á Reyðarfirði þar sem byggð var hjáleið fram hjá bænum um hafnarsvæðið á Reyðarfirði og vegur þaðan út að verksmiðjulóðinni. Sömuleiðis var byggður nýr vegur yfir Hólmaháls og umtalsverðar vegaframkvæmdir fóru einnig fram á Jökuldal með fjármögnun frá Landsvirkjun og endurgreiðslu frá ríkinu. En að sjálfsögðu verður ekki ráðist í þessar fjárfestingar fyrr en búið er að tryggja að allir nauðsynlegir samningar liggi fyrir og ljóst að af framkvæmdunum verði. Þannig er ekki verið að skuldbinda ríkissjóð eða sveitarfélagið Norðurþing til að ráðast í fjárfrekar fjárfestingar nema ljóst sé að þeirra verði þörf. Sömuleiðis er að sjálfsögðu samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA nauðsynlegt til að sá hluti málsins nái fram að ganga. Að þessu sögðu, herra forseti, legg ég til að málunum báðum, eins og ég hafði reyndar áður mælt fyrir í hinu fyrra tilviki, verði vísað til hv. atvinnuveganefndar sem eftir atvikum á svo samstarf við aðrar þingnefndir um þá þætti málsins sem eðlilegt má telja að gangi til skoðunar þar. Auðvitað má færa fyrir því rök að vissir hlutar málsins tengist viðfangsefnum tveggja, jafnvel þriggja, annarra þingnefnda eins og ræðst af eðli máls.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna og fagna þeirri stefnubreytingu sem orðið hefur hjá ríkisstjórn Íslands og þeirri atvinnuuppbyggingu sem boðuð er í orkufrekum iðnaði og skattalækkunaráformum ríkisstjórnarinnar. Það er sérstök ástæða til að fagna því. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra varðandi það sem hann nefndi, að þetta væri sambærilegt öðrum framkvæmdum, hann nefndi þar álverið á Reyðarfirði og framkvæmdir við vegalagningu og annað í því samhengi: Er ekki örugglega von á sambærilegu frumvarpi inn í þingið von bráðar vegna framkvæmda vegna álversins í Helguvík? Lengi hefur verið kallað eftir ríkisþátttöku í hafnargerð og framkvæmd innviðafjárfestingar sem þar er. Nú hefur ríkisstjórnin hafið viðræður. 

Herra forseti. Mér barst bréf frá bæjarstjóra Reykjanesbæjar sem ég brást strax við og upplýsti hann um að við mundum taka saman ýmis gögn í málinu af því tilefni sem og var gert. Síðan var það mál rætt í ríkisstjórn og fjármálaráðherra tók að sér, eðli málsins samkvæmt eins og það mál var vaxið, að fara í viðræður við bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ um erindi þeirra. Ég veit ekki betur en að fyrsti fundur þeirra hafi þegar farið fram. Ef til fellur þörf fyrir fjárfestingu í innviðum sem heita mega á einhvern hátt sambærileg, tengt einhverjum raunverulegum fjárfestingaráformum sem fara þá af stað, verður það að sjálfsögðu skoðað og rætt. Það er bæði rétt og skylt. Auðvitað eru aðstæður mismunandi og er rétt að leggja áherslu á að í þessu tilviki er auðvitað um nýtt iðnaðarsvæði að ræða sem verið er 

Virðulegur forseti. Ég get fullvissað hæstv. ráðherra um að það eru raunveruleg fjárfestingaráform á ferðinni í Helguvík þannig að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Stofnkostnaður hefur verið mikill og hefur lent á sveitarfélögunum sem borið hafa þann kostnað þannig að að því leytinu til er það alveg sambærilegt. Fram kom í blaðagrein frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur í dag að hópur hafi verið settur á stofn fyrir ári til að fara yfir málin varðandi Helguvík með sambærilegum hætti og unnið var að verkefnum fyrir norðan. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé þá eftir nokkru að bíða. Í öðru lagi: Hver er afstaða hæstv. ráðherra til þess? Mun hann beita sér fyrir því að fram komi sambærileg frumvörp 

Herra forseti. Það sem snýr að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í svona tilvikum er fyrst og fremst það að undir það ráðuneyti heyra lög um ívilnanasamninga og það er af þeim ástæðum sem ég flyt þessi mál hér af því að sameinaðir voru í einum pakka hlutir sem eðli málsins samkvæmt liggja hjá öðrum ráðuneytum út af fyrir sig, eins og hreinar lánveitingar úr ríkissjóði eða annað slíkt, sem er að sjálfsögðu viðfangsefni fjármálaráðuneytisins. Þess vegna varð það niðurstaðan þar sem beiðni forsvarsmanna Reykjanesbæjar, í þessu tilviki, tengdist ekki óskum um að gera nýjan fjárfestingarsamning eða annað slíkt, að eðlilegast væri að fjármálaráðuneytið færi með forsvar í slíkum viðræðum. 
             Ég ætla ekki að lofa niðurstöðunni úr því fyrir fram fyrir hönd fjármálaráðuneytisins en veit ekki betur en að það fari fram í góðri trú beggja aðila. Ég mun að sjálfsögðu ekki leggja stein í götu þess að staðið verði að málum við sambærilegar aðstæður með einhverjum sambærilegum hætti, en sá þáttur málsins er í raun og veru ekki á okkar könnu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Mig langar að leita viðbragða hjá hæstv. ráðherra við þeirri gagnrýni sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem dregnar eru í efa heimildir hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, annars vegar til að semja við Vegagerðina um innviðauppbygginguna sem er klárlega málefni innanríkisráðuneytisins og hins vegar að gera lánasamning við hafnarsjóð Norðurþings sem er klárlega á hendi fjármálaráðherra. Það kemur fram í greinargerðinni að vandséð sé hvernig það samræmist skiptingu Stjórnarráðsins samkvæmt forsetaúrskurði. Mig langar að fá viðbrögð hæstv. ráðherra við þeirri gagnrýni sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofunnar.

Herra forseti. Ég held að þetta sé ekki stórfellt áhyggjuefni vegna þess að málið hefur verið undirbúið með viðkomandi stofnunum, Siglingastofnun og Vegagerð, og fulltrúar innanríkisráðuneytisins hafa að sjálfsögðu fylgst með því. Hér er verið að afla á einum stað í einum heimildarlögum heimildar fyrir þessum framkvæmdum í heild sinni. Að sjálfsögðu hefði ekki verið til hægðarauka að dreifa því í mörg frumvörp sem hefðu verið flutt af mörgum ráðherrum. Ég tel þetta hina eðlilegu nálgun enda er þetta allt samhangandi. Það reynir ekki á heimildirnar nema allur pakkinn gangi upp, að viðkomandi samningar falli á sinn stað, fyrirvörum aflétt o.s.frv. Ég held að það sé alveg augljóst að það sé hægt að afla heimildanna í sjálfstæðum lögum af þessu tagi og þær eru jafngildar, óháð því hvaða ráðherra flytur málið. Það er ákvörðun Alþingis í þeim efnum sem gildir. Ef heimildin er samþykkt er hún heimiluð og þá hefur ríkið heimild til þess að reiða greiðslurnar af hendi til að standa straum af þessum fjárfestingum í þessum innviðum. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hefði samt haldið að það væri eðlilegra, sérstaklega í ljósi gagnrýninnar, að menn hefðu flutt frumvörp um ívilnanir. Það er ekki verið að taka ákvarðanir um fjárveitingar fyrr en á árinu 2014. Hvað er því til fyrirstöðu, ef gengið er til samninga, að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra geri samkomulag í haust? Það liggur fyrir að það eru engar fjárveitingar í verkefnið og við getum ekki skuldbundið næsta þing sem tekur við þannig að það hefði flækt málið að samþykkja þetta frumvarp um ívilnanir sem er klárlega á hendi hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Ef samningar ganga síðan eftir er farvegurinn sá að í fjárlögum 2014, þar sem reynir á heimildir og fjárveitingavald þingsins, flækir það ekki málið þó að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra á þeim tíma hefðu gengið frá því. Ég geri þess vegna athugasemdir við þetta.

Herra forseti. Hér er verið að sameina á einum stað nauðsynlegar heimildir og gera nauðsynlegar ráðstafanir, m.a. með lagabreytingum, til að einn heildstæður pakki gangi upp. Hér er til dæmis verið að færa inn í lög heimildir til að sveitarfélagið megi veita þær ívilnanir sem það hefur tekið að sér að gera og hefur samþykkt með samkomulaginu. Hér er um að ræða fjórhliða samkomulag stjórnvalda, fyrirtækisins, sveitarfélagsins Norðurþings og hafnarsjóðs Norðurþings. Það þarf að vera hægt að ná utan um málið þannig í heild sinni að ljóst sé að öll púsluspilin falli á réttan stað. Það eru forsendur þess að menn geti tekið ákvarðanir og ráðist í framkvæmdir. Þær eru tryggingar fyrir því að allt gangi upp, að af innviðafjárfestingunum verði, að lög heimili þær ívilnanir sem boðið er upp á o.s.frv. Þess vegna er erfitt að sjá að hægt sé að gera þetta öðruvísi en að sameina það á einum stað í einu heildstæðu eða tveimur heildstæðum frumvörpum eins og hér hefur orðið niðurstaðan og lögfræðingar hafa fullvissað 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að slík frumvörp liggi á borðunum. Ég hefði kosið að sjá þau allnokkru fyrr en mig langar að þakka hæstv. ráðherra innganginn og spyrja þriggja spurninga. Í fyrra andsvari mínu ætla ég reyndar að halda mig aðeins við þær spurningar sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir bar upp um fordæmi og fyrirmynd er varðar til að mynda Helguvík. Ég heyrði svör hæstv. ráðherra um að ef fyrir lægju sambærileg fjárfestingarverkefni eða sambærilegar aðstæður væri því auðvitað ekkert til fyrirstöðu að slíkt frumvarp kæmi fram. Er þá ekki ráðherrann að meina frumvarp um innviðabygginguna, þ.e. víkjandi lán varðandi hafnargerð? 

Herra forseti. Ég get ekki mikið annað gert en að endurtaka fyrra svar mitt. Ef upp kemur í tengslum við áform sem eru að verða að veruleika þörf fyrir aðkomu ríkisvaldsins að einhverjum innviðafjárfestingum er að sjálfsögðu rétt og skylt að fara yfir það. Fordæmin eru frá fyrri verkefnum af þessu tagi, allt frá Straumsvík á sínum tíma, Grundartanga og síðan Reyðaráli. Að vísu var þar dálítið öðru til að dreifa því að þá voru sett sérlög. Það voru engin rammalög í gildi og þá var auðvitað gengið miklu lengra því að þá voru ívilnanir veittar í sumum tilvikum til allt að 40 ára. Hér erum við eingöngu að tala um stuðning á upphafstímabilinu, fyrsta tíu ára tímabilinu, og þá nauðsynlegu fjárfestingu í innviðum, samgöngumannvirkjum og hafnargerð sem þarf til þess að svæðið sem slíkt opnist upp og sé nothæft. Almennt er það ríkið sem stendur straum af uppbyggingu samgöngumannvirkja. Það má deila um hvort yfir höfuð eigi að blanda því inn í þetta mál. 

Herra forseti. Tíminn er knappur. Ég held að það sé búið að eyða einum 10 milljörðum í þá fjárfestingu sem er í gangi í Helguvík þannig að þar er sannarlega fjárfesting fyrir hendi. Mig langar að spyrja um undanþágu frá almennu tryggingagjaldi í frumvarpinu á þskj. 1108. Við erum með mál nr. 502, ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, og þar hefur það komið upp að ríkisskattstjóri telur það annmörkum háð að gefa aukinn afslátt af einungis þessu almenna tryggingagjaldi vegna einhverra tæknilegra þátta. Hafa menn eitthvað velt þessu fyrir sér varðandi þetta verkefni? Einnig spyr ég hæstv. ráðherra um 4. gr., lóðarframkvæmdir. Hefur slík heimild áður komið við sögu vegna fyrri ívilnana um að ríkið hafi komið að því að taka þátt í undirbúningi 

Ef ég byrja fyrst á hinu seinna held ég að ég fari rétt með það að í tilviki Grundartanga hafi ríkið aðstoðað við undirbúning lóða. Það kann að hafa verið í formi víkjandi láns sem var veitt til að standa straum af hluta af lóðarframkvæmdunum og ég þykist muna að í því tilviki hafi þátttaka á lóðarsvæðinu komið til sögunnar. Varðandi tryggingagjaldið hefur verið farið yfir það. Eins og ég segi er hér veittur afsláttur af hinu almenna tryggingagjaldi, þ.e. í raun hinum ómerkta tekjuhluta ríkisins í tryggingagjaldinu sem að uppistöðu til fer í að mæta einhverjum hluta af kostnaði ríkisins vegna almannatrygginga. Mér skilst að í framkvæmd sé þetta þannig hugsað að félagið greiði tryggingagjaldið en fái síðan í tengslum við skattalegt uppgjör sitt endurgreiddan afsláttinn af hinu almenna tryggingagjaldi. Þar af leiðandi hefur þetta engin áhrif gagnvart starfsmönnum og það á ekki að vera mjög flókið í sjálfu sér að framkvæma þennan endurreikning og endurgreiðslu eða afslátt á móti öðrum sköttum þegar skattskil fyrirtækisins liggja fyrir árlega. Eftir því sem okkar sérfræðingar segja 

Forseti. Margt vekur athygli við þau tvö frumvörp sem hér er fjallað um, ekki síst það að flutt er frumvarp um ívilnun til fyrirtækis meðan í gildi eru lög, sem eru að verða þriggja ára gömul, nr. 99/2010, sem einmitt fjalla um ívilnanir til fyrirtækja af þessu tagi. Forseti. Er ekki ráð að ráðherrann svari því - mér heyrðist hann ekki gera það í framsöguræðu sinni - af hverju grípa þarf til þessara ráða með þetta eina fyrirtæki? Gat það ekki sætt sig við að hlíta hinum almennu lögum á Íslandi um þetta sem sett voru með töluverðum lúðrablæstri árið 2010? Eru þau lög ef til vill ekki nógu góð? Þá spyr maður að sjálfsögðu: Ef þau voru ekki nógu góð, koma þá ekki þau sex fyrirtæki sem hefur verið samið við samkvæmt þeim lögum, þar af þrjú virk, 

Herra forseti. Annars vegar er nauðsynlegt að minna á að fyrir þinginu liggur breyting á þessum nefndu ívilnanalögum. Meginbreytingin er sú að tekin er út heimildin til að greiða beina stofnstyrki, svonefnda „cash grand“ styrki. Í staðinn eru rammarnir til að veita ívilnanir á upphafstímanum færðir nokkuð út. Verði það frumvarp samþykkt, sem ég geri frekar ráð fyrir, er frávikið í þessu frumvarpi aðeins í tveimur tilvikum út fyrir ramma þeirra laga, það er 15% tekjuskattsþakið og full niðurfelling á hinum almenna þætti tryggingagjaldsins. Að öllu öðru leyti dugar ramminn sem fyrir liggur í því frumvarpi sem hér bíður 3. umr. Ástæðurnar fyrir því að hér er í tveimur tilvikum gengið nokkru lengra eru einfaldar og hafa lengi legið fyrir. Hér er um svokallað kalt svæði að ræða. Það má flokka þetta undir „green field“ stuðning við uppbyggingu á svæði sem liggur langt frá suðvesturhorninu og í öðru lagi er hér verið að ryðja nýja braut. Það er verið að opna upp nýjan staðsetningarvalkost fyrir iðnaðaruppbyggingu í landinu. 

Forseti. Ég hlýt að spyrja aftur vegna þess að þetta var ekki nægilega gott svar: Hvers vegna reyndi ráðherrann þá ekki að láta breyta ívilnanalögunum á þann hátt að þau fælu í sér það sem hann nú nefnir? Ég hef athugað þær breytingar sem nú er verið að flytja. Breytingafrumvarpið er á dagskrá þessa fundar, þ.e. tvö ívilnanafrumvörp eru á dagskrá þessa fundar, og það er munur á þeim í verulegum atriðum. Það getur vel verið að þau séu ekki nema tvö en þau eru mikils verð. Það er töluverð lækkun á tekjuskatti fyrirtækisins frá því sem í breytingunum er gert ráð fyrir og það er algjör niðurfelling á hinu almenna tryggingagjaldi sem ég ætla að fjalla aðeins um á eftir. Ég spyr þá aftur og bið forseta að fyrirgefa mér að vera svona leiðinlegur: Ef þetta er svona sérstakt mál fyrir þau svæði sem hæstv. ráðherra nefndi, hvers vegna er það þá ekki skrifað í ívilnanalögin? Hvers vegna erum við með lög 

Herra forseti. Þessi breyting er til eins árs vegna þess að þetta regluverk sætir endurskoðun. Það var einfaldlega metið að tiltekin rýmkun á afsláttum sem væru heimilir samkvæmt hinum almennu rammalögum væri eðlileg til að mæta því að heimildir til greiðslu beinna stofnstyrkja hyrfu út úr lögunum. Í mörgum tilvikum er verið að keppa við lönd sem bjóða allt að 25% í beina styrki til stofnkostnaðaruppbygginga í fjárfestingarverkefnum af þessu tagi. Það gera mörg lönd Austur-Evrópu og það gerir Noregur. Á vissum svæðum Noregs er um mjög háa styrki að ræða þar sem ríkið eða sveitarfélög og ríki greiða peninga beint inn í uppbygginguna. Það er ekki gert hér en í staðinn er ramminn færður nokkuð út til að heimila ívilnanir á fyrstu tíu árum starfseminnar. Þessi lög munu síðan sæta endurskoðun á síðari hluta ársins í tengslum við endurskoðun Evrópusambandsins sjálfs á bæði sínu ríkisstyrkjaregluverki og byggðakortinu sem kemur einnig við sögu í þessum efnum.

Forseti. Það var mikið, af einhverju tilefni hefði líka verið hægt að segja loksins, loksins þokast mál aðeins lengra á veg við Bakka á Húsavík en áður hefur verið. Ég fagna því mjög að svo er komið að íslensk stjórnvöld eru farin að leggja fram tillögur í frumvarpsformi sem miða að því að sú uppbygging sem unnið hefur verið að um alllanga tíð geti hafist á þessu svæði þannig að menn hætti að bakka með Bakka. Þetta mál á sér langa sögu. Það má rekja það allt aftur fyrir 1980 þegar menn fóru að huga að iðnaðaruppbyggingu í Þingeyjarsýslum þar sem menn voru með þær hugmyndir um nýtingu jarðvarma að hægt væri að nýta hann til atvinnuuppbyggingar og voru ýmsar hugmyndir þar uppi. Það má í rauninni segja um það mál sem við erum að ræða hér í kvöld að ákveðin kaflaskil hafi orðið árið 1998 þegar samstarf tókst með Þingeyingum og Eyfirðingum um stofnun Þeistareykja hf. sem var fyrirtæki sem ætlað var að kanna til hlítar möguleika á orkunýtingu og atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Í framhaldi af því samstarfi fóru alþjóðlegir fjárfestar að sýna svæðinu áhuga. Það leiddi til þess að árið 2002 gerði Fjárfestingarstofa, Húsavíkurbær og Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga samkomulag um frummat á staðsetningu orkufreks iðnaðar við Húsavík. Það komu raunar fleiri að þessu verki en niðurstaðan varð sú að þetta frummat var unnið og á grunni þeirra niðurstaðna sem út úr því komu gengu Húsavíkurbær og Alcoa frá sameiginlegri viljayfirlýsingu um uppbyggingu álvers á Bakka. Þetta var árið 2006. Þegar sú yfirlýsing var gerð voru áætlanir Alcoa um umfang framleiðslunnar slíkar og af þeirri stærðargráðu að talið var að þær gætu staðið undir allri uppbyggingu nauðsynlegra innviða, svo sem nýjum hafnarmannvirkjum og vegtengingu á milli hafnar og stóriðjusvæðisins eða iðnaðarlóðarinnar við Bakka. Í framhaldi þessa verks var unnið áfram að málinu og iðnaðarráðuneytið og Alcoa gerðu og gengu frá viljayfirlýsingu um áframhaldandi hagkvæmniathugun og að því komu síðan Landsvirkjun og Landsnet sem leiddi til þess að í júní 2008 var samið um framlengingu á viljayfirlýsingu Alcoa, Landsnets, Norðurþings og ríkisstjórnar Íslands. Það var vissulega áfangi. Á grunni þess góða samstarfs sem hafði náðst var hafist handa við mat á umhverfisáhrifum. Það hófst í júní 2008. Þá bar svo við að 31. júlí það sama ár úrskurðaði þáverandi umhverfisráðherra, sem má geta í stuttu innskoti að er aðstoðarmaður núverandi formanns Samfylkingarinnar, að þessar framkvæmdir á Bakka skyldu fara í sameiginlegt mat á umhverfisáhrifum. Um þetta stóðu miklar deilur og standa raunar enn, en úrskurðurinn leiddi til þess að andstaða tiltekins stjórnmálaafls við þetta verkefni varð til þess að verkefnið gekk ekki eftir þó svo að Alcoa, Landsvirkjun og Landsnet hafi haldið fund 10. febrúar 2009 í samráði við fulltrúa Landverndar á Húsavík þar sem kynnt voru ákveðin stig í verkferlum við það að hefja svokallað sjálfbærniverkefni fyrir þetta verk í Þingeyjarsýslum með sama hætti og Alcoa hafði gert og unnið á Austurlandi í tengslum við Reyðarál. Það næsta sem gerist síðan er að í október 2009 rann út viljayfirlýsing ríkisstjórnar Íslands og Norðurþings og þáverandi ríkisstjórn hafnaði beiðni Alcoa um framlengingu. Þetta er forsaga þess máls sem við erum að ræða hér í kvöld þar sem þessi niðurstaða varð, þ.e. þáverandi og núverandi stjórnvöld vildu ekki ganga til þess verks með Alcoa að byggja álverksmiðju við Bakka á Húsavík eins og í rauninni hafði verið heimilað á grunni umhverfismats sem unnið var. Upp kom sú staða að menn vildu leita annarra leiða og ríkisstjórn Íslands tók þá ákvörðun að beina sjónum sínum í samstarfi við Þingeyinga í aðrar áttir. Strax við þá ákvörðun varð ljóst að umfang fjárfestingarinnar yrði minna en gert var ráð fyrir við byggingu álvers Alcoa. Þá varð sömuleiðis ljóst að tekjur af iðnaðaruppbyggingu á Bakka mundu skila sér til muna hægar og tæpast standa undir þeim kostnaði sem leiddi af nauðsynlegri uppbyggingu innviða við höfn og vegagerð. Á grunni þeirrar niðurstöðu sem þarna hafði fengist hófst vinna við uppbyggingu á Bakka í samstarfi Norðurþings, sveitarfélaga á Norðurlandi og ríkisstjórnar Íslands. Strax frá upphafi var ljóst að nauðsynlegt var, ef af þessu átti að verða, að íslensk stjórnvöld kæmu að þessu verki því að svokallaðir innviðir, höfn og vegagerð, yrðu að koma til óháð stærð eða fjölda þeirra fyrirtækja sem hugsanlega kynnu að koma sér fyrir á þeirri lóð sem um er rætt. Það er á allan hátt ljóst að það verkefni sem hér er verið að setja af stað mun hafa gríðarleg áhrif á það samfélag sem í Þingeyjarsýslum er og nærsveitir þeirra. Mat Byggðastofnunar á verkefninu ásamt mati heimamanna leiðir til þess að einboðið er að álykta með þeim hætti að vörn og skjöldur verði settur fyrir þann fólksflótta sem úr Þingeyjarsýslum hefur verið á undanförnum árum. Fram kemur í greinargerðinni með frumvarpinu að innviðir samfélagsins á Húsavík eru ágætlega undir það búnir að taka við íbúafjölgun. Nægt framboð er af byggingarlóðum á Húsavík og skipulögð íbúðarsvæði en jafnframt er ljóst, eins og upplýsingar liggja fyrir um, að sveitarsjóður Norðurþings er ekki ýkja burðugur til stórra verka og má það öllum ljóst vera að sú uppbygging sem af þessu verki leiðir mun skjóta styrkari stoðum undir hinn sameiginlega sjóð íbúa Norðurþings. Það er mat Byggðastofnunar eins og hér kom fram í máli hæstv. ráðherra að að óbreyttu mundi íbúum í Þingeyjarsýslum fækka um 330 manns á næstu tíu árum, en verði af þeirri iðnaðaruppbyggingu sem menn gera sér vonir um má gera ráð fyrir fólksfjölgun þar á bilinu 750–1.200 manns. Það hangir að vísu saman við hversu mikil uppbyggingin verður. Þessu verki er ekki lokið. Það kemur líka fram að ýmsir samningar varðandi þetta eru ekki komnir í höfn. Á það er meðal annars bent í athugasemdum með frumvarpinu að í 7. gr. frumvarpsins liggi fyrir að gera þurfi samninga um þetta verkefni sem bera þarf undir Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Hún þarf að veita samþykki sitt fyrir ívilnunarsamningi og þar til afstaða ESA liggur fyrir hvílir kvöð um biðstöðu á framkvæmdinni, sem þýðir að óheimilt er að hrinda henni í framkvæmd fyrr en að fengnu slíku samþykki. Eins og segir í greinargerðinni má gera ráð fyrir því að það geti tekið allt að sex mánuðum og á meðan verður væntanlega unnið að öðrum samningum sem tengjast þessu verki. Af því leiðir að þær fjárhagsskuldbindingar sem hér er rætt um og eru vissulega miklar koma ekki af neinum þunga fyrr en á árinu 2014 þannig að gera má ráð fyrir því að inn í fjárlög þess árs muni koma til kostnaður af þeim áformum sem nú eru uppi. Að því leytinu til mætti hafa þau orð um þetta frumvarp - ekki síst í ljósi þeirra athugasemda sem ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson settum fram í fjárlagavinnunni sl. haust um að við gerðum kröfu til þess að kostnaður yrði áætlaður og heimildir settar í fjárlög - að kalla það því sama og ég kallaði frumvarp hæstv. velferðarráðherra í dag um almannatryggingar, óskalög, þ.e. ósk um að Alþingi setji lög á grunni þess að vilji manna standi til þess að fara til verka án þess að fyrir liggi fjármögnun. Hér er ekki um slíkt að ræða vegna þess að við höfum svigrúm þegar fram í sækir, í fjárlagagerð 2014, að koma þeim fjárveitingum inn. Með sama hætti má nefna að gert er ráð fyrir því í þjóðhagsspá Hagstofunnar að þetta verkefni fari að stöfnum þó svo við sjáum fram á að því seinki örlítið frá þeim áætlunum sem voru uppi. Ég vil þó segja það, ekki síst í ljósi þeirra orða sem hv. þm. Mörður Árnason hafði uppi hér áðan þegar hann var í andsvari við hæstv. ráðherra og spurði hvers vegna þyrfti að koma til móts við þetta fyrirtæki með þessum hætti, að í mínum huga er nokkuð ljóst hvers vegna svo er komið. Það liggur fyrir að gríðarlegur samdráttur hefur verið í atvinnuvegafjárfestingu á Íslandi og ekki síst erlendri fjárfestingu, m.a. af þeim ástæðum að við höfum séð hér skattumhverfið breytast og að mínu mati á það stóran þátt í því, við höfum líka séð ákveðin atriði sem ég vænti að hv. þm. Mörður Árnason hafi frekar stutt en talað gegn, sem lutu að því að leggja sérstakan skatt á stóriðjufyrirtækin í landinu. Hvoru tveggja sem ég nefndi leiðir ekki til þess að við fáum mikla eftirspurn eftir erlendri stóriðju eða erlendri uppbyggingu hér á landi heldur þvert á móti hamlar gegn henni sem leiðir aftur á móti til þess að Íslendingar og íslensk stjórnvöld verða að leggja töluvert af mörkum til að fá og greiða fyrir því að erlendir aðilar komi hingað til lands og fjárfesti. Það væri æskilegra að menn beittu sér fyrir því að gangast fyrir breytingum á skattumhverfi fyrirtækja á þann veg að það yrði hagfelldara fyrir þau að fjárfesta hér á landi. Ef hv. þingmaður hefur þá afstöðu að hér sé of í lagt treysti ég því að hann beiti sér fyrir því að varpa af herðum okkar skattkerfi sem kæfir eða fælir frá okkur erlenda fjárfestingu. Eins og ég sagði væri æskilegt að öll fyrirtæki gætu búið við það umhverfi sem hér liggur fyrir. Þetta er dýru verði keypt, það skal alveg viðurkennt, en ég held að það sé morgunljóst að það er gert í ljósi þeirrar stöðu sem við erum að glíma við, ekki síst þar sem löng saga liggur að baki verkefninu. Miklar væntingar hafa verið skapaðar til þessa verkefnis í Þingeyjarsýslum. Ég minni á yfirlýsingu hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, Katrínar Júlíusdóttur, sem hvatti til þess á árinu 2010 að Þingeyingar færu að búa sig undir gríðarlega atvinnuuppbyggingu. Nú sér maður hilla undir það sem betur fer og ég hvet alla alþingismenn til að standa saman um það að koma þessum verkum til framkvæmda. Ég er ekki í vafa um að þau munu leiða til þess að við sjáum fleiri slík verkefni sækja til landsins, ekki er vanþörf á. Í mínum huga er það fagnaðarefni að þessi frumvörp eru komin fram. Ég hvet menn til að standa vörð um þau og koma þeim til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Við ræðum tvö frumvörp hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra varðandi annars vegar heimild ráðherra til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi og hins vegar frumvarp til laga um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi. Mig langar aðeins í ljósi þeirrar umræðu sem hófst með andsvari hv. þm. Marðar Árnasonar varðandi ívilnunarfrumvarpið, fjárfestingarsamninginn, en ég átti orðastað við hæstv. ráðherra um það í fyrirspurnatíma um daginn, að benda á að vakin er athygli á því á bls. 16 í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að, með leyfi forseta: „Varðandi þær viðbótarskattaívilnanir sem lagðar eru til í þessu frumvarpi, umfram þær sem er að finna í almennu ívilnunarlögunum, þá vekja þær upp spurningar um hvort með þeim verði skapað fordæmi fyrir þá umsóknaraðila sem á eftir kunna að koma með samskonar fjárfestingarverkefni og kynnu að vera mun stærri í sniðum. Með þessum ívilnunum virðist sem verið væri að hverfa frá þeirri stefnu sem mörkuð var með lögum nr. 99/2010.“ Þetta er það sem hv. þm. Mörður Árnason var að benda á áðan. Ég vil því rifja upp frumvarpið sem varð að lögum nr. 99/2010 og ræðu hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra. Það má ekki gleyma því að mörg stór orð voru höfð uppi um að ná ætti fjárfestingu til Íslands með því að gera þennan ívilnunarpakka gagnsæjan og verið væri að gera það sambærilegt því sem er annars staðar. Katrín Júlíusdóttir, hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, segir í framsöguræðu sinni, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er verið að leggja til að horfið verði frá því fyrirkomulagi sem hefur tíðkast hér á landi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi, eins og við þekkjum orðið nokkuð vel, og síðan samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA eftir því sem þörf hefur verið metin á í hvert skipti. Hefur það fyrirkomulag reynst þungt í vöfum og ómarkvisst og með því formi er ekki boðið upp á nægilegan sveigjanleika til að mæta ólíkum fjárfestingarverkefnum“ Vakin hefur verið athygli á því hér og í umsögn ráðuneytisins að verið sé að hverfa frá þessu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra eina ferðina enn af hverju svo er. Ég kaupi ekki alveg þær skýringar sem hann nefndi áðan vegna þess að mér finnst klárlega verið að hverfa til baka til þess tíma sem vinstri stjórn Steingríms J. Sigfússonar og félagar lögðu upp með og voru með mikinn lúðrablástur út af. Í frumvörpunum er verið að skuldbinda ríkissjóð til að taka þátt í verkefninu með talsverðum fjármunum. Verið er að leggja samtals 5,4 milljarða í fjárfestinguna, hafnargerð, vegagerð og ívilnanir vegna skattamála og því ekki nema eðlilegt að upp komi samanburður við önnur verkefni. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari áðan að ef upp kæmu sambærilegar aðstæður vegna áforma sem væru að verða að veruleika væri sjálfsagt að skoða það. Þegar um ræðir samanburðinn við álverið í Helguvík finnst mér ótrúlegt að heyra slík svör og ég fellst ekki á þau. Hæstv. ráðherra er fullkunnugt um að í Helguvík stendur hálfgert álver sem um 10 milljarðar hafa verið lagðir í og hefur allt þetta kjörtímabil verið rekið á eftir og rætt um og menn geta haft skiptar skoðanir á því af hverju það er ekki í fullum gangi akkúrat núna. Hæstv. ráðherra hlýtur að viðurkenna að það er verkefni sem er komið af stað og hlýtur að vera að fullu sambærilegt miðað við orð ráðherrans áðan. Hafnargerðin getur sérstaklega ekki komið hæstv. ráðherra á óvart vegna þess að lagt hefur verið fram frumvarp í þrí- eða fjórgang til að tryggja ríkisframlög vegna hafnargerðar í Helguvík og hefur frumvarpið ekki náð fram að ganga. Það hlýtur að vera sjálfsögð krafa og viðræður eru, eins og kom fram áðan, hafnar við Reykjanesbæ og merkilegt nokk hófust þær í morgun, sama dag og þetta frumvarp er tekið til 1. umr. Þá hlýtur maður að fara eitt ár til baka en í grein Oddnýjar G. Harðardóttur í blaðinu Reykjanes, sem ég vitnaði til áðan, upplýsir hún að þann 9. mars 2012 hafi verið samþykkt tillaga í ríkisstjórn um að komið yrði á samstarfshópi ráðuneyta sem fjallaði um höfnina í Helguvík og legði mat á aðstæður og kostnað. Ári síðar er lagt til að viðræður hefjist við Reykjanesbæ en eftir því sem mér skilst var það sami hópurinn og hefur farið í gegnum áformin á Bakka þar sem við erum komin með fullbúið frumvarp sem áform eru um að klára fyrir þinglok. Maður veltir fyrir sér þeim tímasetningum og líka því að við fáum frumvarpið til umræðu sjö dögum fyrir þinglok, sjö dögum fyrir seinasta þingið á kjörtímabilinu. Hvað tefur sams konar meðferð á Helguvík? Ég bið um önnur svör en þau að þegar eitthvað sambærilegt fer í gang sé sjálfsagt að skoða það vegna þess að verkefnin eru farin í gang. Lóðirnar hafa verið fjármagnaðar, annars vegar af fyrirtækjunum og hins vegar af sveitarfélaginu. Vegirnir hafa verið lagðir með aðkomu sveitarfélaganna og höfnin var fjármögnuð af sveitarfélaginu án þátttöku ríkisins. Það hlýtur að vera sjálfsögð krafa að farið verði í sambærilega uppbyggingu í Helguvík og að frumvarp komi fram fyrir þinglok. Ég óska alla vega eftir því að fá svör við því. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af orðum hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um fjárhagslegu skuldbindinguna. Það segir í kostnaðarmatinu að engin áform séu uppi í frumvörpunum um hvernig eigi að fjármagna útgjöldin, ekki sé gert ráð fyrir því í langtímaáætlunum og að ef það verði að veruleika sé sjálfsagt að finna aðra staði til að draga úr framkvæmdum eða koma með auknar tekjur í ríkissjóð með öðrum hætti. Hvaða áform hefur hæstv. ráðherra um það? Það gleðilega er, svo ég endi á jákvæðum nótum, að hæstv. ríkisstjórn virðist átta sig á því rétt á lokasprettinum að leiðin til að efla atvinnu og stuðla að uppbyggingu og fjárfestingu er ekki sú leið sem þeir hafa farið í þrjú og hálft ár, að hækka skatta og herða öll skilyrði fyrir slíkum framkvæmdum heldur einmitt að lækka skatta og koma á samvinnu við fyrirtæki sem hafa hug á að koma hingað. Það er líka skemmtilegt að það skuli vera í orkufrekum iðnaði sem mengar reyndar meira en áliðnaðurinn sem hefur mikið verið til umræðu hér. Það er merkilegt að hæstv. ríkisstjórn skuli sjá ljósið korteri fyrir kosningar og það er merkilegt að ríkisstjórnin skuli sjá ljósið á Bakka þegar ljósin hafa verið slökkt hvað varðar verkefni mikið nær okkur. Ég vona svo sannarlega að það sé vísbending um að við taki betri tímar. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvort ekki sé örugglega von á sambærilegum frumvörpum varðandi uppbyggingu í Helguvík vegna þess að málin eru svo sannarlega sambærileg og verkefnin eru svo sannarlega farin af stað og verða að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi míns máls gleðjast yfir því að það skuli loksins vera komið fram sem lengi hefur verið beðið eftir, frumvörp um ívilnanir til handa uppbyggingu á orkufrekum iðnaði á Bakka við Húsavík. Ég vil óska Þingeyingum, norðausturhorninu og Íslendingum öllum til hamingju með það. Þar sem ég sit í atvinnuveganefnd get ég sagt að þrátt fyrir að málið komi seint fram mun ég gera mitt til að koma því í gegn í nefndinni og í gegnum þingið og er ákaflega glaður yfir því að það sé komið fram. Það hefur auðvitað verið fjallað talsvert um slíka ívilnunarstyrki. Í atvinnuveganefnd hefur verið fjallað um mál 502, ívilnanir vegna nýfjárfestinga, þar sem einmitt er hugað að því að auka styrki eða fyrst og fremst skattafslætti. Það kom fram hjá fulltrúa ráðuneytisins að ívilnunin næmi kannski 2–3% af stofnframkvæmdinni á meðan heimildir innan ESA, þessa rammasamnings, gætu í sumum tilvikum orðið allt að 15%. Við göngum því sannarlega ekki mjög langt þrátt fyrir að kannski hljómi svo í eyrum einhverra. Í samkeppni við önnur lönd þurfum við án efa að gera betur í framtíðinni. Það byggir auðvitað á því að við höfum ekki nýtt stofnstyrki sem nokkru nemur, við höfum ekki efni á því og höfum þess vegna ekki gert það til þessa. Það er að sjálfsögðu ámælisvert að málið skuli koma svona seint inn í þingið og fyrir uppbyggingu atvinnulífs á landinu hefði það þurft að koma miklu fyrr. Nú er það komið og við skulum gleðjast yfir því og reyna að klára það sem hægt er. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara djúpt í efnisatriði frumvarpanna, við gerum það í nefndinni. Ég ætla að nefna nokkra þætti sem ég tel mikilvægt að koma inn á. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, og ekki síst í andsvörum við hann, að til að mynda hvað varðar rammasamninga eða rammalög sem voru sett fyrir tveimur árum, og menn stærðu sig gríðarlega af, væri sá tími liðinn að menn legðu fram sérstök frumvörp um ívilnanir handa einstökum fjárfestingarverkefnum. Sá tími sem menn í ríkisstjórninni gátu glaðst yfir því var ekki mjög langur þar sem slíkt frumvarp hefur komið fram. Það er auðvitað átakanlegt að horfa á hvernig ríkisstjórnin hefur komið í veg fyrir atvinnuuppbyggingu, til að mynda hvað varðar álverið í Helguvík. Það er augljós fyrirmynd, fordæmi til að ganga hratt til sambærilegra verka og koma með hliðstæð frumvörp, ekki síst varðandi innviðina og hafnarmannvirkin, um að veita Helguvíkurhöfn víkjandi lán á svipaðan hátt. Það hlýtur að verða gert og ég trúi ekki öðru þrátt fyrir að maður hafi upplifað ýmislegt hér síðastliðin fjögur ár. Ég vil nefna að fyrir margt löngu þegar hugmyndir voru uppi um álver á Bakka átti uppbyggingin sem þar yrði að vera innviðauppbyggingin, þ.e. hafnargerðin, vegagerðin og lóðaframkvæmdirnar mjög lítill hluti af heildarfjárfestingunni eins og við þekkjum bæði á Reyðarfirði, Grundartanga og reyndar að hluta til í Helguvík. Þess vegna mundi verkefnið í raun og veru standa undir eða dekka þann kostnað sem félli til. Ég sagði strax, og margir fleiri, um leið og það gerðist að ríkisstjórnin hafnaði því í raun og veru að álver risi á Bakka - og ég vil nota tækifærið og segja að við framsóknarmenn höfum glaðst yfir því og haft þá stefnu að við eigum að hafa sem flest egg í körfunni og ekki eingöngu að byggja álver - að augljóst væri að um leið og menn færu þá leið að koma með minni verkefni mundu þau aldrei standa undir innviðauppbyggingunni og augljóst að ríkisvaldið þyrfti að koma að þeim. Það hefur til að mynda staðið orkufrekri uppbyggingu í Þorlákshöfn fyrir þrifum alla tíð. Ríkisvaldið verður að hafa einhverja stefnu í uppbyggingu hafnarmannvirkja þar sem menn vilja að orkufrekur iðnaður verði uppbyggður, sem krefst mikils landrýmis og góðra hafna. Ríkið verður að ganga á undan með einhverja áætlun og lofa fjármunum til að slík uppbygging geti orðið að veruleika. Nú er hún að verða að veruleika á Bakka og ég gleðst yfir því. Ég tel að þar sé komin fyrirmynd og fordæmi fyrir sambærilegri uppbyggingu til að mynda í Þorlákshöfn og augljóslega í Helguvík. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að ganga fljótt og vel til slíkra verka. Ég heyrði líka að hæstv. ráðherra sagði í andsvörum sínum að á Grundartanga og að hluta til í Helguvík væri fjárfestingin tilbúin til að taka við verkefnum og þess vegna mætti halda því fram að ekki þyrfti neina ívilnun og ríkið þyrfti ekki að koma að því. Ég tel það sérkennilega túlkun á jafnræðisreglu og vil hvetja ríkisstjórnina til að endurskoða hug sinn. Þrátt fyrir að vera bæði orðinn miðaldra og talsvert þroskaður býr í mér smástrákur og ég get ekki sleppt því tækifæri sem hefur skapast og velti því fyrir mér af hverju í ósköpunum Vinstri grænir og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafa alla tíð barist gegn álverum og orkufrekri uppbyggingu sem hefði í tilviki Bakka þýtt minni fjárútlát fyrir ríkisvaldið, minni koltvísýringsmengun fyrir andrúmsloftið og hraðari uppbyggingu atvinnu á Íslandi.  Ég verð að segja alveg eins og er að það er líka sérstakt að lesa umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem bent er á að innviðafrumvarpið hefði auðvitað átt að vera á hendi innanríkisráðherra og ívilnunarfrumvarpið á hendi fjármálaráðherra, að engum í ríkisstjórninni skyldi hafa verið treyst til þess öðrum en ráðherra allsherjar, sem í þessu tilviki er hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Það er svolítið sérkennilegt eða kannski spaugilegt, eða kannski ekki, að þetta skuli gerast sjö vikum fyrir kosningar. Á síðustu dögum þingsins, á síðustu dögum þessa kjörtímabils kemur hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, sem vel að merkja hefur verið þingmaður þessa kjördæmis um langan aldur, með þau ágætu frumvörp sem ég vil hrósa honum fyrir og munu verða til þess að atvinnuuppbygging fer af stað, sem betur fer þótt allt of seint sé en þau fara af stað. Ég tel að við hljótum að gleðjast yfir því í þinginu og gera það sem við getum til að koma þeim í gagnið. Með þeim orðum ætla ég að ljúka máli mínu og hvetja jafnframt til þess að jafnræðis verði gætt við atvinnuuppbyggingu annars staðar á landinu.

Virðulegur forseti. Hér eiga sér stað merkileg tímamót á kjörtímabilinu. Eftir að þessi ríkisstjórn hefur fátt aðhafst í uppbyggingu atvinnumála í landinu, eins og dæmin sanna og ég fer aðeins yfir, þá lítur hér dagsins ljós frumvarp til að greiða fyrir framkvæmdum við stóriðju, orkufrekar framkvæmdir á Bakka við Húsavík og því ber að fagna. En auðvitað er þetta kjörtímabil sorgarsaga þegar kemur að þessari hlið mála og vissulega gæti þjóðarbúið staðið undir velferðarkerfi og menntakerfi, löggæslu og öðru, svo dæmi séu tekin, með miklu öflugri hætti en raun ber vitni ef farnar hefðu verið aðrar leiðir. Það síðasta sem við sáum til þessarar ríkisstjórnar á þeim vettvangi, þ.e. þar sem hún dró úr áherslum á þennan þátt, var við samþykkt rammaáætlunar fyrr á þessu ári þar sem í raun var lokað fyrir allar frekari virkjunarframkvæmdir í landinu á næstu fjórum til fimm árum nema þær sem komnar eru af stað. Enginn virkjunarkostur var settur í nýtingarflokk sem er í undirbúningi og er kominn nægilega langt heldur er þar eingöngu um að ræða virkjunarkosti sem eiga eftir að fara í gegnum langar og viðamiklar undirbúningsframkvæmdir. Ef við horfum á framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar sem kynnt var á vordögum 2011 og lítum á hvar við gætum verið ef þeirri framkvæmdaáætlun hefði verið fylgt, ef ákvarðanir hefðu verið teknar um frekari virkjanir, t.d. í neðri Þjórsá þar sem undirbúningur væri mjög langt kominn, þá sjáum við að framkvæmdir við þær virkjanir og uppbyggingu iðnaðar samhliða því væru komnar af fullum krafti inn í efnahagsumhverfi okkar með tilheyrandi áhrifum. Það er sennilega ekki ofsögum sagt að á síðustu þremur árum eða á þessu kjörtímabili höfum við með þeirri óvissu sem íslenskum sjávarútvegi hefur verið haldið í og þeirri stefnu sem rekin hefur verið í orkufrekum iðnaði, séð á bak allt að 200 milljarða fjárfestingu í landinu,  Spurt hefur verið um Helguvík. Hvar er samningurinn þar? Hvar er stuðningurinn við það verkefni?

Hér.

Hvar er stuðningurinn við hann í raun? Hæstv. utanríkisráðherra er eins og sprellikarl og veifar hér höndum 

Fjárfestingarsamninginn.

Hvað hafa menn staðið við? Hvar hefur þessi ríkisstjórn verið til að ýta á eftir því verkefni sem komið er svo langt sem raun ber vitni? Hún hefur farið í felur í því verkefni eins og svo mörgum öðrum, vegna þess að álver má ekki nefna.

Alls ekki á Suðurnesjum.

Alls ekki á Suðurnesjum, nei, þar sem öllu fögru var lofað eins og herminjasafni og einhverjum fleiri slíkum bröndurum, liggur mér við að orða það. Það er ekki hægt að kalla þann leik hæstv. ríkisstjórnar annað en brandara, þ.e. það sem þeir fóru fram með á þeim vettvangi. Á vordögum 2011, held ég frekar en 2010, sagði hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir Þingeyingum og þingheimi að nú skyldu menn undirbúa sig á næstu missirum undir stórkostlegar framkvæmdir á svæðinu. Ég held að það hafi verið 2011, það má hafa verið 2010. Það er alla vega liðinn langur tími. Þá var undirrituð viljayfirlýsing milli ríkisstjórnar Íslands og sveitarfélaganna fyrir norðan um að takast á við umfangsmikla atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslu. Og núna - öðruvísi mér áður brá - er það hæstv. atvinnu- og auðlindaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, þingmaður Norðausturkjördæmis, sem mælir hér fyrir frumvörpum um stóriðju, orkufrekan iðnað á svæðinu. Ég ítreka að þó að ég sé að fara yfir gagnrýni á ríkisstjórnina í þessum málum fagna ég virkilega með Þingeyingum á þessum tímamótum. 
             Saga Bakka er í þessu tilliti sorgarsaga. Stórfyrirtæki, sem hefur sýnt af sér mikinn metnað um að vera með trausta starfsemi, öruggt umhverfi fyrir starfsfólk sitt, hefur öryggismál í heiðri, hefur sýnt mikinn vilja til að efla framleiðslu sína austur á Reyðarfirði, Alcoa, var ýtt í burtu. Í október 2009 rann út beiðni Alcoa um framlengingu á viljayfirlýsingu ríkisstjórnar Íslands, Norðurþings og Alcoa og var beiðni þeirra hafnað. Ríkisstjórnin hafnaði því. Eftir að forustumenn Alcoa, stjórnarformaður eða forstjóri og stjórnarmenn komu hingað til að leggja áherslu á það við ríkisstjórn Íslands að það mikil alvara væri á ferðum hjá fyrirtækjum að byggja þar upp alvöruiðnað, sáu þeir að það var eins og að tala við ljósastaur sem slökkt væri á að tala við hæstv. ríkisstjórn. Það var ekkert annað. Í dag er verið að semja við fyrirtæki sem er með margfalt minni fjárfestingu á prjónunum. Ætli hún sé nema fimmtungur af því sem fyrirhugað var? Útflutningsverðmætin verða margfalt minni, gjaldeyririnn sem við fáum fyrir framleiðsluna verður margfalt minni en við hefðum fengið í formi hins umhverfisvæna málms, áls, sem annars hefði verið fluttur út frá Bakka, margfalt minni. Það er mjög sérstakt að þessi ríkisstjórnarflokkur, Vinstri grænir, sem segist vera umhverfisvænn, sé nú að skrifa undir samning um verksmiðju þar sem mengun af framleiðslunni er fimm sinnum meiri á hvert framleitt tonn en í álveri, fimm sinnum meiri. Staðreyndin er nefnilega sú að álið er umhverfisvænt og þessi umhverfissinnaði flokkur, Vinstri grænir, ætti í raun að hafa forgöngu um og berjast fyrir því að slíkar verksmiðjur risu hér og við flyttum út þann málm sem er í umhverfislegu tilliti það besta sem hægt er að framleiða, það er margsýnt. Nærtækast er að taka dæmi um gosdósirnar sem fara í endurvinnslu í Evrópu og eru tveim mánuðum seinna komnar fullar af gosi í hillur stórmarkaðanna aftur þar sem yfir 80% af þeim málmi hefur verið endurunninn frá því að framleiðsla hófst í kringum 1880. En sú blinda afstaða og andstaða sem hv. þingmenn sem þessum flokki og fleirum tilheyra hafa haft gegn stóriðju í álframleiðslu, hefur byrgt sýn. Menn hafa ekki horft á þetta réttum augum. Ríkið verður í þessu tilliti af gríðarlega miklum fjármunum sem annars hefðu getað verið farnir að skila sér að miklu leyti inn í íslenskt efnahagsumhverfi, ef rétt hefði verið að málum staðið, uppbyggingin væri sennilega á fullum skriði. Þannig er áætlað að ríkissjóður verði að greiða rúmlega 3 milljarða í innviðauppbyggingu. Einhvers staðar var þetta nú allt sundurliðað, það væri gaman að geta talið það upp en það skiptir kannski ekki öllu máli. Alla vega verður ríkissjóður af stórkostlegum fjármunum og hefði verið nær að nota þá fjármuni í að byggja upp eitthvað annað. Ef við hefðum farið í framkvæmdir með Alcoa eða öðrum sambærilegum á Bakka hefði framkvæmdaraðilinn og þeir líklega borgað fyrir það allt saman fyrir utan það að tekjurnar á höfninni hefðu orðið miklu meiri. En hér er reiknað með að víkjandi lán vegna hafnarframkvæmdanna frá ríkissjóði verði um 820 millj. kr. Samkvæmt úttekt sem gerð var af Páli Jenssyni prófessor er ekki gert ráð fyrir að sjóðurinn greiði af því láni þar sem höfnin verði rekin með tapi, a.m.k. á meðan frekari starfsemi kemur á staðinn, þannig að þetta mun kosta á 4. milljarð og það kemur frá ríkissjóði. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að um verkefni sem þetta séu gerðir sérstakir ívilnanasamningar.  Virðulegur forseti. Ég vil á þessum tímamótum óska Þingeyingum alveg sérstaklega til hamingju. Það er auðvitað gríðarlega mikill áfangi í þeirri sveit og fyrir okkur öll í landinu 

Forseti. Hér stendur yfir 1. umr. um tvö frumvörp, skyld, tvíburafrumvörp eins konar, og í þingsköpum stendur að í 1. umr. eigi að tala almennt um frumvörpin, síðan skoði þingnefnd málin og leggi niðurstöðu sína fyrir þingið. Ég ætla hér að tala almennt um þessi frumvörp þó að ég fari jafnframt í nokkur atriði í þeim. Fyrst vil ég segja: Síðan stóriðja hófst hér á Íslandi, sú stóriðja sem ég tel, og flokkur minn Samfylkingin, í ályktun á landsfundi sínum, að sé að renna sitt skeið - ekki með þeim hætti að stóriðjufyrirtæki séu að líða undir lok, hvorki þau sem eru né einhver ný, en að stóriðjuöldin, einblíning á stóriðjukostina sem atvinnuuppbyggingu á Íslandi, sé að hnigna af ýmsum ástæðum sem ég hef því miður ekki tíma til að fara út í hér en skal gera síðar - þá hefur uppbyggingin fram á síðustu ár farið þannig fram að Íslendingar hafa tekið þátt í eins konar kapphlaupi, eins konar öfugu uppboði þar sem fyrirtækin sitja eins og heimasætur og bíða eftir bestu tilboðum - fræg er auglýsingin Lowest Energy Prices sem hér var gefin út sem fyrirsögn á bæklingi frá iðnaðarráðuneytinu - og síðan eru samningarnir gerðir við orkusalann, við ríkið, við sveitarfélagið og hafnirnar. Þegar sköpuð voru lögin sem eru nr. 99/2010, og eru um ívilnanir til erlendra fyrirtækja, var í gangi viðleitni til að breyta þessu. Menn viðurkenndu fúslega og vissulega að þegar erlendir menn eða íslenskir koma með mikla peninga og eru tilbúnir að setja þá í atvinnurekstur á Íslandi þá er sjálfsagt að tryggja mönnum ákveðið svigrúm, taka með einhverjum hætti þátt í áhættu þeirra. En menn sögðu líka með þessum lögum, og það er hægt að lesa upp úr umræðum um þau og framsöguræðum, nefndarálitum, blaðagreinum, eins og gert var fyrr í þessari umræðu: Það verður að vera jafnræði. Fyrirtækin verða að geta stólað á það að eitt sé ekki sett hærra en hitt og almenningur á Íslandi verður líka að geta stólað á það að stjórnmálamennirnir, að forustumenn í ríki og sveit, og forustumenn orkufyrirtækjanna, sem eru að 95 hundraðshlutum í eigu almennings, að þeir stilli sig, að þeir fari að vissum leikreglum, að þeir sýni það sem við Samfylkingarmenn höfum kallað stjórnfestu í þessum efnum. Þegar lögin nr. 99/2010, voru sett var talað um, eins og hér var rifjað upp áðan, það gerði hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir, að tími hinna sérstöku samninga væri liðinn. Það má taka til marks um það að einmitt þegar þessi lög voru samþykkt var í gangi hér samningur við fyrirtæki sem heitir Verne Holdings, held ég, upp á ensku, og samþykkt um það sérstök lög sem eru nr. 57/2010, en það sem gerðist síðan var það að samningurinn við það fyrirtæki var lagaður að lögunum nr. 99/2010, sem var jákvætt. Það var sem sé reynt að renna í það far. Ég held að samningurinn við Becromal hafi með einhverjum hætti líka verið lagaður að þessum lögum en með því frumvarpi sem hér er á dagskrá, 1. umr. er á dagskrá á sama tíma og 2. umr., um breytingarfrumvarp á ívilnunarlögunum, er brotið í blað. Það hlýtur að vekja spurningar sem svör hæstv. ráðherra áðan dugðu ekki til að svara og nefndin hlýtur að leita eftir skýrari svörum við þeim spurningum. Ráðherrann sagði að þetta væri svona í meira samræmi við það frumvarp sem núna er flutt til breytinga á ívilnunarlögunum heldur en við lögin sjálf og verður að virða honum það til vorkunnar að það er rétt hjá honum að í vissum atriðum er það svo, í öðrum ekki. Það má halda hér langa ræðu um tryggingagjald og ég geri það kannski síðar í umræðunni en það er auðvitað svo að það að veita fyrirtæki 100% afslátt, að afnema tryggingagjald hjá fyrirtæki, er nokkuð stórt skref. Lögin tala um 20% tryggingagjald, ég veit það ekki en mig grunar að þetta sé í raun og veru ekki farið að ganga og það sést best á því að ríkisskattstjóri veit ekki enn þá hvernig þetta á að funkera, hvernig skatturinn á að greiðast vegna þess að tryggingagjaldið er samsett en litið á það í skattalegu tilliti sem eitt gjald. Í frumvarpinu er stigið stórt skref í þessu, upp í 50%. En hér á eitt fyrirtæki á landinu, fyrir utan erlend sendiráð, sem er sérstakt mál samkvæmt Vínarsamningnum, sem hæstv. utanríkisráðherra þekkir manna best, sem hér situr, að fyrir utan erlendu sendiráðin er eitt fyrirtæki á landinu sem á ekki að greiða tryggingagjald. Hverjir greiða þá tryggingagjaldið? Því að tryggingagjaldið er greitt, það hefur komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra í fyrirspurn hér í gær eða fyrradag og hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það erum við hin, það eru hin fyrirtækin og við starfsmenn þeirra, þetta er auðvitað með ákveðnum hætti hluti af okkar launum, sem greiðum tryggingagjaldið fyrir starfsmenn þessa fyrirtækis. Hver er skýringin á þessu í greinargerðinni? Jú, hún er sú að spekingar hafa fundið það út að fyrirtækjunum sé illa við of há laun, það sé eitt af því sem hindri fyrirtækin í að gera samning, það séu of há laun og þá sé hægt að losa um þau með þessum hætti. En talsmenn - nú vantar hv. þm. Jón Gunnarsson sem ég lít alltaf framan í þegar ég ræði um stóriðju hér í salnum - stóriðjunnar hafa einmitt sagt: Þetta hækkar svo launin hjá okkur og það gerði það vissulega. Þegar Ísal varð til og fór að reka verksmiðjuna þá hækkuðu laun, launin hjá Ísal voru hærri en hjá samsvarandi starfsstéttum annars staðar. Það hefur gert það en núna á sem sé að lækka launin. Þetta er undarlegt og gengur mjög illa upp og þegar maður veit um sögu tryggingagjaldsins þá vekur þetta líka spurningar. Einu sinni var tryggingagjaldið þannig skattur að góði atvinnureksturinn borgaði lítið tryggingagjald - og nú horfi ég framan í Ásbjörn Óttarsson sem einmitt var góður atvinnurekandi á þeim tíma; sjávarútvegurinn borgaði lítið tryggingagjald - en vondur atvinnurekstur, verslun og þjónusta og alls konar siðspilling, borgaði hátt tryggingagjald og við virðumst vera farin að renna í þetta aftur. Ég hef talað of mikið um þetta en ég hvet nefndina til að athuga þetta mál og leita álits hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég verð að segja það með lögin nr. 99/2010 að þegar ég veitti andspyrnu sérlögunum um álverið í Helguvík, sem reis nú ekki þó að ég tapaði þeirri orustu hér á þinginu, þá taldi ég það kannski fyrstu og fremstu ástæðuna, látum vera með Helguvík í sjálfu sér, alveg eins og ég er hér ekki að ræða í prinsippinu kísilmálmverksmiðju á Húsavík, að ekki væru til almenn lög um þetta og áður en þau yrðu til væri ekki hægt að gera slíka samninga. Við töpuðum þessari deilu, ég og hv. þingmaður, sem þá var, Steingrímur J. Sigfússon og sjö þingmenn í viðbót sem allir voru í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, nema sá sem hér stendur, en við höfðum rétt fyrir okkur. Það á ekki að gera svona samninga nema almenna þannig að fyrirtækin njóti jafnræðis þannig að almenningur geti verið viss um hvað er í gangi. Það sem hér þarf að svara, það sem nefndin þarf að finna út, er auðvitað það sem ég var að reyna að spyrja um áðan: Hvað gera þau sex fyrirtæki sem þegar hefur verið samið við? Þar af eru þrír samningar virkir. Þau hljóta að koma og vilja fá samninga sína endurskoðaða þegar þessi samningur hefur verið gerður við þetta fyrirtæki sem er að setjast að á Húsavík. Hvað gerist í Helguvík? Hér kalla þingmenn, eins og háttur er og venja á þinginu, eftir því að það sama gerist hjá þeim og gerist í Helguvík, hv. þingmenn Suðurkjördæmis kalla að sjálfsögðu eftir því að það sama gerist og þau fyrirtæki sem setjast að í Helguvík kalla sjálfsagt eftir því að fá sömu samninga. Getur verið að þegar hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra segir nei, þetta er alveg sérstakt svæði á Húsavík, getur verið að þessi fyrirtæki fari í mál? Að það frumvarp sem hér á að samþykkja skapi bótaskyldu? Að þessi fyrirtæki geti sótt bætur til íslenska ríkisins, þannig að kostnaðurinn við Húsavíkur-uppbygginguna verði enn þá meiri? Ég veit það ekki. Ég vonast til þess að nefndin leiti svara við þessu. Hér situr formaður hennar, hv. þm. Kristján L. Möller, og er nákvæmur og samviskusamur og getur svarað þessu strax í 2. umr. um málið. Seinna frumvarpið er líka nokkuð veglegt. Þar ætlar hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra að taka þátt í því fyrir okkar hönd að byggja höfnina og hann ætlar meðal annars að lána til þess 819 millj. kr. Það er víkjandi lán en ekki þarf að greiða það nema höfnin standi undir sér á tilteknu árabili og í arðsemismati, sem gert hefur verið, er höfnin í halla allan þann tíma ef ekkert meira gerist þannig að við erum að taka þar þátt í - með réttu eða röngu, nefndin finnur það út - ákveðnu happdrætti. Ef það gengur að fá fleiri fyrirtæki inn í þessa iðngarða, eins og sumir hafa kallað þá, verður hugsanlega eitthvað af láninu greitt, ef ekki þá kostar þetta 819 milljónir, vaxtalausar eiga þær reyndar að vera þannig að lánið verður auðvitað ekki greitt að fullu á neinu markaðsverði. Það er líka spurt um það, í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, með hvaða hætti þetta komi við sögu í fjárlögum. Það er eðlileg spurning og það verður þess vegna mjög mikilvægt fyrir fjárhag ríkisins að laða að frekari fjárfestingar á Bakka í framtíðinni. Það þýðir auðvitað að ríkið þarf að leggja sig fram við að veita enn frekari afslátt, að veita þau kjör hinum nýju fyrirtækjum að þau sjái sér sérstakan hag í því að taka þátt í að koma á Bakka. Þannig að ríkið er að setja sig í afar slæma samningsstöðu, ég sé ekki betur en að það sé þannig. Þar að auki stendur í greinargerðinni að óvissa sé um fjárhagsstöðu Norðurþings og getu sveitarfélagsins til að fjármagna og standa undir rekstrarkostnaði á uppbyggingartímanum án frekari aðstoðar frá ríkinu. Ég sé ekki betur, forseti, en að þarna sé hæstv. ráðherra að segja okkur að jafnvel sé von á frekari frumvörpum og þingmálum vegna þess að við þurfum að hjálpa Norðurþingi að reka höfnina á uppbyggingartímanum. Þetta stendur í athugasemdunum við frumvarpið og ég spyr um þetta: Hvað merkir það? Við þurfum sannarlega erlenda fjárfestingu. Ég vonaðist og vonast eftir einhverju nýrra og skærra en nýrri járnblendiverksmiðju en ég er ekki að tala efnislega um það hér. Ég er hins vegar að segja að nefndin þarf að skoða mjög vel þessi frumvörp. Hún þarf að athuga hver er hin þjóðhagslega hagkvæmni af þessu máli einu saman. Hún þarf að vega það, eins og fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins leggur til, eða gerir kröfu um, saman við þau miklu útgjöld sem ríkið verður hér fyrir. Hún þarf að taka tillit til þess að hér er mikil óvissa. Það er sex mánaða óvissa um svar frá ESA. Mat á umhverfisáhrifum er í gangi, lög um ívilnanir eru að breytast. Það er óljóst um afstöðu annarra fyrirtækja sem þegar hafa samning og algjörlega óljóst hvaða kjör næstu fyrirtækjum þurfa að bjóðast. Það er óljóst um, eins og ég nefndi áðan, frekari stuðning ríkisins við rekstur þeirrar hafnar sem hér er að koma upp og ekki er heldur ljóst hvernig fjármögnun þessara verkefna er nákvæmlega háttað. Ég sé ekki betur en þetta eigi að koma út sem aukinn hallarekstur á næstu árum og sá hallarekstur hefur ekki verið kynntur hér inn í áætlanir í ríkisfjármálum. Ég fagna því ef nú verða til 127 störf í Þingeyjarsýslum og á Húsavík en við eigum ekki að kaupa þau störf. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði hér áðan, í miðri lofræðu sinni um þetta verkefni, að það væri vissulega, með leyfi forseta, dýru verði keypt. Mín lokaorð hér verða þau að ég tel í þessari 1. umr. að svo mikil óvissa sé í gangi um þessi mál bæði að ég tel að nefndin eigi að íhuga alveg sérstaklega 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tvö frumvörp til ívilnunar vegna uppbyggingar stóriðju á Bakka. Ég vil segja í upphafi ræðu minnar að þó að ég og hv. þm. Mörður Árnason, sem var að ljúka máli sínu hér áðan, verðum kannski seint sammála hvað varðar atvinnuuppbyggingu þá bar hann fram nokkuð margar spurningar sem mér fannst vera réttlátar. Það snýr aðallega að því hvernig staðið er að gerð ívilnunarsamninga eða laga um ívilnanir en það er mjög æskilegt að ekki þurfi að setja sérlög um hvert og eitt verkefni. Það er réttmæt spurning. Við þekkjum umræðuna um það í gegnum tíðina þegar verið var að gera sérstaka fjárfestingarsamninga sem ekki mátti gefa nema takmarkaðar upplýsingar um vegna þess að um var að ræða viðskiptaleyndarmál fyrirtækisins, að gæta skyldi hagsmuna og þar fram eftir götunum, þannig að mér finnst margt sem sneri að þessum hlutum hjá hv. þingmanni bara eðlilegar og sanngjarnar spurningar. Ég vil líka segja að það er mikið fagnaðarefni fyrir íbúa Norðurþings eða Norðausturlands að þetta mál skuli loksins vera komið fram, því að þetta hefur verið afskaplega löng og mikil þrautaganga hvað varðar atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsveitum. Sveitarfélagið hefur lagt út í mjög mikinn kostnað til undirbúnings þessa verkefnis og ég þarf ekki að telja upp í ræðu minni alla þá steina sem lagðir hafa verið í götu verkefnisins. Það er hins vegar umhugsunarvert að þetta mál skuli koma fram nánast á síðustu klukkutímum þessa þings, ekki á síðustu dögum heldur á síðustu klukkustundum, því að ég hefði talið að þetta mál hefði getað komið mikið fyrr fram. Það kemur fram í frumvarpinu, þar sem sagan er rakin, og hana þekkjum við, að til stóð að fara í uppbyggingu á álveri þar sem Alcoa kom að málum. Sú atvinnuuppbygging hefði í fyrsta lagi orðið miklu meiri, og starfsemin í kringum það, og fyrirtækið sjálft hefði getað staðið undir innviðauppbyggingu vegna verkefnisins. Það hefði líka verið mun meiri fjárfesting sem hefði skilað sér sem auknar tekjur í ríkissjóð og mun fleiri störf. Eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði hér áðan, hæstv. forseti, er það kannski grátbroslegt að það hefði líka orðið þetta miklu minni mengun af því að fara í þá framkvæmd. Ég veit ekki hvort maður á að segja að það sé hlægilegt eða hjákátlegt, það skiptir ekki öllu máli, en það er merkilegt í sögu þess hver sá hæstv. ráðherra er sem mælir fyrir málinu. Það er líka ágætt að rifja það upp hér að á árinu 2009, þegar hæstv. ríkisstjórn hafnaði því að framlengja viljayfirlýsingu um uppbyggingu álvers, klöppuðu sumir hv. þingmenn hér í þingsal, þeir hljóta þá að koma og klappa fyrir þessu máli, væntanlega. En svona gerast nú hlutirnir. Ég var að hugsa það áðan, þegar hæstv. atvinnuvegaráðherra mælti fyrir málinu, að annað yfirbragð hefði verið á hæstv. ráðherra ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu og einhver annar þingmaður hefði mælt fyrir þessu máli um atvinnuuppbyggingu á öðrum stað. Ég hugsa að það hefði verið annar bragur á honum. Og hv. þm. Mörður Árnason kom einmitt inn á það í ræðu sinni þegar hann, ásamt hv. þingmönnum Vinstri grænna, tapaði orustunni um uppbyggingu í Helguvík, það hefði verið gaman að rifja þær ræður upp. En það er nú kannski ekki aðalatriði þessa máls. Við þurfum að horfa til framtíðar og þeirra tækifæra sem felast í þessari atvinnuuppbyggingu fyrir íbúa á Norðausturlandi. Þeir hafa beðið eftir þessari atvinnuuppbyggingu í áraraðir eða áratugi. Ég vil þó aðeins rifja það upp að þegar þáverandi iðnaðarráðherra mælti fyrir lögunum um ívilnanir árið 2010, sem þannig vill til að eru í endurskoðun og í meðförum í hæstv. atvinnuveganefnd, voru stór orð látin falla um að nú væri tími svokallaðra sérlaga, sérlausna, sérsamninga, liðinn. Það væri allt uppi á borðum og allir gætu gengið að því vísu hvernig að hlutunum væri staðið. Svo kemur þetta fyrsta mál um atvinnuuppbyggingu - og hvað er þá gert? Þá eru flutt um það sérlög. Það væri mjög æskilegt, eins og ég sagði í upphafi, og tók undir þær spurningar sem hv. þm. Mörður Árnason kom inn á í ræðu sinni, að við hefðum lögin um það hvernig staðið væri að málum algjörlega skýr. Hér er reyndar ekki verið að gera fjárfestingarsamninga þannig að ekki er hægt að kvarta yfir því að verið sé að halda upplýsingum leyndum, það ber að koma því á framfæri, sem var viðloðandi hér áður fyrr og var auðvitað ekki ásættanlegt, það ber vissulega að fagna því. Þau tvenn lög sem eru hér til umræðu bæði í einu og hæstv. ráðherra mælti fyrir - ég geri engar athugasemdir við það - fjalla um þær ívilnanir sem þetta verkefni, atvinnuuppbyggingin á Bakka, mun njóta. Það er annars vegar ívilnun af hendi ríkissjóðs, þar sem ríkissjóður kemur að málum, og hins vegar sveitarfélagsins. Svo að ég hlaupi á helstu staðreyndum málsins er gert ráð fyrir að fyrirtækið verði með 15% tekjuskattshlutfall í staðinn fyrir 20%, eins og gert er ráð fyrir í núverandi lögum; að félagið greiði engin gjöld af stimpilskyldum skjölum sem það hefur gefið út eða stofnanir í tengslum við uppbyggingu viðkomandi fjárfestingarverkefnis í stað þess að greiða um 0,15%; að félagið fái 50% afslátt af fasteignagjöldum í stað 30% afsláttar sem er í lögunum frá 2010; og að félagið verði undanþegið almenna tryggingagjaldinu í stað þess að fá 20% afslátt af gjöldunum. Einnig er félaginu heimilaður frádráttur frá sköttum og gjöldum í 14 ár í stað 13 ára frá undirritun samnings eins og gert er ráð fyrir í 3. mgr. laganna frá 2010, en þó aldrei lengur en í 10 ár frá því skattskylda eða gjaldskylda myndast hjá félaginu. Ef þetta er aðeins sett í samhengi eru ívilnanir sem ríkið veitir til verkefnisins vegna frávika frá sköttum og gjöldum, þ.e. lægra tekjuskattshlutfall og undanþága frá almennu tryggingagjaldi og stimpilgjaldi, áætlaðar um 1–1,5 milljarður kr. á öllu tímabilinu. Hvað varðar sveitarfélögin er áætlaður tekjumissir annars vegar, miðað við að engar undanþágur væru veittar, 500 til 550 milljónir og það sem snýr að höfninni er 400 til 450 milljónir. Þetta eru í grófum dráttum þær útlínur sem snúa að þeim ívilnunum sem þetta fyrirtæki fær. Ég vil staldra aðeins við það sem ég kom inn á í andsvari við hæstv. atvinnuvegaráðherra áðan og ég set spurningarmerki við það vegna þess að ekki er gert ráð fyrir neinum fjármunum í fjárlögum ársins 2013 í þetta verkefni. Við gagnrýndum það töluvert í umræðum um fjárlögin fyrir árið 2013 þar sem í hagvaxtarspánni var gert ráð fyrir - það kom mjög skýrt fram þegar Hagstofan kynnti hagspána fyrir árið 2013 sem er grunnurinn að tekjuhluta fjárlaganna - þeirri atvinnuuppbyggingu sem færi af stað á Bakka og þeirri innviðauppbyggingu sem því fylgdi á seinni hluta ársins. Þá gerðum við harðar athugasemdir við að gera þyrfti ráð fyrir útgjaldaliðnum á móti þannig að fjárlögin væru ballanseruð, ef ég má nota það orð, þ.e. að líka væri gert ráð fyrir þeim útgjöldum sem búast mátti við. Það er umhugsunarvert hvort gert hafi verið ráð fyrir meiri framkvæmdum í hagvaxtarspánni hjá Hagstofunni en hér um ræðir, ég ætla ekki að fullyrða neitt um það. En útgjöldin sem reiknað er með að verði á þessu ári eru um 100 millj. kr. Það fer aðallega í undirbúning, síðan eru fjárfestingin og útgjöldin á árinu 2014, 2015 og 2016, þ.e. ekki á því fjárlagaári sem nú er um að ræða. Það er því þess virði að það sé athugað hvernig það hefði verið reiknað í hagspánni sem er tekjuhluti fjárlaga. Ég staldra líka við það sem fram kemur í athugasemdum og ábendingum frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og það er eiginlega hálfgerð fullyrðing. Svo að ég noti rétt orðalag, virðulegi forseti, þá stendur hér: „Vandséð er að sú fyrirætlan frumvarpsins að annar ráðherra en fjármála- og efnahagsráðherra veiti lán úr ríkissjóði samrýmist forsetaúrskurði um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta.“ Þetta snýr líka að uppbyggingunni gagnvart innviðunum sem við vitum að er á hendi innanríkisráðuneytisins, það sem snýr að vegagerð og hafnargerð. Samþykkt þessa frumvarps, þó málið hangi í raun allt saman, felur í sér samþykkt þeirra ívilnana sem ríkið ætlar að fara út í og hins vegar nauðsynlegar breytingar á lögum sem snúa að sveitarfélaginu, þannig að sveitarfélagið megi líka gera þær ráðstafanir sem hér um ræðir til að geta uppfyllt samninga hvað varðar þessa atvinnuuppbyggingu. Ég hefði ekki séð þörf á því að flytja nema frumvarpið sem snýr að þessum hluta og geyma það sem snýr að innviðauppbyggingunni og framkvæmdunum plús það sem snýr að ríkjandi láni til hafnarsjóðs. Að mínu viti hefði það ekki verið neitt mál að geyma það fram á haustið vegna þess að ekki er verið að veita fjármagn, fjárheimildir, inn í það nema 100 milljónir sem þá er spurning hvernig eigi að gera. Það hlýtur þá að koma inn í fjáraukalög í haust, þær 100 milljónir sem reiknað er með á árinu 2013. Ég hefði því ekki séð neitt því til fyrirstöðu að menn flyttu í framhaldinu inn í fjárlagagerðina 2014 þessa hluti hér. Í framhaldi af því veltir maður því fyrir sér - þó að ég ætli ekki að gera ágreining um það, þá er það auðvitað umhugsunarvert fyrir okkur - að hæstv. atvinnuvegaráðherra lagði til í lok ræðu sinnar að málið gengi til atvinnuveganefndar. Það er eðlilegt, það sem snýr að ívilnunum og þeim hlutum sem þar eru, en þá vaknar líka sú spurning ef menn líta þannig á að þeir séu að klára allt málið, sem ég er reyndar ekki alveg sammála. Það gefur augaleið að ekki er hægt að taka ákvörðun fyrr en á næsta þingi, fjárlagaárið 2014, og strax hefði vaknað upp sú spurning hvort atvinnuveganefnd mundi senda málið til umsagnar til hv. fjárlaganefndar og hv. umhverfis- og samgöngunefndar, það sem snýr að þeim tveimur þáttum sem klárlega heyra undir þau fagráðuneyti sem þessar nefndir fjalla um - umhverfis- og samgöngunefnd fjallar í flestum tilfellum um þau málefni sem snúa að innanríkisráðuneytinu og fjárlagaþættir málsins snúa að hv. fjárlaganefnd. Við þurfum að hugsa þetta, en eins og ég sagði geri ég ekki efnislegar athugasemdir við það. Ég hefði ekkert séð því til fyrirstöðu gagnvart málinu að það yrði gert með þessum hætti að þetta frumvarp kæmi um ívilnanir og síðan hefði málið komið inn í haust og tekin ákvörðun um hvernig hægt væri að gera þetta. Það byggir kannski líka undir þessa hugsun að við þurfum að bíða. Af því að fram kemur að þetta víkjandi lán til hafnarinnar er í raun og veru styrkur þurfum við að bíða álits frá ESA um það hvort þetta geti fallið undir víkjandi lán eða styrk. Þannig að þessi spurning kallar líka á það. Ég ætla ekki að gera ágreining um þá hluti hér, vil bara nota síðustu sekúndurnar til að fagna því að þetta mál hafi komið fram. Það hefði mátt koma fram miklu fyrr en við skulum horfa til framtíðar en ekki festast í fortíðinni þó að það geri oft æði margir. Þetta gefur von eftir langa bið íbúa á Norðausturlandi eftir atvinnuuppbyggingu, veitir von inn á það svæði og ég fagna því að það sé gert með þessum hætti. Ég vil að lokum segja að það er mín skoðun að ræða þurfi það mjög alvarlega að hér gildi almenn löggjöf um það hvernig staðið er að ívilnunum til uppbyggingar.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp til að fagna því að loksins skuli hafa orðið af langþráðri atvinnuuppbyggingu á Bakka við Húsavík, að minnsta kosti stefnir í það. Fram að þessu hefur töluvert mikið vantað upp á það, skulum við segja, svo að við tökum vægt til orða, að stjórnvöld hafi gert það sem eðlilegt og æskilegt hefði verið til að ýta undir atvinnuuppbyggingu á svæðinu og hafa ýmis tækifæri farið forgörðum í þeim efnum. En ég ætla ekki að eyða tímanum í að rekja þá sögu alla heldur fyrst og fremst að fagna því að nú skuli loksins stefna í að breyting verði þar á og jafnframt fagna þeirri viðurkenningu sem í þessu felst á gildi uppbyggingar á sviði iðnaðar á Íslandi. Umræða um iðnað og fjölgun starfa í þeirri grein hefur verið furðu neikvæð um nokkurra ára skeið úr ýmsum áttum. Með þeim málum sem við ræðum hér er að eiga sér stað algjör viðsnúningur hvað það varðar. Jafnframt felst í þessu viðurkenning á því að það sé ásættanlegt og æskilegt að ríkisvaldið beiti sér sérstaklega til að koma á verkefnum sem skapa störf. Þetta er annað atriði sem hefur verið umdeilt lengi og menn hafa reyndar deilt um á ýmsum forsendum. En flestar þær forsendur eða flest þau rök sem notuð hafa verið til að andmæla aðkomu ríkisins að því að greiða fyrir atvinnuuppbyggingu eru í raun fallin með þessu máli. Það er fagnaðarefni líka. Sérstaklega á þetta við um það hlutverk ríkisvaldsins að skapa eðlilega innviði, nauðsynlegar forsendur, til þess að atvinnuuppbygging geti átt sér stað. En hér er líka um það að ræða að menn fallist á þau rök að það geti þurft að skapa jákvæða hvata, meðal annars með skattalækkunum eða eftirgjöf skatta, til þess að koma fjárfestingarverkefnum af stað. Það er löngu tímabært fordæmi. Við höfum reyndar séð önnur dæmi um slíkt, t.d. í átakinu sem kallað var Allir vinna og fólst í endurgreiðslu virðisaukaskatts einkum og sér í lagi vegna viðhaldsverkefna og var að mati ríkisstjórnarinnar til þess fallið að auka tekjur ríkisins og fjölga störfum, þ.e. skattalækkunin eða skattaeftirgjöfin var á endanum hagkvæm og jákvæð fyrir ríkið. Það sama á við þegar kemur að því að skapa verðmæt störf og auka útflutning, þá getur verið réttlætanlegt að ríkið ráðist í sértækar aðgerðir til að skapa nauðsynlega hvata. Það er því margt mjög jákvætt við þetta verkefni, en fyrst og fremst er það fagnaðarefni að nú stefnir í að viðsnúningur verði í þeirri þróun sem verið hefur ríkjandi allt of lengi í Þingeyjarsýslum, þ.e. að fólk flytjist þaðan í burtu og störfum fækki. Nú stefnir í að störfum fjölgi og vonandi mun það leiða til fjölgunar íbúa, ekki bara á næstu árum heldur til langrar framtíðar og áframhaldandi atvinnuuppbyggingar á svæðinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta afar jákvæða mál eða þau frumvörp sem hér eru. Ég vil fagna því alveg sérstaklega að þau skuli vera komin fram og þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja þau hér. Þetta er annars vegar frumvarp til laga um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka og hins vegar um að fjármagna uppbyggingu innviða vegna þeirrar atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi. Það er sérstakt ánægjuefni að brátt sjái fyrir endann á samningum við fyrirtækið PCC um byggingu kísilvers á Íslandi sem staðsett verður fyrir norðan, enda telur Landsvirkjun þetta svæðið sem virkjað verður á næstunni og er fjárfestum bent á það. Þegar þeir koma til að fá orku hjá Landsvirkjun er bent á orkusvæðið á Norðausturlandi sem er að mestu leyti óvirkjað og er mikil auðlind sem þar er. Við vitum ekki nákvæmlega hve mikil orka verður virkjuð þar en mikið er af henni. Verður það notað á jákvæðan hátt til atvinnuuppbyggingar á svæðinu, á Norðausturlandi, til að styrkja innviði þar og sveitarfélögin og byggð á þessu svæði, sem er afar jákvætt. Ég vil sérstaklega þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið, hún hefur verið á mjög jákvæðum nótum. Það má hiklaust segja að hér hafi komið fram mjög víðtæk samstaða um þetta verkefni frá fulltrúum allra þeirra flokka sem hér hafa talað.  Það er ánægjulegt að vera kominn aftur til þings þegar þetta mál er flutt. Ég tek eftir því að frá því hæstv. ráðherra flutti málið hér í kvöld hafa mjög margir fulltrúar í atvinnuveganefnd setið hér og hlustað á þessa umræðu, enda er það nauðsynlegt. Þannig vinnum við líka tíma vegna þess að ekki er langur tími eftir af þinginu til að vinna og klára þetta mál í nefndinni. Fyrir það vil ég líka þakka, það er ákaflega mikilvægt þegar menn reifa málin við 1. umr. Fram hafa komið nokkur atriði fram sem ég hef punktað hjá mér sem full ástæða er til að nefndin taki til athugunar og skoðunar nú næstu daga þegar við förum að vinna þetta mál. Hér eru sem sagt, eins og komið hefur fram, mjög jákvæð frumvörp á ferð með jákvæðar framkvæmdir sem kallað hefur verið eftir allt frá hruni. Við vitum að erfiðleikar hafa verið út um alla Evrópu, það hefur ekki bara verið efnahagskrísa hér á Íslandi heldur út um alla Evrópu og það kann að kosta sitt. En hér erum við að fá erlenda fjárfestingu sem mikið hefur verið kallað eftir og þar að auki nýja atvinnustarfsemi, kísilver, sem mun hefja starfsemi á þessu svæði og vonandi er það bara það fyrsta. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en kem hér aðallega til að fagna þessum frumvörpum og lýsa því yfir að við í atvinnuveganefnd munum reyna að vinna þetta eins fljótt og við getum en líka vel og markvisst. Það má óska Þingeyingum til hamingju með að þetta skuli þó vera komið svona langt. Vonandi löndum við þessu núna svo að það samfellda efnahags- og uppbyggingarskeið sem fram undan er á þessu svæði, á Norðausturlandi, hefjist á sumri komanda og standi í mörg ár ef ekki áratugi. Það er mjög jákvætt og ekki bara fyrir íbúa á þessu svæði heldur fyrir landið allt.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu og málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram og vil aðeins bregðast við því sem til mín var beint í þeim efnum og koma inn á nokkur atriði. Varðandi forsöguna sem nokkrir gerðu að umtalsefni og af hvaða ástæðum ekki varð af áformum um byggingu álvers mætti auðvitað ýmislegt um það segja og fara yfir það mál en ég held að það hafi verið orðið ljóst undir lokin að það var að fjara undan því verkefni. Meðal annars og ekki síst eftir að Landsvirkjun yfirtók virkjunarréttindi á svæðinu af Þeistareykjum ehf. gaf Landsvirkjun fljótlega út þá stefnu sína varðandi aðkomu að nýtingu háhitasvæðanna að fyrirtækið hefði þá afstöðu til þeirra hluta að vinna sig inn á þau í áföngum og mundi ekki skuldbinda sig til að lofa mjög mikilli orku á einu bretti af svæðunum. Þetta er í anda aðferðafræði sem oft hefur verið talað fyrir varðandi háhitasvæðin og við Íslendingar höfum reynslu af að hefur gefist vel, þ.e. að vinna þau undir orkuvinnslu í áföngum, taka eitt skref, öðlast meiri þekkingu á svæðinu og byggja síðan frekari fjárfestingar og uppbyggingu á þeirri vitneskju. Ég tel að þetta hafi verið og sé hárrétt aðferð og Landsvirkjun hafi í raun tekið í notkun þá aðferð sem við Íslendingar höfum þegar reynslu af að er vænleg þegar menn glíma við óvissuna sem er háð því að fara inn á ný háhitasvæði til orkuöflunar. Í öðru lagi varðandi þann þáttinn sem snýr að Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, er það bara venjan og er alltaf gert að tilkynna um hluti af því tagi sem flokkast geta undir ríkisaðstoð. Það verður vitaskuld gert í þessu tilviki. Þá vil ég um leið minna á að við höfum ekki ástæðu til að ætla að það verði fyrirstaða við að samþykkja að þetta sé heimilt, einfaldlega vegna þess að þetta er svo langt innan rammans sem reglurnar heimila um stuðning og ívilnanir. Samkvæmt reglunum er heimilt að greiða allt að 25% af heildarstofnkostnaði verkefna af þessu tagi þegar um ný fjárfestingarverkefni er að ræða og því til viðbótar getur komið stuðningur sem tengist köldum svæðum sem þannig eru staðsett á byggðakortinu. Þótt við tækjum þær ívilnanir sem hér hafa verið til umræðu og uppreiknuðum þær yfir allt tíu ára tímabilið sem þær geta tekið til er það langt innan þessara marka, sennilega innan við helmingur af því sem 25% stofnfjárkostnaðarframlag væri inn í þetta verkefni. Það er í öllu falli algjörlega hafið yfir vafa að stuðningurinn er langt innan þeirra marka og þess þaks sem regluverkið setur. Varðandi það af hverju frumvarpið hafi ekki komið fyrr fram er einfalt að svara því, samkomulag lá ekki fyrir eða menn voru ekki orðnir sammála um grundvöll verkefnisins, þeir fjórir aðilar sem að því samkomulagi koma, fyrr en nú á dögunum. Það var mikilvægur áfangi, kannski ekki síður stór en sá sem hér er nú til umræðu, að stjórnvöld fái nauðsynlegar heimildir, þ.e. að það liggur fyrir samkomulag milli stjórnvalda, fyrirtækisins, sveitarfélagsins og hafnarsamlagsins þar sem aðilar fallast á að fullnægjandi grundvöllur til fjárfestingarinnar sé til staðar og að ekki verði farið fram á frekari ívilnanir eða stuðning. Það samkomulag er undirritað á löggiltan skjalapappír og þar með fellst fyrirtækið fyrir sitt leyti sem fjárfestir á að forsendurnar séu uppfylltar af hálfu stjórnvalda, sveitarfélagsins og hafnarsjóðs. Þetta samkomulag lá ekki fyrir fyrr en á dögunum og þar af leiðandi var ekki hægt að koma fyrr fram með málið. Ýmislegt hefur auðvitað haft áhrif á það hvernig þetta hefur gengið til og því er ekkert að leyna að það hefur þyngt fyrir fæti með fjárfestingarverkefni af þessu tagi vegna efnahagsástandsins í Evrópu og eftirspurnar eftir þessum vörum. Ég er vonandi ekki að brjóta neinn trúnað þó að ég upplýsi það til dæmis, enda eru það opinberar upplýsingar á heimsmarkaði, að verð afurðanna hefur lækkað um á að giska 100 dollara á tonnið frá því að menn lögðu af stað í fyrstu hagkvæmnisathuganir á þessari fjárfestingu. Auðvitað hefur það ekki létt róðurinn fyrir fyrirtækið sem er að selja bönkum fjármögnun verkefnisins og svo framvegis. Það hefur í og með haft þau áhrif að menn hafa þurft að teygja sig heldur lengra en hitt til að ná pakkanum saman. Nokkrir aðilar hafa minnt á rammalögin og spurt af hverju frávik frá þeim sé nauðsynlegt í þessum efnum. Ja, það er af þeim ástæðum sem ég var meðal annars að tala um áðan en fyrst og fremst er það þó það að hér er um að ræða það sem oft er kallað kalt svæði, þar sem þarf oft meira til að ná hlutunum saman en endranær. Í sjálfu sér er það þannig að ef allir erlendir fjárfestar mættu ráða hvar þeir staðsettu sig á landinu og þeim yrði bara færð orkan hvaðanæva að sem væri, með tilheyrandi flutningsmannvirkjum og töpum í flutningskerfinu, mundu þeir vilja vera í hálftímafjarlægð frá Keflavíkurflugvelli.  Ramminn dugar hins vegar með tveimur frávikum og þess vegna vil ég meina að það sé ekki á nokkurn hátt í þessu fólgið fráhvarf frá því að almennt viljum við byggja á rammalöggjöf um ívilnanir og stuðning við nýfjárfestingar af þessu tagi. Þá er rétt að leggja áherslu á eitt sem kannski hefur gætt viss misskilnings um hér í umræðunni, að þetta eru heimildarlög og þetta er rammi. Hvert eitt einstakt verkefni er metið. Það er lagt mat á það hvaða forsendur séu uppfylltar til þess að veita ívilnanir og þær eru mismiklar í hverju tilviki. Þeir fjárfestingarsamningar sem liggja fyrir endurspegla þetta. Þeir hafa verið misríkulegir og þeir verða það áfram, einfaldlega vegna þess að það er lagt mat á þörfina í hverju tilviki og hvað stjórnvöld telja efnislegar forsendur til að bjóða í formi ívilnana. Þetta eru heimildarlög, það er í höndum stjórnvalda að skilgreina og meta og ákveða hvað í boði er þannig að það er, held ég, algjör misskilningur að kröfuréttur annarra geti skapast þó að stjórnvöld þurfi að ryðja brautina með fyrsta verkefninu við tilteknar aðstæður eins og hér, þar sem verið er að opna upp nýtt iðnaðarsvæði langt frá suðvesturhorninu, á köldu svæði. Það getur ekki skapað fordæmi fyrir aðra. Það er ekki okkar mat að svo sé og þetta er alveg viðurkennt í þessum fræðum. Allir sem þekkja þessa aðferðafræði og hafa unnið við hana eru því kunnugir að svona er þetta. Það er lagt mat á það hvað þarf til, hver markmið stjórnvalda eru, hvort það sé eftirsóknarvert af sérstökum ástæðum, byggðaástæðum, umhverfisástæðum, efnahagsástæðum eða öðrum, að teygja sig lengra í þessu tilviki en öðrum. Ég er til dæmis með eitt spánnýtt dæmi um ívilnunarsamning þar sem ívilnunin var í raun bara lágmarkið sem gert er ráð fyrir í rammanum, einfaldlega vegna þess að ekki stóðu efnisleg rök til að bjóða meira. Viðkomandi aðili sem samninginn fékk var ánægður og sáttur af því að hann fékk þó tiltekna ívilnun enda uppfyllti hann lágmarksskilyrðin, má segja, til að eiga rétt á henni. Hér þarf meira til og þurfti meira til og það eru gild og góð rök fyrir því að gera það. Varðandi áhrifin á útgjöld hjá ríkinu er auðvitað einfalt mál að ræða það mál bara eins og það er. Verði ekki af verkefninu verða útgjöld ríkisins engin, núll. Við getum alveg gefið okkur það og ef einhverjir vilja ræða málið á þeim forsendum er hægt að spyrja: Á að standa í þessu? Ég tel það réttlætanlegt og skynsamlegt. Með því að ráðast í verkefnið skapast heilmiklar tekjur, heilmikil umsvif og umtalsverður hagvöxtur í landinu því að þótt hér sé aðeins um meðalstórt fjárfestingarverkefni að ræða er það engu að síður þannig að bein erlend fjárfesting upp á 170 milljónir evra og að viðbættum fjárfestingum í virkjunum, línuframkvæmdum og öðru slíku sem hér er haldið fyrir utan leiða til talsverðra þjóðhagslegra áhrifa sem skila umtalsverðum tekjum. Það er tiltölulega einfalt að reikna út að ríkið verður sennilega búið að fá sitt til baka að uppistöðu til vegna ívilnana tíu ár inn í framtíðina, strax í lok byggingartímans.  Varðandi mengunarþáttinn sem hér hefur verið nefndur vara ég menn við að fara út í þennan einfalda samanburð á áli og hreinkísilframleiðslu. Þar held ég að ekki sé hægt að leggja tonn á móti tonni. Þetta er dálítið ólík starfsemi og önnur efnahvörf sem þarna eiga sér stað og endaafurðin er talsvert önnur. Hreinkísill sem er hráefni í sólarrafhlöður og annað því um líkt er allt önnur vara en tonn af áli. Kemur þar líka á móti að í öðru samhengi er þetta miklu ábatasamari starfsemi, þ.e. að störfin per orkueiningu, kílóvattstund eða megavattstund, eru 2,5–3 sinnum fleiri eins og við sjáum strax af því að 52 megavatta áfangi upp á 33 þús. tonna framleiðslu skapar um 130 störf. Það er fljótt reiknað að ef sambærilegur starfafjöldi væri til dæmis í meðalstóru álveri þyrftu að vinna þar um það bil 1.500 manns til að starfafjöldinn væri sambærilegur per orkueiningu. Þarna hefur þetta mikinn vinning hvað varðar til dæmis störf per orkueiningu. Annars ætla ég ekki lengra út í það á þessu stigi mála. Þetta er meðalstór iðnaður, þetta er ný iðngrein inn í landið. Mat flestra er að kísiliðnaðurinn eigi sér bjarta framtíð og að eftirspurn eftir þessum vörum muni vaxa mjög á komandi árum, m.a. vegna þess að þær eru hráefni í ýmiss konar framleiðslu sem aukin eftirspurn er eftir. Þess vegna er það áhugavert fyrir Ísland að gerast þátttakandi í þessari uppbyggingu. Við færum út kvíarnar, fáum nýja tegund iðnaðarstarfsemi inn í landið, það eykur fjölbreytnina, hér er um meðalstóran kost að ræða sem er mjög viðráðanlegur fyrir hagkerfið, ég tala nú ekki um þegar í því er slaki eins og núna. Þetta er líka af viðráðanlegri stærð fyrir viðkomandi atvinnusvæði þannig að margt mætti um það segja. Varðandi það sem hér hefur verið nefnt í sambandi við Reykjanes eða Helguvíkurhöfn hef ég svo sem ekki miklu við það að bæta sem ég áður sagði. Það eru komnar af stað viðræður um það mál og það var rétt sem nefnt var að þetta mál var skoðað á síðasta ári í framhaldi af því að hópur embættismanna fór yfir það samhliða undirbúningi undir þetta mál. Þau gögn hafa nú verið dregin fram, þau liggja fyrir um áfallinn kostnað þarna syðra, en þar er hins vegar veruleikinn sá að það liggur ekki fyrir og lá ekki fyrir og var ekki gerður á sínum tíma neinn samningur. Það var ekki tengt við tiltekinn fjárfestingarsamning þannig að auðvitað þarf að fara yfir stöðuna hvað það varðar. Að því leyti bar það mál öðruvísi að en hér er um að ræða, en fjármálaráðherra hefur forræði á þeim viðræðum og ég held að við verðum að láta eftir okkur að ætla að þar verði farið eðlilega yfir það mál, hvað sé rétt að gera við þær aðstæður sem þar kunna að vera eða verða uppi. Herra forseti. Þá held ég að ég hafi náð að hlaupa yfir það helsta sem hér hefur borið á góma. Ég vil þó segja vegna þess sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði, hann talaði eins og hér væri um mikil tímamót að ræða og eitthvað alveg nýtt, að það er ekki svo. Staðreyndin er sú að á undanförnum tveimur til þremur árum hafa verið gerðir allmargir ívilnunarsamningar, að mestu leyti núna frá 2010 á grundvelli laganna. Ég hef komið að nokkrum þeirra. Við gerðum til dæmis að verulegu leyti mjög sambærilegan ívilnunarsamning um ívilnanirnar sem slíkar til áformaðs kísilvers í Helguvík og við vorum mörg viðstödd undirritun. Við vorum bjartsýn á að það verkefni væri að fara af stað, en því miður dró erlendur samstarfsaðili sig út úr því verkefni. Þess vegna hefur ekki orðið af því enn þá nema kannski ef einhverjar vonir eru til þess að áhugi annarra sé að kvikna á því að koma inn í það á nýjan leik. Það var gerður fjárfestingarsamningur við gagnaver syðra sem margir muna eftir. Reyndar var svo langt af Alþingi gengið þar að við höfum að hluta verið rekin til baka með það mál af Eftirlitsstofnuninni ESA. Nokkrir fleiri ívilnunarsamningar fyrir lítil og meðalstór verkefni hafa litið dagsins ljós og að minnsta kosti þrjú þeirra eru þegar komin af stað, fjögur líklega ef við tökum Becromal þar með í dæmið. Ef við tökum járnendurvinnslu á Grundartanga og hátæknifiskiðjuver í Sandgerði eru þessi lög þegar að skila sér í verkefnum af því tagi eða hafa að minnsta kosti hjálpað til við að nokkur slík fjárfestingarverkefni hafa farið af stað. Það er sem betur fer ekki rétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að þetta sé fyrsta málið af þessu tagi. Þau eru þegar orðin allmörg og nokkur þeirra komin í fullan gang eða eru í byggingu og því ber 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér og svara þeim atriðum sem spurt var um í umræðunni. Ég vil taka undir með öðrum hér að þetta hefur verið ágæt umræða, málefnaleg og góð. Mér fannst til dæmis mjög fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra fara yfir efnahagslegu áhrifin af þessari framkvæmd, arðinn sem ríkissjóður fær af auknum umsvifum, af fjárfestingu og uppbyggingu orkumannvirkja og lína og allt það - því höfum við ekki oft heyrt hann fagna á þessu kjörtímabili. Mig langar bara, og ég hljóma nú kannski eins og rispuð plata, að spyrja hæstv. ráðherra beint út hvort hann telji Bakka vera fordæmi fyrir Helguvík. Mér finnst þetta hafa farið dálítið fram og til baka. Við á Suðurnesjunum höfum heyrt mikið af þessu núna. Samfylkingin hefur mikið verið að fjalla um þetta á vettvangi bæjarmálanna í Reykjanesbæ og formaður Samfylkingarinnar hefur látið hafa það eftir sér að þetta sé fordæmi, hv. þm. Oddný Harðardóttir var með fyrrnefnda grein í blaði þar syðra í dag, þar sem mátti skilja að þetta væri fordæmi. Samfylkingin í Reykjanesbæ lét bóka það sérstaklega á bæjarstjórnarfundi þannig að ég vildi bara heyra afstöðu hæstv. ráðherra og ítreka spurninguna: Telur ráðherra Bakka vera fordæmi fyrir Helguvík?

Herra forseti. Ég hefði haft gaman af því að ræða betur um atvinnuuppbyggingu almennt og hvernig þetta verkefni samrýmist þeim áherslum sem ég að minnsta kosti hef staðið fyrir og að ég tel minn flokkur. Við höfum verið talsmenn aukinnar fjölbreytni í atvinnumálum, við höfum lagt mikla áherslu á það að menn stuðluðu ekki síður að uppbyggingu lítilla og meðalstórra fyrirtækja heldur en fárra og risastórra verkefna og þetta rímar ákaflega vel við það. Þannig að ég á ekki í erfiðleikum með að standa keikur með því. Hér er verið að virkja orku á svæðum sem þegar eru komin í nýtingarflokk og að því tilskildu að umhverfismat og annað slíkt leiði í ljós að þetta sé innan ásættanlegra marka þá tel ég að við getum verið sæmilega sátt við það. Varðandi losunina, sem vissulega er til staðar og er talsverð á hverja framleidda einingu í þessum iðnaði en er alls ekki sambærileg við áliðnað að því leyti til að hér er um allt aðra endaafurð að ræða, þá fer með það eins og aðrar slíkar losunarheimildir í því regluverki sem við erum bundin af að menn verða að kaupa sér heimildir fyrir losuninni. Það er innan þess regluverks sem við erum nú aðilar að. Varðandi síðan Helguvíkurhöfn vil ég orða þetta svona: Að mínu mati er það alveg ljóst að ef þörf er á aðkomu ríkisins að uppbyggingu innviða á Suðurnesjum eða annars staðar þar sem leggja má aðstæður að jöfnu, að þar þurfi þá að koma til og sé réttlætanlegt að ríkið komið að málum - já, þá verður það að sjálfsögðu skoðað með hliðsjón af þessu. En ekki er hægt að segja að öll mál séu sambærileg í þeim efnum einfaldlega vegna þess að aðstæðurnar eru metnar í hverju fjárfestingarverkefni fyrir sig og þannig hlýtur það að verða. Mér finnst til dæmis augljóst að þetta mál skapar ekki á nokkurn hátt fordæmi fyrir iðnfyrirtæki sem kynnu að koma núna og vilja staðsetja sig á Grundartanga eða þess vegna á Reyðarfirði því að þar er allt um garð gengið sem tengist aðkomu stjórnvalda 

Virðulegur forseti. Þarna kom hæstv. ráðherra inn á mikilvægan punkt. Hann nefndi Reyðarfjörð í framsöguræðu sinni áðan sem fordæmi fyrir því sem verið er að gera núna á Bakka, nefnir svo að ekki væri hægt að fara fram á hið sama á Grundartanga eða Reyðarfirði vegna þess að þar hefði uppbyggingin átt sér stað. Þar sker Helguvík sig úr. Höfnin hefur verið byggð upp en á kostnað sveitarfélagsins, lóðirnar hafa verið byggðar upp á kostnað fyrirtækjanna og sveitarfélagsins. Uppbyggingin hefur jú sannarlega átt sér stað en ekki með þátttöku ríkisins í fjármögnun eins og þau fordæmi sem hæstv. ráðherra nefndi; Bakki með þessu frumvarpi, Reyðarfjörður og Grundartangi. Þar sker Helguvík sig úr sem eina svæðið af þessum fjórum sem hefur ekki fengið sams konar fyrirgreiðslu og hin svæðin. Varðandi atvinnuuppbyggingu þá erum við sjálfstæðismenn ekki, til að taka af allan vafa, að tala fyrir einni lausn og hæstv. ráðherra hlýtur að taka undir það í allri sanngirni að við höfum talað fyrir mjög margvíslegri atvinnuuppbyggingu allt kjörtímabilið og áður. Ef ég tala bara um Suðurnesin get ég nefnt fjölmörg verkefni sem því miður hafa ekki orðið að veruleika, þar má nefna uppbyggingu heilsutengdrar ferðaþjónustu á Ásbrú, flugverkefni sem veita átti flugvirkjum og verkfræðingum góð störf. Það mátti ekki. Ég er að tala um uppbyggingu í menntamálum við ferðaþjónustu, við höfum talað fyrir þessu öllu þannig að það sé sagt. Punkturinn er þessi: 

Herra forseti. Ég veit ekki hvað við bætum miklu við með því að fara aftur í söguna. Ég held að öllum sé orðið ljóst að það sem hefur stöðvað áform um uppbyggingu álvers í Helguvík er sú staðreynd að viðræðuaðilar hafa ekki orðið ásáttir um raforkuverð og þannig hefur málið staðið núna þó að öll tilskilin leyfi hafi verið til staðar í ein tvö ár. Það þýðir ekki lengur að kenna einhverju öðru um en því sem þar er raunverulega á ferðinni. Ég legg svo áherslu á það að lokum, sem ég minnti á áðan, að þegar kemur að ívilnuninni og þátttöku ríkisins í gegnum slíkt þá er hvert svæði og hvert verkefni metið fyrir sig. Þetta eru heimildarlög og rammalög og það ber að forðast alhæfingar út frá því. Þannig að það þarf að skoða hvert einstakt svæði, hvert einstakt verkefni og leggja mat á það og komast svo að niðurstöðu um til hvers efnisleg rök standi að stjórnvöld geri eða leggi af mörkum í hverju tilviki.