Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 22 mínútur til umráða sem skiptast í þrjár umferðir, tíu mínútur í fyrstu umferð og sex mínútur í annarri og síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Samfylkingu tala í fyrstu umferð Össur Skarphéðinsson, 7. þm. Reykv., í annarri umferð Bryndís Hlöðversdóttir, 9. þm. Reykv., en í þriðju umferð talar Jóhann Ársælsson, 3. þm. Vesturl. Fyrir Sjálfstæðisflokk tala í fyrstu umferð Geir H. Haarde fjmrh., í annarri Þorgerður K. Gunnarsdóttir, 5. þm. Reykn., en í þeirri þriðju Hjálmar Jónsson, 1. þm. Norðurl. v. Ræðumenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs verða í fyrstu umferð Steingrímur J. Sigfússon, 3. þm. Norðurl. e., í annarri umferð Kolbrún Halldórsdóttir, 17. þm. Reykv., en Árni Steinar Jóhannsson, 6. þm. Norðurl. e. í hinni þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Halldór Ásgrímsson utanrrh. í fyrstu umferð, í annarri Jónína Bjartmarz, 16. þm. Reykv., en í hinni þriðju Valgerður Sverrisdóttir, iðn.- og viðskrh. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Sverrir Hermannsson, 18. þm. Reykv., Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf., í annarri umferð, og í hinni þriðju Sverrir Hermannsson, 18. þm. Reykv.

Góðir landsmenn. Góðir Íslendingar. Það er góð tilfinning að geta nú loksins gengið út í vorið eftir langan og strangan vetur. Sérstaklega er það góð tilfinning hjá okkur í Samfylkingunni og stuðningsmönnum okkar um allt land vegna þess að við höfum lokið þessum vetri með því að ná því verki fram sem við ætluðum okkur. Við höfum sameinast. Við höfum stofnað flokk og við höfum í sameiningu upplifað einhvern skemmtilegasta og áhugaverðasta pólitíska fund sem hér hefur lengi verið haldinn. Þessi upplifun var afskaplega sterk og hún var sameinandi fyrir okkur öll og hún er okkur ákaflega dýrmætt veganesti inn í framtíðina. Andstæðingar okkar í þinginu segja auðvitað að ekkert hafi breyst. Þvílík grunnhyggni. Meira að segja Morgunblaðið heldur því fram að ekkert hafi breyst í Bretlandi, Þýskalandi og Frakklandi þar sem jafnaðarmenn hafa tekið tekið völdin af sjálfstæðisflokkum viðkomandi landa. Þvílík grunnhyggni, segi ég líka. Í öllum þessum þjóðfélögum hafa orðið gagngerar, ákaflega jákvæðar breytingar. Alveg eins og jafnaðaröflin í Evrópu þá ætlum við líka að breyta til hins betra eftir okkar eigin leiðum. Samfylkingin er tilbúin og hún ætlar sér að jafna leikinn í íslensku samfélagi. Það hjálpar okkur og það skiptir verulega miklu máli að sjónarmið samhyggju móta nú stjórn margra helstu ríkja í Evrópu. Það hefur áhrif langt út fyrir svið stjórnmálanna alveg eins og raunin varð með frjálshyggjuna á sínum tíma sem hafði áhrif um allan heim síðustu þrjá áratugi aldarinnar. Þetta breytta viðhorf, uppgangur jafnaðarstefnunnar, undanhald frjálshyggjunnar gerir það að verkum að barátta okkar hér á Íslandi fyrir nýjum hugmyndum, fyrir breytingum, verður auðveldari en ella. Samfylkingin berst fyrir sanngjörnu samfélagi jafnra tækifæra. Hún vill að einstaklingurinn blómstri í samfélagi sem sinnir um hann og við erum þeirrar skoðunar að réttindi eigi að haldast í hendur við skyldur og við viljum að öflugt efnahagslíf og sanngjarnt samfélag fari saman. Það kann að koma mörgum á óvart en við erum líka þeirrar skoðunar að einstaklingsframtak og félagshyggja eigi samleið. Við höfum einsett okkur að breyta íslenskum stjórnmálum með nýjum hugmyndum á grunni samhjálpar og atorku. Íslensk stjórnmál hafa í allt of ríkum mæli einkennst af hagsmunafrekju, af hagsmunagæslu jafnvel hér á Alþingi. Hagsmunir dagsins, stundum gærdagsins, ráða of miklu. Það er of lítið gert af því að búa í haginn fyrir komandi kynslóðir með vandaðri og ígrundaðri stefnumótun. Þessu vill Samfylkingin breyta. Í því samfélagi sem Samfylkingin vill verður enginn skilinn út undan. Í hverju málinu á fætur öðru sem þrýst er með offorsi í gegnum Alþingi hefur óvandaður málatilbúnaður komið mönnum í koll. Ég læt mér nægja að minna á Fljótsdalsvirkjun og reyndar ýmis önnur umhverfismál þar sem málatilbúnaður var fráleitt nógu góður. Við höfum m.a. af þessum ástæðum lagt til að löggjafarvaldið verði styrkt, m.a. með því að ráðherrar sitji ekki á þingi. Við viljum líka dreifa valdi, m.a. með því að taka upp þjóðaratkvæðagreiðslu og reyna að þróa netið með þeim hætti að það verði auðveldara en ella og á því sviði eiga Íslendingar að taka forustu. Við erum líka þeirrar skoðunar að landið eigi að vera eitt kjördæmi. Íslendingar hafa lifað gjöful ár og margs konar ávinningur hefur fallið okkur í skaut vegna góðs árferðis, vegna stöðugleikans sem verkalýðshreyfingin og vinstri flokkarnir náðu að koma á í byrjun síðasta áratugar og vegna EES-samningsins. Hvarvetna blasa við miklir möguleikar ef við höldum rétt á málum. Við erum þess vegna full bjartsýni og trúar á framtíð íslensks þjóðfélags. En við erum ekki sammála hæstv. forsrh. sem heldur því enn fram að Íslendingar lifi í hinum besta af öllum heimum, öryrkjar lifi hér betra lífi en nokkurs staðar annars staðar, efnahagsmálin séu í jafngóðu lagi í 6% verðbólgu og þau voru í 2% verðbólgu og EES-samningurinn tryggi stöðu okkar í bak og fyrir þó hann sé sannarlega talsvert veikari en áður. Góðir landsmenn. Þessi viðhorf Sjálfstfl. lýsa ekki raunsæju mati á stöðu mála. Ég varaði eindregið við hættunni á vaxandi viðskiptahalla fyrir síðustu kosningar en uppskar lítið annað en flím og köpuryrði af hálfu þeirra herra sem enn stjórna landinu. Nú segir Seðlabankinn að viðskiptahallinn sé kominn í 7% af þjóðartekjum og stefni í 8%. Þetta, góðir landsmenn, er einsdæmi meðal þróaðra þjóða. Þetta eru hættumörk í öllum alþjóðlegum samanburði og þjóðir sem hafa lent í langvarandi erfiðleikum af þessu tagi hafa allar mátt þola þunga ágjöf. ,,En allt er í himnalagi``, segir samt forsrh., og sér engan mun á 6% og 2% verðbólgu, engan mun á 7% og 4% viðskiptahalla, engan mun á hættuástandi og stöðugleika. Sannleikurinn er sá að 6% verðbólga er algjörlega óviðunandi fyrir fólkið og fyrir fyrirtækin í landinu. Hún felur í sér þungar byrðar fyrir launafólk, byrðar sem öryrkjar og ellilífeyrisþegar verða að bera af meiri þunga en aðrir því gegn verðbólgunni verja hvorki skattfrelsismörk né persónuafsláttur. Fyrir hönd þessa fólks og fyrir hönd þjóðarinnar þá spyr ég, þá spyr Samfylkingin: Hvar er nú flugbrautin fyrir mjúku lendinguna í efnahagsmálum sem ríkisstjórnin lofaði? Eins og menn muna eftir voru menntamálin í öndvegi á stofnfundi Samfylkingarinnar um síðustu helgi. Við teljum að í framtíðinni muni hin hefðbundnu jöfnunartæki sem felast í skattheimtu, millifærslum og almannatryggingakerfi ekki duga ein og sér. Við erum þeirrar skoðunar að menntakerfið verði hið nýja jöfnunartæki og það verður fyrsta verk Samfylkingarinnar þegar hún tekur forustu í nýrri ríkisstjórn að tryggja tilfærslu fjármuna til menntamála. Það svið eitt getur tryggt öllum jöfn tækifæri í markaðs- og upplýsingasamfélaginu. Góðir landsmenn. Á Íslandi eru bætur almannatrygginga, grunnlífeyrir og tekjutrygging miðaðar við lægstu tekjur og þær byrja að skerðast strax við lágar meðaltekjur. Það verður til þess að öryrkjar, langveikir og ýmsir hópar aldraðra búa við miklu lakari kjör hér en í ýmsum grannlöndum. Þetta segir Samfylkingin að sé smánarblettur á íslensku samfélagi sem við verðum að afmá og með nákvæmri greiningu, með vandaðri stefnumótun, með breytingum á almannatryggingakerfinu teljum við að það sé unnt að rétta hag þessara hópa án þess að það valdi efnahagslegum erfiðleikum eins og ýmsir aðrir en við hafa haldið fram. Samfylkingin hefur gert upp við sig að brýnasta mál dagsins er að vinda ofan af gjafakvótakerfinu. Þingflokkur Samfylkingarinnar er einhuga um nýja stefnu í sjávarútvegsmálum og þessi stefna var samþykkt einróma á 700 manna stofnþingi Samfylkingarinnar um síðustu helgi. Þannig hefur Samfylkingunni tekist það sem engum stjórnmálaflokki hefur tekist hingað til, ef frá er talinn Frjálslyndi flokkurinn, og það er að vera einhuga um stefnu í sjávarútvegsmálum. Við teljum að þessi stefna tryggi endurnýjun í sjávarútvegi og möguleika fyrir byggðir landsins til þess að eflast á nýjan leik. Stefna okkar byggist á aflamarkskerfinu en hún tryggir jafnframt jafnræði allra varðandi aðgang að veiðum. Þetta er sú leið sem skilar árangri og þetta er sú leið sem við teljum vænlegasta til þess að ná sáttum í samfélaginu. Á næstu árum er líklegt að Evrópumálin verði eitt helsta umræðuefni á meðal þjóðarinnar. Við höfum fagnað skýrslu utanrrh. um Evrópusambandið, ekki síst vegna þess að hún hefur létt fjötrum bannfæringarinnar af umræðunni um málið sem ríkisstjórnin hefur drepið málið í, þ.e. ráðherrar Sjálfstfl. í ríkisstjórninni. Stöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu verður að meta reglulega enda er mjög mikið að gerast í Evrópumálunum. Við viljum hins vegar taka fastar á málum en ýmsir aðrir og skilgreina þau samningsmarkmið sem þorri Íslendinga gæti orðið sammála um ef til viðræðna um aðild að Evrópusambandinu kæmi. Við viljum vera tilbúin ef aðstæður breytast og knýjandi þörf á aðildarumsókn kynni að koma upp. Samskipti okkar við Evrópusambandið og staða EES-samningsins er gríðarlega viðamikið mál og það þarf djúpa og langvarandi umræðu okkar á meðal til að hægt sé að átta sig á því til fullnustu. Ef það er svo að stjórnvöld vilja ekki þróa þessi mál áfram þá er það skylda flokks eins og Samfylkingarinnar, sem ætlar sér stóra hluti í íslenskum stjórnmálum að vinna það verk. Til þess verks munum við ganga á eindreginn og skipulegan hátt. Góðir landsmenn. Tillögugerð okkar verður byggð á hugsjónum og hugmyndum en hún verður raunsæ og ábyrg. Við höfnum ekki grunnþáttum þess samfélags sem Íslendingar hafa skapað sér heldur ætlum við þvert á móti að byggja á hinum góðu gildum sem hafa einkennt það, íslenskum og alþjóðlegum gildum samhjálpar og einstaklingsfrelsis, dugnaðar og virðingar hver fyrir öðrum. Við ætlum að gera gott samfélag enn þá betra og við ætlum að starfa með fólkinu í landinu að framtíð okkar sjálfra, barnanna okkar og komandi kynslóða. Góðir landsmenn. Við erum tilbúin. Samfylkingin er mætt til þess að jafna leikinn í íslensku samfélagi.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það er komið að lokum eftirminnilegs þinghalds og mörg mál hafa hlotið afgreiðslu á síðustu dögum. Núverandi ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fékk ótvírætt umboð í síðustu kosningum til að halda starfi sínu áfram og við höfum unnið markvisst á þessum þingvetri í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Engum blöðum er um það að fletta að við höfum náð miklum árangri. Ég rakst á nokkurra daga gamla frétt í dönsku blaði þar sem fram kemur að kaupmáttur á Íslandi sé hinn fimmti mesti í heimi, aðeins Bandaríkin, Kanada, Noregur og Sviss standi okkur framar að því leyti. Í nýlegri umfjöllun breska stórblaðsins Financial Times er farið afar lofsamlegum orðum um stöðu mála hér á landi. Óháð stofnun í Sviss gerði könnun á samkeppnishæfi þjóða og hækkaði Ísland um sjö sæti frá því í fyrra. Við lentum þar í tíunda sæti en í því fjórða að því er varðar styrkleika hagkerfisins og í fyrsta sæti hvað varðar mannauð. Erlend fyrirtæki sem meta lánshæfi ríkja fá sömu niðurstöðu. Og hvað sagði gestur Samfylkingarinnar um síðustu helgi, breski sósíalistinn Glenda Jackson? Sagði hún ekki einmitt í fréttum um helgina að Ísland væri álitið öðrum ríkjum til sérstakrar fyrirmyndar? Auðvitað ber okkur að ganga hægt um gleðinnar dyr. Það er skylda okkar að varðveita þann árangur sem náðst hefur og halda áfram að betrumbæta þjóðfélagið, gera enn betur en til þessa. Þess vegna ber okkur að sjálfsögðu að bregðast við öllum váboðum sem ógnað geta efnahagslegum stöðugleika og grafið undan velferð almennings í landinu. En það getur líka verið hættulegt í sjálfu sér að mikla fyrir sér vandann, tala í óábyrgum fyrirsagnastíl og missa sjónar á aðalatriðunum. Hv. síðasti ræðumaður brá ekki vana sínum og talaði í stóryrðum um efnahagsmálin og sakaði síðan aðra um flím og köpuryrði. En hvað var þingmaðurinn að segja hér? Hann var í raun og veru að halda því fram að hér væri allt í kaldakoli í efnahagsmálum og sakaði ríkisstjórnina um óstjórn og aðhaldsleysi. Það var kjarninn í ræðu formanns Samfylkingarinnar að því er varðar efnahagsmálin. En hvað er hæft í þessu? Kjarni málsins er vitanlega sá að staða efnahagsmála hér á landi hefur verið mjög traust undanfarin ár og er enn. Íslenskt efnahagslíf hefur tekið miklum stakkaskiptum frá því í upphafi þessa áratugar. Hagvöxtur hefur verið mikill ár eftir ár. Kaupmáttur heimilanna hefur aukist verulega og reyndar aldrei verið meiri en nú. Afkoma fyrirtækja hefur almennt stórbatnað. Atvinnuleysið er horfið og tekist hefur að snúa við skuldasöfnun ríkisins, sem var viðvarandi til margra ára, þannig að skuldir ríkissjóðs fara nú hraðminnkandi. Jafnframt hafa aðilar á vinnumarkaði í góðu samstarfi við ríkisvaldið gert kjarasamninga til þriggja til fjögurra ára sem skapa munu meiri stöðugleika á vinnumarkaði og stuðla að traustara umhverfi fyrir atvinnulíf og launafólk. Nú er mikilvægast af öllu að treysta þann árangur í sessi. Aukin verðbólga og verri viðskiptajöfnuður hafa gjarnan verið fylgifiskar uppsveiflu í efnahagslífinu, ekki bara hér á Íslandi heldur í mörgum öðrum löndum. En samkvæmt nýjustu spá Seðlabanka sem hér var vitnað til áðan er verðbólga nú á niðurleið aftur. Gagnstætt því sem ýmsir hafa haldið fram þá hefur viðskiptahallinn ekki aukist að neinu marki frá árinu 1998, mælt sem hlutfall af landsframleiðslu, þrátt fyrir verulega kaupmáttaraukningu á þessu tímabili. Sú minni háttar aukning sem verður á þessu ári stafar nær alfarið af sérstökum fjárfestingarvörum, einkum skipainnflutningi og auknum vaxtagreiðslum, en ekki aukinni neyslu. Vísbendingar um innflutning á fyrstu fjórum mánuðum ársins benda til þess að farið sé að hægja á og bílainnflutningur hefur beinlínis dregist saman. Rétt er að hafa í huga í þessu sambandi að fjárfesting íslenskra aðila erlendis hefur stóraukist á undanförnum árum. Árið 1994 nam hún rúmlega þremur milljörðum kr. en í lok síðasta árs var sambærilega tala orðin 103 milljarðar kr. Sá ábati sem þessi fjárfesting skilar þjóðarbúinu kemur hins vegar aðeins að litlu leyti fram í uppgjöri viðskiptajöfnuðar samkvæmt gildandi stöðlum. Hér er hins vegar um að ræða fjárfestingu til framtíðar sem skila mun verulegum ávinningi fyrir þjóðarbúið þegar fram í sækir, eins og raunar segir sig sjálft. Ýmsir aðilar hér á markaðnum telja almennar horfur í íslensku efnahagslífi mjög góðar og það megi m.a. rekja til aðgerða stjórnvalda á undanförnum árum til að auka frelsi í viðskiptum og treysta hið almenna efnahagsumhverfi. Það er auðvitað mikilvægt í þessu máli. Hins vegar er áfram nauðsynlegt að fylgja aðhaldsamri stefnu í ríkisfjármálum og peningamálum, eins og ríkisstjórnin hefur gert til þessa, og stefna að mjög verulegum afgangi á fjárlögum næstu ára. Efnahagsumræðan að undanförnu hefur beinst að því hvort aðhald í ríkisfjármálum sé nægilegt eða ekki. Þessi umræða missir hins vegar marks að því leyti að ríkisfjármálin eru ekki vandamál hér á Íslandi. Staðreyndin er sú að óvíða er meira aðhald í þeim efnum en hér enda metafgangur á ríkissjóði og það jafnvel þótt áhrif hagsveiflunnar séu undanskilin. Mikilvægt er að hafa þetta í huga því að sá misskilningur er útbreiddur að afganginn á ríkissjóði megi alfarið rekja til hagsveiflunnar. Það er einfaldlega rangt. Vandinn er hins vegar sá að hér á landi er nú mjög greiður aðgangur að lánsfjármagni, jafnt innlendu sem erlendu. Þetta er m.a. fylgifiskur þess að fjármagnsflæði hefur verið gefið frjálst milli landa. Þar með eru fjármálastofnanir hér á landi komnar í virka samkeppni við erlenda aðila. Útlánaaukning bankanna hefur af þessum sökum verið óhófleg og við því þarf að bregðast með þeim ráðum sem tiltæk eru. Herra forseti. Stjórnmál snúast um margt fleira en efnahags- og fjármál, sem betur fer. Þau snúast um fólk og leiðir til að auðvelda fólki leitina að lífshamingjunni. Í því efni er þó hver og einn á endanum sinnar eigin gæfu smiður. Ríkisvaldið getur aldrei leyst menn undan ábyrgðinni á sjálfum sér eða útrýmt lífsbaráttunni þó vinstri flokkarnir hafi í gegnum árin verið duglegir að ota þeim boðskap að fólki. Hið opinbera getur hins vegar komið til móts við þarfir almennings með ýmsu móti og gert fólki auðveldara fyrir. Gott dæmi um þetta er stefna núverandi ríkisstjórnar í fjölskyldumálum sem kom áþreifanlega í ljós í frv. til fæðingar- og foreldraorlofs sem þingið hefur afgreitt frá sér sem lög. Í því máli er hugsað til framtíðar og búið í haginn fyrir unga fólkið og komandi kynslóðir. Sama er að segja um stefnuna í menntamálum, rannsóknum og vísindum. Á því leikur enginn vafi, herra forseti, að eitt mikilvægasta verkefni Íslendinga um þessar mundir er að tryggja samkeppnishæfni íslensks samfélags. Alþjóðavæðing á öllum sviðum hefur gert það að verkum að við erum í samkeppni við heiminn allan, í viðskiptum með vöru og þjónustu, um fjármagn og fjárfestingar og ekki síst um unga fólkið sem nú hefur raunverulegt val um að setjast að hvar í veröldinni sem það kýs. Okkar starf hlýtur þess vegna að miða að því að gera Ísland aðlaðandi fyrir fyrirtæki, einstaklinga og fjölskyldur, gera það að stað þar sem fólk vill búa og sér sér hag í að búa. Meðal annars í þessum tilgangi voru í gær lögfest ákvæði í skattalögum sem eiga að gera það meira aðlaðandi að starfa hér á landi, ekki síst fyrir fólk sem í raun starfar á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Það er kannski óþarfi að taka það fram en stjórnarandstaðan, vinstri grænir og Samfylkingin, greiddu atkvæði gegn þessum ákvæðum. Þær breytingar á rétti manna sem gerðar hafa verið að því er varðar aukningu á lífeyrissparnaði eru grein af sama meiði. Þær eru markviss tilraun til að fá fólk til að búa sjálft í haginn fyrir sig, draga með því úr framtíðarútgjöldum ríkissjóðs og efla í leiðinni þjóðhagslegan sparnað til að minnka viðskiptahallann. Góðir tilheyrendur. Liðinn vetur var mörgum landsmönnum erfiður. Við göngum nú út í vorið og horfum vonandi öll fram á gott og gjöfult sumar. Alþingi mun í júlí koma saman á Þingvöllum til að minnast kristnitökunnar fyrir þúsund árum. Þau hátíðahöld fylla okkur vonandi þakklæti fyrir að hafa reist þjóðskipulag okkar alla tíð síðan á grundvelli kristinnar trúar. Þau fylla okkar vonandi bjartsýni og gleði yfir að fá að vera sjálfstæð þjóð í eigin landi. Við höfum náð ótrúlega langt á þeirri öld sem senn er að baki. Við höfum alla möguleika á að halda áfram á óslitinni framfarabraut næstu árin. Ríkisstjórnin mun hafa forustu um það. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Það er vor í lofti, borið hingað til okkar af suðlægum og hlýjum vindum undanfarinna daga. Grösin grænka og það lifnar yfir mannskapnum. Yfir þessu getum við Íslendingar glaðst og auðvitað mörgu fleiru. Ytri skilyrði hafa verið hagstæð þjóðarbúskap okkar mörg undanfarin ár og þess hefur séð stað í umtalsverðum hagvexti og aukinni verðmætasköpun. En minnumst þess þá einnig að þar á undan kom langt samdráttarskeið sem lék margar fjölskyldur grátt og margir færðu fórnir til að leggja grunn að þeim stöðugleika og því batnandi efnahagsástandi sem menn hafa síðan notið. Því miður er borðleggjandi að þjóðartekjunum á Íslandi er alvarlega og í vaxandi mæli misskipt. Við horfum upp á annars vegar vaxandi ríkidæmi og mikla velmegun ákveðinna hópa en hins vegar aukna fátækt. Góðæri Davíðs Oddssonar, sem forsrh. hefur verið einkar lagið að eigna sjálfum sér, er því aðeins góðæri sumra en ekki allra. Ég gagnrýni harðlega framgöngu ríkisstjórnarinnar, t.d. í málefnum öryrkja og aldraðra. Útspil ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga felur í sér að enn einu sinni eiga þessir hópar að sitja eftir, þvert á gefin loforð fyrir síðustu kosningar. Herra forseti. Margt bendir því miður til að efnahagsstjórnin sé að fara úr böndunum. Ég hef að undanförnu margbent á að þróun raungengis íslensku krónunnar er á háskalegri braut og óhuggulega margt minnir á ástandið eins og það var á fastgengisárunum 1987 og 1988 sem setti atvinnulífið og efnahagslífið í kaldakol og leiddi til þess að ríkisstjórn Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl. hrökklaðist frá völdum. Margir hafa einnig að undanförnu bent á vaxandi og gífurlegan viðskiptahalla og aukna verðbólgu. Sjálf hellir ríkisstjórnin olíu á eldinn með ýmsum óviturlegum ráðstöfunum, lækkar jafnvel mitt í þenslunni og viðskiptahallanum innflutningsverð lúxusvarnings og þar fram eftir götunum. Davíð Oddsson og ríkisstjórn hans hlýtur nú, eins og hún hefur að undanförnu eignað sér góðærið, að axla ábyrgð á því með nákvæmlega sama hætti ef efnahagsstjórnin fer í vaskinn. Herra forseti. Ég minntist áðan á vaxandi misskiptingu í þjóðfélaginu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafnar breytingum á samfélaginu sem leiða til aukins misréttis þegnanna og aukinnar misskiptingar teknanna. Við erum ófeimin við að beita okkur gegn breytingum í þá átt, breytingum af því tagi sem Ögmundur Jónasson þingmaður tók upp í utandagskrárumræðum í gær. Þar á í hlut stórfelld einkavæðing í heilbrigðiskerfinu. Einkaaðilum á að færa samning til 25 ára upp á tæpa tólf milljarða til að reisa og reka hjúkrunarheimili í gróðaskyni. Gróðafyrirtækið heitir því smekklega nafni Öldungur hf. Framsóknarmenn hafa vælt dálítið undan því á köflum, herra forseti, að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði værum upptekin af því að skamma þá umfram aðra flokka. Það er misskilningur. Fyrir okkur eru allir jafnir hvað það varðar að bera ábyrgð á verkum sínum. En það skulu framsóknarmenn vita að svo lengi sem þeir standa fyrir einkavæðingu í velferðarþjónustunni þá eiga þeir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð að andstæðingi. Það er, herra forseti, ömurlegt að sjá Framsfl. brjótast um í aktygjunum, dragandi nýfrjálshyggjuvagninn fyrir íhaldið sem getur sjálft sett upp hanska og þarf ekki að óhreinka á sér hendurnar. Ja, herra forseti, þau örlög sem menn geta valið sér í pólitík. Herra forseti. Við höfum undanfarna mánuði lagt mikla áherslu á tvö meginmálefni bæði hér í tillöguflutningi á Alþingi og á fundum um allt land. Þau eru mótun sjálfbærrar grænnar atvinnustefnu og nýtt endurreisnar- og umbótaskeið í velferðarmálum. Hvort tveggja talar fyrir sig sjálft. Eitt alvarlegasta samfélagsmein okkar, herra forseti, er sá geigvænlegi byggðavandi sem við stöndum frammi fyrir. Því miður hafa þær ríkisstjórnir sem setið hafa að völdum litlum árangri náð í þeim efnum. Fyrir skömmu lét Davíð Oddsson af embætti sem byggðamálaráðherra eftir hátt í níu ár og hlýtur ferill hans í þeim efnum að teljast harla snautlegur. Á sviði utanríkismála, herra forseti, ber hæst þá skýrslu sem hér var nýlega rædd frá hæstv. utanrrh. Skýrslan er að mörgu leyti fagnaðarefni. Um það erum við, ég og formaður Samfylkingarinnar, sammála. Skýrslan skýrir málið og hrekur þann málflutning að við þurfum að sækja um aðild að Evrópusambandinu til að vita hvar við stöndum. Hún sýnir tvímælalaust að aðild að Evrópusambandinu er ekki fýsilegur kostur fyrir Ísland. Skýrsluhöfundar treysta sér til þess að segja fyrir um það í öllum aðalatriðum hvað gerast mundi samfara því að Ísland gerðist aðili. Með öðrum orðum, herra forseti: það liggur í raun allt fyrir sem liggja þarf fyrir til þess að taka afstöðu í málinu. Þess vegna er það ámælisvert ef menn skortir pólitískan kjark og hreinskilni til að segja það sem þeir meina í þessum efnum. Menn eiga ekki að dulbúa málflutning sinn með því að segja að nauðsynlegt sé að sækja um til að vita hvað okkur bjóðist, við þurfum að skilgreina okkar samningsmarkmið, skoða málin o.s.frv. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur mótað skýra stefnu í þessum efnum. Við viljum gæta hagsmuna okkar með samningum við Evrópusambandið en án aðildar. Við viljum nota tækifærið og grípa fegins hendi vaxandi áhuga Bandaríkjamanna á að draga hér saman í herstöðinni og semja við þá um lokun hennar. Við erum andvíg aðild að hernaðarbandalagi sem byggir stefnu sína á hótun um notkun kjarnorkuvopna og hefur nýlega farið í ólögmætt árásarstríð á hendur sjálfstæðri þjóð. Herra forseti. Landslag íslenskra stjórnmála er að taka breytingum. Og þar á ofan situr í landinu ríkisstjórn sem virðist á góðri leið með að missa tökin á verkefni sínu, ríkisstjórn sem lagði af stað dauðuppgefin eftir alþingiskosningar síðastliðið vor og síðan hefur dregið af henni. Samfylkingin hefur nú myndbreytt sér sjálfri í formlegan stjórnmálaflokk. Það er fagnaðarefni, sérstaklega ef það verður til þess að skýra línur í íslenskum stjórnmálum. Sömuleiðis samfylkingarmenn eru haldnir af því sumir að telja að við höfum valið þá að höfuðandstæðingi í íslenskum stjórnmálum. Það er einnig mikill misskilningur, herra forseti, og ágætt að nota hér tækifærið til að leiðrétta það, eins og gagnvart Framsfl. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð stundar það ekki að útnefna sérstaklega andstæðinga sína í stjórnmálum. Það ræðst af málefnum og framgöngu hvers og eins hverju sinni. Við gagnrýnum hiklaust og ófeimin það sem við teljum gagnrýnivert og styðjum á hinn bóginn það sem við teljum til heilla horfa. Á hinn hefðbundna mælikvarða, frá vinstri til hægri, þá eru að sjálfsögðu Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Sjálfstæðisflokkurinn fulltrúar höfuðandstæðna í íslenskri pólitík. Þess hefur svo sannarlega séð stað í okkar málflutningi. Við félaga okkar í Samfylkingunni vil ég svo segja þetta: Til hamingju með að vera orðin til sem stjórnmálaflokkur. Það er gott fyrir ykkur en það er líka gott fyrir okkur. Þá getum við farið að eigast við í íslenskum stjórnmálum sem vonandi fyrst og fremst samherjar en eftir atvikum einnig sem keppinautar. Samfylkingin sem flokkur er hvorki verri né betri en aðrir flokkar og þaðan af síður meiri eða merkilegri. Nú þarf Samfylkingin rétt eins og aðrir flokkar að sanna sig, sýna á spilin og fyrir hvaða málefni hún stendur. Þar hefur enginn frátekið forskot. Það er misskilningur að hægt sé að hringja og taka frá miða sem á stendur 2. sæti, 40%, eða stóll forsætisráðherra. Þannig gengur það ekki fyrir sig. Í stjórnmálunum er ekkert óumbreytanlegt. Það er fjarri mér að skrifa upp á það að Sjálfstæðisflokkurinn verði endilega stærsti flokkur landsins eftir tíu ár. Margt bendir nú til þess, sem betur fer, að lukka ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar fari minnkandi og má vel vera að stuðningurinn breytist í takt við hárið á höfði forsætisráðherra sem hefur farið minnkandi með hverri klippingu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill veita nýjum straumum inn í íslensk stjórnmál sem var löngu orðið tímabært. Við höfum gert umhverfismál að meginundirstöðu okkar málafylgju og við erum í hópi þeirra stjórnmálaafla heimsins sem hafnar nýfrjálshyggjunni og segir henni stríð á hendur. Herra forseti. Við Íslendingar erum gæfusöm þjóð. Við eigum stórt og fallegt land, ríkt af auðlindum og svo fremi sem við gætum þess vel mun okkur vel vegna. Nú líður að lokum þessa þinghalds, herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð þakkar landsmönnum fyrir samfylgdina á þessum vetri og því ári sem liðið er frá kosningum. Sá stuðningur sem við höfum fengið og sá hljómgrunnur sem málstaður okkar og málflutningur hefur fengið er okkur mikils virði og hvatning til verkefnanna sem bíða fram undan. Ég óska landsmönnum öllum ánægjulegs sumars og farsældar í lífi og starfi.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Fyrir nokkrum dögum var stofnaður nýr stjórnmálaflokkur á Íslandi, Samfylkingin, sem er í reynd Alþfl. endurreistur. Ég óska þeim til hamingju með stofnun flokksins og endurreisn Alþfl. þó ég verði að segja fyrir sjálfan mig að mér finnst Alþfl. vera miklu fallegra nafn. En það sem var merkilegt við þennan fund þeirra var kannski það sem gestur þeirra sagði, sem hér hefur verið vitnað til, breski þingmaðurinn sem sagði að íslenskt þjóðfélag væri til fyrirmyndar og sagði að það væri til marks um það hversu hægt væri að fá áorkað með lýðræðislegu stjórnarfari og það væri í reynd fyrirmynd þess sem maðurinn gæti afrekað. Þetta eru stór orð. En kannski er það svo að við sjálf vanmetum um of íslenskt samfélag og íslenskt þjóðfélag og það séu kannski gestir okkar sem meti það meira, og mér fannst áðan á formanni Samfylkingarinnar að hann hefði þessi orð gestsins ekki mjög í huga því að hann taldi að það þyrfti að breyta miklu í þjóðfélagi okkar. Formaður vinstri grænna, sem tók við keflinu af Alþb. og heldur uppi hugsjónum þess þó að flestum hafi fundist þær vera orðnar úreltar, sagði þó fyrir tveimur dögum hér á Alþingi að íslensku þjóðinni hefði aldrei vegnað betur. Þetta voru líka stór orð og ég er honum innilega sammála. Mér fannst hins vegar að ræða hans áðan bæri þess ekki vitni að hann myndi þessi orð vel en þau voru ef til vill sögð í öðru samhengi. En hvað er það sem hefur verið að gerast á undanförnum árum ef við lítum t.d. yfir sl. fimm ár? Kaupmáttur almennings hefur vaxið um tæp 30%, ráðstöfunartekjur heimilanna hafa vaxið úr 260 milljörðum í 340 milljarða, atvinnuleysi hefur minnkað frá árinu 1994 úr 7,5% í 1,7%, ríkissjóður var þá rekinn með miklum halla eða milli 11 og 12 milljarða halla en er núna rekinn í ár með afgangi upp á 16--17 milljarða og svipað var á sl. ári. Þetta eru mikil umskipti og þetta eru mikil umskipti í íslensku samfélagi sem hefur gefið okkur tækifæri til að treysta velferðarkerfið, til að treysta heilbrigðiskerfið og okkar félagslega kerfi, efla menntakerfið og standa vörð um það sem skiptir mestu í íslensku samfélagi, að hver hönd hafi nóg að starfa og að við getum rétt þeim sem minna mega sín hjálpandi hönd. Auðvitað er það svo, eins og alltaf hefur verið og alltaf mun verða, að það er ýmislegt að og við þurfum að gá til veðurs. Það er rétt sem hér hefur verið sagt í kvöld að það er áhyggjuefni að verðbólgan er meiri en áður var og það er líka áhyggjuefni að viðskiptahallinn er of mikill. Það er hins vegar ekki ástæða til að mikla þessi mál um of fyrir sér en við kunnum að þurfa að grípa til strangari aðgerða til að halda viðskiptahallanum í skefjum. Hvað er það þá sem við þurfum að gera? Jú, við getum þurft að hafa meira aðhald í ríkisfjármálum, ég ætla ekki að neita því. En þá skulum við muna að það eru miklar væntingar í íslensku samfélagi til ríkisins um aukin útgjöld og það eru líka miklar væntingar á Alþingi hjá hv. alþm. að við getum aukið útgjöld ríkisins til ýmissa mála. Ég er ekkert sérstaklega bjartsýnn á að við getum það og ég tel að við þurfum að halda þar mjög vel á málum. Þá er rétt að hv. alþm. minnist þess þegar við förum að vinna að fjárlögum fyrir árið 2001 að svo kann að vera en við skulum líka vera minnug þess að þar er ekki hægt að ná verulegum árangri nema það komi að einhverju leyti við okkar mikilvæga velferðarkerfi. Það kerfi sem menn gagnrýna oft og tíðum á Alþingi, ekki síst stjórnarandstaðan og telja að núverandi ríkisstjórn hafi ekki staðið nægilega vörð um. Það er líka ljóst að útlán bankanna hafa verið of mikil og bara í marsmánuði var útlánaaukning bankanna 17 milljarðar kr. eða meira en nemur afgangi á ríkissjóði á öllu þessu ári. Útlánaaukningin hafði þá verið 24% á heilu ári. Þetta er of mikið og það er alveg ljóst að Seðlabankinn verður að grípa til aðgerða til að hemja þessa útlánaaukningu. En útlánaaukningin ber vitni um bjartsýni í íslensku þjóðfélagi, bjartsýni fólksins sem er mikil. Fólkið trúir á framtíðina og telur að hægt sé að stofna til skulda og treystir því að velmegun verði áframhaldandi í íslensku samfélagi. Auðvitað er ekkert víst um það og við þurfum að halda þar vel á málum, og ég tek undir það með hv. þm. að þar þarf ríkisstjórnin að gá vel að en það þurfa allir hv. alþm. og vissulega er ástæða til að hafa áhyggjur af því máli og auðvitað mun ríkisstjórnin bregðast við í þeim efnum eins og ávallt áður þegar vandi steðjar að höndum. Fyrir nokkrum dögum var rædd hér á Alþingi skýrsla um svokölluð Evrópumál. Ég þakka fyrir hversu vel þeirri skýrslu hefur verið tekið og ég tel að hún sé mikilvægur grunnur að áframhaldandi umræðu. Það er alveg ljóst að okkur Íslendingum liggur ekkert sérstaklega á að því er varðar breytingar í þessum efnum. Við búum við allgóðan samning sem hefur galla og kosti, samning sem mun taka breytingum á næstu árum og við þurfum að gera það upp við okkur hvort við getum tryggt þann samning það vel í sessi að við getum búið við hann til frambúðar. Við eigum val í þeim efnum. Við eigum líka það val að ganga í Evrópusambandið og fara yfir kosti og galla þess og gera það upp við okkur hvort það hæfi betur íslensku samfélagi eða búa við þann samning sem við höfum í dag með þeim hugsanlegu breytingum sem á honum verða í framtíðinni. Þetta eigum við að sjálfsögðu að gera með opnum hætti og við eigum ekkert að vera hrædd við það að gera þetta upp og fara yfir það. Við höfum nógan tíma til þess að fara yfir það en það er út í hött að útiloka eitthvað í þeim efnum. Það væri í reynd að standa sig ekki gagnvart þjóðfélagi okkar og ekki síst gagnvart komandi kynslóðum því þær eiga það skilið af okkur stjórnmálamönnunum að við tryggjum að það eigi ávallt besta kost í samfélagi þjóðanna og geti stundað störf sín og ferðast um heiminn frjáls og óháð í nánustu framtíð. Þetta ber okkur að gera. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það líður að lokum þessa Alþingis sem hefur fengið miklu áorkað og hér hefur átt sér stað á þessum vetri mikil og gagnleg umræða og hún hefur að mínu mati verið afar málefnaleg. Þetta hefur ekki verið átakamikið þing og ber sem betur fer vitni um það að við Íslendingar búum við góðan kost. Við höfum fulla ástæðu til að vera bjartsýn. Það blasa mörg verkefni við hvort sem það er á sviði byggðamála, Evrópumála, félagsmála, atvinnuuppbyggingar, þar á meðal stóriðju, sem nauðsynlegt er að leysa af hendi og fá botn í. Allt eru þetta mál sem við höfum fulla burði til að leiða til lykta. Eftir nokkrar mínútur mun ungur Íslendingur komast á norðurpólinn, Haraldur Örn Ólafsson. Hann er fulltrúi þeirrar kynslóðar sem er að taka við í þessu landi, þeirrar kynslóðar sem hefur alla burði til þess að halda vel á málum hér um alla framtíð, og mun taka við af okkur sem hér erum á Alþingi og erum flest eldri en hann og annað ungt fólk. Við eigum að trúa á þetta fólk en við eigum líka að sjá til þess að við skilum arfinum vel í þeirra hendur því að það er alveg ljóst að þetta fólk hefur fulla burði til að bera kyndilinn áfram til sigurs. --- Góðar stundir.

Góðir áheyrendur. Utanrrh. færði þingheimi sérstakar þakkir fyrir það hversu vel hann hefði tekið skýrslu sinni um Evrópumál. Ekki getur forsrh. þakkað fyrir þessar þakkir utanrrh. eða tekið þær til sín. Herra forseti. Frá örófi alda kennir sagan okkur að valdastreitumenn allra tíma hafa jafnan brugðið á það ráð að koma sér upp stórbrotnum hugsjónum að klæða aðferðir sínar í, hugsjónum að næra almenning á og skjóta með þeim skildi fyrir hinn raunverulega tilgang, að treysta eigin völd og einræði í skjóli hervalds þar sem því hefur verið við komið. Á þeirri öld sem senn er á enda liðin eru dæmin gleggst, átakanlegust og örlagaríkust. Rússneskir valdaræningjar tóku heimspekikenningar Marx og Engels upp á arma sína, hinar fögru og umbúðamiklu kenningar um alræði öreiganna og nýttu til að koma á fót hrottafengnu einveldi sem verður aðeins jafnað til einræðis Hitlers sem raunar kenndi sig einnig við sósíalisma. Vegna ytri umbúða í fyrstu og upprunalegs innihalds þessara isma létu margir af fremstu andans mönnum aldarinnar glepjast. Það er óþarft að nefna nöfn en Gerska ævintýrið er góð handbók um efnið. Eins voru þeir margir heiðursmennirnir sem klæddust brúnum stökkum undir hakakrossi á 3. tugi aldarinnar og einnig hér á Íslandi. Hið fræga skáldverk George Orwells, Animal Farm, eða Félagi Napóleon eins og það nefndist upphaflega í íslenskri þýðingu, er eitt út af fyrir sig nægileg lesning til að skilja eðli og inntak sovétmála í 75 ár. Spámannlegt og raunsætt í senn, byrjunin var full af hugsjónum um jafnrétti og bræðralag. Aðalboðorðið var: Öll dýr eru jöfn, en þar kom að þessi undirstöðugrein í stjórnarskrá Dýrabæjar hafði tekið ofurlítilli breytingu og hljóðaði þá: Öll dýr eru jöfn en sum dýr eru jafnari en önnur. Og að lokum fór valdastéttin, svínin, að ganga upprétt á tveim fótum. Raunar má segja að sósíalisminn spretti upp sem mótvægi við kapítalismann sem hafði deilt og drottnað lengst af og honum stýrt af fámennri auðstétt með fádæma harðýðgi og þrælmennsku. Þar kom þó síðari hluta aldarinnar að þetta framferði þótti ekki við hæfi. Þá varð að klæða kapítalismann, eðli hans og tilgang í nýjan búning sem hægt væri að selja atkvæðunum í þróuðu ríkjunum eftir að hervaldi var þar ekki lengur beitt og frjálshyggjan fæddist. Á Íslandi hafði Sjálfstfl. verið frjálslyndur lýðræðisflokkur sem hafði að kjörorði ,,stétt með stétt``, frelsi til orða og æðis sat þar í öndvegi. Frjálst framtak einstaklinganna, undirstöðuatriði og samkeppni á jafnréttisgrundvelli markmið og minnkandi ríkisafskipti jafnframt. Flokkurinn átti enga samleið með íhaldsöflum eins og þau þekktust í nálægum löndum. Af þessum ástæðum varð Sjálfstfl. fjöldaflokkur sem raun ber vitni um. Allar götur fram á 8. áratuginn hélt frjálslynda stefna Sjálfstfl. velli undir stjórn Ólafs Thors, Bjarna Benediktssonar, Jóhanns Hafsteins og reyndar Gunnars Thoroddsen einnig. Það er fyrst í tíð Geirs Hallgrímssonar að frjálshyggjupostularnir, á stuttum buxum flestir, taka að láta á sér kræla og var heiðursmaðurinn Geir að vísu veikur á því svelli. En honum var vorkunn rétt eins og fyrri tíðar mönnum sem létu glepjast af hugmyndafræðinni í aðlaðandi búningi en sáu ekki til hvers leiða kynni í framkvæmd. En í hvaða búningi var frjálshyggjan í fyrstunni klædd? Frjálshyggjan birtist í fyrstu sem frjáls markaðsstefna sem lagði áherslu á minnkandi ríkisafskipti. Hún boðaði eign handa öllum og frjálsræði til handa einstaklingnum að neyta krafta sinna og hæfileika. Mannúðleg menningarstefna vildi hún líka heita og töldu margir að hún félli hið besta að velferðarþjóðfélagi okkar. Þó voru ýmsir sem guldu varhug við hinni áferðarfallegu stefnu og voru þar á meðal margir stjórnmálamenn af lýðveldiskynslóðinni sem svo hefur verið nefnd. Þeir voru afgreiddir af hinum ungu nýjabrumsmönnum sem gamaldags úrtölumenn sem skynjuðu ekki boðskap nýrra og gerbreyttra tíma. Ekki er fyrir það að synja að framkvæmd frjálshyggju í höndum Margrétar Thatcher hinnar ensku hefði vakið frjálslyndum mönnum í Sjálfstfl. ugg. En þar kom í formannstíð Þorsteins Pálssonar að frjálshyggjan varð allsráðandi í flokknum og núverandi formaður hans hefur viljað vera í þeim efnum kristnari en sá páfi var og hefur reyndar hrakið hann úr landi. Hvernig hefur svo framkvæmd frjálshyggjunnar farið úr hendi Sjálfstfl. með því hækjuliði sem hann hefur stuðst við í ríkisstjórn síðasta áratug? Boðorðið um eign handa öllum er framkvæmt með þeim hætti að örfáum útvöldum er afhentur lunginn úr þjóðarauðnum, sjávarauðlindin, á silfurfati að stinga í eigin vasa þrátt fyrir lögvarinn eignarrétt almennings. Viðbrögð flokksformanna ríkisstjórnarflokkanna með ódæmum þegar menn hafa viljað láta á það reyna hvort aðfarirnar stæðust jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar. Báðir höfðu þeir á orði að stæðist gjafakvótakerfið ekki jafnréttisákvæði stjórnarskrár þyrfti að breyta stjórnarskránni. Hvað merkja þessar fáheyrðu yfirlýsingar æðstu manna framkvæmdarvaldsins og raunar löggjafarvaldsins einnig eins og þær sakir standa? Hvað merkja þær á mæltu máli? Einfaldlega að þeir mundu afnema jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar ef þeim þurfa þætti. Orðrétt sagði forsrh. í viðtali við Morgunblaðið 7. apríl sl., með leyfi forseta: ,,Ef Vatneyrardómurinn hefði verið staðfestur hefði öllu verið kollvarpað. Þá hefði löggjafinn ekkert vitað hvar hann stóð. Menn hefðu þá verið í óvissu í einhverja mánuði og sjálfsagt endað með því að gera breytingar á stjórnarskránni, sem hefði kostað tvennar kosningar og stórkostlega óvissu í eitt til tvö ár með tilheyrandi hruni.`` Við uppkvaðningu héraðsdóms í Vatneyrarmálinu í ársbyrjun talaði forsrh. hinn 6. janúar í sjónvarpinu um málið og Kanaríeyjaför eins og maður sem á heima hinum megin á sjöstjörnunni. Og boðorð Sjálfstfl. sem var: Allir Íslendingar eru jafnir, hljóðar nú: Allir Íslendingar eru jafnir en sægreifar eru jafnari en aðrir. Hvers vegna aðallega skyldi formaður Sjálfstfl. ekki vilja upplýsa um fjárreiður flokksins? Af því einfaldlega að frá og með alþingiskosningunum 1995 og fram til þessa dags hafa sægreifarnir greitt ógrynni fjár til flokksins og ýmissa framboða á hans vegum að ekki þolir dagsins ljós. Stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar er orðinn fjármunalegur bandingi örfárra gripdeildarmanna sem hramsa nú til sín þjóðarauðinn í taumlausri græðgi. Ekki þurfa þeir að hafa fyrir því að bera fé á formann Framsfl., erfingja kvótaauðæfanna, upphafsmann ólaganna ásamt með forustumanni útvegsmanna. En hvað um framkvæmd boðorðs frjálshyggjunnar um minnkandi ríkisafskipti? Hún birtist einkum í einkavinavæðingunni þar sem afhending Síldarverksmiðja ríkisins til vina og vandamanna er eitt frægasta dæmið þar sem milljarðar voru gefnir örfáum af almannafé. Dreifð eignaraðild sem stefnuskráratriði stjórnvalda er marklaust froðusnakk sem var aldrei ætlunin að standa við. Hún er með öllu gleymd nema á þeim stundum þegar svo virðist sem óverðskuldaðir séu að ná til sín valdaaðstöðu í bönkum, þessir sem í Hólamessu voru ýmist nefndir mafíósar eða eiturlyfjabarónar og er kannski ekki leiðum að líkjast því að þær manntegundir voru reyndar aðalmenn Jeltsíns í umbótastefnu hans. Hvernig birtist mannúðarstefna frjálshyggjunnar á Íslandi í framkvæmd? Eigum við að biðja aldraða og öryrkja að svara því eða þá sem líða sárustu neyð langt undir fátæktarmörkum meðan stórforstjórarnir verðlauna sjálfa sig með tugmilljónaaukastarfslaunum? Þegar upp er staðið sjáum við á framkvæmd frjálshyggjunnar að það er ekki í fyrsta skipti sem fagurbúin hugmyndafræði er notuð í þeim tilgangi að færa örfáum í hendur auð og völd. En forusta Sjálfstfl. mun vakna upp við vondan draum þann dag þegar hinn almenni flokksmaður uppgötvar að flokkurinn hefur þverbeygt af frjálslyndri stefnu sinni og gengið nýfrjálshyggju auðvaldsins á hönd.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það löggjafarþing sem nú er að ljúka hefur að miklu leyti einkennst af umræðu um leikreglur í samfélaginu. Á haustdögum var deilt um leikreglur í tengslum við umhverfismat á stórframkvæmdum og leiðarvísar í viðskiptum á fjármálamarkaði hafa verið í sviðsljósinu hér á Alþingi sem og annars staðar í samfélaginu. Enn má nefna átökin um einkavæðingu Landssímans þar sem rætt er um hvernig samkeppni skuli tryggð á fjarskiptamarkaði og almennt í viðskiptalífinu. Þá hefur þjóðfélagsumræða síðustu ára ekki hvað síst snúist um leikreglur sem gilda eða gilda ekki við úthlutun úr auðlindum hafsins og um það hvort rétt sé að úthluta einkarétti af starfrækslu gagnagrunns á heilbrigðissviði og eftir hvaða reglum slík starfsemi eigi að fara. Þegar við ræðum leikreglur, þá er skammt undan spurningin um það hvert hlutverk stjórnmálamanna skuli vera í samfélaginu. Það tekur að sjálfsögðu breytingum í tímans rás ef frá er talið hið eiginlega lagasetningarhlutverk. Í dag er það verkefni okkar að móta almennar leikreglur þannig að einstaklingurinn hafi sem mest frelsi til orðs og æðis en um leið eigum við að standa vörð um félagslega velferð og jafnræði borgaranna og heilbrigð starfsskilyrði atvinnuvega. Tími hinna sértæku lausna er hins vegar liðinn. Það er ekki lengur hlutverk stjórnmálamanna að ,,kippa málum í liðinn`` heima í kjördæmi eins og stjórnmálamenn síðustu aldar gerðu gjarnan og fengu þingsæti sitt að launum. Fjáraustur úr almannasjóðum til gjaldþrota fyrirtækja á að heyra sögunni til. Öld fyrirgreiðslunnar í stjórnmálum er líka liðin. Enn síður er það hlutverk stjórnmálaflokka að greiða fyrir flokksmönnum sínum á annan hátt eins og með óverðskulduðum stöðuveitingum en sú arfleifð hefur löngum loðað við stjórnmál hér á landi. Stjórnmálamenn eiga ekki að þjóna sérhagsmunum á þann hátt. Þeir eiga þvert á móti að standa vörð um almannahagsmuni og setja almenna vegvísa sem allir þurfa og geta farið eftir. Stjórnvöld eiga að fara skipulega og með festu eftir lögum og reglum og gera það á heiðarlegan og gagnsæjan hátt með tilheyrandi ábyrgð ef út af er brugðið. Valdið er ekki þeirra að fara með af eigin hentisemi heldur eftir fyrir fram ákveðnum og skýrum leikreglum og valdinu fylgir líka mikil ábyrgð sem stjórnmálamenn þurfa að vera tilbúnir að axla. Góðir áheyrendur. Stjórnfesta hefur það verið nefnt sem hér er vakin athygli á og ég vil leyfa mér að fullyrða að mikið skorti á að hún sé til staðar í samskiptum stjórnvalda og borgaranna hér á landi. Það eru til á alþjóðavettvangi fyrirmyndir um hvernig slíkar hugmyndir séu framkvæmdar og þær eru áhugaverðar. Alþjóðlegar stofnanir er starfa að þróunarmálum hafa sett ákveðin skilyrði fyrir þróunaraðstoð til ríkja sem á henni þurfa að halda en nauðsynlegt er að fylgja tilteknum lágmarkskröfum um stjórnfestu eigi aðstoð að fást. Þótt stjórnfestuhugmyndir eigi rætur að rekja í þróunaraðstoð hefur það sýnt sig að þær eru algildar og mönnum verður það æ ljósara að þær eiga ekki aðeins erindi við þróunarlönd. Slíkar hugmyndir hafa verið mikið í pólitískri umræðu í Evrópu, fyrst í suðurhluta álfunnar en teygja anga sína stöðugt norðar. Þær hafa komið upp í umræðum um fjárreiður stjórnmálaflokka og um leynileg fjárframlög til þeirra og er þá skemmst að minnast atburðanna í Þýskalandi og dapurlegra eftirmæla Helmuts Kohls í þeim efnum. Stjórnfesta vinnur gegn óreiðu og spillingu sé hún ræktuð af alvöru, stuðlar að félagslegum framförum samhliða hagvexti og hún hefur ávallt mannréttindi og virðingu fyrir lögum í fyrirrúmi. Stjórnfesta er í raun krafa um opinskáa og heiðarlega stjórnarháttu og heilindi og heiðarleika í samskiptum ríkisvalds og almennings. Stjórnfesta felur í sér ábyrgðarskyldu opinberra aðila, kröfu um reikningsskil af þeirra hálfu til að stemma stigu við gerræðislegum ákvörðunum og spillingu. Hún snýr þó ekki aðeins að stjórnmálamönnum heldur líka að stofnunum, fyrirtækjum og einstaklingum sem eru í þeirri aðstöðu að geta tekið ákvarðanir í skjóli valda sem geta haft mikil áhrif á niðurstöðu mála fyrir borgarana. Samhliða kröfunni um ábyrgðarskyldu opinberra aðila hefur þannig vaxið krafan um að fjármálastofnanir setji sér siðareglur sem komi í veg fyrir misnotkun á aðstöðu. Við Íslendingar þekkjum nýleg dæmi um vafasöm innherjaviðskipti og mikilvægi þess að slíkar reglur séu settar hér á landi. Góðir landsmenn. Leynileg fjárframlög til stjórnmálaflokka og skortur á skýrum leikreglum um slík framlög stríðir gegn stjórnfestuhugmyndum. Þeir stjórnmálaflokkar sem eru ekki tilbúnir til að gangast fyrr því að slíkar reglur séu settar hljóta að hafa eitthvað að fela og það gengur ekki öllu lengur að slá ryki í augu fólks með því að hér á landi þurfi engar slíkar reglur. Því hefur jafnvel verið haldið fram að það sé verra að hafa svona reglur frekar en engar, það sanni dæmi frá Þýskalandi þar sem strangar reglur voru í gildi en þverbrotnar síðan af kristilegum demókrötum. Slíkur málflutningur dæmir sig sjálfur en með sömu rökum mætti halda því fram að umferðarreglur hvetji til umferðarslysa sem er út í hött. Það þurfa hins vegar allir stjórnmálaflokkar í landinu að lúta sömu lögmálum í þessum efnum og breytir það litlu í heildarsamhengi þótt einn eða tveir flokkar opni bókhald sitt ef aðrir komast upp með að halda fjárframlögum sínum leyndum. Slíkt ástand býður upp á aðstöðumun og spillingu og er einungis til þess fallið að skapa þeim forréttindi sem opna ekki bókhald sitt. Góðir áheyrendur. Stjórnmálaflokkar eru tæki sem við notum til að þjóna lýðræðinu. Þeir eru ekki heilagir, hvorki skipulagslega né hugmyndafræðilega. Þvert á móti þurfa þeir að vera í stöðugri mótun og þróun. Við eigum að vera tilbúin til að endurmeta hugmyndafræðilegar áherslur okkar, pólitíkina sjálfa en við þurfum líka að tileinka okkur ný vinnubrögð. Stjórnmálaflokkar þurfa að mæta nútímanum á þann hátt sem hann gerir kröfu til þar sem söluvaran er sveigjanleiki, þekking og hraði. Þessi hugtök eru ekki það fyrsta sem manni dettur í hug þegar stjórnmálaflokkar eru nefndir á nafn en þeir lúta sömu lögmálum og aðrir í nútímaþjóðfélagi. Þeir verða að svara kalli tímans. Ella verða þeir steinrunnir og engum til gagns, allra síst lýðræðinu sem þeim er þó ætlað að þjóna. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Nú er einungis eitt ár liðið frá því að kosið var til Alþingis og ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. fékk framlengt umboð til frekari stjórnarsetu eins og allir vita. Á þeim skamma tíma hafa stjórnarflokkarnir tekið til óspilltra málanna við að framfylgja þeim mikilvægu markmiðum sem koma fram í stjórnarsáttmálanum. Með því að nýta sér frumkvæði, framtakssemi og drifkraft einstaklinganna fæst fram sú nauðsynlega gerjun til að stöðnun víki fyrir víðsýni og framförum þjóðfélaginu öllu til hagsbóta. Þessum öflum þarf að hlúa að um leið og þau eru beisluð og virkjuð. Með einbeittum ásetningi undir forustu Davíðs Oddssonar hefur á undanförnum árum tekist að leysa þennan kraft úr læðingi og má sjá þess augljós merki á öllum sviðum samfélagsins. Aukinn kaupmáttur launa og stöðugleiki í efnahagslífinu er grundvöllur þess að einstaklingar, fjölskyldur og fyrirtæki geti skipulagt framtíð sína. En þrátt fyrir markvissar aðferðir og góðan árangur í efnahagsmálum eru ákeðnar blikur á lofti. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur hins vegar sýnt að hún tekur af festu og forsjálni á efnahagsmálum. Við í stjórnarmeirihlutanum höfum ekki vílað fyrir okkur að takast á við erfið verkefni og leysa úr þeim. Engum er betur treystandi til þess og er sagan okkar besti meðmælandi. Nú hafa kjarasamningar tekist og er ekki að ástæðulausu að samið er til langs tíma. En af hverju, spyrja menn. Jú, aðilar vinnumarkaðarins hafa trú og traust á að núverandi stjórn peningamála haldist og að þau verkefni sem við blasa í efnahagsmálum verði leyst jafnfarsællega hér eftir sem hingað til. Þetta snýst einmitt um traust. Slíkt traust ávinna menn sér ekki með stofnun flokka, nafnabreytingum eða stóryrtum yfirlýsingum, heldur eru menn einfaldlega metnir af verkum sínum. Í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinar hefur markvisst verið unnið að réttindamálum einstaklinga og fjölskylda á síðustu missirum. Án þess að draga úr mikilvægi annarra mála vil ég þó minna á lög um fæðingar- og foreldraorlof sem lögð voru fram af ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og samþykkt á Alþingi nú í vikunni. Með þeim lögum er eitt stærsta réttindamál sem Alþingi hefur lengi fengist við orðið að veruleika. Jafn réttur karla og kvenna til töku fæðingarorlofs hefur verið tryggður, báðir foreldrar eiga rétt á að vera heima hjá barni fyrstu mánuði eftir fæðingu þess. Þá skapa lögin forsendur til að unnt verði að jafna stöðu karla og kvenna á vinnumarkaðnum og jafna út kynbundinn launamun. Fæðingarorlof foreldra verður níu mánuðir í stað sex áður og sveigjanleiki við töku fæðingarorlofs er innleiddur og má dreifa fæðingarorlofinu á 18 mánuði. Þetta er í eðlilegu samhengi við það nútímaþjóðfélag sem við búum nú í. Lög um fæðingarorlof eru því ekki einungis liður í að styrkja fjölskylduna og jafna réttinn milli kynjanna, heldur einnig mikilvægur þáttur í að koma til móts við háværar kröfur um að hægt verði að samræma betur fjölskyldu- og atvinnulíf. Herra forseti. Það er mikill og góður kostur í fari okkar Íslendinga að vilja ætíð vera í forustu þeirra sem bestir eru. Þá er sama hvaða svið er nefnt. Til að ná þessu markmiði verðum við að leggja rækt við menntun okkar og menningu og efla samskipti okkar við aðrar þjóðir. Við höfum öll heyrt á tyllidögum að menntun er forsenda framfara og frekari hagsældar í þjóðfélaginu. Þetta er rétt og einmitt þess vegna hefur verið lögð áhersla á að bæta og efla menntakerfið. Með skýrri stefnumörkun og markvissum aðgerðum hefur til að mynda skólalöggjöfin um öll skólastig verið endurskoðuð af hæstv. menntmrh. Lánasjóður íslenskra námsmanna gegnir stóru hlutverki fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í menntamálum. Hann er öflugt tæki sem tryggir jafnrétti til náms, óháð efnahag, og opnar mönnum ný og spennandi atvinnutækifæri að námi loknu. Í síðustu viku náðist full samstaða í stjórn lánasjóðsins, sem er skipuð bæði fulltrúum ríkisstjórnar og námsmannasamtaka, um breytingar á úthlutunarreglum sjóðsins. Almenn ánægja er með niðurstöðuna sem nær til ýmissa atriða, svo sem hækkunar á námslánum og minni tekjutengingar. Á árinu 1996 var mótuð heildarstefna í áfengis-, fíkniefna- og tóbaksvörnum sem lögð hefur verið til grundvallar margvíslegum ákvörðunum og aðgerðum ríkisstjórnarinnar í þessum málum á undanförnum árum. Ég vil geta þess að hæstv. dómsmrh. hefur leitað nýrra leiða í baráttu gegn fíkinefnavandanum, en núverandi dómsmrh. hefur lagt sérstaka áherslu á þennan málaflokk í starfi sínu. Aukið fjármagn hefur verið veitt til lögreglumála með áherslu á að bæta tækjabúnað og fjölga lögreglumönnum í starfi, m.a. með auknum fjárveitingum til Lögregluskólans. Nýjar starfsaðferðir hafa verið innleiddar til að takast á við fíkniefnamál og kapp hefur verið lagt á að auka verulega samstarf lögreglu og tollgæslu. Í baráttu okkar við fíkniefnasala, manna sem hagnast á veikleika og eymd annarra, megum við aldrei gefa eftir. Því er mikilvægt að vel sé búið að forvarna- og lögreglumálum. Í dag afgreiddi samgn. þingsins metnaðarfulla vegáætlun hæstv. samgrh., þar sem tryggðar eru umfangsmiklar samgönguúrbætur sem ná til landsins alls. Þar er af myndugleika horft til framtíðar og horfst í augu við þann umferðarvanda sem er misjafn eftir landsvæðum eðli málsins samkvæmt. Nútímatækni og óþrjótandi möguleikar hennar geta skapað hættu fyrir heimilis- og fjölskyldulíf, hættu á að friðhelgi manna til einkalífs verði rofin. Þessi réttindi ber löggjafanum að vernda með lagasetningu samkvæmt stjórnarskránni. Það var gert hér á hinu háa Alþingi í dag þegar þingið samþykkti einróma lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Herra forseti. Góðir landsmenn. Þegar litið er yfir farinn veg er ljóst að gríðarlegar framfarir hafa orðið á liðnum árum á öllum sviðum þjóðlífsins. Þær framfarir hafa einmitt átt sér stað undir forustu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Á því verður engin breyting.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. 125. löggjafarþingi Íslendinga er senn lokið. Vinna síðustu daga er þess vegna ofarlega í huga, 10 frv. urðu að lögum í dag og 29 í gær. Ýmis mál hafa verið fyrirferðarmikil en önnur hefðu að ósekju mátt fá meiri athygli. Þar má nefna aðild Íslands að Schengen-samkomulaginu, sem rann hér í gegn án þess að nokkrir spyrntu við fæti nema þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það má nefna lög um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna sem hefðu líka mátt vekja meiri athygli, ekki síst í samræðu út á við. Það er ekki á hverjum degi sem löggjöf um jafnréttismál kemur fyrir þingið og sannarlega ástæða til að standa vörð um þann málaflokk. Það kann að vera að sumum finnist að það heyri til tíðinda að orðið kvenfrelsi er ekki að finna í lögunum eða greinargerð með frv. Það er af sem áður var þegar femínistar gengu fram fyrir skjöldu og lögðu á það ríka áherslu að hlutirnir væru kallaðir sínum réttu nöfnum. Það er mat þeirrar sem hér stendur að enn sé full ástæða til að ástunda þann sið að tala um kvenfrelsi. Hin femínisku gildi hafa satt að segja ekki verið fyrirferðarmikil hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar þrátt fyrir raup og gort um fjölda kvenna á ráðherrastólum. Nei, þess í stað höfum við mátt þola það af nýjum byggðamálaráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, að hún hóf feril sinn á því að víkja burt einu konunni sem átti sæti í stjórn Byggðastofnunar. Þegar konur fá tækifæri til að rétta hlut kvenna þá verður að ætlast til að þær nýti þau ella skiptir engu máli hvort ,,herrann`` er karl eða kona. Í menntamálum höfum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lagt áherslu á aukin menntunartækifæri, ekki síst á landsbyggðinni. En þar hefur verið við ramman reip að draga því áherslur ráðherrans hafa verið aðrar. Í ráðuneyti menntamála er klifað á sjálfstæði skóla og ábyrgð sveitarfélaga, en samt er lögð æ ríkari áhersla á samræmingu prófa og námsbrauta og lítið heyrist um aukna tekjustofna sveitarfélaga til að standa straum af kostnaði við aukin verkefni. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur gagnrýnt hugmyndir menntmrh. um framkvæmd aðalnámskrár fyrir framhaldsskóla, áberandi einkavæðingarstefnu hans og fyrir ófyrirleitnar tilraunir ráðherrans til að innleiða skólagjöld í háskólanámi. Þá hafa þingmenn hreyfingarinnar vakið máls á málefnum Þjóðminjasafnsins og varað við þeirri einkavæðingarhættu sem að stofnuninni steðjar samkvæmt yfirlýsingum menntmrh. úr þessum ræðustól. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir því að menningararfurinn verði einkavæddur, ekki síður en hún mótmælir því að heilsugæsla og sjúkrastofnanir verði einkavæddar. Samgöngumál eru eilífðarmál á Alþingi, vegalög, veg\-áætlun og jarðgangaáætlun. Í ár dúkkaði upp nýstárleg tillaga um breytingu á vegalögum. Hún kom frá Þuríði Backman, þingmanni Vinstri hreyfingrinnar -- græns framboðs, og fjallaði um tengistíga. Já, tengistíga. Þar var á ferðinni tillaga um að gefa meiri gaum að umferð hjólreiðafólks og gangandi vegfarenda í samgöngumálum á Íslandi. Frv. fékkst reyndar ekki afgreitt úr samgöngunefnd, enda hefur stefna ríkisstjórnarinnar í umferðarmálum ekki verið sú að fækka einkabílum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda eða efla almenningssamgöngur. Ónei, þvert á móti hefur með umtalsverðri lækkun vörugjalds verið hvatt til þess að sem flestir keyptu sér stærri og eyðslufrekari bifreiðar. Á meðan hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs verið uppteknir við að afla sér fróðleiks um nýjar hugmyndir í framleiðslu bifreiða og komist að því að þess verði stutt að bíða að hætt verði að nota ál í bílaskrokka. Æ, æ, hvað gerum við þá við allar risaálbræðslurnar okkar? Nei, frammistaða ríkisstjórnarinnar í ýmsum málefnum hefur verið ámælisverð. Minnist ég þá frammistöðu hennar í málefnum Fljótsdalsvirkjunar. Sú virkjun hefur sem kunnugt er fengið algera falleinkunn. Enn eru Austfirðingar leiknir grátt því hinar nýju tillögur ríkisstjórnarinnar eru stærri álbræðsla og stærri virkjun. Engin áætlun til vara. Hver kemur til með að segja að af Kárahnjúkavirkjun verði? Hversu oft hefur þjóðinni ekki verið sagt að nú skuli rísa álver hér og álver þar, sem ekki hafa svo risið --- að mati margra, til allrar guðslukku? Í samræmi við þessa stóriðjustefnu hefur ríkisstjórnin lagt áherslu á undanþágu frá Kyoto-bókuninni, að verða leyst undan sameiginlegri ábyrgð ríkja heims og auka losun gróðurhúsalofttegunda um 75% á meðan flest önnur iðnvædd ríki eiga að draga umtalsvert úr losun. Þetta er framlag ríkisstjórnarinnar til að leysa sameiginlegt vandamál jarðarbúa, þannig birtist hnattræn meðvitund hennar. Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Veruleiki heimsbyggðarinnar við upphaf 21. aldarinnar er alvarlegur. Fólksfjölgun er geigvænleg, fátækt mikil, milljónir manna búa við hungur og hafa ekki hreint vatn. Það er veruleiki heimsbyggðarinnar við upphaf 21. aldarinnar og er hluti af þeim málum sem við Íslendingar þurfum að taka nær hjarta okkar ef okkur á að takast að vera steinn í þeirri vörðu sem hnattræn meðvitund er á leið okkar til sjálfbærrar þróunar. Á þeirri vegferð er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð tilbúin að taka forustu í íslenskum stjórnmálum. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Á þessum tímamótum í störfum Alþingis finnst mér, nýjum þingmanni, vert að líta til þess sem áunnist hefur og horfa jafnframt fram á veginn. Stjórnmál snúast fyrst og fremst um fólk og fjölskyldur við margbreytilegar aðstæður og mismunandi kjör. Þau snúast um börn í skóla, foreldra á vinnumarkaði, samvistir fjölskyldunnar og aldraða sem hafa lokið sínu ævistarfi. Hlutverk Alþingis er að setja leikreglur í samfélaginu og ákvarða og ábyrgjast bæði tekjuöflun og líka gjaldaliði ríkissjóðs sem ræður að miklu leyti þeim kjörum og aðstæðum sem fólk og fjölskyldur búa við. Hagvöxtur er hugtak sem vísast ber ekki almennt á góma yfir kvöldverði fjölskyldunnar en ræður þó víða hverjir sitja þar að og jafnframt því hvað er á borðum. Sá mikli hagvöxtur sem við höfum þekkt á liðnum árum kom ekki af sjálfu sér heldur er hann afleiðing skynsamlegrar hagstjórnar og markvissrar stefnu í efnahags- og atvinnumálum. Áframhaldandi hagvöxtur á næstu árum er jafnframt forsenda þess að hægt sé að halda áfram að greiða niður skuldir ríkisins, halda kaupmætti og skapa svigrúm til að jafna lífskjörin enn meir en gert hefur verið. Kaupmáttur ráðstöfunartekna og stöðugleiki í efnahagsmálum er undirstaða trausts fjölskyldulífs og öryggis fjölskyldunnar. Ein stærsta ógnin sem ég sé steðja að er sú að við missum tökin á verðbólgunni vegna hundruða fjölskyldna sem hafa í stöðugleika síðustu ára fest kaup á húsnæði sem þær hafa fjármagnað með verðtryggðum lánum að verulegu leyti. Við hljótum að spyrja hvernig við höfum nýtt efnahagsbatann. Framsfl. hefur á liðnum árum farið með tvö helstu velferðar- og fjölskylduráðuneytin, heilbr.- og trmrn. og félmrn. Á verksviði beggja þessara ráðuneyta er m.a. að mæta þörfum þeirra sem á mestum stuðningi þurfa að halda, einstaklinga og fjölskyldna, allt eftir mismunandi aðstæðum og kjörum, svo sem efnahag, búsetu og heilsufari. Ný lög og aukin framlög til ýmissa mála sýna með afgerandi hætti viðhorf, áherslur og stefnu Framsfl. í fjölskyldu- og velferðarmálum. Á því þingi sem nú er brátt að baki hafa verið sett ný lög um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna. Ástæða er til að ætla að sú löggjöf eigi verulega eftir að auðvelda foreldrum að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf. Ný löggjöf um fæðingar- og foreldraorlof er líka geysistórt framfaraspor sem ég held að allir geti verið sammála um í þágu bæði barna og foreldra. Í málefnum langveikra barna hefur ríkisstjórnin markað stefnu sem unnið verður eftir og m.a. er foreldrum nú tryggður dvalarkostnaður vegna sjúkrahússlegu barna fjarri heimili. Stórbætt löggjöf um skaðabætur til sjúklinga er í farvatninu, unnið er að því að koma á fót bráðamóttöku fyrir börn og unglinga með hegðunar- og geðraskanir og vímuefnavanda og nýju langtímameðferðarheimili fyrir unglinga hefur verið komið á fót og með stuðningi ríkisvaldsins hefur SÁÁ opnað nýja unglingadeild. Þau dæmi sem ég hef nefnt eru valin af handahófi og fjölmargt er látið ósagt. En ég er stolt af þeim verkum sem unnin hafa verið í núverandi ríkisstjórn, en margt er þó óunnið á ýmsum sviðum, ekki minnst í menntamálunum, því mannauðinn sem sagður er vera lykillinn að samkeppnishæfni okkar á nýrri öld, þarf að rækta. En maður getur líka spurt: Hvað með aðstæður fjölskyldunnar almennt? Skoðun mín er sú að löngu sé orðið tímabært að líta til lengri tíma og móta heildstæða stefnu í málefnum hennar sem síðan yrði unnið eftir. Ýmsar kannanir hafa sýnt að samvistir fjölskyldunnar eru það sem hefur afgerandi þýðingu fyrir uppeldis- og forvarnastarf og það er trú mín að það sé líka mjög þjóðhagslega hagkvæmt að skapa foreldrum enn meira svigrúm til að sinna skyldum sínum við börn sín. Á þeim vettvangi sem svo ótalmörgum öðrum skilar forsjárhyggjan engu. Herra forseti. Ágætu tilheyrendur. Framsfl. hefur sett fólk í fyrirrúm og mun halda áfram að gera það.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Nú er fyrsti hluti nýs kjörtímabils undir forsæti Davíðs Oddssonar á enda runninn. Ríkisstjórnin sem er nú við völd er stjórn frjálshyggju sem viðheldur sérhagsmunum fárra. Fjármagnsöflin ráða för, íslenskur fjármagnsmarkaður hefur tekið róttækum breytingum á stuttum tíma. Mikilvægt er að Alþingi taki afstöðu til þess hvernig standa skuli að sölu og/eða einkavæðingu stórra ríkisfyrirtækja. Við einkavæðingu mikilvægra stofnana verður að tryggja dreifða eignaraðild. Salan á Fjárfestingarbankanum sýndi að brýnt er að móta skýrar reglur í þessum efnum. Alþingi ber skylda til að setja reglur og tryggja öflugt eftirlit með því að eftir þeim sé farið. Hættulegt er að mikil völd safnist á fárra hendur með hringamyndun og fákeppni. Mikill viðskiptahalli hefur löngum einkennt efnahagslíf þjóðarinnar. Erlendar langtímaskuldir þjóðarinnar ruku upp á síðasta ári þrátt fyrir fögur fyrirheit um endurgreiðslu skulda í góðærinu. Skuldirnar jukust úr 50% í næstum 66% af landsframleiðslu frá 1997--1999 samkvæmt nýjum tölum frá Seðlabankanum. Þjóðhagsstofnun spáir áframhaldandi viðskiptahalla á þessu ári. Hagstjórninni er bersýnilega ábótavant. Svokallað góðæri byggir því ekki á traustum grunni. Skuldir sjávarútvegsins hafa einnig vaxið mjög á undanförnum árum. Frá 1995--1999 hækkuðu skuldir sjávarútvegsins um 70 milljarða króna. Lítinn hluta þeirrar skuldaaukningar má rekja til fjárfestinga í nýjum búnaði, fasteignum eða fiskiskipum. Þess eru engin merki að skuldir fari minnkandi á næstunni. Árferði í sjávarútvegi hefur almennt versnað sl. tvö ár, minni rækjuveiði, lækkandi verð, mest í mjöli og lýsi, samfara háu olíuverði. Fjármunir streyma út frá útgerðunum með sölu á eignarhlutum þar sem verðmætið er að hluta til í kvótaúthlutun á óveiddum fiski í sjónum. Þeir sem kaupa skuldsetja sig í flestum tilfellum með auknum lánum. Heildarskuldir sjávarútvegsins námu 170 milljörðum króna í árslok 1999 samkvæmt nýrri áætlun frá Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnun og hafa skuldirnar aukist um 82% frá 1995. Frjálslyndi flokkurinn er með skýra stefnu og tillögur sem fela í sér raunhæfar lausnir á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir varðandi fiskveiðistjórnun og eflingu byggðar á nýjan leik. Við höfum lagt fram frv. og tillögur sem koma í veg fyrir kvótabrask og framsal kvótans, stutt vistvænar veiðar strandveiðiflotans og skiptingu flotans í aðgreinda útgerðarflokka sem eru allt forsendur fyrir nýrri skipan fiskveiða ef sátt á að ríkja um þessi mál til framtíðar. Það kom glögglega í ljós í togara- og netaralli nýlega að fiskveiðistjórnarkerfið er ekki að skila árangri með eflingu botnfisksstofnanna. Afli hefur minnað úr svo til öllum okkar botnfisksstofnum í mörg ár. Árangur í uppbyggingu botnfisksstofna á síðustu tíu árum er enginn. Það er hrein fölsun staðreynda að halda öðru fram á opinberum vettvangi og fráleitt að trúboðar endasendist um víða veröld til þess að hæla þessu braskkerfi. Sjútvrh. lofaði að gera átak til kynningar á málstað okkar varðandi hvalveiðar. Nauðsyn bæri til að kynna málstað okkar áður en veiðar hæfust. Fróðlegt væri að heyra frá hæstv. sjútvrh. hvort slík kynning er á döfinni. Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt áherslu á að breytt fiskveiðistjórn sé sú leið sem fara skuli til að bæta stöðu byggðanna í landinu. Straumur fólks til höfuðborgarinnar af landsbyggðinni er samfélaginu dýr. Kostnaður á mann sem flyst á Stór-Reykjavíkursvæðið er þrjár til fimm millj. kr. Þessir fólksflutningar hafa verið svo miklir undanfarið að það jafngildir því að ein fjölskylda flytji daglega suður. Fólkið neyðist til að hverfa frá lífsstarfi sínu og eignum sem oftar en ekki eru verðlausar eða verðlitlar. Hvar eru nú ákvæðin um trausta atvinnu og byggð í landinu samanber fiskveiðistjórnarlögin? Traust byggð í landinu þarf margar stoðir. Möguleikar til menntunar verða að vera jafnir í dreifbýli og þéttbýli og sömuleiðis möguleikar til góðrar heilbrigðisþjónustu. Íbúar á landsbyggðinni þurfa að eiga greiðan aðgang að menntun á öllum skólastigum. Fyrir þingi bíður umræðu þáltill. um svonefndar kennslustöðvar á Austurlandi og Vestfjörðum svo unnt verði að bjóða þar upp á háskólanám svo fljótt sem auðið er. Vonandi fær sú stefnumótun framgang á Alþingi fyrr en síðar. Í dag samþykktum við nýjan sauðfjársamning til sjö ára. Vonandi er að það verði bændum og byggð til farsældar og að frjálsa framsalið í greiðslumarki verði ekki eyðibýlastefna í reynd. Herra forseti. Alþingi samþykkti í dag ný kosningalög sem Frjálslyndi flokkurinn er andvígur. Þingmenn Frjálslynda flokksins telja að þessi breyting verði aðeins tímabundin og betra hefði verið að gera landið að einu kjördæmi og ljúka deilum um vægi atkvæða þannig að heildarhagsmunir ráði för til framtíðar. Góðir landsmenn. Gangið á guðs vegum um komandi sumartíð.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Alvarlegasta deilumál þjóðarinnar hin síðari ár sprettur af því að þeir sem með völdin fara í landinu hyggjast færa þeim sem stunda nú útgerð á Íslandi einkarétt til að sækja sjó. Þessa stefnu hafa stjórnvöld reynt árum saman að reka ofan í kokið á þjóðinni með litlum árangri. Andstaða almennings við þetta fyrirkomulag minnkar ekki, hún minnkar ekki neitt þrátt fyrir auglýsingaherferðir og stöðugan áróður. Þessi andstaða magnaðist fyrir síðustu kosningar og eftir að Samfylkingin hafði lýst þeirri afstöðu sinni í kosningastefnuskrá að afnema bæri eignarhaldið lýstu báðir stjórnarflokkarnir því yfir að þeir ætluðu að beita sér fyrir þjóðarsátt í málinu. Fólk tók mark á þessum yfirlýsingum en nú er fyrsta þingvetri að ljúka og hvað hefur gerst? Hvar eru efndirnar? Jú, hæstv. sjútvrh. hefur skipað nefnd. Nefndin gerir ekkert enn þá. Þingflokkur Samfylkingarinnar taldi að ef alvara fylgdi máli um að leita sátta, þyrftu stjórnmálaöflin í landinu að svara því hvaða grundvallarstefnu þau hefðu í málinu og hvaða leið þau teldu heppilegasta til að ná þeim markmiðum sem í henni fælust. Þingflokkur Samfylkingarinnar taldi sér ekki til setunnar boðið að útfæra hugmyndir og tillögur sem gengju upp við þá grundvallarafstöðu sem mótuð hafði verið og lýst í kosningunum. Við settum starfshóp í þetta mál og ræddum hugmyndir hans margoft á þingflokksfundum í vetur. Niðurstaðan varð sú að allur þingflokkurinn stóð að frv. Samfylkingarinnar sem lagt var fram og felur í sér verulegar breytingar á mikilvægum þáttum gildandi fiskveiðistefnu. Verði það samþykkt færist eignarhaldið raunverulega aftur til þjóðarinnar. Í tillögum okkar er gengið út frá því að jafnræði skuli gilda við aðgang að veiðiréttinum. Þess vegna skulu allar úthlutunarreglur vera almenns eðlis. Sérréttindi þeirra sem nú eru handhafar kvótans verða afnumin í jöfnum áföngum á tíu árum en útgerðum þess í stað gefinn kostur á öflun aflahlutdeilda á opnum markaði. Fiskveiðiflotanum verði skipt í útgerðarflokka, m.a. til að tryggja hagsmuni landvinnslunnar og strandveiðiflotans, aflahlutdeild sem verður ekki notuð skal skilað og hún boðin út aftur. Einungis verður hægt að leigja út 50% af aflamarki innan ársins. Í sjávarbyggðum þar sem við mikla erfiðleika er að etja vegna skorts á afla verði heimilað sérstakt útboð aflahlutdeilda til útgerða sem skuldbinda sig til þess að landa afla til vinnslu á viðkomandi stað. Tekið er á brottkasti með því að leyfð verður löndun afla utan kvóta næstu tvö fiskveiðiár til að fá á hreint hve miklu er kastað í hafið. Á grundvelli þeirrar vitneskju verður hægt að taka ákvarðanir um það hvernig unnt er að koma í veg fyrir sóun og óþolandi umgang um lífríki hafsins. Þetta eru tillögur okkar. Þær eru sanngjarnar og gefa atvinnugreininni sjálfri, viðskiptaaðilum og efnahagslífinu í landinu, góðan tíma til að laga sig að breyttum aðstæðum. En við höfum líka lagt fram þingmál sem móta afstöðu til margra annarra mikilvægra mála sem varða sjávarútveginn. Við viljum skýra aðgreiningu í rekstri útgerðar og fiskvinnslu og koma þannig á heilbrigðu samkeppnisumhverfi milli þeirra sem reka saman útgerð og fiskvinnslu og hinna sem einungis stunda fiskvinnslu. Við viljum að fiskverð ráðist á markaði og tökum þar undir með sjómönnum. Við viljum að sjávarútvegurinn á Íslandi búi við sams konar umhverfi hvað varðar aðgang að fjármagni og eignarhaldi og önnur fyrirtæki í landinu, en slíkt er ógerlegt meðan eignarréttarvandinn á auðlindinni hefur ekki verið leystur. Þannig leggur Samfylkingin á öllum sviðum áherslur á sanngjarnar, almennar leikreglur, sem mismuna ekki einstaklingum eða fyrirtækjum. Þessi stefnumörkun sýnir í hnotskurn hvernig Samfylkingin vill að unnið sé að málum. Engar nýjar hugmyndir hafa komið fram frá stjórnarflokkunum um hvernig megi ná sátt um þessi mál. Þvert á móti hefur hæstv. forsrh. fullyrt að ekki megi hrófla við eignarhaldi útgerðarmanna. Þá fari allt til fjandans og þjóðin gerði þá best í því að halda sig í sólarlöndum. Sátt Sjálfstfl. er greinilega fólgin í því að þjóðin eigi að sætta sig við að breyta engu. Framsóknarmenn tala um skattlagningu söluhagnaðar og aukinn byggðakvóta. Fátt bendir til þess að menn vilji nýja stefnumótun eða leita sátta með þjóðinni. Þjóðarsáttin virðist eiga að vera sú að þjóðin sætti sig við óbreytt ástand. En hafa menn ekki afsökun, voru menn ekki að bíða dóms Hæstaréttar? Þeir sem bera fyrir sig þau rök eru í raun að segja að þeir hafi ekki viljað taka afstöðu fyrr en þeir voru vissir um að það væri löglegt að mismuna mönnum við nýtingu á þessari dýrmætustu auðlind þjóðarinnar. Ástæðan fyrir þeirri afstöðu getur ekki verið nema ein, menn vilja halda því áfram. Tillögur okkar í málinu falla fullkomlega að dómi Hæstaréttar án þess að nokkur skaðabótaréttur geti myndast samkvæmt niðurstöðu réttarins. Samfylkingin er eini flokkurinn sem hefur sett það fram sem grundvallarafstöðu að öllum veiðiheimildum verði að loknum aðlögunartíma ráðstafað með almennum hætti. Við vildum og vorum í stakk búin til að ganga lengra en aðrir flokkar í þessu mikilvæga máli. Við náðum þess vegna þeim mikilvæga áfanga á fyrsta vetri Samfylkingarinnar hér á hv. Alþingi að setja tillögur okkar skýrt fram í frv. Við gerðum það áður en Hæstiréttur kvað upp dóm sinn vegna þess að það hefði engu breytt fyrir okkar afstöðu að vita hvort það væri löglegt að mismuna þeim sem stunda sjó á Íslandsmiðum.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er vor á hátíðarári og fram undan er hátíðarsumar. Aldrei hefur þjóðin haldið hátíð við eins góðar aðstæður í efnalegu tilliti. Hún hefur búið við góðan og batnandi hag undanfarin ár og hefur í það heila tekið aldrei haft það betra. Hátíðahöldin á komandi sumri eru undir merkjum kristinnar trúar. Öllum er ljóst að það endurspeglast í löggjöf á Alþingi að Íslendingar leggja áherslu á gildi kristinnar trúar og þá siðmenningu sem hún mótar. Þau gildi sem kristnin stendur fyrir eru varanleg og hafa dugað þjóðinni í 1000 ár. Þau eru einnig besta haldreipið við upphaf nýrrar aldar og árþúsunds. Herra forseti. Stjórnmál eru ekki eingöngu dægurþras heldur barátta fyrir hugsjónum og lífsgildum. Sigurinn í stjórnmálum er ekki endilega sá sem mældur er upp úr kjörkössum hverju sinni heldur felst hann í því sem ávinnst á hverju tímabili, að stefnumið og hugsjónir nái fram að ganga. Viss hugarfarsbreyting hefur átt sér stað í stjórnmálaviðhorfum landsmanna á þeim tæpa áratug sem Sjálfstfl. hefur farið fyrir ríkisstjórn. Almennar leikreglur eru settar, ríkið hættir að blanda sér jafnmikið í mál sem betur eru komin í höndum einstaklinga og fólk hættir að stóla á að ríkið sé alls staðar eins og forsjárfullur stóri bróðir, ætlast ekki til þess og vill það ekki. Hver einstaklingur er frjáls og ábyrgur fyrir lífi sínu. Fyrirgreiðslupólitíkin er á undanhaldi. Jafn réttur skal vera í öndvegi en ekki það að maður þekki mann. Og Sverrir er ekkert jafnari en aðrir. Þannig hefur unnist sigur í hugmyndabaráttunni, stétt er með stétt og öll erum við á leiðinni fram veginn. Í stjórnmálum hefur það verið styrkur Sjálfstfl. að vera hinn breiði flokkur með skírskotun til allra hópa samfélagsins. Hann hefur aldrei þurft að biðjast afsökunar á stefnu sinni og hugsjónum og best hefur þjóðinni gengið leiðin til framfara með hann við stjórnvölinn. Í utanríkismálum eigum við góð samskipti við allar þjóðir. Við erum frjáls þjóð sem stofnar ekki til annarra skuldbindinga en þeirra sem þjóðin vill og hentar þörfum hennar. Stuðningur okkar við þróunarstarf í fátækum ríkjum er vaxandi og skilningur á því blessunarlega að aukast. Í byggðamálum eru stigin skref til að jafna aðstöðu landsmanna. Þar hefur verið á brattann að sækja og enn eigum við brekku eftir. Hefur þó margt áunnist samkvæmt stefnumótandi ályktun Alþingis í byggðamálum frá síðasta vetri. Stóra mál landbn. á liðnum vetri voru ný lög um starfsskilyrði sauðfjárræktarinnar sem samþykkt voru fyrr á þessum degi. Nú hafa bændur rammann og leikreglurnar til allmargra ára og hyggja að stöðu sinni samkvæmt því. Um landbúnaðinn ríkir meiri sátt en oftast áður. Flestum er að verða ljóst að við styðjum okkar landbúnað líkt og aðrar þjóðir og höfum mikinn metnað til að framleiða hollar vörur og tryggja matvælaöryggi okkar eftir föngum. Fjölskyldugildin eru sjálfstæðismönnum mikilvæg. Þá mikilvægu stofnun, fjölskylduna, þarf að styrkja og eyða mismunun þar sem hjónafólk nýtur ekki jafnræðis á við einstaklinga utan hjónabands. Áður fyrr tíðkuðust sparimerkjagiftingar --- nú málamyndaskilnaðir. Löggjöfin má ekki ýta undir að talið sé úrræði í kröppum kjörum og aðstæðum að skilja. Öryggisnet samfélagsins er í sífelldri skoðun. Þörf er orðin á að endurskoða og móta heildarlöggjöf um almannatryggingakerfið. Þar þurfa stefnumið Sjálfstfl. að vera í fyrirrúmi ef vel á til að takast. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir m.a. að markmið ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu sé, með leyfi forseta: ,,Að endurskoða almannatryggingakerfið svo og samspil þess við skattkerfið og lífeyrissjóðakerfið með það að markmiði að umfang og kostnaður við stjórnsýslu verði sem minnstur og framkvæmd verði einfölduð og samræmd til hagsbóta fyrir bótaþega. Áhersla verði lögð á að tryggja sérstaklega hag þeirra öryrkja, fatlaðra og aldraðra sem lægstar tekjur hafa.`` Herra forseti. Að þessu er unnið og vel til þeirrar vinnu vandað en nefnd er einmitt að störfum að málinu. Þess er vissulega beðið með eftirvæntingu að hún skili af sér. Góðir áheyrendur. Ég óska ykkur öllum bjartrar framtíðar, góðs sumars og guðs blessunar.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það er með ólíkindum að hlusta á stjórnarliða tala héðan úr ræðustól. Ég veit ekki betur en við Íslendingar höfum um áratugi skipað okkur á bekk ríkustu þjóða heims. Það sem málið snýst um hér á hinu háa Alþingi er hvernig þjóðin fer með þau auðæfi sem hún skapar, hvernig auðæfunum er skipt á milli fólks og hvernig við stöndum að stjórnsýslu hér í landinu. Um það snýst málið. Eftir níu ára valdatíma Davíðs Oddssonar forsætisráðherra er íslenska þjóðin farin að átta sig á að sú stefna sem fylgt hefur verið hefur unnið stórkostlegt tjón á íslensku samfélagsmunstri og íslensku efnahagskerfi. Með hjálp Alþfl. og nú síðustu fimm árin með hjálp Framsóknar hefur Sjálfstfl. tekist að brjóta upp rótgróna íslenska samvinnu- og samhjálparhugsun. Nú skal markaðurinn ráða öllu. Á valdatíma Davíðs Oddssonar hefur markaðsöflunum verið sleppt lausum, eigur ríkisins á að selja og allt er falt fyrir peninga. Peningaöflin í landinu einbeita sér að því að komast yfir fjölskyldusilfrið. Það er slegist um eignir ríkisins, hvort sem um er að ræða verksmiðjur, bankastofnanir eða fyrirtæki. Þeim sem ginið hafa yfir eigum samfélagsins hefur á grunni þessarar stefnu verið gert kleift að raka saman fjármunum á örskömmum tíma, hundruðum milljóna í mörgum tilfellum. Nú er hafin einkavæðing á menntakerfi landsins, heilbrigðiskerfi og einkavæðing á raforkuframleiðslunni er í undirbúningi. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð stendur vörð um félagslega samhjálp. Á grunni jafnréttis og félagshyggju viljum við opinberan rekstur á grunnþjónustu samfélagsins, svo sem menntun, heilbrigðismálum og umönnunarmálum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð berst með oddi og egg gegn þeirri sýn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að þeir einir eigi að fá möguleika sem fjármagnið hafa. Við höfum lagt fram tillögur um gjörbreyttar áherslur í sjávarútvegsstefnunni. Allir landsmenn átta sig á því að sú stefna sem fylgt hefur verið á stóran þátt í þeim gríðarlega vanda sem við er að etja í byggðamálum. Stefna okkar um eflingu smábátaflotans og bátaflotans með áherslu á vistvænar veiðar, byggðatengingu kvóta, mun gjörbreyta stöðu hinna dreifðu byggða. Við munum leggja mikla áherslu á að okkar stefnumið verði ríkjandi í þeirri vinnu sem nú fer fram við endurskoðun á sjávarútvegsstefnunni. Ríkisstjórnin hefur fengið samþykktan hér á Alþingi nýjan búvörusamning við sauðfjárbændur landsins. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram fjölda tillagna um þróun íslensks landbúnaðar. Við viljum styðja landbúnaðinn, stuðla að framsókn hans með nýja sýn að leiðarljósi. Við söknum nýrrar sýnar í nýjum landbúnaðarsamningi. Við gerð hans hefði þurft að leggja höfuðáherslu á lífrænan landbúnað og tilboð til bænda um þátttöku í landvörslu í öllum héruðum landsins. Markaður fyrir lífrænar afurðir er fyrir hendi og þar eru stórkostleg sóknarfæri. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur höfuðáherslu á að þróun íslensks landbúnaðar verði beint í þennan farveg. Í atvinnumálum hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar lagt höfuðáherslu á uppbyggingu stóriðju eins og kunnugt er. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er andvíg þeirri stefnu. Atvinnustefna sem byggir á stóriðju er stefna gærdagsins. Ungt fólk vill fjölbreytileika í atvinnulífi. Það hefur sýnt sig að þeim þjóðum sem borið hafa gæfu til að efla smáiðnað af ýmsu tagi hefur vegnað best. Stóriðjustefnan kallar líka á stórframkvæmdir í virkjanamálum sem iðulega eru í andstöðu við önnur hagsmunamál svo sem eflingu ferðaþjónustunnar. Stefna okkar er einnig að nýting á orkulindum landsins skuli vera sem fjölbreyttust og sem næst uppsprettu auðlindanna þannig að línulagnir um landið verði í lágmarki og nærliggjandi byggðir njóti uppbyggingarinnar. Náttúra Íslands er okkar stærsta auðlind. Stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs byggir á náttúruvernd og skynsamlegri, hóflegri nýtingu á gæðum landsins. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur á þessu þingi lagt fram tillögur um eflingu almenningssamgöngukerfis í landinu. Gamla sérleiðakerfið er löngu úrelt og nauðsyn ber til að upphefja nýja sýn, móta stefnu sem þjónar nútímanum um land allt, kerfi sem getur orðið til stuðnings ferðamannaþjónustunni og öllum almenningi. Efling almenningssamgangna á vegum sveitarfélaganna er einnig bráðnauðsynlegt mál þar sem mikil einkabílanotkun, t.d. hér á höfuðborgarsvæði, er orðið stórvandamál, vandamál sem kallar á tugmilljarða fjárfestingar á næstu árum. Ríkisvaldið á að framkalla uppbyggingu og þróun nútímaalmenningssamgangna í landinu með beinum framlögum og með því að létta álögum af slíkri starfsemi. Andvaraleysi ríkisstjórnarinnar varðandi almenningssamgöngur í landinu er stórt áhyggjuefni. Á síðustu árum hefur stórfækkað þeim stöðum á landinu sem njóta flugsamgangna. Þetta veldur ferðaþjónustuaðilum áhyggjum, góðar samgöngur eru jú drifkraftur ferðaþjónustunnar. En ríkisstjórninni er ekkert heilagt í þeim efnum frekar en öðrum. Á síðustu dögum þingsins fékk ríkisstjórnin samþykktar tillögur sem leiða af sér tugmilljóna álögur á innanlandsflug, þrátt fyrir aðvörunarorð hagsmunaaðila í flugi og ferðaþjónustu. Virðulegi forseti. Sjálfstfl., Framsókn, Samfylking og Frjálslyndir eru stjórnmálaöfl sem vilja áfram feta braut frjálshyggju og einkavæðingar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun áfram sem hingað til nota afl sitt á Alþingi til að standa vörð um félagslegt réttlæti fyrir landsmenn alla. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á þessu þingi hafa verið lögð fram mörg mikilvæg mál á verksviði iðnaðar- og viðskiptaráðuneytanna. Í því sambandi nægir að nefna málefni á sviði orkumála, samkeppnismála og fjármagnsmarkaðar. Að þessu sinni vil ég þó einungis fjalla um einn af þeim málaflokkum sem falla undir mín ráðuneyti en það eru byggðamálin. Þau fluttust til iðnrn. um síðustu áramót. Það er því hlutverk mitt að fylgja eftir stefnu ríkisstjórnarinnar og Alþingis í byggðamálum. Mun fleiri sjá nú og skilja að hin mikla fólksfjölgun á höfuðborgarsvæðinu á kostnað landsbyggðarinnar er bæði óheillavænleg og óhagkvæm. Ég tel að flestir Íslendingar vilji að jafnvægi sé í byggð landsins en til þess að við náum því marki þarf að reka öfluga byggðastefnu. Sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu hafa vakið athygli á þeim mikla kostnaði sem er samfara mikilli fjölgun íbúa á höfuðborgarsvæðinu. Á sama tíma eru tekjur sveitarfélaga á landsbyggðinni að dragast saman vegna fækkunar íbúa. Það er því orðið sameiginlegt hagsmunamál sveitarfélaganna að snúa þessari þróun við. Ég vænti þess að sveitarstjórnarmenn haldi áfram að ræða um hvernig þeir geti í samvinnu við ríki og atvinnulíf stuðlað að því. Augu æ fleiri hafa opnast fyrir því að byggð í landinu öllu snertir ekki aðeins hagsmuni þeirra sem á landsbyggðinni búa, heldur landsmanna allra. Í stefnuáætlun Alþingis og ríkisstjórnar í byggðamálum er lögð mikil áhersla á fjölgun opinberra starfa á landsbyggðinni. Því markmiði er hægt að ná með ýmsum hætti. Í fyrsta lagi er hægt að flytja einstök verkefni sem unnin eru í opinberum stofnunum á höfuðborgarsvæðinu til einkaaðila eða annarra opinberra aðila á landsbyggðinni. Þetta má m.a. gera með því að nýta upplýsingatæknina til hins ýtrasta eins og berlega kom fram á fundi sem ég hélt með forstöðumönnum opinberra stofnana þann 4. maí sl. Það væri jafnframt í samræmi við reynslu annarra þjóða, t.d. Finna. Því markmiði má í öðru lagi ná með því að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Í þriðja lagi er hægt að flytja starfandi stofnanir og fyrirtæki í eigu hins opinbera. Það hefur verið gert með góðum árangri og nægir í því sambandi að nefna Landmælingar Íslands sem voru fluttar á Akranes og Lánasjóð landbúnaðarins sem nýlega tók til starfa á Selfossi. Ég mun sem ráðherra byggðamála fylgja fast eftir að þessari stefnumörkun Alþingis verði framfylgt. Í því skyni hef ég m.a. ákveðið að láta fara fram faglega úttekt á starfsemi allra stofnana sem starfa á vegum ráðuneyta minna til að kanna hagkvæmni þess að flytja verkefni út á land. Þessi vinna er í fullu samræmi við þær áherslur sem settar eru fram í stefnumótandi byggðaáætlun Alþingis en þar segir að hvert ráðuneyti eigi að leggja fram tillögur um fjölgun opinberra starfa á landsbyggðinni. Þegar þessari hagkvæmnisúttekt er lokið mun ég kynna niðurstöðuna fyrir ríkisstjórn, jafnframt því sem ég mun leggja fram áætlun ráðuneyta minna um fjölgun opinberra starfa á landsbyggðinni. Ekki hefur verið gert ráð fyrir að opinber útgjöld verði aukin til að ná fram því markmiði að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni. Þetta þýðir að sjónarmið hagkvæmni þurfa að ráða enda er eðlilegt að sömu lögmál gildi fyrir opinberan rekstur og einkarekstur hvað þetta varðar. Sú mikla áhersla sem lögð er á fjölgun opinberra starfa og verkefna í byggðaáætluninni þarf ekki að koma neinum á óvart sem til þekkir á landsbyggðinni. Þar eru að verða miklar breytingar í atvinnuháttum sem stafa af mikilli hagræðingu í sjávarútvegi annars vegar og rekstrarvanda í landbúnaði hins vegar. Þá eru blikur á lofti í ferðmálum og samkeppnisgreinum vegna þeirra miklu hækkana sem orðið hafa á raungengi krónunnar á síðustu mánuðum og missirum. Margt fólk á landsbyggðinni býr því við óöryggi í atvinnumálum og gerir kröfur um réttlátari skiptingu starfa og verkefna sem kostuð eru með opinberu fé. Gríðarlega mikilvægt er að reyna að stuðla að fjölbreyttari atvinnustarfsemi á landsbyggðinni en það er frumforsenda þess að okkur takist að snúa við þeirri þróun búferlaflutninga sem við höfum séð á síðustu árum. Ýmislegt jákvætt er þó að gerast þessa dagana. Við höfum t.d. séð að einkafyrirtæki nýta sér í auknum mæli upplýsingatæknina til að vinna verkefni á landsbyggðinni. Nýleg dæmi eru fyrirtæki á sviði fjármálaþjónustu og trygginga. Þessi fyrirtæki leita hagkvæmustu lausna og af hagkvæmnisástæðum hafa þau stigið þessi skref. Það sama á auðvitað að gilda í opinberum rekstri, að leita hagkvæmra leiða. Opinberar stofnanir og fyrirtæki í eigu ríkisins hafa sem betur fer einnig verið að gera svipaða hluti og ég fullyrði að meira mun gerast í þessum málum á næstu vikum. Herra forseti. Ég mun í störfum mínum sem ráðherra byggðamála leggja mig alla fram til að ná árangri. Við þurfum að ná jafnvægi í byggð landsins. Til að svo megi takast tel ég að brýnasta verkefnið sé að auka fjölbreytni atvinnulífsins á landsbyggðinni þannig að ungt fólk hafi áhuga á að flytja þangað búferlum. Byggðastefnan á ekki að snúast um að koma í veg fyrir að fólk flytji frá einum stað til annars. Nei, þvert á móti á byggðastefnan að snúast um að fólk hafa áhuga á að flytja út á land og búa á landsbyggðinni. Um þessar mundir tel ég brýnast að höfða til yngra menntafólks. Landsbyggðin þarf á slíku fólki að halda til að byggja upp ný atvinnutækifæri. Góðir áheyrendur. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. ,,Góðærið er knúið áfram með erlendri skuldasöfnun.`` Góðærið er knúið áfram með erlendri skuldasöfnun. Hver skyldi svo mæla? Að ósynju kynnu menn að ætla að þetta væri upphrópun stjórnarandstöðu. Svo er hins vegar ekki. Ummælin eru í dagblaðinu Degi í dag, höfð eftir framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins, Sveini Hannessyni, glöggskyggnum manni sem lengi hefur haft uppi varnaðarorð um hina háskalegu þróun efnahagsmála. En hann er ekki einn um það. Seðlabanki Íslands og Þjóðhagsstofnun klifa á því a.m.k. vikulega að váboðar séu fram undan í verðbólgumálum og er viðvarandi og langvarandi viðskiptahalli eitt gleggsta hættumerkið. En þrátt fyrir viðvaranir kemur allt fyrir ekki. Ríkisstjórnin skellir skollaeyrum við öllum aðvörunum og stundar síðan óaflátanlegar yfirhymingar með stöðugleikatali og skrumi um góðæri og velsæld meðan erlendar skuldir okkar hlaðast upp með leifturhraða og skuldir heimilanna að sama skapi. Menn hafa fengið að hlusta á þetta hér í kvöld. Fjmrh. gat þess að verðbólga væri á niðurleið. Hann gat þess enn fremur að viðskiptahalli hefði ekki aukist. Hvað segir Seðlabankinn um þetta? Hvað segir Þjóðhagsstofnun um þetta? Þessar stórfréttir höfðu ekki borist fjölmiðlum klukkan sex þegar ég hlustaði á Ríkisútvarpið þá. Þetta hefur skeð síðan og eru stórtíðindi. En þetta er eins og annað í máli stjórnarsinna, þar er með þessum hætti reynt að hylma yfir hinar köldu staðreyndir og mæra með fögrum orðum það sem allt öðruvísi lítur út í raun. Gumað er af afgangi á fjárlögum sem í raun er að mestu froðufé innheimt með tollum og öðrum sköttum af hinum ógnarlega innflutningi umfram efni þjóðarinnar. Þess eru engin merki að ríkisstjórnin ætli að taka sig á og veita viðspyrnu gegn þessum ófögnuði. Ef vel ætti að vera þyrfti að beinskera niður opinberar framkvæmdir svo brakaði í hverju tré. En hér er verið að úthluta á borð þingmanna tillögum um stóraukið fjármagn til vega og framkvæmda og jarðganga. Slíkra viðbragða sem niðurskurðar er auðvitað ekki að vænta af mönnum sem trúa orðið eigin áróðri um að hér sé allt blúndulagt. Þess í stað stefna þeir nú í stórframkvæmdir í orku- og stóriðjumálum sem eiga sér enga hagræna stoð. Það er raunar það óhugnanlegasta agn sem framsókn hefur til þessa beitt á atkvæðaöngul sinn og er þá mikið sagt. Gjafverð á orku til stóriðju hefur síðustu þrjátíu árin verið bein skattheimta af þegnum landsins. Hún mun enn stóraukast við Kárahnjúkavirkjun ef í hana verður ráðist. Valdhrokinn lætur ekki á sér standa í þessum efnum. Spánnýtt dæmi höfum við um hann og um leið um þýlyndi ríkisstjórnarmanna við matmæður sínar. Málatilbúnaður utanrrh. vegna flutninga fyrir varnarliðið er eitt mesta heiftarklúður sem menn á hinu háa Alþingi hafa kynnst. Eftir öllum sólarmerkjum að dæma er hann eftir pöntun frá Eimskipafélagi Íslands. Þótt öllu öðru sé sleppt er verst að þola þá vansæmd sem við Íslendingar vinnum okkur með slíkum aðferðum. Herra forseti. Af nógu væri að taka ef tími leyfði. Alþingi afgreiddi í morgun ný lög um kosningar til Alþingis en fylgjendur laganna töldu þeim það helst til ágætis að allir væru jafnóánægðir með þau. Lögin hafa hins vegar það eitt sér til ágætis að við þau mun ekki verða búið stundinni lengur, að ákveða með lögum frá Alþingi árið 2000 allt að tvöfalt misvægi atkvæða milli þegna landsins eru býsn og fádæmi sem halda hefði mátt að heyrðu fortíðinni til. Víst er það rétt að ekkert er háskalegra frelsi einstaklingsins en risavaxið ríkisvald sem teygir anga sína um allar æðar þjóðarlíkamans. Jafnvíst er að eins og málum er komið verða allir frjálslyndir lýðræðissinnar að snúa bökum saman til varnar frelsinu, frelsi alls almennings gegn yfirdrottnun örfárra útvaldra að hverra köku núverandi ríkisstjórnar skarar eld ótæpilega. Ég óska öllum landsmönnum góðs og gleðilegs sumars.