Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nýverið eða hinn 1. október var gjaldskrá póstþjónustunnar hækkuð fyrir innrituð blöð og tímarit innan lands, þar með talið fréttabréf, bæklingar og þess háttar og var hækkunin á bilinu 53--144%. Að auki voru tekin upp tvö gjaldsvæði fyrir þessa póstþjónustu, annars vegar innan svæðis og hins vegar utan svæðis, en allt að 40% verðmunur er á gjaldskrá milli svæða. Hér er um að ræða stefnubreytingu frá því sem verið hefur, að taka upp tvö gjaldskrársvæði sem nauðsynlegt er að hæstv. samgrh. skýri. Með því að taka upp tvö gjaldskrársvæði er verið að skattleggja landsbyggðina sérstaklega enda lendir stærsti hluti félagspósts í þessari hækkun sem og blöð og tímarit send af Reykjavíkursvæðinu út á landsbyggðina. Þetta virðist ganga þvert á þá stefnu sem ætla má að Alþingi hefði viljað fylgja, að jafna kostnað við póst- og símaþjónustuna í landinu. Hækkunin á gjaldskránni fyrir innrituð blöð og tímarit keyrir líka úr hófi fram og virðist allt ganga eftir sem spáð var þegar Pósti og síma var breytt í hlutafélag, að það mundi leiða til hækkana á gjaldskrá fyrir póstþjónustuna. Hæstv. ráðherra getur varla skýlt sér á bak við það að hér sé um samkeppnispóst að ræða sem ekki megi niðurgreiða með almennum pósti. Geri ráðherrann það er nauðsynlegt að hann sýni fram á það hvaða fyrirtæki eru í samkeppni við Póst og síma um dreifingu á merktum pósti eins og ýmiss konar félagspósti og blöðum og tímaritum sem merkt eru á nafn. Ég vil halda því fram að í skjóli einokunar sé Póstur og sími að hækka gjaldskrána úr öllu hófi eða um allt að 144% og fyrr en seinna mun þessi hækkun með einum eða öðrum hætti lenda á neytendum. Eina samkeppnin sem Póstur og sími er í eru ómerktar fjöldasendingar, svonefndur ruslpóstur, en það er einmitt athyglisvert að þeir sem keppa um þær póstsendingar við Póst og síma, eins og fyrirtækið Póstdreifing, eru með gjaldskrá fyrir þessar ómerktu fjöldasendingar sem er helmingi lægri en hjá Pósti og síma. Ég vil líka benda á að þessi hækkun mun lenda með fullum þunga á ýmsum félagspósti. Ég bendi á að póstburðargjöld fyrir fréttabréf sem Landssamtök eldri borgara hafa sent út sex sinnum á ári var 960 þús. á ári fyrir gjaldskrárbreytinguna en 1.800 þús. eftir þessa gjaldskrárhækkun. Landssambandið er með til ráðstöfunar á ári 2.300 þús. Þetta er því þungur baggi og er að sliga afkomu samtakanna. Þess vegna hef ég beint fyrirspurn til hæstv. samgrh. um póstburðargjöld og spyr hvaða ástæður liggi að baki því að taka upp tvö gjaldskrársvæði póstburðargjalda blaða og tímarita innan lands, þar með talið fréttabréfa og bæklinga, frá og með 1. október sl. Hver verður verðmismunur á póstburðargjöldum milli gjaldsvæða eftir þá breytingu? Hve mikil var gjaldskrárhækkunin á framangreindum póstburðargjöldum og hve mikil hefur hún verið sl. 15 mánuði? Hvaða forsendur liggja að baki hækkuninni? Og í fjórða lagi: Hver verður tekjuauki póstþjónustunnar við þessa gjaldskrárbreytingu?

Herra forseti. Þar sem Póstur og sími er hlutafélag þótti mér eðlilegt að vísa fyrirspurninni til hlutafélagsins og les ég hér svar forstjóra þess, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með vísan til bréfs yðar, dags. 17. nóvember 1997, upplýsist eftirfarandi vegna fyrirspurnar til samgrh. um póstburðargjöld, sbr. þskj. nr. 335. Forsaga málsins. Í ákvörðun samkeppnisráðs nr. 8/1995, um póst utan einkaréttar, segir í ákvörðunarorði: ,,Skal þess gætt að póstþjónusta sem háð er einkarétti greiði ekki niður kostnað við aðra póstþjónustu.`` Í framhaldi af þessum ákvörðunarorðum gaf samgrn. út reglugerð nr. 627/1996, þar sem felld voru úr gildi ákvæði um sérstakar reglur um innritun blaða og tímarita. Einnig var felld úr gildi sérstök gjaldskrá sem gilti fyrir innrituð blöð og tímarit og viðbótarafslætti eftir útgáfuaðila og efnisinnihaldi. Í 18. gr. laga um póstþjónustu, nr. 142/1996, segir m.a.: ,,Gjaldskrár fyrir grunnpóstþjónustu [þar með talin blöð og tímarit] skulu taka mið af raunkostnaði við að veita þjónustuna að viðbættum hæfilegum hagnaði. Þær skulu vera gagnsæjar og í samræmi við jafnræðisreglur.`` Pósti og síma hf. var þar með bannað að greiða niður burðargjöld fyrir blöð og tímarit með tekjum af einkaréttarþjónustu og því kom til hækkun á þeirri gjaldskrá þann 1. október sl. 1. Ástæður tveggja gjaldsvæða. Eins og mælst er til í fyrrgreindum ákvörðunarorðum samkeppnisráðs nr. 8/1995 og lögum um póstþjónustu, nr. 142/1996, var við mótun gjaldskrár fyrir blöð og tímarit, sem er þjónusta utan einkaréttar, leitast við að taka mið af raunkostnaði við dreifinguna og jafna sem best óeðlilegan mun á milli gjaldskrár fyrir blöð og tímarit og gjaldskrár fyrir almennan bréfapóst. Þá er í ákvörðun samkeppnisráðs nr. 42/1996 mælt fyrir um dreifiskyldu Pósts og síma hf. á grunnpóstþjónustu í samkeppni, þar með talið dreifingu blaða og tímarita. Samkvæmt henni er mælst til um að Póstur og sími ,,dreifi pósti fyrir Póstdreifingu ehf. á stöðum sem falla innan dreifbýlispóstnúmera samkvæmt skilgreiningu Pósts og síma frá október 1996 og á stöðum sem falla undir þéttbýlispóstnúmer þar sem eru færri en 500 heimili. Skal Póst- og símamálastofnunin (síðar Póstur og sími hf.) inna þessa þjónustu af hendi, komi um það ósk frá Póstdreifingu ehf., á sömu kjörum og gegn sömu skilmálum og sá hluti póstþjónustu Pósts og síma nýtur sem starfar í samkeppni.`` Raunkostnaður við dreifingu fer að miklu leyti eftir þeim vegalengdum sem um er að ræða. Því þótti eðlilegt að hafa gjaldskrána tvískipta, þ.e. að hafa gjaldskrá fyrir dreifingu innan ákveðinna byggðarlaga ódýrari en dreifingu milli svæða. Mismunur á milli gjaldsvæða liggur því fyrst og fremst í hærri flutningskostnaði á milli svæða.`` Ég vil skjóta því hér inn í, hæstv. forseti, að meðan við sátum saman í ríkisstjórn, ég og hv. þm. frú Jóhanna Sigurðardóttir, kom frv. til nýrra samkeppnislega fram, borið fram af einum af ráðherrum Alþfl. Ef ég man rétt var ég eini ráðherrann sem lét uppi efasemdir um hvernig þessi nýju samkeppnislög mundu verka, m.a. á fyrirtæki eins og Póst og síma, en þeir tóku andköf, ráðherrar Alþfl., yfir því hversu góð lögin yrðu. En við sjáum hér m.a. afleiðingar þess að samkeppnislöggjöfin var sett jafnströng og raun ber vitni með þeim afleiðingum sem hv. þm. frú Jóhanna Sigurðardóttir lýsti svo vel hér áðan í mjög hnitmiðuðu máli. Og sný ég mér aftur að bréfi forstjóra Pósts og síma, með leyfi hæstv. forseta: ,,2. Verðmismunur á gjöldum fyrir blöð og tímarit innan svæða og á milli svæða. Gjald fyrir dreifingu á 250 g blaði eða tímariti er 24,75 kr. innan svæðis en 33 kr. þegar sent er milli svæða. Mismunurinn er breytilegur eftir þyngdarflokkum. Hann er frá 6,50 til 9 kr. 3. Hve mikil var hækkunin 1. október sl.? Sem dæmi um umfang hækkunarinnar má nefna að almennt verð á dreifingu á 250 g blaði eða tímariti var 17,50 kr. en frá því var veittur helmingsafsláttur af burðargjaldi fyrir dagblöð, fréttablöð í landshlutum, blöð sem landssamtök stéttarfélaga gáfu út og blöð sem fjölluðu um stjórnmál, en fjórðungsafsláttur fyrir tímarit og blöð sem fjölluðu sérstaklega um bókmenntir og trúmál.`` Nú er tíminn senn á þrotum. Ég mun lesa niðurlag bréfsins í síðari ræðutíma mínum, herra forseti.

Herra forseti. Þegar þingmenn leggja fyrirspurnir fyrir ráðherra er tilgangurinn yfirleitt sá að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra til viðkomandi málefnis en ekki að hlusta á ráðherrann lesa upp skýringar eða afstöðu forstjóra eða forstöðumanns viðkomandi stofnunar. Ég er auðvitað að leita eftir því hvort hæstv. ráðherra telji eðlilegt að gjaldskrá fyrir póstburðargjöld hækki um 53--144%. Ég spyr hann hvort hann telji það eðlilegt. Telur ráðherrann hæstv. eðlilegt að fara allt í einu að taka upp tvö gjaldskrársvæði fyrir póstþjónustuna með þeim afleiðingum að póstburðargjöld héðan og út á landsbyggðina verða dýrari? Þetta er landsbyggðarskattur. Telur ráðherrann það virkilega eðlilegt? Hefur ráðherrann gert sér grein fyrir hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir ýmsan félagspóst eins og ég nefndi, t.d. hjá Landssamtökum aldraðra sem þurfa nú að greiða helmingi meira fyrir sinn félagspóst en þau gerðu áður? Þau greiddu 960 þús. á ári fyrir félagspóst, þ.e. að senda fréttabréf sem voru sex að tölu á ári til sinna félagsmanna en þurfa nú að greiða um 1.800 þús. af ráðstöfunarfé sem er 2.300 þús. Gerir ráðherrann sér grein fyrir afleiðingunum? Mér finnst ráðherrann ekki geta skýlt sér á bak við það að hér sé um einhvern samkeppnispóst að ræða og spyr um það hvar sé samkeppni að því er varðar hækkun á þessum póstburðargjöldum. Það er engin samkeppni þegar um er að ræða merktan póst á nafn. Þá er ekki nein samkeppni. Það er fyrst og fremst þegar um er að ræða ómerktan póst og ég hélt því fram, og spyr hvort ráðherrann hafi kynnt sér það, að þeir sem standa þar í samkeppni við Póst og síma bjóða þá þjónustu á helmingi lægra verði en Póstur og sími gerir.

Herra forseti. Mig langar til að gera stutta athugasemd við það að hæstv. ráðherra svarar hér spurningu sem beint er til hans með því að lesa upp svar frá fyrirtæki því sem spurningin fjallar um. Auðvitað ber hæstv. ráðherra ábyrgð á þessum málaflokki og um leið á þeirri hækkun sem hefur orðið á póstburðargjöldum og getur ekkert verið að firra sig þeirri ábyrgð með því að vísa til svara frá því fyrirtæki sem fjallar um þessi mál. Ég minnist þess að gerð var athugasemd úr forsetastóli við þetta síðast þegar hæstv. samgrh. beitti þessari aðferð í fyrirspurn. En af því að hann talaði hér um að raunkostnaður og síðan hæfilegur hagnaður mynduðu verð á póstburðargjöldunum þá vildi ég gjarnan fá svör við því hjá hæstv. ráðherra, þar sem hann á eftir að lesa upp afganginn af svarinu frá því fyrirtæki sem sér um póstþjónustuna, og ég óska eftir því að fá upplýsingar um hvað hæstv. ráðherra telji vera hæfilegan hagnað. Og hversu hátt hlutfall er það af póstburðargjöldum?

Herra forseti. Mér er nokkur vandi á höndum. Annars vegar er ég að velta fyrir mér hvort ég eigi að svara þeirri skriflegu fyrirspurn sem fyrir liggur eða hvort ég eigi að svara þeim spurningum sem hv. fyrirspyrjanda liggur á hjarta. Nú hygg ég að það sé rétt að ég svari hinni skriflegu fyrirspurn fyrst. Ég vil á hinn bóginn leiðrétta það þegar hv. þm. segir að ekki sé samkeppni í því að dreifa tímaritum og blöðum. Það er mikil samkeppni í því og Póstdreifing hefur m.a. verið að dreifa tímaritum sem eru merkt einstaklingum og fyrirtækjum og af þeim sökum hygg ég að kæra Póstdreifingar til Samkeppnisstofnunar hafi verið runnin. Svo ég haldi áfram bréfi forstjóra Pósts og síma, herra forseti --- en spurningar eru um tölulegar upplýsingar og annað þvílíkt en ekki um skoðanir ráðherra. Ég hefði auðvitað haft miklu meiri ánægju af því að ræða pólitík við hv. þm., póstpólitík, símapólitík og annað þar fram eftir götunum. En þá eiga þingmenn að spyrja þannig í þingskjali en ekki með spurningum eins og hér liggja fyrir --- þá segir þar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Burðargjald fyrir 250 g blað eða tímarit er nú innan svæðis 24,75 kr. og 33 kr. ef sent er milli svæða. Afsláttarkjörum hefur einnig verið breytt og er nú veittur afsláttur frá fyrrgreindu verði eftir heildarviðskiptum en ekki útgáfuaðila og efnisinnihaldi eins og áður. Hækkun á almennri gjaldskrá er breytileg eftir þyngd, á bilinu 3,8% til 77,7% þegar dreift er innan svæðis, en á bilinu 24,1% til 150% þegar sent er milli svæða ef ekki er tekið tillit til afsláttarkjara. Hækkunin grundvallast á úttekt á raunkostnaði við flutning, flokkun og dreifingu á blöðum og tímaritum og er gerð til að mæta ákvæðum samkeppnisyfirvalda eins og áður segir. Þá hækkuðu öll póstburðargjöld, þar með talin gjöld fyrir blöð og tímarit, um 15% 1. júní 1996. 4. Tekjuauki póstþjónustunnar við breytingu á gjaldskrá fyrir blöð og tímarit. Tekjuaukning póstsins vegna þessarar gjaldskrárbreytingar er áætluð um það bil 130 millj. kr. á ári miðað við óbreytt magn sem jafngildir þeirri niðurgreiðslu á þjónustunni sem óbreytt gjaldskrá hefði haft í för með sér.`` Og veit ég þá að hv. fyrirspyrjandi er upplýstari en áður.

Eins og hv. þm. er kunnugt gildir sú regla að fyrirspyrjandi má einungis 

Herra forseti. Á undanförnum missirum og árum hefur færst í vöxt að fyrirtæki bjóði ýmis afsláttarkjör og fríðindatilboð eins og frípunkta til að laða að sér viðskiptavini. Í skýrslu samkeppnisráðs, um stjórn og eignatengsl í íslensku atvinnulífi sem kom út fyrir nokkrum árum er einmitt fjallað um samkeppnistakmarkanir og markaðsyfirráð. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sú hætta er alltaf fyrir hendi að markaðsráðandi fyrirtæki sem ekki nýtur aðhalds samkeppninnar verði óhagkvæmt í rekstri um lengri tíma eða nái miklum hagnaði með því að verðleggja framleiðsluvörur sínar hærra en ella, hvort tveggja með óæskilegum afleiðingum fyrir þjóðfélagið. Jafnframt hefur reynslan sýnt að fyrirtæki hneigjast til að reyna að halda markaðsráðandi stöðu sinni og halda keppinautum frá með ýmsum hætti. Samkeppnislög hafa því yfirleitt að geyma ákvæði sem ætlað er að stemma stigu við misnotkun markaðsyfirráða. Misnotkun getur lýst sér með ýmsum öðrum hætti en of háu verði. Sígilt dæmi um misnotkun markaðsyfirráða er að lækka verð vöru eða jafnvel selja vöru undir kostnaðarverði til að koma keppinaut á kné sem hefur ekki fjármuni til að gera slíkt hið sama.`` Þá kemur fram að fyrirtæki beiti oft sérstökum afsláttarkjörum og flóknum afsláttarreglum þar sem þeir sem sýna viðskiptatryggð njóti sérstakra kjara umfram aðra. Þetta er undir kaflanum um markaðsyfirráð og samkeppnistakmarkanir. Það er einnig ástæða til þess að benda á að nýlega kom fram í einum fjölmiðli að punktasöfnun valdi hækkunum flugfargjalda innan lands og talað er um fargjaldahækkun um þúsundir króna. Þar er því beinlínis haldið fram að þessi punktasöfnun hafi áhrif í þá veru að hækka flugfargjöld innan lands. Maður veltir því þá fyrir sér með afsláttarkjör eða fríðindatilboð, t.d. frípunkta sem ekki allir geta nýtt, hvort þeir sem ekki geta nýtt sér þessa frípunkta greiði fyrir þá með hærra verði á vöru og þjónustu, eins og t.d. er haldið fram hér í þessu blaði. Því hef ég talið ástæðu til þess að spyrja hæstv. viðskrh. eftirfarandi spurninga: Hafa afsláttarkjör, fríðindatilboð (t.d. frípunktar), samræmdir viðskiptaskilmálar og þess háttar samningar hjá fyrirtækjum og stofnunum í atvinnu- og viðskiptalífi haft skaðleg áhrif á samkeppni og stuðlað að hærra verði á vöru og þjónustu til neytenda? Hefur Samkeppnisstofnun kannað sérstaklega hvort framangreind fríðindatilboð og samræmdir viðskiptaskilmálar brjóti í bága við ákvæði samkeppnislaga?

Herra forseti. Á þskj. 336 hefur hv. 13. þm. Reykv. Jóhanna Sigurðardóttir beint til mín tveimur spurningum um áhrif fríðindatilboða á verðlagningu vöru og þjónustu. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi: ,,Hafa afsláttarkjör, fríðindatilboð (t.d. frípunktar), samræmdir viðskiptaskilmálar og þess háttar samningar hjá fyrirtækjum og stofnunum í atvinnu- og viðskiptalífi haft skaðleg áhrif samkeppni og stuðlað að hærra verði á vöru og þjónustu til neytenda?`` Ekki hefur verið sýnt fram á, hvorki hér á landi né í nágrannalöndunum, að ýmiss konar fríðindatilboð hafi almennt skaðleg áhrif á samkeppni eða leiði til hærra vöruverðs. Samræmdir viðskiptaskilmálar keppinauta eru hins vegar skaðlegir samkeppni enda er í samkeppnislögum lagt bann við samráði og samstilltum aðgerðum fyrirtækja sem starfa á sama sölustigi og þar með á sama markaði þegar þeim er m.a. ætlað að hafa áhrif á verð, afslátt eða álagningu. Samræmdar aðgerðir hvað þetta áhrærir eru bannaðar hvort heldur þær eru bindandi eða leiðbeinandi. Samvinna af þeim toga sem hér um ræðir þykir vera með alvarlegustu samkeppnishindrunum og er því bönnuð samkvæmt samkeppnisreglum langflestra landa. Skaði slíkrar samvinnu getur m.a. falist í hærra verði á vöru og þjónustu en ella mundi verða. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hefur Samkeppnisstofnun kannað sérstaklega hvort framangreind fríðindatilboð og samræmdir viðskiptaskilmálar brjóti í bága við ákvæði samkeppnislaga?`` Samkeppnisstofnun fer með viðskiptaskilmála greiðslukortafyrirtækja, samanber 37. gr. samkeppnislaganna. Þannig hefur stofnunin yfirfarið skilmála vildarkorts Visa og Flugleiða og sérkort Stöðvar 2. Þá hefur stofnunin einnig yfirfarið skilmála Fríkorts og Safnkorts Esso. Ýmsar athugasemdir hafa verið gerðar við einstök atriði í skilmálum greiðslukortafyrirtækjanna og hafa fyrirtækin alltaf farið að þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið. Skilmálarnir eru ekki samræmdir gagnvart korthöfum en mjög áþekkir þar sem um sambærileg atriði er að ræða. Fulltrúar Samkeppnisstofnunar tóku þátt í vinnuhópi á vegum norrænu ráðherranefndarinnar um svokallað tryggðarkerfi. Útgangspunkturinn í þeirri vinnu var sá að hafa neytendasjónarmið að leiðarljósi. Skýrsla þessa vinnuhóps er nú í prentun og kemur út fljótlega og mun verða fróðlegt gagn í innlegg þessarar umræðu. Í kjölfar þeirrar vinnu sem fram fór í vinnuhópnum hafa umboðsmenn neytenda á öðrum Norðurlöndum sett leiðbeinandi reglur um markaðssetningu tryggðarkerfa. Þær reglur segja t.d. til um að ávinningi verði að vera hægt að breyta í peninga hvenær sem er og að skýrt eigi að koma fram hver verðmæti ávinningsins eða punktanna séu áður en kaupin fara fram. Samkeppnisráð setur væntanlega sambærilegar reglur fljótlega hér á landi með heimild í 30. gr. samkeppnislaganna. Að mati Samkeppnisstofnunar verður ekki séð á þessu stigi að í skilmálum og kjörum fríkorta eða annarra tryggðarkorta felist samræmd viðskiptakjör sem bönnuð eru samkvæmt samkeppnislögum enda starfa þau fyrirtæki sem að einstökum tryggðarkerfum standa ekki á sömu mörkuðum. Ekki hefur verið kannað til hlítar að öðru leyti af Samkeppnisstofnun hvort fríðindakort eða annars konar tryggðarkerfi kunni að vera skaðleg samkeppni. Umræða hefur farið fram erlendis um samkeppnisleg áhrif, t.d. tryggðarkerfa flugfélaga, að því er best er vitað án þess að niðurstaða hafi fengist eða gripið hafi verið til íhlutunar vegna þeirra. Íslensk samkeppnisyfirvöld munu fylgjast með allri slíkri umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör við fsp. minni og kom ýmislegt áhugavert þar fram. Ráðherrann heldur því fram að ekki hafi verið sýnt fram á að ýmiss konar fríðindatilboð hafi áhrif í þá veru að hækka verð á vöru og þjónustu til neytenda. Hann bendir jafnframt á að Samkeppnisstofnun hafi gert ýmsar athugasemdir við skilmálana. En hefur það verið sérstaklega kannað hvort þessir frípunktar eða fríðindatilboð hafi haft áhrif á verð á vöru og þjónustu til neytenda? Mér fannst koma fram síðar í máli ráðherra að það hafi t.d. ekki verið kannað sérstaklega hvort þetta hafi haft skaðleg áhrif og þá væntanlega á verð á vöru og þjónustu. Mun ráðherra eða réttara sagt Samkeppnisstofnun beita sér fyrir því að þetta verði kannað sérstaklega? Ég spyr líka um samræmda viðskiptaskilmála og þess háttar samninga hjá fyrirtækjum og stofnunum í atvinnu- og viðskiptalífi. Ráðherrann ræddi sérstaklega um það sem mjög alvarlegt brot á samkeppnislögum ef slíkt viðgengist. Hefur sérstaklega verið farið ofan í þann þátt sem snýr að samræmdum viðskiptaskilmálum og sambærilegum samningum hjá fyrirtækjum og stofnunum í atvinnu- og viðskiptalífi, hvort það viðgangist hér? Ég spyr um þetta tvennt. Ráðherra upplýsti einnig að umboðsmenn neytenda hafi beitt sér fyrir því að settar hafi verið reglur hér um fríðindakerfi og ég fagna því sem fram kom í máli ráðherrans að Samkeppnisstofnun muni þá beita sér fyrir því að slíkar reglur verði einnig settar hér.

Herra forseti. Eins og fram kom í svari mínu áðan er það mat Samkeppnisstofnunar að slík fríðindakort geti haft skaðvænleg áhrif á samkeppni og geti hugsanlega leitt til hærra verðs. En ákveðnar forsendur þurfa þá að vera til staðar að mati stofnunarinnar, annars vegar þær að fyrirtækin starfi á sambærilegum markaði og séu í öðru lagi með leiðbeinandi aðgerðir og samræmda skilmála sem muni leiða til þess að verð á vöru og þjónustu sé hærra en ella. Eins og kom fram hefur Samkeppnisstofnun yfirfarið skilmála allra þeirra aðila sem eru með fríkort á þessum markaði, gert athugasemdir við einstaka skilmála og í öllum tilfellum hafa útgefendur þessara fríkorta eða frípunktakorta farið að athugasemdum Samkeppnisstofnunar. Þannig að það er mat stofnunarinnar að traustir skilmálar liggi þarna að baki núna enda er um það að ræða að þeir sem gefið hafa út slík kort starfi ekki á sama markaði eins og hér er. En eins og kom líka fram í svari mínu þá mun Samkeppnisstofnun fylgjast með hver framvindan verður, fylgjast með og hafa eftirlit með þessum fríkortum sem hún hefur heimild til, þ.e. stofnunin, á grundvelli samkeppnislaganna. Ég held að ekki sé hægt að kanna á þessu stigi hvort útgáfa korta eins og þessara hafi leitt til hærra vöruverðs vegna þess að kortin eru gefin út af þeim aðilum sem ekki eru starfandi nákvæmlega á sama markaðnum.

Herra forseti. Á undanförnum mánuðum, ekki aðeins haustmánuðum, heldur og fyrr á þessu ári, hafa orðið nokkrar umræður um verðbréfamarkað, ekki síst um þann hluta hans sem við köllum markað með hlutabréf. Ástæður þeirrar umræðu hafa birst í inntaki þeirra, þ.e. ýmsum þeim sem á þessum markaði starfa sýnist ástæða til að fyrirtæki sem bjóða hlutabréf sín þar gefi upplýsingar með skemmra millibili en nú er gert ráð fyrir. Í síðasta mánuði kom fram skoðun eins þeirra manna sem starfa á þessum markaði og stjórna fyrirtæki sem er stór aðili að þessum viðskiptum. Það hlýtur að vekja athygli að þær kröfur sem gerðar eru til þessara fyrirtækja er ekki að finna í lögum eða reglum útgefnum af framkvæmdarvaldinu eða ráðuneytinu heldur einungis reglum sem gefnar eru út af Verðbréfaþingi Íslands sem starfar eftir sérstökum lögum. Þau lög eru nú til sérstakrar endurskoðunar, m.a. af þess eigin hálfu og að hluta til með það að meginmarkmiði að breyta lögunum á þann veg að fleiri aðilar en það eitt megi starfrækja slíkar viðskiptahallir, kauphallir, eða hvað sem við viljum nefna þær. En það hefur vakið athygli mína, herra forseti, að á þessu efni sem ég hef nefnt er ekki tekið í þeim frv. sem þegar hafa komið fram og því legg ég fyrir hæstv. viðskrh. fsp. á þskj. 354, eins og þar segir, með leyfi forseta: Hvaða kröfur eru gerðar og af hverjum til fyrirtækja á hlutabréfamarkaði varðandi upplýsingar um hag og afkomu á nýliðnu tímabili, svo og um áætlanir um afkomu á yfirstandandi tímabili og í næstu framtíð? Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að þess verði krafist að fyrirtækin veiti þessar upplýsingar eftir hvern ársfjórðung?

Herra forseti. Á þskj. 354 hefur hv. þm. Árni R. Árnason beint til mín fsp. um upplýsingagjöf fyrirtækja á hlutabréfamarkaði. Fyrirspurninni má skipta í tvennt. Annars vegar er fyrri hluti: Hvaða kröfur eru gerðar og af hverjum til fyrirtækja á hlutabréfamarkaði varðandi upplýsingar um hag og afkomu á nýliðnu tímabili, svo og um áætlanir um afkomu á yfirstandandi tímabili og í næstu framtíð? Hlutafélögum sem fengið hafa hlutabréf sín skráð á Verðbréfaþingi Íslands ber að tilkynna án tafar til Verðbréfaþings um allar ákvarðanir eða atvik sem að mati þess geta haft veruleg áhrif á aðstæður þess og mat hlutabréfamarkaðarins á því. Sama á við þegar félag er móðurfélag og ákvarðanir eða atvik varðandi dótturfélag hafa áhrif á aðstæður samstæðunnar. Hlutafélögin þurfa fyrir skráningu á Verðbréfaþingi að leggja fram ársreikning þriggja sl. reikningsára. Ef liðnir eru meira en níu mánuðir frá lokum þess reikningsárs sem síðasti ársreikningur tilheyrir skal að auki leggja fram hluta ársreiknings sem nær til að minnsta kosti sex mánaða þar á eftir. Í nýjum reglum Verðbréfaþings, sem taka munu gildi í desember, er frestur þessi styttur í sex mánuði frá lokum þess reikningsárs sem síðasti ársreikningur tilheyrir. Þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi getur stjórn Verðbréfaþings við skráningu óskað eftir frekari upplýsingum, svo sem um eigin niðurstöðu rekstrar og greiðsluáætlana. Þegar hlutafélag hefur hlotið skráningu á Verðbréfaþingi er því skylt að skila Verðbréfaþingi endurskoðuðum ársreikningi ásamt skýrslu stjórnar um leið og hann er aðgengilegur hluthöfum félagsins en þó í síðasta lagi innan fjögurra mánaða frá lokun reikningsársins. Í nýjum reglum Verðbréfaþingsins, sem taka munu gildi í desember, er þessi frestur styttur í þrjá mánuði. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að þess verði krafist að fyrirtækin veiti þessar upplýsingar eftir hvern ársfjórðung? Nýlega hefur verið lagt fram á Alþingi frv. til laga um starfsemi kauphalla og skipulag að tilboðsmarkaði. Í frv. er gerð tillaga um reglur er varða opinbera skráningu á verðbréfum, þar með talin hlutabréf, og upplýsingaskylda útgefenda þeirra bréfa verði hert verulega frá því sem nú gildir. Auk þess er í frv. gert ráð fyrir að skipulegir tilboðsmarkaðir eins og opni tilboðsmarkaðurinn skuli afla sér starfsleyfis og vera undir opinberu eftirliti. Það mun stuðla að því að auka öryggi fjárfesta. Þess er að vænta þegar viðskipti með verðbréf sem ekki eru skráð í kauphöllum fara að mestu leyti fram á skipulögðum tilboðsmörkuðum og í samræmi við þær reglur sem stjórnendur hans setja, þar á meðal um upplýsingaskyldu útgefenda. Þá verði fjárfestum tryggður mun betri aðgangur að upplýsingum en hingað til hefur verið gert á opna tilboðsmarkaðnum. Hins vegar verður að telja að vafasamt sé hvort skylda eigi aðila frekar en gert er og gert hefur verið í lögum, samanber frv. um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, til þess að veita upplýsingarnar oftar til hluthafanna. Hér togast á sjónarmið um það hvort það kunni að vera fyllilega eðlilegt að skylda ekki öll hlutafélög til að veita upplýsingar með stuttu millibili. Það gat t.d. verið óeðlilegt að skylda félag til að veita upplýsingar óháð eðli rekstrarins en t.d. ýmiss konar atvinnustarfsemi er sveiflugjarnari í atvinnurekstrinum en önnur. Annar rekstur er ef til vill ekki eins sveiflugjarn og því eðlilegt og auðvelt fyrir slíkt félag að skuldbinda sig til þess að veita upplýsingar oftar en tíðkast í öðrum eðlisólíkum rekstri. Hér verður markaðurinn og fjárfestar að meta hvort telja verði upplýsingagjöfina fullnægjandi eða ekki. Ekki verður séð að það sé sjálfgefið að slík skylda sé aukin frá því sem nú þekkist. Meiri og tíðari upplýsingagjöf er t.d. skilyrði fyrir skráningu í kauphöll og er dæmi um kosti þess að fjárfest sé í verðbréfum sem þar eru skráð ef fjárfestar vilja gera meiri kröfu til upplýsingagjafar en tíðkast hefur t.d. varðandi fyrirtæki sem selja hlutabréf sín eða önnur verðbréf á öðrum hlutum verðbréfamarkaðarins.

Herra forseti. Ég tók eftir að hæstv. ráðherra talaði um nýjar reglur sem muni taka gildi í desember hjá Verðbréfaþingi Íslands og þess vegna langaði mig að spyrja hæstv. ráðherra og vona að hann geti svarað því hvort þær reglur feli í sér einhverja kröfu um upplýsingagjöf um eignatengsl og eignabreytingar eigenda og stjórnenda fyrirtækja á hlutum í viðkomandi fyrirtækjum. Einnig um laun og hlunnindi stjórnarmanna og stjórnenda fyrirtækjanna. Nú veit ég að þetta eru kröfur sem gerðar eru víða á öðrum verðbréfamörkuðum svo sem í Bandaríkjunum og einnig er það að aukast mjög í Evrópu. Þess vegna óska ég eftir því að hæstv. ráðherra, ef hann hefur tök á því, gefi okkur upplýsingar um það hvort þess konar reglur verði inni í þessum nýju reglum Verðbréfaþings sem taka gildi í desember.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. þau svör sem hann veitti við fyrirspurninni. En ég vil þó taka fram að mér virðist, eftir að hafa virt fyrir mér inntak þeirra umræðna sem orðið hafa um þetta efni, að þar sé heldur ekki á hinn bóginn einsýnt að kröfur sem ég innti eftir í síðari hluta fyrirspurnarinnar verði settar fram og muni skila árangri. Ég tel til að mynda ljóst að slíkar kröfur, gerðar til fyrirtækja sem hafa góð upplýsingakerfi, hafa bókhald allt í góðu lagi, þar sem ákvarðanir eru að öllu jöfnu teknar á grundvelli góðra upplýsinga hafi ekki mikinn kostnaðarauka fyrir slík fyrirtæki að leggja þær upplýsingar fram á verðbréfamarkaði þar sem verslað er með hlutabréf í þeim. Hins vegar tel ég miklu skipta að á þessum markaði nái að ríkja betri stöðugleiki en birst hefur á þessu ári og að þeir sem þar starfa með sparifé sitt og annarra teljist starfa við meira öryggi en nú er. Ég tek undir þau orð ráðherrans að það skipti miklu að öryggi fjárfesta sé með góðu móti. Ég tel að þetta efni muni bæta öryggi þeirra og þess vegna skapa meiri stöðugleika en ríkt hefur á þessum markaði.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. um þróun á hlutabréfamarkaði það sem af er en við verðum að hafa í huga að þessi markaður er mjög ungur og hafa verið á honum miklar sveiflur á þeim tíma sem hann hefur starfað. Þá er það svo að þessar sveiflur hafa mjög komið fram og menn hafa verið að fjárfesta þar í áhættusamri starfsemi oft og tíðum. Skýrar reglur eru mjög mikilvægar og reglulegar upplýsingar gegna mjög mikilvægu hlutverki einmitt til fjárfestanna í því sambandi. Ég held að þegar fram líða stundir muni það verða mikilvægt samkeppnisatriði á þessum markaði hversu nákvæm upplýsingagjöf þeirra aðila sem verða á markaðnum er. Hversu reglulega hún er veitt og hversu oft upplýsingarnar berast inn á markaðinn frá viðkomandi aðilum. Ég held að þetta verði samkeppnisatriði þegar fram líða stundir gagnvart fjárfestunum. Fjárfestar verði frekar tilbúnir til að fjárfesta í slíkum fyrirtækjum sem eru með reglulega upplýsingagjöf og nákvæma og um leið að hún berist mjög hratt inn á markaðinn. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir spurði hvort í þessum nýju reglum sem tækju gildi á Verðbréfaþinginu í desember væru um auknar kröfur að ræða frá því sem nú er. Reglurnar ganga fyrst og fremst út á það að tíminn er styttur í sex mánuði í desember. Varðandi upplýsingar um eignatengsl og laun stjórnenda þessara fyrirtækja, sem hv. þm. spurði um, er það svo að þessar upplýsingar liggja allar fyrir, ýmist á Verðbréfaþinginu eða varðandi eignatengslin í hlutafélagaskrá sem dæmi. En upplýsingar um launakjör liggja fyrir á Verðbréfaþinginu vegna þess að skila þarf inn ársreikningum þessara fyrirtækja á Verðbréfaþingi. Allar þessar meginupplýsingar um stjórnunarkostnað og þann kostnað sem hér hefur oft verið til umræðu á þingi undanfarnar vikur og mánuði, svo sem ferðakostnað, risnukostnað og hvaða kostnað sem er sem þarna er um að ræða, kemur allt mjög skýrt fram í ársreikningum fyrirtækja. Ársreikningalögin, virðulegur forseti, gera ráð fyrir að þessi kostnaður sé sundurliðaður og það er gert.

Hæstv. forseti. Á þskj. 350 hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh. um greiðslur langlegusjúklinga til sjúkrastofnana. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: 1. Hverjir verða að greiða af eigin tekjum (eða eftirlaunum) sjúkrahúsvist þegar vistin hefur varað lengur en fjóra mánuði eða það sem á vantar t.d. þegar bætur almannatrygginga, ef einhverjar eru, hafa verið látnar renna til sjúkrahússins? 2. Á hvaða stofnunum gildir þessi regla og hver er meðalupphæð á mánuði á þeim stofnunum sem fá þessar greiðslur? 3. Hvað er sjúklingi ætlað til ráðstöfunar, a. fyrir sjálfan sig, b. fyrir maka sem býr áfram á eigin heimili? 4. Gildir þetta fyrirkomulag fyrir alla aldursflokka? Hæstv. forseti. Í 34. gr. laga um almannatryggingar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hverjum þeim, sem sjúkratryggður er skv. 32. gr., skal tryggð ókeypis vist að ráði læknis í sjúkrahúsum, þar með talið fæðingarstofnunum, sbr. þó 35. og 39. gr. eða ákvæði sérlaga. Sjúkrahúsvist skal tryggð eins lengi og nauðsyn krefur ásamt læknishjálp og lyfjum og annarri þjónustu sem sjúkrahúsið veitir.`` Tilvísun í 32., 35. og 39. gr. fjallar um önnur atriði en hér er spurt um og skiptir þar af leiðandi ekki máli. Það sem hér skiptir máli er að öllum Íslendingum skal tryggð sjúkrahúsvist sé hennar þörf að ráði læknis. Um langt skeið hafa bætur almannatrygginga, þ.e. elli- og örorkulífeyrir, fallið niður þegar samfelld sjúkrahúsvist hefur varað lengur en fjóra mánuði. Aðrar tekjur bótaþegans hafa verið látnar óáreittar. Á almennum dvalarheimilum greiddu menn fyrir vistina af öðrum tekjum, en héldu ákveðnum hluta þeirra eða fengu svokallaða vasapeninga ef engar tekjur voru, og greiddi þá Tryggingastofnun það sem á vantaði vistgjaldið. Færu menn á sjúkradeildir slíkra stofnana héldu menn öðrum tekjum en bótum almannatrygginga þar sem þeir tilheyrðu þá sjúkratryggingunni. Með lögum um málefni aldraðra, nr. 82/1989, varð sú breyting að vistmenn skyldu einnig greiða af öðrum tekjum sínum dvöl á sjúkradeildum, vísast vegna þess að talsvert bar á að umræddar dvalarstofnanir sæktu fast að vistmenn yrðu metnir sem hjúkrunarsjúklingar þar sem greiðslur voru þannig hærri. Voru dæmi um að vistmenn væru á almennri vist en metnir sem sjúklingar án þess að sýnilegt væri að þeir nytu hjúkrunar. Með reglugerð nr. 47/1990 er sjúklingum yfir 67 ára aldri, sem vistast á langlegudeildum almennra sjúkrahúsa, gert að greiða fyrir dvölina með öðrum tekjum en bótum almannatrygginga, og eru þar með ellilífeyrisþegar orðnir eini hópurinn í landinu sem greiðir fyrir sjúkrahúsvist sína. Þess vegna hef ég lagt fram þessar fyrirspurnir til að heyra það frá hæstv. ráðherra sjálfum hvort hann telji eðlilega að farið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir spyr: Hverjir verða að greiða af eigin tekjum (eða eftirlaunum) sjúkrahúsvist þegar vistin hefur varað lengur en fjóra mánuði eða það sem á vantar t.d. þegar bætur almannatrygginga, ef einhverjar eru, hafa verið látnar renna til sjúkrahússins? Svarið er að ef elli- og örorkulífeyrisþegi dvelur lengur en í mánuð samfellt á stofnun eða vistheimili sem er á föstum fjárlögum eða þar sem sjúkratryggingar greiða fyrir hann fellur lífeyrir hans niður ef vistin hefur verið lengri en fjórir mánuðir, undanfarna 24 mánuði, samanber lög um almannatryggingar, nr. 117/1993. Langlegusjúklingar 67 ára og eldri taka þátt í dvalarkostnaði sínum af eigin tekjum þegar þeir hafa legið 120 daga síðustu 24 mánuði í hjúkrunarrými fyrir aldraða. Þá kemur önnur spurningin: Á hvaða stofnunum gildir þessi regla og hver er meðalupphæð á mánuði á þeim stofnunum sem fá þessar greiðslur? Á öllum daggjaldastofnunum og stofnunum á föstum fjárlögum gildir þessi regla. Misjafnt er hversu háar upphæðir langlegusjúklingar greiða en sem dæmi má nefna að á Hrafnistu í Hafnarfirði dvelja nú 146 langlegusjúklingar í hjúkrunarrými, 54 taka þátt í dvalargjöldum sínum og meðalupphæð sem þeir greiða á mánuði er 20.028 kr. Á Eir í Reykjavík dvelja nú 102 langlegusjúklingar í hjúkrunarrými, 41 tekur þátt í dvalargjöldum og meðalupphæð sem þeir greiða á mánuði er 38.150 kr. Á Hraunbúðum í Vestmannaeyjum dvelja nú 23 langlegusjúklingar í hjúkrunarrými, 4 taka þátt í dvalargjöldum sínum og meðalupphæð sem þeir greiða á mánuði er 31.215 kr. Á Sjúkrahúsi Sauðárkróks dvelja nú 45 hjúkrunarsjúklingar í hjúkrunarrými, 6 taka þátt í dvalargjöldum og meðalupphæð sem þeir greiða á mánuði er 26.617 kr. Þriðja spurningin er: Hvað er sjúklingi ætlað til ráðstöfunar fyrir sjálfan sig og í öðru lagi fyrir maka sem býr áfram á eigin heimili? Einstaklingur má halda eftir af tekjum sínum 22.570 kr. á mánuði frá 1. sept. 1997, samanber lög um málefni aldraðra, nr. 82/1989, og reglugerð nr. 47/1990, um stofnanaþjónustu fyrir aldraða með síðari breytingum. Hefur þessi fjárhæð hækkað um rúmlega 1.000 krónur frá gildistöku nýrrar reglugerðar í september. Í öðru lagi. Eigi langlegusjúklingur maka, þá skiptast tekjur langlegusjúklings jafnt á milli hans og makans eftir að staðgreiðsluskattar hafa verið dregnir frá áður en til útreiknings dvalarkostnaðar kemur. Hafi langlegusjúklingur að lokinni skiptingu meira en 22.570 kr. á mánuði þarf hann að taka þátt í kostnaði vegna dvalarinnar með þeim tekjum sem umfram eru, þó aldrei meira en sem nemur upphæð dvalarkostnaðar á dvalarheimili fyrir aldraða sem er í dag 90.824 kr. á mánuði, samanber lög um málefni aldraðra frá 1989 og reglugerð frá 1990 um stofnanaþjónustu fyrir aldraða með síðari breytingum. Að lokum spyr hv. þm.: Gildir þetta fyrirkomulag fyrir alla aldursflokka? Svarið er: Aðeins þeir sem eru 67 ára og eldri taka þátt í dvalargjöldum sínum. Bætur örorkulífeyrisþega falla niður ef þeir dveljast lengur en fjóra mánuði á sjúkrastofnun.

Herra forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur fyrir að koma þessu máli til umræðu í þinginu með þessari fyrirspurn og vil vekja athygli á því að það eru aldraðir sem greiða fyrir vist sína á sjúkrastofnunum og vistheimilum einir Íslendinga. Mig langar til að vekja athygli á því hvað þetta er niðurlægjandi og smánarlegt ástand þeirra sem lenda í því að missa heilsuna og þurfa að dvelja á þessum aldri á sjúkrastofnunum og vistheimilum. Greiðslur til þeirra eru einnig tekjutengdar, bæði almannatryggingabæturnar og sömuleiðis vasapeningarnir sem fólki er boðið upp á. Og ég nefni dæmi: Aldraður sjúklingur sem var rithöfundur fær lesna eftir sig sögu í útvarpið. Greitt er fyrir það síðari hluta árs. Næsta ár á eftir, eftir að skattframtalið er komið fram, þá er farið að skerða annaðhvort vasapeningana eða rukkun kemur til hjúkrunarheimilisins þar sem verður að endurgreiða 

Virðulegi forseti. Það eru mjög mikilvægar upplýsingar sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur kallað eftir og mjög mikilvægt að við förum ofan í hvað þetta þýðir. Ég vildi óska að þingmaðurinn hefði líka spurt um hvaða dæmi væru um hæstu greiðslur einstaklings vegna þess að sláandi er að sjá meðaltöl frá 20 þús. kr. og upp í 30--40 þús. Ég hef nefnilega heyrt dæmi upp í allt að 100 þús. kr. í greiðslur á mánuði á slíkri stofnun og það er mjög alvarlegt. Að öðru leyti vil ég líka nefna að þingflokkur jafnaðarmanna hefur lagt fram till. til þál. um að bæta réttarstöðu íbúa á hjúkrunar- og dvalarheimilum, sólarhringsstofnunum og vistheimilum einmitt til að láta gera greinarmun á eðlilegum framfærslukostnaði einstaklings sem hver og einn ber ábyrgð á og þjónustu og umönnun sem viðkomandi þarf á að halda vegna líkamlegs eða andlegs ástands út frá því sjónarmiði að tekjur eru teknar og viðkomandi skilinn eftir með vasapening sem sviptir fólk sjálfstæði og sjálfsvirðingu.

Hæstv. forseti. Þetta efni hefði þurft miklu lengri tíma en möguleiki er á í fyrirspurnaformi. Það alvarlega í þessu máli er að þeir einir sem eru 67 ára og eldri njóta ekki ókeypis sjúkrahúsvistar. Ég reyndar hélt þegar ég bar fram þessa fyrirspurn að búið væri að finna leiðir fram hjá þessu með því að stofna svokallaðar öldrunardeildir einstakra sjúkrahúsa, svo sem Landakots sem nú er orðin öldrunardeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Þetta er ekki svo. Það eru ósköp einfaldlega öll sjúkrahús, sem eru á föstum fjárlögum, sem taka þetta gjald hvort sem þau hafa svokallaðar öldrunardeildir eða ekki. Það er alltaf verið að útvíkka þetta. Það sem er skelfilegast af þessu öllu er að þeir sjúklingar innan við 67 ára aldur --- og um það kann ég dæmi --- sem eru svo ógæfusamir að þurfa að lenda inni á svokallaðri öldrunardeild vegna sjúkleika, og á það sérstaklega við um alzheimer-sjúklinga vegna þess að aðrir kostir gefast ekki, þó að þeir séu ekki orðnir 67 ára eru þeir líka látnir borga fyrir sig af því að það heitir að þeir séu á öldrunardeild. Ég vil leyfa mér að halda því fram, hæstv. forseti og hæstv. ráðherra, að hér séu brotin lög á fólki og ég mun kæra einstakt tilvik um þetta til tryggingaráðs mjög fljótlega eða sjá um að það verði kært. Ég held líka að það geti vel verið að verið sé að brjóta stjórnarskrána með því að láta suma Íslendinga greiða fyrir sig sjúkrahúsvist og aðra ekki. Oftast er náttúrlega um eignaupptöku á áunnum lífeyrissjóðsgreiðslum að ræða. Auk þess held ég, hæstv. forseti, að lögin um málefni aldraðra veiti ekki lagastoð fyrir þeirri reglugerð sem gefin var út árið 1990. Þar er nefnilega talað um þjónustustig fyrir aldraða og þau eru bara tvö. 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða lög frá 1993 sem farið er eftir, og enginn þekkir þetta betur en hv. síðasti ræðumaður og hv. næstsíðasti ræðumaður, sem báðir hafa unnið hjá Tryggingastofnun um langt árabil og vita nákvæmlega hvernig þessum málum hefur verið háttað í gegnum tíðina. En það sem ég vil segja í þessu sambandi þegar menn tala um réttlæti, þá verða menn auðvitað að reikna út hvað það kostar fyrir eldri einstakling að dvelja heima og hvað það kostar fyrir eldri einstakling að dvelja á dvalarheimili þar sem hann fær alla þjónustu á staðnum, þjónustu sem einstaklingurinn þarf sjálfur að greiða ef hann dveldi heima. Ég býst við að þegar þessi lög og reglur voru settar á sínum tíma hafi það verið reiknað út, en nú heyri ég að þeir sem á sínum tíma settu þau lög eru nú að koma með þáltill. um að þeir ætli að endurskoða þann kostnað sem hlýst af því að dvelja heima og síðan á dvalarheimili. En það sem skiptir máli núna er að lög um málefni aldraðra eru í endurskoðun og sú vinna er á lokastigi og er þetta sérstaklega tekið fyrir. En ég veit að það verður samt ekki svo að dvalarkostnaður verði þeim algerlega að kostnaðarlausu sem hafa tekjur, en þeir sem ekki hafa tekjur greiða að sjálfsögðu ekki fyrir dvalarkostnað.

Virðulegi forseti. Á undanförnum vikum hafa uppsagnir sérfræðilækna á samningum við Tryggingastofnun ríkisins lent á sjúklingum af miklum þunga. Nú hafa 88 sérfræðilæknar sagt upp samningum og hafa 57 uppsagnir tekið gildi. Uppsagnir 14 lækna til viðbótar taka gildi 1. janúar nk. Lítið virðist miða í samkomulagsátt og breytir nýgerður kjarasamningur við sjúkrahúslækna litlu þar um. Þetta er haft eftir fulltrúum Tryggingastofnunar ríkisins og Læknafélags Reykjavíkur í frétt Morgunblaðsins um málið í dag. Ljóst er að þessi staða er orðin sjúklingum mjög erfið. Fyrir heimsókn til sérfræðings getur kostnaður numið frá 3 þús. kr. upp í tugi þúsunda, allt eftir eðli meðferðar. Nú starfar t.d. hvorki háls-, nef- og eyrnalæknar né bæklunarlæknar fyrir Tryggingastofnun ríkisins. Þvagfæraskurðlæknar landsins hafa allir nema tveir sagt upp samningum við stofnunina. Þetta ástand leggst þyngst á elli- og örorkulífeyrisþega sem hafa úr litlu að spila. Ein heimsókn til sérfræðings getur jafnvel kostað þá allar ráðstöfunartekjur eins mánaðar. Við bætist að nýverið var sú breyting gerð á reglum Tryggingastofnunar að elli- og örorkulífeyrisþegar þurfa að taka þátt í að greiða hluta kostnaðar sjúkra- og iðjuþjálfunar. Þannig er ljóst að þeir sem hafa eingöngu til ráðstöfunar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins eiga í verulegum vanda við að standa straum af lækniskostnaði. Afsláttarkort Tryggingastofnunar ríkisins nýtast þeim að sjálfsögu ekki í þessari stöðu. Að sögn lækna er mikið um það að sjúklingar úr röðum lífeyrisþega þurfi að biðja um greiðslufrest eða hreinlega, sem nokkuð er orðið um, að læknar fella greiðslu niður vegna fátæktar sjúklinga sinna. Barnafjölskyldur eru einnig í miklum vanda í þessari kjaradeilu. Aðgerð á eyrum, t.d. vegna eyrnabólgu, getur kostað allt að 12 þús. kr. Kostnaður sem fjölskyldan áður slapp að stærstum hluta við að greiða sjálf. Nú leggst þessi kostnaður alfarið á barnafjölskyldur. Það er óraunsætt að halda því fram, eins og hæstv. heilbrrh. hefur gert hér á Alþingi, að sjúkrahúsin geti tekið við þeirri þjónustu sem sérfræðilæknar á stofum veita. Skipulag bráðasjúkrahúsanna hefur breyst mikið á undanförnum árum þannig að niðurskurður og aðstöðuleysi í kjölfarið gera möguleika þeirra til að bæta við sig þessum verkefnum að engu. Eðli utanspítalaþjónustu sérfræðilækna er líka þannig að hún verður ekki flutt aftur inn á sjúkrahúsin í einu vetfangi. Virðulegi forseti. Í svari ráðherra hér á Alþingi fyrr í haust kom fram að ekki væri lagaheimild fyrir endurgreiðslu. Því er nú þeirri spurningu beint til ráðherrans hvort hún hyggist beita sér fyrir því að koma á lagaheimild fyrir endurgreiðslu lækniskostnaðar sem elli- og örorkulífeyrisþegar og barnafjölskyldur þurfa nú að greiða vegna yfirstandandi kjaradeilu sérfræðilækna.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrstu spurningu hv. þm. þá er það þannig að í 36. gr. laga um almannatryggingar er heimild fyrir Tryggingastofnun til að taka þátt í kostnaði vegna læknishjálpar utan sjúkrahúsa takmörkuð við að í gildi sé samningur við viðkomandi lækni. Samningur við viðkomandi lækni þarf sem sagt að vera í gildi. Því er svar mitt við fyrirspurn hv. þm. að það er ekki hægt að sveigja lög og reglur í takt við kjaradeilur. Réttilega kom fram hjá hv. þm. að 56 sérfræðilæknar af 400 hafa sagt upp samningi við Tryggingastofnun. Staðan er nú sú að þeir hafa ákveðið, þrátt fyrir það að samningur sé enn í gildi, að hætta að vinna fyrir Tryggingastofnun. Uppsögn samninga er þeim að sjálfsögðu heimil en því fylgir jafnframt að Tryggingastofnun er ekki heimilt að taka þátt í greiðslu kostnaðar vegna þeirrar læknishjálpar. Hér er Tryggingastofnun í þeirri stöðu að læknarnir hafa ákveðið að hætta að vinna fyrir almannatryggingakerfið. Læknarnir taka hins vegar áfram á móti sjúklingum á stofum sínum, innheimta gjald sem þeir ákveða sjálfir og vita að Tryggingastofnun er óheimilt að taka þátt í kostnaði sjúklings. Samningaviðræður við lækna eru í gangi en þær viðræður ganga allt of hægt. Ég get tekið undir það með hv. þm. Ég á þó von á því að niðurstöður séu á næsta leiti. Hvort nýgerðir kjarasamningar milli ríkissjóðs, borgar og sjúkrahúslækna hafa þar einhver áhrif er erfitt að segja á þessari stundu. En ég get deilt áhyggjum mínum með hv. þm. varðandi þá einstaklinga sem leita læknishjálpar og lenda í þeirri stöðu að þurfa að greiða mun meira fyrir læknishjálp en verið hefur. Um getur verið að ræða verulegar upphæðir fyrir fólk sem í mörgum tilvikum er illa statt. En ég endurtek: Ekki er hægt að sveigja lög og reglur að kjaradeilum. Það veit ég að hv. þm. skilur mætavel. Það er nauðsynlegt fyrir heilbrigðiskerfið og sjúklingarnir eiga kröfu til að Tryggingastofnun og læknarnir nái samningum hið fyrsta. Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr einnig hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að hægt verði að draga umrædda hækkun sérfræðilækniskostnaðar frá skatti. Í núgildandi skattalögum eru ákvæði þess efnis að einstaklingar geta sótt um lækkun á tekjuskatti vegna mikilla útgjalda, m.a. vegna sjúkdóma. Ég tel vafalaust að einhverjir einstaklingar geti fengið einhverja lækkun á sköttum með þessari leið en hlýt að benda á að um hana gilda ákveðnar reglur sem eru talsvert stífar að því er varðar tekjumörk og fleira. Sama gildir um endurgreiðslur Tryggingastofnunar vegna mikils læknis- og lyfjakostnaðar. Hv. þm. sagði hér áðan að ekki væri hægt að ætlast til þess að sjúkrahúsin tækju við þeim sjúklingum sem þyrftu á aðgerðum að halda, en við verðum að ætla að sjúkrahúsin geri það. Hv. þm. sagði að um svo mikinn niðurskurð væri að ræða að það væri ekki hægt. Ef við berum saman undanfarin ár, þá er aukið fjármagn til heilbrigðis- og tryggingamála sem betur fer og um það hljótum við að vera sammála. Við höfum líka bent sjúklingum á það að nýta heilsugæsluna meira en verið hefur á meðan á þessu ástandi stendur og fara til þeirra lækna sem eru enn á samningi hjá Tryggingastofnun. En á meðan á þessum kjaradeilum stendur eru vissir erfiðleikar og þeir bitna því miður á þeim sem síst skyldi.

Herra forseti. Það er verið að mismuna sjúklingum eftir því hvaða sjúkdómur hrjáir þá. Eins og kom hér fram hjá fyrirspyrjanda eru nánast allir læknar, t.d. í þvagfæraskurðlækningum búnir að segja upp samningi við Tryggingastofnun ríkisins þannig að þeir sem þurfa að sækja til þeirra þurfa að greiða fullt fyrir. Og það er ljóst að menn eru ekki lengur með þá tryggingu sem þeir borguðu fyrir með sköttunum sínum. Þeir tryggingaskilmálar standa ekki meðan þeir fá ekki lengur greitt fyrir hluta Tryggingastofnunar að læknisverkinu. Hjá Tryggingastofnun eru reglur, bæði um hámarksgreiðslur fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu og einnig reglur um endurgreiðslu vegna læknis- og lyfjakostnaðar vegna mikilla útgjalda. Auðvitað er hægt að breyta þessum reglum ef menn hafa áhuga á því. Ef ástandið er svo í heilbrigðiskerfinu að lagaákvæði Tryggingastofnunar eða almannatrygginga eru túlkuð þannig að þau stangist á við lög um heilbrigðisþjónustu, þá á auðvitað að breyta þeim lögum þannig að þau standist.

Herra forseti. Það er með öllu óþolandi hversu mjög hefur dregist á langinn að leysa deilu Tryggingastofnunar og sérfræðinganna. Hæstv. ráðherra kemur hingað og segir núna að hún vonist til þess að senn verði lausn í augsýn. Hvað hefur hún sagt það oft? Hún hefur aftur og aftur komið hingað og sagt að nú sé líklegt að það sé að bresta á samningur. Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði líka að hún deildi áhyggjum hv. fyrirspyrjanda út af þeim sjúklingum sem þurfa, eins og hún sagði, að greiða núna fullan sérfræðikostnað. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hún þá engar áhyggjur af þeim sem komast ekki einu sinni til sérfræðinganna vegna þess að að er til fólk sem hefur ekki peninga til þess að greiða þetta? Barnmargar fjölskyldur, fátækt fólk á Íslandi hefur ekki efni á að borga það gjald sem sérfræðingarnir setja upp og þess vegna er það að gerast núna í fyrsta skipti að það er að koma vísir að stéttskiptri heilbrigðisþjónustu í landinu þar sem þeir sem hafa efni á geta farið og keypt sér þjónustu sérfræðinga en fátækt fólk getur það ekki. Hingað til hefur ríkt sátt um það með öllum stjórnmálaflokkum að við viljum ekki svoleiðis heilbrigðiskerfi. Þetta er ekki það Ísland sem við viljum í dag og ég er sannfærður um að þetta er heldur ekki það Ísland sem hæstv. ráðherra vill en óafvitandi er það að skapast undir hennar stjórn.

Virðulegi forseti. Ráðherrann nefnir enn á ný að aukið fjármagn sé til heilbrigðisþjónustunnar. Hvað ætli við höfum heyrt þetta oft? Ekki bara á þessu kjörtímabili heldur líka áður vegna þess að það eru aukin útgjöld, fleiri aldraðir og þyngri greiðslur m.a. til aldraðra o.s.frv. Útgjöldin aukast vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar. Þar með er ekki aukin þjónusta í heilbrigðiskerfinu. Það er ekki hægt að sveigja lög og reglur að kjaradeilu, segir ráðherra og vonar að kjaradeilu ljúki. Ég trúi ekki mínum eigin eyrum og ég hugsa: Hvernig ræður hefði ráðherrann flutt í þessu máli væri hún enn óbreyttur þingmaður eins og á síðasta kjörtímabili og er ég þá að hugsa tvö og hálft ár eða svo til baka til nokkurra ræðna sem þá voru fluttar úr þessum ræðustól. Vegna fyrirspurnanna hreyfði aðstoðarmaður ráðherrans því á Stöð 2 að það væri ekki óhugsandi að heimild fengist til að þessi kostnaður yrði frádráttarbær frá skatti. Við erum ekki að finna upp á því. En við spyrjum að því hvort ráðherrann hyggist beita sér fyrir að breyta lögum eða reglum á þann veg að fólkið fái endurgreidda þá hækkun á sérfræðiþjónustu sem það þarf að bera. Og spyrja má: Hve mikið sparast í heilbrigðiskerfinu hjá Tryggingastofnun út af þessari deilu? Hvert á sá sparnaður að renna? Á hann ekki að koma því fólki til góða sem ber nú alfarið kostnað af útgjöldunum? Og það má líka nefna hvað það kostar nú að fara til þessara sérfræðinga. Ég er hér með nokkur dæmi, virðulegi forseti, þær tölur eru: 3.500, 9.500, 12.000, 17.000 og upp í 40.000. Svo segir bara ráðherrann: Ég vona að deilan leysist. Ekki orð um það þó búið sé að spyrja um þetta oft áður, ekki orð um það sem ráðherrann hyggst gera til þess að bæta úr fyrir þetta fólk, fyrir það bágstadda fólk sem ber þennan þunga. Ég trúi ekki mínum eigin eyrum.

Virðulegi forseti. Hér hafa stór orð verið látin falla en mig langar að spyrja hv. þingmenn sem hér komu upp áðan hvort þeim finnist að læknar eigi alfarið að ráða því sjálfir hvað þeir rukka inn og Tryggingastofnun eða heilbrigðisþjónustunni sem greiðir þessa þjónustu komi það ekkert við. Eiga læknarnir að ráða því alfarið sjálfir? Um það snýst málið. Ég trúi ekki að það sé nokkur þingmaður hér sem segi að Tryggingastofnun eigi alfarið að fara að vilja læknanna varðandi það efni. Þá fyrst yrði hér mikið misrétti í heilbrigðisþjónustunni. Við erum að koma í veg fyrir að þetta misrétti skapist. Og þó ég viðurkenni hér fúslega að þetta sé erfitt ástand fyrir marga einstaklinga sem þurfa að leita til þeirra sérfræðinga sem hafa sagt upp samningi, þá eigum við þá leið að vísa þessum sjúklingum inn á sjúkrahúsið því það gerum við. Við verðum að gera það á meðan á þessari deilu stendur. Þetta mál snýst um að við getum ekki látið læknana ráða þeim töxtum sem upp eru settir. Kjölfestan í tryggingarmálum er sú að sjúklingurinn sé tryggður en þá þurfa líka læknarnir að vera á samningi hjá Tryggingastofnun.

Ég óska eftir að bera af mér sakir.

Fleiri hafa ekki hvatt sér hljóðs og er fyrirspurninni svarað. Ég tel eðlilegast og rétt að menn kveðji sér hljóðs eftir að fyrirspurnatímanum er lokið og beri þá af sér sakir en ekki í miðjum fyrirspurnatímanum.

Herra forseti. Í umræðum síðustu missiri virðist skilningur á gildi rannsókna og mennta fara vaxandi a.m.k. í orði. Að baki þeim skilningi virðist liggja sú sýn að framfarir í efnahagslífi og í mannlífi öllu verði varla nema menntastig þjóðarinnar hækki með auknum rannsóknum og endurmenntun. Þær eru uppspretta nýjunga og framfara. Nú liggur hins vegar fyrir að framlög til rannsókna hérlendis eru með því lægsta sem þekkist innan ríkja OECD, einkum hvað varðar framlög atvinnulífsins til rannsókna og endurmenntunar. Þar skipum við okkur, herra forseti, á gamalkunnan bekk með þjóðum eins og Mexíkó, Grikklandi, Tyrklandi og Portúgal. Þetta eru tvímælalaust þau ríki sem almennt eru talin standa á brauðfótum hvað varðar framfarir og efnahagslíf. Á hinn bóginn má benda á ríki á borð við Bandaríki Norður-Ameríku, Þýskaland, Japan og Norðurlönd þar sem framlög fyrirtækja á hinum almenna vinnumarkaði eru til muna hærri en nemur framlögum hins opinbera til rannsókna og endurmenntunar. Þarna er vísbending um að á okkur halli og ekki sé mikil von um stórstígar framfarir á Íslandi meðan ekki verður úr bætt. Það er væntanlega af þeim sökum, herra forseti, sem Rannsóknarráð Íslands eða Rannís sendi ráðherrum menntamála og fjármála bréf, dagsett 9. júlí sl., með drögum að frv. um breytingar á skattalögum, breytingum sem fela í sér hvatningu fyrir fyrirtækin í landinu til að leggja fé til rannsókna og endurmenntunar. Drögum þessum og bréfi fylgir ítarleg greinargerð með samanburði við önnur ríki. Í þessari greinargerð kemur m.a. fram að með því að veita fyrirtækjum aukalegt álag til skattafrádráttar á kostnað vegna rannsókna og endurmenntunar geti það orðið hvati til að leggja fé í þessa mikilvægu þætti nýsköpunar. Þetta er nauðsynlegt ekki bara vegna framfara heldur og vegna samkeppnisstöðu okkar gagnvart helstu nágranna- og samkeppnisríkjum. Þetta er með öðrum orðum eitt mesta hagsmunamál fyrir framfarir í efnahagslífi okkar. Því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. hvernig hann hyggist bregðast við þessu bréfi og hvort hann muni leggja fram frv. um breytingar á skattalögum vegna rannsókna, þróunarstarfs og starfsmenntunar í fyrirtækjum eins og Rannís leggur til í umræddu bréfi.

Virðulegur forseti. Í bréfi Rannsóknarráðs, sem vísað er til, kemur fram það markmið að skattafsláttur sé notaður til þess að treysta betur samkeppnishæfni atvinnulífsins. Þetta er reyndar gamall kunningi. Á sínum tíma sat ég í stjórn Rannsóknarráðs um árabil og þá var þessi aðferð mjög til umræðu. Hún er hins vegar umdeild. Mörg undanfarin ár hefur það meginsjónarmið verið ríkjandi í skattamálum bæði hér á landi og erlendis, að skattlagning skuli vera almenn og sem mest án undanþágna en fremur beri að freista þess að lækka jaðarskatta jafnt hjá einstaklingum sem fyrirtækjum. Þetta sjónarmið hefur með áþreifanlegum hætti skilað sér í lækkun tekjuskatts einstaklinga og fyrirtækja hér á landi, og samræmingu tryggingagjalds og breikkun virðisaukaskattstofns svo nokkuð sé nefnt. Með lækkun skatta og ýmsum öðrum aðgerðum hefur ríkisstjórnin þannig stuðlað að bættri samkeppnisstöðu atvinnulífsins eins og glöggt kemur fram í ýmsum alþjóðlegum athugunum á þessu sviði. Ég tel ekki ástæðu til, á þessari stundu, að víkja frá þessum meginviðhorfum. Hins vegar hef ég komið sjónarmiðum Rannsóknarráðs á framfæri við nefnd sem ég hef nýverið skipað undir formennsku Geirs H. Haarde alþm. en í nefndinni á m.a. sæti Valgerður Sverrisdóttir, hv. þm. Framsfl. Tillögur Rannsóknarráðs eru fleiri en hv. fyrirspyrjandi nefndi, bæði um að draga starfsmenntun frá og eins einkaleyfi og fá sérstakan frádrátt út á slík atriði. Nefndinni, sem ég nefndi áðan, er ætlað að skoða þróunina í skattamálum hér á landi og erlendis og leggja grunn að stefnumörkun á æskilegum breytingum á skattkerfinu þannig að hún örvi hagvöxt og stuðli að aukinni atvinnu. Á skattafsláttarleiðinni eru ýmsir augljósir ókostir. Í fyrsta lagi er það skilgreiningarvandi eins og Rannís-menn reyndar viðurkenna og kemur fram í plöggum þeirra. Ef tekinn er upp sérstakur skattafsláttur þarf að skilgreina nákvæmlega þann hluta starfsemi sem talinn er falla að þeim markmiðum sem afslátturinn miðar að, hvað eru rannsóknir og hvað er þróun. Ég ætla ekki að reyna að svara því hér en ég bendi á að meðal OECD-ríkja er vaxandi áhugi á athugunum á því sem kalla mætti óáþreifanlegar fjárfestingar eða á ensku: intangible investments. Eftir því sem handafl víkur fyrir hugviti í atvinnulífinu ber meira á slíkum fjárfestingum. \mbox{Óáþreifan}legar fjárfestingar felast m.a. í rannsóknum og hvers konar þróunarstarfi, þjálfun og þekkingaröflun starfsmanna, markaðssetningu og hugbúnaði. Ef skilgreina á rannsóknir og þróun sérstaklega hlýtur að mega spyrja t.d. hvernig skilgreina beri þróunarstarf og kaup á vélbúnaði margra hugbúnaðarfyrirtækja, tilraunir útvegsfyrirtækja með nýjar veiðar, símenntun starfsmanna o.s.frv. Skilgreining á rannsóknum og þróun er afar vandmeðfarin og kann að leiða okkur í ógöngur. Annað atriði sem ég tel ástæðu til að benda á er að því hærri sem tekjuskattur fyrirtækja er þeim mun meiri líkur eru á að ef boðið er upp á skattafslætti vegna rannsókna aukist umfang rannsókna í bókhaldi fyrirtækja en kannski ekki í raun og veru. Allt verði talið til sem hugsanlega geti fallið undir skilgreininguna. Þannig verði til fleiri störf hjá endurskoðunarfyrirtækjum og skattstofum sem eðlilega þurfa að fylgjast með því að rétt sé staðið að málum. Eftir situr hins vegar götótt skattkerfi og minna svigrúm til að lækka skatthlutfallið sem er stóra stefnumálið. Loks vil ég nefna, virðulegi forseti, að í athugun sem gerð var á meðal sænskra fyrirtækja á árinu 1990 voru forsvarsmenn rannsóknadeilda lítilla og stórra fyrirtækja inntir álits á ólíkum tegundum rannsóknarstyrkja. Svarendur virtust ekki telja að skattafslættir væru ákjósanlegustu leiðir sem ríkið gæti farið til að stuðla að aukningu á rannsóknum þróunarverkefna. Í samtölum við svarendur kom fram að almenn skattfríðindi næðu til svo margra aðila að líklegt væri að þau yrðu ekki nægjanlega umfangsmikil til að skipta verulegu máli fyrir einstök fyrirtæki. Það er alveg ljóst að ýmsir telja þessa aðferð hins vegar mikilvæga og ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að full ástæða er til að gefa því gaum hvernig við förum að til þess að örva rannsóknir og þróunarstarfsemi í íslenskum fyrirtækjum. Það má ekki skilja orð mín þannig að ég sé á móti því að það sé gert þótt ég hafi ekki tiltrú á þeirri leið sem hérna er nefnd sérstaklega. Ég held að það sem skipti mestu máli sé að stjórnvöld beiti sér fyrir aðgerðum sem séu til þess fallnar að opna fyrirtæki fyrir fjármagni frá nýsköpunar- og áhættufjárfestum eins og víðast gerist erlendis. Leiðir sem líkjast helst því sem gerist á einkamarkaði hljóta að vera ákjósanlegar. Á þær má líta sem ágætan undirbúning fyrirtækja undir það að fara á hlutabréfamarkað og styrkja hluthafabakland sitt. Virðulegi forseti. Ég læt þetta nægja sem svar við þessari mikilvægu spurningu hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir skýr svör. Í fyrsta lagi hlýt ég að taka undir með hæstv. ráðherra að lækkun skatta almennt til einstaklinga og fyrirtækja sé meginregla og meginmarkmið. Hins vegar kann okkur að greina á um það. Ég tel að það eitt og sér sé ekki nægjanlegt eins og dæmin sanna í þeirri ágætu greinargerð sem fylgir umræddu bréfi frá Rannís til hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra velti því réttilega upp að mörkin á milli þess hvað eru rannsóknir og hvað er þróunarstarf kunni að vera óljós. Hins vegar kemur fram í umræddri greinargerð frá Rannís að það telur sig sjálft geta haft eftirlit með því enda er það hlutverk Rannís að greina og skilgreina hvað er rannsóknarverkefni, hvað er þróunarstarf og þar fram eftir götunum, og er líklega enginn betur til þess fallinn en einmitt Rannís. Ég held að vert sé að huga að því og nú hlýtur hæstv. fjmrh. ávallt að hugsa um ríkiskassann, það er hans hlutverk, en við verðum sífellt að líta á það að þó að einhver skammtímakostnaður kunni að hljótast af skattafslætti vegna rannsókna þá ber að líta á það sem fjárfestingu sem til lengri tíma skilar sér jafnvel margfalt inn í ríkissjóð. Ég ítreka stöðu okkar gagnvart öðrum þjóðum. Framlag atvinnulífsins til rannsókna er hér með því lægsta sem þekkist innan OECD og þess vegna er brýnt að grípa til aðgerða. Rannís bendir á mjög hentuga leið sem ég tek undir. Ég bendi einnig á að hér er ekki einungis um skoðun Rannís að ræða. Undir sjónarmið þeirra taka bæði ASÍ og VSÍ. Með öðrum orðum vinnumarkaðurinn sjálfur og Rannís hafa lagt fram ágæta stefnu. Nú vantar hina pólitísku ákvörðun og vil ég brýna hæstv. ráðherra að bregðast vel við.

Virðulegi forseti. Ég vil enn á ný þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég er sammála honum um að nauðsynlegt er fyrir okkur að örva rannsóknir og þróunarstarfsemi í fyrirtækjum. Það kemur mér ekki á óvart þegar minnst er á það að VSÍ og ASÍ hafi stutt hugmyndina einfaldlega vegna þess að þannig var farið að að Rannís-menn fóru til þessara aðila, lögðu hugmyndina fyrir og leyfðu þeim síðan að bæta við hugmyndina þannig að í pakkanum er ekki eingöngu verið að tala um það sem hv. þm. nefndi heldur er líka gert ráð fyrir því að eins sé farið með starfsmenntun hjá fyrirtækinu, hvað svo sem starfsmenntun er. Ég hef nú reynslu af því sem viðsemjandi opinberra starfsmanna að horfa á það hvað menn kalla starfsmenntun. Það er, held ég, ekki alltaf alveg nákvæmlega starfsmenntun. Og síðan til viðbótar að líka eigi að vera hægt draga frá með sama hætti öflun einkaleyfis og hönnunarverndar. Þetta segir mér einungis eitt þ.e. að allir eru tilbúnir til að gera út á skattkerfið og fá frádrátt og segja að það muni örva tiltekna starfsemi. Þá svarar ríkið venjulega þannig á móti: Við þurfum að fá meiri tekjur og einu tekjurnar sem við getum fengið er að hækka tekjurnar af viðkomandi aðilum á móti, þ.e. hækka skatthlutföllin. Það verður aftur til þess að menn munu freista þess að reyna að ná sem allra mestu út úr skattkerfinu hinum megin frá --- hlutföllin hækka og frádráttum fjölgar. Það var af þessari ástæðu fyrst og fremst sem á sínum tíma var gjörbreytt um kerfi og sagt: Hættum þessum frádráttarleiðum, förum frekar í það að lækka hlutföllin. Og sú stefna er enn við lýði. Það þýðir hins vegar ekki að hverfa eigi frá því að hugsa um þetta. Ég vek athygli á því að nýjar hugmyndir hjá OECD eru þær að taka þennan óáþreifanlega kostnað, intangible investment, eins og þeir kalla svo, og afskrifa hann hugsanlega eins og steinsteypuna því í nútímaþjóðfélagi leggja fyrirtækin miklu meira upp úr öðruvísi eignum, t.d. í mannauði, heldur en nokkurn tímann upp úr steinsteypu og eignum sem Íslendingar 

Hv. 5. þm. Reykn., Rannveig Guðmundsdóttir, kvaddi sér hljóðs við umræðu um 5. dagskrármálið og óskaði eftir að bera af sér sakir. Forseti vill láta þess getið að vegna þess að slík umræða er sérstök, sjálfstæð umræða sem um gilda 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu vill sú sem hér stendur lúta fundarstjórn forseta þó ef til vill hefði verið eðlilegra að bregðast við strax að lokinni umræðu um fyrirspurnina. Já, ég óskaði eftir að bera af mér sakir þegar ráðherrann lét þau orð falla að hér féllu stór orð. Það er nefnilega ekki rétt. Það féllu engin stór orð hjá mér þó mér væri þungt í lund út af svörum ráðherrans. Og það að láta orð falla um stéttskipt þjóðfélag eru ekki stór orð þar sem það er alveg ljóst að sú staða er komin upp að sumir geta sótt læknishjálp og aðrir geta það ekki sökum kostnaðar. Það er hins vegar ekki þetta sem ég ætla að ræða né fara í efnislega umræðu, virðulegi forseti, um fyrirspurn sem þegar hefur verið rædd, heldur hitt að þetta gerist nokkuð oft að það er stjórnarliðinn, ráðherrann, sem hefur síðasta orðið. Og þá er það vandasamt fyrir viðkomandi að láta ekki þau orð falla að eftir sitji spurning til stjórnarandstöðuþingmannsins sem ekki má koma upp aftur. Það gerðist t.d. hér áðan að spurt var: ,,Vill stjórnarandstaðan það virkilega að læknar ráði greiðslunum? Á að fara eftir læknunum og láta þá stjórna?`` Virðulegi forseti. Ég hlýt að bregðast við þessu. Að sjálfsögðu ekki. Við erum ekki hér að tala um lækna sem eigi að ráða. Hér erum við að ræða pólitík. Við erum að ræða þá pólitík hvernig stjórnvöld bregðast við vanda þegna sinna. Hvernig stjórnvöld bregðast við þegar þegnarnir sem standa undir heilbrigðiskerfinu með sköttum sínum og skyldum og treysta á Tryggingastofnun ríkisins, standa frammi fyrir því að hún er afvopnuð, ekki í nokkra daga, ekki í nokkrar vikur, heldur mánuðum saman sem gerir það að verkum að fólk, láglaunafólk og illa statt fólk, öryrkjar, aldraðir og fátækir, getur ekkert gert annað en annaðhvort að taka lán eða biðja læknirinn að gefa sér eða láta það vera að sækja sér læknishjálp. Þetta er pólitíkin sem við erum að ræða um. Við erum ekki að ræða um að læknar eigi að ráða. Þeir eiga ekki að ráða. Það á enginn að fá að eyðileggja almannatryggingakerfið sem við höfum byggt upp. Enginn.

Virðulegi forseti. Hér er hafin ný umræða um málið. En það var örugglega ekki það sem forseti ætlaðist til þegar hann gaf orðið um að bera af sér sakir. Já, ég sagði hér áðan að það hafi fallið stór orð. Ef það er nægilegt til þess að hefja umræðu upp á nýtt þá þarf nú varlega að fara í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég dreg það alveg sérstaklega fram þar sem ég kallaði eftir því að koma hér í ræðustól undir liðnum að bera af sér sakir, að megingagnrýni mín er á það að þegar við erum með fyrirspurnir, og gjarnan gildir þetta líka um utandagskrárumræður, þá er það svo að ef sá sem svarar síðastur eða sá sem svarar eins og ráðherrann nú, kemur með spurningar eða gerir okkur upp skoðanir þá eigum við ekki möguleika á að bera það af okkur eða svara því. Þess vegna kalla ég þetta að bera af mér sakir.