Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og vill mæla með, að það verði samþ., en þó með nokkrum breytingum. 1. brtt. n. er efnisbreyting frá frv. að því leyti, að n. álítur, að hverri sveitarstjórn sé skylt að tilkynna kaupgreiðendum, hve háa upphæð hver útsvarsgreiðandi skuldi, og geti sveitarstjórn þá krafizt þess af kaupgreiðendum, að þeir haldi eftir af kaupi fyrir þeim upphæðum og skili því fé síðan til sveitar- eða bæjarsjóðs. Sveitarstjórn getur krafizt þessi að vinnuveitendur sendi henni skýrslur um alla starfsmenn þeirra og haldi eftir af kaupi vinnuþiggjendanna, og er því ekki nema eðlilegt, að sveitarstjórn tilkynni, hve háa upphæð hver vinnuþiggjandi skuldi. 2. brtt. er um það, að sveitarstjórn sé skylt að senda kvittanabækur. 3. brtt. fjallar um það, að sveitarstjórn geti og gert kröfu um, að kaupgreiðendur haldi eftir af kaupi kaupþega til greiðslu á eldri útsvarsskuldum ásamt dráttarvöxtum og kostnaði. Hv. 4. þm. Reykv. hefur borið fram brtt. um, að sveitarstjórn beri að taka tillit til, af hvaða ástæðum vangreiðsla á útsvari er til orðin. Ég get fallizt á þessa brtt. 4. brtt. n. er um að lengja frestinn upp í 6 daga, sem kaupgreiðendur skulu hafa til að skila af sér innheimtufénu. 5. brtt. er aðeins samræmisbreyting. Ég get ekki fallizt á 1. brtt. hv. 4. þm. Reykv., en um 3. brtt. hans get ég verið honum sammála.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta með fyrirvara, því að mér þótti n. ekki ganga nógu langt. Hv. frsm. n. hefur nú gert grein fyrir brtt., og hef ég þar litlu við að bæta, en þó láðist honum að geta um brtt. á þskj. 931, frá allshn. Og þakka ég hv. frsm. fyrir undirtektir hans við till. mínar. Um 1. brtt. mína, sem er lítil efnisbreyting, er það að segja, að ég vil, að viðkomandi bæjar- eða sveitarstjórn sé heimilt að skylda kaupgreiðendur til að greiða þennan hluta útsvars fastra starfsmanna sína með 6 jöfnum greiðslum, þannig að gjalddagar verði einnig 2. janúar og 1. febr. næsta ár eftir gjaldárið. Reynslan hefur sýnt það hér í Reykjavík, að nauðsynlegt er, að útsvörin séu tekin í nógu mörgum skömmtum, svo að ekki safnist fyrir háar upphæðir. Árið 1940 lögðum við til, að gjalddagar yrðu 10, en þá voru þeir ákveðnir 7. En nú er það orðin regla að hafa þá 10, og ég hygg, að þessi regla ætti að verða víðteknari en hún er. Reynslan sýnir, að þessi regla er nauðsynleg, og með því móti koma greiðslurnar örar inn í bæjarsjóðinn. Um 2. brtt. mína, sem sumir hv. þm. telja varhugaverða, er það, að segja, að þegar það var ákveðið, að atvinnurekendur voru skyldugir til að halda eftir af kaupi verkamanna sinna, þá var sleginn sá varnagli, að eigi mætti ganga of hart fram í kröfum um greiðslur útsvara. Og segir svo í l. frá 1940, b-lið 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ekki má krefjast útsvarshluta af manni, ef kaup hans fullnægir ekki brýnustu lífsþörfum hans, að dómi framfærslunefndar“, - og enn fremur: „Ekki er skylt að halda eftir útsvarshluta af minni útborgunarupphæð en 40 kr., enda líði þá minnst vika á milli útborgana.“ Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það. að mörg atvik geta orðið til að gera útsvarsgreiðsluna erfiða. Menn hafa jafnvel verið krafðir veikir, og er slíkt ef til vill af vangá, en slík dæmi voru til, og þótti því rétt að hafa þennan varnagla. Ég held ekki vernd yfir óreiðumönnum, heldur hinum, sem erfitt eiga. Margar ástæður geta valdið því, að útsvör hafi fallið í vangreiðslu, og hef ég nú fallizt á að halda megi eftir 1/3 af því kaupi, sem til útborgunar á að koma hverju sinni, hjá útsvarsgjaldanda, sem á fyrir heimili að sjá, en ella 1/3, og vildi ég ekki spenna bogann hærra. Ég hygg nú, að ég hafi lýst því, hvað fyrir mér vakir með brtt. á þskj. 933, því að 3. brtt. talar fyrir sér sjálf, og þurfa þessi lög að liggja á borði hvers atvinnurekanda. N. hefur orðið sammála um brtt. á þskj. 931, varðandi þá menn, sem vinna hjá einum og öðrum. Og var engin regla fyrir því, hve miklu mátti halda eftir af kaupi þeirra, en með þessari brtt. er það ákveðin upphæð, 10 af 100, en þó ekki af lægri kaupupphæð en 100 kr. Hefur þessi aðferð reynzt vel og gefizt vel að ná þessum hluta útsvara hjá daglaunamönnum. Ég þarf svo ekki að gera frekari grein fyrir þessu, en ég þykist geta úr hópi talað.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég get fallizt á brtt. á þskj. 922 og 931, og hygg ég, að þær horfi til bóta. En ég get ekki fallizt á brtt. á þskj. 933, þó að mér virðist sem flm. hennar, að heppilegt sé að hafa gjalddagana sem flesta, með því að setja það ákvæði inn í l., að það skuli vera ákvarðað við 6 mán. greiðslutímabil, hvort sem gjalddagarnir séu tveimur fleiri eða færri. Mér virðist þessi brtt. hv. 4. þm. Reykv. sé heldur spor aftur á bak, og ég fæ ekki skilið, að þessi hv. þm., með þeim mikla áhuga, sem hann hefur fyrir að hafa dagana sem flesta, skuli vilja orða brtt. á þskj. 933 eins og hann gerir. Þá vil ég segja það, að ég tel, að sá varnagli, sem settur var inn í útsvarslöggjöfina 1941, um að ekki mætti krefjast útsvars af manni, ef tekjur hans nægja ekki til lífsframfæris að dómi framfærslunefndar, hafi við mikið að styðjast. Hins vegar virðist mér sú brtt., sem hv. 4. þm. Reykv. flytur á þskj. 933, tölul. 2, stefni nokkuð í aðra átt, þar sem sagt er, að ekki megi ganga lengra í kröfu að innheimta útsvar en svo, að viðkomandi útsvarsgreiðandi hafi nægilegt fé fyrir sig og sína að leggja. Og ef það, að vera í öllum tilfellum á valdi þess, sem skuldar sveitarfélaginu, hvort hann hefur nægilegt fyrir sig og sína að leggja, þá er hætt við, að útsvör innheimtist heldur illa, hvort heldur það væri í Reykjavík eða annars staðar. Mér virðist, að ef hv. 4. þm. Reykv. vill slá varnagla eitthvað líkt því, sem hann kom inn í þessa löggjöf 1941, þá þyrfti hann að orða þessa brtt. nokkuð öðruvísi en hér er gert. Og ég tel, að eins og hún er orðuð af hans hálfu, mundi hún beinlínis geta stefnt sveitarfélögunum í hættu, ef menn eiga einir að dæma um það, hvort þeir hafi nægilegt fé fyrir sig og sína að leggja.

Þetta eru bara gamlar útsvarsskuldir.

Ég veit það, en þær eiga rétt á sér eins og aðrar, svo framarlega sem möguleikar eru fyrir hendi að greiða þær. Nú virðist mér, að það sé ekki varlegt af þessum ástæðum, sem ég hef nefnt, að samþ. þessa brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., nema hann mundi finna á henni eitthvert annað orðalag, sem ekki beinlínis stefnir sveitarfélögunum í voða, en það er nú svo með sveitarfélögin, að löggjöfin leggur á þau allmiklar kvaðir, bæði um skólahald og ýmislegt, sem þau þurfa að halda uppi í almennings þágu. Og þegar af þessum ástæðum verður að vera nokkurt aðhald í útsvarslöggjöfinni, þannig að sveitarfélögin geti uppfyllt þarfir sinna borgara og staðið við þær skyldur, sem löggjöfin leggur þeim á herðar.



Herra forseti. - Það skal ekki verða langt mál. Hæstv. dóms- og félagsmrh. hefur andmælt brtt. mínum í ræðu sinni. Um athugasemd hans við fyrri brtt. vil ég segja það, að ég hygg, að hann hafi ekki lesið nógu ýtarlega, hvað í frv. felst, þar sem hann vill meina, að ég sé að draga úr fjölgun greiðsludaga. Það eru tvenns konar ákvæði í frv. eins og það er, hvernig eigi að innheimta þann hluta útsvarsins, sem lagður er á eftir áætlun, miðað við fyrra útsvarið, og það eru 4 greiðsludagar á þeim hluta útsvarsins, þ.e. 1. marz, 1. apríl, 1. maí og 1. júní. Þessum greiðsludögum er alls ekki haggað. Svo þegar kemur að innheimtu þess útsvars, sem ekki hefur verið greitt á þessum fjórum greiðsludögum, þá er spurningin, hvað greiðsludagarnir eiga að vera margir; þá vil ég ekki falla frá því, að þeir eigi að vera 6, en þó ekki fleiri en 10 greiðsludagar á útsvarið. En ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi misskilið, hvað í þessu frv. felst, ef hann heldur, að brtt. mínar dragi úr greiðsludagafjöldanum. Um hina brtt. vildi ég segja það, að það er algerlega ástæðulaus ótti hjá hæstv. ráðh., að sveitar- og bæjarfélög komist í gjaldþrot, þótt till., eins og hún er, yrði samþ. Hún er aðeins varnagli fyrir of mikilli harðýðgi, sem hægt er að beita, og ég leyfi mér að segja, að beitt hefur verið við innheimtu útsvara, sem ég ekki tel upp hér fyrir hæstv. ráðh., en hins vegar veit um, þar sem hefur verið farið ósæmilega harkalega að við innheimtu útsvara gagnvart einstaklingum. Þessi varnagli vil ég komist inn í lögin. Ég skal gjarnan verða við ósk hans að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. og umorða hana, þó aðeins á þann veg, að það, sem ég ætlast til með henni, náist, með öðru orðalagi. En það væri einfaldari lækning til þess að fullnægja ósk hæstv. ráðh. að bæta við till.: að dómi framfærslunefndar, - þ.e.a.s. um þarfir einstaklingsins. En til þess að lengja ekki umr., skal ég taka brtt. aftur til 3. umr.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Hv. 4. þm. Reykv. tók aftur til 3. umr. brtt. á þskj. 933 undir 2. lið. Ég ætla þá ekki að deila við hann um fyrra atriðið, sem okkur greinir á um, en ég vil þó segja það, að mér var það fyllilega ljóst, hvaða ákvæði felast í frv. um ákvörðun gjalddaga til útsvarsgreiðslu. Ég skil ekki, hvers vegna hv. 4. þm. Reykv., sem helzt vill hafa gjalddagana 10, flytur þá brtt., sem hann er hér með, því að vel gæti verið, að sveitarstjórnir hefðu í upphafi áætlað færri gjalddaga, en vildu síðar á árinu fjölga þeim, en með brtt. hv. 4. þm. Reykv., ef samþ. verður, er útilokað, að sveitarstj. geti síðar á árinu fjölgað greiðsludögunum. Þetta tel ég ákaflega óheppilegt, því að með því að slík ákvæði yrðu samþ., er beinlínis unnið að því að fækka gjalddögunum, en ekki fjölga þeim, eins og hv. 4. þm. Reykv. vill vera láta.



Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af allshn. samkvæmt beiðni ríkisstj. Frv. gengur út á það, að ríkisstj. sé heimilt að segja upp leigusamningum um húsnæði í húsum, sem ríkið hefur eignazt fyrir 9. sept. 1941, enda sé knýjandi nauðsyn fyrir ríkið að fá umráð yfir húsnæðinu til þess að geta látið starfsmenn ríkisins fá þar íbúðir, vegna þess annaðhvort, að það sé skylt samkvæmt l. fyrir ríkið að útvega slíkum mönnum húsnæði, eða að öðru leyti óhjákvæmilegt. Þessi breyt. á húsaleigul. er að því leyti hliðstæð því ákvæði, sem fyrir er, að þeir einstaklingar, sem hafa eignazt hús fyrir 9. sept. 1941, geta einir sagt upp húsnæði, ef þeir hafa beina þörf fyrir það sjálfir. Og n. hefur fallizt á að flytja þetta frv. og leggur til, að það verði samþykkt.

Forseti (JörB): Það hafa verið gerðar nokkrar breyt. á þessu máli í hv. Ed., sem vera má, að kunni að valda nokkrum skoðanamun. Ég vil því beina því til hv. d., hvort hún getur ekki á þá málsmeðferð fallizt, að umr. verði frestað í þetta sinn og hv. sjútvn. taki málið til athugunar. Ef ekki koma andmæli gegn því, leyfi ég mér að skoða það sem samþ. af hálfu hv. d., og er þá umr. um málið frestað. Ég vil vænta þess, að hv. sjútvn. taki málið til athugunar.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, felur í sér þá aðalbreytingu á l. um fasteignamat, að mat skuli verða framkvæmt á 25 ára fresti framvegis, í stað þess, að samkvæmt núgildandi l. á það að gerast tíunda hvert ár. Um þetta aðalatriði frv. var ekki ágreiningur í fjhn., sem hafði það til athugunar. Þykir sýnt, að af þessu muni verða töluverður fjársparnaður fyrir ríkissjóð. Ég skrifaði hins vegar undir nál. fjhn. með fyrirvara, vegna þess að ég tel, að gera þurfi nokkrar smábreytingar á frv. auk þeirra, sem samþ. voru hér við 2. umr., og sú breyting, sem ég tel, að gera þurfi frá því, sem nú er, snertir millimatið, sem svo er kallað, þ.e. matsgerðir, sem fram fara á milli þess, sem aðalmat fer fram. Samkv. gildandi l. eru úttektarmenn í hverri sveit, sem eiga að framkvæma þessi aukamöt. En samkv. 6. gr. þessa frv. er ætlazt til þess, að úttektarmenn í sveitum meti aðeins eftirleiðis á 5 ára fresti þær húseignir, sem ekki eru brunatryggðar. Að öðru leyti er gert ráð fyrir því í þessari 6. gr., að fjmrn. ákveði mat húsa og annarra mannvirkja milli þess, að aðalmat fer fram. Það er sjálfsagt, að sú breyting, sem hér er lagt til, að gerð verði, að úttektarmenn meti ekki þau hús, sem eru brunatryggð, mun eiga að hafa í för með sér allmikinn sparnað. En ég tel, að ákvæði 6. gr. frv. um aukamat séu ekki viðunandi eins og þau nú eru. Fjmrn. á að ákveða þetta mat, en í 9. gr. frv., upphafi hennar, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjármálaráðuneytið leggur úrskurð á kærur út af aukamati.“ Það er því, eins og frv. er nú, aðeins um eitt stig að ræða, fjármálaráðuneytið, sem á að framkvæma mat, og sami aðili, sem á að úrskurða um kærur út af aukamati. Ég býst ekki við, að það sé hægt að finna nokkurt hliðstætt ákvæði í íslenzkum l., þar sem á arinað borð er gert ráð fyrir, að hægt sé að áfrýja úrskurði, að áfrýjað sé til sama aðila, er fyrst úrskurðar. Ég hugsa, að þetta sé algert nýmæli í íslenzkri löggjöf, og mér finnst það ákaflega hæpið að hafa þetta þannig. Ég hef því leyft mér að leggja til í brtt. á þskj. 934, að það verði nokkur breyting gerð á þessari 6. gr. og hún færð í það horf, að það verði yfirfasteignamatsn., sem framkvæmi matið, þ.e. þessi aukamöt. Þótt talað sé þar um yfirfasteignamatsn., gæti ég vel hugsað mér, að n. þyrfti ekki ætíð öll að starfa að þessu, heldur væri fullnægjandi, að það væri formaður n., sem gerði þetta, en jafnvel þótt þurfi að kalla yfirfasteignamatsn. til funda nokkrum sinnum út af þessum aukamötum, geri ég ekki ráð fyrir, að það þyrfti að vera kostnaðarsamara fyrir ríkissjóð en að hafa fastan starfsmann í stjórnarráðinu til þess að annast um þetta. Ég vil vekja athygli á því, viðvíkjandi launum yfirfasteignamatsn., að í núgildandi l. er gert ráð fyrir því, að form. hennar hafi föst laun, en hinir nm. fái aðeins þóknun fyrir starfið eftir því, hve miklum tíma þeir eyða til þess, en í þessu frv., eins og það nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að enginn þessara manna, ekki formaður frekar en hinir, verði á föstum launum, heldur fái þeir aðeins þóknun, sem ráðh. ákveði, og þá væntanlega miðað við, hve löngum tíma þeir þurfa að verja til þessa starfs. Ég tel því, að þarna geti ekki verið um neitt fjárhagsmál að ræða. Það verður aldrei neitt, sem neinu nemur, og ef til vill engu dýrara með því fyrirkomulagi, sem ég sting upp á, en í frv., eins og það er nú. Hins vegar tel ég, að í þessu sé miklu meiri trygging fyrir því, að þessi millimöt verði í samræmi við aðalmat, og það er það, sem vitanlega er stórt atriði, einmitt fyrir það, að nú á ekki að fara fram aðalmat á fasteignum nema á 25 ára fresti í stað þess, að það hefur verið tíunda hvert ár, þá er það meira áríðandi en áður, að þessi aukamöt verði þannig framkvæmd, að þau séu í eðlilegu samræmi við aðalmatið. Í 9. gr. frv., þar sem talað er um kærur út af aukamati, segir, að slíkar kærur skuli komnar í hendur ráðuneytisins áður en 2 m án. eru liðnir frá dagsetningu matsgerðar. Hins vegar er ekkert um það í frv., að það skuli tilkynna eigendum fasteigna þessar matsgerðir. Það er því mjög óvíst, að menn geti yfirleitt notað sér þetta ákvæði, þótt þeir séu óánægðir með úrskurð ráðuneytisins. Engin vissa er fyrir því, að þeir fái vitneskju um það, fyrr en löngu síðar, hvernig matið var framkvæmt. Þess vegna er ein brtt. mín, undir d-lið, um það, að niðurstöður matsgerða, sem framkvæmdar eru samkv. 6. gr., skuli þegar í stað tilkynna eigendum fasteigna. Það er mjög auðvelt að gera þetta, en verði það gert, þá hafa þessir menn, sem hlut eiga að máli, möguleika til að koma kærum á framfæri, ef þeir eru óánægðir með úrskurð eða matið, sem framkvæmt hefur verið. Önnur brtt. mín, við 10. gr., er í framhaldi af þessari.

Hún mun eiga við 9. gr.

Já, það er rétt. Ég vil biðja hæstv. forseta að taka það til leiðréttingar. Það var ein gr. felld úr við 2. umr., og hafði ég ekki athugað það, þegar ég samdi brtt. Vænti ég, að það geti orðið leiðrétt an sérstakrar brtt.

Já, já.

Þannig á að miða við það, hvenær mat er tilkynnt eigendum fasteignanna, en ekki miða við dagsetningu matsins. Er þá víst, að eigendum fasteignar munu kunnar niðurstöður matsins.



Ég hef því miður ekki haft tíma til að kynna mér nógu ýtarlega þessar till. hv. þm. V.-Húnv., og má vel vera, og ég hygg, að svo sé, að sumar till. séu til bóta á frv. Sérstaklega held ég, að svo sé um síðustu brtt., því að það er alveg rétt hjá honum, að eðlilegra sé að miða við þann tíma, sem mat er tilkynnt eigendum fasteigna, a.m.k. verður að setja skýr ákvæði um, hvað tilkynna skuli. En mér skilst nú, að aðalatriðið í brtt. hv. þm. sé að halda yfirfasteignamatsn. sem fasta stofnun. Er það ekki rétt skilið hjá mér?

Hún mun ekki þurfa að starfa að staðaldri.

Ekki öll n., en a.m.k. formaður n. á að verða fastur embættismaður skilst mér á till. Það mundi hafa í för með sér, að form. þyrfti að hafa sína skrifstofu og væntanlega einhverja á skrifstofunni, því að það er varla hægt að ætlast til þess, að hann sé þar að staðaldri, að hann gæti verið viðbúinn að láta afrita matsgerðir og annað nauðsynlegt í sambandi við mat, og ef þessi tilhögun verður áfram, væri í raun og veru komið í veg fyrir þann aðaltilgang, sem vakti fyrir stj. með því að láta þetta frv. koma hér fram, sem sé að spara sem mest kostnaðinn við fasteignamatið. Stjórnin hugsaði sér, að yfirfasteignamatsn. þyrfti ekki að starfa nema aðeins meðan mat færi fram, en með því að fela fjmrn. framkvæmd þessara mála milli aðalmata, þá var litið svo á, að hægt væri að spara að mjög miklu leyti kostnaðinn við millimatið. Ég hygg, að með skynsamlegu fyrirkomulagi á þessu þyrfti mjög lítill aukakostnaður að verða við það, þótt ráðuneytið tæki að sér að sjá um millimatið. Aðalatriðið er kannske ekki það að borga form. yfirfasteignamatsn. einhver laun á milli mata, heldur hitt, að hægt sé að losna við skrifstofuhaldið, sem óhjákvæmilega fylgir, ef yfirfasteignamatsn. á að starfa á milli aðalinata. Ég get þess vegna ekki fallizt á þá brtt. hv. þm., sem miðar að þessu, því að ef hún á að ná fram að ganga, er skoðunum í raun og veru algerlega kippt undan þessari löggjöf, sem hér er um að ræða. Hitt skal aftur á móti játað, að þær athugasemdir, sem hann gerði í sambandi við áfrýjun matsgerðar, virðist mér vera á talsverðum rökum reistar. Það væri því að mínu viti ástæða til að fresta umr. núna, ef hv. fjhn. vildi nú athuga á milli umr., hvort ekki væri hægt að koma þessu fyrir á annan hátt en lagt er til í frv. Það er vitanlega algerlega rétt, að það er mjög óeðlilegt, að sama stofnun, sem hefur lagt fyrsta úrskurð á þetta, eigi einnig að hafa vald til að úrskurða um kærur varðandi fyrsta úrskurð, og mætti væntanlega finna leið út úr þessu, án þess að ég vilji freista þess nú að algerlega óathuguðu máli að bera fram aðrar brtt. Mér sýnist samt sem áður, að með því að fela ákveðnum starfsmanni í fjmrn. að annast um millimatið væri ekki fjarri lagi að áfrýja til fjmrh. Það horfir a.m.k. öðruvísi við en ef það er allt í hendi ráðuneytisins. Vildi ég þess vegna mælast til þess við hæstv. forseta að fresta umr. núna og mælist til þess við hv. fjhn., að hún athugi þetta nánar.

Forseti (JörB): Samkvæmt ósk hæstv. fjmrh. verður umr. um málið frestað og það tekið út af dagskrá.