Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Kristjánsson) Eins og greinargerðin ber með sjer, er frv. þetta komið fram samkvæmt ósk læknadeildar háskólans. Fer það fram á, að sjerfræðingur skuli rannsaka banamein sjúklinga, sem deyja í sjúkrahúsum, er ríkið rekur. Með frv. mælir fyrst og fremst það, að það er gróði fyrir læknavísindin að vita fyrir víst, hver er dánarorsök sjúklinga, hvort hún er í samræmi við það, sem læknar sjúklingsins hafa álitið. Þetta hefir því mjög mikla þýðingu. Hjer um bil í hverju landi eru lög um, að krufin skuli öll lík sjúklinga, sem deyja í ríkisspítölum. Þetta er líka mjög nauðsynlegt vegna læknanema, svo að þeir geti fengið tækifæri til að kynnast sem flestum sjúkdómum og meinsemdum, er leiða til dauða. Málið snertir því allan almenning. Því betri tækifæri sem læknaefni fá til að fullkomna sig í starfi sínu, því meira gagns má af þeim vænta, þegar þeir fara að starfa meðal almennings. Jeg sje ekki ástæðu til að tala um þetta langt mál. Jeg veit, að hv. deild er ljóst, hvað með þessu er meint og hve þýðingarmikið mál þetta er. Að sjálfsögðu yrði með reglugerð ákveðið nánar, hvernig þetta skyldi framkvæmt. Jeg bið hæstv. forseta að stinga upp á, hvaða nefnd skuli fá málið til meðferðar.

Jón Baldvinsson Jeg vildi aðeins beina því til þeirrar nefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, að hjer koma fleiri aðiljar til greina en stjórnin og læknadeild háskólans. Það eru aðstandendur þeirra sjúklinga, sem deyja í spítölunum. Jeg vildi aðeins bera upp þá spurningu, hvort ekki væri rjett að setja ákvæði um, að leita þyrfti leyfis aðstandenda til þess lík yrði krufið.

Flm. (Jónas Kristjánsson) Jeg geri ráð fyrir, að það yrði tekið fram í reglugerðinni, að ef aðstandendur mæltust til, að lík yrði ekki krufið, þá gætu þeir fengið undanþágu.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Þetta er svo lítið frv. og hlýtur að liggja svo ljóst fyrir, að jeg ætla ekki að fjölyrða um það frekar en gert er í greinargerð þess og nál.allshn. á þskj. 226. Jeg legg til fyrir hönd allshn., að frv. verði samþykt óbreytt.

Jónas Kristjánsson Áður en frv. fer til 3. umr. vildi jeg minnast fáum orðum á þetta mál, til þess að skýra, hvernig það horfir við. Það er kunnugt, að á Austurlandi, uppi við Vatnajökul og víðar um nálægar afrjettir, hefst við talsvert hreindýra og hafa lifað þar á 2. hundrað ára. Þau eru sjaldan skotin, enda er viðkoman ekki meiri en svo, að sjeu þau látin afskiftalaus, fjölgar þeim hvorki nje fækkar, vegna þess, að í hörðum vetrum stráfalla þau og í jarðleysum koma þau oft niður í dalina. Verða þau þá stundum fyrir ýmsum áföllum, með því að þau eru að náttúrufari stygg, en þá oft svo máttfarin vegna megurðar, þegar hart er, að þau drepa sig á svellum eða hrapa í giljum, og hafa oft fundist svo á sig komin. Síðan 1901 hafa þau verið friðuð og því lítið sem ekkert skotin; en jeg hugsa, að standist á endum viðkoma og vanhöld og þeim hafi lítið eða ekkert fjölgað síðan. Þau eru friðuð aðeins til að lifa og drepast eftir því, sem náttúran vill. Er lítið gagn að því og miðar ekki að öðru en skemma afrjettarlöndin til dálítils skaða fyrir sumarhaga sauðfjár. Mjer finst því frv. ekki fara í rjetta átt. Að skaðlausu mætti skjóta á sumrin eitthvað af karldýrunum, eða hreinunum. Það er vitanlegt, og reynsla þeirra, er til þekkja, að þeir drepa oft hver annan um æxlunartímann, í áflogum, fyrri part vetrar, enda eru þeir fleiri en kýrnar, því að kvendýrin eru veikbygðari og falla því fyr. Að þessu athuguðu virðist mjer rjett að hafa dýravörð fyrir austan til þess að hafa eftirlit með því, að þau sjeu ekki drepin á vorin, þegar þau eru mögur. Því að það er ekki nóg að banna, nema strangar gætur sjeu á, að því sje hlýtt. Í öðru lagi mætti leyfa vissan hluta árs, eftir settum reglum, að skjóta eitthvað af karldýrum, eftir því sem dýravörður áliti óhætt fyrir fjölgun dýranna. Yrði þá að gera þeim, er skjóta vildu, að skyldu að taka dýravörð með sjer á veiðar og kosta ferð hans. Slíkar veiðar yrðu sjaldan stundaðar í ábataskyni, heldur sem „sport“ og til gamans. Það þyrfti að koma fram frv., annaðhvort frá einstökum manni eða stjórninni, um skipulag í þessum efnum. Þetta skipulagsleysi, að láta hreindýrin vera friðuð til þess að falla, engum að gagni, er til vansæmdar, í stað þess að hafa einhver not þeirra og fylgjast með, hvað líður fjölgun þeirra. Það mundi verða verkefni dýravarðar. Jeg hefi ekki komið með neitt frv. um þetta, heldur aðeins með þessar upplýsingar. Jeg er málinu nokkuð kunnugur, því að jeg var læknir eystra í 10 ár, 1901–'11. Leituðu þá hreindýrin stundum niður til dala, er hart var inni á öræfum á vorin, og reyndi jeg þá að afstýra því og vara við því, að þau væru áreitt. Dýravörður ætti að koma í veg fyrir, að þau sjeu drepin á vorin. Það er ómannúðlegt að svifta dýrin lífi þá. Ekki nóg, að það sje bannað; það þarf líka sjerstakt eftirlit með því, að lögunum sje hlýtt. Annars legg jeg helst til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg skildi ekkert í háttv.þm. (JKr), að reyna að fara að mæla á móti frv. Gat jeg þó ekki fengið annað út úr ræðu hans en rjett væri að friða hreindýrin, og hann tók það fram, að væri ekkert átt við þau, fækkaði þeim hvorki nje fjölgaði. Ef svo væri, mundi þeim fljótt verða útrýmt, ef leyft væri að skjóta þau. En þetta er dálítið annað en jeg hefi lesið. - Hreindýr eru fyrst flutt til landsins að jeg ætla 1776, þó aðeins fá, 20–30 dýr. En á fáum árum fjölgaði þeim svo, að menn höfðu sjeð stórhópa, 200–400 dýr. Það, sem jeg býst við, að hafi vakað fyrir hv. 6. landsk. (JKr), er því fremur það, hve friðunarlögin eru illa haldin heldur en það, að hreindýrin gerfalli í hörðum vetrum. Alt, sem jeg veit og hefi sjeð og heyrt um hreindýr, virðist mjer benda í þá átt, að afrjettir okkar sjeu ekki illa fallnir til hreindýraræktar og að sjaldan komi fyrir, að þau falli. Hitt kann að vera satt, að menn liggi í þeim jafnt fyrir friðunarlögin. Ef aldrei koma fram kærur, bendir það annað tveggja á löghlýðni manna austur þar eða sameiginlega yfirhylming. Þótt vörður væri settur, býst jeg við, að líkt gæti farið, að hann sæi í gegnum fingur við þá, er brotlegir gerðust. Einkennilegt er í þessu sambandi að minnast þess, að nú, er farið er að tala um að rækta og temja hreindýr og umsóknir þess efnis liggja fyrir þinginu, þá skuli aðrir vilja eyða þeim dýrum, sem nú eru hjer til. Finst mjer því ráðlegra að vernda þann stofn, sem til er og talinn er góður. Gæti orðið að því styrkur síðar, ef einhverjir rjeðust í að taka þau til ræktunar. Jeg býst ekki við og skil ekki, að komi til mála, að hv. deild sjái ástæðu til þess að fara að afnema friðunarlögin í hagsmunaskyni fyrir hreindýrin. Svo var helst að skilja á hv. 6. landsk., að dýravörður kæmi í stað friðunarlaga. En ætli ekki mætti takast sæmilega að ganga á snið við slíkan vörð og fara í kringum leyfi hans, ef ekki væri um friðunarlög að ræða?

Jónas Kristjánsson Jeg held, að hv.frsm. (GÓ) hafi misskilið það, sem jeg sagði. Jeg tók það fram um viðkomuna, að í hörðum vetrum fjellu hreindýrin hrönnum saman. T. d. kringum 1880 stráfjellu þau, svo að örfá voru eftir, en höfðu verið mörg áður. Það lítið sem skotið er, getur ekki ráðið neitt verulega um fækkunina. Það, sem fyrir mjer vakti, var það, að benda á, hvort ekki mætti koma þessu betur fyrir, koma á það betra skipulagi. Væri vörður settur, mundu friðunarlögin betur haldin. Hinsvegar engin þörf á að alfriða, því að dýrunum gæti alls ekki fækkað til muna, þótt eitthvað yrði skotið af karldýrum; viðkoman yrði lík fyrir því. Viðvíkjandi þessu um hreindýraræktina vil jeg geta þess, að þau geta alls ekki lifað á graslendi einu saman; þau verða að hafa fjallagrös og mosa. Ef þau eiga að nærast á grasi eingöngu, drepast þau. Þetta hafa menn reynt fyrir austan. Þeir hafa náð hreinkálfum lifandi, alið þá og tamið, en þeir hafa drepist áður en þeir náðu fullum þroska. Innflutningur hreindýra byggist því á því, að farið sje með þau upp undir jökla, þar sem þau hafa þær fóðurtegundir, er þau þurfa til lífsviðurhalds sjer. Þetta er ekki svo að skilja, að mjer sje í nöp við frv. og friðunina, heldur vildi jeg aðeins reyna að fá betra skipulagi komið á þetta mál.

Einar Árnason Jeg get þakkað hv.allshn. fyrir meðferð hennar á þessu frv. Jeg sje á nál. hennar, að hún hefir fallist á, að rjett sje að friða hreindýr enn á ný, í von um, að þessi dýr geti enn um stund lifað og fjölgað. Þótt ekki hafi blásið byrlega fyrir þessum litla hreindýraflokki að fjölga undanfarið, er ekki útilokað, að betur takist í framtíðinni, og gæti komið til mála að hann yrði landsmönnum að einhverju gagni. Jeg get fallist á það hjá háttv. 6. landsk. (JKr), að dýrunum geti fjölgað, þótt drepið sje eitthvað af karldýrunum. Má vera, að það hafi ekki mikil áhrif. En jeg held, að það verði örðugt í framkvæmdinni að gefa leyfi til að skjóta einstök dýr. Það er hætt við, að farið verði út yfir hin settu takmörk. Hv. þm. (JKr) mintist á, að nauðsynlegt væri að setja vörð, til þess að hafa eftirlit með því, að ekki yrði drepið annað en karldýr. En jeg er hræddur um, að þeir yrðu að vera æðimargir eftirlitsmennirnir, því að dýrin eru dreifð yfir mikið svæði. Eftir því, sem kunnugir segja, eru þau dreifð um Austurlandsöræfin, frá Jökuldal suður að Álftafirði. Auk þess eru þau eitthvað vestan Jökulsár á Mývatnsöræfum, og eru jafnvel dæmi þess, að þau hafi komið niður í Fnjóskadal. Þá er og talið, að þau sjeu á Reykjanesskaga. Nú mætti búast við, ef leyft væri að skjóta hreindýr, að ýmsir mundu reka það sem sport. Eftirlitið yrði þá víst í því fólgið að fylgja þessum mönnum á veiðar og benda þeim á, hvaða dýr þeir mættu skjóta. Slíkur eftirlitsmaður yrði að fá talsverða borgun, og þó að veiðimennirnir yrðu að greiða honum dagkaup, mundi það ekki nægja. Hann yrði að fá föst laun úr ríkissjóði. Jeg býst líka við, að menn yrðu fremur ófúsir á að taka að sjer þann starfa að fylgja þessum veiðimönnum um fjöll og firnindi, eftir því sem þeim þóknaðist. - Jeg held, að þetta yrði nokkuð örðugt í framkvæmd og við ekki við því búnir að koma slíku skipulagi á. Mjer sýnist því engin ástæða til að hika við að friða hreindýrin eins og þetta frv. fer fram á. Mætti þá athuga síðar, hvort ráðlegt þætti að rýmka eitthvað til í þessu efni.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hv 6. landsk. (JKr) gerði mikið úr því, hve harðindi yrðu mörgum hreindýrum að bana, en yfirleitt væru þau lítið skotin. Jeg held, að hann hafi þar rangt fyrir sjer, því að það mun þurfa geysimikil harðindi til þess að fella hreindýr. Annars var það hvað upp á móti öðru, sem þessi hv.þm. hjelt fram, því að hann var líka að tala um, að hreindýrin fyltu afrjetti.

Jeg sagði, að þau gætu fylt afrjetti

. Ekki ef þeim fjölgar ekki neitt, þótt þau sjeu friðuð. Jæja, en jeg skil ekki, að neinum geti verið í nöp við þessi dýr, þó fyrir gæti komið, að þau fyltu afrjetti, ef þau, eins og hv. 6. landsk. heldur fram, geta ekki lifað á grasi, en slíkt er vitanlega alveg gagnstætt því rjetta. Mjer finst sjálfsagt að byrja á því að friða hreindýrin, ef mönnum er ekki alveg sama, þó að þeim verði útrýmt. Það er nóg að setja einhverjar reglur um dráp þeirra, þegar einhver dýr eru til. Þó að þessi friðunarlög verði kannske ekki bókstaflega haldin, fremur en önnur friðunarlög, þá hljóta þau að verða til mikillar varnar. En þó að leyft væri að skjóta eitthvað af karldýrum, yrði víst örðugt að hafa eftirlit með því, að kvendýrunum væri hlíft, eins og hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) tók fram. Jeg er hræddur um, að það sje eitthvað bogið við það hjá hv. 6. landsk., að hreindýrin geti ekki lifað á grasi. Jeg man ekki betur en að Helgi Valtýsson, sem er þessu manna kunnugastur hjer, segi í blaðagrein, að hreindýrin lifi eingöngu á grasi á sumrin, svo að það getur varla verið rjett, að þau drepist af því hjer. Enda skil jeg ekki, hvernig dýrin gætu lifað hjer, ef þau þyrftu nær því eingöngu að nærast á kræðu eða hreindýramosa. Kræða vex aðallega í lautum, og fer því grasa fyrst í kaf þegar snjóar.

Jónas Kristjánsson Það þarf engum blöðum um það að fletta, því að það er staðreynd, að hreindýr falla oft í harðindum, Auðvitað fjölgar þeim svo aftur á góðu árunum. Það þarf ekki að vera sjerlega hart í sveitum, þó að hreindýr falli. Það þarf ekki annað en snarpir áfreðar komi á heiðum uppi, þar sem þau hafast við. Þá eru þeim allar bjargir bannaðar þar. Að því er fóður þeirra snertir, þá sagði jeg, að þau gætu ekki lifað eingöngu af grasi. Mjer er kunnugt um, að á einum bæ í Jökuldal náðist hreinkálfur, og hann fór strax að þrífast illa, þegar kræða og fjallagrös, sem tekin voru að haustinu handa honum, voru þorrin. - Annars var jeg ekki að mæla á móti frv. sjerstaklega, heldur að benda á, hvað gera mætti. Viðvíkjandi því, að örðugt sje að þekkja tarfa frá kúm, þá er það áreiðanlega enginn vandi, þar sem tarfarnir hafa geysistór horn.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það gleður mig að heyra, að hv. 6. landsk. er ekki á móti frv., þó að jeg skildi hann svo. Hann mintist á áfreða á fjöllum. En hann kemur nú einmitt miklu sjaldnar þar en í sveitum, svo að jeg býst við, að hreindýrunum stafi sjaldan mikil hætta af honum. - Ekki hefi jeg haldið því fram, að örðugt væri að þekkja tarfa frá kúm. En hitt skilst mjer, að vel gæti komið fyrir, að skot lenti í einhverri kúnni, ef skotið væri í hreindýrahóp á annað borð.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg get látið nægja að vísa til nál. á þskj. 230, sem jeg býst við, að háttv.þdm. hafi lesið. Frv., sem hjer liggur fyrir, fer fram á þá aðalbreytingu, að sjúkrahúsin skuli hafa bein viðskifti við lyfjaverslun ríkisins. Nefndin aðhyllist þá breytingu og álítur nauðsynlegt að ljetta þannig útgjöldum af sjúkrahúsunum. Þá er farið fram á tvær aðrar breytingar í þessu frv.: að læknar, sem ekki hafá lyfjasöluleyfi, megi hafa bein viðskifti við lyfjaverslunina, og að felt verði úr lögum það ákvæði, að nánari reglur um starfssvið forstöðumanns lyfjaverslunarinnar verði settar í erindisbrjefi, er ráðherra gefi út. Nefndin álítur þessar breytingar ekki til bóta og kýs heldur, að fyrirkomulag það, sem nú er, haldist. Nefndin hefir borið sig saman við flm. frv. og hefir hann fallist á að samþykkja þær breytingar, sem nefndin leggur til, að gerðar verði á frv.