Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Yfirleitt er ég andvígur því, að ríkið selji þær bújarðir, sem eru í eigu þess. Ég fæ ekki séð, að það sé neitt vit í því, að bóndi byrji á því að kaupa bújörð, sem ríkið á, standi síðan í því stríði að ljúka þeim skuldum, beri vaxtabyrði af andvirði jarðarinnar, og þegar þeim leik er svo lokið hjá honum og næsti ábúandi tekur við, byrji hann aftur að standa í sama skuldastríðinu og fyrirrennarinn, og þannig kynslóð eftir kynslóð er alltaf verið að standa undir skuldabagga af andvirði jarðarinnar. Hjá þessu er vitanlega hægt að komast með því, að ríkið sé eigandi jarðarinnar, samfélagið skili jörðinni, bújörðinni, sem samfélagseign til þess, sem notar hana hverju sinni. Þetta tel ég vera hagkvæmara og vitlegra fyrirkomulag, þegar hægt er að koma því við. Hins vegar hef ég þó, þegar svo hefur staðið á, að hér hafa verið flutt frv. á Alþ. um að selja ríkisjarðir, sem ekki hafa getað talizt frambúðarbújarðir og ekki haft skilyrði til þess að framfleyta fjölskyldu, en hins vegar í nágrenni þeirra verið sjálfseignarbóndi, sem hefur skort landrými, annaðhvort til beitar eða ræktunaraðgerða, þá hef ég ekki séð, að annað væri hagkvæmara en að viðkomandi bóndi, ef hann óskaði þess, fengi ríkisjörð, sem svona stæði á um, keypta, og hef ég greitt slíkum málum atkv. Nú verð ég hér ásamt tveim öðrum þm. Vestf. flm. að frv. um, að ríkið selji kotið Hálshús í Reykjarfjarðarhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu bóndanum að Þúfum í sama hreppi. Þarna stendur þannig á, að bújörðin Þúfur er vafalaust framtíðarbýli, hefur gnægð beitarlands, en land til ræktunar takmarkað. Ríkisjörðin, eyðijörðin Hálshús liggur þarna rétt hjá Þúfum, löndin liggja saman, hefur hún verið í eyði allmörg ár, hús eru þar öll fallin. Fyrrv. ábúandi í Þúfum hefur haft kotið á leigu frá ríkinu, og núv. eigandi Þúfna, Ásgeir Svanbergsson, hefur einnig leiguafnot af kotinu Hálshúsum. Nú hefur hann óskað þess að fá þetta kot keypt til þess að bæta úr ræktunarmöguleikum eignarjarðar hans, Þúfna. Hann hefur leitað umsagnar hreppsnefndar Reykjarfjarðarhrepps og hreppsnefndin tekið hans erindi fyrir og gert ályktun, sem er á þessa leið: „Hreppsnefndin samþykkir í einu hljóði að mæla með þessari beiðni.“ Enn fremur hefur bóndinn í Þúfum, sem vill fá Hálshúsin keypt, leitað umsagnar héraðsráðunautarins í Norður-Ísafjarðarsýslu, Jóns Guðjónssonar, og fengið efnislega þessa umsögn frá honum: Hann telur búrekstrargildi Hálshúsa vera það lítið, að fráleitt sé að mæla með því, að þau endurbyggist. Þau hafi sem sagt ekki búrekstrarskilyrði sem sjálfstætt býli. Og í framhaldi af þessu segir ráðun.: Með tilliti til nærliggjandi byggðar er hagstæðast og eðlilegast, að Hálshús falli undir Þúfur, sem sökum ónógra landgæða er vafasamt sem framtíðarbýli. Þó að Þúfur eigi gott beitarland, vegur það mikið á móti því, sem jörðina vantar af ræktanlegu landi til túnauka í framtíðinni. En þar mundu Hálshús geta orðið til allgóðrar uppfyllingar. Ég held því, að hér standi þannig á, að þessi jörð, eyðijörð í eigu ríkisins, verði með engu móti talin hafa skilyrði til sjálfstæðs búrekstrar og geti þannig ekki orðið framtíðarbýli, en jörðin Þúfur verður framtíðarbýli og skortir land til túnræktar, og því eðlilegt, þar sem löndin liggja saman, að túnrækt í Hálshúsum verði sem sagt framkvæmd af eiganda og ábúanda Þúfna. Að sjálfsögðu mundi sú n., sem þetta mál fer til, leita umsagnar landnámsstjóra, Pálma Einarssonar, og jarðeignadeildar ríkisins og efa ég ekki, að þessar stofnanir munu fallast á þau rök, sem hér eru fram færð að ósk bóndans í Þúfum, fyrir því, að Hálshús verði seld eiganda Þúfna. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 18 lagafrv. um breyt. á umferðarl. Frv. mitt er aðeins um breyt. á 1.-4, mgr. 81. gr. l., en hún er í þeim kafla l., sem hefur að geyma ákvæði um refsingar fyrir brot á umferðarl. Í 1. og 2. mgr. frvgr. eru tekin óbreytt ákvæði, sem nú eru í 4 fyrstu mgr. 81. gr. l. En nýmæli, sem frv. mitt flytur, eru í 3. og 4. mgr. 1. gr. þess. 3. mgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur stjórnandi vélknúins ökutækis gerzt brotlegur við 1. eða 2., sbr. 3. og 4. mgr. 25. gr., og skal hann þá sviptur ökuleyfi eða rétti til að öðlast það að fullu og öllu.“ En hvernig eru þá þessar málsgreinar í 25. gr. l., sem hér er vitnað til. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þær: „Enginn má neyta áfengis við akstur vélknúins ökutækis. Enginn má aka eða reyna að aka vélknúnu ökutæki, ef hann vegna áfengisneyzlu verður eigi talinn geta stjórnað því örugglega. Ef vínandamagn í blóði manns er 0.50-1.20%. eða hann er undir áhrifum áfengis, þótt vínandamagn í blóði hans sé minna, telst hann ekki geta stjórnað ökutæki örugglega. Ef vínandamagn í blóði ökumanns nemur 1.20 % eða meira, telst hann óhæfur til að stjórna vélknúnu ökutæki.“ Þannig hljóða þessi ákvæði 25. gr. Síðasta mgr. í frvgr. minni hefur að geyma ákvæði um það, að sú heimild, sem ráðh. hefur í l. til að veita manni, sem hefur verið sviptur ökuréttindum, ökuleyfi á ný eða rétt til að öðlast það, eftir að viss tími er liðinn frá ökuleyfissviptingunni, sú heimild skuli ekki gilda fyrir þá menn, sem hafa verið sviptir ökuleyfi vegna þess, að þeir hafa gerzt brotlegir við fyrirmæli þessara mgr. 25. gr. l., sem ég var að lesa. Þannig er frv. mitt eingöngu um það að setja í lög fyrirmæli um, að þeir menn, sem neyta áfengis við akstur vélknúinna ökutækja, aka eða reyna að aka slíku tæki, þegar þeir eru undir áhrifum áfengis, skuli sviptir ökuleyfi að fullu. Í 81. gr. núgildandi umferðarl., þar sem ákveðin er refsing fyrir brot á áðurnefndum ákvæðum 25. gr. l., eru ölvaðir menn við akstur flokkaðir eftir því, hvort þeir eru meira fullir eða minna fullir. Og samkv. l. má sleppa ökuleyfissviptingunni, ef ölvunin fer ekki fram úr vissu marki. Slík sundurgreining er erfið og óheppileg, enda óþörf með öllu. Bezt mundi gefast að hafa hér hreinar línur, svipta þá menn ökuréttindum að fullu, sem fara með vélknúið ökutæki, þegar þeir eru undir áhrifum áfengis. Umferðarslysin eru geigvænlega mörg og alvarleg. Af fréttum kemur fram, að mörg slysin stafa af ölvun ökumanns. Ég tel alveg víst, að þeim slysum mundi fækka, ef ákvæði þessa frv. verða í lög tekin. Menn munu yfirleitt telja sér mikils virði að hafa réttindi til bifreiðaaksturs, og færri en áður mundu leyfa sér að hreyfa ökutæki, þegar þeir hafa neytt áfengis, ef þeir ættu á hættu að missa ökuréttindi alla ævi fyrir þann verknað. Þegar núgildandi umferðarlög voru sett á þinginu 1957, bar ég fram brtt. um þetta efni. Hún var felld, en nú eru menn reynslunni ríkari. Benda má á það, að þörf sé fleiri breytinga á umferðarl. En þó að svo sé, tel ég rétt að gera nú þegar þá lagabreytingu, sem frv. fjallar um. Verði sú breyting gerð, má telja vafalaust, eins og ég áður sagði, að umferðarslysunum muni fækka, og að því þarf að vinna. Herra forseti. Mál þetta er ekki flókið eða margbrotið, og ég tel fullvíst, að hv. þm. sé vel ljóst efni frv., þótt ég hafi ekki um það fleiri orð. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal ekki leggja dóm á það, hvort breyting sú á umferðarl., sem felst í frv. því, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur flutt og hér er til umr., mundi leiða til þess, að umferðarslysunum fækkaði verulega, ef að lögum yrði, eins og í grg. er að vikið. Mér þykir ekki ólíklegt, að það mundi hafa einhver áhrif og kannske meiri en minni, eins og önnur viðurlög fyrir gáleysi og ógætilegan akstur bifreiða. Hitt dylst mér ekki heldur, að fjölmargt fleira kemur til álita í sambandi við hið alvarlega og mikla vandamál að forða frá umferðarslysunum. Þar sem hér er um að ræða eitt þeirra vandasömustu mála þeirra tíma tækni og hraða, sem við lifum á, þykir mér rétt að fara um þetta mál nokkrum almennum orðum. Hin tíðu og alvarlegu umferðarslys, sem valda mikilli sorg og tjóni, eru okkur öllum mikið áhyggjuefni. Það væri að bregðast skyldum sín um við samborgarana af hálfu þeirra, sem hafa forstöðu opinberra mála, sem hér um ræðir, að gera ekki hvað sem verða má til þess að koma í veg fyrir og draga úr hættum af hinum geigvænlegu umferðarslysum. Um leið og mér er ljóst, að margir hafa lagt mikið af mörkum, sem til góðs hefur leitt í sambandi við umferðarvandamálin, er hitt jafnvíst, að mikið er ógert og margt stendur enn til bóta. Ég hef gerzt svo djarfur að rita ávarp til aðvörunar almenningi um það að sýna varkárni og tillitssemi í umferðinni og jafnframt látið þess getið, að ég mundi sem dómsmrh. vilja beita mér fyrir umbótum á þessu sviði. Mér þykir ástæða til þess að gera nú í sambandi við þetta frv. nokkra grein fyrir ýmsum öðrum þáttum, sem máli skipta. Það er rétt hjá hv. flm. þessa frv., að það fjallar aðeins um einn þátt umferðarmálanna, og út af fyrir sig kynni að mega rökstyðja það fyllilega að taka hann einan út úr til meðferðar, en að öllu athuguðu þykir mér þó réttara að fara nokkrum orðum almennt um málið. Það mun hafa verið 3. marz 1955, að þáv. dómsmrh. skipaði svokallaða umferðarlaganefnd, og hlutverk n. var að gera till. um endurskoðun löggjafar um umferðarmál og bifreiðamál, svo og reglugerða um sömu málefni. Formaður n. var skipaður Sigurjón Sigurðsson lögreglustjóri í Reykjavík, en aðrir nm. voru skipaðir Benedikt Sigurjónsson, þá borgardómarafulltrúi, nú hrl., Geir Zoëga, vegamálastjóri þáv., Sigurgeir Jónsson, þá fulltrúi í dómsmrn. og nú bæjarfógeti, og Theódór Líndal, þá hrl., nú prófessor. Geir Zoëga lézt 1959 og Sigurgeir Jónsson lét af störfum í n. í ársbyrjun 1963. Í þeirra stað voru skipaðir þeir Ólafur Walter Stefánsson fulltrúi í dómsmrn. 5. jan. 1963 og Sigurður Jóhannsson vegamálastjóri 11. nóv. 1963. N. skilaði frv. til umferðarlaga ásamt grg. 31. ágúst 1956, og frv. var lagt óbreytt fyrir Alþ., og varð það litið breytt að l. nr. 26 2. maí 1958. Þessi umferðarlaganefnd hefur samið einnig eftirtaldar reglugerðir: Reglugerð um stefnuljós á bifreiðum, staðfest 24. marz 1959, en síðan aftur afnumin 1964 vegna breyttra staðhátta, reglugerð um umferðarfræðslu í skólum, staðfest af menntmrn. 8. apríl 1960, reglugerð um ökukennslu, próf ökumanna o.fl., staðfest 12. apríl 1960, reglur um leigu á skráningarskyldum ökutækjum til mannflutninga án ökumanns, staðfestar 25. júlí 1960, reglugerð um gerð og búnað ökutækja o.fl., staðfest 15. maí 1964. N. hefur jafnan fengið til umsagnar eða gert till. um breyt. á gildandi umferðarl., sem hafa átt sér stað frá því að umferðarl. voru hér til meðferðar 1956, þ.e. 1958, 1960 um breyt. á ákvæðum um ríðandi menn og 1965 um rétt heyrnleysingja til ökuskírteinis og um vátryggingafjárhæðir, eins og kunnugt er. Umferðarlaganefnd hefur auk þess fengið til umsagnar og athugunar ýmis önnur erindi varðandi umferðarlögin. Í bréfi til dómsmrh., dags. 27. febr. 1965, taldi, n., að reynslan hefði sýnt, að umferðarl. þarfnist nú endurskoðunar. Dómsmrh. fól n. með bréfi 31. maí s.l. að annast þessa endurskoðun. Hefur n. hafizt handa um þá endurskoðun, og var ýmsum aðilum, sem umferðarmál varða, ritað og þeir beðnir um að gera grein fyrir, hverra breytinga þeir teldu þörf. Nauðsynleg forsenda fyrir lokum þessarar endurskoðunar var í upphafi talin m.a. sú, að niðurstöður rannsóknarnefndar umferðarslysa, sem skipuð var í árslok 1963, lægju fyrir, svo og að lokið væri samstarfi Norðurlandanna, sem Ísland hefur þó ekki tekið beinan þátt í, um endurskoðun umferðarreglna. Hafði verið látið í ljós, að álit samstarfsnefndar þessarar, Nordisk vägtrafikkomité, gæti legið fyrir í haust, en það hefur ekki borizt okkur enn. Auk framangreinds hefur n. skilað álitsgerð, sem var dags. 4. febr. 1965, um þær aðgerðir, sem nauðsynlegar væru, til þess að komið yrði á hægri handar umferð hér á landi, sbr. þál. frá 13. maí 1964, svo og yfirlitsáætlun um kostnað, sem því væri samfara. Eins og er vinnur umferðarlagan. ásamt Arinbirni Kolbeinssyni lækni, sem er formaður Félags ísl. bifreiðaeigenda, og Eiríki Ásgeirssyni, að samningu lagafrv. um hægri handar umferð og grg. með því frv., sbr. bréf dómsmrh. þar um frá 14. apríl s.l., og verður því starfi væntanlega lokið um næstu mánaðamót eða mjög bráðlega. Um leið og það, sem nú er getið um umferðarlaganefnd, er haft í huga, er á það að líta, að gerðar hafa verið ýtarlegar samþykktir um umferðarnefndir í kaupstöðunum, þar sem fjölbýli er, og síðasta samþykkt af þessu tagi, um umferðarnefnd Reykjavíkur, mun vera frá 19. des. 1963. Í slíkum samþykktum, - og vitna ég þar sérstaklega til samþykktar Reykjavíkurkaupstaðar, - eru ýtarleg ákvæði um umferðarmálin og þau vandamál, sem þeim eru samfara. Slík n, er þannig skipuð: Í henni eiga sæti 5 menn, þ.e. lögreglustjórinn í Reykjavík, borgarverkfræðingurinn í Reykjavik og þrír menn kosnir af borgarstjórn til 4 ára í senn. Síðan annast sérstök deild í skrifstofu borgarverkfræðings dagleg störf í umferðarmálum á vegum höfuðborgarinnar. Í þessari samþykkt eru verkefni umferðardeildar nánar tilgreind, og leyfi ég mér að vitna til þess. Það er í fyrsta lagi að annast tæknilegan undirbúning þeirra framkvæmda í umferðarmálum, sem borgarráð, umferðarnefnd og borgarverkfræðingur fela henni. Í öðru lagi að eiga frumkvæði að athugun þeirra umferðarmála, sem deildin sjálf telur aðkallandi að leyst verði, svo og að fjalla um ábendingar og tiltekin umferðarvandamál, er fram kunna að koma á fundi umferðarnefndar eða frá öðrum aðilum, og gera till. til umferðarnefndar um lausn þeirra. Ef mál er svo vaxið, að bæjarverkfræðingur geti á eindæmi sitt afgreitt málið, skulu till. gerðar til hans. Í þriðja lagi að láta í té hvers konar aðstoð og upplýsingar við skipulagningu nýrra borgarhverfa og endurskipulagningu eldri hverfa. Í fjórða lagi að halda uppi stöðugri rannsókn á umferðarmálum borgarinnar, umferðarkönnun. Í fimmta lagi að fylgjast með hvers konar nýjungum í umferðarmálum, bæði hérlendis og erlendis. Í sjötta lagi að hafa með höndum rekstur bifreiðastæða og stöðumæla, svo og að hafa eftirlit með uppsetningu og viðhaldi umferðarmerkja. Í áttunda lagi að halda uppi stöðugri fræðslu um umferðarmál fyrir almenning, einkum þó að sjá um hagnýta umferðarfræðslu í skólum. Og loks að leysa önnur þau verkefni varðandi umferðarmál, sem deildinni verða falin af borgaryfirvöldum. Eins og menn sjá af þessu, er víða við komið og hér eins og annars staðar við að eiga einhver umfangsmestu og erfiðustu vandamál hvers vaxandi borgarfélags og bæjarfélags eða þar sem fjölmenni er, ekki sízt þegar höfð er í huga sú mikla tækniþróun, sem jafnframt á sér stað varðandi þau farartæki eða vélknúnu tæki, sem um er að ræða, bifreiðarnar fyrst og fremst. Það er ekki nýtt, að umferðarmálin hafi verið okkur áhyggjuefni og vandamál, og 13. nóv. 1963, skömmu áður en ég tók við embætti dómsmrh., skipaði þáv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, þá rannsóknarnefnd umferðarslysa, sem ég vék stuttlega að áðan. Henni var falið það verkefni að rannsaka orsakir hins sívaxandi fjölda umferðarslysa og gera till. um ráðstafanir til úrbóta. N. var veitt heimild til þess að leita aðstoðar þeirra embættismanna og stofnana, sem að liði mættu verða við úrlausn einstakra atriða í sambandi við verkefni þetta. Í n. voru skipaðir Sigurjón Sigurðsson lögreglustjóri, sem var formaður n., Sigurður Jóhannsson vegamálastjóri, Gestur Ólafsson forstöðumaður bifreiðaeftirlits ríkisins, Jóhannes Briem, stud. oecon fyrir Slysavarnafélag Íslands, Arinbjörn Kolbeinsson læknir fyrir Félag ísl. bifreiðaeigenda, Einar Ögmundsson bifreiðastjóri fyrir Landssamband vörubifreiðastjóra og Bergsteinn Guðjónsson bifreiðastjóri fyrir Bifreiðastjórafélagið Frama. Skömmu eftir að n. hafði verið fullskipuð, tók hún að vinna að rannsókn þeirri, sem henni var falin, og var á fyrstu nefndarfundunum rætt um verkefnið almennt og starfshætti n. Ákveðið var að afla eins viðtækra upplýsinga og frekast væri unnt um umferðarslys og óhöpp, sem átt hafa sér stað hér á landi s.l. 3 ár, ef draga mætti ályktanir út frá þeim upplýsingum um helztu orsakir slysanna. Jafnframt var ákveðið að afla ýtarlegra upplýsinga, er verða mættu til leiðbeiningar um ráðstafanir til úrbóta. Var m.a. ákveðið að afla upplýsinga um fjölda og gerð ökutækja og fjölgun þeirra á siðari árum hér á landi, vegamál, löggæzlumál, dómsmeðferð i umferðarmálum, fræðslustarfsemi o.s.frv. Þegar í upphafi þótti sýnt, að rannsókn þessi yrði að vera allumfangsmikil, ef hún ætti að geta orðið að nokkru gagni, og nm. lögðu á það mikla áherzlu, að nauðsyn bæri til að fá öflugt starfslið til þess að vinna að rannsóknunum, og tóku það skýrt fram, að þeir væru hver um sig störfum hlaðnir fyrir, gætu þeir því ekki eytt daglega tíma til rannsóknarstarfanna. Reynt var að fá starfsmenn fyrir n. til þess að standa fyrir rannsókuarstörfum, en enginn hæfur maður var á lausum kili fyrst í stað. Stóð svo þar til s.l. vor, að Jóhannes Briem stud. oecon. var ráðinn sem fastur starfsmaður n. í sumarleyfi hans frá háskólanámi. Í byrjun ársins 1964 tóku nm. að afla upplýsinga frá Slysavarðstofu Reykjavíkur um umferðarslys, sem þangað komu til meðferðar. Jafnframt var rætt við tryggingarfélög og aðra aðila, sem upplýsingar geta gefið um umferðarslys. Formaður n. lét tvo lögreglumenn taka saman yfirlit um árekstra og umferðarslys í Reykjavík á árunum frá 1960-1963. Kom í ljós þegar í upphafi þessa starfs, að úrvinnsla úr gögnum umferðardeildar rannsóknarlögreglunnar er nær óvinnandi verk vegna þess m.a., hve skýrslur eru umfangsmiklar og lestur þeirra tímafrekur. Var þá horfið að því ráði að vinna úr frumgögnum umferðardeildar lögreglustjóraembættisins. Yfirlitsgerð þessi kostaði margra mánaða vinnu. En þegar yfirlitið var lagt fyrir slysarannsóknarnefndina, voru nm. á eitt sáttir um það, að nauðsyn bæri til að afla til muna viðtækari upplýsinga en fram koma í yfirlitinu. Þótti m.a. nauðsynlegt að afla upplýsinga frá stöðum utan Reykjavíkur, svo og upplýsinga um ýmis atriði, sem naumast er unnt að fá nema gegnum skýrsluvélar. Í byrjun ársins 1965 ákvað slysarannsóknarnefndin að láta fara fram tölfræðilega rannsókn á öllum umferðarslysum í landinu á árunum 1962 -1964. Lét n. útbúa sérstök skýrslueyðublöð til notkunar við söfnun upplýsinga í þessu skyni, svo og leiðbeiningar við færslu skýrslnanna. Sendi dómsmrn. síðan öllum lögreglustjórum landsins umburðarbréf, þar sem þess er óskað, að eyðublöðin verði útfyllt og upplýsingar sendar rannsóknarnefndinni, svo fljótt sem unnt er, og hafa skýrslur þegar borizt frá allmörgum lögsagnarumdæmum, en frá öðrum munu þær koma alveg á næstunni. Í Reykjavík hefur verið unnið að þessari skýrslugerð frá því á s.l. vori af ýmist 3 eða 4 mönnum undir stjórn Jóhannesar Briems. Mun því verki lokið nú mjög bráðlega, og byrjar þá úrvinnsla í skýrsluvélum. Slysarannsóknarnefndin lætur í ljós í þessu stutta yfirliti, sem ég hef vitnað til frá henni, að hún geti skilað ýtarlegu nál. á fyrri hluta næsta árs. En þetta yfirlit var mér gefið í byrjun októbermánaðar, 4. okt. Hún telur, að þar muni verða að finna mikilvægar tölfræðilegar upplýsingar um umferðarslys og árekstra hér á landi á árunum 1962-1964, sömuleiðis upplýsingar frá tryggingafélögunum um fjölda tjóna, greiddar tjónabætur o.s.frv., upplýsingar samkv. örorkuskýrslum Tryggingastofnunar ríkisins, svo og upplýsingar samkv. skýrslum slysavarðstofu, enn fremur verða meginkaflar um vegamál, umferðarlöggjöf, fræðslu og áróður og tillögur nefndarinnar um ráðstafanir til úrbóta. Eftir að mér hafði borizt yfirlit það, sem ég nú hef vitnað til, hvað liði störfum þessarar umferðarslysanefndar, átti ég tal við formanninn og lagði áherzlu á, að n. gæti hraðað sem mest störfum og skilað áliti sem allra fyrst. Síðan átti ég fund með n. 9. okt. s.l. ásamt starfsmönnum mínum, sem að þessum málum vinna einkum í dómsmrn. Þar voru málin rædd ýtarlega og greinilegt, að um mjög margþætt og mikið verkefni var að ræða. Hef ég ekki séð ástæðu til að rekja það á þessu stigi málsins opinberlega, en talið eðlilegt, að það biði þess tíma, að nál. lægi fyrir. Hins vegar hef ég lagt á þessum fundi áherzlu á það við umferðarslysanefndina, að hún sundurliði verkefni sitt og reyni að skila sem allra fyrst tilteknum till., sem hægt væri að taka þegar til úrbóta á þessu sviði, þó að önnur verkefni, sem lengur tekur þó að framkvæma, mættu bíða. Koma þá að sjálfsögðu til athugunar og álita einstakir þættir þessa máls, eins og þetta frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um. Í sambandi við þær umr., sem ég átti við n. um þetta mál, bar nokkuð á góma skipun n. um endurkröfurétt á hendur þeim, sem talinn er eiga sök á tjóni, sem vátryggingarfélög hafa bætt, sbr. ákvæði þar um í 76. gr. umferðarlaga. En það er gert ráð fyrir því í umferðarl., að ef vátryggingarfélögin bæta tjón, geti þau undir vissum kringumstæðum átt endurkröfurétt á hendur þeim, sem valdið hefur tjóninu. Segir um það í 73. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur viðurkennt vátryggingarfélag, sbr. 70. gr., greitt bætur samkv. framangreindu, og á það þá endurkröfurétt á hendur hverjum þeim, sem valdið hefur slysi eða tjóni af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi.“ Er enginn vafi á því, að fjölmikið af þeim slysum, sem stafa af ölvun við akstur, mundi vafalaust falla undir það að vera af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Þessi endurkröfunefnd hefur ekki komið til framkvæmda og eru ýmsar ástæður til þess. Það er svo ákveðið, að dómsmrh. á að skipa formann n., en fulltrúar eiga svo að vera í n. frá vátryggingarfélögum, landssambandi bifreiðaeigenda, ef til er, og þannig gert ráð fyrir, að hún sé skipuð fulltrúum frá þeim aðilum, sem málið snertir mjög. Ég hef í samræmi við ábendingar frá umferðarslysanefnd haft mjög til athugunar að koma þessari n. á laggirnar, leitaði um það samráðs og álits þess prófessors, sem fjallar um þennan þátt lögfræðinnar í háskólanum, og vonast til þess á næstunni að geta komið því til leiðar, að þessi n. taki til starfa. En það getur þó vel komið til athugunar, að eitthvað þyki nauðsynlegt að breyta lagafyrirmælum til þess að tryggja örugga framkvæmd þessara mála. En ég get búizt við því, að það geti haft verulega mikil áhrif í sambandi við umferðarslysin, að menn geri sér fulla grein fyrir því og á það reyni, að þeir, sem valda slysum af gáleysi, stórkostlegu gáleysi eða ásetningi, geti ekki búizt við því að sleppa skaðlaust af því, enda þótt bílar þeirra séu vátryggðir. Þá vil ég geta þess, að eitt af því, sem hefur blandazt allverulega inn í umr. um þetta mál, er skjótari meðferð umferðarmála, sem menn eru nokkuð almennt sammála um að gæti leitt til góðs og haft góðar verkanir, ef því væri hægt að koma fyrir með betri hætti en nú er, að menn missi ökuskírteini sín þegar í stað og séu sviptir þeim alltaf að jafnaði til bráðabirgða, og að öðru leyti stuðlað að því með annarri og skjótari meðferð dómsmála en nú er að fá málunum lokið sem allra fyrst. Um þetta hef ég átt sérstakan viðræðufund þann 9. okt. s.l. við þá aðila, sem hér eiga sérstaklega hlut að máli, sem eru yfirsakadómarinn í Reykjavík, lögreglustjórinn í Reykjavík og svo saksóknari ríkisins, og hafa þessir embættismenn nú til meðferðar ásamt öðrum embættismönnum úr dómsmrn. eða í samráði við ráðuneytisstjórann að gera till. til ráðh. um umbætur á sviði þessara mála að því er snertir meðferðina og hraða dómsmálanna. Það mundi að öðru jöfnu að mínu áliti einnig geta haft veruleg áhrif um almennar úrbætur á þessu sviði, því að umferðarmálin eru ákaflega mörg og hafa hlaðizt upp í embættunum og ekki afgreidd svo fljótt sem skyldi, en ef hægt væri að tryggja skjótari afgreiðslu þeirra, mundi það líka hafa áhrif til góðs á afgreiðslu annarra dómsmála og skjótari meðferð þeirra. Ég vil leyfa mér að minna á það í þessu sambandi, að meðferð dómsmála, sérstaklega hraði þeirra, hefur verið nokkurt umræðuefni hér á Alþingi bæði fyrr og síðar, og 1964 var samþ. þál., þar sem því var beint til dómsmrh. og ríkisstj. að athuga umbætur á þessu sviði. Ég skrifaði svo öllum dómurum landsins á s.l. ári, þar sem lagður var grundvöllur að því, að allsherjarskýrslur yrðu teknar upp um meðferð dómsmálanna. Þá var miðað við árin 1961, 1962 og 1963. Ég taldi nauðsynlegt að reyna að fá greinargott yfirlit um gang málanna, sem gæti orðið nægjanlega traustur grundvöllur undir ráðagerðir til úrbóta, hvort sem það væri á sviði löggjafarinnar sjálfrar eða framkvæmdarinnar einnar. Ég fól þá Sigurði Líndal hæstaréttarritara að taka að sér úrvinnslu þessara skýrslna, eftir því sem þær bærust dómsmrn. Nú hafa þessar skýrslur borizt frá dómurunum og öllum hlutaðeigandi embættum landsins. Hitt skal ég að vísu játa, að mér þótti það ganga nokkuð seint, en á það er að líta, að hér voru engar skýrslur fyrir hendi og alger frumvinnsla á þessu sviði, sem um var að ræða. Ég tel eðlilegt, að þegar athugun þessara skýrslna, sem eru mjög ýtarlegar, liggur fyrir um þetta þriggja ára tímabil, þá verði þeim haldið áfram fyrir árin 1964 og 1965 o.s.frv., annaðhvort í því formi, sem upphaflega var til stofnað, eða þá með endurbættu formi, sem reynslan af þessari fyrstu skýrslugerð gæfi til kynna að heppilegt mundi vera. Mér er einnig kunnugt um það, að Dómarafélag Íslands, sem nýlega hefur verið á ráðstefnu hér í Reykjavík og heldur sínar ráðstefnur að jafnaði annað hvort ár og stundum oftar, hefur mikinn áhuga fyrir umbótum á þessu sviði, og átti ég þess kost að ræða það nokkuð á þessari ráðstefnu Dómarafélagsins, og vildi ég mega vænta þess, að með þessum grundvelli, sem hér er fenginn í þessari skýrslugerð, sé að finna nægilega traustan grundvöll til þess að byggja tillögur til úrbóta á. Inn í þessa almennu skýrslugerð og rannsókn, sem ég hef vikið að, var sérstaklega tekinn málaflokkur, umferðarmál og áfengismál í sambandi við það. Ég hef nú vikið að nokkrum þáttum hinna vandasömu umferðarmála aðeins til þess að gefa yfirlit yfir það, hvernig að undanförnu hefur verið að þessum og skyldum málum unnið. Það er ekki vegna þess að ég vilji með nokkru móti draga úr framgangi einstakra tillagna, sem fluttar kynnu að verða hér á þingi og hér liggja fyrir í þessu frv., en fyrir þá n., sem fengi málið til meðferðar hér í þinginu, taldi ég þó nauðsynlegt að hafa gefið yfirlit um, að það eru vissir aðilar þarna, sem gæti verið mikill vinningur að því að hafa tengsl við og samráð við, bæði umferðarlaganefnd, umferðarslysanefndin og dómsmrn., áður en frá afgreiðslu málsins af hálfu n. er gengið, og er ég auðvitað reiðubúinn til allrar þeirrar samvinnu og fyrirgreiðslu, sem ég af minni hálfu get í té látið við nefndina. Ég vildi mega vona, að við endurskoðun laga og reglugerða, sem nú er unnið að, og endurskoðun á framkvæmd mála og þegar fyrir liggur rannsókn umferðarslysanefndarinnar eða tillögur til bráðabirgða, sem ég hef sérstaklega óskað eftir, þá komi fram ný viðhorf til umbóta, og vissulega er þeirra hin fyllsta þörf. Ég vil til þess að fyrirbyggja allan misskilning sannarlega ekki draga úr neinum þeim till., sem gætu orðið til bóta og öryggis í umferðarmálunum og fram koma frá einstökum þm. Ég vona, að með samstilltum áhuga og dugnaði þeirra, sem um þessi mál fjalla bæði af hálfu ríkisins og sveitarfélaga, megi takast að ná árangri, sem leiði til góðs og vaxandi öryggis okkar.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur flutt hér skýrslu um athuganir, sem fram hafa farið að undanförnu á umferðarmálunum. Hann gat um þá n., sem skipuð var fyrir 10 árum til að athuga þessi mál, svokölluð umferðarlaganefnd, og skýrði frá því, hvað hún hefði gert, og þar kom fram, að hún hefur margt gert og margt athugað, en ég varð ekki þess var, að nokkuð af því, sem hann þar nefndi, snerti ákvæði þessa frv., sem ég hef hér lagt fram, ekki neitt. Enn er fjöldi drukkinna ökumanna í umferð og dauðinn í fylgd með þeim, þrátt fyrir 10 ára starf umferðarlaganefndarinnar. Hæstv. ráðh. nefndi einnig rannsóknarnefnd umferðarslysa frá 1963. Það þarf enga nefnd til að athuga slysin, sem drukknir ökumenn valda, og gera skýrslur um þau. Það er nóg fyrir okkur að lesa blöðin til að fá vitneskju um þau stórslys, er þeir valda. Þeir eru mjög margir, því miður, og það er brýn þörf, mjög brýn þörf að taka þá úr umferð, eftir því sem hægt er, hvað sem líður öðrum breytingum á umferðarlögunum. Og um þetta er frv. mitt og ekki um nein önnur atriði umferðarlaganna. En ég skal taka undir með hæstv. ráðh. um það, að víst getur verið ástæða til að gera ýmsar aðrar breytingar á þeim. En í sambandi við þetta frv., sem ég hef flutt og snertir þennan eina lið og er þess vegna mjög einfalt og þarfnast ekki skýringa í löngu máli, er ástæða fyrir menn að spyrja um ýmislegt þessu viðkomandi, t.d. hverjum er gerður greiði með því að láta ölvaða ökumenn leika lausum hala hér eftir sem áður og valda banaslysum, meiðslum á fólki og gífurlegu efnahagslegu tjóni? Hvaða ástæða er til að fresta því að taka ákvörðun á þingi um mál sem þetta? Á að bíða eftir fleiri stórslysum af völdum drykkjumanna? Ég veit, að fjöldi manna lítur svo á, að áhrifaríkasta ráðið til að vinna gegn akstri drukkinna manna sé það, sem frv. þetta hefur að geyma. Þess vegna er rétt að reyna það ráð nú þegar.



Herra forseti. Ég hafði naumast búizt við slíkum undirtektum undir mitt mál eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Mér finnst það vera nokkuð mikið ábyrgðarleysi, þegar varpað er fram þeirri spurningu hér, hvaða ástæða sé til þess að láta ölvaða ökumenn leika lausum hala, eins og það sé einna helzt mitt verk sem dómsmrh. að láta það líðast, að slíkir menn leiki lausum hala. Við höfum á þessu tvennar skoðanir. Ég tel málið mjög alvarlegt mál ekkert siður en hann og þess eðlis, að það þurfi mjög gaumgæfilegrar athugunar. Ölvun við akstur er ekki eins einfalt mál og hv. þm. vildi vera láta, og það á sér miklu dýpri rætur í ýmsum greinum þjóðlífsins en við gerum okkur að jafnaði grein fyrir, - heimilisástæðum, uppeldi, fjölskylduástæðum og öðru slíku, og það er nóg ógæfa margra, sem hafa lent út á þjóðlífshjarni á þessu sviði, þó að ekki sé haft neitt í flimtingum um þetta mál. Ég vil ekki undir nokkrum kringumstæðum, að mál mitt misskiljist þannig, að ég vilji draga úr því, að hart sé tekið á því, ef menn valda tjóni og slysum ölvaðir í umferðinni, og ég held, að það sé ekki nokkur minnsta ástæða til þess að ætla, að það séu neinir hér, sem séu með neina linkind á því sviði. Hitt veit ég, að þeir, sem um þessi mál hafa fjallað, vita, að þau eru nokkuð viðurhlutamikil, og aðalatriðið fyrir okkur er að forðast slysin, að koma í veg fyrir þau. Það er ekki einhlítt, að það sé hægt að gera það eða verði búið að gera það, þó að ökuleyfi sé tekið af mönnum, eins og kunnugt er. Þar fyrir getur vel verið, að það væri réttara að herða viðurlögin, þ.e.a.s. að taka skilyrðislaust og ævilangt ökuleyfi af mönnum, sem hafa verið ölvaðir við akstur, en þó held ég, að það komi upp ýmsar og margar myndir í sambandi við þetta mál, sem séu nokkuð erfiðar úrlausnar. Það er margt annað, sem hér kemur þá til álita, t.d. þau ákvæði í umferðarlögunum, sem við höfum nú og eru kannske alls ekki einhlít í þessu. Menn mega aka með eitthvert áfengi í blóðinu, en ekki yfir 0.5 %, og verða þá að sæta einhverjum viðurlögum, ef það sannast á þá. Ef þetta áfengismagn fer upp í 1.2 % eða meira, þá eru viðurlögin þyngri. En ekki nokkur einasti maður, held ég, veit um það, hvort hann er með 0.5 eða 1.2 % af áfengi í blóðinu. Ég teldi langæskilegast, eins og ég sagði, og ég efast ekki um, að það er vilji okkar allra hér, að ný ákvæði, sem sett yrðu af þinginu núna á þessu sviði, væru virkilega til þess fallin að koma til raunhæfra úrbóta til þess að tryggja eða draga úr þessum geigvænlegu umferðarslysum, og ég get ekki skilið, að nokkur þm. vilji á nokkurn hátt hafa við það að athuga eða draga úr því, að við slíkar ákvarðanir sé reynt að hafa beztu manna yfirsýn og byggja á grundvelli þeirra rannsókna, sem fram hafa farið, og þeirrar reynslu, sem nánast liggur fyrir um jafnalvarlegt mál.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að ræða þetta frv. að þessu sinni, heldur aðeins leita upplýsinga hjá hæstv. dómsmrh. Alþt. 1965. C. (86. löggjafarþing). um eitt atriði, sem snertir þetta mál. Eru til einhverjar reglur um það, hvenær skuli birta nöfn manna, sem brjóta lög, eða eru þær engar til. Ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tíma séð birt nöfn manna, sem hafa reynzt sannir að því að vera ölvaðir við akstur. Ég man hins vegar eftir því að hafa séð nöfn ýmissa brotlegra manna, sem hafa brotið af sér gagnvart öðrum lögum. Eru þessar reglur til eða eru þær engar til? Og ef þær eru til, hverjar eru þær þá?



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hæstv. dómsmrh., ef hann heldur, að ég hafi viljað skella sök á hann sérstaklega í þessu máli, sem frv. mitt fjallar um, enda kom ekkert fram, sem gaf bendingu í þá átt, í ræðu minni um málið. Það eru ný lagaákvæði, sem ég tel að þurfi að setja; og um það er frv. mitt. Mér þótti gott að heyra það, sem hæstv. ráðh. sagði, að hann teldi víst, að allir hv. þm. vildu gera það, sem mögulegt væri, til þess að koma í veg fyrir umferðarslysin, og ég vænti þess, að það reynist þannig, að menn komist við nánari umhugsun að þeirri niðurstöðu, að það sé rétt að samþ. frv. mitt hið allra fyrsta. Svo getum við á eftir talað um aðrar breytingar, sem þörf er að gera á umferðarlögunum. En þetta tel ég langþýðingarmest, að þessi breyting verði gerð hið allra fyrsta.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. (SE) spurði um það, hvort einhverjar reglur væru um birtingu á nöfnum þeirra manna, sem hefðu verið teknir ölvaðir við akstur. Um þetta eru mér vitanlega engar sérstakar reglur. Blöðin, sem eru gefin út frjáls hér á landi, ráða mestu um þetta sjálf. Það hefur oft verið varpað fram því, að það ætti að skylda þau til þess að skýra frá nöfnum í sambandi við umferðarslys. Ég fyrir mitt leyti sé ekki nokkra ástæðu til þess að halda yfir þessu nokkurri leynd og tel sjálfsagt, eins og hv. þm. líka, að það gæti orðið til bóta, að það yrði tekinn upp sá siður, annaðhvort af frjálsum vilja í samvinnu milli blaða og dómstóla eða þá með þvingunarráðstöfunum, ef annað fæst ekki.



Herra forseti. Það er margra mál í seinni tíð, að of mikið af þeirri þjónustu, sem þjóðfélagið lætur í té á sinn kostnað, þurfi landsbyggðin að sækja á einn stað, þ.e.a.s. til höfuðborgarinnar, og að biðin eftir þessari þjónustu vilji þá stundum verða nokkuð löng og kunnugleiki ekki sem skyldi, svo og að það mundi út af fyrir sig vera til ávinnings fyrir landsbyggðina, ef þeim þjónustukröftum, ef svo mætti segja, sem hér er um að ræða, væri meir dreift um landið, starfsmenn og stofnanir staðsettar víðar um landið en nú er. Þennan formála vil ég hafa fyrir máli mínu, en því næst gera grein fyrir því, að þetta frv., sem hér liggur fyrir um verkfræðiráðunauta ríkisins á Norður-, Austur- og Vesturlandi, er samið af stjórnskipaðri n., sem skipuð var fyrir nokkrum árum og í áttu sæti menn tilnefndir af fjórðungssamböndum, Sambandi ísl. sveitarfélaga og frá ríkisstj. N. samdi á sínum tíma þetta frv., en það hefur ekki verið lagt fyrir þingið fyrr en í lok síðasta þings, að við tveir nm., sem sæti eigum á þingi, töldum rétt að hlutast til um, að þingið ætti þess kost að taka afstöðu til þess. Frv. var þá vísað til n., en þetta var, eins og ég sagði, seint á þingi og málið varð ekki afgr. úr n. og er því endurflutt. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að skipaðir verði sérstakir verkfræðiráðunautar í þjónustu ríkisins, einn fyrir Norðurland, annar fyrir Austurland, sá þriðji fyrir Vestfirði, og að þeir hafi fast aðsetur hver í sínu umdæmi. Það er ætlazt til þess, að verkfræðiráðunautar lúti sameiginlegri yfirstjórn vegamálastjóra og vitamálastjóra, á svipaðan hátt og t.d. sýslumaður lýtur sameiginlegri yfirstjórn a.m.k. tveggja ráðuneyta, en séu að öðru leyti sjálfstæðir í starfi. Verkfræðiráðunautunum er samkv. frv. ætlað að hafa umsjón með vega- og hafnamannvirkjagerð í umdæmum sínum og að hafa með höndum undirbúningsrannsóknir og áætlanir í sambandi við slík mannvirki. Enn fremur er gert ráð fyrir, að heimilt verði að fela verkfræðiráðunaut umsjón með skipulagi og húsagerð á vegum hins opinbera í umdæmi hans. Einnig er svo gert ráð fyrir þeim sérstaka möguleika í frv., að verkfræðiráðunautur og skrifstofa hans veiti bæjar- og sveitarfélögum verkfræðilega aðstoð, ef þess er óskað, gegn hæfilegri greiðslu, sem gangi til ríkisins eða verkfræðiráðunautar, eftir því sem um semst. N. taldi, að það mundi vera hagkvæmt fyrir bæjar- og sveitarstjórnir að geta leitað til slíkra stofnana nærlendis í sambandi við ýmiss konar framkvæmdir á þeirra vegum, svo sem vatnsveitur og gatnagerð, en um margt af því er það að segja nú, að bæjar- og sveitarfélögin verða að afla sér verkfræðiþjónustu hér syðra í Reykjavík. Það leiðir af sjálfu sér, að til þess að verkfræðiráðunautarnir gætu innt af hendi störf sín, yrði að sjá þeim fyrir starfsskilyrðum á hverjum stað, svo sem húsnæði og starfskröftum til aðstoðar, eftir því sem þörf kynni að reynast. Og á það ber að leggja áherzlu, og á það var lögð áherzla, þegar þetta mál var til meðferðar í n., að því aðeins mundi þessi skipan bera tilætlaðan árangur, að það tækist að fá menn til þeirra starfa, sem hér er um að ræða, sem reyndust þannig í þeim störfum, að ekki þætti ástæða til að leita fremur annað en til þeirra. Og að því yrði að stefna, að enda þótt þessir ráðunautar væru undir yfirstjórn hlutaðeigandi framkvæmdastofnunar ríkisins í Reykjavík, yrðu þeir, er tímar líða, sem sjálfstæðastir í sínum störfum. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð að þessu sinni, en leyfa mér að vísa til grg., sem fylgir frv. á þskj. 25. Það má gera ráð fyrir því, að í sambandi við þessi störf hinna sérstöku verkfræðiráðunauta í landshlutunum, sem í frv. er gert ráð fyrir, mundi að einhverju leyti létta af kostnaði þeim, sem ríkið annars hefði af framkvæmdastofnunum sínum hér í höfuðstaðnum. Því skal þó ekki neitað, að af þessu kynni að verða einhver kostnaðarauki. En þeir, sem að þessu frv. standa, eru þeirrar skoðunar, að ávinningurinn, beinn og óbeinn, af því að taka upp þessa starfsemi mundi fyllilega réttlæta þann kostnað, sem af því kynni að leiða. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn. Í þeirri n. mun frv. hafa verið á síðasta þingi.



Herra forseti. Stjórnendur héraðsrafmagnsveitna ríkisins munu telja, að nú sé að ljúka framkvæmdum við raforkuveitur um landið samkv. 10 ára áætluninni, sem unnið hefur verið eftir á liðnum árum. Þó eru horfur á, að um næstu áramót verði ólokið uppsetningu nokkurra raflína, sem voru á framkvæmdaáætlun ársins 1965, en fyrirhugað mun að ljúka þeim verkum á næsta ári. Um síðustu áramót munu þeir sveitabæir, sem hvorki höfðu rafmagn frá samveitum né sérstökum vatnsaflsstöðvum, hafa verið hátt á annað þúsund. Bæta þarf úr raforkuþörf fólksins, er þar býr, á allra næstu árum. Það er auðvelt, ef skilningur er á því, að allir landsmenn þurfi að fá rafmagn til heimilisnota. Á nokkrum síðustu þingum hafa verið fluttar till. um, að gera skyldi áætlanir um áframhaldandi framkvæmdir í raforkumálum, er tækju við af 10 ára áætluninni. Í því sambandi hefur verið bent á það, að skylt væri að veita því fólki, sem enn er án rafmagnsins, vitneskju um, hvers það mætti vænta, og fulla vissu um, að það fengi rafmagnið svo fljótt sem möguleikar leyfðu. Till. þessar hafa ekki hlotið samþykki á hinu háa Alþ. Hins vegar hefur hæstv. raforkumálaráðh. látið orð falla um það í umr. um málið, að nauðsynlegt væri, að framhaldsáætlun lægi fyrir, þegar framkvæmdum samkv. 10 ára áætluninni væri lokið. Á miðju ári 1964 hafði raforkumálaskrifstofan gert framkvæmdaáætlun um rafveitur um sveitahéruð, þar sem meðallínulengd milli býla er 1-2 km. En raforkuráð hefur enn engar samþykktir gert um málið og því óvist um framkvæmdir. Við svo búið má ekki standa, og því höfum við 8 þm. lagt fyrir þessa hv. d. frv. um raforkuveitur, sem hér er til 1. umr. Ákvæði 1. gr. frv. eru m.a. byggð á þeirri áætlun raforkumálaskrifstofunnar, sem ég áður nefndi. Greinin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á árunum 1966-1968 skal leggja rafmagnslínur frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins til allra heimila, sem ekki hafa áður fengið rafmagn frá samveitum eða sérstökum vatnsaflsstöðvum, þar sem meðallinulengd milli býla er 2 km eða minni. Skal framkvæmdunum skipt sem jafnast á árin og hagað þannig, að línur verði fyrst lagðar um sveitir, þar sem skemmst er milli býla, en síðan áfram í röð eftir vegalengdum og síðast um þau svæði, þar sem meðallínulengdin er mest.“ Framkvæmdaáætlun héraðsrafmagnsveitna ríkisins, sem birt er með frv., gerir ráð fyrir raflínulögnum til 774 býla á árunum 1966-1970. Eftir er að endurskoða áætlunina, og inn á hana vantar allmörg býli hér og þar á landinu, sem þar ættu að vera, þar sem meðallínulengd til þeirra er innan við 2 km. Í 1. gr. frv., sem ég áðan las, segir, að þessum rafmagnslínum skuli koma upp á 3 árum, 1966-1968. Þetta teljum við flm. frv. vel framkvæmanlegt. Því til stuðnings má benda á, að árið 1957 voru 262 býli tengd við héraðsrafmagnsveiturnar og árið 1963 var tala tengdra býla 260. Starfsmenn raforkumálastjórnarinnar hafa öðlazt mikla reynslu og æfingu í uppsetningu rafmagnslína, og við teljum, að rafvæðingu alls landsins eigi að ljúka á svo skömmum tíma, sem mögulegt er. Í 2. gr. frv. segir, að ríkissjóður skuli greiða kostnað við framkvæmdir samkv. 1. gr. frv. og að ríkisstj. skuli heimilt að taka allt að 100 millj. kr. að láni til að borga hluta af kostnaðinum. Raforkumálaskrifstofan áætlaði í fyrra, að kostnaður við raflínulagnir til þeirra 774 býla, er áætlun hennar gerði ráð fyrir að línur yrðu lagðar til eftir árslok 1965, mundi nema 147 millj. kr. Í frv. til fjárl. fyrir 1966 eru ætlaðar 21.6 millj. kr. til rafvæðingar í sveitum. Verði svipaðar fjárveitingar til þeirra framkvæmda á árunum 1967-1968, vantar um 82 millj. kr. til að ljúka verkinu á næstu 3 árum. Þar koma til frádráttar heimtaugagjöld úr héruðunum. En hins vegar má búast við hækkun á framkvæmdakostnaði á þessu sviði sem öðrum, og þar sem inn á áætlunina vantar línur til allmargra heimila, sem þar ætti að taka með, þykir rétt að miða lántökuheimildina við 100 millj. kr. Með till. um 100 millj. kr. lántökuheimild í 2. gr. frv. má telja, að fenginn sé fjárhagslegur grundvöllur undir framkvæmdir. Þó að lokið verði innan skamms að leggja rafveitur um þau svæði, þar sem meðallínulengd milli býla er 2 km eða minni, verða eftir allmörg heimili í strjálbýlli sveitum, sem vantar rafmagn. Sjálfsagt er að ganga eins langt í því og frekast er unnt að fullnægja raforkuþörf fólksins með raflínum frá samveitum, því að á þann hátt fær það bezta þjónustu. Til undirbúnings ákvörðunum um það, að hve miklu leyti rafmagnsþörfinni verður fullnægt með línum frá samveitum, þarf að gera áætlanir um kostnað við línulagnir um svæði, þar sem meðallínulengdin milli býla er yfir 2 km. Rétt þykir að fá þær kostnaðaráætlanir í tvennu lagi, þ.e. um byggðir, þar sem meðallínulengdin er 2-2 1/4 km, og aðra áætlun um þau svæði, þar sem línulengdin er 2 1/4-3 km að meðaltali. Um þetta eru fyrirmæli í 1. málsl. 3. gr. frv., þar sem lagt er til, að raforkuráði verði falið að gera þessar kostnaðaráætlanir. Það verk ætti að vera fremur auðunnið, þar sem raforkumálaskrifstofan mun hafa það yfirlit yfir byggðirnar, sem þörf er fyrir til að gera slíka áætlun. Þegar þessar kostnaðaráætlanir liggja fyrir, getur Alþ. og á að ákveða, á hvern hátt þau svæði, er þær ná yfir, verða rafvædd.“ Sérstakar vatnsaflsstöðvar til rafmagnsframleiðslu fyrir einstök heimili eða fleiri saman munu vera 480-490 talsins á öllu landinu. Þar sem skilyrði eru til að koma upp slíkum stöðvum, er það bezta úrlausnin fyrir þá, sem eru utan samveitusvæðanna. Þegar litið er til þess, sem hið opinbera hefur gert til þess að koma upp rafstöðvum og samveitum fyrir kaupstaði, kauptún og sveitir á liðnum árum, er réttmætt, að það veiti meiri aðstoð en nú tíðkast til að koma upp vatnsaflsstöðvum utan samveitusvæðanna, t.d. með hærri lánveitingum og góðum vaxtakjörum. Samkv. 3. gr. frv. á að fela raforkuráði að gera till. um aukna aðstoð við uppsetningu slíkra vatnsaflsstöðva. Í 3. gr., síðasta málsl. hennar, er einnig gert ráð fyrir, að raforkuráð geri till. um uppsetningu dísilstöðva til rafmagnsframleiðslu á þeim heimilum, sem eru svo mjög afskekkt, að ekki þykir fært að leggja til þeirra raflínur frá samveitum og ekki hafa hagstæð skilyrði til vatnsaflsvirkjunar, og séu till. við það miðaðar, að notendur slíkra stöðva njóti ekki minni stuðnings af opinberri hálfu en þeir, sem fá rafmagn frá samveitu. Þetta gæti orðið annaðhvort á þann hátt, að hið opinbera kæmi stöðvunum upp og leigði þær fyrir hóflegt gjald, eða að veitt yrðu rifleg lán með lágum vöxtum og jafnvel beinn stuðningur til kaupa á stöðvunum. Leiga á dísilstöðvum væri hliðstæð talstöðvaleigu til fiskiskipa. Í raforkul. er heimild handa rafmagnsveitum ríkisins til að selja orku beint til notenda. Í II. kafla l. frá 1946 er svo hljóðandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: Rafmagnsveitum ríkisins er heimilt að selja raforku beint til neytenda á þeim stöðum, þar sem héraðsveitur eru ekki fyrir hendi, eða annars staðar með samþykki héraðsveitunnar.“ En auðvitað gæti opinber stuðningur við menn til að koma upp dísilstöðvum orðið með öðrum hætti, ef hentara þætti. Komið gæti til mála að veita beinan fjárhagsstuðning til þess, einnig hærri lán og hagstæðari en nú eru veitt til slíkra stöðva. Lagt er til, að áætlanagerð þeirri, er um ræðir í 3. gr. frv., verði lokið fyrir 1. okt. næsta ár. Getur þá næsta Alþ. tekið þetta þýðingarmikla mál til úrlausnar. Þegar 10 ára rafvæðingaráætlunin var ákveðin með l. frá Alþ., var samþ., að verja skyldi til þeirra framkvæmda a.m.k. 250 millj. kr. auk framlaga úr héruðum. Þetta var mikið fé á þeim tíma. Þá var heildarupphæð fjárlaga ríkisins 446 millj. kr. Nú eru horfur á, að fjárl. fyrir árið 1966 verði 9 sinnum hærri. Má af þessu sjá, að það fé, sem þarf til að veita rafmagni til þeirra tiltölulega fáu manna, sem enn eru án þess, er mjög lítið miðað við þá peningaveltu, sem nú er í þjóðfélaginu. Að þessum þýðingarmiklu framkvæmdum þarf að vinna með þeim hraða, sem mögulegt er að hafa á þeim. Annað er ekki sæmilegt. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.