Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti: Jeg skal leyfa mjer að stinga upp á einni umræðu. Samþykt í einu hljóði.

Forseti: Jeg álít eina umr. næga.

Flutn.m. (Stefán Stefánsson): Eg flyt þetta mál inn á þingið samkv. ósk þingmálafunda í Eyjafjarðarsýslu. Málið lá fyrir síðasta þingi, borið fram af landbúnaðarnefndinni, og var þá stutt aðallega af 2. þm. Hún. (B. S.) og þm. S.-Þing. (P. J.). Hin helstu mótmæli er komu fram á móti því, voru aðallega frá þm. Dal. (B. J.) að mig minnir. Eigi að síður var það þó samþykt hér í Nd. og komst til Ed., en þar var það lagt á svæfilinn. Það sem aðallega var haft á móti frv. var, að sú trygging, sem íslenzkt kjöt þegar væri búið að fá með merking dýralæknis sem verulega góð verzlunarvara, mundi hverfa ef alólæröum mönnum yrði leyft að brúka merki dýralæknis, þó þeir fengju dálitla tilsögn hjá honum. Með þessu frv. hefir verið reynt að bæta úr þessum annmarka, á þann hátt að ákveða að aðeins dýralæknum og lögskipuðum læknum sé leyft að nota stimpilinn. Þessi hugmynd, eða veruleg efnisbreyting, er ekki frá okkur komin, heldur hefir dýralæknirinn á Akureyri bent á hana. Hann álítur þetta eina úrræðið og vel tiltækilega leið, enda fáum við flutningsmenn ekki séð neitt varhugavert að fara að hans tillögum að þessu leyti. Það mun öllum ljóst hversu mikilsvert mál þetta er fyrir kjötmarkað vorn, þegar þess er gætt að merking hækkar verðið á kjöttunnu um alt að 8 kr. En nú er að eins tveim mönnum á landinu, sem sé dýralæknunum, leyft að nota stimpilinn og merkja kjöt, svo að auðvitað er að aðeins lítill hluti af kjöti því, sem til útlanda er sent, er merkt dýralæknismerki. Þetta ástand er mjög sennilegt að hafi leitt til þess, að óstimplað kjöt sé nú selt lægra verði, en vera mundi ef ekkert kjöt væri stimplað. Nú hafa Danir gert ráðstafanir til þess að framvegis verði ekkert óskoðað kjöt og þó merkt dýralæknismerki selt í Danmörku. Það er því ljóst að þá kemst íslenzkt kjöt ekki lengur inn á danskan markað nema samskonar ráðstafanir séu gerðar hvað snertir útflutt kjöt. Það er beinlínis brýn nauðsyn á að hrinda þessu máli áfram og finst okkur þá hyggilegast að taka það ráðið sem dýralæknirinn hefir bent á, enda hafa læknar undirbúningsmentun til slíkra hluta; sjúkdómsfræðilega þekkingu munu þeir hafa áþekka dýralæknum, og verða því einkum að kynna sér það sem frábrugðið er að þessu leyti, og eins hið verklega við skoðunina. Mál þetta er svo óbrotið að eg sé ekki ástæðu til að stinga upp á nefnd, þó eg hins vegar setji mig ekki verulega á móti nefndarskipun, verði hún álitin nauðsynleg, en þó í því trausti, að ekki verði um of dráttur á málinu, því það verður að komast fram á þessu þingi. Annars mun eg ef til vill koma fram með smá breytingar við frumv. við 2. umr.

Guðlaugur Guðmundsson Vegna þess að umræður hafa orðið um þetta mál áður á þingi og ágreiningur töluverður, þá leyfi eg mér að stinga upp á að kosin verði þriggja manna nefnd að lokinni þessari umr.

Flutn.m. (Bjðrn Kristjánsson): Eins og hv. deildarmönnum mun kunnugt fékk Hafnarfjörður kaupstaðarréttindi fyrir nokkrum árum, og átti kaupstaðurinn þá enga lóð. Hún var öll eign Brydes og Garðaprestakalls. Nú hefir bærinn verið svo heppinn að fá keyptan þann hluta sem Brydesverzlun átti, en þó vantar mikið á að hann eigi alla lóðina undir kaupstaðnum, og hann á lítið land fyrir utan takmörk hans. Því er það, að bærinn hefir nú sótt um að fá keypta spildu af Garðaprestakalli. Land þetta er nálega eingöngu hraun og melar eins og sjá má af korti því er fylgir til athugunar fyrir hv. þingmenn. Eg skal geta þess að prófasturinn í Görðum hefir lagt eindregið með þessari sölu. Hann og bæjarstjórnin hafa komið sér saman um söluverðið. Sömuleiðis hefir málið verið borið undir biskup, og skal eg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp nokkrar línur úr bréfi hans Þær eru svohljóðandi: „Prófasturinn í Görðum hefir um all-langan undanfarinn tíma skýrt mér rækilega frá öllum málavöxtum við þessa sölu, og hefi eg munnlega látið uppi við hann að eg væri alveg samþ. kröfum hans fyrir hönd prestakallsins og síðar meir prestalaunasjóðs.“ Eins og sjá má, leggur biskup líka eindregið með sölunni. Allir aðilar hafa komið sér saman um að hæfilegt kaupverð á spildunni væri 52 þús. kr. Auðvitað þarf þetta mál íhugunar, þar sem svo mörg skjöl fylgja, og verður tæplega afgreitt nefndarlaust. Vil eg því leyfa mér að stinga upp á að kosin verði 5 manna nefnd að umræðum loknum.

Flutningsm. (Halldór Steinsson) Frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekki nýtt; fyrir seinasta þingi lá frumv., sem fór í svipaða átt, og náði það samþykki Nd. en var felt í Ed. í því héraði, sem hér er ætlast til að sé myndað, eru 4 hreppar: Kolbeinsstaðahreppur, Eyjahreppur, Miklaholtshreppur og Staðarsveit. Ástæðurnar til þess að þetta frv. er komið fram, eru þær, að með lögum 16. nóv. 1907 um skipun læknahéraða, var lækninum í Mýrahéraði gert að skyldu að sitja í Borgarnesi, eða með öðrum orðum, hann var fluttur á héraðsenda. Af þessu leiddi að vestustu hrepparnir í héraðinu neyddust til að vitja læknis til Stykkishólms yfir erfiðan fjallveg. Það er og afar óheppilegt í lögunum frá 1907, að Miklaholtshreppur er látinn tilheyra Stykkishólmhéraði. Og um Staðarsveit má segja, að miklu hægra sé að vitja læknis þaðan í hið nýja hérað heldur en til Ólafsvíkur yfir Fróðárheiði, erfiðan fjallveg og hættulegan að minsta kosti á vetrum. Ö11 sanngirni mælir því með, að hér sé stofnað nýtt læknishérað, því ekki mun þykja tiltækilegt að flytja læknirinn úr Borgarnesi vestar í héraðið, því auk íbúanna, sem nú munu vera hátt á annað hundrað, er þar mikill straumur ferðamanna, og í seinni tíð hefir aðsókn aukist mikið vegna sláturhússins. Af þessum ástæðum mun ekki þykja rétt að flytja læknissetrið, en sé það ekki gert, er fylsta nauðsyn á að stofna þetta nýja hérað. Það verður að vísu ekki mjög fjölment; íbúar í þessu fyrirhugaða héraði eru, eftir því sem eg hefi komist næst, hátt á níunda hundrað, og er það meiri fólksfjöldi heldur en í mörgum læknishéruðum, sem þegar eru stofnuð og læknum skipuð. Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv., vona að hv. deild taki því vel, og leyfi mér að fara fram á að því verði vísað til 2. umr. Mér finst ekki ástæða til að kjósa nefnd í þetta mál útaf fyrir sig, en með því að fleiri slík mál munu vera á leiðinni, væri ef til vill rétt að setja 5 manna nefnd, sem síðar tæki öll svipuð mál til íhugunar.

Bjarni Jónsson Eg skal leyfa mér að styðja nefndarkosningu. Eg hefi látið útbýta frv., sem fer í svipaða átt og býst við að von sé fleiri slíkra frv. Leyfi eg mér að stinga upp á 5 manna nefnd, sem öll þessháttar frv. verði látin ganga til.

Ráðherra (Kr. J.) Jeg skal leyfa mjer að ávarpa háttvirta deild nokkrum orðum um mál það, er valdið hefur því, að þing var rofið síðast og þetta þing kvatt saman, sem sje stjórnarskrárfrumvarp síðasta þings. Landstjórnin hefir látið prenta þetta stjórnarskrárfrumvarp og býta því út meðal þingmanna, eins og það var samþykt á síðasta þingi. Enn fremur hefur hún til leiðbeiningar og hægðarauka, í sambandi við þetta frumv. látið semja uppkast að þrem öðrum frumvörpum, sem nauðsynleg yrðu, ef þetta frv. kynni að verða samþykt. En ekkert af þessum frv. og eigi heldur stjórnarskrárfrumvarpið er þó lagt fram sem stjórnarfrv., heldur að eins til athugunar þingmönnum. Verði því málið ekki tekið upp af þingmanna hálfu, kemur ekkert stjórnarskrárfrumvarp fram. Þessu víkur svo við, að hans hátign konungurinn hefur ekki viljað ljá samþykki sitt til þess, að frv., eins og það liggur fyrir frá síðasta þingi, verði lagt fyrir þingið af hálfu stjórnarinnar. Það, sem því olli, var úrfelling ákvæðisins um setu Íslandsráðherra í ríkisráði Dana. Að vísu hafði jeg átt tal um þetta við hinn látna konung vorn, Friðrik hinn 8. í fyrra vor, og hafði jeg þá von um það, að hann mundi samþykkja frumv. óbreytt, en með vissu fororði, því fororði, að úrfelling ríkisráðsákvæðisins hefði ekki þá afleiðingu, að lög og mikils varðandi stjórnarráðstafanir, er Ísland varða, yrðu ekk borin upp í ríkisráði Dana, en að í þessu efni yrði fylgt sömu reglu eftir sem áður. En nú er hann látinn, og þetta var jafnvel einungis von mín, en ekki vissa. Nú ljet hinn nýji konungur vor í ljós við mig, að hann gæti eigi fallizt á úrfellingu ríkisráðsákvæðisins úr stjórnarskránni nema því að eins, að samtímis væri gerð skipun á hinu ríkisrjettarlega sambandi milli Íslands og Danmerkur með samhljóða ákvæðum hins íslenzka alþingis og hins danska ríkisþings. Þessa skýrslu hef jeg viljað gefa alþingi þegar í byrjun þingtímans, og vona jeg, að háttv. deild taki hana til nákæmrar yfirvegunar.