Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nú á nokkrum dögum hafa farið fram utandagskrárumræður allrar athyglinnar verðar, en samkvæmt þingsköpum er sá háttur hafður á og tveggja klukkustunda fyrirvari talinn nægjanlegur eins og segir hér í 50. gr., með leyfi forseta: ,,Í allt að hálftíma á venjulegum fundartíma geta þingmenn fengið tekið fyrir mál utan dagskrár, hvort heldur er í formi upplýsinga eða fyrirspurna til ráðherra. Skal þá þingmaður bera fram við forseta ósk sína hér um eigi síðar en tveimur klukkustundum áður en þingfundur hefst. Í upphafi þingfundar skal forseti tilkynna hvaða mál fyrirhugað er að taka til umræðu utan dagskrár.`` Nú er það svo, virðulegi forseti, að þessi tími er ærið stuttur. Ef þingmenn vildu taka til máls sem heimilt er þá tvisvar sinnum tvær mínútur, þá eru oft málavextir með þeim hætti að eðlilegt sé að þingmenn fái einhvern tíma til þess að viða að sér upplýsingum og gögnum varðandi málið. Því vildi ég beina því til forseta og forsætisnefndar þingsins að þessi ákvæði þingskapa Alþingis verði skoðuð með það í huga og að markmiði ekki að gera mönnum ókleift að vera með slíkar fyrirspurnir sem þessar, heldur að gefa öðrum þingmönnum möguleika á að taka þátt í umræðunni með því að viða að sér gögnum og upplýsingum þannig að a.m.k. sé sólarhringsfyrirvari á slíkum utandagskrárumræðum sem fram hafa farið nokkuð oft á undanförnum vikum með tilliti til ræðutíma.

Hv. þm. hefur gert grein fyrir því hverjar reglurnar eru. Eins og réttilega kom fram skal þingmaður bera fram ósk um utandagskrárumræðu við forseta eigi síðar en tveimur klukkustundum áður en þingfundur hefst. Það þýðir að enginn möguleiki er á að tilkynna um slíka utandagskrárumræðu sólarhring áður nema með því að breyta þingsköpum. En hins vegar vill forseti láta þess getið að það er ætíð tilkynnt formönnum þingflokka strax og vitað er um utandagskrárumræður. Það er misjafnt hversu stuttur fyrirvarinn er en boðum er ætíð komið til formanna þingflokka strax og vitað er um slíka umræðu þegar hún hefur verið tímasett.

Virðulegi forseti. Tóbaksneysla og þá fyrst og fremst reykingar er viðurkennt heilbrigðisvandamál. Mjög hefur dregið úr reykingum á Íslandi á undanförnum árum en nú bendir ýmislegt til þess að reykingar unglinga fari vaxandi að nýju. Kannanir á vegum héraðslækna og Krabbameinsfélagsins sýna að árið 1986 reyktu 9,2% 12--16 ára barna. 1990 hafði hlutfallið minnkað í 6,4% en er orðið 8,2% 1994. Á Suðurlandi reyktu 5,5% barna í þessum aldursflokki 1986, 4,2% 1990 en hækkar í 7,8% 1994. Við hljótum öll að vera sammála því að þetta sé uggvænleg þróun og viljum leita allra ráða til að snúa þessari þróun við. Bent hefur verið á að verðhækkun tóbaks sé mjög áhrifarík leið til að draga úr neyslu ásamt öflugu forvarnastarfi. Rannsóknir í Bretlandi, Ástralíu, Bandaríkjunum og Kanada hafa sýnt að hækkun tóbaksverðs um 10% dregur úr neyslu um 3--4% og áhrifin eru enn meiri meðal ungs fólks, allt að 6%. Íslenska ríkið rekur áfengis- og tóbaksverslun og ætti því að vera auðvelt að nota verðlagningu sem tæki til að draga úr neyslu tóbaks. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1995 er hins vegar ekki gert ráð fyrir verðbreytingum á tóbaki. Því er borið við að hækkanir á tóbaki mundi valda hækkun á framfærsluvísitölu og þar með auka verðbólgu. Samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands er framfærsluvísitalan byggð á neyslukönnun síðan 1990 og þar vegur tóbak 1,6% og áfengi einnig 1,6%. Þess má geta að barnaheimilisútgjöld og húshjálp vega aðeins 1,1%, fiskur og fiskivörur 1,1%, Póstur og sími 1,1% og skólaganga 1,4%. Virðulegi forseti. Það getur varla talist eðlilegur hlutur að mínu mati að áfengi og tóbak séu hluti af grunni framfærsluvísitölunnar því að þar með teljast þessi fíkniefni til nauðsynja í framfærslu hvers einstaklings á Íslandi. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands eftirtalinna spurninga: ,,1. Hvaða rök eru fyrir því að áfengi og tóbak eru hluti af grunni framfærsluvísitölunnar? 2. Er fyrirhuguð endurskoðun á hlutdeild áfengis og tóbaks í grunni framfærsluvísitölunnar? 3. Telur ráðherrann eðlilegt að verð á áfengi og tóbaki hafi áhrif á framfærsluvísitöluna?``

Hæstv. forseti. Hér fara á eftir svör við þeim spurningum sem hv. þm. kynnti: Fyrsta spurningin var: ,,Hvaða rök eru fyrir því að áfengi og tóbak eru hluti af grunni framfærsluvísitölunnar?`` Svar: Ástæða þess að áfengi og tóbak eru hluti af grunni vísitölu framfærslukostnaðar er sú að landsmenn neyta bæði áfengis og tóbaks og þau útgjöld eru hluti af heimilis- og einkaneysluútgjöldum þjóðarinnar. Grunnur vísitölunnar er byggður á könnun á neyslu heimila á vöru og þjónustu. Megintilgangur neyslukönnunar er að finna grundvöll fyrir útreikning vísitölunnar, þ.e. að meta vægi hinna ýmsu flokka vöru og þjónustu á grundvelli hennar. Í neyslukönnun er spurt ítarlega um öll heimilisútgjöld og eiga niðurstöðurnar að gefa mynd af meðalútgjöldum heimila í landinu. Enginn greinarmunur er gerður á útgjöldum eftir tilefni þeirra og engin afstaða tekin til þess hvort þau eru nauðsynleg eða ónauðsynleg, gagnleg eða gagnslaus, heilsusamleg eða heilsuspillandi. Í þessu efni er beitt hliðstæðum aðferðum og í öðrum löndum. Hlutverk framfærsluvísitölunnar er að mæla mánaðarlegar breytingar á verðlagi vöru og þjónustu sem einstaklingar kaupa til neyslu sinnar. Þær mælingar geta ekki orðið réttar ef tilteknir liðir neysluútgjaldanna eru undanskildir. Vísitalan gæfi þá ekki rétta mynd af meðalbreytingu verðs á þeirri vöru og þjónustu sem landsmenn kaupa. Hún yrði heldur ekki samanburðarhæf við hliðstæðar vísitölur í öðrum löndum. Í þessu sambandi má benda á að heiti vísitölunnar, vísitala framfærslukostnaðar, er í reynd villandi. Vísitölunni hefur um langt árabil ekki verið ætlað að mæla útgjöld sem teljast nauðsynleg til framfærslu heimilis. Þess í stað er henni beitt til að mæla breytingar á verðlagi vöru og þjónustu í heimilisútgjöldum almennt. Heitið ,,vísitala neysluverðs`` gæfi því réttari mynd af því sem vísitalan mælir. Önnur spurning var: ,,Er fyrirhuguð endurskoðun á hlutdeild áfengis og tóbaks í grunni framfærsluvísitölunnar?`` Svar: Í lögum um vísitölu framfærslukostnaðar segir að eigi sjaldnar en á fimm ára fresti skuli fram fara athugun á því hvort þörf sé á endurskoðun á grunni vísitölunnar og þörf á nýrri neyslukönnun. Neyslukönnun var síðast gerð árið 1990 og fyrirhugað er að gera slíka könnun að nýju á næsta ári. Samsetning framfærsluvísitölunnar ræðst af niðurstöðum neyslukönnunar og eru engar aðrar breytingar fyrirhugaðar á grunni vísitölunnar en þær sem leiða kunna af breyttri neyslusamsetningu samkvæmt niðurstöðum næstu könnunar. Þriðja: ,,Telur ráðherra eðlilegt að verð á áfengi og tóbaki hafi áhrif á framfærsluvísitöluna?`` Svar: Já. Ég tel það bæði eðlilegt og óhjákvæmilegt. Vísitala framfærslukostnaðar á að endurspegla almenna breytingu á verðlagi einkaneyslu. Áfengi og tóbak er hluti af einkaneyslu Íslendinga hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Það er því óhjákvæmilegt að vísitalan mæli verðbreytingar áfengis og tóbaks á sama hátt og aðrar verðbreytingar. Að fella niður þessa eða aðra liði neyslunnar við gerð vísitölunnar og breyta þannig út af meginreglunni að mælingin taki til allra flokka vöru og þjónustu sem einstaklingar neyta væri að gefa ranga mynd af verðbreytingunni. Þetta væri óásættanlegt og hlyti að veikja tiltrú almennings á gerð vísitölunnar og notkun hennar sem mælikvarða á almennar verðlagsbreytingar.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að ég tel að hv. fyrirspyrjandi hafi mikið til síns máls að benda á það hér að útreikningar á framfærsluvísitölu geta haft áhrif á ákveðin markmið í heilsugæslu. Samspil framfærsluvísitölunnar við kjaramál getur leitt til þess að menn standi gegn hækkunum á tóbaksvörum sem gætu engu að síður verið jákvæðar þegar um markmið heilsugæslu er að ræða. Mér finnst því þessi ábending hv. fyrirspyrjanda góð, við eigum að taka mark á henni og velta því fyrir okkur hvort það sé eðlilegt að framfærsluvísitalan geti gengið beinlínis gegn ákveðnum markmiðum í heilsugæslunni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir að þessi fyrirspurn skyldi koma fram og eins fyrir svör forsrh. Mér þótti leitt að heyra hann svara því játandi að það sé ekki fyrirhugað að taka þetta út úr framfærsluvísitölunni því að það eru þjóðir sem hafa tvískipta framfærsluvísitölu, með og án tóbaks og áfengis. Vissulega hefur þetta áhrif á markmið heilsugæslunnar, heilbrigðisstefnuna í landinu, þ.e. að draga úr reykingum og því er það ósk okkar að við gerum allt sem við getum til þess að stuðla að því að draga úr tóbaksneyslu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh., Davíð Oddssyni, fyrir svör hans og góðar undirtektir þingmanna. En ég vil ítreka það hér að mér var fyllilega ljóst að áfengi og tóbak væri í grunni framfærsluvísitölunnar vegna þess að hún byggist á neyslukönnun. En ég lýsi jafnframt vonbrigðum mínum yfir því að það skuli ekki vera fyrirhuguð breyting þar á vegna þess að við getum notað verðhækkanir sem áhrifaríka leið í forvarnastarfi gegn áfengi og tóbaki. Það hefur gefist vel víða í kringum okkur og mundi án efa skila árangri hérlendis einnig. Að lokum vil ég segja það að mér finnst að ungviðið á Íslandi eigi það skilið að við leitum allra leiða til að draga úr reykingum og drykkju í landinu.

Hæstv. forseti. Ég skil þau sjónarmið sem hér koma fram og auðvitað er það ekki markmið eins eða neins að vísitalan hafi neikvæð áhrif á baráttu manna gegn reykingum eða áfengisnotkun. En vísitalan á að vera hlutlaust mælitæki og ekki er hægt að losa sig við hana eftir því áliti sem við kunnum að hafa hvert og eitt á því hvað sé hollt og hvað sé óhollt. Við getum ekki til að mynda farið að ákveða að þar sem hvítbrauð sé óhollara heldur en grófari brauð, að hætta að mæla hvítu brauðin í vísitölunni og svo koll af kolli. Hvar ætla menn að láta staðar numið? Þetta er mælikvarði sem verður að vera hlutlaus og getur ekki dregið taum einnar vöru gagnvart annarri. En það þarf ekki að hafa nein neikvæð áhrif í sjálfu sér á vilja okkar til baráttu gegn ofnotkun á áfengi eða tóbaki. Ef menn vildu hins vegar ekki una því að slík vara væri mæld, þá ættu menn að banna slíka vöru. Við notum ekki í mælikvarðann vörur sem bannað er að nota, en eru þó notaðar og þekkt er að slíkar vörur eru notaðar.

Virðulegi forseti. Ég held að kjarni málsins sé sá sem hv. 5. þm. Norðurl. e. ásamt fyrirspyrjanda benti hér á, að við erum einfaldlega að tala um að það hefur staðið því fyrir þrifum að hægt væri að hækka verðið á tóbaki og áfengi að þessar vörur eru inni í vísitölunni og vega þetta þungt. Hér er um raunverulegan vanda að ræða og ég vil gera mikinn greinarmun á almennri neyslustefnu og þeim efnum sem hafa sannanlega þótt einna skaðlegust allra þeirra sem eru á boðstólum löglega hér á landi. Ég held að full ástæða sé til þess að taka undir það sem fram hefur komið hér að auðvitað er þetta framkvæmanlegt svo framarlega sem vilji er fyrir því. Það hefur komið fram í umræðunni með óyggjandi hætti að þetta virðast aðrar þjóðir geta framkvæmt og okkur ætti ekki að vera það ofviða þar af leiðandi. Ég vil biðja hæstv. forsrh. í allri vinsemd að velta þessu örlítið fyrir sér í viðbót og snúast á sveif með þeim sem vilja gjarnan að það verði tekið á þessum málum einnig þar sem vísitalan er annars vegar.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. menntmrh. sem iðulega hefur fengið að svara fyrir stefnu og reglur Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Að þessu sinni varðar spurningin nám foreldra fatlaðra barna. Fatlaðir einstaklingar sem stunda lánshæft nám fá sérstakt tillit tekið til þess að fötlun þeirra getur valdið því að námstíminn sé lengri en ella væri. Þetta er eðlilegt og getur skipt sköpum fyrir suma þessa einstaklinga um það hvort þeir geta stundað sitt nám. Víða í samfélaginu má sjá þess merki að viðurkennt sé að foreldrar fatlaðra barna þurfi að fá aukið álag í starfi sínu og daglegum verkum viðurkennt. M.a. eru í sumum tilvikum greiddar umönnunarbætur. Þeir fá í sumum tilvikum viðurkenndan aukinn stuðning svo sem liðveislu vegna barnanna og stuðningsfjölskyldur sem létta undir með þeim þó það sé því miður ekki í eins stórum stíl og oft er þörf á. Þetta merkir að samfélagið gerir sér grein fyrir því viðbótarálagi sem hvílir á foreldrum fatlaðra barna. Það skýtur því skökku við ef það er staðreynd að Lánasjóður íslenskra námsmanna gefi ekki foreldrum fatlaðra barna kost á lengdum námstíma, t.d. í samræmi við þá lengingu námstíma sem fatlaðir námsmenn fá. Ástæðan fyrir fyrirspurn minni er dæmi um móður fatlaðs barns sem nú er í háskólanámi en verður að hverfa úr því námi ef þessi viðurkenning fæst ekki. Ástæðan er einföld: Umönnun barns hennar, sem er með Down's syndrome, er einfaldlega of mikið álag með námi til þess að hún geti haldið fullum námshraða. Henni sækist þó námið jafnt og örugglega og ætti að mínu mati ekki að þurfa að gjalda aðstæðna sinna á þennan hátt. Það er von mín að hæstv. menntmrh. beiti sér fyrir því að þessum málum verði kippt í liðinn eða láti vita við þessa umræðu ef þetta tiltekna dæmi er undantekning. Það verður þá væntanlega leiðrétt til samræmis við önnur dæmi. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er svohljóðandi: ,,Hvaða reglur gilda hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna um heimildir foreldra fatlaðra barna til lengingar námstíma án þess að lánsréttur skerðist? Njóta námsmenn, sem eiga fötluð börn, sömu réttinda til lengds námstíma og fatlaðir námsmenn? Ef svo er ekki, hyggst ráðherra beita sér fyrir því að þessar reglur verði samræmdar?``

Herra forseti. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi hvaða reglur gildi hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna um heimildir foreldra fatlaðra barna til lengingar námstíma án þess að lánsréttur skerðist. Svar mitt er að á starfstíma Lánasjóðs íslenskra námsmanna hafa engar sérstakar reglur gilt um svigrúm foreldra í námi sem eiga fötluð börn. Á hinn bóginn hefur jafnan verið tekið tillit til veikinda námsmanns, maka hans og barna. Í grein 2.32 í úthlutunarreglum fyrir skólaárið 1994--1995 segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Heimilt er að víkja frá reglu 2.22 um að námsframvinda á hverju misseri skuli að lágmarki vera 75% af fullu námi ef námsmaður, maki hans eða börn veikjast.`` Önnur spurning hv. þm. var hvort námsmenn sem eiga fötluð börn njóti sömu réttinda til lengds námstíma og fatlaðir námsmenn. Námsmenn sem eiga fötluð börn geta notið áðurnefndrar reglu sem ég las upp áðan um aukið svigrúm vegna veikinda þeirra en þeir njóta ekki nákvæmlega sömu réttinda og fatlaðir námsmenn. Ný regla var tekin upp í úthlutunarreglur skólaárið 1994--1995 um fatlaða námsmenn. Í grein 2.33 segir svo um það efni orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Geti námsmaður, vegna örorku sinnar, að mati lækna ekki skilað lágmarksárangri samkvæmt reglum sjóðsins er heimilt að veita honum 75% lán ef hann lýkur a.m.k. 50% árangri á hverju misseri. Ef hann lýkur innan við 50% árangri er heimilt að veita honum lán í hlutfalli við einingarskil.`` Þá spyr hv. þm. að lokum hvort ég hyggist beita mér fyrir því að þessar reglur verði samræmdar. Þeirri spurningu svara ég þannig að almennar heimildir eru í reglum sjóðsins til þess að taka tillit til veikinda eða fötlunar barna í fjölskyldu námsmanna. Ég hef þær upplýsingar að stjórn sjóðsins hafi í þeim tilfellum að sótt hafi verið um slíkt og vottorð frá lækni hafi fylgt umsókn ávallt veitt námsmönnum svigrúm í samræmi við þær reglur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans. Mér þykir að vísu miður að það skuli ekki vera sjálfkrafa sömu réttindi og fatlaðir námsmenn fá vegna sinnar fötlunar út á fötlun barna vegna þess að það er vitað mál að það er gífurlegt álag á þær fjölskyldur sem annast fötluð börn. Þar af leiðandi finnst mér að þetta eigi að vera réttur en ekki möguleiki til að víkja frá gildandi reglum. Miðað við upptalningu hæstv. menntmrh. kom með var fyrst og fremst verið að tala um veikindi barna. Nú er fötlun ekki veikindi heldur það ástand sem varir og hverfur ekki. Down's syndrome er gott dæmi um það. Börn hætta ekki að hafa Down's syndrome, þau eru fædd með það og því verður áfram til að dreifa. Mér þykir það ekki alveg skýrt á svari ráðherra hvort t.d. foreldri sem á barn með Down's syndrome muni fá jákvæða úrlausn ef það sækir um að fá að lengja sinn námstíma. Mér finnst það ekki alveg óyggjandi. Ég vona að það hafi verið hans meining að þetta eigi að vera fullgild ástæða. En mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra gæti tekið af skarið með nákvæmlega þetta dæmi því ég óttast að þetta sé hópur sem er kannski ekki mjög duglegur að berjast fyrir sínum réttindum. Það er í nógu mörg horn að líta með þunga fjölskyldu og mikið álag og það þarf að vera tiltölulega greið leið þannig að yfirvöld sýni þann skilning sem þörf er á.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjanda þótti ekki ljóst af svari mínu hvort umsækjandi mundi fá úrlausn sinna mála. Ég upplýsti hér samkvæmt því sem ég hef frá lánasjóðnum að það hefði ævinlega verið tekið tillit til veikinda eða fötlunar barna í fjölskyldu námsmanna að uppfylltum tilteknum skilyrðum, þ.e. að vottorð frá lækni fylgi umsókn. Ég nefndi líka að í úthlutunarreglum fyrir það skólaár sem er nýlega hafið gilda nýjar reglur og mér sýnist á þeim að einmitt sé verið að tryggja frekar en verið hefur að foreldrar fatlaðra námsmanna fái úrlausn sinna mála. Ég treysti því satt að segja að þessar reglur gefi aukið svigrúm.

Virðulegi forseti. Um nokkurt skeið hefur verið í gangi við Iðnskólann í Hafnarfirði námsbraut í iðnhönnun, sem hafði verið reyndar í undirbúningi um nokkurt skeið. Ég hygg að hún sé núna starfrækt sitt annað ár. Hér er um að ræða nýjung sem er satt að segja merkileg í íslensku framhaldsskólastarfi. Má segja að sérstök ástæða sé til að hlúa að þessum nýja vaxtarsprota í íslenska framhaldsskólakerfinu. Þetta er býsna óvenjulegt nám í iðnskóla að því leytinu til að ekki er gert ráð fyrir að fólk ljúki sveinsprófi heldur hefur verið gert ráð fyrir að fólk lyki námi með framhaldsskólapróf í iðnhönnun á tiltekinn hátt. Mér er kunnugt um að menntmrn. hefur um nokkurt skeið haft til athugunar þá námsskrá sem byggt hefur verið á í Iðnskólanum í Hafnarfirði á þessari braut. Ég vil láta það koma hér fram að ég tel nauðsynlegt að ráðuneytið vandi vel þá yfirferð og að námið sé gott, góð kennsla eigi sér þarna stað, faglega traust og standist samanburð við það sem gerist í öðrum löndum á þessu sviði að því er varðar iðnhönnun. Hitt er líka mikilvægt, hæstv. forseti, að ráðuneytið dragi ekki úr hömlu að komast að niðurstöðu í þessum efnum, ekki síst vegna þess að þarna er um að ræða marga tugi ungra einstaklinga sem stunda nám í skólanum á þessari braut. Þarna er um að ræða fjölda kennara sem hafa um skeið búið við talsverða óvissu að því er þetta nám varðar og framhald þess. Margir tugir nemenda eru í þessu námi og þeirra vandi er ekki síst sá núna í seinni tíð að þeir hafa ekki fengið námslán. Þó svo að nemendur á hliðstæðum brautum í framhaldsskólum, þ.e. í iðnskólum og fjölbrautarskólum, hafi fengið námslán þá hefur þetta fólk ekki fengið námslán sem er afar bagalegt fyrir það. Hér er oft um að ræða fólk með heimili, fjölskyldur og þyngri framfærslu af þeim ástæðum. Af þeim sökum, hæstv. forseti, hef ég leyft mér að bera fram við hæstv. menntmrh. eftirfarandi fyrirspurn: ,,Hvenær verður nám í iðnhönnun lánshæft í Lánasjóði íslenskra námsmanna?``

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda þá hefur Iðnskólinn í Hafnarfirði boðið fram nám í iðnhönnun, raunar frá árinu 1990 þegar leyfið var veitt, til að veita tilteknum hópi nemenda úrlausn vegna þess að þeir höfðu ekki komist í það nám sem þeir sóttu um. Síðan hefur skólinn boðið fram þetta nám raunar án þess að um formlega og samþykkta námsbraut hafi verið að ræða. Námið hefur líkað vel og virðist sem nemendur hafi fundið þarna viðfangsefni við sitt hæfi án þess þó að námið hafi veitt tiltekin réttindi eða skilgreindan undirbúning til áframhaldandi náms. Samkvæmt upplýsingum frá Iðnskólanum í Hafnarfirði munu þó dæmi um að nemendur hafi farið í nám á skyldu sviði erlendis og þá notið þessa undirbúnings við inntöku í viðkomandi námsstofnun. Sl. sumar lagði skólinn síðan fram uppkast að formlegri námsbraut í iðnhönnun og fór fram á samþykkt hennar í ráðuneytinu. Um var að ræða tillögu að fjögurra ára braut en þó var ekki miðað við að henni lyki með stúdentsprófi enda um sérhæft nám að ræða. Ráðuneytið gerði athugasemdir við þessar tillögur og voru þær ræddar ítarlega við forsvarsmenn skólans. Skólinn hefur skilað inn endurskoðuðum tillögum og eru þær nú til umfjöllunar í ráðuneytinu. Mun verða fjallað um þær í samræmi við þá stefnu sem nefnd um mótun menntastefnu hefur lagt fram varðandi nýjar námsbrautir. Stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna mun hafa fjallað um erindi frá Iðnskólanum í Hafnarfirði um að nám í iðnhönnun verði metið lánshæft. Þeirri málaleitan mun hafa verið hafnað með þeim rökum að hér sé ekki um löggilta iðngrein að ræða og að námið veiti ekki starfsréttindi auk þess sem ekki sé um samþykkta námsbraut að ræða. Hér er sem sagt um að ræða nám í mótun, skipulag námsins er ekki frágengið og það ekki endanlega staðfest af ráðuneytinu. Það er raunveruleg ástæða fyrir því að Lánasjóður ísl. námsmanna hefur ekki talið þetta nám lánshæft. Ég geri mér vonir um að úr þessum málum megi greiðast sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Þetta var satt að segja ómögulegt svar vegna þess að það vantaði eiginlega allt sem var spurt um. Hefur ráðherrann enga skoðun á þessu máli? Telur hann ekki eðlilegt að lánasjóðurinn veiti lán út á þetta nám eins og annað framhaldsskólanám sem þó stuðlar að sveinsprófi? Telur hann eitthvað í lögunum um Lánasjóðs ísl. námsmanna sem útilokar að það fólk sem er í námi í iðnhönnun fái lán til þess að stunda námið enda sé námsbrautin viðurkennd af ráðuneytinu? Ég sé satt að segja ekki að það sé neitt í lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna sem hindrar það að sjóðurinn láni því fólki sem stundar nám í iðnhönnun við Iðnskólann í Hafnarfirði eftir að menntmrn. hefur samþykkt þá námskipan sem þar er byggt á sem er vissulega mikilvæg forsenda. Ég vil spyrja ráðherrann í fyrsta lagi: Hvenær gerir hann ráð fyrir því að niðurstaða ráðuneytisins varðandi námskipunina liggi fyrir? Hvenær gerir hann ráð fyrir að þetta liggi fyrir? Í öðru lagi: Telur hann að það sé eitthvað í lögunum um Lánsjóð ísl. námsmanna sem hindrar það að sjóðurinn láni fólki til náms í iðnhönnun? Ég vil segja að lokum að ef svör hæstv. ráðherra eru þau að þetta sé allt saman óljóst enn þá eru það býsna alvarleg tíðindi fyrir þá tugi einstaklinga sem núna stunda nám í iðnhönnun við Iðnskólann í Hafnarfirði.

Herra forseti. Ég skil ekki óánægju hv. fyrirspyrjanda við spurningum sem hann bar alls ekki fram. Þær eru hins vegar komnar núna, aðrar spurningar til mín en eru á þskj. og það er varla hægt að ætlast til að ég svari spurningum sem ég veit ekki hverjar eru. En ég hef heyrt þessar sem núna eru komnar. Ég tel mig hafa svarað spurningu hv. þm. eins og hún er á þskj. 157: ,,Hvenær verður nám í iðnhönnun lánshæft í Lánasjóði ísl. námsmanna?`` Ég sagði að málið væri til athugunar í ráðuneytinu. Ég gat ekki svarað því hvenær námið yrði lánshæft. Ég gerði einnig grein fyrir því hvers vegna stjórn lánasjóðsins hefði ekki talið þetta nám lánshæft. Það er vegna þess að ekki er um löggilta iðngrein að ræða og veitir ekki nein sérstök starfsréttindi. Stjórn lánasjóðsins ber það fyrir sig. Þetta er í athugun í ráðuneytinu og ég lét í ljós þá von áðan og ég get ítrekað að það greiðist úr þessum málum sem fyrst. Ég þori ekki að nefna neinn sérstakan dag en málið er til meðferðar þessa dagana í ráðuneytinu. Hvort eitthvað í lögum lánasjóðsins hindri það að lán sé veitt þori ég ekki að fullyrða um án þess að athuga það frekar en lánasjóðsstjórnin hefur rökstutt sínar afgreiðslur með þeim hætti sem ég hef greint frá.

Virðulegi forseti. Á þskj. 206 flyt ég svohljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh. um Fiskvinnsluskólann: ,,1. Hver er ástæðan fyrir lokun Fiskvinnsluskólans? 2. Telur ráðuneytið þá menntun sem skólinn hefur veitt ófullnægjandi? 3. Hefur verið erfitt fyrir fólk úr Fiskvinnsluskólanum að fá atvinnu? 4. Hvenær verða teknar ákvarðanir um framtíð fiskvinnslunáms á Íslandi?`` Ástæðan fyrir þessari fsp. er fjölþætt, hæstv. forseti. Í fyrsta lagi sú að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 segir svo í greinargerð á bls. 296, með leyfi forseta: ,,Á móti lækkar fjárveiting til Fiskvinnsluskólans um rúm 40% frá fjárlögum. Starfandi er nefnd sem er ætlað að endurskoða sjávarútvegsnám í heild sinni, þar með talda starfsemi Fiskvinnsluskólans, og er því ekki gert ráð fyrir starfrækslu hans á vorönn 1995.`` Hér er með öðrum orðum gert ráð fyrir því að loka sjálfum fiskvinnsluskóla fiskveiðiþjóðarinnar á fyrri hluta ársins 1995 samkvæmt því orðalagi sem er í grg. frv. Í Morgunblaðinu á haustdögum var farið aðeins yfir þetta mál. Þar kemur fram að menntmrn., eins og það er orðað hér, með leyfi forseta: ,,stöðvaði innritanir í skólann sl. vor. Guðrún Hrefna Guðmundsdóttir, ráðunautur menntmrh. í skólamálum, segir að þetta komi til af illri nauðsyn þar sem námið sé ekki lengur í samræmi við þarfir fiskvinnslunnar. Það er verið að vinna að endurskipulagningu námsins og ekki þótti rétt að halda því áfram fyrr en að þeirri vinnu lokinni.`` Af þessum ástæðum og fleirum, hæstv. forseti, er þessi fsp. hér flutt að fá botn í það hvernig þessi mál horfa við að mati menntmrn. Sumar fyrirspurnirnar eru dálítið óvenjulegar, ég viðurkenni það. Hér segir t.d.: ,,Telur ráðuneytið þá menntun sem skólinn hefur veitt ófullnægjandi?`` Ég geri ráð fyrir því að ráðherra telji svo ekki vera. Staðreyndin er hins vegar sú að þau ummæli sem höfð hafa verið eftir einstökum starfsmönnum ráðuneytisins gefa það í skyn að ráðuneytið líti svo á að sú menntun sem þarna er gefinn kostur á sé algjörlega ófullnægjandi. Þess vegna er nauðsynlegt að ráðherra kveði upp úr með það hvaða skoðun ráðuneytið hefur á því fólki og menntun þess sem í skólanum er. Þess vegna er fsp. borin fram og mætti margt segja um málið að öðru leyti, m.a. það að forráðamönnum þessa skóla og nemendum hefur ekki tekist að ná sambandi við menntmrn. núna um hálfs árs skeið eða svo.

Herra forseti. Ég svara spurningum hv. þm. með þessum hætti: Í mars 1992 skipaði menntmrn. nefnd til þess að athuga hvernig mætti efla Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði. Nefndin skilaði tillögum sínum til ráðuneytisins í apríl 1993. Þar kemur fram að nefndin telur nauðsynlegt að gera miklar breytingar á fiskvinnslunáminu. Jafnframt leggur nefndin til að ef ekki takist að koma þessum breytingum á fyrir haustið 1994 þá verði skólanum lokað í eitt ár og tíminn notaður og það fjármagn sem sparast til að undirbúa breytingarnar. Ráðuneytið fór að þessum tillögum nefndarinnar. Ástæðan fyrir ofangreindri nefndaskipan var sú að fram hafði komið mikil gagnrýni á skólann, bæði frá nemendum og fulltrúum atvinnulífsins sem töldu að skólinn veitti ekki nægilega góða og hagnýta menntun til starfa í atvinnulífinu. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þessi gagnrýni væri á rökum reist og þörf væri á breytingum. Eftir því sem ráðuneytinu er kunnugt hefur ekki verið erfitt fyrir fólk útskrifað úr Fiskvinnsluskólanum að fá vinnu að loknu námi. Ég skipaði nefnd í desember 1993 í samráði við sjútvrh. til að vinna að endurskipulagningu menntunar á sviði sjávarútvegs í landinu og treysta samstarf fræðsluyfirvalda og hagsmunaaðila á þessu sviði. Nefndin skilaði tillögum sínum í septembermánuði sl. og er undirbúningur að framkvæmd þeirra að hefjast. Ein af tillögum nefndarinnar varðar einmitt Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði. Í samantekt á tillögunum, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nám í Fiskvinnsluskólanum í Hafnarfirði verði endurskipulagt í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og lög um skólann endurskoðuð. Námið byggi á almennu framhaldsskólanámi og/eða námi á hinni nýju sjávarútvegsbraut og verði sérhæft matvælafræðinám með áherslu á vinnslu sjávarafurða.`` Og vegna þess að hv. fyrirspyrjandi las upp úr athugasemdum við fjárlagafrv. þá ætla ég að ljúka við það sem segir í þeirri málsgrein sem hv. þm. las upp úr. Viðbótin er þessi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hins vegar er fjárveiting til rekstrar á haustönn á næsta ári og miðast hún við núverandi rekstur þar sem niðurstaða nefndarinnar liggur ekki enn fyrir.`` Nú liggur niðurstaða nefndarinnar fyrir og eins og ég sagði er verið að vinna úr tillögum þessarar nefndar sem skipuð var til þess að endurskoða sjávarútvegsnám í landinu. Ég vonast til að þeirri úrvinnslu í ráðuneytinu ljúki fyrir áramót og þá munu tillögur ráðuneytisins verða lagðar fram.

Virðulegi forseti. Á Íslandi hefur mikið verið gagnrýnt hvernig við sinnum fræðslumálefnum þessa undirstöðuatvinnuvegar okkar sem er fiskvinnslan. Mér er í fersku minni hversu mikil breyting varð á þegar Fiskvinnsluskólinn var opnaður á sínum tíma og nemendur sem þaðan höfðu fengið menntun sína komu út í atvinnulífið. Mig langaði að gera athugasemd varðandi svar menntmrh. Ég gat ekki betur heyrt á því svari en að það eigi að loka skólanum til þess að fá peninga til þess að endurskipuleggja. Ég verð að lýsa furðu minni á því metnaðarleysi sem lýsir sér í því að þessi nauðsynlega menntun skuli ekki fá, sé þörf á endurskipulagningu, fjárveitingu til þess en skólanum sé ekki lokað til þess að geta á þann hátt fjármagnað þær breytingar sem nauðsynlega eru taldar.

Virðulegi forseti. Það eru að mörgu leyti nokkuð fróðlegar upplýsingar sem koma fram í þeirri skýrslu sem hæstv. menntmrh. las upp úr um að menntun í Fiskvinnsluskólanum sé ekki nægjanlega góð, hún sé ekki nægjanlega hagnýt. Nú veit ég ekki hverjir eru höfundar þessarar ágætu skýrslu en hafa menn farið um landið og kynnt sér hvaða menn það eru sem eru í forsvari og í fararbroddi í íslenskum sjávarútvegi, framkvæmdastjórar, verkstjórar í fiskvinnslustöðvunum vítt og breitt um landið þar sem stórkostlegir hlutir eru að eiga sér stað? Og halda því svo fram að menntunin sem menn hafa fengið í þessum skóla sé ekki nógu hagnýt og ekki nógu góð. Ég tek hins vegar undir að þar er margt sem má breyta. M.a. hef ég flutt tillögu ásamt fleiri þingmönnum um að sameina Fiskvinnsluskólann Stýrimannaskólanum og Vélskólanum í Reykjavík til að nýta betur kennslugögn, tækjabúnað og húsnæði vegna þess að staðreyndin er sú að Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði býr og bjó við skammarlega lélega aðstöðu hvað bóknám snerti, þ.e. húsakynni. 

Hæstv. forseti. Auðvitað er dapurlegt að sjá hvernig þessum málum er komið hjá okkur. Þrátt fyrir allt talið um að efla starfsmenntun er ekki betur að því staðið en svo að loka þarf öðrum af tveimur fiskvinnsluskólum í landinu meðan verið er að skrifa enn eina skýrsluna og ljúka enn einu nefndarstarfinu um málið og það er auðvitað dauflegt. Ég vil einnig minna á það í þessu sambandi að víðar er rekin starfsemi á þessu sviði en í Hafnarfirði. Ég minni á Fiskvinnsluskólann á Dalvík og ég skora á hæstv. menntmrh. að muna eftir því starfi sem þar er unnið einnig í endurskipulagningu þessara mála og í tengslum við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um að efla Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið sérstaklega sem miðstöð fyrir rannsóknir og fræðslu á sviði sjávarútvegs. Í fiskvinnslubrautinni á Dalvík er m.a. valin sú skynsamlega leið að verklegi þáttur námsins fer fram úti í fyrirtækjum á svæðinu og það held ég að gæti verið mönnum fordæmi m.a. um það hvernig á að standa að þessum málum. 

Virðulegi forseti. Það er yfirleitt að standi skólar ekki undir ætlunarverki sínu þá bregst þeim nemendasókn. E.t.v. getur ástæðan fyrir því að skólanum hefur verið lokað að sinni verið sú að nemendur hafa hreinlega ekki komið í skólann. En ef nemendur hafa komið og hafa viljað stunda það nám sem nú er í gangi á auðvitað að veita þeim það meðan er verið að endurskoða. Mér finnst það alveg sjálfsagður hlutur. Ég hef skoðað þennan skóla í Hafnarfirði og eftir því sem ég hef sjálf haft vit á er hann nokkuð vel búinn til verklegrar kennslu en aðstæða bóklegrar kennslu mætti kannski vera betri. Ég tel að það hafi verið mikið framfaraspor þegar skólinn var stofnaður en auðvitað má bæta hann og gera hann miklu betri og til þess að þessi undirstöðugrein, sem vinnsla sjávarafurða er á Íslandi, fái að blómstra verður að búa honum eins gott atlæti á alla kanta og mögulegt er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hann gaf áðan. Ég skil hann þannig að það fáist botn í málið fyrir áramót, þ.e. væntanlega áður en fjárlög verða afgreidd fyrir árið 1995. Miðað við allar aðstæður tel ég að eftir atvikum sé nokkur árangur af fyrirspurnatíma að negla það fast þó það sé kannski ekki ýkja fast í hendi. En ég tel engu að síður mikilvægt og mun halda áfram að ganga eftir því. Hins vegar verður að segja alveg eins og er að það er nokkurt áhyggjuefni hvernig að þessum málum er staðið. Spurningin sem við hljótum að velta fyrir okkur hér er: Hver er stefna ráðuneytisins sjálfs í málefnum skólans? Er hún sú að tengja hann við framhaldsskólana í Hafnarfirði, við Iðnskólann í Hafnarfirði og Flensborgarskólann? Eða er hún sú að tengja hann við Vélskólann og Stýrimannaskólann? Eða er hún sú að tengja hann með einhverjum hætti við þá starfsemi sem fer fram í sjávarútvegsbrautinni við Háskólann á Akureyri? Ég tel að það þurfi að taka ákvörðun um það nákvæmlega hvar þetta nám á að vera. Ég tel að vandi Fiskvinnsluskólans hafi ekki síst verið fólginn í því að ákvörðun um það hvar þetta ætti að vera nákvæmlega hefur ekki verið tekin nægilega skýrt vegna þess að ályktanir Alþingis, m.a. um sjávarútvegsnám við Eyjafjörð, og ákvarðanir ráðuneytisins í seinni tíð í þessum efnum hafa stundum stangast á. Það skapar sérstakan vanda í því stóra máli sem hér er á ferðinni. Það er auðvitað til skammar að ganga frá hlutum öðruvísi en að Fiskvinnsluskólinn verði opinn á næsta ári og honum tryggð aðstaða til þess að hægt sé að stunda það nám sem viðunandi er m.a. frá sjónarmiðum sjávarútvegs okkar.

Herra forseti. Hv. þm. Guðrún J. Halldórsdóttir kom kannski að kjarna málsins þegar hún sagði að standi skóli ekki undir þeim væntingum, sem til hans eru gerðar, þá bregst kannski aðsóknin í hann og ekki verður rekinn skóli nema nemendur vilji koma í viðkomandi skóla. Það hefur verið að gerast. Ég greindi frá því í svari mínu að Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði hefði orðið að þola býsna óvægna gagnrýni á undanförnum árum, ekki síst frá nemendum skólans, og nemendum hefur þar fækkað mjög. Af því að hv. þm. Finnur Ingólfsson minntist á aðstöðu í skólanum til bóknámsins vil ég rifja það upp að það var fyrir atbeina minn og beiðni skólastjórnarinnar að sú aðstaða var stórlega bætt með því að keypt var sérstakt hús sem flutt var á svæði skólans fyrir tveimur árum eða svo. Spurt var um höfunda skýrslunnar. Þeir eru Jón Ásbergsson, formaður nefndarinnar, og með honum í nefndinni voru Björn Grétar Sveinsson, Ágúst H. Elíasson, Helgi Kristjánsson, Stefán Baldursson, skrifstofustjóri í menntmrn., og Pétur Bjarnason --- til að fyrirbyggja misskilning, ekki hv. alþm. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hvar skólinn ætti að vera í fræðslukerfinu. Ég geri ráð fyrir að í því efni verði farið að tillögum nefndarinnar sem ég las upp áðan að nám í Fiskvinnsluskólanum í Hafnarfirði verði endurskipulagt í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og lögin um skólann endurskoðuð. Ég geng út frá því sem gefnu að Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði muni starfa áfram og lög um hann verði endurskoðuð.

Hæstv. forseti. Á allmörgum undanförnum þingum hef ég verið 1. flm. að frv. til laga um stofnun sjóðs til að styrkja unga efnilega íþróttamenn. Það var reyndar þannig að þegar málið var fyrst lagt fram þá voru tæplega 30 meðflutningsmenn að málinu þannig að vilji og stuðningur þingsins við málið var alveg ljós. Engu að síður, af einhverjum ankannalegum ástæðum fékk málið ekki að koma út úr hv. menntmn. og var það endurflutt ár eftir ár og alltaf sat við sama, að hv. nefnd hleypti málinu ekki út, jafnvel þó að skýr þingvilji væri fyrir málinu. Því var þrautalending á síðasta þingi til þess að ná málinu þó út úr nefndinni að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Segja má að það hafi verið fyrir þrautseigju og tilstuðlan hv. þm. Svavars Gestssonar að loksins hafðist sá áfangasigur í þessu máli ef svo mætti segja. Í framhaldi af þeirri afgreiðslu hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 231 sem er svohljóðandi: ,,Er fyrirhugað að stofna sjóð til að styrkja efnilega íþróttamenn í framhaldi af því að frumvarpi um slíkan sjóð, 268. máli 117. löggjafarþings, var vísað til ríkisstjórnarinnar 6. maí 1994?``

Herra forseti. Iðkun íþrótta hefur vissulega hlotið aukið vægi í þjóðfélagi okkar og rannsóknir um gildi íþrótta hafa gefið mjög jákvæðar niðurstöður eins og t.d. nýleg rannsókn Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála ber með sér. Þegar rætt er almennt um íþróttir eiga barna- og unglingaíþróttir og almennar íþróttir sívaxandi fylgi að fagna. Afreksíþróttir eru þýðingarmikill þáttur í almennri uppbyggingu íþrótta og afrek á sviði íþrótta hvetja sífellt fleiri til þátttöku í fjölbreytilegu íþróttastarfi. Flestar þjóðir telja einnig ýmis afrek á íþróttavettvangi bestu og kannski ódýrustu landkynninguna sem völ er á og það er rökrétt fyrir okkur Íslendinga að meta að verðleikum kynningar- og áróðursgildi afreksíþrótta. Því er rökrétt að opinberir aðilar veiti aukinn stuðning við afreksíþróttir eins og Alþingi hefur raunar gert t.d. með stuðningi við Ólympíunefnd Íslands og Ólympíunefnd fatlaðra. Forustumenn íþrótta hafa að undanförnu þingað um tilhögun stuðnings við afreksíþróttir og lagt á það áherslu að stofna sérstakan afreksíþróttasjóð sem hljóti stuðning ríkis, sveitarfélaga, íþróttahreyfingarinnar og fleiri aðila. Menntmrn. hafa borist upplýsingar um þessa stefnumótun og nál. um afreksíþróttastefnu Íþróttasambands Íslands þar sem mál þessi eru nánar skýrð. Í nál. menntmn. Alþingis frá 4. maí 1994 þar sem fyrrnefndu frv. var vísað til ríkisstjórnarinnar er á það bent að samið hafi verið frv. til nýrra íþróttalaga þar sem m.a. er kveðið á um íþróttasjóð og sérstakan stuðning við afreksfólk í íþróttum. Frv. þetta til nýrra íþróttalaga er nú og hefur raunar verið um nokkuð langt skeið til athugunar í menntmrn. Ég hef efasemdir um að það takist að afgreiða málið á því Alþingi sem nú situr án þess að ég telji það þó útilokað en umfjöllun um málið er því miður ekki að fullu lokið í ráðuneytinu. Ég tel eðlilegt að kannað verði hvort ekki megi samræma hugmyndir sem fram koma í frv. því sem vísað var til ríkisstjórnarinnar, um sjóð til að styrkja efnilega íþróttamenn, þeim hugmyndum sem fram komu við endurskoðun íþróttalaga og um afreksíþróttasjóð íþróttahreyfingarinnar. Mjög líklegt verður að telja að takist samstaða um þá stefnumótun verði stuðningur við afreksfólkið skipulagðari og markvissari.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Reykv. fyrir elju hans og baráttu til þess að ná málinu fram. Hins vegar verðum við ýmsir þingmenn þreyttir á fallegum ræðum ráðherranna sem segja jafnan ,,kanna, skoða, rannsaka, setja á frest um sinn``. Það vantar viljann, því miður. Þess vegna skora ég á hæstv. menntmrh., sem á sennilega eftir nokkra mánuði í starfi, að gera þetta að alvöru því að enginn vafi er á því að íþróttastarfið og heilbrigð æska kemur í kjölfarið á sterkum íþróttamönnum á mörgum sviðum. Það á bæði við frjálsíþróttir, boltaíþróttir, skák, hestamennsku og svo víða. Við finnum áhrifin frá þessum sterku mönnum. Þeir eru lykillinn að því að vernda unga fólkið í landinu frá ýmsum hættulegum efnum sem er allt of mikið af. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans sem kalla að vísu á miklu lengra mál en tími gefur kost á. Ég vil fyrst segja að mér þykir ankannalegt að heyra úr ræðustól að ríkissjóður hafi verið að auka stuðning sinn við íþróttir í landinu. Það er þvert á það sem við sjáum þegar við opnum fjárlögin. Þar sjáum við að íþróttasjóður er lagður niður. Við sjáum að undanfarin ár hafa fjárframlög lækkað til íþróttahreyfingarinnar þannig að gegnumsneitt má segja að niðurskurður hafi verið til íþróttahreyfingarinnar sl. ár. Varðandi afrekssjóð ÍSÍ eru menn sýnkt og heilagt að rugla því saman sem eru afreksmenn og því sem hér er verið að tala um, sem eru ungir, efnilegir íþróttamenn. Það eru ekki afreksmenn. Þetta er sjóður sem á að stuðla að því að við búum til afreksmenn og það er mikill munur á því. Í þeim frumvarpsdrögum, sem hér voru lögð fram, var auðvitað gert ráð fyrir fullu samstarfi við íþróttahreyfinguna. Gerð var tillaga um stofnun sjóðsins og hverjir ættu sæti í nefndinni og þar voru að sjálfsögðu fulltrúar ÍSÍ, UMFÍ og annarra. Það skýtur líka skökku við eftir að hafa hlustað á svar hæstv. ráðherra að tala um íþróttalögin og vitna þar sérstaklega til íþróttasjóðs. Það er stefna ráðuneytisins í dag, sem birtist í fjárlagafrv., að leggja íþróttasjóðinn niður þannig að ég verð að segja að ég skil ekki svona málflutning nema maður megi leyfa sér að gagnálykta og ég vona að ráðherra svari því að það eigi að breyta um stefnu og íþróttasjóðurinn eigi að fá að lifa. Þannig leyfi ég mér að túlka þau orð og þau svör sem komu fram áðan.

Herra forseti. Það er kannski ekki tími til að ræða sérstaklega um íþróttasjóðinn. Það gefst áreiðanlega tækifæri til þess við frekari umræðu um fjárlagafrv. En bara til að halda því til haga þá er ekki gert ráð fyrir framlagi í íþróttasjóð í fjárlagafrv. fyrst og fremst með þeirri röksemd að þau viðfangsefni sem íþróttasjóður hefur styrkt eru í raun komin yfir til sveitarfélaganna.

Þetta er rangt ...

Nei, þetta er ekki rangt, hv. þm. Allar byggingar íþróttamannvirkja eru færðar yfir til sveitarfélaganna. Þetta veit þingmaðurinn. Ég kann hins vegar ekki alveg þá sögu hvers vegna þessi liður var skilinn eftir hjá ríkinu þar sem hann hefur verið til þessa. Ég hef svo sem engu við þetta frekar að bæta öðru en því að ég tek að sjálfsögðu áskoruninni frá hv. þm. Guðna Ágústssyni að nýta tímann til vorsins sem allra best, m.a. til þess að reyna að fá lausn á þessu máli.

Hæstv. forseti. Vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hefur gengið í gildi fjöldi reglugerða sem gilda um svæðið allt. Ein þessara reglugerða felur í sér fyrirmæli um hvernig staðið skuli að merkingu, auglýsingu og kynningu matvæla sem dreift er til neytenda. Reglugerð þessi er nr. 588 frá 31. desember 1993 og gildir frá þeim tíma, en í ákvæði til bráðabirgða segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fyrir matvæli sem eru hér á markaði við gildistöku þessarar reglugerðar og sem ekki eru í samræmi við ákvæði hennar er veittur eins árs frestur til að koma á nauðsynlegum breytingum. Hafi breytingar til samræmis við ákvæði reglugerðarinnar ekki verið gerðar að þeim tíma liðnum er dreifing vörunnar óheimil.`` Meðal þeirra atriða sem krafist er að framleiðendur uppfylli er að fram komi á vörum þeirra nafn og heimilisfang framleiðanda, pökkunaraðila eða dreifingaraðila sem aðsetur hefur á Evrópska efnahagssvæðinu. Hér er um að ræða kröfur sem ekki hafa gilt áður um innfluttar vörur og hljóta þær að valda umtalsverðum breytingum, bæði fyrir framleiðendur, dreifingaraðila og neytendur. Sú spurning hefur vaknað hvort þessi ákvæði skuli einnig gilda fyrir framleiðendur utan Evrópska efnahagssvæðisins. Reglugerðin kveður svo á í 1. gr. að ákvæði hennar skuli ekki gilda um matvæli sem ætluð séu til útflutnings til ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins en engin ákvæði eru um að hún gildi ekki fyrir framleiðendur sem flytja vörur til svæðisins. Eins og kunnugt er er umtalsvert magn matvæla flutt til Íslands, t.d. frá Bandaríkjunum, og munu allt að 35 fyrirtæki annast þann innflutning. Fjöldi vörutegunda er jafnframt fluttur inn frá öðrum löndum. Það segir sig sjálft að lítið markaðssvæði eins og Ísland verður tæplega talinn svo góður viðskiptaaðili að framleiðendur leggi í verulegan aukakostnað fyrir það og víst er að varan yrði þá mun dýrari fyrir neytendur. Því verður ekki annað séð en áðurnefnd reglugerð reynist nokkur viðskiptahindrun fyrir ríki utan svæðisins og tæplega var það ætluninin með hinu margumtalaða viðskiptafrelsi sem samningurinn átti að hafa í för með sér nema frelsið eigi einungis að gilda í lokuðu kerfi þeirra Evrópuþjóða sem samþykktu samninginn. Víst er að neytendur mundu sakna fjölmargra vinsælla vörutegunda sem unnið hafa sér sess á Íslandi og hafa verið á betra verði í mörgum tilvikum en evrópskar vörur. Nægir þar t.d. að nefna ýmsar tegundir af ungbarnamat sem við konur könnumst harla vel við. Ég hef því leyft mér, hæstv. forseti, að senda inn fyrirspurn sem liggur hér frammi á þskj. 140 og hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Gildir reglugerð nr. 588/1993 um merkingu, auglýsingu og kynningu matvæla á Evrópska efnahagssvæðinu einnig um vörur sem framleiddar eru utan svæðisins þar sem aðrar reglur gilda? 2. Sé svo, hver áhrif hefur það á samkeppnisstöðu og vöruverð?``

Virðulegi forseti. Mér var tjáð að það hefði orðið að ráði að lögð yrðu fram sameiginlega fyrirspurn á þskj. 140 og 141 þar sem um sams konar málefni væri að ræða og því væri það svo að ráðherra þyrfti að svara þeim saman.

Forseti. Má ég þá ekki fara fram á að ég fái --- ég hélt satt að segja mjög stutt mál fyrir hinni ræðunni. Má ég þá bara ekki flytja hana?

Mér er það alveg að meinalausu, virðulegi forseti, ef það er í lagi.

Forseti verður við því sem er augljóslega til hægðarauka og tekur fyrirspyrjandi, hv. 14. þm. Reykv., nú aftur til máls.

Hæstv. forseti. Það hefði verið lágmark að segja fyrirspyrjanda frá því að meiningin væri að svara báðum spurningunum í einu en mér er ekkert að vanbúnaði. Hæstv. forseti. Með reglugerð nr. 586 frá 30. desember 1993 hafa gengið í gildi nýjar reglur um upplýsingar um næringargildi innfluttrar matvöru. Í reglugerðinni er sams konar ákvæði til bráðabirgða um eins árs frest til að framleiðendur og dreifingaraðilar geti aðlagað sig hinum nýju reglum og rennur sá frestur út um næstu áramót. Af sömu ástæðum og komu fram í fyrri ræðu minni gæti samkeppnisstaða ríkja utan Evrópusvæðisins skaðast verulega þar sem allt aðrar reglur gilda um innihaldsmerkingar í þessum ríkjum. Svo að dæmi sé tekið skal efnainnihald miðað við 100 gramma einingu eða í skömmtum ef 100 gramma grunnlýsing kemur einnig fram en sé aftur litið til t.d. Bandaríkjanna tíðkast þar annars konar merkingar. Eins og áður er á minnst eru menn uggandi um að smæð markaðarins hindri að framleiðendur fari að sérmerkja vörur, sem fluttar eru til Íslands, en nokkuð er um að vörur sem fluttar eru hingað frá Bandaríkjunum séu ekki á markaði víða í Evrópu. Hér gætu hagsmunir íslenskra neytenda verið í húfi og því hef ég lagt fram fsp. til hæstv. umhvrh. sem liggur frammi á þskj. 141 og hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Gildir reglugerð nr. 586/1993 um merkingu næringargildis matvæla á Evrópska efnahagssvæðinu einnig um vörur sem framleiddar eru utan svæðisins þar sem aðrar reglur gilda? 2. Sé svo, hver áhrif hefur það á samkeppnisstöðu og vöruverð?`` Nú er fyrirspyrjanda einungis ljúft að hæstv. ráðherra svari báðum fyrirspurnunum í einu.

Virðulegi forseti. Ég hef þá svörin þannig eins og ágætum fyrrv. forseta --- að vísu ekki sameinaðs þings heldur neðri deildar --- var tamt að segja, að svörin verða þá veitt í einu slengi. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. hvort reglugerðir um merkingu næringargildis matvæla og merkingu auglýsingu og kynningu matvæla gildi einnig um vörur sem framleiddar eru utan Evrópska efnahagssvæðisins. Svarið við þessum báðum spurningum er já. Svo er. Hv. þm. spyr hvaða áhrif það hafi á samkeppnisstöðu og vöruverð. Að mati umhvrn. verða áhrifin á samkeppnisstöðu og vöruverð óveruleg. Innflutningur matvæla frá ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu eru að verðmæti 6.080 millj. ísl. kr. en tæpar 2.330 millj. ísl. kr. frá ríkjum utan EES-svæðisins. Hlutdeild EES-ríkja er því um 65% og ríkja utan svæðisins um 35%. Þar af var hlutur Bandaríkjanna ekki nema um 11%. Þegar íslenskum matvælum er síðan bætt við er ljóst að verðmæti innfluttra matvæla sem hlutdeild af heildarframboði hér á markaði fellur verulega en ætla má að um helmingur matvæla sem eru hér á markaði sé íslensk framleiðsla. Stór hluti af vörum frá ríkjum utan EES-svæðisins uppfylla þessar reglur nú þegar, t.d. allar þær vörur frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins sem fluttar eru inn frá Evrópu. Margir innflytjendur merkja þar að auki á íslensku og gildir það ekki síst um þekkt vörumerki sem hafa háa markaðshlutdeild og hafa komið frá ríkjum utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Þá má nefna innflutning á matvælum sem ekki eru í umbúðum, svo sem grænmeti og ávexti. Auðvitað er viðbúið að þessar reglur geti leitt til ákveðinna erfiðleika þegar þær koma til framkvæmda en innflytjendur ættu að geta fundið lausnir, t.d. með ummerkingu eða með límmiðamerkingum eins og þeir gerðu svo að dæmi sé tekið þegar nauðsynlegt þótti að setja sérstakar viðvaranamerkingar á innflutt þvottaefni. Mörg rök mæla með því að staðið verði fast við framkvæmd merkingarreglna gagnvart þriðju ríkjum og þá eru menn fyrst og fremst með hagsmuni neytenda í huga. Ef matvörur verða markaðssettar í umbúðum með mismunandi merkingum má segja að hagsmunir neytenda séu þá fyrir borð bornir því að samræming merkingarreglna er mikilvæg til að tryggja að neytendur fái fullnægjandi upplýsingar um samsetningu og eðli matvæla. Þá má einnig spyrja hvaða samkeppnisskilyrði verið væri að skapa gagnvart íslenskum iðnaði þegar gerð er sú krafa að framleiðsla hans þurfi að uppfylla EES-kröfur ef innflutt samkeppnisvara frá landi utan EES þyrfti þess ekki. Á sama tíma þyrftu íslenskir útlfytjendur að uppfylla kröfur þessara sömu ríkja þegar vörur eru fluttar út héðan á aðra markaði. Það skal taka fram eins og ég hef raunar þegar komið orðum að að það kann að vera að framkvæmdaörðugleikar verði í byrjun en þá verður reynt að leysa m.a. í samráði við innflytjendur, innlenda framleiðendur og heilbrigðiseftirlitið í landinu þannig að framkvæmdin geti verið sem næst hnökralaus. Umhvrn. hefur sett sig í samband við þessa aðila og óskað eftir góðu samstarfi við þá um framkvæmd þessara mála.

Hæstv. forseti. Út af þessari fsp. langar mig til að koma með athugasemd og vekja athygli á því að Íslendingar eru í mjög fáum tilfellum einu kaupendur að ýmissi framleiðslu frá Bandaríkjunum þannig að það eru fáir markaðir byggðir upp fyrir innanlandsmarkað í Bandaríkjunum og Ísland. Ég held að það komi af sjálfu sér að í langflestum tilfellum aðlagi bandarískir framleiðendur sig að þeim markaði sem þeir vilja vera inni á og Evrópumarkaður er mjög mikilvægur fyrir þá. Þannig að ég mundi í þessu tilfelli ekki hafa áhyggjur af því að þeir aðlagi sig ekki þessum stóra markaði sem Evrópumarkaðurinn er og þeir eru reyndar með mjög stórt átak í þeim efnum. Varðandi merkingarnar þá erum við þarna að fara fram á ákveðnar lágmarksupplýsingar sem við, með okkar samstarfi með öðrum Evrópuþjóðum, töldum nauðsynlegar og fyrst og fremst til að forðast skaðsemi lélegra vara. Ein af röksemdum okkar fyrir þátttöku í hinu Evrópska efnahagssvæði var einmitt það að forðast það að hingað kæmu lélegri vörur sem ekki stæðust þessar gæðakröfur sem við höfum sett okkur.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi fagna þeim liðsauka sem íslenskir heildsalar hafa fengið í hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, en ég vil einnig minna á það að hér er á ferðinni reglugerð sem menn voru að vara töluvert við í umræðunni um EES, að menn vissu í raun og veru ekki hvað kæmi upp úr þeim reglugerðarhatti þegar frá liði og menn væru ekki með það á hreinu hvað þeir væru að samþykkja. Þetta held ég að sé bara upphafið af því reglugerðarflóði sem á eftir að flæða yfir okkur og mun reynast okkur afar erfitt að fylgja eftir. Mér þótti slæmt að heyra það frá hæstv. ráðherra að hann gerir ráð fyrir því, alveg blákalt, að út af markaðinum fari eitthvað tiltekið magn af vörum sem fluttar eru inn utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég tek alveg undir með hv. fyrirspyrjanda að þetta er auðvitað afar slæmt og þá er ég ósammála þeim sem talaði hér síðast, að það er auðvitað fjöldinn allur af vörum sem eru fluttar hér inn utan svæðisins sem eru ekki mikið inni á hinu Evrópska efnahagssvæði og menn munu ekki, þeir sem eitthvað þekkja til framleiðslumála . . . 

Það verður aukið nokkuð við tímann en ekki kannski fyllilega.

Þeir sem eitthvað þekkja til flæðilína í verksmiðjum vita ósköp vel að ef það á að fara að setja nýjan miða fyrir lítinn markað þá er það geysilegur kostnaður og hann er miklu meiri heldur en það sem nemur þeim hagnaði sem fyrirtækið hefur nokkurn tímann af því að selja vörur til Íslands. Þannig að það er alveg ljóst að þær vörur færu út af markaðinum. En varðandi það að fara síðan að merkja hér heima með heimatilbúnum miðum, við höfum dæmi um það. Við unnendur neftóbaks þekkjum það t.d. að það er merkt hér heima og það er merkt svo skynsamlega að það er merkt gjörsamlega yfir vöruna þannig að það er hvorki hægt að lesa hvað hún heitir eða hvaða innihald er í henni. Er það þetta sem menn vilja?

Hæstv. forseti. Ég hef aldrei litið öðruvísi á en svo að ég sé þingmaður allra þeirra Reykvíkinga sem mig vilja kjósa og heildsalar hafa þar ekki verið nein undantekning. Þannig að mér er þá heiður einn að vinna loksins eitthvert gagn í þeirra þágu. Það var þá mál til komið. En viðbrögðin frá hv. þm. Sjálfstfl. eru svolítið vandræðaleg í þessu máli og ástæðan er ósköp einfaldlega sú að ég hygg að þeir viti ekki alveg hvernig á að taka á þessu. Það er staðreynd að menn hafa af þessu verulegar áhyggjur og ég ætla að leyfa mér að vitna hér í bréf frá Íslensk/Ameríska, það eru menn sem heita heildsalar og ég er einungis stolt af því að tala þeirra máli hér, þeir eru Reykvíkingar líka. Þeir enda hér bréf, skrifað 21. okt., á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við mótmælum eindregið þeim viðskiptahindrunum sem reglugerð númer 588 frá 1904 hefur í för með sér gagnvart USA og felum Félagi íslenskra stórkaupmanna að berjast fyrir leiðréttingu á þeirri gróflegu mismunun sem hún hefur í för með sér. Bandarískar vörur eiga sér langa söluhefð á Íslandi og íslenskir neytendur eiga kröfu á að hagsmuna þeirra sé gætt í þessu máli.`` Þetta held ég satt að segja að sé málið í hnotskurn. Og það er alveg rétt sem hv. 5. þm. Reykv. sagði áðan, það er nefnilega meira en við höldum af vörum sem koma frá Bandaríkjunum t.d. til Íslands sem ekki fara víða á evrópskum markaði. Þetta eru einmitt vörur sem margar fjölskyldur kaupa gjarnan vegna þess að verðið er tiltölulega gott og gæðin í lagi. Ég er hér með mikinn lista yfir þessar vörur sem ég hef því miður ekki tíma til að telja upp. En það er alveg ljóst að hér eru menn með áhyggjur af þessu og ég er jafnsammála hv. 5. þm. Reykv. að þetta er bara byrjunin. Aðeins byrjunin á því að nú eiga menn eftir að lesa allar reglugerðirnar sem þeir eru búnir að samþykkja og uppgötva að þær geta valdið okkur stórskaða í fleiri tilvikum heldur en þær verða okkur að gagni. Annars þakka ég hæstv. ráðherra fyrir að hlaupa í skarðið fyrir hæstv. umhvrh., sem augljóslega hafði ekki lesið reglugerðirnar vel.

Virðulegi forseti. Það eru líka ánægjuleg tíðindi að hlusta á hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur berjast svo hart fyrir innflutningi og honum sem mestum frá Ameríku. Öðruvísi mér áður brá, en eins og hv. þm. sagði þá er hún að sjálfsögðu þingmaður allra Reykvíkinga, líka þeirra sem unna henni Ameríku. En hvað um það. Þær merkingar sem hér er verið að ræða um eru settar í einum tilgangi: Til þess að tryggja öryggi og rétt neytenda, og til þess eins. Þar höfum við Íslendingar ekki sérlega glæsilega fortíð, því í þeim efnum, í neytendavernd, má taka undir með nóbelsskáldinu sem sagði að upphefð vor komi að utan. Í neytendaverndarmálum hefur upphefð Íslendinga öll komið frá hinu Evrópska efnahagssvæði því við fórum ekki að gera alvarlegt átak í málefnum neytenda fyrr heldur en fjölþjóðlegir samningar neyddu okkur til þess. Þetta er einn þátturinn þar í, að auka öryggi neytenda með því að samræma upplýsingar sem gefnar eru neytendum þannig að íslenskir neytendur gangi ekki að því gruflandi hvaða vörur þeir hafi á milli handanna. Það hefur því miður borið við og þá er ég ekki endilega að nefna dæmi úr matvælaiðnaðinum heldur t.d. úr byggingariðnaði, að það hafa verið fluttar inn vörur og seldar hér á landi, t.d. steypustyrktarstál og steypustyrktarjárn, sem alls ekki hefur þolað þær kröfur sem gera á til þessara byggingarefna í byggingareglugerðum. Með öðrum orðum, þarna hefur vantað allar skráðar upplýsingar um vörugæði og efnainnihald viðkomandi vöru. Þetta þekki ég mjög vel af ferðum mínum hringinn í kringum landið þar sem kvartað hefur verið yfir því hvað við Íslendingar séum aftarlega á merinni í þessum efnum. Auðvitað verður það svo að þegar tvö stór og voldug efnahagssvæði eins og Bandaríki Norður-Ameríku annars vegar og lönd innan Evrópska efnahagssvæðisins hins vegar, eru bæði tvö að setja sér reglur um samræmingarmerkingar á vöru og að þau starfa ekki saman að því heldur sé hætt við að þau séu að vinna það sitt í hvora áttina, að það verði þar ruglingur á. En ég er sannfærður um að með sama hætti og evrópsk fyrirtæki, sem ætla sér að flytja vörur inn á Bandaríkjamarkað, munu uppfylla kröfur bandarískra laga um merkingar er sýna bæði vöruverð og vörugæði og vörusamsetningu, að þá munu bandarískir framleiðendur, sem ætla að selja inn á Evrópumarkað, gera slíkt hið sama. Í mörgum tilvikum er hin bandaríska vara auk þess keypt af evrópskum heildsala eða dreifingaraðila þannig að þá er þegar búið að merkja vöruna fyrir hinn evrópska markað. En auðvitað hlýtur það að vera takmarkið og verður væntanlega að því stefnt í samvinnu þessara tveggja voldugu markaðssvæða, að samræma sem mest reglur um merkingar sín á milli. Á meðan það er ekki gert þá geta komið upp framkvæmdaörðugleikar eins og þeir sem menn hafa rætt hér um og umhvrn. hefur tekið það fram og hefur óskað eftir samstarfi við heilbrigðiseftirlit, innflytjendur og innlenda framleiðendur um hvernig á skuli taka og ég hef ekki trú á öðru en því að það takist þarna gott samstarf um að leysa þá hnökra sem upp kunna að koma í þessu efni.

Hæstv. forseti. Mér þótti hæstv. viðskrh. heldur betur taka innan úr sjálfum sér áðan þegar hann fullyrti að það hefði ekki myndast vilji fyrir því að auka neytendavernd á Íslandi fyrr en farið var að tala um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Það kann vel að vera að ýmis mál hafi komið þar upp sem voru til bóta, en það er rétt að minna á það að það voru fjölmörg atriði tekin fyrir og var full samstaða í þinginu um breytingar á þessum hlutum þannig að það þurfti ekki að tengja það samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Hins vegar, ef menn eru að tala almennt um hagsmuni neytenda, þá er kannski rétt að minna á það að með þessum samningi ákváðum við það t.d. að iðnaðarvörur fluttar inn frá Ameríku yrðu tollaðar 7% hærra heldur en frá hinu Evrópska efnahagssvæði. Ef það eru hagsmunir neytenda sem menn hafa í huga þegar þeir múra sig innan tollmúra eins og ríkisstjórnin ákvað að gera með þeim frumvörpum sem lögð voru fram og samþykkt hér á hv. Alþingi, þá held ég að menn séu á villigötum.

Virðulegi forseti. Út af ummælum þess hv. þm. sem talaði hér síðastur þá hef ég aðeins eina spurningu til hans að gera og hún er þessi: Mun þingmaðurinn þá og hans flokkur, ef þeir komast til áhrifa í landsstjórn Íslands, segja upp þessum vondu samningum sem hann telur svo vera?

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra spurði mig um það hvort flokkurinn mundi segja sig úr hinu Evrópska efnahagssvæði. 

Virðulegi forseti. Breiðadalsheiði, leiðin milli Ísafjarðarkaupstaðar og Önundarfjarðar, er hæsti fjallvegur á íslenskum þjóðvegum, liggur í yfir 600 m hæð. Veðurfar á heiðinni er oft mjög ólíkt því sem gerist niðri í byggð, einkum að vetrarlagi, þar sem oft er ófært veður þar uppi en hægviðri í byggð. Það hefur einatt valdið þeim sem erindi eiga yfir heiðina ómældum erfiðleikum og oft og tíðum haft mikla hættu í för með sér svo sem dæmin sanna. Það var því almenn ánægja með þá þjónustu sem tekið var að veita fyrir um hálfu öðru ári þegar upplýsingar um veðurhæð, vindátt og hitastig fóru að berast í gegnum textavarp sjónvarpsins og þeir sem erindi áttu yfir Breiðadalsheiði gátu kynnt sér aðstæður þar án þess að fara upp og eiga á hættu að lenda þar í vandræðum. Þá var þessi þjónusta ómetanleg fyrir flug, einkum flug lítilla véla og póst- og sjúkraflug flugfélagsins Ernis, sem er mjög mikilvægt að eigi aðgang að glöggum veðurupplýsingum. Jafnmikið kom það á óvart þegar skyndilega og án nokkurra skýringa var lokað fyrir þessa þjónustu á síðasta vetri. Þegar leitað var svara hjá Vegagerð ríkisins var fátt um svör og engin fyrirheit hafa fengist þar um hvort og þá hvenær væri að vænta þess að upplýsingar um veðurfar á Breiðadalsheiði kæmu inn í textavarpið að nýju. Mér er sagt að tækin sem eru í eigu Veðurstofunnar hafi verið fengin til að safna upplýsingum vegna snjóflóðavarna og snjóflóðarannsókna og að fjmrh. hafi, vegna endurgjafar á innflutningsgjöldum lagt bann við annarri notkun þeirra. Til að fá svör við þessum spurningum og einnig að fá upplýst hvort ekki stendur til að auka öryggi vegfarenda um þennan háa og erfiða fjallveg ásamt öryggi í flugi um þetta svæði hef ég lagt fram svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh. á þskj. 156, með leyfi forseta: ,,Hvenær er þess að vænta að Vegagerð ríkisins fái afnot af sjálfvirkri veðurathugunarstöð Veðurstofu Íslands á Þverfjalli svo að hægt verði að setja veðurskilyrði á Breiðadalsheiði inn í textavarp ríkissjónvarpsins?`` Virðulegi forseti. Samkvæmt nýjum upplýsingum sem ég hef fengið um þetta mál þá hef ég frétt að þetta sé komið þegar inn í textavarpið og e.t.v. skýrir það þá töf sem hefur orðið að þessari fsp. En hafi hún orðið til að flýta fyrir þessu þá er það vel og ég fagna því mjög ef þessi mál eru komin í viðunandi horf.

Hæstv. forseti. Ég þori ekki að fara með það hvenær þessi fyrirspurn var lögð fram og hvort óeðlilegur dráttur hafi verið á að svara eins og hv. þm. gaf í skyn. En ég get fullvissað hann um að það að fyrirspurnin var lögð fram skipti engu máli í sambandi við það mál sem fyrirspurnin snýst um þannig að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af þeim þætti málsins. Vegagerðin svarar fyrirspurn hv. þm. svo: ,,Vegagerðin á og rekur nokkrar veðurathugunarstöðvar á landinu. Þessar stöðvar eru settar niður á þeim stöðum við vegi landsins sem öðrum fremur eru háðir veðri. Þessar stöðvar mæla vind, hitastig og raka og veita þannig mikilvægar upplýsingar um færð og akstursskilyrði á viðkomandi vegaköflum. Vegagerðin nýtir þessar upplýsingar til að skipuleggja sínar aðgerðir og enn fremur til að miðla vegfarendum betri upplýsingum. Til að koma upplýsingum enn betur og fljótar til vegfarenda voru upplýsingar frá veðurstöðvunum settar í textavarp sjónvarpsins á sl. ári. Geta vegfarendur þar með sjálfir lesið upplýsingar frá þeirri veðurstöð sem við á og metið aðstæður út frá því. Er þetta einkum til mikilla þæginda fyrir þá sem fara oft um viðkomandi leið. Auk þeirra stöðva sem Vegagerðin á sjálf er veðurstöðin á Þverfjalli, milli Skutulsfjarðar og Önundafjarðar, sem er rekin af Veðurstofu Íslands, tengd Vegagerðinni. Upplýsingar frá þeirri stöð voru meðhöndlaðar eins og upplýsingar frá öðrum veðurstöðvum og fóru þar með einnig inn í textavarpið. Undanfarna mánuði hafa upplýsingar frá stöðinni ekki verið birtar í textavarpinu en Vegagerðin hefur þó allan tímann haft aðgang að stöðinni. Var þetta gert að ósk Veðurstofunnar,`` --- ég ítreka, að ósk Veðurstofunnar --- ,,meðan hún athugaði ýmis formsatriði varðandi birtingu veðurupplýsinga og stefna væri mótuð í þeim efnum til frambúðar.`` Í september voru teknar upp viðræður milli Veðurstofunnar og Vegagerðarinnar varðandi samvinnu um veðurupplýsingar þar á meðal um stöðina á Þverfjalli. Þeim viðræðum er ekki lokið. Þó er sú niðurstaða fengin að upplýsingar frá stöðinni á Þverfjalli eru nú birtar í textavarpi sjónvarpsins. En það er rétt hjá hv. þm. að þetta mál var á athugunarstigi þegar þessi fyrirspurn var lögð fram og hið fyrsta svar sem ég fékk varðandi þessi mál var að þá hafði ekki verið gengið endanlega frá því máli. Ég kannast ekki við að Vegagerðin hafi viljað standa gegn því að upplýsingar um veður og færð liggi sem auðveldast fyrir. Ég átta mig heldur ekki á athugasemdum hv. þm. um að það hafi verið staðið í vegi fyrir því að nauðsynlegar veðurupplýsingar bærust flugfélaginu Erni á Ísafirði en mun að sjálfsögðu vegna orða og ummæla hv. þm. hafa samband við framkvæmdastjóra Ernis og spyrja hann út í það hvað hann telji aðfinnsluvert og hvað betur megi fara varðandi þá þjónustu sem er í höndum samgrn. Ef með þarf mun ég hafa sambandi við hæstv. umhvrh. ef einhver óþarfa tregða er á því að veita því flugfélagi eðlilegar og nauðsynlegar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svör hans og fagna því að þetta mál er komið til betri vegar. Eitthvað hefur hæstv. ráðherra misskilið mitt mál ef hann hefur heyrt að ég hafi talið að Vegagerðin stæði gegn þessu, það hef ég ekki sagt. Hins vegar upplýsti ég að Vegagerðin gat ekki sagt eða svarað hvenær þetta mundi gerast þegar ég leitaði upplýsinga þar um hvenær þetta mundi koma eða hvort það yfirleitt mundi koma inn í textavarp aftur. Það voru þær upplýsingar sem ég gaf í þessu. Hvað snertir upplýsingar fyrir flug þá á það einnig við um textavarp. Ég ræddi hér um litlar flugvélar og hef þar fyrir mér upplýsingar frá einkaflugmanni sem stundar flug frá Ísafjarðarflugvelli og hefur stundum flogið fyrir flugfélagið Erni. Þannig að þessar upplýsingar eru beint frá honum og ég býst við að flugfélagið Ernir hafi átt fullan aðgang að veðurupplýsingum. En það breytir því ekki að þær voru ekki aðgengilegar í textavarpi fyrir þessa einkaflugmenn eða aðra. Það er ekki vakt á Vegagerð ríkisins t.d. að kvöld- og næturlagi til þess að veita upplýsingar um þær mælingar sem þá fara fram uppi á Breiðadalsheiði. En ég ítreka það einmitt að Breiðadalsheiði gefur mjög glöggar upplýsingar og þær bestu, samkvæmt upplýsingum flugmanna, um flugskilyrði í nágrenni Skutulsfjarðar.

Herra forseti. Ég skil auðvitað áhuga þingmanna Vestf. fyrir því að það sé gætt fyllsta öryggis á hinum erfiðu fjallvegum sem eru þar vestra. En vegna orða hv. þm. er samt óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að það er auðvitað allt annað þó veður frá þessari veðurathugunarstöð á Þverfjalli berist ekki yfir sumarmánuðina eða fram á haustið heldur en yfir myrkasta tíma ársins þegar allra veðra er von. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að Vegagerðin tók upp viðræður strax í septembermánuði um að textavarpið yrði á nýjan leik tekið upp í sjónvarpinu. Og ég held að það sé líka alveg nauðsynlegt að taka það fram að þessi þáttur í rekstri textavarpsins nýtur mikilla vinsælda, er mikið notaður, sem sýnir þá miklu þörf á að styrkja þessa starfsemi. Auðvitað stendur vilji Vegagerðarinnar til þess að gera það. Auðvitað er það svo að flugmenn geta fengið upplýsingar um veður og annað því líkt hjá Veðurstofunni hvað sem textavarpinu líður og þó sjónvarpið sé ekki alltaf til staðar. Hins vegar, eins og ég sagði, þá mun ég hafa sambandi við flugfélagið Erni og spyrjast fyrir um það hvort eitthvað sé í ólagi sem auðveldlega mætti lagfæra, einhver tregða í kerfinu, sem kemur í veg fyrir að það fái nægilegar upplýsingar um veðurskilyrði og annað.

Virðulegi forseti. Ég hef á þskj. 243 lagt fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. um greiðslur atvinnuleysisbóta til sjálfstætt starfandi einstaklinga. Hinn 1. jan. 1991 var, þegar upp var tekið tryggingagjald, sjálfstætt starfandi einstaklingum skapaður viss réttur í Atvinnuleysistryggingasjóði með því að ákveðinn hluti af tryggingagjaldi var greiddur þangað. Í framhaldi af þessari ákvörðun Alþingis var skipaður vinnuhópur sem hafði það hlutverk að finna leið til þess að skapa þessum hópum, þ.e. sjálfstætt starfandi einstaklingum, rétt til atvinnuleysisbóta. Þessi vinnuhópur skilaði tillögum og í framhaldi af þeim tillögum var gerð sú lagabreyting á Alþingi, sem tók gildi 30. júní 1993, að sjálfstætt starfandi einstaklingum var skapaður réttur í Atvinnuleysistryggingasjóði. En því miður þrátt fyrir góðan vilja þá var það svo að það voru þrír hópar sem ekki náðu rétti sínum með þeim lagabreytingum. Það voru í fyrsta lagi trillusjómenn, í öðru lagi vörubifreiðastjórar og í þriðja lagi bændur. Á síðasta þingi lögðum við þrír þingmenn Framsóknarflokksins fram frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 93/1993, með síðari breytingum. Það frv. fékkst ekki útrætt á hinu háa Alþingi. Þáv. hæstv. félmrh., núv. hv. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, lofaði því í þeirri umræðu að það skyldi tekið á vandamálum þessara stétta með sérstakri reglugerð, sem þáv. hæstv. félmrh. ætlaði að gefa út, til þess að skapa þessum áðurnefndu hópum rétt. Sú reglugerð var gefin út í maí og er nr. 304/1994. Í 9. gr. þeirrar reglugerðar er gert ráð fyrir því að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skuli semja viðmiðunarreglur um framkvæmd 4.--7. gr. þessarar reglugerðar sem síðan skuli hljóta staðfestingu félmrh. Því spyr ég hæstv. félmrh. ,,Hvað líður gerð þeirra viðmiðunarreglna, sbr. 9. gr. reglugerðar nr. 304/1994, sem félagsmálaráðherra ætlaði að setja að fengnum tillögum stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs um skilyrði þess að sjálfstætt starfandi einstaklingar fái atvinnuleysisbætur?``

Virðulegi forseti. Hinn 18. nóv. sl. voru þessar viðmiðunarreglur gefnar út. Það er skv. 9. gr. reglugerðar nr. 304/1994 sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skal semja viðmiðunarreglur um framkvæmd 4.--7. gr. reglugerðarinnar sem staðfestar skulu af ráðherra. Í samræmi við ákvæðið voru slíkar reglur samþykktar af stjórn Atvinnuleysistryggignasjóðs 3. okt. sl. og staðfestar af félamrh. 18. nóv. sl. Reglurnar munu birtast í B-deild Stjórnartíðinda. Eftirfarandi nýmæli eru í reglunum: Leiðbeiningar um hvað sé að mati stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs fullnægjandi trygging fyrir því að sjálfstætt starfandi hafi hætt starfsemi. Samkvæmt reglunum telst það m.a. fullnægjandi trygging að þeir sem hafa notað vélknúin ökutæki í atvinnurekstri hafi lagt inn númer þeirra eða afskráð þau hjá Bifreiðaskoðun Íslands og að þeir sem hafa notað skip og báta í atvinnurekstri hafi lagt inn haffæriskírteini eða skoðunarvottorð hjá Siglingamálastofnun ríkisins. Viðmiðunarreglu um bótarétt manns sem hefur haldið áfram persónubundnu starfi við sjálfstæðan atvinnurekstur eftir að hafa byrjað í launavinnu og sækir um atvinnuleysisbætur eftir að hafa misst launavinnuna samkvæmt reglunum skal miða við að hann geti átt bótarétt ef hreinar tekjur af atvinnurekstrinum og reiknuð laun fyrir þann aðila sem hefur starfað að fullu við reksturinn nema lægri fjárhæð en atvinnuleysisbætur. Sú regla er sett að leggja skuli fram vottorð skattstofu um heildarveltu næstliðinna þriggja reikningsára þegar maður hefur afhent nákomnum rekstur, sækir um bætur en samkvæmt 3. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar getur slíkur aðili átt bótarétt ef hann hefur afhent öðrum nákomnum en maka reksturinn og sýnt þykir að reksturinn þegar afhendingin átti sér stað framfleytti aðeins þeim sem tóku við rekstrinum. Skal í því sambandi miða við að dregið hafi úr veltu á hvoru undangenginna tveggja reikningsára er nemi samtals að lágmarki 40% yfir tímabilið. Sú regla er sett varðandi heimild til að hefja rekstur að nýju innan tólf mánaða án þess að sæta viðurlögum skv. 8. gr. reglugerðarinnar að viðkomandi skuli undirrita yfirlýsingu um að hann telji að rekstrargrundvöllur sé fyrir atvinnustarfsemi sinni og hann skuli leggja fram verkefnaáætlun sem nái yfir a.m.k. þrjá mánuði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svarið. Ég sé það á svarinu að það verða ekki erfiðleikar fyrir stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að framfylgja þessum reglum. Þær sýnist mér vera mjög einfaldar í framkvæmd og eiga ekki að vefjast fyrir mönnum. Þó læðist að mér sá grunur að jafnvel geti þetta verið orðað með þeim hætti að það eigi alls ekki því miður, hæstv. félmrh., hreint og beint að fara inn á þá braut að styðja við bakið á þessum hópum. Því að efnislega, ef ég hef skilið ræðu hæstv. félmrh. rétt, þá er allt það sem þarna er sett sem skilyrði fyrir úthlutun í því lagafrv. er við þrír þingmenn Framsfl. lögðum fram á Alþingi fyrir ári síðan, almennu skilyrðin fyrir því, bæði fyrir trillusjómennina og vörubifreiðastjórana, hvaða skilyrði þyrftu að vera uppfyllt. Maður hlýtur því að spyrja sig þeirra spurninga þegar nú er svarað og hæstv. félmrh. hefur staðfest reglugerðina sl. föstudag, síðast í morgun þegar ég hafði samband við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs höfðu viðmiðunarreglurnar ekki borist þangað, maður hlýtur að spyrja sig: Af hverju allar þessar málalengingar og þessi flókna framkvæmd þegar liggur fyrir hinu háa Alþingi frv. sem lögfestir þessar reglur, sem er nákvæmlega eins og þær viðmiðunarreglur sem félmrh. hefur nú staðfest en það hefur orðið töf á rétti þeirra sem við þetta eiga að búa og eru búnir að greiða sinn skatt inn í Atvinnuleysistryggingasjóð síðan tryggingagjaldið var tekið upp?

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að þessar reglur hafa legið fyrir síðan 3. okt. og ég fullyrði að það er góður vilji til þess að koma til móts við þá hópa sem þingmaðurinn hefur sérstaklega gert að umtalsefni. Það að ég skuli hafa reynt að rekja það í stuttu máli í svari mínu hvað felst í reglunum er auðvitað mun erfiðara að setja fram en ef ég hefði haft tækifæri og tíma til að lesa viðmiðunarreglurnar eins og þær liggja fyrir og að sjálfsögðu mun ég afhenda fyrirspyrjanda þær. En það er búið að vinna vel að þessu máli, skoða það hvernig hægt er að koma til móts við þessa hópa og ég held að það sem mjög viðunandi hvernig þetta mál hefur verið leyst.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fsp. á þskj. 207 til utanrrh. um styrk til íslenskra fyrirtækja til markaðsátaks í EES-löndunum. Í fjárlögum ársins 1994 er gert ráð fyrir því að 50 millj. kr. skuli varið til markaðsátaks í EES-löndunum og um úthlutun þeirra fjármuna skuli farið samkvæmt ríkisstjórnarákvörðun enda er þessi fjárlagaliður undir fjárlagaliðnum 09.990 sem eru ríkisstjórnarákvarðanir. Það ber auðvitað að fagna því að slíkan styrk skuli eiga að veita til íslenskra fyrirtækja til að markaðssetja sína vöru á þessu stóra markaðssvæði. Samkvæmt fréttum hefur verið ágreiningur um það með hvaða hætti þessi úthlutun skuli fara fram og hverjir skulu fá þessa styrki. Meðal annars hefur það heyrst að hluti af styrkupphæðinni, þessum 50 millj. kr., hafi átt að ráðstafa til menningarfulltrúa eða sendiráðsins í London til að standa undir kostnaði við listahátíð sem þar var haldin. Því hef ég lagt fram fyrirspurn til utanrrh. og ekki kannski einvörðungu af því heldur einnig að íslensk fyrirtæki sem búast við þessum styrk eru orðin langeygð eftir því hvort styrknum verði ekki úthlutað eða þessari upphæð verði úthlutað. Því hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. utanrrh. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. Hvenær má vænta að búið verði að úthluta þeim 50 millj. kr. sem Alþingi samþykkti á síðasta þingi að veita íslenskum fyrirtækjum til markaðsátaks í EES-löndunum? 2. Verður ekki allri upphæðinni, þessum 50 millj. kr., varið til íslenskra fyrirtækja?`` Nú hef ég, virðulegur forseti, einnig þær fréttir að eftir að þessi fyrirspurn kom fram hafi úthlutun á þessum 50 millj. kr. átt sér stað og því ber auðvitað að fagna. En því miður, það sá ég ekki fyrir þegar ég lagði fyrirspurnina fram, hef ég fengið þær óstaðfestu fréttir einnig og það er leitt að þurfa að tala í þessum stíl, að þessum 50 millj. kr. öllum hafi ekki verið úthlutað heldur hafi 2 millj. kr. verið skildar eftir og vil því bæta við spurningu til hæstv. utanrrh.: Stendur ekki til að úthluta þessum 2 millj., ef svo er að þær séu til í sjóði enn, til íslenskra fyrirtækja?

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr hvort búið sé að úthluta 50 millj. sem Alþingi samþykkti að veita íslenskum fyrirtækjum til markaðsátaks í EES-löndum. Svarið er jú. Það er búið að úthluta þessu fé til 42 aðila, þ.e. 48 af þessum 50 millj. og það var gert þann 4. nóv. sl. og eru bréf með þeirri afgreiðslu farin til viðkomandi aðila. Hv. þm. spyr hvort upphæðin hafi ekki verið varið til íslenskra fyrirtækja og svarið við því er að samkvæmt úthlutunarreglunum er þessu varið samkvæmt umsóknum til fyrirtækja, einstaklinga og stofnana. Það er rétt að gera grein fyrir því að úthlutunin er í höndum nefndar fjögurra ráðuneyta auk þess sem framkvæmdastjóri Útflutningsráðs starfar með nefndinni. Tillögur nefndarinnar voru alveg ágreiningslausar. Hins vegar kom upp ágreiningur um það atriði sem hv. þm. nefndi í ríkisstjórn. Úthlutunin skiptist þannig: Fiskvinnsla, 9 fyrirtæki. Styrkupphæð 11,5 millj. Iðnaður, 12 fyrirtæki. Styrkupphæð 12,8 millj. Hugbúnaður, 10 fyrirtæki. Styrkupphæð 9 millj. 940 þús. Rafeindaiðnaður, 6 fyrirtæki. Styrkupphæð 6 millj. Landbúnaður, 4 fyrirtæki. Styrkupphæð 3 millj. 875 þús. Ferðaþjónusta, 2 fyrirtæki. Styrkupphæð 1,5 millj. Annað nemur 3 millj. kr. Af því að hv. þm. spurði um þann ágreining sem upp kom innan ríkisstjórnar þá er frá því að segja að þar var ekki fallist á þá úthlutun nefndarinnar sem varðaði 2 millj. kr. og varðaði sýningu og markaðsátak sem var í tengslum við þjóðhátíðarstarfsemina. Á bak við það er þetta að segja: Í tilefni af lýðveldisafmælinu var varið nokkurri upphæðum af ráðstöfunarfé ríkisstjórnar til sendiráða í nokkrum þjóðlöndum. Hugsunin á bak við það var sú að nýta þá athygli sem Ísland naut á þeim tíma og fylgja því eftir með markaðsátaki. Að því er varðar þessar aðgerðir í London snerust þær m.a. um sýningu á íslenskum matvælum, fatnaði og listaverkum sem og sérstakri ferðakynningu sem beint var eingöngu að vetrarferðum. Á þessari sýningu var m.a. kynnt íslensk fatahönnun. Því næst má nefna þátttöku íslenskra fyrirtækja við að kynna íslensk matvæli, sérstaklega fiskmeti og fiskvörur fyrir breska hótelmarkaðinn. Í framhaldi af því hafa átt sér stað samningaviðræður milli íslenskra aðila og þriggja aðila sem sérstaklega sóttu þessa sýningu. Auk þess má nefna þá áherslu sem lögð var á útflutning á drykkjarvörum og þá sérstaklega íslensku vatni og öli. Það var talið í ríkisstjórn að þessi umsóknaraðili uppfyllti ekki skilyrði vegna þess að þessi starfsemi hefði verið afstaðin þegar úthlutun fór fram. Sannleikurinn er sá að þessi kynning, sem var hvort tveggja í senn vörukynning, markaðsátak og listahátíð, stendur yfir undir merkinu Northen Light Years allt þetta ár. Að mínu mati var um að ræða átak sem féll undir úthlutunarreglurnar um sérstakt markaðsátak, en það er sérstaklega tekið fram í úthlutunarreglunum að þar sé ekki um að ræða stuðning við vöruþróun, laun starfsmanna eða fjárfestingu í tækjabúnaði heldur eingöngu eins og þar er sagt, um markaðssetningu sem líklegt er að verði til þess að kynna eða leiða til sölu á nýjungum í íslensku atvinnulífi í framhaldi af EES-samningunum. Nefndin hefur sem sé lokið afgreiðslu á 48 millj. Að venju eins og gert var í fyrra verður það að sjálfsögðu allt saman birt en henni hefur verið falið að ljúka þessari úthlutun og hvort það er afstaða á þessari stundu er mér ekki fullkunnugt um.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé óeðlilegt að vista þessa fjármuni með þeim hætti sem gert er í fjárlögum 1994 og 1993. Ég tel að þessir fjármunir eigi að vera á vegum einhvers fagaðila eins og hugsanlega Útflutningsráðs sem hafi með málið að gera en eigi ekki að vera í höndunum á forsrn. eins og það er í fjárlögum ársins 1994. Ég tel líka að það skorti á að menn fylgi faglegum leiðbeiningum og reglum við úthlutun á þessum peningum, hvorki meira né minna en 50 millj. kr. Og núverandi aðferðir bjóði heim klíkuskap og jafnvel spillingu og ég skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því á árinu 1995 verði fjármunir í þessu skyni ekki á þessum stað heldur annars staðar í fjárlögum þessa árs.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir svarið. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni að úthlutun skuli hafa farið fram á þessum fjármunum og má kannski segja að úthlutunin hafi farið fram fyrir nokkuð löngu síðan, en ágreiningurinn hafi staðið um það hvert þetta ætti nákvæmlega að fara og það dróst úr hömlu að fyrirtækin fengju tilkynningu um að þau hefðu fengið styrk. Það er gleðilegt að það er nú orðið klárt og sérstaklega er ég ánægður með ef svo hefur farið að þessi fyrirspurn hafi ýtt við mönnum í þeim efnum. En eftir stendur að það eru 2 milljónir króna sem menn hafa ekki treyst sér til að úthluta þrátt fyrir ef ég skil hæstv. utanrrh. rétt að nefndin sem átti að sjá um framkvæmdina hafi verið búin að ná samkomulagi um þessar 2 millj. en ágreiningurinn er í ríkisstjórninni um hvert þessum 2 millj. kr. skuli varið. Það stendur eftir. Ég ætla ekki að leggja mat á það með hvaða hætti sé skynsamlegast að ráðstafa þessari upphæð. Aftur á móti held ég að það sé ekki nokkur vafi að tilgangurinn með þessum fjármunum sem Alþingi samþykkti var ekki sá að veita þeim að hluta til í sendiráðin og þá opinberu starfsemi sem þar fer fram. Þessir fjármunir voru ætlaðar íslenskum fyrirtækjum til þess að þau gætu farið í markaðsátak á þessu svæði en ég viðurkenni það að aðstoð sendiráða getur auðvitað verið mjög mikilvæg í þessu efni og kann að vera að þetta þurfi að greiða. En þetta er reyndar eins og annað sem þessi ríkisstjórn er með. Það er ekki samkomulag um þessar 2 milljónir frekar en þessa 2 milljarða í heilbrigðismálunum sem út af standa.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í máli fyrirspyrjanda að nefndin skilaði einróma tillögum til ríkisstjórnar og ágreiningur varð hins vegar um þetta eina atriði. Í annan stað vegna athugasemda hv. þm. Svavars Gestssonar hvort þetta eru fagleg vinnubrögð eða ekki þá er ég ekki sammála honum um að svo sé ekki. Fulltrúar fjögurra ráðuneyta, þ.e. utanríkis-, sjávarútvegs-, iðnaðar- og viðskipta-, samgöngu- og landbúnaðarráðuneytis eiga sæti í úthlutunarnefndinni sem og framkvæmdastjóri Útflutningsráðs. Nefndin hefur sett sér mjög rækilegar starfsreglur og tekið það fram skýrt og skilmerkilega að um sé að ræða að greiða allt að 50% af áætluðum kostnaði vegna beinna markaðsaðgerða, þ.e. skilgreindra markaðsrannsókna, gerð kynningargagna, heimsóknir á markaði í tengslum við markaðsátak, sýningarþátttöku, auglýsinga og fyrirgreiðslna við sölusamninga. En ekki til þess að greiða launakostnað, fjárfestingu í aðföngum, vélum og tækjum. Sér í lagi er lögð áhersla á líkur á markaðslegum árangri erlendis. Sömu mennirnir sem hafa farið faglega yfir allar umsóknir, þ.e. þeir Sveinn Þorgrímsson verkfræðingur fyrir hönd iðn.- og viðskrn. og Vilhjálmur Guðmundsson, deildarstjóri sérverkefnadeildar hjá Útflutningsráði Íslands. Í þessu tilviki voru alls 42 aðilar eins og ég sagði sem úthlutað hefur verið til en fjöldi umsækjenda var auðvitað allmiklu meiri og sömuleiðis sú upphæð sem alls var sótt um. Ég hygg því að sú megináhersla á markaðsátakið og þær starfsreglur sem hafa verið lagðar hafi verið eðlilegar. Að því er varðar hvort eðlilegt hafi verið að veita þessa fjármuni til stofnana eins og sendiráðs skal ég fúslega viðurkenna að það kann að vera álitamál. Í starfsreglunum segir fyrirtæki, einstaklingar, stofnanir. Hér var um að ræða markaðsátak sem fjöldi íslenskra fyrirtækja átti beina aðild að og styrkti með fjárframlögum svo ekki var óeðlilegt að sú fyrirgreiðsla sem þeim var látin í té, og ég er ekki í nokkrum vafa um að muni skila árangri, væri einnig styrkt því hún féll undir regluna.

Virðulegi forseti. Varðandi athugasemd hv. þm. Svavars Gestssonar er rétt hjá honum að það er umhugsunarvirði hvar á að staðsetja styrkveitingar sem hér um ræðir. Ég hugsa að það hafi bæði jákvæðar og neikvæðar hliðar að hafa þær t.d. hjá Útflutningsráði. Jákvæðu hliðarnar eru þær að þar er faglega fjallað um umsóknir og það er reyndar gert í því formi sem það er í í dag vegna þess að eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra þá á Útflutningsráð stóran hlut í því hvernig tekið er á þeim umsóknum sem berast út af þessum styrk. Reglurnar eru mjög strangar og umsóknirnar eru skoðaðar mjög vel og eru vissulega metnar í samræmi við hinar ströngu reglur. Ég held að neikvæða hliðin á því að hafa þessar styrkveitingar hjá Útflutningsráði sé sú að auðveldara getur verið að skýla sér á bak við ríkisstjórnina. Það er hún sem hefur endanlega valdið og kannski væri enn þá meiri hætta á klíkuskap og öðru eins og þingmaðurinn kom inn á. En í lokin vil ég aðeins vekja athygli á þeim fjölda umsagna sem koma þegar svona styrkir eru annars vegar og það sýnir bara þá miklu þörf sem er vissulega í atvinnulífinu fyrir styrki eins og þá sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 219 að leggja fram svohljóðandi fsp. í tveimur liðum til hæstv. fjmrh.: ,,1. Hvert yrði tekjutap ríkissjóðs ef skattleysismörk fólks, 67 ára og eldra, yrðu hækkuð í 70.000 kr. á mánuði? 2. Er ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir slíkri breytingu?`` Menn muna að áður en staðgreiðslukerfið var tekið upp var síðasta starfsár þessa fólks skattfrítt og ég tel að það hafi verið mjög gott mál. Menn bentu reyndar á þegar staðgreiðslukerfið var til umræðu að það mætti hugsanlega halda því til streitu en menn töldu annmarka á því af tæknilegum ástæðum sem ég er reyndar ekki sammála. Hins vegar tel ég að við eigum að sýna þessu fólki það þakklæti sem það á skilið fyrir framlag þeirra til þjóðarinnar með einhverjum hætti. Hvort þetta er endilega rétti mátinn skal ég ekki um segja. Það er kannski ástæðan fyrir fyrirspurninni að ég vil komast að raun um það hvort við höfum efni á að fara slíka leið eða ekki. Menn þekkja auðvitað stöðu gamla fólksins. Það hefur engar atvinnutekjur og það hefur aukin útgjöld og má þar benda sérstaklega á lyfjakostnaðinn. Það er alveg ljóst að kjör þessa fólks í dag eru óviðunandi fyrir velferðarþjóðfélag eins og íslenska þjóðfélagið vill gjarnan kalla sig. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja þessa fsp. fram. Í fyrsta lagi hvort ráðherra sé tilbúinn að beita sér fyrir slíku og í öðru lagi hvort við höfum ráð á því.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri lið fsp. skal tekið fram að samkvæmt skattframtali fyrir 1993 var heildarfjöldi framteljenda tæplega 190.000. Þar af voru 36% framteljendanna með tekjur undir skattleysismörkum. Tekjustofn þeirra allra var um 229 milljarðar króna. Framteljendur 67 ára og eldri voru tæplega 26.000 talsins sem er tæp 14% allra framteljenda. Af þessum fjölda voru um 40% neðan skattleysismarka. Skattskyldar tekjur þeirra voru um 24,5 milljarðar kr. eða tæp 11% allra skattskyldra tekna. Áætlað er að tekjuskattur og útsvar manna 67 ára og eldri séu rúmir 3 milljarðar kr. miðað við þau skattleysismörk sem voru í gildi við álagningu 1994 en það eru 57.477 kr. á mánuði. Með hækkun skattleysismarka í 70 þús. kr. á mánuði er áætlað að álagðir skattar mundu verða tæplega 2,1 milljarður kr. eða 900--1.000 millj. lægri en nú er. Það er kostnaðurinn. Varðandi annan liðinn skal tekið fram að tekjuskattar eru lagðir á samkvæmt tiltölulega einföldu kerfi sem þróast hefur í núverandi horf í samræmi við þróun í þessum efnum á Vesturlöndum og reyndar höfum við í sumum tilvikum verið á undan þeirri þróun. Megineinkenni þessarar þróunar er víðtækt tekjuhugtak, fáar undantekningar og frádrættir og tiltölulega einfaldar skattareglur. Auk þess að afla ríkissjóði tekna er viðurkennt hlutverk tekjuskattskerfisins að stuðla að tekjujöfnun. Er það gert með því að skattlagning er ákveðin með tilliti til greiðslugetu. Hér á landi er það gert með tvennum hætti. Að hluta til kemur það fram í því að litið er á tekjur sem mælikvarða á greiðslugetu, hlutfallslegur skattur og almennur persónuafsláttur veldur því að lægstu tekjur eru skattfrjálsar en skattbyrði fer vaxandi ofan skattleysismarkanna. Að öðru leyti er þessum sjónarmiðum mætt með því að koma til móts við hópa með sérstaka greiðslubyrði vegna barnaframfæris og húsnæðisöflunar, svo tekið sé dæmi. Sérstök hækkun skattleysismarka fyrir tiltekna aldurshópa hlýtur þess vegna að brjóta í bága við þessi meginsjónarmið. Sérstök hækkun skattleysismarka fyrir 67 ára og eldri í 70 þús. kr. á mánuði hefði í för með sér rúmlega 7.000 kr. hækkun tekna eftir skatt hjá þeim sem hafa tekjur yfir 70 þús. en engin áhrif á þá sem eru með tekjur undir 57.500 kr. en þeir eru um 40% allra í þessum aldursflokki. Til þess að lýsa þessu enn betur hefði þetta sömu áhrif og það að greiða þeim sem eru með yfir 70 þús. kr. í tekjur sérstakan ellilífeyri að fjárhæð 9.000 kr. á mánuði sem færi lækkandi með lægri tekjum og félli alveg niður ef tekjur væru lægri en 57.500 kr. á mánuði. Slík breyting er að sjálfsögðu andstæð öllum tekjujöfnunar- og framfærslusjónarmiðum. Það er m.a. af þessum ástæðum sem ég er ekki tilbúinn að beita mér fyrir eða styðja slíkar breytingar að öðru óbreyttu. Ég tel þetta því ekki vera réttu leiðina til að koma til móts við þá sem verst eru settir í þessum aldurshópi. Ég skil þó fsp. hv. þm. þannig að hann sé að benda á að leita þurfi leiða til þess að koma til móts við þá sem eru tekjulægstir og verst settir í hópi aldraðra. Það er vissulega athugunarefni og hefur m.a. verið kannað upp á síðkastið í tengslum við umræðu um svokallaða tvísköttun lífeyrisgreiðslna og jafnframt vegna svokallaðra eingreiðslna sem hafa verið hluti af kjarasamningum. Því miður get ég ekki lýst því nákvæmlega hvernig ég gæti hugsað mér að koma til móts við þennan hóp sérstaklega en eins og ég sagði fyrr í mínu svari þá tel ég þessa aðferð ekki til bóta.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. fjmrh. reiknar út að slík breyting sem hv. 5. þm. Reykv. spyr um varðandi hækkun skattleysismarka fyrir 67 ára og eldri sé um 1 milljarð kr. í viðbótarútgjöldum fyrir ríkissjóð þá er það beinn útgjaldaauki af aðgerðinni sem slíkri, ef ég hef skilið hæstv. fjmrh. rétt.

Það eru minni tekjur.

Það er hárrétt, hæstv. fjmrh., það eru minni tekjur en þegar slíkir útreikningar eru gerðir þá er það grundvallaratriði að menn reikni út hvaða áhrif slíkt hafi til hugsanlegs sparnaðar í almannatryggingakerfinu þar sem slíkt getur haft talsverð áhrif þar. Það skiptir höfuðmáli hvaða tekjuviðmiðun menn munu síðan setja upp í almannatryggingakerfinu þegar þessum hópi sem nýtur þar bóta hefur sérstaklega verið lyft í skattleysismörkum. Ég tek að mörgu leyti undir það með hv. fyrirspyrjanda að ef menn hafa mismunandi upphæð persónuafsláttar eftir aldurshópum þá getur slíkt virkað til tekjujöfnunar í samfélaginu. Menn gætu beitt persónuafslættinum til tekjujöfnunar.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja vegna þess að hér var vitnað til að á Vesturlöndum væru fyrirmyndirnar til staðar og kannski ekki síður í ljósi þess að ég hef líka lagt fram fyrirspurn um mismunandi þrep í tekjuskatti, þá var ég að koma fyrir nokkrum klukkutímum frá fyrirheitna landinu, Bandaríkjunum, og þar er tekjuskattskerfið í þremur þrepum. Það hefur verið algjört tabú að ræða um slíka hluti hér vegna þess að það væri svo flókið og erfitt í framkvæmd. Ég vildi láta þetta koma fram að meira að segja þar er þetta þannig. Ég vil benda á, af því að hér er talað um tekjujöfnun, að það er vafasamt að tala um þetta sem slíkt og leggja það til jafns við aðra launþega vegna þess að gamla fólkið hefur enga möguleika á því að afla sér neinna tekna. Það labbar ekki í vinnu nokkurs staðar úti í bæ og nær sér í aukatekjur til þess að glíma við sín vandamál. Þess vegna verð ég að taka undir það sem mér fannst skína í gegn í máli hæstv. ráðherra, að hann var tilbúinn til að leita leiða til þess að létta byrðarnar af þessum hópi fólks. Það er ánægjuefni þó ég taki ekki undir það að afnám tvísköttunar á lífeyrisgreiðslur sé liður í því. Það er einfalt réttlætismál að laga það. Það er bara rangur hlutur sem er inni í okkar skattkerfi þegar um margsköttun er að ræða. Þannig að ég fagna því að ráðherrann sé tilbúinn að beita sér fyrir því og skoða hvort aðrar leiðir eru til staðar. Hins vegar finnst mér þessari upphæð sem ráðherrann nefndi hér áðan, 900 millj. kr., vel varið til þessa hóps fólks. Mér finnst að þetta fólk eigi það skilið af okkur hér að við beinum slíkum fjármunum í þá átt. Og úr því að upphæðin er ekki meiri en þessi og úr því að við erum enn þann dag í dag að eyða hátt í 2 milljörðum kr. í ferðakostnað, risnu, dagpeninga og annað slíkt, þá segi ég alveg hiklaust: Við höfum efni á því. Þetta er bara að spurningin um það hvernig við ætlum að nota fé þjóðarinnar, hvernig við ætlum að deila því út. Ef menn ætla að stilla þessu upp hvort á móti öðru, ferðapeningum, dagpeningum, risnu og öðru slíku á móti því að sýna þessu fólki það þakklæti sem það á skilið af okkar hendi, þá segi ég hiklaust: Skerum þann lið niður. Við erum enn þann dag í dag að borga mökum, t.d. ráðherra, peninga fyrir að dinglast með til útlanda. Ég skil ekki svona. Ég var að koma úr ferð núna og það situr eftir í vasa manns peningar. Þetta á ekki að vera tekjuöflun fyrir þingmenn eða aðra sem eru að ferðast á dagpeningum. Þetta kerfi má skera upp og þessum peningum má vísa í þennan farveg.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa orðið. Ég vil fyrst taka það fram að ég get alveg tekið undir það að fullorðið fólk eigi skilið að fá 900 millj. eða einn milljarð og sjálfsagt mætti tala þannig um hina og þessa hópa. Það vill svo til að við rekum ríkissjóð samt með dynjandi halla upp á marga milljarða og það kemur auðvitað einhvern tíma að því að menn þurfa að borga þessa peninga til baka. Og ef við erum ekki tilbúin til að gera það nú, þá erum við að setja þennan skatt á framtíðina, á þá sem þurfa að borga hann þá. Þegar rætt er um 2 milljarða í ferðakostnað og aksturskostnað og nefna síðan ráðherrafrúr í sama orðinu, verða menn að hafa það í huga að það er verið að tala um allan aksturskostnað ríkisins jafnt fyrir vegamál og öll fyrirtæki, sem er bara hreinn kostnaður fyrirtækjanna. Þannig að menn mega ekki taka þessa tölu eins og þetta sé einhver bruðltala í ferðum til útlanda á vegum þingmanna og ráðherra. Ég nefni það sérstaklega. Ég nefni það líka að dagpeningar voru lækkaðir fyrir ráðherra og ég held þingmenn á sínum tíma og aðstoðarráðherra eða aðstoðarmenn ráðherra o.fl. Ég ætla að halda því til haga. Ef við lítum á íslenska skattkerfið kemur í ljós að það eru einkenni á því sem er ástæða til þess að minnast á. Það er í fyrsta lagi að skattleysismörkin eru mjög há, tiltölulega há, en aftur á móti er hlutfallið einnig mjög hátt. Það sem er þess vegna það versta í skattkerfinu er að jaðaráhrifin eru mjög alvarleg, þ.e. menn tapa bótarétti mjög fljótt, hvort sem það er fullorðið fólk eða ungt fólk. Þetta er, held ég, það sem menn ættu kannski að einhenda sér í ef þeir vilja breyta skattalögunum. Mest um vert þó er að ná til þeirra sem þurfa mest á því að halda. Það er fólk sem er undir skattleysismörkunum og það var þess vegna, og um það erum við, ég og hv. þm., sammála, að við fórum í það á sínum tíma að lækka virðisaukaskatt af matvælum því að þetta fólk sem hefur svo lágar tekjur, eins og það fólk sem er undir skattleysismörkunum, ver miklu stærri hluta tekna sinna til kaupa á matvælum.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn sú sem frammi liggur á þskj. 220, um staðgreiðslu af launum blaðsölubarna, var lögð fram áður en umræður fóru fram utan dagskrár fyrir skömmu um málið. Hún er þó í fullu gildi þó að réttur hæstv. ráðherra til að hefja töku staðgreiðslunnar sé óumdeildur. Satt að segja taldi ég víst að um undanþágu frá þessari skatttöku giltu reglur sem settar hefðu verið af til þess bærum aðilum, en í umræðunni kom fram að svo var ekki heldur hefði verið um einhvers konar munnleg fyrirmæli að ræða. Það er augljóst að óæskilegt er í hæsta máta að slíkar undanþágur séu geðþóttaákvörðun ráðherra, hvort sem um er að ræða blaðsölubörn eða aðra. Hitt er svo annað að hverjum manni hlýtur að renna það til rifja að þeir aurar sem blaðsölubörn ná sér í með því bera út blöð á óguðlegum tíma sólarhringsins séu skattlagðir meðan stórfjármagnseigendur komast undan því að taka þátt í að reka samfélagið og svört atvinnustarfsemi er viðurkennd sem sjálfsbjargarviðleitni manna sem ekki fá greidd laun sem hægt er að lifa af. En það getur verið erfitt að tileinka sér réttlætiskennd í samfélagi sem byggist á óréttlæti og því ekki að undra þó að hæstv. ráðherrar ruglist í ríminu eins og aðrir. Fram hefur komið að 11 milljarðar kr. skili sér ekki til samfélagsins. Það má því skoða fyrirspurnir mínar sem kerskni, svo fáránleg hljóta svörin að verða þegar þau eru borin saman við það sem undan er skotið. Ég vona að hæstv. fjmrh. taki það ekki illa upp þó að ég inni hann einnig eftir því hvort ekki sé unnið að því að setja reglur um skattgreiðslur barna að þessu gefna tilefni, eins og hann minntist á í umræðu hér um daginn. En fyrirspurn mín hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Hver verður tekjuaukning ríkissjóðs árið 1995 komi til staðgreiðslu af sölulaunum blaðsölubarna? 2. Hversu mikið vega þær tekjur á móti tapi ríkissjóðs vegna niðurfellingar hátekjuskatts sem ákveðin hefur verið? 3. Krefst þessi nýja skattlagning aukins mannafla í skattkerfinu?``

Virðulegi forseti. Eins og fram kom reyndar hjá hv. þm. þá er þessi fyrirspurn kannski úrelt núna, þar að auki sem ég held að hún hafi frá upphafi byggst á nokkrum misskilningi sem ég mun nú fjalla um. Það gerðist á árinu 1988 að það var send kæra af hálfu blaðaútgefanda til umboðsmanns Alþingis sem sendi kæruna áfram til ríkisskattstjóra. Kæran var sú að ekki væri sama framkvæmd á þessum málum í öllum umdæmum landsins. Ríkisskattstjóri svaraði þessu, sendi bréf til viðkomandi aðila og sagði að skattskyldan væri skýr. Það hefur komið í ljós síðan að framkvæmdin er misjöfn milli skattumdæmanna og við skoðun hér í Reykjavík, venjulega skoðun hjá skattstjóranum í Reykjavík, kom í ljós að stórir fjölmiðlar hafa ekki farið eftir lögunum. Einn hv. þm., fyrrv. ráðherra, hefur haldið því fram að hann hafi gefið fyrirmæli um þetta meðan hann var í ráðuneytinu. Þau fyrirmæli finnast hvergi og enginn kannast við að hafa tekið á móti þeim, hvorki í ráðuneytinu né heldur hjá ríkisskattstjóra, enda væri ólögmætt að gefa út slík fyrirmæli, eins og ég veit að ríkisskattstjóri hefur skýrt út í hv. efh.- og viðskn. Þetta mál snýst ekki um sölubörn. Þetta snýst um umboðsmannakerfi dagblaðanna, dreifingarkerfi. Þar eru auðvitað fleiri á ferðinni heldur en börn því að sumir eru eldri en 16 ára sem hafa af þessu verulegar tekjur og þetta þarf að koma fram. Það hefur engin ný ákvörðun verið tekin af hálfu ráðuneytisins eða ráðherrans í þessu máli. Þvert á móti hefur þetta mál eingöngu verið á vegum skattkerfisins eins og á að fara með venjuleg skattamál. Það kom fram hjá hv. þm. að það hefði verið ákveðið og það gerði ríkisstjórnin að minni tillögu, að endurskoða skattlagningu á börnum og ungmennum innan 16 ára. Það kann að vera athyglisvert að ég gefi upp tölur í því sambandi því það kemur í ljós samkvæmt álagningu tekjuskatts og útsvars á árinu 1994, að þá var álagning tekjuskatts og útsvars, en tekjuskatturinn er 4% og útsvar 2%, þannig að þetta er ekki eingöngu skattur til ríkisins, á börn innan 16 ára aldurs samtals tæpir 44 millj. kr. Skattur þessi var lagður á rúmlega 10.100 einstaklinga eða að jafnaði tæplega 4.400 kr. á hvern. Þetta svarar til meðaltekna að fjárhæð rúmlega 72 þús. kr. á ári hjá hverjum þeirra. Eins og þessar tölur gefa til kynna er mikill fjöldi barna og unglinga innan 16 ára inni í skattkerfinu. Þau skila framtölum og staðgreiðsla er dregin af launum þeirra. Hér var því einungis um samræmingu að ræða og ég vona að þetta mál skýrist núna betur heldur en það gerði í umræðum sem urðu um þetta mál hér um daginn, en því miður virðist eins og DV hafi leitt ýmsa hv. þm. á villigötur í umfjöllun sinni um þetta mál. Það eru sem sé 10.100 einstaklingar sem skila skatti og þarna eru verulegar fjárhæðir á ferðinni. Það er verið að vinna að endurskoðun laganna og það mun vera gert í samráði við efh.- og viðskn. Vegna þess að það er spurt um hve mikla fjármuni hægt er að fá inn af hátekjuskattinum skal því svarað til að samkvæmt álagningu eru þetta 438 millj. kr., en ég býst við að innheimtan sé í kringum 400 millj., svona um það bil, til þess að gefa einhverja hugmynd um það hversu miklir fjármunir eru á ferðinni. Því miður get ég ekki svarað fsp. hv. þm. um það hve mikið kæmi inn ef farið væri að lögunum eins og meiningin er að fullu, því að það eru ekki til neinar upplýsingar hjá þeim sem ekki hafa skilað inn upplýsingum. Þannig að ég get ekki svarað þeirri fyrirspurn. Þetta vil ég láta hér fram koma til þess að skýra þetta mál. Aðalatriðið er að lögunum verður breytt og þá þurfa menn auðvitað að gera það upp við sig hvort sú breyting á að ná til allra barna og ungmenna, líka til sendla og þeirra sem vinna í frystihúsum eða hvort menn ætla að láta staðar numið hjá þeim sem bera út eða selja blöð. Þetta verður að sjálfsögðu til meðferðar á næstu dögum.

Hæstv. forseti. Ég ætla að geyma mér að ræða um blaðsölubörnin. Ég á sæti í hv. efh.- og viðskn. þannig að ég fæ tækifæri til þess að gera það þar. En það hefur komið fram að skattstjórum beri að fara að lögum. Þess vegna vil ég inna ráðherrann eftir því, með hvaða hætti ætlar hann að taka á þeim skattstjórum sem ekki hafa farið að lögum. Þetta mál kom upp árið 1988 og í mínum huga er það alveg ljóst að þeir menn sem ekki fara að lögum eru ekki hæfir til að sinna sínum verkefnum. Þannig að ég vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst taka á því. Varðandi stóru fjölmiðlana sem fengu viðvörun 1988, þá vil ég einnig fá að vita: Hvernig á að taka á þeim? Ég get rifjað upp hér hvernig var tekið á íþróttafélögunum og það var engin linkind þar. Þeim bar að gera skil á tveim síðustu árum og það er tekið mjög hart á þeim sem ekki gerðu það. Það er auðvitað krafa manna að það verði gengið jafnt fram hvort sem það eru íþróttafélög, blöð eða einhver önnur fyrirtæki. Þannig að ég óska eftir því að fá það upplýst hvort það verði ekki örugglega gert.

Hæstv. forseti. Ég vil vegna orða hæstv. ráðherra segja það strax að auðvitað er fráleitt að þessum lögum verði breytt öðruvísi heldur en að það verði látið ganga jafnt yfir öll börn hvaða atvinnu sem þau stunda. Það getur ekki gengið að menn ætli að fara að undanþiggja sérstaklega einhverja ákveðna atvinnustarfsemi. Það verður þá að vera af einhverjum öðrum ástæðum heldur en hér hafa verið ræddar. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra um það hvort einhver annar en ráðherra þessara mála geti borið ábyrgð á því ef lögunum er ekki framfylgt úr því að málið kom upp og var rætt í ráðuneytinu. Og ef einhver annar ber ábyrgð á því þá hlýtur það að vera einhver eða einhverjir embættismenn í kerfinu og þess vegna spyr ég: Hvað hyggst hæstv. ráðherra gera til þess að lögunum verði framfylgt? Og ég tek þar með undir fyrirspurn hv. þm. sem talaði hér á undan.

Hæstv. forseti. Ég verð nú að játa að ég er dálítið glöð að ég skyldi hafa látið þessa fyrirspurn fram ganga þó að hún væri kannski orðin úrelt eftir þær umræður sem hér fóru fram um daginn. Það vekur óneitanlega athygli mína það sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, að 10 þúsund börn á Íslandi undir 16 ára aldri hafi að jafnaði, ef ég skyldi hæstv. ráðherra rétt, 72 þús. kr. á mánuði. 

Nei, nei. Ég skal skýra þetta.

Þá hef ég misskilið alvarlega upplýsingar ráðherra og hann leiðréttir það þá.

Það er 6% skatturinn sem gefur 44 millj. ( SvG: Það eru 720 millj. sem þarna er verið að tala um.

Það eru 720 millj. sem þessi börn afla, já, það hlaut að vera. En 720 millj. er engin smáfjárhæð. Maður spyr sjálfan sig hvort það sé tilviljun þessi 10.000 börn, í landinu munu vera um 10.000 börn einstæðra mæðra eða einstæðra foreldra. Ég hlýt nú að setja spurningarmerki við þessa miklu barnavinnu. Það er kannski ekki að furða þó að skólabörn í landinu séu ekki alltaf duglegir nemendur ef börnin eru í meiri og minni vinnu með námi. Hvers konar efnahagur er það hjá íslenskum fjölskyldum ef 10.000 börn í landinu þurfa að afla 720 millj. kr. á ári í vinnutekjur? Er það ekki dálítið skondið að skattgreiðsla þessara barna, sem mér skilst að sé um 44 millj. það er þegar öllu er á botninn hvolft einn tíundi hluti, dálítið stór hluti af hátekjuskatti þeirra sem hann hafa borgað sem er 400 millj. kr. Það eru þá börn undir 16 ára aldri sem greiða tíunda hluta af hátekjuskatti landsmanna. Hvað er hér að ske í efnahag íslensku fjölskyldunnar?

Virðulegur forseti. Það skal strax tekið fram að sum börn í skilningi laganna innan 16 ára hafa verulegar tekjur. Ég hugsa nú að margir þeir sem sitja á hinu háa Alþingi geti rifjað það upp að þeir höfðu verulegar tekjur þegar þeir voru yngri en 16 ára, þar á meðal sá sem hér stendur, með því að vera á sjó t.d. Það voru verulegar tekjur sem maður hafði yfir sumarið. Til þess að þetta sé nú alveg skýrt þá er það skatturinn sem er 4.400 kr. á hvern, heildartekjur hins opinbera eru 44 millj. Ég sagði víst milljarðar áðan. Þetta þýðir 72 þús. kr. á ári að meðaltali á þessi 10.100 börn. Hvað á að gera við skattstjórana? Því er til að svara að ríkisskattstjóri sendi út frá sér leiðbeiningar. Skattstjórarnir fara eftir þeim og þeim ber að fara eftir þeim. Það var einmitt fyrir frumkvæði þeirra og á fundi þeirra sem upp kom að það var misjöfn framkvæmdin á milli umdæmanna. Það finnst úr þegar teknar eru stikkprufur og þess vegna kom málið upp núna í haust þegar teknar voru stikkprufur hjá blöðum sem m.a. eru gefin út í Reykjavík. Það er rétt hjá hv. þm. að niðurstaðan varð hjá skattinum á sínum tíma varðandi íþróttahreyfinguna að hefja að sjálfsögðu að taka skatt enda er það skylt samkvæmt lögunum. En vegna ómöguleikans að ná aftur í tímann var ákveðið að byrja á ákveðnum tímapunkti. Út af fyrir sig verð ég að segja að ég sé ekki hvernig hægt er að ná til eldri ára þegar um blaðsölubörn er að ræða sem kannski hafa ekki verið skráð hjá fyrirtækinu þannig að ég hef skilning á því. Eina skýringin sem virðist vera á þessu máli er sú að fyrrv. hæstv. ráðherra hafi gefið viðkomandi blöðum það í skyn, eigendum þessara blaða, að eftir lagabókstafnum yrði ekki farið en síðan hafa fyrirmælin ekki borist enda væru þau ólögmæt ef þau hefðu borist til skattstjórans. Ég get auðvitað ekki sagt neitt meira á þessari stundu og mun að sjálfsögðu ekki taka málið upp með öðrum hætti en þeim að ég tel að nefndin þurfi að fara mjög rækilega ofan í frv. þegar það kemur fram.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér í þessa umræðu en ég tel að það sé kannski ekki beint smekklegt að gefa það í skyn hér í lokaræðu hæstv. ráðherra að fyrrv. ráðherra fjmrh. hafi væntanlega gefið blöðunum það í skyn að þau þyrftu ekkert að borga skattinn. Ég held að það væri viðkunnanlegra að halda þessu fram ef ráðherrann vill að viðkomandi þingmanni viðstöddum. Þetta er náttúrlega býsna mikil yfirlýsing.

Ég hef gert það.

Virðulegi forseti. Þannig háttar til að í Reykjavík hefur að undanförnu verið talsvert mikil umræða um löggæsluna og öryggi borgarbúa. Ástæðurnar fyrir því eru margvíslegar og ástæðulaust að fara yfir það hér. En þessar umræður hafa orðið til þess að þessi mál hafa verið tekin upp í borgarstjórn Reykjavíkur og borgarráði af trúi ég meira og minna fulltrúum allra þeirra flokka sem þar eiga fulltrúa. Fyrir skömmu var borin fram tillaga í borgarstjórn af borgarfulltrúum Sjálfstfl. þar sem fjallað var um þann möguleika að löggæslumál yrðu að nokkru leyti í höndunum á sveitarstjórninni þegar um væri að ræða sérstök staðbundin tiltekin vandamál. Jafnframt hafa komið fram hugmyndir um að þessi þjónusta við almenning verði alveg flutt til sveitarfélaganna. Ég tel út af fyrir sig að það sé ekkert óeðlilegt að menn velti því fyrir sér. Lögreglan var hjá sveitarfélögunum að nær öllu leyti til ársins 1972 ef ég man rétt. Alla vega var það á því kjörtímabili 1971--1974 sem breytingar urðu á yfirstjórn lögreglunnar. Hins vegar var lögreglan þá samvinnuverkefni ríkisins og sveitarfélaganna vegna þess að ríkið fór að sjálfsögðu með yfirstjórn að því er varðaði að skipa lögreglustjóra á hverju svæði og þess vegna brugðu menn á það ráð að flytja lögregluna alveg til ríkisins af því að menn töldu að það væri hreinna og beinna og skýrara að hún væri þar. Nú hefur þetta hins vegar komið upp hér í Reykjavík með vaxandi þunga fyrst og fremst vegna þess að það er skoðun margra hér að sveitarstjórnin, í þessu tilviki borgarstjórn Reykjavíkur, sé í raun og veru mikið nær því að geta haft yfirumsjón með þessum málum á eðlilegum forsendum heldur en ríkið. Af þeirri ástæðu hef ég leyft mér, hæstv. forseti, að bera fram til hæstv. dómsmrh. fyrirspurn um yfirstjórn löggæslu á einstökum svæðum sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Er ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að lögum um löggæslumál verði breytt þannig að sveitarfélögum verði veitt heimild til að hafa með höndum stjórn staðbundinnar löggæslu?``

Herra forseti. Í frv. sem ég kynnti hér á Alþingi sl. vor, sem fól í sér að gerðar yrðu miklar skipulagsbreytingar á yfirstjórn lögreglunnar, var m.a. gert ráð fyrir því að komið yrði á fót sérstökum samstarfsnefndum lögreglu og viðkomandi sveitarfélaga til að taka á lögregluverkefnum þar sem það er augljóst að góð samvinna sveitarstjórna og lögreglu er oft mjög mikilvæg til að skipuleggja megi lögreglustarfið með sem bestum árangri. Þetta frv. gerði enn fremur ráð fyrir því að færa ýmis verkefni til héraðslögreglusveitanna í landinu. Það var gert ráð fyrir að koma á fót ríkislögreglustjóraembætti til að hafa á hendi yfirstjórn lögreglu en um leið að leggja niður rannsóknarlögreglu og færa meginhlutann af þeim verkefnum út til einstakra lögregluembætta og gera þannig ráð fyrir því að lögregla í viðkomandi héraði eða sveitarfélagi geti tekist á við fleiri verkefni af því tagi. Það orkar hins vegar að minni hyggju nokkuð tvímælis að taka um það ákvörðun að skipta lögregluliðinu í landinu í tvennt, annars vegar í ríkislögreglu og hins vegar í sveitarfélagalögreglu. Við höfum mjög lítið lögreglulið og ég tel að við þurfum að samhæfa krafta þess. Á hinn bóginn er það ljóst að samvinna lögreglu og sveitarstjórna er mjög mikilvæg og ég tel að með nýskipan lögreglumála sé unnt að koma þessari samvinnu við. Hv. þm. minntist sérstaklega á lögregluverkefni hér í höfuðborginni. Þar hefur verið komið upp grenndarlögreglustöðvum í einstökum hverfum. Sl. föstudag var tekin í notkun ný lögreglustöð í Grafarvoginum. 1989 var tekin í notkun lögreglustöð í Breiðholti og borgaryfirvöld aðstoðuðu við það. Nú hafa borgaryfirvöld lýst yfir góðum vilja til að aðstoða við útvegun húsnæðis fyrir lögreglu í Árbæ. Þetta starf hefur skilað mjög miklum árangri og ég tel að áhugi borgaryfirvalda í þessu efni hafi verið lofsverður. Lögreglan telur til að mynda að frá árinu 1989 hafi afbrotum í Reykjavík fækkað um 16% í Breiðholti, um 24% á Seltjarnarnesi og um 13% í Mosfellsbæ. En á öllum þessum stöðum eru það sem kallað hefur verið grenndarlögreglustöðvar. Það hefur verið eitt af skilgreindum markmiðum lögreglunnar í Reykjavík að auka löggæslu á þessu svæði og lögreglan telur að sú starfsemi hafi þegar skilað verulegum árangri. Ég held að aðalatriðið í þessu efni sé að hafa vel skipulagða og skilvirka löggæslu. Það hefur tekist að koma þessum grenndarlögreglustöðvum upp á höfuðborgarsvæðinu án aukinna útgjalda. Það hefur verið gert með endurskipulagningu innan lögregluliðsins og á þessu sviði eins og öðrum skiptir miklu máli að menn hugi að því að ná fram betri nýtingu og skilvirkara starfi með endurskipulagningu og það sýnir sig á þessu sviði eins og víða annars staðar að slíkur árangur hefur náðst. Þetta eru í meginatriðum þau viðhorf sem liggja til grundvallar þeirri stefnumörkun sem nú er í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. dóms- og kirkjumrh. fyrir þessi svör sem voru ágæt. Ég heyri að við erum í raun og veru alveg sammála í þessu efni. Mér er það auðvitað alveg ljóst að það er ekkert einfalt mál að skilja yfirstjórn lögreglunnar þannig í tvennt að hluti hennar sé undir stjórn sveitarfélaga og hluti hennar sé undir stjórn ríkisins. Þess vegna er auðvitað skynsamlegra að koma á samvinnunefndum eins og gert var ráð fyrir í því frv. sem hæstv. ráðherra nefndi. Ég tel líka að sú stefna að þróa grenndarstöðvar með þeim hætti sem gert hefur verið hér í Reykjavík sé skynsamleg nálgun. Ég legg jafnframt á það áherslu að ástandið í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu í þessum efnum að því er varðar öryggi almennings á götum á nóttunni um helgar er óviðunandi. Það er algerlega óviðundandi. Það er sannast að segja með þeim hætti að fólk fer ekki eitt út á götu á miðbæjarsvæðinu á nóttu um helgar. Það er orðið mjög slæmt merki, ljótt merki. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að taka á þessu máli með myndarlegum hætti. Það mætti auðvitað í fyrsta lagi velta því fyrir sér hvort fjármunir þeir sem lögreglan í Reykjavík hefur eru nægilega miklir, hvort við höfum ekki skorið þar of mikið niður. Í öðru lagi vil ég hvetja hæstv. ráðherra til að setja í gang endurskoðun á frv. eins og það var lagt fram í fyrra svo að það verði tekið enn meira tillit til þessara alvarlegu vandamála sem birtast okkur höfuðborgarbúum í seinni tíð.

Herra forseti. Varðandi það frv. sem ég kynnti hér á sl. vori og ég minntist á í fyrri ræðu minni þá er það svo að það er nú til nýrrar skoðunar í ráðuneytinu. Ég tek alveg undir það með hv. þm. að það er mjög mikils um vert að gæta vel að þessum verkefnum og markviss löggæsla hefur mikla þýðingu fyrir vaxandi bæjarfélag eins og til að mynda Reykjavík. Auðvitað setja fréttir af ofbeldisverkum óhug í menn, en það er á margt að líta í þessu efni. Til að mynda eru nú fleiri mál af þessu tagi skráð en áður var. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni er talið að lögreglan hafi fengið vitneskju um 33% líkamstjóna árið 1989 en um það bil 43% þeirra 1992. Lögreglan hefur nú afskipti af stærri hluta þessara mála en áður var. Það er líka athygli vert að talið er að málum út af líkamsáverkum, stórum og smáum, hafi fjölgað um 19% milli áranna 1989 og 1990, en á sama tíma hafi orðið 11% fækkun á spítölum og 37% fækkun á innlögnum vegna mála af þessum toga sem gefur vísbendingu um að lögreglan fjalli um stærri hluta þessara mála en áður. Vonandi þá með þeim árangri að koma í veg fyrir og hindra þá þróun sem við verðum að horfast í augu við að verður í borgum eftir því sem þær stækka. Það er ávallt brýnt að gera betur og vera vel á verði en ég held þó að starf lögreglunnar hafi skilað árangri og þessar tölur bendi ótvírætt til þessa.