Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. Ég vildi aðeins í upphafi láta það koma fram, – vegna þess að það var upphaflega borið fram sem ósk af minni hálfu í sambandi við þetta frv. og frv. um nýja tollskrá, – að leitazt yrði við að afgr. þessi frv. áður en jólaleyfi þm. hæfist. Einnig vil ég taka það fram, vegna síðari umr., sem orðið hafa og sérstaklega með hliðsjón af því, að því var mjög varpað fram hér í umr. af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, að með þessu væri verið að beita ofríki og ætlast til óeðlilegrar meðferðar mála, að það vakti vitanlega alls ekki fyrir mér, heldur stöfuðu þessi tilmæli beinlínis af því, að gert hafði verið ráð fyrir því, að þingi yrði frestað þangað til að afloknu þingi Norðurlandaráðs, sem verður hér í Reykjavík í byrjun febrúarmánaðar. Það var augljóst mál, að ef ætti að fresta þingi það lengi, þá væri þess enginn kostur að afgr. tollskrána með þeim hætti, að hún gæti komið til framkvæmda 1. marz og að sjálfsögðu þá ekki koma þeirri breytingu fram á söluskattinum, sem hér er gert ráð fyrir, þó að það sé mun einfaldara mál í framkvæmd. Eftir að niðurstaðan varð sú, að þing kæmi saman aftur 12. janúar, þá horfir það mál að sjálfsögðu allt öðruvísi við og ætti að mega vænta þess, að tollskráin og söluskattsfrv. gætu verið afgr. fyrir janúarlok, en það veitir ekki af einum mánuði til þess að prenta tollskrána upp og koma fram þeim leiðbeiningum til innheimtumanna víðs vegar um landið, sem leiðir af þeim breytingum, sem verða á innheimtu aðflutningsgjalda vegna hinnar nýju tollskrár. Þar koma alveg nýir tollskrárliðir, sem greina frá því, hvaðan varan er flutt, sem er algert nýmæli í íslenzkri tollskrá. Þetta vil ég aðeins láta koma hér fram, til þess að það líti ekki þannig út, að það hafi eingöngu verið af of forsi frá minni hendi, að þessi ósk var fram borin. Það ber að skoða þau tilmæli með hliðsjón af því, sem fyrirhugað var um hið langa þinghlé. Við upphaf 1. umr. söluskattsfrv. flutti hv. 3. þm. Vesturl. ræðu og kom inn á ýmis atriði, sem ég tel nauðsynlegt að gera að umtalsefni. Vissulega voru þau flest öll eða öll efnisleg og þess eðlis, að það er ósköp eðlilegt að á þau sé minnzt og menn velti vöngum yfir því, hvernig á þessu máli skuli taka. Vitanlega kemur til álita ýmislegt af því, sem hann sagði í sinni ræðu og þarf að gera sér fulla grein fyrir því, hvort það horfir í jákvæða eða neikvæða átt. Það er þó efnislega eitt atriði í ræðu hans, sem ég vil taka skýrt fram, að ég tel ekki hafa verið rökréttar niðurstöður af hans máli og það er, að með þessari söluskattsbreytingu sé verið að stuðla að því að leggja álögur á með þeim hætti, að þær séu yfirfærðar af þeim efnameiri yfir á þá efnaminni. Það má vel vera, að það sé hægt að koma söluskatti fyrir með öðrum hætti og hafa t.d. almennan söluskatt hærri og undanþiggja fleiri tegundir nauðsynja. En með þeim ráðstöfunum, sem nú er verið að gera í sambandi við hækkun söluskattsins og þeim kjarabótum, sem veittar eru jafnhliða honum í hækkun fjölskyldubóta og ellilífeyris, þá hefur þessi ákvörðun varðandi söluskattinn engin áhrif í þá átt að rýra aðstöðu fólks að þessu leyti. Tollalækkanirnar koma hinum efnaminni líka stórlega til hagsbóta, því að vitanlega er fatnaður einn þýðingar mesti útgjaldaliður hvers heimilis og þá alveg eins fátækra heimila og barnmargra, en hann ætti með þessum hætti að lækka verulega í verði. Og með hliðsjón af því, að gerðar eru ráðstafanir til þess, að aðalbúvörur hækki ekki í verði, hvorki kjöt né smjör og mjólk að sjálfsögðu ekki heldur, þar sem hún er undanþegin söluskatti, þá verður að telja, að með þessu sé haldið fullkomlega í horfinu í þessu efni, með þessari breytingu út af fyrir sig, ef hún er einangruð. Það hefur lengi verið svo, að menn hafa talað um að eðlilegast væri að haga tollheimtu með þeim hætti að hafa mismunandi tolla, eftir því, hvað vörurnar væru nauðsynlegar og þess vegna hafa verið til svokallaðar hátollavörur og aðrar lágtollavörur, jafnvel undanþegnar tolli. Nú hefur viðhorfið í þessum efnum að sjálfsögðu breytzt mikið á síðari áru og þó að nú hafi þrengt að fólki um stundarsakir, þá var það svo, þegar vísitalan var innleidd, sú sem er við miðað, að það kom í ljós, að neyzlu venjur fólks voru með allt öðrum hætti en verið hafði og fjölmargar vörur, sem áður höfðu verið hátollavörur og taldar lúxusvörur, voru orðnar nauðsynjavörur hjá öllum þorra almennings. En það var skoðun manna fyrir tveim árum, þegar hin nýja vísitala var innleidd, sú sem nú er miðað við, að hún væri eðlilegur viðmiðunargrundvöllur. Jafnframt þessu kom til endurmats á hinum svokölluðu hátollavörum og það hefur verið stefnt að því lengi, eða allt frá 1960, að lækka hina hæstu tolla. Þeir eru núna 100%, en komust á tímabili í 300%, sem voru vitanlega brjálæðislega háir tollar og leiddu í ýmsum tilfellum af sér mjög óeðlilega viðskiptahætti og smygl. Í mörgum tilfellum hafa tollar verið lækkaðir til þess að koma í veg fyrir ólöglega sölu á vörum, t.d. nefni ég í því sambandi, að á sínum tíma, þegar tollar á nælonsokkum voru lækkaðir stórlega, - en þá voru þeir taldir óþarfavara, sem ég býst varla við að neinn telji í dag, a.m.k. ekki kvenfólkið, – þá kom á daginn, að innflutningur á þessari vöru og tekjur af þeim innflutningi jukust stórlega eftir tollalækkunina, vegna þess hve þessari vöru hafði verið smyglað í stórum stíl. Og þannig er það með ýmsar aðrar hátollavörur, að þó það hljómi vel að segja, að þarna séu munaðarvörur, sem ber að hafa í hátollaflokki, þá skilar þetta sér á engan hátt eins og skyldi. Nú er sannleikurinn líka sá, að það hefur verið meginstefna hjá öllum okkar frændþjóðum á Norðurlöndum og er að verða í æ fleiri löndum að taka upp sem tekjuöflun svokallaðan söluskatt eða virðisaukaskatt, sem leggst með jöfnum þunga á meginhluta af öllum neyzluvörum almennings. Það eru að vísu til viss undantekningarákvæði, en ég tel rétt að það komi greinilega fram hér, – og það hefur komið í ljós, að undanþágur frá söluskatti hér á Íslandi eru nú mun meiri heldur en þær eru á Norðurlöndunum, – að á það hefur verið bent, að mjög slæmt sé að hafa nokkra teljandi undanþágu frá þessum skatti. Jafnframt hefur þróunin í þessum löndum verið svo og m.a. er það orsök þess, að Norðmenn stefna nú að mjög háum virðisaukaskatti, en að lækka mjög verulega beina skatta. Vitanlega má segja, að þetta stefni í þá átt, að það séu ekki skattlagðar eins háar tekjur og það hefur nú jafnvel hér á hinu háa Alþ. komið fram till. um það, að það væri ósanngjarnt að skattleggja tekjur manna af aukavinnu, – þó að hún hafi auðvitað oft valdið því, að þeir hafa komizt í háar tekjur, – það væri ómaklegt að skattleggja tekjur af því, sem menn sérstaklega leggja á sig umfram venjulegan vinnutíma. Þróunin hefur þess vegna verið þannig, einnig hér á Íslandi, að þetta hefur stefnt í þá átt, að beinar tekjur hafa minnkað og óbeinar tekjur hafa vaxið og sannast sagna erum við miklu lengra komnir í því heldur en aðrar þjóðir. En ég efast um, að uppi séu hér í dag þær skoðanir, að það beri að þyngja hina beinu skatta. A.m.k. hefur legið hér fyrir þinginu frv., sem miðar í þá átt að festa reglur um skattvísitölu, sem mundi leiða til stórfelldrar lækkunar beinna skatta og þá beinlínis til lækkunar beinna skatta hjá þeim, sem hæstar tekjur hafa. Ef menn samtímis vilja halda því fram, að með söluskatts hækkuninni sé verið að ganga á hlut hinna efnaminni og deila jafnframt á stjórnvöld eða fjmrh. fyrir að hafa ekki gengið lengra í hækkun persónu frádráttar í sambandi við skattvísitölu, þá fá þær fullyrðingar ekki samrýmzt hvor annarri, því að þar stefnir í þveröfuga átt, eftir því hvorri kenningunni er fram haldið. Hv. 3. þm. Vesturl. vitnaði til umr., sem hafa farið fram áður hér í þinginu um frv., sem hann flutti, þar sem var rætt um það, hvort hugsanlegt væri að undanþiggja fleiri tegundir vara söluskatti. Vitanlega er hægt að hugsa sér að undanþiggja fleiri tegundir vara söluskatti, en niðurstaðan verður þá sú, að þær vörur, sem eftir eru, beri miklu þyngri söluskatt. Mismunandi söluskattur er ekki hugsanlegur og það verður þá að vera almennur söluskattur með svo og svo miklum undanþágum og ég vil þá segja um leið: með svo og svo miklum vandkvæðum varðandi innheimtu, sem ég veit að við erum í rauninni allir sammála um, að megi ekki eiga sér stað. En sé farið að undanþiggja margar vörutegundir og þjónustu söluskatti, – og það er þegar gert of mikið að því, – þá skapar það erfiðleika á eftirliti með innheimtu söluskatts, hefur þegar gert það og mundi gera í vaxandi mæli með fleiri undanþágum. Með þessu er ég ekki að segja, að það eigi alls ekki að undanþiggja neinar vörur innheimtu söluskatts. Það er mál, sem sjálfsagt er að skoða. En ég bendi aðeins á það, að þessi er þróunin, að innleiða söluskatt eða virðisaukaskatt með þeim hætti, að hann lendi almennt á neyzluvörum. Síðan sé aftur á móti reynt að bæta hinum efnaminni það upp með tryggingabótum. Og það er rétt, sem hv. þm. sagði í því efni, að það er gert á Norðurlöndunum. Í ýmsum greinum má kannske segja, að við séum ekki alveg eins langt komnir og Norðurlöndin, þó eru okkar tryggingabætur í mörgum greinum mjög sómasamlegar, þó að vafalaust megi segja, að þær mættu vera hærri. En það er nú svo með tryggingabætur eins og annað, þar þarf líka að vera hóf á hlutunum ef þær eiga að verka með eðlilegum og heilbrigðum hætti. Í sambandi við þá bráðabirgðabreytingu, sem nú er verið að gera á söluskattinum, – ég segi bráðabirgðabreytingu, vegna þess að ég álít, að þetta kerfi þurfi að taka til endurskoðunar, – hef ég áður lýst því yfir, að nú þegar hafi verið sett í gang endurskoðun á þessu kerfi með hliðsjón af því að athuga reynslu Norðurlandaþjóðanna af virðisaukaskattinum og ég hef hugsað mér það, að, að þessu máli yrði unnið með þeim hætti, að á næsta þingi gæti þetta mál komið til heildarathugunar og lægi þá fyrir grg. um virðisaukaskattinn, þannig að menn gætu tekið afstöðu til hans. En á meðan svo er ekki, þá tel ég mjög óheppilegt að fara að hagga þeim reglum, sem nú gilda um söluskattinn, undanþiggja einhverjar fleiri vörur innheimtu söluskatts eða gera aðrar víðtækari breytingar í því efni. Það ættum við ekki að gera nú, einmitt með hliðsjón af því, sem ég áðan sagði, að það hefur verið reynt að létta þær byrðar, sem söluskatturinn að sjálfsögðu leggur á fólk, með því að undanþiggja eða gera ráðstafanir til þess að ekki hækkuðu ýmsar brýnustu nauðsynjar, svo sem mönnum er kunnugt um. Þetta er í rauninni það, sem ég vildi koma á framfæri hér í tilefni af ræðu hv. þm., án þess að ég að öðru leyti ætli að fara að deila á þær kenningar, sem hann flutti þar. Það er allt álitamál og þarf að skoðast mjög vendilega, en á þessu stigi sé ég enga ástæðu til þess að breyta, – og hef ekki hugsað mér það, jafnvel þó að kostur gæfist á því með frestun þessa máls fram yfir áramót, – þeim grundvelli, sem hér er byggt á. Ég tel, að það væri óheppilegt, heldur ætti að miða að því, að málið væri tekið til heildarendurskoðunar á næsta þingi. Því hefur mjög verið haldið fram í umr. um söluskattinn, að það sé verið að innheimta miklum mun hærri söluskatt heldur en þörf er á. Ég held, að það muni koma í ljós, þegar fjárl. verða hér til 3. umr., að því fer víðs fjarri, að um það sé að ræða. Fremur er það svo, að varðandi árið 1970 er hér stefnt í mikla tvísýnu með afkomu ríkissjóðs, nema því aðeins að innheimtu söluskattsins verði breytt mjög verulega, annars mundu ekki skila sér nema tveir ársfjórðungar og yrði þá mjög verulegur sjóðshalli hjá ríkissjóði um áramótin, með öllum þeim afleiðingum, sem því fylgja og ég þykist vita, að enginn óski eftir því að stefna í þá átt, því að það hefur jafnvel komið fram í ræðum manna, og einmitt í þeirri ræðu, sem ég hef gert hér að umtalsefni, hjá hv. 3. þm. Vesturl., að það sé auðvitað óviðunandi að afkoma ríkissjóðs sé ekki betri en raun er á. Ég vildi mega vænta þess, að menn geti sameinazt um að samþ. þá nauðsynlegu tekjuöflun, sem hér er um að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um málið. Ég óska eftir því, hvort sem það verður í dag eða síðar í vikunni, að umr. verði haldið áfram þannig að frv. geti komizt til n. og verið þar til athugunar fram yfir áramótin, hvort sem hv. nm. kysu að vinna að því áður en þing kemur saman eða ekki, en ég tel, að það væri mjög óæskilegt, að málið gæti ekki fengið þá meðferð að komast í nefnd.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í umr. um þetta mál, þá er hér um að ræða till. um hækkun á söluskatti, sem stendur í beinum tengslum við fyrirhugaða aðild Íslands að Fríverzlunarsamtökum Evrópu. Það hefur legið fyrir lengi, að ef af slíkri aðild yrði, þá mundu tollar verða að lækka allverulega og þá kæmi til þess, að ríkissjóður þyrfti að innheimta sínar tekjur með öðrum hætti. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki dregið dul á það, að hún mundi velja þá leið, um leið og tollar yrðu lækkaðir, að hækka söluskattinn. Þetta hefur því legið fyrir í langan tíma og ég býst við því, að það hafi í rauninni engum manni komið á óvart að till. sem þessi yrði lögð fram sem fylgi till. með till. um aðild Íslands að EFTA. En því er auðvitað ekki að neita, að í því frv. um hækkun á söluskatti, sem hér liggur nú fyrir til umr., er gert ráð fyrir meiri innheimtu í ríkissjóð en nemur tollalækkuninni, sem leiðir af EFTA–skuldbindingunni. Hér er greinilega um það að ræða, að stefnt er að því, að ríkissjóður fái um 300 millj. kr. í aukatekjur, umfram það sem verið hefur. Hér er sem sagt á ferðinni till. um nýjar álögur. Það er að vísu sagt, þegar gerð er grein fyrir þessum auknu álögum, að ríkissjóður þurfi á þessu fjármagni að halda, það þurfi að greiða hækkaðar tryggingabætur og það þurfi að standa undir ýmsum auknum útgjöldum, þess vegna þurfi nú að leggja á þessar nýju álögur. En ég verð að segja, að mér þykir það í sjálfu sér furðulegt, að það skuli þurfa að koma fram frv. hér á Alþ. um nýjar álögur, þ.e. hækkaða tekjustofna til ríkisins, eftir þær stórfelldu breytingar, sem gengið hafa yfir á síðustu tveimur árum, í sambandi við gengislækkanir, en þær hafa eins og allir vita raunverulega stóraukið tekjumöguleika ríkissjóðs. Gengislækkanirnar hafa að sjálfsögðu leitt til þess, að tolltekjur ríkissjóðs hafa raunverulega stór aukizt. Og afleiðingar gengislækkananna hafa líka að sjálfsögðu orðið þær, að söluskatturinn hefur í reyndinni hækkað, vegna þess að verðlag allt í landinu hefur hækkað sem afleiðing af gengislækkununum. En þrátt fyrir þessa aðstöðubreytingu hjá ríkissjóði hvað snertir tekjuöflun, þá er enn á ný talið óhjákvæmilegt að auka álögurnar, hækka söluskattinn umfram það, sem tollar koma til með að lækka og því borið við, að ríkissjóður þurfi á þessu að halda. Ég fyrir mitt leyti er andvígur því, að slíkar álögur séu samþ. nú. Ég tel ekki vera aðstæður til þess í okkar efnahagskerfi að halda þannig á málum. En auk þess erum við Alþb.–menn svo á móti þeirri stefnu, sem fram kemur í þessu frv. og þeim till., sem ríkisstj. nú gerir varðandi EFTA–málið sem heild, þegar að því er stefnt að lækka tolltekjur ríkissjóðs og innheimta í staðinn söluskatt með þeim hætti, sem söluskattur hefur verið á lagður og innheimtur hér að undanförnu. Það er skoðun okkar, að hér sé einmitt um það að ræða, sem hæstv. fjmrh. var að reyna að bera á móti, að verið sé að færa til skattinnheimtuna, þeim tekjuhærri í þjóðfélaginu í vil, en þeim tekjulægri í óhag. Það er auðvitað enginn vafi á því, að þegar ráðstafanir eru gerðar til þess að lækka nokkuð tolla á t.d. innfluttum húsgögnum eða jafnvel á ýmsum tilbúnum fatnaði, sem hæstv. ráðh. nefndi hér, þá kemur það auðvitað á allt annan hátt við tekjulágt fólk, en þegar á sama tíma verður verðhækkun á svo til allri matvöru, þegar fiskur hækkar, þegar kartöflur hækka og ýmiss konar mjólkurvörur, brauð og kornvörur og yfirleitt hvers konar matvörur, nema nýmjólk, kjöt og smjör, sem verður undanþegið. Á því leikur auðvitað enginn vafi, að þegar þessar vörur eiga að hækka í verði á sama tíma og ýmsar þær vörur, sem hafa hingað til verið hátollaðar, lækka nokkuð í verði, þá er hér um breyt. til óhagræðis fyrir láglaunafólk að ræða. Eins og fram kom hér í ræðu hæstv. fjmrh., þá hefur sú ákvörðun verið tekin nú, að þetta mál muni ekki verða knúið í gegnum þingið á þessum fáu starfsdögum, sem eftir eru fyrir jól, það verður tekið hér til afgreiðslu þegar þing kemur saman að afloknu jólafríi, í janúarmánuði og þá er eðlilegt, að unnið sé að athugun á þessu frv., samhliða athugun á tollalagafrv. Ég sé því ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að ræða þetta ítarlega núna. Málið fer til n. Það verður athugað og án efa eiga eftir að koma fram margar brtt., bæði við þetta frv. og eins við tollabreytingafrv. Ég skal því ekki halda hér uppi löngum umr. um málið að þessu sinni. En ég endurtek mína fyrri yfirlýsingu um það, að við Alþb.–menn erum á móti þessari söluskattshækkun, bæði að því leyti, að hér er um að ræða alveg nýjar álögur og eins að því leyti til, að hér er um að ræða þá stefnubreytingu að ætla að færa skattheimtu ríkisins frá tolltekjum og yfir í almennan söluskatt. Við gerum okkur fulla grein fyrir því, að þessi frv. standa í beinum tengslum við ákvörðunina um EFTA–aðild. Þetta eru fylgifiskar þess máls. Við erum á móti EFTA–aðild, m.a. af þeim ástæðum, að þessum málum á að koma fyrir á þessa lund, svo að afstaða okkar í þessum efnum liggur alveg ljós fyrir. En eigi að síður getur auðvitað komið til þess, að við eigum eftir að flytja hér brtt. við málið.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs um þetta mál fyrir helgina og vil nú nota tækifærið og segja um það nokkur orð, en ég get þó verið fáorðari heldur en ég hefði orðið þá. Nú hefur sú breyting á orðið, eins og þm. er kunnugt, að þetta mál verður ekki rekið áfram hér fyrir jól, heldur gefst nú tóm til þess að afgreiða það í n. með eðlilegu móti, gagnstætt því, sem áður var ætlað. Að vísu getur maður ekki annað en dáðst að sviðsetningunni hjá hæstv. forsrh. fyrir helgina, þegar hann kom hér í hv. Sþ. og skýrði okkur frá því, að það hefði aldrei verið meiningin að reka þetta neitt áfram. En við höfum orðið greinilega varir við það í fjhn. hver ætlunin var. Það var búið að halda þar fund og taka tollskrána fyrir, áður en henni hafði verið vísað til n., svo að maður sá nokkurn veginn, hvað á spýtunni hékk. Og ég verð nú að segja það, að mér fannst ákaflega einkennileg og nánast brosleg afsökun hæstv. fjmrh. áðan. En það er orðið augljóst og það þykir mér vænt um, að þessi fyrir ætlan hv. ríkisstj. er nú orðin eins konar feimnismál. Er það ákaflega vel viðeigandi. En ég vil fara örfáum orðum um málið nú við 1. umr. Hv. 3. þm. Vesturl. vék að því í sinni ræðu fyrir helgina, hverjar grundvallarbreytingar er hér um að ræða, því þetta frv. er aðeins byrjunin. Það fer ekkert leynt. Það hillti undir það í fjárlagaræðunni t.d., að hæstv. fjmrh. gat vel hugsað sér svolítið meiri hækkun á söluskatti, en þurfti til þess að mæta lækkun á tollunum, eins og nú hefur komið fram. Það kemur líka ljóst fram í grg. með tollskránni, að það, sem hér er á ferðinni, er aðeins upphaf á þróun, sem er fyllilega gefið í skyn, að eigi eftir að ganga lengra. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði, en ég ætla, að hann hafi farið þar algerlega með rétt mál, að hér sé stórt mál á ferðinni, í raun og veru meira og stærra en það, sem á þskj. stendur, ef lengra er litið fram. Ríkissjóður og hans þarfir eru aðeins annar þátturinn í þessu, eins og raunar allri annarri skattheimtu. Hinn þátturinn er svo sá, sem snýr að þeim, sem borga eiga skattinn, að fólkinu. Hér er um það að ræða að hækka söluskattinn almennt, og hann kemur samkv. frv., eins og áður, á allar brýnustu nauðsynjar manna, á öll matvæli, að undanskilinni mjólkinni, að því er ég bezt veit. Og það er ekki óeðlilegt, þó að menn velti því aðeins fyrir sér við byrjunarmeðferð þessa máls, hvernig lægst launaða fólkið í landinu sé undir það búið að mæta þessari breytingu á skattheimtunni og þessari hækkun á sköttum á allra brýnustu nauðsynjum þess. Ég skal ekki fara um það mörgum orðum, en ég vil minna á örfáar staðreyndir. Ég vil minna á það fyrst, að kaupgjald í Dagsbrún, í II. flokki, hefur hækkað um 190% í krónum talið á 10 árum. Menn hljóta að hafa þá vitneskju í huga til hliðar við þetta, að dregið hefur úr vinnu og það er minna um eftirvinnu heldur en var áður. En á sama tíma og þetta gerist, hafa nær allar eða kannske allar brýnustu nauðsynjar hækkað meira, já, miklu meira hlutfallslega. Af innlendu vörunum hefur nýmjólkin hækkað minnst á þessu tímabili eða um 233%, en fiskurinn líklega einna mest eða um 444% saltfiskurinn og ýsan 471%, svo að dæmi séu nefnd. Og þó að innlenda varan hafi þannig hækkað geysimikið, hefur margt af þeirri erlendu og þar með allra brýnustu nauðsynjavörur, hækkað enn þá meira á þessu tímabili, þannig að sum mjölvara, eins og haframjöl, hefur hækkað yfir 800%. Þar er þó þess að geta, að í þeirri hækkun felst pökkunar kostnaður. Hækkanir á öðrum erlendum vörum eru minni, en því miður allar mun meiri, en kaupgjaldshækkunin. Ég hef áður sagt það, að mér finnst ástæða til þess að taka allar svona tölur með gætni. En þó að menn geri það, er ómögulegt að loka augum fyrir því, að þróunin hefur á síðustu árum öll orðið í þessa átt og það er ekki hægt annað en taka það til skoðunar, hvernig annar aðilinn, sem hér á hlut að máli, þ.e.a.s. þeir, sem borga eiga hækkaða neyzlu skatta, hvernig þeir eru undir það búnir að taka þá á sig. Það hefur komið fram í málflutningi hæstv. ríkisstj., þegar talsmenn hennar, nú síðast hæstv. fjmrh., tala fyrir hækkuðum söluskatti, að söluskattur sé miklu hærri í nálægum löndum heldur en hann er hér og það skal ég ekki bera neinar brigður á. En það þýðir ekkert að líta á það eitt. Menn verða þá jafnframt að líta á það, hverjar tekjur manna í þessum löndum eru og hverjir möguleikar þeirra eru til þess að bera sína skatta í þessu formi. Það hefur áður verið rætt um nauðsyn þess hér á Alþ. að undanþiggja fleiri hinna allra algengustu neyzluvara söluskattinum, heldur en nú er gert. Því er venjulega borið við, þegar um þetta er rætt, að þetta sé tæknilega erfitt og allt að því ómögulegt að undanþiggja einstakar vörur. Þetta er þó gert nú, eins og ég gat um áðan, því það er ekki söluskattur á mjólk. Fyrir þingi nú liggur frv. til l. um breyt. á l. um söluskatt og frv. um líkt efni hefur áður verið flutt. Þetta frv. felur það í sér, að til viðbótar við nýmjólk verði smjör, ostur, skyr, kjötvörur og fiskur undanþegin söluskatti eða m.ö.o. allra brýnustu og algengustu neyzlu vörurnar af innlendu framleiðslunni. Og það er einnig ákvæði í frv. um, að brýnustu neyzluvörur innfluttar, kaffi, sykur og kornvörur, verði undanþegnar söluskatti. Frv. um sama efni fékk engan byr hér á hv. Alþ. í fyrra. Nú hefur söluskattsfrv. framsóknarmanna verið vísað til n. og ekki hlotið þar frekari afgreiðslu, eins og stendur. Það er ekkert nýtt, að það sé rætt um nauðsyn þess að undanþiggja fleiri allra algengustu neyzluvörur söluskatti, heldur en nú er gert. Og ef það hefur verið ástæða til að gera það áður, þá er sú ástæða auðvitað margfalt brýnni, eftir að söluskatturinn hefur verið hækkaður í 11 %, eins og nú er ráðgert. Ég vil nú aðeins víkja að því, hvernig þessi hækkun söluskattsins kemur við landbúnaðinn. Það er ekki hægt að skoða það mál öðruvísi en í tengslum við þær breytingar á tollskránni, sem koma eiga til framkvæmda samhliða. Það er fyrirhugað að lækka toll á vélum til landbúnaðarins. Þær hafa margar verið áður í lágum tollflokki. Og niðurstaðan verður sú, að heimilisdráttarvélar og margar algengar vélar til heyvinnu og jarðræktar, sem notaðar eru á sveitaheimilum, hækka í verði, en lækka ekki, þrátt fyrir lækkanir í tollskrá, því að hækkun söluskattsins vegur þar öllu meira. Enn tilfinnanlegra verður þetta þó, þegar litið er á þann vélainnflutning vegna landbúnaðarins, sem ekki nýtur neinnar lækkunar í tollskrá, en þannig er ástatt um þungavinnuvélarnar, þær vélar, sem ræktunarsamböndin nota. Ég hef leitað mér upplýsinga um, hvernig þau mál standa og tók sem dæmi 13 tonna jarðýtu með 120 hestafla mótor, sem er mjög algeng hjá ræktunarsamböndunum. Verð þeirrar vélar verður núna rétt tæpar 4 millj. kr. Og eftir söluskattsbreytingu, – tollabreyting verður engin, – rennur til ríkissjóðs af þessu rúmlega 1 millj. kr., eða rúmlega 25% af útsöluverði vélarinnar. Þær breytingar, sem nú eru fyrirhugaðar á gjöldum af þessum maskínum, orsaka um 31/2% hækkun. Þetta kemur ákaflega illa við, því að þessi mjög svo þýðingarmiklu fyrirtæki bændanna, ræktunarsamböndin, eru nánast sagt mjög mörg lömuð eftir þau áföll, sem þau urðu fyrir við gengislækkanirnar. Þó að nokkuð væri gert þeim til hjálpar þá, náði það skammt. Enn má benda á þýðingarmikla hluti fyrir landbúnaðinn, eins og stálgrindahúsin. Á þau kemur söluskattur, en þau eru í óbreyttum tollflokki og maður er dálítið undrandi yfir því, vegna þess að sams konar eða hliðstæð hús a.m.k. eru framleidd hér í landinu. Maður hefði því álitið fyrir fram, að þau mundu falla undir EFTA–vörurnar, en svo er ekki. En á leggst söluskatturinn og hækkar þeirra verð, sem hækkun skattsins nemur. Þá vil ég einnig vekja athygli á því varðandi landbúnaðinn, að söluskattur ofan á þær söluvörur landbúnaðarins, sem hann nú fellur á, kemur sér sérstaklega illa fyrir landbúnaðinn á þessum tímum, þegar kaupgeta hefur minnkað og nokkrir erfiðleikar eru orðnir á að selja þessar vörur. Nú er fyrirhugað að endurgreiða söluskattinn á smjöri og kjöti,– ég hef ekki heyrt þetta túlkað nánar í ræðum, sem fluttar eru af hálfu ríkisstj. í þessu máli. En þetta er mjög orðum aukið, a.m.k. óljóst, því ég þykist þó hafa góðar heimildir fyrir því, að söluskattur verði ekki endurgreiddur nema af dilkakjöt og það er ekki nema hluti af því kjöti, sem á markaði er. Á allt annað kjöt leggst hann, svo og á osta og aðrar mjólkurvörur. Þetta er töluvert alvarlegt mál á þeim tímum, þegar söluerfiðleikar eru meiri en venjulega. Auk þess getur maður ekki lokað augunum fyrir því, að þó að nú sé ákveðin niðurgreiðsla á þessum vörum, þ.e. smjöri og dilkakjöti, þá er það nú eins og það er með niðurgreiðslurnar, þær eru ekkert eilífðarfyrirbæri og menn geta átt það yfir höfði sér, að þær séu felldar niður fyrirvaralaust eða þá lækkaðar. En það er allt annað heldur en ef þessi vara væri hreinlega undanþegin skattinum. Auk þess verður þeirri niðurgreiðslu vafalaust bætt á þann lista, sem kallaður er styrkur til landbúnaðarins, því oft er sótt nokkuð langt til fanga, þegar verið er að fylla hann út. Þetta vildi ég láta koma hér fram. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri við 1. umr. málsins. Ég vil árétta það, sem ég sagði í upphafi, að mín skoðun er sú, að hér er á ferðinni mjög stórt mál. Hér er bæði um að ræða aukna skattheimtu til ríkissjóðs og hér er um að ræða tilfærslu á skatttekjum yfir í enn meiri beina neyzluskatta heldur en áður. Og þar að auki er þetta aðeins byrjunin á þeirri tilfærslu, eins og víða kemur fram og ég áðan drap á. En það er gott til þess að vita, að þetta mál fær nú þinglega meðferð og ber þá að vænta þess, að ýmis atriði þess verði skoðuð ýtarlega.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er, eins og hefur komið fram hér fyrr í umr., að meginstofni til í raun og veru bein afleiðing af EFTA–aðildarmálinu. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að ræða þetta á þann hátt, sem ég kannske hefði gert, ef hefði átt að knýja málið fram nú. Ég vonast til þess, að þetta mál verði allt athugað á framhaldsþinginu, en þó vil ég ekki láta það óátalið, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan. Hann sagði, að það væri ekki nein breyting á þessari innheimtu í þá átt, að hún bitnaði í vaxandi mæli á þeim, sem eru verr settir í þjóðfélaginu. Efnislega var það þetta, sem ráðh. sagði. Það hefur verið gefið fyrirheit um að auka fjölskyldubæturnar, miðað við verðlagsvísitölu. En við vitum alveg, hvernig þessi kaupgjaldsvísitala er byggð upp. Hún var reiknuð út meðan tekjur manna voru hér mestar, þær voru með óeðlilegum hætti og nauðþurftirnar spila ákaflega lítið inn í þessa vísitölu, miðað við það, sem áður var og miðað við það, sem er nú, þegar meginhlutinn af tekjum láglaunastéttanna fer aðeins til nauðþurfta. Þó að fjölskyldubætur yrðu hækkaðar, miðað við verðlagsvísitölu, þá væri það alls ekki nema að einhverju leyti, sem þetta fengist bætt með þeim hætti. Ef menn athuga svolítið tollskrána og svo aftur söluskattinn, þá kemur það í raun og veru mjög glögglega fram, hvernig landbúnaðurinn út af fyrir sig fer út úr þessu breytta innheimtufyrirkomulagi. Eftir því, sem mér sýnist, eru það aðeins vélarnar, dráttarvélarnar, sem lítið hækka. Þær hækka þó, eins og síðasti hv. þm. sagði, um 1/2%, en allt, sem til þeirra þarf, allir varahlutir, allur annar rekstrarkostnaður, hækkar sem söluskattshækkuninni nemur. Og þannig er þetta að öllu öðru leyti. Það er sýnilegt, að um leið og tollarnir lækka, þannig að það lækkar verð á ýmsum innfluttum iðnaðarvarningi, þá breytist samkeppnisaðstaða landbúnaðarins hér innanlands mjög til hins verra. Og ég get ekki betur séð, ef farið verður eftir þessari stefnu, en verið sé að knýja fram neyzlu breytingu á þann hátt, sem er mjög háskalegur fyrir landbúnaðinn og í raun og veru alla þá, sem framleiða hér fyrir innanlandsmarkaðinn. Ég sé heldur ekki, að það sé æskilegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Þetta kom allt saman mjög vel fram á aukafundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var s.l. fimmtudag. Þetta var rætt þar og hv. þm. hafa nú séð þær samþykktir, sem þar voru gerðar og þann rökstuðning, sem fyrir þeim er hafður. Það kemur þar glögglega fram, að bændurnir hafa einmitt mjög mikinn beyg af þessari breyttu tekjuöflun ríkissjóðs fyrir sína samkeppnisaðstöðu. Ég held, að það sé ýmislegt, sem við þurfum að athuga í þessu sambandi og það var gleðilegt að heyra það hjá fjmrh., að hann sagði eitthvað á þá leið, að það væri vitanlega hægt að hugsa sér að fella niður söluskatt af ýmsum vörum. Ég held einmitt, að það sé nauðsynlegt að fella niður söluskatt af innlendri matvöruframleiðslu, eftir því sem hægt er og það einmitt mundi koma í veg fyrir þá þróun, sem ég var að tala um áðan, að breyta þessari neyzlu venju. Hv. 5. þm. Austf. gat um stálgrindahúsin. Þau hækka um það, sem söluskatturinn hækkar. En nú er mikil breyting á döfinni í landinu, sérstaklega í sambandi við landbúnaðinn. Það er í vaxandi mæli farið að byggja gripahús og geymslur úr þessum stálgrindahúsum. Það er ekki lengur talið skynsamlegt að byggja úr steinsteypu. Það eru svo örar breytingar á ýmsum sviðum og erfitt er að breyta steyptum húsum til þess að koma við fullkomnari tækni, sem tíminn krefst hverju sinni og af því leiðir, að gera má ráð fyrir því, að einmitt gripahús og geymslur verði í sveitum og víðar í vaxandi mæli byggð úr stálgrindum. Ég held því, að það þurfi mjög að athuga einmitt þennan lið. Það er líka eitt, sem hefur ekki komið fram nema að litlu leyti og það er, hvernig innheimtan verður á þessum söluskatti. Þó að láglaunastéttirnar og sérhver þegn í þjóðfélaginu verði að borga þennan söluskatt þá er ekki þar með sagt, að hann komi allur í ríkiskassann. Ég held, að það þurfi þá í sambandi við þessa breytingu að reyna að koma betri skipan á innheimtuna heldur en hefur verið hingað til. Það er ein stétt í þjóðfélaginu, því er ekki að leyna, sem er mjög kampakát yfir þessari nýju stefnu viðreisnarinnar. Það er verzlunarstéttin. Lækkun tollanna gerir það að verkum, að hún þarf á minna rekstrarfé að halda, og með hækkun söluskattsins líka fær hún aukið rekstrarfé í gegnum sínar hendur. Ég man ekki betur en hæstv. fjmrh. viðurkenndi það hér á dögunum, að það mundi nú kannske ekki allt koma í ríkiskassann, sem frá verzluninni ætti að koma. Og ég geri ráð fyrir því, að eftir því sem þessi söluskattur hækkar, eftir því verði tilhneigingin meiri til að skjóta honum undan. En bæði í sambandi við tollskrána og þetta mál þarf það mjög að ákveða og ég legg ríka áherzlu á það, að kannað verði, hvort ekki sé hugsanlegt að fella söluskatt alveg niður af landbúnaðarvörum og fiski, því að annars sé ég ekki betur en það sé enn verið að þrengja hlut landbúnaðarins og þrengja hlut láglaunafólksins í landinu, enda kemur það sjálfsagt á daginn, ef þessi frv. verða samþ. óbreytt, að þetta verður til þess að ýta undir vaxandi kaupkröfur í landinu. Það getur ekki verkað á annan hátt.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar og rætt það allýtarlega á 5 fundum. Það kom fram við 1. umr. frv., að það er flutt til staðfestingar á brbl. frá 23. júní s. l. og við þá umr. var einnig greint frá því, af hvaða rótum það er runnið, að nauðsynlegt þótti að setja þessi brbl. N. varð eigi að síður sammála um að leita nánari upplýsinga um hag og rekstur Rafmagnsveitna ríkisins og hvaða framvindu mætti vænta um rekstur þeirrar stofnunar á næstu árum. N. kvaddi því á sinn fund rafmagnsveitustjóra ásamt nýskipaðri stjórn Rafmagnsveitna ríkisins og gáfu þeir aðilar n. margháttaðar upplýsingar og létu henni ýmis gögn í té. Meðal þeirra gagna voru ágrip af rekstrarreikningi Rafmagnsveitnanna frá 1968, rekstraráætlanir yfir árin 1969-1970, skrá um vanskilalán og ýmis fleiri atriði í sambandi við hag og rekstur stofnunarinnar. Eftir þessum gögnum kemur það í ljós, að á árinu 1968 varð 1.6 millj, kr. halli á rekstri Rafmagnsveitna ríkisins. Eru þá ekki með í þeim tölum vanskilalán stofnunarinnar, m.a. við orkusjóð, sem frá árunum 1967–1968 nema samtals 19.2 millj. kr. Þá eru þar ekki meðtalin vanskil á tollalánum, sem eru frá árunum 1966–1968 samtals 33.2 millj. kr., og í áætlun fyrir árin 1969 og 1970 13.8 millj. kr., eða samtals á þessum árum öllum 47 millj. kr. Nú er það svo með tollalánin, að það er í rauninni óafgreitt mál, hvernig með þau verður farið, en fordæmi munu vera fyrir því, að ríkissjóður hafi gefið eftir tolla af vörum og varningi til Rafmagnsveitna ríkisins. Eftir þeim rekstraráætlunum, sem fyrir liggja varðandi árið 1969, sem nú er senn á enda runnið, þá er þar reiknað með 3 millj. kr. halla og þá með því að inn í rekstur þess árs sé komin sú hækkun verðjöfnunargjaldsins, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Við rekstraráætlun þessa árs var einnig tekið tillit til þeirra sparnaðartill., sem RARIK–nefndin svokallaða, sem skipuð var snemma á þessu ári til að endurskoða hag og rekstur Rafmagnsveitna ríkisins, gerði till. um á seinni hluta síðasta vetrar og námu milli 19 og 20 millj. kr. Þess er þó þar að gæta, að þar var ekki nema að litlu leyti um beinan sparnað að ræða, heldur að miklu leyti endurskoðun á áætlun, þannig að áætlaður rekstrarkostnaður var skorinn niður, en tekjumegin var heildsala og smásala rafmagns hækkuð. Hinn beini sparnaður eftir þessum till. var mjög lítill. Þessi n. mun um þessar mundir vera um það bil að skila áliti, en fjhn. fékk ekki í hendur gögn frá henni og ég hef ekki séð þau enn. En þeirra mun að vænta innan tíðar. Þessari versnandi afkomu Rafmagnsveitna ríkisins skal ég ekki fara langt út í að lýsa né af hverju hún stafar. Það var gert nokkuð við 1. umr. frv. Það má þó e.t.v. minna á stærstu liðina, sem munur er á milli ára 1968 og 1969. Þar eru t.d. vextir og afborganir af lánum, sem hækka á milli þessara tveggja ára um 36 millj. kr. Það verkar vissulega mjög mikið, að afborganir og vextir af þessum lánum, sem eru að miklu leyti erlend lán, hækka vegna gengislækkunarinnar síðustu og einnig vegna þess, að ný lán hafa verið tekin, á árinu 1968 20 millj. kr. og á árinu 1969 40 millj. kr. Einnig hækkar olíuverð o.fl. í samræmi við verðlagsþróun í landinu. Tekjuliðirnir hækka einnig verulega og þá fyrst og fremst orkusalan, bæði í heildsölu og smásölu, eða samtals um 68 millj. kr. milli þessara tveggja ára. Á árinu 1970 er gert ráð fyrir í þessum áætlunum, að reksturinn verði í jafnvægi, en lengra ná áætlanir Rafmagnsveitnanna ekki. En eftir þeim upplýsingum, sem stjórn og rafmagnsveitustjóri gáfu n., má frekar vænta þess, ef ekki verður um stórfelldar breytingar á verðlagsþróun innanlands að ræða, að reksturinn færist í jákvæða átt heldur en hitt. Þessi hækkun verðjöfnunargjaldsins, sem er 100% og nemur á ársgrundvelli um 35 millj. kr., mun að dómi Rafmagnsveitna ríkisins leiða til þess, að smásöluverð rafmagns til notenda hækki um 4–5%. Þó að hér sé um verðjöfnunargjald að ræða, þá verkar það ekki mjög mikið til þess að jafna verð á rafmagni til notenda í landinu. Sá verðmunur stendur óbreyttur í krónutölu, en hins vegar vegur það töluvert hlutfallslega, þannig að verðmismunurinn er mun minni hlutfallslega eftir en áður og er gjaldið því spor í þá átt að jafna þennan verðmun. Í 6. gr. þessa frv. er ákvæði þess efnis, að ráðh. sá, sem fer með raforkumál, skipar 3 menn til þess að eiga sæti í stjórn Rafmagnsveitna ríkisins. Hér er um nýmæli að ræða. Áður hefur þessi stofnun ekki lotið sérstakri stjórn, heldur verið stjórnað af rafmagnsveitustjóra undir yfirstjórn raforkumrh. Á hinum síðustu misserum hefur þess nokkuð orðið vart, að gagnrýni hafi gætt á því skipulagi, sem ríkir í stjórn rafveitumála í landinu. Hefur þar verið um að ræða spurninguna um sterka yfirstjórn Rafmagnsveitna ríkisins annars vegar, en aukna aðild sveitar– og héraðsstjórna og í sumum tilfellum aukið sjálfræði einstakra landshluta, að því er varðar þeirra eigin raforkumál, hins vegar. Um þessi atriði urðu m.a. töluverðar umr. á raforkumálaráðstefnu Sambands ísl. sveitarfélaga fyrir nokkrum vikum. Komu þar fram óskir frá fulltrúum einstakra landshluta, sem gengu mislangt í þessum efnum. Þeir, sem lengst vildu ganga, vildu taka stjórn þessara mála að verulegu leyti úr höndum Rafmagnsveitna ríkisins og í eigin hendur. Fulltrúar annarra landssvæða vildu fá beina aðild að stjórn Rafmagnsveitnanna og enn aðrir virtust því hlynntir, að skipað yrði eins konar fulltrúaráð héraðsstjórna og héraðsrafveitna til þess að fylgjast með og hafa áhrif á stjórn Rafmagnsveitna ríkisins. Með ákvæðum 6. gr. þessa frv. er vissulega gengið nokkuð til móts við þau sjónarmið, sem hér hefur verið lýst og þarna hafa komið fram, m.a. með því að einn úr þriggja manna stjórn Rafmagnsveitnanna skuli skipaður samkv. till. Sambands ísl. rafveitna, sem er samband héraðsrafveitna í landinu. N. ræddi þessi atriði nokkuð og var efins í því, að með ákvæðum 6. gr. frv. væri fundin frambúðarlausn þessara mála. T.d. gerir frvgr. ráð fyrir því, að stjórnin sé skipuð án takmörkunar á skipunartíma og er það mál, sem vissulega er til athugunar. N. var þó sammála um að gera ekki að svo komnu máli aðrar aths. við 6. gr. frv. en þær, sem hér hafa komið fram í framsögu, þar sem hún telur næsta líklegt, að þessi atriði verði tekin til nánari athugunar síðar, þegar betri undirbúningur hefur farið fram. N. flytur eina brtt. við frv. Hún er þó ekki efnisleg, heldur einungis formleg. Það er við 7. gr., að í stað þess, að lög þessi öðlist gildi 1. júlí 1969, komi: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Brbl. tóku gildi 1. júlí s.l. og gilda þar til þetta frv. hefur verið afgreitt. Ef það nær samþykki hv. Alþ., er eðlilegt að þau lög, sem með því eru samþ., taki þá þegar gildi. Ef það verður fellt, þá falla jafnframt brbl., og er því gildistakan sniðin eftir því. Að öðru leyti mælir n. einróma með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til breyt. á l., sem nú gilda um leigubifreiðar. Það er flutt að beiðni Landssambands vörubifreiðastjóra, sem hefur látið endurskoða l. nr. 1 frá 31. jan. 1966, um leigubifreiðar, svo og l. nr. 22 frá 22. apríl 1967, um breyt. á þeim l. Þetta frv. er niðurstaðan af þeirri endurskoðun. L. um leigubifreiðar í kaupstöðum voru upphaflega sett árið 1953, en síðan hefur þeim verið breytt margsinnis á Alþ., án þess að um heildarendurskoðun á l. væri að ræða. En af þessum sökum m.a. voru ákvæði I. um leigubifreiðar orðin ósamstæð og flókin og torvelt að átta sig á þeim og framkvæma þau. Reynslan hefur og leitt í ljós þörf fyrir betri skipan þessara mála. Landssamband vörubifreiðastjóra benti einkum á eftirfarandi atriði, sem æskilegt væri að taka til greina við endurskoðun laganna: 1. Heimild til takmörkunar á fjölda leigubifreiða ætti eingöngu að miða við félagssvæði. 2. Lagaheimild þurfi að vera fyrir hendi, til þess að rn. geti skorið úr, ef ágreiningur rís milli bæjarstjórna og sýslunefnda um beitingu takmörkunarheimildar. 3. Skilgreina verði, hvað felist í viðurkenningu á bifreiðastöð. 4. Skilgreina þurfi, hvað sé leiguakstur til vöruflutninga. 5. Hækka beri sektir fyrir brot á l. til samræmis við breytt verðlag. Þessar ábendingar Landssambands vörubifreiðastjóra hafa verið teknar til greina í frv. Breyt., sem í frv. felast, taka einnig, eftir því sem við á, til réttarstöðu fólksbifreiðastjóra og sendiferðabifreiðastjóra. Að því er fólksbifreiðastjóra varðar, gerir frv. ráð fyrir því, að sýslun. komi í stað hreppsn. sem aðili að ákvörðun um takmörkun á fjölda fólksbifreiða á sýslusvæðum og viðurkenningu á bifreiðastöðvum. Frv. var sent samtökum fólksbifreiðastjóra og sendiferðabifreiðastjóra til umsagnar, en samtök þessara stétta gerðu engar aths. við það. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að ræða hverja gr. frv. fyrir sig. Það, sem hér hefur verið sagt, er að efni til það, sem í frv. felst, og tel ég því ekki ástæðu til að fjölyrða meira um það. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um að heimila ríkisstj. að selja Akureyrarbæ Ytra-Krossanes í Eyjafirði var flutt hér í fyrra, þegar leið að þinglokum, og var flutt að beiðni bæjarstjórnarinnar á Akureyri. Málið var ekki útrætt á því þingi og er nú endurflutt að ósk sömu aðila. Fyrir u. þ. b. hálfum öðrum áratug voru gerðar þær breytingar á bæjarmörkum Akureyrar, að undir lögsagnarumdæmið voru lagðar nokkrar jarðir úr Glæsibæjarhreppi. Þ. á m. var jörðin Ytra-Krossanes. Ytra-Krossanes hefur verið talin allstór jörð og þar hefur verið nokkur búskapur fram undir þetta, en nú er þar aldraður ábúandi, sem er talinn vera við það að hætta og orðinn með lítið bú. Þar af leiðandi er talið, að ekki verði mikil breyting á búsetu, þó að jörðin verði seld, enda ekki af bóndanum tekin. Akureyrarbær telur sig skipta nokkru máli að fá eignarumráð yfir þessari jörð, þar sem hún er innan bæjarmarkanna og liggur auk þess fast upp að landi því, sem Krossanesverksmiðjan stendur á. Yfirleitt hefur það verið samþykkt, að selja bæjarfélögum lönd, þar sem svipað stendur á og með þetta, ef ekkert sérstakt er í vegi. Jarðeignadeildin telur, að ríkissjóði sé enginn vinningur að því að eiga jörðina hér eftir, og mælir með að hún verði seld. Einnig hefur landnámsstjóri, Árni Jónsson, talið að þannig væri nú komið búsetu á jörðinni, að það væri engin ástæða til að mæla gegn sölunni, og mælir hann því einnig með sölunni. Landbn. hefur athugað þetta mál á tveimur fundum og orðið sammála um að mæla með, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv., ásamt þrem öðrum hv. þm., um það að afnema skipulagsskrá Minningarsjóðs Jóns Sigurðssonar frá Gautlöndum. Þetta frv. er flutt að beiðni afkomenda Jóns Sigurðssonar, og verð ég að gera nokkra grein fyrir þessu máli, vegna þess að þetta er dálítið óvenjulegt mál. Jón Sigurðsson alþm. á Gautlöndum andaðist 26. júlí 1889. Þetta var héraðshöfðingi og merkur alþm. og kom víða við sögu á sínum tíma. Nokkru eftir andlát hans skutu vinir hans og ættingjar saman nokkru fé til þess að gera grafhellu á leiði hans í Skútustaðakirkjugarði með áletrun. Samskot þessi urðu það rífleg, að nokkur fjárhæð gekk af, þegar búið var að kosta legsteininn. Var sá peningur lagður í sjóð fyrst í stað og ekki ráðstafað formlega fyrr en árið 1913–14, en þá voru liðin 25 ár frá andláti Jóns heitins. Strax og sýnt þótti að samskotaféð yrði meira en fyrir legsteininum, tóku sumir gefendur það fram, að þeir ætluðust til að það yrði eigi að síður notað til að heiðra minningu Jóns með einhverju móti, þó að á öðrum vettvangi væri, t. d. í sambandi við alþingisstörf hans eða á alþjóðavettvangi. 1913 varð það svo að ráði, eins og á var drepið, að leggja upphæð þessa inn í Söfnunarsjóð Íslands og mynda með henni sjóð, sem bar nafn Jóns. Jafnframt var samin skipulagsskrá fyrir sjóðinn og stóðu að því séra Árni Jónsson að Skútustöðum og Steinþór Björnsson að Litlu-Strönd. Síðan var fengin staðfesting á þessari skipulagsskrá og er hún birt í Stjórnartíðindum 1913. Í skipulagsskránni segir í 1. gr., að sjóðurinn innleggist í Söfnunarsjóð Íslands fyrir 26. júlí 1914. Þá var þessi upphæð u. þ. b. 1400 kr. Samkvæmt 3. gr. skipulagsskrárinnar áttu 6/10 hlutar vaxta að ganga til að verðlauna beztu ritgerðir, er sjóðsstjórninni bærust, um búnaðarmál, samvinnumál, stjórnmál eða önnur framfaramál á Íslandi. Þessi verðlaun átti að veita eigi sjaldnar en tvisvar á hverjum 10 árum eða fimmta hvert ár. Síðan 1914 eru nú liðin 55 ár, en aðeins einu sinni hefur verið sótt um verðlaun úr sjóðnum og þau þá veitt. Aðeins einu sinni á þessum 55 árum, í staðinn fyrir að það átti að vera a. m. k. 11 sinnum eftir skipulagsskránni. Í 6. gr. skipulagsskrárinnar segir: „Þegar stundir líða, þó eigi innan 50 ára, má Nd. Alþ. breyta til um verðlaunaveitingar úr sjóðnum, eftir því sem kröfur tímans þá kunna að heimta.“ Nú er þessi hálfa öld liðin og meira en það og kröfur tímans orðnar allt aðrar en 1914. Sjóðurinn er að engu orðinn eða svo til, og hefur hjaðnað niður vegna verðbólgu margra áratuga eða umbreytinga á gildi krónu okkar, sem stofnendur sjóðsins hafa ekki tekið með í reikninginn að orðið gæti. Sjóður þessi er undir sérstakri vernd Alþ. samkvæmt skipulagsskránni, því að forseti Nd. er formaður sjóðsstjórnar og Alþ. kýs auk þess tvo meðstjórnendur. Frv. þetta er borið fram að ósk afkomenda Jóns Sigurðssonar, sem ekki geta unað því að nafn hans sé tengt jafnvanmátta minningarsjóði og hann er nú orðinn. Sama má sennilega segja um einhverja alþm. Eins og sjá má á undirskriftum á fskj., sem prentað er með frv., er full samstaða um það í hópi ættmenna Jóns, eða réttara sagt afkomenda, að þessar 22–23 þús. kr., sem sjóðurinn nú er, verði notaðar á annan hátt en upphafleg tilætlun var, en þó til að heiðra minningu Jóns. Sjóðsstjórnin er og sama sinnis, eins og sjá má á fskj. II. Þessi ráðstöfun, að afnema skipulagsskrána, er í fullu samræmi við tilgang gefendanna og í samræmi við vilja afkomendanna og stjórnar sjóðsins og að auki í samræmi við heilbrigða skynsemi. Þó stangast hún ofurlítið á við bókstafinn í 6. gr., því þar er gert ráð fyrir, að aldrei megi ganga nær sjóðnum en það, að eftir standi 10% eða 1/10 hluti af vöxtunum til að bætast við höfuðstólinn. M. ö. o. það er ekki gert ráð fyrir því, að sjóðurinn sé afnuminn, en þó er ekki hægt að segja að það sé beinlínis bannað. Áður en þetta frv. var lagt fram, var leitað álits lögfróðra manna um þetta atriði og skyggnzt um eftir hliðstæðum fordæmum. Niðurstaðan var sú, að þau væru til, þ. e. a. s. hliðstæð fordæmi, m. a. að því er snertir sölu á jörðum, sem gefnar voru fyrr á tímum í ákveðnum tilgangi með skilyrðum, sem gefendur ætluðust til að væru ævarandi. Þar má t. d. nefna sölu svokallaðra kristfjárjarða, sem Alþ. hefur sett lög um oftar en einu sinni, og enn fleiri hliðstæður munu finnast, þó að ég hafi ekki á þessari stundu gögn til að rekja það. Kröfur tímans hafa heimtað það, eins og segir í skipulagsskránni, að hin fornu boð í henni væru á einhvern hátt sniðgengin. Þó að þetta sé ekki mikið mál að fjármunagildi, hef ég talið rétt að rekja það dálítið, vegna þess hvernig það er vaxið. Fjöldi minningarsjóða er til í okkar landi, sem svipað stendur á um og þennan sjóð. Þeir gleymast og grafast í Söfnunarsjóði eða einhvers staðar og einhvers staðar, hjaðna niður og verða að engu, eða a. m. k. allt öðru en gefendur og stofnendur ætluðust til í öndverðu, vegna þeirra breytinga, sem sífellt verða á mannlegu samfélagi. Ráðstöfun þessa sjóðs á þann hátt, sem frv. leggur til, getur því boðið heim fleiri frv. af svipuðu tagi. Tel ég það ekki illa farið, þó að svo verði, og eðlilegt að líta meira á tilgang þeirra, er að myndun slíkra sjóða stóðu í upphafi, en bókstafinn, sem komizt hefur á pappírana, vegna þess að engum er unnt að sjá fyrir nema lítið eitt af því, sem í framtíðinni gerist. Herra forseti. Ég óska eftir, að þessu frv. verði vísað til n., og held, að eðlilegast sé, þar sem þetta er þó sjóður, að því verði vísað til fjhn. Annars vil ég skjóta því til hæstv. forseta, sem er formaður sjóðsstjórnar, að ef hann teldi réttara að þetta færi í aðra n., þá er ég til viðræðu um að breyta þessari uppástungu.



Herra forseti. Þetta mál fjallar um það, að Alþ. heimili að selja eyðijörð í Bæjarhreppi í A.-Skaftafellssýslu, sem heitir Krossaland. Það hefur verið leitað eftir samþykki eða umsögn hreppsnefndar þessa sveitarfélags, og eins og frv. ber með sér, þá er umsögn hennar prentuð með í grg., og hreppsnefndin mælir með þessari ráðstöfun á jörðinni, en hún er sú að selja Benedikt Egilssyni bónda í Volaseli í Lóni þá eyðijörð. Jörðin Krossaland liggur á flatlendinu meðfram Lóninu og er vötnum girt. Hún hefur verið í eyði síðan 1947 og m. a. vegna ágangs vatna hefur gildi hennar rýrnað. Hins vegar er hún nokkurs virði sem beitiland, og þar sem hún liggur að landi jarðarinnar Volasels, þá eru það hagkvæmustu notin af þessu landi, sem hér er bent á, og þau eru að selja hana eiganda Volasels. Þetta er ósköp einfalt og ljóst mál. Það er að vísu stundum haft í flimtingum, að Alþ. sé að fást við svona lítilfjörlega hluti, en þetta er nú einu sinni sá háttur, sem þarf að hafa á, og þess vegna varð það að ráði að bera þetta frv. hér fram. Ég vil vænta þess, að Alþ, geti fallizt á það, og óska eftir, að því verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni og til hv. landbn.