Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá hv. 6. þm. Norðvest., Guðjóni A. Kristjánssyni, um að hann geti ekki af persónulegum ástæðum setið á Alþingi næstu tvær vikur. Annar varamaður Frjálslynda flokksins í kjördæminu, Ragnheiður Ólafsdóttir listamaður, tekur sæti á Alþingi í dag en 1. varamaður á lista flokksins í Norðvesturkjördæmi hefur boðað forföll. Kjörbréf Ragnheiðar Ólafsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Ragnheiður Ólafsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Hér á þinginu í gær greindi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, frá því að hún vissi ekki til þess að forsætisráðuneytinu eða ríkisstjórninni hefði borist umsögn eða athugasemdir frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um seðlabankafrumvarpið. Í viðskiptanefnd í morgun greindu embættismenn ráðuneytisins frá því að slíkar athugasemdir hefðu borist um helgina en þeir hefðu ekki upplýst forsætisráðherra um það fyrr en að loknum umræðum í þinginu í gær. Í tilefni af þessum fundi viðskiptanefndar langar mig líka að nefna að embættismenn forsætisráðuneytisins fullyrtu þar að þessar athugasemdir væru bundnar trúnaði samkvæmt ósk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég verð reyndar að geta þess að mér finnst nær óskiljanlegt að einhver trúnaður þurfi að ríkja um þessar athugasemdir og að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi eitthvað á móti því að þingið fái aðgang að þessum upplýsingum, enda hefur málið verið í höndum þingsins frá því fyrir helgi en ekki ráðuneytisins. Athugasemdir um efnisleg atriði í frumvarpinu hljóta því að hafa átt erindi til þingsins en ekki til forsætisráðuneytisins. Mig langar af þessu tilefni að spyrja formann viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, hvort hún sem formaður nefndarinnar muni beita sér fyrir því að nefndin fái þessar upplýsingar, hvort ekki sé rétt að kalla eftir öllum samskiptum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og forsætisráðuneytisins um þessi mál og hvort ekki sé tilvalið að sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem koma hingað til lands eftir nokkra daga, mæti á fund nefndarinnar til að upplýsa nánar um þessi atriði.

Herra forseti. Hér er á ferð nokkuð skondið mál í ljósi þess að fráfarandi ríkisstjórn braut niður traust og tiltrú þjóðarinnar einmitt með því að halda grundvallarupplýsingum leyndum, þar á meðal upplýsingum um samskipti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þarf ég að minna hv. þingmann og þingheim allan á að þingmenn kölluðu mjög ákaft eftir því vikum saman, og þar á meðal sú sem hér stendur, að fá á borð þingmanna prógramm Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, og Davíð Oddsson, margnefndur seðlabankastjóri, höfðu skrifað undir. Það var ekki fyrr en DV birti það skjal að því var dreift á borð þingmanna. Í ljósi þessa er orðalagið sem hv. þm. Birgir Ármannsson notar um þetta - hann sagði að það væri óskiljanlegt að það væri trúnaður á skjali frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum - nokkuð skondið.

Málið er í höndum þingsins.

Þetta er svipað, þetta snýst um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. En nú er það ekki DV heldur hv. þm. Birgir Ármannsson sem hefur upplýsingar um trúnaðarskjöl frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Á fundi viðskiptanefndar í morgun var upplýst að hæstv. forsætisráðherra hefur óskað eftir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gefi formlega umsögn um frumvarp til laga um Seðlabanka Íslands. Slík umsögn mun vera væntanleg á allra næstu dögum og hún mun að sjálfsögðu lögð fyrir viðskiptanefnd þingsins sem mun taka sjálfstæða afstöðu til þeirra athugasemda því að það er rétt, málið er ekki lengur í höndum framkvæmdarvaldsins, málið er í höndum þingsins og þangað munu þessar athugasemdir berast fyrir tilverknað hæstv. forsætisráðherra.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. formanni viðskiptanefndar, Álfheiði Ingadóttur, fyrir að kveða upp úr um það að viðskiptanefnd þingsins muni fá aðgang að þeim athugasemdum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom á framfæri við forsætisráðuneytið. Það er rétt sem hv. þingmaður benti á í máli sínu áðan að við alþingismenn höfum lesið um margt í tengslum við samskipti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á vettvangi Dagblaðsins. Það er gjörsamlega óásættanlegt, hæstv. forseti, að þingið sé meðhöndlað með þeim hætti af hálfu framkvæmdarvaldsins að við fáum ekki aðgengi að mikilvægum trúnaðarskjölum. Það eru fyrst og síðast alþingismenn sem bera ábyrgð á þeirri löggjöf sem héðan er afgreidd og ég tek því undir það með hv. formanni, og reyndar lagði ég fram þá beiðni á fundi nefndarinnar í morgun, að nefndin sjálf, ef við fengjum ekki upplýsingar frá forsætisráðuneytinu, mundi leita eftir þessum upplýsingum. Ég tel mjög mikilvægt að við fáum aðgang að þessum upplýsingum í ljósi þess að við erum að tala um löggjöf sem snertir grundvallarstofnun í þjóðfélagi okkar, Seðlabanka Íslands. Við höfum talað fyrir því, framsóknarmenn, að við viljum vanda alla vinnu við frágang á þessu máli og þess vegna verðum við að fá allar upplýsingar upp á borðið hvað þessi mál áhrærir. Ég fagna því sérstaklega enn og aftur að hv. formaður nefndarinnar ætlar að beita sér fyrir því enda hef ég talað fyrir því á þingi, og hef haldið að almenn samstaða væri um það meðal þingmanna, að við eigum að hefja Alþingi Íslendinga á ný til vegs og virðingar. Það er þá frumskilyrði að þingið fái aðgengi að mikilvægum upplýsingum sem snerta afgreiðslu mikilvægra þingmála.

Forseti. Á skömmum tíma hefur það gerst í íslensku samfélagi sem veldur því að ekkert er eins og áður. Það á líka við um ýmiss konar leynd eða trúnað og samskipti af því tagi sem hér hafa verið á milli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þeirrar ágætu stofnunar, og ríkisstjórnar og þings eða stjórnvalda. Eitt af því sem átti hvað mestan þátt í þeirri óánægju, óþoli og nánast byltingarástandi sem hér ríkti frá því í haust og fram í janúar var einmitt sú leynd sem síðasta ríkisstjórn, og þó einkum forustumaður hennar, taldi sér skylt að hafa yfir þeim samningum og þeim skilyrðum sem fram komu í viðskiptum ríkisstjórnarinnar við þennan sama sjóð, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég fagna því að nú eigi að fá þetta upp á borðið því að það er mjög mikilvægt að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum slíkum stofnunum að þeir séu hér ekki að ræða við einstaka menn, þeir eru ekki að ræða við einhvern aðal á Íslandi, heldur við alla þjóðina í gegnum fulltrúa hennar í ríkisstjórn og á Alþingi. Þess vegna eiga allar svona upplýsingar að vera opnar og þær eiga að berast út til allrar þjóðarinnar. Það er leitt að þetta mál skuli valda töfum á þingstörfum þó að auðvitað sé hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir það að þakka að vekja athygli á þessu - sem hann gerði þó ekki í október, nóvember, desember og janúar sl. um aðrar upplýsingar sem svipað átti við um. Það mikilvægasta fyrir þing og þjóð er hins vegar að friður og traust fái að ríkja um bankann á ný jafnt inn á við sem út á við. Bankinn er ein mikilvægasta fjármálastofnun landsins og orðspor okkar út á við og inn á við krefst þess að skapað sé traust og friður um bankann, eins og Davíð Oddsson sagði um Landsbankann árið 1998.

Herra forseti. Ég verð að lýsa því í upphafi að mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að hv. þm. Birgir Ármannsson spyrji hvort hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hyggist beita sér fyrir því að gögn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, vegna frumvarps ríkisstjórnarinnar um Seðlabanka Íslands, verði lögð fram í þinginu. Það er sjálfsagt og ekki síst í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra var spurður að því hvort formleg eða óformleg umsögn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefði borist forsætisráðuneytinu í gær. Hæstv. forsætisráðherra neitaði að svara og neitaði að svara spurningum þingmanna um það hvort þessi gögn yrðu lögð fram í þinginu þannig að það er ágætt að komið sé í ljós að þessi gögn verði lögð fram og hv. þingmaður muni beita sér fyrir því vegna þess að auðvitað er mjög margt óljóst í málinu. Þegar þau gögn sem við höfum þegar í höndunum eru lesin virðist óljóst hvort það var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sjálfur sem hafði frumkvæði að því að koma athugasemdum á framfæri við forsætisráðuneytið út af frumvarpinu eða hvort embættismenn í ráðuneytinu leituðu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um athugasemdir við frumvarpið. Við verðum að fá að vita þetta, við sem eigum að fjalla um málið. Ég er hins vegar ósammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um það að málið sé eitthvað skondið, að það sé eitthvað fyndið við það að við þingmenn á Alþingi óskum eftir því að fá upplýsingar um sjálfsögð atriði eins og athugasemdir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við höfum líka óskað eftir því að fá að vita til hvaða sérfræðinga ríkisstjórnin leitaði við samningu frumvarpsins sem á að vera þáttur í því að endurreisa fjármálakerfið. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, sem hér hefur verið sagt, að það er mjög undarlegt að taka þurfi mál af þessu tagi upp í þinginu til að reyna að varpa ljósi á það hvort þetta bréf hafi í fyrsta lagi borist frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, það þurfti heilan dag í gær til að draga það fram. Í öðru lagi er svo það að þetta bréf sé lagt fram í viðeigandi þingnefnd eins og óskað hefur verið eftir. Það var athyglisvert að formaður nefndarinnar gat ekki svarað því afdráttarlaust hvort eftir því yrði leitað með formlegum hætti að þetta bréf yrði lagt fram sem hver önnur gögn í þessari nefnd. Um það var talað, virðulegi forseti, af hálfu hv. þingmanns að leitað yrði eftir formlegri umsögn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ber þá að skilja það þannig að ekki eigi að leggja þetta bréf fram sem upplýst var í gærkvöldi að borist hefði frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Hvaða leynipukur er þetta eiginlega? Hvað er það í þessu bréfi sem menn telja hugsanlega að sé af þeim toga að sveipa þurfi það einhverjum leyndarhjúp? Um er að ræða mál sem komið er fyrir Alþingi, frumvarp frá hæstv. forsætisráðherra, sem verið er að fjalla um. Það er mjög mikilvægt að það fái vandlega þinglega meðferð vegna þess að það skiptir miklu máli, m.a. fyrir trúverðugleika Alþingis og fyrir trúverðugleika þjóðarinnar, að vel takist til - þetta pukur í kringum málið er því til þess fallið að grafa undan þessum trúverðugleika, að það þurfi að elta uppi og krefja hv. formann nefndarinnar svara í þinginu til að geta varpað ljósi á það hvað í bréfinu stendur. Ég tel út af fyrir sig eðlilegt, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði áðan, að nefndin fari formlega fram á það við forsætisráðherra að umrætt bréf sé lagt fram þannig að það liggi þá fyrir hvað í því stendur. Við erum að fjalla um heilmikið mál, stórt mál, sem er skipulag peningamálastjórnunar í landinu. Þegar það liggur fyrir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lagt fram skoðun sína í þessum efnum ber auðvitað að reyna 

Virðulegi forseti. Nú hefur forsætisráðherra upplýst að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gefi formlega umsögn um þetta ágæta seðlabankafrumvarp sem við ræddum sl. föstudag. Ég er mjög ánægð með það og mér finnst þetta mjög athyglisvert vegna þess að í umræðunum á föstudaginn spurði ég hæstv. ráðherra ítrekað að því, fyrst í ræðu minni, sem var upp úr hádegi, og svo í andsvari, sem var held ég rétt fyrir kvöldmat eða kannski um hálfsjöleytið, hvort ekki væri góður bragur á því og góð stjórnsýsla að senda þetta ágæta frumvarp til umsagnar erlendis. Vegna þess að frumvarpið fjallar um orðspor okkar og heiður út á við ekki síst, að sögn stjórnarliða, og því spurði ég hvort ekki væri góður bragur að því að senda þetta frumvarp til umsagnar til erlendra aðila og þar á meðal nefndi ég Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sérstaklega. Þá fannst hæstv. ráðherra allsendis óþarfi að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fengi þetta frumvarp til skoðunar og þyrfti í rauninni ekki að hafa neina skoðun á því vegna þess að hún upplýsti það í síðari ræðu sinni að þetta væri allt saman byggt á fjögurra ára gamalli skýrslu frá árinu 2005 og því hlyti álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hafa komið fram. Mér finnst þetta allt mjög athyglisvert því að á sama tíma og ráðherrann flytur þessa ræðu hér í þinginu eru embættismennirnir í ráðuneytinu að senda eða búnir að senda og láta þýða frumvarpið, sem ráðherranum fannst alveg óþarfi að gera, til sjóðsins og biðja þá um umsögn um frumvarpið og þar að auki upplýsti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í þessu tölvuskeyti í gær að þetta hefði allt verið eftir áætlun og verklagi við áætlun, efnahagsáætlun sjóðsins. Þá er spurningin: Vissi ráðherrann ekki af þessu eða fór hún með rangt mál í umræðunni? Það er ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra að þessu og ef formaður hv. viðskiptanefndar getur svarað mér þætti mér mjög vænt um að fá það svar.

Herra forseti. Ég skal taka ómakið af hv. formanni viðskiptanefndar og svara þeirri spurningu sem hv. þingmaður sem hér talaði síðastur varpaði fram. Það hefur einfaldlega komið fram að hæstv. forsætisráðherra vissi ekki af því að þetta hafði borist, svo einfalt er það nú. Mér finnst hins vegar örla á misskilningi hjá mörgum þingmönnum og ég verð að segja hjá mörgum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem ég taldi að væru nokkuð þingreynt fólk. Málið er komið inn í þingið, það er ekki lengur á forræði framkvæmdarvaldsins. Þingið ræður. Þingið getur gert hvað eina sem það vill. Ef það óskar eftir tiltekinni umsögn gerir þingið það. Ef þingið óskar eftir tilteknum upplýsingum frá hæstv. forsætisráðherra fer þingið fram á það, það er ekkert flóknara en það. Það sem við eigum að reyna að sameinast um að brjóta niður er það sem við illu heilli tókum mörg þátt í að byggja upp, sem var ráðherraræði síðustu áratuga. Það er það sem við eigum að reyna að gera til þess að hefja upp aftur vald og áhrif Alþingis. 
             Um þetta mál vil ég bara segja það: Það er að sjálfsögðu rétt að hafa til hliðsjónar og fá álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við höfum skuldbundið okkur til þess að hafa sem nánast samstarf við hann í sem flestum efnum sem að þessu lúta. Það gerðum við í síðustu ríkisstjórn og það kemur skýrt fram í stefnuyfirlýsingu þessarar ríkisstjórnar að það hyggjumst við gera líka. Ég vil líka fallast á það sem eini ráðherrann sem nú situr í ríkisstjórn sem tók þátt í að semja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn af hálfu fyrri ríkisstjórnar að það var mjög óheppilegt gagnvart þjóðinni og gagnvart þinginu að ekki komu fram upplýsingar um innihald þess samnings. Af hverju var það? Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem hér talar á eftir, getur staðfest af hverju það var. Það var vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði mjög ríka áherslu á fullkominn trúnað þangað til það mál væri komið inn í framkvæmdastjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Síðan, af einhverjum ástæðum sem ég get ekki skýrt, 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að þessi umræða er afar undarleg. Í viðskiptanefnd í morgun var farið ágætlega yfir þetta og það var ákveðið að kalla eftir þessari umsögn úr því að forsætisráðuneytið væri að kalla eftir formlegri umsögn, og það er ákveðið að reyna að kalla það inn í nefndina. Í nefndinni fór hins vegar fram umræða um hvort það væri eðlilegt við vinnslu lagafrumvarpa að erlendir aðilar veittu umsögn um íslensk lög og það var ágætisumræða um það. Það þykir ekki - a.m.k. rámaði menn ekki í hefð eða að það hefði gerst áður en það var alla vega enginn sem mælti því í mót að það yrði gert. Þetta fór fram í umræðunni í morgun og engin ástæða til þess að reyna að draga það fram eða varpa því upp að hér sé einhver leynd. Þetta verður enn undarlegra í því ljósi að í a.m.k. tíu ár ef ekki fimmtán, hefur Sjálfstæðisflokkurinn og ráðherrar hans - og þar gekk nú lengst á sínum tíma fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson - haldið því fram, allan þennan tíma að þingmenn hafi ekki meiri aðgang að upplýsingum en sem kveðið er á um í upplýsingalögum. Þannig er það. Ég hef alltaf mótmælt þessari túlkun. Hins vegar er mjög athyglisvert og að mörgu leyti gaman og skemmtilegt að sjá Sjálfstæðisflokkinn allt í einu nú snúast gjörsamlega á haus í öðru hlutverki og tala á allt annan hátt en hann hefur gert í einn og hálfan eða tvo áratugi. Það er kannski eitthvað sem væri ágætt að fá skýringar á. Um þetta mál hvílir engin leynd og það verður tekið í gegn eins og vera ber og unnið á tiltekinn hátt en spurningin er þessi: Á meðan málið er til meðferðar í þingnefnd, af hverju er verið að eyða tíma þingsins í opinni umræðu til þess að klára þetta? Vegna þess að það er auðvelt  
            

Herra forseti. Þessi síðustu orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar eru athyglisverð vegna þess að þar er hann heyrist mér helst að vitna í sjálfan sig. Það sem hann segir að hafi komið fram á fundi nefndarinnar var eitthvað sem kom fram í samtali hans við formann nefndarinnar, Álfheiði Ingadóttur, og hvorugt vissi nokkuð um málið. Þetta eru því bara einhverjar getgátur. Það er reyndar mjög athyglisvert hvað þetta mál virðist koma við viðkvæman streng hjá stjórnarliðum í umræðunni. Það er alveg greinilegt að einhver taugaveiklun grípur um sig þegar þetta mál er til umræðu og þegar kallað er eftir þessum upplýsingum. Ég veit ekki hvað stendur í þessum gögnum  Hér var sagt og gerðar athugasemdir við þau orð mín að ég teldi óskiljanlegt að leynd hvíldi yfir þessum upplýsingum. Ég endurtek það. Ég tel það óskiljanlegt sérstaklega í ljósi tveggja hluta. Annars vegar þess að málið hefur verið í meðförum Alþingis frá því fyrir helgi. Forsætisráðherrann lagði það fram á þingi á fimmtudaginn. Athugasemdir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins koma til forsætisráðuneytisins um helgina og eiga þar af leiðandi auðvitað erindi til þingsins en ekki til ráðuneytisins. Því hefði auðvitað verið eðlilegast að forsætisráðuneytið sendi þetta þegar áfram til þingsins.

Hvenær verður prófkjörið?


             Hins vegar, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sem greinilega er mjög viðkvæmur út af þessu máli, mjög viðkvæmur, 

Veist þú meira?

Ég spyr: Hvað í veröldinni kemur í veg fyrir að tæknilegar athugasemdir komi til þeirrar þingnefndar sem  
            

Herra forseti. Það er upplýst hér að það er stefna nýrrar ríkisstjórnar að segja satt og rétt frá í öllum atriðum.  Ég vil endurtaka að ég tel að hæstv. forsætisráðherra hafi brugðist algerlega rétt við þessum tölvupósti frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Forsætisráðherra óskaði strax eftir því að trúnaði yrði aflétt af þessu skjali. Þegar því var neitað var óskað eftir því að það bærist formleg umsögn. Hún mun berast og hún mun að sjálfsögðu lögð fram í viðskiptanefnd þingsins. Alþingi hefur löggjafarvaldið og þarf ekki, að mínu viti, að leita 

Herra forseti. Mér þykir leitt að slíta þessari merku umræðu og kennslustund í því hver fer með löggjafarvald í landinu en mig langar til að beina orðum mínum til formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Í tíð fyrri ríkisstjórnar fór mikið fyrir skoðun Samfylkingarinnar um nauðsyn aðildar að Evrópusambandinu og oftlega var þess beinlínis krafist að forustumenn ríkisstjórnarinnar hefðu þegar forgöngu um það að sækja um aðild að þessu ríkjasambandi. Í hugum heitra ofsatrúarmanna úr röðum Samfylkingarinnar kom ekkert annað til greina en Evrópusambandið og ekki varð krafan minni eftir fall bankanna nú í haust. Í því skipti auðvitað engu máli að hinn stjórnarflokkurinn hafði allt aðra skoðun á málinu og flokkarnir hefðu komið sér saman um ákveðið verklag í sáttmála sínum.  Við slit ríkisstjórnarinnar var Evrópusambandið vandamálið, það var m.a. tiltekið sem dæmi um að Sjálfstæðisflokkur drægi lappirnar í því að taka upp stefnu Samfylkingarinnar. Nú ber hins vegar svo við að samfylkingarmenn koma hver á eftir öðrum og segja að Evrópumálin séu í langtum betri farvegi í minnihlutaríkisstjórninni með Vinstri grænum, nú sé loksins farið að þokast í átt til Evrópusambandsins.  Það hefur reyndar alveg farið fram hjá mér að stefna Vinstri grænna í þessu máli hafi breyst. Þess vegna er mjög forvitnilegt fyrir mig að vita hvaða skoðun formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, hefur á málinu um leið og ég vil óska honum góðs gengis í sínum störfum. Vill hv. þingmaður að við förum í aðildarviðræður að Evrópusambandinu eins og samstarfsflokkur hans telur óumflýjanlegt? 
            

Herra forseti. Ég er ekki frá því að hv. þm. Ólöf Nordal hafi sent þessa fyrirspurn á vitlaust heimilisfang því að hún var aðallega að tala um stefnu Samfylkingarinnar, fyrrum samstarfsflokks Sjálfstæðisflokksins, í ríkisstjórn  „Evrópunefnd verður falið að ljúka störfum við úttekt á viðhorfum hagsmunaaðila til Evrópusambandsins. Nefndin skili skýrslu 15. mars 2009 sem hafi að geyma mat á stöðu og horfum Íslands gagnvart samstarfi við Evrópuþjóðir og framtíðarhorfum í gjaldmiðlamálum. Stjórnarflokkarnir eru sammála um að aðild að Evrópusambandinu verði aldrei ákveðin nema í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Um þetta eru stjórnarflokkarnir algerlega sammála. Afstaða okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er nokkuð ljós og kemur fram í landsfundarsamþykktum okkar. Við höfum þar komist að þeirri niðurstöðu að fleiri gallar séu við aðild að Evrópusambandinu en kostir, þó að við höfum alls ekki haldið því fram að ekki séu bæði kostir og gallar því það er það sannarlega. Núverandi ríkisstjórn mun ekki stíga frekari skref í þessu máli enda er henni ekki ætlaður starfstími nema til kosninga í apríl. Geri ég fastlega ráð fyrir því að þetta viðfangsefni verði eitt af þeim fjölmörgu málum sem tekist verður á um í kosningabaráttunni á milli stjórnmálaflokkanna, hvort sem þeir heita Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylking, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur eða eitthvað annað. Ég geri líka fastlega ráð fyrir því að Evrópumálin verði viðfangsefni á næsta kjörtímabili og að sú ríkisstjórn sem tekur við völdum að loknum kosningum muni að sjálfsögðu takast á við þau.

Virðulegi forseti. Hv. formaður viðskiptanefndar sagði áðan að það væri ánægjulegt að fá liðsstyrk í þetta mál og talaði um að sá liðsstyrkur kæmi frá Sjálfstæðisflokknum. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að málum væri þannig komið á stjórnarheimilinu að sérstakan liðsöfnuð þyrfti til þess að fara fram á jafneinfaldan hlut og þann að fyrir þingnefnd sé lagt bréf sem liggur í forsætisráðuneytinu og varðar þingmál sem Alþingi er að fjalla um. Það eru þá nýir tímar ef safna þarf sérstöku liði til að fá upplýsingar sem greint hefur verið frá í fjölmiðlum af hálfu forsætisráðuneytisins að séu tæknilegs eðlis. Það er óþolandi að vita til þess að verið sé að pukrast með þetta bréf með þessum hætti - sagt var frá því að það hefði komið í forsætisráðuneytið um helgina, væntanlega á laugardag eða sunnudag, og því var haldið leyndu fyrir hæstv. forsætisráðherra sjálfum fram á daginn í gær. Er formaður þingflokks Samfylkingarinnar að gefa til kynna að hæstv. forsætisráðherra hafi vitað um bréfið í gær? Auðvitað ekki.  Aðalatriðið er þó þetta, virðulegi forseti, ef ég fæ frið fyrir frammíkallaranum, hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni: Getur ekki fulltrúi Samfylkingarinnar og Vinstri grænna í umræðunni svarað einni ákaflega einfaldri spurningu? Hún er þessi: 

Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum dögum getað lesið um það að hæstv. forseti ætli sér ekki að nýta þau bifreiðahlunnindi sem fylgja embættinu. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafa upplýst að þeir eigi í ákveðnum vandræðum því að þeir séu allt í einu komnir með svo marga bíla og marga bílstjóra.  Þeir einu sem hafa svarað mér, skilanefnd Glitnis, sendu mér svarið beint. Þar kom fram að 1. desember 2008 var einn starfsmaður Glitnisbanka á bifreið í rekstrarleigu á kostnað bankans en 21 af fyrrum starfsmönnum bankans voru á bifreið á kostnað bankans.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir að ganga eftir svörum varðandi þessa fyrirspurn og mun fylgja því eftir að svar við henni berist sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um staðfestingu tveggja viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn sem varða aðild Albaníu og Króatíu. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað eftir heimild Alþingis til að fullgilda tvo viðbótarsamninga sem voru gerðir við Norður-Atlantshafssamninginn frá 1949 og varða aðild þessara tveggja lýðvelda að samningum. Í 2. gr. þessara viðbótarsamninga er kveðið á um að þeir öðlist því aðeins gildi að allir aðilar að Norður-Atlantshafssamningnum hafi tilkynnt um staðfestingu sína á þeim. Mikil áhersla er lögð á það, herra forseti, að öll aðildarríki bandalagsins hafi lokið þessu staðfestingarferli í tíma þannig að aðild þessara vinaríkja okkar, Albaníu og Króatíu, geti orðið að veruleika á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins sem á að vera, eins og þeir sem sitja í utanríkismálanefnd hafa fylgst með og vita, hinn 3. apríl nk. Ísland hefur ávallt verið í hópi þeirra ríkja sem hafa lagt áherslu á það að bandalagið sé opið öllum lýðræðisríkjum að því tilskildu að þau uppfylli þau pólitísku, efnahagslegu og hernaðarlegu skilyrði sem eru sett umsóknarríkjum vegna inngöngu. Við höfum á umliðnum árum margsinnis staðfest fyrir Íslands og Alþingis hönd samninga sem hafa leitt til þess að á þessum tíma - frá því að Sovétríkin hrundu og kalda stríðinu lauk held ég að aðildarríkjafjöldinn hafi farið úr 12 í að verða 28. Hér á þessu háa Alþingi höfum við alltaf lagt áherslu á sjálfsákvörðunarrétt ríkja. Þó að ýmsir þingmenn hafi á stundum haft fyrirvara við stækkun Atlantshafsbandalagsins út frá því sem kalla má „geopólitískum“ sjónarmiðum þá hefur það alltaf verið niðurstaða þessa þings að menn virða sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Ef þjóðir kjósa að sækja sér skjól eða tryggja hagsmuni sína með því að ganga til liðs við bandalagið á þeim forsendum sem það hefur sett hefur Alþingi Íslendinga aldrei reynt að hafna slíkri viðleitni. Segja má að sú stækkun sem nú er fyrirhuguð hjá Atlantshafsbandalaginu sé síðasta lotan af þremur stækkunarhrinum sem hafa orðið frá því að Þýskaland sameinaðist, Sovétríkin leystust upp, Varsjárbandalagið varð að engu og eftir að kalda stríðinu, sem við kölluðum svo á okkar tíma, lauk. Í kjölfar þeirra miklu breytinga hófst aðlögun bandalagsins að breyttum aðstæðum og margvíslegum fjölþættari viðfangsefnum sem lutu ekki einungis að því að stækka bandalagið - ég rifja það upp að bandalagið stofnaði m.a. Norður-Atlantshafssamráðið og það stofnaði friðarsamstarfið sem á ensku gengur undir nafninu og þingmenn þekkja sem Partnership for Peace. Þetta leiddi fljótlega til víðtæks samstarfs við ýmis Evrópuríki sem voru utan bandalagsins. Þessi þróun, sem hófst á þessum árum, eftir lok kalda stríðsins, leiddi til þess að stjórnvöld í tólf Mið- og Austur-Evrópuríkjum lýstu á árunum þar á eftir yfir miklum vilja til þess að fá aðild að bandalaginu. Ég rifja það upp að á leiðtogafundi bandalagsins í Brussel 1994, sem á sínum tíma var mikið fjallað um, var áréttað að bandalagið stæði nýjum aðildarríkjum opið og í kjölfar þess réðst bandalagið í það að gera úttekt á forsendum og markmiðum hugsanlegrar fjölgunar aðildarríkja og var sú úttekt samþykkt sléttu ári síðar, 1995. Um svipað leyti hófu stjórnendur bandalagsins og fulltrúar þeirra viðræður við stjórnvöld í þeim ríkjum sem við höfum stundum kallað umsóknarríki á þessum árum til að meta pólitískar ástæður og aðrar ástæður í einstökum ríkjum á grundvelli úttektarinnar sem gerð var á árinu 1994–1995. Af hálfu bandalagsins hefur alltaf verið lögð áhersla á að stækkunin eigi að hafa það að markmiði að leiða til aukins öryggis og aukins stöðugleika í Evrópu og styrkja um leið þá lýðræðisþróun sem hefur átt sér stað innan viðkomandi umsóknarríkis. Það var svo í Madrid, þremur árum eftir fundinn í Brussel, sem leiðtogafundur Atlantshafsfbandalagsins steig í reynd það sem kalla má fyrsta skrefið til austurs. Þá var ákveðið að bjóða Póllandi, Tékklandi og Ungverjalandi aðild að bandalaginu. Öll þessi ríki höfðu æskt þess með mjög afdráttarlausum hætti. Á þessum fundi var því líka lýst ítarlega yfir og áréttað af hálfu bandalagsins að það yrði áfram opið lýðræðisríkjum í Evrópu sem gætu stuðlað að því að ná fram markmiðum Norður-Atlantshafssamningsins frá 1949 óháð landfræðilegri legu þeirra. Þessi þrjú ríki urðu síðan formlegir aðilar að bandalaginu tveimur árum síðar, 1999. Þremur árum síðar, þ.e. árið 2002, á fundi leiðtoga Atlantshafsbandalagsins í Prag, var síðan ákveðið að stíga miklu umdeildara skref eins og þingmenn muna þegar ákveðið var að bjóða sjö ríkjum aðild að bandalaginu, Búlgaríu, Eistlandi, Lettlandi, Litháen, Rúmeníu, Slóvakíu og Slóveníu. Á þeim tíma urðu miklar umræður um þessa stækkunarviðleitni bandalagsins, m.a. á hinu háa Alþingi. Ég minnist þess að ég tók þátt í þeim umræðum og hélt hér mjög margar ræður til að verja rétt Eystrasaltsríkjanna þriggja til að taka þessa sjálfstæðu ákvörðun sem mörgum þótti raska stöðugleika í þeim hluta Evrópu. Þarna er um grundvallarafstöðu að ræða. Þegar ríki óska sjálf eftir því að fá aðild að bandalagi eins og Atlantshafsbandalaginu tel ég að ekki séu nokkur föng til að bregða fæti fyrir það. Ríki og sérstaklega smáríki hljóta að hafa fullan skilning á þeirri nauðsyn að sérhvert ríki hafi sjálfsákvörðunarrétt í þessum efnum. En fyrst og síðast verður að miða - ég komst að raun um það í þeim umræðum að það var umdeild afstaða á hinu háa Alþingi, en ég er þessarar skoðunar að það sé gríðarlega mikilvægt að sérstaklega smáríki eins og Ísland geri sér fulla grein fyrir því að nauðsynlegt er að hafa skilning á því þegar önnur smáríki leita eftir því að treysta í sessi stöðugleika sinn sem þjóðar og öryggi með því að fá aðild t.d. að bandalagi eins og Atlantshafsbandalaginu eða þá Evrópusambandinu. Menn undirrituðu þessa nauðsynlegu viðbótarsamninga ári síðar, 2003, og þessi ríki urðu síðan formlegir aðilar að bandalaginu árið 2004. Athyglisvert var að öll þessi ríki höfðu frá árinu 1999 tekið þátt í því sem bandalagið kallaði aðgerðaáætlun til undirbúningsaðildar ásamt öðrum ríkjum, Albaníu og Makedóníu. Vinaþjóð okkar, Króatar, bættist síðan í þennan hóp aðgerðaáætlunarinnar árið 2002. Þessi aðgerðaáætlun miðar að því að aðstoða ríki sem hafa í hyggju að sækja um aðild að Atlantshafsbandalaginu eða undirbúa aðildina en ríkin þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði, pólitísk, efnahagsleg, en líka skilyrði frá öryggisfræðilegu sjónarmiði áður en af aðild getur orðið. Á leiðtogafundinum hinum síðasta, sem haldinn var í Búkarest í apríl á síðasta ári, var svo ákveðið að bjóða þeim tveimur ríkjum sem við erum hér að fjalla um, þ.e. Albaníu og Króatíu, aðild að bandalaginu enda var þá gengið úr skugga um að þessi ríki hefðu uppfyllt skilyrði aðgerðaáætlunarinnar sem ég nefndi áðan. Þessi tvö ríki munu sjálf greiða kostnað við aðlögun eigin varna að áætluninni og hinu samræmda varnarkerfi bandalagsins og ekki er gert ráð fyrir því að núverandi aðildarríki þurfi í einu eða neinu að breyta eigin varnaráætlunum eða auka útgjöld til varnarmála vegna fjölgunar aðildarríkjanna. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er fyrir dyrum, innan tæplega tveggja mánaða, fundur þar sem gert er ráð fyrir því að hinu endanlega staðfestingarferli aðildarríkja að samningnum verði lokið. Það er eðlilega óskað eftir því af hálfu þessara ríkja og bandalagsins sjálfs að hægt verði að ganga frá fullri aðild Albaníu og Króatíu á leiðtogafundinum 3. apríl. Það er þess vegna sem þetta mál, sem að vísu er lagt fram fyrir jól, er flutt hér núna og verður vonandi tekið fyrir sem allra fyrst í utanríkismálanefnd þingsins því að ég tel að það sé full ástæða til að við hröðum staðfestingarferlinu af okkar hálfu. Það liggur fyrir að inntökuskilyrðin af hálfu Albaníu og Króatíu hafa verið uppfyllt og ég hef metið það svo og utanríkisráðuneytið að innganga þessara tveggja ríkja muni hafa jákvæð áhrif til að efla öryggi og stöðugleika á Balkanskaganum. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til hv. utanríkismálanefndar að þessari umræðu lokinni.

Herra forseti. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga, stjórnartillaga sem hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir. Eins og kom fram í máli hans var þessi tillaga lögð fram á Alþingi fyrir jól, í desember sl., í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Hún var þá lögð fram sem stjórnartillaga. Ekki hafði samt sem áður gefist tækifæri eða tími til þess að mæla fyrir henni þá og kemur það þess vegna í hlut núverandi hæstv. utanríkisráðherra að mæla fyrir þessari tillögu. Eins og ráðherrann lagði til og gat um í máli sínu mun hún koma til umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd. Það er bara tvennt sem ég mundi nefna stuttlega í tengslum við þetta mál. Annað er reyndar - og kannski hvort tveggja - mál sem hæstv. ráðherra kom aðeins inn á í framsögu sinni. Annars vegar er um að ræða hina almennu afstöðu til hernaðarbandalaga eins og Atlantshafsbandalagsins. Við í mínum flokki, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, höfum haldið uppi þeim málflutningi að hernaðarbandalög af þeim toga sem Atlantshafsbandalagið er séu ekki til þess fallin að auka frið og öryggi og stöðugleika í heiminum. Þeim sjónarmiðum höfum við haldið til haga þegar mál af þessum toga hafa verið til umfjöllunar á vettvangi Alþingis og á vettvangi hv. utanríkismálanefndar. Við munum að sjálfsögðu einnig gera það nú. Hitt atriðið er að sjálfsögðu mjög þýðingarmikið í þessu efni og ég ætla ekki að gera lítið úr því en það er sjálfsákvörðunarréttur þjóða. Ég tel mjög mikilvægt að þjóðir geti sjálfar tekið ákvörðun um það hvernig þær haga sínum málum. Ef þær óska sérstaklega eftir því að taka þátt í samstarfi eins og Atlantshafsbandalaginu finnst mér að það eigi að vera þeirra ákvörðun burt séð frá því hvaða afstöðu við í einstökum aðildarríkjum kunnum að hafa til bandalagsins og aðildar okkar að því. Af þeim sökum vil ég leggja áherslu á þetta. Varðandi sjálfsákvörðunarrétt þjóða er hann í mínum huga mjög dýrmætur, ég hef haldið því fram í mörgum tilfellum. Ég leyfi mér í þessari umræðu að benda á mál sem ég hef látið mig mikið varða og kynnt mér og þekki reyndar mjög vel til en það er landsvæðið í Kákasus. Þar hafa þjóðir barist fyrir sjálfsákvörðunarrétti en því miður hefur alþjóðasamfélagið ekki tekið á þeim málefnum af skilningi á mikilvægi þess að þjóðir ráði sínum málum sjálf. Hér er ég auðvitað sérstaklega að vísa til þjóða eins og Osseta sem hafa barist fyrir sjálfsákvörðunarrétti sínum við lítinn fögnuð og skilning alþjóðasamfélagsins sem hefur meðhöndlað þá með allt öðrum hætti en til að mynda þjóðabrot og þjóðir á Balkanskaga. Þetta er efni sem er mér mjög hugleikið og ég hef skrifað um það. Það byggist m.a. á því að ég hef farið um þetta svæði og skoðað það sérstaklega og kynnt mér það. En það er annað mál og heyrir ekki undir þá tillögu sem hér er til umfjöllunar. Ég vildi sem sagt, virðulegi forseti, aðeins geta þessara tveggja þátta, annars vegar afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til Atlantshafsbandalagsins, hernaðarbandalags af þessum toga, og að við tölum meira fyrir annars konar samstarfi á þessu sviði. Við bundum vonir við það þegar múrinn féll að það yrði tilefni til þess að endurskoða varnarmálin m.a. með aukinni áherslu á starf á vettvangi öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og hugsanlega aukið samstarf norrænna þjóða á sviði varnar- og öryggismála. Það kann vel að vera að sá dagur komi að slíkt geti orðið að veruleika. Hitt atriðið er síðan sjálfsákvörðunarrétturinn sem er að sjálfsögðu í höndum þeirra þjóða sem hér um ræðir, þ.e. Albaníu og Króatíu sem hafa tekið ákvörðun um að óska eftir aðild að Atlantshafsbandalaginu. Ég sé ekki ástæðu til annars en að þetta mál fái skjóta meðhöndlun á vettvangi hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni utanríkismálanefndar fyrir að hafa hér góð orð um það að þetta mál muni hljóta skjóta afgreiðslu í hv. utanríkismálanefnd. Ég tek sömuleiðis mjög sterklega undir þau orð hans um að við þurfum að virða sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir litla þjóð eins og okkur að hann sé að fullu virtur af umheiminum. Það er svo, af því að hv. þingmaður nefndi Ossetíu - hann átti væntanlega við Suður-Ossetíu. Suður-Ossetía er innan landamæra Georgíu sem er eitt af þeim löndum sem ásamt tveimur öðrum, Makedóníu og Úkraínu, bíður afstöðu bandalagsins varðandi aðildarumsókn. Þegar við tölum um Króatíu og Albaníu er um að ræða fullvalda, sjálfstæðar þjóðir sem sjálfar hafa óskað eftir því að gerast aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Það er töluvert annað, tel ég, sem gildir um það en endilega spurningin sem hv. þingmaður vekur hér upp um sjálfsákvörðunarrétt Suður-Ossetíu til að vera þjóð. Abkasía vill hið sama og báðar eru innan sama ríkis í reynd. Svolítið þekki ég til þessara þjóða líka frá því að ég fór þarna um á sínum tíma. Fyrir litla þjóð eins og Ísland skiptir miklu máli að ýta undir sanngjarnar kröfur sem geta stuðlað að friði og öryggi á svæðum eins og t.d. í Kákasus þar sem er mikill þjóðapottur og ekki munar miklu stundum að upp úr sjóði og hefur gert á umliðnum árum. Það er hins vegar óskylt þessu máli. Hér erum við að tala um að greiða för þessara tveggja sjálfstæðu fullvalda þjóða inn í Atlantshafsbandalagið. Það er gott að heyra það og ég ímynda mér að hér á hinu háa Alþingi efist enginn um rétt þessara þjóða til þess að taka sjálfar ákvörðun um þann hluta 

Virðulegi forseti. Nei, ég held að það eigi ekki að vera neinn ágreiningur um að þær þjóðir sem hér um ræðir eigi að geta tekið sína lýðræðislegu ákvörðun um það hvað þær kjósa að gera í þessu efni. Varðandi hitt málið sem ég vakti máls á vegna þess að það er mér mjög hugleikið og varðar þessi „prinsipp“ um sjálfsákvörðunarrétt þjóða, get ég ekki látið hjá líða að nefna, af því að hæstv. ráðherra nefndi að þau væru héruð innan Georgíu sem væri líka sjálfstæð og fullvalda þjóð, að ákvörðunin um að innlima þessi héruð í Georgíu var mjög sérkennileg. Það var vegna þess að þessi héruð voru ekki hluti af lýðveldinu Georgíu þegar Georgía gerðist aðili að Sovétríkjunum á þriðja áratug síðustu aldar. Það kom til seinna að bæði Suður-Ossetía og Abkasía voru innlimuð í Georgíu með fyrirskipun frá Jósef Stalín sem var Georgíumaður, að vísu Osseti líka að hluta til. Þess vegna hef ég alla tíð haldið því fram að það sé einkennilegt að lýðræðisþjóðir á Vesturlöndum skuli taka þá gjörð sem góða og gilda þegar þær þjóðir sem lifa í þessum héruðum hafa alla tíð mótmælt því að hafa verið limaðar inn í Georgíu. Ég vil ekki að menn feti í fótspor gamla Stalíns í þessu efni nema síður sé. Það hefur keyrt mig áfram, hæstv. ráðherra, í þessu máli. Ég vil virða vilja þessara þjóða sjálfra og ég er þeirrar skoðunar og sagan sýnir okkur, ef menn fara í skoðun á því, að það var gegn þeirra vilja sem þær voru innlimaðar í Sovétríkin með sérstöku „dekret“ eins og það hét á tímum Sovétríkjanna, sérstöku „dekret“ frá Jósef Stalín. Og mér finnst ekki hæfilegt eða sæmandi að við fetum í fótspor 

Herra forseti. Við ræðum hér um staðfestingu tveggja viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild Albaníu og Króatíu. Ég kem hér fyrst og fremst til að lýsa afstöðu okkar sjálfstæðismanna sem styðjum þessa tillögu heils hugar og aldrei slíku vant get ég tekið undir nær hvert orð sem hæstv. utanríkisráðherra sagði í ræðu sinni.  En alla vega fögnum við því að þessi tvö ríki verði brátt fullgildir meðlimir í Atlantshafsbandalaginu. Eins og kemur fram í greinargerðinni hefur af hálfu Atlantshafsbandalagsins alltaf verið lögð áhersla á að fyrirhuguð stækkun leiði til aukins stöðugleika og öryggis í Evrópu og muni koma til með að styrkja enn frekar lýðræðisþróun í þessum hluta Evrópu og í viðkomandi ríkjum. Við styðjum þetta og munum greiða fyrir málinu í vinnu hv. utanríkismálanefndar. Ég get samt ekki látið hjá líða, þetta er of gott tækifæri, en ég hef lúmskt gaman af því að sjá hvernig hv. formaður utanríkismálanefndar engist nokkuð með þetta mál. Hann lýsti hér afstöðu sinni og flokks síns til hernaðarbandalaga. Ég hef átt nokkur orðaskipti úr þessum stól við formann flokks hv. þingmanns um það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur kallað mikið hernaðarbrölt og við höfum ekki alltaf verið sammála í þessu. Ég verð að viðurkenna að ég hlakka til að sitja fundi hv. utanríkismálanefndar undir forustu þingmanns Vinstri grænna þar sem fjallað er um stækkun Atlantshafsbandalagsins. Ég treysti því að þingmaðurinn muni styðja það mál heils hugar enda um stjórnartillögu þessarar ágætu minnihlutastjórnar. En af því að Georgía var til umræðu ætla ég ekki að fara í sögukeppni við hv. þingmann en þar sem allir geta þess hér að þeir hafi komið til Georgíu verð ég að lýsa því að ég heimsótti það ágæta land fyrir tæpum tveimur árum. Ég tek undir það sem sagt hefur verið um sjálfsákvörðunarrétt þjóða og að við eigum ekki að standa í vegi fyrir því að fullvalda þjóðir taki sínar ákvarðanir. Þá vona ég að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson muni gera slíkt hið sama ef til þess kemur að flutt verði sams konar tillaga um aðild Georgíu að Atlantshafsbandalaginu sem ég vona að einhvern tímann verði. Það virðist vera vilji þjóðarinnar, að minnsta kosti georgísku þjóðarinnar - að minnsta kosti hafa yfir 70% þjóðarinnar lýst stuðningi við aðild landsins að Atlantshafsbandalaginu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt sem þingmaðurinn nefndi að við virðum sjálfsákvörðunarétt þjóða. En nóg um það. Ég endurtek stuðning okkar sjálfstæðismanna við þessa þingsályktunartillögu og mun greiða fyrir henni í störfum hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Umræðan um þetta mál er kannski farin snúast um annað efni líka sem ég ber reyndar ábyrgð á að hafa léð máls á sem varðar Kákasus og Suður-Ossetíu. Ég ætla bara að segja að mér fyndist áhugavert að við tækjum umræðu og fengjum kynningu á þeim málum öllum á vettvangi utanríkismálanefndar. Ég er þess fullviss að það sé allt of lítil þekking á málefnum þessa héraðs hér á landi og víðar á Vesturlöndum. Og varðandi það þegar hv. þingmaður talar um óskir þeirrar þjóðar þá gildir að sjálfsögðu í mínum huga alveg það sama um óskir eða sjálfsákvörðunarrétt þeirrar þjóðar. En ég vek hins vegar athygli á að ossetíska þjóðin er ekki georgíska þjóðin. Þær eru í raun ekki einu sinni skyldar. Þær tala allt annað tungumál, þær hafa allt aðra menningu og því er mikill munur á ossetísku þjóðinni annars vegar og georgísku þjóðinni hins vegar. Abkaska þjóðin er hins vegar skyldari þeirri georgísku ef við förum út í etýmólógíuna í tungumálum og sögu og menningu þessara þjóða. Væri fróðlegt fyrir þingmenn að kynna sér skrif hins virta fræðimanns Friðriks Þórðarsonar, prófessors við Háskólann í Ósló, sem var manna fróðastur í veröldinni allri um málefni Kákasusþjóða og hefur skrifað margar ritgerðir og greinar um sögu þeirra, menningu og hvers vegna þær eru sjálfstæðar. Til að mynda fyrir tveimur árum, post mortem, kom út fyrsta ritið um ossetíska málfræði skrifað af Friðriki Þórðarsyni. Við getum því leitað í smiðju til okkar virta fræðimanns sem fjallaði mikið um og rannsakaði sögu og menningu þessara þjóða og bjó lengi á Kákasussvæðunum. Af minni hálfu væri áhugavert að fá umfjöllun um þetta mál þó að það 

Herra forseti. Ég verð bara að upplýsa það að ég er hér margs vísari eftir ræðu hv. formanns utanríkismálanefndar og tek undir með honum að það væri fróðlegt að fá meiri umfjöllun um þetta svæði í heiminum sem við vitum ekki nógu mikið um, sum okkar alla vega. Ég tek undir það með þingmanninum að við ættum endilega að skoða þessi mál frekar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir góða framsögu í þessu máli og styð það heils hugar og það gerum við framsóknarmenn. Ég tel að þetta sé einfalt mál og þurfi kannski ekki að taka mjög langan tíma að afgreiða það úr hv. nefnd. Við þekkjum þessi mál, þau hafa komið til þingsins áður og varða það að stækka Atlantshafsbandalagið. Það er gert að beiðni viðkomandi þjóða og þjóðríkja vegna þess að það er mikil ásókn í að gerast aðili að Atlantshafsbandalaginu. Það kom glögglega í ljós á þeim fundum sem ég sat á mínum stutta ferli sem utanríkisráðherra þegar haldnir voru leiðtogafundir að áhuginn af hálfu Austur-Evrópuþjóða á því að gerast aðilar að Atlantshafsbandalaginu er mjög mikill og það er mikilvægt að geta orðið við þessum óskum en eins og hér hefur komið fram þurfa lönd að uppfylla ákveðin skilyrði til að teljast tæk inn í þetta ríkjasamband. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra hefur verið ákveðið ferli í gangi og nú eru það þessar tvær þjóðir, þ.e. Króatía og Albanía, sem um ræðir. Mín stutta reynsla af því að gegna embætti utanríkisráðherra varð síður en svo til þess að minnka álit mitt á þessu ríkjasambandi og ég sannfærðist um að þetta samstarf lýðræðisþjóða skiptir gríðarlega miklu máli. Í rauninni er það ein af frumskyldum stjórnvalda hverju sinni að tryggja borgurum sínum öryggi að svo miklu leyti sem mögulegt er og þessa leið hafa þær þjóðir sem fengið hafa frelsi í Austur-Evrópu valið í stórum stíl og þannig mun það verða áfram. En eins og hér hefur komið fram í umræðunni eru þjóðir á biðlista og vonandi verður fljótlega hægt að bregðast við óskum þeirra. Ég vil líka, hæstv. forseti, taka undir það sem kom fram hjá formanni nefndarinnar að það hefði verið áhugavert að fjalla um Kákasussvæðið í hv. nefnd og fá þangað sérfræðinga á sviði málefna Kákasus. Ég og forseti sem nú er að störfum upplifðum og fengum miklar upplýsingar um ástandið þarna í fyrra þegar við sóttum fund ÖSE í Torontó þar sem komu fulltrúar bæði frá Rússlandi og Georgíu, utanríkisráðherra annars vegar og sendiherra hins vegar, og voru með framsögu um sín sjónarmið sem varða það hræðilega ástand sem skapaðist í Suður-Ossetíu. Umræða fór fram daglangt um þetta málefni án þess að hún yrði svo heit að það skapaði erfiðleika. Þetta var vissulega mjög viðkvæm og erfið umræða og mjög tilfinningaþrungin hjá báðum aðilum. Engu að síður tókst að leiða umræðuna þannig að hún varð fyrst og fremst upplýsandi, vissulega varð engin niðurstaða en það var kannski ekki heldur til þess ætlast að svo yrði. Hæstv. forseti. Þetta er mál sem við munum eflaust geta náð góðri samstöðu um í hv. utanríkismálanefnd. Ég hef þann heiður að sitja í nefndinni núna, að hafa verið kjörin til setu í utanríkismálanefnd eftir að hin nýja ríkisstjórn var mynduð.

Herra forseti. Ég þakka þeim þingmönnum stjórnmálaflokkanna sem hafa talað við þessa umræðu. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er fullur hugur hjá þeim að greiða fyrir för þessa máls í gegnum þingið. Eins og fram kom í framsögu minni liggur nokkuð á því, af því að óskað er eftir því að á leiðtogafundi bandalagsins 3. apríl næstkomandi verði staðfestingarferlinu lokið og m.a. þarf hið íslenska Alþingi þá að hafa lokið samþykkt sinni á þeirri þingsályktunartillögu sem ég hef nú mælt fyrir í dag. Ég sé á öllu og heyri að það eru spennandi tímar fram undan í hv. utanríkismálanefnd. Þar er kominn mikill sérfræðingur í málefnum ýmissa flókinna þjóðasamsetninga. Því miður geri ég ekki ráð fyrir að ég sem handhafi framkvæmdarvaldsins verði boðinn til þeirra funda en hugsanlega mundi hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar upplýsa mig í góðu næði eða miðla af þeirri miklu þekkingu sem hann bersýnilega hefur á þessu. Sumt af því sem hann nefndi hér um málefni Abkasa og Osseta var mér ekki alveg ljóst. Ég hafði t.d. enga hugmynd um að við Íslendingar hefðum átt slíkan sérfræðing í málefnum þessara þjóða sérstaklega þá Osseta eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Ég held að það skipti máli líka að gera sér grein fyrir því að þær tvær þjóðir sem við erum hér að fjalla um eru vinaþjóðir Íslendinga sem við höfum bundist á síðustu árum sérstökum tengslum við og höfum áður reynt að greiða götu. Hvað Albaníu varðar er alveg ljóst að Albanar hafa sótt mikið til Íslands og sækja enn í dag varðandi þekkingu og hugsanlega aðstoð við að virkja vatnsföll í Albaníu sem mikið er af óbeisluðum. Ég rifja það upp að hv. þm. Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, fór sína síðustu opinberu för sem forsætisráðherra til Albaníu eigi alls fyrir löngu og þar kom í ljós mikill áhugi á að efla þessi tengsl við Ísland. Að því er Króatíu varðar er rétt að rifja það upp að á sínum tíma þegar Króatía varð að fullvalda ríki þá var Ísland fyrst þjóða til að veita hinni nýju þjóð opinberlega viðurkenningu sem fullvalda ríki. Ég held að við höfum orðið þar nokkrum klukkustundum á undan Þjóðverjum og síðan Evrópusambandinu sjálfu. Við höfum því á hinum síðustu tímum haft sérstök tengsl við Króata. Því miður hefur okkur ekki alltaf gengið nógu vel að vinna þá í handbolta en kannski ber nýrra við í framtíðinni. En tengslin eru fyrir hendi og við eigum að rækta þau og það erum við m.a. að gera með því að greiða götu þeirra hérna. Ég tek svo algerlega undir það sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði áðan um hver væri frumskylda ríkisstjórna. Frumskylda ríkisstjórna, sagði hv. þingmaður, er að tryggja öryggi þjóðar sinnar og finna leiðir í viðsjárverðum heimi til þess að koma málum svo fyrir að hún búi við mest hugsanlegt öryggi. Það er vandasamt í þeim hluta heimsins sem Balkanskaginn er. Sagan sýnir það einfaldlega að þar þurfa menn stundum að taka djarfar ákvarðanir til að skjóta sér og sínum í skjól. Það er djörf ákvörðun hjá þjóðum, sérstaklega hinum fyrstu sem ákveða að feta þessa leið að tryggja með þessum hætti, þ.e. með inngöngu í Atlantshafsbandalagið, öryggi borgara sinna. Eins og menn muna urðu þær þeirra sem fóru fyrstu skrefin á þeirri braut fyrir því að stórþjóðir, sem töldu að blakað væri við áhrifum þeirra í þessum heimshluta, skökuðu að þeim skellum. Það þurfti líka kjark hjá Atlantshafsbandalaginu og þjóðunum sem mynduðu það á þeim tíma fyrir stækkunarhrinuna að opna dyr bandalagsins og veita þeim skjól, oft undir miklum kárínum þeirra sem líka telja sig stórveldi í samfélagi þjóðanna og töldu að með þessu væri með einhverjum hætti verið að hreyfa við áhrifastöðu þeirra í þessum hluta heimsins. Þannig er heimurinn. Honum vindur fram vegna þess að til er fólk sem tekur djarfar ákvarðanir, sem betur fer oftast réttar og sem betur fer miða að því að tryggja aukinn stöðugleika og frið. Ég held að við séum að gera það með samþykkt á þessari þingsályktunartillögu. Ég tel að með henni sé stigið skref til þess að auka stöðugleikann í þessum hluta heims og þá er það gleðiefni að Íslendingar geti með sínum hætti lagt lóð á vogarskál.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lögskráningu sjómanna. Frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á gildandi lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987. Lögskráning sjómanna eins og tíðkast hefur hér allt frá árinu 1930 er einsdæmi en tilgangur hennar er fjölþættur. Í fyrsta lagi er henni ætlað að tryggja sönnun fyrir því hverjir hafi verið um borð í skipi ef það ferst. Þá er lögskráningin liður í eftirliti með því að sjómenn um borð hafi lögboðin starfsréttindi, að tryggja að lögboðin slysatrygging sé í gildi og jafnframt að fyrir liggi gögn um haffæri skips. Þá felst einnig í henni skráning á siglingatíma sjómanna og hefur siglingatíminn verið nýttur til útreiknings á skattafslætti sjómanna. Lögskráningu sjómanna má rekja aftur til ársins 1889 í lögskráningarbálk farmannalaga. Þá framkvæmd sem þekkist í dag við lögskráningu má hins vegar rekja til laga um lögskráningu sjómanna er tóku gildi árið 1930, eins og áður sagði. Má eiginlega dást að hvílík framsýni þar hefur verið hvað þetta varðar. Efnislega hafa litlar breytingar orðið á lögunum síðan að því undanskildu að nú er við framkvæmd lögskráningar gerð krafa um að sjómenn hafi hlotið öryggisfræðslu frá Slysavarnaskóla sjómanna eða hjá öðrum viðurkenndum aðila. Megintilgangur þessa frumvarps er að gera framkvæmd lögskráningarinnar einfaldari en áður og minnka skriffinnsku með rafrænni skráningu og er þá mjög eðlilegt að þetta frumvarp sé flutt frá ráðuneyti fjarskiptamála. Lagt er til að skipstjórar og/eða útgerðarmenn beri ábyrgð á lögskráningunni sjálfir í gegnum lögskráningarkerfið og að þeir annist framkvæmd hennar. Fyrir þá skipstjóra eða útgerðarmenn sem ekki vilja nýta sér þann möguleika verður engu síður hægt að lögskrá með svipuðu fyrirkomulagi og áður. Í þeim tilvikum geta skipstjórar sent tilskilin gögn eða upplýsingar til stofnunar eða embættis sem eftir nánari ákvörðun samgönguráðherra sér um framkvæmdina í stað sýslumanna og tollstjóra áður. Með notkun rafrænna skilríkja verður hægt að tryggja að upplýsingarnar stafi frá réttum aðila hverju sinni. Við framkvæmd lögskráningar verða upplýsingar frá skipstjóra eða útgerðarmanni bornar saman við upplýsingar í gagnagrunni hjá Siglingastofnun þannig að ganga megi úr skugga um að þær séu réttar, m.a. varðandi gildi skírteina, tryggingar og haffæri skips. Í frumvarpinu er lögð til sú meginbreyting frá gildandi lögum að lögskráningin tekur nú til allra sjómanna sem starfa um borð í skipum sem skráningarskyld eru hér á landi. Í gildandi löggjöf nær skráningin til allra sjómanna sem ráðnir eru til starfa á skipum sem skráð eru hér á landi og eru 20 brúttótonn eða stærri. Fallið er frá stærðartakmörkunum enda ekki lengur taldar forsendur fyrir því að gera greinarmun á eftirliti með kröfum um tilskilin réttindi og tryggingar eftir stærð skipa. Virðulegi forseti. Við framkvæmd lögskráningar verður ekki lengur gerð krafa um yfirlýsingu tryggingafélags og að líf- og slysatrygging sé í gildi. Þess í stað er samfara þessu frumvarpi gert ráð fyrir breytingu á lögum um eftirlit með skipum. Þar er lagt til að skip fái ekki haffærisskírteini nema í gildi sé lögboðin líf- og slysatrygging. Er sú leið farin þar sem haffærisskírteinið er á rafrænu formi og tengt gagnagrunninum um lögskráningu sjómanna. Með því að tengja yfirlýsinguna við útgáfu haffærisskírteinis þarf að ráðast í færri breytingar á lögskráningarkerfinu en ella. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir því að frumvarp þetta hafi í för með sér verulegar breytingar á lögskráningunni sem slíkri þar sem tilgangur hennar og markmið verða svipuð og áður. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Herra forseti. Breytingin með þessu frumvarpi er aðallega sú að í staðinn fyrir 12 brúttólestir er nú farið í 20 brúttólestir. Það þýðir að nú eru fleiri lítil skip en áður sem ekki þurfa lögskráningu. Slysatíðni um borð í skipum og skipstapar eru miklu meiri og fleiri á litlum skipum en stórum. Það er það sem ég rek augun í við fyrstu sýn. Það er auðvitað margt sem þarf að skoða, eins og hvaða reglugerðarþættir það eru eins og í 7. gr. frumvarpsins um reglugerðarheimild. Það þyrfti nánari útlistun og síðast en ekki síst undanþágurnar frá því að vera með lögskráningu sem hugsanlegt er að gera eins og stendur í frumvarpinu, á hafsögubátum, dráttarbátum, björgunarskipum, frístundafiskiskipum og farþegaskipum til skoðunarferða. Það er mjög sérkennilegt. Ég get fallist á það hvað varðar björgunarskipin sem þarf að manna einn, tveir og þrír ef eitthvert óhapp verður og þau þurfa að komast á sjó hvort sem það eru skráð á þau eða ekki. Og kannski hafnsögubáta þar sem menn koma og fara úr vinnunni og er kannski ekki hægt að vera með þá alla skráða. Þó ætti það nú að vera hægt. En t.d. er engin ástæða að undanskilja dráttarbáta og frístundaskip lögskráningu. Oft eru það útlendingar sem leigja frístundaskip. Ég held að það væri mjög þarft að vera þar með skráningu og vita hverjir eru um borð á hverjum tíma. Sama á við farþegaskip 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Mér heyrðist hann vera sáttur við það sem hér er verið að gera enda er verið að einfalda kerfið í takt við einfaldara Ísland og taka upp nútímaskráningu með rafrænum hætti. En varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um 7. gr. um undanþágur vek ég sérstaka athygli á því að ráðherra er heimilt að veita undanþágu, honum er ekki skylt að verða við þessu. Það geta að sjálfsögðu verið sjónarmið eins og ég hef heyrt frá hv. þingmanni um að ekki sé ástæða til að hafa alla þá báta í lögskráningarkerfinu sem þarna eru taldir upp. Þess vegna er þetta inni sem heimildarákvæði.

Herra forseti. Það er vert að spyrja vegna þess að nú eru komin ný skírteini fyrir skipstjórnarmenn, þ.e. svokölluð frístundaskírteini: Hver er munurinn á frístundaskírteini og svokölluðu 30 tonna pungaprófi sem verið hefur í gildi hér til margra ára? Það væri mjög fróðlegt að heyra þó að það snerti ekki kannski þetta frumvarp beint. Það má líka forvitnast um ábyrgðina sem er skipstjórans að skrá á skipið en hann má fela útgerðarmanninum að gera það. En ef útgerðarmaðurinn gleymir að skrá á skipið eftir að skipið er farið á sjó er ábyrgðin eftir sem áður hjá skipstjóranum og hann fær dóm eða refsingu ef skráning er ekki rétt á skipinu. Það á auðvitað við í fleiri tilfellum varðandi skipstjórnarmenn eins og t.d. um kvótatilfærslu á skip og af skipum sem koma inn á ábyrgð skipstjórans. Skipstjórar vilja náttúrlega bera mikla ábyrgð. En í þessu tilfelli er staðan sú að þeim er falið að gera það og þeir geta falið útgerðarmanni að lögskrá á skipið. Ef það bregst einhverra hluta vegna, útgerðarmaðurinn gleymir að skrá eða vanrækir það viljandi út af því að viðkomandi aðila vantar kannski réttindi eða eitthvað þess háttar, er skipstjórinn orðinn ábyrgur fyrir því þó svo að úgerðarmaðurinn hafi átt að sjá um það. Það eru þessar reglugerðir sem eru alltaf stóra spurningin í svona tilfellum. Þess vegna spyr ég sérstaklega um skipstjórnarréttindi, þessi venjulegu, þessi svokölluðu 30 tonna pungapróf, og frístundaskírteinin.

Hæstv. forseti. Við ræddum fyrr í vetur um frístundafiskibátana en ekkert er orðið klárt með þá af því það er ekki orðið að lögum. Málið liggur hjá samgöngunefnd og er í vinnslu þar. Ég trúi því að  Varðandi reglugerðarþættina er það eins og gengur og gerist í lagasetningu okkar um heimildir til að útfæra suma hluti nánar. Þeir eru hafðir þarna inni eins og áður. Hvað varðar samspil skipstjóra og útgerðarmanns vil ég trúa því og treysta að það verði gott þannig að það sé ekki þannig að skráningunni sé vísað yfir og svo gleymi útgerðarmaður eða skipstjóri að skrá á skipið. Þetta er eitthvert útfærsluatriði sem skipstjóri og viðkomandi útgerðarmaður verða að koma sér saman um.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp frá hæstv. samgönguráðherra um lögskráningu skipa og rétt á eftir mun hann mæla fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um eftirlit með skipum. Þessi mál hanga töluvert saman. Mig langar í stuttu máli gera grein fyrir afstöðu sjálfstæðismanna í samgöngunefnd gagnvart því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég get ekki farið í nákvæmar útlistanir á skipstjórnarréttindum eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson getur gert í sínum ræðum. Það nú reyndar svo að í samgöngunefnd situr einnig annar mjög reyndur skipstjórnarmaður, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Það hefur satt að segja reynst mjög gagnlegt í störfum nefndarinnar, sérstaklega þegar til umræðu eru mál er varða réttindi skipstjórnarmanna, að hafa svo reyndan skipstjórnarmann eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson í nefndinni. Ég held að ég tali fyrir munn margra nefndarmanna að við hlustum vel þegar hann lýsir skoðunum sínum á þeim réttindum sem þarna þarf að líta til. Það sem er verið að leggja til er einföldun á kerfinu. Verið er að gera breytingu í átt að rafrænni skráningu sem ég tel vera mjög til bóta. Það er líka verið að gera breytingar á því hvar tryggingayfirlýsing liggur fyrir og færa hana frá lögum um lögskráningu sjómanna yfir til laga sem varða eftirlit með skipum. Mér finnst það vera réttmæt og eðlileg breyting. Síðan er það sem varðar stærð þeirra skipa sem þarf að lögskrá. Það getur vel verið að sitt sýnist hverjum í því efni og ég á þá von á því að nefndin taki það til skoðunar. Við sjálfstæðismenn munum greiða fyrir framgangi þessara frumvarpa og leggja okkar af mörkum í samgöngunefnd til þess að þessi mál fái þar góða afgreiðslu.

Herra forseti. Það sem er að í þessu frumvarpi er breytingin úr 12 brúttótonnum í 20 brúttótonn. Það er að mínu mati stóri gallinn við frumvarpið og ef einhvers staðar er þörf að vera með skráningu liggur hún í því að við hefðum þurft að vera með hana á smærri bátunum þar sem slysatíðnin er mest, eins og ég kom hér inn á áðan. Maður spyr sig: Af hverju er verið að leggja áherslu á að vera með skráningarskyldu á stærri skipum en ekki á smærri? Það er hlutur sem er rétt að athuga. Á dagróðrabátum eru miklar breytingar. Ef maður veikist einn dag á að afskrá hann og það á að afskrá þann sem leysir hann af hvort sem róðurinn er 20 eða 30 tímar. Það er í rauninni mikil vinna fyrir skipstjóra að halda utan um þetta og gleyma þessu ekki því að ef hann gleymir þessu og Landhelgisgæslan kemur um borð í viðkomandi skip þar sem er einn ólögskráður eða fleiri er það auðvitað hið versta mál og lögbrot. Ég kom líka inn á það áðan að skipstjóra er heimilt að fela útgerðarmanni að annast lögskráninguna. Það er alveg rétt. En það er oft þannig að það fer á milli skips og bryggju þannig lagað séð, skilaboðin komast ekki til skila og annað í þeim dúr og þetta gleymist. Á mörgum skipum er búin að vera rafræn lögskráning til margra ára og menn hafa sent í tölvutæku formi til skráningarstjóra upplýsingar um áhöfn sem er að fara í veiðiferð, sérstaklega á skipum sem eru lengur úti en sólarhringinn. Þá er það oftast gert þannig, hvort sem það er á togurum eða loðnuskipum eða stórum línuskipum og öðrum í þeim flokki skipa sem eru ekki í þessum svokölluðu dagróðrum. Reglugerðarþátturinn er þáttur sem er dálítið óþolandi við alla lagagerð hérna á þinginu. Það er eins og stendur í 7. gr. um reglugerðarheimildir. Síðan vita menn ekkert hverjar þær eru eða hvernig þær verða. Ráðherra er heimilt í reglugerð að veita undanþágu frá ákvæðum laga þessara um lögskráningarskyldu áhafna tiltekinna skipa, svo sem hafnsögubáta, dráttarbáta, björgunarskipa, frístundaskipa og farþegaskipa til skoðunarferða. Eins og ég hef sagt get ég alveg tekið undir þetta hvað varðar björgunarskip en önnur skip sé ég ekki ástæðu til að tala um í þessum flokki og alls ekki farþegaskip til skoðunarferða eða frístundaskip þar sem eru að hluta til eða jafnvel eingöngu útlendingar um borð í. Ég hef gert athugasemd við hvernig staðið er að útgerð þeirra skipa og kröfur um réttindi fyrir þá menn sem taka frístundaskip á leigu til að stunda fiskveiðar. Síðan eru það skilríki skipstjórnarmanna og vélstjórnarmanna um borð í skipunum og eftirlitsþátturinn hvað þau varðar. Ef menn eru ekki með skírteini fá þeir sektir. Sektarákvæðin og refsiákvæðin eru allt of há. Brot gegn lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim varða sektum eða fangelsi allt að tveimur árum nema að þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum. Tilraun til brota og hlutdeild í brotum á lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim er refsiverð eftir því sem segir í III. kafla almennra hegningarlaga. Hvaða vitleysa er það að gera það að stórglæp þegar menn gleyma að skrá menn í skipshöfn? Þar er allt of langt gengið í því að refsa mönnum. Ég tala nú ekki um eins og ég benti á áðan, að skipstjóra er heimilt að fela útgerðarmanni að annast lögskráningu. Svo gerist eitthvað, það ferst fyrir að lögskrá hvort sem það er gert í tölvuskeyti eða jafnvel bara á blaðsnifsi sem breytingarnar eru skráðar á. Það þarf að vera nafn og númer á viðkomandi manni, kennitala og heimilisfang og næstu aðstandendur. Svona hlutir ganga of langt að mínu mati. Síðast en ekki síst er skipstjórinn ábyrgur í þessu tilfelli. Varðandi öryggismálaþáttinn er verið að tala um að hafa lögskráningu á skipum til þess að vita hverjir eru á viðkomandi skipi. Þess vegna er mjög athyglisvert að hækka markið úr 12 tonnum í 20 tonn þar sem ljóst er að flest skip sem lenda í einhverjum uppákomum eru smærri bátar. Maður hefði haldið að ef einhvers staðar ætti að vera lögbundin skráningarskylda væri það á þessum litlu bátum. Það er það sem ég geri hvað mestar athugasemdir við í þessu frumvarpi. En ég vil benda á að rafræn lögskráning hefur átt sér stað til margra ára í íslenska fiskiskipaflotanum og líka á fraktskipum.

Hæstv. forseti. Aðeins vegna þess að mér finnst hafa komið fram smámisskilningur hjá hv. þingmanni. Eins og stendur í 2. gr. gilda lög þessi um áhafnir allra skráningarskyldra skipa á Íslandi sem gerð eru út í atvinnuskyni. Að tala um 12 brúttótonn eða 20 brúttótonn - í gildandi lögum eru 20 brúttótonn og stærri og við erum að færa það niður þannig að við erum að koma til móts við það sem hv. þingmaður gerði að aðalatriði í ræðu sinni.

Herra forseti. Vel getur verið að um einhvern misskilning sé hér að ræða en í gildandi löggjöf nær skráningin til allra sjómanna sem ráðnir eru til starfa á skipum sem skráð eru hér á landi og eru 20 brúttótonn eða stærri. En áður átti þetta við 12 tonn og stærri. Þannig voru lögin. Ég þekki það sjálfur og hef verið á skipum alveg niður í 12 tonn og þar hefur skráning verið skylda, en á skipum undir 12 tonnum hefur ekkert þurft að skrá þannig að - 

Lestu 2. gr.

Ég er að lesa hér 4. gr.

Hvað stendur í 2. gr.?

Í 2. gr. stendur, með leyfi forseta: „Lög þessi gilda um áhafnir allra skráningarskyldra skipa á Íslandi.“ Í athugasemdum við frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er lögð til sú meginbreyting frá gildandi lögum að lögskráningin tekur nú til allra sjómanna sem starfa um borð í skipum sem skráningarskyld eru hér á landi. Í gildandi löggjöf nær skráningin til allra sjómanna sem ráðnir eru til starfa á skipum sem skráð eru hér á landi og eru 20 brúttótonn eða stærri.“ Það er verið að breyta lögunum. Ég held að hæstv. ráðherra verði að gera sér það ljóst en hann virðist ekki vera nægilega vel inni í þessum málum til að átta sig á því út á hvað frumvarp hans gengur og betra væri að hann kynnti sér það betur og vissi um hvað hann væri að tala.

Virðulegi forseti. Mér finnst nú frekar leiðinlegt að munnhöggvast við hv. þingmann um þetta og eins og hann las sjálfur upp úr 2. gr., með leyfi forseta: „Lög þessi gilda um áhafnir allra skráningarskyldra skipa á Íslandi.“ Í flutningsræðu minni kom fram að þar eru m.a. smábátarnir teknir undir, eins og hv. þingmaður kallaði eftir í ræðu sinni. Verið er að ganga þessa göngu alla þannig að ég skil ekki um hvað hv. þingmaður er að tala og í gildandi lögum í dag er ekki talað um 12 brúttótonn, eins og hv. þingmaður talar um, heldur 20 brúttótonn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 47/2003, um eftirlit með skipum. Frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á gildandi lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, og samið í samgönguráðuneytinu í samvinnu við Siglingastofnun Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að útgáfa haffærisskírteina geti eingöngu farið fram liggi fyrir yfirlýsing tryggingafélags um áhafnartryggingu skv. 2. mgr. 172. gr. siglingalaga, nr. 34/1985. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir að slíkt fyrirkomulag gildi eingöngu um skip sem eru 20 brúttótonn og minni. Rökin sem liggja að baki eru að við framkvæmd lögskráningar skal lögskráningarstjóri ganga úr skugga um að slík yfirlýsing sé fyrir hendi, annars verði ekki lögskráð á skip. Lögskráningarskylda samkvæmt gildandi lögum nær eingöngu yfir skip sem eru 20 brúttótonn eða stærri. Í ljósi þess var farin sú leið að skip sem ekki féllu undir lögskráningarlögin þyrftu að sýna fram á þessa yfirlýsingu tryggingarfélags áður en þau fengju útgefið haffærisskírteini. Til þess að lögskráning geti alfarið farið fram með rafrænum hætti, sem leiðir til einföldunar og minni skriffinnsku, er lagt til að yfirlýsing tryggingarfélags verði bundin við útgáfu haffærisskírteinis í staðinn fyrir framkvæmd lögskráningar. Breytingin mun eftir sem áður tryggja að skip hafi lögboðnar tryggingar hverju sinni, enda fær skip ekki lögskráningu nema fyrir liggi gilt haffærisskírteini. Hafi skip því gilt haffærisskírteini, leiðir það sjálfkrafa af sér að það hafi einnig yfirlýsingu tryggingarfélags um áhafnartryggingu samkvæmt 2. mgr. 172. gr. siglingalaga, nr. 34/1985. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð lengri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Herra forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum. Þá kemur kannski framhald af því sem við ræddum áðan. Lögskráningarskylda samkvæmt gildandi lögum nær eingöngu yfir skip sem eru 20 brúttótonn eða stærri. Þetta er staðreynd. Við megum ekki rugla saman lögskráningu annars vegar og tryggingum hins vegar. Öll skip og allur mannskapur þurfa að vera með tryggingar í lagi. Það þurfa að vera mannatryggingar, slysatryggingar og þess vegna eru tryggingar ekki það sama og lögskráning þannig að mér finnst nauðsynlegt að gera athugasemd við þetta. Ég tek það fram enn og aftur að lögskráning á skip er eitt, það þarf að tilkynna skráningarstjóra um leið og skip fer úr höfn og afskrá þegar viðkomandi maður hættir í áhöfn, en tryggingar eiga við allar stærðir báta alveg niður í tveggja tonna trillur og þar þurfa öll skip að vera með mannatryggingar í lagi og með haffærisskírteini og þar af leiðandi húftryggingu skipsins sjálfs í lagi og annað. Hér er verið að rugla saman hlutum og það stendur skýrt í frumvarpinu að lögskráningarskylda samkvæmt gildandi lögum nái eingöngu yfir skip sem eru 20 brúttótonn eða stærri. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að átta á sig á því um hvað verið er að tala og auðvitað er grautfúlt að þurfa að rífast um þessa þætti en þetta er alveg skýrt hér og ég held að við getum alveg verið sammála um hvernig túlkunin á þessu er. Ruglum ekki saman lögskráningu og tryggingu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á 42. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Samkvæmt núgildandi 1. mgr. 42. gr. laga um virðisaukaskatt fá byggjendur íbúðarhúsnæðis endurgreidd 60% af þeim virðisaukaskatti sem þeir greiða af vinnu manna á byggingarstað og vegna vinnu við endurbætur eða viðhald. Með frumvarpinu er lagt til að þetta endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts verði, á tímabilinu 1. mars nk. til 1. júlí 2010, hækkað úr 60% í 100%. Heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt af þessu tagi var fyrst lögfest árið 1989. Til ársins 1996 var virðisaukaskattur vegna vinnu manna á byggingarstað og vegna endurbóta og viðhalds endurgreiddur að fullu. Sú heimild var lækkuð niður í 60% árið 1996 til að mæta tekjutapi ríkisins vegna breytinga á lögum um vörugjald. Vegna þeirra aðstæðna sem nú eru í efnahagslífi þjóðarinnar er með frumvarpinu lagt til að hlutfall þessara endurgreiðslna verði tímabundið hækkað úr 60% í 100% vegna vinnu manna á byggingarstað og til eigenda íbúðarhúsnæðis vegna vinnu manna við endurbætur og viðhald. Markmiðið með slíku ákvæði, sem er ákvæði til bráðabirgða, þar sem um tímabundna ráðstöfun er að ræða, er að koma til móts við húsbyggjendur sem eiga í erfiðleikum vegna yfirstandandi efnahagsþrenginga, sporna gegn svartri atvinnustarfsemi og hvetja til aukinnar starfsemi á byggingamarkaði. Ekki síst þetta síðasttalda, að hvetja til þess með ívilnandi aðgerðum að fólk noti nú tækifærið og ráðist í framkvæmdir af þessu tagi, viðhald, endurbætur eða klári byggingar sem eru í smíðum og nýti sér þá um leið hagstæðar aðstæður á vinnumarkaði þar sem nú er auðvelt að fá starfsmenn til starfa við slík verkefni en hefur ekki endilega verið á undanförnum árum eins og kunnugt er. Hækkað endurgreiðsluhlutfall hvetur til framkvæmda en það er mikilvægt þegar atvinnuástandið er jafnbágt og nú er og horfur eru á á næstunni, og ekki síst í byggingariðnaðinum. Það er ljóst að það er orðið mikið atvinnuleysi. Sá geiri atvinnulífsins hefur dregist harkalega saman. Hér ætti að mega ætla að hagsmunir færu vel saman, hagsmunir þeirra sem þarna fá hagstæðara umhverfi til að ráðast í þessar framkvæmdir, hagsmunir byggingariðnaðarins og þeirra starfsmanna sem þar hafa misst atvinnu, eða dregið úr atvinnu hjá, og ekki síst hins opinbera í þeim skilningi að þetta gæti þá slegið eitthvað á atvinnuleysi sem ella yrði meira, sem þessu næmi, með tilheyrandi mannlegum erfiðleikum og kostnaði. Auk þess er rétt að geta þess að almennt er litið svo á, og var meginröksemdin fyrir þessu fyrirkomulagi á sínum tíma, að aðgerð af þessu tagi stuðli að minni undanskotum frá skatti og dragi úr líkum á svartri atvinnustarfsemi og loks, eins og áður sagði, dregur þessi aðgerð vonandi nokkuð úr þörf fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta á móti. Í annan stað er með frumvarpinu lagt til að auk verksmiðjuframleiddra íbúðarhúsa verði heimilt í reglugerð að kveða á um endurgreiðslu ákveðins hlutfalls virðisaukaskatts af verksmiðjuframleiddum húseiningum. Samkvæmt núgildandi lagaákvæði nær þessi reglugerðarheimild í lokamálslið 1. mgr. 42. gr. eingöngu til endurgreiðslu ákveðins hlutfalls virðisaukaskatts af verksmiðjuframleiddum íbúðarhúsum. Ýmsar breytingar hafa átt sér stað í byggingarháttum frá þeim tíma sem þetta ákvæði í 1. mgr. 42. gr. var sett. Byggingaraðferðir og byggingartækni hafa breyst og sala t.d. á steinsteyptum húseiningum hefur aukist umtalsvert. Þannig fer þá bygging íbúðarhúsnæðis í auknum mæli fram annars staðar en á eiginlegum byggingarstað. Til að koma á jafnræði milli byggingaraðferða, þ.e. hvort bygging íbúðarhúsnæðis fer fram á byggingarstað eða með öðrum hætti, er með frumvarpinu lagt til að heimilt verði með reglugerð að kveða á um endurgreiðslu ákveðins hlutfalls virðisaukaskatts af verksmiðjuframleiddum húseiningum sem komið hafa til sögunnar í talsverðum mæli eftir að þetta ákvæði var sett. Þar sem uppgjörstímabil virðisaukaskatts eru tveir mánuðir vegna nýbygginga er með frumvarpinu lagt til að gildistaka miðist við upphaf næsta reglulega uppgjörstímabils, þ.e. 1. mars 2009, og ég vonast til að virðulegt Alþingi geti haft það í huga við skoðun sína á málinu, að það væri ákaflega æskilegt að það væri orðið að lögum fyrir þennan tíma, helst svolítið fyrir þennan tíma, þannig að framkvæmdin verði undirbúin og við náum næsta tveggja mánaða uppgjörstímabili virðisaukaskatts á nýbyggingum. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu. Ég vil svo bæta því við að það er að sjálfsögðu mikilvægt að þetta úrræði verði vel kynnt fyrir þeim sem geta nýtt sér það á næstunni þannig að menn geti lagt sín plön og sínar áætlanir fljótt. Þeim mun fyrr sem þetta mundi leiða til betra ástands í byggingariðnaði og skapa störf þeim mun betra er það augljóslega eins og atvinnuástandið hefur verið að þróast að undanförnu.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frumvarp sem er að mínu mati mjög góð leið til að sporna við svartri atvinnustarfsemi og undanskotum frá skatti eins og fram kom hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það er mjög gott mál að aðstoða fólk sem er í erfiðleikum með að klára húsnæði sitt eða fara í endurbætur með því að endurgreiða 100% virðisaukaskattinn. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra lýtur að endurgreiðslu til einstaklinga sem hugsa sér að fara í endurbætur á húsnæði sínu. Er hér um það að ræða að fella niður allar girðingar, þ.e. að allir einstaklingar geti fengið þessar endurgreiðslur eða eru þarna einhverjar girðingar, t.d. að miðað sé við fjárhagslega stöðu fólks sem hefur hug á því að fara í endurbætur á íbúðarhúsnæði sínu og nýta sér þessi ákvæði?

Herra forseti. Ég held að ég geti fullyrt að þetta er almenn aðgerð og hún er ekki háð neinum sérstökum takmörkunum. Það eiga allir að geta nýtt sér þetta. Ég veit ekki betur en þetta sé fortakslaus og almenn regla þannig að engar girðingar eða hindranir eru í vegi. Þetta er vissulega bundið við íbúðarhúsnæði og þetta er bundið við vinnuþáttinn á byggingarstað - í þeim tilvikum sem um framleiðslu er að ræða, annars staðar kemur vinnuþátturinn þannig inn eins og ég nefndi áðan með húseiningarnar. Ég get vissulega upplýst og það kemur, ef ég man rétt, fram í greinargerð með frumvarpinu að hugleitt var að opna á möguleikana á að sveitarfélög gætu, vegna framkvæmda sinna, komið inn í þessa mynd en horfið var frá því að betur athuguðu máli, einfaldlega vegna þess að samskipti sveitarfélaga og ríkisins í virðisaukaskattsmálum eru flókin og uppgjörsmál þar snúin. Menn töldu ekki ráðlegt að fara inn í það þannig að þetta er bundið við einstaklingana. Eina hugmyndin sem fram hefur komið í mín eyru, sem ekki er þá hér inni og snýr að einstaklingum, spratt fram á fundi okkar forustumanna ríkisstjórnarinnar með aðilum vinnumarkaðarins í gær en þar var spurt hvort ekki ætti að leyfa fólki að ráðast í endurbætur eða framkvæmdir á sumarbústöðum og hafa það með þarna undir. Ég beini því til hv. nefndar að huga að því, ég hef enga afstöðu tekið til þess en fyrst og fremst hafa menn verið að horfa á framkvæmdir á vegum einstaklinga við íbúðarhús sín og við það er málið miðað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýr svör. Ég tel þetta, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu, mjög til bóta og hjálplegt að mörgu leyti og til þess fallið að ýta undir að fólk ráðist í þær endurbætur sem það hefur hugsað sér að fara í á þessu tímabili, frá 1. mars 2009 til 1. júlí 2010, ef það hefur möguleika á því í efnahagsástandinu sem nú ríkir. Ég held líka að koma þurfi þessum skilaboðum, því sem við erum að fjalla um í frumvarpinu, til fólks á skýran hátt þannig að almenningur viti um þessa leið. Þar sem atvinnuleysi er mjög mikið í þessari stétt iðnaðarmanna getur þetta liðkað til með svo margt og gert það að verkum að iðnaðarmönnum á atvinnuleysisskrá fækki, sem er auðvitað mjög af hinu góða.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. fjármálaráðherra, um breytingar á lögum um virðisaukaskatt, þar sem lagt er til að endurgreiðslur á virðisaukaskatti verði 100% í stað 60% við viðhald og vinnu manna á byggingarstað við eigin íbúðarhúsnæði. Annars vegar er markmiðið, eins og fram hefur komið, að greiða fyrir framkvæmdum í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru í þjóðfélaginu á vinnumarkaðnum og hins vegar er þetta gert að sögn til að sporna við svartri atvinnustarfsemi. Ég lýsi stuðningi mínum við þetta frumvarp og okkar sjálfstæðismanna. Ég tel að þetta sé góð viðleitni ríkisstjórnarinnar til að koma atvinnulífinu til aðstoðar á erfiðum tímum og margt smátt gerir eitt stórt. Allt hjálpar þetta til. Eins og rakið var í ræðu hæstv. fjármálaráðherra og í andsvari hv. þm. Bjarkar Guðjónsdóttur þá getur þetta skipt miklu máli. Ég vona svo sannarlega að fólk nýti sér þetta vegna þess að það er rétt, sem fram hefur komið, og kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, að á undanförnum árum hefur verið erfitt að fá iðnaðarmenn til starfa við viðhald íbúðarhúsnæðis. Það er því viðbúið að á þessu sviði sé eftirspurn eftir þjónustu iðnaðarmanna og þá er gott að hægt sé að koma til móts við það. Ég vona svo sannarlega að þetta hjálpi líka til við að koma í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi. Án þess að ég vilja kasta rýrð á stétt iðnaðarmanna, þeir eru eins misjafnir og þeir eru margir, þá veit ég og þekki það af eigin reynslu að stundum hefur verið erfitt að fá iðnaðarmann til að taka að sér viðskipti þegar maður vill hafa það allt saman uppi á borði og fá tilskildar nótur. Það hefur stundum jafnvel verið til trafala og valdið manni ákveðnum erfiðleikum. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra því til að hafa fyrirkomulagið við þetta eins einfalt og hægt er til að menn nýti sér þetta þannig að flókin pappírsvinna, eins og skatturinn er kannski þekktur fyrir að hafa gaman af, verði ekki til að skemma fyrir annars ágætu máli. Hæstv. fjármálaráðherra óskaði eftir góðu samstarfi við efnahags- og skattanefnd í þessu máli. Sem fulltrúi í þeirri nefnd get ég sagt að ég mun gera mitt til að greiða fyrir þessu máli í nefndinni og reyna að ná því út þannig að sá frestur sem hæstv. fjármálaráðherra tiltók hér áðan náist.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir undirtektirnar. Það er ánægjulegt að málið fær góðar móttökur. Að sjálfsögðu er mikilvægt að framkvæmdin sé einföld. Hún er það í sjálfu sér. Þetta er vinnulaunaþátturinn. Það er ósköp einfaldlega þannig að það er mikilvægt að fólk haldi saman öllum nótum og að vinnulaunaþátturinn sé skýrt tilgreindur á hverju fylgiskjali um sig. Þetta tekur ekki til efniskostnaðar og slíkra hluta þannig að það er vinnulaunaþátturinn sem þarf að koma skýrt fram á fylgiskjölum. Menn safna þessu saman og sækja um þetta í einu lagi til skattstjóra viðkomandi umdæmis og þá fær það, að því er ég best veit, yfirleitt fljóta og góða afgreiðslu og peningana í framhaldinu, endurgreiðslufjárhæðirnar í framhaldinu inn á reikning. Það er auðvitað hárrétt að það er mikilvægt að kynna þetta svo að fólk viti nákvæmlega að það á þennan rétt, það er mikilvægt að fylgiskjöl séu til staðar fyrir öllum útgjöldum af því tagi sem þarna koma við sögu. Það er mikilvægt að þetta verði síðan kynnt rækilega í framhaldinu þannig að fólk geti gert áætlanir, farið að láta teikna eða panta eða hvað sem það nú er sem þarf að gera til undirbúnings framkvæmdum og ráða síðan iðnaðarmenn í störf, sem þarna njóta góðs af. Ég held að það eigi ekki að vefjast neitt fyrir mönnum enda er framkvæmdin í föstum skorðum og er í gangi. Hér er verið að hækka þetta hlutfall til að gera þetta meira ívilnandi eða hvetjandi og í raun og veru engin kerfisbreyting að neinu öðru leyti.

Virðulegi forseti. Ég tel þetta mál mjög mikilvægt í þeirri stöðu sem þjóðfélag okkar er nú í. Þetta getur hvatt þá sem eiga einhverja fjármuni handbæra en hafa á þenslutímum undanfarinna ára ekki þorað að fara í aðgerðir til að framkvæma. Þetta getur stuðlað að því að fólk með eldra húsnæði sjái sér fært að framkvæma núna og fá niðurfelldan vaskinn 100% og að því að minni verktakar fái atvinnu, vonandi sem flestir, og ætti að hindra svartar atvinnutekjur. Í þessu máli þarf að hafa hraðar hendur, eins og í mörgum mikilvægum málum sem liggja nú fyrir Alþingi. Atvinnuleysi er, eins og flestir vita, bölvaldur og hefur mikil áhrif á þá sem fyrir því verða, að ég tali ekki um fjölskyldur þeirra, og oft er erfitt að bæta það vegna þess að þetta er keðjuverkun. Atvinnuleysi hefur heilsufarsleg áhrif sem hefur áhrif í heilsufarsþátt þjóðarinnar og við megum ekki gleyma því að það er mikill bölvaldur. Þess vegna þarf að koma hjólum atvinnulífsins sem hraðast af stað og þó að það sé í smáum stíl eins og þessum er það þó skref í rétta átt og ég er mjög ánægð með það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsögu málsins og tek undir með öðrum þingmönnum sem hafa kvatt sér hljóðs í umræðunni og lýst ánægju með að þetta mál sé komið fram. Ég er sammála þeim röksemdum sem einnig hafa verið fluttar hvað mikilvægi málsins snertir, ekki síst í ljósi þess atvinnuástands sem við horfumst nú í augu við. Það er ástæða þess að hér er gerð tillaga um bráðabirgðaákvæði, tímabundið til 1. júlí árið 2010. Fyrr á þinginu flutti ég ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni og Katrínu Jakobsdóttur, núverandi hæstv. menntamálaráðherra, frumvarp til laga á þskj. 483 um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem fjallar efnislega um sama atriði, þ.e. að endurgreiddur virðisaukaskattur af vinnu manna á byggingarstað verði hækkaður úr 60% í 100% eins og lagt er til í þessu frumvarpi. En í frumvarpinu sem ég lagði fram var einnig að finna það efnisatriði sem hæstv. fjármálaráðherra gat um í ræðu sinni að hefði verið skoðað en fallið frá að leggja til og varðar sveitarfélögin og vinnu manna á byggingarstað vegna nýbygginga eða við endurbætur og viðhald húsnæðis í eigu sveitarfélaga. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að vegna samskipta og uppgjörs mála ríkis og sveitarfélaga sem væru flókin væri ekki talið heppilegt að leggja það til. Ég mundi vilja að það yrði skoðað á vettvangi hv. þingnefndar og fá þá betri skýringar eða rökstuðning fyrir afstöðu ráðuneytisins sem kann vel að vera að sé vel undirbyggð og eðlilegt að taka tillit til. Ég vil nefna tvennt til viðbótar. Mér fannst athyglisvert það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra eftir fund með aðilum vinnumarkaðarins að hugsanlega ætti að víkka þetta gildissvið út þannig að það gæti til að mynda náð til sumarhúsa. Mér finnst það vera athyglisverð hugmynd og viðbót sem nefndin getur skoðað. En hitt atriðið, sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, varðar gildistímann sem ég vil fá betri útskýringar á vegna þess að hér er gert ráð fyrir að lögin taki gildi 1. mars og í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Þar sem uppgjörstímabil virðisaukaskatts er tveir mánuðir vegna nýbygginga er með frumvarpinu lagt til að gildistaka miðist við upphaf næsta reglulega uppgjörstímabils, þ.e. 1. mars 2009.“ Ef lögin taka gildi 1. mars 2009 munu þau þá gilda um endurgreiðslu? Uppgjörstímabilið er eftir á og uppgjörið sem fer fram í byrjun mars er fyrir janúar og febrúar og ákvæði frumvarpsins munu ná til vinnu sem hefur farið fram í janúar og febrúar af því að það er í raun og veru uppgjörstímabilið sem vísað er til í frumvarpinu. Ef ekki, hefði þá ekki þurft að hafa gildistökuna í raun um síðustu áramót? Í lagasetningu er snúið að fara aftur í tímann þannig að ég hefði talið mikilvægt að við fengjum þetta á hreint þannig að ljóst væri hvað væri nákvæmlega átt við. Ef það er ekki ljóst af greinargerðinni sjálfri og ef hæstv. ráðherra hefur ekki svör á reiðum höndum þá er þetta atriði sem ég tel að nefndin þyrfti að fá frekari upplýsingar um frá starfsmönnum ráðuneytisins þegar hún tekur það til umfjöllunar.

Herra forseti. Hv. þingmaður leggur tæknilega spurningu fyrir mig en ég held að hugsunin sé ekki sú að frumvarpið sé afturvirkt. Ég les þetta þannig og held að það hljóti að vera að verið sé að tala um gildistöku við upphaf næsta reglulega uppgjörstímabils. Við erum að tala um að lögin öðlist gildi á fyrsta degi næsta reglulega uppgjörstímabils, þ.e. framkvæmdin, og gildið hefst 1. mars og fyrsta tímabilið sem verður undir er mars og apríl. Ég held að augljóst sé að þau eru ekki afturvirk í þeim skilningi að þær framkvæmdir sem ráðist hefur verið í í janúar og febrúar fái 100% endurgreiðslu í staðinn fyrir 60%. Þannig skil ég þetta nú en auðvitað getur nefndin athugað þetta eins og allt annað sem henni ber að gera og rannsaka. Þetta er skilningur minn. Ég hef satt best að segja ekki leitt hugann að því að það gæti verið einhvern veginn öðruvísi. Ef komið er að lokum þessarar umræðu vil ég segja varðandi annan þáttinn með sveitarfélögin að ég vísa til þess sem áður sagði. Það var einfaldlega talið að flókið væri að fara inn í uppgjörssamskipti ríkis og sveitarfélaga hvað varðar virðisaukaskatt sérstaklega. Þau eru allflókin og niðurstaðan varð að sá þáttur málsins var ekki tekinn með. Varðandi tekjuáhrif á ríkissjóð er ekki talið að þau verði umtalsverð, einfaldlega vegna þess að á móti þeirri skattaendurgreiðslu, sem þetta er í eðli sínu, koma veltuskattar, auknir tekjuskattar og útsvar og væntanlega minni atvinnuleysisbætur þannig að þegar upp er staðið verða nettóáhrif þess á ríkissjóð væntanlega ekki umtalsverð. Þá mælir það enn frekar með því að í þetta verði ráðist nákvæmlega við þær aðstæður sem við stöndum nú frammi fyrir. Ástæða þess að þetta er tiltekið tímabil er sú að menn vilja sjá og meta hvernig þetta gengur og hvernig aðstæður þróast hvað varðar atvinnuástand og fleira sem skiptir máli í sambandi við það. Ég er mjög ánægður með að þetta mál, sem er ofarlega á verkefnalista ríkisstjórnarinnar, fær góðar undirtektir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Með frumvarpi þessu er lagt til að bætt verði við lög nr. 129/1997 ákvæði til bráðabirgða sem heimilar útgreiðslu séreignarsparnaðar á tímabilinu 1. apríl 2009 til 31. desember 2010 til sérstakrar ráðstöfunar. Með vísan til hinna efnahagslegu áfalla sem dunið hafa yfir íslenskt samfélag á síðustu vikum og mánuðum er þeim sem eru með séreignarsparnað í skilningi II. kafla laganna með frumvarpinu tímabundið gert kleift að nota þá fjármuni sem öðrum kosti væru bundnir til 60 ára aldurs til að greiða niður lán sín eftir því sem kostur er. Sem kunnugt er hafa húsnæðislán og önnur lán hækkað verulega á síðustu mánuðum vegna verðbólgu og gengisfalls krónunnar og er með þeirri tímabundnu aðgerð sem frumvarpið kveður á um verið að veita einstaklingum ákveðna möguleika til að bregðast við þeirri þróun og lækka greiðslubyrði lána sinna. Með frumvarpinu er lagt til að þessi tímabundna útgreiðsla séreignarsparnaðar, samkvæmt II. kafla laganna, verði í höndum vörsluaðila viðkomandi séreignarsparnaðar. Ekki er því um beina útgreiðslu í hendur rétthafa að ræða heldur millifærslu á fjármunum og séreignarsparnaði til niðurgreiðslu skulda viðkomandi rétthafa til viðkomandi lánastofnunar eða lífeyrissjóðs. Er því í raun og veru um tilfærslu á sparnaðarformi að ræða. Óski rétthafi eftir því að séreignarsparnaður hans sé að fullu eða hluta nýttur til að greiða niður skuldir gerir frumvarpið ráð fyrir því að hann leggi fram umsókn þess efnis hjá þeim vörsluaðila sem heldur utan um séreignarsparnaðinn. Með þeirri umsókn þurfi að fylgja öll gögn sem sýna skuldastöðu rétthafa, t.d. kvittanir fyrir afborgunum og lánum sem og veðbókarvottorð. Eru það sömu gögn og lánþegi þarf að leggja fram þegar óskað er eftir láni hjá lífeyrissjóði. Frumvarpið gerir ráð fyrir að viðkomandi vörsluaðili fari yfir umsókn rétthafa og ráðstafi séreignarsparnaði hans til greiðslu lána beint til viðkomandi lánastofnunar eða lífeyrissjóðs. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við ráðstöfun vörsluaðila á séreignarsparnaðinum hafi húsnæðisveðskuldabréf forgang. Því næst lán tryggð með veði í öðru en íbúðarhúsnæði og að lokum aðrar skuldir við lánastofnanir eða lífeyrissjóði. Áréttað er í frumvarpinu að líta beri á hina tímabundnu útgreiðslu séreignarsparnaðar sem skattskyldar tekjur af hendi rétthafa og ber honum því að greiða tekjuskatt af útgreiðslunni sbr. lög nr. 90/2003, um tekjuskatt. Fyrirséð er að í framkvæmd haldi vörsluaðilinn staðgreiðslu tekjuskatts eftir við útgreiðslu og standi skil á henni í ríkissjóð. Gera má ráð fyrir einhverjum umsýslukostnaði hjá vörsluaðila vegna þeirrar þjónustu við rétthafa sem frumvarpið kveður á um og er í frumvarpinu lagt til að vörsluaðili geti innheimt umsýslugjald vegna þess kostnaðar. Að lokum gerir frumvarpið ráð fyrir að fjármálaráðherra geti með reglugerð kveðið nánar á um framkvæmd og fyrirkomulag þeirrar tímabundnu útgreiðslu séreignarsparnaðar sem frumvarpið kveður á um. Þetta frumvarp er tilraun til að aðstoða þá sem skulda verulega og hafa jafnvel snögglega lent í mjög miklum skuldum vegna efnahagsáfallanna og nýta til þess þann sparnað sem þeir eiga í séreign. Auðvitað er ekki gallalaust að leggja til svona breytingu en það er, held ég, alveg ljóst að þeir sem illa eru staddir vegna skulda en eiga séreign annars staðar eru litlu bættari með því að eiga hana einhvern tíma í framtíðinni og því teljum við flutningsmenn rétt að fara þessa leið. Þetta hefur áhrif á lífeyrissjóðina upp að einhverju marki en ef þetta fer í niðurgreiðslu skulda eiga peningarnir að vera áfram inni í kerfinu en ekki að fara út og þar sem séreign kemur á móti skuld er ekki um breytingu á veltunni á þessum markaði að ræða. Hugsanlegt er að minni sjóðir lendi í erfiðleikum vegna þess að þeim gengur verr að greiða út vegna lausafjárstöðu. Því er gert ráð fyrir að frumvarpið taki ekki gildi samstundis heldur hinn 1. apríl og ættu þá þeir sjóðir sem í þeirri stöðu geta lent að hafa vaðið fyrir neðan sig. Þeir ættu einnig að geta brugðist við þessu ef þeir eru í verulegum vandræðum og verulega smáir sjóðir ættu, til að forðast að ójafnræði verði meðal sjóðseigenda, að geta leyst upp sjóðina og eignir þeirra sem ekki vilja taka út séreign sína yrðu endurfjárfestar og þannig komið í veg fyrir ójafnræði. Kostnaður gæti orðið vegna þessa, endurgreiðsla á sölulaunum og slíkt, og hugsanlegt er að það komi niður á þeim sem eiga séreignarsparnað í formi kostnaðar en auðvitað er ekki hægt að sjá allt fyrir. En opnað er á möguleika til að leysa það ef menn vilja. Ég legg til, herra forseti, að þetta fari til efnahags- og skattanefndar að lokinni 1. umr. og nefndin fari yfir málið og meti kosti þess og galla en samþykki það síðan að lokum svo við getum afgreitt það í þinginu sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég vil af tilefni þessa máls segja að það er ánægjulegt að það virðist vera tiltölulega breið þverpólitísk samstaða um það á þingi að það eigi að skoða þarna leiðir til að koma fólki til aðstoðar, að það fái aðgang að sínum bundna séreignarsparnaði fyrr en lög og reglur hafa gert ráð fyrir þar sem miðað er við tiltekin aldursmörk. Spurningin er þá bara um útfærslu í þeim efnum og hvernig það gagnist best þeim sem þurfa á þessu að halda. Ég vil upplýsa að frumvarp er í vinnslu á vegum ríkisstjórnarinnar um þetta mál. Það er boðað í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að slíkt frumvarp muni koma fram og gerir það vonandi á næstunni. Þar af leiðandi hefur mikil vinna verið lögð í það af hálfu fjármálaráðuneytisins undanfarna daga, og nætur liggur mér við að segja, að skoða hvaða leiðir væru vænlegastar í þessu og hverjar væru færar. Og í þeim efnum verð ég að taka undir margt af því sem hv. þm. Árni Mathiesen sagði hér varðandi þá erfiðleika sem menn kunna að rata í ef þarna er farið í aðgerð sem reynist sjóðunum um megn eða þeir ráða illa við. Þá vakna upp mörg álitamál og sum mjög snúin eins og þau hvernig eigi þá að gæta jafnræðis milli sjóðfélaga og tryggja að útgreiðslur til eins hóps verði ekki á kostnað annarra. Hvernig á að tryggja að sjóðirnir einfaldlega ráði við þær útgreiðslur miðað við það lausafé sem þeir hafa? Og þegar haft er í huga að staða þeirra hefur auðvitað verið að þyngjast á margan hátt vegna þess að eignasafnið er bundið í ýmsum ávöxtunarleiðum, bréfum og öðru sem í sumum tilvikum er um þessar mundir ekki seljanlegt en í öðrum tilvikum aðeins seljanlegt með miklum afföllum. Það eina sem sjóðirnir hafa þá beinlínis auðveldlega laust til ráðstöfunar er það lausafé sem þeir eru með í sínum fórum. Það er takmarkað og þeim mun frekar sem álagið hefur aukist á sjóðina að undanförnu, sérstaklega vegna þeirra breytinga sem hér voru gerðar fyrir jólin og ég á býsna erfitt með að átta mig á hvernig voru hugsaðar, þ.e. að falla frá því fyrirkomulagi sem áður var að þegar menn hefðu náð 60 ára aldri ættu menn rétt á útgreiðslu séreignarsparnaðarins í jöfnum upphæðum á sjö árum en eiga nú þess í stað rétt á útgreiðslu á einni upphæð strax. Þetta hefur augljóslega strax valdið auknu álagi á sjóðina hvað varðar útgreiðslur við aðstæður sem eru mjög erfiðar af markaðsástæðum. Yfir alla þessa hluti verður að fara mjög vandlega. Það þýðir ekki að leggja hér upp í vegferð sem siglir fljótlega í strand eða leiðir til þess að sjóðirnir verða að grípa til, mér liggur við að segja, óyndisúrræða eins og þeirra að skipta upp sjóðunum í það sem er bundið og það sem er laust eða, það sem væri enn verra, að einhverjir þeirra yrðu einfaldlega að sækja um heimild til Fjármálaeftirlitsins um að loka á útgreiðslur. Ég hvet hv. flutningsmenn málsins undir forustu fyrrverandi fjármálaráðherra, kollega míns, að skoða mjög vandlega að þessi útfærsla sem hér er lögð til er býsna brött, svo ég taki ákaflega kurteislega til orða, a.m.k. miðað við þær upplýsingar sem ég hef undir höndum eftir rækilega skoðun þessara mála af hálfu ráðuneytisins að undanförnu og mikla fundi með vörsluaðilum lífeyrissjóða og eftir að hafa skoðað þetta mál allt á alla enda og kanta. Það er líka spurning um ráðstöfunina, að binda hana með þeim hætti eingöngu eins og hér er gert. Það eru ýmis rök fyrir því en það eru líka önnur rök gegn því. Þetta gagnast þá ekki ýmsum sem eiga þarna bundna peninga en eru í miklum erfiðleikum af öðrum ástæðum en þeim sem leiða af skuldum með veði í íbúðarhúsnæði, öðrum veðskuldum sem þarna eru undir eða skuldum við lánastofnanir eða lífeyrissjóði. Fólk getur einfaldlega verið í miklum erfiðleikum sem stafa af öðrum ástæðum en þessum, t.d. vegna tekjufalls, að fólk hafi misst atvinnuna, afkoman sé að bresta og menn eigi einfaldlega ekki fyrir rekstri heimilanna. Spurningin er þá: Á slíkur hópur að vera þarna alveg utan við eða á að gera þetta með almennari ráðstöfun, a.m.k. að hluta til? Ég geri ráð fyrir því að þessum spurningum hvað okkur varðar sem að ríkisstjórninni stöndum verði svarað þegar útfærsla þess frumvarps liggur fyrir og það birtist mönnum hér. Það er ríkur vilji til þess að skoða að opna þarna með yfirveguðum og ábyrgum hætti leiðir fyrir fólk til að bæta stöðu sína. Það gerir það enginn með sérstaklega glöðu geði því að helst hefðum við að sjálfsögðu viljað sjá þennan sparnað bara geymdan eins og upphaflega var hugsað. En aðstæðurnar eru eins og þær eru. Við verðum að horfast í augu við það og það er skylt að skoða allar leiðir af þessu tagi sem komið geta fólki til góða í þeim erfiðleikum sem það er í. En þær verða að vera færar. Það þýðir ekkert að leggja hér upp með eitthvað sem mundi jafnvel sigla í strand strax á fyrstu mánuðum og gæti boðið heim þeirri alvarlegu hættu að í fyrsta lagi tækist ekki að gæta jafnræðis milli sjóðfélaga eða að þeir sem fyrstir kæmu og fengju útgreiðslur fengju þær en síðan réði kerfið ekki við að uppfylla kröfur þeirra sem kæmu aftar í röðinni. Þá væri á margan hátt verr af stað farið en heima setið. Ég vil því hafa mikla fyrirvara á því að sú leið sem hér er lögð fram tiltölulega mjög opin og án takmarkana sé fær við núverandi aðstæður í kerfinu. Ég vildi hafa sagt þetta hér, herra forseti, þó að ég sjái að öðru leyti ekkert nema gott við það að þingmenn komi með hugmyndir um fyrirkomulag af þessu tagi. Það má allt saman skoða. Og það sem er mikilvægt í því sambandi er að það undirstrikar þverpólitískan vilja til að skoða leiðir í þessum efnum sem ég tel skylt að gera.

Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að það eru ákveðnir erfiðleikar í því að framkvæma þessa aðgerð. En ég held að fái lífeyrissjóðirnir tíma geti þeir leyst úr þeim sjálfir og sín á milli og hafi alla möguleika til þess. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki að boða það að settar verði einhverjar takmarkanir á það hvað aðilar geta losað um mikið af fjármunum sínum með þessu móti þannig að það raunverulega leysi ekki vanda þeirra, þeir komist ekki út úr skuldavandanum með því að nota séreignarsparnað sinn. Ég get að vissu leyti haft skilning á því að fólk vilji þá nota séreignarsparnaðinn vegna annarra erfiðleika sem það er í. Vonandi er samfélag okkar þannig að við getum hjálpað þeim aðilum sem ekki hafa atvinnu og skulda ekki heldur og eru ekki með mikla greiðslubyrði þá á annan hátt en að þurfa að ganga á þennan sparnað. Það auðvitað gæti komið þeim í koll síðar en þeir aðilar sem væru í greiðsluvandræðum fengju ekki lausn mála sinna. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að vona, eins mikla áherslu og menn lögðu á að þetta gerðist hratt hér fyrir nokkrum vikum, að ekki verði farið að tefja þetta að óþörfu í nefndinni vegna þess að ríkisstjórnin sé ekki tilbúin þannig að það þurfi ekki að koma endilega með nýtt þingmál til að fara með í gegnum þingið. Ráðuneytið gæti komið með sínar hugmyndir inn í nefndina og ef meiri hlutinn telur það vera til bóta væri hægt að vinna málið 

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða hér við hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra um óframkomið stjórnarfrumvarp og í hverju það víkur þá frá þessu frumvarpi hér. Ég tók afar kurteislega til orða. Það er út af fyrir sig rétt að af máli mínu mátti vel ráða að ég væri að segja það óumflýjanlegt að hafa þá aðferð sem þarna verður notuð ábyrga og þannig að kerfið ráði við hana og þannig að ekki skapist umsvifalaust hætta á að jafnræði milli sjóðfélaga verði fyrir borð borið og að jafnvel aðrir og verri hlutir gerist í kerfinu. Ég vil segja það eitt við hv. flutningsmenn þessa frumvarps að þeir gerðu rétt í því að kalla strax til sín þá sem gerst þekkja til í þessum efnum, sérfræðinga sem hafa skoðað þetta frá öllum hliðum. Ekki stendur á mér að lána til þess sérfræðinga úr fjármálaráðuneytinu. Ég held að það væri hollt fyrir hv. þingmenn að fá slíka yfirferð á málinu í ljósi þess hver staða sjóðanna og staða á markaði er raunverulega í dag. Það er sá veruleiki sem við verðum að taka mið af þegar við leitum hér leiða til þess að koma til móts við óskir fólks um að fá einhvern aðgang að þessum sparnaði sínum til að bæta stöðu sína. Ég skal þá með gleði vera handhafi þess að vilja fara þarna ábyrgar leiðir. Ef Sjálfstæðisflokkurinn vill taka mikla áhættu stendur hann auðvitað pólitískt ábyrgur fyrir því en ég held að það sé rétt að fá þær upplýsingar upp á borðið. Fróðlegt væri fyrir menn að bera það undir þá sem núna þekkja stöðuna hvaða afleiðingar samþykkt þessa frumvarps Sjálfstæðisflokksins mundi hafa, svona galopins og óbreytts. Ég verð því miður að segja að ég er hræddur um að það yrði ekki gott sem út úr því kæmi, bara alls ekki gott.

Herra forseti. Væntanlega verður málið í höndum hv. nefndar þegar umræðu þessari lýkur og hún mun þá leita ráðgjafar um það hvernig hún afgreiðir málið og hvernig hún vill vinna úr því. Og þá efast ég ekkert um að hún mun leita til hæstv. fjármálaráðherra og sérfræðinga hans í fjármálaráðuneytinu auk annarra til að fara yfir það og komast að góðri niðurstöðu að endingu.

Herra forseti. Mér þykir gæta ákveðins misskilnings hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það er nefnilega þannig að skuldir fólks sem það greiðir ekki eru fastar í kerfinu. Það vill svo til, herra forseti, að séreignarsparnaðurinn sem á að notast til að greiða þetta er líka fastur í kerfinu núna. Það sem menn gera er að taka ákveðna fasta upphæð í kerfinu og flytja hana yfir í aðra fasta upphæð í kerfinu. Það verður engin breyting á sparnaði eða neitt slíkt. Ef lífeyrissjóðirnir eiga ekki peninga geta þeir að sjálfsögðu gert samning við viðkomandi aðila um að fá lán hjá honum til að flytja peningana yfir til viðkomandi banka eða lánastofnunar. Þetta breytir ekki miklu. Ég hygg reyndar að ekkert óskaplega margir muni nota þetta vegna þess að, eins og ég kem inn á á eftir, hefur sparnaður aukist mikið í landinu. Hann hlýtur að hafa aukist, auk þess sem gengistryggðu lánin eru orðin miklu huggulegri núna eftir að gengið lagaðist um það leyti sem nýja stjórnin tók við. Það er örugglega ekki af þeim sökum, heldur vegna þess að menn voru búnir að undirbyggja það áður.

Herra forseti. Ég þakka fyrir fræðsluna. Ég held að það sé enginn misskilningur hér á ferðinni. Ég átta mig alveg á því að ef menn taka fjárhæðir af bundnu sparnaðarformi og færa yfir í niðurgreiðslu skulda er það tilfærsla af þessu tagi. Það breytir ekki því að sá sem stendur fyrir útgreiðslunni þarf með einhverjum hætti að leysa það mál, mæta þeirri þörf og það er það sem snýr þá að vörsluaðilum sjóðanna. Þetta hefur auðvitað verið þaulrætt og skoðað með þeim. Ég bara endurtek orð mín frá því áðan, ég held að aðstandendur frumvarpsins gerðu rétt í því að fá sérfræðinga til sín og skoða hvernig þetta snýr að þeim.

Herra forseti. Aftur gætir sama misskilnings. Það er engin útgreiðsla, þetta er millifærsla frá einum aðila sem er með fastar greiðslur, bundnar á reikningum, yfir til annars aðila sem fær millifært inn á greiðslur sem eru pikkfastar hjá honum. Það sem lífeyrissjóðurinn getur gert - hann á náttúrlega sínar eignir sem standa undir þessu - er að taka lán hjá viðkomandi lánastofnun. Það er ekkert einfaldara. Hann er með góðar eignir sem hann setur að veði - og ég reikna með því að með öllu sínu eignasafni sé hann stórkostlega góður skuldari - hann tekur lán til skamms tíma til að laga þessa stöðu og þarf ekki að ganga á peningalegar eignir sínar eða losa fé í hvelli.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð í belg um það frumvarp sem hér liggur frammi sem fjallar um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og snýr að viðbótarlífeyrissparnaði landsmanna. Ég hef áður rætt það á Alþingi, allt frá því að bankarnir hrundu síðastliðið haust, að við þyrftum að skoða allar mögulegar leiðir og að óvenjulegar aðstæður kölluðu á óvenjulegar aðgerðir. Ég hef lengi talað fyrir því að skoðuð yrði vandlega sú leið að opna fólki möguleika á að nota séreignarlífeyrissparnað sinn til að koma sér út úr mestu kröggunum, m.a. til að greiða niður skuldir. Þó að ég sé efnislega ekki sammála öllu sem stendur í frumvarpinu vil ég samt lýsa ánægju minni með að Sjálfstæðisflokkurinn skuli koma fram með málið núna. Ég kallaði nokkuð lengi eftir því á sínum tíma en, gott og vel, það er komið hér fram. Eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði grein fyrir áðan þá lítur dagsins ljós á næstunni væntanlega frumvarp frá ríkisstjórninni sama efnis enda var þetta mál á verkefnalista nýrrar ríkisstjórnar. Það sem ég vil hins vegar leggja áherslu á og skiptir afar miklu máli í þessu er í raun og veru tvennt. Í fyrsta lagi að við grípum ekki til neinna aðgerða sem setja muni sjóðina sjálfa á hliðina, þ.e. að gæta þess að inngripið verði ekki með þeim hætti að þeim verði stefnt í hættu. Í öðru lagi að sú leið sem farin verði gagnist sannanlega því fólki sem þarf raunverulega á þessu að halda. Í því sambandi vil ég nefna, og það er skoðun mín, að þær skuldir sem tilgreindar eru í frumvarpinu, lán með veði í íbúðarhúsnæði svo dæmi sé tekið, t.d. lán frá Íbúðalánasjóði eða lífeyrissjóðum eru yfirleitt það sem kalla mætti hagstæð lán á Íslandi í dag. Þetta eru yfirleitt lán með tiltölulega lágum vöxtum, en svo eru hins vegar önnur lán sem að mínu mati eru miklu meira vandamál fyrir fjölskyldurnar í landinu. Það eru dýru lánin - myntkörfulánin, yfirdráttarlánin og önnur lán sem oft og tíðum eru á 20% vöxtum, bílalánin svo dæmi sé tekið. Mér finnst felast í því nokkur forræðishyggja að skylda fólk til að nota peningana sína í að greiða niður tilteknar skuldir en ekki einhverjar aðrar skuldir. Það má jafnvel kalla það að hér sé verið að mismuna skuldum, þ.e. að lán frá Íbúðalánasjóði með veði í íbúðarhúsnæði séu rétthærri en önnur lán sem eru óhagstæðari. Mér finnst líka að ekki sé hægt að sjá annað, eins og frumvarpið er lagt fram, en að það kalli á nokkuð mikla umsýslu vegna þess að hér stendur, með leyfi forseta: „Vörsluaðili séreignarsparnaðar fer yfir umsókn rétthafa skv. 3. mgr. og hefur umsjón með útgreiðslu á séreignarsparnaði hans. Við útgreiðslu séreignarsparnaðar skal vörsluaðili fylgja eftirfarandi forgangsröð við uppgreiðslu skulda rétthafa.“ Síðan er forgangsröðin talin upp. Þetta þýðir í raun og veru á mannamáli að sá sem vill leysa út séreignarsparnað sinn þarf að koma með öll sín gögn til vörsluaðila, til lífeyrissjóðsins sem fer þá yfir þau, metur og ákveður þá í samráði við skuldarann hvaða skuldir eigi að greiða. Ég tel að við eigum að treysta almennri skynsemi fólks, ef það leysir út þessa fjármuni, til að ákveða sjálft hvort það vill nota þá til að greiða niður yfirdráttinn sinn, bílalánið eða eitthvað slíkt en ekki að vera að mismuna þarna eins og kemur fram í frumvarpinu. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa mörg fleiri orð um þetta að sinni. Ég geri ráð fyrir því að þegar frumvarp ríkisstjórnarinnar um sama mál kemur fram verði það rætt hér og síðan fari bæði málin til meðferðar í nefnd og komi síðan aftur inn í þingið. En ég legg áherslu á það sem ég sagði áðan að sú leið, hvaða leið sem farin verður, gagnist fólki raunverulega. Það er kannski rétt að geta þess, virðulegi forseti, að upphaflega hugmyndin á bak við þetta mál kviknaði í október síðastliðnum eftir hrun bankanna. Þá var hugmyndin sú að reyna að koma til móts við þá sem skulda mest, þ.e. hugsunin var ekki sú að fólk gæti leyst þessa fjármuni út til að nota þá í neyslu eða eitthvað slíkt, heldur fyrst og fremst til að greiða niður skuldir og þá helst óhagstæðar skuldir. Það er í raun og veru ástæðan fyrir því að farið var að skoða málið á sínum tíma og sú sem hér stendur og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Árni M. Mathiesen, við sátum m.a. í hópi sem skoðaði þetta þar sem útgangspunkturinn var skuldirnar. Ég legg áherslu á að mér finnst ekki rétt að mismuna skuldum með þessum hætti heldur eigum við að treysta á almenna skynsemi fólks til að meta hvernig það notar peninga sína, hvort þeirra fara í yfirdrátt, í bílalán eða eitthvað annað.

Virðulegi forseti. Ég vil benda á varðandi skyldutryggingu lífeyrisréttinda að skattprósenta af útgreiðslu séreignarsparnaðarins verði lækkuð þegar viðkomandi þarf að taka út meira en helming af sparnaðinum til lækkunar skulda sem safnast hafa upp vegna aðstæðna í þjóðfélaginu, hárrar verðbólgu, atvinnumissis eða lækkandi tekna af öðrum orsökum sem fólk á enga sök á í þeirri þróun afkomu sinnar sem það hefur orðið að þola. Þess vegna legg ég til að skoðað verði sérstaklega í efnahags- og skattanefnd hvort ekki sé eðlilegt og rétt að fella niður verulegan hluta skattgreiðslna þegar einstaklingur hefur þurft að nota meira en helming af séreignarsparnaði sínum til niðurfellingar á skuldum sínum. Í slíkri aðgerð stjórnvalda fælist örlítill viðurkenningarvottur á því að einstaklingurinn á enga sök á stöðu mála sinna og það mundi hafa mjög jákvæð áhrif út í þjóðfélagið. Ekki veitir af.

Herra forseti. Fyrrverandi ríkisstjórn greip til margra skammtímaráðstafana til að rétta af hag fjölskyldna og einstaklinga í þjóðfélaginu sem hafa orðið fyrir áfalli, sérstaklega þeirra sem hafa misst atvinnuna eða lækkað í launum, og svo sérstaklega þeirra sem voru með gengistryggð lán og hafa farið mjög illa út úr því mikla hruni á gengi krónunnar sem við sáum á síðasta ári. Eins og ég gat um í andsvari áðan er sú ráðstöfun sem hér er farið út í í rauninni millifærsla úr einum föstum reikningi yfir í annan fastan reikning og á að vera auðvelt að leysa með lánveitingu á móti ef ekki er laust fé til staðar. Svo vil ég geta um það að neysla almennings hefur minnkað mjög hratt og tekjurnar hafa reyndar lækkað. Könnun gaf til kynna fyrir nokkru síðan, ekki löngu, að 7% þjóðarinnar hefðu misst vinnuna, það var könnun ASÍ, og 14% hefðu lækkað í launum. Það þýðir að tæplega 80% eru með óbreytt laun sem þýðir að meginhluti þjóðarinnar hefur hvorki lækkað í launum né misst vinnuna. Og sá hluti þjóðarinnar gerir ekki nema tvennt við launin sín eins og aðrir, hann annaðhvort sparar eða eyðir peningunum. Eyðsla hefur stórminnkað, það sýna allar tölur. Það er óskaplega mikil minnkun í eyðslu og innflutningi. Það þýðir að sparnaður hlýtur að hafa aukist mjög mikið. Ég hef verið að kanna það og kannaði það síðast í morgun en hef ekki fengið nein svör við því hve mikið sparnaður hefur aukist en mér segir svo hugur. Er dálítið merkilegt, herra forseti, að ekki skuli liggja fyrir tölfræði um það hve mikið sparnaður hefur aukist í öllu kerfinu. Með sparnaði á ég við niðurgreiðslu skulda og aukningu innlána. Mér segir svo hugur að mánuðirnir október og nóvember séu þeir mánuðir í Íslandssögunni þar sem Íslendingurinn hefur sparað mest yfirleitt. Síðan koma desember og janúar, desember kannski síður en ég hugsa að janúar sé mikill sparnaðarmánuður. Það hlýtur því að vera mikill sparnaður á ferðinni einhvers staðar í kerfinu. Þetta eru bráðaaðgerðir sem við erum að gera hér og ég vil benda á eitt atriði sem þarf að koma fram og þyrfti kannski að skoða í hv. nefnd, að taki menn út svona sparnað og verða svo gjaldþrota, ef þetta dugar ekki til og menn verða gjaldþrota engu að síður glatast þessi sparnaður. En ef hins vegar menn eru gjaldþrota og sparnaðurinn er inni í lífeyrissjóði þá er hann utan gjaldþrotsins. Það þyrfti eiginlega að ganga úr skugga um að aðgerðin dugi hjá þeim sem fara í þessa aðgerð. Ég hef bent á að víða í Evrópu er meginuppspretta sparnaðar frjáls lífeyrissparnaður, sérstaklega í Þýskalandi, og þar tíðkast og hefur tíðkast í áratugi eða árhundruð að veita lán út á sparnaðinn. Það væri í sjálfu sér að mörgu leyti skynsamleg leið að menn mættu taka lán, svona 50%, til að eiga fyrir skattinum af restinni, 50% lán út á sparnaðinn sinn með sambærilegum vöxtum eða eitthvað ívið hærri vöxtum en sparnaðurinn gefur, það þarf eitthvað fyrir umsýslu, og það lán gætu menn notað til þess að greiða upp skuldir annars staðar. Munurinn á þessu er sá að þá mundu menn væntanlega halda áfram að spara því að margir vilja halda áfram að spara þó að þeir séu að gera upp einhverjar skuldir sem eru afmarkaðar bæði í tíma og rúmi og menn vilja kannski ganga frá. Ég held að menn ættu að skoða þetta í hv. nefnd. Varðandi það hversu margir muni nýta þetta. Það er ljóst að sá vandi sem var fyrir nokkrum vikum og mánuðum og varðaði gengistryggðu lánin er náttúrlega aðalvandinn sem við glímum við. Það eru ekki verðtryggðu lánin, langt í frá, aðalvandinn eru gengistryggðu lánin, bæði bílalánin og íbúðalánin sem menn tóku ákvörðun um að taka af einhverjum ástæðum, væntanlega vegna þess að vextirnir voru miklu lægri. Það er svona ákveðið sjónarmið þar en það var svo sem bent á gengisáhættuna, margoft bent á hana og líka bent á hve óskynsamlegt væri að taka lán í annarri mynt en menn hafa tekjur í. Það er náttúrlega grundvallaratriði sem menn eiga að fylgja. En menn tóku sem sagt ákvörðun um að taka gengistryggð lán og þau hafa hækkað alveg óskaplega. Eins og ég gat um í andsvari rétt áðan hefur gengið lagast mjög mikið undanfarna daga af ýmsum ástæðum, lítilsháttar inngrip Seðlabankans að því er virðist en líka virðast vera að koma inn peningar. Auðvitað er vöruskiptajöfnuðurinn jákvæður og hann skilar inn reglulega afgangi sem á að valda meira framboði en eftirspurn á erlendri mynt. Gengið er því að lagast, það lagaðist um 12–14% bara í síðasta mánuði, 12–14% sem erlendar skuldir þeirra sem hafa gengistryggð lán hafa lagast. Þannig að sá sem skuldaði 20 millj. kr. skuldar núna 2,5 eða 3 millj. minna en fyrir einum eða einum og hálfum mánuði. Vandinn sem við erum að glíma við er að minnka af þessum ástæðum. Það má vel vera að margir geti leyst vandann núna sem ekki gátu það fyrir mánuði síðan. Þetta þarf að skoða. Lækkandi gengi hefur náttúrlega miklu víðtækari áhrif, því að það gerir það líka að verkum að verðbólgan lækkar mjög hratt. Hún mun væntanlega lækka afskaplega hratt bara í þessum mánuði og næsta mánuði og fara miklu hraðar niður í það sem Seðlabankinn stefnir að vegna þess að aðaldriffjöðrin á bak við verðbólguna undanfarið hefur verið gífurleg hækkun á erlendri mynt sem er að lækka núna. Það ásamt lækkun á olíuverði á heimsmarkaði og öðru slíku ætti valda því að staða heimilanna ætti að lagast. Svo gefur þessi styrking á genginu líka færi á því að losa um þau höft sem hafa verið á gjaldeyrismarkaði. Það er ýmislegt mjög jákvætt að gerast og menn þurfa að horfa á það. Herra forseti. Ég má til með að geta þess að við hér á þingi höfum ekki séð neitt frá ríkisstjórninni sem varðar stöðu heimilanna eða einstaklinga, bara ekki neitt. Menn hafa deilt hér. Þurfa að eyða einum degi í stefnuræðu, öðrum degi í að fá nýjan forseta þingsins fyrir einhverjar örfáar vikur og síðan kemur hér heilmikið mál varðandi Seðlabankann, þ.e. að koma einhverjum bankastjórum frá. Þetta er alltaf eitthvað persónulegt, þetta er ekki fyrir heimilin í landinu, alls ekki. Það breytir engu fyrir heimilin í landinu þó að skipt sé um seðlabankastjóra, akkúrat ekki neinu. Það breytir heldur engu fyrir heimilin í landinu þó að annar forseti sé hér á forsetastóli. Þetta er allt saman ekki gert fyrir heimilin í landinu. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn, sem er nú ekki viðstödd hér, að drífa í því að koma með einhver mál sem varða stöðu heimilanna í landinu, drífa í því og koma með eitthvað af viti fyrir stöðu einstaklinga til að minnka t.d. atvinnuleysið. Það hefur ekki verið gert. Stjórnarskiptin gera ekkert annað en að auka á sársauka heimilanna, auka á vandann, því að það gerist ekki neitt. Það hefur ekkert gerst núna í þrjár, fjórar vikur. Svo fara menn í kosningar og það mun enn auka á vanda og sársauka íslenskra heimila, því að í kosningabaráttu eru menn heldur ekki að auka atvinnu í landinu eða reyna að bæta stöðu heimilanna. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn, sem er fjarverandi, að gera nú eitthvað í því að koma með mál inn í þingið sem bæta stöðu heimilanna.

Virðulegi forseti. Aðeins til að bregðast við síðustu orðum hv. þm. Péturs H. Blöndal um meint aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Það er „kómískt“ að sitja úti í sal og heyra það úr munni sjálfstæðismanns að ekkert sé verið að gera. Ég bendi hv. þingmanni á að sú ríkisstjórn sem nú starfar hefur ekki starfað mjög lengi en hefur þó á þeim tíma komið fram með stórmál, svo að ég nefni eitt dæmi, sem er greiðsluaðlögunarfrumvarp. Boðað var af hálfu hæstv. fjármálaráðherra áðan að það væri að koma frumvarp varðandi séreignarsparnaðinn. Í verkefnaskrá núverandi ríkisstjórnar eru „konkret“ verkefni sem væntanlega koma inn í þingið núna í þessari viku og næstu og ríkisstjórnin hefur uppi áform um að vinna hratt og örugglega í samvinnu við þingið og þingnefndir. Ég held því að það sé algjör óþarfi af hv. þingmanni að standa hér geðillur í ræðustól og skamma hæstv. núverandi ríkisstjórn fyrir aðgerðaleysi. Margur heldur mig sig í þeim efnum. Eigum við ekki bara og bíða og sjá hvernig málum vindur fram næstu daga? Ég er alveg viss um að þegar upp er staðið mun þessi ríkisstjórn sem nú situr státa af þó nokkuð lengri og meiri afrekaskrá en sú hæstv. ríkisstjórn sem sat hér það sem af er þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við erum búin að fá að sjá verkefnaskrá. Hún er svona nokkurn veginn sú sama og fyrrverandi ríkisstjórn var með þannig að það er nú ekki mikil breyting þar á. Eiginlega flestir í ríkisstjórninni hafa þurft að kyngja og taka U-beygju, 180° beygju. Samfylkingin er nú búin að gleyma Evrópusambandinu. Það er bara horfið og gleymt. Það er aldrei talað um það meir. Og Vinstri grænir eru búnir að gleyma bæði Icesave-reikningunum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Nú er bara hjalað við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eins og bestu vini sína. Þetta er því U-beygju stjórn. Það er greinilegt. En hún er náttúrlega með ágætis verkefnalista sem er verkefnalisti fyrrverandi hæstv. ríkisstjórnar. Það er gott ef hún framkvæmir það. Fyrrverandi ríkisstjórn gerði hundrað breytingar á hundrað dögum. Nú eru sem sagt liðnir tíu dagar og það eru komin fram tvö frumvörp, þ.e. greiðsluaðlögunin og séreignarsparnaðurinn, hvort tveggja frá fyrrverandi ríkisstjórn. Gerðar voru tvær minni háttar breytingar á greiðsluaðlöguninni sem hefði vel mátt gera í nefnd og spara sér umræður hér í þinginu fram og til baka um höfundarrétt og annað slíkt sem enginn skildi. Ég held því bara að ríkisstjórnin ætti að taka það frumvarp sem liggur fyrir og gera á því einhverjar breytingar í nefndinni ef menn telja að þess þurfi og vinna þetta af viti í staðinn fyrir að vinna einhverjar pínulitlar breytingar á þessu frumvarpi í ráðuneytinu eins og verið er að gera núna. Síðan á að leggja það fram og fara aftur í gegnum umræðu o.s.frv. í staðinn fyrir að vinna í nefndum og klára þessi mál þannig að fólk geti farið að sjá þessar niðurstöður en ekki bíða endalaust eftir því að sagt sé hver hefur höfundarréttinn að viðkomandi frumvarpi þegar það verður endanlega að lögum.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. Pétri Blöndal á að fyrri ríkisstjórn sprakk m.a. vegna þess að þolinmæði Samfylkingarinnar þraut. Hana þraut m.a. vegna þess að við töldum að litlu væri komið í verk. Það væri lítil verkstjórn. Það má svo sem vel til sanns vegar færa að þau mál sem núverandi hæstv. ríkisstjórn setur nú á dagskrá eru mjög í anda fyrrverandi hæstv. ríkisstjórnar. Munurinn er hins vegar sá að það gerðist ekkert. Það gerðist ekkert á síðustu vikum og mánuðum síðustu hæstv. ríkisstjórnar frá því að bankarnir hrundu. Nú liggur fyrir að þessi ríkisstjórn ætlar að láta hendur standa fram úr ermum og láta verkin tala. Ég efast ekki um að núna á næstunni muni þessi mál koma fram sem um var rætt áðan. Síðan vil ég segja, hæstv. forseti, að ég er ekki viss um að þessi umræða sem hv. þm. Pétur Blöndal byrjaði á skili okkur einhverju. Það voru sjálfstæðismenn í þinginu sem hófu umræðu um form en ekki innihald. Það voru sjálfstæðismenn á þinginu sem hófu umræður um höfundarrétt á greiðsluaðlögunarfrumvarpi. Það skilar fólkinu í landinu hins vegar engu. Það eru aðgerðir, aðgerðir og aðgerðir en ekki japl, jaml og fuður, að skoða, spá og spekúlera, sem sjálfstæðismenn gerðu því miður allt of mikið af á síðustu vikum og mánuðum og er m.a. ástæðan fyrir því að við stöndum í þeim sporum sem við stöndum í í dag.

Herra forseti. Ég vil benda á að frumvarpið um greiðsluaðlögun kom fyrst fram hjá Sjálfstæðisflokknum. Síðan kemur ríkisstjórnin með örlítið breytt frumvarp til þess að eiga einhvers konar höfundarrétt að málinu. Og núna tilkynnti hæstv. fjármálaráðherra að í staðinn fyrir að taka þetta frumvarp sem hann ætlar að flytja hvort sem er með einhverjum breytingum ætli hann að koma með nýtt frumvarp. Í staðinn fyrir að ræða frumvarpið efnislega, vísa því til nefndar, koma svo með breytingartillögur fyrir nefndina - þannig vinna menn tíma - ætlar hæstv. fjármálaráðherra að koma með nýtt frumvarp. Það þarf að mæla fyrir nýju frumvarpi. Það þarf að fara aftur í gegnum málið, fara aftur í nefnd o.s.frv. Ég hlýt að gagnrýna það. 
             Ég gagnrýni að það liggja fyrir frumvörp sem menn ætla að flytja og hægt er að gera á þeim breytingar, smávægilegar breytingar. Það hefði mátt gera breytingar á frumvarpinu um greiðslumiðlun í nefndinni.  Það mundi flýta málinu og væri til hagsbóta fyrir heimilin í landinu sem bíða eftir þessum ráðstöfunum. Og svo eru margar ráðstafanir fleiri sem eiga eftir að koma. Það er bara lofað einhverju. Jú, það kemur kannski einhvern tímann, ef til vill, líklega.