Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Það er eitt atriði þessa frv., sem hér er til umr., sem ég ætla sérstaklega að gera að umtalsefni. Ég hef stillt mig um að taka til máls um þau frv. sem rædd hafa verið hér í kvöld, þótt raunar hefði verið ærin ástæða til þess, einkum þó þau frv. sem varða skattaálögur sem að mínum dómi brjóta mjög í bága við það sem ríkisstj. lýsti yfir í sumar þegar samningamál verkalýðshreyfingarinnar voru til afgreiðslu. Ég ætla ekki að fara að fullyrða neitt um þau efni núna, það gefst tækifæri til að ræða þau mál síðar, en aðeins vildi ég vona að ekki yrði nú haldið áfram á þeirri braut sem hér virðist vera farið inn á, þannig að til viðbótar öllum öðrum vanda í þjóðfélaginu ættum við von á verulegum átökum á vinnumarkaðinum áður en eðlilegur samningstími er útrunninn. Í þessu frv. er í 3. gr. gert ráð fyrir því að skylda lífeyrissjóðina með lögum til þess að kaupa verðtryggð skuldabréf af stofnlánasjóðum fyrir minnst 40% af ráðstöfunartekjum sínum. Eins og fram kemur í grg. hæstv. fjmrh., sem hann flutti áðan og raunar fylgir frv., hefur með samkomulagi við lífeyrissjóðina verið sá háttur á, að þeir hafa á undanförnum árum keypt skuldabréf - verðtryggð skuldabréf - af stofnlánasjóðunum. Þetta helgast auðvitað verulega af því, að lífeyrissjóðunum er mikil nauðsyn að reyna að ávaxta fé sitt á sem allra tryggastan hátt, og segja má að vandamál lífeyrissjóðanna og lífeyriskerfisins í heild sé fyrst og fremst hin mikla verðbólga, sem við búum við, og margþætt vandamál, sem af því leiðir. Á árinu 1974, í samningunum í mars 1974, gerði verkalýðshreyfingin, Alþýðusambandsfélögin, samkomulag við þáv. ríkisstj., að lífeyrissjóðirnir keyptu fyrir sem svaraði 20% af ráðstöfunartekjum hvers árs verðtryggð skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins. En á móti kom yfirlýsing og loforð ríkisstj. um að gera verulegt átak hvað varðar byggingu íbúðarhúsnæðis á félagslegum grundvelli. Sú ríkisstj., sem siðar tók við, síðari hluta sama árs, 1974, hefur endurnýjað tvívegis þessar yfirlýsingar um framkvæmdir í byggingum íbúðarhúsnæðis á félagslegum grundvelli og lífeyrissjóðirnir hafa fullkomlega staðið við sinn hluta, þ.e.a.s. að kaupa þessi skuldabréf af Byggingarsjóði. Fyrir stuttu eða nú síðustu daga hefur verið útbýtt hér svari hæstv. fjmrh. við skriflegum fsp. hv. þm. Péturs Sigurðssonar um ráðstöfunarfé lífeyrissjóða. Þetta hafa þm. sjálfsagt litið yfir og það ber með sér m.a., að lífeyrissjóðir Alþýðusambandsins höfðu á árinu 1976 keypt þessi skuldabréf af Byggingarsjóði fyrir um 780 millj. kr. Þetta mun verða hærri upphæð á því ári sem nú er að liða. En samtals keyptu lífeyrissjóðirnir á árinu 1976 af fjárfestingarsjóðunum verðtryggð verðbréf fyrir röska 2 milljarða, þannig að það er engan veginn að lífeyrissjóðirnir hafi ekki lagt fram verulegt fjármagn til fjárfestingarsjóðanna og þar með til atvinnuveganna í landinu. Ég sagði að lífeyrissjóðirnir hefðu fyllilega staðið við sín fyrirheit sem gefin voru 1974. En það verður því miður ekki sagt um þátt ríkisstj, og loforð hennar. Þar hafa litlar sem engar efndir orðið á. Ég ætla að fara örfáum orðum um hvernig staða lífeyrissjóðanna er, hvernig þeir eru í stakkinn búnir til þess að verða við þeim ákvæðum sem felast í þeirri lagagr. sem ég er hér að ræða, hvaða möguleika þeir hafa til þess að verja svo stórum hluta af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á þessum verðtryggðu skuldabréfum. Ég ætla þá fyrst og fremst að halda mig við sjóði Alþýðusambandsins, þ.e.a.s. þá sjóði sem að verulegu leyti voru stofnaðir með samningunum 1969 og urðu til frá 1. jan. 1970, en þó engan veginn með fullum iðgjöldum fyrstu þrjú árin. Ég vil fyrst segja það, að almennt má segja að launafólk sætti sig við að greiða þennan skyldusparnað, skulum við segja, sem lífeyrissjóðsgreiðslurnar eru. Til þess eru aðallega tvennar ástæður. Yngra fólkið sættir sig við þetta vegna möguleika á lánum úr lífeyrissjóðunum. Eldra fólkið, og þá vil ég segja að það væru tæplega margir undir 50 ára, gerir það með hliðsjón af möguleikum á lífeyri þegar starfsaldri lýkur. Þannig er þetta í reynd. Ég ætla aðeins að lýsa hér þeim sjóði sem ég þekki best til og áreiðanlega stendur, eins og nú standa sakir, best að vígi til þess að geta varið fjármunum til kaupa á verðtryggðum skuldabréfum. Það er Lífeyrissjóður Verkamannafélagsins Dagsbrúnar og Verkakvennafélagsins Framsóknar, en þessi félög hafa sameiginlegan lífeyrissjóð. Það er eitt atriði sem ég vil sérstaklega leggja áherslu á og menn máske gera sér ekki fulla grein fyrir, að lífeyrisgreiðslur úr þessum sjóðum, þótt ungir séu, eru að verða býsna miklar. T.d. greiðir þessi lífeyrissjóður, sem ég nefndi, nú á þessu ári sem svarar 25% af iðgjaldatekjum ársins í lífeyrisgreiðslur. Þessu valda þeir samningar sem gerðir hafa verið milli aðila vinnumarkaðarins og raunar með ríkisstj, sem þriðja aðila tvö undanfarin ár, þ.e.a.s. á árinu 1976 og svo aftur í vor, og þá fyrst og fremst útvíkkun lífeyriskerfisins og þó fyrst og fremst verðtrygging lífeyrisins. Ég bið menn að hafa í huga, að það eru lífeyrissjóðirnir sjálfir sem að fullu og öllu standa undir verðtryggingunni. Hún er ekki sótt í ríkissjóð hvað þessa sjóði varðar. Þegar síðan þessi sjóður er búinn að kaupa verðtryggð skuldabréf af Byggingarsjóði fyrir að vísu rösklega 20% á þessu ári og búið er að fullnægja lánaþörf sjóðfélaganna er öllu ráðstöfunarfé sjóðsins á þessu ári ráðstafað. Ég endurtek, að þetta er áreiðanlega sá sjóðurinn sem hvað besta aðstöðu hefur eins og sakir standa til þess að kaupa þessi verðtryggðu bréf. Hækkun úr þessum röskum 20% hvað þennan sjóð varðar og upp í 40% af ráðstöfunarfénu til kaupa á verðbréfunum hefur því aðeins eina afleiðingu. Hún er sú, að takmarka verður lánin til sjóðfélaganna. Það er alveg óhjákvæmileg afleiðing þess, ef lífeyrissjóðurinn á að hækka kaup sín svo á verðtryggðum bréfum sem hér er áætlað að gera. Það er hins vegar sjáanlegt, hvað það hefði síðan í för með sér. Ég sagði að þetta væri sá sjóðurinn sem stæði hvað best að vígi. Aðrir sjóðir og ýmsir sjóðir, einkanlega þeir sem að langmestum hluta eru með sjóðfélaga, sem eru ungir að árum, og þarfir þeirra einkanlega varðandi íbúðabyggingar og húsnæðismál eru mjög miklar, - þeir sjóðir geta ekki nándar nærri á borð við þann sjóð sem ég hef nú talað um, Dagsbrúnar og Framsóknar uppfyllt umsóknir sjóðfélaganna um lán og vantar mikið á. Ég get nefnt t.d. einn sjóð, sem er þó með stærri sjóðunum. Þar er biðtími sjóðfélaganna til lána nú 18 mánuðir, og þessi sjóður er með t.d. þriðjungi lægri lán heldur en lífeyrissjóðir Dagsbrúnar og Framsóknar. Það er þess vegna augljóst, hvað er verið að gera gagnvart þeim sjóðum, sem svona er ástatt fyrir, með þeirri lagasetningu sem hér er fyrirhuguð. Af því, sem ég nú hef sagt, lýsi ég fyllstu andstöðu í fyrsta lagi við að það skuli vera fyrirhugað að lögbinda meðferð fjármagns lífeyrissjóðanna, en með því er ríkisstj. að sölsa undir sig yfirráð yfir stórum hluta þess fjármagns sem lífeyrissjóðirnir hafa til umráða. Þetta er grundvallarafstaða. Ég álít að Alþ. eigi alls ekki að setja löggjöf varðandi lífeyrissjóðina á þennan hátt. Og ég vil í öðru lagi alveg sérstaklega mótmæla þeirri prósentutölu sem hér er um að ræða. Jafnvel þó að þessi leið væri farin er þetta allt of há prósenta og gerir lífeyrissjóðunum nærri ókleift að starfa. Með svona lagasetningu er verið að stórskerða völd stjórna lífeyrissjóðanna og þó kannske einkum og sér í lagi áhrif þeirra sem eigi þessa sjóði, þ.e.a.s. áhrif sjóðfélaganna sjálfra á stjórnun og meðferð fjármagns lífeyrissjóðanna. Ég vil enn fremur taka það fram, að þetta ákvæði, sem er í þessu frv. varðandi lífeyrissjóðina, er sett án samráðs við lífeyrissjóðina. Það eru engir samningar við lífeyrissjóðina - og engan lífeyrissjóð svo að ég viti til - að baki þessu ákvæði í því frv. sem hér liggur fyrir. Það hefur tvívegis aðeins verið talað við mig einan persónulega af ráðh., en þá tölu sem um er að ræða í frv., hef ég ekki heyrt fyrr en síðdegis í dag. Þetta eru vinnubrögð, sem ég álít að eigi engan veginn að viðhafa. Þegar mál eru sett fram og á að afgreiða þau á jafnskömmum tíma og ætlunin er með þessi frv, er auðvitað ekkert ráðrúm til gaumgæfilegrar athugunar á jafnviðkvæmu og vandasömu máli og hér er á ferðinni. Ég verð að treysta því, að sú þn., sem fær þetta mál til meðferðar, leggi nauðsynlega vinnu í athugun á málinu, flaustri því ekki af. Ég er alveg sannfærður um að þessi lagasetning, ef af henni verður, mun á margan hátt torvelda störf lífeyrissjóðanna, og ég er alveg sannfærður um að það markmið, sem hæstv. ríkisstj. virðist ætla sér að ná með þessu frv., næst ekki. Lífeyrissjóðirnir geta þetta ekki og það er rétt að menn hafi það í huga. Þeir geta ekki gert þetta. Í öðru lagi er ég alveg sannfærður um að ef þetta ákvæði verður að lögum, muni það m.a. torvelda mjög innheimtu iðgjalda lífeyrissjóðanna. Og ég bið nú ráðamenn, embættismenn og ráðh., að hafa það í huga, að það eru ekki allir lífeyrissjóðir þannig settir eins og t.d. Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna, þar sem innheimta iðgjalda er ekki vandamál Margir af lífeyrissjóðum almennu verkalýðsfélaganna verða að byggja innheimtumöguleika sína á eftirliti sjóðfélaganna sjálfra. Og þegar áhugi þeirra til þess að greiða er farinn, þá verður minna fé í sjóðunum en ella. Ég endurtek, að ég lýsi yfir fyllstu andstöðu við þessa grein í frv., sem hér er til umr., og legg mikla áherslu á að viðkomandi þn. athugi þetta mál mjög gaumgæfilega.



Virðulegi forseti. Frv. þetta er samkvæmt fyrirsögn bundið við árið 1978, og það leynir sér ekki í 1. og 2. gr. og raunar síðar í frv., að það er tengt skýrslu um lánsfjáráætlun fyrir þetta eina ár. Það kemur því mjög á óvart að sjá 3. gr., þar sem allt í einu eru settar almennar reglur fyrir lífeyrissjóði um það, hvernig þeir eigi að ávaxta ráðstöfunarfé sitt. Nú er það engan veginn lagalega ómögulegt, að þessi eina grein geti gilt áfram, nema það sé ætlun ríkisstj. að koma henni einhvers staðar annars staðar fyrir. En að setja ákvæði af slíku tagi inn í frv., sem er tengt ráðstöfunum bundnum við eitt ár, sýnir að ríkisstj. er komin í hreinustu vandræði og er ekki hægt að kalla vinnubrögð af þessu tagi annað en hreint fálm. Það er sannarlega ekki verið að setja þessi mál inn í eins árs frv. af umhyggju fyrir lífeyrissjóðunum. Tilgangurinn er auðvitað að seilast meira en hingað til í fé sjóðanna og ná valdi á því. Það er merkilegt, hvað þessir fríhyggjumenn, sem alltaf eru að tala um athafnafrelsi, geta verið dæmalaust útsmognir við að finna nýjar leiðir til að tryggja ríkisvaldinu áhrifavald og stjórn yfir fjármagni og ráðstöfun þess. Ég held að þm. Sjálfstfl. mundu kalla þetta hreinan kommúnisma ef einhver önnur stjóra hefði lagt til það sem þarna er. Svo eru blöð og áróðursmenn þessa sama flokks sífellt að blása það út, hvað þeir séu miklir baráttumenn fyrir fríhyggju og athafnafrelsi. Þeir eru að stórauka ríkisvaldið. Nú er það að vísu ekki andstætt pólitískum skoðunum mínum í grundvallaratriðum, en mér finnst vera gengið nokkuð hart til verks. Ég tel að þegar sé rík reynsla fyrir því, sem ráðamenn ættu að þekkja, að það er engin leið að meðhöndla þetta mál öðruvísi en í fullu samkomulagi við lífeyrissjóðina. Það eru tvær ríkisstj. búnar að reyna að koma skipulagi á þessa hluti sem hentaði þeim betur en það sem er, en hefur hvorug getað það. Það er ekki vænlegt til árangurs að ætla sér að smeygja þessu inn í frv., þar sem slík ákvæði eiga alls ekki heima, á síðustu nóttum fyrir jólaleyfi. Ég vil taka mjög undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 7. þm. Reykv., en hann hefur að sjálfsögðu af þessum málum miklu ítarlegri reynslu og þekkingu en ég eða nokkur annar hér inni. Það er auðvitað orðið of seint að ræða um einstök atriði í sambandi við lánsfjáráætlunina og þetta fylgifrv. hennar. Ég ætla þó að reyna örlítið á þolinmæði hæstv. forseta með því að nefna aðeins eitt mál. Það eru vonbrigði yfir að í hvorugu þessu plaggi skuli vera minnst á framkvæmdir í sambandi við Hitaveitu Borgarfjarðar. Nú hygg ég að það séu e.t.v. engar framkvæmdir betri eða skynsamlegri, arðvænlegri eða frekar gjaldeyrissparandi heldur en hitaveiturnar. Um þetta hefur verið almennt samkomulag. Um nokkurra ára bil hefur staðið yfir undirbúningur að Hitaveitu Borgarfjarðar, og forráðamenn hennar hafa mikinn hug á að geta byrjað framkvæmdir á næsta ári með áfanga sem ekki væri nema rúmlega 400 millj. kr., sem er ekki mikið í sambandi við framkvæmdir af þessu tagi. Þar sem margyfirlýst stefna, ekki aðeins stjórnarflokkanna, heldur og stjórnarandstöðunnar og ég hygg allra, sem um efnahagsmál tala, er að við eigum að einbeita okkur að arðvænlegri og betri framkvæmdum en við höfum gert undanfarin ár, hélt ég að framkvæmd sem þessi mundi fá jákvæðari og betri undirtektir en hún hefur fengið. Það hefur að vísu verið skotið inn í áætlunina tveim eða þrem setningum um það, að til viðbótar við allt, sem í áætluninni er, sé eftir atvikum gert ráð fyrir sérstökum lántökum á vegum fyrirtækja ríkisins og sveitarfélaga vegna sérstaklega lánshæfra framkvæmda á vegum sveitarfélaga, svo sem hitaveituframkvæmda. En því miður hljómar þetta eins og innantóm orð, af því að í áætluninni eru margvíslegar framkvæmdir minni en þessi og ýmsar sem eru algjörlega hliðstæðar. Ég nota þetta tækifæri til að minna á að þarna er um framkvæmd að ræða sem uppfyllir öll þau skilyrði, sem við getum gert til framkvæmda er eiga að verða arðvænlegar, mundu spara orkukaup og gjaldeyri í stórum stíl og ættu því að hafa fyllsta forgang. En það er eins og menn séu hinir ánægðustu með það ástand, sem nú er í landinu, að norður við Kröflu sé margra milljarða aflstöð, en engin gufa, en um allan Borgarfjörð fullt af gufu, en aflstöðina vantar.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög. Ég stend hér upp fyrst og fremst og reyndar eingöngu til þess að lýsa fullkominni andstöðu minni við þá grein þessa frv. sem víkur að skyldu lífeyrissjóðanna til að verja 40% af ráðstöfunarfé til kaupa á verðtryggðum skuldabréfum. Það hefur verið rakið, að 1974 var um það samkomulag gert, að lífeyrissjóðirnir ráðstöfuðu sem svaraði 20% af ráðstöfunarfé sínu til slíkra kaupa, og það liggur fyrir, m.a. hefur því verið lýst hér, að af hálfu lífeyrissjóðanna hefur verið fyllilega við þetta samkomulag staðið. Jafnframt liggur ljóst fyrir að að tiltölulega litlu leyti, ef þá er hægt að segja að nokkru leyti, hafi hæstv. ríkisstj. staðið við loforð sitt sem fram kemur í þessu samkomulagi. Ég veit ekki hvað á að kalla það athæfi hæstv. ríkisstj., að uppdikta það nú hér á Alþ. síðustu nætur og rétt fyrir jólaleyfi án samráðs við einu eða neinn, sem hlut á að þessu máli lífeyrissjóðanna, að uppdikta það hér að skylda lífeyrissjóði til þess að verja 40% af ráðstöfunarfé til þessa þáttar. Ég á erfitt með að trúa því, að þeir fulltrúar, sem telja má í tengslum við verkalýðshreyfinguna í þingliði stjórnarliðsins, hafi lagt blessun sína yfir þessa ákvörðun hæstv. ríkisstj. Ég er nærri því viss um að þeir hafa ekki léð þessari ákvörðun samþykki sitt. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson rakti ítarlega þessi mál, m.a.hve illa lífeyrissjóðirnir væru í stakk búnir til að mæta þessu ákvæði, þó að þeir væru allir af vilja gerðir til þess að gera það. Og það er auðvitað alveg rétt, að hinir ýmsu lífeyrissjóðir, a.m.k. innan sambands hinna almennu lífeyrissjóða, eru mjög misjafnlega í stakk búnir til að inna þetta verkefni af höndum. Komið hefur hér fram, að nú koma lífeyrisgreiðslur á þessa sjóði í vaxandi mæli, og hann lýsti því, hvernig sá lífeyrissjóður innan sambands almennu lífeyrissjóðanna, sem er Lífeyrissjóður Dagsbrúnar og Framsóknar, væri í stakk búinn til að sinna þessu, og það er sá lífeyrissjóður sem ég fullyrði að er langsamlega best settur af þessum almennu lífeyrisjóðum til að geta sinnt verkefni af þessu tagi. Það er ljóst, að með þeim auknu lífeyrisgreiðslum til sjóðfélaga, sem eru orðnar staðreynd, og með því að sinna verður þörfum sjóðfélaga til lána, þá er búið að ráðstafa öllu því fé sem þessi lífeyrissjóður hefur til umráða. Hvað þá með alla hina, sem margir hverjir eru miklu verr settir en þessi tiltekni lífeyrissjóður? Alveg er augljóst mál að það er ört vaxandi þörf hjá sjóðfélögum hinna ýmsu sjóða að fá þessi lán fyrst og fremst til byggingar íbúðarhúsnæðis. Mikill hluti sjóðfélaga þessara sjóða er kannske fyrst og fremst ungt fólk, og þar er brýn þörf að sinna því verkefni að veita fyrirgreiðslu til byggingar íbúðarbúsnæðis. Það er alveg gefið mál að langsamlega flestir þessara lífeyrissjóða verða, ef af þessari lagasetningu verður, að takmarka að verulegu leyti lánafyrirgreiðslur til eigin sjóðfélaga, fyrir utan það virðingarleysi sem hæstv. ríkisstj. sýnir að dengja þessu á sjóðina án samráðs við einn eða neinn úr þeirra röðum, vitandi um margítrekaðar yfirlýsingar verkalýðshreyfingarinnar og harðorð mótmæli vegna svika hæstv. ríkisstj. á að standa við sinn hluta þess samkomulags sem var gert 1974. Ég veit a.m.k. um þann sjóð sem ég best þekki til, að gjörsamlega vonlaust er að hann geti orðið við kröfu af þessu tagi nema þá því aðeins að til þess yrði ráðstafað verulegum hluta af því ráðstöfunarfé, sem hann hefur yfir að ráða, sem þýddi að það yrði einvörðungu á kostnað sjóðfélaga sjálfra. Ég tek því undir þá andstöðu og þau mótmæli, sem komið hafa fram við þessu ákvæði frv. Hér er hæstv, ríkisstj, að sölsa undir sig fjármagn, sem hún á engan siðferðilegan rétt til að ná tangarhaldi á. Það er einnig full ástæða til þess að mótmæla sérstaklega þeirri prósentu sem hér er gert ráð fyrir að skikka lífeyrissjóðina til að ráðstafa í þessu tilviki, vegna þess að hvað sem því liður að þetta frv. yrði að lögum. eins og það nú er, varðandi þetta ákvæði, þá verður þetta aldrei gert, einfaldlega vegna þess að engir möguleikar eru á því. Svo er náttúrlega hitt, sem er líka stórt atriði, að hér er verið að skerða stórkostlega völd fólksins sjálfs yfir lífeyrissjóðunum. Hér er verið að afnema umráðarétt þess yfir því fjármagni sem það hefur greitt til þessara sjóða. Ég er alveg handviss um að það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni, að verði þetta gert veldur það sjóðunum miklu meiri erfiðleikum í því efni að innheimta iðgjöld en verið hefur. Það gefur auga leið, að þegar það fyrirkomulag, sem á þessu hefur verið - og fólk hefur fundið sjálft og séð, að þessir fjármunir hafa verið notaðir að verulega miklu leyti í þágu fólksins og þess þarfir á hinum ýmsu stöðum á landinu, - þegar það breytist þannig að þessir sjóðir eru skikkaðir til þess að ráðstafa fé að vild ríkisstj., þá minnkar áhugi þessa fólks á að framfylgja því eftirliti sem þarf með því að iðgjöld séu af hendi leyst. Ég ítreka svo fyllstu andstöðu mína gegn þessu ákvæði og treysti því, að vitinu verði komið fyrir hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, a.m.k. verði málinu ekki hraðað svo í gegnum þingið á þessum síðustu dögum og nóttum, að ekki gefist ráðrúm til að skoða þessa hluti gaumgæfilega og að fá um það umsögn og vitneskju, hvert álit þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, hafa á þessu ákvæði. Ég persónulega efast ekkert um það álit, þykist vita hvert það er. En nauðsynlegt er að ráðrúm gefist til þess að draga það fram áður en af því verður, sem ég vona að verði ekki, að þetta verði lögfest með þessum hætti.