Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hinn 14. september 2005 var gefið út svofellt bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman laugardaginn 1. október 2005. Um leið og ég birti þetta, er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í Dómkirkjunni, sem hefst klukkan 13.30. Gjört í Reykjavík, 14. september 2005. Ólafur Ragnar Grímsson. --------- Halldór Ásgrímsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman laugardaginn 1. október 2005.“ Samkvæmt bréfi því sem ég hef nú lesið lýsi ég yfir að Alþingi Íslendinga er sett. Þegar Alþingi kemur saman á ný ber það annan svip en áður. Merkir forustumenn hafa ákveðið að hverfa á braut og taka við nýjum ábyrgðarstörfum; og skipan ríkisstjórnar er einnig breytt. Það hefur færst í vöxt á síðari árum að alþingismenn sæki á annan vettvang og sjálfsagt fylgir það breyttum tíðaranda að kjörtímabilin marka ekki lengur starfsferil á löggjafarþingi. Ætíð er þó missir að góðum mönnum og vonandi verður það áfram talið virðing og sómi að gegna sem lengst þeim trúnaði sem þjóðin hefur falið alþingismönnum. Ég óska Davíð Oddssyni, Bryndísi Hlöðversdóttur og Guðmundi Árna Stefánssyni allra heilla í nýjum störfum. Öll eiga þau að baki merkan þingferil og þeir einnig ráðherradóm. Sú reynsla mun tvímælalaust nýtast vel við breyttar skyldur. Þegar Davíð Oddsson hvarf úr forsæti ríkisstjórnar færði ég honum við þingsetningu þakkir fyrir farsæl störf í þágu þjóðar og samstarf okkar á liðnum árum. Skulu þær þakkir ítrekaðar enn á ný þegar hann víkur af vettvangi þingsins. Ferill hans hefur markað djúp spor í sögu okkar og erfitt mun reynast að fjalla um örlög Íslendinga við aldahvörf án þess að gera þætti fyrrum forsætisráðherra ítarleg skil. Hin glögga sýn sögunnar beinist ekki síður en kastljós dagsins að verkunum sem hér eru unnin og hollt að hafa í huga að tíminn er hraðfleygur fugl og áríðandi að nýta hann vel. Nú er aðeins einn eftir á þingi úr þeirri vösku sveit sem í salnum var þegar ég kom hér fyrst. Árin hafa svo sannarlega flogið hjá, sagan ein er nú vitnisburður um þingstörf þessara forustumanna. Alþingi hefur verið meginstoð í þjóðarvitund Íslendinga og löngum notið þess að þjóðin bjó öll við áþekkan veruleika, að viðmið umræðunnar voru öllum ljós, tilvísanir sóttar í sameiginlegan sagnasjóð. Jarðvegur þingsins var sú lýðræðishefð sem Íslendingar áttu allir saman. Nú bendir hins vegar margt til þess að sú samkennd sé að breytast því lífsreynsla þjóðarinnar er orðin miklu margbrotnari, heildarmyndin ærið flókin og landsmenn sækja í vaxandi mæli efnivið á ólíkar lendur. Áður fyrr fengu allir sömu fréttir, útvarpið var með eina rás, dagblöðin voru í föstum skorðum flokkakerfis. Nú ræður fjölbreytileikinn fréttum dagsins, margar stöðvar keppa um hylli fólksins og flokkarnir eiga ekki lengur á vísan að róa í fjölmiðlunum. Lýðræðið er í vaxandi mæli vettvangur fólks með ólíka reynslu, mismunandi upplýsingar, fréttir sem berast úr mörgum áttum. Enginn miðill nær lengur til allra. Nettæknin hefur í auknum mæli fært hverjum og einum tækifæri til að láta í sér heyra; miðlarnir geta í sjálfu sér orðið jafnmargir mannfólkinu. Alþjóðleg áhrif eru daglegt brauð, við sjáum beinar útsendingar á sömu stundu og íbúar í fjarlægum álfum. Áreitið stendur að okkur úr öllum áttum. Frjálsræði hvers og eins til að velja sér upplýsingar er nú meira en nokkru sinni og forræði valdsmanna á fréttum og umræðuefnum nánast horfið. Þessi þróun getur á margan hátt orðið lýðræðinu til aukins þroska, fært einstaklingum og almenningi tækifæri til áhrifa og stefnumótunar til jafns við þá sem formlega annast ákvarðanir - en breytingarnar hafa líka fleiri hliðar. Við sjáum ýmis merki þess að vitundin um sameiginlegan reynslusjóð kunni að dofna, að sameiginlegar minningar þjóðarinnar séu ekki lengur sú undirstaða umræðunnar sem áður var. Brotakenndar tilvísanir sem að okkur streyma á degi hverjum, og rætur eiga í sjálfstæðu vali hvers og eins, geta smátt og smátt dregið úr samstöðu og samkennd sem áður var aðal lítillar þjóðar. Alheimsvæðing fjölmiðlunar og greiðar götur um netheimana hafa opnað fólki ólíka reynsluheima og er sú þróun ekki aðeins reynsla okkar, hún setur svip á öll Vesturlönd, nánast heiminn allan. Netheimarnir sem veita öllum tækifæri til að láta í sér heyra líkjast helst frumskógi þar sem allt fær að vaxa en ekkert nær þó að marka jarðveginn beinum brautum. Unga fólkið les nú blöð í minna mæli en áður var og enginn fréttamiðill nýtur lengur hylli heillar þjóðar. Lesendur og áheyrendur eru síbreytilegir minni hlutar. Lýðræðið mun í tímans rás taka mið af öllu þessu; stofnanir og starfshættir breytast að sama skapi. Þótt Alþingi hafi verið slitið á liðnu vori hafa alþingismenn áfram látið í sér heyra í netheimunum og þjóðin tekið mið af skilaboðum sem henni berast eftir þeim leiðum. Er tölvan kannski orðin þingmönnum öflugra áhrifatæki en ræðustóllinn hér í salnum? Þarf hinn kjörni fulltrúi ekki lengur á þingfundi að halda til að koma viðhorfum sínum til kjósendanna? Getur rödd eins þingmanns sem berst eftir netslóðum orðið áhrifaríkari en ályktanir þingflokkanna? Það er erfitt að svara slíku með skýrum hætti eða meta hver áhrifin af öllu þessu kunna að verða, en eitt er víst að viðbrögðin við þessari þróun munu ráða miklu um stöðu þingsins í framtíðinni, um sess þess meðal þjóðarinnar og skipan valds hér innan veggja. Sú tækni sem nú er orðin almenningseign og margbreytileiki miðlunarinnar sem að okkur berst á hverjum degi hafa brotið vitundarspegil sem áður gaf Alþingi og þjóðinni allri heildarmynd og sú skuggsjá verður aldrei alveg heil á ný. Í nágrannalöndum hefur verið reynt að kortleggja breytingarnar á lýðræðinu, efna til víðtækra rannsókna á þessari þróun. Á vettvangi Norðurlanda hefur sú greining verið talin brýn. Við Íslendingar deilum þessari reynslu með öðrum og því mikilvægt að fylgjast vel með umræðum og viðbrögðum í sem flestum löndum. Við getum í senn lært og miðlað í þessum efnum. Ég óska þingmönnum heilla á komandi vetri og beini um leið árnaðaróskum til ráðherra sem nú hafa axlað nýja ábyrgð. Ég bið þingheim allan að rísa úr sætum og minnast ættjarðarinnar. 
             Samkvæmt 1. gr. þingskapa ber nú þeim þingmanni sem lengsta fasta þingsetu hefur að baki að stjórna fundi þangað til forseti Alþingis hefur verið kosinn og bið ég Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra, 7. þm. Reykv. n., að ganga til forsetastóls.

Ég býð hv. alþingismenn velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá von að störf Alþingis, 132. löggjafarþings, sem er að hefjast, verði landi og þjóð til heilla. Fyrir hönd okkar alþingismanna heilsa ég starfsfólki Alþingis og vænti þess að við megum eiga góða samvinnu við það eins og endranær.

Tveir fyrrverandi alþingismenn hafa andast frá lokum þingfunda síðasta Alþingis. Bergur Sigurbjörnsson viðskiptafræðingur, síðast framkvæmdastjóri Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, andaðist 28. júlí, áttatíu og átta ára að aldri. Steinþór Gestsson, bóndi á Hæli í Gnúpverjahreppi, andaðist 4. september, níutíu og tveggja ára að aldri. Bergur Sigurbjörnsson var fæddur í Heiðarhöfn á Langanesi 20. maí 1917. Foreldrar hans voru hjónin Sigurbjörn Ólason bóndi, lengst af í Staðarseli á Langanesi, og Guðný Soffía Hallsdóttir húsfreyja. Hann lauk námi í Héraðsskólanum á Laugum í Suður-Þingeyjarsýslu árið 1934, stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1939 og viðskiptafræðiprófi frá Háskóla Íslands 1943. Eftir það stundaði hann nám í hagfræði við Stokkhólmsháskóla árin 1946–1948. Með námi og að loknu viðskiptafræðiprófi stundaði hann skrifstofustörf í Landsbanka Íslands 1941 og í Olíuverslun Íslands 1942–1946. Árin 1948–1954 vann hann hagfræðistörf hjá fjárhagsráði. Hann stundaði hagfræðileg einkastörf 1956–1961, meðal annars í þágu Stéttarsambands bænda. Starfsmaður í Útvegsbankanum var hann 1961–1965, framkvæmdastjóri kjararannsóknarnefndar 1965–1968, framkvæmdastjóri Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi 1968–1971 og aftur 1975–1982, sat þá á Egilsstöðum. Framkvæmdastjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins í Reykjavík var hann 1972–1974. Við alþingiskosningar 1953 var hann í kjöri í Reykjavík fyrir Þjóðvarnarflokk Íslands og hlaut sæti landskjörins þingmanns kjörtímabilið 1953–1956. Síðar hlaut hann sæti varaþingmanns í Reykjavíkurkjördæmi fyrir Alþýðubandalagið og tók sæti skamma stund á Alþingi vorið 1964 og aftur vorið 1965, sat á fimm þingum alls. Bergur Sigurbjörnsson var skipaður í nefnd til að semja frumvarp um Framkvæmdastofnun ríkisins 1971 og kosinn í stjórn Viðlagasjóðs 1973. Hann var meðritstjóri Frjálsrar þjóðar, málgagns Þjóðvarnarflokksins, 1952–1954 og var síðan öðru hverju ritstjóri blaðsins til 1968. Bergur Sigurbjörnsson var ungur að árum áhugasamur um stjórnmál. Hann valdist til forustu í samtökum ungra framsóknarmanna. Sumarið 1951 fór hann hins vegar í framboð utan flokka við aukakosningu alþingismanns í Mýrasýslu. Árið 1953 var hann einn af stofnendum nýs stjórnmálaflokks, Þjóðvarnarflokks Íslands, og kjörinn til setu á Alþingi. Hann var mikilvirkur í störfum flokksins, vel ritfær og reyndist ötull málsvari hans í ræðu og riti. Bergur Sigurbjörnsson nam viðskiptafræði og hagfræði. Sú menntun nýttist honum vel til starfa hjá ýmsum stofnunum í fjóra áratugi. Síðast og lengst vann hann fyrir samtök sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi. Hann var félagslyndur, hugkvæmur og starfsamur, fullur áhuga á framförum í kjördæminu. Steinþór Gestsson var fæddur á Hæli í Gnúpverjahreppi 31. maí 1913. Foreldrar hans voru hjónin Gestur Einarsson bóndi þar og Margrét Gísladóttir húsmóðir og bóndi eftir lát eiginmanns síns árið 1918. Hann lauk gagnfræðaprófi frá Menntaskólanum á Akureyri vorið 1933 eftir eins vetrar nám í skólanum. Lauk þar skólaferli hans. Hann fór heim að Hæli til aðstoðar móður sinni við búskapinn. Bóndi á Hæli var hann síðan frá 1937–1974 og þar átti hann heima alla ævi. Þegar hann lét af búskap var hann orðinn alþingismaður fyrir nokkrum árum. Árið 1967 var hann í kjöri fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Suðurlandskjördæmi, hlaut kosningu og sat á Alþingi á árunum 1967–1978 og 1979–1983. Hann tók þrisvar varamannssæti á Alþingi, á árunum 1964, 1978 og 1979, sat á 19 þingum alls. Hann var 2. varaforseti sameinaðs Alþingis 1980–1983. Steinþór Gestsson átti frumkvæði skólaveturinn 1932–1933 að því að stofna söngkvartett skipaðan fjórum nemendum skólans, MA-kvartettinn, sem skemmti með söng í átta ár við miklar vinsældir. Heima í héraði hlóðust á hann ýmis störf, allmiklu fleiri en hér verða talin. Hann var í hreppsnefnd Gnúpverjahrepps 1938–1974, oddviti 1946–1974, og í sýslunefnd Árnessýslu 1946–1970 og 1974–1978. Formaður Landssambands hestamannafélaga var hann 1951–1963. Hann var í Þingvallanefnd 1970–1979 og 1980–1984 og formaður byggingarnefndar þjóðveldisbæjar 1974. Í stjórn Búnaðarfélags Íslands var hann 1979–1991 og í stjórn Áburðarverksmiðju ríkisins 1981–1986, formaður stjórnarinnar frá 1983. Á stuttum námsferli Steinþórs Gestssonar í skóla komu frábærar námsgáfur hans í ljós en hlutskipti hans var að verða bóndi á föðurleifð sinni og þar naut hann sín vel. Þar fékk hann ráðrúm fyrir fjölþætt áhugamál sín, meðal annars tónlist, leiklist og hestamennsku. Öllum þeim trúnaðarstörfum sem honum voru falin sinnti hann af trúmennsku, hógværð og samviskusemi. Á efri árum samdi hann rit og blaðagreinar, meðal annars um sunnlenskar byggðir, landssamtök hestamanna, MA-kvartettinn og ættir og athafnir Hælsbænda. Á Alþingi sem annars staðar ávann hann sér traust fyrir réttsýni og drenglyndi. Heima á Hæli stóð hann fyrir alkunnu rausnarbúi. Ég bið háttvirtan þingheim að minnast Bergs Sigurbjörnssonar og Steinþórs Gestssonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hafa þrjú bréf um afsal þingmennsku. Hið fyrsta er frá 3. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, Bryndísi Hlöðversdóttur, dagsett 26. júlí sl. og hljóðar svo: „Þar sem ég hef verið ráðin deildarforseti lagadeildar Viðskiptaháskólans á Bifröst afsala ég mér þingmennsku frá og með 1. ágúst 2005. Bryndís Hlöðversdóttir, 3. þm. Reykv. n.“ Við þingmennskuafsal Bryndísar Hlöðversdóttur tekur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fast sæti á Alþingi og verður 9. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður. Annað bréfið er frá Guðmundi Árna Stefánssyni, 2. þm. Suðvesturkjördæmis, dagsett 30. ágúst sl. þar sem m.a. segir svo: „Þar sem ég hef verið skipaður sendiherra í utanríkisþjónustunni frá og með 1. september 2005 afsala ég mér þingmennsku frá sama tíma. Ég þakka alþingismönnum góða samvinnu og samveru þau tólf ár sem ég hef átt sæti á Alþingi Íslendinga. Guðmundur Árni Stefánsson, 2. þm. Suðvest.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf frá 1. varaþingmanni Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Ásgeiri Friðgeirssyni, dagsett 30. ágúst sl.: „Hér með segi ég af mér sem varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi. Ég mun því ekki taka sæti á Alþingi við þingmennskuafsal Guðmundar Árna Stefánssonar, 2. þm. Suðvest. Virðingarfyllst, Ásgeir Friðgeirsson, 1. varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi.“ Við þingmennskuafsal Guðmundar Árna Stefánssonar tekur Valdimar L. Friðriksson því fast sæti á Alþingi og verður 9. þm. Suðvesturkjördæmis. Þriðja bréfið er frá Davíð Oddssyni, 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, dagsett 27. september sl. og hljóðar svo: „Þar sem ég hef ákveðið að draga mig út úr stjórnmálastörfum og ganga til annarra verkefna afsala ég mér þingsæti mínu frá og með 1. október nk. Þakka ég gott og ánægjulegt samstarf á vettvangi þingsins við samherja, samstarfsmenn og andstæðinga sem og við starfsfólk Alþingis. Sérstaklega minnist ég með ánægju vináttu og viðskipta við forseta Alþingis sjálfan og fyrirrennara hans á þessum tíma. Virðingarfyllst, Davíð Oddsson.“ Við þingmennskuafsal Davíðs Oddssonar tekur Ásta Möller fast sæti á Alþingi og verður 10. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður. Ég býð hina þrjá nýju þingmenn, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Valdimar L. Friðriksson og Ástu Möller, velkomna til starfa á Alþingi. Jafnframt færi ég fráfarandi þingmönnum, Bryndísi Hlöðversdóttur, Guðmundi Árna Stefánssyni og Davíð Oddssyni, þakkir fyrir störf þeirra á Alþingi. Enn fremur vil ég nota þetta tækifæri til þess að þakka Davíð Oddssyni, fyrrverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra, fyrir langt og farsælt starf hans í þágu þings og þjóðar. Enginn hefur lengur gegnt samfellt forustu í ríkisstjórn á lýðveldistímanum en hann. Hann hefur sett mikinn svip á störf Alþingis og þjóðfélagið allt. Við kveðjum hann og aðra alþingismenn sem hverfa nú af þingi með óskum um velfarnað á nýjum vettvangi. Ég óska þeim og fjölskyldum þeirra allra heilla á komandi árum.

Þá hafa borist tvö bréf um forföll þingmanna. Hið fyrra er frá Gunnari Birgissyni, 3. þm. Suðvesturkjördæmis, dagsett 26. september sl. og hljóðar svo: „Þar sem ég hef verið ráðinn bæjarstjóri í Kópavogi til loka yfirstandandi kjörtímabils sveitarstjórnar get ég ekki vegna anna í því starfi tekið sæti á 132. löggjafarþingi sem verður sett 1. október nk. Ég óska þess vegna eftir leyfi frá þingstörfum án launa frá þingsetningardegi til 1. júní á næsta ári og að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, Sigurrós Þorgrímsdóttir stjórnmálafræðingur, Kópavogi, taki sæti mitt á Alþingi þann tíma. Virðingarfyllst, Gunnar Birgisson, 3. þm. Suðvest.“ Sigurrós Þorgrímsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili. Samkvæmt bréfi þessu liggur fyrir að Sigurrós Þorgrímsdóttir mun sitja allt þetta þing eins og starfsáætlun þess er úr garði gerð. Ég býð hana velkomna til þingstarfa í vetur. Síðara bréfið er frá Þuríði Backman, 10. þm. Norðaust., dagsett 28. september sl., og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í erindum Alþingis og get ekki verið viðstödd þingsetningu, né heldur sótt þingfundi nokkra daga, óska ég eftir því, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, Hlynur Hallsson myndlistarmaður, Akureyri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Þuríður Backman, 10. þm. Norðaust.“ Hlynur Hallsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa á ný.

Nú fer fram kosning forseta Alþingis. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þingskapa eru þeir einir í kjöri sem tilnefndir eru. Mér hefur borist ein tilnefning, um 5. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, Sólveigu Pétursdóttur. Eru aðrar tilnefningar? Aðrar tilnefningar hafa ekki borist. Sólveig Pétursdóttir er því ein í kjöri. Þar sem aðeins einn er í kjöri fer kosningin fram með atkvæðagreiðslukerfinu eins og á undangengnum þingum ef ekki eru um það athugasemdir. Kosningin er leynileg. Töflurnar á veggjum munu aðeins sýna hverjir hafa greitt atkvæði en ekki hvernig þeir greiddu atkvæði og sama gildir um geymsluminni tölvunnar. Þeir sem kjósa Sólveigu Pétursdóttur ýti á já-hnappinn en þeir sem skila auðu ýti á hnappinn sem merktur er: Greiðir ekki atkvæði. Gult ljós kviknar við miðhnappinn þegar atkvæði hefur verið greitt, sama á hvorn hnappinn er ýtt, og eins kviknar aðeins gult ljós á veggtöflunni. [Gengið var til forsetakosningar. Atkvæði féllu þannig að Sólveig Pétursdóttir, 5. þm. Reykv. s., hlaut 46 atkvæði, 12 þingmenn greiddu ekki atkvæði.]

Samkvæmt þessu er Sólveig Pétursdóttir, hv. 5. þm. Reykv. s., rétt kjörin forseti Alþingis. Ég óska henni til hamingju með kosninguna og allra heilla í þessu mikilvæga og vandasama starfi og bið hana að taka við fundarstjórn.

Háttvirtir alþingismenn. Ég þakka hæstvirtum starfsaldursforseta, Halldóri Ásgrímssyni forsætisráðherra, þau hlýju orð sem hann mælti í minn garð. Ég þakka einnig háttvirtum alþingismönnum það traust sem þeir hafa sýnt mér með því að kjósa mig forseta Alþingis; ég met það mikils. Ég á þá von heitasta á þessari stundu að góð samvinna og sáttfýsi ríki um stjórn þingsins jafnvel þótt tekist verði á um mál sem fyrir Alþingi verða lögð á þeim vetri sem í hönd fer. Við þetta tækifæri vil ég færa fráfarandi forseta Alþingis, Halldóri Blöndal, hv. 2. þm. Norðaust., þakkir fyrir störf hans á þeim rúmlega sex árum sem hann hefur gegnt forsetaembættinu á Alþingi. Í embættistíð Halldórs Blöndals hafa orðið mikil umskipti í húsnæðismálum Alþingis. Vestan við Alþingishúsið er risin nýbygging og á þinghúsinu sjálfu hafa verið gerðar gagngerar endurbætur á síðastliðnum þremur árum. Var verkalokum fagnað fyrir stuttu. Það er sérstaklega ánægjulegt að nú hafa aðgengismál fatlaðra verið leyst á viðunandi hátt og til frambúðar í þinghúsinu. Eftir er þá utanhússviðgerð að hluta, svo og endurnýjun loftræstikerfis, og raunar eitthvað smálegt að auki, en mikið er af og vil ég færa forvera mínum þakkir fyrir ötula forustu um þessi verk. Það verður svo hlutverk nýrrar forsætisnefndar að halda áfram uppbyggingarstarfi á Alþingisreitnum. Eins og fram kom í máli starfsaldursforseta áðan verða allnokkrar breytingar á skipan Alþingis, nú þegar það kemur saman á ný. Þrír alþingismenn hverfa af þingi. Allir skilja þeir eftir góða minningu um samstarf við þá undanfarin ár. Við alþingismenn óskum þeim allra heilla. Einn þeirra er formaður Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddsson, sem hefur átt sæti hér á Alþingi um 14 ára skeið, lengst af sem forsætisráðherra og forustumaður þingmeirihlutans. Persónulega þakka ég honum fyrir gott samstarf sem við höfum átt, bæði hér á Alþingi og í ríkisstjórn. Um það verður varla deilt að nú kveður Alþingi afar áhrifamikill stjórnmálamaður. Hann hefur stjórnað þjóðarskútunni lengur en aðrir og það á miklu breytingaskeiði í íslensku samfélagi. Ég óska honum velfarnaðar í nýju og ábyrgðarmiklu starfi og honum og fjölskyldu hans alls hins besta á komandi árum. Þingsetning í dag hefur farið fram samkvæmt hefð og venju. Svo hefur verið síðan hið endurreista Alþingi hóf að starfa í Reykjavík í júlí 1845. Athöfnin er að sönnu látlaus og virðuleg. Margt hefur breyst á þessum 160 árum. Þá komu saman 25 alþingismenn, allir af sama kyni. 70 ár liðu þar til konur hlutu kosningarrétt, árið 1915, og við fögnuðum einmitt 90 ára afmæli þeirrar réttarbótar í sumar. Og nú er komin á vegg hér í Alþingishúsinu mynd af fyrstu konunni sem tók sæti á Alþingi, hinn 15. febrúar 1923, Ingibjörgu H. Bjarnason. Hlutur kvenna í þingliði var þó furðulega lítill fram yfir 1980. Þó að hlutfall kvenna í þingsal sé nú réttur þriðjungur, og með því hæsta sem gerist í þjóðþingum, má að mínum dómi gera enn betur. Alþingi er í senn æðsta og elsta stofnun þjóðarinnar. Saga þess er bundin Þingvöllum órjúfanlegum böndum. Á mikilvægum stundum í lífi þjóðarinnar hefur Alþingi komið saman á Þingvöllum. Ég tel að það sé brýnt að treysta böndin milli Alþingis og Þingvalla. Alþingi á að hafa hús eða aðstöðu á Þingvöllum til þess að geta tekið á móti gestum þingsins og til þess að halda smærri fundi til hátíðabrigða. Þannig mætti minna oftar og meira á hina löngu og einstæðu sögu Alþingis sem við erum svo stolt af. Starfshættir Alþingis eru sífellt umhugsunarefni þeirra sem stjórna hér málum. Um það getur enginn farið í grafgötur að margt má bæta og mörgu breyta í því efni. Ég vil lýsa vilja mínum til þess að eiga samvinnu við alla þingflokka um breytingar á þingsköpum með það að leiðarljósi að færa vinnubrögð okkar nær því sem tíðkast í samtímanum og svara þeirri gagnrýni á störf okkar sem er borin fram með rökum og af velvilja og heilindum. Mikilvægt er þó að þingflokkarnir móti hugmyndir sínar fyrst svo að skýrt komi fram hverju menn vilja breyta. Venja er fyrir því að reyna að ná samkomulagi og sem breiðastri samstöðu meðal þingmanna um slíkar breytingar. Fyrir um þremur til fjórum áratugum varð þingmennska að aðalstarfi, en svo hafði ekki verið áður fyrr, heldur var þingseta aukastarf kjörinna fulltrúa af öðrum sviðum þjóðlífsins. Starfsaðstaða og starfskjör alþingismanna hafa einnig batnað að miklum mun á þessum tíma. Samt sem áður hefur umgjörð þinghaldsins ekki breyst mikið. Þannig hefur t.d. starfstími þingsins verið hinn sami frá stríðslokum og er nokkru skemmri hér en í nálægum löndum sem við berum okkur gjarnan saman við. Þar skeikar um 4 til 8 vikur. Þótt mikilvægt sé fyrir stofnun eins og Alþingi að halda fast í hefðir og venjur verður þingið eigi að síður að laga sig að tíðaranda og þjóðlífsbreytingum hverju sinni. Hugmyndir um breytingar í þessum efnum eru ekki nýjar af nálinni, en eru jafngóðar fyrir því, og vert að kanna þær nánar. Við skulum þó hafa í huga að það er eðli þessa starfs að þingmenn verða stundum að leggja á sig langar fundasetur, fram á kvöld og nótt, þegar nauðsyn kallar á, og hætt er við því að svo verði oftar en ella meðan ræðutími þingmanna er ótakmarkaður. Þingfundadagar eru hér á Alþingi nálega jafnmargir og annars staðar á Norðurlöndum, þingfundir jafnlangir í klukkustundum mældir og álíka mörg lagafrumvörp eru afgreidd. Hér, hins vegar, ríkir með öðrum orðum meiri vertíðarstemmning en hjá frændum okkar. Alþjóðlegt samstarf hefur aukist mikið á undanförnum árum eins og flestum er kunnugt. Þessi breyting hefur náð til Alþingis eins og margra annarra stofnana samfélagsins. Alþingi hefur regluleg samskipti við mörg erlend þjóðþing, og þingið er þátttakandi í margvíslegum alþjóðlegum þingmannasamtökum. Margir þingmenn verja því drjúgum tíma til starfa á alþjóðlegum vettvangi. Ég fagna þessari þróun og tel að alþingismenn eigi þar mikinn þátt í að koma íslenskum sjónarmiðum á framfæri, og veiti jafnframt stjórnmálamönnum færi á að víkka sjóndeildarhring sinn og safna nýrri reynslu sem kemur þeim til góða við störf á Alþingi. Nýlega var haldinn í aðalstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York alþjóðlegur fundur forseta þjóðþinga til þess m.a. að ræða um hlutverk þinganna í alþjóðlegu samstarfi. Það er ljóst af niðurstöðum þess fundar að alþjóðlegt starf þingmanna mun aukast á næstu árum og við verðum að ætla því þann sess í þingstarfinu sem því ber. Það skiptir Alþingi og alþingismenn miklu máli að viðhorf landsmanna til þingsins og stjórnmálamanna sé jákvætt, byggt á þekkingu og heilbrigðum væntingum. Alþingi á að leggja sitt af mörkum til að bæta hér um. Vissulega hefur margt ágætt verið gert, hingað í Alþingishúsið koma árlega þúsundir skólanema og annarra gesta og margvíslegt upplýsingarefni er gefið út. Laugardaginn 23. september síðastliðinn komu t.d. hingað í Alþingishúsið rösklega 2.500 manns á fimm tímum til þess að sjá endurbæturnar á húsinu. Þetta sýnir áhuga almennings, og þeim sem tóku á móti þessu fólki ber saman um að ánægju og góðan hug hafi mátt lesa úr nær hverju andliti. En ég hygg að betur megi gera. Til þess höfum við sífellt öflugri samskiptatæki. Við þurfum að gera aðgang almennings að skjölum og gögnum þingsins á vef þess auðveldari, við eigum að opna Alþingishúsið oftar og bjóða þannig til samfunda og samtala við þingmenn hér og ég tel að Alþingi, í samvinnu við fræðsluyfirvöld, eigi að beita sér fyrir sérstakri fræðslu meðal skólanema um löggjafarstörf, og efla þannig skilning og þekkingu þeirra á stjórnskipulagi okkar, starfsháttum Alþingis og lýðræðislegum vinnubrögðum. Ég heiti á stuðning ykkar til þess. Almenn þátttaka í stjórnmálum og almenn þátttaka í kosningum er vitaskuld undirstaða lýðræðis í landinu. Þann almenna áhuga, sem við á Íslandi búum við, megum við ekki missa niður á það stig sem er víða annars staðar. Ég endurtek svo þakkir mínar til þingheims fyrir að fela mér að gegna forsetaembættinu. Það er ásetningur minn að eiga gott samstarf við alla háttvirta þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa.