Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Fyrir þinginu liggur breytingartillaga hv. efnahags- og viðskiptanefndar er lýtur að rétti kröfuhafa til þess að koma að kröfum eftir lok kröfulýsingarfrests. Ég reifaði þetta í stuttu máli í framsögu minni fyrir nefndaráliti hér í gær. Ástæðan fyrir þessari breytingartillögu er að nefndin telur mikilvægt að það liggi fyrir sem fyrst vissa um það hvort kröfur muni berast við slitin og áður en atkvæði verða greidd um frumvarp að nauðasamningi. Nefndin lagði því til að á eftir 2. gr. frumvarpsins kæmi ný grein sem yrði í ákvæði í lögum um fjármálafyrirtæki, ákveðið bráðabirgðaákvæði, og hljóðaði eins og segir á þskj. 1612. Til frekari skýringar á þessari breytingartillögu vil ég geta þess að með henni er ekki verið að hrófla við þeim heimildum sem slitastjórnir hafa samkvæmt gildandi rétti til að greiða kröfuhöfum, almennum jafnt sem forgangskröfuhöfum, samkvæmt nauðasamningi sem kröfuhafafundur hefur samþykkt lögum samkvæmt. Það geta slitastjórnir gert með því að nauðasamningur taki tillit til krafna sem lýst hefur verið á grundvelli 1. eða 5. töluliðar 118. greinar gjaldþrotaskiptalaga. Það er vitaskuld mat slitastjórnar og kröfuhafafundar að hve miklu leyti nauðasamningur tekur tillit til seint fram kominna krafna sem lýst er með þessum hætti. Við mat sitt getur slitastjórn auðvitað farið ýmsar leiðir, t.d. litið til dómafordæma Hæstaréttar, en það er alfarið utan við efni þeirra laga sem hér um ræðir. Ég vildi bara geta þess til frekari skýringar á þessari breytingartillögu að það er ekki verið hrófla við þeim heimildum sem slitastjórnir hafa til að greiða til almennra kröfuhafa. Virðulegur forseti. Úr því að ég er nú hingað komin þá er annað atriði sem ég vildi nefna líka svo að öllu sé haldið til haga. Það er örlítil, meinleg villa í nefndarálitinu, í kaflanum sem ber yfirskriftina 1. mgr. f-liðar 2. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Með staðfestingu nauðasamnings fjármálafyrirtækis lýkur því formlega slitameðferð þess og slitastjórn lýkur þar með störfum.“ Það er auðvitað ekki rétt að slitastjórn ljúki þar með störfum vegna þess að slitastjórn hefur lagabundna starfsskyldu þrátt fyrir að nauðasamningur hafi verið staðfestur. Ég vildi geta þess hér svo að því sé haldið til haga að þetta hefur slæðst inn fyrir andvaraleysi nefndarmanna án þess að ég telji þörf á að prenta nefndarálitið aftur.

Virðulegur forseti. Þar sem ég átti þess ekki kost að vera hér við 2. umr. málsins vil ég segja nokkur orð áður en kemur að lokaafgreiðslu þess. Það kom í minn hlut sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar hinn 12. mars 2012 að flytja fyrir hönd meiri hlutans það frumvarp til laga sem felldi þrotabú föllnu bankanna undir lög um gjaldeyrishöft. Þar voru undir gríðarlega miklir hagsmunir og mikilvægt að málið fengi skjóta afgreiðslu í þinginu. Við dreifðum því síðdegis eftir lokun helstu markaða þennan dag og í þinginu tókst góð samstaða þvert á alla flokka um að keyra það í gegnum þrjár umræður, veita því afbrigði og gera það að lögum þá um kvöldið. Fyrir það ber að þakka. Í umfjöllun þingsins komu fram aðvaranir um það að í frumvarpinu eins og það kom upphaflega fram væru afturvirk ákvæði sem ekki stæðust lög. Fjórum vikum áður, 15. febrúar 2012, hafði Hæstiréttur Íslands fellt dóm um lög nr. 151/2010, sem komu úr sama ranni, um það að þau hefðu falið í sér ólögmæta afturvirkni. Þess vegna var full ástæða til þess fyrir Alþingi að gæta vel að slíkum varnaðarorðum. Úr varð að lítill hluti eignanna, reiðufé sem þá þegar hafði safnast fyrir á bankareikningum erlendis, var undanskilinn höftunum, en allar íslenskar eigur og stærstur hluti erlendra eigna teknar undir höftin. Fyrir vikið varð lagasetningin algjörlega óumdeild, engin lagaleg óvissa var um þessa gjörð og engin málaferli hafa á liðlega þremur árum risið hennar vegna. Hún hefur verið grundvöllurinn að þeirri sterku samningsstöðu sem ástæða er til að þakka fyrir nú að unnið hefur verið vel úr með stöðugleikaskattinum. Ég þakka meðflutningsmönnum mínum, Magnúsi Norðdahl, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Birni Val Gíslasyni og Skúla Helgasyni, fyrir samstarfið en líka öllum þeim þingmönnum sem lögðu sitt til þess að það mætti takast að afgreiða málið á einu kvöldi, þrátt fyrir ákaflega takmarkaðar upplýsingar á þeim tíma og þeim gríðarlega hraða sem þurfti að keyra málið í gegn á. Þegar menn skoða umsagnir og afstöðu einstakra þingmanna frá þessum tíma er ástæða til þess að hafa það í huga að takmarkaðar upplýsingar voru um það hvað í frumvarpinu fólst og menn voru ekki fyllilega í aðstöðu til þess að meta hvort unnt væri að treysta umbúnaðinum öllum, en hann hefur sem sagt reynst farsæll. Eins og svo oft voru það ekki flutningsmenn frumvarpsins sem höfðu veg og vanda af undirbúningi þess. Það voru starfsmenn Seðlabanka Íslands, fjármálaráðuneytisins og Alþingis. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að færa þeim þakkir. Það er gríðarlega mikilvægt að þegar menn í framhaldinu leggja mat á hin þjóðhagslegu skilyrði sem þurfa að vera fyrir því að víkja frá ákvæðum um stöðugleikaskatt og veita undanþágur þá séu varúðarsjónarmið um þjóðarhag Íslands í fyrirrúmi. Við hljótum að treysta því að svo verði. Það væri auðvitað langaffarasælast að ekki þyrfti að beita skattinum heldur næðust frjálsir samningar um endanlega lausn þessara mála. Með þeim góðu óskum vil ég ljúka máli mínu um leið og ég vona að aldrei þurfi aftur að koma til þess að Alþingi Íslendinga neyðist til þess að setja lög sem banna fólki að fara með peningana sína úr landi.

Hv. alþingismenn. Störfum þessa löggjafarþings er nú senn að ljúka. Þetta þing hefur um margt verið sérstætt. Þetta er með allra lengstu löggjafarþingum, hófst 9. september sl. og lýkur nú í dag, 3. júlí. Þingfundir eru orðnir 147 og þingfundadagar 126. Þá hafa fastanefndir þingsins haldið um 600 fundi. Þingfundir, umræður og atkvæðagreiðslur hafa staðið í um 830 klukkutíma. Í samanburði við nágrannaþing okkar er þetta miklu meira en þar tíðkast og er það allmikið umhugsunarefni. Almennt má segja að í samanburði við önnur þing sem standa okkur nærri sé fyrirferð starfanna hér í þingsalnum, og þar með umræðurnar, meiri en þar og oft einnig af öðrum toga. Á hinn bóginn er vinnan í nefndum og annars staðar innan þingsins minni. Stór mál hafa verið lögð fyrir þetta þing og sum þeirra mjög umdeild. Þetta löggjafarþing hefur á hinn bóginn skilað góðu verki að mörgu leyti. Samþykkt lagafrumvörp og ályktanir eru að tölu áþekk og verið hefur undanfarin ár, 105 lagafrumvörp og 22 ályktanir. Í þeim hópi eru stór og stefnumarkandi mál sem mikil áhrif hafa haft og munu hafa. Ég hygg þó að samþykkt hinna svokölluðu haftafrumvarpa fyrr í dag verði að teljast í senn mikilvægasta og merkasta löggjöf þessa þings og þótt lengra sé leitað. Í þeim skilningi er 3. júlí 2015 augljóslega sögulegur dagur. Það er sérstaklega ánægjulegt að um þessi mál hafi skapast svo víðtæk og góð sátt sem raun ber vitni um. Undirbúningur frumvarpanna var ítarlegur og vandaður, vinnan í þingnefndinni til fyrirmyndar og umræðurnar hér í þinginu almennt málefnalegar og upplýsandi. Segja má að samþykkt laganna í dag marki þáttaskil. Þessi lagasetning er einhver mikilvægasta varðan á leið okkar til framtíðar út úr hinum miklu efnahagsáföllum sem hér dundu yfir. Nú getur þing og þjóð horft til nýrra verkefna á komandi árum. Þingstörfin í vetur og vor, og nú fram á sumar, hafa fjarri því gengið fyrir sig eins og ég hefði kosið. Starfsáætlun fór úr skorðum og þinghaldið hefur dregist til mikilla muna. Ég get ekki hér og nú leynt vonbrigðum mínum með það, persónulegum vonbrigðum, enda hef ég lagt áherslu á að starfsáætlun standist og það ekki að ástæðulausu. Það var rauður þráður í máli flestra ræðumanna í eldhúsdagsumræðunum í fyrrakvöld, jafnt stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, að endurskoða þyrfti vinnubrögðin hér á Alþingi. Þetta var einkar eftirtektarvert. Nú vil ég taka þingmenn á orðinu. Það er mikilvægt að bregðast við og vinna rösklega og markvisst að því að gera breytingar, sem ég veit að þingmenn í hjarta sínu óska eftir. Verði allir alþingismenn og ráðherrar tilbúnir að leggja sitt af mörkum til þeirrar endurskoðunar hef ég trú á því að góðir hlutir gerist. En þá dugar ekki að skyggnast bara eftir flísinni frægu í auga náungans. Við þurfum öll, undanbragðalaust, að líta okkur nær. Ég vil ítreka og leggja áherslu á að það eru ekki eingöngu reglurnar, þingsköpin, sem helst þurfa endurbóta við heldur ekki síður hitt, hvernig við umgöngumst leikreglurnar og hvaða stjórnmálamenningu við viljum hafa á Alþingi. Að mínu mati er það sjálfstætt og óumflýjanlegt verkefni að breyta þeirri stjórnmálamenningu sem hvílir eins og farg á þinginu. Og það stendur engum nær en okkur sjálfum að ráða á þessu bót því að við vitum best hvar eldurinn brennur á okkur. Ég leyfi mér því að varpa fram þeirri hugmynd að forustumenn flokka, eða fulltrúar þeirra, setjist niður og fari yfir þennan þátt sérstaklega í því skyni að sammælast um leiðir til að vinna hér bót á. Mikið er í húfi að Alþingi öðlist þann trausta sess í huga þjóðarinnar sem það verðskuldar og er umfram allt svo þýðingarmikill í þágu þjóðarhags. Alþingi er hvorki meira né minna en æðsta stofnun þjóðarinnar. Þess vegna má kalla það æðstu skyldu okkar sem hér störfum í umboði fólksins í landinu að stuðla að aukinni virðingu löggjafarsamkomunnar. Í því sambandi er að mörgu að hyggja. Brýnt er að bæta undirbúning löggjafar og aðstöðu Alþingis til þess að afgreiða lög. Það er sífellt viðfangsefni. Margt hefur sannarlega áunnist með öflugra starfi hér innan þingsins, en við þurfum að gera enn betur. Ég hef nefnt stjórnmálamenninguna. Öll vitum við að bæta þarf og skipuleggja betur umræður í þingsal, þ.e. þann hluta þingstarfanna sem er almenningi sýnilegur. Það þýðir þó alls ekki að skera eigi umræður niður við trog. Fátt jafnast nefnilega á við góðar og efnisríkar umræður. Þetta á ekki síst við um umræður þar sem menn með ólík sjónarmið takast á, jafnvel af hörku. Það er enda eðlilegt þar sem við erum fólk með ólíkar skoðanir og hugmyndir og Alþingi á vitaskuld að vera virkur vettvangur alvörupólitískrar umræðu. Því er hins vegar ekki að neita að allt of oft saknaði ég slíkra umræðna nú í vetur. Það er ekkert að því að menn taki stórt upp í sig í ræðustólnum, tali svo undan svíði, orðin úr ræðustólnum komi blóðinu á hreyfingu, menn fari með himinskautum og kalli fram í af hnyttni þegar það á við. En slíkt á ekkert skylt við fúkyrðaflaum, uppnefni, svigurmæli og meiðandi ummæli. Í nútímaþjóðfélagi er hvarvetna gerð krafa um gott skipulag, jafnt í fjölskyldulífi, atvinnulífi, námi og störfum. Samfélagsgerðin krefst þess bókstaflega. Ef Alþingi verður að þessu leytinu á skjön við það sem gerist og gengur í samfélaginu almennt mun það draga úr áhuga fólks - og í þessu sambandi nefni ég sérstaklega ungt fólk og konur - til þess að taka þátt í stjórnmálum, ekki síst hér á vettvangi Alþingis. Það yrði hörmulegt og í raun stórháskalegt fyrir þjóðfélagið. Þetta breytir því þó ekki að þingmennskan er og verður óhjákvæmilega á margan hátt einstætt starf. Eðli málsins samkvæmt er vinnan okkar erilsöm, kallar á fjarvistir frá fjölskyldu og vinnutíma sem er óhefðbundinn á margan hátt. Undan þessu er engin ástæða til að kvarta. En það breytir því ekki að við getum sjálf gert ýmislegt til þess að þingstörfin verði skilvirkari og laði til sín gott og hæfileikaríkt fólk með fjölþættan bakgrunn. Það er fleira sem hangir á þessari spýtu. Þingmannsstarfið einskorðast fráleitt við þingfundi og nefndastörf þeim tengd. Alþjóðlegt starf þingmanna fer vaxandi, þingmenn þurfa og eiga að sinna fjölþættum skyldum í kjördæmum sínum, rækta tengsl við kjósendur, þekkja æðaslátt samfélagsins, sinna margvíslegum málefnalegum undirbúningi og vera almennt virkir í hinni fjölbreyttu flóru mannlífsins. Á síðustu mánuðum er augljóst að allt þetta hefur setið á hakanum í allt of ríkum mæli hjá allt of mörgum okkar. Þannig á það ekki að vera. Gott skipulag og starfsáætlun sem stenst í meginatriðum er liður í því að bæta úr þessum ágöllum. Hinu má jafnframt ekki gleyma að mjög margt í störfum Alþingis er til mikillar fyrirmyndar og vekur jafnvel undrun og ánægju þeirra sem fyrir utan standa en eiga þess kost að kynnast vinnubrögðum Alþingis. Í þingnefndum er umræðan jafnan hófstillt, málefnaleg og sanngjörn og þar er unnið af vandvirkni. Alþingi er líka sjálfstæðara í störfum sínum en mörg önnur þjóðþing þar sem framkvæmdarvaldið er miklu áhrifameira við lagasetninguna en gildir hér. Alþingi hefur því þrátt fyrir allt sterka stöðu í íslensku stjórnkerfi og í íslensku stjórnmálalífi og þannig á það að vera. Þetta er öfundsverð staða, sem við hljótum að vilja varðveita og efla, líkt og okkar góði félagi og vinur Pétur Blöndal var óþreytandi að minna okkur á allt til hinstu stundar. Þessari arfleifð hins merka og sjálfstæða þingmanns skulum við halda á lofti. Ég vil enn fremur minna á hlutverk fjölmiðla í þessu sambandi, þeir eru áhrifamiklir og skoðanamótandi og ábyrgð þeirra því að sama skapi mikil. Nú þegar þinghaldi er að ljúka vil ég hvetja alþingismenn til þess að nota sumarhléið, sem þó verður ekki langt að þessu sinni, til að hugleiða þessi mál, fara yfir störf okkar og framgöngu á þessu löggjafarþingi, draga lærdóm af reynslunni og móta í huga sér hvernig megi bæta úr þeim ágöllum sem við öll sjáum og höfum haft á orði að laga þurfi. Það má ekki undan dragast. Við skulum ekki fresta því til loka kjörtímabils að spyrna við, heldur setjast niður þegar í haust og einhenda okkur í að ráða hér bót á. Og þá er gott að hafa í huga hinn gamla góða íslenska málshátt, að sjaldan veldur einn þá tveir deila. Við höldum brátt út í hið dásamlega íslenska sumar, njótum þess og förum til annarra þingmannsstarfa sem hafa setið á hakanum að undanförnu. Í haust hittumst við svo aftur, nærð af tilbreytingunni, nestuð af nýjum hugmyndum og albúin til góðra verka sem endranær þegar nýtt þing verður sett hinn 8. september nk. Ég lít svo á að það sé hlutverk mitt sem forseta Alþingis, forsætisnefndar, formanna þingflokka og þingskapanefndar að finna góðum hugmyndum farveg í þágu Alþingis og þjóðarinnar. Ég vil við lok þessa fundar þakka hv. alþingismönnum fyrir samstarfið. Starfsfólki Alþingis þakka ég sömuleiðis fyrir þess mikilvægu störf. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og vænti þess að við hittumst öll heil á nýju þingi.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd alþingismanna flytja forseta þakkir fyrir samstarfið á líðandi þingi. Mikið hefur gengið á, oft í miklum ágreiningi um fundarstjórn forseta. Sá ágreiningur hefur kostað mikinn tíma og mikla vinnu, ekki síst forseta sjálfs. Nú höfum við starfað í um það bil mánuð án starfsáætlunar og veit ég að fáum er jafn illa við þá stöðu og virðulegum forseta. Án þess að benda á nokkurn mann vitum við að forseti hefur þurft að sýna fádæma umburðarlyndi gangvart ýmsu sem hér hefur gengið á. Kannski er það ekki þrátt fyrir aðstæður heldur vegna aðstæðna sem þakka ber forseta sérstaklega fyrir sín oft og tíðum erfiðu störf á þessu þingi. Ég vil færa forseta og fjölskyldu hans bestu kveðjur fyrir hönd okkar alþingismanna og starfsfólki Alþingis fyrir sitt góða starf. Ég bið þingmenn að taka undir góða kveðju til forseta Alþingis og fjölskyldu hans og þakkir til starfsfólks með því að rísa úr sætum. - 
            

Ég þakka hv. 10. þm. Reykv. n., Helga Hrafni Gunnarssyni, fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau orð með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og óskir til hv. þingmanna og alls starfsfólks Alþingis.

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 144. löggjafarþings, frá 3. júlí 2015 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 8. september 2015. Gjört á Bessastöðum, 2. júlí 2015. Ólafur Ragnar Grímsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 144. löggjafarþings, er frestað. Ég færi jafnframt virðulegum forseta þakkir fyrir góða hugvekju í lok þingstarfa og óska honum, alþingismönnum, starfsmönnum þingsins svo og landsmönnum öllum ánægjulegra sumardaga.