Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var flutt í Nd. Það tók nokkrum breytingum. Ég vil geta þess að ég er þeim samþykkur öllum saman. Nú standa þessi mál þannig, þ.e. leiklistarkennslan, að það eru tveir skólar starfandi hér í borg og báðir njóta þeir styrkja af ríkisfé. Þetta frv. miðar að því að koma fastari skipan á þessi mál, og miðað við það ástand, sem nú er og fyrirsjáanlegt væri ef ekki yrði hér breyting á, held ég að sé óhætt að segja að þetta frv. stefni ekki til neinna stórra útgjalda fyrir ríkissjóð. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. menntmn. og vil jafnframt vænta þess að hv. n. geri sitt til að greiða fyrir afgreiðslu þessa máls eftir því sem auðið er.



Herra forseti. Ég vil mjög fagna því að þetta frv. er fram komið og mun styðja það heils hugar. Ég vil í tilefni af þessum umr. minna á það að þegar á Alþ. 1968 flutti ég ásamt tveimur öðrum hv. þm. frv. sem ég kallaði: Um Leiklistarskóla ríkisins. Það frv. er mjög í þeim anda sem það frv., sem við ræðum nú, er og ætla ég ekki að fara að gera neinn samanburð á þessum tveim frv. Það er ekki þess ómaks vert því að munurinn er svo sáralitill. Ég hafði að vísu gert ráð fyrir að 5 manna skólastjórn væri nóg, en hæstv. ráðh. hefur lagt til að skólastjórn yrði skipuð 7 mönnum og Nd. hefur nú breytt því í 9 menn. Því betur gefast viturra manna ráð sem þeir koma fleiri saman áreiðanlega svo að ég hef síður en svo neitt við það að athuga. En örlög þess frv. sem ég flutti árið 1968 ásamt þeim hv. þm. Ólafi Jóhannessyni og Páli Þorsteinssyni, urðu þau að því var í marsmánuði 1969 vísað til ríkisstj. á þeim forsendum að menntmrh. hefði þá fyrir skemmstu ritað tilteknum aðilum bréf og farið þess á leit við þá að tilnefna fulltrúa til að taka sæti í n. til þess að athuga og gera till. um sameiningu þeirra tveggja leiklistarskóla, sem reknir eru af Þjóðleikhúsinu og Leikfélagi Reykjavíkur, og gera í því sambandi áætlun um stofn- og rekstrarkostnað. Þessi n. starfaði árið 1969 og skilaði ítarlegri grg. til menntmrn. í janúarmánuði 1970. En á þinginu 1970 hafði ekkert til þessa máls frekar spurst og þá fluttum við þetta frv. aftur. Þá dagaði það uppi og síðan hefur ekkert til málsins heyrst þangað til loksins nú að menntmrn. eða hæstv. menntmrh. núv. flytur þetta frv. Mér finnst þessi meðgöngutími vera orðin ærið langur og of langur, verð ég að segja, því að það er öllum ljóst að leikmenntun hér á landi hefur dregist aftur úr því sem annars staðar gerist og þeir leiklistarskólar, sem reknir hafa verið, hafa ekki verið þess megnugir að veita þá tilsögn sem nauðsynleg er. Ég sem sagt fagna þessu frv. mjög og heiti því eindregnum stuðningi.



Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. utanrrh. að ég fagna sannarlega framkomu þessa frv. Það var tími til kominn að skapa viðunandi skilyrði slíkum skóla sem þessum. Ég tek það fram að ég hafði sitthvað við þetta frv. að athuga í upphafi, en ég sé það að þær breytingar, sem hafa verið gerðar á frv. í Nd., eru mjög til bóta og mjög að mínu skapi. Ég ætla að segja örfá orð um þetta nú við 1. umr. og þó að það komi kannske ekki beint þessu máli við„ þá snertir það starf þessa skóla óbeint. Ég hef nefnilega ekki í huga fyrst og fremst spurninguna um nægilega mikið af hæfum leikurum fyrir aðalleikhúsin hér þó að ég viðurkenni þörf og endurnýjun á góðum starfskröftum þar. Leiklistin er sú listgrein sem hvað vinsælust hefur orðið og almennust þátttaka í úti á landsbyggðinni. Áhugastarfið hefur verið hið blómlegasta, furðumikill árangur oft náðst, hæfileikar komið í ljós sem ekki var vitað af og flestir eldri leikarar okkar eru einmitt komnir úr þessum áhugajarðvegi. Það er mest um vert hér hve mikil þátttaka er á þann hátt í listrænni tjáningu, hve margir hafa á þennan hátt komist í snertingu við hvort tveggja, leiklistina sjálfa og góðar leikbókmenntir ekki síður. Varðandi leikbókmenntirnar mætti gjarnan vekja athygli á því mikla verkefni sem bíður okkar í því að vinna að íslenskum leikbókmenntum, ritum ísl. leikverka, sem ber að sinna sem best, en vanrækt hefur verið til þessa, þó að nú hafi leikhúsin hér syðra og á Akureyri tekið sig þar nokkuð á. En það er önnur saga. Hins vegar held ég að Leiklistarskóli Íslands væri um margt heppilegur vettvangur fyrir íslensk byrjendaverk og tilraunir í nýjungum í leikritagerð að nokkru. En hvað áhugastarfið snertir, þá gildir leiðsögnin framar öðru um árangur, Leikhúsin hafa brugðist, sér í lagi Þjóðleikhúsið sem ætti að hafa sem eitt helsta verkefni sitt að senda leikara sína sem leiðbeinendur út um land til aðstoðar því mikla áhugastarfi, sem þar er, og því í fullri meiningu sagt merkilega áhugastarfi, sem þar er unnið. Góður leiklistarskóli gæti hér úr bætt því að mjög hefur leikstjóraskortur háð áhugastarfinu og gert það einhæfara en vera ætli því að margs konar kennsla í túlkun og framsögn þarf einnig til að koma. Ég held nú að fátt væri nemendum þessa væntanlega skóla þroskavænlegra og lærdómsríkara á námsferli sínum en að koma út á land, leiðbeina þar og læra jafnframt. Ekki síst tel ég því unga fólki nauðsyn að kynnast einhverju öðru en því allra besta sem boðið er og oft byggist meira á lærdómi og æfingu en upprunalegum hæfileikum, svo mjög að oft hefur mér þótt hér í leikhúsunum sem leikbrögðin og ytri gerð beri hinn innri kjarna túlkunar og tjáningar ofurliði. Oft hættir þessu fólki líka til þess að lokast inni í einangruðum, ímynduðum listheimi án tengsla við iðandi þjóðlíf og aðra menningarstrauma en þá sem koma frá æðstu stöðum ef svo má segja. Tengsl nemenda Leiklistarskóla Íslands við áhugastarf þurfa og eiga að vera ótvíræð og mikil. Ég legg á það sérstaka áherslu. Ég tel það starf ekki síður frjótt og áhugavert en í atvinnuleikhúsunum og væntanlegum leikurum og leiðbeinendum ekki síður nauðsyn að kynnast því rækilega. Það mætti þá gjarnan minna á starf án endurgjalds eða vona um laun, fórnfrekt og erilsamt, sem þessu unga fólki er líka hollt að kynnast áður en það heldur út á braut atvinnumennskunnar. Ég skal ekki tíunda frv. sjálft að öðru leyti en því að ég fagna sérstaklega því, sem segir nú í 1. gr. frv., að heimilt sé að reka undirbúningsdeildir í tengslum við skólann annars staðar á landinu. Vonandi verður þess ekki allt of langt að bíða að svo verði í öllum landshlutum.a.m.k. veit ég að það samband leikfélaga á Austurlandi, sem þar starfar með blóma, hefur þar á fullan hug eða stjórn þess, að nýta sér sem fyrst þessa heimild. Í öðru lagi tel ég það ávinning fyrir þann aðila sem ég ber einkum fyrir brjósti, samband áhugafélaganna, Bandalag ísl. leikfélaga, að eiga aðild að skólanefnd. Ég mun svo sannarlega beita mér fyrir því í stjórn þess að fulltrúi okkar komi því rösklega á framfæri við nemendur skólans að þeir kynnist áhugastarfi sem einum þætti í námi sínu. Í þriðja lagi ber að fagna ákvæðinu til bráðabirgða þar sem segir svo, að það beri að taka tillit til þess náms sem nemandi hafi þegar lokið í skóla sínum og hvort hann hafi staðist þar hæfnismat. Þetta á við hvort tveggja, Leiklistarskóla leikhúsanna og Leiklistarskóla Samtaka áhugafólks um leiklist. Ég virði alveg sérstaklega og met mikils starfið hjá SÁL eða Samtökum áhugafólks um leiklist og leiklistarskóla þeirra, og ég hefði talið það miður ef við hefðum ekki sýnt það í verki með því að veita þeim þá viðurkenningu sem hér er farið inn á. Fleiri atriði eru það ekki sem ég ræði. Væntanlega gefst okkur á næsta þingi gott ráðrúm til að ræða hvort tveggja, nýja löggjöf um þjóðleikhús og eins um áhugastarfið. Ég veit að sú löggjöf er í smíðum hjá hæstv. ráðh. og hann hefur góðan hug á að koma henni endurnýjaðri á framfæri, og þá um leið ættum við að ræða sérstaklega stuðning við íslenska leikritun sem ég tel brýna undirstöðu alls leiklistarstarfs - ekki síður, kannske miklu fremur en túlkun erlendra leikverka.



Herra forseti. Ég vil þakka vinsamlegar undirtektir við þetta frv. En ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess aðeins, heldur vildi rétt í sambandi við þetta mál rifja það upp að n. hafði undirbúið frv. um breyt. á l. eða öllu heldur ný lög um stuðning við áhugaleiklistarstarfsemina í landinu og n. hafði skilað frv. til rn. fyrir alllöngu. Mér líkar ekki alls kostar búningur þess frv. þó að margt sé í því ágætt. Ég hafði um tíma ráðgert - og ég hygg að það hafi kannske komið fram í þingræðu - að leggja frv. fram eigi að síður í lítið eitt breyttri mynd, sýna það í þinginu. En ég hvarf frá því. Ég mun í sumar leita samráðs við fulltrúa áhugafólksins um frágang þessa frv. og stefna að því að það geti orðið lagt fram í þingbyrjun í haust ásamt þá með frv. til þjóðleikhúslaga sem auðsjáanlega verður ekki afgr. á þessu þingi. - Mér fannst rétt að láta þetta koma fram hér með tilliti til þess sem ég hef áður sagt um þetta atriði.



Herra forseti. Frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1972 liggur fyrir á þskj. 458 og hefur verið afgr. frá hv. Nd. Þá hefur verið lagt fyrir þetta þing frv. til fjáraukalaga vegna sama árs og var gerð grein fyrir því í umr. í Sþ. Aðalyfirlit A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1972 var afhent þm. vorið 1973, og reikningurinn í heild með sundurliðunaryfirlitum A-hlutans og öllum yfirlítum B-hlutans, frágenginn af hálfu ríkisbókhaldsins til meðferðar hjá yfirskoðunarmönnum Alþ., var afhentur þm. í okt. 1973. Við 1. umr. fjárlagafrv. fyrir árið 1974 var gerð ítarleg grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1972 samkv. ríkisreikningi og jafnframt lögð fram grg. ríkisbókhaldsins þar um. Með fyrrnefndu frv. og frv. til fjáraukalaga fyrir 1972, sem gerð hefur verið grein fyrir í Sþ., gerði ég grein fyrir helstu frávikum í ríkisreikningi og fjárl. ársins 1972. Tel ég því ekki ástæðu til frekari grg. hér. Ég er reiðubúinn til allra upplýsinga fyrir hv. fjh.- og viðskn. sem ég legg til að málinu verði vísað til að lokinni þessari umr. Ég vonast til þess, enda þótt málið sé kannske siðbúið hér í hv. þd., að þá megi takast að ljúka því og það verði samþ. sem lög frá Alþ. áður en þingi verður slitið.