Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Með niðurfellingu sambandslagasáttmálans frá 1944 var sýnilegt, að nokkur atriði þyrfti að koma sér saman um milli Íslands og Danmerkur, og þá sérstaklega þau atriði, er varða hinn gagnkvæma rétt Íslendinga í Danmörku og Dana á Íslandi, sem áður var í gildi eftir 6. gr. sambandslagasáttmálans. Í l. nr. 18 frá 24. marz 1944 var svo ákveðið, að þeir, sem danskan ríkisborgararétt hafa öðlazt samkv. þeim reglum, sem þar um giltu fyrir 9. apríl 1940, og hafa öðlazt hann staðal eftir áðurnefndum reglum, skyldu hér eftir njóta þeirra réttinda, sem eru tilskilin í 6. gr. sambandslagasáttmálans, fyrst um sinn, þar til 6 mál. eftir, að samningar hafa verið gerðir milli Íslands og Danmerkur. Svo var ákveðið, að samningar skyldu hefjast milli landanna fyrr, en ekkert gat orðið úr byrjun á samningaumleitunum fyrr en 6. sept. 1945. Þó voru í Danmörku nokkur viðtöl milli fulltrúa Íslands og fulltrúa Danmerkur um þetta málefni. Ekki var gengið frá samningum, en samkomulag var í stórum dráttum að því er snertir niðurfellingu jafnréttisákvæðis sambandslaganna og hver yrði sá skurðarpunktur, ef svo má að orði kveða, þar sem þetta félli algerlega niður. Og það var sem mánuðum eftir, að samningar byrjuðu 6. marz 1945. Samningar héldu svo áfram hér heima á Íslandi, en síðar en gert hafði verið ráð fyrir. Því að upprunalega var ætlazt til, að samningar færu fram hér á landi á s.l. vori. En þegar af því gat ekki orðið, sumpart vegna annríkis danskra stjórnmálamanna snemma að vorinu og síðan vegna annríkis íslenzkra stjórnmálamanna um síðustu kosningar, þá var sýnt, að tímabil yrði, sem ekki giltu um þetta neinar lagareglur. Þess vegna voru gefin út brbl. þau, sem hér eru til umræðu. Samningar milli Íslands og Danmerkur héldu síðan áfram síðari hluta ágústmánaðar og fyrri hluta september s.l. Og eins og segir í nál., var þó ekki gengið frá öðru atriðinu. En fullt samkomulag varð milli samninganefndanna, á hvern veg skyldi niður fella jafnréttisákvæði 6. gr. sambandslaganna og hvaða reglur skyldu gilda um þá Dani, sem búsettir hafa verið fyrir þennan tíma á Íslandi, og þá að sjálfsögðu um þá Íslendinga, sem búsettir eru á sama tímabili í Danmörku. Um þetta fékkst smám saman fullt samkomulag milli samninganefndanna, sem skipaðar voru af Íslands hálfu og einnig af hálfu Danmerkur af öllum stjórnmálaflokkum. Hafði íslenzka samninganefndin fullt samráð við ríkisstj. um þetta atriði og einnig utanríkismálanefnd. Hins vegar náðist ekki endanlegt samkomulag um þær óskir Dana og Færeyinga, sem fyrir lágu. En Færeyingar höfðu sérstaka fulltrúa frá Dana hálfu um þær óskir, að Færeyingar fengju fyrst um sinn einhvern takmarkaðan rétt hér við land til fiskveiða. Við, sem vorum í samninganefndinni frá Íslands hálfu, veittum því alveg sérstaka athygli, hvað fulltrúar Færeyinga lögðu á það ríka áherzlu að tryggja sér hér við land einhvern tíma aðstöðu til þess að geta stundað veiðiskap með sínum ófullkomnu veiðitækjum, sem eru opnir bátar og þilskip, með eða án gangvéla. Færeyingar kváðust hafa í hyggju nýsköpun í sínum fiskiflota, - að fá sér togara, bæði nýbyggða og einnig gamla. Hafa þeir keypt skip frá Íslandi og einnig frá Bretlandi. En það skapast eitthvert millibil hjá okkur, sögðu þeir, þar sem við verðum mjög nauðulega staddir, áður en við getum notið góðs af þeim fiskiskipum, sem við ætlum að eignast og reka frá Færeyjum. Lögðu þeir ríka áherzlu á, að þeir fengju fyrst um sinn einhver takmörkuð réttindi við Ísland. Varð það úr, í samráði við íslenzku ríkisstj., að lýst yrði yfir af hálfu íslenzku nefndarmannanna, að fyrst um sinn skyldu þeir hafa áfram þau réttindi, sem bundin væru við útgerð opinna báta þeirra hér við land og útgerð gömlu þilskipanna, með eða án gangvéla. Hins vegar var í þessu máli óafgert um till. af okkar Íslendinga hálfu, sem settar voru fram í öndverðu, að Íslendingar fengju til sinna umráða og í sínar hendur á Íslandi þau fornrit íslenzk, sem sérstaklega eru í Árna Magnússonar safni, og forngripi ýmsa, sem Íslendingar telja sig eiga a.m.k. fullkominn siðferðislegan rétt til að fá til Íslands, því að þar séu þessir gripir og handrit bezt komnir, einmitt í sambandi við þann eina háskóla á Norðurlöndum, sem heldur uppi alveg sérstakri kennslu í íslenzkum fræðum, - á því sama máli sem hin gömlu handrit voru skrifuð á sínum tíma. Einmitt þau handrit, sem borið hafa út álit Íslands og Íslendinga um heim allan fyrir þau miklu afrek, sem þar hafa verið innt af höndum af höfundanna hálfu. Einnig höfðum við íslenzku samninganefndarmenn uppi þær óskir, að Íslendingar fengju rétt - við skulum segja svipaðan og Danir hafa nú - til fiskveiða við Grænland. Ekki var hægt að ákveða neitt um þetta frá Dana hálfu, en tilmælum um þetta var beint til dönsku stj. af nýju. Og við íslenzku nefndarmennirnir beindum því til íslenzkra stjórnarvalda að athuga, hvort hægt væri að mæta óskum Færeyinga um takmarkaðan og tímabundinn rétt þeirra til fiskveiða við Ísland. Nú er okkur í samninganefndinni kunnugt, að eftir því sem á leið viðtölin óx góður vilji af hálfu Dana til þess að mæta réttlátum óskum Íslendinga. Og það er meira en það, að við yrðum þessa varir meðan samningar stóðu yfir, því að samstundis þegar samninganefndarmenn komu heim til Danmerkur, létu þeir hafa eftir sér, a.m.k. sumir hverjir, ákveðnar óskir til stuðnings því, að Danir yrðu við réttmætum og eðlilegum kröfum Íslendinga að því er snertir endurheimt hínna fornu skjala og dýrgripa. Mér er sjálfum persónulega um það kunnugt, eftir að hafa fengið bréf frá einum samninganefndarmanna úti í Danmörk, manni, sem mjög er líklegur til að hafa veruleg áhrif á gang málsins meðal danskra stjórnmálamanna, að þetta mál verður tekið upp af nýju. Og þessi maður telur góðar líkur á því - þó að hann geti ekkert fullyrt -, að það verði vel tekið á óskum okkar Íslendinga í þessu efni. Endurheimt íslenzkra skjala kemur að sjálfsögðu ekki öðruvísi en óbeint við því máli, sem hér liggur fyrir. En samt álít ég, að þó að við viljum ekki setja það neitt í samband við fiskveiðaréttindi Færeyinga, tímabundin og takmörkuð, að ekki sé vafi, að viðhorf okkar til þess máls hafi beint eða óbeint áhrif gagnvart niðurstöðu Dana um að verða við heitustu ósk Íslendinga í sambandi við skilnað landanna. Þegar brbl. þau, sem nú liggja fyrir, komu til athugunar í allshn., fannst okkur sjálfsagt að nota það tækifæri, sem fyrir höndum var, til þess að lögbinda það samkomulag, sem gert var milli íslenzku og dönsku nefndarinnar um niðurfellingu gagnkvæmra réttinda eftir sambandsl., og setja ákvæði um þá menn, sem áður höfðu öðlazt þennan rétt, á hvaða hátt þeir gætu haldið þessum rétti í báðum löndunum. Að sjálfsögðu ræða brtt. okkar ekki um annað en það, sem snýr að Íslendingum um rétt Dana á Íslandi. Það er tryggt með samkomulagi fulltrúa allra stjórnmálaflokka beggja landanna, í fullu samræmi við ríkisstj. þeirra, að málið verður afgr. nákvæmlega á sama hátt í báðum löndunum. Okkur í allshn. fannst því eðlilegt að koma inn í þessi brbl. því atriði, sem samkomulag hefur orðið um í samningunum um gagnkvæma réttinn, niðurfellingu hans eftir 6. marz 1946 og reglur, sem gilda ættu um þá, sem áður höfðu öðlazt þennan rétt. Fyrir því höfum við gert till. um nýja gr., sem verði 1. gr. og breyti þeim l., sem áður giltu um takmarkaðan tíma, nr. 18 frá 1944, sem ég minntist á í upphafi ræðu minnar. Samkv. okkar fyrstu brtt. var það þannig, að þeir, sem ríkisborgararétt hafa öðlazt samkv. reglum, sem giltu fyrir 9. apríl 1940, eftir að við tókum í okkar hendur öll mál og „faktískur“ skilnaður varð milli landanna, - og þeir, sem hafa öðlazt hann síðar og búsettir voru hér 5. marz 1946, skyldu halda honum. En eins og ég áður sagði, er skurðarpunkturinn nú, að þeir, sem búsettir hafa verið tíu ár fyrir þann tíma, skuli, þegar þeir dvelja hér á landi, njóta jafnréttis við íslenzka ríkisborgara, er þeim var tilskilið í 6. gr. sambandslaganna frá 1918. M.ö.o.: Þeir menn danskir, sem síðustu tíu ár, eða frá 5. marz 1936 til sama dags 1946, hafa verið búsettir hér á landi einhvers staðar og einhvern tíma á þessu tímabili, - ég undirstrika orðið búsettir, - þeir halda áfram réttindum sínum, þegar þeir eru búsettir á Íslandi. Þetta nær að sjálfsögðu ekki til danskra gesta, sem heimsækja okkur um lengri eða skemmri tíma, heldur til þeirra Dana einna - og þá var einnig átt við Færeyinga, þegar samningar voru á döfinni. Enginn Dani - þar með faldir Færeyingar eins og nú standa sakir -, sem tekur sér hér búsetu eftir 5. eða 6. marz 1946, öðlast þessi gagnkvæmu réttindi. Í reyndinni verður þetta tiltölulega lítill hópur manna, sem öðlast þessi réttindi, því að fjöldinn allur af þeim, sem hingað komu, bæði Danir og Færeyingar, voru hér án þess að eiga búsetu. Ég vildi þess vegna vænta, að um þetta yrði enginn ágreiningur, ekki sízt þar sem samningar eru „faktískt“ gerðir um þetta milli danskra og íslenzkra stjórnarvalda í samráði við ríkisstj. beggja landanna í utanríkismálanefnd.



.... .... .... .... .......... .... En að mínum dómi gegnir svo allt öðru máli um þau réttindi, sem hér á að fara að veita Færeyingum. Hv. frsm. talaði um, að þessi réttindi væru mjög takmörkuð. Það eru þau að vísu. Þau eru bundin við að nota ákveðin skip og ákveðin veiðitæki. Þó má samkvæmt orðalagi l. ef til vill leggja í það mismunandi skilning, hvort veiði þeirra á opnum bátum sé eingöngu bundin við handfæraveiðar. Mér skilst, að ef til vill mætti skilja orðalag þessarar gr. svo, að svo væri ekki, heldur einnig við stóru skipin, og ef þeir eiga að halda þeim réttindum, sem þeir hafa haft hér á þilskipum og opnum bátum, þá hefur veiði á opnum bátum verið stunduð sem línuveiði, og ekki mundi af hálfu Færeyinga og þeirra, sem sækja þeirra mál, vera litið svo á, að þeir héldu þeim sömu réttindum og þeir hafa haft, ef þetta væri undirskilið. Frsm. segir, að þetta sé mjög lítilsvert atriði, m.a. af því, að skipin, sem þar um ræðir, væru að verða úrelt. Ég veit ekki um það, hvort frsm. gerir sér fulla grein fyrir því, sem hann er að segja, þegar hann segir, að þetta sé þýðingarlítið. Það er alkunna, að af Íslendinga hálfu eru friðaðir firðir og flóar á strandlengju landsins, og er það fyrst og fremst gert í því augnamiði að auka viðkomu fisksins og auk þess skapa innan þessa svæðis aðstöðu fyrir handfæra- og línuveiðar. Nú í fyrsta skipti lítur út fyrir, að Íslendingar muni fá vilja sínum framgengt í þessu efni, a.m.k. að því er snertir einn af fiskauðugustu flóum þessa lands, Faxaflóann, og með tilliti til þessa má mjög gjalda varhuga við ummælum hv. frsm. um það, að hér sé um þýðingarlítil réttíndí að ræða, því að eftir því, sem lengur er friðað, skapast meiri skilyrði til þess að stunda hinar handhægu og ódýru veiðiaðferðir, handfæra- og línuveiðar. Þess vegna er hér um mjög þýðingarmikið atriði að ræða, aukningu fislastofnsins, þó að það verði ekki til staðar nú nema í litlum mæli, þegar búast má við þeirri örtröð, sem er af veiðum í hverjum firði og flóa þessa lands. Nú skyldu menn athuga mjög vel, í sambandi við afsal á réttindum í hendur ríkisborgara einnar þjóðar, að það eru líkur til þess, að aðrar þjóðir krefjist sams konar samninga og ein þjóð nær í þessu efni, ef aðrar þjóðir teldu sér Magnað að því að geta fengið hér slíka samninga. Og það er vafalaust, að í samningum þjóða á milli, þótt stórar þjóðir eigist við, þykir ekki á því stætt að veita einni þjóð réttindi, sem annarri er neitað um, - og þegar svo stendur á sem hér er, mundi þetta ekki síður koma fram. Ég tel þess vegna mjög varhugavert að fara inn á þá breyt., sem hér er lagt til í þessu frv., með tilliti til þeirra röksemda, sem ég hef nú fært fram, og ég verð að segja, að það kemur einkennilega fyrir sjónir, að Danir séu að berjast fyrir því, að Færeyingar fái þessi réttindi hér við strendur Íslands, þegar tekið er tillit til þess, hvernig þeir hafa skert réttindi þeirra við strendur Grænlands, þó að þeir fari þar með réttindi, sem öðrum ber, m.a. okkur. Það er alkunna, að þeir skömmtuðu Færeyingum svo naumt, að þeir máttu ekki stinga stafni við nema á 1–2 höfnum í Grænlandi og voru eltir uppi með fallbyssukjöftum, þó að þeir gerðu ekki annað en ná í vatn til þess að svala þorsta sínum - eða ná í aðrar nauðsynjar. - Ég sé, að frsm. hefur farið út, en ég vildi gjarnan, að hann heyrði mál mitt .......... Ég sé, að frsm. er ekki að vænta, og held því áfram máli mínu. - Mér þótti einkennilegt það, sem kom fram hjá hv. frsm., sem mun hafa verið þátttakandi í samningum, sem hér fóru fram fyrir skömmu milli manna frá Danmörku og manna frá ríkisstj. Íslands um þessi mál, sem sé það, að þessi fiskveiðaréttindi til handa Færeyingum, sem líka gætu verið fiskveiðaréttindi til handa Dönum, skyldu gjaldast með því, að okkur væru afhent hin íslenzku handrit, sem hafa um langt árabil verið geymd í dönskum söfnum og tvímælalaust eru okkar eign. Þetta þykir mér harðla einkennilegt, og ég furða mig á því, að þetta skuli hafa komið fram í sambandi við þá samninga, því að krafa okkar til þessara skjala er vitanlega byggð á því, að við eigum þau og höfum fullan rétt til þess að krefjast afhendingar á þeim sem okkar einkaeign. Þess vegna er sérstaklega einkennilegt, að hér á að bjóða fram þessi réttindi, sem eru hluti af þýðingarmestu verðmætum þessarar þjóðar, fiskveiðaréttindin við strendur landsins, og nota þau sem nokkurs konar gjald fyrir þessa einkaeign okkar í dönskum söfnum. Það má náttúrlega búast við því - og hefur enda komið fram -, að hinn langi geymslu- og varðveizllutími þessara skjala verði af hálfu Dana notaður til þess að sanna yfirráðarétt þeirra og spyrna á móti því, að Íslendingar fái flutt til sín þessa sína eign, og þarf okkur ekki að undra það, eftir önnur viðskipti okkar við Dani, er við höfum verið að heimta þann rétt, sem þeir hafa haldið fyrir okkur. Hitt má okkur aldrei henda, að fara að bjóða gjald fyrir að fá þessa einkaeign okkar, og ekki megum við heldur kippa okkur upp við það, þótt það taki nokkurn tíma að fá þessum kröfum framgengt. Við höfum þurft að berjast öldum saman til þess að fá sjálfstæði okkar, og við skulum vona, að það taki okkur ekki jafnlangan tíma að fá þessi skjöl. Við eigum að knýja fram þann rétt - ekki eingöngu í Danmörku, heldur og annars staðar, að Danir eigi að láta okkur hafa þessi skjöl. Í sambandi við fiskveiðar Dana hér við land talaði frsm. um, að einhver fríðindi hefðu verið fengin til atvinnurekstrar við strendur Grænlands. Það er alkunna, að fræðimenn hafa þá skoðun, að Íslendingar eigi slíkan rétt - ekki einasta við strendur Grænlands, heldur eigi þeir rétt til atvinnurekstrar á Grænlandi. Það hefur komið fram þáltill. hér á Alþingi um það, að Íslendingar skuli krefjast þessa réttar, og ef ekki fengist viðurkenndur þessi réttur; skuli úr því skorið fyrir alþjóðadómstóli. Þetta hefur ekki verið gert, og þess vegna vil ég láta í ljós þá skoðun mína, að þessa réttar eigi að krefjast, - og meðan ekki fæst úr því skorið fyrir alþjóðadómstóli, hvort við eigum þessi réttindi eða ekki, þá á ekki að vera að bjóða Dönum hér þýðingarmikil réttindi sem gjald fyrir þau réttindi, sem okkur ber á Grænlandi. Ég vil þess vegna mæla því í gegn, að slík aðferð sé viðhöfð af hálfu Íslendinga, og átelja það beinlínis í þeim samningaumleitunum, sem hér fóru fram fyrir skömmu. Svo vil ég að lokum benda á það í sambandi við orðalag þessarar gr., að Færeyingar eiga að halda þessum rétti, sem um er talað, þar til samningum er lokið. Nú vitum við, að Danir eru líklegir til þess að vilja halda í þessi skjöl og afhenda þau ekki, en ef þeir geta auk þess með því skapað sér réttindi til langframa til fiskveiða fyrir Færeyinga - og þá að sjálfsögðu með því að láta Færeyinga gerast leppa fyrir sig, - þá finnst mér nú fyrst skörin vera farin að færast upp í bekkinn og vil segja það, að mér finnst einkennilega á málum haldið að vilja leggja þannig upp í hendurnar á Dönum nýja ástæðu til þess að stöðva þessa samninga, - sem sé að þeir geti haldið lengur í þennan rétt með því að ljúka þeim ekki, með því að leggja fé í færeyska útgerð og með því, að sú útgerð, sem þeir reka, sé rekin frá Færeyjum. Við vitum nú, hvernig Færeyingum gengur að koma í framkvæmd sínu sjálfstæði. Að afstaðinni atkvgr. hjá þeim, þar sem samþ. var að segja skilið við Dani, þá ruku Danir til og rufu þing hjá þeim, eins og þeir rufu þjóðfundinn hjá okkur 1851. Það hafa kannske ekki staðið vopnaðir menn yfir þeim, en þeir sendu herskip til Færeyja, - það kom í blöðunum hér, að það væri vélskip, en mér skilst, að það geti farið saman. Svo að Danir sýna fullkomna viðleitni til þess að halda opnum möguleikum fyrir sig einnig til þess að geta notið þessara réttinda við strendur Íslands. Ég vil þess vegna mælast til þess við forseta, að hann gefi deildarm. tækifæri til þess að koma fram með brtt. við þá brtt., sem hér liggur fyrir, og að málinu verði ekki hraðað svo, að ekki gefist tími til þess, því að það er vert, að ákvæði gr. séu athuguð, eins og málin standa milli Íslands og Danmerkur. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en ég mun greiða atkv. á móti þessari brtt. um rétt Færeyinga til fiskveiða hér, og ég vil bæta því við, að þetta mál hefur verið borið undir Fiskifélag Íslands, og það hefur algerlega neitað afsali nokkurra réttinda jafnframt því, sem það hefur skorað á ríkisstj. að standa á verði gegn öllum tilraunum til þess, að rýrður verði réttur okkar yfir landinu.



Herra forseti. - Að nokkru leyti hefur hv. þm. Borgf. tekið af mér ómakið í málflutningi um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það virðist svo sem hér eigi að fara fram - eða verði að fara fram - málflutningur bæði af hendi Dana og Íslendinga. Að vísu er hér ekki Dani til andsvara, og verður einhver að tala fyrir þá. Mér skilst, að frsm. hafi tekið að sér það hlutverk. Að vísu hefur það ekki verið ætlun hans að halda fram rétti Dana hér, heldur að skýra frá því, hvernig Danir litu á þessi mál, en að nokkru leyti kemur það fram á þskj. 48, að þessum málum er blandað saman. Það er atriði út af fyrir sig, hvernig ganga eigi frá viðskiptum Dana og Íslendinga í þessum efnum, þegar skilnaðurinn yrði á kominn, og það má segja, að það séu mál, sem fljótlega verði komizt út af með samkomulagi, og að nokkru leyti, að samningan., sem um þessi mál hefur fjallað, hafi tekizt - að vísu ekki til fullnustu - að koma því í höfn að vilja Íslendinga. Það hefur ávallt komið fram, þegar þessi mál hefur borið á góma, að þetta var mál, sem þurfti að leysa og einhverjar takmarkanir að hafa, og má segja, að það, sem stungið er upp á hér, geti gengið, sem sé að miða við búsetu og líka að miðað sé við fasta búsetu, en ekki bráðabirgðabúsetu manna, sem vinna fyrir launum hér á landi við ýmiss konar atvinnu, danskir menn og Færeyingar. Það er ekki mikið deilt um þetta, því að þetta er sérstakt atriði, og frv. sjálft er einmitt um þetta atriði, það atriði, sem eitt kemur til mála, hvernig eigi að leysa þennan sameiginlega aðgangsrétt, sem er í samningum frá 1918. En svo er öðru blandað inn í, en það er hinn danski ríkisborgararéttur, danskur ríkisborgararéttur Færeyinga, og mér er óskiljanlegt, hvernig á þessu stendur, því að Færeyingar eru danskir ríkisborgarar, en þá fyrst ber að semja við Færeyinga, þegar þeir eru þjóðréttarlega jafnréttháir Íslendingum, - en að Danir beri fram þær óskir, sem varða Færeyinga, verður í hæsta máta óviðkunnanlegt, ef Íslendingar ættu að taka tillit til þess, þegar liggur við borð, að Færeyingar fari úr sambandinu við Dani. Danskir ríkisborgarar verða að sætta sig við að vera teknir eins og þeir eru. Það má einnig benda á það, að sérréttindi Færeyinga hér ern að verða mjög varhugaverð, og hefur verið bent á það hér, að þau gætu dregið þann dilk á eftir sér, sem yrði mjög hættulegur fyrir íslenzka ríkið. En ég veit ekki til, að þessir aðilar, atvinnurekendur, sem sérstaklega koma þarna að málum, útvegsmenn og sjómenn, hafi verið spurðir áður en þetta ákvæði var sett inn, fyrst og fremst í samningum við Dani, og þá enn síður komið því í frumvarpsformi hér inn á Alþ. Það er mín skoðun, að um þetta megi ekki semja nú, og þess vegna komi ekki til mála, að þeir, sem hafa sömu skoðun og ég, fari að löggilda þetta þegar í stað með því að samþ. það á Alþ. Það er óviðkunnanlegt, að hv. frsm. skuli láta tefja sig svo, að hann megi ekki vera að að hlusta á mál manna, og vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái svo um, að hv. frsm. sé í d., meðan umr. fara fram. Hv. frsm. hefur væntanlega heyrt, að ég var kominn að því atriði, sem snertir Færeyinga. En ég taldi óhæfilegt að gera sérsamninga við þá öðruvísi en sem danska ríkisborgara, þangað til þeir sjálfir svara fyrir sig. Þó keyrir um þverbak í þessu atriði, þegar það kemur fram, sem hv. frsm. bar fram, og er að skilja sem hann beri það fram fyrir hönd allshn., að í rauninni ætti að vera samband á milli þessa máls, Færeyingamálsins, og annars máls íslenzks, sem er þessu óskylt og óviðeigandi að blanda því saman við þetta atriði og goðgá í nál., að það er tekið þarna með, það er hið svonefnda handritamál. Það mál er frá upphafi þannig vaxið, að engir ábyrgir menn af Íslands hálfu hafa leyft sér að blanda því saman við önnur mál, samningsatriði um hagsmuni Dana og Íslendinga. Það er því óviðkomandi og óviðeigandi, að Íslendingar taki það fram, að það geti komið á nokkurn hátt til mála, að það verði samið um það að skipta á þessum réttindum og hinum gömlu handritum, þar skiptir allt öðru máli. Ég hélt satt að segja, að það mundi aldrei koma til, að því yrði blandað saman. Og ef það er tilgangurinn, að réttur Færeyinga skuli standa, þangað til öllum slíkum samningum er lokið, þá er farið að klúðra málið og gera það að fjandskaparmáli milli þjóðanna og óleysanlegu máli, og hugsanlegt er, að málið gæti þá tekið á sig þá mynd, að menn færu að semja um þetta fiskveiðamálefni sem fríðindi eða gjöf, sem kæmi á móti fríðindum eða gjöf. Handritamálið, sem svo hefur verið kallað, það hefur verið og er svo fjarstætt því að vera samningsatriði gegn lengri réttindum hinnar þjóðarinnar, að slíkt getur ekki komið til mála. En úr því farið er að tala um handritamálið og því óleyfilega blandað saman við þetta, þá er rétt að taka það fram, að því hefur ævinlega í samningagerðum verið haldið einu og sér. Í samninganefndinni 1938–1939 var því haldið sér, og þá var þetta flutt þannig, að ekki var aðeins um að ræða handritin í þrengri merkingu, heldur var þar einnig um að ræða gripi, bæði handrit og bækur eða forngripi, sem í Danmörku hafa verið, og það hefur ævinlega verið talað um þessa gripi og þessi handrit, án þess að þeir yrðu nokkurn tíma eign Dana eða gjöf þeirra. En nú sé ég í nál. um þetta mál (fiskveiðaréttinn), að handritamálinu er þar blandað inn í, og hv. frsm. minntist á það, að það væri mjög líklegt, að það geti haft sin áhrif á handritamálið, hvernig tekið yrði á óskum Dana fyrir hönd Færeyinga. Hv. frsm. virðist ekki hafa hugsað sína hugsun til enda, vegna þess að þá er meira en vafasamt, hvort Danir mundu virða það svo mikils, þó að við færum bónarveg að þeim í handritamálinu og Færeyingar fengju sínar kröfur að einhverju leyti uppfylltar. Við Íslendingar þekkjum vel, hvernig okkar ágætu vinir í Danmörku hafa snúizt eftir ýmsum þeirra geðþótta, - og er víst, að Danir væru svo áhugasamir um rétt Færeyinga, ef Færeyingar skildu við þá? Ég held að fyrir Dönum vaki og hafi vakað allt annað í handritamálinu. Það eru þeirra eigin andlegu hagsmunir, menningarhagsmunir, sem þeir hafa og gætt viðvíkjandi ýmsum gersemum, sem liggja í Danmörku, en eru okkar eign, - en það á ekkert skylt við fiskveiðaréttinn. En þetta kemur auðvitað ekki í veg fyrir það, að við höldum þessum handritakröfum áfram, og menn ræða um það, að við höfum þar þó alltaf einhvern rétt, - siðferðislegan rétt. En nú vita allir, sem þekkja réttarhugtök, að það er sá réttur, sem lengst má teygja, og það er mikið vafamál, hvort slíkan rétt sem þennan á að kalla siðferðislegan rétt, þ.e. þjóðlegan, menningarlegan rétt. En þessi réttur var oft áður sá eini, sem við gátum byggt á í deilum okkar við Dani. En lagalegi rétturinn var þá langþyngstur á metunum, - sá þjóðréttarlegi, lagalegi réttur, og svo mun einnig verða hér. Nú hef ég látið í ljós skoðun mína á málinu - á þessu stigi. Þetta er 2. umr., og að sjálfsögðu verður tími til þess til 3. umr. að gera frekari gangskör að þessu, þótt eitt og annað sé komið í nál., og ef mönnum sýnist, þá gefst nægur tími til lagfæringa, á málinu, þó að því eigi að ljúka með einhverjum hætti, áður en aukaþinginu slítur. Ég tel því að svo vöxnu máli ekki þörf á að ræða frekar um þetta og mun ekkí blanda handritamálinu meira inn í þetta mál. Það er svo stórt mál, að það þyrfti nokkra daga til þess að ræða um það, ef Íslendingar eiga að rökræða það, hve langt þeirra réttur nær í því efni.



Herra forseti. - Ég vildi aðeins segja örfá orð til þess að gera grein fyrir fyrirvara mínum, sem snertir 2. gr. Ég get að mörgu leyti tekið undir með hv. þm. Borgf. um þýðingu þeirrar greinar, þar sem hann heldur því fram, að hún mundi hafa meiri þýðingu en hv. frsm. vill vera láta. Mér skilst, að breyt. eigi aðeins að ná til handfæra á stærri og smærri skipum, en sú veiðiaðferð er að verða úrelt, eins og kunnugt er, þannig að þetta ákvæði mundi gilda aðeins skamma stund. Með hliðsjón af þessu er nauðsynlegt að gæta allrar varúðar í samskiptunum við Færeyinga sem aðra, þó að við viljum greiða fyrir þeim svo sem unnt er. Hins vegar er niðurlag gr. óljóst, þannig að þar stendur „þar til samningum er lokið.“ Mér fyndist eðlilegra, að þetta væri bundið við ákveðinn tíma, enda skilst mér. að samninganefndin, sem um þetta hefur fjallað, hafi gengið út frá því sama, því að þegar fulltrúi Færeyinga spurðist fyrir um það í n., hvað liði framlengingu á fiskveiðaréttindum Færeyinga við Ísland, þá svaraði fulltrúi Íslands í n. því, að hann hefði heimild til að lýsa yfir, að Færeyingar mundu fá fiskveiðarétt sinn framlengdan til áramóta. Þess vegna er þessi brtt., sem hér liggur fyrir, ekki í samræmi við þá yfirlýsingu, sem gefin var af hálfu Íslands við þetta tækifæri. En þrátt fyrir það, þó að ég sé óánægður með greinina eins og hún er og hefði talið betra að hafa ákveðið tímatakmark, mun ég ekki bera fram brtt. við hana, en bíða átekta og sjá, hvaða afgreiðslu málið fær í áframhaldandi umræðum um það.



Það eru aðeins örfáar aths. út af umr., sem orðið hafa um málið. Hv. þm. Borgf. hafði nokkrar aths. fram að færa út af till. okkar í allshn. og minntist á tvö atriði, sem ég tel sjálfsagt að drepa á, annað er friðun Faxaflóa, hans mikla áhugamál, sem nú virðist horfa allvænlega, en hitt áhrif slíkra samninga, sem við kynnum að gera við Færeyinga og önnur ríki. Hvað snertir friðun Faxaflóa, þá er þess að vænta, að sömu reglur gildi um Færeyinga og Íslendinga, því að fyllri réttar fengju þeir ekki að njóta, þó að þeir fái tímabundinn og takmarkaðan rétt, og mundu síðan verða að hlíta öllum þeim reglum, er íslenzkt löggjafarvald og stjórnvald vildi ákvarða í sambandi við friðun Faxaflóa. Út af óttanum við beztu kjara samninga til handa Færeyingum vil ég taka það fram, að það atriði fékk ýtarlega athugun í samninganefndinni, m.a. þjóðréttarfræðinga, sem voru henni til aðstoðar, og voru allir á einu máli um það, að slík framlenging á samningnum gæti ekki skapað neitt í þá átt, að aðrar þjóðir, sem beztu kjara samninga njóta, gætu krafizt réttinda í skjóli þess. Ég hygg það engum vafa bundið, að þetta sé álit fræðimanna í þessu efni, en það er rétt hjá hv. þm. Borgf., að gætilega þarf að fara í þeim efnum, svo að ekki sé hætta á því, að þjóðir, sem hafa við okkur beztu kjara samninga, geti komið í kjölfarið á eftir. Þá skildist mér bæði á hv. þm. Borgf. og hv. þm. V.-Sk., að þeir hefðu skilið ummæli mín svo í framsöguræðunni sem ég vildi setja í samband, eða óbeint a.m.k., kröfur okkar til fornrita frá Danmörku og fríðindi til handa Færeyingum. Ég hygg, að ég hafi tekið það skýrt fram í framsöguræðu minni, að það væri ekki sett í samband við annað, og það er ekki mín ætlun og var alls ekki ætlun íslenzku samninganefndarinnar að neinu leyti. Hitt vitum við svo aftur, að eftir því sem samkomulag er greiðara og betra á milli tveggja þjóða, sem gera samninga, þá verkar það beint og óbeint hvað á annað að meira eða minna leyti, þó að ég vilji ekki setja í samband hvað við annað kröfur okkar til fornritanna og fríðindi til handa Færeyingum. Hv. þm. Borgf. talaði um það að hætta kynni að vera á ferðum um það, að Færeyingar yrðu notaðir sem eins konar leppar fyrir hönd Dana til að stunda þessar fiskveiðar hér við land. Ég óttast nú ekki þessa leppmennsku ýkja mikið, fyrst og fremst vegna þess, að hér er um að ræða einna mest sérstaka notkun mjög frumstæðra veiðitækja og veiðarfæra, sem varla er hægt að búast við, að yrðu rekin í stórum stíl hér við land. Útgerð á opnum bátum fer mjög minnkandi hér við land af hálfu Íslendinga, og útgerð Færeyinga á litlum opnum bátum held ég, að verði ekki rekin í stórum stíl frekar en undanfarið, svo að ég held, að það sé ekki ástæða til að ætla, að þar verði leppmennsku við komið. Hið sama er að segja um handveiðarfæri á þilskipum, það er líka veiðiaðferð, sem fer minnkandi svo stórlega, að hennar gætir orðið sáralítið. Ég held hins vegar, að það gæti ekki heldur verið um tilhneigingu af annarra hálfu að ræða til þess að nota sér Færeyinga sem leppa til að framkvæma þessa veiðiaðferð við Ísland. Að sjálfsögðu er öll varygð góð í slíku máli og þessu, og skal ég ekki úr því draga, en ég tel þá ekki ástæðu til þess að vekja upp neinn draug í þessum efnum, sem gæti orðið okkur til nokkurrar meinsemdar. Ég hef þá í rauninni að verulegu leyti einnig svarað því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði og beindi til mín og n., með þeim orðum, sem ég hef nú látið falla í sambandi við ræðu hv. þm. Borgf., sérstaklega hvað snertir sambandið eða sambandsleysið á milli óska Færeyinga og Dana, - sem sé fríðindi Færeyingum til handa hér við land um takmarkaðan tíma annars vegar, og kröfur okkar til fornritanna hins vegar. Og vísa ég, hvað snertir hv. þm. V.-Sk., til þeirra orða, sem ég hef látið um þetta mál falla nú og áður. En út af því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði, að sér fyndist einkennilegt að veita hluta af dönskum ríkisborgurum fríðindi fram yfir aðra danska ríkisborgara, vil ég segja fáein orð. Það er nú svo, að þó að Færeyingar séu enn danskir ríkisborgarar, þá eru þeir þó sérstök þjóð með sérstök þjóðareinkenni og sérstaka atvinnuvegi, og þegar óskir þeirra, mjög ákveðnar og einlægar, bornar fram af umhyggju fyrir afkomu færeyska fólksins yfirleitt, komu til okkar íslenzku nm., þá fannst okkur rétt að athuga, hvað hægt væri að gera, stuttan tíma og takmarkaðan, fyrir þessa minnstu þjóð veraldarinnar, jafnmikið og hún vildi upp úr þessu máli leggja. Og þegar það var skýrt fram tekið við dönsku samninganefndarmennina, að ekki kæmi til greina að framlengja atvinnuréttindi Dana yfirleitt hér á landi, þá var í sjálfu sér takmarkaður og, ég vil segja, góður skilningur dönsku samninganefndarmannanna um það atriði eitt, hvort Færeyingum ætti að gera þá greiðasemi um skeið, sem þeir fóru fram á. Nú hygg ég, að það sé rétt, sem fram kom hjá Færeyingum í n., að það sé ekki eingöngu áhugamál Færeyinga, heldur líka að nokkru leyti Íslendinga sjálfra, að samskipti við Færeyinga í sambandi við útgerð þeirra á opnum bátum og á þilskipum haldi áfram. Ég hef engar ástæður til þess að draga inn í þessar umr. rétt okkar og kröfur til íslenzkra fornrita og forngripa; það snertir ekki þetta mál nema þá að þessu leyti óbeinlínis, sem ég hef áður nefnt. Ég fullyrði, að haldið hefur verið á rétti Íslendinga svo vel sem hægt er, og ég veit, að skilningur Dana á þessu efni er vaxandi. Þetta skapar líkur fyrir, að þetta verði ákveðið á þann veg, sem Íslendingar mega vel við una. Ég held, að þeir, sem andmæla, vaxi fremur lítið af því. Þetta er örlítill greiði, sem við teljum rétt að veita Færeyingum og þeir leggja mikið upp úr. Okkur ætti að vera gleði að geta gert þeim þennan greiða, þegar það kostar okkur engin óþægindi. Þá er ekki skemmtilegt að láta Færeyinga vera vonbiðla okkar. Hv. 11. landsk. tók réttilega fram, að ekki er yfirlýst, að þeir hafi þennan rétt lengur en til ársloka. Við í allshn. féllumst á að binda þetta þannig, þangað til samningum er lokið, og Íslendingar geta lokið þeim samningum fljótt, ef þeir vilja. Hv. þm. Borgf. sagði, að Íslendingar munu aldrei falla frá kröfunni um handritin. Ég er bjartsýnni en hv. þm., að við fáum úrlausn þeirra mála á góðan veg, og óneitanlega er skemmtilegra að fá þau með vinsemd gagnaðila. Ég vænti, að hv. þm. sjái sér fært að fylgja till. allshn., og ég álít enga hættu á fríðindaveizlu af Íslands hálfu.



Herra forseti. - Ég gal ekki heyrt allar umr., en ég heyrði þó ýmsar aths. við þskj. 48. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að óviðeigandi væri að blanda handritakröfunum og fiskveiðaréttindunum saman, þótt ef til vill Danir vildu það. Danir vilja það ekki. Þvert á móti er meining Dana og Íslendinga að blanda þessu ekki saman. Annað mál er, að Íslendingar settu á fót nefnd til að fjalla um samskiptin við Dani við sambandsslit. Hún hreyfði endurheimt skjalanna, þegar umr. fóru fram, og þótti þá rétt, að þessu tvennu væri ekki blandað saman, því að niðurlagsorð till., orðin: „Þar til samningum er lokið,“ eiga ekki við lykt skjalamálsins, heldur þegar samningum er lokið um fiskveiðaréttindi. Auðvitað getur ekkí komið til mála, að þessi réttur Færeyinga standi um aldur og ævi. Þessi orð eiga algerlega við samninginn um fiskveiðaréttindi. Annars er það að segja um Færeyinga, að þeir hafa haft réttindi til fiskveiða hér við land, og væri þýðingarmikið fyrir þá, að hægt væri að fínna leið til að taka ekki þennan rétt allt í einu af þeim. Í sambandi við Dani hefur verið samið um rétt Íslendinga í Danmörku og Dana á Íslandi. Slík hugmynd hefur komið fram, að Íslendingar veittu Færeyingum takmörkuð réttindi í takmarkaðan tíma. Góð sambúð þessara tveggja þjóða byggist að verulegu leyti á því, að þessi réttur verði ekki tekinn nema smátt og smátt. Ég vildi því mæla með, að þannig leið verði fundin og þessi framlenging standi, unz örugg leið er fundin. Það munu ekki verða mikil útlát fyrir Íslendinga að veita þetta, og þótt Færeyingar gætu ekkert látið á móti, eigum við að greiða fyrir þeim, sem er stórútlátalítið fyrir okkur. Og það getur ekki orðið fordæmi fyrir aðrar þjóðir, þó að Færeyingar fengju takmörkuð réttindi hér. Ég vil því endurtaka, að þótt Færeyingar gætu ekkert látið á móti, þá er ég þessu meðmæltur.



Ég benti á þrjú atriði, sem eru varhugaverð. Ég vil endurtaka þau, af því að hv. 1. þm. S.-M. var ekki viðstaddur. Ég benti á, að þýðing handfæraveiða yxi hér mjög við friðun, og við vitum, að eftir langa baráttu opnast möguleikar til þess, að stærstu flóar verði friðaðir. Þess vegna eru ekki sambærilegar handfæraveiðar hér áður fyrr rr og veiðar nú á tímum. Við höfum ekki heldur barizt fyrir friðun til þess, að samkeppni yrði boðíð hér heim, heldur fyrir hagsmunum Íslendinga. - Í öðru lagi benti ég á, að með þessu móti gætu aðrar þjóðir heimtað sams konar réttindi hér, og yrði þá að semja við þær. Og í þriðja lagi, með óbreyttri þjóðréttarlegri skipan í Færeyjum, hafa Danir sama rétt, og er þeim auðvelt að gera samning við Færeyinga að setja danskt fjármagn inn í þeirra útgerð og nota þetta sér til framdráttar hér við land. Hv. frsm. hefur gert lítið úr þessu, en þessar ástæður allar eru mjög veigamiklar, og það kemur mér undarlega fyrir sjónir að tala um varfærni, en vilja svo opna möguleika til þess, að við seljum mikilsverðan rétt í þessu efni. Því hefur verið haldið fram, að við ættum að greiða fyrir friðsamlegum málalokum með því að veita fiskveiðaréttindi, sem henti Færeyingum, en Danir hafa alla möguleika að nota þetta. Það þarf ekki að minna á, að fyrst þurftum við að setja takmarkanir í löggjöfina til að torvelda Dönum dragnótaveiði þeirra hér við land. Það er undarlegt, þegar við erum lausir við þessa hættu, að ætla strax að binda okkur við hluta þeirrar hættu, sem getur orðið stór og náð víða. Þess vegna vil ég brýna ýtrustu varfærni fyrir mönnum, því að þótt þetta sýnist lítið, megum við ganga út frá, að þetta geri okkur mikla erfiðleika. Hvað það snertir, að hv. frsm. taldi öruggt til að tryggja gott samkomulag að veita þessi réttindi, er það að segja, að þá mun síðar rísa alda ósamkomulags, ef við vildum losna við þetta. Þess vegna er allur varinn góður.



Herra forseti. - Ég skal ekki tefja umr. Hv. þm. Borgf. taldi þrjú atriði, sem ég vissi ekki um. Í fyrsta lagi, að þýðing handfæraveiða yrði mikil. En það skal tekið fram, að yfirleitt var um það rætt, ef réttindi yrðu veitt, þá væru þau takmörkuð með ýmsum ákvæðum, t.d. um visst árabil, ákveðinn bátafjölda eða skipastól. Hv. þm. Borgf. athugar ekki, að hugsunin er sú að láta þessi réttindi hverfa hægt og hægt, en ekki allt í einu. Þess vegna er hér um tímabundin og takmörkuð réttindi að ræða. - Viðvíkjandi þriðja atriðinu, sem kom frá hv. þm. Borgf., að Danir gætu lagt fjármagn inn í útgerð Færeyinga, þá trúi ég ekki, að Danir fari að gera út á handfæraveiðar frá Færeyjum. Og líka bendi ég á, að gera yrði ráðstafanir til að fyrirbyggja þetta, t.d. með takmarkaðri bátatölu. Auk þess trúi ég ekki, þó að þessi réttur væri veittur Færeyingum, að hann yrði misnotaður, enda er hægt að koma í veg fyrir það. Viðvíkjandi því, að þessi framlenging samningsins sé ekki gott fordæmi, skilst mér, að þjóðréttarfræðingar mundu ekki fallast á það.

Pétur Ottesen Hv. 1. þm. S.-M. segir, að þetta sé svo lítið, að illt geti ekki af hlotizt. Ég vildi benda á, að á því tímabili geta aðrar þjóðir komið og heimtað sams konar samninga, og eigum við þá við marga að etja, og gæti farið svo, að við yrðum að láta af hendi sams konar réttindi við þá. Enn fremur býst ég við mörgum hindrunum að losna við samninginn, ef inn á þetta er gengið.



Ég er ekki á móti því, að Færeyingum verði um stundarsakir veitt fiskveiðaréttindi. En ég tel tímatakmarkið varhugavert og segi því nei.



Það getur verið nauðsynlegt að mínu áliti, að Færeyingar og Íslendingar komist að einhverjum samningum um þetta mál á sínum tíma. En að svo stöddu segi ég nei.



Herra forseti. - Menntmn. hefur haft málið til meðferðar og leggur til, að það verði samþ. með 2 breyt. samkv. nál., sem liggur fyrir frá n. á þskj. 46. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta og hv. dm. á því, að í upphaflega nál. voru tvær prentvillur, en því hefur nú verið útbýtt leiðréttu. Fyrri efnisbreytingin, sem n. leggur til, að gerð verði á frv. er við 1. gr. þess eins og það kom frá Ed. við síðasta málsl. gr. bætist: og skal hún lúta læknadeild háskólans. N. taldi rétt, að skýrt væri kveðið á um þetta. Og upphaflega var það svo í frv., að tilraunastöðin að Keldum skyldi lúta læknadeild háskólans. En ég vil geta þess, að viðvíkjandi þessu atriði þá skrifaði hv. þm. A.-Sk. undir nál. með fyrirvara. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. geri grein fyrir sinni afstöðu til þessa atriðis, en ég vildi aðeins geta þessa. Svo er hér brtt., sem n. flytur við 4. gr., þ.e.a.s., n. leggur til, að í stað þess, að forstöðumaður stofnunarinnar taki laun eftir 2. launaflokki, þá taki hann laun eftir 5. fl. launalaga. N. taldi þetta í meira samræmi við launakjör annarra starfsmanna háskólans, þar sem nær allir prófessorar háskólans taka laun eftir 5. launaflokki, nema nokkrir prófessorar læknadeildar, sem eru jafnframt á launum hjá landsspítalanum, þeir taka laun eftir öðrum flokki. Samræmis vegna taldi n. ekki fært að leggja til, að forstöðumaður þessarar stofnunar tæki laun eftir hærri launaflokki en prófessorar háskólans. Um það þarf ég svo ekki að fara frekari orðum. En í samræmi við efni frv. eftir meðferð þess í hv. Ed. taldi n. rétt að breyta fyrirsögn þess og að það héti: Frv. til l. um rannsóknarstofnun háskólans í Búfjármeinafræði, í stað: Frv. til l. um tilraunastöð á Keldum. - Ég vil leyfa mér að geta þess, að í menntmn. kom fram uppástunga um það, og urðu um það nokkrar umr., að 3. gr. væri ekki með öllu æskilega orðuð. Hjá einstaka nm. kom fram ábending um það, að heimild hæstv. menntmrh. væri nokkuð rúm til þess að skipa í þessa nýju stofnun starfsmenn. Þessi heimild má í raun og veru teljast ótakmörkuð. Í frv. segir: Menntmrh. ákveður, að fengnum till. læknadeildar háskólans, hversu margir dýralæknar og aðrir sérfræðingar vinni við stofnunina o.s.frv. N. ræddi þetta atriði við landbrh., og taldi hann erfitt að breyta þessu nú og naumast ástæðu til þess. Þótt þessar raddir kæmu fram í n. um þetta atriði, þá varð að ráði að leggja ekki til, að þessu yrði breytt nú. En ég vil láta það koma fram, að mér finnst þessi heimild nokkuð rúm, eins og gr. er orðuð. N. lét sem sagt sitja við það, sem hv. Ed. hafði ákveðið og sýnist vera í samræmi við óskir og vilja hæstv. landbrh., sem að þessu máli hefur staðið. Ég hygg svo, að af hálfu n. þurfi ekki að fara um þetta mál fleiri orðum. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún hefur gert á því. Ég vil leyfa mér að óska fyrir hönd n., að málið gangi áfram, því að það er nauðsynlegt, að ríkisstjórnin fái þetta mál afgr. á þessu þingi vegna skilyrða, sem Rockefellerstofnunin hefur sett fyrir gjöfum, sem stofnunin á að byggjast á að verulegu leyti. Ég vona, að hæstv. forseti greiði fyrir málinu, svo að það nái fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. - Ég vildi í örfáum orðum gera nánar grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, heldur en fram kom í ræðu hv. frsm. Þetta frv. er að uppistöðu til brbl., sem hæstv. ríkisstjórn hlutaðist til um, að sett væru milli þinga, og er það hluti af stórmáli, sem lá fyrir s.l. þingi. Frv. til l. um atvinnudeild háskólans, og menntmn. Nd. fjallaði allmikið um. Í því frv., sem við fjölluðum um í fyrra, var gert ráð fyrir því að leggja atvinnudeild háskólans, sem svo er nefnd í l., undir yfirstjórn háskólaráðs og innlima hana að fullu í háskólann, og þá hlaut tilraunastöðin á Keldum að fylgja með. Samt voru uppi till. um það að skilja hana frá atvinnudeildinni og láta hana lúta yfirráðum læknadeildar háskólans. Ég mælti gegn því, þegar þetta mál var hér til athugunar á fyrra þingi, að láta tilraunastöðina á Keldum lúta yfirráðum læknadeildar, en taldi eðlilegast, að hún lyti atvinnudeildinni, þar sem hún á að fjalla um búfjársjúkdóma, en ekki læknavísindi. Nú liggur málið svo fyrir, að hér er um að ræða hluta af þessu stórmáli, þar sem ekki er gert ráð fyrir að breyta skipan atvinnudeildarinnar frá því, sem hefur verið, en sett brbl. um þetta atriði vegna nauðsynjar varðandi það, að stofnunin rísi upp. Nú telur meiri hl. menntmn. sjálfsagt að fylgja því fram, sem till. voru uppi um á fyrra þingi, að tilraunastöðin lúti læknadeild háskólans. Og er það m.a. vegna þess, að gjöf sú, sem Rockefellerstofnunin lætur af hendi til þess að koma þessari rannsóknarstofnun upp, er bundin því skilyrði, að hún verði í tengslum við Háskóla Íslands. Þá var aðeins um tvennt að velja, annaðhvort að stofnunin starfaði um skeið í tengslum við háskólanum án þess að binda hana við læknadeildina, eða binda hana læknadeildinni, eins og gert er ráð fyrir með till. meiri hl. n. Ég tel ekki óhugsandi að hverfa að því ráði, sem till. voru uppi um á fyrra þingi, að leggja atvinnudeildina undir yfirstjórn háskólaráðs, og væri þá eðlilegt, að rannsóknarstöðin fylgdi með, er að því kæmi. Ég hefði heldur kosið þann hátt á hafðan nú að láta vera að ákveða í þessum l., að rannsóknarstofnunin skuli lúta yfirstjórn læknadeildar og vera skilin frá atvinnudeildinni, eins og hún starfar nú. Ég hef því ekki talið mig geta staðið að till. í fyrsta tölulið í brtt. n. á þskj. 46, og mun ég ekki greiða atkv. um hana, en mun hins vegar láta hana afskiptalausa og styðja málið í heild.