Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem ég hér mæli fyrir um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt var flutt á s.l. Alþingi, en náði þá ekki fram að ganga. Efni þessa frv. er að greiða fyrir kjararannsóknum á þann hátt að Kjararannsóknarnefnd fái aðgang að upplýsingum úr skattframtölum, sem að mati okkar flm. þessa frv. er auðveldasta og fljótvirkasta leiðin til að fá fram hina raunverulegu tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Á s.l. Alþingi, þegar frv. þetta var til meðferðar í fjh.og viðskn., var það sent til umsagnar ríkisskattstjóra og Kjararannsóknarnefndar. Kjararannsóknarnefnd gaf ekki umsögn um málið, en þess í stað komu umsagnir frá ASÍ og Vinnuveitendasambandinu. ASÍ lýsti stuðningi sínum við frv. og taldi að það mundi greiða fyrir kjararannsóknum. Aftur á móti mælti Vinnuveitendasambandið gegn samþykki frv., en í umsögn þess sagði m.a., með leyfi forseta: „Kjararannsóknarnefnd er sjálfstæður samstarfsvettvangur Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaga annars vegar og Alþýðusambands Íslands hins vegar. Nefndin er með öllu óháð stjórnvöldum og um hana gilda engar lagareglur aðrar en bráðabirgðaákvæði laga um atvinnuleysistryggingar að því er varðar kostnað af starfsemi hennar. Meðan aðilar hafa ekki gert með sér frekara samkomulag um starfsemi nefndarinnar mælir Vinnuveitendasambandið gegn hvers konar lagasetningu er nefndina varðar.“ Þessum viðbrögðum VSÍ við frv. er erfitt að átta sig á því með samþykkt frv. væri Kjararannsóknarnefnd ekki beitt lögþvingunum á neinn hátt varðandi starfsemi sína, heldur væri þvert á móti opnuð leið til að auðvelda kjararannsóknir vildi hún notfæra sér hana. Enginn skyldar hana til að notfæra sér þá leið, heldur er með þessu frv. opnuð hagkvæm og fljótleg leið til kjararannsóknar. Benda má einnig á, að með samþykkt frv. væri löggjafarvaldið fyrst og fremst að auðvelda framkvæmdavaldinu að fara að vilja Alþingis, sem fram kom þegar Alþingi samþykkti þáltill. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum. Till. þessi var margþætt og yfirgripsmikil og laut að upplýsingaöflun og úrvinnslu fjölmargra þátta er snerta kaup og kjör í landinu, en í þeirri till. var bent á að Kjararannsóknarnefnd í tengslum við Þjóðhagsstofnun ynni það verk sem var gert ráð fyrir í till. Má einnig benda á að umsagnir aðila vinnumarkaðarins og Kjararannsóknarnefndar voru mjög jákvæðar gagnvart þeirri till. Væri þessi leið farin, sem lögð er til í þessu frv., sem ég undirstrika að hvergi skyldar Kjararannsóknarnefnd í sínu starfi, heldur fyrst og fremst auðveldar henni starf og upplýsingaöflun, mundi slíkt fyrirkomulag á úrvinnslu, sem hér er lagt til, tryggja að þeir hagsmunir, sem helstu samtök atvinnurekenda og launþega eiga að gæta í þessum efnum, væru að fullu tryggðir. Í frv. er lagt til að Kjararannsóknarnefnd fái aðgang að upplýsingum um kjaramál úr skattframtölum, auk þess sem Kjararannsóknarnefnd hefði áhrif á hvort og þá með hvaða hætti óskað væri ítarlegri upplýsinga um launagreiðslur og vinnutíma á launaseðlum en nú er gert. Í lögum um tekjuskatt og eignarskatt er skattyfirvöldum gert skylt að veita Hagstofu Íslands og Þjóðhagsstofnun skýrslur í því formi er þessir aðilar ákveða um framtaldar tekjur og eignir. Eins og allir vita gegnir Kjararannsókn. arnefnd ekki síður en þessir aðilar mikilvægu hlutverki á sviði kjararannsókna og því er ekki síður nauðsynlegt að Kjararannsóknarnefnd hafi sem greiðastan aðgang að öllu er að gagni mætti koma við kjararannsóknir. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að kauptaxtar, sem Kjararannsóknarnefnd aðallega byggir sína gagnasöfnun á, eru langt frá því að vera mælikvarði á raunverulegar tekjur margra launþega. Í kjarasamningum og kjaradeilum er einatt deilt um prósentuhækkanir á almenna kauptaxta í landinu. Víst er það svo, að kauptaxtar, sem um er deilt, eru mælikvarði á launatekjur láglaunafólksins í þessu landi, en það er ljóst að yfirborganir og aðrar duldar greiðslur eru orðnar afgerandi þáttur í kjörum margra, þ.e. þeirra sem betur mega sín í þessu þjóðfélagi. Síðan verður láglaunafólkið að sætta sig við kauptaxtana sem allir viðurkenna að enginn geti lifað af. En hvernig á að breyta þessu ef ekki fæst upp á borðið hvað þessar duldu greiðslur og kjarabætur eru orðnar stór hluti af launatekjum fólks í landinu? Hvernig eiga stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins að geta fundið raunhæfa leið til að breyta tekjuskiptingunni, bæta á raunhæfan hátt hlut hinna verr settu, ef ekki er leitað leiða til að fá upp á borðið raunverulega tekjuskiptingu í þjóðfélaginu? Það veit enginn hvað þessi þáttur er orðinn stór í þjóðfélaginu, hve mikið er greitt til launþega framhjá öllum kjarasamningum, hve stór hluti launatekna og alls konar fríðinda er greiddur undir borðið framhjá öllum kjarasamningum, hve miklu atvinnurekendur raunverulega ráðstafa sjálfir framhjá kjarasamningum. Því er haldið fram að launakostnaður atvinnurekenda sé orðinn svo mikill að atvinnuvegirnir standi ekki undir honum, en ég spyr aftur: Hve stórum hluta launakostnaðarins hafa atvinnurekendur ráðstafað sjálfir til hinna betur settu framhjá allri réttlátri tekjuskiptingu í landinu, þannig að launabilið vex stöðugt í landinu, og hvaða áhrif hefur þetta fyrirkomulag yfirborgana og duldra greiðslna á verðlag í landinu? Er þeim ekki velt út í verðlagið einnig? Hefur Verðlagsstofnun eitthvert eftirlit með því, þegar sótt er um verðlagshækkanir, hvaða áhrif yfirborganir og aðrar duldar greiðslur hafa á verðlagsþróun í landinu? Þurfa ekki þeir launþegar einnig, sem framfæra þurfa sig og sína fjölskyldu af launatöxtunum eingöngu, að standa straum af þeim greiðslum, sem hyglað er hinum betur settu, ef atvinnurekendur velta þessum greiðslum út í verðlagið? Sjálfsagt er það svo, að ýmsir komast upp með að greiða ekki skatt af öllum sínum launatekjum, en engu að síður tel ég það raunhæfustu leiðina til að fá fram hina raunverulegu tekjuskiptingu í þjóðfélaginu að skattframtölin séu meira nýtt til kjararannsókna, en það er auðvitað grundvöllur þess að hægt sé að leita leiða til að bæta sérstaklega kjör þeirra verst settu í þjóðfélaginu. Fullkomin yfirsýn og þekking á hinni raunverulegu þróun kjaramála er líka alger forsenda þess að efnahags- og kjaramálum verði stjórnað af einhverri skynsemi og sanngirni þannig að við vitum hvert stefna skal, en ekki sé eilíflega rennt blint í sjóinn með allar ákvarðanir er snerta kaup og kjör í landinu. Ég tel það alveg ljóst, að ein höfuðástæða þess að tekjulægstu hóparnir í þjóðfélaginu virðast ávallt uppskera minnst eftir hverja samningsgerð sé ekki síst hvað lítið er vitað um hina raunverulegu tekjuskiptingu í landinu. Í frv., sem ég hér mæli fyrir, er eins og áður hefur verið sagt gert ráð fyrir að auk þess sem Kjararannsóknarnefnd fengi aðgang að upplýsingum úr skattframtölum til kjararannsókna fengi Kjararannsóknarnefnd að hafa hönd í bagga með því hvaða upplýsinga væri óskað á launaseðlum og launaskýrslum. Með því opnuðust mjög þýðingarmiklir möguleikar á að öðlast vitneskju um skiptingu á heildartekjum, sundurliðun eftir dagvinnugreiðslum, eftir- og næturvinnugreiðslum annars vegar og hins vegar skiptingu á öðrum greiðslum. Þar með opnuðust möguleikar á því að fá fram hvaða þáttur launakjara sé mest ákvarðandi um launatekjur hverrar starfsstéttar fyrir sig, þ.e. dagvinnutaxtar, yfirvinnutaxtar, afkastahvetjandi launataxtar eða aðrar greiðslur og kjaraþættir. Allar þessar upplýsingar gætu orðið mjög þýðingarmiklar fyrir hið opinbera ekki síður en fyrir aðila vinnumarkaðarins að því leyti sem þær upplýstu samsetningu launatekna og vinnumagn í einstökum greinum atvinnulífsins, en við alla kjarasamningagerð og stjórnvaldsákvarðanir er notagildi þeirra upplýsinga sem þar fengjust mjög þýðingarmikið. Að þessu athuguðu tel ég að sú leið, sem hér er lögð til, sé bæði hagkvæmust og fljótvirkust til að ná því markmiði að upplýsa hina raunverulegu tekjuskiptingu og launakjörin í landinu, en Alþingi hefur þegar lýst yfir vilja sínum til þess með samþykkt þáltill. þar að lútandi vorið 1980. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska eftir að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég flyt hér öðru sinni frv. sem er í stuttu máli þess efnis, að viðhald, fasteignagjöld og iðgjöld af húseigendatryggingu á íbúðarhúsnæði til eigin nota verði frádráttarbært frá tekjuskatti. Þetta frv. var lagt fram á síðasta Alþingi, en varð ekki útrætt. Við setningu tekjuskattslaganna var sú stefna mörkuð, að rekstrarkostnaður við íbúð viðkomandi skyldi ekki frádráttarbær við álagningu tekjuskatts. Síðan hefur verið horfið frá þessu varðandi leiguhúsnæði þannig að húsaleiga er nú frádráttarbær að hálfu. Þetta hefur skapað misræmi, ekki síst ef jafnframt er haft í huga að verulegu opinberu fé og vaxandi á ári hverju er varið til byggingar leiguhúsnæðis. Á sama tíma hefur hlutur húsbyggjenda versnað svo að einungis kjarkmenn ráðast í að reisa sér þak yfir höfuðið eins og nú er komið. Ekki þarf að tíunda hversu mikið er í húfi fyrir samfélagið að íbúðarhúsnæði sé sómasamlega haldið við. Á þessu hefur orðið alvarlegur misbrestur varðandi hvers konar hús í opinberri eigu, íbúðarhús sem önnur. Frv. þetta, ef að lögum verður, stuðlar að því að einstaklingar haldi íbúðarhúsum sínum áfram vel við og séu forsjármönnum ríkiseigna til eftirdæmis hér eftir sem hingað til. Frv. stuðlar m.ö.o. að varðveislu verðmæta, sem ekki veitir af á þessum síðustu tímum, um leið og það horfir til réttlætis. Þar sem þetta hvort tveggja fer saman er þess að vænta að málið nái fram að ganga á hinu háa Alþingi. Ég gerði mér vonir um að þessi yrði niðurstaðan á síðasta Alþingi. Þá náði þetta frv. að vísu að komast til n., en aldrei úr fjh.- og viðskn. Vil ég nú fastlega vonast eftir því að nm. í þessari virðulegustu n. Nd. sýni lítillæti og leyfi deildinni að fjalla um málið við 2. umr. svo að fram komi hver sé vilji hennar varðandi þetta atriði. Ég vil í þessu sambandi rifja það upp til viðbótar að stórfelldar skemmdir hafa m.a. orðið vegna alkalíhvarfa í sementi, sem veldur mörgum húseigandanum þungum búsifjum. Þá er ennfremur því við að bæta, að fjármagn allt er orðið miklu dýrara en áður var og vextir vegna viðhalds eru ekki frádráttarbærir samkv. skattalögum nú eins og áður. Það er að vísu rétt að vextir hvað endurbætur varðar eru frádráttarbærir, en endurbætur eru ekki viðhald og í frvgr. er talað um viðhald. Húseigandinn hefur enga möguleika til að létta af sér þeirri byrði að einum né neinum hluta sem í viðhaldi felst. Þetta er orðið mjög tilfinnanlegt á tímum verðtryggingar og lækkandi launa og ég tel nauðsynlegt að þarna verði komið til móts við húseigendur. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. um.. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur lofað því a.m.k. tvisvar í fjárlagaræðu - ég man þó ekki hvort hann gerði það í haust - að tollskrá skuli endurskoðuð og lögð fram samræmd. Ástæðan er sú, að hún er mjög úrelt orðin og ekkert samhengi lengur milli einstakra tollflokka. Þar að auki er orðið svo flókið að semja tollskrá að hér er fyrirtæki starfandi í Reykjavík sem einungis léttir því lítilræði af mönnum fyrir sanngjarna þóknun. Það hefur löngum verið stefna bæði mín og flokks míns að einfalda verði tollskrána og raunar öll opinber gjöld. Auðvitað má segja að eðlilegt hefði verið að maður reyndi í samræmi við það að ráðast í að leggja fram frv. um nýja tollskrá. Það er þó varla á færi einstakra þm. Niðurstaðan hefur því orðið sú, að menn freistast til að leiðrétta smátt og smátt það sem verst er í tollskránni. Á síðasta þingi tókst að lækka tolla af hljóðfærum. Nú ræðst ég á þann lið sem veit að gleraugum. Það er almennt viðurkennt í okkar þjóðfélagi að þeir sem ekki hafa fulla heilsu eigi rétt á nokkurri samtryggingu. Margvísleg læknisþjónusta og heilbrigðisþjónusta er raunar ókeypis. Ég er þeirrar skoðunar, að vel geti komið til álita að kostnaður við lækningar eða vegna sjúkdóma skuli frádráttarbær frá tekju- og eignarskatti þó svo að ég hafi enn ekki flutt frv. þess efnis. Það frv. sem hér liggur fyrir veit aftur að því að létta tollum af gleraugum, gleraugnagleri og vökvum sem notaðir eru við svokallaðar snertilinsur. Á þskj. 64 legg ég jafnframt til að vörugjald verði fellt niður af þessum sömu verðflokkum. Eins og fram kemur í grg. frv. er 15% tollur á umgjörðum og gleraugnagleri og að auki 32% vörugjald, en undir vissum kringumstæðum greiðir Tryggingastofnun ríkisins 70% af verði gleraugna fyrir börn vegna réttinga ef þau hafa sjónskekkju. Hér kemur jafnframt fram, að á vökvum sem notaðir eru við svokallaðar „kontaktlinsur“ eða snertilinsur eru þessir vökvar í þrem tollnúmerum. Tollur er ýmist enginn, 15% eða 50% og vörugjald ýmist 32 eða 40%. Þetta ósamræmi sýnir raunar að snertilinsur hafa alls ekki verið hafðar í huga þegar tollskráin var samin og alls ekki komið í hug höfundum hennar, enda naumast þekktar hér á landi á þeim tíma. Ég þarf nú ekki að hafa um þetta mörg fleiri orð. Undir vissum tilvikum getur kostnaður við gleraugu verið tilfinnanlegur fyrir fjölskyldur. Það á einkum við í sambandi við nærsýni, þar sem hún er ættgeng og algengt að allir fjölskyldumeðlimir þurfi þá að ganga með gleraugu ef svo ber undir, sem auðvitað getur verið tilfinnanlegur kostnaður ef börn eru mörg. Gleraugu kosta allt upp í 5–6 þús. krónur. Það er að vísu hægt að fá ódýrari gleraugu, en vönduð gleraugu fyrir menn sem starfa við þannig störf að þeir þurfa á sérstaklega vönduðum gleraugum að halda kosta þetta. Slíkir menn geta þurft að reiða fram 6–7 þús. krónur vegna gleraugna. Ég tel eðlilegt að við því verði orðið að fella niður þetta innflutningsgjald af réttlætisástæðum, af því að hér er um heilbrigðismál að ræða, og vil leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það þarf ekki að tala fyrir þessu máli. Ég legg einungis til að því verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. Það er flutt í tengslum við 62. mál.



Herra forseti. Um þetta leyti fyrir réttu ári mælti ég fyrir frv. til l. um breytingu á tollskrá, en með þessu frv. var tillaga gerð um að lagt yrði sérstakt gjald á innflutt hús þar sem tollur af innfluttum húsum var ekki talinn sambærilegur við þau gjöld sem lögð yrðu á innlenda húsaframleiðslu. Þótt frv. væri seint fram komið, þ.e. skammt væri eftir til jóla, tókst þá að skapa samstöðu um það í þinginu að hér væri nauðsynjamál á ferðinni og frv. var afgreitt skömmu fyrir jól og tók gildi um s.l. áramót. Lögin sem hér um ræddi voru hins vegar tímabundin og giltu einungis til ársloka 1982. Lengi hefur staðið fyrir dyrum heildarendurskoðun tollskrárlaga, en þá mun m.a. væntanlega verða lagt til að felldir verði niður að meginstefnu til tollar og önnur aðflutningsgjöld af hvers konar efnivöru tilinnlendrar framleiðslu. Verði þær tillögur lögfestar bresta forsendur fyrir gjaldtökunni sem hér um ræðir. Þess vegna var ákveðið að um yrði að ræða tímabundna gjaldtöku. Heildarendurskoðun tollskrárlaga stendur enn yfir og óvíst hvenær henni verður lokið, en ég hef þó gert mér vonir um að henni gæti lokið á næsta ári. Ríkisstj. flytur því frv. um að þessi lög, sérstakt álag á innflutt hús, verði framlengd um eins árs skeið. Ég mæli hér fyrir þremur þingmálum, sem öll snerta tollskrána, en ég vil sérstaklega taka það fram að einungis þetta mál þarfnast skjótra viðbragða og þarf að fá afgreiðslu fyrir jól. Hin málin eru þess eðlis að lengri tími gæti gefist til að skoða þau nánar. Herra forseti. Ég orðlengi ekki frekar um þetta mál, en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit. Eins og sjá má eru tvö mál á dagskrá Nd. sem heita nákvæmlega sama nafninu. Þau eru þó ekki með sama efnisinnihaldi og vegna þess hversu efni þeirra er óskylt og óvíst að þau hljóti sömu viðtökur eða sömu meðferð á þinginu þótti réttara að flytja þau sitt í hvoru lagi þannig að deildin ætti auðveldara með að ákveða hraða málsmeðferð hvors máls fyrir sig. Það mál sem ég mæli nú fyrir er svokallað tollkrítarmál. Þetta mál var flutt á hv. Alþingi fyrir einu ári, þ.e. á seinasta Alþingi. - Það er nokkuð mikið sagt að heilt ár sé liðið síðan það var flutt. Það var flutt á vor- eða vetrarþingi á þessu ári. Þá var málið flutt í hv. Ed. Nokkrar gagnrýnisraddir heyrðust þá þess efnis, að eðlilegra væri að flytja þetta mál fyrst í Nd. þar sem ýmsir áhugamenn í stjórnarandstöðu um þetta mál ættu sæti þar. Hef ég tekið þá ábendingu til greina og flyt nú málið í Nd. En það er skemmst af að segja að Ed. afgreiddi málið ekki í fyrra. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að heimilt sé að veita greiðslufrest á tollum af vörum sem fluttar eru til landsins. Ákvæði þetta kemur skýrast fram í 4, gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: „Ráðh. er heimilt að ákveða með reglugerð eða öðrum fyrirmælum að greiðsla aðflutningsgjalda af vöru skuli fara fram innan ákveðins tíma frá komudegi hennar til landsins eða hún sett innan sama tíma í tollvörugeymslu, sbr. lög nr. 47/1960 um tollvörugeymslur o. fl., og skal frestur þessi ekki vera lengri en sex mánuðir. Ráðh. er heimilt að undanþiggja einstaka vöruflokka tollafgreiðslu innan þessara tímamarka. Í reglugerð getur ráðh. ákveðið að leggja skuli viðurlög við því ef skyldum samkv. ákvæðum reglugerðar settrar samkv. þessari mgr. er ekki fullnægt, svo sem stöðvun tollafgreiðslu til hlutaðeigandi aðila.“ Í 5. gr. segir að ráðh. geti með reglugerð eða öðrum fyrirmælum heimilað tollstjórum að veita greiðslufrest á aðflutningsgjöldum af innfluttum vörum, en að heimildina megi takmarka við innflytjendur sem flytja inn vörur í atvinnuskyni, þar á meðal umboðsmenn þeirra og miðlara, svo og innflytjendur sem stunda framleiðslu vara eða viðgerðarþjónustu í atvinnuskyni og flytja inn aðföng til starfsemi sinnar. Í þessari grein segir einnig að heimildina megi binda því skilyrði að innflytjandi sanni með fullnægjandi hætti að aflað hafi verið þeirra leyfa sem lög kunna að áskilja varðandi heimild til atvinnurekstrar og innflutningur hans á næstliðnu ári hafi að magni eða verðmæti náð tilteknu lágmarki. Ég bendi sérstaklega á þá fyrirvara og þær takmarkanir sem felast í þessum heimildum vegna þess að ljóst er að útilokað er að taka upp tollkrít og veita þar með greiðslufrest á aðflutningsgjöldum yfir alla línuna, til allra innflytjenda í einu. Slíkt skref yrði allt of stórt og nánast óviðráðanlegt bæði fyrir ríkissjóð og fyrir tollayfirvöld. Þess vegna er ljóst að greiðslufrestur verður ekki veittur nema í mörgum áföngum og að liðnum töluverðum undirbúningstíma frá því að lögin eru sett. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að lögin komi til framkvæmda 1. jan. 1984 eða eftir rúmt ár, en í frv. eru einnig heimildir og áform um að framkvæmd laganna komi til á löngum tíma. Ég geri því ráð fyrir að það verði aðeins stærstu innflutningsaðilarnir sem njóti þessa til að byrja með og einnig að það verði sett það skilyrði að menn séu annaðhvort með allan sinn innflutning í þessu kerfi eða ekkert af honum. Einnig er ljóst, að þegar fram í sækir verða eftir sem áður settar þær takmarkanir að menn þurfi að stunda innflutning að ákveðnu marki og ákveðnu magni til að geta öðlast þau réttindi sem í væntanlegum heimildarlögum felast. Ástæðan til þess að varlega verður að fara af stað er auðvitað einfaldlega sú, að hér er um mjög viðamikið mál að ræða, sem er flókið í framkvæmd, en einnig hitt, að ríkissjóður verður fyrir verulegu tekjutapi á því ári sem lögin koma til framkvæmda og það verður því að fara mjög varlega í að láta þessa nýju framkvæmdatilhögun bitna á fjárhag ríkissjóðs og dreifa áhrifum hennar á lengri tíma, væntanlega á mörg ár. Einnig er ljóst að peningamagn í umferð eykst eitthvað við að tekinn er upp greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum. Það er sem sagt þeim mun meira peningamagn í umferð sem nemur veittum greiðslufresti og ef ekki er farið hóflega í sakirnar getur framkvæmd laganna verkað verðbólguhvetjandi nema full varúð sé viðhöfð. Ég hef gert grein fyrir meginatriðum þessa máls. Ég efast ekki um að þessi tilhögun að veita greiðslufrest á aðflutningsgjöldum, felur í sér hagræðingu í kerfinu, sparnað að vissu marki, og á því framtíðina fyrir sér. En ég tel einsýnt að framkvæmdarörðugleikar séu það miklir að menn megi ekki fara of geyst í að taka upp þetta nýja fyrirkomulag. Satt best að segja hygg ég að flestir séu sammála um þetta og geri sér fulla grein fyrir því að ekki er hægt að taka upp þetta nýja kerfi í einni svipan. Herra forseti. Ég sé þá ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég flutti raunar miklu ítarlegri framsöguræðu um það á seinasta þingi, þegar það var flutt hér í fyrsta sinn sem stjfrv., og sé þar af leiðandi ekki ástæðu til að hafa þessi orð alveg jafnmörg nú, auk þess sem ítarleg grg. fylgir frv. Ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það mun hafa verið vorið 1980 sem þetta mál bar á góma hér á hv. Alþingi og þá kom fram sú yfirlýsing af hálfu bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. að von væri á frv. um tollkrít þá um haustið eða haustið 1980, fyrir rúmum tveimur árum. Síðan gerðist harla litið í málinu. Loks kom að því að hæstv. fjmrh. skipaði nefnd í þetta mál, en þá höfðum við nokkrir hv. alþm. flutt frv. til breytinga á tollskrárlögum og lögum um tollheimtu og tolleftirlit. - Herra forseti. Er það almennur siður hjá hæstv. ráðh. að fara út úr fundarsal þegar rætt er um mál sem kemur þeim við  Herra forseti. Nú sé ég að hæstv. ráðh. er kominn aftur í fundarsalinn. Af því að það er verið að ræða mál sem hann er flm. að þykir mér rétt að hann fái tækifæri til að hlusta á þau sjónarmið sem koma frá stjórnarandstöðunni. Ég rifjaði það sem sagt upp að nokkrir þm., þ. á m. hv. þm. Matthías Á. Mathiesen og sá sem hér stendur, fluttu frv. um þetta efni. Nefnd sem hæstv. ráðh. skipaði vann síðan að þessu máli og skilaði áliti fyrir rúmu ári eða nánar tiltekið í sept. 1981, ef ég man rétt. Mjög var ýtt á störf nefndarinnar vegna þess að það var gert ráð fyrir því, eins og formaður nefndarinnar gat um og kemur fram í skýrslunni, að þetta frv. ætti að verða að lögum um áramótin 1981/1982. Frv. var síðan lagt fram í Ed., eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., en þar var nokkur fyrirstaða við málið. Formaður hv. fjh.- og viðskn. þeirrar deildar taldi að fyrirstaðan hefði orðið til þess að málið frestaðist og ekkert varð frekar að gert. Þeir sem einkum mótmæltu því að frv. yrði að lögum voru menn úr röðum iðnaðarins, sem heimsóttu nefndina og höfðu fyrirvara fyrir sitt leyti. Upp úr síðustu áramótum lenti hæstv. ríkisstj. í vandræðum vegna efnahagsmála, en slíkt hefur verið árviss viðburður hjá þessari hæstv. ríkisstj. og reyndar hafa slík mál komið upp miklu oftar. Það gerðist eftir síðustu áramót að hæstv. forsrh. flutti hér á Alþingi skýrslu frá ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum og má finna þá skýrslu í skjali nr. 290 frá síðasta Alþingi. Í þessari skýrslu segir svo, með leyfi forseta: „Lagt verði á sérstaki tollafgreiðslugjald við tollmeðferð vöru samkv. nánari reglum sem kynntar verða á næstunni. Greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum, svonefnd tollkrít, verður tekinn upp í áföngum frá næstu áramótum að telja, en því fyrirkomulagi er ætlað að stuðla að hagkvæmari innkaupum og almennri hagræðingu í innflutningsverslun. Jafnframt verða gerðar ráðstafanir til þess, að þessi breyting komi ekki niður á íslenskum iðnaði.“ Í þessari skýrslu er því sem sagt lofað að greiðslufrestur á tollum taki gildi frá og með næstu áramótum. Í frv. sem hér liggja fyrir er hins vegar gert ráð fyrir að tollkrít verði ekki tekin upp fyrr en um áramótin 1983/84. En hæstv. ríkisstj. gerði meira en þetta. Hæstv. ríkisstj. lagði á nýjan skatt sem kallaður er tollafgreiðslugjald, og þegar sá skattur var lagður á var því haldið fram að hann væri fyrst og fremst lagður á vegna fyrirhugaðrar tollkrítar. Nú langar mig til að spyrja hæstv. ráðh. hve miklu þessi skattur hafi skilað ríkissjóði á yfirstandandi ári og hve miklum fjármunum sé gert ráð fyrir að hann skili ríkissjóði á næsta ári. Að þessu spyr ég fyrst og fremst vegna þess að þessi mál voru hnýtt saman. Tollafgreiðslugjaldið var sem sagt upp tekið vegna þess að fyrirhugað var að efna til tollkrítar. Það má finna orð sem féllu um þetta þegar þessi fjáröflunarleið var valin á sínum tíma. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. er einn megintilgangur þessara lagafrumvarpa að aðskilja annars vegar vöruflutning til landsins og hins vegar þá skjalameðferð, sem óhjákvæmilega hlýtur að fylgja vissum vöruinnflutningi, og að leggja, eins og gert hefur verið í flestum ef ekki öllum nágrannalöndum, ekki toll á slíkar vörur fyrr en um það bil sem ætla má að þær séu komnar til endanlegs notanda vörunnar. Herra forseti. Ég lít svo á að það eigi að hraða því að þetta mál fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég tel ekki ástæðu til þess við 1. umr. að ræða einstakar greinar frv. Ugglaust má færa þær sumar til betri vegar, en ég legg jafnframt áherslu á að sérstaklega verði um iðnaðinn hugsað þegar þetta mál fær afgreiðslu hér á þinginu og vísa þá sérstaklega til aths. við frv. til l. um breyt. á lögum nr. 83 frá 1981, sem er 123. mál þessa þings og hæstv. ráðh. mælti fyrir fyrr á þessum fundi, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Nú stendur yfir heildarendurskoðun tollskrárlaga, en þar mun m.a. verða lagt til að felldir verði niður að meginstefnu til tollar og önnur aðflutningsgjöld af hvers konar efnivöru til innlendrar framleiðslu. Verði þær tillögur lögfestar bresta forsendur fyrir gjaldtöku þessari.“ En þar, herra forseti, er vísað til gjaldtöku vegna innfluttra húsa. Í trausti þess að hæstv. ríkisstj. vinni að þessu máli af fullum dug og komi til móts við þær þarfir iðnaðarins að leggja niður tolla af aðflutningi til íslensks iðnaðar lýsi ég því yfir að það mun ekki standa á Sjálfstfl. að koma því máli, sem hér hefur verið til umr., heilu í höfn sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég skal svara fsp. hv. þm. út af svokölluðu tollvörugjaldi, sem hann spurði um áðan. Hann tengdi saman þessi tvö mál, þ.e. annars vegar tollkrítarmálið og svo hins vegar álagningu tollvörugjalds. Þetta er á misskilningi byggt af hans hálfu, þó að sá misskilningur sé kannske ekki alveg ástæðulaus. Það er kannske eðlilegt að þessi misskilningur skuli vera uppi, enda er auðvitað um skyld mál að ræða. En staðreyndin var sú, að þegar tollvörugjaldið var lagt á í febrúarmánuði á þessu ári var gerð grein fyrir því til hvers andvirði þess ætti að renna. Það voru efnahagsráðstafanir ríkisstj. sem þá voru ákveðnar og fólust í niðurfærslu verðlags. Þær niðurfærslur voru bæði fólgnar í auknum niðurgreiðslum og lækkun aðflutningsgjalda og allt hefur þetta komið til framkvæmda, bæði stóraukning niðurgreiðslna á árinu og raunar niðurfærsla verðlags með lækkun aðflutningsgjalda á ýmsum tegundum vara, þar á meðal heimilistækjum hvers konar, sem hafa lækkað mjög verulega í verði á einu ári eins og margir þekkja. Ljóst var varðandi álagningu tollvörugjaldsins að væntanlegar tekjur af því áttu að renna til tiltekinna verkefna og gat því ekki blandast saman við það tekjutap sem ríkissjóður hugsanlega yrði fyrir vegna tollkrítarmálsins. Hitt er annað mál, að það má vel hugsa sér að í framtíðinni tengist þessi mál saman og að tollvörugjald sé lagt á fyrst og fremst til að fjármagna þann tekjumissi, sem ríkissjóður verður fyrir, og kannske má segja að það hafi öðrum þræði verið haft á bak við eyrað. En það er meira framtíðarspursmál og á þessu ári og hinu næsta tengjast þessi tvö mál ekki saman. Í febrúarmánuði s.l., þegar tollvörugjaldið var lagt á, var gert ráð fyrir að það mundi skila ríkissjóði tekjum sem næmu um 53 eða 54 millj. kr. Þó var sú áætlun að sjálfsögðu tengd nokkrum óvissuatriðum, m.a. magni innflutnings og fleiri óvissum stærðum. Það liggur ekki fyrir á þessari stundu hvað tollvörugjaldið hefur skilað miklum tekjum á þessu ári. Það mun vafalaust ekki koma fram fyrr en ríkisreikningur fyrir árið 1982 hefur verið fullgerður, en eins og sakir standa blandast algerlega saman innheimtur tollur annars vegar og hins vegar tollvörugjald. Ég get því ekki svarað spurningu hv. þm. um hvað gjaldið hefur gefið, en það átti að gefa á árinu um 53 millj. kr. Svo má aftur sjá það í frv. til fjárlaga fyrir árið 1983 hvað gjaldið á að gefa á því ári.

Hvenær koma nýendurskoðuð tollskrárlög í frv.?

Hv. þm. spyr hvenær vænta megi að ný tollskrá verði sett og þar með hvenær heildarendurskoðun tollskrárinnar verði lokið. Eins og ég gat um hérna áðan hef ég gert mér vonir um að heildarendurskoðun tollskrárinnar fari fram á næsta ári. Það er mjög mikil vinna sem liggur að baki endurskoðun tollskrárinnar. Sú vinna er í fullum gangi. Það er nefnd að störfum og ég hef gert mér vonir um að hún skilaði af sér á þessum vetri. Þó hef ég ekki nem trygg loforð nm. fyrir því að svo verði, en ákveðin áform hafa verið uppi um að það gæti gerst. Ég vil loks taka það fram, að það hefur verið algerlega óraunhæft að gera ráð fyrir að endurskoðun tollskrár gæti farið fram án þess að áður væri búið að endurskoða vísitölugrundvöllinn sem í gildi er og ég held að engri ríkisstj. hafi dottið í hug að beita sér fyrir endurskoðun tollskrár án þess að fyrir lægi nýr vísitölugrundvöllur. Hvenær það verður er ekki fullákveðið, en vonir hafa staðið til að honum yrði komið á einmitt á þessum vetri.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um tollheimtu og tolleftirlit. Það frv. ber sama nafn og það mál sem var áðan til umræðu, en inniheldur allt annað efni, eins og ég hef þegar tekið fram. Ekki var talið hyggilegt að blanda þessum tveimur málum saman, enda eru þau óskyld. Í þessu frv. má segja að aðalefnið sé að tollhöfnum er fjölgað. Tollhafnir verða 26 eftir þá breytingu sem hér er gerð tillaga um. Vantað hefur inn í upptalninguna á tollhöfnum nokkra staði sem lítil rök virðast fyrir að skildir séu eftir og hafðir út undan ef um tollhafnir er rætt. Þessir staðir eru Grundartangi, Rif á Snæfellsnesi og Grundarfjörður...  Með lögum nr. 41/1979 var landhelgi Íslands færð út í 12 sjómílur, eins og kunnugt er. En í 2. gr. þeirra laga er kveðið svo á að fullveldisréttur Íslands nái til landhelginnar, hafsbotnsins innan hennar og loftrýmisins yfir henni. Í 6. gr. laga um tollheimtu og tolleftirlit er tolllandhelgin hins vegar aðeins 4 sjómílur. Þetta er að sjálfsögðu ósamræmi sem þarf að leiðrétta. Í aths. við frv. að fyrrnefndum lögum segir að breytingar þessar muni fela í sér nauðsyn á breytingum á nokkrum lögum til samræmingar, þar á meðal á tollalögum. Hér er sem sagt lagt til að íslensk tollalögsaga fylgi jafnan landhelgi Íslands svo sem hún er afmörkuð í lögum þar um og taki breytingum eins og hún. Þá er lagt til í 2. mgr. 2. gr. að tekið verði fram að loftrýmið yfir fyrrgreindu landsvæði tilheyri tollsvæði ríkisins. Þetta er í fullu samræmi við 2. gr. laga nr. 41/1979 og gildandi þjóðarétt. Í þessu frv. eru einnig nokkrar fleiri breytingar, sem flestar eru tæknilegs eðlis. Í 3. gr. er reynt að auðvelda eftirlit með gámaflutningum og í frv. eru líka hækkuð sektarmörk í samræmi við verðlagsbreytingu sem orðið hefur síðan lögin voru sett á sínum tíma. Sem sagt má segja að það frv. sem hér er til umr. sé meira tæknilegs eðlis. Þar er verið að breyta ýmsu til samræmis við þá þróun sem orðið hefur bæði í þjóðfélaginu sjálfu og í löggjöfinni. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það voru síðustu orð hæstv. ráðh. að það væru mest tæknileg atriði sem væru á ferðinni í þessu frv. Þó eru þau kannske nokkuð viðkvæm gagnvart þeim mönnum sem á skipum eru sem sigla frá Íslandi til útlanda og heim aftur. Í 3. gr. er margvísleg upptalning. Í 6. lið segir: „Skrá yfir áhöfn farsins og eigur þær sem henni tilheyra.“ 7. liður: „Skrá yfir vista- og birgðaforða farsins.“ Í 4. gr. segir: „Stjórnandi fars sem er í millilandaferðum skal við komu inn á tollsvæði ríkisins hafa í sinni vörslu og læsa inni forða og birgðir sem eru umfram það sem heimilt er að hafa til frjálsra afnota í farinu. Á sama hátt skal farið með tollskyldan varning áhafnar sem ekki á að flytja í land og tollafgreiða. Stjórnandi fars ber ábyrgð á því að ekkert hverfi undan lás og að allt, sem undir lás skal vera, sé þar.“ Síðar í sömu grein segir: „Setja má í reglugerð ákvæði um, hvað telja ber hæfilegan forða og birgðir fars, svo og venjulegan farangur áhafnar.“ Það var einmitt út af þessu atriði sem ég vildi vekja máls á því að mikil umræða hefur farið fram meðal sjómanna og einnig í blöðum um að hér sé misbeitt valdinu á hvernig meta skuli þau atriði sem þessi grein fjallar um, þ.e. eignir farmannsins eða sjómannsins og smávistir sem hann hefur hugsað sér að flytja í land. Þetta er mjög viðkvæmt mál og skiptir miklu máli hvernig farið er með. Mér hefur verið tjáð af eftirlitsmönnum, þ.e. tollvörðum, að mjög strangt eftirlit sé hér á þéttbýlissvæðinu og jafnvel svo að smámatarpakki innsiglaður í plast og frágenginn 100% til öryggis sé tekinn, en á sama tíma sé heimilt að senda jafnstóran pakka sem gjöf til landsins og frítt í tolli. Slíkt ósamræmi er náttúrlega alveg óþolandi. Á sama tíma og þannig er að farið gagnvart farmanninum eða sjómanninum flæðir hér inn í landið - ég endurtek: það flæðir inn í landið til sendiráða og annarra manna, sem hafa tilskilin skjöl, alls konar varningur, kjúklingar, kalkúnar og hamborgarar og hvað það heitir nú allt saman. Ég vek athygli á því á hv. Alþingi að slík meðferð er ekki sæmandi einum eða neinum. Þetta frv. fjallar um að setja í reglugerð ákvæði um hæfilegan forða og venjulegan farangur áhafnar. Þegar slík mismunun á sér stað er von að menn verði argir. Nýliðin ráðstefna Sjómannasambands Íslands gerði um þetta ákveðna ályktun. Ég held að ég viti til þess að einn hv. þm. hafi þá ályktun undir höndum og væri ekki á móti því að hún yrði lesin hér til áréttingar því að þess. mál verður að taka til athugunar og það sem fyrst. Ég er ekki að biðja um að þessir ágætu sjómenn eða farmenn fari að bera í land einhver ósköp, en það sé mannlega tekið á því sem þeir eru að gera í þessu efni. Það er lágmarkskrafa og sanngirni. Það er engin sanngirni að hvetja þá til að eyða peningum í óþarfa erlendis á sama tíma og aðrir aðilar fá að taka við sams konar varningi frítt og átölulaust og það í stórum stíl með ýmsu móti.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns varðandi þau ákvæði sem getið er um í frv. þessu og varða áhafnir farskipa. Allt sem hann sagði er satt og rétt, en ég sé ekki ástæðu til, þótt ég hafi undir höndum samþykkt frá síðasta Sjómannasambandsþingi, að fara að fara með hana á þessum fundi. Ég tel að það geri sama gagn að senda þeirri nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, hana til frekari skoðunar. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. varðandi misræmið sem er milli manna sem teljast til áhafna þessara skipa og annarra sem koma til landsins. Bendi ég á, sem ekki kom fram hjá hv. ræðumanni, það gífurlega magn sem getur komið á hverju ári með einum manni sem ferðast oft til útlanda og aftur heim, en það er margfalt á við hlut þeirra manna sem vegna atvinnu sinnar fara nokkrar ferðir til og frá landinu og eru á verslunarskipunum. Þessi mál komu til mjög ítarlegrar umr. fyrir nokkrum árum á hv. Alþingi og ég minnti þá á misræmi þetta. Það hafði m.a. í för með sér að hæstv. þáv. dómsmrh., núv. hæstv. utanrrh., bauð öllum syndugum og saklausum að koma til sín og þá mundi hann leysa vandamál þeirra í sambandi við kjúklinga, kalkúna og annað þess háttar. Þó var ekki staðið við það því að að sjálfsögðu fellur sá hæstv. ráðh. undir íslensk lög eins og aðrir. - En þá var nákvæmlega það sama uppi á teningnum og nú er varðandi hin erlendu sendiráð. Íslenskir aðilar, sem koma til landsins, mega ekki koma með kjötvöru með sér, þótt hún sé fryst og þannig frá gengin að það er ekki nokkur hætta fylgjandi henni gagnvart íslenskum landbúnaði. Sama röksemd gildir náttúrlega alveg jafnt fyrir sams konar vöru sem kemur til sendiráðanna. Hún fer að sjálfsögðu til sendiráðsmanna sem eru búsettir víðs vegar um þéttbýlissvæði, a.m.k. hér á höfuðborgarsvæðinu. Þetta vita allir. Það þýðir ekkert að komast framhjá því að tylliástæða er notuð til þess að fyrirbyggja að sjómenn geti nýtt sér þá aðstöðu sem þeir eru vissulega í og eiga siðferðilega fullan rétt á að mínu mati. Hæstv. fjmrh. skildi ekki af hverju Skagaströnd og Dalvík hefðu ekki á sínum tíma verið talin með þeim kauptúnum sem heimild hafa til tollafgreiðslu og hann hefði ekki getað skilið það vegna þess, að mér skildist, að það væri mjög líkt á komið um íbúatölu þar og á öðrum stöðum sem teldust til tollhafna. Ég get upplýst hæstv. ráðh. um þetta mál. Mér sýnist ákvörðun um tollhafnir vera eðlileg afleiðing af því hvar skipin koma til landsins. Þau taka land þar sem heppilegast er fyrir þau að koma að landi og stefna þangað sem þau eiga erindi fyrst og fremst. Tollhafnir voru á sínum tíma valdar m.a. vegna þess hvers konar aðkoma var að þessum höfnum siglingarlega séð, bæði í sambandi við vitakerfi og siglingu að ströndinni. Þetta er skýringin á þessu. En ég fagna því að fjölgun tollhafna skuli eiga sér stað og í raun fagna ég þessu frv. Ég heyrði að hv. 10. þm. Reykv. Friðrik Sophusson, varaformaður Sjálfstfl., gaf yfirlýsingu áðan um að það frv. sem hér var á undan til umr. mundi eiga hans stuðning og annarra sjálfstæðismanna hér í hv. Nd. Ég fæ ekki séð annað en ég sem þm. Sjálfstfl. geti fullyrt við hæstv. ráðh. að þetta frv. muni líka eiga greiðan aðgang hér í gegn. Tala ég þó ekki sem neinn ráðamaður í Sjálfstfl. En þetta segi ég þó með þeim fyrirvara að þær aths., sem hv. þm. sem talaði á undan mér hafði í ræðu sinni í frammi, verði teknar til greina og skoðað í nefnd hvernig verði komist framhjá þeim ómanneskjulegu reglum sem undirmenn hæstv. ráðh. í tollgæslunni hér í Reykjavík og nágrenni beita íslenska farmenn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Lagafrv. þetta er lagt fram í tengslum við frv. til l. um breyt. á lögum um eftirlaun til aldraðra. Með lögum nr. 3 frá 1977 voru sett ákvæði um sérstaka uppbóta lífeyrisgreiðslur úr Lífeyrissjóði bænda árin 1976 og 1977 til samræmis við samkomulag Alþýðusambandsins og vinnuveitenda í febr. 1976 og þar með breytingu á lögum nr. 63/1971 um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Þessi ákvæði um verðtryggingu lífeyris úr Lífeyrissjóði bænda hafa síðan verið framlengd með nokkrum breytingum, nú síðast með lögum frá árinu 1980, en samkv. þeim lögum skyldu verðtryggingarákvæðin gilda til ársloka 1982. Í síðastnefndu lögunum er jafnframt kveðið á um, hvernig útgjöld til verðbótagreiðslna árin 1980–1982 skuli borin og eru ákvæðin um það efni í samræmi við ákvæði laga frá 1979 um eftirlaun til aldraðra. Í því samkomulagi, sem Alþýðusambandið, Farmanna- og fiskimannasambandið, vinnuveitendur og Vinnumálasamband samvinnufélaganna gerðu 30. júní 1982, var hins vegar gert ráð fyrir óbreyttri tilhögun á verðbótum og kostnaðarskiptingu árin 1983–1984. Hefur verið lagt fram frv. til l. um breytingu á þeim lögum, þar sem auk framlengingar á ákvæðunum um verðtryggingu og kostnaðarskiptingu í samræmi við nefnt samkomulag er gert ráð fyrir hliðstæðri framlengingu á ákvæðum 22. og 25. gr. laganna. Það lagafrv. sem hér er til umr. er við það miðað að framlenging þessara lagaákvæða nái fram að ganga og eigi sér þá stað hliðstæð framlenging á núgildandi verðtryggingarákvæðum laga um Lífeyrissjóð bænda. Þetta er sem sagt framlengingarfrv. í fullu samræmi við það frv. sem flutt hefur verið um breytingu á lögum um eftirlaun til aldraðra. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. um málefni fatlaðra var til rækilegrar meðferðar síðast hér á hv. Alþingi s.l. vetur. Kom frv. fyrst til umr. 17. des. 1981, þar sem ég gerði ítarlega grein fyrir einstökum efnisatriðum þess og hv. stjórnarandstæðingar tóku þátt í umr. Ég held að mér sé óhætt að segja að frv. hafi þá þegar almennt verið vel tekið. Málið kom síðan til meðferðar félmn. Nd. og hlaut þar mjög rækilega umr. og meðferð. Nefndin skilaði hv. Nd. áliti 5. maí s.l. þar sem þáv. formaður n., hv. þm. Alexander Stefánsson, gerði mjög ítarlega grein fyrir nál. og öllum þeim brtt. sem nefndin lagði til að gerðar yrðu á frv. Sömuleiðis tók hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir þátt í umr. um málið, sem hún hafði og gert við afgreiðslu þess og meðferð alla í nefndinni. Það varð að samkomulagi á milli okkar, sem um þessi mál fjölluðum hér s.l. vor, að málið yrði ekki afgreitt á því þingi, heldur yrði það sent til frekari meðferðar á s.l. sumri. Ég komst þá þannig að orði um niðurstöðuna í ræðu sem ég flutti hér í þinginu 5. maí s.l.: „Ég hefði að sjálfsögðu, eins og væntanlega allir aðrir alþm., helst kosið að okkur hefði tekist að ljúka málinu á yfirstandandi þingi. En þegar fyrir lágu jafneindregnar beiðnir og raun ber vitni um frá Landssamtökunum þroskahjálp og frá svæðisstjórnunum um að hinkra með málið í sumar taldi ég eðlilegt, eins og aðrir hv. alþm. sem um þetta mál hafa fjallað, að verða við þeirri beiðni, og ég hef litið svo á að um þá niðurstöðu sé samkomulag á milli flokkanna á Alþingi. Með þeim hætti er mögulegt að hlýða enn frekar á þá aðila sem vilja um málið fjalla. En það þýðir að sjálfsögðu ekki að Alþingi geti lofað því að samþykkja allt það sem frá þessum aðilum kemur. Vandinn er Alþingis að taka ákvörðun í þessu efni, að fara yfir tillögurnar og gera upp við sig hvernig með þær eigi að fara.“ Ég leit sem sagt þannig á, eins og kemur fram af þessum tilvitnuðu orðum, að hér hafi verið um að ræða pólitískt samkomulag þeirra flokka sem fulltrúa eiga á Alþingi. Málið fór til meðferðar í sumar. Það voru ýmsir aðilar kallaðir til og niðurstaðan liggur nú hér fyrir framan okkur í því þskj. sem hér er til umr. Það er 130. mál, þskj. 134, frv. til laga um málefni fatlaðra. Breytingarnar sem gerðar hafa verið á frv. eru allar í samræmi við þær tillögur sem félmn. Nd. gerði á s.l. vori. Þær till. eru hér inni í frv., en annars er frv. eins og það var fyrir. Meðal þeirra aðila sem fjölluðu um málið í sumar var samráðsnefnd um málefni fatlaðra. Hún gekk frá tillögum sem mér voru sendar til athugunar. Það var í nóvembermánuði s.l., í síðasta mánuði. Þær till. eru prentaðar sem fskj. með frv. á bls. 40 til og með bls. 42 í þskj. Ég kaus að hafa þennan hátt á fremur en setja tillögurnar inn í frv. því að hér er um að ræða ýmsar tillögur frá samráðsnefndinni sem félmn. Nd. hafði að sjálfsögðu ekki tekið afstöðu til. Mér fannst eðlilegt að leggja frv. fram eins og hún hafði fjallað um það á s.l. vetri, þannig að nýjar tillögur væru ekki dregnar inn í myndina. Það gæti valdið töfum jafnvel og ruglingi í meðferð málsins. Það er svo að sjálfsögðu n. að taka afstöðu til þessara einstöku tillagna frá samráðsnefndinni. Ég hygg að sumar séu þannig, að það sé tiltölulega útlátalítið að fallast á þær, en aðrar eru þannig, að það hlýtur að vera mikið álitamál hvort á þær verður fallist. Ég tel rétt að uppgjör í þeim efnum fari fram innan nv. félmn. Ég mun ekki í þessari framsögu fara yfir einstakar tillögur samráðsnefndarinnar, vegna þess að ég kæri mig ekki um á þessu stigi að gera það í einstökum atriðum hvaða tillögur það eru sem ég fyrir mitt leyti gæti fallist á og hverjar ekki, en ég mun að sjálfsögðu, ef óskað verður eftir því, reiðubúinn að ræða við formann n. og aðra nm. um tillögur samráðsnefndarinnar áður en frv. fer til 2. umr. hér í hv. deild. Af þeim ástæðum að frv. fékk hér mjög rækilega meðferð á s.l. vetri og hefur verið til meðferðar í sumar og undanfarna mánuði ætla ég ekki að fara yfir einstök atriði frv. nú nema eitt. Það er ákvæði frv. um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Í frv. er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi árlega til a.m.k. jafnvirði 33 millj. kr. miðað við 1. janúar 1983 í beinu framlagi. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi tala sé að sjálfsögðu of lág miðað við árið 1983 og tel rétt að taka mið af því sem Alþingi treystir sér til að samþykkja í þessum einum við afgreiðslu fjárlaganna núna á næstu vikum, þegar talan verður endanlega ákveðin. Ég vek sem sagt athygli á að þessi tala, sem hér er inni er í rauninni ekki rétt. Hún er ekki till. okkar, en till. sem við gerum er sú, að tekið verði mið af niðurstöðu Alþingis og fjvn. við afgreiðslu fjárlaganna á næstu vikum. Mér finnst eðlilegt að þá komi það fram hvað Alþingi treystir sér til að gera því að það er auðvitað gagnslaust fyrir fatlaða og aðra þá sem þurfa að una við þessi lög að setja inn tölu sem er óraunhæf og ekki stenst, við þurfum að reyna að sameinast um að koma þarna inn tölu sem er raunhæf og þingið treystir sér til að miða við í framtíðinni. Þetta vildi ég nefna, herra forseti, og sömuleiðis að í frv. er gert ráð fyrir, eins og það er prentað, að lögin öðlist gildi 1. janúar 1983, en það getur að sjálfsögðu. ekki orðið. Það verður að finna nýjan gildistökudag, sem gæti auðvitað alveg eins verið 1. júní 1983 ef frv. verður afgreitt á fyrri hluta næsta árs. Ég ætla ekki, herra forseti, að tefja þessa umr. frekar. Ég vil svo nota þetta tækifæri til að þakka þeim, sem um þetta mál hafa fjallað, fyrir góðar undirtektir, og ég er raunar viss um að svo verður áfram. Ég fer fram á það við hv. félmn. að hún kanni möguleika á því að vinna með félmn. Ed. að afgreiðslu málsins núna á næstunni þannig að unnt verði að ljúka málinu hið allra fyrsta. Ég skora á hv. félmn. Nd. að halda þannig á þessu máli að þessu þingi ljúki ekki án þess að frv. um málefni fatlaðra verði að lögum. Ég vildi ógjarnan að það gerðist, þó að þingslit bæri að fyrr en venjulega, að þetta mál dagaði uppi. Það er svo mikilvægt og stórt í mínum huga að slíkt má ekki gerast. Þar með væri þessum málaflokki stefnt í mikla óvissu og ég held að Alþingi megi ekki taka á sig þá ábyrgð að ýta meðferð þessa máls til hliðar. Mér hefur líka skilist á fulltrúum allra þingflokkanna að þeir vildu leggja það á sig að frv. yrði afgreitt hið allra fyrsta. Ég heiti á n. að gera það sem hún mögulega getur í því skyni. Félmrn. mun fyrir sitt leyti reyna að hjálpa þar til eftir því sem frekast er kostur á. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Þegar mál þetta var afgreitt úr félmn. á s.l. þingi, í n. sem ég átti sæti í, skrifaði ég undir nál. félmn. með fyrirvara. Þessi fyrirvari minn varðaði fyrst og fremst fjármögnunina við þetta frv. og þá till. sem félmn. gerði þar að lútandi. Till. félmn. var um 33 millj. kr. framlag miðað við verðlag 1. janúar 1982. Eins og frv. er lagt fram núna kemur fram að lagt er til að Framkvæmdasjóður fái til að standa undir þeim verkefnum sem lagt er til í þessu frv. að hann sinni 33 millj. miðað við 1. janúar 1983, þannig að þarna er auðvitað um skerðingu að ræða miðað við það sem félmn. lagði til. Ég fagna auðvitað þeim orðum hæstv. félmrh. að honum þyki þessi tala of lág og telji rétt, ef ég skil hans orð rétt, að leiðrétting fáist á þessu í meðferð frv. hér á Alþingi, enda er það svo, að þegar við lítum á fjárlagafrv. er lagt til að 38 millj. kr. renni í Framkvæmdasjóð öryrkja til að standa undir fjármögnun á ýmsum þjónustuþáttum að því er snertir lög um aðstoð við þroskahefta, en það er ljóst að með þessu frv. eru þau verkefni stóraukin sem Framkvæmdasjóður öryrkja á að standa undir. Því er það nú eins og á s.l. þingi, að mín höfuðathugasemd við þetta frv. er sú fjármögnun sem ætluð er til Framkvæmdasjóðs öryrkja til að standa undir þessum verkefnum. Þegar lög um aðstoð við þroskahefta voru samþykkt 1979 voru bundnar við þá löggjöf miklar vonir, enda hafði þjónusta við þroskahefta verið í algjöru lágmarki uns lögin voru sett 1979. Það hefur vissulega margt áunnist frá því að þau lög voru sett og töluverð uppbygging orðið í málefnum þroskaheftra, þó enn sé langt í land að þroskaheftir búi við viðunandi þjónustu. Því er ekki að leyna, að margir sem að málefnum þroskaheftra vinna óttast að úr uppbyggingu fyrir þroskahefta geti dregið frá því sem átt hefur sér stað nú þegar Framkvæmdasjóði öryrkja og þroskaheftra er ætlað að fjármagna allar framkvæmdir í þágu fatlaðra að viðbættum Erfðafjársjóði, sem á að standa undir framkvæmdum sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ef litið er til athugasemda með þessum frv. er ljóst að skilgreiningin á orðinu „fatlaður“ í frv. er mjög víðtæk, en þar segir svo á bls. 25, með leyfi forseta: „Samkvæmt þessum lögum ná ákvæði þeirra til allra barna og unglinga, sem þroskast ekki eðlilega andlega eða líkamlega. Orsakir geta verið af margvíslegum toga, bæði meðfæddar og áunnar, og skipta ekki máli í þessu sambandi“. Ennfremur segir hér, með leyfi forseta: „Fullorðnir, sem vegna andlegrar eða líkamlegrar skerðingar þurfa á sérstakri aðstoð og stuðningi að halda til að lifa við svipaðar aðstæður og venjulegt er talið í þjóðfélaginu, eiga rétt á þjónustu sem lögin fela í sér“. Ljóst er af þessu að verkefnin sem Framkvæmdasjóður á að standa undir aukast stórlega, auk þess sem finna má í þessum frv. nokkuð marga nýja þjónustuþætti og nýjar stofnanir sem sjóðurinn á að fjármagna umfram það sem er nú í lögum um aðstoð við þroskahefta. Þrátt fyrir þetta er ekki hægt að sjá, eins og frv. er hér lagt fram, hvað sem verður í meðförum Alþingis á þessu máli, að framlög séu aukin frá því sem nú er. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að ef við bara miðum við lögin um aðstoð við þroskahefta og þau verkefni sem sjóðnum er þar ætlað að sinna eru samningsbundnar skuldbindingar sjóðsins á næsta ári yfir 40 millj. kr. Hér er ekki talið með framlag til greiningarstöðvarinnar eða ýmissa öryrkjasamtaka, sem Framkvæmdasjóðurinn hefur styrkt, svo sem Sjálfsbjargar á Akureyri og í Reykjavík, Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, Blindrafélagsins o.fl. Ennfremur er vert að vekja athygli á því, að beiðnir er liggja fyrir sjóðnum um brýn verkefni og úrlausnarefni varðandi þjónustuuppbyggingu fyrir þroskahefta, og þá er eingöngu miðað við lögin um aðstoð við þroskahefta, eru um 135 millj. kr. Ég tel rétt að vekja athygli á þessu, ekki síst vegna orða félmrh. Hann segir að það sé gagnslaust að setja inn tölu nema hún standist og sé raunhæf. En við verðum þá líka að setja löggjöf sem er raunhæf. Við megum ekki vera að vekja vonir hjá föttuðum sem ekki er hægt að standa við. Ef alþm. eru tilbúnir að setja löggjöf fyrir fatlaða, sem gefur fyrirheit um aukna þjónustu og uppbyggingu, hlýtur það að verða að fylgja að þm. séu tilbúnir að leggja til þess fjármagn að hægt sé að standa við fyrirheit sem í löggjöfinni felast um betri þjónustu við fatlaða. Því er það grundvöllur þess og forsenda að við sjáum betri framtíð fyrir öryrkja að þessari löggjöf fylgi aukið fjármagn til þess að hægt sé að standa við ákvæði frv. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því varðandi þessa löggjöf að við byggjum ekki upp alla þjónustu fyrir fatlaða eða þroskahefta á stuttum tíma, þetta tekur auðvitað langan tíma; en þegar við erum að setja nýja löggjöf fyrir þessa hópa verður að fylgja því viðbótarfjármögnun, þannig að við sýnum að við ættum virkilega að gera betrumbót í þessu máli. Hæstv. félmrh. minntist á tillögur samráðsnefndar um málefni fatlaðra, sem lagðar hafa verið fram sem fylgiskjal með þessu frv. á bls. 40, en það eru brtt. við frv. frá þessum samráðshóp, sem ekki hafa verið, a.m.k. ekki á þessu stigi, teknar til greina í frv. sjálfu. Félmrh. hafði þau orð áðan, að hann ætlaðist til þess að félmn. skoðaði þetta mál og liti á þessar till. og tæki þá afstöðu til þess hvort þær brtt. yrðu teknar til greina og lagðar fyrir þingið. Það eru töluvert veigamiklar breytingar sem samráðsnefndin leggur hér til. Það er í fyrsta lagi, sem er stór og viðamikil breyting, að samráðsnefndin leggur til að Framkvæmdasjóðurinn, sem fjármagnað hefur sérkennsluverkefni síðan 1980, hætti að fjármagna sérkennsluverkefni, sem þýðir að Framkvæmdasjóður skuli ekki standa undir fjármögnun sérkennslu í landinu. Telja verður eðlilegra að fjármögnun þessa þáttar færist yfir á fjárlög menntmrn. Ég tel nauðsynlegt að fá upplýst í þessari umr. til leiðbeiningar fyrir félmn. hver sé afstaða hæstv. félmrh. til þess að fella niður fjármögnun úr sjóðnum til sérkennslu. Fjármögnun til sérkennslunnar hefur undanfarin ár verið um það bil 1/3 af ráðstöfunarfé sjóðsins, þannig að það skiptir töluvert miklu máli hvernig á þessu máli er tekið. Ég verð að segja varðandi það að fella niður sérkennsluna, að það orkar nokkuð tvímælis í mínum huga. Þegar ákveðið var hér á Alþingi að fella sérkennsluna undir fjármögnun sjóðsins var það í raun neyðarráðstöfun að setja hana þar undir. Það var vegna þess að það hafði sýnt sig á fjárlögum undanfarinna ára að mjög litið var veitt á fjárlögum til sérkennsluverkefna. Ég tel að óhætt sé að segja að nokkur uppbygging hafi átt sér stað síðan sjóðurinn tók við þessari fjármögnun. Þá er auðvitað spurning hvort alþm. eru tilbúnir að veita á fjárlögum til sérkennslunnar það nauðsynlega fjármagn sem til hennar þarf. Í annan stað er gerð af samráðsnefndinni brtt. varðandi greiningarstöð ríkisins. Í frv. er gert ráð fyrir að þeir sem sækja þjónustu í greiningarstöðina séu á aldrinum 0–20 ára, en samráðsnefndin leggur til að þetta falli niður, þannig að ekki sé bundið hér.við nein aldursmörk. Þetta er auðvitað veigamikið atriði líka, sem taka verður afstöðu til. Í þriðja lagi er lagt hér til að í stað 33 millj. kr. í sjóðinn komi 60 millj. kr. Ég fel ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar en ég hef gert. Þm. þessarar deildar ætti að vera kunn afstaða mín til þess máls. Það er einnig mjög athyglisvert sem fram kemur hjá samráðsnefndinni varðandi gildistökuna að því er þetta frv. varðar. Í frv. er lagt til að gildistakan verði 1. jan. 1983, en hjá samráðsnefndinni er lagt til að gildistakan verði 1. jan. 1984 eða eftir liðlega ár. Félmrh. hefur lagt mikla áherslu á það og gerði það í ræðu sinni áðan, að þingið mundi afgreiða þetta mál hið allra fyrsta. Þess vegna tel ég athyglisvert að samráðshópur, sem skipaður er fulltrúum þeirra hagsmunasamtaka sem njóta eiga góðs af þessum lögum, til að mynda fulltrúa Landssamtakanna þroskahjálpar og Sjálfsbjargar landssambands fatlaðra, leggur til að gildistaka þessa frv. verði ekki fyrr en að ári liðnu. Nú er mér ekki kunnugt um af hverju þeir leggja til að gildistakan verði ekki fyrr en eftir ár, en ég tel rétt að þessir aðilar fái þetta mál til umsagnar og fái sinn tíma til að skoða þetta mál. Ég tel einnig mikilvægt, sem ekki var gert á síðasta þingi, að leita formlegrar umsagnar allra svæðisstjórna á þessu máli - svæðisstjórnir, sem skipaðar voru samkvæmt lögum um aðstoð við þroskahefta, og svipuð uppbygging á að vera samkvæmt þessum lögum, fái að fjalla um þetta mál. Svæðisstjórnirnar eru mjög mikilvægir aðilar. Þær fjalla um uppbyggingu á hinum einstöku stöðum og hafa fengið nokkra reynslu af lögunum um aðstoð við þroskahefta, þannig að ég tel mikilvægt að þær fjalli sérstaklega um þetta mál og skili inn sínum umsögnum. Þess ber að vísu að geta að á fund félmn. s.l. vor voru kallaðir til fulltrúar þessara aðila, en ég tel rétt að fá inn skriflegar umsagnir þeirra varðandi þetta mál, ekki síst eftir þá breytingu sem frv. hefur tekið frá því að það var lagt fram síðast. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál við þessa umr., ég fæ tækifæri til að fjalla um það í félagsmálanefnd, og læt þetta því nægja að sinni.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir góðar undirtektir undir frv. og meðferð þess og þær hugmyndir sem ég lagði fram um hana áðan. Ég vil aðeins segja út af því sem hún nefndi um svæðisstjórnirnar að svæðisstjórnirnar hafa þegar fjallað um þetta mál á ráðstefnu, sem haldin var í Borgarnesi í sumar, og hafa sent frá sér álit. Það liggur fyrir. Samráðsnefndin hefur þegar fjallað um málið. Ég vil auðvitað að haft verði samráð og leitað umsagna eftir þörfum, en ég held að menn eigi ekki að vera að taka óþarflega mikinn tíma í slíkt. Ég er ekkert viss um að nein brýn þörf sé á því að þetta mál fari aftur til samráðsnefndarinnar eða til svæðisstjórnanna. Ég sting þessu hér að eftir athugasemdir hv. þm. því að ég legg á það höfuðáherslu að þeir sem á annað borð hafa áhuga á þessu máli eru þegar búnir að hafa það á borðinu hjá sér talsvert á annað ár. Engum þessara aðila er vorkunn að hafa þegar komið athugasemdum sínum á framfæri og þingið á ekki að þurfa að gera aðra atrennu að þeim til þess að þeir skili athugasemdum um málið. Þingnefndin á að sjálfsögðu að ráða því hvert hún sendir málið, en það á að vera óþarfi að senda það mjög víða eins og sakir standa. Umsagnir liggja þegar fyrir. Við skulum ekki vera að tefja okkur allt of mikið á því að leita umsagna frá aðilum sem þegar hafa látið í ljós álit sitt á þessu máli.



Herra forseti. Ég beindi einni spurningu til félmrh., sem ég tel mikilvægt að fá svar hans við áður en málið fer til nefndar vegna þess að það skiptir töluverðu máli framhaldsins vegna hver afstaða hans er. Hún er varðandi það sem samráðsnefndin leggur til varðandi sérkennsluna, að hún falli ekki undir sjóðinn, en verði fjármögnuð á fjárl. Eins vil ég heyra afstöðu ráðh. til þess álits samráðsnefndarinnar að gildistakan verði ekki fyrr en 1. jan. 1984.



Herra forseti. Varðandi spurningar hv. þm., en ég bið hana að afsaka að ég svaraði þeim ekki í athugasemd minni áðan: Auðvitað verður að meta gildistökuna. Ég legg á það áherslu númer eitt að frv. verði afgreitt í vetur og verði þá að lögum, en auðvitað verður að ráðast hvort gildistakan er 1. júní eða 1. jan. Ég vil ekkert vera að taka af skarið með það. Það verður að meta út frá aðstæðum. En ég vil gjarnan að þetta frv. verði sem fyrst að lögum. Það er búið að fá vandaða og rækilega meðferð í langan tíma. Í sambandi við sérkennsluna og að verkefni hennar verði tekin út úr Framkvæmdasjóðnum og þau fjármögnuð á fjárlögum, eins og hv. þm. spurði um, er auðvitað því til að svara að þetta fer allt eftir því hvaða fjármunir eru til ráðstöfunar. Auðvitað verður að meta málið með hliðsjón af því. Ég held að það sé ekki til góðs að setja þessi mál mikið dreifðara í stjórnkerfið en þau eru nú þegar og það sé skynsamlegt að halda við þá stefnu sem þegar hefur verið mörkuð í þeim efnum, þannig að allir þessir þættir, bæði heilbrigðisþátturinn, félagsmálaþátturinn og kennslumálaþátturinn haldist í hendur og það verði ekki farið að kljúfa þessa þætti upp í frumeiningar á nýjan leik. Tilgangurinn með setningu laga um aðstoð við þroskahefta var að samstilla kraftana og ég tel að það eigi að reyna að halda við það markmið áfram í meginatriðum.