Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, er um breyt. á l. um Ræktunarsjóð Íslands. Efni þess er, að vextir af lánum úr sjóðnum skuli hækka úr 21/2% í 4%. Ræktunarsjóðurinn er 55 ára gamall, stofnaður með l. 2. marz árið 1900. Lögum sjóðsins hefur verið breytt nokkrum sinnum, sem eðlilegt er, til samræmis við breyttar aðstæður. Breytingar voru gerðar á lögunum árin 1905 og 1917. Ný lög um sjóðinn voru sett árið 1925, aftur 1935 og síðast árið 1947. Ræktunarsjóðurinn hefur gegnt mjög þýðingarmiklu hlutverki í þágu landbúnaðarins. Þær miklu umbætur, sem orðið hafa í sveitunum á síðari árum, hefðu ekki verið framkvæmanlegar án lánsfjár. Jarðræktin hefur aukizt mjög, síðan nýju ræktunarvélarnar komu til sögunnar, og fer vaxandi með ári hverju. Árlega eru þurrkuð stór svæði af mýrlendi og túnin stækkuð. Einnig er mikið byggt af útihúsum í sveitunum á þessum árum, og verkefnin, sem fram undan eru á sviði landbúnaðarins, munu seint þrjóta. Þeir fjármunir, sem lagðir eru í ræktun landsins, eru örugglega geymdir og munu skila góðum arði á komandi tímum, en mikill gróði er þar ekki gripinn upp í einu vetfangi. Því þurfa lánin, sem veitt eru til þessara framkvæmda, að vera til nokkuð margra ára. Að sjálfsögðu hefur það verulega þýðingu, hvað háa vexti þarf að borga af lánsfénu. Hitt er þó aðalatriðið, að lánin séu fáanleg og til hæfilega langs tíma. Á því veltur það algerlega, hvort ræktun landsins getur haldið áfram með eðlilegum hætti eða ekki. Vöxtum af lánum úr ræktunarsjóði var síðast breytt í nóvember 1947. Áður voru þeir 41/2% á ári, en hafa síðan verið 21/2%. Ég vek athygli á því, sem bent er á í athugasemdum með frv. og einnig í nál. meiri hl., að síðan 1947, þegar vextirnir af lánum úr ræktunarsjóði voru ákveðnir 21/2%, hefur orðið mikil hækkun á vöxtum yfirleitt, bæði innláns- og útlánsvöxtum, svo að fé er nú ekki fáanlegt nema gegn miklu hærri vöxtum en þá voru reiknaðir. Árið 1947 voru innlánsvextir í bönkunum ekki nema 2%, en eru nú 5–7%, og síðan hafa útlánsvextir bankanna hækkað um 2%. Af þessu sést, að þó að vextir af lánum úr sjóðum Búnaðarbankans verði nú hækkaðir um 11/2%, verða þeir sízt óhagstæðari fyrir lántakendur í samanburði við vaxtagreiðslur yfirleitt heldur en þeir voru 1947. Eins og tekið er fram í nál., kemur vaxtahækkunin ekki á ógreiddar eftirstöðvar þeirra lána, sem áður hafa verið veitt, heldur aðeins á þau lán, sem veitt verða, eftir að frv. þetta er orðið að lögum. Samhliða þessu frv. var lagt fyrir þingið annað frv. um jafnmikla hækkun á vöxtum af lánum úr byggingarsjóði sveitanna, og mun það nú hafa verið afgreitt héðan frá þessari d. til hv. Ed. Í nál. okkar í meiri hluta fjhn. um það frv., sem hér er til umr., er skýrt frá útreikningum, sem gerðir hafa verið um vaxtahalla sjóðanna, og sést á því, að í ófæru er stefnt, ef vextirnir haldast óbreyttir af lánunum. Í þessum útreikningum kemur fram, að af þeim 38 millj. kr., sem fyrir skömmu voru teknar að láni hjá Alþjóðabankanum og lánaðar út aftur frá ræktunarsjóði og byggingarsjóði, verður tap sjóðanna fast að 10 millj. kr. vegna vaxtamunar, og vextir hafa hækkað síðan þessi lán voru tekin. Eftirspurn lána úr sjóðunum fer stöðugt vaxandi, og til þess að geta fullnægt henni þurfa þeir aukið lánsfé. Ef fé sjóðanna eyðist framvegis í vaxtahalla í líkingu við það, sem hér hefur verið nefnt dæmi um, hlýtur það að verða starfsemi þeirra til hnekkis og leiða til stöðvunar, þegar fram líða stundir, en slíkt má ekki verða. Þá veldur líka erfiðleikum við rekstur þessara sjóða, að lánin, sem þeir veita, einkum byggingarsjóðurinn, eru til miklu lengri tíma en þau lán, sem sjóðirnir geta fengið. Af þeim sökum er verulegur greiðsluhalli hjá sjóðunum vegna lánanna, meðan þeir eru að endurgreiða þau. Fjhn. varð ekki alveg sammála um afgreiðslu frv. Minni hlutinn, hv. 1. landsk. þm. (GÞG) og hv. 9. landsk. þm. (KGuðj), mælir gegn frv. í sérstökum nál. Sú skoðun hefur skotið upp kolli hér í hv. þd., að með samþykkt þessara tveggja frv. varðandi sjóði Búnaðarbankans væri unnið gegn hagsmunum bænda og þeim gert erfiðara fyrir með búreksturinn. Þetta er ekki rétt. Það er þvert á móti hagsmunamál bændastéttarinnar, að gerðar séu þær ráðstafanir, sem óhjákvæmilegar eru til þess, að sjóðirnir geti haldið áfram að taka fé að láni og veita það til landbúnaðarins, svo að framfarirnar í sveitunum þurfi ekki að stöðvast. Þetta er eitt af mestu hagsmunamálum bændastéttarinnar og raunar má segja þjóðarinnar yfirleitt. Vaxtahalli ræktunarsjóðs verður allmikill, þó að þessi breyting verði gerð, en að sjálfsögðu miklu minni en nú er. Og það er von manna, að sjóðurinn geti að minnsta kosti fyrst um sinn tekið á sig þennan vaxtamun, án þess að starfsemi hans þurfi að dragast saman af þeim sökum. Ég vil að öðru leyti vísa til nál. meiri hl. á þskj. 623, en eins og þar kemur fram, er það till. meiri hluta fjhn., að frv. þetta verði samþ. eins og það liggur fyrir. Ein brtt. liggur hér fyrir frá hv. 11. landsk. þm. (LJós). Ég skal geta þess strax, að meiri hluti n. telur ekki hægt á hana að fallast. Ég get gjarnan í því sambandi skýrt frá því, að mér er kunnugt um það, að það hefur verið til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., hvort hægt mundi að auka eitthvað fjárframlög þess opinbera til sjóða Búnaðarbankans, en jafnvel þó að fært þætti að gera það, áður en langt líður, þá breytir það ekki því, að við teljum óhjákvæmilegt að hækka vextina eins og nú er lagt til hér á Alþ., því þó að hægt væri að fá hækkun á opinberum framlögum til sjóðanna, þá er full þörf fyrir það fé til útlána, en það getur að sjálfsögðu ekki farið til lánveitinga handa bændum, ef það eyðist jafnóðum í sívaxandi vaxtahalla hjá sjóðunum.



Herra forseti. Ég gat ekki stutt framgang þessa máls, þegar það var til umr. í hv. fjhn., og hef gefið út sérstakt nál., þar sem ég legg til, að frv. verði fellt. Ég tók það fram við meðferð málsins í n., að í sjálfu sér væri hækkun á hinum mjög svo lágu vöxtum, sem ræktunarsjóður hefði lánað við undanfarið, engin frágangssök, ef þessi vaxtahækkun væri liður í almennri viðleitni hæstv. ríkisstj. til þess að bæta hag ræktunarsjóðsins og gera honum kleifara en ella að gegna því hlutverki sínu að stuðla að aukinni ræktun í sveitum landsins. Það má auðvitað um það deila, hversu æskilegt sé að haga stuðningi við landbúnaðinn að mjög verulegu leyti á þann hátt að veita honum lán við vöxtum, sem eru miklu lægri en almennir markaðsvextir. Það má með nokkrum rökum halda því fram, að aðrar leiðir væru fullt eins vel til þess fallnar að efla landbúnaðinn og stuðla að ræktun í sveitum og sú að veita honum lán með vöxtum, sem séu langt undir markaðsvöxtum. En meðan engar slíkar ráðstafanir eru gerðar, meðan ekki bólar af hálfu hæstv. ríkisstj. á neinni viðleitni í þá átt, hvorki að gera aðrar almennar ráðstafanir til þess að efla ræktunina í sveitum landsins né heldur að auka lánsfé sjóðsins, þá sé ég, að þessi ráðstöfun ein út af fyrir sig að hækka vextina getur ekki verið til góðs. Legg ég því gegn henni. Þess má og geta, að liggi sú hugsun að baki þessu frv., að það sé varhugavert að fylgja þeirri stefnu að ívilna landbúnaðinum með vöxtum, sem séu langt undir markaðsvöxtum, þá er auðvitað ekki horfið frá þessari stefnu með þessu frv., því að 4% vextir eru enn langt undir almennum markaðsvöxtum. Hér er því haldið áfram þeirri grundvallarstefnu að styrkja landbúnaðinn með lánveitingum, sem af séu greiddir vextir, sem eru lægri en þeir annars ganga og gerast í landinu, en landbúnaðinum í raun og veru aðeins gert erfiðara fyrir en áður var með því, að þessir vextir eru hækkaðir nokkuð, án þess þó að vera færðir upp í almenna markaðsvexti. Hér er því í raun og veru ekki um framkvæmd á neinu stefnumáll að ræða. Hér er ekki um að ræða neina allsherjar stefnubreytingu í málefnum landbúnaðarins, að því er snertir stuðning hins opinbera við ræktun, heldur einvörðungu um ráðstöfun að ræða, sem auðvitað mun í framtíðinni gera ræktun torveldari en ella, að öllu öðru óbreyttu, án þess þó að tekin sé upp sú regla, sem mér skilst þó vera grundvallarregla hæstv. ríkisstj. á ýmsum öðrum sviðum, að lögmál markaðsins skuli fá að ráða, og skilyrði til þess að standa undir markaðsvöxtum ættu þá væntanlega að segja til um það, í hvaða framkvæmdir í landbúnaðinum skyldi ráðizt. Það, sem hér er um að ræða, er því í raun og veru hvorki fugl né fiskur. Það er ekki brotið blað í þessum efnum, ekki tekin upp sú stefna að láta framkvæmdirnar standa undir markaðsvöxtum, en styðja þær með öðrum hætti. Það er horfið frá þeirri stefnu að styðja framkvæmdirnar mjög ríflega með því að hafa markaðsvexti sérlega lága, og niðurstaðan er eins konar millibilsástand. Það eru greiddir einhvers konar meðalvextir, sem eru nokkur stuðningur, en þó ekki eins mikill og sá, sem þessi starfsgrein hefur áður notið. Ég sé því ekki annað en að þessi ráðstöfun, sem er í samræmi við aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. í vaxtamálum samkv. öðrum frv., sé spor aftur á bak, meðan ekki er samhliða gripið til annarra ráðstafana, sem bæta þessum atvinnuvegi upp það tjón, sem hann hlýtur að hafa af því að þurfa í framtíðinni að standa undir 11/2% hærri vöxtum en hann hefur þurft mörg undanfarin ár. Með tilliti til þessara raka mun ég greiða atkv. gegn frv.



Herra forseti. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að útlánsvextir ræktunarsjóðs séu hækkaðir úr 21/2% í 4%. Ef litið er á það, hvert hlutverk ræktunarsjóðs er, liggur það í augum uppi, að það er mjög örlagaríkt spor, sem hér á að stíga, að hækka útlánsvexti þessa sjóðs. Við búum í viðlendu og lítt ræktuðu landi, en hlutverk þessa sjóðs á að vera það að stuðla að ræktun landsins og afkomu þess fólks, sem leggur vinnu sína í það að rækta okkar land. Löggjöfin um vexti sjóðsins var samin fyrir atbeina nýsköpunarstj., og vegna þessarar löggjafar hefur komizt verulegur skriður á ræktunarmál Íslendinga. Nýbyggðir hafa risið upp, og þetta hefur fært að vissu marki töluvert líf í íslenzkan landbúnað. Þess vegna er mér það mikil ráðgáta, hvernig þeir fulltrúar á Alþ., sem telja sig fyrst og fremst vera fulltrúa bændastéttarinnar, geta með köldu blóði lagt til, að svona vaxtahækkun sé samþ. Ég hef að vísu hlýtt á rök hv. frsm. meiri hl. fjhn., þm. V-Húnv. (SkG), þar sem hann heldur því fram, að þessi vaxtahækkun geri búreksturinn ekki erfiðari, heldur þvert á móti, og hans rök eru þau, að enn þá verra mundi vera, ef sjóður þessi eyddist upp í vaxtatap. Nú get ég að sjálfsögðu fallizt á það, að það má ekki ske, að ræktunarsjóður eyðist upp og verði að engu fyrir vaxtatöp. En ég sé alls ekki, að af hálfu ríkisstj., sem flytur þetta frv., hafi verið gerð gangskör að því að finna aðrar leiðir til þess, að sjóðurinn geti starfað og sinnt sínu hlutverki. Ég vil benda á það, að í grg. með frv. liggur að vísu fyrir útreikningur á því, að sjóðurinn ber þegar nokkurt vaxtatap, og líkur eru til þess, að það vaxtatap fari hækkandi, eftir því sem sjóðurinn kann að þurfa að taka meira af lánum. En það er fleira, sem þarf að reikna út í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Það þarf að reikna út, hvaða vexti þeir geta borið, sem taka lán úr sjóðnum. Sá meiri hl. hv. fjhn., sem mælir með afgreiðslu þessa frv., er skipaður þannig, að í honum eru tveir bændur og einn bankastjóri. Nú er það út af fyrir sig ekki nema tiltölulega skiljanlegt mál, að bankastjóri, sem eyðir sínum lífdögum í að fylgjast með talnadálkum og reikna út tap og gróða af vöxtum, finni út, að einfaldasta ráðið sé að hækka útlánsvexti sjóðsins, en það er ekki jafnauðvelt að sjá, í hverju það liggur, að bændurnir í n. skuli kingja þessu bankasjónarmiði án þess að gera nokkra tilraun til þess að leita annarra og raunhæfari ráða til þess að koma landbúnaðinum að haldi. Ég skal benda á það, að einmitt þessir sömu hv. þm. og bændur sem hér eiga hlut að máli, þm. Húnv., hafa tekið þátt í því nú síðast hér áðan fyrir fáum mínútum að samþ., að hlutafélag eitt, sem á s.l. ári hafði 12 millj. kr. gróða á sínum reikningum, eftir að það var búið að draga af sínum tekjum og afskrifa eins og lög frekast leyfa, skyldi vera undanþegið skattgreiðslum. Það virðist nú ekki liggja langt undan að láta sér detta í hug, að það væri hægt að láta slíkt félag borga eðlilegan skatt til ríkissjóðs og að ríkissjóður greiddi síðan nokkuð aukið framlag til dæmis til ræktunarsjóðs, til þess að sá sjóður þurfi ekki að gufa upp í vaxtatöpum. Þetta virðast hv. samnefndarmenn mínir ekki hafa komið auga á. Ég vil einnig benda á, að þeir eru einnig nýbúnir í þessari hv. d. að taka þátt í lagasetningu um það, að gróðafélögum landsins sé yfirleitt gefinn 20% afsláttur af skatti. Það þarf nú ekki heldur ákaflega mikið ímyndunarafl til þess að láta sér detta í hug, að hægt hefði verið að skatta þessi félög eftir skattalögum, gera ekki frávík frá skattalögum þeim til hagræðis, heldur nota þann skatt, sem þeim verður nú gefinn eftir, til þess að ræktun landsins geti gengið greiðlega. En þessir hv. bændafulltrúar virðast ekki hafa komið auga á þessa möguleika né heldur neina aðra, sem ég þó ekki dreg í efa að hljóti að vera margir og margvíslegir, og vilja nú ganga að því að hækka útlánsvexti ræktunarsjóðs. Á þetta höfum við tveir nm. ekki getað fallizt. Við hv. 1. landsk. (GÞG) höfum lagt til, að frv. í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir, verði fellt. Við leggjum sem sagt til, að Alþ. reyni nú að koma vitinu fyrir þá, sem annars hefðu reyndar átt að hafa vit fyrir sér sjálfir, um það að traðka ekki þannig á lífsmöguleikum bændastéttarinnar og standa ekki þannig í vegi fyrir ræktun íslenzks lands eins og þeir eru að gera með framferði sínu í þessu máli og stuðningi sínum við vaxtahækkun ræktunarsjóðs. Hv. 11. landsk. þm. (LJós) hefur borið fram brtt. við þetta frv., sem gerbreytir efni þess og mundi, ef samþ. yrði, koma í veg fyrir vaxtahækkun á útlánsvöxtum ræktunarsjóðs, en sjá sjóðnum hins vegar fyrir fé til þess að mæta vaxtatöpum með auknu framlagi úr ríkissjóði. Í þessari brtt. á þskj. 641 er lagt til, að framlag ríkisins til ræktunarsjóðs verði hækkað úr millj. í 11/2 millj. Þessari till. er ég algerlega samþykkur og sé ekki annað en að sá ríkissjóður, sem hefur efni á því að gefa eftir hluta af skatti helztu gróðafélaga landsins, hefur efni á því að láta félag eins og Eimskipafélag Íslands vera undanþegið skatti, geti vel þolað slíka aukna fjárveitingu til ræktunarsjóðs. Ég vil einnig benda á það, að ríkissjóður hefur að undanförnu komið út með allverulegan greiðsluafgang. Samt sem áður virðist það ekki vera ríkjandi skoðun hjá þeim, sem að þessu frv. standa, að neitt af gróða ríkisins megi fara til þess að efla þann sjóð, sem þetta frv. er um, Ræktunarsjóð Íslands. Ég vil að lokum taka fram, að ég er samþykkur og mun greiða atkv. með brtt. hv. 11. landsk. þm., en náist ekki fram breytingar á frv. frá því, sem það nú er, hef ég lagt til, að það verði fellt.



Herra forseti. Það hafa verið til meðferðar hér í hv. d. þrjú frv. hliðstæð. Það er það frv., sem hér liggur fyrir til umr., um breyt. á l. um Ræktunarsjóð Íslands, hreyt. á l. um verkamannabústaði eða verkamannabústaðasjóði og breyt. á l. um landnám og nýbyggðir. Öll eru þessi frv., eins og ég tók hér fram við 1. umr. þeirra, samhljóða um það, að hækkaðir eru nokkuð vextir af lánum þeirra sjóða, sem þarna eiga hlut að máli. Tvö þessi frv. munu nú vera komin til Ed. og vera til meðferðar þar, og þetta er siðasta frv., sem fer hér út úr hv. Nd. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um hin frv., en tel rétt að segja hér aðeins örfá orð um þetta frv., um leið og það fer hér út úr d., en það, sem ég í raun og veru segi um þetta frv., gildir jafnt um hin tvö frv. Ég skal taka fram, að ég er meiri hl. fjhn. þakklátur fyrir afgreiðslu hans á frv. þessum og tel það nál., sem meiri hl. fjhn. hefur birt á þskj. 623, vera svo glögg rök í þessu máli, að við það þurfi á engan hátt að bæta, auk þess sem framsöguræða hv. frsm. fjhn., þm. V-Húnv. (SkG), skýrði þetta enn betur áðan. Ég ætti náttúrlega að vera þakklátur sem landbrh. þeim hv. þm., sem hér hafa talað, 1. landsk. þm. (GÞG) og 9. landsk þm. (KGuðj), fyrir þeirra miklu umhyggju fyrir velferð landbúnaðarins og allt, er það snertir. Það lá við, að a.m.k. í ummælum hv. 9. landsk. kæmi fram klökkvi - ég veit ekki, hvort hann hefur beint tárazt, ég held, að það hafi jafnvel nálgazt það - yfir því, hve við, t.d. ég sem landbrh. og aðrir fulltrúar sveitakjördæma, værum slæmir og illir og nú værum við að svíkja, eins og ég held að hann hafi orðað það eða gefið a. m. k. mjög rækilega í skyn, sveitabúa.  Það var nú að öllu leyti óþarft fyrir hv. 9. landsk. að tala um það, að ræktunarsjóður hefði eiginlega fyrst orðið til á dögum nýsköpunarstjórnarinnar, vegna þess að hv. frsm. meiri hl. fjhn. hafði lýst því réttilega áður, að þessi sjóður er jafngamall og öldin okkar er gömul nú í dag. En á honum hafa verið gerðar breytingar oft, og það er rétt, að það voru gerðar breytingar og það mikilvægar breytingar á lögum ræktunarsjóðs 1947, og skal ég ekkert úr því draga, að þar hafi verið byggt ofan á þá undirstöðu, sem áður var búið að gera um að byggja upp þessa lánsstofnun. En það hafa verið mjög breytileg vaxtakjör í þessari lánsstofnun frá upphafi eins og gefur að skilja. Ég leyfi mér að leggja áherzlu á það sama og hv. frsm. meiri hl. fjhn. gerði, að það, sem sveitamönnunum, bændum landsins, ræktunarmönnunum, ríður mest á, er, að þeir geti fengið fé til þess að leggja í nauðsynlegar ræktunarframkvæmdir, í nauðsynlegar byggingar og annað slíkt. Vitanlega er gott og ágætt, að slíkt fé sé sem vaxtalægst. En ef um það er að ræða, að hægt sé að fá nokkru hærri upphæð til slíkra framkvæmda með eitthvað hærri vöxtum frekar en lægri upphæð með lægri vöxtum, þá þori ég að fullyrða fyrir hönd bændastéttar landsins og ég skal mæta þar hverjum sem er og hvar sem er, að bændur væru fljótir að velja um, hvort þeir vildu heldur. Þeir vilja hærri upphæðina, þó að vextirnir séu eitthvað hærri. Það er auðfundið, að þessir hv. þm., sem hér hafa talað áður um þessi mál og tekið að sér málstað bændastéttarinnar og talið, að hér væri verið að vega að henni með einhverjum ráðum, eru að einhverju leyti utanveltu við það líf, sem lifað er í sveitunum. Kemur mér það í raun og veru ekki á óvart, og ég segi það ekki á neinn hátt til þess að hallmæla þeim. Hver maður er i sínu umhverfi og hlýtur að meta hlutina fyrst og fremst eftir því. En mér fannst, að þau ákveðnu ummæli, sem hv. 9. landsk. hafði um það, hvað þetta væri fráleitt og til trafala fyrir áframhaldandi framkvæmdir í sveitum, væri gott sýnishorn af því, hve illa hann þekkti til innan landbúnaðarins hvað þetta atriði snerti. Það var eins og það hefði komið honum alveg á óvart, að fulltrúar landbúnaðarins gætu sætt sig við þetta, sem fljótt á litið getur litið út þannig, að þarna sé verið að þrengja kjör bændastéttarinnar um lánsmöguleika og lánskjör. En ég vil aðeins taka fram, að ég hef alltaf í mínu starfi, frá því að ég hóf pólitíska starfsemi, leitazt við, eftir því sem mín litla skynsemi hefur leyft, að fylgja hverju máli eftir því, sem ég hef talið að bezt mundi henta þeim umbjóðendum, sem ég er umboðsmaður fyrir hér á Alþ., og það hef ég gert einnig í þessu máli. Ég mun ábyggilega gera þeim grein fyrir því, hvers vegna ég hef borið þetta mál hér fram á Alþ. og hvers vegna ég tel það rétt og sjálfsagt og hvers vegna það muni verða bændastéttinni bezt að taka við því eins og það nú er og fylgja því eftir.  Það voru aðeins þessi atriði, sem ég vildi leyfa mér að taka hér fram, um leið og þetta síðasta frv. af þessum þremur fer út úr deildinni, um leið og ég vil leyfa mér að þakka aftur hv. meiri hl. fjhn. fyrir hans afgreiðslu og sömuleiðis, ef ég væri alveg viss um, að það væri mælt af heilum huga, þann áhuga, sem ég hef orðið var við frá öðrum hv. þm. um það að samþykkja ekki frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. landbrh., að nægileg rök fyrir þessu frv. hafi verið flutt í nál. okkar í meiri hl. fjhn. og framsöguræðu hv. þm. V-Húnv. (SkG). En vegna þeirra ásakana, sem hér hafa komið fram frá þeim, sem eru í minni hl. fjhn., þá þykir mér ástæða til að bæta hér við örfáum orðum. Starfsemi ræktunarsjóðs og hans verkefni er mikið mál, - svo mikið mál, að ég efast um, að allir hv. þm. hafi gert sér grein fyrir, hvað þar er um að ræða. Eftirsókn eftir lánum úr þessum sjóði hefur farið stórkostlega hraðvaxandi, og stafar það eðlilega af því, að það er meiri og meiri áhugi frá hálfu bændastéttarinnar fyrir því að tryggja varnir sínar gegn aðkomandi vandræðum með því að koma því til leiðar, að þeir geti stundað heyskap eingöngu á vélafæru, ræktuðu landi. Síðastliðið ár voru veittar úr þessum sjóði milli 20 og 30 millj. kr., og á áramótum lágu óafgreidd lán upp á nokkrar milljónir. Hér er þess vegna um það stóra mál að ræða að útvega fé til þess, að þessi sjóður geti fullnægt þeirri þörf, sem um er að ræða. Og það verð ég að segja, að mér þykir það mjög ánægjulegt, ef fulltrúar stjórnarandstöðunnar hér á hv. Alþ. verða jafnöruggir í liðsinni við að útvega fé til þessa sjóðs eins og þeir nú láta, þegar um er að ræða vextina. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að ég tel það miklu meira virði, að það sé hægt að fullnægja lánsþörfinni, heldur en það, að vextirnir séu hækkaðir eins og hér er gert ráð fyrir, um 11/2%, og er ég lít hér á till frá hv. 11. landsk. (LJós) um milljónarhækkun frá ríkissjóði í ræktunarsjóð til þess að mæta vaxtahallanum, þá efast ég ekkert um, að sú till. er flutt af fullum velvilja; ég þekki þann hv. þm. það. En þó að þessi till. væri samþykkt og kæmi í staðinn fyrir vaxtahækkunina, þá skapar það ekki að neinu leyti aukið fjármagn í sjóðinn, og ég tel, að það sé þess vegna miklu meira virði að tryggja aukið fjármagn í sjóðinn heldur en hitt, þó að vextirnir séu þetta hækkaðir. Í þessu sambandi þykir mér ástæða til nú, þegar þessi frv. eru hér afgreidd, að minna á það, sem í mínum augum er miklu meira virði, en það er, að fyrr á þessu yfirstandandi Alþ. voru samþ. tvö frv. og lögð fram af hæstv. landbrh. um að framlengja tímann, sem ríkissjóður leggi til tryggingarsjóðs, nýbýlasjóðs og ræktunarsjóðs, úr 10 árum upp í 20 ár. Þessi ákvörðun var mjög þýðingarmikil fyrir þessa sjóði og fyrir landbúnaðinn í heild og miklu áhrifameiri en það, þó að það skilyrði fylgi nú, að vextirnir séu þetta hækkaðir. En vegna þess að á þessu ári eru horfurnar þannig, að það þarf að gera alveg sérstakar ráðstafanir, þó að þetta frv. verði samþykkt, til að útvega fjármagn, einkanlega í ræktunarsjóðinn, til þess að hann geti fullnægt sínu hlutverki, þá vil ég nú taka það fram, að ég samþykki þetta frv. alveg hiklaust og er ekkert hræddur við neinar ásakanir frá neinum mönnum um það, að ég sem bændafulltrúi sé að svíkja mína umbjóðendur, því að það óttast ég ekki neitt. Ég samþykki það hiklaust, en ég samþykki það í trausti þess, að hv. Alþ. allt og hæstv. ríkisstj. sjái um það, að á þessu ári og framvegis verði ræktunarsjóðnum útvegað það fjármagn, sem hann þarf til þess að geta annað því hlutverki, sem fyrir honum liggur. - Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða meira um þetta mál.



Herra forseti. Í tilefni af síðustu ummælum hv. þm. A-Húnv. (JPálm) þykir mér sýnilegt, að stuðningur hans við þetta frv., sem hér er til umr., byggist á algerlega fölskum forsendum, þar sem hann sagði í niðurlagi ræðu sinnar, að hann væri þessu frv. fylgjandi í trausti þess, að fé ræktunarsjóðs yrði aukið nú á þessu ári og að hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því. En það er alveg sýnilegt, a.m.k. nú í dag, að svo mun ekki verða, því að engar till. hafa enn þá heyrzt um það atriði hér. Ég hef áður bent á leið til að koma í veg fyrir þá vaxtahækkun, sem hér er farið fram á og þessum sjóði og tveim öðrum er talin nauðsynleg til að koma í veg fyrir vaxtatöp. Ég ræddi þá nokkuð nauðsyn þess að halda þessum vöxtum lágum og reyna að grípa til einhverra annarra úrræða til að bæta vaxtatöp sjóðanna. Síðar fluttum við hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) till. hér við annað mál, þó nokkuð skylt, sem hefði haft í för með sér, ef hún hefði verið samþykkt, að vaxtatöp þessara sjóða var hægt að bæta án þess að gripa til vaxtahækkunar. Þó að það sé alveg rétt hjá hv. þm., sem um þessi mál hafa talað hér, að sú till. eða aðrar slíkar mundu ekki hafa í för með sér í sjálfu sér, að þessir sjóðir ykjust að neinu leyti, þá er nákvæmlega það sama að segja um till. um vaxtahækkunina. Till. um að hækka útlánsvexti sjóðanna er ekki till. um það frekar en okkar till. að auka fjármagn sjóðanna. Munurinn á þessum tveimur leiðum er aðeins sá, að önnur leiðin gerir ráð fyrir að leggja nýjar og allverulega þungar byrðar á bændur og verkamenn; hin leiðin var að losa bændur og verkamenn við þessar auknu byrðar, en láta þær koma niður á herðum, sem betur gátu borið þær uppi. Hv. 1. landsk. þm. (GÞG) talaði um það hér áðan og taldi vafasamt, að það væri heppilegt að veita bændum lán með vöxtum, sem væru langt undir markaðsvöxtum. Þessi ummæli eru frá ákveðnu sjónarmiði í sjálfu sér réttlætanleg. En ef tekið er tillit til allra aðstæðna, sem nú eru fyrir hendi, þá er þetta sjónarmið ekki rétt. Við skulum fyrst líta á það, að hér er um að ræða lán til framleiðslu. Lán þau, sem bændur fá úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði og verkamenn úr byggingarsjóði verkamanna, eru annað tveggja til að auka framleiðslutækin og bæta framleiðsluskilyrðin eða hins vegar til að byggja upp yfir bæði þá, sem nú lifa, og eins yfir komandi kynslóðir í landinu. Í fyrsta lagi er mjög eðlilegt, að þeim, sem að þessum störfum vinna, sé gert það eins auðvelt og nokkur kostur er á. Í öðru lagi væri eðlilegt og sjálfsagt, að því er snertir þann hluta lána, sem fer til framleiðslu, að vextir af þeim lánum, sem bændur taka til að auka sína framleiðslu, fengjust reiknaðir inn í framleiðsluverð vörunnar. Ef það væri, þá mætti segja, að það væri óeðlilegt, að vextir af lánum bænda væru langt undir markaðsvöxtum. Við vitum það, að t.d. verzlanir hér á landi fá að reikna vexti af lánum, sem þær taka til sinna þarfa, inn í vöruverðið. Þess vegna mætti e.t.v. segja, að það væri óeðlilegt, að þessir vextir væru lægri en aðrir vextir. En með bændur gildir nokkuð öðru máli í þessu efni. Þeir fá ekki að reikna alla vexti af lánum, sem þeir taka til þess að byggja upp í sveitunum og rækta þær og bæta og auka skilyrði til sinnar framleiðslu, inn í framleiðsluverðið, heldur verða þeir að borga verulegan hluta af þessum vöxtum af sínum persónulegu tekjum. En þeirra persónulegu tekjur eru, eins og hv. þm. vita, í framkvæmd reiknaðar kaup Dagsbrúnarverkamanns í Reykjavík. Ég býst við því, að verkalýðsstéttirnar yrðu ekki hrifnar af því, ef þeim væri gert að skyldu að leggja sér til tæki, vélar og áhöld til sinnar vinnu, eiga þau sjálf, en fá ekki neina borgun fyrir fjármagn það, sem hefði farið til að kaupa þessi tæki, og alls ekki, ef þær hefðu tekið lán til þess að kaupa áhöldin. Að þessu leyti og af þessum sökum er þess vegna vaxtahækkun sú, sem hér er farið fram á, mjög ranglát og kemur mjög illa og óeðlilega niður. Í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða er reiknað með fastri upphæð sem vöxtum. Ég man ekki nákvæmlega, hver hún er, en minnir, að hún sé um 900 kr. á ári. Hitt veit ég, að upphæðin, sem reiknað er með, er langt fyrir neðan það, sem bændur raunverulega borga í vexti, og það hefur verið eitt af aðaláhugamálum bænda í sambandi við verðlagningu landbúnaðarafurða á undanförnum árum að fá þessa upphæð hækkaða mjög verulega eða til einhvers samræmis við það, sem bændur raunverulega borguðu í vexti. Það hafa þeir ekki fengið, vegna þess að þeir eru ekki einráðir um að verðleggja sína vinnu, sem er verðlögð með þeirra framleiðsluvörum, heldur verða að hlíta gerðardómi í þeim efnum. Þeir hafa aldrei fengið að reikna eyri inn í verðiag landbúnaðarafurða vegna vaxta af því fé, sem þeir hafa lagt frá sjálfum sér til framleiðslunnar, og ekki nema lítinn hluta af vöxtum, sem þeir hafa orðið að greiða af lánsfé. Nú kemur hæstv. ríkisstj. og eykur stórlega þessi útgjöld bænda, án þess að enn sé sýnilegt, að þeir fái það uppborið eða bætt í verðiagi á framleiðslu sinni. Svo kemur hv. þm. V-Húnv. og kórónar þetta með því að halda hér fram, að það sé verið að bæta hag og kjör bænda stórlega með þessari vaxtahækkun. Þetta er sem sagt, eins og upplýst hefur veríð hér í umræðunum, hálfrar aldar afmælishátíð ræktunarsjóðsins. Og þannig halda hv. stjórnarflokkar upp á þetta hálfrar aldar afmæli. Maður skyldi halda, þar sem stjórnarflokkarnir eiga báðir verulega gengi sitt og velferð undir sveitunum komið og vald sitt, að þeim hefði dottið í hug að halda með einhverjum öðrum hætti upp á þetta sögulega og merka afmæli. En reynslan er ólygnust. Hún sýnir afstöðu þessara flokka og vilja þeirra í garð bændastéttarinnar í dag. Ég hef áður sagt, að þessi frv. um vaxtahækkun úr þessum sjóðum sýndu betur en nokkurt annað mál, sem borið hefur verið fram hér á Alþ., hvaða öfl það væru í þessu þjóðfélagi, sem stæðu á bak við núverandi hæstv. ríkisstj. og hvaða fólki í þessu landi hún teldi sér skylt að þjóna. Ég hygg, að þessar umræður hafi leitt í ljós, svo að ekki verði um villzt, að þessi ummæli voru réttmæt. Hæstv. landbrh. og hv. þm. A-Húnv. hafa reynt að drepa þessu máli nokkuð á dreif og rugla eða villa um fyrir mönnum í því, hvað hér er raunverulega til umræðu. Þeir hafa báðir blandað inn í þessa umræðu um hækkun vaxta á lánum úr byggingarsjóði og ræktunarsjóði og byggingarsjóði verkamanna því atriði, að það væri meginnauðsyn fyrir þessa sjóði að fá aukið fjármagn. Það er annað mál og alls óskylt því að hækka vexti. Hækkun á vöxtum hefur ekki í för með sér nokkra aukningu á lánsfé sjóðanna umfram það, sem tilsvarandi greiðsla á vaxtatöpum sjóðanna hefði haft í för með sér. Það var líka auðheyrt á ræðu hv. þm. A-Húnv., að hann skildi þetta, þó að hann vildi reyna að véla nokkuð um í málinu. Hann sagði sem sagt, að hann treysti því, að fjármagn ræktunarsjóðs yrði aukið á þessu ári, og ætlaðist til, að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því, og í trausti þess greiddi hann þessu frv., sem hér er til umræðu um að hækka vextina, atkvæði. Með þessu lét hann auðvitað í ljós, að hér væri um tvö og allóskyld mál að ræða, enda er það svo. Jafnvel þótt þeir vilji nú, t.d. hv. þm. V-Húnv. eða aðrir, halda því fram, að ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitanna og byggingarsjóði verkamanna yrði auðvelduð lántaka núna með því að hækka vextina úr 21/2% upp í 4% eða úr 2% upp í 31/2%, þá er það líka algerlega rangt. Þegar vaxtamarkaðurinn er yfirleitt þannig, að lánin fást ekki fyrir minna en 61/2-7–71/2%, þá er það engin aðstoð og engin auðveldun, þó að útlánsvextir þessara sjóða séu hækkaðir um 11/2%. Þeim er ekkert auðveldara um að útvega sér lán til endurlána, alls ekkert auðveldara en með því móti að samþykkja t.d. till. þá, sem við þm. Þjóðvfl. bárum hér fram um að greiða vaxtatöp þessara sjóða á sérstakan hátt. Þetta verða menn að hafa í huga, þegar þeir greiða atkvæði um þetta mál. Í fyrsta lagi það, að til eru ýmsar leiðir til að greiða vaxtatöp þessara sjóða, aðrar en þær að hækka útlánsvexti þeirra. Í öðru lagi, að aukning útlánsvaxta kemur beint niður á bændum sjálfum. Þeir verða að borga þessa vaxtaaukningu, þennan vaxtamismun af sínum persónulegu tekjum, sem, eins og ég sagði áðan, eru miðaðar við tekjur Dagsbrúnarverkamanns, sem hefur fulla vinnu 300 daga ársins. Og í þriðja lagi eru þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, ekki fyrst og fremst að búa í haginn fyrir sjálfa sig, heldur fyrir eftirkomendur sína, fyrir komandi kynslóðir, sem munu njóta góðs af verkum þeirra áratugi og jafnvel aldir. Menn verða að hafa einhver veigamikil rök, ef þeir vilja lýsa því yfir, að það sé sanngjarnt, réttlátt og nauðsynlegt að torvelda þessu fólki þau störf, sem það er að vinna.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) Hv. 1. landsk. þm. (GÞG), sem hefur skilað sérstöku áliti um þetta frv., sagði hér áðan í ræðu sinni, að hann teldi ekki rétt að samþykkja þessa vaxtahækkun, meðan engar ráðstafanir væru gerðar til eflingar ræktun landsins og til að bæta landbúnaðinum upp það tjón, sem vaxtahækkunin veldur honum. Ég segi ekki, að þetta sé alveg orðrétt eftir haft, en þetta mun hafa verið efnið í því, sem hann sagði. Út af því vil ég aðeins benda á það, að á síðasta fundi þessarar hv. d. var verið að afgreiða sem lög breytingar á jarðræktarlögunum. Samkvæmt þeim lögum er jarðræktarframlag ríkisins hækkað verulega. Ég held það sé rétt með farið, að framlag ríkisins til landþurrkunar hafi verið hækkað með þessari lagabreytingu um 30% og framlag ríkisins til annarra jarðabóta yfirleitt um 15%. Það er því ekki rétt, sem virtist koma fram hjá hv. þm., að þingið hafi ekkert gert til þess að styðja að aukinni ræktun landsins. Annar meðnm. minn í fjhn., hv. 9. landsk. þm. (KGuðj), flutti einnig sérálit um málið og gerði grein fyrir skoðunum sínum á málinu í ræðu hér áðan. Hann talaði í því sambandi m.a. um skattamál félaga, og virtist koma fram sú skoðun hjá honum, að réttara hefði verið að feila niður þá 20% lækkun á félagasköttum, sem samþykkt var á síðasta þingi, láta þá lækkun ekki gilda fyrir þetta ár, m.a., skildist mér, til þess að ríkið væri færara um að auka framlög sín til sjóða Búnaðarbankans. Og hann nefndi Eimskipafélagið í þessu sambandi, sem mætti heimta skatt af og verja því, sem þannig kæmi inn til ríkisins, einnig til stuðnings sjóðum Búnaðarbankans. Ég ætla nú ekki að fara að ræða hér um þessi skattamál félaga, þau mál voru hér nýlega til umræðu, og menn gerðu þá grein fyrir áliti sínu á þeim málum. Það er vissulega sanngirnismál, að félög njóti þessa afsláttar af sköttum, sem þeim var veittur í fyrra, þegar litið er á þá skattalækkun, sem aðrir gjaldendur fengu þá. Um Eimskipafélagið vil ég segja, eins og hér hefur verið tekið fram, þegar rætt var um það mál, að þetta er aðeins bráðabirgðaráðstöfun, að framlengja óbreytt ástand fyrir þetta ár að því er það félag snertir eins og önnur félög, meðan verið er að vinna áfram að endurskoðun skattalaganna að því er félögin varðar. Mér kemur nú einnig í hug, að þó að þetta félag færi innan skamms að borga skatta, þá mundi takast að ráðstafa því fé, sem þannig kæmi inn, til einhverra gagnlegra hluta, þó að því sé ekki blandað saman við þetta mál. Blöðin skýra okkur t.d. frá því nú í morgun, að í sambandi við lausn vinnudeilunnar hafi verið ákveðið, að hér skuli á næsta þingi setja lög um atvinnuleysistryggingar, og mér skilst, að ríkissjóður elgi að leggja fram verulegt fé til þeirra mála. Þannig er það, að það eru alltaf fyrirliggjandi verkefni, sem ríkið þarf að styrkja. En mér virðist oft vera svo með hv. stjórnarandstæðinga, að það komi fram hjá þeim, að ef þeir koma einhvers staðar auga á möguleika til að afla viðbótartekna, þá vilja þeir nota þær þennan daginn í þessa framkvæmd og hinn daginn til annarra hluta, en það er nú ekki svo auðvelt að nota sömu krónuna mörgum sinnum, eða menn hafa ekki komizt upp á lag með það enn þá. Hv. 9. landsk. sagði einnig, að löggjöfin um ræktunarsjóð hefði verið samin fyrir atbeina nýsköpunarstjórnarinnar. Ég gat þess hér áður, hvað ræktunarsjóðurinn væri gamall, hann er jafngamall öldinni, og lögum um ræktunarsjóð hefur verið breytt mörgum sinnum. Það mun rétt vera, að breytingin, sem gerð var á ræktunarsjóðslögunum 1947, í eitt skipti af 6 eða 7, ef ég man rétt, mun hafa verið undirbúin á þeim tíma, sem nýsköpunarstjórnin var hér við völd, en lög um þessa breytingu voru ekki samþykkt á Alþ. fyrr en eftir að sú stjórn var farin frá. En af því að hv. 9. landsk. þm. var að minnast á þá ríkisstjórn, sem hann og margir fleiri telja verið hafa mjög góða stjórn, þá vil ég, án þess að fara í nokkurn meting um þessi efni, þó benda á það, að allan þann tíma, sem sú stjórn sat að völdum hér á voru landi, voru vextir af lánum til bænda úr sjóðum Búnaðarbankans, bæði byggingarsjóði og ræktunarsjóði, nokkru hærri en þeir verða, þó að þau frv., sem hér liggja fyrir þinginu um hækkun vaxta, verði samþykkt. Þegar á þetta er litið, geri ég ráð fyrir því, að meðnm. minn, hv. 9. landsk., geti verið mér sammála um það, að ekki sé nú sérlega illa búið að bændastéttinni, þó að þessi frv. verði afgreidd eins og þau eru, úr því að vextirnir verða þó eftirleiðis hagstæðari en þeir voru á því tímabili, sem sú stjórn, sem við höfum minnzt á, sat hér að völdum. Hv. 8. landsk. þm. (BergS) kom hér fram í umræðum áðan. Nokkur stóryrði féllu af munni hans, en fátt annað fannst mér athygli vert í ræðu hans. Það er rétt hjá honum, eftir því sem ég bezt veit, að við útreikninga á verðlagi landbúnaðarafurða munu vextir, sem bændur þurfa að greiða, ekki hafa verið teknir til greina að öllu leyti, a.m.k. hefur mér skilizt, að þeir hafi ekki fengið viðurkennda vexti af eigin eign í búinu. En ég vil nú vænta þess, að þetta fáist lagfært innan skamms. Mér þykir ólíklegt annað en að þeir aðilar, sem um þau mál fjalla, hljóti að fallast bráðlega á þá sanngirniskröfu bænda, að vaxtagreiðslur þeirra séu þarna teknar til greina. Hv. þm. sagði, að ég og fleiri vildum halda upp á hálfrar aldar afmæli ræktunarsjóðs með þessari vaxtahækkun. Sjóðurinn er að vísu nokkru meira en hálfrar aldar, hann er nú 55 ára; það skiptir ekki miklu máli. Eins og ég hef áður tekið fram í þessum umræðum og fleiri hafa tekið undir, þá skiptir það vitanlega þó nokkru máli fyrir bændur, hvað háa vexti þeir þurfa að greiða, en hitt er þó tvímælalaust miklu mikilsverðara fyrir þá, að þeir geti fengið lán til hæfilega langs tíma til sinna framkvæmda, og það verður vítanlega miklu auðveldara að útvega þeim þetta lánsfé, ef breyting verður gerð á vöxtunum. Vitanlega fer það svo, ef engin breyting verður gerð, en sífellt þarf aukið lánsfé til sjóðanna og auknar lánveitingar, að þá verður vaxtahallinn óviðráðanlegur fyrir sjóðina og eignir þeirra étast upp með þeim hætti og starfsemin bíður hnekki og stöðvast. Ég sé nú ekki ástæðu til að hafa fleiri orð hér út af því, sem komið hefur fram í ræðum manna, taldi aðeins rétt að gera þessar athugasemdir við það, sem frá þeim hefur komið.



Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á allmargar ræður um málið, og ég vil þakka m.a. mínum hv. andstæðingum í málinn fyrir það, að þeir hafa rætt hér málið og lagt fram það, sem þeir telja rök, enda þótt ég geti ekki á það allt fallizt. En það er í alla staði gagnlegt að fá umræður í öllu bróðerni um eðli máls sem þessa. Ég skal aðeins víkja að ummælum hæstv. landbrh. um málið, að því leyti sem hann telur, að þessar breytingar séu lagðar til hér í samráði við bændastéttina. Þetta leyfi ég mér að draga í efa. Það hlýtur a.m.k. að vera ákaflega lauslegt samráð, sem við bændastéttina hefur verið haft um þetta, og þætti mér æskilegt, að ráðherra skýrði nánar frá því, með hverjum hætti það samráð hefur verið. Annars er vist hæstv. ráðh. farinn héðan úr d., en mér hefði þótt mjög æskilegt, ef tök hefðu verið á því, að við alþm. fengjum að heyra það, með hverjum hætti slíkt samráð við bændastéttina er haft. Er þetta rætt á almennum bændafundum úti um sveitir? Eða hefur hæstv. landbrh. talað við einhverja sína flokksmenn og framámenn í sínu kjördæmi um þetta og telur það vera fulltrúa bændastéttarinnar? Ég get líka aðeins að því víkið, að hann dregur í efa, að við hv. 1. landsk. þm. höfum nema mjög takmarkað samband við bændastéttina. Þetta er alveg rétt hjá honum. En þó geri ég ráð fyrir því, að svo sé komið málum, að okkar samband við bændastéttina sé nú kannske ekki öllu minna en hans. Þar af leiðandi verð ég að láta í ljós þá skoðun mína, að það sé alls ekki einhlítt, sem hann heldur fram, að slíkt frv. sé borið fram í samráði við bændastéttina. Að svo miklu leyti sem mín takmörkuðu sambönd við bændastéttina gefa mér hugmyndir um, þá mun slíkt samráð ekki hafa verið haft við hana og efni frv. vera í andstöðu við það, sem er álit bænda. Bæði hæstv. landbrh. og einnig hv. þm. A-Húnv. viku hér mjög að því, að í nál. hv. meiri hl. fjhn. væru færð svo ýtarleg rök fyrir því, að nauðsyn væri á að samþykkja þetta frv., að fleiri orð þyrfti ekki þar um. Það er einmitt þetta, sem ég kom að í minni fyrri ræðu, að þeir hafa fært að vissu marki rök fyrir því, að þetta sé nauðsynlegt, þ.e.a.s., þeir hafa fært þau rök, sem eru sjónarmið lánsstofnunar, bankasjónarmið. Ég gat mér þess líka til, að það væri ekki ólíklegt, að þessi sjónarmið væru ekki runnin frá bændafulltrúunum í nefndinni, heldur frá bankastjóra þeim, sem í n. á sæti. Ég hefði talið miklu eðlilegra, að bændafulltrúarnir hefðu lagt fram allt önnur rök í málinu, þeir hefðu gert útreikninga á því, hvað kostar að rækta svo eða svo marga hektara lands, hvað viðkomandi bóndi þarf mikið fé til þess að gera það, hvað hann fær mikinn afrakstur af landinu og hvað hann er efnahagslega maður til að standa undir miklum vöxtum af sínum lánum. Ekkert af þessu kemur fram í nál. hv. meiri hl. fjhn. Mér þætti ekki ólíklegt, að hefðu bændafulltrúarnir í n. gert slíkan útreikning, þá hefðu þeir getað sýnt sinni virðulegu ríkisstjórn, sem ber fram þetta frv., fram á það, að hér væri um að ræða hærri vexti en hægt væri að greiða af ræktun á Íslandi. Og hefðu þeir nú gert þetta og ekki látið ánetjast af bankasjónarmiðunum, heldur haldið sínum bændasjónarmiðum, þá tel ég ekkert líklegra en að sú hæstv. ríkisstj., sem þetta frv. flytur, hefði orðið að beygja sig fyrir þeim rökum og leita annarra ráða, til þess að ræktunarsjóður gæti haldið áfram eðlilegri starfsemi sinni, heldur en þeirra að hækka útlánsvexti sjóðsins.  Ég vil einnig koma að því, sem hæstv. landbrh. og hv. þm. V-Húnv. héldu fram eða létu a.m.k. í skína, að það væri nokkuð í efa dragandi, hver heilindi lægju á bak við það, sem við 1. landsk., sem skipum minni hl. í þessu máli, höfum sagt. Ég skal heita þessum hæstv. ráðh. og þessum hv. þm. því, að því er snertir atvinnuvegi Íslendinga, þá sem eru undirstaða okkar þjóðfélags, að framkoma mín gagnvart þeim muni ekki verða sú, að þeir hafi neina ástæðu til þess að draga í efa heilindi mín við það, að þeir atvinnuvegir verði studdir með ráðum og dáðum. Og af þeirri meginröksemd eru þær ályktanir, sem ég hef dregið um þetta frv., fram komnar. Ég leyfi mér þar á móti að halda því fram, að hv. meiri hl. fjhn. og hæstv. landbrh. hafi nokkuð glapizt af réttri leið í þessum efnum. Ég hef ekki haldið því fram, að þeir hafi framið svík við bændastéttina; þeir hafa að vísu haft frammi hugleiðingar um það héðan úr ræðustóli, en það eru sjálfsagt fremur raddir þeirra eigin samvizku en mín orð. Hins vegar vil ég benda þeim á það, án þess að það þurfi að teljast svík að yfirlögðu ráði, að hugsazt gæti, að þeir hefðu velt öllu meira fyrir sér og fært öllu hærra til reiknings sjónarmið annarra aðila en bænda í þessum málum, og það þykist ég hafa bent hér á, að í þeirra röksemdum gæti meira bankaútreiknings á því, hvað séu hæfilegir vextir, heldur en að þeir hafi gert sjónarmið bænda og möguleika bændastéttarinnar til ræktunar að sínum sjónarmiðum og lagt þau til grundvallar sínum útreikningum. Hv. frsm. meiri hl., þm. V-Húnv., hefur nokkuð gert að umtalsefni það, sem ég sagði hér um skattgreiðslu Eimskipafélagsins og eftirgjöf af skatti félaga í sambandi við þetta mál, þar sem ég hélt því fram, að hugsanlegt hefði verið að nota eitthvað af því fé, sem ríkissjóður hefði fengið, hefði hann ekki undanþegið Eimskipafélagið skatti og hefði hann ekki gefið 20% afslátt af skatti félaga í ár, til þess að greiða upp vaxtatöp ræktunarsjóðs. Í þessu sambandi finnst honum, að við stjórnarandstæðingar gerum stundum margar till. um að ráðstafa sömu krónunni. Þetta getur vel verið rétt hjá honum. En það er á engan hátt óeðlilegt, að við gerum till. um, að fé ríkissjóðs sé varið á þennan hátt í dag, og þegar stjórnarliðið er búið að fella að gera þetta, þá getum við gert aðrar till. um ráðstöfun á fé ríkisins. Það er þess vegna ekki alveg áfellislaust að flytja mál sitt á þann hátt, sem hv. frsm. gerði. Það er ekkert slæmt við það eða óeðlilegt, þótt gerðar séu margar till. um ráðstafanir á sama fé, þegar hin fyrri till. hefur verið felld, áður en hin síðari kemur fram, og þannig er ekki óhugsandi, að við gerum till. um að ráðstafa fé á einn hátt í dag og á annan hátt á morgun. En hitt held ég að hv. fylgjendur ríkisstj. þurfi ekki að saka okkur um, að við raunverulega leggjum til, að sömu krónunni sé varið til tveggja hluta. Í sambandi við það, sem hv. frsm. meiri hl. sagði um nýsköpunarstjórnina og vaxtakjör í ræktunarsjóði, þá er það rétt hjá honum, að í tíð nýsköpunarstjórnarinnar voru vextirnir nokkru hærri en þeir nú eru samkv. lögum, en það var sá arfur, sem nýsköpunarstjórnin tók við af þeirri stjórn, sem á undan henni sat, og raunar ekki þeirri, er síðast sat á undan henni, - en sem sagt, sá arfur um hærri vexti í sjóðnum er kominn frá stjórnartíð flokksmanna þessa hv. þm. Það má ef til vill segja, að nýsköpunarstj. hefði átt að vera dálítið viðbragðsfljótari um að reyna að leiðrétta þau vaxtakjör og lækka þau til hagræðis fyrir bændur landsins. En það var nú svo, að hún var ekki búin að koma þeirri löggjöf í kring á sínum fáu árum, en sú löggjöf tók hins vegar gildi sama árið og nýsköpunarstjórnin lagði niður völd. Ég leyfi mér þess vegna að halda virðingu minni fyrir nýsköpunarstjórninni gersamlega óskertri þrátt fyrir þau ummæli, sem hv. frsm. meiri hl. hefur viðhaft í þessu máli, og bendi honum á, að einmitt hans ummæli gætu verið nokkurt umhugsunarefni í hans flokki, ekki sízt nú, þegar hann og fleiri góðir menn, sem ég efast ekkert um að vilja bændastéttinni vel, hafa glapizt til þess að flytja frv. og styðja frv. eins og það, sem hér liggur fyrir. Ég vil í fullri vinsemd benda bæði hv. frsm. meiri hl. og þeim öðrum, sem að þessu frv. standa, á það, að ekki er nema mannlegt að gera þá yfirsjón að leggja það bankalega sjónarmið, sem hér kemur fram í frv., til grundvallar, áður en aðrar hliðar málsins hafa verið athugaðar. Enn fremur bendi ég þeim á það, að málið er enn á því stigi, að þeir hafa á því fullkomin tök, ef vilji væri fyrir hendi, að endurskoða afstöðu sína til málsins eftir þær glöggu umr., sem hér hafa fram farið, og væri þá vel, ef þeir vildu taka hið raunverulega sjónarmið bændastéttarinnar til athugunar í þessu máli svo og það, hvað íslenzku þjóðfélagi er fyrir beztu. Ætla ég, að þeir muni, þegar þeir hugleiða þau mál alvarlega, komast að raun um, að íslenzku þjóðfélagi er það meira virði, að íslenzkt land sé brotið til ræktunar, heldur en hitt, að talnadálkar í bönkum og sjóðum, hvort heldur er um að ræða ræktunarsjóðinn sjálfan eða ríkissjóð, séu endilega með þeim hætti, sem yfirmönnum þeirra stofnana þykir ákjósanlegast.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af hæstv. ríkisstj. Í því er farið fram á helmild stjórninni til handa til þess að ábyrgjast lán til kaupa á nýjum dieseltogara fyrir bæjarsjóð Neskaupstaðar eða félag, sem stofnað verður þar í kaupstaðnum um rekstur togarans. Ábyrgðin má vera fyrir allt að 85% af kostnaðarverði skipsins, þó eigi fyrir meiri fjárhæð en 81/2 millj. kr. Tekið er fram í frvgr., að ef bæjarsjóður verður ekki kaupandi skipsins, heldur sérstakt félag, þá skuli bæjarsjóður vera í sjálfskuldarábyrgð gagnvart ríkissjóði fyrir þeim skuldbindingum, sem ríkið tekur á síg fyrir félagið í sambandi við kaupin á skipinu. Auk þess er tekið fram í frv., að ábyrgðin sé háð því, að fullnægt sé þeim skilyrðum, sem ríkisstj. setur, þ. á m. um tryggingar, lánstíma og lánskjör. Fjhn. fékk þetta mál til athugunar, og eins og fram kemur í nál. á þskj. 596, eru allir nm. sammála um að mæla með frv. Síðan nál. var gefið út, hefur hæstv. fjmrh. lagt fram brtt. um það, að ábyrgðin megi nema allt að 9 millj. kr. Þetta hefur ekki verið rætt sérstaklega í nefndinni, en ég þykist mega fullyrða, að fjhn. geti á það fallizt, að þessi hækkun verði gerð á ábyrgðinni, því að mér skilst, að eftir standi sem áður það ákvæði í frvgr., að ábyrgðin verði takmörkuð við 85% af kostnaðarverði skipsins. Fleira sé ég ekki að ástæða sé til að segja um málið, en vænti þess, að það verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv., sem er að finna á þskj. 573, er stjórnarfrv. og felur í sér að heimila ríkisstj. að kaupa togarann Vilborgu Herjólfsdóttur og lána í því skyni allt að 450 þús. kr. og ábyrgjast lán allt að 2 millj. 750 þús. kr., hvort tveggja gegn tryggingum, sem stjórnin tekur gildar. Það er ákveðið, að þetta skip sé keypt til handa 3 kaupstöðum norðanlands, og hefur þegar verið gengið frá félagsstofnun um það, en þeir kaupstaðir eru Sauðárkrókskaupstaður, Húsavíkurkaupstaður og Ólafsfjarðarkaupstaður. Fjhn. hefur rætt þetta mál og mælir með því einróma, að það verði samþ. elns og frv. liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hef ásamt öðrum nefndarmönnum í hv. fjhn. þessarar deildar lagt til, að þetta frv. verði samþ. En eins og getið er um á nál., hef ég nokkrar aths. að gera við þau vinnubrögð, sem fram hafa farið um sölu þessa skips. Í fyrsta lagi má upplýsa það, að þetta skip hætti veiðum í nóvembermánuði s.l., fór þá í viðgerð til Reykjavíkur, kom úr viðgerðinni í desembermánuði, lá siðan fullbúið til veiða að kalla má í eitthvað á fjórða mánuð, og það er ekki fyrr en seinustu dagana í marzmánuði, sem skipið fer úr höfn hér í Reykjavík til hinna nýju eigenda á Norðurlandi. Allan þann tíma, sem skipið liggur og er í fullkomnu standi til þess að hefja veiðar, byggist kyrrstaða þess á því einu, að eigendaskipti á skipinu voru í vændum eða höfðu farið fram. Ríkisstjórn á Íslandi ætti að hafa það að markmiði, að framleiðsla íslenzkra atvinnutækja gæti orðið sem mest, en ég sé ekki annað en að ríkisstj. hafi með vinnubrögðum sínum í þessu máli farið alveg öfugt að, hún hafi tekið þetta skip, en eins og við vitum, eru togararnir einhver afkastamestu framleiðslutæki; sem Íslendingar eiga, úr umferð svo mánuðum skiptir og það á þeirri árstíð, sem mest er aflavon. Þar af leiðandi hlýtur það að þýða, að íslenzkur þjóðarbúskapur hefur orðið fyrir búsifjum, sem eru þungar, að þannig skuli hafa verið farið með þetta ágæta framleiðslutæki, að það hefur ekki getað starfað. Þá vil ég einnig vekja athygli hv. þd. á því í sambandi við meðferð þessa máls, að að því er kemur til löggjafar fer ríkisstj. eins að og hún gerir í mörgum málum og ég tel mjög ámælisvert. Hún ber ekki málin undir Alþingi, fyrr en Alþingi á þess kost eingöngu að samþ. eða hafna hlut, sem þegar hefur gerzt. Nú liggur þetta frv. fyrir til afgreiðslu, enda þótt málið sé afgreitt fyrir mánuði. Þætti mér vænt um, ef sá hæstv. ráðherra, sem hér er staddur í deildinni, fjmrh., vildi gefa þingdeildinni skýringu á því, hvernig á því stendur, að þetta lagafrv. kemur fram svona seint, og sömuleiðis, ef hann vildi gefa Alþingi skýringu á því, hvernig á því stendur, að ríkisstj. og flokksbræður hennar, sem fara með stjórn bæjarmála í Vestmannaeyjum, voru svo ákaflega seinir að semja um kaup á skipinu, og hvaða nauðsyn kunni að hafa borið til þess, að skipið stundaði ekki veiðar svo langan tíma sem ég hef áður greint. Ég álít, að Alþingi eigi að gera þá kröfu til ríkisstj. fyrst og fremst, að hún liðki til og leggi sig fram um það, að íslenzk framleiðsla geti orðið sem mest má verða á hverjum tíma, en ekki hitt, að hún geri sér leik að því að taka íslenzk stórvirk framleiðslutæki úr umferð svo og svo lengi, eins og hér hefur raun á orðið. Ég tjái frv. sem slíku samþykki, enda þótt það sé vafasamt, að ríkisstj. flytji þannig framleiðslutæki til í landinu eins og hér hefur gert verið. Hitt væri miklu eðlilegra, að þegar byggðarlög þurfa á því að halda að fá togara, þá gengist ríkisstj. fyrir því, að byggt yrði nýtt skip til þeirra þarfa, heldur en að svo sé að farið sem hér er gert. Ég tel, að á þessu stigi málsins sé ekki fært annað en samþ. þau kaup, sem fram hafa farið í þessum efnum, og mun ekki standa gegn því, að frv. verði samþ. En ég leyfi mér að óska skýringar ríkisstj. á þeim vinnubrögðum, sem hér hafa farið fram, og sömuleiðis leyfi ég mér sem alþm. að mótmæla því, að slík vinnubrögð verði í framtíðinni viðhöfð, heldur óska ég þess, að ríkisstj. leggi sig fram um það, að íslenzk framleiðsla geti á hverjum tíma orðið sem mest.



Þetta mál er ekki flókið. Rétt fyrir jólin lá þetta mál þannig fyrir, að togarinn Vilborg Herjólfsdóttir var til sölu. Það varð að svara því þá strax, hvort við vorum kaupendur að skipinu eða ekki. Þeir staðir, sem áhuga höfðu fyrir málinu, höfðu þá ekki skilyrði til þess að játa kaupunum. Ríkisstj. tók sig þá til og tók það á sig að kaupa skipið til bráðabirgða, upp á það að fá heimild Alþingis eftir á fyrir því. Það var ekki hægt að haga þessu öðruvísi, vegna þess að alþm. voru farnir í jólafríið um þessar mundir. Nú hefur komið í ljós, að þessi ráðstöfun ríkisstj., sem mátti að vísu teljast nokkuð djörf, hefur mælzt vel fyrir, og allir hv. þm., að því er ég bezt veit, hafa eftir á látið í ljós það álit, að hér hafi verið rétt að farið að kaupa skipið og ráðstafa því á þann hátt, sem gert var. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að það væri æskilegt, að fram kæmu skýringar á því, hvers vegna skipið hafi legið í Reykjavíkurhöfn frá því um jól, að viðgerð var lokið og kaup fóru fram, og þangað til í marz, að skipið fór norður til hinna nýju eigenda. Ástæðan var einfaldlega sú, að hinir nýju kaupendur höfðu ekki aðstöðu til þess að eignast skipið fyrr en þetta. Þeir höfðu ekki komið sér fyrir með útvegun á þeim fjármunum, sem til þess þurfti að eignast skipið, fyrr en þetta. Þá var ekki um annað að gera en geyma skipið, þangað til þeir voru reiðubúnir að taka við því.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv., sem hefst á þeim orðum: „ Ríkisstj. er heimilt að kaupa togara.“ Það er mjög ánægjulegt, að ríkisstj. skuli þó vera komin inn á þá braut og hafa þannig stigið sitt fyrsta spor í því að bæta úr atvinnuleysisástandi vissra staða úti á landi með þeim hætti að aðstoða þá við að kaupa mikilvirkt atvinnutæki eins og togara. Þó verður að segja, að þrátt fyrir það að þetta er lofsvert, þá hefur þetta framtak hæstv. ríkisstj. strax miklu minna gildi en ella fyrir það, að hér er aðeins um það að ræða að taka togara frá einum stað og flytja hann á annan. Þetta hefði haft meira innihald, ef hæstv. ríkisstj. hefði keypt nýtt skip í togaraflotann, átt frumkvæðið að því og aðstoðað t.d. þessa 3 kaupstaði, sem hér er um að ræða, til þess að eignast slíkt skip. Þá hefði það verið viðbót við atvinnulífið í landinu og efling framleiðslunnar og gefið aukið fé áreiðanlega bæði fólkinu á þessum stöðum og einnig í ríkiskassann til hæstv. fjmrh. En þetta frv. sýnir þó, að hæstv. ríkisstj. hefur nú opnað augun fyrir því, að það er þörf á að hjálpa vissum stöðum úti á landi, einkanlega ef þeir eru í stjórnarkjördæmum, til þess að eignast ný atvinnutæki. Hér verða fyrir náðinni 3 tiltölulega litlir kaupstaðir, Húsavíkurkaupstaður, Ólafsfjarðarkaupstaður og Sauðárkrókskaupstaður, en það er alveg áreiðanlegt og hlýtur að vera hæstv. ríkisstj. kunnugt, að það eru margir fleiri kaupstaðir og kauptún, sem þyrftu að fá sams konar aðstoð. Til þessarar tilfærslu á togara milli staða útvegar hæstv. ríkisstj. fé með lánum og ábyrgð, að upphæð 3 millj. og 200 þús. kr. Það er vafalaust, að fleiri staðir munu óska eftir slíkri aðstoð, og á ég erfitt með að sjá, hvernig hæstv. ríkisstj. gæti synjað öðrum stöðum, sem hefðu sams konar atvinnuþörf, um einhverja hliðstæða aðstoð í þessu. Það getur áreiðanlega ekki verið neitt „prinsip“-mál fyrir ríkisstj. að kaupa einungis togara innanlands. Hún getur auðvitað alveg eins keypt ný skip, og það hefði miklu meira gildi. Ég fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur brotið ísinn með þessu, og vil vona, að hún stígi fleiri spor í þá átt að byggja upp atvinnulífið úti um land, því að áreiðanlega er það virkasta ráðið til þess að draga úr þeim fólksstraum, sem sífellt er af Austur-, Norður- og Vesturlandi til Suðvesturlandsins. Hins vegar finnst mér það undarlegt, úr því að hæstv. ríkisstj. virðist nú hafa öðlazt nýjan skilning á þessum málum, að stjórnarflokkarnir skuli ekki enn þá hafa fengið leyfi til þess að hleypa úr nefnd því frv., sem hér liggur fyrir um ríkisútgerð togara til atvinnujöfnunar, því að með því að samþykkja það frv. og framkvæma síðan togarakaup á grundvelli þess, kæmu togarar, sem væru ekki bundnir við neina ákveðna, nafngreinda staði, heldur gætu orðið til atvinnueflingar, þar sem þörfin væri mest á hverjum tíma, og þannig miklu betur leyst úr þeim vanda, sem hvílir á ríkisstj. á hverjum tíma að koma atvinnulífinu til aðstoðar, þar sem vanda ber að höndum hverju sinni. Ég harma þetta og tel, að hæstv. ríkisstj. ætti nú að gefa sínum fylgismönnum bendingu um það, að þeim væri nú óhætt að lofa frv. að koma úr nefnd og til umræðu í þinginu, og hefði verið eðlilegt, að það frv. hefði komið hér til umr. fljótlega eftir þessi ríkiskaupafrv. á togurum, því að það mun áreiðanlega verða fastar kallað eftir því, að stjórnin geri það frv. að lögum, eftir að hún er búin að bæta úr þörf nokkurra einstakra staða með því að aðstoða þá við togarakaup. Ég fyrir mitt leyti óttast, að sú verði reynslan, að það, að ríkið kaupi togara og selji einum eða tveimur kaupstöðum eða kauptúnum, sé ekki framtíðarskipulag. Ég er hræddur um, að það geti farið svo, að slíkir staðir geti sligazt undir slíkri togaraútgerð og hún þannig orðið skammgóður vermir atvinnulífinu. Stundum eru þeir atvinnutæki í þjónustu þessara staða, þegar ekki hefði kannske verið þörf á, að þeir þjónuðu þeim, og meiri þörf á, að þeir þjónuðu öðrum stöðum, og koma þannig ekki að því gagni, sem mátt hefði verða með því, að þeir hefðu verið í eign ríkisins og ríkisstj. síðan fært þá til, látið þá leggja upp afla eftir því, sem þörfin heimtaði á hverjum stað og tíma. Það, vill svo vel til, að í hinu nýafstaðna verkfalli örlaði í fyrsta sinn dálitið á því, að til væri skilningur á því að leggja upp aflann hér og þar úti um land, og eins og það væri svona vaxandi skilningur á því, að það væri framkvæmanlegt, að sama skipið legði upp á Vestfjörðum í einni veiðiför, á Norðurlandi í annarri og í þeirri þriðju við Breiðafjörð. Mætti það verða okkur líka til íhugunar eftir verkfallið, að þetta er vel framkvæmanlegt og þetta er ekki afleit hugmynd, en því miður fer það líklega svo, að áhuginn fyrir þessari atvinnujöfnunarstarfsemi dvínar nú þegar verkfallið er búið. En það væri ástæða til þess, að hæstv. ríkisstj. myndi eftir því, hversu vel þetta var þegið á ýmsum stöðum núna meðan á verkfallinu stóð, og áreiðanlega vakna vonir um, að þeirri atvinnujöfnunarstarfsemi ljúki ekki með lausn verkfallsins.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. kom hér í ræðustólinn áðan og gaf okkur svör um það, hvernig á því stæði, að togari var af ríkisvaldinu tekinn úr umferð eitthvað dálítið á fjórða mánuð á hávertíðinni, og svör hans voru efnislega eitthvað á þessa leið: Eigendurnir vildu selja í desember. Það varð að svara því þá þegar, en kaupendur, sem áttu að fá skipið, voru ekki tilbúnir að taka við því fyrr en í marz, og þá var ekki um annað að ræða en að geyma skipið. - Mér skilst, að þetta sé það, sem hæstv. ráðh. vildi upplýsa okkur um í þessu máli. En ég vildi nú benda þessum hæstv. ráðh. á það. að þetta köllum við í stjórnarandstöðunni mikið úrræðaleysi og teljum lítinn glæsibrag á þeirri íslenzku ríkisstjórn, sem telur sig það eitt hafa að gera við íslenzka skipaflotann, ef hún á einhvern umráðarétt yfir honum, að geyma hann - að geyma stórvirkustu fiskiskipin yfir vertíðina. Það kann vel að vera, að þetta telji ríkisstjórnin vera fullkomna afsökun fyrir öllu sínu framferði í málinu. Ég get ekki talið, að svo sé, og ég tel, að hún ætti að fara öðruvísi að næst, þegar hún verður eitthvað við slíkt mál riðin. Það væri það minnsta, sem hún gæti gert, að gera fyrri eigendum skipsins að skyldu að gera það út, þar til kaupin hefðu farið fram, eða ef það væri ekki fyrir hendi, þá ætti nú ríkisstj. að geta ráðizt í það að taka þann þátt í höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar að gera út einn togara á hávertíð um þriggja mánaða tíma fyrir ríkisins reikning. Á hvorugan þennan möguleika virðist ríkisstj. hafa komið auga, og ráðh. svarar fyrir hönd allrar ríkisstj., að ekki hafi verið um annað að ræða en að geyma skipið. Ekki get ég nú tekið aftur mótmæli mín gegn svona vinnubrögðum þrátt fyrir þessar upplýsingar ráðh., en ég skal ekki segja um það, hvort allir hans samstarfsmenn telja þetta vera fullnægjandi afsökun fyrir því framferði, sem ríkisstj. hefur viðhaft í þessu máli.



Herra forseti. Ég flyt nú við þessa umr. ásamt hv. 8. landsk. þm. (BergS) brtt. við frv. það, sem fyrir liggur. Sú breyting er í því fólgin, að Eimskipafélaginu skuli gert að greiða skatt af skattskyldum tekjum ársins 1954 samkv. þeim reglum, sem nú gilda um skattgreiðslur samvinnufélaga. Ég vil vænta þess, að með þessu orðalagi sé fullnægt vilja þeirra hv. þm., sem telja ekki ástæðu til þess, að Eimskipafélagið njóti frekari fríðinda en samvinnusamtökin, og tel vist, að þeir menn, sem þá skoðun hafa, geti fylgt þessari brtt.



Herra forseti. Um brtt. á þskj. 676 má vel viðurkenna, að hún geti í aðalefnum átt við rök að styðjast. Hins vegar gat ég um það í þeirri stuttu frumræðu, sem ég flutti, þegar þetta mál var lagt fyrir hv. d., að hér væri aðeins um bráðabirgðaskipan að ræða og ég kysi heldur þess vegna, að frv. mætti verða samþ. eins og það liggur fyrir. Ég hafði, áður en ég flutti það, átt um það viðræðu við samstarfsmenn mína í ríkisstj. og þeir fallizt á þessa þráðabirgðalausn, sem ég vona þess vegna að megi ná fram að ganga, um leið og ég þó viðurkenni, að það væri engin goðgá að setja þessi ákvæði; þau skipta ekki aðalmáli. En úr því að hér er um algera bráðabirgðalausn að ræða, þá þætti mér betur, að frv. mætti ná fram að ganga án breytinga.