Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þetta frv. var flutt hér á síðasta þingi, en kom þá svo seint fram, að það hlaut ekki afgreiðslu, þótt séð væri að það mundi, eins og vænta mátti, fá góðar undirtektir, því að menntmn. og þessi d. afgreiddu málið frá sér einróma og mæltu með samþykkt þess. Samkvæmt núgildandi l. um menntaskóla er þar ákveðið. að menntaskólar skuli vera tveir, annar í Rvík og hinn á Akureyri. Auk þess skal stofna menntaskóla í sveit í Sunnlendingafjórðungi, þegar fé er veitt til þess í fjárl. Þá er það kunnugt, að auk þess hefur Verzlunarskóli Íslands rétt til þess að útskrifa stúdenta, og eru menntaskólar því raunverulega tveir í Rvík. Síðan þetta frv. var flutt í fyrra, hefur héraðsskólinn á Laugarvatni fengið rétt til þess að hafa lærdómsdeildarnám og hefur á þessum vetri byrjað að undirbúa nemendur undir stúdentspróf. Því gefur að skilja, að menntaskóli, sem stofnaður skal í sveit í Sunnlendingafjórðungi, verður menntaskólinn að Laugarvatni. Hins vegar er það svo að í Vestfirðingafjórðungi er enginn og í Austfirðingafjórðungi ekki heldur neinn menntaskóli. Á Ísafirði starfar nú gagnfræðaskóli með um 230 nemendum, og eru þannig að meðaltali um 80 nemendur í bekk í þeim skóla. Í Austfirðingafjórðungi er fjölmennur héraðsskóli. Gagnfræðaskóli er einnig í Neskaupstað og unglingaskóli í Seyðisfjarðarkaupstað. Þannig er í Austfirðingafjórðungi fjöldi nemenda, sem aðstöðu hafa til að ljúka menntaskólaprófi. En þeir, sem miðskólaprófi ljúka, eiga samkvæmt nýju löggjöfinni rétt til að stunda nám í menntaskóla eða kennaraskóla. Auk gagnfræðaskólans á Ísafirði eru starfandi á Vestfjörðum tveir héraðsskólar, þ. e. héraðsskólinn á Núpi í Dýrafirði og héraðsskólinn á Reykjanesi. Unglingaskólar eru nú á þessu hausti að hefja starfið í flestum þorpum Vesturlands, að mér er kunnugt. Í Bolungavík, Flateyri, Þingeyri, Patreksfirði og víðar er í undirbúningi að hafa unglingaskólarekstur. Þeir, sem unglingaskólaprófi eða miðskólaprófi hafa lokið, eiga rétt til framhaldsnáms í kennaraskóla eða menntaskóla, eins og ég hef áður sagt. Nú er þannig, eins og kunnugt er, að menntaskólinn á Akureyri er yfirfullur og erfitt að koma nemendum að. Enn erfiðara verður það, þegar unglingaskólarnir rísa upp og nemendur koma frá gagnfræðaskólunum með próf sín og kalla til framhaldsnáms. Sökum heimavistarinnar í Akureyrarskóla hefur það löngum verið helzti skólinn fyrir nemendur af Austfjörðum og Vestfjörðum að leita til og fá þar heimavist, meðan á náminu stendur. Því er það torsótt fyrir nemendur utan af landi að stunda nám í Rvík, nema með miklum kostnaði. Talið er, að kostnaður við eins vetrar nám muni kosta 5–7 þús. kr. með ýtrustu sparsemi og ef vel er á haldið. Undanfarin ár hafa verið miklar bollaleggingar um það, hvernig koma ætti fyrir málefnum menntaskóla í Rvík. Og enn þá vita menn ekki, hvernig þau mál munu verða leyst. Nýlega skrifuðu tveir menntaskólakennarar grein í Morgunblaðið um það mál. Gefur sú grein glögga hugmynd um það, hversu reikulir menn eru í ráði um lausn þessa máls. Fyrir ári síðan hefur verið í ráði að reisa nýtt skólahús í Laugarnesi fyrir 500–600 nemendur og leggja niður gamla skólann. Þetta hús átti að verða 130 metra langt og 3 hæðir og gangarnir í því 40% af rúmmáli þess og ½ km. af lengd þess. Þetta hús sem í ráði var að reisa, fordæma þessir kennarar báðir tveir og telja það ekki ná nokkurri átt að reisa slíkt skólabákn sem menntaskóla í borg. Þá skýra þeir frá því, að nú hafi komið fram síðan till. til lausnar á þessu máli á þá leið, að reisa beri 6 hæða hús á lóð frá Bankastræti að Bókhlöðustíg, og eigi gamla skólahúsið að víkja fyrir þessu bákni, sem þeir kalla á öðrum stað í grein sinni skýjakljúf. Orðrétt segja þessir kennarar um þessa hugmynd: „Okkur er sagt, að þessi till. sé borin fram í alvöru, en ekki gríni.“ Þess vegna er það ljóst, að þessum tveimur ágætis kennurum finnst hugmyndin vera fjarstæðukennd. Um aðstöðu fyrir utanbæjarnemendur til að stunda nám hér í Rvík segja þessir menn á þá leið: „Reykjavíkurskólinn var ekki einu sinni byggður fyrir utanbæjarnemendur, enda utanbæjarnemendum svo til ókleift að stunda nám hér í Rvík fyrir húsnæðissakir og dýrtíðar.“ Ég er sammála þessum ágætu mönnum um, að mjög mannmargir skólar séu óheppilegir. Þeir lýsa sig andvíga því, að hér sé reist slíkt skólabákn, sem rúmi 600–700–800 nemendur eða fleiri, sem kemur til með að kosta tugi milljóna kr. Í fyrra kom það fram hér, að lóð ein undir menntaskólahús og þær byggingar aðrar, sem reisa þyrfti í sambandi við það á þeim stað, mun kosta 5–6 millj. kr. Mér er nær að halda, að þær skólabyggingar, sem þyrfti að reisa á Ísafirði og Eiðum fyrir slíka skóla á hvorum stað, mundu ekki fara langt fram úr þeirri upphæð einni. Ég hygg, að þegar tekið er tillit til þeirra mannvirkja, sem eru á hvorum staðnum, þurfi ekki annað en reisa skólahús með 4–5 stofum og svo rektorsíbúð. Íþróttahús er á báðum stöðum og sundlaug og ágætt bókasafn á Ísafirði og eru þannig veruleg verðmæti til, sem nota mætti ekki aðeins í þjónustu þeirra skóla, sem fyrir eru, heldur einnig menntaskóla í viðbót. Ég mun ekki ráða fram úr því. hvernig hagað verður stækkun á húsrými menntaskólans í Rvík. En ég hygg, að það verði ekki um það að ræða, að nemendur af Vestfjörðum og Austfjörðum eigi greiðan aðgang að skólanámi hér í borg. Hitt hef ég sýnt fram á, að menntaskólinn á Akureyri mun naumast geta tekið þá aðsókn, sem að þeim skóla verður úr Norðlendingafjórðungi einum, þegar nýja skólakerfið er komið í gang. Ég hef sýnt fram á, að nemendafjöldi er nógur á Austfjörðum og Vestfjörðum til menntaskólanáms. Það er hverju orði sannara, að það er ekki hverjum nemanda fært að fara í langskólanám, enda ekki æskilegt. Þessu er ekki til að dreifa, þegar bekkjasókn á ári er orðin um 80–90 nemendur í hverjum bekk. Og segjum, að 15 haldi áfram bóklegu námi í menntaskóla, þá er þar um að ræða gott úrval um bóklega námshæfni miðað við nemendur eins og ég þekki til í mínum skóla og yfirleitt þar, sem ég hef kynni af. Ég held að við flm. getum fullyrt, að það er ekki gengið á rétt neins með flutningi frv. eins og þessa. En frv. er í þá átt að gera aðstöðu ungs fólks á Austur- og Vesturlandi til framhaldsnáms nokkru - jafnari en verið hefur og sýnilegt er, að verður, ef ekki verður úr bætt. Því að ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að að nokkrum árum liðnum mundi fara svo, ef þetta frv. næði ekki samþykki á Alþ., að þá yrði lítt möguleikar fyrir ungt fólk úr þessum tveimur fjórðungum að halda áfram námi nema með því móti, að fjölskyldur nemenda yrðu að taka sig upp og flytja til Rvíkur til þess að, reyna á þann veg að geta aðstoðað börn sín til framhaldsnáms í skólum hér. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að slíkir fólksflutningar, þar sem oft á í hlut ágætis fólk, eru byggðarlögunum að austan og vestan hin mesta blóðtaka. Ég sé ekki að Rvíkurborg geti tekið við áframhaldandi fólksflutningi utan af landi eins og undanfarin ár. Í raun og veru er engin furða, að til eru hér hverfi eins og Kleppsholt með 4–5 þús. manns, eða upp undir það eins og Akureyri, þar sem ekki er til neinn barnaskóli, varla nokkur leikvöllur, ljósmóðir né nokkur löggæzla, Rvík hefur vaxið ört vegna fólksflutninga utan af landi og hún hefur ekki kraft til þess að veita félags- og menningarlega aðstoð eins og þyrfti. Það eru stórir bæjarhlutar, sem hafa þotið hér upp á fáum árum. Ef þessi straumur heldur áfram og ekkert er gert til þess að skapa aukið jafnvægi í þjóðfélaginu fyrir fjöldann, þá hygg ég að þetta frv. hafi raunverulega almenna þjóðfélagslega þýðingu í jafnvægis átt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál á þessu stigi. Ég flutti hér ýtarlega ræðu fyrir málinu í fyrra, og er samþm. mínum málið nokkuð kunnugt. Ég hygg, að með þeirri grg., sem frv. fylgir, sé gerð nokkuð ýtarleg grein fyrir málinu í heild, og vil fastlega vænta þess, að þetta réttlætis- og sanngirnismál fái góðar undirtektir. Mér er ljóst, að þótt það verði afgr. sem 1. frá Alþ., kemur það ekki til framkvæmda á sömu stundu, heldur tekur framkvæmd þess allmörg ár. Vafalaust er það og, að ekki verða til byggingar strax, og má því byrja á þeim skólum, sem til eru á þessum stöðum, eins og á Laugarvatni og hefja kennslu í 1. bekk í húsi gagnfræðaskóla Ísafjarðar og héraðsskólanum á Eiðum. Ef til vill mætti koma þar fyrir 5. bekk síðar, þegar búið er að afla starfskrafta til að inna slíka kennslu af höndum. Þá yrðu nemendurnir frá þeim stöðum sendir til prófs að námi loknu, annaðhvort til menntaskóla Akureyrar eða Rvíkur. Ég minnist þess, er ég var í gagnfræðaskóla Akureyrar fyrir 20 árum. Þá voru þar 90 nemendur, en á Ísafirði eru nú 300 nemendur. Þá var barátta Norðlendinga fyrir menntaskóla hjá sér langt komin og lauk nokkru síðar. Þá var það merkur menntaskólakennari, sem skrifaði um málið og sagði, að ef Norðlendingar fengju sinn menntaskóla, þá mundi ekki numið staðar fyrr en Vestfirðingar fengju sinn að nokkrum árum liðnum. Páll Sveinsson skrifaði grein í Skírni um, að nú hefðu Vestfirðingar ekki fylgt rétti sínum. Eftir liðin 20 ár er þetta nú vakið, og hygg ég, að ekki verði við því spornað. Með því mæla öll skynsamleg rök.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki mæla á móti því, að skóli verði stofnaður á Ísafirði og Eiðum. Ég hef ekki gert mér nægilega grein fyrir því. Hins vegar vildi ég aðeins sem Reykvíkingur og kosinn á þing með atkvæðum Reykvíkinga láta það uppi, að ég tel ákaflega hæpið, að það verði lögboðið, að aðeins einn menntaskóli skuli vera í Rvík. Flm. las hér upp úr grein eftir menntaskólakennara, sem nýlega birtist í Morgunblaðinu, þar sem á rökvísan hátt var sýnt fram á, að það yrði fjarstæða að flytja gamla skólann frá sínum stað, og var þar bent á, að hvað sem öðru liði, þá ætti skólinn að vera kyrr, þar sem hann er nú. En ég held, að það fylgi með í þessari grein, að þar sé gert ráð fyrir, að ef skólinn er kyrr og ekki er fengið frekara húsrými honum til handa, þá sé nauðsynlegt að reisa fleiri menntaskóla í Rvík. og ég held, að það sé ákaflega djarft að setja löggjöf um byggingu menntaskóla víðs vegar um land og ganga fram hjá þessari þörf Rvíkur. Ég mundi þess vegna vilja skjóta því til n., sem fær þetta mál til athugunar, hvort ekki væri rétt að setja það í löggjöfina, svo að ekki þyrfti frekar um það að deila, að menntaskólinn skuli vera á sínum gamla stað í bænum, að það væri þannig ákveðið, svo að framkvæmdarvaldið og ýmsar n. þurfi ekki frekar að burðast með það, og síðan sé ákveðið, að fleiri menntaskólar skuli vera reistir í bænum eftir ákvörðun kennslumálastjórnarinnar, þegar fé er veitt til þess í fjárl. Og hvað sem menn segja um þörf annarra landshluta fyrir menntaskóla, sem ég skal ekki véfengja á þessu stigi málsins, þá held ég, að ekki verði deilt um þörf Rvíkur bæði vegna hins mikla fólksfjölda hér og einnig vegna þess, að það eru ætíð talsvert margir utanbæjarmenn, sem æskja skólavistar í Rvík, svo að það er ljóst, að það þarf fleiri en einn skóla hér. Það var hugsunin að ráða bót á þessu með því að byggja þetta ógurlega skólabákn, sem lýst var í þessari ágætu grein tveggja af kennurum menntaskólans, en ef menn hverfa frá þeirri hugmynd, held ég að öll rök hnígi að því, að það þurfi að reisa fleiri skóla. Hv. flm. heldur, að hægt sé að komast fram hjá þessu með því að reisa skóla úti um land. Það kann að vera rétt að nokkru leyti, en ekki nema að nokkru leyti. Eins og þjóðfélagsháttum okkar er nú varið, þá er það svo, að vegna fjölmennis í bænum og vegna þess, að hér er fólk hvaðanæva af landinu og nánir ættingjar unglinga á skólaaldri, þá mun það ætíð koma sér vel fyrir aðstandendurna að senda unglinga hingað, svo að þeir geti verið til heimilis og á vegum vandamanna sinna, þó að það séu ekki nánir aðstandendur eins og foreldrar, en slík aðstoð kemur miklu síður til greina á stöðum eins og Ísafirði og Eiðum, þar sem ekki er nema tiltölulega fátt fólk. Það verður því að gera ráð fyrir, að talsverður hluti utanbæjarmanna komi hingað til náms, auk þess sem það er greinilegt, að Rvík yrði afskipt, ef hún ætti aðeins að hafa þennan eina gamla skóla, ef það eiga að koma fjórir aðrir víðs vegar um landið, eins og mér skilst, að gert sé ráð fyrir í þessu frv. Þegar Rvík hefur nú yfir 50 þús. íbúa, þá er greinilegt, að mjög væri misskipt, ef bærinn ætti ekki að hafa nema einn skóla af fimm, þar sem mér líka skilst, að Akureyrarskólinn hljóti að verða nokkuð ámóta stór og skólinn hér eða hafa möguleika til þess með þeim viðbótarbyggingum, sem nú er verið að gera þar. Ég held því, að hvernig sem litið er á þörf landsins eða þörf Rvíkur, sé óumflýjanlegt að gera ráð fyrir því, að fleiri en einn menntaskóli sé hér og að það sé einmitt lausnin á þessu byggingarvandamáli menntaskólans í Rvík að láta skólann verða þar, sem hann hefur verið, og lögfesta það, svo að ekki verði frekar um það deilt, og veita heimild í l. til þess að byggja annan menntaskóla í Rvík, þegar fé er veitt til þess í fjárl. Það kemur ekki þessu máli við, að hv. flm. gat þess, að það hefði verið talað um að kasta 5 millj. kr. í kaup á lóðum einum til viðbótar við núverandi menntaskólalóð, svo að fullnægjandi væri, ef ætti að hafa skólann á sama stað. Ég held, að sú upphæð, sem að vísu er miðuð við núverandi verðlag, sé miðuð við, að öll húsin séu keypt með. En þá er þess að gæta, að á þessum lóðum eru fjöldamörg hús, sem eru mjög mikils virði og hægt að hafa mikið gagn af, hvort sem þau eru notuð til íbúðar eða annarra nota, ef menn kjósa það. Það er mjög mikið, ef á að ráðast í það á 1–2 árum að kaupa eignir fyrir 5 milljónir og rífa öll hús til grunna. Slík framkvæmd kemur ekki til greina, heldur hafa þau not, sem hægt er, af þessum húsum, en meðal þeirra er eitt stærsta samkomuhús og skólahús landsins, hús K.F.U.M., sem hefur nú verið stórlega endurbætt eftir brunann í fyrra. Það er samkomuhús og þar er skóli einn af þeim stærstu í bænum. Það er gefinn hlutur, að ef vilji væri fyrir hendi, þá væri hægt að nota þetta hús áfram til slíks, þó að það kæmist í eigu ríkisins. Þar þarf enga verðmætasóun, það er hægt að semja við félagið að selja húsið. Það á tvær aðrar lóðir, og önnur er á bezta stað í bænum, svo að ef félagið fær fullt verð fyrir húsið, þá er það alls ekki illa sett, en ríkið fengi hús, sem hægt er að nota til kennslu og ýmiss konar starfsemi í sambandi við menntaskólann og, að ég hygg, án stórvægilegra breyt., til íbúðar. Húsin í kring má einnig nota til íbúðar. Hér er ekki um það að ræða að kaupa hús og jafna allt við jörðu, heldur að kaupa og haga svo til, að að nokkrum tíma liðnum sé hægt að reisa þarna gott og einangrað skólahverfi, sem ekki er hægt að búast við, að spretti upp úr jörðinni á einum degi fremur en hvað annað. Þannig er hægt, ef vilji og skilningur væri fyrir hendi, með hæfilegum útgjöldum að nota þessa aðstöðu mjög fyrir menntaskólann án þess að byrja á nýjum byggingum, meðan öðrum verkefnum þarf að sinna. En það verður ekki gert fyrr en því er slegið föstu í eitt skipti fyrir öll með löggjöf, að menntaskólinn skuli vera á sínum stað. Og úr því að nú er komið fram frv., sem ég álit sjálfsagt að athuga til hlítar, úr því að búið er að koma upp þessu mikla skólakerfi og það verður því að fullnægja þeim fyrirmælum 1., að unglingar fái þá menntun. sem þeir hafa undirbúning til og þeir eru sveigðir til að óska eftir, þá finnst mér, að það komi til mála, að menntaskólar séu settir eins og lagt er til í þessu frv. En þá má ekki ganga fram hjá þörfum og hagsmunum Rvíkur í þessu efni, en ástæðan til þess, að ég stóð hér upp, var sú að ég vildi benda á það og enn fremur, að réttast sé að lögfesta það nú, að menntaskólinn í Rvík skuli ekki verða fluttur af núverandi stað, því að það mundi ákaflega hreinsa loftið, ef það yrði ákveðið með í. Þá vil ég leiðrétta misskilning hjá hv. flm., þó að það komi ekki beint þessu frv. við. Það er misskilningur hjá honum, að byggðin í Kleppsholti hafi engan barnaskóla. Það má deila um það, hvenær fullnægt er ýtrustu kröfum í þeim efnum, en skólinn í Laugarneshverfinu er auðvitað svo stór og veigamikill, að hann nægir fyrir þetta hverfi, sem hann er byggður fyrir, enn um hríð, og var alltaf hugsaður einnig fyrir Kleppsholtið, annars væri hann allt of stór. En eftir því, sem tímar líða, þarf sjálfsagt að byggja fleiri skóla og þá sjálfsagt einn fyrir Kleppsholtið eða öllu heldur inni í Langholti eða nálægt Suðurlandsbraut. Laugarnesskólinn er svo glæsileg bygging, að hann stendur ekki að baki barnaskólanum á Akureyri og Ísafirði og ég hygg, að hann sé einhver glæsilegasta skólabygging, sem hér hefur verið reist, og sé ekki ástæðu til að gera lítið úr þeirri byggingu. Það má eins deila um, hvenær leikvellir séu nægir, en nokkrum hefur verið komið þarna fyrir, þó að þeir séu ekki með fullkominni gæzlu í þessu byggðarlagi. Auk þess er á það að líta, að síður þarf fullkomna leikvelli þar, sem byggð er svo dreifð. Það er miklu meiri þörf á fullkomnum leikvöllum í þéttbýlinu hér niðri í bæ en þar inn frá, meðan allt í kring er óbyggt. Mér fannst nokkuð hallað í þessari frásögn hv. flm. og vildi leiðrétta það, þó að það komi ekki beint við þessu máli.



Herra forseti. Ég mun greiða atkv. með þessu frv. til 2. umr. og n. Það, sem ég segi hér, er nánast upplýsingar. sem ég vil, að n. taki til athugunar við meðferð málsins, svo að það komi skýrt fram aðalatriðin í því, sem ég óska, að hún taki til athugunar. Það er svo um þetta mál, að það skaðar ekki, þó að það sé undirbyggt með þeim beztu rökum, sem hægt er að finna, og má vel vera, að aðrir hv. þm. geti beðið n. að athuga málið frá fleiri hliðum. Í fyrsta lagi vil ég, að það komi fram og að þess sé getið í nál., hvað margir nemendur hafi verið í menntaskólunum báðum, og vil ég miða þetta við þriggja ára tíma, svo að það sjáist, hve ör vöxturinn hefur verið í nemendafjöldanum. Í öðru lagi: Hversu mörgum nemendum hefur verið neitað um skólavist þrjú síðustu ár? Í þriðja lagi : Hvaðan af landinu eru þeir nemendur, sem neitað hefur verið um skólavist? Í fjórða lagi: Hversu mikill fjöldi stúdenta stundar nú framhaldsnám í háskólum hér og erlendis, prósentvís? Í fimmta lagi : Hve mikill hluti stúdenta snýr sér að hinum ýmsu störfum við atvinnuvegi landsins? Í sjötta lagi: Hvað mikill hundraðshluti stúdenta á Norðurlöndum stundar háskólanám, miðað við svipaðan hundraðshluta hjá okkur? Það mætti vel vera fleira, sem upplýsa þyrfti. Ég skýt þessu fram m. a. af því, að það eru möguleikar á því, að svo mikill hluti unglinga hugsi sér að stunda nám við menntaskóla og jafnvel enn þá æðri skóla, að það verði tiltölulega meiri fjöldi en hollt er fyrir atvinnulífið í landinu. Þetta er hugsanlegur möguleiki. Það er nú svo, og ég hygg, að sú reynsla sé almenn, að þeir sem ganga þessa leið menntabrautarinnar, snúi sér yfirleitt ekki aftur til hinna almennu starfa við atvinnuvegi landsins. Hins vegar verður að játa það, að öll menntun á að koma hverjum einstaklingi til góðs, að hvaða starfi sem hann snýr sér. En ég hygg, að það sé ekki rangmæli, að reynslan sé sú, að þau ungmenni, sem yfirleitt hugsa sér langskólanám, séu horfin úr atvinnulífi þjóðarinnar. Og þá er spurningin, hvað ein þjóð hefur ráð á að missa mikinn fjölda út á þessa braut. Ég vil gjarnan. að n. gefi sér tíma til að athuga þetta, því að það má vel vera, að við slíka athugun komi í ljós, að við séum enn þá skemmra komnir með menntakerfi okkar en þær þjóðir, sem við teljum með meiri menningarþjóðum, eins og Norðurlandabúar, sem eru skyldir okkur á svo marga lund og hafa lagt svo mikla áherzlu á að skapa alþýðumenntun í æðri og lægri skólum. Ég er ekki með þessu á neinn hátt að draga úr, að frv. sem þetta megi öðlast fylgi hér á þingi. En ég hygg, ef almenningur fer að ræða um málið, að því sterkari verði rökin fyrir því, þegar þessar upplýsingar liggja fyrir, sem ég hef nú minnzt á, og jafnvel fleira, sem menn kynnu að óska. Ég ætla ekki að fara út í ræðu hv. flm. Sumt, sem hann hélt fram, efast ég um, að sé alveg rétt. Hæstv. utanrrh. hefur svarað fyrir Rvík, en ég býst við, að innstreymið til Rvíkur, sem hann réttilega minntist á, stafi ekki mest af þessari orsök, sem hann nefndi, að það sé vegna barna, sem ætti að koma í skóla í Rvík. 

(Gísli Jónsson: ) Herra forseti. Út af ummælum hæstv. ráðh., sem hann beindi til n., að rannsaka, hvort ekki ætti að setja inn í menntaskólal. ákvæði, sem bindi það, að Menntaskólinn í Rvík yrði áfram á þeim stað, sem hann nú er, vil ég segja nokkur orð. Að sjálfsögðu væri það ekki neitt, sem ekki væri hægt að raska síðar, þó að Alþ. setti nú með lagaboði, að eitthvað skuli gera. Það má veita því um á næsta þingi. En ég vildi benda á, að ef þetta ætti að standa í l. langan tíma, þarf það mikillar athugunar við. Vænti ég, að n. leiti þá upplýsinga hjá viðkomandi aðilum, m. a. skipulagsn., hvort hún mundi samþykkja það skipulag, sem koma yrði, ef skólinn ætti að vera áfram á sama stað. Það eru ekki mjög margar ástæður, sem mæla með því, að skólinn verði framvegis þar, sem hann er nú, en þær eru veigamiklar. Hann er miðbæis, stutt í hann úr mörgum bæjarhlutum. Hin ástæðan er gamlar minningar, sem við skólann eru tengdar, og mér skilst, að það séu aðallega minningar nemenda, sem verið hafa í skólanum, sem valdi því, að þeir halda fram, að skólinn eigi að vera áfram í sama formi og hann er nú. Það er hægt að finna fjöldamargar ástæður á móti. Ef á að ákveða með l., að skólinn skuli vera áfram á núverandi stað, þá verður að sjá svo um, að ekki verði byggð nema í hæsta lagi tveggja hæða hús nálægt honum, en ef á að byggja nálægt honum 6 hæða hús, þá verður þetta skólahús að fara, hvað sem öðru líður. Við skulum hugsa okkur, að það ætti að byggja 6 hæða hús frá Bankastræti að Amtmannsstíg og fyrir sunnan Bókhlöðustíg. Þá setur þetta skólahús ekki lengur þann svip á bæinn, sem það setur á hann nú 1 dag. Það verður því að sjá um, að ekki verði byggð þarna stórhýsi sem yfirgnæfa skólann. Þá er annað atriði, sem ég hygg, að menn reki sig á, ef farið er að ræða málið við yngri menn, að þeir sjá þennan gífurlega mismun, sem er á þægindum á menntaskólanum eins og hann er nú og öðrum skólum, sem nú er verið að reisa. Ég veit ekki, hvort þyngra er á voginni hjá þeim, hinar gömlu minningar þessa skóla eða þægindin, sem þeir fara þar á mis við. Ég segi þetta ekki af því, að ég vilji rífa þennan skóla og byggja þetta skólabákn, sem talað hefur verið um. En ef á að lögbinda, að skólinn verði þarna um aldur og ævi, þá má vel benda á þetta. Í sambandi við það, hvort byggja eigi annan menntaskóla, þá er ég því sammála. Ég tel, að hægt sé að gera það með hliðsjón af þörfinni og síðan sé þessi skóli notaður svo lengi sem tiltækilegt er að hafa hann sem slíkan og ekki þarf að kosta svo miklu upp á hann, að það sé ekki rétt kostnaðar vegna. Ég hygg, að réttast væri að byggja skólann í austurbænum. t. d. á Skólavörðuhæð, eða þá þar, sem mér sýnist skemmtilegast, undir Öskjuhlíð vestanverðri, á móti háskólanum, svo að þessar tvær menntastofnanir standi þar hvor gagnvart annarri. Þá kemur einnig mjög til greina þriðji staðurinn, en það er gamla sjómannaskólalóðin, en nú er búið að koma þar upp skóla með 2–3 bekkjum. Það er spurning, hvort það veiði ekki lausnin að byggja skólann þar. Í sambandi við frv. sjálft vil ég skjóta því til hv. flm. og n., hvort ekki væri eðlilegra að láta gagnfræðaskólana útskrifa fjórða bekkjar nemendur. Mér skilst, að ef setja á menntaskóla, eins og ráðgert er í þessu frv., verði þeir bæði gagnfræðaskólar og menntaskólar, nema þeim sé ætlað að vera sérstakir menntaskólar.

Alveg sérstakir

. Þá eru komnir tveir slíkir skólar á þessum stöðum, og spurningin er, hvað það er mikill ávinningur. Það gæti verið meiri ávinningur að bæta við tveimur bekkjum, sem gætu tekið við, líkt og nú er á Laugarvatni. Þá gætu þeir tekið við nemendum, sem vildu halda áfram, en fengju ekki inngöngu í Rvík. Ég held, að það væri eðlileg lausn á málinu fyrst til að byrja með. Kerfinu hefur verið breytt þannig. að menntaskólinn tekur nú ekki nema 2 fyrstu bekki eldri nemenda frá landsprófi og ætlazt til, að hann verði 4 ára skóli, og er þá ekki óeðlilegt, að slíkur skóli á Ísafirði og Eiðum fengi skilyrði til þess að láta nemendur sína halda þar áfram, eins og nú er gert á Laugarvatni, og taka 3. og 4. bekk þaðan og ganga þá sem úrval upp í menntaskólann. Þá er hér ekki nema tveggja ára dvöl í staðinn fyrir fjögurra, og það ætti að geta verið millistig um það, að öðrum verkefnum væri mætt en eingöngu því að tryggja skóla í öllum landsfjórðungum. Ég vil svo segja hv. 1. landsk. (SÁÓ) það, að mín skoðun er sú, að bezta útgerðin sé að mennta fólkið. Ég álít, að stúdentsmenntun sé ekki annað en nauðsynlegur undirbúningsskóli fyrir alla þá, sem ætla sér að verða eitthvað annað en verkamenn. Hitt er svo annað atriði, að við verðum að gæta að því á hverjum tíma, að hægt sé að bera slíkt uppi fjárhagslega, og þar ber að taka til athugunar, hvort er dýrara að hjálpa fólki á sínum stöðum heima fyrir eða senda það að heiman, því að það er líka kostnaður að senda það til annarra staða til þess að læra. Tel ég því til athugunar að fara þessa leið, þar sem hægt væri að mætast á miðri leið og gera þessa skóla svo úr garði, að þeir gætu haldið áfram að kenna meira en tveimur bekkjum.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég skal ekki blanda mér í þær umr., sem fram hafa farið milli hv. þm. Barð. og hv. 1. landsk. þm., en verð þó að láta það uppi, að stúdentsmenntun er töluvert meiri en svo og tekur lengri tíma að afla sér hennar en svo, að það sé rétt og fái staðizt, að það sé sú menntun, sem allir þeir, sem ekki ætla sér að verða verkamenn, eigi að leggja kapp á að fá. Að vísu er það alveg rétt, að það er nauðsynlegt, að allir, bæði verkamenn og aðrir, njóti sem beztrar menntunar, en stúdentsmenntunin er með þeim hætti, að allur þorri manna hefur ekkert við hana að gera. Þeim tíma, sem til þess náms færi, væri í rauninni ekki beint kastað á glæ, en hann væri hægt að nota til þess að afla sér þroska á annan og hagnýtari veg fyrir allan þann fjölda manna, sem ekki ætla sér að leggja stund á bókleg fræði sér til lífsframfæris. Stúdentsmenntunin er auðvitað fyrst og fremst miðuð við það að búa menn undir háskólanám og veita mönnum undirstöðu, þekkingu í fjöldamörgum greinum, svo að þeir hafi undirstöðu í því, sem þeir síðar ætla að velja sér til sérnáms. Þess vegna er stúdentsmenntun líka flokkuð niður og er að vissu leyti orðin sérnám, sem er greint í máladeild annars vegar og stærðfræðideild hins vegar, og í hvorri deildinni um sig eru lærðir hlutir, sem fæstir mennskir menn hafa nokkurn hlut við að gera. Og þá að segja megi að menn hafi gagn af öllu námi, vegna þess að það þroski menn, er þar með ekki sagt, að menn geti ekki hlotið þann þroska í sjálfu sér á heppilegri veg með því að leggja stund á annað en þetta langa skólanám á sinum þroska- og uppvaxtarárum. Ég vil þess vegna mótmæla þeim hugsunarhætti, að það sé út af fyrir sig æskilegt, að allir eða sem flestir taki stúdentspróf. Hitt er annað mál, að það verður að gefa þeim mönnum kost á því, sem hafa til þess sérstaka hæfileika og eru þannig skapi eða gáfum farnir, að það liggi sérstaklega fyrir þeim að leggja stund á það í lífinu, og þar má auðvitað ekki efnahagur ráða eða ytri aðstæður, heldur verður að leggja kapp á, að þeir sem þessum gáfum eru gæddir, eigi þess kost að láta þær njóta sín. Hitt fannst mér koma of mikið fram hjá hv. þm. Barð., sá gamli hugsunarháttur, að það út af fyrir sig væri einhver upphafning að ganga í gegnum þessa skóla. Sannleikurinn er sá, að fjöldamargir menn hafa öðlazt meiri þroska á annan veg en þann að ganga í gegnum þessa löngu skólagöngu og eru í sjálfu sér allt eins fróðir og menntaðir menn. En þessi langa skólaganga er nauðsynleg forsenda fyrir sérstökum störfum í lífinu. Það verða menn að skilja, og ég held, að það sé ekki hægt að ráða þessum málum til lykta nema með fullkomnum skilningi á þessu og að þessi langa skólaganga óneitanlega dregur menn töluvert frá praktískum störfum. Bæði er menntun þannig háttað og eins alltaf viðloðandi í þessum skólum sá andi að líta heldur niður á þá menn, sem vinna að praktískum störfum, sem er afleiðing þess, að menntunin gengur í þá átt að draga menn frá því yfir í bóknám, sem á að vera sú eðlilega afleiðing að loknu námi. Hitt er svo annað mál, að bóknámið getur verið praktískt í þeim efnum, sem það á við. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að þessu máli verður ekki ráðið til lykta í eitt skipti fyrir öll. Þótt fest sé í l., að menntaskóla sé valinn staður, er hægt að breyta því næsta ár á eftir, en vandinn er þá tekinn af ráðh. Það hefur sýnt sig, að það hefur verið að vefjast fyrir yfirvöldunum um margra ára bil, hvort ætti að færa skólann eða ekki, og hefur það orðið til þess, að á meðan það hefur verið að vefjast fyrir yfirvöldunum, hefur menntaskólanum á Akureyri hlotnazt það, að þar hefur verið ráðizt í stórfelldar framkvæmdir, sem gera aðstöðu hans miklu betri en áður var. Ef þessi vafi hefði ekki leikið á um skólann hér, býst ég við, að búið væri að slá því föstu, að skólinn ætti að vera á sínum gamla stað. Þá hefði verið farið að kaupa lóðirnar eftir brunann í fyrra og búa þar að skólanum. K.F.U.M.-húsið hefði verið keypt, meðan það var skemmt, fyrir lítinn pening. Viðgerð og innrétting, hefði verið hafin, þannig að það hefði komið skólanum að gagni. - Hins vegar vil ég segja það, að þótt það sé á valdi Alþ. að breyta l. aftur, þá er það enginn vafi, að það yrði veruleg kjölfesta til opinberra ákvarðana í þessu efni nú í bili að kveða svo á, að skólinn skuli verða hér, ekki sízt ef menn eru komnir inn á það, sem ég hélt, að flestir væru sannfærðir um, að þetta stórkostlega skólabákn, sem ráðgert hefur verið, sé óheppilegt. Hv. þm. Barð. vildi svo gera lítið úr því, að skólinn ætti að vera kyrr, og sagði að, það væru aðeins gamlir skólanemendur, sem því héldu fram. Sannleikurinn er sá, að því miður er rækt þeirra gömlu skólanemenda allt of lítil, því að ef hún hefði verið slík sem æskilegt er, þá hefði aldrei komið til mála að bollaleggingar um að flytja skólann hefðu náð nærri eins langt og þær hafa náð, því að þær bollaleggingar eru sprottnar í huga einstakra gamalla nemenda skólans, að vísu í óþökk mikils hluta þeirra. En það er fleira en það, að þeim nemendum, sem þarna hafa verið, eigi að þykja vænt um skólann. Þetta er einn af þeim fáu stöðum hér á landi, sem við höfum nærri eingöngu góðar minningar tengdar við, - minningar, sem ná þó nú orðið töluvert langt aftur í tímann. Það er að vísu til einstaka eldri bygging, eins og við skulum segja Stjórnarráðshúsið, en það var fyrst byggt sem hegningarhús, varð síðan stiftamtmannshús, en aðsetur hins æðsta valds, útlends valds, sem gerir það að verkum, að í því sambandi getur fárra sögulegra hárra og helgra minninga í hugum íslenzks fólks. Hið sama er að segja um Bessastaði. Það er að vísu gamalt hús, sem þar stendur. En það er byggt með tilstyrk þeirra útlendinga, sem þar sátu mann fram af manni. Það er eingöngu sá skammi tími, þegar menntaskólinn var þar, frá því um 1800 og fram til 1845, sem sá staður eiginlega tengist tryggðum í hugum íslenzkra manna, þannig að þeir bera ekki heldur kaldan hug til hans, og svo aftur síðan hann var gerður að forsetasetri. Alveg gagnstætt þessu hefur menntaskólahúsið hér í Rvík frá fyrstu tíð verið nátengt öllu því bezta, sem orðið hefur í Íslandssögu þann tíma, sem liðinn er síðan það hús var reist. Það þarf ekki að geta um það, að sá skóli, sem starfar þar, er sá skóli, sem er ein helzta menntastofnun landsins og er framhald af elztu skólastofnun landsins. Minna má á fyrsta rektor í þeim skóla, Sveinbjörn Egilsson, sem öllum öðrum mönnum frekar á þakkir skilið fyrir það að hafa endurreist og endurlífgað íslenzka tungu. Hann má að vísu telja fremstan af þeim rektorum, sem þar hafa verið, en þar hafa líka verið margir afburðamenn, sem getið hafa sér gott orð í sínu starfi bæði varðandi skáldskap og vísindi. Frá skólanum hefur á þessum tímum útskrifazt fjöldinn allur af fremstu mönnum íslenzku þjóðarinnar á þessu aldursskeiði. Í skólahúsinu var haldið Alþ. fyrst eftir að það var endurreist. Þar var þjóðfundurinn háður, sem er einn áhrifaríkasti atburður í Íslendingasögunni. Þar situr löggjafarþingið þegar Alþ. fékk löggjafarvald. Þar var haldin söguleg sýning við lýðveldisstofnunina, sem mun eftirminnilegur atburður og þannig mætti lengi telja. Það eru ekki svo margir staðir, sem hafa slíkar minningar, hér á landi, að við getum fórnað þeim stöðum, jafnvel þó að það kannske samrýmist ekki 6 hæða nýtízku húsum að láta gamalt 2–3 hæða tréhús standa við hliðina á þeim. En ég held, að flestar aðrar þjóðir mundu meta meira 2–3 hæða tréhúsið en 6 hæða nýtízku byggingarnar. Ég minnist þess frá landi skýjakljúfanna, að þar er t.d. borgarstjóraaðsetrið í New York gömul bygging, eins eða tveggja hæða, sem stendur innan um 20–30 hæða hús. Það mundi engum detta í hug, að vegna þess, að þarna eru komin svo há hús í kring, ætti að rífa þetta gamla hús og byggja skýjakljúfa í staðinn. Og meðan húsið stendur, er því haldið við, og það er eitt af því, sem menn telja sjálfsagt að skoða í New York borg. Á sama veg hygg ég að þetta sé í Englandi. Það er ákaflega mikill misskilningur að halda, að gildi skólanna út af fyrir sig standi í sambandi við þægindi, sem hægt, sé að hafa í skólastofunum. Oftast eru þessi þægindi í göngum og í stigum, og það getur verið þægilegt fyrir þá sem eiga að halda hreinu og sumpart fyrir kennara, en nemendum má yfirleitt standa á sama. Og jafnvel þó að eitthvað sé óþægilegt fyrir nemendur, er það Svo að ef maður kemur t. d. í Eton-skólann í Englandi, þá mundi hann vera talinn mjög skuggalegur og gamaldags, jafnvel miðað við okkar menntaskólahús en sá maður mundi sennilega fá heldur kaldar kveðjur í Englandi, sem gerðist talsmaður þess að rífa niður Eton-skólann vegna þess, að hann væri gamaldags. Hið sama er að segja um byggingarnar við ensku háskólana. t. d. Oxfordháskólann. Þar er margt glæsilegt, en flestar af kennslustofunum eru skuggalegar miðað við okkar hugmyndir. Mönnum dettur hins vegar ekki í hug að breyta þessu, vegna þess að ef frá þessu yrði horfið, þá hyrfi einmitt einn helzti þáttur uppeldisins og einn helzti vinningurinn við það að láta menn vera í þessum skóla. Þessu gerir hv. þm. Barð. sér ekki grein fyrir, þegar hann segir, að allir ættu að verða stúdentar, sem ekki eru verkamenn. Ég álít þetta, eins og ég sagði, mikinn misskilning. En það er enginn vafi á því, að það á að láta sem allra flesta menn njóta þeirra uppeldisáhrifa að vera í þeirri stofnun, sem hefur með réttum skilningi og réttri túlkun kennara og nemenda aðrar eins minjar og okkar gamla menntaskólahús hefur. Það er alveg rétt, að það verður nokkuð að vera að þessu starfað vísvitandi af hálfu skólastjóra og kennara. En ef þeir nota rétt uppeldisáhrif, sem hægt er að fá gegnum þessar minjar, og hvetja nemendur sína til dáða í krafti þeirra minninga, sem vissulega lifa á slíkum stað í hugum góðra manna, er þar um að ræða miklu áhrifaríkari kennslu en það, þó að verið sé að troða í mann öllum þeim vísindagreinum, sem kenndar eru í þessum skólum. Enda er það vitað mál, að t. d. kennsla í gamalli Rómverjasögu og Grikkjasögu og annað slíkt gengur að miklu leyti út á að kenna mönnum einstaka atburði, sem í sjálfu sér eru sízt tilkomumeiri eða frásagnarverðari en t. d. þjóðfundurinn, sem skeði í gamla menntaskólahúsinu hér í nágrenninu. Og menn mega ekki varpa slíkum kennslutækjum fyrir borð eingöngu af því, að það þykir, miðað við okkar hugmyndir í dag, fara illa á því að láta þetta gamla hús standa þarna. Það er mesti misskilningur, að ekki sé hægt að byggja upp á þessum lóðum í kring fallegar byggingar og samræmdar, þó að þessi bygging standi. Ef þetta er einhver vandi, þá á að miða við menntaskólann sem frumbyggingu og haga hinum byggingunum í samræmi við það. Og það er enginn vandi að byggja mjög glæsilegar byggingar á svæðinu frá Amtmannsstíg og út að Bankastræti. - byggingar, sem ekki þurfa að koma illa heim við skólann, þó að hann standi enn um hríð. Og jafnvel þó að hann muni fúna, þá er spurning, hvort ekki eigi að vekja þann hug hjá mönnum, að hann verði byggður upp jafnóðum í sínu gamla formi sem okkar elztu fornminjar í þessum efnum. Þegar við komum t. d. á staði eins og Skálholt annars vegar og Hóla hins vegar, hljótum við að sjá, hvaða meginmunur er að koma á þessa staði. Menn hafa í rauninni skammazt sín fyrir sjálfa sig, þegar þeir koma í Skálholt, hvernig þar er allt í niðurníðslu. Menn telja oft, að íslenzka þjóðin eigi þar meiri minjar en menn geta gert sér grein fyrir, þegar þeir koma í ekki stærri byggingu en dómkirkjan á Hólum er, og það er af því, að þar er fornum minjum haldið við og sýnd tryggð. Og þó að það sé rétt, að margt af því, sem þar er nú, sé endurbyggt og reist eftir hugmyndum manna um það gamla, þá eru Hólar nú ein helzta prýði landsins, af því að þessum fornu hlutum er haldið við, þar sem Skálholt er einn skammarlegasti bletturinn á okkur. Ég held þess vegna, að það eigi ekki að ráða þessu máli til lykta eftir þeim sjónarmiðum, sem komu fram hjá hv. þm. Barð., og þess vegna hef ég fjölyrt um þetta og vildi vekja athygli á því, að hér eru meiri verðmæti í húfi en minningar mínar og annarra pilta, sem voru nokkur ár í þessum skóla. Skólinn er ekki í gildi okkar vegna, vegna þess að við vorum þar, heldur vegna þess, að þar hafa þjóðinni helgir atburðir gerzt fyrir löngu, og staðurinn fær á sig meiri helgi og þýðingu eftir því, sem tíminn líður. Það eru þessi verðmæti, sem við megum ekki kasta á glæ. En svo er það líka rétt, sem hv. þm. Barð. sagði að skólastaðurinn sem slíkur er sá bezt valdi hér í bænum. Það eru mjög fáir staðir, sem liggja meira miðsvæðis en einmitt menntaskólinn, og þegar af þeirri ástæðu er fullkomin fjarstæða að vera að tala um að flytja skólann burt, hvort heldur væri vestur í bæ eða eitthvað inn fyrir bæ. Menn verða líka að gera sér grein fyrir því, að það mundi kosta stórkostlegt fé, ef slíkur flutningur ætti að eiga sér stað. Hvað halda menn að það mundi kosta í daglegum flutningsgjöldum, ef skólinn hefði verið settur niður í Laugarnesi, eins og talað var um, eða á Golfskálahæðinni, sem þó er betri en Laugarnes? Ég er viss um, að ef daglegur kostnaður við slíkan flutning væri reiknaður til stofnkostnaðar, mundi það nema milljónum, sem þannig væri kastað á glæ: Hitt er svo annað mál, að sjálfsagt er eð byggja menntaskóla einhvers staðar í kringum Öskjuhlíðina fyrir þau hverfi, sem eru þar í nágrenninu, og ætla honum gott rúm. En að ætla að fara að byggja skóla fyrir Rvík alla svo langt út úr nær ekki neinni átt. Þetta hefur að vísu verið gert með Sjómannaskólann en þar stendur öðruvísi á. Þar er um að ræða eldri og þroskaðri menn, sem koma víðs vegar af, landinu og geta valið sér búsetu eftir því sem þeim hentar. En í menntaskólanum eru að vissu leyti börn, sem verða að fara að heiman í myrkri á morgnana um langan veg og þeim er ekki á nokkurn veg treystandi til að fara svo langa leið nema með sérstökum ferðum sem til þess væri komið upp. Ég held því, hvort sem litið er á málið frá þeirri hagkvæmu hlið sem hv. þm. Barð. minntist á, að hefði hér mikla þýðingu eða frá þeirri enn þá þýðingarmeiri og áhrifaríkari hlið, sem ég byggi helzt á, að þá verði niðurstaðan sú sama, að nauðsynlegt, sé og æskilegt að, ákveða þetta sem fyrst, að skólinn verði á sínum, gamla stað og haga frekari framkvæmdum og ráðagerðum í framhaldi af þeirri ákvörðun Alþ. Ég bið hv. flm. afsökunar á því, að ég blanda þessum umr. inn í það mál, sem hér liggur fyrir, en það er vegna þess, að þegar ákveða á um skóla í Rvík, þá er það einn þáttur þess máls, sem hann hefur tekið upp.

Flm: (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Umr. um þetta mál hafa að nokkuð verulegu leyti snúizt um Menntaskólann í Rvík, og er kannske ekkert við því að segja. Hæstv. dómsmrh. hefur sérstaklega rætt um það mál og skal ég strax taka það fram að ég er ekki hneykslaður á því, þó að hann fjölyrði um þetta mál, því að bæði er málið mikilsvert fyrir höfuðborgina og þar að auki tilfinningamál, eins og hv. þm. Barð. gat um, og skil ég það mjög vel. Ég hef að vísu aldrei verið nemandi í menntaskólanum í Rvík, en mér finnst samt, að ég skilji þá menn vel, sem halda því fram, að meðan hægt er að hafa menntaskólahúsið á gamla staðnum, eigi þar menntaskóli að vera. Ég er því síður en svo andvígur, ef það er hægt formsins vegna, að inn í l. um menntaskóla kæmi ákvæði um það, að menntaskólinn skuli vera á þeim stað, þar sem hinn almenni menntaskóli hefur frá öndverðu verið. En frv. okkar fjallar ekkert um það, að því er Rvík snertir, svo að það er síður en svo, að við séum nokkuð að ganga fram hjá rétti Rvíkur, eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það. Við höfum ekki haggað einum stafkrók í gildandi l. að því er Rvík snertir og menntaskólahald þar. Við höfum aðeins sett töluna 4 í staðinn fyrir, að nú eru aðeins 2 menntaskólar. Greinin er tekin upp í frv. eins og hún er í gildandi l. að því er Rvík snertir. Einasta breyt., sem í frv. okkar felst, er þessi, að til viðbótar við þessa menntaskóla skuli koma menntaskóli á Vesturlandi og annar á Austurlandi. Annað atriði viðvíkjandi ræðu hæstv. dómsmrh. er þegar hann segir að það sem ég sagði í framsöguræðu minni um að Rvík hefði vaxið svo ört, að hún gæti ekki séð sómasamlega um skólahald í bænum, væri ekki rétt, vil ég segja þetta. Ég talaði engan veginn um þetta sem árásarefni. Ég tók aðeins til dæmis nokkur fjölmennustu hverfin í bænum, sem enga eða mjög litla skóla hafa. Þannig er það t. d. með Laugarnesskólann, að hann er svo fullskipaður, að það verður að þrískipa í sumar stofurnar, eftir upplýsingum, sem ég hef fengið. Vegna þess, hversu nemendur af stóru svæði þurfa að sækja þann skóla, hefur orðið að flytja börnin á bíl, sem kostar 300 kr. á dag. Því verður ekki neitað, að vöxtur Rvíkur er svo mikill, að þrátt fyrir góðan vilja hefur ekki verið hægt að sjá fjölmennum nýjum úthverfum fyrir skólum. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. landsk. þm. (SÁÓ) var að spyrja um. hve margir nemendur væru í menntaskólunum, get ég upplýst þetta. Samkvæmt upplýsingum menntaskólakennaranna Sigurkarls Stefánssonar og Einars Magnússonar eru í Menntaskólanum í Reykjavík á fimmta hundrað nemenda, en húsið rúmar þó ekki meira en 250 til 300 nemendur, í mesta lagi. Auk þess er upplýst að enn fleiri nemendur mundu sækja að skólanum, þ. e. námsfólk utan af landi, sem vegna húsnæðisleysis og næstum óheyrilegs kostnaðar hér í bænum er bægt frá skólanum. Nú, þannig eru þá á fimmta hundrað nemendur í Menntaskólanum í Reykjavík, en auk þess útskrifar svo Verzlunarskóli Íslands nokkra stúdenta. Í Menntaskólanum á Akureyri eru nálægt 300–350 nemendur. Svo spurði hv. 1. landsk. um það, hvaða menn það væru, sem neitað væri um skólavist, hversu margir þeir væru og hvaðan. Ég hygg, að rektor Menntaskólans í Reykjavík hafi ekki skráð neitt um það og ekki heldur aðrir, en það er vitað, að þeir eru ekki svo fáir. Ég hef sjálfur fyrir skömmu fengið neitun um skólaveru fyrir einn nemanda. Þó tekur skólinn hér í Rvík til sín alla þá nemendur, sem með góðu móti er hægt, og fleiri þó. Hv. 1. landsk. vildi einnig fá að vita, hve mikill hundraðshluti íslenzku þjóðarinnar stundaði nám í menntaskólum í samanburði við aðrar þjóðir. Ég hygg, að okkar hlutfall sé mjög miklu hærra en hjá milljónaþjóðunum. Í samanburði við þær erum við dvergþjóð á flestum sviðum. Þó er þetta hliðstætt bókaútgáfu hér á landi, sem við munum hafa heimsmet í að tiltölu við fólksfjölda. Þetta er ekkert óeðlilegt. Það er eins og þjóðina hungri eftir meiri menntun, og fróðleiksþráin hefur gripið hana sterkum tökum um leið og hún er að rétta sig úr kútnum, eftir margra alda áþján og menningarlegan skort. - Ég get ekki skilið, að enn skuli örla á þeim ótta hjá mönnum við það, að of margir af þjóðinni stundi nám í stað þess að þeir ættu að beita kröftum sínum við framleiðslustörf þjóðarinnar. Frá því fyrsta, er ég man um þessi efni, hefur þessi ótti alltaf verið til staðar. Það hefur verið sagt, að ekki væri betra að hafa atvinnulausa stúdenta en aðra, og var það ein höfuðröksemd gegn stofnun Menntaskólans á Akureyri á sínum tíma. Þessar hrakspár hafa ekki rætzt. Reynslan hefur sýnt allt annað. Ég skal nú skýra frá því, hvernig mér finnst málið blasa við nú. Í Reykjavík er menntaskóli. Gagnfræðadeild hans starfar nú í seinasta sinn í húsinu, og verður hann þá úr því 4 ára skóli. Hann verður skóli Rvíkur og rúmar um 250 til 300 nemendur, sem stunda þar nám seinustu fjögur árin að stúdentaprófi. Auk þess er svo verzlunarskólinn. Það eru því tveir skólar í Rvík, sem útskrifa stúdenta, og í nágrenni Rvíkur, eða á Laugarvatni, er svo verið að stofna menntaskóla, en á Vestfjörðum er enginn skóli og ekki heldur á Austurlandi. Norðlendingar hafa sinn skóla, sem er Menntaskólinn á Akureyri. Það er því undir sanngirni komið, hvort menn vilja fyrst byggja skóla í Rvík, sem hefur þegar tvo, á undan skólum á Austfjörðum og Vestfjörðum. Ég skal viðurkenna það, að undireins og ég sæi fram á, að Rvík þyrfti á þriðja skólanum að halda, mundi ég telja mér það ósamboðið að berjast gegn því. Eins og hæstv. dómsmrh. tók hér fram áðan, þá mega ekki efnahagsörðugleikar hindra það, að hæfileikamenn eigi kost á því að ganga í menntaskóla og taka stúdentspróf. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. dómsmrh., en því miður er reyndin oft sú, að einmitt fjárhagsörðugleikar koma í veg fyrir það, að ágætlega gefið fólk geti stundað nám hér í Rvík, vegna þess hvernig málunum er skipað. Ef nægjanlegt skólarými hefði verið í menntaskólanum á Akureyri og í Rvík, hefði verið erfitt að knýja fram þetta frv. um menntaskóla á Ísafirði og á Eiðum. En nú standa þannig sakir, að það er skortur á skólahúsnæði á Akureyri og í Rvík. Spurningin er því sú, hvort á að byggja skólahús hér í Rvík til viðbótar þeim, sem eru fyrir eða litla menntaskóla í þessum landsfjórðungum, Austurlandi og Vesturlandi sem enga hafa og losna þannig við flutning manna milli landshluta. Ég fullyrði að úr mínum skóla eru nú a. m. k. 20 nemendur í Rvík og álíka margir á Akureyri, þ. e. a. s. frá gagnfræðaskólanum á Ísafirði. Þessu fylgir ærinn kostnaður fyrir aðstandendur, að kosta unga fólkið að austan, norðan og vestan til Rvíkur í fjögur ár, sem það þarf til undirbúnings undir stúdentspróf. - Ég held, að það hafi verið hv. 1. landsk., sem sagði að það væri vegna þess, að fólk flytti til Rvíkur, að það vildi koma ungu fólki til náms. Ég skal viðurkenna, að það er ekki höfuðorsökin, en mörg dæmi eru samt til þess, að menn taki sig upp þegar unglingarnir eru búnir með héraðskólana og ef möguleikar eru á að flytjast brott, og setjist að í Rvík. Í slíkum tilfellum er mikil eftirsjá eftir fólki, sem flyzt þannig burtu. Ég hef í huga mörg slík tilfelli frá Ísafirði og nágrenni. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta miklu meira. Það er þó eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. þm. Barð. Hann var að tala um, hvort ekki mundi vera hægt að auka skólatíma skólanna á Ísafirði og á Eiðum um tvo vetur. Þetta væri að vísu hægt, en skólakerfinu er nú þannig háttað, að menntaskólinn hér og á Akureyri búast við að taka við nemendum eftir miðskólapróf og hafa þeir alltaf rúm fyrir þá nemendur, sem svo fylla bekksagnirnar. Ef svo kæmi stór hópur nemenda í miðju námi frá tveim stöðum á landinu, væri áreiðanlega erfitt að troða þeim inn í fullar bekksagnir, því að nemendur úr bóknámsdeild skólans á Núpi og skólans á Ísafirði mundu samsvara heilum bekksögnum í menntaskólunum. - Hér er aðeins um að ræða, hvort við eigum að veita unga fólkinu sem jafnasta aðstöðu til mennta, og réttasta leiðin til þess er að stofna litla menntaskóla, svo að slíkir skólar yrðu í öllum landsfjórðungum. Hæstv. forseti hefur farið þess á leit, að menn yrðu stuttorðir, og skal ég ekki skorast undan því. Ég treysti að lokum sanngirni manna í þessu máli. Ég skal fúslega taka allan mögulegan þátt í athugunarstarfi n., sem mun fá þetta mál til að fjalla um.



Ég skal ekki verða langorður. En ég vil í sambandi við það, sem hér hefur verið sagt, mælast til þess, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, athugi um leið, hvort ekki væri rétt að ákveða í lögunum stað fyrir Menntaskólann í Reykjavík. Viðvíkjandi spurningu hv. 1. landsk. um, hve mikil prósenttala Íslendinga séu stúdentar, vil ég benda honum á það. að með slíkar samanburðartölur hér og í öðrum löndum er lítið að gera. Öll íslenzka þjóðin er ekki fjölmennari en ein gata í stórborg, hún lifir í öllu landinu enn og þarf því miklu fleiri embættismenn en aðrar þéttbýlli þjóðir. Viðvíkjandi því, sem hann sagði að fáir stúdentar fari út í atvinnulífið, þá vil ég bara segja það, að það er miklu meira um það hér, að tiltölu, að íslenzkir stúdentar fari út í atvinnulífið en í öðrum löndum.



Herra forseti. Út af svari hv. flm. við spurningu minni um, hvort ekki mætti bæta tveimur árum við skólana á Ísafirði og á Eiðum, þá vil ég segja það, að fordæmið er þegar gefið á Laugarvatni. Annars vænti ég, að n. athugi þetta gaumgæfilega. Út af ræðu hæstv. dómsmrh. vil ég segja, að okkur ber ekki svo mikið á milli um það, hvar menntaskólinn í Rvík á að standa. Hann taldi upp kosti og ókosti, hæstv. ráðh. lagði aðaláherzluna á minningarnar, sem tengdar væru við skólann. En ég er viss um, að ef fara á að byggja sex hæða hús sitt hvorum megin við skólahúsið, þá hverfur hann fyrr en hæstv. dómsmrh. óskar. - En okkur ber mikið á milli um það, hvort ýta eigi undir menn að verða stúdentar í landinu. Hann sagði það sannarlega óþarfa, að menn gengju í skóla undir stúdentspróf nema þeir ætluðu sér að fara í einhvern ákveðinn starfa, sem sú menntun gæfi tilefni til. Ég vil benda hæstv. dómsmrh. á að hann er allt of gamaldags í þessu. Það er enginn óþarfi að njóta góðrar menntunar. Ég tel stórkostlega bót að því, að sem flestir og úr sem flestum stéttum gætu orðið stúdentar. Það er vitað, að ungt fólk meðal þjóðarinnar - til 16 ára aldurs og jafnvel lengur, allt til 18 og 19 ára aldurs - hefur ekki alltaf í annað hús að venda en að ganga í skóla. Auk þess eru þeir unglingar, sem fara í skólana, hálft árið í atvinnulífinu, sem er bæði þeim og atvinnulífinu til stórbóta. Það er alls ekki ætlazt til þess, að þessir menn stundi bóknám allt sitt líf. Ef þeir hætta námi að stúdentsprófi loknu, eru þeir miklu færari að standa í lífsbaráttunni með þessa menntun að baki, hvert svo sem starf þeirra kann að verða. Af skipstjórum er t. d. krafizt þekkingar, sem ekki er ýkja fjarri þeirri menntun, sem krafizt er til stúdentsprófs. Það er enginn skaði að hafa stúdentsmenntun,þótt ekki sé farið lengra. Ég vænti þess, að n. taki þetta til athugunar. Það eru ýmis önnur atriði, sem ég þarf að ræða, en samkvæmt ósk forseta skal ég ekki fara inn á það nú. Væntanlega gefst tími til þess að athuga það.



Ég óskaði þess í fyrri ræðu minni að n. aflaði sér ýmissa upplýsinga, sem gætu legið fyrir okkur hér í d. Ég hef ekki fengið nein svör frá neinum nm., hvort þeir hafa tekið ósk mína til greina, en slíkt er að mínu áliti til fræðslu og leiðbeiningar um það, hvers konar afstöðu menn mynda sér. Það, sem við þurfum að fá upplýst, er það, hve margir óska eftir að komast í menntaskóla, og fá það ákveðið í tölum af þeim, sem um þessi mál fjalla. Flm. dró í efa, hvort hægt væri að segja til um, hvað mörgum væri neitað og að skólastjóri hefði skrá yfir hverjir hafa sótt um og hverjum væri neitað. Ég þekki einn skóla hér, en það er Sjómannaskólinn, þar sem hver maður er skráður, sem biður um pláss, þó að það þurfi að neita honum. Sama hlýtur að vera um menntaskólana. Það er einmitt ef slíkar tölur liggja fyrir, sem sönnun fæst um þörfina fyrir fleiri skóla, og þessar upplýsingar geta orðið til að sannfæra vantrúaðar sálir um þörfina fyrir menntaskóla. Að mínu áliti er það ekki óþarfi að setja lög til menningarþroskunar, og þá er þessari þjóð hefur verið sýnt svart á hvítu, að við stöndum ofar, þá er það vinningur fyrir okkur í almenningsáliti, sem gjarnan má koma fram. Það hlýtur að vera hægt að fá þeim, sem mest og bezt um þessi mál fjalla og vita, hvernig þessu háttar í nágrannalöndunum, þetta mál í hendur. Það er engin ástæða til að draga þar undan að láta þessar tölur koma fram. Það er eitt atriði sem ég vildi segja um þetta, sem flm. virðist telja meginókosti í 2 landsfjórðungum. Það eru örðugleikar fyrir fólkið að kosta börnin til náms. Ég vil taka til dæmis skóla á Ísafirði. Fyrir þá menn. sem búa á Ísafirði, verður það kostnaðarminna, en fyrir aðra er það engu ódýrara að lifa þar en í Rvík. Sama hygg ég að verði að nokkru leyti með þá skóla, sem settir verða á Austfjörðum. Það verða allir að gefa með börnum sínum, til þess að þau geti dvalið í þeim skóla. Hins vegar get ég ekki neitað því, að það er til, að fólk hafi flutt til Rvíkur af þeim ástæðum til að geta menntað börn sín. En það er hverfandi lítill hluti, sem hefur flutt beinlínis til bæjarins af þessari ástæðu, en þó hef ég ekki neinar tölur þar um. Embættismannabörn utan af landi hafa í mörgum tilfellum stundað nám hér og farið svo til háskólanáms. En það eru að vísu fleiri en embættismenn, sem senda börnin sín til náms. Ég get ekki farið fram hjá þeirri staðreynd, að það er hægara fyrir nemendur, sem eru efnalitlir, að kosta sig til náms nú en fyrir 10 árum. Ég býst við, eins og ástæður hafa verið s. l. ár. þar sem hver námsmaður getur fengið að vinna yfir heila 4–5 mánuði ársins fyrir góðu kaupi, að það nægi til þess, að nemendur geti sjálfir kostað sig til náms yfir veturinn, hvort heldur er hér eða í öðrum skólum, þar sem áður var byggt á foreldrunum. Nú þurfa það ekki endilega að vera miklir menn, sem kosta börnin sín til náms, eins og áður. Ég fyrir mitt leyti skammast mín ekkert fyrir að segja frá því, og það er nærtækt dæmi um mig, að mínir drengir fóru ekki í menntaskóla öðruvísi en að vinna sjálfir fyrir sér, og svo er það líka með hundruð heimila í þessum bæ. Ég vil segja það, að ég vil ekki draga úr því, að unga kynslóðin fái fyllstu menntun. Ég er ekki nógu kunnugur því, hver útkoman er yfirleitt nú í námsþroska þjóðarinnar og hvaða árangur námið ber. Heyrt hef ég þó því haldið fram. vegna þess hve mörgum er nú ýtt til æðra náms, að það komi lakari námssveinar nú en áður, sem vegna bætts efnahags ýtt er undir að halda áfram námi. Ég held ég fari ekki þarna með neinar rökvillur. Reynslan hefur sýnt, að þeir, sem fara í langskólanám, vilja ekki fara beint inn í atvinnulífið eða vinna hin svo kölluðu ófínni störf. Þó eru undantekningar til, en þær eru ekki almennar. Sá, sem fer í langskólanám, skoðar sig orðinn það menntaðan mann, að hann geti lifað af öðru en að strita með sínum höndum eins og verkamenn og iðnaðarmenn o. s. frv. Ég get hugsað mér, að slíkur menntamannahópur, sem hugsar sér að lifa þannig, geti orðið nokkuð stór. Ef þjóðin getur ekki sjálf skapað starf fyrir slíkan hóp, verður það fyrsta fólkið, sem leitar eftir möguleikum meðal annarra þjóða. Það er vitað, að stór hópur, sem hefur lært að skapa sér lífsstarf meðal erlendra þjóða, er okkur glatað fólk. Ég vil taka fram við þessar umr., að ég vænti þess, að n. geri sitt bezta til að upplýsa málið sem bezt. Það er enginn vafi, að um það eru skiptar skoðanir, hve fast við eigum að stefna stórum hluta hinnar yngri kynslóðar í langskólanám.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég get verið stuttorður. Það er sérstaklega hv. þm. Barð., sem hefur valdið misskilningi á því tvennu, annars vegar nauðsynlegri menntun fyrir menn af ýmsum stéttum þjóðfélagsins, hins vegar stúdentsmenntun. Það er æskilegt, að flestir borgarar, konur sem karlar, fái beztu menntun við sitt hæfi. Stúdentsmenntun er í raun og veru sérmenntun. Þó að það sé oft kallað almenn menntun, þá er í eðli sínu verið að búa menn undir ákveðið starf í þjóðfélaginu. Fyrir þá menn, sem ekki leggja stund á þau störf, er önnur menntun hagkvæmari. Það var það, sem fólst í orðum mínum. Það er ekki vafi á því, að sá maður. sem ætlar að verða bóndi, hefur betra af því að ganga í búnaðarskóla og eyða tíma sínum í það en að gerast stúdent. Sá, sem ætlar að verða stýrimaður, hefur betra af að fara í sjómannaskóla, vélstjóri í sinn skóla, húsmóðir í húsmæðraskóla. Það er rétt, að töluvert af fólki hefur horfið frá námi, þó að það væri stúdentar. En það er rétt, að það komi fram, að það hefur heldur verið litið niður á þá menn, sem horfið hafa frá námi og eingöngu orðið stúdentar. Og ætli það sé ekki beinlínis hugsunarhátturinn hjá þessu fólki, að almennt sé sú menntun til sérstaks náms? Það er ekki æskilegt, að svona sé litið á af þessu fólki, sem í þessu hefur verið, sem kemur eingöngu af því, sem ég segi, að þetta sé undirbúningsmenntun til sérstaks náms. Þeir, sem vilja leggja stund á annað, verja tímanum betur til þeirra starfa með því að stunda aðra skóla, sem býr þá betur undir það starf en það, sem menntaskólinn býr menn undir. Það er rétt, sem hv. 1. landsk. sagði. að stúdentsmenntun sé til þess löguð og byggist á því með þeim tíma, sem til þess fer, að draga menn frá líkamlegri vinnu. Það er að vísu ekki æskilegt, en svona er þetta. Það er æskilegt, að þeir, sem ætla sér að fara út í önnur störf, eyði ekki tíma sínum í þá bókmenntun, sem fólgin er í stúdentsmenntun, heldur leggi meiri stund á aðra skóla, svo sem búnaðarskóla, sjómannaskóla, verzlunarskóla eða annað slíkt. Menn mega ekki rugla þessu saman, hvort menn vilja mennta sig eða hvort menn ætla sér að verða stúdentar. Það gat átt við þegar menntaskólinn eða hinn lærði skóli, sem þá var kallaður, var eini skólinn í landinu til að sjá fyrir menntun í óteljandi greinum, eftir því sem hverjum stúdent hentaði. Ef það er rétt, að skipstjórar hafi sömu almenna menntun og stúdentar, þá vil ég segja það miklu hagkvæmara fyrir allan þorra manna, sem ekki halda áfram að læra, að verða skipstjórar. Þá geta þeir gripið til þess og haft not af fræðslu sinni. Ef menntunin er sú sama, er hagkvæmt að fara í stýrimannaskólann. Það er sannað mál, að allt þetta bóklega nám í fólki er ekki svo lítils virði. En það verður að játa þá staðreynd eins og er, að menn hafa misjafnt upplag til að læra. Ég vil upplýsa það, að spurningar, sem 8–9 ára barn fékk hér í Rvík, voru margar eins erfiðar og menn fengu við stúdents- og gagnfræðapróf. Þetta sýnir, að þessi fræðikennsla er öll komin inn á villigötur. Við eyðum tímanum í hluti, sem ekki skipta máli og þar með vitleysa að kenna þá, svo að ég held, að það sé rétt, að ekki sé ástæða til þess að ýta undir menn að gerast stúdentar. Það er ekki fyrir alla, nema þeir hafi til þess sérstaka eiginleika. Einn getur verið ágætur sjómaður, og þá á að beina honum að læra til þess. Annar hefur upplag til að læra bókleg fræði. Þá á að beina honum til þess og hann að verða stúdent. Þetta upplag, sem verið er að greina á milli. gerir manninn engu lakari síður en svo - heldur oft og tíðum miklu betri, þó að hann hafi ekki upplag til bóklegs náms. Verzlunarskólinn er ekki heldur talinn með í frv., þar sem gert var ráð fyrir einum menntaskóla í Rvík. Þó að aðrir skólar verði settir á stofn, er ekki hægt með því að skjótast undan því, að Rvík fái menntaskóla á borð við aðra staði í landinu.

Flm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Það er nú langt liðið á fundartímann og ekki hægt að hefja miklar umr. Ég get tekið það fram, að ég þarf ekki, vegna þess að málið er kunnugt frá fyrra þingi, að flytja langt mái nú, en get að mestu leyti vísað til þeirrar ræðu, sem ég flutti við 1. umr. hér á síðasta þingi og grg., sem því fylgir. Hv. þm. kannast við það, að málið hefur verið rætt í báðum deildum þingsins áður, næstsíðast í Nd. og var vísað frá með rökst. dagskrá, þar sem vitamálaskrifstofunni var falið að láta fara fram betri undirbúning um málið en áður hafði verið. Síðan var málið flutt hér í þessari d. og náði þá samþykki við 2. umr. eftir miklar breyt. Nú höfum við flm. ákveðið að flytja málið í þeirri mynd, sem það var samþ. við 2. umr. hér. Það sem ég vildi sérstaklega taka fram, er að minna á helztu rök fyrir því, að málið er flutt, sem við teljum vera nægilegt til þess, að það fái samþykki Alþ. Í fyrsta lagi er farið fram á, að ríkið taki að sér að byggja fiskihöfn við Suðausturland, þar sem um langt skeið eða upp undir 30 ár, hefur nú verið aðalfiskihöfn Austurlands. Það er ástæða til og nauðsynlegt að hefjast nú handa um aukna og bætta hafnargerð. Eins og kunnugt er, er vélbátaflotinn að verða stærri en áður, og það gerir það að verkum, að á þessum stað getur nú fiskiflotinn af Austurlandi ekki stundað veiðar sem áður og verður þá að leita frá þessum fiskimiðum þarna og bætast við flotann, sem stundar veiðar hér í Faxaflóa. Í öðru lagi er þarna um að ræða 300 manna hrepp, sem hefur ekki aðstöðu til að vinna þau mannvirki, sem nauðsynlega þarf að gera og ekki sanngjarnt að ætlast til að hann ráðist í það, þar sem hér er um hagsmunamál heils landsfjórðungs að ræða. Ég vil þá í sambandi við það minnast á það atriði, sem nefnt er í grg. frv. og sýnt er fram á, hversu mikil verðmæti hafa verið í þeim fiski, sem flutzt hefur á land nú á síðustu árum, sem sýnir greinilega, að þarna er um að ræða svo nauðsynlegan stað fyrir atvinnulíf landsins, að þjóðin hlýtur að bíða tjón, sé það ekki tekið til athugunar að skapa þarna þá aðstöðu, sem nauðsynlegt er. Enn fremur vil ég minna á það, að þinginu hafa borizt margar áskoranir frá sjómönnum og útgerðarmönnum af Austurlandi um að samþykkja þetta frv. Er meðal annars á þskj. birt undirskrift helztu af 138 borgurum á Austfjörðum, og voru þar með a. m. k. allir þeir sjómenn og útgerðarmenn, sem ekki voru beinlínis á þeim tíma staddir við fiskveiðar í Faxaflóa. Auk þess hefur komið áskorun frá hafnarn. Hafnarkauptúns. Þetta sýnir greinilega, að með þessu máli er mjög fylgzt í fjórðungnum og einróma krafa, að það úr þessu nái samþykki þingsins. Vegna þess, að fundartíminn er á þrotum, verð ég að láta þetta nægja. Nú skal ég síðast geta þess, að þótt málið hafi verið samþ. hér við 2. umr. á síðasta þingi, er ég ekki á móti því, að því verði nú vísað til sjútvn., en vænti þess, að n. afgreiði það hið bráðasta.