Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 406 legg ég til að Alþingi verði frestað 19. des. eða síðar ef henta þykir, enda verði Alþingi kvatt saman á ný eigi síðar en 19. jan. n.k. Þetta er í samræmi við þær upplýsingar sem ég gaf við fsp. hér á hinu háa Alþingi. Ég tek það fram að ég hef rætt þennan samkomudag Alþingis við formenn þingflokka og sýnist mér vera samstaða þar um. Ég sé því ekki ástæðu til að leggja til að till. fari til nefndar, en geri að tillögu minni að henni verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 412 um till. til þál. um könnun á tannlæknaþjónustu. Þetta er nál. félmn. Sþ. Nefndin hefur fjallað um þessa tillögu á fundum sínum og leggur til að hún verði samþykkt. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru þeir Árni Johnsen og Friðjón Þórðarson, en undir þetta nál. rita Gunnar G. Schram, Jóhanna Sigurðardóttir, Guðrún Helgadóttir, Jón Kristjánsson og Stefán Valgeirsson.



Herra forseti. Fjvn. hefur nú lokið störfum fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987. Hér við 3. umr. fjárlagafrv. vil ég enn sem fyrr flytja samstarfsmönnum mínum í fjvn. þakkir fyrir ósérplægni og lipurð í störfum. Ég vil einnig ítreka þakkir mínar til starfsmanns nefndarinnar og til starfsfólks Fjárlaga og hagsýslustofnunar og flytja hæstv. fjmrh. þakkir fyrir ágæt samskipti við mig sem formann nefndarinnar. Samkvæmt venju komu forsvarsmenn Þjóðhagsstofnunar á fund fjvn. fyrir 3. umr. Þar voru í fyrsta lagi kynntar þjóðhagshorfur fyrir næsta ár og í öðru lagi nýtt mat á tekjum ríkissjóðs á næsta ári. Hér er ekki ástæða til að rekja ítarlega álit Þjóðhagsstofnunar á því hver muni verða framvinda efnahagsþróunarinnar á næsta ári. Það hefur verið gert skilmerkilega í fréttum. Mér þykir það þó hvað athyglisverðast að ofan á 8% aukningu þjóðartekna á þessu ári er enn spáð 4% hagvexti á árinu 1987 og enn fremur að á milli áranna 1986 og 1987 aukist kaupmáttur atvinnutekna um 7-8% og hafi þá aukist um 30% frá árinu 1984. Þessar spár benda sannarlega til aukinnar velsældar sem nauðsynlegt er að nýta til að styrkja innviði efnahags- og atvinnulífs í landinu. Í brtt. meiri hl. fjvn. á þskj. 420 við tekjuhlið fjárlagafrv. er byggt á mati Þjóðhagsstofnunar varðandi tekjur samkvæmt tekjustofnum ríkisins á næsta ári. Er þar hvort tveggja lagt til grundvallar þjóðhagshorfur á næsta ári að teknu tilliti til nýgerðra kjarasamninga og einnig á hvern hátt innheimtur ríkissjóðs hafa þróast eftir því sem liðið hefur á þetta ár. Þá er enn fremur tekið tillit til þess að í kjölfar nýgerðra kjarasamninga hefur verið ákveðið að hverfa frá svokölluðum orkuskatti, 600 millj. kr., sem ráðgert var að innheimta á næsta ári, og einnig fyrirhuguðum arðgreiðslum Pósts og síma um 200 millj. kr. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram voru tekjur samkvæmt tekjuhlið samtals 40 milljarðar kr. Í brtt. meiri hl. fjvn. er gert ráð fyrir að tekjur hækki samtals um rúma 3 milljarða og verði 43 milljarðar og 29 millj. Veigamest er sem jafnan fyrr á síðari árum hækkun óbeinna skatta eða úr 31,3 milljörðum í frv. eins og það var lagt fram í 33,7 milljarða. Rétt er að vekja athygli á því að gert er ráð fyrir í þessum tillögum að hækkun verði á skipaskoðunargjaldi úr 4,5 millj. í 9,2 millj. og að vitagjald hækki um 15%, en að þessu var vikið hér við 2. umr. Brtt. fjvn. og meiri hl. nefndarinnar í gjaldabálk frv. eru þó enn hærri eða samtals 3,8 milljarðar kr. Þessar brtt. um hækkun útgjalda eiga sér í meginatriðum þrenns konar rætur. Í fyrsta lagi eru það tillögur sem rekja má til ákvarðana sem teknar hafa verið í fjvn., um 315 millj. kr., í öðru lagi tillögur sem rekja má til ákvarðana hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við nýgerða kjarasamninga, 915 millj. kr., og í þriðja lagi tillögur sem birtast á sérstöku þskj. um uppfærslu verðlags og launa á gjaldabálki fjárlaganna samkvæmt nýjum forsendum, um 2569 millj. kr. Brtt. er varða fyrsta lið þessara útgjalda frá fjvn. verða skýrðar nánar fyrir lok ræðu minnar. Þar er langsamlega veigamest tillaga um hækkun útgjalda ríkisspítala um 149 millj. kr. Varðandi annan lið þessara mála, þær brtt. er snerta ákvarðanir ríkisstjórnar í sambandi við nýgerða kjarasamninga, má nefna: 1. Hækkun lífeyrisbóta um 600 millj. kr. 2. Hækkun niðurgreiðslu á rafhitun um 85 millj. til að halda í skefjum hækkun á orkuverði til notenda. 3. 120 millj. kr. framlar til Áburðarverksmiðju ríkisins til að draga úr þörf á hækkun áburðarverðs á árinu 1987 og er þá gert ráð fyrir að áburðarverð hækki um 7%. 4. Endurgreiðsla ríkissjóðs á 110 millj. kr. greiðslum frá Alþjóðaflugmálastofnuninni, ICAO, til Póst- og símamálastofnunar fyrir ýmsa þjónustu í þágu millilandaflugs á íslensku flugstjórnarsvæði. Þetta er gert í þeim tilgangi að draga úr þörf stofnunarinnar fyrir hækkun gjaldskrár á næsta ári. Þá er þriðji þáttur þessara útgjaldatillagna sem byggist á nýjum verðlags- og launaforsendum í kjölfar kjarasamninga. Tillögur er lúta að þessum lið birtast á þskj. 465 frá meiri hl. fjvn. Þessar nýju forsendur, sem þar koma fram, gera í fyrsta lagi ráð fyrir hækkun launa um 9,6% og annarra gjalda og sértekna um 7% á almennum rekstri stofnana ríkisins. Með þessum hætti eru fjárhæðir sem varða laun og rekstrargjöld hækkaðar frá verðlagi fjárlagafrv., sem var áætlað verðlag í desember þessa árs, til þess verðlags sem áætlað er að verði að meðaltali á árinu 1987. Þessum hækkunum er skipt í tvennt: 1. Hækkun launa og annarra gjalda vegna þess að launa- og verðlagsbreytingar á síðustu mánuðum ársins 1986 hafa orðið heldur meiri en gert var ráð fyrir þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Til þessa má rekja um 390 millj. kr. Í þessari fjárhæð kemur fram hækkun launa um 2,09%, sem ákveðin var fyrr í þessum mánuði, og bætist sú hækkun við launalið allra stofnana. 2. Hækkun launa og annarra gjalda á almennum rekstri stofnana vegna áætlaðra launa- og verðlagsbreytinga á árinu 1987. Hér hefur verið tekið mið af ákvæðum nýgerðra kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins um kauphækkanir á árinu 1987 og þeim forsendum um verðlags- og gengisþróun sem þeir byggjast á. Til þessa má rekja um 1348 millj. kr. Þar sem nýir kjarasamningar hafa ekki verið gerðir við opinbera starfsmenn var sú ákvörðun tekin að áætla fyrir launahækkunum á árinu 1987 á einum fjárlagalið, Launa- og verðlagsmál undir fjmrn. Þar verða færðar 1100 millj. kr. af þessum 1348 millj. Í tengslum við verðuppfærsluna var einnig endurmetin þörf á framlagi til Þjóðleikhússins og til skrifstofu Lánasjóðs ísl. námsmanna vegna núverandi starfsemi á þessum stöðum. Þá er um að ræða hækkun lífeyris-, slysa- og sjúkratrygginga um 474 millj. vegna ofangreindra launa- og verðlagsbreytinga. Þá má enn nefna ýmsa aðra liði sem samtals eru 357 millj. Þar er til að mynda hækkun vaxtagjalda um 180 millj., hækkun vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs um 37 millj., vegna Framkvæmdasjóðs aldraðra um 25 millj. kr. og útflutningsuppbætur um 80 millj. Samtals nema þessar hækkanir á gjaldabálki frv., eins og áður sagði, um 3,8 milljörðum kr. Verði þessar tillögur fjvn. og meiri hl. fjvn. samþykktar verða heildarútgjöld ríkissjóðs á fjárlögum næsta árs 45 milljarðar 834 millj. kr. Samkvæmt því verður halli á rekstraryfirliti fjárlaganna um 2 milljarðar 805 millj. kr. Þrátt fyrir þennan alvarlega halla er ekki gert ráð fyrir að erlendar lántökur verði auknar heldur verði þær óbreyttar frá því sem fjárlagafrv. greinir eða 1700 millj. kr. Á hinn bóginn verður að leita meira á innlenda lánsfjármarkaði og er gert ráð fyrir lánsfjáröflun hjá lífeyrissjóðum um 1300 millj. kr. til viðbótar annarri lánsfjáröflun sem fram kemur í lánsfjárfrv. Miðað við áætlaðar lánahreyfingar ríkissjóðs á næsta ári er reiknað með að lánsfjárþörf ríkissjóðs verði alls 6,3 milljarðar. Er þá gert ráð fyrir greiðsluafgangi á greiðsluyfirliti um 115 millj. kr. Ég tel enga ástæðu til að draga dul á þá skoðun mína að hér sé um alvarlegan rekstrarhalla að ræða. Það er þó vitaskuld bót í máli að með þessum rekstrarhalla er ekki stefnt að því að auka erlendar lántökur eða veikja stöðu þjóðarbúsins gagnvart útlöndum. Orsakirnar að þessum hallarekstri liggja að sumu leyti í augum uppi. Eins og ég gat um við 2. umr. ákvað ríkisstjórnin snemma á þessu ári að taka á ríkissjóð byrðar í tengslum við lausn kjarasamninga sem samtals námu 1800 millj. kr. Þeir kjarasamningar sem gerðir voru í upphafi þessa mánaðar og yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við þá hafa einnig veruleg áhrif á tekjur og gjöld ríkissjóðs á næsta ári. Þetta er auðvitað vandmetið, en virðist þó augljóslega hafa neikvæð áhrif á afkomu ríkissjóðs á næsta ári um eða yfir 3 milljarða kr. Þetta kemur m.a. fram við lækkun tekna hjá ríkissjóði við það að hverfa frá orkuskatti um 600 millj. og arðgreiðslum Pósts og síma um 200 millj. eða samtals 800 millj. kr. Enn fremur í ýmsum ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við yfirlýsingar sem gefnar voru við gerð kjarasamninga og fela í sér aukin útgjöld ríkissjóðs um 915 millj. eins og áður sagði. Eru þá ótalin áhrif kjarasamninganna á hækkun verðlags og launa. Á móti þessu vega þeir kostir kjarasamninganna sem felast í hófsömum kauphækkunum og auknum launajöfnuði. En eins og áður sagði verður ekki annað séð en að meta megi áhrif kjarasamninganna og þeirra aðgerða sem gripið er til í tengslum við þá yfir 3 milljarða kr. Við þessa fjárlagaafgreiðslu blasir við að tvisvar sinnum á árinu 1986, bæði í febrúarmánuði og í desemberbyrjun, hefur hæstv. ríkisstjórn stuðlað að því að náðst hafa hófsamir kjarasamningar á þann máta að taka miklar byrðar á herðar ríkissjóðs. Jafnframt er ljóst að ekki hefur tekist að ná fram auknum sparnaði eða niðurskurði ríkisútgjalda á móti þessum nýju útgjaldabyrðum og ekki hefur heldur verið horfið að því að afla nýrra tekna. Um leið og kaupmáttur launafólks hefur farið stórum vaxandi, góðæri hefur komið til launafólks í landinu hefur hæstv. ríkisstjórn stuðlað að þjóðarsátt í landinu við gerð kjarasamninga á þann hátt að það hefur tryggt hagstæða efnahagsþróun, en vandanum hefur verið velt yfir á ríkissjóð. Afleiðingin birtist í halla er fram kemur við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. Ég mun þá með örfáum orðum gera grein fyrir brtt. er varða aukin útgjöld til tveggja af mestu útgjaldastofnunum A-hluta fjárlaga, en það eru Tryggingastofnun ríkisins og ríkisspítalar. Lagt er til að framlag til lífeyristrygginga, sjúkratrygginga og slysatrygginga hækki samtals um 1074 millj. kr. Hækkun sjúkratrygginga nemur 373 millj. og er það í samræmi við almennar verðlagsforsendur fjárlagafrv. eins og þær hafa verið kynntar hér við 3. umr. Hækkun lífeyris- og slysatrygginga er á hinn bóginn hlutfallslega meiri vegna nýgerðra kjarasamninga. Lagt er til að framlag til lífeyristrygginga hækki í fyrsta lagi um 600 millj, kr. vegna sérstakrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar sem tengist ákvörðun kjarasamninga. Til viðbótar nemur hækkun lífeyristrygginga vegna hækkunar á verðlagsforsendum frv. 84 millj. Rétt er að geta þess að samtals er því gert ráð fyrir hækkun lífeyristrygginga sem nemur 684 millj. kr. Þetta er rúmlega 12% hækkun frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram, en í frv. var einnig svigrúm fyrir hækkun bóta um rúmlega 2% umfram núgildandi bætur. Það þýðir að gert verður ráð fyrir fjármagni í fjárlögum sem dugir fyrir rúmlega 14% hærri bótagreiðslum að meðaltali en nú eru í gildi. Þetta þýðir þá jafnframt að svigrúm til að hækka bætur er að jafnaði um 11% í ársbyrjun 1987 og síðan í samræmi við almenna kjarasamninga 1. mars, 1. júní og 1. sept. Enn liggur ekki fyrir ákvörðun um hækkun einstakra bótaflokka og ekki heldur hvernig hækkun til elli- og örorkulífeyrisþega skiptist á almennan lífeyri eða tekjutryggingu, en tekið verður tillit til þeirra markmiða í kjarasamningum að hækka mest bætur til þeirra sem minnst hafa. Verði þessar brtt. samþykktar verða framlög ríkissjóðs til Tryggingastofnunar ríkisins á næsta ári 10 milljarðar 887 millj. kr. eða um 23,8% af útgjöldum fjárlaga. Í brtt. er varða ríkisspítala er lagt til að hækka framlög til þeirrar stofnunar um samtals 149,2 millj. kr. eða um rúmlega 5% frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Ýmsar ástæður eru fyrir þessari miklu hækkun og vegur þar þyngst vanáætlun á rekstrargjöldum, m.a. vegna núverandi og nýrrar starfsemi sem orðið hefur dýrari en ráð var fyrir gert. Tillögurnar verða nú skýrðar nánar. Lagt er til að framlög til stofnkostnaðar hækki um 16 millj. kr., um 4 millj. vegna nýrrar endurhæfingardeildar á Kristnesspítala og um 12 millj. vegna endurnýjunar á símstöð Landspítalans. Er þar um að ræða byrjunarfjárveitingu til þessa verkefnis, en endanlegur kostnaður er áætlaður 28 mlllj. kr. Gert er ráð fyrir að verkinu verði lokið á árinu 1988. Lagt er til að framlag til launaliðar hækki um 6,2 millj. og er um að ræða sjö nýjar stöður. Þar af eru 2,5 stöður vegna AIDS, en kostnaður vegna þessa máls hefur farið langt fram úr því sem gert var ráð fyrir við fjárlagagerð 1986. Stöður þessar eru: Hálf staða sérfræðings, ein staða aðstoðarmanns og ein staða skrifstofumanns. Vegna hjartaskurðlækninga er lagt til að tekin verði upp hálf staða sérfræðings og loks er gert ráð fyrir fjórum stöðum iðnaðarmanna og er einn af þeim öryggismálafulltrúi, en öryggismál hafa mikið verið rædd á síðasta ári. Lagt er til að framlög til annarra gjalda hækki um 127 millj. kr., þar af vegna nýrrar móttökudeildar fyrir bráðveika 2,1 millj. og eru það aukin rekstrargjöld, en stjórnendum spítalanna er ætlað að manna þá deild innan þeirra stöðuheimilda sem fyrir eru. Lagt er til að 15 millj. kr. gangi til þess að auka umfang í rekstri á árinu 1987, einkum vegna aðgerða til útvíkkunar á kransæðum o.fl. og einnig til að standa undir útgjöldum við eldhús og þjónustustörf á Kópavogshæli. Í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir launagreiðslum hjá ríkisspítölum sem nema 1788 millj. kr. og gefur það nokkra hugmynd um umfang þessarar stofnunar. Rétt er að geta þess að ofan á þær tölur sem hér hafa verið raktar og varða launa- og rekstrargjöld kemur verðlagshækkun samkvæmt hinum nýju forsendum sem kynntar eru við þessa umræðu. Ég mun þá víkja að nokkrum B-hluta stofnunum, en brtt. varðandi B-hluta birtast á þskj. 419 og eru fluttar af meiri hl. fjvn. Þar er jafnframt um að ræða uppfærslu verðlags og launa á þessum stofnunum og kemur það glöggt fram í brtt. meiri hl. nefndarinnar. Á undanförnum árum hefur fjvn. fjallað um fjármál B-hluta fyrirtækja og sjóða ríkisins með ýmsu móti og oft í mikilli tímaþröng. Í athugasemdum með því fjárlagafrv. sem hér er til lokaafgreiðslu var boðað að nauðsyn bæri til að gera hér breytingu á þannig að umfjöllun yrði markvissari og að stefna stjórnvalda, einkum í gjaldskrár- og fjárfestingarmálum, yrði skýrari. Rétt er að geta þess hér að meðal margra þjóða eru ákvarðanir um gjaldskrár opinberra fyrirtækja teknar við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni og verður ekki breytt innan fjárlagaársins. Þetta hefur ekki verið gerlegt hér á landi á undanförnum árum vegna mikillar verðbólgu og sveiflukenndra verðlagsbreytinga. Að sjálfsögðu skiptir það miklu máli fyrir landsmenn hvernig starfsemi og gjaldtöku þessara opinberu fyrirtækja er háttað. Í meðförum fjvn. nú er það einkum tvennt sem unnið hefur verið að varðandi B-hluta fyrirtækin. Annars vegar hafa allar fjárhæðir að því er varðar rekstur fyrirtækja og sjóða verið færðar upp til verðlags á árinu 1987 miðað við sömu forsendur og gilda um A-hluta fjárlaga. Á hinn bóginn hefur nefndin nú fjallað um fjármál og afkomu fleiri ríkisfyrirtækja en áður. Till. nefndarinnar um afkomu fyrirtækjanna, sem ég geri nú grein fyrir, eru í fullu samræmi við tillögur ríkisstjórnarinnar um gjaldskrárhækkanir og aðrar ákvarðanir um fjármálaráðstafanir. Augljóst er að samkomulag hæstv. ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins um þau ákvæði kjarasamninga er varða gjaldskrárbreytingar hafa veruleg áhrif á svigrúm B-hluta stofnana. Það er líka eðlilegt að þær taki á sinn hátt þátt í því aðhaldi sem nauðsynlegt er í ríkisbúskapnum til jafns við stofnanir A-hluta. Lánasjóður ísl. námsmanna. Alls er gert ráð fyrir að ráðstöfunarfé sjóðsins hækki um 113 millj. kr., þar af er gert ráð fyrir að fjárframlag úr A-hluta hækki um 63 millj. og lántaka sjóðsins aukist um 50 millj. Af þessari hækkun eru 86 millj. vegna uppfærslu verðlags. Meiri hl. fjvn. leggur til að sú efnisbreyting verði gerð á fjármálum sjóðsins að rekstrarútgjöld hækki um 27 millj. kr. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld ekki horfst í augu við reksturskostnað sjóðsins, en að tillögu menntmrn. er gerð breyting á til samræmis við veruleikann. Er þá alls gert ráð fyrir að varið verði 38 millj. kr. til reksturs á sjóðnum. Ríkisútvarpið. Fjármál Ríkisútvarpsins hefur borið nokkuð hátt á undanförnum dögum, m.a. hér á hv. Alþingi við meðferð og umræðu um frv. til lánsfjárlaga. Ljóst er að fjármál fyrirtækisins eru um margt erfið. Samkeppni um auglýsingar hefur harðnað með tilkomu nýrra sjónvarps- og útvarpsstöðva og kemur það óhjákvæmilega niður á Ríkisútvarpinu og fjárhagsafkomu þess. Nú er talið að greiðsluhalli Ríkisútvarpsins á árinu 1986 muni nema 130 millj. kr., en auk þessa hefur fyrirtækið yfirdregið á viðskiptareikningi sínum við Landsbanka Íslands vegna framkvæmda um 70 millj. kr. Hæstv. ríkisstjórn og stuðningsflokkar hennar hafa nú ákveðið að skila fyrirtækinu þeim tekjum af aðflutningsgjöldum sem innheimtast á árinu 1986, en það eru 130-140 millj. kr. Með þessum hætti fæst sem næst jöfnuður á rekstri fyrirtækisins á þessu ári, en reikningar vegna framkvæmda verða varla greiddir á árinu. Till. meiri hl. fjvn. varðandi þessa stofnun byggjast á því að afnotagjöld Ríkisútvarpsins hækki um 20% frá og með næstu áramótum. Jafnframt er ekki reiknað með að útvarpinu verði skilað tekjum af aðflutningsgjöldum á næsta ári. Tekjum fyrirtækisins eru því settar mjög þröngar skorður. Í meðförum fjvn. hefur komið fram að fjárhagsvandi fyrirtækisins á árinu 1987 er talinn vera um 74 millj. kr. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að útgjöld verði lækkuð sem þessu nemur. Lagt er til að kaup á tækjum og búnaði verði þannig lækkuð um 16 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. og að laun og rekstrargjöld verði lækkuð um 58 millj. kr. Það má öllum ljóst vera að hér er um verulegan samdrátt á starfseminni að ræða, en hjá því verður varla komist ef ekki verður um nýjar tekjur að ræða, enda er þá ættast til að rekstur stofnunarinnar sé í jafnvægi. Þá er gert ráð fyrir því að tekjur Framkvæmdasjóðs útvarpsins verði alls um 85 millj. kr. og er þá gengið út frá að 10% af tekjum útvarpsins renni í sjóðinn þrátt fyrir mikla rekstrarerfiðleika. Þjóðleikhús. Fjármál Þjóðleikhússins hafa ekki verið í jafnvægi á undanförnum árum. Í lok þessa árs er talið að stofnunin skuldi um 90 millj. kr. í ríkissjóð vegna rekstrarhalla á árunum 1985 og 1986. Þannig er ekki hægt að halda áfram. Í samráði við menntmrn. hefur fjvn. fjallað um fjármál hússins og leggur nú til að nokkrar breytingar verði gerðar á fjárveitingum til starfseminnar. Leggur meiri hl. nefndarinnar til að framlag úr ríkissjóði verði á næsta ári alls 110 millj. kr. og hækki um 27 millj. Þar af eru 6 millj. vegna verðuppfærslu, en 21 millj. sem aukin framlög. Þá verður að líta svo á að tekið hafi verið raunhæft á rekstrarútgjöldum stofnunarinnar, en þau eru alls talin vera um 155 millj. kr. á næsta ári. Tekjur Þjóðleikhússins af aðgangseyri og annarri eiginstarfsemi hafa farið lækkandi frá árinu 1985 og eru aðeins áætlaðar 37 millj. kr. á árinu 1987. Þessara tekna verður þó tæplega aflað án þess að forsvarsmönnum leikhússins takist að ná aukinni aðsókn að leikhúsinu og einnig að aðgangseyrir verði hækkaður. Fjvn. telur þó að með þeim auknu framlögum úr ríkissjóði sem hér eru gerðar tillögur um til rekstrar hússins sé viðurkenndur rekstrargrundvöllur sem stjórnendum hússins eigi að takast að fara eftir. Áburðarverksmiðja ríkisins. Meðal þess sem á að verða til þess að halda aftur af verðlagshækkunum á árinu 1987 er að takmarka hækkun búvöruverðs og er því nauðsynlegt að stuðla að hóflegri hækkun á áburðarverði. Eins og áður er frá greint er nú einungis gert ráð fyrir því að áburðarverð hækki um 7% á næsta ári. Til þess að svo megi verða þarf að leggja verksmiðjunni til 120 millj. kr. úr ríkissjóði. Unnið hefur verið að margs konar hagræðingu í starfseminni og er reiknað með að sú viðleitni skili sér þegar á næsta ári og á næstu árum. Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna. Ég tel að ekki sé ástæða til að fjölyrða um breytingar sem gerðar hafa verið á fjármálum þessara sjóða, enda hefur verið fjallað um lánsfjáröflun til þeirra og ráðstöfun fjárins af fjh.- og viðskn. beggja deilda Alþingis. Framlag ríkisins til sjóðanna nemur, eins og til var stofnað í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram, 1300 millj. kr. sem er veruleg fjárhæð. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Áætlað er að fyrirtækið skili ríkissjóði af hagnaði sínum á næsta ári alls 2650 millj. kr. Hér er um að ræða hækkun um 100 millj. kr. frá því sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir þegar það var lagt fram og kemur þessi breyting fram í brtt. við 3. gr. Póst- og símamálastofnun. Verðlagning á þjónustu Pósts og síma vegur allþungt í framfærslukostnaði heimilanna. Því hafa stjórnvöld yfirleitt leitast við að takmarka gjaldskrárhækkanir svo sem frekast hefur verið kostur. Þess má geta að gjaldskrá símgjalda hefur ekki hækkað síðan í ágústmánuði 1983. Þvert á móti hefur gjaldskrá símgjalda lækkað síðan og allur útgjaldaauki verið borinn uppi af aukinni sölu. Afkoma fyrirtækisins á þessu ári er erfið. Horfur eru á greiðsluhalla sem nemur 167 millj. kr., auk þess sem fyrirtækið hefur ekki getað skilað ríkissjóði 180 millj. kr. arðgreiðslum svo sem ráðgert var við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári. Fyrir árið 1987 er gert ráð fyrir að forsendur áætlunarinnar fyrir þessa stofnun séu eftirfarandi: Gert er ráð fyrir að gjaldskrá fyrir símaþjónustu hækki um allt að 16%, en fyrir póstburðargjöld 20- 25%. Einnig er við það miðað að ýmis sérþjónustugjöld hækki sérstaklega. Með þessum hætti ætti að nást jafnvægi í rekstri fyrirtækisins, auk þess sem gert er ráð fyrir að vinna bug á greiðsluhalla á árinu 1986. Þá er gert ráð fyrir að fyrirtækið hafi til ráðstöfunar vegna fjárfestingar 462 millj. kr. á næsta ári. Skipaútgerð ríkisins. Fjármál þessa fyrirtækis hafa verið leiðrétt til samræmis við verðlagsuppfærslu frv. Er þá gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs til Skipaútgerðar ríkisins nemi á næsta ári 147 millj. kr. Ekki er gert ráð fyrir öðrum breytingum á rekstri fyrirtækisins, en í þessu felst að gjaldskrá þess þarf að hækka um 15% í ársbyrjun á næsta ári. Sementsverksmiðja ríkisins. Afkoma fyrirtækisins hefur verið í jafnvægi á þessu ári. Því er ekki talin þörf á sérstakri hækkun á sementi. Í umfjöllun nefndarinnar er því við það miðað að útsöluverð á sementi hækki um 7% á næsta ári sem er í samræmi við almennar verðlagsbreytingar. Rafmagnsveitur ríkisins. Stjórn Landsvirkjunar ákvað fyrir skömmu að hækka heildsöluverð á raforku um 7,5%. Þessi hækkun kallar á um 4,5% hækkun á útsöluverði raforku hjá RARIK og öðrum smásölufyrirtækjum, en um 60% af rekstrarútgjöldum Rafmagnsveitna ríkisins eru vegna orkukaupa. Auk þessa er í till. nefndarinnar lagt til að taxtar Rafmagnsveitna ríkisins hækki um 6% eða samtals um 10,5%. Þannig ætti að nást jöfnuður í rekstri fyrirtækisins á árinu 1987. Gert er ráð fyrir að fjárfesting verði óbreytt miðað við það sem kynnt var í fjárlagafrv. eða samtals 175 millj. kr. Ég hef þá lokið að greina frá því helsta er varðar B-hluta stofnanir. En eins og áður segir er flutt um það brtt. frá meiri hl. fjvn. á þskj. 419 þar sem allar B-hluta stofnanir fá ítarlegan útreikning. Ég mun þá að lokum fara yfir þær brtt. sem fluttar eru af fjvn. í heild við 4. gr. Rétt er að taka fram að samkvæmt venju hefur minni hl. fjvn. fyrirvara um afgreiðslu einstakra till. á þessu þskj. og hefur áskilið sér einnig rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Það er fyrst Þjóðgarðurinn á Þingvöllum og Þingvallanefnd. Þar er um að ræða stofnkostnað 1 millj. kr. sem er snyrtiaðstaða í Þjóðgarðinum á Þingvöllum. Þá er menntmrn., aðalskrifstofa. Gert er ráð fyrir að launaliður hækki um 700 þús. kr. vegna sérgreinds verkefnis á vegum byggingadeildar menntmrn. Þá eru till. er varða Háskóla Íslands. Fyrst er tekinn upp nýr liður, Rannsóknir í fræðum kvenna, um 1 millj. kr. og er gert ráð fyrir að það sé tímabundið verkefni sem fái styrkveitingu á þessu ári. Liðurinn Fjarkennsla er nýtt viðfangsefni. Þar er lagt til að veitt verði 1 millj . kr. sem er aðeins til þess að unnt sé að byrja þessa starfsemi sem hefur verið í undirbúningi að undanförnu. Í þriðja lagi háskólakennsla á Akureyri. Lagt er til að til þessa viðfangsefnis verði varið 5 millj. kr. til viðbótar þeim 1200 þús. kr. sem felast í fjárlagafrv. eins og það var lagt fram. Í fjórða lagi eru fasteignir Háskóla Íslands. Lagt er til að varið verði til viðhalds á fasteignum Háskólans frá ríkissjóði 10 millj. kr. Tilraunastöð Háskólans á Keldum, rannsóknadeild fisksjúkdóma. Lagt er til að tekin verði upp ein ný staða á rannsóknadeildinni fyrir um 600 þús. kr. og eignakaup hækkuð um 400 þús. kr. Enn fremur að sértekjur verði hækkaðar sem nemur 435 þús. kr. Raunvísindastofnun Háskólans, viðbygging. Lagt er til að til fjárfestingar verði varið til viðbótar við það sem greinir í fjárlagafrv. 4 millj. kr. sem er vegna þakhæðar á húsi Raunvísindastofnunar. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. Lagt er til að við liðinn Yfirstjórn verði varið í fyrsta lagi 600 þús. kr. vegna aukinna launagjalda og í öðru lagi 2 millj. vegna tækjabúnaðar, en þetta er hvort tveggja til að hefja ljósritun handrita, bæði við Handritastofnun Árna Magnússonar og eins varðandi íslensk handrit í Danmörku, og er þá gert ráð fyrir að aðrir aðilar leggi fram fjármagn til viðbótar því sem hér kemur frá hálfu ríkisins á fjárlögum. Þá er Rannsóknasjóður. Lagt er til að framlag til sjóðsins hækki um 10 millj. kr. og verði 60 millj. kr. Liðurinn Tónlistarfræðsla, aðrir tónlistarskólar. Lagt er til að liðurinn hækki um 600 þús. kr. vegna þess að þar er tekin upp í rekstur kennsla í einum tónlistarskóla, þ.e. á Ólafsfirði. Liðurinn Grunnskólar, almennt. Tekinn verði upp nýr liður til viðbótar rekstrarliðum grunnskóla, Sérkennsla í grunnskólum, óskipt, sem er 5 millj. kr. Þá er hér liðurinn Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra, stofnkostnaður. Það eru raunar leiðréttingar á yfirliti sem kynnt var við 2. umr. Það eru 10 þús. kr. vegna undirbúningsfjárveitinga við íþróttahús í Garðabæ og íþróttahús í Reykholtsdalshreppi, 5 þús. kr. á hvort hús svo sem venja er í þessum lið við undirbúning framkvæmda í grunnskólamálum. Þá er hér liðurinn Náttúruverndarráð, framkvæmdir í þjóðgörðum. Tekinn verði upp liður um 1 millj. kr. sem er vegna skuldagreiðslna, en skuldir eru m.a. vegna Þjóðgarðsins í Ásbyrgi. Þá er hér liðurinn Norræna félagið. Lagt er til að liðurinn hækki um 100 þús. kr. og verði 324 þús. kr. Þá er liðurinn Útflutnings- og markaðsskólinn. Lagt er til að liðurinn hækki um 1 millj. og verði 2,5 millj. kr. Þá eru brtt. er varða utanríkisráðuneyti: Utanríkisráðuneyti, aðalskrifstofa. Nýir liðir: Í fyrsta lagi staðgengill samstarfsráðherra Norðurlanda og er það tilfærsla yfir til utanrrn. frá viðskrn. Samtals er þar um að ræða 3 mlllj. 719 þús. kr. og felst í liðnum aukning um 400 þús. kr. Enn fremur er lagt til að taka upp liðinn Markaðsmál við utanrrn. svo sem verið hefur á undanförnum árum og er þar gert ráð fyrir 2 millj. kr. Þá er liðurinn Sendiráð, almennt, viðhaldsfé óskipt. Liðurinn hækki um 1200 þús. kr. sem er vegna viðhalds í sendiráðunum í Stokkhólmi og Bonn. Þá eru till. er varða landbúnaðarráðuneytið: Búnaðarfélag Íslands, ráðunautar. Lagt er til að taka upp eina stöðu ráðunauts, þ.e. í matfiskeldi. Að höfðu samráði við hæstv. landbrh. er gert ráð fyrir að ráðið verði í þessa stöðu tímabundið til að sjá hvernig þessi starfsemi kemur út. Þá er liðurinn Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Tekinn er upp fjárfestingarliðurinn Hús bútæknideildar á Hvanneyri 1500 þús. kr. og hækkaðar eru fjárfestingar við Tilraunastöðina á Stóra-Ármóti um 1 millj. og Tilraunastöðina á Möðruvöllum einnig um 1 millj. kr. Þá er liðurinn Áburðarverksmiðja ríkisins, tilfærsla, 120 millj. kr. eins og áður hefur komið fram. Til Landgræðslu ríkisins, almenn landgræðsla. Lagt er til að liðurinn hækki um 5,5 millj. og hefur verið reiknað út að það framlag sé sambærilegt að verðgildi og var árið 1982 og í samræmi við yfirlýsingar Alþingis í sambandi við landgræðsluáætlun. Þá er hér Veiðimálastofnun. Lagt er til að við Laxeldisstöðina í Kollafirði verði tekinn upp liðurinn Laun vegna fjögurra starfsmanna 1800 þús. kr. Og einnig vegna sömu stofnunar Skuldagreiðsla 1500 þús. kr. Landgræðslusjóður. Lagt er til að liðurinn verði hækkaður um 1400 þús. kr. og verði 2 millj. kr. Er þar komið nokkuð til móts við yfirlýsingar sem gefnar voru varðandi þessa stofnun á vegum Alþingis þegar hún var svipt sínum sérmerkta tekjustofni. Liðurinn Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að liðurinn hækki samtals um 3 millj. 319 þús. kr., en að verulegu leyti er þessum lið skipt með bréfi til ráðuneytisins. Þá eru liðir er varða dóms- og kirkjumálaráðuneytið: Landhelgisgæsla Íslands. Tekinn verði þar upp nýr liður, Þyrluvakt lækna 1700 þús. kr. Fram undir þetta hefur þessi starfsemi verið í sjálfboðavinnu, en nú hefur því verið hætt. Í þessum mánuði er þessi vakt kostuð af hjálparsveitum skáta og það er skoðun nefndarinnar að það fyrirkomulag geti ekki gengið áfram. Almannavarnir ríkisins. Almennur rekstur hækki um 250 þús. vegna skjálftavaktar í Mývatnssveit. Þá eru liðir varðandi félagsmálaráðuneyti: Málefni fatlaðra í Reykjavík. Nýr liður: Meðferðarheimili fyrir þroskahefta 1 millj. kr. Greiningarstöð ríkisins. Tekið verði upp nýtt stöðugildi fyrir 600 þús. kr. Framkvæmdasjóður fatlaðra. Í samræmi við yfirlýsingu hæstv. fjmrh. við 2. umr. er hér lagt til að liðurinn hækki um 30 millj. kr. Félagsmál, ýmis starfsemi. Tekinn upp nýr liður, Öryggisfræðsla sjómanna, fræðslunámskeið, og til þess varið 8 millj. kr. Liðurinn Ýmis framlög. Lagt er til að liðurinn hækki um 300 þús. kr., en þessum lið eins og ýmsum slíkum safnliðum einstakra ráðuneyta verði skipt með bréfi. Þá eru till. er varða heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti: Það eru fyrst Ríkisspítalar sem ég hef áður gert grein fyrir í þessari ræðu minni. Sjúkrahús og læknisbústaðir, nýir liðir. Það er Hjúkrunar- og dvalarheimilið Skjól, byggingarstyrkur, 4,5 millj. kr. Að þessu dvalarheimili standa margir aðilar, þ.e. aðildarfélög ASÍ, aðildarfélög BSRB, bændasamtökin, þjóðkirkjan, DAS og Sjómannadagsráð og Reykjavíkurborg. St. Jósefsspítali í Hafnarfirði. Gert er ráð fyrir að verja til röntgentækja 1 millj. og 500 þús. kr. Borgarspítalinn í Reykjavík, almennur rekstur. Lagt er til að launaliður hækki um 22 millj. kr. sem er leiðrétting. Eftir nákvæma yfirferð á launaútreikningi hefur komið í ljós að þörf var á þessari leiðréttingu. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, nýbygging og tækjabúnaður. Lagt er til að varið verði 10 millj. kr. á næsta ári til innréttingar á röntgendeild sem mundi væntanlega hefja starfsemi sína á árinu 1988. Liðurinn Reykingavarnir, tóbaksvarnir, hækkar um 215 þús. kr. og Áfengisvarnir, áfengisvarnaráð, hækki um 280 þús. kr. Sjúkraliðaskóli Íslands. Liðurinn hækki í samræmi við óskir ráðuneytis um 250 þús. kr. Liðurinn Uppbætur á lífeyri á vegum fjármálaráðuneytisins. Það er í fyrsta lagi Lífeyrissjóður starfsmanna stjórnmálaflokkanna. Hækkun verði um 1786 þús. kr. Liðurinn Eftirlaun ýmissa starfsmanna, sem lengi hafa verið á fjárlögum en er nú smám saman að fækka, hækki um 618 þús. kr. Ég tel rétt að geta þess áður en ég hverf frá þessum till. að við 2. umr. var kveðið á um að framlag til fræðslu um alnæmi verði hækkað, verði tekinn upp liður til þess. Sá liður var á vegum heilbrmrn., 5 millj. kr. Ég tel rétt að taka fram að fjvn. lítur svo á að þessi liður eigi heima hjá landlækni. Þá eru hér till. er varða samgönguráðuneytið: Það er fyrst Póst- og símamálastofnunin. Ég hef áður gert grein fyrir þeim till. Hér er yfirlit yfir fjárfestingar þeirrar stofnunar. Vita- og hafnamálastofnun, straumfræðistöð. Lagt er til að varið verði 3 millj. kr. til að hefja byggingu yfir þá starfsemi. Orkustofnun. Tekinn verði upp nýr liður, 10 millj. kr., sem tengist sérgreindu verkefni við fiskeldi, einkanlega til að rannsaka náttúrleg skilyrði vatns og upptöku sjávar fyrir fiskeldi, þar á meðal vegna slíkra rannsókna í Öxarfirði. Þá er hér liðurinn Niðurgreiðsla á rafhitun sem ég hef áður skýrt. Kemur þá að viðskiptaráðuneyti: Þar er undir aðalskrifstofu gert ráð fyrir að hækkað verði við Neytendasamtökin um 416 þús. kr. og verði 1 millj. kr. Hér kemur einnig fram sú millifærsla, sem ég hef áður getið um, að flytja aðstoðarmann samstarfsráðherra frá viðskrn. yfir til utanrrn. og lækkar sá liður um 3 millj. 319 þús. kr. í samræmi við það sem áður er sagt. Þá er liðurinn Útflutningsráð Íslands. Hér er um nýja stofnun að ræða og er gert ráð fyrir að framlög til hennar hækki um 5 millj. kr. og verði samtals 10 millj. á fjárlögum. Rétt er að geta þess að atvinnuvegirnir leggja fram til þessarar stofnunar 50 millj. kr. þar af sjávarútvegurinn 25 millj. eins og áður hefur komið fram við 2. umr., en með svipuðum hætti er þá dregið úr starfsemi af þessu tagi á vegum utanrrn. og það framlag lækkað í 2 millj. eins og ég hef áður greint frá. Þá er hér sundurliðun á fjárfestingum Rafmagnsveitna ríkisins, en um þá stofnun hef ég áður fjallað í máli mínu. Mér þykir einnig rétt að taka fram í sambandi við þessar brtt. að á vegum fjh.- og viðskn. mun hafa verið ákveðið að þær 15 millj. kr. sem veittar eru til ferðamála skv. 8. gr. laga um skipulag ferðamála renni til ferðamálaráðs, en ekkert af fjárhæðinni í Ferðamálasjóð. Ég hef þá lokið við, herra forseti, að gera grein fyrir till. er varða 4. gr. Ég sé ekki ástæðu til að skýra eða rekja till. varðandi 6. gr., sem er um heimildir á fjárlögum, og vísa til þskj. 459 frá meiri hl. fjvn. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir till. fjvn. og meiri hl. fjvn. í þessari umræðu.



Herra forseti. Aldrei fyrr hefur hallarekstur ríkisins aukist um jafnháar upphæðir og jafnhratt á jafnskömmum tíma og gerst hefur undanfarna daga. Í fyrradag staðfesti góðærið að tekjur ríkissjóðs hefðu aukist um 3 milljarða. Í gær var það niðurstaðan af stjórnlausri og sjálfvirkri útgjaldaþenslu ríkissjóðs að ríkissjóður var 6 milljörðum fátækari. Hallinn sem við lögðum upp með í haust upp á 1600 millj. er núna að nálgast 3000 millj. Reynslutölur fyrri ára segja okkur að ef við lítum raunsæjum augum á þetta pappírsgagn og reynum að meta hve hallinn verði mikill orðinn í árslok treystum við okkur ekki til þess að nefna þær tölur, en miðað við reynslu þyrfti engum að koma á óvart þótt hann væri hátt á fimmta þúsund millj. kr. Og er þá ekki allt talið. Þá erum við að tala um A-hluta ríkissjóðs og að hluta B-hlutann, en eftir er að líta á þensluhallann sem er innbyggður í C-hlutanum, í sjóðakerfi ríkisbáknsins. Við 2. umr. fjárlaga lögðum við Alþýðuflokksmenn fram nál. þar sem við gáfum til kynna hvaða stefnubreyting þurfi að eiga sér stað í heild í ríkisfjármálum. Nú eru menn út af fyrir sig almennt orðnir sammála um gagnrýnina, sammála um að tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs er hrunið, að skattakerfið er ekki einasta óréttlátt heldur líka óskilvirkt, að afleiðing þessa, nefnilega ábyrgðar- og stjórnlaus skuldasöfnun, er komin út yfir öll hættumörk. Þegar litið er á gjaldahliðina eru menn orðnir sammála um að lögmál síþenslu og sjálfvirkni verði að rjúfa. Það verði m.ö.o. að horfast í augu við að við verðum, hvort sem okkur líkar betur eða verr og hvort sem við kennum okkur til hægri eða vinstri, að takast á hendur það verkefni að skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt. Ríkisbúskapurinn á Íslandi í miðju góðærinu er orðinn stærsta vandamálið í efnahagslífi Íslendinga. Fram hjá því vandamáli verður ekki gengið. Eina leiðin til þess að ráðast til atlögu við það er sú að skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt og byrja á þeirri kerfisbreytingu í ríkisbúskapnum sem er forsenda þess að við náum böndum á þessu vandamáli. Ég mæli fyrir brtt. sem þm. Alþfl. flytja við 3. umr. fjárlaga. Mér er sá vandi á höndum að brtt. sjálfar munu ekki vera komnar á borð þm. og ekki heldur framhaldsnefndarálit. Þetta er væntanlega á leiðinni. En það verður að fara sem vill. Ég mun fyrst lýsa þessum till. stuttlega. Tillögur okkar felast í þessu: 1. Við leggjum til að reynt verði að afla aukinna tekna í ríkissjóð og í annan stað draga úr útgjöldum til að ná því markmiði að draga úr þessum yfirþyrmandi halla á ríkisfjárlögum, um reyndar 2 milljarða, þannig að hallinn verði á bilinu 6-700 millj. kr. Þetta leggjum við til að gert verði með nýrri tekjuöflun í formi stigbreytilegs eignarskattsauka á félög að upphæð 400 millj. 2. Að hækka tekjuskatta á félög um 700 millj. 3. Að áætla hagnað Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á árinu 7% hærri en gert er af hálfu meiri hlutans, 250 millj. 4. Að leggja á 0,5% hækkun launaskatts sem mundi gefa ríkissjóði 300 millj. kr. Þetta mundi þýða í heildartekjuauka fyrir ríkissjóð 1650 millj. Á gjaldahlið leggjum við til að útgjöld ríkissjóðs vegna útflutningsbóta, sem hafa hækkað snarlega í meðförum meiri hlutans, verði lækkuð um 200 millj. kr. og í öðru lagi að gerðar verði ráðstafanir sem komi til framkvæmda á miðju næsta ári og varða kerfisbreytingu í ríkisrekstri og fælu í sér lækkun útgjalda ríkissjóðs um 300 millj. kr. Alls væri þetta útgjaldaminnkun um 500 millj. M.ö.o.: þar með mundum við með tvenns konar aðgerðum, aukinni tekjuöflun og lækkun útgjalda, ná þeim áfanga að lækka áætlaðan hallarekstur ríkissjóðs um 2150 millj. kr. þannig að rekstrarhalli yrði 652 millj. í stað 2800 millj. Heildaráhrifin af þessum brtt. okkar yrðu þau að minnka lánsfjárþörf ríkissjóðs að því er varðar erlend lán úr 1700 millj. í 800 millj. eða um 900 millj. kr. Markmiðin sem við setjum okkur með þessum till. eru fyrst og fremst þau að draga úr háskalegum fyrirsjáanlegum verðbólguáhrifum af svo taumlausum hallarekstri í ríkisbúskapnum og tryggja þannig eftir því sem tök eru á að ríkisvaldið reyni að standa við sinn hlut að því er varðar nýgerða kjarasamninga. Þetta reynum við að gera með því: 1. að afla ríkissjóði nýrra tekna, 2. að takmarka skattívilnanir fyrirtækja nú í miðju góðærinu, 3. að dreifa skattbyrðinni með réttlátari hætti eftir greiðslugetu, 4. að draga úr millifærslum til atvinnuvega af skattpeningum, 5. að hefjast handa um þá óumflýjanlegu kerfisbreytingu í ríkisrekstri sem felst í því að leggja niður nokkrar óþarfar ríkisstofnanir og ætla öðrum að afla meiri sértekna með sölu sérfræðiþekkingar og þjónustu en miðað er við að sú breyting komi til framkvæmda um mitt næsta ár, 6. að draga úr erlendum lántökum ríkissjóðs fyrst og fremst með því að gera tvennt: í fyrsta lagi að draga úr fyrirhuguðum framkvæmdum og í öðru lagi að vísa sjóðum og stofnunum ríkisgeirans meira á innlendan markað í trausti þess að hann beri það með aukinni innlendri sparifjármyndun. Fyrsta till. er um að auka tekjur ríkissjóðs vegna tímabundins eignarskattsauka, sem gildi í eitt ár og varðar félög, um 400 millj. kr. Hér teljum við að við förum tiltölulega hóflega í sakirnar. Við bendum á að lögaðilar greiða um 40% af heildareignarskattstekjum ríkissjóðs, en einstaklingar tæplega 60%. Við teljum eðlilegt miðað við ríkjandi aðstæður að breyta þessum hlutföllum, nánast snúa þeim við. Við teljum hka eðlilegt að sú breyting verði gerð að eignarskattur lögaðila, sem nú er hlutfallslegur, þ.e. ein skattprósenta og engin skattfrelsismörk, verði gerður stigbreytilegur, þ.e. í þremur þrepum, og miðum þá við, sbr. fyrri till. okkar, að þau félög sem eiga umtalsverðar skuldlausar eignir, sem nema tugum milljóna, beri meginþunga þessarar skattheimtu. Í annan stað leggjum við tiI að tekjuskattur félaga verði hækkaður sem nemur 700 millj. kr. Við bendum á að tekjuskattar fyrirtækja eru óheyrilega lágir á Íslandi. Einungis 2800 fyrirtæki af 10 600 sem telja fram greiddu tekjuskatta á líðandi ári. Þetta gerðist eins og kunnugt er í skjóli frádráttafrumskógarins sem var hér til umræðu fyrir nokkrum kvöldum þegar Alþingi ræddi skattsvikaskýrsluna og þær tillögur til úrbóta sem þar voru nefndar. Við teljum að grisja beri þennan frumskóg og einfalda, draga úr heimildum til frádráttar vegna reiknaðra framlaga í varasjóði og fjárfestingarsjóði og lækka heimildir til fyrningarfrádráttar. Með því að gera þetta, takmarka þessar skattívilnanir fyrirtækja sem samsvarar 3/4 hlutum, teljum við óhætt að hækka álagðan skatt á fyrirtæki sem svarar 700 millj. kr. Við vekjum athygli á að það góðæri sem yfir stendur og rekja má til hagstæðra ytri skilyrða, stóraukins afla, hækkandi verðlags erlendis og minnkandi tilkostnaðar fyrirtækja vegna minnkandi verðbólgu og lækkandi olíuverðs, allar þessar aðstæður valdi því að afkoma og hagur fyrirtækja hafi batnað verulega nú þegar og muni væntanlega gera það ef þenslu- og verðbólguáhrif af illa reknum ríkisbúskap verða ekki til þess að kollvarpa þeim stöðugleika sem menn eru að gera sér vonir um þrátt fyrir allt. Þess vegna teljum við ærin rök vera fyrir því að breyta skattbyrðinni innbyrðis að því er varðar tekjuskatta milli einstaklinga og félaga með því að ætla fyrirtækjunum, sem nú eru flest svo til skattlaus, að axla nokkru stærri hlut um leið og við gerum ráð fyrir að unnt sé að framkvæma ákveðnar breytingar sem yrðu til þess að létta tekjuskatt einstaklinga. Að því er varðar tekjuskatt einstaklinga bendum við á hluti eins og þessa: Samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. er ökutækjastyrkur einstaklinga í sjálfstæðum atvinnurekstri áætlaður um 1 milljarður kr. Ef þetta væri takmarkað eða gert að skattstofni að hluta til, sem væri eðlilegt til að draga úr þessum hlunnindagreiðslum, gæti það skilað nokkrum tekjum. Í annan stað viljum við vekja athygli á viðmiðunarreglum eða svokölluðum reiknireglum sem gilda um tekjur einstaklinga í sjálfstæðum atvinnurekstri. Alls mun vera um að ræða hér 23 000 einstaklinga, en samkvæmt eigin framtölum eru þeir á milli 6000 og 7000 sem skila sínum búskap með hagnaði. Hinir virðast flestir skila sinni atvinnustarfsemi með tapi. En ef við gerum ráð fyrir að viðmiðunarreglurnar að því er varðar þessa 6-7000 einstaklinga um áætlaðar tekjur samkvæmt heimildum eða reglugerð skattyfirvalda væru hækkaðar frá því sem þær nú eru, þ.e. innan við 20 000 kr., í 30 000 kr. mundi það hækka tekjuskattsstofn af þessum tekjum um 2,5 milljarða og þar með skapa svigrúm til að framfylgja þeim till. sem við höfum áður flutt á sérstöku þskj., þskj. 331, og fela í sér breytingar á tekjuskatti og eignarskatti. Þær till. voru í stórum dráttum á þá leið að nýta þá þætti sem ég var að lýsa áðan til að lækka tekjuskatt á einstaklinga um 420 millj. kr. og gera það í því formi að lækka um 4% skattþrepin í miðju skalans, þ.e. 2. og 3. þrep eins og þessu er lýst í nál. 1. minni hl. um 158. mál, með leyfi forseta: "Samkvæmt upplýsingum um útgreidd laun má af þessu ráða að venjulegt fullfrískt vinnandi fólk lendi að stórum hluta í efstu skattþrepum og greiði þannig 40 eða 50% af jaðartekjum sínum í tekjutengda skatta. Þótt hér sé einungis tekið dæmi af einstaklingi er það hliðstætt fyrir hjón því að tekjur hjóna eru skattlagðar sitt í hvoru lagi. Undirritaður telur að hér sé of langt gengið í skattlagningu á venjulegar launatekjur og leggur til að þessar jaðarprósentur verði lækkaðar um 4%. Flytur hann brtt. í samræmi við það. Þessar tillögur, þ.e. um aukna skattheimtu í formi tekjuskattsálagningar á félög og samsvarandi lækkun tekjuskatta einstaklinga, sem mundu fela í sér tekjuauka fyrir ríkissjóð um 700 millj. kr., styðjast við almenn efnahagsleg rök, fyrst og fremst þau að tekjuskattar fyrirtækja eru óheyrilega lágir, að þau fyrirtæki eru ákaflega fá sem bera raunverulega umtalsverða tekjuskatta og í þriðja lagi að ytri kringumstæður, ytri aðstæður í íslenskum þjóðarbúskap, góðærið, muni væntanlega tryggja þeim bætta afkomu þannig að út frá sanngirnissjónarmiðum sé ekki nema réttmætt að þau beri eitthvað stærri hlut en þeim er hér áætlað. Það verði gert í fjórða lagi með því að takmarka þann frádráttafrumskóg sem einkennir skattalögin að því er varðar tekjuskattsálagningu fyrirtækja. En það er einmitt í fullkomnu samræmi við ábendingar og tillögur svokallaðrar skattsvikanefndar. Tillögurnar um hækkun á áætluðum tekjuskilum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins í ríkissjóð og hækkun launaskattsins um hálft prósent þarfnast ekki sérstakra skýringa. Rökstuðningurinn er fyrst og fremst sá að við stöndum hérna frammi fyrir því að hið hefðbundna skattakerfi, eða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs, ber ekki nema mjög takmarkaðar breytingar vegna þess hversu götótt og óréttlátt það er. Hér er þess vegna um að ræða neyðarástand að því er varðar ríkisbúskapinn og það neyðarástand réttlætir að til slíkra aðgerða sé gripið. Að því er varðar gjaldahliðina ætla ég ekki að hafa nein orð um þá tillögu okkar að lækka útflutningsbætur um 200 millj. kr. Till. af því tagi höfum við flutt svo oft og röksemdirnar fyrir því þekkja allir sem hér eru viðstaddir. Tillaga nr. 2, um lækkun ríkisútgjalda um 300 millj. kr. vegna þess að byrjað verði um mitt næsta ár að framkvæma þá kerfisbreytingu í ríkisrekstri sem við höfum oft áður flutt tillögu um, t.d. fyrir seinustu fjárlagaafgreiðslu en við settum þessar tillögur aftur fram í nál. okkar við 2. umr. fjárlaga nú, þær tillögur eru einfaldlega um þetta: Í fyrsta lagi: Að ríkisstofnanir sem fyrst og fremst þjónusta atvinnuvegi og fyrirtæki verði færðar til atvinnuveganna sjálfra og samtaka þeirra. Hér er um að ræða þjónustu, eins og t.d. forfalla- og afleysingaþjónustu bænda, mat á landbúnaðarafurðum, framlög til búfjárræktar, tilraunastöðvar í þágu einstakra búnaðarsambanda, Búnaðarfélag Íslands, Ríkismat sjávarafurða. Fyrir utan það að við gerum þá tillögu að Ferðamálaráð verði fært undir útflutningsráð í heild sinni, en það hefur ekki tekjubreytingaráhrif. Í annan stað nefnum við til sögunnar ríkisstofnanir sem við teljum tímabært að lagðar verði niður þó það taki hálft ár til undirbúnings og verði af því á miðju næsta ári. Þetta eru ríkisstofnanir sem við teljum óþarfar eða teljum augljóst mál að ekki sé í verkahring ríkisins að reka þær eða þær væri betur komnar, sú þjónusta sem þar er rekin, í höndum annarra aðila en ríkisins. Sem dæmi um slíkar stofnanir nefni ég húsameistaraembættið, Bifreiðaeftirlit ríkisins, einangrunarstöð holdanauta í Hrísey og ráðunauta skv. jarðræktarlögum og af því að það er í rökréttu framhaldi hér af að nefna stofnanir í B-hluta ríkissjóðs, þótt ekki hafi þær áhrif á uppsetningu á A-hluta, stofnanir eins og tilraunabúið að Hesti, tilraunastöðina á Reykhólum, fóður- og fræframleiðslu í Gunnarsholti, Stórólfsvallarbú, fóðuriðju í Ólafsdal, grænfóðurverksmiðju í Flatey, laxeldisstöð í Kollafirði og embætti veiðimálastjóra. Í þriðja lagi nefnum við til sögunnar ríkisstofnanir sem fyrst og fremst fást við það að selja atvinnuvegum og fyrirtækjum sérþekkingu og þjónustu og við teljum að eigi því að afla sér aukinna sértekna með sölu á þessari sérþekkingu og þessari þjónustu og ætlum þeim þess vegna sértekjur umfram almennar verðlagsbreytingar. Hér er um að ræða stofnanir eins og Tilraunastöð háskólans að Keldum, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Hafrannsóknastofnun, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Fasteignamat ríkisins, Flugmálastjórn, Iðntæknistofnun, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Orkustofnun og Rafmagnseftirlit. Í raun og veru byggja þessi dæmi sem ég hef nefnt um tillögur um óhjákvæmilega kerfisbreytingu í ríkisbúskapnum á tvennu fyrst og fremst: Í fyrsta lagi að dregið verði úr millifærslum af skattpeningum almennings í þágu sérhagsmuna, þ.e. sérstakra atvinnuvega, atvinnugreina eða fyrirtækja. Það á t.d. við um hvers kyns millifærslur að því er varðar bæði landbúnað og sjávarútveg svo að teknir séu stærstu liðirnir. Í öðru lagi er um að ræða breytingar á ríkisrekstri þannig að hlutverk ríkisins verði skilgreint á nýjan leik, það reyni að takmarka umsvif sín, sé ekki að gína yfir hlutum sem það ræður ekki við, en reyni að einbeita sér hins vegar að öðrum hlutum og reyni þá að vanda vel til verka. Þessar tillögur eru byrjunartillögur, getum við sagt. Þær skipta ekki sköpum í fjárhagslegu tilliti. Við erum hér að leggja fram tillögur um að lækka ríkisútgjöld á þessum póstum í heild um 500 millj. kr., þar af 300 millj. kr. að því er varðar ríkisstofnanir. Auðvitað þarf að ganga hér lengra til verks. En það þarfnast lengri undirbúningstíma og sérstakrar löggjafar. Við gerum ráð fyrir því að þetta fyrsta skref megi stíga, miðað við neyðarástandið sem er nú í ríkisbúskapnum, um mitt næsta ár, þannig að þessar tillögur kæmu þá til framkvæmda um mitt næsta ár, það væru sex mánuðir til undirbúnings þessum kerfisbreytingum. Heildaráhrifin, herra forseti, af þessum brtt. yrðu þessi: Með aukinni tekjuöflun og niðurskurði útgjalda mundi hallarekstur ríkissjóðs minnka um rúmlega 2 milljarða kr. Hallinn yrði þá 652 millj. kr. í stað 2800 millj. Í annan stað eru það heildaráhrif af þeim brtt. sem við flytjum við fjárlagaafgreiðslu, og reyndar að því er varðar lánsfjárlög síðar, að lánsfjárþörf ríkisins verður 800 millj. kr. í stað 1700 millj. í erlendum lánum, minnkar m.ö.o. um 900 millj. kr. Við leggjum á það áherslu að með því að samþykkja þessar tillögur mundi meiri hluti Alþingis sýna í verki vilja sinn til þess að standa við gefin fyrirheit ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda í framhaldi af gerðum kjarasamningum um það að allt verði gert sem er á valdi ríkissjóðs til þess að hamla gegn verðbólgu- og þenslutilhneigingum í þjóðarbúskapnum. Þetta væri prófsteinn á það hvort ríkisvaldið vill sýna í verki að það vilji standa við sinn hlut og tryggja þar með þann þýðingarmikla þátt stöðugleika í efnahagsmálum okkar sem varðar vinnufrið og sæmilega sátt við tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að sitthvað má að þessari tillögugerð finna. Skárra væri það nú. En í samanburði við gjörsamlega ábyrgðarlausa síþenslu ríkisútgjalda sem lýsir sér í þeim tillögum sem stjórnarmeirihlutinn leggur hér fram hafa þessar tillögur a.m.k. það til síns ágætis að þær boða nýjar leiðir og gefa fyrirheit um nýjar aðferðir í rekstri ríkisbúskaparins sem ég hygg að menn geti ekki í móti mælt með rökum að nauðsynlegt sé að taka upp ef menn á annað borð vilja ekki gefast upp fyrir verkefninu og beygja sig fyrir þeim rökum að tekjuöflunarkerfið sé hrunið og í annan stað að útgjaldaþenslan sé sjálfvirk og það hafi engir neina stjórn á henni. Að sjálfsögðu má færa fyrir því rök að eitthvað af þessum tillögum komi til með að hafa verðhækkunaráhrif þegar til lengri tíma væri litið. Af sjálfu sér er það svo að það eru einstaklingarnir, neytendurnir, sem greiða að lokum alla skatta þótt lagðir séu á fyrir milligöngu fyrirtækja. Engu að síður vil ég halda því fram að verðhækkanaáhrif af tillögunni um stigbreytilegan eignarskattsauka til eins árs, þar sem ekki er stigið stærra skref en hér er nefnt, muni vera lítil sem engin á þessu ári, innan eins árs. Með hliðsjón af stórbættri afkomu fyrirtækja hef ég heldur ekki trú á því að verðhækkanaáhrif af 700 millj. kr. aukinni skattheimtu af fyrirtækjum muni hafa snör eða veruleg verðhækkanaáhrif. Á hitt er hins vegar að líta að verðhækkanaáhrif vegna hins botnlausa hallareksturs ríkissjóðs geta orðið ófyrirsjáanlega mikil og koma strax eða mjög fljótlega til framkvæmda. Sú viðleitni okkar að draga úr þessum hallarekstri, minnka hann mjög verulega, vegur alla vega upp á móti hugsanlegum verðhækkunum af þessum tillögum og áreiðanlega gott betur. Við teljum því að þessar tillögur okkar gangi lengra í þá átt að ná því markmiði að stuðla að stöðugleika í verðlagi í okkar þjóðfélagi en tillögur meiri hl. Herra forseti. Við lok þessarar umræðu leyfi ég mér að leggja megináherslu á eitt atriði og það er þetta: Ef við horfum eitthvað fram í tímann og höfum í huga reynslu okkar af stjórnlausum ríkisbúskap undanfarandi ára, þó nú sé bitið höfuðið af skömminni, verður því ekki lengur slegið á frest að þeir sem með völdin fara í landinu setjist niður við það verkefni að hugsa upp á nýtt og leita svara upp á nýtt við spurningunni: Hvert á að vera hlutverk ríkisbúskaparins á Íslandi? Í nál. okkar sem lagt var fram við 2. umr. fjárlaga segir svo um þetta efni, með leyfi forseta: "Síþensla ríkisútgjaldanna styðst ekki við neina markvissa heildaráætlun heldur er hún afleiðing undanlátssemi ríkisstjórna við sérhagsmuni og handahófskenndra skottulækninga sem gripið er til út frá skammtímasjónarmiðum án þess að skeyta um afleiðingarnar til lengri tíma litið. Fyrsta verkefnið er því að skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt. Sérstaða Alþfl. meðal íslenskra stjórnmálaflokka er sú að hann er ekki þjónn neinna sérhagsmuna. Flokkurinn hefur lýst sig andstæðing ríkisforsjár og miðstýringar. Samkvæmt hugmyndum jafnaðarmanna er hlutverk ríkisvaldsins takmarkað en þýðingarmikið. Í efnahags- og fjármálum eiga afskipti ríkisvaldsins af efnahagslífi að lúta að almennum skilyrðum til atvinnurekstrar, að því að bæta umhverfi fyrirtækja en ekki að hafa áhrif á sjálfan rekstur þeirra. Ríkisvaldið á að forðast beina íhlutun í atvinnulífinu, nema í algjörum undantekningartilvikum. Það á að draga úr pólitískri stýringu fjármagns gegnum banka- og sjóðakerfi. Dýrkeypt reynsla af fjárfestingarmistökum liðinna ára hefur fært okkur heim sanninn um þetta. Í stað þess að eyða kröftum sínum í ótal afskipti, sem hafa skammvinn áhrif og oft beinlínis skaðleg, á ríkisvaldið að einbeita sér að fáum afmörkuðum sviðum sem það á hins vegar að sinna vel. T.d. á ríkisvaldið að tryggja þjóðinni gott skólakerfi og góða heilbrigðisþjónustu. Það á að beita fjárlögum ríkisins sem hagstjórnartæki til að draga úr sveiflum og treysta jafnvægi. Það á að beita þeim hagstjórnartækjum öðrum sem ríkisvaldið hefur yfir að ráða til þess að hafa áhrif á eigna- og tekjuskiptingu í jafnaðarátt. Þetta á að gera í gegnum einfalt og skilvirkt skattakerfi, almannatryggingar, lífeyristryggingar og húsnæðislánakerfi. Í staðinn á ríkisvaldið að láta af handahófskenndum og einatt skaðlegum afskiptum af fyrirtækjarekstri, millifærslum og möndli í þágu sérhagsmuna. Í ljósi þessarar stefnu mun ríkisstjórn, sem Alþfl. á aðild að, beita sér fyrir heildarendurskoðun á ríkisbúskapnum. Í fjmrn. í höndum Alþfl. yrði unnið að þessu verkefni samkvæmt fjögurra ára áætlun. Sem dæmi um slík viðfangsefni má nefna: 1. Skattakerfið og skipulag þess. Mótun nýrrar heildarstefnu í skattamálum. 2. Húsnæðiskerfið og fjármögnun þess. 3. Landbúnaðarstefnan frá sjónarmiði heildarhagsmuna og ríkisfjármála. 4. Atvinnufyrirtæki með þátttöku ríkisins. 5. Þjónustufyrirtæki ríkisins fyrir atvinnuvegina. 6. Heilbrigðisþjónusta, skipulag hennar og fjármögnun. 7. Almannatryggingakerfið og fjármögnun þess. 8. Lífeyriskerfið og fjármögnun þess. Nauðsynlegt er að taka tvo eða fleiri slíka fjár málaþætti fyrir frá langtímasjónarmiði ár hvert, þannig að tillögur um árlegar fjárveitingar úr skattheimtu megi skoða í því ljósi. Heildarendurskoðun skattakerfis, landbúnaðarstefnu og hins svokallaða "velferðarkerfis atvinnuveganna" verði forgangsverkefni, fái Alþfl. nokkru um ráðið. Það er í anda þessarar stefnu, herra forseti, þessarar heildarstefnu, sem þessar brtt. okkar, þótt þær gangi tiltölulega skammt, eru fram lagðar. Áður en ég kom hingað inn í þinghúsið áðan, herra forseti, lét einn stjórnarsinna svo um mælt eftir atburði seinustu daga við fjárlagaafgreiðslu þar sem handahófið, flaustrið og stjórnleysið einkenna nánast hverja gjörð: "Aldrei hélt ég að það færi svo að ég ætti eftir að sakna Alberts úr stóli fjármálaráðherra." Annar vammlaus embættismaður, sem nýlega er sestur í helgan stein, lét uppi sína skoðun eftir að hafa fylgst með þessu hruni fjármálastjórnarinnar í höndum hins unga formanns Sjálfstfl. Hann sagði: "Ég er ekki lengur viss um að seinasta ríkisstjórn hafi endilega verið sú versta sem þetta lýðveldi hefur mátt umbera."



Herra forseti. Síðustu dagar hafa helst minnt á kosninganætur með tilheyrandi spennu og tilfinningagosi þegar þulir lesa síðustu atkvæðatölur. Nefndarstörf hafa einkennst af óvissu um forsendur og öðru hverju hafa fræðaþulir okkar úr Þjóðhagsstofnun og Hagsýslu komið til nefndarinnar með nýjustu tölur úr reiknivélunum. Þingreyndari menn en sú sem hér stendur muna kannske aðra eins óvissutíma við fjárlagagerð en ætli þetta hafi nú ekki verið óvenjulega losaralegt að þessu sinni. Slíkar aðstæður eru auðvitað mjög erfiðar og trufla nefndastörf verulega. Niðurstöðutalan kom í sjálfu sér ekki á óvart þegar hún loksins fékkst. Ekki er hún meira fagnaðarefni fyrir það. Rekstrarhallinn hefur aukist um 1200 milljónir frá frv. og skuldin sem við ætlum afkomendum okkar að fást við hefur vaxið um 1300 milljónir. Hinir vísustu menn fagna því mjög að ekki sé ætlunin að borga þá skuld til útlanda. Og sá ég einhvers staðar haft eftir ekki ómerkari manni en hv. 4. þm. Norðurl. v., Eyjólfi Konráð Jónssyni, sem þykir einn mesti fjármálavitringur sjálfstæðismanna, að menn mættu ekki gleyma því hverjir fengju þessar skuldagreiðslur í hendur í fyllingu tímans. Það er auðvitað satt og rétt að í þessari viðbót er um innlenda lántöku að ræða. Því skv. fyrirmælum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins má ekki auka erlendar skuldir. En skuld er skuld sem einhvern tíma þarf að greiða. Skuld skiptir ekki um nafn þótt heimilisfangið sé innlent. Þessi aukni rekstrarhalli og aukna skuldasöfnun eru efnahagslífi okkar stórhættuleg. Fjárlögin, sem væntanlega verða samþykkt af meiri hluta Alþingis innan tíðar, eru ávísun á vaxtahækkanir og aukna verðbólgu og geta þess vegna raskað verulega forsendum þjóðhagsspár. Þetta er nú góðbúið sem næsta ríkisstjórn fær að taka við og ég furða mig á því ábyrgðarleysi sem meiri hlutinn sýnir með slíkri afgreiðslu. Þá er kannske von að einhver spyrji: Hefðu Kvennalistakonur treyst sér til að skila betra búi? Það er auðvitað oft hægara um að tala en við að fást en ég er ekki í minnsta vafa um að varfærni og ráðdeild af því tagi sem kennd er við hina hagsýnu húsmóður hefði komið sér vel við sameiginlegan búrekstur landsmanna, þennan tiltölulega skamma tíma í sögu þjóðarinnar sem hún hefur verið að komast í álnir. Því miður eru baggar fortíðarinnar þungir og marga þá bagga má rekja til rangra ákvarðana alþm. í atkvæðasmölun, ákvarðana um verksmiðjur hér og virkjun þar og orkubú alls staðar, ákvarðana sem byggðar voru á stórhuga áætlunum og sérpöntuðum spádómum sem illa standast tímans tönn. Það er raunar merkilegt hvað sömu mönnum er treyst og falið aftur og aftur að reikna og spá. Þessir baggar fortíðar að viðbættum föstum lögbundnum framlögum taka langstærstan hluta þeirra fjármuna er til ráðstöfunar eru. Í nál. á þskj. 302 við 2. umr. fyrir viku skýrði ég eftir föngum afstöðu Kvennalistans til þessa frv. í heild sinni. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það allt en í örfáum dráttum er afstaða Kvennalistans sú að við erum andvígar stefnu frv. og ákaflega ósáttar við rangar áherslur stjórnvalda sem birtast í sparnaði og aðhaldi í félagslegum framkvæmdum og rekstri þar sem aftur á móti rekstrargjöld ráðuneyta og sumra ríkisstofnana fá að þenjast út án mikillar fyrirstöðu. Við gagnrýnum sóun í óarðbærar framkvæmdir og fjárfestingar á vegum ríkisins meðan látið er undir höfuð leggjast að styðja arðvænlega uppbyggingu í atvinnulífinu og við bendum á að bersýnilega skortir vilja og samstöðu til þess að endurskoða rekstur ríkisins og tekjuöflun með það að markmiði að stöðva hallarekstur ríkissjóðs og dreifa byrðunum réttlátlegar á herðar landsmanna. Nú á milli umræðna hefur verið fjallað um ýmsa stóra liði og smáa reyndar líka og að vonum eru þm. misjafnlega sáttir við niðurstöður þeirrar umfjöllunar. Fulltrúar stjórnarandstöðu hafa tekið minni þátt í þeirri umfjöllun en eðlilegt má telja að mínu viti og fengið allt of fá tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Þetta læt ég koma fram hér því mér finnst það varpa skugga á annars gott samstarf innan nefndarinnar. Vissulega ber að sýna skilning vegna erfiðra aðstæðna og það hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar gert að mínu viti. Því er ýmsum spurningum enn ósvarað og þótt ég sjái ekki ástæðu til að tíunda þær allar vil ég þó geta sérstaklega einnar og beina henni til viðstaddra ráðherra. Hvernig er ætlunin að ná þeim 150 millj. kr. sparnaði sem gert er ráð fyrir í starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins? Ég veit ekki til þess að látið hafi verið af þeirri ætlun. Þegar þetta mál var til umræðu á fundi nefndarinnar með Tryggingastofnun ríkisins var m.a. bent á það að sjúklingar tækju minni þátt í lyfjakostnaði en tíðkast á hinum Norðurlöndunum. En það kom einnig fram að álagning á lyf er margfalt meiri. Álagning er margfalt meiri en víðast annars staðar. Þennan þátt þarf að endurskoða og ég legg áherslu á að sparnaður í Tryggingastofnuninni verði ekki framkvæmdur með því að leggja auknar byrðar á sjúka og þá sem minna mega sín. Óánægja með afgreiðslu einstakra mála birtist fyrst og fremst í þeim brtt. sem þm. sjá sig knúna til að flytja. Auk þess eru ýmsir liðir sem eftir sitja. Ég ætla ekki að telja þá alla upp en get þó ekki látið hjá líða að nefna tvo málaflokka. Þar er þá fyrst að nefna málefni fatlaðra. Í þeim málaflokki fékkst vissulega nokkur úrlausn, þ.e. aukið framlag í Framkvæmdasjóð fatlaðra, og þótt ekki sé enn þá um að ræða réttmætt framlag lögum samkvæmt er hér um verulega úrbót að ræða sem er fagnaðarefni. Einnig fékkst grænt ljós og lítils háttar framlag til nýs meðferðarheimilis fyrir þroskahefta í Reykjavík sem grynnka mun á þeirri gífurlegu þörf sem alls staðar er fyrir hendi. En áhyggjur mínar eru nú einkum bundnar við starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins sem er algjör undirstöðuþáttur í meðferð fatlaðra og býr því miður við algjörlega óviðunandi skilyrði. Ég sé ástæðu til að fjalla ítarlega um þetta mál í þessari umræðu í þeirri von að menn vakni til vitundar um ástandið og fái hér hvatningu til úrbóta. Máli mínu til skýringar vil ég vitna hér til erindis stöðvarinnar til fjvn., með leyfi forseta. Þar segir: "Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, sem starfar skv. 16. gr. laga um málefni fatlaðra, tók til starfa 1. jan. s.l. Hlutverk hennar er allvíðtækt samkvæmt lögunum en veigamesti þáttur starfseminnar er að sjá um faglega úttekt eða greiningu á fötlun einstaklinga og ráðgjöf um úrræði og horfur. Enn fremur er stöðinni ætlað að sjá um reglubundið endurmat þessara einstaklinga og að veita meðferð og þjálfun þeim einstaklingum með erfiðar og flóknar fatlanir sem ekki eiga völ á annarri þjónustu. Þá er í lögunum skilgreint hlutverk stöðvarinnar við skráningu fatlaðra, rannsóknir á sviði fatlana og fræðsla fyrir fagfólk, svo og rekstur leikfangasafns. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði í lögum um málefni fatlaðra var skipuð nefnd til að kanna þörf fyrir þjónustu slíkrar stofnunar og gera tillögur um framtíðarskipulag hennar. Var það niðurstaða nefndarinnar að slík miðstöð greiningar væri forsenda farsællar uppbyggingar þjónustu við fatlaða um landið. Taldi nefndin að um 4,5% af hverjum árgangi þyrfti á slíkri sérfræðilegri þjónustu að halda, sumir tímabundið en aðrir til lengri tíma. Við stofnun Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar tók hún við allri starfsemi athugunardeildarinnar í Kjarvalshúsi og færðist allt starfslið deildarinnar til Greiningarstöðvar. Við stöðina starfa nú 26 manns í alls 20,8 stöðugildum. Í fjárlögum 1986 fengust til handa Greiningarstöðinni þrjár nýjar stöður til viðbótar þeim stöðugildum sem fylgdu Athugunardeildinni í Kjarvalshúsi. Hins vegar hafði í nokkur ár þar áður ekki fengist leyfi til aukins reksturs deildarinnar þrátt fyrir sívaxandi eftirspurn eftir þjónustu hennar. Á s.l. ári hafði Kjarvalshús afskipti af um 160 fötluðum börnum. Það er ljóst að á þessu ári er um aukningu á afköstum að ræða enda þótt ákveðnar tölur liggi ekki fyrir. Auk þess hefur greiningarstarfið verið mun markvissara en áður, einkum upplýsingamiðlun til annarra þjónustuaðila. Því miður er langt í land að Greiningarstöðin geti sinnt þeim verkefnum sem henni eru ætluð af hinu háa Alþingi. Stærsti hluti skjólstæðinga stöðvarinnar þarf áframhaldandi eftirlit og reglubundið endurmat, þannig að hópur sá sem tengist stöðinni stækkar sífellt. Auk þess hefur tilvísunum fjölgað verulega á þessu ári en nýjar tilvísanir í ár eru tæplega 100 samanborið við um 55 á s.l. ári. Um 70 börn og unglingar bíða eftir fyrstu tengslum við stöðina og annar eins hópur af skjólstæðingum stöðvarinnar bíður eftir endurmati eða meðferðardvöl. Biðtími er nú frá nokkrum mánuðum fyrir forgangshópa upp í allt að tveimur árum. Þá er okkur kunnugt um að vegna langs biðtíma er hópi barna ekki vísað til stöðvarinnar þrátt fyrir þörf. Það ætti að vera öllum ljóst hvernig líðan það er að bíða mánuðum saman eftir endanlegum úrskurði um eðli fötlunar og nauðsynlegum úrræðum, auk þess sem tími til markvissrar þjálfunar tapast. Slíka bið er með engu móti hægt að verja fyrir þeim fötluðu einstaklingum sem leita til stöðvarinnar og aðstandendum þeirra. Greiningarstöðin er nú til húsa í tveimur einbýlishúsum við Sæbraut á Seltjarnarnesi, alls um 750 fermetrar. Bæði húsin eru á tveimur hæðum og því ófær fyrir þjónustustarfsemi við fatlaða. Skipulag húsanna er í engu samræmi við þarfir starfseminnar auk þess sem verulegt óhagræði er að því að vera í tveimur húsum. Þarf t.d. að bera börn af dagdeild yfir götuna í ýmsum veðrum til að sækja sjúkraþjálfun. Þá er stærð núverandi húsnæðis ekki fullnægjandi fyrir núverandi starfsemi, hvað þá eftir aukningu hennar sem virðist óhjákvæmileg samkvæmt ofansögðu. Greiningarstöðin hefur leitað eftir því við félmrn. að gerðar verði hið fyrsta ráðstafanir til kaupa á hentugu húsnæði undir starfsemina þar sem ljóst er að fyrri ráðagerðir um byggingu sérhæfðs húsnæðis munu dragast um sinn. Leitað er eftir stuðningi fjvn. við lausn á húsnæðismálum stofnunarinnar. Til að mæta þeim brýna vanda sem blasir við vegna langs biðtíma telur Greiningarstöðin að aukning á starfsliði stofnunarinnar sé óhjákvæmileg. Það má ætla að fimm stöðugildi sem dreifðust á hinar ýmsu starfsstéttir stöðvarinnar séu fullnægjandi að sinni. Auk þess er full þörf á að skipa framkvæmdastjóra til að annast daglegan rekstur stöðvarinnar eins og gert er ráð fyrir í lögum um málefni fatlaðra. Greiningarstöðin fer því fram á við fjvn. að heimilaðar verði á næstu fjárlögum sex nýjar stöður við stofnunina." Herra forseti. Ég hef kynnt mér þessa starfsemi eftir föngum og skoðað húsakynni Greiningarstöðvarinnar og er að mínu viti hvergi ofsagt af erfiðum aðstæðum. Þeir sem eitthvað hafa kynnst þessum málum vita og skilja hvílíkt álag og raun það er fyrir starfsfólk að standa frammi fyrir foreldrum fatlaðra barna og geta ekki brugðist við vanda þeirra vegna aðstæðna. Ekki fékkst fjárveiting fyrir meiru en einni nýrri stöðu að þessu sinni og enn er húsnæðisvandinn óleystur. Þó er vitað um allgott húsnæði sem er falt undir þessa starfsemi. Nú heiti ég á hæstv. félmrh., sem því miður er ekki viðstaddur núna, að vinna að því máli og á hæstv. fjmrh. að nýta sér þá heimild sem í lögum er til kaupa á viðunandi húsnæði fyrir Greiningarstöðina. Að því verður að vinna á næsta ári. Annað er ekki forsvaranlegt. Hitt atriðið varðar umhverfismálin í heild sinni. Á þskj. 463 flyt ég brtt. og við Kvennalistakonur viið framlag til Ferðamálaráðs og skýri ég hana betur síðar og þann vanda sem orðinn er vegna skilningsleysis stjórnvalda. En auk þess ógnar mér lítill skilningur á mikilvægi starfsemi Náttúruverndarráðs sem þrátt fyrir aukin verkefni samkvæmt lögum og reglugerðum fær ekki eðlilega uppfærslu rekstrarliða heldur er látið gjalda þess að aukið fé fékkst til Mývatnsrannsókna þegar námaleyfi kísilgúrverksmiðjunnar var endurnýjað fyrir tveimur árum. Námagjald Kísiliðjunnar er fært Náttúruverndarráði til tekna og rannsóknirnar skrifaðar á umfang ráðsins, en staðreyndin er sú að þetta fé fer inn á sérstakan reikning alls óviðkomandi Náttúruverndarráði og rannsóknirnar eru á annarra vegum þótt ráðið eigi fulltrúa í nefnd sem um þær fjallar. 1 millj. kr. hækkun fékkst til framkvæmda í þjóðgörðum, en engar leiðréttingar við þessa umræðu á öðrum liðum sem þessum málaflokki tilheyra. Þetta er verulegt áhyggjuefni með tilliti til síaukinna verkefna Náttúruverndarráðs. Sem dæmi um vaxandi þátt í starfsemi ráðsins er eftirlit með mannvirkjagerð, en samkvæmt lögum er Náttúruverndarráð umsagnaraðili varðandi alla meiri háttar mannvirkjagerð, þar með taldar fiskeldisstöðvar, en eins og þingheimur veit er mikil gróska og framkvæmdagleði á þeim vettvangi. Fiskeldisstöðvar eru einmitt slík starfsemi þar sem mikillar aðgæslu er þörf, enda eru víða uppi hugmyndir um byggingu slíkra stöðva á viðkvæmum svæðum. Síðasta ár hefur Náttúruverndarráð gefið umsögn um 70-80 slíkar stöðvar og ekkert lát virðist á beiðnum þar að lútandi, enda fá framkvæmdaaðilar ekki lán til framkvæmda nema umsögn ráðsins liggi fyrir. Óþarft ætti að vera að tíunda mikilvægi þeirra verndunaraðgerða sem Náttúruverndarráð annast í þjóðgörðum landsins. Ég er satt að segja undrandi á skeytingarleysi hæstv. menntmrh. og ríkisstjórnarinnar allrar varðandi þann málaflokk. Milli umræðna hefur einnig verið fjallað um rekstur B-hluta stofnana ríkisins og eins og kunnugt er byggja áætlanir þeirra á misjafnlega miklum gjaldskrárhækkunum. En eins og komið hefur fram eru menn ekki á eitt sáttir um samræmi þeirra eða ósamræmi við þær forsendur sem nýgerðir kjarasamningar byggjast á og sýnist þar sitt hverjum eftir því hvorum megin borðsins menn sitja. Það er að vísu hárrétt að óeðlilegar hömlur á gjaldskrárhækkanir leiða gjarnan til óhagræðis í rekstri og óhóflegrar skuldasöfnunar sem hreinlega getur endað með verðsprengingu og er þá illa komið því markmiði að vernda rétt neytandans. Það er einnig ákaflega dýrt að láta rekstur stofnana vaða á súðum árum saman og húsakynni drabbast niður, eins og t.d. hefur orðið raunin með Þjóðleikhúsið. Hér voru umræður í Sþ. á þriðjudaginn var um málefni Þjóðleikhússins og er nokkuð ljóst að stór hluti þingmanna er ekki sáttur við hvernig komið er fyrir þeirri stofnun. Nokkuð hefur verið tekið á því máli nú milli umræðna, en niðurstaðan er þó sú að mikið vantar á til þess að hlutur Þjóðleikhússins sé leiðréttur. Til að ná þeim tekjum sem hér eru merktar á þskj. 419 þarf hvort tveggja að koma til, aukin aðsókn að leikhúsinu og hækkun miðaverðs, jafnvel allt að 59%. Og jafnvel þótt sú áættun stæðist er enn ógreidd skuld upp á 80-90 millj. kr. Og ekki nóg með það því að 7,5 millj. kr. duga skammt til þeirra viðgerða sem húsakynnin þarfnast að utan sem innan. Þannig er nú komið fyrir þessari merku stofnun sem hýst hefur margan menningarviðburð á undanförnum árum. En hæstv. menntmrh. virðist þykja nóg að gert og lýsir því yfir á sinn stórkarlalega hátt í Morgunblaðinu í dag að frekari úrlausn komi ekki til mála. Niðurstaðan er því sú að Þjóðleikhúsið situr eftir með um 80-90 millj. kr. skuld og niðurnítt hús. Önnur menningarstofnun engist nú í höndum núv. ríkisstjórnar og á ég þar við Ríkisútvarpið okkar. Það er nú talið stefna í rúmlega 100 millj. kr. greiðsluhalla í ár, en tekjustofninn sem ríkisstjórnin ætlaði að svipta stofnunina í ár, þ.e. aðflutningsgjöld af viðtækjum, mun laga þá stöðu. Aðförinni hefur verið frestað í ár. Og hver er orsök þessarar slæmu stöðu Ríkisútvarpsins? Kunna menn þar ekki að gera áætlanir og standast þær? Staðreyndin er sú að nú eru aðstæður gjörbreyttar. Auglýsingatekjur hafa dregist stórlega saman vegna vaxandi samkeppni og eru 30-40 miilj. kr. minni en áætlað var. Þá hefur fjárfesting farið langt fram úr áætlun eða um allt að 50 millj. kr. og er það síður en svo til fyrirmyndar. En auk þess hefur kostnaður vegna dagskrárgerðar aukist stórlega. Þessar niðurstöður þurfa svo sem ekki að koma neinum á óvart. Þetta er afleiðing af þeirri lagabreytingu sem leiddi til breyttrar skipunar útvarpsmála hér á landi. Og ef Sjálfstfl. fengi einn að ráða þyrfti líklega ekki lengur um sárt að binda. Útförinni er þó frestað um sinn. Hér get ég ekki stillt mig um að benda á föðurlegan leiðara Morgunblaðsins í dag þar sem forráðamönnum útvarpsins, sem eru reyndar sjálfstæðismenn í bak og fyrir, er bent á nauðsyn þess að gæta hófs í rekstri og fjárfestingu og bent á Bylgjuna til fyrirmyndar. Vissulega stendur Bylgjan sig vel. En Morgunblaðið lætur hjá líða að geta um þann reginmismun sem er á hlutverki þessara stofnana þar sem Bylgjan hefur nánast frítt spil og engar kvaðir. Það var einmitt eitt af megingagnrýnisatriðum Kvennalistans við afgreiðslu útvarpslaganna að Ríkisútvarpið var skilið eftir með allar skyldurnar og kvaðirnar, en grundvöllurinn til að standa undir þeim skekktur. Og afleiðingarnar eru þegar komnar í ljós. Lánasjóður ísl. námsmanna er enn ein stofnunin sem hefur átt í vök að verjast allt þetta kjörtímabil og mér segir svo hugur að við eigum eftir að ræða málefni hans síðar í vetur. Kvennalistinn hefur alltaf og ötullega barist fyrir bættum hag þess sjóðs, sem ég hef leyft mér að kalla helsta skjól jafnréttis hér á landi, og við höfum alltaf talað fyrir hækkun framlaga til hans við afgreiðslu fjárlaga. Nú stendur svo óvenjulega á að ráðstöfunarfé það sem sjóðnum er ætlað á næsta ári ætti að fara langt með að duga fyrir útlánaþörf að mati stjórnar sjóðsins. Að vísu er ég ekki sammála því mati því það byggist á forsendum sem skiptar skoðanir eru um. T.d. er í áættunum stjórnarinnar ekki gert ráð fyrir víxillánum til fyrsta árs nemenda sem hefur verið mikið deilumál allt frá því að hæstv. fyrrv. menntmrh. og núv. heilbrmrh. vísaði þeim á biðstofur bankanna. Þar er enn fremur gengið út frá sama grunni námslána og gilt hefur þetta ár eftir frystingu hæstv. menntmrh. í ársbyrjun. Hvorugt þessara atriða erum við sáttar við, en langmesta áhyggjuefnið er þó á hvern hátt lánasjóðnum er áætlað að fjármagna starfsemi sína, þ.e. með lántöku í sífellt hærra hlutfalli. Afleiðingin er síaukinn fjármagnskostnaður og afborganir eldri lána sem nú í ár nema um 214 millj. kr. og þessi liður stefnir í 293 millj. kr. á næsta ári. Þetta er auðvitað alröng stefna. Það er engu líkara en verið sé vísvitandi að grafa undan sjóðnum og eyðileggja grundvöll hans. Við Kvennalistakonur viljum nú láta reyna á það hvort þingheimur vill ekki rétta þessa stefnu aðeins. Við flytjum því brtt. á þskj. 463 um 200 millj. kr. aukið framlag ríkissjóðs til Lánasjóðs ísl. námsmanna og á móti viljum við lækka lántökuheimild sjóðsins um 200 millj. kr. Aðra brtt. flytjum við, á sama þskj. reyndar, þar sem við leggjum til að auka framlag ríkissjóðs til Ferðamálaráðs um 30 millj. kr. Svo oft er ég reyndar búin að tíunda meðferðina á Ferðamálaráði hér úr þessum ræðustóli að mér er hálffarið að leiðast þófið, en ég vil enn einu sinni rifja upp að með lagasetningu árið 1976 var Ferðamálaráði ætlaður tekjustofn sem byggði á 10% af söluverðmæti fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli og var allt áfengi og tóbak í fríhöfninni hækkað um 10% í því skyni. Ekki dugði sú lagasetning því Ferðamálaráð hefur aldrei fengið óskert framlag samkvæmt lögum. Við endurskoðun laganna árið 1985 var reynt að setja undir þann leka með því að skylda fríhöfnina til að greiða framlag sitt beint til Ferðamálaráðs. Það dugði ekki að heldur og nú er Ferðamálaráð fjær því en nokkru sinni að hafa bolmagn til að gegna því hlutverki sem því er falið með lögum. Er þetta enn eitt dæmi þess hvernig framkvæmdarvaldið hundsar löggjafarvaldið, en slík dæmi eru mörg og ljót og eru því miður á góðum vegi með að rýja Alþingi og ríkisstjórn trausti almennings og þeirra sem starfa eiga samkvæmt lögunum. Nú er hugsanlegt að stjórnvöld vilji þessa stofnun feiga og víst er að þær raddir hafa heyrst. Ég er því ósammála eins og ljóst má vera, en einstaklega þykir mér ógeðfelld sú aðferð, sem virðist svo hugleikin núverandi ráðherrum, að kyrkja ríkisstofnanir á þennan hátt með algerum sultarframlögum svo að þeim er gert ókleift að gegna hlutverki sínu. Fleiri brtt. mun ég ekki mæla fyrir, en hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir munu síðar á þessum fundi skýra ástæður brtt. okkar varðandi Námsgagnastofnun, Krabbameinsfélagið, Háskóla Íslands og Rannsóknasjóð, Þróunarsamvinnustofnun og framlög til lista og menningarmála. Ýmsar aðrar brtt. eru hér fram komnar sem vert væri að fjalla um og lýsa stuðningi við, en ég ætla aðeins að víkja nokkrum orðum að till. á þskj. 404 um framlag til hönnunar nýs húss fyrir starfsemi Alþingis í samræmi við niðurstöður samkeppni um gerð slíks húss sem lauk á s.l. sumri. Kvennalistinn hafnaði þátttöku í flutningi þessarar till. og mun greiða atkvæði gegn henni af tvennum ástæðum. Í fyrsta lagi teljum við ekki tímabært að efna til byggingarframkvæmda á vegum Alþingis. Húsnæðisvanda Alþingis, sem er vissulega mikill og þungbær, má leysa með öðrum hætti. í öðru lagi áttum við engan þátt í samþykkt Alþingis um að efna til samkeppni um húsbyggingu á þessum stað og erum við ekki hlynntar þeirri ákvörðun. Að undanförnu hefur verið fjallað töluvert um þessa ákvörðun Alþingis og verðlaunatillögurnar í blaðaskrifum og eru þau flest á eina lund. Máli mínu til stuðnings vil ég vitna í skrif tveggja opinberra starfsmanna sem treyst hefur verið til forsjár við varðveislu menningararfs og -verðmæta þjóðarinnar. Það er þá fyrst grein eftir Ragnheiði H. Þórarinsdóttur sem er borgarminjavörður og forstöðumaður Árbæjarsafns. Greinin nefnist "Deiliskipulag Kvosarinnar" og birtist í Morgunblaðinu 4. des. s.l. Ragnheiður segir þar m.a.: "Kirkjustræti 8, 8b og 10. Þetta eru timburhús frá því um aldamót eða fyrr. Nr. 10 er elsta húsið á alþingishússreitnum eða frá því árið 1879. Samkvæmt tillögum skipulagshöfunda áttu þessi hús að fá að standa. Þau eru dæmigerð bæjarhús í Reykjavík og mynda fallega götumynd með Dómkirkjunni og Alþingishúsinu ef þau yrðu gerð upp. Nú hafa alþingismenn samþykkt að láta byggja yfir sig mikið stórhýsi sem að mínu mati mun raska öllum stærðarhlutföllum í miðbænum. Við erum ýmsu vön, sbr. Morgunblaðshöllina, en það er miður að stofnun allrar þjóðarinnar skuli ætla sér að riðla svo ímynd Kvosarinnar að hún ber vart sitt barr á eftir. Svona stórhýsi mundi algerlega bera þinghúsið og Dómkirkjuna ofurliði. Væri nær að Alþingi væri með í að undirstrika þýðingu miðbæjarins fyrir sögu Reykjavíkurborgar og þjóðarinnar allrar og nýtti sér þau gömlu hús sem fyrir eru á reitnum og léti byggja nýtt hús sem tæki fullt tillit til þeirrar byggðar sem fyrir er." Þá er hér grein eftir þjóðminjavörð, Þór Magnússon. Hún birtist sama dag í sama blaði, þ.e. í Morgunblaðinu 4. des. s.l. Og í niðurlagi greinarinnar segir svo, með leyfi forseta: "Að lokum vil ég víkja suður fyrir Kirkjustræti að þeirri hugmynd sem hvað verst er útfærð, en er ekki á ábyrgð þeirra skipulagshöfunda, en það er hin fyrirhugaða bygging Alþingis. Svo mun hafa verið ætlast til, er boðið var til samkeppni um nýbyggingu Alþingis á lóðum þess, að taka skyldi mið af gamla Alþingishúsinu. Það yrði áfram fundarstaður Alþingis, en nýbyggingarnar skrifstofur og vinnustofur þingmanna og hýsti aðra starfsemi þingsins. Árangur þessarar verðlaunasamkeppni er vægast sagt hreint tilræði við yfirbragð gamla miðbæjarins, enda hafa þeir sem látið hafa álit sitt í ljós á prenti verið næsta sammála um að hér sé ekki vel farið. Enginn hefur skrifað um verðlaunatillöguna af hrifningu og það er skoðun mín að hér sé um að ræða slíkt ferlíki, hús sem ætlað er að ná allt frá horninu við Thorvaldsensstræti og vestur að Tjarnargötu, að það kaffæri alla byggð í nágrenni þess. Gamla Alþingishúsið verður ekki áberandi þungamiðja þingbygginganna sem vera bæri. Verður nú bara að vona að þessi teikning verði tekin til rækilegrar endurskoðunar og í staðinn komi mun hæverskara hús sem taki tillit til að gömlu húsin standi. Eins og það birtist nú minnir það helst á sundhöll í útliti og tekur á engan hátt mið af gamla þinghúsinu þótt sýnt sé úr steini svipað og það. Höfundar skipulagstillögunnar höfðu upphaflega gert ráð fyrir að timburhúsin sunnan Kirkjustrætis yrðu látin standa, enda hafði einu sinni komið fram tillaga frá húsameistara um nýbyggingar Alþingis í þá veru að byggð yrðu vinnuhús Alþingis að mestu á baklóðunum og af hæfilegri stærð og umfangi. En í útboðslýsingum samkeppninnar, sem þingið ákvað sjálft, var svo áskilið að höfundar skyldu gera ráð fyrir í tillögum sínum að þessi hús hyrfu öll fyrir nýbyggingunni. Er slæmt að Alþingi skuli ekki ganga hér fram fyrir skjöldu og sýna metnað til þess að vernda menningararf af þessu tagi, ekki síst þar sem um gjörvalla Evrópu er verið að vinna stórkostlegt átak í flestum borgum um varðveislu menningarminja, einkum gamallar byggðar, og þar standa opinberir aðilar í fararbroddi. Nægir að minna á samþykkt Evrópuráðsins um það efni sem Ísland mun staðfesta innan tíðar. Ein tillaga í samkeppninni um nýju þingbygginguna gerði ráð fyrir að tvö gömlu húsin stæðu á sínum stað og nýbyggingin kæmi að baki þeirra, með framhlið til suðurs, og þá yrði hús Skúla Thoroddsens, Vonarstræti 12, flutt norður að Kirkjustræti í framhaldi af röð þessara húsa. Sú tillaga var að vísu keypt og merkir það að hún hafi þótt athyglisverð, en ekki fékk hún verðlaun sem fullnægjandi, enda forsendur ekki fyrir hendi svo sem að framan segir. Hér þarf að fara fram af mikilli varkárni. Alþingi má ekki ganga á undan og láta ryðja burt því sem sett hefur svip á borgina um langa tíð og gæti með góðu móti nýst þinginu framvegis, rétt eins og sést með Vonarstræti 12, þar sem nú eru skrifstofur þingmanna." Þessar tilvitnanir sýna það og sanna að mínu viti að við gerðum rétt í því að bíða með frekari áform um þessar húsabyggingar enn um sinn. Við Kvennalistakonur erum þeirrar skoðunar að alþm. hafi ekki efni á að hundsa álit þessa fólks sem byggt er á víðtækri þekkingu og reynslu. Mistök í þessum efnum verða ekki aftur tekin og ég ítreka að við teljum að húsnæðisvanda Alþingis megi leysa á annan hátt og munum greiða atkvæði gegn þessari till. Mér er fullkunnugt um andstöðu fleiri hv. þm. við þetta mál og á bágt með að trúa öðru en þeir greiði atkvæði í samræmi við það. Herra forseti. Ég held ég láti hér staðar numið í 3. umr. um fjárlög fyrir árið 1987. Þetta eru vond fjárlög sem einkennast af fyrirhyggjuleysi og röngum áherslum og líkurnar til að þau standist tímans tönn eru ekki miklar. Við skulum vona að vöxturinn verði fremur tekjumegin en gjaldamegin án þess að auka byrðar þeirra sem minna mega sín. En ástæða er til að minna á að örlitlar breytingar á forsendum geta raskað dæminu um milljónir króna og milljarða. Ég vil að lokum endurtaka þakkir sem ég flutti við 2. umr. til meðnefndarmanna minna og aðstoðarfólks nefndarinnar um leið og ég minni á það, sem vitur maður sagði, að jörðin er breið og barmafull af brauði og jafn réttur til brauðsins á að vera markmið okkar allra.



Herra forseti. Svo sem venja er hittust menntamálanefndir beggja deilda og ræddu um hvaða háttur skyldi hafður á um heiðurslaun listamanna að þessu sinni. Hittist nefndin á þrem fundum og varð sú niðurstaðan að tveir listamenn skyldu bætast í hóp þeirra sem fyrir væru, Árni Kristjánsson píanóleikari og Jón úr Vör skáld. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa listamenn. Árni Kristjánsson er einn af brautryðjendum tónlistar hér á landi, framúrskarandi píanóleikari og átti vísan frama erlendis, en kaus að koma heim og starfa hér, mikill menningarmaður í lífi og starfi. Jón úr Vör varð þjóðkunnur í einni svipan þegar ljóðabók hans, "Þorpið", kom út og hygg ég að hann hafi skipað sér þann sess meðal íslenskra skálda að bókmenntasagan verði ekki rakin án þess að hans sé minnst. Hann er hógvær túlkandi og alþýðufólk, fólkið í þorpinu er honum kært yrkisefni og myndir hans þaðan mjög lifandi og skýrar. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta. Við leggjum til að listamannalaun hækki úr 275 þús. kr. í 330 þús. kr. eða um 20%. Flm. þessarar brtt. eru allir nefndarmenn menntamálanefnda beggja deilda. Ég veit ekki hvort þessu þskj. hefur verið útbýtt, en ég hef afhent það og það hefur verið skráð.



Herra forseti. Ég vil fyrst segja nokkur orð um fjárlagafrv. almennt, en síðan fjalla um nál. frá samvn. samgm. að beiðni formanns þeirrar nefndar, hv. 3. þm. Norðurl. e., sem þurfti að víkja af þingfundi í dag. Undanfarnar vikur og mánuði hafa þm. þeir sem sæti eiga í fjvn. varið nær öllum vinnutíma sínum í að fjalla um fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Það er því ekki úr vegi að fara um það örfáum orðum á lokasprettinum. Það verður þó engin allsherjarúttekt eða yfirlit heldur aðeins vikið að nokkrum þáttum þess. Ekkert er nýtt undir sólinni og sagan endurtekur sig. Líkt er því farið um frv. til fjárlaga. Meðferð þess er keimlík frá ári til árs, vinnubrögðin svipuð. Það eru aðeins tölurnar sem eiga bágt með að standa í stað. Þær leita yfirleitt upp á við til hækkunar. Það er svo miklu auðveldara að bæta við en draga frá þegar áhugaverð viðfangsefni laða og lokka eins og fagrir fjallatindar og frómar og einlægar óskir um fjárframlög berast að úr öllum áttum. Þó má segja um sjálft fjárlagafrv. að það fer batnandi að allri gerð og veitir margs konar fróðlegar og gagnlegar upplýsingar ef vel er lesið. Höfundar þess kunna vel til verka og geta jafnvel á grundvelli þekkingar og tækni skyggnst svolítið inn í framtíðina og spáð eða sagt fyrir um óorðna hluti þegar best lætur með ýmsum fyrirvörum. Fjárlagafrv. það sem nú verður senn að lögum er barn síns tíma ef svo má segja. Það einkennist um margt af almennu efnahagsástandi í landinu, en miklu skiptir að við meðferð þess sé vel á málum haldið. Það speglar og endurspeglar ýmsar myndir úr mannlífinu, afstöðu til óhófs eða sparnaðar, og ríkisfjármálin eru og verða veigamikill þáttur í því að viðhalda efnahagslegu jafnvægi í landinu ef rétt er á haldið. Á þessu ári verður varla annað sagt en þjóðin hafi búið við góðæri. Það hefur aflast vel og selst vel á erlendum mörkuðum. Það stefnir í viðskiptajöfnuð við útlönd. Hagvöxtur fer fram úr öllum vonum og spádómum. Verðbólgan fer minnkandi og nálgast nú óðfluga eins stafs tölu. Atvinna næg um allt land og allar hlöður bænda fullar af grænum heyjum eftir gott og hagstætt sumar. Landsmenn ættu því að hafa nóg að bíta og brenna um þessar mundir og ekki ætti mönnum að verða skotaskuld úr því að setja saman þokkaleg fjárlög undir svona kringumstæðum. Það hefur þó reynst fullerfitt að þessu sinni. Til þess liggja ýmsar ástæður. Utan af landsbyggðinni berast daglega fréttir af viðskiptum manna við kvótareglur til sjós og lands. Reynslan af þeim viðskiptum er oft heldur nöpur fyrir menn sem hingað til hafa unnið hörðum höndum við að framleiða sem mest, hvattir til að afkasta sem mestu, stækka búin, auka ræktun o.s.frv. eða þá sækja sjóinn hvenær sem færi hefur gefist. Þeir fiska sem róa, hefur verið sagt, og fast þeir sóttu sjóinn og fleira í þeim dúr. Ekki verður annars vart en allir hv. alþm. vilji leggja sig fram um að efla atvinnuvegina til lands og sjávar, vinna fyrir fólkið, eins og sagt er, hvar sem er á byggðu bóli, bæta aðstöðu manna og stuðla að jafnvægi í byggð landsins, svo að notað sé orðalag sem alkunnugt er. Hvaða meginsjónarmið hafa ráðið ferðinni við gerð og meðferð þessa fjárlagafrv.? Vonandi andi sparnaðar og hagsýni og þeirrar sjálfsögðu stefnu að lækka skuldir þjóðarinnar við útlönd. Með þessar staðreyndir í huga ber að þakka það sem þokast hefur áleiðis, en minna jafnframt á það sem ógert er en aðkallandi öðru fremur. Í grg. með frv. til fjárlaga segir m.a. að framlögum til framkvæmdaverkefna sé stillt í hóf. Framlög til skólamannvirkja, hafnargerða og sjúkrahúsa hækki þó nokkuð að raungildi frá því sem er í ár. Heldur hafa þessi framlög þó reynst ódrjúg í skiptingunni. Á Vesturlandi og víðar er nú svo komið að ríkið skuldar sveitarfélögum, stórum og smáum, svo mörgum milljónum skiptir í skólabyggingum svo að dæmi séu nefnd. Það er sagt að alþm. skipti skólabyggingarfé innan kjördæmanna. Svo er þó ekki í raun. Tillögurnar koma ofan frá. Samþykki menntmrn. þarf áður en framkvæmdir mega hefjast við ákveðna skólabyggingu og röðun framkvæmda miðast við hvar skólabyggingaþörf er brýnust, eins og segir í grunnskólalöggjöf. Hvað sem um þetta er að segja verður með einhverjum hætti að gera sérstakt átak til þess að grynnka verulega á skuldum ríkisins við sveitarfélögin á þessu sviði. Öll aðstaða til náms verður að vera sem jöfnust hvar sem er á landinu. Um fé til hafnargerða er það að segja að heildarfjárhæðin er hærri en verið hefur tvö s.l. fjárlagaár, en það reyndist einnig ódrjúgt þegar til skipta kom af eðlilegum ástæðum. Þarna verður að bæta um betur, einkum að því er varðar fámennar byggðir þar sem allt veltur á sæmilegri fiskihöfn. Heilsugæslustöðvar og sjúkrahús eru dýrar framkvæmdir, en þar hafa framfarir orðið miklar víða um land á liðnum árum. Þetta er afskaplega mikilvægt því að góð aðstaða á þessu sviði veitir fólki svo mikla öryggiskennd og léttir mönnum áhyggjur og erfiði í daglegri lífsbaráttu. Um samgöngumál verður aðallega fjallað á þingi eftir áramót. Þar er stefnan sú að halda sem fastast utan um tekjustofna þá sem veita eiga fé til vegagerðar. En þessa dagana getum við hugleitt hversu litlu við í raun og veru komum í verk á flugvöllum okkar um allt land fyrir það lítilræði sem ætlað er af fé til framkvæmda á flugvöllum á næsta ári. Ég vík nánar á eftir að nál. um framlög til flóabáta og fjárveitingum sem veittar hafa verið í því tilliti, en ég sé ástæðu til að vekja athygli á því að það er venja að setja í fjárlagafrv. hvers árs þá heildarfjárhæð sem staðið hefur á fjárlögum viðkomandi árs í þessu skyni til þessara verkefna. Til flóabáta og vöruflutninga voru því settar 73,3 millj. í fjárlagafrv. fyrir næsta ár, en í meðförum nefndarinnar hefur það aðeins hækkað í 74 millj. 10 þús. kr. Verður að teljast að þarna sé vel á málum haldið undir stjórn formanns samvn. samgm., hv. 3. þm. Norðurl. e. Ég vil einnig geta þess að ég hef fengið fjölmörg bréf á liðnum vikum frá forráðamönnum sveitarfélaga hvarvetna um land, stórum og smáum, þar sem þau hafa kvartað yfir skerðingu á framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það má ekki minna vera en minnst sé á þetta atriði héðan úr ræðustól á hv. Alþingi. Fátt væri auðveldara en að nefna marga fleiri málaflokka, t.d. á sviði atvinnumála, byggðamála og menningarmála, þar sem full þörf væri á ríflegri fjárveitingum en gert er ráð fyrir við þessa fjárlagagerð. Svo er t.d. um ferðamálin, ferðaþjónustuna, sem er vaxandi atvinnugrein og góð uppspretta gjaldeyrisöflunar með auðveldu móti. Að þeirri uppsprettulind er ekki nægilega hlúð í þessu frv. né heldur í frv. til lánsfjárlaga. Þá vantar og mikið á að ríkið ræki skyldur sínar að lögum í öðrum greinum, sbr. ýmis ákvæði í lánsfjárlögum ár eftir ár, t.d. að því er varðar Félagsheimilasjóð og ýmsa fleiri sjóði sem hafa skyldum að gegna við landsbyggðina. Nauðsyn brýtur lög og þetta kann að vera óhjákvæmilegt undir vissum aðstæðum, en má þó með engu móti verða að sljóum vana sem fylgt er árum saman án sérstakrar umhugsunar eða tilrauna til að brjóta málin til mergjar og finna ný úrræði til lausnar þeim á líðandi stund. Það hefur oft verið sagt að hinar svokölluðu aukafjárveitingar sem tíðkast hafa séu óæskilegar og ætti raunar að afnema. Meðan svo horfir eins og hér hefur verið lýst er það engan veginn fært. Á hinn bóginn verður að teljast hagkvæmt og rétt að hafa sem oftast samband við a.m.k. formann fjvn. þegar um meiri háttar aukafjárveitingar er að ræða eða stefnumarkandi. Eins og komið hefur fram við þessa umræðu hjá ýmsum ræðumönnum hafa kjarasamningar þeir sem gerðir voru á vinnumarkaði í þessum mánuði haft allvíðtæk áhrif á fjárlagagerðina milli 2. og 3. umr. um frv. og breytt niðurstöðutölum. Það er óumræðilega mikils virði fyrir þjóðina alla að svo víðtækir samningar skuli takast um hin viðkvæmustu hagsmunamál. Þess vegna verður að vona að breytingar þær sem verða á fjárlögum 1987 af þessum sökum verði öllum til góðs þegar á heildina er litið. Ég mun nú fara nokkrum orðum um nál. um framlög til flóabáta, fólks- og vöruflutninga frá samvn. samgm., en það álit er á þskj. 445. Um þessi mál fjalla ég, eins og ég gat um áðan, að beiðni formanns samvn. samgm. sem þurfti að víkja af þingfundi í dag. Samvn. samgm., sem borið hefur þetta heiti frá öndverðu, er í raun og veru ekki annað en samgöngunefndir beggja þingdeilda sem vinna að þessu ákveðna verkefni í góðri samvinnu á hverju þingi. Þessi samvinnunefnd hefur að venju fjallað um þau erindi sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á einstökum svæðum við landið, svo sem um Faxaflóa, Breiðafjörð, Ísafjarðardjúp og til Vestmannaeyja, til Grímseyjar og vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Enn fremur hefur nefndin fjallað um erindi sem borist hafa vegna flutninga á landi, svo sem til reksturs snjóbifreiða eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist fyrir viðkomandi byggðarlög að standa straum af þeim kostnaði er þau verða að bera samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þó að reglurnar hafi verið rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka eitthvað þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs framlög til þeirra sem að dómi nefndarinnar eru verst settir að þessu leyti. Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri samgrn., og Guðmundur Einarsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, mættu á fundum nefndarinnar og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu að góðu gagni. Færir nefndin þeim sérstakar þakkir fyrir störf þeirra í hennar þágu. Skal nú gerð grein fyrir einstökum þáttum, sérstaklega að því er hin stærri verkefni varðar, þ.e. flutninga á sjó og í lofti. Hvort tveggja er að til þeirra gengur mestur hluti þess fjármagns sem nefndin úthlutar og um allt það er lýtur að sjóflutningum hefur nefndin fyllri upplýsingar þó að þeir aðilar sem styrks til landflutninga njóta hafi einnig sent nefndinni greinargóðar upplýsingar um rekstur og annað er umsóknina snertir. Þó er í nokkrum tilfellum misbrestur á að reikningar fylgi umsókn og voru nefndarmenn sammála um að styrkur yrði ekki greiddur á næsta ári fyrr en reikningar bærust samgrn. fyrir yfirstandandi ár. Ég mun nú víkja að stærri bátunum í örfáum orðum. Það er yfirleitt, eins og gefur að skilja, mikið þjónustuhlutverk sem þessi samgöngutæki rækja, en síður en svo að um arðbær fyrirtæki eða gróðavænleg sé að ræða. Ég vík þá fyrst að Akraborginni. Rekstraraðili Akraborgar, Skallagrímur hf., sækir um 12,5 millj. kr. rekstrarstyrk á næsta ári. Í ár er styrkurinn 10 millj. kr. og rann hann að fullu til greiðslu á lánum hjá Ríkisábyrgðasjóði samkvæmt sérstöku samkomulagi við hann. Í lok september á þessu ári var halli á rekstrinum 7,3 millj. kr. eftir að búið var að taka tillit til fjármunatekna og fjármagnsgjalda. Skammtímaskuldir eru miklar og mikil vanskil við Ríkisábyrgðasjóð. Nefndin fjallaði um þessa stöðu og í nál. er birt skrá yfir stærstu skuldir útgerðarinnar. Nefndin fjallaði um þessa stöðu og kom fram að réttast væri að ríkið yfirtæki þær skuldir sem hvíla á Akraborg, en fyrirtækið fengi síðan ekki rekstrarstyrk. Þá er næst Breiðafjarðarbáturinn Baldur. Í greinargerð rekstraraðila bátsins um starfrækslu hans fyrstu tíu mánuði þessa árs segir m.a. að áætlunarferðir Baldurs milli Stykkishólms og Brjánslækjar með viðkomu í Flatey hafi orðið samtals 134. Báturinn flutti í þessum ferðum 5473 farþega og 1071 bifreið. Auk viðkomu í Flatey var sem áður komið við í Skáleyjum, Hvallátrum og Svefneyjum. Í sumaráætlun bátsins fór hann allt að sex ferðir í viku yfir Breiðafjörð, en á tímabilinu 1. október til 30. apríl hafa verið farnar að jafnaði tvær ferðir í viku. Með bréfi til fjmrn. frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, dags. 17. sept. 1986, tilkynnir samgrn. að ákveðið hafi verið að hefja á næsta ári smíði nýrrar Breiðafjarðarferju og yrðu til þeirra framkvæmda veittar nauðsynlegar heimildir á lánsfjárlögum 1987. Áætlað er að ljúka við hönnun ferjunnar á yfirstandandi ári og fullgera útboðsgögn. Reiknað er með að verkið verði boðið út í byrjun næsta árs. Fagranes gengur um Ísafjarðardjúp og aðra staði á Vestfjörðum. Eins og á undanförnum árum fylgir umsókn rekstraraðila bátsins greinargott yfirlit um rekstur hans út þetta ár. Áætlun fyrirtækisins er í hefðbundnum stíl. Framkvæmdastjóri bátsins gerir ráð fyrir 10% meðaltalshækkun gjaldaliða milli áranna 1986 og 1987 og gerir ráð fyrir 25% aukningu tekna, þar af vegna taxtahækkana 11%. Þá er það Hríseyjarferjan sem heldur uppi reglubundnum ferðum milli Hríseyjar og lands. Með bréfi sveitarstjóra Hríseyjarhrepps til samvinnunefndar samgöngumála fylgir greinargott yfirlit um rekstur ferjunnar fyrstu tíu mánuði þessa árs. Þar kemur fram að tekjur ferjunnar námu 4,6 millj. kr., en rekstraraðili gerir ráð fyrir að þær verði í árslok um 300 þús. kr. lægri en ráð var fyrir gert. Ástæður þessa eru minni hækkanir á flutningatöxtum en áætlað var og fargjaldahækkanir sem ráðgerðar voru fyrr á árinu náðu ekki fram að ganga. Til reksturs á næsta ári sækir Hríseyjarhreppur um 1,9 millj. kr. í styrk. Enn fremur um 1,2 millj. kr. í stofnstyrk til lengingar ferjunnar á næsta ári. Þá kemur næst Mjóafjarðarbátur. Þar er sótt um styrk vegna áætlunarferða milli Mjóafjarðar, Dalatanga og Neskaupstaðar. Fyrirkomulag ferðanna er með sama sniði og áður. Farnar eru tvær ferðir í viku frá Mjóafirði til Neskaupstaðar með viðdvöl þar og fara 10-12 klukkustundir í hverja ferð. Þá er farið að Dalatanga jafnoft. Farið er á milli Dalatanga og Mjóafjarðar á landi á sumrin og þegar því verður við komið á vetrum. Þessi bátur er að sögn heimamanna eini möguleikinn til að hafa samband við Neskaupstað þar sem öll verslunarviðskipti fyrir þennan hrepp fara fram. Þá kem ég næst að Herjólfi sem heldur uppi ferðum milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Heildarútgjöld ársins 1985 urðu 90 millj. kr. og rekstrartekjur 58,8 millj. kr. Halli varð því að starfsemi fyrirtækisins sem nam 31,2 millj. kr., en árið 1984 var sá halli 22,7 millj. kr. Upp í þennan halla fékk fyrirtækið ríkisstyrk að fjárhæð 12,5 millj. kr. þannig að tapið fyrir fjármagnsliði var 18,7 millj. kr. á móti 12,8 millj. kr. árið 1984. Samkvæmt bréfi fyrirtækisins til nefndarinnar er áætlun þessi, sem send hefur verið fyrir næsta ár, sett fram í samræmi við forsendur fjárlaga. Gjöld hafa í heild hækkað um 15%, úr 84 millj. í 96,4 millj. kr., en gert er ráð fyrir að tekjur verði 7% hærri en á árinu 1986. Þá eru það loks flutningar til Grímseyjar sem rétt er að fara um nokkrum orðum. Um síðustu áramót hætti Drangur ferðum sínum um Eyjafjörð og til Grímseyjar. Það ár varð mikill halli á skipinu þrátt fyrir verulegan styrk. Það var sýnilegt að ekki var hægt að halda slíkum rekstri áfram. Á yfirstandandi ári verður kostnaður við þessa flutninga 4 455 000 kr. sem er ekki nema 1/4 af því sem hefði þurft að vera ef Drangur hefði fengið þann styrk sem hann hefði þurft til að halda uppi þessum áætlunarferðum. Samið var við Flugfélag Norðurlands um að flytja þungavörur til Grímseyjar og enn fremur hefur Skipaútgerð ríkisins flutt fisk frá eynni. Þrátt fyrir mjög slæm lendingarskilyrði hefur þetta gengið allvel, en þó hafa strandferðaskipin komið nokkuð oft að eynni án þess að geta lagst þar að bryggju. En því mjög brýnt að hafnaraðstaðan verði bætt. Með því að gera höfnina þannig úr garði að strandferðaskipin geti lagst þar að bryggju í flestum veðrum og miðað við að Flugfélag Norðurlands haldi uppi svipaðri þjónustu og s.l. ár má ætla að sæmilega verði séð fyrir samgöngum í Grímsey og það með ódýrari hætti en áður var. Á næsta ári er gert ráð fyrir að þessir flutningar muni kosta 5 660 000 kr. Á liðnum nr. 53, óráðstafað, er 1,2 millj. kr. Það er gert til þess að stöðvist landflutningar til Ólafsfjarðar og Siglufjarðar, eins og gerðist nú í vetur, er búið að semja við Flugfélag Norðurlands um að taka að sér slíka flutninga og verður það greitt eftir reikningi sem um hefur verið rætt að skrifstofustjóri samgrn., Halldór Kristjánsson, annist. En slíkir reikningar yrðu líka bornir undir formenn samgn. beggja deilda Alþingis. Enn fremur er áætlað, ef til kæmi að flytja þyrfti vörur á aðra staði á landinu með flugvélum í neyðartilvikum, að hægt sé að taka það af þessum lið. Málefni annarra báta verða ekki rakin hér, enda er þar um smáar upphæðir að ræða. Þeir eru Dýrafjarðarbátur, Hnúksnesbátur og Mýrabátur. Ekki verða heldur tilgreindar sérstakar umsóknir um fjárveitingu til vetrarsamgangna á landi. Ítarlega var fjallað um hverja umsókn og var samstaða í nefndinni um hverja fjárveitingu. Það er rétt að geta þess að stofnstyrkur til Drangs, sem var 10 millj. kr. á þessu ári, fellur nú niður. Ég mun þá að venju víkja að brtt. þeirri sem samvn. samgm. hefur sett fram á þskj. 444 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 og renna yfir það þskj. með skjótum hætti: Við 4. gr. 10-321 1.20 Flóabátar og vöruflutningar. Fyrir "73 300" kemur: 74 010 kr. Sundurliðun kemur í sérstöku yfirliti á þessa leið: Flóabátar og vöruflutningar, vöruflutningar á landi: Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi og Neshreppi utan Ennis 80 þús. Til vetrarflutninga á norðanverðu Snæfellsnesi 80 þús. Til vetrarflutninga í Dalahéraði 160 þús. Snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 45 þús. Til mjólkurflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 172 þús. Til vetrarsamgangna í Rauðasandshreppi 80 þús. Til vetrarsamgangna í Ketildalahreppi 60 þús. Til vetrarflutninga í Suðurfjarðahreppi 60 þús. Til vetrarsamgangna í Auðkúluhreppi í Vestur-Ísafjarðarsýslu 75 þús. Til vetrarsamgangna við Ingjaldssand 126 þús. Snjóbifreið í Önundarfirði 115 þús. Snjóbifreið um Botnsheiði 98 þús., stofnstyrkur 500 þús. Til mjólkurflutninga í Önundarfirði, Dýrafirði, Súgandafirði og Djúpi (Mjólkursamlag Ísfirðinga) 425 þús. Til vetrarflutninga í Álftafirði, Norður-Ísafjarðarsýslu 75 þús. Til vetrarflutninga í Ögurhreppi 45 þús. Til vetrarflutninga í Reykjafjarðarhreppi 45 þús. Til vetrarflutninga í Nauteyrarhreppi 45 þús. Til vetrarsamgangna í Snæfjallahreppi 45 þús. Til vöruflutninga í Árneshreppi 290 þús. Til vetrarsamgangna í Árneshreppi 144 þús., stofnstyrkur 500 þús. Til vetrarsamgangna í Kaldrananeshreppi 45 þús. Snjóbifreið á Hólmavík 50 þús. Fellshreppur 45 þús. Óspakseyrarhreppur 45 þús. Skefilsstaðahreppur 75 þús. Snjóbifreið í Skagafirði 95 þús. Til vetrarflutninga í Haganes- og Holtshreppi 75 þús. Til vetrarsamgangna, Siglufjörður-Sauðárkrókur 250 þús. Til vetrarflutninga í Ólafsfirði 75 þús., stofnstyrkur 500 þús. Snjóbifreið í Dalvíkurlæknishéraði 30 þús. Til vetrarsamgangna í Svarfaðardal 80 þús. Til snjóbifreiðar á Akureyri 60 þús. Snjóbifreið í Grýtubakkahreppi 43 þús. Snjóbifreið í Hálshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu 47 þús. Norðausturleið, Vopnafjörður-Húsavík 630 þús. Til vetrarsamgangna í Fjallahreppi 230 þús. Snjóbifreið Öxarfjörður-Kópasker 73 þús. Snjóbifreið á Þórshöfn 63 þús. Til vetrarflutninga á Bakkafirði 127 þús. Til vetrarflutninga Í Vopnafirði 127 þús. Til vetrarsamgangna í Borgarfirði eystra 144 þús. Til vetrarsamgangna í Hjaltastaðahreppi 45 þús. Til póst- og vöruflutninga á Jökuldal 44 þús. Til vetrarsamgangna á Jökuldal 73 þús., stofnstyrkur 150 þús. Til vetrarflutninga í Möðrudal 92 þús., stofnstyrkur 104 þús. Snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 40 þús. Snjóbifreið á Fjarðarheiði 506 þús. Snjóbifreið á Oddsskarði og Fagradal 600 þús., stofnstyrkur 575 þús. Snjóbifreið Stöðvarfjörður-Egilsstaðaflugvöllur 83 þús. Til vetrarflutninga á Breiðdalsvík 127 þús. Til vetrarflutninga Djúpivogur-Hornafjörður 175 þús., stofnstyrkur 150 þús. Svínafell í Nesjum 47 þús. Til vöruflutninga á Suðurlandi 450 þús. Óráðstafað 1 200 þús. Flóabátar: Akraborg 11 millj. 500 þús. Baldur 10 millj. 235 þús., stofnstyrkur 1500 þús. Hnúksnesbátur 60 þús. Mýrabátur 15 þús. Fagranes 10 millj. 100 þús. Dýrafjarðarbátur 100 þús., stofnstyrkur 50 þús. Hríseyjarferja 1880 þús., stofnstyrkur 1200 þús. Mjóafjarðarbátur 1725 þús. Herjólfur 19 millj. 350 þús. Eyjafjörður- Grímsey 5 millj. 660 þús. Samtals 74 millj. 10 þús. kr.



Herra forseti. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við eftir aprílkosningarnar 1983 var mikil spenna ríkjandi í þjóðfélaginu, verðbólga vaxandi og samdráttur í þjóðarframleiðslu, einkum vegna minnkandi sjávarafla. Ríkisstjórnin tókst á við vandann af myndugleik og framkvæmdi hvort tveggja í senn að slá niður verðbólguna og skera niður án þess að til atvinnuleysis kæmi. Þetta kostaði miklar fórnir hjá almenningi og atvinnufyrirtækjum um skeið, en fólkið var með, sætti sig við þrengri kost í von um betri tíð og ríkisstjórnin sigldi í góðum byr. Verulegt bakslag kom árið 1984 er efnahagslegt jafnvægi fór úr böndunum eftir vinnudeilur þannig að það seig á ógæfuhlið um sinn í þröngu efnahagsástandi. Seinni hluta árs 1985 og 1986 snerist þróunin við, afli jókst, viðskiptakjör erlendis urðu yfirleitt betri, en ýmsir einstaklingar svo og fyrirtæki sátu eftir með uppsafnaðan vanda, húsbyggjendur sem mikilvæg atvinnufyrirtæki í flestum greinum. Ef þær aðgerðir sem þegar hafa verið gerðar í húsnæðismálum skila sér eins og til er ætlast og ekki dofnar viljinn að slípa af agnúana er ástæða til bjartsýni í þeim mikilvæga málaflokki. Aðgerðir sem miða í þá átt að styrkja fjárhagsaðstöðu atvinnufyrirtækja með skuldbreytingum ásamt aukningu eigin fjár stuðla að meira öryggi og festu í öllum rekstri, tryggja atvinnu og bæta kjör fólksins þegar fram í sækir ef áframhaldandi tekst að halda verðbólgunni í skefjum. Þá og því aðeins verður verðbólgunni haldið í skefjum að það gagnkvæma traust sem ríkt hefur milli aðila vinnumarkaðarins haldist og ríkisstjórnin tryggi að þau atriði sem skipta sköpum gagnvart kaupmætti launa og rekstrargrundvelli atvinnuveganna haldist, svo sem gengi, skattar, tryggingar, svo og taxtar opinberra þjónustufyrirtækja o.fl., sé ákveðið í samræmi við grundvöll samninga og ekki sé hvikað frá þeim í framkvæmd. Það er mikið fagnaðarefni að kjarasamningar frá því í febrúar stóðust með góðu samstarfi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar og nýundirritaðir samningar nú í desember bregða vissulega birtu á veginn fram undan. Nýjustu fréttir af töxtum opinberra fyrirtækja lofa þó ekki nógu góðu. Það sem einkennir þessi fjárlög er fyrst og fremst aðhald, jafnframt því sem reynt hefur verið að bæta nokkuð ýmsa framkvæmdaliði sem komnir voru niður fyrir lágmark. Höfuðmálið er að viðhalda þeim ávinningi sem náðst hefur í baráttunni við verðbólguna. Til að ná þessu markmiði verður m.a. að reka ríkissjóð með halla. Bæði febrúarsamningarnir og nú aftur samningarnir í desember kosta ríkissjóð mikið. Það var lengst af stefnumark Sjálfstfl. að reka hallalausan ríkisbúskap. Nú þegar atvinnuvegirnir og útflutningsframleiðslan eru meiri og fjölþættari en áður og lífskjörin betri og jafnari hefur það sjónarmið verið ofan á að ríkissjóður geti þurft að hlaupa undir bagga til að koma í veg fyrir of mikla röskun í atvinnulífinu svo og lífi fólks og útgjaldasveiflum. Hallinn á fjárlögum nú í stað aukinnar skattlagningar er einfaldlega hafður til að veita einstaklingum og atvinnufyrirtækjum svigrúm til að lagfæra stöðu sína til að vera betur búin að takast á við vaxandi verkefni í framtíðinni. Með lágu verðbólgustigi og hagsýnum rekstri er hægt að búast við að mikil fárfesting undanfarinna áratuga fari að skila þjóðinni betri kjörum. Þörf til nýbyggingar er vissulega fyrir hendi, en fjármagnsfrekur stofnkostnaður í ýmsum greinum er minni nú en áður þannig að svigrúm er til að minnka erlendar skuldir án þess að slaka á nauðsynlegri nýfjárfestingu. Hér er átt við það að um sinn þarf ekki að virkja stórt. Allar stórar hitaveitur eru fullbyggðar þó eftir sé að takast á við fjárhagsvanda nokkurra þeirra. Fiskiskipastóllinn er nægilega stór, sumir segja um of, þannig að þar er fyrst og fremst um nauðsynlega endurnýjun að ræða. Í þessu sambandi má þó ekki gleyma að sum byggðarlög vantar aukið hráefni og verður að finna lausn á því þannig að hagkvæmur rekstur náist í vinnslu. Frystihús og fiskverkunarstöðvar um land allt teljast að stofni að mestu leyti fullbyggðar, en nauðsynlegt er að mæta nýjum markaðsmöguleikum með fullvinnslu á heimaslóð með viðbótarfjárfestingu en minni að vöxtum en áður. Ekki má samt gleyma því að við erum aðeins á miðri leið að byggja okkur upp t.d. í skóla- og heilbrigðismálum, en í þessum efnum mætti líta til meiri hagsýni en stundum áður. Það er því ekki út í bláinn að við gætum lagt miklu meira fé í samgöngumál en undanfarið og þar með stækkað atvinnu- og markaðssvæði með greiðari og öruggum samgöngum. Þar með mundu leysast allt að því sjálfkrafa mörg þau mál sem teljast byggðavandi í dag, en auðvitað þarf að vaka vel yfir að veita ýmissi atvinnustarfsemi, sem hefur átt undir högg að sækja vegna fjarlægðar og einangrunar, nýja stoð í formi fjármagnsfyrirgreiðslu og annarrar nauðsynlegrar aðstoðar. Við þetta allt ætti að skapast meira svigrúm til að mæta þeim geysilegu áföllum sem smám saman hafa verið að hvolfast yfir landbúnaðinn og í bili er reynt að laga með tvíeggjuðum sársaukafullum aðgerðum. Bættar samgöngur og stærri atvinnusvæði auðvelda dreifbýlisfólki að leita til fjölþættari starfa í öðrum greinum án þess að þurfa að brjóta allar brýr að baki og blómlegar sveitir leggist í eyði. Herra forseti. Við afgreiðslu þessara fjárlaga er sem fyrr þröng staða og því margt sem ég og fleiri hefðu viljað sjá öðruvísi. Sífellt vex sá hluti þeirra sem fer til rekstrar, en minna hægt að verja til framkvæmda. Nú var þó þörf að snúa verulega við blaði. Koma hefði þurft meira til móts við samdráttinn á landsbyggðinni með ýmsum aðgerðum. Þar hefði vegið þungt stóraukið fé til samgöngumála. Gagnvart landbúnaðinum vantar fjármagn til að flytja birgðavandann sem fyrst úr landinu samfara nýrri markaðssókn erlendis og innanlands og nýta strax þann mikla markað sem fyrir er í landinu á Keflavíkurflugvelli. Niðurskurður á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga þrengir stöðu sveitarfélaganna og skapar aukinn mismun í búsetu sem síst mátti við. Vissulega er gott ef hægt er , að minnka erlendar lántökur með innlendum sparnaði, en verða ekki of margir um innlenda lánsféð með þeim afleiðingum að vextir og verðbólga fara upp? Það eru því vissulega hættuboðar fyrir stafni þrátt fyrir góðæri og aukinn hagvöxt. Herra forseti. Þótt okkur greini á í ýmsu um leiðir til lausnar er meginmálið að halda verðbólgunni í skefjum. Þar mega Alþingi og ríkisstjórn umfram allt ekki láta deigan síga.



Herra forseti. Ég ætla ekki við 3. umr. fjárlaga að spjalla um þetta mál almennt, svo vel sem það hefur verið gert af talsmanni Alþb. og fulltrúa í fjvn., hv. þm. Geir Gunnarssyni, og væri þó af ærnu að taka ef ætti að fara út í athugasemdir við gerðir meiri hl. í þessum efnum. Við heyrðum hjá hv. síðasta ræðumanni ýmis iðrunarmerki í orði, hv. þm. Eggert Haukdal, og það hefði verið betur að það hefði sést eitthvað á borði frá þessum stjórnarliðum, fulltrúum kjörnum á landsbyggðinni. Þegar við blasir hvernig skammtað er til undirstöðuþátta og framlaga til framkvæmda út um land láta þessir hv. stjórnarþingmenn sér nægja, eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns og heyra má frá mörgum fleiri, að vísa til verðbólgunnar. Það er það sem ekki má hreyfast, en það er allt í lagi að byggðarlögin séu að fara í rúst. Það er allt í lagi þó það halli þannig undan landsbyggðinni eins og raun ber vitni. Það er ekki það sem ræður þeirra gjörðum og afstöðu heldur einhverjar goðsagnir frá ráðandi öflum, eins og hv. 1. þm. Suðurl., hæstv. fjmrh., um verðbólgu og almenn efnahagsmarkmið sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Það leggst heldur lítið fyrir þá fulltrúa landsbyggðarinnar sem standa að meirihlutaákvörðunum varðandi þetta frv. og ég kem hér að örfáum atriðum sem ég stend að brtt. við nú við 3. umr. í von um að fá fram þó ekki væri nema örlitla lagfæringu í brýnum efnum og ætla að víkja að þeim till., herra forseti, öðrum en endurfluttar eru og ég mælti fyrir við 2. umr. um frv. Ég flyt á þskj. 345 brtt. ásamt hv. 2. þm. Austurl. Helga Seljan varðandi framkvæmdir á flugvöllum. Till. okkar er sú að veitt verði til byggingar nýrrar flugbrautar á Egilsstöðum 50 millj. kr. framlag. Það er um 1/5 af því sem áætlað er að þessi framkvæmd kosti samkvæmt upplýsingum frá hæstv. samgrh. á þessu þingi. Ástandið í flugsamgöngum varðandi Austurland á að vera hv. alþm. kunnugt, stjórnarsinnum sem stjórnarandstæðingum. Við flm. þessarar till. sjáum ekki hvernig í ósköpunum Alþingi ætlar að afgreiða fjárlög og fara í jólaleyfi án þess að sýna lit á að ráða bót á vanda heils landsfjórðungs í undirstöðuþáttum samgöngumála. Mér þætti vænt um ef það heyrðist í stjórnarsinnum af Austurlandi, eins og hæstv. ráðherrum og þm. sem hér sitja fyrir Austurland, um þetta efni, hvernig þeir hugsa sér að standa að afgreiðslu þessa máls án þess að lagfæring fáist varðandi þennan þátt mála. Hér situr valinkunnur sómamaður, hv. varaþm. Tryggvi Gunnarsson, og ég veit að hann hefur áhyggjur af þessu máli og hlýtur að hafa það. Það væri óskandi að hann gæti haft áhrif á þá ráðherra sem skipa sæti sem þm. á Austurlandi, m.a. af hálfu Sjálfstfl., til þess að ráða hér bót á máli þannig að menn sjái eitthvað fram úr þeim vanda sem þarna er við að fást og hefur blasað við lengi. Við fluttum, Alþýðubandalagsmenn, till. um hækkun á framlagi til flugmála, framlagi sem lækkar í krónutölu frá síðustu fjárlögum samkvæmt þeim till. sem nú liggja fyrir, og gerðum þá ráð fyrir 50 millj. kr. aukningu á framlagi til flugvallarframkvæmda. Við höfum með samþykki þingflokks okkar endurflutt þessa till., markaða Egilsstaðaflugvelli til nýrrar flugbrautar, nú við 3. umr. En auðvitað erum við ekki allt of bjartsýnir á að menn taki sig á í þessum efnum og því höfum við flutt till. til vara sem felur í sér að 5 millj. kr. verði veittar til endurbóta á Egilsstaðaflugvelli, þeirri flugbraut sem nú er notast við og er ófær dögum oftar núna um vetrartímann, á vorin og nánast á hvaða árstíma sem er, sem getur dregið til þess að þessi aðalflugvöllur á Austurlandi, miðsvæðis, verði ófær. Ég vænti þess að ef menn ekki treysta sér til að marka hér það spor að hefja framkvæmdir við nýja flugbraut, þar sem undirbúningi er lokið í öllum aðalatriðum, fallist menn a.m.k. á að verja þessari upphæð til að gera núverandi flugbraut færa í bili á meðan menn eru að safna í sig dug og vilja til að hefja þá framkvæmd sem til frambúðar horfir. Ekki meira um það, herra forseti. Ég veit að það bjátar á í flugsamgöngum innanlands víðar en á Austurlandi en tel og held að því sé ekki á móti mælt að hvergi sé vandinn slíkur eins og í þeim landshluta. Þá kem ég, herra forseti, að brtt. sem við flytjum, tveir þm. ásamt mér, hv. 2. þm. Austurl. Helgi Seljan og hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrímur J. Sigfússon, á þskj. 424. Það eru tvær till. sem fluttar voru við 2. umr. fjárlaga en voru dregnar til baka. Önnur er um hækkun á framlagi til Náttúruverndarráðs til framkvæmda í þjóðgörðum um nær 2,5 millj. kr. Sú till. er hér endurflutt. Nauðsyn og rök fyrir þeim tillöguflutningi eru óbreytt. Þó að fjvn. leggi til 1 millj. kr. hækkun á framlagi til framkvæmda í þjóðgörðum var það upplýst af framsögumanni fjvn., hv. 1. þm. Norðurl. v., að það framlag væri eingöngu ætlað til skuldagreiðslu vegna liðinna ára. Ég tel því nauðsynlegt að fá fram hækkun umfram þessa 1 millj. kr., hækkun sem svarar til þess sem við leggjum hér til. Þess er að geta, herra forseti, að Náttúruverndarráð býr við miklar þrengingar, ekki aðeins að því er varðar nauðsynlegar framkvæmdir á þeim svæðum sem Náttúruverndarráð ræður yfir, heldur í rekstrarfjármagni. Í erindi frá 17. nóv. 1986, sem fjvn. var sent um þetta efni, er það dregið fram með mjög skýrum hætti hvernig þrengt hefur verið að Náttúruverndarráði ár eftir ár í framlögum þannig að það er alveg ljóst að ráðið er ekki í stakk búið til að sinna lögbundnum skyldum sínum í sambandi við m.a. eftirlit með framkvæmdum og umsvifum og gæslu á þeim svæðum sem Náttúruverndarráði hefur verið falið að annast. Þetta er auðvitað óhæfa að svona skuli gengið fram ár eftir ár og auk þess áætlaðar sértekjur til ráðsins umfram það sem líkur eru til að takist að afla. Er það reyndar aðferð sem beitt hefur verið með ósanngjörnum hætti gagnvart ýmsum aðilum sem sinna eiga brýnum lögboðnum verkefnum. Önnur till. sem við endurflytjum er varðandi ferðamálaráð, sérmerkt Til umhverfisverndar á ferðamannastöðum, 10 millj. kr. og liggur hún fyrir hér við 3. umr. til afgreiðslu. Þriðja till. sem ég ætla að ræða nokkuð á sama þskj. varðar Námsgagnastofnun og er nýr liður, Námsefnisgerð vegna forskólanema, að upphæð 2,5 millj. kr. Námsgagnastofnun er ein af þeim opinberu stofnunum sem hefur verið falið mikilsvert hlutverk lögum samkvæmt en þar sem ríkisvaldið, og Alþingi, tekur við fjárlagaafgreiðslu lítið sem ekkert tillit til þeirra skyldna og kvaða sem á Námsgagnastofnun hafa veríð lagðar. Ég vil, herra forseti, til þess að spara hér tíma vitna til erindis sem fjvn. fékk í hendur 17. des., þ.e. í fyrradag, þar sem um er að ræða ályktun og bókun námsgagnastjórnar frá fundi hennar 16. des. 1986 sem send var ráðherrum og alþm. Með leyfi forseta segir þar: "Með tilliti til þeirra fjárveitinga sem Námsgagnastofnun eru ætlaðar á næsta ári, 1987, að lokinni 2. fjárlagaumræðu ályktar stjórn Námsgagnastofnunar eftirfarandi: 1. Um áramótin 1984-85 var námsefnisgerð sú sem verið hafði á hendi skólarannsóknadeildar menntmrn. flutt til Námsgagnastofnunar að boði menntmrh. Stjórn stofnunarinnar var fyrir sitt leyti samþykk þessari ráðstöfun að því gefnu að fullt tillit yrði tekið til þess við fjárveitingar til stofnunarinnar. Sú hefur ekki orðið raunin. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 eins og það lítur út eftir 2. umr. eru ætlaðar ríflega 8 millj. kr. til námsefnisgerðar. Árið 1984, síðasta árið sem verkefni þetta var hjá skólarannsóknadeild, var varið til þessa verkefnis liðlega 17 millj. kr. framreiknað til núvirðis. Hér er því um meira en helmings lækkun að ræða. 2. Auk þess sem að framan greinir gengu í gildi á árinu 1985 ákvæði grunnskólalaga um skólaskyldu nemenda í 9. bekk sem fela í sér skyldu Námsgagnastofnunar að sjá þessum nemendum fyrir ókeypis námsgögnum. Heildarkostnaður Námsgagnastofnunar vegna þessa aldursflokks er áætlaður á árinu 1986 um 12 millj. kr. Hafi fjárveitingavaldið talið sig taka tillit til þessa við fjárveitingu fyrir árið 1986 er ljóst að lækkun til annarra verkefna hefur verið þeim mun meiri. 3. Eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt fyrir árið 1986 varð námsgagnastjórn að leggja til hliðar áætluð verkefni fyrir u.þ.b. 30 millj. kr. Í tillögum stofnunarinnar til fjárlaga fyrir árið 1986 voru þessi verkefni sett inn á áætlun á nýjan leik auk annarra brýnna verkefna. Svo virðist sem enn eigi að hafa tillögur Námsgagnastofnunar að engu. 4. Samkvæmt frv. til fjárlaga 1987 að lokinni 2. umr. eru Námsgagnastofnun ætlaðar 2494 kr. á hvern nemanda í skyldunámi, þeir eru nú 37 806, til útgáfu allra náms- og kennslugagna og annarrar þjónustu sem stofnuninni er ætlað að veita. Ef námsgögn handa forskólanemendum, 6 ára börnum, eru reiknuð með, þeir eru 4588, er þessi upphæð 2223 kr. eða sem nemur andvirði tveggja til þriggja barnabóka á almennum markaði. Námsgagnastofnun gerði tillögu um 4078 kr. á hvern nemanda og gerði þá ráð fyrir námsgögnum handa forskólanemum. Enda þótt stofnuninni sé samkvæmt lögum aðeins ætlað að sinna nemendum í skyldunámi, 1.-9. bekk, hefur reynst óhjákvæmilegt að gefa út námsgögn handa forskólanemum enda er kennslu haldið uppi fyrir næstum öll 6 ára börn í landinu. 5. Við núverandi aðstæður getur Námsgagnastofnun ekki fullnægt þörf skólanna fyrir námsgögn. Ef svo fer fram sem horfir verður enn meiri skortur á námsefni en nú er og gerð og útgáfa nýrra námsgagna stöðvast. Námsgagnastjórn heitir því á Alþingi að samþykkja verulega hækkun fjárveitinga til Námsgagnastofnunar í samræmi við tillögur hennar þegar frv. til fjárl. kemur til 3. umr. Þessu er hér með komið á framfæri." Undir þetta ritar Ásgeir Guðmundsson námsgagnastjóri. Þetta er erindi námsgagnastjórnar frá í fyrradag og fjvn. hefur haft þetta erindi fyrir framan sig þegar hún gerði sínar tillögur um breytingar við 3. umr. fjárlaga í öllu góðærinu. En hvernig endurspeglast vilji meiri hl. fjvn. í þessum efnum? Þannig í stuttu máli að ekki er gert ráð fyrir neinni breytingu frá því sem fram hafði komið við 2. umr. fjárlaga til þessa brýna þáttar og segir það sitt um það hvernig þeir sem hér halda á málum hugsa til þeirra rösklega 40 000 nemenda að forskólanemendum meðtöldum sem stunda nám í skólum landsins og þeirra sem ætlað er að annast þar lögboðna kennslu. Þetta eru kaldar kveðjur sem þessum stóra hópi þjóðfélagsþegna eru sendar og ég bendi á þær staðreyndir sem tíundaðar voru í erindi námsgagnastjórnar, stjórnar stofnunarinnar, að sú upphæð sem veitt er til hennar svarar ekki til nema sem nemur andvirði tveggja til þriggja barnabóka á nemanda. Af þessu hlýst gífurlegur aukakostnaður sem dreifist fyrst og fremst á sveitarfélögin í landinu og kemur hvergi fram. Auðvitað verður að leysa þetta í einhverju lágmarki. Hvernig er það gert, herra forseti? Kennararnir gera það með því að reyna að bjargast við ljósritun á kennslugögnum og fjölföldun sem kostar stórar upphæðir. Það kostar samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá Námsgagnastofnun 100 000 kr. - ég endurtek, það kostar 100 000 kr. að ljósrita eitt blað, eitt einasta blað, fyrir hvern nemanda í grunnskólum landsins. Þessi kostnaður dreifist á sveitarfélögin, líklega 150 sveitarfélög, og kemur hvergi fram hér á Alþingi. Hér skýtur Alþingi sér undan að sinna lögboðnum framlögum til þátta sem það sjálft hefur ákveðið. Þetta er óhæfa. Við gerum okkur það ljóst sem stöndum að þessum tillöguflutningi að þess er ekki að vænta að mikil lagfæring fáist hér á við 3. umr. fjárlaga og því höfum við verið afar varfærnir í tillögugerð okkar og lagt til að tekið verði þó á þessum vanda með því að veita litlum 2,5 millj. kr. til námsefnisgerðar vegna forskólanema, þannig að það létti þá á þeim tilkostnaði sem til námsefnisgerðar er ætlaður og þegar hefur verið reiknað með framlögum til, þó að í allsendis ófullnægjandi mæli sé. Ég tel, herra forseti, að ég hafi rökstutt þessa tillögu okkar nægilega, þannig að öllum hv. þm. megi vera ljóst hvað er að gerast í þessum efnum. Það ætti að vera létt verk fyrir meiri hluta hér á Alþingi að bæta ögn úr með því að víkja smáupphæð til námsefnisgerðar fyrir forskólanema. Þá vil ég, herra forseti, víkja aðeins að tillögugerð sem uppi var höfð nú við undirbúning 3. umr. fjárl., milli umræðna, af hæstv. menntmrh. og Sjálfstfl., þar sem eru hugmyndir og hugsjónamál hæstv. menntmrh. og Sjálfstfl. í sambandi við tilfærslu á kostnaði til sveitarfélaganna varðandi skólaakstur, gæslu í heimavistum og kostnað við mötuneyti í heimavistum grunnskóla. Ég minnti á það milli umræðna oftar en einu sinni að hæstv. menntmrh. hefur látið undir höfuð leggjast að svara fyrirspurnum um hugmyndir sínar, sem hann kastaði fram á miðju sumri og vöktu mikla athygli að endemum, í sambandi við það að færa stórar upphæðir varðandi þessa þætti yfir á sveitarfélögin í landinu án þess að nokkuð kæmi þar í staðinn. Því var eðlilegt að spurt væri. Og það var ekki aðeins um að ræða yfirfærslu kostnaðar heldur grófar aðdróttanir af hálfu viðkomandi hæstv. ráðh. gagnvart starfsmönnum fræðsluskrifstofa og yfirmönnum skólamála um meintar misfellur, ótilgreindar, af hálfu þessara aðila í sambandi við meðferð á opinberu fé. Óskað var eftir því að hæstv. ráðh. gæfi Alþingi skýrslu um það á hverju hann byggði sínar staðhæfingar og aðdróttanir í garð þessara starfsmanna. Hæstv. ráðh. hefur ekki séð ástæðu til þess þó að ég ítrekað hafi gengið eftir svörum og tveir mánuðir og vel það séu liðnir frá því að formlega var beðið um svar í þessum efnum hér á Alþingi. Hins vegar höfðust úf úr ráðuneyti ráðherrans hugmyndir, mér sendar og til fjvn., milli umræðna varðandi þessa þætti. Það var ekki vegna þess að ráðherra vildi upplýsa Alþingi með formlegum hætti og svara fyrirspurn um þessi atriði heldur var það nú hugsjón hans áframhaldandi að troða þessu máli fram hér við 3. umr. fjárlaga og ná markmiðum sínum í þessum efnum og það munaði víst mjóu.

Nú er orðið fáskipað hér.

Já, það er fáskipað en þeir eru nú gildir sem þó sitja, sýnist mér.

Það hefur mér heyrst.

Ég held að það sé ómaksins vert, herra forseti, að festa aðeins í þingstíðindi þær hugmyndir sem ráðherrann hefur verið að viðra og féllu á jöfnu í þingflokki Framsfl., að okkur er tjáð, þegar málið var þar til umræðu og meðferðar þannig að litlu munaði og segir það nú sitt um festuna í hinum stjórnarflokknum að það hafi munað minnstu að ráðherrann næði markmiðum sínum a.m.k. að talsverðu leyti fram, þó að það liggi ekki fyrir í tillöguformi sem betur fer. Með leyfi forseta: Í erindi sem mér barst 12. des. s.l. frá menntmrn. segir svo um rekstrarkostnað grunnskóla: Samkvæmt meðfylgjandi hugmyndum er gert ráð fyrir aukinni hlutdeild sveitarfélaga í rekstrarkostnaði grunnskóla. Ljóst er að hluta þess kostnaðar má mæta með sparnaði og ýmiss konar hagræðingu. Eftir sem áður er nokkuð víst að tilkostnaður sveitarfélaga mun aukast frá því sem nú er. Sveitarfélög eru misvel í stakk búin til þess að mæta auknum kostnaði og er því lagt til að veitt verði sérstök fjárveiting, 10 millj. kr., til að styrkja þau sveitarfélög er verst standa. Gert er ráð fyrir að settar verði sérstakar reglur um úthlutun þessara styrkja. Þá er einnig gert ráð fyrir að reglugerð um rekstrarkostnað grunnskóla verði felld úr gildi og ný sett í staðinn. Breytingar á frumvarpi til fjárlaga samkvæmt meðfylgjandi gögnum eru sem hér segir: Skólaakstur, samkvæmt frumvarpi 127 millj. 497 þús., samkvæmt hugmyndinni (þ.e. hugmynd ráðuneytisins) 60 millj. 629 þús. Og neðanmáls segir: Skólaakstur samkvæmt uppgjöri skólaárs 1985-1986. Þannig að tölurnar eru sem nemur því lægri samkvæmt hugmyndinni sem þarna er viðruð af ráðuneytinu. Mötuneyti (það er á verðlagi í janúar 1986), samkvæmt frumvarpi 31 millj. 263 þús., samkvæmt hugmynd ráðuneytisins 21 millj. 853 þús. Gæslan (það er einnig á verðlagi í janúar 1986) 15 millj. 450 þús., samkvæmt hugmynd ráðuneytis 11 millj. 483 þús. Rekstrarstyrkir, samkvæmt hugmynd ráðuneytisins 10 millj. Þarna áttu 10 millj. kr. að koma á móti til þess að jafna í einhverju þá byrði sem átti að leggja á sveitarfélögin samkvæmt hugmyndum Sjálfstfl. samþykktum, hugmyndum sem reynt var að ýta fram hér við undirbúning 3. umr. fjárlaga. Ég reiknaði út að tölurnar eins og þær liggja hér fyrir næmu um 70 millj. kr. en það eru gamlar tölur. Hæstv. ráðh. kom því á framfæri sjálfur úr þessum ræðustól í umræðu um þingsköp um daginn að í reynd væri um að ræða um 90 millj. kr., og hygg ég að það sé varlega áætlað, sem Sjálfstfl. ætlaði að ýta yfir á sveitarfélögin og var stöðvað næstum fyrir tilviljun í atkvæðagreiðslu hjá hinum stjórnarlokknunum að því er hermt er, þar sem það féll á jöfnu að taka undir þessar hugmyndir, að vísu þó með einhverjum mildandi breytingum. Þetta er sundurliðað nánar í því erindi sem mér barst frá ráðuneytinu, þessar kveðjur sem senda átti sveitarfélögum landsins frá Sjálfstfl. og meiri hluta ríkisstjórnarinnar hér á Alþingi. Í niðurlagi þessa erindis segir svo, herra forseti: "Samkvæmt framangreindu er gert ráð fyrir aukinni hlutdeild sveitarfélaga í rekstrarkostnaði grunnskóla. Ljóst er að hluta þess kostnaðar má mæta með sparnaði og ýmiss konar hagræðingu. Eftir sem áður er nokkuð víst að tilkostnaður sveitarfélaga mun aukast frá því sem nú er. Sveitarfélög eru misvel í stakk búin til þess að mæta auknum kostnaði og er því gert ráð fyrir að veitt verði sérstök fjárveiting til að styrkja þau sveitarfélög er verst standa." Þetta átti að verða aðferðin: Færa yfir á sveitarfélögin hátt í 100 millj. kr. og ætla 10 millj, kr. á móti til þess að milda þessa aðgerð, milda þessa blóðtöku úr úr sveitarsjóðunum, og eftir standa svo fullyrðingar og staðhæfingar ráðherrans og brigslyrði í garð starfsmanna sinna í sambandi við meðferð á opinberu fé sem hann enn hefur ekki fundið neinn stað fyrir og ekki haft fyrir að svara Alþingi hvað búi á bak við fullyrðingar hans. Það hefur svo oft verið gengið á eftir þessu máli að ég sé ekki einu sinni ástæðu til þess að kalla á viðkomandi hæstv. ráðh. Hann hefur þegar fengið orð í eyra frá sveitarfélögum í landinu í sambandi við þessar tillögur sínar og hugmyndir. Það er sagt í sambandi við þetta mál, herra forseti, að menn eigi ekki endilega að vera að halda í það sem gamalt er og ekki að standa á óbreyttu kerfi. Ég get vel tekið undir það almennum orðum. Það er sjálfsagt að skoða hugmyndir um breytingar, m.a. á verkefnum ríkis og sveitarfélaga og tekjum ríkis og sveitarfélaga í sambandi við verkefnatilfærslu, en það hlýtur auðvitað að vera undirstöðuatriði í sambandi við allar slíkar breytingar að hlutur sveitarfélaganna sé ekki skertur frá því sem nú er í þeim samskiptum. Nógu erfiður er hann þegar orðinn. Hann þarf þvert á móti að bæta fjárhagslega í sambandi við þau verkefni sem sveitarfélögunum nú þegar er ætlað að annast, hvað þá ef á að fara að leggja ný verkefni á sveitarfélögin með ákvörðunum héðan frá Alþingi. Starfandi eru tvær nefndir á vegum ráðherra, önnur á vegum hæstv. félmrh. en hin á vegum hæstv. fjmrh., sem eru að vinna að skoðun þessara mála. Sú nefnd sem félmrh. skipaði 12. sept. 1986 er að vinna að tillögum um breytingar á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í skýrt afmörkuðum áföngum. En ofan í starf þeirrar nefndar, sem er á frumstigi þó að fyrir liggi drög varðandi hugmyndir hennar sem mér hafa borist í hendur, ætlar stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi og Sjálfstfl. sérstaklega að fara að troða byrðum á sveitarfélögin í landinu, verkefnum á sveitarfélögin í landinu, hátt í 100 millj. kr., mitt ofan í vinnu sem hafin er milli aðila væntanlega og með samþykki aðila til þess að endurskoða verkefnaskiptinguna milli ríkisins og sveitarfélaganna. Hæstv. fjmrh. skipaði, eins og ég gat um, aðra nefnd til að fjalla um þessa þætti varðandi tekjustofnana. Hvers konar vinnubrögð eru þetta af hálfu þeirra manna sem bera hér fram tillögur eins og hæstv. menntmrh. ofan í þá vinnu sem er í gangi á vegum ríkisstjórnarinnar, að ætta að fara að velta yfir á sveitarfélögin verkefnum og byrðum með þeim hætti sem tillögur voru hér um og minnstu munaði að kæmu fram við 3. umr. fjárl. til afgreiðslu og ákvörðunar? Ljóst er að Sjálfstfl. í heild hafði skrifað upp á þessar tillögur ráðherra síns og Framsfl. að hálfu leyti. Það var nú ekki meiri fyrirstaðan þar en svo þó að eitthvað hafi átt að draga úr sárasta broddinum ef framsókn hefði átt að taka við þessum tillögum að sínu leyti. Nei, þetta eru sannarlega dæmalaus vinnubrögð og þeim tengist síðan hvernig staðið er að málefnum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem snertir afgreiðslu lánsfjárlaga hér á Alþingi sem liggja fyrir hv. deild, skerðing á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga upp á 300 millj. kr., eða á milli 300 og 400 millj. kr. hugsanlega. Það var farið að blanda þessu máli inn í og reyna að nota það sem verslunarvöru og þvingu á sveitarfélögin að taka við þessum hugsjónum Sjálfstfl. og tillögum menntmrh. Ef menn yrðu við því skyldi verða dregið svolítið úr skerðingunni á Jöfnunarsjóðnum. Þetta eru sannarlega fáheyrð vinnubrögð, fyrir nú utan það að þarna er verið að tengja saman mál sem eiga að vera óskyld í málsmeðferð og eru óskyld að eðli, annars vegar lögboðin útgjöld sem ríkið hefur tekið á sig skuldbindingar um gagnvart sveitarfélögunum og hins vegar lögboðnir tekjustofnar sveitarfélaganna, þar sem er Jöfnunarsjóðurinn, sem gengið er að með þeim hætti sem stjórnarmeirihlutinn stendur að hér á Alþingi. Það er ekki aðeins að staðið sé að framlögum til lífsnauðsynlegra framkvæmda vítt um land eins og raun ber vitni, heldur er einnig vegið að einingunum, sveitarfélögunum, með þeim hætti sem tillögur um skerðingu á framlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sýna. Þetta er uppskeran, þetta er veganestið sem stjórnarþingmennirnir, kosnir af fólkinu út um landið, koma með í kosningabaráttuna sem er fram undan. Það eru pinklar sem hæstv. fjmrh. hefur hlaðið á þá, eða hitt þó heldur, það veganesti. Ég hefði kosið mér eitthvað annað og betra ef ég væri í sporum þeirra þm. sem ætla að leita eftir áframhaldandi umboði hjá kjósendum úti um landið. Herra forseti. Ég taldi nauðsynlegt að það lægi fyrir hvaða hugmyndir og tillögur Sjálfstfl. ætlaði sér að knýja hér fram við 3. umr. og minnstu munaði að lægju hér fyrir fullbúnar í tillöguformi. Að lokum, herra forseti, er eitt mál, ein afturganga sem ég hlýt að víkja aðeins að áður en ég lýk máli mínu, sem er að finna í tillögum meiri hl. fjvn. á þskj. 459 sem eru brtt. og nýir liðir við 6. gr. Þar er um að ræða tölul. 7, brtt. við 6. gr. um nýjan lið 5.27, heimild til fjmrh. að selja jarðirnar Rauðamýri í Nauteyrarhreppi og Streiti í Breiðdalshreppi. Sé ég að hæstv. fjmrh. kannast við málið þannig að þetta kann að hafa verið nefnt við hann á fyrri stigum og ekki kannske fæðingin orðin til í fjvn. en hæstv. ráðh. er nú vís að víkja eitthvað að því.  Ég mælti nokkur varnaðarorð í sambandi við þetta hugsjónamál ríkisstjórnarinnar því að öðru nafni er ekki hægt að nefna það þegar þessi afturganga er komin hér inn við 3. umr. fjárl. á lokastigi fjárlagaafgreiðslunnar, heimild til fjmrh. að selja jörðina Streiti í Breiðdalshreppi. Hver er nú saga þessa máls, herra forseti? Og hæstv. iðnrh.: Hver er nú saga þessa hugsjónamáls ríkisstjórnarinnar að afla heimildar fyrir fjmrh. til að selja Streiti í Breiðdalshreppi? Jú, það var flutt hér frv., þingmannafrumvarp, af hv. 4. þm. Austurl. og hv. 11. landsk. þm., Jóni Kristjánssyni og Agli Jónssyni, á síðasta þingi um heimild fyrir ríkisstjórnina til að selja jörðina Streiti í Breiðdal í Suður-Múlasýslu og 1. gr. frv. og efni þar með var svohljóðandi, herra forseti: "Ríkisstjórninni er heimilt að selja Magnúsi Þorleifssyni, nafnnr. 6293-5626, eyðijörðina Streiti í Breiðdalshreppi." Síðan er vikið að ákvæðum jarðalaga sem skuli fylgt og undanskilið verði land vegna vegagerðar í landi jarðarinnar, svo og land undir vita á Streitishorni, þ.e. fyrir skipstjórana. Og í grg. þessa frv. segir, með leyfi forseta: "Frv. þetta er flutt að beiðni Magnúsar Þorleifssonar" - Hvar skyldi hann nú búsettur? Mávanesi 21, Garðabæ. Kannast nokkur við götuna? Ég held að það séu ýmsir höfðingjar sem búa þarna í Mávanesinu. - "að fengnum meðmælum hreppsnefndar Breiðdalshrepps. Jörðin Streiti er nú í eyði og hyggst Magnús nýta hana fyrir æðarrækt, angórakanínur, garðrækt o.fl., en enginn fullnægjandi húsakostur fyrir hefðbundinn búrekstur er þar nú fyrir hendi." Þetta er upphaf grg. og meginrökstuðningur hv. flm. þessa frv. og fylgdi með erindi frá nefndum Garðbæingi, Magnúsi Þorleifssyni, erindi sem hann hafði sent hæstv. landbrh., þar sem hann segir m.a.: "Móðir mín er fædd á Streiti og dvaldist þar til fullorðinsára." Það lá fyrir að þó að fyrrv. hreppsnefnd Breiðdalshrepps, þar sem flestir eru nú fallnir frá úr hreppsnefndinni við síðustu sveitarstjórnarkosningar eða a.m.k. meiri hluti þeirra sem þar sat, hafði ekki mikinn áhuga á þessu máli og var áreiðanlega orðinn afhuga því áður en málinu lauk hér við lok síðasta þings því að þá var komin umsókn frá heimamönnum um að fá jörðina keypta.

Féllu þeir frá eða féllu þeir úr hreppsnefnd?

Þeir féllu úr hreppsnefnd, hæstv. fjmrh. - Eins og menn sjá var frv. sem þarna var flutt bundið við nefndan Magnús Þorleifsson í Garðabæ og ég held að það sé óhætt að fullyrða að ef mál þetta lægi fyrir með eðlilegum hætti til þinglegrar meðferðar í formi frv. mundu menn ekki fá þær undirtektir sem lagðar voru fram við meðferð málsins í fyrra, á síðasta þingi. Og eflaust er mönnum fullkunnugt um þetta sem standa að því að reyna að smokra þessu máli inn við 3. umr. fjárlaga. En þeir eru ekki af baki dottnir, sennilega í þeirri trú að þetta gleymdist hérna í jólaönnunum og auðvelt reyndist að ná fram þessu hugsjónamáli. En hverjar voru lyktirnar á Alþingi síðast? Jú, það var alveg ljóst að það var enginn vilji hér á Alþingi til að veita þessa heimild á síðasta þingi og málið dagaði þar uppi. Frv. sérstaklega flutt um þetta efni dagaði uppi á þinginu í fyrra og það var þar hörð andstaða. Hún tengdist ekki mér. Ég beitti mér ekki í þessu máli nema lítið. Hún tengdist mér ekki sérstaklega þó að ég mælti þar varnaðarorð eins og fleiri er málið var síðast til umræðu í hv. Nd. þingsins. Það voru margir sem bentu á hversu óeðlilega þarna væri staðið að máli. Og ég endurtek það hér: Þetta er hrein óhæfa. Það er hrein óhæfa að ætla sér að taka upp mál sem kemst ekki í gegnum þingið með þinglegum hætti á síðasta þingi og smokra því inn í heimild í 6. gr. fjárlaga. Hvað segir t.d. hv. fjárveitingarnefndarmaður, 1. þm. Vesturl., við vinnubrögðum af þessu tagi? Ætlar hv. 1. þm. Vesturl. að standa að þessu máli til loka eftir að hafa hlýtt á mál mitt? Ég geri ráð fyrir að það hafi verið mönnum algerlega úr minni fallið, sómakærum mönnum í fjvn., hvernig þetta mál lá fyrir hér í þinginu við lok síðasta þings, enginn stuðningur við að málið fengi framgang í Nd. þingsins. Ég skora á menn að skoða hug sinn í þessu áður en þeir fara að knýja þetta fram með meiri hluta hér, það hugsjónamál ríkisstjórnarinnar að koma þessari jörð undan ríkinu í hendur Garðbæingi sem hefur sett fram hugmyndir um að taka þar upp ræktun á æðarfugli, angórakanínum, garðrækt og fleiru á sama tíma og fyrir liggur ósk heimamanna um að að nytja jörðina og fá hana til kaups. Það er svo mál út af fyrir sig hvort þörf er á því að selja jarðir þannig undan ríkinu þó að menn fái að nytja þær, en auðvitað hljóta menn að styðja að það sé heimafólkið sem hafi landið til nytja og rétt til að nytja það. Það voru nokkrir hæstv. ráðherrar sem létu sig þetta mál varða hér á þinginu í fyrra. Hæstv. forsrh. bar af sér að vera nokkuð tengdur hagsmunalega þessari eignayfirfærslu, en hæstv. utanrrh. upplýsti að jörðin Streiti væri merk fyrir margra hluta sakir, ekki aðeins þaðan komnir góðar stofnar í fé heldur einnig í hrossum. Stóðhesturinn Blakkur 129 væri þaðan ættaður. Og það eru miklir áhugamenn um hrossarækt í stjórnarliðinu og reyndar í stjórnarandstöðunni líka. En hæstv. utanrrh. hafði þá hugmynd og hreyfði henni sérstaklega við mig að það yrði reistur veglegur minnisvarði þarna við veginn á Streiti og sennilega ætlar hæstv. fjmrh. að styðja hann í því hugsjónamáli um Blakk 129 sérstaklega ef hann fær heimild til þess að ráðskast með þessa jörð.

Blakkur 129 er frá Árnanesi.

Blakkur 129 segir hv. 11. landsk. að sé frá Árnanesi og fer nú heldur að vandast þegar stangast á heimildirnar á hinum æðstu stöðum í stjórnarliðinu, milli hæstv. utanrrh. og hv. 11. landsk. þm., en það er sjálfsagt að hann leiðrétti ættartölu nefnds stóðhests og komi henni réttilega á framfæri um leið og hann rökstyður hvers vegna hann er við 3. umr. fjárlaga að reyna að nauðga fram heimild varðandi frv. sem ekki fékk framgang á síðasta þingi en hann ætlar að hafa hér sem einhvern minnisvarða í sambandi við sína þingsetu, hv. 11. landsk. þm., ef ég ræð rétt í að hann hafi komið eitthvað nálægt þessu máli í fjvn. Herra forseti. Þá hef ég vikið að þeim þáttum sem ég vildi koma hér að, mælt fyrir brtt. af minni hálfu þar sem ég er 1. flm. Ég á hlut að ýmsum öðrum brtt. til að freista þess að fá fram lagfæringar við 3. umr. á þessu stórkostlega gallaða frv. ríkisstjórnarinnar til fjárlaga, en það munu aðrir víkja að þeim í umræðunni svo að ég ætla ekki að lengja frekar mál mitt. Ég hef mælt hér varnaðarorð einnig varðandi aðra liði sem ekki náðu fram að ganga góðu heilli. Nóg er nú samt.



Herra forseti. Á þskj. 460 og 461 hef ég leyft mér að flytja brtt. sem kveða á um í fyrsta lagi aukin framlög til aðgerða gegn fíkniefnum, en þá tillögu flytja þm. úr öllum flokkum, og í öðru lagi um framlög til aðgerða gegn skattsvikum. Ég mun, herra forseti, gera nánari grein fyrir þessum tillögum. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum að nokkur umræða hefur orðið í þjóðfélaginu um skattsvik í kjölfar skýrslu sem lögð var fram á Alþingi 18. apríl s.l., en þar eru leiddar líkur að því að á árinu 1985 megi áætla að skattundandráttur hafi numið 6,5 milljörðum kr. s.l. miðvikudag urðu miklar umræður um þessa skýrslu í hv. Nd. og skattsvik almennt í kjölfar þess að felldar voru tillögur um breytingu á tekjuskattslögum sem lúta að því að breyta ákvæðum skattalaga og loka ýmsum smugum sem bjóða upp á skattsvik í tekjuskattslögunum. Um var að ræða ýmsar tillögur sem voru í samræmi við ýmsar breytingar sem skattsvikanefndin lagði til í umræddri skýrslu um umfang skattsvika. Ástæða er til að rifja þetta upp nú við 3. umr. fjárlaga þegar mælt er fyrir tillögu um fjármagn til aðgerða gegn skattsvikum, ekki síst í ljósi ýmissa ummæla sem fallið hafa hjá formönnum stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., um nauðsyn þess að herða á aðgerðum gegn skattsvikum í kjölfar skýrslunnar um skattsvik. Á þessu ári hefur til að mynda hæstv. forsrh. ítrekað sagt í fjölmiðlum að eitt af brýnustu verkefnunum sé að herða aðgerðir gegn skattsvikum og þau orð hefur hann oft á vörunum þegar rætt er um hallann á fjárlögunum, þar séu peningarnir til að brúa hallann. Í skattsvikarana þurfi að ná því að óverjandi sé að undandráttur frá skatti sé svo gífurlegur sem skýrsla þessi gefur til kynna. En hvað fylgdi þessu meira en orð hjá hæstv. forsrh. eða hæstv. fjmrh.? Allar tillögur voru felldar við afgreiðslu tekjuskattslaga sem lúta að hertum aðgerðum gegn skattsvikum og spurningin er nú hvað verður við afgreiðslu fjárlaga. Ýmsar af tillögum skattsvikanefndarinnar, svo að dæmi sé tekið, kosta fjármagn ef þær eiga að skila árangri. Ég gríp niður í þrjár þeirra, með leyfi forseta, en í skýrslu nefndarinnar, sem lögð var fram á Alþingi hinn 18. apríl 1986, kemur m.a. fram að gera þurfi verulegt átak í menntunarmálum starfsfólks á skattstofum, endurvekja þurfi skattskólann, festa hann betur í sessi, komið verði á fót sérstakri eftirlitssveit sérhæfðra skattrannsóknamanna sem geri skyndikannanir á bókhaldi fyrirtækja og taki til rannsókna flókin og erfið framtöl, endurskoðuð verði ákvæði skattalaga um meðferð hlunnindagreiðslna. Ég minni einnig á tillögu um aðgerðir gegn skattsvikum sem samþykkt var á Alþingi í maí 1984, en þar koma fram ýmis atriði sem Alþingi áleit að grípa þyrfti á, atriði sem kostar fjármagn að hrinda í framkvæmd. Ég nefni að stofna sérdeild við sakadóm Reykjavíkur sem sérstaklega skal rannsaka skattsvik, bókhaldsbrot, gjaldeyrisbrot, faktúrufalsanir o.fl., að fjölga sérhæfðum starfsmönnum hjá embætti saksóknara og efla starfsemi Rannsóknarlögreglu ríkisins, að auka hagræðingu og tölvuvæðingu við upplýsingaöflun og úrvinnslu skattframtala, að fjölga sérhæfðu starfsliði við embætti skattrannsóknarstjóra og á skattstofum, að veita á fjárlögum nauðsynlegt fjármagn til að stórauka allt skattaeftirlit, m.a. til þess að a.m.k. 10% skattframtala fyrirtækja og einstaklinga í atvinnurekstri fái ítarlega skoðun árlega. Alþingi hefur sem sagt ályktað í þessu máli og falið framkvæmdavaldinu að framkvæma þessar tillögur. Til þess að hrinda þeim í framkvæmd þarf fjármagn sem margfalt mun skila sér aftur í ríkissjóð eins og dæmin sanna. Ég minni á í því sambandi að hæstv. fyrrv. fjmrh. tók á þessu máli í sinni embættistíð sem fjmrh. Hann setti á fót þá nefnd sem gerði skýrsluna um umfang skattsvika, en það verkefni var hæstv. fjmrh. falið með ályktun Alþingis frá maí 1984. Hæstv. fyrrv. fjmrh. lét heldur ekki við það sitja og byrjaði á að framkvæma þá ályktun sem einnig var samþykkt í maí 1984 um aðgerðir gegn skattsvikum. Hæstv. fyrrv. fjmrh. veitti til þess fjármagni að auka við mannafla hjá skatteftirliti og árangurinn lét ekki á sér standa eins og nú skal lýst: Á árinu 1982 innheimtust vegna skattaeftirlits rannsóknadeildar ríkisskattstjóra 2,9 millj. kr., árið 1983 innheimtust 7,1 millj. kr., árið 1984 þrefaldaðist sú upphæð og fer í tæpar 22 millj. kr. en það var árið sem hæstv. fyrrv. fjmrh. byrjaði að framkvæma einn þátt í ályktun Alþingis um aðgerðir gegn skattsvikum, árið 1985 fjórfaldast sú upphæð og fer nú úr 22 millj. í 85 millj. og fyrstu fimm mánuði þessa árs hafa innheimst 85 millj. kr. eða sama upphæð og allt síðasta ár. Hér er um að ræða um 17 millj. á hverjum mánuði og hefur skattaeftirlitið því skilað því inn að nú innheimtast 17 millj. á mánuði hverjum, en á öllu árinu 1982 innheimtust einungis 2,9 millj. kr. Hér er fyrst og fremst fyrir að þakka hertu skattaeftirliti og að aukið fjármagn var lagt til skattaeftirlitsins. Sú till. sem ég hér mæli fyrir kveður á um að sérstakt átak verði nú gert í skattsvikamálum og 20 millj. kr. verði sérstaklega varið til hertra aðgerða gegn skattsvikum. Með þeirri upphæð tel ég að hægt væri að gera stórátak gegn skattsvikum. Þetta er ekki stór upphæð miðað við hvað mikið er í húfi. 17 millj. innheimtust á hverjum mánuði fyrri hluta þessa árs. Hér er gert ráð fyrir 20 millj. kr. framlagi sem er nálægt því að vera sama upphæð og innheimtist á hverjum mánuði og hefur skilað sér vegna þess að byrjað var að framkvæma hertar aðgerðir gegn skattsvikum skv. ályktun Alþingis frá maí 1984. Það er ekki vafi í mínum huga að sú upphæð mundi enn margfaldast og skila sér aftur í ríkissjóð ef Alþingi tæki þetta mál nú föstum tökum og veitti til þess nauðsynlegu fjármagni eins og hér er lagt til. Hér yrði fyrst og fremst um að ræða sparnaðartillögu, þær 20 millj. sem hér er lagt til að þegar í stað verði varið til aðgerða gegn skattsvikum þannig að verulegt átak sé nú hægt að gera til að vinna gegn skattsvikum, og það gæti á örskömmum tíma skilað sér margfalt aftur í ríkissjóð. Það er ekki fjarri lagi að álykta að þessar 20 millj. kr. gætu tífalt skilað sér aftur í ríkissjóð í lok ársins með þeim árangri að ríkissjóður fengi verulegt fjármagn jafnframt því sem stuðlað væri að jöfnun tekjuskiptingarinnar í þjóðfélaginu. Ég skora á hv. alþm. að samþykkja þessa till. því að öruggt má telja að með því munu þeir bæta stöðu ríkissjóðs verulega jafnframt því sem þm. fylgdu eftir þeirri ályktun sem samþykkt var samhljóða á Alþingi í maí 1984. Hin tillagan sem ég mæli fyrir kveður á um 5 millj. kr. framlag til aðgerða gegn fíkniefnum. Þessa till. flytja með mér hv. þm. Svavar Gestsson, Ólafur Þ. Þórðarson, Ellert B. Schram og Guðrún Agnarsdóttir. Hér er einnig um sparnaðartillögu að ræða eins og tillagan um framlag til aðgerða gegn skattsvikum er. Um fíkniefnavandann mætti hafa mörg orð. Neysla fíkniefna er orðið ógnvekjandi þjóðfélagslegt vandamál hér á landi eins og í öðrum löndum. Talið er að gífurleg aukning hafi orðið á fíkniefnaneyslu á undanförnum árum jafnframt því sem sterkari og hættulegri fíkniefni eru í umferð en áður var. Það er einnig ljóst að fíkniefnalögreglan og tollyfirvöld ná aðeins broti af þeim eiturefnum sem eru í umferð, en talað hefur verið um að aðeins náist 1-5% af fíkniefnum sem berast til landsins. Fjöldi fólks hér á landi hefur ánetjast fíkniefnum og eru það aðallega ungmenni sem orðið hafa fórnarlömb fíkniefnaneyslunnar. Afleiðingar fíkniefnaneyslunnar koma einnig fram í alvarlegum afbrotum og þjófnaði sem oft eru framin til að fjármagna neysluna. Reynsla nágrannaþjóða okkar í Vestur-Evrópu talar þar skýru máli um þá skelfilegu þróun sem orðið hefur á s.l. árum. Ofbeldi, misþyrmingar, rán og jafnvel manndráp hafa margfaldast sem rekja má beint til fíkniefnaneyslu. Gífurleg aukning hefur einnig orðið á fjölda þeirra sem vistaðir eru á sjúkrahúsum og meðferðarstofnunum vegna notkunar fíkniefna. Af þessu má ljóst vera að mikil ábyrgð hvílir á stjórnvöldum að sporna við þessu mikla vandamáli. Hér er ekki aðeins í húfi lífshamingja fjölda einstaklinga og fjölskyldna þeirra. Afleiðingarnar eru einnig gífurleg útgjöld, m.a. á sviði heilbrigðis-, trygginga- og félagsmála, sem munu fara vaxandi verði ekkert að gert. Umfram allt er því mikilvægt að stjórnvöld hafi skilning á þessu máli og leggi fram það fjármagn sem þarf til að hefta eins og kostur er útbreiðslu og dreifingu ávana- og fíkniefna. Þó gagnrýna megi mjög ýmis framlög í þessum fjárlögum til ýmissa félagslegra verkefna og þá skerðingu sem á þeim hefur orðið er fátt sem jafnast á við það ég vil segja skammarlega litla fjármagn sem veitt er á fjárlögum til aðgerða gegn fíkniefnum, aðeins rúm 1 millj. kr. Það er lítil fyrirhyggja hjá stjórnvöldum í þessu máli. Skilningur stjórnvalda lýsir sér í 1 millj. kr. framlagi til aðgerða gegn fíkniefnum. Það væri vissulega fróðlegt að bera þetta framlag, 1 millj. kr., saman við þau útgjöld sem ríkið hefur vegna þeirra sem ánetjast fíkniefnum. Hvað kostar t.d. að vista einn eiturlyfjasjúkling á meðferðarstofnun? Ætta má að það kosti 1 millj. kr. fyrir ríkissjóð að vista aðeins einn eiturlyfjasjúkling á stofnun í þrjá mánuði. Það kostar því það sama að vista einn eiturlyfjasjúkling á stofnun í þrjá mánuði og það framlag sem ríkissjóður ætlar til aðgerða gegn fíkniefnum á heilu ári.

Sagði þm. 1 millj. í þrjá mánuði?

Já. Þessa tölu hef ég fengið staðfesta hjá landlæknisembættinu þannig að ég geri ráð fyrir að hún sé alveg rétt. Menn verða líka að hafa í huga að nauðsynin á að efla fíkniefnavarnir er nú enn meiri og knýjandi en áður með tilliti til hættu á útbreiðslu eyðni, en fíkniefnaneytendur eru stór áhættuhópur sem dreifir smiti af eyðni út fyrir stærstu áhættuhópana. Það er því ljóst að mikið er í húfi, enn meira en áður, að taka á þessu máli og gera stórátak í fyrirbyggjandi aðgerðum gegn fíkniefnum. Við 2. umr. fjárlaga var felld till. sem ég flutti ásamt hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur og Eiði Guðnasyni um þetta mál, till. sem hefði getað sparað ríkissjóði mikla fjármuni. Þess er nú enn freistað við 3. og síðustu umræðu fjárlaga að fá aukið fjármagn til að vinna gegn þessu vandamáli. Fimm þm. úr öllum flokkum flytja nú till. um að veittar verði 5 millj. til átaks gegn fíkniefnum til að forða Alþingi hreinlega frá þeirri skömm að afgreiða fjárlögin með 1 millj. kr. framlagi til aðgerða gegn fíkniefnum. Í þessu sambandi vil ég minna á þál. sem samþykkt var á Alþingi 20. des. 1983 um skipulagðar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Þessi tillaga var flutt af þm. úr öllum flokkum. Hún var lögð fram í desember 1983 og samþykkt nokkrum dögum síðar fyrir jólaleyfi þm. Með þeirri þál. og þeirri góðu samstöðu sem náðist um það mál á Alþingi hefði mátt ætla að þm. væru ákveðnir að taka á þessu mikla máli. Nefnd sem skipuð var í kjölfar þessarar ályktunar skilaði margvíslegum tillögum til úrbóta gegn fíkniefnum. Margar af þeim tillögum hafa ekki komist í framkvæmd vegna skorts á fjármagni. Ég skora á þm. að sýna hug sinn í verki til þessa máls, sýna að þeir meintu að þeir vildu gera átak í þessu máli þegar þessi ályktun var samþykkt fyrir þremur árum á Alþingi. Ég skora á hv. þm. að samþykkja það framlag sem hér er lagt til af þm. úr öllum flokkum. Ég trúi því ekki að nokkur mæli því gegn að hér er um sparnaðartillögu að ræða. Þessar 5 millj. munu skila sér margfalt aftur því það eru ekki síst afleiðingar fíkniefnavandans sem munu auka verulega útgjöld til heilbrigðis- og félagsmála á komandi árum verði ekkert að gert, að ekki sé talað um hrikalegar afleiðingar fíkniefnaneyslunnar fyrir fjölda einstaklinga, ekki síst ungmenni og fjölskyldur þeirra. Á það mun reyna við lokaafgreiðslu fjárlaga hvaða skilning stjórnvöld hafa á þessu máli og hvort stjórnvöld ætla að skjóta sér undan þeirri miklu ábyrgð sem á þeim hvílir að gera nú stórátak til að vinna gegn þessum vágesti. Herra forseti. Ég mun nú snúa mér að málefnum fatlaðra og framlögum til þess málaflokks á þessum fjárlögum. Allt frá því að sérstakur sjóður var stofnaður til framkvæmda í þágu fatlaðra á árinu 1979 hafa orðið umræður við afgreiðslu fjárlaga um þá skerðingu sem sá sjóður hefur orðið að sæta. Fyrir skömmu leyfði ég mér ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, Salome Þorkelsdóttur, Haraldi Ólafssyni og Guðrúnu Agnarsdóttur að flytja fsp. til hæstv. fjmrh. um framlög til framkvæmda í þágu fatlaðra. Þeirri fsp. hefur fjmrh. enn ekki haft tækifæri til að svara. Ég vil því beina því til hæstv. fjmrh. nú við 3. umr. fjárlaga hvort hann hafi einhver svör við þeirri fsp. sem þar var fram borin. Þar var spurt um hver skerðingin hafi verið á framkvæmdafé sjóðsins frá i. jan. 1980 til 31. des. 1986, einnig hve mikið af tekjum Erfðafjársjóðs hafi runnið til framkvæmda í þágu fatlaðra og loks hver hafi verið heildarframlög vegna framkvæmda í þágu fatlaðra á þessu ári. Ég held að það sé nauðsynlegt að við hv. þm. áttum okkur á því að lögin um málefni fatlaðra taka til mjög stórs hóps í þjóðfélaginu eða allra þeirra sem á einhvern hátt eru andlega eða líkamlega fatlaðir. Ég geri ráð fyrir að hér sé um að ræða ekki minni hóp en 15-18 þús. manns. Hér er því um nálægt því jafnstóran hóp að ræða og aldraðir eru. Fatlaðir eiga allt undir því komið að Alþingi sýni málefnum þeirra skilning, en neyðarástand ríkir nú víða í vistunarmálum fatlaðra. Verkefni Framkvæmdasjóðsins eru gífurleg, en honum er ætlað að standa undir framkvæmdum vegna meðferðarheimila fatlaðra, sambýla, verndaðra vinnustaða, hjúkrunarheimila, hæfingar- og endurhæfingarstöðva, vistheimila eða sólarhringsstofnana, skóladagheimila, dagvistarstofnana, skammtímafósturheimila, leikfangasafna og sumardvalarheimila fatlaðra. Sjóðurinn þarf einnig til viðbótar þessum verkefnum að standa straum af sérkennslu og skólamálum fatlaðra sem löggjafar- og fjárveitingavaldinu ber skylda til að sinna samkvæmt ákvæðum grunnskólalaga. Vegna þessa hefur sjóðurinn orðið að láta nærri þriðjung af sínu framkvæmdafé renna til skólamála fatlaðra á hverju ári. Sjóðurinn hefur einnig orðið að bæta á sig viðhaldskostnaði á stofnunum fatlaðra og hefur verulegur hluti af framkvæmdafénu runnið til endurbóta og breytinga á eldra húsnæði án aukins vistrýmis. Skólamálin og viðhaldsframkvæmdir hafa því verið verulega þungur baggi á sjóðnum sem dregið hefur verulega úr uppbyggingu á annarri þjónustu fyrir fatlaða. Í þessu sambandi vil ég nefna að um 160 manns eru nú á biðlistum svæðisstjórna fyrir sólarhringsvistun. Þörfin fyrir sambýli er líka gríðarleg, en alls geta 113 af 320 þeirra sem nú dvelja á sólarhringsstofnunum verið á sambýlum væru þau fyrir hendi, en sambýli eru mun ódýrari í rekstri en sólarhringsstofnanir. Samkvæmt því sem samtök fatlaðra hafa upplýst er húsnæðisvandi mikill. Hjá fötluðum eru nú á biðlista 390-400 fatlaðir sem ekki sjá neina lausn á sínum málum, og margir hafa verið á biðlista svo að árum skiptir. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram þegar enn á að skerða gífurlega fjármagn til sjóðsins. Ljóst er að hefði ríkissjóður staðið við lögboðin framlög til fatlaðra væri staða þeirra allt önnur bæði í húsnæðis og atvinnumálum svo að dæmi séu nefnd. Ég nefni sem dæmi um þá miklu þörf sem er fyrir hendi að svæðisstjórn Reykjavíkur í málefnum fatlaðra, sem er ein af átta svæðisstjórnum málefna fatlaðra í landinu, þarf á að halda 110 millj. kr. á næsta ári til framkvæmda til að leysa úr brýnustu þörf, en það er nálægt því að vera allt framkvæmdafé sjóðsins. Samt er hér aðeins um að ræða beiðni frá einni svæðisstjórn af átta á landinu öllu. Í þessu sambandi vil ég einnig nefna að svæðisstjórn Reykjavíkur hefur sent fjvn. og þm. Reykjavíkur bréf, bæði fyrir 2. umr. fjárlaga og aftur fyrir 3. umr. Þar er óskað eftir auknu framlagi til rekstrarkostnaðar frá því sem er á fjárlögum. Um var að ræða rekstrarkostnað vegna tveggja nýrra sambýla, framlag til að undirbúa framkvæmdir á vernduðum vinnustað á vegum Sjálfsbjargar í Reykjavík og ekki síst framlag til reksturs meðferðarheimilis fyrir fimm þroskahefta einstaklinga. Við 2. umr. fjárlaga var aðeins að litlum hluta komið til móts við þessar óskir, en veitt var fjármagn, 1,6 millj. kr., til leiguhúsnæðis fyrir sambýli. Ekki skal það vanmetið því að það leysti þörf nokkurra af þeim mikla fjölda sem nú er á biðlista í Reykjavík fyrir sambýli. Eitt brýnasta forgangsverkefni þessarar svæðisstjórnar er að komið verði á fót meðferðarheimili fyrir þroskahefta einstaklinga með hegðunarvandkvæði. Hér er um að ræða fimm einstaklinga sem beðið hafa í mörg ár eftir slíku meðferðarheimili. Aðstæður þessara einstaklinga eru mjög slæmar og heimili þeirra að sligast undan miklu álagi. Svæðisstjórnin hafði við 2. umr. fjárlaga sótt um 4,5 millj. kr. til reksturs þessa meðferðarheimilis. Því var hafnað við 2. umr. fjárlaga. Nú við 3. umr. gerði svæðisstjórnin aftur tillögu og nú um að fá að hefja reksturinn frá 1. júlí n.k. Að auki var gerð tillaga um 540 þús. kr. framlag til reksturs sambýlis á vegum Styrktarfélags vangefinna. Fjvn. kemur til móts við þessar óskir með 1 millj. kr. framlagi nú við 3. umr. fjárlaga. Þótt þetta framlag nægi hvergi til að tryggja reksturinn frá 1. júlí fagna ég engu að síður þessu framlagi og í trausti þess að svæðisstjórnin njóti skilnings fjmrh. í framhaldi þessa máls og að rekstur meðferðarheimilisins og sambýlisins geti að fullu hafist á þessu ári mun ég ekki flytja brtt. að því er þennan þátt varðar. Ég harma það að ósk Sjálfsbjargar um verndaðan vinnustað hefur ekki mætt skilningi meiri hl. fjvn. Hér er um verndaðan vinnustað að ræða sem félmrh. gaf starfsleyfi fyrir í maí 1985 en undirbúningur hefur ekki getað hafist þar sem hafnað hefur verið fjárveitingu til hans bæði á þessu ári og enn stefnir í að ekki verði hægt að hefja undirbúning að stofnun þessa verndaða vinnustaðar á næsta ári. Ég geri mér grein fyrir því að meiri hl. fjvn., eins og ráðherrar í ríkisstjórn, segir að ekki sé til meira til skiptanna og á því verði fatlaðir að hafa skilning eins og aðrir. Ég held þó, herra forseti, að hér sé fyrst og fremst um það að ræða hvað eigi að hafa forgang en ekki hvort meira sé til skiptanna. Ég get nefnt dæmi: Fyrir nokkrum dögum urðu hér miklar umræður um hert ákvæði í tekjuskattslögum til að sporna við því að forráðamenn fyrirtækja færðu einkaneyslu sína á fyrirtækin sem og um óhóflegan risnukostnað fyrirtækjanna. Þessi mál snúa einnig að ríkisstofnunum og ráðuneytum, þar er ekki síður þörf á að setja hertar reglur um ýmiss konar bruðl sem þar á sér stað svo sem í risnu og ferðalögum. Hjá ríkisstofnunum og ráðuneytum hækkaði ferða- og risnukostnaðurinn langt umfram verðlagsbreytingar milli áranna 1983 og 1984 annars vegar og hins vegar á milli áranna 1984 og 1985 eða um rúmlega 152 millj. kr. umfram verðlag. Væri þessi upphæð nú til ráðstöfunar þyrfti ekki að skerða framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1987. Skerðingin samkvæmt fjárlögum fyrir næsta ár er 100 millj. kr. Ríkissjóður gæti skilað sjóðnum þessu fé og átt þó eftir um 52 millj. kr. Þetta hefði verið hægt þótt ríkisstofnanir og ráðuneyti hefðu ekki dregið saman seglin í risnu og ferðakostnaði en einungis verið gert að halda sig innan ramma verðlagsbreytinga. Ef gert er ráð fyrir því að ríkisstofnanir og ráðuneyti hefðu sætt sömu meðferð í þessu efni og framlög ríkissjóðs í Framkvæmdasjóð fatlaðra liti dæmið þannig út: Þau hefðu sem sagt fengið fyrirmæli um að í risnu og ferðakostnað á árinu 1984 og 1985 mætti einungis verja sömu krónutölu og á árinu 1983. Hefði slík skipan verið gefin hefði verið til ráðstöfunar nú á verðlagi 1. des. 1986 hvorki meira né minna en rúmar 480 millj. kr. Með þetta fjármagn til ráðstöfunar nú hefði ríkissjóður getað skilað fötluðum öllu því sem haldið hefur verið eftir af lögboðnum framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra allt frá árinu 1980, eða 360 millj. kr. og átt engu að síður eftir 120 millj. kr. til ráðstöfunar. Því tel ég, herra forseti, að þetta sé miklu frekar spurning um forgangsverkefni, á hvað ríkisstjórnir á hverjum tíma leggja áherslu heldur en það hvað er til skiptanna. Spurningin er t.d. í þessu máli: Á að verja fjármagni til að leysa ýmis vandamál hjá fötluðum eins og vistunarmál eða á að verja því í óhóflegan risnu- og ferðakostnað langt umfram verðlag eins og gert var á árunum 1984 og 1985? Herra forseti. Í lokin vil ég lýsa stuðningi við tillögu sem flutt er á þskj. 423 af Steingrími J. Sigfússyni, Guðrúnu Helgadóttur og Svavari Gestssyni, um aukin framlög til K-byggingar Landspítalans. Nái hún ekki fram að ganga er einsýnt að veruleg töf, eða um eitt ár, verður á því að hægt verði að taka K-bygginguna í notkun. Læknaráð Landspítalans hefur ritað heilbr.- og trmrh. og formönnum allra þingflokka bréf varðandi þetta mál. Þar kemur m.a. fram að verði ekki staðið við gefin fyrirheit um framkvæmdahraða muni það koma niður á mjög brýnu verkefni sem eru hópskoðanir kvenna til að fyrirbyggja brjóstakrabbamein. Ég tel að K-byggingin sé meðal brýnustu verkefna á sviði heilbrigðismála. Ljóst er að Íslendingar eru orðnir langt á eftir nágrannaþjóðum sínum í tækjabúnaði og allri aðstöðu til krabbameinslækninga. Nágrannaþjóðir okkar hafa til að mynda fyrir löngu tekið upp svonefndan línuhraðal sem er lífsnauðsynlegt tæki fyrir nútímageislalækningar. Upplýst hefur verið hér á Alþingi að fjölda sjúklinga hefur orðið að senda utan til krabbameinslækninga vegna aðstöðuleysis hérlendis. Einnig hefur komið fram að um helmingur eða 2/5 þeirra krabbameinssjúklinga sem fara í geislameðferð þurfa á að halda geislameðferð í línuhraðli sem ekki er hægt að taka í notkun fyrr en K-byggingin kemst í gagnið. Það er því ljóst að um er að ræða eitt allra brýnasta verkefnið á sviði heilbrigðismála sem á að hafa forgang. Því skora ég á þingmenn að sameinast um nauðsynlegt framlag til að hægt verði að halda uppi áætluðum framkvæmdahraða við K-bygginguna. Herra forseti, ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ætli hæstv. utanrrh. og hv. formaður fjvn. séu í húsinu?  
             Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað hafa fleiri viðmælendur en ég skal láta mér duga að eiga orðastað við hv. formann fjvn. í þetta sinn. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 464 um hækkun á framlagi til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands úr þeim 24 millj. kr. sem er að finna í fjárlagafrv. í 92,7 millj. kr. Við 2. umr. þessa fjárlagafrv. lét ég þess getið að ég mundi bíða 3. umr. með að gera tillögu um framlag til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands þar sem mér hafði verið tjáð að fjvn. mundi enga brtt. gera við framlög til þessarar stofnunar við 2. umr. heldur mundu málefni hennar bíða til þeirrar 3. Nú bregður svo við að í brtt. fjvn. við 3. umr. frv. er enga tillögu að finna um að hækka framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. En eins og allir hv. þm. sjá og vita jafngildir það framlag sem henni er ætlað í frv., eða 24 millj. kr., nánast því að leggja stofnunina niður. Engin hækkunartillaga á þessu framlagi er fram komin frá hv. fjvn. og hefur mér verið tjáð að ástæðan muni vera sú að nefndin hafi beint því til ríkisstjórnar og hæstv. utanrrh. hvað gera skyldi í þessum efnum en frá þessum aðilum hafi hins vegar engar tillögur komið um að auka þyrfti framlag til stofnunarinnar. Í svari sínu við fsp. minni í Sþ. 25. nóv. s.l. tók hæstv. utanrrh. fram að hann hefði hug á að fá bætt úr þeim lágu framlögum sem stofnuninni eru ætluð í fjárlagafrv. og að hann mundi skrifa fjvn. bréf þess efnis. Var mér tjáð að ekkert slíkt bréf hefði borist til nefndarinnar né heldur að tillögur hefðu komið um aukin framlög af hálfu utanrrh. Nú hef ég hins vegar í höndunum bréf frá hæstv. utanrrh. til fjvn. sem er dagsett 13. nóv. s.l, þar sem segir, með leyfi forseta: "Ráðuneytið leyfir sér hér með að óska atbeina hæstv. fjvn. til þess að eftirfarandi breytingar verði gerðar frá því sem nú er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. fyrir árið 1987." Og liður tvö í þessu bréfi er, með leyfi forseta: "Að fjárveiting á lið 03-390 Þróunarsamvinnustofnun Íslands verði hækkuð verulega frá því sem nú er í fjárlagafrv. í samræmi við einróma ályktun Alþingis í maí 1985." Heft við þetta bréf, sem ég hef fengið, eru tillögur frá, að því er virðist, utanrrh. um framlag ríkissjóðs vegna þróunaraðstoðar og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi. Þar er Þróunarsamvinnustofnun Íslands undir einum liðnum og tillaga gerð um hækkun úr 24 millj. í 229 millj. 840 þús., hvorki meira né minna. Þessi tillaga er ekki sundurliðuð og er það tvímælalaust galli á henni því að þegar um 1000% hækkun er að ræða er það vitaskuld lágmarkskrafa að tillagan sé sundurliðuð og gerð grein fyrir því í hvað er ætlað að verja þessum fjármunum. Af þessu er samt ljóst að bæði bréf og tillaga hafa komið frá hæstv. utanrrh. um þetta mál og nú langar mig til að spyrja hv. formann fjvn., og það er ástæðan fyrir því að ég bað um að hann yrði kallaður í salinn, hvernig þessum málum víkur við. Fyrst tillaga hefur komið frá hæstv. utanrrh., hvers vegna hefur þá engin tillaga komið frá fjvn. um þetta mál? Ég vona að hv. formaður fjvn. geti upplýst mig um þetta á eftir. Ég hefði gjarnan viljað fá hæstv. utanrrh. í salinn því ég hef líka fáeinar spurningar til hans varðandi þetta mál. Í fyrsta lagi hefði ég viljað spyrja hann að því hvers vegna hann sundurliðaði ekki tillögu sína til fjvn. svo að fjvn. hefði tök á að glöggva sig á því til hvers fénu yrði varið ef það fengist. Einnig hefði ég viljað spyrja hæstv. utanrrh. að því hvers vegna hann hefur ekki fylgt þessu máli fastar eftir en raun ber vitni. Bréf hans er frá því 13. nóv. s.l., það er liðinn heill mánuður síðan það var skrifað og engar fregnir hafa borist af því að hæstv. utanrrh. hafi haft samband við fjvn. um þetta mál síðan. Samt hefur hæstv. utanrrh. ákaflega góðan grunn að standa á í þessu máli þar sem er ályktun Alþingis frá því í maí 1985 um stóraukin framlög til þróunaraðstoðar, þannig að ekki skorti hann rökin, ekki skorti hann grunninn til að fylgja þessu máli eftir. Í öðru lagi hefði ég viljað spyrja hæstv. utanrrh. að því hvort hann viti ástæðuna fyrir því að stjórn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands hefur í þetta sinn ekki gengið á fund fjvn. með tillögur sínar eins og venja er til. Þar skýtur nokkuð skökku við, ekki síst með tilliti til þess hversu lágri upphæð er varið til stofnunarinnar samkvæmt prentuðu fjárlagafrv. Við þessu hefði ég viljað fá svör. Formaður fjvn. er viðstaddur og ég vonast eftir svörum hans hér á eftir en hæstv. utanrrh. er víðs fjarri og því verða hv. þm. að láta sér nægja getsakir einar um það sem ég spurði hann um. Ég vona að hér sé ekki að sannast það sem ég vakti máls á í fyrirspurnatíma í Sþ. 25. nóv. s.l. að smám saman væri verið að gera Þróunarsamvinnustofnun Íslands óvirka og færa þróunarsamvinnu úr hennar höndum með hinum lágu framlögum. 24 millj. kr. fjárveiting eins og frv. kveður á um mun gera stofnuninni fullkomlega ókleift að sinna verkefnum sínum á næsta ári svo að þessi spurning er í rauninni brennandi. Samkvæmt ályktun Alþingis frá því í maí 1985 um reglubundna aukningu á framlögum til þróunarsamvinnu hefði þessi málaflokkur átt að fá í sinn hlut hátt á þriðja hundrað millj. kr. Það er um 1000% hærri upphæð en í fjárlagafrv. stendur. Ályktun Alþingis er því enn þverbrotin, mér liggur við að segja að hún sé mölbrotin í þessu fjárlagafrv. og það er vitaskuld staðreynd sem er til lítils vegsauka fyrir hæstv. Alþingi. Mér er reyndar spurn: Hvernig getur Alþingi ætlast til þess að landsmenn taki mark á því og beri virðingu fyrir störfum þess á meðan það sjálft tekur ekki mark á og ber ekki virðingu fyrir ályktunum sínum? E.t.v. getur hæstv. forseti svarað mér einhverju þar um hér á eftir. Til að bæta um betur og bjarga því sem bjargað verður hef ég ásamt hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur og Kristínu Halldórsdóttur flutt brtt. þá sem er að finna á þskj. 464 þess efnis að framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands hækki úr 24 millj. kr. í 92,7 millj. kr. sem er algjört lágmark eigi stofnunin að geta sinnt verkefnum sínum. Samkvæmt bréfi framkvæmdastjóra stofnunarinnar til stjórnar hennar sem er dags. 11. des. s.l. þarf stofnunin til sinna verka 229 millj. 640 þús. kr. á þessu ári ef vel ætti að vera. Rúmar 92 millj. eru því aðeins fyrir því nauðsynlegasta og ég vil að hv. þm. geri sér grein fyrir því. Samkvæmt þessari sundurliðun þarf stofnunin 5 millj. kr. í skrifstofu- og stjórnunarkostnað, hún þarf 7,8 millj. kr. til þess að standa við norræn samstarfsverkefni sem hún er þegar byrjuð á og hefur þegar skuldbundið sig til að halda áfram með, hún þarf 49,9 millj. kr. til að standa við verkefnið á Grænhöfðaeyjum sem er líka þegar hafið og bundið með skuldbindingum. Aðeins þetta þrennt gerir 62,7 millj. kr. Síðan er að finna í sundurliðun þessari verkefni á borð við aðstoð á vegum félagasamtaka, jarðhitaverkefni með þátttöku íslenskra verktaka, fiskveiðiaðstoð til undirbúnings fiskveiðisamstarfi, m.a. á Costa Rica, þróunarsamstarf Norðurlanda við níu ríki í sunnanverðri Afríku í samræmi við Harare-yfirlýsinguna, vinnuvernd í Kenýa sem er framhaldsaðstoð, mótun námsefnis og kennslutilhögun á vegum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og síðan önnur verkefni ýmis. Þetta er upphæð upp á rúmar 170 millj. kr. sem er í þessum síðari liðum. Til viðbótar við þær 62,7 millj. kr., sem þarf til að framkvæma fyrstu þrjá liðina, hef ég því lagt til að veittar verði 30 millj. kr. til viðbótar til að mæta öllum hinum liðunum og er víst að þar er um enga ofrausn að ræða. Ég heiti á hv. þm. að veita því atkvæði sitt að þessi stofnun fái 92,7 millj. kr. á þessum fjárlögum eins og tillagan á þskj. 464 kveður á um. Verði sú tillaga hins vegar felld hefur það endanlega sannast að Alþingi hefur engan hug á að standa við ályktun sína um þessi efni og metur hana einskis í reynd. Herra forseti. Ég hefði einnig gjarnan viljað eiga orðastað við hæstv. menntmrh. í þessari umræðu um fjárlögin en á því mun ekki vera kostur þar sem menntmrh. er víðs fjarri. Ég hefði viljað eiga orðastað við hæstv. menntmrh. um brtt. á þskj. 403 sem fjallar um 100% hækkun á framlagi til listrænnar starfsemi í landinu. Ég mælti fyrir þessari tillögu við 2. umr. fjárlaga. Þá var hæstv. menntmrh. einnig fjarverandi og ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka framsögu mína fyrir þá hv. þm. sem hér eru viðstaddir, sem flestir voru einnig viðstaddir þá, en segi að ekki finnst mér ráðherrar verma þingbekki nú og virðast ekki hafa mikinn áhuga á þessum fjárlögum og undanskil ég þar vitaskuld hæstv. fjmrh. Herra forseti. Mig langar að lokum til að segja fáein orð um eina af mörgum brtt, fjvn. sem er að finna á þskj. 418. Það er tillaga nr. 3, a-liður, og er nýr liður merktur 02-201 1.04 í fjárlagafrv. Tillagan kveður á um að veita skuli 1 millj. kr. til rannsókna í kvennafræðum, öðru nafni kvennarannsókna, sem töluverð umræða varð um fyrir réttu ári síðan þegar fjárlög þessa árs voru til umræðu. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. reki minni til þeirrar umræðu. Ég fagna því innilega að hv. fjvn. skuli nú hafa léð þessum rannsóknum liðsinni sitt og ég tek það fram að í þetta sinn voru allar þingkonur sem sæti eiga á Alþingi Íslendinga tilbúnar til að styðja þetta málefni og gerðu það. Tillaga sama efnis og tillaga fjvn. nú fékk ekki hlýjar móttökur í umræðum á hv. Alþingi um fjárlagafrv. þessa árs fyrir ári síðan og miðað við þau sjónarmið sem þá komu fram er tillaga fjvn. stórt skref fram á við. Þess vegna fagna ég henni sérstaklega og einnig vegna þess að hér er á ferðinni viðurkenning á kvennarannsóknum og kvennafræðum sem ekki hefur áður fengist. Það munar venjulega um minna í þessum efnum. Jafnframt er með tillögunni lagt til að veita fé til vísindarannsókna sem sívaxandi áhugi er fyrir og sem á undanförnum árum hafa sýnt sig að vera bæði frjóar og árangursríkar. Það kom m.a. fram á ráðstefnu um íslenskar kvennarannsóknir sem haldin var í Háskóla Íslands fyrir rúmu ári síðan og ljóst er að hér á landi er fyrir hendi kraftur, hæfni og vilji til stórra verka á þessum vettvangi. Fjárveiting til þessara rannsókna er því líkleg til að skila ríkulegum arði þótt ekki sé hún í sjálfu sér ýkja stór í sniðum. Ein milljón er vitaskuld ekki mikið en þessir peningar skipta máli fyrir þær félitlu vísindakonur sem hlut eiga að máli. Fyrir þær gildir það sama og fyrir flesta aðra vísindamenn hér á landi sem rannsóknir vilja stunda að margt smátt gerir eitt stórt og að hver króna sem fæst til þessara hluta skiptir máli. Að auki er sérstök fjárveiting til rannsókna í kvennafræðum mikilsverð viðurkenning á þeim rannsóknum eins og ég gat um áðan og því hvatning og styrkur þeim vísindakonum sem í hlut eiga. Eins og hv. þm. vita var baráttan fyrir jöfnum rétti kvenna og karla til náms bæði löng og ströng. Víst er að aðstæður kvenna til framhaldsnáms eru enn þann dag í dag í ófáum tilfellum lakari en pilta. Þó hefur mikið áunnist í þessum efnum á undanförnum árum og áratugum og árangurinn lætur ekki á sér standa. Sókn kvenna inn á svið grunnrannsókna í öllum helstu fræðigreinum er aðeins rökrétt framhald af almennt aukinni menntun kvenna og var vísast fyrirsjáanleg á sínum tíma. Það sem enginn sá hins vegar fyrir var að konurnar fluttu með sér annan skilning, aðra reynslu og aðra veruleikasýn inn í vísindin sem kallaði á nýja tegund rannsókna, ný viðfangsefni, endurmat og endurnýjun fræðigreinanna og nýja fræðigrein, kvennafræði, sem tekur í sjálfu sér til velflestra hefðbundinna fræðigreina. Nú hefur þessi sproti skotið rótum í íslenskum jarðvegi og tillagan á þskj. 418 mun gera sitt til þess að búa honum lífvænlegt umhverfi. Virðulegi forseti. Ég læt þá máli mínu lokið en ég vonast til þess að hv. formaður fjvn. sjái sér fært að svara þeim spurningum sem ég bar fram til hans áðan.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 11. þm. Reykv., tók að nokkru leyti af mér ómakið þannig að ég þarf ekki að hafa ýkja mörg orð. Ég ætla að ræða sérstaklega það málefni sem hún vék allítarlega að áðan, þ.e. fjárveitingar til þróunarsamvinnu. Ég vakti athygli á þessu máli við 2. umr. fjárlaga, flutti þá brtt. um hækkun á framlögum til Þróunarsamvinnustofnunar, en kallaði hana aftur til 3. umr. í trausti þess og í von um að hv. fjvn. væri að sinna því máli, væri að vinna að því. Reyndar hafði ég ástæðu til að ætla að svo væri því mér hafði verið tjáð að meðal annarra hefði hæstv. utanrrh. ætlað að eiga orðastað við nefndina um þetta tiltekna mál. Það urðu mér því mikil vonbrigði að sjá brtt. fjvn. koma fram án þess að gerð væri tillaga um að hækka þennan lið eða framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands sérstaklega um eina einustu krónu. Ég lagði fram fsp. til hæstv. utanrrh. fyrr í haust um stöðu þessara mála hér á Íslandi með samanburði við önnur lönd og einnig nokkuð aftur í tímann. Sá samanburður er dapurlegur, herra forseti. Það kemur í ljós að Ísland er í hópi OECD-ríkja yfirleitt í röðinni frá því að vera í 2. og niður í að vera í 6. eða 7. sæti í hópi þessara mestu velmegunarríkja heimsins undanfarin tíu ár. Við komumst á árinu 1982 í 2. sæti yfir mestu velmegunarríkin. Það stingur því óneitanlega í augun að við stöndum okkur ekki betur en skyldi á þessu sviði. Það kemur einnig fram í því svari að Ísland eitt aðildarríkja OECD tekur engan þátt í samstarfi þeirra ríkja um þróunarsamvinnu. Í huga mínum finn ég enga aðra skýringu en þá að framlag okkar sé okkur slíkt feimnismál að við höfum af þeim ástæðum kosið að vera ekki með í þessum hópi. Ég hygg að það sé ljóst, virðulegi forseti, að ef fjárveitingar til þróunarsamvinnu verða með þeim hætti sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir sé það endanlega rothögg á þann vilja Alþingis að reyna í áföngum að auka framlög til þessara mála. Í svarinu segir hæstv. utanrrh. að það sé áætlað að framlag okkar til þessara mála verði að hlutfalli 0,062 af þjóðarframleiðslu. Nú er ljóst í ljósi nýjustu þjóðhagsspár að þetta hlutfall verður mun lægra á yfirstandandi ári og það er einnig ljóst að tölur í fjárlagafrv. duga ekki til að ná hlutfallinu 0,05 eins og sagt er í svarinu. Þetta hlutfall mun verða enn lægra, ef svo heldur sem horfir, bæði með efnahagsbatann og ef þær tölur sem eru í fjárlagafrv. verða samþykktar hér óbreyttar. Slíkt er vægast sagt hörmulegt, herra forseti, og þegar við búum við og fyrir dyrum stendur eitt mesta góðæri allra tíma í íslandssögunni, ef svo má að orði komast, er sorglegt að sjá þetta framlag fara niður á við ár frá ári. Það er einhver dapurlegasti vitnisburður um siðferðisstig þessarar ríkisstjórnar sem ég get fundið mér og mun skömm hæstv. ríkisstjórnar lengi uppi á þessu sviði. En hv. 11. þm. Reykv. hefur gert ágætlega grein fyrir þörfinni og ég þarf þar engu við að bæta. Ég hef að vísu á minni brtt. nokkru lægri tölu og má segja að það hefði þess vegna verið hægt að flytja 100 millj. eða 200 millj. kr. hærri tölur. Út af fyrir sig er þörfin ærin og verkefnin ótæmandi. En ég taldi ekki raunhæft að sýna hv. þm. öllu meiri hækkun í einu stökki en þetta þó að hún sé auðvitað allt of lítil. Ég tók einnig mið af því að þetta framlag mundi duga Þróunarsamvinnustofnun til að standa við fastbundin verkefni, a.m.k. með sæmilegu móti, og eins er hitt að ég tel það fyllilega koma til greina að aukning framlaga á þessu sviði renni ekki endilega öll til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Ég tel t.d. fyllilega koma til greina að ýmsar hjálparstofnanir Sameinuðu þjóðanna fengju eitthvað af þeim framlögum og við Íslendingar með þeim hætti fælum þeim stofnunum að koma þeim til framkvæmda fyrir okkur. En svona virðist þetta ætla að fara, virðulegur forseti, nema meiri hlutinn sjái að sér og samþykki aðra hvora þá brtt. sem hér liggur fyrir við þennan lið. Ég fagna því, herra forseti, að eftir þriggja ára barning er nú komið inn í brtt. fjvn. framlag til háskólakennslu á Akureyri. Ég hef við undanfarna fjárlagagerð flutt um það till. að merkja þessum lið nokkurt fé og hún hefur verið felld hér oftar en einu sinni. Ég flutti hana enn nú við 2. umr. en dró hana til baka og nú loksins hefur fjvn. sett inn í sínar till. framlag til þessa málaflokks sem reyndar er upp á krónu sama upphæð og brtt. mín við 2. umr. gekk út á eða 5 millj. kr. og fagna ég því ekki síður að okkur skuli bera svona vel saman í þessu efni. Hv. 5. þm. Austurl. hefur vikið að tveimur fjárlagaliðum sem ég gerði einnig að umtalsefni við 2. umr., þar sem eru fjárveitingar til grunnskóla eða stuðnings- og sérkennslunnar sérstaklega og einnig fjárveitingar til aksturs og kostnaðar vegna heimavistarhalds og mötuneyta. Og ég þarf litlu við það að bæta. Ég fagna því að tekið er með vissum hætti undir að þörf sé meiri fjárveitinga til að jafna út milli fræðsluumdæma í landinu og ég lít svo á að sá 5 millj. kr. liður, ef ég hef tekið rétt eftir, sem virðuleg fjvn. flytur í þessu skyni sé hugsaður fyrst og fremst til að bæta þeim fræðsluumdæmum upp sem rýrastan hlutinn hafa í þessum efnum. Úr því svo er fagna ég því. Ég tel mig ekki dómbæran á hversu langt þessi upphæð dregur, en ég fagna því í öllu falli að þarna er viss viðleitni til að bæta úr því óréttlæti sem tvímælalaust hefði annars átt sér stað í formi mismununar milli fræðsluumdæmanna. Ég hef einnig flutt brtt. við fjárveitingar til yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð. Svo heitir sú nefnd innan kerfisins sem fer með meiri háttar nýframkvæmdir á vegum ríkisspítala, stundum skammstafað I-mál. Ég lýsti við 2. umr. þeim áhyggjum mínum að ef fjárveitingar til þessara framkvæmda yrðu eins og þær standa nú í fjárlagafrv. kæmi til neyðarástands á Landspítalanum. Ef það yrði borðleggjandi að uppbyggingu K-byggingarinnar yrði að fresta eða hún tefðist um einhver ár eða a.m.k. eitt ár til viðbótar þeim áætlunum sem nú er unnið út frá innan ríkisspítalanna kæmi nánast til neyðarástands í húsnæðismálum þar. Allar áætlanir stjórnarnefndar ríkisspítalanna um úrlausn í húsnæðismálum ríkisspítala og Landspítalasvæðisins sérstaklega ganga nánast út frá því að þessum áætlunum verði haldið, þ.e. að unnt sé að flytja inn í K-bygginguna sem fyrst, um næstu áramót eða á þar næsta ári, og kaupa og setja þar upp þau tæki, m.a. til krabbameinslækninga, sem hér er um að ræða. Ég hef því flutt brtt. um allverulega hækkun á þessu framlagi og ég hef miðað hana við að það framlag dygði til þess að unnt yrði að bjóða út og láta vinna þá verkáfanga í K-byggingu sem nægðu til að halda áætlun um framkvæmdahraða sem yfirstjórn mannvirkjagerðar og stjórnarnefnd ríkisspítalanna vinna út frá. Nú er mér tjáð, og ég hef aflað mér upplýsinga um það, að virðuleg fjvn. hafi fallist á að flytja brtt. við 6. gr. fjárlaga þannig að inn komi heimildarákvæði til handa fjmrh. til að taka að láni fé til að ljúka þeim framkvæmdaáföngum sem hér er um að ræða þannig að línuhraðall og önnur slík tæki komist inn í K-bygginguna á tilsettum tíma. Ég vil því segja það enn fremur, virðulegur forseti, að ég fagna þessum sinnaskiptum virðulegrar fjvn. Ég mun treysta því að fjmrh. muni í framhaldi af þessu tryggja framgang framkvæmdaáætlana við K-byggingu með þeim hætti að áætlanir stjórnarnefndar og yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð raskist ekki og þar af leiðandi sé þetta mál í höfn sem slíkt. Ég mun því taka til athugunar, þegar ég hef séð brtt. fjvn. um þetta atriði, að kalla til baka brtt. mína um hækkun framlaga. Út af fyrir sig væri að sjálfsögðu æskilegra, herra forseti, að um væri að ræða hærri beina fjárveitingu, en miðað við aðstæður hljótum við að fagna því ef þessu verki miðar áfram þó að það kosti að einhverju leyti lántökur. Að svo mæltu hef ég ekki mikið meira um þetta blessað fjárlagafrv. að segja nema hvað ég vil taka undir með hv. 5. þm. Austurl. að það er alger hneisa að hér skuli eiga að lauma inn á síðustu stundu við afgreiðslu fjárlaga heimild fyrir ríkisstjórn til að selja jörðina Streiti í Breiðdal. Það er óhjákvæmilegt að mótmæla alveg sérstaklega þeim lymskulegu vinnubrögðum sem þar eru á ferðinni.  En hvað um það. Ég mótmæli hér þessari málsmeðferð. Ég fer fram á að þessi brtt. verði kölluð til baka þannig að ekki þurfi að standa hér stórdeilur um þetta mjög svo umdeilda atriði. Ég tel öll rök þeirra sem lögðust gegn þessu máli á s.l. vetri vera enn fyrir hendi. Það er því alveg ljóst að menn taka það óstinnt upp ef svona á að lauma þessu mikla hita- og deilumáli í gegnum þingið, hugsanlega í von um að þm. í önnum og hita dagsins yfirsæist hreinlega að þetta mál væri komið þarna inn með þessum hætti.



Herra forseti. Mundi hæstv. heilbr.- og trmrh. vera í grenndinni einhvers staðar?  Ég ætla ekki í mörgum orðum að gera grein fyrir brtt. þeim sem ég er með við fjárlagafrv. Það er reyndar bara ein brtt. Hún er um það að veitt skuli verða til Neytendasamtakanna heilum 2 millj. kr. á næsta ári. Neytendasamtökin eru með tiltölulega öflugt starf. Munurinn á neytendastarfi hér og í öðrum löndum, t.d. Svíþjóð, er sá að þar eru ríkisstofnanir aðallega með neytendastarfið, en hér á landi hefur þetta verið á vegum félaganna. Ríkið hefur reynt að styðja við starfsemi Neytendasamtakanna með örlitlum fjárframlögum á undanförnum árum og þau fjárframlög hafa verið veitt í gegnum viðskrn. Stundum hafa Neytendasamtökin verið sjálfstæður fjárlagaliður, en það er ekki núna. Það er gert ráð fyrir að Neytendasamtökin fái einhverja upphæð undir liðnum Yfirstjórn í viðskrn. Mér finnst það í raun og veru lágmark að leyfa þessum samtökum að vera inni sem sérstökum fjárlagalið. Ég flyt sem sagt till. um að Neytendasamtökin fái á næsta ári litlar 2 millj. kr. Það er eina brtt. sem ég flyt við fjárlagafrv. sem slíkt. Félagar mínir úr Alþb. hafa flutt till. aðallega um tekjuöflun til fjárlaganna upp á 11/2 til 2 milljarða kr., 1 milljarð 650 millj. kr. Það er gert til að sýna fram á að það er hægt að láta endana ná saman í ríkissjóði ef menn vilja og það er hægt að halda þannig á málum að ríkissjóður þurfi ekki að taka erlend lán í því góðæri sem nú blasir við. Það tel ég vera ákaflega stórt og þýðingarmikið atriði að ríkissjóður sé þannig rekinn með sæmilegum jöfnuði við þær aðstæður sem nú eru í efnahagskerfi okkar. Ég vil hins vegar taka fram að ég tel ekki að það séu möguleikar á því að skera niður ríkissjóðsútgjöld, einn, tveir, þrír, til einstakra stofnana í stórum stíl eins og hér hafa komið fram tillögur um. Ég tel sjálfsagt að menn setji sér hins vegar aðhald í yfirstjórnarútgjöldum ríkisins með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í till. Alþb. um að heimila fjmrh. að vinna sérstaklega að sparnaði í þessum þætti mála. Ég vil hins vegar taka fram að ég hef hugsað mér í ræðu minni að fara nokkru nánar út í með hvaða hætti það gæti gerst að ríkissjóður væri rekinn nokkurn veginn á sléttu og ekki þyrfti að hirða stórkostleg erlend lán í rekstur ríkissjóðs. Ég hef aflað mér upplýsinga um álagningu á lögaðila í öllu landinu á árinu 1986. Þessar upplýsingar eru frá fjmrn., unnar fyrir fjmrn. af ríkisskattstjóra, dags. 25. nóv. 1986. Í þessu yfirliti kemur fram að samtals eru lögaðilar í landinu sem greiða skatta, eða telja fram öllu heldur 10 573. Þeir greiða í tekjuskatt, þessir aðilar, samkvæmt þessari áætlun 1 milljarð 271 millj. kr. og það eru 2850 lögaðilar sem greiða tekjuskatt, 2850 af 10 570. Það eru 27-28% sýnist mér sem greiða einhvern tekjuskatt af öllum lögaðilum í landinu. Ef við skoðum eignarskattinn kemur í ljós að lögaðilar greiða um 330 millj. kr. og það eru aðeins um 4500 lögaðilar sem greiða þennan skatt, um 6000 lögaðilar eru eignarskattslausir. Það eru nokkurn veginn jafnmargir sem greiða eignarskattsauka eða 4500 greiðendur og þeir borga um 86 millj. kr. Þá kemur sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Hann skilar á þessu ári 110 millj. kr. og það eru 855 lögaðilar sein greiða skatt af skrifstofu og verslunarhúsnæði. Það er nú ekki meira. Meiri hluti þessara aðila er í Reykjavík, 493, en á landsbyggðinni er hér um að ræða fáa aðila í langflestum umdæmum eins og við er að búast. Það er fróðlegt til samanburðar í þessu efni að skoða hvað þessi fyrirtæki borga í aðstöðugjald vegna þess að þá getur maður séð hver er heildarvelta þessara fyrirtækja. Niðurstaðan er sú að í aðstöðugjald er borgaður á þessu ári 1,3 milljarðar kr. og það eru um 6800 lögaðilar sem borga aðstöðugjald. Samkvæmt þessu má ætla að velta þessara aðila sé í kringum 80-90 milljarðar kr. og af 80-90 milljarða kr. veltu borga menn í tekjuskatt 1,2 milljarða kr. Þetta er ákaflega fróðlegt og athyglisvert. Og hvernig stendur á því að fyrirtækin sleppa þetta vel við skatta? Jú, það er út af frádráttarliðunum sem við höfum verið að tala um hér að undanförnu. Ég hef í dag aflað mér upplýsinga um hverju þessir frádráttarliðir nema í varasjóð og fjárfestingarsjóð. Í varasjóð greiðir 561 fyrirtæki á þessu ári samtals um 180 millj. kr., en tillög í fjárfestingarsjóð greiða 257 fyrirtæki, samtals 716 millj. kr., þannig að frádrættir í fjárfestingarsjóði og varasjóði nema samtals á þessu ári 900 millj. kr. Ef það væri skattlagt mundi það skila í tekjur 450 millj. kr. Á næsta ári, miðað við þær forsendur sem fjárlög byggjast á, gæti hér verið um að ræða skatttekjur hjá ríkissjóði, aðeins af þessum tveimur liðum, upp á um 500 millj. kr. Ég held að það sé rétt að minna á í þessu sambandi að það er skoðun fjölmargra efnahagssérfræðinga okkar að það sé yfirvofandi stórfelld þensla í efnahagskerfinu á næsta ári. Á fundi fjh.- og viðskn. neðri deildar í gærmorgun spurði ég að því: Hvað teljið þið rétt að gera til að koma í veg fyrir þessa þenslu á næsta ári? Og svarið var: Hækka beina skatta. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki tiltækilegt né skynsamlegt við þær aðstæður sem nú eru uppi að hækka beina skatta einstaklinga. Ég tel þess vegna að þessi ábending þýði ekkert annað en að allir efnahagssérfræðingar segja: Hækkið þið skatta á fyrirtækjunum til að draga úr þenslu á næsta ári. Það er rétt að benda á að sá halli sem nú er um að ræða á ríkissjóði upp á tæplega 3 milljarða kr. mun hafa í för með sér stórkostlegar hættur fyrir þær verðlagsspár sem fyrir liggja. Á fundum fjh.- og viðskn. Nd. í morgun og í gærmorgun spurðum við fulltrúa Seðlabanka, Þjóðhagsstofnunar, Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands að því: Teljið þið að verðlagsspár ársins 1987 standist? Teljið þið að það geti verið miðað við allar aðstæður nú að verðbólgan á næsta ári verði í eins stafs tölu eins og horfurnar eru núna? Fulltrúi Seðlabankans svaraði því til að það væru engar líkur á því að þetta stæðist. Samkvæmt spám Seðlabankans væri gert ráð fyrir að verðbólgutölurnar væru í kringum 11%. Síðan bættu þessir menn allir við: Það er alveg ljóst að þessi halli á ríkissjóði þýðir að forsendur kjarasamninganna sem voru gerðir núna um daginn eru að hrynja. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands sögðu sem svo í morgun: Það er ekki hægt að slá því föstu að hrunið eigi sér stað á nákvæmlega þessum tiltekna punkti í halla á ríkisfjármálum. En þeir sögðu: Þessar forsendur eru í stórkostlegri hættu, allar forsendur þeirra kjarasamninga sem voru gerðir hér fyrir fáeinum dögum. Ríkisstjórnin er þess vegna með slappleika í stýringu ríkisfjármála að hafna þeim kjarasamningum sem voru gerðir fyrir aðeins örfáum vikum þó svo að ráðherrarnir sendu bréf og bréf aftur til aðila vinnumarkaðarins og segðu: Við ættum auðvitað að reyna að tryggja að verðlagsforsendur standist. Í minnisblaði aðila vinnumarkaðarins um ástandið í efnahagsmálum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Nýjar lántökur samkvæmt þessu [þ.e. fjárlagafrv.] eru áætlaðar 1530 millj. kr. hærri en nemur afborgunum af erlendum lánum. Því er nettó innstreymi af langtímalánsfé 1530 millj. Mikilvægt er að snúið verði við blaði í þessu efni og dregið úr lántökum sem nemur a.m.k. 1530 millj. kr. Fyrir því ætti að vera grundvöllur, ekki síst í ljósi þess að innlendur fjármagnsmarkaður er nú í mikilli sókn. Munar þar mikið um að lífeyrissjóðirnir eru að eflast verulega og er áætlað að þeir hafi til útlána rúmar 2800 millj. eftir að hafa notað 55% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar. Með nýskipan húsnæðislána dregur úr lánveitingum til sjóðfélaga og um leið þurfa sjóðirnir á traustri og hagkvæmri ávöxtun að halda á vettvangi atvinnulífsins. Auk þess hefur almennur peningalegur sparnaður aukist. Af þessum ástæðum gæti verið eðlilegt að erlendar lántökur fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og sveitarfélaga lækkuðu um 400 millj. kr. Eðlilegt væri að fjárfestingarlánasjóðirnir leituðu beint til lífeyrissjóða með sérstöku útboði skuldabréfa. Þetta gæti dregið úr erlendum lántökum sjóðanna um allt að 1130 millj. kr. Enn fremur er gengið út frá því að ríkissjóður taki ekki frekari erlend lán vegna A-hlutans þótt halli á ríkisrekstrinum verði meiri en áætlaður er samkvæmt fjárlagafrv. fyrir 1987. Ýmsar aðgerðir í peningamálum geta verið nauðsynlegar til þess að takmarka erlendar lántökur og draga úr hættu á þenslu. Í því sambandi má nefna takmörkun á erlendum lántökum með ríkisábyrgð og ábyrgðum ríkisbanka, t.d. með því að setja á þessar ábyrgðir fyrir fram ákveðið þak." Ríkisstjórnin svaraði þessu með bréfi dags. 6. des. s.l. Og áður en ég vík aðeins að bréfinu ætla ég að vitna aftur í skýrslu aðila vinnumarkaðarins um hinar efnahagslegu forsendur kjarasamninga, en þar segir: "Eigi umsamin kjaraþróun að ganga eftir veltur á miklu að almennar efnahagslegar forsendur styðji og verki hvetjandi fyrir slíka þróun. Það sem hér skiptir mestu máli er að útflutningsgreinarnar afli þess gjaldeyris sem þjóðin eyðir, en hann verði ekki sóttur með lántökum erlendis. Með því geta útflutningsgreinarnar og þeir staðir sem þær eru staðsettar á laðað til sín starfsfólk, fjármagn og þjónustu á jafnréttisgrundvelli við aðrar atvinnugreinar og önnur byggðarlög. Því er nauðsynlegt að koma í veg fyrir að innstreymi af erlendu lánsfé hafi áhrif á tekjumyndun í landinu. Slíkt kemur helst fram í verslunar-, þjónustu- og framkvæmdagreinum á höfuðborgarsvæðinu og ýtir undir misvægi í launa og afkomuþróun á milli atvinnugreina, starfshópa og landshluta. Erlend skuldasöfnun grefur þannig undan þeim aðalmarkmiðum sem samningsaðilar hafa sett sér, um að hækka þá sem eru lægst launaðir og stíga skref í þá átt að rétta við það misgengi sem orðið hefur í launaþróun á milli landshluta og einstakra hópa. Ríkisstjórnin hefur á valdi sínu að beita ýmsum aðgerðum til þess að stöðva innstreymi af erlendu lánsfé inn í landið. Þessar aðgerðir geta bæði miðast við að takmarka lántökuheimildir ýmissa aðila og að stjórn peningamála hvetji til minni notkunar á erlendu lánsfé." Sem sagt: stöðvun á erlendum lántökum er forsenda þess að kjarasamningarnir geti tekist. Og hvað sagði ríkisstjórnin? Jú, jú, ríkisstjórnin sagði í bréfi sínu 6. des. 1986: "Ríkisstjórnin ítrekar stefnu sína um lækkun erlendra skulda og mun leita allra leiða, m.a. með endurskoðun lánsfjáráætlunar, til að erlend lántaka verði ekki umfram afborganir á næsta ári, enda takist að beina lántökum fjárfestingarlánasjóða til lífeyrissjóðanna í ríkari mæli en ráð hefur verið fyrir gert." Og herra forseti. Hver er svo niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að þrátt fyrir aukatekjur ríkissjóðs af góðærinu upp á 3800 millj. kr. eru auknar lántökur á næsta ári áætlaðar 1915 millj. kr. Það er því von að menn segi: Verðlagsforsendur kjarasamninga hér eru bersýnilega í stórfelldri hættu og það er ríkisstjórnin sem hafnar þessum kjarasamningum í raun. Stefna hennar stríðir gegn kjarasamningunum og forsendum þeirra og það er nauðsynlegt að hafa í huga nú þegar, aðeins tæpum hálfum mánuði eftir að þessir kjarasamningar hafa verið gerðir. Ég hygg að þess séu engin dæmi að ríkisstjórn hafi með þessum hætti komið fram gagnvart aðilum vinnumarkaðarins eftir samninga eins og þá sem gerðir voru fyrir fáeinum dögum sem menn hafa ekki gagnrýnt fyrir að þar væri um miklar launahækkanir að ræða heldur hafa menn gagnrýnt þá fyrir það að þar væri um of litlar launahækkanir að ræða. Í forsendunum er byggt á því að fylgt sé aðhaldsstefnu í verðlags- og peningamálum, en það er ekki gert. Í forsendunum er byggt á því að fylgt sé aðhaldsstefnu í ríkisfjármálum, en það er ekki gert. Það blasir við að forsendur kjarasamninganna eru í verulegri hættu. Ég ætla þessu næst, herra forseti, því að ég mun tala við umræður um lánsfjárlög hér á eftir í Nd., að leyfa mér að víkja að öðrum þáttum og það eru þá sérstaklega fjárlögin og elli- og örorkulífeyrir. Skyldi hæstv. heilbrmrh. ekki vera á staðnum?  
             Ég ætla þá að víkja að öðru, herra forseti, meðan ég hinkra eftir ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála. En ég hafði hugsað mér að koma á eftir að Borgarspítalanum og elli- og örorkulífeyrishækkuninni. Ég ætla aðeins að víkja að öðrum almennum atriðum og þó sérstaklega því sem er aðalatriðið í sambandi við þessi mál. Alþb. hefur undanfarna daga lagt fram róttækar tillögur um kerfisbreytingar í skattamálum. Alþb. hefur undanfarna daga sýnt fram á hvernig hægt er að nálgast jöfnuð í ríkissjóði. Alþb. hefur hér síðustu daga sýnt fram á leiðir til að draga úr erlendum lántökum og við höfum sýnt fram á leið til að halda hér við eðlilegri félagslegri þjónustu. Það er nauðsynlegt að átta sig á að við afgreiðslu fjárlaga nú á árinu 1986 kemur glöggt fram að það eru alger skil á milli annars vegar Alþb. og hins vegar Sjálfstfl. í öllum málflutningi og tillögugerð í þessum sal. Ég tel reyndar að sumt af þeim tillögum Alþfl. sem kynntar hafa verið séu góðar og skynsamlegar tillögur miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi. Ég tel hins vegar að sumt af þeim tillögum sé með þeim hætti, einkum tillögurnar um að leggja niður ríkisstofnanir á færibandi, að þær séu ekki raunsæjar eins og þær eru settar fram. Andstæðurnar hafa þess vegna birst fyrst og fremst í okkar tillögum annars vegar og í tillögum Sjálfstfl. hins vegar. Hér er í rauninni ekki bara um það að ræða að tillögur eigi að metast gegn tillögum. Það er rétt að skoða verk gagnvart verki, skoða rekstur ríkissjóðs á þeim tíma þegar Alþb. fór með stjórn ríkisfjármála, skoða rekstur ríkissjóðs þegar Sjálfstfl. hefur farið með stjórn ríkisfjármála, skoða þróun félagslegra útgjalda þegar Alþb. hefur farið með stjórn ríkissjóðs, skoða þróun félagslegra útgjalda þegar íhaldið hefur farið með stjórn ríkissjóðs. Þar er um að ræða tvennt ólíkt, svart og hvítt svo að ég nefni eins skarpar andstæður og mögulegt er. Lánsfjárlögin sem við afgreiddum hér í desember í fyrra gerðu ráð fyrir því að erlendar lántökur á þessu ári yrðu 3240 millj. kr., 3,2 milljarðar. Hver verða erlend lán á þessu ári? 5,9 milljarðar, hafa hækkað um 72,5% frá þeirri áætlun sem gerð var hér í desember í fyrra, og ég óttast að það sé nákvæmlega jafnlítið að marka lánsfjárlagafrv. og þar með eina meginforsendu fjárlagafrv. nú og í fyrra. Það er a.m.k. alveg ljóst að að því er varðar erlendar lántökur er engin fyrirstaða hjá núv. fjmrh. Hann er eins og sjálfvirk afgreiðsluvél í þeim efnum. Núv. fjmrh. hefur þrátt fyrir yfirlýsingar sínar um breytingar á ríkisfjármálakerfinu í rauninni sýnt ótrúlegt afrek í því að afsanna og hafna öllum yfirlýsingum Sjálfstfl. í ríkisfjármálum frá því fyrir síðustu kosningar. Að því er varðar erlendar lántökur aukast þær í mesta góðæri síðustu áratuga. Að því er varðar skatta hefur ekkert verið gert til að laga skattakerfið í landinu. Það hefur ekkert verið gert annað en að framlengja hið almenna skattakerfi og talsmenn Sjálfstfl. hér síðustu daga hafa sagt: Þetta er gott skattakerfi. Það er alveg ástæðulaust að vera að breyta því mjög mikið. Sjálfstfl. hefur gagnrýnt það um áratuga skeið ef ríkissjóður er rekinn með halla. Matthías Mathiesen fyrrv. fjmrh. hafnaði í raun og veru þeirri kenningu með því að reka ríkissjóð með sjóðandi halla um árabil. Samt sem áður var látið í veðri vaka að Sjálfstfl. vildi jöfnuð í ríkisútgjöldum og ríkistekjum. Stefnan virtist vera sú, en formaður Sjálfstfl. og nýr fjmrh. hefur farið nákvæmlega eins að ráði sínu og sýnu verr í þessum efnum og er talin innan Sjálfstfl. þessa dagana ástæða til að hafa orð á því hér úti á Austurvelli þegar maður hittir sjálfstæðismenn sem enn þá þora að kannast við stjórnmálaskoðanir sínar að þeir séu farnir að sakna Alberts Guðmundssonar. Það er í rauninni einhver athyglisverðasta heimildin um fjármálaafrek hæstv. ráðh. Þorsteins Pálssonar sem ég hef heyrt úr munni sjálfstæðismanna síðustu dagana. Við höfum varðandi afgreiðslu lánsfjárlaga sýnt fram á leið til að draga svo úr erlendum lántökum að þar verði ekki um að ræða aukningu heldur standist erlendar lántökur nákvæmlega á við afborganir. Þar er um að ræða tekjuöflun, sparnað og skattlagningu af ýmsu tagi þannig að erlend lán alls kæmust niður í 6300 millj. kr., en það er nokkurn veginn alveg sama talan og nemur afborgunum af erlendum lánum. Ef þessi leið okkar væri farin, að nýta góðærið til að bæta hina efnahagslegu stöðu, nýta góðærið til þess að árið 1987 yrði fyrsta árið um margra ára skeið þar sem ekki væri um að ræða krónuaukningu í erlendum lántökum, ef okkar tillögur væru samþykktar mundi það gerast. Það er hins vegar stefnt að því að þrátt fyrir góðærið verði aukning á erlendum skuldum og jafnframt verulegur halli á ríkissjóði. Ég efast satt að segja um að nokkur fjmrh. í sögunni hafi lýst jafneindreginni uppgjöf og hruni sinnar eigin efnahagsstjórnar í jafnmiklu góðæri og hæstv. fjmrh. Þorsteinn Pálsson hefur gert. Ég bið þingheim um að nefna mér dæmi um fjmrh. sem í öðrum eins góðærum hefur skilað öðrum eins halla. Er einhver til í sögunni? Það þýðir ekki að nefna Matthías Mathiesen einu sinni í þeim efnum. Það dugir ekki til. Það þýðir ekki að nefna hæstv. ráðh. Albert Guðmundsson í þeim efnum. Það dugir ekki til. Að sjálfsögðu dugir ekki að nefna Magnús Jónsson sem fór vel með ríkisfjármál að allra mati á sínum tíma. Það væri fróðlegt ef eitthvað af þm. Sjálfstfl., sem læðast hér með veggjum og skammast sín fyrir þennan ófögnuð, nefndi mér eitt dæmi um fjmrh. í sögu Sjálfstfl. sem skilaði öðru eins fjárlagafrv. í öðru eins góðæri og hæstv. fjmrh. Þorsteinn Pálsson er að gera. Ég kann ekki sögu íhaldsins nákvæmlega. En það eru hér fróðir menn í salnum, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson o.fl., Guðmundur H. Garðarsson, sem hafa gegnt leiðtogahlutverki í forustustofnunum Sjálfstfl. um áratuga skeið. Þeir kunna sjálfsagt þessa sögu. Það væri fróðlegt að fá eitt dæmi um annan eins kappa í fjmrn. og hæstv. fjmrh. Þorstein Pálsson.

Hann er sá besti.

Hann er sá versti já.

Besti.

Ég held að þetta hafi verið mismæli. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson er þekktur fyrir að vera kokhraustur, einkum þegar líður á, en ég held að hann hafi slegið sín persónulegu met í kvöld. Hins vegar er annað orð, sem rímar við "bestur", sem hv. þm. hefur kannske verið efst í huga. Ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt, ef það er þannig að Sjálfstfl. er himinlifandi með þessa stjórn og menn telja þetta bestu fjármálastjórn sem um hafi verið að ræða og þetta eigi að vera svona, að menn komi og vitni um það. Þá er best að menn komi og vitni um að ríkissjóður eigi að vera með 3 milljarða kr. halla í mesta góðæri um áratuga skeið. Þá er best að Sjálfstfl. lýsi því yfir að stefna hans í ríkisfjármálum til þessa hafi verið vitlaus. Þá er best að það komi fram að Sjálfstfl. telji að eðlilegt sé að hér vaði allt á súðum í ríkisútgjöldum og erlendum lántökum á árinu 1987. Nei, þrátt fyrir kokhreysti þess ágæta manns Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem er andlegur faðir sumra í Sjálfstfl., þrátt fyrir að hann sé kokhraustur, dugir það ekki til að sannfæra mig nema hann komi hér upp og þá er ég reiðubúinn að hlýða á rök og taka tilsögn eins og kostur er. Ég efast hins vegar um að það dugi. En ég áskil mér allan rétt til að hlusta og vona að hv. þm. noti tækifærið því nóg er nóttin til að biðja um orðið, taka til máls um þá alvarlegu hluti sem ég hef hér verið að ræða. Ég ætlaði mér, herra forseti, að víkja nokkuð að lífeyrismálunum í fjárlagafrv. og sölu Borgarspítalans. Ég held að ég víki næst að lífeyrismálunum þó að hæstv. heilbr.- og trmrh. sé ekki kominn. Hæstv. fjmrh. á auðvitað að kunna þá lexíu og ég beini til hans af því tilefni nokkrum athugasemdum og spurningum. Ég hef nokkur talnagögn undir höndum sem ég óska eftir að ráðherrann setji á sig í sambandi við það sem ég ætla að spyrja um. Aðalspurning mín er þessi: Hver verður hækkun elli- og örorkulífeyris og hvenær á hún að koma til framkvæmda? Síðan skoða ég tölur í fjárlagafrv. Samkvæmt upplýsingum hv. þm. Pálma Jónssonar, formanns fjvn., var talið að það væri 2% svigrúm til aukahækkunar lífeyris í fjárlagafrv. eins og það var. Mér telst svo til að það geri um 113 millj. kr. Síðan hefur hv. formaður fjvn. lýst því yfir að gert sé ráð fyrir að auki að hækka elli- og örorkulífeyri frá lífeyristryggingum almannatrygginga um 600 millj. kr. og síðan er gert ráð fyrir að báðar þessar tölur séu færðar upp á sömu forsendum og brtt. við fjárlögin, um 9,6%. Þá fæ ég þá útkomu að umfram verðlagsforsendur sé um að ræða í fjárlagafrv. núna til lífeyristrygginganna 782 millj. kr. Ég er að fara yfir þessar tölur, herra forseti, til að kanna hvort þetta er rétt eftir formanni fjvn. haft. Ég heyrði þetta á hlaupum, en ég reyndi að setja þessar tölur á mig. Ef þetta er rétt og ef þetta færi á allar lífeyristryggingar sýnist mér að þetta jafngildi 13,8% hækkun lífeyristrygginganna umfram almennar verðlagsbreytingar. Nú er hægt að hugsa sér að þessi 782 millj. kr. hækkun komi fram á bótum lífeyristrygginganna með mismunandi hætti. Það má hugsa sér að tekjutryggingin hækki meira, grunnlífeyrir minna og það má hugsa sér að bætur og bótaflokkar hækki nokkuð mismunandi. Ef allt þetta fé væri tekið og það notað til að hækka elli- og örorkulífeyri og tekjutryggingu mundi það þýða um 18% hækkun á þessum liðum öllum, þ.e. á ellilífeyri og tekjutryggingu, örorkulífeyri og tekjutryggingu öryrkja, 18% hækkun þessara þátta lífeyristrygginganna umfram verðlagshækkanir og umfram almennar launahækkanir á næsta ári. Með þessu móti væru ellilífeyrir og tekjutrygging og heimilisuppbót einstaklings komin upp í kringum 20 þús. kr. á mánuði. Nú er í yfirlýsingu aðila vinnumarkaðarins gert ráð fyrir að almennar launahækkanir hafi áhrif á breytingar elli og örorkulífeyris. Þó að hugmyndir um hækkun hafi ekki verið útfærðar í einstökum atriðum vil ég fá það upplýst við þessa umræðu hvaða aðalhugmyndir ríkisstjórnin er með í þessum efnum. Á að nota þetta svigrúm til að hækka allar lífeyrisbætur? Á að nota það til að hækka hluta lífeyrisbóta? Á að nota það til að hækka lífeyrisbætur almannatrygginga, elli- og örorkulífeyri mismunandi mikið? Og er það rétt, sem ég hér sagði áðan, er það rétt tala sem ég nefndi hér áðan, að hækkun bóta almannatrygginga umfram verðlagsforsendur að mati fjmrh. væri um 782 millj. kr.? Þessar bætur eru þannig að ellilífeyririnn er 6453 kr. á mánuði, tekjutryggingin er 9454 kr. á mánuði og heimilisuppbótin er 2844 kr. á mánuði. Þessar bætur almannatrygginga hafa hreyfst í takt við breytingar á kauptöxtum og stundum hefur verkalýðshreyfingunni tekist í kjarasamningum að knýja fram aukahækkanir á tekjutryggingunni þegar kjarasamningar hafa verið undirritaðir. Það er þess vegna ljóst að ríkisstjórnin hefur haft verulegt aðhald í þessum málum frá verkalýðshreyfingunni og stjórnarandstöðunni og hefur þess vegna neyðst til að fylgja í meginatriðum breytingum kauptaxta að því er þessa liði varðar. Hins vegar er rétt að íhuga að laun opinberra starfsmanna hafa ekki á þessu ári hækkað aðeins um þá tölu sem hér er miðað við heldur nokkru meira. Það er skoðun Alþb. að við þær aðstæður sem launaskrið er jafnmikið og raun ber vitni um núna eigi að hækka bætur almannatrygginga sem næst því almenna launaskriði sem um er að ræða hjá opinberum starfsmönnum. Við teljum að við þessar aðstæður sé ekki hægt að miða aðeins við breytingar á kauptöxtum. Þegar kauptaxtarnir eru orðnir svona svínslega lágir er í rauninni ekki hægt að miða bætur almannatrygginganna við þá eina. Það verður að taka tillit til hinna miklu yfirborgana sem um er að ræða í þjóðfélaginu um þessar mundir, yfirborgana sem hafa farið vaxandi eftir að vísitölubætur á laun voru bannaðar fyrir fáeinum árum. Það er merkilegt, herra forseti, að þó að það hafi legið fyrir um nokkurra sólarhringa skeið að það stæði til að hækka bætur almannatrygginga aðeins meira en nemur hinum almennu verðlagsforsendum skuli hæstv. heilbr.- og trmrh. ekki hafa komið upplýsingunum til þingsins. Formaður fjvn. veit ekkert um hvað til stendur. Hvernig stendur á því að þetta er svo aftur og aftur þegar um er að ræða málefni einstakra ráðherra að menn koma upplýsingum ekki frá sér? Það er þvælst með málin langtímum saman, gefin yfirlýsing eins og hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði í Ed. fyrir nokkrum dögum: veruleg hækkun á bótum almannatrygginga, veruleg hækkun. Því var auðvitað slegið upp hér og þar: Veruleg hækkun á bótum almannatrygginga. En svo er ekkert svar um það hver þessi verulega hækkun er. Formaður tryggingaráðs, sem hér gengur í salinn og ætti að geta svarað þessu, hefur engar upplýsingar látið koma fram um þessi efni. Ég spyr af því að formaður tryggingaráðs er hér í salnum, hv. þm. Ólafur Einarsson: Hvaða hugmyndir eru uppi í sambandi við þessi mál? Hverju á að breyta þarna? Ríkisstjórnin hlýtur að vera búin að átta sig á þessu með skara af embættismönnum í vinnu í þessari stofnun og hinu ráðuneytinu. Eitthvað eru þeir að reikna, þessir menn. Ekki eru þeir allir farnir í jólafrí eða hvað. Vonandi eru þeir að vinna fyrir kaupinu sínu. Og hver er útkoman? Þetta er dæmi sem sæmilega glöggur maður, og þarf ekki að vera hagfræðingur til, getur reiknað á 3-4 tímum, hvað hægt er að gera miðað við það svigrúm sem ríkið telur sig hafa upp á þessi hundruð milljóna kr. sem ég var að reikna áðan. Hæstv. fjmrh. gæti reiknað þetta á hnjánum á sér hér í þinginu og farið yfir hlutina og menn gætu gengið frá þessu með tiltölulega einföldum hætti. En í staðinn er þvælst með þetta út og suður. Það er verið að reikna hér og reikna þar og senda minnismiða þangað og hingað og þvæla um þetta á ríkisstjórnarfundum. Svo koma ráðherrarnir í sjónvarpið og útvarpið og Moggann og segja: Þetta er nú í athugun og skoðun. Það verður veruleg hækkun. Og gamla fólkið bíður eftir því að einhver hækkun verði. fyrir jólin, en það kemur ekki neitt. Hver er niðurstaðan í sambandi við elli- og örorkulífeyrinn? Af hverju er ekki hægt að ganga frá þessu, herra forseti? Hvernig stendur eiginlega á því? Hvernig er með þetta starfsmannalið þarna í ráðuneytunum? Ég man eftir því að það var einn og einn maður sem kunni að reikna þarna í ráðuneytunum þegar ég var þar. Ég er ekki að segja að það hafi verið mjög útbreitt vandamál að menn væru sterkir á svellinu í þeim fræðum, en einn og einn maður var býsna góður í reikningi. Ég get ekki neitað því. Ég man t.d. eftir því að frambjóðandi Alþfl. í Norðurlandskjördæmi vestra var ansi góður reikningsmaður. Ég tel að það sé út af fyrir sig fróðlegt að vita hvað menn eru þarna að bauka. Það er sagt að nákvæmnin hafi verið svo mikil einhvers staðar að menn hafi sagt að þyrfti að hækka á bilinu 3-26%.  En hvað sem því líður, í fullri alvöru, herra forseti, vil ég fá einhverjar slíkar tölur upp á borðið. Hvað er tekjutrygging mikil á næsta ári samkvæmt fjárlagaáætluninni? Það stendur hvergi í þessum plöggum. Er hún 2000 millj.? Ég held að hún sé um 2000 millj. Hvað er elli- og örorkulífeyririnn hár á næsta ári samkvæmt þessum plöggum? Það stendur hvergi í öllum þessum haug. Hvergi nokkurs staðar er hægt að sjá hvað tekjutrygging eða hvað grunnlífeyrir er hár. Mér sýnist að það sé eftir mínum athugunum 1930 millj. eða svo. En af hverju eru þessir hlutir ekki settir þannig fram að það sé hægt að átta sig á þeim, m.a. í ræðu formanns fjvn. hér í dag þar sem menn eru að velta fyrir sér tölum upp á þúsundir kr.? Ekkert slíkt, engar upplýsingar brúklegar í þessu efni liggja fyrir. Ég óska eftir að fá upplýst hvaða hugmyndir eru um breytingar á bótum almannatrygginga. Það þýðir ekki að ljúka þessari umræðu án þess að þær upplýsingar liggi fyrir. Og þegar menn hafa efni á því að kaupa heilan spítala seinni partinn í dag er alveg augljóst að menn hljóta að hafa efni á því að taka aðeins á málum eins og þessu. Ef menn hafa embættismannahjörð til að reikna út hvað það kostar að kaupa einn spítala í viðbót fyrir ríkið á að vera hægt að reikna út eina hækkun á bótum almannatrygginga. Það á ekki að vera ofverkið þeirra. Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þær tilraunir sem hann hefur gert til að ná í heilbr.- og trmrh. Þær hafa ekki borið árangur enn þá og þá næst líklega ekki í ráðherrann. Þá er að fá um það upplýsingar hver gegnir fyrir heilbrmrh. Það hlýtur einhver að gera það.  Hér hefur það gerst að skrifað hefur verið bréf og það hljóðar svo: " Forsrh., fjmrh., heilbr.- og trmrh." Það er hausinn. En þetta er ekki skrifað á haus stjórnarráðsins. Ætli það sé Valhöll eða borgarskrifstofurnar sem hafi samið þetta bréf? Það væri fróðlegt að fá það upplýst. "Herra borgarstjóri, Davíð Oddsson. Að undanförnu hafa verið til umfjöllunar á vegum ríkisstjórnarinnar og Reykjavíkurborgar að frumkvæði borgarinnar" - Hafa verið til umræðu. . . Já, þetta er ekki nógu vel samið. Hér stendur: "hafa verið til umræðu hugsanleg yfirtaka" - Það hefði átt að standa hefur verið til umræðu. Látum það vera. - "ríkissjóðs á eignarhluta borgarinnar í Borgarspítalanum umfram þau 15% sem lögboðin eru. Í tímaþröng undanfarinna daga hefur ekki verið unnt að ganga frá samkomulagi um þetta mál eða afla nauðsynlegra heimilda Alþingis" - í tímaþröng undanfarinna daga. "Á hinn bóginn liggur fyrir vilji ríkisstjórnarinnar til þess að verða við þeirri málaleitan að ríkið taki yfir umræddan eignarhluta og hafa drög að samningi legið fyrir, enda leiði það til hagræðingar í rekstri spítalans. Með bréfi þessu viljum við ítreka að það er fullur vilji og ásetningur ríkisstjórnarinnar að reyna til þrautar þegar eftir áramót að ganga frá samningi um þetta mál við Reykjavíkurborg. Náist samkomulag mun nauðsynlegra lagaheimilda til þess að tryggja framgang þess aflað þegar eftir að Alþingi kemur saman á nýju ári. Virðingarfyllst. Steingrímur Hermannsson. Þorsteinn Pálsson. Ragnhildur Helgadóttir." Þríheilagt ráðherrabréf. Tveir ráðherrar Sjálfstfl. skipa sér þarna undir undirskrift formanns Framsfl. í þessu máli og fer einkar vel á því miðað við aðstæður. Hvað er hér að gerast, herra forseti? Ákvörðun var tekin í ríkisstjórninni um að setja spítala á bein fjárlög. Okkar afstaða var sú að þessu ætti að fresta vegna óánægju í öllu sjúkrahúsakerfinu með þessa ákvörðun. Það ætti að fresta og ræða við menn og reyna að ná samningum en ekki keyra þetta mál fram með offorsi. Þegar ákvörðun er tekin um að setja spítalann á bein fjárlög heimtar Davíð Oddsson borgarstjóri að ríkið kaupi Borgarspítalann. Hæstv. heilbr.- og trmrh. heldur samkvæmt ummælum hennar hér á dögunum að Davíð Oddsson sé Reykjavík og Reykvíkingar. En það er misskilningur eins og kunnugt er. Reykvíkingar höfðu aldrei samþykkt sölu Borgarspítalans. Þvert á móti má segja, eins og hv. þm. Stefán Benediktsson sýndi fram á hér um daginn, að Reykvíkingar hafi í borgarstjórnarkosningunum 1982 hafnað því að selja Borgarspítalann. Borgarráð Reykjavíkur samþykkti ekki sölu Borgarspítalans. Heilbrigðismálaráð Reykjavíkur samþykkti ekki sölu Borgarspítalans. Stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkur samþykkti ekki sölu Borgarspítalans. Sala þessarar stofnunar í hendur ríkisins var hvergi samþykkt og ekki einu sinni í fulltrúaráði sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík svo nefnd sé alveg sérstök valdastofnun í þessu samfélagi. Starfsmenn spítalans mótmæltu. En hæstv. heilbrmrh. lét borgarstjórann setja sig upp við vegg af því að hún hélt að Davíð Oddsson væri Reykjavík og Reykvíkingar. Hæstv. heilbrmrh. hóf viðræður við borgarstjórann í Reykjavík um þessi mál og einhverra hluta vegna neyddist ráðherrann til að fallast á þetta atriði þó að okkur hafi verið sagt síðustu sólarhringana að menn væru búnir að gefast upp á þessu, þetta reyndi um of á þolrifin í Sjálfstfl., hér væri verið að ganga gegn yfirlýstri stefnu flokksins, ekki aðeins að því er varðar ríkisrekstur og rekstur annarra aðila heldur líka að því er það varðar að Sjálfstfl. hefur litið á Borgarspítalann um árabil sem sitt aðalstolt. Man einhver hér annar en ég eftir bláu bókunum með litmyndunum af Borgarspítalanum, forsíðurnar af Borgarspítalanum þar sem sagt var: Þetta lét Sjálfstfl. byggja, myndir úr salarkynnum Borgarspítalans þar sem sagt var: Þetta lét Sjálfstfl. byggja, myndir af sjúklingum sem fengu þjónustu hjá Borgarspítalanum: Þessa þjónustu fær þetta fólk af því að Sjálfstfl. er svo góður? Sjálfstfl. hreykti sér af Borgarspítalanum í hverjum einustu kosningum frá 1953 þegar framkvæmdir hófust þar. Og þetta sjúkrahús, sem Sjálfstfl. var búinn að gera að tákni fyrir sig, tákni fyrir sjálfstæði Reykjavíkur andspænis ríkinu skulum við segja, er selt. Burt með það! Þetta er kúvending sem er svo yfirgengileg hjá þessum flokki að það tekur engu tali og sérstaklega þegar þess er gætt að í kosningunum 1982 sagði Framsfl. í kosningaslagorðum: X-B, seljið Borgarspítalann. Það birtust auglýsingar í blöðunum: XB, seljum Borgarspítalann, sem Davíð Oddsson, þáv. frambjóðandi Sjálfstfl. í Reykjavík, gerði satt að segja unaðslegt grín að í þeirri kosningabaráttu. Ég hygg að Davíð Oddsson, frambjóðandi Sjálfstfl. í Reykjavík, hafi sjaldan komið á vinnustaðafundi í þessu byggðarlagi á þeim tíma án þess að gera grín að Framsfl. í leiðinni fyrir það að hann vildi selja Borgarspítalann og tókst það vel, ágætlega fyndinn í þeim efnum, góðgrínisti. En það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann. Sá sem harðast beitti sér og lét kosningarnar 1982 snúast um að framsókn væri vitlaus í sambandi við þessi mál, hún ætlaði að selja þennan borgarspítala, gengur nú fram fyrir skjöldu að framkvæma stefnu Framsfl. að selja Borgarspítalann. Mér er sagt að það hafi runnið tvær grímur á marga framsóknarmenn þegar þeir sáu að þetta átti að verða að veruleika. Mér er sagt að ýmsir mætir framsóknarmenn telji að hér sé um að ræða afar hæpna gjörð þó það sé ekki nema vegna þess, herra forseti, að þegar búið er að selja Borgarspítalann, þegar Reykjavíkurborg er búin að fá peninga fyrir Borgarspítalanum, þá koma hin sveitarfélögin á eftir og segja: Við viljum líka selja, við viljum selja þetta sjúkrahús á Sauðárkróki, Akranesi, Keflavík eða hvar þau nú eru. Við viljum fá pening líka eins og Reykjavík. Þetta er fyrsta skrefið í þá átt að rekstur sjúkrahúsa á vegum sveitarfélaganna í landinu verði lagður niður og hann verði að öllu leyti bæði í rekstri og eigu ríkisins. Og þetta skref er Sjálfstfl. að stíga. Hvar er þá allt talið um byggðastefnu og valddreifingu? Hvar er þá allt talið um að efla sjálfstæði sveitarfélaganna í landinu? Það er bersýnilegt að það er eins í þessu og í skattamálunum. Það er ekkert að marka það sem þessir menn segja. Þar stendur ekki steinn yfir steini. Það er ekki orð að marka þá. Þeir brjóta niður sínar eigin kosningayfirlýsingar aftur og aftur, þetta lið. Ja, þvílíkt! Svo kemur bréf við 3. umr. fjárlaga, herra forseti. Það er nánast tilviljun að þannig stendur á að þetta bréf berst í hendur þm. núna í kvöldmatarhléinu þegar umræðunni hefði alveg eins getað verið lokið. Meðan 3. umr. fjárlaga stendur yfir er verið að skrifa undir bréf af þessu tagi og þar segir: "Í tímaþröng undanfarna daga hefur ekki verið unnt að ganga frá samkomulagi um þetta mál eða afla nauðsynlegra heimilda Alþingis." Ja, forseti vor nefnir iðulega virðinguna fyrir Alþingi, en hvar er nú sú virðing sem þessi heilaga ráðherrahjörð, þessi heilaga ráðherraþrenning sýnir Alþingi með því að skrifa undir þetta bréf í skjóli skammdegisins án þess að leggja málið fyrir þingið? Hér eru tillögur um að kaupa jörð hér, byggja hús þar, selja hús o.s.frv. en þegar um er að ræða spítala upp á hundruð milljóna er málið ekki lagt fyrir Alþingi. Alþingi er sýnd sú mikla virðing, herra forseti, að það er farið á bak við þingið af þessum ráðherrum með því að ganga frá þessum pappír sömu klukkutímana og verið er að ræða um fjárlög 3. umr.

Það var farið á bak við ríkisstjórnina.

Ég sé að hér er staddur í salnum hæstv. félmrh. Ég vænti þess að hann upplýsi í umræðunum á eftir hvort hann vissi um þetta. Vissu formenn þingflokka stjórnarliðsins um þetta? Vissi hv. þm. Páll Pétursson um þetta ef hann má mál mitt heyra? Hvar er hann? Vissi formaður tryggingaráðs, formaður þingflokks Sjálfstfl., um þetta? Eða var ætlunin að fela málið? Var ætlunin að fara á bak við þingið og láta engan vita af þessu? Ég spyr hv. þm. Pál Pétursson og ég spyr hv. þm. Ólaf G. Einarsson: Var þetta bréf samþykkt í þingflokkum Framsfl. og Sjálfstfl.?

Nei.

Það er minni hluti þingsins á bak við þennan pappír. Það þýðir að hann er ekki pappírsins virði. Og ég bið hv. þm. Ólaf G. Einarsson að svara sömu spurningu: Var þessi pappír samþykktur í þingflokki Sjálfstfl.?

Ég á bara eftir að gá.

Hv. þm. kýs að ræða málið nokkuð og ég fagna því. Ég skil vel að hann treysti sér ekki til að segja já eða nei í þessari stöðu. Auðvitað hefði verið eðlilegt af þessum ráðherrum og fjmrh. sjálfum, sem er að flytja fjárlagafrv., að setja heimildarákvæði í 6. gr. og segja: Fjmrh. er heimilt að ræða um kaup á þessum spítala á árinu 1987. Auðvitað hefði það verið eðlilegt. Hér stendur: "Það er heimilt að semja við sóknarnefnd Nauteyrarkirkju. Það er heimilt að falla frá innheimtu á skuldabréfi útgefnu af sportbátafélaginu Snarfara" og ég veit ekki hvað og hvað, semja við Skallagrím og semja við þennan og semja við hinn, lögreglustöð og allt hvað eina. En þetta er ekki nefnt hérna. Auðvitað hefði verið eðlilegt og þinglegt að taka þetta mál inn sömu klukkutímana og við erum að ræða um þessi mál. Er verið að flýta fyrir störfum Alþingis kannske með þessum vinnubrögðum hæstv. fjmrh.? Vildi hann endilega fá málið svona upp? Vildu menn kannske koma í veg fyrir að hér færi fram umræða um málið? Ætli það ekki. Ætli stjórnarliðið hafi ekki óttast að umræða færi fram hér um málið. Ætli Sjálfstfl. kjósi ekki helst að myrkur skammdegisins liggi yfir þessu máli. Ja, þvílíkt! Svo segir í þessu einstaka bréfi hvort sem það er samið á borgarskrifstofunum eða í Valhöll: "Á hinn bóginn liggur fyrir vilji ríkisstjórnarinnar til þess að verða við þeirri málaleitan að ríkið taki yfir umræddan eignarhluta og hafa drög að samningi legið fyrir." Og þá kemur næsta spurning, herra forseti: Hafa drög að samningi verið lögð fyrir þingflokk Framsfl.? Hafa drög að samningi verið lögð fyrir þingflokk Sjálfstfl.? Ég krefst þess, herra forseti, að fjmrh. sýni þinginu þennan samning við þessa umræðu, þessi samningsdrög. Það er ólíðandi að fjmrh. komi fram við þingið með þeirri lítilsvirðingu sem kemur fram í þessum pappír. Það er lágmark að hann sýni þinginu þann sóma að verða við þeirri kröfu að drög að samningnum verði sýnd hér þannig að hann liggi fyrir því hann er búinn að skuldbinda ríkið í þessu efni um fjármuni. Það er ljóst. Síðan stendur enn í þessu bréfi: "Með bréfi þessu viljum við ítreka að það er fullur vilji og ásetningur ríkisstjórnarinnar að reyna til þrautar þegar eftir áramót að ganga frá samningi um þetta mál við Reykjavíkurborg. Náist samkomulag mun nauðsynlegra lagaheimilda til þess að tryggja framgang þess aflað þegar eftir að Alþingi kemur saman á nýju ári." Já, það er gott að þessi ríkisstjórn ætlar að reyna eitthvað til þrautar. En það er þá það sem á að reyna til þrautar að ganga frá þessu. En ráðherrarnir þrír, tríóið, jólatríó ríkisstjórnarinnar, hefur haft 10-15 daga til að vinna í þessu máli. Af hverju gat jólatríóið ekki komið með þetta mál með eðlilegum hætti inn á dagskrá þingsins? Af hverju var það ekki gert? Ég tel, herra forseti, að hér hafi þinginu verið sýnd lítilsvirðing. En það er hægt að bæta úr. Í þeim efnum eru tvær leiðir: Önnur er sú að þessi hópur, þrenningin, komi með tillögu hér og láti reyna á hvort hún verður samþykkt eða að tríóið komi með tillöguna og hún verði felld sem er miklu líklegra. Fyrir stjórnarandstöðuna og þá sem eru gagnrýnir á þetta mál er leikur einn að láta reyna á málið. Það er hægt að flytja tillögu um að fjmrh. hafi ekki heimild á árinu 1987 til að kaupa Borgarspítalann. Það er líka hægt að flytja tillögu um að hann hafi heimild og láta fella hana. Ef hann hefur ekki döngun í sér sjálfur til að flytja hér sínar eigin tillögur getur vel verið að einhverjir gerðu það fyrir hann til þess að það kæmi í ljós hvort embættisverk þessa ráðherra nú í skammdeginu eigi þingmeirihluta sem ber að draga í efa eftir yfirlýsingar formanns þingflokks Framsfl. áðan. Flest bendir reyndar til þess að ef hæstv. ráðh. flytti málið hér yrði samþykkt á hann vantraust í því formi að þessum embættisgjörningi hans yrði hafnað. Þannig liggur það fyrir. Það er kannske nauðsynlegt fyrir Sjálfstfl. að athuga sinn gang áður en lengra er haldið, sitjandi uppi með slíkan formann sem reynir þannig á þolrifin í þingræðinu að hann af ósvífni gengur jafnlangt og hér hefur verið lýst.

Hafðu nú ekki áhyggjur af annarra flokka formönnum.

Ég held að hæstv. menntmrh. hefði átt að vera hér í dag til að hlýða á umræður um menntamál og þykir mér vænt um að hæstv. ráðh. skuli hafa komið í salinn svo að það sé hægt að taka á þeim málum síðar, en nóg er nóttin. Ég hygg að það sé ljóst að Reykvíkingar eru á móti sölu á Borgarspítalanum. Ég er sannfærður um það. Fulltrúaráð sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík mundi t.d. leggjast gegn sölu á Borgarspítalanum ef fram færi um það allsherjaratkvæðagreiðsla í bænum. Hvað halda hv. þm. að margir Reykvíkingar styddu sölu á Borgarspítalanum? Ætli það séu 52% eins og íhaldið hefur stundum haft hér? Nei. Ætli það séu ekki svona 5%. Ég skora á forustumenn Sjálfstfl. í Reykjavík, eins og hv. þm. Guðmund H. Garðarsson, að beita sér fyrir því að það fari fram allsherjaratkvæðagreiðsla í Reykjavík um málið, leggja það hlutlaust fyrir og fá Reykvíkinga til að segja skoðun sína á þessu. Ætli kæmi ekki í ljós að Davíð Oddsson hefði svona 5% Reykvíkinga á bak við sig í besta falli. Nei, herra forseti. Hér er um að ræða svo alvarlegt mál að það er óhjákvæmilegt að það verði tekið hér til ítarlegrar umræðu við afgreiðslu fjárlaga. Það er engin ástæða til að líða ráðherrunum að ganga frá þessu máli með þeim hætti sem þeir hafa gert. Það er meiningin að ljúka þingstörfum á morgun, hefur verið meiningin að gera það, og það eiga að vera allar aðstæður til þess ef svör manna verða skýr eins og tilefni er til við þær aðstæður sem nú eru uppi. Við munum ganga eftir svörum í þessu máli, skýrum og heiðarlegum svörum, og við munum leggja á það áherslu að Alþingi afgreiði þetta mál með eðlilegum hætti. Og við höfnum þeim myrkraverkum sem jólatríó ríkisstjórnarinnar hefur verið að vinna síðustu daga.



Herra forseti. Mér sýnist að þessi afgreiðsla og umræða um fjárlögin sé að þróast með býsna sérkennilegum hætti. Af hálfu Alþfl. hefur verið gerð grein fyrir ýmsum brtt. og því hvert við teljum að nú stefni með rekstur ríkissjóðs og með ríkisfjármálin. Það stefnir í geigvænlegan halla á fjárlögunum. Það stefnir í að hér verði afgreidd meiri þenslufjárlög en nokkurn óraði fyrir. Það stefnir í að stefnt sé í hættu þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið. Það stefnir í að stefnt sé í hættu því jafnvægi sem menn hafa sagst vilja ná. Svo mætti lengi telja. Það virðist augljóst að ríkisstjórnin er búin að missa tökin og það er margt sem staðfestir það, ekki aðeins bendir til þess heldur staðfestir það. Ég sé t.d. ekki betur en það hafi gerst núna á síðustu klukkustund eða svo að fram er komin brtt. við fjárlögin frá þremur þm. Sjálfstfl. Þetta er mjög óvenjulegt, leyfi ég mér að segja, á síðasta stigi, að fáeinir þm. annars stjórnarflokksins flytji brtt. við frv. síns ráðherra og frv. síns fjárveitinganefndarformanns. Þeir hljóta að hafa ríkar ástæður fyrir því að flytja þessa till. Ég hvet hv. þm. þess vegna til þess að kynna sér hvað hér er á seyði. Ég mun a.m.k. gera það. Það er greinilegt að það er verulegt ósamkomulag í stjórnarliðinu um fjárlagaafgreiðsluna á þessum lokastundum hennar og raunar mætti segja að allt væri upp í loft. Auðvitað gæti maður haldið lengi áfram og gert margar athugasemdir við þetta fjárlagafrv. Ég ætla aðeins að lýsa að nýju óánægju minni með hvernig fjvn. fjallaði um fjárveitingar til grunnskóla og skólabygginga, eftir að ráðherrar menntamála og fjármála höfðu gert samning við Akranesbæ á s.l. vori um fjárveitingar þar til skólamála sem heitið var að skyldi ekki koma niður á öðrum fjárveitingum til kjördæmisins en gerir það samt óneitanlega og mjög rækilega. Ég lýsi eindreginni óánægju með hvernig að þessu máli var staðið. Þegar þm. Vesturlands fengu þessi mál í sínar hendur svo sem venja er nokkrum klukkustundum áður en gengið er frá prentun þessara tillagna var ljóst að það varð engu breytt, engu haggað og ekki við neitt ráðið. Menn hafa í þessum umræðum gert grein fyrir ýmsum tillögum, einstökum tillögum til breytinga á fjárlögunum. Menn hafa fjallað um ýmis gæluverkefni sem svo mætti stundum kalla, misjafnlega mikilvæg og merkileg. Hér sé ég að í tillögum fjvn. hefur gengið aftur draugur sem var á ferli í fyrra og kallaður var "kvennarannsóknir" og er nú kominn með velþóknunarstimpil fjvn. Ég hygg að fæstum þm. sé ljóst hvað þarna er um að ræða vegna þess að sá pólitíski misskilningur sem kallar sig Kvennalista hefur fengið þessu máli framgengt í fjvn. Ég er satt að segja þeirrar skoðunar, án þess að kannske sé farið út í samanburð við einstök önnur verkefni, að þessum peningum mætti verja með miklu skynsamlegri hætti til ýmissa annarra menningarmála sem þá kæmu báðum kynjum, konum og körlum, að gagni en ekki taka upp till. sem felur í sér kynjamisrétti. Þykir mér miður að fjvn. skuli hafa látið ginnast til að gera þetta mál að sínu. Hér eru líka ýmsar tillögur á ferli þar sem mætti kannske segja að sumir þm. hefðu einhverra persónulegra hagsmuna að gæta. Slíkt finnst mér yfirleitt ákaflega óviðfelldið og óviðeigandi. En það verður hver einstakur þm. að gera þau mál upp við sína samvisku, sé hún fyrir hendi.  Hér hefur verið rætt um sölu Borgarspítalans og hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Reykv., gerði það mál mjög ítarlega að umtalsefni. Hann gerði að umtalsefni þetta mál sem svo mjög hefur borið á góma í fréttum og fjölmiðlum að undanförnu og sagði þá m.a. að engu væri líkara en borgarstjórinn í Reykjavík héldi að hann væri Reykvíkingar og hann væri Reykjavík. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. vegna þess að í viðtali í sjónvarpinu þegar borgarstjórinn í Reykjavík var spurður um þetta mál gerði hann grein fyrir nefndarskipan til að fjalla um þetta og þegar hann var að skýra frá því hvernig nefndin væri skipuð sagði borgarstjórinn í Reykjavík: Ja, það eru þessir frá ríkinu og svo er einn frá mér. Það var ekki einn frá Reykjavíkurborg. Það er einn frá mér, sagði Davíð Oddsson borgarstjóri. Mig langar að minnast á það bréf sem hér hefur verið birt og sagt hefur verið frá í fréttum og gert var að umtalsefni áðan. Þar kemur fram að drög að samningi hafi legið fyrir og það sé fullur vilji og ásetningur ríkisstjórnarinnar að reyna til þrautar að ganga frá samningi um þetta mál, þ.e. kaupin á Borgarspítalanum, við Reykjavíkurborg á næsta ári, eftir áramót. Náist samkomulag, mun nauðsynlegra lagaheimilda til þess að tryggja framgang þess aflað þegar eftir að Alþingi kemur saman á nýju ári, segir með leyfi forseta í þessu bréfi. Ég held að þetta sé ekki nóg. Ég held að í fjárlagafrv. sem nú er verið að fjalla um þurfi tvímælalaust að vera heimild fyrir ríkisstjórnina ef hún ætlar sér að gera þetta. Ég er þessari sölu andvígur og ég held að ef ríkisstjórnin ætlar að standa við þá yfirlýsingu sem gefin er í þessu bréfi verði hún að leita sér heimildar Alþingis. Ég held að það sé alveg ótvírætt og sé raunar ekkert því til fyrirstöðu að fjvn. eða fjmrh. óski eftir að þetta ákvæði verði tekið inn á 6. gr. fjárlaga, heimildagreinina, áður en þetta mál gengur til endanlegrar afgreiðslu. Ég held að allt annað sé óþinglegt og óeðlilegt. Og ég spyr hæstv. fjmrh. hvort hann hyggist ekki afla sér þessarar heimildar frá Alþingi áður en fjárlög verða samþykkt. Ég held að það sé óhjákvæmilegt. Þá kemur þingviljinn að sjálfsögðu fram í þessu máli. Herra forseti. Ég flutti brtt., svo að ég snúi að öðru máli, við 2. umr. fjárlagafrv. sem ég dró til baka til 3. umr. og hefur verið endurprentuð á þskj. 475 varðandi í fyrsta lagi tekjur Póst- og símamálastofnunar vegna þjónustu við ICAO, Alþjóðaflugmálastofnunina, og vegna þeirrar skattlagningar sem ætlað var að leggja á Póst og síma, 200 millj., en nú sé ég mér til mikillar ánægju að hvort tveggja hefur verið tekið upp í tillögur fjvn. þannig að fallið hefur verið frá þessari skattheimtu og Pósti og síma skilað réttum tekjum vegna þessarar þjónustu. Því, herra forseti, dreg ég til baka brtt. á þskj. 475. En það er annað í þessu fjárlagafrv. Það er gjarnan svo að við þessa umræðu gera menn einstök atriði að sérstöku umtalsefni. Í brtt. meiri hl. fjvn. við 6. gr., þ.e. liður 5.27, hefur verið sett inn till. um að selja jarðirnar Rauðamýri í Nauteyrarhreppi og Streiti í Breiðdalshreppi. Hér er farið inn á nýjar brautir og ég bendi hæstv. fjmrh. á það að ég held að þetta séu varhugaverðar brautir og ég held að þetta sé óæskileg leið. Þetta er breyting frá þeirri venju, sem ríkt hefur hér á Alþingi um langt skeið, að þegar ríkisjarðir hafa verið seldar hafa verið flutt um það sérstök frv. Þannig var með sölu jarðarinnar Streitis í fyrra. En þannig var líka, hæstv. fjmrh., að það frv. náði ekki fram að ganga. Það varð ekki útrætt á Alþingi. Þm. til skýringar og upprifjunar er ætlunin að selja þessa jörð manni sem er búsettur á Reykjavíkursvæðinu sem þykist ætla að stunda þar einhvers konar garðrækt og telur sig hafa einhver tengsl við þessa jörð. Ég gæti með sama hætti sagt að ég hefði tengsl við þessa jörð vegna þess að sumarlangt dvaldist ég sem snúningapiltur á næsta bæ. Ég hygg að það séu viðlíka sterk tengsl og þessi heiðursmaður í Garðabænum hefur, sem ætlar að kaupa þessa jörð til garðræktar og hygg ég að ýmsar jarðir séu betur til þess fallnar en Streiti á Austfjörðum - og hlær nú hæstv. menntmrh. sem þekkir þarna til staðhátta. Frv. um sölu þessarar jarðar í fyrra varð ekki útrætt á Alþingi. Um það voru miklar deilur sem eðlilegt var, og ég hygg, hæstv. fjmrh., að ef á að halda þessari Streitissölu til streitu nú muni þm. þurfa að tala töluvert mikið um þetta mál sem ekki varð útrætt á sínum tíma. Ég get alveg lofað hæstv. fjmrh. því að menn munu þurfa að segja eitt og annað um þessa jarðarsölu þegar þar að kemur. Í fyrsta lagi vegna þess að mjög margir þm. eru andvígir sölu þessarar jarðar á þeim forsendum sem lagt var fyrir þingið í fyrra. Í öðru lagi vegna þess að það er óæskilegt og óþingleg leið að lauma þessu inn í 6. gr. á síðustu stundu, kannske, ég fullyrði ekkert um það, í trausti þess að í asanum og látunum hér fari þetta hreinlega fram hjá mönnum eins og ýmislegt óneitanlega gerir þegar hér er verið að afgreiða mál á síðustu stundu. Ég á ýmislegt ósagt í sambandi við þessa jarðarsölu og ég mun láta verða af því að segja þau orð þó seint verði í kvöld eða nótt. Mér er ekkert að vanbúnaði með það, ég veit raunar að svo er um fleiri þm. Mér finnast þetta óheiðarleg vinnubrögð, mér finnast óæskileg vinnubrögð að afleggja þann sið að flytja sérstök frv. um sölu einstakra jarða úr eigu ríkisins. Hér er um prinsipmál að ræða sem ég tel skipta ákaflega miklu. Hér eru að vísu heimildir um að selja alls konar fasteignir, hús. Svo hefur lengi verið. Það er ekkert við það að athuga. Þetta er annars eðlis. Ég skora á hæstv. fjmrh. að íhuga hvort ekki er hægt að draga þetta til baka og flytja síðan sérstök frumvörp um sölu þessara jarða eins og eðlilegt hlýtur að teljast. Mér finnst þetta satt best að segja jaðra við ósvífni gagnvart þinginu, en geri mér jafnframt grein fyrir því að þessi till. er örugglega ekki runnin undan rifjum hæstv. fjmrh. Hún er einhvers staðar allt annars staðar að komin. Þá var önnur tillaga hér, herra forseti, sem mig langar til að gera að sérstöku umtalsefni. Hún er á þskj. 404 og hefur forseti Sþ. þegar mælt fyrir henni í þessum umræðum. Það er till. um fjárframlag vegna hönnunarkostnaðar nýbyggingar Alþingis. Þessi tillaga er auðvitað flutt í beinu og eðlilegu framhaldi af þeirri þáltill. framhaldi sem Alþingi samþykkti 21. maí 1981 um að láta fara fram samkeppni um gerð og skipulag viðbótarbyggingar fyrir starfsemi þingsins á svæðinu fyrir vestan þinghúsið. Það væri óeðlilegt ef ekki væri framfylgt þessum vilja þingsins. Það er búið að efna til þessarar samkeppni, það er búið að veita verðlaun vegna þessarar samkeppni og því er það eðlilegt framhald vilja Alþingis að þarna verði hannað skrifstofuhús. Hvers vegna`? Vegna þess að vinnuaðstaðan í þessu húsi og húsum þingsins er óviðunandi. Hún er óviðunandi fyrir starfsfólk þingsins, hún er að ýmsu leyti óviðunandi fyrir þingmenn og hún er að öðru leyti óviðunandi fyrir almenning sem á erindi að sækja í þinghúsið eins og sjálfsagt er og eðlilegt. Þarna eru komnar þrjár ástæður. Ég skal fara nokkrum orðum nánar um þetta, raunar m.a. vegna þess að ég var að ræða í hliðarherbergi um þessi mál við ýmsa hv. þm. og mér kom afstaða þeirra mikið á óvart. Í fyrsta lagi eigum við að huga að þeirri aðstöðu sem skjalavörður Alþingis býr við hér í næsta herbergi þar sem þingskjalabunkarnir þurfa að liggja á gólfinu. Ég orðaði þetta við einn hv. þm. og hann sagði: Er þetta ekki bara fínt? En þetta er ekkert fínt. Eigum við að líta á aðstöðuna sem er í eldhúsinu þar sem er það starfslið sem sinnir matar og kaffiþörfum þings, gesta og gangandi? Sú aðstaða er óviðunandi. Eigum við að líta á aðstöðuna sem er uppi á loftinu fyrir ljósritun þingsins, þessa eins konar prentsmiðju þingsins sem mikið mæðir á? Eigum við að líta á aðstöðuna uppi á hanabjálkanum þar sem starfsmönnum hefur einnig verið holað niður? - Ég skal segja ykkur það, hv. þm., að ef Vinnueftirlitið skoðaði þessa aðstöðu, sem búin er starfsfólki hér, er ég ansi hræddur um að einhverju yrði kannske lokað. Þetta er gersamlega óviðunandi. Ég nefni sem dæmi skrifstofuhúsnæði úti í Skjaldbreið þar sem góður vatnshalli er víða á gólfum og vel það. Mér hefur verið bent á, að það hús kunni að mega flokkast sem eldgildra. Ég fullyrði ekkert um það. Ég hef ekki skoðað það með tilliti til þess og skortir kannske þá sérþekkingu sem til þarf. Það voru stórhuga menn sem reistu þetta hús fyrir rúmum 100 árum. Sú bygging sem nú er verið að tala um fyrir starfsemi Alþingis, þannig að hún geti farið fram með eðlilegum hætti og með sóma og virðingu, er smáræði miðað við það átak sem bygging þessa húss og þeirra stórhuga manna sem stóðu að því var. Það getur vel verið um þá leið sem Kvennalistinn hefur valið sér í þessu máli, að sumum þyki hún líkleg til vinsælda hjá almenningi, þ.e. að vilja virðingu þingsins sem minnsta, starfsaðstöðu þingsins og starfsfólksins sem lakasta og lélegasta. Það getur vel verið að menn haldi að þeir geti aflað sér einhverrar virðingar hjá almenningi, vinsælda eða atkvæða út á svona afstöðu. Þeir um það. Ég hef miklar efasemdir um það vegna þess að ég held að íslenskur almenningur vilji að þessari stofnun sé sýndur fullur sómi og að henni vel búið. Jóhannes Borgarbóndi reisti fimm hæða hótel á einu ári hér við hliðina. Við erum að tala um að byggja hús sem er kannske eitthvað örlítið stærra í tveimur áföngum. Við eigum að byggja þetta hús í einum áfanga og við eigum að byggja það á skömmum tíma og við eigum að gera þinginu kleift að veita almenningi, kjósendum, borgurum þessa lands góða þjónustu. Við eigum að búa vel að starfsfólki þingsins og það á að búa vel að starfsaðstöðu þingmanna. Það getur vel verið að hv. þm. Kvennalistans og einhverjum öðrum þyki það næsta ómerkilegt að þm. skuli tala svona, en ég er þeirrar skoðunar að þm. eigi að hafa góða starfsaðstöðu og geta rækt sín verk vel. Það er "billegt" að reyna að slá sér upp á því að leggjast gegn tillögu sem í rauninni snýst um virðingu og starfsaðstöðu löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Það er bæði billegt og ómerkilegt, leyfi ég mér að segja. Ég held að það sé ekki leiðin til að afla sér vinsælda hjá kjósendum, en það verður hver að hafa sína aðferð í því efni. Eitt smáatriði hefur verið gert að sérstöku umtalsefni og menn hneykslast á því, sjálfsagt þær Kvennalistakonur líka og eru þær ekki minnst hneykslunargjarnastar þingmanna, að það skuli vera gert ráð fyrir aðstöðu til heilsuræktar í þessu nýja húsi. Ég bendi á að velflest stór fyrirtæki, sem byggja yfir starfsemi sína núna, gera ráð fyrir slíkri aðstöðu fyrir starfsfólkið, og að það geti jafnvel farið í bað. Það þykir kannske til mikils mælst. Ég man að ég orðaði það einhvern tíma fyrir fáeinum árum að það væri ekki verra ef slík aðstaða væri fyrir hendi hér að menn gætu farið í steypibað þegar menn eru hér nánast allan sólarhringinn kannske. Það þótti svo fráleitt að ég var spurður: Heyrðu, getur þú ekki farið í bað heima hjá þér? Þetta lýsir grundvallarmisskilningi á nútímalegum viðhorfum til vinnu, til starfsaðstöðu og til aðstöðu fyrir þingið. Þeir hugsuðu stórt sem byggðu þetta hús, voru stórhuga menn. En mér finnst það vera hugarfar lítilla sanda og sæva þegar menn leggjast gegn því að Alþingi sé búin viðunandi starfsaðstaða og halda sig vera að slá sig til riddara í augum kjósenda. Herra forseti. Ég hef orðið nokkru langorðari um þetta en kannske var ætlunin. Ég mun ekki að þessu sinni flytja öllu lengra mál. En ef það er svo að þm. hreykjast á því að veita fé til hönnunar nýrrar skrifstofubyggingar fyrir Alþingi, fyrir starfsfólk þess og fyrir þingið og sem þjónustu við kjósendur og borgara þessa lands þannig að bærilega sé að þessari stofnun búið er það pólitískur heigulsháttur og ekkert annað. Ég ætla ekki að þessu sinni að hafa fleiri orð, ég veit að það eru margir á mælendaskrá, en ég áskil mér allan rétt til að koma aftur í ræðustól og gera þá að sérstöku umtalsefni þá jarðarsölu sem ég vék að áðan og varð ekki útrædd á þingi í fyrra og hlýtur þess vegna að þurfa að takast til umræðu að nýju, sérstaklega í ljósi þess hvaða vinnubrögðum er nú beitt við að koma málinu áfram.



Herra forseti. Ég ætla að víkja að nokkrum atriðum sem beint hefur verið til mín í þessari umræðu, fyrst vegna fsp. hv. 3. þm. Reykv. í tilefni af því bréfi sem forsrh., fjmrh. og heilbr.- og trmrh. skrifuðu í dag vegna þeirra samningaumleitana sem fram hafa farið um skamma hríð milli hlutaðeigandi ráðuneyta og Reykjavíkurborgar um hugsanlega yfirtöku ríkissjóðs á Borgarspítalanum, þ.e. á þeim hluta sem er umfram þau 15% sem sveitarfélög greiða í slíkum stofnunum miðað við núverandi lagaákvæði. Bréf þetta felur í sér viljayfirlýsingu til þess að reyna til þrautar að ná samningum um þetta efni. Það hafa engir samningar verið gerðir. Í viðræðum hafa verið gerð drög að samningum, en frá þeim hefur ekki verið gengið vegna þess að samningum er einfaldlega ekki lokið og það er það sem kemur fram í þessu bréfi. Á hinn bóginn er það vilji að reyna til þrautar að ljúka þeim samningum. Það er víðs fjarri að það sé ætlunin að fara á bak við Alþingi í þessu efni nema síður sé því það er mjög skýrt tekið fram í þessu bréfi að náist samningar verði leitað heimildar Alþingis til að ganga frá þeim samningum. Það er fullkomlega eðlilegt að leggja málið á þann veg fyrir Alþingi. Enginn samningur af þessu tagi tekur gildi fyrr en Alþingi hefur veitt þá heimild.

En af hverju er ekki heimildarinnar leitað fyrst?

Málið liggur þannig mjög skýrt og glöggt fyrir að það er ekki verið að fara fram hjá Alþingi. Málið verður lagt fyrir þingið ef hlutaðeigandi ráðuneyti og Reykjavíkurborg ná samkomulagi og slíkur samningur mundi ekki taka gildi fyrr en Alþingi hefði samþykkt hann. Þetta kemur skýrt fram í þessu efni. Bréfið skuldbindur ekki ríkissjóð á einn eða annan hátt en er viljayfirlýsing um að freista þess að ljúka samningum um þetta efni ef efnisaðstæður svo leyfa. Þetta vildi ég að kæmi fram. Það er líka rétt að árétta að í þeim umræðum sem þegar hafa farið fram um þetta efni hefur komið skýrt fram að það er ekki ætlunin að neinar greiðslur komi á árinu 1987 og þess vegna ekki þörf á að blanda þessum viðræðum inn í afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987. Hv. 3. þm. Reykv. varpaði einnig fram spurningum varðandi elli- og örorkulífeyri og þær hækkanir sem á honum verða og hann innti eftir því hvort rétt væri að í fjárlagafrv. hefði verið gert ráð fyrir að ellilífeyrir hækkaði um 2% umfram almennar verðlagsbreytingar. Það er rétt og það er jafnframt rétt að það er ætlunin að elli- og örorkulífeyrir taki almennum verðlagsbreytingum á næsta ári og þar að auki er ráð fyrir því gert í þeim brtt. sem lagðar hafa verið fram að örorkulífeyrir hækki um 600 millj. kr. Það hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um með hvaða hætti þessi sérstaka hækkun kemur til framkvæmda. Það er ljóst að þeir kjarasamningar sem nýlega voru gerðir eru mjög sérstakir, einkanlega að því leyti að það var fyrst og fremst verið að semja um kjarabætur til þeirra sem lægst hafa launin í þjóðfélaginu og ekki hafa notið launaskriðs á undanförnum misserum. Að því leyti hlýtur það að kalla á sérstaka skoðun nú hvernig hækkun á elli- og örorkulífeyri kemur til framkvæmda í framhaldi af þessum samningi. Það verður tæpast gert með jafneinfaldri aðferð og venja er þegar kjarasamningar hafa verið gerðir á annan hátt en nú fyrir fáum vikum. Ég vænti þess að það taki ekki ýkja langan tíma að glöggva sig á hvernig framkvæmdin verður á þessu, en þær ákvarðanir liggja ekki fyrir eins og sakir standa. En ég geri auðvitað ráð fyrir því að sú sérstaka hækkun sem hér um ræðir komi elli- og örorkulífeyrisþegum til góða frá og með sama tíma og þeir launþegar sem sérstaklega nutu niðurstöðu síðustu kjarasamninga fengu sína réttarbót. Hv. 2. landsk. þm. vék einnig að Framkvæmdasjóði fatlaðra í nokkrum atriðum og varpaði fram fsp. sem bornar höfðu verið fram með hefðbundnum hætti en eins og hv. þm. tók fram hafði ekki gefist tóm til að svara. Fsp. var í þremur liðum og laut að því í fyrsta lagi hve mikil skerðing hefði orðið að raungildi á lögboðnum framlögum til í fyrsta lagi Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra frá 1. jan. 1980 til 31. des. 1983 og í öðru lagi Framkvæmdasjóðs fatlaðra frá 1. jan. 1984 til 31. des. 1986. Því er til að svara að framlag til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra var skv. fjárlögum 10,6 millj. 1980, 20,1 millj. 1981, 28,1 millj. 1982 og 40 millj. 1983. Skerðing á verðlagi 1. nóv. 1986 var 41,8 millj. 1980, 19,5 millj. 1981, 31,1 millj. 1982 og 47,5 millj. 1985. Að því er varðar spurninguna um skerðingu á Framkvæmdasjóði fatlaðra hafa verið uppi mismunandi sjónarmið um túlkun í því efni, en í lögunum segir svo: "Ríkissjóður skal árlega næstu fimm ár leggja sjóðnum til a.m.k. jafnvirði 55 millj. kr. miðað við 1. jan. 1983. Skal sú fjárhæð hækka í hlutfalli við byggingarvísitölu miðað við gildistöku laganna. Að þeim tíma liðnum skal endurskoða framlag ríkisins." Ágreiningur stendur sem sagt um hvort miða eigi vísitöluuppfærsluna við 1. jan. 1983 eða gildistöku laganna 1. jan. 1984. Sé við það miðað að vísitöluálagið komi frá 1. jan. 1983 er heildarskerðingin samkvæmt þeim upplýsingum sem hér liggja fyrir frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun 274 millj. kr., en sé miðað við gildistöku laganna 1. jan. 1984 er skerðingin 72 millj. kr. Þá er spurt að því hverjar hafi verið tekjur af erfðafjárskatti frá 1. jan. 1980 til 31. des. 1986 að raungildi. Á verðlagi 1. nóv. 1986 eru þessar tölur sem hér segir: Árið 1980 53,3 millj., árið 1981 82 millj., árið 1982 101,2 millj., árið 1983 77,8 millj., árið 1984 79,2 millj., árið 1985 87,1 millj. og árið 1986 er áætlað að talan sé 71 millj. Í þriðja lagi var spurt að því hver hafi verið heildarframlög vegna framkvæmda í þágu fatlaðra frá 1. jan. 1980 til 31. des. 1986. Þar er um að ræða Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra og Erfðafjársjóð á árunum 1980-1983 og Framkvæmdasjóð fatlaðra frá 1984. Miðað við verðlag 1. nóv. 1986 eru þessar tölur sem hér segir: 1980 92,3 millj., 1981 145,6 millj., 1982 135,6 millj., 1983 117,9 millj., 1984 103,3 millj., 1985 91,7 millj. og 1986 93 millj. eða samtals 779,4 millj. Því er svo við að bæta að til viðbótar kemur svo sú fjárhæð sem nú er áætlað að verja á árinu 1987 eða um 130 millj. sem er áþekk upphæð að raungildi og 1982.



Herra forseti. Hér hafa farið fram langar umræður um fjármál ríkisins og margt verið sagt um þau. Hið háa Alþingi hefur setið og skipt tekjum ríkisins til þarflegra mála og fram hefur komið að niðurstaða fjárlaga er áætlaður halli ríkissjóðs um 2800 millj. Ég ætla ekki að endurtaka það sem aðrir hafa hér sagt, ég er lítt gefin fyrir það, en vek athygli á því að samkvæmt fréttum fjölmiðla í kvöld eru ekki miklar líkur á að hagur landsmanna batni. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, með tilliti til þess að hér er um síðasta þingfund að ræða, að lesa frétt sem birtist í báðum sjónvarpsstöðvum í kvöld og ég les fréttina eins og hún birtist í ríkissjónvarpinu: "Hæstiréttur hefur sýknað Björn Pálsson lögfræðing af ákæru um að okra á Hermanni Björgvinssyni seinni hluta árs 1984 þar sem Seðlabankinn auglýsti ekki leyfilega hámarksvexti. Hins vegar var hann sakfelldur fyrir að okra á einu láni til Hermanns á árinu 1984. Þetta mál hefur víðtæk áhrif á framgang okurmálsins eins og Hallur Hallsson segir okkur frá" - og síðan tekur Hallur Hallsson við: "Með dómi Hæstaréttar hefur okurmálið tekið nýja stefnu og ljóst virðist að málið er að mestum hluta fallið um sjálft sig og væntanlega verða felldar niður ákærur á hendur þeim 123 konum og körlum sem sakaðir eru um að okra á Hermanni á árinu 1985 þegar lánastarfsemi hans var með hvað blómlegustum hætti. Og hið sama virðist liggja á borðinu um málið á hendur Hermanni Björgvinssyni. Lánastarfsemi hans á árinu 1985 og frá ágúst 1984 til áramóta teljist ekki varða við lög þar sem Seðlabankinn uppfyllti ekki þá lagaskyldu sína að auglýsa hæstu leyfilega vexti." - Ég vek athygli hv. þm. á að ég er að lesa hæstaréttardóm. "En snúum okkur að máli Björns Pálssonar. Hann er sakfelldur í Hæstarétti og dæmdur til greiðslu 60 þús. kr. sektar fyrir eitt lán, fyrir að hafa lánað Hermanni 300 þús. kr. í júlí 1984 og tekið sér 80% ársvexti eða 14 750 kr. En Björn lánaði Hermanni mest á árinu 1985, alls 24 lán. Fyrir það var hann dæmdur í sakadómi Reykjavíkur í 1400 þús. kr. sekt, en hluti hennar var skilorðsbundinn og því reiknað með að raunveruleg sekt yrði 400 þús. kr. Þessi dómur er úr gildi felldur. Í þess stað er Björn dæmdur í 60 þús. kr. sekt fyrir aðeins eitt lán. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu sakadómara að sýkna Björn af ákærum um okur á tímabilinu ágúst 1984 til desember sama ár. Raunar kom til álita hjá sakadómara að sýkna Björn af að okra á árinu 1985, en taldi þó að þrátt fyrir annmarka á auglýsingum Seðlabankans bæri að sakfella Björn fyrir okur á árinu 1985. Allt um það, þá er víst að mesta púðrið er úr málinu, ef svo má að orði komast, því Seðlabankinn uppfyllti ekki lagaskyldur sínar um að auglýsa hámarksvexti. Það má benda á að samkvæmt ákæru á Hermann yfir höfði sér allt að 518 millj. kr. sekt fyrir okur. Víst er að sú tala mun lækka gífurlega því lánastarfsemi hans var blómlegust á árinu 1985. Og einnig er víst að þeim fækkar verulega sem mega búast við að verða sakfelldir í þessu umtalaða okurmáli." 518 millj. kr. sekt á hendur einum manni væri þó nokkrum sinnum skerðingar á Framkvæmdasjóði fatlaðra, hæstv. fjmrh. Hvers vegna er ég að tala um þetta í umræðum um fjárlög? Það er vegna þess að Seðlabanki Íslands leikur ekki hvað þýðingarminnst hlutverk í fjármálum þjóðarinnar, enda hljóðar 2. gr. laga um Seðlabanka Íslands svo, með leyfi forseta: "Ríkissjóður ber ábyrgð á öllum skuldbindingum Seðlabankans. Heimili og varnarþing Seðlabankans er í Reykjavík." Hvað er hér um að ræða? Seðlabanki Íslands, æðsta peningastofnun þjóðarinnar, hefur ekki sinnt lagaskyldu sinni. Hvað þýðir það, hv. alþm.? Stofnunin er óstarfhæf. Í lögum um Seðlabanka Íslands segir í 29. gr., með leyfi forseta: "Hafi bankastjóri brotið af sér í starfi getur ráðherra vikið honum úr starfi fyrirvaralaust án launa." Og hvað var það sem ég leyfði mér að halda fram að bankastjórar Seðlabankans hafi svikist um í starfi? Það er að fara að 3. gr. laga um Seðlabanka. Þar segir í f-lið: [Hlutverk Seðlabankans er] "að vera banki innlánsstofnana, hafa eftirlit með bankastarfsemi og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaviðskiptum." Síðan liggur það fyrir að tekjur landsmanna, arðurinn af vinnu landsmanna liggur í hundraða milljóna króna tali í vösum svindlaranna sem ekki er hægt að draga til ábyrgðar og ná þessum peningum aftur vegna þess að Seðlabanki Íslands brást lagaskyldu sinni. Ég spyr bankaráð Seðlabankans sem Alþingi Íslendinga hefur kjörið. Einn hv. þm. á þar sæti, hv. þm. Davíð Aðalsteinsson. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra bankamála: Hvernig hyggst hann bregðast við þessu? Fyrir nokkrum árum eða nánar tiltekið 20. júní 1985 fékk ég svar hæstv. ráðherra bankamála við fsp. minni sem hljóðaði svo, með leyfi forseta, og var tilkomin vegna þess að ég gerði athugasemdir við að bankar innheimtu misháa vexti af skuldabréfum. Í svari ráðherra kemur fram eftirfarandi: Ég spurði: Geta bankar og sparisjóðir krafið viðskiptamenn um mismunandi vexti af veðskuldabréfum sem til innheimtu eru? Svarið við því var m.a. á þessa leið og ég mun ekki þreyta þingið á að lesa það allt. Hér var um skriflegt svar að ræða. En hæstv. ráðh. svaraði því til í lok svarsins: "Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið svo og að framangreindar auglýstar ákvarðanir um vexti gilda bæði utan og innan innlánsstofnana, en um þessi atriði hefur vart verið ágreiningur, verður að telja að bankar og sparisjóðir geti ekki krafið viðskiptamenn um önnur og þyngri vaxtakjör í þessu efni en Seðlabankinn hefur auglýst frá einum tíma til annars." Nú liggur fyrir að þetta svar er einskis virði. Um það hefur fallið dómur í Hæstarétti. Það liggur því alveg ljóst fyrir að þeir menn sem æðstum embættum gegna við stjórnun fjármála í landinu hafa brugðist skyldu sinni. Og ég endurtek: Hundruð milljóna króna liggja á víð og dreif um þjóðfélagið og það er ekki hægt að ná þeim aftur vegna þess að Seðlabankinn er sá seki. Það var hann sem brást skyldu sinni. Ég spyr: Er ekki hjákátlegt að eyða dögum í að pexa um hvort einhver þjóðþrifafyrirtæki fái 1 millj., 5 millj., 10 millj. til að geta stundað þann rekstur sem þar er rekinn í þágu þegna þjóðfélagsins á meðan spekúlantar fá að leika lausum hala í þjóðfélaginu undir verndarvæng Seðlabanka Íslands sem er á ábyrgð ríkissjóðs? Ég hlaut, herra forseti, að vekja athygli á þessu máli og krefjast þess að nú þegar verði brugðist við þessu máli og það áður en þingheimur fer í þinghlé. Við getum hvorki treyst bankaráði, bankastjórn né bankastjórum Seðlabankans fyrir fjármálum þjóðarinnar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Skal þetta nægja um það mál. Ég sagði áðan að ég hygðist ekki endurtaka það sem áður hefur verið sagt hér og flokksfélagar mínir hafa vikið að. Ég hygg ég hafi heyrt mest af þeim umræðum, en þó ekki allt og hafi enginn minnst á atriði varðandi Ríkisútvarpið vil ég vekja athygli á því hér. Ríkisútvarpið fer fram á hækkun afnotagjalda. Og af hverju er það? Jú, það stendur í Morgunblaðinu í dag í viðtali við Markús Örn Antonsson útvarpsstjóra. Hann talar um að það hafi orðið mikill samdráttur í auglýsingum hjá sífjölgandi fjölmiðlum sem berjast um auglýsingarnar. Hann segir: "Sjónvarpið hefur hins vegar haldið sínu nokkurn veginn og hefur Stöð 2 ekki haft veruleg áhrif þar á auglýsingasviðinu. Við lækkuðum auglýsingaverð á Rás 1 um 12,5% nú fyrir skömmu til að halda í við samkeppnina, en á móti verðum við að hækka afnotagjöldin." Hvað þýðir þetta? Til viðbótar við að viðskiptavinir auglýsenda greiða að sjálfsögðu kostnaðinn af öllum þeirra auglýsingum eiga þeir nú að bæta við sig þeim kostnaði sem hlýst af því að stöðvarnar eru orðnar fleiri og fleiri og þeir verða að lækka auglýsingatekjur sínar. Finnst mönnum þetta sanngjarnt og er þetta í samræmi við önnur verðlagsákvæði og loforð um stöðugt verðlag sem nýafstaðnir kjarasamningar fela í sér? Ég spyr hv. þingheim hvort þetta geti talist eðlilegt. Ég ætla ekki að bæta miklu við um kjör ellilífeyrisþega og aldraðra í þessu þjóðfélagi, fatlaðra. Á meðan lágmark er talið að hægt sé hugsanlega að draga fram lífið á 26 500 kr. er það talið ónauðsynleg upphæð fyrir námsmenn. Þeir geti lifað af langtum lægri upphæð og þeirra börn. Þó nær hún 20 þús. kr. rúmum. En öryrkjunum og ellilífeyrisþegunum nægi 15-16 þús. kr. til að lifa af á mánuði. Þegar þetta mál kom upp spurði ég skrifstofur verkalýðssamtakanna hvernig bæri að skilja kjarasamningana þar sem öll þekkjum við ákvæði almannatryggingalaga um að þegar dagvinnulaun hækki í almennri verkamannavinnu skuli bætur almannatrygginga hækka. Og svarið var ofureinfalt og vitað frá byrjun: Það urðu ekki hækkanir í almennri daglaunavinnu. Lægstu launin voru einungis hækkuð svo að lagalega séð er ekki hægt að krefja hæstv. fjmrh. um að tryggingabætur fylgi þessari hækkun lægstu launa. Sem sagt: verkalýðshreyfingin samdi um að elli- og örorkulífeyrisþegar skyldu ekki fá lægstu laun né heldur námsmenn. Ég ætla ekki að taka fleiri dæmi af þeirri revíu sem hér fer fram. Þetta er nefnilega löngu orðinn farsi. Við erum að fárast í smámunum á meðan allt aðrir aðilar í þjóðfélaginu leika sér með fé landsmanna. Það er óvera sem við erum að fást við. Og fari hv. þm. heim í þingleyfi í fullvissu um að þeir stjórni þessu þjóðfélagi verð ég að gefa þeim í jólagjöf að segja: Það er alrangt. Það gera allt aðrir.



Herra forseti. Fyrr í þessari umræðu í kvöld var ég hikandi við að biðja um orðið, vildi sem sé ekki tefja umræður eða þingstörf með mínum örfáu orðum. Nú sýnist mér komin af stað sú orðaelfur að ekki muni muna um smásprænu mína í því efni. Nú er illt í efni, herra forseti. Nú vantar manninn sem ég ætla að svara, en ég ætla ekki að gera neina rekistefnu út af því.

Talaðu bara við hann á eftir.

Fyrr í þessari umræðu í kvöld vék hv. 5. þm. Austurl. nokkuð að mér í ræðu sinni. Það kann að hafa verið af því að ég mun hafa verið einn í þingsalnum ásamt hæstv. forseta þannig að ég lá vel til höggsins eins og smámenni forðum sem Þorgeir Hávarsson skipti fljótt við. Ekki get ég þó sagt að hv. þm. hafi talað til mín með neikvæðum hætti, öðru nær. Lyftist ég allur í sæti mínu, sem ég sit þó allfast, við orð hv. þm. Eftir því sem mér skildist taldi hv. þm. víst að ef ég vildi beita mér af mínum alkunna krafti gæti ég byggt upp flugvöllinn á Egilsstöðum einn og óstuddur.

Fyrir eigið fé.

Ég vildi gjarnan að svo væri, hv. 7. þm. Reykv. Hv. þm. veit vel og betur en ég hvernig unnið er að þessum málum í hv. fjvn. En ég minni hv. þm. á að ekki er langt síðan hann sat í ríkisstjórn sem ráðherra og það með miklu meira afl en hann telur mig hafa nú. Hvað dvaldi orminn langa þá?



Herra forseti. Ég hef flutt á þskj. 482 brtt. við brtt. fjvn. sem er á þskj. 459 og meðflm. mínir eru þeir hv. þm. Halldór Blöndal og Valdimar Indriðason. Þessi brtt. er við 7. lið á þskj. 459 og till. er á þá leið að liður 5.25 orðist þannig: Að selja dýpkunarskipið Hák og verja andvirðinu til kaupa á tækjum fyrir Hafnamálastofnun. Breytingin er í því fólgin að burt falla í fyrsta lagi orðin "að undangengnu mati". Það felur það sem sagt í sér að ég tel eðlilegra að skipið verði einfaldlega auglýst þannig að í það verði gert tilboð, en það verði ekki selt að undangengnu einhverju mati. Í öðru lagi legg ég til að niður falli orðin "að fengnu samþykki fjvn." Það þýðir m.ö.o. að ég vil ekki framselja einhverri þingnefnd framkvæmdarvaldið, jafnvel ekki fjvn. svo merkileg nefnd sem það nú er. Ég tel óeðlilegt með öllu að ef Alþingi heimilar sölu á einhverjum ríkiseignum sé salan á eftir háð samþykki þingnefndar. Þess vegna vil ég að þessi orð falli brott. Í þriðja lagi legg ég til að í stað þess að andvirðinu verði varið til kaupa á dýpkunartækjum fyrir Hafnamálastofnun verði andvirðinu varið til kaupa á tækjum fyrir Hafnamálastofnun. Ég sé enga ástæðu til að binda í þessari heimild að þetta þurfi endilega að vera dýpkunartæki. Þetta eru efnisatriði brtt. og ég þarf ekki að hafa um það fleiri orð. Hv. þm. Svavar Gestsson beindi í sinni ræðu til mín tveimur fsp. Í fyrsta lagi beindi hann til mín fsp. um hvaða hugmyndir væru uppi um hækkun tryggingabóta í framhaldi af nýgerðum kjarasamningum. Þessari spurningu beindi hann víst til mín þar sem ég er formaður tryggingaráðs. Hv. þm. veit ósköp vel að það er ekki hlutverk tryggingaráðs eða formanns tryggingaráðs að ákveða upphæð tryggingabóta eða að fjalla eitthvað sérstaklega um breytingar á þeim. Þetta veit auðvitað fyrrv. heilbr.- og trmrh. mætavel og hann hefur áreiðanlega ekki framselt það vald sitt meðan hann var ráðherra til Stefáns Jónssonar, formanns tryggingaráðs í tíð hv. þm. Svavars Gestssonar sem heilbr.- og trmrh. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir þeim hugmyndum sem uppi eru varðandi breytingu á tryggingabótum og ég hef ekki fleiri orð um það. Þá beindi hv. þm. til mín einnig þeirri spurningu hvort bréf það sem hæstv. ráðherrar, forsrh., fjmrh. og heilbr.- og trmrh., rituðu borgarstjóra í dag hefði verið samþykkt í þingflokki sjálfstæðismanna áður en það var sent borgarstjóra. Svar mitt er nei. Bréfið var ekki kynnt þingflokknum áður en það var sent. Ég hlýt hins vegar að vekja athygli á því, sem hefur reyndar verið þegar gert, að í þessu bréfi er aðeins greint frá þessum vilja ríkisstjórnarinnar að reynt verði til þrautar, eins og segir í bréfinu, þegar eftir áramót að ganga frá samningi um þetta mál við Reykjavíkurborg. M.ö.o.: samkomulag hefur ekki náðst enn þá með aðilum. Náist það samkomulag á Alþingi eftir að fjalla um og samþykkja nauðsynlegar lagabreytingar. Mér sýnist þess vegna óþarfi að eyða tíma þingsins nú í umræðu um þetta mál. Hún mun eiga sér stað á næsta ári þegar og ef nefnt samkomulag næst. Ég vil hins vegar af þessu tilefni upplýsa að þingflokkur sjálfstæðismanna gaf hinn 10. des. s.l. fjmrh. og heilbr.- og trmrh. ákveðið umboð til að leysa þetta mál þannig að kaupin gangi eftir, en jafnframt skyldi gefin yfirlýsing um hvernig sjálfstæði spítalans verði tryggt. Þessi yfirlýsing liggur ekki fyrir enn þá. Kaupin hafa ekki gengið fram og nefndir ráðherrar hafa ekki lokið sinni umfjöllun um málið samkvæmt því umboði sem þingflokkur sjálfstæðismanna gaf þeim. Þetta vildi ég að kæmi fram að gefnu tilefni.



Herra forseti. Á þskj. 481 er brtt. frá fjvn. við 4. gr. Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Fyrir "24 millj." kemur: 30 millj. Þessi hækkun, sem er 25% hækkun fjárframlaga til þessarar stofnunar, er kynnt í þessari till. og það hefur komið fram að í fjárlagafrv. var ekki hækkunartillaga frá því sem er í gildandi fjárlögum. Hér var við umræðu fyrir kvöldmat varpað til mín fsp. varðandi þetta mál frá hv. 11. þm. Reykv. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur. Spurningarnar voru sumar þess eðlis að hv. þm. reyndi sjálfur að svara þeim í ræðu sinni. Til að mynda spurði hv. þm. hvort bréf hefði komið til fjvn. frá hæstv. utanrrh. um þetta mál og hv. þm. upplýsti jafnharðan að það hefði komið. Það var að sjálfsögðu úr lausu lofti gripið, sem hún hafði heyrt, því að ekkert slíkt bréf hafði borist nefndinni. Enn fremur var spurt hvort hæstv. utanrrh. hefði haft samband við nefndina. Ég get upplýst að hæstv. ráðh. hafði samband við mig sem formann nefndarinnar varðandi þetta mál og við höfðum rætt það nokkrum sinnum, en það hafði legið fyrir að innan ríkisstjórnar hafði verið um það rætt að þetta mál yrði tekið fyrir á þann máta að leitað yrði eftir samkomulagi í málinu. Nú höfðu mér ekki borist sem formanni nefndarinnar nein orð um slíkt samkomulag og ég leitaði eftir því fyrr í dag eða morgun hvort það væri komið á og þá varð að ráði að ég mundi flytja fyrir hönd fjvn., ef nefndin féllist á það, þá tillögu við þennan lið fjárlagafrv. sem hér er gerður að umtalsefni. Það varð niðurstaða nefndarmanna, sem ég náði í á þeirri stundu, að fjárhæðin yrði, eins og hér segir, hækkuð um 6 millj. kr. Ég vænti þess að það sé enginn misskilningur í því að það kemur iðulega fyrir að þrátt fyrir að einhver tiltekinn hæstv. ráðh. sendi bréf til fjvn. og hafi samband við nefndina og formann hennar er það ekki nærri því alltaf sem orðið er við slíkum óskum og er margföld reynsla fyrir slíku. Það er því ekkert sérstakt þó að hér hafi þetta mál ekki komið fram í gögnum sem hefði verið ákjósanlegra að hefðu legið fyrir á eðlilegum tíma. En ég tel að ég hafi sagt það um málið sem þarf til þess að þetta sé upplýst. Ég tel að ekki þurfi að hafa fleiri orð um það. Hér var hv. þm. Ólafur G. Einarsson að mæla fyrir brtt. við eina af brtt. fjvn. varðandi 6. gr. Það er liðurinn þar sem leitað er heimildar Alþingis til að selja dýpkunarskipið Hák. Ég tel ekki um mikið stórmál að ræða, en það orðalag sem var í tillögu fjvn. byggist á samkomulagi sem hafði orðið innan nefndarinnar og að höfðu samráði við hæstv. samgrh. Ég vænti þess að það orðalag hafi ekki þurft að fara svo mjög fyrir brjóst á hv. þm. að það gæti ekki þar með gengið. Fjvn. hefur ekki neina hneigð til að vilja taka að sér framkvæmdarvaldið í landinu og taka framkvæmdarvaldið af ráðherrum. Það eru þó mörg dæmi þess að tiltekin heimildarákvæði í fjárlögum eru bundin því skilyrði að annað tveggja sé haft samráð við fjvn. eða til þurfi að koma samþykki fjvn. Þetta er stundum gert til þess að hin pólitísku öfl á Alþingi hafi möguleika til að fylgjast með framkvæmd tiltekinna mála og koma þar sínum sjónarmiðum að, jafnvel láta þau ráða úrslitum. Ég skal ekki gera þetta mál frekar að umtalsefni, en fyrir slíku eru mörg fordæmi og ég get talið þau upp ýmis hver ef á þarf að halda. Ég lít svo til að það samkomulag sem gert var innan fjvn. um þetta mál og eins og ég sagði að höfðu samráði við hæstv. samgrh. sé þess efnis að hv. Alþingi ætti að geta á það fallist.



Herra forseti. Ég er búinn að sitja nokkur þing og allan þann tíma sem ég hef setið hér hef ég verið stuðningsmaður ríkisstjórna og hér um bil undantekningarlaust stutt brtt. meiri hl. Ég gerði það einnig um daginn við 2. umr., en nú sé ég ástæðu til að gera athugasemdir við nokkra liði í tillögum hv. fjvn. sem hún kemur fram með við 3. umr. Kannske hefur verið kastað til höndunum um ákveðna þætti því hugsanlega er komin nokkur þreyta í nefndarmenn. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir þessa stofnun og okkur sem störfum hér að standa ákveðinn vörð um þingræðið og við eigum að hafa í heiðri þinglegar venjur, ekki síst við fjármunaráðstafanir eða eignaráðstafanir þjóðarinnar. Það eru ákveðnar venjur sem gilda t.d. um jarðasölu. Sala jarðarinnar Streitis var til umræðu á síðasta þingi ef ég man rétt. Það var flutt sem sérstakt þingmál sem sjálfsagt var og eftir þinglegum venjum. Það náði ekki fram að ganga og urðu um það allnokkrar umræður. Hér finnst mér þetta mál koma bakdyramegin að okkur. Það kemur sem liður á heimildagrein. Og ég er ekkert hissa þó einhverjir þm. hrökkvi við. Ég hef enga skoðun á því hvort rétt sé að selja Streiti eða ekki en ég hef skoðun á því að það sé ekki rétt staðið að heimild til sölu með þessum hætti. Ég tel að rétt væri að áhugamenn um sölu Streitis í Breiðdal beittu sér fyrir því að bera fram frv. um sölu sem fengi þinglega meðferð. Hér er ekki rétt farið að með því að setja málið á heimildagrein. Reyndar er önnur jörð í sömu kippu og gildir náttúrlega það sama um hana. Öll svona tilvik hafa ákveðið fordæmisgildi. Fordæmisgildi getur skapast af ákveðnum brtt. Nú langar mig til að lesa í brtt. meiri hl. lið 9.11 sem hljóðar svo að það sé heimilt að ábyrgjast með einfaldri ábyrgð lán sem kann að verða tekið á árinu 1987 vegna byggingar sjúkrahússins á Ísafirði til búnaðar- og tækjakaupa í þeim tilgangi að flýta fyrir því að legudeild spítalans verði tekin í notkun og starfsemi hætt í gamla sjúkrahúsinu. Ríkissjóður mun endurgreiða lánið á fjárlögum 1988-1990. Hvað eru menn að gera hér? Þeir eru að heimila forráðamönnum sjúkrahússins á Ísafirði að slá lán sem er loforð fyrir frá Alþingi að ríkissjóður endurgreiði á árunum 1988-1990. Hér eru menn heldur betur að skapa fordæmi. Nú hef ég ekki kynnt mér nákvæmlega hvað þessi upphæð er há, hve marga tugi milljóna hér er verið að tala um.

Það er engin upphæð í tillögunni.

Það er engin upphæð í tillögunni. Það er laukrétt hjá hv. 3. þm. Reykv. En með þessu fordæmi hef ég komið auga á leiðina til að gera höfn á Blönduósi. Það er einmitt svona sem við eigum að fara að við næstu fjárlagagerð.

Það er ekki hægt að gera höfn á Blönduósi.

Mig undrar ekki á lögfræðiþekkingu hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, vinkonu minnar, en verkfræðiþekkingu hennar dreg ég mjög í efa.

Ég hef gert staðarathugun.

Hv. þm. hefur ósköp lítið vit á hafnargerð. En ég mun benda Blönduósingum á þessa heimildagrein ef hún kemur til með að standa svo í þessum fjárlögum. Ég tel að það sé mjög varasamt að standa svona gáleysislega að hlutunum. Ég held að þetta sé allt of rúm heimild og það sé röng stefna að veita svona heimildir og gefa forráðamönnum sveitarfélaga eða þeim sem standa í verklegum framkvæmdum svona mikið svigrúm. Hér er beinlínis verið að skrifa undir óútfyllta ávísun. Svona held ég að ekki eigi að standa að hlutunum. Ég vil taka fram að mér þykir brtt. hv. þm. Ólafs G. Einarssonar og fleiri þm. um sölu dýpkunarskipsins Háks skynsamlegri en tillaga nefndarinnar. Ég vil láta koma fram að það er fyrirvari um stuðning nokkurra þm. Framsfl. við þessa brtt. Það eru margir af þm. Framsfl. sem telja að óheppilegt sé að farga þessu skipi úr eigu ríkisins og það sé betur komið í almannaeign en í einkaeign með tilliti til þarfa hafna víðs vegar um land. Hér hafa orðið nokkrar umræður, herra forseti, um hugsanlega yfirtöku ríkisins á Borgarspítalanum vegna bréfs sem lesið var hér úr ræðustóli og lesið í sjónvarpi, dags. 19. des. 1986, til borgarstjórans í Reykjavík, hr. Davíðs Oddssonar. Ég get svarað spurningu hv. 3. þm. Reykv. á þá leið að þetta bréf var ekki borið undir þingflokk framsóknarmanna og þaðan af síður samþykkt í þingflokki framsóknarmanna. Það kemur reyndar fram í bréfinu. "Í tímaþröng undanfarna daga hefur ekki verið unnt að ganga frá samkomulagi um þetta mál eða afla nauðsynlegra heimilda Alþingis." Tímaþröngin var svo mikil, eins og bent hefur verið á, að það hefur ekki verið hugað nákvæmlega að orðalagi bréfsins og ekki heldur bréfsefninu. Þetta er heldur snautlegt bréfsefni. Í höfðinu stendur hins vegar: " Forsrh., fjmrh. og heilbr.- og trmrn." Það er misskilningur hjá hv. 3. þm. Reykv. að halda að þetta bréf sé undirskrifað af hæstv. heilbr.- og trmrh. Það er ekki undirritað af henni. Í hausnum stendur bara: Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Og heilbr.- og trmrn. hefur verið óskrifandi þegar neðar kom á blaðið. Þetta bréf er augsýnilega búið til í mikilli tímaþröng og ekki vannst þá tími til að sýna það heldur í þingflokki framsóknarmanna hvað þá að okkur gæfist tækifæri til að samþykkja það. En það gerir ekki mjög mikið til því að þegar maður les þetta bréf er ekki ástæða til að gera mikið veður út af þessu plaggi. Og hvað stendur í þessu bréfi? Það er ekki verið að tala um sölu Borgarspítalans eins og verið var að gera fyrir nokkrum dögum. Það er verið að tala um hugsanlega yfirtöku ríkissjóðs á eignarhluta borgarinnar í Borgarspítalanum umfram þau 15% sem lögboðin eru. Ég átta mig ekki á því. Ég held að ríkið eigi ekki að taka þessi lögboðnu 15%. Ég hugsa að þau eigi bara að vera kyrr hjá borginni. En við framsóknarmenn töluðum fyrir næstsíðustu borgarstjórnarkosningar um yfirtöku á rekstri spítalans og um það höfum við reyndar verið að tala, ekki að yfirtaka eignirnar. Það getur vel verið að Davíð vilji gefa þessar eignir eða forráðamenn Reykjavíkurborgar vilji gefa þær og þá finnst mér ástæða til að hugleiða hvort við tökum við þeim, enda hljóðar bréfið þar um. Síðar segir í bréfinu, herra forseti: "Á hinn bóginn liggur fyrir vilji ríkisstjórnarinnar til þess að verða við þeirri málaleitan að ríkið taki yfir umræddan eignarhluta" - Þetta er skrýtilega orðað. - "og hafa drög að samningi legið fyrir, enda leiði það til hagræðingar í rekstri spítalans." Þarna er komið að kjarna málsins, herra forseti. Forsenda fyrir þessari hagræðingu er samrekstur Landspítalans og Borgarspítalans. Ákveðin verkaskipting á milli spítalanna, þróun á ákveðinni verkaskiptingu gæti orðið til þess að báðir spítalarnir og deildaskipting þeirra á milli gæti orðið til þess að þarna yrði bætt heilbrigðisþjónusta í landinu. Forsenda fyrir því er samhæfð stjórn, samræmd stjórn þessara tveggja heilbrigðisstofnana og markmiðið bætt þjónusta við sjúklingana. Það gleymist alltaf. Hvorki Borgarspítalinn né aðrir spítalar eru byggðir fyrir borgarstjórann í Reykjavík, Davíð Oddsson, fjmrh. Þorstein Pálsson, hæstv. heilbrmrh. Ragnhildi Helgadóttur né heldur hæstv. forsrh. Steingrím Hermannsson né heldur lækna eða hjúkrunarfólk. Spítalarnir eru byggðir fyrir sjúklingana.  Hér er sagt "að reyna til þrautar þegar eftir áramót að ganga frá samningi um þetta mál við Reykjavíkurborg" og vitna ég enn til bréfsins. Auðvitað verður reynt til þrautar á þessum gefnu samrekstrarforsendum sem ég hef getið um. Síðan segir í niðurlagi bréfsins að nauðsynlegra lagaheimilda verði aflað. Þingflokkur framsóknarmanna mun meta þetta mál þegar þar að kemur, eða ef þar að kemur, sem ég satt að segja er ekki að fullyrða á þessari stundu vegna þess að það hefur komið í ljós og ég á reyndar ekki von á því að þetta komi til alvarlegrar athugunar eftir að í ljós hefur komið hin gífurlega andstaða starfsfólks og lækna Borgarspítalans við þessum samrekstrarhugmyndum sem er alger forsenda þess að það sé nokkurt vit í að fara út í þetta fyrirtæki. Það myndarlegasta við bréfið og það eina sem ég geri verulega veður út af eru undirskriftirnar. Mér finnst forsrh. skrifa miklu myndarlegar nafnið sitt en fjmrh. En efnið er ekkert mikið. Það er ekki mikið sagt í þessu bréfi. Ég met það bara eins og dúsu upp í borgarstjórann í Reykjavík, Davíð Oddsson, til þess að hafa uppi í sér um jólin. Auðvitað fer Borgarspítalinn á föst fjárlög.



Herra forseti. Framþróun mála á þessu þingi er svo hröð að það bætast umræðuefni við með hverri stundinni sem líður og hallinn á ríkissjóði eykst um hundruð þúsunda, milljóna, jafnvel milljarða frá degi til dags þannig að þinghald er orðið mjög dýrt þessa síðustu daga ef gjaldmælir væri settur á það. Ég mæli fyrir nokkrum brtt. við 3. umr. fjárlaga, en að öðru leyti hefur hv, þm. Kristín Halldórsdóttir mælt fyrir hönd Kvennalistans um það fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir og tek ég undir mál hennar en hirði ekki um almenna umræðu en vel mér bæði brtt. og nokkur önnur umræðuefni sem komið hafa upp. Ég vil byrja á því að mæla fyrir brtt. á þskj. 462 sem fluttar eru af þingkonum Kvennalistans. Í fyrsta lagi er um að ræða till. til hækkunar á framlagi til Háskóla Íslands, en þessi till. var einnig flutt við 2. umr. fjárlaga og mælti ég ítarlega fyrir henni þá. Mig langar að vitna í þessu sambandi í Morgunblaðið í dag vegna þess að tillaga okkar fjallar um byggingarvanda Háskóla Íslands. Þar stendur í viðtali við prófessor Ragnar Ingimarsson sem er formaður starfsnefndar háskólaráðs vegna nýbygginga á vegum Háskólans: "Í ágúst", segir hann, "árið 1984 skilaði þróunarnefnd skipuð af háskólaráði skýrslu sinni um stöðu Háskólans, væntanlega þróun og greiningu á þeim vandamálum sem við blöstu. Var niðurstaða hennar m.a. sú að húsnæði Háskólans dygði engan veginn til að taka við fyrirsjáanlegum nemendafjölda á sómasamlegan hátt", sagði Ragnar. "Að vísu hefur ein ný bygging verið tekin í notkun síðan sú skýrsla sá dagsins ljós, Oddi, sem ætlað hefur verið kennslu í hugvísindagreinum. Með tilkomu Odda vænkaðist hagur nokkurra greina, en því er samt þannig farið að fjöldi annarra kennslugreina býr við kröpp kjör. Einsýnt að þessi mikli húsnæðisvandi verði ekki leystur nema með þeim byggingarframkvæmdum sem fyrirhugaðar eru, en til þess þarf auðvitað fjárveitingu." En hefur Happdrætti Háskólans ekki verið ætlað það hlutverk að fjármagna byggingarkostnað Háskólans? "Jú, það er rétt að Háskólahappdrættið hefur þetta hlutverk með höndum, en það má hins vegar ekki gleyma því að fjármunir happdrættisins standa undir kostnaði af viðhaldi þeirra bygginga sem fyrir eru, þær eru nú rúmlega 20 talsins, svo og tækjakaupum vegna kennslu svo að nokkuð sé nefnt. Það er alveg greinilegt að eigi Háskólinn að geta sinnt hlutverki sínu sem skyldi í nútíð og framtíð þarf að koma til veruleg fjárveiting til nýbygginga. Árið 1979", og ég bið hv. fjárveitinganefndarmenn ef þeir skyldu einhverjir vera hér að hlusta vel, "samþykkti fjvn. áætlun til nokkurra ára þar sem gert var ráð fyrir að ríkisvaldið legði til töluverða fjármuni á móti því sem kæmi frá Háskólahappdrættinu. Þessar fjárveitingar komu sér mjög vel, en nú er svo komið að ekki er gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til þessa mjög svo brýna verkefnis. Menn verða að átta sig á að til að Háskóli Íslands geti mætt þeim auknu kröfum sem gera verður til hans sem æðstu mennta- og vísindastofnunar þjóðarinnar verður að leggja til fjármagn til nýbygginga og gera starfsaðstöðu þannig úr garði að þar sé hægt að takast á við verkefni sem við hæfi eru." Svo mörg voru þau orð. Sú upphæð sem Háskólanum er ætluð hefur hækkað aðeins síðan við 2. umr., en framlag til fasteignaviðhalds hefur hækkað um 10 millj. kr., úr 15 millj. í 25 millj., og framlag til byggingarframkvæmda einungis um 4 millj. kr., úr 75 í 79 millj. Forráðamenn Háskólans báðu um 150 millj. til byggingarframkvæmda. Þó að framlagið til viðhalds hinna mörgu og dreifðu fasteigna sem tilheyra Háskólanum hafi hækkað dálítið er þó hækkunin til byggingarframkvæmda nánast grátbrosleg. Þær 75 millj. sem þegar standa á fjárlögum undir þessum lið koma allar frá sjálfsaflafé Háskólans, þ.e. frá happdrættisfé Háskólans. Það gera reyndar líka þær 15 millj. sem áður stóðu undir liðnum Viðhald fasteigna. Það er beinlínis sorglegt að ekki skuli ríkja meiri skilningur á málefnum Háskólans meðal stjórnvalda og sýnir þessi ógæfulega ráðstöfun hve allt tal þeirra um framtíðarkosti fólgna í hugviti og hátækni fyrir þetta þjóðfélag er raunar marklítið hjal sem bara virðist tískusveifla í stjórnmálaþrasinu. Menn sem hefðu framtíðina í huga en ekki bara næsta horn mundu fjárfesta Í menntun og rannsóknum fyrir þessa þjóð. Ekki mun ég orðlengja réttlætingar eða röksemdir fyrir þessari fullyrðingu, en vísa til máls míns við 2. umr. En það er ekki öll nótt úti enn í fjárlagagerð og því munum við freista þess að peningastjórninni verði hughvarf og endurflytjum fyrri brtt. þar sem við leggjum til að framlag til viðhalds fasteigna verði 40 millj. kr. og framlag til byggingarframkvæmda og tækjakaupa verði 150 millj. kr. Bið ég hv. fjárveitinganefndarmenn að endurskoða hug sinn um þetta mál og þingheim allan að sýna því skilning. Í öðru lagi er um að ræða brtt. vegna Rannsóknasjóðs sem einnig var flutt við 2. umr. Þá var reyndar felld tillaga um hækkun framlags í sjóðinn upp í 150 millj., en honum höfðu einungis verið ætlaðar 50 millj. kr. þriðja árið í röð án þess að hækka í krónutölu milli ára eins og gera má lágmarkskröfu um. Eftir meðferð fjvn. milli 2. og 3. umr. hefur framlag til sjóðsins verið hækkað um 10 millj. kr. og er það einungis til að uppfylla lágmarkskröfur eins og ég áður sagði og það minnsta sem stjórnvöld gátu verið þekkt fyrir að gera. Það má þakka fyrir að þau fundu til sóma síns í þessum efnum. Okkur finnst þó ekki nærri nóg að gert og flytjum því enn brtt. þar sem við leggjum til að hækkun verði á framlagi í sjóðinn upp í 100 millj. kr. Í þriðja lagi er um að ræða brtt. vegna framlags til Námsgagnastofnunar, nánar tiltekið námsefnisgerð. Við leggjum til að í stað áætlaðs framlags, 8 millj. og 86 þús. kr., komi 17 millj. Með leyfi forseta vil ég vitna í erindisbréf Ásgeirs Guðmundssonar námsgagnastjóra sem hann sendi vegna vanda stofnunarinnar og dags. er 17. des. s.l. "Á fundi sínum þann 16. des. 1986 samþykkti námsgagnastjórn eftirfarandi bókun og námsgagnastjóra var falið að koma henni á framfæri við ráðherra menntamála og fjármála og alþm.: Með tilliti til þeirra fjárveitinga sem Námsgagnastofnun eru ætlaðar á næsta ári, 1987, að lokinni 2. fjárlagaumræðu ályktar stjórn Námsgagnastofnunar eftirfarandi: 1. Um áramótin 1984-1985 var námsefnisgerð sú sem verið hafði á hendi skólarannsóknadeildar menntmrn. flutt til Námsgagnastofnunar að boði menntmrh. Stjórn stofnunarinnar var fyrir sitt leyti samþykk þessari ráðstöfun að því gefnu að fullt tillit yrði tekið til þess við fjárveitingar til stofnunarinnar. Sú hefur ekki orðið raunin. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 eins og það lítur út eftir 2. umr. eru ætlaðar ríflega 8 millj. kr. til námsefnisgerðar. Árið 1984, síðasta árið sem verkefni þetta var hjá skólarannsóknadeild, var varið til þessa verkefnis liðlega 17 millj. kr. framreiknað til núvirðis. Hér er því um meira en helmingslækkun að ræða. 2. Auk þess sem að framan greinir gengu í gildi á árinu 1985 ákvæði grunnskólalaga um skólaskyldu nemenda í 9. bekk sem fela í sér skyldu Námsgagnastofnunar að sjá þessum nemendum fyrir ókeypis námsgögnum. Heildarkostnaður Námsgagnastofnunar vegna þessa aldursflokks er áætlaður á árinu 1986 um 12 millj. kr. Hafi fjárveitingavaldið talið sig taka tillit til þessa við fjárveitingu fyrir árið 1986 er ljóst að lækkun til annarra verkefna hefur verið þeim mun meiri. 3. Eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt fyrir árið 1986 varð námsgagnastjórn að leggja til hliðar áætluð verkefni fyrir um það bil 30 millj. kr. Í tillögum stofnunarinnar til fjárlaga fyrir árið 1987 voru þessi verkefni sett inn á áætlun á nýjan leik auk annarra brýnna verkefna. Svo virðist sem enn eigi að hafa tillögur Námsgagnastofnunar að engu. 4. Skv. frv. til fjárlaga 1987 að lokinni 2. umr. eru Námsgagnastofnun ætlaðar 2494 kr. á hvern nemanda í skyldunámi, þeir eru nú 37 608, til útgáfu allra náms- og kennslugagna og annarrar þjónustu sem stofnuninni er ætlað að veita. Ef námsgögn handa forskólanemendum, sex ára börnum, eru reiknuð með, þeir eru 4588, er þessi upphæð 2223 kr. eða sem nemdur andvirði tveggja til þriggja barnabóka á almennum markaði. Námsgagnastofnun gerði tillögu um 4078 kr. á hvern nemanda og gerði þá ráð fyrir námsgögnum handa forskólanemum. Enda þótt stofnuninni sé samkvæmt lögum aðeins ætlað að sinna nemendum í skyldunámi 1.-9. bekkjar hefur reynst óhjákvæmilegt að gefa út námsgögn handa forskólanemum, enda er kennslu haldið uppi fyrir næstum öll sex ára börn í landinu. 5. Við núverandi aðstæður getur Námsgagnastofnun ekki fullnægt þörf skólanna fyrir námsgögn. Ef svo fer fram sem horfir verður enn meiri skortur á námsefni en nú er og gerð og útgáfa nýrra námsgagna stöðvast. Námsgagnastjórn heitir því á Alþingi að samþykkja verulega hækkun fjárveitinga til Námsgagnastofnunar í samræmi við tillögur hennar þegar frv. til fjárlaga kemur til 3. umr. Þessu er hér með komið á framfæri. Virðingarfyllst. Ásgeir Guðmundsson, námsgagnastjóri." Við Kvennalistakonur höfum beitt okkur fyrir málefnum Námsgagnastofnunarinnar frá því að við komum hingað á Alþingi. Við höfum talið það grundvallaratriði að tryggja góða menntun barnanna okkar allra. Hluti af slíkri viðleitni er að búa vel að námsefnisgerð. Í Námsgagnastofnun hefur lengi verið unnið afar mikilvægt og þarft starf af alúð og hugsjón. Það hefur ekki verið í hámælum haft, en verið afar vel metið og þegið af kennurum. Þetta starf hefur alltaf verið unnið af litlum efnum, en er nú afar naumt skammtað í þetta sinn. Af metnaði fyrir börnin, sem eiga að erfa þetta land og feta út í framtíð mikilla breytinga í atvinnuháttum, breytinga sem krefjast menntunar í veganesti, gerum við tillögu um að framlag til námsefnisgerðar hækki úr rúmum 8 millj, í 17 millj. Ég vona að hv. fjárveitinganefndarmenn beri gæfu til að sinna þessari till. svo og aðrir alþm. að styðja hana. Í fjórða lagi mæli ég fyrir brtt. um hækkað framlag til hópleitar að brjóstakrabbameini, en Alþingi samþykkti einmitt á árinu 1984 þál. um að hefja slíka leit sem fyrst. Í framhaldi af þeirri samþykkt, fyrirætlunum heilbrigðisyfirvalda og Krabbameinsfélagsins í þeim efnum á nú að hefjast handa við hópleit að brjóstakrabbameini hjá reykvískum konum á næsta ári. Því hefur nýr liður verið tekinn inn á fjárlög undir Heilbrigðismálum, liður 1.30 sem nefnist Brjóstakrabbamein og ætlaðar eru 5 millj. kr. Áætlaður byrjunarkostnaður þessara þörfu framkvæmda var þó um 7 millj. kr. og þýðir þessi niðurskurður að færri konur verða skoðaðar en ætlað var. Til að þessi hópleit komist af stað eins og ráð var fyrir gert leggjum við til að framlag til hennar hækki um 2 millj. kr., úr 5 í 7 millj. Vona ég að hv. fjárveitinganefndarmenn sýni þessu máli velvilja svo og alþm. allir. Ég er enn fremur meðflm. að brtt. á þskj. 461 sem Jóhanna Sigurðardóttir hv. 2. landsk. þm. hefur þegar mælt fyrir. Þessi till. miðar að því að hækka framlag til aðgerða gegn fíkniefnum úr 1 millj. 95 þús. kr. í 5 millj. Á s.l. ári fluttum við þingkonur Kvennalistans brtt. við fjárlög þar sem við fórum fram á aukið framlag til að fjölga stöðugildum hjá fíkniefnalögreglu sem þá var hart keyrð vegna mikillar aukavinnu og var ofhlaðin verkefnum. Þeirri brýnu nauðsyn að beita sér að langtímaverkefnum gat hún ekki sinnt vegna fámennis og aðstöðuleysis. Þessi till. var felld, en síðan fékk þó rannsóknadeildin nokkra úrlausn þessa vanda með auknum stöðugildum. Verkefni á þessum vettvangi eru þó óþrjótandi, eins og kom fram í máli hv. 2. landsk. þm., og þarf t.d. að koma á virkri fræðslu meðal eldri barna, unglinga og foreldra þeirra um vímuefni og afleiðingar af neyslu þeirra. Mun ekki veita af 5 millj. kr. í þennan málaflokk. Ég skora því á hv. fjárveitinganefndarmenn að sýna þessu máli skilning og þm. alla. Enn fremur flyt ég brtt. ásamt Svavari Gestssyni á þskj. 474 um 6 millj. kr. framlag til mælinga á stöðugleika fiskiskipa samkvæmt ákvörðun siglingamálastjóra, en það er nýr liður, 10-485 við 4. gr. Þessi till. varðar eitt af þeim atriðum sem fram komu í tillögum frá öryggismálanefnd sjómanna til samgrh. í október 1984, en þar segir í 6. lið, með leyfi forseta: "Stöðugleiki allra eldri skipa verði mældur svo og þeirra nýrri hafi umtalsverðar breytingar verið gerðar á þeim á byggingartímanum eða síðar. Prófanir skal gera á þyngd veiðarfærabúnaðar og settar reglur um frágang afla í lest og á þilfari, svo sem um skelfisk og afla sem landað er daglega." Ég átti sæti í öryggismálanefnd sjómanna og kynntist því þar, sem flestir þm. vita eflaust, að eitt af mörgum atriðum sem valda slysum á sjó er að stöðugleiki skipa er ekki eins og skipstjórnendur halda, enda hefur hann oft ekki verið mældur, einkum eftir að breytingar hafa verið gerðar á skipum. Í framhaldi af þessum tillögum öryggismálanefndar sjómanna skipaði hæstv. samgrh. Matthías Bjarnason nefnd í janúar 1985 til að gera tillögur um framkvæmd þessarar tillögu öryggismálanefndarinnar auk nokkurra annarra tillagna hennar. Þessi nefnd lagði til eftirfarandi: 1. Árin 1987 og 1988 fari fram athugun á stöðugleika allra þeirra þilfarsfiskiskipa stærri en 12 brúttólesta en minni en 100 brúttólesta sem ekki hafa þegar fullkomin stöðugleikagögn og fullnægja kröfum. Kröfu um stöðugleikaathugun þessara skipa verði fullnægt með auglýsingu. Þetta eru athuganir sem Siglingamálastofnun mun þurfa að sinna og til þess er fjárkrafan gerð sem við flytjum á brtt. 2. Þegar í stað verði hafist handa um að auka fræðslu til sjómanna um undirstöðuatriði stöðugleika með útgáfu fræðslubæklings um stöðugleika og hleðslu fiskiskipa og lögð aukin áhersla á kynningu fræðslumyndar um sama efni. 3. Komið verði á fót endurmenntunarnámskeiði í undirstöðuatriðum stöðugleika skipa hliðstætt því sem nú er kennt á réttindanámskeiðum fyrir undanþágumenn. Námskeið þetta verði haldið í öllum landshlutum á næsta ári. Í lokatillögu nefndarinnar segir reyndar um þetta mál, í 10. lið þar sem lögð er áhersla á menntunarþáttinn, með leyfi forseta: Gefin verði út kennslubók um stöðugleika skipa. Bókin verði þannig gerð að hún henti í sjómannaskólum og í námi sem veitir yfirmönnum áfangaréttindi. Aðrar brtt., sem þingflokkur Kvennalista flytur við þessa umræðu, hafa þegar verið fluttar og fyrir þeim hefur verið mælt af hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og ég mun því ekki orðlengja þær frekar. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég fagna því að nú skuli veitt 1 millj. kr. framlag til rannsókna í kvennafræðum. Er það sannarlega löngu tímabært og verður örugglega bæði vel þegið og vel nýtt. Rannsóknir kvenna hafa ekki verið áberandi né í hávegum hafðar. en í ljós kom á fjölsóttri ráðstefnu, sem haldin var í hugvísindahúsinu Odda s.l. haust, að þær voru bæði margvíslegar, merkar og mjög þróttmiklar. Sú reynsla sem konur færa að rannsóknum og hið ólíka sjónarhorn sem þeim gefst í ljósi þessarar reynslu opna oft nýjar víddir í mörgum fræðigreinum. Slíkri opnun fylgir gjarnan urmull nýrra hugmynda og mikill sköpunarkraftur sem verður einmitt þegar ólík en jafngild sjónarhorn mætast. Það lýsir af nýjum degi þegar sú framsýni finnst hér á þingi að veita fé til kvennafræða eins og hér hefur verið gert og hlýtur að verða framhald á því. Herra forseti. Ég get ekki látið máli mínu lokið án þess að minna á þá fsp. sem hv. 2. landsk. þm. bar fram til hæstv. fjmrh. Sú fsp. er reyndar borin fram af þm. allra flokka, eins og hún gat um, og sprottin af áhyggjum þeirra sem sinna hinum fötluðu, áhyggjum yfir því að svo fjölmörgum brýnum þörfum þeirra er ekki sinnt, þörfum sem mæða á umönnunaraðilum fatlaðra og mest á hinum fötluðu sjálfum. Svar hæstv. fjmrh. við fsp. okkar þm. um framlög til framkvæmda í þágu fatlaðra staðfesti fullyrðingar forráðamanna fatlaðra um vítaverða skerðingu á framlögum til þeirra. Ég hlýt að harma þennan skort á siðmenningu í þjóðfélagi okkar því að löngum hefur mælikvarði á siðmenningarstig þjóðfélaga miðast við hvernig þjóðin býr að þeim sem minna mega sín. Ég hlýt líka að mótmæla kröftuglega fyrir hönd Kvennalistans að ekki skuli hafa verið felld niður skerðingarákvæði á Framkvæmdasjóð fatlaðra í lánsfjárlögum eftir 3. umr. í Ed. Ýmis samtök fatlaðra, sem reyndar eru bæði stór og fjölbreyttur hópur fólks með ólíkar þarfir og fötlun, hafa beitt sér fyrir því að kynna alþm. málstað sinn á undanförnum vikum. Jafnframt héldu þau fund fyrir utan þinghúsið fyrir stuttu þannig að tilvera þeirra og um leið þarfir mættu verða þingmönnum augljósari. Það er erfitt með lýðræðið hve torveldar boðleiðir það á við að leita réttar síns og hve hávær skilaboðin þurfa að verða nú til að þau megi heyrast í glamri og annríki stjórnmála hversdagsins. Eitthvað hefur þessi fyrirhöfn hinna fötluðu þó dugað því að framlag til þeirra hækkaði nokkuð eftir þessar aðgerðir. Þó er þar hvergi nærri nóg að gert og vísa ég til þess sem áður kom fram í máli hv. 2. landsk. þm. um þau sambýli, verndaða vinnustaði, meðferðarheimili og önnur forgangsverkefni sem brýnust eru. Þessi erindi hafa reyndar borist þm. öllum þannig að þeir ættu að vita af þeim. Eins og þm. sagði og Kvennalistakonur hafa margoft bent á er hægt að breyta forgangsröð verkefna þeirra sem fjármögnuð eru til þess að gefa svigrúm til framkvæmda fyrir t.d. þann hóp manna sem er fatlaður í þessu þjóðfélagi. Ég ætla að svara nokkrum orðum því sem kom fram í máli hv. 5. þm. Vesturl. Hann hefur trúlega ekki hlustað á mál hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur. En af gefnu tilefni vil ég taka fram að við Kvennalistaþingkonur erum ekki á móti því að bæta starfsaðstöðu þingmanna né heldur starfsfólks þingsins. Langt í frá. Þetta þykir okkur sannarlega eftirsóknarvert og löngu tímabært verkefni. Jafnframt erum við fjarskalega hrifnar af nútímalegum vinnubrögðum og allri hagræðingu. Hins vegar berum við líka virðingu fyrir því sem gott er úr gamalli tíð og reynslu, t.d. fyrir svip gamla miðbæjarins. Ég hygg að hv. 5. þm. Vesturl. hafi ekki hlustað nógu vel og kannske alls ekki á mál hv. 7. landsk. þm. þar sem hún lýsti rökum þeim sem liggja til grundvallar afstöðu okkar. Hún vitnaði í því sambandi til blaðagreina um þetta mál. Önnur greinin var eftir þjóðminjavörð og hin eftir borgarminjavörð. Báðar lýstu andstöðu við þessa hugmynd eins og hún liggur fyrir. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir lýsti fyrst og fremst yfir áhyggjum vegna þessarar ákveðnu byggingar sem gengur þvert á húsfriðunar og húsverndunarsjónarmið. Jafnframt lýsti hún yfir áhyggjum og fullum skilningi á húsnæðisvanda Alþingis sem er vissulega mikill og þungbær, einkum fyrir starfsfólk en líka fyrir þingmenn, en hún taldi að hægt væri að leysa hann með öðrum hætti. Við Kvennalistakonur erum þeirrar skoðunar að alþm. hafi ekki efni á að hundsa álit þess fólks sem ég vitnaði til áðan, sem byggt er á víðtækri þekkingu og reynslu. Mistök í þessum efnum verða ekki aftur tekin. Og ég ítreka að við teljum að húsnæðisvanda Alþingis megi leysa á annan hátt. Að öðru leyti vísa ég á bug fullyrðingum og ásökunum hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Frá því ég setti mig á mælendaskrá fyrr í dag hefur komið frétt í fjölmiðlum og einnig hafa þm. borist bréf um að til standi a.m.k. viðræður ef ekki beinlínis sala Borgarspítalans til ríkisins eftir áramótin. Af þessu tilefni vil ég minnast á nokkur atriði. Í Morgunblaðinu í dag skrifar borgarstjóri grein sem kallast "Framkvæmd og fjárhagsleg ábyrgð fari saman í Borgarspítalanum." Þar segir, með leyfi forseta: "Í frv. því til fjárlaga sem nú er komið á lokastig meðferðar á Alþingi er gert ráð fyrir því að Borgarspítalinn verði tekinn á fjárlög. Er þetta ítrekuð stefna ríkisvaldsins. Fjárlagafrv. gerir jafnframt ráð fyrir því að fjárveiting til spítalans verði á næsta ári sem næst sama fjárhæð og rekstrarkostnaður verður í ár. Fjárlagaupphæðin er því sýnilega vanreiknuð um 170-220 millj. kr. miðað við óbreyttan rekstur. Að óbreyttu hlýtur að koma til þess að draga þarf verulega úr rekstri spítalans, loka deildum og minnka alla þjónustu eða borgarsjóður situr uppi með hallann óbættan, á það í besta falli undir velvilja ríkisvaldsins hverju sinni hvort hallinn fæst bættur að hluta. Ganga fulltrúa borgarsjóðs með betlistaf til ríkisvaldsins er ekki hlutskipti sem ég vil ætla honum." Hér virðist í máli borgarstjórans vera aðalatriðið hvernig borgarsjóður stendur, ekki velferð þeirra sem njóta þjónustu Borgarspítalans, sem eru að mestum hluta, um 75%, Reykvíkingar, né heldur þeirra sem starfa við Borgarspítalann heldur fyrst og fremst ástand borgarsjóðs og það svigrúm sem hann hefur. Þetta er að sumu leyti vel skiljanlegt. Flestir forráðamenn sjóða vilja hafa svigrúm til framkvæmda og fé í sínum sjóði. En það eru fæstir sjóðir sem ná því. Mér finnst borgarstjóri setja ástand borgarsjóðs í fyrirrúm fyrir velferð þeirra sem njóta þjónustu á Borgarspítala. Það eru peningasjónarmið sem ráða þarna umfram þau sjónarmið sem hljóta að þurfa að ráða í rekstri spítala fyrst og fremst. Hann segir að borgarsjóður sitji uppi með hallann óbættan. Það eru nýjar fréttir vegna þess að ég hef talið að allir þeir sem reka spítala á daggjaldakerfi, eins og Borgarspítalinn hefur verið rekinn, fái sín daggjöld greidd þó einhver dráttur geti orðið á. Það þýðir í raun að borgarsjóður þarf að taka lán þangað til hann fær þessi daggjöld greidd hjá ríkinu. Það kemur fram í máli borgarstjóra efi um það hvort hallinn fæst bættur að hluta. Ég mundi vilja spyrja hvern þann ráðherra sem kýs að svara mér og er viðstaddur, t.d. hæstv. fjmrh. Er hann í húsinu, herra forseti?  Í lok greinar sinnar finnst mér borgarstjóri afsegja sér Borgarspítalanum og rekstri hans hvort sem hann verður keyptur af ríkinu eða ekki. Þetta finnst mér mikill ábyrgðarhluti því að hér stendur, með leyfi forseta: "Ef af samningum um yfirtöku ríkisins á rekstri Borgarspítalans verður ekki og með því að spítalinn verður settur á fjárlög tekur ríkissjóður alfarið við fjárhagslegum rekstri hans. Eðlileg og óhjákvæmileg viðbrögð borgarinnar verða að Borgarspítalinn stofnar til eigin bankaviðskipta og fjárlagaframlög ríkisins verða lögð inn á reikning spítalans sem annast síðan sjálfur og í eigin nafni launagreiðslur og öll innkaup á rekstrarvörum, tækjum og búnaði. Stjórnendur spítalans verða að reka hann innan þess ramma sem fjárlög ákveða, en geta alls ekki vænst þess að borgarsjóður leggi fram rekstrarfé svo sem verið hefur." Geta menn hlaupist undan eignarábyrgð á þennan hátt og neitað að reka þá eign sem þeir hafa enn ekki selt? Ég skil það ekki. Þetta vildi ég líka spyrja hæstv. fjmrh. um ef hann er í húsinu.  
             Ég vildi leggja tvær spurningar fyrir hæstv. fjmrh. vegna þeirra frétta sem komið hafa í fjölmiðlum í kvöld og ég missti reyndar af vegna þess að ég hafði öðrum hnöppum að hneppa, sömuleiðis vegna bréfs sem þm. barst frá forsrh., fjmrh. og heilbr.- og trmrh. og vegna greinar sem borgarstjóri skrifar í Morgunblaðið í dag um að framkvæmd og fjárhagsleg ábyrgð fari saman í Borgarspítalanum. Spurningarnar eru tvær. Í fyrsta lagi: Það kemur fram í máli borgarstjórans að Borgarspítalinn verði tekinn á fjárlög sem sé ítrekuð stefna ríkisvaldsins. "Fjárlagafrv. gerir jafnframt ráð fyrir því að fjárveiting til spítalans verði á næsta ári sem næst sama fjárhæð og rekstrarkostnaður verður í ár. Fjárlagaupphæðin er því sýnilega vanreiknuð um 170-220 millj. kr. miðað við óbreyttan rekstur. Að óbreyttu hlýtur að koma til þess að draga þarf verulega úr rekstri spítalans, loka deildum og minnka alla þjónustu eða borgarsjóður situr uppi með hallann óbættan, á það í besta falli undir velvilja ríkisvaldsins hverju sinni hvort hallinn fæst bættur að hluta. Ganga fulltrúa borgarsjóðs með betlistaf til ríkisvaldsins er ekki hlutskipti sem ég vil ætla honum." Ég hafði tekið fram í máli mínu að mér fyndist ofuráhersla lögð á velferð borgarsjóðs og ég hefði haldið, e.t.v. ranglega, að þeir spítalar sem væru reknir á daggjaldakerfi fengju endurgjald af hálfu ríkissjóðs þó e.t.v. væri um einhverja töf að ræða áður en það endurgjald væri greitt. Hér talar borgarstjóri um hvort hallinn fengist bættur að hluta, eins og þessi daggjaldarekstur væri ekki greiddur aftur. Er það tilfellið að borgarsjóður fái ekki þessi daggjöld greidd nema e.t.v. að hluta? Í öðru lagi: Í lok greinar sinnar finnst mér borgarstjóri afsegja sér allri ábyrgð af rekstri spítalans hvort sem ríkið kaupir hann eða ekki því hann segir þar, og ég vitna aftur með leyfi forseta: "Ef af samningum um yfirtöku ríkisins á rekstri Borgarspítalans verður ekki" - og mér finnst þetta hljóma eins og hótun - "og með því að spítalinn verður settur á fjárlög tekur ríkissjóður alfarið við fjárhagslegum rekstri hans. Eðlileg og óhjákvæmileg viðbrögð borgarinnar verða að Borgarspítalinn stofnar til eigin bankaviðskipta og fjárlagaframlög ríkisins verða lögð inn á reikning spítalans sem annast síðan sjálfur og í eigin nafni launagreiðslur og öll innkaup á rekstrarvörum, tækjum og búnaði. Stjórnendur spítalans verða að reka hann innan þess ramma sem fjárlög ákveða, en geta alls ekki vænst þess að borgarsjóður leggi fram rekstrarfé svo sem verið hefur." Ég legg þann skilning í þessi orð að borgarstjóri sé að afsegja sér spítalanum og með því finnst mér hann vera að hlaupast undan ákveðinni ábyrgð sem borgin hlýtur þó að verða að taka á meðan enginn hefur keypt. Er þetta réttur skilningur hjá mér, hæstv. fjmrh.?



Herra forseti. Það að sjúkrahús fara á bein fjárlög breytir í engu rekstrar- eða þjónustuumfangi þeirra og það á ekki að breyta heldur um aðstöðu þeirra sveitarfélaga sem reka sjúkrahús á beinum fjárlögum. Í núverandi kerfi eru sum sjúkrahús fjármögnuð með beinum framlögum af fjárlögum, en önnur af svokölluðu daggjaldakerfi. Það eru greidd daggjöld vegna kostnaðar og síðan halladaggjöld samkvæmt ákveðnum reglum ef kostnaður vegna viðurkennds rekstrarumfangs fer fram úr því sem daggjöldin sjálf hafa mælt fyrir um. Við teljum eðlilegt að hafa sömu reglur um greiðslu á kostnaði vegna sjúkrahúsanna þannig að það sé hægt að slá sömu mælistiku á þennan kostnað og þurfi ekki að beita tveimur mismunandi tommustokkum eftir því hvort sjúkrahús er á beinum fjárlögum eða daggjöldum. Það er svo, eftir því sem ég best veit, að flest sjúkrahús á vegum sveitarfélaga, eða að ég hygg öll utan Borgarspítalinn, eru rekin sem sjálfstæðar rekstrareiningar þannig að reikningum þeirra er ekki blandað saman við reikninga viðkomandi sveitarfélaga. Þessu hefur hins vegar verið á annan veg varið í Reykjavík þar sem rekstur Borgarspítalans hefur verið hluti af reikningum borgarsjóðs og hluti af borgarsjóðnum sjálfum, en annars staðar hefur verið um að ræða sjálfstæðan fjárhag og sjálfstætt reikningshald. Ég hygg að það sé það sem borgarstjóri hafi átt við í þeim tilvitnuðu ummælum sem hér voru lesin af hv. 3. landsk. þm. sem hér talaði á undan. Ég lít ekki svo á að sú breytta skipan hafi nein áhrif á ábyrgð Reykjavíkurborgar sem stjórnanda spítalans frekar en varðar ábyrgð annarra sveitarfélaga sem hafa sjálfstætt reikningshald um spítalana. Halladaggjöld eru greidd, þegar halli verður á rekstri sjúkrahúsanna, eftir ákveðnum reglum. Þau hafa verið skert ef teknar hafa verið ákvarðanir sem fara fram úr viðurkenndu rekstrarumfangi eða launaákvarðanir hafa verið teknar umfram það sem almennar launabreytingar segja til um. Þegar um er að ræða bein framlög er farið með það eins og önnur bein framlög ríkisins að þau eru miðuð við viðurkennt umfang rekstrar og þjónustu. Verði almennar verðlagsbreytingar hefur reglan verið sú að það er bætt með aukafjárveitingum hvort sem um er að ræða kostnað við laun eða aðra þætti. Auðvitað verður sama skipan áfram í því efni þannig að rekstri þessara sjúkrahúsa er ekki á neinn hátt stefnt í hættu. Því aðeins að stjórnendur þeirra fari umfram viðurkennt umfang í rekstri og þjónustu getur komið til erfiðleika í þessu efni. Ég vænti þess að þetta svari fsp. hv. þm. Það liggur sem sagt fyrir að hér er miðað við ákveðið umfang í rekstri og þjónustu. Það er reynt að áætla fyrir því eins nákvæmlega og unnt er. Fari kostnaður við þetta viðurkennda umfang fram úr áætlun er það bætt eftir á eins og um annan rekstur ríkisins. Niðurstaðan er einfaldlega sú að með þessu móti gefst ríkisvaldinu, bæði heilbrigðisyfirvöldum og fjármálayfirvöldum, betra tækifæri til þess að fylgjast með rekstrinum og hafa aðhald að honum, en það er á engan hátt verið að skerða hvorki þjónustu né rekstrarlegt umfang. Þetta er meginniðurstaða þessarar breytingar.



Herra forseti. Út af ummælum hv. formanns fjvn. áðan, að það hefði verið haft samráð við mig um orðalag á sölu dýpkunarskips, er það rétt að mér var sýnt orðalagið og ég gerði athugasemd við það. Ég tel enga ástæðu til þess, þó eigi að selja eldgamlan pramma og ef hann verður seldur, að það þurfi að kalla saman tíu manna nefnd til að ákvarða það eða leggja blessun sína yfir það. Sömuleiðis gerði ég líka þá athugasemd að andvirðið renni til kaupa á tækjum fyrir Hafnamálastofnun. Það liggur ekkert fyrir að það verði keypt dýpkunarskip og ef þarna yrði um einhverja peninga að ræða mega þeir gjarnan fara til nauðsynlegustu áhaldakaupa, ekki ætti að binda það á þennan veg. Þetta vildi ég að kæmi fram. Ég felli mig miklu betur við orðalagið í till. Ólafs G. Einarssonar o.fl. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir, 10. landsk. þm., spurðist fyrir um mál sem kannske er ekki beint í tengslum við fjárlögin. Það er í sambandi við Seðlabankann. Ég heyrði þennan dóm í kvöld og maður verður að sofa á þeim dómi eina nótt eða tvær, en ég get fullvissað hv. þm. um að ég mun ræða þessi mál ítarlega við bankastjórn Seðlabankans. Hins vegar er það ekkert nýtt með þessa auglýsingu um vexti, að hún hafi ekki komið. Hún kom ekki fram á sínum tíma. Það er engin ný frétt. Og það kom svar þá frá Seðlabankanum. Á þessari stundu vil ég ekki ræða þetta neitt frekar. Tveir þm. Austfirðinga hafa flutt brtt. um hækkun til flugvallar á Egilsstöðum. Ég sá það í blaði frá öðrum flm. þessarar till. að hann er mjög óánægður með fjárveitingar til flugmála. Það geta fleiri verið það. En hann vildi koma því öllu á mig, þeim skiptingum. Þannig vill til að það er nokkurs konar stjórn í Flugmálastjórn sem heitir flugráð. Það fjallar um tillögur sem flugmálastjórnin gerir og þær tillögur koma síðan til ráðuneytisins. Þær fóru óbreyttar til fjvn. Þetta er ekki burðug upphæð og mundi lítt duga ef hún ætti að fara í einn flugvöll á landinu þó enginn annar fengi. Hins vegar hefur verið unnið mjög ítarlega að nýrri flugmálaáætlun. Þar hafa margir ágætir menn lagt hönd á plóginn. Sú áætlun hefur verið kynnt, fyrst á blaðamannafundi og síðar á stuttri ráðstefnu sem boðið var til sveitarstjórnarmönnum, flugrekstraraðilum og samgöngunefndum þingsins, og þar voru þessi mál vel rædd og hlustað á athugasemdir manna við þá tillögugerð alla. Það er unnið að því nú að leggja fram þetta sem áætlun og síðan og um leið að fara í nýja tekjuöflun til flugvalla. Því er ekki að neita að á þessum fundi kom fram strax hörð gagnrýni á flugrekstraraðila. Þeir eigi ekki að borga heldur einhver annar. Þarna á að taka úr, eins og menn segja gjarnan þegar þeir vilja fá mikið en ekkert láta á móti, sameiginlegum sjóði landsmanna. Við höfum heyrt hvernig hann stendur núna við afgreiðslu fjárlaga. Ef hugur á að fylgja máli verður að afla fjár til þeirra hluta. Það hefur verið talað um Sauðárkrók, að þar ætti að byggja varaflugvöll. Það komu fram athugasemdir fyrir nokkru um að það væri eiginlega ógjörningur að byggja þar flugvöll því þetta væri svo mikið varpland fyrir hettumáv, en nú hefur Náttúruverndarráð ályktað að það mótmæli algjörlega byggingu flugvallar þar því þarna sé dýrmætt andavarp. Ég veit ekki hvaða fuglategund verður næst fyrir valinu þegar næsta ráð eða stjórn fjallar um land undir varaflugvöll. Áður var sjálfsagt alls staðar að útbía allt, en núna má helst ekki hreyfa sig á nokkurn hátt. Hinu er ekki að neita að aðkallandi framkvæmd í flugmálum er bygging flugvallar á Egilsstöðum, sú framkvæmd sem er mest aðkallandi vegna þess hvernig völlurinn er búinn, og þar er ekki um að ræða annað en byggingu nýs vallar. Sá undirbúningur hefur tekið langan tíma og það kom þegar fram í áfangaskýrslu svonefndrar flugmálanefndar. Ég verð því að segja að það er ekki rúm innan þessara fjárlaga að samþykkja byrjunarframkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll og þessi undirbúningur verður að eiga sér stað og sömuleiðis að Alþingi fjalli um þær tillögur sem verða hér fram lagðar í næsta mánuði og þá tel ég að þessi mál verði þar ofarlega á baugi. Af því að einn hv. þm. kom áðan inn á till. vegna sjúkrahússins á Ísafirði ætla ég að minna hv. alþm. á að þetta sjúkrahús er búið að vera tólf ár í byggingu og það er búið að flytja ákveðna starfsemi yfir í nýja húsið, en sjúklingarnir eru allir eftir í gamla húsinu og því hefur ekki verið haldið við allan þennan tíma og heilbrigðisyfirvöld eru að loka því í vor. Það er hvorki hægt að vera þar sjúklingur eða starfsmaður eins og ástandið er. Það er búið að verulegu leyti að innrétta legudeildir og eldhús sjúkrahússins, en það sem vantar er að það hafa ekki fengist leyfi til að panta áhöld, bæði fyrir skurðstofu og önnur læknisáhöld sem þar þarf og allt í eldhús. Við afgreiðslu fjárlaga er ekkert tekið þar inn svo það er sjáanlegt að ef ekkert væri að gert mundi leggjast niður sjúkrahúsrekstur þarna, en hann hefur verið samfleytt á þessum stað öll árin á þessari öld og held ég þrjú eða fjögur ár í lok síðustu þannig að við hefðum farið 90 ár aftur í tímann ef ekkert væri að gert. Undarlegt er að það skuli heyrast raddir og það á Alþingi Íslendinga sem telja að við svo búið megi una. Ég tel það ekki vera og þó að það sé í mínum gamla heimastað get ég líka litið til þess ef ástand væri jafnömurlegt annars staðar og ég þurfti oft til þess að líta á þeim árum sem ég var heilbr.- og trmrh. Mér finnst því ekki vera neitt sérstakt óhóf í því að reyna að bjarga þessu með þeim hætti og líka spara ríkissjóði peninga. Ég hygg að það kosti ekki minna en 5 millj.

Það mætti spara hrossasirkusinn.

að kynda tvö hús í staðinn fyrir eitt og flytja sjúklingana á röntgendeildina frá morgni til kvölds í sjúkrabíl og fleira og fleira sem þarna má upp telja, fyrir utan að það er ekki hægt að bjóða sjúku fólki þá aðstöðu sem þarna er. Ég þori að fullyrða, því ég hef komið á öll sjúkrahús á landinu, að það er hvergi neitt í námunda annars staðar við það ástand sem er á Ísafirði. Það er því fullkomin ástæða til að greiða með þessum hætti fyrir því að þessi tæki séu pöntuð og þessi nýja legudeild taki til starfa helst síðast á næsta ári svo framarlega sem tæki verða komin. Þetta vildi ég að hér kæmi fram og hvað sem líður baráttumálum okkar fyrir okkar kjördæmi hygg ég að ég hefði aldrei getað við unað og mundi ekki við una ef það hefði verið traðkað á þessu máli því að ég hefði ekki þolað frekar en ýmsir aðrir að sjá þau herlegheit sem maður sér á gamla sjúkrahúsinu þar sem þetta ríka samfélag ætlar sjúkum að vera enn þá eitt árið í viðbót.



Herra forseti. Það lá við að manni vöknaði um augun við ræðu hæstv. samgrh. vegna umhyggju hans fyrir málefnum sjúkrahússins á Ísafirði og umhyggju hans fyrir sjúklingum sem þar liggja þangað til manni varð allt í einu hugsað til þess að það er varla á þessu ári fyrst sem hann hefur orðið var við það. Eins og hann sagði hefur tekið tólf ár að byggja þennan spítala og hæstv. samgrh. hefur nokkuð komið við ríkisstjórnir undanfarinna ára þannig að manni finnst að hann hefði haft tækifæri til þess áður að knýja á um framgang þessara mála. Ekki skal ég efast um að aðstæðum á spítalanum á Ísafirði er rétt lýst. Það þekki ég reyndar sjálfur líka með eigin augum. Aftur á móti sér maður ekki að þetta geti verið sú óskaplega upphæð sem þarna um ræðir að það hefði ekki mátt taka þetta einfaldlega inn á fjárlög eins og aðra spítala en ekki ganga frá þessu með opinni ábyrgð eins og gert er hér og ávísun á tilviljunina nánast því að hver segir það að komandi ríkisstjórnir séu endilega reiðubúnar að endurgreiða þau lán sem tekin verða hugsanlega á þessa einföldu ábyrgð. Þó skulum við vona það. Það hefur snjóað yfir mann í dag alls kyns tillögum og fréttum og ég vildi gjarnan, herra forseti, ef mögulegt væri spyrja hæstv. fjmrh. einnar eða tveggja spurninga og gefa honum tækifæri til að hugleiða svör við þeim á meðan ég annars geng frá mínu máli hér. Að vísu hefur eitt af þessum málum, sem ég ætlaði að spyrja hæstv. fjmrh., þegar komið að nokkru inn í umræður en mér fundust svör hæstv. ráðh. vera loðin og ekki algjörlega af þeim að ráða hvert hann raunverulega stefndi í því máli sem þar um gat. Þar var um að ræða þær bætur almannatrygginga sem gert er ráð fyrir í brtt. við fjárlög að hækki og að sögn fjmrh. er þetta til samræmis við þær launahækkanir sem nýverið er samið um. Ég leyfi mér að fullyrða að þessi hækkun er vanáætluð og held að hún skili ekki tryggingaþegum, þ.e. elli- og örorkulífeyrisþegum, hækkun til jafns við þá hækkun sem láglaunahóparnir fengu og þá er ég að vísa í raun til 79. gr. laga um almannatryggingar, sem hv. 10. landsk. þm. kom að í máli sínu, og veit reyndar að það er ekki algjörlega lagaleg skylda sem bindur ríkisstjórnina í þessu máli en samt sem áður hefur hún valið þá leið að hækka bæturnar til samræmis við þessar umsömdu launahækkanir og þess vegna vildi maður gjarnan fá svör við því hvort þessar hækkanir skila þeim árangri sem til er ætlast. 
             Fyrsta spurning mín til hæstv. fjmrh. er: Telur hann að sú hækkun sem nú er ráðgerð á bótum tryggingaþega, þ.e. elli- og örorkulífeyrisþega, sé ekki vanáætluð? Vegna þess að hæstv. heilbrmrh. er ekki í þinginu og hefur ekki verið hér í kvöld og mér er sagt að ekki sé von á hæstv. utanrrh. hingað vildi ég í öðru lagi fá að heyra úr munni hæstv. fjmrh. hvort heilbr.- og trmrh. er samþykkur þeirri upphæð sem fjmrh. gerir ráð fyrir í þessari hækkun til tryggingabótanna og hvort hæstv. ráðh. telur að þessi hækkun sé algjörlega til jafns við þá hækkun sem láglaunahóparnir fengu núna í síðustu samningum. Í öðru lagi kannske minni háttar spurning: Á þskj. 459 eru brtt. við frv. til fjárlaga frá meiri hl. fjvn. Þar er brtt. við 6. gr. , nýr liður 3.35. Þar er lagt til að fella niður vexti og viðurlög vegna ógreiddra opinberra gjalda Arnarflugs hf. til þess tíma er gengið hefur verið frá samkomulagi um endurgreiðslu þessara gjalda samkvæmt 2. gr. laga nr. 53 1986, 3. tölul., um málefni Arnarflugs hf. "Heimilt skal jafnframt að breyta í lán skattskuld félagsins frá gildistöku fyrrgreindra laga fram til þess tíma að ríkisábyrgð er afgreidd." Ég bið hæstv. ráðh. ef það er ekki til of mikils mælst að þýða þessa setningu að einhverju leyti á mælt mál og þá þannig að fram kæmi hvaða upphæðir er þarna um að ræða. Eins vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. þeirrar samviskuspurningar hvort það hafi virkilega ekki verið rætt enn þá í þessari ríkisstjórn að losa ríkið við rekstur þess guðsvolaða fyrirtækis sem Skipaútgerð ríkisins er. Þegar ég kom fyrst á þing fyrir þremur árum var framlag ríkissjóðs til þessa fyrirtækis um 50 millj. og fór upp í 80 millj. minnir mig. Á næsta ári var framlagið 100 millj. og fór í guð veit hvað. Núna er framlagið 143 millj. og á eftir að fara í guð veit hvað. Um þetta segir í athugasemdum með frv. til fjárlaga: "Síðustu fimm árin hefur orðið mikil endurnýjun á skipakosti fyrirtækisins auk þess sem ný vöruskemma var byggð við Reykjavíkurhöfn og tekin í notkun í október 1982. Þessar fjárfestingar voru að mestu fjármagnaðar með erlendum lántökum. Á undanförnum árum hefur greiðslubyrði fyrirtækisins af lánum verið mjög þung og hefur ríkisframlagið að mestu gengið til að mæta henni. Forsendur frv. fela í sér að rúmlega 83% ríkisframlagsins fari til að mæta afborgunum og vöxtum af lánum samanborið við um 77% í ár." Segjum sem svo að ríkið vildi halda úti þessum rekstri. Þá skil ég ekki hvers vegna menn telja nauðsynlegt að halda úti þessum miklu fjárfestingum, a.m.k. þeim sem framkvæmdar voru við Reykjavíkurhöfn, þar sem örugglega væri hægt að kaupa þá þjónustu, þ.e. bæði löndunar-, umskipunar- og geymsluþjónustu sem þar fer fram, af Eimskipafélaginu inni í Sundahöfn og nýta þar hafnaraðstæðurnar betur en gert er í dag. Við vitum að þessar fjárfestingar eru ekki bara vegna vöruskemmunnar heldur er um að ræða líka þá miklu endurnýjun sem talað er um á skipakosti fyrirtækisins sem greinilegt er að fyrirtækið á ekki nokkra möguleika nokkurn tímann að standa undir því að framlagið frá ríkissjóði til þessa fyrirtækis fer sífellt hækkandi. Nú veit ég að þetta eru síðustu fjárlög sem hæstv. fjmrh. fjallar um a.m.k. í bili, en hvers vegna hafa menn ekki hugsað til þess að leggja þetta fyrirtæki niður, selja það eins og kallað er stundum þegar mikið ber við, og eiga þá þessa peninga til góða sem eytt er á hverju ári í þetta fyrirtæki? Ég segi "eytt" vegna þess að tilfellið er að það er hægt að sanna það, að vísu kannske í lengra máli en ég nenni að fara út í, að þetta fyrirtæki stendur öðrum miklu hagstæðari flutningum hreinlega fyrir þrifum. Þessi þjónusta er alls ekki góð þó að reynt hafi verið að bæta hana. Hún er bæði stopul og óáreiðanleg. Og þau framlög sem hér er verið að eyða úr ríkissjóði í þetta fyrirtæki vantar hreinlega í vegakerfi landsins þar sem mætti bæta flutningsþjónustuna enn betur en hefur verið gert og kannske koma öllum þeim byggðarlögum, sem enn þann dag í dag eru nánast úr vegatengslum við menninguna stóran hluta ársins, í það samband við umhverfið að þessara flutninga væri hreint og beint alls ekki þörf, a.m.k. ekki að meira ráði en það að þeim mætti þjóna af öðrum aðilum. Í kvöld fréttum við að verið væri að ganga frá sölu Borgarspítalans enn eina ferðina. Hv. formaður þingflokks Framsfl. hefur reyndar gert bréfi því sem forsrh., fjmrh. og heilbr.- og trmrh. sendu borgarstjóranum í Reykjavík, Davíð Oddssyni, í dag nokkuð rækileg skil og gaf því reyndar þá einkunn að bréfið væri mjög í samræmi við pappírinn sem það var vélritað á. Það væri lítið og ómerkilegt. Þ.e. hann vildi halda því fram að í þessu bréfi væri nánast ekkert sagt. Það kann vel að vera að það sé rétt. Að vísu stendur ekkert annað hér en að með þessu bréfi viljum við, svo ég leyfi mér að vitna í bréfið með leyfi hæstv. forseta, "ítreka að það er fullur vilji og ásetningur ríkisstjórnarinnar að reyna til þrautar þegar eftir áramót að ganga frá samningi um þetta mál við Reykjavíkurborg. Náist samkomulag mun nauðsynlegra lagaheimilda til þess að tryggja framgang þess aflað þegar eftir að Alþingi kemur saman á nýju ári." Þetta er í orði kveðnu a.m.k. ekkert annað en vingjarnleg viljayfirlýsing af hálfu yfirvalda ríkisins til yfirvalda Reykjavíkurborgar og hugsa þau þá kannske til þess þessa stundina að þau standa í samningum við títt nefndan borgarstjóra um að hann reyni að halda aftur af stofnunum þessarar borgar við hækkun á gjaldskrám og gæti hugsast að það yrðu þar einhvers konar hagsmunaleg viðskipti, að þar kæmi greiði fyrir greiða. En ekki skal ég fara að gera því allt of mikið skóna. Við skulum sjá hvað upp úr þessum samningum kemur. En eitt er víst að borgarstjórinn í Reykjavík túlkar þetta bréf þannig að hann sé sama sem búinn að selja spítalann. Það kom glögglega fram bæði við umræðu um fjárlög borgarinnar í dag og í þeim fréttum þar sem borgarstjórinn var inntur eftir þessu bréfi. Nú fór þetta mál þannig af stað að borgarstjórinn í Reykjavík mótmælti því að spítalinn yrði settur á föst fjárlög. Og hvers vegna gerði hann það? Jú, undanfari þeirra atburða er sá að mánudaginn 8. des. hélt stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar fund og samþykkti eftirfarandi ályktun sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: "Stjórn sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar ítrekar mótmæli sín við áformum um að flytja Borgarspítalann á föst fjárlög og vísar til bókana stjórnarinnar frá 12. sept. og 24. okt. s.l. sem samþykktar voru samhljóða. Stjórnin heitir á ráðherra og alþingismenn að virða þau sjónarmið sem þar koma fram. Ef Borgarspítalinn verður settur á föst fjárlög hefur það í för með sér verulega fjárhagslega áhættu fyrir borgarsjóð. Í fjárlagafrv. fyrir 1987 er t.d. gert ráð fyrir fjármagni til reksturs Borgarspítalans sem ekki dugir til reksturs allt árið." - Sem ekki dugir til reksturs. Þetta voru, eins og kemur fram í þessari ályktun, aðilar stjórnar sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar búnir að bóka tvívegis, bæði þann 12. sept. og þann 24. okt., og í bókuninni 24. okt. segir m.a.: "Þær upphæðir, er greinir í fjárlagafrv., geta engan veginn staðið undir eðlilegum rekstrarkostnaði Borgarspítalans, sbr. ákvæði almannatryggingalaga um greiðslu reksturskostnaðar sjúkrahúsa. Það er því alveg ljóst að ef þessar fyrirætlanir ná fram að ganga þýðir það verulegan niðurskurð á þjónustu Borgarspítalans og fjárhagsleg áhætta Reykjavíkurborgar eykst að sama skapi. Tölur fjárlagafrv. næsta ár eru lægri en áætluð rekstrarniðurstaða ársins 1986 og aðeins u.þ.b. 12% hærri en niðurstöður rekstrarreiknings 1985 þrátt fyrir aukningu á starfsemi spítalans. Af þessu er augljóst að tölur frv. eru óraunhæfar og þessum áformum harðlega mótmælt." Nú er það svo að þegar borgarstjórinn í Reykjavík mótmælir því að spítalinn sé settur á föst fjárlög segir hann nánast í sömu mund að ef af því verði vilji hann ekki taka þá áhættu sem þeim rekstri verði samfara og krafðist þess að ríkið yfirtæki spítalann, keypti spítalann. Svona í framhjáhlaupi má hugleiða að viðhorf borgarstjórans í Reykjavík til borgaranna í Reykjavík koma hér fram óneitanlega með dálítið undarlegum hætti. Borgarstjóranum í Reykjavík þóknast ekki að reka þennan spítala ef hann ekki getur gengið í ríkissjóð að rekstrartekjum að vild, eins og maður gæti sagt. Ef hann er settur á föst fjárlög nennir hann ekki að reka þennan spítala og hann segir að honum sé alveg sama hvernig þjónustu þessa spítala er háttað þó að því sé spáð af þeim mönnum sem gleggst vita að hún muni örugglega dragast saman ef spítalinn verður ríkisspítali. Aðalatriðið er að losna við þessa áhættu, eins og hann kallar. Nú er komið í ljós að í brtt. á þskj. 418 frá fjvn. segir í 31. lið við 4. gr.: Borgarspítalinn í Reykjavík, almennur rekstur. Fyrir "1 milljarð 297 millj. 251 þús." kemur: 1 milljarður 319 millj. 251 þús." Í brtt. á þskj. 458 við frv. til fjárlaga frá fjvn. eru þessar hækkanir, sem þarna er gert ráð fyrir, sundurliðaðar og eru þá bæði til almenns rekstrar, viðhaldsverkefna og stofnkostnaðar. Ég fæ ekki betur séð en að meginröksemd borgarstjórans í Reykjavík fyrir því að vilja losa sig við spítalann sé hér með fallin og krafan um kaup ríkisins á spítalanum þar með ekki lengur réttlætanleg, en af fréttum kvöldsins í kvöld að dæma virðist borgarstjóranum í Reykjavík enn þá vera mjög umhugað um að losna við spítalann og skiptir hann þá engu þó að Reykvíkingar verði með þeirri gerð að borga þennan spítala að stórum hluta í annað sinn því að Reykvíkingar eru náttúrlega skattborgarar þessa lands eins og aðrir og í miklum meiri hluta og taka þess vegna drýgri þátt sem heild í því að greiða verð þessa spítala en aðrir skattþegnar. Nú held ég, herra forseti, að það verði að rifja upp fyrir mönnum hvað hefur verið sagt um þessar fyrirætlanir af hinum ýmsu aðilum sem þetta mál snertir. Mánudaginn 1. des. s.l. lögðu fulltrúar starfsmanna í stjórn sjúkrastofnana t.d. fram eftirfarandi bókun og ég les þá bókun, með leyfi hæstv. forseta: "Fulltrúar starfsmanna í stjórn sjúkrastofnana mótmæla harðlega öllum ráðagerðum um sölu Borgarspítalans. Þeir hvetja borgarstjórn Reykjavíkur til eindreginnar andstöðu gegn söluáformum og að öllum ráðum verði beitt til að tryggja áframhaldandi eignarhald og rekstur Reykjavíkurborgar á spítalanum til heilla fyrir íbúa Reykjavíkur. Jafnframt eru þingmenn Reykjavíkur beðnir að standa vörð um spítalann og að tryggja rekstur hans sem eign Reykvíkinga." Í Dagblaðinu þann 10. des. s.l. skrifar dálkahöfundur eftirfarandi: "Það segir sína sögu að fulltrúaráð sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík hefur óskað eftir fundi með borgarstjóranum og formanni Sjálfstfl. sem er jafnframt fjmrh." - Bragð er að þá barnið finnur. "Fulltrúaráðið hefur hingað til ekki haft önnur afskipti af Davíð borgarstjóra heldur en að klappa fyrir honum á fundum, kjósa hann í kosningum og hlæja að bröndurunum hans. Og af því að fulltrúaráðið var búið að hlæja sig máttlaust að framsóknarbrandaranum um sölu Borgarspítalans getur það reynst erfitt fyrir þetta sama fulltrúaráð að rétta svo upp hendurnar með spítalasölunni áður en hláturkrampinn er liðinn hjá. Nú verður að segja eins og er að Davíð borgarstjóri hefur verið nokkuð farsæll í fasteignakaupum sínum. Hann hefur keypt Ísbjörninn fyrir lítið og hann fékk Nesjavelli nánast gefins. Um daginn keypti hann svo Völundarhúsin við Skúlagötu fyrir spottprís og um sama leyti gaf hann Íslenska bókmenntafélaginu og vinum sínum í fasteignabransanum myndarlega lóð við Lækjargötu. Fleira "smotterí" hefur borgarstjórinn eflaust keypt sem ekki er orð á gerandi, enda kemur borgarbúum það yfirleitt ekki við þótt borgarstjórinn kaupi húseignir og fyrirtæki þegar illa stendur á hjá kjósendum flokksins. Í staðinn fyrir að kaupa atkvæði eins og sumir lítilþægir pólitíkusar gera kaupir borgarstjórinn fasteignir. Og þannig er hægt að tryggja sér atkvæðin hjá fyrrverandi eigendum með því að skera þá niður úr snörunni þegar allt er að fara á hausinn. Maður var jafnvel hálfhissa á því hvers vegna borgin keypti ekki Hafskip á sínum tíma eða Olís um daginn. En illar tungur segja að þeir Hafskipsmenn hafi ekki verið nægilega vel ættaðir og hjá Olís hafi ekkert verið til sölu nema skuldirnar. Borgin kaupir ekki skuldir af illa ættuðu fólki. Það er eins í fasteignabransanum og öðrum viðskiptum að það er ekki bara hægt að kaupa, menn verða líka að selja. Þess vegna er það nú á dagskrá að selja Borgarspítalann, enda mun borgin ekki ráða yfir neinni annarri byggingu sem er jafnstór og dýr og spítalinn né heldur er hægt að selja jafnmarga hausa í einu." - Til innskots vil ég nefna að ég tel að þetta sé alls ekki með öllu rétt. Reykjavíkurborg á aðrar og miklu, miklu stærri eignir sem hún gæti auðveldlega losað sig við eftir sama módeli og hér er verið að ræða um. Stærsti eignaraðili Landsvirkjunar t.d. er Reykjavíkurborg og ég fæ ekki séð að það skaðaði Reykvíkinga nokkuð þó að þeir seldu Landsvirkjun ríkinu. Kaupverðið yrði hátt, tekjur Reykjavíkurborgar miklar. Það mætti lækka útsvör Reykvíkinga heilmikið við þessa sölu við fyrstu sýn. Við stöndum reyndar aftur þarna frammi fyrir sama vanda og ég lýsti áðan í sambandi við Borgarspítalann að Reykvíkingar eru nálægt því að vera helmingur þjóðarinnar, þ.e. höfuðborgarsvæðisbúar, og þeir væru þar með að taka þátt í því að hluta til alla vega að borga Landsvirkjun upp á nýtt þannig að það er hætt við því að útsvarslækkunin yrði ekki eins mikil og tölurnar í þessu söludæmi gæfu til kynna því að viðskipti af þessu tagi eru einfaldlega ekki rökrétt. Og ég held að seint næðust þeir samningar að hin kjördæmin sjö keyptu Landsvirkjunarhlutann eða hlutinn af Reykjavík. Nú segir þessi dálkahöfundur, með leyfi hæstv. forseta: "Ef þetta mál er skoðað pólitískt er þessi hugmynd alls ekki svo vitlaus", þ.e. að selja Borgarspítalann. "Líflíkur sjúklinga fram yfir næstu kosningar hljóta að vera miklum mun minni heldur en hjá heilbrigðu fólki utan sjúkrahúsanna og þess vegna gerir það minna til þó nokkur hundruð sjúklingar séu seldir á einu bretti. Þannig er framsóknarbrandarinn að verða að veruleika hvort sem það verður ríkissjóður eða starfsmenn spítalans sem kaupa af Davíð. Næst ætti borgarstjórinn að selja skólana til kennaranna. Svo getur hann selt strætisvagnana til farþeganna og Félagsmálastofnunina geta einstæðar mæður keypt eftir áramótin. Hvað eru menn eiginlega að kvarta?" Um vilja framsóknarmanna í Reykjavík hefur verið spurt og greinilega kemur fram að það eru ekki margir hér á hv. Alþingi sem lesa flokksmálgagn framsóknarmanna, Tímann, en þar kemur þann 6. des. á þessu ári fram skoðun framsóknarmanna á þessu máli. Þeir segja: "Rekstur Borgarspítalans er þungur baggi á borgarsjóði. Halli á rekstri spítalans sem af er þessu ári er 150 millj. umfram greiðsluáætlun." Auðvitað er þetta rakið bull því að Reykjavíkurborg greiðir alls ekki þennan halla heldur er það greitt úr ríkissjóði með vöxtum. En áfram segja framsóknarmenn: "Það er ekki sanngjarnt að eitt sveitarfélag þó fjölmennt sé taki á sig að fjármagna stórfelldan halla á Borgarspítalanum þar sem Reykvíkingar standa að sínum hluta til jafns við aðra landsmenn undir öðrum spítalarekstri í landinu." Auðvitað gildir það sama um alla landsmenn og segir þetta okkur ekkert annað en það að framsóknarmönnum gengur oft mjög erfiðlega að hugsa rökrétt. Þessi umræða hefur farið æðimikið á skjön að því leyti að menn tala um ríkið og borgina eins og einhvers konar sjálfseignarfyrirtæki án aðildar þeirra tugþúsunda manna sem bera þessi stóru fyrirtæki uppi og eru hinn eiginlegi rekstraraðili. Ólafur Örn Arnarson yfirlæknir á Landakotsspítala skrifar grein í Morgunblaðið föstudaginn 5. des. Þar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: "Reykjavík hefur hingað til ekki getað treyst á algera forsjá ríkisins í þessum efnum," og er hann þá að tala um heilbrigðismál, "ekki síst með tilliti til kjördæmaskipunar landsins og áhrifaleysis höfuðborgarinnar á löggjafann. Því má segja að frá fjárhagslegu skammtímasjónarmiði gæti verið réttlætanlegt að draga saman seglin á þessu sviði, en að öllu öðru leyti er mikil áhætta fólgin í þessari ákvörðun fyrir borgarbúa." Sami maður bendir á, eins og reyndar nokkrir aðrir hafa gert, þann hugtakarugling sem ég minntist á áðan. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: "Áður fyrr var tryggingarhugtakið alls ráðandi á þessu sviði. Menn borguðu iðgjöld til sjúkrasamlaga og síðar almannatrygginga og þetta þótti góð fyrirhyggja. Á tíma vinstri stjórnarinnar 1972 var þessu breytt og nú skyldi greitt fyrir þjónustuna beint úr ríkissjóði. Síðan hafa menn ruglað hlutunum dálítið og segja að ríkið borgi þetta allt og því sé öll heilbrigðisþjónustan í raun ríkisrekin þó rekstrarfyrirkomulagið sé með ýmsu móti. Þetta er álíka og segja að öll réttingaverkstæði á landinu séu rekin af tryggingafélögunum vegna þess að bifreiðatryggingarnar borgi kostnað við viðgerðirnar eða að öll verktakafyrirtæki sem vinna að vegaframkvæmdum séu rekin af ríkinu vegna þess að fjárframlögin koma af fjárlögum. Ég vil líta svo á", segir þessi greinarhöfundur og ég er honum algerlega sammála, "að ýmsar stofnanir og einstaklingar sem vinna í heilbrigðiskerfinu séu nokkurs konar verktakar sem fá greitt fyrir sína þjónustu eftir samningi úr okkar sameiginlega tryggingasjóði. Þess vegna er fráleitt að halda því fram að ríkið þurfi sjálft að reka alla þjónustuna." Þetta er hárrétt. Spítali, alveg sama hvaða spítali er, er þjónustustofnun. Þar er veitt ákveðin þjónusta. Hún kostar ákveðið. Verðið á þessari þjónustu verður til í samningum milli þeirra aðila sem annars vegar bera ábyrgð á fjárveitingunum og hins vegar bera ábyrgð á rekstrinum. Það er sama hvort það heitir daggjöld eða fjárlög. Það verða alltaf að fara saman raunhæfar áætlanir um rekstur og raunhæf framlög úr þeim sjóðum sem þessa þjónustu borga. - Ég þykist nokkuð viss um að það verði að teljast fyllilega eðlilegt þó að menn dragi ýsur bæði undir þessum ræðuhöldum og líka vegna þess að nú er aðeins farið að örla fyrir næsta morgni. Herra forseti. Á fundi þann 10. des. s.l., hlutirnir ganga nú hratt fyrir sig, komu saman læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar og borgarar á fund í Gamla bíói við Ingólfsstræti til að mótmæla sölu áformum um Borgarspítalann. Í lok þessa fundar var samþykkt eftirfarandi ályktun: "Almennur borgarafundur haldinn í Íslensku óperunni 10. des. 1986 ályktar eftirfarandi: Fundurinn mótmælir harðlega þeirri aðför að íslensku heilbrigðisþjónustunni sem felst í tilraunum til þess að selja Borgarspítalann og steypa honum saman við ríkisspítalana og mynda þannig eitt stórt miðstýrt heilbrigðisbákn sem ekki mun ná því markmiði að auka hagræðingu í rekstri né bæta þjónustu við sjúklinga. Fundurinn skorar á heilbrigðisyfirvöld að tryggja sjálfstæði Borgarspítalans í framtíðinni til að tryggja borgarbúum og landsmönnum öðrum áframhaldandi góða heilbrigðisþjónustu sem fyrr." Sama dag álykta Læknafélag Íslands og stjórn Læknafélags Reykjavíkur. Í ályktun stjórnar Læknafélags Íslands segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: "Á liðnum árum hafa sjúkrahús landsins barist í bökkum fjárhagslega og búið við umtalsverðan rekstrarvanda. Augljóst er að fjárlagafrv., ef samþykkt verður, eykur þann vanda á næsta ári og leiðir óhjákvæmilega til niðurskurðar á starfsemi sjúkrahúsanna og þá væntanlega einnig til lakari þjónustu. Mótleikur ríkisvaldsins fólginn í aukinni miðstýringu sjúkrahúsanna er blekking sem breytir engu. Stjórn Læknafélags Íslands átelur einnig þann leikaraskap að gera Borgarspítalann að söluvöru svo og það sjónarspil að láta að því liggja að sú lausn ein leysi alsteðjandi rekstrarvanda." Nú er líka komið í ljós, hæstv. forseti, eins og ég gat um hér áðan, að þessi röksemd fyrir sölu spítalans er fallin þannig að það hljóta að liggja einhverjar aðrar og þá annarlegri hvatir fyrir því að hæstv. borgarstjóri vill selja hann. Enn fremur segir í þessari ályktun, með leyfi hæstv. forseta: "Stjórn Læknafélags Íslands er þess fullviss að landsmenn óska ekki eftir niðurskurði í heilbrigðisþjónustunni og er þar með talin þjónusta sjúkrahúsanna." Það þarf kannske ekki mikla skarpskyggni til að taka undir þessi orð því að auðvitað gera allir sér ljóst að heilbrigði sitt eiga þeir að mjög miklu leyti undir krónum og aurum. Í ályktun stjórnar Læknafélags Reykjavíkur er lýst yfir andstöðu við fyrirhugaða sölu á Borgarspítalanum og mótmælt að meiri háttar stefnumarkandi ráðstafanir séu gerðar án þess að leitað sé álits læknanna og annarra starfsmanna spítalans. Í þessari ályktun segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta, að ekki hafi verið sýnt fram á að þessi ráðstöfun leiði til aukinnar þjónustu við borgarbúa og aðra landsmenn eða leiði til sparnaðar í rekstri spítalans. Þar að auki sé sala spítalans skref í átt til aukinnar miðstýringar á sama tíma og aðrar þjóðir eru að stefna að valddreifingu í spítalarekstri. Að auki sé hætt við að sameining Borgarspítala og Landspítala dragi úr faglegu aðhaldi og heilbrigðum metnaði milli stofnana. Ég gæti, hæstv. forseti, þulið nánast endalaust upp orð þeirra mörgu manna sem mótmælt hafa sölu Borgarspítalans. Ég fullvissa hæstv. forseta um að ég er bara meira og minna að grípa niður í örfá sýnishorn þeirra ummæla sem fram hafa komið um þetta mál. Í Dagblaðinu þann 6. des. s.l. er grein sem rituð er af Kristni Guðmundssyni, yfirlækni heila- og taugaskurðdeildar Borgarspítala Reykjavíkur, sem er sú eina sinnar tegundar hér á landi og tiltölulega nýtilkomin. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Nú skal selja Borgarspítalann vegna þess að hann fer á föst fjárlög. Þar með ætla borgaryfirvöld að afsala sér forustuhlutverki sínu. Hér er um mikla stefnubreytingu að ræða sem borgarbúar ættu að íhuga nánar áður en af verður. Starfsfólk spítalans sér ekki nauðsyn þessarar sölu. Það hefur farið fram á að fá að taka að sér reksturinn. Vísast er þó að spítalinn verður gerður að einhvers konar ríkisstofnun, annaðhvort sjálfstæðri eða undir stjórn ríkisspítalanna. Yfirtaka ríkisins á rekstri spítalans, ef af verður, er illa undirbúin. Enn veit enginn hvað við tekur. Það er ekki vitað um neinar ákveðnar hugmyndir eða ákvarðanir um hvað gera eigi. Ekkert hefur verið rætt við stjórn spítalans eða yfirlækna um þetta mál og ekki heldur hinna spítalanna. Það mætti segja mér að forráðamönnum þeirra þyki þetta ekki lítið vandamál. Ef af samruna Borgarspítalans og Landspítalans yrði tæki það mörg ár. Það er ekki hægt að flytja fólk og deildir til að vild." Ég vil skjóta hér inn í, hæstv. forseti, að það sem þessi yfirlæknir er hér með að segja er það að eitt er það að borga Borgarspítalann, þ.e. kaupa Borgarspítalann. Hitt er það að greiða allan þann kostnað sem af því verður að sameina þessi fyrirtæki stjórnunarlega. "Vafasamt er", segir áfram með leyfi hæstv. forseta, "að af því yrði mikill sparnaður. Hér er um að ræða stórar stofnanir þar sem vinnur fjöldi fólks. Fara þarf varlega ef ekki á að gera meiri skaða en gagn. Auðvitað getur viss hagræðing verið til bóta, en til þess þarf fyrst og fremst trausta og ákveðna stjórn heilbrigðisyfirvalda sem væri gerkunnug heilbrigðismálum og hefði fullt traust heilbrigðisstétta. Okkur finnst hugur borgarstjóra í garð spítalans ekki góður", segir þessi greinarhöfundur. "Það kom fram í sölu Hafnarbúða þrátt fyrir mótmæli, sölu spítalans sjálfs, ummæli hans í tilefni af svokallaðri "svartri skýrslu" sem birtist fyrir nokkru og nú síðast ummæli hans um lóð spítalans. Þá fannst okkur heldur ekki góður hugur ríkisins sem ætlar að svelta spítalann á fjárlögum næsta árs svo að skiptir hundruðum milljóna." Einnig, herra forseti, held ég að ekki væri úr vegi að lesa úr leiðara næstútbreiddasta blaðs landsins, skrifuðum fimmtudaginn 11. des. af ritstjóra þess, Jónasi Kristjánssyni. Þessi leiðari ber fyrirsögnina "óhóflegt sjálfstraust" og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Tilraun Davíðs Oddssonar til að selja ríkinu Borgarspítalann felur í sér ýmis mistök. Önnur af tveimur þeirra alvarlegustu er að vanmeta almenna andstöðu reykvískra flokksbræðra sinna gegn útþenslu ríkisbáknsins. Sú andstaða hefur skýrt komið fram í vikunni. Margir stuðningsmenn Sjálfstfl. spyrja hvers vegna borgarstjóri þeirra hafi skipt um skoðun frá því í kosningunum og tekið upp á sína arma kosningamál Framsfl. sem hann gerði þá grín að. Fólk telur Davíð ekki sjálfum sér samkvæman. Hin stóru mistökin eru ekki síður alvarleg. Þau eru að klúðra málinu svo að það nái tæpast fram að ganga. Kjósendur Davíðs taka nefnilega í mesta lagi einn hlut fram yfir hugsjónina "gegn ríkisrekstri", það er að forustumönnum þeirra takist sæmilega að ná sínu fram. Svo virðist sem borgarstjórinn hafi verið svo fullur sjálfstrausts að hann hélt að hann gæti upp á sitt eindæmi selt Borgarspítalann án þess að tala við kóng eða prest, hann þyrfti ekki samþykki borgarstjórnar og enn síður samráð við fjölmennt starfslið sjúkrahússins. Sennilega hefur Davíð miklast af því hve auðvelt honum hefur reynst hingað til að taka mikilvægar ákvarðanir á borð við að afhenda fasteignasölu lóð í miðbænum og kaupa lóðir og lönd af gömlum vinum flokksins. Loksins fór svo að hann kunni sér ekki hóf. Þá hefur hann ofmetið getu ráðherra til að kaupa Víðishúsið og mjólkurstöðvar fram hjá fjárlögum og án nokkurra heimilda. Það fór líka svo að fyrirhuguð kaup á Borgarspítala fóru um mark hins mögulega að mati hluta þingflokksins sem mótmælti á kvöldfundi. Davíð situr nú uppi með að hafa meira eða minna í kyrrþey reynt að framkvæma stefnu Framsfl. án þess að flokksbræður hans í ríkisstjórn geti leyft sér að kaupa. Hann er ekki lengur sá kraftaverkamaður er nær öllu fram sem hugurinn girnist. Þingmenn Framsfl. hafa af eðlilegum ástæðum tekið vel í söluna og vitnað til þess að upprunalega hafi hún verið kosningamál reykvískra framsóknarmanna", en það má reyndar benda á að fram kom í máli hv. þingflokksformanns Framsfl., 2. þm. Norðurl. v., í kvöld að framsóknarmenn hafa ekki minnsta áhuga á að kaupa Borgarspítalann, en þeir gætu vel þegið að fá hann gefins og það finnst manni þó öllu skynsamlegri afstaða hjá þeim sem gæta fjárhirslu ríkisins. "Hins vegar hafa þingmenn Sjálfstfl. fundið hina eindregnu óánægju sinna manna. Margt má læra af þessu. Eitt er að skyndisókn gengur ekki nema hún sé framkvæmd af sama hraða og kaupin á Olísbréfunum. Ef þau hefðu tekið meira en helgi hefðu þau verið stöðvuð alveg eins og Davíð hefur nú verið stöðvaður af því að hann var of seinn. Annað er að ekki er gulltryggt að einræðisaðferðir nái alltaf árangri þótt þær takist nokkrum sinnum. Jafnvel borgarstjórar og ráðherrar verða að sæta því að völd þeirra eru ekki fullkomin. Svo getur farið að hefðbundnar lýðræðisleiðir séu gagnlegri. Flestir sem um Borgarspítalamálið hafa fjallað eru sammála um að Davíð hafi staðið of geyst að málum, enn fremur að málið sé komið í slíkt óefni að affarasælast sé að fresta framkvæmdinni um eitt ár meðan allir málsaðilar séu að ná áttum í því. Um viðskipti með spítala á að gilda hin sama regla og ætti líka að gilda í viðskiptum með Víðishús og mjólkurstöðvar, lóðir í Skuggahverfi og lönd í Grafningi, að heppilegast er að gefa sér tíma til að fara eftir lögum, reglugerðum og ekki síst almennum siðvenjum. Sagt er að allt vald spilli og alræðisvald gerspilli. Við höfum hins vegar séð dæmi um að það getur ruglað valdhafann og valdshyggjumanninn í ríminu" - og getur maður ekki annað en tekið undir með ritstjóranum að rækilega hefur valdið spillt og ruglað borgarstjórann okkar í Reykjavík í ríminu. Þessi mál eiga sér auðvitað hliðstæður í margs konar öðrum fyrirhuguðum ríkisrekstri og gæti ég tekið ýmis dæmi, en læt það vera í bili. Það kann vel að vera að þessi umræða teygist eitthvað lengur og þá er gott að geta bent mönnum á, sem ekki vilja ná áttum, aðrar hliðstæður í þessu máli. Menn geta þó í lokin spurt að því ef af þessum kaupum verður eða þessari sölu, ef menn bera saman hug ríkisins til hinna ýmsu málaflokka sem við höfum núna um að fjalla: Hvernig halda menn að ríkissjóður muni standa að fjárveitingum til Borgarspítalans þegar hann þarf ofan á reksturinn líka að standa undir kaupverðinu? Ef við horfum á hliðstæður eins og t.d. Þjóðleikhúsið sem ekki nær endum saman vegna þess að það þarf að greiða viðhald hússins sem reksturinn fer fram í af rekstrartekjum og húsið er að grotna niður og hrynja nánast saman yfir starfsemina vegna þess að auðvitað stendur rekstur þessarar stofnunar ekki með nokkru móti undir viðhaldi hússins. Það er ekkert ósvipað með Ríkisútvarpið. Það fékk eyrnamerktar tekjur á fjárlögum til að standa undir fjárfestingum. Þessar tekjur áttu að renna í sérstakan fjárfestingarsjóð og komu rekstri Ríkisútvarpsins ekki nokkurn skapaðan hlut við. Yfirdráttur manna í þessum sjóði núna vegna framkvæmda er um 70 millj. Þær tekjur sem Ríkisútvarpið átti von á á þessu ári voru svipuð upphæð, en reyndin hefur orðið sú að innflutningur á þeim tækjum sem Ríkisútvarpið fær gjöld af hefur orðið svo miklu meiri en menn áætluðu að tekjurnar verða helmingi meiri. En það á líka að nægja um alla eilífð því að það eina sem ríkissjóður ætlar að láta af hendi er það framlag sem hann er ekki búinn að gera skil á enn þann dag í dag, þ.e. framlag þessa árs, en Ríkisútvarpið á ekki að fá neitt á fjárlögum næsta árs af þessum innheimtu gjöldum sem þýðir að nú verða þeir að fara að taka þá peninga úr rekstri sem þarf til að ljúka þeim bráðnauðsynlegu framkvæmdum sem eftir eru við það hús sem þeir eru að byggja hversu skynsamlegt sem mönnum finnst það hús vera. En á mælikvarða skynseminnar hlýtur þó að vera enn þá óskynsamlegra en hitt að láta það hús standa ónotað. Þess vegna segi ég: Hvernig halda menn að þjónusta Borgarspítalans verði miðað við þetta hugarfar í fjárveitingum? Fyrst ákveða menn upphæðina sem til þessa spítala á að fara og síðan draga menn þar frá þann hluta kaupverðsins sem þeir eru að greiða á hverju ári og spítalinn verður síðan að bjargast með það sem út af stendur. En hvers væntir maður í raun og veru? Það má kannske segja eitthvað um væntingar manns um orð sem töluð eru af skynsemi. Þá er ég ekki að segja, hæstv. forseti, að sú skynsemi komi af mínum munni fram. Ég hef verið hér að vitna í ýmsa aðila sem talað hafa um málefni Borgarspítalans af mikilli þekkingu og yfirsýn og allir, ég segi allir því að enn þá hef ég ekki heyrt nokkurn mann mæla með sölu þessa spítala, ekki nema ef vera skyldi eina fulltrúa Framsfl. í borgarstjórn, en þó var það ekki nema með hálfum hug að því er virtist. En hvers vegna skyldi maður halda að stjórnvöld hlustuðu á gagnrýni og tækju tillit til hennar? Nú vitum við t.d. að hér hefur í dag verið mælt fyrir brtt. við fjárlög. Þessar brtt. eru að vísu fyrst komnar fram við 3. umr. Það hefur þegar verið fjallað um þær í ræðum í dag þannig að ég skal ekki hafa um þær langt mál, herra forseti, og mun því bráðlega fara að ljúka máli mínu. En ástæðan fyrir því að þessar tillögur eru ekki komnar fram fyrr er afskaplega einföld því að vinnubrögðin við fjárlagagerðina hafa verið með þeim hætti að það var ekki hægt að setja fram raunhæfar brtt. við fjárlög fyrr en við þessa 3. og síðustu umr. Þangað til höfðu menn ekki á neinu að taka. Þessar tillögur eru ekkert loft. Þær eru frekar einfaldar en mjög áhrifaríkar. Ég undirstrika að þær eru mjög áhrifaríkar því að við höfum heyrt að halli á fjárlögum er núna áætlaður, eins og ríkisstjórn leggur þau fram eða fjmrh., tæplega 3 milljarðar. En ef menn tækju þá gagnrýni sem fram kemur í till. Alþýðuflokksmanna alvarlega og samþykktu þær við afgreiðslu fjárlaga í dag er um þann möguleika að ræða að lækka þennan halla um rúmlega 2 milljarða. 1 milljarður af þessari lækkun hallans, tæplega 1,5 milljarðar, er fenginn með auknum tekjum sem nánast aðallega og eingöngu eru teknar af fyrirtækjum sem vel hafa sloppið undanfarin ár frá því að standa undir samneyslunni með einstaklingum þessa lands og með gjaldalækkun upp á hálfan milljarð. Ekki einasta yrði hallinn ekki nema 650 millj. að þessum tillögum samþykktum heldur yrði lánsfjárþörf ríkisins ekki nema 800 millj. kr. í stað 1700 millj. kr. í erlendum lánum, þ.e. hún lækkaði um 900 millj. kr. Þar með værum við búin að samþykkja fjárlög með mjög skaplegum halla, halla þó, en sá halli er uppsafnaður á vissan hátt á síðustu þrem árum og erfitt að bjarga því öllu við á einum degi, en með því að samþykkja þessar tillögur væri meiri hluti Alþingis að sýna vilja sinn í verki við að standa við gefin fyrirheit um kjarasamninga og verðbólgu og berjast gegn þenslutilhneigingu í þjóðarbúskapnum. Herra forseti. Ég hef leyft mér að tala í nokkuð löngu máli um atriði sem snerta e.t.v. ekki beint það frv. sem hér liggur fyrir því ekki hefur verið enn þá lögð fram nein tillaga til heimildar fyrir ríkisstjórnina að kaupa Borgarspítalann, en ástæðan fyrir því að ég tel nauðsynlegt að vara við þessum kaupum á þessum stað og þessari stundu er einfaldlega sú að ég vil reyna af fremsta megni ef mögulegt væri að fyrirbyggja að við stöndum frammi fyrir orðnum hlut í byrjun næsta árs og þá verði aðalröksemdin fyrir samþykkt á heimildum til ríkisins um kaup á þessum spítala sú að búið væri að framkvæma það og Alþingi ætti ekki neinna kosta völ annarra en ljá sitt samþykki, gefa sinn stimpil á gerðir manna einhvers staðar úti í bæ. Það, herra forseti, eru að verða allt of algeng vinnubrögð í löggjöf hér á þingi og fyllilega tel ég tilefni til að vara menn við því að láta slíkt henda oftar en orðið er.



Herra forseti. Með tilliti til orða virðulegs forseta áðan vil ég í fyrsta lagi segja að það er ugglaust rétt hermt að samkomulag liggi í megindráttum fyrir um afgreiðslu mála og tilhögun fundahalds þannig að því megi ljúka á þeim tíma sem ætlað hefur verið, en það er einnig rétt að hafa í huga að ýmislegt hefur borið við undir og í þessari umræðu í dag sem hefur gert það að verkum að hún hefur teygst nokkuð á langinn. Ég held að við verðum að reyna í anda þess samkomulags að sameinast um að greiða þá úr þeim óvæntu uppákomum sem hér hafa orðið. Svo að ég skýri hvað ég á við, þá eru það m.a. brtt. sem hér hafa komið fram og nýjar upplýsingar um mál undir umræðunni og kalla auðvitað á að þær séu ræddar nokkuð. Það er óhjákvæmilegt. Tilefni mitt í þennan virðulega ræðustól er einmitt slíkar brtt. og ummæli í sambandi við þær sem ég sé mér ekki fært annað, virðulegur forseti, en gera lítillega að umtalsefni. En ég skal að sjálfsögðu hafa orð virðulegs forseta í huga og reyna að stytta mál mitt eftir föngum. Í fyrsta lagi eru brtt., reyndar tvær, á þskj. 459 frá meiri hl. fjvn. og síðan á þskj. 482 frá hv. þm. Ólafi G. Einarssyni, Halldóri Blöndal og Valdimar Indriðasyni. Ég verð að segja eins og er að báðar þessar tillögur koma mér nokkuð á óvart. Í fyrsta lagi er þarna verið að setja inn heimildarákvæði í 6. gr. af hálfu meiri hl. fjvn. til að selja dýpkunarskipið Hák að undangengnu mati o.s.frv., en síðan koma þrír hv. þm. stjórnarliðsins og flytja brtt. við brtt. meiri hl. Hér er nokkuð óvenjulega, hygg ég, að verki staðið, herra forseti, þegar hv. stjórnarliðar við 3. umr. fjárlaga koma málum sínum ekki betur saman en svo að meiri hl. fjvn. flytur eina brtt. og þrír hv. þm. úr stjórnarliðinu flytja aðra við sömu grein. Það vill einfaldlega þannig til, herra forseti, að ég er í meginatriðum andvígur þessum brtt. báðum og ég sé mér ekki annað fært eftir að þær eru komnar fram og hafa verið gerðar hér að umtalsefni en skýra nokkuð afstöðu mína til þess. Ég er á móti því að Hafnamálastofnun eða ríkið selji síðasta tæki sitt ti dýpkunarframkvæmda. Ég er á móti því í grundvallaratriðum og ég er enn meira á móti því að staðið verði að því með þeim hætti sem hér eru fluttar tillögur um. Ég get sætt mig við út af fyrir sig að væri skipið selt væri um það samið og frá því gengið að annað tæki hliðstæðrar gerðar kæmi í landið í staðinn. Það liggur fyrir að það vantar í landið dýpkunarskip, ekki endilega sanddæluskip heldur fremur gröfuskip eða gröfupramma, sem gæti sinnt því verkefni að dýpka fastan botn. Ég hef lagt fram fsp. á Alþingi til virðulegs samgrh., einmitt á þessu þingi, um áform hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum og það kom fram að ekki er á döfinni að kaupa slíkt tæki. Nú á þvert á móti að fara að selja úr eigu ríkisins síðasta tækið sem getur sinnt svona verkefnum. Ég er algerlega andvígur því nema það liggi þá fyrir, eins og ég áður sagði, af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að annað tæki komi í staðinn. Ég tel reyndar að Hafnamálastofnun þurfi að eiga tvö skip, annað til dælingar og hitt til að dýpka fastan botn. Það væri síðan út af fyrir sig nóg að sanddæluskipið gæti annað að einhverju leyti þeim verkefnum sem fyrir liggja í sanddælingu og aðrir aðilar gætu séð um afganginn, en þá hefði Hafnamálastofnun samanburð, hún ætti sitt tæki og væri ekki algerlega ofurseld öðrum aðilum að vinna þessi verk. Ég bendi hæstv. samgrh. á það, sem talaði hér áðan og studdi þessar áætlanir, að það kynni að verða þröngt í búi hjá ýmsum smáfuglum ef ríkið á ekkert tæki til að fara á milli og vinna erfiðustu og óhagkvæmustu verkefnin. Hver á að taka að sér sanddælingu upp á nokkur þúsund rúmmetra í hinum litlu höfnum hringinn í kringum landið? Hvaða einkaaðili gerir það á hagkvæmnisgrundvelli? Það er ekki hægt, það liggur fyrir, þannig að annaðhvort er verið að ofurrselja minnstu hafnirnar því að gera þetta með mjög óhagkvæmum hætti eða þá að verið er að taka á ríkið mikið óhagræði. Ég hefði talið að það ætti að endurnýja dæluskipið Hák og kaupa annað og nýtískulegra skip, ekki endilega ýkja stórt, það mætti vera tiltölulega lítið, svipað skip og Hornfirðingar notast við í sinni höfn, og síðan þarf að fá til landsins með einhverju móti dýpkunarskip sem getur dýpkað fastan botn. Það liggur fyrir að framkvæmdir í fjöldamörgum höfnum í landinu eru stopp vegna þess að ekkert tæki er til til að sinna þessu verkefni. Ég gæti nefnt ekki færri en þrjár eða fjórar úr Norðurlandi eystra einu saman. Hæstv. ríkisstjórn hefur haft allan þennan tíma án þess að gera nokkuð í þeim efnum. Það liggur einnig fyrir í svari frá sjálfum hæstv. samgrh. á Alþingi á þessum þingvetri að það er margra ára verkefni fram undan í landinu fyrir svona skip. Þegar kemur að því að fjárveitingar verða með eðlilegum hætti, sem vonandi verður þegar skipt verður um ríkisstjórn og önnur betri kemur í staðinn fyrir þessa, verður auðvitað farið í það verk að koma ástandinu í höfnum landsins aftur í skikkanlegt horf og til þess þarf tæki þannig að ég leggst algerlega gegn þeim hugmyndum að selja skipið með þessum hætti. Ég hefði þó frekar sætt mig við að það yrði gert ef andvirðið væri skilyrðislaust merkt þessu verkefni, þ.e. andvirðið rynni til þess að kaupa nýtt tæki til dýpkunar eða legðist í sjóð til að mæta því verkefni þó síðar yrði. Hitt er svo annað mál að fyrri hluti brtt. hv. þm. Ólafs G. Einarssonar o.fl. er að sínu leytinu hugnanlegri að þar er gert ráð fyrir því að skipið verði selt almennri sölu á opnum markaði en ekki metið upp og afhent einhverjum sérstökum vildarvinum eins og manni býður í grun að eigi að gerast miðað við brtt. meiri hl. fjvn. Herra forseti. Ég taldi mér því miður ekki annað fært en gera þessar athugasemdir m.a. vegna alllangra ræðuhalda hv. stjórnarsinna um þetta tiltekna atriði þar sem þeir mæltu á víxl fyrir brtt. sínum hv. þm. Ólafur G. Einarsson og hv. formaður fjvn. Ég fagna þó í litlu sé sinnaskiptum hv. meiri hl. fjvn. um að auka lítillega framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, en ég verð að segja, virðulegur forseti, að minna mátti það ekki vera og auðvitað er þessi aukning langt frá því nægjanleg, en það er sjálfsagt að meta það vel er gert þó í litlu sé. Rausn hv. fjvn. var ekki meiri en svo að henni þóknaðist að hækka þennan lið um 6 millj. kr. í öllu góðærinu og dregur þá lítið úr skömminni þó eitthvað sé. Hér hefur nokkuð verið rætt um sölu Borgarspítalans, herra forseti, og að gefnu tilefni. Ég hef sagt það einhvern tíma áður þegar þessi mál hefur borið á góma á undanförnum sólarhringum að ég ætla ekki út af fyrir sig að blanda mér mikið í þær deilur. Mér finnst það í sjálfu sér fyrst og fremst vera mál Reykvíkinga og þm. þeirra við ríkisvaldið hvort þeir eiga þennan spítala og reka hann eða hafa það með einhverju öðru móti. Auðvitað geta heilbrigðisyfirvöld og Alþingi haft vissa stefnu í því með hvaða hætti þátttaka sveitarfélaganna í spítalarekstri er og í því tilliti má segja að Reykjavík eigi ekkert að hafa aðra stöðu en önnur sveitarfélög og það er þannig að þau eru þátttakendur að rekstri sjúkrahúsanna í stærstu sveitarfélögunum og taka einnig á sig ábyrgð á stjórnun þeirra, sbr. sjúkrahúsin á Akureyri, Ísafirði og víðar, þar sem sérstakar nefndir með aðild viðkomandi sveitarfélaga sjá um stjórnun stofnananna. Ég tel eðlilegast að það sé þá með svipuðum hætti í Reykjavík. Verði hins vegar þessi spítali seldur er óhjákvæmilegt að það fordæmisgildi komi til skoðunar í framhaldinu. Í öðru lagi snýst þetta hins vegar um samræmingu sérhæfðrar spítalaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og í landinu og þar kannske snýr málið nokkuð öðruvísi við. Það er þannig að vissar tegundir heilbrigðisþjónustu eru svo sérhæfðar að í litlu landi eins og á Íslandi er ekki skynsamlegt að reka þær á fleiri en einum stað. Ég fullyrði að viss dæmi megi finna þess að tækjakaup og starfsemi á höfuðborgarsvæðinu séu ekki eins skynsamleg og gæti verið ef betri samræming væri á milli sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu. Það er mín sannfæring, það litla sem ég þykist vita um þessi mál. Ég vil því segja að það er mín skoðun að með vissri samræmingu mætti koma á meiri hagkvæmni í rekstri hinnar sérhæfðu spítalaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og það væri ávinningur að því, bæði fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins og þó ekki síður fyrir landsmenn alla sem sækja sérhæfðustu þjónustuna hingað á höfuðborgarsvæðið, að betri samræming væri á milli stofnananna á höfuðborgarsvæðinu. Þannig mætti held ég ná betri árangri að vissu leyti en nú er. Hitt er svo annað mál að sú fjölbreytta starfsemi sem er innan veggja Borgarspítalans á í sjálfu sér ekkert sérstakt erindi öll eins og hún leggur sig undir rekstur ríkisspítalanna eða undir hatt ríkisins sem slíks. Ég held að það væri því miklu skynsamlegra að fresta þessari ákvörðun og skoða hvort það ætti að skipta þessari starfsemi eitthvað meira upp og auka sérhæfingu sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu og þannig mætti ná meiri árangri. Að síðustu vil ég segja um þetta að eins og staðið hefur verið að þessu máli, eins og því hefur verið forklúðrað af hálfu hæstv. ráðh. og borgarstjórans í Reykjavík, sem að þessu hafa unnið undanfarna sólarhringa, er í raun og veru búið að gera þessa samræmingu marklausa, það er búið að gera ómögulegt að vinna að þessu með skikkanlegum hætti. Við skulum bara setja okkur augnablik í spor þeirra manna sem ættu að taka að sér það verkefni, ef af þessum kaupum yrði í því andrúmslofti sem búið er að skapa um þau, að reyna að koma á einhverju samstarfi eða samræmingu þarna á milli. Ég segi: Það er nánast ógerlegt eins og búið er að forklúðra þessu máli. Það er nánast ógerlegt vegna þess andrúmslofts sem búið er að skapa. Er óhjákvæmilegt að fordæma þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð. Ég ætlaði svo, af því að samgrh. heiðrar okkur nú nánast einn hæstv. ráðherra, að víkja örlítið að framlögum til flugmála. Af því að hæstv. samgrh. gaf sér tíma fyrr í kvöld til að ræða þau nokkuð ítarlega hlýtur mér að leyfast, virðulegur forseti, að gera það einnig í örfáum orðum. Hann var nánast svo óheppinn, leyfi ég mér að segja, að nefna nýútkomna skýrslu og nýútkomið álit flugmálanefndar þar sem væri myndarlega hrint úr vör og væri sett fram mikil áætlun um uppbyggingu í flugmálum. Þetta var allt rétt og satt hjá hæstv. ráðh., en ég segi: Hann var óheppinn, hæstv. ráðh., að nefna þessa áætlun vegna þess að þar er einmitt talað um að til þess að það sé hægt að vinna þetta verkefni á ekki skemmri tíma en tíu árum þurfi yfir 200 millj. kr. fjárveitingu á hverju einasta ári í þetta verk. Þannig verður ekki sagt að það sé myndarlega hrint úr vör. Þegar verið er að undirbúa fjárlög sömu dagana og hæstv. ráðh. býður til ráðstefnu og veislu í framhaldinu af tilefni útkomu skýrslunnar eru fjárveitingar til flugmála ekki betri en raun ber vitni. Enn óheppilegra er þetta allt saman ef menn hlusta svo á fréttir sömu sólarhringa og heyra af því að flugvellir á Egilsstöðum, á Hornafirði, á Siglufirði, á Ísafirði eru meira og minna ófærir sömu daga sólarhringum saman vegna aurbleytu. Þá verður þetta allneyðarlegt, virðulegur forseti, og heppilegri tíma hefði hæstv. ráðh. getað valið sér, að ég hygg, til að kynna niðurstöðu skýrslunnar og bjóða til veislu í framhaldi af því. Ég vil eindregið hvetja til þess að hv. alþm. skoði hug sinn um það hvort ekki sé hægt að sjá af einhverjum milljónatugum í viðbót til að leggja af stað með uppbyggingu flugbrautar á Egilsstöðum sem ég tel tvímælalaust vera forgangsverkefni númer eitt í flugsamgöngum á Íslandi. Ég tel það nánast hneyksli og móðgun við Austfirðingafjórðung ef fjárlögin verða afgreidd án þess að ætluð sé ein einasta króna til flugvallarins á Egilsstöðum eins og ástandið hefur verið þar undanfarnar vikur. Það væri gaman, virðulegur forseti, að eiga svo smáorðastað við hæstv. samgrh. um hettumávavarp og andavarp og fleira tilheyrandi nálægt Sauðárkróksflugvelli sem hann vék að nokkrum gáfulegum orðum. Ég verð að segja alveg eins og er að eiginlega undrar mann að heyra jafnháttsettan mann í stjórnkerfinu og virðulegan samgrh. tala af slíkri gamansemi, ég segi ekki léttúð, um hluti eins og starfssvið Náttúruverndarráðs. Það sem hér er á ferðinni er auðvitað það að þarna er friðland. Þarna er löngu yfirlýst friðland á allstóru svæði, á votlendissvæði sunnan við Sauðárkróksflugvöll, friðland í fyrsta verndunarflokki og hefur lengi verið. Og það liggur alveg fyrir hverjar fuglategundir helstar verpa þarna, m.a. nokkrar sjaldgæfar andategundir. Það er þetta friðland sem Náttúruverndarráð vill vernda, enda ber því lögbundin skylda til. Það er hreinlega í landslögum að Náttúruverndarráð á að sjá um verndun friðlýstra svæða. Þetta ætti hæstv. samgrh. að kynna sér áður en hann talar af slíkri gamansemi um þessi mál. Það sem flugráð hefur lagst gegn er ekki uppbygging varaflugvallar við Sauðárkrók út af fyrir sig. Náttúruverndarráð hefur einmitt bent á að það sé hægt að byggja a.m.k. 2300 metra langa flugbraut þar sem núverandi flugvöllur er og það dugar okkur Íslendingum fyrir okkar þarfir, en þeir hafa hins vegar lagst gegn mikilli lengingu flugbrautarinnar til suðurs inn á þetta friðlýsta svæði. Þegar talað er um allt að 1000 metra lengingu til suðurs með tilheyrandi breidd á flugbraut og öryggissvæðum til viðbótar er ljóst að mikið landsvæði færi undir malbik og möl sem nú er friðlýst svæði í háum verndarflokki. Náttúruverndarráð er einfaldlega að standa í stykki sínu, sinna lögbundinni skyldu sinni, hæstv. samgrh., þegar það bendir á þessa staðreynd. Það er reyndar ekki upp á Náttúruverndarráð að klaga heldur flugráð og aðra slíka aðila, m.a. samgrn., sem hafa verið að bollaleggja þarna alls konar framkvæmdir án þess að hafa nokkurt samráð eða leita álits Náttúruverndarráðs. Það er hið eina ámælisverða í þessu efni. Nú fer ég senn að ljúka máli mínu, virðulegur forseti. Ég ætlaði aðeins að minnast í lokin á litla brtt. sem flutt er af virðulegum forseta Sþ. og varðar hönnunarframkvæmdir til nýbyggingar á Alþingislóðinni í Reykjavík. Ég hef hugsað mér að styðja þessa till. virðulegs forseta og vegna þeirra umræðna og þeirra ummæla sem ýmsir hv. þm. hafa haft um þetta atriði vil ég fara um það nokkrum orðum. Í fyrsta lagi tel ég að það sé nauðsynlegt að bæta vinnuaðstöðu Alþingis. Hún er ekki nógu góð. Hún er hvorki nógu góð fyrir þm. sjálfa og þaðan af síður er hún samboðin því ágæta starfsfólki sem Alþingi hefur á að skipa. Ég tek undir orð hv. þm. Eiðs Guðnasonar þar um. Það er okkur hv. alþm., sem setjum m.a. lög um vinnuvernd, ekki til sóma hvernig búið er að starfsfólki okkar hér. Við mættum minnast þess að stundum ætlumst við til þess og raunar krefjumst þess að okkar starfsfólk vinni vinnudag sem naumast þekkist annars staðar í landinu, m.a. á stundum eins og þessum, virðulegur forseti, þegar við þurfum að halda uppi fundum nánast sólarhringunum saman. Þá vinnur okkar fólk við aðstæður sem eru langt í frá að fullnægja settum reglum um aðbúnað og hollustuhætti og vinnuaðstöðu yfirleitt. Ég tel að Alþingi Íslendinga verði í miðborg Reykjavíkur um ókomin ár, a.m.k. áratugi. Ég er reyndar í hópi þeirra þm. sem hafa stundum bollalagt rómantíska drauma um að færa Alþingi til, jafnvel á hinn forna þingstað, en það er í raun og veru ekki ákvörðun um það eða annað sem við værum að taka með því að bæta úr húsnæðisvanda Alþingis eins og hann er í dag. Húsnæðisvandræði Alþingis eru staðreynd og það þýðir ekki að berja hausnum þar við steininn. Starfsemi Alþingis hefur breitt úr sér hér um lóðina og er nú í mörgum húsum, ég kann ekki einu sinni að telja þau, á dreifðu svæði umhverfis þessa byggingu. Það er ekki mjög hentugt fyrirkomulag. Ef það verður ekki ráðist í að bæta úr þessu með byggingu eða einhvers konar úrlausn, sem felur í sér sæmilega varanlega úrlausn um nokkra áratugi, heldur þessi þróun ugglaust áfram. Við dreifum úr okkur um enn fleiri staði í miðbæ Reykjavíkur. Er það endilega skynsamlegt að kaupa upp lóðir og hús á dýrasta byggingarstað landsins og þenja starfsemina út um víðan völl í staðinn fyrir að selja frekar þessar eignir og koma starfsemi Alþingis fyrir á einni vel skipulagðri lóð sem ekki tekur allt of mikið pláss? Ég flutti um það allítarlega ræðu þegar rædd voru ný lög til þingskapa Alþingis á sínum tíma að það þyrfti að gera verulega bragarbót hvað varðaði starfsaðstöðu og starfsskilyrði Alþingis. Ég lýsti þar m.a. þeirri skoðun minni að það ætti að auka verulega við starfslið Alþingis, það ætti að koma á föstum riturum hjá þingnefndum og einstakir þm. ættu að fá aðstoðarfólk. Þetta þarf ekki að vera útgjaldaaukning fyrir ríkið, virðulegur forseti, heldur þvert á móti. Þetta gæti þýtt að sú þensla sem er í ráðuneytum og öðrum ríkisstofnunum gæti stöðvast og í staðinn yrði Alþingi betur í stakk búið til að sinna sínum verkum. - Og af því að hv. formaður utanrmn. situr í þingsalnum og hristir við og við hausinn án þess að því fylgi nokkur hljóð að þessu sinni 

Já.

Þú telur það?

Já.

Hv. formaður utanrmn. sér t.d. ekki ástæðu til þess að utanrmn. hafi á sínum vegum einhverja sérhæfða starfsmenn eða geti kallað slíka til, hafi t.d. ritara til að sinna verkefnum milli funda o.s.frv.

Við höfum það úr utanrrn.

Já, þarna er svarið komið. Svona vilja menn hafa þetta. Það á að skaffa okkur vitneskjuna, það á að mata okkur, það á að matreiða ofan í okkur frv. o.s.frv. úr ráðuneytununum. Það er hlutverk löggjafarsamkomunnar að þiggja þaðan. Er það reisnin sem hv. formaður vill hafa yfir starfsemi Alþingis? Ég held að virðing Alþingis sé ekki síst í hættu vegna þess að þm. eru spéhræddir og þeir hafa ekki þorað að gera við sjálfa sig og þingið eins og vert er og skylt er til þess að þessi stofnun geti starfað á sjálfstæðan hátt, lagt sitt sjálfstæða mat á hlutina og unnið sjálf að löggjöf eins og henni ber. Ég þekki ekki eitt einasta stjfrv. sem ekki er þannig til komið að það kemur einhverja boðleið utan úr bæ, ofan úr ráðuneytum eða utan úr kerfinu, úr einhverri stofnun eða annars staðar að. Og hvað gerist svo þegar þessi mál koma til umfjöllunar nefnda? Þau tilfelli sem ég þekki eru yfirleitt þannig að það er kallað í höfunda frv. úr ráðuneytinu eða úr viðkomandi stofnun. Þannig er hið faglega mat löggjafarsamkomunnar á málinu. Það er náð í höfundana úti í bæ og það er rætt við þá um málið. Svona á þetta ekki að vera á löggjafarsamkomu. Þar sem ég þekki til í öðrum þjóðþingum þá er þessu allt öðruvísi varið. Þingnefndirnar hafa ritara og starfsmenn. Þær hafa afl til að skoða málin sjálfstætt og til þess að þetta sé hægt þurfa menn bæði húsnæði, aðstöðu og fjárveitingar. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé ekki síst störfum Alþingis nauðsynlegt að það verði bætt úr húsnæðisástandinu. Og ég er ekki spéhræddur við að tala fyrir þessari byggingu þó að ég sé þm. af landsbyggðinni og heyri oft gagnrýni á að í Reykjavík sé nú verið að byggja þetta og hitt og hér sé hitt og þetta að hlaðast upp. Það er að vísu rétt, en úr því að Alþingi Íslendinga hefur horft á Seðlabankann byggja fyrir milljarð og Ríkisútvarpið fyrir meira o.s.frv. ætlar það þá ekki að þora að byggja yfir sig sjálft?

Er það til eftirbreytni?

Það er ekki endilega til eftirbreytni, en ég held að ástæðan hefði þá verið meiri til að stöðva ýmislegt annað en þessa byggingu. Ég mun þora að standa frammi fyrir kjósendum mínum, hv. formaður utanrmrn., hv. þm. Norðurl. v. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem enn þá er, og svara því hvers vegna ég er tilbúinn til að standa að því að byggja enn eina stóra byggingu í Reykjavík. Það er vegna þess að Alþingi Íslendinga er í Reykjavík, það eru ekki uppi tillögur um að flytja það annað á næstunni og hér þurfa þar af leiðandi húsnæði hús þess að vera og aðstaða til að sinna störfum sínum með sæmilegum hætti. Ég held að það sé enginn vandi fyrir þá hv. alþm. sem greiða þessari till. atkvæði að rökstyðja það og standa á því að þessi bygging sé fyllilega jafnþörf og reyndar miklu þarfari en margt annað sem verið er að gera í hinu opinbera kerfi. Ég hef ekki orðið var við það t.d. að menn hafi gagnrýnt útþenslu ráðuneytanna. Þau eru meira og minna að leggja undir sig heil hús hér í bænum. Ég er ekki viss um nema hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ætti að skoða áform sjútvrn. í sínum húsnæðismálum á næstunni o.s.frv. Eg held að þörfin sé fyllilega jafnmikil og meiri hér en víða annars staðar að taka á húsnæðismálum og ég er þeirrar skoðunar reyndar að það eigi að byggj a þessa byggingu alla í einu og gera það á skömmum tíma vegna þess rasks sem það óhjákvæmilega hefur í för með sér að opna upp byggingarlóð í miðbænum. Það hlýtur líka að felast í því viss hagkvæmni að gera þetta þá með engri hálfvelgju ef menn fara í það á annað borð. En að lokum, herra forseti, vil ég taka fram að það er skilningur minn að með því að styðja till. virðulegs forseta og fleiri sé ég ekki endilega að styðja í óbreyttu formi þá verðlaunatillögu sem hlaut 1. verðlaun í samkeppninni sem var s.l. vor. Það er ekki meining mín. Ég styð þessa till. í þeim skilningi að það sé meiningin að taka allar verðlaunatillögurnar og hanna hér hús þar sem ýmsar breytingar kæmu til greina, jafnvel eitthvað minni bygging en verðlaunatillagan er, og þannig gefist sem sagt tóm til að marka stefnuna um endanlega gerð hússins. Þá treysti ég því að niðurstaðan verði að lokum skynsamleg.



Herra forseti. Það mál sem hv. síðasti ræðumaður, 4. þm. Norðurl. e., fjallaði um undir lok ræðu sinnar er sannarlega þess virði að því sé gefinn nokkur gaumur hér og ég verð að segja að frammíkall hv. 4. þm. Norðurl. v.

Ræðumaður ávarpaði mig.

kom mér svolítið á óvart og hans svar, í rauninni ekki frammíkallið, heldur svarið, efni svarsins, að hann skyldi ekki hafa meiri metnað fyrir hönd þeirrar mikilvægu nefndar sem hann svo ágætlega veitir forstöðu að halda því fram að það væri fínt og í himnalagi að þessi nefnd hefði ritara úr utanrrn. Ekki efast ég um að sá ritari er starfi sínu vaxinn og allt gott um það, en fyrir hönd þingsins og nefnda þingsins eigum við og verðum að hafa meiri metnað um sjálfstæði þingnefnda. Ég verð að segja að þetta svar hv. 4. þm. Norðurl. v. kom mér verulega á óvart. Það er um margt nauðsynlegt að bæta starfsaðstöðu á Alþingi. Ég fullyrði að á engum jafnfjölmennum vinnustað og Alþingi er, væri unað við þá aðstöðu sem hér er fyrir hendi til matseldar og matargerðar. Ég fullyrði að á engum vinnustað yrði slíkt þolað. Ég spurði í fyrra forstöðumann stórs fyrirtækis sem kom í þinghúsið um hádegisbil: Hversu lengi mundu þínir menn una svona aðbúð? Hann sagði: Hálfan dag.

Fram að mat.

Einmitt, fram að mat, ekki fram að kaffi. Og hann svaraði þessu án umhugsunar. Ég tala nú ekki um þá aðstöðu sem því starfsfólki sem vinnur í þessari litlu eldhúskompu hér niðri er boðin. Það er afstaða út af fyrir sig að vera ánægður með þetta eins og þm. Kvennalistans og fleiri, en ég lýsi bara andstöðu við þá afstöðu.

Og andstöðu við Kvennalistann í heild.

Þetta voru ekki mín orð reyndar, en hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson kemst oft ákaflega vel að orði og hnyttilega. En hafa menn skoðað hvernig búið er að fyrrverandi yfirskjalaverði þingsins uppi á hanabjálkunum? Hafa menn skoðað það? Hefur hv. 4. þm. Norðurl. v. komið þar upp?

Já.

Já, og honum finnst það væntanlega allt til fyrirmyndar og mjög gott.

Herbergið er skemmtilegt en það er slæmur stigi.

Það er gott að vera lítillátur og ganga ekki langt í kröfugerð, en mér finnst það satt að segja sorglegt þegar menn hvorki hafa metnað fyrir hönd þessarar elstu stofnunar okkar þjóðar né skilning á því að hér þurfi að bæta vinnuaðstöðu. Það þykir mér slæmt. Og ég hygg að ein ástæða þess að ýmsir þm. hafa snúist gegn þessari nýbyggingu sé t.d. sú er fulltrúar úr dómnefndinni héldu fundi með þingflokkum og voru þeir fundir ákaflega misjafnlega sóttir. Þar gafst mönnum kostur á að heyra ýmsar skýringar og útlistanir á þessari byggingu, hvernig hún er hugsuð, hvernig framhaldið er hugsað og ýmislegt fleira. Ég viðurkenni hispurslaust að ég hafði vissulega ýmsar efasemdir eftir að hafa skoðað þessar teikningar, en eftir að hafa hlustað á skýringar og athugasemdir og fengið svör við þeim spurningum sumum hverjum sem vöknuðu í mínum huga við að skoða þetta varð mér margt ljósara en áður hafði verið og þess vegna styð ég þessa tillögu og mér finnst mikils um vert að það geri sem flestir vegna þess að við eigum að hafa hugrekki og manndóm í okkur til að skapa hér viðunandi starfsskilyrði fyrir löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Ég hef enga trú á því að þm. slái sér upp í augum kjósenda með því að leggjast gegn þessari tillögu. Ég hef ekki nokkra trú á því. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Norðurl. e.: Ég skal standa fyrir þessu máli frammi fyrir hverjum sem er og hvenær sem er og verja það. Til þess hef ég fullkomna sannfæringu. Það er svo aftur annað mál hvort menn vilja fara að byggja þinghús einhvers staðar annars staðar hér í bænum. Það er bara ekki til umræðu. Alþingi er búið að móta stefnu í því. Það verður þá að taka það mál upp aftur og kann vilja þingsins í því. Ég held að hann sé ekkert breyttur. En það er að fara undan í flæmingi og skjóta sér undan því að taka afstöðu til málsins. Það getur vel verið að sú tíð komi að menn sameinist um að flytja Alþingi til Þingvalla. Það getur vel verið og ég er ekkert að segja að það sé fráleit hugmynd þegar kominn er þangað góður vegur og hægt að fara þessa leið á stuttum tíma. Mér finnst að það geti vel komið til greina einhvern tímann í framtíðinni. En fyrirsjáanlega verður Alþingi enn um sinn í þessu húsi og þess vegna verður að gera hér bragarbót, ekki bara vegna þingmanna, ekki síður vegna starfsfólksins, og vegna þeirrar þjónustu sem þessi stofnun á að veita. Ég gæti auðvitað, herra forseti, haldið töluvert lengi áfram að tala um þetta mál, en ég fullyrði aftur og enn að ýmsar aðstæður hér, sem starfsmönnum er boðið upp á, eru ekki þess eðlis að Vinnueftirlit eða aðrir opinberir aðilar, sem eiga að fylgjast með slíkum stöðum og sjá um að þar sé allt í samræmi við settar reglur, mundu hrópa húrra fyrir eða blessa. Það er ég alveg sannfærður um og þetta vitum við öll. Og svo hafa menn á móti því að úr þessu sé bætt. Það er einkennileg afstaða. Annað mál var til umræðu áðan. Það voru framlög til flugmála og framkvæmdir á flugvöllum. Nú hefur verið dreift hér þskj. 483 sem er ný skipting á framkvæmdafé til flugvalla. Það var verið að dreifa þessu skjali áðan. Þegar unnið er við þær aðstæður sem hér eru er auðvitað óhjákvæmilegt að gerist ýmiss konar mistök. Mér sýnist að það muni hafa gerst hér og að þetta þskj. sé í rauninni leiðrétting. Það skyldi þó ekki vera ef vinnuaðstæður væru betri hér í þinghúsinu og starfslið hefði betri aðstöðu og þm. þá líka að við gætum komið í veg fyrir svona mistök. Ekki yrði ég hissa á því. Ég gerði að sérstöku umtalsefni áðan þá heimild sem er að finna í brtt. frá meiri hl. fjvn., lið 5.27, um jarðasölu. Raunar er það nú svo í þessu plaggi líka, í asanum hér og aðbúnaðinum, að ég sé ekki betur en að orðið hafi einhver mistök líka. Nei, það mun vera á öðru þskj., það er búið að laga þetta. Það var fyrr í þessu að sama greinin var tvítekin með örlítið breyttu orðalagi. Það er búið að laga það hér, enda er þetta skjal ekki endurprentað upp heldur er það endurprentað á ný sem þýðir líklega að það er þriðja útgáfan. Af hverju verða svona mistök? Þau verða vegna þess að hér er slök starfsaðstaða m.a. Og svo er fólk hér að hafa á móti að úr sé bætt! En ég ættaði að víkja að þessari heimildargrein sem fjallar um sölu jarðanna Rauðamýrar í Nauteyrarhreppi og Streitis í Breiðdalshreppi. Ég vil gjarnan bera fram nokkrar spurningar varðandi þetta sem hæstv. fjmrh. kannske svarar á eftir og þeir aðrir sem ég beini spurningum til. 1. Ég held að það sé þingvenja, kannske þó ekki alveg án undantekninga og þær undantekningar gætu hafa læðst inn á síðustu stundu þegar verið var að afgreiða þessi mál með hraði að næturlagi undir lok þinghlés, en ég hygg að það sé nær undantekningarlaust að þegar selja á jarðir úr ríkiseign séu um það sett sérstök lög. Ég vildi gjarnan fá svar við því hvort þetta er ekki réttur skilningur. 2. Í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins segir í 40. gr., með leyfi forseta: "Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Ekki má heldur taka lán er skuldbindi ríkið né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild." Ég hygg að það sé skilningur fræðimanna og liggi fyrir skjalfestur að lagaheimild þýði hér sérstök lög, ekki ein setning í fjárlagafrv. Ég hygg að þetta sé skilningur fræðimanna og þess vegna held ég að sú aðgerð að selja fasteignir, selja jarðir úr eigu ríkisins með því að lauma því inn í fjárlagafrv. með þeim hætti sem nú er gert gangi á svig við stjórnarskrána. Ég óska eftir að fá að heyra hvað t.d. hæstv. fjmrh. hefur um þetta að segja.

Veit hann eitthvað um það?

Ég veit það ekki, en ég hefði áhuga á því að heyra hans skoðun á þessu máli. A.m.k. væri fróðlegt að fá að heyra t.d. hvað ríkislögmaður segir um þetta mál vegna þess að hér er mjög óvenjulega að farið. Frv. um sölu annarrar þessarar jarðar var lagt fram á þingi í fyrra og mætti þá mjög verulegri andstöðu og hlaut raunar ekki afgreiðslu. Nú spyr ég þá sem fluttu þetta frv. í fyrra hvers vegna þeir ekki fóru þá leið að flytja það að nýju. Flm. voru, ef ég man rétt, hv. þm. Jón Kristjánsson og Egill Jónsson. Hvers vegna er þessi leið farin? Þegar lögð eru fram lagafrv. um sölu jarða er það föst regla að það er leitað umsagnar viðkomandi hreppsnefndar um hver sé skoðun hennar á þessari jarðarsölu. Hér verður það ekki gert. Þannig er að málum staðið. Hver er afstaða hreppsnefndar Breiðdalshrepps til þessarar jarðarsölu? Ég vil gjarnan fá að vita það og ég hygg að það vilji fleiri þm. fá að vita það og það muni kannske ráða einhverju um þeirra afstöðu til málsins. Það liggur ekkert fyrir. Ég mótmæli þeim vinnubrögðum sem eru viðhöfð hér þegar þessari grein er laumað inn í till. meiri hl. fjvn. á síðustu stundu. Og ég spyr: Hvað býr hér að baki? Það hefur vissulega verið ánægjulegt að heyra að það eru ýmsir fleiri þm. úr stjórnarliðinu líka sem taka undir að þetta beri að afgreiða með sérstökum lögum. Það er mín skoðun að ef menn vilja flytja frv., ef menn vilja selja þessar jarðir eigi um það að flytja sérstök lagafrv. þegar Alþingi kemur saman að loknu jólaleyfi. Þá reynir á þingviljann í málinu. Þá er hægt að leita umsagna viðkomandi hreppsnefnda eins og eðlilegt hlýtur að teljast. Og þá er hægt að láta þetta mál fá þinglega afgreiðslu. Fyrir mitt leyti get ég sagt það hér og nú: Ég mun ekki hafa uppi nokkra tilburði með einum eða neinum hætti til að tefja slík mál. Það er eðlilegt að þingviljinn fái að koma fram, málið fái umfjöllun í nefnd en þetta sé ekki afgreitt með þeim óviðurkvæmilega hætti sem nú á að gera. Hér búa einhver einkennileg sjónarmið að baki sem ekki hafa komið fram. Andstaða mín við þetta mál byggist eingöngu á því að hér er óþinglega að málinu staðið. Það er gengið þvert á þingvenjur. Það er ekkert vitað um afstöðu heimamanna til þessa máls. Þetta eru ósvífin vinnubrögð af hálfu meiri hl. fjvn. og þeim vil ég ekki una. Þetta mál á að fá þinglega meðferð þannig að ráðrúm gefist til að fjalla um það í nefnd, kanna afstöðu heimamanna. Hér er í rauninni verið að fara á bak við þm. því greinilega var ætlunin að láta þetta renna hér ljúflega í gegn án þess helst að nokkur maður eftir tæki. Ég gerði að umtalsefni í kvöld aðra brtt. sem þrír hv. þm. Sjálfstfl. flytja. Ég vek athygli á því hversu óvenjulegt er að þrír þm. úr flokki hæstv. fjmrh. og flokki formanns fjvn. taki sig til á síðustu stundu og flytji brtt. við fjárlagafrv. síns ráðherra, sinnar ríkisstjórnar og síns formanns. Ég sagði að þetta væri óvenjulegt og ég hygg að þetta sé einsdæmi. Ég óskaði eftir því að í umræðunum kæmu fram skýringar á þessum tillöguflutningi og þær hafa komið. Munurinn á þessum till. er að fjvn. leggur til að þetta verði selt samkvæmt mati. Vissulega vaknar þá grunur um að menn séu þegar með einhverjar ráðstafanir í hyggju um það hver eigi að kaupa og á hvaða verði. Það vakna grunsemdir um það. Ég er ekki að segja að svo sé, langt í frá. En ég mun greiða till. á þskj. 482 atkvæði vegna þess að þó um það megi deila að selja þetta skip má líka deila um nauðsyn þess að ríkið reki svona skip þegar mörg slík eru þegar til í landinu sem geta annast þessi verkefni. En ég er andvígur því orðalagi, sem er á till. meiri hl. fjvn., að selja þetta samkvæmt mati. Auðvitað á að selja eigur ríkisins í svona tilvikum þeim sem býður best verð. Það er ósköp einfalt mál.

Þeir verða að geta borgað.

Ég geri ráð fyrir því að þeir sem gera sig líklega til að kaupa þetta skip muni þá vera borgunarmenn fyrir því sem upp er sett.

Ég ætla ekki að trufla.

Þetta var engin truflun, hv. þm. Þetta var ágætis ábending. Þess vegna mun ég greiða atkvæði með till. þeirra hv. þm. Ólafs U. Einarssonar, Halldórs Blöndals og Valdimars Indriðasonar. En ég vek enn athygli á því að hér er um einsdæmi að ræða, að þm. úr flokki fjmrh., einsdæmi að ég hygg, aldrei skyldi maður fullyrða of mikið, flytji brtt. af þessu tagi við lokaumfjöllun fjárlaganna. Ég mælist til þess við hæstv. fjmrh. að hann, til að greiða fyrir afgreiðslu mála, beiti sér fyrir því að ákvæðið um sölu ríkisjarðanna verði tekið út úr heimildagreininni og þess í stað flutt frv. um málið að loknu þinghléi. Það er enginn að andmæla því að þetta mál komi hér fram og fái þinglega meðferð heldur er hér verið að mótmæla þeim gerræðislegu vinnubrögðum sem viðhöfð eru og sem óneitanlega gefa til kynna að hér kunni e.t.v. að vera einhverjir annarlegir hagsmunir eða annarleg sjónarmið sem ráða vegna þess að annars hefði verið borið fram frv. með eðlilegum hætti. Ég mun ekki á þessu stigi, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð, en ég vil eindregið hvetja hv. þm., ef því verður haldið til streitu að láta þessi jarðakaupaákvæði í heimildargreininni koma til atkvæða, til að greiða atkvæði gegn þeim vegna þess að ég tel að hér sé um gerræðisleg vinnubrögð að ræða, hér sé um óþingleg, óvenjuleg og óeðlileg vinnubrögð að ræða.



Herra forseti. Hér í kvöld hefur farið fram ítarleg umræða um fjárlög fyrir árið 1987. Þeim sem hafa setið hér þetta kjörtímabil finnst sjálfsagt einhverjum að þessi umræða hafi tekið langan tíma, en ég hygg að fyrir fáeinum árum hafi fjárlagaumræða oft staðið þó nokkuð inn í nóttina og þess vegna í rauninni ekkert óeðlilegt við það þó að fari talsverður tími í þessa umræðu. Það sem er hins vegar sérkennilegt við þessa umræðu er eitt og annað sem hefur komið upp í kvöld. Ég hygg að þess séu ekki mörg dæmi að formaður þingflokks stjórnarliðsins telji sig knúinn til að standa upp við 3. umr. fjárlaga til að mótmæla till. formanns fjvn. Ég man ekki eftir því að það hafi gerst þau ár sem ég þekki hér til. Og hv. þm. Páll Pétursson, sem aldrei hefur setið á þingi nema vera stuðningsmaður ríkisstjórna, eins og hann sagði sjálfur, og væri kominn tími til að hann kæmist einhvern tíma í annað hlutverk, 

Dekurbarn.

Spurningin er hver er dekurbarn í þessu máli, hv. þm. Þetta er mjög óvenjulegt. Ég hélt að það væri venjan að þegar fjárlagatill. eru lagðar fyrir væru þær bornar uppi af þingliði stjórnarflokkanna, en það er ekki í þessu tilfelli. Svo virðist sem þinglið stjórnarflokkanna hafi ekki fjallað um till. nema hv. þm. Páll Pétursson hafi fundið hjá sér alveg sérstaka knýjandi innri þörf til að vera á móti formanni fjvn. Hins vegar verð ég að segja að þær athugasemdir sem hv. þm. Páll Pétursson var með voru að mínu mati allar eðlilegar. Í fyrsta lagi finnst mér að það sé algerlega fráleitt að gera tilraun til að selja jarðir bakdyramegin, eins og hér er gerð tillaga um, eftir að þingið hafði ekki fengist til þess að afgreiða frv. til laga um sölu á jörðinni Streiti í Breiðdal sem ég kann nú orðið að nefna svo. Um þessa jörð fóru fram ítarlegar umræður í fyrra, landgæði jarðarinnar og kosti og sögu hennar allt aftur í sögu Þorsteins Síðu-Hallssonar, og það var rakið rækilega í ræðu hv. 5. þm. Austurl. hvernig jörð þessi hefði verið nefnd í hinum ýmsu handritum að Landnámu. Samkvæmt upplýsingum hans, sem eru mikilvægt innlegg í málið, var jörðin nefnd Stræti í þremur handritum Landnámu, en Streiti í Hauksbók. Þá komu einnig fram fróðlegar upplýsingar um sauðfjárstofn sem átti uppruna sinn á þessari jörð út af ánni Mosu, sem þrjóskaðist við að deyja þó bóndinn gerði ítrekaðar tilraunir til að henda henni í sjóinn, og það komu einnig fram athyglisverðar upplýsingar um stóðhestinn Blakk 129 sem ku hafa verið fæddur á þessari jörð, Streiti, gengið seinna undir nafninu Árnanes-Blakkur og orðið heimsfrægur stóðhestur upp frá því. Hafa komið fram hugmyndir um að það sé vel við hæfi að reisa þessum mikla stóðhesti minnisvarða á jörðinni Streiti og ég teldi eðlilegt að meiri hluti fjvn. yrði viðstaddur þegar minnisvarðinn verður afhjúpaður og ég teldi að það væri fullsæmilegt að hv. þm. Egill Jónsson fengi að draga duluna af minnisvarðanum.

Ég mundi gera hv. þm. að landbrh.

Ja, það er nokkuð seint séð, hugsa ég, en þó er aldrei að vita. Ég held að það sé í rauninni alveg fráleitt að gera tilraun til þess að selja eignir ríkisins eins og hér er ætlunin að gera og ég skora á meiri hluta fjvn., ég skora á stjórnarliðið að draga þessa till. til baka og leggja einfaldlega fram frv. eftir áramótin þannig að málið geti fengið þinglega meðferð. Ég tel, eins og hv. þm. Páll Pétursson, að mál af þessu tagi, ef það fer hér í gegn svona, geti haft hættulegt fordæmisgildi og Alþingi á ekki að gera sér leik að því að setja fordæmi með þessum hætti, að reyna að knýja í gegnum þingið á heimildagrein fjárlaga mál sem ekki hefur fengið þinglega meðferð eftir að hafa verið flutt í frumvarpsformi á síðasta þingi. Það er einnig mjög athyglisvert í öðru lagi, sem hv. þm. Páll Pétursson nefndi í kvöld, hvernig orðuð er ábyrgðarheimildin vegna sjúkrahússins á Ísafirði. Hún er opin og takmarkalaus eins og till. lítur út. Það er mjög sérkennilegt. Það er í fyrsta lagi sérkennilegt að taka sjúkrahús inn á lánsfjárheimild. Ég hygg að fyrir því séu ekki mörg dæmi, en þó einhver. En hitt held ég að sé algert einsdæmi að taka sjúkrahús inn á lánsfjárheimild án þess að tilgreina þá upphæð sem á að afla í lánsfé. Samkvæmt greininni eins og hún er orðuð er unnt fyrir heimamenn að krækja í lán af hvaða upphæð svo að segja sem er sem þarf til verkefnisins og að ríkið verði að greiða þær upphæðir á árunum 1988 og 1989. Ég held að það sé mjög hæpið að þetta þing geti bundið næstu þing með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Það er algengt að fjvn. gefur yfirlýsingar til nokkurra ára varðandi einstök verkefni, en ég hygg að hitt sé sjaldgæft, ef um það eru nokkur dæmi, að á heimildagrein sé reynt að binda komandi þing með þessum hætti. Í þriðja lagi er það athyglisvert hvernig umræðan hefur verið um sölu á ákveðnu skipi þar sem stjórnarliðar virðast skiptast í marga hópa. Hér tala menn mikið um að það sé óeðlilegt að fjvn. fjalli um mál af þessu tagi eftir að tilboð hefur verið gert í viðkomandi skip. Fyrir því eru mýmörg dæmi að fjvn. hafi tekið á málum af þessum toga. Ég sé fyrir mitt leyti ekkert óeðlilegt við það. En ég er að nefna þessi mál hér, herra forseti, vegna þess að þau sýna hvað fjárlagaafgreiðsla núverandi ríkisstjórnar er sérkennileg, hvað hún er veikburða, hvað stjórnarliðið er illa samstillt og taugaveiklað. Þegar það liggur fyrir að tekjuauki ríkissjóðs á næsta ári er 3,8 milljarðar kr. kemur út að hallinn er 2,8 milljarðar kr. Ég hygg að það séu fá dæmi um annað eins. Ég bað fyrr í umræðunni hv. þm. um að nefna mér einn fjmrh. sem hefði staðið verr að stjórn ríkissjóðs en Þorsteinn Pálsson í sögunni. Ég bað um það. Það hefur enginn getað nefnt nokkur dæmi um annan eins halla á ríkissjóði í öðru eins góðæri. Þess eru engin dæmi. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja aðeins að því máli sem ég gerði aðallega að umræðuefni hér í kvöld og það er hugsanleg kaup ríkisins á Borgarspítalanum. Formenn þingflokka stjórnarflokkanna hafa lýst því yfir að bréf þetta, sem ég las upp í kvöld, var ekki samþykkt í þingflokkum stjórnarliðsins. Páll Pétursson taldi að hér væri um heldur snautlegt plagg að ræða, sagði að Framsfl. hefði alltaf verið þeirrar skoðunar að ríkið ætti að yfirtaka rekstur Borgarspítalans, en það væri ekki þar með sagt að ríkið ætti að yfirtaka eignarhald Borgarspítalans. Þetta er einkar framsóknarlegur málflutningur. Eins og kunnugt er var það stefna Framsfl. fyrir nokkrum árum að selja Borgarspítalann. Nú er hins vegar verið að skapa sér sérstöðu og skilja á milli rekstrar og eignarhalds á því húsi sem Borgarspítalinn hefur yfir að ráða. Og hv. þm. Páll Pétursson lagði á það höfuðáherslu: Samrekstur skal vera, samrekstur. Það er skilyrði Framsfl. að það verði samrekstur á Borgarspítalanum og öðrum sjúkrahúsum í Reykjavík sem ríkið er með.

Hvað er samrekstur.

Hann útskýrði það ekki nánar, en ég get nokkurn veginn getið mér til um til hvers þessi orðaleikur er farinn af stað. Framsókn ætlar að segja: Við viljum samrekstur. Það er okkar skilyrði. En Sjálfstfl. ætlar aftur á móti að segja: Við samþykkjum sölu á spítalanum eða kaup til ríkisins, en við viljum sjálfstæði spítalans. Næstu vikurnar verður togstreita á milli flokkanna með viðtölum í blöðum og fjölmiðlum. Einn segir sjálfstæði, annar segir samrekstur. Niðurstaðan verður sjálfstæði í samrekstri eða samrekstur í sjálfstæði, eftir því hvernig menn vilja orða það. Niðurstaðan verður sú að framsókn segir: Já, það er vissulega samrekstur, vissulega samrekstur. Það á m.a. að vera sameiginleg sjúklingaskráning á lyflæknisdeildunum og handlæknisdeildunum og hvað það nú er. En Sjálfstfl. segir: Já, en það er samt sjálfstæði. Það er samt sjálfstæði. Svona ætla þeir að þvo sér hvor með sínum hætti og það er bersýnilega niðurstaðan að það á að kaupa spítalann. Ríkið á að yfirtaka spítalann, borgin ætlar að losa sig við spítalann. Þeir þm. Sjálfstfl. sem sitja enn með spurningarmerki í augunum yfir þessu máli mega vita að niðurstaðan verður þessi. En næstu daga og vikur verður eitthvert nudd, framsókn segir þetta og íhaldið segir hitt, og það endar nokkurn veginn í þessum punkti. Það er bersýnilegt. Miðað við það hefði verið heiðarlegra að setja þetta mál inn á heimildagrein fjárlaganna í staðinn fyrir að gera tilraun til að fara á bak við þingið, eins og hér hefur verið gert. Það er óheiðarlegt gagnvart þinginu að mínu mati af þessu tríói ríkisstjórnarinnar, fjármála, forsætis og heilbrigðis, að gera tilraun til að fara á bak við Alþingi Íslendinga með þessum hætti. Það er ekki mikil virðing við Alþingi sem fram kemur í því að reyna að læðast með veggjum í skammdeginu með þetta bréf sem er samið annaðhvort á borgarskrifstofunum eða í Valhöll. Formaður þingflokks Sjálfstfl. steig í stólinn líka. Og hann sagði: Þingflokkur Sjálfstfl. gaf 10. des. fjmrh. og heilbrmrh. umboð til að leysa þetta mál þannig að kaupin gangi eftir. Það hefði verið samþykkt í þingflokki Sjálfstfl. að ríkið kaupi spítalann með því skilyrði að sjálfstæði spítalans verði tryggt. Þetta var yfirlýsing formanns þingflokks Sjálfstfl., að leysa þetta mál þannig að kaupin gangi eftir. Ég skrifaði þetta niður eftir hv. þm. Þannig liggur það mál a.m.k. eftir að ég hlýddi á ræðu hv. 9. landsk. þm. Ólafs G. Einarssonar og óska ég eftir að hann verði kallaður hingað í salinn vegna þess að það skiptir mig máli að ég fari rétt með og hvort ég hef tekið rangt eftir eða ekki því þetta skiptir máli í sambandi við meðferð þessa máls. Meðan ég hinkra eftir honum hef ég aflað mér um það upplýsinga að enginn ráðherra Sjálfstfl., utan þeirra tveggja sem undir plaggið skrifa, vissi um að frá málinu hefði verið gengið í dag. Málið hefur ekki verið rætt í ríkisstjórninni með þessum hætti. Málið hefur ekki verið rætt í þingflokkum stjórnarliðsins að heldur. Það sem ég vil inna hv. þm. Ólaf G. Einarsson eftir er þetta: Í kvöld sagðist hv. þm. Ólafi G. Einarssyni svo frá að þingflokkur Sjálfstfl. hafi 10. des. veitt fjmrh. og heilbr.- og trmrh. umboð til að leysa þetta mál þannig að kaupin gangi eftir með því skilyrði að sjálfstæði spítalans verði tryggt. Ég túlkaði þetta þannig að kaupin hafi verið samþykkt, enda verði sjálfstæði spítalans tryggt. Ef þetta er misskilningur hjá mér óska ég eftir því að hv. 9. landsk. þm. leiðrétti þann misskilning.

Þetta er enginn misskilningur.

Þar kemur sá sem hefur fylgst glöggt með þessum umræðum frá upphafi og þarf nú væntanlega ekki frekari vitna við, en þó þætti mér ekki lakara að hv. þm. Ólafur G. Einarsson svaraði því ég veit ekki til þess að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson svari fyrir þingflokk Sjálfstfl., a.m.k. ekki enn þá hvað sem síðar kann að verða. 
             Ég vil, herra forseti, ítreka mótmæli mín við yfirtöku ríkisins á Borgarspítalanum. Ég mótmæli því vegna þess að ég tel að Reykjavíkurborg sem höfuðstaður landsins eigi að hafa þann lágmarksmetnað að reka sjúkrahús af þessu tagi í höfuðborginni. Ég segi þetta líka vegna þess að ég tel að tilvera Borgarspítalans ýti undir heilbrigðan faglegan metnað í heilbrigðisstofnunum sem hætta væri á að liði undir lok ef þetta væri allt saman hneppt í eina heild. Þetta er mín skoðun og hefur alltaf verið frá því ég fór að setja mig inn í heilbrigðismál. Það var þess vegna sem starfsmenn Borgarspítalans töluðu um að Ragnhildur væri sovétmegin við Svavar. Þeim fannst að sú ríkiseinokunarstefna sem hún mælti fyrir væri ekki í samræmi við þá stefnu sem Sjálfstfl. hafði boðað. Ég rifjaði upp fyrr í kvöld hvernig bláu bækurnar voru sem við fengum heim til okkar í Reykjavík forðum, bláu bækurnar með Borgarspítalanum á forsíðunni, bláu bækurnar með myndum af salarkynnum Borgarspítalans og hamingjusömum sjúklingum á Borgarspítalanum sem höfðu hlotið lækningu meina sinna af því að íhaldið í Reykjavík hafði verið svo almennilegt að byggja spítala. Þetta var stoltið og táknið. Nú er niðurstaðan þessi sem er ástæða til þess að óska Sjálfstfl. til hamingju með: Það á að þjóðnýta þetta stolt, þjóðnýta forsíðumyndir bláu bókarinnar til áratuga. Þvílík reisn yfir þessu liði eða hitt þó heldur, herra forseti!



Herra forseti. Á þskj. 483 hefur verið dreift brtt. frá fjvn. um framkvæmdir á flugvöllum. Ég hlýt að biðja velvirðingar á því að enda þótt þessi fjárlagaliður hafi verið rétt afgreiddur við 2. umr. með 69 millj. og 400 þús. kr. eru verulegar skekkjur í sundurliðun á þessum lið miðað við það sem afgreitt var í fjvn., en afgreiðsla fjvn. á þessum lið var mjög í samræmi við tillögur sem samþykktar voru í flugráði. Ég tel að eðlilegast sé að leiðrétta þessa skekkju með því að afgreiða að nýju þessa sundurliðun eins og hún var afgreidd í fjvn., en það er rétt sem hér kom fram hjá einum ræðumanni að í miklum önnum og kannske stundum helst til þröngum aðbúnaði starfsmanna þingsins geta slíkar skekkjur komið fram. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta efni fleiri orð. Hér hefur verið rætt nokkuð mikið um t.a.m. eitt atriði í 6. gr. í brtt. fjvn., þ.e. hvað snertir sölu jarðanna Streitis í Breiðdal og Rauðamýri í Ísafjarðarsýslu. Hv. þm. Eiður Guðnason spurðist fyrir um hvort það væri ekki venja að sett væru sérstök lög um sölu jarða og hvort það væri heimilt að selja slíkar fasteignir án þess að um það væru sett sérstök lög. Nú hef ég ekki skoðað það sérstaklega hvað lagafyrirmæli segja um þetta efni. Ég tek þó undir að það er meginregla hér á hv. Alþingi, hefur verið það þann tíma sem ég hef hér setið, að um jarðasölu séu sett sérstök lög. Eigi að síður eru allmörg fordæmi fyrir því að slíkar jarðasölur séu heimilaðar á 6. gr. fjárlaga. Þannig er það t.a.m. í fjárlögum yfirstandandi árs og í fleiri fjárlögum sem ég hef athugað. Ég vil láta það jafnframt koma fram að ég veit ekki til þess að nokkur annarleg sjónarmið liggi að baki því að þessar till. eru fram bornar við þessa umræðu. Ég held að það megi að fullu segja að það sé tilefnislaust hjá hv. þm. að segja að hér sé um ósvífin vinnubrögð að ræða. Hitt er svo annað mál að skoðanir geta verið skiptar um hvort hér sé eðlilega að verki staðið eða hvort það eigi að halda strangt í þá reglu að allar fasteignir ríkisins skuli því aðeins seldar að um það séu sett sérstök lög. Ég leyfi mér að vitna til þess að í fjárlögum þessa árs er á 6. gr. t.a.m. heimild til að selja jörðina Úlfarsá í Mosfellssveit, hluta jarðarinnar Leitis í Mýrahreppi, Vestur-Ísafjarðarsýslu og jörðina Kotmúla í Fljótshlíðarhreppi, Rangárvallasýslu. Í fjárlögum fyrir árið 1985 eru enn fremur slíkar heimildir. Þar er heimild til að selja jörðina Kilá í Áshreppi, þar er einnig heimild til að selja jörðina Úlfarsá í Mosfellssveit og þar er heimild til að selja jörðina Leiti í Mýrahreppi og ganga þá þessar heimildir sumpart aftur í fjárlögum þessa árs. Þessar heimildir eiga sér eldri fordæmi og ég ætla ekki að þreyta þingheim með löngum lestri á slíkum atriðum, en ég rifja upp að í fjárlögum fyrir 1980, sem samþykkt voru að ég ætla fyrir árslok 1979 og væntanlega á þeirri tíð sem hv. þm. Eiður Guðnason var formaður fjvn., er heimild til að selja prestssetursjörðina Stað í Súgandafirði og verja andvirðinu með tilteknum hætti.  Ef hv. alþm. eru svo fastir í formum að vilja loka fyrir þessa aðferð til að selja fasteignir í eigu ríkisins væri vafalaust hægt að taka þá reglu upp og synja um heimildir til sölu á fasteignum án þess að um það séu sett sérstök lög. Því má svo bæta við að í fjárlögum eru alla jafna heimildir til sölu ýmissa fasteigna sem ekki eru bújarðir og miklu fleiri - og hafa verið í mjög langan tíma - slíkar heimildagreinar en eru um sölu bújarða. Ég ætla að þessar skýringar nægi til þess að sýna fram á að þarna eru ærin fordæmi. Hlýtur þá að liggja í augum uppi að þetta eru ekki alveg sérstök mál. Ég vænti að hv. þm. Eiður Guðnason, sem talaði áðan, taki til greina þau orð mín sem formanns nefndarinnar að ég a.m.k. veit ekki til þess að nein annarleg sjónarmið liggi að baki því að þessar greinar eru settar fram.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umræðu, en þau ánægjulegu tíðindi gerðust nú þegar líða tók á þennan fund að þá var í fyrsta skipti hér í þingsölunum farið að tala um byggingu húss á vegum Alþingis. Það hefur ekki verið nefnt hér mér vitanlega síðan 1981 þegar till. var samþykkt um að efna til athugunar á því máli.

Talaðu hærra.

Ég sagði að það hefði ekki eitt orð verið mælt í þessum sal né í þingsölum Alþingis yfirleitt um byggingu húss á vegum Alþingis fyrr en í kvöld eða í dag þegar okkur er tilkynnt - að vísu kom till. í gær - að forsetar Alþingis og formenn þingflokka hafi ákveðið hvernig að málum skuli staðið án þess að bera það undir þm. og "diskútera" það í þessum sölum. Það mál eitt út af fyrir sig er nægileg ástæða til þess að flm. till. ættu að draga hana til baka eða við þm. ættum að fella hana á morgun, till. um að fara að hanna ákveðið hús sem aldrei hefur verið ákveðið að byggja. Við höfum aldrei fengið tækifæri til að segja skoðun okkar á því einu sinni hvort það hús ætti að byggja eða byggja ekki. Þetta eru auðvitað óhæf vinnubrögð og ég hygg og veit að enginn forsetanna né flokksformannanna hefur umboð síns flokks til að flytja till. Þeir gera það þess vegna annaðhvort sem einstaklingar eða í mætti þeim sem þeir hafa sótt til flokkanna án þess að þeir hafi umboð til að halda málinu lengra áfram. Ég skal ekki fara lengra út í þessa sálma. Þetta eru óhæf vinnubrögð. Það hljóta allir að sjá. Auðvitað á sameinað Alþingi að ræða um það hér í þessum sal, og við gerum það náttúrlega ekki úr þessu fyrr en eftir áramótin, hvaða hugmyndir við höfum um stærð og gerð byggingar. Þegar við höfum komist að niðurstöðu um það með atkvæðagreiðslu, með ágreiningi, það er ekkert athugavert við það, það er gleðilegt að það skuli vera ágreiningur og áhugi um málefni Alþingis, þegar við höfum komist að samkomulagi eða afgreitt í atkvæðagreiðslu hvers lags hús skuli byggja í megindráttum, hve stórt og hvar það skuli vera, þá á að taka ákvörðun um hönnun, fyrr ekki. Það er ekki hægt að hanna mörg hús í senn. Í megindráttum verðum við að vita hvaða hús það er sem við viljum að Alþingi byggi. Það er varla hægt að nefna það að einn hv. þm. og það góður drengur, hv. þm. Eiður Guðnason, skuli tala um pólitískan heigulshátt ef ég hef aðra skoðun en hann á því hvernig leysa eigi húsnæðismál Alþingis sem vissulega eru fyrir hendi. Ég hef margar hugmyndir um þær. Það er hægt að kaupa Oddfellow t.d., kannske á morgun. Það er hægt að fá eina hæð í símahúsinu og leysa þessi mál strax. Það væri líka hægt að hugsa sér Tillögu 2 hér og byggja fyrsta húsið af þeim þrem sem eru engar ófreskjur, það er það minnsta, og það er næst Alþingishúsinu og leysa mjög vel öll vandamál skrifstofuhússins með þessu eina húsi. Fyrir minn smekk þyrfti að vísu svolítið að breyta útlitinu á því húsi, en það væri ekki neitt sem nokkur maður gæti sett út á. Ég hygg að við eigum að fresta þessu máli. Ég hygg að það væri heppilegast að forsetar Alþingis og formenn þingflokka dragi þessa till. sína til baka, gæfu þm. tækifæri til þess í janúar og febrúar að ræða þessi mál og gæfu nýju þingi tækifæri til að taka ákvörðunina. Það er ekki hægt að ganga þannig fram. Það er óvirðing við Alþingi af hálfu forseta og þingflokksformanna að ætla Alþingi að samþykkja till. án þess að ræða hana. Það er óvirðingin við Alþingi. Virðing Alþingis felst heldur ekki í stórhýsum heldur í hófsemi. Ég hef metnað fyrir hönd Alþingis, ekki minni en nokkur þeirra sem hér hafa verið að beina spurningum að mér rétt eins og ég væri einhver fjandmaður Alþingis. Ég afbýð mér allan þann málflutning. Það er alveg rétt að mér er heitt í hamsi vegna þess að hér er verið að fremja ósvinnu. Þetta hús, sem á að fara að byggja þarna, verður auðvitað aldrei byggt, það er með þeim hætti. Það er slíkur ofmetnaður í því að það sæmir ekki þjóð eins og Íslendingum að ofmetnast með þessum hætti. Það var flóttamaður sem gekk hér með góðum Íslendingi sem við öll þekkjum. Hann spurði: Hvaða hús er þetta? Þetta er þinghúsið okkar. Hann sagði, þessi útlendingur, þessi flóttamaður: Þetta hlýtur að vera hamingjusöm þjóð sem hefur svona lítið þinghús.



Herra forseti. Það er vert að þakka hv. 5. þm. landsk. þm. fyrir að vekja með tali sínu upp umræðu um þetta mál. Ég vil ekki tefja störf þingsins en ég nenni þó ekki að sitja undir þeim ásökunum og aðdróttunum sem hv. þm. hefur haft í frammi um afstöðu og skoðanir Kvennalistans. Honum væri nær að hlusta betur á mál okkar. En kannske heyrir hann ekki þó hann hlusti. Aldrei hafa þingkonur Kvennalistans lýst andstöðu við það að bæta vinnuaðstöðu starfsfólks og þingmanna á Alþingi. Hitt er annað mál að við höfum um það aðra skoðun en hann hvernig beri að leysa þau mál. Það tók ég skýrt fram í tali mínu áðan og það kom einnig fram í tali hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur, 7. landsk. þm. Afstaða okkar mótast af þeim rökum sem ég taldi upp í máli mínu áðan og hefur ekkert með vinsældaveiðar að gera. Ekki veit ég af hverju hv. þm. dettur það í hug nema það væri hans eigin hjarta nær um þessar mundir. Við höfum aldrei lýst neinni sérstakri andstöðu við hreinlætisaðstöðu þingmanna í þessu húsi eða neinu öðru. Og ég frábið mér, líkt og hv. 4. þm. Norðurl. v. , aðdróttanir um að þingkonur Kvennalistans beri virðingu Alþingis ekki fyrir brjósti líkt og aðrir þm.



Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hafði hér eftir mér að umboð það sem þingflokkur sjálfstæðismanna gaf hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. þann 10. des. s.l. hefði falið í sér að þeir skyldu leysa málið varðandi kaup á Borgarspítalanum þannig að kaupin gangi eftir með því skilyrði að sjálfstjórn spítalans verði tryggð, eins og hv. þm. hafði eftir mér. Ég sagði hins vegar í ræðu minni fyrr í kvöld að í umboðinu hefði falist að jafnframt verði gefin yfirlýsing um hvernig sjálfstæði spítalans verði tryggt. Á þessu er verulegur munur og nóg um það. Það væri vissulega freistandi að ræða nokkuð um byggingu þess húss sem hér hefur verið gert að umtalsefni, húss fyrir Alþingi, en ég skal reyna að stilla mig, enda nokkuð liðið á nóttu og hæstv. forseti sameinaðs Alþingis hefur svarað þeim sem hér hafa talað gegn till. okkar. En það er út af fyrir sig að þeir hv. alþm. sem hafa verulega kynnt sér málið kunni að vera á móti því. Um það er ekkert að segja. En þeir sem lítið hafa kynnt sér það og eru á móti því ættu ekki að tala eins og þeir gera. Ég skil t.d. ekki í hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni þegar hann segir að þetta sé í fyrsta skipti sem þetta mál sé rætt í þingsölum. Af hverju segja menn svona? Bygging húss fyrir Alþingi hefur verið hér til umræðu um áraraðir.

Hvaða tillaga?

Ég man satt að segja ekki hvenær það kom fyrst til umræðu í þinginu frá því ég kom á þing.

Hvar er tillagan?

Hvaða tillaga?

Um byggingu Alþingishúss?

Svo segja menn, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð, að það hafi aldrei verið ákveðið að byggja þetta hús. Það er alveg rétt. Við erum ekkert að ræða um að byggja einmitt það hús sem hlaut fyrstu verðlaun í samkeppninni. Það hefur enginn samþykkt að byggja það hús. En menn tala eins og við séum að fara að byggja ef við samþykkjum þessar 12 millj. sem farið er fram á til hönnunar hússins. Af hverju í ósköpunum tala menn svona? Þetta er að tala gegn betri vitund. Hv. þm. Eyjólfur Konráð segir líka að við sem erum flm. þessarar till., og á þá vafalaust við okkur sem erum í þingflokki sjálfstæðismanna, höfum ekkert umboð, við höfum ekkert umboð til að vera flm. þessarar till. Við báðum ekkert þingflokkinn allan um að styðja till. Það gerðum við ekki. Og enginn ætti að vita það betur en hv. þm. Eyjólfur Konráð að enginn þm. Sjálfstfl. er stöðvaður í því að vera flm. að till. þótt þingflokkurinn allur væri andvígur málinu. Ég efast um að nokkur annar þm. Sjálfstfl. en Eyjólfur Konráð Jónsson hafi oftar flutt till. sem þingflokkurinn er á móti. En það hefur enginn stöðvað hann. Hann hefur auðvitað ekki flutt till. í umboði þingflokksins eða talað fyrir hans hönd. Við höfum ekkert látið í það skína að við værum að því. Af hverju talar þá hv. þm. svona? Af hverju er hann að gera því skóna að við séum að tala í umboði þingflokksins? Svo ætlar hv. þm. að leysa þetta mál með því bara að kaupa Oddfellowhúsið á morgun. Svona einfalt er það.  Já, svo má fá eina hæð í húsi Pósts og síma líka á morgun. Það eru að vísu hægari heimatökin þar en að kaupa Oddfellowhúsið því að það er þó eitthvað í tengslum við ríkið.

Hver var að benda á slysadeildina?

Það er ekki afgreitt mál, hv. þm. Ég hélt ég væri búinn að lýsa því yfir að það er óafgreitt mál. Svo er talað um að það sé óvirðing við Alþingi að flytja þessa till. Ef eitthvað er óvirðing við Alþingi er það að halda því fram að þetta þinghús og aðstaðan sem allir sem hér starfa búa við sé fullnægjandi fyrir þessa virðulegustu stofnun þjóðarinnar. Ég hef boðið þeim þm. Sjálfstfl. sem telja að það þurfi ekkert að gera í málefnum húsnæðis Alþingis að ganga um húsnæði Alþingis og skoða hver aðstaða starfsfólks þingsins er, alveg að slepptri aðstöðu þingmanna, við skulum láta hana mæta afgangi. En að nokkur opinber stofnun leyfi sér að bjóða starfsmönnum sínum upp á þá aðstöðu sem hér er það er alveg útilokað mál og þekkist hvergi hjá því opinbera nema hjá Alþingi. Og þessu mæla einstaka þm. bót og vilja hafa þetta svona, kaupa kannske einhverja kofa í viðbót, sem við höfum verið að gera á undanförnum árum, og gera jafnvel upp með ærnum kostnaði. Muna menn eftir skýrslunni sem var send þm. þegar endurbyggt hafði verið húsið Vonarstræti 12? Það er ágætt hús, fallegt hús, að hluta til verndað. Og það er verndað svo vel að þegar það var endurbyggt var passað upp á það að það mátti ekki hafa tvöfalt gler í því og það mátti náttúrlega ekki hljóðeinangra veggina. Það er í lagi á efstu hæðinni vegna þess að Alþb. hefur hana alla þannig að menn geta talað upphátt þar, en ekki á öðrum hæðum. Vilja menn halda þessu áfram? Vilja menn það virkilega? Það er verið að endurbyggja hérna eina hæð í einum kofa hérna í næsta nágrenni við Alþingi. Það er búið að taka á leigu. Menn vita það kannske ekki. Það er búið að taka á leigu eina hæð, ég man nú ekki hvað það heitir, Kirkjuhvoll líklega, einn kofann í viðbót, eitt hrófatildrið í viðbót til að bæta úr brýnustu húsnæðisþörf þingsins. Þetta vilja menn. Þessu vilja menn halda áfram. Menn eru víst að gæta virðingar Alþingis með því að halda þessu áfram undir forustu hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Ja, drottinn minn dýri! Ég verð að segja að mér finnst einhvern veginn að þeir sem hæst tala gegn þessum byggingaráformum séu þeir sem minnst hafa kynnt sér starfsaðstöðu þeirra sem vinna hér við Alþingi og þá á ég ekki bara við þingmennina. Sumir búa svo vel að vísu að þeir þurfa ekkert til Alþingis að leita með skrifstofur. Þeir hafa þær hérna í næsta nágrenni. Ég nefni þar engin nöfn, ekki einu sinni fyrsta stafinn.



Herra forseti. Það er ágætt hjá hv. forseta Sþ. og þingflokksformanni Sjálfstfl. að taka nú til að ræða kl. þrjú um nótt og ég vil allt að því segja halda uppi málþófi um þessa till. sína um byggingu þessa hrófatildurs út við Austurvöll, í Kirkjustræti. Ég get upplýst hér að það er mikil andstaða í þingflokki Sjálfstfl. gegn þessari till., en hún var engu að síður lögð fram. Það á ekki að koma neinum á óvart, og allra síst formanni þingflokks, hv. þm. Ólafi Einarssyni, að menn séu á móti þessu og mæli á móti því. Það er sjálfsagt að halda uppi umræðum um þetta mál á þessum tíma sólarhrings. Það er líka ágætt hjá honum að halda því fram að þeir tali hæst sem enga þekkingu hafa á málinu.  Við getum haldið þessum umræðum áfram lengi. Það er allt í lagi með það. Mér finnst það líka fyrir neðan allar hellur ef menn halda því fram að aðstaða starfsfólks batni ekki nema þessi milljarðahöll verði byggð, engin leið sé að bæta aðstöðu starfsfólks á annan hátt. Það tel ég fyrir neðan virðingu hv. þm. að taka þannig til orða.



Herra forseti. Þessi umræða er orðin nokkuð skrýtin og það er von að mér blöskri. Ég hélt í alvöru talað að það væri verið að tala um fjárlög hér, en svo er allt í einu komin einhver glerhöll.  En hér hefur verið rætt um að byggja Alþingishús á einu bretti. Ég bið: Guð almáttugur hjálpi ykkur öllum saman. Ég get það ekki. Það er alveg útilokað. Ég ber alla virðingu fyrir þessari mestu stofnun Íslands, en ég efa að það hafi nokkurn tímann ráðið betur ráðum en þegar himinninn einn var yfir þingmanni  Ég ætlaði ekki, herra forseti, að gera þetta að hlægimáli sem þið voruð að tala um, skaupi. Það er langt í frá og þó ekki svo mjög langt. En þó verð ég samt að telja það hálfgert skaup þegar komið er fram með þessa till. - Og nú sé ég að þingflokksformaður vill segja mér að þegja. 

Við erum ekki að því.

Nei, nú skulum við tala betur saman seinna. En hvað um það. Þegar menn eru með fjárlög sem eru á hvínandi kúpunni gengur ekki svona hugsunargangur. Hann bara gengur ekki. Þið sjáið það sjálf. Og það er um margt rétt sem stjórnarandstæðingar hafa sagt hérna. Við skulum lofa þeim að njóta alls sannmælis. Meira að segja hv. 3. þm. Reykv. Hann er málsnjallastur manna hér á Alþingi. Hann er það. Þið hafið ekki roð við honum. Þetta er bara sannleikur. - Nei, þú þarft ekki að miklast af því. Það er svo langt í frá. Það má vel vera að ég skammi þig hreinlega á eftir. Þú skalt passa þig á þessu öllu saman. Nei, við skulum passa okkur á þessu, sjálfstæðismenn. Ég held að við séum að fara í hreinan voða. Ég heyri að það eru tveir sjálfstæðismenn sem tala fyrir þessari glerhöll sem ég er ekki þar með að segja að sé alveg rétt til orða tekið.

Hefur þú séð teikninguna?

Já, ég hef séð hana. Og ég sé að hún yfirgnæfir þetta þorp sem einu sinni var. En þið eruð komnir svo langt frá þorpinu. Þið eruð ekki þorparar lengur! Það er nú gallinn á ykkur. Þið eruð ekki þorparar. Herra formaður. Ég er með hreinan skandal hérna. Það þýðir ekki neitt! Jæja, en ef ég þekki formanninn rétt gaf hann mér ekki nokkra ádrepu með þessu augnatilliti. En ég veit ekki hvort ég á að nenna að tefja umræðuna lengur. Mér sýnist að hún sé komin í ónýtt efni, eins og sagt var í gamla daga. Þið eruð hættir að tala um það sem í raun og veru á að tala um í alvöru. Þetta er bara bull og rugl! En þetta Alþingishúsmál líst mér illa á, mjög illa. Ég held að þið ættuð að fara ykkur hægt í því. En það skulu verða lokaorð mín að þetta er búið að þvælast fyrir ykkur í nokkur ár og þið eruð búnir að kaupa hús hringinn í kringum Alþingishúsið á þeim forsendum að þið séuð að bæta aðstöðu fólksins í kringum ykkur sjálfa. Guð minn almáttugur! Það situr hérna niðri á sama stað. Þið hafið ekkert gert fyrir það. Þetta er nákvæmlega sama og þegar verið er að tala um að hækka láglaunahópana. Þeir sitja alltaf eftir. Og þið megið skammast ykkar!



Herra forseti. Það er með hálfum huga að ég blanda mér í innanhúsátök í þingflokki Sjálfstfl., en þó finnst mér að þessi umræða gefi jafnvel tilefni til umhugsunar um hvort það ætti hugsanlega að setja einhver ákvæði í lög um hámarksstærð þingflokka því það er alveg greinilegt að jafnstór þingflokkur og þingflokkur Sjálfstfl. er er ekki fær um að fylgjast með því sem fram gengur hér á þingi - eða hvar hafa menn verið sem eru að ræða um þetta mál og segja: Við höfum ekki fengið tækifæri til að segja álit okkar á því hvort byggja eigi hús eður ei, og segja: Við eigum að komast að samkomulagi um stærð og gerð hússins? Vita þessir menn ekki að fyrir einu og hálfu ári lá fyrir öllum þingflokkum á þingi húsrýmisáætlun gerð af húsameistara ríkisins á vegum samkeppnisnefndarinnar sem valin var? Þessi húsrýmisáætlun tilgreindi hvert einasta rými og hvern einasta fermetra í þessu húsi og þingflokkarnir fengu allir tækifæri til að fjalla um hana og þingflokkarnir fengu allir tækifæri til þess að gagnrýna hana og setja fram hugmyndir um það sem á vantaði eða betur mætti fara. Sumir þingflokkar gerðu það, aðrir ekki. Enginn maður hafði þá nokkurn áhuga á að standa upp hér á þingi og gagnrýna að þessi húsrýmisáætlun lægi fyrir þingflokkum vegna þess að til stóð að halda samkeppni og menn vissu að framhaldið yrði að niðurstaða samkeppninnar yrði grundvöllur að hönnun og sú hönnun yrði grundvöllur að ákvörðun um byggingu. Það er annaðhvort af því að menn hafa ekki fylgst með eða af því að menn vita ekki betur að menn geta komið hér og haldið því fram að alþm. hafi ekki fengið tækifæri til að segja álit sitt og hafi ekki fengið tækifæri til að hugleiða hvort þeir væru sammála eða ekki um stærð og gerð hússins að þeir koma hér og segja slíkt. Þeir fengu það á árinu 1984 og fram á árið 1985 og höfðu allar aðstæður til að gagnrýna þá þau störf og þá vinnu sem þá var í gangi. Þegar forsetar Alþingis og samkeppnisnefndin gengu út frá því í áframhaldandi störfum sínum að það væri samkomulag um það sem væri verið hér að gera er það ekki bara eðlilegt. Það er sjálfsagt vegna þess að enginn sem hafði aðstæður til að fjalla um þetta mál, 60 þingmenn, fann þá nokkurt tilefni til að gagnrýna að þessi vinna væri í gangi á grundvelli þessara stærða og þessara rýma sem búið var að gera tillögu um og sýna mönnum og gefa mönnum tækifæri til að fjalla um og setja fram sína gagnrýni. Þess vegna, herra forseti, get ég ekki annað en komið hér í ræðustól, einfaldlega til að rifja upp fyrir mönnum að þeir eru með þegjandi samþykki sínu, aðgerðarleysi eða áhugaleysi búnir að samþykkja það sem þegar hefur verið gert.



Herra forseti. Ég ætta ekki að blanda mér í þetta þinghúsmál að sinni. Ég greiði atkvæði um það eins og aðrir í fyrramálið og hef mínar efasemdir um það mál. En ég kvaddi mér hljóðs vegna yfirlýsingar hv. 9. landsk. þm. Ólafs G. Einarssonar vegna Borgarspítalamálsins og ég þakka honum fyrir að hann skyldi skýra sitt mál aðeins nánar hér. Það liggur fyrir að mínu mati að þetta mál hefur fengið hér í kvöld þýðingarmikla umræðu og það er ljóst að málið verður lagt fyrir þingið þegar það kemur saman aftur. Ég óttast hins vegar, herra forseti, af löngu fenginni reynslu að þá hafi þeir handjárnað hvorn annan, hv. þm. Páll Pétursson og Ólafur G. Einarsson, og sameinast í hinum sjálfstæða samrekstri Framsfl. og Sjálfstfl.



Herra forseti. Mig grunaði ekki þegar ég hóf andóf við till. um 12 millj. kr. framlag til hönnunar nýrrar byggingar hér í grenndinni fyrr í dag að þar með væri kveikt í púðurtunnu í þingflokki Sjálfstfl., en þar sem mér heyrðust sumir hérna varla vita á hvaða till. allt þetta byggðist ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hana. Hún hljóðar svo: "Í tilefni af 100 ára afmæli Alþingishússins ályktar Alþingi að fela forsetum þingsins að gangast fyrir samkeppni um gerð og skipulag viðbótarbyggingar fyrir starfsemi þingsins á svæði sem takmarkast af Templarasundi, Kirkjustræti, Tjarnargötu og Tjörninni. Verði samkeppnin við það miðuð að heimkynni Alþingis skuli áfram vera í núverandi þinghúsi, svo og í byggingum í næsta nágrenni þess. Forsetum Alþingis er falinn undirbúningur þessarar samkeppni, þar með talin öflun forsendna fyrir gerð útboðsgagna í samráði við húsameistara ríkisins og skipulagsyfirvöld." - Þessi till. var samþykkt vorið 1981. Forsetar hafa unnið það verk sem þeim var falið, sagði hæstv. forseti Sþ. áðan. En hvað var þeim falið skv. ályktuninni? Þeim var falið að gangast fyrir samkeppni um hús, en þeim var ekki falið að ljúka málinu og láta byggja húsið. Ég lít ekki svo á. Rétta leiðin hefði verið að ræða þetta mál samkvæmt till. í sameinuðu þingi um byggingu eftir niðurstöðu þessarar samkeppni. Það má vel vera að við þm. hefðum átt að koma athugasemdum og gagnrýni ákveðnar á framfæri á fyrri stígum, en a.m.k. sú sem hér stendur áttaði sig ekki á því að málið væri komið á slíkt flug, enda er aldeilis ómögulegt að skilja samþykkt Alþingis frá 1981 svo. Mér heyrist menn eiga ýmislegt ósagt um þetta mál og tel að best færi á því að taka það á dagskrá í betra næði. Umræðu (atkvgr.) frestað.