Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. félmn. um frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins nr. 60/1984, sbr. lög nr. 54/1986 og lög nr. 27/1987. Nefndin hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess. Með frv. eru ekki gerðar grundvallarbreytingar á húsnæðislánakerfi því sem komið var á vorið 1986. Þó er tekið fyrsta skrefið til að koma því jafnvægi á í húsnæðiskerfinu sem að er stefnt í samræmi við ákvæði í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Heildarendurskoðun þessa kerfis hlýtur að verða næsta skref í máli þessu með tilliti til fenginnar reynslu og fjölda ábendinga sem fram hafa komið innan þings og utan. Frv. mun létta nokkuð á kerfinu með því að veittar eru heimildir til að skerða lán til þeirra er eiga fyrir fullnægjandi húsnæði og veita slíkum aðilum lán á lakari kjörum en þeim sem skipa forgangshópinn. Kemur í því efni hvort tveggja til greina að stytta lánstíma og hækka vexti. Einnig gerir frv. ráð fyrir að unnt verði að færa í forgangsröð nokkurn hóp fólks sem á íbúð fyrir en býr í raun vegna þrengsla eða sérstakra erfiðra fjölskylduástæðna við síst betri kost en ýmsir sem ekki eiga íbúð fyrir. Loks gerir frv. ráð fyrir heimild til að synja þeim um lán sem eiga fyrir fleiri en eina íbúð. Mikilvægasta grein frv. er þó fyrir margra hluta sakir 2. gr. þess. Þar er kveðið á um breytta skipan varðandi svör Húsnæðisstofnunar til umsækjenda. Með þeirri tilhögun sem frv. gerir ráð fyrir er komið í veg fyrir að útgáfa svonefndra lánsloforða Húsnæðisstofnunar verði áfram sú uppspretta efnahagslegra þrenginga og hækkunar á fasteignamarkaðnum sem verið hefur. Auk þess er stofnuninni ekki gert að skuldbinda sig fjárhagslega nokkur ár fram í tímann. Frá sjónarmiði almennrar efnahagsstjórnar er hér um mjög mikilvægt atriði að ræða þó hitt sé rétt að með þessu móti fá umsækjendur ekki jafnskjótt og áður örugga vitneskju um hvenær þeir fá lán sín afgreidd. Það er galli sem þó vegur ekki upp kosti þessarar breytingar. Í þeirri heildarathugun í húsnæðislánakerfinu sem nefndin telur nauðsynlegt að ráðast í eru nokkur atriði öðrum fremur sem brýnt er að tekin verði til athugunar. Í fyrsta lagi ber að nefna nauðsyn þess að tryggja fjárhagsstöðu húsnæðislánakerfisins til frambúðar þar sem nú er sýnt að vaxtamunur er orðinn meiri en talið hefur verið að kerfið þyldi. Raunar er brýnt að þegar verði gerðar ráðstafanir til að minnka þann mun sem er á teknum og veittum lánum Húsnæðisstofnunar. Ákvörðun um það er á valdi ríkisstjórnarinnar og kallar ekki á lagabreytingu. Í öðru lagi þarf að kanna hvort grundvöllur geti verið fyrir því að flytja hluta verkefna Húsnæðisstofnunar yfir í bankakerfið með samningum við lífeyrissjóði og bankastofnanir. Í þessu sambandi kemur til athugunar með hvaða hætti húsnæðisbætur í skattkerfinu geti komið í stað niðurgreiðslu vaxta. Jafnframt er rétt að kanna að nýju hugmyndir um að binda lán Húsnæðisstofnunar við einstaklinga í stað íbúða og hvort komið geti til greina að skipta heildarlánsfé milli kjördæma í samræmi við lánveitingar lífeyrissjóða í einstökum kjördæmum. Einnig væri þarft að kanna möguleika á sérstökum lánaflokkum til styttri tíma en almennt gerist og með breytilegum kjörum til að koma til móts við þarfir einstakra hópa sem ekki þurfa á stórum lánum til mjög langs tíma að halda. Æskilegt er að þessari heildarendurskoðun ljúki fyrir upphaf næsta þings. Minni hl. mun skila séráliti, en stendur þó að brtt. í nál. meiri hl. sem raunar er leiðrétting á villu sem slæddist inn við prentun málsins. Brtt. er sú að niðurlag 1. málsl. 3. gr. orðist svo: og skulu fyrrnefnd lán afgreidd í sömu röð og umsóknir berast þegar íbúðir verða veðhæfar. Í gildandi lögum og frv. eins og það var lagt fram var talað um "og/eða", en hér er gerð tillaga um að það verði "þegar" til þess að taka af öll tvímæli. Undir álitið rita Guðmundur H. Garðarsson, formaður, Valgerður Sverrisdóttir, Jóhann Einvarðsson, Halldór Blöndal og Karl Steinar Guðnason.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins nr. 60 frá 1984, sbr. lög nr. 54 frá 1986 og 27 frá 1987, sem er frá minni hl. félmn., en undir nál. skrifar auk mín hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson. "Í kjölfar kjarasamninga á vinnumarkaði í febrúar 1986 voru samþykktar breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem þó náðu aðeins til hluta lánakerfisins og voru reyndar samþykktar með þeim fyrirvara, sem fram kemur í nál. meiri hl. þáv. félmn. á þskj. 1017 á 180. löggjafarþingi, að húsnæðislánakerfið yrði tekið til gagngerðrar endurskoðunar með sérstöku tilliti til félagslegra íbúða, leiguíbúða, íbúða fyrir aldraða, öryrkja og námsmenn svo og með því að kanna leiðir til að koma til móts við þá sem hafa lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. Slík endurskoðun hefur enn ekki farið fram og verður því að líta á breytingar á núgildandi lögum sem bráðabirgðalausn til að leysa úr brýnasta vandanum nú vegna þeirra fjölmörgu umsókna sem liggja hjá Húsnæðisstofnun. Frv. hefur það að markmiði að tryggja betur forgang þeirra sem eru í brýnni þörf fyrir lánafyrirgreiðslu, draga úr sjálfvirkni í útlánum og fjárþörf húsnæðislánakerfisins og draga úr þenslu á fasteignamarkaði. Með frv. er ekki verið að gera grundvallarbreytingar á húsnæðislánakerfinu, en endurskoðun er nauðsynleg í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur af núgildandi lánakerfi. Frv. gerir ráð fyrir að færa í forgangshóp þá sem eiga ófullnægjandi íbúð og þurfa að skipta um húsnæði af fjölskylduástæðum. Þetta er mikilvæg breyting vegna þess að margar stórar fjölskyldur eru oft í mun erfiðari aðstöðu en ýmsir sem eru að byggja eða kaupa íbúð í fyrsta sinn. Sjálfsögð er sú breyting á núgildandi lögum að takmarka rétt þeirra sem eiga margar íbúðir eða miklar eignir. Enn fremur telur minni hl. að þeir sem eru að kaupa eða byggja í fyrsta sinn svo og þeir sem eru að stækka við sig vegna ófullnægjandi íbúðarhúsnæðis eigi að hafa rétt til lána hjá Húsnæðisstofnun með lágum vöxtum. Þeir sem búa við góðar húsnæðisaðstæður ættu að fá lán með annars konar kjörum annaðhvort hjá Húsnæðisstofnun eða bönkum. Í 2. gr. frv. er lagt til að hætt verði að gefa bindandi svar um lánstíma og lánsupphæð fyrr en a.m.k. einu ári áður en lán er veitt. Hins vegar fái menn svar innan þriggja mánaða frá umsókn um það hvort þeir eigi rétt á láni. Undirrituð óttast að sú tilhögun komi ekki í veg fyrir verslun með þá pappíra sem fólk fær í hendur eins og tíðkast hefur í einhverjum mæli með þau lánsloforð sem fólk fær nú. Því ætti ekki að gefa nein svör um lán fyrr en endanlegt svar um lánstíma og lánsupphæð liggur fyrir og flytja undirrituð brtt. þess efnis á sérstöku þskj." Undir þetta nál. rita, eins og áður var sagt, Guðrún Agnarsdóttir og Svavar Gestsson. Brtt. er á þskj. 337 og er svohljóðandi: " Við 2. gr. Greinin orðist svo: Í stað 1. málsl. 6. mgr. (verður 7. mgr.) 12. gr. laganna komi tveir nýir málsliðir er orðist svo: Umsækjendur, sem ekki uppfylla skilyrði laga þessara um lánveitingu skv. 13., 14., 18. og 25. gr., skulu innan þriggja mánaða frá því að umsókn er lögð inn fá svar ef um synjun er að ræða. Endanleg svör um afgreiðslutíma láns og lánsfjárhæð berist eigi síðar en ári áður en fyrsti hluti láns kemur til afgreiðslu." Meginástæðurnar fyrir því að við höfum lagt fram þessa brtt. eru tvær. I fyrsta lagi leggjum við til að einungis þeir sem ekki fá lán fái afdráttarlausa tilkynningu um synjun. Þetta er vonandi mikill minni hluti þeirra sem sækja um lánin. Þeir hafa það því alveg á hreinu að þeir hafa fengið synjun og hafa bréf upp á það. Hins vegar: Þeir sem eiga eftir að fá lán en ekki er ákveðið enn þá hvenær þeir fá lán fá ekkert bréf í hendurnar. Þeir fá engan pappír frá Húsnæðisstofnun sem mögulegt er að veðsetja eða selja eins og gert hefur verið á hinum svokallaða gráa markaði með talsvert miklum afföllum. Því er þetta meira öryggi, ef svo má segja, ef einungis eru sendar tilkynningar til þeirra sem fá synjun. Á sama tíma sparar þetta mikla fyrirhöfn hjá Húsnæðisstofnun og minnkar álag þar sem ekki þarf að senda út tilkynningar nema til þeirra sem eru í minni hluta og fá synjun. Við teljum því að þessar brtt. séu til bóta og berum þær fram við málið. Við vonum að þær fái jákvæða umfjöllun og að málinu verði síðan hraðað í gegnum deildina til að tryggja að það geti orðið að lögum sem fyrst.



Hæstv. forseti. Við þm. Borgarafl. lögðum fram brtt. við frv. hæstv. félmrh. um húsnæðismál, að ég held einar 40 greinar. Þessara brtt. er í engu getið í dagskrá fundarins og bið ég um að það verði leiðrétt.



Að gefnu tilefni vil ég taka það fram að það er rétt sem hv. 7. þm. Reykn. segir. Það láðist í vélritun að geta brtt. þeirra borgaraflokksmanna, en þær eru á þskj. 256 og bið ég hv. þm. að bæta því inn á dagskrána.



Herra forseti. Það hefur gleymst að segja "með fyrirvara" undir nafn mitt og ég hef gert ráðstafanir til þess að það verði leiðrétt. Þegar nál. verður prentað verður það leiðrétt og sett "með fyrirvara" undir nafn mitt með þessu nál. Það skýrist af því að ég er að sumu leyti ekki sammála því sem þarna stendur þó að ég geti fullkomlega undir það tekið að nauðsynlegt sé að fara í heildarathugun á húsnæðislánakerfinu. Ég sé nú ekki ástæðu til þess, vegna þess að við erum tímanaumir, að ég fari frekar út í þann ágreining sem ég hef við sum efnisatriði í þessu nál. að þessu sinni, en mun þegar húsnæðislánin koma síðar til meðferðar í þinginu eftir áramótin gera þeim málum rækileg skil.



Í framhaldi af því sem áður var getið og ég ræddi um, að hefði láðst að setja í dagskrána númer þskj., vil ég taka fram að svo vill til að brtt. þeirra borgaraflokksmanna var dreift við 1. umr., sem er mjög óvenjulegt, og hafa menn því haft færi á að kynna sér þetta betur en áður miðað við venju.



Hæstv. forseti. Það hefur komið fram áður í virðulegri deild að við lögðum fram ítarlega grg. og brtt. við frv. hæstv. félmrh. Í frv. til l. um húsbanka eða húsnæðislánastofnanir á þskj. 170 og með brtt. við frv. til 1. um húsnæðismál á þskj. 256 höfum við þm. Borgarafl. í Ed. lagt fram tillögur sem bera með sér heildarendurskoðun húsnæðislánakerfisins. Þar sem nú eru aðeins örfáir dagar til jóla og þingstörf ganga mjög treglega viljum við fyrir okkar leyti til að greiða götu húsnæðismálafrv. svo það megi verða að lögum fyrir jól draga þessar brtt. okkar til baka í trausti þess að þeim verði vel tekið þegar við munum leggja þær fram sem frv. á vorþinginu strax og það tekur til starfa á nýjan leik að jólaleyfi þm. loknu.



Hæstv. forseti. Mig langar í framhaldi af því sem samflokksmaður minn Júlíus Sólnes sagði áðan að vekja athygli á því nál. sem kom frá meiri hl. félmn. og þá sérstaklega nokkrum greinum þess og leyfi mér að lesa upp nokkrar setningar. Þar segir í upphafi: "Með frv. eru ekki gerðar grundvallarbreytingar á húsnæðislánakerfi því sem komið var á vorið 1986. Þó er tekið fyrsta skrefið til að koma því jafnvægi á í húsnæðiskerfinu sem að er stefnt í samræmi við ákvæði í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar." Það er sem sagt álit meiri hl. félmn. að þarna sé aðeins um minni háttar breytingu að ræða. Þá kemur fram undir lok þessa nál. það sem við þm. Borgarafl. höfum verið að leggja áherslu á í þeirri umræðu sem verið hefur, en þar segir: "Í fyrsta lagi ber að nefna nauðsyn þess að tryggja fjárhagsstöðu húsnæðislánakerfisins til frambúðar þar sem nú er sýnt að vaxtamunur er orðinn meiri en talið hefur verið að kerfið þyldi." Þetta er annað þeirra meginatriða sem við höfum lagt áherslu á og sem leyst er með þeirri brtt. sem við lögðum hér fram og erum búnir að draga til baka. Seinna atriðið er að kanna hvort grundvöllur geti verið fyrir því að flytja hluta verkefna Húsnæðisstofnunar yfir í bankakerfið með samningum við lífeyrissjóði og bankastofnanir. Þarna kemur að öðru meginatriði í okkar till. og verð ég að segja hér að ég fagna þessu nál. og vona svo sannarlega, þegar við leggjum fram þær brtt. sem við gerðum á vorþingi, að það verði það sama uppi á teningnum og að þessar tillögur okkar fái skjóta afgreiðslu í þinginu og verði að lögum fyrir lok þessa þings.