Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 556, um biðlista eftir hjúkrunar- og dvalarrýmum, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur; á þskj. 567, um starfsmannamál ráðuneytisins og stofnana þess, frá Birgi Þórarinssyni; og á þskj. 615, um skiptingu velferðarráðuneytis í heilbrigðisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti, frá Helgu Völu Helgadóttur.

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um skýrslubeiðni um dánaraðstoð og þess ber að geta að við samþykktum þá skýrslubeiðni á síðasta þingi. Ég hygg að skýrslan sé í vinnslu í ráðuneytinu en til að hægt sé að skila henni sem þingskjali á þessu þingi er nauðsynlegt að endurflytja skýrslubeiðnina. Hún gengur út á að æskja þess að ráðherra taki saman upplýsingar um dánaraðstoð og þróun lagaramma um hana þar sem hún er leyfð, tíðni, ástæður og skilyrði dánaraðstoðar þar sem hún er leyfð, reynslu af dánaraðstoð þar sem hún er leyfð, opinbera umræðu og mögulegar lagabreytingar í þeim löndum þar sem dánaraðstoð er ekki leyfð, einkum þá Norðurlöndum, Þýskalandi og Kanada þar sem umræðan um þetta mál hefur verið töluverð, auk þess að gera viðhorfskönnun meðal heilbrigðisstarfsmanna um afstöðu þeirra til dánaraðstoðar. Ég held að það sé mjög áhugavert að vita afstöðu heilbrigðisstarfsmanna því að nýlega fengum við upplýsingar um að 77% svarenda í könnun Maskínu væru hlynnt dánaraðstoð. Ég vona að þingheimur geti samþykkt þetta að nýju.

Herra forseti. Ég skil þessa beiðni á þann veg að hún sé í raun undirbúningur að lagafrumvarpi þess efnis að dánaraðstoð verði að veruleika hér á landi. Eins og kunnugt er er dánaraðstoð óheimil á Íslandi. Nú þegar er til ágætisefni hér á landi um dánaraðstoð, svo það sé sagt, t.d. nýleg meistaraprófsritgerð í lögfræði um dánaraðstoð. Þar er m.a. að finna samanburð á löggjöf og lagaframkvæmd í Hollandi og Belgíu þar sem dánaraðstoð er leyfð. Einnig er umfjöllun um lagaframkvæmd í Sviss. Ég skil þetta mál þannig, herra forseti, að verði það samþykkt sé hugsanlega aðeins tímaspursmál þar til umræður um að lögfesta rýmri rétt til að deyja verði teknar á Alþingi. Það hugnast mér ekki vegna þess að álitamálin eru mjög flókin og eiga sér siðferðilegar, faglegar, lagalegar og trúarlegar hliðar. Miðflokkurinn greiðir ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp til að ítreka þakkir mínar til flutningsmanns þessarar skýrslubeiðni. Mér finnst mikilvægt að við könnum hvernig þessum málum er háttað víðs vegar í kringum okkur og könnum flötinn fyrir því að heimila val, að heimila fólki að velja að deyja með reisn. Ekki veit ég hvernig ég myndi velja ef ég stæði frammi fyrir valinu en það er það sem skiptir máli. Valið er það sem er mikilvægt og þess vegna styð ég að sjálfsögðu þessa skýrslubeiðni heils hugar.

Virðulegur forseti. Ég held að þessi beiðni skýri sig nokkuð sjálf. Það er augljóslega vilji hjá framkvæmdarvaldinu og víðar að læra af því sem úrskeiðis kann að hafa farið í undirbúningi og mögulega því sem á eftir fylgdi þegar við horfum á óveðrið sem gekk yfir landið fyrir nokkrum dögum. Það er mikilvægt að þingið sé vel upplýst og þess vegna teljum við mikilvægt að sú skýrsla sem óskað er eftir hér verði lögð fyrir þingið. Ekki er nein dagsetning á því hvenær hæstv. forsætisráðherra ætti að skila skýrslunni til okkar en gert er ráð fyrir að það verði á þessu þingi. Ég held að það sé óþarfi að draga skýrsluskilin. Ég vona að þingmenn samþykki að þingið verði upplýst með þessum ítarlega hætti. Í skýrslubeiðninni eru taldir upp ýmsir liðir sem vert er að svara, ekki tæmandi, kannski auðvelt að svara sumum, kannski óþarfi að svara sumum. Við látum það í hendur ráðherra og beiðninni er beint til forsætisráðherra þar sem svo mörg ráðuneyti og svo margar stofnanir koma að svona málum.

Virðulegur forseti. Ég styð þessa skýrslubeiðni og þótt ekki sé hægt að rekja einstaka atburði, eins og óveðrið sem við fengum nýlega, til loftslagsbreytinga er hins vegar vel vitað að loftslagsbreytingar munu auka líkur á óveðrum eins og því sem er nýlega gengið um garð. Þess vegna er mikilvægara en áður að við séum viðbúin, ekki bara óveðri eins og þessu heldur öðrum svakalegum veðurfyrirbrigðum sem geta skemmt fyrir okkur innviðina eða þvælst fyrir okkur á annan hátt. Þess vegna finnst mér þessi skýrslubeiðni góð og ég vona að hún komi sem fyrst fram en ítreka að við þurfum líka að búa okkur undir að vera óviðbúin fyrir það sem er ekki hægt að undirbúa sig fyrir vegna þess að við sjáum ekki alveg fyrir nákvæmlega hvernig plánetan okkar mun breytast á næstu áratugum. Við þurfum að vera viðbúin almennt, ekki bara gagnvart tilteknum vandamálum sem við erum nýbúin að upplifa heldur líka þeim sem við sjáum ekki endilega fyrir. Hvernig nákvæmlega það er gert er vandasamara verk en fyrsta skrefið er klárlega skýrsla sem þessi.

Forseti vill upplýsa aðeins um fundarhaldið eins og það er fyrirhugað í dag. Við munum nú taka til við þá löngu dagskrá sem fyrir okkur liggur á þessum fundi og safna atkvæðagreiðslum saman í lok þess fundar, nær það nú verður. Mögulega gerum við stutt hlé á undan þeirri atkvæðagreiðslu en með því lýkur fyrri fundi dagsins. Að afloknu hádegishléi á milli funda hefst svo síðari fundur. Á honum verða væntanlega fyrst og fremst tvö mál á dagskrá, þ.e. 3. umr. um frumvarp til laga um veitingu ríkisborgararéttar og munnleg skýrsla forsætisráðherra um óveðrið, afleiðingar þess og viðbrögð stjórnvalda. Erfitt er að tímasetja þetta nákvæmlega en hv. þingmenn verða á svæðinu og fylgjast vel með.

Virðulegur forseti. Þetta er stutt frumvarp utan um ríkisreikninginn. Það er einhver aðskilnaður á því hvað hægt er að gera með því að samþykkja það og nefndarálit sem tengist því annars vegar og hægt að fjalla um ríkisreikninginn hins vegar. Fjárlaganefnd er með skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2018 sem var stuttlega fjallað um í tengslum við þetta frumvarp en samt var ákveðið að moka þessu frumvarpi í gegnum þingið á örskotsstundu með engu umsagnarferli eða neinu því um líku. Kannski er hægt að rökstyðja á einhvern hátt að þess þurfi ekki og að fjallað verði um ríkisreikninginn í einhvers konar nefndarlegri meðferð í kjölfarið. Ég hef ekki hugmynd um hvernig nefndarálit er hægt að gefa út varðandi þá meðferð en það verður áhugavert að sjá það. Lykilatriðið í þessu er að ekkert er að fara að breytast í meðhöndlun þingsins á ríkisreikningi, hann stendur eins og hann er, en athugun okkar á því verkferli og þeim atriðum sem út af standa, t.d. varðandi lög um opinber fjármál, ætti tvímælalaust að fylgja þessu máli og afgreiðslu á ríkisreikningi fyrir árið 2018. Það er ekki gert heldur bara skóflað í gegn og við reddum hinu síðan einhvern tímann seinna. Ég geri athugasemd við þessa málsmeðferð. Að sjálfsögðu ættum við að skoða öll þau mál sem tengjast ríkisreikningi 2018 og tengjast endurskoðun á skýrslu Ríkisendurskoðunar. Við ættum að geta skilað nefndaráliti um þá umfjöllun nefndarinnar með þessu frumvarpi en ekki bara að skófla því í gegn og skoða það kannski einhvern tímann seinna og undir einhverjum öðrum kringumstæðum. Það er engin ástæða fyrir því að afgreiða það núna frekar en seinna, það breytir engu um niðurstöðu málsins sem slíka heldur gefur okkur sem þingmönnum tækifæri til að ígrunda málið betur og veita betri upplýsingar í næstu ítrun á ríkisreikningi, á þeirri framsetningu sem t.d. ríkisendurskoðandi gagnrýndi ráðuneytin fyrir fyrir hönd þingsins. Hann sagði að það mætti setja fram ýmsar upplýsingar á skýrari og skilmerkilegri hátt. Þó er pínulítið undarlegt að þingið hafi ekki verið spurt hvað því þætti vera skýrara og skilmerkilegra í ríkisreikningi. Það er mjög margt sem þarf að huga að varðandi skil á ríkisreikningi til framtíðar. Ég tel að það að þingið afgreiði þennan hluta vinnunnar á þennan hátt sé algjör óþarfi og því sit ég hjá við afgreiðslu ríkisreiknings þetta árið.

Herra forseti. Ég er á nefndaráliti meiri hlutans með fyrirvara sem ég vil gera aðeins grein fyrir. Nú liggur fyrir að fjárlaganefnd vill samþykkja ríkisreikninginn fyrir 2018 áður en hún hefur haft tækifæri til að greina endurskoðunarskýrslu Ríkisendurskoðunar eins og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson nefndi. Eins og kunnugt er sendi stofnunin inn leiðréttingu á endurskoðunarskýrslunni í kaflanum um gjöld ársins í kjölfar á frumskoðun nefndarinnar á skýrslunni. Auk þess á nefndin eftir að greina ríkisreikninginn með sjálfstæðum hætti. Í sjálfu sér er óheppilegt að ríkisreikningur sé samþykktur áður en þessi vinna fer fram og ég legg því áherslu á að vinnan verði unnin við fyrsta tækifæri og að fjárlaganefnd gefi út álit á hvoru tveggja í formlegri skýrslu sem verði lögð fyrir þingið og rædd innan þess. Ég held reyndar að formaður nefndarinnar og aðrir nefndarmenn séu mér sammála í því. Þetta mikilvæga mál kom í hendur þingsins í miðri fjárlagavinnunni og afar takmarkaður tími var til að kynna sér það nægilega vel. Það þurfa að fást skynsamleg svör við því hvers vegna ríkisreikningur er ekki birtur og frágenginn á svipuðum tíma hjá stærstu hlutafélögum og fyrirtækjum landsins, þ.e. í febrúar og mars. Ég hefði talið það réttu vinnubrögðin í þessu. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu málsins vegna þess að ekki hefur unnist tími til að fara ofan í saumana á reikningnum. Það felur í sér mjög umfangsmikla vinnu sem þingið hefur ekki haft tíma til að vinna. Eins og áður sagði er ég á þessu nefndaráliti með fyrirvara og nú hef ég gert grein fyrir honum.

Hæstv. forseti. Við erum í 3. umr. um staðfestingu á ríkisreikningi og ég vil bara koma upp í tilefni af orðum kollega minna í hv. fjárlaganefnd. Það er sannarlega rétt að endurskoðandi fjallar lögum samkvæmt um ríkisreikning, í þessu tilviki ríkisendurskoðandi. Það frumvarp sem við erum að fjalla um er einfalt í sjálfu sér og hér er í raun og veru bara vísað til þess að þingið staðfesti ríkisreikninginn eins og hann liggur fyrir. Nú hefur ríkisendurskoðandi klárað sína yfirferð og gefið út sitt álit. Hann áritar án fyrirvara. Það er sannarlega rétt að að endurskoðunarskýrsla fylgir og segja má að hún standi í sjálfu sér fyrir sínu óháð sjálfum ríkisreikningnum. Það er kannski lykilatriðið í þessu. Fjárlaganefnd hefur í gegnum tíðina farið í sjálfstæða umfjöllun um endurskoðunarskýrsluna og fjallað um þær ábendingar ríkisendurskoðanda sem þar koma fram um ríkisfjármálin og reikningsskilin í heild sinni hjá ríkisaðilum. Við eigum auðvitað eftir að fjalla frekar um það í nefndinni hvort, hvernig og með hvaða hætti við tökum sjálfa endurskoðunarskýrsluna fyrir en segja má að slík endurskoðunarskýrsla sé ígildi ítarlegs endurskoðunarbréfs. Það er aðallega að finna í 16. gr. laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga og 59. gr. laga um opinber fjármál þar sem segir að ríkisendurskoðandi sé endurskoðandi ríkisreiknings og ársreikninga ríkisaðila. Þessi endurskoðunarskýrsla er ítarleg og í henni felast gagnlegar ábendingar um ríkisfjármálin í heild sinni. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra en vildi útskýra þetta.

Virðulegi forseti. Síðast skilaði Ríkisendurskoðun ekki alveg góðu áliti á ríkisreikningi. Það er uppfært núna og því fylgir endurskoðunarskýrsla, undirritun o.s.frv. Afgreiðsla þingsins er án álits, ef ég má orða það þannig. Ríkisreikningur er einfaldlega tekinn fyrir með þessu frumvarpi um að hann sé staðfestur en Alþingi skilar engu áliti. Alþingi hefur gert sína skoðun á málinu. Kannski gerum við það seinna og skilum einhverri skýrslu þá en það aftengir málið sem slíkt frá skoðun þingsins. Ég skil ekki af hverju þarf að skilja þetta tvennt að. Það er bara búið til aukið flækjustig. Einhver gæti spurt: Hvernig afgreiddi þingið ríkisreikning 2018? Svarið væri að það hefði bara staðfest hann og ekkert meira. Það er ekki búið að tengja saman þegar kemur einhver skýrsla frá nefndinni eftir hálft ár eða hver veit hvenær. Utan frá sést það ekki í sögulegu samhengi þegar á að skoða hvernig þingið afgreiddi þetta mál. Það sem ég geri athugasemd við er af hverju þingið skilar ekki áliti eftir ígrundaða rannsókn á ríkisreikningi 2018.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvarið. Ég taldi mig í örstuttri ræðu hafa gert grein fyrir einmitt þessu. Þetta stendur aðskilið. Með endurskoðunarskýrslunni gerir ríkisendurskoðandi sína endurskoðun sem stofnun þingsins en gefur jafnframt fjárlaganefnd sem fulltrúa þingsins tækifæri til að fylgja eftir ábendingum sem koma fram í endurskoðunarskýrslu sjálfstætt og auka þannig þekkingu Alþingis á reikningsskilum opinberra aðila. Það stendur alveg sjálfstætt og óháð niðurstöðum ríkisreiknings sem gefur glögga mynd, eins og kemur fram í áliti ríkisendurskoðanda, af stöðu eigna og skulda  Það sem við erum að gera í þessu einfalda frumvarpi er bara að staðfesta ríkisreikninginn eins og hann birtist okkur. Það sem við höfum hins vegar gert og er til bóta er að kalla eftir aukinni greiningu í ríkisreikningnum sjálfum. Ég get vísað þar í sérstakt yfirlit sem gefur okkur í þinginu færi á að bera saman á GFS-staðlinum þannig að við höfum sambærilegar tölur við fjárlögin um þróunina á útgjöldum og útgjaldaheimildum þannig að við höfum sambærilegar stærðir. Það er munur á IPSAS og GFS í þessu tilviki 

Virðulegur forseti. Ríkisreikningur lá fyrir í júní eða svo og þetta einfalda frumvarp um staðfestingu kemur fram 3. desember og er síðan skóflað í gegnum þingið á núll einni. Af hverju var frumvarpið ekki bara klárað strax í upphafi þingsins ef það er svona einfalt og ríkisreikningur lá fyrir? Af hverju erum við að klára þetta hérna rétt undir jól ef endurskoðunarskýrslan skiptir engu máli í umfjöllun þingsins þar sem á að taka hana fyrir hvort eð er sjálfstætt? Af hverju er ekki alveg eins hægt að hafa í þessari umfjöllun og áliti þingsins á afgreiðslu ríkisreiknings skoðun þingsins á endurskoðunarskýrslunni líka? Það fylgist tvímælalaust að. Það sem við erum að gera núna er að skila einmitt ríkisreikningi 2018 án álits Alþingis. Ég er að kvarta undan að það álit vanti. Mér finnst að ekki eigi að slíta þetta svona í sundur. Ef það á að slíta þetta svona í sundur hefðum við getað afgreitt þetta í byrjun þings, strax í september, tekið síðan endurskoðunarskýrsluna fyrir sér. Einhverra hluta vegna er þetta gert á þessum tíma og ég bara skil það ekki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við erum sammála um það að frumvarpið á að liggja fyrir miklu fyrr. Eftir því kallar nefndin í nefndaráliti sínu. Það er ástæðulaust að koma með frumvarpið þetta seint inn. Ég ætla ekkert að fara í neinar útskýringar á því af hverju það er, við viljum fá þetta fyrr. Ég sé ekki annað í stöðunni en að þetta eigi að geta legið fyrir samhliða fjárlagafrumvarpinu. Það er auðvitað miklu meiri bragur á því fyrir þingið að taka fyrir ríkisreikning á næstkomandi ári, að 2018 sé samþykkt 2019 o.s.frv. Ég get einvörðungu ítrekað það að þessi vinna við endurskoðunarskýrsluna er algjörlega óháð ríkisreikningnum sjálfum. Hann tekur engum breytingum þrátt fyrir að fjárlaganefnd fari í einhverja sjálfstæða vinnu á verklagi í ríkisfjármálunum og í reikningsskilum ríkisaðila. Við eigum að gera það og ég tek undir með hv. þingmanni með það. Það breytir þó ekki ríkisreikningnum sjálfum og þegar við samþykktum ríkisreikning 2017 í vor kallaði fjárlaganefnd þess vegna eftir því að frumvarpið yrði einfalt í sinni mynd. En við eigum einmitt að taka endurskoðunarskýrsluna fyrir og fara yfir ábendingar ríkisendurskoðanda þannig að við áttum okkur betur á myndinni, hvað betur megi fara í ríkisfjármálunum, bókhaldi og öllu tengdu Fjársýslu ríkisins. Þá vinnu eigum við að fara í.

Herra forseti. Mig langar að segja örfá orð um þetta ágæta mál sem ég styð heils hugar. Í andsvari við 2. umr. þessa máls vakti ég athygli á því að eins gott og þetta mál er er stjórnin að fara aftur á bak að einu leyti þegar kemur að þessum geira. Það er niðurskurður á næsta ári til endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar, í fjárlögum næsta árs er stór og mikill niðurskurður til þessara liða, u.þ.b. 30%. Mér finnst það sérkennileg skilaboð frá ríkisstjórnarflokkunum til sjónvarps- og kvikmyndageirans að skera niður um 30% af endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðar þegar við ættum að fara í hina áttina. Það úrræði að endurgreiða hluta kostnaðar kvikmynda- og sjónvarpsgeirans er gott fyrirkomulag og það frumvarp sem við erum að tala um hér er einmitt liður í því að láta það fyrirkomulag ná til Grænlands og Færeyja. Það er jákvætt en þess vegna skil ég ekki af hverju sömu flokkar eru á sama tíma að skera niður þegar kemur að heildarfjárhæð vegna endurgreiðslunnar. Herra forseti. Hér á landi starfa fjölmörg fyrirtæki í kvikmynda-, myndbanda- og sjónvarpsmyndagerð og það er heilmikil gróska á þeim markaði. Ég hef mikla trú á sjónvarps- og kvikmyndageiranum. Þetta er geiri sem beinlínis býr til peninga vegna aukinna umsvifa sem kallar síðan á auknar skatttekjur sem skila sér í kassann. Við höfum fengið fjölmörg erlend verkefni, hvort sem það eru Star Wars, Interstellar, Game of Thrones, Nova, Oblivion eða Secret Life of Walter Mitty o.s.frv. sem hafa beinlínis komið til Íslands vegna endurgreiðslufyrirkomulagsins. Sömuleiðis hefur þetta þau jákvæðu áhrif að fagþekkingin innan geirans eykst við að starfa við, fyrir og með erlendum sérfræðingum. Samhliða þessari miklu grósku í sjónvarps- og kvikmyndageiranum sjáum við að íslensk sjónvarpsmynda- og kvikmyndagerð nýtur í æ meira mæli alþjóðlegrar viðurkenningar, hvort sem litið er til verðlaunahátíða eða að þær eru einfaldlega keyptar. Þetta er geiri sem ég vil að við í þessum sal veðjum einfaldlega á. Þetta er stór, skemmtileg og spennandi atvinnugrein. Þessar tölur sem ég er með hér eru fimm ára gamlar en við sjáum að velta í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaði er svipuð og heildarvelta mjólkuriðnaðarins í landinu. Hugsið ykkur, veltan í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaði er svipuð og heildarvelta kjötiðnaðarins í landinu. Við erum ekki feimin í þessum sal við að styrkja myndarlega kjötiðnaðinn eða mjólkuriðnaðinn í meira mæli. Að mínu mati ættum við að styrkja í meira mæli sjónvarps- og kvikmyndaiðnaðinn sem byggist á hugviti og öðru slíku. Ársverkin í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaðinum eru á annað þúsund talsins þannig að ársverkin í framleiðslu og dreifingu kvikmynda- og sjónvarpsefnis og útsendingar eru á við a.m.k. þrjú stóriðjuverkefni svo ég setji þetta í samhengi sem margir hér hafa áhuga á. Þau ársverk sem verða til í þessum geira eru heilmikil stóriðja þegar kemur að hagkerfinu. Við sjáum sömuleiðis framlög ríkisins til greinarinnar og þá tek ég með framlög til Ríkisútvarpsins, kostnað vegna endurgreiðslunnar sem ríkisstjórnin er að skera niður og Kvikmyndasjóðinn - ef við tökum þessi framlög ríkisins með RÚV, sem er stór biti, eru þetta helmingi lægri tölur en þær skatttekjur sem greinin sjálf býr til og renna til okkar í þessum sal. Hver króna frá ríkinu skilar sér tvöfalt til baka. Hugsið ykkur, hver króna sem við setjum í sjónvarps- og kvikmyndageirann skilar sér tvöfalt til baka til okkar. Ég vek aftur athygli á að ég er með RÚV inni í þessum tölum. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra en mig langaði bara að koma þessu að. Það eru aðrar leiðir sem við ættum að huga að, ekki bara með því að auka endurgreiðsluna og ekki draga úr henni eins og ríkisstjórnin er að gera. Við ættum að setja á fót sérstakan sjónvarpssjóð og Samfylkingin hefur beinlínis lagt það til í meðförum fjárlaga að eyrnamerkja sjónvarpsmyndagerðinni pening. Við erum með Kvikmyndasjóðinn og svo höfum við vísi að sjónvarpssjóði. Við ættum að búa til sérstakan og myndarlegan sjónvarpssjóð, alveg eins og við höfum Kvikmyndasjóð, sem einblíni á sjónvarpsgerð enda sér maður að mikið er að gerast í sjónvarpsmyndagerð, ekki bara kvikmyndagerð. Við ættum að huga að því að styrkja fyrirtæki til talsetningar og textunar. Ég held að það sé mikilvægt að skattyfirvöld hugi að því hvernig skattskyldu erlendra efnisveitna er háttað hér á landi. Við sjáum að íslensku fyrirtækin eru í mikilli samkeppni, hvort sem það er Netflix, HBO, Hulu eða hvað þetta heitir allt saman þannig að við þurfum að tryggja jafnræði á markaðnum. Þetta er nokkuð sem skattyfirvöld ættu að huga að. Að sjálfsögðu viljum við að að menn keppi á jöfnum grundvelli, herra forseti. Það eru fjölmargar stórar og smáar aðgerðir sem við getum einhent okkur í. Aðalatriðið er að við viðurkennum sjónvarps- og kvikmyndageirann og áttum okkur á því að hann býr til peninga. Hann býr líka til menningu, hann eykur lífsgæði okkar, gerir skemmtilegra að búa á þessu skeri sem við búum á. Þetta er „win-win“ ef ég má sletta, herra forseti, það græða allir á auknum áhuga þessa salar á þessum geira. Þess vegna fagna ég sérstaklega því frumvarpi sem við erum að tala hér um. Við eigum í miklu meira mæli að tala um sjónvarps- og kvikmyndageirann og ræða þær leiðir sem við getum farið til að hlúa miklu betur að þessum geira. Því meira sem ég hugsa um þetta, því rökréttara er að við séum svolítið myndarleg í stuðningi okkar við þessar atvinnugreinar.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp sem ég lagði fram ásamt félögum mínum í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins er lýtur að lítils háttar breytingum um stuðning við kvikmyndagerð þannig að kostnaður geti líka fallið til á Grænlandi og í Færeyjum eins og lögin gera ráð fyrir að hluti kostnaðar, þ.e. 20%, geti fallið til utan Íslands en þá innan EES-svæðisins. Hv. þm. Guðjón S. Brjánsson fór ágætlega yfir það hér í gær hversu miklu máli skiptir samstarf við okkar góðu granna í Færeyjum og á Grænlandi. Það er vissulega ákjósanlegt og vonandi að þetta verði til að styrkja enn betur þau menningartengsl sem eru á milli þessara landa en þá vil ég segja að ég held að þetta sé ekki síður tækifæri fyrir íslenskan kvikmyndaiðnað í því að þróa starfsemi sína enn frekar. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, að þessi iðnaður er mjög mikilvægur. Það er mikilvægt að horfa til þess að við styðjum hér skapandi greinar og hugvitsdrifna starfsemi. Þó að við séum rík af náttúruauðlindum getum við ekki til langrar framtíðar treyst eingöngu á virkjun náttúrunnar og nýtingu náttúruauðlinda heldur þurfum við að horfa til þess að nýta hugvitið. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kom aðeins inn á þær breytingar sem verið er að ræða á þessum vettvangi. Við þekkjum það að Ríkisendurskoðun hefur gefið út skýrslu og starfshópur hefur verið að störfum. Ég er sannfærð um að það eru mjög mikil hagræn áhrif af kvikmyndagerð. Mér varð hugsað til þess þegar hv. þingmaður talaði áðan að á 145. löggjafarþingi var lögð fram beiðni af hæstv. núverandi utanríkisráðherra, þá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, og fleiri þingmönnum um að iðnaðar- og viðskiptaráðherra flytti Alþingi skýrslu um hagræn áhrif kvikmyndagerðar á Íslandi með sérstakri áherslu á svæðisbundin áhrif. Væri kannski skynsamlegt hjá okkur hv. þingmanni að leggja hreinlega fram aðra skýrslubeiðni? Ég hygg að á þessum árum hafi umtalsvert mikið gerst. Ég held að við sjáum hvað þessi atvinnugrein hefur vaxið gríðarlega og hvað hún hefur fjölþætt áhrif. Í þessari ágætu skýrslu var horft sérstaklega til svæðisbundnu áhrifanna og þess hvað ákveðin svæði hefðu fengið út úr því að fá til sín kvikmyndatökur og annað. Við sjáum að þau eru augljós, við sjáum bara á fréttum þegar verið er að ræða við fólk í smærri byggðasamlögum þegar eiginlega heilt þorp mætir og býr þar um stund. Það hefur mikil áhrif en ekki síður hefur þetta haft áhrif á ferðaþjónustuna okkar. Ég tel líka að skatttekjur okkar, beinar og óbeinar, af þessari atvinnugrein séu miklar þannig að ég held að það sé full ástæða til að við höldum vel utan um þessa atvinnugrein og ég vona að þetta frumvarp, þó að það láti lítið yfir sér, sé jákvætt innlegg í þá vinnu.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á sviði matvæla, um Matvælasjóðinn sem frumvarpið hefur kallast í þinginu. Hér er um að ræða tæknilega breytingartillögu sem kom fram þegar í ljós kom að lögin gátu ekki tekið gildi á þeim tíma sem ætlað var. Síðan eru örfáar orðalagsbreytingar sem ég ætla að lesa upp til öryggis: „1. Við 17. gr. a. Í stað orðsins „Matvælastofnunar“ í 1. málslið 1. efnismgr. komi: opinbers eftirlitsaðila. b. Í stað orðsins „Matvælastofnun“ í 2. málslið 1. efnismgr. og í 3. efnismgr. komi: Opinber eftirlitsaðili. c. Í stað orðanna „ef stofnunin telur þörf á“ í 2. málslið 1. efnismgr. komi: ef þörf er talin á. 2. 40. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 21. desember 2019. Frá sama tíma falla úr gildi lög um sjávarafurðir, nr. 55/1998, og lög um slátrun og sláturafurðir, nr. 96/1997.“ Þetta eru sem sagt breytingarnar sem er nauðsynlegt að gera af tæknilegum ástæðum. Að öðru leyti lýsi ég ánægju minni með þessa lagasetningu. Málið fékk gott svigrúm í atvinnuveganefnd og gerðar voru breytingar á því. Á lokasprettinum var ákveðið að fresta því að stofna þennan Matvælasjóð sem átti að gerast með því að Framleiðnisjóður landbúnaðarins og AVS-rannsóknasjóður rynnu saman í eina sæng. Í nefndinni komu fram áhyggjur af því sem nefndin varð við með því að ákveða að bíða með sameininguna að sinni. Að öðru leyti er margt mjög gott í þessu frumvarpi sem við höfum verið að samþykkja, þ.e. einföldun regluverks og áhættumiðað eftirlit. Í nefndinni og nefndaráliti nefndarinnar kom fram mikill áhugi á því að efla heimaslátrun og tengja hana ferðamennsku. Ferðaþjónustan kallaði mjög eftir því, eins og einnig kom fram hjá þeim bændum sem fyrir nefndina komu. Ég vildi bara koma þessari breytingartillögu á framfæri og hún er hér með komin, takk fyrir.

Hæstv. forseti. Mig langaði aðeins að koma hingað upp í sambandi við þetta mál um breytingu á lögum til einföldunar regluverks, mál nr. 318. Margt er gott í þessu frumvarpi. Við í minni hlutanum, þ.e. sá sem hér stendur og hv. þm. Ólafur Ísleifsson, bendum á það í nefndaráliti atvinnuveganefndar til 2. umr. að í sambandi við að sameina þessa sjóði, AVS-rannsóknasjóð í sjávarútvegi og Framleiðnisjóð landbúnaðarins, hafi nefndinni verið bent á að Framleiðnisjóður landbúnaðarins falli ekki undir skilgreint hlutverk Matvælasjóðs samkvæmt frumvarpinu og var jafnframt bent á að AVS-rannsóknasjóður í sjávarútvegi hefði vægi langt umfram þá fjármuni sem hafa verið lagðir í hann. Einnig komu fram þau sjónarmið að Matvælasjóður yrði samkeppnissjóður líkt og aðrir sjóðir þar sem rannsóknir verði metnar á ýmsum forsendum, m.a. nýnæmi þeirra. Í ræðunni sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson flutti á undan mér og mælti fyrir breytingum tæknilegs eðlis minntist þingmaðurinn líka á að það væri búið að falla frá sameiningu þessara sjóða. Eins og við bentum á í nefndaráliti okkar lítum við þannig á að stundum sé farið eftir ábendingum minni hlutans og gleðjumst við þess vegna yfir því. Svo kom fram hjá gestum og eins í umsögnum um þetta mál ánægja með einföldun regluverks og eftirlits og að rétt væri að einfalda regluverkið enn frekar. Ég tek undir að regluverk í sambandi við þessi mál verði einfölduð enn frekar og gerð skilvirk. Mig langar að minnast á það sem kom fram í umsögnum, að fjárhagsleg áhrif hagsmunaaðila hafi ekki verið metin mikið. Jafnframt komu fram þau sjónarmið að með breytingu á ákvæðum varðandi gjaldtöku sé Matvælastofnun veitt víðtæk heimild til að fella ýmsan kostnað undir kostnað við eftirlit og velta honum yfir á eftirlitsþega. Þar með sé tilefni til aðhalds í rekstri stofnunarinnar minnkað og tökum við undir að það mat á kostnaði sé ófullnægjandi og að undirbúningi gjaldtöku sé ábótavant. Við bendum á nauðsyn þess að meta enn betur þau áhrif sem frumvarpið hefur. Þetta er það sem við höfum verið að velta á milli okkar í mínum flokki. Svo vil ég líka minnast á það sem við höfum verið að tala um í sambandi við heimaslátrunina. Nefndin er alveg þverpólitískt sammála um að það þurfi að skoða miklu betur og að skoða þurfi regluverk um örsláturhús og heimaslátrun með tilliti til þess að unnt sé að auka svigrúm að einhverju leyti og leggur jafnframt áherslu á að ekki verði slegið af kröfum um gæði vörunnar eða hreinlæti í starfseminni, enda er það ekki það sem við höfum verið að fjalla um í sambandi við það að styðja við heimaslátrun heldur það að einfalda regluverkið og gera það þannig úr garði að litlum og meðalstórum búum sem eru í kjötframleiðslu og eru með kjötvinnslu heima hjá sér verði gert unnt að slátra heima hjá sér, hvort sem það er algjörlega sjálfstætt eða í félagi við fleiri bú. Er það að mínu áliti ein af aðferðunum til að byggja þannig utan um landbúnaðinn, og að þessu leyti kjötframleiðslu, að bændur geti verið sjálfstæðari og fylgt afurðum sínum úr hlaði frá upphafi og þangað til kjötið er komið á disk neytendanna. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Það er margt ágætt í þessu frumvarpi og það hefur tekið breytingum til betri vegar. Svo kemur í ljós í atkvæðagreiðslu í dag hvernig atkvæðin falla.

Herra forseti. Hér við 3. umr. í þessu ágæta máli er flutt breytingartillaga af meiri hluta hv. velferðarnefndar við frumvarpið. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt um voru kallaðar til baka breytingartillögur sem höfðu verið lagðar fram við 2. umr. þar sem sú lúkning þótti ekki ná utan um þá hugmynd að endurskoðunarnefndin sem nú starfar fengi eins frjálsar hendur og kostur væri. Því var ákveðið að hverfa að þessari breytingu, þ.e. að í grunngreinum frumvarpsins, 1.–3. gr., sé mælt til um lengingu fæðingarorlofsins í tíu mánuði en bráðabirgðaákvæðið verði sett þannig upp að þar verði kveðið á um tólf mánuði, fæðingarorlof og fæðingarstyrk, en að ráðherra sé falið að segja til um með lagafrumvarpi næsta haust með hvaða hætti endanleg skipting tólf mánaðanna verði. Það var farið yfir það af þó nokkurri nákvæmni með m.a. lögfræðingum nefndasviðs hvort hægt væri að hafa bráðabirgðaákvæðið með öðrum hætti en kemur fram hérna, til að mynda eins og breytingartillaga hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar leggur til, að fella út seinasta málsliðinn í bráðabirgðaákvæðinu eins og það er lagt til í þessari breytingartillögu. Því miður reyndist það ekki hægt, m.a. vegna þess að þá hefði mátt túlka bráðabirgðaákvæðið þannig að ekki væri sagt til um neina skiptingu á fæðingarorlofi og einhverjir hefðu þá getað farið fram með þær væntingar að það væri algjört frelsi með það hvernig foreldrar skiptu tólf mánuðunum sín á milli. Það er ekki vilji löggjafans að svo sé því að eins og hv. þingmönnum er kunnugt um hefur verið lögð mikil áhersla á það, og það er kannski einn af hornsteinum íslenska fæðingarorlofskerfisins, að reyna að tryggja það að báðir foreldrar taki hluta af fæðingarorlofinu. Vegna þeirrar vinnu hins vegar sem er í gangi hjá endurskoðunarnefndinni um heildarendurskoðun á lögunum er valin þessi leið að setja í bráðabirgðaákvæði tólf mánuðina og skiptingin er lögð í hendur ráðherra sem mun leggja fram frumvarp næsta haust. Af augljósum ástæðum hins vegar er það þannig að verði ekkert frumvarp lagt fram þá verður skiptingin fjórir mánuðir á hvort foreldri og fjórir mánuðir óskiptir. En eins og ég sagði áðan er þessi leið farin til að gefa endurskoðunarnefndinni það svigrúm sem hún þarf. Ég hef rætt við hæstv. ráðherra, sem gengur hér í salinn rétt í þessu, um það að ráðherra hafi áform um að hraða eins og kostur er vinnu endurskoðunarnefndarinnar. Það er vel. En skyldan á ráðherra að leggja fram frumvarp næsta haust er ótvíræð samkvæmt þessu bráðabirgðaákvæði. Það er ljómandi gott að ráðherra er hér í salnum til þess að heyra þessi orð.

Forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins út í þessa breytingartillögu, ég verð að viðurkenna að ég er orðin smáringluð af því að það er búið að fara fram og til baka með málið og það hefur tekið mörgum breytingum á stuttum tíma. Hér segir hv. þingmaður að skylda ráðherra til að koma með frumvarp sé ótvíræð samkvæmt þessu bráðabirgðaákvæði. En mig langar kannski til að spyrja hv. þingmann út í það sem hér kemur fram, með leyfi forseta: „Leggi ráðherra ekki fram slíkt frumvarp skulu foreldrar barna sem fæðast, eru ættleidd eða tekin í varanlegt fóstur 1. janúar 2021 eða síðar eiga rétt á tólf mánaða fæðingarorlofi samanlagt þannig að sameiginlegur réttur foreldra lengist um tvo mánuði.“ Ég velti því fyrir mér hvort það sé kannski verið að gefa hæstv. ráðherra of mikið svigrúm til þess að koma ekki með neitt frumvarp, hvort skyldan sé nægilega sterk. 

Herra forseti. Svo langt sem það nær að klappa eitthvað í stein þá er það gert með þessu. Hins vegar er ákvæðið í seinasta málslið í bráðabirgðaákvæðinu nokkurs konar öryggisventill þannig að það liggi a.m.k. fyrir að við viljum ekki hverfa til fyrirkomulagsins til að mynda núll, tólf. Það viljum við alls ekki. Þess vegna þarf með einhverju móti að skilgreina alla mánuðina ef svo ólíklega vildi til að ráðherra kæmi ekki með frumvarp.

Virðulegur forseti. Síðustu sjö ár hefur verið rætt um lengingu fæðingarorlofs upp í tólf mánuði þannig að skiptingin verði fimm, fimm, tveir. Mig langar þess vegna að spyrja þingmanninn hvaðan þessi fjórir, fjórir, fjórir tala kemur vegna þess að ekki kemur hún úr samþykkt Alþingis 2012. Ekki kemur hún úr nefnd sem skilaði skýrslu 2016. Ekki birtist hún í samráðsgáttinni á vegum ráðherra núna í haust. Ekki er hún í frumvarpi ráðherra frá því í haust og ekki er hún heldur í framkvæmdaáætlun um jafnréttismál sem þingmaðurinn samþykkti með atkvæði sínu hér í gær, alveg eins og ég. Þar er talað um fimm, fimm, tvo sem þá skiptingu sem skuli stefnt að. Ég skil alveg að meiri hluti nefndarinnar vilji halda inni einhverjum ramma í þessu bráðabirgðaákvæði. En af hverju þá ekki að standa með þeim ramma sem í umræðu hefur verið síðustu sjö ár, þeim ramma sem ráðherra þingmannsins lagði fram? Af hverju er verið að finna upp einhver ný viðmið á þingskjali sem var lagt fram seint í gærkvöldi? Hvaða samráð hefur átt sér stað við hagsmunaaðila? Hvaða umræða hefur átt sér stað í samfélaginu eða í þingsal? Hvaðan kemur þetta?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það hafa farið fram og fóru fram í hv. velferðarnefnd töluverðar umræður um það hver skiptingin ætti að vera. Þingmenn skiptust nokkuð í tvo hópa með það hversu langt þeir vildu ganga. Ég ætla ekki að fara að tjá mig hér um afstöðu einstakra þingmanna þar til þess enda ekki efni til þess. En hins vegar, bæði í umsögnum utan frá og í svörum gesta, komu fram vangaveltur um að það ætti kannski að skilja skilgreininguna eftir á þessum tímapunkti vegna þess að heildarendurskoðunin væri í gangi. Þingmanninum til upplýsingar heyrðust vangaveltur innan nefndarinnar allt frá núll, tólf svokölluðum og yfir í sex, sex sem er þá full skilgreining á öllum mánuðum versus engin skilgreining á neinum mánuði. Þess vegna er valin þessi leið, hv. þingmaður.

Virðulegur forseti. Nú er þetta frumvarp eitt af því sem sprettur úr lífskjarasamningum síðasta vors. Verkalýðsfélögin sem skiluðu inn umsögnum, töluðu öll í aðra átt en fjóra, fjóra, fjóra. Þau töluðu frekar fyrir því að tólf mánuðum yrði skipt jafnt, sex, sex. Þannig að sú tillaga sem meiri hluti velferðarnefndar leggur til gengur ekki einungis gegn þeirri tillögu sem ráðherrann stendur fyrir heldur þeim vilja sem er hjá aðilum vinnumarkaðarins í þessu máli sem þó eiga að vera þeir aðilar sem hér er verið að hugsa um. Þingmaðurinn segir að það hafi verið valin sú leið að skilgreina ekki skiptinguna heldur skilja eftir fyrir framtíðina. Það er nú bara þannig að hún er skilgreind hér í bráðabirgðaákvæði. Ef ráðherra skilar ekki inn frumvarpi verður skiptingin fjórir, fjórir, fjórir. Skiptingin þurfti ígrundun samkvæmt nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar. Er það ígrundun 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga fyrir andsvarið. Það er rétt sem kom fram í máli þingmannsins að lenging á fæðingarorlofinu á þessum tímapunkti var hluti af lífskjarasamningunum. En það er kannski rétt að rifja upp að bæði er talað um þetta í stjórnarsáttmálanum og auk þess er það í stefnu þess stjórnmálaflokks sem ég starfa í og þess vegna er ég mjög sáttur við að fara í tólf mánuði á þessum tímapunkti. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni einnig að skiptingin eins og við lögðum hana fram í breytingartillögunum, sem síðan voru dregnar til baka, var alls ekki þóknanleg aðilum vinnumarkaðarins eða þeim sem gerðu lífskjarasamningana. Meðal annars þess vegna voru þær dregnar til baka og það sett í bráðabirgðaákvæðið að fela ráðherra að skilgreina í kjölfar endurskoðunarvinnunnar nákvæmlega hvernig mánuðirnir skiptast.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sem hér mælti fyrir máli. Það er ýmislegt í því og það sem truflar er í fyrsta lagi að með þessum breytingum er raunverulega verið að hverfa frá því grundvallaratriði að tólf mánuðirnir séu fastir í frumvarpi og það er komið í bráðabirgðaákvæði. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi raunverulega ekki fundið neina aðra leið en að taka akkúrat það lykilatriði sem búið er að vinna að svo lengi í með samþykkt svo margra aðila og var virkilega fagnað hér í gær og setja það í bráðabirgðaákvæði. Spurningin mín er þessi: Í ljósi alls þessa bix sem verið hefur á málinu og er of langt til að fara í hér, var ekki hugsað um það að bráðabirgðaákvæðið yrði þá afturhvarf ef ráðherra gerði ekkert, tólf mánuðir og fimm, fimm, tveir og síðan væri það nefndarinnar að breyta því? Þá værum við ekki að leggja fyrir þing breytingartillögu með meiri hluta nefndar og væntanlega meiri hluta Alþingis sem gengur algjörlega í berhögg við alla 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir andsvarið. Það er rétt hjá þingmanninum að það er minni stöðugleiki í því að hafa ekki endanlegu skiptinguna inni í grunnlagatextanum, það er hárrétt. Hún spurði hvort ekki hefði verið flötur á því að hafa inni bráðabirgðaákvæðinu tólf mánuði og fimm, fimm, tvo. Eins og þingmanninum er kunnugt um bárust m.a. umsagnir til nefndarinnar í þá veru að hafa skiptinguna algjörlega frjálsa og þessi lending er einhvers konar millilending á því. Jú, það hefði verið hægt að vera með skiptinguna fimm, fimm, tvo í bráðabirgðaákvæðinu en þá hefði maður kannski frekar stigið á einhverjar aðrar tær heldur en þær tær sem maður stígur á með þessari lendingu.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið kærlega en mig langar að árétta það að gagnrýni mín á breytingu á grunnskjalinu laut ekki að skiptingunni heldur að því að tólf mánuðirnir eru komnir inn í bráðabirgðaákvæði í grunnskjalinu. Það er það sem er verulega hættulegt skref og ég vara mjög við. Það gengur einfaldlega í berhögg við það sem Alþingi hefur verið að vinna að, ekki bara síðustu vikur og mánuði heldur undanfarin ár. En varðandi þetta með skiptinguna og af hverju ekki var hægt að halda við fimm, fimm, tveimur fyrst verið var að búa til þetta bráðabirgðaákvæði. Hv. þingmaður vísar í að það hafi verið umsagnir sem lutu að gagnrýni á því þar sem ákveðnir aðilar vildu frekar þessa leið. En nú er það svo að það voru líka ákveðnir aðilar sem voru sáttir við fimm, fimm, tvo og maður skyldi ætla að í þeirri vinnu sem hefur átt sér stað og er undanfari þeirrar niðurstöðu sem menn komust að í frumvarpinu, fimm, fimm, tveir, væri þá með aðeins styrkari stoðir en það að stökkva yfir í fjóra, fjóra, fjóra. 
             Þannig að aftur spyr ég: Af hverju var ekki efni til að halda sig við fimm, fimm, tvo 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Auðvitað er það eins og þingmaðurinn þekkir að þegar er ágreiningur eins og er þarna um skiptinguna, þá verður það á endanum að vera ákvörðun löggjafans hvernig menn stíga til jarðar og hvort menn fara eftir ýtrustu kröfum eins eða ýtrustu kröfum annars eða reyna að velja einhverja millileið. Þarna er valin millileið. Hins vegar er það mikilvægt sem hv. þingmaður kom inn á, og ég er henni sammála í því, að það hefði verið heppilegra að fara með tólf mánuðina inn í aðallagatextann. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um það. En þá hefðum við að mati meiri hlutans ekki verið að gefa endurskoðunarhópnum sama svigrúm og er gefið með því að hafa ákvæði inni til bráðabirgða, þ.e. það eru skýr skilaboð í bráðabirgðaákvæðinu að endurskoðunarhópurinn eigi að segja til um hvað honum finnist um skiptinguna.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er dálítið ringlaður yfir röksemdafærslu hv. þingmanns. Hann talar um ágreining, væntanlega innan velferðarnefndar, og hann talar um að vilja ekki stíga á tær. Alþingi samþykkti í gær samhljóða aðgerðaáætlun í jafnréttismálum þar sem orðalagið er mjög skýrt, að fæðingarorlof skuli lengja í 12 mánuði og það skuli skiptast fimm, fimm, tveir. Þingið samþykkti þessa aðgerðaáætlun samhljóða, þar með taldir allir nefndarmenn hv. velferðarnefndar, en nú er vísað í ágreining innan velferðarnefndar sem samþykkti þessa aðgerðaáætlun samt sem áður í gær og talað um að ekki megi stíga á tær. Stíga á tær hvers? Stíga á tær hv. Alþingis sem samþykkti í gær skiptinguna fimm, fimm, tveir? Talað hefur verið um það allar götur frá því að umræða hófst um lengingu fæðingarorlofs í 12 mánuði að þessi skipting yrði að lágmarki að vera fimm, fimm, tveir til að fæðingarorlof myndi virka sem það jafnréttistæki sem það á að vera á vinnumarkaði. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir andsvarið. Skoðanamunurinn sem þingmaðurinn vísar til er ekki eingöngu innan hv. velferðarnefndar, ef það er það sem þingmaðurinn er að fiska eftir, hann er líka úti í samfélaginu. Það er rétt að þingið gaf býsna skýr skilaboð í gær með jafnréttisáætluninni um hvernig því þætti ásættanlegast að hafa skiptinguna, þ.e. fimm, fimm, tveir. Það er rétt hjá þingmanninum að þegar hefur ítrekað verið rætt um þá skiptingu úti í samfélaginu. Engu að síður eru hagsmunahópar úti í samfélaginu og a.m.k. einhverjar raddir hér innan þings sem velta þeim möguleika upp hvort skiptingin þurfi að vera með þessum hætti eða hvort gefa eigi hana algjörlega frjálsa. Því ítreka ég það sem ég sagði áðan, að með þessari lendingu er endurskoðunarnefndinni gefið aðeins frírra spil en ella. Hins vegar geri ég ráð fyrir að hæstv. ráðherra 

Virðulegur forseti. Það má vel vera að hæstv. félags- og barnamálaráðherra hafi aðra skoðun á þessu máli en hæstv. forsætisráðherra sem lagði fram þingsályktunartillöguna um aðgerðaáætlun í jafnréttismálum. Meiri hluti velferðarnefndar krefst þess eftir sem áður af þinginu að þingið skipti um skoðun yfir nótt. Þingið samþykkti í gær aðgerðaáætlun sem felur í sér fimm, fimm, tveir skiptinguna en þessi tillaga felur í sér að verði ekkert frekar að gert verði þessi skipting fjórir, fjórir, fjórir sem að mínu viti væri stærsta afturför í jafnréttismálum um áraskeið. Það er alveg ljóst að í dag er skiptingin þrír, þrír, þrír og feður taka þrjá mánuði að meðaltali og mæður sex. Ef skiptingin yrði fjórir, fjórir og áfram sú kjararýrnun sem orðið hefur á fæðingarorlofinu á undanförnum árum er alveg einboðið að skiptingin yrði átta, fjórir. 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ein mikilvægustu skilaboðin í fæðingarorlofslögunum eins og þau eru núna eru þau sem felast í að tryggja það að báðir foreldrar taki sem jafnastan hluta af fæðingarorlofinu. Það er líka sett inn í þann hluta sem snýr að næsta ári, þ.e. þá styttum við óskipta tímann úr þremur í tvo og lengjum fasta tímann úr þremur í fjóra. Eins og ég hef rakið í andsvörum er hins í gangi endurskoðun á þessum lögum í heild. Einn af kostunum sem um var að velja er að fara þá leið að lögfesta einungis tíu mánuði í þessari ferð en ekki þykir góður bragur á því 

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að það kom mér dálítið á óvart þegar ég sá breytingartillögu meiri hluta velferðarnefndar seint í gær og rak augun í það að hún treystir sér ekki til að lögfesta tólf mánaða fæðingarorlof nema í bráðabirgðaákvæði. Talandi um að það sé góður bragur á lagasetningu eða ekki, þá þykir mér ekki góður bragur á því að lengingu fæðingarorlofs, þess grundvallarréttar á vinnumarkaði, sé skóflað í bráðabirgðaákvæði sem blekið er varla einu sinni þornað á því að við eigum að fara að greiða atkvæði um það. Sú lenging sem meiri hluti nefndarinnar leggur til ýtir ekki til hliðar þeim ágreiningi sem hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson segir að ríki um skiptinguna á milli foreldra. Hún ýtir ekkert þeim ágreiningi til hliðar eða frestar honum til haustsins til að ráðherra geti lagt fram frumvarp þess efnis. Nei. Meiri hluti velferðarnefndar er að taka afstöðu til þess að skiptingin eigi að vera fjórir mánuðir á hvort foreldri og fjórir til skiptanna vegna þess að það stendur svart á hvítu í breytingartillögunni. Það er ekkert hægt að hlaupa undan því. Hér er lagt til að skipting fæðingarorlofs verði fjórir mánuðir á hvort foreldri og fjórir til skiptanna, þvert á allt sem hefur verið rætt síðustu sjö ár í þessu máli, þvert á það sem við samþykktum í gær í þessum þingsal þegar framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum var samþykkt með 61 samhljóða atkvæði. Þar stendur, með leyfi forseta, hafi fólk gleymt því: „Hvort foreldri um sig eigi rétt á fimm mánaða fæðingarorlofi og foreldrar eigi að auki sameiginlega rétt á tveimur mánuðum til viðbótar sem þeir geta skipt með sér að vild.“ Tveimur tímum síðar hafði meiri hluti velferðarnefndar skipt um skoðun. Hvernig stendur á því? Er einhver innvortis ágreiningur? Er það málið? Á fólk erfitt með að muna lengur en hálfan dag hvað það ákvað í þessum sal? Hér hefur verið talað um að sama hvaða lending hefði verið valin varðandi skiptinguna yrði alltaf stigið á einhverjar tær. Gott og vel. Hvaða tær er stigið á með því að leggja til skiptinguna fjóra, fjóra, fjóra eins og meiri hluti velferðarnefndar gerir? Það er stigið á tær Kvenréttindafélags Íslands. Það er stigið á tær Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna. Umsagnir allra þessara aðila eru á eina leið, frá fimm, fimm, tveir í átt að sex, sex. Skipta þær ekki einhverju máli? Aðilar vinnumarkaðarins, aðilar að lífskjarasamningunum sem þetta frumvarp byggir á. Kvenréttindafélag Íslands sem tjáir sig hér um eitt öflugasta jafnréttistæki vinnumarkaðarins, segir í umsögn sinni: Ekki gera þetta, sem meiri hluti velferðarnefndar er að leggja til. Hvaða tær skiptu meira máli en þessar? Önnur upprifjun frá sl. föstudegi, með leyfi forseta: „Ég held að menn eigi ekki að missa sjónar á því hversu gríðarlega mikilvægt jafnréttistæki þetta fyrirkomulag er gagnvart vinnumarkaðnum um leið og það er auðvitað mikilvægt réttlætismál, mikilvægt félagslegt mál, að þetta sé með þeim hætti að fæðingarorlofsréttinum sé deilt á milli foreldra og að hann sé ekki framseljanlegur nema þá í litlum mæli. Það má ekki vera nema í litlum mæli þegar allt er með felldu og báðir foreldrarnir til staðar vegna þess að þá byrjar bitið í tækinu að minnka …“ Þessi orð féllu hér í pontu á föstudaginn í umræðu um þetta mál. Þar mælti hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og ég verð að viðurkenna að ég er hjartanlega sammála honum. Eins og nefnt hefur verið er reyndin sú að feður taka sama og ekkert af sameiginlega réttinum. Með því að stækka sameiginlega réttinn megum við vel búast við því að sú staðreynd haldi áfram að vera fyrir hendi. Þar með erum við að auka á kynjaskekkjuna á vinnumarkaði. En það skiptir í rauninni ekki máli á þessum tímapunkti vegna þess að það á ekki að vera hlutverk okkar hér í dag að ákveða endanlega skiptingu á tólf mánaða fæðingarorlofi þegar er lagt til að ráðherra komi með frumvarp þess efnis næsta haust. Þess vegna hef ég lagt fram ofureinfalda breytingartillögu við meirihlutaálit velferðarnefndar sem felst í því að fella út einn málslið, þann aftasta, úr álitinu þannig að ráðherra verði að koma með frumvarp, þannig að það verði ekki ákveðið núna heldur eftir ár hvernig endanlegri skiptingu tólf mánaðanna sé háttað. Það er fullkomlega ótækt, það felur ekki í sér nokkra einustu ígrundun og það eru ekki vönduð vinnubrögð að snúa af braut sem hefur verið vörðuð í sjö ár varðandi það hvernig skipta eigi tólf mánaða fæðingarorlofi milli foreldra og finna upp einhverja nýja skiptingu og festa í lög, festa í bráðabirgðaákvæði eins og meiri hluti velferðarnefndar leggur til. Nei, virðulegur forseti, það gengur ekki. Ef hv. þingmönnum er alvara með það að ætla að skilja skilgreininguna á skiptingu fæðingarorlofs eftir til haustsins þannig að ráðherra geti lagt frumvarp þess efnis fram, þannig að það sé hægt að taka þá breytingu með þremur umræðum í þingsal og vandaðri málsmeðferð í nefndum, ef þingmönnum er alvara með það, þá styðja þeir einfaldlega breytingartillögu mína og fella brott þessa síðustu setningu meiri hluta velferðarnefndar. Ef það nær ekki fram að ganga og ef breytingartillaga meiri hlutans verður samþykkt eins og hún stendur, þá er fólk hér í dag að ákveða að tólf mánuðirnir skuli skiptast fjórir, fjórir, fjórir ef ráðherra skilar ekki inn frumvarpi. Það er ekki hægt að segja þetta neitt öðruvísi. Það er ekki hægt að láta eins og þessari ákvörðun sé frestað því að hér verður hún tekin ef ekki verður breytt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem hann gerði grein fyrir breytingartillögu sinni. Hér áðan gerði Ólafur Þór Gunnarsson, varaformaður velferðarnefndar, grein fyrir breytingartillögu meiri hlutans. Það sem mig langaði að koma hér og varpa aðeins ljósi á er að í dag er skiptingin þrír, þrír, þrír, þ.e. við erum með níu mánaða fæðingarorlof. Á árinu 2020 bætum við einum mánuði við og þá mun skiptingin verða fjórir, fjórir, tveir. Við erum því að draga úr sameiginlegum rétti foreldra á næsta ári með börnum fæddum á því ári. Þá er skiptingin orðinn fjórir, fjórir, tveir. Aukamánuðurinn bætist á annað foreldrið og sameiginlegi mánuðurinn fer til hins foreldrisins. Ég held að mjög mikilvægt sé að það komi fram í umræðunni vegna þess að hv. þingmaður lét að því liggja að við værum að gera breytingar þar sem við værum að hverfa frá því sem lagt var upp með. Það er bara rangt vegna þess að á árinu 2020 erum við sannarlega að draga úr sameiginlegum rétti beggja foreldra. Síðan vil ég líka segja að niðurstaða nefndarinnar eftir umfjöllun í henni er greinilega sú að það sé skynsamlegt að setja þetta inn í umræðuna í starfshópi sem nú þegar er í gangi varðandi heildarendurskoðun vegna þess að það eru fjölmörg atriði sem þarf að skoða, eins og t.d. réttur einstæðra foreldra, samspilið við fæðingarstyrkjakerfið o.s.frv. Það er auðvitað þannig að ráðherrann mun koma með frumvarp. Sá sem hér stendur mun koma með frumvarp í október á næsta ári líkt og þetta bráðabirgðaákvæði kveður á um. En ég held að það sé mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að 2020 erum við að fara úr því að það séu þrír sameiginlegir mánuðir yfir í tvo sameiginlega mánuði, þannig að því sé haldið til haga í þessari umræðu. Ráðherrann mun koma með frumvarp í október næstkomandi í tengslum við heildarendurskoðun laganna sem einmitt verða 20 ára á næsta ári.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherranum andsvarið og miðað við orð hans reikna ég með stuðningi við breytingartillögu mína vegna þess að hún snýst einmitt um það að bíða þessarar heildarendurskoðunar, að bíða frumvarps ráðherra næsta haust sem hann lofar að hann komi með, en vera ekki að festa einhvern óljósan vilja þings í lagatexta í bráðabirgðaákvæði á þessum tímapunkti. Mér þykir það fullkomlega ótækt og ég heyri að ráðherrann er mér sammála.

Virðulegur forseti. Ég vil koma aftur upp til þess að ítreka að á árinu 2020, vegna þess að þessi lenging á að koma til framkvæmda í þremur áföngum, erum við að tala um að skiptingin verði fjórir, fjórir, tveir. Hún er að fara úr því að vera þrír, þrír, þrír yfir í fjórir, fjórir, tveir. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta komi fram í umræðunni vegna þess að hv. þingmaður gerði ekki grein fyrir því í máli sínu. Ríkisstjórnin er einmitt að stíga það skref að draga úr sameiginlegum rétti foreldra og eyrnamerkja orlofið á árinu 2020. Síðan er það auðvitað svo að við munum koma með frumvarp í október næstkomandi þar sem við tökumst á við ýmsar breytingar sem þarf að gera á fæðingarorlofskerfinu, vegna þess að þetta er 20 ára gömul löggjöf. Ég ítreka þetta hér í umræðunni af því að látið er að því liggja að við séum að stíga skref til baka. Þingmaðurinn talaði um sjö ára stefnu o.s.frv. Í praxís mun það ekki verða raunin á árinu 2020. Mín tilfinning er sú að menn séu að brengla hlutina hér í umræðunni og reyna að koma því inn að ríkisstjórnin sé að stíga skref til baka hvað þetta snertir, en þá vil ég segja að praktíkin á næsta ári samkvæmt frumvarpinu, samkvæmt orðanna hljóðan, mun tryggja að skiptingin verði fjórir, fjórir, tveir. Við drögum úr sameiginlegum rétti um einn mánuð á árinu 2020. Rétt skal vera rétt í umræðunni.

Virðulegur forseti. Mér heyrist við hæstv. ráðherra vera að ræða hvor sinn hlutinn. Ég var ekki að ræða þetta milliskref sem verður á næsta ári sem er í frumvarpi ráðherra og í öllum þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram í málinu hið sama; fjórir, fjórir, tveir. Það er gott skref, það er aukning á fæðingarorlofsrétti úr níu mánuðum í tíu. Það sem ég er hins vegar að tala um er endanleg útfærsla á 12 mánuðunum og þar er ég einfaldlega sammála ráðherranum eins og hann leggur hana til í frumvarpinu. Fimm, fimm, tveir væri gríðarstórt og mikilvægt skref í jafnréttisátt. Ég er ekki að láta að því liggja að ríkisstjórnin sé að gera eitt eða neitt. Ég er einmitt að benda á að meiri hluti velferðarnefndar er að leggja til hér að festa í bráðabirgðaákvæði skiptinguna fjóra, fjóra, fjóra sem gengur þvert á allt efnislega og málsmeðferðin stenst enga skoðun. Hér segist ráðherra ætli að koma með frumvarp í haust. Við skulum bara trúa því og taka út þetta ákvæði sem neyðir þingheim hér og nú til að taka afstöðu til endanlegrar skiptingar á 12 mánuðunum á fullkomlega óásættanlegum og ófaglegum grunni. Bíðum frekar heildarendurskoðunarinnar sem ráðherra boðar. Tökum ákvörðun um skiptingu 12 mánaðanna á þeim grunni en ekki hérna með einhverjum handarbakavinnubrögðum á handahlaupum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni sérstaklega fyrir að hafa vakið athygli á þessu því að þetta er gríðarlega stórt mál. Það er ekki hægt að afgreiða þetta svona og hæstv. ráðherra kemur hingað upp og reynir að afvegaleiða umræðuna. Hv. þm. Andrés Ingi er búinn að vera mjög heiðarlegur gagnvart þessu, að verja það jafnréttistæki sem íslenska fæðingarorlofið hefur verið til fyrirmyndar um fyrir margar aðrar þjóðir og skilað gríðarlega miklum árangri. Ég er eiginlega algjörlega undrandi á hæstv. ráðherra. Ég bjóst við þegar hann kom hérna upp í andsvar áðan að hann myndi segja: Ég tek undir með hv. þingmanni og ég ætla að fallast á þessa breytingartillögu af því að það er prinsippmál. En það kann að vera að það sé búið að taka jafnréttismálin frá þessu ráðuneyti og setja yfir í forsætisráðuneytið og hann sé ekkert með augað á jafnréttismálunum í þeim tengslum. Þess vegna er ég afar hugsi yfir að ríkisstjórn Vinstri grænna, undir forystu Katrínar Jakobsdóttur, hæstv. ráðherra, ætli að leyfa þessum vondu skilaboðum að fara í gegn. Við höfum líka ástæðu til að óttast það, ekki síst í ljósi þess hvað gerðist hér í gær og þess að hvert málið á fætur öðru frá hæstv. félagsmálaráðherra er illa undirbúið, kemur seint og það voru allir flokkar sammála um það, meira að segja hluti þingmanna stjórnarinnar, að það hefði mátt vinna ýmis mál betur. Þetta er það sem ég óttast. Ég tek eindregið undir með hv. þingmanni að það verður að ganga frá þessu af hálfu þingsins, að skilaboð okkar séu skýr. Þekkjandi það að innan stærsta stjórnarflokksins eru menn mjög ósáttir við fimm, fimm, tvo skiptinguna - það þurfti að hafa mikið fyrir því á sínum tíma yfir höfuð að skilyrða skiptingu annars vegar á milli foreldra og síðan valfrelsis - hlýt ég að spyrja hv. þingmann: Hverra erinda telur hann að það sé verið að ganga, því að svona sprettur ekki úr tómarúmi?

Virðulegur forseti. Það er gott sem kom fram hjá hv. þingmanni að frumvarpið sem hingað kom er bara alveg ágætt. Sú stefna sem ríkisstjórnin lagði hér fyrir þingið, að lengja fæðingarorlof upp í fimm, fimm, tvo, er bara góð. Þess vegna kemur mér svo á óvart að meiri hluti stjórnarflokkanna í velferðarnefnd treysti sér ekki til að standa með þeirri góðu stefnu. Það er sök sér að menn treysti sér ekki til að festa endanlega skiptingu milli foreldra í lög hér og nú. Við höfum hvort eð er ár til stefnu þangað til þetta á að taka gildi af fullum þunga. En að negla inn einhvern vilja löggjafans í bráðabirgðaákvæði á þessum tímapunkti án nokkurra ígrundunar, nokkurrar umræðu, eru mjög undarleg vinnubrögð. Ég vil helst trúa því að hæstv. félagsmálaráðherra nái að uppfylla alla tímafresti og koma með heildarendurskoðun fæðingarorlofslaganna tímanlega til þingsins næsta haust og við náum að klára það mál með sóma. En eins og kom fram hjá þingmanninum þá vill það oft ekki verða raunin hjá ráðherrum og þá værum við að taka ansi mikinn séns með því að festa eitthvert sjálfvirkniákvæði um lengingu upp í fjóra, fjóra, fjóra í bráðabirgðaákvæði. Ég kann ekki að svara því hverra hagsmuna er verið að gæta með þeirri útfærslu. En eins og ég kom inn á í ræðu minni þá eru það ekki sjónarmið sem koma fram hjá verkalýðshreyfingunni sem ætti þó teljast aðili máls. Það eru ekki sjónarmið sem 

Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir því að hv. þm. Andrés Ingi Jónsson vill ekki draga fram nákvæmlega af hverju þetta er og það geta verið margþættar ástæður. Meginatriðið er að það er verið að setja inn í bráðabirgðaákvæðið vond skilaboð. Það er verið að draga tennurnar úr fæðingar- og foreldraorlofinu, tennurnar úr því tæki og þeim lögum sem þau eru varðandi jafnréttismál. Sérfræðingar aðila vinnumarkaðarins, bæði verkalýðshreyfingarinnar en líka Samtaka atvinnulífsins, hafa tekið undir nákvæmlega þessa nálgun okkar af því að menn vita að ef það er tekið fast á jafnréttismálum ber það árangur og það er það sem þessi 20 ára saga fæðingarorlofsins hefur sýnt, við höfum náð árangri. Þó að við séum ekki búin að ná fullkomnu launajafnrétti þá hefur fæðingarorlofstækið skilað sér markvisst inn í baráttu kvenna sem jafnréttistæki, sem stuðningur við að þær standi jafnfætis þegar verið er að ráða þær til starfa, þegar þær eru ófrískar og verið er að ráða karlmenn á sama aldri, af því að allt í einu er staðan orðin jöfn, hún er orðin jafnari en hún hefur verið áður. Það er verið að þrýsta þeim út úr því að taka lengri tíma. Ég vil þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir að hafa verið með púlsinn á nákvæmlega þessu. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórnarflokkarnir nýti nú tímann þar til að við greiðum atkvæði um þetta og dragi þessa tillögu til baka og láti tillögu hv. þingmanns gilda, sameinist um hana af því að þetta er stærra en stjórn og stjórnarandstaða. Þetta er risamál fyrir íslenskt samfélag og núna þegar við erum tíunda eða ellefta árið í röð fremst í flokki í jafnréttismálum þá er það einmitt út af því að við höfum staðið vaktina. Við stöndum ekki vaktina ef við bendum ekki á hið augljósa varðandi tillögur velferðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta langt. Mér fannst bara vel að orði komist hjá hv. þingmanni þegar hún sagði að það væru vond skilaboð sem birtust í bráðabirgðaákvæði meiri hluta velferðarnefndar þar sem þingið á hér og nú að taka afstöðu til ágreinings sem á bara að ræða hér í góðu tómi næsta haust. Það eru vond skilaboð en þau eru líka fullkomlega óþörf vegna þess að ef breytingartillaga mín nær fram að ganga stendur frumvarpið alveg jafn vel, þá tekur lenging upp í tíu mánuði gildi á næsta ári, fjórir, fjórir, tveir. Hér er ráðherra falið að koma með frumvarp um útfærslu á tólf mánuðum á haustþingi og þá getum við bara samþykkt það og látið taka gildi áramótin þar á eftir. Þessi vonda tillaga meiri hluta velferðarnefndar er þeim mun óskiljanlegri vegna þess að hún er fullkomlega óþörf.

Hæstv. forseti. Já, örstutt til viðbótar um þetta gríðarlega mikilvæga mál. Ég vil taka heils hugar undir þá tillögu sem við ræddum hér áðan í andsvari, sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson leggur fram. Það er margt mjög fínt í þessu frumvarpi og ég er ánægð með að það er sameiginlegur þingvilji, ekki bara ríkisstjórnarinnar heldur okkar allra, að fara í tólf mánaða fæðingarorlof. Við erum öll sammála um að það þýðir ekkert að reyna að snúa út úr því á nokkurn hátt. Það er fagnaðarefni og það er í samræmi við það sem aðilar vinnumarkaðarins hafa kallað eftir og við förum saman í það. Ég nefni hins vegar verklagið og vinnulagið sem hefur verið síðan málið kom inn í þingið og það er augljóst að gamalkunnugar raddir innan t.d. Sjálfstæðisflokksins ráða mjög ríkjum hér varðandi framvinduna. Það þurfti einmitt fyrir 20 árum að hafa fyrir því að menn skildu það að við þyrftum tímabundið á að halda - því að í útópíunni, í draumaveröldinni, viljum við auðvitað hafa tólf mánuði og fólk bara velji það hver fer í fæðingarorlof hverju sinni - meðan við værum ekki búin að ná fullkomnu launajafnrétti, meðan við værum ekki búin að ná jafnrétti á vinnumarkaði og víða annars staðar í samfélaginu, ákveðnum stuðningstækjum, aðhaldstækjum fyrir stjórnvöld og fyrir vinnumarkaðinn og fyrir fyrirtækin, þar til að konur stæðu jafnfætis karlmönnum á vinnumarkaði. Þetta skildu ekki allir á sínum tíma. En það var sem betur fer líka sterkur hópur innan Sjálfstæðisflokksins sem barðist fyrir þessu. Mér finnst miður að heyra t.d. ekki rödd Péturs heitins Blöndals sem var einlægur stuðningsmaður þessa fyrirkomulags og áttaði sig á þeirri verðmætasköpun sem yrði í gegnum jafnréttismálin. Hann mætti á fundi og talaði um fæðingarorlofið, ekkert endilega sem fjölskyldumál heldur fyrst og fremst sem jafnréttistæki til að stuðla að heilbrigðum vinnumarkaði. Og það eru þessar raddir sem ég sakna að heyra ekki frá þessum stærsta stjórnarflokki. Ég á eftir að sjá að þær öflugu konur sem þar eru innan þingflokks eigi eftir að greiða atkvæði með málinu og með tillögu meiri hluta velferðarnefndar eins og hún lítur út núna því að það gengur í berhögg við allar þær hugsjónir sem við höfum varðandi nálgun í jafnréttismálum og af hverju við skiptum fæðingarorlofinu með þeim hætti sem við gerum núna. Það má alveg spyrja: Af hverju erum við þá ekki að taka þessa tíu mánuði á næsta ári, bara fimm, fimm? Af hverju ekki? Allt í lagi, þetta er millileið, fjórir, fjórir, tveir. En í guðanna bænum stígum ekki það skref að senda út þau skilaboð að við ætlum að hverfa frá því sem var samþykkt í gær. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson benti réttilega á að þingheimur ætlar, eiginlega yfir nótt, allt að því að skipta um skoðun, breyta um taktík af því að hugsanlega er einhver ólund í stærsta stjórnarflokknum. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra og ráðherra jafnréttismála taki af skarið hér, þess vegna í bakherbergjum, og lagi þetta og segi bara: Nei, hingað og ekki lengra. Kæru vinir í meiri hluta velferðarnefndar, við ætlum ekki að senda þessi skilaboð frá okkur. Það er nauðsynlegt. Það eru ekkert margir tímar til stefnu. Þessi tillaga liggur fyrir, það er hægt að breyta þessu. Ég hvet til þess að það verði gert og ég sé að það eru nokkrir stjórnarmenn í salnum og í hliðarsölum. Það var rætt um skilaboðin sem færu til endurskoðunarnefndarinnar. Endurskoðunarnefndarinnar bíða vissulega mikilvæg verkefni, að taka tillit til einstæðra foreldra og ýmissa annarra þátta. En skilaboðin mega ekki vera þau að við ætlum að gefa eftir í því að nota fæðingarorlofið sem jafnréttistæki. Það eru skilaboðin sem velferðarnefndin er að senda. Það eru skilaboðin sem meiri hluti velferðarnefndar er að senda inn í endurskoðunarnefndina. Hún er að segja: Vissulega var verið að samþykkja jafnréttisáætlun í gær upp á fimm, fimm, tvo. Aðilar vinnumarkaðarins vilja fimm, fimm, tvo en þið hafið mjög mikið frjálst spil. Þingmenn eiga ekki að vera sporgöngufólk, við eigum að leiða. Við í Viðreisn treystum okkur fullkomlega til að segja: Við viljum ekki fara leið velferðarnefndar. Við viljum fara leið jafnréttis, fara leið réttlætis. Það er ekki sú leið sem meiri hluti velferðarnefndar er að einhverju leyti að marka. Og við megum ekki og höfum ekki efni á því að gefa eftir á þessu stigi máls, eins og ég segi, þó að framtíðarsýnin, draumsýnin, geti vel verið sú að tólf mánuðir verði fæðingarorlofið og foreldrar ráði því hverju sinni hvernig þeir skipta því. Ég held einmitt að mikilvægur vinkill inn í þetta séu greiðslur í fæðingarorlofi. Ég ætla að hrósa ríkisstjórninni fyrir að viðmiðunarmörkin til greiðslna í fæðingarorlofi voru hækkuð. Rannsóknir hafa sýnt að það er ekki síst sá þáttur, greiðslur í fæðingarorlofi, sem hefur áhrif á töku fæðingarorlofs. Ég tel að þegar við erum búin að stíga þessi skref eigum við að forgangsraða aftur þangað. Ég held að það séu mikilvæg skref fyrir okkur að huga að því að greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði séu þannig að það séu ekki eingöngu konur sem fari í fæðingarorlof. Af hverju er það? Af því að við erum ekki enn búin að ná launajafnrétti. Aðstæður kvenna eru ekki að jöfnu við aðstæður karla úti á hinum almenna vinnumarkaði Þetta eru vangaveltur mínar inn í þetta. Það er margt ágætt í þessu en ég saknaði þess áðan - og það kann að vera af því að félagsmálaráðherra er ekki lengur ráðherra jafnréttismála - í þessum útúrsnúningum, sem þetta var að vissu leyti, sem hann kom upp í í andsvari við hv. þm. Andrés Inga Jónsson, að hann segði ekki hér: Já, ég ætla að taka undir þessa breytingartillögu. Breytingartillaga hv. þingmanns stuðlar einmitt að því að við séum vakandi, að við séum á tánum og að við ætlum að vera áfram í forystu þegar kemur að jafnréttismálum. Meiri hluti velferðarnefndar er að reyna að draga úr því að svo verði í framtíðinni og ég ætla ekki að taka þátt í því.

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég sakna þess að ábyrgðaraðilar þessarar ágætu tillögu skuli hvergi vera sjáanlegir í þingsal þegar hún er rædd. Meiri hluti velferðarnefndar er hér að biðja Alþingi um að skipta um skoðun frá mjög skýrri afstöðu þingsins eins og hún var samþykkt í gær. Í gær samþykktum við samhljóða aðgerðaáætlun í jafnréttismálum um að lengja skyldi fæðingarorlofið í 12 mánuði og að skiptingin skyldi vera fimm, fimm, tveir. Svo kemur meiri hluti velferðarnefndar með breytingartillögu og segir: Verði ekki annað ákveðið skal þessi skipting vera fjórir, fjórir, fjórir. Það er það sem málið snýst um. Ef þessi breytingartillaga nær fram að ganga verður fæðingarorlof árið 2021 fjórir, fjórir, fjórir, sem gengur þvert á allar áherslur í umræðu um fæðingarorlof í jafnréttisumræðunni á undanförnum árum, eins og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kom ágætlega inn á. Ég kemst eiginlega ekki hjá þeirri hugsun að meiri hluti velferðarnefndar sé að biðja Alþingi um að gera sjálft sig að athlægi í þessu máli. Meiri hluti velferðarnefndar er í krafti meirihlutasamstarfs ríkisstjórnarflokkanna að biðja þingið um að gera sig að fífli í jafnréttisumræðunni, að skipta um skoðun í svona grundvallaratriði yfir nótt án nokkurs rökstuðnings af þeirri einu ástæðu, að því er virðist, að meiri hluti velferðarnefndar hefur ekki raunverulega getað komið sér saman um þetta mál. Samt greiddi 61 þingmaður atkvæði með fimm, fimm, tveir í gær. Í ljósi þess að ekki má ganga gegn meirihlutasamstarfi með neinum hætti ætla ég að spá því að meiri hluti þingsins muni gera sig að fífli hér í dag með því að breyta þessari ákvörðun. Það sem var svo gott við samþykkt aðgerðaáætlunarinnar í gær, en verður þá jafn slæmt verði þessi breytingartillaga samþykkt, er að fram kom skýr vilji löggjafans um að skiptingin skyldi vera fimm, fimm, tveir. Meiri hluti velferðarnefndar er núna að biðja þingið um að skipta um skoðun og koma með þau skýru skilaboð inn í þessa endurskoðunarvinnu að verði ekki annað ákveðið skuli skiptingin vera fjórir, fjórir, fjórir. Þetta er grundvallaratriði og það er svo magnað í þessum sal hvað við stöndum oft illa með grundvallaratriðum í málefnum. Í dag er skipting fæðingarorlofsins þrír, þrír, þrír. Niðurstaðan hefur verið sú að feður nýta sér ekki sameiginlega réttinn nema að óverulegu leyti. Það eru ríkar ástæður fyrir því. Á vinnumarkaði heyrast alveg raddir um að við séum enn að glíma við menningarmun með einhverjum hætti, kúltúrbjögun mætti orða það. Það er þrýstingur á feður á vinnumarkaði að nýta sér ekki sameiginlega réttinn. Það er litið hornauga og menn fá þau skilaboð frá allt of mörgum vinnuveitendum, því miður, að ekki sé æskilegt að karlarnir nýti sér sameiginlega réttinn. Að sama skapi verða mæður fyrir sömu fordómum. Maður heyrir allt of oft þá umræðu að mæður séu litnar hornauga fyrir að nýta sér ekki sameiginlega réttinn, eins og það sé einhvern veginn merki um slæma móður að gera það ekki. Við getum alveg gefið okkur að menningarlegi þrýstingurinn verði áfram sá sami, að feður nýti ekki sameiginlega réttinn og að mæður nýti hann að fullu. Það þýðir að gangi þessi breyting eftir munu mæður að jafnaði taka átta mánuði og feður fjóra. Ofan á það kemur sá viðbótarþrýstingur að við erum enn með kynbundinn launamun á vinnumarkaði. Karlar eru að jafnaði með 15% hærri tekjur en konur, að lágmarki myndi ég segja. Við vitum líka alveg hvernig þetta er til komið. Það er ekki svo að karlar og konur séu ráðin inn á gjörólíkum kjörum þegar þau hefja störf á vinnumarkaði. Það dregur í sundur með þeim á þessum fyrstu árum, m.a. út af ójafnvægi í kringum barneignir, að mæður eru að jafnaði lengur frá störfum en feður. Þess vegna er þetta grundvallaratriði og það er þinginu til algjörrar háðungar ef nú á að biðja það að skipta um skoðun á þeirri skýru stefnu sem kom frá því í gær með samþykkt aðgerðaáætlunar í jafnréttismálum, að þessi skipting skyldi vera fimm, fimm, tveir. Það voru skýr skilaboð til ráðherra um nánari útfærslu á þessu máli. Núna sendir þingið þau skýru skilaboð, verði þessi breytingartillaga samþykkt, að við höfum hugsað okkur um yfir nótt og að það sé betra að skiptingin verði fjórir, fjórir, fjórir. Hv. framsögumaður þessarar breytingartillögu, Ólafur Þór Gunnarsson þingmaður, sagði að meiningar um þetta mál hefðu verið deildar í umfjöllun nefndarinnar. Tíu umsagnir liggja fyrir um málið hjá velferðarnefnd. Í einni þeirra er minnst einhverjum orðum á að skiptingin fimm, fimm, tveir kunni að vera óheppileg. Í hinum níu er tekið undir þá skiptingu að fullu. Aðilar vinnumarkaðarins hafa tekið undir hana að fullu og Kvenréttindafélagið sömuleiðis. Það væri athyglisvert ef nefndir skiptu um skoðun í fleiri málum út af einni umsögn eins og virðist ætla að verða tilfellið hér. Ekki verður annað séð en að það sé krafa Sjálfstæðisflokksins í þessu máli að horfið verði frá fimm, fimm, tveir. Við skulum tala um hlutina eins og þeir eru. Það er krafa Sjálfstæðisflokksins í málinu að horfið verði frá fimm, fimm, tveir. Úr því að síðan á að fela ráðherra að vinna úr því spyr ég Verður það ekki áframhaldandi krafa Sjálfstæðisflokksins innan ríkisstjórnarsamstarfsins að horfið verði frá fimm, fimm, tveir? Eigum við að treysta því að tillagan komi svo bara óbreytt til baka? Frumvarpið sjálft sem hæstv. félagsmálaráðherra lagði fram var ágætt með fimm, fimm, tveir skiptingu og skýrum áföngum á leið í fimm, fimm, tveir. Einhverra hluta vegna vill meiri hluti velferðarnefndar rífa inn í og segja að það sé ómögulegt, það verði að skoða þetta betur og að ráðherra verði að koma með aðra tillögu fyrir næsta haust. Til hvers er leikritið gert ef það er eingöngu til þess að ráðherra komi svo aftur næsta haust með sömu tillögu um fimm, fimm, tveir? Af hverju getum við þá ekki lokið þeirri umræðu hér og nú? Við samþykktum í gær samhljóða að það væri leiðin sem við ætluðum að fara. Þetta er eiginlega alveg ótrúlegt mál. Í allri umræðu um fæðingarorlof í gegnum tíðina hefur það verið grunnstefið að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Þetta er ekki einhver leikur með mánuði, það er algjör grundvallarmunur á því hvort réttur hvors foreldris um sig er fimm mánuðir og tveir til skiptanna eða hvort réttur hvors foreldris um sig er fjórir mánuðir og fjórir til skiptanna. Þetta er grundvallaratriði. Þetta væri okkur til háðungar í jafnréttisumræðu á alþjóðavettvangi. Öll hin Norðurlöndin vinna á sömu forsendum og við höfum verið að vinna á hingað til, að hafa sem minnst til skiptanna og hafa réttinn sem jafnastan. Það getur vel verið að í þessari umræðu séu uppi álitaefni um rétt einstæðra foreldra í afmörkuðum tilvikum. Það er þá sjálfsagt að ráðherrar setjist yfir það og velti upp hvort það séu einhverjir möguleikar í því án þess að gengið sé á réttindi foreldra til samvista við börn sín, að koma til móts við einstæð foreldri þar sem réttur annars er og liggur ónýttur. Það getur verið ágætisúrvinnsluefni fyrir samráðsnefnd ráðherra að reyna að finna einhverjar lausnir. Vissulega er vandrataður sá stígur sem ekki brýtur gegn rétti foreldra til samvista við börn sín sem hefur ekki minna vægi í þessari skiptingu. Ég trúi ekki að stjórnarmeirihlutinn ætli í alvörunni að biðja Alþingi að gera jafn lítið úr sér og raunin yrði ef meiri hluti þingsins yrði látinn skipta um skoðun yfir nótt. Samþykktin í gær var fagnaðarefni, skýr skilaboð frá þinginu, samþykkt samhljóða, en þingið ætlar síðan að skipta um skoðun í dag. Ég vona að þessi breytingartillaga verði einfaldlega dregin til baka.

Virðulegur forseti. Við ræðum mjög mikilvægt mál sem einnig er mjög skemmtilegt pólitískt umræðuefni, fæðingarorlofið. Ég ætla ekki að fara í mikla pólitíska umræðu um það þar sem ég bíð spenntur eftir að nefnd um heildarendurskoðun á fæðingarorlofslöggjöfinni komi fram til að taka alla þá umræðu. Það er svo margt sem við leysum ekki í þessu máli af því að það er eingöngu um lengingu fæðingarorlofs. Þess vegna er þetta mjög gott mál en það er mjög einangrað. Málið er til þess að lengja fæðingarorlofið úr níu mánuðum í tíu. Það er það sem við erum að gera með þessu máli og því ber að fagna. Það er gríðarlega mikilvægt að lengja fæðingarorlofið, lengja þann tíma sem börn fá til að njóta samvista við foreldra sína. Í lífskjarasamningnum var kveðið á um að orlofið færi upp í 12 mánuði. Upphaflega ætlaði hæstv. ráðherra að bíða með að innleiða skiptingu mánaðanna þangað til heildarendurskoðunin væri komin. Þá átti líka eftir að fjalla um hvernig yrði tekist á við einstæða foreldra eða þegar annars foreldris nýtur ekki við og annað slíkt. Þar þarf jafnframt að ræða margt annað. Það átti að koma þegar með heildarendurskoðuninni. Svo var krafa um að 12 mánuðirnir kæmu strax inn svo það yrði algjörlega öruggt að það gerðist ef eitthvað kæmi upp á. Þess vegna er þetta mál svona búið núna. Ég hef ekki heyrt annað en að minni hlutinn í þinginu kalli stanslaust eftir góðum vinnubrögðum og faglegri vinnu. Þá skulum við líka gera það, við skulum hleypa þessari faglegu vinnu að svo hagaðilarnir fái tíma til að undirbúa það og koma svo með heildarendurskoðunina í október nk. Þá getum við farið að ræða hvernig við skiptum 12 mánuðunum best þannig að hagsmunir barnsins, jafnréttismálin og hagsmunir fjölskyldunnar séu sem best tryggð. Það sem við erum að tala um hér núna og það sem þessi umræða á að snúast um er að við tryggjum að fæðingarorlofið lengist á næsta ári í tíu mánuði og árið 2021 í 12 mánuði. Við erum að fjölga mánuðunum úr þrem í fjóra sem eru eyrnamerktir hvoru foreldri fyrir sig og við verðum að gefa nefndinni svigrúm til að finna út bestu niðurstöðuna. Á því eru margar skoðanir. Ég ætla ekki að ræða þær allar hér en mér finnst alltaf gaman að ræða fæðingarorlofið vegna þess að í því eru svo mörg sjónarmið sem er hægt að velta upp. Tvö þeirra hafa verið rædd helst í dag og þau eru í þessu frumvarpi sem er eðlilegt þar sem þetta er samkomulag á milli aðila á vinnumarkaði og fæðingarorlofið er vinnumarkaðsmál. Málið snýst um hagsmuni vinnumarkaðarins og jafnréttismálin, hvort tveggja mikilvæg mál, en það snýst líka um hvað barninu sé fyrir bestu. Við höfum samið mörg lög og margar þingsályktunartillögur um það hér að við viljum gera allt sem er barninu fyrir bestu. Svo er sjálfsákvörðunarréttur fjölskyldunnar, sjálfsákvörðunarréttur kvenna og karla og hvað fjölskyldunni er fyrir bestu. Það er nokkuð sem við þurfum að taka inn í þetta líka. Margt annað skiptir líka máli. Það kom alveg skýrt fram í nefndinni að umsagnaraðilarnir fögnuðu helst því sem þetta mál snýst um, að lengja fæðingarorlofið. Það er grunnurinn í þessu máli og kemur fram í öllum umsögnum. Nokkrir umsagnaraðilar kusu að tjá sig ekki um skiptinguna, töluðu bara um það sem barninu væri fyrir bestu og vísuðu ítrekað í heildarendurskoðunina. Það mál sem við ræðum hér og breytingartillagan gerir ráð fyrir því að við fjölgum úr þrem í fjóra og svo kemur bara í ljós að hvaða niðurstöðu nefndin kemst. Allt tal um eitthvað annað er til þess eins að afvegaleiða umræðuna í þessu góða máli, að við erum að tryggja 12 mánaða fæðingarorlof. Við hljótum öll að vera sammála um að réttur barnsins sé sá að fá að njóta þessara 12 mánuði með foreldrum sínum. Um það snýst þetta og ég vona að umræðan geti verið um það og að við leyfum heildarendurskoðuninni að fara fram. Svo skulum við taka hina pólitísku umræðu um hvaða leið okkur finnist best til að ná þeirri niðurstöðu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ræðu. Ég hef þó nokkuð margar spurningar handa hv. þingmanni en látum nokkrar duga. Er Sjálfstæðisflokkurinn andvígur fimm, fimm, tveir skiptingunni sem við greiddum atkvæði með í gær? Það hlýtur að vera fyrsta spurningin, eðlileg spurning, af því að það var skýr vilji Alþingis í gær þegar við samþykktum aðgerðaáætlun í jafnréttismálum að fæðingarorlof skyldi lengja í 12 mánuði og að skiptingin skyldi vera fimm, fimm, tveir. Var hv. þingmaður ekki sammála sjálfum sér þegar hann greiddi atkvæði með þeirri tillögu í gær? Hann er hér að mæla með því að við skiptum um skoðun sem þing og færum þau skilaboð að þetta skuli vera fjórir, fjórir, fjórir nema annað verði ákveðið. Í þriðja lagi spyr ég: Er hv. þingmaður ekki bara sammála þeirri ágætu breytingartillögu sem liggur hér fyrir frá hv. þm. Andrési Inga Jónssyni, að verði ekki annað ákveðið séum við einfaldlega búin að taka ákvörðun um tíu mánaða fæðingarorlof, fjórir, fjórir, tveir, og að ráðherra komi svo með sínar tillögur um 12 mánuðina síðar þannig að Alþingi sé ekki búið að lögfesta að óbreyttu fjórir, fjórir, fjórir? Ég þekki alveg umræðuna og kröfurnar frá aðilum vinnumarkaðar um að 12 mánuðirnir yrðu lögfestir nú af því að aðilar vinnumarkaðarins treystu ekki þessari ríkisstjórn til að standa við það fyrirheit öðruvísi en að það yrði lögfest hér og nú. Ég þykist líka vita annað sem kallar þá á fjórðu spurningu mína til hv. þingmanns: Var þessi útfærsla borin undir aðila vinnumarkaðarins? Er það krafa aðila vinnumarkaðarins að 12 mánuðirnir séu lögfestir, jafnvel þó að það feli í sér að þingið taki U-beygju frá þeirri umræðu sem hingað til hefur verið 

Virðulegi forseti. Það eru ekki nein nákvæm og yfirlýst áform um það hjá Sjálfstæðisflokknum hver mánaðaskiptingin eigi að vera og ég veit alveg að um það eru jafn skiptar skoðanir og við erum mörg. Almennt er ég þeirrar skoðunar að það eigi að vera valmánuðir og að þeir eigi að vera fleiri en færri en þó eigi ekki að vera alveg fullt val. Ég tel það mikilvægt til að tryggja að börnin fái sem mestar samvistir með foreldrum sínum. Svo þarf bara að skoða það nánar, og ég treysti því að þessi nefnd geri það, hvernig barnið fái örugglega 12 mánuði og að báðir foreldrar séu með þrjá, fjóra, fimm, sex mánuði, hvað sem hentar best. Ég vil bara fá að sjá almennilega vinnu og tölur á bak við það áður en ég úttala mig endanlega um það. Það er alveg eðlilegt þegar við ræðum jafnréttismál og jafnréttisáætlun að þau leggi fram skiptinguna fimm, fimm, tveir. Það er kannski alveg eðlilegt þegar fæðingarorlofslögin koma inn sem vinnumarkaðslög að þau horfi í þá átt líka. Ef við værum hins vegar að tala um fæðingarorlof inni í barnalögum er ég ekki handviss um að þetta yrði endanlega niðurstaðan. Það er sú vinna sem ég vona að þessi nefnd sé að skoða, hvað barninu sé fyrir bestu. Við þurfum að hafa það númer eitt, tvö og þrjú, rétt eins og við höfum samþykkt í barnalögum. Við þurfum að vera meðvituð um hvar við erum að ræða þessi mál og hvaða sjónarmið við setjum í fyrsta sætið.

Herra forseti. Ég get ekki sagt annað en að svar hv. þingmanns veldur mér miklum vonbrigðum. Umræðan um hvað barninu sé fyrir bestu sem kemur alltaf upp er auðvitað eðlileg. Það eru grundvallarréttindi barns að hafa samneyti við foreldra sína. Hingað til höfum við þó nálgast umræðuna um fæðingarorlof út frá mjög skýru jafnréttissjónarmiði þar sem við tryggjum barninu 12 mánaða samneyti við foreldra sína á þessum mikilvægu fyrstu mánuðum, klárlega með því að lengja fæðingarorlofið, en gætum þess um leið að það verði ekki til að auka á ójafnrétti á vinnumarkaði. Þess vegna hefur frá upphafi verið talað um mikilvægi fimm, fimm, tveir skiptingarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn virðist bara ósammála þeirri nálgun. Það má Sjálfstæðisflokkurinn alveg eiga við sig en það gengur gegn hornsteinum jafnréttisumræðunnar á vinnumarkaði og tengslum jafnréttisumræðu á vinnumarkaði við fæðingarorlof. Það er ástæða fyrir því að fjölmargar skýrslur hafa verið skrifaðar um þetta og alltaf fengist sama niðurstaðan. Kjósi þessi ríkisstjórn að stofna enn einn starfshópinn verður hún auðvitað að ráða því, kannski er helsta afrek þessarar ríkisstjórnar hingað til hversu marga starfshópa og margar nefndir hún hefur stofnað um mál sem hafa verið rædd í botn fyrir lifandis löngu. Ég ætla að biðja hv. þingmann að svara mér eftirfarandi: Var hann þá ósammála sjálfum sér þegar hann samþykkti fimm, fimm, tveir í gær? Finnst honum það til þess fallið að upphefja virðingu Alþingis að krefjast þess að Alþingi skipti um skoðun yfir nótt á grundvallarnálgun þessa máls, að við hverfum frá ákvörðunum sem við tókum í gær um að orlofið skyldi vera fimm, fimm, tveir yfir í ákvörðun um að að óbreyttu skuli það vera fjórir, fjórir, fjórir?

Virðulegi forseti. Ég hef sagt ítrekað hér að það fari eftir því í hvaða samhengi við ræðum þetta mál hvaða áherslur við setjum í fyrsta sæti. Þegar við notum fæðingarorlofið sem jafnréttistæki - það er mjög sterkt og gott jafnréttistæki, ég tek undir það og við höfum gert það - er eðlilegt að stefnan sé fimm, fimm, tveir, eins og birtist í jafnréttisáætluninni. Við þurfum líka að skoða þetta frá fleiri áætlunum sem eru samþykktar á Alþingi og þar má ekki vera ósamræmi. Þetta mál hefur allan tímann verið unnið þannig að fram eigi að fara fagleg vinna. Ég vil bara fá að sjá niðurstöðu hennar þannig að við getum gert sem best. Við megum ekki ræða þetta eins og ekki séu fleiri tæki sem við höfum í jafnréttisbaráttunni og eins og við höfum ekki náð neinum árangri hingað til. Við höfum náð hellingsárangri sem betur fer. Eins og kerfið er núna veit vinnuveitandinn ekki fyrir fram hvort faðirinn eða móðirin taki sex mánuðina eða hvort þeim verði dreift eins og hægt er að gera í kerfinu sem við búum við í dag. Ég held að við höfum mjög gott kerfi sem við eigum að halda áfram að þróa með bestu upplýsingum, samkvæmt því sem er barninu fyrir bestu, þannig að það hjálpi okkur í jafnréttismálum, hjálpi okkur að gera vinnumarkaðinn öflugri og velferðarsamfélagið öflugra. Það sem við ræðum hér í dag er að við erum að lengja orlofið í 12 mánuði sem er mikið baráttumál, er í stjórnarsáttmálanum og því ber að fagna. Við skulum treysta því að ráðherrann komi með þetta mál inn í október og þá getum við tekið hina endanlegu umræðu um málið. Ef eitthvað kemur upp á, eins og hefur oft gerst á vinnustað, er mjög mikilvægt að vera búin að tryggja 12 mánuðina og að eitthvert kerfi taki við.

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að deila því með hv. þingmanni að forðum daga þegar ég átti sæti í þingflokki stjórnarflokks tók ég þátt í að afgreiða þetta frumvarp í gegnum þann þingflokk og ég gerði engan fyrirvara við málið af því að mér leist vel á það og treysti mér til að fylgja því til enda innan þingsins. Frumvarpið sem ráðherra lagði fram finnst mér giska gott, það snýst um að lengja fæðingarorlofið upp í 12 mánuði og gera það með ákveðnum hætti sem ég er sammála en þingmaðurinn ósammála. Eins og fram hefur komið er það umræða sem þarf að eiga sér stað í þessum sal. Mér þykir smásvekkelsi að meiri hluti velferðarnefndar treysti sér ekki til að útfæra nema fyrsta skrefið, lengingu úr níu í tíu mánuði, en gerir það þó ágætlega með því að leggja til fjóra, fjóra og tvo mánuði. Hv. þingmanni varð tíðrætt um að hin pólitíska umræða um endanlega skiptingu ætti að eiga sér stað hér þegar fagleg vinna þeirrar nefndar sem fer með heildarendurskoðunina er búin að eiga sér stað, þegar í ljós er komið að hvaða niðurstöðu sú nefnd kemst, og þá eigum við að ræða í þingsal hvað okkur finnst um hina endanlegu skiptingu mánaðanna 12, en ég fæ það ekki alveg til að ganga saman við þá tillögu sem þingmaðurinn stendur að sem einmitt festir í sessi, þó aðeins með einhverju bráðabirgðaákvæði, fjórir, fjórir, fjórir skiptinguna á 12 mánuðunum. Allt annað sem þingmaðurinn sagði mælti með samþykkt breytingartillögu minnar. Mig langar að spyrja hvort þingmaðurinn sé ekki bara í raun sammála því að breytingartillaga mín nái fram að ganga og að ráðherra verði einfaldlega falið að koma með frumvarp um útfærslu mánaðanna 12 

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem við erum að gera hér. Með þeirri breytingartillögu sem nefndin leggur fram er hún að tryggja 12 mánuðina í sessi. Við erum að tryggja að komi eitthvað upp á sem myndi tefja það að frumvarpið kæmi inn í október - sem ekkert bendir til í dag að muni gerast, starfshópurinn er farinn af stað og var farinn af stað áður en frumvarpið var komið. Upphafleg áform ráðherrans voru að leggja bara fram árið 2020 eins og sást í samráðsgáttinni - en ef eitthvað gerist teljum við öruggara að segja til um hvað gerist tefjist það fram yfir næstu áramót, 2020–2021. Þá er öruggara að gera þetta svona. En við göngum hvorki lengra né skemmra en kerfið sem mun vera í gangi 2020. Við höfum ekki of mikil áhrif á það faglega ferli sem er í gangi núna. Við leyfum því bara að starfa í friði. Ég tel að við göngum fram eins vægt og við getum. Samt tryggjum við að það verði alveg örugglega 12 mánuðir og það liggur alveg ljóst fyrir að kerfið mun ganga upp af því að sumar útfærslur af þessu gætu gert það líka. Það gæti verið tólf, núll, ef við útfærum mánuðina ekki á einhvern hátt í lögunum. Ég tel rétt að við höldum áfram eins og kerfið er á meðan faglega vinnan er í gangi og vonandi mun aldrei reyna á bráðabirgðaákvæðið, það er það sem við leggjum upp með.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki af hverju meiri hluti velferðarnefndar er með svona miklar áhyggjur af því að eitthvað komi upp á í ráðuneyti félags- og barnamálaráðherra svo hann geti ekki skilað frumvarpinu. Ég veit ekki hvað ætti að koma upp á, en hann vill vera með varnagla í bráðabirgðaákvæði til að tryggja að ef ráðherrann kemur ekki með frumvarp sem hann er margbúinn að segja að hann muni koma með gildi tiltekin og ákveðin skipting á 12 mánaða fæðingarorlofi sem er útfærð án hinnar pólitísku umræðu sem þingmaðurinn leggur til að þurfi til að taka þessa ákvörðun, án þeirrar faglegu vinnu sem mun eiga sér stað í nefnd um heildarendurskoðun fæðingarorlofskerfisins, án alls þess sem ég heyri ekki betur en að þingmaðurinn sjálfur kalli eftir. Þá er eitthvað að koma upp á. Þá erum við að taka ákvörðun án pólitískrar umræðu og án faglegs grundvallar. Ég hef meiri áhyggjur af því en að félags- og barnamálaráðherra falli á tíma með frumvarpið, komi of seint með það, og að við neyðumst til að samþykkja með einhverju sjálfvirku kerfi lengingu fæðingarorlofs. Ég ítreka spurninguna: Er ekki fínt að samþykkja breytingartillögu mína og taka hina pólitísku umræðu um útfærslu 12 mánaða fæðingarorlofs, ekki út frá breytingartillögu sem var lögð fram hér seint í gær heldur á grundvelli faglegra sjónarmiða og pólitískrar umræðu í þessum sal í haust?

Virðulegur forseti. Ef meiri hluti velferðarnefndar hefði talið að sú útfærsla sem breytingartillaga hv. þingmanns fjallar um hentaði betur en sú sem við lögðum fram hefðum við lagt hana fram í upphafi. Því er auðsvarað að við teljum þetta skynsamlegustu leiðina af því að þarna tryggjum við lengingu fæðingarorlofsins. Við tryggjum núverandi kerfi sem við erum að innleiða núna með því að breyta skiptingunni þannig að í stað þess að hvort foreldri sé með eyrnamerkta þrjá mánuði verði það með eyrnamerkta fjóra mánuði. Við ætlum að tryggja að það kerfi haldi áfram. Ég óttast ekki að neitt komi upp á. Við þekkjum samt söguna í þessum sal, stundum hnikast til mánuðir og áætlanir, þó að ég sjái ekkert í þessu máli sem eigi að orsaka það. Þess vegna tel ég þetta algjörlega hættulausa breytingartillögu og bara skynsamlegra að tryggja þetta svona.

Virðulegur forseti. Mig langar að taka örstutt til máls í lokin á þessari umræðu. Það hefur verið reynt að láta það kvisast út einhvern veginn að Píratar séu voðalega mikið á móti kirkjunni af því að við tölum á móti þessum hryllilega, ömurlega, lélega samningi. Það er náttúrlega algjört bull, við viljum alla jafna lífsskoðunarfélögum allt hins besta þótt það sé velflest ímyndunaruppspuni í trúfélögunum þegar allt kemur til alls. En til þess að hafa það algjörlega á hreinu snýst öll gagnrýni okkar um þennan hryllilega lélega samning en ekki um einstakar skoðanir fólks, lífsskoðanir eða trúfélagaskoðanir. Ég tek þetta bara fram til að hafa það algjörlega á hreinu.

Hæstv. forseti. Við erum í 3. umr. um fjáraukalagafrumvarp. Það var kallað til nefndar milli 2. og 3. umr. og ég vil gera örlitla grein fyrir umfjöllun nefndarinnar á milli umræðna sem og þeim breytingartillögum sem gerðar eru við málið. Nefndin kallaði eftir viðbrögðum fjármálaráðuneytisins vegna ábendinga sem fram komu í umsögn ríkisendurskoðanda. Ráðuneytið kom á fund fjárlaganefndar og skilaði inn sérstöku minnisblaði, auk þess sem ráðuneytið brást við spurningum nefndarmanna á fundinum um einstaka liði og útgjaldatilefni í tengslum við skilyrði 26. gr. laga um opinber fjármál þar sem kveðið er á um að tilefnin verði að vera tímabundin, ófyrirséð og óhjákvæmileg, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við með öðrum úrræðum eins og þar segir. Það er sannarlega vilji nefndarinnar, og kom fram í álitum bæði meiri hluta og minni hluta við 2. umr., að fara yfir þessi skilyrði og hvort þau megi endurskoða án þess að gefa nokkuð eftir um það aðhald og þann aga sem slík skilyrði þurfa að veita og ná þeim markmiðum að draga úr vægi fjárauka. Þá leggur nefndin áherslu á að notkun varasjóða, bæði er varðar málaflokka sem og almenna varasjóðsins, þurfi að vera markvissari og að nefndin hafi tök á að fylgjast með þeirri notkun og hafa reglubundið yfirlit yfir þá notkun samhliða því að þeir verði notaðir sem það fjárstjórnartæki sem lögin ætla þeim, þeir verði þannig notaðir markvissar og jafnvel fyrr, frá miðju ári eins og lögin heimila. Þá er mikilvægt að ársskýrslur ráðherra greini frá öllum frávikum og viðbrögðum við því, þar með talið notkun varasjóða, bæði með fjárlagaferlið og framkvæmd fjárlaga. Þetta snýst um það samhengi sem er klárlega markmið laganna og nýtist þá nefndinni sem það tæki. Þá er það mat nefndarinnar að fram þurfi að fara markviss endurskoðun á lögum um opinber fjármál í samhengi við þá reynslu sem byggst hefur upp frá þeim tíma að þau voru samþykkt og tóku gildi, 1. janúar 2016. Meiri hlutinn taldi ekki þörf á framhaldsnefndaráliti en ég vildi koma þessu á framfæri. Kollegar mínir í hv. fjárlaganefnd geta bætt um betur. Hér legg ég svo fram tvær breytingartillögur sem komu til á milli umræðna. Önnur tillagan er lagfæring á breytingum sem voru gerðar í frumvarpinu sjálfu og hin er um breytingu sem átti sér stað við 2. umr. Í sjálfu frumvarpinu til fjáraukalaga var lagt til að 9 millj. kr. færðust af fjárfestingu yfir á rekstur hjá rannsóknarnefnd samgönguslysa. Nú hefur komið í ljós að aðeins voru 8 millj. kr. í fjárlögum á fjárfestingarliðnum og það yrði ankannaleg staða ef staðan yrði mínus 1 millj. kr. í fjárheimildum. Nú er lagt til að færa 1 millj. kr. til baka til leiðréttingar á millifærslu í frumvarpinu. Við 2. umr. var síðan í seinna tilvikinu gert ráð fyrir að færa 12,3 millj. kr. rekstrarframlag af lið Sjúkratrygginga yfir til Sjúkrahússins á Akureyri vegna flutnings verkefna heimahlynningar til sjúkrahússins. Fjárheimild fjárlaga á þessum lið Sjúkratrygginga er öll skráð sem rekstrartilfærslur en ekki rekstrarframlög. Rekstrarheimild stendur því með mínus 12,3 millj. kr. og nú er lagt til að bæta úr þessu með millifærslu inn á lið Sjúkratrygginga þannig að rekstrarframlög hækki um 12,3 millj. kr. á móti lækkun rekstrartilfærslna um 12,3 millj. kr. Í sjálfu sér hefði ekki neitt stórkostlegt gerst en þetta hefði ekki litið vel út á pappír, virðulegur forseti, og við því er brugðist hér. Ég vil síðan nota tækifærið og þakka nefndinni fyrir vinnu við frumvarpið. Óhætt er að segja að nefndin sé einhuga í því að kappkosta bætt vinnubrögð og verklag og skerpa á öllum þáttum í tengslum við það sem ég fór yfir áðan, notkun varasjóða og það markmið okkar að draga úr umfangi fjáraukans, og allt það sem betur má fara í tengslum við lagarammann í fjárlagaferlinu og þar með talið því frumvarpi sem við ræðum hér og þannig styrkja eftirlitsþátt nefndarinnar og þingsins.

Virðulegur forseti. Vissulega vilja allir í nefndinni eftir því sem ég best fæ séð kappkosta góð vinnubrögð og bæta verklagið til framtíðar en við erum enn að afgreiða fjáraukalög. Við höfum verið að því að undanförnu og ég sé ekki að þau framtíðarvinnubrögð sem lofað er hafi verið notuð við núverandi framkvæmd afgreiðslu fjáraukalaga. Mig langar til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar um þrjú álit sem liggja fyrir nefndinni, álit Ríkisendurskoðunar á því hvort viðbótin í fjáraukalögum varðandi kirkjujarðasamkomulagið standist lög um opinber fjármál, minnisblað sem við fengum frá ráðuneytinu sem segir að kirkjujarðasamkomulagið standist lög um opinber fjármál og í þriðja lagi álit ráðuneytisins í framsögu á nefndarfundi um hvort það standist lög um opinber fjármál eða ekki.

Hæstv. forseti. Varðandi kirkjujarðasamkomulagið fór nefndin mjög vel yfir það. Ég veit að hv. þingmaður hefur jafnframt gert grein fyrir því í sínum fjölmörgu ræðum þar um og vísað til fimm ára reglunnar. Ég met þær skýringar svo að það standist lögin vegna þess að hér er viðbótarsamningur á grundvelli eldra samkomulags. Hinar spurningarnar tvær duttu þær út þegar ég var að móta svarið við fyrstu spurningunni. 

Herra forseti. Það var áhugaverður fundur um fjáraukann og hvernig hann stenst lög um opinber fjármál en ég bað um að fjáraukinn færi til nefndar á milli 2. og 3. umr. til að fá frá ráðuneytinu ítarlegar útskýringar á því hvernig hver einasta fjárheimild stæðist lög um opinber fjármál eða ekki, a.m.k. útskýringar á þeim atriðum sem komu fram í gagnrýni Ríkisendurskoðunar að virtust ekki standast lög um opinber fjármál. Þar á meðal er afgreiðsla, í rauninni geymsla, hluta af kirkjujarðasamkomulaginu til fjáraukalaga sem Ríkisendurskoðun sagði að gengi klárlega gegn lögum um opinber fjármál ef maður les á milli línanna í stofnanamálinu sem slíku. Því er áhugavert að sjá annars vegar í gagnrýni Ríkisendurskoðunar minnisblað ráðuneytis sem segir að þetta sé fullkomlega samkvæmt lögum um opinber fjármál og sjá síðan og heyra framsetningu ráðuneytisins á sama máli fyrir nefndinni þar sem það kom ekki svo skýrt fram í máli ráðuneytisins að það að geyma kirkjujarðasamkomulagið á þennan hátt væri samkvæmt lögum um opinber fjármál. Réttara sagt voru svör ráðuneytisins að þessu viðbótarfjármagni, sem vantaði upp á kirkjujarðasamkomulagið sem var geymt til hliðar til að vera í betri samningsstöðu gagnvart kirkjunni, væri stungið inn í almenna varasjóðinn til að örugglega yrðu heimildir fyrir því í lok árs. Ráðuneytið vissi hvort eð er að það kæmi til með að kosta þetta að lokum. Dágóður hluti af varasjóðnum, þetta 1% sem á að vera í varasjóði fyrir allan ríkissjóð, var tekinn til hliðar fyrir fram fyrir kirkjujarðasamkomulagið í fjáraukanum. Það rýrir afl varasjóðsins til að glíma við tilfelli sem koma upp á fjárlagaárinu til að vera varasjóður fyrir allt hitt sem er ófyrirsjáanlegt samkvæmt lögum um opinber fjármál. Þarna var tekinn til hliðar rúmlega 1 milljarður af fyrirsjáanlegu fjármagni og settur í varasjóðinn. Upp kemur í lok ársins að varasjóðurinn dugar ekki fyrir öllum þeim óhöppum sem koma upp innan ársins. Ef tekin eru þau atriði sem passa alveg undir skilyrði fyrir notkun á varasjóðum og notkun á fjáraukanum eru þau hærri en sem nemur varasjóðnum þannig að það þyrfti að koma með eitthvað í fjáraukalögum. En það þarf meira í fjáraukalögum en fyrirsjáanlegt var út af þessu bixi með kirkjujarðasamkomulagið enn og aftur. Í það heila er gott að vera loksins laus við þetta. Það er komið nýtt, lélegt samkomulag og við höldum okkur við það. Öll hringavitleysan með fjárheimildirnar gengur einfaldlega ekki upp og það er þar sem ég gagnrýni einfaldlega vinnubrögðin. Það er ekki hægt að segja: Við ætlum að vera með góð vinnubrögð til framtíðar en við ætlum að sleppa þessu í gegn, þetta er nú síðasta árið sem er í svona rugli. Ég get ekki tekið alveg undir þau húrrahróp að augljóslega verði vinnubrögðin betri í framtíðinni þegar ekki er hægt að standa við þau þegar tækifæri er til þess. Á þessum nótum segi ég að þó að meiri hluti tillagnanna í fjáraukalagafrumvarpinu, eins og kom fram á fundi fjárlaganefndar á milli 2. og 3. umr., sé samkvæmt lögum um opinber fjármál tókst ekki þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir að draga upp hvaða heimildir í minni hluta tillagnanna passa ekki við lög um opinber fjármál og eiga því ekki heima í fjáraukalögum. Ítrekað var spurt en aldrei svarað.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni ræðuna. Ég er í sjálfu sér ekki með beina spurningu til hv. þingmanns en vil vegna síðustu orða hans minna okkur á að við erum að greiða atkvæði um dæmigerð fjáraukalagaútgjöld. Vissulega fór hv. þingmaður vel yfir það og viðurkenndi það en út af kirkjujarðasamkomulaginu hafa viðræðurnar dregist eins og hv. þingmaður hefur margoft komið inn á. Sú ákvörðun var tekin hér á sínum tíma að setja ekki tiltekna fjárhæð inn í fjárlagafrumvarp til að raska ekki þessum samningum og viðræðum. Við hljótum að hafa einhvern skilning á því eins og ég hef alveg skilning á því, eins og ríkisendurskoðandi gerir og hv. þingmaður gagnrýnir, að þetta finni sér stað í fjáraukalagafrumvarpinu. Samt sem áður eru sjónarmið sem styðja það. Ég minni okkur á að við erum að greiða atkvæði um dæmigerð fjáraukalagaútgjöld vegna aukins atvinnuleysis, vegna dóms um ólögmæti afturvirkrar skerðingar, umframgjöld ýmissa sjúkratryggingaliða, endurmetin útgjöld vegna fæðingarorlofs og leiðréttingu örorkulífeyris vegna búsetutíma. Það eru 95% af útgjöldunum en síðan eru önnur útgjöld upp á 5% sem eru jafnframt færð rök fyrir í greinargerð með frumvarpinu að séu tímabundin, ófyrirséð og óhjákvæmileg.

Virðulegur forseti. Nei, það kom mjög vel og mjög skýrt fram í máli ráðuneytisins á fundinum á milli 2. og 3. umr. að meiri hluti tillagnanna passar við lög um opinber fjármál. Hins vegar eru atriði sem passa ekki við skilyrði laga um opinber fjármál og þrátt fyrir ítrekaðar spurningar fékkst aldrei fram hvaða heimildir það eru ekki. Ég get talið til 8 milljónirnar fyrir Landsrétt. Það er ekkert ófyrirsjáanlegt við þær, það er ákvörðun um ný útgjöld sem á ekki heima í fjáraukanum. Ég get alveg talið til fleiri dæmi en ég vildi ekki gera það af því að ég vildi að fjármálaráðuneytið væri að segja satt og rétt frá, að það kæmi með rökstuðninginn þannig að það væri hægt að gagnrýna hann út frá þeim forsendum, ekki mínum forsendum. Rökstuðningurinn kom hins vegar aldrei. Ráðuneytið hamraði á því að það væri allt gott og rétt en eftir tiltölulega kammó samtal á síðasta fundi kom fram í lok fundarins að meiri hlutinn væri samkvæmt lögum um opinber fjármál - en ekki allt. Meiri hlutinn hafði engan áhuga á að vita hver þessara heimildarákvæða pössuðu ekki við lög um opinber fjármál og þar við situr eiginlega. Það sem við erum að greiða atkvæði um í þessum fjáraukalögum er að meiri hluti þingsins telur eftirlitshlutverkið ekki það sterkt að hann gagnrýni atriði í fjáraukalögum sem augljóslega er ekki hægt að rökstyðja samkvæmt skilyrðum laga um opinber fjármál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um endurskoðun á ráðstöfun almannafjár við gæðastýringu í sauðfjárrækt. Umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði um þetta mál sem lagt var fram af þingflokki Viðreisnar og sú sem hér stendur er framsögumaður. Nefndin fékk á sinn fund góða gesti sem sent höfðu umsagnir um málið að flestu leyti en nefndinni bárust umsagnir frá dr. Ingibjörgu Svölu Jónsdóttur, prófessor við Háskóla Íslands, Landgræðslunni, Landssamtökum sauðfjárbænda, Landvernd, Matvælastofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, dr. Ólafi Arnalds og Samtökum náttúrustofa. Með tillögunni er lagt til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðherra hins vegar verði falið að endurskoða nýtingu almannafjár við gæðastýringu í sauðfjárrækt. Einnig að þeir setji nýjar reglur um viðmiðunarmörk á nýtingu lands þar sem tryggt verði að engar greiðslur renni til framleiðenda sem nái ekki gildandi viðmiðum. Jafnframt verði núgildandi landbótaáætlanir felldar úr gildi, landnotendum gert að gera nýjar og þær endurskoðaðar fyrir 1. janúar 2020 sem augljóslega er langsótt en málið var lagt fram snemma sl. haust. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að landnýtingarþáttur í gæðastýringu í sauðfjárrækt sé sá hluti stuðningsgreiðslna til bænda sem bundinn er viðmiðum um ástand lands og landnýtingu. Fram kom fyrir nefndinni að þeim þætti hefði verið komið á árið 2000 til að bregðast við bágri stöðu vistkerfa og miklu jarðvegsrofi í samræmi við kortlagningu Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins og Landgræðslunnar. Þessi þáttur tók hins vegar gildi árið 2007. Þá er í greinargerðinni bent á að Ólafur Arnalds, prófessor við Landbúnaðarháskóla Íslands, hafi sýnt fram á það í riti sínu, Á röngunni: Alvarlegir hnökrar á framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringar í sauðfjárrækt, sem kom út í júní sl., að ágallar væru á framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringar. Við meðferð málsins í umhverfis- og samgöngunefnd kom fram að umsagnaraðilar og gestir væru sammála um mikilvægi bættrar landnýtingar, skýrari viðmiða um sjálfbæra nýtingu lands, markvissari meðferðar fjármuna og skilvirkari stjórnsýslu við framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringar í sauðfjárrækt. Hins vegar voru skiptar skoðanir um þá nálgun á verkefnið og það verklag sem lagt er til með tillögunni. Landvernd, Náttúrufræðistofnun Íslands, Samtök náttúrustofa og dr. Ólafur Arnalds taka undir efni tillögunnar sem og Landgræðslan með þeim fyrirvara að ekki sé tekin afstaða til þess í hvaða mæli almannafé er ráðstafað til einstakra verkefna utan stofnunarinnar. Þá fagnar dr. Ingibjörg Svala Jónsdóttir þeirri endurskoðun á gæðastýringu í sauðfjárrækt sem er boðuð með tillögunni. Landssamtök sauðfjárbænda styðja hins vegar ekki samþykkt tillögunnar. Í desember á síðasta ári voru samþykkt ný heildarlög um landgræðslu, nr. 155/2018, og tóku þau lög þegar gildi. Meiri hlutinn telur að með lögunum náist að styrkja bæði lagaumgjörð og stjórnsýslu gróður- og jarðvegsverndar en á grundvelli 11. gr. laganna sé nú unnið að setningu reglugerðar um sjálfbæra landnýtingu. Landgræðslan bendir í umsögn sinni á mikilvægi þess að viðmið og skilgreiningar reglugerðar um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu, sem byggjast m.a. á búvörulögum, nr. 99/1993, verði færð til samræmis við reglugerð um sjálfbæra landnýtingu þegar hún liggur fyrir. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið að með gæðastýrðri sauðfjárframleiðslu sé átt við þær afurðir sem eru framleiddar í samræmi við 41. gr. búvörulaga og reglugerð nr. 511/2018, um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu. Á fundi nefndarinnar með fulltrúum frá Matvælastofnun kom fram að landnýting sé aðeins einn þáttur af mörgum sem sauðfjárframleiðsla þarf að standast til að uppfylla skilyrði um gæðastýrða framleiðslu og var vísað til fyrrgreindrar reglugerðar um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu sem tekur m.a. til aðbúnaðar og umhverfis, afurðaskýrsluhalds, jarðræktar, fóðrunar, heilsufars, lyfjanotkunar, afurðar, landnýtingar og skyldra atriða. Landbótaáætlun skuli gerð fyrir heimalönd, upprekstrarheimalönd og afrétti sem uppfylli ekki þær kröfur sem reglugerðin gerir um landnýtingu við framleiðslu, þ.e. til beitarlands. Fyrir nefndinni bentu sérfræðingar í gróðurvistfræði og jarðvegsvernd á þá vankanta sem þeir telja til þessa hafa verið á framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringarinnar og mikilvægi umbóta þar að lútandi. Í umsögn dr. Ólafs Arnalds kom fram að hann hefði rökstutt í riti sínu, Á röngunni, að framleiðendur þyrftu ekki að standast lágmarksviðmið um ástand lands en að málið varðaði aðeins hluta sauðfjárbeitar í landinu og lítinn hluta landbúnaðar. Hann teldi viðmiðin fyrir nýtingu of væg, að þau stæðust ekki fagleg viðmið, auk þess sem ekki hefði verið notast við fagþekkingu Landgræðslunnar við þróun og framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringar. Þá fjallaði dr. Ólafur um skilgreiningu hugtaksins sjálfbær landnýting en hann taldi að málefni landnýtingar og sjálfbærni ættu að heyra undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Hann benti jafnframt á að setja yrði ný viðmið á landnýtingu í samræmi við nýju landgræðslulögin. Meiri hlutinn telur að bætt landnýting, vönduð beitarstýring og markviss nýting fjár í landnýtingarþætti gæðastýringar í sauðfjárrækt samrýmist áherslum ríkisstjórnarinnar um bætta landnýtingu og aðgerðir í loftslagsmálum. Meiri hlutinn vill með hliðsjón af efni tillögunnar vekja athygli á verkefninu GróLind sem sérstaklega er ætlað að móta aðferðir til að bæta nýtingu almannafjár sem varið er til gæðastýringar og að styrkja góða stjórnsýslu á þessu sviði. Um er að ræða samstarfsverkefni atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, Bændasamtaka Íslands, Landgræðslu ríkisins og Landssamtaka sauðfjárbænda sem hófst árið 2017 að frumkvæði þeirra síðast töldu í tengslum við búvörusamninginn 2016. GróLindar-verkefninu, sem er til tíu ára, er ætlað að vakta og meta ástand gróður- og jarðvegsauðlinda á Íslandi, m.a. með það að markmiði að skjóta styrkari vísindalegri stoðum undir beitarstýringu með það fyrir augum að sauðfjárbeit verði sjálfbær til framtíðar. Skila á með reglubundnum hætti heildarmati á ástandi gróður- og jarðvegsauðlinda landsins og þróa sjálfbærnivísa fyrir nýtingu auðlindanna og er gert ráð fyrir að fyrstu niðurstöður úr þessu verkefni liggi fyrir snemma árs 2020. Á þeim grunni sem og með öðrum fyrirliggjandi gögnum verði mótuð vísindaleg viðmið um sjálfbæra nýtingu lands og telur meiri hlutinn að verkefnið geti verið liður í því að bæta nýtingu þess almannafjár sem varið verður til gæðastýringar og um leið að styrkja góða stjórnsýslu á þessu sviði. Í ljósi innleiðingar nýrra landgræðslulaga, þar með talið setningar reglugerðar um sjálfbæra landnýtingu, leggur meiri hlutinn til að tillögu þessari verði vísað til ríkisstjórnarinnar inn í þá yfirgripsmiklu vinnu sem nú fer fram á þessu sviði. Meiri hlutinn tekur jafnframt undir markmið tillögunnar og beinir því til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðherra hins vegar að ráðuneytin vinni saman að samræmingu reglugerða með skýrum viðmiðum um sjálfbæra landnýtingu, markvissari meðferð fjármuna og skilvirkari stjórnsýslu við framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringar í sauðfjárrækt með það að markmiði að hún verði í samræmi við lög um náttúruvernd, lög um landgræðslu og búvörulög. Meiri hlutinn óskar einnig eftir að landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra hlutist til um skýrslugjöf um framgang verkefnisins til umhverfis- og samgöngunefndar fyrir 1. september 2020. Með vísan til framangreinds leggur meiri hlutinn til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Jón Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir álitið skrifa, auk þeirrar sem hér stendur sem framsögumaður, Bergþór Ólason formaður, Ari Trausti Guðmundsson, Guðjón S. Brjánsson, Jón Gunnarsson, eins og fram hefur komið, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Sem framsögumaður þeirrar þingsályktunartillögu sem lögð var fram í haust og lýkur nú lífi sínu í þinglegri meðferð með þessari vísun til ríkisstjórnar með þeirri niðurstöðu sem meiri hluti nefndarinnar kveður á um lýsi ég yfir ánægju minni með að hafa þó náð fram því skrefi að hér komi þeir tveir ráðherrar saman að borðinu, þ.e. ráðherra landbúnaðarmála og ráðherra umhverfismála, og vinni saman að þessari samræmingu reglugerða og vinnu. Ég hlakka til að fá næsta haust inn á borð umhverfis- og samgöngunefndar skýrslu um framgang málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir framsögu á nefndaráliti með frávísunartillögu um tillögu til þingsályktunar um endurskoðun á ráðstöfun almannafjár við gæðastýringu í sauðfjárrækt. Ég tel að hér sé góð niðurstaða lögð til, að í ljósi innleiðingar nýrra landgræðslulaga, m.a. með setningu reglugerðar um sjálfbæra landnýtingu, verði málinu vísað til ríkisstjórnarinnar inn í þá yfirgripsmiklu vinnu sem þar fer fram á þessu sviði og er rakin í nefndarálitinu, m.a. GróLind. Ég kom hingað fyrst og fremst til að rekja aðeins þróunina í landnýtingu. Ég tel öll skref sem stigin eru til bættrar landnýtingar mjög mikilvæg en mín reynsla er sú að á áratugnum 1970–1980 hafi þeir sem nýta landið og ganga mest um það áttað sig á því hversu mikið væri hægt að bæta landnýtinguna og miklum árangri hægt að ná í uppgræðslu. Árið 1990 varð svo til verkefnið Bændur græða landið. Árið 2000 varð landnýtingarhlutinn hluti af samningum um sauðfjárrækt og landnýtingarþátturinn hluti af gæðastýringunni í sauðfjárrækt. Árið 2016 varð til GróLindar-verkefnið sem er rakið ágætlega í nefndarálitinu. Því er ætlað að styrkja bæði aðferðir við mat á sjálfbærri landnýtingu og stjórnsýslu og eftirfylgni á því sviði. GróLindar-verkefnið er í þróun og þar verða stigin mikilvæg skref alveg á næstunni og eins kemur fram í nefndarálitinu að fyrir ári hafi orðið tímamót þegar sett voru ný landgræðslulög. Verið er að innleiða þau. Síðan vil ég hnykkja á meginmarkmiði tillögunnar sem er að auka samvinnu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra um landnýtingu. Ég tel þetta mjög mikilvægt innlegg í þá samvinnu sem allir þeir sem láta sig landnýtingu varða hafa kallað eftir, sérstaklega í kringum skógrækt og landgræðslu.

Forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir samvinnuna við að finna góðan farveg fyrir þessa tillögu. Ég leit svo á að að tillagan sjálf sem undir liggur væri lögð fram af góðum hug og ásetningi til að bæta stöðu þessara mála og að í henni væri margt mjög gott og bitastætt, að tengja umhverfisráðuneytið og lög um náttúruvernd betur við þessi mál. Þess vegna taldi ég mikilvægt að við næðum þeim áföngum. Ég taldi tillöguna sjálfa hins vegar þannig úr garði gerða að ekki væri hægt að samþykkja hana og í raun taldi ég að hún ynni gegn markmiðum sínum með þeim mikla asa sem þar var lagður til. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt, og vil aftur þakka fyrir samstarfið varðandi það, að tekist hafi að finna þennan góða farveg fyrir tillöguna. Við í hv. umhverfis- og samgöngunefnd getum svo fylgst með framvindu málsins og höfum náð fram þessari mikilvægu tengingu við umhverfisráðuneytið með því að vísa tillögunni til hæstv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég stenst eiginlega ekki mátið að lengja þessa umræðu örlítið og koma í andsvar við hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé. Það er alveg rétt að við unnum vel saman í umhverfis- og samgöngunefnd við að koma þessu svona á laggirnar þannig að aðilar geti vel við unað báðum megin. Mig langar samt að halda því til haga í þinglegri meðferð að ég er ósammála þeim orðum hv. þingmanns að ekki hefði verið hægt að samþykkja tillöguna. Vissulega hefði þurft að færa til dagsetningar og annað slíkt en það er ákveðin ástæða fyrir því að hún var lögð fram. Hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir fór ágætlega yfir söguna áðan og það er kannski í ljósi hennar sem við sjáum svo ekki verður um villst að á öllum þessum árum, jafnvel áratugum, sem hefur verið unnið í þessum málum hefur sú breyting orðið núna rétt undir það síðasta að málið er farið að höfða til fleira fólks. Umhverfisverndarsjónarmið eru komin inn af sterkari þunga og svo eru komin inn sjónarmið almennings, ekki bara einhverra heitra umhverfisverndarsinna eða þeirra bænda sem eiga allt sitt undir málinu, heldur eru smám saman farin að opnast augu manna fyrir því að nýting landsins okkar, alveg sama hvaða atvinnugreinar eiga í hlut, þarf að vera í sátt og samlyndi við náttúruna. Allir landsmenn eiga hagsmuna að gæta. - Ég er búin að týna þræðinum núna en það sem ég ætlaði einfaldlega að benda á er að þegar hlutirnir hafa gengið svolítið lengi, hökt í sömu hjólförunum og menn eru einhvern veginn á því að það þurfi að gefa eitthvert olnbogaskot til að ýta þeim áfram - til þess eru svona tillögur gerðar og það er mikil þörf á þeim. Ég lýsi því yfir samt sem áður, eðli málsins vegna, að ég er á þessari málamiðlunartillögu og ég er mjög sátt við það. Sú niðurstaða að fá þessa tvo ráðherra saman til að vinna að málinu er líklega það besta sem við gátum fengið út úr þessu í sátt og samlyndi allra sjónarmiða 

Forseti. Ég dreg allt hrós til baka. Nei, en aðeins til að útskýra mál mitt hér áðan skil ég vel að hv. þingmaður árétti sína skoðun þegar ég læt svona orð falla. Eðlilega telur hv. þingmaður að tillagan sem hún og samstarfsfólk hennar í Viðreisn stóð að hafi verið fullgild og best ef hún hefði verið samþykkt. Hv. þingmaður vísaði í söguna og þróunina og að einhverjir teldu að það þyrfti olnbogaskot til að koma málinu áfram en skoðun mín er sú að á allra síðustu árum hafa verið stigin skref í þessa átt. Það mikilvægasta sem úr þeim náðist var sú umfangsmikla gagnasöfnun á þróuninni sem nú á sér stað. Ef tillagan hefði farið óbreytt í gegn hefði ég talið að því hefði öllu verið kippt úr sambandi og að við hefðum verið á þeim stað að sjá ekki þá þróun sem orðið hefur með þeim gögnum sem munu koma úr GróLind. Fyrstu gögn áttu að koma í síðustu viku en var frestað vegna veðurs og koma ekki fyrr en í upphafi næsta árs. Þess vegna taldi ég að tillagan yrði knúin fram með sleggju þar sem dúkkhamar dygði. Hins vegar er ég sammála hugmyndafræðinni á bak við tillöguna, eins og ég rakti áðan, að tengja hana við umhverfisráðuneytið og náttúruverndarlög. Þess vegna fannst mér svo mikilvægt að við næðum fram þeirri hugmyndafræði með þeirri tillögu sem meiri hlutinn leggur hér fram. Svo er bara eðlilegt að við hv. þingmaður séum ósammála um akkúrat frumtillöguna en ég fór heldur ekki ofan af því á fundum nefndarinnar að mér fyndist hún þannig að ég gæti ekki stutt hana óbreytta þó að ég styddi hugmyndafræðina á bak við hana.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um tillögu til þingsályktunar um sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu. Tillagan felur í sér að fela forseta Alþingis að leggja fyrir forsætisnefnd Alþingis að semja lagafrumvarp um sérstaka stofnun á vegum Alþingis sem hafi sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu. Nefndin tók við umsögnum og gestum eins og hefð er fyrir og ræddi málið og leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem ég ætla að gera lauslega grein fyrir. Ég ætla að gera aðra tilraun til að rjúfa þá hefð að lesa einfaldlega upp nefndarálitið og segja frekar frá innihaldi þess með mínum eigin orðum. Svo vísa ég til þess til nánari skýringa. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur nýlega fjallað um það opinberlega að breytinga væri þörf á eftirliti með lögreglu með tilliti til þess að nefnd um eftirlit með lögreglu er að störfum. Hún hefur starfað núna í þrjú ár eða svo og ýmislegt hefur komið í ljós sem má bæta þar, t.d. það að hana vantar rannsóknarheimildir og heimildir til að koma að meðferð mála. Í dag snýst starf nefndarinnar í meginatriðum um það að koma í réttan farveg kvörtunum og kærum sem berast henni, ýmist í gegnum lögregluna sjálfa eða frá borgurum landsins. Á sínum tíma, í mars 2015, þegar þessi tillaga var fyrst lögð fram hafði sú nefnd ekki hafið störf. Það er ein af þeim breytingum sem hafa orðið síðan tillagan var fyrst lögð fram og það hefur áhrif á framvindu málsins. Breytingar nefndarinnar snúa að því að sníða tillöguna til samræmis við m.a. hugmyndir hæstv. dómsmálaráðherra sem hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir í fjölmiðlum þannig að frekar en að stofna endilega til nýrrar stofnunar eins og gert var ráð fyrir í upprunalegu tillögunni er tillögutextinn útvíkkaður þannig að hæstv. dómsmálaráðherra er gefið meiri svigrúm til að nýta þá nefnd sem þegar er fyrir hendi eða ákveða fyrirkomulagið með öðrum hætti sem þykir heppilegra eftir því hvernig reynslan er metin af þeirri nefnd sem hefur starfað og öðrum stofnunum sem gætu haft áhrif á hvernig framvindan verður. Annað sem hefur breyst frá því að tillagan var fyrst lögð fram er að núna er lögreglunám á háskólastigi. Í upprunalegri tillögu áttu fyrrverandi lögreglumenn helst ekki að sinna þessu eftirliti með lögreglu. Það hefur verið gagnrýnt eitthvað og viðraðar áhyggjur, sér í lagi frá lögreglumönnunum, fyrrverandi lögreglumönnum og reyndar öðrum í stjórnkerfinu, af því að þá myndi skorta innsýn og innsæi í lögreglustörfin sem kannski væri heppilegt að hafa við þetta eftirlit, sér í lagi ef stofnunin er að rannsaka málið sjálf, þ.e. stofnunin, nefndin eða hvernig sem það kemur til með að vera. Þarna eru tvö sjónarhorn á sama hlutinn, annars vegar að við viljum tryggja að faglega sé haldið á málum og að rannsakendur hafi þekkingu á málaflokknum sem þarf til að fara vel með málin og hins vegar getur skapast tortryggni gagnvart því að fullmikill skilningur sé á því hvernig hlutirnir séu gerðir þannig að rannsakendur upplifi sig á einhvern hátt skilningsríkari gagnvart þeim sem er verið að rannsaka en þeim sem eru að kvarta. Eins og ég nefndi áðan hefur lögreglunám færst á háskólastig síðan tillagan var upphaflega lögð fram. Það er mjög jákvæð þróun að mínu mati og flestra sem þekkja til, hygg ég. Því er alveg hægt að ímynda sér að einhver fari í lögreglunám og útskrifist úr því og hafi þá þekkinguna og reynsluna sem þurfi til að sinna þessu starfi án þess að hafa endilega reynslu af lögreglustörfum. Í nefndarálitinu er þetta hins vegar skilið eftir heldur opið. Á þetta er bent á og lagt til að þeir sem standa að þessum rannsóknum hafi tilheyrandi menntun eða starfsreynslu. Það er aðeins opnara. Sömuleiðis er í upphaflegri tillögu gert ráð fyrir því að hin nýja stofnun verði undirstofnun Alþingis á borð við umboðsmann Alþingis eða Ríkisendurskoðun en í ljósi þess sem ég nefndi áðan, að hæstv. dómsmálaráðherra hefur þegar boðað að það verði skoðað að útvíkka störf nefndarinnar, er það mat lagt í hendur hæstv. dómsmálaráðherra sjálfs og ekki bundið við tillögutextann. Þá er gert ráð fyrir því að reynslan af nefnd um eftirlit með lögreglu verði nýtt og sömuleiðis skýrsla sem var minnst á í störfum nefndarinnar, skýrsla frá lagadeild Kaupmannahafnarháskóla frá 2017, þar sem farið er yfir reynsluna af sjálfstæðu eftirliti í Danmörku. Þar er margt áhugavert að athuga sem nefndin leggur til að verði nýtt til starfsins og eins og kannski hefur komið fram er tillögunni beint til hæstv. dómsmálaráðherra en ekki til forseta Alþingis eins og var áður. Þá er rýmri frestur veittur til að skila vinnunni í formi frumvarps um sjálfstætt eftirlit. Hann er til vors 2021 frekar en hausts 2020. Ég hef nú lauslega gert grein fyrir efnisinnihaldi nefndarálitsins en vísa til þess sjálfs á þskj. 782. Undir álitið rita sá sem hér stendur, Helgi Hrafn Gunnarsson, og hv. þingmenn Páll Magnússon, Birgir Ármannsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Jón Steindór Valdimarsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Oddný G. Harðardóttir og Þórarinn Ingi Pétursson. Að þessu sögðu langar mig að lýsa frá minni eigin hendi einu sem mér finnst ekki varða málið efnislega sjálft heldur hvernig framþróun hefur verið í þessum málum. Þessi tillaga var upphaflega lögð fram 2015, áður en lögreglunám komst á háskólastig eins og ég sagði áðan og áður en nefnd um eftirlit með lögreglu hóf störf. Á þeim tíma var rökrætt þó nokkuð um það hvort þörf væri á svo mikilli yfirbyggingu. Þegar þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra lagði til þessa nefnd vonuðum við, flutningsmenn tillögunnar á þeim tíma, að hún dygði en við vildum bíða og sjá, skoða reynsluna og meta þá í kjölfarið á því hvort tilefni væri til að leggja tillöguna aftur fram. Tíminn leið, nokkur ár liðu og við fengum að sjá ársskýrsluna frá nefnd um eftirlit með lögreglu. Að mati flutningsmanna kom mjög snemma skýrt fram að vissulega væri ástæða til að útvíkka eftirlit með lögreglu. Svo er alltaf einhver blæbrigðamunur á milli stjórnmálamanna um það nákvæmlega hvernig þeir vilja útfæra það, hversu íburðarmiklar stofnanir þeir vilja stofna ef einhverjar o.s.frv. Við meðferð þessa máls á Alþingi gerðist það hins vegar að dómsmálaráðherra fjallaði nýlega um það að eigin frumkvæði að útvíkka störf nefndar um eftirlit með lögreglu og nefndi þar ýmsa hluti sem passa mjög vel við þessa tillögu. Því lít ég svo á að um sé að ræða mál sem hafa komið úr tveimur ólíkum áttum en að hér eigi sér stað ákveðinn samruni þar sem þessi tillaga er nýtt, það sem í henni er að finna og þeim gögnum sem hún vísar til, til að hæstv. dómsmálaráðherra geti þá tekið þann bolta eftir þeirri lauslegu forskrift sem er að finna í tillögunni. Þá verð ég líka að segja að út frá mínu eigin persónulega mati eru nokkrir hlutir sem ég ímynda mér að við munum rökræða þegar umrædd frumvörp koma fram. Sem dæmi tel ég einsýnt að svona stofnun ætti heima undir Alþingi. Ég er ekki 100% viss um það en ég er þeirrar skoðunar sem stendur. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur orðað það þannig, ef ég man rétt, að það yrði skoðað hvernig samband þessarar einingar, þessa eftirlitsaðila, við Alþingi yrði háttað. Ég hygg að sú rökræða muni bara eiga sinn tíma og sína stund og að þá verði farið yfir hvað sé æskilegast í þeim efnum, enda er hér um að ræða aðallega útfærsluatriði sem varða ekki beinlínis grunnprinsippið sjálft sem er það hvernig við ætlum að fara með mótvægi og aðhald gagnvart valdastofnunum í samfélaginu. Lögreglan hefur þá sérstöðu að geta beitt líkamlegu valdi í sínum reglulegu störfum á degi hverjum og þess vegna er þetta ákall frá flutningsmönnum þessarar tillögu um sjálfstætt eftirlit sem hafi rannsóknarheimildir og geti rannsakað mál gegn lögreglu á eigin forsendum, að eigin frumkvæði og að sjálfsögðu út frá einhverjum skilgreindum ramma laganna. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi tillaga fái þennan stuðning í nefndinni, þakka nefndinni kærlega fyrir samstarfið og sömuleiðis hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að hafa að eigin frumkvæði vakið máls á þessu sama atriði, sjálfstæðu eftirliti með störfum lögreglu. Ég verð þó að bæta því við að eins og oft kemur fyrir þegar rætt er um stofnanir samfélagsins þar sem á að veita eitthvert aðhald eða mótvægi eða jafnvel breyta einhverju fyrirkomulagi er þetta ekki gagnrýni á lögregluna. Þetta er hvorki gagnrýni á störf lögreglu né störf lögreglumanna. Þetta er einfaldlega eðlilegur hluti af því að búa í samfélagi þar sem eru valdastofnanir sem fara með vald til að beita líkamlegu valdi. Mér finnst mikilvægt að það komist alveg á hreint og það er reyndar í samræmi við það sem maður hefur heyrt frá lögreglumönnum, fyrrverandi sem starfandi, að þeim þætti mörgum sjálfum betra að hafa meira sjálfstætt eftirlit til að rammi þeirra væri skýrari vegna þess að það er eindreginn vilji allra þeirra sem ég hef talað við um þessi mál í lögreglunni að hlutirnir séu skýrir og faglegir, að það sé góður ferill til staðar til að útkljá öll vafamál. Auðvitað vilja lögreglumenn sinna sínu starfi að mestu af heilindum og í samræmi við lögin. Það kemur fram í öllum samtölum við lögreglumenn, að ég hygg, a.m.k. þeim samtölum sem ég hef átt við þá hingað til. Nú ætla ég ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti, og þakka nefndinni aftur fyrir gott starf og hlakka til að sjá niðurstöðu atkvæðagreiðslu um þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir framsögu hans fyrir þessu nefndaráliti. Þetta mál hefur fengið allnokkra umfjöllun á vettvangi allsherjar- og menntamálanefndar og eins og hann gerði ágætlega grein fyrir varð niðurstaðan sú að menn náðu saman um þann tillögutexta sem hér birtist og felur í sér mikilvæga ákvörðun um að farið verði í ákveðna endurskoðun á þessu sviði. Þegar málið kom fyrst inn var í mínum huga og hugsanlega annarra nefndarmanna ekki spurning um það, eins og hv. þingmaður hefur svo sem nefnt líka, að menn vildu tryggja að fyrir hendi væri öflugt og sjálfstætt eftirlit með störfum lögreglu. Það er ekki deilt um mikilvægi þess að slíkt aðhald sé fyrir hendi og að úrræði séu fyrir hendi til að komast til botns í málum sem upp geta komið þegar lögregla beitir heimildum sínum sem eðli málsins samkvæmt eru viðkvæmar eins og hv. þingmaður rakti í máli sínu. Það var sem sagt enginn ágreiningur um megintilgang þingmálsins en hugsanlega festist ég og fleiri frekar í að velta fyrir okkur stofnanalegum búningi málsins sem fólst í upphaflegri tillögu hv. þingmanns um að hér væri um að ræða sjálfstæða stofnun, nýja stofnun sem heyrði undir Alþingi og þess háttar. Við fórum að velta fyrir okkur alls konar málum í því sambandi. Það má segja að með þeirri útkomu sem kom úr starfi nefndarinnar höfum við ýtt því á undan okkur að taka endanlega afstöðu til formsins að þessu leyti en dómsmálaráðherra er falið að koma fram með tillögur sem þingið getur tekið afstöðu til í þeim efnum. Ég er þeirrar skoðunar að vel sé hægt að hugsa sér sjálfstæða einingu, ef við sleppum því að nota orðin stofnun og nefnd, í stjórnkerfinu sem hafi með höndum þetta hlutverk. Fjöldi dæma er um bæði sjálfstæðar úrskurðarnefndir og sjálfstæðar stofnanir þó að þær tilheyri framkvæmdarvaldsarmi ríkisvaldsins en séu ekki undirstofnanir Alþingis. Ég myndi fyrsta kastið halda að það væri nærtækara að fara einhverja slíka leið. Að því slepptu varð niðurstaða nefndarinnar sú að hafa þetta tiltölulega opið en leggja jafnframt til að í tillögugerð dómsmálaráðherra verði útfærsla að þessu leyti og að jafnframt verði fjallað um með hvaða hætti sé hægt að útvíkka starfssvið eftirlitsaðilans sem í dag er þessi sérstaka eftirlitsnefnd og að eins verði tekin afstaða til þess hvernig hægt sé að auka valdheimildir þeirrar nefndar. Það er allt í ágætu samræmi við þær umræður sem áttu sér stað innan nefndarinnar og í samtölum við gesti. Ég held að þegar við áttuðum okkur á því hver voru sameiginleg markmið okkar í málinu höfum við náð að setja til hliðar útfærsluatriði sem undir einhverjum kringumstæðum hefðu getað valdið ágreiningi um málið. Ég held að þegar við gengum frá þessu nefndaráliti hafi allir nefndarmenn verið nokkuð sáttir við útkomuna. Niðurstaðan verður sú að það er í raun verið að mæla fyrir um það að frá dómsmálaráðherra komi tillögur um nánari útfærslu. Eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi er það líka í samræmi við yfirlýsingar hæstv. dómsmálaráðherra á undanförnum vikum um þessi atriði þannig að þessi árétting af hálfu Alþingis er mikilvæg og hún á að geta verið þannig að um hana sé góð og breið samstaða. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Eins og oft er þjóna þingmannamál þeim tilgangi að hreyfa við málum og jafnvel þó að þau nái ekki öll jafn langt og þetta geta þau orðið til þess að vekja athygli á mikilvægum og góðum málum. Full ástæða er til að þakka flutningsmanni og öðrum nefndarmönnum fyrir þeirra vinnu í þessu sambandi.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að þessi tillaga sé komin þetta langt, tillaga um að unnið verði að því að koma á fót sjálfstæðu eftirliti með störfum lögreglu. Þessi stefna Pírata er raunar eitt af fyrstu atriðunum sem vöktu athygli mína á Pírötum og varð til þess að ég hugleiddi að ganga í þann flokk og berjast fyrir stefnu hans - okkar stefnu. Í lok árs 2013 kom mjög skýrt í ljós hversu brýn þörfin á sjálfstæðu eftirliti með störfum lögreglu var þegar maður nokkuð féll fyrir hendi lögreglu. Þegar ég kannaði það mál á þeim tíma sem sjálfstætt starfandi blaðamaður komst ég að þeirri niðurstöðu að það fyrirkomulag sem við höfðum stæðist ekki þær kröfur sem Mannréttindadómstóll Evrópu og mannréttindasáttmáli Evrópu gera til aðildarríkja sinna þegar kemur að því að virða rétt borgaranna til lífs og virða rétt borgaranna til að sæta ekki pyndingum og annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hvers vegna? Vegna þess að jákvæðar skyldur sem hljótast af því að ríkið megi ekki taka líf án mjög þröngra skilyrða og sömuleiðis að ríkið megi ekki án nokkurra undantekninga pynda eða beita fólk ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eru m.a. í því faldar að komi upp grunur um að brotið hafi verið á þessum réttindum eiga borgararnir skýlausan rétt á því að fram fari óháð, skilvirk rannsókn sem sé aðgengileg almenningi og að fjölskylda viðkomandi og einstaklingurinn sjálfur ef ekki er um mannslát að ræða hafi aðgang að gögnum og upplýsingum um framgang málsins. Sjálfstæð, óháð rannsókn er ein af meginstoðum þessara jákvæðu skyldna ríkisvaldsins til að tryggja rétt borgara sinna til lífs og vernd þeirra frá pyndingum og annarri vanvirðandi meðferð eða refsingu. Ef einstaklingur lætur lífið af völdum einhvers sem tilheyrir ríkisvaldinu ber ríkisvaldinu líka skylda til þess að rannsókn á því máli sé í fyrsta lagi framkvæmd en sé líka framkvæmd á þann hátt að hún sé hafin yfir allan vafa. Þetta á líka við ef um ásakanir um pyndingar eða aðra ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu er að ræða. Til þess þarf að vera fyrir hendi stofnun sem er sjálfstæð í stigveldi og þá gildir það stigveldi bæði upp og niður, þ.e. yfirmenn eiga ekki að rannsaka undirmenn sína og undirmenn eiga ekki að rannsaka yfirmenn sína innan sömu stofnunar. Þetta er til að tryggja sjálfstæði rannsóknarinnar. Sjálfstæði þarf líka að vera fjárhagslegt og í tilfelli lögreglunnar eða löggæsluyfirvalda þarf að vera fyrir hendi frumkvæðisréttur þessara rannsóknaraðila og ákæruvald. Í þessari tillögu er ekki gengið svo langt að leggja til að umræddri stofnun verði fært ákæruvald. Hún verður eftir sem áður mjög góð og það er mjög gott að hafa hæstv. dómsmálaráðherra í salnum vegna þess að ég vildi einfaldlega leggja áherslu á að hæstv. dómsmálaráðherra taki til skoðunar þá hugmynd að viðkomandi stofnun hafi ákæruvald vegna þess að það tryggir enn betur sjálfstæði stofnunarinnar og er eitt af þeim skilyrðum sem Mannréttindadómstóllinn hefur sett fram sem mikilvægt til að tryggja sjálfstæði slíkra stofnana. Þetta er allt gert með réttindi borgaranna í huga en jafnframt hagsmuni lögreglunnar. Hún hefur hagsmuni af því að sjálfstæð stofnun geti farið yfir viðkvæm mál sem lögreglan getur ekki endilega tjáð sig um opinberlega. Geti borgararnir trúað á niðurstöður þessarar stofnunar, geti þeir treyst því að hún sé sannarlega sjálfstæð, hlutlaus og skilvirk, styrkir það trú okkar allra á réttarríkinu. Það held ég að sé hagur sem við öll viljum vinna að. Ég fagna þessu góða máli og þakka sér í lagi flutningsmanni þess, hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, en einnig hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góða vinnu og ég hvet hæstv. dómsmálaráðherra til dáða í að fylgja henni eftir.

Virðulegur forseti. Ég segi að sjálfsögðu já við þessu frumvarpi og ég er mjög glöð að sjá öll þessi grænu ljós hérna. Ég held að þetta verði til bóta, bæði fyrir vestnorrænt samstarf en ekki síður fyrir kvikmyndagerð á Íslandi. Ég þakka stuðninginn við þetta góða mál.

Hæstv. forseti. Við í Miðflokknum munum sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta frumvarp og bendum á að í umsögnum kom fram að vísa ætti málinu til umfjöllunar og til heildrænnar stefnumótunar í landbúnaði. Við leggjumst ekki gegn því að málið hljóti brautargengi en bendum á að málið er seint fram komið og erum hugsi yfir því hvers vegna liggur á að hraða málinu í gegnum þingið á sama tíma og markmið í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um sjálfbærni í landbúnaði og matvælaframleiðslu eru enn í gangi.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mjög mikið og mikilvægt mál. Verið er að gera grundvallarbreytingar á regluverki sem er löngu úrelt og úr sér gengið. Það er verið að skila neytendum og framleiðendum stórum hluta af verðmæti þeirra tollkvóta sem hingað til hafa verið boðnir upp. Ég hef heyrt þá umræðu að þetta sé seint fram komið. Það er rangt. Í annan stað hef ég heyrt efasemdir um að ávinningurinn af þessum skattalækkunum skili sér ekki til neytenda. Rannsóknir, m.a. á niðurfellingu tolla og vörugjalda, sem gerðar voru árið 2015 og 2016 sýna að neytendur njóta þeirra niðurfellinga og þeirra skattalækkana sem þannig eru framkvæmdar.

Virðulegi forseti. Í upphafi var eitt og annað ágætt í þessu máli og er það að einhverju leyti enn svo, en þó er það þannig að eftir meðhöndlun nefndarinnar þrengdist mjög ramminn í öllu þessu máli. Þó að einhver skref séu tekin til hagsbóta fyrir neytendur sest engu að síður meiri hluti nefndarinnar enn, og þar með stjórnarflokkarnir, í dómarasæti yfir því hvað sé heppilegt fyrir markaðinn og hvað ekki. Til að mynda hafa stjórnarþingmennirnir ákveðið að ekki sé markaður fyrir viðbót af svínasíðum þrátt fyrir að markaðurinn sjálfur og aukning ferðamanna hingað til landsins segi annað. Það verður að segja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til hróss að hann reyndi þó að koma fram með mál í því efni en stjórnarflokkarnir þrengdu mjög að því og, eins og ég segi, ekki til hagsbóta fyrir neytendur. Við í Viðreisn munum sitja hjá. Þetta er úrelt nálgun, hún er gamaldags og það er kominn tími til að við breytum landbúnaðarkerfinu í þágu bænda, til að auka frelsi bænda, og styðja neytendur enn frekar.

Forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum var í meðförum nefndarinnar þrengt að tímarammanum. Áður hefur líka komið fram að upplýsingarnar sem liggja til grundvallar ákvörðuninni um það hvað eigi að falla innan og utan þessarar tollverndar eru af mjög skornum skammti. Ein af ástæðunum fyrir því að þetta frumvarp var lagt fram er meira að segja sú að ráðuneytið sagði að fyrirkomulagið sem hingað til hefur verið notað stangist á við stjórnarskrána. Þess vegna er náttúrlega gott að fella það út. Þetta er allt saman í skötulíki. Það sem réttast væri að gera og best fyrir alla aðila, búvöruframleiðendur, neytendur og ríkið, væri að taka þessa tolla niður en færa ígildi stuðningsins sem beinar greiðslur til búvöruframleiðenda. Mikið tap á sér stað. Skaðinn sem neytendur verða fyrir vegna tollverndarinnar skilar sér hlutfallslega lítið til búvöruframleiðendanna versus það að tekinn verði 

Herra forseti. Í þessu máli varðandi tolla og fleira gerði atvinnuveganefnd góðar breytingar á málinu til hagsbóta fyrir bændur, neytendur og íslenska matvælaframleiðslu. Við ætlum að efla og auka matvælaframleiðslu, hvort sem er í kjöti, grænmeti eða hverju öðru sem við getum ræktað hérna heima. Það fellur undir loftslagsmarkmið Sameinuðu þjóðanna að auka sem mest innlenda framleiðslu og styrkja hana, að við neytum sem mest fæðu sem er framleidd í nærumhverfi okkar. Þetta er hluti af því. Við breytum gömlu og úreltu fyrirkomulagi í fyrirsjáanlegt fyrirkomulag og hlustum á rökstudda gagnrýni á málið af hálfu garðyrkjubænda og líka þeirra sem eru í framleiðslu á svínakjöti. Við fellum út óþarfainnflutning á svínakjöti en horfum til þess ef þarf að mæta því. Þá verður bara komið með nýtt mál. Þetta er mjög gott mál eftir breytingarnar sem hafa verið gerðar á því.

Forseti. Ég ætla aðeins að leiðrétta þetta. Flestar breytingar sem atvinnuveganefnd gerði á málinu voru til að þrengja að því, gera tollverndina sterkari. Það er það sem búvöruframleiðendur kölluðu eftir og fengu. 

Jú.

Nei, það er ekki gott fyrir neytendur. 
            

Ekki samtal.

Tollvernd er ekki góð fyrir neytendur, það er hagfræði 101 og það vita allir þannig að við skulum halda þessu til haga. 
            

Ég ætla að greiða atkvæði gegn málinu. Það er verið að fara aftur til baka í það fyrirkomulag sem var verið að reyna að rekja upp 2016 þegar Sigurður Ingi Jóhannsson lagði fram frumvarp um þessa búvörusamninga þar sem hægt og rólega var byrjað að rekja upp mjólkurkvótakerfið. Með þessu er bara verið að festa það aftur í sessi. Það kom alveg skýrt fram hjá Samkeppniseftirlitinu hvað það þýðir. Þetta er þá framleiðsluletjandi, það dregur úr framleiðslu á mjólk og heldur verðinu uppi. Það er ekki gott fyrir neytendur. Það þarf að finna eitthvert annað fyrirkomulag en þetta tollverndarfyrirkomulag og kvótakerfi. Það er gott að vera með kvótakerfi þegar maður er með fisk og þarf að tryggja sjálfbærni til nýtingar þeirrar auðlindar en því er ekki að heilsa þegar kemur að mjólkurframleiðslu. Þess vegna greiðum við atkvæði gegn frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Mig langaði bara að nýta tækifærið og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir sköruglega framgöngu og góða vinnu í þessu máli. Þetta tæknilega mál gerir það að verkum að unnt verður að hefja að aflýsa skjölum með rafrænni færslu og það gæti þurft nokkur svona tæknilegri mál til að breyta orðalagi sem t.d. bindur okkur enn við pappír í lögum dagsins í dag. Með innleiðingu rafrænna þinglýsinga erum við auðvitað að stíga mikilvægt skref í átt að aukinni skilvirkni, hagræðingu og bættri þjónustu og ég mun vinna hörðum höndum að þessum málum sem og öðrum stafrænum áherslum sem þessi ríkisstjórn leggur mikla áherslu á.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri lagasetningu sem við erum að ganga í. Þetta er mikið heillaskref og er til þess fallið að efla menningarlíf í landinu, enda hafa sviðslistir verið í mikilli sókn. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir mjög gott starf og einnig þeim fjölmörgu sem hafa komið að vinnslu þessa frumvarps.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að við séum að samþykkja þetta mál hér í dag um aukinn aðgang almennings að upplýsingum um stjórnsýslu Alþingis. Um leið og ég fagna þessum áfanga í gegnsæi vil ég árétta að það er mikilvægt þegar forsætisnefnd setur sér reglur um aðgengi að upplýsingum að hún takmarki ekki þann rétt sem þessum lögum er ætlað að veita almenningi, og fjölmiðlum sérstaklega, og jafnframt að það sé mjög skýrt hvernig málsmeðferðin sjálf innan nefndarinnar, innan stjórnsýslu Alþingis, verður þegar um upplýsingabeiðnir er að ræða til að almenningur geti gert sér grein fyrir því hvenær hann megi eiga von á svörum, hvort hann eigi rétt á rökstuðningi og öðru slíku. Það er mjög mikilvægt að það komi fram. Að lokum hvet ég einnig forsætisnefnd Alþingis og hæstv. forseta til að hafa aukið frumkvæði að því að birta upplýsingar. Þannig sköpum við traust á störfum Alþingis.

Forseti. Þetta er hið besta mál. Þetta er búin að vera löng vegferð, allt frá því að Alþingi samþykkti á sínum tíma þingsályktunartillögu Birgittu Jónsdóttur, IMMI-tillöguna um að Ísland skapaði sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrels. Síðan leið og beið og lítið var gert þangað til hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir tók málið upp á sína arma, stofnaði starfshóp og lét gera breytingar á upplýsingalögum til að útvíkka þau þannig að þau næðu yfir Alþingi og stjórnsýslu dómstólanna. Við unnum að því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í vor og var málið samþykkt á þingi. Nú er verið að samþykkja lög um hvernig þetta skuli útfært varðandi Alþingi. Þetta er mikið gæfuspor fyrir gagnsæi í landinu og aðhald með því hvernig Alþingi starfar.

Virðulegur forseti. Ég vildi koma hingað og þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir góð störf í þessu máli og öðrum er tengjast þessum málaflokki. Varðandi þetta mál, sem kannski lætur ekki mikið yfir sér, er það engu að síður þannig að Ísland er í fararbroddi ríkja í heiminum þegar kemur að öryggismálum í samgöngum, ekki síst á sjó. Það mál sem við erum að samþykkja hérna tryggir svolítið þá stöðu okkar að til okkar er horft um allan heim, hvernig við höfum náð frábærum árangri í öryggismálum á sjó. Þetta frumvarp er undirstrikun á því að við ætlum að halda áfram að vera í fararbroddi þeirra ríkja sem best ganga um þessa auðlind og tryggjum öryggi þeirra sem nýta hana á hverjum tíma.

Herra forseti. Við göngum hér á grænu ljósi til móts við framtíðina. Það er mjög mikið fagnaðarefni að sjá að þingheimur skuli sameinast um þessa litlu en mikilvægu breytingu á lögum um landlækni og lýðheilsu þar sem við tökum það inn í lögin að gagnagrunnar um heilabilun skuli vera á forræði landlæknis og landlækni falið að sjá um það verkefni. Það mun bæta áætlunargerð og það verður til heilla fyrir þennan stóra hóp einstaklinga á Íslandi sem á við þessi vandamál að stríða.

Virðulegur forseti. Í þessu máli verða Miðflokksmenn á græna takkanum eða sitja hjá. Við teljum málið ekki nógu vel unnið, að ekki sé nógu skýrt hvað verður um verkefnin. Við höfum mörg og líklega flest fengið athugasemdir frá starfsmönnum þessara stofnana og aðildarfélögum, m.a. um slökkviliðið. Mat okkar er að miklu betur hefði mátt vanda til verka og í raun er óljóst hvort þau markmið sem þarna er stefnt að náist. Það er þó kostur að fækka ríkisstofnunum, um það er engin spurning. Við gerum hins vegar að sjálfsögðu þá kröfu, og munum fylgja henni fast eftir, að ráðherra vandi til verka og að hvergi verði kastað til höndunum þegar kemur að þekkingu og kunnáttu þess starfsfólks sem þarna á í hlut.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni getum ekki stutt þetta mál. Þrátt fyrir að maður geti oft stutt það að sameina stofnanir er þetta mál einfaldlega svo illa unnið að það er ekki hægt annað en að sitja hjá. Nú berast þær fregnir að skipurit hinnar nýju stofnunar sé svo mikið laumuspil að þeir starfsmenn sem hvað helst búa yfir sérfræðiþekkingu innan Mannvirkjastofnunar séu verulega að hugsa sinn gang, þ.e. hvort þeir muni fylgja yfir í hina nýju stofnun. Málið virðist allt einhvern veginn vera unnið með handarbökunum og við í Samfylkingunni getum því ekki stutt það.

Herra forseti. Þetta mál hafði alla burði til þess að vera hið ágætasta mál, jafnvel hið besta mál að mati okkar í þingflokki Viðreisnar. Við höfum séð ýmislegt mæla með því, reyndar margt, að þarna væri hægt að ná fram aukinni skilvirkni með sameiningu stofnana en lykilatriðið í því að vel takist til með svona mál er að vandað sé til verka. Á það hefur skort í þinglegri meðferð vegna þess hvernig stjórnarmeirihlutinn lagði málið upp. Vegna þess knappa tíma sem velferðarnefnd var gefinn til að vinna með málið og þess óásættanlega tíma sem þeim sem málið varðar var gefinn til að koma athugasemdum sínum til skila getum við ekki stutt þetta mál heldur sitjum hjá.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið í höfn og ég þakka líka þeim sem undirbjuggu það. Málið er mjög vel undirbúið þó að ég geti alveg tekið undir að það hefði getað fengið lengri þinglegri meðferð. Það sem hefur samt vakið athygli mína í þessu ferli er hversu skýra sýn þeir hafa sem hafa staðið að þessu máli um hvernig hægt sé að minnka báknið, auðvelda og auka upplýsingagjöf, sameina krafta og gera húsnæðismálin öllsömul, bæði félagslega hlutann og svo mannvirkjahlutann, mun markvissari. Ég geri mér samt alveg grein fyrir því að það hvernig til tekst fer eftir því hvernig framkvæmdin verður þannig að nú er mikið undir hjá nýrri stofnun að vanda til verka og fylgja stefnu sinni og áætlunum. Ég tel þetta mjög gott mál og að það sé liður í að fá báknið burt og gera kerfið skilvirkara.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka velferðarnefnd fyrir vinnu við málið. Ég fagna því mjög að það sé að koma til lokaatkvæðagreiðslu. Það eru nefnilega mikil sóknarfæri fólgin í stofnanakerfinu okkar, að auka slagkraft málaflokkanna með því að stækka ríkisstofnanir og fækka þeim. Markmiðið með þessu er líka að fá aukinn slagkraft í þá málaflokka sem þarna eru undir, bæði húsnæðis- og mannvirkjamálin, sem er algjört lykilatriði í því að ná stöðugleika til lengri tíma litið, m.a. á húsnæðismarkaði. Ég bind miklar vonir við þetta mál og fagna því mjög að þingið samþykki hér þetta frumvarp og að við skulum sjá nýja og öfluga Húsnæðis- og mannvirkjastofnun taka til starfa strax 1. janúar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að við séum að greiða atkvæði um þetta frumvarp hérna líka. Það er tvíþætt, annars vegar lýtur það að því að efla stöðu landsbyggðarinnar innan almenna íbúðakerfisins og auka möguleika á því að geta byggt almennar íbúðir víðar en bara á höfuðborgarsvæðinu. Það er vel. Síðan erum við með hluti sem lúta beint að lífskjarasamningnum. Framlag stjórnvalda var m.a. til þess að hægt væri að ná farsælum kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. Í því fólust mjög umfangsmiklar aðgerðir í húsnæðismálum og það er ánægjulegt að við sjáum þetta frumvarp hér . Síðan koma fleiri á nýju ári sem miða að því að fylgja þessum lífskjarasamningi eftir. Ég get þó ekki orða bundist, það er sorglegt að sjá að stjórnarandstaðan á þingi er ekki tilbúin að fylgja þessum lífskjarasamningi eftir og það styrkir mig í þeirri skoðun að það sé öflug ríkisstjórn í landinu sem fylgir eftir lífskjarasamningnum með mjög fjölþættum aðgerðum. 

Herra forseti. Hér kemur hæstv. félagsmálaráðherra aftur upp til að kveikja í salnum í máli sem kom mjög illa undirbúið inn í þingið, mjög illa undirbúið eftir mjög slæleg vinnubrögð hæstv. ráðherra, og það að segja að stjórnarandstaðan neiti að greiða atkvæði með lífskjarasamningnum er argasti útúrsnúningur. Hér gleymir ríkisstjórn Vinstri grænna, Framsóknar og Sjálfstæðisflokks þeim hópi sem höllustum fæti stendur og skilur þann hóp algjörlega eftir þegar kemur að húsnæðisátaki. Það er þetta sem við höfum bent á í öllum þremur umræðunum um þetta mál en því miður gafst okkur ekki tækifæri til að vinna málið með sómasamlegum hætti á þingi vegna þess að málið kom allt of seint frá hæstv. ráðherra. 
             )

Forseti beindi þeim orðum m.a. þangað og biður hv. þingmenn að halda ró sinni.

Virðulegur forseti. Þetta mál tók nokkrum breytingum í meðhöndlun efnahags- og viðskiptanefndar og var ekki vanþörf á miðað við þær umsagnir sem komu um það. Málið var, eins og þau tvö sem á undan voru rædd, seint fram komið og nokkuð vanbúið en ágætissamstarf tókst um það í nefndinni að vinna úr því. Ég styð því málið eins og það liggur fyrir núna. Ég ætla ekki að espa þennan sal meira upp en mér þætti hæstv. félagsmálaráðherra maður að meiri ef hann bæði salinn afsökunar á framkomu sinni hér áðan. 
            

Forseti. Mig langar í sönnum jóla- og hátíðaranda að fagna þeirri miklu og góðu samstöðu sem náðst hefur um að bæta málið eins og þarf á þingi og svo að samþykkja það. Við höfum sagt hér öll eða kannski flest og erum mjög einhuga um að gríðarlega mikilla aðgerða er þörf þegar kemur að loftslagsvánni. Það þarf að gera bæði stórt og smátt. Það stóra er nauðsynlegt en það smáa er það líka og hér eru tekin góð og mikil skref til að fjölga vistvænum ökutækjum og ég fagna því að við náum að gera það í miklum samhug.

Virðulegi forseti. Mig langar að nýta tækifærið og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir mjög hraða framgöngu í þessu máli. Hér erum við að útfæra gamalt samkomulag og tökum engar nýjar skuldbindingar á okkur, þetta er einungis útfærsla á viðbótarsamkomulagi sem samþykkt var í september við kirkjuna, viðbótarsamkomulagi sem gerir það að verkum að frá áramótum verða starfsmenn þjóðkirkjunnar ekki lengur starfsmenn ríkisins heldur starfsmenn kirkjunnar sjálfrar og þá mun kirkjan fremur líkjast frjálsu trúfélagi líkt og önnur.

Herra forseti. Í tengslum við þetta mál hefur mikið verið rætt um kirkjujarðasamkomulagið frá 1997. Málflutningur Pírata á Alþingi hefur verið óvæginn í garð kirkjunnar og hafa ýmis orð fallið sem eru þeim ekki til sóma. Samningurinn um kirkjujarðir er ekki til endurskoðunar í þessu nýja samkomulagi. Kirkjujarðasamkomulagið stendur sem fyrr óhaggað. Kirkjan vinnur mikilvægt starf um allt land. Athafnir á vegum hennar eru um 8.000 á ári og kirkjur rúmlega 270, sumar hverjar ómetanlegar í trúar- og menningarsögu þjóðarinnar. Með þessu nýja samkomulagi er stigið mjög stórt skref í átt að sjálfstæði kirkjunnar. Hér er um tímamót að ræða í samskiptum ríkis og kirkju. Kirkjan nýtur sem fyrr verndar ríkisins í stjórnarskrá en fjarlægist það mjög að vera ríkisstofnun með þessum samningi. Vonandi kemur kirkjan til með að nýta frelsið sem í þessu nýja samkomulagi felst þjóðinni til blessunar. Miðflokkurinn fagnar þessu samkomulagi.

Herra forseti. Þjóðkirkjan er merk stofnun og hefur unnið gott starf. Mál þetta snýst ekkert um störf þjóðkirkjunnar, málið snýst um aðkomu Alþingis að viðbótarsamningi til viðbótar við svokallað kirkjujarðasamkomulag. Málið sem hér er flutt hvílir á þeim grundvelli. Alþingi hefur ekki haft neina aðkomu að þessari breytingu sem sögð er vera einungis tæknileg breyting. Það er ekki svo, þetta er grundvallarbreyting. Hér var nefnt að kirkjan starfaði um allt land. Það hefur hún væntanlega gert vegna þess að henni hafa verið tryggð laun ákveðins fjölda presta og biskupa. Því er kippt úr sambandi með þessari litlu tæknilegu útfærslu.  
            

Virðulegur forseti. Hv. 3. þm. Suðurk. nefndi áðan að orðræða Pírata hefði verið óvægin í garð kirkjunnar. Þetta er rangt. Hún hefur verið óvægin í garð kirkjujarðasamkomulagsins. Kirkjujarðasamkomulagið er ekki kirkjan og kirkjujarðasamkomulagið er ekki heilagt - né kirkjan ef út í það er farið frekar en aðrar mannlegar stofnanir. Ég leggst gegn þessu máli vegna þess að ég er á móti kirkjujarðasamkomulaginu. Ég er á móti sérstökum forréttindum gagnvart nokkrum trú- eða lífsskoðunarhópi, hvort sem hann er þjóðkirkjan eða einhver annar. Ég vil bara jafnræði fyrir lögum, mér finnst það sjálfsagt, og sömuleiðis er ég á móti því að þegar ríkið semur við svokallaðan sjálfstæðan aðila sé ríkið að sinna hagsmunum þess gagnaðila frekar en hagsmunum Íslendinga, íslensku þjóðarinnar og skattgreiðenda. Mér finnst að ríkið eigi að verja hlut skattgreiðenda í slíkum samningaviðræðum sem ríkið gerir augljóslega ekki sem sést mjög augljóslega á því að þetta kirkjujarðasamkomulag skuli vera til staðar yfir höfuð, hvað þá að það sé útfært með þessum hætti. Ég leggst gegn málinu 

Forseti. Eins og ég vísaði til í ræðu um þetta mál sendi Jörmundur Ingi allsherjargoði inn erindi þegar þetta kirkjujarðasamkomulag var samþykkt 1997 þar sem kemur fram að grundvöllur þessarar lagasetningar sé, með leyfi forseta, „drög að samkomulagi milli íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar um yfirfærslu kirkjujarða til ríkisins“. Jafnframt kemur fram, með leyfi forseta: „Eignarhald á kirkjujörðum mun vera nokkuð á reiki. Tilheyra þær hverri kirkju fyrir sig eða söfnuðunum eða prestakallinu? (sbr. bréf biskups til Alþingis 15-1-1907). Eitt mun vera nokkuð ljóst, þær tilheyra ekki kirkjunni sem stofnun.“ Þegar ég talaði við lögfræðing þingflokks Pírata um þetta mál kom í ljós að ekki er til listi yfir þær eignir sem voru færðar til ríkisins, en allar eignir eru skráðar á Íslandi og sagan um hver átti þær. „Basically“ framseldi þá kirkjan sem stofnun jarðirnar sem söfnuðirnir áttu ríkinu 

Virðulegur forseti. Í því samkomulagi sem liggur undir þessu frumvarpi er augljóst að kirkjan samdi bara mjög vel en ríkið samdi alveg gríðarlega illa. Það er ekkert flóknara en það. Í þessu er líka breyting á því að kirkjan er ekki ríkisstofnun í A-hluta heldur er orðin sjálfstæð stofnun hvað þetta varðar og starfsmenn kirkjunnar núna ekki lengur ríkisstarfsmenn. Ef það er ekki grundvallarbreyting á kirkjuskipun veit ég ekki hvað og ef svo er ætti að vera þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál.

Virðulegi forseti. Stundum er talað um pólitískan rétttrúnað. Það þarf að aðskilja hann frá venjulegum rétttrúnaði vegna þess að svo vill til að venjulegur rétttrúnaður er sögulega trúarlegt hugtak, þ.e. þegar maður á einfaldlega að trúa einhverju og ef maður trúir því ekki sé maður einhvern veginn siðferðislega mistækur, þá hafi maður gert eitthvað rangt með því að sjá ekki sama heim og einhver annar. Þetta atkvæði hérna er ekki á móti kirkjunni sjálfri, það er ekki á móti kristinni trú og ekki á móti kristnum mönnum. Það kemur málinu ekkert við. Þetta atkvæði er á móti kirkjujarðasamkomulaginu sem er alfarið mannanna verk - og breyskra eins og vitnin segja til um. Ég vildi bara hafa þetta á hreinu vegna þess að ítrekað er okkur Pírötum sérstaklega en líka öðrum lagt það í munn að við séum einhvern veginn á móti kirkjunni eða á móti kristni eða á móti kristnum mönnum. Það er rangt, virðulegur forseti, við erum bara á móti fúski eins og þessu máli og erum á móti óeðlilegum forréttindum til handa ákveðnum hópum umfram aðra. Það væri jafnræði fyrir lögum og fyrir samning við ríkið í þessu landi. Um það snýst málið. 
            

Herra forseti. Mig langar fyrst og fremst að koma hingað upp og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir að bregðast við því ástandi sem komið var upp og skýra vilja löggjafans í þessu máli þannig að nú sé algjörlega ljóst að þeir Íslendingar sem búsettir eru erlendis njóti sömu réttinda og aðrir þegar kemur að því að breyta skráningu sinni á kyni og nafni. Fyrst og fremst þakka ég hv. nefnd fyrir að bregðast snöfurmannlega við og skýra vilja löggjafans með þessum afdráttarlausa hætti. Ég segi já.

Herra forseti. Ég kem hingað upp til að fagna þessu máli. Auðvitað á fólk að geta leiðrétt kyn sitt eða breytt því í þjóðskrá þrátt fyrir lögheimilisskráningu erlendis. En mig langar aðeins að minna á að sama ríkisstjórn og greiðir nú atkvæði með þessu felldi tillögu um að fólk mætti breyta nöfnum sínum, hún felldi tillögu síðasta vor um breytingu á mannanafnalögum og er það miður. Ég vona að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn fari að íhuga aðeins hvort hér sé ekki pínulítill tvískinnungur á ferðinni.

Herra forseti. Í þessu frumvarpi eru fjárveitingar sem orka tvímælis þegar kemur að því að uppfylla skilyrði laganna eins og ég hef áður nefnt hér. Þau skilyrði eru að fjárbeiðni sé tímabundin, óhjákvæmileg og ófyrirséð. Því miður hafa þessi hugtök verið túlkuð nokkuð frjálslega hjá framkvæmdarvaldinu og nauðsynlegt að því linni, en í frumvarpinu eru þó einnig nauðsynlegar fjárveitingar sem Miðflokkurinn styður. Í ljósi þess að formaður fjárlaganefndar hefur tilkynnt að hann muni beita sér fyrir því að skilyrði laganna verði kynnt betur og skýrð, m.a. innan ráðuneytanna, telur Miðflokkurinn rétt að styðja þetta mál.

Virðulegi forseti. Mig langar að nýta tækifærið og fagna því að hér er m.a. verið að lögfesta að fjármunir vegna alþjóðlegrar samvinnu lögreglunnar sem runnu til ríkissjóðs fari sérstaklega til lögreglunnar. Ríkissjóður fékk 15% heildarávinnings af máli, rúmlega 355 millj. kr., og hér er lögfest að þeir fjármunir renni í sérstakan löggæslusjóð og munum við veita úr honum til að efla lögregluna í landinu, m.a. með tækjabúnaði, enda hefur lögregluna skort að einhverju leyti nauðsynlegan búnað til að standa eins vel og kostur er að aðgerðum gegn skipulagðri brotastarfsemi. Alþjóðleg samvinna verður mikilvægari og mikilvægari þegar landamæri brota verða óskýrari og óskýrari og skipulögð glæpastarfsemi líkt og þessi er stöðvuð með aðkomu fleiri ríkja og góðri samvinnu sem er mikilvægt að við sinnum, líkt og önnur ríki.

Virðulegur forseti. Í þessum fjárauka eru 10.000 kr. skatta- og skerðingarlaust til öryrkja. Tölvupóstar hafa dunið á mér. Af hverju fékk ég þetta ekki? spyr fólk. Fæ ég þetta ekki? Hvenær fæ ég þetta? Verður það fyrir jól? Ég vona svo heitt og innilega að þannig verði það. Það sýnir hvað þessi tíuþúsundkall skiptir rosalega miklu fyrir fólk þarna úti. Þess vegna mun ég segja já við þessu.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um ágætt fjáraukalagafrumvarp sem batnaði enn frekar í meðförum fjárlaganefndar og mig langar að fagna því sérstaklega að hér er verið að greiða 10.000 kr. skatta- og skerðingarlaust á mann til þeirra sem fengu greidda desemberuppbót frá Tryggingastofnun fyrr í mánuðinum. Þetta skiptir þann hóp gríðarlega miklu máli. Það er því með mjög mikilli gleði sem ég greiði atkvæði með þessu fjáraukalagafrumvarpi.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að vísa þingmannamáli Viðreisnar til ríkisstjórnar. Þó að það eitt og sér séu ekki góðar fréttir tel ég ákveðin tækifæri felast í þeirri afgreiðslu, tækifæri til að halda á lofti ákveðnum málstað sem málið felur í sér, og er meðal flutningsmanna á þessari breytingartillögu. Meiri hlutinn tekur undir markmið tillögunnar og beinir því til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra annars vegar og umhverfis- og auðlindaráðherra hins vegar að ráðuneytin vinni saman að samræmingu reglugerða með skýrum viðmiðum um sjálfbæra landnýtingu, markvissari meðferð fjármuna og skilvirkari stjórnsýslu við framkvæmd landnýtingarþáttar gæðastýringar í sauðfjárrækt. Því til viðbótar óskar meiri hlutinn samkvæmt áliti þessu eftir því að ráðherrarnir tveir hlutist saman til um skýrslugjöf um framgang verkefnisins fyrir 1. september á næsta ári. Þetta er mikilvægt skref sem verið er að stíga með því að ná þessum tveimur aðilum að borðinu og ég hlakka til að sjá útkomuna úr þessu öllu saman.

Virðulegi forseti. Þetta mál var fyrst lagt fram í mars 2015 af þáverandi þingflokki Pírata. Síðan þá hefur ýmislegt breyst, flest til hins betra eftir því sem ég fæ best séð, en mig langar til að nýta tækifærið núna þegar það lítur út fyrir að þessi tillaga verði samþykkt af þinginu miðað við meirihlutanefndarálitið að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd, sér í lagi hv. 8. þm. Reykv. n., Birgi Ármannssyni, fyrir samstarfið. Sömuleiðis þakka ég hæstv. dómsmálaráðherra fyrir viðleitni í garð málaflokksins sem við höfum orðið vitni að síðustu vikur.

Virðulegur forseti. Við munum nú greiða atkvæði um að efla sjálfstætt eftirlit með starfsemi lögreglu. Þetta er gert með hagsmuni lögreglunnar og réttaröryggi borgaranna í huga en þetta er líka gert til að koma til móts við okkar alþjóðlegu skuldbindingar. Okkur ber skylda til að tryggja sjálfstæða og óháða rannsókn á starfsháttum lögreglu sem kunna að takmarka, skerða eða brjóta á réttindum borgaranna. Þetta er nokkuð sem við þurfum að hafa í lagi en höfum ekki haft í lagi og það er mjög ánægjulegt að við séum að stíga hér stór skref í þá átt í dag.

Ég tek undir með kollegum mínum. Þetta er gríðarlega mikilvæg réttindavernd fyrir almenna borgara af því að lögreglan má beita valdi sem er nauðsynlegt til að hún geti sinnt því hlutverki sínu að vernda öryggi borgaranna. Jafnframt er þetta svo mikilvægt fyrir þá sem vilja starfa af heilindum í lögreglunni. Við höfum séð í gegnum árin að það eru skemmd epli hér og þar innan lögreglunnar eins og annars staðar og það skemmir út frá sér þannig að þetta er einmitt og sérstaklega mikilvægt fyrir þá sem virkilega vilja sinna lögreglustarfi af heilindum og vandvirkni. Þetta verndar þá og þetta verndar okkur öll.

Virðulegi forseti. Hér hafa menn náð saman um mikilvægt mál sem ég hef þegar hafið skoðun á, eins og fram kemur í máli hv. framsögumanns þessa máls, Helga Hrafns Gunnarssonar. Við erum sammála um að við eigum að tryggja öflugt eftirlit með lögreglu, það er bæði fyrir réttindi borgaranna og lögregluna sjálfa. Því er nú sinnt af þriggja manna nefnd sem komið var á fót 2016 og það er afar mikilvægt skref sem þáverandi dómsmálaráðherra, Ólöf Nordal, tók. Ég hef kynnt að það sem ég hef nú þegar hafið skoðun á eru sjálfstæðar rannsóknarheimildir, auknar fjárheimildir, hvort og hvernig eigi að auka sjálfstæði nefndarinnar, hvort útvíkka eigi starfssvið hennar og hver aðkoma þingsins eigi að vera að slíku eftirliti. Ég mun vinna það áfram ásamt þeim tillögum sem ég fæ frá þinginu og koma með tillögur til þingsins um enn öflugra eftirlit og vonast eftir áframhaldandi stuðningi, umræðu og samstöðu um slíkt.

Hæstv. forseti. Ég var einn í gær en ég er ekki aleinn núna. Ég ætla að gera grein fyrir því af hverju ég er ekki með þessu máli. Ég er almennt á móti því að greiða atkvæði með tilgangslausum og óþörfum tillögum sem gjarnan hafa bara kostnað í för með sér. Eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu er geysilega mikið í dag. Það er innra eftirlit, það er ráðherra, ríkislögreglustjóri og ríkissaksóknari og við höfum ekkert við þetta að gera, ekkert frekar en í gær þegar menn samþykktu hér allir nema ég að fara í rannsóknir á þunglyndi aldraðra sem er búið að rannsaka í drep, ekki bara hér á landi heldur um allan heim. Það er til gagnagrunnur um þetta og menn vita nákvæmlega hvernig þetta er og hvað þarf að gera en við leggjum í einhvern kostað með níu manna nefnd til 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að þingið samþykki þessa tillögu. Ég er ósammála því sem kom fram hérna áðan sem kannski gefur að skilja. Það að efla eftirlit með lögreglu er ekki óþarft. Það er mjög þarft og það kemur fram í gögnum þessa máls. Það kemur fram í máli hæstv. dómsmálaráðherra og það kemur fram víðar. Það kemur fram í skýrslum nefndar um eftirlit með lögreglu þannig að það liggur bara fyrir. Það er þó rétt að áfram þarf að þróa málaflokkinn og ég hlakka til að sjá málin frá hæstv. dómsmálaráðherra þar sem þetta verður útfært nánar. Þá getum við hv. 5. þm. Reykv. s. eflaust og vonandi tekist á um einhver útfærsluatriði þar. Ég vil bara aftur þakka fyrir málsmeðferð hv. allsherjar- og menntamálanefndar og vil meina að jafnvel þegar fólk er ósammála í nefndum, svona fyrri part af málsmeðferðinni, sé oftar en maður heldur möguleiki á því að ná saman á endanum.