Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu um heimild handa ríkisstj. til þess að innheimta á næsta ári ýmis gjöld fyrir ríkíssjóðinn með viðauka er ekki verið að stofna til nýrra álagna. Viðauki þessi hefur viðgengizt í mörg undanfarandi ár, óbreyttur að prósentu. Hins vegar má segja, að hann hafi létzt sem álag fyrir þá landsmenn, - og þeir eru nokkuð margir, - sem hafa fengið hækkað kaup eða hækkað verð fyrir afurðir sínar á gildistíma þessarar lagasetningar. Sú eina breyting, sem orðið hefur frá frv. því um þennan viðauka, sem síðasta Alþingi samþykkti, er, að nú er, svo sem vera ber, niður felld heimild til viðauka á leyfisgjöld, sem sett voru í fulla hæð með aukatekjulögunum á síðasta þingi. Allir fjhn.-menn, sem á fundi voru, þegar frv. var athugað í n., mæla með því, að það verði samþykkt óbreytt. Ég sé enga ástæðu til að fara um svo gamalkunnugt mál fleiri orðum.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum að gera lítils háttar grein fyrir afstöðu fjhn. til þessa máls í fjarveru frsm. Raunar ber nál., sem prentað er á þskj. 41, greinilega með sér afstöðu n. Í frv. er gert ráð fyrir, að enn verði látin gilda ákvæði um tolla árið 1955, sem gilt hafa í meginatriðum - líklega í samfleytt átta ár eða nálægt því - sem bráðabirgðaákvæði frá ári til árs. Meiri hl. fjhn. gerir engar brtt. við frv., en leggur til, að það verði samþ. óbreytt, en hv. 4. þm. Reykv. er mótfallinn ákvæðinu um 45% verðtollsálag og gerir sjálfsagt við þessa umr. grein fyrir ástæðum sínum fyrir þeirri afstöðu. Það er nú létt að vera á móti álögum, ef ekki þarf að bera ábyrgð á því, að tekjur nægi fyrir útgjöldum, en meiri hl. nefndarinnar, sem hefur þá ábyrgð .á herðum, sér ekki, að hjá þessari tekjuöflun verði komizt, enda álagið sízt ósanngjarnara nú en það hefur verið að undanförnu.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. réttilega tók fram, þá hef ég ritað undir þetta nál. með fyrirvara, og fyrirvari minn gildir um B-lið 1. gr. frv., en þar er lagt til, að verðtollur verði innheimtur með álagi, sem nemur 45%, að undanteknum þeim vörum, sem taldar eru upp í 2. gr. Þegar gengislækkunin var ákveðin á Alþingi 1950, var látið í veðri vaka, að það væri gert til þess að létta af landsmönnum þeim sköttum og álögum, sem á höfðu verið lagðar til þess að mæta niðurgreiðslum og uppbótagreiðslum, sem áður höfðu verið í fjárlögum. Sérstaklega var það söluskatturinn, sem hafði verið beinlínis á lagður í þessu skyni. Það fór þó svo, að þegar gengislækkunin var samþykkt, var öllum gömlu sköttunum haldið, og enn fremur var haldið viðaukanum á verðtollinum, sem áður hafði verið innheimtur, með nokkurri lítilfjörlegri lækkun. Það er viðurkennt af öllum, að verðtollurinn komi ákaflega ranglega niður og eigi sinn ríka þátt í því að skapa dýrtíð og hátt verðlag í landinu. Því er það næst söluskattinum hin mesta nauðsyn að draga úr þessum skatti, m.a. til þess að framfærslukostnaður og framleiðslukostnaður af þeim sökum þurfi ekki að vera jafnhár og raun er á orðin. Ég hef þó ekki, sérstaklega með tilliti til söluskattsins, talið rétt að leggja til að fella þennan viðauka með öllu niður. Ég mun bera fram tillögu, með leyfi hæstv. forseta, um, að í staðinn fyrir 45% verði álagið ákveðið 20%. Eftir því yfirliti, sem hæstv. fjmrh. gaf um útkomu ársins 1953, þar sem skattar og tollar hafa farið um 70 milljónir fram úr því, sem fjárlög gerðu ráð fyrir, og eftir þeim upplýsingum, sem hann gaf um tekjur ársins í ár, sem verða stórum hærri en tekjur ársins 1953, þá er augljóst, að ríkissjóði er ekki þörf á því að taka þennan skatt, og sízt með þeim hætti sem gert er samkv. þessum lögum. Að ég ekki legg fram till. um meiri lækkun á þessum lið, er af tvennu: Annars vegar það, að mér er fullkunnugt um, að hv. fjhn.-menn vilja ekki með nokkru móti á það fallast, að gjaldaukinn eða álagið á verðtollinum verði fellt niður með öllu, en ég geri mér nokkrar vonir um, að þegar svo hægt er farið í sakirnar sem hér er gert, þá fáist hv. þdm. til þess að fallast á, að slíka lækkun sem hér er gert ráð fyrir sé auðvelt að gera. Hin ástæðan er sú, að ég tel alveg nauðsynlegt að breyta einnig ákvæðum söluskattsins, eins og fram mun koma í tillögum frá mér, þegar hann kemur hér til umræðu. Till. mín, með leyfi hæstv. forseta, hljóðar á þessa lið: „Við 1. gr. Í stað „45%“ í B-lið gr. komi: 20%.“ Ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta till. og bið hann að leita afbrigða.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. hefur nú gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins og borið fram brtt. Þessari brtt. hreyfði hann að vísu ekki í fjhn., en tjáði sig andvigan verðtollsálaginu. Verðtollsákvæðin munu fyrst hafa verið samþ. 1946, fyrir árið 1947, og voru þá á þá leið, að viðaukinn var ákveðinn 65%. Af grg. fyrir því frv., sem ákvæðin voru í, má ráða, að viðaukinn var settur til þess og miðaður við það að standa straum af dýrtíðarráðstöfunum, niðurgreiðslum og þvílíku, sem fyrir höndum lá 1947, og ákvæðin voru fi5% hækkun. Þessi ákvæði voru óbreytt, þar til gengisfellingin gekk í gildi, en þá var prósentan lækkuð niður í 45, eins og hún hefur verið síðan. Þegar maður athugar fjárlögin 1947, það ár sem tollaukinn gekk fyrst í gildi, þá sést, að mikil breyting hefur orðið síðan. Heildarniðurstaða fjárlaganna mun þá hafa verið um 200 millj. Nú er hún áætluð samkv. frv. fyrir 1955 nálega 500 millj. Þess vegna liggur ljóst fyrir, að ekki hefur þörfin frá því sjónarmiði minnkað fyrir tekjur handa ríkissjóði, enda er verðtollurinn nú áætlaður fyrir næsta ár 138 millj. eða rúmlega 1/4 hluti af tekjum þeim, sem ríkissjóðnum eru áætlaðar. Það er því, et ætti að fella niður þennan viðanka eða lækka hann til verulegra muna, eins og hv. 4. þm. Reykv. leggur til, höggvið stórt skarð í tekjur ríkissjóðsins. Athugi maður, hvað áætlað var 1947 til dýrtíðarráðstafana eða niðurfærslu, þá voru það 35 millj., en fyrir árið 1955 eru samkv. fjárlögunum áætlaðar til þessara hluta nálega 50 millj. Hið beina verkefni, sem viðaukanum var ætlað upphaflega, er því enn við lýði engu siður en fyrr, og beri maður saman gjaldaliði ríkissjóðsins samkv. fjárlögunum 1947 og fjárlagafrv. nú, þá kemur viðast hvar hið sama út. Almannatryggingunum var t.d. ætlað 1947 að fá 19 millj. úr ríkissjóði nú þarf að ætla þeim nálega 47 milljónir. Þess vegna er það, að ég fyrir mitt leyti tel ekki grundvöll fyrir þeirri lækkun, sem hv. 4. þm. Reykv. leggur til. á þessum tekjulið, og ég hygg, að ég megi segja hið sama fyrir aðra fjhn.-menn, sem með frv. mæla, þótt till. kæmi ekki fram innan fjhn. Ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða, að meiri hl. n. leggi til, að till. verði felld.



Herra forseti. Svar hv. frsm. gefur mér nú ekki tilefni til. margra athugasemda. Ég vil taka það fram, að það er að vísu rétt, að fjárlög hafa hækkað mikið frá því 1946, þegar verðtollsálagið fyrst var tekið í lög, en það gildir engu síður um tekjuhlið fjárlaganna heldur en útgjaldahliðina.. Samkv. yfirliti hæstv. fjmrh. um tekjur ríkissjóðs á árinu 1953 h~afa þær reynzt af tollum og sköttum 391 millj. samkv. reikningi, en voru áætlaðar í fjárlögum 321 millj., þ.e.a.s. skattar og tollar hafa farið 70 millj. kr. fram úr áætlun. Eftir þeim bráðabirgðaáætlunum, ef svo mætti nefna það, sem hæstv. ráðh. flutti einnig í fjárlagaræðunni um horfurnar á árinu 1954, þá taldi hann líkur til, að tekjurnar á því ári yrðu nálægt 550 millj. kr., eða 50 millj. kr. hærri en það fjárlagafrv., sem hann nú leggur fram fyrir árið 1955, gerir ráð fyrir. Það er því augljóst af þessu, enda viðurkennt af hæstv. ríkisstj., að hún fær tugi milljóna, um 100 milljónir, í umframtekjur frá því, sem fjárlögin hafa gert ráð fyrir á yfirstandandi ári. Þetta fé telur hún sig hafa til ráðstöfunar án þess. að leita samþykkis þingsins um það, til hvers. því sé varið. Það er starfsaðferð,sem er alveg gagnstæð öllu þingræði, eins og vitað er og viðurkennt, og því verra sem lengra er gengið í þá átt. Hv. frsm. telur, að ekki sé fært vegna fjárhagsins að gera. þessa lækkun á verðtollinum. Hann er áætlaður, eins og hann réttilega tók fram, í fjárlagafrv. fyrir næsta ár nokkuð yfir 130 millj: kr. Mér telst því til, að 25% lækkun á viðaukanum, þ.e.a.s. úr 45% og niður í 20%, mundi nema um 1/6 af heildarupphæð skattsins, eða verða í kringum 23 og 24 milljónir. Það er alveg augljóst mál, að ríkissjóður, eins og horfurnar eru nú á þessu ári og næsta ári, má vel við því að missa þessa skatta, og þetta kemur væntanlega fram á þann hátt, að verðlag í landinu lækkar sem því nemur, álagningunni á það, og er því spor í þá átt að hindra vöxt dýrtíðarinnar og heldur til þess að draga úr henni. Ég tel, að meira sé hægt að skerða þá skattstofna, sem ríkissjóður hefur nú. En ég fer ekki lengra í því að leggja til lækkun á verðtollinum, og stafar það af því,eins og ég áðan sagði, að ég tel, að nauðsyn beri til, þótt ekki fáist söluskatturinn afnuminn, að lagfæra hann, og geymi mér því nokkurn varasjóð af umframtekjum ríkissjóðs til þess að mæta því. Ég skal gjarnan undirstrika það, sem hv. frsm. sagði um kostnaðinn við dýrtíðarráðstafanir, að þær höfðu verið í fjárlögum um 35 millj. kr. nokkru ettir að verðtollurinn var hækkaður og allt fram undir 1949, ætla ég, en nú eru þær komnar upp í 50 millj. kr., sagði hann, og því væri sízt fært að draga úr sköttum í þessu skyni til að mæta þeim kostnaði. Ég vil leyfa mér að minna hv. frsm. á það, að verðtollsaukningunni var ekki ætlað að mæta þessum kostnaði sérstaklega, það var söluskatturinn, sem átti að mæta niðurgreiðslunum og öðrum dýrtíðarráðstöfunum. En reynslan varð sú, að þegar gengislækkunin var gerð, þá var samt sem áður söluskattinum haldið, og þrátt fyrir gengislækkun og bátagjaldeyri hafa svo uppbótagreiðslurnar vaxið ár frá ári og eru nú bara í fjárlögunum einum saman, að ég ekki taki nú styrki til bátanna og togaranna með, orðnar stórum hærri en þær voru áður en gengisbreytingin var gerð.



Herra forseti. Prófessor Magnús. Jónsson, þáverandi þm. Reykv., var upphafsmaður þess á Alþingi, að sett skyldu lög um náttúrufriðun. Hann flutti frv. um það efni fyrst á árinu 1932. Það frv. náði ekki fram að ganga, og hefur málinu síðan nokkrum sinnum verið hreyft á Alþ., en aldrei orðið úr lagasetningu. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið að tilhlutan Björns Ólafssonar, fyrrv. menntmrh., af þeim dr. Sigurði Þórarinssyni jarðfræðingi og Ármanni Snævarr prófessor. Enn fremur hefur dr. Finnur Guðmundsson verið með í ráðum um samningu frv. Frv. fylgir löng og ýtarleg grg., þar sem bæði er gerð grein fyrir hinum almennu sjónarmiðum, sem farið hefur verið eftir við samningu frv., og fyrir einstökum ákvæðum þess og get ég að mestu leyti látið mér nægja að vísa til þeirrar grg., en vil þó taka nokkur atriði fram. Náttúruverndarlög hafa nú verið sett víða í löndum, t. d. var slík löggjöf sett í Svíþjóð árið 1909, í Noregi 1910 og í Danmörku 1917. Það er því ekki vonum fyrr, að gerð sé gangskör að því, að Íslendingar eignist hliðstæð lög, enda má segja með sanni, að ekki sé síður þörf á þeim hér á landi en annars staðar. Óvíða hefur á skömmum tíma orðið slík gerbylting á ytri aðstæðum og í verklegum framkvæmdum og hér á landi. Og því meiri framförum sem náð hefur verið í margs konar framkvæmdum, því meiri röskun hefur orðið á náttúru landsins, eins og öllum er kunnugt. Við samningu frv. þessa hefur verið höfð hliðsjón af hinni fullkomnustu löggjöf annarra þjóða um þessi efni, jafnframt því sem íslenzkir staðhættir hafa auðvitað verið hafðir í huga. Íslenzk náttúra er, svo sem kunnara er en frá þurfi að segja. um margt einstæð, m. a. að því leyti, að hún hefur fram á hin síðustu ár orðið fyrir minni áhrifum af mannavöldum, a. m. k. beinlínis, en náttúra flestra annarra menningarlanda. Veldur því það, hversu Ísland byggist seint, miðað við önnur lönd, að landið er strjálbyggt, og síðast en ekki sízt, hve einfaldir allir lifnaðarhættir manna hafa verið til skamms tíma, og er því þó ekki að neita, að einmitt vegna úrræða- og aðgerðaleysis hafa landskostir stórspillzt á undanförnum öldum, skógar eyðzt og stór landssvæði orðið örfoka. Með breyttum lifnaðarháttum og auknum framkvæmdum koma nýjar hættur, svo að ekki verður lengur við unað að vera án heildarlöggjafar um náttúruvernd. Í íslenzkri löggjöf eru að vísu til fjölmörg lagaboð, sem miða að því að vernda einstaka þætti í náttúru landsins, svo sem gróður og dýralíf, og einnig eru í gildi lög um bann gegn jarðraski o. fl. Þessi lagaákvæði veita þó náttúru landsins hvergi nærri þá vernd, sem æskilegt verður að teljast. Þau styðjast flest við fjárhagsleg sjónarmið, þannig að þeim er fyrst og fremst ætlað að stuðla að hæfilegri nýtingu hlunninda, og nægja því ekki til raunhæfrar verndunar á sjálfri náttúru landsins almennt. Nefna mætti mörg dæmi um það, hversu þörfin á náttúruvernd er orðin brýn hér á landi, en þar sem þetta er ýtarlega rakið í grg., sem fylgir frv., skal ég ekki fara frekar út í þá sálma nú. Segja má, að ástæðurnar, sem liggja til þess, að æskilegt er að setja almenna löggjöf um náttúruvernd, séu af þrenns konar rótum runnar. Í fyrsta lagi má nefna hreinar menningarástæður, ef svo má að orði komast. Er þar einkum átt við ákvæði, sem ætlað er að girða fyrir spjöll á náttúruminjum og náttúrumyndunum, sem hafa náttúrufræðilegt eða sögulegt gildi Það er og menningarleg skylda að koma í veg fyrir, að náttúrunni sé spillt að þarflausu, að varðveitt séu fögur og sérstæð landssvæði og yfirleitt að stuðlað sé að góðri umgengni um náttúru landsins. Á þetta ekki sízt við, þegar mannvirki eru gerð, hvar sem er á landinu. Í öðru lagi má svo nefna félagslegar ástæður. Er þá átt við nauðsyn þess, að greitt sé fyrir því, að almenningur geti átt þess kost að njóta náttúrunnar, og þá einkum sá hluti landsmanna, sem býr í þéttbýli. Í nágrannalöndum okkar er lögð sérstök áherzla á þetta atriði. Í þriðja lagi eru svo fjárhagslegar ástæður, sem lúta að því að tryggja möguleika á notkun ýmissa náttúruauðæfa á sem hagfelldastan hátt. Frv. þetta er að meginefni byggt á þessum þremur höfuðástæðum. Í I. kafla frv. er svo gert ráð fyrir heimild til að friðlýsa sérstakar náttúrumyndanir, sem mikilvægt er að varðveita vegna fræðilegs gildis eða vegna þess, að þær eru fagrar eða sérkennilegar. Þá er heimilt að friðlýsa vissar tegundir jurta og dýra og enn fremur heil landssvæði, annaðhvort til þess að stemma stigu við umferð um þessi svæði vegna hættu á því, að sérstæð náttúra spillist, eða til þess að gefa almenningi kost á að njóta náttúrunnar við ákjósanleg skilyrði. Þá eru einnig í I. kafla ákvæði, sem koma eiga í veg fyrir óþörf náttúruspjöll og náttúrulýti. Þar eru og fyrirmæli, sem stuðla eiga að góðri umgengni. II. kafli frv. hefur að geyma ákvæði, sem tryggja almenningi sem frjálsastan aðgang að náttúru landsins. Þörf fyrir slík ákvæði vex eða skapast með vaxandi þéttbýli, svo að borgarbúum gefist kostur á að kynnast landi sínu og sækja styrk í fegurð þess og tign. III. kafli frv. fjallar um stjórn náttúruverndarmála. Lagt er til, að yfirstjórn þeirra heyri undir menntmrn., en stofna á svonefnt náttúruverndarráð, er verði skipað þremur deildarstjórum náttúrugripasafnsins, einum manni með sérþekkingu í búnaðarmálum samkv. till. Búnaðarfélags Íslands, einum manni tilnefndum af Ferðafélagi Íslands, einum verkfræðingi tilnefndum af Verkfræðingafélagi Íslands og einum embættisgengum lögfræðingi, er menntmrh. skipar án tilnefningar, og sé hann form. ráðsins. Þá er lagt til, að í hverju sýslufélagi, sé náttúruverndarnefnd, skipuð þremur mönnum, og eiga sýslumenn að vera formenn nefndanna. Ýmsum kann að virðast, að fyrirkomulag þetta sé allumfangsmikið og kostnaðarsamt. En þess ber að gæta, að með þessari skipun mála ætti að vera tryggt, að sem flest sjónarmið komi til greina, er ráða skal fram úr þeim vandamálum, sem rísa í sambandi við framkvæmd laganna. Í náttúruverndarráði eiga að sitja menn, er fyrst og fremst hafa sérþekkingu á þessum málum, og í náttúruverndarnefndum sitja menn, sem hafa fyrst og fremst staðarþekkingu til brunns að bera. Eins og ég hef tekið fram, þá fjallar frv. þetta um efni, sem er nýtt í íslenzkri löggjöf, og er því, eins og ætíð í slíkum tilfellum, ærinn vandi á höndum, þegar ekki er hægt að styðjast við reynsluna. Er þess að vænta, að n. sú, sem mál þetta fær til meðferðar, athugi það gaumgæfilega, því að þótt menn séu vonandi sammála um höfuðmarkmið frv., tel ég víst, að sitt sýnist hverjum um ýmis einstök ákvæði þess. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. gangi til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. menntmn.