Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Pálmi Jónsson) : Virðulegi forseti. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir síðustu jól var fé til Lánasjóðs ísl. námsmanna skert um 200 millj. frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir og fram hafði verið lagt í fjárlagafrv. Þetta var gert samkvæmt tillögu hæstv. ríkisstjórnar sem sendi þá tillögu til meiri hl. fjvn. og sú varð niðurstaðan við afgreiðslu fjárlaga hér á Alþingi. Í umræðum um þetta mál kom það fram hjá hv. 5. þm. Vestf., formanni fjvn., að jafnframt væri það ákveðið að þessi skerðing leiddi ekki til þess að henni yrði mætt með lántöku eða á annan hátt til þess að bæta sjóðnum þetta upp. Þá voru gefnar alveg skýrar yfirlýsingar um að þannig yrði ekki að verki staðið. Nú er mér ekki grunlaust um að sjóðinn vanti meira en þessar 200 millj. sem þarna voru skornar niður ef ætti að halda áfram sömu starfsemi og verið hefur og ætti að halda lánahlutfalli í svipuðu horfi. Ég hef því talið ástæðu til að spyrja hæstv. menntmrh. hvernig á þessu máli verði tekið. Miðað við þær yfirlýsingar sem ég hef vitnað til og afgreiðslu í fjárlögum þá hlýtur annað tveggja að gerast, að námslán verði skert, beinlínis lækkuð til námsmanna, ellegar verksviði sjóðsins verði breytt á þann hátt að lánasviðið verði ekki jafnvítt og áður hefur verið. Því hef ég leyft mér að flytja fyrirspurn, sem hér liggur fyrir til umræðu á þskj. 606, til menntmrh. svohljóðandi: ,,Hvernig hyggst ríkisstjórnin mæta 200 millj. kr. niðurskurði á fé Lánasjóðs ísl. námsmanna sem ákveðinn var við afgreiðslu fjárlaga: a) með beinni skerðingu námslána, b) með breytingum á verksviði sjóðsins?``

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Framfærslulán íslenskra námsmanna verða ekki skert. Í öðru lagi er því til að svara að velta Lánasjóðs ísl. námsmanna er 4 -- 4,5 milljarða kr. Við höfum verið að fara yfir útlánaáætlanir sjóðsins og það er ljóst að á fyrri hluta þessa árs er ekki um það að ræða að óbreyttum útlánaforsendum og öðrum aðstæðum að nauðsynlegt sé að grípa til neinna nýrra takmarkana í reglum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það voru ákveðnar breytingar á útlánareglum Lánasjóðs ísl. námsmanna í mars 1990 og sá sparnaðarárangur sem þar var að stefnt mun aðallega skila sér á þessu ári. Auðvitað er það hugsanlegur hlutur að á síðari hluta ársins þurfi að taka tillit til nýrra aðstæðna svo sem verið hefur sl. tvö ár. Sl. haust þurfti að bæta við Lánasjóð ísl. námsmanna á fjáraukalögum 500 millj. kr. og haustið þar áður, haustið 1989, þurfti einnig að bæta við fjármunum. Ástæðan fyrir því var sú að námsmönnum fjölgaði mjög verulega og samsetning námslandanna breyttist þannig að kostnaður vegna sjóðsins var með öðrum hætti en gert hafði verið ráð fyrir. T.d. urðu fleiri lán greidd í Bandaríkjunum en áður hafði verið o.s.frv. Ég sé enga ástæðu til þess að taka ákvörðun um niðurskurð á þjónustu Lánasjóðs ísl. námsmanna á þessu stigi málsins. Ég teldi það rangt að skerða framfærslulánin. Ég tel að þetta séu mál sem þurfi að athuga þegar líður á haustið, þegar fyrir liggur hver fjöldi lána námsmanna verður. Spurningin er hins vegar sú hvort hér sé verið að gera tillögu um það, þó með óbeinum hætti sé, af Sjálfstfl. að skera niður framfærslulán Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það er spurning sem ég leyfi mér að skilja eftir hjá hv. fyrirspyrjanda.

Fyrirspyrjandi (Pálmi Jónsson) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin að svo miklu leyti sem um svör var að ræða. Hins vegar lauk hann ræðu sinni með sérkennilegum hætti. Þegar ég er að spyrja hæstv. ráðherra hvernig eigi að mæta því sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að skera niður þessi framlög, þá er hann að gefa undir fótinn með að það sé bara Sjálfstfl. sem vilji halda svona á málum. Eftir að hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarmeirihluti hér á Alþingi hefur ákveðið að skerða þessi framlög, þá er það auðvitað ekki Sjálfstfl. sem þar er að verki. Það er hæstv. menntmrh. sjálfur og hæstv. ríkisstjórn. Að öðru leyti kom það fram í máli hæstv. ráðherra að hann taldi nú ekki þörf á auknu fé. Hann taldi hins vegar að það kynni að fara svo að það yrði þörf á auknu fé með haustinu, á næsta námsári. Það kemur fram að hæstv. ráðherra hyggst halda þannig á þessu máli ef eitthvað er að marka hans orð að það sé haldið óbreyttu lánahlutfalli og óbreyttu verksviði sjóðsins nú meðan þessi hæstv. ríkisstjórn situr en láta skerðinguna á því fé, sem hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið, koma til framkvæmda þegar þessi hæstv. ríkisstjórn er farin frá. Þetta er nú stórmennskan sem hæstv. menntmrh. sýnir í þessu máli. Taka ákvörðun um niðurskurð á fé til íslenskra námsmanna og halda síðan óbreyttu lánahlutfalli, halda óbreyttu verksviði sjóðsins en láta það síðan koma í hlut annarra að taka á sig skerðinguna þegar þessi hæstv. menntmrh. er farinn frá og veg allrar veraldar út úr Stjórnarráðinu. Þetta er nú stórmennskan. Og ætla svo að reyna að kenna Sjálfstfl. um það að Sjálfstfl. standi fyrir þessari meðferð á íslenskum námsmönnum.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Það er nú misskilningur að núv. menntmrh. ætli að hætta þeim störfum við kosningarnar heldur gefur hann kost á sér til áframhaldandi starfa. Og þó að Sjálfstfl. sé sigurviss þessa dagana eftir hinn harða landsfund, þá dugir það ekki til þess að það réttlæti það að þingmenn Sjálfstfl. tali með þessari fullvissu um að þeir muni hremma Stjórnarráðið frá og með 21. apríl. Í öðru lagi spurði ég þingmanninn að gefnu tilefni. Sjálfstfl. skar niður framfærslulán íslenskra námsmanna um 20% á sínum tíma. Sú skerðing hefur sem betur fer verið bætt af núv. ríkisstjórn. Loks þetta. Það er alveg augljóst mál að um þau mál sem snúa að Lánasjóði ísl. námsmanna hefur tekist mjög góður friður, óvenjulega góður friður. Þannig hefur verið haldið á þessum málum undanfarin ár. Og ég skora á þingmenn hvar í flokki sem þeir standa að hjálpa til þess að sá friður geti haldist.

Fyrirspyrjandi (Jón Kristjánsson) : Virðulegi forseti. Á þskj. 637 hef ég borið fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun. Fyrirspurnin er einföld. Hún er á þessa leið: ,,Hvað líður undirbúningi dreifðrar og sveigjanlegrar kennaramenntunar á vegum Kennaraháskóla Íslands fyrir grunnskólakennara sem áform eru um að hefja árið 1991?`` Eins og fram kemur í fyrirspurninni hefur undanfarið verið í undirbúningi á vegum Kennaraháskólans í samráði við menntmrn. starfsréttindanám fyrir grunnskólakennara. Þetta nám hefur verið kallað dreifð og sveigjanleg kennaramenntun. Hún á að fara fram sem næst starfsvettvangi kennara. Tilgangurinn er sá að bæta úr skorti á menntuðum kennurum sem er tilfinnanlegur, t.d. víða á landsbyggðinni. Þörfin sést mætavel á því að skólaárið 1989 -- 1990 voru stöðugildi á grunnskólastigi um 2600. Þar af voru 400 skipuð leiðbeinendum. Sama ár voru stöðugildi í framhaldsskólum tæplega 1300 og um þriðjungur þeirra voru leiðbeinendur. Áform voru um að Kennaraháskóli Íslands mundi hrinda þessu námi af stað haustið 1991. Nú hefur það heyrst að bakslag sé í þessum áformum og óvissa sé um hvort við þetta verður staðið. Fyrirspurnin er einfaldlega borin fram til að fá það fram hver áform eru í þessu efni.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Framkvæmd ákvarðana um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun ræðst af mörgu, en í fyrsta lagi af því hvernig þróast vinna við námsskrárgerð vegna fjögurra ára kennaranáms við Kennaraháskóla Íslands og í öðru lagi af því hvaða fjármunir verða veittir til þessara verkefna á komandi árum. Það var 14. febr. 1989 sem menntmrh. lýsti í bréfi til rektors Kennaraháskóla Íslands stuðningi við fram komnar hugmyndir um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun við stofnunina. Skólaráð Kennaraháskólans samþykkti á fundi sínum 10. mars 1989 að setja á laggirnar starfshóp til að athuga skipulag dreifðrar og sveigjanlegrar kennaramenntunar og var Berit Johnsen, cand. polit. skipuð starfsmaður hópsins. Starfshópurinn skilaði áliti í desember 1989 en áður hafði ráðuneytið samþykkt að skipulegur undirbúningur að þessu námi hæfist þegar á árinu 1989. Starfshópurinn lagði fram ítarlegar tillögur um skilgreiningu og skipulag námsins þar sem gert var ráð fyrir því að almennt kennaranám, dreift og sveigjanlegt, yrði 120 eininga nám sem skiptist í þrjá meginþætti, þ.e. almennar uppeldisgreinar, kennarafræði og kjörsvið þar sem aðalnámsgrein átti ekki að vera minni en 30 einingar. Námið átti að samsvara fullu fjögurra ára námi og gert ráð fyrir að það gæti tekið 5 -- 7 ár og byggðist á námskeiðum í heimavistarskóla eða húsnæði Kennaraháskólans, styttri námskeiðum námshópa á heimasvæði, fjarnámi og loks leiðsögn með aðstoð síma og annarrar nútímasamskiptatækni. Frekari undirbúningur að þessu máli fór síðan fram á árinu 1990. Í lögum um Kennaraháskóla Íslands er gert ráð fyrir því að kennaranámið verði lengt úr þremur árum, 90 einingum, í fjögur ár, 120 einingar, og lengi hefur verið gert ráð fyrir því að lenging námsins komi til framkvæmda haustið 1991. Miðað við það þótti eðlilegt að gera ráð fyrir að hin dreifða og sveigjanlega kennaramenntun með 120 einingar hæfist á sama tíma því að annars hefði orðið um tvíverknað að ræða við undirbúninginn. Hinn 1. ágúst 1990 hófst sérstök vinna við námsskrá Kennaraháskóla Íslands og var hún falin Sigurjóni Mýrdal. Í lok janúar sl. lét hann af störfum og hvarf til frekara náms erlendis. Þá hafði hann skömmu áður lagt fram drög að námsskrá fyrir 120 eininga almennt kennaranám. Gert var ráð fyrir því að skólaráð Kennaraháskólans tæki afstöðu til tillagna Sigurjóns á fundi sínum 6. mars sl. og veit ég ekki betur en svo hafi verið gert. Miðað við það að skólaráðið staðfesti námsskrána á þessum tíma bendir allt til þess að almennt 120 eininga kennaranám geti komist á í Kennaraháskóla Íslands á komandi hausti, þ.e. haustið 1991. Það skilyrði sem hér er um að ræða ætti því að verða uppfyllt á þessu ári ef vinnu við námsskrána miðar fram svo sem verið hefur. Ástæðan til þess að vinna við námsskrána hefur ekki gengið hraðar er m.a. sú að Kennaraháskólinn hefur ekki haft nægilega starfskrafta til þess að vinna að þessu þýðingarmikla og yfirgripsmikla verki. Ég sagði: Námsskrá Kennaraháskólans er skilyrði númer eitt. Skilyrði númer tvö eru fjármunir. Í fjárlagatillögum mínum fyrir árið 1991 gerði ég ráð fyrir 10 millj. kr. í ný verkefni við Kennaraháskóla Íslands. Við niðurstöðu fjárlaga samkvæmt greinargerð fjvn. var þar gert ráð fyrir því að 2,5 millj. af þessum 10 millj. rynnu til dreifðrar og sveigjanlegrar kennaramenntunar. Þar af mun námsskrárgerðin ekki kosta minna en 800 þús. kr. og það er ljóst að þær 1,7 millj. kr. sem þá eru eftir verða knappar til þess að halda þeim verkefnum áfram. Engu að síður mun skólinn veita undirbúningi dreifðs og sveigjanlegs kennaranáms forgang innan þess þrönga fjárhagsramma sem honum er búinn. Ráðuneytið mun fyrir sitt leyti beita sér fyrir að nægjanleg fjárveiting fáist til dreifðrar og sveigjanlegrar kennaramenntunar, enda liggi fyrir að Kennaraháskólinn hafi lokið þeirri undirbúningsvinnu sem nauðsynleg er. Menntmrn. leggur með öðrum orðum áherslu á og hefur fyrir sitt leyti unnið að þessu máli af talsverðu kappi. Það má segja að ráðuneytið hafi ýtt á eftir þessu verkefni umfram það sem venja er til um innri starfsemi háskóla. Afstaða okkar er almennt sú að háskólar eigi að fá að vera í friði með sína starfsemi og taka sínar sjálfstæðu, faglegu ákvarðanir innan síns starfsramma. Við höfum þrátt fyrir þessa stefnu ýtt mjög á það að dreifð og sveigjanleg kennaramenntun kæmist á. Það hefur verið forgangsmál af hálfu menntmrn. við uppbyggingu Kennaraháskólans og í rauninni má segja að þar hafi það eitt í meginatriðum tafið að menn hafa á sama tíma verið að undirbúa fjögurra ára kennaranám og ekki viljað fara hraðar með dreifða og sveigjanlega kennaramenntun, 120 eininga nám, en raun ber vitni um vegna þess að menn hafa óttast að um tvíverknað yrði að ræða. Ég tel að hér sé um að ræða eitt stærsta framfaramál skólakerfisins og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera fram þessa fsp. hér á Alþingi og vænti þess að fyrirspurnin sé til marks um það að fyrirspyrjandinn og flokkur hans og þingmenn allir muni sýna þessu máli áhuga í framtíðinni.

Fyrirspyrjandi (Jón Kristjánsson) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Fsp. er borin fram vegna áhuga á málinu, bæði hjá mér og eins fjölmörgum skólamönnum sem ég hef samband við í mínu starfi. Þar er litið á þetta mál sem eitt allra mikilvægasta mál í sambandi við menntun kennara. Það kom fram í svari ráðherrans að framhald málsins væri undir því komið hvernig vinna þróaðist við námsskrárgerð og ég þakka það sem kom fram í svörum hans að ráðuneytið hefur reynt að ýta á eftir þessu máli eftir föngum. Ég vona að það takist að tryggja fjármuni til þessa verks og mun ekki standa á mínum stuðningi í því og ég vona að það verði hægt að vinna að því á komandi hausti. Hæstv. menntmrh. var nú nýverið að bjóða sig fram í þetta starf áfram og ég hef ekkert á móti því að vinna að því með honum. Ég vil að lokum aðeins undirstrika mikilvægi þessa máls og láta það koma fram hér að áhugi kennara og skólayfirvalda úti í dreifbýlinu fyrir þessu máli er mjög mikill og þetta er eitt allra mikilvægasta mál í því efni að fá í framtíðinni réttindakennara til starfa við skóla um hinar dreifðu byggðir landsins.

Fyrirspyrjandi (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Það hefur löngum verið árviss umræða hér í þingsölum að fjármál Ríkisútvarpsins væru rædd og raunar af ýmsum orsökum, oftast vegna skerðingarákvæða á fé sem er ætlað til framkvæmda. En nú hafa afnotagjöld lækkað að raungildi um 3 -- 4% en kröfur til útvarps og sjónvarps fara vaxandi og til dagskrárefnis þeirra tveggja stofnana, enda eru þetta öflugustu útbreiðslutæki sem við ráðum yfir og mikilvægt að það sem þar er flutt sé að öllu vandað og einkum að lögð sé áhersla á hvaðeina sem tengist íslenskri menningu og útbreiðslu hennar og íslensku þjóðlífi fyrr og nú, án þess að ég sé að amast við erlendu efni. En lægri má nú krafan ekki vera en að það sé helmingur þess sem flutt er í sjónvarpi. Því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh. á þskj. 736: ,,Hversu mikill hluti dagskrárefnis sjónvarps er innlendur? Hvernig er áformað að ná því marki að innlent efni sjónvarpsins verði helmingur af því efni sem þar er flutt?`` Það er nú kannski að verða úrelt spurning, sú þriðja, þó að ég vilji gjarnan fá það fram samt: ,,Hvað hafa fréttaútsendingar frá Sky kostað hingað til?`` Og kostnaðurinn óskast sundurliðaður. ,,Af hvaða þáttum rekstrarkostnaðar var þetta fé tekið?`` Menningarsjóð útvarpsstöðva hefur oft borið á góma vegna þess að menn sjá ekki lengur rök fyrir því að Ríkisútvarpið greiði þangað jafnvel hærri upphæðir heldur en það fær þaðan aftur eins og mér skilst að hafi gerst. Ég bið forláts ef þetta er ekki rétt staðhæfing hjá mér. En því spyr ég líka: ,,Hversu mikið greiddi Ríkisútvarpið í Menningarsjóð útvarpsstöðva á sl. ári? Hversu mikið fékk Ríkisútvarpið greitt úr sama sjóði á sl. ári? Hversu há fjárhæð er lögbundið framlag Ríkisútvarpsins til Sinfóníuhljómsveitar Íslands á sl. ári?``

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hversu mikill hluti dagskrárefnis sjónvarps er innlendur?`` Ég verð að biðja hv. þm. afsökunar á því að ég er hér aðeins með Ríkisútvarpið, ég er ekki hér með aðrar stöðvar. Svar við fyrstu spurninginni er þetta: Hlutur innlends efnis í dagskrá Sjónvarpsins var 35% af heildarútsendingartíma þess árið 1989. Endanlegar tölur fyrir árið 1990 liggja ekki fyrir, en það er búist við að þar sé um að ræða svipað hlutfall eða kannski eilítið hærra. Á árinu 1989 var sent út í 156.227 mínútur og innlent efni var þar af 54.000 mínútur. Innlenda efnið hafði aukist frá árinu 1984 til ársins 1989 um 109,5% þannig að það er greinilega um það að ræða að innlent dagskrárefni hefur á árunum 1984 og síðan aukist mjög verulega. Í öðru lagi er spurt: ,,Hvernig er áformað að ná því marki að innlent efni sjónvarpsins verði helmingur af því efni sem þar er flutt?`` Svar Ríkisútvarpsins er það að vísa til þess að Ríkisútvarpið greiði fjármuni til Menningarsjóðs útvarpsstöðva og greiði afnotagjöld vegna bótaþega Tryggingastofnunar ríkisins. Í því síðarnefnda tilviki er um að ræða 120 millj. kr. og með þessu svari sínu er Ríkisútvarpið auðvitað að gefa það í skyn að það þurfi viðbótarfjármagn til þess að auka innlent dagskrárefni. Mitt svar við þessari spurningu, hv. þm., er hins vegar það að það sé ekki nóg að segja: Það þarf að koma til aukið fé. Ég tel að það eigi líka að breyta forgangsröð innan Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið er stofnun sem veltir 2000 millj. kr. á ári og það er eðlilegt að gera kröfu til þess á þeim tímum sem við lifum á, sem eru eins konar stríðstímar fyrir íslenska menningu, að Ríkisútvarpið breyti sinni forgangsröð og taki meira fé til innlendrar dagskrárgerðar en gert hefur verið. Þessi sjónarmið mín hef ég kynnt Ríkisútvarpinu jafnframt því sem ég hef verið að láta vinna að því að undanförnu að afnotagjöld vegna bótaþega Tryggingastofnunar ríkisins verði flutt yfir á Tryggingastofnun ríkisins og um Menningarsjóðinn ætla ég að segja nokkur orð síðar. Í þriðja lagi var spurt: ,,Hvað hafa fréttaútsendingar frá Sky kostað hingað til?`` Samkvæmt upplýsingum sem mér hafa borist frá Ríkisútvarpinu --- fyrst er rétt að taka það fram að þessar sendingar eru hættar fyrir löngu, þær hættu 3. mars --- en fyrstu vikurnar var kostnaðurinn 350 þús. kr. á viku. Síðan minnkaði þessi kostnaður. Aukakostnaður vegna útsendinga á efni frá Sky mun vera 1,5 millj. kr. Afnotagjald til Sky var 10 þús. kr. á sólarhring og fast gjald fyrir móttökudisk Pósts og síma var 6000 kr. á sólarhring eða samtals 21 þús. kr. á sólarhring. Þá var spurt: ,,Af hvaða þáttum rekstrarkostnaðar var þetta fé tekið?`` Svarið er það að kostnaður vegna Sky - útsendinganna bókfærist að mestu á varasjóð skrifstofu framkvæmdastjóra Sjónvarpsins sem ætluð er til að mæta óvæntum útgjöldum af þessu tagi. Vandinn er sá hvað þetta er ódýrt. Það er kannski alvarlegasta umhugsunarefnið. Ef Sky væri látið ganga hér allan sólarhringinn allt árið, þá mundi kostnaðurinn við það ekki verða nema 15 -- 18 millj. kr., allt árið. Til samanburðar er heildarkostnaður íslenska Sjónvarpsins fyrir aðeins brot úr hverjum sólarhring 1 milljarður. Menn sjá í hvaða vanda þjóð eins og okkar er, þar sem annars vegar er um það að ræða að stórar gervihnattastöðvar geta sent hingað út efni allan sólarhringinn allt árið fyrir bara 18 millj. kr. meðan það kostar okkur 1 milljarð eða meira að reka sjónvarpsstöð eins og okkar stöð. Og ég spyr: Hvar er okkar samkeppnisaðstaða? Að því er kannski að einhverju leyti vikið í næstu spurningu hv. þm. en þar segir: ,,Hversu mikið greiddi Ríkisútvarpið í Menningarsjóð útvarpsstöðva á sl. ári?`` Svarið er: 51,2 millj. kr. Síðan er spurt: ,,Hversu mikið fékk Ríkisútvarpið greitt úr sama sjóði á sl. ári?`` Svarið er: Ríkisútvarpið fékk úthlutað 23 millj. kr. úr Menningarsjóði útvarpsstöðva árið 1990. Í drögum að frv. til nýrra útvarpslaga, sem ég lagði fyrir stjórnarflokkana fyrir þremur vikum, gerðum við ráð fyrir því að áfram yrði starfræktur Menningarsjóður útvarpsstöðva. Menn hins vegar gerðu þar tillögu um að rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands flyttist af Menningarsjóði útvarpsstöðva og yfir á ríkissjóð þannig að í raun og veru er það ekki þannig að um sé að ræða lengur eitthvað sem við köllum lögbundið framlag Ríkisútvarpsins til Sinfóníuhljómsveitarinnar heldur er það þannig að Sinfóníuhljómsveitin á að fá 25% rekstrarkostnaðar frá Menningarsjóði útvarpsstöðva í samræmi við fjárveitingu til hljómsveitarinnar á fjárlögum hverju sinni, þannig að lagaskyldan er fallin af Ríkisútvarpinu út af fyrir sig, en hún er á Menningarsjóði útvarpsstöðva. Eins og ég hef hér gert grein fyrir, virðulegi forseti, er hér um að ræða annars vegar að sjálfsögðu menningarmál og hins vegar fjárhagsmál. Það fjárhagsmál snýr bara að ríkissjóði. Það að flytja afnotagjöld aldraðra og öryrkja yfir á Tryggingastofnun ríkisins er spurningin um það að hækka framlög ríkisins til Tryggingastofnunar ríkisins. Og það að flytja Sinfóníuna yfir á ríkissjóð er spurningin um það að auka útgjöld ríkissjóðs um sennilega 30 -- 40 millj. kr. á ári. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að á þessum málum báðum verði tekið, svo og því að þannig verði að málum staðið að Ríkisútvarpið fái í framtíðinni aðflutningsgjöldin til þess að standa undir meiri háttar fjárfestingarkostnaði. Það hefur verið rætt um það núna að undanförnu að gera þurfi ráðstafanir til þess að endurbyggja langlínumastrið fyrir Ríkisútvarpið. Við nánari athugun hefur komið í ljós að ýmsir halda því fram að það vandamál sé hægt að leysa með einhverjum öðrum hætti. Af þeim ástæðum hefur verið settur niður starfshópur með fulltrúum Pósts og síma, fulltrúum sjómannasamtakanna, fulltrúum Sambands ísl. sveitarfélaga, fulltrúum Ríkisútvarpsins og fleiri aðilum til þess að athuga hvaða kostur er vænlegastur og ódýrastur, en á þeim málum verður tekið nú á næstunni. En ég hygg, virðulegi forseti, að þessar tölur sýni að einhverju leyti þann vanda sem við eigum í í hinni alþjóðlegu samkeppni við efni utan úr geimnum sem við erum lítt eða illa varin fyrir eins og er. Það er ekki hægt að loka Íslandi fyrir þessum áhrifum. Hins vegar er hægt að mínu mati, virðulegi forseti, að efla og treysta þannig almennt séð íslenska menningarstarfsemi að hún verði fær til þess, eða færari, að standa af sér þessa bylji sem dynja á henni utan úr geimnum.

Fyrirspyrjandi (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. greið og greinileg svör sem skýra ýmislegt. Það er eiginlega alveg dæmalaust að lagður skuli hafa verið á Ríkisútvarpið en ekki Tryggingastofnun sá afsláttur sem örorku - og ellilífeyrisþegar fá af afnotagjöldum og hefði átt að vera búið að kippa því í lag fyrir löngu síðan. Sömuleiðis hef ég aldrei getað skilið nauðsyn þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég sé bara engin rök til að Sinfóníuhljómsveitin sé rekin með þeim hætti á kostnað Ríkisútvarpsins. Ég hef gögn í höndum sem segja það að hlutur innlends efnis hafi á sl. ári verið um 35% af heildarútsendingum svo að enn er nú nokkuð langt í land með það að 50% náist og það næst ekki, eins og hæstv. ráðherra skýrði fyrir okkur áðan, nema Ríkisútvarpinu sé gert fært að búa að eigin tekjustofnum. Ég sé engin rök fyrir því þó að mörgum finnist gjald til Ríkisútvarps og sjónvarps hátt. Mér finnst það ekki hátt. Ég væri fús til þess að borga meira og ég hygg að þeir séu margir sem eru sama sinnis. Hæstv. ráðherra minntist á ný útvarpslög og ég verð nú að segja að mér finnst það dálítið einkennileg vinnubrögð að það hafa tvisvar sinnum verið skipaðar nefndir á launum til að vinna ný útvarpslög sem koma síðan fram svo seint að það er borin von að þau fáist samþykkt á því þingi. Og þó að hæstv. menntmrh. hugsi sér að bjóða sig fram til þess starfa áfram, þá er nú engan veginn sýnt að það áform nái fram að ganga og þá má vera að það frv. lendi í tröllahöndum svo að það hefði verið betra fyrir hann og aðra að það hefði komið fram fyrr og náð fram að ganga á þessu þingi.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Rökin fyrir því að Sinfóníuhljómsveit Íslands og rekstrarkostnaður hennar hefur að hluta til verið greiddur af Ríkisútvarpinu eru einfaldlega þau að Ríkisútvarpið er eins konar foreldri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Þar var mikill áhugi á að stofna hljómsveit. Þar var starfrækt útvarpshljómsveit mjög lengi og síðan Sinfóníuhljómsveitin. Hún er stofnuð fyrir 41 ári síðan, árið 1950, og síðan hefur alltaf verið um að ræða verulegt sambýli milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins. Ég er satt að segja þeirrar skoðunar að það sé heldur skynsamlegt að þessar menningarstofnanir, Ríkisútvarpið annars vegar og Sinfóníuhljómsveitin hins vegar, vinni saman og ég held reyndar að fleiri menningarstofnanir ríkisins mættu slá sér saman um verkefni en þegar er orðið. Varðandi það frv. sem hv. þm. nefndi, þá er það rétt að auðvitað hefði verið mikið betra ef hægt hefði verið að ljúka því en ég vek athygli á að aðalefni þess frv. var tæknilegs eðlis, þ.e. hvernig ætti að koma fyrir þýðingum á sjónvarpsefni. Og í þessu frv. er gert ráð fyrir því að allt efni sem fer í gegnum íslenskar sjónvarpsstöðvar verði þýðingarskylt, en erlent efni sem komi frá gervihnattastöðvum verði sent um kapal og verði þá ekki endilega þýðingarskylt. Það er mjög breið samstaða um þetta í þeirri nefnd sem undirbjó málið sem var embættismannanefnd en ekki pólitísk nefnd. Í henni voru fulltrúar líka frá Íslenskri málnefnd og fleiri slíkum aðilum. Þess vegna held ég að um það efni sé allvíðtæk samstaða. Kosturinn við þá umræðu sem fram hefur farið í vetur finnst mér vera sá að menn hafa allt í einu áttað sig á verulegum þáttum málsins og því hvernig er best að vinna verkið. Niðurstaðan finnst mér vera sú að menn segi í fyrsta lagi: Allt efni í íslenskum stöðvum á að vera íslenskt eða þýtt. Í öðru lagi segja menn: Það af erlendu efni sem kann að fara út verður þá að fara um kapal. Það er framfaraspor að ná samstöðu um greiningu á þessu máli. Í síðasta lagi þakka ég hv. þm. Málmfríði Sigurðardóttur fyrir þann áhuga sem hún sýnir þessu máli með þessari fyrirspurn og reyndar oft áður hér í umræðu á Alþingi.

Fyrirspyrjandi (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Á fundi Vestnorræna þingmannaráðsins í Stykkishólmi árið 1989 voru samþykktar ýmsar ályktanir um norrænar ráðstefnur, þar á meðal um jafnréttismál sem ætti að halda árið 1992 og hana skyldi halda á Íslandi. Nú er að verða nokkuð skammt til stefnu því að slík ráðstefna verður væntanlega nokkuð fjölmenn. Alla vega veit ég að frændur okkar í Færeyjum hyggjast fjölmenna. Slík ráðstefna þarf allnokkurn undirbúning á ýmsan hátt og því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. félmrh. á þskj. 738: ,,1. Hefur verið skipuð undirbúningsnefnd fyrir vestnorræna ráðstefnu um jafnréttismál sem halda á 1992? 2. Ef svo er, hverjir eru í henni? 3. Hefur verið sótt um styrk í Norræna menningarsjóðinn eða ,,Vestnorden fonden``? 4. Hvernig er fyrirhugað að kynna þessa ráðstefnu? 5. Hvenær og hvar skal ráðstefnan haldin? 6. Hver á að vera yfirskrift ráðstefnunnar?`` Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur beint til mín fyrirspurn um undirbúning fyrir vestnorræna ráðstefnu um jafnréttismál árið 1992. Því er til að svara að félmrn. óskaði eftir umsögn Jafnréttisráðs um hvernig bæri að standa að vestnorrænni jafnréttisráðstefnu, sbr. þingsályktun Vestnorræna þingmannaráðsins. Í umsögn Jafnréttisráðs kom m.a. fram að erindið var rætt á fundi Jafnréttisráðs þann 19. júní sl. og var samþykkt að mæla með því að haldið verði vestnorrænt kvennaþing en ekki ráðstefna. Eins og kunnugt er kom fram mikill áhugi á norræna kvennaþinginu í Ósló árið 1988 á að halda sérstakt kvennaþing fyrir íslenskar, færeyskar og grænlenskar konur. Sótt var um styrk til Norrænu ráðherranefndarinnar og fékkst fjárhæð frá ,,Vestnorden fonden`` til að hefja undirbúning. Af Íslands hálfu tóku þátt í undirbúningnum Guðrún Árnadóttir frá BSRB og Lára Júlíusdóttir frá ASÍ ásamt Guðrúnu Ágústsdóttur, starfsmanni Norræna kvennaþingsins hér á landi, og Elsu Þorkelsdóttur, framkvæmdastjóra Jafnréttisráðs. Þessari vinnu var síðan hætt þegar fréttist af umræðum Vestnorræna þingmannaráðsins um kvennaráðstefnu. Jafnréttisráð telur því æskilegt að áfram verði haldið þar sem frá var horfið, haldið verði kvennaþing og að undirbúningur þess verði í höndum kvennahreyfinga og verkalýðsfélaga. Mikill áhugi er á slíku þingi í löndunum þremur. Jafnframt gæti vestnorrænt kvennaþing orðið undirbúningur landanna að nýju norrænu kvennaþingi sem til umræðu er að halda árið 1994 eða 1995. Jafnréttisráð er reiðubúið að koma inn í undirbúninginn á svipaðan hátt og við undirbúning norræna kvennaþingsins. Jafnréttisráð taldi að undirbúningur þyrfti að hefjast á miðju ári 1991. Á grundvelli þessara umsagna Jafnréttisráðs óskaði ég eftir tilnefningu frá ASÍ, BSRB, Jafnréttisráði, Kvenréttindafélagi Íslands og Kvenfélagasambandi Íslands í undirbúningsnefnd. Undirbúningsnefnd fyrir vestnorræna kvennaráðstefnu hefur verið skipuð og eiga sæti í henni Lára V. Júlíusdóttir, tilnefnd af ASÍ, Þórveig Þormóðsdóttir, tilnefnd af BSRB, Guðrún Árnadóttir, tilnefnd af Kvenréttindafélagi Íslands, Stefanía M. Pétursdóttir, tilnefnd af Kvenfélagasambandi Íslands og Ragnheiður Harðardóttir, tilnefnd af Jafnréttisráði sem hefur verið skipuð formaður. Nefndin mun síðar gera tillögur um hvernig staðið verður að þessu verkefni.

Fyrirspyrjandi (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin og það gleður mig að heyra að undirbúningur er raunverulega þegar hafinn, búið að stíga fyrstu skrefin. Það er nú svo að það kom í ljós á síðasta Norðurlandaráðsþingi að það hrikti nokkuð í stoðum norrænnar samvinnu. Ég hef alltaf litið svo á að okkur sé mjög mikilvægt að eiga sem mest og best samskipti við þjóðir okkar, þær vestnorrænu þjóðir sem við störfum með og það sé mjög mikilvægt að efla samskipti þessara þriggja þjóða því að þær eru með nokkrum hætti sér í þessu Norðurlandastarfi og Grænlendingar í raun útilokaðir þaðan. Við eigum ýmislegra sameiginlegra hagsmuna að gæta og sameiginlegrar arfleifðar og séu Skandínavar ekki svo fúsir til samstarfs við okkur, þá eigum við þarna vettvang að starfa á sem getur orðið okkur mjög mikilvægur í framtíðinni.

Fyrirspyrjandi (Sólveig Pétursdóttir) : Hæstv. forseti. Hér legg ég fram fsp. til hæstv. dómsmrh. á þskj. 748 sem hljóðar svo: ,,Hvað líður samningu frv. til laga um breytingu á barnalögunum, m.a. varðandi heimildir foreldra til að fara sameiginlega með forsjá barna sinna eftir skilnað eða samvistarslit?`` Ástæða fyrirspurnar minnar er sú að ýmissa réttarbóta er þörf í þessum málum, bæði hvað snertir rétt foreldra og barna. Það hefur því miður komið of oft fyrir að frv. um þessi málefni hafa ekki hlotið afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi og þar með ekki hlotið þá umræðu sem þörf var á. Ég tel ástæðu til þess að draga sérstaklega fram það atriði sem snertir sameiginlega forsjá foreldra með börnum sínum þar sem ég tel mikla þörf á því að þessi valkostur sé fyrir hendi. Frv. um breytingu á barnalögum nr. 9/1981 var lagt fram á löggjafarþingi 1987. Þetta frv. fól fyrst og fremst í sér ákvæði um sameiginlega forsjá auk ýmissa tæknilegra lagabreytinga. Í athugasemdum við þetta frv. er gerð grein fyrir rökum sem mæla bæði með og á móti slíku fyrirkomulagi. Sifjalaganefnd komst engu að síður að þeirri niðurstöðu eftir ítarlega könnun á málinu, m.a. löggjöf á Norðurlöndum, að rétt væri að þessi valkostur stæði til boða fyrir þá foreldra sem um það væru sammála. Þetta mál var ekki afgreitt. Sl. haust ætlaði hæstv. dómsmrh. að leggja fram á ný breytingar á barnalögunum, aðallega hvað snerti nýtt hlutverk sýslumannsembætta. Mér er tjáð að ráðherra hafi hætt við framlagningu frv. þar sem hann hafi viljað koma að fleiri atriðum eins og um sameiginlega forsjá og hafi falið sifjalaganefnd það verkefni. Þetta frv. hefur hins vegar ekki enn verið lagt fram á hinu háa Alþingi og því legg ég þessa spurningu fyrir hæstv. dómsmrh.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Hv. 17. þm. Reykv. beinir til mín fsp. á þskj. 748 sem hún gerði hér grein fyrir. Svar mitt hljóðar á þessa leið: Frv. að lögum til breytinga á barnalögum nr. 9/1981 var flutt á Alþingi 1987, eins og raunar kom fram í máli þingmannsins, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Það var flutt nokkuð breytt á Alþingi 1990, en hlaut ekki afgreiðslu að heldur. Í september 1990 fól ég sifjalaganefnd að gera nokkrar athuganir á barnalögum á grundvelli fyrri frumvarpa og með sérstakri hliðsjón af því að auka hlut dómstóla við úrlausn um forsjármál við hjónaskilnaði og semja síðan frv. um þetta efni. Eftir kannanir sifjalaganefndar á þörf á endurskoðun laganna hvarf hún að því ráði að taka saman frv. til barnalaga í heild sinni fremur en að stíla tillögur sínar í formi frv. til breytinga á barnalögum. Breytingarnar voru það umfangsmiklar og vörðuðu svo mörg efnisatriði að nauðsynlegt reyndist, skýrleikans vegna, að hafa þennan háttinn á. Reyndist verkið því umfangsmeira en í fyrstu var talið og vinnst ekki tími til að leggja frv. fram á þessu þingi. Frv. er engu að síður mjög langt komið og mun væntanlega verða lokið við það af hálfu nefndarinnar nú síðar í vor. Í tilefni fsp. tel ég hins vegar rétt að gefa aðeins örstutt yfirlit yfir efni þeirra frumvarpsdraga sem nefndin hefur samið og gera grein fyrir helstu breytingum sem það felur í sér, en rétt er að árétta að frv. er ekki fullfrágengið af hálfu nefndarinnar. Í frv. er lagt til að afnumin verði hugtökin ,,skilgetið`` barn og ,,óskilgetið`` í barnalögum og að í þeim lögum verði kveðið á um réttarstöðu barna samfellt og án tillits til þeirra grunnhugtaka. Lagt er til að lögfest verði ákvæði sem heimila foreldrum að semja um sameiginlega forsjá barna sinna eftir skilnað og sambúðarslit, svo sem var samkvæmt frv. frá 1987. Þá er foreldrum barns sem aldrei hafa búið saman heimilað að semja um slíka forsjá. Forsjá felur í sér, skv. 35. gr. barnalaga, rétt og skyldu foreldris til umönnunar og uppeldis barns og til að gegna lögráðum vegna barnsins, ráða persónulegum högum og tíðast fjármálefnum þess. Ef foreldrar búa ekki saman, þar á meðal hafa slitið samvistir vegna skilnaðar, vakna sérstök vandamál út af forsjárskyldum eða rétti til forsjár. Hér má greina á milli umönnunar - og uppeldisþáttar í forsjá og hins vegar lögráðaþáttar hennar. Samkvæmt viðhorfum í nútíma barnarétti á barnið rétt á umgengni og sambandi við báða foreldra þótt þeir búi ekki saman og foreldrarnir eiga að sínu leyti rétt og bera skyldur til að rækja umgengni við barn og gegna foreldraskyldum sínum þrátt fyrir samvistarslitin. Við skilnað foreldra hefur það verið grunnregla að forsjá barns skuli vera óskipt í höndum annars foreldris en umgengnisréttur og skylda hjá hinu. Hvarvetna á Norðurlöndum hefur verið lögfest heimild til að kveða á um sameiginlega forsjá barna við skilnað og raunar sumpart ef ógiftir foreldrar eru ekki samvistum. Barnið býr þá að jafnaði hjá öðru foreldri en dvelst hjá hinu tiltekinn tíma eða tímabil. Lögráðin eru hins vegar í höndum beggja þannig að þörf er á samþykki þeirra beggja og atbeina til allra meiri háttar ákvarðana er barnið varðar um persónulega hagi þess og fjármál. Með þessum hætti verða foreldraskyldur beggja virkari en ella væri. Reynslan erlendis sýnir að það foreldri sem barnið býr ekki hjá sættir sig betur við forsjárákvörðunina þegar tryggt er að það verði einnig eftirleiðis þátttakandi í lögráðum vegna barnsins og fær að hafa barn hjá sér oft í ríkari mæli en vera mundi samkvæmt almennum umgengnisreglum. Í frv. er lagt til að þessari forsjárskipun verði ekki á komið nema foreldrar séu sammála um hana og annað foreldra geti krafist þess að hún verði felld niður. Önnur meginbreyting um forsjá sem lögð verður til í þessu frv. er sú að bæði dómsmrn. og dómstóll geti leyst úr ágreiningi foreldra um forsjá barns og að dómsmrn. fjalli þá aðeins um mál að foreldrar séu sammála um það, endranær leysi dómstóll úr máli. Dómstóll eða ráðuneyti geta kveðið á um forsjá til bráðabirgða. Hliðstæð regla er um úrlausn um breytingu á forsjá.

Fyrirspyrjandi (Sólveig Pétursdóttir) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir skýr og skilmerkileg svör og ég fagna því að þetta mál er komið svo langt. Mig langar til að gera aðeins grein fyrir rökum með sameiginlegri forsjá eins og þau koma fram í frv. sem lagt var fram á þinginu 1987 um breytingar á barnalögunum. Þar segir m.a.: ,,Hinar nýju reglur um sameiginlega forsjá höfða til ábyrgðarkenndar foreldra, stefna að því að gera þá báða virka, þrátt fyrir samvistaslitin, um málefni barnsins, umönnun þess og ákvarðanir sem varða undirbúning að ævistarfi. Jafnframt má ætla að þetta fyrirkomulag stuðli að auknum tengslum barns og þess foreldris sem það býr ekki hjá. Alkunna er hve mikil átök og togstreita verða oft milli foreldra, er skilja, út af forsjá barna. Samningur um sameiginlega forsjá getur haft það gildi að lægja öldurnar, foreldri getur betur sætt sig við að barnið búi hjá hinu ef því er tryggður afskiptaréttur af persónuhögum barns og hlutdeild í umsýslu vegna fjármála þess. Getur þetta dregið úr þeirri spennu sem oft ríkir milli foreldranna út af forsjármálum, en hún bitnar oft harkalega beint og óbeint á barninu. Sameiginleg forsjá hefur einnig þann kost með sér að ef annað foreldra andast eða verður óhæft til þess að gegna forsjánni þá er fyrir að fara skipan sem ræður forsjármáli þegar til lykta án þess að til afskipta stjórnvalda þurfi að koma. Heimild til að semja um sameiginlega forsjá er líkleg til að auka jafnstöðu foreldra, giftra og ógiftra, mæðra og feðra, sem er grunnviðhorf í sifja - og erfðarétti. Ef vel er ætti slíkt fyrirkomulag að auka öryggiskennd barnsins sem oft og einatt á þá ósk heitasta að njóta beggja foreldra sinna eftir því sem fært er, njóta trúnaðar þeirra og hlíta leiðsögn þeirra. Þetta fyrirkomulag um sameiginlega forsjá gæti því dregið úr fjölda forsjárdeilumála og er það svo sannarlega þarft því að slíkar deilur bitna fyrst og fremst á barninu sjálfu.`` Þá langar mig til þess að segja frá stuttri grein eftir einstæðan föður sem kemur fram í afmælisblaði Félags einstæðra foreldra 1969 -- 1989 þar sem hann lýsir góðri reynslu sinni af þessu fyrirkomulagi þar sem foreldrarnir höfðu samið um sameiginlega forsjá. Þar segir m.a.: ,,Yfir höfuð verður samkomulag foreldranna að vera gott, ekki sé verið að nota börnin til að koma beinum eða óbeinum skilaboðum á milli og að hvorugt foreldranna reyni að kaupa sér vinsældir hjá börnum á kostnað hins. En kostirnir eru helst þeir að börnin njóta samveru við báða foreldrana jafnt og foreldrarnir jafnt við börnin. Einnig kemur ekki til aðskilnaðar systkina eins og við venjulega forræðisskiptingu.`` Það er því von mín að þetta frv. sjái sem fyrst dagsins ljós og verði lagt fyrir á hinu háa Alþingi.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég vildi bæta örfáum orðum við það sem ég fyrr sagði af þessu tilefni, en í þessu væntanlega frv. er einnig tekið á öðrum þáttum og vil ég sérstaklega minnast á umgengnisréttinn. Ýmsar breytingar felast í drögum frv. um umgengnisrétt. Meginbreytingin er sú að lagt er til að frumúrlausn um ágreining foreldra út af umgengnisrétti sé, eftir 1. júlí 1992 þegar aðskilnaðarlögin taka gildi, hjá sýslumönnum. Aðilar geta skotið úrlausn sýslumanns til dómsmrn. og leysir ráðuneytið þá úr máli til fullnaðar. En meginkjarni þessa máls alls er þó sá sem ég vil að lokum taka fram að í tillögum sifjalaganefndar er það grundvallarsjónarmið áréttað að við allar úrlausnir stjórnvalda og dómstóla skuli það sem barni er fyrir bestu fyrst og fremst haft í huga. Við samningu textans hefur nefndin haft það að leiðarljósi að orðalag taki mið af því að vernda og virða rétt barns.

Fyrirspyrjandi (Sólveig Pétursdóttir) : Hæstv. forseti. Ég fagna þessum orðum hæstv. dómsmrh. og tel sérstakt fagnaðarefni að þarna sé grundvöllurinn hagsmunir barnsins, þeir hagsmunir séu fyrst og fremst hafðir að leiðarljósi. Það er grundvöllur í öllu barnaverndarstarfi og börn hafa því miður haft allt of fáa talsmenn fyrir sínar þarfir.

Fyrirspyrjandi (Skúli Alexandersson) : Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 774 að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. félmrh.: ,,1. Eru brögð að því að íbúðir, sem veðdeild Landsbankans kaupir eða eignast á nauðungaruppboðum fyrir hönd Húsnæðisstofnunar, skemmist og fari í niðurníðslu meðan þær eru til endursölu? 2. Fylgjast starfsmenn Húsnæðisstofnunar með því eftirliti sem fasteignasalar, byggingarfulltrúar og iðnaðarmenn eru sagðir sinna með þessu íbúðarhúsnæði?`` Tilefni þessara fsp. er í fyrsta lagi í sambandi við fyrri lið að ég hef fengið upplýsingar og nokkrar kvartanir um það að það íbúðarhúsnæði sem veðdeildin kaupir í nafni Húsnæðisstofnunar sé undir mjög takmörkuðu eftirliti. Þessi hús skemmist af frostsprungum, gluggar séu brotnir án þess að eðlilegt eftirlit eigi sér stað í sambandi við þetta. Það er ekki aðeins á einum stað sem ég hef heyrt sögur um að þannig sé ásatt heldur er það því miður nokkuð víða. Í öðru lagi er síðari liður fsp. minnar vegna svars sem hæstv. félmrh. gaf mér í sambandi við skriflega fsp. sem ég lagði fram fyrr á þinginu um það að ákveðnir aðilar úti um land hefðu eftirlit með þeim íbúðum sem veðdeildin eða Húsnæðisstofnun eignaðist. Sú spurning hlýtur að vakna hvort Húsnæðisstofnun fylgist með þessum eftirlitsaðilum sínum og líka sú spurning hvort það geti verið að þessir eftirlitsaðilar séu svo ábyrgir sem kemur fram í svari ráðherra til mín um það hverjir séu eftirlitsaðilar í þessu tilfelli. Þess vegna er ítrekað í þessari fsp. hvernig Húsnæðisstofnun fylgist með þeim eftirlitsmönnum sínum sem ráðherra segir að fylgist með þessum málum, þ.e. fasteignasalar, byggingarfulltrúar og iðnaðarmenn á þeim stöðum þar sem þessar eignir eru til staðar.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Sem svar við 1. tölul. þessarar fsp. vil ég taka fram eftirfarandi. Samkvæmt upplýsingum lögfræðideildar Húsnæðisstofnunar, sem hefur umsjón með uppboðsmálum stofnunarinnar, er reynt að selja íbúðir sem stofnunin eignast á nauðungaruppboðum eins fljótt og kostur er. Eignirnar eru seldar í því ástandi sem þær eru keyptar. Ekki er lagt í kostnað við endurbætur nema bráða nauðsyn beri til, en lágmarksviðhaldi er jafnan sinnt. Eignir sem Byggingarsjóður ríkisins hefur keypt á uppboðum eru margar í mjög lélegu ástandi og oft á stöðum þar sem erfitt er með sölu íbúða. Ljóst er að í verstu tilfellunum hefur eignum hrakað við að standa auðar í langan tíma þegar sölutilraunir hafa ekki tekist. Þegar hagsmunagæsla fyrir byggingarsjóðina vegna nauðungaruppboða var færð frá veðdeild Landsbankans til lögfræðideildar Húsnæðisstofnunar 1. júlí 1990 var vinnureglum breytt varðandi kaup á uppboðum. Þannig voru settar reglur um strangara mat á því hvort borgi sig fyrir byggingarsjóðina að kaupa eignir á uppboði. Eftir að meðferð uppboðsmála var færð til Húsnæðisstofnunar er afgreiðsla þessara mála hraðari en áður. Varðandi 2. tölul. fsp. vil ég taka fram eftirfarandi. Samkvæmt upplýsingum frá Húsnæðisstofnun ríkisins fylgjast starfsmenn lögfræðideildar með íbúðum í eigu stofnunarinnar eins og kostur er. Fjölgun uppboðsmála hefur leitt til þess að nú er unnið að því að breyta fyrirkomulagi þessa þáttar. Markmiðið með breyttu fyrirkomulagi er m.a. að gera eftirlit virkara og betra en nú er. Umsjón og eftirliti stofnunarinnar verður þannig háttað að landinu verður skipt niður í fimm umsjónarsvæði. Síðan verður skilgreint og ákveðið hvaða starfsmaður stofnunarinnar fer með ábyrgð á kaupum, eftirliti og sölu uppboðsíbúðanna á hverju svæði fyrir sig. Reiknað er með að nýtt fyrirkomulag komist í gagnið 1. júlí nk. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að ég hafi með þessu svarað fsp.

Fyrirspyrjandi (Skúli Alexandersson) Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svarið við fyrirspurnum mínum. Það kemur í ljós að ástandið hefur ekki verið reglulega gott. Það er ánægjulegt að heyra að stefnt er að því að breyta fyrirkomulagi, eftirliti og stjórnun á þessum málum. Ráðherra sagði að það væri lögfræðideild stofnunarinnar sem annaðist viðskipti við aðila sem hefðu umsjón með nefndum íbúðum og þá líka í sambandi við söluna. Mér er sagt að þessi lögfræðideild hafi símatíma hálftíma á dag og því hafi í sumum tilfellum gengið mjög erfiðlega að ná sambandi við lögfræðideildina, bæði þeim aðilum sem hafa haft áhuga á því að kaupa íbúðir frá stofnuninni og svo hinum sem hafa kannski viljað láta vita um að íbúðir í nálægð þeirra eigin íbúða væru í því ástandi að æskilegra væri að hafa eitthvert eftirlit með þeim. Mér sýnist að sú fsp. sem ég bar hér fram í vetur og einnig sú sem hér er til umfjöllunar hafi að einhverju leyti orðið til þess að ýta við stofnuninni um að þarna væri pottur brotinn. Ég fagna því og endurtek að ég þakka ráðherra fyrir svörin.

Fyrirspyrjandi (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegi forseti. Ég hef lagt hér fram fsp. á þskj. 817 til fjmrh. um aðflutningsgjöld af leigubifreiðum. Fyrirspurnin er á þessa leið: ,,Stendur til að lækka aðflutningsgjöld af leigubifreiðum til samræmis við aðflutningsgjöld af öðrum bifreiðum til mannflutninga?`` Ástæða þessarar fsp. ætti fjmrh. ekki að koma á óvart. Lengi hafa leigubifreiðastjórar barist fyrir því að aðflutningsgjöld af atvinnutækjum þeirra yrði lækkuð til samræmis við þá aðra sem stunda fólks - og vöruflutninga. Eins og ástatt er nú greiða leigubifreiðastjórar 56 -- 76% innflutningsgjöld af atvinnutækjum sínum meðan t.d. sendibifreiðastjórar og eigendur minni rútubifreiða greiða einungis 30% innflutningsgjöld. Innflutningsgjöld af stærri rútubifreiðum eru aðeins 17%. Gætir þarna mikils og óréttmæts mismunar á milli starfsstétta. Einnig er í hæsta máta óeðlilegt að atvinnutæki sem menn byggja lífsafkomu sína á séu sett í lúxustollflokk. Eitthvað mundi vera sagt hér á hinu háa Alþingi ef dráttarvélar yrðu settar í sams konar tollflokk. Að lokum, virðulegi forseti, leyfi ég mér að vitna í grein Þóris Guðmundssonar sem birtist í blaði leigubifreiðastjóra, en þar segir m.a.: ,,Þá vil ég leggja áherslu á það að afgreiðsla þessa máls ræður úrslitum um afkomu og framtíð margra leigubifreiðastjóra og ekki síður um það hvernig þeir bílar verða sem í framtíðinni verða notaðir til leiguaksturs. Þar er um stórmál að ræða, ekki aðeins hvað varðar afkomumöguleika manna heldur einnig hvað varðar öryggi bæði farþega og ökumanna. Í dag eru 56% atvinnutækja leigubifreiðastjóra fjögurra ára eða eldri eins og fram kemur og endurnýjun hefur hrapað niður úr öllu valdi. Verði sama ástand í tollamálum að liðnu ári verður ástandið enn verra. Það er fullvíst að margir standa þetta ekki af sér fjárhagslega.``

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. fyrirspyrjanda að sú breyting sem gerð var, að mig minnir í fjármálaráðherratíð Þorsteins Pálssonar, hefur haft það í för með sér að mjög hefur dregið úr möguleikum leigubílstjóra til þess að endurnýja atvinnutæki sín. Þessi mál hafa verið til ítarlegrar skoðunar í fjmrn. og ég hef átt viðræðufundi með forustumönnum samtaka leigubifreiðastjóra. Niðurstaðan af því er sú að ég hef ákveðið að beita mér fyrir því að aðflutningsgjöld af leigubifreiðum verði lækkuð til samræmis við aðflutningsgjöld af öðrum bifreiðum til mannflutninga eða sambærilegum atvinnutækjum. Það hefur verið smíðað í fjmrn. frv. sem er fullfrágengið og fjallar um sérstakt gjald af bifreiðum, víðtækur lagabálkur. Í því frv. er að finna ákvæði þar sem varanleg heimild til þess að lækka sérstaklega gjaldið af bifreiðum sem notaðar eru í atvinnuskyni, þar með talið leigubifreiðum, er sett inn í lögin. Ég taldi hins vegar ekki skynsamlegt að fara með þetta frv. hér inn í þingið núna á síðustu vikum þingsins. Sýnist mér að annir í þinginu og afgreiðsla annarra frumvarpa sem sum komu fram fyrir áramót hafi sýnt að það var skynsamleg ákvörðun. Hins vegar hef ég tilkynnt forustumönnum samtaka leigubifreiðastjóra formlega með bréfi frá fjmrh. að þetta frv. sé fullsmíðað í fjmrn. og ráðuneytið hafi tekið ákvörðun um það að leggja það fyrir Alþingi á fyrsta þingi eftir kosningar, á haustþinginu. Ef hér verður sumarþing kemur vissulega til greina að leggja frv. fyrir þá ef það þing mun afgreiða ýmis mál. Svarið er þess vegna skýrt. Fjmrh. hefur tekið þá afstöðu að lækka aðflutningsgjöld af leigubifreiðum. Það er fullsmíðað frv. um það efni í fjmrn. og ráðuneytið hefur tilkynnt samtökum leigubifreiðastjóra að frv. verði lagt fram þegar Alþingi kemur saman að nýju eftir kosningar.

Fyrirspyrjandi (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegi forseti. Það er örstutt. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Ég hefði kosið að þetta frv. sem hann minntist á hefði verið lagt fram á þessu þingi, en ekki verður á allt kosið. Ég tel einnig að hægt sé að breyta reglugerð um aðflutningsgjöld þannig að það hefði verið hægt að fella niður tolla af leigubifreiðum. En að sjálfsögðu fagna ég því mjög að þessi ákvörðun hafi verið tekið og við megum búast við því að á næsta þingi verði lagt fram frv. um það að þessi stétt manna, leigubifreiðastjórar, þurfi ekki að hlíta því að borga lúxustoll af sínum atvinnutækjum.