Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Kristjánsson [Frh.]: Herra forseti. Ég hafði ekki lokið ræðu minni, þegar ég talaði síðast, en áður en ég lauk máli mínu þá, færði nokkra golu af suðaustri. Þá lagði storm af Krýsuvík. Það var nokkuð vikið að mér í sambandi við þær yfirlýsingar, sem ég gaf um skoðun mína á þessari svo nefndu Krýsuvíkurleið. Vil ég nú leitast við að sanna það, sem ég þá hélt fram. Ummæli þau, sem ég hafði í frammi og hæstv. samgmrh. tók svo mjög nærri sér, voru þau, að Krýsuvíkurleiðin væri síður en svo snjólausa leiðin, en það hefði verið því að þakka, að jarðýtur héldu leiðinni opinni, að hún varð ekki ófær. Nú byggi ég upplýsingar mínar á þeim forsendum, sem skýrslur vegamálastjórnarinnar segja til um. Í sjálfu sér er ekkert við því að segja, að skoðanir geti verið allskiptar um það, hver leiðin sé heppilegust, en það er ekki hægt að sniðganga staðreyndirnar. Vegurinn austur um Krýsuvík var tengdur saman 20. des. s.l., en daginn eftir var hann orðinn ófær bifreiðum, og hefur síðan verið unnið að því að moka af honum snjó af og til. Hins vegar var leiðin um Mosfellsheiði farin daglega til 19. jan. Ég hef því ekkert ofmælt af því, sem ég áður sagði. Frá þeim tíma hefur lítil tálmun verið að fara austur um Mosfellsheiði, að undanskildum smákafla í Almannagjá, og hefur vegurinn niður gjána teppzt tvisvar. Börn á skólaskyldualdri sækja skóla sinn úr Þingvallasveit niður að Ljósafossi, og hefur það aðeins einu sinni komið fyrir, að skólabíllinn, sem flutti börnin til og frá, hafi teppzt í gjánni og hefur þó meiri snjór verið en vant er. Í dag er nú loks byrjað að vinna að því að ryðja þessum hindrunum úr vegi og opna leiðina. Bóndi nokkur í Þingvallasveit hafði tal af einum vegavinnumanninum, og hafði hann fullyrt, að snjórinn væri ekki meiri en það, að lokið yrði við að ryðja leiðina opna fyrir kvöldið. Leiðin austan vatnsins hefur alltaf verið fær bílum. Að vísu fer þetta nokkuð eftir því, hvernig snjór fellur, en þetta verður ekki vefengt. Hvað snertir Krýsuvíkurleiðina, þá er hún nú mjög umdeild, og hún mun alltaf verða það. Reynslan í vetur sýnir, að hún er snjóþung, þó að ekki þurfi svo alltaf að vera. Ástæðunni fyrir því, að henni hefur verið haldið opinni, eru margir kunnugir, en hún er sú, að þegar snjó byrjaði að leggja á veginn, þá atvikaðist það þannig, að verið hafði notuð jarðýta við vegalagninguna, og var hún því fyrir hendi til að fjarlægja snjóinn af veginum jafnóðum og hann tepptist. Var því eðlilegt, að hagnýttir yrðu þeir menn og tæki, sem þarna voru fyrir hendi til að opna leið austur. Varla hafa nú þeir menn, sem talið hafa þetta vera snjólausa leið, lokað augum sínum fyrir því, hve geysileg fyrirhöfn það hefur verið að halda leiðinni opinni. Það væri mikið í lagt að halda þessari leið opinni, þótt ekki væri nema fyrir þær sakir, hve hún er löng. Frá Reykjavík að Selfossi um Krýsuvík eru 102 km. Það er mér upp gefið af vegamálaskrifstofunni, og verður það ekki vefengt. Um Mosfellsheiði og austur með Þingvallavatni um Ljósafoss að Selfossi eru 93 km., en yfir Hellisheiði að Selfossi eru 64 km. Það er á allan hátt hagstæðara að hafa leiðina sem stytzta. Flutningsgjald fyrir akstur er miðað við hvern ekinn km. Fargjöld með áætlunarbifreiðum eru reiknuð 24.4 aurar á hvern km. Vörubifreiðar taka fyrir hvert tonn af flutningi 64 aura á hvern km. Hverjir 10 km. kosta því kr. 2.44 fyrir fólk og 6.40 fyrir hverja smálest af flutningi. Þessu verður ekki á móti mælt, að lengri leiðin verður dýrari, þótt ekki verði í það horft, ef aðrar leiðir teppast. Eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefur í vetur, er ég sannfærður um það, að styttri leiðirnar eru bæði öruggari og betri. Ég er sannfærður um það, að Krýsuvíkurleiðin er ekki framtíðarleiðin né öruggasta leiðin. Framtíðarleiðin mun verða um hin svonefndu Þrengsli, og var það einnig rannsakað af n. þeirri, sem gerði till. um, hvar hinn væntanlegi steinsteypti vegur ætti að liggja yfir heiðina, þegar lagður yrði. Kom enginn skoðanamunur fram um það, að Þrengslaleiðin væri sú rétta. Ég er víss um, að Krýsuvíkurleiðin verður ekki farin, þegar leiðin um Þrengslin verður opnuð og vegurinn um Mosfellsheiði verður til vara. Hér hefur því nokkuð miklu verið til kostað. Ég ámæli mönnum ekki fyrir það að hafa áhuga fyrir kjördæmum sínum í sambandi við vegalagningar, og ekki heldur hæstv. samgmrh., en ég er undrandi yfir því, að jafnpraktískur maður og hv. 1. þm. Rang. skuli hanga við Krýsuvíkurleiðina. Með því vinnur hann gegn hagsmunum kjördæmis síns. Þessi vegur er þegar búinn að kosta ríkissjóð 600–700 þús. kr. aðeins vegna breytinga á honum, frá því hann var fyrst lagður, en sjálfur hefur hann kostað um 4.650 millj. kr., og er hann þá með breytingakostnaði kominn yfir 5 millj. kr. samtals. Þetta mikla fé hefur verið dregið frá vegarlagningum á öðrum stöðum á landinu. Er því ekki að furða, þótt gagnrýni komi fram varðandi þennan veg. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta nú. Ég vík nú að, þar sem síðast var frá horfið, að brtt. mínum á þskj. 481. Þær eru nú allnýstárlegar. Þær fela allar í sér lækkun á fjárlagafrv. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt um þessar brtt. til lækkunar, að þær fela í sér lækkun á þeim hlutum, sem ég hefði verið meðmæltur að hækka framlag til frekar en lækka, ef nóg fé væri til. En ég hef flutt þessar brtt. af því, að hér er verið með fjárlagafrv., sem er, ofvaxið gjaldgetu ríkissjóðs. Undanfarin tvö ár hef ég mótmælt fjárlagafrv. af sömu ástæðu. Með hverju árinu sem líður aukast útgjöld ríkisins, og skuldasöfnun er að færast í aukana. Fyrst er upp urinn afgangur fyrri ára, en síðan verður skuldasöfnun innanlands. En með hvaða fé á að borga þær skuldir, ef svona verður haldið áfram sem undanfarin 3 ár. Ef greiðsluhalli á fjárlögum heldur áfram, hefst skuldasöfnunin erlendis. Þá erum við komin í sama fenið aftur, sem tókst að rífa okkur upp úr á árunum 1942–46. Þá færast hörmungarnar aftur yfir atvinnu- og framkvæmdalíf okkar. En þjóðin vill vera laus við slíkt. Hæstv. fjmrh. gat þess í ræðu sinni, að ríkissjóður ætti mikið fé vangoldið til sveitarfélaga, eða um 29 millj. samkv. skýrslu fjmrh. Meiri hlutinn af þessum greiðslum er kominn inn á greiðsluhalla tveggja næstsíðast liðinna ára, en sumt er ekki komið inn á reikninginn enn og nokkuð á við um yfirstandandi ár. En það hörmulegasta við þessar greiðslur er það, að það er mjög lítil von til þess, að þær verði greiddar nema þá að litlu leyti. Þau sveitarfélög, sem hér er um að ræða, hafa þanizt út og farið út í meiri framkvæmdir en þau geta staðið undir. Þetta hafa þau gert af of mikilli bjartsýni og með ábyrgð ríkisins að baki sér. Nú er svo komið, að ríkið þarf að greiða þarna 29 millj. kr. vegna þessa. En það er ekki það versta, heldur er það sá hugsunarháttur, sem við þetta skapast hjá sveitarfélögunum, sem sé sá að þenjast út á öllum sviðum, allt á ábyrgð ríkisins. Menn mega ekki láta eins og þeir viti ekki, hvað þetta er háskalegt. Ég held þess vegna, að ríkið eigi ekki aðeins að draga úr útgjöldunum, sem ekki verður alveg sársaukalaust, heldur eigi einnig að varast það að vera að ganga í ábyrgð fyrir sveitarfélög og fyrirtæki, að ég nú tali ekki um einstaklinga, því þó að allt gangi vel, meðan vel árar, þá verður þetta til þess að eitra hugsunarhátt manna fyrir utan bein útgjöld ríkisins, ef það hallar eitthvað undanfæti. Það er ekki hægt að neita því, að hv. þm. hafa samdóma stefnt í mikinn háska fjármálum ríkisins, með útþenslupólitík í fjármálunum, og daglega heyrum við talað, um þessa hluti, og blöðin eru full af áróðri um þetta, þar sem hver maðurinn kennir öðrum um, en sannleikurinn er sá, að við erum allir samsekir í útþenslunni. Og ef nú hv. þm, eru allir sammála um það, að við höfum færzt of mikið í fang, þá er ekki um annað að gera, en að snúa aftur. Við verðum að rifa seglin. Við verðum að hætta að samþykkja og gera löggjafir, sem skapa aukin útgjöld, og við verðum að færa fjárlögin saman. Ég hef verið að athuga það að gamni mínu, hvernig þessu er nú háttað á þessu þingi, hvort menn muni nú vera komnir að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að hætta þessari stefnu og snúa við. Í þessu sambandi tók ég saman til fróðleiks þau frv., sem borin hafa verið fram á þessu þingi og fela í sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð: Þessi fjárhæð nemur 263 millj: kr., en ég vil reyndar taka það fram, að að sönnu er þar dýrtíðarsjóður með 74 millj. kr., sem áður var á fjárl., en á fjárl. eru komnar að minnsta kosti 50 milljónir af þessum 74. En samt er þessi hugsunarháttur, sem á bak við þetta liggur, ægilegur, og það er óhugsandi annað, en að hann leiði til slysa fyrir ríkið og leiði af sér skuldir og áþján fyrir þjóðina út á við, ef þm. athuga ekki sinn gang í tíma og snúa við, áður en lengra er komið. Ég veit, að það er freistandi fyrir þm. að fylgja því, sem kallað er framfarir og það gr gott til þess að afla sér fylgis kjósenda. En eftir syndina kemur dómurinn, og þá er ekki uppreisnar von. Það er því athugandi, hvort ekki er réttara að snúa við í tíma. Flest þessi frv., sem ég gat um, eru yfirleitt mjög æskileg mál og álitleg, en sum lítið rannsökuð, og of lítil trygging fyrir því, að uppfylltar yrðu þær vonir, sem við þau eru tengdar. Ég er ekki að lýsa þessu í ámælisskyni við hv. þm., síður en svo. Ég finn, að það er mannlegt að vera djarfur, og það er mannlegt að hlynna að þeim greinum, sem maður hefur áhuga á, en því verður að fylgja forsjá. Og ef við athugum það, að hér höfum við í þessu landi barizt fyrir því að þurfa ekki að líða sult og nekt og þess vegna ekki getað leyft okkur ýmsar framkvæmdir á öðrum sviðum, þá er það ofur eðlilegt, að hér vanti ýmislegt, sem við gerum okkur vonir um að bæta, ýmislegt, sem forsómað hefur verið undanfarnar aldir, þá getur engum dottið í hug, að þetta sé hægt að gera í einum spretti. Við vitum, að hér hefur vantað hafnir, við vitum, að hér vantar vita, við vitum, að mikið vantar á, að vegakerfi landsins sé fullkomið. Við vitum, að mikið vantar á skólabyggingar, o.s.frv. En við vitum líka, að fólk getur ekki látið sér detta í hug, að 100 þúsund manna þjóð geti gert þetta allt á örstuttum tíma, þó að hún leggi fram alla sína hæfileika og alla starfskrafta, og fólk hlýtur að sjá það og skilja, að það er bæði skynsamlegra og hæfilegra að bíða eftir framkvæmdum, sem eru öruggar, heldur en að hlaupa út í allar framkvæmdir í einu og bíða við það skipbrot að lokum. Ég sagði hérna í fyrri hluta ræðu minnar, að íslenzka þjóðin hefði lifað af mikilli sparsemi og sjálfsafneitun - með því að neita sér um ýmsa hluti, sem aðrar þjóðir, sem betur væru stæðar, hefðu getað veitt sér, og að það bæri ekki vott um menningu þjóðarinnar og þroska, ef Íslendingar geta ekki skilið, að iðjusemi og hófsemi er undirstaðan að þeim gæðum, sem við sækjumst eftir. Það er ekkert óeðlilegt við það, að þjóð, sem hefur haft mótlæti í uppeldinu og orðið að neita sér um ýmsa hluti, sem aðrar þjóðir hafa getað veitt sér, það er þá ekkert undarlegt við það, að ef hún fær allt í einu snöggt meðlæti, að henni fipist um stund og við misstígum okkur - það er ofur eðlilegt. Þó að ég segi þetta, þá er ég ekki að ámæla, hvorki Alþingi, sveitarfélögum né einstaklingum. En ég segi það, að þó að þetta sé eðlilegt, þá er það mjög óheppilegt. Ef það er rétt, að fólk sé of kröfuhart og hafi ekki framsýni, hver á þá að byrja á því að draga úr kröfunum og sýna framsýni, ef það er ekki Alþingi? Ef Alþingi sendir frá sér fjárl. með greiðsluhalla ár eftir ár, hvernig er þá hægt að ætlast til þess, að fólkið breyti um hugsunarhátt? Ég vil alvarlega brýna það fyrir hv. þm., að þegar ég legg hér fram þessar brtt., þá tel ég það ekki ámælislaust, að þeir þm., sem mest ámæla sveitarfélögunum fyrir að sýna ekki hyggindi, séu þeim andvígir. Ég er ekki að segja, að þetta sé nein ógnun við þm. En það sér hver maður, að ef þingið leiðir þjóðina út í fen erlendrar skuldaáþjánar, þá er þingið ámælisvert.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram örfáar brtt., sem ekki miða til neinnar verulegrar hækkunar á útgjöldum ríkisins, svo að ég vona, að þær fái áfram nokkra náð fyrir augum hv. 5. þm. Reykv. Fyrsta till. er á þskj. 481, sem er brtt. við 20. gr. til bygginga á jörðum ríkisins. Þar er farið fram á, að af þeirri upphæð fari 25 þús. kr. til byggingar útihúsa á Staðarfelli. Eins og vitað er, þá er þarna starfandi húsmæðraskóli. Á síðasta þingi veitti hv. fjvn. 25 þús. kr. af þessum lið á fjárlögum 1948 til þessara hluta, þ.e.a.s. til útihúsbygginga á Staðarfelli. Var þá gert ráð fyrir, að á næsta og næstnæsta fjárhagsári yrði einnig varið 25 þús. í hvort skipti til þessara bygginga. Ég taldi því sjálfsagt, að fjvn. yrði við þessu, enda er það sjálfsagt í rauninni, því að þetta er jörð, sem ríkissjóður á, og ekki síður þar sem þarna er starfandi skóli og mjólkursala. En þetta fór á annan veg en óskað var. Fjvn. felldi till., en leggur til á sama tíma, að 70 þús. kr. verði veittar til fjósbygginga á Hvanneyri og Hólum, hvors um sig. Hélt ég þó, að ærinn skildingur hefði farið til fjósbygginga á Hvanneyri áður, og væri þangað nóg komið. Það getur verið, að sama sé, hvort þessi till. verður felld eða ekki felld, þar sem greiðsla fer fram eftir sem áður, þar sem stjórnin er bundin við það, sem atvmrh. hefur lofað. En hitt er formlegra að hafa þetta á fjárl. Þess vegna vænti ég, þar sem þetta er ekki sérstök greiðsla, heldur hluti af megingreiðslu, og vona, að þm. sjái sanngirni í því að greiða henni atkv. Ég vil taka það fram, að í trausti þess ádráttar, sem bóndinn fékk, þá er hann búinn að byggja og verður sjálfur að sjá um þessa skuld, ef þetta fé bregzt. Þá ætla ég að minnast hér ögn á aðra brtt. Hún er um 3 þús. kr. framlag til bændanna á Brunná í Saurbæ til framræslu og fyrirhleðslu í Brunná. Þannig er málum háttað, að í fyrra ruddist þessi á fram, sem liggur þarna um skriður, hún komst undir jarðveginn, inn í skriðurnar, en kemur nú upp í gegnum tún og jafnvel á bæjarhúsunum sjálfum. Hefur hún valdið miklum usla þarna, þar á meðal á þjóðveginum. Ég legg nú til og vil óska þess, að samtök vegamálastjóra og bænda með aðstoð ríkisins geti komið í veg fyrir þetta, því að ekki eru bændurnir í Saurbænum eins sælir og bændurnir fyrir austan, í Rangárvallasýslu, sem með atfylgi tveggja hv. fjvn.-manna þaðan fá á sjötta hundrað þús. kr. til fyrirhleðslu. Og þó að það hafi ekki fengið náð fyrir augum fjvn., þá vona ég samt, að þeir sjái sig um hönd og verði með þessari till., þegar þar að kemur, og unni Dalasýslu, sem svarar 1/2% af upphæð, er Rangárvallasýsla fær í þeirri grein. Ég býst við því að ef margir eiga eftir að tala hér fyrir till. sínum, þá verði það samtals langt mál, og þess vegna kannske ekki vert að lengja það, en ég ætla þó að minnast hér á nokkur atriði í sambandi við 15. gr., en sú grein bendir ekki á gífurlegt bókmenntavit. Virðist fjvn. hafa lítinn bókmenntasmekk, og mun bókmenntagróður hennar vera nokkurs konar Ódáðahraun og rit Jóns Dúasonar vera þeirra andlegu Hvannalindir. Kannske er þar þó hið kunna rit, Frekjan, eins og gresjutoppur innan um. Með afnámi veitingar til útgáfu hæstaréttardóma er stigið stórt spor aftur á bak. Það er ekki hægt að hækka verð þessara dóma svo mikið, að það geti staðið undir kostnaðinum af útgáfunni. Hæstaréttardómarnir verða, eins og stjórnartíðindin, að fá að fara út meðal almennings, eins og þeir hafa gert, því að í þeim getur almenningur séð réttarpraxísinn. Þá er hér á landi eitt félag, sem heitir Vísindafélagið, en það nafn hefur sennilega ekki látið vel í eyrum fjvn., enda kippir n. nú burt 3 þús. kr. styrk til þess félags. Þetta félag hefur nú verið starfandi um langt skeið, og eru helztu vísindamenn okkar í því félagi. Það hefur verið stutt af þeim og hefur mjög beitt sér fyrir útgáfu ýmissa bókmenntalegra og vísindalegra rita á útlend mál. Nú er það t.d. með 3 bækur í prentun. Það er síðasti hlutinn af fuglalýsingu Timmermans, þá er það eyktamarkasöfnun, og auk þess er verið að prenta vísindarit um síðasta Heklugos, og er það eftir hina beztu jarðfræðinga og náttúrufræðinga okkar. Það verður gefið út á ensku og mundi því verða til þess að draga erlendan gjaldeyri inn í landið, þar sem það yrði selt út um allan hinn menntaða heim, en hvort fjvn. hefur hrosið hugur við gjaldeyrisöfluninni, það veit ég ekki. En fjvn. ætlar 15 þús. kr. til annars félags, en það félag vinnur langmest erlendis að sínum málum, og það hefur marga sjóði og digra á bak við sig úti í Danmörku. Þetta félag fékk styrk á þeim forsendum, að það væri að gefa út jarðabækur Árna Magnússonar, en nú er því verki bara lokið, svo að mér sýnist því, að það ætti að draga úr styrk til þess félags og láta heldur Vísindafélagið hérna njóta góðs af því. Auk þess mundi þarna sparast gjaldeyrir, því að félagið í Kaupmannahöfn fékk og fær þennan styrk í erlendum gjaldeyri. Þetta er ekki af því, að ég sé á móti því félagi og vilji því ekki vel, heldur er þetta af því, að rétt er að láta það félagið, sem heima situr, njóta styrksins og sitja fyrir honum. Þetta hef ég bent n. á, en hún hefur ekki viljað sinna því. Ég vil nú aðeins minnast á styrki til skálda og listamanna. Úr því að það á að halda áfram að veita þessum mönnum styrk, þá er ekki hægt að skera þennan styrk niður, eða það er að minnsta kosti mjög erfitt að gera það. En nú á að skera þennan styrk niður um 25 þús. kr., og hefur hv. þm. S-Þ. lagt tvær greftrunarhellur, nei, ekki tvær, heldur þrjár greftrunarhellur á þennan sjóð. En ég sé ekki annað ráð en það, að ef það á að skera þennan styrk niður, þá verði að taka einn flokk alveg úr, t.d. leikarana, og skera þann styrk alveg niður, ef það á að lækka styrkinn frá því, sem hann var á síðasta ári. Þá kem ég snöggvast að 18. gr. Um þá gr. er eiginlega svo mikið að segja, að ég verð að fara þar mjög fljótt yfir sögu. Þetta hefur verið þannig undanfarið, að fyrir kemur, að þeir, sem hættir eru störfum, fá raunverulega hærri laun en þeir höfðu meðan þeir inntu störfin af höndum. Þetta viðurkenndi hv. form. fjvn. í ræðu sinni og sagði, að hann vildi, að bót yrði á þessu ráðin. Get ég verið honum þakklátur fyrir það. Það er hans von og vísa að vilja bæta um það, sem aflaga fer. En mér virðist sannast að segja, þegar svo koma brtt. frá hv. fjvn., þá sé ekki bætt gráu ofan á svart, heldur svörtu ofan á grátt, þar sem þeir ganga heldur lengra í sínum till. en aðrir þm. og hæstv. stjórn. Ég ætla ekki að gera þetta að umræðuefni. Það er vandræðaverk og óviðkunnanlegt að ræða hér um einstaklinga. Ég tek undir það með formanni fjvn., að þetta ólag megi ekki haldast lengur, en í þetta eina skipti, ef ekki er hægt að ráða bót á því nú. Þó að hér sé ekki um stórar upphæðir að ræða, þá gerir margt, þótt lítið sé, eitt stórt, ef svona er haldið áfram. Ég á eina brtt. við 18. gr., sem ég sló fram, frekar af því, að um réttlætismál er að ræða, heldur en þetta muni ríkissjóð svo miklu. Ljósmæður hafa stundum orðið að fá styrk úr ríkissjóði, áður en þær hafa komizt á ellilaun ljósmæðra, en það hefur alltaf verið venja, að ljósmæður hafa færzt af 18. gr. um leið og þær hafa komizt á ellilaun hjá Tryggingastofnun ríkisins. Nú geri ég brtt., sem snertir eina ljósmóður. Í sambandi við þessa till. mína kom hv. 2. þm. N-M. til mín með dálitlum hissugheitum og kvaðst ætla, að mér skildist, að reka þetta ranglæti ofan í mig aftur. Ég vil þá segja það, að sé eitthvað sérstakt að þessari ljósmóður, ef hún er t.d. fötluð, en ekki orðin svo gömul, að hún fái styrk þess vegna, þá á hún að geta fengið örorkustyrk. Þannig getur hún fengið bætur, ef hún þarf meira en aðrar ljósmæður. Ég held, að hæstv. forseti sé að verða óþolinmóður við mig, og skal ég stytta mál mitt. Ég verð þó aðeins að koma að því, sem sumir kalla „afrek samábyrgðarinnar“, sem eru útgjöld, sem fara til alls konar mannvirkja á landinu. Víst er um það, að þessir menn í fjvn. eru reyndir menn flestir og á heimsins sævi vel syndir allir. Svo að ég nefni dæmi, þá er foringi þessarar samkundu gamall og slyngur vélamaður og kaupsýslumaður, og tveir eða fleiri kaupfélagsstjórar eru þar, og einn er þar enn, sem hefur lengi fengizt við hrossakaup, bæði fyrir sig og aðra, að því er hin ágæta bók, Hver er maðurinn?, segir. Ég skal nú aðeins stikla á stóru til þess að sýna, hvernig þeim hefur farizt, háttvirtum, við okkur hina dátana hér inni. Það var ákveðið af þeim háu herrum að mæla með því, að byggðar yrðu 5 nýjar brýr á landinu, og af þeim lenda 4 í kjördæmum hv. fjvnm., en líklega af einhverjum óhöppum slampast sú 5. norður í Ólafsfjörð og á að staðsetjast þar. Ég var búinn að minnast á það áður, hvernig þetta væri með fyrirhleðslur fyrir vötn og þess háttar. Ég sé, að ein lítil eyja er búin að hafa það lengi styrk til ræktunar, að ég held, að hið ræktaða land, ef vel væri unnið fyrir framlagt vegafé til eyjarinnar, hljóti að vera horfið og í staðinn komnir tómir vegir. Um það, hvernig skipt er að öðru leyti, mun ég ekki tala mikið, en allir geta séð, hvernig skipt er, þegar um hafnargerðir og lendingabætur er að ræða. Sporin þekkjast. Ég hef komið fram með örlitla brtt. um umorðun á lið og litla hækkun til Vesturlandsvegar, en þeim veg er sjálfsagt að hraða eins og mögulegt er. Þykist ég vita, að Vestfirðingar allir muni kunna mér þakkir fyrir. Ég óska þess eindregið, að sú brtt. nái samþykki Alþ. Ég fer nú að stytta lesturinn, því að ég vil ekki ybbast mikið upp á hv. fjvn. og þá háu herra, sem í henni eru, því að skrifað stendur: heiðra skaltu föður þinn og móður. Sumir hafa það öðruvísi.



Herra forseti. Hv. þm. Dal. var ekki alveg eins góður við sum stórskáldin eins og ég hefði getað búizt við af þeim merka manni, og það því fremur, sem þessi hv. þm. heiðrar þá dauðu á þann hátt, sem beztur er, með sínum mikla bókakosti. Ég hef flutt hér tvær litlar brtt. Vil ég fyrst víkja nokkrum orðum að þeirri till., sem lýtur að því að reisa minnismerki um Jón Arason í Skálholti. Það er öllum kunnugt, að það líður nú að því mikla afmæli um dauða Jóns Arasonar. Það hefur nokkuð verið um það hugsað, að Jóni Arasyni yrði reistur minnisvarði, en þar hefur staðið á ýmsu, og er ekki alveg víst, að svo verði, m.a. sökum skorts á byggingarefni. Það getur vel farið svo, að þessi afmælishátíð verði dálítið fátæklegri en ætti að vera, til að hún yrði í samræmi við líf Jóns Arasonar. Það er öllum kunnugt, að síðan biskupsstóllinn var lagður niður í Skálholti, hefur þjóðfélagið ekkert gert fyrir Skálholt nema það, sem gert hefur verið í sambandi við von um nýjan skóla þar. 1907 réð Þórhallur biskup til þess, að góðir gestir væru ekki látnir koma að Skálholti, og 1947 réð Sigurður Nordal því, að gestir á Snorrahátíðina fóru ekki að Skálholti. Ég álít, að þessir menn hafi ráðið vel, vegna þess að það er ákaflega mikið ósamræmi í sögulegri frægð Skálholtsstaðar og vanrækslu þeirri, sem fram kemur hjá þjóðfélaginu gagnvart þessum stað fram að þessu. Þar hafa búið myndarbændur og ræktað jörðina, en það er ekki nóg. Einar Jónsson myndhöggvari hefur fyrir nokkru gert minnismerki um Jón Arason. Minnismerki þetta er altari, sverð og höggstokkur. Ég mun ekki lýsa því, enda fátæklegt að lýsa listaverkum með orðum, en það er mál manna, að ef þetta minnismerki verður reist, væri það að sínu leyti sambærilegt við t.d. kvæði Matthíasar Jochumssonar um Jón Arason. Þetta minnismerki getur aldrei notið sín nema í Skálholti, og ef það væri reist þar nú, væri það fyrsta tilraunin til þess að gera eitthvað á þessu forna biskupssetri, sem væri í samræmi við það, að ríkið hefur nú lagt mjög mikið fé fram til þess að reisa staðinn við. Það mætti spyrja um, hvað kosta mundi að reisa minnismerkið, en um það get ég ekki sagt. Það er ekki hægt að fara fram á það við listamanninn, að hann geri áætlanir um kostnað verksins, meðan ekkert er ákveðið um framkvæmd þess. Ég vil taka það fram, að þetta minnismerki mundi verða tiltölulega kostnaðarlítið í erlendum gjaldeyri, þar sem líklega allt nema sverðið mundi verða úr höggnu grjóti, en hvaða steintegund það yrði, veit ég ekki um. Ég þóttist vita, að verkið mundi kosta meira en 15 þús. kr., en tók tölu, sem gæti verið nóg til að byrja með. Vafalaust yrði það helmingi hærri upphæð, sem þyrfti til þess að ljúka verkinu. Ég kem þá að hinu atriðinu, sem hv. þm. Dal. vék að í spaugi, en það er að gera grafhellur á leiði þriggja stórskálda. Ég get hugsað mér, að sumum hv. þm. og öðrum, sem hér eru inni, þyki furðulegt að heyra það, að ég hef á þessu ári átt tal við tvo unga og greinda menn hér í Reykjavík, sem báðir höfðu gengið í skóla og tekið próf, en annar þessara manna, sem er frá góðu heimili í Reykjavík, hafði aldrei heyrt Hannesar Hafstein getið, hvorki sem skálds né stjórnmálamanns, og hinn ungi maðurinn hafði aldrei heyrt nefndan Bjarna frá Vogi. Ég er ekki að segja það, að nauðsynlegt sé, að allir viti einmitt um þessa tvo menn. En ég veit, að hv. þm. skilja það, að þegar það kemur þráfaldlega fyrir, að unga kynslóðin er eins og alveg slitin frá öllu fyrra lífi þjóðarinnar, þá er það ekki æskilegt. Ég held, að það sé fullkomlega ástæða til þess að tengja saman æsku landsins og liðinn tíma. Ég hygg, að ástæðan til þess, að svona er komið, sé sú, að ákaflega mikið af æsku landsins gengur skóla úr skóla og lærir margar kennslubækur, en hefur ekki tíma til þess að fylgjast með lífinu í landinu þar fyrir utan. Ég hygg, að það sé háskalegt fyrir framtíð, ef ekki er úr þessu bætt. Það hefur nú þegar verið varið mörgum millj. kr. til þess að prýða Bessastaði og gera þá að myndarlegu heimili forsetans, en gröf Gríms Thomsens hefur verið vanrækt. Það hefur ekki verið hugsað um það, að þarna hvílir eitt bezta skáld landsins, sem lifað hefur. Á gröfinni er gamall og lágur legsteinn. Það er sýnilegt, að þarna hefur verið hugsað um framtíðina, en það hefur ekki verið hugsað um það, að framtíðin heiðri þá gröf, sem þarna er einna frægust. Þegar kemur norður í Skagafjörð, í Miklabæjarkirkjugarð, þar sem Bólu-Hjálmar er grafinn, hefur ekki tekizt betur til en svo, að gröf hans hefur eiginlega týnzt. Það var ekkert gert til þess að minna á hana, en á síðustu árum tók sig til mjög merkur fræðimaður í Skagafirði og staðsetti gröfina og setti merki á hana. Þá var veitt heimild til þess að setja minnismerki á gröfina, en sú heimild var ekki notuð. Mér datt í hug að lesa, með leyfi hæstv. forseta, vísu, sem Bólu-Hjálmar gerði um sína væntanlegu gröf. Hann byrjaði sitt kvæði svona, eins og hann hefur líklega hugsað sér, að væri grafið á legstein á gröf hans, ef hann yrði nokkur: „Hér er grafið hjábarn veraldar eitt, sem þunginn ævidaga þjáði, augnablikið taldi hvert á láði heim að ná til hvílu þessarar. Það er Hjálmar heitinn arfi Jóns, sem hér eirir andláts bundinn fjötrum“. Og svo fer tónninn að verða nokkuð beiskari. Það er auðséð, að Bólu-Hjálmar hefur litið á gröfina sem takmarkið, og hann virðist hafa talið hvert augnablik, þar til hann kæmist þangað. Það er ekki til mikils mælzt, þó að farið sé fram á það, að gengið verði þannig frá gröf þessa skálds, sem þjóðin hafði ekki ástæður til þess að hugsa um, meðan það lifði, að hún týnist ekki aftur. Skáldið virðist einnig sjálft hafa lagt mikið upp úr því, að hinn endanlegi verustaður hans týndist ekki. Um Bjarna Thorarensen, fyrsta merka skáldið í nýjum sið á Íslandi, hefur einnig verið mjög hljótt að þessu leyti. Það er meira að segja ekki alveg vissa fyrir því, að sú gröf í Möðruvallakirkjugarði, sem álitin er vera hans legstaður, sé sú rétta. Það er álitið, að grafa þurfi niður að kistunni til þess að leita að silfurskildi, sem á að vera á henni, til þess að fá vitneskju um þetta. Þessi till. mín stefnir í þá átt, þó að lítil sé, að vita, hvort hæstv. Alþ. sé sammála þeim aldaranda, sem nú er að slíta nokkurn veginn bandið við fortíðina. Þetta gera menn ekki að öðru leyti. Ég hef séð það, að bókaútgáfufyrirtæki hér hefur gefið út ljóðmæli Jónasar Hallgrímssonar fjórum sinnum. Það lítur út fyrir, að þjóðin kaupi þessar bækur. Þess vegna held ég, að menn þurfi ekki eingöngu að líta á hina stóru bókaskápa, eins og t.d. hjá hv. þm. Dal., heldur er það svo, að þjóðin heldur upp á skáldin og þeirra bækur og hefur áhuga fyrir þeirra ævisögum, þ.e.a.s. þeir menn, sem nokkuð fylgjast með. Nú er það svo, að sá liður á fjárl., sem ætlaður er til skálda og listamanna, er að tiltölu hærri á okkar fjárl. en hjá öðrum þjóðum, og ég vil fullyrða það, að þau skáld, sem koma til greina við úthlutun þess fjár, eru ekki skáld, sem á nokkurn hátt eru sambærileg við nokkurn af þessum þremur mönnum, sem um getur í till. minni. Það er mála sannast, að þau skáldalaun, sem nú eru veitt, eru tilheyrandi fornum tíma. Þau voru virðingarverð tilraun til að styrkja skáldin, þegar erfitt var að hafa peninga upp úr skáldskap. Nú fá sumir rithöfundar okkar um 50–60 þús. kr. fyrir eina bók frá bókaútgefendum. Það er ágætt, að þeir fá fé fyrir sína vinnu. En ég verð að segja það, að það eru mikil missmíði á því, ef ekki er hægt að skilja á prýðilegan hátt við helztu stórskáldin okkar, vegna þess að endilega þurfi að veita svo miklu meira fé til okkar skálda, sem nú lifa og sum eru þýðingarmikil, en þó mikill meiri hluti þýðingarlaus. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta, vegna þess að þessar till. eru fram komnar til þess að fá úr því skorið, hvort það er bara yngri kynslóðin, sem ekki kann faðirvorið eða þekkir nöfnin á helztu mönnum sögunnar.



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 481, sem ég stend einn að. Ég skal játa það, að þessi brtt. er til hækkunar á fjárl., ef samþ. verður, en ég þóttist ekki geta komizt hjá því að flytja hana, sérstaklega með tilliti til þess, ef svo ólíklega skyldi fara, að till. á sama þskj. frá hv. 5. þm. Reykv. yrðu samþ. Ef till. þessa hv. þm. verða samþ., verður höggvið stórt skarð í hluta míns kjördæmis, þar sem lagt er til í þeim að fella niður styrk til bæði sjúkrahúss og heimavistarskóla á Akureyri. En hér er um nýja brtt. að ræða, sem er um það, að við 13. gr. A. III komi nýr liður: Glerá við Akureyri, gegn framlags frá Akureyrarkaupstað 210 þús. kr. Þetta mál lítur öðruvísi út en venja er til, þannig að héraðið leggur fram fé á móti ríkissjóði. Akureyrarkaupstaður leggur fram 100 þús. kr. á fjárhagsáætlun sinni fyrir árið 1949 til þess að byggja nýja brú yfir þessa á, sem kemur til með að tengja Glerárþorp við Akureyri á hagkvæmari hátt en áður, en Glerárþorp mænir nú vonaraugum eftir því að geta samtengzt Akureyri. Akureyrarbær hefur sýnt, að hann leggur áherzlu á að fá þessa brú og um leið breytingu á vegakerfinu frá því, sem nú er. Nú vita allir það, sem til þekkja, að brú er á Glerá, en hún er upp undir Gljúfrum á mjög óheppilegum stað, því að í fyrstu snjóum kyngir þar niður mikilli fönn, svo að þar stöðvast flutningar alltaf fyrst. Auk þess fara menn heldur göngubrúna niður á eyrunum, því að það er óþægilega langur gangur að fara þessa gömlu brú. Það er sótt mjög fast að fá þessa nýju brú, og hugsað er að breyta þjóðveginum og fá hann í beinni línu gegnum Glerárþorp og um þessa nýju brú inn í Akureyrarkaupstað. Ég hef farið fram á það við vegamálaskrifstofuna, að geta fengið kostnaðaráætlun um hvort tveggja brúna og veginn. Nú kemur mér þessi vegur ekki beint við þar sem hann tilheyrir ekki mínu kjördæmi, en kostnaður við þennan vegarkafla er áætlaður 250 þús. kr. Kostnaður við að byggja þessa brú er áætlaður 320 þús. kr. Ég hef þess vegna leyft mér að fara fram á það, að ríkissjóður leggi fram 210 þús. kr. á móti 1/3 hluta frá Akureyrarkaupstað til þessarar brúar yfir Glerá. Ég hef svo í raun og veru ekki meira um þessa till. að segja. Ég á hér aðra till., á þskj. 494, ásamt hv. þm. Str., hv. þm. Ísaf. og hv. 6. þm. Reykv. Sú till. fer fram á greiðslu til Tónlistarfélagskórsins upp í ferðakostnað til Danmerkur á s.l. sumri, 25 þús. kr. Hv. fjvnm. er kunnugt um þetta mál og tildrögin til styrkbeiðninnar, því að fyrir henni lá beiðni um þennan styrk, en var fellt í n. Tónlistarfélagskórinn leggur nokkuð mikið upp úr því að geta fengið leiðréttingu á sínu máli, þar sem kórinn var fenginn að til stuðlan þess opinbera til þess að fara á söngmót til Danmerkur. Kórinn fékk bæði farar- og gjaldeyrisleyfi fyrir tilmæli ríkisstj., og auk þess var honum veittur 20 þús. kr. styrkur strax, til þess að förin ekki heftist. Enn fremur hafði borgarstjórinn hér gefið vilyrði fyrir einhverju upp í greiðsluna. Kórinn stendur fast á því, að hann hafi farið þessa ferð í því trausti, að hann mundi fá beinan ferðakostnað greiddan og að kórfélagar þyrftu ekki að greiða annað en það, sem svaraði til eyðslueyris utanlands, en ferðin tók lengri tíma en fyrirhugað var, af óviðráðanlegum orsökum. Við, þessir 4 þm., höfum því leyft okkur að leggja fram brtt. um, að þetta verði leiðrétt, og óskum við eftir því, að hæstv. Alþ. sjái aumur á þeim, sem hér eiga hlut að máli, og greiði þessar 25 þús. kr. Ég þarf svo ekki að orðlengja meir. Ég fer ekki í neina lúsaleit um fjárlfrv. yfirleitt, ekki heldur um till., sem fram hafa komið. Það má ýmislegt að því finna, en ég hygg, að þar sé þó fleira vel gert frá n. hálfu, því að við marga og mikla örðugleika mun vera að stríða, þar sem ekki var hægt að koma frv. saman með minna en 28 millj. kr. greiðsluhalla. Hins vegar er fyrir mér eins og öðrum, að við treystum okkur ekki til að koma með neinar sparnaðartill., heldur komum með till. lítið eitt í hækkunaráttina, og verð ég að biðja afsökunar á því.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til að tala um fjárlfrv. í heild, heldur til að mæla fyrir örfáum brtt., sem ég hef flutt. Í fyrsta lagi er IV. brtt. á þskj. 481 við brtt. meiri hl. fjvn., að framlag til Hafnarfjarðarhafnar hækki úr 150 þús. í 300 þús. Ástæðan fyrir þessari till. er sú, að þessi framkvæmd í Hafnarfirði, hafnargerðin, er mjög þýðingarmikil fyrir það byggðarlag, þar sem það á alla sína framtíð undir, hvernig tekst með þá framkvæmd. Fjvn. hefur látið meira til annarra byggðarlaga, sem hafa þó mun minni mannfjölda, en mér virðist sjálfsagt, að Hafnarfjörður fái þann styrk, sem látinn er hæstur til hafnargerðar, 300 þús., eins og látið er til Akraness. Þá á ég brtt. um það, að veittar verði 5 þús. kr. til lesstofu fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Hafnarfirði. Ástæðan er sú, að í Hafnarfirði starfar fulltrúaráð verkalýðsfélaganna eins og víða annars staðar. Þetta fulltrúaráð hefur lesstofu, sem það starfrækir eins og önnur fulltrúaráð. Hins vegar hefur fjvn. ekki fundið ástæðu hjá sér til að styrkja þessa starfsemi, eins og hún gerir víða annars staðar, eins og í Reykjavík. Þess vegna er sanngjarnt að til þessarar starfsemi verði látin renna ákveðin upphæð. Hér eru til teknar 5 þús. kr. Þá á ég loks brtt. um það, að styrkur til Leikfélags Hafnarfjarðar verði hækkaður úr 3 þús. kr. í 6 þús. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert, að Alþingi og fjvn. skuli hafa með till. sínum lagt til, að veittar verði 3 þús. kr. til þessarar starfsemi, en það er að sjálfsögðu ekki stór skildingur nú. Starfsemi þessa félags er mjög þýðingarmikil fyrir þetta byggðarlag eins og annarra leikfélaga. Meiri hl. fjvn. leggur til, að Leikfélag Akureyrar fái 6 þús. kr. Leikfélag Hafnarfjarðar vinnur eins mikið menningarstarf, og ég tel því sanngjarnt, að það fái sama styrk. Ég er meðflm. ásamt tveimur öðrum hv. þm. að annarri till. Hún verður skýrð af öðrum, svo að ég get látið það nægja, sem ég hef sagt.



Nafn mitt stendur við þrjár brtt., sem hér liggja fyrir. Er ég þar meðflm. hv. 1. þm. Árn. Það er svo, að við höfum hugsað okkur að láta þessar till. ekki koma til atkv. við 2. umr., heldur við 3. umr. Fyrsta till. er um framlag til sjóvarnargarðs á Stokkseyri, önnur er um styrk til húsmæðraskóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði, sú þriðja er um að gera alfaraveg um Selfosskauptún. Þetta eru till. Þær eru teknar aftur til 3. umr. En með því að þeim er ekki ætlað að koma undir atkv. nú, heldur að taka þær aftur til 3. umr., þá vil ég af minni hálfu láta svo vera og gera grein fyrir þeim við þá umr. og falla því frekar frá orðinu nú. Svo geta aðrir talað.



Herra forseti. Ég á hér aðeins eina brtt., sem ég er 1. flm. að, á þskj. 488, og langar mig til að ræða um hana með nokkrum orðum og gera grein fyrir henni. Hún er þess efnis að hækka fjárveitingu til Skagfirðingabrautar úr 85 þús. kr. í 120 þús., en til vara 100 þús. kr. Ástæðan til þess, að þessi hækkunartill. er fram borin, verður tæplega skýrð án þess að gera stuttlega grein fyrir þeirri vegagerð, sem þarna hefur farið fram. Þessum vegi er ætlað það hlutverk, að vera aðalleið úr öllum framhluta Skagafjarðar vestan Héraðsvatna. Fyrir fáum árum náði þessi vegur aðeins fram að Mælifelli, þ.e.a.s. sá hluti hans, sem hægt var að telja vagnfæran. Þar tóku við viðáttumiklar hallandi mýrar á margra km svæði, sem jafnframt voru þannig, að mikil þörf var að ræsa þær fram til ræktunar. Af forustumönnum héraðsins var því unnið að því að sameina framræslu og vegagerð, að þetta gæti farið fram hvort tveggja í einu til að greiða fyrir þessu máli. Þetta tókst. Vegarstæðið var ákveðið með hliðsjón af hvoru tveggja, framræslu og þörf heimilanna fyrir vegi. Ég tel, að allir séu á einu máli um, að það hafi verið mikill ávinningur fyrir vegagerðina og framræsluna og þá búendur, sem þarna eiga hlut að máli. Svo var fengin skurðgrafa til að vinna aðalverkið. Skurðurinn var grafinn svo djúpur, að gröfturinn nægði alveg til að fá hæfilega undirbyggingu í veginn. Þar næst var jarðýta sett á ruðninginn til að jafna hann og undirbúa undir malarburð. Hygg ég, að þetta sé fyrsti vegurinn, sem lagður er hér á landi með slíku samstarfi milli skurðgröfu og jarðýtu. Þetta hefur heppnazt ágætlega. vegurinn er prýðilegur, það, sem búið er af honum. Kostnaðinum við skurðgröftinn og vegagerðina var jafnað þannig, að vegagerðin og landeigendur hafa komið sér saman um menn til að meta kostnaðinn, og ég held, að óhætt sé að segja, að báðir hafi verið vel ánægðir með þá útkomu, samanborið við það, ef hvor hefði átt að bera kostnaðinn einn. Þetta er aðalaðdragandinn. En það varð að halda verkinu áfram, þó að fjárveitingin hrykki ekki fyrir greftinum. Það var ekki hægt að flytja gröfuna burt, því að það mátti búast við, að þeir, sem fengju hana, yrðu ekki reiðubúnir til að sleppa henni aftur, þegar hentaði að fá hana aftur til vegagerðarinnar. Þess vegna var það fyrir milligöngu okkar þm. Skagf., að upp úr áramótunum 1947 fékkst samþykki ríkisstj. til þess, að hreppurinn mætti leggja fram fé sem vaxtalaust lán til að þoka veginum áfram. Þetta hefur verið gert. Unnið hefur verið samfellt að greftinum, en að jöfnun á ruðningnum var unnið eftir því, sem fé var fyrir hendi. Nú er búið að grafa það, sem grafa þarf. Aðeins er eftir að ganga frá síðasta kaflanum, þ.e.a.s. það er búið að ganga frá honum að öðru leyti, en að malbera hann. Vegamálastjóri áætlaði kostnaðinn 75–85 þús. kr. að fullgera þennan vegarkafla, svo að vegurinn komi að fullum notum, en það er sama upphæð og fjvn. leggur til í till. sínum. Þá er þess að geta, að af því að unnið var svona stöðugt, er svo komið nú, að vegagerð ríkisins skuldar Lýtingsstaðahreppi 136 þús. kr., sem þeir hafa lagt fram og er vaxtalaust lán. Með þeirri fjárveitingu, sem fjvn. leggur hér til, er því um annað tveggja að ræða, að ekkert verður unnið að veginum á þessu ári, en fjárveitingin verður að ganga upp í þá skuld, sem myndazt hefur, eða þá sem ég tel vegna allra aðstæðna enn meira aðkallandi, að þessi partur, sem eftir er, verði malborinn, lokið við hann, svo að hann verði fær og vegurinn komi að fullum notum og að jafnframt verði lagt fram nokkuð rífara fé til þessa vegar, til þess að þeir, sem hafa lagt þarna fram fé, fái nokkra endurgreiðslu upp í sitt framlag. Mér virðist það eðlilegt, og okkur þm. hefur þess vegna komið saman um að bera fram till. um nokkra hækkun til þessa vegar, því að við treystum því, að bæði hv. fjvn. og aðrir viðurkenni dugnað, áhuga og fórnfýsi þessara manna, sem þarna hafa unnið að, með því að hækka þessa fjárveitingu. Vegamálastjóra bárust ekki öll gögn í hendur í þessu máli snertandi þennan veg fyrr en nú fyrir skömmu, og mun hann þá hafa verið búinn að senda fjvn. till. sínar. Mér er þess vegna nær að halda, að það hefði getað farið svo, ef þessi gögn hefðu verið komin, að till. hans hefðu orðið á annan veg, ef hann hefði haft fullt yfirlit yfir, hvernig sakir stóðu. Loks vil ég minna á, að þeir bændur, sem þarna eiga hlut að máli, eru sauðlausir nú sem stendur, og þeirra einu afurðir eru mjólk, sem þeir verða að sjálfsögðu að koma daglega á sölustað. Til þess að þetta gæti orðið, hafa þeir orðið að fara umræddan vegarkafla í vetur, eftir að fraus, þó að hann sé ekki malborinn, til þess að geta komið mjólkinni á markað, en það er þeim lífsnauðsyn. Í vetur var þannig tíðarfar, að þetta var hægt, það var litið um blota eða skarpar hlákur. Vegurinn var því frosinn. Mér er sagt, að þetta hafi bjargazt mjög vel hingað til, en það hlýtur að verða mjög erfitt eða ógerlegt, þegar verulegar þíður koma, og verður það til mikils tjóns fyrir þá, sem hlut eiga að máli. Loks má benda á eitt, sem liggur í hlutarins eðli. Það fer enginn áð leggja fram vaxtalaust lán á annað hundrað þúsund krónur í mörg ár, nema þeir telji, að sé mikils virði fyrir sig fjárhagslega. Þetta, sem ég hef greint frá, tel ég vera fyllilega rök fyrir þeirri hækkunartill., sem við þm. Skagf. höfum borið fram í sameiningu, og ég teldi sannarlega vel farið, ef hægt væri að færa jafngóð rök fyrir öllum þeim fjárveitingum sem þingið verður að fjalla um, sem vissulega eru margar og miklar. Ég á hér líka ásamt hv. samþm. mínum sem síðari flm. nokkrar fleiri brtt. Ég ætla ekki að ræða um þær. Hann mun mæla fyrir þeim, og ég þarf ekki neinu þar við að bæta þau rök, sem hann hefur fram að flytja fyrir þeim till. Um aðrar till., sem fyrir liggja, eða frv. í heild sé ég ekki ástæðu til að ræða að þessu sinni. Það er tilgangslítið. Ég mun þess vegna láta nægja þá grg., sem kemur fram í atkv. mínu, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram ásamt hv. samþm. mínum brtt. á þskj. 488. Er þar fyrst að veita í þessa árs fjárl. 100 þús. kr. til vegar gegnum Selfosskauptún. Eins og hv. þm. vita, þá má þetta teljast alfaraleið. Um þann veg er ákaflega mikil umferð, sérstaklega að sumarlagi. Flestir, sem ferðast um Suðurland, leggja leið sína um þennan veg, og auk þess er þetta aðalsamgönguleið fyrir Rangárþing og Skaftafellssýslu vestri og að nokkru leyti Austur-Skaftafellssýslu. Slit á þessari leið er þess vegna ákaflega mikið, og vegurinn hefur undanfarin ár oft og einatt verið lítt fær sökum þess, hvað hann er ótraustlega gerður. Nú mun í ráði að endurbyggja þennan veg, en vegamálastjóri telur sér það ekki fært, því að það mun vera um það mikla endurbót að ræða, að það verður að fá sérstaka fjárveitingu til þess, því að það getur ekki talizt eingöngu vegaviðhald, sem þarf að gera veginum, heldur megi það teljast endurbygging. Aðalfarartálminn hefur oft verið á leiðinni frá kauptúninu og upp undir Ingólfsfjall, því að vegurinn er þar svo siginn, að hann er lægri en landið beggja vegna. Þess vegna safnast mikill snjór á veginn, og í vetur hefur það oft komið fyrir, að þótt vegurinn væri allvel fær um Ölfusið, þá hafa bílar strandað á þessum parti, frá Ingólfsfjalli og niður í Selfosskauptún. Auk þess þyrfti að endurbyggja veginn gegnum kauptúnið sjálft. Ég vil því mega vænta þess, þar sem svo brýn þörf er á þessari vegarbót, þá verði reynt að mæta þessari ósk, því að nauðsyn þessarar endurbyggingar er mikil. Þá er önnur till., sem við þm. Árn. flytjum, fjárveiting til húsmæðraskóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði. Þessi kona er búin að koma skóla upp, en á ákaflega erfitt með að rísa undir þeim kostnaði, sem byggingin hefur í för með sér. Þessi skóli er fjölsóttur, hefur langoftast orðið að synja stúlkum um víst í skólanum sökum þess, hvað aðsóknin er mikil. Skólinn hefur einróma vitnisburð, að hinar ungu stúlkur hafi haft mjög gott af dvöl sinni þar. Þó segja megi, að hvert hár geri skugga viðvíkjandi fjárhagslegri afkomu ríkissjóðs, þá vil ég samt vona, að mönnum vaxi ekki svo í augum hver smáupphæð, þar sem þörfin er mikil fyrir þær og þær koma að verulega miklu haldi og mikils árangurs má vænta af þeim fjármunum, og það þori ég að fullyrða, að mundi verða um þá fjárveitingu, sem gengi til þessa skóla. Þá flytjum við till. um endurbót á sjóvarnargarði á Stokkseyri, 12 þús. kr. Þetta verk er hafið og komið nokkuð áleiðis, en sjávarflóð fyrir nokkrum árum skemmdi garðinn, og góð nytjalönd liggja undir skemmdum, ef garðinum er ekki komið upp aftur. Ríkið á hér mikilla hagsmuna að gæta, það eru lendur ríkisins, sem þarna eru í hættu, og ég hygg, að þau verðmæti fari illa, ef ekki er reynt að sjá um að koma upp garðinum það bráðasta, því að hann hefur varið þessar lendur mikið til fyrir skemmdum af sjávarflóðum. En fyrir nokkru kom svo mikið flóð, að það eyðilagði þennan garð á alllöngum kafla, og endurbyggingu hans er ekki nærri því lokið enn. Ég býst við, að þessi upphæð muni alls ekki nægja til að ljúka verkinu, en nokkuð mundi það þó þokast áleiðis, ef þetta fé fengist. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þessar till. Hv. samþm. minn mun hafa látið þau orð falla, að hann tæki allar þessar till. aftur til 3. umr., og hefur hann tjáð mér það. Það get ég fyrir mitt leyti fallizt á. Ég vænti þess, að hv. fjvn. athugi þær vel og leggi gott orð til, að þær nái samþykki Alþingis.



Herra forseti. Ég á brtt. á þskj. 497, og vil ég segja nokkur orð um hana. Hún er um að veita 150 þús. kr. til sandgræðslu í Öxarfirði. Þeir, sem hafa farið um Norður-Þingeyjarsýslu framan við Ásbyrgi á leið til Austurlands, minnast þess, að landið austan við Jökulsá og suður með henni er eitt fegursta gróðurland, sem er til á þessu landi. Þar er mikill skógur og sauðfjárland hið bezta, sem nokkurs staðar er hægt að finna á þessu landi. Nú hagar svo til, að þegar lengra kemur til suðurs, til Hólsfjalla, þá er þar gríðarstórt öræfasvæði, sem er að mestu, annars staðar en norðan til, upp blásið, og sést þar varla stingandi strá. En nyrzt á sandinum, sem kallaður er Hólssandur, er nokkurt svæði, þar sem enn er mikið sandfok og geysimiklar sandbirgðir til þess að fjúka yfir þetta góða land. Það munu vera nokkuð mörg ár síðan sandfok byrjaði þarna á þessum slóðum, en langörust hefur eyðileggingin verið nokkur síðustu ár. Þeir, sem kunnugir eru og hafa farið þarna um með stuttu millibili, sjá harla mikinn mun á því, hvað sandurinn færist lengra og lengra í áttina til bæjanna. Munu það vera eitthvað 8 bæir, sem eru í hættu vegna þessa uppblásturs, sem er ekki nema örfáa kílómetra frá einum eða tveimur þessara bæja. Hinir eru lítið eitt lengra í burtu. Á öllum þessum bæjum hefur verið ræktað og framkvæmd mikil nýrækt sums staðar, og á þeim öllum hafa verið byggð steinhús til íbúðar og á mörgum útihús líka. Væri þess vegna mjög ömurlegt, ef sandfokið væri látið halda áfram óheft á þessu svæði, sem á varla sinn líka á þessu landi. Á hverju ári er varið stórfé til þess að rækta nýja skóga, og væri ömurlegt til þess að vita, ef það land, sem þegar er gróið, þyrfti á sama tíma að verða fyrir eyðingu sandsins. Ég náði ekki í sandgræðslustjóra fyrr en í morgun, og sendi hann mér nokkrar línur, þar sem hann mælir mjög með þessu og staðfestir margt af því, sem ég hef sagt. Hef ég afhent hv. form. fjvn. afrit af þessu bréfi. - Ég veit, að ríkissjóður hefur í mörg horn að líta, og veit, hvað fjárhagur hans er illa kominn, svo að ég skil vel, í hve miklum vandræðum fjvn. er að reyna að finna leiðir til sparnaðar. Ég skil vel þessa afstöðu og finnst ég verða að biðja afsökunar á því að flytja þessa till., þegar ástandið er eins og það er, en get þó ekki látið hjá líða að gera það, enda er það gert eftir eindregnum óskum þeirra manna, sem þarna búa. Að sjálfsögðu yrði þetta mjög kostnaðarsamt. Sandgræðslustjóri hefur áætlað kostnaðinn 200 þús. kr., sem að vísu er ekki nákvæm áætlun, enda ekki hægt að vita um suma kostnaðarliði, t.d. flutning og slíkt. En ég fer ekkert fram á meira en 150 þús. kr., því að fengist sú upphæð, yrði reynt að fá innanhéraðslán til þess að borga þetta, í þeirri von, að Alþ. kynni síðar að veita styrk til þessarar sandgirðingar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, en vænti þess, að þetta fái góðar undirtektir hjá hv. þm.



Herra forseti. Mér hafa sýnzt svo þungar klyfjar á henni Skjónu og hef því ekki verið með því að flytja brtt. Hins vegar eru tvö atriði í nál. minni hl., sem gera það að verkum, að ég bið um orðið. - Fyrra atriðið er í sambandi við það, sem n. gat ekkert vitað um, þar sem hún ræðir um viðtækjaverzlunina og útvarpið og hefur eftir sparnaðarnefnd, að hún hafi lagt til að skilja þetta að. Meiri hl. var með þessu, en minni hl. á móti, og eru það fleiri atriði, sem frá sparnaðarnefnd komu, sem þannig er ástatt um. En síðasti fundurinn, sem átti að halda, þegar gera átti þetta upp, hefur ekki verið haldinn, þannig að það lítur svo út sem nefndin hafi verið þarna samstæð, en 2 af 6 nm. voru þarna á móti. Þetta vildi ég láta koma fram, til þess að við, sem vorum í minni hl., við Magnús Björnsson, værum ekki taldir þar með meiri hl. Hitt atriðið er í sambandi við ummæli meiri hl. fjvn. á bls. 10–11 í nál., þar sem talað er um mat á húsaleigu opinberra embættismanna og farið allhörðum orðum um ríkisskattanefnd fyrir það, að hún hafi ekki metið þetta nægilega hátt. Nú má að sjálfsögðu alltaf deila um það, hvað sé nægilega hátt mat á húsaleigu, sem t.d. ríki og bæir leggja til embættismönnum. Ég skal ekkert um það segja, hvort okkur hefur tekizt að meta þetta rétt. En hitt vil ég fullyrða, að við höfum sett í það geysimikið samræmi, sem metið hefur verið af yfirskattanefnd, en það hefur komið svo misjafnt í okkar hendur, að sama húsnæði hefur verið metið allt að tólf sinnum hærra á einum stað en öðrum, og okkar starfssvið hefur verið að samræma þetta. Sums staðar hefur munurinn verið svo mikill, að t.d. ágæt íbúð, sem kennari hafði, var metin mun minna kennaranum til tekna yfir árið en íbúð, sem símstöð hafði, er hafði eina litla kompu, sem menn töluðu í svona tilfellum höfum við reynt að koma á samræmi, og víðast hvar hefur matið verið hærra, þegar það fór frá okkur en það var, þegar það kom til okkar. Það eru aðeins undantekningar, þar sem það hefur lækkað. Ég er þess vegna ekki viss um, að eins mikið ósamræmi sé í þessu og fjvn. vill láta líta út á bls. 10–11 í nál. sínu. Það var þetta, sem gaf mér tilefni til að standa upp, og einungis þetta.