Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir hv. Nd., á sér þann aðdraganda, að því var lýst í stefnuræðu í byrjun þings á s.l. hausti, að frv. að l. um málefni utanþjóðkirkjumanna mundi verða lagt fyrir Alþingi, sem nú situr. Við umr. í fyrirspurnatíma á þessum vetri kom einnig fram af minni hálfu nokkur lýsing á þörf fyrir skýrari og ýtarlegri reglu um skilyrði fyrir viðurkenningu á söfnuðum utan þjóðkirkjumanna, þannig að prestar þeirra eða forstöðumenn mættu annast embættisverk, er hefðu lagaverkanir. Hin gömlu lög um utanþjóðkirkjumenn, eða réttara sagt það, sem eftir stendur af þeim, eru orðin mjög ófullnægjandi grundvöllur þess að veita slíka viðurkenningu. Það kom einnig fram við fyrrnefnda umr. í þinginu, enda einnig utan þings, að hugmyndir manna um réttarstöðu trúfélaga voru nokkuð óljósar og í sumum efnum byggðar á hæpnum lagatúlkunum. Bæði af þeirri ástæðu, en einnig með hliðsjón af skýrum fordæmum nágrannaþjóða á Norðurlöndum, þótti rétt að setja fram samhliða mun ýtarlegri reglur um trúfélög utan þjóðkirkjunnar og almennar reglur um stöðu trúfélaga, sem jöfnum höndum ættu við um aðild að þjóðkirkjunni og trúfélögum utan hennar. Um ýmisleg atriði, sem þar eru markaðar reglur um, hefur alveg skort ákvæði í lögum, og hefur því orðið að ákveða framkvæmdareglur um slík efni án stuðnings af lagareglum. Það er að vísu ljóst af reynslunni, að þessi vöntun hefur ekki orðið til neinna vandræða, og veldur þar eflaust mestu um, að aðild landsmanna að þjóðkirkjunni er svo yfirgnæfandi, Má geta þess, að í síðustu upplýsingum Hagstofunnar um þetta efni hafa 92% landsmanna verið taldir til þjóðkirkjunnar, og ef evangelísk-lútherskir söfnuðir utan hennar eru taldir með, verður hundraðshlutinn nálægt 98%. Engu að síður verður að telja til bóta, að skráðar reglur séu um mörkun aðildar manna að trúfélögum. Í I. kafla frv. er fjallað um almennar reglur um aðild manna að trúfélögum. Sum þeirra ákvæða eru í rauninni staðfesting á reglum, sem í framkvæmd eru nú þegar, svo sem 5, gr. um skráningu trúfélagsaðildar við fæðingu, önnur ákvæði eru nýmæli, svo sem aldursmörk til ákvörðunar um aðild að trúfélagi, sbr. 3. og 6. gr. frv. Í 1, gr. frv. má segja, að undirstrikuð sé stefnumótun frv. með því að taka upp efni 63. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem mörkuð er regla hennar um trúfrelsi. Ákvæði 2. og 4. gr. frv. eru ætluð til þess að leggja áherslu á, að skuldbinding til aðildar að trúfélagi nær ekki lengra en vilji manna stendur til, hvað sem öllum yfirlýsingum liður, og að bannað er að taka við ákveðnum heitstrengingum manna innan 20 ára aldurs þeirra. Þá eru markaðar almennar reglur um, hvernig fjalla skuli um inngöngu í og úrsögn úr trúfélagi og um réttarverkanir skráningar í þjóðskrá. Um efni þessa kafla frv. má annars vísa til frekari útlistunar í aths. við frv. Svo sem áður var víkið að, var það tilefni þess, að frv. þetta var samið, að þörf þótti nú á mun haldbetri reglum en gilt hafa um réttarstöðu og starfsgrundvöll trúfélaga utan þjóðkirkjunnar, sem rétt fengju fyrir presta sína eða forstöðumenn til að fara með embættisverk, sem lagaverkanir hefðu. Um þetta efni er fjallað í II. kafla frv. Í fyrstu gr. kaflans, þ.e. 11. gr. frv., er mælt fyrir um það, að heimild sé til stofnunar trúfélaga, án þess að nokkuð þurfi að tilkynna um það til stjórnvalda. Félög, sem þannig væri farið um, mundu engu að siður þurfa að gæta þess að taka ekki upp nöfn, sem um of líktust nöfnum annars trúfélags, þannig að misskilningi gæti valdið. Einnig mundu slík félög sem önnur að sjálfsögðu vera bundin af þeirri skyldu, sem 63. kr. stjórnarskrárinnar segir, að kenna ekki né fremja neitt, sem gagnstætt væri góðu siðferði og allsherjarreglu. slík félög geta og skv. ákvæðum gr. tryggt sér einkarétt á nafninu, þannig að það sé varið fyrir upptöku annarra á því. Að öðru leyti eru í kaflanum mjög ýtarleg ákvæði, sem gera grein fyrir, hvaða upplýsingar skulu fylgja umsókn trúfélaga um viðurkenningu þá, sem um er fjallað. Er sú viðurkenning nefnd skráning, og er það eftir fyrirmynd norskra laga. Verður að ætla, að hinar umfangsmiklu reglur, sem gerðar eru til upplýsingar um starfsemi félags, sem skráningar leitar, geti ekki gert hvort tveggja, gefið bendingar um, hvernig móta þurfi skipulag og starfshætti slíkra félaga, og jafnframt veitt ríkisvaldinu nokkra tryggingu fyrir því, að félög, sem fengin yrði framkvæmd ábyrgðarmikilla embættisverka í hendur, væru í raun svo mótuð í skipulagi og starfsháttum, að ástæða væri til þess að fela þeim slík störf, sem löggjöfin felur óneitanlega fyrst og fremst starfsmönnum ríkisins sjálfs. Það er ástæða til að geta í þessu sambandi tveggja atriða, sem lítið eða ekkert er fjallað um í grg. frv. Annað er það, að vel hefði getað komið til greina, þótt ekki sé það gert í frv., að hafa viðurkenningu eða skráningar með tvennum bætti, þannig að trúfélög gætu notið heimildar til að taka til sín gjöld af félagsmönnum sínum og yrðu þeir með því lausir undan gjaldskyldu til þjóðkirkjunnar eða háskólans, þótt ekki yrðu þau jafnframt viðurkennd til að fara með embættisverkefni fyrir þjóðfélagið. Það er ástæða til að minna á það, að það er auðvitað ekki með trúfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar verið að tryggja slíkum félagshópum rétt til þess að framkvæma embættisverk með lagaverkun, heldur rétt til trúariðkunar og guðsdýrkunar eftir sannfæringu hvers og eins, enda væri ekkert því til fyrirstöðu, að helgiathafnir þeirra beindust að slíkum verkefnum, sem sérstaka löggildingu þyrfti til að framkvæma með lagaverkunum. Að sjálfsögðu yrði þá og vel að gæta þess, að slíkar athafnir væru ekki fallnar til þess að vekja rangar hugmyndir um slíkar lagaverkanir. Það ætti í raun og veru að vera augljóst, að það eru fremur hentugleikar, sem ættu að ráða því, hverjir heimild hefðu til slíkra embættisverka fyrir þjóðfélagsins hönd. Það má til skýringar á þessu sjónarmiði geta þess, að á árinu 1973 voru framkvæmdar samtals 17 hjónavígslur í 6 söfnuðum utan þjóðkirkjunnar, öðrum en þeim evangelísk-lúthersku. Á því ári voru í þeim 3 evangelísk-lúthersku söfnuðum utan þjóðkirkjunnar framkvæmdar 79 hjónavígslur. Hjónavígslur alls voru á árinu 1688: þjóðkirkjuprestavígslur 1423, borgaralegar hjónavígslur 169, en utan þjóðkirkju, eins og ég sagði, 96 samtals og þar af í evangelísk-lútherskum söfnuðum 69, en hjá öðrum 17. Frv., byggir, eins og áður segir, ekki á þessari aðgreiningu, þótt rétt þyki að vekja athygli á þessum aðstæðum. Hitt atriðið, sem rétt þykir að nefna í þessu sambandi, er, að ekki er mörkuð í frv. nein lágmarkstala safnaðarmeðlima sem skilyrði fyrir skráningu. Er í því fylgt fordæmi Norðmanna, sem í upphaflegri frv.-gerð höfðu sett lágmarkstölu 50 meðlima, en frá henni var horfið í endanlegri frv.- gerð og svo varð í lögum, sem sett voru 1969. Þótt segja megi, að slík lágmarkstala geti komið til greina, verður að játa, að hún segir lítið til um styrk og innihald samtaka og mundi þá e.t.v. að ófyrirsynju verða höfuðviðmiðun. Allt getur þetta þó verið umhugsunarefni. Ég tel ekki ástæðu til að lýsa nánar öðrum efnisákvæðum Il. kafla frv., þar er fjallað um skýrslugerð skráðra trúfélaga og eftirlit með þeim og embættisstörfum á þeirra vegum, svo og um skilyrði til að gegna störfum Forstöðumanns eða prests og skyldur þeirra og embættisábyrgð. Ég vísa að öðru leyti um þetta efni til aths. með frv. Frv. þetta hefur í ýmsum efnum að geyma nýmæli og vekur e.t.v. ýmsar spurningar um önnur úrræði. Ég tel æskilegt, að það sæti rækilegri athugun í n., og vafalaust þykir ástæða til að leita umsagna ýmissa aðila varðandi efni þess. Á hinn bóginn verður varla talin brýn ástæða til þess að hraða afgreiðslu þess. Ég bendi í því sambandi einnig á gildistökuákvæði þess, sem ráðgerir, að ef og þegar frv. þetta yrði að l., mundu trúfélög halda réttindum sínum skv. löggildingu í heilt almanaksár og nokkru betur til þess að geta mótað starfsemi sína eftir hinum nýju reglum, sem efnislega eftir því sem við á, munu gilda á tímabili. Síðan yrði að sækja um löggildingu að nýju á grundvelli hinna nýju reglna. Það er rétt að geta þess, að tilefni gæti orðið til við gildistöku frv. þessa að hnika til orðalagi í sérlöggjöf, svo sem stofnun og slit hjúskapar, um sóknargjöld og kirkjugarða, en alla vega er svo langur biðtími ætlaður við hugsanlega gildistöku þess, að nægja mundi til undirbúnings um það efni. Ég geri alls ekki ráð fyrir því, að þetta frv. verði afgr. á þessu þingi, en það er þess eðlis, að það þótti rétt að sýna það, svo að það geti legið fyrir mönnum til athugunar. Herra forseti. Ég vil svo óska þess, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar er flutt í samræmi við samkomulag, sem samningsaðilar vinnumarkaðarins gerðu 26. febr. s.l. Í því samkomulagi var kafli um kauptryggingu verkafólks í fiskvinnu, og ég held, að það sé rétt til skýringar á frv., að ég lesi þann kafla upp, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar starfsfólk í fiskvinnu hefur unnið samfleytt hjá sama atvinnurekanda í 4 vikur, þá er því gefinn kostur á að gera sérstakan ráðningarsamning, sem felur í sér eftirfarandi atriði: 1) Starfsfólk skal halda dagvinnukaupi fyrstu 3 atvinnuleysisdaga í viku hverri. Frá 1. mars 1976 skal starfsfólk halda dagvinnukaupi fyrstu 4 atvinnuleysisdaga í viku hverri og frá 1. mars 1978 5 atvinnuleysisdaga. Starfsfólk, sem ráðið er til hálfsdagsvinnu, nýtur hlutfallslega sömu réttinda. 2) Starfsfólki ber að vinna öll algeng störf í fiskvinnsluhúsum skv. fyrirmælum verkstjóra. 3) Starfsfólki ber að hlýða útkalli, nema lögleg forföll hamli. 4) Neiti starfsfólk skv. tölul. 2 vinnu eða mæti ekki til vinnu, þegar vinna er fyrir hendi, falla réttindi þau, sem samningur þessi gerir ráð fyrir, úr gildi þá viku. 5) Með samfelldri 4 vikna vinnu er átt við, að unnið hafi verið hjá sama atvinnuveitanda fulla dagvinnu í 4 vikur, enda jafngildi fjarvistir vegna veikinda, slysa, hráefnisskorts eða sambærilegra orsaka fullri vinnu. 6) Heimilt er að segja kauptryggingu verkafólks upp með viku fyrirvara, ef fyrirsjáanleg er vinnslustöðvun. Eftir að vinnsla hefst á ný, nýtur verkafólk áunninna réttinda. 7) 60% af greiðslu, sem vinnuveitendur greiða vegna þessarar tryggingar, skal atvinnuleysistryggingasjóður endurgreiða viðkomandi fyrirtæki mánaðarlega, enda hafi trúnaðarmaður og annar launþegi, er trúnaðarmaður eða stéttarfélag velur, staðfest framlögð gögn með daglegri uppáskrift. Þann 1. mars 1979 lækkar greiðsluhlutfall Atvinnuleysistryggingarsjóðs í 50% og síðan um 10% á ári næstu 5 ár, þannig að greiðsla sjóðsins fellur niður frá og með 1. mars 1984. 8) Samkomulag þetta tekur gildi við undirskrift samnings þessa, enda hafi ríkisstj. lofað að beita sér fyrir, að breyt. á l. um Atvinnuleysistryggingasjóð verði gerð á Alþingi því, er nú situr, er heimili greiðslu til vinnuveitenda, sbr. tölul. 7 hér að framan. Reglugerð um framkvæmd og eftirlit verði gerð í samráði við Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands.“ Þessu samningsákvæði aðila vinnumarkaðarins fylgir yfirlýsing frá ríkisstj., svo hljóðandi: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir, að breytt verði á yfirstandandi þingi l. um Atvinnuleysistryggingasjóð þannig, að greiðslur skv. framanskráðu samkomulagi geti farið fram.“ Undir þetta rituðu Lúðvík Jósepsson, Björn Jónsson og Halldór E. Sigurðsson. Í samræmi við þetta fyrirheit fól ég þriggja manna n. að gera drög að frv. um breytingu á l. um atvinnuleysistryggingar, og áttu sæti í n. Hjálmar Vilhjálmsson, fyrrv. ráðuneytisstjóri, sem var form. n., Eðvarð Sigurðsson alþm. og Kristján Ragnarsson framkvstj., og hafa þeir samið það frv., sem hér liggur fyrir. En þau atriði, sem meginbreytingin felst í, er að finna í 5. gr. frv., sem er framkvæmd á því samkomulagi, sem ég var að lýsa hér áðan. Það skiptir einnig verulegu máli, hvernig þessi lög eru framkvæmd í verki, og því fylgja hér með drög að reglugerð um kauptryggingu verkafólks í fiskvinnu, í öðru lagi drög að ráðningarsamningi um kauptryggingu verkafólks í fiskvinnu og enn fremur drög að skrá um það, hvernig skrá skuli atvinnuleysisdaga, sem atvinnurekanda ber að greiða dagvinnukaup fyrir, þannig að það liggur alveg ljóst fyrir, hvernig hugsað er að framkvæma þessa lagabreytingu í verki. Ég þarf ekki að hafa nein orð um það, hversu mikið réttindamál þetta er fyrir starfsfólk í fiskvinnu, það ætti öllum að vera ljóst. En ég vil minna á það, að í þessu eiga naumast að felast neinar nýjar byrðar fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Á síðasta þingi var 1. um hann breytt þannig, að biðtími var felldur niður, þannig að menn áttu kost á atvinnuleysistryggingabótum þegar á fyrsta degi, er þeir urðu atvinnulausir, þannig að segja má, að með því hafi verið kominn vísir að almennri kauptryggingu. Að sjálfsögðu verður ekki hjá því komist, að við afgreiðum þetta mál á þessu þingi, og ég hygg, að það muni verða auðsótt. Mér er ekki kunnugt um, að neinn ágreiningur sé um þetta mál. Ég legg til, herra forseti, að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2, umr. og hv. heilbr: og trn.



Herra forseti. Það hefur fallið í minn hlut í fjarveru frsm. n., Jónasar Jónssonar alþm., að mæla fyrir nál. frá iðnn, í sambandi við þetta frv. N. ræddi þetta á fundi og hefur verið sammála um að gefa út svo hljóðandi nál.: „ N. hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess óbreytts, eins og það er á þskj. 292 og 549.



Herra forseti. Á þskj. 607 er frv. til l. um fjáröflun til vegagerðar. Eins og kom fram í ræðu hæstv. samgrh. hér í gær, er vegna þeirrar ákvörðunar, sem er um verkaskiptingu í stjórnarráðinu, sá hluti vegagerðarinnar, sem lýtur að tekjuöflun, til meðferðar hjá fjmrn. eins og önnur tekjuöflun, sem ríkissj. annast, en ekki látin fylgja vegalögum, eins og áður hefur verið. Þetta gerir það að verkum, að frv., sem ég fylgi hér úr hlaði, er sá þáttur vegagerðarinnar, sem hv. þm. er ekki eins ánægjulegur og hinn þátturinn, að mega deila út því fé, sem til vegagerðar er aflað. En í sjálfu sér er eðlileg verkaskipting, sem þarna á sér stað, og þess vegna er þetta frv. flutt af fjmrh., en ekki af samgrh. í vegalögum, eins og verið hefur. Það, sem um er að ræða í sambandi við þetta frv., er tekjuöflun til vegagerðar í landinu. En tekjuöflun til vegagerðar hefur oft átt sér stað, og hefur á löngu skeiði orðið að bæta upp til þess að mæta þeim verðhækkunum, sem orðið hafa, og einnig þegar um auknar framkvæmdir hefur verið að ræða. Sú leið, sem valin er hér í tekjuöflunarskyni, er sú hin sama og verið hefur, allt frá því að vegalög 1963 voru sett, en það er að afla aðaltekna til vegagerðar í landinu af umferðinni og þá með þeim hætti að taka bensíngjald og þungaskatt af bifreiðum til þessara framkvæmda í vegagerð. Auk þess sem þar er aflað fjár til vegagerðar, hefur einnig verið um lántöku að ræða, sem ég kem að síðar. Ef borin er saman sú þróun, sem orðið hefur í hækkun á bensínskatti, eins og hér er lagt til nú, og orðið hefur í kaupgjaldi á sama tíma, allt frá 1964, þá hefur þetta nokkuð fylgst að, og miðað við það kaupgjald, sem var í landinu, og það verð, sem bensínið var ákveðið 1964, eftir að bensínskatturinn var á það lagður, ætti verð á bensíni nú að vera miðað við kaupgjaldið 36.37 kr. hver lítri. Skv. þessu frv. mundi það hins vegar verða rúmar 36 kr. lítrinn, miðað við skatt þann, sem hér er gert ráð fyrir. Það er því um að ræða, að hér er svipað hlutfall á milli hækkunar á bensínskatti annars vegar og kaupgjaldi í landinu hins vegar á því tímabili, sem liðið er síðan þessi háttur var upp tekinn. Það má líka geta þess, að ef litið er á vísitölu byggingarkostnaðar á sama tíma eða allt frá 1963, en þá var hún 197 stig, en núna 998, - hefði bensíngjaldið frá 1964 fylgt vísitölu byggingarkostnaðar alla tíð síðan, þá væri bensínskatturinn kr. 14.03, en hér er lagt til, að hann verði kr. 14.00. Það má því segja með réttu, að í báðum þessum tilfellum er um það að ræða, að bensíngjaldið eða bensínskatturinn og kaupgjaldið í landinu haldast í hendur, miðað við það, sem hér er lagt til, og bensínskattur og byggingarkostnaður skv. vísitölu helst einnig í hendur. Það er ekki óeðlilegt að miða við þá vísitölu, vegna þess að svo mikill hluti af framkvæmdum í vegagerð er tengdur byggingarvísitölu. Í þessu frv. er því lagt til að fylgja þróuninni, eins og hún hefur verið og halda sama hlutfalli og var, þegar bensínskattur og þungaskattur voru teknir upp í ríkum mæli, eins og gert var með vegalögunum 1963. Þetta tekst þrátt fyrir þá gífurlegu bensínhækkun, sem varð vegna olíukreppunnar svokölluðu á s.l. hausti. Ef hún hefði ekki komið til, hefði þrátt fyrir þessa hækkun verið um lægra verð á bensíni að ræða hér á landi nú heldur en þá var, miðað við kaupgjald. Í þessu frv. er svo gert ráð fyrir því, að bensíngjaldið verði 15 kr. um næstu áramót. Ástæðan til þess, að þessi till. er gerð, er sú breyting, sem lögð er til, að gerð verði, og fram kemur í þessu frv., að leggja niður ýmsa þá skatta, sem áður hafa verið innheimtir af bifreiðum í margs konar myndum og hafa verið dýrir í innheimtu. Enn fremur er á allan hátt eðlilegra og skemmtilegra að innheimta það í einu gjaldi, eins og hér er lagt til, en það þýðir, þegar á að leggja alla þessa skatta niður, sem eru æðimargir, krónuhækkun á bensínlítra til þess að ná sömu fjárhæð og náð er með þessum sköttum nú. Það orkar ekki tvímælis, að þetta ákvæði frv. mun almennt verða vel séð, enda hefur oft komið til álita að fella niður þessa mörgu skatta, þó að af því hafi ekki orðið. En nú er gert ráð fyrir því, að sú breyting taki gildi við næstu áramót. Ég held því að hér sé um að ræða mikla endurbót á innheimtukerfi vegna þeirra skatta, sem á bifreiðar eru lagðir, bæði eigendum bifreiða og tollheimtu og skattheimtu ríkisins til mikils hægðarauka. Ég efast því ekki um það, að þessu ákvæði verði vel tekið. Það þótti hins vegar rétt að láta það ekki taka gildi fyrr en við næstu áramót, til þess að nokkur tími væri til þess að ákveða og undirbúa þessa breytingu. Inn í þetta frv. á vegal. er einnig tekið það ákvæði, að út skuli gefa happdrættisskuldabréf á vegum ríkissjóðs vegna hringvegarins. Er gert ráð fyrir því í 13. gr. vegalagafrv., að notkun þessarar heimildar verði ákveðin í fjárlögum hverju sinni, og mundi svo í vegáætlun verða ákveðið, í hvaða vegi þetta ætti að ganga. Hér er talað um, að þetta gangi í hringveginn, svo sem happdrættisbréf þau, sem seld hafa verið í sambandi við Skeiðarársand, og nú hefur verið samþykkt hér á hv. Alþingi frv. að 1. um happdrættisskuldabréf til Djúpvegar. Ég tel, að næsta stórátakið í þessu efni hljóti að verða að fylgja eftir endurbótum á Vesturlands- og Norðurlandsvegi og enn fremur að þetta gangi til Austfjarðaráætlunar. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að vegagerð eins og héðan frá Rvík til Akureyrar er mikið nauðsynjaverk og fjárfrek framkvæmd og einmitt kjörið verkefni að selja happdrættisskuldabréf til að hrinda því máli áfram. Við afgreiðslu vegáætlunarinnar að þessu sinni mundi verða tekið upp, til hvers þessi heimild væri notuð, og ég tek undir það, sem hefur komið fram hér á hv. Alþingi, að nauðsyn beri til að tengja þetta ákveðnum hlutum, m.a. til að örva sölu happdrættisbréfanna hjá þeim, sem þeirra vega eiga að njóta, eða í þeim héruðum, þar sem vegagerðin á að fara fram. Það mundi örva sölu þar. Það er gert ráð fyrir því, að ef þetta frv. yrði að l. á hv. Alþingi, sem ég vona nú, og það fyrr en seinna, þá mundi það á þessu ári gefa rúml. 300 millj. kr., en á næsta ári mundi það vera eitthvað yfir 400 millj. kr. Leiðir þær, sem farnar hafa verið til að fjármagna í vegamálum, hafa, eins og ég hef áður sagt, verið ákveðnar í vegal., og hafa þá verið markaðir tekjustofnar, sem hafa verið innheimtir, og er bensínskatturinn þeirra stærstur og þungaskatturinn þar næststærstur. Hins vegar hefur ekki verið talin ástæða til þess eða fært að þessu sinni eða rétt að stefna að því að hækka gúmmígjald af hjólbörðum, því að þar er um öryggistæki að ræða, og ætti frekar að stefna að því að draga úr þeim skatti heldur en hækka hann vegna þess öryggis, sem það mundi skapa. Til viðbótar þeim tekjum, sem Vegagerðin fær með þessum hætti, fær hún einnig framlag á fjárl., sem er samkv. núgildandi fjárl. um 260 millj. kr. En auk þess, sem þar er getið af fjárveitingum til vegagerðar, hefur ríkissjóður tekið að sér að greiða af þeim lánum, sem tekin hafa verið vegna vegagerðar, bæði afborganir og vexti viðkomandi lána. Hér er orðið um allháa fjárhæð að ræða. Á þessu ári er gert ráð fyrir því, að sú fjárhæð, sem ríkissjóður greiðir þar, sé 523 millj. kr., svo að segja má, að framlag ríkissjóðs sé orðið um 800 millj. kr., ef um beint framlag er að ræða. Þegar þessi lán voru fyrst tekin, voru þau tekin með þeim hætti, að Vegasjóður stóð undir afborgun og vöxtum af þessum lánum, en það var ljóst fljótlega, að ef sú þróun ætti að vera áfram, mundi það leiða til þess, að Vegasjóður mundi ekki geta sinnt sínum verkefnum í viðhaldi og framkvæmdum í sambandi við vegagerðina, þar sem svo mikið færi af fjármagni hans í afborganir og vexti af lánum, sem tekin voru til þess að flýta framkvæmdum. Að þessu ráði hefur því verið horfið. Enn fremur er gert ráð fyrir því varðandi þær tekjur, sem ríkissjóður kynni að hafa vegna söluskatts af þeim skatti, sem hér er lagt til. að lagður verði á, að fjárhæð ríkissjóðs vegna vegaframkvæmda verði hækkuð a.m.k. sem því nemur. Þrátt fyrir þessa breyt. á vegal. með tekjuöfluninni, sem hér er lagt til, er fjarri því, að fjármagn til vegaframkvæmda sé svo mikið sem Vegagerðin áætlar að þurfi til þess að framkvæma núgildandi vegáætlun með fullum verðbótum og þeim tilfærslum, sem hafa orðið á milli áranna 1973 og 1974. Enn fremur eru teknar inn í þá útreikninga, sem vitnað er til í grg. frv., endurbætur, sem fyrirhugað er, að gerðar verði á Þingvallavegi, m.a. vegna þjóðhátíðarinnar í sumar, 70 millj. kr. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því að taka upp sérstakan aukalið vegna snjómoksturs, um 20 millj. kr., aukið framlag til sýsluvegasjóðanna verður um 16 millj., fjárveiting til þess að greiða lán, sem tekin voru í einstaka vegi á s.l. ári, um 18 millj., aukin framlög vegna girðinga frá því, sem gert er ráð fyrir í vegáætluninni og verðbætur gera ráð fyrir, um 15 millj. kr., og hækkun til fjallvega um 6 millj. kr. Þessi fjárhæð, aukin útgjöld, er alls um 150 millj. kr. Þá eru teknar inn í þá kostnaðaráætlun, sem er getið um í grg. frv., þær verðhækkanir, sem talið er, að séu orðnar á vegaframkvæmdum, miðað við þá vísitölu, sem reiknuð var út nú í byrjun marsmánaðar. Er því um allmikla hækkun að ræða. Hækkunin í heild, sem þannig er til orðin, er um 1900 millj. kr. frá því, sem áætlunin gerði ráð fyrir. Það er nokkurn veginn ljóst af því, sem kemur fram, að ekki eru líkur til þess, að hægt verði að útvega það fjármagn, sem þarf til þess að koma í framkvæmd þeirri vegagerð allri, sem var gert ráð fyrir, einhverjum hluta þess verði að fresta fram á árið 1975. Hins vegar mun verða reynt að afla meira fjár til vegaframkvæmda í landinu á þessu ári en gert er ráð fyrir í uppsetningu frv., eins og það nú liggur fyrir. Að hve miklu leyti það verður gert, get ég ekki skýrt frá að þessu sinni. Til þess hef ég ekki þekktar tölur eða þekkta möguleika, og verður það gert í sambandi við afgreiðslu þessara mála hér á hv. Alþ. og vegáætlunarinnar fyrir næsta ár. Hins vegar er ljóst, að gert var ráð fyrir miklum vegaframkvæmdum hér á landi á þessu vegáætlunartímabili, ekki síst þegar það er haft í huga, að auk þess, sem hér er getið, er verið að vinna að vegaframkvæmdum á Skeiðarársandi, sem verður lokið á þessu ári og það fyrr en gert var ráð fyrir. Verðhækkanirnar, sem orðið hafa síðan vegáætlunin var samin, hafa að sjálfsögðu mikið hér um að segja, og er hækkunin til þess verðlags, sem nú er, allt að því að vera 95–96% á þeim liðum, þar sem einna mestrar hækkunar gætir. Það gerir það að verkum, að fjárþörfin er svo mikil sem raun ber vitni um, og það eru ekki nema þrjár leiðir til að mæta þeirri fjárþörf: Í fyrsta lagi að auka tekjur til vegagerðarinnar, eins og hér er lagt til, og er því stillt í hóf, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Í öðru lagi að fá fé að láni, eins og gert var ráð fyrir í vegáætluninni, að gert yrði. Í þriðja lagi, þar sem það ekki hrekkur til, þá yrði að fresta til næsta árs þeim hluta framkvæmda, sem fjármagn næðist ekki til eftir þessum tveim leiðum eða umfram er getu. Nú skal ég ekki segja um þetta frv. öllu meira en ég hef þegar tekið fram, enda tel ég, að ég hafi getið meginþátta þess, og tel míg hafa gert grein fyrir því, hvaða fjárhæð, um 300 millj. kr., það mundi gefa á þessu ári. Hins vegar vil ég geta þess, að það hefur jafnan verið svo hér á hv. Alþ., að þm. hafa verið áhugasamir um framkvæmdir í vegagerð, og ég efast ekkert um það, að svo muni einnig verða að þessu sinni, og þá tel ég jafnvíst, að þeir muni einnig verða svo raunhæfir sem þarf til að gera sér grein fyrir því, að til þess að af framkvæmdum geti orðið, þarf fjármagn til, og þessu fjármagni verður ekki náð nema með þeim leiðum, sem ég hef þegar nefnt. Ég get að vísu látið mér detta í hug, að einhverjir kynnu að hafa það í huga, að ríkissjóður gæti lagt meira til vegamála en lagt er til í fjárlagafrv. En þá vil ég og minna á það, sem ég gat hér áðan, að ríkissjóður leggur til miklu meira fjármagn en þar er greint, þar sem eru um 550 millj. kr. í greiðslu vaxta og afborgana af lánum þeim, sem tekin hafa verið til vegagerðar, og að sjálfsögðu fer þetta vaxandi, þar sem aukin lán eru tekin til vegagerðar árlega, meira en niður er borgað. Ég vil líka segja það í sambandi við þær verðlagsbreytingar, sem ýmsir hafa vitnað til í þessu sambandi, að í því áliti, sem ég hef fengið frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, hafa verið leidd rök að því, að auknar tekjur ríkissjóðs, sem þar er gert ráð fyrir, mundu ekki verða nema sáralitlar miðað við það, sem gert var ráð fyrir í tekjuöfluninni á s.l. hausti, og í því tekjuyfirliti, sem hagrannsóknadeildin lét hv. Alþ. í té í sambandi við frv. um kerfisbreytingu skatta, var að sjálfsögðu tekið tillit til þessa máls eins og annars. Það mun því sýna sig, að það verða ekki haldgóð rök til framkvæmda að ætla að gefa ávísun á ríkissjóð í þeim efnum umfram það, sem gert er ráð fyrir hér, og það, sem ég drap á áðan, enda öllum ljóst, að hér er um stórt fjárhagsdæmi að ræða, og mun reynast erfitt að ná saman endum. Ég reikna reyndar ekki með því, að svo geti orðið, að hægt verði að ná því að fylla upp í marsvísitöluna eða þá fjárhæð, sem hún greinir, en hins vegar verður reynt að komast eins langt í þeim efnum og mögulegt er. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja þetta og legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Byrðin er nú æðiþung, sem hæstv. ráðherrar þurfa að bera, þegar þeir tala um fjármál, atvinnumál eða vegamál, og það var sennilega góðverk af hæstv. fjmrh. að létta nú svolítið undir með starfsbróður sínum, hæstv. samgrh., og tala fyrir þessu frv., svo sem hann nú gerði.  Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi hér um bil rétt fyrir sér í því, að hæstv. ríkisstj. eyði jafnóðum því, sem í kassann kemur, og það sé lítið þar að hafa, á meðan núv. stjórnarstefna er ráðandi. En það er áreiðanlegt, að allir hv. þm. hafa enn áhuga á því að gera miklar vegaframkvæmdir. Þess gerist þörf að gera miklar vegaframkvæmdir. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. komst til valda, voru miklar auglýsingar uppi hafðar um það, að nú ætti að gera stórátök í vegamálum og framkvæmdum, og var gefið í skyn, að fyrrv. ríkisstj. hefði ekki staðið sig vel í þessum málum. Hæstv. núv, ríkisstj, talar stöðugt um hringveginn sem sitt mál. Hæstv. fjmrh. talaði um það núna, að það væri verið að ljúka við hringveginn og það fyrr en áætlað var. Ég man ekki betur en það hafi verið talað um það, þegar lög um fjáröflun voru sett hér í ársbyrjun 1971, að miða við að ljúka hringveginum á árinu 1974 í tilefni af 1100 ára afmæli byggðar á Íslandi, þannig að það er ekki neitt á undan áætlun. Fjáröflunin og framkvæmdirnar voru ákveðnar af fyrrv. stjórn, og framkvæmdir við hringveginn koma ekkert við fjárhag Vegasjóðs eða venjulegum vegaframkvæmdum, vegna þess að fjáröflun til hringvegarins er með sérstökum hætti, með sölu happdrættisskuldabréfa. Ég er samþykkur því, sem kemur fram í þessu frv., að haldið verði áfram að selja skuldabréf í þessum tilgangi, ekki kannske aðeins til vegarins upp í Borgarfjörð, heldur til hringvegarins, miðað við það, að það verði hringvegur um landið allt. Ég vil benda á, að það er lítið gagn að því að brúa Skeiðará, ef bæði Mýrdalssandur og Breiðamerkursandur eru alveg ófærir. Ég er þess vegna hræddur um, að það sé betra að láta eitthvert fjármagn í veginn á þeim stað einnig, um leið og lagt er í veginn upp í Borgarfjörð og Suðurlandsveginn yfirleitt, sem ekki þolir þá umferð, sem á hann verður lögð með því að opna hringveginn, eins og kallað er. En um þetta er ekki ástæða til að deila nú, en ég er samþykkur því, að þetta ákvæði verði lögfest. Það væri menningaratriði, ef við gætum gert góðan hringveg um landið allt og það væri góður vegur um Borgarfjörð eins og á aðra staði. Frv., sem hér er til umr., er raunalegt, hvernig það er til komið. Það er frv. um tekjuaukningu ríkissjóðs, um fjáröflun til vegamála. En það raunalega er, að sú fjáröflun, sem lagt er til í þessu frv., dugar ákaflega lítið miðað við þá fjárþörf, sem nú er. Þetta frv. getur ekki gefið í tekjur, þótt það verði lögfest, meira en 300 millj. kr. á þessu ári. - Ég reikna ekki með veggjaldinu. Það hefur verið reynt tvisvar áður að taka veggjald af Suðurlandsvegi og Reykjanesbraut, eftir að því var hætt, og það hefur í bæði skiptin verið fellt. Og dálítið er það skrýtið að óska eftir samstarfi þm. í þessu máli, alveg sérstöku samstarfi, en bera þó fram till., sem allir vita, að veldur hatrömmum deilum hér í þinginu, sem tvisvar er búið að fella. Það hefði einhvern tíma verið sagt, að þetta væru ekki hyggileg vinnubrögð. En hæstv. ríkisstj. hefur sínar leiðir. Það er ekki víst, að hún sé hyggin nú frekar en oft áður. Þetta frv. gefur ekki meira en þetta. En fjárvöntunin í heild er 1900 millj. kr. Hæstv. ráðh. sagði áðan, svo sem rétt er, að vegagerðarkostnaður hafi hækkað á tveimur árum um nærri 100%, 96%, sagði hann, og er þá miðað við vísitöluna 1. mars s.l. Það er ekki miðað við júnívísitöluna, en hún verður allmiklu hærri, og það verður sú kostnaðarvísitala, sem vinna þarf eftir í sumar. En að framkvæmdakostnaður hækki um nærri 100% á tveimur árum, það er vitnisburður um stjórnarfarið í landinu á þessum tveimur árum. Þótt hæstv. ríkisstj. með sínu stjórnleysi hafi sett allt á annan endann og stefni í strand, þá sést ekkert fararsnið á henni. En margir eru farnir að hugsa, til hvers það leiði, ef núv. hæstv. ríkisstj. situr áfram föst í sínum stólum. Einn hæstv. ráðh., hæstv. iðnrh., hefur haft orð á því, að það væri eðlilegt, að kosningar færu bráðlega fram. Skyldi þessi hæstv. ráðh. hafa gert sér betri grein fyrir ástandinu en hæstv. samráðh. hans? Um það skal ég ekkert dæma. En það er þó lofsvert, að einn hæstv. ráðh. hefur gefið í skyn, að það sé ástæða og þörf á breytingum. Sú verðbólga og þær verðhækkanir, sem nú ganga yfir, valda vitanlega öllum hugsandi mönnum áhyggjum. Krónan er að verða að einum eyri eða kannske broti úr eyri. Vegasjóður er ekki eini sjóðurinn, sem nú er tómur og hefur misst sinn framkvæmdamátt. Hæstv. ríkisstj. hefur hrósað sér af fleiru heldur en vegaframkvæmdum. Hún hefur hrósað sér af byggingaráætlunum, hún hefur hrósað sér af því að standa vel með unga fólkinu, sem er að byrja búskap og stofna heimili. En hvernig er með húsnæðislánin? Hæstv. ríkisstj. hefur nýlega ákveðið að hækka lán úr búsnæðislánasjóði í 1060 þús. kr. En miðað við þann kostnað, sem nú er um að ræða, þyrftu þessi lán að vera um 1450 þús. til þess að vera nokkurn veginn hliðstæð því, sem þau voru 1971. Þannig hefur hæstv. ríkisstj. skorið niður byggingarlánin til þess fólks, sem er að reyna að stofna heimill. Og ekki nóg með það. Þótt lánin hafi verið skorin niður, virðist vera svo, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki enn fundið ráð til þess að standa við þessar lágu og niðurskornu lánveitingar. Það mætti nefna fleiri sjóði, opinbera sjóði, sem eiga mikilvægu hlutverki að gegna, Fiskveiðasjóð, Stofnlánadeild landbúnaðarins og fleiri sjóði, allt er tómt, og ekki virðast vera möguleikar til að veita þá niðurskornu fyrirgreiðslu, sem staðið hefur til að veita. Gert er ráð fyrir að hækka bensíngjald með lögfestingu þessa frv. um 4.13 kr., en auk þess um eina kr. 1. jan. n.k. Þessi eina kr. á að mæta niðurfellingu ýmiss konar gjalda, sem boðuð er. Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að það hefur oft áður komið til álita að fella niður þessi gjöld. Er ekki ástæða til að mæla gegn því, að það verði gert. En hagræðingin, sem í því felst, er ekki eins mikil og sumir vilja vera láta. Það er hér um bil sama vinna við þetta, vegna þess að venjulega er greiðsla innt af hendi um leið og þjónustan er veitt. Það er þess vegna ekki eins mikill sparnaður og ætla mætti. T.d. þegar ökuskírteini er afhent, þá er lítið meiri vinna í því að taka á móti greiðslu heldur en þótt því sé sleppt. Þannig er það einnig með tryggingaskírteini og annað fleira, sem í þessum gjöldum felst. En ég segi, að þetta hefur alltaf verið álitamál, og ég ætla mér ekki að mæla gegn því, að þessi breyting út af fyrir sig verði gerð. Ég sé ekki ástæðu til þess. Bensínskatturinn á sem sagt að hækka um 5 kr. við næstu áramót og 4.13 kr. nú strax. Útsöluverð á bensíni verður þá sennilega fremur 37 kr. en 36 kr. Mér er sagt, að það bíði einhverjar leifar af síðustu söluskattshækkun, sem ráðgert sé að bæta við, þegar næsta verð verður ákveðið, og eitthvað þurfa olíufélögin að fá meira vegna hækkunarinnar, þannig að það er ekki fjarri lagi, að bensínverðið verði þá, ef þetta verður lögfest, frekar 37 kr. en 36. Hæstv. fjmrh. var að tala um, að 36 kr. verð væri sambærilegt því, sem bensínverðið var 1964, sé miðað við kaupgjald og sé miðað við byggingarvísitölu. Þessa útreikninga hef ég ekki hjá mér. Það, sem skiptir meginmáli, er þó, að ég er hræddur um, að ef bensínið verður hækkað þetta mikið, þá verði þetta ekki til þess tekjuauka fyrir vegasjóð, sem ætlast er til. Ég er hræddur um, að bensínnotkunin geti dregist saman, verði minni vegna þessarar hækkunar. En mestur reginmunurinn er þó sá, að 1964, þegar bensínverðið var ákveðið og aðrir tekjustofnar Vegasjóðs, var það til þess að brúa bilið, fylla upp í skörðin, og til þess að auka vegaframkvæmdir í landinu. En þótt þessi hækkun verði gerð nú á bensíninu og þungaskattinum, sér þess engan stað. Það er aðeins litið brot af því fjármagni, sem vantar, til þess að hægt sé að standa við þá vegáætlun, sem samin var fyrir tveimur árum, hvað þá að bæta við framkvæmdirnar, eins og alltaf hefur verið gert áður, þegar álögur hafa verið hækkaðar á umferðina. Það er táknrænt tal hjá hæstv. fjmrh. nú, þegar hann talar um, að það sé ekki til neins að gera kröfur til ríkissjóðs, vegna þess að þar sé ekkert að hafa. Það er táknrænt, tal hæstv. ráðh. í dag, ef það er borið saman við tal hans áður, áður en hann varð ráðh. Þá talaði hv. 3. þm. Vesturl. um, að allar tekjur af umferðinni ættu að ganga til vegamála. Hvaða tekjur skyldu vera af umferðinni, sem ganga í ríkissjóð? Hæstv. ráðh. aflaði fjár með því að hækka skatta á innfluttum bílum. Þessir nýju skattar, sem hann lagði á vorið 1972, munu hafa gefið ríkissjóði á s.l. ári um 400 millj. kr., ekki minna, og heildartekjur af umferðinni, sem gengu í ríkissjóð á s.l. ári, munu hafa verið nærri 2000 millj. kr. Þannig hefur hæstv. ráðh. verið duglegur að skrapa saman í ríkissjóð milljarða, en segir nú, að hann geti engu skilað, vegna þess að allt þetta, sem til ríkissjóðs hefur farið af umferðinni, hátt á 2. milljarð á s.l. ári og verður enn meira að óbreyttum lögum á þessu ári vegna hækkunar á bensíni, - ekkert af því getur hæstv. ráðh. látið af hendi. Hæstv. ráðh, var að vísu að tala um, að ríkissjóður greiddi vexti og afborganir af lánum. Þetta var áður gert, en hefur farið hækkandi, vegna þess að þessar greiðslur hafa þyngst, en þessar greiðslur eru aðeins brot af því, sem gengur til ríkissjóðs í sköttum af umferðinni. Ég gerði ráð fyrir því, að í þessu frv. kæmi fram greiðsla frá ríkissjóði til Vegasjóðs, vegna þess að ríkissjóður hefur fengið auknar tekjur af himnum ofan, - tekjur, sem ekki var búist við, vegna hækkunar á bensíni. Má reikna með, að það verði um 400 millj. á þessu ári. Ég vil með leyfi hæstv. forseta - lesa hér upp áætlun, sem var gerð um þessa tekjuhækkun ríkissjóðs 31. jan. s.l. Það er er áætlun um tekjuaukningu ríkissjóðs vegna olíuhækkana erlendis og hækkunar á innflutningsgjaldi. Helstu forsendur dæmisins eru þessar: a) Verð á bensíni verði 32 kr., - 31. jan. var ekki hugsað, að það gæti orðið hærra, en nú verður það sennilega 5 kr. hærra, - 32 kr. á lítra miðað við óbreytt innflutningsgjald, en kaupverð fob. 123 dollarar hvert tonn. b) Innflutningsgjald hækki um kr. 3.13, sem hefur í för með sér, að útsöluverð fer upp í kr. 35.90. Þetta er ekki fjarri lagi. c) Útreikningar eru miðaðir við hækkun á útsöluverði úr 25 kr., sem bensínið var 31. jan. s.l. Tekjur af erlendri hækkun eru reiknaðar út á ársgrundvelli, en söluskattstekjur af innflutningsgjaldi eru miðaðar við 1. mars. Bensínsala er miðuð við tekjuáætlun Vegagerðar ríkisins og er áætluð 98.3 millj. lítra 1974. Tollverð á bensíni var fyrir hækkun 3.90 kr. á lítra, en er nú áætlað 8.80 kr. á litra. Miðað við framangreindan innflutning yrði tekjuaukning ríkissjóðs um 241 millj. kr. á ársgrundvelli. En það er fleira en tolltekjurnar, það er söluskatturinn líka, sem hækkar, þegar innkaupsverðið hækkar. Miðað við fyrrgreinda bensínhækkun erlendis frá hækkaði söluskattsverð úr 20.35 á lítra í kr. 28.47 eða um kr. 8.12, 11% söluskattur til ríkissjóðs gæfi í tekjur 89 aura á lítra eða 88 millj. kr. á ársgrundvelli. Nú er ekki um það að ræða, að það sé 11% söluskattur, eins og reiknað var með í jan., heldur 15%, og hækka þá tekjurnar um 32 millj. kr., og verður þá tekjuaukningin á ársgrundvelli 120 millj. kr. í staðinn fyrir 88 millj. Hækkun tekna vegna hækkunar veggjalds vegna verðútreiknings á bensíni hefur einnar kr. hækkun innflutningsgjalds í för með sér, kr. 1.05 hækkun á söluskattsverði. Ef innflutningsgjald af bensíni hækkaði um 3.13 kr., hækkar söluskattsverð því um 3.28 kr., sem gæfi í söluskatti 31 millj. kr. á árinu 1974. Ef miðað er við 15% söluskatt, hækkar þessi upphæð um 11 millj. og yrði 42 millj. kr. Miðað við framangreinda útreikninga yrði heildartekjuaukning ríkissjóðs því þessi, miðað við eitt ár: Tolltekjur 241 millj. kr., söluskattstekjur af erlendri hækkun 120 millj. kr., söluskattur af bensínhækkun, 42 millj. kr., samtals 403 millj. kr. En hæstv. fjmrh. ætlar að stinga þessari hækkun í ríkissjóð, - hækkun, sem hann hefur fengið alveg óvænt, og segir, að það sé ekki möguleiki á því að láta neitt af hendi í þennan tóma Vegasjóð, sem við nú erum að tala um. Það væri þó ekki nema sanngjarnt að gera þá kröfu, að ríkissjóður skili þessari upphæð. Má þá segja, að 403 millj. + 300 millj., sem gert er ráð fyrir, að þetta frv. gefi af sér, ef það yrði lögfest, yrði 700 millj., og yrði fjárvöntunin samt 1200 millj. í Vegasjóð, til þess að hægt væri að standa við vegáætlunina. Ég held, að alþm. og hv. fjvn. eigi eftir að tala við hæstv. fjmrh. um þetta. Í 7. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að mér skilst, að það megi breyta reglugerðinni frá því, sem hún er nú, og setja ökumæla í minni bifreiðar. Eins og reglugerðin er nú, er gert ráð fyrir, að ökumælar séu settir í bifreiðar, sem eru 5 tonn eða meira, en minni bifreiðar hafa ekki verið með ökumæla. Mér finnst mikið álitamál, hvort þetta eigi að gera, og held, að það sé ekki ástæða til þess. Ég held, að gjöldin á minni bílunum séu nægilega mikil og mikil vinna við það að hafa ökumæla í bílum og álestur, þótt ekki sé farið á víðara svið en nú er með það. Þá er gert ráð fyrir því að setja ökumæla í festi- og tengivagna. Ég hafði baldið, að það ætti að bíða, vegna þess að þetta er nú ekki orðið svo almennt enn. Ég held, að það ætti að hvetja fyrirtæki til þess að nota tengivagna og festivagna meira en gert er. Það sparar ábyggilega útlendan gjaldeyri, það sparar eldsneyti, og það sparar slit á tækjum, og það, sem kannske mest er um vert, það sparar slit á vegum, því að með því að hafa tengivagna aftan í bílum jafnast hlassþunginn á stærra svæði vegarins og það verður minna slit á veginum. En með því að setja mælana í tengivagnana, er gert ráð fyrir því að greiða fullt gjald fyrir það, að lagt er í þennan mikla kostnað, og það verður miklu síður hvatning fyrir einstaklinga eða fyrirtæki, sem hafa landflutninga með höndum, að notfæra sér þetta, sem getur verið vegakerfinu og þjóðinni í heild til góðs. Þá finnst mér, að 8. gr. gangi nokkuð langt og það sé nokkuð frjálslynt að samþykkja hana eins og hún er. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég vekja athygli á því, hvernig þessi gr. er. Hún hljóðar svo: „Bensíngjald og þungaskattur sá, sem tilgreindur er í lögum þessum eða ákveðinn verður með reglugerð, sbr. ákvæði 1. og 4. mgr. 7. gr., skulu vera grunntaxtar. Ráðh. er heimilt að hækka gjöld þessi í réttu hlutfalli við þá hækkun, sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar, sbr. lög nr. 25 frá 24. apríl 1957. Grunntaxtar bensíngjalds og þungaskatts eru miðaðir við vísitölu eins og hún var 1. mars 1974, þ, e. 998 stig.“ Ég er hræddur um, að hv. alþm. skoði huga sinn, áður en þeir samþykkja þessa gr. í frv., og hugsi til þess, hvað hefur skeð s.l. tvö ár, að framkvæmdakostnaður hefur hækkað um nærri 100% í tíð núv. stjórnar. Það væri sök sér að samþykkja þetta, ef það væri alveg öruggt, að núv. hæstv. ríkisstj. ríkti ekki lengur og upp yrði tekin ný stjórnarstefna, - það er eðlilegt, að þm. hlæi, - sem hindraði þessar miklu hækkanir. En ef menn mega búast við því, að hækkanir verði áfram eins og undanfarið, þá er alveg útilokað að samþykkja ákvæði eins og þetta. Það er líkt því og að samþykkja óútfylltan víxil. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki það traust, að nokkur vilji afhenda henni óútfylltan víxil. Þess vegna er það, að þetta ákvæði frv. verður örugglega skoðað vel, áður en það verður lögfest, ásamt fleiru í þessu frv. Þá eru það eigendur jeppabifreiða. Þeir eiga að fá nokkurn afslátt, ef þeir geta sannað, að þeir séu með bifreiðar utan þjóðveganna. 



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli á því, að þessi atkvgr., sem hér fer nú fram, er enn ein sönnun þess, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki starfhæfan meiri hl. í hv. þd. Margar greinar þessa merka frv. hefðu fallið, ef þm. Alþfl. hefðu ekki greitt þeim atkv., og frv. þannig breyst svo gífurlega, að í raun væri það í heild fallið og stjórnin hefði orðið að taka það til baka. Þetta eru svo athyglisverðir atburðir, að á þeim verður að vekja athygli. Flokkur minn styður frv. og hefur stutt meginatriði þess, og í samræmi við það segi ég já um þessa brtt.



Herra forseti. Ég hef í umr. um þetta mál lýst þeirri sannfæringu minni, að þau merku nýmæli, sem felast í brtt. menntmn. við 43. og 45. gr., séu allt að því óframkvæmanleg, ef árlegur starfstími skóla fer niður í 71/2 mánuð fyrir efstu bekkina. Af þeirri ástæðu greiddi ég atkv. með 42. gr. frv., en nú hefur brtt. menntmn. hins vegar verið samþ., þar sem heimild er gefin til að stytta skólaárið allt niður í 71/2 mánuð fyrir elstu nemendurna. Ég lít þó svo á, að ákvæði um atvinnuþátttöku nemenda, sú sem felst í 43. gr., og ákvæði um vikulegan starfstíma, sem 45. gr. fjallar um, séu svo mikilvæg, að ég hlýt að fylgja því. Í trausti þess, að heimild til svo skamms skólatíma sem 71/2 mánaðar fyrir elstu nemendur grunnskóla verði yfirleitt ekki notuð, segi ég já.