Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Umr. verður hagað þannig, að hver þingflokkur fær 45 mínútna ræðutíma, sem skiptist í tvær umferðir, hin fyrri 25–30 mín., en hin síðari 15–20 mín., þannig að samtals verði það 45 mín. Er til þess mælzt, að ræðumenn virði þessar tímaákvarðanir um lengd ræðutíma. Röð flokkana verður þessi: Alþýðubandalag, Alþýðuflokkur, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur. Hefst nú umræðan, og tekur fyrstur til máls 1. flm. þáltill., hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslason.



Herra forseti. Góðir hlustendur. „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að afturkalla þegar í stað leyfi til sjónvarpsstarfsemi bandaríska hersins á Íslandi. Jafnframt verði haldið áfram athugunum þeim, sem ríkisútvarpið hefur með höndum um möguleika á rekstri íslenzks sjónvarps Þannig er orðalag till., sem hér er til umr., en hún er flutt af nokkrum þm. Alþb. Nú er liðinn um aldarfjórðungur síðan sjónvarp fyrst kom til sögunnar í heiminum, en þó getur varla talizt, að það hafi slitið barnsskónum enn. Þó ber öllum saman um, að það sé þegar orðið eitt öflugusta tæki nútímans til áhrifa, góðra eða illra eftir því, hvernig á er haldið. Það hefur reynzt mjög vandmeðfarið, enda til þessa dags viðast hvar orðið beggja handa járn í menningarlegu tilliti, og er reynsluskorti og sums staðar óheppilegu rekstrarformi aðallega kennt um. Hvergi er reynslan af sjónvarpi orðin lengri en í Bandaríkjunum, og því kemur það kynlega fyrir, að sjónvarp þar skuli að efnisgæðum yfirleitt talið eitt hið lakasta í heiminum. Þetta á almennt við um sjónvarp þar og er ekki einungis álit útlendinga, heldur og Bandaríkjamanna sjálfra. Menningargildi þess er sérlega lágt metið og því kennt um, að sjónvarpsstöðvarnar eru í höndum gróðafélaga og reknar af þeim í áróðursog auglýsingaskyni. Annars virðist víða pottur brotinn í þessum efnum, og eiginlega mun sjónvarp hvergi komið af gelgjuskeiðinu. Þessar skoðanir fara erlendir sjónvarpsmenn ekki dult með. Og einkum benda þeir á, að þessari starfsemi sé í rauninni markaður harla þröngur bás. Forstjóri BBC-sjónvarpsins brezka lýsir nýlega þeirri skoðun sinni í blaðaviðtali, að hlutverk sjónvarps sé fyrst og fremst fréttaflutningur, sýning atburða, um leið og þeir gerast. Þetta verkefni getur sjónvarpið eitt leyst af hendi og gert það vel. Flutning annarra menningarþátta geti það að vísu annazt, en ekki eins vel og á þeim sviðum séu aðrir aðilar hæfari. Almennt er sjónvarpið sakað um að hafa óholl áhrif á uppvaxandi kynslóð, svo og á fjölskyldulif og félagslif yfirleitt, og hafa þegar farið fram skipulegar rannsóknir á sanngildi þeirrar sakargiftar. Einni slíkri rannsókn, mjög víðtækri, er nýlega lokið í Bretlandi, og leiddi hún í ljós m.a., að börn innan 16 ára aldurs eyða að meðaltali eins miklum tíma fyrir fraraan sjónvarpstækið og þau nota til skólans og annarrar félagslegrar starfsemi samanlagt. Flest börn, sem eru að byrja í skóla, nota 14 klukkustundir vikulega til að horfa á sjónvarp og 11–13 ára börn eyða í það 28 stundum í viku. Afleiðingin verður minni bóklestur, minna félagslíf og minni tími til útivistar og leikja. Þessar löngu setur framan við sjónvarpstækið torvelda börnum með dula skapgerð að samlagast jafnöldrum sínum, og þær auka á einræningshátt og draumóra viðkvæmra barna. Brezku sérfræðingunum, sem þessar athuganir gerðu, þótti niðurstaðan ekki glæsileg, en þeir hugguðu sig við það, að enn verra hefði ástandið reynzt í Bandaríkjunum, þar sem samsvarandi rannsóknir höfðu farið fram. Þar fannst 7 ára barn, sem hafði laumað muldu gleri í mat fjölskyldunnar, til þess, eins og það sagði, að sjá, hvort það dræpi hana, eins og í sjónvarpinu. Þar hafði einnig komið í leitirnar 9 ára stúlka, sem í hefndarskyni hafði sent kennara sínum öskju með eitruðu sælgæti, en fyrirmyndina hafði hún úr ameríska sjónvarpinu. Sjónvarpið hefur að sjálfsögðu ekki eins djúptæk áhrif á fullorðna og börn. Þó þykir það verka þvingandi á heimilin og draga úr æskilegu félagslífi, auk þess sem það stelur tíma frá hollri tómstundaiðju. Víða er kvartað um þverrandi aðsókn að leikritum, hljómleikum og öðrum mannfundum og sjónvarpinu kennt um. Sjónvarpsstarfsemi er svo viðamikill og dýr rekstur, að smáþjóðir, sem þó eru 20–30 sinnum fólksfleiri en Íslendingar, hikuðu lengi við að ráðast í hann. Það er því ekkert tiltökumál, að íslenzkt sjónvarp er enn ekki orðið að raunveruleika. Íslenzkir menntamenn, sem til sjónvarps þekkja, harma þetta ekki, því að þeir telja það ekki enn eiga til okkar brýnt erindi. Þetta hafa margir þeirra vottað opinberlega síðustu mánuðina, og kann ég að nefna úr þeim hópi biskup landsins, háskólakennara, fræðslumálastjóra, þjóðleikhússtjóra, námsstjóra, rektor og nemendur menntaskóla, rithöfunda og íslenzka stúdenta við nám erlendis. Ekki virðast stjórnarvöld okkar alveg sammála menntamönnunum um ágalla sjónvarps. Raunar hafa þau ekki haft hátt um áhuga sinn á íslenzku sjónvarpi, en þeim mun betur hafa þau stutt að því, að útlent sjónvarp og einmitt heimsins lélegasta fengi að flæða sem víðast yfir byggðir þessa lands. Þetta er sannleikur, þótt kyndugur sé. Blaðið Íslendingur á Akureyri sagði nýlega frá á þessa leið: „Einn íslenzku blaðamannanna, sem vestur fór í vetur sem leið, horfði eina kvöldstund á sjónvarp í hótelherbergi sínu og kvaðst hafa komizt upp í 16 morð það kvöldið í sjónvarpinu: Það er þetta sjónvarp, sem íslenzkir ráðherrar virðast hafa sérstakt dálæti á. Árum saman hafa stjórnarvöld okkar látið purkunarlausa útlendinga hafa sig að ginningarfíflum. Þann veg var Íslandi laumað inn í stríðsbandalag, og með sama hætti voru herstöðvar leyfðar í landinu og herseta. Síðan hefur aldrei orðið lát á ásókn erlends valds í þessu landi, og jafnlátlaust hefur undanhald íslenzkra ráðamanna verið. Á það við jafnt í stóru sem smáu. Sérhver ósk hins erlenda hers er uppfyllt, óðar en hún er látin í ljós. Það sér hinn þjónustusami andi, ríkisstj. Íslands, um. Í hvert sinn sem setuliðið t.d. telur sig þurfa að smala íslenzku kvenfólki í herbúðirnar mannskapnum til stundargamans, er sótt um leyfi til hins háa íslenzka utanríkisráðuneytis. Ekki vantar það, að um leyfi er sótt. Við þessum umsóknum sem öðrum er ævinlega orðið, og hermennirnir geta skemmt sér. Um hitt er minna hugsað, velferð íslenzku heimilanna, sem sjá á eftir dætrum sínum ofan í þetta fen óreglu og siðspillingar á Suðurnesjum. Kveinstafir þessara heimila berast ekki til varnarmáladeildar utanrrn. á Laugavegi 13. Öll leyfi eru veitt. Ekki var herinn fyrr kominn til landsins en hann heimtaði leyfi til að reka útvarp. Það var sumarið 1951. Hér var að vísu úr vöndu að ráða, því að íslenzk lög harðbanna þá starfsemi, sem fram á var farið. Nokkur dráttur varð á leyfisveitingunni þrátt fyrir harðfylgi þáv. menntmrh. við málið, og mun drátturinn hafa átt rót sína að rekja til sómatilfinningar útvarpsstjórans, sem þá var. En herinn beið ekki boðanna og hóf útvarpsstarfsemi sína í heimildarleysi. Að því kom þó skömmu síðar, að útvarpsstjóri var beygður, íslenzk lög þverbrotin, en Alþingi og þjóðin ekki virt viðlits. Síðan hefur amerískt hermannaútvarp af lægstu gráðu keppt við hið íslenzka um að móta hugsunarhátt og smekk æskulýðsins í þessu landi. Bandaríska setuliðið hér virðist heldur slælegt í vörn, ef marka má viðbrögð þess, er Bretar réðust á Ísland 1958. Hins vegar hefur það margsannað hæfni sina til sóknar. Stanzlaust og með glæstum árangri hefur það herjað á íslenzk stjórnarvöld og knúið þau til þrotlausra tilslakana. Árið 1954 heimtaði herinn að fá að reka sjónvarp í landinu. Það leyfi, sem raunar jafngilti einkaleyfi, var veitt þegjandi og hljóðalaust af þáv. utanrrh., sem hvorki spurði kóng né prest. Þó voru viss skilyrði sett, a.m.k. til málamynda. Styrkleiki stöðvarinnar skyldi ekki fara fram úr 50 wöttum og stefnuverkunin takmörkuð í átt til þéttbýlisins við Faxaflóa. Þessa heimild veitti hvorki útvarpsráð né útvarpsstjóri, og menntmrh. kom þar lítt eða ekki við sögu. Nú var skipt um hlutverk og símamálastjóri látinn gefa út leyfi að boði utanrrh., enda ekki ósanngjarnt, að menn skiptust á um að vinna óþrifalegustu verkin. Annars var aðferðin söm og áður, t.d. hvorki stuðzt við lög né leitað álits Alþingis. Þegar hér var komið sögu, tók setuliðið til óspilltra málanna að selja Íslendingum sín úreltu sjónvarpsviðtæki. Salan mun hafa gengið vel, og brátt vildu yfirvöld hersins fá að stækka stöðina. Sóttu þau um heimild til að auka sendiorkuna upp í 250 wött og mega hafa stefnuverkunina ótakmarkaða í allar áttir. Um þetta er sótt árið 1956, og þá skeði sá einstæði atburður, að setuliðið fékk synjun hjá íslenzkum ráðherrum. Um ástæðu til þessarar synjunar veit ég ekki með vissu, en þess má minnast, að árið 1956 var kosningaár og á því ári komust vinstri menn til valda í landinu. Hvað sem um þetta er, þá liggur það nú fyrir, að hernum var neitað um stækkun sjónvarpsstöðvarinnar á árinu 1956, enda lá tilgangurinn með þessari starfsemi þá þegar í aurum uppi. En herstöðvamenn eru iðnir viti kolann og hafa raunar ekki öðru að sinna hér en að færa út áhrifasvið ameríkanismans. Þeir héldu því sókninni áfram, og vorið 1961 unnu þeir sigur í sjónvarpsmálinu. Stækkunarleyfi fékkst, og amerísku viðtækin runnu út eins og heitar lummur að sögn Alþýðublaðsins. Enginn veit með vissu um fjölda sjónvarpsviðtækja í landinu utan herstöðvanna, en gizkað er á, að þau hafi verið á annað þúsund í Reykjavik á s.l. sumri. Ekki hafði viðtækjaverzlun ríkisins þá flutt inn nema örfá sjónvarpstæki, og mun obbinn af þessum tækjum landsmanna ýmist kominn frá setuliðinu eða sem smyglvarningur inn í landið. Útvarpstæki eru vandlega skrásett, en samsvarandi skráning sjónvarpstækja hefur aldrei farið fram. Er hér allt á eina bókina lært. Íslenzkt sjónvarp ekki til, en íslenzkir sjónvarpsnotendur skipta mörgum hundruðum. Reglur eru engar að fara eftir í þessum efnum, og þannig láta stjórnarvöldin reka á reiðanum ár eftir ár. Sjónvarpsviðtæki kosta nú að sögn 15–22 þús. kr. Það eru þannig miklir fjármunir, sem renna til þessara tækjakaupa, og munu þegar nema tugmilljónum. Þessi sóun er mjög varhugaverð. Sennilega líða ekki ýkjamörg ár, þar til íslenzkt sjónvarp hefst, og um leið eru öll þessi verðmæti farin í súginn. Það er þegar ráðgert, að senditæki íslenzka sjónvarpsins verði sömu tegundar og notuð eru í Evrópulöndum, en til þess að ná stöð með þeim útbúnaði duga amerísku viðtækin ekki. Evróputækin eru nýtízkulegri og myndgerðin öll önnur en amerísku tækjanna. Þetta er mál, sem ekki var vanþörf á að kynna almenningi, og raunar hefur útvarpsstjóri bent á það í blaðaviðtali, en hæstv. ríkisstj. virðist kæra sig kollótta um þetta hagsmunamál fólksins, eins og fleiri. „Íslenzkri tungu og íslenzkri menningu hlyti að verða stefnt í voða, ef hér yrði erlendur her að staðaldri: Þannig komst að orði núv. hæstv. menntmrh. árið 1949. Orð þessi voru sönn þá, og þau eru jafnsönn enn í dag, þótt hæstv. ráðh. telji það líklega ekki lengur henta sér að flíka þeim. Frá herstöðvum berast margháttuð siðspillandi áhrif, og löng erlend herseta getur sýkt hugsunarhátt, tungu og siðvenjur heillar þjóðar miður í rætur. Þetta eru gamalkunn sannindi, sem ekki verður í móti mælt. Það má loka augunum fyrir þeim, þegja um þau og neita að hlýða á þau, eins og íslenzkir ráðherrar löngum gera. En óhagganleg eru þau engu að síður. Það var gengið út frá því sem gefnu, að þjóðlegri menningu okkar yrði skeinuhætt af nábýlinu við útlenda herstöð. Hjá tjóni var ekki komizt, jafnvel þótt fyllstu varúðar í öllum samskiptum hers og þjóðar hefði verið gætt. Þetta var íslenzkum þjóðarleiðtogum ljóst, svo sem gömul ummæli þeirra sanna. Samt var látið skeika að sköpuðu og góðfúslega leyft, að erlendur her tæki sér bólfestu í landinu. Og ekki nóg með það, engrar varúðar var gætt í samskiptunum, heldur voru allar dyr opnaðar á gátt fyrir því óheilnæmi, sem frá herbúðunum stafar. Á þessa sveifina hafa íslenzk stjórnarvöld og bandarísk lagzt sameiginlega, hin íslenzki með ístöðuleysi sínu og þau bandarísku með markvissri ágengni. Þess hefði mátt vænta, að ríkisstj. vinveittrar þjóðar eins og Bandaríkjanna léti ekki hernámið hvíla á þessari litlu þjóð og menningu hennar með meiri þunga en nauðsynlegt var. En hér fór á aðra leið, svo ótrúlegt sem það er. Bandarísk stjórnarvöld virðast leggja á það ríka áherzlu að gera tíð strandhögg og stór á íslenzku menningarsviði og ná þar sem öruggastri fótfestu. Þessi fáheyrða viðleitni vinveittrar þjóðar speglast mjög greinilega í sjónvarpsmálinu. Sú hugsun er fráleit, að bandarísk yfirvöld oti hermannasjónvarpi sínu að Íslendingum þeim til menningarauka. Svo einföld eru þau sannarlega ekki. Þeim er vel kunnugt um álit heimsins á bandarísku sjónvarpi, og vafalaust þekkja þau eitthvað til skoðana manna hér. Hvað segja annars íslenzkir menningarfrömuðir nm þetta sjónvarp sérstaklega? Ég skal rifja upp nokkur dæmi um þeirra álit. Snorri Sigfússon námsstjóri segir: „Ég var einu sinni í Ameríku, og sá þar sjónvarp og gazt illa að því. Þjóðieikhússtjóri komst þannig að orði í blaðaviðtali: „Ef ég ætti að dæma af því sjónvarpsefni, sem ég sá í ameríska sjónvarpinu fyrir 5-6 árum, mundi ég ekki telja það hafa mikið menningargildi: Og hann bætti við, að hann liti á ameríska sjónvarpið frekar sem afmenningartæki, en menningar. Sigurður A. Magnússon rithöfundur og blaðamaður Morgunblaðsins hefur í sjálfu ríkisútvarpinu kallað ameríska sjónvarpið vágest hinn mesta, menningarspilli og beinlínis mannskemmandi. Og þetta álit kvaðst hann byggja á þriggja og hálfs árs kynnum sínum af þessu sjónvarpi. Þá var Guðmundur Hagalín rithöfundur og ríkisbókavörður ekki sérlega myrkur í máli í Vísi nýlega. Þar skrifaði hann m.a. þetta: „Ég hef ávallt litið á dvöl hins erlenda herliðs hér á landi sem illa nauðsyn. Og það er víðs fjarri, að ég telji okkur Íslendingum skylt eða sæmandi að niðurlægja okkur svo, að til að skemmta erlendum her á landi hér stofnum við riðandi þjóðmenningu okkar í aukna hættu. Og ógeðslegri sýn getur ekki við mér blasað en þúsundir af ungu fólki flatmagandi dag eftir dag og kvöld eftir kvöld við að horfa á bandarískt hermannasjónvarp: Á þessa lund eru öll ummælin, sem ég hef heyrt og séð um þetta mál, að tveim undanteknum. Útvarpsstjórinn sagði í blaðaviðtali fyrir jól: „Ég get ekki séð, að nein menningarleg hætta stafi af Keflavíkursjónvarpinu.“ E.t.v. er útvarpsstjórinn maður nærsýnn eða þá hann hefur lokað augunum, um leið og hann brá sjóngleri sínu fyrir þau. Einn af ritstjórum Morgunblaðsins veittist harkalega að flm. till., sem hér er rædd nú, í greinarstúf hinn 26. nóv. s.l. Kallaði hann tvo þeirra kommúnista, en hina svikara, og veit ég ekki, hvort verra er að hans dómi. Í greininni segir ritstjórinn, að kommúnistar skjóti svikurunum fram fyrir sig og síðan orðrétt: „Þess vegna flytja þeir nú nokkrir saman tillögu á Alþingi til áfellis sjónvarpi varnarliðsins. Með þessu á að reyna að gera varnir tortryggilegar og blása það upp sem stórmál, hvort sjónvarp, sem hér hefur verið rekið árum saman, án þess að íslenzkri menningu yrði meint af, verði svo skýrt, að þeir, er það vilja skoða, geti notið þess með svipuðum hætti og sjónvarps er notið í öðrum löndum.“ Slík er rökræða þessa ritstjóra, og sýnist heiðríkja huga hans ásamt orðbragðinu vera í fyllsta samræmi við málstaðinn. Með till. á að reyna að gera varnir tortryggilegar, segir ritstjórinn. Hugsunargangurinn er bersýnilega þessi: Ef Íslendingar gera sig svo digra að hafna hermannasjónvarpinu á Keflavíkurflugvelli, sjónvarpi, sem menntaðir Bandaríkjamenn hafa skömm á, þá skulu þeir sömu Íslendingar sakaðir um fjandskap við hervarnir vestrænna þjóða og svikarar heita. Minna má það ekki kosta. Því er nú verr, að málflutningur sem þessi sést of oft í Morgunblaðinu og minnir ónotalega mikið á áróður nazista fyrir stríð. Með tillögunni erum við flm. að mótmæla amerísku sjónvarpi á Íslandi, og svipað hafa ótalmargir Íslendingar aðrir gert, menn úr öllum stéttum og flokkum. Skyldi ekki allur sá hópur vera að gera vestrænar hervarnir tortryggilegar að dómi ritstjórans? Ég vænti þess, að skoðanabræður hans á Alþingi svari, ef einhverjir eru. Bandarísk yfirvöld stofnsetja sjónvarpsstöð hér og siðar fimmfalda þau sendikraft þessarar stöðvar. Þetta er ekki eingöngu gert til þess að veita nokkrum hermönnum dægrastyttingu, heldur á einnig að ná sjónum og hlustum Íslendinga. Sá tilgangur sannast bezt á því, að stöðin var ekki fyrr tekin til starfa en farið var að selja íslenzkum borgurum sjónvarpstæki út um bakdyr herstöðvanna. Einnig reynist upplýsingaþjónusta Bandaríkjanna gegna því hlutverki að auðvelda íslenzku fólki notin af þessu erlenda sjónvarpi. Sannleikurinn er sá, að hér er raunverulega um viðtækt hernám að ræða. Hinir stóru vinir okkar í NATO hernema ekki aðeins landið og fiskimiðin, heldur ráðast þeir og inn í íslenzka menningarhelgi og setjast þar að. Vafalaust er þetta hyggilegt frá þeirra sjónarmiði. Þeir vilja fá að ala þjóðina upp í þeim anda, sem þeim hentar, og því reyna þeir að brjóta niður viðnámsþrótt íslenzkrar menningar. Þegar það hefur tekizt, eiga herveldin landið og þjóðina og þurfa ekki að óttast brottrekstur úr því. Útvarpið og sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli eru ein beittustu vopn þeirra, sem nú reyna að rugla heilbrigða dómgreind þjóðarinnar. En þeir eiga fleiri vopn, þeirra á meðal heilar stofnanir og félög, og ekki skortir þá fé. Ungum og myndarlegum Íslendingum er boðið til Bretlands og Bandaríkjanna, þar sem leikið er við þá og dekrað um hríð. Heimkomnir eru þeir látnir stofna félög með áferðarfallegum nöfnum ag undir merkjum þeirra, en á vegum NATO eru þessir piltar látnir endasendast um landið líkt og Ameríkuagentar forðum, boðandi hatur milli þjóða og glórulausar stríðsæsingar þeirra afla, sem menningarsnauðust eru í vestrænum heimi, afla afturhalds, auðshyggju og kúgunar. Þannig er nú unnið hér á landi, og til þess hentar forheimskandi hermannasjónvarp prýðilega vel. Í Frakklandi er sögð barátta hafin gegn skaðlegum áhrifum ameríkanismans á franska tungu og franskan hugsunarhátt og tjáningarmáta. Hvað mættum við gera, lítil þjóð? „Gætum vandlega frelsis þjóðarinnar. Varðveitum tungu vora. Hún er dýrmætasta sverð þjóðarandans: Þessum hvatningarorðum beindi Benedikt Sveinsson til þjóðarinnar árið 1944, og mér sýnist brýn þörf á að minna á þau nú, þegar hart er sótt að íslenzkum þjóðaranda. Hæstv. ráðherrar eru allir vel menntaðir menn, og ekki færri en þrír þeirra eru fyrrv. prófessorar. Finna þessir menn ekki auðmýkinguna í hinum endalausu tilslökunum við ágeng yfirvöld hins erlenda hers, og sjá þeir ekki hættuna, sem í því felst að veita hernum einkaaðstöðu til sjónvarpsstarfsemi í landinu? Auðvitað sjá þeir þetta. En mega þeir þá ekki rönd við reisa? Það er spurning, sem ég læt ósvarað, en beini til réttra aðila í von um svar. Menningu viljum við Íslendingar sækja til vestrænna þjóða, en ómenningu ekki. Við virðum Breta og Bandaríkjamenn fyrir margra hluta sakir og óskum að eiga ýmislegt sameiginlegt með þeim. En við tökum þá ekki sem neina guði, ekki einu sinni sem hálfguði, og þegar þeir gerast ágengir við okkur, mótmælum við og snúumst til varnar. Við dáum vestrænar þjóðir fyrir það, sem gott er í fari þeirra, en álösum leiðtogum þeirra, þegar þeir beita valdi sínu til ójafnaðar. Hlutdeild í hernaði hæfir okkur Íslendingum engan veginn, og hvers konar ómenningu aðra, jafnvel þótt vestræn sé, eigum við hiklaust að frábiðja okkur, og eru þar með talin afmenningartæki á borð við amerískt sjónvarp. Þá óhæfu þarf að uppræta, sem þetta sjónvarpsmál er. Að áliti dómbærra manna er starfsemin bein ógnun við íslenzka tungu, menningu og siði. Þetta skiptir höfuðmáli og réttlætir, að gripið sé nú til þess ráðs, sem eitt dugir, en það er að banna þessa sjónvarpsstarfsemi með öllu. Annað mun reynast gagnslaust kák. Ágengur aðili virðir aldrei sett skilyrði. Þjóðin á hér mikið í húfi, og því legg ég eindregið til, að tillagan um afturköllun sjónvarpsleyfisins verði samþykkt. Samtímis því, að við losum okkur við þá smán, sem hermannasjónvarpið er, ber að halda áfram að athuga möguleika til að koma á fót íslenzku sjónvarpi, en um það fjallar tillaga okkar einnig. Athugunin er þegar hafin. Fyrir atbeina ríkisútvarpsins kom hingað erlendur sérfræðingur s.l. sumar þeirra erinda að kynna sér aðstöðu til íslenzkrar sjónvarpsstarfsemi. Þessi maður mun hafa skilað álitsgerð, þar sem hann lýsir jákvæðri niðurstöðu athugana sinna. Vitanlega verður stofnkostnaður gífurlega hár og árlegur rekstrarkostnaður hærri, þannig að þetta verður þungur baggi á þjóðinni. Rannsókn þessa sérfræðings er ekki annað en frumathugun máls, sem þarfnast mikils undirbúnings. Að áliti okkar flm. ber að halda áfram athugun, hver svo sem endanleg niðurstaða verður. Þótt sjónvarp hafi harla takmarkað gildi sem menningarmiðill og enn loði við það stórir gallar, þá finnst mér eðlilegt, að við stefnum að því að eignast það, enda mun þorri þjóðarinnar þess fýsandi. Sjónvarp er ágætur fréttamiðill. Það er einnig hentugt til fræðslustarfsemi. Og loks má nota það til dægrastyttingar, ef rétt er á haldið. Önnur menningarhlutverk þess eru talin hverfandi, og hef ég orð á því til þess að vara við ofmati á gildi sjónvarps. Það væri óskynsamlegt að flana að neinu í þessu sjónvarpsmáli okkar, en hyggilegt að fylgjast vei með því, sem erlendis er að gerast. Það er nú spáð allt að því tæknilegri byltingu á þessu sviði í náinni framtíð, og á ég þar við endurvarp frá gervihnöttum og sjónvarpsmyndir í litum auk almennra tækniframfara í gerð tækjanna. Þess er vænzt á næstu árum, þ.e.a.s. innan þeirra tímamarka, sem við þurfum til undirbúnings eigin sjónvarps. Óhjákvæmilegt er, að sjónvarp verði okkur þungt í skauti fjárhagslega, en ef hagsýni er gætt í undirbúningi sem og í framkvæmd og hæfileg biðlund sýnd, aukast líkurnar fyrir því, að fyrirtækið blessist. Að lokum skal áherzla lögð á þetta: Það er þúsund sinnum hollara þjóðinni að hafa ekkert sjónvarp en lúta afsiðandi amerísku hermannasjónvarpi, og því er brýnast af öllu að losna við það. Megi hamingjan gefa ísl. stjórnarvöldum þennan skilning og þrek til athafna í samræmi við hann.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir Alþingi liggja tvær tillögur um sjónvarpsmál. Er önnur þeirra borin fram af nokkrum Framsóknarflokksmönnum og er þess efnis, að komið skuli í veg fyrir stækkun sjónvarpsstöðvar á Keflavíkurflugvelli, en því jafnframt slegið föstu, að haldast skuli óbreytt heimild varnarliðsins til áframhaldandi rekstrar sjónvarps, er það hefur rekið þar s.l. sjö ár, enda verði fullnægt þeim skilyrðum, er sett voru fyrir rekstrinum í upphafi. Hin tillagan er borin fram af nokkrum kommúnistum og felur ríkisstj. að stöðva skilyrðislaust nú þegar allan sjónvarpsrekstur á Keflavíkurflugvelli. Báðar mæla tillögurnar svo fyrir, að haldið verði áfram athugun og undirbúningi stofnunar íslenzks sjónvarps, einnig tillaga kommúnista, þótt 1. flm. þeirrar till., sem var að ljúka máli sínu hér áðan, virtist öðrum þræði tala á móti öllu sjónvarpi, einnig íslenzku. Kommúnistar hafa krafizt útvarpsumr. um sjónvarpstillögu sína og fara þessar umr. því fram samkvæmt kröfu þeirra. Er mér vissulega kærkomið að fá tækifæri til þess að gera grein fyrir málinu og mínum afskiptum af því í áheyrn alþjóðar. Hjá því verður þó ekki komizt að vekja athygli á, hversu mjög stjórnarandstöðuna skortir nú málefni til ádeilna á ríkisstj., þegar útvarpsumræðna er krafizt um sjónvarp, sem rekið hefur verið á Keflavíkurflugvelli í sjö ár samkvæmt sérstöku leyfi utanrrh. Framsfl. og afskiptalaust allan tímann af kommúnistum. Eftir þriggja ára stjórnarferil núv. ríkisstj., sem vissulega er ein athafnamesta ríkisstj., sem hér hefur verið, er Keflavíkursjónvarpið á sjö ára afmæli þess eitt höfuðádeiluefni stjórnarandstöðunnar á ríkisstj. Sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli á sér nokkurn aðdraganda og vissa sögu. Þegar varnarliðsmenn komu fyrst til Keflavíkurflugvallar, var þar harla ömurlegt aðkomu. Húsnæði var þar aðeins fyrir lítinn hluta varnarliðsins. Þorri liðsins varð að hafast við í tjöldum og gömlum hermannabröggum, sem eingöngu eru notaðir í styrjöld. Koma varnarliðsins var svo fyrirvaralaus, að ekki var um neinn sérstakan undirbúning að ræða. Samkomustaðir voru nær engir á Keflavíkurflugvelli og aðstaða til tómstundaiðkana engin. Varnarliðsmenn voru yfirleitt ungir menn, sem undu því illa að liggja í hertjöldum eða rölta um flugvallarheiðina í frístundum sínum. Þeir leituðu því þangað, sem þeir gátu varið frístundum með þeim hætti, sem ungs fólks er háttur, og þar eð þess var ekki kostur innan vallarins, leituðu þeir út fyrir hann. Íslendingum og yfirstjórn varnarliðsins var frá upphafi ljóst, að það mundi auka mjög á sambúðarvandamálið, ef ekki væru settar nokkrar hömlur á ferðir varnarliðsmanna út af flugvallarsvæðinu, og þess vegna var frá upphafi reynt að takmarka ferðir þessar sem mest. Hér var hins vegar nokkur vandi á höndum um framkvæmd. Fyrir fram var vitað og reynslan staðfesti það síðar, að allar hömlur yrðu báðum aðilum erfiðar í framkvæmd, nema því aðeins að þannig yrði búið að varnarliðinu innan flugvallarins, að varnarliðsmenn mættu una þar hag sínum og hefðu möguleika til að eyða þar tómstundum sínum án þess að þurfa að leita út fyrir völlinn. Frá upphafi var þess vegna unnið að því að koma upp fullnægjandi samkomustöðum fyrir varnarliðsmenn innan flugvallarins og búa völlinn öðrum þeim þægindum, sem nauðsynleg þóttu, til þess að varnarliðsmenn gætu unað þar hag sínum. Eitt af hví fyrsta, sem gerðist í þessu sambandi, var, að varnarliðið leitaði eftir heimild til að koma sér upp útvarpsstöð, svo að varnarliðsmenn gætu hlustað á útvarp, sem þeir skildu og flytti efni, sem miðað væri við þeirra hæfi og óskir. Af Íslands hálfu var veitt leyfi til rekstrar útvarpsstöðvarinnar, og tók hún til starfa þegar á árinu 1951. Ekki var leitað til Alþingis um leyfi fyrir útvarpsstöðinni, enda bar engin skylda til þess. Útvarpsstöðin á Keflavíkurflugvelli hefur þegar starfað í full 10 ár. Hún heyrist vítt um land og útvarpar mikinn hluta sólarhrings. Engar kröfur hafa um það heyrzt, að rekstur þessarar stöðvar verði stöðvaður, og flm. sjónvarpstillagnanna fara ekki fram á það. Þegar Framsfl. tók við meðferð varnarmálanna eftir kosningarnar 1953, hugðist hann draga enn úr ferðum varnarliðsmanna út af flugvallarsvæðinu. Tók utanrrn. þá upp viðræður við varnarliðið í þessu skyni. Í viðræðum þessum hélt varnarliðið því fram, að erfitt mundi reynast í framkvæmd að draga úr ferðum varnarliðsmanna út af flugvallarsvæðinu, ef ekki væru samtímis gerðar ráðstafanir til að bæta tómstundaaðstöðu varnarliðsmanna innan þess. Gerðu forsvarsmenn varnarliðsins grein fyrir því í viðræðunum, hvernig þeir hefðu unnið að þessu frá upphafi, en töldu þó, að í mörgu væri enn áfátt. Sérstaklega lögðu þeir áherzlu á þýðingu þess að fá leyfi til sjónvarpsrekstrar á flugvellinum, ef takast ætti með sómasamlegum hætti að draga enn úr ferðum varnarliðsmanna. Í sambandi við þessar viðræður lét utanrrh. Framsfl. fara fram athugun á því haustið 1954, hvort sjónvarpsstöð af minnstu gerð, sem völ var á, staðsett á Keflavíkurflugvelli, mundi sjást utan flugvallarins. Niðurstaðan varð sú, að ekki væri hægt að koma í veg fyrir, að stöðin sæist utan vallarins, ef hún ætti á annað borð að sjást þolanlega innan hans. Sérstök athugun fór auk þess fram á því, hvort tiltækilegt væri að binda sjónvarpsleyfi fyrir flugvöllinn því skilyrði, að um lokað sjónvarp væri að ræða, þ.e.a.s. sjónvarp, sem sést í þeim sjónvarpstækjum einum, sem tengd eru sjónvarpsstöð með þræði, líkt og er um talsíma og rafmagn. Þetta var ekki talið tiltækilegt, og voru rök sérfræðingsins gegn lokaða sjónvarpinu svo sannfærandi, að utanrrn. hreyfði því ekki við varnarliðið að binda sjónvarpsleyfið slíku skilyrði. Hugmyndinni um lokað sjónvarp var því hafnað af utanrrh. Framsfl. haustið 1954, eftir að hann hafði látið sérfræðing athuga málið. Samningsviðræður utanrrn. og varnarliðsins árið 1954 skulu ekki raktar hér frekar, en niðurstaða þeirra varð sú, að samkomulag varð um, að varnarliðið setti sér sjálft reglur um brottför sinna manna af flugvallarsvæðinu, en ríkisstj. veitti varnarliðinu á móti leyfi til sjónvarpsrekstrar. Gaf utanrrh. Framsfl. síðan út sérstakt leyfisbréf til varnarliðsins fyrir sjónvarpsrekstrinum, og póst- og símamálastjóri gaf út sams konar bréf. Málið var ekki borið undir Alþingi, enda ekki skylt að gera það. Til sjónvarpsrekstrar var því stofnað á Keflavíkurflugvelli fyrir sjö árum samkvæmt sérstöku leyfi utanrrh. Framsfl., útgefnu eftir að rannsókn hafði leitt í ljós, að það sæist út fyrir völlinn, og leyfið var liður í samkomulagi á milli varnarliðsins og utanrrn., gerðu í því skyni að draga úr ferðum varnarliðsmanna út af varnarsvæðinu. Haustið 1954 hafði utanrrn. í upphafi í hyggju að binda sjónvarpsleyfið því skilyrði, að það sæist ekki utan vallarins, en í hinu endanlega sjónvarpsleyfi, sem gefið var út 7. marz 1955, voru þó aðeins sett tvö skilyrði. Sjónvarpsstöðin mátti ekki vera yfir vissum hámarksstyrkleika, þ.e. 50 wött, og skyldi viss hluti sjónvarpshringsins skyggður. Þau sjö ár, sem sjónvarpið hefur starfað, hefur styrkleiki stöðvarinnar aldrei farið fram úr leyfðu hámarki. En þegar í upphafi kom í ljós, að skygging á sjónvarpshring hafði lítil eða engin áhrif. Sjónvarp frá stöðinni hefur frá upphafi sézt talsvert út fyrir flugvallarsvæðið og þar á meðal í Reykjavik, eins og fyrir fram var vitað samkvæmt rannsókn utanrrn., gerðri áður en stöðin var leyfð. Síðan sjónvarpsstöðin tók til starfa, hafa ýmsir Íslendingar utan flugvallarins orðið til þess að fá sér sjónvarp, og hefur þeim farið fjölgandi, sem það hafa gert. Aldrei hafa verið gerðar neinar tilraunir til að koma í veg fyrir, að sjónvarpið sæist utan vallarins, og engin rödd hefur heyrzt í þá átt. Gildir einu, hver hefur verið í ríkisstj. á þessum tíma. Í aprílmánuði 1961 sneri varnarliðið sér til póst- og símamálastjóra og tjáði honum m.a., að sjónvarpsstöðin væri mjög úr sér gengin og þyrfti að endurnýjast, en ný senditæki væru ekki fáanleg minni en 260 watta. Óskaði varnarliðið breytinga á upphaflega leyfisbréfinu, í samræmi við þetta. Póst- og símamálastjóri athugaði málið og komst að þeirri niðurstöðu, að aukning orkunnar hefði í för með bætta viðtöku, sérstaklega í nágrenni sendistöðvarinnar, en hins vegar mundi langdrægi stöðvarinnar aukast tiltölulega lítið. Taldi póst- og símamálastjóri, að langdrægi stöðvarinnar mundi aukast um innan við 10 km við orkuaukningu úr 50 wöttum í 250 wött. í skýrslu sinni til ráðuneytisins gat póst- og simamálastjóri þess, að sömu aukningu á langdrægi mætti ná án aflaukningar með því að hækka sendiloftnetið eða nota fullkomnara loftnet, en engar takmarkanir voru á slíku í upphaflega leyfisbréfinu. Að lokinni athugun sinni sendi póst- og símamálastjóri erindi um málið til utanrrn., þess efnis, að hann vildi gefa út umbeðið leyfi til stækkunar sjónvarpsstöðvarinnar, og spurðist hann fyrir um, hvort ráðuneytið teldi á því nokkra annmarka. Hljóðar niðurlag bréfs póst og símamálastjóra svo, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Póst- og símamálastjórnin vill í þessu sambandi geta eftirfarandi: Stöð sú, sem nú er leyfð, heyrist og sést í Reykjavik, séu notuð næm tæki og stefnuloftnet, og virðist ekki skipta miklu máli, hvort orka er eitthvað meiri eða minni. Póst- og símamálastjóri hefur rætt mál þetta munnlega við útvarpsstjóra, sem hafði ekkert að athuga við orkubreytinguna. Málið hefur einnig verið skýrt fyrir formanni varnarmálanefndar. Póst- og simamálastjórnin leyfir sér því að spyrjast fyrir um, hvort ráðherra telji nokkra annmarka á því, að póst- og símamálastjóri geri þá breytingu á nefndu tilraunaleyfi, að útgeislaafl sjónvarpsstöðvarinnar megi auka upp í allt að 250 wött: Lengra er bréfið ekki. Þannig var málið lagt fyrir ráðuneytið. Ég sá ekki ástæðu til að leggjast gegn því, að leyfið væri gefið út, og lágu til þess þessar ástæður: 1) Mikil áherzla hefur ætið verið á það lögð að draga sem mest úr ferðum varnarliðsmanna út af varnarsvæðunum. Er það samróma álit allra þeirra, sem við þessi mál hafa fengizt, að frumskilyrði þess, að slíkt megi lánast með sómasamlegum hætti, er, að þannig sé að varnarliðsmönnum búið, að þeir uni hag sínum sem bezt innan varnarsvæða. 2) Fyrrv. ríkisstjórnir höfðu veitt varnarliðinu fyrst leyfi fyrir útvarpi og síðan sjónvarpi í því skyni, að varnarliðsmenn yndu betur hag sínum innan varnarsvæðisins. Vitað er og viðurkennt, að báðar eiga þessar ráðstafanir mjög ríkan þátt í því, að verulega dró úr ferðum varnarliðsmanna út af varnarsvæðunum. Hefur svo til tekizt, að þorri varnarliðsmanna fer aldrei eða einu sinni út af varnarsvæðinu þau tvö ár, sem hver þeirra dvelur hér, og sárafáir þeirra fara út fyrir svæðið að nokkru ráði. 3) Leyfi fyrir sjónvarpinu var upphaflega liður í samkomulagi ríkisstj. við varnarliðið um, að það setti sér sjálft reglur varðandi för manna sinna út af varnarsvæðinu, en ríkisstj. veitti leyfi fyrir sjónvarpi. 4) Ágreiningslaust var, að sjónvarpsstöðin var mjög slitin og þurfti endurnýjunar við. Það er ekki véfengt, að þess var ekki kostur að endurnýja hana með tækjum, sem geisluðu út með svo litlu afli sem greindi í upphaflega leyfinu. Að neita um endurnýjun með aflmeiri tækjum þýddi því í rauninni sama og að loka stöðinni fljótlega. 5) Fyrir hendi var álitsgerð póst- og símamálastjóra um, að við stækkunina mundi langdrægi sjónvarpsstöðvarinnar sáralítið aukast, innan við 10 km. Við þá aukningu mundi stöðin vart ná til fleiri Íslendinga en verið hefur til þessa. 6) Póst- og símamálastjóri var meðmæltur því, að leyfið væri veitt, og útvarpsstjóri tjáði honum, að hann hefði ekkert við orkubreytinguna að athuga. Á þessum forsendum féllst ég á, að póst- og símamálastjóri gæfi út nýtt leyfi, en samkvæmt alþjóðafjarskiptasamningnum og ákvæðum fjarskiptalaganna eiga símamálastjórar m.a. að sjá um útgáfu tæknilegra leyfisbréfa í landi sínu í samræmi við alþjóðlegar tæknireglur. Umræður um sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli hafa leitt í ljós, að afstaða manna til þess er með þrennum hætti. Sumir vilja láta banna sjónvarpið þar með öllu. Aðrir vilja leyfa það með því skilyrði, að sjónvarpið sjáist ekki utan vallarins. Og enn aðrir vilja leyfa það í því formi, sem gert hefur verið. Forusta þess að banna varnarliðinu sjónvarp með öllu, einnig þó að langdrægi þess væri bundið við Keflavíkurflugvöll, er að sjálfsögðu í höndum kommúnista. Þeir vilja varnarliðið í burtu og miða afstöðu sína við það. Erfiðleikar í sambúð Íslendinga og varnarliðsins eru kommúnistum beinlínis eftirsóknarverðir, vegna þess að þeir vona, að slíkt flýti fyrir brottför varnarliðsins frá Íslandi. Því tíðförulla sem varnarliðsmenn gera sér út af varnarsvæðunum, því meiri möguleikar eru á að stofna til vandræða. Sjónvarp varnarliðsins á ríkari þátt í því en flest annað, að varnarliðsmenn halda sér heima í tómstundum sínum og una þar hag sínum. Þetta þjónar vissulega ekki þeim tilgangi kommúnista að stofna til illdeilna við varnarliðsmenn, og þess vegna vilja þeir hanna sjónvarpsrekstur varnarliðsins með öllu. Það er athyglisvert, að Framsfl. viðurkennir þessi sjónarmið fullkomlega, og þess vegna gaf hann út sjónvarpsleyfið á sínum tíma, þó að vitað væri fyrir fram, að stöðin sæist utan flugvallarsvæðisins, og þess vegna treystist Framsfl. ekki til þess nú að standa að því að afturkalla sjónvarpsleyfið. Þá er afstaða þeirra, sem vilja leyfa sjónvarp á Keflavíkurflugvelli, en því aðeins að langdrægi þess nái ekki út fyrir flugvöllinn. Í þessum hópi eru flm. Framsóknartillögunnar. Er þessi afstaða hin furðulegasta, þegar þess er gætt, að Framsóknarflokksmenn vissu, áður en þeir á sínum tíma gáfu leyfið út, að skilyrðin voru haldlaus, stöðin hlaut að sjást út fyrir flugvallarsvæðið, enda varð sú reynslan á. Lokaða sjónvarpinu hafnaði utanrrh. Framsfl. haustið 1954, að undangenginni rannsókn sérfræðinga. Rökin fyrir þessari afstöðu eru enn í fullu gildi. Hér er því í rauninni aðeins um tvennt að velja: að hætta sjónvarpsrekstrinum, þegar stöðin verður órekstrarhæf, eða leyfa nýja stöð af sem minnstri gerð, sem er 250 wött. Sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli hefur leitt til umræðna um íslenzkt sjónvarp, og er því haldið fram af ýmsum, að hér eigi aldrei að koma íslenzkt sjónvarp, það sé tímaþjófur og siðspillandi. Um Keflavíkursjónvarpið er því sérstaklega haldið fram, að efni þess sé ósæmilegt og að það ausi yfir þjóðina soranum úr menningarlífi stórþjóðar, eins og það er orðað í grg. tillögu þeirrar, sem hér er til umræðu. Ég ætla ekki að ræða dagskrá Keflavíkursjónvarpsins. Við umræður á Alþingi fyrir nokkrum vikum kom í ljós, að talsmaður kommúnista hafði um langan tíma horft á sjónvarp frá Keflavíkurflugvelli, ég hins vegar aldrei. Síðan hef ég reynt að bæta úr þessu og kynnt mér dagskrána. Ber hún með sér, að hún er miðuð við óskir varnarliðsmanna og þarfir þeirra, enda ætluð þeim einum. Er dagskráin mjög svipuð því, sem gerist í erlendu sjónvarpi, nema auglýsingar sjást bar ekki. Virðist mér hún sett saman úr efni hliðstæðu því, sem við oft heyrum í útvarpinu okkar, en sjáum ekki og kvikmyndum, sem daglega eru sýndar hér. Ætti að banna að flytja hér opinberlega efni hliðstætt því, sem sjónvarp varnarliðsins flytur, mundi okkar eigin útvarpsdagskrá styttast verulega og kvikmyndahúsin skorta verkefni. Hugleiðingar um, að hér skuli aldrei sjást sjónvarp, eru óraunhæfar. Sjónvarp kemur á Íslandi, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Það er hvorki á valdi Alþingis né ríkisstj. að koma í veg fyrir slíkt. Við lifum á öld tækninnar. Það er skammt undan að endursjónvarpað verði frá stöðvum, staðsettum í himingeimnum, og þess er ekki langt að bíða, að langdrægi sjónvarps á jörðu aukist svo, að það dragi landa á milli, líkt og útvarp gerir nú. Þegar svo er komið, megna engin lagaboð eða stjórnarfyrirmæli að koma í veg fyrir, að menn fái sér sjónvarpstæki og horfi. Hinn alþjóðlegi kommúnismi hefur reynt að hlaða múr um Austur-Berlín í því skyni að útiloka Austur-Berlínarbúa frá samskiptum við hinn frjálsa heim. Þetta er hégómlegt fyrirtæki samanborið við það að ætla sér að koma í veg fyrir, að menn horfi á sjónvarp, sem sést um víðan heim. Þrátt fyrir miskunnarlausa grimmd og vopnað ofbeldi, sem kommúnisma og nazisma eru í blóð borin, hefur girðingin í Austur-Berlín ekki borið tilætlaðan árangur. Hvernig ímynda menn sér þá, að hægt verði að útiloka, að horft verði á sjónvarp, þegar langdrægi sendistöðva í geimnum eða öðrum löndum er orðið slíkt, að til þeirra sést? Slíkt er fjarstæða. Við eigum að koma okkur upp okkar eigin sjónvarpi,til þess að hér verði komið gott og þroskað íslenzkt sjónvarp, sem menn eru búnir að venjast, áður en erlend sjónvörp ná hingað. Og þá munu menn, þegar þar að kemur, horfa eftir sem áður á sitt innlenda sjónvarp, á sama hátt og hér er nú hlustað á íslenzkt útvarp, en erlent útvarp látið eiga sig að mestu. Andstaða ýmissa gegn innlendu sjónvarpi byggist að mestu á því, að það sé tímaþjófur og að því sé ómenning. Víst er það rétt, að sjónvarp getur verið tímaþjófur, ef setið er við það öllum stundum, og efnisskrá þess getur verið þannig, að lítill menningarbragur sé að. En menn verða að laga sig eftir aðstæðum. Sá tími er liðinn, að menn sitji öllum stundum við útvarp og hlusti á allt, sem þar er sagt. Menn skoða dagskrána og hlusta á það, sem þeir vilja heyra og hafa tíma til. Eins yrði um sjónvarp. Fyrstu dagana fylgjast menn með flestu, en fljótlega lærist að velja úr og horfa á það eitt, sem tíminn leyfir og menn óska að sjá. Enga trú hef ég á því, að ómenningarbragur yrði á dagskrá íslenzks sjónvarps. Við höfum það sterkt og þroskað almenningsálit hér, að það mundi fljótlega sveigja dagskrána að sínum vilja og ekki láta bjóða sér hvað sem er. Sjónvarpið er eitt mesta menningartæki nútímans; ef rétt er á haldið. Það býður upp á margháttaða fræðslustarfsemi, sem ekki er kostur á með öðrum hætti. Á síðari árum hafa skóla- og fræðsluútvörp farið mjög í vöxt með öðrum þjóðum og eru með vinsælasta sjónvarpsefni. Fréttaþjónusta sjónvarpsins veitir áhorfendum tækifæri til að vera viðstöddum og horfa á fjarlæga atburði, og það flytur inn á heimilin skemmtiatriði og eykur ánægju þeirra og stuðlar að því, að heimilisfólkið heldur sig meira heima en ella. Er það spá mín, að þegar hér verður komið íslenzkt sjónvarp og menn hafa lært að notfæra sér það réttilega, þá vilji enginn missa það aftur né hafa staðið gegn því. Sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli hefur haft tvöfalda þýðingu. Það hefur dregið mjög verulega úr sambúðarerfiðleikum Íslendinga og varnarliðsins, og það hefur leitt til umræðna um íslenzkt sjónvarp, sem áreiðanlega leiðir til þess, að við fáum okkar innlenda sjónvarp fyrr en ella hefði orðið. Hvort tveggja tel ég vel farið og er því andvígur þeim tillögum báðum, sem liggja fyrir þinginu um sjónvarp. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hér er til umr. till. til þál. um afturköllun sjónvarpsleyfis o.fl., og eru flm. hennar fjórir hv. þm. Alþb. Þegar þessi till. er til umr. hér á hv. Alþingi og sér í lagi umr. útvarpað að beiðni flm. og hv. 1. flm. hefur haldið ræðu eins og hann gerði hér í kvöld, þá gefur það mér gott tækifæri til þess að fara nokkrum orðum um hinn alþjóðlega kommúnisma svo og vinnubrögð kommúnista í sambandi við varnar- og öryggismál Íslendinga. Íslenzka þjóðin verður aldrei nógsamlega vöruð við þeirri stórkostlegu hættu, sem henni og öðrum lýðfrjálsum þjóðum stafar af hinum alþjóðlega kommúnisma. Því miður hafa allt of margir menn bæði hér á landi og annars staðar í lengstu lög hliðrað sér hjá að horfast í augu við kommúnismann eins og hann raunverulega er og gera sér grein fyrir eðli hans og tilgangi. Þetta sjónarmið er að sumu leyti skiljanlegt. Menn kjósa almennt að lifa í friði, sátt og samlyndi við aðra. Því vilja menn alloft lengi neita að gera sér þær staðreyndir ljósar, að til sé í heiminum afl og það sterkt afl, sem stefnir markvisst að því að hrifsa til sín heimsyfirráð og svífst einskis í því ætlunarverki sínu. En þetta sinnuleysi, þetta hlutleysi við ógnvaldinn, ef ég mætti þannig að orði komast, er hættulegt, og vissulega hefur slíkt sinnuleysi kostað margar þjóðir frelsi þeirra og sjálfstæði. Minningin um valdarán kommúnista í Tékkóslóvakíu ætti að vera næg áminning til frjálsra þjóða um það að sofna aldrei á verðinum, og orð tékkneska forsætisráðherrans Mazaryks, sem hann lét falla við einkaritara sinn, er þeir ræddu um valdatöku kommúnista í öðrum löndum Austur-Evrópu, daginn áður en kommúnistar frömdu valdarán sitt í Tékkóslóvakíu, ættu að hljóma sem ævarandi aðvörun til allra frjálsra þjóða, en hann sagði: „Þetta gat gerzt þar, en þetta getur aldrei gerzt hér: Degi síðar voru Tékkar hnepptir í helfjötra kommúnismans. Ég rifja þetta dæmi sérstaklega upp hér vegna þess, að enn þá eru allt of margir menn og það góðir menn hér á landi, sem leiða hjá sér að horfast í augu við kommúnistahættuna og gera sér grein fyrir hinu sanna eðli kommúnismans. En menn geta ekki endalaust leitt þessa hluti hjá sér. Atburðirnir, sem stöðugt eru að gerast í löndum þeim, sem kommúnistar ráða, og framkoma kommúnista á alþjóðavettvangi almennt er stöðug ögrun við frjálsar þjóðir og óhugnanlegur fyrirboði þess, sem biði þeirra þjóða, ef kommúnistar næðu að framkvæma valdaáform sín. Bezt sést kommúnisminn í framkvæmd af þeim atburðum, sem verið hafa að gerast í Austur-Berlín undanfarna mánuði, svo að ég nefni dæmi. Þar hafa kommúnistar orðið að reisa múrvegg og gaddavírsgirðingar til þess að hindra flótta fólksins úr sæluríki þeirra. Hvað þurfa íslenzkir kommúnistar og aðrir þeir, sem fylgt hafa þeim að málum hér á landi í þeirri trú, að þeir væru að þjóna ættjörð sinni, mörg slík dæmi, til þess að augu þeirra opnist? Afskipti Rússa af innanríkismálum Finna eru og opinskátt dæmi um virðingarleysi kommúnista fyrir öðrum þjóðum og í hróplegri mótsögn við þann hlutleysis- og ættjarðaróð, sem kommúnistar og þeirra fylgismenn stöðugt kyrja, bæði hér á landi og annars staðar. Alls staðar gægist úlfurinn undan sauðargærunni. Tilgangurinn er alls staðar sá hinn sami hjá kommúnistum. Í öllum lýðfrjálsum löndum vinna þeir að því að grafa undan ríkjandi þjóðskipulagi og koma í framkvæmd valdaáformum sínum og innlima þjóðirnar í valdakerfi hins alþjóðlega kommúnisma. Jafnframt reyna þeir af fremsta megni að ala á sundrung og tortryggni milli frjálsra þjóða og etja þeim hverri á móti annarri. Þessar eru starfsaðferðir kommúnista, jafnt hér á landi sem annars staðar, hvort sem þeir eru að starfa hér innan veggja Alþingis Íslendinga eða á meðal annarra þjóða. Stundum er aðför þeirra að frelsi þjóða umfangsmikil, vel undirbúin og hávaðasöm, er þeir nota hin þýðingarmestu og viðkvæmustu mál til áróðurs og ásteytingar, en einnig í ýmsum smærri málum kemur eðli þeirra og tilgangur í ljós. Þannig er það mál, sem hér liggur fyrir. Og svo vaknar spurningin: Hvernig hafa svo starfsaðferðir kommúnista hér á landi verið? Þeir hafa nákvæmlega fylgt forskrift yfirboðara sinna. Öryggis- og varnarmálin hafa tíðum verið á dagskrá hjá okkur Íslendingum í rúman áratug eða allt frá því að við gengum í varnarbandalag vestrænna þjóða, Norður-Atlantshafsbandalagið, 1949. Eins og við var að búast, börðust kommúnistar gegn því, að Íslendingar efldu samstarf sitt við vestrænar þjóðir með inngöngu í Norður-Atlantshafsbandalagið. Söm var auðvitað afstaða þeirra varðandi komu varnarliðs NATO hingað 1951. Barátta þeirra í þessu eins og öðru, sem lýtur að samstarfi frjálsra þjóða, byggðist á því, að hlutverk íslenzkra kommúnista er að gera allt, sem þeim er mögulegt, til þess að tryggja yfirráð alheimskommúnismans hér í landi með beinni stjórn frá Moskva. Að sjálfsögðu kjósa allir, að varnarlið þurfi ekki að vera í landinu, en því miður er heimsfriðurinn ekki tryggari í dag en svo, að ekki þykir annað fært. Það má auðveldlega með fagurgala og með því að skírskota til þjóðerniskenndar fólksins halda uppi áróðri fyrir því, að engin þörf sé á varnarliði í landinu, og í samræmi við það setja fram órökstuddar kröfur um brottrekstur varnarliðsins. Þetta hafa kommúnistar óspart gert og því stundum notazt við auðtrúa sakleysingja, sem hins vegar algerlega afneita kommúnisma, en gera sér ekki grein fyrir því, til hvers verið er að nota þá. Sem eina leið í þessum áróðri hafa þm. kommúnista flutt hér á Alþingi á ári hverju frá 1949 til 1956 frv. eða till, til þál, um brottrekstur varnarliðsins. Í öllum flokksfélögum þeirra og í öðrum félögum, þar sem þeir höfðu náð yfirtökum, eru gerðar samþykktir um brottrekstur varnarliðsins. Eftir öll þeirra stóryrði um landráð og sölu landsréttinda gátu menn haldið, að fyrsta verk þessara manna, þegar þeir kæmust í ríkisstj., yrði að reka varnarliðið úr landi. Eins og kunnugt er, tóku tveir þm. Alþb. þátt í vinstri stjórninni svonefndu frá miðju ári 1956 og þar til í byrjun desember 1958. Það var ekki óeðlilegt, að þeir, sem ekki þekkja starfsaðferðir kommúnista, létu sér detta í hug, að þeir mundu nú nota sér aðstöðuna og völdin og láta varnarliðið fara úr landinu. En raunin varð bara önnur á, hlustendur góðir. Þeir sátu í ríkisstj. í tvö og hálft ár og gerðu aldrei kröfu til þess, að varnarliðið yrði látið hverfa úr landi. Þeir skrifuðu tvö bréf til samstarfsflokka sinna, svona rétt til málamynda, sennilega til þess að friða sina kjósendur. Síðara bréfið var meira að segja ritað, þegar sýnt var, að ríkisstj. var að springa af öðrum ástæðum. í bréfunum eru aðeins bornar fram till., en engin skilyrði sett um brottför varnarliðsins úr landi. Þannig hafa vinnubrögðin verið og þannig eru þau enn í dag, eins og flutningur þessarar till. sýnir, sýndarmennska og aðeins sýndarmennska í einum og í aðeins einum tilgangi. Menn skulu ekki halda, að till. sú, sem hér er til umr., sé flutt af sérstakri ættjarðarást eða óyfirstíganlegri sómatilfinningu. Ef svo væri, hvers vegna notaði þá ekki hv. þm. Lúðvík Jósefsson, sem er einn af flm. þessarar till., vald sitt í vinstri stjórninni og lét afturkalla sjónvarpsleyfi til varnarliðsins? Hér ber allt að sama brunni. Flutningi þessarar till. hér er ætlað að þjóna þrennum tilgangi fyrir kommúnista. Í fyrsta lagi að beina athygli Íslendinga frá hinni hörðu og hryllilegu valdabaráttu austur í Kreml. Í öðru lagi að draga athygli landsmanna frá hinu mikla fylgishruni, sem kommúnistar hafa orðið fyrir í stjórnarkosningum verkalýðsfélaganna. Í þriðja lagi til þess að hressa upp á samtök hinna svokölluðu hernámsandstæðinga, sem margir telja að hafi gengið sér til húðar við hinar fáránlegu götustöður og önnur tiltæki í sambandi við lausn landhelgismálsins. Til þess að reyna að leiða athygli fólksins frá óförum sínum er gripið til þess gamla ráðs að flytja á Alþingi till. viðkomandi varnarliðinu, og nú er það sjónvarpsstöðin, og óskað eftir útvarpsumræðum. í dag telja kommúnistar það stórhættulegt íslenzkri menningu að leyfa varnarliðinu að hafa sína eigin útvarps- og sjónvarpsstöð. En ég spyr: Hvað er það hættulegra íslenzkri menningu í dag en það var í tíð vinstri stjórnarinnar? Þá gerðu þeir engar tilraunir, ráðherrar Alþb., til þess að fá þessi leyfi afturkölluð. Það var allur menningaráhugi þeirra þá. Forsaga sjónvarpsins á Keflavíkurflugvelli hefur verið rakin hér af hæstv. utanrrh., svo að ég læt nú nægja að minnast á örfá atriði í sambandi við það. Árið 1955 er varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli veitt leyfi til þess að setja upp sjónvarpsstöð. Nokkrum árum áður hafði því verið veitt leyfi til útvarpsstöðvar. Hér er um að ræða frekar litla sjónvarpsstöð, sem sendir efni sitt um afar takmarkað svæði. Þó munu sendingar hennar við sæmileg skilyrði sjást um næsta nágrenni vallarins og til Reykjavíkur. Það má sjálfsagt deila um það efni, sem stöðin sendir frá sér, hversu heppilegt það er fyrir hina ýmsu aldursflokka. Það væri mun eðlilegra, ef af alvöru og ábyrgðartilfinningu væri unnið, en ekki af einskærri sýndarmennsku af flm., að flm. óskuðu eftir því, að íslenzk stjórnvöld beittu sér fyrir því, ef ástæða væri til, að það efni, sem stöðin sendir frá sér, væri vel valið og til þess fallið að fræða og skemmta á heilbrigðan hátt. En hér er engu slíku til að dreifa hjá hv. flm., enda heilindin að sama skapi. Hv. flm. ræða ekki heldur í grg. fyrir þessari till. sinni um möguleika þá, sem falizt gætu í samstarfi íslenzkra stjórnvalda og sjónvarpsstöðvarinnar um flutning landkynningarmynda svo og almennra fræðslumynda. Mætti þó ætla, að föðurlandsástin og menningaráhuginn væri slíkur, að litið væri til sjónvarpsins í framtíðinni til almennrar fræðslu, jafnvel sem kennslutækis í sem flestum greinum. Það má öllum vera ljóst, hve sjónvarpið almennt gæti verið og verður ugglaust notadrjúgt menningartæki, þótt hinu sé alls ekki að neita, að svo má á slíku tæki halda, að til óþurftar verði. Sjónvarpið verður tekið almennt í notkun á Íslandi, áður en langt um líður, hvort sem kommúnistum líkar betur eða verr. Þeir stöðva ekki tækniþróunina. Innan örfárra ára verður hægt að sjónvarpa á milli heimsálfa. Þá getum við Íslendingar tekið á móti sjónvarpssendingum frá Ameríku svo og meginlandi Evrópu, alveg eins og útvarpssendingum. Eftir e.t.v. 5–6 ár gætum við Íslendingar séð í sjónvarpi frá Sameinuðu þjóðunum í New York, þegar Krúsjeff forsætisráðherra Sovétríkjanna þrifi af sér skóinn og lemdi með honum borð sitt. Skiljanlega vilja hv. flm. útiloka slíkar sjónvarpssendingar. Til fróðleiks má geta þess, að Bandaríkjamenn hyggjast sjónvarpa Ólympíuleikunum í Japan 1964 um gjörvöll Bandaríkin. Sjónvarpstækninni fleygir fram. íslenzk stjórnvöld munu að sjálfsögðu láta þá tækniþjónustu, sem þau hafa yfir að ráða, fylgjast vel með öllum þeim framförum, sem verða á útsendingum sjónvarps og öflun efnis, með hugsanlegt íslenzkt sjónvarp fyrir augum. Athugunum þeim, sem nú þegar hafa farið fram, verður að sjálfsögðu haldið áfram. Hvað þær leiða í ljós, t.d. varðandi kostnað, tækniútbúnað o.fl., verður tíminn að skera úr um. Góðir hlustendur. Till. sú, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir að afturkalla sjónvarpstöðvarleyfi það, sem gefið var 1955 til varnarliðsins. Varnarliðið er hér á landi samkvæmt ósk okkar sjálfra. Við erum af frjálsum vilja í vestrænu samstarfi. Hvers vegna var NorðurAtlantshafsbandalagið stofnað? Jú, NorðurAtlantshafsbandalagið var stofnað til þess að stöðva áframhaldandi valdarán kommúnista í Austur-Evrópu, en þar höfðu kommúnistar brotizt til valda, þrátt fyrir minni hluta kjósenda. Þessi valdarán voru framkvæmd fyrir áeggjan rússneskra kommúnista og með beinum stuðningi Rauða hersins. Síðan frjálsar vestrænar þjóðir sameinuðust í Norður-Atlantshafsbandalaginu, hefur kommúnistískt valdarán ekki átt sér stað í Evrópu. Við Íslendingar óskum eftir því að taka þátt í varnarsamstarfi vestrænna þjóða, á meðan svo ófriðvænlegt er í heiminum sem nú er. Hvort við viljum halda frelsi og hafa land okkar varið, þótt það fámenna varnarlið, sem hér dvelst, hafi útvarp og sjónvarp á sínu móðurmáli sér til dægrastyttingar, eða hvort við viljum vera varnarlausir og þá jafnvel eiga von á deild úr Rauða hernum hingað til landsins, er hin stóra spurning. Ég mun svara henni fyrir mig með því að greiða atkvæði gegn þessari till., sem hér liggur fyrir. - Góða nótt.

Alfreð Gíslason bæjarstjóri: Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þáltill. þær, sem hér eru til umr., hin fyrri frá fjórum hv. þm. Alþb. og hin síðari frá fimm hv. þm. Framsfl., ná misjafnlega langt í kröfum sínum um hömlur á sjónvarpssendingu varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Hin fyrri hnígur í þá átt, að afturkallað verði með öllu leyfi til sjónvarpssendingar varnarliðsins, en í hinni síðari vilja framsóknarmenn ekki af skiljanlegum ástæðum ganga svo langt, heldur láta sér nægja að krefjast þess, að komið verði í veg fyrir þá stækkun sjónvarpssviðsins, sem þeir telja að orkuaukningin úr 50 wöttum í 250 wött, sem leyfð var fyrir tæpu ári, eða 17. apríl 1961, hefði í för með sér. Að því er ég bezt veit, eru deildar skoðanir um þessar sjónvarpssendingar varnarliðsins í öllum flokkum, ekki síður í flokkum hv. flm. en í flokkum þeim, sem styðja hæstv. ríkisstj. Það er því ekki af því, að hér séu neitt flokkslega stórpólitísk mál á ferðinni, að till. þessar eru fram komnar, heldur virðist sem stjórnarandstaðan vilji nota þetta nær ársgamla leyfi til orkuaukningarinnar sem átyllu til nýrra árása á hæstv. ríkisstj. vegna afstöðu hennar til vestrænnar samvinnu sem og til að tortryggja varnir landsins í augum almennings. Hv. 3. þm. Reykn., sem talaði hér á undan mér, gerði öðrum hvötum flm. til þessara till. svo góð skil, að ég tel ekki ástæðu fyrir mig að fara nánar út í það. Eftir að hafa kynnt mér mál þetta nokkuð, fæ ég ekki séð, að veruleg breyting hafi átt sér stað frá því 1955 eða frá því í tíð vinstri stjórnarinnar vegna þessarar margumtöluðu orkuaukningar á útsendingu sjónvarps varnarliðsmanna. Hið upprunalega leyfi til sjónvarpssendingar á Keflavíkurflugvelli var veitt af þáv. utanríkisráðherra, dr. Kristni Guðmundssyni, hinn 4. marz 1955, eða fyrir nær réttum 7 árum. Öll þessi ár hefur sjónvarpsstöðin verið starfrækt árekstralaus við íslenzk stjórnvöld og að því er ég bezt veit aðfinnslulaust af hálfu núv. stjórnarandstöðu, enda sat hún sjálf að völdum í tæp 3 ár af þessum tíma án þess að hafast nokkuð að til varnar gegn ósómanum. Sjónvarpsleyfið frá 4. marz 1955 var veitt með því skilyrði, að útvarpað yrði á bylgjulengd 108-186, að hámarksorka frá sendi í loftnet færi ekki fram úr 50 wöttum og að aðalútsendingargeislinn frá loftneti yrði 345°. Eins og allir vita, sem eitthvað þekkja til sjónvarpssendinga, eru sendiloftnetin þannig gerð, að þau geta sent frá sér geisla í allar áttir, eða 360°. Útsendingargeislinn, sem leyfður var 1955, 345° geisli, var talinn nægilegur til að ná til varnarliðsmanna á dvalarstöðum þeirra. Ástæðan fyrir því, að vorið 1961 var farið fram á orkuaukningu, hefur mér verið tjáð að væri sú, að útbúnaður allur hafi verið orðinn úr sér genginn og úreltur og þyrfti endurnýjunar við, enda hefur hæstv. utanrrh. upplýst það í ræðu sinni hér á undan. Sjónvarpsstöðin á Keflavíkurflugvelli er sú 24. í röðinni af þeim sjónvarpsstöðvum, sem Bandaríkin hafa komið sér upp víðs vegar um heim á varnarsvæðum sínum, og hefur eflaust fjöldi stöðva bætzt við síðan árið 1955. Sjónvarpsstöðvar þessar munu yfirleitt hafa verið leyfðar af viðkomandi ríkisstj. hömlulaust, og munu engar þeirra með minni útsendingarorku en 250-500 watta. Á nokkrum stöðum munu þær þó vera allt að 1 kw. að orku, enda þótt hin almenna regla sé, að víðast hvar munu þær vera um 250-300 watta. Flm. beggja þessara till., sem hér eru til umr., virðast hafa þá skoðun, að með því að hækka orkusendingu úr 50 wöttum í 250 wött, eða fimmfalda orkuna, þá hljóti sjónvarpssvið eða sjónvarpsvídd stöðvarinnar að fimmfaldast, þ.e. nái yfir allt að fimm sinnum stærra svæði en áður. Kemur þessi skoðun greinilega fram í grg. framsóknarmanna fyrir till. sinni, því að þar tala þeir um, að sjónvarpið muni vegna þessarar orkuaukningar ná um alla byggð Faxaflóa og byggðanna á Suðurlandi, eða til meira en helmings allra landsmanna. Þessi skoðun er hins vegar mikill misskilningur. Sérfróðir menn um sjónvarp halda því fram, að þótt orkusending í loftnet sé fimmfölduð eða jafnvel tífölduð, þá nái hinar sjónvörpuðu myndir ekki lengra eða yfir meira svæði en áður. Eini árangurinn, sem af orkuaukningunni stafaði, væri sá, að myndirnar yrðu skýrari í sjónvarpsviðtækinu en áður. Skýrleiki myndarinnar vex ekki heldur að sama skapi og orkuaukningin er aukin eða í sama hlutfalli. Að sjónvarpsorka verði hækkuð úr 50 wöttum í 250 wött, þýðir því hvergi nærri, að sjónvarpið nái fimm sinnum meiri fjarlægð eða að myndirnar verði fimm sinnum skýrari. Myndum þeim, sem koma fram í sjónvarpsviðtækjunum, er útvarpað frá loftneti eftir svokallaðri sjónlínu, sem brotnar eins og ljósgeislinn, er hlutur eða mishæð verður á vegi hennar, en hún bognar ekki. Er talið, að geislar þessir nái ekki yfir sléttlendi eða sjó lengra en sem svarar 75-80 km vegalengd, hversu mikil sem sendiorkan kann að vera, nema þá því aðeins, að þeim sé útvarpað frá því hærri sjónvarpsturnum. Nú mun sannleikurinn vera sá, að loftnet það, sem sendiorkan á Keflavíkurflugvelli er látin í og endurvarpar í viðtækin, er fest á símastaura á vellinum, og liggur sjónlína þess því ekki hátt. Það er því hreinn misskilningur, að sendistöð þessi geti nokkru sinni, hversu kraftmikil sem hún væri, sjónvarpað myndum til byggða Suðurlandsundirlendisins, því að miklir fjallgarðar skyggja þar á á alla vegu, sem sjónvarpsgeislarnir mundu brotna á. Til þess að mögulegt væri að sjónvarpa til þessara byggða, yrði að byggja a.m.k. nokkra endurvarpsturna á fjöllum og hæðum. Ég tel það einnig rangt og villandi að halda því fram, að allir Reykvíkingar, hvar sem þeir búa í bænum, geti náð til sjónvarpsins frá Keflavíkurflugvelli, þrátt fyrir orkuaukningu þess, sem eins og ég sagði áðan mun hafa verið hækkuð upp í 250 wött. Það eru ekki nema beztu móttökustaðirnir, sem liggja í beinni sjónlínu frá sendistöð, sem hafa bezt tækifæri til þess að taka á móti myndum frá Keflavíkursjónvarpinu. Hins vegar skal því ekki neitað, að myndirnar kunna að vera nokkru skýrari í tækjunum en þær áður voru. Stórhýsin í bænum og hæðir þær, sem Reykjavík er byggð á, hljóta að skyggja á sjónvarpsgeislann, með þeim afleiðingum, að langmestur hluti borgarbúa nær ekki til sjónvarpsins. Svo mundi og einnig vera, þótt íslenzk sjónvarpsstöð yrði staðsett í miðri höfuðborginni, ef sérstakar ráðstafanir yrðu ekki gerðar til þess, að hægt yrði að ná til allra hverfa borgarinnar. Vegna þess að flm. beggja þessara tillagna, sem hér liggja fyrir, láta í greinargerðum sínum í veðri vaka, að aukning sendiorkunnar sé aðaltilefni þess, að tillögurnar séu fram komnar, hef ég hér að framan reynt að færa rök að því, að sjálf orkuaukningin hefur ekki frá tæknilegu sjónarmiði breytt neinu verulegu frá því, sem áður var. Sjónvarpið nær ekki lengra né til fleiri staða en það áður gerði. Það er staðreynd. Að hættan fyrir andlegt líf og menningu þjóðarinnar af þessu sjónvarpi sé meiri nú en hún var eða hefði getað verið á útmánuðum 1955, tel ég samkvæmt framansögðu á misskilningi byggt. Flm. fara hörðum orðum um dagskrá sjónvarpsins á flugvellinum í grg. sínum, og telja Alþýðubandalagsmennirnir, að varnarliðið ausi soranum einum úr andlegu lífi þjóðar sinnar yfir landsmenn. Framsóknarmennirnir eru að vísu ekki eins hvassyrtir, en telja þó, að sjónvarpið með orkuaukningu sinni muni trufla andlegt líf þjóðarinnar og sérþjóðlega menningarviðleitni. Ekki skal ég leggja dóm á dagskrá sjónvarps varnarliðsins, til þess er ég henni of ókunnugur. Ég hef fyrir fjórum árum horft eina kvöldstund á sjónvarp hjá kunningja mínum í Keflavík og síðast fyrir tveimur árum hjá þeim sama manni, eftir að hann var fluttur til Reykjavikur, og síðan ekki. Eigin reynsla er því ekki fyrir hendi, til þess að ég geti persónulega lagt dóm á sjónvarpsefni varnarliðsins yfirleitt. En hins vegar er mér kunnugt um, að innan ameríska hersins er starfandi svokölluð útvarps- og sjónvarpsþjónusta, AFRTS, Armed Forces Radio and Television Service, sem af amerísku ríkisstj. hefur verið falið það hlutverk að kaupa og velja útvarps- og sjónvarpsefni fyrir allar deildir hersins. Hvernig svo sem dagskrár ýmissa hinna fjölmörgu sjónvarpa í sjálfum Bandaríkjunum kunna að vera að efni og gæðum, tel ég vafasamt, að réttmætt sé að heimfæra þær undir dagskrárlið sjónvarpsins á Keflavíkurflugvelli eða yfirleitt undir sjónvörp annarra varnarliða Bandaríkjanna, því að efnið mun vera valið við hæfi þeirra, sem í hernum eru, en flestir þeirra eru óharðnaðir og óreyndir unglingar um tvítugsaldur. Því skal hins vegar ekki neitað, að ómerkilegar kúrekamyndir munu allalgengar í Keflavíkursjónvarpinu og leynilögreglumyndir eru og sýndar þar, einkum sérstakan dag vikunnar. Að öðru leyti er fjarstæða að halda því fram, að allt, sem fram í sjónvarpi þessu kemur, sé siðspillandi rusl og sori einn saman. Mikið af því mun vera hið vandaðasta efni, fróðlegt og lærdómsríkt, enda þótt mest af því muni vera til dægrastyttingar, eins og hljóðfærasláttur og því um líkt. Af því, sem ég hef sagt hér að framan, einkum um áhrifaleysi orkuaukningarinnar sjálfrar á útsendingar sjónvarps, fæ ég ekki séð, að neinar verulegar breytingar hafi orðíð síðan 1955, sem gefi raunverulega ástæðu til að afturkalla leyfi, sem þegar hafa verið gefin til sjónvarpsstarfsemi á Keflavíkurflugvelli. Skoðanir manna um sjónvarp almennt eru mjög skiptar, og fer því ekki eftir flokkum, hvernig á þau mál er litið. Er því hallmælt af mörgum, en fleiri munu þeir, sem telja það eitt hið mesta menningartæki, sem fundið hefur verið upp á síðari tímum, ef það er réttilega notfært til útbreiðslu þekkingar og lærdóms. Við Íslendingar þurfum ekki að ganga þess duldir, að íslenzkt sjónvarp hlýtur að verða starfrækt hér á landi fyrr eða síðar, eins og annars staðar, og komumst við ekki hjá að notfæra okkur þessa nútímatækni frekar en aðrar þjóðir. Ég er þeirrar skoðunar, að því fyrr sem við komum upp okkar eigin sjónvarpssendingu, því betra, og að Keflavíkursjónvarpið eigi ekki að vera samkeppnislaust, jafnvel á því takmarkaða svæði, sem það nær yfir. Mjög hefur verið rætt um, að stofnkostnaður íslenzkrar sjónvarpsstöðvar muni vera okkar litla þjóðfélagi ofviða, og hefur í því sambandi verið rætt og ritað um óskaplegar fjárhæðir. Það er hins vegar álit mitt, að ekki þurfi neinar stórbyggingar til starfrækslu sjónvarpsstöðvar til að byrja með og megi stilla stofnkostnaði í hóf hvað það snertir. Tel ég, að til að byrja með megi bæði reka sjónvarpsstöð og útvarpsstöð sameiginlega, jafnvel í þeim húsakynnum, sem ríkisútvarpið hefur nú, og án verulegrar fjölgunar starfsmanna. Má í því sambandi benda á, að hin óttalega sjónvarpsstöð á Keflavíkurflugvelli er starfrækt í sömu húsakynnum og útvarp þeirra og við báðar stöðvarnar vinna aðeins 8 manns. Er þó útvarpað allan sólarhringinn og sjónvarpað 7 klukkustundir á degi hverjum. Mér hefur verið tjáð, að sjónvarpsstöð þessi með öllum útbúnaðinum muni kosta um 100 þús. dollara eða sem lætur næst 4.5 millj. ísl. kr. Það er óhugsandi, að íslenzkt sjónvarp verði rekið fyrst í stað með innlendri efnisskrá einni saman. Til þess yrði reksturinn of dýr. Sjónvarpsefni þess hlýtur því að verða byggt upp að verulegu leyti af útlendu efni, svo sem frétta- og fræðslumyndum, sem auðvelt er að setja íslenzka texta inn á við sýningu hér heima. Mikið af slíku efni er hægt að fá með vægu verði frá erlendum sjónvarpsstöðvum. Mikið er að því gert nú að taka sjónvarpsefni upp á svokallað sjónvarpssegulband eða Videotape,eins og það er kallað á erlendu máli. Með þessari aðferð má jafnframt útvarpa sjónvarpsefninu til sendingar í útvarpi, og er þetta Videotape viða notað, þar sem sjónvarps- og útvarpssendingar eru starfræktar undir sama þaki. Á Keflavíkurflugvelli mun um 50% af útvarps- og sjónvarpsefninu vera tekið á Videotape. Athuganir munu hafa farið fram og fara enn fram á möguleika til starfrækslu íslenzkrar sjónvarpsstöðvar, en hversu langt þær athuganir ná, er mér ekki kunnugt um. Við erum svo heppnir að eiga þrjá unga og efnilega Íslendinga, sem hlotið hafa sérmenntun sem sjónvarpsvirkjar og kostað hafa miklu fé og tíma í sérmenntun sína á erlendum skólum. Þeir hafa auk prófs síns þriggja ára reynslu sem tæknilegir starfsmenn við Keflavíkursjónvarpið. Þess er að vænta, að forráðamenn íslenzkra sjónvarpsmála leiti ekki langt yfir skammt og notfæri sér þekkingu þessara ungu manna í sambandi við væntanlegt sjónvarp hér heima og starfrækslu þess. Það ætti að vera metnaðarmál okkar Íslendinga að fá okkar eigið sjónvarp, sem miðað er við íslenzkar þarfir og íslenzkar aðstæður, og því fyrr sem þeim athugunum lýkur, sem nú standa yfir, og því fyrr sem slíkt sjónvarp getur tekið til starfa, því betra er það að mínu áliti. Að erlent sjónvarp sé í landinu, þótt á takmörkuðu svæði sé, ætti frekar að ýta undir framkvæmdir í þessu mikilvæga máli en að draga úr þeim. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu tilheyrendur nær og fjær. Tillaga sú frá Alþýðubandalagsmönnum, sem hér liggur fyrir, er krafa um, að hæstv. ríkisstj. afturkalli að fullu og öllu leyfi varnarliðsins til sjónvarpsstarfsemi. Ég tel óþarflega langt gengið með þeirri kröfu. Ég tel ekki heldur sanngjarnt að banna, að þeir vesalings menn, sem settir eru, vafalaust gegn vilja sínum, í dvöl á Reykjanesgrjótum, fái ekki að stytta sér stundir þar við innilokað sjónvarp okkur að meinalausu, meðan þeir á annað borð hafa leyfi Íslendinga til að dveljast þarna. Í nóvember í vetur lögðum við, fimm framsóknarmenn, fram á þskj. 161 till. um sjónvarpsmál. Sú till. hefur enn ekki verið tekin til umr., en hún sýnir afstöðu okkar til sjónvarpsmálsins á breiðara sviði, og mun ég því, áður en ég lýk ræðu minni, kynna þá till. En fyrst er að athuga þá furðulegu staðreynd, að ríkisstj. Íslands hefur veitt skilmálalaust samþykki sitt til, að varnarliðið megi fimmfalda kraft sjónvarpsstöðvar sinnar og hafa útsendinguna lausbeizlaða. Þegar stöðin væri orðin svo sterk, er fullyrt af kunnáttumönnum, að nothæft sjónvarp frá henni eigi að geta náð til byggðanna við Faxaflóa og um Suðurland svo vitt og breitt, að á að gizka 6 af hverjum 10 íbúum Íslands geti þar með fengið aðstöðu til þess að njóta þessarar áhrifaríku, erlendu starfsemi. Þetta er fyrir íslenzku þjóðina stórmál, sem Alþingi er sannarlega skylt að láta til sín taka. Hér er ekki um það eitt að ræða að leyfa varnarliðinu að hafa sjónvarp fyrir sig, eins og 1954, þegar þáv. ríkisstj. veitti samþykki sitt til sjónvarpsstöðvarinnar, sem varnarliðið hefur nú. Þá voru skilyrði sett, sem áttu að geta tryggt, að nothæft sjónvarp frá stöðinni næði aðeins til dvalarsvæðis varnarliðsins. Frá þeim skilyrðum mun ég nánar greina síðar. Hið nýja leyfi er aftur á móti um hömlulaust sjónvarp, sem getur náð til meira en helmings þjóðarinnar. Menn kenna hæstv. utanrrh. um þessa miklu yfirsjón, en ég tel ótrúlegt, að ríkisstj. öll eigi ekki um þetta sameiginlega sök. Því verður naumast trúað, að mál sem þetta hafi ekki verið rætt í ríkisstj. Auðvitað hefði málið líka átt að leggjast fyrir Alþingi, úr því að ríkisstj. fann sig of ístöðulitla gagnvart hinu erlenda valdi til þess á eigin spýtur að synja um sjónvarpsleyfi eða setja fullnægjandi skilmála um takmörkun sjónarsviðsins, svo að það yrði aðeins varnarliðssvæðið, er sjónvarpið næði til. Þingbundin stjórn tekur sér allt of mikið vald með því að gefa leyfi sem þetta. Einhver kann að spyrja: Átti þá ríkisstj. s.l. vor að kalla aukaþing saman til að fjalla um þetta mál? Svarið liggur í augum uppi. Málinu lá alls ekki á. Þetta er ómótmælanlegt, enda upplýsti yfirmaður varnarliðsins núna fyrir áramótin, eftir því sem íslenzka útvarpið hermdi, að ekki væri þá farið að vinna að uppsetningu hinnar nýju sjónvarpsstöðvar og ekkert efni til hennar komið til landsins. Menn, sem kunnugir þykjast vera þessum málum, segja jafnvel, að varnarliðið hefði enn enga fjárveitingu fengið til þess að setja stöðina upp. Ríkisstj. virðist hafa afgreitt þetta mál með óvenjulega miklum hraða, miðað við það, sem íslenzkir þegnar eiga að venjast. Saga hraðans er á þessa leið: Þriðjudaginn 11. apríl fyrra ár ritar póst- og símamálastjóri utanrrh. bréf og segir, að yfirmaður varnarliðsins hafi nýlega snúið sér til póst- og símamálastjórnarinnar varðandi sjónvarpsstöðina á Keflavíkurflugvelli og farið þess á leit, að auka megi útgeislaafl úr 50 wöttum upp í 250 wött. Segist póst- og símamálastjóri hafa rætt þetta munnlega við útvarpsstjóra, sem ekkert hafi haft við orkubreytinguna að athuga. Spyr póst- og símamálastjóri í bréfinu, hvort ráðh. telji nokkra annmarka á því, að póst- og símamálastjórnin samþykki breytinguna. Svo líður bara einn dagur, miðvikudagurinn 12. apríl, hefur sennilega gengið í póstferðina með bréfið, en strax fimmtudaginn 13. apríl ritar ráðh. bréf til póst- og símamálastjóra og segi hikstalaust, að utanrrn. geti fallizt á breytinguna á sjónvarpsstöðinni. Síðan líður föstudagur, svo laugardagur, enda skammvinnur skrifstofudagur, enn fremur sunnudagur, eins og sjálfsagt er, en strax á mánudag 17. apríl ritar póst og símamálastjóri yfirmanni varnarliðsins og tilkynnir honum samþykkið skilmálalaust eins og sjálfsagðan hlut. Segi menn svo, að íslenzka skriffinnskan sé alltaf seinfær og silaleg eða að milliríkjamál taki alltaf langan tíma. Þessi gangur málsins sýnir athyglisverða mynd af núverandi stjórnarfari gagnvart erlendum aðilum. Sú mynd vekur ekki traust. Nú verður hins vegar að gera það, sem unnt er, til þess að Bandaríkjamenn noti ekki óðagotsleyfið á þann hátt, sem skaðar íslenzku þjóðina. Óþarft er í þessu sambandi að deila um það, hvort sjónvarp sé æskilegt eða ekki. Kjarni málsins er, að erlend þjóð hefur fengið leyfi hjá íslenzku ríkisstj. til að reka sjónvarp fyrir hermenn sína, er dveljast á Íslandi, og meiri hl. Íslendinga á að njóta þess sjónvarps með hermönnunum. Sjónvarp er með kostum sínum og göllum eitt allra áhrifaríkasta uppeldis- og áróðurstæki, sem til er. Hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, sagði í vetur í Alþýðublaðinu: „Sjónvarpið er einn bezti prédikunarstóll nútímans.“ Þetta er rétt hjá Benedikt Gröndal. Svona áhrifaríkt tæki er sjónvarpið. Hins vegar virtist hann vilja í sömu andrá og vill sennilega enn réttlæta það, að erlend þjóð fái að reisa sinn prédikunarstól á Íslandi og prédika yfir Íslendingum sem sinnar eigin þjóðar mönnum. Það sannast hér á þessum hv. þm., að ekki er nóg að setja dæmið rétt upp, ef reiknað er skakkt út úr því. Mjög er það eðlilegt, að varnarliðsmenn vilji fá að hafa sjónvarp, meðan þeir dveljast hér, eins og þeir njóta í heimalandi sínu. Þeim þykir daufleg og dægralöng vistin á Reykjanesskaga. Skiljanlegt er, að Bandaríkjastjórn vilji láta þá hafa sjónvarp, til að stytta þeim stundir, og ekki er ótrúlegt, að skemmti- og óramyndir séu þeim valdar meira en í meðallagi til að drepa þeim leiða úr geði. En jafneðlilegt og þetta er einnig hitt, að Alþingi vilji ekki láta mata Íslendinga á slíku sjónvarpi. Kemur þar til metnaður fyrir hönd þjóðarinnar, sjálfstæðisvilji og skyldug menningarvarzla. Blöðin íslenzku hafa í vetur flutt frásagnir manna, sem reynslu hafa af sjónvarpi, og segja frá því, hvernig börn og unglingar erlendis hópast að sjónvarpi og sitja þar öllum stundum. Geta má nærri, að íslenzk æska mundi iðka þær setur, hlusta sig, horfa sig og lifa sig út úr þjóðfélagi sínu inn í þjóðfélag prédikunarstólsins og bíða tjón á máli sínu og menningarerfðum. Enginn skilji orð mín svo, að ég vilji innilokun Íslendinga, svo að þeir verði fyrir sem minnstum áhrifum utan frá, - nei, því fer fjarri. Ég vil, að þeir viðri sig í vindum allra höfuðátta, en gæti sín fyrir því að fjúka. Ég vil, að þeir laugi sig í straumum heimsmenningar, en drekki sér þó ekki í þeim, haldi áfram að vernda tungu sína og sérþjóðlega menningu sína, haldi áfram að vera Íslendingar. Þetta gera þeir ekki, ef þeir láta eina, - ég segi: eina erlenda þjóð yfirskyggja sig með sjónvarpi og talvarpi, sem auðvitað fylgir, og fela henni þar með uppeldi barna sinna á svo áhrifaríkan hátt. Þegar við hugleiðum hættuna, sem tungan yrði sett í, þá er gott til glöggvunar á því, hve mikið er þar í húfi, að minnast orða Einars Benediktssonar: „Tunga skapar svipinn sálar, sefa dýpi, munans hátt, dregur hjartað heim í átt: Ísland, sem ekki er lengur sérstætt land eins og áður, ekki lengur afskekkt land eins og það áður var, þarf að forða börnum sínum frá því, sem dregur hjörtu þeirra að heiman, en það mundi hið erlenda sjónvarp gera. Gott er líka í þessu sambandi að minnast hinna sígildu orða Stephans G. Stephanssonar: „Greiðasta skeið til að skrílmenna þjóð, er skemmdir á tungunni að vinna.“ Hvað mundu Bandaríkjamenn segja um að eftirláta prédikunarstólinn góða hjá sér, sjónvarpið sitt, einhverri annarri þjóð? Veit nokkur þá þjóð, sem er sjálfri sér ráðandi, en lýtur svo lágt að búa við sjónvarp einhverrar erlendrar þjóðar, sem er með sjónvarpi því að stytta hermönnum sínum stundir í dauflegri útivist þeirra? Við Íslendingar erum félitlir og fáir, en svo snauðir erum við ekki og smáir, sem betur fer, að við þurfum að lúta svona lágt. Svona lágt þarf engin frjáls þjóð að lúta, nema hún hugsi sjálf ekki hærra. Hver vill halda því fram, að íslenzka þjóðin sem þjóð hugsi ekki hærra en þetta? Glöggur og - ég leyfi mér að segja - gleðilegur vottur þess, að Íslendingar gera sér almennt grein fyrir þeim háska, sem hér er á ferðinni, er, hve margir málsmetandi menn úr öllum stjórnmálaflokkum hafa opinberlega látið í ljós ákveðin og vel rökstudd mótmæli gegn sjónvarpi frá varnarliðsstöðinni. Einnig hafa félög námsmanna mótmælt og sýnt með því sér til heiðurs, að þrátt fyrir sína sjálfsögðu nýjungagirni er æskan sjálf þarna á verði. Frá erlendum aðilum hafa, sem vonlegt er, heyrzt raddir undrunar yfir því, að íslendingar séu að leiða yfir sig erlent varnarliðssjónvarp. Áðurnefnd þáltill. okkar framsóknarmanna um þetta mál er í þrem liðum. Fyrsti liðurinn er áskorun á ríkisstj. að gera nú þegar fullnægjandi ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir þá stækkun sjónvarpsins, sem fyrirhuguð hefur verið frá Keflavíkurstöð varnarliðsins. Við teljum eðlilegt, að varnarliðið; meðan það dvelst hér á annað borð, fái að hafa sjónvarp fyrir sig, þó að því tilskildu, að sjónvarpssviðið nái ekki, svo að nothæft sé, út fyrir dvalarsvæði varnarliðsins, þ.e. hið svonefnda samningssvæði þess. Vitað er, að tæknilega er vel framkvæmanlegt að inniloka sjónvarpið þannig, að það nái alls ekki út fyrir dvalarsvæðið. Slík þráðbundin sjónvörp tíðkast meira og meira. Þau eru að vísu dýrari að sögn, en við getum ekki tekið tillit til verðmunar í þessu máli. Það, sem í húfi er hjá okkur, er miklu verðmætara en dollurum taki. Það getur ekki talizt um of harkalegt, sem í tillögunni felst, að Alþingi leggi hæstv. ríkisstj. á herðar, að hún reyni nú þegar að gera fullnægjandi ráðstafanir til að bæta úr lítt skiljanlegri fljótfærni sinni í apríl í fyrra, þegar hún veitti fyrirvaralaust og með hraði leyfi til stækkunar sjónvarpsstöðvarinnar. Það er ótrúlegt, að þetta sé hæstv. ríkisstj. ofurefli, þó að henni kunni að þykja leiðinlegt að fara þannig gegnum sjálfa sig. En Alþingi getur vitanlega ekki tekið tillit til þess, heldur hins, hvað gera þarf. Málið ætti að vera ríkisstj. auðvelt til úrbótar. Því verður ekki trúað, að Bandaríkjastjórn taki því ekki vel að gefa eftir hið fengna stækkunarleyfi, þegar hún veit afstöðu Alþingis. Það kemur ekki til mála að gera ráð fyrir, að Bandaríkin telji viðeigandi að láta smáþjóðina gjalda þess, að ístöðulítilli stjórn landsins varð það á að veita margnefnt leyfi að of lítið hugsuðu máli. Það væri of smálegt af stórveldi eftir málsástæðum. Annar liður tillögu okkar framsóknarmanna er að skora á ríkisstj. að ganga ríkt eftir því, að af hálfu varnarliðsins sé fullnægt þeim skilyrðum, sem sett voru árið 1954 fyrir sjónvarpsleyfi þess. Þessi liður nær fyrst og fremst til ástandsins á liðandi stund og sjónvarpsrekstrarins í dag. Leyfið til sjónvarpsrekstrarins, sem veitt var með samningi í nóvember 1954, var í té látið með eftirfarandi orðrétt uppteknum skilyrðum meðal annarra: 1) Að nothæfri sjónvarpssendingu verði ekki náð í neinni íslenzkri byggð. Þetta skal prófa af fulltrúum ríkisstj. með góðum sjónvarpstækjum, sem varnarliðið lætur í té. Gæði sjónvarpsins skulu dæmd af íslenzkum fulltrúum. 2) Ef hægt er að ná nothæfri sjónvarpssendingu í íslenzkri byggð og varnarliðið getur ómögulega eytt slíku nothæfu sjónvarpi, skal eigi starfrækja stöðina. 3) Allur kostnaður greiðist af varnarliðinu. Þessir skilmálar voru settir við leyfisveitinguna 1954. Í þeim gætti fullrar varfærni af hendi þáv. stjórnar. Hitt er annað mál, að upp á síðkastið hefur ekki verið gengið eftir því, að við samningana væri staðið. Það sleifarlag má ekki eiga sér stað. Varnarliðið á að standa við skuldbindingar sínar. Íslenzk stjórnarvöld eiga að ganga eftir því. Alþingi hlýtur að gera kröfu til þess, að þau geri það. Þriðji og síðasti liður tillögu okkar er um íslenzkt sjónvarp. Um leið og því er slegið föstu að leyfa ekki varnarliðinu að hafa hér laust sjónvarp, hlýtur sú spurning að krefjast svars, hvort og hvenær Íslendingar sjálfir vilji og ætli að koma sér upp eigin sjónvarpi. Menn hafa mismikinn áhuga á sjónvarpi. Sumir telja það meira að segja óæskilegt. Flestir munu þó vita, að sjónvarpið er tæki, sem er gott og slæmt eftir því, hvernig á er haldið. Og augljóst er, að sjónvarp hlýtur að ryðja sér til rúms hjá okkur sem öðrum þjóðum fyrr eða seinna. Því er spáð eftir sterkum líkum, að innan skamms muni þær þjóðir, sem hafa ráð á því, endurvarpa úr háloftunum frá gervihnöttum tali sínu og myndum um öll lönd og álfur. Mundi nokkur þjóðrækinn maður telja, þegar svo væri komið, að þjóð hans væri ekki nauðsynlegt að eiga sitt sjónvarp heima fyrir, sinn prédikunarstól fyrir sig, sína tungu, sína menningu, sín lífsviðhorf. Þriðji liður tillögunnar er áskorun til ríkisstj., þannig orðuð að láta ríkisútvarpið hraða ýtarlegri athugun á möguleikum þess, að íslenzka ríkið komi upp vönduðu sjónvarpi, er nái til allra landshluta og sé rekið sem þjóðlegt menningartæki. Áætlanir um stofn- og rekstrarkostnað slíks sjónvarps, svo og álit sitt og tillögur um þetta mál, leggi stjórn ríkisútvarpsins sem fyrst fyrir Alþingi. Þetta er málefni, sem ekki má draga að athuga og athuga sem allra ýtarlegast. Og vitanlega á að athuga möguleika á því, að allir landshlutar sitji þar við sama borð, ef mögulegt er. Það á að vera markmiðið í öllum efnum, að allir landsmenn eigi þess sama kost. Hér er ekki verið að tala um að flýta sér úr hófi fram. Hér er verið að tala um að taka stórt og vandasamt mál svo skynsamlegum tökum sem unnt er og með þeirri fyrirhyggju, sem hægt er við að hafa. Þjóðin getur ekki vikið öllum sjónvarpsrekstri frá sér með skírskotun til þess, að hann sé viðsjáll, vandasamur og kostnaðarsamur. Þjóðin getur sér að skaðlausu væntanlega beðið um stund, óvíst þó hve lengi, með að taka upp sjónvarpsrekstur. En hún má samt ekki draga stundu lengur að gera sér glögga grein fyrir því, hvernig hún ætlar að rækja skyldurnar við sjálfa sig í þessum efnum. Hið fyrsta, sem að kallar á þessu augabragði, er þó vitanlega það, sem till. okkar framsóknarmanna setur fremst, að koma í veg fyrir, að varnarliðssjónvarpið á Reykjanesskaganum verði gert að sjónvarpi fyrir meiri hl. landsmanna. Slík óhæfa má aldrei ske. Ef Alþingi tekur nú í stjórnartaumana, eins og því er skylt, samþykkir eðlileg mótmæli og gerir kröfur um algera innilokun sjónvarpsstarfseminnar hjá varnarliðinu, eins og við framsóknarmenn höfum lagt til, þá eru fyllstu líkur til, að þær kröfur verði til greina teknar þrátt fyrir útgefna leyfið, af því að við þjóð er að eiga, sem skráð hefur á skjöld sinn, að hún virði sjálfstæðismál smáþjóða og rétt þeirra til að lifa sínu lífi.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hæstv. utanrrh. hélt því fram hér áðan, að íslenzkum ráðamönnum hafi verið um það kunnugt, áður en sjónvarpsleyfið var veitt 1955, að ekki væri hægt að hindra, að það sæist í nærsveitum vallarins. Mér er kunnugt um, að í bréfi yfirmanns varnarliðsins frá 24. ágúst 1954 til utanrrn. var það fullyrt, að engir tæknilegir erfiðleikar væru á því að fyrirbyggja, að sjónvarp vallarins sæist í nærsveitum Keflavíkurvallar, og voru þar sérstaklega tilnefnd sem dæmi Keflavíkurkaupstaður og Grindavík. Þá hélt hæstv. utanrrh. því fram, að meginástæðan fyrir því, að fimmfalda varð sendiorku Keflavíkursjónvarpsins á s.l. ári, hafi verið sú, að endurnýja hafi þurft sjónvarpstækin og ekki hafi verið hægt að fá keypt minni tæki en 250 watta, sem þó hafi ekki að hans sögn, meiri sendikraft en 50 watta 7 ára gömlu tækin höfðu. Mér virðist því vera hér um tæknilega afturför í gerð sjónvarpstækja að ræða, enda þótt almenningur hafi til þessa trú á því, að framfarir í gerð þeirra væru mjög stórstígar á öllum sviðum. Hv. 3. þm. Reykn., Matthíasi Á. Mathiesen, tókst hér áðan að verja mestöllum ræðutíma sínum án þess að koma inn á það umræðuefni, sem er hér á dagskrá. Flutti hann eina af þessum ofstækisfullu andkommúnístaræðum, sem höfða frekar til tilfinninga en greindar hv. hlustenda. Ég tel slíkan ræðuflutning móðgun við hlustendur á Íslandi. Sú till. til þál., sem hér er til umr., felur í sér tvö efnisatriði. Hið fyrra er um afturköllun á sjónvarpsleyfi Bandaríkjahers á Íslandi, hið síðara er hógvær viljayfirlýsing flm. um, að ríkisútvarpið haldi áfram athugunum á möguleikum á rekstri íslenzks sjónvarps, þótt ræða hv. 1. flm. hér áðan virtist benda eindregið til þess, að hann væri andvígur innlendu sjónvarpi. Ég mun hér á eftir víkja að báðum þessum atriðum, eftir því sem tíminn leyfir. Á árunum 1964 og 1955, þegar samstjórn framsóknarmanna og sjálfstæðismanna fór með völd í landinu, var sú stefna upp tekin af íslenzkum stjórnvöldum, að heppilegast og eðlilegast væri að draga úr ónauðsynlegum samskiptum landsmanna og varnarliðsmanna. Var sú stefna í samræmi við stefnu flestra þjóða og þá ekki sízt fámennra þjóða, sem af illri nauðsyn þurftu að heimila dvöl fjölmenns erlends herliðs í löndum sínum um tíma. Við þessar aðstæður og eftir að settar höfðu verið strangar reglur um bæjarleyfi hermanna af Keflavíkurflugvelli, báru foringjar varnarliðsins fram óskir um, að íslenzk stjórnvöld veittu leyfi til þess að reisa og reka sjónvarpsstöð á Keflavíkurflugvelli í þeim tilgangi að búa betur að varnarliðsmönnunum, gefa þeim kost á fræðslu og skemmtiefni á dvalarsvæðum sínum. Á þessum árum sótti varnarliðið ítrekað um þetta sjónvarpsleyfi, og kom það víða fram í umsóknum þessum, að það hugðist eingöngu reisa litla sjónvarpsstöð til afnota fyrir sína menn, enda var leyfisveitingin, þegar hún loks var afgreidd árið 1955, bundin því meginskilyrði. Þannig fór á þessum tíma saman skilningur forsvarsmanna varnarliðsins og íslenzkra stjórnvalda á því, hvers eðlis Keflavíkursjónvarpið ætti að vera og hvaða tilgangi það ætti að þjóna. Á s.l. vori gerðist hins vegar það, að forustumenn varnarliðsins sóttu um leyfi utanrrh. til þess að fimmfalda sendikraft Keflavíkursjónvarpsins og gera því þannig mögulegt að ná til alls þéttbýlissvæðisins við Faxaflóa, þótt á ófullkominn hátt væri. Utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, veitti þetta leyfi skömmu síðar. Með þessari leyfisveitingu er hið svonefnda sjónvarpsmál sveigt inn á allt aðrar brautir en það var árið 1955. Forustumönnum varnarliðsins virðist ekki lengur nægja, að Keflavíkursjónvarpið nái til samningssvæða hersins einna, eins og áður var, af hverju sem sú afstöðubreyting þeirra kann að stafa, og íslenzk stjórnvöld virðast nú geta sætt sig við, að eina sjónvarpið, sem rekið er í landinu, nái til meginþorra þjóðarinnar, enda þótt Íslendingar ráði engu um rekstur og efnisval þess. Þessa stefnubreytingu tel ég varhugaverða. Ég hef ávallt litið þannig á, að dvöl erlends varnarliðs hér á landi helgaðist af því einu, að hún væri nauðsynleg til þess að forða frá öðru verra og enn pá þungbærara hlutskipti. Ég trúi því a.m.k., þar til ég verð með rökum sannfærður um annað, að samstaða lýðræðisþjóða, m.a. á sviði sameigintegra varna, sé nauðsynleg forsenda þess, að knýja megi árásaröflin til samninga um allsherjarafvopnun undir ströngu alþjóðlegu eftirliti og þannig tryggja haldgóðan frið í heiminum, sem Íslendingar eiga ekki minna undir en aðrir. Dvöl erlends herliðs hér hefur verið og á einungis að vera í þessu skyni og ekki vara degi lengur en slíkt verður talið nauðsynlegt af dómbærum mönnum. Að ætla erlendu herliði að ráða yfir sterkri sjónvarpsstöð í landinu, er nái til meginþorra landsfólksins, er bæði rangt og getur verið stórhættulegt. Sjónvarpið er langöflugasta áróðurstækið, sem þekkist, og þeir, sem því ráða, hafa aðstöðu til þess að skapa almenningsálit, sem getur verið bæði rangt og skaðlegt. Það, sem Íslendingar eiga að gera í sjónvarpsmálum, er að hefja nú þegar undirbúning að því að reisa innlenda sjónvarpsstöð, sem þeir ráði sjálfir rekstrinum á. Þetta er vel framkvæmanlegt, og sýna þær athuganir, sem ríkisútvarpið hefur látið gera í þessum málum, það ljóslega. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef aflað mér, hefur yfirverkfræðingur European Broadcasting Comp. Union og Eurovision, Belgíumaðurinn C. Hansen, athugað aðstæður til sjónvarpsrekstrar hér á landi. Hann hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að vel sé framkvæmanlegt að reka sjálfstætt sjónvarp á Íslandi þrátt fyrir mannfæðina. Sjónvarpsstöð, sem byggð yrði í Reykjavík, mundi geta náð til á annað hundrað þúsund manna. Sérfræðingurinn telur, að samkvæmt reynslu annarra þjóða megi ætla, að eftir fimm ár verði sjónvarpsnotendur það margir hér á landi, að þeir ásamt auglýsingatekjum sjónvarpsins gæfu um 10 millj. kr. árlega í tekjur fyrir sjónvarpið, en það telur hann að mundi nægja til þess að starfrækja hér sjónvarpsstöð í 21/2–3 klst. á dag. Stutt, en góð sjónvarpsdagskrá er líka æskilegri en löng og léleg. Að þessu eigum við að keppa sem allra fyrst, og veruleg útbreiðsla á Vallarsjónvarpinu mundi að mínu viti torvelda og seinka því, að hér kæmist upp innlent sjónvarp, þar sem það mundi veikja fjárhagslegan rekstrargrundvöll þess og gera því samkeppnina fyrstu og erfiðustu árin mjög erfiða. Auk þessa ætti íslenzkt sjónvarp að geta boðið upp á skemmtilegra, menningarlegra og fróðlegra sjónvarpsefni og meira við hæfi þjóðarinnar heldur en Vallarsjónvarpið undir stjórn útlendinga getur gert, með eigin sjónvarpssendingum og með því að velja hið bezta sjónvarpsefni frá öðrum þjóðum, eftir að geimsjónvarpið er orðið að veruleika og útbreitt, en fróðir menn telja, að það verði eftir örfá ár. Menn deila hér á Íslandi sem annars staðar um gildi sjónvarps, og sýnist einum hvítt það, sem annar telur svart. Menn ættu ekki að eyða mjög miklum tíma í slíkar deilur. Þær eru ófrjóar, því að það er augljóst, að sjónvarpið verður almenningseign hérlendis sem erlendis fyrr en síðar. Hitt skiptir meiru, að á skynsamlegan og raunhæfan hátt sé byrjað á undirbúningi að innreið sjónvarpsins á Íslandi. Tryggja þarf fjárhagslegan grundvöll þess, og af áætlun, sem samin hefur verið á vegum ríkisútvarpsins og mér hefur verið skýrt frá, virðist það ekki ýkjamikið vandamál, því að samkvæmt þeirri áætlun er gert ráð fyrir því, að sjónvarp, er hæfi rekstur sinn hér á landi á árinu 1963, mundi fimm árum siðar, þ.e.a.s. árið 1967, skila í hreinar tekjur á milli 3 og 4 millj. kr., sem síðar mætti nota til þess að stækka sjónvarpið og bæta og fegra sjónvarpsefnið, eftir því sem árin líða. Við þurfum að mennta og þjálfa starfsfólk, bæði hér heima og erlendis, fyrir sjónvarpið, koma upp húsakosti yfir starfsemina, og síðast, en ekki sízt, þyrfti að ákveða fljótlega, hvaða sjónvarpskerfi hér yrði notað, svo að almenningur gæti vitað um það, þegar hann gerir kaup á sjónvarpstækjum sínum. Annars á hann það á hættu, að kostnaðarsamar breytingar þurfi að framkvæma á þeim, ef þau eiga að vera nothæf, en í flestum tilfellum munu þau sjónvörp, sem nú eru í gangi, vera ónothæf, ef við tökum upp svonefnt Evrópukerfi hér á Íslandi, þegar að því kemur, að við förum að reka innlent sjónvarp. Að síðustu þetta: Yfirráð útlendinga yfir sjónvarpsstöð, er næði til meginþorra landsmanna, má líkja við á margan hátt, að útlendingar réðu útvarpi okkar, blöðum okkar og skólum landsins að meira eða minna leyti. Hygg ég, að flestir geti verið mér sammála um, að slíkt væri óþolandi sjálfstæðri þjóð. Hvorki tæknilegir, fjárhagslegir né aðrir erfiðleikar gera Íslendingum erfiðara að reisa og reka eigin sjónvarpsstöð heldur en það er að reisa og starfrækja eigin skóla og eigin útvarp. Notendum sjónvarps í landinu gæti íslenzk sjónvarpsstöð tryggt skemmtilegra og betra dagskrárefni en Keflavíkursjónvarpið er fært um að gera. Keppum því að því, góðir hlustendur, að reisa eigin sjónvarpsstöð hér á landi og taka hana til starfrækslu sem fyrst, minnugir þess, að enginn getur neytt ábyrga íslenzka sjónvarpsstjórn til þess að sjónvarpa ómerkilegu og siðspillandi efni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Við fátækt, hungur og harðrétti börðust kynslóðir Íslands öld eftir öld, mann fram af manni, fyrir tilveru þjóðarinnar, íslenzkri tungu, menningu og algeru sjálfstæði. Þessar horfnu kynslóðir, sem aldrei gleymdu uppruna sínum og hlutverki, færðu núverandi kynslóð sigurlaunin í þeirri baráttu, þegar lýst var yfir stofnun lýðveldis á Íslandi fyrir tæpum tveim áratugum. Sú kynslóð, sem þau sigurlaun hlaut eftir nær 700 ára baráttu, gegndi öfundsverðu hlutverki í sögu íslenzku þjóðarinnar, og henni voru lagðar miklar skyldur á herðar, ljúfar skyldur, að halda tengslum við uppruna sinn, gæta fengins sjálfstæðis, en glata því ekki, tryggja varðveizlu sérstæðrar íslenzkrar menningar og þeirrar tungu, er greinir þjóðina frá öðrum og er fjöregg þjóðernisins. Sú kynslóð, sem lifði lýðveldisstofnunina og endurheimt sjálfstæðis þjóðarinnar eftir aldabaráttu fyrir frelsinu, naut einnig fyrst kynslóða á Íslandi þeirrar tæknibyltingar í heiminum, sem gerði fært að nýta þau auðæfi lands og sjávar, sem fyrri kynslóðum gafst ekki tækifæri til að njóta nema svo, að rétt nægði til að halda lífi og oft þó naumlega. Þessari kynslóð, sem í dag er miðaldra og eldri, hefði því átt að vera auðveldara en öllum öðrum að standa sig í baráttunni fyrir sjálfstæðu Íslandi nútímans og framtíðarinnar, þótt tæknin ryfi einangrun landsins og ryddi erlendum áhrifum braut, bæði þeim áhrifum, er gátu orðið til þess að efla íslenzka menningu og þjóðlif, og eins hinum, er til niðurrifs og ómenningar horfa. Þessar nýju aðstæður gerðu lýðveldiskynslóðinni því erfiðara fyrir en hinni fyrri um verndun tungunnar og sérstæðrar íslenzkrar þjóðmenningar, en hitt kom á móti, að sú sama kynslóð var hin fyrsta, sem hafði þjóðfélagsleg réttindi til og efni á að veita sér þann munað að eiga sérstakan ráðherra, sem sinnti því, er að mennta- og menningarmálum þjóðarinnar laut, mann, sem væri samvizka þjóðarinnar í menningar- og þjóðernismálum. Íslendingar, sem við sult og harðrétti vernduðu tungu sína og menningu, áttu nú orðið sérstakan menningarmálaráðherra. Ekki hafði án árangurs verið barizt. Það átti því að vera nokkuð tryggt, að séð væri um það, er mestu varðar, að varðveita sérstæða íslenzka þjóðmenningu, með því að halda lifandi tengslum milli kynslóðanna, þeirrar, er var að vaxa úr grasi í Íslandi nútímans og tækninnar, og hinna, er fyrst glötuðu og síðar endurheimtu sjálfstæði þjóðarinnar, en varðveittu alltaf sérstaka tungu og einstæða þjóðlega menningu, jafnvel á hinum myrkustu árum. Þegar allt þetta er haft í huga, verður það því hrapallegra, hversu þeirri kynslóð, er við þessu verkefni tók að fengnum sigri, hefur tekizt hlutverk sitt. Baráttan fyrir endurheimt sjálfstæðis Íslands tók tæp 700 ár, oft við sult og hörmungar. En frá því að sá sigur vannst, var ekki einn áratugur liðinn, þegar svo var komið, að sú kynslóð, er við sigurlaununum tók og lifði í vellystingum, hafði sjálf kallað herlið erlends stórveldis til dvalar á Íslandi á friðartímum til frambúðar. Í nær 700 ár hafði verið barizt, fram á við og til sigurs, en síðan hefur verið hörfað og dregnar lokur frá hurðum. Þeir, sem málum hafa ráðið, hafa þó hverju sinni gætt þess að þykjast ekkert spor ætla að stíga aftur á bak og jafnan neitað því, að það spor, sem næst blasti við á undanhaldinu, yrði stigið. Það ætti að vera óþarft að rekja sögu undanhaldsins. Fyrst var erlendu herveldi staðfastlega neitað um herstöðvar á Íslandi í 99 ár. Þá börðu núv. ráðamenn sér á brjóst og fullyrtu, að aldrei kæmi til þess, að erlent herlið yrði þolað á Íslandi á friðartímum. Og hvers vegna voru allir sammála um, að hér mætti ekki vera her á friðartímum? Deilt var þá og deilt er enn um árásarhættu, sem af herstöðvum leiði á ófriðartímum. En um hitt var ekki deilt þá, að dvöl erlends herliðs kallaði yfir svo fámenna þjóð stórfellda menningarlega og þjóðernislega hættu. Svo mikil hætta var talin á, að sérstæð menning og tunga þjóðarinnar biði óbætanlegt tjón af dvöl erlends herliðs í landinu, að þá voru flestir sammála um, að aldrei mætti leyfa hersetu á Íslandi á friðartímum. Á þeim árum var sem ráðamenn þjóðarinnar skynjuðu í skininu frá lýðveldisstofnuninni, að af þeim væri krafizt, að þeir gættu þeirra erfða, er þeir hefðu þegið frá fyrri kynslóðum. Hver af öðrum lýstu núv. valdhafar yfir því, hversu óhugsandi væri fyrir íslenzku þjóðina að una erlendri hersetu. Þá ríktu enn fersk áhrif stofnunar lýðveldisins með hverjum íslendingi og þjóðerniskennd og þjóðarmetnaður var ríkari en svo, að unnt væri að fá þjóðina til að hörfa að því sinni. Það var fátæk alþýða, sem varðveitti íslenzka tungu og menningu á öldum áþjánar og kúgunar og endurheimti það sjálfstæði, sem yfirstétt landsins hafði áður glatað. Fáum árum eftir endurheimt sjálfstæðisins stafaði alþýðu landsins og fullveldi hætta af nýríkri yfirstétt, sem mat fjárhagslegar ábatavonir af erlendum her meira en þau verðmæti þjóðar, sem ekki er hægt að leggja á peningalega mælikvarða. Skipulega var unnið að því að slæva þjóðernislegar kenndir, og þar kom, að fært þótti að stiga undanhaldsskrefið mikla í sjálfstæðismálunum, en um leið ábataskrefið fyrir fjáraflamennina, er herinn var kallaður til landsins. - Forustumenn þeirrar kynslóðar, sem veittu móttöku sigurlaununum í samfelldri frelsisbaráttu þjóðarinnar, höfðu kallað til landsins erlendan her. Og enn reyndu þeir að fullvissa þjóðina um, að þeir gerðu sér þó ljósa hættuna af dvöl hersins, ekki þó hina hernaðarlegu, heldur hina menningarlegu hættu, og hver af öðrum kepptust þeir við að tala um nauðsynina á einangrun hersins. Forustumennirnir voru nú þar staddir á hinu skipulega og vísvitandi undanhaldi, að nú töldu þeir gerlegt að hafa her á Íslandi á friðartímum, ef þess væri einungis gætt að aðskilja algerlega herinn og þjóðina, þá væri girt fyrir þá siðferðilegu og menningarlegu hættu, sem af honum mundi annars leiða. Sem betur fer, voru til menn, sem skildu, að núlifandi kynslóð átti skyldum að gegna við fortíð sína og framtíð. Jafnt horfnar kynslóðir sem sú kynslóð, sem var að vaxa úr grasi, og þær, er óbornar voru, áttu kröfu á því, að viðhaldið væri íslenzku sjálfstæði, íslenzkri tungu og sérstæðri íslenzkri þjóðmenningu. Einn þessara manna var þáv. óbreyttur hv. þm., Gylfi Þ. Gíslason. Hinn 29. marz 1949 sagði hann m.a. á Alþingi, þegar hann ræddi um, á hverju íslenzk utanríkisstefna ætti í meginatriðum að grundvallast: „Hið aukna öryggi, sem af hersetu leiddi, mundi og hvergi nærri vega gegn þeirri gífurlegu hættu, sem slíkt hefði í för með sér fyrir sjálfstæði og þjóðerni Íslendinga, tungu þeirra og menningu: Þegar í ljós kom, sem menn máttu vita fyrir, að í engu voru haldin loforð ráðamanna þjóðarinnar, þeirra er herinn kölluðu til landsins, um, að hann yrði einangraður, sagði sá sami þáv. hv. þm. á Alþingi, hinn 22, okt. 1952: „Þegar herverndarsamningurinn var gerður á sínum tíma, lagði ég á það megináherzlu, að vist hersins yrði ekki látin setja neinn svip á þjóðlífið og þá sérstaklega ekki á lífið í Reykjavík.“ Og enn sagði hann: „Það má vel vera, að útlendir menn eigi erfitt með að skilja, að til skuli vera sjálfstæð menningarþjóð, sem telur ekki hálft annað hundrað þúsunda, en sú þjóð hefur verið til í nær 1100 ár, reynt bæði margt og mikið, oft verið nær dauða en lífi, þolað hungur og hörmungar, barizt í aldir gegn erlendri kúgun og alltaf viljað vera íslenzk þjóð. Saga Íslendinga og örlög þeirra í aldaraðir gera þá, sem fullorðnir eru, tortrygga að eðlisfari gagnvart útlendum áhrifum. Fámennið og fásinnið gera unglingana hins vegar fíkna í tilbreytingu og þá ekki hvað sízt í það, sem útient er: Og sami þáv. óbreyttur þm., Gylfi Þ. Gíslason, sagði á Alþingi hinn 19. okt. 1953, fyrir 9 árum, á því ári, sem í sögunni stendur miðja vegu milli lýðveldisstofnunarinnar og dagsins í dag: „Íslenzka þjóðfélagið er svo dvergsmátt og að mörgu leyti svo sérstætt, að taka verður þar á svo að segja öllum hlutum öðruvísi en með stærri þjóðum. Þess vegna var það, að ég fyrir mitt leyti lagði sérstaka áherzlu á það, er samningurinn var undirbúinn, að skilin væru sem greinilegust milli hers og þjóðar.“ Hvert var nú tilefnið til þess, að þessi orð féllu? Tilefnið var það, að herinn var farinn að gera sig sekan um að stiga yfir þau skil, sem vera áttu milli hans og þjóðarinnar að dómi Gylfa Þ. Gíslasonar og margra fleiri. Og í ræðu hinn 9. okt. á sama ári sagði hann: „Þar kom meira að segja, að hermönnum var leyft að vera óeinkennisklæddir í frítímum sínum, væntanlega til þess að minna bæri á þeim. Allt var þetta mjög öðruvísi en ég og margir aðrir höfðum gert ráð fyrir og töldum eðlilegt. Þegar þessi orð voru mælt, var hinu skipulega undanhaldi fyrir herveldinu þó ekki lengra komið en svo, að enn mátust utanríkisráðherrar Sjálfstfl. og Framsfl. um það, hvorum hefði tekizt betur að einangra herinn. Þá var talað um girðingarnar á Keflavíkurflugvelli. Ætla mætti, að síðan hefði ekki aukizt sú gífurlega hætta, sem af dvöl hersins leiddi fyrir sjálfstæði og þjóðerni Íslendinga, tungu þeirra og menningu, eins og Gylfi Þ. Gíslason lýsti hættunni 1949. Og hvers vegna? Meðal annars og ekki sízt vegna þess, að aðeins þrem árum eftir að sá óbreytti þm., Gylfi Þ. Gíslason, minnti árið 1953 á þá áherzlu, sem hann hefði frá byrjun lagt á það, að sem greinilegust væru skilin milli hers og þjóðar, hafði honum sjálfum verið falið æðsta hlutverk í menningar- og þjóðernismálum Íslendinga, og því hlutverki hefur hann nú gegnt í nær sex ár. Sá maður, sem svo sterk orð hafði réttilega haft um hættuna af hernum og er nú orðinn samvizka þjóðarinnar í menningar- og þjóðernismálum, hlýtur að vita, hvaða hættur hann átti við, þegar hann sagði: „Hið aukna öryggi, sem af hersetunni leiddi, mundi hvergi nærri vega gegn þeirri gífurlegu hættu, sem slíkt hefði í för með sér fyrir sjálfstæði og þjóðerni Íslendinga, tungu þeirra og menningu.“ Í hverju bjóst hæstv. ráðh. við, að hætturnar birtust, þegar hann lýsti því, hve þjóðleg verðmæti væru í hættu fyrir áhrifum frá hernum? Stöfuðu hætturnar aðeins af heimsóknum herliðsins til Reykjavíkur, eða hefur hann þá séð til þess, að þær væru lagðar niður? Er ekki hitt sönnu nær, að á meðan hann hefur að vísu ýmislegt gott gert til stuðnings listum og vísindum í landinu, þá riðar ekki einungis skólakerfið vegna sultarlauna kennara, sem flýja störfin, heldur hafi, síðan ráðherrann mælti sín aðvörunarorð, þar á ofan komið til stórfelldari og válegri hættur af áhrifum hersins en hann gat jafnvei látið sér til hugar koma þá? Hér hefur í kvöld verið sérstaklega rædd sú menningar- og þjóðfélagshætta, sem af því stafar, að erlent herlið hefur einokunaraðstöðu til sjónvarpsrekstrar fyrir meira en helming Íslendinga. Þetta er válegri hætta en líklegt er að ráðh. hafi órað fyrir, að væri á næsta leiti, þegar hann varaði við spillingaráhrifum hersins, og sú hætta hefur birzt og orðið að veruleika, eftir að honum sjálfum var falið hið mesta trúnaðarstarf í menningar- og þjóðernismálum, sem þjóðin getur veitt einum manni. Ráðh. vissi áður, að heimsóknum hermanna til Reykjavíkur fylgja spillingaráhrif. En gæti það ekki hvarflað að honum nú, að einkaleyfi hersins til sjónvarpsrekstrar fyrir helming landsbúa, áður en þjóðin sjálf hefur efnað í eigið sjónvarp, gæti, svo að notuð séu hans eigin orð, „sett svip á þjóðlífið og þá sérstaklega á lífið í Reykjavík“? Og áður sagði hann einnig, að fámennið og fásinnið gerðu unglingana á Íslandi fíkna í tilbreytingu og þá ekki sízt það, sem útlent er. Skyldu orð hans geta átt við erlent hermannasjónvarp? Enginn efast um það, að sjónvarp er eitthvert stórkostlegasta tæki til áhrifa, sem til er. Það, sem hér er til umr. í kvöld, er hermannasjónvarpið á Keflavíkurflugvelli og sú þjóðernislega hætta, sem af því stafar. En til að mótmæla vísvitandi rangtúlkun, er hér kom fram áðan, vil ég taka það skýrt fram, að svo sjálfsagt sem það ætti að vera, að Íslendingar höfnuðu því og bönnuðu það, jafnsjálfsagt er, að þeir vinni að því að koma upp sínu eigin sjónvarpi sem menningartæki. En þær tvær stofnanir, erlent hermannasjónvarp og íslenzkt ríkissjónvarp, er naumast hægt að nefna í sömu andránni. Formaður útvarpsráðs lýsti því í útvarpi s.l. sunnudagskvöld, hvert væri menningarástand bandariskra útvarpsstöðva. Hvert er þá menningarstig stöðva, sem ætlaðar eru herliði? Jafnvel Bandaríkjamenn sjálfir gera sér fyllilega ljóst, hvers konar stofnun Keflavíkursjónvarpið er, og afsaka það með því, að það sé einungis miðað við áhugamál og hugðarefni ungra hermanna, sem drepleiðist vistin hér norður á hjara heims. Um menningartæki er engan veginn að ræða, heldur lágkúrulegt afsiðunartæki af stórvirkustu gerð, sem þekkist. Á engu ber sá maður, sem er persónugerð samvizka þjóðarinnar í menningar- og þjóðernismálum, meiri ábyrgð en þeirri æsku, sem á að erfa landið. Hver hefur þróunin verið hin allra síðustu ár, og hvað er fram undan? Æskunni er fengið hermannasjónvarpið, en kennarar flýja störf sín vegna lágra launa. Munu þeir skólar, sem ekki er betur búið að en svo,að kennararnir flýja þá, megna að sporna við þeim siðspillingaráhrifum, sem af hermannasjónvarpinu leiðir? Við skulum gera okkur það ljóst, að sjónvarp Bandaríkjahers á flugvellinum kynnir ekki bandaríska menningu. Og sannri bandarískri menningu er vissulega enginn greiði gerður með því, að Íslendingar dæmi hana af hermannasjónvarpinu á Keflavíkurflugvelli. Öllu því lakasta og lítilfjörlegasta úr amerísku þjóðlífi er ausið yfir Íslendinga og einkum íslenzka æsku frá herstöðinni á Keflavíkurflugvelli, þá æsku, sem menntmrh. ber ekki sízt ábyrgð á. Það mætti ætla, að æskan, svo áhrifagjörn og fíkin sem hún er í tilbreytingar og það, sem útient er, að dómi ráðherrans, væri jafnvel enn auðveldari bráð herliðinu en þeir ráðherrar, sem loka augum fyrir hættunum af hernum. Ætla mætti, að hún væri a.m.k. fljótari að gleyma uppruna sínum og þjóðlegum skyldum en sá persónugervingur þjóðarsamvizkunnar í menningar og þjóðernismálum, sem fyrrum talaði mest um spillingaráhrif hersins, en hefur ekki þau sex ár, sem hann hefur gegnt æðstu trúnaðarstörfum í menningarmálum, sýnt nokkur merki þess, að hann láti sér ekki í léttu rúmi liggja þær hættur, sem af hersetunni stöfuðu, þegar er hann tók við starfinu, heldur þvert á móti látið viðgangast, að sífellt stórvirkari spillingartæki séu tekin til notkunar. Það mætti ætla, að æskan sýndi minni staðfestu gegn spillingunni. En dæmin frá þeim hluta æskulýðsins í Reykjavík og nágrenni, sem mest og bezt nýtur þeirrar baráttu, sem háð hefur verið á Íslandi fyrir sjálfstæði þjóðarinnar, jafnrétti þegnanna og bættum lífskjörum, æskunni, sem í menntaskólanum í Reykjavík býr sig undir háskólanám, sýna, að sá hluti æskufólks gerir sér grein fyrir hættunni. Menntaskólanemendur í Reykjavík samþykktu í vetur harðorða ályktun gegn Keflavíkursjónvarpínu með um 350 atkv. gegn aðeins 7. Hér hafa skólanemendur stigið yfir öll pólitísk flokksmörk og snúið bökum saman til varnar gegn hættum, sem steðja að íslenzkri þjóðmenningu. Hið sama ættu alþm. að geta gert. Hér sem stundum endranær hafa a.m.k. þessir hópar íslenzkrar æsku staðið sig betur en þeir, sem eiga að bera ábyrgð á henni. Þessi æska er ekki alin upp við dátasjónvarpið frá bernsku. Hinni næstu yrði hættara. Íslenzkur æskulýður hefur horft á slíka niðurlægingu í sjáifstæðismálunum, síðan lýðveldið var stofnað, að ástæða væri til að óttast áhrifin af því uppeldi, sem hann hefur á þeim árum hlotið. Æskan hefur séð þá sömu kynslóð, sem fékk að þiggja sjálfstæði þjóðarinnar úr höndum fyrri kynslóða, glata því sama sjálfstæði og sjálfsvirðingu á 7 árum með því að kalla erlendan her til landsins. Þessi unga kynslóð átti rétt á því að verða fyrsta kynslóðin í 700 ár til að alast upp í alfrjálsu Íslandi, sem væri fyrir Íslendinga eina. Þess í stað hefur eldri kynslóðin, lýðveldiskynslóðin, búið henni þau örlög að verða fyrsta kynslóðin á Íslandi, sem þarf að deila föðurlandi sínu með erlendum her. Og enn horfir þessi kynslóð upp á það, að þeir, sem mesta ábyrgð bera á þjóðlegu uppeldi hennar, dunda helzt við það í menningarog þjóðernismálum að hengja skraut á trjátoppinn, um leið og börkurinn er hringskorinn á stofni. Ég held jafnvel, að ef fer svo fram sem horfir, þá gæti það gerzt, að aðdáendur hersjónvarpsins færðu fyrir því rök, að hagkvæmt og skynsamlegt væri að láta erlenda herliðið taka að sér enskukennslu í skólum, með námskeiðum suður á flugvelli, eða hvar eru takmörkin? Það er sannarlega sérstök ástæða til að fagna samþykkt menntaskólanema og annarra, þar sem saman standa gegn hersjónvarpinu stuðningsmenn allra stjórnmálaflokka. Sú skólaæska veit og finnur, að íslenzkum þjóðarmetnaði og þjóðarskyldum er ekki fullnægt með því einu að synda 200 metra í þjóðakeppni annað hvert ár og jafnvel ekki með endurheimt handrita, ef lokað er um leið augum fyrir hinum mestu þjóðernishættum, sem að Íslendingum hafa steðjað. Sú íslenzka æska, sem nú er að komast á fullorðinsár, þekkir sem betur fer of vel þær myndir í íslenzkri þjóðarsögu, sem fylla árabilin frá Gunnari á Hlíðarenda og Njáli á Bergþórshvoli til Jónasar Hallgrímssonar og Jóns Sigurðssonar, til þess að hún hugsi sér næstu myndir af íslenzkri nútíma- og framtíðarfjölskyldu fyrir framan bandarískt hermannasjónvarp. Þegar afstaða er tekin til hermannasjónvarpsins, þá er um það að ræða, hvort Íslendingar sjálfir eða erlendur her fái að ráða því, sem mótar þjóðlíf þeirra í æ ríkara mæli. Og hvar er okkar hlut komið, þegar við viðurkennum í orði og verki, að það er herinn, sem ræður, en ekki við sjálf? Er ekki kominn tími til þess, að Íslendingar rifji það upp fyrir sér, að það eru þeir, sem eiga þetta land, og engir aðrir, og geri sér ljóst, að þeir geta ekki sætt sig við, meðan hernum er enn haldið hér, að sá erlendi her fái það, sem hann hverju sinni heimtar í málum, sem hafa stórvægileg áhrif til spillingar í uppeldisog menningarmálum þjóðarinnar? Sá aðili, sem er ábyrgastur í menningar- og uppeldismálum, verður líka að gera sér ljóst, að það er ekki aðeins hlutverk hans að planta út snotrum menningartáknum og láta setja áferðarfalleg, en áhrifalítil fyrirmæli, opna listsýningar með ræðum um framlag íslenzkra lista til viðhalds og varnar íslenzkri menningu, heldur eigi síður hitt að sporna við því, að árangri þeirrar viðleitni, sem íslenzkir menn hafa í frammi til varnar íslenzku þjóðerni, verði burtu sópað af stórvirkum útbreiðslutækjum amerískrar ómenningar, stórvirkari tækjum til niðurrifs en Íslendingar hafa enn yfir að ráða til uppbyggingar íslenzkri menningu og þjóðerni. Vitaskuld bæri hæstv. ráðh. að gera sér ljóst, að þau orð, er hann mælti á Alþingi 19. okt. 1953, eru enn í gildi, en þá sagði hann: „Engin þjóð, sem varðveita vill sjálfstæði sitt og sjálfsvirðingu, getur til langframa haft erlendan her í landi sínu: Þessi orð eiga vissulega rétt á sér í dag, er herinn hefur dvalizt í landinu í rúm 20 ár. En slík eru spillingaráhrif hans, jafnvel á æðstu forustumenn þjóðarinnar, að í dag er sennilega til of mikils mælzt við æðsta mann mennta- og uppeldismála, að hann hagi störfum sínum samkv. þeim. En jafnvel þótt hann nú vilji halda hernum í landinu, þá ætti honum ekki að gleymast sú þjóðernislega hætta og spillingaráhrif, sem af hernum stafa, þegar hann hefur einokunaraðstöðu á Íslandi til að hefta stórvirkustu tækjum, sem þekkjast, til að breiða út áhrif sfn. Ef hæstv. menntmrh., sem á að vera samvizka þjóðarinnar í menningar- og þjóðernismálum, ætlar að einskorða starf sitt algerlega við þau verk, sem að engu haldi koma, ef ekki er upprætt yfirburðaaðstaða hersins til gagnstæðra áhrifa, og ætli hæstv. ráðh. að láta viðgangast þau spillingaráhrif hersins, sem hann áður varaði við, með því að leggja ekki lið þeirri kröfu, að hersjónvarpið verði ekki látið ná til landsmanna, heldur bannað, þá ásaka ég þann hæstv. menntmrh. fyrir að hafa brugðizt skyldu sinni við þær kynslóðir, sem engan menntmrh. áttu, en varðveittu íslenzka tungu og menningu og færðu okkur sigurinn í sjálfstæðisbaráttu sjö alda, og skyldu sinni við það æskufólk, sem fyrst allra kynslóða verður að deila föðurlandi sínu með erlendum her, og ekki sízt skyldum þeim, er óbornar kynslóðir Íslands leggja honum á herðar um þjóðernislega varðstöðu gegn spillingaráhrifum hins erlenda hers á íslenzkt þjóðlíf og menningu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Framsóknarmenn eiga mjög í vök að verjast í þessum umr. Þeir eru nú í stjórnarandstöðu að ráðast á sjónvarpsstöð, sem þeir sjálfir leyfðu, þegar þeir voru í stjórn. Þó átti ég ekki von á, að þeir mundu seilast eins langt til að reyna að bjarga sér út úr þessari klípu og Karl Kristjánsson gerði áðan. Karl las upp það, sem hann sagði að væru skilyrði, sem framsóknarmenn hefðu sett fyrir veitingu sjónvarpsleyfisins á sínum tíma. Karl las upp rangt skjal. Hann tók bréf, sem gekk á milli í umr. um þetta mál, segir, að það hafi verið skilyrðin. En það kom í ljós, að þessar hugmyndir voru óframkvæmanlegar, og það var ekki bréfið, sem Karl las, frá 26. nóv. 1954, sem veitti leyfið heldur annað bréf, sem sent var 7. marz 1955. Í því bréfi eru aðeins tvö skilyrði sett fyrir veitingu leyfisins, fyrsta, að afl stöðvarinnar sé ekki yfir 50 wött, og í öðru lagi, að stærsti sjónvarpsgeisli sé ekki meira en 345 gráður. Þetta var leyfið, sem gilti. En ég undrast það, ef Karl Kristjánsson hefur gert það vísvitandi að flytja slíka fölsun eins og hann gerði. Við hina kommúnistísku vélbyssu, sem var að skjóta á okkur hér áðan, vil ég aðeins segja eitt varðandi íslenzka menntmrh. Kommúnistar hafa einu sinni átt menntmrh. í þessu landi, Brynjólf Bjarnason. Hann barðist fyrir því hér í sölum Alþingis, að Íslendingar segðu öðrum þjóðum stríð á hendur. Það var eitt af hans stærstu hugsjónamálum fyrir íslenzka æsku í lok síðustu heimsstyrjaldar og í framtíðinni. Síðan við Íslendingar urðum frjáls og sjálfstæð þjóð, höfum við þurft að glíma við eina þraut, sem er þýðingarmeiri en allar aðrar. Hún er þessi: Hvernig getum við tryggt frelsi og öryggi okkar sjálfra vopnlausir, meðan allar aðrar þjóðir bera vopn og beita þeim meira eða minna til að fá vilja sínum framgengt? Áður fyrr vorum við hlutlausir. Það var þó ekki hlutleysið, heldur fjarlægðin til næstu landa, sem bjargaði okkur. Nú er sú fjarlægð úr sögunni, en hlutleysi hvorki raunhæf né hugsanleg stefna lengur. Eins og aðstæður eru í heiminum í dag, eiga Íslendingar tveggja kosta völ: að annast sjálfir varnir landsins eða fá aðra til þess. Við höfum valið þá stefnu að gerast aðilar að varnarsamtökum nágranna okkar við Atlantshaf og taka við varnarliði á þeirra vegum. Þessa stefnu mörkuðu þrír af fjórum flokkum Alþingis, og hún hefur verið staðfest í fjórum alþingiskosningum. Þegar rætt er um vandamál í sambúð okkar við varnarliðið, verðum við að hafa þessa stærri mynd í huga. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar hefur stutt þá ákvörðun að hafa hér varnarlið, meðan heimsfriður hangir í bláþræði, eins og nú er. Meðan varnarliðið er hér að okkar ósk, verðum við að standa við þá ákvörðun okkar og gera liðinu kleift að gegna hlutverki sínu í vandræðalausri sambúð við þjóðina. En hvernig hefur sambúð Íslendinga og varnarliðsins verið, þegar á heildina er litið? Varnarliðið er að miklu leyti lokað inni á Keflavíkurflugvelli og háð svo ströngum reglum, að þess eru engin dæmi í öðrum löndum nema um fangabúðir. Þetta kerfi ber þann árangur fyrir okkur Íslendinga, að við vitum tiltölulega mjög lítið af varnarliðinu. Hins vegar segja kunnugir embættismenn svo frá, að innilokunin hafi þau áhrif á varnarliðsmenn, að þeir uni sér ekki vel, fjölmargir þeirra fái andúð á Íslandi og Íslendingum og fari með það hugarfar af landi brott. Þegar þetta ástand er haft í huga, hljóta hugsandi Íslendingar að fallast á, að við getum ekki með nokkurri sanngirni bannað þessum mönnum að drepa tímann með því að horfa á sitt eigið sjónvarp. Fyrsti ræðumaður hér í kvöld, Alfreð Gíslason, er taugalæknir, og hann hlýtur að skilja öðrum mönnum betur nauðsyn dægrastyttingar fyrir varnarliðsmenn við þessar aðstæður. Bent er á, að sjónvarp á erlendu máli sé hættulegt fyrir tungu og þjóðerni Íslendinga. Segja mætti einnig, að erlent útvarp, sem heyrist hingað, að kvikmyndahúsin um allt land, að erlend blöð, bækur og hljómplötur, sem streyma til landsins, sé allt að vissu leyti hættulegt. Ég skal fúslega viðurkenna, að í öllu þessu felst nokkur hætta. En við megum ekki mikla hana fyrir okkur um of. Við skulum ekki gleyma þeirri sögulegu staðreynd, að íslenzk tunga og menning hafa blómgazt mest og bezt, þegar samgöngur við önnur lönd hafa verið greiðastar, en komizt næst útrýmingu í innilokun, þröngsýni og einangrun. Við getum aldrei varið menningu okkar með gaddavírsgirðingum, boði eða banni. Ef við erum sífellt hræddir við umheiminn og áhrif hans, erum ávallt að fárast af minnimáttarkennd yfir einu og öðru, þá erum við í hættu. Menningu okkar getum við varðveitt, ef við höfum heilbrigða trú á sjálfum okkur og komum fram eins og sjálfstætt, óhrætt fólk. Okkur ber að styrkja kjarnann í uppeldisstarfi og skólum, listum og vísindum og hvers konar íslenzku menningarstarfi. Fyrir 10 árum héldu spámenn bölsýninnar í íslenzkum menningarmálum því fram, að betra mundi að drepa hálfa þjóðina í stríði en hafa hér erlent varnarlið, það mundi íslenzk menning aldrei þola. En hvað hefur reynsla í heilan áratug sýnt? Í fyrra kom hingað til lands frægur norskur menningargagnrýnandi. Hann lét í ljós undrun yfir því, hve lítið honum fannst bera á beinum amerískum menningaráhrifum hér á Íslandi. Þegar hann kom heim til Oslóar, hóf hann sókn í blaði sínu til þess að finna norsk orð í staðinn fyrir ensk, sem voru að festast þar í máli. En hann benti á Íslendinga sem fyrirmyndir í þessum efnum. Höfuðatriði þessa máls er, að við munum ekki gera menningu okkar gagn með einangrun. Við skulum vissulega halda vöku okkar og styrkja þann þjóðarkjarna, sem kann að velja og hafna. Við skulum hugsa betur um æskuna og uppeldi hennar, en ekki láta okkur til hugar koma, að hún muni sætta sig við boð eða bönn. Einu sinni var hávaði mikill vegna útvarpsstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Nú heyrist lítið á hana minnzt, vegna þess að okkar eigið útvarp sér fyrir léttri og þungri tónlist allan daginn. Í dag er þrætueplið sjónvarp þar syðra. Við getum bannað það, en eftir fá ár kemur hingað til lands alþjóðlegt sjónvarp frá Bandaríkjamönnum og Rússum endursent frá gervihnöttum. Hvernig ætla menn að banna það hér uppi á Íslandi? Eigum við þá að setja upp truflunarstöðvar til að fyrirbyggja, að geimsjónvarpið nái til okkar? Enda þótt ógerlegt sé að banna varnarliðsmönnum sem eru að mestu lokaðir inni á Miðnesheiði, að hafa sitt eigið sjónvarp til dægrastyttingar, þá er engu að síður óviðunandi, að í landinu sé aðeins sjónvarp á erlendu máli. En þann vanda getum við ekki og eigum ekki að leysa með banni. Lausn málsins er á öðru sviði, að við komum upp sem allra fyrst okkar eigin íslenzka sjónvarpi. Þau undur hafa gerzt, síðan deilur um Keflavíkursjónvarpið hófust, að allflestir menn og flokkar á Alþingi virðast nú fylgja því, að komið verði upp íslenzku sjónvarpi sem fyrst. Öðruvísi mér áður brá. Fyrir fimm árum var til umr. hér á þingi tillaga um, að tekjur viðtækjaeinkasölunnar skyldu renna til þjóðleikhússins og sinfóníuhljómsveitarinnar. Þá flutti ég litla brtt. þess efnis, að tekjur af innflutningi sjónvarpstækja skyldu þó renna til undirbúnings íslenzks sjónvarps. Þessi till. var kolfelld hér í Nd. Mig minnir, að 3 eða 4 þm. hafi staðið með mér, allir hinir á móti, og þá ekki sízt framsóknarmenn og kommúnistar, sem nú þykjast ákafastir fylgismenn sjónvarps. Ef till. hefði verið samþ. 1957, ættum við nú þegar í sjóði 1–2 millj. kr. til að undirbúa sjónvarpið okkar. En eftir atkvgr. komu ýmsir þm. og létu í ljós andstöðu og vantrú á þeirri fásinnu að koma upp sjónvarpi á Íslandi. En látum þetta kyrrt liggja. Hitt er meira um vert, að nú virðist risinn almennur áhugi meðal valdamanna á að hrinda þessu máli í framkvæmd. Er vonandi, að sá áhugi reynist vera meira en áróðursbóla í sambandi við Keflavíkurmál og þessir menn vilji gera það átak, sem þarf til að koma íslenzku sjónvarpi á fót. Fyrir fjórum árum eða svo úrskurðaði menntamálaráðherra, Gylfi Þ. Gíslason, að sjónvarp skyldi teljast útvarp og gilda því lög um útvarp jöfnum höndum um sjónvarp og hljóðvarp. Þessi skilgreining er hin sama og gerð hefur verið í öðrum löndum, en þetta þýðir, að sjónvarp er í verkahring ríkisútvarpsins samkv. lögum og mun vaxa upp sem deild úr því, nema Alþingi ákveði annað. Þess vegna hefur útvarpið látið gera undirbúningsrannsóknir á sjónvarpsrekstri hér á landi og lagt þær ásamt drögum að fjárhagsáætlun fimm fyrstu árin fyrir ríkisstj. Útvarpið er þátttakandi í útvarpsbandalagi Evrópu, en hluti þess er sjónvarpskerfið Eurovision. Yfirverkfræðingur þessara samtaka, Belgíumaðurinn Hansen, sem hefur aðsetur í Brüssel, hefur komið hingað til lands til að kynna sér aðstæður til sjónvarps og gera byrjunartillögur um það. Á skýrslu hans byggist ýmislegt það, sem ég nú segi um væntanlegt sjónvarp á Íslandi. Hann telur eðlilegt, að við Íslendingar byrjum með 5000 watta sjónvarpsstöð í Reykjavik, takið eftir, 5000 watta. Hér er verið að rífast um 50 watta stöð á Keflavíkurflugvelli. Eitt hundrað sinnum sterkari verður fyrsta stöðin okkar að vera. Á þessu sjá menn stærðarhlutföllin og hversu litlar þær stöðvar raunverulega eru og eftir því lélegar, sem við erum að deila um. Stofnkostnaður við stöðina sjálfa hefur verið áætlaður 11-12 millj. kr. Útvarpið er nú að fá nýja útvarpssendistöð á Vatnsenda, og verður hún svo miklu fyrirferðarminni en gamla stöðin, að þar fæst nægilegt húsrými fyrir sjónvarpssendi. Þá er talið, að nota megi loftnetsstengur útvarpsins fyrir sjónvarpið, og sparar það stórfé. Til viðbótar þyrfti sjónvarpssali í bænum, 150–200 fermetra. Ekki er rétt að byggja fyrir sjónvarp, fyrr en nægileg reynsla er fengin af húsnæðisþörf þess eftir 5-10 ár. Ætlunin er, að fyrstu 5–10 árin verði sjónvarpsdagskrá okkar ekki nema 2–21/2 st. á dag, enda er það ærið nóg, ef vel tekst efnisvalið. Hafa stærri þjóðir, eins og Svíar, Danir og Norðmenn, talið það fullnægjandi. Efni sjónvarpsins mun fara eftir dugnaði og hugkvæmni okkar sjálfra. Fréttir verða þar veigamiklar og fréttamyndir eða sjónvarpssegulbönd eiga að berast víðs vegar úr heiminum. Hvers konar samtalsþættir fá nýtt líf, þegar þeim er sjónvarpað. Það verða margs konar fræðsluþættir með stokkum og steinum, kyrrmyndum og kvikmyndum til skýringar. Það verður tiltölulega auðvelt að setja íslenzkan texta inn á fræðslukvikmyndir og gefa útdrætti úr efni stærri kvikmynda, sem þó yfirleitt munu verða gamlar, því að kvikmyndahúsin fá að sitja ein að nýjum myndum. Veðurfregnir fá nýtt gildi, er við sjáum veðurkortin og fáum þau útskýrð. Barnatímar eru heill heimur, þar sem með litlum tilkostnaði má gera margt til skemmtunar og fróðleiks í sjónvarpi. Sumar íþróttir njóta sín ágætlega í sjónvarpi, danssýningar gera það, og öðru hverju mundum við hafa ráð á heilum leiksýningum. Þannig mætti lengi tala áfram um dagskrána. Sjónvarpið er aðeins tækni, sem við sjálf verðum að blása í lífi og móta í hendi okkar. Ég skil ekki þá bölsýnismenn, sem telja það vera óalandi og óferjandi, þótt sýnilega séu þeir á hverju strái hér á Íslandi. Við megum ekki búast við stórkostlegum skrautsýningum eða umfangsmiklum leikritum á hverju kvöldi, eins og tíðkast með stórþjóðum. Við munum ekki heldur setja auglýsingar innan um efnið, en hafa þær, eins og auglýsingar ríkisútvarpsins nú eru, á einum stað. Enda þótt rétt sé að vera bjartsýnn um öflun sjónvarpsefnis og vantreysta ekki hugkvæmni og dugnaði þjóðarinnar, verður kostnaður við dagskrána óhjákvæmilega mikill. Hann er sá liður, sem veldur mestu um, að sjónvarpið mun í fyrstu hafa um 10 millj. kr. útgjöld, en eftir 5 ár eða svo verða komið um eða yfir 15 millj. á ári. Hvernig getum við tryggt sjónvarpinu tekjur til að standa undir þessum gjöldum? Sjónvarpsnotendur munu að sjálfsögðu greiða iðgjöld, eins og fyrir útvarp. Með núv. verðlagi mætti reikna með 500-700 kr. á ári eða innan við 1 kr. fyrir hverja klukkustund sjónvarpsefnis. Reiknað er með, að sjónvarpsnotendur verði eftir 5 ár orðnir 12–15 þús., og er það varlega áætlað samkv. reynslu annarra þjóða. Auglýsingatekjur verða án efa nokkrar í sjónvarpi, eins og þær eru í útvarpinu. Má búast við, að auglýsingar verði skuggamyndir eða örstuttar kvikmyndir fluttar í einum samfelldum tíma. Þessu til viðbótar er óhjákvæmilegt, að til sjónvarpsins renni a.m.k. fyrstu árin allmikið af þeim gjöldum, sem hið opinbera tekur af innfluttum sjónvarpstækjum. Er það sama leið, sem notuð var fyrir 30 árum til að koma útvarpi af stað, og mun vonandi ekki verða deilt um réttmæti þess. Þegar þessir þrír tekjuliðir koma saman, gera áætlanir ráð fyrir, að sjónvarp þurfi ekki frekari stuðnings við og geti vaxið upp sjálft á sama hátt og útvarpið hefur gert. Allmikill gjaldeyriskostnaður verður við að kaupa sjónvarpstæki til landsins. Hefur verið áætlað, að þetta muni á fyrstu 5 árum sjónvarpsins nema um 65 millj. kr., eða 12-13 millj. á ári að jafnaði. Þetta eru háar tölur, en dreifast á mörg ár og munu ekki verða teljandi liður í gjaldeyrisnotkun okkar, sem nemur nú um 3500 millj, á ári. Herra forseti. Ég hef nú lagt spilin á borðið og skýrt frá höfuðatriðum varðandi kostnað við stofnun sjónvarps á Íslandi. Ég hef nefnt háar tölur, og verður þá ljóst, hvers vegna sjónvarpið er ekki nú þegar komið. Ríkisútvarpið hefur ekki viljað flana út í neitt. Hins vegar vil ég biðja hlustendur að láta ekki tölurnar vaxa sér í augum. Það eru allar tölur háar nú á dögum, og við ráðum vel við sjónvarp, ef farið er hóflega af stað og stofnunin látin safna kröftum á nokkrum árum. Stofnkostnaður við sjónvarpið er hlutfallslega ekki eins mikill og stofnkostnaður útvarpsins var 1930. Vænti ég, að forráðamenn þjóðarinnar í dag telji sig ekki minni menn til stórræða en Jónas og Tryggvi voru þá. Rekstur sjónvarpsins mun í byrjun kosta lítið meira en rekstur Tímans, og er hann þó aðeins eitt af fimm dagblöðum okkar. Sjónvarpsmálið liggur nú fyrir ríkisstj., og vil ég vænta þess, að hún hafi stórhug og myndarskap til að gera það að veruleika. Það er farsælt að byrja snemma og hóflega, þótt við séum nú þegar orðnir eftirbátar annarra í þessu efni. Sjónvarpið er ný tækni, sem er notuð á ótrúlega mörgum sviðum. Það er ekki aðeins tæki til fræðslu, upplýsingar og skemmtunar á heimilum. Börnin okkar munu upplifa, að sjónvarpsmynd verði á hverjum síma, svo að viðtalendur sjái hvor annan. Þau munu vinna með sjónvarpstækni í frystihúsum, niðursuðuverksmiðjum og öðrum iðjuverum næstu framtíðar, þar sem framleiðslan er að mestu sjálfvirk, en sjónvarpsaugað fylgist með henni. Nemendur munu læra læknisfræði með því að sjá í sjónvarpi hverja fingrahreyfingu skurðlæknis. Sjómenn og vísindamenn munu skoða undirdjúp fiska og botn hafsins með sjónvarpi. Ekkert af þessu eru draumórar, þetta er allt nú þegar til í einhverri mynd. Og þá er ónefnd veigamesta þýðing sjónvarpsins, sem er á sviði skólamála. Góðir kennarar geta gert kraftaverk með sjónvarp sem hjálpartæki og sýnt nemendum fjölda atriða, sem ógerningur er að framkvæma í hverri kennslustofu. Hvert einasta land, sem komið hefur upp sjónvarpi, hefur samtímis byrjað að hagnýta það fyrir skólana. Ég skal nefna sem dæmi, að í gærmorgun var Niels Bohr, hinn frægi vísindamaður, fyrir framan skólasjónvarpið í Danmörku, en gagnfræðaskólanemendur um allt landið hlustuðu á þennan aldna vísindamann útskýra kjarnorkuna. Hér á Íslandi eru framsýnir menn, sem hugsa til þessa nýja kennslutækis. Í tveim nýbyggðum skólum í Reykjavík eru þegar fyrir hendi allar nauðsynlegar innanhúsleiðslur til að flytja sjónvarp í hverja kennslustofu. Það eru líka ýmsir gallar á sjónvarpinu. Við skulum ekki gleyma því. Í fyrstu er setið við tækið í myrkri tímum saman, og það hefur áhrif á annað félagslíf. En hér var setið fast við útvarpið, meðan það var nýtt. Þetta fer af, áður en langt líður, og fólk venst á að velja þá þætti, sem það hefur áhuga á, en loka fyrir aðra. Sagt er, að sjónvarpið dragi úr lestri blaða og bóka, en það hefur ekki reynzt svo í öðrum löndum. Þvert á móti hafa sjónvarpsþættir um bækur, höfunda og efni þeirra stóraukið sölu viðkomandi bóka. Í einu landi var bókmenntasaga kennd í sjónvarpi klukkan sjö á morgnana, en samt mættu 1500 manns til að taka próf í skóla að loknu þessu námskeiði. í þessum efnum veldur hver á heldur. Eins og þróun sjónvarpsmála hefur verið í heiminum hin síðustu ár, er óhugsandi, að Íslendingar tileinki sér ekki þessa tækni. Hana má nota til góðs eða ills, rétt eins og talað orð, eins og prentað mál, eins og hvert annað tæki, sem við höfum eignazt. En við, sem trúum á hið góða í manninum, getum ekki efazt um, að vankantar sjónvarpsins verði þegar fram líða stundir smámunir við hliðina á kostum þess. Ég hef staðfasta trú á, að Íslendingar ráði fjárhagslega við rekstur sjónvarps. Ég er sannfærður um, að sjónvarpið muni reynast máttugt tæki til fræðslu, til aukinnar menningar, og það mun styrkja þann íslenzka arf, sem er líf okkar og tilveruréttur sem sjálfstæðrar þjóðar. Ég vona, að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar sé á sama máli, hvað sem þeir fínu menntamenn í Reykjavik segja, og að ekki standi á Alþingi eða ríkisstj. í þessu frekar en öðrum framfaramálum. - Góða nótt.



Herra forseti. Útvarpsumræður sem þessar eru óvenjulegt fyrirbæri, og sannast sagna eru litlar líkur til þess, að útvarpshlustendur endist til að hlusta í þrjá klukkutíma á umræður um jafneinfalt mál og hér er til meðferðar. Eðillegt er að efna til útvarpsumræðna um stórmál, sem eru margþætt og vandasöm, en þetta sjónvarpsmál er svo fábrotið, að engin tök eru á að rökræða það fram og aftur klukkustundum saman, nema með því að japla æ ofan í æ á sömu atriðum. Bera þessar umræður því ótvírætt vitni, og þessi ræða mín mun vafalaust ekki heldur leiða fram nein ný málsatvik. Auðvitað getur viðhorf til sjónvarps, hvort heldur er frá Keflavíkurflugvelli eða íslenzkt sjónvarp, ekki fallið saman við neina flokkslínu, heldur er þar um algerlega einstaklingslegt mat að ræða. Umræður um málið eru eðlilegar, enda hefur ríkisútvarpið þegar efnt til umræðufundar á eðlilegum grundvelli. En þessar umræður eftir flokkspólitískum línum hljóta hins vegar að setja óeðlilegan og jafnvel beinlínís villandi blæ á málið. Krafa Alþýðubandalagsins um útvarpsumræður og allur málflutningur talsmanna þess flokks hér í kvöld, og raunar framsóknarmanna líka, er villuljós, sem menn þurfa að forðast, ef þeir vilja mynda sér raunhæfar skoðanir á viðfangsefninu. Auðvitað var sjálfsagt að leyfa Alþýðubandalagsmönnum að túlka málstað sinn fyrir almenningi, enda hafa þeir með málflutningi sínum hér í kvöld ótvírætt staðfest það, sem öllum þingheimi var ljóst, er tillaga þeirra var lögð fram, að sjónvarp eða ekki sjónvarp er algert aukaatriði í þeirra huga. Aðalatriðið er að nota sérhvert tækifæri til þess að reyna að egna til illinda við bandaríska varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Þá er handhægt að gerast eldheitir talsmenn þjóðlegra menningareinkenna, þjóðernis og tungu, þótt vernd slikra verðmæta hafi til skamms tíma ekki verið ofarlega á stefnuskrá hins alþjóðlega kommúnisma, enda lítt samræmanleg alþjóðahyggju þeirrar stefnu. En hverju skiptir það, þótt boðskapurinn komi ekki alltaf frá hjartanu, ef hægt er að þjóna því hlutverki að koma Íslandi úr varnarsamtökum vestrænna þjóða? Einungis með hliðsjón af þessum pólitíska tilgangi eru útvarpsumræðurnar í kvöld skiljanlegar. En hvorki þessi tilgangur né stóryrtar fullyrðingar um siðspillandi dagskrá Keflavíkursjónvarpsins og tortímingu þjóðlegrar menningar og góðra siða af hennar völdum eru heppilegur grundvöllur að umræðum um þetta sjónvarpsmál. Vissulega er hér um vandamál að ræða, sem vert er að gefa gaum, en það verður að íhugast öfgalaust og algerlega óháð öllum pólitískum kennisetningum og vináttu eða andúð í garð tiltekinna ríkja. Þótt tillaga Alþb. sé aðeins pólitískt herbragð, sem hlýtur að fá afgreiðslu í samræmi við tilgang hennar, þá hlýtur málið þó á þessum vettvangi að verða rætt efnislega á grundvelli þeirrar tillögu. Hæstv. utanrrh. hefur þegar rakið ýtarlega sögu Keflavíkursjónvarpsins allt frá þeim tíma, er dr. Kristinn Guðmundsson, þáv. utanrrh., leyfði sjónvarp varnarliðsins árið 1955, eftir að hann hafði fengið öll mál snertandi varnarliðið í sinar hendur. Er rétt að vekja sérstaka athygli á því, að tilkoma sjónvarpsstöðvarinnar var bein afleiðing girðingarhugmyndar þessa utanrrh., hugmyndar, sem hann sjálfur gafst upp við að framkvæma, en var Íslendingum til lítils sóma. Hitt er auðvitað rétt og skiljanlegt, að ekki er í senn hægt að ætlast til þess, að varnarliðsmenn fari ekki út fyrir bækistöðvar sínar, og banna þeim um leið að njóta í bækistöðvunum dægradvalar eins og sjónvarps, sem er hin eftirsóttasta tómstundaiðja í heimalandi þeirra. Er að þessu leyti hægt að taka undir ummæli í grg. fyrir tillögu nokkurra framsóknarmanna um sjónvarpsmálið. Það kann að vera, að erfitt hafi verið í upphafi að synja varnarliðinu sjónvarps, og þar sem sjónvarpsstöð þessi hefur einu sinni verið leyfð, tel ég útilokað að banna varnarliðinu nú að starfrækja þessa stöð. Er enda líklegt, að ekkert sé fremur fallið til að fá varnarliðsmenn til að una í bækistöðvum sínum en sjónvarpið. Ýmsir hafa látið sér detta í hug, að hægt hefði verið að takmarka sjónvarpið í upphafi við svokallað lokað sjónvarp, en af einhverri ástæðu mun dr. Kristinn Guðmundsson, þáv. utanrrh., ekki hafa talið það gerlegt, er hann upphaflega veitti leyfið. Lokað sjónvarp er þó eina úrræðið til að loka sjónvarpið inni, eins og talsmenn framsóknarmanna prédika eftir sjö ára afskiptaleysi af málinu. Ég tel óvefengjanlega upplýst í málinu, að aukning á orku stöðvarinnar er eingöngu tæknileg nauðsyn og stafar ekki af neinni viðleitni varnarliðsins til að ná betur augum og eyrum Íslendinga. Það er staðfest af sérfræðingum póst- og símamálastjórnarinnar, að endurnýja þurfi tæki stöðvarinnar og tæki fyrir núverandi orku hennar séu ekki lengur framleidd. Það er jafnframt upplýst, að það hafi aldrei verið tæknilega framkvæmanlegt að takmarka sendisvið stöðvarinnar við Keflavíkurflugvöll, og enn fremur, að orkuaukning stöðvarinnar muni ekki auka langdrægni hennar, svo að neinu nemi. Allt bendir því til þess, að hið mikla moldviðri, sem blásið hefur verið upp út af stækkun stöðvarinnar og hefur náð jafnvel til íslenzkra menntahópa erlendis, sem ekkert vita um málið, sé ýmist orðið til af misskilningi á eðli málsins eða af þeim sömu hvötum og liggja að baki þáltill. Alþb. Hið broslega í málinu er svo það, að ef varnarliðið hefði haft einhverjar slæmar hvatir með orkuaukningu sinni, þá hefði verið auðið fyrir það að ná tæknilega sama árangri með aðferðum, sem ekki hefðu krafizt neins nýs leyfis og enginn mundi hafa tekið eftir. Það verður því að játa, að tillaga Alþb. um að banna alveg sjónvarpsstöðina er, burt séð frá pólitískum tilgangi hennar, raunhæfari en till. framsóknarmanna um að banna orkuaukningu stöðvarinnar, því að stækkun eða stækkun ekki hefur litil áhrif til útilokunar á nýtingu Íslendinga af sendingum stöðvarinnar. Teljum við lífsnauðsyn að losna við sjónvarpið, verður alveg að loka stöðinni, en um leið verður að gera sér grein fyrir því, að brottfall þessarar dægradvalar varnarliðsmanna hlyti að leiða til þess, að þeir leituðu meir út frá bækistöðvum sínum. Er mjög ólíklegt, að nokkur óski þess. Í grg. þáltill. þeirra Alþýðubandalagsmanna er sagt, að upphaflega hafi verið sett það skilyrði, að sendisvið sjónvarpsstöðvarinnar yrði takmarkað við Keflavíkurflugvöll. Upplýst er, að tæknilega var þetta ekki auðið og skilyrðið því dauður bókstafur og nánast hlægilegt. Strax var vitað, að sviðið var stærra, en það látið ætið afskiptalaust, og þótt sjónvarpsnotkun Íslendinga hafi aukizt á síðari árum, hafa margir átt sjónvarpstæki um lengri tíma. Engu að síður hefur aldrei verið amazt við stöðinni, né heldur á dögum vinstri stjórnarinnar. Og varla hefur dagskrárefnið verið menningarlegra þá en nú, eða hafa framámenn kommúnista kannske ekki almennt farið að stunda Keflavíkursjónvarpið fyrr en nú síðustu mánuðina? Og öll þessi sjö ár hafa framsóknarmenn líka þagað. Ég hef aldrei horft á sjónvarp frá Keflavík og get því ekki gefið lýsingu á dagskrárefninu eins og flm. þáltill., sem virðast því nákunnugir. Mér þykir hins vegar næsta ótrúlegt, að útsendingar stöðvarinnar sem að mestu helgaðar soranum einum úr andlegu lífi stórþjóða, eins og svo smekklega er komizt að orði í grg. þáltill. Þótt við látum liggja á milli hluta áhuga Bandaríkjastjórnar á andlegri velferð Íslendinga, þá er næsta torvelt að skilja það, að bandarísk stjórnvöld telji sorann úr andlegu lífi Bandaríkjaþjóðarinnar viðeigandi andlega fæðu varnarliðsmanna sinna á Keflavíkurflugvelli og þeirra mörgu bandarísku kvenna og barna, sem þar dveljast. Er ekki hér lengra gengið í öfgum en hægt er að bjóða nokkrum manni með sæmilega óbrjálaða skynsemi? Auðvitað er ekki hægt að rökræða við menn, sem eru í þessum ham. Vil ég því hugleiða vandamálið með því fólki, sem lítur á það með rólegu hugarfari. Ég er ekki hrifinn af sjónvarpi og hef alltaf verið dálítið kvíðinn að fá það yfir okkur. Sjónvarpið er stórkostlegt tæki, sem hefur mikinn áhrifamátt, og ég mun naumast einn um að kvíða þeim áhrifum, sem það kann að hafa á lífsvenjur okkar. Vel kann að vera, að sá kvíði sé ástæðulaus og mótist af of mikilli þröngsýni, og vonandi reynist svo, því að hvað sem mér og öðrum slíkum kann að finnast, þá er þróunin vafalaust óstöðvandi í þá átt, að sjónvarpið nái til Íslendinga, hvað sem Keflavíkursjónvarpinu liður, þótt það kunni að hraða þeirri þróun í okkar landi. Áform eru þegar uppi um það að nota gervihnetti til að endurvarpa sjónvarpi, sem þá mun ná um alla jörð, og eina hindrunin er þá sú, að menn eigi ekki sjónvarpstæki. Auðvitað mætti hindra notkun Íslendinga bæði á sjónvarpi frá Keflavík og annars staðar frá með því að banna innflutning og sölu sjónvarpstækja. En telur nokkur maður þá leið færa? Við skulum því gera okkur grein fyrir því, að innan skamms tíma er sjónvarpið skollið yfir okkur, hvort sem við viljum eða viljum ekki og hvort sem við bönnum sjónvarpsstöð varnarliðsins í Keflavík eða ekki. Rás framþróunarinnar verður ekki stöðvuð. Þar sem sjónvarpið er jafnáhrifaríkt áróðurstæki bæði til góðs og ills og raun ber vitni, þá er það ekki nema eðlilegt, að mönnum þyki almennt séð varhugavert að láta erlendan aðila hafa einkaaðstöðu til starfrækslu slíks tækis í landinu. Ég mundi því persónulega telja æskilegast, að engin sjónvarpsstöð væri á Keflavíkurflugvelli, og auðvitað mundum við einnig öll telja æskilegast, að ástand í heimsmálum væri þannig, að þar þyrfti alls ekki neitt erlent varnarlið að vera. Gætu því flm. slegið tvær flugur í einu höggi, ef þeir gætu haft þau áhrif á húsbændur sína eystra, að þeir létu af þeirri yfirgangsstefnu, sem neyðir okkur sem aðrar frjálsar þjóðir til að halda uppi hervörnum, sem okkur Íslendingum hlýtur sérstaklega að vera ógeðfellt, af því að við erum engum herbúnaði vanir og fyrirlitum allan hernaðaranda. En eitt leiðir af öðru. Úr því að við vegna yfirgangs hins alþjóðlega kommúnisma verðum að hafa hér varnarlið, sýnist eigi heldur auðið að banna varnarliðinu að starfrækja þá sjónvarpsstöð, sem dr. Kristinn Guðmundsson heimilaði því á sínum tíma, og deila um orkuaukningu þeirrar stöðvar sýnist vera deila um keisarans skegg. Spurningin verður því raunar aðeins sú, hvort Íslendingar eigi að hafa bein afskipti af starfsemi þeirrar stöðvar. Vafalaust munu hinir áhugasömu verndarar íslenzkrar siðmenningar varla hafa á móti því, að íslenzk stjórnvöld óski a.m.k. eftir að fá að fylgjast með dagskrá sjónvarpsins til þess að reyna að útiloka sorann og láta ekki mata þjóðina á því óheyrilega efni, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. lýsti í ræðu sinni, sem öll var hin mesta fordæming á aðgerðum þess ráðherra Framsfl., sem leyfði stöðina. Á sama hátt og hér er eftirlit með kvikmyndum, getur ekki talizt nema sjálfsagt, að sjónvarp, hverjir sem það starfrækja, sé háð hliðstæðu eftirliti um efnisflutning. Þótt ég telji þáltill. Alþb. fráleita og enga ástæðu til afskipta Alþingis af málinu, sérstaklega nú, úr því að það aldrei hefur komið til kasta þingsins á neinu stigi þess, þá tel ég jafnsjálfsagt, að íslenzk stjórnarvöld hafi augun opin fyrir því, að einkaaðstaða erlends aðila til sjónvarpsrekstrar í landinu er viðkvæmt mál og varasamt, sem fylgjast þarf vel með og setja þau takmörk eftir föngum, að erlendur hugsunarháttum og siðvenjur, þótt gott kunni að vera á sínum stað, ýti ekki til hliðar íslenzkum hugsunarhætti og sérkennum, sem telja verði rétt að reyna að vernda. En einnig á þessum sviðum sem öðrum verðum við þó að minnast þess, að við getum ekki byggt um land okkar neinn Kínamúr. Við erum undirorpnir erlendum áhrifum úr öllum áttum, og til lengdar ræður það því fyrst og fremst varðveizlu íslenzkra séreinkenna, hvort þau eru það sterk í eðli okkar og vitund, að við sjálf hvert og eitt viljum vernda þau. Ég skal ekki mörgum orðum eyða að íslenzku sjónvarpi, enda hefur hv. 5. þm. Vesturl., sem einnig er formaður útvarpsráðs, gert því máli glögg skil. Alþjóðlegt sjónvarp er við bæjardyrnar, og auðvitað er eina samkeppnisvon okkar við erlend sjónvarpsáhrif sú, að við getum sjálfir komið upp sjónvarpi, því að sjónvarpstækjabannið er álíka fráleitt og að við létum okkur detta í hug að banna að sýna erlendar kvikmyndir í kvikmyndahúsum, af því að við eigum ekki íslenzkar kvikmyndir. En því miður er sjónvarp dýrt fyrirtæki, svo að ég er hræddur nm, að torvelt reynist að lyfta því Grettistaki. Engu að síður verðum við að stefna að því marki. Við getum þá a.m.k. átt þá huggun, ef um einhver slæm áhrif af sjónvarpi verður talið að ræða, að þá séu þau áhrif íslenzk. Eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Alfreðs Gíslasonar læknis um hin geigvænlegu áhrif sjónvarps almennt, furðar menn þó á því, að síðari hluti þáltill. þeirra Alþýðubandalagsmanna skuli fjalla um athugun á að koma upp íslenzku sjónvarpi. Herra forseti. Svo sem ég í upphafi sagði, tel ég viðhorf til sjónvarps, hvort heldur er um sjónvarp að ræða frá Keflavíkurflugvelli eða íslenzkt sjónvarp, ekki geta fallið saman við stjórnmálaskoðanir manna og tel það málinu til tjóns að reyna að færa það inn á svið pólitískra deilna. Ég tel því tillöguflutning og málatilbúnað Alþb. beinlínis spilla því, að málið geti verið rætt á eðlilegan hátt, og tillögu þeirra flutta svo augljóslega í þeim tilgangi einum að vera liður í baráttu þeirra gegn aðild Íslands að vestrænu varnarsamstarfi, að ekki geti verið áhorfsmál að fella tillöguna. Sjónvarpsmálið sjálft tel ég svo verða að íhuga til frá þeim sjónarmiðum, sem ég hef hér reynt að draga fram. - Góða nótt.



Herra forseti. Það er algerlega rangt hjá hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, að hv. 1. þm. Norðurl. e., Karl Kristjánsson, hafi lesið upp úr röngu bréfi. Í bréfinu, sem Karl las upp úr, voru tilgreind skilyrði, sem sett voru fyrir sjónvarpsleyfinu, og leyfið sjálft var ekki veitt, fyrr en í bréfi, sem var skrifað nokkru síðar eða eftir að á skilyrðin hafði verið fallizt. Ég vil ekki ætla hv. 5. þm. Vesturl. svo illt, að hann sé vísvitandi að bera hér fölsun á hv. 1. þm. Norðurl. e., heldur hafi hann ekki aflað sér nægra upplýsinga um það, sem hann var að tala um. Hv. stjórnarsinnar hafa sagt, að lítill munur sé á leyfi því, sem nú hefur verið veitt til sjónvarpsrekstrar, og því leyfi, sem var veitt af dr. Kristni Guðmundssyni 1955. Þetta er fullkomlega rangt. Í fyrsta lagi verður sú sjónvarpsstöð, sem nú hefur verið leyfð, fimm sinnum sterkari en sú, sem var leyfð 1955. Í öðru lagi fylgdu leyfinu 1955 ákveðin skilyrði um ýmsar tálmanir, sem torvelduðu, að sjónvarp sæist að gagni utan Keflavíkurvallar. Nú eru ekki nein slík skilyrði sett. Í þriðja lagi var sett það meginskilyrði 1955, að leyfið yrði afturkallað, ef áðurnefndum tálmunum yrði ekki fullnægt eða ef þær reyndust ekki fullnægjandi. Því var skýrt tekið fram, að hér væri um bráðabirgðaleyfi eða tilraunaleyfi að ræða. Nú er ekki minnzt á neitt slíkt. Munurinn er því ekki minni en sá, að 1955 var veitt bráðabirgðaleyfi til sjónvarpsrekstrar, sem var stranglega bundinn við umráðasvæði varnarlíðsins, en nú fær varnarliðið ótakmarkað leyfi til sjónvarps, sem nær til meiri hluta íslenzku þjóðarinnar. Meðan íslenzkt sjónvarp er ekki til, er varnarliðinu þannig sköpuð stórfelld einokunaraðstaða til notkunar á mesta áróðurstæki nútímans. Ísland er fyrsta ríkið, sem telst sjálfstætt, er veitir útlendum aðilum slíkan einokunarrétt. Hv. stjórnarsinnar hafa sagt, að ekki sé meira að veita varnarliðinu leyfi til að reka sjónvarpsstöð en útvarpsstöð, sem nái til allra landsmanna. Á þessu er sá meginmunur, að hér er fyrir íslenzk útvarpsstöð og að útvarpið er stórum minna áróðurstæki en sjónvarpið. Hæstv. stjórnarsinnar hafa sagt, að það sé ekki framkvæmanlegt að takmarka sjónvarp við dvalarstaði varnarliðsmanna. Víða erlendis er haft á takmörkuðum svæðum svokallað þráðbundið sjónvarp, og slíkt sjónvarp er einmitt mjög vel framhvæmanlegt á Keflavíkurflugvelli. Það er algerlega rangt, að dr. Kristinn Guðmundsson hafi hafnað þessari leið 1954, heldur var aðeins frestað að reyna hana þá, unz séð yrði, hvort hægt væri að ná sama árangri eftir öðrum leiðum, eins og sérfræðingar varnarliðsins héldu þá fram, og má þar visa til bréfs, er hv. 4. þm. Reykn., Jón Skaftason, las upp úr hér áðan. Það er rangt, sem kom fram hjá hæstv. utanrrh., að samið hafi verið um sjónvarpsleyfið 1955 í sambandi við samninga, sem voru gerðir um ferðir varnarliðsmanna út af Keflavíkurflugvelli. Þeir samningar voru gerðir vorið 1954 eða ári áður og ekki tengdir á neinn hátt sjónvarpsmálinu. Hv. stjórnarsinnar segja, að það stríði gegn frelsishugsjóninni að leyfa mönnum ekki að horfa á Keflavíkursjónvarpið. Hvað stríðir mest gegn frelsishugsjóninni? Ég get svarað því með einu orði: Einokun. Hér er einum útlendum aðila veitt einokunaraðstaða til sjónvarpsstarfsemi í landinu. Er það frelsi? Væri það kannske frelsi, ef t.d. Árvakur fengi einkaleyfi til að gefa út eina dagblaðið í Reykjavík? Það, sem hér er fyrst og fremst um að ræða, er það, að einum útlendum aðila er veitt einokunaraðstaða. Það sannar mér bezt, hve frelsishugsjónin ristir djúpt hjá þm. Sjálfstfl., að lofsyngja þessa útlendu einokun eins og hið fullkomna frelsi. Hv. stjórnarþingmenn segja, að við Íslendingar verðum að treysta á okkar eigin menningu, þora að umgangast aðra og treysta ekki á einangrun sem verndara okkar á öld geimferðanna. Ég tek alveg undir þetta. En ég hygg, að það sé líka jafnrétt, að við þurfum að kunna okkur nægilegt hóf í þessum efnum, sýna nægilega varasemi, vera stöðugt á varðbergi. Það hefur hent margar smáþjóðir að glata menningu sinni, glata tungu sinni og glata sjálfstæði sínu, vegna þess að þær gættu ekki nægilega hófs í þessum efnum. Ég hygg, að það brjóti fullkomlega gegn nauðsynlegri varasemi á þessu sviði, þegar útlendum aðila er veitt einokunaraðstaða til sjónvarpsrekstrar og erlent tungumál og erlendar kvikmyndir verða þannig látnar móta íslenzk heimili að meira eða minna leyti. Þess hefur orðið greinilega vart, að fáar eða engar ráðstafanir núv. ríkisstj. hafa vakið eins sterka andúð meðal margra stuðningsmanna hennar og sú ákvörðun að veita varnarliðinu óbeint einkaleyfi til rekstrar sjónvarps, er nær til meiri hluta þjóðarinnar. Fjöldi manna í stjórnarflokkunum hefur játað, að hér hafi stórfelld mistök átt sér stað. Stjórnarsinnar hafa ekkert síður staðið að mótmælum gegn þessari ráðstöfun en stjórnarandstæðingar í þeim félögum og skólum, sem slik mótmæli hafa gert. Það er full ástæða til þess í tilefni af þessu, að ekki sízt fylgismenn stjórnarflokkanna varpi fram spurningum eins og þessum: Hvers vegna hafa slík mistök átt sér stað? Hvað veldur því, að ríkisstj. afhendir erlendum aðila eins konar einkaleyfi til að ráða yfir mesta áróðurstækinu í landinu? Hvers vegna dylst öllum hinum sjö ráðh., sem skipa ríkisstj. Íslands, að hér sé nokkuð varhugavert og hættulegt á ferðum? Hvers vegna dylst þeim, að það sé ósamboðið sjálfstæði og metnaði þjóðarinnar að láta erlendum aðila slíkt einokunarvald í hendur? Hvað geta þeir menn ekki látið af hendi, sem þannig veita erlendum mönnum aðhaldslaust hina öflugustu aðstöðu til áhrifa á skoðanir og menningu þjóðarinnar? Hvar getur, verið að finna takmörkin á uppgjöfinni og afsalinu hjá slíkum mönnum? Þessar spurningar eru vissulega einar hinar þýðingarmestu, sem þjóðinni ber að svara í dag, þegar fyrir dyrum stendur að marka afstöðu til eins veigamesta og örlagaríkasta utanríkismáls, sem þjóðin hefur fengið til meðferðar. Svarið við þeirri spurningu, hvers vegna slík mistök sem sjónvarpsleyfið hafi átt sér stað, er næsta augljóst. Við þekkjum vel, að hér á Íslandi eru til þeir menn, sem vilja rjúfa sem mest öll tengsl við vestrænar þjóðir í þeim tilgangi að koma Íslandi í meiri eða minni tengsl við kommúnistalöndin. Þetta er orðin trú hjá þessum mönnum. Þeir sjá kommúnistalöndin í rósrauðum hillingum. Þar er allt í stakasta lagi, og hvað eina, sem valdhafar þeirra gera, er gott og rétt, þótt í dag sé sá stimplaður glæpamaður, er var dýrkaður og dásamaður í gær. Af þessum ástæðum er það talin íslendingum hin eina hagnaðarvon og sálubót að komast í samfélag við kommúnistaríkin. Á sama tíma og kommúnistar hafa tekið þessa trú, hafa forustumenn núv. stjórnarflokka tekið ekki ólíkan átrúnað, þótt hann beinist í aðrar áttir. Þeir sjá geislabaug kringum allt, sem gerist í vestrænum löndum, og þar getur, valdamönnum hinna stærri ríkja ekki neitt mistekizt. Í hæsta lagi getur eitthvað gerzt misjafnt hjá ráðamönnum hinna smærri ríkja þar, eins og Salazar og Franco, en hjá ráðamönnum hinna stóru vestrænu ríkja, eins og Adenauer og Macmillan, fer ekki neitt á verri veg. Íslendingar eiga ekki aðeins að dásama allt það, sem í þessum löndum gerist, heldur ber þeim að haga svo málum sínum og utanríkisstefnu, að það sé þessum valdamönnum þóknanlegt. Íslendingum ber að skilja svo þátttöku sína í vestrænu samstarfi, að þeir eigi að haga sér, sitja og standa eins og hinir útlendu aðilar vilja. Ef Macmillan vill fá undanþágur fyrir enska togara í íslenzkri fiskveiðilandhelgi, þá ber hiklaust að veita þær og vera ekki að haga sér neitt ókurteislega í hinu vestræna samstarfi. Ef Home lávarður vill fá rétt til að geta stöðvað útfærslu íslenzkrar fiskveiðilandhelgi næstu áratugina, þá á að fallast á það, því að annars getur aðild Íslands að vestrænu samstarfi verið í hættu. Ef ameríska varnarliðið á Keflavíkurflugvelli vill fá leyfi til að byggja öfluga sjónvarpsstöð, þá á umhugsunarlaust að veita það og án minnsta tillits til þess, hver áhrifin geti orðið á menningu þjóðarinnar. Annars geti sambúð okkar við vestrænar þjóðir verið í alvarlegri hættu. Þessi undirlægjuafstaða gagnvart vestrænum þjóðum og vestrænu samstarfi er vissulega ekki aðeins óraunsæ, heldur getur hún verið hin háskasamlegasta. Vissulega valda lega landsins og sögulegar, menningarlegar og viðskiptalegar ástæður því, að þótt okkur beri að kappkosta góða sambúð við allar þjóðir, þá hljóta tengsl okkar við þær vestrænu þjóðir, sem eru næstar okkur, að verða mest og nánust, og þar tel ég persónulega, að ekki eigi síður að koma til samvinna við Bandaríkin en Vestur-Evrópu. En því aðeins verður þessi þátttaka okkar í vestrænu samstarfi okkur hagkvæm og happadrjúg, að við höldum í hvívetna á rétti okkar, að við gleymum aldrei sérstöðu okkar, að við séum stöðugt á varðbergi um menningu okkar og sjálfstæði. Allar þær þjóðir, sem hér taka þátt í samstarfi með okkur, eru margfalt stærri en við, og þótt þær séu okkur meira og minna vinveittar, hugsa þær eðlilega meira um hagsmuni sina en hagsmuni okkar. Í mörgum málum er það eðlilegt og óhjákvæmilegt, að hagsmunir þeirra og okkar rekist á, og þá reyna þær að sjálfsögðu að koma sínu máli fram án þess að vera að hugsa um okkur og gæta þess sérstaklega, hver sérstaða okkar er. Ef við lítum þannig á, eins og forvígismenn stjórnarflokkanna virðast gera, að við séum einhverjir vargar í véum, ef við höfnum slíkum kröfum og höldum fram rétti okkar og sérstöðu, þá erum við sannarlega komnir inn á háskabraut. Þá verður hverju undanhaldinu af öðru boðið heim. Ef sá fáránlegi áróður fær að festa rætur, að það sé kommúnismi eða kommúnistadekur að láta ekki undan, eins og gert hefur verið í landhelgismálinu og sjónvarpsmálinu, þá getur vestræn samvinna orðið okkur til jafnmikillar óhamingju og hún getur orðið okkur til gagns og heilla, ef með árvekni og einbeitni er haldið á málum. Það, sem við þurfum að gera, þegar hagsnunir okkar og vestrænna þjóða rekast á, er að halda fram og gera grein fyrir rétti okkar og sérstöðu, en slá ekki strax undan. Ég efast ekki um, að við hefðum strax getað leyst sjónvarpsmálið í góðu samstarfi við varnarlið Bandaríkjanna á þann hátt, að sjónvarp þess yrði ekki menningarvoði á íslenzkum heimilum, ef við hefðum skýrt sérstöðu okkar nægilega vel fyrir ráðamönnum þess. Ég efast ekki heldur um, að enn er hægt að leysa þetta mál við stjórnarvöld Bandaríkjanna á þann veg, að báðir megi vel við una, ef íslenzkir valdamenn verða ekki hræddir við að viðurkenna, að þeir séu búnir að gera vitleysu. Sú hræðsla er þó ástæðulaus. Sá, sem játar villu sína og bætir úr henni, vex, en minnkar ekki. Ég vil ljúka þessum útvarpsumræðum með því að skora í nafni Framsfl. á hæstv. ríkisstj. að láta skynsemi, en ekki ofurkapp og misskilinn metnað, móta framhald þessa máls. Ríkisstj. mundi vissulega vaxa mest á því, ef hún hæfi að nýju samninga við stjórnarvöld Bandaríkjanna um að leysa svo þetta mál, að íslenzk menning og íslenzk heimili þurfi ekki að bíða neitt tjón af því. Á þann veg má auðveldlega leysa þetta mál, svo að báðir geti vel við unað. Jafnhliða því ber svo ríkisstj. að hefja undirbúning að íslenzku sjónvarpi, sem miðað sé við íslenzka staðhætti og fjárhagsaðstæður. Ef ríkisstj. lætur það ógert að leysa þetta mál á framangreindan veg, þá hefur þjóðin fyrir augum glöggt dæmi þess, hvernig ríkisstj. heldur á utanríkismálum og hvað sé því í vændum, þegar hafnir verða samningar um hið mikla örlagamál, sem fram undan biður, ef þar eiga þeir stjórnmálamenn og flokkar að ráða mestu, sem álíta íslendinga því aðeins hlutgenga í vestrænni samvinnu, að þeir standi og sitji svo sem þeim er sagt, hvort sem það hentar betur eða verr sjálfstæði þjóðarinnar og menningu. - Góða nótt.