Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 11 shlj. atkv. og til heilbr.- og trn. með 12 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég tala fyrir frv. til l. um breyt. á lyfsölulögum, nr. 30/1963. Þetta frv. felur í sér að Háskóla Íslands verði heimilt að reka lyfjaverslun. Nú vill svo til að löggjafinn hefur í raun og veru þegar tekið vissa afstöðu í þessu máli með breyt. á háskólalögum árið 1978. Þegar Háskóli Íslands fór fram á að fá að reka lyfjabúð á grundvelli þeirra laga taldi ég mér ekki fært að veita Háskólanum það lyfsöluleyfi þar sem ákvæði í lyfsölulögum heimiluðu slíkt ekki. Það liggur hér fyrir hv. deild frv. til laga um lyfjadreifingu, þar sem gert er ráð fyrir að Háskóli Íslands fái leyfi til að reka lyfjaverslun. Það er viðamikið mál og tekur tíma að afgreiða það. Þess vegna ákvað ég að taka þetta frv. um breyt. á lyfsölulögum að því er varðar Háskóla Íslands út úr þannig að Alþingi gæti tekið afstöðu til þess sérstaklega. Ég leyfi mér að fara fram á það við hv. deild, vegna þess hvernig á stendur í samningum Háskóla Íslands við eigendur eða forráðamenn Reykjavíkur Apóteks, að þetta litla frv., sem hér er lagt fram, verði afgreitt fyrir jól. Það var 22. júlí s. l. sem rektor Háskóla Íslands átti viðræður við heilbr.- og trmrn. um útgáfu lyfsöluleyfis á nafn Háskóla Íslands. Þá fór ég fram á grg. um þau atriði sem Háskólinn telur að knýi á um útgáfu lyfsöluleyfisins og um lagaheimild að dómi Háskólans. Háskólinn sendi mér grg. dagsetta 5. ágúst 1981. Þar kemur m. a. fram eftirfarandi: „Árum saman var vandkvæðum bundið að vista stúdenta til námsdvalar í lyfjabúð vegna tregðu sumra lyfsala að veita þeim viðtöku. Þessi vandi er nú leystur í bili, en verður leystur til frambúðar þegar ákvörðun verður tekin um kaup Reykjavíkur Apóteks til námsdvalar fyrir stúdenta. Háskólaráð samþykkti nýlega að hefja kennslu til kandídatsprófs í lyfjafræði lyfsala. Undirbúningur þess máls krefst að vitað sé með vissu hvernig hægt verður að nota Reykjavíkur Apótek til starfsþjálfunar fyrir stúdenta.“ Tilvitnun lýkur í bréf Háskóla Íslands eða háskólarektors, dags. 5. ágúst 1981, og ætla ég ekki að lesa upp úr því frekar. Til viðbótar þeim röksemdum, sem hér hafa verið nefndar, vil ég einnig nefna hina þriðju, sem sé þá, að með því að Háskólinn reki lyfjaverslun má ætla að heilbrigðisyfirvöld hafi betri aðgang að því að kynna sér á hverjum tíma rekstrarforsendur lyfjaverslunarinnar í landinu en verið hefur. Frumvarpið er í raun og veru aðeins tvær efnisgreinar sem skýra sig sjálfar og ég tel ekki ástæðu til að fara nánar út í. Ég vænti þess, að hv. Alþingi geri sér ljóst hversu mikilvægt er fyrir Háskóla Íslands að fá þessa heimild, og fer fram á að hv. deildir Alþingis afgreiði málið helst fyrir n. k. áramót. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til heilbr.- og trn. og 2. umr.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég hef óskað eftir að taka til máls utan dagskrár, er sú, að undanfarna daga hefur ekki átt sér stað kennsla í öldungadeild Fjölbrautaskóla Suðurnesja, reyndar er svo komið einnig á Akranesi, og er það mjög bagalegt fyrir þá nemendur sem þar eru vegna þess að nú er langt komið á önn og fyrirséð er að ef svo heldur áfram sem verið hefur verði nemendur fyrir miklu tjóni, missi mjög úr tíma, og það sem verra er, horfur eru á að ef ekki leysist úr þeim deilumálum, sem eiga sér stað milli kennara og fjmrn. um launagreiðslur, verði varla unnt að halda uppi öldungadeild á Suðurnesjum og annars staðar á landinu, en mér skilst að fleiri öldungadeildir séu þannig komnar að kennarar vilji ekki kenna þar fyrir þau laun sem þeim eru boðin. Mér er tjáð að þegar Fjölbrautaskóli Suðurnesja tók til starfa hafi verið viðurkennt af hendi launadeildar fjmrn. með bréfi, sem var dags. 13. mars 1979, að kennarar við öldungardeildarskóla þar, þ. e. Fjölbrautaskólann á Suðurnesjum, fengju sömu launagreiðslur og eru í Menntaskólanum við Hamrahlið, en þær launagreiðslur eru þannig, að kennarar við öldungadeild fá 1.6% af mánaðarlaunum á tíma. Var svo um nokkurn tíma, en síðan mun rn. hafa einhliða sagt upp þessu samkomulagi og í framhaldi af því lækkað laun þessara manna niður í 1.2%. Þetta hefur eðlilegt vakið mikla gremju hjá kennurum, þar sem þeir vita að áfram er greitt samkv. fyrra samkomulagi Í Menntaskólanum við Hamrahlið. Þeir vilja ekki una þessu og hafa reyndar stöðvað vinnu, gerðu það í gær og fyrradag og einhvern daginn þar áður. Þeir hafa óskað eftir viðræðum við launadeildina eða fulltrúa fjmrn., en þeir fengu það hrokafulla svar, að launadeildin gæti ekki talað við þá fyrr en 12. nóv. n. k., sem þeir töldu allsendis óviðunandi því ástæðulaust væri að sætta sig við launalækkun. Því er ekki að neita, að nemendur í öldungadeildinni hafa haft af þessu þungar áhyggjur. Fyrir nokkrum dögum sendu þeir út bréf þar sem þeir gerðu grein fyrir sinni hlið málsins. Þar segir svo, með leyfi forseta: „a) Náist ekki samkomulag með deiluaðilum ónýtist nám og vinna nemenda á haustönn 1981. b) Ríkissjóður greiðir kennsluna einungis að 1/3, sveitarfélög á Suðurnesjum greiða 1/3 og nemendur 1/3. Á þessari önn hafa nemendur í öldungadeild greitt námsgjöld sín. Óeðlilegt er að fulltrúar ríkisvaldsins semji einir við kennarasamtökin um launakjör. Fulltrúar sveitarfélaga og nemenda ættu að eiga fulltrúa í samninganefndinni. c) Óraunhæft er að krefjast þess, að allir nemendur, sem nám stunda í öldungadeild, stefni að stúdentsprófi vegna þess að 1) unnt á að vera að stefna að námslokum á tveggja ára námsbrautum, 2) margir sækja nám í öldungadeild til endurmenntunar fyrir vinnumarkaðinn, 3) menntun er markmið í sjálfu sér og kemur þjóðfélaginu til góða. d) Óraunhæft er að jafnmarga nemendur þurfi í hvern áfanga á landsbyggðinni og í Reykjavík vegna mismunandi íbúatölu.“ Ráðuneytið mun hafa borið því við, að það yrði að vera ákveðinn fjöldi nemenda á þessum stöðum til þess að þessi laun yrðu greidd. Svo mun vera í Hamrahlíð, að það skiptir ekki máli hvort það eru margir eða fáir í önn eða á námsbraut. Þessi laun eru greidd. Þetta var það sem nemendafélagið sendi frá sér, en nemendurnir segja í framhaldi af þessu: „Vegna þess ástands, sem ríkir í öldungadeildum fjölbrautaskólanna, viljum við í Fjölbrautaskóla Suðurnesja taka fram eftirfarandi: Við teljum að verið sé að skerða verulega möguleika fullorðinna á aukinni menntun verði ekki hægt að starfrækja öldungadeildina áfram. Við viljum mótmæla því, að öldungadeildir úti á landsbyggðinni svari ekki kostnaði og þar með að fólki sé mismunað eftir búsetu hvað varðar menntunarmöguleika. Við teljum að þær aðgerðir, sem leiða til þess að kennarar sjá sér ekki fært að halda áfram kennslu, séu vítaverðar. Við styðjum kennara Fjölbrautaskóla Suðurnesja af alhug í fyrirhuguðu verkfalli verði ekki hjá svo róttækum aðgerðum komist.“ Þetta lýsir vissulega áhyggjum þess fólks sem þarna er að afla sér fullorðinsfræðslu. En það, sem lýtur að fjmrn., er hvernig verður unnið úr þessu máli, hvort hægt verður að leysa það og hvort ekki er eðlilegt - og ég álít að það sé eðlilegt - að það séu sömu launakjör úti á landsbyggðinni og eru hér í Reykjavík. Ég skil ekki hvernig stendur á því, að rn. tekur sér fyrir hendur að lækka laun kennara einhliða. Eftir því sem ég best veit um samskipti aðila vinumarkaðarins er það ríkjandi hefð að síðast gildir samningar gilda þar til aðrir eru gerðir, en ekki farið svo að sem þarna á sér stað. Ég undrast líka hvernig stendur á því, að ríkið beitir sér alfarið fyrir þessu. Nú er það svo, að það greiðir aðeins 1/3 af kennslulaunum, en sveitarfélög og nemendur greiða 2/3 og hafa ekkert verið spurð um hvernig ráðskast er með þetta. Ég vona að það náist samkomulag um þetta. Ég legg áherslu á, að ég tel óeðlilegt að svona sé farið að, og skora á fjmrh. að beita sér fyrir því, að kennarar, sem kenna við öldungadeildir annars staðar en í Reykjavík, þ. e. í Hamrahlíð, njóti sömu réttinda og sömu launakjara og aðrir. Þetta á sér ekki aðeins stað varðandi fjölbrautaskólana. Þetta á sér einnig stað varðandi t. d. Iðnskólann hér í Reykjavík. Þar eru greidd hærri laun en greidd eru kennurum sem kenna suður í Keflavík við Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Er skemmst að minnast þess, að það þurfti að leita til tveggja kennara frá Iðnskólanum í Reykjavík eftir starfi, en þeir hættu strax störfum er þeir sáu að það var greitt minna fyrir sömu vinnu þar en í Iðnskólanum í Reykjavík. Ég vil spyrja fjmrh. að því, hvar þetta mál sé á vegi statt, hvernig standi á því, að rn. tekur sér einhliða fyrir hendur að lækka launin við kennarana, og hvort ekki sé eðlilegt að það séu fleiri en rn. sem hafi með það að gera hvernig farið er með þessar launagreiðslur.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, 3. landsk. þm., Karli Steinari Guðnasyni, að átök um launamál vegna kennslu í öldungadeildum fjölbrautaskóla og menntaskóla hafa orðið seinustu vikur og mánuði og afleiðingin hefur orðið sú, að truflun hefur orðið á starfsemi nokkurra skóla. Það er líka rétt hjá hv. þm., að þetta er afar bagalegt fyrir nemendur sem missa af þessari ástæðu úr tíma og verða fyrir stórfelldum óþægindum vegna þessa. En það er nú svo, að sjaldan veldur einn þá tveir deila. Ég er ansi hræddur um að ég neyðist til að gera nokkrar athugasemdir við þá lýsingu sem hv. þm. gaf á þessari deilu, því að sú lýsing var nokkuð einhliða og málum nokkuð blandað í allri atvikalýsingu. Uppruni þessa máls er sá, að þegar öldungadeild var sett upp við Menntaskólann við Hamrahlíð var talið óhjákvæmilegt að greiða sérstaka launauppbót vegna kennslu við hana. Launauppbótin var fyrst og fremst rökstudd með þrenns konar rökum: Í fyrsta lagi væri þarna um að ræða allfjölmennar bekkjardeildir, oft mjög fjölmennar, langtum fjölmennari en í venjulegu skólastarfi. Í öðru lagi væri yfirferð yfir námsefni töluvert miklu hraðari en gengur og gerist í almennum fjölbrauta- og menntaskólum, jafnvel í mjög mörgum tilvikum tvöfaldur námshraði. Í þriðja lagi færi kennslustarfið fram á mjög óþægilegum vinnutíma, þ. e. að kvöldinu. Vegna þessa fengu kennarar við öldungadeildina 60% hærri laun fyrir hvern unninn vinnutíma. Þegar svo öldungadeildir eru teknar upp við marga aðra skóla verður fljótlega ljóst að aðstæður eru ekki með nákvæmlega sama hætti við hinar nýju öldungadeildir sem teknar eru upp. Í mjög mörgum tilvikum er alls ekki um að ræða sérlega fjölmennar deildir, jafnvel mjög fámennar deildir, allt niður í fimm eða sjö manns, sem er auðvitað allt önnur aðstaða en upphaflega var fyrir hendi, þegar það gátu kannske verið 30, 40 manns í bekk. Í öðru lagi var í vissum tilvikum um að ræða námsefni sem var þess eðlis, að ekki var hægt að halda uppi tvöföldum hraða. Það eru t. d. takmörk fyrir því, hvað hægt er að kenna vélritun með miklum hraða, svo að nefnt sé eitt dæmi, og það eru ólíkar aðstæður miðað við að verið sé að kenna ensku eða stærðfræði þar sem kennarinn þarf að búa sig meira og lengur undir ef kennslu- og námshraði er sérstaklega mikill. Af þessum ástæðum þótti einsýnt að taka yrði samninga við öldungadeildarkennara til endurskoðunar og þá taka tillit til aðstæðna hverju sinni. Menn sáu ekki ástæðu til þess að það væri verið að greiða þetta mikla álag, 60% hærri laun, ef ekki væri um neinar sérstakar aðstæður að ræða. Vissulega er í öllum tilvikum um að ræða óþægilegan vinnutíma og sjálfsagt að taka tillit til þess, en alls ekki alltaf um að ræða fjölmennar deildir eða tvöfaldan hraða. Gildandi samningar við öldungadeildarkennara féllu úr gildi þegar samningum ríkisstarfsmanna við ríkið var sagt upp á árinu 1979. Síðan hafa engir nýir samningar verið gerðir. Það hefur ekki tekist að semja um þetta mál að nýju. Það var skilið eftir í stóru samningunum á s. l. ári þar sem þessi atriði eins og mörg önnur atriði voru ekki fullfrágengin, og síðan hefur gengið illa að ná samkomulagi um þetta mál þrátt fyrir mjög margar tilraunir til að ná endum saman. M. a. voru samningaviðræður í fullum gangi á s. l. vori og fram á sumar. Þá stóðu menn upp frá fundi um þetta mál í þeirri trú að fullt samkomulag hefði tekist milli fulltrúa kennara annars vegar og ríkisins hins vegar, en svo þegar á reyndi voru kennarar ekki reiðubúnir að staðfesta þau drög að samkomulagi, sem þá höfðu legið fyrir, og höfðu þá svo margar athugasemdir við þau drög að gera að ekki var hægt að líta svo á að neitt samkomulag væri fyrir hendi. Þegar kennsla hófst að nýju í haust var farið að gera ítrekaðar tilraunir til að ná endum saman í þessum efnum. Það fóru fram talsvert miklar samningatilraunir um málið nú fyrir skemmstu. Þá lauk fundi um þetta mál á þann hátt, að menn stóðu upp, bæði fulltrúar kennara og fulltrúar fjmrn., í þeirri trú að samningar hefðu tekist. Var ekki annað vitað en að full samstaða væri um að ganga nú frá málinu, en enn fór eins og í fyrra sinnið, að kennarar felldu þau samkomulagsdrög sem fyrir lágu. Það er því alls ekki hægt að halda því fram að fjmrn. hafi farið fram í þessu máli af einhverjum einstæðum hrokagikkshætti. Það hefur mjög ítrekað gert tilraunir til að semja um þetta mál, en því miður hafa samningar ekki tekist. Ég hef heyrt þessar röksemdir áður, að það sé ekki annað en sjálfsagt mál að öldungadeildarkennarar við fjölbrautarskóla utan Reykjavíkur njóti sömu kjara og þeir sem kenna við öldungadeild Menntaskólans við Hamrahlið. Það er eins og menn ímyndi sér að það hafi staðið til að hafa tvenns konar kjör í þessum efnum. Það var ekki hægt að skilja hv. þm. áðan öðruvísi en að hann tryði þessu og honum hefði verið sagt að það hefði staðið til að hafa tvenns konar kjör. En ég vil upplýsa það hér, að það hefur aldrei staðið til af hálfu fjmrn. Það hefur aðeins staðið til að gera einn samning um þetta mál og láta það sama gilda um alla kennara við allar öldungadeildir, hvort heldur er í Reykjavík eða annars staðar. Það er líka misskilningur, sem kom fram hjá hv. þm., að það hafi staðið til að borga kennurum við öldungadeildir á Suðurnesjum 20% álag á meðan kennarar í Hamrahlíðarskólanum, sem starfa við öldungadeildir, fá 60% álag. Það var að sjálfsögðu ætlunin að þeir kennarar við öldungadeildir á Suðurnesjum, sem kenna við þessar sérstöku aðstæður sem ég nefndi áðan, þ. e. að um er að ræða fjölmennar deildir, tvöfaldan hraða og óþægilegan vinnutíma, fengju nákvæmlega sama álag og þeir menn aðrir fá sem hafa kennt við öldungadeildir, m. a. við öldungadeildina í Hamrahlíð. Þessi lága prósentutala, sem á tímabili var talað um, átti einungis við þann örlitla hóp sem svona stendur ekki á fyrir. Hv. þm. spurði hvort ekki væri hægt að líta svo á að greiða ætti samkv. gildandi kjarasamningum þar til nýtt samkomulag hefði tekist. Í þessu sambandi er rétt að vekja á því athygli, að þeir samningar, sem voru gerðir á sínum tíma við öldungadeildir, voru að efni til miðaðir við þá starfsemi, sem fram fór í Menntaskólanum við Hamrahlíð, og að formi til náðu þeir einungis til þess skóla og með síðari breytingum einnig til öldungadeildar við Menntaskólann á Akureyri, enda forsendur þar svipaðar og í Menntaskólanum við Hamrahlið. Þessir samningar eru að áliti launadeildar fjmrn. aldrei í gildi um öldungadeildarkennslu í öðrum skólum, sumpart vegna þess að kennslan er ekki í samræmi við forsendur samningsins og í sumum skólanna, t. d. Fjölbrautaskólanum í Breiðholti, Fjölbrautaskóla Akraness, Fjölbrautaskóla Suðurnesja og Fjölbrautaskóla Sauðárkróks, hófst starfsemi öldungadeildanna eftir að samningunum hafði verið sagt upp. Samningar þessir hafa því aldrei verið í gildi í öðrum skólum en Menntaskólanum við Hamrahlíð. og Menntaskólanum á Akureyri. Í yfirstandandi deilu er því ekki um að ræða að greitt verði eftir þessum samningum, sem fallnir eru úr gildi, nema í þeim tveimur skólum sem þeir giltu um. Þetta hefur verið gert í Menntaskólanum við Hamrahlíð og verður gert í Menntaskólanum á Akureyri. Í öðrum skólum eru einu samningarnir, ef á að líta á hvaða samningar eru í gildi, hinir almennu sérkjarasamningar við kennarafélögin. Þeir gera ráð fyrir að þessi kennsla sé greidd með nákvæmlega sama hætti og önnur kennsla, ekki með neinu sérstöku álagi. Ég vil svo endurtaka það sem ég hef þegar sagt, að samningatilraunir hafa verið gerðar endurtekið á liðnum vikum og mánuðum til að ná endum saman í þessari deilu. Það virðist ákaflega lítið hafa á vantað til þess að endar næðu saman í þessari deilu, en þó hefur vantað herslumuninn. Forustumenn kennarasamtakanna og fulltrúar fjmrn. voru sammála um það í seinustu viku að gera yrði í þessari viku enn frekari tilraunir til að ná endum saman í þessari deilu. Í þessari viku er fyrirhugað að efna til fundar um málið. Þess var farið á leit við kennarasamtökin og kennarana í öldungadeildunum að þeir frestuðu öllum aðgerðum sínum þar til samningaumræður hefðu farið fram. Það hefur gerst í öllum skólunum nema tveimur, þ. e. á Suðurnesjum og á Akranesi, þar sem mér skilst að kennsla hafi fallið niður. Þetta er auðvitað ákaflega bagalegt. En ég endurtek það sem ég sagði hér í upphafi, að sjaldan veldur einn þá tveir deila, og ég held að rök fjmrn. fyrir því, að ekki sé í öllum tilvikum eðlilegt að greiða þessa kennslu með 60% álagi, séu nokkuð gild.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það var vissulega rík ástæða til að vekja máls á þessu vandamáli utan dagskrár í þessari hv. deild í dag þar sem kennsla liggur nú niðri við öldungadeildir á tveimur stöðum, annars vegar á Suðurnesjum og hins vegar á Akranesi. Það hefur komið mætavel í ljós á undanförnum árum, hversu brýn þörf er fyrir þá starfsemi sem hér er um að ræða. Aðsókn að öldungadeildunum hefur verið meiri en menn óraði fyrir í fyrstu. Þarna hefur fjölmörgum gefist tækifæri til endurmenntunar, til að halda áfram því námi sem þeir einhvern tíma og einhverra hluta vegna urðu frá að hverfa. Eins og fram hefur komið hér greiða nemendur sjálfir þriðjung af þessari kennslu, sveitarfélag þriðjung og fjmrn. þriðjung. Ég legg á það þunga áherslu, að ég tel fjmrn. skylt að greiða fyrir framgangi þessa máls, lausn á þessari deilu, í ríkari mæli en gert hefur verið. Það kom fram áðan í máli hv. 3. landsk. þm., Karls Steinars Guðnasonar, að næst væri ætlaður fundur í þessu máli 12. nóv., launadeildin hefði ekki haft tíma til að ræða þetta mál fyrr. Það verður auðvitað að gerast fyrr vegna þess, að eins og fram hefur komið hér, að mjög hröð yfirferð er í þessum deildum, helmingi hraðari en í venjulegu námi í framhaldsskólunum í langflestum tilvikum. Það er auðvitað það fyrst og fremst, sem gerir að verkum að kennarar hafa talið sig þurfa að fá fyrir þetta nokkru hærri laun en venjulega kennslu, svo og það, að þessi kennsla á sér stað á þeim vinnutíma sem venja er í þessu þjóðfélagi að greiða hærri laun fyrir, þ. e. á kvöldin. Hæstv. fjmrh. nefndi að það væri erfitt að kenna vélritun með tvöfalt hraðari yfirferð en í venjulegum skólum og er það sjálfsagt rétt. En það er undantekningin. Hitt gildir um langflestar þeirra námsgreina sem kenndar eru í öldungadeildunum. Ég hygg, eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér um gang þessa máls og um deiluna, að ef farið hefði verið eftir Hamrahlíðarsamningunum við alla skólana hefði aldrei komið til þessarar deilu. Þess vegna sé ég ekki annað en það eigi að reyna að þvinga kennara utan Reykjavíkur til að taka lægri laun fyrir sína vinnu við öldungadeildirnar en kennarar við Hamrahlíðarskólann fá. Slíkt er auðvitað óviðunandi. Þótt hæstv. fjmrh. segði áðan að það væri alls ekki meiningin fæ ég ekki annað séð, vegna þess að ef Hamrahlíðarsamningarnir hefðu verið látnir gilda í Keflavík og á Akranesi hygg ég að þar hefði aldrei komið til neinnar deilu. Ég vil sem sagt hvetja til þess, að hæstv. fjmrh. beiti sér fyrir því, að þessi deila verði leyst hið allra fyrsta þannig að það fólk, sem stundar nám í öldungadeildunum, verði ekki fyrir töfum. Þetta er fólk sem flest vinnur fulla vinnu með þessu námi, bætir þessu námi ofan á venjulegan vinnudag. Það er e. t. v. enn þá brýnna fyrir þetta fólk, að kennsla haldist ótrufluð, en venjulega nemendur í framhaldsskólunum og fjölbrautaskólunum sem hafa það helst fyrir stafni þessa dagana að mótmæla því, að mætingarskylda skuli vera ákveðin, á þeim forsendum að vilja fá hana lækkaða þannig að þeir þurfi, að manni skilst, ekki að mæta í skólann nema rúmlega annan hvern dag. Gagnvart því fólki sem stundar nám í öldungadeildunum horfir þetta allt öðruvísi við og þar tel ég að fjmrn. hafi brýnar skyldur og verði að leysa þessa deilu hið allra fyrsta.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessi mál almennt á því þrönga sviði sem nú er verið að ræða þau hér, þ. e. hvað snertir launa- og kjaramál kennara og deilur við ráðuneyti um þau. Vissulega er ástæða til að vænta þess, að þær deilur leysist sem fyrst þannig að það fólk, sem þarna á hlut að máli, verði ekki fyrir frekari óþægindum en þegar et orðið af þessari deilu. En ég vildi aðeins koma hér upp til að vekja athygli á því, að þetta mál er þess eðlis, að það sýnir okkur enn einu sinni hve brýn nauðsyn er orðin að lögfesta sem allra fyrst ný lög um framhaldsskóla og taka þar inn í bæði endurmenntunarþáttinn og fullorðinsfræðsluþáttinn. Eftir að slík heildarlöggjöf hefði komist á varðandi kennsluskipun, varðandi kostnaðarskiptingu, varðandi fjármögnun í heild og í raun hver þau atriði sem snerta kennslu af þessu tagi, fyrirkomulag hennar, mundum við ekki standa andspænis neinum þeim vandamálum, sem við erum með í þessu einangraða tilfelli, þó að vitanlega kæmu launa- og kjaramál almennt inn í þau mál eins og í öllum tilfellum. Ég held þess vegna að það sé full ástæða til þess, einmitt í tengslum við þetta mál og þær deilur sem þar hafa orðið, að leggja enn einu sinni áherslu á hvað mikil nauðsyn er orðin á að við fáum ný framhaldsskólalög og inn í þau lög verði tekin, að svo miklu leyti sem unnt er, fullorðinsfræðsluþátturinn og endurmenntunarþátturinn. Ég veit að það er verið að vinna að þessu máli á þann hátt að báðir þessir þættir komi þar inn í, og ég held að mál af þessu tagi muni e. t. v. aldrei leysast til fulls eða til frambúðar nema sú löggjöf komist á og það sem fyrst. Það hlýtur þá að leiða af sjálfu sér, að öll mismunun, sem hér hefur verið talað um, eftir því hvar skóli er, hvers eðlis hann er og annað því um líkt, hlyti eðlilega að hverfa úr sögunni og það skipulag, sem þá kæmist á varðandi fullorðinsfræðsluna t. d., sem hér er sérstaklega verið að tala um, hlyti þá yfir alla að ganga, sem sinntu þessum nauðsynlegu þáttum í okkar fræðslukerfi, eftir eðli og umfangi þess starfs sem fram færi á hverjum stað og í hverjum skóla.



Herra forseti. Ég get ekki neitað því, að mér fannst málflutningur hv. þm. Eiðs Guðnasonar nokkuð yfirborðskenndur, og ég stend einkum upp vegna þess sem hann sagði. Ég tel mig ekki hafa neitt minni áhuga á framgangi öldungadeilda en hann og tel mig hafa sýnt það í verki, bæði sem menntmrh. og sem fjmrh. Ég held að það hafi ekki orðið í annan tíma jafnmikill vöxtur í þessari starfsemi og einmitt á seinustu þremur árum. En auðvitað verður að hafa ákveðnar skynsamlegar reglur um hvernig á að launa þessi verk. Ég vil vekja athygli á því, að í þessu máli er ekki deilt um aðalregluna. Það er alls ekkert deilt um að það eigi að greiða þessi störf með sérstöku álagi. Það er ekki deilt um 80–90% af þeim tilvikum sem hér er um að ræða, um kennslu í öldungadeildum. Það er deilt um undantekningarnar. Það er í raun og veru deilt um launakjör tiltölulega mjög lítils hóps, þess hóps sem ekki er hægt að segja með neinum rétti að aðstæður séu óvenjulegar hjá eða sérstakar, t. d. mikill fjöldi í bekkjardeildum eða mikil námsyfirferð. Þegar hvorugt þetta er til staðar hlýtur sú spurning að vakna, hvort ástæða sé til að halda svona háu álagi. Þetta gildir aðeins í undantekningartilvikum. Við höfum talið óhjákvæmilegt að taka launagreiðslur fyrir þessi störf til algjörrar endurskoðunar þannig að það sama gildi ekki um alla, þeir séu sérstaklega vel launaðir sem kenna við þessar sérstöku erfiðu aðstæður, og það eru langflestir sem starfa í þessum öldungadeildum, en hinir, þar sem það á ekki við, séu með eitthvað lægri hlutfallstölu. Menn hafa verið að nefna 20, 30, 40, 50% álag í staðinn fyrir 60 og það væri sérstök matsnefnd sem skæri úr um það, eftir því hvað við á í hverju tilviki. En þegar öldungadeildarkennararnir hafa komið saman á fundi og hafa fjallað um þau drög að samkomulagi, sem hvað eftir annað hafa orðið til, hafa þeir sagt: Við viljum fá Hamrahlíðarsamningana og ekkert annað. Við erum ekki til viðtals um neitt annað. - Þeir vilja fá 60% á laun allra kennara og enga undantekningu af einu eða neinu tagi. Þannig hefur málið staðið. Fulltrúar þessara manna hafa verið til viðtals um það á samningafundum núna um hálfs árs skeið að gera þarna nokkurn mismun á og finna reglur sem gætu hentað í því sambandi, en þegar svo þessar reglur hafa verið lagðar fyrir kennarafundina segja þeir: Við viljum þetta álag til allra, annars gerum við verkfall. Þegar hv. þm. segir hér: Ég legg á það áherslu að fjmrn. leggi sig enn betur fram til að ná þessum samningum, þá er hann bara að segja að við eigum að gefast upp í þessu deilumáli, við eigum að beygja okkur fyrir kröfunni 100% og ekki halda sjónarmiðum okkar til streitu. Það er sjónarmið út af fyrir sig, en ég hef ekki það sjónarmið.  Ég tek svo að lokum undir þau orð, sem féllu í ræðu hæstv. forseta deildarinnar, að auðvitað er það stóra málið í þessu sambandi að lög verði sett um framhaldsskóla og kveðið verði á í lögum um þessi mál, eins og til hefur staðið og hefur verið í drögum að framhaldsskólafrv. sem var lagt fram m. a. af mér sem menntmrh. fyrir tveimur árum, þar sem voru í fyrsta sinn settar fram tillögur um öldungadeildir við framhaldsskólana og hvernig kostnaður við þær skyldi greiddur. Það er rétt, sem hefur komið fram í þessari umr., að ríkið borgar bara 1/3 af þessum launum. Hins vegar er auðvitað ljóst að samningslega séð getur ekki annar verið samningsaðili af hálfu launagreiðanda en ríkið vegna þess að kennararnir eru ráðnir við ríkisstofnanir. Það er venjulega einn samningsaðili þegar fleiri aðilar eiga aðild að stofnun, t. d. ríki og bær. Annaðhvort eru þá sveitarfélögin samningsaðilinn eða ríkið. Það er yfirleitt ekki hægt að hafa þar neitt samkrull. Í þessu tilviki er um ríkisskóla að ræða, þannig að ég held að sé alveg rökrétt og eðlilegt í sjálfu sér að ríkið sé þarna samningsaðili. Það er hins vegar eftirtektarvert í þessu sambandi, að þarna er ekki verið að deila um neinar upphæðir. Þetta er ekki neitt fjárhagsmál. Þetta er fyrst og fremst stefnumál og þegar deilt er í þessu máli er ríkið auðvitað ekki aðeins að verja hagsmuni sína, sem eru tiltölulega smáir í þessu sambandi, heldur er það líka að verja hagsmuni .Nemendanna sem greiða 1/3 af þessum kostnaði.



Herra forseti. Ég hef í sakleysi mínu verið að halda því fram við nemendur og kennara þarna suður frá, að það gæti ekki verið, að fjmrh. vissi af þessu, og það gæti ekki verið, að hann hugsaði í þessum farvegi. Nú virðist komið í (jós að ég hef haft á röngu að standa. Ef það er ekki ljóst vil ég segja frá því, að tvöfaldur námshraði er í öllum greinum hjá öldungardeildum, jafnvel getur það verið í vélritun, þó að það sé undantekningartilvik sem ráðh. tilgreindi áðan, því að kennarar þurfa að anna þessu á helmingi styttri tíma en ella, –ég tala nú ekki um aðrar greinar, eins og sögu og tungumál og annað, - en þeir fá ekki annað greitt en 20%álag, þ. e. 1.2% af mánaðarlaunum í stað 1.6%. Hann talaði um að það væri ekki til neitt samkomulag, það hefði aldrei verið til samkomulag eða samningur. Það má vera að ekki hafi verið til samningur, en það var gert samkomulag við aðila. Þegar öldungadeildin á Suðurnesjum var leyfð barst bréf frá ráðuneytinu, sem er dagsett 13. mars 1979, þar sem ráðuneytið heimilar starfrækslu deildarinnar og að launagreiðslur verði í samræmi við það er gildi hjá Menntaskólanum við Hamrahlið. Eftir þessu hefur verið farið þar til ráðuneytið hefur nú einhliða tekið að sér að ákvarða þessi kjör. Einhverjir fundir hafa átt sér stað, en svo þegar ráðuneytinu varð ljóst, að það væri erfitt að ná samkomulagi, sýndi það þann hroka að neita viðræðum fyrr en 12. nóv. Það varð breyting á því í framhaldi af þessari vinnustöðvun og ég vona að það séu komnar viðræður aftur. Það er nauðsynlegt að leysa þetta mál vegna þess að þolendurnir eru nemendurnir og þeir mega ekki við því að missa af þessu námi. Það yrði mikill skaði ef ekki verður hægt að ná samkomulagi um þessi mál. Ég hallast nú að því, að það sé eðlilegt að eins sé greitt í fjölbrautaskólum, þ. e. á Suðurnesjum, Ísafirði, Sauðárkróki og Akranesi, og gert er í Hamrahlíð. Ég vil geta þess, að meðalhópur í öldungadeildinni í Hamrahlíð er 20, en í Fjölbrautaskólanum á Suðurnesjum er 17.2. Í mörgum hópunum í Hamrahlið hljóta því að vera afar fáir. Kennarar þar fá samt greitt 1.6, en hinir ekki. Það er kjarni málsins og verður til þess að menn ókyrrast. Reyndar var fleira sem olli þessari ókyrrð. Það var líka það, að launagreiðslur bárust seint og bárust stundum ekki og reikningar týndust í ráðuneytinu og hvað eina. Ráðuneytið hefur að vísu beðist afsökunar á þessu og lofað bót og betrun. Ég vil ekki alfarið kenna fjmrn. um þetta, heldur á menntmrn. þarna hlut að máli líka. Það virðist vera sem þessi mál þurfi ætíð að renna um tvo farvegi og hlýtur það að vera mjög bagalegt. Ég ítreka að það verður að finna lausn á þessu og það verður að hefja viðræður á ný, sem reyndar hefur verið lofað. Ég minntist á það áðan, að þetta á sér ekki stað aðeins varðandi fjölbrautaskólana, heldur líka Iðnskólann í Reykjavík. Ef kennarar þaðan koma til að kenna sömu fög í Fjölbrautaskóla Suðurnesja er þeim greitt eftir lægri taxta. Það er ekki heldur viðunandi. Ég vil að lokum taka undir það, sem hv. þm. Helgi Seljan gat um áðan, að það þyrfti að koma framhaldsskólalögunum í gegn. Þessi mál öll hljóta að vera í mikilli óvissu á meðan svo er ekki gert.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan, að ekki kemur annað til greina en að það gildi sömu samningar um kennara við Hamrahliðarskólann og kennara við öldungadeildir annarra skóla. Ef þannig stendur á í vetur að fámenni er í einstökum bekkjardeildum eða ekki er um tvöfaldan hraða að ræða í einhverjum undantekningartilvikum í Hamrahlíðarskólanum, sem mér skilst að sé lítið um, verður að sjálfsögðu ekki greitt 60% álag þar. Hins vegar hefur verið gert ráð fyrir að hinir fyrri samningar gildi gagnvart Hamrahlíðarskólanum út þessa önn. En það verður að sjálfsögðu látið eitt yfir alla ganga hvað þetta atriði snertir. Málið er ósköp einfaldlega þannig, að fjmrn. hefur talið, að aðstæður hafi breyst það verulega að óhjákvæmilegt sé að endurskoða samninga um launakjör öldungadeildarkennara, og er alls ekki reiðubúið að endurnýja þá óbreytta meðan kennararnir hafa aftur á móti gert ítrekaðar tilraunir til að knýja það í gegn, að samningarnir séu samþykktir algerlega óbreyttir. Um þetta stendur deilan. Ég átti viðræður við forustumenn Hins íslenska kennarafélags um miðja seinustu viku. Þá varð niðurstaðan að viðræður héldu áfram í þessari viku. Ég veit ekki hvaðan dagsetningin 12. nóv. er komin. Það var a. m. k. ekki minnst á hana í viðræðum mínum við formann kennarasamtakanna, Jón Hnefil Aðalsteinsson, og forustumann kennarasambandsins, Guðmund Árnason. Í okkar samtali um miðja seinustu viku var frá því gengið og ekki um neitt annað talað en að viðræður mundu hefjast af fullum krafti núna eftir helgina. Þessi dagsetning hefur kannske einhvers staðar flogið fyrir. Ég veit það ekki. Hún er ekki frá okkur komin.



Herra forseti. Þetta eru orðnar alllíflegar umr. En ég vildi aðeins segja frá því, og vonandi er það rétt hermt, að hringt var í mig ofan af Akranesi og mér tjáð að það væri alls ekki útilokað að kennsla hæfist í öldungadeildinni þar í dag. Við skulum vona að þetta sé rétt eftir haft. Það léttir auðvitað áhyggjum af okkur, alla vega vegna Akraness.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er þessi dagsetning, 12. nóv. Hún er komin beint frá fulltrúum fjmrh. Þeir neituðu að ræða við kennara fyrr en þá og því varð þessi vinnustöðvun. Það er og svo, að kennarar í Fjölbrautaskóla Suðurnesja ætluðu að freista þess að ná samkomulagi um að fresta aðgerðum, líkt og þeir á Akranesi munu hafa samþykkt. Ég vona einnig að svo verði. En það er alveg fyrirsjáanlegt, að ef ekki næst samkomulag, ef á að streitast svona við að veita landsbyggðarskólum jafnrétti á við aðra, þá munu öldungadeildirnar bíða mikið tjón af. Reyndar óttast ég að næsta önn geti ekki hafist.



Herra forseti. Þetta frv. um skipan olíuleitarmála og hagnýtra hafsbotnsrannsókna á íslensku yfirráðasvæði var flutt á síðasta þingi og er endurflutt nú. Það fékk góðar undirtektir hjá hv. deildarmönnum, m. a. hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh., en var flutt seint á þingi í fyrra og varð ekki útrætt. Megintilgangur frv. er að fella olíuleit og hagnýtar hafsbotnsrannsóknir að ákveðnu skipulagi, efla rannsóknir á þessu sviði og undirbúa hugsanlega olíuleit og olíuvinnslu á íslensku yfirráðasvæði. Frv. gerir ráð fyrir að Alþingi hafi aukin áhrif á gang þessara mikilvægu mála og að kosin verði sjö manna þingkjörin nefnd sem annist þau víðtæku verkefni á sviði hagnýtra hafsbotnsrannsókna og olíuleitar sem í frv. eru tilgreind. Hér er um hliðstætt form að ræða og á kosningu orkuráðs og kosningu stóriðjunefndar sem við nokkrir þm. Sjálfstfl. höfum flutt frv. um á Alþingi bæði í fyrra og nú. Íslendingar hafa í raun eignast mikil yfirráðasvæði á hafsbotni utan og innan 200 mílna efnahagslögsögunnar. Því miður eru grundvallarrannsóknir og hagnýtar rannsóknir á hafsbotni þessa svæðis mjög skammt komnar. Þetta hefur þegar valdið erfiðleikum í viðræðum um yfirráðarétt okkar á hafsbotninum utan 200 mílna lögsögunnar. Í viðræðum við Norðmenn um hafsbotninn milli Íslands og Jan Mayen, þar sem til voru kvaddir sérfræðingar frá nokkrum löndum, voru Íslendingar þeir einu sem ekki gátu lagt fram niðurstöður rannsókna á þessu umdeilda svæði máli sínu til stuðnings þótt þeir gerðu kröfur til yfirráða á þessum stöðum. Sama máli gegnir um hagsmuni Íslendinga á svæðinu milli Íslands og Bretlandseyja, þ. e. svonefndu Hatton-Rockallsvæði. Ljóst er að tími er kominn til að efla og auka rannsóknir á jarðlögum hafsbotnsins innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu. Á árinu 1978 veitti þáv. iðnrh. bandaríska fyrirtækinu Western Geophysical Co. of America leyfi til mælinga setlaga norðan Íslands. Leyfið var bundið ýmsum skilyrðum um eftirlit og afhendingu rannsóknargagna. Um þessar rannsóknir ásamt fleirum gaf iðnrh. Alþingi skýrslu hinn 10. jan. 1980 og fylgir sú skýrsla frv. sem fskj. Fyrir nokkrum dögum lagði svo hæstv. núv. iðnrh. fram hér á Alþingi skýrslu um það sem gerst hefur á þessum sviðum síðar. Þá hefur jarðfræðingurinn Karl Gunnarsson tekið saman skýrslu á vegum Orkustofnunar um vitneskju og stöðu þekkingar á hafsbotninum umhverfis Ísland og fylgir hluti hennar einnig sem fskj. með þessu frv. Allar þessar skýrslur sýna, svo ekki verður um villst, að brýn nauðsyn er að efla þessar rannsóknir og taka í alvöru á þeim möguleika að olía og önnur hagnýt efni kunna að finnast á íslensku landgrunni. Engum blöðum er um það að fletta, að niðurstöður rannsókna, þar sem setlög hafa fundist á svæði úti fyrir Eyjafirði og Skjálfanda, hafa varpað nýju ljósi á þekkingu sérfræðinga á jarðfræði hafsbotnsins umhverfis Ísland. Þó er ekki hægt á grundvelli þessara athugana einvörðungu að fullyrða um tilvist olíu á þessum slóðum, en líkurnar hafa stóraukist fyrir því, að um slíkt geti verið að ræða. Brýna nauðsyn ber til að halda þessum rannsóknum áfram. Líkast til þarf að setja út nýjar mælilinur á þessum svæðum og gera frekari seflagakönnun á þar til búnum skipum eða flugvélum áður en hafist verði handa um boranir. Þess má geta, að 100 km mælilína, sem talin er lágmarksverkefni ef skip er fengið til slíkra mælinga, er talin kosta rúmlega 700 þús. dollara eða 400–500 millj. gamalla króna. Á Eyjafjarðar - Skjálfandasvæðinu er talið nauðsynlegt að gera mælingar á linu sem er tæplega 500 km, þannig að hér er ekki verið að tala um stórfelldar fjárhæðir. Á þessu Eyjafjarðar-Skjálfandasvæði, þar sem setlög hafa fundist, er Flatey á Skjálfanda. Þegar nægilegum yfirborðsmælingum er lokið er mjög auðvelt að fá nauðsynlega vitneskju um jarðlög á þessu svæði og ganga úr skugga um tilvist olíu með tilraunaborun í Flatey. Slík borun hefur mikla kosti fram yfir borun á palli í hafsbotninum. Borun á landi er margfalt ódýrari og mengunarhætta er hverfandi miðað við borun á sjó. Að þessum rannsóknum á því að vinda bráðan bug næstu árin. Íslendingar verða mjög háðir olíuinnflutningi á næstu árum þrátt fyrir auðlindir vatns- og hitaorku í landinu. Orkuspárnefnd hefur lagt fram grg. um að olíunotkunin minnki nokkuð fram til aldamóta vegna hagnýtingar innlendra orkugjafa og sparnaðarráðstafana, en samt sem áður er innflutningsþörfin talin vera 558 þús. tonn um aldamót í samanburði við 570 þús. tonn 1980. Þetta er miðað við ýtrasta sparnað og að allir kostir á hagnýtingu vatns- og varmaorku hafi verið nýttir. Reynslan sýnir hvað það kostar að vera eins háður innflutningi olíuvara og verið hefur. Það hlýtur því að vera algjör nauðsyn að ganga úr skugga um hugsanlega olíuvinnslu umhverfis Ísland, einkum ef svo vildi til að unnt væri að vinna olíu með fast land undir fótum, eins og í Flatey á Skjálfanda, þar sem mengunarhætta í sjó er nánast engin. Þótt hér hafi verið lögð áhersla á olíuleit fjallar frv. um hagnýtar hafsbotnsrannsóknir almennt. Einsýnt virðist að allar hagnýtar hafsbotnsrannsóknir séu á könnu sama aðila í stjórnkerfinu. Verkefnin á þessu sviði eru gífurleg, eins og ég hef bent á að framan, og er það eitt út af fyrir sig nægur rökstuðningur fyrir því skipulagi og eflingu þeirra rannsókna sem frv. gerir ráð fyrir. Eins og ég sagði áðan var frv. þetta flutt í fyrra. Hæstv. iðnrh. hefur skipað nefnd til að fjalla um þessi mál og sú nefnd hefur þegar unnið merkilegt undirbúningsstarf í því skyni að koma þeim verkefnum áfram sem frv. fjallar um. Hæstv. ráðh. birti Alþingi á mánudaginn var skýrslu nefndarinnar um störf hennar, ýmsar upplýsingar um stöðu olíuleitar og hagnýtra hafsbotnsrannsókna á íslensku yfirráðasvæði. Ég sé sérstaklega ástæðu til að þakka hæstv. ráðh. og nefndinni þessa skýrslu og þann áhuga sem hún lýsir á þessum málum. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - vitna orðrétt í örstuttan kafla skýrslunnar. Þar segir: „Áform til þriggja ára: Næsti áfangi setlagarannsókna á yfirráðasvæði Íslendinga er hér lagður fram í formi þriggja ára áætlunar. Lögð verður áhersla á könnun þeirra svæða þar sem helst er að vænta að veruleg setlög finnist samkv. núverandi þekkingu. Hér er um að ræða tvö meginsvæði undan mið-Norðurlandi og á syðsta hluta Jan Mayen-hryggjar. Líklega verður nyrðri hluti Jan Mayen-hryggjar kannaður í samvinnu við Norðmenn. Markmið rannsóknaráfangans er að fá heildaryfirlit um útbreiðslu og innri lagaskipan setlaga á fyrrgreindum svæðum og afmarka þannig vænlega staði til frekari rannsókna og olíuleitar. Á áætlun fyrsta árs, 1982, er framkvæmd flugsegulmælingar yfir landgrunni Norðurlands ásamt borun grunnra hola í Flatey á Skjálfanda. Meginhluti rannsókna áranna 1983 og 1984 verður endurkastsmælingar undan Norðurlandi og á suðurhluta Jan Mayen-hryggjar ásamt nokkrum flugsegulmælingum. Þá er einnig áformuð djúpborun í Flatey á árinu 1984, að því tilskildu að fyrri rannsóknir réttlæti það verk.“ Ég vildi aðeins drepa á þetta atriði úr skýrslunni, sem mér þykir hin merkilegasta eins og ég sagði áðan. Nefndin hefur gert kostnaðaráætlanir fyrir þessar rannsóknir á árinu 1982, og kemur fram í skýrslunni að frumrannsóknir á þessum sviðum mundu kosta 2.5 millj. nýkr. En ég vek athygli á því, að því miður er engin tillaga um framlag í frv. til fjárlaga fyrir árið 1982 frá hæstv. ríkisstj. til að standa straum af kostnaði við slíkar grundvallarathuganir. Ég er þeirrar skoðunar, að það mál þurfi að taka upp fyrir áramót við afgreiðslu fjárlaga, og ég vænti þess, að þetta frv. geti orðið samferða þeim tillögum í gegnum Alþingi, því hér er, eins og ég sagði áðan, verið að fara þess á leit, að þessari skipan, sem hæstv. ráðh. hefur í raun beitt sér fyrir, verði komið í fastara form og hafi ákveðinn lagaramma. Ég vil að lokum þakka þann áhuga sem skýrslan sýnir að hæstv. ráðh. hefur á þessum málum.



Herra forseti. Ég vil af tilefni flutnings þessa frv. til laga um skipan olíuleitarmála og hagnýtra hafsbotnsrannsókna á íslensku yfirráðasvæði, sem hv. 3. þm. Norðurt. e. er fyrri flm. að, segja nokkur orð. Hliðstætt frv. var lagt fram hér í hv. deild í fyrra og fyrir því mælt í marsmánuði. Á þeim tíma var ég staddur á ráðstefnu erlendis þannig að mér gafst ekki kostur á að taka þátt í umr. um málið og koma á framfæri upplýsingum um það starf sem í gangi var á þeim tíma innan iðnrn. og á þess vegum í þessu efni. Þegar ég fór yfir umr. í hv. deild frá þessum tíma nú um daginn sá ég að ekki höfðu komið fram neinar upplýsingar í þeirri umr. um skipan þeirrar nefndar sem hv. frummælandi hefur hér vitnað til og iðnrn. setti á fót 4. sept. 1980. Verkefni þessarar nefndar var og er að vinna að athugunum í sambandi við setlög og þá jafnframt vísindalega möguleika á kolvetnum á íslenska landgrunninu í samræmi við það sem segir í stjórnarsáttmálanum um þessi efni, en þar stendur: „Haldið verði áfram rannsóknum vegna hugsanlegra olíulinda á íslenska landgrunninu undir forustu íslenskra stofnana og stjórnvalda og í því sambandi gætt fyllstu varúðar með tilliti til umhverfissjónarmiða.“ Í þessari nefnd eiga sæti átta aðilar, sem til voru kvaddir, og með skipun nefndarinnar tryggð tengsl við ýmsa aðila sem eðlilegt er að komi að þessu máli, þ. á m. Rannsóknaráð, utanrrn., Orkustofnun og Náttúruverndarráð. Þessi nefnd hefur starfað ötullega síðan. Hún skilaði fyrstu tillögum, að mig minnir, í nóvembermánuði 1980, sem iðnrn. kom á framfæri við hv. fjvn. með ósk um að hún tæki málið upp til athugunar með tilliti til fjárveitinga í samræmi við þær tillögur sem þessi nefnd hafði lagt fram. Hv. 1. flm., sem sæti á í fjvn., hafði að sjálfsögðu vitneskju um þetta mál og undirbúning þess úr þeim gögnum sem fram voru lögð á þeim tíma. Það fór svo, að ekki fékkst nema takmörkuð fjárveiting fyrir yfirstandandi ár samkv. fjárlögum, en þó bar þessi umsókn nokkurn árangur þar eð veittar voru 20 millj. gkr. til setlagarannsókna. Það fjármagn hefur verið hagnýtt á þessu ári til ákveðinna athugana svo og til að standa straum af starfi þessarar nefndar. Ég mun víkja nokkrum orðum að því sem hefur verið unnið fyrir þessa fjárveitingu, en vil þó áður víkja aðeins að efni frv. og lýsa viðhorfi mínu til þess. Ég get ekki tekið undir það sjónarmið, að það sé skynsamlegt á þessu stigi mála að fara að lögfesta skipun sérstakrar olíuleitarnefndar með kosningu í slíka nefnd hér á Alþingi. Ég met þó mikils áhuga hv. 1. flm. að þessu frv. á málefninu sem slíku, en tel að það sé ekki ráðlegt af löggjafanum að fara að grípa með þeim hætti inn í svið framkvæmdavaldsins sem gert er ráð fyrir með tillögunum sem fram koma í þessu frv. Það hefur legið fyrir, að ég hygg frá því á árinu 1978 og raunar áður en sú ríkisstj. tók við völdum sem ég átti sæti í sem iðnrh., 1978–1979, að olíuleitarmálefni heyrðu undir iðnrn. og jafnframt að Orkustofnun yrði falin viss forusta í þeim málum fyrir ráðuneytisins hönd til þess að fylgjast með gagnasöfnun og varðveita gögn og koma upp sérfræðilegu miði, eftir því sem fjárveitingar leyfðu og ástæða þætti til að sinna þessum málum. Ég tel að sú skipan mála hafi verið eðlileg og rétt ráðin. Í framhaldi af þessu hefur skapast vísir að olíumáladeild-eða það má kalla það kannske hafsbotnsrannsóknadeild - innan Orkustofnunar. Á árinu 1979, að mig minnir, fékkst sérstök aukafjárveiting til að ráða sérfróðan mann til starfa innan Orkustofnunar til að sinna þessum málum sérstaklega. Þar er um að ræða Karl Gunnarsson jarðfræðing. Hann hefur starfað við Orkustofnun áfram og vinnur að þessum málum sérstaklega og tók saman mjög gott yfirlit, sem gefið var út í skýrsluformi, um þekkingu okkar á íslenska landgrunninu og hugsanlegar líkur á að þar megi finna auðæfi, m. a. í formi kolvetna. Þar var um ákveðið brautryðjandastarf að ræða og mjög þýðingarmikið að fá það fram, en hins vegar aðeins fyrsti þáttur á langri vegferð til þess að við öflum okkur nauðsynlegrar vitneskju um þennan stóra hluta af Íslandi sem liggur undir yfirborði sjávar og kann að reynast þjóðinni notadrjúg eign, - ekki bara sjórinn sem yfir því er, heldur þau auðæfi sem á hafsbotni eða undir hafsbotni kunna að leynast. Ég held að það sé skynsamlegt að viðhalda þeirri skipan, sem upp hefur verið tekin, að málefni þessi heyri undir iðnrn. og Orkustofnun sérstaklega og hún verði efld til forustu í þessum málum. Ráðuneytinu þótti hins vegar henta að setja nefnd til að vinna að tillögugerð um þessi efni, og í skipunarbréfi, sem um er getið í þeirri skýrslu eða nefndaráliti sem hér var nefnt og var útbýtt á Alþingi fyrir fáum dögum, dagsett 25. júní s. l. af hálfu nefndarinnar, er getið um helstu verkefni hennar, svo sem að gera tillögur um skipulag og framkvæmd olíuleitar með hliðsjón af líklegum áföngum fram að hugsanlegu vinnslustigi, að gera tillögur um kannanir á setlögum innan íslensks yfirráðasvæðis sem kynnu að innihalda kolvetni, olíu eða gas, að annast samningaviðræður fyrir hönd ráðuneytisins við aðila sem rétt þætti að tækju þátt í könnun varðandi olíuleit, að semja drög að reglum um hagnýtar hafrannsóknir á auðlindum landgrunns í samræmi við 2. mgr. 6. gr. laga nr. 41 frá 1979, að láta fara fram könnun á hugsanlegum umhverfisáhrifum olíuvinnslu ef til kæmi hér við land og safna upplýsingum um reynslu af olíuvinnslu og olíuslysum erlendis. Nefndin hefur unnið á grundvelli þessa skipunarbréfs og í því áliti hennar, sem hefur verið dreift á hv. Alþingi, er að finna rammaáætlun fyrir tímabilið 1982–1984 og alveg sérstaklega tillögur um framkvæmdir og hugsanlegar fjárveitingar, að áliti nefndarinnar, til aðgerða á árinu 1982. Það er hins vegar ekki ætlun ráðuneytisins, að þessi olíuleitarnefnd þróist upp í að verða eins konar stofnun, heldur að meðferð þessara mála, varsla á upplýsingum og úrvinnsla úr gagnasöfnun, fari fram á Orkustofnun og þangað verði ráðnir þeir kraftar sem nauðsynlegt þykir til að vinna að þessum málum. Í því frv., sem hér er til umr., er að vísu gert ráð fyrir að Orkustofnun komi að þessu máli, eins og það er orðað í 5. gr.: „Í Orkustofnun skal setja á laggirnar deild, sem annast framkvæmdastjórn fyrir olíuleitarnefnd. Deildarstjóri er jafnframt framkvæmdastjóri nefndarinnar, og ræður hann sér starfslið.“ Það, sem greinir á milli í mínum sjónarmiðum og hv. flm. þessar frv., er það, að þeir vilja gera þessa olíuleitarnefnd að eins konar stofnun. Það tel ég alls ekki skynsamlegt. Ég tel ekki heldur skynsamlegt að Alþingi fari að kjósa slíka nefnd og grípa með þeim hætti inn á svið sem eðlilegt er að framkvæmdavaldið fjalli um og sjái um. Í grg. með þessu frv. er vitnað til tillagna sem hv. þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu fluttu, eins og hér segir, fyrr á þessu þingi, en mun nú eiga að vera á síðasta þingi, um kosningu svokallaðrar stóriðjunefndar, sem átti að vinna að athugunum á stóriðjumálum, og er um margt svipað hlutverk og þessari olíuleitarnefnd er ætlað, þ. e. að fjalla um þau mál og ráða sér lið til starfa. Ég tel það ekki skynsamlegan hátt af hálfu löggjafans að ætla að taka þannig á einstökum þáttum, sem undir framkvæmdavaldið heyra, og það verða til þess að rugla reytunum á óheppilegan hátt ef að því ráði yrði horfið. Hitt er jafnsjálfsagt og eðlilegt, að Alþingi taki afstöðu til meiri háttar tillagna og stefnumótunar í málum sem þessum og fái greiðan aðgang að upplýsingum um þau efni. Bæði ég og hæstv. forveri minn í ráðherrastól, Bragi Sigurjónsson, höfum komið slíkum upplýsingum á framfæri við Alþingi þannig að það vissi hvað um væri að ræða. Eins og fram kemur í 4. gr. í þessu frv. er greinilegt að þessari olíuleitarnefnd er af hálfu flm. ætlað að vera eins konar stofnun. Þar er talað um í 2. lið, að hún hafi frumkvæði að öllum málum, er varða hagnýtar hafsbotnsrannsóknir og olíuleit, og umsjón með framkvæmd olíuleitarmála, og í 3. lið að afla, vinna úr og annast vörslu allra tiltækra gagna um jarðfræðilegar og jarðeðlisfræðilegar upplýsingar um íslenskt umráðasvæði sem geta haft þýðingu fyrir olíuleitarstarfsemi. Í 7. lið er þessi nefnd kölluð ráð sem hafi samráð við samtök allra aðila sem olíuleitar- og olíuvinnslumál varða á einhvern hátt, en í 8. lið kemur nú þessi stofnanahugmynd fram með skýrustum hætti. Þar segir að hlutverk nefndarinnar sé að annast samstarf og samskipti við hliðstæðar erlendar stofnanir fyrir hönd iðnrn. Ég held að það sé ekki skynsamleg hugsun, sem þarna liggur að baki, og við eigum að vinna að þessum málum þannig að móta hér skynsamlegar tillögur um skipan rannsókna á hafsbotnssvæðum okkar og að efla deild innan Orkustofnunar til að sinna hagnýtum verkefnum að þessu leyti, sérfræðilegum verkefnum, og annast gagnavörslu og úrvinnslu gagna. Þessi mál eru sem sagt á rekspöl, en ég hefði vissulega kosið að fengist hefðu meiri fjárveitingar samkv. fjárlagafrv. en þar kemur fram. Í fjárlagafrv. eru ætlaðar aðeins 300 þús. kr. til setlagarannsókna, en tillögur nefndarinnar og rn., sem framsendar hafa verið hv. fjvn., nema rösklega 2.5 millj. kr. til að vinna að þeim málum sem nefndin telur skynsamlegt að ráðast í á komandi ári og ég teldi æskilegt að ráðist yrði í til að þoka þessum málum fram. Það varð niðurstaða um þetta efni í ríkisstj. á milli mín og hæstv. fjmrh., að þetta mál yrði sent fjvn. til umræðu og úrlausnar. Ég vænti þess, að nefndin sjái sér fært að bæta við þær fjárveitingar sem frv. gerir ráð fyrir, en hitt er jafnljóst, að til verður að koma vilji af hálfu ríkisstj. til þess að svo megi verða, jafnhliða stuðningi nefndarinnar. Ég vil aðeins geta til viðbótar um það sem fram kemur í nál. sem hér liggur fyrir. Þar kemur það sérstaklega fram af hálfu nefndarinnar þar sem segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin vill forðast þá þróun að verða eins konar stofnun er hafi á sinni könnu rekstur rannsóknarverkefna. Eðlilegra er, þegar verkefni hafa verið skilgreind nægilega vel og stefna valin, að þeim sé komið fyrir hjá viðkomandi ríkisstofnunum og geri nefndum hagnýtar hafbotnsrannsóknir tillögur til ráðuneytisins þar að lútandi. Nefndin yrði þá frekar umræðuvettvangur og hvati að nýjum verkefnum heldur en framkvæmdaaðili.“ Ég tel mig hafa skýrt mín sjónarmið varðandi æskilega tilhögun þessara mála, en vildi aðeins að lokum geta um þau helstu verkefni sem að hefur verið unnið á þessu ári fyrir þá fjárveitingu sem veitt var samkv. fjárlögum til settagarannsókna. Þær athuganir, sem fé hrökk til fyrir, beindust að könnunum á Skjálfandasvæðinu. Þar komu við sögu jarðfræðingurinn Lovísa Birgisdóttir, sem vann að athugunum við Flatey á Skjálfanda og í nágrenni Húsavíkur og er að vinna að skýrslugerð um þær athuganir, og Karl Gunnarsson jarðeðlisfræðingur hjá Orkustofnun. Hann vann að segulmælingum og þyngdarmælingum í Flatey sérstaklega og í grennd til að kanna, hvernig kantur þeirrar setlagadældar, sem talið er að þarna sé að finna, líti út milli lands og eyjar, og til að reyna að fá úr því skorið, hvort líkur séu á að þessi setlög séu undir sjálfri Flatey. En sem kunnugt er er yfirborð Flateyjar hraun og ekki vissa fyrir því, hvort þar undir sé hraunlagastafli og þarna sé um gosstöð að ræða eða hraun sem runnið hafi yfir setlög. Karl Gunnarsson hefur tjáð mér að athuganir hans bendi til þess, að þarna sé aðeins um tiltölulega þunna hraunlagasyrpu að ræða og að líkur séu á að setlögin, sem einna þykkust eru úti fyrir mynni Eyjafjarðar, en ná austur á Skjálfandasvæði, séu einnig undir Flatey. Þannig hafa athuganir á liðnu sumri gefið vísbendingu um að skynsamlegt sé að bora í Flatey til að kanna nánar undirstöðu eyjarinnar og þau setlög sem þar er að finna. Það þarf ekki að rökstyðja hvers vegna skynsamlegt sýnist að velja Flatey sem borpall, ef svo má segja. Það er sjálfgefið þar sem ekki er annars staðarfast land að finna yfir þessu setlagasvæði sem komið hefur fram við mælingar á sjó og við viðnámsmælingar sem fram fóru fyrir nokkrum árum. Það er hins vegar verulegt fyrirtæki ef þarna á að bora djúpa rannsóknarholu. Ef fara ætti niður í 3–4 km dýpt kostar það a. m. k. 10 millj. kr., auk kostnaðar við að koma bor út í eyjuna, en borun undir 1 km grunnrar holu þarna til að fá skorið úr um efstu jarðlögin kostar mun minna. Það eru tillögur þar að lútandi sem nefnd um hagnýtar hafsbotnsrannsóknir hefur gert. Í þeirri grg., sem vitnað er til, og áliti nefndarinnar er að finna sundurliðaðar tillögur um æskilegar framkvæmdir sem unnt væri að ráðast í á næsta ári, annars vegar á vegum Orkustofnunar að upphæð 1530 þús. kr. og hins vegar sem iðnrn. gengist fyrir, eða nefndin fyrir þess hönd, að upphæð 1025 þús. kr. eða rösklega 1 millj. kr. Að lokum vil ég svo geta þess, að alveg nýlega hafa komið fram þau sjónarmið, að í stað þess að gera hljóðbylgjumælingar frá skipum til könnunar á setlögum sé unnt að afla verðmætra upplýsinga, sem kosta mun minna fjármagn, með flugsegulmælingum úr lofti og fá þannig gróft yfirlit yfir útbreiðslu settaga á landgrunni okkar. Það eru slíkar athuganir sem felast m. a. í tillögum nefndarinnar um hagnýtar hafsbotnsrannsóknir að ráðist verði í og kaup á tækum í því skyni. Slík tæki mundu ekki aðeins notast til slíkra athugana, heldur gætu einnig gagnað í sambandi við athuganir á landi, þ. á m. í sambandi við jarðhitaleit og jarðhitakönnun. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Ég tek undir það, sem fram kom í máli hv. 1. flm., að full ástæða er til að vinna skipulega og markvisst að athugunum á íslenskum hafsvæðum og hafsbotni, og ég vanmet engan veginn þann vilja sem fram kemur hjá honum með flutningi þessa frv. þó að ég telji eðlilegra að halda þeirri skipan, sem komið hefur verið á, og vinna áfram með þeim hætti, en jafnframt að Alþingi fái upplýsingar um þróun mála nokkuð reglubundið og kynntar verði fyrir þinginu stefnumótandi tillögur í þessum efnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf hv. deild um þessi mikilvægu mál. Ég vil taka það skýrt fram að það, sem vakir fyrir okkur flm. þessa máls, er ekki að koma á fót nýju bákni eða nýrri stofnun. Ég held að það hljóti að vera misskilningur hjá hæstv. ráðh. að við Eyjólfur Konráð Jónsson séum meiri stofnanasmiðir en hæstv. ráðh. Ég er reiðubúinn til að standa að brtt. við þetta frv. til að koma því skýrt fram, að hér sé ekki um slíkan málatilbúnað að ræða. Ég vek athygli á því, sem hæstv. ráðh. minntist ekki á, að eins og sakir standa nú - og ég hef ekki heyrt á því gagnrýni, kýs Alþingi stjórnir og ráð, t. d. orkuráð. Á sínum tíma var t. d. skipuð svonefnd stóriðjunefnd á vegum ráðuneytisins. Hún varð aldrei stofnun. En þó að sú formbreyting verði, að Alþingi kjósi þessa nefnd í stað þess að hæstv. ráðh. skipaði hana, og hún vinni sín verk eins og hæstv. ráðh. hefur hér skýrt frá, þá þurfi ekki í þeirri formbreytingu að felast nein ný stofnanamyndun. Ég held að þarna sé um minni háttar skoðanamun að ræða. Ég tel sjálfsagt að skoða breytingar sem geti hnigið í þá átt, að það verði tekin af tvímæli um að ekki sé gert ráð fyrir að þetta verði að nýju stofnanabákni. Hins vegar er það svo, eins og hæstv. ráðh. gat um þegar hann las upp hvert hlutverk þessarar nefndar ætti að vera, sem er í rauninni svipað því hlutverki sem sú nefnd, sem hann hefur skipað, hefur, að þarna sést að um mjög viðamikið og flókið mál er að ræða. Þess vegna finnst mér alls ekki fráleitt að Alþingi komi þarna til með ákveðið frumkvæði - líka vegna þess að sum af þessum atriðum, sem varða rannsóknir á hafsbotninum og hugsanlega vinnslu jarðefna af hafsbotni og úr hafsbotninum, t. d. olíu, eru viðkvæm pólitísk mál oft og tíðum og þá er ekkert því til fyrirstöðu að samráð séu höfð um það með því að kjósa hlutfallskosningu á Alþingi nefnd sem sérstaklega fjalli um það. Ég vil ítreka þessa skoðun mína og jafnframt lýsa því, að hæstv. ráðh. hefur sýnt ákveðið frumkvæði og vilja í þessum efnum. En það sýnir kannske að ekki veitir af fulltingi Alþingis. Fjárveiting til þessara mála hefur verið afar klén, svo ekki sé meira sagt, og fengust ekki inn í frv. hæstv. ríkisstj. nema 300 þús. kr. á þessu ári. Ekki verður gert mikið fyrir það. Að lokum vona ég að við hæstv. ráðh. getum snúið bökum saman um að fá einhverjar örlitlar brtt. samþykktar á frv. ríkisstj. til fjárlaga í þessu skyni.