Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á föstudaginn var óskaði þingflokkur sjálfstæðismanna eftir umr. utan dagskrár, en tilefnið var að þeir hæstv. fjmrh. og iðnrh. höfðu haldið þá fyrr um daginn blaðamannafund og tilkynnt þar um mikilvægar ákvarðanir í þeirri deilu sem að undanförnu hefur staðið milli hæstv. ríkisstj. og Alusuisse. Þessari umr. var hafnað og urðu um það hér allharðar deilur, eins og mönnum er e. t. v. í minni og ég skal ekki rifja upp hér. Þá neitaði hæstv. iðnrh. að skýra Alþingi efnislega frá ákvörðunum sínum og hæstv. fjmrh. um einhliða skattlagningu á ÍSAl.. Þm. hafa nú átt þess kost að kynna sér efnislega það sem í þessum ákvörðunum fólst. Við höfum átt þess kost að lesa um það í blöðum og hlýða á það í fjölmiðlum. Hæstv. ráðh. kusu þann kost að skýra Alþingi frá þessu í blöðum og öðrum fjölmiðlum. Það er reyndar sérstaklega háttur hæstv. iðnrh. að nota fjölmiðla í þessu skyni og ekki eingöngu til að ræða við hv. Alþingi, heldur einnig til að semja í álmálinu. Vegna þess að við höfum átt kost á að athuga á þeim dögum sem liðnir eru hvað efnislega fólst í þessum ákvörðunum er möguleiki nú að fjalla nokkuð efnislega um ákvarðanir hæstv. ráðh. Þessi ákvörðun felur í sér að endurreiknað er einhliða framleiðslugjald á ÍSAL fyrir árin 1976–1980, en í upphafi fréttatilkynningar fjmrn. um þetta mál segir svo, með leyfi forseta: „Fjmrn. hefur skuldfært Íslenska álfélagið hf., ÍSAl., um samtals 6 millj. 660 þús. Bandaríkjadali eða 127 millj. ísl. kr. vegna endurákvörðunar á framleiðslugjaldi félagsins 1976–1980. Að þessari skuldfærslu lokinni er skattinneign ÍSALs hjá ríkissjóði ekki lengur til staðar. Þess í stað á ríkissjóður inneign hjá ÍSAL sem nemur 1 827 853 Bandaríkjadölum miðað við árslok 1980, og jafngildir þessi upphæð 35 millj. ísl. kr. á núverandi gengi. Ekki eru þá meðtaldir vextir af inneigninni frá upphafi árs 1981.“ Þetta var upphaf fréttatilkynningar fjmrn. um þær aðgerðir sem fjmrn., og væntanlega með stuðningi iðnrn., hefur gripið til. Með þessu er augsýnilega hafinn nýr kafli í deilunum við Alusuisse í því stríði, sem hófst í des. 1980, þegar hæstv. iðnrh. hóf miklar árásir á Alusuisse vegna vangreidds framleiðslugjalds. Nú vil ég leggja sérstaka áherslu á það, sem reyndar bæði ég og aðrir talsmenn Sjálfstfl. í þessu máli hafa haldið fram frá upphafi, að auðvitað ber ÍSAL eða Íslenska álfélaginu að greiða rétta skatta og auðvitað ber þeim að skila réttum skýrslum um sínar tekjur og gjöld. Um þetta er enginn ágreiningur. Þetta er alveg ágreiningslaust hér á hv. Alþingi. Allir eru sammála um það og hljóta allir að vera sammála um það, að þessu fyrirtæki ber að greiða skatta í samræmi við samninga. Þannig ber á þessu máli að halda. Gagnrýni okkar á hæstv. iðnrh. hefur hins vegar beinst að því, að hann hefur ávallt kosið að gera þetta atriði, deiluna um skattamálin, að aðalatriði málsins í þeim deilum sem við höfum staðið í við Alusuisse. Að okkar mati hafa þetta verið rangar áherslur og þær hafa spillt fyrir að við næðum árangri í því máli sem mest er um vert, þ. e. deilunni um rafmagnsverðið. Nú er enn einn kafli þessarar deilu að hefjast og enn með skattamálin sem aðalatriði. Meðferð hæstv. iðnrh. á þessu máli hefur að mínu mati stórspillt fyrir samningum um aðalatriði málsins, þ. e. hækkað rafmagnsverð. Við getum aðeins nefnt dæmi um tölulegt hagsmunamat í þessum efnum. Sú skuldfærsla, sem hér er um að ræða, er um 6.6 millj. dollara, en hækkun rafmagnsverðs um helming mundi á einu ári færa okkur í tekjur 7.2 millj. dollara og síðan að sjálfsögðu á ári hverju. Aðeins með því að líta á þessar tölur er hægt að sjá hvar okkar stóru hagsmunir liggja í þessu máli. Þess vegna hefur það verið ákaflega ámælisvert að halda þannig á þessari deilu frá upphafi að gera þessi skattamál að aðalmálinu og nota þau til að spilla fyrir öllu andrúmslofti í okkar samningaviðræðum um þetta mál. Þann 20. okt. fór fram hér á hv. Alþingi umr. um álmálið. Ég mælti þá fyrir till., sem þingflokkur sjálfstæðismanna stóð að, um sérstaka viðræðunefnd Alþingis við Alusuisse um lausn á þessu máli. Ég rakti þá ítarlega gang málsins alveg til þess tíma og skal ekki endurtaka neitt af því hér, en mér þykir nauðsynlegt að rifja aðeins upp nokkur atriði úr þessu máli, sem gerst hafa síðan. Þann 10. nóv. s. l. ritaði Alusuisse bréf til iðnrn. með ósk um að opna viðræður að nýju. Hæstv. iðnrh. hafði siglt umræðunum í strand, sem fram fóru í maí, og hafði síðan ekki haft neitt frumkvæði að því að taka málið upp að nýju. Það er ekki fyrr en Alusuisse sendi bréf þann 10. nóv. að einhver vonarglæta virtist um að hægt væri að ganga til samninga um þetta mál af heilum hug af beggja hálfu. Helstu atriðin í bréfi Alusuisse voru tvíþætt: Í fyrsta lagi um lausn á ágreiningi sem uppi hefur verið um skattamálin, um fortíðina, og hins vegar hvernig ganga ætti til samninga um framtíðina. Varðandi skattamálin lögðu þeir til að aðilar kæmu sér saman um tvo gerðardóma. Annars vegar skyldu aðilar skipa gerðardóm þriggja lögfræðinga, sem létu í ljós álit sitt á því, hvernig túlka bæri ákvæði aðalsamnings um verð á milli óskyldra aðila með sérstöku tilliti til ákvæða aðstoðarsamnings um að Alusuisse beiti sér fyrir því að ÍSAL njóti bestu kjara í kaupum á hráefnum. Þetta er grundvallaratriði í skattadeilunni. Um þetta er lögfræðilegur ágreiningu:. Um þetta hafa komið fram mismunandi álit hinna færustu lögfræðinga. Auðvitað stöndum við á okkar fyllsta rétti í þessu máli og túlkum þessa samninga okkur í hag í öllum þeim málatilbúnaði sem við komum til með að hafa á hendur Alusuisse. Og á okkar hagstæðustu túlkun er niðurstaða Coopers & Lybrand byggð. Hins vegar komumst við ekki fram hjá því, að um þetta er efnislegur ágreiningur sem einhverja lausn verður að fá á. Alusuisse á samkv. samningum rétt á gerðardómsmeðferð varðandi þennan ágreining og á það atriði verðum við að líta af fullu raunsæi. Annað atriði, sem þessi gerðardómur átti að fjalla um, var réttur íslenskra stjórnvalda til að leggja á skatta fyrir árið 1980. Ástæðan fyrir því að um þetta er ágreiningur er sú, að hæstv. iðnrh., og reyndar forveri hans í ráðherrastól, lét undir höfuð leggjast að nota rétt okkar til árlegrar endurskoðunar á framleiðslugjaldi ÍSALs, þannig að við erum nú komin í þá stöðu að þurfa að leggja á eða endurreikna mörg ár aftur í tímann. Það liggur fyrir álit íslenskra lögfræðinga, að íslenskum yfirvöldum sé þetta heimilt. Auðvitað höldum við okkur við þá túlkun hinna íslensku lögfræðinga, sem látið hafa í ljós álit sitt á þessu. Um þetta kann hins vegar einnig að vera lögfræðilegur ágreiningur. Í öðru lagi lagði Alusuisse til að skipaður yrði gerðardómur íslenskra lögfræðinga til að fjalla um afskriftarreglur þær sem ÍSAL hefur notað. Allt ofangreindra gerðardóma átti að vera bindandi og á grundvelli þessara lögfræðiálita var lagt til að alþjóðlegu endurskoðunarfyrirtæki yrði falið að meta skattálagninguna og að hin tölulega niðurstaða yrði ekki vefengd. Hinn aðalþátturinn í bréfi Alusuisse frá 10. nóv. var að fjalla um framtíðarsamskiptin. Þar segir að þegar aðilar hafi komið sér saman um málsmeðferð sé Alusuisse reiðubúið að taka þegar í stað upp viðræður um fjögur meginatriði: Í fyrsta lagi endurskoðun rafmagnssamnings, þar sem tekið verði til hliðsjónar orkuverð áliðnaðar í Evrópu og Bandaríkjunum og að auki samkeppnisaðstaða Íslands á þessu sviði. Í öðru lagi endurskoðun skattareglna. Í þriðja lagi stækkun álversins, hugsanlega með þátttöku þriðja aðila. Og í fjórða lagi heimild ríkisstj. til að gerast eignaraðili. Síðan var upp á því stungið að samningum um málsmeðferð yrði lokið fyrir lok desember, en samningnum um efnisatriði fyrir 1. apríl. Það vakti að sjálfsögðu athygli þegar slíkt skeyti kom frá Alusuisse og vissulega var nokkur nýr tónn í þessu bréfi. Ég er alveg sannfærður um að þennan nýja tón og þetta nýja viðhorf hefðum við átt að nota okkur út í ystu æsar. Hins vegar voru eftir það haldnir tveir fundir sem voru árangurslausir. Hæstv. iðnrh. setti fram gagntillögur sem gerðu að verkum að efnislegar umr. um þetta mál fóru aldrei í gang. Þetta vakti mikla óánægju í álviðræðunefndinni, sem skipuð var bæði aðilum stjórnar og stjórnarandstöðu, og mönnum er í fersku minni að einn aðili úr álviðræðunefndinni, hv. 12. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, sá ástæðu til að segja sig úr nefndinni til að mótmæla vinnubrögðum hæstv. ráðh. í þessu efni. Hæstv. ráðh. kaus hvað eftir annað að sniðganga átviðræðunefndina. Hann kaus hvað eftir annað að slá á útrétta hönd stjórnarandstöðu, sem hefur oft boðið samvinnu í þessu máli í því skyni að Íslendingar gætu samstíga gengið fram í baráttunni fyrir hagsmunum okkar í álmálinu. Hæstv. ráðh. hefur hins vegar kosið að einangra sig í þessu máli í þröngum hópi vina og flokksbræðra. Það er einnig athyglisvert, að þrátt fyrir að Landsvirkjun, sem er formlegur aðili að rafmagnssamningnum við ÍSAL, - það er ekki ríkisstj. eða Alþingi, heldur er Landsvirkjun formlegur aðili að þessum samningum, - hafi hvað eftir annað óskað að mega taka þátt í undirbúningi þessara samningaviðræðna og í viðræðunum sjálfum hefur hæstv. ráðh. jafnoft hafnað því. Hæstv. ráðh. hefur hafnað því að Landsvirkjun, sem selur ÍSAL rafmagnið, fái að taka þátt í þessum samningum. Það hefur að vísu verið látið að því liggja að hæstv. ráðh. hafi verið reiðubúinn að kveðja einstaka starfsmenn Landsvirkjunar til faglegs ráðuneytis þegar honum hefur dottið í hug, en það er auðvitað ekki það sama og að verða við margítrekuðum óskum stjórnar Landsvirkjunar um að mega taka þátt í þessum viðræðum. Það ber því allt að sama brunni um þetta efni. Hæstv. ráðh. kaus að einangra sig í fámennum hópi vina og flokksbræðra í þessu mikilvæga máli. Og það er alvarleg staðreynd. Það er málsmeðferð sem er gerólík þeirri sem áður hefur verið viðhöfð í sambandi við samninga okkar um stóriðju, þegar allir flokkar stjórnar og stjórnarandstöðu hafa verið með frá upphafi og tekið þátt í undirbúningi og samningaviðræðum um þessi mál. Raunverulegar samningaviðræður hafa aldrei farið í gang. Hæstv. ráðh. hefur ekki verið tilbúinn að láta reyna á samninga hvað þá meir. Hann hefur alltaf sett ný og ný skilyrði fyrir því að samningaviðræður gætu hafist. Það kann vel að vera að ráðh. hafi í upphafi talið að með þeim aðferðum sem hann beitti, þ. e. þegar hann hóf sína sókn í des. 1980, væri hann að sýna snjalla samningaaðferð. En hafi hann haldið það hlýtur hann að hafa orðið fyrir jafnmiklum vonbrigðum því að meiri klaufaskap en hæstv. ráðh. hefur sýnt í þessu máli er ekki hægt að hugsa sér. Það kann vel að vera, eins og ég segi, að hæstv. ráðh. hafi í upphafi viljað semja og talið sig geta sýnt af sér snjalla samningsaðferð, en ég er hins vegar jafnsannfærður um það núna upp á síðkastið að hæstv. ráðh. vill ekki semja í þessu máli. Hverjum eru allar tafir í þessu máli í hag? Auðvitað Alusuisse sem hefur áfram sama rafmagnsverðið og var. Öflugasti bandamaður Alusuisse í þessu máli er hæstv. iðnrh., sem hefur ekki viljað ganga til neinna samninga við Alusuisse um þetta mál. Og hvers vegna skyldi það vera? Ástæðan er einfaldlega sú, og hún liggur æ meir og meir í augum uppi, að Alþb. hefur hugsað sér að nota þetta sem kosningamál, hefur hugsað sér að nota þetta mikla lífshagsmunamál þjóðarinnar sem flokkshagsmunamál. Hæstv. ráðh. er hræddur um að ef honum tækist að gera samninga um þetta mál hefði hann misst glæpinn. Þá væri ekki heldur hægt að halda uppi árásum hér innanlands á þá sem á sínum tíma stóðu fyrir þessum samningum og þá væri ekki hægt að efna til stöðugs ófriðar innanlands um þetta mál, eins og hæstv. ráðh. hefur beitt sér fyrir frá upphafi. Þetta er ljót saga, en því miður hefur reynslan sýnt og það sem gerst hefur í þessu máli síðustu vikur og mánuði að þetta er sönn saga. Þannig horfir þetta mál einfaldlega við. En hvað þýða í raun þær aðgerðir sem nú hafa verið samþykktar, þ. e. þær aðgerðir sem hæstv. fjmrh. og iðnrh. hafa samþykkt varðandi einhliða skattlagningu? Í fyrsta lagi er rétt að hafa í huga að þessar aðgerðir hafa enga þýðingu um endanlega lausn deilunnar um skattana. Það var enginn réttur af okkar hálfu í hættu. Fyrir lágu skýrslur Coopers & Lybrand byggðar á því lögfræðiáliti, sem ég gat hér um áðan, og það var engin sú tímasetning eða dagsetning nú á ferðinni, sem setti okkar rétt á neinn hátt í hættu. Þessi aðgerð er því fyrst og fremst gerð í áróðursskyni. Þessi aðgerð er liður í þeirri kosningabaráttu sem Alþb. er nú að hefja. Þessi aðgerð minnir óneitanlega á aðgerð hæstv. iðnrh. þegar hann fór út úr ríkisstjórn þeirri sem hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson veitti forsæti á sínum tíma, þegar hann daginn sem hann fór út úr rn. skrifaði undir bréf þess efnis að hefja ætti framkvæmdir við Bessastaðaárvirkjun. Það var hans síðasta aðgerð áður en hann fór úr rn. þá. Það var ósköp saklaus aðgerð í sjálfu sér miðað við þá sem nú er verið að fremja, en maður sér óneitanlega að hér er sami hugsunarhátturinn að baki, það er sama handbragðið á þeim aðgerðum sem nú eru á ferðinni í Alusuissemálinu og þeirri sem var á ferðinni daginn sem hæstv. iðnrh. fór út úr rn. í sinni fyrri iðnrh.-tíð. En í öðru lagi, ef við hugum að þýðingu þessara aðgerða, og það er að sjálfsögðu ennþá verra, þá spillir þetta enn fyrir samkomulagi okkar um aðalmálið. Enn er skattadeilan notuð til að spilla málstað okkar í aðalkröfunni, þ. e. um hækkað rafmagnsverð. Í þriðja lagi skulum við átta okkur á því, hvaða afleiðingar þessi aðgerð hefur og það er enn alvarlegri afleiðing. Við áttum kost á að leysa a. m. k. hluta þessarar deilu samkv. beinu tilboði frá Alusuisse með íslenskum gerðardóm, með því að leggja hluta af þessari deilu í alíslenskan gerðardóm. Ég sé ekki annað en nú hafi þeim dyrum verið skellt og aðgerð hæstv. ráðh. þröngvi þessari deilu inn í alþjóðlegan gerðardóm. Ég sé ekki annað en þessi aðgerð hafi þessi áhrif og það er að sjálfsögðu alvarlegt og með því er íslenskum málstað enn stórspillt. Ég vil rifja það upp, að hér liggur fyrir Alþingi till. frá þingflokki sjálfstæðismanna um sérstaka álviðræðunefnd, um að Alþingi kjósi sérstaka viðræðunefnd til að fara með þetta mál. Sú till. liggur fyrir hv. atvmn. Sþ. og ég vonast til þess að nefndin fjalli um þá deilu, því að ég sé ekki betur en nú beri brýna nauðsyn til að tak:a þetta mál úr höndunum á hæstv. iðnrh., og því fyrr sem þetta mál fer úr höndum þessa klaufalega ráðh., því betra. Ég vil líka rifja upp að fyrir ríkisstj. liggur till. frá hæstv. sjútvrh. Steingrími Hermannssyni, sem hann skýrði frá í mjög ítarlegu viðtali við dagblaðið Tímann þann 5. febr. 1983. Þar gerir hann grein fyrir þeim tillögum og hugmyndum sem hann hafi um lausn þessa máls. Ég vil aðeins leyfa mér að vitna í þetta viðtal í grófum dráttum. Fyrsti liðurinn í till. hæstv. ráðh. er að sett verði á fót ráðherranefnd, sem komi sér saman um meðferð málsins. Hann vitnar í að slíkar ráðherranefndir hafi gefist vel við lausn á fjölmörgum vandasömum málum innan hæstv. ríkisstj. Í öðru lagi leggur hann til að ný álviðræðunefnd verði skipuð og hver stjórnmálaflokkanna fjögurra eigi einn fulltrúa, forsrh. eigi einn fulltrúa og Landsvirkjun eigi einn fulltrúa. Þessi till. liggur fyrir hjá ríkisstj., eftir því sem fjölmiðlar hafa fullyrt, og við vitum ekki hvaða afgreiðslu hún hefur fengið. Ég hefði satt að segja haft áhuga á að spyrja hæstv. sjútvrh., sem ekki er hér í salnum nú, hvað líði afgreiðslu þessarar till. og hvaða líkur hann telji á því að hún fáist afgreidd. Um eldri deilumálin segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í þessu blaðaviðtali: „Ég legg til að deilumál um verð á súráli og rafskautum og um skatta verði með samkomulagi sett í gerðardóm. Ég tel vel koma til greina að bakfæra þessa skatta einhliða og þá eiga Svisslendingar leikinn og geta vísað þessu í þennan alþjóðlega gerðardóm, sem samningurinn gerir ráð fyrir. Hins vegar í tilboði þeirra frá 10. nóv. s. l. felst það, að þeir eru tilbúnir að leggja þessi deilumál í íslenskan gerðardóm, og það tel ég vera miklu betra fyrir okkur og okkar hag á allan hátt. Það yrðu þá tveir gerðardómar sem mundu fjalla um mismunandi þætti málsins, annar með íslenskum lögfræðingum eingöngu og hinn yrði með manni tilnefndum af okkur, manni tilnefndum af þeim og síðan yrði formaðurinn tilnefndur sameiginlega, en eflaust yrði hann Íslendingur. Að koma þessum málum inn í slíkan gerðardóm væri okkur mjög í hag, og ég tel það alrangt að vera að hnýta þessi deilumál saman við hið langtum mikilvægara mál, sem er hækkun raforkuverðsins. Ég gerði aths. við tilboð iðnrh. til Alusuisse frá 21. des., en þar var þetta allt hnýtt saman og gert að kröfu að samið yrði um allt í einu. Það held ég að hafi alltaf verið vonlaust frá upphafi að slíkt tækist.“ Þetta kom fram í viðtalinu við hæstv. sjútvrh. 5. febr. 1983. Hann segir ennfremur í þessu viðtali: „Ég harma það mjög að svona hefur farið, og því miður tel ég að svona hafi farið fyrir klaufaskap. Ég er alveg sammála kröfum iðnrh. um hækkun raforkuverðs og leiðréttingu á sköttum, verði á súráli og rafskautum og ég vil láta endurskoða skattaákvæði samningsins, þannig að málefnalega er ekki ágreiningur hjá okkur. Hins vegar verð ég því miður að segja, að ég hef sjaldan séð haldið á málum á jafnvafasaman og vonlausan hátt og iðnrh. hefur gert á þessu máli. Þetta er álit samráðh. hæstv. iðnrh., þ. e. Steingríms Hermannssonar hæstv. sjútvrh., á vinnubrögðum iðnrh. í þessu máli. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. og iðnrh. hvernig þessi ákvörðun hafi verið tekin, hvort þetta sé ákvörðun ríkisstj. allrar og jafnframt hvort einhver viðbrögð hafi borist frá Alusuisse við þessari ákvörðun og þá ennfremur hvert sé framhald á meðferð þessa máls á næstunni. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvernig hann hafi átt aðild að þessari ákvörðun, hvort hæstv. ráðh, hafi vitað af henni fyrir fram og hvort hann sé sammála þeirri ákvörðun sem tilkynnt var fréttamönnum um hádegi s. l. föstudag.



Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson spyrst hér fyrir um þá ákvörðun fjmrh. að skuldfæra Íslenska álfélagið, ÍSAL, um samtals rúmlega 6.6 millj. Bandaríkjadala eða 127 millj. ísl. kr. vegna endurákvörðunar á framleiðslugjaldi félagsins fyrir árið 1976–1980. Ég skal gera nánari grein fyrir þessu máli og um leið leitast við að svara spurningum hv. þm. Hann spurði um hver hefði tekið þessa ákvörðun og hvort ríkisstj. hefði staðið að henni. Fjmrn. tók þessa ákvörðun og það hefur fjallað um fyrri mál af þessu tagi. Málið heyrir undir fjmrn. og þar var ákvörðunin tekin. Hann spurði um hvort borist hefðu einhver viðbrögð frá ÍSAL í þessu máli. Ég get einfaldlega svarað því þannig, að engin formleg viðbrögð hafa borist. Menn hafa vafalaust séð einhver viðbrögð forustumanna ÍSALs í fjölmiðlum, en ekki er ljóst hvernig fyrirtækið hyggst bregðast við. Fjmrn. tilkynnti Íslenska álfélaginu þessa ákvörðun með bréfi 10. febr. 1983, þar sem gerð var grein fyrir að framleiðslugjaldið fyrir árið 1977, 1978 og 1979 hefði verið endurákvarðað á grundvelli skýrslna breska endurskoðunarfyrirtækisins Coopers & Lybrand og gjaldið hækkað um 2 824 645 Bandaríkjadali vegna væntanlegs hagnaðar félagsins á þessum árum. Áður hafði framleiðslugjald félagsins vegna áranna 1976 og 1980 verið endurákvarðað. Framleiðslugjaldið fyrir árið 1980 var endurákvarðað í sept. 1981 og var ÍSAL tilkynnt með bréfi 7. sept. 1981 að skattinneign félagsins hjá ríkissjóði hefði verið lækkuð um 2 654 000 Bandaríkjadali vegna vangoldins framleiðslugjalds það ár. Framleiðslugjald vegna ársins 1976 var endurákvarðað alveg nýlega eða í des. 1982 og var ÍSAL tilkynnt í bréfi dags. 27. des. 1982 að skattinneign félagsins hjá ríkissjóði hefði verið lækkuð um 498 309 Bandaríkjadali. Ég gerði grein fyrir því á blaðamannafundi s. l. föstudag, að forvitnilegt yrði að sjá hvort ÍSAL mundi kæra þessa skattálagningu til gerðardóms. Ég benti á að við fyrri endurákvarðanir framleiðslugjalds, sem teknar voru á nákvæmlega sama hátt og þessi ákvörðun og enginn gerði þá aths. við hér innanlands svo að mér sé kunnugt um, var þeim ákvörðunum einungis mótmælt, en þær voru ekki kærðar til gerðardóms og hafa enn ekki verið kærðar til gerðardóms. Því miður gerði sjónvarpið og raunar fleiri fjölmiðlar ranga grein fyrir þessum ummælum mínum á þann veg, að sagt var í sjónvarpi að ÍSAL hefði ekki mótmælt þessari ákvörðun. Forstjóri ÍSALs kom í sjónvarpið og sagði að þetta væri rangt. Jú, vissulega hefðu þeir mótmælt. En það var alls ekki það sem ég sagði. Ég sagði að þeir hefðu ekki skotið málinu til gerðardóms. Það hafa þeir ekki gert, en vissulega hafa þeir mótmælt. En það er sem sagt mjög stórt atriði í málinu eins og það liggur fyrir nú, að þetta er ekki í fyrsta sinn sem slík ákvörðun er tekin, heldur í þriðja sinn. Það voru eigi litlar fjárhæðir sem ákvarðanir voru teknar um í fyrri tvö skiptin, en þessar ákvarðanir voru þá ekki gagnrýndar í blöðum. Enginn spurði þá um hvort gerð hefði verið formleg ríkisstjórnarsamþykkt um málið og ákvörðun var þá ekki kærð til gerðardóms. Að þessari seinustu skuldfærslu lokinni er skattinneign ÍSALs hjá ríkissjóði ekki lengur til staðar. Þess í stað á ríkissjóður inneign hjá ÍSAL sem nemur 1 827 853 Bandaríkjadölum miðað við árslok 1980. Eins og fram hefur komið jafngildir þessi upphæð 35 millj. ísl. kr. á núverandi gengi, en þá eru vextir af inneigninni frá upphafi ársins 1981 ekki meðtaldir. Eins og ég gerði grein fyrir áðan er endurreikningur framleiðslugjaldsins fyrir umrædd ár gerður á grundvelli niðurstöðu sérstakrar endurskoðunar Coopers & Lybrand á verðlagningu súráls og rafskauta til ÍSALs árið 1976–1979 og endurskoðun sömu aðila á ársreikningum félagsins fyrir árið 1980. Jafnframt er stuðst við álit álviðræðunefndar. sem sett var fram í bréfi til iðnrh., dags. 21. nóvember 1982, en í álviðræðunefnd áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna til þessa einróma álits álviðræðunefndar, en þar sagði: „Það er skoðun álviðræðunefndar að niðurstöður Coopers & Lybrand sé haldbærasta matið á verðlagningu Alusuisse á þessum mikilvægu hráefnum til ÍSALs með hliðsjón af ákvæðum í grein 27.03 í aðalsamningi um viðskipti óháðra aðila og ákvæði í grein 2.03(c) í aðstoðarsamningi um rekstur, er kveður á um að Alusuisse skuli aðstoða ÍSAL við að útvega þau á „bestu fáanlegu kjörum“. Yfirverð á aðföngum ÍSALs 1975–1981 reyndist samkv. niðurstöðu Coopers & Lybrand nema samtals 31.4 millj. Bandaríkjadala eða sem nemur tæpum 600 millj. ísl. kr. miðað við gengi 10. febr. 1983 og voru í fréttatilkynningu, sem send var frá fjmrn. s. l. föstudag, gefnar sundurliðaðar upplýsingar um hvernig þessar upphæðir skiptast á einstök ár. Við endurskoðun á ársreikningum fyrir árið 1980 og 1981 voru reikningar ÍSALs ennfremur leiðréttir vegna afskrifta um samtals 4.4 millj. Bandaríkjadala eða um 84 millj. ísl. kr. miðað við gengi 10. febr. 1983. Eins og þegar hefur komið fram hefur því hagnaður ÍSALs á tímabilinu 1975–1981 reynst samtals um 35.8 millj. Bandaríkjadala hærri en ársreikningar félagsins gáfu til kynna. Þessi upphæð jafngildir hvorki meira né minna en 683 millj. ísl. kr. á gengi hinn 10. febr. s. l. Það er rétt að benda hv. þm. á það, að fyrir liggur lögfræðileg álitsgerð Benedikts Sigurjónssonar fyrrv. hæstaréttardómara og Ragnars Aðalsteinssonar hrl., dags. 13. okt. 1982, um álagningu framleiðslugjalds á Íslenska álfélagið hf. Meginniðurstöður álitsgerðarinnar eru þessar: 1. Ein af almennum grundvallarreglum skattaréttar, sem orðuð er í íslenskum skattalögum nr. 75/1981, er að endurákvarða megi skatt á skattaðila, ef í ljós kemur að honum hefur ekki verið gert að greiða skatta af öllum tekjum sínum og eignum, og skiptir þá ekki máli hvort um refsiverða háttsemi er að ræða eða ekki. 2. Réttur stjórnvalda til að endurákvarða skatt á skattaðila sætir þeim takmörkunum í íslenskum skattalögum að endurákvörðun getur aðeins náð til skatts vegna tekna og eigna á síðustu sex árum á undan því ári sem endurákvörðun fer fram á. Eðlilegt er því talið að þessi regla eigi við um framleiðslugjald ÍSALs og megi endurákvarða framleiðslugjald vegna ársins 1976 og síðari ára. Einmitt með þetta í huga var framleiðslugjaldið fyrir árið 1976 endurákvarðað nú fyrir árslok og það ár tekið sérstaklega út úr. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson vakti athygli á því, að skattadeilan við ÍSAL væri ekki stærsta málið í þessu sambandi. Þetta er alveg rétt. Hækkun raforkuverðsins er enn stærra mál, varðar miklu stærri fjárhæðir. En getur nokkur haldið því fram að hér verði um eitthvert smámál að ræða eða smáupphæðir, þegar um er að ræða endurákvörðun skatta sem nema fjárhæðum á borð við þær sem hér hafa verið nefndar? Ég held að nokkuð augljóst sé að skattamálið er líka mjög stórt mál. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. að því hvort, eigi að skilja orð hans svo, að þetta mál sé svo smátt í sniðum að það megi bara liggja óafgreitt - eða átti að skilja hv. þm. svo, að hann sé á móti þessari ákvörðun? Ég vek athygli þm. á því, að það var engin leið að greina á máli hans hvort hann væri eindregið mótfallinn þessari ákvörðun eða hvort hann notaði bara ákvörðunina sem tilefni til að ræða málið almennt. Ég verð að játa að það er orðið mjög erfitt oft og tíðum að átta sig á hvaða afstöðu hv. þm. Sjálfstfl. taka til einstakra mála, og þeir hafa nýlega setið hjá í stærsta máli sem þingið hefur afgreitt, en ég á ekki von á að það verði gert að meginreglu hjá hv. þm. Sjálfstfl. og hlýt því að spyrja: Hver er afstaða hv. þm. til þessarar ákvörðunar? Er hann með henni eða er hann á móti henni eða ætlar hann að sveipa sig í einhverja skýjahulu, einhvern þokuhjúp, og taka enga afstöðu? Ég tel að það sé afskaplega léttvæg afstaða, sem kom fram hjá honum hér áðan, að benda á að hinn erlendi auðhringur eigi gerðardómsrétt, eins og hann nefndi. Auðvitað vitum við að hugsanlegt er að auðhringurinn reyni að skjóta málinu til gerðardóms, en það er ekkert innlegg í málið. Ef Alusuisse og ÍSAL vilja vísa þessu máli til gerðardóms er það þeirra mál. En ég hélt að það væri frumskylda okkar Íslendinga að hugsa fyrst og fremst um rétt okkar Íslendinga. Það var gert þegar þessi ákvörðun var tekin.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú vikið hér að því sem lýtur að endurákvörðunum skatta, framleiðslugjalds á ÍSAL og svarað þeim fsp. sem þar að lúta svo að ég þarf ekki að fara yfir það talnalega séð eða hvað ákvarðanir snertir sérstaklega. Hér er þó ýmsu að svara úr máli hv. 6. þm. Reykv. varðandi þær ásakanir sem hann hafði hér uppi í minn garð. Hlýt ég að taka á þeim málum og víkja að nokkrum þáttum þessarar endurákvörðunar skatta á Íslenska álfélagið hf. sem nú liggja fyrir. Ég vil í upphafi endurtaka það, sem fram kom hér s. l. föstudag, að mér er ánægja að ræða þessi mál hér á hv. Alþingi þó að ég teldi ekki aðstæður til þess eðlilegar á föstudaginn var. Ég fagna þeirri umr. sem hér fer fram um þessi efni og er reiðubúinn að ræða þessi mál hér hvenær sem hv. alþm. telja að henti og tími þingsins leyfir með eðlilegum hætti. Það vekur athygli og hefur gert það þegar þessi mál hefur borið á góma hér á hv. Alþingi á undanförnum árum, er óhætt að segja, að þar standa upp fulltrúar stjórnarandstöðunnar, því að þeir hafa lengst af haft forustu um gagnrýni í minn garð í sambandi við þetta mál og beina þungum ásökunum að iðnrn. og mér sem iðnrh. fyrir þetta efni, en þeir eiga engin orð af svipuðu tagi, engin gagnrýnisorð að flytja þeim aðila sem Ísland stendur í deilu við í þessu efni, eiganda álversins í Straumsvík, Alusuisse. Menn tóku eftir því að þetta sama gerðist hér áðan hjá hv. 6. þm. Reykv. Um leið og hann hafði uppi hinar hörðustu ádeilur í minn garð fyrir málsmeðferð í þessu máli og efnistök sá hann ekki ástæðu til að hafa uppi gagnrýni eða beina sóknar- og hvatningarorðum gagnvart þeim aðila sem Ísland á nú í harðri deilu við í sambandi við réttlætismál. Ég hlýt einnig að rifja það upp að hv. 6. þm. Reykv., sem stóð hér að tillöguflutningi um sérstaka viðræðunefnd vegna mála Alusuisse á Alþingi í haust, segir þar í grg. að ekki hafi verið notað sóknarfæri til þess að knýja fram hækkað raforkuverð til álversins í Straumsvík á árinu 1980. Ég hef ítrekað svarað þessum málflutningi hv. þm. og rifjað það upp fyrir honum og skorað á hann að standa fyrir máli sínu í því, hvar voru kröfur hans á árinu 1980 um að knýja fram hækkað raforkuverð til álversins í Straumsvík, hvar voru kröfur Sjálfstfl. í þá átt á þeim tíma? Ég hef beðið hann um að koma hér og rifja það upp fyrir hv. Alþingi hvar þær kröfur er að finna. Og ég hef bent honum á að hann megi gjarnan fara aftur á árið 1981 og jafnvel aftur á árið 1982. Það er þá fyrst sem fer að örla á því að undirtektir fáist frá því varnarliði Alusuisse, sem hefur staðið hér í ræðustól á Alþingi æ ofan í æ til þess að beina spjótum sínum inn á við gagnvart þeim aðilum íslenskum, sem eru að sækja okkar rétt í þessu máli og vilja benda á ráð til þess að ná okkar rétti, benda á ráð sem engin voru hjá þeim á sama tíma og þeir hafa streist við að hlífa gagnaðilanum og verja þann samning frá viðreisnarárunum, sem Sjálfstfl. og Alþfl. bera ábyrgð á þó að fleiri hafi einnig komið þar við sögu. Vegna þess sem hv. þm. sagði hér áðan, að ég hefði notað tækifærið til þess á undanförnum árum og vildi halda þeim möguleika opnum að ráðast að þeim aðilum sem gerðu þennan endemissamning á sínum tíma, vísa ég þeim ásökunum á bug. Ég hef ekki verið frumkvæðisaðili að því að halda hér uppi árásum og gagnrýni á fortíðina. Ég hef þvert á móti hvatt menn til samstöðu í þessu máli og til að láta deiluatriði varðandi fortíðina hvíla á meðan við reynum að ná saman um rétt okkar. En það hafa verið aðrir, sem hafa haft frumkvæði að því ótilkvaddir að streitast við að verja þennan endemissamning, sem ríkisstj. Sjálfstfl. og Alþfl. stóð að á sínum tíma og sem ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. stóð að endurskoðun á 1975/1976. Hv. þm. hóf sína árás áðan með því að víkja að því að ég hefði sett skattamálið á oddinn og gert það að aðalatriði og spillt með því fyrir möguleikum okkar að ná fram hækkuðu raforkuverði. Já, það er eðlilegt að hv. þm. taki á þessu atriði. En hverjar hafa áherslur Sjálfstfl. verið í þeim efnum? Það er vert að rifja upp það sem stendur í bréfi sem þingflokkur Sjálfstfl. ritaði til mín 20. júlí 1981. Þar sem segir m. a. með leyfi hæstv. forseta: „Þingflokkurinn telur að fyrsta skrefið sé að ljúka alhliða athugun málsins (þ. e. skattamálsins) þannig að í ljós komi hvort Íslendingar hafi orðið fyrir tjóni á skattgreiðslum eða með öðrum hætti. Vegna breyttra aðstæðna frá því að endurskoðun álsamningsins fór fram árið 1975 verði síðan teknar upp viðræður við Alusuisse m. a. um hækkun raforkuverðs og skattgreiðslu fyrirtækisins.“ Ég vek sérstaka athygli á þessari áherslu í bréfi þingflokks Sjálfstfl. frá júlímánuði 1981. Þar er það nánast gert að skilyrði fyrir hugsanlegri samstöðu og samstarfi um þetta mál, sem ég hafði óskað eftir á þeim tíma við alla þingflokka, að fyrst verði tekið á skattamálinu til að fá greitt úr því og síðan verði teknar upp viðræður við Alusuisse m. a. um hækkun raforkuverðs. Svipaðar áherslur er að finna í bréfi, sem þingflokkur Sjálfstfl. ritaði mér 5. maí s. l. og birt er í grg. með till. til þál. um viðræðunefnd við Alusuisse, sem hv. 6. þm. Reykv. er 1. flm. að. Það er einmitt lögð áhersla á þetta sama. Þetta er málflutningur í lagi. Hv. þm. hafði um það stór orð að hefði ég einhvern tíma haft áhuga á að ná samningum við Alusuisse um þessi ágreiningsefni væri sá áhugi örugglega ekki til staðar lengur. Hann vill skrifa á minn reikning tafir í þessu máli, ég hafi ekki viljað semja, ég hafi viljað gera þetta að kosningamáli, ég hafi kallað til þröngan hóp flokksmanna o. s. frv. Ég vísa þessum ásökunum á bug. Ég vísa til þeirra sáttatilrauna sem átt hafa sér stað til þess að ná fram sanngirniskröfum okkar í þessum efnum, sáttatilraunum sem bornar voru fram æ ofan í æ án þess að viðbrögð kæmu frá Alusuisse til þess að verða við sanngjörnum kröfum okkar um lágmarksleiðréttingu, um nettóleiðréttingu á gildandi samningum. Hv. þm. vék sérstaklega að Landsvirkjun í þessu efni. Ég minni á að við Landsvirkjun hefur iðnrn. ítrekað haft samráð við undirbúning mála og tekið það skýrt fram að ef samningsgrundvöllur fáist til að hefja efnislegar viðræður um endurskoðun raforkuverðs við Alusuisse verði að sjálfsögðu haft eðlilegt samstarf við Landsvirkjun um það mál. Það er því algerlega rangt, sem hv. þm. segir, að við höfum haft áhuga á því að halda Landsvirkjun með óeðlilegum hætti utan við þessi mál. En hér er um mál að ræða sem varða ekki bara Landsvirkjun heldur þjóðarhagsmuni í heild, þ. á m. skattatekjur íslenska ríkisins af álverinu í Straumsvík og þeirri starfsemi sem þar fer fram. Það er það heildardæmi sem ríkisstjórn Íslands og íslenskum stjórnvöldum ber að tryggja að litið sé til þegar leitað er samningsgrundvallar í þessu máli. Og þannig hefur verið að þessu staðið. Það eru uppi ásakanir í minn garð um að hafa ekki leitað eftir samstarfi við aðra aðila innan þingsins um þessi mál. Ég vísa til þess frumkvæðis sem ég hafði um þetta efni í júlí 1981 þegar Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu, að því er virtist nauðugur, gerðist þó þátttakandi í álviðræðunefnd þar sem sátu fulltrúar allra þingflokka og stjórnaraðila ásamt sérfræðingum og báru saman bækur sínar. En stjórnarandstaða Sjálfstfl. elti fullrúa Framsfl. þegar hann stökk út úr álviðræðunefnd með frægum hætti 6. des. s. l. Þá lýstu fulltrúar Sjálfstfl. því yfir í umr. hér á hv. Alþingi að þeir teldu að sá samstarfsvettvangur væri ekki lengur fyrir hendi af þeirra hálfu. Og þegar talað er um að unnið hafi verið að þessu máli í þröngum hópi flokksbræðra minna minni ég á þá lögfræðilegu álitsgerð sem fyrir liggur og gerð hefur verið opinber, m. a. frá Benedikt Sigurjónssyni fyrrv. hæstaréttardómara. Skyldi hann vera einhver flokksgæðingur Alþb. sem dreginn hafi verið til verka í þessu máli? Ég minni á ríkisendurskoðanda sem átt hefur hlut að þessu máli á vegum rn. alla tíð. Skyldi hann vera úr hópi flokksgæðinga Alþb. í þessu máli? Ég get talið upp þannig fjölda manna innlendra, sem að þessu máli hafa komið, þ. á m. endurskoðanda Seðlabankans, Stefán Svavarsson, og aðra menn í fremstu röð með sérfræðiþekkingu sem um þessi mál hafa fjallað af alúð og trúmennsku. Ég vísa einnig til þeirra erlendu sérfræðinga sem fengnir hafa verið til að styrkja íslenskan málstað í þessum efnum. Þeir hafa ekki verið sóttir til einhverra þeirra stofnana eða aðila erlendra sem hv. 6. þm. Reykv. mundi telja að væru í einhverjum tengslum við Alþb. Þeir sérfræðingar hafa verið valdir eftir efnisástæðum úr fremstu röð manna á heimsmælikvarða, sem þekkja til áliðnaðar, og sérstaklega manna vestan hafs, sem hafa veitt okkur ómetanlega aðstoð í þessu máli, jafnt skattamálum og deilum þar að lútandi, lögfræðilega aðstoð eins og frá Charles Lipton, efnislega aðstoð eins og frá Samuel Moment, sem er einhver þekktasti sérfræðingur á sviði áliðnaðar í heiminum, og til manna eins og Carlos M. Varsavsky, sem einnig er í röð fremstu manna sem sérfræðingur og er í tengslum við stofnun Sameinuðu þjóðanna, sem er ráðgjafi ríkisstj. um samskipti við fjölþjóðahringa. Málflutningi af því tagi sem hv. 6. þm. Reykv. hafði hér uppi um þröng vinnubrögð í þessu máli vísa ég á bug. Ég gæti fært fram fjöldamörg önnur rök máli mínu til stuðnings, sem gera hans karp að ómerkilegu þrasi til að reyna að skyggja á aðalatriði þessa máls og frammistöðu hans og flokksmanna hans margra hverra í þessu máli hingað til. Hv. 6. þm. Reykv. höfðar nú mjög til hæstv. sjútvrh. sem vænlegs bandamanns í þessu máli. Og hann hefur vitnað til hv. 12. þm. Reykv. og hans frammistöðu sem hann virðist telja mjög til fyrirmyndar. Ég verð því miður að segja að hann hefur fengið stuðning úr þeirri átt, stuðning sem ég vonaði að ekki kæmi til frá þeim aðilum sem staðið hafa að þessu máli innan ríkisstj. og sem reynt hefur verið að hafa sem best samstarf við. Hv. 6. þm. Reykv. vísar til þess að unnið hafi verið að þessum málum með öðrum hætti en áður. Öllum eru kunnar ásakanir hans og annarra aðila á opinberum vettvangi, þ. á m. úr röðum Framsfl., þar sem nú upp á síðkastið er klifað á því af mönnum úr forustu flokksins, eins og hv. 12. þm. Reykv., eins og af hæstv. sjútvrh., eins og af flokksmálgagni þeirra Tímanum, og þar sem nú er leikin plata í málgögnum þess flokks allt í kringum landið til þess að taka undir þann málflutning að ástæðan fyrir því að ekki hefur tekist að ná fram kröfum okkar í sambandi við raforkuverð gagnvart ÍSAL sé sú, að haldið hafi verið illa á samningum og ekki fylgt eftir rétti Íslands. Nægir að vísa til ummæla í blöðunum um þetta. Ég vil taka hér eitt dæmi til viðbótar sem lesa má í aðalflokksmálgagni Framsfl. á Norðurlandi. Það er viðtal við hv. 5. þm. Norðurl. e. 3. febrúar í Degi. Þar segir m. a. með leyfi hæstv. forseta: „Það getur hver maður séð að seinagangur í samningum við álverið um hækkun raforkuverðs veldur okkur stórkostlegu tjóni. Og því miður er samningsstaðan mun verri nú en fyrir tveimur árum. Ennþá hefði að líkindum verið hægt að ná viðunandi samningum. Það má því segja að seinagangur í samningum við álverið um hækkun raforkuverðs standi nú í veginum fyrir því að hægt sé að jafna húshitunarkostnað landsmanna.“ Þetta er orðrétt tilvitnun í ummæli hv. 5. þm. Norðurl. e. úr flokksmálgagni Framsfl. á Norðurlandi. Ég hef heyrt svipaðan tón úr málgögnum flokksins á Austurlandi og kemur ekki á óvart þótt lesa megi þau víðar nú upp á síðkastið þó ég hafi ekki kynnt mér það sérstaklega. Ég tel það með nokkrum ólíkindum að samstarfsaðili Alþb. að ríkisstj. skuli hafa slíkan málflutning uppi og feta þar með í fótspor Morgunblaðsins og stjórnarandstöðunnar, sérstaklega talsmanna Sjálfstfl., sem borið hafa mig þungum sökum í þessu máli. Ég hlýt vegna þessa varnarliðs Alusuisse, sem heyrist í hér á hv. Alþingi, að rifja upp hvernig staðið var að málum meðan þessir aðilar komu hér við sögu sem forustuaðilar í sambandi við endurskoðun samninga, þegar tókst að knýja fram endurskoðun samninga við Alusuisse 1975 og 1976. Ég hef ekki talið ástæðu til að flíka þeim málum á meðan ég hafði von um að hægt væri að stilla menn saman í þessu stóra máli. Ég taldi það ekki þjóna okkar hagsmunum að vera að því. En þegar ég er borinn hér á hv. Alþingi þyngstu ásökunum um að spilla fyrir íslenskum málstað, og það af ásettu ráði eins og heyra mátti hér frá hv. 6. þm. Reykv., hlýt ég að minna þennan hv. þm. á það, og einnig hv. framsóknarmenn sem kasta í sömu átt að mér, hvernig háttað var endurskoðun samninga 1975 þegar m. a. formaður Framsfl., hæstv. núv. sjútvrh., var meðal aðaltrúnaðarmanna ríkisstj. við endurskoðun þeirra samninga ásamt Ingólfi Jónssyni þáv. hv. alþm. og Jóhannesi Nordal seðlabankastjóra. Í ljósi svonefndra tillagna hæstv. sjútvrh. og hv. 12. þm. Reykv., sem mjög er undir tekið af hv. 6. þm. Reykv. er vert að rifja upp til hvers samningarnir 1975 leiddu, samningar sem Alusuisse hefur túlkað af sinni hálfu sem slétt skipti en ýmsir hafa gumað af hér innanlands og vitnað til að undanförnu. Það er full ástæða að líta á það, þegar hér eru aðilar á hv. Alþingi sem mæla með því að við föllumst án skilyrða á kröfur Alusuisse um stækkun álversins í Straumsvík og um að fá að taka inn nýjan eignaraðila að hálfu, sér til hagsbóta. Þessir sömu menn, sem mæla með því nánast að gefa Alusuisse sérstaka forgjöf, ásaka mig fyrir drátt á samningum. Ég tel rétt að upplýsa hv. Alþingi og þjóðina um hvað við höfum haft upp úr endurskoðun samninganna frá 1975, sem eiga að vera eins konar fordæmi fyrir þá samningabraut sem þeir aðilar sem ég hef hér nefnt vilja knýja íslensk stjórnvöld inn á. Þessi endurskoðun samninga 1975 fól fyrst og fremst í sér þrjá þætti: 1. Breytingar á framleiðslugjaldi ÍSALs Alusuisse í vil. 2. Nokkra leiðréttingu á raforkuverði til ÍSALs Íslandi í vil, a. m. k. á pappírnum. 3. Stækkun álversins í Straumsvík sem nam 20 mw. að afli, fyrst og fremst Alusuisse í vil. Þess utan fékk Alusuisse skattinneign, sem umdeilt var hverjum ætti að reikna, í sinn hlut á hæstu vöxtum. Það er sú skattinneign sem ríkissjóður nú hefur sléttað með hækkun og endurákvörðun framleiðslugjalds til ÍSALs og auk þess gert kröfu á ÍSAL um umtalsverðar fjárhæðir í sambandi við framleiðslugjaldið. Fyrir utan þetta var um að ræða á samningaborði þeirra aðila sem undirbúa áttu endurskoðun samninganna 1975 yfirverð að mati Coopers & Lybrand og umtalsverða upphæð sem eðlilegt hefði verið að endurákvarða þá í sambandi við framleiðslugjald. Hver skyldi, hv. alþm., og ég bið ykkur að taka eftir, hver skyldi hafa orðið töluleg útkoma þessara breytinga á umræddu tímabili 1975–1980? Við skulum fyrst líta á framleiðslugjaldið. Ef ekki hefði verið fallist á breytingar á skattaformúlum og þar með framleiðslugjaldinu 1975 og með lögfestingu hér á hv. Alþingi 1976, þá hefði innheimt framleiðslugjald, eins og það var ákvarðað samkv. ársreikningum vel að merkja á þeim tíma, verið 25 616 631 dalir. Þetta hefði verið það sem komið hefði í ríkissjóð að óbreyttum samningum. Hvað innheimtist í reynd á sama tímabili, eftir að fallist hafði verið á og lögfestar breytingar á skattaformúlunni? Takið eftir, ekki 25 millj. Bandaríkjadala heldur 8 056 759 dalir. Mismunurinn, sem þarna hallar á í sambandi við framleiðslugjaldið, er 17 559 872 Bandaríkjadalir. Þetta er niðurstaðan varðandi framleiðslugjaldið á þessu tímabili. Er það ekki glæsileg niðurstaða eða hitt þó heldur? Hvað um annan þátt þessa máls, raforkuverðið? Án breytinga hefði Landsvirkjun fengið á þessu tímabili fyrir raforku árin 1975–1980 13 968 000 Bandaríkjadali, en með breytingunni hefur þessi upphæð reynst samkv. upplýsingum frá Landsvirkjun 32 636 000 Bandaríkjadalir. Mismunurinn til hækkunar, Íslandi í hag, er 18 660 000 Bandaríkjadalir á meðan hin upphæðin sem ég rakti hér áðan, sem reiknuð var Íslandi en tekin var til baka í sambandi við framleiðslugjaldið var nálægt því sama upphæð, 17 559 872 dalir. Í ljósi þessarar útkomu er kannske ekki að furða að Alusuisse talar um skipti á sléttu, „give and take“, sem munstur fyrir samninga sem þeir séu reiðubúnir að taka þátt í. Það eru samningar af þessu tagi sem virðist vera áhugaefni margra hér á hv. Alþingi að endurtaka. Og er þó ekki allt talið því að fyrir utan það sem hér liggur fyrir, nánast skipti á sléttu, nánast núllútkoma fyrir Ísland út úr þessari endurskoðun samninga, fékk Alusuisse viðurkennda til sín þá skattinneign sem stóð inni þegar gengið var frá samningunum í des. 1975. Sú skattinneign var síðan sett á hæstu vexti og hefur hlaðið utan á sig frá þeim tíma. En það var algerlega ófrágengið mál áður hverjum hún skyldi reiknuð og íslenskir lögfræðingar, sem ráðlögðu íslenskum samningaaðilum, þ. á m. hæstv. sjútvrh., töldu eðlilegt að þessi skattinneign yrði reiknuð íslenska ríkinu til tekna. Fyrir svo utan þetta lá það fyrir bréflega frá Coopers & Lybrand til íslensku samningamannanna að vantalinn hagnaður ÍSALs vegna hráefna, vegna aðfanga á árinu 1974 næmi 3 160 432 Bandaríkjadölum, og eðlilegt væri að mati Coopers & Lybrand að gera kröfu um hækkun skatta, endurákvörðun framleiðslugjalds sem næmi 549 849 Bandaríkjadölum eða sem svarar 10.5 millj. ísl. kr. á núvirði. En hvað skyldi nú hafa orðið um þessa kröfu? Ætli hún hafi ekki verið endurákvörðuð og reiknuð íslenska ríkinu til tekna ? Nei. Svo undarlegt sem það er þá var það m. a. s. aldrei upplýst opinberlega, ekki einu sinni gagnvart hv. Alþingi, að þessi bellibrögð hefðu verið viðhöfð af fyrirtækinu á árinu 1974, og þess sér hvergi stað að þessi vantaldi hagnaður Alusuisse eða ÍSALs á þessum tíma hafi gagnað íslenskum samningamönnum hið minnsta. Ein meginkrafa og eðlileg krafa af Íslands hálfu í þessum samningum var m. a. það að fá inn endurskoðunarákvæði í samningana. Sú krafa fékk engan hljómgrunn, undir þá kröfu var ekki tekið, og það var gengið frá samningunum óbreyttum að þessu leyti. Ég tel, hv. alþm., að nauðsynlegt hafi verið að greina hér frá þessari stöðu mála nú, þegar fyrir liggur að ýmsir hv. alþm. og jafnvel ráðh. í ríkisstjórn Íslands hvetja til þess að farið sé út á viðlíka samningabraut og gert var við Alusuisse 1975 með þeim hörmulegu niðurstöðum sem þarna liggja fyrir. Ég held að það sé líka umhugsunarefni þegar um það er gerð till. af hæstv. sjútvrh., sem hér var rifjuð upp áðan, að farið verði að setja upp sérstaka álviðræðunefnd, sem Framsfl. hafði engan áhuga á að starfaði áfram í byrjun des. og neitaði að endurskipa fulltrúa í þá nefnd með sérstakri þingflokkssamþykkt. En svo tveimur mánuðum síðar kemur formaður flokksins og virðist sýna iðrunarmerki í þeim efnum og vill fara að endurreisa þessa nefnd til þess að taka á málum með þeim hætti sem hann hefur lýst í sínu flokksmálgagni. Þar kemur hann m. a. að því og hefur sérstakan áhuga á því að Landsvirkjun eigi fulltrúa í þeirri nefnd. Nú er mér ekki kunnugt um hvort Landsvirkjun sem slík átti nokkurn fulltrúa í samninganefndinni 1975, sem tók á þessum málum fyrir hönd stjórnvalda og lagði á öll ráð. Mér er ekki kunnugt um með hvaða hætti stjórn Landsvirkjunar fjallaði um þessi efni. En ég vil benda hv. alþm. á það í sambandi við niðurstöður endurskoðunar samninga 1975, sem hér hafa verið rifjaðar upp og greint frá í fyrsta skipti hvernig líta út í reynd, að þá gerðist það að Landsvirkjun krafðist vissrar leiðréttingar á sínu dæmi og náði fram breytingum á raforkuverði til þess að bæta sinn hag að nokkru, en sama upphæð, nokkurn veginn sama upphæð var flutt úr ríkissjóði, var tekin úr ríkissjóði á þessum tíma með breytingum á reglum um framleiðslugjaldið, um skattana, og færð yfir til Landsvirkjunar. Svo hælast menn um að hafa náð fram leiðréttingum mála fyrir Íslands hönd. Það er fyllsta ástæða til að mæla hér viðvörunarorð til þeirra manna sem vilja standa þannig að málum, að leggja allt í sölurnar að því er virðist til þess að setjast til málamynda að samningaborði við Alusuisse, án þess að hafa hina minnstu tryggingu fyrir því að nokkur nettóleiðrétting okkar mála fáist, án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir því fyrir fram, en vilja kaupa það því verði að fá að setjast að slíku samningaborði, sem ekki ber slíkt nafn með réttu, að byrja á því að gefa Alusuisse í forgjöf þær kröfur sem fyrirtækið ber fram og sem fyrst og fremst eru til þess fallin að skapa okkur viðspyrnu í þessu máli. Ég hef ekki áhuga á slíku. Ég hef ekki áhuga á að standa fyrir endurskoðun samninga upp á þau býti sem hér voru rakin áðan. Ég hef aðeins áhuga á því að sá fráleiti samningur sem hér var gerður 1966 fáist leiðréttur í reynd Íslandi til hagsbóta. En það gerist ekki með því að hv. alþm. standi með spjótin úti hver gegn öðrum hér á hv. Alþingi Íslendinga og skemmti þeim herramönnum sem hirða arðinn af íslenskum orkulindum og verki íslenskra handa og sitja með sínar aðalstöðvar suður í Zürich. Þannig náum við ekki fram rétti okkar. Honum náum við aðeins með því að átta okkur á aðalatriðum máls, stilla saman og fylkja saman um íslenska hagsmuni. Enn er til þess tími. enn er ráðrúm til þess að sjá að sér fyrir þá sem horft hafa í ranga átt í þessu máli. Ég skora á hv. alþm. að endurskoða og endurmeta afstöðu sína, þá menn sem sjá það sem sitt erindi fremst að kasta hnútum að mér fyrir málsmeðferð í þessum efnum en láta þann aðila sem við eigum við að fást og ætti að vera hinum megin við borðið skemmta sér á meðan. Ástæðan fyrir því að nú hefur verið endurákvarðað framleiðslugjald á ÍSAL í samræmi við niðurstöður Coopers & Lybrand er að sjálfsögðu sú, að reynt hefur verið til þrautar að ná þeim samningsgrundvelli fyrir Ísland sem geti veitt okkur vonir um að fá leiðréttingu okkar mála. Þar eru lokuð sund. Þar höfum við fengið nei á nei ofan. Þar hefur því verið lýst yfir í símskeytum frá Alusuisse að það sé óhugsandi að þeir fallist á einhverja leiðréttingu mála að óbreyttum samningum að öðru leyti, einhverja nettóleiðréttingu mála okkur til handa. Þetta hefur verið ítrekað nógu oft til þess að þeir sem á annað borð vilja skilja hvernig málin liggja ættu að vera farnir að átta sig til hlítar. En eftir þeim málflutningi sem hér er viðhafður virðist enn því miður sem svo sé ekki orðið, þessi vísa sé ekki enn nógu oft kveðin. 
             Herra forseti. Ég vil að endingu segja það, að vilji Íslendingar tryggja sér eðlilega leiðréttingu mála í viðskiptum við það fyrirtæki sem hér hefur aðstöðu til rekstrar í okkar landi og flutt hefur arðinn frá íslenskum auðlindum og vinnu íslenskra handa til útlanda á liðnum árum, vilji menn ná fram slíkri leiðréttingu verður það aðeins tryggt með því að hér verði samstaða á hv. Alþingi um að sækja okkar hlut af einurð og með því að beita okkar rétti. Við höfum nú sett punktinn aftan við deilur fortíðarinnar. Sjálfstfl. hv. í stjórnarandstöðu ætti ekki að þurfa að kvarta undan því að þeim málum sé ekki lokið. Hann ætti að geta farið að taka á raforkuverðsmálunum með okkur þess vegna. Úr þeirri leiðréttingu sem nú er fram komin með endurákvörðun framleiðslugjalds hefur verið gert litið hér af hv. talsmönnum Sjálfstfl.,  Herra forseti. Það mætti margt fleira segja um þetta mál að gefnu tilefni hér í dag, en ég læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. beindi til mín nokkrum spurningum. Hann spurði í fyrsta lagi hvort ríkisstj. hefði fjallað um þá ákvörðun fjmrh. að bakfæra skatta hjá Íslenska álfélaginu. Svarið við því er nei. Hann spurði einnig að því, hvort ég hefði fyrir fram vitað um þetta. Svarið við því er einnig neitandi. Ég vissi það ekki. En hann spurði í þriðja lagi um afstöðu mína í þessu máli. Líklega verð ég að viðhafa nokkur fleiri orð í því svari. Segja má að þetta mál hafi hafist í des. 1980 þegar hæstv. iðnrh. lagði fram upplýsingar, sem hann hafði aflað, um verðlagningu á súráli. Ég var þá að vísu staddur erlendis og var ekki á þeim ríkisstjórnarfundi, en skömmu eftir það var tilnefnd ráðherranefnd til að vera hæstv. iðnrh. til aðstoðar í málinu, eins og þessi ríkisstj. hefur gert í fjölmörgum erfiðum málum. Þessi ráðherranefnd starfaði nokkuð framan af árinu 1981 og undirbjó m. a. ákveðnar tillögur sem hæstv. iðnrh. lagði fyrir Alusuisse sem grundvöll að viðræðum og samningum á þessu sviði. Þessi sama ráðherranefnd átti einn fund með hæstv. iðnrh. og dr. Müller frá Alusuisse. En ég held ég megi segja að síðan hafi þessi nefnd ráðh. mjög lítið fjallað um málið. Hæstv. iðnrh. hefur ekki lagt málin fyrir þessa ráðherranefnd, eins og venja hefur verið með fjölmörg önnur mál þar sem ráðherranefndir hafa starfað. Hann hefur m. ö. o. kosið að hafa þetta mál hjá sér, sem hann hefur vitanlega fullan rétt til. Ég hef litið svo á, að ráðherranefndina hafi, við skulum segja, dagað uppi á vormánuðum 1981. Í þessu máli kom fram upphaflega, samkv. þeim upplýsingum sem hæstv. iðnrh. hafði aflað sér, verulegur munur á súrálsverði því sem ÍSAL var gert að greiða og því sem heimildarmenn hæstv. ráðh. töldu eðlilegt súrálsverð. Munaði þar, ef ég man rétt, um 48 millj. kr. Þessi niðurstaða fór til erlends endurskoðunarfyrirtækis, Coopers & Lybrand, eins og allir þekkja. Það fyrirtæki fór mjög vandlega í þær upplýsingar allar og komst að þeirri niðurstöðu að þarna væri á nokkrum árum um u. þ. b. 16 millj. dollara mun að ræða. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, eins og ég hef oft látið í ljós, að ég tel að það mál hafi verið vandlega endurskoðað og ég sé enga ástæðu til þess að vefengja niðurstöðu Coopers & Lybrand. Þetta er alþjóðlegt fyrirtæki og hefur getið sér ágætisorð. Hitt er svo sjálfsagt að hafa í huga, að Alusuisse hefur mótmælt þessu og látið aðra alþjóðlega endurskoðendur fara í gegnum málið. Þeir hafa komist að allt annarri niðurstöðu. Málið mun í eðli sínu vera allflókið, því viðskipti með súrál eru oft þríliða - ef ekki fleiri liða - viðskipti þar sem önnur framleiðsla og milliliðir eru. En ég hef fyrir mitt leyti ætíð talið rétt að byggja á niðurstöðu Coopers & Lybrand. Um þetta hefur því ekki verið nein deila á milli mín og hæstv. iðnrh. og ég talið eðlilega með þennan þátt málsins farið. Að vísu má segja að þess hafi ekki verið gætt í nokkur ár að krefjast endurskoðunar á réttum tíma, eins og samningurinn gerir ráð fyrir. Þegar þessar upplýsingar birtust á sínum tíma, í des. 1980, var að mínu mati hins vegar dálítið óvarlega farið um þær orðum. Talað var um að um sviksamlegt athæfi væri að ræða. Athugasemd var gerð við það á ríkisstjórnarfundi og átti að strika það orðalag út í þeim gögnum sem fyrir lágu, en það mun ekki hafa orðið eins og til var ætlast. Þetta olli, eins og menn vita, mjög miklum úlfaþyt. Ég harma þetta því ég er fyrir mitt leyti þeirrar skoðunar, að ákaflega erfitt sé að setjast niður og semja við svikara eða hvaða öðru slíku nafni menn vilja kalla mótaðilann. Ég er sannfærður um að þessi mistök, sem ég vil kalla svo, urðu til þess að Alusuisse gat með nokkrum rétti krafist þess að vera hreinsað af þessum áburði áður en sest væri niður til alvarlegra samninga. Ég er ekki í nokkrum vafa um að Alusuisse hefur notað þau tækifæri sem hafa gefist til að tefja fyrir samningum. Menn geta sagt: Þetta er ekki heiðarleg framkoma. Ég skal ekkert um það segja, en fyrirtækið vill eflaust, eins og allir aðrir sem njóta ódýrrar raforku, njóta slíks sem lengst. Ég held að menn verði þá að setja sig í þeirra fótspor. Þeir hafa áreiðanlega notað þau tækifæri sem þeir hafa fengið til að tefja málið. Mín gagnrýni á meðferð málsins beinist fyrst og fremst að þessu. Mér finnst að Alusuisse hafi verið veitt allt of mörg tækifæri til að draga að setjast niður til alvöruviðræðna um raforkuverð. Raforkuverðið er langsamlega mikilvægasta atriðið fyrir okkur í þessu máli. Raforkuverð til ÍSALs er orðið lágt á heimsmælikvarða, getum við sagt, til álbræðslna, 6.5 mill eða 6.5 þúsundustu úr dollara, og má segja að það sé kannske þriðjungur af raforkuverði til álbræðslna víða um heim. Að vísu eru fjölmörg dæmi um lægra verð, en í öllum nýlegum samningum er verð til slíks iðnaðar a. m. k. þrefalt þetta. Því er það langsamlega mikilvægasta atriðið, eins og kom fram í þeim ræðum sem hv. fyrirspyrjandi og hæstv. iðnrh. fluttu, að fá hækkun á raforkuverðinu sem allra fyrst. Til greina kom fljótlega hvort bakfæra ætti þessa vangoldnu skatta, sem stafa af súrálsverði og - samkv. síðari athugun - verði rafskauta, og svo vegna deilna um afskriftir. Allt hefur þetta verið rakið. Ég fer ekki út í það í smáatriðum. Þetta var vandlega athugað, og ég tel að hæstv. iðnrh. hafi unnið vel að þeim málum. Hann fékk lærða lögfræðinga til að skoða þau mál. Niðurstöðurnar liggja fyrir, eins og hér hefur verið rakið. Samkv. íslenskum skattalögum er vafalaust að bakfæra má þessa skatta. Ég hef látið í ljós, a. m. k. við hæstv. iðnrh., að ég teldi vel koma til greina að bakfæra skattana einhliða. Ég verð hins vegar að segja það, svo ég hlaupi nokkuð fram í tímann, að mér þóttu verða mikil þáttaskil með því tilboði sem Alusuisse gerði 10. nóv. s. l. Þá bauðst fyrirtækið til að leggja deiluna um súrálsverðið, rafskautin og afskriftirnar og þær afleiðingar, sem annað mat á þessu hefur á skatta, í tvo íslenska gerðardóma - a. m. k. annan þeirra skipaðan íslenskum lögfræðingum og hinn þannig tilnefndan að einn væri frá hvorum aðila og samkomulag verði um oddamann. Menn verða að athuga að einhliða bakfærsla á þessum sköttum getur að sjálfsögðu leitt til þess að Alusuisse kæri slíkt til þess alþjóðlega gerðardóms sem gert er ráð fyrir í samningnum. Nú skal ég ekkert um það segja hvort fyrirtækið gerir það. Þá er, ef ég má orða það svo, vel af stað farið. Þá er málið þar með unnið. Ef fyrirtækið vísar þessu hins vegar til alþjóðlegs gerðardóms tel ég það langtum verri kost en þá gerðardóma sem Alusuisse bauð upp á með tilboði sínu frá 10. nóv. Ég hef ekkert sérstakt við þessa gerð fjmrh. að athuga, nema það þá, að eftir að tilboðið kom fram 10. nóv. tel ég að átt hafi að fallast á það og vísa deilum í innlendu gerðardómana og losna við þessi deilumál úr vegi þess stóra máls sem er hækkun á raforkuverði. Vitnað hefur verið til þess sem ég hef sagt í dagblöðum og til þeirrar till. sem ég flutti í ríkisstj. nýlega um þetta mál. Ég sagði áðan, að ég tel að með því tilboði sem kom 10. nóv. hafi orðið þáttaskil. Ég er þeirrar skoðunar, að það tilboð hefði þurft að skoða miklu betur og með því móti hefði verið unnt að hefja viðræður um hið mikilvæga raforkuverð. Ég gagnrýni það, eins og komið hefur fram, að ekki var gengið að tilboði Svisslendinganna um að koma öðrum deilumálum í gerð og hreinsa þannig borðið, ef orða má það svo. Ég tel jafnframt - hef gagnrýnt það í viðræðum við iðnrh. og víðar - eðlilegt að fallast á að ræða um stækkun álversins í tengslum við raforkuverðshækkun, sem við erum sáttir við. Ég legg áherslu á „í tengslum við.“ Mér finnst ekki koma til greina, eins og mátti skilja á sumum orðsendingum Svisslendinganna, að þeir fái fyrst samþykki fyrir stækkun. Það verður að vera í tengslum við viðunandi raforkuverðshækkun. Af hverju tel ég þetta rétt? Ég tel þetta rétt vegna þess að óumdeilanlega er þetta álver orðið nokkuð gamalt og nokkuð úrelt. Orðið hafa miklar tæknibreytingar á þessu sviði með hækkandi orkuverði og ýmsar nýjungar verið innleiddar, sem leiða til meiri orkusparnaðar. Þetta álver er því orðið að þessu leyti óhagkvæmt í rekstri. Ég lít svo á að það sé ákaflega æskilegt fyrir okkur ekkert síður en Svisslendingana, því hér er þó um fyrirtæki í landinu að ræða. sem við viljum halda gangandi, að það sé rekið á hagkvæman hátt. Ég held einnig, að vel kunni að vera að sá kostur sé okkur hagkvæmur í orkunýtingu að álverið verði stækkað. Ég hef því talið að á þetta ætti að fallast í tengslum við viðunandi hækkun á raforku og tel að samþykki hefði verulega losað um allar viðræður í því sambandi. Þá hafa Svisslendingarnir lengi farið fram á að mega taka inn annan hluthafa með 50% hlutdeild í stað 49, sem þeir hafa leyfi til. Ég hef ekki séð neitt athugavert við það. Vel kann slíkt að styrkja allan rekstrargrundvöll álversins, t. d. markaðslega. Ég vek athygli á að hæstv. iðnrh. hefur staðið í svipuðum viðræðum við japanskt fyrirtæki um járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði af sömu ástæðu, að reyna að styrkja markaðsforsendur og rekstrargrundvöll. Ég sé ekki að þetta saki okkur að nokkru leyti og væri eðlilegt að fallast á þetta a. m. k. strax og alvöruviðræður um raforkuverðið eru hafnar og, „nota bene“ önnur atriði samningsins sem þarf að endurskoða því þau eru fleiri en bara raforkuverðið. Segja má að þetta séu þau atriði sem skipta mestu, þ. e. meðferð deilumála og svo að reyna að opna fyrir viðræður með því að fallast á stækkun og fallast á annan hluthafa. Í þeim till. sem ég lagði fram í ríkisstj. gerði ég í fyrsta lagi ráð fyrir að ráðherranefnd yrði endurskipuð og henni falið að koma sér saman um meðferð málsins. Þessari ríkisstj. hafa reynst þeir starfshættir mjög vel og fjölmörg erfið mál hafa verið leyst þannig, og gæti ég út af fyrir sig nefnt ýmis hér. Ég harma því að ráðherranefnd var ekki höfð með í ráðum lengur en ég gat um áðan. Í öðru lagi tel ég að það eigi að endurskipuleggja álviðræðunefnd. Ég lagði til að í henni væri einn fulltrúi frá hverjum þingflokki, fulltrúi frá forsrh. og hans mönnum og svo einn frá Landsvirkjun. Ég held að svona álviðræðunefnd eigi ekki að vera of fjölmenn. Ég tel mjög vafasamt að hæstv. ráðh. standi sjálfur í svona viðræðum. Ég vek athygli á að sá háttur var ekki fyrr á hafður. Ég held að betra sé að aðrir séu þar, þó að sjálfsögðu sé það allt í fullu samráði við viðkomandi ráðh. Ég tel nauðsynlegt að Landsvirkjun sé með. Ég held að það hafi reynst jákvætt í fyrri viðræðum. Því lagði ég til að fulltrúi frá Landsvirkjun væri í þessari nefnd. Að sjálfsögðu myndi hæstv. iðnrh. skipa formann í svona viðræðunefnd. Þá gerði ég í þriðja lagi ráð fyrir að sett yrði það skilyrði að einhver upphafleg raforkuverðshækkun fengist. Ég hef ekki sett fram ákveðna tölu því mér finnst slíkt þyrfti að ræða nánar. Ástæðan fyrir þessu er sú, að þetta hefur því miður dregist svo mjög á langinn að ég tel að því verði ekki neitað af Svisslendinganna hálfu. Einhver raforkuverðshækkun er fyrir löngu orðin ekki bara réttlætanleg heldur sjálfsögð. Mér sýnist að viðurkenning á því með nokkurri hækkun væri nokkurs virði. Þá tel ég að viðræður yrðu að hefjast án tafar og lagði til að fyrir þær viðræður féllumst við á stækkun álversins í tengslum við viðunandi raforkuverðshækkun í fyrsta lagi og í öðru lagi á að þeir tækju inn nýjan hluthafa sem við samþykktum. Mér finnst að hann eigi að vera háður okkar samþykki og sé ekki að það ætti að valda neinum erfiðleikum. Þetta voru í meginatriðum þær tillögur sem ég lagði til á þeim fundi þar sem hæstv. iðnrh. lagði fram hugmyndir sínar um einhliða aðgerðir í raforkumálum álversins, þ. e. einhliða hækkun á raforkuverði. Það er að sjálfsögðu eðlileg spurning: Hvers vegna er lagst gegn einhliða hækkun? Ég vil segja það, að ég leggst alls ekki gegn slíkum aðgerðum um alla eilífð. Ég held hins vegar að menn verði að athuga mjög vel slíkt skref áður en tekið er. T. d. er ljóst að samningurinn gerir ráð fyrir alþjóðlegum gerðardómi. Vitanlega yrði einhliða hækkun kærð til slíks gerðardóms. Menn hljóta að spyrja sjálfa sig að því, hvort allur undirbúningur málsins og meðferð málsins fyrir slíka hækkun sé þess eðlis að mundi njóta stuðnings í alþjóðlegum gerðardómi. Ég hef mínar efasemdir um það og þær mjög sterkar. Ég verð einnig að segja það, að ég fékk tækifæri til að hitta þennan lögfræðing, sem hæstv. iðnrh. minntist á, mr. Lipton. Það var mjög fróðlegt, en mér þótti undarleg sú fullyrðing þessa lögfræðings að ríkisstj. væri ekki bundin af samningi, hún væri yfir það hafin. Ég verð að segja alveg eins og er að þetta samræmist ekki minni réttarvitund. Þetta kann að vera svo í sumum frumstæðari ríkjum þar sem þingræði hefur ekki lengi verið, en ég tel að ríkisvaldið, og ekki síst Alþingi, sé bundið af samningi sem það hefur sjálft lögbundið og á ákaflega erfitt með að samþykkja að ríkisstjórn og Alþingi sé þá frjálst að breyta slíkum samningi einhliða. Ég held að það hljóti þá að verða að gerast í nauðvörn, sem þarf miklu sterkari rökstuðning en mér finnst nú vera kominn fram. Því þrátt fyrir þau meðmæli sem þessi ágætis lögfræðingur hefur verið með þóttu mér rök hans ekki sannfærandi að þessu leyti. En svo verða menn einnig að spyrja sjálfa sig að því: Ef við hækkum raforkuverðið einhliða hvaða útgönguleið kann eigandi álversins að hafa? Mér sýnist líklegt án þess að ég hafi nokkra fullvissu um það, að hann segði sem svo: Samningurinn er rofinn og við erum óbundnir af öðrum ákvæðum samningsins. Í samningnum eru mjög mikilvæg ákvæði, eins og t. d. um 85% kaupskyldu á raforku. Þeir geta sagt að þetta gildir þá ekki lengur og þeir séu ekki skyldugir til að kaupa raforkuna. Nú er þannig ástatt í álbræðsluheiminum að lokað hefur verið fjölmörgum álverum, jafnvel hagkvæmari verum en þetta er, sem er orðið nokkuð gamalt, a. m. k. eru þau sum hver stærri. Mér þætti ekkert ólíklegt þótt þeir, sem hafa lokað sínum álverum t. d, nálægt markaðnum í Bandaríkjunum, í Tenessee og víðar, eða reka þau með mjög litlu álagi, gripu til þess ráðs að loka álverinu hér, sem þýddi að upp yrði sagt nálægt 700 manns. Til hvers grípum við þá? Ég vil ekki standa frammi fyrir slíku. Ég fæ ekki séð að við gætum með nokkru móti tekið við rekstri álversins og hef sagt að þá þyrfti líklega að opna ríkissjóð æðivel. Hver á að borga hallann og hvert á að selja framleiðsluna o. s. frv.? M. ö. o. hef ég ekki getað, að þessum málum athuguðum, stutt að farið verði út í einhliða aðgerðir á þessari stundu. Ég tel að það eigi að gera ítrekaða tilraun til að fá samninga og mér finnst að á grundvelli þessa tilboðs, sem kom 10. nóv., sé það hægt. Ég legg áherslu á það. Um áliðnaðinn almennt mætti fara mörgum orðum. Hann er í miklum erfiðleikum og þetta mál ber að á heldur erfiðum tíma að því leyti. Því verður víst ekki neitað. Eins og ég hef þegar nefnt hefur álverum verið lokað mjög víða um heim. Það er líka staðreynd, að aðrar þjóðir hafa brugðist við þessum erfiðleikum nú með því að bjóða lágt raforkuverð, eins og t. d. Kanadamenn munu hafa gert nýlega. Þá hefur norska ríkisstjórnin breytt fyrri áætlunum. Þar voru uppi áætlanir um að hækka skatta á raforku og þar með raforkuverð til stóriðju, en nú hefur ríkisstjórn Noregs lagt fram frv. í Stórþinginu þar sem gert er ráð fyrir að raforkuverð til álvera sem byggð voru fyrir 1970 verði óbreytt. Þannig eru ýmsar blikur á lofti, því verður ekki neitað, þótt það breyti því ekki að orkuverðið hér er töluvert lægra en t. d. hjá þessum álverum í Noregi. Hér er það 6.5 mill, en í Noregi nálægt 11–12, svo þarna er ennþá mikill munur á engu að síður. En þetta nefni ég aðeins sem dæmi um þær þrengingar sem að steðja. Nú hefur aðeins birt til, að því er manni skilst, og einhver hækkun orðið á álverði. Ég hef nýlega séð spár sem byggjast á upplýsingum sem Alþjóðabankinn gefur, þar sem því er spáð að á næstu tveimur, þremur árum muni mjög birta til á þessu sviði og þá raforkuverð til álbræðslna fara hækkandi með álverði. Ég held þess vegna að það sé ákaflega mikilvægt að koma þessu nú á skrið, semja þá um þriðja kerskálann í sambandi við verulega hækkun á raforkuverði. Ég held að aðeins bjartara sé fram undan og vil því nota tækifærið og hvetja mjög eindregið til þess að efnt verði til fundar hið bráðasta um þetta mál með Svisslendingunum og þá reynt að fara þá leið sem ég hef lagt til og nú rakið.



Herra forseti. Ég taldi nauðsynlegt að biðja um orðið til að koma á framfæri talnalegri leiðréttingu, sem varðar það mál sem ég flutti áðan. Ég las hér upp gögn sem ráðuneytisstjóri minn útvegaði mér í morgun og þar á meðal frá Landsvirkjun. Þar hefur orðið villa á í sambandi við raforkuverð annars vegar miðað við samninginn eins og hann var og þær tekjur sem hann hafði skilað í raforku og hins vegar í sambandi við þær tekjur sem inn hafa komið. Ég bið ekki síst þá sem hér eru frá fjölmiðlum að gefa þessu gaum. Fyrri talan, þ. e. rauntekjurnar sem hafa fengist á árunum 1975–1980, er eins og ég greindi frá 32 millj. 636 þús. dalir, en samkv. eldri samningi hefðu þær orðið ekki 13 millj. 968 þús. dalir, heldur 16 millj. 828 þús. og mismunurinn á þessu tvennu þannig 15 millj. 808 þús. Bandaríkjadalir. Þetta er sem sagt endurskoðuninni í óhag frá því sem ég greindi frá áðan. Framleiðslugjaldstalan sem skertist er 17 millj. 559 þús. 872 dalir og mismunurinn á þessum tölum þannig 1 millj. 750 þús. dalir sem samkv. þessu hafa tapast við þessa endurskoðun og samanburð á framleiðslugjaldi og raforku. Dæmið er því enn svartara en ég greindi frá áðan.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. iðnrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur hér gefið um hver hafi orðið útkoman úr endurskoðun samningsákvæðanna árið 1975. Útkoman samkv. því sem hann hefur hér upplýst er sú, að samanlagður ávinningur af hækkun raforku og breytingu á framleiðslugjaldi sé negatívur um 1.7 millj. dollara. Ég held að það hafi legið ljóst fyrir, þegar þessir samningar voru gerðir á sínum tíma, að í þeim fólst hækkun raforkuverðs, en það væri á kostnað skattlagningar. Ég var á þessum tíma fulltrúi ríkisstjórnarinnar í stjórn ÍSALs og ég sendi fjmrn, einmitt greinargerð um þetta atriði og benti á hversu mjög skatttekjur mundu skerðast við þann samning sem þá var verið að gera. Inntakið í því sem ég sendi fjmrn. þá birtist síðar í grein árið 1980. Og ég minni á að við 1. umr. um það mál. sem hér er nú til umfjöllunar, fyrir tveimur árum stóð hæstv. forsrh. upp og talaði mjög mikið um þann ávinning sem við hefðum haft af samningsbreytingunni árið 1975 í hækkun raforkuverðs, en þá lét ég einnig þetta viðhorf koma fram, að það væru tvær hliðar á því máli, nefnilega að skatttekjur hefðu skerst. Auðvitað var ekki hægt að gera þetta dæmi endanlega upp fyrir fram. Það var ekki vitað hvernig afkoma fyrirtækisins yrði og þar fram eftir götunum. En nú liggur reynslan fyrir og ég held að það hafi verið hollt og gott að fá þessar upplýsingar. Hitt fer ekki milli mála, að málflutningur hæstv. iðnrh. að því er þetta varðar er æðiharður dómur yfir þáv. hæstv. iðnrh., sem stóð fyrir þeim samningum, en nú er hæstv. forsrh. Hæstv. iðnrh. talaði um það áðan að það væri mikið mál og meginatriði að menn áttuðu sig á aðalatriðum þessa máls og stilltu saman strengina. Ég held að það sé alveg rétt. En það sem hefur verið að er að þeir tónar, sem hæstv. iðnrh. hefur slegið, hafa verið heldur falskir og hafa ekki skilað neinum árangri. Ég tel að það stafi af því, að hæstv. ráðh. hafi ekki áttað sig nógu vel á einmitt því sem hann er að biðja menn um að átta sig á, - nefnilega aðalatriðum þessa máls. Hæstv. iðnrh. ber sig upp undan því, að því sé haldið fram að það sé vegna þess að hann hafi ekki haldið nægilega vel á þessu máli sem ekki hafi náðst árangur. Mér finnst ákaflega auðvelt að segja ævinlega: Ef það næst ekki árangur er það bara einhverjum öðrum að kenna. - Ég held að það dugi ekki sem skýring, en það er í rauninni inntakið í því sem hæstv. iðnrh. er að segja. Auðvitað eigum við allt undir okkur sjálfum komið í þessu máli. Það fer eftir því hvernig við höldum á málinu hvort við náum árangri, og hafi ekki náðst árangur er það vegna þess að ekki hefur verið haldið nægilega vel á málinu, ekki nægilega vel til þess að árangur næðist. Þetta er vitaskuld sannleikurinn í þessu máli. Í ræðu sinni áðan talaði hæstv. iðnrh. mjög illa um þann samning sem var gerður við Alusuisse á sínum tíma um rekstur bræðslunnar ÍSAL, taldi honum allt til foráttu og sagði að hann væri ómögulegur. Ég hef áður látið það koma fram að ég tel ákvæðin um rafmagnsverð ákaflega misheppnuð. En þessi samningur er nú ekki verri en það, að það er á einni setningu í honum sem öll sú skattakrafa byggist sem hæstv. iðnrh. stendur nú að að gerð verði skuldfærsla fyrir og hæstv. fjmrh. hefur gert. Í skýrslu Coopers og Lybrand kemur fram, að verð á t. d. súráli hjá ÍSAL sé mjög hliðstætt við það sem er í Vestur-Evrópu. En samningurinn er svo strangur að það er gerð krafa til þess að súrálið sé útvegað á bestu mögulegu kjörum, sem er þá lægra verð en það verð, sem viðgekkst í Vestur-Evrópu á þessu tímabili, og á því byggist skattakrafan. Ég held að það sé ákaflega varasamt að fleygja þessum samningi fyrir róða. Ég held að það hafi einmitt sannast í þessu máli að í öllum greinum nema einni er samningurinn mjög sterkur og vandaður. Og einmitt um þessar mundir, þegar hæstv. ráðh. iðnaðar- og fjármála hafa ákveðið þessa skuldfærslu, væri síst ástæða til þess að ráðast að þessum samningi, sem er þó grundvöllur þeirrar skuldfærslu sem þeir hafa ákveðið. Það kom líka fram í máli hæstv. fjmrh., að svokölluð álviðræðunefnd hefði komist að þeirri niðurstöðu að það væri heimilt að leggja á skatta samkv. niðurstöðum Coopers & Lybrand þetta mörg ár aftur í tímann. Þetta er heldur stuttaralegur útdráttur úr niðurstöðu álviðræðunefndar. Það væri ástæða til að dreifa áliti álviðræðunefndar í sambandi við þessar umr. svo að það þurfi ekki að fara að hártoga neitt hvað þar var samþykkt. Álviðræðunefnd sagði sem svo: „Við höfum fengið lögfræðinga til þess að líta á lögfræðilega hlið þessa máls. Samkv. áliti þeirra eru lagalegar heimildir til þess að fara svona að, og við teljum að haldbærasta matið sem fyrir hendi er sé sú niðurstaða sem Coopers & Lybrand hefur fengið.“ En hún bætti við: „Nefndin telur hins vegar að rétt sé að haga meðferð þessa máls í ljósi bréfs frá Alusuisse 10. nóv. til ríkisstj. og nefndin telur því ekki rétt að grípa til aðgerða í skattamálum við núverandi aðstæður.“ Þetta var álit álviðræðunefndar. Þó lagalegar forsendur væru fyrir hendi, reikningsleg niðurstaða væri fengin, taldi nefndin ekki rétt við þessar aðstæður og í ljósi þess tilboðs sem kom frá Alusuisse að grípa til aðgerða í skattamálum. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi hér fram, svo oft sem hæstv. ráðherrar hafa vitnað í álit þessarar álviðræðunefndar, því að þessi hlið málsins, sem var niðurstaða nefndarinnar varðandi þetta hefur ekki verið upplýst af þeirra hálfu og ég sé ekki annað en að sú upplýsing eigi a. m. k. jafnmikinn rétt á sér í þeirri umr. sem nú fer fram og aðrar upplýsingar úr áliti þessarar nefndar. Ég hef orðið var við að sumir eiga erfitt með að átta sig á því, hvernig þessi skattinneign hjá Alusuisse hafi orðið til. Og það er kannske rétt að skjóta því þá aðeins inn, svo að menn velkist ekki í neinum vafa um það, með hvaða hætti skattinneign verður til hjá Alusuisse. Eins og kunnugt er greiðir Alusuisse framleiðslugjald sem er eiginlega óháð afkomu fyrirtækisins. Það er staðgreiðsla á skattinum. Ef það kemur í ljós við ársuppgjör eftir á að of mikið hafi verið greitt er ekki endurgreitt til ÍSALs, heldur leggst það sem umfram er inn á skattinneignarreikning. Ef of mikið hefur verið staðgreitt safnast fé á þennan skattinneignarreikning. Þannig hefur skattinneignin orðið til. En þetta þýðir það vitaskuld líka, að sú skuldfærsla, sem nú hefur verið ákveðið að gera, skilar ekki krónu í ríkissjóð, heldur er einungis bókhaldsaðgerð. ÍSAL er þegar búið að greiða þessa skatta. Það kemur engin króna á þessu ári út úr því að flytja til tölur í bókhaldi. Annað, sem vekur athygli í sambandi við þá skuldfærslu sem nú er gerð, er það, að samkv. hinu lögfræðilega áliti lögfræðinganna Benedikts Sigurjónssonar og Ragnars Aðalsteinssonar er leyfilegt að leggja á skatta af þessu tagi eða skuldfæra fyrir þeim sjö ár aftur í tímann, ef ég man rétt.  Ég sagði áðan að málsmeðferð iðnrh. á þessu hefði ekki skilað neinum árangri. Það muna allir að þetta mál hófst með háum hvelli. Þegar við þá umr. fyrir tveimur árum vöruðum við talsmenn Alþfl. við vindhöggum, að hér yrði að halda vandlega á málum og mætti ekki greiða vindhögg því að þau gætu komið okkur illa síðar. En ég fæ ekki annað séð en nú sé verið að greiða hvert vindhöggið á fætur öðru, því miður, einmitt í þessu máli. Í tvö ár hefur sem sagt enginn árangur náðst. Ég held að allt frá upphafi þessa máls hafi verið ljóst hver markmiðin væru. Það var annars vegar að fá hærra raforkuverð og í öðru lagi að sjá til þess að skattar væru rétt greiddir. Ég tel að við Alþfl.-menn höfum stutt iðnrh. í viðleitni til að ná fram þessum markmiðum, og við höfum leitast við að benda honum á hverju sinni hvernig við teldum skynsamlegast að halda á málum. Það er meira en ár síðan það kom fram í ræðum hjá okkur Alþfl.-mönnum hér á Alþingi hversu miklu mikilvægara væri að fá hækkun á raforkuverðinu en standa í stappinu um skattana. Þá þegar bentum við á að menn væru ekki nema 4–6 mánuði að vinna upp hugsanlega skattinneign, miðað við þá hækkun á raforkuverði sem telja mætti eðlilega og gögn lágu fyrir um að eðlilega ætti að gera kröfu til. Tíminn hefur verið okkur mjög dýr í þessu máli. Við höfum eiginlega á þessu tveggja ára tímabili tapað ferfaldri þeirri upphæð - eða meira - sem hér er verið að tala um að hafi svo djarflega verið færð til í bókun hjá fjmrn. Þetta er auðvitað eitt af aðalatriðum þessa máls. En þegar litið er til baka og málatilbúnaðurinn skoðaður verður ekki komist hjá því að veita því athygli hversu kúnstugur hann hefur verið á köflum. Fyrir um það bil ári fór hæstv. iðnrh. á flot með að við yrðum bara að þjóðnýta álverið í Straumi úr því að þetta gengi ekki neitt. Við bentum á það þá, að það væri einkennileg aðferð við að hegna mönnum sem ekki hefðu staðið í skilum með skattana sína eða fengjust ekki til að greiða eðlilegt verð fyrir raforku að kaupa bara af þeim eignina. Sem betur fór áttaði hæstv. iðnrh. sig á því að þetta var ekki mjög snjallt og hefur ekki haft það mjög í flimtingum hina seinni mánuði. En það sem var kannske enn merkilegra var það, að eitt af því sem hæstv. iðnrh. taldi mjög óaðgengilegt í hugmyndum Alusuisse frá 10. nóv. var að þeir höfðu áhuga á að selja hluta af eign sinni þarna. Þá var það orðið óaðgengilegt sem átti að vera bjargráð í þessu máli fyrir ári. Þetta verður að teljast einkennilegur málatilbúnaður og ekki traustvekjandi. Ég skal rekja annað dæmi. Í desembermánuði s. l. stóðu yfir samningafundir milli hæstv. iðnrh. og forstjóra Alusuisse. Þegar þeim fundum lauk tók hæstv. iðnrh. það mjög skýrt fram í viðtölum í fjölmiðlum, bæði ríkisfjölmiðlunum og eins í blöðum, að það hefði alls ekki slitnað upp úr samningum, þeim yrði auðvitað haldið áfram. Ég held að það hafi verið daginn eftir sem fulltrúi Framsfl. í álviðræðunefnd sagði af sér störfum á þeim vettvangi með miklu braki og hávaða. Það var ekki liðinn nema rumur sólarhringur, fáeinir dagar, tveir eða þrír trúi ég að þeir hafi verið, frá því að ráðh. sagði: Það hefur alls ekki slitnað upp úr samningaumleitunum, þangað til hann, eftir útgöngu fulltrúa Framsfl., sagði: Ég er að undirbúa einhliða aðgerðir. Hvernig lítur þetta út, hv. alþm.? Jú, forsendan fyrir því að undirbúa einhliða aðgerðir er sú, að fulltrúi Framsfl. sagði sig úr nefnd uppi á Íslandi. Ég er hræddur um að þetta sé lélegur undirbúningur mála í svo stóru máli sem einhliða aðgerðir eru, að það skuli verða forsenda fyrir undirbúningi einhliða aðgerða að einhver maður segi sig úr nefnd á Íslandi. Þetta líka verður að teljast heldur kúnstugt. Svo hófust miklar skeytasendingar frá ráðh. til Alusuisse og frá Alusuisse til ráðh. og þegar þær voru búnar að standa nægilega lengi var farinn að harðna í þeim tónninn og ráðh. farinn að gefa yfirlýsingar um að ekki væri til neins að standa í þessu. Manni sýnist allur aðdragandi þessara seinustu aðgerða ákaflega einkennilegur. Þetta ber keim af því, að það sé ástandið í innanlandsmálum sem ráði gerðum iðnrh., en ekki málefnið sjálft. Upphlaupið með undirbúning aðgerða eftir að samningaumleitanir höfðu ekki slitnað var vegna þess að eitthvað gerðist á stjórnarheimilinu, að einhver fór úr álviðræðunefnd. Það er innanlandspólitíkin sem ræður gerðum ráðh., en ekki hin málefnalega staða. Og þetta virðist enn vera að endurtaka sig. Þá kem ég að síðustu aðgerð ráðherrans, sem ég spurði um áðan hvert tilefni gæti verið til úr því að það var ekki spurningin um að halda rétti sínum. Jú, þá hafði það aftur gerst að það hafði orðið árekstur á stjórnarheimilinu. Framsóknarmenn undir forustu hæstv. sjútvrh. höfðu leyft sér að hafa aðra skoðun á því hvernig halda ætti á þessu máli en hæstv. iðnrh. og höfðu gert um það tillögu að sérstök nefnd yrði skipuð í málið. Síðan varð ágreiningur í ríkisstj. um vísitölumál, sem var heldur harðvítugur. Þá kemur það allt í einu eins og skrattinn úr sauðarleggnum að nú megi til að grípa til þeirrar aðgerðar að skuldfara fyrirtækið um skattinneign. Líka á þessum punkti virðist forsendan fyrir hverju skrefi ráðh. vera ástand í innanlandspólitík, einhvers konar innanlandsskák, ástandið á stjórnarheimilinu, en alls ekki málatilbúnaðurinn. Með þessu er ég alls ekki að afneita því að Íslendingar kunna að þurfa að grípa til einhliða aðgerða, hvort heldur er í skattamálum eða að því er varðar rafmagnsverð, en aðdragandi málsins verður að vera með eðlilegum hætti og undirbúningur málsins verður að vera með eðlilegum hætti. Í rauninni eigum við aðeins tvær mögulegar leiðir að því er varðar hækkun á raforkuverði. Önnur er samningaleiðin og hin er einhliða hækkun. Og menn hljóta að spyrja sig fyrir hvert skref sem stigið er: Mun það sem gert er spilla fyrir árangri, hvora leiðina sem við veljum, hvora leiðina sem við verðum að fara? Mér sýnist að ýmislegt í þessum málatilbúnaði gefi einmitt tilefni til að ætla að það sé verið að spilla fyrir, hvor leiðin sem væri heldur farin. Það sé sífellt verið að gera erfiðara að vinna að samningaleiðinni og það sé verið að veikja undirstöðurnar undir því að grípa til einhliða aðgerða. Það er þetta sem er alvarlegt, en það er þetta, hæstv. iðnrh., sem ég tel að sé aðalatriði málsins. Ég sagði áðan að við Alþfl.-menn hefðu leitast við að styðja iðnrh. í þeirri viðleitni að ná fram tveimur meginmarkmiðum: annars vegar hækkun á raforkuverði og hins vegar innheimtu á sköttum. Við höfum ítrekað ályktað um þetta efni. Það var ályktað um þetta í fyrra í flokksstjórn Alþfl., þar sem línurnar voru dregnar. Það var ályktað um þetta í desembermánuði í þingflokki Alþfl., þar sem línurnar voru dregnar og m. a. gerð till. um að sérstök nefnd flæki málið að sér og þá undir forustu aðila sem ríkisstj. öll treysti fyrir málinu. Ef þá hefði verið farið að þeirri till. stæðum við ekki í þeim sporum nú, að ráðherrarnir stæðu í spjótalögum og hnútukasti, eins og raun ber vitni. Ef menn hefðu borið gæfu til að fara eftir þessum tillögum okkar í desembermánuði væru kannske allir flokkar sameinaðir í því hvernig ætti að halda á þessu máli og hefðu náð niðurstöðu um skref fyrir skref og kannske væri kominn einhver árangur. En enn rennur tíminn án þess að árangur hefði náðst. Menn hljóta að spyrja sig, eftir þessa aðgerð iðnrh. og fjmrh.: Hvert á næsta skrefið að vera? Er næsta skrefið, eins og iðnrh. hefur boðað að hann sé að undirbúa, einhliða hækkun á raforkuverði? Hvernig er það mál undirbúið? Hvernig erum við undir slíkt búin, ekki bara samkv. einhverju lögfræðiáliti heldur miðað við hugsanleg viðbrögð af hálfu gagnaðilans, því að einhliða aðgerð þýðir í raun að þeim samningi, sem kröfugerð okkar byggist á, t. d. í skattamálunum, er sagt upp? Við göngum á ákvæði hans í einni grein og þá verður því varla haldið fram að hann sé bindandi í öðrum greinum fyrir gagnaðilann. Ef viðbrögð ÍSALs eða eigandans, Alusuisse, verða sú að hætta að kaupa raforku, ætlum við þá að yfirtaka fyrirtækið? Hvernig erum við í stakk búin til þess? Hefur það mál verið undirbúið? Hvaða sambönd höfum við til að koma þá framleiðslunni hugsanlega á markað og hversu gott svigrúm höfum við í peningamálum til að yfirtaka þetta fyrirtæki - eða munum við láta okkur lynda að 700 manns verði bara send heim og standi hér atvinnulaus til viðbótar við alla þá sem nú þegar hafa misst atvinnuna? Ég held að það væri nær að hyggja betur að því, áður en hvert skref er stigið, hvert það leiðir og hver hin næstu skref kunna að þurfa að verða. Ég ítreka að það hlýtur að vera markmið okkar að ná árangri í hækkun raforkuverðs og sjá til þess að réttir skattar séu greiddir. Og ég ítreka að það þarf að halda á þessu máli af festu. Ég get ekki séð að sú málsmeðferð, sem hér hefur verið tíðkuð af hæstv. iðnrh. og sem ekki verður annað séð en stjórnist fyrst og fremst af innanlandspólitík, sé líkleg til að skila okkur árangri í þessum efnum. En ég ætla að vona að enn sé ekki búið að eyðileggja málatilbúnað okkar í þessu máli.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. flutti ákaflega undarlega ræðu hér áðan um hið svokallaða álmál. Ræður ráðh. bera nú orðið flestar sama keim. Iðnrh, er nefnilega Íslendingur og það mætti skilja á ræðu hans að hann væri sá eini í þessu landi. Hann er Íslendingur að berjast við óvinveitta útlendinga og allir, sem ekki eru sammála honum, eru nánast þjóðníðingar eða föðurlandssvikarar. Til þess að finna þessum orðum sínum stoð hikar ráðh. ekki við að halla réttu máli eða beita rangfærslum með slíkum endemum að a. m. k. síðan ég fór að fylgjast með stjórnmálum minnist ég þess ekki að nokkur íslenskur ráðh. hafi orðið uppvís að ósannindum í sama mæli á Alþingi Íslendinga og iðnrh. hefur orðið. Ég held að það væri hreinlega ástæða til að velta þessum málflutningi svolítið fyrir sér. Halda menn að það sé líklegt að staðan sé sú eftir tveggja ára þóf í þessari deilu, að þrír stjórnmálaflokkar á Íslandi séu hallir undir erlendan auðhring og vilji ganga helst í fangið á honum, á móti iðnrh. sem sé að gæta hagsmuna Íslendinga? Halda menn virkilega að staðan sé þannig? Ég er ansi hræddur um að það sé öðruvísi sem þetta mál snýr. Iðnrh. sagði hér áðan að hann hefði gert sér vonir um það að hægt væri að stilla menn saman í þessu máli, stilla menn saman, Íslendingar stæðu saman í þessu máli gegn erlendu óvinveittu auðafli. Og hvernig gerist það? Jú, hér eru fulltrúar þriggja stjórnmálaflokka á Alþingi með yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar, sem allir eru sammála um það að reyna til þrautar samningaleið. Á móti þeim stendur iðnrh. einn með sinn flokk með kannske 14–16% atkvæða hjá íslensku þjóðinni. Hann leyfir sér að standa einn á móti fulltrúum allra hinna flokkanna um málsmeðferð. Og undir hvaða baráttuorði? Hann er að reyna að stilla menn saman til átaks í þessu máli. Finnst mönnum þetta trúverðugur málflutningur? Hvernig fer nú iðnrh. að því að stilla menn saman í átaki í þessu hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar? Á sama tíma og fyrir liggur í ríkisstjórn Íslands till. frá formanni Framsfl. um ákveðna málsmeðferð, um það að fallist verði á að leggja eldri deilumálin í gerð gegn því að hefja samningaviðræður nú þegar um endurskoðun orkusamningsins, á sama tíma og slík till. liggur fyrir í ríkisstj. og vitað er að hún hefur samþykki ráðh. Framsfl. og þeirra ráðh. sjálfstæðismanna sem eru í ríkisstj., hvað gerir iðnrh. þá til að stilla menn saman sem er hans aðalbaráttumál? Hann grípur til einhliða aðgerða, einhliða bakfærslu á þessum sköttum án þess svo mikið sem að hinir ráðherrarnir viti hvað er að ske. Svo stendur iðnrh. hér upp á Alþingi og segir: Það eru mér vonbrigði að ekki hefur tekist að stilla menn saman í þessu máli. Einn maður er að hlaupa út undan sér og taka einhliða ákvarðanir hingað og þangað, en iðnrh., þetta sameiningartákn okkar í þessu máli, sem er að berjast fyrir því að ná samstöðu og stilla menn saman, vinnur á þennan hátt. Þannig mætti lengi rekja mál. Iðnrh. sleit einhliða viðræðum við Alusuisse í júní árið 1982 með talsvert miklum yfirlýsingum. Það var gert án þess að álviðræðunefnd, sem var skipuð til að standa í þessum viðræðum, vissi um það, án þess að henni væri tjáð það. Af hverju gerði iðnrh. það einhliða án þess að bera sig saman við álviðræðunefndina? Af því að hann var að reyna að stilla menn saman væntanlega. Þannig mætti lengi rekja. Eftir að svissneski álhringurinn sendi þó bréf 10. nóv. og bauð upp á samningaviðræður á þann hátt að það var enginn vandi fyrir hina íslensku þjóð að ganga til samningaviðræðna á þeim grundvelli, til hvers sem þær hefðu svo leitt, og meiri hl. álviðræðunefndar var þeirrar skoðunar að slíka leið ætti að reyna sagði iðnrh. nei. Hann kom í sjónvarpið og sagði: Það er enginn árangur af viðræðum við þessa menn. Og af hverju sagði hann nei, þó að meiri hl. álviðræðunefndarinnar og meiri hluti fulltrúa hinna stjórnmálaflokkanna væri þeirrar skoðunar að sjálfsagt væri að reyna ákveðna leið í þessu efni? Ætli það hafi ekki verið af því að hann væri að reyna að stilla menn saman í þessu máli? Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta til þess að öllum verði ljóst að iðnrh. hefur reynt að leika einleik í þessu máli á allan hátt. Hann hefur hunsað skoðanir annarra stjórnmálaflokka og annarra fulltrúa, en í hvert skipti sem þeir hafa leitað samstöðu eða mótmælt, þá hafa þeir verið að berjast gegn hagsmunum Íslendinga, hvorki meira né minna. Hérna stendur iðnrh. sem hinn eini sanni Íslendingur í stöðugri baráttu fyrir hagsmunum Íslendinga, bókstaflega á móti öllum hinum. Meira að segja flokksbræður hans ganga hér hljóðir um ganga á meðan þessar umr. fara fram. En það er ekki bara þessi samstilling hæstv. ráðh. sem hefur farið fram á þennan hátt, heldur hefur málflutningurinn verið þannig, ekki síst í ræðu hans hér áðan, að með algerum eindæmum er. Hann vitnaði hér áðan til þeirra manna sem vilja leggja allt í sölurnar til þess að setjast að málamyndasamningaborði með Alusuisse, gefa Alusuisse forgjöf. Hvaða menn á iðnrh. við? Hvað er hann að meina? Til hvers er svona málflutningi beitt? Hvaða Íslendingur er það, sem á að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar, sem er tilbúinn að gefa allt, láta allt í sölurnar til þess að setjast að málamyndasamningaborði? Hvers konar málflutningur er það sem hér er um að ræða? Þessir menn, segir iðnrh., vilja fallast á stækkun álversins án nokkurra skilyrða. Hvernig getur iðnrh. fundið þessum orðum sínum stað? Hann er horfinn hér úr þd. nú. Vegna hvers? Vegna þess að honum finnst erfitt að hlusta á sannleikann. Sannleikanum verður hver sárreiðastur. Ég held að honum væri sæmra að vera hér inni undir þessum umr. Það er of langt mál að rekja hér hvernig málflutningur iðnrh. og Þjóðviljans hefur verið í þessum málum. Hann er með algerum eindæmum. Þar hefur ekki verið hikað við að snúa staðreyndum gersamlega við. Ég hef oft sagt að þeir menn sem á þannig málflutningi þurfa að halda búi ekki yfir góðum málstað. Það segir sína sögu. Það er rétt að nú hefur einhliða verið bakfærður nokkur hluti af þeim sköttum sem Coopers & Lybrand telja að Alusuisse eða ÍSAL eigi að greiða hér á landi. Skyldi það nú vera svo, að við hinir höfum verið algerlega á móti því að taka harkalega á álhringnum varðandi þessar skattagreiðslur? Ég man ekki betur en ég hafi fyrstur hreyft þeirri hugmynd í álviðræðunefnd að bakfæra þessa skatta ef engir samningar næðust. Þá var iðnrh. og hans menn þeirrar skoðunar að þeir þyrftu sjálfir að leita eftir gerðardómi til þess að slíkt væri hægt. Mér fannst þá eðlilegra, ef engir samningar næðust, að við bakfærðum þessa skatta og það yrði svissneski álhringurinn sem yrði að leita gerðardóms í málinu. Ég held að sú hugmynd hafi fyrst komið fram hjá mér og ég man eftir ýmsum fulltrúum Alþb. í álviðræðunefnd sem voru mjög efins yfir þeirri málstúlkun þá. Ég var hins vegar þeirrar skoðunar eftir það bréf, sem kom 10. nóv. frá Alusuisse og samningstilboð, að það væri rangt að gera það í þeirri stöðu, enda lægi ekkert á og sjálfsagt væri að leita þessara samninga til þrautar. Það er auðvitað líka rangt að slá því upp að nú hafi iðnrh. bakfært skatta á Alusuisse eða ÍSAL sem svari 6.6 millj. dollara. Fjmrh. greindi réttilega frá því hér áðan, að það eru aðeins um 2.7 eða 2.8 millj. dollara sem nú er um að ræða, fyrir árin 1977, 1978 og 1979. Árið 1980 hafði verið bakfært áður og árið 1976 líka. Fjmrh. hélt því fram að þar sem tvær slíkar ákvarðanir hefðu áður verið teknar, þá væri ekki mikið að taka þá þriðju. En þær ákvarðanir voru allt annars eðlis, vegna þess að endurskoðunin fyrir 1980 fór fram nákvæmlega í samræmi við samninginn, eins og hann liggur fyrir, og að mínu viti þess vegna eðlilegt að bakfæra skattana beint þá, enda var það gert og það strax og fyrir löngu síðan. Bakfærslan fyrir árið 1976 var hins vegar þess eðlis, að menn töldu að með því væri verið að bjarga ákveðnum rétti, að árið 1976 fyrntist ekki. Árin 1917, 1978 og 1979 voru hins vegar engan veginn í þeirri stöðu og í ljósi þess, að tilboð hafði komið frá gagnaðila um samningaviðræður og ákveðna málsmeðferð, þá var engin ástæða til að gripa til þessa nú, nema menn hafi beinlínis áhuga á því að samningaviðræðum verði ekki komið á. Það hefur talsvert verið rætt að ég skyldi segja mig úr álviðræðunefnd á sínum tíma. Ég gerði það eftir að hafa starfað í nefndinni nær því tvö ár. Ég gerði það vegna þess að ég vildi mótmæla þeirri vinnuaðferð sem þar var viðhöfð og vegna þess að ég óttaðist að meðferð ráðh. mundi meira skaða okkar málstað en verða honum að gagni. Það var hreinlega mitt mat. Ég segi það alveg hreint út. Ég hef oft fengist við ýmsa samninga og það er mitt mat að iðnrh., svo að ég segi þau fleygu orð enn einu sinni, annaðhvort geti ekki samið eða vilji það ekki, nema hvort tveggja sé. Ég byggi það bara hreinlega á biturri reynslu. Ég er ekkert að búa það til, langt í frá. Menn geta ábyggilega gert sér grein fyrir því að til slíkra aðgerða greip ég ekki fyrr en ég taldi þrautreynt.  Ég vil jafnframt benda mönnum á að þegar iðnrh. talar um þá menn sem vilji hlaupa í fang Alusuisse til þess að setjast að einhverju málamyndasamningaborði, þá verða menn að gera sér grein fyrir hvað um er að ræða. Það bréf sem frá Alusuisse kom fjallaði um það í fyrsta lagi að eldri deilumál yrðu sett í gerð. Það er ekkert vandamál fyrir Íslendinga að setja þessi mál í gerð, allra síst ef þeir trúa á sinn málstað. Sá gerðardómur sem þar var bent á er nokkru einfaldari en hinn alþjóðlegi gerðardómur, sem samningurinn gerir ráð fyrir, jafnframt því sem nánast engu er að tapa vegna þess að gagnaðilinn á samkv. samningi kröfu á því að málið sé sett í gerð ef hann vill. Þess vegna var engu við það að tapa þó að málið væri sett í gerð. En gagnaðilinn bauð jafnframt upp á það, að eftir slíka málsmeðferð yrði sest þegar að samningaborði um endurskoðun orkusamningsins, þar sem við endurskoðun orkuverðsins yrði tekið mið af því orkuverði sem álver greiða í Evrópu og Ameríku og samkeppnisaðstöðu ÍSALs. Ég fullyrði það, að það er enginn vandi fyrir Íslendinga að setjast niður til að ræða endurskoðun orkusamningsins á þeim kjörum. Menn þurfa ekkert að vera hræddir við það. Hitt er síðan annað, hvort út úr því kemur það sem við vildum sætta okkur við. En vilji menn á endanum grípa til nauðvarnar, sem ég vil kalla svo þar sem um er að ræða einhliða hækkun á orkuverði, þá held ég að menn verði að geta sannfært bæði sjálfa sig og aðra um það, að aðrar leiðir hafi verið reyndar til þrautar. Í þessu bréfi Alusuisse var jafnframt tekið fram að þegar í stað skyldu endurskoðuð ákvæði varðandi skattgreiðslu fyrirtækisins, með það fyrir augum að hindra að slíkar deilur gætu endurtekið sig eins og nú hafa komið upp og til þess að þessi ákvæði yrðu ekki til að gera samskipti íslensku ríkisstj. og fyrirtækisins erfiðari en þegar er orðið. Jafnframt vildu þeir ræða stækkun álversins, enda næðust um það samningar sem báðir aðilar væru sáttir við. Síðan leyfir iðnrh. sér hér á Alþingi að standa upp og segja að þeir sem ekki séu sammála honum vilji stækka álverið í Straumsvík án nokkurra skilyrða, þegar öllum slíkum umræðum hefur fylgt þessi fyrirvari: enda náist um það samningar sem báðir aðilar geti sætt sig við. Hvaða samningar eru það sem Íslendingar geta sætt sig við í því sambandi? Auðvitað þeir að stækkun fari fram með þeim hætti, að orkunýting við stækkun álversins sé hagstæðari en aðrir orkunýtingarkostir sem Íslendingar eiga völ á. Nú telur iðnrh. það nánast glæpsamlegt að geta fallist á að Alusuisse fái að taka annan hluthafa inn í ÍSA L. Það er ekkert ákaflega langt síðan iðnrh. barðist fyrir því sjálfur að nýr hluthafi kæmi inn í ÍSAL og taldi það einmitt til þess fallið að auka möguleika á eftirliti okkar með fyrirtækinu. Nú hefur málflutningurinn gersamlega snúist við. Þannig er það því miður of mikið í þeim málflutningi sem iðnrh. hefur viðhaft. Ég hef haldið því fram að þrátt fyrir marga möguleika á að opna samningaviðræður - og ég gæti skýrt þá nánar, ef hér væri tími til, eftir að hafa setið nær tvö ár í þessu máli - hafi iðnrh. lokað þeim hverjum á fætur öðrum nánast ýmist með þrjósku eða klaufaskap. Á þessum tíma hefur íslenska þjóðin tapað um 1 millj. dollara á mánuði einungis miðað við það að orkuverðið væri hækkað í sem svaraði 15 mill, sem engum mundi þó þykja of mikið. Ég ætla að fara að óskum forseta og stytta mál mitt. Ég vil þó segja það að endingu, að æskilegra hefði verið að reyna að opna samningaviðræður með því að setja í gerð þennan hluta af deilumálinu um skattana, sem iðnrh. tók einhliða afstöðu nú um að bakfæra þrátt fyrir till. í ríkisstj. um allt annað, að því er virðist af hans málflutningi til þess að stilla menn saman, án þess að samstarfsmenn hans vissu um það í ríkisstj. Það hefði verið æskilegra að fallast á að leggja það í gerð til þess að opna samningaviðræður. Til þess þá, ef samningaviðræður ekki leiða til þeirrar niðurstöðu sem við viljum, að undirbyggja frekar möguleika okkar til einhliða aðgerða, til þeirrar nauðvarnar, ef til þess þarf að koma. Íslendingar hafa oft hælt sér af því að eiga elsta löggjafarþing veraldarinnar. Það ætti þess vegna ekki að vera neinn vandi fyrir þá að reyna að fara að samningum í þessu máli, svo lengi sem unnt er, og reyna a. m. k. að sannfæra sjálfa sig og aðra um það að önnur leið hafi ekki verið fær, ef til þeirrar leiðar þurfi að grípa. Í því sambandi vil ég líka sérstaklega minna á það, að Íslendingar hafa hvað eftir annað - og ekki síst sú ríkisstj. sem nú situr - bent á það, að helstu möguleikar til þess að bæta lífskjör þjóðarinnar í framtíðinni sé aukin orkunýting. Orka íslensku þjóðarinnar er mikil, bæði í fallvötnum og jarðhita. Íslendingar eiga kannske meiri orku ónotaða á íbúa en nokkur önnur þjóð veraldarinnar. Það er mikið átak að nýta þessa orku. Það er enginn vafi á því að það gerum við ekki einir og án samstarfs við erlenda aðila. Við munum verða að leita samvinnu við erlenda aðila, bæði um tækniþekkingu og markaðsmál, til að nýta þessar orkulindir. Með tilliti til þeirra samninga og þeirrar framtíðar er það auðvitað mikið mál hvernig á þessu er haldið. Það er mikið mál fyrir þá aðila, sem í framtíðinni munu ganga til samninga við Íslendinga um nýtingu slíkra orkulinda, að þeir séu sannfærðir um það að Íslendingar rjúfi ekki samninga einhliða fyrr en aðrar leiðir séu ekki færar, fyrr en sú leið sé nauðvörn og öllum sé ljóst að íslenska þjóðin eigi ekki aðra leið. Þess vegna er það mikið mál hvernig á þessu er haldið. Ég vil leggja megináherslu á að það sem skiptir máli nú er auðvitað árangur en ekki áróður. Það er ekki meginmálið núna að Þjóðviljinn fái aðstöðu til þess fyrir kosningarnar að birta sem flestar forsíðufyrirsagnir með heimsstyrjaldarletri. Það er ekki meginmálið. Það er meginmálið að á þessu máli sé haldið þannig, að íslenska þjóðin fái út úr því eins mikið og unnt er hið fyrsta, og jafnframt að á því sé haldið þannig, að í samningaviðræðum um framtíðarnýtingu orkulindanna verði það okkur ekki þrándur í götu. Ég vil sérstaklega að endingu biðja menn að íhuga orð iðnrh. sjálfs, hvernig hann fer að því að stilla saman menn og krafta íslensku þjóðarinnar til átaks í þessu máli. Það er öllum ljóst að hann stendur hér einn á móti sameinaðri skoðun annarra þingflokka, á móti sameinaðri skoðun fulltrúa mikils meiri hluta íslensku þjóðarinnar. Í stað þess að leita samkomulags á svipuðum grundvelli og mikill meiri hluti vill leyfir iðnrh. sér að standa hér í þessum ræðustól frammi fyrir þjóðinni og segir það, að hann sé að reyna að stilla menn saman í þessu máli. Og hvernig? Með því að gera einn það sem honum sýnist og ætlast til þess að allir aðrir séu því sammála, hvernig sem hann að því stendur.



Herra forseti. Hér hafa mörg orð fallið frá því að ég lauk máli mínu áðan. Þyrfti drjúgan tíma til þess að víkja að því, ef gera ætti því skil, svara þeim sjónarmiðum sem svaraverð eru og leiðrétta ýmsar rangfærslur. Lítill tími er því miður til þess. Hv. 12. þm. Reykv. tel ég út af fyrir sig ekki mikla þörf á að eiga langar orðræður við. Við höfum þegar gert okkar mál upp í orði nokkuð skýrt og þjóðin getur dæmt um okkar málstað. Ég vek þó athygli á því að þessi hv. þm., sem er að reikna það fyrir sjálfan sig og inn í dagblöð að það kosti milljón á mánuði að ég skuli sinna þessu máli, það væri hægt að fá millj. á mánuði meir með 15 mill í orkuverð, sami hv. þm. vill setjast að samningaborði skilyrðislaust við Alusuisse. Hann segir það hér alveg ákveðið að það sé auðvitað algerlega óvíst um hvaða niðurstaða yrði. Það sé svo langt frá því að það sé þrautreynt með samninga að hans mati. Hann hefur nógan tíma til þess að þæfa þetta mál ef hann fengi að ráða og þá geta menn haldið áfram að gera reikningsdæmi hv. þm. upp. Ég vil nefna það vegna orða hæstv. sjútvrh. hér áðan, að ákvörðun um uppgjör skatta, endurákvörðun framleiðslugjalds hafi komið ríkisstj. á óvart eða í opna skjöldu, að það getur ekki verið. Á ríkisstjórnarfundi þann 3. febr., ríkisstjórnarfundinum þar sem hæstv. sjútvrh. og aðrir ráðh. Framsfl. höfnuðu tillögum mínum um einhliða aðgerðir með lagasetningu hér á Alþingi til hækkunar á raforkuverði, á þeim sama fundi greindi ég frá því að ég teldi eðlilegt og sjálfsagt, í þeirri stöðu sem málið væri nú, að skattar yrðu endurákvarðaðir varðandi þau ár sem óuppgerð væru og ég mundi gera tillögur þar að lútandi, sem ég síðan gerði með bréfi til fjmrn., sem tók málið til ákvörðunar með þeim hætti sem hér hefur verið greint frá. Í þessum umr. hefur það komið mjög skýrt fram, hversu ólíkt mat þeirra sem hér hafa talað er á málinu og stöðu okkar Íslendinga. Það hefur t. d. komið fram hjá hæstv. sjútvrh. og hv. 12. þm. Reykv. að þeir vilji bara ganga beint inn á þann grundvöll sem Alusuisse lagði hér fyrir íslensk stjórnvöld 10. nóv. s. l. Það er ekkert annað. Þeir eru bara reiðubúnir til að ganga inn á þennan grundvöll.  Ég vil líka minna á það, af því að hæstv. sjútvrh. talaði um að ekki hefði verið ráðherranefnd starfandi nema fram á vor 1981, að við ráðh., forsrh., sjútvrh. og ég, bárum okkur oft og ítrekað saman um þetta mál á liðnum mánuðum, í nóvembermánuði, í desembermánuði 1982, í janúarmánuði 1983, en hæstv. sjútvrh. metur það ekki vera ráðherranefnd nema hann fái að tala öðrum tungum en ég í beinum viðræðum við Alusuisse. Það er hins vegar ekki vænleg málsmeðferð og með henni hef ég, ekki mælt. Ég vil svo segja það að lokum, herra forseti, að hér er hafður uppi hræðsluáróður Alusuisse í vil til þess að styrkja stöðu Alusuisse, hræðsluáróður um það hvað gerast mundi ef íslensk stjórnvöld, ef íslenskt löggjafarvald mundi sækja sinn rétt gagnvart fyrirtækinu. Það er verið að mála upp myndir af því hvað muni gerast. Þeir muni lýsa sig óbundna af samningum. Þeir muni jafnvel loka álverinu, 700 manns muni missa atvinnuna. Ég held að það sé kannske ekki þörf á því fyrir mig að taka það fram hér, en ég geri það samt, að til slíks mundi að sjálfsögðu aldrei verða látið koma. Viðbrögð af því tagi sem hæstv. ráðh. og aðrir talsmenn sýndu hér, þ. á m. hv. 2. þm. Reykn., og ég get út af fyrir sig skilið áhyggjur hans, þau sjónarmið eru ástæðulaus vegna þess að iðnrn. hefur að sjálfsögðu tekið þessi mál til athugunar við undirbúning sinn um einhliða ákvarðanir, einnig varðandi raforkuverð, og hefur tryggingu fyrir því að hvorki þarf að koma til stöðvunar á rekstri álversins né menn þar að missa atvinnu, né heldur Íslendingar að verða fyrir tjóni af því, þó að sá rekstur yrði á okkar hendi á meðan verið er að gera málin upp. Þetta tel ég rétt að hér komi fram vegna þess sem menn hafa sagt í þessa átt. Ég læt, herra forseti, þetta nægja. Hér hefur margt mjög athyglisvert komið fram. Eflaust verður tækifæri til að ræða það nánar hér á hv. Alþingi. Ég tel að sú ákvörðun sem nú hefur verið tekin af fjmrn. :um endurákvörðun framleiðslugjalds, hækkun þess um 80.5% miðað við tímabilið 1975–1980, hafi verið eðlilegt skref, skref til þess fallið að styrkja stöðu Íslands í málinu, enda tekið að fengnum ráðum færustu manna á þessu sviði, innlendra manna og erlendra ráðgjafa, sem meta það svo, að þetta skref sé eðlilegt þegar það liggur fyrir að Alusuisse hefur ekki áhuga á því að verða við sanngirniskröfum Íslendinga.