Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég er í aðalatriðum samþykkur frv., en er hins vegar á móti þeirri breyt., sem gerð var í Nd. um fjárframlagið, og greiði ég því ekki atkv.



Ég tel, að það sé búið að spilla frv. svo mikið, að ég sé mér ekki fært að greiða því atkvæði, og sit því hjá við atkvgr.



Mér finnst, að frv. hafi spillzt svo mikið í meðferð þeirri, sem það hefur fengið í Nd., að það sé um mikil frávik að ræða frá því, sem það var, en þrátt fyrir það mun ég þó taka þann kostinn að veita því liðsinni og segi því já.



Það er nú sjáanlegt, að það er búið að fara þannig með þetta frv., að það kemst ekki til framkvæmda fyrr en í árslok 1950, og staðfestir það aðeins það, sem ég hef áður sagt, að þetta hefur verið einn loddaraleikur frá hendi menntmrh. Sit ég því hjá við atkvgr.



Þegar þetta frv. var fyrst borið fram, þá var til þess ætlazt, að til framkvæmda þessa máls færu á árunum 1949–55 11/2 milljón króna. Nú hefur hv. Nd. lækkað þetta um helming, og sýnir það hug þeirrar hv. deildar til málsins. En þó að frv. sé nú ekki orðið nema svipur hjá sjón á móts við það, sem það var, - því að þetta er hrein misþyrming á málinu, og læt ég í ljós furðu mína á því háttalagi, - þá vil ég heldur hafa það með einhverju lífsmarki og segi því já.



Ég álít, að þetta mál sé nú stórspillt, eins og það er á sig komið, og er það til að sýna vilja yfirstjórnar heilbrigðismálanna til þess. En í þeirri von, að á næsta ári verði hægt að bæta um þetta mál og einnig heilbrigðisstjórnina, þá segi ég já.



Mér þykja ádeilur þær, sem hæstv. menntmrh. hefur orðið fyrir, í fyllsta máta ósanngjarnar og koma úr hörðustu átt. Mönnum er fullkunnugt um, að hæstv. menntmrh. varð að ganga að þessum breyt. til þess að geta komið málinu fram. Segi ég já.



Herra forseti. Eins og ég gat um í gær, gat ég ekki lofað afgreiðslu á þessu máli í sjútvn. Málið hefur fengið sáralitla afgreiðslu á þingi og skiptir þó mörgum millj. Ég mun því ekki sjá mér fært að fylgja málinu út úr d. Ég tel, að þeir, sem byggðu þetta fyrirtæki án heimildar, ættu eins að geta selt það án lagaheimildar. Ég mun því ekki verða með frv.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir því í Nd., að þetta fyrirtæki væri ekki stofnað af núv. ríkisstj. Samt sem áður er það óneitanlega eign ríkisins og ríkið búið að gera ráðstafanir, sem tengir það við hag ríkisins eða ríkissjóð. Þeir, sem í heimildarleysi fóru út í þetta á sínum tíma, verða ekki saksóttir á þessum vettvangi, en ekki er hægt að komast hjá að setja lög um rekstur fyrirtækisins eða heimild fyrir ríkisstj. til að segja það, ef svo ber undir. Ég sé ekki, að ríkisstjórnin hafi heimild til að selja það án lagaheimildar frá Alþingi. Nú veit ég ekki, hvort þess er kostur, en það verður a.m.k. að vita, hvort heimild er til að gera það. Það er satt, að í þetta fyrirtæki hefur farið óhóflega mikið fé og lánsfé, sem annars hefði mátt dreifa til staða, sem stórlega skortir lánsfé, en það þýðir ekki að sakast um orðinn hlut. Og þó að ég flytji frv. eftir beiðni stjórnar fiskimálasjóðs, sem ég kvaddi til að stjórna fyrirtækinu, því að einhver verður að hafa stjórn þess með höndum, þá þýðir það ekki, að við leggjum blessun okkar á ráðabreytni hæstv. fyrrv. sjútvmrh. Ég tel mér hins vegar skylt að flytja frv. um reglur um meðferð fiskiðjuversins, og það er það, sem liggur hér fyrir, og vil ég fara fram á, að Alþ. samþ. það. Nd. hefur þegar samþ. frv., og þykir mér slæmt, ef það verður stöðvað hér.



Herra forseti. Þetta frv. fór framhjá mér við 1. umr., en því hefur ekki verið vísað til n., og veit ég ekki, hvaða ástæða liggur til þess, 



Herra forseti. Það eru engin undur, þótt hv. form. sjútvn. bæðist undan að taka þetta mál þangað á síðustu stundu, því að ef það hefði farið til n., hefði það þurft mikillar athugunar við, en n. hafði ekki tóm til þess, þar sem slíta á þingi á morgun. Hins vegar er það enn augljósara, að d. getur enn síður afgr. málið athugunarlaust, og er furðulegt, að málið skyldi ekki koma fyrr frá hæstv. ríkisstj., þar sem hæstv. fjmrh. hefur verið það ljóst fyrir löngu, að ekki væri forsvaranlegt að reka fyrirtækið án lagaheimildar. En vegna þess að d. hefur enga möguleika til að afgr. frv. á viðunandi hátt, þá vildi ég vísa því frá með rökst. dagskrá. En þar sem hægt hefur verið að reka fyrirtækið svo lengi án lagaheimildar, ætti það eins að vera hægt til næsta þings, en það er þungt á metunum, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ekki sé viðkunnanlegt að stjórna milljónafyrirtæki á þann hátt, og þar sem ég tel bót að þessu frv., mun ég ekki bera fram rökst. dagskrá til að vísa því frá. En ég felli mig ekki við, að í lögum um rekstur fyrirtækisins skuli vera heimilað að selja það. Það hefði verið viðkunnanlegra, að einstakir þm. hefðu komið fram síðan með till. um slíka heimild, en hún ekki verið sett í sjálft frv. Ég vil því leggja fram till. um, að 10. gr. falli niður, og er ég þar alveg öndverður við hv. 1. þm. Reykv., sem vildi fella frv., en láta 10. gr. standa. Ég vil því, að 10. gr. falli niður, því að ég hef þá trú, að fyrirtækið geti borið sig, ef því verður fulllokið og gefnir möguleikar til að starfa með því að láta það hafa nægilegt hráefni og efni í niðursuðudósir, en skortur á þessu hefur hamlað starfseminni. Það má vera, að staðsetning þess hér sé ekki góð og betra hefði verið að hafa það þar, sem nóg hráefni er, en því verður ekki þokað héðan af, hvort sem ríkið eða einstaklingar eiga það. Hér er það, og hér verður það að vera. En þetta fyrirtæki hefur verið reist, og ríkið á það og verður að búa svo að því, að það geti starfað. Ég vil svo leyfa mér að leggja fram brtt., sem ég boðaði.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. við 10. gr. frá 3. landsk.: „Greinin falli niður“. Till. er of seint fram komin og skrifleg og þarf því afbrigði.



Herra forseti. Ég hafði skrifað hér brtt., sem er nákvæmlega samhljóða brtt. hv. 3. landsk. (HV), svo að ég get sparað mér að leggja hana fram. En þar sem ég hafði kvatt mér hljóðs, vildi ég segja nokkur orð um málið. Mér virðist, að það hafi komið fram hjá flestum, sem hafa tekið til máls hér í d. fyrir utan hv. 3. landsk., að fiskiðjuverið sé vandræðafyrirtæki, sem hljóti að verða svo mikill baggi á ríkissjóði, að nú verði að hlaupa til og gera allt, sem hægt er til þess að losa hann við þetta. Það kemur glögglega fram hjá þessum mönnum, að þótt frv. feli í sér, að ætlazt er til, að ríkissjóður reki fyrirtækið, þá felst á bak við sá tilgangur þeirra að fá því framgengt, að fyrirtækið verði selt. Þetta kom mjög greinilega fram í ræðum hv. sjútvmrh., hv. þm. Barð. (GJ) og hv. 1. þm. Reykv. (BÓ). Ég er á annarri skoðun. Ég álít, að leggja beri áherzlu á að reka þetta fyrirtæki og koma upp fleiri slíkum fyrirtækjum á þeim stöðum, þar sem góð aðstaða er til slíks rekstrar. Okkur vantar einmitt aðstöðu til þess að skapa okkur aukin útflutningsverðmæti sjávarafurða, og það gerum við helzt með því að nýta aflann sem bezt. Það ætti því að leggja alúð við þetta fyrirtæki frá ríkisins hálfu, þannig að það geti orðið til fyrirmyndar, og þá fullyrði ég, að það mun skila góðum arði. Það er hægt að minna á það, að starfsemi þessa fyrirtækis hefur verið torvelduð af ýmsum aðilum, t.d. af peningastofnununum, og ríkissjóður hefur ekki hirt um að láta það fá nægilegt stofnfé né rekstrarfé. Það hefur þó sýnt sig, að af þeirri starfsemi þess, sem starfrækt var, varð hagnaður, en það er ósköp eðlilegt, að sú starfsemi, sem ekki var hægt að reka sökum skorts á efni til framleiðslunnar, skilaði ekki hagnaði. En ef sómasamlega væri búið að fyrirtækinu, þá fullyrði ég, að það mundi skila hagnaði, og því er ég mótfallinn 10. gr. frv., þar sem heimilað er, að fyrirtækið verði selt. Þá vil ég vekja athygli á því, að það er undarlegt, að einmitt þessir menn, sem eru að tala um, hversu fyrirtækið sé óarðvænlegt og óheppilegt, vilja koma söluheimildinni inn í frv. Hverjum á að selja? Það skyldi þó aldrei vera, að þeir ætluðu að selja þetta fyrirtæki einhverjum mönnum, sem hafa mikla peninga og telja fyrirtækið ekki svo mjög óarðvænlegt? Það skyldi þó ekki vera, að þeir viti um einhverja menn, sem gætu haft hagnað af svona fyrirtæki? Mér dettur í hug, að þetta sé tilgangurinn, enda er ég líka þeirrar skoðunar, að fyrirtækið sé arðvænlegt, og þess vegna vil ég ekki, að það verði selt, heldur vil ég láta ríkissjóð reka það eins og á að reka það, þannig, að það skili bæði arði og verði sú lyftistöng fyrir útveginn, sem til var ætlazt í upphafi.



Herra forseti. Út af orðum hæstv. ráðh., er hann sagði, að nauðsynlegt væri að setja löggjöf um þetta, vil ég segja nokkur orð. Ég hygg, að hæstv. ráðh. viti, að þetta fyrirtæki er stofnað samkv. vissum l., nefnilega samkv. l. frá 1934 um fiskimálanefnd. Þar eru ákvæði um það, að fiskimálanefnd skuli styðja einstaklinga og bæjarfélög til þess að reisa fiskiðjuver og kaupa togara, og ef þessir aðilar geri ekki nógu mikið að þessu, þá er fiskimálanefnd heimilt að verja fé úr fiskimálasjóði til þessara framkvæmda. Það var vefengt árið 1945, að heimild væri fyrir því að verja fé fiskimálasjóðs þannig, en bæði þáv. sjútvmrh. og sjálf fiskimálanefnd töldu, að þessi heimild væri fyrir hendi. Ef svo er, þarf hér engin lög, heldur reglugerð, og þá hlýtur sá aðili, sem stofnaði fyrirtækið, einnig að mega selja það. Nú er það svo, að fiskimálanefnd hefur verið lögð niður, en í stað hennar er kominn fiskimálasjóður, sem tók við öllum eignum, skuldum, skuldbindingum og sem sagt öllum kvöðum fiskimálan. Þar hefur aðeins verið breytt um nafn, og meira að segja er starfsfólkið flest það sama. En hverjir ákváðu þá þetta? Það voru fulltrúar frá öllum stjórnmálaflokkunum. Frá Sjálfstfl. var Þorleifur Jónsson, ágætur maður, frá Framsfl. Pálmi Loftsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, maður, sem hefur verið trúað fyrir fleiri millj. kr. mjög eftirlitslítið og hlýtur því að njóta mjög mikils trausts og á það sjálfsagt fyllilega skilið. Frá Alþfl. var Jón Axel Pétursson, framkvæmdastjóri bæjarútgerðar Reykjavíkur, maður, sem hefur verið trúað fyrir geysistóru fyrirtæki, og að síðustu frá Sósfl. Lúðvík Jósefsson, alþm. og framkvæmdastjóri bæjarútgerðar Neskaupstaðar. Þetta eru allt hinir ágætustu menn og engin flón, og það er víst, að ef nefndin hefði mótmælt þessum aðgerðum, þá hefði ráðh. ekki getað varið fénu á þennan hátt. Ég vil taka það fram, að ég er ekki að ásaka þessa menn. Þeir hafa haft trú á þessu máli og kannske verið of bjartsýnir og ekki búizt við, að stofnkostnaður yrði svo mikill sem raun ber vitni um. En ég tel eigi nauðsynlegt, að ríkissjóður taki á sig ábyrgðina af þeim aðilum, sem hana eiga að bera. Ef þessi lög verða samþ., þá er ríkið búið að taka að sér fyrirtækið ásamt öllum þeim skuldbindingum, sem því tilheyra. Í 1. gr. frv. er sagt, að ríkið reki fiskvinnslustöð í Rvík, en í 5. gr. frv. er sagt, að ríkissjóður beri ekki ábyrgð á skuldum fyrirtækisins, nema heimild sé veitt til þess af Alþingi. Þessar greinar stangast því allillilega á, og vitanlega er það alveg ótækt, að í hvert sinn, sem þarf að taka lán, þurfi að sækja um ábyrgð til Alþingis. Þá vil ég benda á, að í 3. gr. er gert ráð fyrir, að ríkið ábyrgist 1,2 millj. kr. til þess að fullgera fiskiðjuverið, og svo er síðar í sömu gr. gert ráð fyrir 500 þús. kr. ábyrgð, en mér hefur heyrzt á hæstv. ráðh., að nú væri búið að knýja allar dyr, þar sem von væri á, að lán væru fáanleg. Ég get því ekki fallizt á þessi lög og tel alveg óverjandi að setja slík lög án þess að vísa málinu til n., en það tel ég, að ekki hafi verið unnt, þar sem þingfundir voru næstum allan daginn í gær og n. fékk engan tíma til að athuga málið. Ég get sagt hæstv. ráðh. það, að ef hann hefði látið útbýta þessu 4. apríl í Ed., eins og í Nd., þá skyldi nál. vera komið fyrir löngu. En Nd. hefur haldið málinu hjá sér allan þennan tíma, og það bendir til þess, að ekki hafi verið samkomulag um málið, enda þótt nál. væri svo gefið út. Ég tel alveg óverjandi að samþ. þessi lög og binda ríkissjóði þessa bagga og leysa þannig þá menn, sem hlut eiga að máli, undan réttmætri ábyrgð. Ég er ekki heldur fylgjandi þeirri till. að fella niður 10. gr. frv., en ég teldi eðlilegast að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá.



Herra forseti. Ég var einn af þeim, sem við 1. umr. málsins var mótfallinn því, að málið færi til n. þar sem hún gæti ekki skilað nál., en vitað var, að n. mundi klofna um málið og því þurfa að koma fram 2 nál., en um það sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum, þar sem stefnan, sem fram kemur í frv., er mjög ljós. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að nauðsynlegt sé að setja um þetta lög eða reglugerð. Annars er í frv. engin breyting á núverandi ástandi, nema hvað ríkissjóður með l. tekur á sig ábyrgð á lánum fyrir fyrirtækið. Þetta hygg ég, að sé nauðsynlegt, því að það er langt frá því, að búið sé að ganga frá fyrirtækinu eins og því var upphaflega ætlað að vera, enda sýnir þessi ábyrgðarheimild það. Ég lít hins vegar svo á, að heimildin til þess að reisa fiskiðjuverið hafi verið mjög veik eða engin. Mér er einnig ljóst, að mörg mistök hafa átt sér stað í byggingu þessa fyrirtækis, eins og svo víða annars staðar átti sér stað í stjórnartíð þess ráðh. En það þýðir ekki að sakast um orðinn hlut. Eins og sjá má á 2. gr., er þessu fiskiðjuveri ætlað meira hlutverk en venjuleg framleiðslustarfsemi. Það á einnig að fást við ýmsar tilraunir á vegum atvinnudeildar háskólans og fiskimálastjóra. Ég tel það mjög eðlilegt, að ríkið hafi forgöngu á þessu sviði, þar sem vitað er, að einstaklingar eru tregir til þess að leggja í slíkar vafasamar tilraunir. Það hefur verið talað um það hér, að verið væri að leggja nýjar byrðar á ríkissjóð, en ég sé það ekki, þar sem fiskimálasjóður er ein af stofnunum ríkisins og það kemur því niður á ríkissjóði, ef hann getur ekki staðið við skuldbindingar sínar. Ég hef ekkert við byggingu frv. að athuga, en ég tel ótilhlýðilegt, að í sama frv. skuli vera heimild til þess að selja þetta fyrirtæki og því fráleitara, þegar tekið er tillit til þess, að það á að hafa forgöngu með allar nýjungar og hafa með höndum tilraunastarfsemi. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvort hann viti um einhvern, sem óski eftir að fá þetta fyrirtæki og þá fyrir hvaða verð.

Það vill enginn kaupa það. - HV: Ætli það séu ekki frekar fleiri en einn, sem hafa augastað á því?

Ég tek undir það, að það muni vera margir, sem renna vonaraugum til þessa fyrirtækis, enda tel ég það eðlilegt, því að þarna er um mörg ný tæki og vélar að ræða. Ég skal svo ekki fara um þetta mörgum orðum. Ég mun greiða atkv. með frv., nema 10. gr., sem ég tel, að ekki eigi hér heima. Ég tel alls ekki sannað, að fyrirtækið geti ekki borið sig, þar sem það er ekki fullgert, og tel ég því, að beri að fullgera það hið bráðasta, og þá fyrst má sjá, hvort það getur ekki borið sig. - Ég fjölyrði þetta svo ekki meir, en tel rétt, að fyrirtækið sé í l., og ef ég man rétt, þá minnir mig, að hv. þm. Barð. væri fylgjandi því í fjvn., að lagaheimild væri nauðsynleg, enda hygg ég, að það, hversu erfiðlega gengur með fjárveitingu til fyrirtækisins, sé mikið af því, að þar er um engan ábyrgan aðila að ræða.

Björn Ólafsson. Herra forseti. Ég ætla ekki að svara fyrirspurn þeirri, er hv. 1. landsk. beindi til hæstv. fjmrh. Það gerir hæstv. ráðh. vafalaust sjálfur. Mér þykir ekki líklegt, að nokkur bjóði í þetta fyrirtæki. (HV: Ef það fæst fyrir nógu lágt verð.) Það getur verið, en þó geta fyrirtæki verið þannig, að ekki borgi sig að eiga þau, jafnvel þótt þau fáist gefin, nefnilega ef rekstur þeirra ber sig ekki. Hv. 6. landsk. (StgrA) vil ég segja það við víkjandi því, sem hann var að tala um, að einhver ætlaði sér að krækja í fyrirtækið, að ég álít, að eina ráðið til þess að reka þetta fyrirtæki sé að fá það í hendur einhverjum duglegum einstaklingi, sem hefur áhuga fyrir þessum atvinnurekstri. Að mínu áliti getur ríkissjóður aldrei rekið fyrirtækið með hagnaði, og ef hægt er að losna við það fyrir sæmilegt verð, þá tel ég langréttast að selja það, því að vissulega er mögulegt, að duglegur einstaklingur geti rekið það þannig, að bæði hann og þjóðin hafi hagnað af því. Það hefur sýnt sig, að sú aðferð er betri fyrir ríkið að taka þetta á þann hátt af einstaklingunum, en að vinna sér það sjálft inn með atvinnurekstrinum. Ég vil aðeins minnast á 5. gr., þar sem segir, að ríkissjóður beri ekki ábyrgð á skuldum fiskiðjuversins, nema heimild sé veitt til þess af Alþ. Þetta er svipað og hjá síldarverksmiðjunum, en ég verð að segja það, að ef ríkið á og rekur fyrirtæki, þá er það hreinasta siðleysi að setja slíkt og þetta í lög. Hvað væri sagt um mig, ef ég stofnaði fyrirtaki, en tæki það fram, að ég borgaði ekki neinar skuldir, nema samið hafi verið um það fyrir fram? Ætli það yrði ekki talið siðleysi? Hér stendur, að fyrirtækið sé sjálfseignarfyrirtæki, eða vakir fyrir ríkissjóði, að hann sé lánardrottinn og fyrirtækið eigi ekki eyri nema það, sem ríkið lánar? En það stendur ekkert, að ríkissjóður ætli að gefa þetta fé. En ef nú þetta er raunin, þá er það aldeilis hróplegt siðleysi að hafa 5. gr. þannig. 



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera hér ofur litla grein fyrir atkvæði mínu, en ég geri ráð fyrir, að ég greiði atkv. með því að fella 10. gr. Það hefur komið í ljós, að fiskimálan. hefur ráðið því, að þetta hús var byggt. Það er þó í rauninni ekki svo, heldur var það ákveðið af ríkisstj., sem þá sat við völd. Um það atriði hef ég átt tal við einn mann, sem þá sat í fiskimálanefnd fyrir Framsfl., enda gat n. ekki tekið þá ákvörðun, og var líka sú ákvörðun brátt tekin að láta sérstaka n. sjá um byggingu hússins. Ég segi ekkert um það, að öll ríkisstj. hafi tekið þessa ákvörðun, en einhvers staðar er sagt, að „enga mikilsverða ráðstöfun megi gera, nema ráðherrafundur geri ráð fyrir því.“ En ég skal ekki ræða um það, hvort það hefur verið gert í þetta skipti, af því að ég er ekki svo kunnugur vinnubrögðum fyrrv. ríkisstj., en mér finnst það að minnsta kosti líklegt, að ekki hafi verið gengið fram hjá því ákvæði, þar sem um jafnmikilsverða ráðstöfun er að ræða. Skal ég svo ekki ræða meira um þetta, enda yrði það of langt mál, ef fara ætti að rekja vinnubrögð fyrrv. ríkisstj. hér í sambandi við þetta. En eitt er undarlegt. Eftir að fyrrv. ríkisstj. er búin að taka ákvörðun um að byggja frystihús eða fiskiðjuver, eins og það heitir víst, að hún skuli þá ekki geta annast rekstur þess. Ég tel það alveg augljóst mál, að eftir að ríkið er búið að leggja í þann kostnað að koma þessu fyrirtæki upp, þá geti Alþ. varla hringlað svo með þetta mál, að fyrir tveimur árum sé kastað út 8 millj. kr. og núna ákveðið að selja það, ef einhver kaupandi fæst. Þetta eru nú vinnubrögð, að kasta út 7–8 millj. kr. og ætla að fara að selja fyrirtækið áður en það er fullgert og áður en nokkur reynsla er fengin fyrir því. Ég skal ekkert um það segja, hvernig afstaða mín verður síðar, en mér finnst, að ríkið eigi að byggja upp þær deildir, sem arðvænlegastar eru. Það verður að minnsta kosti að pússa húsið svolítið að utan, áður en farið er að bjóða í það, því að það stendur þarna eins og illa gerður hlutur, þegar farið er að hugsa um að selja. En hvað sem einstaklingsrekstri eða ríkisrekstri liður, þá finnst mér, að ríkið eigi að ljúka við það sem fyrst að fullgera fyrirtækið. Og það er alveg rétt, að ef einhverjum er heimilt að byggja fyrirtæki, þá er þeim hinum sama auðvitað líka heimilt að reka það. Það var tekin um það ákvörðun, þegar ákveðið var að byggja, og það er ekki verið að taka neina aðalákvörðun um það nú. Ég vil hins vegar ekki draga nýja ákvörðun af því, sem hv. þm. sagði, að úr því að ríkið telji sig hafa heimild til þess að byggja, hafi það einnig heimild til þess að selja, því að ég álít, að jafnvel þó að það hafi heimild til þess að byggja, hafi það enga heimild til að selja, heldur beri því að reka fyrirtækið, og þess vegna er ekki heimildarinnar þörf á þessu stigi málsins, þó að það sé hins vegar rétt hjá hv. fjmrh., að það sé ekki gott að reka fyrirtækið án þess að hafa l. um það.



Herra forseti. Mér virðast allmótstríðandi skoðanir um þetta mál, og vildi ég sérstaklega gera aths. við það, sem hv. 3. landsk. (HV) sagði, er hann vildi því um kenna, að frv. væri svo seint fram komið, að ekki hefði gefizt neinn tími til athugunar. Ég vil taka það fram, að frv. var útbýtt hinn 4. dag aprílmánaðar, og það er ekki mér að kenna, þó að sjútvn. Nd. hafi haldið því svo lengi sem raun ber vitni um. Ég flutti þetta mál eftir beiðni fiskimálasjóðs, en skrifstofustjóri rn. fór í gegnum það, og ég geri ráð fyrir, að það sé svipað löggjöf af svipaðri tegund, t.d. um síldarverksmiðjurnar. Ég get fullvissað hv. 6. landsk. um það, að fiskur liggur ekki undir steini, þar sem 10. gr. er, hann þarf ekkert að óttast það. Það bága er til að byrja með, að það liggur ekki fiskur undir steini og hefur ekki legið fyrir þetta fyrirtæki, sem flokksbróðir hans hefur hrúgað upp. Það vantar sem sé hráefni fyrir það fyrsta. Í öðru lagi eru markaðir ekki fyrir hendi. Markaðirnir hafa brugðizt. Ég skýrði frá því í Nd., að frá Ameríku væri komin fram krafa um endurgreiðslu fyrir vörur, sem keyptar hefðu verið af fyrirtækinu. Varan seldist ekki, þegar hún var komin vestur, en firmað heimtar dollara sína til baka. Það eru sem sagt hvorki fiskur eða peningar, sem liggja undir steini. En hitt skal ég játa, að ef framleiðslukostnaðurinn yrði ódýrari en hann er nú, þá gæti þetta breytzt, því að það er ekki kunnáttu þeirra manna, sem þarna stjórna og vinna, sem um er að kenna, heldur eru framleiðslustörfin svo dýr, en ég veit ekki um ástæðuna fyrir því. Hv. þm. Str. er að tala um, að ríkisstj. eigi að fullgera eða að minnsta kosti að pússa húsið, áður en hún sé farin að hugsa um að selja það. En ríkisstj. hefur ekki nein úrræði, hvorki fé né lán, til þess að fullgera það né heldur heimild til þess. En hér er um að ræða heimild, sem mögulegt er að nota. Varðandi 10. gr. vil ég með ánægju verða við þeim tilmælum um að svara fyrirspurn um það, hvort nokkuð kauptilboð hefði borizt í fyrirtækið. Ég skal svara því til, að atvmrn. hefur fengið eina einustu fyrirspurn um það, hvort það væri hugsanlegt, að hægt væri að kaupa þetta fyrirtæki, án þess þó að um nokkurt ákveðið tilboð hafi verið að ræða. Þessi fyrirspurn var frá samtökum samvinnufélaganna, en í gr. er nú gert ráð fyrir því, að heimildin gildi einnig varðandi þau. Ég sé annars ekki, að það sé neinn skaði skeður, þó að fyrirtækið væri selt einstaklingum eða fyrirtækjum, ef það stæði við hentari stað, en það er bara að bera í bakkafullan lækinn að staðsetja það hér á þessum stað, þetta hraðfrystihús, þar sem nóg eru fyrir, og láta það svo eiga í harðri baráttu við fyrirtæki, sem þó hafa ekki skattfrelsi eins og þetta. Ég vil svo endurtaka, sem ég hef áður sagt, að ég er ekki að leggja neitt kapp á það, að Alþ. geri þessar ráðstafanir og veiti þessa heimild. Þetta fyrirtæki er ekki byggt í minni stjórnartíð. En ég hef þó gert heiðarlega tilraun til þess að tryggja betur reksturinn í framtíðinni á þessu fyrirtæki, en þegar því er svo þannig tekið, að sjútvn. neitar að afgr. málið, verð ég að biðja hæstv. forseta um að fresta málinu um stund, svo að ég geti fengið að vita hjá hv. þdm., hvern hug þeir bera til málsins eða hvort meiningin sé að stöðva það. Það er stjórn fiskimálasjóðs, sem hefur borið fram ósk um þetta mál, og fyrir því er það borið hér fram. En eins og hv. 1. þm. Reykv. (BÓ) sagði réttilega, þá er ekki síður hagur að því fyrir ríkið, að fyrirtækið sé rekið undir stjórn og á ábyrgð dugandi einstaklinga eða félagssamtaka en þó að það reki það sjálft. En sem sagt, ég ætla að biðja hæstv. forseta að fresta umr. um málið nú um stund.

Forseti (BSt): Samkvæmt ósk hæstv. fjmrh: verður umr. um þetta mál frestað um stund. Umr. var fram haldið síðar á fundinum.



Það er aðeins út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég vil benda á, að ef þetta frv. verður ekki samþ., hefur hann möguleika til að láta fiskimálasjóð nota allt það fé, sem hann fær árlega inn frá ríkissjóði, til þess að standa undir þessari starfrækslu og setja til hliðar aðra starfrækslu, sem stjórn sjóðsins hefði talið, að væri ekki eins aðkallandi og að byggja og starfrækja þetta fyrirtæki. Þar mun hann hafa um 2 millj. og þarf ekki að íþyngja ríkissjóði um ný framlög. En ef þetta er samþ., þá er hann búinn að taka það beint frá stjórn sjóðsins, sem þá getur notað það fé til annarrar starfrækslu eða til að byggja annað fiskiðjuver. Þess vegna sýnist mér eðlilegra að fella frv. en að samþ. það. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, að sé þetta frv. samþ., þá er tekin af fiskimálasjóði sú kvöð, sem hvílir á honum, að standa undir og reka þessa stofnun, sem hann hefur heimild í l. til að taka að sér og getur ætlað nokkrar tekjur í fiskimálasjóð til. Ég veit ekki, hvers vegna hæstv. ráðh. vill taka af honum þessa kvöð, þegar ríkissjóður er ekki fær um að standa undir því. Vill hæstv. ráðh. styrkja fiskimálasjóð frekar en með l., þá er það annað atriði, en þá átti það að vera í fjárl.



Síðan ég kom í ráðun., hefur fiskimálasjóður iðulega skrifað ráðun. um ákvarðanir sínar, sem flestallar ganga út á það að veita lán til smáhraðfrystihúsa víðsvegar um landið, og ég hef í öllum tilfellum fallizt á till. stjórnar fiskimálasjóðs í þessum efnum. Ef ég ætti að gera það viðbragð að segja við stjórn fiskimálasjóðs: Þið verðið fyrst og fremst að standa undir fiskiðjuverinu, - þá mundi fiskimálasjóður ekki vera þess megnugur að geta léð hjálparhönd á þann hátt, sem hann hefur gert, og með mínu samþykki.

Hannibal Valdimarsson [Frh.]: Herra forseti. Ég hef lofað hæstv. forseta að reyna að vera stuttorður um málið, og vil ég reyna að efna það. Ég hafði, þegar hæstv. forseti frestaði umr. í gær, rætt um það, að ég teldi misráðið að víkja frá nýju skólalöggjöfinni, áður en hún væri komin til framkvæmda, og sérstaklega misráðið að skella saman í einn skóla unglingum frá 13–20 ára, og skal ég ekki fara frekar út í það. Þá hafði ég einnig fært fram, að húsnæðisástæðurnar, sem færðar voru fram sem meginrök í málinu, væru ekki rétt rök, því að húsrúm væri ekki aðeins nóg í Menntaskólanum á Akureyri, heldur líka í Gagnfræðaskólanum á Akureyri, sem ætti að inna af hendi gagnfræðakennsluna. Þá er ég kominn að því, hvaða þýðingu þetta mál hafi fyrir Gagnfræðaskólann á Akureyri. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að það er ójafn leikur hjá þessum tveimur skólum, Gagnfræðaskólanum og Menntaskólanum á Akureyri. Vil ég þar til stuðnings máli mínu vitna í það, sem skólastjóri Gagnfræðaskólans á Akureyri segir um þetta atriði. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel ekki heppilegt, að tveir gagnfræðaskólar starfi hér í bænum með mismunandi réttindum til inntöku nemenda, þannig að annar megi velja úr eftir prófeinkunnum, en samt verði gerðar sömu kröfur til miðskólalandsprófs í þessum skólum báðum, og enn fremur, að sá skóli, sem úrvalið fær, megi sleppa tveim námsgreinum, sem þó lögum samkvæmt á að kenna á gagnfræðastiginu.. En það hefur M.A. fengið til þessa. Hann hefur hvorki látið kenna kristinfræði eða handavinnu, en báðar þessar námsgreinar eru kenndar í G.A., eins og hin nýja skólalöggjöf mælir fyrir.“ Ég fer ekki lengra út í þetta, en þetta er hárrétt. Það er ákaflega erfitt fyrir Gagnfræðaskólann á Akureyri að sýna jafngóðan árangur við miðskólapróf að þremur árum liðnum, ef hann fær nemendur, sem hafa minni bóklega hæfni, en menntaskólinn fær úrvalið. Þarna verða þá tveir skólar, þar sem annar hefur fleiri námsgreinar en hinn og fær þá nemendur, sem hafa minni bóklega hæfni en hinn, og ekki eins samvalið fólk til bóknáms. Það verður því að öllu leyti ójafn leikur milli þeirra. Sama er að segja gagnvart öðrum gagnfræðaskólum í landinu. Gagnfræðaskólinn á Akureyri hefur hér verri aðstöðu en nokkur annar gagnfræðaskóli á landinu, með því að annar skóli velur úr nemendunum, en hann fær þá, sem dregizt hafa aftur úr í úrslitum á landsprófi. Þá er kostnaðarhliðin við þetta mál. Það mundi verða tilfinnanleg fækkun í Gagnfræðaskólanum á Akureyri, því að menntaskólinn tæki svo mikinn nemendahóp. Kennaralið er nægilegt við gagnfræðaskólann til að sinna kennslu allra unglinga á gagnfræðastiginu. Það er því hætt við, að næsta vetur yrðu fastráðnir kennarar við gagnfræðaskólann ekki í fullu starfi. Það er kostnaðarauki fyrir ríkið. Þá er það, að kennarar við menntaskólann eru á hærri launum en kennarar á gagnfræðastiginu. Að því leyti er nám við menntaskóla dýrara. Í þriðja lagi er það, sem mestu skiptir um kostnaðarhliðina, en það er það, að ríkið á ekki að borga nema hálfan kostnað við kennslu og rekstur í gagnfræðaskólum og héraðsskólum og yfirleitt öllum skólum, sem starfa á gagnfræðastiginu, en við menntaskólana borgar ríkið allan kostnað. M.ö.o., ríkið er með þessari lagabreyt. að seilast eftir að bera allan kostnað af gagnfræðanáminu, sem nú á að verða við Menntaskólann á Akureyri. Ég veit, að þetta er veruleg upphæð. Og það skulum við gera okkur ljóst, að þegar búið er að lögfesta þetta; mundu kröfur koma frá gagnfræðaskólum og héraðsskólum annars staðar, að ríkið tæki að sér allan kostnað við gagnfræðanámið þar. Það er ekki nema sanngirniskrafa sem varla er hægt að standa á móti, þegar þetta er komið í kring. Þarna væri komið misrétti, sem yrði að leiðrétta með því, að ríkið tæki að sér allan kostnað við gagnfræðanám annars staðar á landinu.

Þetta er nú bráðabirgðaástand.

Já, það er bráðabirgðaástand sem líklega yrði gert að meginreglu. Með þessu móti er verið að stofna tvenns konar gagnfræðanám. Það er gagnfræðanám frá skólum gagnfræðastigs, og það er nám við þessa deild við Menntaskólann á Akureyri, sem gefur aðstöðu til áframhaldandi náms við annan menntaskóla landsins. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að áður en skólalöggjöfin kom í gildi, voru þrjú stig gagnfræðaprófs. Það var gagnfræðapróf í gagnfræðaskólunum sjálfum. Það var gagnfræðapróf við Menntaskólann í Reykjavík eftir tveggja ára nám, og það var gagnfræðapróf í Menntaskólanum á Akureyri eftir þriggja ára nám. Það þurfti sérfræðing í skólamálum til að vita, við hvaða gagnfræðapróf var átt hverju sinni. Nú á að fara að stefna í sömu átt aftur. Nú er eitt gagnfræðapróf, en það á að fara að gera þau tvö. Það er góð stefna í átt til vitleysunnar. Það yrðu þá tvenns konar gagnfræðaskólar og líka tvenns konar menntaskólar. Skólinn í Reykjavík yrði þá fjögurra ára skóli, en sjö ára skóli fyrir norðan. Það yrðu því tvenns konar menntaskólar líka, sem fengjust upp úr krafsinu. Ef það væru uppeldisfræðileg rök fyrir því að gera menntaskóla að sjö ára skóla, væri öðru máli að gegna, og þá væri nær fyrir okkur að afgr. þessa undanþágu þannig, að hún gilti fyrir báða menntaskólana. Það væri engin sanngirni að setja Menntaskólann í Reykjavík þannig hjá, ef þetta væri uppeldisfræðilega til bóta. Fleiri orð þarf ég ekki að hafa um það, en það er röksemd, sem hefur fullt gildi. Þá er sagt: Þetta er gert vegna velvildar við Menntaskólann á Akureyri og til sóma honum. Ég vil segja það, að með því að veita skólanum slíka tveggja ára undanþágu er hann settur í aukinn vanda og honum til ógagns. Ég mundi verða fyrstur manna til þess og vilja mikið til þess vinna að gera mínum góða skóla gagn og sóma, ef ég mætti á einhvern hátt auka hans veg, því að ég er gamall nemandi hans, og mér þykir ekki eins vænt um neinn skóla. En ég er á móti þessu, af því að það er honum til ógagns. Þessi undanþága orsakar eilífan eld á Akureyri milli menntaskólans og gagnfræðaskólans, og það er vond gjöf til Menntaskólans á Akureyri. Forstöðumaður þessa skóla á Akureyri er einn af mínum gömlu bekkjarbræðrum, kunningi minn og vinur, og líklega meira en helmingur kennaranna eru úr mínum kunningjahópi. Ég hefði því viljað seilast langt, ef það væri á réttan hátt. En þetta er svo alvarlegt mál, að það er ekki hægt að láta vinsemd til manna ráða afstöðu sinni til þess. Það er ein ástæða til viðbótar við vinsemd mína og ræktarþel, sem gæti fengið mig helzt til að fylgja þessu máli. Ef komið væri á gagnfræðanámi við menntaskólana á Akureyri og Reykjavík, svo að aðgangur torveldaðist fyrir nemendur frá öðrum bæjum og byggðarlögum, sem hefðu lokið miðskólaprófi, þá væri síður hægt að standa á móti sanngirniskröfu Aust- og Vestfirðinga um menntaskóla í þeim landsfjórðungum. Það gæti því orðið til að flýta fyrir byggingu menntaskóla á Austur- og Vesturlandi að samþ. þetta frv. Samt vil ég ekki ganga inn á að samþ. þetta mál. Ég vil svo að endingu bera fram þrjár fyrirspurnir til hv. frsm. eða forsvarsmanna þessa frv. í þessari d. Ég vil leggja áherzlu á að fá þeim svarað, því að þær skipta miklu máli. Í fyrsta lagi: Er það ætlunin, að þessi fyrirhugaða gagnfræðadeild við Menntaskólann á Akureyri verði lögð niður að tveimur árum liðnum, þegar nýju skólalögin verða komin til fullrar framkvæmdar? Í öðru lagi: Er það tilætlunin, að aðeins óskiptar ársdeildir starfi við þessa gagnfræðadeild? Í þriðja lagi: Á að kenna þarna bæði bókleg og verkleg fræði, eins og löggjöfin krefst nú um nám á gagnfræðastiginu? Það eru þessi þrjú atriði, sem ég vil fá svör við. Svo skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta mál, nema tilefni gefist af svörunum.



Það er af menntmn. búið að ræða margt um þetta mál, en af minni hálfu, sem tókst á hendur að nefnast frsm. meiri hl., ekki nema örlítið. Ég áleit það enga nauðsyn að hafa þau orð mörg, því þótt orðið hefðu heilla daga ræðuhöld um málið því til stuðnings eða falls, þá hefði fátt af rökum komið þar fram umfram það, sem lesa má í frv. sjálfu og fylgiskjölum þess. Ég fer ekki út í þá sálma og tel það nægilegt. Það eru þessar langlokuræður um þetta mál, sem ég geri ekki mikið úr, því að þær skýra lítið. Ég hef valið þann kostinn að taka ekki þátt í þeim, en mun fylgja málinu, af því að mér finnst það sanngirnismál, þó að sitt hvað kunni að mæla á móti. En ég tel rétt, úr því að beint var fyrirspurnum til mín, að svara þeim nokkrum orðum. Það er þá fyrst, hvort það sé ætlunin, að þessi fyrirhugaði gagnfræðaskóli verði lagður niður að tveimur árum liðnum, þegar nýju skólalögin verða komin til fullrar framkvæmdar. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég hef ekki þá skólamálaforustu í dag og býst ekki við að hafa hana, að ég geti fullyrt um þetta, en mér virðist þetta vera talað út í bláinn, ef það er ekki tilætlunin. Ég geri því ráð fyrir eftir frv. og málefnum, eins og þau horfa við nú, að það sé meiningin. Þá er önnur fyrirspurnin, hvort þessi deild eigi að starfa með óskiptum ársdeildum. Ég er ekki sá skólafræðingur, að ég geti svarað þessu svo, en ég geri ráð fyrir, að fyrirkomulag þessarar gagnfræðadeildar í þessi tvö ár verði ákveðið með reglugerð. Það er engin ástæða til að óttast, að þessum málum verði ekki skipað á þann veg, sem bezt má fara, til að gagnfræðadeildin njóti sín sem gagnfræðadeild og menntaskólinn, sem á að halda sínum rétti, njóti sín sem menntaskóli á allan hátt. Þá er þriðja spurningin, hvort þarna eigi að kenna bæði bókleg og verkleg fræði, eins og löggjöfin um gagnfræðanám krefst. Hér er um það að ræða í þessu frv., að þessi gagnfræðadeild við Menntaskólann á Akureyri fái enn að starfa í tvö ár. Þessi undanþága er gerð vegna liðna tímans. Þetta hefur verið góður skóli, og hafa margir fengið þar ágæta fræðslu, svo sem hv. 3. landsk. og margir fleiri. Ég hygg með tilliti til þess, að reynt verði nú í þessi tvö ár að haga skólanum þannig, að hann megi rækja sitt hlutverk sem bezt, og treysti ég hæstv. kennslumrh. tll að setja þar um þær reglur, sem bezt gegna gagnfræðaskólanum annars vegar og menntaskólanum hins vegar. Ég fer ekki lengra út í þetta, af því að ég er ekki svo þrautsmoginn í skólamálum eins og hv. 3. landsk. Ég hef heyrt, að menn hafi stundum verið veiddir með spurningum, og það er bezt að vera tortrygginn og forðast þessa karla, sem slíkri freistni valda, og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Það var lítil örugg vitneskja, sem maður fékk gegnum svörin við þessum fyrirspurnum. Ég stend því nokkurn veginn jafnnær eftir það, sem hv. 2. þm. Árn. sagði. En ég verð að ætla, að það sé samkvæmt orðanna hljóðan, að þessi deild eigi að fá heimild til að starfa í næstu tvö ár, en þá eigi að leggja hana niður, þar sem nýju fræðslulögin eiga að vera komin til fullrar framkvæmdar árið 1951. Ég geri einnig ráð fyrir, að þessi gagnfræðadeild verði látin starfa eftir sömu reglum og aðrir skólar á gagnfræðastigi. Og í trausti þess, að þetta verði svo, greiði ég ekki atkv. á móti þessari undanþágu. Ég álít stefnuna ranga, hvort sem litið er á húsnæðishliðina, uppeldishliðina eða fjárhagslegu hliðina. Það er verið að seilast eftir útgjöldum, en hins vegar hefur þingið verið að emja á sparnað á öllum sviðum, og frá hvaða sjónarmiði sem er, eru rökin á móti þessu máli góð og hrein og skynsamleg rök. Og af því að þetta er eðli málsins, þá er það vafalaust rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að það þýða ekki langar umr. um það. Ég býst við, að menn séu pottheldir fyrir rökum í málinu, og skal ég þess vegna ekki eyða frekar orðum að því.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Nd. og hefur þar tekið miklum breyt. frá upprunalegri mynd sinni. Fannst okkur nm. það vera orðið hálfgerður vanskapningur eftir síðustu umr. þar, eins og það liggur fyrir á þskj. 660. Varð það til þess, að við lögðum vinnu í það, og hefur frv. aftur tekið miklum breyt. hjá n. Eins og það kom frá Nd., er ætlazt til, að eyðing refa verði í svipuðu horfi og verið hefur. En þó er farið inn á þá nýju braut, að kostnaður skiptist að jöfnu milli hreppssjóða, sýslusjóðs og ríkissjóðs. Mun þetta byggt á því, hversu refum hefur fjölgað. Leggja þeir, er vinna þá, mikið í kostnað og gera þetta eigi aðeins fyrir sjálfa sig, heldur einnig aðra hreppa, sem liggja að sama afrétti. Þess vegna þótti rétt í Nd. að skipta kostnaðinum í þrennt, láta ríkið taka þátt í honum að 1/3, sýsluna að 1/3 og hreppa að 1/3. Þessi ákvæði höfum við látið standa. Eyðing refa standi undir fjallskilastjórn, þar sem fleiri sveitir eiga afréttarlönd saman, undir umsjón sýslumanns, og landbrn. hefur þar haft yfirumsjón. Þessu er haldið og engu breytt að ráði, nema tekið er í eina gr., 10. gr., að eitrað skuli fyrir ref „minnst þriðja hvert ár í afréttum og heimalöndum, sem notuð eru sem afrétt, þó eigi nær bæjum en 5 km“. Þetta ákvæði, um 5 km, leggjum við til, að fellt verði niður. Þar, sem refar ganga um daglega, fara þeir nær bæjum en þetta. Má og vinna mörg dýr með því að eitra fyrir þau á götuslóðum, og kemur það ekki að sök. En ætlazt er til, að um eitrunina verði sett reglugerð, sem kveður á um, hvaða eitur sé notað. Eins og frv. kom frá Nd., er öðruvísi kveðið á um minkana. Gert er ráð fyrir, að sýslumaður sjái um þetta og fyrirskipi allsherjar útrýmingu minkanna og ríkið kosti hana að öllu leyti. Okkur þótti þetta óviðeigandi. Við viljum breyta þessu og leggjum til, að eins verði farið að í þessu efni og varðandi tófurnar. Sé sá maður kallaður bogmaður, sem annast minkaleitina, en grenjaskyttunafnið skotmaður látið haldast varðandi tófurnar. Eru minkarnir veiddir í boga. Við gerum ráð fyrir, að kostnaðurinn af útrýmingu minka skiptist á milli hreppanna, sýslunnar og ríkissjóðs, eins og hagar til um refi, en skiptist þó dálítið öðruvísi, þannig: „Kostnað við eyðingu minka skal endurgreiða að 2/3, 5/6 frá ríki og 1/6 úr sýslusjóði.“ Við höfum og yfirfært þær reglur, er skapazt hafa um fyrirkomulag eyðingar á tófunum, á minkana og höfðum eigi betri reynslu fyrir okkur. Þó að sagt sé, að útrýma megi bæði minkum og refum með sérstakri veiðiaðferð, þ.e. með hundum, sem þefa dýrin uppi, þá er sú aðferð óreynd enn. En væri hún reynd og reyndist vel, þá mundu hreppsnefndir taka hana upp að sjálfsögðu. En við gerum hér ráð fyrir, að maður, er fer á grenin, hafi byssu. Þetta er rauði þráðurinn, og sé ég enga ástæðu til að fara að gera grein fyrir einstökum brtt., eins og liðið er á þingtímann. Frv. hefur tekið þessum breyt. frá Nd. varðandi minkana: Þá skyldi kostnaðurinn allur greiddur úr ríkissjóði, en nú af hreppssjóðum, sýslusjóði og ríkissjóði í sameiningu. Hins vegar er refaeyðingarfyrirkomulagið hið sama og verið hefur, nema refaeitruninni er komið þarna inn. En að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara út í þetta. Brtt. n. liggja hjá hv, dm, og geta þeir kynnt sér þær og séð, í hverju þær eru fólgnar, með því að bera þær saman við frv. Nd., en þaðan kom það að áliti okkar í óhæfum búningi. Okkur fannst fráleitt og ókleift fyrir sýslumenn að standa í þessu, nema þeir fengju aðra sér til aðstoðar. Gerum við ráð fyrir, að það verði hreppsnefndir. - Skal ég svo ekki lengja tímann að ástæðulausu.



Herra forseti. Þetta frv. kom til fjhn. fyrir nokkrum dögum og hefur einu sinni verið tekið fyrir í n. Ég óskaði þess þá, að afgreiðslu málsins yrði frestað, og rökstuddi þá ósk með því, að í Nd. væri á ferðinni frv. um skipun þessara mála og ég vildi kynna mér, hvernig málið stæði í Nd. og hver yrði afgreiðsla n. þar, áður en við afgr. þetta mál í fjhn. hér og tækjum afstöðu til þess. Tveir hv. nm. gátu ekki fallizt á þetta og hafa gefið út sérstakt nál., en meiri hl. n. hefur ekki afgr. málið, og það er í athugun hjá einstökum nm. Ég verð eindregið að óska þess, að hæstv. forseti taki ekki málið á dagskrá, heldur gefi meiri hl. n. tækifæri til að athuga það betur, ef við þrír skyldum geta komið okkur saman.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Það er fyrirsjáanlegt, að ef þessu máli verður frestað nú, er það hið sama og að koma í veg fyrir, að tekin verði afstaða til þess á þessu þingi, þar sem svo stutt er eftir af starfstíma þingsins. Ég get ekki séð ástæðu til, að ekki sé tekin afstaða til málsins og hummað fram af sér að afgr. það, eins og gert hefur verið síðan í haust. Því er borið við, að beðið sé eftir, að fjhn. Nd. taki afstöðu til frv., sem komið er fram hálfu ári eftir að þetta frv., er borið fram. Ég býst við, að það frv. verði alls ekki afgr. Það er aðeins komið gegnum 1. umr., og það er ekki líklegt, að það fái afgreiðslu. Hins vegar er það svo um þetta mál, að þeir, sem ætla sér að taka afstöðu til þess, hafa þegar gert það, því að mál, sem er því náskylt, hefur verið hér fyrir Alþ. og rætt um það í þinginu, blöðunum og útvarpinu. Ég sé því ekki ástæðu til að fresta málinu, enda væri hægt að fresta hverju máli með því að setja það í samband við eitthvað annað mál og gefa ekki út nál. Málið liggur ljóst fyrir og hefur verið rætt meira en nokkurt annað mál, einnig í útvarpinu, og oft á Alþ. og mannfundum. Menn hafa því tekið afstöðu til þess. Af hálfu Framsfl. er líka gerð sú krafa, að málið verði afgr. og tekin afstaða til þess. Það er ekki ástæða til að bíða eftir því, að afstaða sé tekin til annars máls. Áður en ég sný mér að efni málsins er eðlilegt, að úr því verði skorið, hvort málið kemur til afgreiðslu eða ekki.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður og ekki tefja umr. Hv. þm. Str. talaði sérstaklega fyrir flokk sinn í þetta skipti, en ég vil segja, - og beina máli mínu til hæstv. forseta, - að meðan hann var sjúkur um tíma, bar svipað að. Er hann var rúmliggjandi, hafði meiri hl. n. gefið út álit, og málið var tekið á dagskrá og þess óskað, að það gengi sína leið. En minni hl. bað um frest til að geta komið fram með nál. Ég taldi rétt að verða við þessari ósk, jafnvel þó að um minni hl. væri að ræða - en hér er það meiri hl., er óskar eftir fresti - og hélt, að ég úrskurðaði þá í anda hins reglulega forseta, sem mér hefur virzt réttlátur maður í sinu sæti. Ég vil því taka undir með hv. 7. landsk. og óska þess, að gefinn verði nokkur frestur, svo að meiri hl. geti komið saman, því að önn hefur verið mikil síðan í gær og tími stuttur til umráða. Ég vil mælast til þess, að málinu verði frestað fram undir kvöld, - ég þori ekki að ákveða tíma, hv. form. n. veit betur um það. Sem sagt, ég óska, að gefinn verði nokkur frestur, svo að við getum skilað nál., og tel það í samræmi við það, sem áður hefur tíðkazt, einnig minn úrskurð, sem gerður var í trássi við mína eigin flokksmenn og gegn mótmælum þeirra.

Forseti (BSt): Hv. þm. Dal. og hv. 7. landsk. hljóta að sjá og skilja, að ekki er hægt að hafa sömu reglu á síðasta starfsdegi þingsins og fyrr á þinginu., 

Því meiri nauðsyn.

Frv. er samþ. í Nd. og þannig möguleiki tímans vegna að gera það að l., ef hv. d. vill. Ég tel því ekki forsvaranlegt að hindra, að atkv. gangi um málið. Hins vegar skal ég fresta umr. til klukkan fimm, ef n, telur sig hafa gagn af því: Er þá málinu frestað til klukkan fimm, enda hafa hv. nm. engan annan tíma:

Við höfum ekki einu sinni þann tíma.



Herra forseti. Ég tel, að við höfum lítið gagn af fresti til klukkan fimm, en það má reyna að nota hann og sjá, hvað við getum komizt áfram í málinu.



Herra forseti. N. hefur tekið málið til athugunar á fundi og mun geta skilað áliti eftir 15–20 mín. Vildi ég mælast til, að með málið yrði beðið, til þess að nál. geti komið inn á fund. En að sjálfsögðu er þó hægt að ræða um málið.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Eins og ég sagði áður utan dagskrár, þegar rætt var um meðferð þessa máls, þá hefur þetta mál verið margrætt á mannfundum, í blöðum og útvarpi og á Alþ. líka. Ég hygg fá mál verið hafa rædd meir af mönnum en þetta. Ég efast því eigi um, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að hafa hér langa framsögu. Það yrði endurtekningar á því, sem margsagt hefur verið, bæði á þ. og víðar. Og einnig má vera ljóst, að um málið hafa hv. þm. fyrst og fremst myndað sér rökstudda skoðun. - Ég sé því eigi ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri og vísa til hinnar stuttu grg. og legg til, að málið verði samþ.

Forseti (BSt) : Enginn hefur kvatt sér hljóðs. Erfitt er að taka þetta mál fyrir á dagskrá, því að það er ágreiningsmál.



Herra forseti. Eins og d. er kunnugt, hefur fjhn. klofnað um málið. Minni hl. hennar hefur þegar skilað áliti, en meiri hl. n. hefur beðið með að skila áliti sínu, því að hann áleit rétt, að athugað yrði, áður en málið væri afgr. út úr d., frv. það, sem nú liggur fyrir hv. Nd. og lagt hefur verið fyrir d. af hæstv. viðskmrh. N. taldi nauðsynlegt, að þessi tvö frv., sem fjalla um sama mál, yrðu athuguð með tilliti til samræmingar á frv., því að þótt hún kunni að vera á móti því frv., sem hér liggur fyrir, eins og það er nú, kann að vera, að menn mundu geta framkvæmt skynsamlega samræmingu á þessum tveimur frv. og þannig fengið breyt. á l. um fjárhagsráð, sem ýmsir telja, að mikil nauðsyn sé, að fram geti gengið. En meiri hl. n. telur alveg fráleitt að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, ef ekki getur unnizt tími til að láta slíka athugun fara fram, sem ég nú hef nefnt. Og þar sem komið er að þinglokum og sýnt er, að þetta mál verður knúið hér fram til atkvgr., án þess að tími geti unnizt til að sinna slíkri athugun, leyfir meiri hl. n. sér að bera fram svohljóðandi dagskrártill.: „Með því að nú liggur fyrir neðri deild frv. um sama efni frá viðskmrh., sem ekki hefur unnizt tími til að athuga með tilliti til samræmingar á þessum tveimur frv., en hins vegar æskilegt, að ekki sé tekin ákvörðun um svo mikilvægt mál án rækilegrar athugunar á samræmingu frumvarpanna, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. Ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu dagskrártill., því að ekki hefur unnizt tími til að fá hana prentaða.

Forseti (BSt) : Mér hefur borizt rökstudd dagskrá frá hv. meiri hl. fjhn., sem hv. frsm. hefur nú lýst. - Fleiri þm. hafa ekki kvatt sér hljóðs, og er því umr. lokið.



Herra forseti. Þó að þetta mál sé faglegs eðlis, hygg ég, að flestum sé ljóst, að hér er um að ræða hatramma deilu milli þeirra, er stunda nám í vélskólanum í sex ár og sjö mánuði, og hinna, er verið hafa á meira námskeiði Fiskifélags Íslands, en námstíminn þar er tvö ár og sex mánuðir. Hv. dm. er þetta efalaust ljóst. Spurningin er sú, hvort rétt sé að veita þeim síðari rétt til gæzlu 600–900 ha véla. Ég tel affarasælast í þessu heita deilumáli, að engin breyt. sé gerð áður en endurskoðun hefur farið fram, enda hefur hæstv. ráðh. sagt, að hann muni sjá um það, að hún fari fram í sumar. Ég lít svo á, að verði réttindaaukning námskeiðsmanna knúin fram nú, muni vélskólamenn leggja á það aukna áherzlu að fá það tekið út úr l. og um það verði aftur harðar deilur. Ef Alþ. víkur frá sér að taka efnislega afstöðu, og þm. hafa ekki heldur sérþekkingu á þessum málum, hygg ég, að ekki verði eins miklar deilur um málið. Ég geri ráð fyrir, að bezt sé að skipa þriggja manna n., þar sem sinn sérfræðingurinn verður frá hvorum aðila og einn maður frá stj. Það, sem n. þarf að gera, er að samræma námið, svo að það verði allt undir einum hatti og hægt verði fyrir námskeiðsmenn að fá réttindi með lítilli viðbót. Það er hægt að leysa málið nú með því að taka ekki efnislega ákvörðun, en knýja fram endurskoðun. Þá verður málið leyst til frambúðar. Það á ekki að láta kné fylgja kviði nú, - það er hending, hver verður ofan á, og við erum ekki fagfróðir, - heldur eigum við að bíða og fá málið í hendur fagfróðum mönnum frá báðum aðilum, og síðan er hægt að taka ákvörðun um það. Hæstv. ráðh. fór inn á undanþágumennina. Um þá er það að segja, að mér finnst, að þeir þurfi að víkja fyrir fyllsta prófrétti. Þannig mundi hæstv. ráðh. fara að, ef um gervismíði í iðnaði væri að ræða. Þeir yrðu að víkja fyrir fyllsta réttar mönnum. Auk þess er hér bara um nokkra mánuði að ræða, og ég sé ekki, að þeir bíði neitt tjón af þeirri bið. Mér er sagt, að aðeins sé um að ræða sex 600–900 ha skip, svo að það er enginn aragrúi, sem á komandi sumri fengi atvinnu í sambandi við þetta. Það er því ekkert, sem knýr fram samþykkt frv. Það bætir aðeins úr atvinnuþörf fárra manna, og undanþágur hafa verið veittar og má gera það áfram. Það er því réttast að samþ. dagskrártill. og fá umsögn fagmanna um málið. Það er skynsamlegasta lausnin, og ég mun fylgja henni.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Út af fullyrðingum hæstv. ráðh., að hann hefði ekki heimild til þess að veita undanþágur, vil ég benda á það, að í l. um vélstjóra er þessi heimild gefin. Að vísu er þar átt við gufuvélar, því að þá var ekki þörf á heimild varðandi mótorvélar, en ég geri ráð fyrir, að meiri lögjöfnuður hafi verið notaður á öðrum sviðum en hér er þörf, til þess að þessi ákvæði taki einnig til mótorvéla. Ég skal ekki fjölyrða frekar um málið nú, en ég vil mótmæla mörgum þeim fullyrðingum, sem hæstv. ráðh. kom með um þessa stétt.



Þó að frv. sé orðið krypplingur, tel ég rétt, að það komizt til Sþ., og segi því já.