Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft mál það, sem hér liggur fyrir, til meðferðar, en eins og þskj. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur n. ekki náð samstöðu um afgreiðslu málsins. Eins og nál. meiri hl. á þskj. 108 ber með sér, leggjum við, sem að því áliti stöndum, til, að frv. verði samþ. með brtt., sem við flytjum á þskj. 110. Einstakir okkar, sem að meirihlutaálitinu stöndum, höfum þó áskilið okkur rétt til þess að flytja eða fylgja frekari brtt., og á þskj. 109 hefur hv. 4. landsk. þm., Jón Þorsteinsson, borið fram brtt., en um hana hafa aðrir, sem að meirihlutaálitinu standa, óbundnar hendur. Tveir hv. nm., þeir hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 1. þm. Norðurl. e., hafa skilað sérálitum og tjáð sig andvíga frv., en hv. 4. þm. Norðurl. e. var fjarstaddur, þegar n. afgreiddi málið, og hefur hann því auðvitað óbundnar hendur um það. Ég ætla aðeins að víkja að þeim brtt., sem meiri hl. flytur á þskj. 110. Veigamest þessara brtt. er 1. brtt., sem fólgin er í því að ákveða, að ekki skuli greiða réttargjöld af málum um innheimtu vinnulauna. Það var hv. 4. landsk. þm., Jón Þorsteinsson, sem frumkvæði átti að því, að þessi brtt, var flutt, en hann hefur um skeið verið lögfræðingur A. S. Í. og er því þessum málum kunnugur. En þannig mun vera, að töluvert ósamræmi mun vera í framkvæmd varðandi þetta á ýmsum stöðum á landinu, en kröfur þessar eru þess eðlis, að telja má eðlilegt, að ekki séu greidd réttargjöld í málum um innheimtu vinnulauna. Um það var meiri hl. sammála. Hvað snertir aðrar brtt., sem meiri hl. flytur, eru þær meira til leiðréttingar og flestar þannig til komnar, að þar er komið til móts við ábendingar, sem hv. 9. landsk. gerði við 1. umr. frv. Sé ég ekki ástæðu til að rekja það nánar. Að öðru leyti hefur meiri hl. fallizt á þau sjónarmið, sem eins og lýst er í grg. frv. liggja því að baki, að frv. þetta er flutt, og hæstv. fjmrh. hefur einnig gert grein fyrir í framsögu sinni við 1. umr. málsins. En í grg. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta, m. a.: „Með tilliti til breytinga, sem orðið hafa á verðlagi og kaupgjaldi undanfarin ár, og þarfa ríkissjóðs fyrir auknar tekjur, þykir nú nauðsynlegt að hækka ýmsa tekjuliði aukatekjulaganna, einkum þá, sem eru fastákveðnir í l., en fylgja ekki breyttu verðlagi á hverjum tíma.“ Núgildandi lög um þessi efni eru frá því í febrúar 1960. Þau voru sett um það bil sem efnahagsráðstafanirnar voru gerðar á því ári, en eins og kunnugt er, hefur verðlag hækkað um 80% síðan, ef miðað er við vísitölu framfærslukostnaðar, og mun sú hækkun, sem hér er gert ráð fyrir, upp og ofan varla nema meira og í mörgum tilfellum minna. En annars er ýtarleg grein gerð fyrir því í grg. fyrir frv., hve miklu þessar hækkanir nema á einstökum liðum. Þá má auðvitað um það deila, bæði hvenær greiða skuli slík réttargjöld og enn fremur hve há þau séu, en þegar þessi gjöld hafa verið ákveðin, verður að telja eðlilegt, að þau fylgi hinu almenna verðlagi. Hér kemur líka annað sjónarmið til heldur en tekjuöflunarsjónarmiðið eitt, en það er þetta, að ef þessi gjöld verða óeðlilega lág, freistar það fólks óneitanlega til þess að leita til dómstóla með lítilvæg mál. Hv. 4. landsk. hefur flutt brtt., sem ég nefndi, á þskj. 109, sem hann mun gera grein fyrir, en þar er gengið lengra í því efni en frv. gerir að hækka gjöld fyrir fyrirtekt mála, og skilst mér að þetta sjónarmið, sem ég hef nefnt, liggi því að baki. Nú er það auðvitað álitamál. hversu langt skuli ganga í þessu efni, og eins og ég sagði, hafa aðrir, sem að meirihlutanál. standa, óbundnar hendur í þessu efni. En sjónarmiðið á að mínu áliti fullan rétt á sér, og á það má benda í þessu sambandi, að fyrir fáum árum var ákveðin alimikil hækkun á þóknun til lækna, sem gegndu kvöld- og næturþjónustu, og sú hækkunin á þóknuninni skyldi einmitt greiðast af þeim, sem vitjuðu læknanna, ekki af sjúkrasamlögunum. En það var út frá því sjónarmiði, að þessi gjöld væru orðin svo óeðlilega lág, að það beinlínis freistaði fólks til þess að leita læknis, þegar það var óþarft. Ég hygg, að um það hafi ekki neinn ágreiningur verið, að þetta væri réttmætt. En eigi það við um læknaþjónustuna, ætti þetta í enn ríkara mæli að mínu áliti að eiga við um aukatekjurnar. Herra forseti. Eins og ég hef gert grein fyrir, leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem hann flytur á þskj. 110.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, sem stöndum að áliti 1. minni hl. fjhn., teljum ekki tímabært að samþykkja frv. af þessu tagi. Við teljum ekki tímabært að heimila ríkisstj. að grípa eftir nýjum tekjum til þess að halda áfram óbreyttri fjármálastefnu. Sú fjármálastefna, sem hefur verið fylgt, verður að okkar dómi að breytast, og við viljum ekki eiga þátt í því að leggja ríkisstj. til meira af fjármunum almennings til þess að halda áfram óbreyttri stefnu. Ég þarf ekki að fara mjög mörgum orðum um einstök atriði þessa frv., sem hér liggur fyrir. Hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði mjög góða grein við 1. umr. þessa máls fyrir einstökum atriðum, sem orka tvímælis í þessu lagafrv., og það eru vissulega ýmsir af þeim tekjustofnum, sem hér er um að ræða, sem orka verulega tvímælis sem tekjustofnar fyrir ríkissjóð. Það er t.d. næsta broslegt, að ríkissjóður skuli taka fé fyrir það að skipa menn í stöður hjá ríkinu. En vissulega er þetta ekki neitt nýmæli í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að gera það frekar að umræðuefni. Það kemur fram í grg. þessa frv., eins og hv. frsm. meiri hl. benti raunar á, að nú þykir nauðsynlegt að hækka ýmsa tekjuliði aukatekjulaga, einkum þá, sem eru fastákveðnir í krónum, en fylgja ekki breyttu verðlagi á hverjum tíma. Og ég skildi hv. frsm. meiri hl. þannig, að hann líti svo á, að frv. væri í sjálfu sér slíkt, að þar væri verið að færa þá hluti til breytts verðlags, sem fastákveðnir eru í upphæðum, en ekki prósentum í lögum. Ég hlýt þess vegna að benda á það, að frv., eins og það liggur fyrir, er alls ekki sjálfu sér samkvæmt í þessu efni. Ég vil t.d. benda á 3. mgr. 2. gr., þar sem stendur: „Í málum, þar sem fjárhæð nemur ekki 1000 kr., greiðast hálf réttargjöld.“ Þessar 1000 kr. eru óbreyttar frá gildandi l. Ef menn væru sjálfum sér samkvæmir með að vilja færa hlutina til breytts verðlags, hefði þessi upphæð að sjálfsögðu einnig átt að hækka. Sams konar ákvæði er að finna í 3. gr., þar sem stendur: „Þegar fjárhæðin er 1000 kr. eða minni, greiðast 120 kr.“ Þetta var áður þannig, að það stóð: „Þegar fjárhæðin er 1000 kr. eða minni, greiðast 60 kr.“ Þarna hefur verið tvöfaldað grunngjaldið án þess að breyta þeirri upphæð, sem grunngjaldið er miðað við. Ég skal ekki eyða tímanum í að rekja dæmi af þessu tagi, þau eru mjög mörg í frv. T. d. í 23. gr., um þinglýsingar, eru grunnupphæðir, viðmiðunargrunnupphæðir óbreyttar. Fyrir að þinglýsa skjölum t.d. var gjaldið fyrir 5000 kr. áður 50 kr., en verður nú 100 kr. Ef menn hefðu verið sjálfum sér samkvæmir í að færa til breytts verðlags, hefði verið rétt að tvöfalda slíkar grunnupphæðir eða slíkar viðmiðunar- eða lágmarksupphæðir einnig. En hér er verið að nota sömu aðferðina og tíðkaðist í tekjuskattsl. fram til seinasta árs, þegar dýrtíðin var gerð að skattstjóra með þeim snjalla hætti að hafa fastar upphæðir í tekjustigunum, skattstigunum, sem breyttust ekki með breyttu verðgildi. Það atriði hefur nú verið lagfært í tekjuskattsl., en nú er verið að taka upp hliðstæða aðferð hér. Ég skal ekki fara langt út í einstök efnisatriði frv., en mig langar til þess að fara örfáum orðum um brtt., sem fram hafa komið. Brtt. frá meiri hl. fjhn. eru þess eðlis, að þær eru allar nema ein hreinar leiðréttingar, ýmist á prentvillum eða augljósum atriðum, sem hefur þurft að leiðrétta, en 1. brtt., sem er efnisleg, er að mínum dómi til bóta, og það hefði í sjálfu sér ekki verið neinn vandi að ná samstöðu í n. óklofinni um flutning þessara brtt. En það gegnir öðru máli um till. hv. 4. landsk. þm. á þskj. 109. Hv. 4. landsk. þm, þykir ekki nóg að gert með þeim hækkunum, sem lagðar eru til í frv. ríkisstj., og leggur til, að gjöld fyrir fyrirtekt mála séu hækkuð meira. Mér er kunnugt um það, að til grundvallar þessum till. hv. 4. landsk. þm. mun liggja sú hugsun, að með þessu sé bægt frá málum, sérstaklega víxilmálum og öðrum smávægilegum fjárkröfum, sem menn geri of mikið af að ónáða dómstólana með að ástæðulausu. Það er raunar svipuð hugsun og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl., hv. 8. þm. Reykv., hér áðan, þegar hann lét í ljós þá skoðun, að of lág gjöld af þessu tagi mundu freista fólks til þess að leita til dómstólanna að ástæðulausu. En menn verða bara að gá að því í þessu sambandi, að hækkuð gjöld hitta fleiri en þá, sem eru að ónáða dómstólana að ástæðulausu. Þau hitta líka alla þá, sem þurfa að leita réttar síns af eðlilegum ástæðum og með eðlilegum hætti. Og ég er þeirrar skoðunar, að ef það vakir fyrir hv. 4. landsk. þm. að refsa með þessu vanskilamönnum og láta þá borga nokkur hundruð kr. meira í málskostnað, þá eru aðrar aðferðir hentugri til þess að refsa vanskilamönnum heldur en gera allt dýrara í sambandi við réttarfarsgjöld og hitta þannig einnig hina, sem þurfa að ná rétti sínum fyrir dómstólum landsins. Ég skal ekki fara fleiri orðum um einstök atriði frv., en undirstrika það, að við í 1. minni hl. fjhn. teljum alveg óhjákvæmilegt að breyta nú um stefnu í fjármálum ríkisins. Hin mikla skattheimta undanfarinna ára leiddi af sér mikla tekjuafganga hjá ríkissjóði á árunum 1961–1963 og jafnvel 1960 líka. Árið 1961 var greiðsluafgangur ríkissjóðs 72 millj., árið 1962 var hann 163 millj., og árið 1963 var hann 124 millj. kr., allt miðað við aðferð Seðlabankans við uppgjör greiðsluafgangs. En þrátt fyrir það, þó að þannig hafi verið innheimtir skattar og því haldið áfram, hefur afkoman samt snúizt á þann veg, að á árinu 1964 varð greiðsluhalli hjá ríkissjóði, gerður upp eftir sömu aðferð, 258 millj. kr. Frv. þetta er liður í þeirri viðleitni hæstv. ríkisstj. að krækja í meira fé til þess að geta haldið þessari fjármálastefnu áfram. Við viljum ekki eiga þátt í þeim leik, og við lýsum í staðinn eftir marglofuðum till. um sparnað í ríkisrekstrinum. Við teljum okkur skylt vegna umbjóðenda okkar að verja fé þeirra gegn slíkri fjármálastefnu og fjármálastjórn, sem hér hefur verið á undanförnum árum. Það fer raunar ekki milli mála, að sú fjármálastefna, sem á fáum árum hefur breytt stórfelldum greiðsluafgöngum í enn þá stórfelldari greiðsluhalla, þarf endurskoðunar frá rótum. Sú meinsemd, sem þar er um að ræða, verður ekki læknuð með því að grípa eftir nýjum tekjum hér og þar án nokkurrar heildaráætlunar. Raunar geri ég ráð fyrir, að hv. þdm. hafi tekið eftir því með nokkurri ánægju, að við 1. umr. þessa máls viðurkenndi hæstv. fjmrh. þetta, að nauðsyn væri á breyttri fjármálastefnu og fjármálastjórn, og það ber að taka eftir því og minnast þess, þó að ræða hæstv. fjmrh. við þá umr. hafi að öðru leyti verið nokkur vonbrigði. Við teljum því, að það sé ekki tímabært að samþykkja þetta frv., og við leggjum til, hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um efnisatriði þessa fjáröflunarfrv. hæstv ríkisstj., enda eru þau ekki ýkjaflókin. Það, sem hér er á ferðinni, er það, að ríkisstj. hyggst afla tekna, um það bil 22 millj. kr., með því að hækka ýmiss konar gjöld, sem standa í sambandi við réttarfarsaðgerðir, ýmiss konar viðskipti, leyfisveitingar o. fl., um 1/3 hluta hið minnsta, en allmiklu meira í einstökum tilvikum. Hér er almennt um að ræða gjöld, eins og fram hefur komið, sem mönnum er gert að greiða fyrir þjónustu yfirvalda, sem í mörgum tilfellum er veitt, til þess að menn fái neytt réttar síns eða réttinda, allt frá því að leyst eru út ökuskírteini eða sveinsbréf eða annað slíkt og til þess er menn gjalda fyrir hjónavígslubréf eða veitingarbréf fyrir embætti, skrásetja dráttarvél eða mótorhjól eða að stefna einhverjum, sem þeir eiga mál að sækja gegn. Upphaflega og lengi vel munu greiðslur fyrir slíka þjónustu hafa verið miðaðar við það, að sanngjörn þóknun kæmi fyrir tiltekna fyrirhöfn, fremur en hér væri upphugsuð tekjulind fyrir ríkissjóð til þess að mæta almennum fjárþörfum hans. En það mun þó ekki vera svo, að núv. hæstv. ríkisstj. muni eiga þá uppfinningu, en hún hefur hins vegar kunnað vel að meta hana, því að þetta er í annað skiptið, sem þessi gjöld eru hækkuð. Það var meðal fyrstu verka fyrrv. hæstv. fjmrh. að hækka þessi gjöld um 50%, og nú er fordæmi hans fylgt eftir með því að hækka þau svo, að þau verði a.m.k. tvöföld við það, sem þau voru við upphaf viðreisnarinnar. Þessi hækkun er svo talin eðlileg og rökstudd af hálfu hæstv. ríkisstj. með því, að ekki hafi betur tekizt til almennt að halda á verðlagsmálum þjóðarinnar. Í augum margra annarra er þetta þó lélegur rökstuðningur um ágæti þessarar skattheimtuaðferðar umfram aðrar, sem til greina gætu komið, ef óhjákvæmilegt reynist að leggja á nýja skatta til þarfa ríkisins, m. a. vegna þess, hvers eðlis þessi gjöld eru og hver tengsl þeirra eru við réttarfarsaðgerðir og réttindi borgaranna. Það má vel vera, að þrátt fyrir þessar fyrirhuguðu hækkanir séu þessi gjöld ekki svo há, að þau hindri menn í því að neyta réttar síns eða réttinda, a.m.k. ekki almennt. En hitt er þó alveg augljóst, að því eru fullkomlega takmörk sett, hve langt má ganga í takmörkun slíkra gjalda, svo að raunveruleg réttarfarsleg mismunun stafi ekki af milli hinna efnaminni og hinna efnameiri í þjóðfélaginu. Og ég hygg, að þegar allt kemur til alls og öll útgjöld eru reiknuð, sem menn þurfa að inna af höndum í sambandi við það að ná rétti sínum með ýmsum hætti, sé hér komið á yztu nöf, því að í mjög mörgum tilvikum nemur kostnaður við málarekstur hærri upphæðum en um er að tefla, þannig að mér er kunnugt um það, að í mjög mörgum tilvikum hörfa menn frá því að leita réttar síns vegna þess kostnaðar, sem því fylgir, og þekki nokkuð mörg dæmi um það. Það verður því að teljast ákaflega óeðlilegt, að ríkisvaldið leggist hér á sveifina með öðru, sem þarna kemur til greina, til þess að gera mönnum erfiðara fyrir um að reka réttar síns. Ég vil því segja, að að þessu leyti er óbragð að þessari fjáröflunarleið, sem nú á að fara til þess að öngla saman úr mörgum áttum röskum tveim milljónatugum í - ég vil segja botnlausa hít, sem fjárhirzla ríkisins er orðin undir stjórn þeirra viðreisnarmanna, - hít, sem þeir sjálfir standa nú ráðalausir við að fylla. Með fjárlagafrv. nú boðaði hæstv. fjmrh., að hann hygðist tryggja hallalausan ríkisbúskap, í fyrsta lagi með áframhaldandi niðurskurði á verklegum framkvæmdum, í öðru lagi með hækkun benzínskatts og niðurfellingu ríkisframlags til vegáætlunar, í þriðja lagi með skatti á rafmagnsnotkun í landinu, í fjórða lagi með hækkun þeirra gjalda, sem hér er rætt um, í fimmta lagi með farmiðaskatti og í sjötta lagi með auknum fasteignaskatti í sambandi við húsnæðismál. Hér var að sögn hæstv. ráðh. tekin upp sú stefna að forða greiðsluhalla án þess að grípa til almennra skattahækkana, en látið yrði nægja að hækka skatta á takmörkuðum sviðum. Hér var greinilega verið að gefa því undir fótinn, að þær skattahækkanir, sem nú á að framkvæma, séu almenningi léttbærari en aðrar þær hækkanir, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur stundað að framkvæma undanfarin ár og nú eru kölluð á hennar máli og með réttu almennar skattahækkanir til aðgreiningar frá þeim, sem nú er verið að framkvæma. Þessa skoðun um það, að hér sé um miklu léttbærari gjöld heldur en önnur að ræða, verður þó að draga mjög í efa, hvort heldur sem litið er til hækkunar aukateknanna, sem hér er rætt um, benzínskattsins, rafmagnsskattsins eða jafnvel farmiðaskattsins, og þó kannske hans sízt. Þar er um gjöld að ræða, sem lenda óhjákvæmilega með fullum þunga á öllum almenningi, þó að ekki sé hér í öllum tilfellum um að ræða dagleg útgjöld hvers manns. Þessar hækkanir eru því greinilega almennar skattahækkanir að því leyti, að það er almenningur, sem ætlazt er til að borgi brúsann, þó að það sé ekki í því formi, að hver biti og sopi sé skattlagður, eins og t.d. ef um söluskattshækkun væri að ræða. En það er líka sameiginlegt einkenni á öllum þessum nýju viðreisnarsköttum, að hækkun þeirra snertir ýmist mjög lítið eða ekki vísitölu framfærslukostnaðar, sem kaupgjald er nú miðað við samkv. lögunum. Og það virðist alveg greinilegt, að hér sé að ganga aftur sú gamalkunna aðferð stjórnarvalda að rangfæra vísitöluna með þessum hætti í þeim tilgangi að hindra það, að almenningur fái með kaupbreytingum aukinn raunverulegan framfærslukostnað sinn. Með samanlögðum þeim skattahækkunum á takmörkuðum sviðum, skulum við segja, sem nú á að framkvæma, eru lagðar á herðar almennings nokkuð á 3. hundrað millj. kr. Ef slík útgjaldaaukning hjá almenningi hefði eðlileg áhrif á kaupgjaldsvísitöluna, næmi sú hækkun vafalaust mörgum stigum, sennilega varla undir 5 stigum, og ég vil þó taka fram, að þar er um mjög lauslega ágizkun að ræða. En eins og nú er í pottinn búið, er það sjálfsagt vafamál, að vísitalan hreyfist einu sinni um eitt stig vegna þessara aðgerða auk heldur meira, og það er þessi mismunur, sem þarna er um að ræða, sem greinilega er tekinn algerlega bótalaust af almenningi og verkar þannig sem raunveruleg launalækkun. Þessi hlið á hinni nýju skattheimtu, sem nú er verið að framkvæma, er vissulega ekki til þess fallin að ýta undir okkur í stjórnarandstöðunni hér á hv. Alþ. að rétta ríkisstj. hjálparhönd til að koma þessum sköttum á. Hitt er líka ljóst, að með þessum svokölluðu skattahækkunum á takmörkuðum sviðum, sem nú eru boðaðar og hér er einn anginn af, nær hæstv. ríkisstj. ekki því marki, að endar komi saman við fjárlagaafgreiðslu, ekki a.m.k. í reyndinni, þó að svo verði kannske nú sem stundum áður við afgreiðslu fjárl., að fyrirsjáanleg útgjöld eru tekin út úr fjárlögum við afgreiðslu þeirra, en svo virðist sem þeirri aðferð eigi nú að beita til þess að leyna því, að um raunverulegan halla er að ræða við afgreiðsluna. Það virðist ekki vera meiningin nú t.d. í sambandi við fjárl. að taka upp neinar greiðslur vegna aðstoðar við sjávarútveginn, og þær greiðslur eru að mestu niður felldar í frv. eins og það liggur nú fyrir. Þar er bæði um að ræða svokallað framleiðniaukningarfé til frystihúsanna og ríkisstyrk til línuútgerðarinnar, en þessir póstar námu á s.l. ári sennilega milli 60 og 70 millj. kr. Nú hygg ég, að flestum þyki það ekki sennilegt, að mögulegt sé að fella þessi útgjöld niður, en hitt miklu trúlegra, að hér þurfi auknar styrkveitingar að koma til, áður en lýkur. Og viðbrögð útvegsmanna á nýafstöðnum fundi L. Í. Ú. og kröfur, sem þar voru bornar fram um allt að 50% hækkun á fiskverði og jafnvel hótanir um rekstrarstöðvanir nú á áramótum, ef ekki yrði orðið við því, benda vissulega ekki til þess, að hér þurfi engin afskipti ríkissjóðs að koma til á næsta ári. Og fleira mætti raunar nefna af þessu tagi. Það er þess vegna nú þegar komið á daginn, að þær handahófsskattlagningar, sem nú er verið að taka í tízku, leysa ekki einu sinni til algerra bráðabirgða þann vanda, sem vissulega er fyrir hendi varðandi afkomu ríkissjóðs, eins og stefna hæstv. ríkisstj. hefur komið þeim málum nú. Því er ekki að heilsa, að það öngl úr öllum áttum, sem nú er tekið að stunda af svo miklum ákafa af ríkisstj., nægi henni einu sinni til næsta málsverðar. Það er því vissulega fyllsta ástæða til þess, að stjórnarandstaðan og raunar allur þingheimur krefjist skýrra svara við því nú, áður en nokkurt tekjuöflunarfrv. ríkisstj. fær afgreiðslu, hvernig hún hyggst leysa fjárhagsvandamál ríkisins á næsta ári, þau sem nú þegar eru algerlega fyrirsjáanleg og óumflýjanlega verður að leysa með einhverjum hætti. Fyrr en þau svör liggja a.m.k. að einhverju leyti fyrir og sæmilega skýr, ætti hæstv. ríkisstj. ekki að mega vænta þess, ekki einu sinni af skylduliði sínu hér á hv. Alþ., að hún fengi nokkurn stuðning við slík frv. eins og það, sem hér er á ferðinni, hvað þá heldur annarra. Það ber auðvitað að viðurkenna, að eins og nú er komið, eru viðfangsefni, sem við er að fást varðandi fjármál ríkisins, allt annað en auðveld úrlausnar. Skattar og tollar hafa hækkað á viðreisnartímanum. Þeir hafa hækkað þannig, að þeir eru nú a.m.k. sex- eða sjöfaldir miðað við það, sem var fyrir 1960, en á sama tíma hefur kaupgjald tæplega tvöfaldazt að krónutölu. Það fer auðvitað ekki hjá því, að þetta segi sína sögu um það, hvernig skattarnir verka á almenning. Við það bætist svo, að þessir margfölduðu skattar eru í miklu ríkara mæli en áður teknir af almennri neyzlu, en fyrirtækin í landinu, þau sem einhverja hafa möguleika til þess að safna gróða, hafa á sama tíma verið gerð svo til skattfrjáls. Eyðslukerfið hefur verið þanið út af meiri hraða en nokkru sinni áður og þannig hefur ríkisbúskapurinn nú með hverju ári orðið almenningi þyngri í skauti, jafnframt því sem hann og skattheimtan til hans hefur orðið æ meiri gerandi, vil ég segja, í verðlagsþróuninni, sem aftur knýr svo á um aukna skattheimtu miðað við getu almennings á hverju ári. Úr þessum vítahring þurfum við að losna, ef árlegar aðgerðir í þessum efnum eiga ekki að verða samfelld röð af nýjum og nýjum bráðabirgðaúrræðum og óyndisúrræðum, sem duga ekki stundinni lengur og raunar alltaf til skemmri og skemmri tíma. Það er því vissulega rétt, að hér þarf að koma til stefnubreyting, eins og oft hefur verið rætt um, ef á að forða nýrri kollsteypu í formi t.d. gengisfellingar eða annarra álíka aðgerða. Ýtrasti sparnaður og aðhald þarf að koma til varðandi eyðslu og útgjöld, ekki fyrst og fremst á þeim framkvæmdaliðum, sem nú hafa sérstaklega orðið fyrir barðinu á hæstv. ríkisstj. og eru þess eðlis í raun og veru, að niðurskurður til þeirra gerir í raun og veru ekkert annað en að frestað er því, sem óhjákvæmilega verður að framkvæma á allra næstu tímum, eins og t.d. framkvæmdum í skólamálum, og er þess vegna raunverulega aðeins dulbúin skuldasöfnun. Það hefur oft verið sagt, að sá sparnaður, sem þyrfti að koma til í sambandi við ríkisreksturinn, þyrfti mikils undirbúnings við og í ýmsum tilfellum þyrftu þar að koma til lagabreytingar og margvíslegar athuganir. Þetta hefur okkur verið sagt á hverju ári. Þess vegna væri nú ekki tímabært að taka upp sparnaðinn núna, það yrði að bíða næsta árs, þannig að tími ynnist til þess að athuga málin nógu vel. En ég held, að núna, eftir 6 ára valdatímabil. verði því tæpast lengur borið við, að ekki hafi verið nægur tími til slíks undirbúnings. En það er ástæða til að spyrja: Hvar er árangurinn? Hvar er sparnaðurinn? Hvar er árangurinn af hagsýslunni, sem nú þegar hefur verið eytt í jafnvel millj. kr. á ári undanfarin ár? Hvar er árangurinn af henni? Hvar kemur hann fram í fjárl. og í ríkisbúskapnum, eins og hann kemur okkur nú fyrir sjónir? Eða er það svo, að sparnaðarathuganirnar og hagsýslan séu orðin einn af mörgum tilgangslausum eyðsluliðum ríkissjóðs? Í annan stað þarf svo að koma til gerbreyting á skattakerfinu sjálfu, þannig að það verði að einhverju leyti a.m.k. stjórntæki til auðjöfnunar og tekjujöfnunar í þjóðfélaginu, um leið og það sér fyrir þörfum ríkisbúskaparins. Skattfrelsi gróðafélaganna, sem nú er vafalaust einn allra mikilvirkasti verðbólguhvatinn, þarf að afnema og leggja skattabyrðarnar í ríkari mæli á breiðu bökin heldur en nú er gert. Þannig mætti ná fram raunverulegum kjarabótum handa launþegum, a.m.k. í lægri launahópum, og hindra jafnframt verðbólguaðgerðir og verðbólguframkvæmdir gróðaaflanna, sem nú njóta skattfrelsis, m. a. í gegnum þær reglur, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið fram með varðandi fyrningarreglur og fleiri breytingar á skattal. Síðast, en ekki sízt, þarf svo að koma til virkt skattaeftirlit, eins og við Alþb.-menn höfum barizt fyrir hér á Alþ. ár eftir ár. Sú smávægilega tilraun, sem gerð hefur verið í þessa átt, m. a. fyrir okkar baráttu og fyrir þrýsting frá almenningsálitinu sannar það, að ef á þeim málum væri tekið af fullkominni alvöru og skattaeftirlitið væri eflt, því sköpuð fullkomin starfsskilyrði og því búnar í hendur slíkar starfsreglur, að skattþjófnaður yrði raunverulega hættulegt afbrot og með hann farið samkv. því, mundu tekjustofnar ríkissjóðs skila ótrúlegum upphæðum til almenningsþarfa umfram það, sem þeir nú gera. Slíkar aðgerðir mundu líka verka sem hemill á verðbólguþróunina, sem nú æðir taumlaust áfram. Ég álít, að hver sú ríkisstj., sem í raun og veru ætlaði sér annað og meira hlutskipti heldur en að láta reka á reiðanum og horfði lengra en til næsta dags, mundi telja það skyldu sína að snúa sér að þessum verkefnum í stað þess að gleyma sér við það verkefni eitt að reyta saman úr öllum áttum ný og ný gjöld af almenningi, vitandi, að það leysir engan vanda nema á líðandi stundu og varla það.



Herra forseti. Eins og frsm. fyrir meiri hl. fjhn. gerði grein fyrir, áskildum við, sem skipum meiri hl. n., okkur rétt til þess að flytja brtt. við frv. eða fylgja brtt., er fram kynnu að koma. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 109 brtt. við 1. gr. frv., þess efnis, að í a-lið, það eru dómsmálagjöld í einkamálum fyrir félagsdómi, hækki gjöldin fyrir fyrirtekt máls úr 250 kr. í 500 kr. í undirrétti og í hæstarétti hækki þau gjöld fyrir fyrirtekið mál úr 400 kr. í 600 kr. Með þessari till. minni hefur það ekki vakað að auka tekjur ríkissjóðs sérstaklega af þessum gjöldum, þó að afleiðingar samkv. þessari till. mundu vissulega verða þær, að tekjur ríkissjóðs mundu hækka eitthvað, og tel ég það út af fyrir sig góðra gjalda vert. Tilgangur minn með flutningi þessarar till. er fyrst og fremst sá, að ég tel, að með hækkun þessara gjalda mætti stuðla að því, að meðferð mála fyrir dómstólum og einkanlega fyrir undirrétti yrði greiðari og tæki skemmri tíma. En eins og hv. dm. sjálfsagt muna, var hér fyrir tveimur árum, að mig minnir, samþ. þáltill. í sameinuðu þingi á þá leið að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að hraða meðferð dómsmála, sem sannarlega var ekki vanþörf á. Langflest einkamál í héraði, yfirgnæfandi meiri hl. þeirra er rekinn hjá borgardómaraembættinu í Reykjavík, og á þessu ári er það þegar séð fyrir, að þingfest mál munu verða um það bil 4500 að tölu til. Af þessum málum mun meira en helmingur vera ýmiss konar innheimtumál, víxilmál að langmestu leyti. Ég tel þennan málafjölda af þessari tegund algerlega óeðlilegan, og það má til samanburðar nefna, að í stórri borg eins og t.d. Bergen í Noregi voru dómtekin 25 víxilmál á s.l. ári, en hér í Reykjavík eru þessi mál milli 2 og 3 þús. Eins og menn vita, tíðkast það mikið, að ýmiss konar hlutir eru seldir með afborgunarskilmálum. Það má t.d. nefna bifreiðar, sem voru keyptar af bifreiðasölunum í Reykjavík, notaðar bifreiðar, enn fremur ýmsir dýrari munir í verzlunum, húsgögn, gólfteppi, ísskápar og annað þess konar, - allt er þetta selt að meira og minna leyti gegn afborgunum, og nú er siðurinn sá, að kaupandinn samþykkir víxil fyrir hverri einustu afborgun, í stað þess að áður var algengast, að það var samþ. skuldabréf, og ef vanskil urðu á einni greiðslu, féll allt í gjalddaga. Þetta skýrir það að nokkru leyti, að það er geysilegur fjöldi af tiltölulega litlum víxlum, sem eru í umferð. Síðan, þegar vanskil eiga sér stað, er farið í málflytjendur eða lögfræðinga með þessar kröfur, og venjulega skjótlega, ef innheimta tekst ekki á skömmum tíma, þá stefna þeir, fara í mál og taka dóm fyrir kröfunni. Það má reyndar vitna í þessu sambandi til orða yfirborgardómarans í Reykjavík, sem kom á fund fjhn., þegar hún fjallaði um þetta mál. og hann sagði, að í raun og veru liti það þannig út eins og dómstólarnir væru misnotaðir sem innheimtutæki. Ef nú réttargjöldin almennt í einkamálum yrðu hækkuð upp í 500 kr. í undirrétti, eins og ég legg til, hygg ég, að þetta mundi hafa þau áhrif, að í fyrsta lagi mundu lögfræðingar og aðrir innheimtumenn leggja meiri áherzlu á það að ná kröfunum inn og innheimta þær á venjulegan hátt, án þess að fara fyrir dómstólana. Þetta mundu þeir gera í fyrsta lagi vegna þess, að málflutningsmaðurinn þarf að leggja út réttargjöldin fyrir kröfunni, og hann mundi þess vegna ekki fara í innheimtumál fyrr en í síðustu lög, auk þess sem hann gæti í mörgum tilfellum hagað því þannig, að hann mundi safna saman víxlum og fara í eitt mál í staðinn fyrir að fara kannske í 5–10 mál, eins og gert er. Í öðru lagi mundi hækkun réttargjaldanna geta verkað þannig, að skuldarinn mundi frekar fást til þess að greiða, áður en málið færi til dómstólanna, vegna þess að þá losnaði hann við að greiða þessi gjöld. Ég álít því, að hækkun þessara réttargjalda mundi geta orsakað það, að þessum málum, víxilmálum og öðrum slíkum skuldamálum, gæti stórfækkað. En þá kemur að hinni hlið málsins, sem hér hefur verið bent á og réttilega, að þessi hækkun er ekki bundin í till. við vissa tegund mála, heldur mundu þá aðrir, sem þurfa nauðsynlega að leita dómstóla, einnig þurfa að gjalda hennar, og það er út af fyrir sig alveg rétt. En ég álít, að með því að geta stórfækkað þessum innheimtumálum mundu mál hinna, sem hafa leitað til dómstólanna af brýnni nauðsyn, fá miklu greiðari afgreiðslu, því að staðreyndin er sú um venjulegt mál í Reykjavík, þar sem langflest mál eru rekin hér á landi, að hvert mál tekur um það bil 2–3 ár, og fyrir þann, sem er að stefna í slíkum málum eða er að leita réttar síns, er það miklu meira hagsmunaatriði, ef þetta mál tæki t.d. einu ári skemmri tíma en áður, þótt hann í staðinn yrði að borga 250 kr. meira, því að hans hagsmunir af því að fá málið afgreitt fyrr eru miklu meiri en hitt, þótt hann þyrfti að borga 250 kr. meira í réttargjöld. Enda er það svo, að réttargjöldin eru ekki nema lítið brot af þeim kostnaði, sem er við rekstur mála fyrir dómstólunum, og eiga auðvitað ekki að vera það, þannig að nokkur hækkun þeirra skiptir ekki svo miklu máli. Og ég hef ekki trú á því, að nokkur maður, sem þarf að leita til dómstólanna, hverfi frá því vegna þess, að það sé 250 kr. dýrara en ella væri. En það er sem sagt þetta, sem fyrir mér hefur vakað, að reyna að bægja þarna frá töluverðum fjölda mála, sem er meira og minna óþarfur, og í staðinn skapa grundvöll fyrir því, að önnur mál og nauðsynlegri fái hraðari afgreiðslu fyrir dómstólunum. Ég hef ekki eingöngu gert till. um það, að gjald fyrir fyrirtekt máls yrði hækkað í undirrétti, heldur hef ég einnig gert till. um það fyrir hæstarétti. Það er í raun og veru frá mínum bæjardyrum séð hreint aukaatriði. Það geri ég einungis til þess að fylgja reglunni, að samsvarandi gjöld í hæstarétti eru nokkru hærri en í undirrétti, og ég geri það eingöngu til þess að það haldist líka um fyrirtekt mála eins og önnur gjöld, sem segir frá í 1. gr. l. Ég hygg það, að þó að þessi till. mín verði samþ., sé ekki annað hægt að segja en réttargjöld séu hér tiltölulega hógvær. Ég hef t.d. fengið upplýsingar um það, að réttargjöld í Noregi eru í norskum kr. frá 40 kr. upp í 1000 kr. norskar eftir upphæð kröfunnar, sem í hverju máli er fjallað um, og þegar maður t.d. ber það saman við þetta, tel ég, að enginn þurfi að kvarta, og þó að mikið lægi við, ætti það ekki að vera ástæða fyrir nokkurn mann til þess að hverfa frá því að leita réttar síns fyrir dómstólunum. Þvert á móti gæti hann á annan hátt haft af þessu miklu meiri hagsmuni.



Herra forseti. Umr. um þetta mál hafa hér orðið allmiklar og raunar minnst af þeim snúizt um málið sjálft, heldur almennt um fjármálastefnu og efnahagsmálaþróun. Það er sennilega ekkert undarlegt, að svo hafi orðið, því að vissulega er þetta mál þáttur í aðgerðum í sambandi við ríkisfjármálin og ekkert þess vegna um það að segja, þó að menn hafi nokkuð talað vítt og breitt um þetta mál. Ég ætla ekki að fara hér við þessa umr. út í fjármálastefnuna almennt eða efnahagsmálaþróunina, heildarstefnu í skattamálum eða slíkt. Fjárlagaumr. eru á næsta leiti, og má gera ráð fyrir, að þá beri þetta mál aftur á góma og það með eðlilegri hætti. En það eru þó nokkur atriði, sem ég vildi segja í sambandi við málið og þær umr., sem hér hafa farið fram. Hv. 6. þm. Sunnl. (HB) sagði, að ég hefði í umr. um þetta mál um daginn viðurkennt, að það væri nauðsynlegt að breyta fjármálastefnu og taka upp nýja fjármálastjórn, og taldi það þakkarvert, þó að ég að öðru leyti hefði valdið vonbrigðum á ýmsan hátt. Ég verð því miður að valda honum þeim vonbrigðum til viðbótar, að þetta er ekki nákvæmlega það, sem ég sagði, að þyrfti að breyta um fjármálastefnu og fjármálastjórn. Ég hins vegar tók það fram, sem er hárrétt og ég var honum og hv. stjórnarandstæðingum sammála um það atriði, og um það eru allir sammála, að þróunin varðandi verðlagsmál eða verðbólgumál, ef svo má segja, hafi verið mjög óheillavænleg og það sé mjög nauðsynlegt, að sú þróun breytist. Fjármálastefnan varðandi fjármál ríkisins hefur verið hin sama og er enn í dag og hlýtur í rauninni að verða, hver sem um þann stjórnvöl heldur, að það sé hallalaus ríkisbúskapur og í sambandi við þann þátt fjármála þjóðarinnar sé því ekki annað en standa andspænis því, hvort menn vilja draga úr útgjöldum ríkissjóðs eða þá afla nýrra tekna, ef endarnir nást ekki saman. Þetta er í rauninni það viðfangsefni, sem við er að fást, þegar við ræðum um ríkisbúskapinn, fjárlög og ríkisfjármál í þrengri merkingu, og það er það, sem við að sjálfsögðu stöndum andspænis í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og þær ráðstafanir, sem ég hef gert hinu háa Alþ. grein fyrir að þyrfti að gera til þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, eru óhjákvæmilegur liður í. Ég held því, að þessi stefna eigi ekki fyrir sér að breytast og að við hljótum í rauninni að geta verið sammála um, að þetta sé grundvallarstefna hvað snertir ríkisbúskapinn í þrengri merkingu. Hitt er svo allt annað mál, þegar við förum að ræða um efnahagsmálaþróunina og hvernig hún verki á ríkisbúskapinn, og þróunin í þeim málum, fjárhagsástandið í þjóðfélaginu yfirleitt, hefur verið ríkisbúskapnum ákaflega óhagstætt og ríkissjóði og hefur valdið því, eins og við vitum, að nú er svo komið, að mikill halli hefur myndazt á rekstri ríkissjóðs. Ef menn vilja skoða það mál ábyrgum augum, tjóir ekki að segja sem svo, að það sé af því, að það sé einhverri óheillavænlegri efnahagsmálastefnu fylgt, sem að sjálfsögðu er ekki hægt að segja að sé óheillavænleg efnahagsmálastefna, þó að þróunin hafi verið óheillavænleg, vegna þess að það má í rauninni segja, að sú sama þróun hafi verið við allar þær stefnur, sem fylgt hefur verið síðustu áratugi og hver sem hefur verið í stjórn, að menn hafa ekki ráðið við verðbólguvandamálið. Þetta er það, sem allar ríkisstjórnir hafa staðið andspænis, því miður, og væri betur, að það væri orðinn vaxandi almennur skilningur hjá öllum þeim aðilum, sem úrslitaáhrif hafa í því efni, að sú þróun verði að stöðvast. Við vitum það öll hér í hv. þd., að vald Alþ. og ríkisstj. er ekki nema þáttur í því máli. Það eru margir aðrir þættir, sem þar koma til greina og hafa úrslitaáhrif í þeim efnum, og það eitt út af fyrir sig að neita ríkisstjórn um fjármagn til þess að geta innt af hendi skuldbindingar ríkissjóðs, er ekki nokkur lausn eða nokkur leið til þess að knýja fram lausn á þeim vanda. Það er aðeins til þess fallið, að skapa algert öngþveiti í þjóðfélaginu, og það veit ég, að þessir hv. þm., sem þann boðskap flytja, vita alveg jafnvel og ég, og þess vegna er sú afstaða þeirra að segja: Við erum á móti öllum þeim ráðstöfunum til þess að rétta ríkisbúskapinn af og jafna halla ríkissjóðs, - þær kenningar eru auðvitað eingöngu til þess fallnar, að þeir geti verið á móti þessum ráðstöfunum án þess að þurfa sjálfir að benda á nokkur úrræði til lausnar vandanum, heldur aðeins segja almennt: Við erum á móti þessu, við viljum ekki láta ríkisstj. hafa peninga, vegna þess að hún fylgir skakkri stefnu, og það má jafna ríkisbúskapinn með allt öðrum hætti, einhverjum hætti þó, sem aldrei fæst neinn botn í, hvernig á að vera. Þetta er gallinn á þessum málflutningi öllum saman. Varðandi þetta einstaka mál, sem hér liggur fyrir, hafa menn sagt sem svo, að hér sé í rauninni mál á ferðinni, sem sé óeðlilegt vegna þess. að m. a. sé þessi tekjuöflun fyrir ríkissjóð ekki eðlileg, hér sé verið að hækka ýmiss konar þjónustugjöld til þess að afla ríkissjóði tekna og slíkt eigi ekki að gerast með þessum hætti. Að vísu er jafnóljóst, með hvaða öðrum hætti það á að gerast, en látum það liggja á milli hluta. Það hefur verið talað um það, sem rétt er, að þessi gjöld voru síðast hækkuð 1960. Ég held, ef menn skoða þetta mál niður í kjölinn, að þeir hljóti að gera sér grein fyrir því, að hér er ekki raunverulega um að ræða neitt annað en að hækka þessi gjöld með eðlilegum hætti. Ef menn skoða, hvaða kostnaður er við alla þá þjónustu, sem veitt er í sambandi við þau ótalmörgu atriði, sem aukatekjulögin fjalla um, held ég, að menn komist að raun um það, að síðan 1960 hefur kostnaðurinn við þessa þjónustu við þjóðfélagsborgarana vaxið miklum mun meira en sem svarar þeim upphæðum, sem gert er ráð fyrir að afla með hækkun þessara gjalda, þannig að hér er, eins og segir í grg., í rauninni um mjög eðlilega hækkun að ræða, til þess að sama hlutfall verði á milli þessara gjalda og kostnaðarins við að veita þessa þjónustu. Þetta held ég, að sé kjarni málsins, og hvort sem það heitir í sambandi við aukatekjulög eða aðra þjónustu, - við skulum taka þjónustu ýmissa stofnana hér, afnotagjald af útvarpi, póstburðargjöld og annað slíkt, þá sé það ósköp eðlilegt, að þetta sé hækkað, en ekki látið lenda á ríkissjóði, sem verður þá að afla þessara tekna með einhverjum öðrum sköttum. Ég held sannast sagna, að við getum öll verið sammála um það, ef við skoðum málið af nokkurri sanngirni og réttsýni, að það er auðvitað algerlega út í hött að halda því fram, að hækkun þessara réttargjalda verki í þá átt að draga úr möguleikum manna til þess að sækja mál sín fyrir dómstólum. Það er sagt, að það sé varla hægt að ræða það mál með nokkurri alvöru, því að það sé svo fráleitt. Hitt er allt annað mál, sem er rétt, þó að það komi ekki þessu máli hér við, að það er mikið vandamál, hvað það er kostnaðarsamt að reka mál fyrir dómstólum, og ég held, að versti vandinn í því sé sá, hvað það getur orðið dýrt fyrir mann, sem lendir í málaferlum algerlega að ósekju, þ.e.a.s. fyrir mann, sem er stefnt í máli í einhverju þvargi og verður af þeim sökum fyrir stórkostlegum útgjöldum, sem eru mörg dæmi til, þó að maðurinn sé svo gersamlega sýknaður af öllum kröfum gagnaðila. En þetta er allt annað vandamál. Þetta er vandamál, sem í rauninni varðar ákvörðun dómstóla hverju sinni, hvernig þeir taka á þeim málum, að þeir úrskurða ekki mönnum þann málskostnað, sem eðlilegur er og t.d. lögfræðingastéttin setur upp í sambandi við sína þjónustu, þannig að maðurinn, sem er sýknaður að fullu og hefur lent í málarekstrinum algerlega að ástæðulausu, að segja má, eða a.m.k. að ósekju, hann getur orðið þar fyrir stórkostlegum útgjöldum. Þetta er, held ég, eitthvert versta vandamálið, sem er í sambandi við málarekstur í dag, að þeir, sem hafa rétt mál að sækja eða rétt mál að verja og í rauninni eru sýknaðir af öllu, þeir verða samt fyrir stórkostlegum kostnaði. En það á ekkert skylt við þau réttargjöld, sem hér eru. Það er aðeins lítið brot af þeim kostnaði, sem þar er um að ræða. Um það, hvaða leið eigi að fara til þess að jafna metin í fjárlögum, er auðvitað endalaust hægt að fílósófera. Menn hafa talað um það, þegar hafa komið fram till. um að hækka söluskatt, að það væri hin mesta óhæfa að ráðast þannig á alla þjóðfélagsborgara með slíkri skattheimtu. Nú tala menn jafnt um það, að það sé í rauninni enn þá meiri óhæfa að ætla að leysa þetta með þeim hætti að leggja á gjöld á takmörkuðum sviðum, m. a. vegna þess, að þessi gjöld hafa ekki sömu áhrif á vísitölu og valda því ekki, að tilkostnaður allur hækki raunverulega í sama mæli og gjöldin, sem á eru lögð. Ég held, að allir hljóti að gera sér grein fyrir því, að þegar um það er að ræða eins og hér að jafna hallarekstur hjá ríkissjóði og ef menn ekki beinlínis yrðu að skerða þá þjónustu, sem ríkið nú veitir, og ég hef ekki heyrt nokkra till. koma fram um það, þá er það sannast sagna ekkert óeðlilegt, að það sé reynt að finna úrræði, sem er ekki alveg aftur snúið á ríkissjóð með fullum þunga, þannig að þetta gefi í rauninni engar tekjur. Menn geta sagt, að það sé að falsa vísitölu, og annað þess konar. En ég held, að við komumst ekki fram hjá þeirri staðreynd, að öfugþróunin í þessu öllu saman er sú, að tilkostnaður hækkar á öllum sviðum, og þegar við höfum þetta óbrúaða bil, brúum við ekki bilið með því móti að tryggja á móti, að ríkið verði fyrir alveg nákvæmlega jafnmiklum nýjum útgjöldum að auki. Þá er þetta hreinn skollaleikur og hringavitleysa. Varðandi það, að vísitalan hreyfist ekki út af þeim sköttum, sem hér hefur verið talað um að leggja á, hreyfist hún nú töluvert, og frá mínum bæjardyrum séð hreyfist hún of mikið, því miður. En það verður að sjálfsögðu að taka afleiðingunum af því. Það má segja, að sé kannske nokkuð einkennileg kenning, að það er neitað að styðja till. um fjáröflun til handa ríkissjóði og því jafnframt lýst yfir, að í rauninni sé ástæðan ekki hvað sízt sú, að það sé fyrirsjáanlegur stórkostlegur halli hjá ríkissjóði þrátt fyrir þessar tekjuöflunarleiðir. Ég vil að sjálfsögðu þakka þá umhyggju, sem hér kemur fram, að það sé nauðsynlegt að afla meiri tekna fyrir ríkissjóðinn, og ég get vel fallizt á það, að það er teflt mjög tæpt og á yztu nöf með það, hvort ríkisbúskapurinn verður hallalaus á þessu ári. En ég fæ ekki beint samræmi í það að neita um tekjustofna og halda jafnframt fram þessari kenningu. Það er alveg rétt, að það er ekki í fjárl. nú gert ráð fyrir neinni sérstakri aðstoð við sjávarútveginn hliðstæðri þeirri, sem ákveðin var með sérlögum snemma á árinu 1965. Og ég held, að það liggi nokkuð í augum uppi, af hverju það er. Fyrir því liggja tvær ástæður: Fyrst og fremst sú, að það hefur enginn maður í dag neina hugmynd um, hvað hér er verið að tala um, það liggur alls ekki fyrir, og fara að afla einhverra tekna eða gera till. um það nú á þessu stigi, án þess að endanlegar athuganir hafi farið fram á aðstöðu sjávarútvegsins nú. væri auðvitað fráleitt með öllu. Á hinn bóginn er svo þess að gæta, að þessi fjárútlát hafa aldrei verið tekin í fjárlög og voru ekki á þessu ári. Þeim var að vísu mætt að nokkru með niðurskurði opinberra fjárfestingarframkvæmda, þannig að segja má að vísu, að með tekjustofninum hafi að vísu verði reiknað í fjárlagafrv., en ekki útgjöldunum. En ég gerði grein fyrir því í fjárlagaræðunni við 1. umr. fjárl., að vitanlega. hefði ríkisstj. haft það í huga. að hér væri um vandamál að ræða, sem kynni að þurfa að standa andspænis, og að sjálfsögðu munu verða gerðar till. um það, þegar þar að kemur. En að slík hugsanleg viðbótarútgjöld ríkissjóðs leiði til þess, að það eigi ekki að mæta þeim útgjöldum, sem þegar eru sjáanleg frá ríkissjóði. fæ ég ekki nokkurn botn í, að það sé eðlilegt að álykta á þann veg. Ég held einmitt, ef menn komist að þeirri niðurstöðu, sem ég get tekið undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. að sé rétt, að það séu allar líkur til, að ríkið þurfi á meiri fjármunum að halda, þá skapi það ekki grundvöll til þess að neita þá um þá fjáröflun, sem hér er um að ræða. Varðandi svo aðeins eitt atriði hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., þegar hann var að bera saman hækkun ríkisútgjalda og launahækkanir frá árinu 1959 eða 1960 og til þessa dags og taldi, að álögurnar á almenning hefðu hækkað miklum mun meira en launahækkanir á þessum tíma, þá var vitanlega það dæmi sett upp á mjög óraunsæjan hátt, vegna þess að ég veit, að hv. þm. er fullkunnugt um það, að á þessu tímabili hefur ríkið tekið á sig stórkostleg útgjöld til kjarabóta fyrir launþega umfram það, sem þeir hafa fengið í beinum kauphækkunum. Og það hefur oft og tíðum komið fyrir einmitt til lausnar á kjaramálum eða kjaradeilum, að þá hefur verið stuðlað að þeirri lausn með því, að ríkið hefur tekið á sig ný og ný útgjöld í því sambandi, sem að verulegu leyti er skilað borgurunum aftur í öðru formi en beinum kauphækkunum. Ég veit, að hv. þm. t.d. er það kunnugt, hvað stórkostleg hækkun hefur orðið á almannatryggingum á þessu tímabili, sem er auðvitað ekki annað en millifærsla á fé, og allt það rennur til borgaranna eða þeirra, sem miður mega sín í þjóðfélaginu, og hefur oft og tíðum einmitt verið um slíkar ráðstafanir að ræða í sambandi við kjaramálin. Varðandi aukaútgjöld í sambandi við húsnæðismál þekkjum við, og það hefur verið rætt hér fyrir ekki löngu. Niðurgreiðslurnar þekkjum við líka, þá stórkostlegu hækkun þeirra, sem hefur lagzt á ríkissjóð í stórkostlega auknum mæli og er að sjálfsögðu ekki til þarfa ríkisins, heldur er skilað borgurunum aftur og mundi annars leiða til þess, að allt verðlag hækkaði stórum í landinu. Ég get aðeins með því að nefna hér tvær tölur, sem eru þær veigamestu í þessu sambandi, sýnt það, hvað hér er um að ræða stóran þátt í þeirri aukningu ríkisútgjaldanna, sem orðið hefur á þessu tímabili, að 1959 voru framlög ríkissjóðs til almannatrygginga 101 millj. kr., en í fjárl. fyrir 1966 er gert ráð fyrir, að þau útgjöld verði 695 millj. Framlög ríkisins til útflutningssjóðs 1959, þ. á m. til niðurgreiðslna og annarra slíkra ráðstafana, voru 152 millj., en niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur nema nú í fjárlagafrv. fyrir 1966 770 millj. kr. Ef við aðeins tökum þessar tvær tölur, sem vitanlega er ekki hægt að segja að sýni neina sérstaka aukningu ríkisútgjalda sem slíkra eða útþenslu í ríkisbákninu, - þegar við skoðum þessar tvær tölur einar út af fyrir sig, sjáum við, að það eru engar smáfjárhæðir, sem á þessu tímabili hafa gegnum þessa aukningu, sem orðið hefur á ríkisútgjöldunum, beinlínis horfið til borgaranna aftur og má segja að sé viss þáttur í hækkun kaupgjalds, sem ríkið hafi stuðlað að. Þetta veit ég, að hv. 4. þm. Norðurl. e. viðurkennir fullkomlega og skilur. Ég held ekki, herra forseti, að ég hafi ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál. Eins og ég sagði í upphafi míns máls, væri auðvitað fróðlegt að ræða margt um þau ummæli, sem hér komu fram frá fulltrúum beggja minni hl. hv. fjhn. um efnahagsmál og ríkisfjármál almennt, en ég tel rétt, að þær hugleiðingar bíði hins eðlilega vettvangs, sem eru umr. um fjárl., sem verða væntanlega í þessari viku.



Herra forseti. Ræða hæstv. fjmrh. gefur mér ekki tilefni til mikilla aths., en samt voru einhver atriði, sem mig langaði til að koma á framfæri. Hæstv. fjmrh. leiddist að þurfa að valda mér vonbrigðum í viðbót, og ég vil nú biðja hann að hafa ekki svo miklar áhyggjur af því, vegna þess að við 1. umr. þessa máls var ég ánægður með eitt atriði í ræðu hans, en hitt voru vonbrigði. Nú hef ég orðið fyrir vonbrigðum, að vísu miklum, í einu atriði, en er tiltölulega sáttur við hann um ýmislegt annað. Raunar var það í meira en einu atriði, sem hann olli mér vonbrigðum. Þau voru tvö. Annað var það, sem hann átti sjálfur við, að ég hefði ekki skilið hann rétt við 1. umr., að hann teldi breytta fjármálastefnu nauðsynlega, og skal ég aðeins koma að því aftur, en nefna hitt atriðið, sem olli mér líka vonbrigðum, og það var það, að hæstv. fjmrh. skyldi sjá ástæðu til þess núna að boða nýjar álögur, og ég gat ekki betur heyrt en hæstv. fjmrh. teldi líklegt að þurfa að koma með nýjar tekjuöflunartill. fyrir Alþ. innan skamms. En ég er ekki viss um, að ég hafi misskilið hæstv. fjmrh. við 1. umr. þessa máls eins mikið og hann vill nú vera láta. Hann segir, að það sé ekki nauðsyn á að breyta stefnunni í fjármálum ríkisins, stefnan hafi verið, sé og verði hallalaus ríkisbúskapur. Ef þetta hefur verið og er stefnan, hefur eitthvað farið fram hjá mér, ef þeirri stefnu hefur verið fylgt. En stefna er lítils virði, nema henni sé fylgt. Og hallalaus ríkisbúskapur hefur ekki verið hér á árinu 1964, og hafi ég skilið hæstv. fjmrh. rétt, er þess ekki heldur að vænta, að það verði á árinu 1965. Það er ekki stefnan, sem er í ólagi, sagði hæstv. fjmrh., heldur þróunin. Þróunin hefur verið ákaflega óhagstæð, sagði hann. En það er ekki góð stefna, ef hún hefur ekki áhrif á þróunina. Það er ekki stefna, sem mér líkar, ef hún hefur engin áhrif á þróunina. Þess vegna held ég, að þetta sé tengdara hvað öðru en hæstv. fjmrh. vill vera láta, og við séum kannske ekki, þegar allt kemur til alls, eins ósammála um, að það þurfi að breyta til frá því, sem verið hefur í ríkisbúskapnum. En það tjáir ekki að neita ríkisstj. um fé, það skapar bara öngþveiti, segir hæstv. fjmrh. Það þarf meira fé að koma til, ef á að jafna hallann. - Þetta eru heldur dapurlegar fullyrðingar. Það er hægt að jafna halla á tvennan hátt. En það er eins og það sé aldrei litið nema á aðra hliðina á því máli. Það þarf meira fé til að jafna hallann, segir hæstv. ráðh. Það er líka hægt að jafna hallann með minni útgjöldum. Við höfum m. a. í nál. okkar um þetta frv. lýst eftir marglofuðum sparnaðartillögum hæstv. ríkisstj. Hæstv. ráðh. segir, að þetta sé ósköp þægileg og að því er mér skilst heldur ómerkileg afstaða af okkur, því að við komum ekki með slíkar till. sjálfir. Fram að þessu hefur það verið venja og talið eðlilegt, að þeir, sem halda um stjórnvölinn, þeir, sem hafa undir sinni umsjá stjórnarapparatið í landinu, ráðuneytin, stofnanirnar allar, þeir hafi forustu um slík atriði. Við höfum beðið eftir því. Það getur vel komið að því, að við teljum ekki fært að bíða lengur, og það er svo sem alls ekki útilokað, ef svo heldur áfram sem horfir, að það þurfi aðrir að taka að sér ýmis hlutverk, sem fram að þessu hafa verið talin skylda stjórnarvaldanna. En hæstv. fjmrh. mundi að mínum dómi vera maður að meiri, ef hann sæti ekki mjög lengi í sæti fjmrh. án þess að láta verða eitthvað úr því að jafna metin með öðru en því að bara heimta meira fé.



Herra forseti. Ég tel ekki tilefni til að gera margt af því, sem hæstv. fjmrh. hafði fram að færa varðandi þetta mál, að umtalsefni. Mér fannst ræða hans bera vitni um það, að hann væri í nokkrum vanda. En þó að hann væri varfærinn í orðum, tel ég þó, að ræðan hafi verið á ýmsan hátt athyglisverð. Hann sagði, hæstv. ráðh., að þegar kæmi til kasta þess að afgreiða fjárlög. væri um tvær leiðir að ræða: annaðhvort væri sparnaður eða nýjar skattahækkanir. Þetta held ég hafi verið, ef ekki hans óbreytt orð, þá óbreytt meining hans orða. Og hann vildi lítið, eða raunar alls ekki ræða um sparnaðarliðina. Ég hafði í frumræðu minni í dag lýst eftir því, hvað líði öllum þeim athugunum, sem bæði hann og hæstv. fyrirrennari hans hafa sagt þing eftir þing að væru í gangi varðandi sparnað ríkissjóðs. Ég lýsti eftir því, hver væri orðinn árangurinn af þeim mörgu millj. kr., sem búið er að eyða í hina svokölluðu hagsýslu. Á ríkisreikningi 1964 sé ég m. a., að þar hefur verið eytt 1 millj. í þessa hagsýslu. En þess hefur ekki orðið vart, svo að ég viti, að það starf hafi skilað nokkrum árangri. Er það þá svo. að allar þessar athuganir, sem hæstv. ráðh. og hans hv. fyrirrennari hafa látið frá sér fara, hafi sýnt, að ekki væri unnt að koma á nokkrum sparnaði í ríkiskerfinu? Mér finnst, að ræða hæstv. ráðh. bendi til þess, að hann hefði aðeins eitt í huga nú, þegar hann væri sloppinn við þá málamyndaafgreiðslu fjárlaga, sem hann er nú að fást við, það væru enn nýjar hækkanir. Og eftir þetta hefur hæstv. ráðh. samt brjóstheilindi til að segja, að ekkert samræmi sé í því, þegar ég telji, að fyrirsjáanlegur halli sé á afgreiðslu fjárlaga í reynd, og hinu, að neita um samþykki mitt fyrir þessu frv. Ég segi aftur á móti, að hér er fullkomið samræmi á milli. Ég vil hafa alla myndina fyrir mér, hvernig þessi mál verða öll leyst. Ég tel það ekki sama, hvort því er léð lið hér á hv. Alþ. að samþ. einhverjar skattahækkanir á takmörkuðum sviðum, eins og hæstv. ráðh. hefur verið að ræða um, - tel ekki sama, hvort það er gert undir þeim kringumstæðum, að það leysi þann raunverulega vanda, sem um er að ræða, eða hvort við megum, þegar við höfum þetta gert, eiga von á almennum skattahækkunum í kjölfarið. En ræðu hæstv. ráðh. gat ég ekki betur skilið en svo, að það væri því sem næst ákveðið. Ég held þetta geti ekki verið mál, sem sé einkamál hæstv. ráðh., heldur mál. sem hv. þd. og hv. Alþ. hlýtur að taka tillit til einmitt við afgreiðslu þessara frv., sem hér hefur verið rætt um. Hæstv. ráðh. sagði, að varðandi aðstoðina við sjávarútveginn hefði þetta hreinlega verið tekið út, því að nú vissi enginn, hvað hér væri verið um að tala, það vissi enginn, hvað þessi vandi væri mikill. Þetta má kannske að einhverju leyti til sanns vegar færa. En ég sagði hér í minni ræðu, að flestir mundu telja það ótrúlegt, að komizt yrði af með lægri upphæðir í þessu sambandi en á síðasta fjárlagaári, og við það stend ég. Ég held það sé öllum ljóst, og ég veit, að hæstv. ráðh. veit það líka vel, að það verður ekki komizt af með lægri upphæð en á s.l. ári. Og hvers vegna má þá a.m.k. ekki sá vandi vera ljós, þegar þessi mál eru rædd hér? Hæstv. ráðh. sagði þó um þetta, að ríkisstj. hefði gert sér þetta vandamál alveg ljóst, þannig að einhverjar hugmyndir virðist hún hafa bæði um stærð vandamálsins og um það, hvernig hún ætlar sér að leysa það. Og ég segi: Þetta mál kemur okkur við í sambandi við afgreiðslu á þessu frv. og öðrum, sem hliðstæð eru. Önnur atriði í ræðu hæstv. ráðh. finnst mér ekki vera þess eðlis, að ástæða sé til þess að fara um þau mörgum orðum. Ég vil aðeins benda á röksemdafærsluna hjá hæstv. ráðh., þegar hann talaði um það, að stefna ríkisstj. í efnahagsmálum og fjármálum ríkisins hefði ekki á nokkurn hátt verið athugaverð á undanförnum árum og henni yrði að fylgja, vegna þess að það hefði verið góð stefna, en hins vegar hefði þróunin í þessum málum verið óheillavænleg. Ég held nú, að öllum, sem um þetta mál hugsa, og það hafa áreiðanlega allir hér í hv. þd. gert, sé það ljóst, að það er stefna hæstv. ríkisstj., sem hér er að verki og um er að kenna, hvernig farið hefur. Ég læt mér nægja í því efni að minna á stefnu hæstv. ríkisstj. í skattamálum, sem hann reyndar líka viðurkenndi, þar sem hann sagði, að skattahækkanir, sem kæmu með fullum þunga aftur á ríkissjóð, væru hringavitleysa. Er það ekki einmitt þetta, sem hefur gerzt með hækkanir á söluskattinum og þá breytingu í skattalögunum, að gera almenna neyzlu í landinu að aðaltekjustofni fyrir ríkissjóð? Hefur það ekki einmitt verið slík hringavitleysa, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að framkvæma á undanförnum árum?



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Það var í rauninni aðeins fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir misskilning á mínum orðum, sem ég stóð hér upp. Hv. 6. þm. Sunnl. taldi, að ég hefði boðað hér eftirtektarverðan boðskap, þar sem ég hefði í rauninni lýst því yfir, að það væri von á nýjum, frekari sköttum. Hafi ég orðað þetta svo, hef ég að sjálfsögðu ekki orðað mál mitt rétt. En ég held nú ekki, að ég hafi orðað þetta svo, heldur að ég hafi sagt, að það væri þörf aukins fjár, þegar að því kæmi, ef svo yrði, að þyrfti að veita sérstakan stuðning til sjávarútvegsins á næsta ári, eins og gert hefur verið í ár, eða á svipaðan hátt. Ég vil taka það fram, að í þeim orðum mínum fólst ekki það, að ég boðaði nýja skatta. Ég skal ekkert um það segja á þessu stigi, hver verður endanleg niðurstaða þess máls. Við vitum ekki, hvað þessi vandi er stór, og þó að hefðu verið gerðar ákveðnar tillögur til að mæta einhverri tiltekinni fjárhæð, t.d. því, sem á ríkissjóð hefur fallið nú á þessu ári, er það engin eðlileg viðmiðunarregla. Sú upphæð getur hæglega orðið minni eða stærri eftir atvikum. Það er ómögulegt um að segja, og væri auðvitað alveg út í hött að fara að gera grein fyrir einhverjum sérstökum ráðstöfunum til fjáröflunar í því skyni nú, fyrr en sá vandi liggur fyrir. Hitt held ég hljóti að vera öllum mönnum ljóst, að ríkisstj. geti naumast verið svo skyni skroppin, þó að menn kannske beri ekki til hennar mikið traust, að hún hafi ekki gert sér grein fyrir því, að þessi vandi kynni að vera á næsta leiti, og hafi íhugað úrræði til að mæta honum. Þær till. liggja ekki hér fyrir. og það er ekki hægt að leggja þær fram, fyrr en það mál allt saman liggur ljósar fyrir og hvað stóran vanda þar er við að glíma. Þetta vildi ég að kæmi fram í tilefni af því, að í þessum orðum mínum fólst ekki nein sérstök yfirlýsing um, að það mundu koma fram till. um nýja skatta. Það kann að vera auðið að fara aðrar leiðir í því efni, en það er ekki hægt að ræða nánar á þessu stigi málsins. Mér þótti það leitt, að hv. 6. þm. Sunnl., sem ég veit að vill hafa það, sem réttara er, skyldi fella undan að gera grein fyrir orðum mínum, þegar ég ræddi um úrræðin til að jafna halla á ríkisbúskap. Ég sagði, að það væru tvær leiðir til þess: Annars vegar sú að draga úr útgjöldum með því að minnka einhverja þá þjónustu, sem ríkið veitti þjóðfélagsborgurunum, á einhverju sviði eða sviðum, og hins vegar að afla fjár til að brúa bilið. Þetta voru mín orð, enda fór hv. 4. þm. Norðurl. e. rétt með það. Hvað langt er hægt að komast í þessu efni með sparnaði, getur okkur vafalaust greint á um. En fyrir því er nú löng og mikil reynsla. Þetta mál hefur verið á dagskrá í áratugi, og hlýtur auðvitað alltaf að vera á dagskrá, hvað er hægt að spara. Það er auglýst með nokkru yfirlæti eftir því, hvað orðið hafi úr sparnaðaráformum fyrirrennara míns í þessu embætti, sem hann hafi boðað. Ég held, að það hafi margt orðið úr þeim áformum og það meira en áður hefur orðið á því sviði. Hitt er svo annað mál. að ekki hafa heldur öll áform komið til framkvæmda, frekar en margvísleg slík áform hjá fyrri fjmrh. um langa tíð. Ég veit, að form. Framsfl., sem hefur, að ég hygg, lengur setið í því embætti en nokkur annað, mundi geta frætt flokksbræður sína um það, hvað þægilegt er við það mál að fást, og ég hygg, að ef hv. 6. þm. Sunnl. læsi fjárlagaræður þessa ágæta leiðtoga síns um nokkurt árabil og þann boðskap, sem hann æði oft flutti þar með löngum upptalningum, - ég vann stundum nokkuð við þau mál þá við hans hlið á öðrum stað, - þá muni hann komast að raun um það, að þessi vandi hefur lengi verið fyrir hendi og því miður ekki alltaf verið þægilegur við að fást. Ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir, og það hafa margir fyrirrennarar mínir, m. a. hv. formaður Framsfl., oft og tíðum sagt, að það, sem menn eru með hugleiðingar um að spara í ríkisrekstri, sem sagt þennan óljósa sparnað, sem á ekki að koma við neina þjónustu við borgarana, að það séu mjög takmarkaðar fjárhæðir og leysi engan stóran vanda, en breyti að sjálfsögðu ekki því, að þetta er það, sem sífellt verður að vera vakandi um að gera, að ekki verði óeðlileg þensla í ríkisstarfseminni eða ríkiskerfinu, reynt að sporna þar fótum gegn útgjaldaauka, svo sem mögulegt er, og leggja áherzlu á, að þar sé fullkominnar hagsýni gætt. Og ég vil halda því fram, að á öllum þessum árum, bæði síðustu árum og í tíð annarra fjmrh., hafi þess verið gætt eftir beztu getu. Og þó að ekki sé hægt að sýna fram á það nákvæmlega, hver hafi orðið árangurinn, eins og hér var auglýst eftir, af hagsýslustarfi, hefur sá árangur engu að síður á mörgum sviðum orðið mikill, sem kemur fram í því, að það eru margvísleg útgjöld, sem annars hefðu fallið á ríkið í auknum tilkostnaði stofnana, sem í mörgum greinum hefur tekizt að forðast með skipulagsbreytingu, bættum vinnubrögðum og ýmsum ráðstöfunum í því sambandi, sem ákaflega erfitt er að tíunda nákvæmlega eða gefa skýrslur yfir. En ég er alveg sammála hv. 6. þm. Sunnl. um þessa nauðsyn, og ég er dálítið forvitinn, og sannast sagna væri freistandi, ef það væri ekki of slæmt fyrir þjóðina, að gefa Framsfl. kost á að komast til valda um stundarkorn til þess að geta látið verða að veruleika þann nokkuð yfirlætisfulla boðskap hv. þm. um, að það gæti nú skeð, að Framsókn sæi sér ekki fært að bíða lengur og yrði nú að koma með sínar sparnaðartillögur, ef núverandi stjórnarlið gerði það ekki. Ég hefði dálítið gaman af að sjá framan í þær till., þegar þar að kæmi, sem ættu að leysa þann vanda, sem hér er talað um að auðvelt sé að leysa með sparnaði, að jafna hundraða millj. kr. halla á ríkissjóði, - sparnaði, sem ætti þá ekki væntanlega að koma mikið við þjóðfélagsborgarana, því að manni skilst, að það megi helzt ekki gera. Ég held sem sagt, að hér séum við að tala um hluti, sem getur litið ósköp fallega út gagnvart almenningi að tala um, að það þurfi ekki að leggja á fólkið skatta, það sé ekkert að gera annað en spara eitthvað, sem menn þó forðast algerlega að nefna, hvað er, og segja, að það hvíli ekki á þeim nein skylda til að gera það. Þó hafa þeir það einhvers staðar uppi í erminni, því að þeir hafa þetta sem leynivopn, þegar þar að kemur. Ég held við stækkum okkur ekkert í áliti að vera með slíkar fullyrðingar, sem við vitum að eru algerlega út í hött. Það er vitanlega hægt að spara. Það er hægt að létta af ríkissjóði útgjöldum, og það hefur verið gert á vissan hátt með þeim till., sem hér hafa verið lagðar fram, með þeim árangri og þeim viðbrögðum, sem alkunn eru. Það hefur verið lagt til t.d. að létta á ríkissjóði að greiða halla á rafmagnsveitum ríkisins. Því hefur ekki verið tekið með neinni sérstakri blíðu, þeim tillögum, og talið hin mesta fásinna. Það kemur auðvitað á daginn, að mest af þessu, sem við erum að tala um í þessu efni, lendir einhvers staðar annars staðar, og það er nú einu sinni svo, að ég held, að a.m.k. komist ekki ráðamenn hjá því, þó að stjórnarandstaðan geti komizt upp með það að segja sína hluti í óljósum vendingum og nota aðeins orð, sem líkleg eru til að falla í kramið hjá almenningi, eins og stjórnarandstaðan bæði nú og vafalaust endranær gerir. En það þýðir ekkert að vera að halda fram af hálfu ráðamanna a.m.k. neinum óljósum bollaleggingum um þetta efni, heldur verður að segja umbúðalaust, eins og málunum er háttað. Ef við viljum sem sagt létta álögum af ríkissjóði, ef við viljum leggja niður meiri og minni þjónustu, sem við veitum þjóðfélagsborgurunum, er vissulega hægt að spara. Og það eru kannske lítil takmörk fyrir því, hvað hægt er að spara. Þetta vitum við öll. En ég efast bara um, að nokkurt okkar sé reiðubúið til að beita sér fyrir slíkum sparnaði. Og þá er ekkert um það að ræða annað en annars vegar að afla fjár til þess að jafna hallann, sem er á ríkisbúskapnum, - ég held það sé enginn, sem heldur því fram, að halli eigi á honum að vera, - og hins vegar er, og ég tek undir það, á hverjum tíma sjálfsagt að nota öll úrræði, allar leiðir, sem til eru, til þess að reyna að sporna fótum gegn auknum útgjöldum, aukinni starfsemi stjórnsýslu ríkisins. Það er oftast nær það, sem menn eiga við, þegar þeir tala um sparnað í ríkiskerfinu. Þetta er að sjálfsögðu hið brýnasta nauðsynjamál, sem ég rækilega gat um í minni fjárlagaræðu og tel ekki ástæðu til að orðlengja hér frekar um.