Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú að líða þriðji mánuðurinn frá því að þessi brbl. voru sett, og fram hefur komið að í raun er lítið eftir af efni þessara laga annað en 7% skerðing verðbóta á laun 1. mars s. l. En þó er það svo, að þar sem aðeins einn mánuður er til 1. maí eða rúmlega það og lögin eru í raun miðuð við þann dag, öllum vandamálunum er stefnt saman að þeim degi, þá er ástæða til þess að fjalla nokkuð um ekki síst 1. gr. brbl., þ. e. verðstöðvunina sem sagt er í frv. að skuli standa frá 1. jan. til 1. maí. Raunar er verðstöðvun ekki annað en ítrekun á lagaákvæðum sem fyrir voru í lögum, og eina nýmælið í þessari grein er að verðstöðvun skuli ljúka 1. maí. Það er þess vegna ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. og/eða hæstv. viðskrh. um það, hvað við skuli taka í þessum efnum 1. maí n. k. Herra forseti. Ég sé nú að hvorugur ráðh. er viðstaddur þessar umr. og óska þess að annar hvor eða báðir verði hér til staðar.  Ég leyfi mér að vona að það sé þetta fyrirkomulag sem eigi að taka við eftir 1. maí n. k. En svo skammt er til stefnu að það ætti ekki að vera ofætlun að óska þess af hæstv. ráðh., að þeir svari því að hverju þeir stefni um fyrirkomulag verðlagsmála eftir 1. maí n. k. Þá vil ég enn á ný leggja áherslu á þá skoðun okkar sjálfstæðismanna, að verðstöðvun, eins og gert er ráð fyrir í 1. gr. þessa frv., nær ekki tilgangi sínum, einkum og sér í lagi þegar svo á að heita að verðstöðvun hafi verið í gildi heilan áratug. Þessi áratugur ber vitni mestu verðhækkunum sem við Íslendingar höfum kynnst í sögu okkar, a. m. k. svo lengi sem við kærum okkur að rekja söguna á þessu sviði. Það hefur og sýnt sig á þessum nær þremur mánuðum sem liðnir eru frá gildistöku brbl., að verðhækkanir hafa orðið miklar, og almenningur í landinu, neytendur hafa ekki orðið varir við að verðbólgan hafi stöðvast. Þvert á móti heldur hún áfram af fullum krafti. Því er það önnur spurning mín til hæstv. forsrh. eða/og hæstv. viðskrh., hvað sé ráðgert varðandi hækkun framfærsluvísitölu frá 1. febr. til 1. maí n. k. Það hefur verið haft eftir hæstv. forsrh., að áætlun frá Hagstofu Íslands liggi fyrir um þetta efni og sé hún á þá lund, að framfærsluvísitalan eigi að hækka um 8.45% og af því leiði að verðbætur á laun hækki um sama hlutfall. Nú er það sömuleiðis haft eftir hæstv. forsrh., að ríkisstj. gangi út frá þessari hækkun meðan annað komi ekki í ljós. En ég hef fyrir satt að í þessari spá sé t. d. ekki gert ráð fyrir hækkun á vinnslu- og dreifingarkostnaði mjólkurvara né á álagningu landbúnaðarvara í smásölu, sem ekki var innifalið í síðustu verðhækkun þeirra. Spurning mín er þá þessi: Er álitið að vinnslustöðvar landbúnaðarins eða smásala landbúnaðarafurða standi svo vel að vígi að unnt sé að halda uppteknum hætti áfram og koma í veg fyrir að þessi aukni kostnaður fari út í verðlagið? En ef svo færi, þá er ljóst að það mundi verða til þess að framfærsluvísitalan hækkaði meira 1. maí. Þá hef ég það og fyrir satt, að ekki sé gert ráð fyrir neinni hækkun á opinberum þjónustugjöldum né á verði tóbaks og áfengis í þessari vísitöluspá. Þess vegna er það fyrirspurn mín til hæstv. forsrh. og/eða hæstv. viðskrh., hvort það sé ætlun ríkisstj. að leyfa engar hækkanir opinberra þjónustugjalda fyrir 1. maí n. k. og hvort það sé þá þeirra mat, að staða þessara þjónustufyrirtækja sé slík að þau geti vel staðið undir hækkandi tilkostnaði með óbreyttum tekjum. Ég hlýt að skjóta því hér inn í mál mitt, að á fundi, sem þm. Reykvíkinga héldu með borgarfulltrúum í Reykjavík fyrir nokkrum vikum, var það helsta áhugamál borgarfulltrúa í Reykjavík - og ekki síst, heldur jafnvel fyrst og fremst borgarfulltrúa núv. meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur, að fá viðurkenningu opinberra aðila á hækkun á gjöldum opinberra þjónustufyrirtækja Reykjavíkurborgar, eins og Hitaveitu, Rafmagnsveitu og Strætisvagna Reykjavíkur. Vakin var athygli á því, að það ættu að veru hæg heimatökin fyrir meiri hluta borgarstjórnar í Reykjavík að hafa þau áhrif á ríkisstjórn Íslands að hún liti með sanngirni á slíkar beiðnir og afgreiddi þær í samræmi við þörf þessara stofnana. En hækkunarþarfir, sem um var talað af hálfu borgarfulltrúa í Reykjavík, voru frá 20 og upp undir 50% hvað þessi þjónustugjöld snertir. Þess vegna ítreka ég þessa fsp. mína: Hvað ætlast ríkisstj. fyrir um afgreiðslu þessara þjónustugjalda? Sömuleiðis spyr ég hvort ríkisstj. telji ekki enn vera við lýði þá skuldbindingu af hálfu ríkisstj. að afgreiða ekki hækkun þjónustugjalda opinberra fyrirtækja nema á 10 síðustu dögum fyrir útreikningsdag vísitölu, þ. e. í þessu tilviki á milli 20. og 30. apríl n. k. Þessi skuldbinding var brotin af hálfu núv. ríkisstj. við setningu þessara brbl. með ákvörðun hennar um 10% hækkun opinberra þjónustugjalda rétt fyrir áramótin síðustu, þ. e. mánuði fyrr en útreikningsdagur vísitölunnar er, 1. febr., þannig að launþegar þurftu að bera þennan aukna kostnað óbættan mánuði lengur en ella. Heyrðist þá ekki hósti né stuna frá stuðningsmönnum ríkisstj. meðal forsvarsmanna Alþýðusambands Íslands sem þó höfðu lagt á það áherslu að fá þessu framgengt í samningum við ríkisstj. er sat 1974–1978. Þegar á þetta er litið má sjá hvað það er óraunhæft að tala um að framfærsluvísitalan hækki ekki nema um 8.45%. En við skulum vona það besta, og út af fyrir sig væri gott ef framfærslukostnaður hefði ekki hækkað meira á þessu tímabili, 1. febr. til l. maí, en þessu nemur. En þegar hafðir eru í huga þeir þættir sem ég hef hér bent á og ekki er gert ráð fyrir í þessari spá, þá er hæpið að ganga út frá því. Þá er að því komið að gera sér grein fyrir hvernig málin standa í raun og veru að mánuði liðnum. Samhliða verðstöðvun var ákveðin af hálfu ríkisstj. föst gengisskráning, sem þó hefur verið vikið frá og gefið eftir. Þó liggur það fyrir, að afkoma frystingarinnar er þannig að á vantar a. m. k. 5% að tekjur standi undir gjöldum, a. m. k. skortir það hlutfall á að Verðjöfnunarsjóður sé fær um að standa undir greiðslu viðmiðunarverðs. Þegar að því kemur að kauphækkun verður, hvort sem hún verður 8.5% 1. júní, 10% eða þaðan af meira, og fiskvinnslan verður að greiða þá hækkun, og þegar að því kemur að nýtt fiskverð er ákveðið og væntanlega hækkað um sama hlutfall, þá má ganga út frá því sem vísu að framleiðslukostnaður í landinu hafi hækkað um nálægt 10% frá og með 1. júní. Þegar þessi hækkun framleiðslukostnaðar helstu útflutningsatvinnuveganna er höfð í huga, til viðbótar þeim hallarekstri sem fyrir er, er ljóst mál að vandinn er engu minni en hann var um síðustu áramót eða í byrjun þessa árs, og e. t. v. meiri. Þessu til viðbótar hefur ríkisstj. ákveðið að festa vexti í verðtryggingarstigi í vaxandi mæli, og þegar verðbólgan er fyrirsjáanlega 50–60% á ári er slík stefna til þess fallin auðvitað að auka vaxta- og fjármagnskostnað framleiðsluatvinnuveganna. Það fer því ekki á milli mála, að þm. eigi kröfu til þess að fá að vita hvaða ráðagerðir ríkisstj. hefur varðandi lausn þess vanda sem við blasir, hvernig á að mæta núverandi taprekstri útflutningsatvinnuveganna, hvernig á að mæta þeim skuldum og skuldbindingum, sem hvíla á útflutningsatvinnufyrirtækjum og margar hverjar eru í vanskilum, og hvernig á að mæta vaxandi tilkostnaði eftir 1. júní n. k. Nú hafa heyrst frá einstaka ráðherrum mismunandi skoðanir í þessum efnum. Hæstv. sjútvrh. hefur látið þá skoðun í ljós, að takmarka ætti verðbætur á laun við 8`% frá og með 1. júní n. k., án tillits til þess, hver hækkun framfærsluvísitölu verður, og þar með án tillits til þess, hve verðbætur á laun ættu að hækka samkv. þeim brbl. sem nú eru til umræðu, en þar er skýrt og greinilega talað um að hækkun verðbóta eigi að vera í fullu samræmi við hækkun framfærsluvísitölu, þó án tillits til hækkunar áfengis og tóbaks. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., og ég held að ég fari einnig rétt með, hæstv. félmrh., formaður Alþb., hafa hins vegar látið í ljós að ekki komi til greina að skerða verðbætur á laun umfram það sem þegar hefur verið gert með þessum brbl. Og fulltrúar-Alþb. hafa skákað í því skjólinu, að verðlagsmál og vaxtamál og sjávarútvegsmál væru öll í höndum ráðh. framsóknarmanna og það væri á valdi framsóknarmanna þar af leiðandi hve verðhækkanir yrðu miklar og hvaða skuldbindingar og kostnaðarhækkanir kæmu á atvinnuvegina vegna hækkaðra verðbóta á laun. Þannig hafa þeir og lagt ábyrgðina á afkomu sjávarútvegsins á herðar framsóknarmanna og sömuleiðis hvað framkvæmd hávaxtastefnu núv. ríkisstj. snertir. Það má e. t. v. segja að enginn sé annars bróðir í leik, en slík framkoma ráðherra gagnvart starfsbræðrum sínum eins og framkoma Alþb. manna gagnvart ráðherrum framsóknarmanna í þessu tilviki er þó íhugunarefni fyrir landsmenn. Ég verð að segja það eins og er; að. ég held að það sé ekki á valdi neinna stjórnvalda, hvorki ríkisstj. né Alþingis, að ákveða með lögum að verðlag skuli vera óbreytt eða stöðugt. Ég held að það hljóti að vera svo, að kostnaðarþættir við framleiðslu og framboð og eftirspurn ráði verðlaginu þegar til lengdar lætur. Það er þó verkefni stjórnvalda að skapa fyrst og fremst skilyrði til þess að unnt sé að halda stöðugu verðlagi. Þau skilyrði hafa ekki verið sköpuð af hendi núv. stjórnvalda, síður en svo. Þar hefur verið kynnt undir verðbólguþróunina, og nægir í því sambandi að nefna stefnu ríkisstj. t. d. hvað snertir verðlagningu opinberrar þjónustu, þar sem seinkun á afgreiðslu raunhæfra og rökstuddra hækkunarbeiðna þessara fyrirtækja hefur orðið til þess, að þegar svo er látið undan er hækkunarþörfin orðin mun meiri en hefði orðið ef sanngjörn afgreiðsla hefði fengist þegar í upphafi. Og þessum fyrirtækjum er vísað á að taka erlend lán sem auk þess að auka skuldabyrði framtíðarinnar eru til þess fallin að auka spennuna innanlands og kynda undir verðbólgunni. Það er athyglisvert, að þessi brbl. sem og efnahagsáætlun ríkisstj., ef hvort tveggja er skoðað saman, er til þess fallið annað tveggja að falla um sjálft sig og verða að engu eða að verða til þess að hjól atvinnulífsins stöðvast og atvinnuleysi heldur innreið sína. Það er athyglisvert, að þetta eru þeir kostir sem ríkisstj. hefur í raun og veru myndað sér sjálf eftir eins árs valdaferil í þeirri bestu árgæsku sem við Íslendingar höfum lengi notið. Ytri aðstæður á s. l. ári eru með því allra besta sem við þekkjum, fiskafli með besta móti, eins og sést á því, að þorskaflinn varð 426 þús. tonn, en það eru ekki nema 5–6 ár síðan þorskaflinn var 250 þús. tonn. Það munar um minna en slíka aukningu þorskafla til að vinna úr og fá tekjur af, og ætti út af fyrir sig að hafa orðið til þess að ríkisstj. hefði tæki í höndunum til þess að vinna gegn verðbólgunni. En því vopni hefur hún ekki beitt og misst úr höndum sér. Það er íhugunarefni, alvarlegt íhugunarefni, að svo er haldið á málum í tíð vinstri stjórna frá hausti 1978 til þessa dags, að aukning þjóðarframleiðslu er sama og engin árið 1979 og árið 1980, þrátt fyrir þann aukna fiskafla sem ég gat um. Og nú á yfirstandandi ári spáir Þjóðhagsstofnun að þjóðarframleiðslan standi í stað. Það er hin dauða, staðnaða hönd Alþb. fyrst og fremst og vinstri flokkanna almennt sem þessu veldur. Það sígur sífellt á ógæfuhliðina þrátt fyrir góðar ytri aðstæður. Það er hvergi gróska í íslensku atvinnulífi í raun og veru sem marktæk er til frambúðar. Fólk streymir úr landi og sumpart er haldið uppi óarðbærum atvinnurekstri í einstökum greinum. Ríkisfjármálin eru sögð í sæmilegu lagi, en hv. þm. Matthías Á. Mathiesen greindi frá því hér í umr. í gær að þar er ekki útlit og horfur jafngóðar og stjórnarsinnar hafa hingað til látið í veðri vaka. Það er heldur enginn vandi að halda sæmilegum jöfnuði í ríkisfjármálum ef það er annars vegar gert með stóraukinni skattheimtu, en á yfirstandandi ári eru 60–70 milljarða kr. meiri skattar á lagðir en gert var fyrir þremur árum. Auk þess er vanda ríkisfjármálanna velt yfir á lánsfjár- og fjárfestingaráætlun, þannig að til viðbótar aukinni skattheimtu eru auknar erlendar lántökur látnar leysa fjárþörf ríkisins og opinberra framkvæmda. Með þessum hætti er einnig verið að auka á þensluna innanlands og verðbólgubálið kynt. Það, sem nú er nauðsynlegt að gera, er auðvitað að treysta undirstöður atvinnuuppbyggingarinnar, að marka stórhuga orku- og iðnaðarstefnu, en hvort tveggja hefur verið látið undir höfuð leggjast í tíð núv. ríkisstj. og fyrri ríkisstjórna er vinstri menn hafa borið ábyrgð á. Það er nauðsynlegt að draga stórlega úr skattheimtu og ríkisumsvifum, endurskoða ríkisútgjöldin frá grunni til þess að auka frelsi einstaklinga og atvinnufyrirtækja svo að verðmætasköpunin geti hafist og aukning þjóðarframleiðslu verði tryggð. Það er nauðsynlegt að gerbreyta um stefnu í verðlagsmálum og koma á frjálsri verðmyndun með því að örva samkeppni. Í þeim efnum má nefna mikilvægi þess máls er á góma bar í gær, þ. e. að veita gjaldfrest á greiðslu aðflutningsgjalda til þess að auka vöruframboðið í landinu svo að samkeppni aukist og verðlag fari lækkandi. Það er nauðsynlegt í stað hávaxtastefnu að byggja á jafnvægisvöxtum, þ. e. að framboð og eftirspurn ráði fjármagnskostnaði í samræmi við arðbærni fjárfestinga í landinu. Þessi brbl. og efnahagsáætlun ríkisstj. eru sögð flutt og að þeim staðið í þeim tilgangi að treysta atvinnulífið í landinu. Ég hef skýrt það hér í máli mínu, að ríkisstj. á í raun og veru ekki nema tveggja kosta völ: að hverfa frá verðstöðvun, föstu gengi og hávaxtastefnu og gerbreyta stefnu sinni með þeim hætti, eða hjól atvinnulífsins stöðvast og atvinnuleysi heldur innreið sína. Þannig eru hvorki brbl. né efnahagsáætlunin til þess fallin að treysta atvinnulífið eða atvinnuöryggið í landinu, heldur þvert á móti. Okkur er einnig sagt að þessi brbl. svokölluð og efnahagsáætlun ríkisstj. séu til þess fallin að draga úr verðbólgu í landinu. En áætlanir Þjóðhagsstofnunar segja okkur að verðbólgan verði enn 50–60% á yfirstandandi ári eða sama verðbólgustig og var á síðasta ári. Það er enginn árangur þannig í baráttunni gegn verðbólgunni. Það er eingöngu hægt að nefna árangur þegar miðað er við í hvað hefði stefnt í verðbólguvexti vegna óstjórnar og stjórnleysis ríkisstj. á s. l. ári, en þá hefði stefnt í 70% verðbólgu. En miðað við það, sem þróun verðlags í tíð vinstri stjórna hefur sýnt, og þegar hafður er í huga samanburður á verðbólguspám og raunveruleikanum, þá má allt eins búast við að þar sem nú er spáð 50% verðbólgu verði um mun hærra verðbólgustig að ræða. Okkur er sagt að þessi efnahagsáætlun og brbl. eigi að tryggja kaupmátt launa. Það var í raun og veru höfuðafsökun eða skýring Alþb. opinberlega og út á við á þátttöku Alþb. í núv. stjórnarsamstarfi að vernda kaupmátt launa. Árangurinn eftir árið 1980 er sá, að kaupmáttur kauptaxta allra launþega í landinu er 5% minni en á árinu 1979. En á sama tíma eru þó þjóðartekjur 1% hærri en á árinu 1979. Hlutdeild launþega í þjóðartekjum hefur m. ö. o. skerst í tíð þessarar ríkisstj. Alþb., í tíð þessarar ríkisstj. sem Alþb. hefur veg og vanda af. Herra forseti. Ég skal nú fara að stytta mál mitt, en hlýt þó að bregða upp mynd af því í hvað stefnir ef svo heldur fram sem horfir. Nú í dag er útbýtt fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981, þeirri fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem átti að fylgja fjárlagafrv., sem er venjulega fyrsta mál þingsins. Það hafa sem sagt liðið hátt í sex mánuði, heilt misseri frá því að fjárlagafrv. er lagt fram og þar til fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er lögð fram. Svo vel er staðið við þá lagaskyldu sem á stjórnvöldum hvílir samkv. svokölluðum Ólafslögum. Og samkv. þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er bersýnilegt að halda á áfram á þeim glötunarvegi, sem núv, ríkisstj. hefur markað sér, að leysa meira og minna öll vandamál með auknum erlendum lántökum. En samkv. þessari lánsfjáráætlun trúi ég að áætluð heildarlántaka erlendis sé 145 milljarðar gkr., það eru þær upplýsingar sem ég hafði, en hef ekki haft tíma til þess að staðreyna þær upplýsingar með yfirlestri þessa plaggs sem var að koma á borð okkar. Þar sem áætluð heildarlántaka erlendis mun vera á yfirstandandi ári 145 milljarðar gkr., en afborganir af erlendum lánum munu verða á þessu ári um 70 milljarðar gkr., munu erlend lán aukast um 75 milljarða gkr. Erlendar skuldir í árslok 1980 voru 597 milljarðar gkr., en það merkir að það hvíla 2.6 millj. gkr. í erlendum skuldum á hverju mannsbarni, jafnt barni í vöggu og öldungi sem hefur lokið starfsævi sinni, og væntanlega verður þessi upphæð nálægt 3 millj. gkr., eða um 12 millj. gkr. á fjögurra manna fjölskyldu, í árslok 1981. Mun það væntanlega vera nokkru hærra en meðaltekjur slíkrar fjölskyldu á yfirstandandi ári. Talið er að við munum á þessu ári verja rúmlega 16% af útflutningstekjum okkar til greiðslu vaxta og afborgana af erlendum lánum. Þetta er sú þróun sem ekki má halda áfram, en hlýtur óhjákvæmilega að halda áfram ef ólánsstefnu núv. ríkisstj. er fylgt fram, þeirri ólánsstefnu að víkja alltaf vandamálunum frá sér, velta þeim á undan sér eins og snjóbolta sem veltur niður fjallshlíðina og stækkar og stækkar þar til hann verður að snjóflóði. Það er von mín, að sú stefnubreyting takist í íslenskum efnahagsmálum, áður en snjóflóðið kaffærir meginhluta atvinnuvega í landinu, sem dugi til þess að byggja hér upp á ný á Íslandi gróskumikinn iðnað og vaxtarbrodda í atvinnuvegunum á grundvelli stórhuga orkustefnu.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. varpaði nokkrum spurningum fram til hæstv. forsrh. og einnig til mín. Ég heyrði ekki ræðu hans alla vegna þess að við vorum bundnir við atkvgr. í Ed., en ég skal svara því sem ég heyrði af þeim spurningum sem hann beindi til okkar. Sú spurning, sem fyrst og fremst var beint til ríkisstj., var þessi: Hvað tekur við 1. maí n. k. þegar verðstöðvun þeirri lýkur sem kveðið er á um í brbl. sem hér eru til meðferðar? Um það vil ég aðeins upplýsa að ríkisstj. hefur verið og er að fjalla um efnahagsmálin. Það var alltaf hugmyndin að gera úttekt á stöðunni þegar færi að líða á þetta tímabil frá áramótum fram til 1. maí, að gera úttekt á stöðunni og reyna að átta sig á því, hvernig til hefði tekist um þróun efnahagsmálanna. En þar sem þessi úttekt hefur ekki endanlega farið fram - þó að við vitum nú um vissa hluti sem ástæða er til að ætla að breytist ekki mikið frá því sem nú er, og kem ég að því hér á eftir, - þá eru ekki tök á að svara því nú hvað tekur við 1. maí, vegna þess að menn vita ekki til fulls hvernig þróunin verður á þessu tímabili. Það er þó ástæða til að geta þess í þessu sambandi, að í efnahagsáætlun ríkisstj. frá áramótunum er gert ráð fyrir að dregið verði svo úr hraða verðbólgunnar á þessu ári að hún lækki í um 40%. Þetta er stefnuskráratriði sem stefnt er að. Og í öðru lagi, að á næstu mánuðum, eins og það var orðað, verði ákveðin tímasett mörk fyrir hámark verðhækkana í samræmi við hjöðnun verðbólgu. Það fer því ekkert á milli mála hvaða markmið það eru sem ríkisstj. stefnir að í þessum efnum. Hvernig til tekst skal ég ekki spá á þessari stundu, en ég er þó þeirrar skoðunar, að með tilliti til þess, sem gert var um áramótin, eigi ríkisstj. að hafa öll skilyrði til að ná þessum markmiðum ef ekki gerist eitthvað ófyrirséð sem kann að breyta málum. Ég hef látið þá skoðun í ljós, gerði það raunar þegar um áramótin og við framsóknarmenn höfum ítrekað það, að þær aðgerðir, sem gerðar voru þá, hafi verið skref í þá átt að lækka verðbólgu, vinna að hjöðnun verðbólgu, en að þær aðgerðir komi ekki að fullum notum nema þeim verði fylgt eftir. Eins og hv. 1. þm. Reykv. drap á liggur nú fyrir áætlun um að framfærsluvísitala hnekki um 8.45% 1. maí n. k. Og það er alveg rétt, það liggur fyrir áætlun frá Hagstofunni um það. Hv. þm. ræddi síðan um og spurðist fyrir um nokkur efni sem hafa auðvitað áhrif á framfærsluvísitöluna, eins og t. d. opinber þjónustugjöld. Og það er rétt, að þau eru ekki inni í þessari áætlun og ekki gert ráð fyrir hækkun opinberra þjónustugjalda. Sú ákvörðun var tekin fyrir áramótin að hækka opinber þjónustugjöld yfir heilu línuna, ef svo mætti komast að orði, um 10%. Ég skal ekki spá um það, hvað hægt er að komast af með í sambandi við hækkun á opinberum þjónustugjöldum, en ég vil þó auðvitað benda á að í áætlunum ríkisstj. er gert ráð fyrir að koma verðbólgunni niður í 40% á þessu ári. Það er engin launung á því, að ríkisstj. leggur á það hið mesta kapp að halda niðri opinberum þjónustugjöldum. Það er mikið kvartað undan því í þjóðfélaginu, að í baráttunni við verðbólguna sé tregða á því af hálfu ríkisvaldsins að gera ráðstafanir af sinni hálfu til þess að lækka verðbólgu, m. a. með því að lækka þjónustugjöld. Það hafa ekki verið teknar ákvarðanir um það enn þá, hvað gert verður í þessu efni 1. maí. Það hafa ekki heldur verið teknar ákvarðanir um það, hvað gert verður í sambandi við þjónustugjöld ýmissa opinberra þjónustuaðila Reykjavíkurborgar. Það gefur auðvitað auga leið, að ef á að lækka þjónustugjöldin og opinber útgjöld, þá verður að verða breyting á rekstri þeirra stofnana sem hlut eiga að máli, hvort sem er um að ræða stofnanir ríkisins eða stofnanir Reykjavíkurborgar eða einhverjar aðrar opinberar þjónustustofnanir. Það hefur verið mikil tregða í kerfinu að aðlaga sig vilja stjórnvalda í þessum efnum, og oft hafa menn vaknað upp við vondan draum, við það að málefni opinberra þjónustustofnana eru komin í óefni. Ég hef ekki trú á því, að það verði hægt að koma við lækkunum á opinberum þjónustugjöldum nema þessar stofnanir breyti rekstri sínum, en það kann að koma niður á þjónustu þeirra að einhverju leyti. Það verða menn að horfast í augu við. Ég er alveg sammála um það, sem oft er sett fram, að til þess að lækka verðbólguna og verðlagið í landinu verður að lækka kostnaðartilefni, þá verður að eyða tilefni til verðhækkana. Ég er sammála um það. Það er ekki hægt að skrúfa fyrir verðbólguna eins og fyrir radíó, það er alveg ljóst mál. Hv. 1. þm. Reykv. kom nokkuð inn á gengismálin. Af því tilefni vil ég aðeins ítreka það sem áður hefur verið sagt, að íslenska krónan hefur staðið algerlega í fullu gildi gagnvart öllum þeim gjaldmiðlum, sem skráðir eru hjá Seðlabankanum, þegar meðaltalið er tekið frá áramótum. Hún hefur að vísu lækkað gagnvart dollar, en það er ekkert einsdæmi. Það hafa náttúrlega gjaldmiðlar um víða veröld gert, vegna þess að dollarinn hefur styrkst miklu meira en menn áttu von á. Ég held því að við getum verið fullsæmdir af því, Íslendingar, ef krónan hjá okkur stendur í sama verðgildi, miðað við meðaltal þeirra gjaldmiðla sem skráðir eru hjá okkar Seðlabanka. En ég skal ekki spá um afkomu sjávarútvegsins og fiskvinnslunnar sem hv. 1. þm. Reykv. gerði sérstaklega að umræðuefni. Ég vil þó geta þess, að verðþróun hefur verið mjög hagstæð, ákaflega hagstæð núna seinustu vikur. Það er búið að gera óvenjustóra og góða samninga um sölu á bæði skreið og saltfiski á þessu ári og verðið allmiklu hærra en áður var. T. d. var gerður mjög stór samningur núna á dögunum um sölu á saltfiski og verðið er 20% hærra en það var áður í erlendum gjaldeyri. Til viðbótar við þetta kemur styrking dollarans, þannig að afkoma skreiðarvinnslu og saltfisksvinnslu er áreiðanlega mjög góð um þessar mundir, það er mín skoðun. Það hafa ekki orðið hækkanir á freðfiski í Bandaríkjunum, hvorki á flökum né blokkinni. Nú er svo komið að það er vaxandi verkun bæði í skreið og saltfisk, og mér er kunnugt um að það veldur þeim nokkrum áhyggjum sem hafa með að gera sölu á sjávarafurðum til Bandaríkjanna. Ég var að vonast til þess, að minna framboð þangað mundi leiða til verðhækkana. Þó er því miður ekki hægt að skýra frá því nú, að það sé á næsta leiti. En það kann að fara svo, að þeir, sem vinna úr blokkinni, t. d. í Bandaríkjunum, sjái sig tilneydda að hækka verðið til þess að fá yfirleitt hráefni til þess að keppa við þá sem verka í skreið og saltfisk. Ég er því frekar að vonast til þess, að ekki líði ákaflega langur tími þangað til verð hækkar t. d. á blokkinni. Hv. þm. kom inn á vaxtapólitíkina og um það mætti tala langt mál. Ég vildi þó aðeins nefna það, að afkoma bankakerfisins í landinu, bæði Seðlabankans og viðskiptabankanna, var tiltölulega mjög hagstæð á seinasta ári, hagstæðari en hún hefur verið um mörg ár, bæði hvað snertir afkomu og einnig hvað snertir ráðstöfunarfé. Innlánsaukningin í bönkunum var um 66% á sama tíma sem útlánsaukningin var um 55%, þannig að ráðstöfunarfé bankakerfisins hefur aukist. Þetta þýðir það, að þarna er eitthvert svigrúm til þess að hafa í huga þegar vaxtapólitíkin er ákveðin. Hv. þm. gat þess, að sjútvrh. hefði sagt að vísitalan mætti ekki verða hærri en 8%, og hann bætti við: án tillits til framfærslukostnaðar. Þetta hefur sjútvrh. ekki sagt. Hann hefur gert sér grein fyrir því, eins og margsinnis hefur verið tekið fram af hálfu okkar framsóknarmanna, að það þurfi að fylgjast að helstu þættir verðlagsins í sambandi við það að vinna að hjöðnun verðbólgu. Og við höfum þá talið þar í flokki verðlagið sjálft, bæði á vörum og þjónustu, verðlag á landbúnaðatvörum, fiskverð, verðbætur á laun, vexti og gengispólitík. Þetta eru þeir þættir sem við höfum sérstaklega lagt áherslu á að þyrftu að fylgjast að í sambandi við niðurfærslu verðbólgunnar. Og það er á þeim nótum sem hæstv. sjútvrh. hefur talað. Þá kom hv. þm. nokkuð inn á stöðuna almennt í efnahagsmálum og vil ég víkja að því nokkrum orðum. Það verður að segja það eins og er, að þrátt fyrir óðaverðbólgu, sem hefur verið í landinu, og þrátt fyrir olíukreppu, sem hefur bitnað mjög á okkar efnahagskerfi, þá er staða íslenska efnahagskerfisins í sumum greinum furðanlega góð. Ég vil fyrst víkja að ríkisfjármálunum. Staðan í ríkisfjármálunum í þrengri merkingu er alveg þolanleg að mínu mati og miklu betri en hjá mörgum nágrannaþjóðum okkar, jafnvel ríkum þjóðum eins og t. d. Svíum, svo að dæmi sé tekið. Ef við lítum á útflutningsverslunina á seinasta ári, þá kemur í ljós að utanríkisviðskiptin einkenndust af því, að útflutningur vöru var meiri en innflutningur vöru og munurinn á þessu var um 11 milljarðar gkr. Hins vegar var þjónustujöfnuðurinn óhagstæður á seinasta ári og fyrir því voru fyrst og fremst ákveðnar ástæður. Það var í fyrsta lagi sú ástæða, að vextir hækkuðu gífurlega mikið á alþjóðamörkuðum á seinasta ári og þetta hafði veruleg áhrif á okkar þjónustujöfnuð. Í öðru lagi var um mjög mikla erfiðleika að ræða í flugsamgöngunum við útlönd, sem einnig hafði mikil áhrif í þessum efnum. En eigi að síður varð útkoman sú, að viðskiptajöfnuðurinn var óhagstæður um 2.4% af þjóðarframleiðslu, sem er sannanlega ekki mikið borið saman við flestar þjóðir í kringum okkur, flestar nágrannaþjóðir og flestar þær þjóðir sem við skiptum við, sem búa margar hverjar við mikinn viðskiptahalla. Og álitið er að viðskiptahallinn á þessu ári verði svipað hlutfall af þjóðarframleiðslu og var á seinasta ári. Þjóðarframleiðslan jókst á seinasta ári um 2.5%. Því er spáð nú, að hún muni standa í stað á þessu ári, og það er slæmt, það viðurkenni ég. En þess ber að geta, að í októbermánuði s. l. töldu menn að þjóðarframleiðslan mundi ekki vaxa nema um 1% á seinasta ári: Þetta gerbreyttist á seinustu mánuðunum og það urðu 2.5% þegar upp var staðið. Við skulum vona að eitthvað svipað gerist á yfirstandandi ári. Peningamálin eru býsna gildur þáttur efnahagsmála og mjög þýðingarmikið að efla peningalegan sparnað og skapa jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar lánsfjár. Ég gerði grein fyrir því áður, að staða bankakerfisins hefði styrkst á seinasta ári, bæði hvað afkomu snertir og einnig varðandi ráðstöfunarfé. Síðan vil ég nefna það, að okkur Íslendingum hefur tekist að halda uppi fullri atvinnu fram að þessu, sem er meira en flestar þjóðir í kringum okkur geta státað af, og það er ekki svo lítill þáttur í okkar þjóðarbúskap, kannske sá þýðingarmesti þegar allt kemur til alls. En þrátt fyrir þetta, þó að ýmsir þættir efnahagsmálanna hafi staðið furðanlega vel miðað við aðstæður um s. l. áramót, þá skal ég á engan hátt draga úr þeim erfiðleikum og þeim hættum sem fram undan eru í efnahagsmálum ef ekki er rétt stýrt og stefnt. Og ég vil endurtaka það, að ég álít að þær aðgerðir, sem gerðar voru um áramótin, hafi verið gífurlega þýðingarmiklar, en nái ekki tilgangi sínum til fulls nema þeim verði fylgt eftir með frekari ráðstöfunum á árinu, eins og gert er ráð fyrir í efnahagsáætlun ríkisstj. Það kunna að hafa verið fleiri atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. drap á í sínu máli, en ein,s og ég gat um í upphafi kom ég því ekki við að heyra alla ræðu hans.  Ég vil segja það, að efnahagsaðgerðum ríkisstj. um áramótin hefur verið vel tekið af þjóðinni, nema Morgunblaðinu og kannske Alþýðublaðinu. Ég er á þeirri skoðun, að t. d. Morgunblaðið hefði átt að snúa sér dálítið öðruvísi í því máli, vegna þess að hvað sem um þessi mál má segja, um þau má deila að sjálfsögðu, þá er það staðreynd, að ef ekki hefði verið gripið til - ég vil segja hastarlegra aðgerða um áramótin, þá hefði verðbólgan sennilega siglt upp í 70–80% á þessu ári. En ég held að það sé viðurkennt af öllum nú, að verðbólgan verði miklu minni. Eigi að síður álít ég að það þurfi að fylgja þessum aðgerðum eftir til þess að ná því marki sem menn hafa samið um og sett sér.



Herra forseti. Nú þegar þetta frv. til laga um ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu er að koma til atkvæða í seinni deild á hv. Alþingi er liðinn nærfellt mánuður síðan áþreifanlegustu efnisatriði þessa frv., þ. e. 5. gr. frv. um skerðingu vísitölubóta á laun, eru komin til framkvæmda. Almennt um þessi efni er það auðvitað kjarni málsins, að þrátt fyrir þessi brbl. standa spár til þeirrar áttar, að verðbólgan muni nema á þessu ári 50–60% ef ekki verður frekar að gert. Hæstv. viðskrh, segir hér áðan, sem hann hefur raunar oft sagt áður, að þessar aðgerðir skili engum árangri nema - svo að vísað sé beint til orða hans - þeim sé fylgt eftir með öðrum aðgerðum. Þetta er auðvitað bæði satt og rétt. En spurningin stendur þá um það, hverjar þessar aðrar aðgerðir eru sem hæstv. ráðh. segir að nauðsynlegar séu, með hverjum hætti að því er stefnt og með hverjum hætti fylgt verður eftir. Um þessi efni hafa auðvitað farið fram ítarlegar umr. í samfélaginu öllu, en eitt vantar þó. Það er auðvitað ljóst, að þegar boðskapur ríkisstj. gekk út á gamlársdag var eitt öðru fremur æpandi staðreynd. Og það var sú einfalda staðreynd, að verðbætur á laun skyldu skertar um 7 prósentustig frá og með 1. mars 1981. Í nál., sem hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, dreifði hér með tillögum Alþfl., reifar hann og rifjar upp ummæli eins af hv. stjórnarsinnum, Guðmundar J. Guðmundssonar, sem hann lét falla um sams konar aðgerðir á árinu 1978, og ég vil raunar einnig, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði í sinni ræðu, rifja þessi ummæli upp gagngert í því skyni að kalla eftir greinargerð frá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni. Hann sagði 1978 þessar setningar, með leyfi hæstv. forseta: „Í annan stað vil ég benda á að heiðarlegasta fólk þessa lands er hinn venjulegi alþýðumaður, og það hefur fram til þessa litið svo á, að samningar, sem það gerir, séu löglegir og heiðarlegir samningar.“ Þetta birtist í Þjóðviljanum 28. febr. 1978. Og í annan stað sagði hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson í ræðu, sem hann flutti 1. maí 1978, með leyfi hæstv. forseta: „Í hugum alþýðufólks eru samningar skuldbindandi. Almennt alþýðufólk lítur á samning þannig, að honum megi ekki rifta eða hlaupast frá.“ Tilvitnanir í þessa veru eru auðvitað miklu fleiri, en ég læt þennan upplestur nægja. Mig langar til að mælast til þess og kalla eftir því við hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, að áður en þessi mál koma til atkvgr. nú eftir 2, umr. hér í Nd. geri hann í örstuttu máli grein fyrir því héðan úr ræðustól, hvað það er sem hefur breyst, hver eðlismunurinn er og hvort það hafi breyst á milli áranna 1978 og 1981, að alþýðufólk þessa lands liti á samninga, sem gerðir eru, sem löglega og heiðarlega samninga. Ég hygg að það sé út af fyrir sig rétt, að fólk vill geta litið svo á, að samningar, sem gerðir eru, séu bæði löglegir og heiðarlegir samningar. En ég hygg einnig að fólk vilji líta svo á, að stjórnmálamenn og alþm., sem svona orð viðhafa, skipti ekki um skoðanir í þessum efnum svo auðveldlega sem hér hefur augljóslega átt sér stað. Ég minni á það í sambandi við þau brbl. sem út voru gefin á gamlársdag, að það er að vísu rétt, að Alþýðusambandið, nýkjörin forusta þess, var ærið veikgerð í sinni umsögn um þetta mál, en á hinn bóginn mótmælti Bandalag starfsmanna ríkis og bæja mjög kröftuglega og með nákvæmlega sömu rökum og fyrrnefndur hv. þm. og raunar fleiri hv. þm., eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir, gerðu fyrir örfáum árum. En af hverju skiptir það máli, að til að mynda hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson geri grein fyrir því og leyfi þingheimi og þjóðinni einnig að heyra hverjar eru röksemdir fyrir því að það sé leyfilegt nú sem var óleyfilegt þá'? Það er vegna þess að því er marglýst yfir, að þessar aðgerðir séu ekki nein efnahagsleg endastöð. Því er marglýst yfir og m. a. af þeim hæstv. ráðh. sem hér var í ræðustól næstur á undan mér, að þessar aðgerðir séu nærfellt lítils virði, nær því einskis virði nema þeim sé fylgt eftir. Og getur það verið að þessi eftirfylgja eigi eftir að felast í því, að til enn verulegri kjaraskerðingar, enn verulegri skerðingar á vísitölubótum á laun eigi eftir að koma'á næstu vikum eða mánuðum? Getur verið að þessar aðgerðir séu einasta byrjunin á þeim leik? Ég er þeirrar skoðunar, að fólk í þessu landi, kjósendur, allur almenningur eigi kröfu á því, að nokkurt samhengi sé á milli orða og gerða, hann eigi kröfu á því, að menn gangi ekki svo blygðunarlaust á bak orða sinna að menn skipti ekki svo blygðunarlaust um skoðun eins og hér hefur átt sér stað. Og af þeirri ástæðu kalla ég áður en þetta frv. kemur nú til atkv. - eftir þó ekki væri nema örstuttri grg. frá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni um það, hvað hefur breyst, hvort orð og lýsingar frá vormánuðum 1978 eigi ekki lengur við, hvað það raunverulega sé sem hafi breyst í þjóðfélaginu, hvað það er sem hafi breyst í þeim efnum, að alþýða þessa lands, sem hann þá sagði að liti svo á að gerðir samningar væru löglegir og heiðarlegir og á þá mætti ekki ganga, hvers vegna það, sem óleyfilegt var þá, er orðið leyfilegt nú, og af hverju er með þessum hætti verið að höggva aftur og aftur í sama knérunn. Og ég endurtek ástæðurnar fyrir því, að ég beini orðum til þessa hv. þm. Það er vegna þess að margir ráðh. í hæstv. ríkisstj., og þ. á m. sá sem hér talaði síðast, endurtaka aftur og aftur að þetta séu einasta fyrstu aðgerðir. Og það er auðvitað alveg ljóst, því að þrátt fyrir að gengið hafi verið á samninga með þeim hætti sem hér hefur verið rakið, þá stefnir samkv. spám allt í það, að hér verði áfram 50–60% verðbólga. Og þar sem hvorki hæstv. ráðh. né sá sem hér stendur og sennilega ekki hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson heldur telur það viðunandi árangur, þá er spurningin með hverjum hætti verði haldið áfram. Verður haldið áfram að höggva í knérunn launanna? Mun hv. þm. Guðrún Helgadóttir, munu hv. þm. Alþb. sætta sig enn við það og semja um skerðingu á vísitölubótum launa til þess að halda lífinu í núv. ríkisstj. með sama hætti og verið hefur? Ég endurtek enn: Ég óska eftir því að áður en þessi mál komi til atkvgr. geri hv. þm. hér grein fyrir því, af hverju hann hyggst greiða frv. atkv. - sem ég hygg að hann muni gera - og ég vænti þess að þau orð, sem hann þá lætur falla, geti orðið álíka söguleg og álíka til þess fallin að í þau sé vitnað eins og þau orð sem hann lét falla um svipuð efni, en væntanlega í aðra átt, á árinu 1978.



Herra forseti. Hv. þm., einkum og sér í lagi Vilmundur Gylfason og Sighvatur Björgvinsson, hafa við þessar umr. ástundað vitnaleiðslur. Aðalvitnið í máli þeirra hefur verið hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, síðasti móhíkaninn í þingflokki Alþb., síðasti fulltrúi verkalýðshreyfingarinnar í þessum hv. þingflokki sem hann stundum kennir við gáfufólk. Ég tek það fram, að ég er tregur til að taka þátt í þessum leik. Satt að segja rennur mér þegar til rifja þögn hv. þm. Og ég vil reyndar taka það fram, að kannske væri rétt að nota tækifærið og leiða fram fleiri vitni, því að fleiri þyrftu trúlega að svara til saka. Fleyg voru þau ummæli þegar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, á þeim örlagaríku dögum í febr. - maí 1978, spurðist fyrir um það, hver væri reiðubúinn til þess að ferja kóngsins lausamenn yfir Skerjafjörð. Að þessum fleygu ummælum hefur verið vikið, einkanlega vegna þess að hv. þm. hefur sjálfur svo eftirminnilega gerst ferjumaður kóngsins, þ. e. ráðh. Alþb., yfir þann Skerjafjörð kjaraskerðingarinnar sem framkvæmd var með lagaboði til að rifta kjarasamningum 1. mars s. l. Þetta tal um kóngsins ferjumann, sérstaklega í innblásnum særingarþulum hv. þm. Sighvats Björgvinssonar hér á mánudag, minnti mig á harmsögulega goðsögn forngríska, um örlög Orfeusar og Evridísar. Orfeus þessi var sem kunnugt er ákaflega hugfanginn af sinni Evridís, eins og vitað er líka að Alþb. er hugfangið af sinni verkalýðshreyfingu og þó einkum og sér í lagi sínum verkalýðsforingjum. Þau urðu örlög Orfeusar, þegar Evridís varð fyrir ótuktarlegu snáksbiti og hvarf á braut til heljar, - hann var mikill og góður tónlistarmaður, eins og raunar hæstv. forsrh. hefur orð á sér fyrir að vera - og hann fékk leyfi hins fræga ferjumanns á Heljarfljóti að fara yfir það fljót, sem skilur að lifendur og dauða, og freista þess að sækja Evridísi til baka. En eitt skilyrði var sett, og það var að hann mætti aldrei líta til baka á leiðinni. Harmleikurinn var í því fólginn, að Orfeus stóðst ekki freistinguna og leit til baka. Það má ekki taka þessa harmsögu of bókstaflega þó að vissir hlutir þoli líkinguna. Nú virðist mér sjálfur ferjumaðurinn standa í þeim sporum, að hann megi aldrei líta til baka til ummæla sinna eða athafna frá því í febr. og fram undir maí á árinu 1978 - og sennilega ekki heldur til þeirrar tíðar þegar kemur til atkvgr. hér á hinu háa Alþingi um lagasetninguna sem hann nú stendur að, um að þurrka út afleiðingar þeirra kjarasamninga sem hann sjálfur sat yfir ásamt félögum sínum í 10 mánuði. Þetta á ekki aðeins við um ferjumanninn sjálfan, heldur líka þá sem sitja á ráðherrastólunum. Vilji þeir gera sér vonir um að viðhalda trúnaði verkalýðshreyfingarinnar, þá ríður þeim á að ekki sé litið til baka til þessara tíma og orð þeirra verði ekki rifjuð upp. En þess má svo geta að lokum, til þess að ljúka líkingunni, að örlög Orfeusar urðu þau, að þegar hann hafði orðið að sjá á bak sinni Evridísi aftur yfir fljótið mátti hann ekki aðrar konur þýðast, en það rann svo í skap rauðsokkum þeirrar tíðar, að þau urðu endanleg örlög hans að hann var rifinn í sundur af trylltum rauðsokkum þeirra tíma. Mér renna svo mjög til rifja örlög þessara pólitísku ferjumanna Alþb., að ég bið þess lengstra orða, að við þurfum ekki að horfa upp á það í þingsölum, þótt nokkuð beri á pilsaþyt rauðsokka, að þau verði örlög yfirferjumanns. En það eru, eins og ég vék að í upphafi, ýmsir fleiri sem þurfa að bregða kíkinum fyrir blinda augað, ef þeir eru beðnir um að líta til baka til þeirra fyrirheita, loforða og skuldbindinga sem þeir hafa gefið sínum kjósendum og sínum umbjóðendum í þeim málum sem það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um. Ég er ekki viss um að þeir framsóknarmenn þoli það með glöðu geði, að rifjað væri upp það sem þeir lofuðu kjósendum fyrir síðustu kosningar, ef það er borið saman við hvernig nú er komið í þeim efnum. Úr því sem komið er er nefnilega til ákaflega lítils að orðlengja um efnahagsráðstafanirnar sem hér liggja fyrir og þegar eru orðnar þriggja mánaða gamlar. Það er alveg rétt, sem margsinnis hefur komið fram og nú síðast hjá hæstv. viðskrh., að hér er um að ræða hefðbundnar skammtímaaðgerðir. Þetta er „fyrsta skrefið“, eins og þeir kalla það. En eins og hann komst sjálfur að orði, það mun koma fyrir lítið, verða jafnvel ekki að neinu gagni, nema því verði fylgt eftir með öðrum og markvissari aðgerðum og það fyrr en síðar. Að vísu er það svo, að aðstandendur hæstv, ríkisstj. eru komnir í hár saman um þetta. Annars vegar eru menn eins og hæstv, viðskrh., sem viðurkenna fúslega að hér hafi verið um að ræða tímabundnar aðgerðir. Enn fremur má vitna til hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar, sem í umræðum á ársfundi Félags ísl. iðnrekenda komst að orði á þá leið, að áhrif þessara aðgerða næðu fram undir 1. maí, en þá mundi stíflan bresta ef ekki kæmu til viðbótaraðgerðir. Formaður Framsfl. hefur einnig tekið undir þetta sjónarmið þannig að það fer ekki á milli mála. Og um þetta er ekki út af fyrir sig, held ég mikið deilt. Markmiðið með lagasetningunni, sem hér liggur fyrir, er yfirlýst að ná verðbólgu niður undir 40% fyrir árslok árið 1981. Það liggur þegar fyrir skjalfest af Þjóðhagsstofnun, og á því hefur engin breyting orðið, enda ekki tilefni gefist til að endurnýja það mat, að þetta markmið næst ekki. Það liggur fyrir, að verðbólgan verður áfram á sama róli, 50% eða rúmlega það, verði ekki gripið til þeirra ráðstafana sem framsóknarmenn telja nauðsynlegar, en hafa hingað til verið ófáanlegir til að lýsa í hverju ættu að vera fólgnar. Ráðstafanir eins og tímabundin vísitöluskerðing kaupgjalds, tímabundin stöðvun gengissigs, sem í eðli sínu getur ekki staðist nema tiltölulega skamma hríð, og tímabundin verðstöðvun, sem einnig á að vera lokið 1. maí, allt eru þetta bráðabirgðaaðgerðir. Vissulega er ekki því að neita, að borið saman við engar aðgerðir hefur þetta borið nokkurn árangur. En allt er þetta þess eðlis, að um leið og áhrif þess fjara út nú á öðru vísitölutímabili mun sækja aftur í sama horfið. Það er aðeins eitt atriði þessara ráðstafana sem skiptir sköpum um að breyta mælikvarðanum á verðbólguþróunina. Það er að sjálfsögðu afnám kjarasamninganna. En þegar nálgast tekur 1. maí, þá eru áhrif verðstöðvunar einnig farin að fjara út og gengisstöðvunar sömuleiðis. Hvað tekur þá við - það er spurningin. Í sambandi við hækkun framfærsluvísitölu 1. maí n. k. er vitnað til áætlunartölu frá Hagstofunni um að sú hækkun sé áætluð 8.45%. Það liggur að vísu þegar fyrir, að ýmsir kostnaðarþættir, svo sem fram kom í máli hv. 1. þm. Reykv., hafa ekki verið teknir inn í dæmið. Á það má minna, að Hagstofan hafði einnig spáð að hækkun byggingarvísitölu á sama tíma yrði um 8%. En nú liggur fyrir að hún er 1% hærri en fyrirhugað var. Aðspurðir gefa sérfróðir menn þær skýringar, að það hafi einfaldlega komið á daginn, að byggingarvöruverslanir hafi tekið sér sjálfdæmi um hækkun verðlags umfram heimildir og það væri engan veginn einsdæmi. Menn, sem lesa blöð, vita það og þekkja, að verðstöðvunin hefur verið öll í molum. Því fer fjarri, að hægt hafi verið að framfylgja henni í reynd. Og ekki þarf að orðlengja um það, að ekki mun það takast til langs tíma. Mér sýnist nauðsynlegt að fá um það skýrari svör en hér hafa komið fram frá ráðh. Framsfl., hvernig þeir vilja koma í veg fyrir að aftur sæki í sama horf. Þeir vefengja ekki nauðsyn nýrra aðgerða. Þeir tala hreint út um það, að til þeirra þurfi að grípa. Það verður að beina þeim spurningum til hæstv. viðskrh. og óska eftir því, að hann geri betur grein fyrir því, hvaða vandamál það eru, sem þarf að leysa fyrir 1. maí eða 1. júní, og hvernig framsóknarmenn hugsa sér að fá samstarfsaðila sína í ríkisstj. til að fallast á þau úrræði sem menn almennt vita að framsóknarmenn hafa efst í huga. Það er vafalaust laukrétt hjá hæstv. viðskrh., að menn skrúfa ekki fyrir 50% verðbólgu eins og menn skrúfa fyrir gufuradíóið. Það er líka laukrétt hjá hæstv. viðskrh., að ef menn ætla sér að ná einhverjum árangri í því, þá þarf að beita samræmdum aðgerðum á mjög mörgum sviðum, eins og hann hefur gerst einbeittur talsmaður fyrir. Þess vegna er dálítið undarlegt að fá þau svör ein, að ríkisstj. sé nú að taka sólarhæðina, það sé verið að ræða málið. Ég get ekki látið hjá líða að minna á að sú var tíð að framsóknarmenn töluðu miklu ákveðnar um þessa hluti. Það er ekki nóg að hælast um yfir því, að enn sem komið er hefur ekki komið til atvinnuleysis vegna óðaverðbólgu á Íslandi. Framsóknarmenn þóttust hér áður fyrr hafa ráð undir rifi hverju og hétu þjóðinni því að vinna bug á verðbólgunni án þess að til atvinnuleysis þyrfti að koma. Ég held að það sé kominn tími til fyrir forsvarsmenn Framsfl. að blaða nú á ný í þessu græna kveri, sem heitir „Ný framsókn til framfara“ og er hin fræga kosningastefnuskrá framsóknarmanna, boðorðið um niðurtalninguna. Það eru nefnilega fleiri en ferjumaðurinn mikli sem nú eru í þeim sporum að þurfa að fara á upprifjunarnámskeið um það, hverju háttvirtum kjósendum var heitið af hálfu Framsfl. Það skal tekið fram, að sá áróður, sem framsóknarmenn settu fram fyrir kosningar 1979 og leiddi síðan til stjórnarþátttöku þeirra, bar vissulega bærilegan pólitískan árangur. Hann var tekinn trúanlegur af kjósendum. Þess vegna vil ég - með leyfi forseta - leyfa mér að rifja upp fyrir viðskrh. og þeim öðrum forsvarsmönnum Framsfl. hvaða loforð voru gefin. Þá var nefnilega ekki verið að tala um það, að nú stæði til að taka sólarhæðina. Þá var búið að því. Í græna pésanum stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Meginmarkmiðið er að verðbólgan verði undir 30% á árinu 1980 og undir 18% á árinu 1981. Í samráði við hagsmunaaðila verði þessar ráðstafanir gerðar: Lögfest verði hámark verðhækkana á vörum og þjónustu, sem fari stiglækkandi ársfjórðungslega.“ Það vill svo til að í nál. þeirra sjálfstæðismanna er sérstaklega spurst fyrir um það, hvenær vænta megi þess, að þessi lögfestu hámörk verði tilkynnt: þar er birt fylgiskjal, þ. e. bréf hæstv. viðskrh. til fjh.- og viðskn. Ed. þar sem hann segir - með leyfi forseta - um þetta efni: „ Ríkisstj. er að fjalla um frekari aðgerðir í efnahagsmálum, en niðurstöður liggja ekki fyrir enn. Verðlagsmálin eru einn þáttur þessara mála. Af þessum ástæðum er ekki unnt að svara spurningu nefndarinnar á þessu stigi málsins.“ Þetta er svarið 19. febr. Svarið var hið sama núna rétt áðan. M. ö. o.: samkomulagið, sem átti að gera í verðlags- og kaupgjaldsmálum og er hornsteinn framsóknarstefnunnar í efnahagsmálum, sjálfur kjarni niðurtalningarinnar sem lofað var í þessari ágætu kosningastefnuskrá, hefur enn ekki verið framkvæmt, rúmu ári eftir að Framsfl. gerðist aðili að ríkisstj., árið 1980 í febrúarmánuði. Við stöndum í þeim sporum, að það er enn ekki farið að byrja á því að framkvæma það sem hér kjarni málsins. Í þessu ágæta stefnuplaggi segir enn fremur, með leyfi forseta: „Leitað verði samkomulags við launþega um óbreytt grunnkaup á árinu 1980 og um lögfest hámark verðbóta í samræmi við leyfðar verðhækkanir. Með þessu verði komið í veg fyrir að einstakir hálaunahópar brjótist út úr launarammanum. Verði verðhækkanir meiri en hámark verðbóta skulu kjör hinna tekjulægstu bætt með fjölskyldubótum og auknum tryggingagreiðslum. Kaupmáttur almennra launa verði varinn og síðan aukinn þegar líður á verðhjöðnunartímabilið. Í því sambandi verði tekið fullt tillit til viðskiptakjara.“ Auk þess segir enn, með leyfi forseta: „Gætt verði aðhalds í ríkisfjármálum, peningamálum og fjárfestingarmálum“. - Það er kafli um hina almennu efnahagsstjórn. Framsóknarmenn settu fram þessi hámörk verðhækkana í sinni kosningastefnuskrá fyrir árið 1980. Samkvæmt þeim leyfðu hámörkum átti að takast að ná verðbólgu niður fyrir 30%. Verðbólgan reyndist hins vegar 58.9%. Ástæðan er auðvitað sú m. a., að innan þessarar ríkisstj., sem Framsfl. á aðild að, var aldrei nokkurt samkomulag um að framkvæma stefnu Framsfl. Það hefur orðið hlutverk hæstv. viðskrh. Tómasar Árnasonar að rifja það upp fyrir þm. og fyrir landsmönnum hver þessi stefna var, en það hefur orðið hlutverk Alþb. ráðherranna, samstarfsmanna hans, að þagga niður í honum, að hafa þau ummæli að háði og spotti, að vefengja þau og að tryggja það í framkvæmd, að ekkert verði af framkvæmd stefnunnar. Hér þykir mér óneitanlega heldur illt í efni. Ég held að hjá því verði ekki komist fyrir framsóknarmenn, þegar þessi kosningaloforð þeirra eru nú rifjuð upp og borin saman við árangur stjórnarstefnunnar og efndirnar á þeirra loforðum, að spyrja: Hverju hefur Framsfl. fengið áorkað í þessu stjórnarsamstarfi? Getur hann unað því að sitja í heila 11 mánuði í ríkisstj., þar sem hann á að heita forustuflokkur, og sætta sig við að samstarfsaðilarnir komi í veg fyrir að kjarnaatriði þeirrar stefnu, sem Framsfl. er skuldbundinn til að framkvæma, komist á dagskrá. Það er hægt að gagnrýna þessa stefnu út af fyrir sig og hafa um það mörg orð. Ég held að sú gagnrýni beinist frekar að ýmsum veikum punktum í stefnuskránni að því er varðar aðhaldsþættina almennt í ríkisfjármálum, peningamálum og í atvinnustefnunni. En stefnan var skýr að því er varðaði verðlagsmálin, verðbólgumálin og samskiptin við launþegahreyfinguna - og afstöðuna til vísitölukerfisins. Þar fer ekkert milli mála. Hér er sagt fullum fetum að fullt tillit skuli tekið til viðskiptakjara að því er varðar vísitölukerfið. Nú náðist sá takmarkaði árangur í ríkisstjórnartíð hæstv. fyrrv. forsrh., núv. utanrrh., Ólafs Jóhannessonar, varðandi vísitölukerfi það sem við höfum búið við, að því skyldi þannig hagað, að tekið yrði tillit til þess, ef þjóðartekjur á mann fara minnkandi vegna versnandi viðskiptakjara. Þetta er algjört grundvallaratriði að því er varðar stefnu Framsfl. gagnvart vísitölumálum. Nú er það hins vegar svo, að framsóknarmenn fallast á það og undirskrifa það í núverandi efnahagsáætlun, að þessi takmarkaði árangur, sem þó náðist á stjórnartímabili fyrrv. formanns Framsfl., sé afnuminn.  Framsóknarmenn höfðu vissulega erindi sem erfiði í seinustu kosningum út á þessa stefnuskrá sem ég hef hér vitnað til. Þeir endurheimtu sitt fyrra fylgi og þeim var falin fyrstum flokka forusta fyrir stjórnarmyndunarviðræðum. Ég minni á það t. d., að í þeim stjórnarmyndunarviðræðum, sem lauk í desembermánuði síðla árið 1979, höfðu farið fram viðræður þriggja flokka, Framsfl., Alþfl. og Alþb. Þá varð það niðurstaða formanns Framsfl., þegar fram höfðu verið lögð stefnuplögg Alþfl.-manna og framsóknarmanna, að tiltölulega lítið bæri á milli þessara tveggja flokka að því er varðaði grundvallarsjónarmið um stjórn efnahagsmála. Hins vegar lýsti hann því yfir, að eitt vélritað blað, sem þá hafði verið fram lagt af Alþb., væri ekki umræðuvert. Sagan endurtók sig í janúarmánuði þegar stjórnarmyndunarviðræður höfðu átt sér stað um hríð milli þessara þriggja flokka undir forustu Alþb. Ég man ekki betur - og verð þá leiðréttur hér á eftir ef ég fer rangt með - en að formaður Framsfl. hafi staðið upp eftir þær viðræður og lýst því yfir, að stefnuplögg Alþb. væru ekki nothæf sem málefnagrundvöllur nýrrar ríkisstj. Þeim mun merkilegra er það, að þegar það gerðist undir forustu Benedikts Gröndals, þegar hann hafði með höndum stjórnarmyndunarviðræður og lagði fram einhverja ítarlegustu efnahagsáætlun sem lögð hefur verið fram við stjórnarmyndunarviðræður á Íslandi frá upphafi vega, þar sem þeir þættir efnahagsstefnunnar, sem fyrri viðræður höfðu leitt í ljós að framsóknarmenn og Alþfl.-menn voru sammála um, voru nákvæmlega útfærðir, þá bregður svo við að framsóknarmenn eru ekki einu sinni tilbúnir til þess að ræða málin. Þeir báru við ágreiningi um landbúnaðarmál sem engan veginn var þá fullreynt hvort unnt væri að leysa. M. ö. o.: framsóknarmenn eru með þeirri áráttu, virðist mér, að þrátt fyrir það að þeir viðurkenni í orði og það sé rækilega skjallega staðfest, að milli þeirra og Alþfl-manna var hvað minnstur ágreiningur um grundvallarsjónarmiðin í þeirri efnahagsstefnu sem hyggilegt væri talið að fylgja, þá hafna þeir samstarfi um að hrinda henni í framkvæmd. Höfðu þeir þó fengið ærna reynslu, trúi ég, í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, núv. hæstv. utanrrh., af samstarfinu við Alþb. Nú hefur allur ferill þeirra staðfest það í þessari ríkisstj., að þeir leika nú sama hlutverk og Alþfl. hafði gert áður í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, þ. e. þeir eru að reyna að berjast fyrir því að fá framkvæmda sína niðurtalningarstefnu sem þeir eru skuldbundnir kjósendum, en tekst það ekki. Nú er það grundvallaratriði og það sem skilur að þessa tvo flokka, að Alþfl. gat ekki sætt sig við að vera hindraður í því af samstarfsaðila eins og Alþb. að koma þýðingarmestu grundvallaratriðum stefnu sinnar fram. Og nú er löngu komið að því að spyrja framsóknarmenn: Ætla þeir að sætta sig við það miklu lengur, misseri eftir misseri, að koma engu fram af sínum stefnumálum og láta sér nægja að fara um þau fögrum orðum á mannfundum án þess að nokkurt mark sé á því tekið í reynd? Það liggur raunar fyrir, að ósamkomulagið í þessari ríkisstj. snýst ekki aðeins um stefnuna í efnahagsmálum og framkvæmd hennar, og er þó ærið, sbr. gersamlega andstæðar yfirlýsingar annars vegar ráðh. Alþb. og Framsóknar. Ekki er ágreiningurinn minni þegar kemur að utanríkismálum. Það er spurning hversu lengi enn framsóknarmenn geta setið undir linnulausum landráðabrigslum samstarfsaðila sinna í stjórnarsamstarfinu, eins og gerðist í Jan Mayen-málinu, í málefnum varnarliðsins og í utanríkis- og öryggismálum yfirleitt. Ekki hvað síst er það spurning, hversu lengi þeir ætla að umbera árásir Alþb.-manna á hæstv. utanrrh. sem löngum hefur þó verið talinn ókrýndur konungur þeirra framsóknarmanna. Ekki kveður minna að ágreiningnum að því er varðar orku- og atvinnumál, og þá sérstaklega mótun atvinnustefnu í framtíðinni. Ég minni á að hæstv. viðskrh. tók undir það á fundi á ársþingi iðnrekenda, að grundvallarstefnan í virkjunarmálum ætti að vera sú, að hraða virkjunarframkvæmdum a. m. k. um helming og virkja þrjár virkjanir a. m. k. nú innan tíu ára til þess að skapa svigrúm til að byggja upp orkufrekan útflutningsiðnað, sem væri eina leiðin til þess að bægja frá horfum á atvinnuleysi og landflótta og bæta raunveruleg kjör þjóðarinnar til frambúðar á næsta áratug. Þessi ræða viðskrh. fer mjög í taugarnar á Alþb.-mönnum þannig að það fer ekki á milli mála að ósamkomulag er allsráðandi um þýðingarmestu mál stjórnarsamstarfsins. Mér virðist einsýnt að hæstv. ríkisstj. sé meira eða minna lömuð af sundurlyndi og ágreiningi. Á því er engin breyting fyrirsjáanleg. Að því er varðar viðnám gegn verðbólgu eða stjórn á henni, þá er niðurstaðan sú, að við hjökkum enn í sama farinu og á undanförnum árum. Að vísu er hægt að ná takmörkuðum árangri, þegar Alþb. er fáanlegt til þess að ganga á bak öllum sínum kosningaloforðum og kokgleypa sínar stærstu yfirlýsingar með því að þurrka út áhrif kjarasamninga. En þetta eru líka aðeins tímabundnar ráðstafanir og endast skammt. Og að því er varðar stjórn efnahagsmála að öðru leyti er ástandið nú þannig, að þeirri stefnu, sem Framsfl. er skuldbundinn til að fylgja og hefur boðað kjósendum sínum, henni hefur verið hafnað hingað til í þessu stjórnarsamstarfi. Spurningin er aðeins sú, hversu lengi framsóknarmenn geti sætt sig við það og eiga þó að heita forustuflokkur stjórnarinnar. Að því er varðar stefnuna í atvinnumálum -  Herra forseti. Ég skal ljúka máli mínu. Ég vitna til þess, að í mjög skemmtilegu blaðaviðtali fyrir skömmu lét formaður þingflokks Framsfl., Páll Pétursson, þau orð falla, að honum líkaði vel í félagsskap þeirra Alþb. manna. Hann lét þess einnig getið, að sér virtist sem Alþb. væri óðum að gerast eins konar Framsfl., einkum og sér í lagi vegna þess að margir forustumenn Alþb., sem nú eru - að komast til áhrifa í auknum mæli, eru fyrrverandi framsóknarmenn. Hann gaf þá skýringu, að sennilega væru framsóknarfjölskyldur betri til undaneldis en fjölskyldur þeirra Alþb.-manna. Nú efar það enginn, að framsóknarkynið er gott og hefur skilað þjóðinni mörgum vöskum syni. En spurningin er hvort það er framtíðarherstjórnarlist Framsfl. að vera einhvers konar pólitísk klakstöð til undaneldis fyrir Alþb. Hvenær hafa þeir fengið nóg? Er ekki kominn tími til þess fyrir þá að endurskoða grundvallarforsendur þessa stjórnarsamstarfs?