Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Það vildi svo til, þegar allshn. tók mál þetta til úrslitameðferðar, að ekki voru mættir á fundi nema 3 af 5 nm., og voru þeir allir sammála um að leggja til, að frv. væri samþ. óbreytt. En hinir 2 nm. hafa að sjálfsögðu óbundin atkv. um frv. Við 3, sem sóttum fundinn, álitum það eðlilegt, að gerðar væru breytingar á Akranesi í þessa átt, ekki síst þar sem það hafði orðið ofan á á síðasta þingi að gera Nes í Norðfirði að sjerstökum kaupstað, en á Akranesi eru mun fleiri íbúar en í Nesi. Í fyrra var bent á það, að hægt væri að komast að ódýrari niðurstöðu um stj. sveitarmálanna á slíkum stöðum með því að falla frá bæjarstjórnarfyrirkomulaginu og fela einum manni oddvita- og hreppstjórastörfin, og jafnframt lögreglustjórn að einhverju leyti. Þessi leið þótti ekki fær í fyrra að því er Nes snerti, en er farin hjer. Íbúarnir sjálfir óska ekki eftir því að fá bæjarstjórn, þar eð þeir álíta, að það muni verða dýrara Og óhentugra fyrir hreppinn. Og jeg sje ekki ástæðu til að þröngva bæjarstjórn upp á íbúana, þar sem þetta fyrirkomulag, sem hjer er farið fram á, er einnig ódýrara fyrir ríkið. Jeg hefi það fyrir satt, að bæjarstjórinn á Norðfirði hafi 1500 kr. í laun, hækkandi upp í 2500 kr., auk dýrtíðaruppbótar. En hjer er gert ráð fyrir 2000 kr. launum dýrtíðaruppbótarlaust, og hreppnum ætlað að borga í viðbót það, sem þarf til að fá mann til að taka að sjer starfann. Íbúarnir eiga þess vegna mest á hættu sjálfir um það, hvernig þetta tekst. Meiri hl. n. taldi því ekki nema sjálfsagt að láta íbúana ráða þessu sjálfa. Eins og nú stendur, eiga hreppsbúar þarna mjög erfitt með að fá menn til að gegna oddvita- og hreppstjórastörfunum, vegna þess, hve þessi störf eru illa launuð, en hinsvegar mjög umfangsmikil vegna fjölmennis. Núverandi hreppstjóri á Akranesi hefir sagt mjer, að ekki vanti mikið á, að vinnukraftar hans sjeu að öllu uppteknir við hreppstjórastörfin, en þess ber þó að gæta, að hann er orðinn nokkuð hniginn að aldri og því ekki hlutgengur þeim, sem yngri eru, að starfsþoli. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv., en vil endurtaka það, að meiri hl. n. leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Magnús Torfason Eins og sjest á nál., hefir mjer ekki verið gert svo hátt undir höfði, að ástæða þætti til, að jeg fengi að ræða þetta mál við meðnm. mína. Hinsvegar rýkur meiri hl. n. til og semur nál. um málið, og lætur það svo koma fram hjer í hv. d., án þess að mjer og hv. 2. þm. Reykv. (HV) hafi gefist tækifæri til að segja um það, hvort við sjeum með eða móti málinu, hvað þá til að semja sjerstakt nál. Jeg hafði þó haldið, að ástæða væri til að athuga þetta dálítið gerr en á einum fundi af 3/5 hl. n., þar sem hjer er um algert nýmæli að ræða, og það þannig lagað, að það grípur inn í hinn mikla lagabálk, sem gildandi er á þessu sviði. Því að eins og menn vita, eru til sjerstök l. um starf hreppstjóra og laun þeirra, og mjer hefði fundist eðlilegast, ef nauðsynlegt væri að auka valdsvið einstakra hreppstjóra, að þau l. væru í heild athuguð og reynt að bæta um þetta á þennan hátt, með því að vitanlegt er, að víðar á landinu getur staðið svo á sem á Akranesi. Það er á allra vitund, að í hinum stærri hreppum eru störf hreppstjóranna orðin mjög mikil, og er það rjett hjá hv.frsm., að mestur tími hreppstjóranna gengur til þessara starfa. En jeg álít, að rjettara hefði verið að breyta launakjörum hreppstjóranna en að fara þá leið, að taka einn hrepp á öllu landinu út úr, eins og frv. gerir ráð fyrir, auk þess sem jeg er alls óviss um, að meiri þörf sje á sjerlögum fyrir Akranes en marga aðra hreppa. Jeg vil í því efni t. d. benda á Hólshrepp í Norður-Ísafjarðarsýslu. Þar hygg jeg, að sje meiri þörf á breyt. í þessa átt, með því að til Akraness eru litlar siglingar, þangað koma engir útlendingar og þangað er enginn vaðall af ýmsum óþjóðalýð. En um Hólshrepp verður alt þetta sagt. Annars gengur þetta frv. út á það að gera þennan lögreglustjóra tvíeinan að því leyti, sem honum er ætlað að vera bæði oddviti og hreppstjóri, en hvað það fyrra snertir, þá er sjálfsagt að athuga sveitarstjórnarlögin frá þessu sjónarmiði. Það er oft kvartað undan því, að ekki sje hægt að fá oddvita í hinum stærri hreppum, og reynslan er sú, að þeir sitja ekki lengur en þessi 3 ár, sem þeir eru skyldaðir til að hafa oddvitastörfin með höndum. Og eins og gengur, gera menn það minsta, sem þeir komast af með undir slíkum kringumstæðum. Jeg hefi sjálfur rekið mig á það. Jeg hefi hvað eftir annað orðið að láta endurskoðanda minn gera reikninga oddvitanna upp, til þess að skil gætu orðið á. Jeg fyrir mitt leyti get ekki verið með frv. eins og það nú liggur fyrir, þó að jeg játi það hinsvegar fullkomlega, að ástæða sje til að skipa öðruvísi fyrir um störf oddvita og hreppstjóra í hinum stærri hreppum, en jeg álít, að þetta eigi að gera í sambandi við, að hlutaðeigandi l. verði tekin til rækilegrar meðferðar. Hvað frv. sjálft snertir, þá vil jeg gera lítilsháttar aths. við 3. gr. þess. Þar segir svo: „Hafi lögreglustjóri á hendi störf þau, er 2. gr. tiltekur, fær hann að auki laun fyrir þau samkv. samningi milli hreppsnefndar og ríkisstjórnar“. Hjer brestur það á, að fram sje tekið, hver á að greiða þessi laun; hvort það sje hreppssjóður eða ríkissjóður, eða hvort hvortveggja þessara sjóða eigi að greiða launin að helmingi. Ef það er hugsunin, að þessi oddvitastörf verði að hálfu borguð úr ríkissjóði, er hjer um alveg nýja stefnu að ræða.

Það er alls ekki meiningin. Þetta er hártogun

. Jeg skal ekkert um það segja, en það verður ekki annað dregið af orðalagi þessarar gr. frv. Og jeg benti á þetta, svo að hægt væri að færa það í lag, því að frv. getur ekki gengið fram án þess að gerr sje kveðið á um þetta atriði. En ef þessi lögreglustjóri á jafnframt að gegna oddvitastörfum, er hugsanlegt, að hann þurfi að fá leyfi ríkisstj. til þess. Þó skal jeg ekkert um það fullyrða, því að eins og kunnugt er, þá er öllum, nema sýslumönnum til sveita, heimilt að taka þessi störf að sjer án þess að spyrja ríkisstj. um leyfi.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Hv. 2. þm. Árn. byrjaði ræðu sína með því að segja, að sjer hefði ekki verið gert svo hátt undir höfði, að álits síns hefði verið leitað um þetta mál. Jeg var hissa á að heyra þessi ummæli frá hv. 2. þm. Árn. Þegar málið var tekið fyrir í n., vildi svo til, að þessi hv.þm. var ekki staddur hjer í bænum, heldur austur á Eyrarbakka.

Jeg var þar í dag

. Já, og það var einmitt þann dag, sem málið fjekk sína úrslitameðferð í n. Það er auðvitað æskilegast, að allir geti verið á nefndarfundum, en jeg fæ ekki sjeð, að ástæða sje til að fella niður nefndarstörf, þó að einhvern kunni að vanta. Því að það má hv. 2. þm. Árn. vita, að við erum ekki svo hræddir við hann, að við af þeirri ástæðu færum að flýta okkur að afgr. málið í fjarveru hans. Hvað það snertir, að málið hefir verið tekið á dagskrá í dag, þá er það ekki mín sök, heldur hæstv. forseta, eða ef til vill forsetanna, og þá ætti hv. 2. þm. Árn. síst að vera að álasa fyrir það. Þá var hv. 2. þm. Árn. að bera sig upp undan því, að sjer og hv. 2. þm. Reykv. hefði ekki unnist tími til að skrifa nál. um málið. Nál. okkar hinna, sem sátum þennan umrædda fund n., er dagsett 25. mars, svo að jeg fæ ekki betur sjeð en að þeir hafi haft nægilegan tíma fyrir sjer. Viðvíkjandi aðfinslum hv. 2. þm. Árn. við frv. vil jeg benda á það, að hjer er alls ekki um það að ræða, að verið sje að færa út valdsvið hreppstjórans á Akranesi, heldur þvert á móti að fella starf hans niður. Hreppstjórastörfin eru orðin svo umfangsmikil á þessum stað, að við það fyrirkomulag verður ekki lengur unað. Hitt má vel vera, að svo sje ástatt víðar á landinu og að nauðsynlegt sje að endurskoða launalög hreppstjóranna, en til þess vinst ekki tími á þessu þingi. Það er að svo mörgu að starfa hjer nú, að ekki er á það bætandi. Hv. 2. þm. Árn. vildi halda því fram, að óvíst væri, að á Akranesi væri meiri þörf á breyt. í þessa átt en víða annarsstaðar á landinu. Um það er erfitt að segja, en eins og allir vita, þá er Akranes fjölmennasta kauptún landsins, og það miklum mun fjölmennara en Nes í Norðfirði, sem gert var að kaupstað á þinginu í fyrra. Jeg hefi það fyrir satt, að á Akranesi sjeu mikil viðskifti, enda hlýtur svo að vera eftir fólksfjöldanum. Og eins og jeg drap á í minni fyrri ræðu, hefir núv. hreppstjóra þar fallið svo orð við mig, að hreppstjórastarfið væri fullkomið starf fyrir eldri mann, sem hann væri, eins og hann komst sjálfur að orði. Hv. 2. þm. Árn. var óánægður með orðalagið á 3. gr. frv. og fanst það vafamál, hvaðan borgunin ætti að koma fyrir oddvitastörfin. En jeg fæ með engu móti skilið, að vafi geti leikið á þessu. Eins og kunnugt er, þá greiða hreppssjóðirnir allan kostnað við oddvitastörfin, og jeg tók það skýrt fram í minni fyrri ræðu, að það væri ekki tilgangurinn, að ríkissjóður legði fram meira en þessar 2000 kr., og af því leiðir, að oddvitastörfin eiga að greiðast úr hreppssjóðinum. Og þar sem rætt er um samning í niðurlagi 1. gr., er átt við það, að ríkisstj. skipi mann í þetta embætti, en hve launin verða mikil, er samkomulagsatriði milli ríkisstj., hreppsstjórnarinnar og mannsins sjálfs. Mjer finst því mótbárur hv. 2. þm. Árn. svo lítilfjörlegar, og jeg skal ekki trúa fyr en jeg tek á, að hann greiði atkv. móti frv. fyrir þær. Ef það á annað borð er viðurkent - og það gerði hv.þm. í sinni ræðu -, að sá staður, sem er jafnmargmennur og þessi. þurfi að fá breyt. á sinni stj., þá getur hann ekki verið á móti þessu frv. bara vegna þess, að það kunni að vera ástæða annarsstaðar til að hækka laun hjá oddvita eða hreppstjóra eða hvorumtveggja.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg tek undir með hv. 2. þm. Árn., að mjer finst hv. meiri hl. haga sjer harla einkennilega í þessu máli. Það var aldrei búið að ræða það á nefndarfundi, en alt í einu, þegar við hv. 2. þm. Árn. erum fjarstaddir utan bæjar - sem meiri hl. sjálfsagt var kunnugt -, þá taka þeir sig til og ræða frv. og gefa þegar út nál. án þess að ræða það á nokkurn hátt við okkur. Þessu máli sýnist hraðað meira en öðrum málum í allshn., því að þar liggur hvert málið eftir annað, sem ekki hafa verið afgr. frá n. Skil jeg því ekki flaustrið við þetta mál, sjerstaklega þegar þess er gætt, að þeir menn, sem að frv. standa, ljetu í ljós í fyrra, þegar talað var um kaupstaðarrjettindi fyrir Norðfjörð, að sjerstök ástæða væri til að athuga alt þetta mál gaumgæfilega fyr en Norðfjörður fengi sín rjettindi. Nú finst mjer ekki síður ástæða til þess, þegar að Akranesi kemur. Við vildum fara meðalveg og athuga, hvort ekki væru fleiri, sem þyrftu svipaðrar breyt. við, eða hvort fara ætti yfirleitt þessa leið í málinu. Það er kunnugt, að þó að Akranes sje fjölment og hafi nokkra sjerstöðu, þá er verslunin þar við útlönd mjög lítil og samgöngur ekki aðrar en við Reykjavík. Er því alt öðruvísi ástatt en á stöðum fjarri Reykjavík. Annars álít jeg, að ríkisstj. eigi að rannsaka þörfina fyrir breyt. sveitarstjórnar og löggæslu, bæði á Akranesi og öðrum stöðum, og á hvern hátt eigi að bæta úr því, sem áfátt er. Hefi jeg ekki enn heyrt þau rök, er sannfæra mig um, að öðruvísi þurfi að fara með Akranes en ýms önnur stór sjávarþorp.

Gunnar Sigurðsson Út af þessum umr. vil jeg taka það fram, að það var alls ekki meining okkar nm., sem afgr. málið, að gera þeim hv.þm., sem talað hafa um flaustur á afgr. þess, neinn sjerstakan miska. Jeg tók það sem sjálfsagt, þegar Akranesingar fóru fram á þessi rjettindi, að þeim yrði þau veitt, alveg eins og Norðfirði í fyrra. Og jeg tók þá fram, að hvenær sem Akranes og önnur stór kauptún færu fram á hið sama fyrirkomulag, mundi jeg verða við því. Mjer finst kauptúnin eiga æðimikinn rjett á að skera úr um fyrirkomulag hjá sjer. Það er ekki rjett, að mikið af málum liggi óafgr. í allshn. Jeg hygg, að hlutfallslega sje mest afgr. þar. En hafi mörg mál verið óafgr. lengi - sem jeg mótmæli -, þá var þó frá sjónarmiði hv.þm. meiri ástæða til að flýta fyrir þessu máli og öðrum, sem fyrir liggja. Jeg sem form. n. tek alls ekki við þeim ákúrum til n., að við viljum af einhverjum ástæðum flýta fyrir þessu máli sjerstaklega, heldur er það afgr. vegna þess, að þetta mál er eitt þeirra frv., sem sjálfsagt er að gangi fram.

Pjetur Ottesen Jeg ætla ekki að blanda mjer inn í umr., sem orðið hafa milli allshn.-manna um afgr. þessa máls í n. Jeg vil bara þakka hv. meiri hl., sem afgr. hefir hjer nál., fyrir það, að hann hefir komið málinu áleiðis. Og jeg verð að segja, að mjer virðist ekki hafa verið viðhafður neinn sjerstakur flýtir á afgreiðslu þessa máls. Eins og kunnugt er, er liðinn nokkuð langur tími síðan málið var til 1. umr. Og venjulega hefir það verið á þann veginn, þegar menn hafa eitthvað haft við afgr.n. að athuga, þá hefir verið talað um seina afgr., en ekki hið gagnstæða. Mjer þykir mjög vænt um, að þetta frv. hefir fengið jafngóðar undirtektir eins og raun ber vitni. Hv. 2. þm. Reykv. færði engar ástæður fyrir því, að hann væri á móti frv., og varð enda varla skilið, hvort hann væri í raun og veru á móti því eða ekki. Hann vitnaði aðeins í það, að komið hefðu fram till. á síðasta þingi um að vísa öðru máli hliðstæðu til stj. til nánari athugunar. En eins og kunnugt er, greiddu hann og hv. 2. þm. Árn. báðir atkv. móti því, að slík rannsókn skyldi gerð, eða að málið yrði athugað á þann hátt. Hv. 2. þm. Ám. fjelst fullkomlega á það, að nauðsyn mundi á sumum stöðum að gera breyt. á núv. fyrirkomulagi um sveitarstjórn og hreppstjórn. En hann vitnaði til þess aðeins, að þessa lagfæringu mætti e. t. v. gera á þann hátt, að breyta lögum um hreppstjóra með því að auka valdsvið þeirra, og einnig sveitarstjórnarlögum, og býst jeg við, að hann hafi átt við að bæta eitthvað launakjör oddvita. En jeg bendi hv.þm. á það, að þesskonar umbót mundi alls ekki koma að notum á þessum stað. Það mundi samt sem áður ekki verða að ræða um aðra en einhverja af borgurum staðarins til þess að taka að sjer þetta starf, en þar er ekki um að ræða aðra menn en þá, sem eru fullhlaðnir störfum fyrir. En svo er komið á Akranesi - eins og jeg hefi gert áður grein fyrir -, að bæði hreppstjórnarstarfið og oddvitastarfið er fullkomið starf fyrir einn mann, auk þess sem sá maður hefði innheimtu fyrir ríkissjóð á staðnum. Það, sem hjer er um að ræða, er því einungis það, hvort eigi að fara þessa leið til þess að bæta úr erfiðleikunum, sem þarna eru orðnir, eða þá taka upp bæjarrjettindi. Eins og kunnugt er, hefir niðurstaðan á því að fá úr þessu bætt að undanförnu orðið sú, að tekin hafa verið upp bæjarrjettindi. Það er vitanlegt, að þetta fyrirkomulag hefir verið allkostnaðarsamt fyrir ríkissjóð, því að alt þangað til í fyrra hefir ríkissjóður orðið að borga að fullu laun viðkomandi bæjarfógeta. Raunar var svo ákveðið, þegar Siglufjörður fjekk bæjarrjettindi, að kaupstaðurinn greiddi laun bæjarfógeta að nokkru leyti, en þessu var skjótt breytt í það horf, að ríkissjóður greiddi launin að fullu. En á síðasta þingi var það aftur tekið upp, að viðkomandi kaupstaður borgaði launin að nokkru. Hinsvegar hefi jeg alstaðar sömu spurnirnar af því, að þar, sem bæjarrjettindi eru tekin upp, hafa útgjöld bæja vaxið ákaflega mikið. Og það er einmitt með þetta fyrir augum, að við viljum freista þess, að bæta úr þeim erfiðleikum, sem þarna eru fyrir hendi í þessu efni, án þess að íþyngja ríkissjóði að mun, og án þess að stofna til mjög aukinna útgjalda fyrir kauptúnið. Það hagar því svo til þarna, að það er ekki um að ræða nema þær tvær leiðir, sem jeg nú hefi nefnt, til þess að ráða bót á ástandinu. Og jeg held sannast að segja, að þetta fyrirkomulag, sem hjer er lagt til að taka upp, sje svo einfalt og óbrotið, að það verði ekki gert óbrotnara, eða að því verði haganlegar fyrir komið, þótt málinu verði vísað til stj. til frekari undirbúnings. Bæði hv. 2. þm. Árn. og hv. 2. þm. Reykv. þótti órannsakað mál, hvort ekki stæði líkt á í þessu efni í öðrum kauptúnum landsins. Í tilefni af því vil jeg benda á, að eftir manntalinu 1927 eru hin kauptúnin, þau sem fólksflest eru, ekki nema hálfdrættingar við Akranes, eða þar um, hvað fólksfjölda snertir. Af þessu leiðir, að Akranes hefir algera sjerstöðu, og hana svo greinilega, að samanburður við önnur kauptún hvað þetta snertir kemst ekki að. Hinsvegar er vitanlegt, að nú er á Akranesi a. m. k. eitthvað fleira fólk en í tveimur kaupstöðum hjer á landi. Það eru nokkuð fleiri íbúar þar en á Norðfirði og líklega 400 fleiri en á Seyðisfirði. Þetta er þess vegna ekki sambærilegt. Hv. 2. þm. Árn. var að nefna Hólshrepp í þessu sambandi. Jeg get bent honum á, að þar eru rúm 600 manna, og hefir fólkinu fækkað þar síðustu árin. Á Akranesi hefir fólki aftur á móti fjölgað allmikið síðari árin. Og nú allra síðustu árin hefir einmitt sú breyt. orðið þar, að auðsætt er, að fólki fjölgar þar á næstu árum. Það er bæði af því, að aðstaða til fiskiveiða hefir breytst mikið og sömuleiðis aðstaðan til að reka landbúnað. Í þriðja lagi eru að verða þær breyt. í samgöngum milli efri hluta hjeraðsins og kauptúnsins, að verslun hjeraðsbúa hlýtur að aukast þar mikið í náinni framtíð. Út af því, sem tekið var fram af hv. 2. þm. Árn. og hv. 2. þm. Reykv., að mig minnir, að bein viðskifti við útlönd væru þarna afarlítil, þarf jeg að segja fáein orð. Hv. 2. þm. Árn. ljet og orð falla um það, að þar væri ekki neinn vaður af ferðamönnum, eins og hann orðaði það. Hvað verslunina við útlönd snertir, þá er þessi fullyrðing algerlega á ókunnugleika bygð, því að megnið af innfluttum vörum kemur þangað beint frá útlöndum, eða þannig, að tollur af þeim er innheimtur þar. Þegar frá eru teknar kartöflur og nokkur hluti sláturafurðanna, þá eru allar aðrar framleiðsluvörur kauptúnsins fluttar beint til útlanda. Og jeg get bent á það því til sönnunar, að atvinnuvegir eru í miklum vexti á Akranesi, að þaðan voru fluttar út árið 1927 vörur fyrir rúma eina miljón kr., en 1928 má gera ráð fyrir, að útflutningur verði a. m. k. 11/2 milj. kr. Jeg held jeg þurfi ekki að svara fleiru, sem fram hefir komið um þetta mál. Hv. frsm. hefir svarað hv. 2. þm. Árn. skýrt um það, hver ætti að greiða lögreglustjóra fyrir þau störf, sem gert er ráð fyrir, að hann vinni fyrir hreppsfjelagið. Eins og hv.þm. benti á, er hjer um að ræða oddvitastarf, og það er vitanlegt, að oddvitum eru engin laun greidd úr ríkissjóði. Af því leiðir vitanlega, að hreppsfjelagið greiðir fyrir þetta starf. Hinsvegar hefi jeg ekkert á móti því að taka þetta nánar fram í frv. Annars hygg jeg þetta ákvæði vera fullskýrt, eins og hv. 1. þm. Skagf. benti á. Það er þá ekki fleira, sem jeg hefi ástæðu til að svara í ræðum þeirra hv. 2. þm. Árn. og 2. þm. Reykv. Jeg vil þó að lokum árjetta það, að á þennan hátt fæst reynsla fyrir því, hvort ekki er hægt að bæta úr þörf þeirra kauptúna, þar sem ekki verður lengur unað við ákvæði sveitarstjórnarlaga um sveitarstjórnina og ákvæði hreppsstjórnarlaga hvað lögreglustjórn og innheimtu snertir. Jeg álít einmitt mjög mikils vert, að hægt sje að leysa þessi vandkvæði á þennan hátt; því að það eru vitanlega miklar búsifjar fyrir sýslufjelögin að missa kauptúnin út úr umboði sínu. Því að vitanlega leggja kauptúnin drjúgan skerf í sýslusjóð til sýsluvega og annara framkvæmda. Jeg veit, að fyrir Borgarfjarðarsýslu mundi slík skifting ekki heppileg. Jeg verð að segja, að frá sjónarmiði þeirra manna, sem telja nauðsynlegt að efla og bæta samgöngur hjeraðanna, þá er mjög óráðlegt að styðja að því, að kauptúnin slíti sambandi við sýslurnar.

Magnús Torfason Þetta mál horfir dálítið öðruvísi við eftir að jeg heyrði nú á síðasta ræðumanni, að þessi hreppstjóri á Akranesi er hugsaður sem samgöngubót hjeraðsins. Jeg gat ekki skilið orð hans öðruvísi en svo. Og auðvitað hjálpar það til þess, að maður lítur á þetta frv. með talsvert betri augum. En út af því, sem sagt hefir verið, get jeg ekki annað fundið en umr. hafi sýnt, að málið hefði þurft að hugsa miklu betur. Það skiftir auðvitað ekki máli, hvort sagt er, að þetta frv. sje til þess að auka vald hreppstjóra eða til þess að afnema hreppstjóra og setja löreglustjóra í staðinn, - takmarkið er það sama, hvað sem maður kallar það, og skal jeg ekki um það deila. En jeg hefi þá skoðun um slík nýmæli, að það sje miklu ljettara að gera breyt. í sambandi við þá lagabálka, sem fjalla um málið, á þann hátt, að taka þá til athugunar í heild. Þá stendur alt miklu gleggra fyrir mönnum, hvað á að laga og á hvern hátt það verður best lagað. Meginatriðið í þessu frv. er það, að lögreglustjóri á að vera lögfræðingur. Jeg segi fyrir mitt leyti, að jeg efast um, að embættisgengur lögfræðingur fengist til þess að fara upp á Akranes og taka að sjer starfið fyrir þetta kaup.

Hvaða kaup?

. Á hann ekki að hafa 2 þús. úr ríkissjóði?

Jú, en svo fær hann laun frá hreppnum

. Já, hann á að fá eitthvað í viðbót fyrir annað starf. En þó að einhverju væri bætt við, verð jeg að halda því fram, að það sje óvíst, að í embættið fengist sæmilega nýtur embættisgengur lögfræðingur. Stefnan er sú, að fá aðkominn mann í starfið, en ekki veita það sem aukastarf, og er þá ljóst, að þetta á að vera aðalatvinna fyrir manninn. Og þá verð jeg að segja, að launin eru nokkuð lítil. Mjer þykir gott að heyra, að laun oddvita eigi að borga úr sveitarsjóði. Og það getur sjálfsagt nægt, að slík yfirlýsing komi fram í þd. En jeg tel rjettara fyrir n. að færa þetta til betra máls fyrir 3. umr. Því að jeg get ómögulega sjeð, hvað ríkisstj. hefir að gera með samninga á milli lögreglustjóra og hreppsnefndar, úr því að hún á ekkert þar að borga. En þó er endir þessarar greinar svo einkennilega orðaður, að það er eins og það þurfi ekki að semja við lögreglustjóra; hann á hvergi að koma nærri samningunum um sín eigin laun. Um stefnu frv. hefi jeg lýst yfir því, að jeg hefi ekkert á móti henni. Og jeg get vitnað til þess, að jeg hefi hjer í skúffunni frv. um launabætur fyrir hreppstjóra, en hefi ekki sjeð mjer fært að koma með það á þessu þingi. Jeg lít svo á, að um leið og sú umbót væri gerð, væri sjálfsagt að taka hreppstjórnarlöggjöfina til gagngerðrar endurskoðunar og breytingar. Lífið er orðið svo margbrotið, að það nær ekki nokkurri átt að ónáða lögreglustjóra með öllum þeim smámunum, sem þeir komust til að sinna í gamla daga. Jeg skal ekki þreyta kapp um þetta að svo stöddu, en geymi mjer rjett til að koma að því aftur við 3. umr. Hv. frsm. get jeg frætt á því, að það eru ekki forsetar, sem ákveða dagskrá, heldur forseti í viðkomandi deild. Þetta hefði hann átt að vita, en ekki að fara að leita kenslu hjá mjer um það.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg þakka hv. 2. þm. Árn. fyrir kensluna. - Það gladdi mig að heyra, að hann er ánægður með stefnu þá, er í frv. felst. Hann getur þá aldrei greitt atkv. gegn því. Þótt hann sje óánægður með einstök ákvæði, þá getur hann altaf komið brtt. að við 3. umr., en hlýtur að greiða því atkv. nú. Hv. þm. talaði um, að hann hefði tilbúið frv. til l. um hreppstjóralaun. Þetta er alveg rjett, og jeg get upplýst hann um, að sýslumaður sá, er frv. hefir samið og sent honum, mun vera orðinn nokkuð langeygður yfir því, að það skuli ekki hafa verið látið koma fram. En jeg get þó vel fallist á það, að ekki sje rjett að láta það koma fram að svo stöddu, þar sem endurskoðun launalaganna stendur fyrir dyrum. Hv. þm. talaði um, að ekki mundi auðið að fá embættisgengan lögfræðing í þessa stöðu fyrir aðeins 2000 kr. laun. En þar hefir hann ekki athugað, að hreppnum er ætlað að bæta við þá upphæð svo miklu sem með þarf til að fá mann. Það er hinn mikli kostur við þetta frv., að maður veit, hvað ríkissjóður þarf að leggja fram. Og jeg tel enga ástæðu til að ætla, að enginn fáist í embættið. Jeg hefi einmitt lesið það í merku blaði hjer í borginni - mig minnir að það hafi verið „Spegillinn“ -, að hv. 2. þm. Árn. hefði í hyggju að sækja um embættið. Ef þetta er rjett, þá er eðlilegt, að hann hafi áhuga fyrir því, hvaða laun fylgi embættinu. En það leiðir af sjálfu sjer, að hreppsnefndin verður að bæta það miklu á launin, sem þarf til að hann vilji embættið.

Ef þeir kæra sig þá sjerstaklega um hann!

. En yfirleitt myndu frv. verða nokkuð umfangsmikil, ef í þeim ætti að taka alt fram, sem til einhverra mála gæti komið. Og það leiðir af hlutarins eðli, að það á ekki að taka neinn nauðugan í embættið. Hv. 2. þm. Reykv. var að álasa n. fyrir að hraða málinu. Það er alveg nýtt, að nefndum sje álasað fyrir dugnað. Þær munu oftar vera átaldar fyrir seinlæti. Jeg get þó skilið, að hv.þm. þyki flýtirinn vera fullmikill, því nú eru um 3 vikur síðan n. klofnaði í einu máli, en hann er þó ekki enn farinn að skila nál. Í öðru máli er liðinn hálfur mánuður síðan n. klofnaði, en ekki er nál. komið frá honum heldur. Jeg hefi ekkert á móti því, að úr því verði skorið, hvor hluti n. vinni betur. Sami þm. mintist á það, að rannsókn, er verið var að tala um hjer á þingi í fyrra, hefði ekki ennþá farið fram. Þetta er rjett. Meiri hl. þings fjelst ekki á það, að láta hana fara fram. En þetta mál er þó undirbúið. Hreppsnefndin sjálf stingur hjer upp á nýrri leið, vill gera sig að nokkurskonar tilraunadýri. Við vitum nákvæmlega, hvað þetta kostar ríkissjóð. Það álít jeg stórt atriði. Jeg er yfirleitt samþykkur hv. 2. þm. Rang;, að úr því að viðkomandi hreppur fer fram á þetta, þá sje Alþ. beinlínis skylt að verða við þeim óskum, þar sem kröfunum er svo mjög í hóf stilt, að fyrirkomulagið verður mun ódýrara fyrir ríkissjóð en það, er áður hefir verið haft í samskonar tilfellum.

Pjetur Ottesen Hv. frsm. hefir nú svarað flestu því, er þörf er að svara í ræðu hv. 2. þm. Árn. Jeg vildi aðeins bæta við nokkrum orðum út af þeim ummælum hv. 2. þm. Árn., að honum fyndist undarlegt, að hreppsnefnd Akraneshrepps ætti að semja við ríkisstj. um kaup það, er lögreglustjórinn á að fá fyrir oddvitastarfið. Þetta kemur til af því, að í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að stj. skipi lögreglustjórann. Áður en sú skipun fer fram, verður að sjálfsögðu að vera fengin vissa fyrir því, hverrar borgunar lögreglustjórinn má vænta fyrir þann hluta starfsins, er hann innir af hendi fyrir hreppsfjelagið. Að þessu lúta þau ákvæði frv., sem þessi hv.þm. var nú að fetta fingur út í. Þetta vildi jeg taka fram út af fyrirspurn hv.þm. Hv. þm. sagðist verða að líta öðrum augum á frv. eftir að það hafi komið í ljós, að lögreglustjóri ætti að vera nokkurskonar samgöngubót fyrir sýsluna. Það, sem jeg sagði um sambandið milli fjölmennra kauptúna og annara sýsluhluta, á vitanlega ekki frekar við á einum en öðrum stað, þar sem svo stendur á. Og jeg hjelt satt að segja, að jeg þyrfti ekki að upplýsa gamlan sýslumann um það, hvaða þýðingu það hefir fyrir sýslufjelögin að hafa fjölmenn kauptún innan síns lögsagnarumdæmis. En mjer þykir vænt um, að þetta ljós skyldi renna upp fyrir honum, og að það, sem hann áður hafði haft við frv. að athuga, skyldi algerlega verða að engu í þessu nýja ljósi.

Jón Baldvinsson Jeg hefi tekið eftir því við samanburð á þessu frv. og því, sem komið er frá Nd. um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða og breyt. á þeim lögum, að ekki er samræmi á milli þessara tveggja frv. í lögum um bæjarstjórn í Hafnarfirði er gert ráð fyrir því, að bæjarstjórinn sje oddviti bæjarstjórnar, og stjórni því umr. á fundum, en í frv. stj. í Nd. er ákveðið, að bæjarstj. kjósi forseta. Þetta kemur í bága hvað við annað og getur ekki staðist hvorttveggja. Nd. hefir afgr. frv. um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða, en frv. um bæjarstjórn í Hafnarfirði er aðeins komið til 3. umr. hjer. Það er því rjettast að breyta þessu frv. til samræmis við hitt. Sennilega verða ákvæði frv. stj. samþ., og má því ganga út frá því, að breyt. á þessu frv. í sömu átt verði samþ. í Nd., en annars þarf frv. sennilega að hrekjast milli deilda. Mjer hefir því dottið í hug, til þess að laga þetta, að bera fram skriflega brtt. nú á fundinum, eða í öðru lagi að fá málinu frestað um einn dag. En það, sem þarf að breyta, er 2. og 4. gr. frv. Í 2. gr. þyrfti að kippa í burt orðunum: „sem er oddviti hennar“, og orða um fyrstu málsgr. 4. gr.

Björn Kristjánsson Jeg sje ekki ástæðu til að fresta þessu máli eða breyta frv. núna. Það eðlilegasta er að láta frv. ganga óhindrað til Nd., og hún breytir því þá, ef ástæða er til.

Jón Baldvinsson Jeg hefi þegar bent á, að Nd. er búin að taka afstöðu til þessa máls, þar sem hún hefir samþ., að forseti bæjarstjórna skuli kosinn af bæjarfulltrúum. Hinsvegar hefir Ed. ekki enn tekið neina afstöðu í málinu, en með því að bera nú fram brtt. verður komið í veg fyrir, að frv. þurfi að fara á milli deilda. Jeg fór ekkert inn á þá hlið málsins, hvort heppilegra væri, að forseti væri sjálfkjörinn eða kosinn af bæjarstj. En mjer finst augljóst, að það er óþægilegt fyrir bæjarstjórann að vera fundarstjóri um leið. Hann þarf oft að taka til máls, enda er það svo, t. d. hjer í Reykjavík, að borgarstjórinn er ekki forseti á fundum. Jeg vil leggja það á vald hæstv. forseta, hvort hann vill taka málið út af dagskrá, svo að brtt. komist að, eða hvort bera á fram skriflega brtt. nú þegar.

Björn Kristjánsson Jeg verð að segja, að mjer finst óviðkunnanlegt; að deildin sje nú að skera úr um frv. sem liggur fyrir n. Þá fyrst á deildin að skera úr, þegar frv. kemur frá n. Þess vegna verð jeg að endurtaka það, að jeg sje enga ástæðu til að fresta málinu eða breyta frv. á nokkurn hátt.

Jón Baldvinsson Jeg vil benda hv. 1. þm. G.-K. á það, að hjer í deildinni verður tekin ákvörðun í þessu máli, fyrst búið er að vekja athygli á því.

Forseti (GÓ): Mjer hefði fundist frv. geta gengið sína leið, þó að það væri tekið út af dagskrá núna. En jeg sje, að hv. dm. er það á móti skapi, svo að jeg mun skirrast við að gera það, og verður því skrifl. brtt.hv. 4. landsk. borin undir atkv.

Jón Þorláksson Jeg vil mælast undan því að þurfa að taka afstöðu um þetta atriði nú þegar. Jeg vil bíða þangað til hið almenna frv. um breyt. á þessari löggjöf kemur fyrir deildina. Jeg mun því greiða atkv. á móti skrifl. brtt.Nd. breytir þessu, ef hitt ákvæðið verður að lögum.

Forseti (GÓ): Mjer finst hv.þm. sýna óþarfa þrákelkni í þessu máli. Það er alveg rjett, að þetta kemur í bága við þau lög, sem við búumst við að samþ. Jeg tek því málið út af dagskrá. En jeg býst við, að það komi fyrir á morgun, og vona jeg, að það geri ekki málinu neinn skaða.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eins og sjá má á þskj. 224, hefir n. gert allítarlega grein fyrir till. sínum í þessu máli. Sjútvn. telur nauðsynlegt að nema burt farartálma af siglingaleiðum. Hún er einnig sammála um, hverjir aðilar bera skuli þann kostnað. Og hún telur eðlilegt, að viðkomandi hafnarsjóður beri töluverðan hluta af kostnaði. En n. þykir varhugavert, að till.hv.Ed. um skiftingu kostnaðarins sjeu látnar standa óbreyttar. Telur hún of hátt farið að gera hafnarsjóði að greiða til þess helming árstekna sinna. Slíkt telur n., að margir hafnarsjóðir mundu ekki þola vegna annara framkvæmda og kostnaðar. Aftur á móti þótti n. rjett að hækka nokkuð þá föstu upphæð, sem sjóðunum er skylt að verja til að rýma burt farartálma, eða úr 300 kr. upp í 500 kr. Mundi sú upphæð nægja til að nema burt minni háttar farartálma. En þegar burtnám þeirra fara að skifta þúsundum, eða jafnvel tugum þúsunda króna, verður hafnarsjóðunum ofurefli að kosta eins miklu til og hv.Ed. vildi. Till. n. er því að hækka lágmarksupphæðina, en lækka tillag hafnarsjóðs úr árstekjum niður í 14 árstekna. Lengra taldi n. ekki fært að fara um tillög hafnarsjóða, ef hagur þeirra ætti að vera nokkurnveginn trygður. Skal jeg svo ekki orðlengja frekar um þetta að sinni.

Magnús Torfason Jeg hafði skrifað undir nál. með fyrirvara og vildi skýra frá því, að hann þýddi það, að jeg taldi fulllangt gengið í brtt.n., þar sem hún leggur til, að sá hluti kostnaðarins, sem fer yfir 500 kr., greiðist að 2/3 úr ríkissjóði, en aðeins að 1/3 úr hafnarsjóði. Mjer finst nógu langt gengið eins og hv.Ed. gekk frá frv., að ríkissjóður og hafnarsjóður greiði að hálfu leyti hvor kostnað þennan. Lengra finst mjer ekki ástæða til að fara. Sjerstaklega þó, þegar þess er gætt, að seinna í till.n. er þessi upphæð einskorðuð við hluta af árstekjum hafnarsjóðs. Jeg hafði undirbúið brtt., þar sem þessi skoðun mín kemur fram. En því miður verður hún líklega ekki svo snemma tilbúin úr prentsmiðjunni, að hún geti komið til atkv. nú. Geymi jeg mjer því rjett til að koma fram með hana við 3. umr. frv. þessa.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það sækist þungt róðurinn að tryggja hag ríkissjóðs á þessu sviði. Eftir núgildandi löggjöf er ríkissjóður algerlega rjettlaus, ef skip sekkur á siglingaleið við höfn. Getur þá hafnarnefnd látið taka það burt án þess svo mikið sem að spyrja ríkisstj. um það, jafnt þó það kosti tugi þúsunda. Dæmi um þetta eru bæði hjer í Reykjavík og á Siglufirði. Verður ríkissjóður afarhart úti, og get jeg búist við, að lendi í málaferli hjer. Nú hefir meðferð málsins orðið sú í hv.Ed., að dregið hefir verið úr því þar, að hagur ríkissjóðs væri vel trygður. Og hv. sjútvn. hjer hefir gengið enn lengra í þessa átt með brtt. sínum. Í frv. stj. var kostnaði skift svo, að ef kostnaður verður svo mikill, að meiru nemur en 1/2 eign hafnarsjóðs, þá skiftist afgangur jafnt milli ríkissjóðs og hafnarsjóðs. Þessu breytti Ed. þannig, að ef kostnaður nemur meiru en 1/2 árstekjum sjóðsins, þá greiðir ríkissjóður það, sem framyfir er. En samkv. brtt.hv. sjútvn. hjer má kostnaðarhluti hafnarsjóðs ekki nema meiru en 1/4 hluta af þess árs tekjum. Jeg verð að líta svo á, að hv. sjútvn. hafi gengið of langt í því að leggja gjöldin á ríkissjóð, einkum með tilliti til þess, að ríkissjóður hefir víða lagt mjög ríflega fram til hafnarmannvirkja. En þrátt fyrir það, að jeg tel hjer of langt gengið hjá hv. sjútvn., þá skal jeg þó játa, að jafnvel þótt till.n. verði samþ., þá er þó frv. stór bót frá því ástandi, sem nú er, og verð jeg því að óska þess, að frv. gangi fram samt. Það út af fyrir sig er stórt atriði, að verkið á að vinnast með samþykki og eftirliti ríkisstj. Jeg býst ekki við, að hægt sje að spyrna á móti brtt.hv. sjútvn., og þar sem frv. svo breytt verður samt til aukinnar tryggingar fyrir ríkissjóð, mun jeg ekki leggjast á móti brtt.n., en óska þess, að frv. nái fram að ganga, þó að hjer sje óneitanlega um skerðing á rjetti ríkissjóðs að ræða.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg þarf engu að svara út af þeim fyrirvara, sem hv. 2. þm. Árn. lýsti. Sá ágreiningur, sem er á milli hans og okkar hinna nm., er of lítill til að svo sje. En út af því, sem hæstv. fors.- og atvmrh. sagði, vil jeg taka það fram, að í frv. er gengið svo langt í þá átt, að láta hafnarsjóði bera kostnað af burtnámi ýmissa farartálma af siglingarleiðum, að varla er hugsanlegt, að slíkt nái samþykki þingsins. En hitt er rjett hjá hæstv.forsrh., að núv. ástand er með öllu óþolandi fyrir ríkissjóð. Hjer er um það að ræða, hversu mikið af kostnaðinum ríkissjóður eigi að bera að sínu leyti, og hinsvegar hafnarsjóðirnir. Og um það atriði má auðvitað deila í það endalausa. Það er eðlilegt, að stj. vilji tryggja ríkissjóðinn sem best í þessu efni, en þess verður að gæta, að hafnirnar geta liðið stórkostlegt tjón, fjárhagslega sjeð, við þann trafala, sem verður á siglingaleið hafnarsvæðis, ef t. d. skip sekkur í hafnarmynninu. Og jeg held, að till. sjútvn. sjeu fullkomlega sæmilegar og verjandi, með því líka, að með þessu móti skapast föst regla í þessum efnum, og framkvæmdavaldið er lagt í hendur stj. Það er nú svo, að hjer hjá okkur eru hafnarsjóðirnir í bernsku og eiga fult í fangi með að standast venjulegar framkvæmdir, en þegar skip sekkur á siglingaleið hafnarsvæðis, er um óvænt áfall að ræða, sem hefir í för með sjer aukalegan kostnað fyrir hafnarsjóðina. Jeg sje ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Málið var mikið rætt í n., og eins og jeg hefi þegar tekið fram, treystir hún sjer ekki til að leggja til, að lengra verði gengið í þessu efni.

Magnús Guðmundsson Jeg vildi leyfa mjer að segja nokkur orð utan dagskrár, til þess að skora á hæstv. forseta að taka á dagskrá sem fyrst mál, sem legið hafa fyrir allshn. og fengið hafa afgr. frá nokkrum hluta n. Þessi mál eru frv. um frslu kjördags. Nál. um það mál eru komin frá 4 nefndarmönnum af 5, - frá 3 fyrir 3 vikum og frá þeim 4. fyrir hálfum mánuði. - Þá er það í öðru lagi frv. til 1. um dóm í vinnudeilum. Það er nú kominn 1/2 mán. síðan afgr. var nál. minni hl. í því máli. En ekkert hefir enn um það sjest frá meiri hl. Það hefir nú að vísu flogið fyrir, að ekki sje von á neinu nál. frá honum. Jeg skal ekki segja um, hvort það er rjett, en jeg hefi heyrt það. Jeg hygg nú, að það sje ekki meining þingskapanna, að 2–3 menn geti hindrað það, að mál fái að ganga til umr. og atkv. Annað mál er það, hvort málin ná fram að ganga þegar þau koma til atkv. - Vil jeg því skora á hstv. forseta að taka þessi mál á dagskrá.

Forseti (ÞorlJ): Það má taka kröfu hv. 1. þm. Skagf. til athugunar. Venjan er sú, að bíða eftir því, að álit komi frá öllum nefndarmönnum. Þessi álit koma væntanlega fram síðar. Á 48. fundi í Nd., 18. apríl, áður en gengið væri til dagskrár, mælti

Frsm. 2. minni hl. (Ingvar Pálmason) * Fjárhagsn. hefir klofnað um þetta litla frv. Jeg hafði búist við, að hinn hluti nefndarinnar mundi taka til máls, en hann skoðar okkur auðsjáanlega sem meiri hluta, þó að svo sje eigi. Við tveir nefndarmenn leggjum til, að frv. verði samþykt. Þá tillögu okkar byggjum við á því, að það virðist vera ljóst af umræðunum um þetta mál í Nd. á síðasta þingi, að það var skilningur flestra deildarmanna, að þetta undanþáguákvæði ætti að miðast við nettó tekjur. En ákvæði laganna eru ekki það ljós, að svo beri að líta á, þegar til framkvæmda kemur. Þá eru lögin skýrð svo, að þetta undanþáguatriði gildi aðeins fyrir brúttó tekjur. En ef svo er litið á, sjá allir, að viðaukinn bitnar mest á þeim, sem hafa mesta ómegð og eru því tiltölulega tekjuminstir. Maður, sem hefir 4 þúsund króna brúttó tekjur, getur haft svo og svo marga á framfæri, en á samt að gjalda 25% viðauka. Þetta er svo augljóst, að jeg tel, að ekki þurfi að skýra það nánar. Hins vegar er sá stefnumunur hjá hv. 1. minni hluta, að hann vill ekki viðurkenna, að þessi undanþága eigi að eiga sjer stað. En það er augljóst, að þegar lögin voru samþ. í Nd. í fyrra, fundu þeir, sem að þeim stóðu, ástæðu til að viðaukinn kæmi ekki fram á hinum tekjuminstu mönnum, og þegar litið er til þess, virðist þetta frv. sjálfsögð leiðrjetting á misskilningi, sem löggjöfin hefir ekki ætlast til. Jeg skal geta þess, að einn nefndarmanna hefir ekki skilað neinu áliti, og mun hann sjálfsagt gera grein fyrir sinni afstöðu. *Ræðuhandrit óyfirlesið

Frsm. 1. minni hl. (Jón Þorláksson) * Jeg get vísað til nál. á þskj. 189. Það er svo, að þessi breyting á lögunum frá í fyrra mundi undanþiggja fáeina menn frá viðaukanum, af þeim, sem annars ættu að greiða viðauka. En eins og tekið var fram af okkar hálfu í fyrra, álitum við yfirleitt slíka breytingu á skattalöggjöfinni rangláta, sem heimilar stjórninni að taka meira af sumum gjaldendum, en lögin ætlast til. Mjer þætti æskilegast, að eins færi næsta ár og núna, að stjórnin sæi sjer fært að nota alls ekki þessa heimild. Meira hefi jeg ekki að segja fyrir hönd minni hl. nefndarinnar, en jeg vildi mega bæta því við, af því að jeg sje að hæstv. stjórn hefir orðið fyrir aðkasti í sambandi við það, að hún notaði ekki þessa heimild til að innheimta viðaukann, að mjer finst hæstv. stj. hafa gert alveg rjett í því efni, eftir því sem fjárhagsleg afkoma ríkissjóðs var. Jeg vil því ekki að neinu leyti taka þátt í því aðkasti. *Ræðuhandrit óyfirlesið.

Jón Baldvinsson Jeg hefi ekki gert neitt nál., af því að jeg álít þess ekki þörf. En jeg vildi bara segja, að ef á að lækka gjöld landsmanna til ríkissjóðs, þá hefði átt að byrja á einhverjum öðrum gjaldendum en þessum. Tekjuskatturinn kemur niður á mönnum eftir efnum og ástæðum, en ekki eins og flest önnur gjöld og tollar til ríkissjóðs, sem teljast mega nefskattar. Þess vegna á að byrja á að lækka tollana, en ekki þennan skatt. Jeg hefi svo ekki annað um þetta að segja. En jeg vil mjög fastlega víkja því til stjórnarinnar, án þess að fara nokkuð út í ráðstafanir hennar nú á tekjuskattsviðaukanum, er sett hefir verið í samband við togaraverkfallið, að hún innheimti skattsviðaukann á næsta ári; því jeg geri ráð fyrir, að hitin 1930 þurfi á því að halda og meira til.

Jón Jónsson * Mjer kemur það mjög undarlega fyrir, að nokkur skuli mæla á móti þessu frv. Það er einkennilegt að álíta það rjettlátt, ef á annað borð á að framkvæma lögin, að tekjuskattsviðaukinn skuli frekar eiga að koma niður á mönnum, sem ekki hafa nema 2–300 kr. hreinar, skattskyldar tekjur, heldur en á þeim, sem hafa alt að 4000 kr. skattskyldar tekjur. Þá verður útkoman sú, að þeir sem í raun og veru hafa lægri tekjur, verða fyrir tekjuskattsviðaukanum fremur en þeir, sem eru miklu tekjuhærri, eins og greinilega kemur í ljós eftir þeim skilningi, sem stjórnin hefir lagt í lögin frá síðasta þingi um tekjuskattsviðaukann. Hv. 4. landsk. talaði um, að aðalmarkmið þessa frv. væri að hækka tekjuskattinn, en það er hinn mesti misskilningur, því að tilgangur frv. er aðeins sá, að koma á meira samræmi milli skattgreiðenda og fyllri sanngirni við framkvæmd laganna. - Jeg fyrir mitt leyti tel tekju- og eignaskattinn sanngjarnasta skattinn, sem við greiðum, ef skattaframtal gjaldenda og skýrslur skattanefnda eru sanngjarnlega gerðar. Jeg hefði því gjarnan viljað hækka skattinn yfirleitt. Það er gamall og góður háttur í sveitum að jafna sveitargjöldum niður eftir efnum og ástæðum, og eftir sömu reglum væri réttlátast að haga gjöldum til ríkissjóðs. Jeg skal ekki fara mikið inn á það, eftir hvaða reglum skatturinn ætti að fara hækkandi, eða hvort skattstiginn sje rjettlátur, að því er snertir hina hærri gjaldendur. Í minni sveit hefi jeg svo lítið kynst stórfeldum tekjum. Jeg verð að segja það, að jeg skil ekki afstöðu hv. 3. landsk. gegn þessu frv., fyrst hann hefir ekki flutt till. um það, að lögin verði feld úr gildi. Jeg skil ekki hvers vegna hann getur ekki aðhylst frv., þar sem hann þó viðurkennir að það sje í raun og veru sanngjarnt. Það er tvímælalaust óréttlátt, að þeir menn, sem hafa 4000 kr. hreinar, skattskyldar tekjur, geti sloppið við skattsviðaukann, þegar hann er lagður á örlágar tekjur. * Ræðuhandrit óyfirlesið.

Halldór Steinsson Jeg get ekki verið sammála hv. 3. landsk. (JÞ) og hv. 4. landsk. (JBald) um að stjórnin eigi ekki aðkast skilið fyrir að fella niður að innheimta tekjuskattsviðaukann á þessu ári. Hvernig sem á það er litið, þá tel jeg alveg óhæfilegt og óverjandi af stjórninni að kasta þessum tekjum úr ríkissjóði, á þann hátt, að jafna með þeim úr vinnudeilunum. Ef það á að leggja fram fje úr ríkissjóði í hvert sinn, sem ástæða þykir til að skakka leikinn í vinnudeilum, þá er gengið inn á braut, sem ekki verður happasæl fyrir fjárhag þessa lands.

Jón Baldvinsson * Hv. þm. Snæf. (HSteins) sagði, að jeg hefði ekki viljað veita stjórninni aðkast fyrir að. fella niður innheimtu tekjuskattsviðaukans. En það er ekki rjett; jeg sagði ekkert um þetta. Jeg sagðist aðeins vænta þess og beina því til stjórnarinnar, að hún ljeti innheimta skattsviðaukann á næsta ári. Hafi það verið látið falla niður nú í sambandi við lausn togaraverkfallsins, þá tel jeg það mjög varhugaverða ráðstöfun, ef satt væri. * Ræðuhandrit óyfirlesið.

Páll Hermannsson Ef hjer á að hefja eldhúsdagsumræður í hv. deild í sambandi við þetta mál, þá hefði mjer fundist kurteislegra og jafnframt myndarlegra, að hlutast til um að einhver væri hjer viðstaddur úr stjórninni.

Stjórnin getur sjálf gætt þess, að vera til staðar

. Annars ættu slíkar umræður sjerstaklega að koma fram á eldhúsdegi. Jeg er sammála hv. 6. landsk. (JónJ) um, hvað er sanngjarnt í þessu máli, eins og hann gerði grein fyrir. Mjer finst, að það geti ekki komið til mála að fella frv. með það fyrir augum, að tekju- og eignaskatturinn sje órjettlátur. Því að þetta frv. leiðir þó til meira rjettlætis á tekjuskattslögunum, heldur en nú er gert ráð fyrir við framkvæmd þeirra. Hjer er heldur ekki um að ræða ívilnanir eða lækkun á gjöldum til ríkissjóðs, heldur leiðrjetting á misskilningi á lögunum frá 1928, um tekjuskattsviðaukann. Það hefir alls ekki getað vakað fyrir þinginu, eða verið vilji þess, að lögin væru skilin á þann hátt, sem stjórnin hefir gert, vegna þess, að tilgangurinn var aðeins sá, að hækka ákveðinn hluta skattsins, en alls ekki að breyta grundvelli tekjuskattslaganna. Ef um grundvallarbreytingu hefði verið að ræða á útreikningi tekjuskattsins, þá koma til greina þrjár leiðir; í fyrsta lagi að reikna skattinn af brúttó-tekjum, í öðru lagi af nettó-tekjum, og í þriðja lagi af skattskyldum tekjum gjaldþegna, það er að skilja nettó-tekjum, að fráskildum persónufrádrætti. Og það er vitanlega enginn vafi á því, að hjer á að reikna tekjuskattsviðaukann af skattskyldum tekjum, eins og skattinn sjálfan. Þess vegna finst mjer alveg sjálfsagt af hv.þd. að fallast á þessa breytingu. Hún virðist vera svo rjettlát og eðlileg og í fullu samræmi við það, sem þingið ætlaðist til í fyrra með lögunum um tekjuskattsviðaukann. * Ræðuhandrit óyfirlesið.

Jón Þorláksson Jeg er að hugsa um að geyma mjer að taka til máls um þetta frv. þangað til við 2. umr., ef frv. fær að lifa svo lengi.

Þetta er alger uppgjöf íhaldsins í málinu

.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg bjóst við, að hv.flm.brtt. á þskj. 203 mundi hefja hjer máls um hana, og því var jeg að draga það að standa upp. Jeg get lofað því að vera ekki langorður. Sjútvn. var búin að koma sjer saman um till. þá, er hjer um ræðir, og n. sem heild getur ekki lagt til, að á henni sjeu gerðar víðtækar breyt., eins og hjer er farið fram á. Það er þó rjett að geta þess, að n. vill líta með velvild öll tilmæli um aukna landhelgisgæslu. Hinsvegar er það ljóst, að ekki er hægt í einu að setja sjerstaka gæslubáta alstaðar þar, sem mönnum dettur í hug. Við verðum að fika okkur áfram, taka þá staði fyrst, er mest ríður á. Það hafa verið færð sterk rök fyrir því, að við innanverðan Faxaflóa væri sjerstök þörf á að hafa gæslubát. Hv. deild hefir fallist á það. Till. hv.þm. Barð. gengur út á það að stækka mjög svæði það, er hann á að gæta, leggja sunnanverðan Breiðafjörð undir hann líka.

Nei, nei

. Ja, það kemur ekki svo skýrt fram í till., að það skuli falið sjerstökum báti. - í seinni lið brtt. er farið fram á, að sjerstakur bátur verði hafður til landhelgisgæslu á svæðinu frá Hornbjargi að Straumnesi við Patreksfjörð. Eins og vitanlegt er, þá hefir sjerstakur bátur um mörg undanfarin ár verið hafður við gæsluna fyrir Vestfjörðum. Jeg veit ekki til, að það hafi staðið til að leggja þá gæslu niður. Það er viðurkent, að hennar er full þörf. Það sýnist engin þörf á að gera sjerstaka breyt. á till. hennar vegna. Sjútvn. álítur, að ef farið væri að hnýta aftan í till. slíkum brtt., þá gæti það orðið til þess, að stj. treystist ekki til að leggja út í neinar framkvæmdir í þessu efni. Því er ekki rjett að fara mjög geyst í sakirnar. Þar að auki stendur fyrir dyrum, að gæslan öll verði gerð öflugri en verið hefir, þegar hið nýja, góða strandvarnaskip bætist við. Þykir mjer trúlegt, að Vesturlandi verði þá veitt sjerstök athygli. Jeg hefi skilið það svo, að þótt n. í heild hafi ekki getað mælt með brtt., þá hafi samt hver nefndarmanna óbundnar hendur við atkvgr., bæði um þessa brtt. og aðrar. - Það er hverju orði sannara, að slíkar kröfur um aukna landhelgisgæslu eru fylstu rjettlætiskröfur. En þær geta komið úr öllum áttum jafnrjettháar, bæði að austan og vestan og jafnvel að norðan. Hefir einn hv.þm. þegar haldið því fram, að aukinnar gæslu væri þörf fyrir Norðurlandi. En það er ekki hægt að sinna öllum slíkum kröfum í einu. Gæslunni verður að beina þangað, sem þörfin er mest. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta atriði. Ef brtt. verður hnýtt aftan við till., þá er hætt við, að hin góða viðleitni þingsins geti orðið að engu, gæslan orðið svo umfangsmikil, að hæstv.ríkisstj. sjái sjer ekki fært að eiga neitt við framkvæmdina. Það er mín skoðun á landhelgisgæslu með smábátum, að hún sje afaróheppileg, þegar um stór svæði er að ræða og á því ríður að handtaka skip. Hinsvegar geta þeir komið að gagni á vissum svæðum, svo sem í Garðsjó, þar sem nærvera þeirra er nægileg til að fæla skip frá landhelginni. En það sýnist ekki ástæða til að fjölga þeim bátum mjög að svo stöddu, þar sem strandvarnirnar eru að komast í mjög sæmilegt horf.

Hákon Kristófersson Jeg hafði leyft mjer að koma fram með viðaukatill. á þskj. 203. Þykir mjer leitt að þessi till. mín hefir ekki náð samhug hv.n. Jeg skil ekkert í, hvernig á þessu stendur og held, að þetta sje reyndar gert gegn samviskunnar mótmælum. Mjer fanst það líka, að hv.frsm., sem er óvenjulega skýr og skarpur maður, þyrfti óvenjulengi að hugsa sig um til að leita að rökum fyrir orðum sínum. Till. mín raskar ekki neinu í hinni upphaflegu till. Í a-lið hennar er sunnanverður Breiðafjörður tekinn með, en í niðurlaginu þó tekið fram, að gæslan á Faxaflóa skuli einskis í missa fyrir það. Hvernig getur á því staðið, að hv.frsm. skuli leggja á móti þessu? Og þó segist hann líta till. með velvild! Skárri er það nú velvildin, að leggja það til, að hún sje feld. Það er eins og ef svangur maður bæði annan, sem ætti fult hús matar, um bita til að seðja hungur sitt og fengi það svar: Þú færð ekki neitt, góði minn, en jeg lít á þarfir þínar með velvild! - Þegar þessum sömu ágætu mönnum, er lýst hafa best hinni brýnu nauðsyn á aukinni landhelgisgæslu á vissu svæði, er bent á annað, sem svipað er ástatt um, þá geta þeir ómögulega lagt því liðsyrði. Jeg get þó varla hugsað mjer, að sjóndeildarhringur þeirra nái ekki út yfir Faxaflóa. Í b-lið till. er farið fram á, að sjerstökum mótorbát sje haldið úti til gæslu fyrir Vestfjörðum, eins og gert hefir verið. Þetta er árjetting um, að hún verði ekki látin falla niður. Jeg vona, að menn sjái, að hjer er kröfum svo í hóf stilt, að það er ekki hægt að gera betur. - Jeg vil geta þess hjer, að af vangá hefir prentast í till. mán. „maí–október“. Þar á að standa maí–desember“. Vil jeg beina því til hæstv. forseta, hvort ekki nægi að leiðrjetta þetta einungis við endurprentun, ef till. verður samþ., eins og jeg vona. Hv. frsm. sagði, að ef hnýtt væri aftan við hina upphaflegu till. slíkri eða svipaðri till. sem jeg hefi flutt fram, þá gæti farið svo, að hæstv. stj. sæi sjer ekki fært að sinna þessu máli að neinu leyti. Ef þessu væri nú þannig varið, þá vildi jeg síst verða til þess að bregða fæti fyrir svo sjálfsagt nauðsynjamál sem hjer er um að ræða. Jeg gæti með glöðu geði unt þeim allrar þeirrar aðstoðar, sem í mínu valdi stendur, til þess að hrinda máli þessu áleiðis. En að athuguðu máli er það ljóst, að þessi röksemd hv.frsm. á sjer engan stað. Það er með öllu óhugsandi, að brtt. mín geti á nokkurn hátt orðið til þess að vinna málinu tjón í heild. Ef nauðsyn er fyrir hendi og ef ríkisstj. hefir áhöld og aðstöðu til, þá getur hún vitanlega ekki neitað einstökum hjeruðum um liðsinni í þessum efnum. Þessi brtt. gerir alls ekki ráð fyrir, að dregið sje úr gæslunni við Faxaflóa, svo að jeg get varla skilið, hvað hefir komið hv.n. til þess að leggjast á móti henni. Hv. frsm. benti á, að landhelgisgæslan ykist bráðlega, þegar fleiri skipum yrði bætt við, og er þetta auðvitað rjett athugað, og þegar sú aukning gæslunnar er komin í kring, getur vel farið svo, að mín till. verði óþörf. Jeg skal taka undir það með hv.frsm., að gæslunni ber að beina þangað, sem hennar er mest þörf. Sömuleiðis skal því játað, að rjett sje að taka tillit til Faxaflóa hvað þetta snertir, en hinu vil jeg neita, að þar sje brýnni þörf aukinnar gæslu en t. d. fyrir Vestfjörðum. Líf þúsunda manna er bygt á því, að aflinn bregðist ekki þar á fjörðunum, og afkoma alls fjöldans er því mjög háð, að miðin sjeu varin nokkuð til hlítar. Reynslan hefir sýnt það, að aflinn bregst ekki verulega, svo framarlega að togararnir komast ekki inn á firðina. En það þarf ekki nema 1–2 togara til þess að gereyðileggja veiðiskapinn á örskömmum tíma. Hv. frsm., sem jeg skal fúslega láta njóta þess sannmælis, að hann talaði ekki með þjósti nje óvild um þetta mál, enda hefði samviskan algerlega bannað honum það, ljet svo um mælt, að hann sæi sjer ekki fært að ljá minni till. fylgi. Það er næsta hart að heyra slíkt frá manni, sem jeg aldrei hefi þekt nema að sanngirni í afskiftum öllum og till. En það, sem felst í minni till., er sjerstaklega það, að slá varnagla fyrir því, að ef stærri varðskipin geta ekki komið því við að annast gæsluna um þessar slóðir, svo að viðunandi sje, þá beri ríkisstj. að sjá svo um, að smærri bátum verði falin gæslan, þegar og þar sem þörfin er brýnust. Yrði það að sjálfsögðu á líkan hátt og verið hefir við Faxaflóa að undanförnu, og erum við flestir sammála um, að gefist hefir vel. Aðalatriðið er að skapa aðhald gegn útlendum og innlendum togurum, sem altaf eru fyrir innan línu, ef þeir þora og halda sig óhulta. Jeg felst fullkomlega á það, að það sje nauðsynlegt að verja Faxaflóa, en jeg vil þó ekki ætla, að þörfin sje þar svo miklu brýnni en víða annarsstaðar, að leggja beri alla áherslu á gæslu hans, þótt önnur mið verði útundan. Annars skal jeg ekki áfellast hv.frsm. nje láta óvingjarnleg orð falla í hans garð, þrátt fyrir undirtektir hans. Og jeg þykist ekki þurfa að tala margt um jafnsjálfsagða till. og hjer liggur fyrir. Hún mælir með sjer sjálf. Meðal annars mælir það ekki lítið fyrir henni, að hv.frsm., sem kunnur er að sanngirni, tók mjög nærri sjer að „verða að“ mæla á móti till. Hann var jafnvel svo langt kominn á sanngirnisleiðinni, að hann sagði, að meðnm. sínir gætu og myndu ef til vill hafa nokkra sjerstöðu til þessa máls.

Sumir hverjir

. Já, jeg vænti að heyra við nafnakall, að hv. 2. þm. G.-K. muni ekki láta sitt „já“ vanta, og hinu sama býst jeg við af fleirum hv.þdm. Og satt að segja býst jeg fastlega við jákvæði alls þorra deildarinnar. Jeg hefði að vissu leyti gaman af að sjá deildina fella þessa sjálfsögðu till. með nafnakalli, og jeg vil skjóta því til hæstv. forseta, að hann láti nafnakall fram fara um till., að umr. lokinni.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það er sannarlega ekkert gaman, og hv.flm.brtt. má ekki segja, að hann geri sjer það til gamans, að neyða menn til þess að leggjast á móti jafnmiklu nauðsynjamáli og hjer liggur fyrir, að hans dómi sjálfs. En hann má ekki skilja afstöðu n. til till. svo, að við álítum, að ekki megi auka gæsluna við Breiðafjörð, heldur hitt, að við getum ekki fallist á brtt. í því formi, sem hún er fram flutt í. Okkur virðist það skrítið að koma með till. um breyt. á gæslu, sem um alllangt áraskeið hefir verið haldið uppi og aldrei yfir kvartað svo jeg viti. Ríkisstj. hefir haldið þessari gæslu uppi á líkan hátt og annarsstaðar, þar sem sjerstaklega hefir verið ástatt. Jeg get því ekki skilið það, að þörfin sje svo brýn einmitt nú, að hnýta þurfi slíkri till. aftan í hina upphaflegu till. um aukna gæslu á Faxaflóa. Gæslan fyrir Vestfjörðum er orðin að „praksis“. Það er engu líkara en að slík till. sje einungis flutt til gamans, eins og líka hv.flm. gaf í skyn. Það er sjálfsagt engin þörf þess að taka sjerstaka afstöðu til slíkrar till. sem þessarar. Hver myndi svo sem verða því mótfallinn, að landhelgisgæslan sje aukin fyrir Vestfjörðum sem annarsstaðar? En það væri efalaust eðlilegra af hv.þm. Barð., ef hann annars vill hrófla við þessari gæslu, sem orðin er að venju og þegjandi samkomulagi, að flytja sjálfstæða og sjerstaka till. um það, en ekki að hnýta henni aftan í aðra till., einungis til þess að stofna málinu í heild í beinan háska. Ályktun n. um Faxaflóagæsluna stendur hinsvegar óhreyfð, og sjútvn. getur ekki fallist á þessa till. sem brtt. við hina upphaflegu. Hinsvegar get jeg persónulega sagt það, að ef þingið er ákveðið í að auka gæsluna til muna, þá mun jeg síst leggjast á móti sjerstakri till. um þetta efni frá hv.þm. Barð. En eins og sakir standa, get jeg ekki ljeð henni fylgi mitt, sjerstaklega að því athuguðu, hvernig hún er fram flutt og hvaða aðferð hv.flm. notar til þess að koma henni í gegn. Það er ekki ósvipað athæfi því, að ef einhver einstök brtt. kæmi fram við vegalögin, að þá drifi að samstundis svo margar breyt., að ekki væri hægt að sinna þeim. Það mætti efalaust koma fram með tíu slíkar brtt. sem þessa með sama rjetti.

Nei

. Jú, það eru sjálfsagt yfir tíu útvegssvæði, sem gætu með sama rjetti krafist aukinnar gæslu. En þessi aðferð hv.flm., að ætla að hnýta þessari till. sinni aftan í Faxaflóatillöguna, er að áliti n. með öllu ófær, og með tilliti til þess leggjum við til, að brtt.hv.þm. Barð. verði feld.

Halldór Stefánsson Jeg vil leyfa mjer að gera nokkra grein fyrir minni afstöðu til þessa máls. Þegar till. þessi kom fram, kom það mjer satt að segja undarlega fyrir sjónir, að á innanverðum Faxaflóa skyldi vera þörf aukinnar gæslu. Þar er mest sigling allskonar skipa og auk þess hefir verið þar undanfarið sjerstakur bátur til eftirlits. Jeg hefi þó greitt till.atkv., einkum með tilliti til þess, að umr. um málið kynnu að færa mjer nýjar upplýsingar, sem máli skiftu. Við umr. hafa fróðir menn og sem þessum málum eru gagnkunnugir haldið því óhikað fram, að þörf væri aukinnar gæslu um þessar slóðir, og hefir því ekki verið mótmælt. En ef svo er hjer á fjölförnustu siglingaleið - og þar á meðal varðskipanna - hvað mun þá annarsstaðar? - Ef þetta verður samþ., þá verður að gera ráð fyrir, að Alþingi sje bundið við að taka eins vel í samskonar málaleitanir frá öðrum hjeruðum landsins. Það verður að ganga út frá þeirri hugsun, eins og hv.þm. Barð. hefir vikið að, að sjóndeildarhringur hv.þm. í þessum málum nái lengra en yfir Faxaflóa einan. Jeg hefi greitt þessari till.atkv. með þeirri hugsun, að ef þingið samþ. hana, þá myndi það að sjálfsögðu sýna sama skilning og velvild á öðrum slíkum málaleitunum. Hv. frsm. sagði það líka í síðustu ræðu sinni, að hægt væri að benda á tíu slíka staði eða fleiri, sem með sama rjetti gætu krafist aukinnar landhelgisgæslu. Sem sagt: Í upphafi skyldi endirinn skoða, og ef Alþingi er ekki reiðubúið til þess að gera öllum fiskimiðum jafnt undir höfði í þessu efni, þá er vafasamt, hvort rjett sje að taka þetta svæði eitt út úr. Gefst nú kostur á að heyra undirtektir hv.þdm. undir þessa till., og má þar af nokkuð marka, hver er vilji Alþingis í þessum efnum alment. Jeg mun ekki á þessu stigi málsins taka endanlega afstöðu til þessarar till., fyr en betur er sýnt, hvort þingið muni reiðubúið að taka afleiðingum af samþ. þessarar till.

Sigurjón Á. Ólafsson Jeg hvíslaði því að hv.þm. Barð., hvort hann vildi ekki taka till. sína aftur. Nú vil jeg í heyranda hljóði ítreka þessa áskorun til hv.þm. Mjer dettur vitanlega ekki í hug, að hv.þm. vilji með þessari till. skemma hina upprunalegu till. okkar, en í rauninni verður það niðurstaðan. Það er erfiðara að fá aukna gæslu á Faxaflóa, ef um leið er heimtuð aukin gæsla á mörgum öðrum miðum, sem liggja svo langt fjarri Faxaflóamiðum, að ógerlegt er fyrir sama gæslubátinn að annast það. Það hefir verið bent á, að ríkisstj. hafi að undanförnu haldið úti vjelbáti til eftirlits meðfram Vestfjörðum, þegar þörfin hefir verið brýnust, og jeg veit ekki betur en að sú gæsla hafi komið að fullum notum.

Líka á Faxaflóa

. Nei, gæslan á Faxaflóa hefir ekki komið að fullu haldi, vegna þess að vörslusvæðið er svo víðáttumikið og ásækni togaranna að sama skapi mikil. Svo ber og á það að líta, að á Vestfjörðum leita togararnir inn á firðina einkum og aðallega seinni hluta sumars og á haustin; auk þess er botn víða svo grýttur, að togurum er lítt mögulegt að toga, t. d. á Breiðafirði. Helst er það í ágúst, sept., október og fram í nóvember, að togararnir leita inn á firðina, og reynslan hefir sýnt, að varðbáturinn, sem gæsluna hefir haft fyrir Vestfjörðum, hefir getað varnað því hingað til, að togararnir hefðust við inni á fjörðunum. Jeg hefi í þessu efni fyrir mjer ummæli margra manna, bæði af Arnarfirði og Patreksfirði. Jeg efast ekki um það, að hæstv. stj. muni nú sem fyr halda úti báti til strandgæslu fyrir Vestfjörðum, og þess vegna er síst ástæða til að bera fram slíka till., sem hjer er á ferðum. Hvað a-lið brtt. snertir, þá er þar sennilega átt við Ólafsvíkurmiðin. Að vísu er þörf aukinnar gæslu þar um vissan tíma árs, enda hefir verið byrjað á því að halda úti báti þar, en það er ekki nema um vissan tíma árs, sem togararnir sækja á þau mið, einkanlega á haustin og fyrri hluta vetrar við Öndverðanes. Á Breiðafirði er yfirleitt togað fremur lítið í landhelgi, þegar Ólafsvíkurmiðin eru undanskilin. Ef sami báturinn á að gæta landhelginnar á innanverðum Faxaflóa og um leið vestur fyrir Snæfellsnes, vestur á Ólafsvíkurmið, þá yrði sú gæsla kák eitt. Það er nóg verkefni fyrir einn bát að annast gæsluna á innanverðum Faxaflóa, og ef sú gæsla á að koma að nokkru haldi, verður hann að geta gefið sig að því óskiftur. Það er ekki sambærilegt að tala um Faxaflóa og flest önnur mið, því að Faxaflói er einskonar klakstöð, enda mjög eftirsóttur fiskur þaðan af útlendum og innlendum togurum. Veldur því bæði, að botninn er víða góður og auk þess hafa miðin betri fisk að bjóða en flest önnur mið. Næst Faxaflóamiðunum ganga Ólafsvíkurmiðin; þar fæst oft koli, og enda eru miðin mjög eftirsótt um ísfiskstímann. Það er að vísu rjett hjá hv. 1. þm.N.-M., að á Faxaflóa er mikil skipaumferð, en það stoðar ekkert, því bæði er, að þau skip, sem um flóann sigla, hafa ekkert með gæslu að gera, og svo líka það, að togararnir hafa ekki ljós þegar þeir eru að toga í landhelgi. Þeir eru veiðiþjófar, sem fela sig í myrkrinu og hafa engin merki, sem gefa til kynna, að þeir sjeu á ferð. Botnlagið er víða gott á innanverðum flóanum, einkum þó á smábátamiðunum. Þykir togurunum sjerstakur fengur í að toga þar, enda sækjast þeir mjög eftir því. Kemur það sjer mjög bagalega fyrir hinn vaxandi smábátaútveg, sem á alt undir þessum miðum, hvernig þau eru varin. Ef þessi till. okkar nær samþykki hv. deildar, er það um leið sönnun þess, að Alþingi vill vernda smábátaútveginn, neta, færa- og lóðaveiðiskapinn, og ef þessi viðleitni Alþingis á að bera nokkurn árangur, veitir ekki af einum báti til að verja innanverðan Faxaflóa. Það hefir verið bent á, að hafa mætti stærri skip til gæslunnar, en jeg held, að það sje mjög hæpið, kostnaðarins vegna, að binda stór skip við ákveðin svæði. Jeg lít svo á, að þótt víða sje þörf meiri gæslu, þá sje hún hvergi svo brýn og hjer við Faxaflóa, og jeg get því varla skilið, að brtt.hv.þm. Barð. sje svo aðkallandi, að ástæða sje til þess að samþ. hana að svo stöddu, og síst í sambandi við okkar till., sem sjútvn. hefir fallist á í öllum aðalatriðum. Og jeg verð að telja það miður farið, ef till.hv.þm. Barð. nær samþykki, en annars geri jeg ráð fyrir, að stj. muni halda gæslu uppi fyrir Vestfjörðum áfram, eins og að undanförnu. Jeg vil enn ítreka þau tilmæli mín, ef hv.þm. Barð. vill ekki bregða fæti fyrir þetta mál, að hann taki þá till. sína aftur. Undir þessum kringumstæðum og í þessu formi get jeg ekki annað en greitt atkv. gegn brtt., enda þótt jeg viðurkenni, að fullkomin þörf er á því, að gæslu sje haldið uppi á þeim slóðum, er brtt. bendir til.

Hákon Kristófersson Jeg hjelt satt að segja, að þessi sjálfsagða brtt. yrði ekki til þess að koma slíkum ágreiningi af stað. Hv. frsm. andæfði brtt. minni, en þó hóflega, eins og hans er vandi. Hann sagði, að ríkisstjórnin myndi halda uppi gæslu á þessum svæðum, eins og hún hefði gert nú um langan tíma. En mjer er spurn: Hvaða vorleysi er hjá hv.frsm. um þetta atriði, ef Faxaflói á í hlut? Þar er þó aðstaðan ólíkt betri en víða annarsstaðar á miðum kringum landið. Það liggur í hlutarins eðli, að aðstaðan við landhelgisgæsluna hjer á innanverðum Faxaflóa er miklu betri en annarsstaðar hvað stærri skipin snertir. Þau eru hjer langoftast á ferðinni og hafa því ágæta aðstöðu til þess að hafa hendur í hári veiðiþjófanna. Hv. frsm. sagði, að landhelgisgæslan á Vestfjörðum væri eiginlega orðin að „praksis“. Þetta er ekki rjett, og er alls ekki við því að búast, að svo sje. Gæslan er að vísu í dágóðu lagi, en á sunnanverðum Breiðafirði mun vera ábótavant, en annarsstaðar ekki. Árlega koma þó umkvartanir út af yfirgangi innlendra og útlendra togara á þessum slóðum og um það, að eftirlitsbáturinn sje ekki altaf við hendina. Hver getur efast um, að gæslan sje ekki best einmitt á Faxaflóa, þegar stóru skipin. eru þar altaf öðruhverju? Jeg get ekkert skilið í þessum efa hjá hv.frsm. og hv.n. Að líkja brtt. minni við breyt. á vegalögunum, verð jeg að taka einungis sem gaman, því að auðvitað nær það ekki nokkurri átt. Hv. frsm. hafði eftir mjer þau ummæli, og gerði það rjettilega, að mjer þætti gaman að heyra hv.þm. mæla á móti brtt. minni. Jeg vil nú taka aftur þessi ummæli mín, því að þau voru vanhugsuð, og segja þá í staðinn, að jeg aumka þá hv.þm., sem greiða atkv. á móti henni. Þá vil jeg snúa mjer að hv. 4. þm. Reykv., sem mælti á móti brtt. minni. Hann sagðist hafa komið til mín og beðið mig um að taka hana aftur, og mun það rjett vera. Úr því hann er nú farinn að draga einkasamtal okkar inn í umr., þá vil jeg geta þess, að jeg spurði hann um leið, hvort einn hv.þm. gæti verið þektur fyrir að fara fram á þetta með svona miklu blygðunarleysi. Þessi hv.þm. fór svo að lýsa yfir kunnugleika sínum á Vestfjörðum, og hefi jeg aldrei efast um, að hann sje þar kunnugur, en jeg mun þó sennilega vera þar eins kunnugur, ef ekki kunnugri. Hann taldi, að strandgæsla væri ekki nauðsynleg þar nema mánuðina ágúst–október, svo að hann veit þá ekkert um, hvað þarna gerist og um þá brýnu nauðsyn, sem er á aukinni gæslu mánuðina maí–júlí. Hv. þm. var að tala um einhver ummæli, sem hann hefði um þetta mál frá Patreksfirði og Arnarfirði. Það getur verið, að hann hafi þau frá Patreksfirði, en alls ekki frá Arnarfirði. Vill hann eða getur hann látið mig heyra ummæli Arnfirðinga um, að þar þurfi ekki landhelgisgæslu nema mánuðina ágúst–október? Ef svo er ekki, þá verð jeg að álíta þetta hugarburð einan hjá hv.þm. og algerlega úr lausu lofti gripið, og komi hann ekki með ummælin nú eða við 3. umr. þessa máls, þá verð jeg að álíta hann ósannindamann að þeim.

Þetta er misskilningur

. Það er ekki misskilningur, en jeg tel hv.þm. sómameiri, ef hann vill ganga frá því og taka það aftur. Þá kem jeg að Breiðafirði og þar sagði hv. 4. þm. Reykv., að aðallega væri um að ræða ólafsvíkurmiðin. Þetta er að nokkru leyti rjett, en þó ekki nema hálfur sannleikur. Hv. þm. veit, að togarar toga inni á Höskuldseyjarflóa og inni á Bjarneyjarmiðum. Þetta veit hv.þm., en hann vill með andstöðu sinni drepa niður sjálfsagt og sanngjarnt mál.

Er víst, að hann viti það?

. Jeg vil ætla það. Að minsta kosti ætti maður, sem svo oft hefir fundið til sinna ágætu sjómenskuhæfileika, að vita, að togarar eru oft á veiðum á norðanverðum Breiðafirði.

Ætli botninn sje ekki nokkuð slæmur hjá þeim þar?

. Það er eftir því, hvað hv.þm. kallar slæman botn. Ef hann álítur sandbotn ekki slæman, þá geta þeir togað alveg upp við landsteina á Breiðafirði. Hv. þm. taldi, að jeg hefði komið fram með mína brtt. til þess að bregða fæti fyrir þáltill. hans, og er það sagt af lítilli sanngirni. Brtt. mín ber það með sjer, að sá er ekki tilgangurinn, þar sem henni er skift í tvo stafliði, a og b, og kann þetta því að stafa af ókunnugleika, eða ef til vill öðru, sem jeg vil ekki nefna. Hv. þm. vill ekki styðja till. mína af ósanngirni, og ef hann og hans fylgismenn fella a- liðinn, þá mega þeir fyrir mjer drepa sitt eigið afkvæmi. Hv. þm. vill láta líta svo út, að brýnni þörf sje á aukinni strandgæslu við Faxaflóa en annarsstaðar, en það stafar af því, að þar finnur hann best, hvar skórinn kreppir. Í minni brtt. er gert ráð fyrir sömu strandgæslu við Faxaflóa og í þáltill., sem hjer liggur fyrir, svo að hv.þm. getur ekki sjeð sjer fært að mæla á móti henni af þeim ástæðum. Annars ætla jeg að láta þennan hv.þm. um sínar skoðanir á málinu. Jeg hefi nú talað tvisvar og býst ekki við að gera það oftar. Það væri þá aðeins til þess að bera af mjer sakir, en hvorki hv. 4. þm. Reykv. nje aðrir geta borið á mig neinar sakir í þessu máli nema gegn betri vitund, þar sem jeg hefi aðeins borið fram till. þess efnis, að svipað gangi yfir Vestfirði og aðra staði á landinu hvað landhelgisgæslu snertir. Mun jeg því úr þessu láta umr. hlutlausar og láta kylfu ráða kasti um úrslit málsins. Jeg sje líka, að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) er að biðja um orðið, og vænti jeg mjer stuðnings úr þeirri átt og að hann taki af mjer ómak, þar sem þessi hv.þm. hefir altaf borið aukna landhelgisgæslu mjög fyrir brjósti, eftir því, er hann sjálfur segir.

Sigurjón Á. Ólafsson Ræða hv.þm. Barð. gefur mjer ekki mikið tilefni til andsvara, þar sem hann komst aldrei inn að kjarna málsins. Um gæsluna á Breiðafirði er það að segja, að allir vilja styðja að því máli, og mun henni altaf verða haldið uppi eins og sjálfsagt er. Um það, hvað gerist í veiðistöðvunum á Vestfjörðum, hefi jeg góðar heimildir. Jeg hefi oft átt tal um þessi mál við þá menn, sem hafa haft þarna landhelgisgæslu á hendi ár eftir ár, og ýmsa aðra, sem eru þarna fult svo kunnugir og hv.þm. Barð. Hann hafði það eftir mjer, að ekki væri þörf á aukinni gæslu þarna nema um mánuðina ágúst–október. Jeg komst ekki svo að orði, heldur sagði jeg, að þá væri einna helst von togara á þessum slóðum. Jeg hefi það eftir gæslumanni, sem hefir starfað þar í 3 ár, að það er hreinasta tilviljun, að togari fari inn á firðina fyr en fer að dimma nótt. Sá maður er þó eins kunnugur og hefir eins mikið vit á þessu eins og hv.þm. Barð., sem býr langt uppi í sveit og kemur sjaldan nærri sjávarsíðunni. Hv. þm. Barð. er þó að burðast við að gera sig breiðan yfir minni vanþekkingu í þessu efni, en jeg hefi minn kunnugleika frá sjómönnunum, sem þarna starfa, og ættu þeir að vita eins vel og bóndi langt uppi í landi. Hann hefir fráleitt meiri þekkingu á þessu en sjómenn, sem vinna á skipunum og fylgjast vel með, hvar skipin halda sig á þessum og þessum tíma. Þó að ef til vill sjeu dæmi til þess, að togarar fari inn á Höskuldseyjarflóa, þá eru þeir þar ekki að staðaldri, og jafnvel af hreinni tilviljun, því að þeir fá þar altaf lítinn afla. Breiðifjörður er líka svo að botnlagi, að þar er ilt að finna sæmilegt togpláss. Jeg hefi sjálfur verið á togara, sem leitaði tímunum saman að bletti á Breiðafirði til þess að kasta vörpu. Ef hv.þm. Barð. vill skilja orð mín rjett, þá er ekki ástæða fyrir hann að ætla, að jeg vilji draga úr gæslunni á þessu svæði; jeg tók það skýrt fram, að svo er ekki. Jeg get bara ekki felt mig við, að hv.þm. skuli koma með þetta í tillöguformi í sambandi við mál, sem er með öllu nýtt. Það er engin hætta á, að hinni venjulegu gæslu verði ekki haldið áfram, en hv.þm. Barð. var í lófa lagið að koma með þetta við fyrri umr., svo n. gæti athugað það. Nú er miklu meiri óleikur gerður með því. Má vel vera, að þetta sje alt gert með ráðnum hug og í þeim tilgangi, að þáltill. sú, sem hjer liggur fyrir, falli úr sögunni.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg vil ekki láta það undir höfuð leggjast að geta þess, að frá mínu sjónarmiði er b-liður brtt.hv.þm. Barð. með öllu óþarfur. Við Vestfirði hefir verið haldið uppi góðri gæslu síðan 1924, og þó ekki sje gerð um það þingsályktun nú, er engin hætta á, að gæslan verði feld niður. Vegna þess að hjer er um að ræða í b-liðnum gæslu, sem enginn stendur á móti, þá get jeg látið mjer í ljettu rúmi liggja, hvort hann fellur eða ekki; gæslan heldur áfram engu að síður eins og áður. Jeg vil samt ekki með þessu andmæla brtt.hv.þm. Barð., heldur vekja athygli hv.þdm. á því, að þó að hún falli, er gæslan ekki í neinni hættu sem stendur, og sú gæsla, sem nú er, hefir komið að stórmiklu gagni hingað til.

Hannes Jónsson Það eru þegar orðnar alllangar umr. um þetta mál, og er það ekkert undarlegt, því að miðin eru mörg og allir, sem hagsmuna hafa að gæta, vilja vernda þau gegn ágangi togaranna. Verður vonandi hægt að bæta alla landhelgisgæsluna að miklum mun, þegar stóru varðskipunum fjölgar. Jeg ætlaði sjálfur að bera fram brtt. um aukna landhelgisgæslu á Húnaflóa, því að hennar er full þörf, en sökum þess að jeg treysti mjer ekki til að gera till. um það, á hvern hátt aukinni landhelgisgæslu yrði best fyrir komið þarna á flóanum, hefi jeg beðið um upplýsingar frá kunnugum mönnum, sem jeg býst við að fá í dag eða á morgun. Jeg vil því leyfa mjer að óska eftir, að hæstv. forseti fresti umr. og taki málið út af dagskrá, svo að mjer gefist tækifæri til að bera fram brtt., sem sje bygð á kunnugra manna umsögn, um það, hvort heppilegra myndi að fjölga ferðum hinna stærri gæsluskipa inn á flóann, eða hafa þar að staðaldri smábát, eða báta, yfir sumartímann og haustmánuðina, eins og á Faxaflóanum. Sjái hæstv. forseti sjer ekki fært að verða við þessum tilmælum mínum, mun jeg bera fram skriflega brtt. um, að gæslubátur verði hafður á flóanum þessa mánuði ársins, en vil þó taka það fram, að verði till.samþ., tel jeg sjálfsagt, að hæstv. stj. framkvæmi þessa landhelgisgæslu á annan hátt, ef hagkvæmara þætti, en kæmi þó ekki að minni notum fyrir landhelgisgæsluna á flóanum.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil aðeins mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti málið koma til atkv. nú, en taki það ekki út af dagskrá, þar sem ekki er ástæða til þess að geyma það lengur. Það hefir nú verið tvisvar til umr. hjer og hv.þm. V.-Húnv. gat haft nægan tíma til þess að undirbúa sínar brtt. Auk þess tel jeg enga þörf á að hnýta þessu aftan í þáltill. um aukna landhelgisgæslu á Faxaflóa. Ef menn vilja fá aukna gæslu á Húnaflóa, Breiðafirði eða annarsstaðar, þá er þeim í lófa lagið að koma með sjerstaka þáltill. um það.

Forseti (JörB): Síðan fyrri umr. var um þetta mál er liðinn mánuður, og þar sem ekki er hyggilegt að gera mikið að því að fresta úrslitum mála, tel jeg rjettara, að hv.þm. V.-Húnv. komi nú með skriflega brtt., ef hann hefir hana tilbúna.