Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Að undanförnu hefur verið vaxandi umræða um hugsanlega þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarferli Íslands að ESB og þingmenn og ráðherrar hafa gefið út yfirlýsingar þar að lútandi. Afstaða mín í þessu máli öllu hefur lengi legið fyrir en af þessu tilefni hef ég lagt fram formlega bókun í utanríkismálanefnd þingsins sem ég vil upplýsa þingheim um. Með leyfi forseta hljóðar bókunin svo: „Aðildarferli Íslands að Evrópusambandinu hefur dregist á langinn og fyrirsjáanlegt er að ferlið dragist enn ef ekkert er að gert. Þessi vegferð dregur athygli og orku frá aðkallandi verkefnum og verður þess valdandi að tefja og takmarka þróun annarra valkosta við endurreisn íslensks samfélags. Slíkt er bæði áhættu- og kostnaðarsamt fyrir þjóðarbúskapinn. Þær fórnir sem aðildarferlið krefst, sundurlyndið sem það myndar, athyglin sem það dregur frá öðrum valkostum og ringulreiðin innan Evrópusambandsins eru allt röksemdir fyrir því að gera þjóðinni kleift hið fyrsta að koma að málinu.“ Því er haldið fram að ekki liggi nægar upplýsingar fyrir. Það er rangt. Þær liggja fyrir. Áskorunin er að koma þeim til skila. Forsendur fyrir hvert mannsbarn til upplýstrar ákvörðunartöku um aðild að ESB liggja fyrir. Það sem vantar er viljinn til að sú ákvörðunartaka megi fara fram. Hið brýna úrlausnarefni sem við blasir er ekki áframhaldandi aðlögun Íslands að ESB heldur upplýst þjóðfélagsumræða í aðdraganda almennrar atkvæðagreiðslu þar sem þjóðin fær að svara þeirri spurningu hvort hún vill ganga inn í ESB. Efna þarf til slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu hið fyrsta fyrir lok þessa árs og hvet ég til þverpólitískrar samstöðu um að svo geti orðið. Forseti. Ég vildi einfaldlega árétta þessa bókun og afstöðu mína fyrir þingheimi enda málið brýnt og mikið í umræðunni.

Virðulegur forseti. Þau tíðindi urðu í utanríkismálanefnd í morgun að þar myndaðist nýr meiri hluti fyrir því að þjóðin fái tækifæri til að greiða atkvæði um hvort hún vill halda áfram aðildarumræðum og hvort hún vill ganga í Evrópusambandið. Með yfirlýsingu þeirri sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir las upp áðan er undirstrikað að meiri hluti er fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarferlið. Ég tel það mjög mikilvægt og í raun einsdæmi að meiri hluti utanríkismálanefndar þjóðþings sem er í formlegu aðildarferli að Evrópusambandinu álykti með þessum hætti. Bókun hv. þingmanns kom fram á fundinum og eftir það ályktuðum við, fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þar sem við tókum undir gagnrýni hv. þingmanns. Við lögðum til að í ljósi þessara tíðinda yrði hæstv. utanríkisráðherra boðaður á fund nefndarinnar og í framhaldinu tæki Alþingi málið til umfjöllunar. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði í nóvember á síðasta ári um að gera skyldi hlé á aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þær yrðu ekki hafnar að nýju nema það yrði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú ályktun er í fullu samræmi við það sem fram kom í máli hv. þingmanns og ég tel mjög mikilvægt og brýnt fyrir Alþingi að taka málið til umfjöllunar hið fyrsta og leiða í ljós hvort kominn sé meiri hluti á Alþingi fyrr því að leyfa þjóðinni að kjósa um 

Virðulegi forseti. Ég vil eiga orðaskipti við hv. þm. Baldur Þórhallsson. Ásamt því að vera hv. þingmaður Samfylkingarinnar hefur hann getið sér gott orð á öðru sviði. Ég vil spyrja hv. þingmann út í þætti sem ég veit að hann þekkir mjög vel. Spurningarnar vísa í umræðu um stjórnlagaráðstillögurnar, það þingmál sem hv. stjórnarþingmenn hafa því miður ekki tekið þátt í. Þess vegna verð ég að fara svolítið óhefðbundnar leiðir til að fá svör við spurningum mínum. Þær eru þessar: Telur hv. þingmaður að þær spurningar sem leggja á fyrir þjóðina séu skýrar? Telur þingmaðurinn að allir skilji þær á sama veg? Telur þingmaðurinn að þær uppfylli þau skilyrði sem gerð eru til spurninga í skoðanakönnunum? Ég þekki engan, hvorki sérfræðinga á þessu sviði né almenna leikmenn sem svara þessum spurningum játandi og ég ætla hv. þingmönnum ekki að svara þeim játandi. Ef svo færi, af því að við höfum séð ýmislegt í þinginu, að hv. þingmaður mundi svara þessum spurningum játandi, sem væri auðvitað mikil frétt ef fræðimaður á þessu sviði mundi gera það, fer ég þess vinsamlegast á leit við hv. þingmann að hann taki þátt í umræðum í framhaldinu og svari þeim spurningum sem upp koma einmitt varðandi þennan þátt málsins og auðvitað væri betra ef fleiri tækju þátt. Ég þekki engan sem svarar þessum spurningum játandi, engan. Það þýðir að það verða mikil vandkvæði við framkvæmd þessara skoðanakönnunar ef hún fer fram eins og þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson veit var ákveðið af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins um hvað ætti að spyrja í fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu. Efnisatriði spurninganna voru þar ákveðin. Það hvernig spurt er um þessi efnisatriði var ákveðið af færustu aðferðafræðisérfræðingum landsins. Til þeirra var leitað. Þeir komu á fundi nefndarinnar. Þeir gáfu ráðgjöf um hvernig spyrja ætti og eftir því er farið. Í fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu er meðal annars spurt að því hvort vinna eigi áfram að tillögum stjórnlagaráðs. Hvað er slæmt við það? Hvað er slæmt við að þingið fái ef til vill heimild um áframhaldandi umboð til að vinna með tillögur ráðsins? Það er náttúrlega ekkert slæmt við það nema fyrir þá sem andsnúnir eru því að breyta stjórnarskránni. Þeir sem engu vilja breyta, þeir sem engu vilja hrófla við leggjast gegn allri vinnu sem lýtur að breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins. Þeir gera allt sem þeir geta til að leggja stein í götu þeirrar vinnu. Það er ekkert aðferðafræðilega rangt við þessar spurningar. Að halda því fram er útúrsnúningur og til þess eins gert að drepa málinu á dreif. Gömlu hagsmunagæsluflokkarnir halda þinginu í gíslingu.  Virðulegi forseti. Ég verð að segja að eftir fjögurra daga veru hér innan húss líður mér eins og gísl í þinginu. Það er þó ánægjulegt kompaní hér á þingbekkjunum þannig að það væsir ekki um mann. En ef gömlu hagsmunagæsluflokkarnir  
            

Virðulegi forseti. Það má segja að allar tilraunir hæstv. ríkisstjórnar í atvinnumálum séu hörmungarsaga. Árið 2009 var sett fram 100 daga áætlun sem skapa átti 4 þúsund ársverk á næstu missirum. Í samstarfsyfirlýsingu Samfylkingar og Vinstri grænna átti að skapa grundvöll fyrir íslenskt atvinnulíf, eyða atvinnuleysi og treysta fyrirtækin í landinu og þá var sagt: Nú þegar hefur ríkisstjórnin ráðist í aðgerðir sem skapa munu 6 þúsund störf á næstu mánuðum. Stöðugleikasáttmálinn boðaði nýja sókn í atvinnumálum. Í minnisblaði frá ASÍ kemur fram að þar verði um að ræða fjárfestingar upp á 280–380 milljarða á ári á næstu þremur árum, samtals 950 milljarða í fjárfestingar, það átti að skapa 4.500–5.500 ársverk eða 14 þúsund störf á þessum tíma. Aðgerðin átti að taka til byggingariðnaðar, nýsköpunar, sjávarútvegs og samgöngumála, viðhalds opinberra bygginga og svo má lengi telja, endalaus upptalning. Í stefnuræðu sinni haustið 2011 sagði hæstv. forsætisráðherra að aðgerðir ríkisstjórnarinnar mundu skapa 14 þúsund ný störf í hagkerfinu, eins og það var orðað, á næstu missirum. Nú sjáum við nýja fjárfestingaráætlun frá þessari ríkisstjórn. Hún tekur ekki til þessa kjörtímabils enda er ríkisstjórnin búin að gefast upp í atvinnumálum. Fjárfestingaráætlunin tekur til næsta kjörtímabils, það verður á ábyrgð annarra að koma henni í framkvæmd. Fjármögnun er fugl í skógi og þetta er algerlega innihaldslaust plagg, enn eitt loforðaplaggið um eitthvert átak í atvinnumálum í þessu landi. Það er ekki trúverðugra en loftbólur. Ég spyr, virðulegi forseti: Taka þingmenn 

Frú forseti. Undanfarna daga hefur Hreyfingin átt í viðræðum við forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar um að ákveðin mál fái framgang í þinginu, þ.e. almenn leiðrétting á skuldum heimilanna, afnám verðtryggingar, ný stjórnarskrá, persónukjör, gagnsæis- og upplýsingamál og þjóðaratkvæðagreiðsla um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Gegn því hétum við að verja ríkisstjórnina vantrausti. Þeim viðræðum lauk í gærkvöldi án árangurs. Ekki náðist samkomulag um almennar leiðréttingar á skuldum heimilanna eða afnám verðtryggingar og í raun kom í ljós að ekki er til nein framtíðarsýn um framtíð verðtryggingar á Íslandi önnur en sú að við munum áfram búa við óbreytt fyrirkomulag sem er mjög slæmt. Því miður lauk þeim viðræðum án árangurs en ég tel rétt að láta þingheim vita af því hvernig fór vegna þess að það skiptir þingið og alla þjóðina máli. Annað mál sem ég tel rétt að minnast á er stjórnarskrármálið og það málþóf sem verið hefur í gangi undanfarnar vikur gagnvart því máli. Ég beini því til forseta að hugleiða það alvarlega hvort tími sé kominn á að málþóf um þetta mál verði stöðvað, eins og gert er ráð fyrir að gera megi í þingsköpum. Þriðja málið sem mig langar til að tæpa á og kom mér á óvart er yfirlýsing hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur um viðræðuslit í aðildarviðræðum við ESB. Slík ákvörðun held ég að yrði eitthvað það heimskulegasta sem íslensk þjóð gæti gert  
            

Virðulegi forseti. Hér hefur nokkuð verið til umfjöllunar það sem gekk á í utanríkismálanefnd í morgun. Það verður að upplýsast í þessum sal að afstaða hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur ætti ekki að koma neinum á óvart enda hefur það lengi legið ljóst fyrir hver afstaða hennar er í málinu. Reyndar verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að það kemur mér alltaf jafnmikið á óvart hvað þeir sem eru andstæðir aðild að Evrópusambandinu eru uppteknir af því að kjósa um aðildina áður en samningurinn lítur dagsins ljós. Það mætti halda að þeir hefðu eitthvað að óttast. Hafa þeir eitthvað að óttast með það að leyfa þjóðinni að taka afstöðu til samningsins þegar hann er tilbúinn á borðinu? 
             Þó vil ég segja það, virðulegi forseti, að ég tek undir með hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur um mikilvægi þess að þjóðin svari þeirri spurningu hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið og hún á að fá að taka þá ákvörðun á grundvelli upplýsinga, upplýstrar umræðu. Hún á að fá að vita hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið og hafa til þess nægar upplýsingar til að geta tekið upplýsta ákvörðun.  Ég vil hins vegar segja: Þjóðin á að skera úr um aðild að Evrópusambandinu þegar samningur liggur fyrir því þá fyrst getur hún tekið afstöðu til samnings, getur hún tekið afstöðu til aðildar á grundvelli upplýsinga. 

Virðulegur forseti. Þetta hlýtur að vera einsdæmi í lýðræðisríki. Framsóknarflokkurinn er lagstur í málþóf gegn sínum eigin kosningaloforðum. Fyrir kosningar lofaði flokkurinn í sjónvarpi og á heilsíðuauglýsingum í dagblöðum nýrri stjórnarskrá frá sérstöku stjórnlagaþingi, auknum þjóðaratkvæðagreiðslum og jöfnun vægis atkvæða. Nú heldur flokkurinn langlokuræður kvöld eftir kvöld til að koma í veg fyrir að þjóðin fái að segja álit sitt á þeirra eigin kosningaloforði. Hvað sagði Framsóknarflokkurinn um slíkt málþóf fyrir síðustu kosningar? Hann fór háðulegum orðum um Sjálfstæðisflokkinn. Hann sagði að Sjálfstæðisflokkurinn stæði í málþófi í stjórnarskrármálinu af því að Sjálfstæðisflokkurinn óttaðist það eins og pestina að fólkið fengi valdið. En hver óttast hvað eins og pestina núna?  Það er sannarlega óvenjulegt að stjórnarandstöðuflokkur svíki kosningaloforð sín en Framsóknarflokkurinn virðist skipta um kúrs í hverju málinu á fætur öðru. Hann studdi fyrir kosningar aðildarumsókn að Evrópusambandinu en nú virðist hann vera orðinn fráhverfur því.  Það er kunnugt í lýðræðisríkjum að stjórnarflokkar þurfa að slá af kosningaloforðum sínum til að ná meirihlutasamstarfi. En stjórnarandstöðuflokkur sem hverfur frá hverju kosningaloforði sínu á fætur öðru hlýtur að vera einsdæmi. Við hljótum að spyrja formann Framsóknarflokksins hverju þetta sætir og hvort hann sé bara að sníða öll sérkenni af Framsóknarflokknum svo að hann passi betur í vasa Sjálfstæðisflokksins að loknum næstu kosningum.

Virðulegur forseti. Það er greinilegt að það styttist í prófkjör í Samfylkingunni. Menn koma hér til að sýna og sanna hversu góðir samfylkingarmenn þeir eru. Og hvað felst í því að vera góður samfylkingarmaður? Það er að halda uppi svona morfísmálflutningi, er það ekki það sem menn hafa kallað þetta, og hv. þingmaður einnig, fara með eins marga samfylkingarfrasa á eins stuttum tíma og mögulegt er án nokkurrar vísunar til sannleikans. Enda er það ekki neitt áhyggjuefni hjá samfylkingarmanninum að vísa til sannleikans ef frasarnir hljóma nógu sniðuglega svo að hv. þm. Lúðvík Geirsson hlæi að þeim. Frú forseti. Hv. þingmaður nefnir hér að Framsóknarflokkurinn hafi skipt um stefnu hvað varðar stjórnarskrármál og heldur uppi auglýsingu frá Framsóknarflokknum. Þetta er því miður lýsandi fyrir vanda Samfylkingarinnar sem stjórnmálaflokks. Hún gerir engan greinarmun á því að gera hlutina vel eða gera þá almennilega. Þær tillögur sem ríkisstjórnin talar fyrir í stjórnarskrármálinu eru gersamlega í andstöðu við þau vinnubrögð sem Framsóknarflokkurinn boðaði í málinu. Samfylkingarmanninum er nefnilega alveg sama um hvernig hlutirnir eru gerðir. Fyrir Samfylkingarmanninum gengur allt út á frasana, allt út á að þykjast vera talsmenn lýðræðis. En hvað gera þeir þegar þeir hafa raunveruleg tækifæri til að sýna fram á að þeir séu talsmenn lýðræðis, þegar þeir geta raunverulega sett mál í dóm þjóðarinnar? Nei, þá má þjóðin ekki koma að málum. Þá ætlar Samfylkingin að hafa vit fyrir þjóðinni. Hvað með t.d. Icesave? Hvað með Evrópusambandið? Ekki má þjóðin segja álit sitt á því á þessu stigi. Ekki má hafa samtal við þjóðina um Evrópusambandið en það má setja gersamlega óskiljanlegar spurningar um stjórnarskrána í þjóðaratkvæðagreiðslu. Til hvers? Til að geta farið með samfylkingarfrasana, til að geta komið hingað upp og haldið eina samfylkingarræðu og sýnt sig og sannað sem frasasmið vegna þess að einungis þannig kemst maður upp listann hjá Samfylkingunni og einungis þannig kemst maður á þing fyrir Samfylkinguna. 

Frú forseti. Ég efast ekki um að forseti getur brugðist skjótt við ósk okkar í utanríkismálanefnd Alþingis um að efna til umræðu um stöðu aðildarumsóknar að Evrópusambandinu í ljósi þess að meiri hluti nefndarinnar er þeirrar skoðunar að hleypa þurfi þjóðinni að ákvörðun um framhald málsins. Það vekur reyndar aftur upp umræðuna sem við tókum á sínum tíma um inntak og eðli þess að klára viðræðurnar og halda þjóðaratkvæðagreiðslu í framhaldinu vegna þess að á meðan ekki er meiri hluti fyrir aðildarsamningi að Evrópusambandinu getur þjóðaratkvæðagreiðsla um það efni aldrei orðið annað en ráðgefandi, hún getur ekki ráðið málum til lykta. Það er sá veruleiki sem blasir við mönnum. Eftir orð hæstv. innanríkisráðherra, sem féllu fyrir nokkrum dögum, eftir þau orð sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir hefur látið falla, eftir orð margra annarra stjórnarliða, er alveg augljóst að á þinginu er ekki meiri hluti. Hvað sem kæmi út úr þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að aðildarsamningurinn væri fenginn þá blasir við að ekki er lengur meiri hluti á Alþingi. Við þeirri stöðu verða stjórnarliðar að bregðast, það verður ekki hjá því komist. Það stendur líka upp á stjórnarliða sem tala fyrir því að haldið sé áfram eins og ekkert hafi í skorist að svara því hvers vegna ekki er kominn botn í þessar stóru spurningar. Hér er sagt að þjóðin eigi að fá tækifæri til að taka upplýsta afstöðu til samningsins en hvers vegna er það að Íslendingar eru búnir að vera lengst allra EFTA-ríkja í viðræðum við Evrópusambandið um niðurstöðu í þessu máli? Hvers vegna hefur engin önnur þjóð þurft jafnlangan tíma og við Íslendingar og við erum ekki einu sinni byrjuð að opna sjávarútvegskaflann, kaflann sem þó átti að vera í forgangi, til dæmis að mati hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. 
             Þetta er allt saman að gerast á ábyrgð og 

Virðulegi forseti. Það var merkileg bókun sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir lagði fram í utanríkismálanefnd í morgun og meiri hluti varð um. Rétt er að minnast þess að hæstv. utanríkisráðherra hefur ævinlega haldið því fram að hann haldi sig við meirihlutaskoðun eða það plagg sem kom fram frá meiri hluta utanríkismálanefndar og hann hlýtur þá að gera það við þetta tilefni eins og öll önnur nema hann hafi í frammíkalli áðan verið að afsala sér ráðherradómi til hv. þm. Þórs Saaris. Það kom líka fram í þessari áhugaverðu bókun hjá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur að öll athygli og orka í samfélaginu hafi farið í þetta mál og það hafi þvælst fyrir og tafið ýmis önnur mál og það er svo rétt. Það hefur margítrekað komið fram. Á atvinnuveganefndarfundi í morgun kom það meðal annars fram að harka ESA í ýmsum málum er snerta íslenska hagsmuni sé vegna aðildarviðræðnanna. Við erum í afar vondri stöðu með afar vont mál sem enginn meiri hluti er fyrir, hvorki hjá þjóðinni né í þinginu. Það hefur verið mín skoðun lengi að aðildarviðræðurnar við ESB séu sérstaklega óheppilegar á þessum tíma í kjölfarið á því að við erum að berjast við að komast út úr afleiðingum fjármálahruns og kreppu. Ég tek því undir þá bókun sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir lagði fram í morgun í utanríkismálanefnd og legg til að sem fyrst verði kosið um framhald aðildarviðræðnanna. Það er líka merkilegt, frú forseti, að hlusta á lýðræðisást þeirra sem hér koma upp úr röðum stjórnarliða og þeirra sem hafa átt viðræður við ríkisvaldið, og á ég þar við hv. þm. Þór Saari. Þegar fjallað er um einstakar þjóðaratkvæðagreiðslur þá virðist það vera að sum mál megi fara í þjóðaratkvæðagreiðslu en önnur ekki. Stundum þarf gagngerar upplýsingar og öll spil eiga að liggja á borðinu en annað á hreinlega að fara algerlega óundirbúið til þjóðarinnar til að spyrja um. Hún er mjög merkileg sú lýðræðisást sem hér kemur fram.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, sem er í Hreyfingunni, um viðræðuslit Hreyfingarinnar við ríkisstjórnina. Í fyrsta lagi: Hvaða mál ríkisstjórnar ætlaði Hreyfingin að styðja og hvaða málum ætlaði Hreyfingin að ná fram? Síðan er spurning til hv. þingmanns: Voru væntingar Hreyfingarinnar óraunhæfar eins og komið hefur fram? Ein spurning í viðbót: Fékk Hreyfingin stjórnarskrána á dagskrá gegn því að styðja ríkisstjórnina og af hverju vill Hreyfingin ekki ræða stjórnarskrána efnislega? Þeir hafa ekki tekið neinn þátt í umræðunni efnislega. Ég vil síðan spyrja hv. þingmann að eftirfarandi: Ætlar Hreyfingin að styðja hæstv. ríkisstjórn áfram til góðra mála eins og komið hefur fram og stuðla þannig að áframhaldandi smáskammtalækningum sem aldrei munu duga til að rétta stöðu heimilanna eins og hv. þingmaður hefur sagt og stuðla að áframhaldandi verðtryggingu og engri framtíðarsýn í málefnum þeirra sem eru með verðtryggð lán?

Forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Þetta eru svolítið margar spurningar, ég veit ekki hvort ég kemst yfir þær. En fyrst að því sem liggur í augum uppi að ég styð ekki þessa ríkisstjórn en ég styð margt sem hún hefur verið að gera. Eitt af því er stjórnarskrármálið. Það var í raun ekki til umræðu núna. Við höfum átt þar samleið í meira en ár og unnið vel að því máli í góðri samvinnu og þannig vona ég að það verði áfram. Voru væntingar okkar óraunhæfar? Það getur alveg verið en mér finnst alltaf að við eigum að reyna að leysa málin og við öll, öll 63, vorum kosin inn á þetta þing til að reyna að leysa málin. Mér finnst að mér beri sem þingmanni að leita allra leiða til að leysa málin. Skuldavandi heimilanna er það mál sem mér finnst brýnast að við finnum úrlausn á og það var það sem ég var að reyna að gera, ekkert annað. Þó að kannski séu bara 3% líkur á að maður nái einhverju í gegn á maður þá ekki að reyna? Ef einhver greinist með krabbamein og það eru 3% lífslíkur á hann að láta jarða sig strax? Á hann ekki að berjast? Á hann ekki að reyna að ná sínum málum fram? Það er það sem við vorum að gera. Stjórnarskrármálið er í raun bara í samkomulagi og hefur verið það mjög lengi, eins og menn hafa væntanlega tekið eftir, á milli stjórnarflokkanna og Hreyfingarinnar. Við erum alveg sátt við hvert það mál er að fara. Við ræddum aðallega skuldamálin, fórum örlítið í að ræða fisk. Þar ber svolítið á milli hjá okkur en það strandaði sem sagt á skuldamálunum.

Forseti. Með fullri virðingu fyrir hinni ágætu frænku minni, hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, þá er það kannski ofsagt hjá hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur og Bjarna Benediktssyni að það séu stórtíðindi að hún vilji greiða atkvæði um aðildarumsóknina. Ég er sammála hv. þingmanni um það að þegar nægilegar upplýsingar liggja fyrir, þegar umræða hefur farið fram um þetta mesta pólitíska mál sem við höfum átt í í marga áratugi, þá á þjóðin að eiga síðasta orðið, það er alveg klárt. Allir flokkar á Alþingi hafa sagt það. Það sem þvælist fyrir okkur er það hvenær upplýsingar liggja fyrir og það er ekkert nýtt að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir telji að upplýsingar liggi fyrir. Þegar hún gerði grein fyrir hjásetuatkvæði sínu 16. júlí 2009, þegar meiri hluti þingmanna á þinginu greiddi atkvæði með umsókn, þá sagði hún, með leyfi forseta, að hún væri andvíg því að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu: „Allra síst þykir mér heppilegt að fara í svo afdrifaríkt kostnaðarsamt og umdeilt ferli í þeim gríðarlegu efnahagsþrengingum sem nú steðja að og með svo klofna þjóð að baki.“ - Þetta er í sama dúr og bókanirnar í morgun. Síðar í þessari greinargerð segir hún, með leyfi forseta: „En við vitum í öllum megindráttum út á hvað aðild að ESB gengur. Við þekkjum aðildarsamninga annarra ríkja og ófrávíkjanleg skilyrði ESB. Því ætti þjóðin núna“ - af því að við þekkjum þetta - „strax að fá að segja sitt um leið og ég fagna því að sjálfsögðu að hún fái það einnig í lokin.“ Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir vissi þetta í júlí 2009, hún veit þetta enn í maí 2012, það eru sem sé engin tíðindi. Það erum við hin sem vitum það ekki. Búið er að opna 15 kafla af 35. Það eru 20 kaflar eftir og það eru tveir aðalkaflarnir sem menn hafa talað um fram og aftur sem við vitum ekki hvaða niðurstöðu fá. Það er sjávarútvegskaflinn og landbúnaðarkaflinn. 

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið athyglisverðar umræður í dag. Fram hefur komið í ræðum þingmanna Samfylkingarinnar að þeir vita ekki neitt út á hvað Evrópusambandið gengur, hafa bara ekki hugmynd um það eins og hv. þm. Mörður Árnason sagði í þessari síðustu ræðu. Svo er það alveg dæmigert fyrir þennan flokk að gera lítið úr samþingmönnum sínum, eins og virðulegir þingmenn Samfylkingarinnar hafa talað um hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur í dag. Hv. þm. Baldur Þórhallsson fór yfir það að ég teldi að ríkisstjórnarflokkarnir héldu þinginu gíslingu. Það er rétt. Nú hefur komið í ljós að þingið er laust undan gíslingu ríkisstjórnarflokkanna í ESB-málinu vegna þess að myndast hefur nýr meiri hluti í hv. utanríkismálanefnd. Síðan ég settist á þing hefur tillaga legið í utanríkismálanefnd, á þremur þingum, um að þjóðin fái að koma að því í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort halda eigi þessu aðildar- og aðlögunarferli áfram eða ekki. Nú er tækifærið. En hvað gerist þá? Þá kemur hv. þm. Þór Saari í ræðustól, lýsir því yfir að samningar hafi slitnað í gærkvöldi og þess vegna muni Hreyfingin ekki styðja ríkisstjórnina meir. En svo, þegar við sjáum að við höfum tækifæri á að fella þessa verklausu ríkisstjórn kemur hv. þingmaður í sömu ræðu og segir: Við ætlum að sjálfsögðu að styðja það að ríkisstjórnin fái að halda áfram með umsóknarferlið sitt. Þetta er hræsni, frú forseti, en svona hafa þingmenn Hreyfingarinnar því miður unnið. Tækifærið skapaðist í morgun á fundi utanríkismálanefndar en ég fagna því að nú skuli tillaga mín varðandi þessa þjóðaratkvæðagreiðslu fá forgang í þinginu. Bið ég forseta þess til lengstra laga að koma tillögunni á dagskrá eftir þriggja ára bið. Þjóðin á að segja sitt álit nú og ekkert annað.

Virðulegi forseti. Það er hlutverk okkar þingmanna að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og við höfum ákveðin tæki til að kalla eftir upplýsingum, meðal annars höfum við tæki til að kalla eftir skýrslum. Ég vil vekja athygli á því, og fara fram á það við virðulegan forseta, að hann sjái til þess að lög og reglur sem um það gilda verði virt. Ég fékk upplýsingar um það 7. maí að skýrsla sem ég bað um ásamt fleiri þingmönnum, um áhrif einfaldara skattkerfis og um áhrif lækkunar á höfuðstól húsnæðislána, kæmi þá í vikunni. Síðan komu þær upplýsingar í gær að það stæði bara alls ekki til og það eru 25 vikur frá því að beðið var um þessa skýrslu, 25 vikur. Hámarkstími er 10 vikur. Auðvitað má segja að ég sé bara í góðum málum því að ég veit að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er búinn að bíða, held ég, í eitt og hálft ár eftir því að skýrslan sem hann er 1. flutningsmaður að komi fram. Ég fer fram á það, virðulegi forseti, að framkvæmdarvaldið og hæstv. ríkisstjórn fari í þessu eins og öðru eftir lögum og reglum.

Forseti vill geta þess vegna skýrslubeiðna frá hv. þingmanni að forseti hefur látið kalla eftir þessari vinnu og hvenær hún skili sér inn í þingið. Svör til forseta í gær eru þau að skýrslurnar séu væntanlegar um mánaðamótin.

Frú forseti. Í tilefni af orðum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar get ég að sjálfsögðu staðfest að ég lagði fram í október beiðni ásamt átta öðrum þingmönnum um skýrslu frá efnahags- og viðskiptaráðherra að því er varðar launagreiðslur til stjórnenda í bönkunum og til skilanefnda og slitastjórna. Reyndar var það endurflutningur á þeirri skýrslubeiðni því að hún var fyrst flutt á síðasta þingi, á 139. löggjafarþingi, og það kom engin skýrsla á því þingi. Nú er sem sagt allur þessi vetur liðinn án þess að efnahags- og viðskiptaráðherra hafi lagt inn skýrslu samkvæmt þeirri beiðni sem Alþingi samþykkti í október síðastliðinn. Það er að sjálfsögðu mjög bagalegt þegar það dregst von úr viti að skýrslu sé skilað og það er ekki alveg viðunandi að henni sé skilað undir lok þings eða jafnvel eftir að þing hættir störfum því að þá gefst ekki tækifæri til að ræða efni skýrslunnar með þeim hætti sem þingsköp hljóta að gera ráð fyrir. 

Eins og fram hefur komið í máli forseta þá hefur forseti ítrekað kallað eftir þeim skýrslum sem hv. þingmenn hafa rætt hér og hefur svarað því hvað varðar skýrslubeiðni frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni.

Frú forseti. Þar sem við erum að ræða hér um skýrslur þá hefur Alþingi Íslendinga í tvígang samþykkt skýrslubeiðni frá mér og átta öðrum þingmönnum um könnun á stöðu gjaldeyrismarkaðar á Íslandi fyrstu fjóra mánuði eftir hrun. Það hefur aldrei komið nein skýrsla, aldrei. Ég þreytist á því að koma með þetta í þriðja sinn en þessu var beint til efnahags- og viðskiptaráðherra og engin svör hafa komið við því. Það er mjög mikilvægt að vita stöðuna á þessum tíma á gjaldeyrismarkaði á Íslandi fyrir einstaklinga, fyrirtæki og stofnanir ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að hafa brugðist við með þessum hætti en vil þó vekja athygli á því að að sama skapi bað ég um þessa skýrslu eins og aðrir hv. þingmenn til að hægt sé að ræða þetta í þinginu. En ef svo ólíklega vill til að áætlunin nái fram að ganga þá koma þessar skýrslur fram þegar þinginu er að ljúka. Skyldi það vera tilviljun, virðulegi forseti? Hér er ekki um nein smámál að ræða, annars vegar áhrif einfaldara skattkerfis og hins vegar áhrif lækkunar höfuðstóls húsnæðislána. Er það tilviljun að hæstv. ríkisstjórn, sem er með allt niður um sig í flestum málum, ætli ekki að koma fram með þessar skýrslur fyrr en þingmenn eru á leiðinni heim? Skyldi það vera tilviljun, virðulegi forseti?

Hæstv. forseti. Við ræðum á ný tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Mig langar að byrja á því, frú forseti, að benda á það aftur að ég tel að heitið á tillögunni sé rangnefni vegna þess að með þessari tillögu er ekki gert ráð fyrir því að greidd séu atkvæði um þær tillögur sem stjórnlagaráð lagði fram. Hins vegar eru tínd út sex atriði sem meiri hlutinn vill spyrja um en það er hins vegar ekki gert á þann hátt að lagður sé fram texti að hugsanlegu ákvæði stjórnarskrár heldur er eingöngu slegið fram spurningum sem væntanlega á síðan að byggja á til að búa til ákvæði í nýja stjórnarskrá. Ég hef áður farið yfir, í umræðum um þetta mál, þá aðferðafræði sem fræðimenn og rannsakendur tileinka sér þegar þeir semja spurningar vegna skoðanakannana eða vegna kannana sem ætlunin er að leggja fyrir þá sem prófa á. Það mikilvægasta í þeim fræðum er að spurningar verða að vera nægilega skýrar þannig að sá sem á að svara þeim geti það og þannig að tryggt sé að þeir sem taka þátt í könnuninni eða atkvæðagreiðslunni skilji spurningarnar á sama veg. Það er ekki svo, frú forseti, að þær spurningar sem lagðar eru fram hér uppfylli þau skilyrði, því miður og þess vegna er óljóst um niðurstöðurnar: Hvað á að gera við niðurstöður sem byggja á spurningum sem eru óljósar og eru þannig úr garði gerðar að þeir sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni svara þeim á ólíkum forsendum? Sem dæmi má nefna að ég efast um að allir þeir sem munu taka þátt í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu skilgreini hugtakið „þjóðareign“ á sama hátt. Jafnframt hafa margir þingmenn bent á að í fyrstu spurningunni er spurt hvort viðkomandi vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Nú er það svo að þessar tillögur eru fjölmargar og væntanlega eru skiptar skoðanir hjá hverjum og einum um hverjar þeirra eru góðar og hverjar þeirra eru slæmar þannig að ég átta mig ekki á hvernig fólk á að svara þessari spurningu. Ef það eru einhver atriði í tillögu stjórnlagaráðs sem fólk er mjög ósátt við en önnur sem fólk er mjög sátt við, hvernig á þá að svara þessari spurningu? Hvernig á niðurstaðan að vera? Hversu marktæk verða svörin þegar menn hafa ekki möguleika á því að svara eftir eigin vilja þar sem spurningin er orðuð á þennan hátt? Ég hef jafnframt gagnrýnt það að þegar fræðimenn eru að vinna að spurningalistum, eða spurningavögnum eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur kallað þessar tillögur meiri hlutans, þá er oft gripið til þess ráðs, til að stilla tillögurnar af og reyna að sníða af þeim mestu agnúana, að gerð er svokölluð forprófun á spurningunum. Ég hef ekki fengið nein svör frá meiri hlutanum um það hvort íhugað hafi verið að fara í slíka forprófun eða hvort gerðar hafi verið tilraunir til að gera slíka forprófun. Slík forprófun gæti farið fram á þann hátt að hinn ætlaði spurningalisti er lagður fyrir tiltekinn hóp manna, t.d. einn bekk uppi í háskóla, og þannig eru spurningarnar prófaðar með það fyrir augum að sníða galla af; ef menn skilja ekki spurninguna, ef hún er of óljós eða menn telja ekki hægt að svara, ef sá svarmöguleiki er ekki í boði sem þarf til. Þetta hefði verið einfalt að gera til að laga þetta verklag. Ég hef ekki fengið svör frá meiri hlutanum við þeirri spurningu hvort menn hafi hugleitt að ráðast í þetta. Frú forseti. Ég hef jafnframt lýst áhyggjum af því hvaða áhrif þessi þjóðaratkvæðagreiðsla muni hafa á þjóðaratkvæðagreiðsluformið hér á landi. Ég er ein af þeim sem finnst spennandi að skoða þá möguleika að þjóðaratkvæðagreiðslur verði algengari en verið hefur hér á landi. Það má því ekki ráðast í þjóðaratkvæðagreiðslur sem eru óskilvirkar og óljósar. Það eyðileggur fyrir framtíðarmöguleikunum á því að nota þetta úrræði. Ef borgarinn, eða sá sem tekur þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu, mætir til að láta skoðun sína í ljós og fyrir honum liggur spurningalisti sem, af þeim sökum sem ég hef rakið að framan, ekki er hægt að svara verða svörin ekki skýr og niðurstaðan verður skrýtin. Það dregur úr jákvæðu viðhorfi hugarfari fólks gagnvart þjóðaratkvæðagreiðslum ef niðurstöðurnar verða ekki notaðar.

Hæstv. forseti. Í þessum umræðum hafa menn komið víða við enda er málið efnismikið og fylgir sá böggull skammrifi þegar hver ræða er jafnstutt og raun ber vitni að málflutningur manna verður svolítið sundurslitinn en við það verður að una. Ég mun að þessu sinni fyrst og fremst einbeita mér að einu tilteknu álitaefni í sambandi við þetta mál. Ég ætla þó að geta þess í upphafi að mér fannst hv. þm. Baldur Þórhallsson ganga býsna langt í fullyrðingum sínum áðan um ráðgjöf hæfustu sérfræðinga og annað þess háttar. Mér var kunnugt um að meiri hlutinn í nefndinni bar spurningar undir að minnsta kosti einn sérfræðing, kannski fleiri, í félagsvísindadeild háskólans en mér fannst hv. þm. Baldur Þórhallsson varpa allt of mikilli ábyrgð í þá átt og ummæli hans ekki endurspegla það hvernig spurningarnar urðu til. Mér fannst hann ganga býsna langt í fullyrðingum sínum í þeim efnum og held að þær standist ekki alveg ef grannt er skoðað. Það álitamál sem ég ætlaði hins vegar að geta um sérstaklega hefur ákveðna skírskotun til umræðu sem átt hefur sér stað í dag og varðar hugsanlega aðild okkar að Evrópusambandinu. Um það vil ég fyrst segja að allir sérfræðingar á sviði stjórnskipunarréttar eru sammála um að Ísland verður ekki aðili að Evrópusambandinu að óbreyttri stjórnarskrá. Það er nokkuð óumdeilt meðal fræðimanna sem um þau mál hafa ritað þannig að eigi Ísland að ganga í Evrópusambandið verður að breyta stjórnarskránni áður en aðildin tekur gildi. Í tillögum stjórnlagaráðs sem liggja til grundvallar umræðunni að nokkru leyti með óbeinum hætti, því að við erum auðvitað ekki að fjalla efnislega um tillögur stjórnlagaráðs heldur um tiltekna aðferð við að efna til skoðana- eða spurningakönnunar um þær tillögur, er inni ákvæði sem vísar til heimildar til að framselja ríkisvald að tilteknum skilyrðum uppfylltum til alþjóðlegra stofnana. Ég kom inn á það einhvern tíma fyrr í umræðunni að þarna getur nákvæmt orðalag skipt mjög miklu máli. Er orðalagið svo rúmt að það geti um framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana, að það geti innifalið aðild að Evrópusambandinu? Það er líka hægt að orða það þröngt þannig að það geti innifalið að bæta við tilteknum atriðum sem varða EES-samninginn sem fela þá í sér eitthvað sem við getum kallað minni háttar framsal ríkisvalds á takmörkuðu sviði eins og til dæmis álitamál sem við höfum staðið frammi fyrir á undanförnum árum svo sem í sambandi við breytingu á samkeppnislögum 2005 og lögum um flugmál í fyrra, að hægt sé að selja takmarkað ríkisvald á einhverju vel skilgreindu afmörkuðu sviði til alþjóðlegra stofnana. Orðalag ákvæðis af þessu tagi skiptir því höfuðmáli. Deila má um hvort orðalagið í tillögu stjórnlagaráðs er nægilega skýrt til að kveða með skýrum hætti á um greinarmuninn á því, þ.e. ekki er alveg ljóst hvort orðalagið í tillögu stjórnlagaráðs mundi innifela heimild til að við gengjum í Evrópusambandið. En ég kemst ekki lengra í þeim vangaveltum. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ég og hv. þm. Ólöf Nordal leggjum fram ákveðna tillögu í þessu máli, það er ein af varatillögum okkar í málinu því að eins og mönnum er kunnugt um leggjumst við gegn því að þetta mál nái fram að ganga, en nái það fram að ganga leggjum við áherslu á að spurt verði um fullveldisframsal í þessari spurningakönnun. Við teljum að gagnlegt sé að fá vísbendingu um það, verði á annað borð farið út í að spyrja með þeim hætti sem hér um ræðir. Það er skýringin fyrir þeirri breytingartillögu sem við leggjum fram. Á hinn bóginn viðurkenni ég að spurning okkar er ekki nægilega skýr að þessu leyti frekar en tillaga stjórnlagaráðs, 

Virðulegi forseti. Nú þegar menn hefja umræðu enn einn þingdaginn um þetta mál vil ég að það komi skýrt fram að ég tel að þessari umræðu sé löngu lokið efnislega og nú sé mál að linni þótt fyrr hefði verið. Ég veit að það sama á við um þá þingmenn sem hér hafa talað daga og nætur og farið hundrað sinnum í gegnum sömu atriðin. Það er athyglisvert að horfa til þess að sömu þingmenn og hér hafa haldið upp umræðunni undanfarna daga og vikur, hafa talað gegn málinu og fundið allt til foráttu þeim tillögum sem lagðar eru fram og reynt að gera lítið úr þeim og sagt að þær standist ekki kröfur og annað efni, þeir hafa samanlagt yfir 20 breytingartillögur, eða varatillögur eins og hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi í ræðunni á undan. Af þessum tillögum eru endalaus dæmi um hluti sem menn átta sig ekki á. Hér er til að mynda tillaga frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og Ásmundi Einari Daðasyni þar sem segir, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði sem kveður á um rétt allra landsmanna til jafnra samgangna?“ Hvað eru jafnar samgöngur? Önnur tillaga frá sömu aðilum, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði sem veitir ríkisvaldi heimild til framsals ákvarðana til annars stjórnvalds um nýtingu auðlinda?“ Um hvað snýst þessi spurning? Um hvaða stjórnvald er verið að ræða? Enn önnur frá sömu aðilum: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði kveðið á um jafnrétti til búsetu?“ Hvað er jafnrétti til búsetu? Við getum haldið áfram að ræða þessi mál á þessum nótum, ég tala nú ekki um þær breytingartillögur sem fram komu frá formanni Framsóknarflokksins. Ég vil benda á það að þessi leikaraskapur sem ég vil nefna svo nær auðvitað engu tali. Það væri nær að menn reyndu að loka þessari umræðu og ná saman um þau lykilatriði og þær megináherslur sem skipta máli að fari fram í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu fyrst það er þá í það minnsta vilji 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki kynnt mér í þaula þær breytingartillögur sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur lagt fram eða allir þeir hv. þingmenn sem hér um ræðir heldur kýs ég að fjalla fyrst og fremst um eigin tillögur sem ég er skiljanlega sáttastur við í þessu sambandi. En það er alveg rétt að þær spurningar sem hv. þm. Lúðvík Geirsson las upp í ræðustól eru margar óljósar og erfitt að átta sig á því hvert verið er að fara. Sama hygg ég að eigi við um þær spurningar sem lagðar eru fram af meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.  Sama á við um næstu spurningu: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör heimilað í meira mæli en nú er? Það segir okkur ekkert um hvaða útfærsla gæti orðið fyrir valinu. Það er mjög auðvelt fyrir fólk að segja: Já, ég vil að það verði meira persónukjör, en það getur verið mjög erfitt fyrir fólk að komast að niðurstöðu um það hvers konar persónukjör ætti að vera af því að það er hægt að fara margar mjög mismunandi leiðir í þessu sambandi þannig að svar við þessari spurningu veitir okkur mjög takmarkaða leiðsögn. Svo má nefna önnur dæmi: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu? Já, já, það er hægt að samþykkja það. En eru það 5%, 10%, 20%, 30%? Það getur skipt grundvallarmáli hvort um er að ræða háan þröskuld eða lágan í því sambandi. Svarið við spurningunni eins og hún er orðuð af hálfu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar veitir okkur enga leiðsögn um niðurstöðu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það er gott að við hv. þm. Birgir Ármannsson erum sammála um að flestallar þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram sem viðaukabreytingartillögur eru óljósar og óskýrar. Það þarf ekki að eyða frekari orðum í það. Menn geta togast á um ákveðna hluti í þeim tillögum sem hér hafa verið kynntar en ég minni á að þær tillögur sem liggja fyrir í breytingartillögu frá meiri hluta stjórnskipunarnefndar voru samdar í fullu samráði við bestu aðferðafræðinga á þessu sviði og yfirlesnar og yfirfarnar af landskjörstjórn og fylgja bréf því til staðfestingar. Þeim var breytt og þær voru settar í þann búning að þær stæðust þær gæðakröfur sem gerðar eru til slíkra spurninga. Það er nákvæmlega það sem við þurfum að horfa til, við eigum ekki að vera í neinum leikaraskap eða fíflaskap í kringum þetta mikilvæga mál. Ég vil hins vegar koma því að, vegna þess að ég hef ekki viljað taka þátt í þessari langhundaumræðu sem verið hefur í gangi og finnst hún síst af öllu til sóma fyrir Alþingi, að þegar upphaflegar tillögur voru lagðar fram voru þær lagðar fram á grunni þeirra helstu ágreiningsefna sem uppi voru og sem upp komu í vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar var að vísu einni spurningu haldið fyrir utan sem lýtur að hlut og þátttöku forsetans í stjórnskipuninni vegna þess að menn töldu ekki heppilegt að blanda þeirri spurningu inn í kosningar sem væntanlega yrðu haldnar 30. júní. Nú liggur fyrir að þjóðaratkvæðagreiðsla verður ekki á þeim tíma. Ég hef því verið þeirrar skoðunar að skoða eigi þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram af hálfu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, Birgis Ármannssonar og Ólafar Nordal og finna orðalag á spurningu sem lýtur að þessum þáttum. Ég tel að þannig eigi að fullklára þennan lista og að Alþingi eigi síðan að afgreiða málið í sátt og með sóma.

Hæstv. forseti. Ég vildi fyrst segja að ég fagna því auðvitað að hv. þm. Lúðvík Geirsson er tilbúinn að koma í umræðu um þessi mál vegna þess að við höfum saknað þess svolítið í þessum umræðum að fá ekki málefnalegt innlegg af hálfu þingmanna stjórnarflokkanna eins og vissulega var hér um að ræða. Við hv. þm. Lúðvík Geirsson erum áreiðanlega ósammála um margt af þessu en ég held hins vegar að það sé líklegra til árangurs að við ræðum saman um þessi mál frekar en að annar reyni að kjafta hinn í kaf og hinn að þegja málið í hel, ef svo má að orði komast, þannig að ég held að samræðurnar hljóti að skila okkur eitthvert áleiðis í þessu og fagna þess vegna þessu innleggi hv. þingmanns. Varðandi spurningarnar sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tíndi til er vissulega um að ræða ákveðin álitamál sem upp komu í störfum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Sama má raunar segja um ýmis önnur mál. Þar nefni ég forsetaembættið. Við hv. þm. Ólöf Nordal lögðum fram tvær breytingartillögur sem snúa að forsetaembættinu, annars vegar um málskotsréttinn og hins vegar um afskipti forseta af stjórnarmyndun. Við töldum, sérstaklega í ljósi þess að umræðan um stöðu forsetaembættisins er mikil, að rétt væri að hafa slíkar spurningar með ef á annað borð væri farið út í þessa könnun, en ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það að afstaða okkar er sú að verið sé að fara með þessa þjóðaratkvæðagreiðslu inn í málið á kolvitlausum tíma, löngu áður en það er tímabært, áður en búið er að fullklára tillögurnar, áður en búið er að vinna málið til enda, ef svo má segja. En varðandi aftur spurninguna um fullveldið held ég að hún eigi líka fullt erindi inn í tillögurnar vegna þess að þar er ótvírætt um að ræða eitt stærsta pólitíska álitaefni okkar tíma hvort og hversu mikið 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst lýsa yfir ánægju með að hv. þm. Lúðvík Geirsson hafi tekið þátt í umræðunni. Auðvitað má segja að þetta hafi verið svolítið kómískt innlegg hjá honum. Hann var í raun með harða gagnrýni á þá tillögu sem hér liggur fyrir og tók breytingartillögur frá öðrum hv. þingmönnum og gat þess að þær væru óljósar og óskýrar. Röksemd hv. þm. Lúðvíks Geirssonar var sú að það væri ekki ásættanlegt þegar við værum að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu eða skoðanakönnun á meðal þjóðarinnar. Þar er ég algerlega sammála hv. þm. Lúðvíki Geirssyni. Ég spurði þess vegna hv. þm. Baldur Þórhallsson hér áðan, og hv. þm. Birgir Ármannsson vék að því í ræðu sinni, út í þau orð hans, sem hv. þm. Lúðvík Geirsson endurtók, að bestu aðferðafræðingar þessa lands hefðu komið að því að semja þessar spurningar. Síðan kom hv. þm. Baldur Þórhallsson með túlkun sem ég hef aldrei heyrt. Hann sagði að þessar spurningar gengju út á það hvort vinna mætti áfram með tillögur stjórnlagaráðs, út á það gengi kosningin. Ég hef aldrei heyrt það. En ég vildi kannski spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, af því að hann situr í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd: Er vitað hverjir þeir bestu aðferðafræðingar Íslands eru sem eiga að hafa samið þessar spurningar? Ég held að það skipti miklu máli að það komi fram og við þurfum að fara varlega í það ef einhver þinghelgi er yfir því. Á meðan ekki er ljóst hverjir það eru þá liggja allir aðferðafræðingar landsins undir grun.

Hæstv. forseti. Vegna þessarar tilteknu spurningar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar vísa ég í það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem ég á ekki aðild að. Þar eru raktar umsagnir sem um málið hafa komið og þar er líka getið nokkurra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina. Ég hygg að mér sé óhætt að segja að fram hafi komið á vettvangi nefndarinnar að leitað hafi verið ráða varðandi gerð spurninga hjá Guðbjörgu Andreu Jónsdóttur hjá Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. Um þátt annarra fræðimanna sem þarna eru nefndir er mér ekki kunnugt en þeir höfðu mismunandi sjónarmið um þessi mál sem ég veit ekki hvort mér er heimilt að rekja, alla vega voru mismunandi sjónarmið um það. Það kom fram að leitað hafði verið ráða hjá Guðbjörgu Andreu Jónsdóttur en hins vegar hlýtur að vera ljóst að spurningarnar sem slíkar eru auðvitað ekki á ábyrgð neins annars en þess sem þær leggur fram. Hvað sem líður orðum hv. þm. Baldurs Þórhallssonar þá er það auðvitað meiri hlutinn í nefndinni sem ber ábyrgð á sínum spurningum eins og við í minni hlutanum berum ábyrgð á okkar spurningum og aðrir þingmenn á sínum. Það er auðvitað þannig. Það er hins vegar rétt að fram komi, og hefur réttilega komið fram, að landskjörstjórn fjallaði um spurningarnar eins og þær voru í upphaflegu tillögunni, gerði verulegar athugasemdir við þær. Breytingar voru gerðar í meðförum nefndarinnar af hálfu meiri hlutans og orðalagið var lagfært en þó fyrst og fremst í þá átt að unnt væri að spyrja 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að þetta komi fram. Það kemur mér ekkert á óvart sem kemur fram í orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar, þ.e. að eðli málsins samkvæmt bera þessir fræðimenn ekki ábyrgð á þessum spurningum og eðli málsins samkvæmt er það ekki landskjörstjórn sem semur þessar spurningar. Það er augljóst að það eru hv. þingmenn stjórnarliðsins sem bera ábyrgð á þessum spurningum. Það er því mjög óþægilegt að hv. þingmenn skuli ekki vilja svara málefnalegum spurningum um það hvað spurningarnar þýða vegna þess að það er mjög erfitt að átta sig á því. Það er fullkomlega útilokað að átta sig á því hvernig eigi að vinna úr fyrstu spurningunni. Hún er: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá …?“ Síðan eru já- og nei-valkostirnir. Því hefur ekki verið svarað hvernig menn nálgast það. Ef menn eru búnir að kynna sér þessar 115 greinar og eru mjög sáttir við hluta þeirra en mjög ósáttir við aðra, hvernig svara menn þeirri spurningu með já eða nei? Ef meiri hlutinn segir nei í atkvæðagreiðslunni þýðir það þá að ekkert megi nota úr tillögum stjórnlagaráðs? Er það þá bara þannig að ekki megi undir nokkrum kringumstæðum nota eina einustu grein úr drögunum í tillögum að nýrri stjórnarskrá? Segjum að það verði meira en 50% sem segi já. Hvað á þá að nota úr þessum tillögum? Þetta eru 115 greinar og það getur enginn haldið því fram að þessar spurningar séu skýrar. Það getur enginn haldið því fram að það sé alveg ljóst hvað á að gera með niðurstöðuna. Niðurstöðurnar verða marklausar alveg sama hvað kemur út úr þessari skoðanakönnun og ansi hætt við því að ákveðnir stjórnmálamenn túlki þetta eins og þá lystir.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé hárréttur punktur sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vekur athygli á að spurningarnar eins og þær eru fram settar - og það á ábyggilega við um margar af breytingartillögunum líka - veita harla takmarkaða leiðsögn hvort sem niðurstaðan verður já eða nei. Þegar spurt er: Vilt þú að persónukjör verði viðhaft í meira mæli en nú er? Og svarið er já - jú, það veitir lauslega vísbendingu en það gefur okkur ekki til kynna hvernig útfærslu fólk vilji. Sá var einmitt vandinn sem við stóðum frammi fyrir á þinginu á sínum tíma þegar við vorum að deila um frumvörp persónukjör. Ekki var ágreiningur um það í þinginu, svo að ég rifji það upp, að rétt væri að auka vægi persónukjörs við þingkosningar eða kosningar til sveitarstjórna. Skoðanir voru mjög skiptar um útfærsluna. Það að spyrja þessarar spurningar um aukið vægi persónukjörs mun til dæmis ekki gefa okkur neina leiðsögn um það hvort menn séu sáttir við þá tillögu sem felst í tillögum stjórnlagaráðs eða þá útfærslu sem lesa má út úr tillögu stjórnlagaráðs um kosningar til Alþingis. Þó að svarið verði já við þessari spurningu í umræddum lista frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hvort menn vilji auka vægi persónukjörs ótilgreint, mikið eða lítið eftir atvikum, segir það okkur ekkert um það hvaða afstöðu fólk hefur til þess ákvæðis í tillögum stjórnlagaráðs sem lýtur að kosningum til Alþingis. Þar er reyndar aðeins farið hálfa leiðina í því að útfæra ákvæði um persónukjör en svarið við því sem hér er spurt sérstaklega um veitir okkur enga leiðsögn um það hvernig menn vilja meðhöndla það sem frá stjórnlagaráði kemur í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál sem tengist grundvelli stjórnskipunar okkar, þ.e. stjórnarskrána sjálfa, hvorki meira né minna. Öllum sem hafa fylgst með þessari umræðu er ljóst að ekki er búið að svara spurningum sem verður að svara áður en þetta mál er afgreitt. Það hlýtur að vekja athygli að hv. þingmenn stjórnarliðsins taka ekki þátt í umræðunni. Það hlýtur að vekja athygli að þeir neita að svara þeim spurningum sem hér koma fram. Ég fór þess vegna krókaleið áðan og spurði hv. þm. Baldur Þórhallsson hvort hann teldi að þessar spurningar væru skýrar og hvort þær væru þannig að allir mundu skilja þær eins. Hann svaraði því ekki beint en vísaði á bestu aðferðafræðinga landsins. Það væri áhugavert að vita hvort hv. þm. Baldur Þórhallsson treystir sér til að svara spurningunni sem hann svaraði ekki áðan með já-i eða nei-i. Ef hann svarar með já-i er afskaplega mikilvægt að hann skýri það fyrir okkur hinum því að ég þekki engan sem telur að þessar spurningar séu skýrar. Hv. þm. Birgir Ármannsson fór yfir ýmsa þætti málsins. Hann nefndi, í orðaskiptum við hv. þm. Lúðvík Geirsson, ákvæði um þjóðkirkjuna, þ.e. spurninguna: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi? Hvað þýðir já við því? Það er ekki greypt í stein að einungis sé til eitt ákvæði um þjóðkirkju. Þú getur haft allra handa ákvæði um þjóðkirkju en ekki er spurt um það hér. Hið sama á við um persónukjör. Það eru margs konar útlistanir á kosningakerfum og kjörreglum í hinum ýmsu löndum en já við þeirri spurningu hvort í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er segir mjög lítið. Sjötta spurningin hljóðar svo: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningabærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ef svarið við þeirri spurningu verður já segir það ekkert. Það hlýtur að vera grundvallarmunur á því hvort 5% atkvæðabærra manna geti beðið um það eða 50%. Það er grundvallarmunur á því og hægt að færa rök fyrir því hvoru tveggja. Ég er einn af fáum stjórnmálamönnum hér á þingi sem treysta sér ekki til að tala fyrir hönd þjóðarinnar. Ég hef aldrei skilið hvernig menn geta talað fyrir hönd allrar þjóðarinnar, sumir hv. þingmenn eru mjög duglegir við það og það er alla jafna í öfugu hlutfalli við atkvæðavægi þeirra hv. þingmanna. Almenna reglan er sú að því færri atkvæði sem þingmenn hafa á bak við sig því meira tala þeir fyrir þjóðina. Ég mundi samt sem áður telja að mjög miklar líkur væru á því að það væri vilji þorra kjósenda og kannski mikils meiri hluta að tiltekið hlutfall kosningabærra manna gæti krafist þess að mál færu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég mundi ætla að mjög miklar líkur væru á því og ég tel mjög skynsamlegt að slá slíkan varnagla. Ef vinna á þetta skynsamlega ættum við að skoða þetta í samhengi við embætti forseta Íslands og hvernig best sé að beita þeim málskotsrétti sem hefur þróast í tíð núverandi forseta. Það vekur athygli mína að flestir frambjóðendur til forsetaembættisins virðast túlka það á þann veg að sá réttur verði virkjaður meira en verið hefur í okkar sögu. En því miður eru menn ekki að vinna þetta með þessum hætti og ég vek athygli á því, sem er kannski alvarlegast við þetta mál, að ekki er enn búið að rýna þetta mál faglega, þ.e. ekki er enn búið að skoða hvaða afleiðingar það hefur ef breytingarnar sem tillögur stjórnlagaráðs fela í sér koma til framkvæmda.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að spyrja hann út í það sem hann vék að í þeim tillögum sem hér eru, hvort þær séu auðskiljanlegar og kannski líka af hverju eingöngu þessar spurningar voru valdar. Við höfum kallað eftir því að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar taki þátt í þessari umræðu og það var aðeins vísir að því áðan þegar hv. þm. Lúðvík Geirsson kom í andsvar. Varðandi þær breytingartillögur sem hafa komið fram - hvort þær séu á einhvern hátt eðlisólíkar eða ótengdar, sem var ástæðan fyrir því að meiri hlutinn ákvað að ýta í burtu tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur varðandi aðildarviðræður að Evrópusambandinu, hvort þær séu óskýrar eða hvort það þurfi, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi, helstu aðferðafræðisérfræðinga landsins til að spyrja spurninganna - er það þá ekki það sem út af stendur til að koma þessu máli eitthvað áfram að nefndin taki þessar spurningar og fjalli um þær áður en lengra er haldið og áður en við förum í atkvæðagreiðslu um þessar spurningar án þess að þær hafi fengið eðlilega umfjöllun? Ég vil minna á að til dæmis er ekki spurt um 7. gr. í II. kafla, mannréttindum og náttúru, í tillögum stjórnlagaráðs: „Allir hafa meðfæddan rétt til lífs.“ Eigum við að spyrja slíkrar spurningar? Hvað þýðir þetta? Síðan er fyrsta setning í 8. gr.: „Öllum skal tryggður réttur til að lifa með reisn.“ Hvað þýðir það í raun og veru? Hvaða réttindi er verið að fela fólkinu í landinu með þessu og í hvaða vanda er verið að setja dómstóla? Hefði verið eðlilegt að spyrja þjóðina hvort þessar spurningar ættu að vera í þingsályktunartillögunni? Það má svo sem halda því fram 

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að ef við ætlum að vinna þetta skynsamlega þá eru tveir þættir sem við ættum að leggja mesta áherslu á og ég er sammála hv. þm. Sigurði Jóhannssyni þegar hann fer yfir þá. Hv. þingmaður vísar til tveggja greina sem flestir staldra held ég við þegar þeir lesa yfir tillögur stjórnlagaráðs, annars vegar að lifa með reisn og hins vegar um meðfædda réttinn til lífs. Ég held að margir sem eru á móti fóstureyðingum líti svo á að þarna sé komið nokkuð sem gæti nýst í þeirri baráttu. Síðan má vera að vegna þess að rétturinn er meðfæddur sé merkingin þveröfug, þ.e. viðkomandi einstaklingur hafi engan rétt fyrr en hann fæðist - viku eða einum degi áður hafi hann engan rétt. Ég held í það minnsta að það væri óábyrgt að rýna þetta ekki áður en menn komast að niðurstöðu um að setja ákvæðið í stjórnarskrá. Það hefur ekki verið gert. Í eina skiptið sem sú samræða hefur verið tekin er á milli stjórnarandstæðinga í þingsal. Mér fannst til fyrirmyndar að hv. þm. Lúðvík Geirsson skyldi taka þátt í umræðunni, en hann hvarf úr salnum jafnskjótt og hann var búinn í andsvari. Hann kom og gagnrýndi hv. þingmenn Framsóknarflokksins fyrir að vera með óljósar og óskýrar spurningar. Ég tel afskaplega mikilvægt að fara yfir allar tillögurnar, ég held að vísu að tillaga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttir sé frekar skýr miðað við það sem ég hef heyrt af henni en það er aukaatriði. Við hljótum að fara yfir allar spurningarnar og meta hvort þær séu það skýrar að allir skilji þær eins, annars verður ekkert að marka þær. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að gagnrýni hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, sem var málefnaleg, á líka við um þær spurningar sem á að leggja fyrir þjóðina.

Frú forseti. Ég tek undir að það væri áhugavert. Ég var satt best að segja að vonast til þess að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kæmi inn í umræðuna, mér fannst hv. þm. Lúðvík Geirsson opna fyrir það. Það er nauðsynlegt að þessi umræða fari fram og hún geri það núna en ekki einhvern tíma þegar búið er að greiða atkvæði um málið því að þá sé ég ekki að menn hafi vandað sig við þessar spurningar. Til tals hefur komið 5. spurning í breytingartillögum meiri hlutans, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar af landinu vegi jafnt?“ Ég hugsa að langflestir telji að það sé eðlilegt og sá sem hér stendur er einn af þeim. En hvað þýðir það í raun? Er þá eitthvað óeðlilegt við það að menn komi með viðbótarspurningar sem hugsanlega tengjast útfærslunni á því? Það er óljóst hvernig menn ætla að vinna úr þeirri niðurstöðu. Ef til dæmis stór meiri hluti þjóðarinnar segir já við því, á þá að breyta landinu í eitt kjördæmi? Það var gert í kosningunum til stjórnlagaþings. Það er gott dæmi um hvað gerist við slíka kosningu. Ég held að einn eða tveir hafi verið kosnir af landsbyggðinni í þeirri kosningu. Það ætti kannski að fæla frá því að það yrði ekki eðlilegur þverskurður af þjóðinni sem settist á þing. Þess vegna finnst mér ekkert óeðlilegt við að menn velti fyrir sér, eins og kemur fram í breytingartillögum frá hv. þingmönnum Gunnari Braga Sveinssyni og Ásmundi Einari Daðasyni, í kjölfar þessarar spurningar annarri spurningu sem er líka tilfinningalegs eðlis um hvort menn vilji að í stjórnarskrá verði kveðið á um jafnræði til búsetu. Það þyrfti auðvitað að fara yfir þessar spurningar og velta því fyrir sér hvernig þær kæmu best út. Eins hafa aðrar spurningar komið fram, t.d. hvort eðlilegt sé að hafa jafnræði gagnvart opinberri þjónustu óháð búsetu. Er það ekki eðlilegt líka? Er ekki líklegt að menn mundu svara því með já-i? 
             Ég held að það sé nauðsynlegt að þessi umræða fari fram við meiri hlutann og það fari fram einhver skoðun á þessum 

Virðulegi forseti. Þetta eru allt spurningar sem hljóta að vakna þegar menn fara yfir þetta mál. Við komumst alltaf að þeirri niðurstöðu að það er ekki búið að vinna það. Það er svo langt frá því. Það er ástæða fyrir því að á þessu þjóðþingi eins og öðrum þjóðþingum er almenna reglan sú að talað er fyrir málum, þau eru síðan send til nefndar, kallað er eftir umsögnum og menn vinna málin eins vel og mögulegt er áður en þau koma aftur í þingið. Mál fara í nokkrar umræður til að halda þeirri reglu að í það minnsta sé gerð heiðarleg tilraun til að vinna þau eins vel og hægt er. Í þessu risastóra máli eru menn núna fyrst að láta sérfræðinga fara yfir það. Af því að hv. þingmaður nefndi spurninguna vil ég kannski draga í land með að hún sé sú skýrasta því að þegar ég fór yfir spurningarnar voru þær allar mjög óljósar og mjög óskýrar. Hér er enginn hv. þingmaður stjórnarliðsins til að svara málefnalegum spurningum, sem er ábyrgðarhluti, og verður eðli málsins samkvæmt gengið eftir því að þeir komi hingað og standi fyrir máli sínu. Er það þannig að ef menn segja já við 5. spurningunni eru þeir þá að greiða atkvæði með því að landið verði eitt kjördæmi? Og með spurningunni um persónukjörið, eru menn þá að greiða atkvæði með því að landið verði eitt kjördæmi eins og var í kosningum til stjórnlagaþings? Þeir sem voru kosnir í stjórnlagaþing áttu það almennt sameiginlegt að vera áberandi í fjölmiðlum 

Virðulegi forseti. Málin breytast hratt hér við Austurvöll eins og atburðarás þessa dags hefur leitt í ljós. Staðan breyttist í Evrópusambandsmálinu þegar hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir gaf út þá yfirlýsingu á fundi utanríkismálanefndar í morgun að landsmenn ættu að fá að greiða atkvæði ekki seinna en um áramót um það hvort halda ætti áfram aðlögunarferlinu eða ekki. Ég fagna mjög þessari ákvörðun þingmannsins og fagna því að fleiri og fleiri stjórnarliðar eru að gefa sig fram varðandi þessi mál. Hæstv. innanríkisráðherra sagði að það væri algert glapræði að sækja um aðild að Evrópusambandinu á þessum tímum og gaf þá yfirlýsingu í andsvari við mig í gær. Áður hafði hæstv. umhverfisráðherra gefið það út að greiða ætti atkvæði um þá kafla sem væri lokið. Svo hafa hv. þingmenn Árni Páll Árnason og Helgi Hjörvar ýjað að því að það væri orðið tímabært að fara með þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sjá það allir nema einhver hluti hv. þingmanna Samfylkingarinnar að við þetta verður ekki unað lengur. Hér fer mikill þungi, peningar og orka í að halda þessu aðlögunarferli úti. Það birtist mjög vel undir umræðunum störf þingsins áðan hversu blindir hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Mörður Árnason, Helgi Hjörvar og Magnús Orri Schram, eru á stöðu mála. Þeir eru það blindir að þeir telja hvorki sjálfa sig né landsmenn vita hvað Evrópusambandið gengur út á né hvert innihald Lissabon-sáttmálans er. Þessir þingmenn verða að tala fyrir sig en ég veit jafn vel og landsmenn allir út á hvað Evrópusambandið gengur. Meira að segja hæstv. ríkisstjórn hefur setið á neyðarfundum í sérstöku ráðherraráði þar sem farið er yfir það hvernig stjórnvöld hér á landi bregðast við ef og þegar Grikkland gengur úr evrusamstarfinu og hvaða skaðlegu áhrif það muni hafa á íslenskt efnahagslíf. Það er samt ekki nokkur leið fyrir þingmenn Samfylkingarinnar og stuðningsmenn hennar að átta sig á því að þessi leið er ófær þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafi setið þessa fundi. Það er alla vega verið að gera eitthvað í ráðuneytunum varðandi ástandið í Suður-Evrópu, eitthvað annað en halda þessari umsókn til streitu. Ég tel að nú sé farið að halla verulega undan fæti fyrir umsókninni vegna þess að sífellt verða fleiri og fleiri þingmenn sammála mér. Mig langar að kynna breytingartillögu sem ég hef lagt fram og hefur verið nokkuð til umræðu meðal þingmanna. Ég legg til að heiti þeirrar þingsályktunartillögu verði, með leyfi forseta: „Tillaga til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd, auk atkvæðagreiðslu um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu.“ Þarna er ég búin að gera tillögutextann þannig að það fer ekkert á milli mála að greiða eigi atkvæði um eitthvað af tillögum stjórnlagaráðs og svo aðild að Evrópusambandinu. Með þessari breytingu er ég að gera þessa þjóðaratkvæðagreiðslu skýrari: „Við 1. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig skulu greidd atkvæði um það hvort stjórnvöld eigi að draga umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu til baka.“ Skýrara getur það ekki verið. Ég vil í ljósi atburða morgunsins gera það að tillögu minni að nú verði þessu máli hraðað í gegnum þingið, að þessi breytingartillaga fái raunverulega hljómgrunn og gengið verði til atkvæða um hana því að ég veit að komi þessi tillaga til samþykktar í þinginu munum við sjá fram á að kosningaþátttaka í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu verði 80–95% en ég er ansi hrædd um að kosningaþátttakan verði slæm ef ekki verður kosið um 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún kom inn á það að það ætti að blanda aðildarviðræðum að Evrópusambandinu inn í atkvæðagreiðsluna, en hefur hv. þingmaður hugleitt það, sem margir hafa verið að segja, að þessi atkvæðagreiðsla í október sé í rauninni skoðanakönnun? Spurningin er: Af hverju tökum við ekki bara það skref til fulls, komum með breytingartillögu um að ríkisstjórnin láti fara fram vandaða og góða skoðanakönnun sem gæti gefið miklu betri upplýsingar og kostað kannski 1/10 af þeim fjármunum sem þessi þjóðaratkvæðagreiðsla kostar? Hún gæti gefið miklu betri niðurstöðu vegna þess að þegar fólk kýs um eitthvað gerir það ráð fyrir því að það hafi áhrif, það ráði einhverju. Ég hugsa að mjög margir kjósendur verði svekktir þegar svo kemur í ljós að í rauninni á ekkert að fara eftir því sem menn hafa greitt atkvæði um. Væri þá ekki miklu betra að hafa skoðanakönnun þar sem menn gera ekki ráð fyrir því að þeir hafi áhrif? Þá er hægt að fá margfalt betri upplýsingar. Mjög vönduð skoðanakönnun með mjög stóru úrtaki gæfi nákvæma mælingu auk þess sem öll þjóðin tæki þátt í því með úrtaki, og væri þá ekki miklu gæfulegra að fara þá leið en þessa glötuðu þjóðaratkvæðagreiðslu sem í rauninni gefur mjög takmarkaðar upplýsingar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir spurninguna. Jú, ég hef meira að segja lagt það til í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að farið yrði í skoðanakönnun sem hefði kannski úrtak upp á 10–15 þús. manns vegna þess að þá fáum við allar þjóðfélagsstéttir inn í þá skoðanakönnun. Verði bara kosið um þessi svokölluðu stjórnarskrármál í þjóðaratkvæðagreiðslu er mikil hætta á því að það verði einsleitur hópur sem mæti á kjörstað, þeir sem hafa áhuga á stjórnarskipunarmálum eða stjórnarskrármálunum, en að hinir sem hafa ekki áhuga á þessum málum sitji heima. Svo verður mjög stórt mengi líka sem kemur til með að sitja heima vegna þess að fólk veit að þetta er einungis ráðgefandi skoðanakönnun og að það er ekki endanlegt plagg sem verið er að leggja fyrir í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Varðandi hins vegar ESB-umsóknina og þá breytingartillögu sem ég legg fram um að landsmenn fái að koma að því núna að segja álit sitt um hvort halda eigi áfram aðlögunarferlinu eða ekki er það líka ráðgefandi og fólk hefur sagt: Bíddu, það er bara ráðgefandi og stjórnvöld eru ekki bundin af niðurstöðunni. Ég vil fara fram með þetta til að kanna þjóðarvilja fyrir því hvort eigi að halda áfram eða ekki vegna þess að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem er boðuð eftir að aðildarsamningur næst, hvenær sem það verður, verður líka ráðgefandi. Stjórnvöld eru ekki heldur bundin af þeirri niðurstöðu. Þess vegna er best að fara af stað með þetta núna vegna ólgunnar í Evrópu og raunverulega ástandsins hér á landi og andstöðu landsmanna við Evrópusambandið yfir höfuð. Það er alltaf Alþingi sem kemur til með að skera úr um það hvort við göngum í Evrópusambandið eða ekki. Alþingismenn eru bundnir af sannfæringu sinni, hingað þarf aðildarsamningurinn að koma að lokum og síðan þarf að breyta stjórnarskrá 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör en mig langar til að spyrja hana frekar. Þessi umræða öll er talin eiga sér þá ástæðu og orsök að Hreyfingin hafi lofað að styðja ríkisstjórnina og þess vegna hafi málið skyndilega verið tekið út úr nefnd og sett í umræðu, töluvert vanhugsað að mínu mati. Umræðan gengur líka öll út á það. Nú hefur það gerst að Hreyfingin hefur hætt stuðningi sínum við ríkisstjórnina. Telur hv. þingmaður þá ástæðu til að hætta þessari umræðu þar sem ekki þarf lengur að halda henni áfram? Telur hv. þingmaður að hv. stjórnarliðar hafi kannski minni áhuga á því núna að þetta mál fari til þjóðaratkvæðagreiðslu svo vanbúin eins og umræðan hefur sýnt fram á þannig að það hafa orðið þessar breytingar? Hv. þingmaður nefndi að það hefðu orðið breytingar í utanríkismálanefnd í morgun þegar einn hv. þingmaður Vinstri grænna dró stuðning sinn til baka. Þar hafa orðið ákveðin vatnaskil en ég sakna þess einmitt að hún hafi ekki rætt þau vatnaskil sem urðu í gærkvöldi þegar Hreyfingin hætti stuðningi sínum við ríkisstjórnina og meðal annars þess vegna sitjum við hér og ræðum hugmyndir að stjórnarskrá sem stjórnlagaþing samþykkti, hundrað og eitthvað greinar sem margar eru góðar, aðrar ekki eins góðar. Ég óttast að þetta ferli kunni að skemma fyrir þeim góðu hugmyndum sem þar komu fram vegna þess að menn munu hafna þeim út af þessum nokkuð mörgu gölluðu og slæmu hugmyndum sem eru í hugmyndum stjórnlagaráðs.

Virðulegi forseti. Varðandi stuðning hv. þingmanna Hreyfingarinnar við ríkisstjórnina hef ég aldrei nokkurn tímann séð betri leiktjöld, betra handrit eða betri leikara en fóru fram með þetta leikrit sem hefur átt sér stað síðasta hálfa mánuðinn. Stuðningur við ríkisstjórnina var sett sem skilyrði. Ég segi: Hvaða stuðningur? Fyrst var komið í fjölmiðla og sagt: Við ætlum að styðja ríkisstjórnina í góðum málum, við ætlum að styðja hana í ákveðnum málum, við ætlum að styðja hana í aðeins minni málum og svo koma þau í fjölmiðla í gær og segja: Við erum hætt stuðningi við ríkisstjórnina. 
             Þetta er svo gott leikrit, virðulegi forseti, sérstaklega í ljósi þess að í morgun kom í ljós að það eru vatnaskil í utanríkismálanefnd varðandi ESB-umsóknina. Það var raunverulegt tækifæri í morgun að fella ríkisstjórnina, en hvað gerist? Hv. þm. Þór Saari kemur í ræðustól og segir: Jú, jú, við erum hætt stuðningi við ríkisstjórnina. Í næstu setningu segir hann: En við ætlum samt að styðja hana í ESB-málinu. Það verður að ljúka viðræðum við Evrópusambandið og skila samningi til að þjóðin fá að kjósa um hann. Því miður virðist sem hv. þingmenn Hreyfingarinnar hafi ákveðið að sitja út þetta kjörtímabil með illu eða góðu, með stuðningi við ríkisstjórnina í hinum svokölluðu góðu málum sem þau hafa boðað. Ég veit ekki hvaða góðu mál það eru því að Hreyfingin hefur ekki þurft að svara fyrir það. Vegna þessa sýnist mér að þeir mælist mjög lágir í skoðanakönnunum og það á að svelta þjóðina fyrir þessa ríkisstjórn og ég tel að þingmönnum Hreyfingarinnar sé nákvæmlega sama um hvað gengur á í samfélaginu vegna þess að ef þau ganga til liðs við okkur í stjórnarandstöðunni 

Frú forseti. Ég hef í fyrri ræðum fjallað um þær breytingartillögur sem búið er að leggja fram við þessa fyrirhuguðu þjóðaratkvæðagreiðslu. Margar þeirra eru ágætar og góðra gjalda verðar og ég held að það sé kjörið að samhliða þessum spurningavagni sem ríkisstjórnin ætlar sér að fara fram með séu fleiri spurningar sem væri kjörið að leggja fyrir þjóðina og fá fram þjóðarvilja í fleiri málum. Sú breytingartillaga sem ég er hér kominn að og ætla að fjalla um núna á vel við í ljósi atburða dagsins og þess sem gerðist hér í morgun. Það er breytingartillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem felur það í sér að samhliða þessari þjóðaratkvæðagreiðslu fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem kannaður verði hugur landsmanna til utanríkisstefnu þjóðarinnar. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Vilt þú að stjórnvöld dragi aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka?“ Svo eru þrír svarmöguleikar: Já, nei eða tek ekki afstöðu. Stjórnarliðar margir hverjir hafa haldið því fram að það sé ekki skynsamlegt að fara fram með þessa spurningu af tveimur ástæðum, í fyrra lagi sé ekki hægt að gera það vegna þess að aðildarviðræðum sé ekki lokið. Ég held að það sé vel hægt að spyrja þjóðina hvort hún vilji draga aðildarumsóknina til baka. Það upplýsist þá. Við heyrðum undir liðnum um störf þingsins í morgun hv. þm. Mörð Árnason segja að skilningur sinn væri sá að ekki væri hægt að fara fram með atkvæðagreiðslu nema að samningum væri lokið. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir benti réttilega á það í sinni bókun sem hún rakti í morgun að það verði að liggja algjörlega skýrt fyrir hvað sé í boði, að Evrópusambandið sé í boði. Ég held að það sé kjörið að leyfa þjóðinni að koma að því að segja til um hvort hún vilji draga aðildarumsóknina til baka eða hvort hún vilji halda henni áfram. Er þjóðin sammála hv. þm. Merði Árnasyni eða er hún sammála hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur? Ég held að það sé kjörið að nota þetta tækifæri til að komast að því. Menn hafa líka talað um að ekki sé hægt að fara fram með þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsóknina vegna þess að um eðlisólík mál sé að ræða. Meðal annars hefur hv. þm. Lúðvík Geirsson komið inn á það í ræðum. Varðandi það mál vil ég segja að fyrr á þessu þingi, fyrir páska, stóð vilji meiri hlutans til þess að þjóðaratkvæðagreiðslan um tillögur stjórnlagaráðs færi fram samhliða forsetakosningum. Þar var um tvö eðlisólík mál að ræða. Það náði ekki fram að ganga fyrir tilskilinn tíma en þá truflaði það ekki stjórnarliða að þar færu tvö eðlisólík mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er því ekkert til fyrirstöðu að eðlisólík mál fari saman í þjóðaratkvæðagreiðslu nú frekar en vilji meiri hlutans stóð til fyrir páska. Það er ekki einungis hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sem hefur talað fyrir því undanfarið að það sé eðlilegt að þjóðin fái að koma að þessu máli og segja hug sinn. Það blasir við hverjum manni að það er engin pólitísk forusta í málinu. Það er ekki ríkur vilji úti í samfélaginu fyrir því að halda málinu áfram og það er mjög erfitt að utanríkisstefna þjóðarinnar njóti hugsanlega ekki meirihlutastuðnings á Alþingi Íslendinga og ekki meðal þjóðarinnar. Fleiri þingmenn hafa viðrað það að skynsamlegt væri að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort vilji væri til þess að halda aðildarviðræðum áfram. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, hv. þm. Árni Páll Árnason og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sem einnig er hæstv. ráðherra hafa öll, sem einstaklingar og þingmenn, fjallað um það undanfarið að skynsamlegt sé að fá fram þjóðarvilja í þessu máli. Vill þjóðin halda aðildarferli Íslands að ESB áfram eða vill hún það ekki? Þetta er einföld spurning og af því að það hefur komið fram töluverð gagnrýni á margar þær spurningar sem fyrir liggja í spurningavagni ríkisstjórnarinnar er rétt að taka fram að svo er ekki með þessa spurningu. Hún er mjög einföld og skýr, það er einfalt að taka afstöðu til hennar. Það er ekkert loðið í henni og ekkert því til fyrirstöðu að taka þetta samhliða. Nú reynir virkilega á hvort þeim sem talað hafa fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum, eins og Samfylkingin virðist gera á tyllidögum, sé alvara 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann minnist þess að sjálfstæðismenn lögðu fram tillögu þegar tillagan um að sækja um aðild að Evrópusambandinu lá fyrir þinginu, tillögu þess efnis að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort sækja skyldi um. Sú tillaga var felld. Ég er á þeirri skoðun að það hefði verið betra fyrir okkur öll hefði einfaldlega verið fallist á þessa hugmynd sjálfstæðismanna og sú þjóðaratkvæðagreiðsla farið fram á þeim tíma. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að þetta hefði verið betra verklag. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeim áhyggjum með mér að sú aðferðafræði sem verið er að nota í þessari fyrirhuguðu þjóðaratkvæðagreiðslu sé til þess fallin að draga úr vilja fólks til lengri tíma til að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég held þessu fram vegna þess að mér finnst spennandi að nota þjóðaratkvæðagreiðslur í meira mæli en verið hefur hér á landi. Ef við förum hins vegar af stað hér með þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurningarnar eru það óljósar og ómarkvissar að flestu leyti að þær muni ekki skila beinum niðurstöðum mun áhugi almennings dvína sem og áhugi þeirra sem hafa virkilegan áhuga á að láta skoðun sína í ljós og hafa áhrif með því að taka þátt í slíkum þjóðaratkvæðagreiðslum. Þess mun ekki sjást stað í verkum á Alþingi eða í niðurstöðum hinnar miklu vinnu sem eftir er við að móta þær tillögur sem síðan eiga væntanlega að fara í atkvæðagreiðslu varðandi það hvernig ný ákvæði stjórnarskrár eiga að hljóma. Þetta eru ekki þannig spurningar. Það á ekki að kjósa um beint orðalag tiltekinna ákvæða í stjórnarskrá, það eru ekki lögð fram öll þau fjölmörgu atriði sem stjórnlagaráð lagði fram. Telur hv. þingmaður að þessi aðferðafræði ríkisstjórnarinnar 

Frú forseti. Það voru tvær spurningar sem hv. þingmaður beindi til mín. Varðandi fyrri spurninguna og þá breytingartillögu sem lögð var fram við Evrópusambandsumsóknina á sínum tíma hefði ég talið hyggilegast að sú breytingartillaga hefði verið samþykkt. Þá hefði legið til grundvallar frá fyrsta degi hvort þjóðarvilji væri að baki aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Bara svo því sé haldið til haga studdi sá sem hér stendur þá breytingartillögu og kannski er ágætt að rifja upp að ég hafði einnig í hyggju að vera meðflutningsmaður á henni allt þar til kvöldið fyrir umræðurnar þegar hæstv. forsætisráðherra lét þau orð berast að það yrði litið svo á að menn væru að svíkja fyrstu vinstri stjórnina ef þeir ætluðu að bera fram slíka tillögu á Alþingi. Þá varð ég í fyrsta skipti var við þá gríðarlegu lýðræðisást sem býr í hjarta hæstv. forsætisráðherra. Síðan upplifðum við það sama í Icesave-málinu í tvígang þegar hér komu tillögur um að þjóðin fengi að segja hug sinn í Icesave-málinu og hæstv. ríkisstjórn greiddi auðvitað atkvæði á móti báðum þeim tillögum en sá sem hér stendur studdi þær báðar. Þess vegna velti ég því upp hvort það sé raunverulegur vilji til að beint lýðræði verði notað hér í ríkara mæli. Ég hef ákveðnar efasemdir um það í ljósi sögu síðustu þriggja ára en það hefði klárlega verið betra hefði sú breytingartillaga náð fram að ganga á sínum tíma. Þá hefði legið fyrir hvort þjóðarvilji væri að baki Evrópusambandsumsókninni sem er komin í algjört öngstræti í dag. Langflestir eru farnir að sjá það, ekki bara hér á landi heldur líka erlendis. Það hefur margt breyst í Evrópu og það er mjög mikið atriði að fá þessa þjóðaratkvæðagreiðslu fram þannig að það liggi fyrir hvort meiri hluti þjóðarinnar sé að baki utanríkisstefnu þjóðarinnar. 
             Hvað varðar seinni spurninguna mun ég koma inn á hana í mínu síðara andsvari.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að svara andsvari mínu og hlakka til að fá að heyra svarið við seinni spurningunni. Ég hef miklar áhyggjur af því hvert þetta mál muni leiða okkur og hvaða áhrif þetta muni hafa á framtíðina. Ég ætla aðeins að fara nánar í það sem ég á við varðandi það að niðurstöðurnar verði ekki skýrar. Kjósandi mætir til dæmis á kjörstað og svarar 1. spurningunni: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?“ með: Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar, eða: Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar. Tillögur stjórnlagaráðs eru fjölmargar og hver einn og einasti kjósandi getur haft mismunandi afstöðu til mismunandi tillagna stjórnlagaráðs. Hvernig á kjósandinn að svara þessari spurningu? Á hann að fara í hlutfallslega greiningu á því hvort hann sé fylgjandi meiri hluta tillagna stjórnlagaráðs? Hvað mun kjósandinn gera? Eða ef hann er sérstaklega mikið á móti einni ákveðinni tillögu, mun hann láta það hafa þau áhrif á sig að hann muni segja nei? Ef niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar verður svo að meiri hluti kjósenda muni nota þá aðferðafræði, ef hann er á móti einhverri einni tillögu segi hann nei, verður það einfaldlega fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar. Mun þingið þá henda niðurstöðum stjórnlagaráðs eða ekki? Ég átta mig alls ekki á því hvert framhaldið á að verða vegna þess að niðurstaðan verður aldrei skýr. Annað dæmi sem hægt er að taka er spurningin um þjóðareign: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?“ Svarið getur verið já eða nei. Nú hafa menn mismunandi skilgreiningu á því hvað þjóðareign er og þetta er einn af aðalgöllunum við þessa spurningu. Í fræðunum er algjörlega ljóst að það á að orða spurningar 

Frú forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af því hvar þetta mál er statt, hvernig vinnunni hefur verið háttað og hvernig ætlunin er að halda henni áfram sem og áhyggjur af því hversu óskýrar þær spurningar eru sem lagt er upp með. Eftir að Hæstiréttur hafði fellt úr gildi kosningu til stjórnlagaþings ákvað Alþingi samt að skipa þá einstaklinga og þá var fyrsta skrefið stigið í þá átt að vinna þetta mál ekki með þeim hætti eins og eðlilegast hefði verið að gera. Varðandi þær spurningar sem lagðar eru til grundvallar og hv. þingmaður rakti hér, bæði aðalspurninguna og síðan kom hv. þingmaður inn á eina af undirspurningunum, varðandi auðlindir í þjóðareign, er mjög erfitt að átta sig á því hvernig eigi að vinna með svörin í framhaldinu. Það hefði verið mjög eðlilegt að spurningarnar hefðu verið skýrar orðaðar, bæði undirspurningarnar og hinar, og jafnvel gefinn möguleiki á því, eins og sumar breytingartillögur hafa verið lagðar fram, að spyrja þjóðina hvort hún vildi hafa núgildandi stjórnarskrá til hliðsjónar eða jafnvel hafa óbreytta stjórnarskrá. Það hefði verið eðlilegra. Varðandi þá spurningu sem hv. þingmaður kom að um náttúruauðlindir í þjóðareign hef ég rakið í fyrri ræðum hversu loðið það orðalag er og hversu erfitt sé í raun að vinna með niðurstöðurnar, sama hvort það verður já eða nei. Þegar ég velti upp orðalagi á þessum spurningum er það ekki 

Virðulegi forseti. Ég hef í fyrri ræðum mínum talað efnislega um drög stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá en það hefur verið meira byggt á heimspekilegum grunni um það hvaða hlutverki stjórnarskrá eigi að þjóna, til hvers hún sé og hvernig mitt álit er að stjórnarskrá eigi að mynda sáttmála borgaranna og vera grunnlög allra laga sem þjóðfélagið byggir á. Ég hef jafnframt lýst því að ég telji þessi drög, eins og þau líta út í dag, þynna út þau réttindi sem borgararnir eiga að njóta og það varpar skugga á þau mikilvægu réttindi sem þróast hafa frá upplýsingunni og gerir að verkum að hin raunverulegu réttindi sem við öll erum sammála um að eigi heima í stjórnarskrá, málfrelsi, kosningafrelsi, verndun eignarréttar og annað slíkt, komast ekki til skila. Það er eitt sem ég sakna í þessum drögum, það að ekki er tekist á við hluti sem nokkrar þjóðir hafa leitt í stjórnarskrár sínar og eru mjög mikið í umræðunni, sérstaklega eftir fjármálahrunið sem hófst 2007, það að setja ríkisvaldinu einhvers konar skorður á skuldasöfnun. Skuldasöfnun hins opinbera hefur leitt margar þjóðir í mikinn vanda. Sumir voru þeirrar skoðunar að ný stjórnarskrá ætti að koma í veg fyrir að hlutir sambærilegir þeim sem gerðust hér á Íslandi 2008 gætu endurtekið sig. Ég tel ómögulegt að koma í veg fyrir það en aftur á móti er hægt að minnka líkurnar. Þjóðir eins og Þjóðverjar og Svisslendingar hafa sett í stjórnarskrár sínar að ekki megi reka hið opinbera með halla nema undir einhverjum skilyrðum sem eru mjög ströng og krefjast þá aukins meiri hluta þings þjóðanna. Jafnframt eru nokkur fylki í Bandaríkjunum sem hafa innleitt slíkar reglur. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram á Alþingi tillögu að fjármálareglu þar sem gert er ráð fyrir því að til þess að styðja betur við peningamálastjórnina og til þess að hafa agaðri fjármálastjórn eigi að hefta hversu mikið útgjöld geta vaxið. Reyndar er tæknilega gert ráð fyrir því að útgjöld eigi að vaxa um sem nemur langtímahagvexti. Það kemur í veg fyrir að þjóðir safni endalaust skuldum eða ríkið eins og vill verða tilhneigingin og hefur komið þjóðum eins og Grikkjum í koll sem og fleiri þjóðum í Suður-Evrópu. Það er á engan hátt tekið á þessu í þessari stjórnarskrá og það er sérstakt að nýjustu straumar í stjórnarskrárgerð hafi ekki ratað inn til stjórnlagaráðs. Það virðist ekki á neinn hátt hafa verið gert ráð fyrir því að við ættum að festa hagstjórnina meira í sessi eins og gert er ráð fyrir í þingsályktunartillögu okkar sjálfstæðismanna. Þar er einmitt talað um þann möguleika að festa slíka reglu í stjórnarskrá.

Virðulegur forseti. Hugmyndir um að festa í stjórnarskrá ákveðnar reglur varðandi hagstjórn eru áhugaverðar. Á þeim eru reyndar nokkrir gallar en ég sé líka vissa kosti við það. Hins vegar höfum við ekki fengið fram umræðu um kosti og galla ólíkra leiða hvað þetta varðar vegna þess að hv. þingmenn stjórnarflokkanna, þeir sem að þessum tillögum standa, fást ekki til þess að rökræða tillögurnar sem þeir leggja hér fram. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum kvartað alloft undan þessu en ég gerði mér ekki grein fyrir því hversu mikið vandamál þessi fjarvera stjórnarliðsins er fyrr en í umræðum um störf þingsins áðan. Þá komu nokkrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar og lýstu því máli sem hér er til umræðu á þann hátt að þeir hafa greinilega ekki hugmynd um hvað er verið að ræða. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort við þurfum ekki að fara fram á það að a.m.k. þeir sem skrifa upp á þessa tillögu og leggja hana fram taki þátt í umræðunni. Hæstv. forseti getur beitt sér fyrir því að viðkomandi þingmenn geri það. Er hv. þingmaður sammála mér um að til þess að við komumst eitthvað áfram með þessa rökræðu, og sérstaklega til þess að þingmenn stjórnarliðsins geri sér grein fyrir því um hvað málið snýst yfir höfuð, sé mikilvægt að fá þá til að taka þátt í umræðunni?

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni að mér finnst eins og ekki fylgi hér mikill hugur máli. Á tyllidögum segjast stjórnarþingmenn vera að berjast fyrir breytingum á stjórnarskrá en þeir láta ekki svo lítið að láta sjá sig í salnum þegar er verið að ræða þetta mál. Jafnframt virðast sumir þingmenn standa í þeirri meiningu að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem hér er undir snúist á einhvern hátt um lýðræði, að það eigi að samþykkja drög að nýrri stjórnarskrá eða annað því um líkt. Við þingmenn höfum líka fengið mikið af tölvupóstum frá áhugamönnum um stjórnarskrá undanfarna daga, sjálfsagt 80–90 tölvupósta þar sem er staðlaður texti þar sem því er haldið fram að með því að vilja ræða þessi mál efnislega séum við að koma í veg fyrir að þjóðin eignist nýja stjórnarskrá. Þetta mál virðist allt vera byggt á tómum misskilningi. Jafnvel þingmenn á hv. Alþingi standa í þeirri meiningu að málið snúist um allt aðra hluti en það gerir. Þess vegna er ég algjörlega sammála þingmanninum að það er náttúrlega furðulegt að hér fari ekki fram efnisleg umræða og ég tala nú ekki um rökræður eins og þingmaðurinn sagði. Menn láta ekki einu sinni svo lítið að gefa einhvers konar yfirlýsingu, hvað þá að rökræða. Það væri þó tilbreyting.

Virðulegur forseti. Vonandi er það rétt hjá hv. þingmanni að um misskilning sé að ræða. Ég óttast hins vegar að vandinn sé fyrst og fremst sá að þingmenn stjórnarliðsins - það reyndar á ekki við um þá alla held ég - stór hluti þeirra hafi engan raunverulegan áhuga á þessu máli. Fyrir þeim snúist þetta ekki um lýðræðisást eða vilja til að breyta stjórnarskránni á sem skynsamlegastan og bestan hátt eða heyra álit þjóðarinnar á þeim atriðum sem mikilvægast er að kanna hug hennar til. Ef sú væri raunin hefðu menn unnið þetta almennilega. Þá hefðu þeir heldur ekki látið þetta mál liggja mánuðum saman óhreyft þangað til allir frestir, eins og þeir voru upprunalega í tillögu Hreyfingarinnar, voru útrunnir. Það var enginn áhugi á því að taka þetta mál fyrir eða ræða það efnislega fyrr en Hreyfingin fór að hóta því að hún kynni að styðja vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Þá var allt í einu farið að róta í pappírum og tillaga Hreyfingarinnar dregin upp, fyrst til þess að reyna að koma á þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningunum en fresturinn til þess rann út eins og allir aðrir tímafrestir höfðu áður runnið út, þeir sem getið var um í tillögunni. Nú er aftur keyrt á þetta mál án rökræðu, án nokkurrar skynsemi, án þess að menn hafi yfir höfuð fyrir því að koma í þingsal og rökstyðja mál sitt, vegna þess að Hreyfingin gerir kröfu um það og ríkisstjórnin óttast um líf sitt. Er rétt og sanngjarnt gagnvart þeim sem vilja raunverulega breyta stjórnarskránni til hins betra, og ég er einn af þeim, að málin séu unnin með þessum hætti? Þurfum við ekki að ræða þessi mál eins og þau raunverulega eru? Ég ítreka, og það hafa menn reynt að gera í þessari umræðu, að hjá að minnsta kosti mjög stórum hluta þingmanna er til staðar vilji til að gera umtalsverðar breytingar á stjórnarskránni. Ég get náttúrlega ekki talað fyrir munn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé hárrétt greining hjá hv. þingmanni. Þetta mál hefur nú eftir marga mánuði rekið á fjörur Alþingis vegna þess að ríkisstjórnin trúði því að hún gæti keypt Hreyfinguna til stuðnings við sig með því að taka þetta mál á dagskrá. Ég tel að mjög margir stjórnarþingmenn mundu vilja sjá allt aðra málsmeðferð en þessa. Nú liggur ljóst fyrir að ríkisstjórnin getur ekki samið við Hreyfinguna, ríkisstjórnin er búin að átta sig á því að það er ómögulegt að stjórna ríki eftir þeim barnalegu hugmyndum um lífið sem Hreyfingin hefur. Núna eftir að það liggur fyrir og slitnað hefur upp úr þeim viðræðum held ég að það væri mannsbragur á því hjá ríkisstjórninni að draga þetta mál einfaldlega til baka og taka það til eðlilegrar málsmeðferðar. Eins og staðið hefur verið að málinu og er nú staðið að því er ljóst að það mun ekki leiða til sátta eða niðurstöðu sem fólk getur almennt sætt sig við. Stjórnarskrá er ekki breytt þannig að henni sé rutt í gegnum þing með einföldum meiri hluta með lánsatkvæðum frá stjórnarandstöðunni.

Frú forseti. Ég fagna því tækifæri að fá að ræða áfram um stjórnarskrána. Ég hef mikinn áhuga á henni og ber mikla virðingu fyrir henni og tel að hún eigi það skilið að menn ræði hana efnislega í hörgul. Mér finnst fráleitt, ef maður ber einhverja virðingu fyrir kjósendum, að senda drög að stjórnarskrá órædd til kjósenda sem þurfa þá að leggjast í gífurlega vinnu við að greina yfir 100 greinar. Núna ætla ég að ræða um utanríkismál og ekki seinna vænna. 21. gr. núgildandi stjórnarskrár er eina greinin sem snýr að utanríkismálum. Í henni stendur, með leyfi forseta: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki.“ Hvorki meira né minna. Nú gæti maður haldið að forsetinn geti þá bara skrifað undir samninga við Evrópusambandið og svo framvegis en svo er ekki. Í 13. gr. er þetta tekið burt, eins og allt annað sem forsetinn hefur heimild til samkvæmt stjórnarskránni. Þetta er það sem ég hef gagnrýnt hvað mest í núgildandi stjórnarskrá. Í 13. gr. stendur, með leyfi forseta: „Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“ Það er þetta sem veldur svo miklum deilum um 26. gr., hvort forseti geti neitað að skrifa undir lög eins og hann gerði, án þess að láta ráðherra framkvæma það vald sitt. Þetta atriði er í raun ekki lagað í drögum stjórnlagaráðs. Ég ætlaði að nota tímann til að ræða um tvær greinar í tillögum stjórnlagaráðs. Í 109. gr. segir m.a. að ráðherra eigi að hafa samráð við utanríkismálanefnd. Það er óbreytt og er ágætt, en svo segir í 110. gr., með leyfi forseta: „Ráðherra gerir þjóðréttarsamninga fyrir hönd Íslands. Þó getur hann enga slíka samninga gert, ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi, innsævi, landhelgi, efnahagslögsögu eða landgrunni, eða kalla á breytingar á landslögum, eða eru mikilvægir af öðrum ástæðum, nema samþykki Alþingis komi til.“ Þá virðist átt við einfalt samþykki. Það gæti þá verið að 35 þingmenn séu mættir á þingfundi og af þeim greiði 17 atkvæði, þannig að 17 alþingismenn gætu, við heppilegustu skilyrði, samþykkt slíka samninga. En sú grein sem við þurfum að horfa kannski mest á, sérstaklega við sem óttumst inngöngu Íslands í Evrópusambandið, er 111. gr. Í henni segir í 1. mgr., með leyfi forseta: „Heimilt er að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu. Framsal ríkisvalds skal ávallt vera afturkræft.“ Þetta á einmitt við Evrópusambandið og ég hef getið þess áður í umræðunni, frú forseti. Ég vona að ég sé ekki sakaður um málþóf þótt ég endurtaki einstaka sinnum, vegna efnisins, sumar greinar. Það er ekki einu sinni sagt hver það er sem má gera slíka samninga. Nú er ríkisstjórnin framkvæmdarvald hér á Íslandi þannig að hún framkvæmir og sennilega er það hún sem má gera svona þjóðréttarsamninga. En það stendur ekkert um það. Svo er þetta reyndar dregið til baka í 2. mgr. en þar segir: „Með lögum skal afmarka nánar í hverju framsal ríkisvalds samkvæmt þjóðréttarsamningi felst.“ Áður en ég held lengra vil ég geta þess að Evrópusambandið var stofnað í þágu friðar og efnahagssamvinnu, það var stofnað á sínum tíma til að tryggja frið í Evrópu og ég verð að segja eins og áður að það hefur tekist. Það hefur verið friður innan vébanda Evrópusambandsins og þeirra þjóða sem þar taka þátt í meira en 60 ár. Það má segja að sé góður og merkilegur árangur af starfi Evrópusambandsins. Svo er spurning hvað gerist ef engin slík lög eru sett, eins og talað er um í 2. mgr., um að afmarka nánar í hverju framsal ríkisvalds felst. Í 3. mgr. sömu greinar segir, með leyfi forseta: „Samþykki Alþingi fullgildingu samnings sem felur í sér framsal ríkisvalds skal ákvörðunin borin undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu er bindandi.“ En hvað gerist ef Alþingi tekur ekki málið fyrir og það er ekki samþykkt? Þá virðist vera, samkvæmt 1. mgr., að stjórnarskráin 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé nú fullmikið sagt hjá hv. þingmanni að ástæðan fyrir friði í Evrópu undanfarin 60 ár sé Evrópusambandið. Nefna má ýmsar ástæður fyrir því að haldist hefur friður í Evrópu, en það að mynda stór þjóðríki úr mörgum þjóðum hefur yfirleitt, sögulega séð, ekki verið til þess fallið að skapa frið til lengri tíma litið, þó að ég geri ekkert lítið úr því að yfirlýst markmið Evrópusambandsins sé að stuðla að friði og það vinni í þá veru. En sú fullyrðing hv. þingmanns að friður undanfarin 60 ár sé afleiðing af Evrópusambandinu, a.m.k. mátti skilja hv. þingmann sem svo, held ég að sé kannski helst til mikið í lagt. Af því að hv. þingmaður nefndi Evrópusambandið er ekki hægt annað en spyrja hann um álit hans á umræðunni sem varð hér undir liðnum Störf þingsins um þetta mál annars vegar og um umsókn um aðild að Evrópusambandinu hins vegar, eftir að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir upplýsti að hún teldi rétt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu fyrr en síðar um hvort Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið. Sér hv. þingmaður einhverja leið fyrir fólk að halda því fram annars vegar að verið sé að vega að lýðræðislegum rétti fólks til að hafa áhrif á gang mála með því að halda ekki þá mjög svo óljósu skoðanakönnun sem til stendur af hálfu meiri hlutans að halda um stjórnarskrána en á sama tíma segja að það sé fráleitt að greiða atkvæði um aðild að Evrópusambandinu á þessum tímapunkti vegna þess 

Fyrri spurning hv. þingmanns sneri að friði í Evrópu og hvort það sé afleiðingin af Evrópusambandinu. Ég deili ekki þeirri skoðun hv. þingmanns að Evrópusambandið hafi ekki endilega stuðlað að friði, ég tel nefnilega að stofnun Evrópusambandsins hafi stuðlað að friði. Ég er þar eiginlega á sama báti og Angela Merkel, kanslari Þýskalands, sem sagði núna í evrukrísunni, þegar hún sagði að Þjóðverjar yrðu að leggja á sig miklar byrðar og taka á sig mjög þungar skuldbindingar, að það væri gert til að stuðla að friði. Hún lagði áherslu á friðinn sem Evrópusambandið hefði tryggt innan sinna vébanda. Það var náttúrlega stríð í Júgóslavíu og allt það en innan vébanda Evrópusambandsins hefur ekki orðið stríð. Það er mjög ólíkt því þegar maður horfir á söguna aftur í tímann, þetta er sennilega að verða eitt lengsta friðartímabil í Evrópu. Ég vil unna Evrópusambandinu þess sem það hefur gert vel og tel að það hafi einmitt náð þessu fram og það er bara fínt. Evrópusambandið er fínt fyrir aðra en Íslendinga, svo ég taki það nú fram strax. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um órædd mál, þá er það náttúrlega alveg ótrúlega mikil rökvilla, rökleysa og rökvilla. Hér er um að ræða mál sem hefur af hálfu stjórnarliða ekkert verið rætt efnislega, ekki neitt. Meira að segja Hreyfingin, ég er búinn að fara í gegnum ræður þeirra, þegar málið kom fyrst inn í Alþingi var ekki rætt um það efnislega, heldur bara að það þyrfti að breyta stjórnarskránni, af því bara. Nú á að fara að setja þetta fyrirbæri, ágætistillögur í og með en líka gallaðar í bland, þessu á bara að henda í þjóðaratkvæðagreiðslu á sama tíma og menn segja að það megi ekki setja miklu vandaðri hugmyndir í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og aðildarumsóknina að Evrópusambandinu.

Virðulegur forseti. Ég held því ekki fram að Evrópusambandið hafi skaðað friðinn í Evrópu en það sem ég geri athugasemd við er að það mátti lesa úr orðum hv. þingmanns þá skoðun að það hefði orðið stríð í Evrópu ef ekki hefði verið fyrir Evrópusambandið. Það held ég að sé fráleit ályktun, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt hvað það varðar. Ýmsar ástæður eru fyrir því að friður hefur haldist í löndum Evrópusambandsins þó að það hafi nú stundum verið tæpt á tímum kalda stríðsins. Hvað varðar stöðuna núna er ekki sérlega friðvænlegt í Grikklandi. Hættan á að þar taki aftur við völdum herforingjastjórn hefur ekki verið jafnmikil um áratugaskeið og óeirðir á götum orðnar mjög tíðar. Þær þvingunaraðgerðir sem Grikkir hafa verið beittir eru að mínu mati ekki til þess fallnar að gera ástandið þar friðvænlegra. Svo má líka nefna að aðkoma Evrópusambandsins að málum í Kosovo-héraði og í Bosníu var nú ekki sérstaklega myndugleg, a.m.k. framan af, og Bandaríkjamenn gripu þar inn í þó að þeir væru þar að fara inn á evrópskt áhrifasvæði. Telur hv. þingmaður til dæmis að Habsborgaraveldið Austurríki-Ungverjaland hafi verið til þess fallið að gera Evrópu friðvænlegri? Nú er ég kominn aðeins út fyrir efnið, frú forseti, en það er einfaldlega vegna þess að ég sætti mig alveg við svör hv. þingmanns að öðru leyti, þ.e. varðandi samanburðinn á því að fara annars vegar í atkvæðagreiðslu um stöðu mála í aðildarviðræðum við Evrópusambandið eða hugsanlega aðild að Evrópusambandinu og svo hins vegar þessa mjög svo óljósu atkvæðagreiðslu sem menn gera sér almennt ekki grein fyrir hverju á að skila varðandi stjórnarskrána.

Frú forseti. Í umræðu áðan um störf þingsins fyrr á þessum fundi sagði hv. þm. Mörður Árnason að Guðfríður Lilja skildi öll atriði, vafaatriði varðandi umsókn að Evrópusambandinu, en aðrir ekki. Nú er það svo að það hefur legið fyrir alla tíð síðan við sóttum um aðild að Evrópusambandinu, reyndar óskilyrt og það var dálítið merkilegt, hverjar reglur Evrópusambandsins eru um aðildarviðræður eða aðildaraðlögun nýrra ríkja. Það hefur alltaf legið fyrir. Þetta liggur nákvæmlega fyrir og það liggur líka nákvæmlega fyrir hvað felst í því að ganga í Evrópusambandið. Það er að lúta ákveðnum reglum sem Evrópusambandið hefur sett og fallast á þær. Það er alveg fráleit hugsun að Evrópusambandið fari að breyta sínum reglum fyrir Ísland. Evrópusambandið er ekki að ganga í Ísland. Ísland er að ganga í Evrópusambandið. Þetta liggur allt fyrir. Ég felst alveg á skoðun hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur að þetta liggi allt fyrir. Þeir sem ekki sjá það vilja ekki sjá það. Þeir hv. þingmenn, sérstaklega Samfylkingarinnar, sem þykjast sjá eitthvað óljóst í þessum aðildarviðræðum vilja ekki sjá það sem er alveg kristaltært. Varðandi hitt málið með þjóðaratkvæðagreiðslu um órædd mál, þá er það mál sem við ræðum hér svoleiðis gjörsamlega órætt. Menn setja meira að segja ofan í við mig sem hef farið efnislega í gegnum einstök atriði, það þykir bara slæmt að kjósendur sem eiga að fara að greiða atkvæði um þetta plagg viti hvað þeir eiga að greiða atkvæði um. Það þykir bara ótækt. Þetta á bara að fara til þjóðarinnar, hún á að samþykkja einhvern anda og síðan ætla menn að setjast niður og semja 

Virðulegur forseti. Mig langar að halda aðeins áfram þar sem síðustu ræðumenn skildu við varðandi Evrópusambandið og þær spurningar sem eðlilegt væri að spyrja um í því sambandi. Ég vil svo sannarlega taka undir og hvetja til þess að þeirri spurningu í tillögu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt hér fram, um hvort menn vilji að stjórnvöld haldi áfram aðlögunar- og viðræðuferli Íslands og Evrópusambandsins, verði bætt við þær spurningar sem spyrja á um í þessari atkvæðagreiðslu ef þingið ákveður að fara þá leið. Ég hef áður sagt að þetta ferli, og ég ætla aðeins að rifja það upp, sem þetta mál endaði í er mjög óheppilegt. Ferlið er að mínu viti ekki í nokkru einasta samræmi við þær hugmyndir sem upphaflega voru upp á borðinu. Hins vegar er alveg ljóst - auðvitað verður að virða það að einhverjir þingmenn voru mjög áhugasamir um að gera þessa tilraun með stjórnlagaráðið og vildu því fara þá leið - að það sem Framsóknarflokkurinn samþykkti á sínum tíma að yrði gert var stjórnlagaþing með bindandi niðurstöðu. Það kom svo í ljós og var á það bent að bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla með þessum hætti stæðist ekki gildandi stjórnarskrá, þannig að sú tillaga hjá okkur gekk því miður ekki upp. Hitt er svo annað að stjórnlagaþingskosningin klúðraðist og þar kom fram berlega að landið sem eitt kjördæmi og persónukjör gengur ekki heldur. Það var því verulegur munur á því ferli sem var svo tekið upp og því sem við stefndum að í upphafi að mínu mati. Það að bæta við þeirri spurningu sem ég nefndi hér á undan, frú forseti, er mjög í anda þess sem hefur komið fram í ræðum nokkurra þingmanna, þar á meðal nokkurra stjórnarþingmanna, um að það verði að fá einhverja niðurstöðu í Evrópusambandsmálið fyrir næstu þingkosningar. Hér er hreinlega verið að gefa tækifæri á því að svo verði með því að samþykkja þessa tillögu. Það er líka mikilvægt, frú forseti, úr því að við ræðum þetta, að í tillögum stjórnlagaráðs er að mínu viti verið að opna meira á framsal valds til alþjóðlega stofnana o.s.frv. Það þarf vitanlega að ræða það líka í þessu samhengi. Ég vil að það komi skýrt fram að þó svo að við séum mörg hver andsnúin því að Ísland gangi í Evrópusambandið og andsnúin því að opna á frekara framsal valds eða auðvelda það, þá eru mörg okkar hins vegar á því að Íslendingar eigi að auka þátttöku sína í erlendu samstarfi. Það er gott fyrir Íslendinga að víkka sjóndeildarhringinn og taka þátt í samstarfi þar sem setið er við sama borð og jafnræðis gætt og allt það en að fara að fela sig í hendur yfirþjóðlegu valdi með einhverjum hætti eða ganga í ríkjabandalag þar sem við verðum einhver aukastafur er eitthvað sem er alls ekki til í dæminu, svo það sé nú bara sagt. Auðvitað saknar maður þess, frú forseti, að stjórnarliðar sérstaklega og fylgjendur þessarar atkvæðagreiðslu skuli ekki hafa komið í málefnalega umræðu við okkur sem erum að ræða um einstakar greinar og breytingartillögur. Ég hefði viljað taka hér umræðu við stjórnarliða um til dæmis þessa breytingartillögu um að kanna hug þjóðarinnar varðandi Evrópusambandið. Af hverju taka menn ekki þessa umræðu og velta fyrir sér hvort þetta gangi upp eða ekki? Af hverju fjalla menn ekki um einstakar greinar í tillögum stjórnlagaráðs? Hverjar eru skoðanir stjórnarliða til dæmis á 23. gr. um heilbrigðisþjónustu, þar sem talað er um að allir eigi rétt til að njóta andlegrar og líkamlegrar heilsu að hæsta marki sem unnt er? Ég mundi vilja ræða hér við stjórnarliða um hvað þetta þýði. Hvernig á að ná þessu markmiði? Eru menn tilbúnir til að stórauka útgjöld til heilbrigðismála og lýðheilsumála til að ná svona markmiði? Að minnsta kosti þarf að fá skoðanir og rökræða slík mál. Það virðist sem kappið sé svo mikið. Ég veit í rauninni ekki hvað keyrir það kapp áfram, það er alla vega allt annað en vandvirk vinnubrögð og heilbrigð umræða að keyra fram atkvæðagreiðslu um þessar tillögur og einhverjar aukaspurningar. Frú forseti. Ég ítreka að það þarf að nota tækifærið núna og spyrja um Evrópusambandsmálið með einhverjum hætti, það þarf að komast til botns í því hvort þjóðin vilji fara þessa leið eða ekki. Það getur vel verið að einhvers staðar sé samningsflötur á þessu öllu saman en þessi spurning á fullan rétt á sér eins og aðrar spurningar sem hér hafa verið lagðar fram.

Hæstv. forseti. Í þeim tveimur ræðum sem ég hef flutt um þetta mál hef ég aðallega farið yfir vinnubrögðin og hvað ég tel að hefði verið eðlilegra vinnulag við málið. Nú er ég kominn að því að fjalla um breytingartillögurnar, bæði frá meiri hlutanum sem og þær breytingartillögur sem ýmsir þingmenn hafa lagt fram við málið. Það eru ákveðin vonbrigði að sá meiri hluti sem lagði fram breytingartillögurnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi ekki tekið þátt í þessari umræðu. Ég var satt best að segja að vonast eftir því í dag þegar hv. þm. Lúðvík Geirsson kom upp í andsvör og var hér í málefnalegri umræðu um þá þætti sem ég tel fullkomlega eðlilegt að við ræðum, m.a. þær breytingartillögur sem hér hafa komið fram sem snúa að valdsviði forsetans og eru klárlega álitamál og er fullkomlega eðlilegt að vísa spurningum um þau álitaefni til þjóðarinnar og fá leiðsögn um eins og um þær fimm eða sex spurningar sem meiri hlutinn lagði til. Einnig varðandi þjóðréttarlegar skuldbindingar, ég tel fullkomlega eðlilegt að þjóðin fái tækifæri til að segja álit sitt á því hvort þær eigi heima í stjórnarskrá, og eins fullveldisafsalið. Hins vegar hefur því miður ekki borið meira á þeim meirihlutamönnum við umræðuna í dag. Þá stöndum við í þeim sporum að þær breytingartillögur sem hafa verið bornar fram, og eru held ég yfir 20, standa þannig að þegar við greiðum atkvæði um þær hafa þær ekki fengið umfjöllun í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þær hafa ekki fengið það mat hvort þær séu, eins og segir í niðurstöðu nefndarálits meiri hlutans um viðbótarspurningu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lagði fram, eðlisólíkar eða ótengdar. Ég tel að þær séu það engan veginn og margar þeirra muni skýra jafnvel frekar þær spurningar sem hv. meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lagði fram. Til að mynda varðandi 5. tillöguna, um að atkvæði kjósenda alls staðar á landinu eigi að vega jafnt, þá komu nokkrar aukaspurningar, viðbótarspurningar, sem snúa að því máli frá hv. þingmönnum Gunnari Braga Sveinssyni og Ásmundi Einari Daðasyni, er varða til dæmis jafnrétti til búsetu, hvort það eigi að vera ákvæði um slíkt í stjórnarskránni. Það kom líka tillaga frá hópi þingmanna sem Jón Bjarnason var 1. flutningsmaður að er varðaði jafnræði allra landsmanna þegar kemur að opinberri þjónustu óháð búsetu. Ég tel að það sé ekkert óeðlilegt að velta því fyrir sér í kjölfarið. Enn fremur varðandi þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum og eins um útgjöld hins opinbera eftir landshlutum. Ég held að þetta séu allt jafnáhugaverðar spurningar. Það hefði verið áhugavert að meiri hlutinn fjallaði um þær og hefði metið hvort þær væru ótækar eða ólíkar og þær hefðu fengið jafngóða vinnu og þær tillögur sem meiri hlutinn leggur fram. Ég tel að þær höfði, margar hverjar, meira til tilfinninga fólks en að þar liggi endilega fyrir grundvallarupplýsingar sem menn geti tekið upplýsta ákvörðun um. Ég ætlaði að koma aðeins inn á breytingartillögu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lagði fram og í ljósi þeirra umræðna sem varð hér undir liðnum Störf þingsins fyrr í dag og þeim nýja meiri hluta sem varð í utanríkismálanefnd um það mál, verð ég, frú forseti, að fá að halda aðra ræðu um það þar sem tími minn er búinn og ég bið um að verða settur á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina einni spurningu til hv. þingmanns. Mín afstaða í þessu máli er sú að ég hef töluverðar áhyggjur af því hvaða áhrif þessi þjóðaratkvæðagreiðsla, verði hún að veruleika, muni hafa á þjóðaratkvæðagreiðslur framtíðarinnar. Nú er ég ein af þeim sem finnst mjög spennandi að viðhafa þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi í meira mæli en verið hefur en til þess að svo megi verða verða þær þjóðaratkvæðagreiðslur sem hér fara fram að skila niðurstöðum sem kjósendur sjá síðan að hafa einhver áhrif. Margar þeirra spurninga sem meiningin er að spyrja kjósendur að eru þess eðlis að erfitt er að sjá að þær muni skila skýrum niðurstöðum sem hægt verður að vinna eftir. Eins er vandséð hvernig verður unnið eftir niðurstöðum þessa spurningavagns, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kallar þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við tökum bara fyrstu spurninguna þar sem spurt er hvort viðkomandi kjósandi vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar að nýrri stjórnarskrá, og þeirri spurningu er hægt að svar með já-i eða nei-i, þá er erfitt að sjá þar sem tillögur stjórnlagaráðs eru fjölmargar hvernig kjósandi á að svara spurningunni, hann er t.d. mikið á móti nokkrum tillögum stjórnlagaráðs en ágætlega fylgjandi öðrum. Hvernig á kjósandinn að svara þessari spurningu? Þegar tillögur stjórnlagaráðs eru fjölmargar er maður væntanlega ekkert endilega sammála þeim öllum eða andvígur þeim öllum. Mig langar að vita hvort hv. þingmaður deilir þessum áhyggjum með mér.

Hæstv. forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns, um það hvort þetta hefði áhrif á aðrar þjóðaratkvæðagreiðslur og samspil þeirra, þá var sláandi í umræðunni hér í morgun að þeir þingmenn sem tala gjarnan hæst um lýðræðisást og að eiga hið margfræga „samtal við þjóðina“ virðast ekki vilja taka umræðuna um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar vegna þess að það vantar meiri upplýsingar og frekari upplýsingar þurfi að liggja fyrir áður en þeir virðast treysta þjóðinni af lýðræðisást sinni til að taka upplýsta ákvörðun um það. Aftur á móti virðast þeir treysta þjóðinni til að taka afstöðu til alls kyns mála er varða stjórnarskrána sem að mínu viti eru mjög tilfinningalegs eðlis. Margar ef ekki flestar af þeim spurningum sem meiri hlutinn leggur til munu menn taka ákvörðun um af tilfinningu, t.d. um það hvort þeir vilji hafa ákvæði um þjóðkirkjuna í stjórnarskrá. Það stendur ekkert hvernig ákvæði eða hvaða ákvæði heldur er þetta svona tilfinning: Vil ég hafa þjóðkirkjuákvæði í stjórnarskránni? Það verður tilfinningaleg ákvörðun. Þjóðin getur auðvitað greitt atkvæði um það. Spurningin er síðan fyrir þá sem eiga að taka við niðurstöðunni hvað hún þýðir. Eins var ég búinn að ræða í andsvari fyrr í dag um jöfnun atkvæðisréttar. Ég held að flestir skrifi upp á það og það sé líka tilfinningalegs eðlis, mönnum finnst jöfnun atkvæðisréttar eðlileg. Þýðir það þá að menn séu að tala um að fara í sömu súpuna, vil ég segja, og þegar kosið var til stjórnlagaþings, þ.e. landið eitt kjördæmi og persónukjör með þeim afleiðingum að ekki valdist sanngjarn þverskurður af þjóðinni milli landsbyggðar og höfuðborgarinnar og þéttbýlisins á suðvesturhorninu? 
             Ég held að þetta sé umræðuefni sem eigi eftir að skoða og sé alls ekki upplýst.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Þarna kom hv. þingmaður einmitt að kjarna málsins, að mínu viti, vegna þess að ef við höldum aðeins áfram með dæmið um þjóðkirkjuna gæti ég verið á þeirri skoðun að hafa ætti ákvæði um þjóðkirkjuna í stjórnarskrá sem fæli í sér að það væri þjóðkirkja hér á landi með svipuðum hætti og verið hefur. Einhver annar gæti verið á þeirri skoðun að það ætti að vera ákvæði um þjóðkirkju í stjórnarskrá sem bannaði þjóðkirkju á Íslandi. Ég sé ekki hvað niðurstaða þessarar könnunar á að hafa í för með sér. Ég er svolítið hugsi yfir því ef lögin sem eru í gildi um þjóðaratkvæðagreiðslu heimila að svo opnar spurningar séu lagðar fyrir hvort við þurfum ekki einfaldlega að breyta þeim. Ég tel að í þjóðaratkvæðagreiðslu verði að vera mjög skýr valkostur og skýrt hvaða áhrif niðurstaðan muni hafa, eins og var í þjóðaratkvæðagreiðslunni um Icesave. Það var alveg ljóst hvaða áhrif já mundi hafa og hvaða áhrif nei mundi hafa. Hér erum við hins vegar með spurningar sem er algjörlega óljóst hvaða áhrif hafa. Í stað þess ættum við að fara í þá vinnu að ræða efnislega um tillögur stjórnlagaráðs og leggja svo fyrir þjóðina spurningar um fullmótuð ákvæði sem gætu farið í nýja stjórnarskrá. Ég tel að ef á annað borð á að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu stigi sé rétta leiðin sú að koma með fullmótaðar tillögur að ákvæðum í stjórnarskrá og leita eftir afstöðu þjóðarinnar til þeirra. Fyrst landskjörstjórn gerir ekki sterkari athugasemdir við þetta fyrirkomulag tel ég að það þurfi að breyta lögunum um þjóðaratkvæðagreiðslur. Mig langar til að vita hvort hv. þingmaður sé sammála mér um það.

Hæstv. forseti. Það er ljóst að við erum að feta nýjar slóðir þegar kemur að ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslum. Það er auðvitað munur á þeim og hinum bindandi. Ég held að við verðum að ganga nokkuð hægt um gleðinnar dyr á meðan við erum að móta ákveðna aðferðafræði og safna í reynslubankann hvaða svörum slíkar atkvæðagreiðslur skila okkur í raun. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt og væri best ef hægt væri að koma því þannig fyrir að allar spurningarnar væru mjög einhlítar til að svarið yrði mjög skýrt og menn væru ekki í neinum vafa um hvað það þýddi. Ég nefndi það í ræðu minni áðan að ég held að þeim spurningum sem meiri hlutinn hefur lagt fram verði á margan hátt svarað matskennt og af tilfinningu og að svörin segi ekki endilega skýrt hvað eigi síðan að gera með niðurstöðuna. Svo kemur auðvitað umræðan um niðurstöðuna. Ekki vitum við hvernig hún verður eða hvernig skiptingin verður þar á milli. Hvað þýðir t.d. ef lítill meiri hluti, 51%, svarar í aðra áttina og 49% í hina? Við vitum heldur ekki hvernig á að meta það ef þátttakan verður mjög lítil og annað í þeim dúr. Þess vegna held ég að við ættum að feta þessa braut varlegar en við erum að gera. Ég held samt að við eigum að fara þessa braut og skynsamlegt sé að feta leið hins beina lýðræðis. Við eigum að fara varlega með þetta úrræði og læra af reynslunni. Smátt og smátt getum við kannski þróað okkur út í það, ef við viljum og teljum að það sé góð reynsla af því, að fara eins langt og Svisslendingar hafa gert með beint lýðræði. En að hoppa þangað strax á þessum tímapunkti vil ég ekki. Við þurfum kannski að skoða löggjöfina sem við höfum mótað um þetta efni nú 

Virðulegi forseti. Þessi salur hefur oft og tíðum verið fámennur af stjórnarliðum í þessari umræðu. Til upplýsingar er algjörlega ljóst að enginn stjórnarliði er innan dyra núna. Það eru eðlilegar skýringar á því vegna þess að okkur barst það til eyrna að nú væru þingflokksfundir hjá báðum stjórnarflokkunum, bæði hjá þingflokki Vinstri grænna og hjá þingflokki Samfylkingarinnar. Ég verð að gera athugasemd, frú forseti, við það að þingfundur skuli vera haldinn á sama tíma og þingflokksfundir stjórnarflokkanna, ekki að þeir megi ekki funda hvenær sem þeim sýnist en það er lágmarkskurteisi við hið háa Alþingi að þingmenn, nefndarmenn og talsmenn þess máls sem við erum að ræða, sýni okkur þann sóma að sitja yfir umræðunni og svara þeim spurningum sem til þeirra er beint. Frú forseti. Ég óska eftir því að gert verði hlé á þessum þingfundi á meðan þingflokksfundir standa yfir.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað út af sama máli. Ég tel fulla ástæðu til að gera hlé á þingfundi meðan stjórnarflokkarnir funda. Í ljósi þess er vitanlega svolítið sérstakt að taka umræðu um einstakar greinar stjórnarskrárinnar, eins og margir þingmenn hafa gert. Ég er búinn að tala tvisvar í dag í þessu máli um tillögu Vigdísar Hauksdóttur. Ég sakna þess að flokkar sem kenna sig við samræðustjórnmál skuli ekki á nokkurn hátt taka þátt í þeirri samræðu sem þarf að vera og á að vera í þinginu um þessa tillögu. Það er helber dónaskapur, frú forseti, að þessir flokkar skuli halda þingflokksfundi og taka þar af leiðandi allt sitt fólk inn á lokaða fundi í stað þess að fylgjast með þeirri umræðu sem fer fram í þingsal. Þetta er sú virðing sem þessir flokkar kjósa að sýna stjórnarskrárumræðunni, stjórnarskránni og þinginu. Það er full ástæða til að gera hlé á fundinum þar til fundum þeirra er lokið svo að þetta fólk, þessir ágætu þingmenn, geti fylgst með umræðunni sem þeim veitir svo sannarlega ekki af.

Forseti hefur óskað eftir því við aðstoðarmenn að þeir kanni hvort um þingflokksfundi er að ræða. Ef svo er hyggst forseti fresta fundi liggi þær upplýsingar fyrir.

Hæstv. forseti. Ég sé að ég var fullfljótur á mér að gleðjast yfir því fyrr í dag að hv. þm. Lúðvík Geirsson tæki þátt í umræðunni og telja að það væri vísir að því að nú mundi umræðan breytast og menn tækju hér málefnalega umræðu, en hv. þingmaður kom einmitt inn á að nauðsynlegt væri að taka umræðu um nokkra þætti. Nú þegar það er upplýst og ef það reynist rétt að búið sé að taka alla stjórnarliða úr þingsal og setja þá inn á lokaða þingflokksfundi, er það auðvitað algjörlega óásættanlegt fyrir okkur sem erum að bera fram spurningar og viljum fá málefnalega umræðu við meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ekki síst og þá stjórnarliða sem vilja taka þátt í umræðunni og að aðrir sem hér hafa kannski talað hæst um lýðræðisást og beint lýðræði væru til staðar í salnum eða ættu þess kost að vera í salnum en væru ekki bundnir á lokuðum þingflokksfundum. Ég tek undir þá ósk sem hér hefur komið fram að það verði upplýst hvort um slíka fundi sé að ræða 

Frú forseti. Það þykir ekki eðlilegt að halda nefndarfundi meðan á þingfundi stendur og mér finnst það horfa eins við þegar heilu flokkarnir halda þingflokksfundi. Hins vegar hefur þátttaka stjórnarliða í umræðunni ekki verið þess eðlis að það breyti neitt voðalega miklu, þeir vilja greinilega ekki og geta kannski heldur ekki rætt tillögu stjórnlagaráðs efnislega. Til þess þurfa menn að setja sig inn í málið, bera saman núverandi stjórnarskrá og nýju hugmyndirnar og fara í gegnum þá umræðu sem fór fram í stjórnlagaráði. Það er kannski skýringin á þessu eða bara almennt áhugaleysi á stjórnarskránni sem ég vona að sé ekki. Ég styð það, í þeirri veiku von að hv. stjórnarþingmenn taki einhvern efnislegan þátt í umræðunni, að þingfundi verði slitið og gef þeim tækifæri til þess.

Forseti hyggst nú fresta fundi í 5 mínútur.

Virðulegur forseti. Nú hefur komið í ljós að þingflokksfundi Samfylkingarinnar er lokið og hefur samkvæmt fréttum Ríkisútvarpsins staðið frá hálffjögur þannig að allt sem við höfum sagt hér síðastliðinn klukkutíma hefur algjörlega farið fram hjá öllum þingmönnum Samfylkingarinnar og hætt er við því að að minnsta kosti hv. þm. Pétur H. Blöndal muni fyrir vikið þurfa að fara aftur yfir þau atriði sem hann rakti hér síðasta klukkutímann. Getur hæstv. forseti upplýst okkur um hvort Vinstri hreyfingin – grænt framboð sitji enn á þingflokksfundi og ef svo er, hvort eðlilegt sé að halda þingfundi áfram fyrr en þeim fundi er lokið? Því að Ríkisútvarpið upplýsti um það, virðulegur forseti, að báðir stjórnarflokkarnir ætluðu að halda þingflokksfundi klukkan hálffjögur.

Frú forseti. Sem sjá má er ég ekki á þingflokksfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, heldur í þingsal tilbúin til að halda áfram að hlýða á misefnismiklar ræður stjórnarandstöðunnar og andsvör eða samsvör þingmanna hennar hvers við annan. Ég verð að segja vegna orða hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að ég held að það sé óþarft fyrir hv. þingmenn að endurtaka það sem þeir hafa verið að segja hér síðasta klukkutímann, því að það hefur allvel verið fylgst með því. Ég treysti því að hv. þm. Pétur H. Blöndal muni flytja innan skamms sína tólftu ræðu um þessi mál. Við munum að sjálfsögðu fylgjast með henni eins og hinum ellefu líka.

Hæstv. forseti. Þetta er allt hið undarlegasta mál, maður veit ekki hvort maður þarf, eins og aðrir þingmenn hafa velt hér upp, að endurflytja ræðu sína. Að minnsta kosti fékk ég ekki svör frá þeim þingmönnum sem standa að þessu máli við þeim spurningum sem ég varpaði fram í síðustu ræðu minni og heldur ekki í fyrri ræðum mínum um þetta mál. Ég hvet hæstv. forseta til að vekja athygli þingmanna meiri hlutans á því að hér er í gangi umræða um mikilvægt málefni. Það væri því mjög til bóta fyrir umræðuna ef þeir hv. þingmenn gætu blandað sér í hana, rætt við okkur og svarað þeim fjölmörgu spurningum sem beint er til þeirra hv. þingmanna. Annars lítur þetta þannig út að þeir vilji ekki standa við þessa tillögu eða treysti sér ekki til að svara þeim spurningum sem hér er beint að þeim.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að gera athugasemd við orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um hvernig þingmenn eru sagðir starfa hér. Það er búið að fara yfir 20 til 30 breytingartillögur sem liggja fyrir, það er búið að fara efnislega yfir megnið af tillögum stjórnlagaráðs en ég veit ekki til þess að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir eða nokkur annar þingmaður stjórnarliðanna hafi blandað sér í þær umræður, lýst skoðun sinni á þessum tillögum, lýst skoðun sinni á einstökum greinum stjórnlagaráðs, hvort þær gangi upp, hvort menn eru almennt sammála þeim öllum eða engum. Það hlýtur að vera krafa okkar þegar við ræðum eins stórt málefni og stjórnarskráin er að menn komi og ræði við þá sem hafa áhuga á að blanda sér í umræðuna og komi með athugasemdir, að þingmenn sem hafa einhvern einasta áhuga á stjórnarskránni segi sína skoðun. Hver er til dæmis skoðun hv. þingmanns á þeim breytingartillögum sem hér hafa komið fram eins og að spyrja þjóðina um Evrópusambandið? Finnst hv. þingmanni 

Frú forseti. Ég vek athygli virðulegs forseta á því að enn hefur ekki komið fram hvort þingflokksfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er lokið eða ekki. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sýndi sig hér í ræðustól og sagðist ekki vera á þingflokksfundi en það kom hins vegar ekki fram í máli hv. þingmanns hvort slíkur fundur stæði yfir, fundur sem hv. þingmaður er þá væntanlega að skrópa á, eða hvort honum sé lokið. Upplýst var um það í fréttum Ríkisútvarpsins að þingflokkar stjórnarflokkanna ætluðu að funda klukkan hálffjögur og þrátt fyrir það var ekki gert hlé á þingfundi. Það sýnir kannski hversu lítinn áhuga þingmenn stjórnarflokkanna hafa á efnislegri umræðu um þetta mál, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi hér áðan, að maður kannast ekki við að hafa heyrt einn einasta þingmann stjórnarliðsins lýsa skoðun sinni á einni einustu breytingartillögu hér úr ræðustól þingsins.

Virðulegi forseti. Mér finnst fremur ógeðfellt að þingmenn geti komið hér upp í ræðustól án þess að fá athugasemd frá hæstv. forseta um að leggja mat á efnisinnihald þeirra ræðna sem þingmenn hafa haldið hér. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom hér upp og taldi að þær ræður sem væru fluttar hér í þingsal væri misefnislegar og misgáfulegar. Mér finnst þetta ekki samræmast þingsköpum, frú forseti, vegna þess að hér ríkir málfrelsi. En þetta er eitthvað sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur gjarnan tamið sér að vera hálfgerður uppalandi í þinginu og gagnrýna aðra þingmenn með þessum hætti og leggja mat samkvæmt eigin stiku á hvað sé efnislegt og hvað sé málefnalegt og hvað ekki. Virðulegi forseti. Þetta hlýtur forsætisnefnd að taka fyrir, hvað má og hvað ekki, fyrst einn 

Forseti vill af gefnu tilefni taka fram að þingmenn bera ábyrgð á eigin orðum í ræðustól. Það er ekkert í þingsköpum sem segir að forseti geti takmarkað það málfrelsi þingmanna.

Frú forseti. Ræða hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur staðfesti það sem ég sagði hér í ræðustól. Ég sagði að ræður stjórnarandstæðinga í þessu máli hefðu verið misinnihaldsríkar. Það voru mín orð, ekki þau sem hv. þingmaður lagði mér í munn.

Frú forseti. Fyrst hv. þingmenn eru farnir að gefa einkunnir vona ég að ég falli í hóp þeirra sem flytja efnismikla ræðu, það er bara mín von.

Álfheiður gekk úr þingsal. Þú færð ekki dóm.

Hún gekk hjá, ég fæ ekki dóm, það er slæmt. Ég ræddi áðan um utanríkismál og ég náði því miður ekki að klára það. Ég ætla sem sagt að reyna núna að komast yfir utanríkismálin og breytingar á stjórnarskrá. - Frú forseti. Er eitthvað að klukkunni, fæ ég ekki fimm mínútur? Já, nú er þetta komið.

Klukkan er komin í lag fyrir hv. þingmann.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Það sem ég ætlaði í fyrsta lagi að ræða betur er 3. mgr. 109. gr. í tillögum stjórnlagaráðs. Ég tel mjög mikilvægt, frú forseti, að þjóðin viti af þessu. Hér stendur, með leyfi frú forseta: „Ákvörðun um stuðning við aðgerðir sem fela í sér beitingu vopnavalds, aðrar en þær sem Ísland er skuldbundið af samkvæmt þjóðarétti, skal háð samþykki Alþingis.“ Þetta segir í tillögum stjórnlagaráðs. Þetta er að sjálfsögðu, geri ég ráð fyrir, endurómun af ákvörðun um að styðja aðgerðir Bandaríkjamanna í Afganistan og víðar og speglar svona ákveðinn tíðaranda. En hvað gerist ef ráðist er á Ísland? Þá hafa menn yfirleitt ekki langan tíma til að setjast niður á fundum Alþingis og fara að ræða: Heyrðu, hvað gerum við nú? Hvað ætlum við að gera ef ráðist er á Ísland? Nú er það ekkert alveg fjarlægur möguleiki. Það hefur komi fyrir í mannkynssögunni að ráðist hefur verið á þjóðir. Ég mundi vilja að þessu yrði breytt þannig að hægt væri að bæta við „eða til varnar landinu“, þ.e. ef verja þarf landið þurfi ekki endilega ákvörðun Alþingis. Þetta finnst mér mjög mikilvægt  Frú forseti. Ég vil benda á að þetta er stjórnarskráin sem við erum að ræða um og það má ekki brjóta hana. Ég mundi vilja að þetta yrði lagað. Nú veit ég ekki hvar það ætti að gerast vegna þess að við erum núna að ræða ferli þar sem þetta fer til atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni. Ef einhver bendir á þetta þegar menn greiða um þetta atkvæði þá kynni að vera að einhverjir greiddu atkvæði gegn allri stjórnarskránni út af þessu litla atriði sem ég benti hér á sem er sjálfsagt að laga. Þá kem ég að breytingum á stjórnarskrá. Þær eru nefndar í 113. gr. og eru afskaplega auðveldar. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarp til breytingar á stjórnarskrá skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar.“ Einfaldur meiri hluti á Alþingi getur samþykkt breytingu á stjórnarskrá. Það getur meira að segja komið upp sú staða að það séu 32 þingmenn í salnum og þá gætu 17 þingmenn samþykkt breytingu á stjórnarskrá. Svo kastar nú tólfunum þegar kemur að því hvað gerist svo: „… skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Atkvæðagreiðslan skal fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins á Alþingi.“ Engin skilyrði eða þröskuldar. Ef lítill áhugi er á málinu nema hjá þeim sem hafa sérstakan áhuga á þessu einstaka máli, segjum kosningaþátttakan yrði 30%, gætu í rauninni 16% þjóðarinnar samþykkt breytingar á stjórnarskrá. Mér finnst þetta algjörlega ótækt, frú forseti, vegna þess að ég tel að stjórnarskrá eigi að vera sáttmáli þjóðarinnar, eigi að njóta almennrar samþykktar hjá þjóðinni. Svo segir enn frekar: „Hafi 5/6 hlutar þingmanna samþykkt frumvarpið getur Alþingi þó ákveðið að fella þjóðaratkvæðagreiðsluna niður …“ Sem sagt stjórnarskráin leyfir það að ef 5/6 hlutar þingmanna þ.e. ef 55 þingmenn eða svo, 53 þingmenn samþykkja breytingar á stjórnarskrá þá sé það orðin stjórnarskrá. Frú forseti. Það þarf ekkert að spyrja þjóðina. Mér finnst þetta allt of létt. Ég geri kröfu til þess að þetta verði lagað áður en við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu með þetta.

Hæstv. forseti. Nú er það svo að það stóð yfir þingflokksfundur þegar ég hélt ræðu mína hér fyrr í dag þar sem ég varpaði fram spurningu til þeirra hv. þingmanna meiri hlutans sem standa að þessu máli um það hvort það hefði verið íhugað af hálfu nefndarinnar að láta fara fram svokallaða forprófun á þeim spurningum sem meiningin er að leggja fyrir þjóðina. Það er mikilvægt að fá svör við þessari spurningu. Þegar gerðar eru spurningar sem unnið er eftir í rannsóknum, og þetta er viðurkennt í aðferðafræðinni, er þeirri aðferð oft beitt til að sníða helstu agnúa af þeim spurningum sem ætlunin er að leggja fyrir og til að sannprófa það að spurningarnar séu skiljanlegar og að þeir sem taka þátt í að svara þeim skilji þær á sama hátt sem er gríðarlega mikilvægt þegar spurningum er varpað fram ef hægt á að vera að vinna með niðurstöðu kannananna. Þessari spurningu hefur ekki verið svarað og óska ég eftir að flutningsmenn þessarar tillögu komi hér og svari mér um þetta málefni. Ég hef talsvert velt því fyrir mér hvort lögin um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna þarfnist endurskoðunar í kjölfar þess máls sem hér liggur fyrir. Það er mikilvægt að þjóðaratkvæðagreiðsla skili skýrum niðurstöðum sem kjósandinn sér síðan að unnið er með. Ef svo er ekki er hætt við því að þátttaka í þjóðaratkvæðagreiðslum framtíðarinnar verði lítil og áhugi kjósenda þverri á því að taka þátt í málsmeðferð sem þessari. Því þarf að vanda til verka og því þurfa spurningar að vera skýrar. Ég hef ákveðnar efasemdir um að rétt sé að hafa þann möguleika að beina spurningum sem ekki fela í sér efnislega niðurstöðu til kjósenda, í þessu tilviki tilvonandi ákvæði í stjórnarskrá, ég hef efasemdir um að hægt eigi að vera að leggja fram slíkar spurningar. Ég tel réttara að hafa lögin þannig að um sé að ræða beinar tillögur sem kosið er um eða kosið er á milli þannig að ljóst sé hvað felst í spurningunum sem beint er til kjósenda og hvaða áhrif já muni hafa og hvaða áhrif nei muni hafa. Í þessu tilviki er það ekki skýrt. Ef við tökum sem dæmi spurningu nr. 2 í breytingartillögunni sem hljóðar svo: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?“ Þeirri spurningu er hægt að svara með já-i eða nei-i. Gallinn við þessa spurningu er sá að menn skilja ekki allir hugtakið þjóðareign á sama hátt. Það er ekki ljóst - verði svarið og niðurstaðan úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu já, að þorri manna vilji hafa slíkt ákvæði inni í nýrri stjórnarskrá - hvað slíkt ákvæði muni fela í sér vegna þess að það er ekki ljóst hvað þetta hugtak þýðir í hugum þeirra sem taka afstöðu til þessarar spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef kjósandinn segir já við þessari spurningu og hefur ákveðnar væntingar um hvað slíkt ákvæði í stjórnarskrá muni fela í sér getur niðurstaðan orðið allt önnur en sami kjósandi vildi þegar hann var að taka afstöðu til þessarar spurningar. Jafnframt er 1. spurningin með ákveðinn galla vegna þess að þar er spurt, með leyfi forseta: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? “ Svarmöguleikarnir eru já eða nei. Tillögur stjórnlagaráðs eru mjög margar og hver og einn kjósandi getur haft mjög mismunandi afstöðu til þeirra. Ef kjósandi er mjög andsnúinn einni hugmynd stjórnlagaráðs ætti kjósandinn þá að segja nei? Þá væri hann að segja nei við öllum tillögum stjórnlagaráðs. Eða ætti hann að segja já og ætti þá á hættu að það ákvæði eða atriði sem hann er mjög andsnúinn lenti inni í nýrri stjórnarskrá? Það mundi kjósandinn væntanlega ekki vilja og mundi þess vegna segja nei. Þá fáum við í rauninni skekkta niðurstöðu. Þess vegna hefði verið betra að það væri bara spurt beinna spurninga um tillögur að orðalagi í nýrri stjórnarskrá. Þá mundum við fá niðurstöður gagnvart þeirri tillögu sem væri þá annaðhvort samþykkt eða felld og þá væri 

Virðulegi forseti. Ég hef í fyrri ræðum mínum einkum og sér í lagi verið að ræða um hugtakið þjóðareign á náttúruauðlindum. Ég hef látið ógert að velta upp hinu hugtakinu sem kannski skiptir ekki síður máli í þessu samhengi sem er hugtakið auðlind. Nú stendur til að senda til þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu hvort þjóðin segi já eða nei við því að það eigi að vera þjóðareign á öllum náttúruauðlindum. Þá er mjög mikilvægt að einhvers konar sameiginlegur skilningur sé á því hvað þessi hugtök þýða. Ég hef bent á að hugtakið þjóðareign er mjög loðið og það hefur ýmsa galla og nær væri að orða þetta skýrar, eins og til dæmis að spyrja þjóðina hvort sé eðlilegt að allar náttúruauðlindir séu í ríkiseign og með óframseljanlegum hætti eða eitthvað þess háttar. Þá er alveg skýrt hver fer með eignarhaldið o.s.frv. Spurningin um hvernig eigi að skilgreina náttúruauðlind skiptir verulega miklu máli og það er ekki víst að allir leggi nákvæmlega sama skilning í það. Það sem strax skiptir máli er þetta: Erum við að tala um að allar þekktar náttúruauðlindir sem eru núna til staðar mundu falla undir þetta ákvæði eða, sem ég tel reyndar líklegt að hér sé verið að ræða um, þær auðlindir sem við eigum eftir að uppgötva? Virðulegi forseti. Það er ekki þannig, og ég ætla að leyfa mér að segja guði sé lof, að Íslendingar séu búnir að uppgötva allar náttúruauðlindir sem hér eru. Tæknibreytingar, breytingar á mörkuðum o.s.frv. gera það að verkum að hlutir sem við töldum að hefðu lítið eða jafnvel ekkert verðgildi verða verðmætir. Náttúruauðlindir sem menn litu fram hjá fá allt í einu mikið verðgildi. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Meðal annars gerist þetta þannig að einstaklingar hætta fjármunum sínum og verja tíma sínum í að þróa auðlind og finna leið til að nýta hana, annars vegar til að leita að mörkuðum og hins vegar til að þróa tækni til að tryggja að kostnaðurinn við að nýta auðlindina sé lægri en sá afrakstur sem í boði er eða mögulegur er. Þetta er alveg gríðarlega mikilvægt mál og auðlegð þjóða hvílir mjög á því að þessi, ef ég leyfi mér að sletta, virðulegi forseti, prósess geti gengið þannig fyrir sig að það sé hvati hjá þjóðinni eða hjá einstaklingunum til að leita nýrra auðlinda og þróa þær. Þá skiptir máli að menn hafi einhverja tryggingu fyrir því hvernig síðan verði farið með eignarréttindi á slíkum auðlindum. Það má augljóst vera, frú forseti, að ef fyrirkomulagið er þannig að allar auðlindir sem fá verðmæti verða sjálfkrafa eign ríkisins gefur augaleið að það dregur úr hvatanum hjá einstaklingunum til þess að leita nýrra auðlinda og fjárfesta og taka áhættu og verja tíma sínum til að þroska og þróa slíkar auðlindir. Þjóð sem á jafnmikið undir því að nýta auðlindir landsins, eins og við Íslendingar, hlýtur að vilja hafa alla þá umgjörð utan um auðlindanýtinguna sem hvetur til þess að menn leiti nýrra auðlinda og geri þær verðmætar. Auðlindir eru ekki verðmætar í sjálfu sér, auðlindir verða verðmætar vegna þess að menn finna leiðir til að nýta þær með minni tilkostnaði en sá afrakstur sem myndast. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það skipti máli, úr því að spyrja á þjóðina, að það komi alveg skýrt fram að ekki sé bara verið að tala um þær auðlindir sem nú eru ekki í einkaeign eins og lagt er upp með, heldur líka allar þær auðlindir sem kunna að finnast á Íslandi, kunna að verða þróaðar, verði sjálfkrafa ríkiseign, af því að ég tel augljóst af ummælum hv. stjórnarþingmanna að sá skilningur sem lagður er í hugtakið þjóðareign sé sami og ríkiseign. Ég vil að þetta sé alveg skýrt. Þetta þarf að koma skýrt fram þannig að þegar þjóðin er spurð þessarar spurningar liggi fyrir einhvers konar sameiginlegur skilningur á þessu. Því miður er spurningin allt of almennt og allt of óljóst orðuð hvað þetta varðar til þess að það geti komið frá þjóðinni einhvers konar leiðsögn sem Alþingi getur tekið og unnið með án þess að hér verði endalaust deilt um nákvæmlega hvað í svarinu var fólgið. Ef svarið verður já við þessari spurningu, þýðir það um leið að þjóðin hafi sagt að allar auðlindir sem kunna að finnast í framtíðinni eigi líka 

Ég hef ekki lagt í vana minn að fara í andsvör við samflokksmenn, hef engu að síður gert það nokkrum sinnum, en mig langar núna til að spyrja hv. þingmann nokkurs vegna þess að það efni sem hann ræddi, auðlindir og eign á auðlindum og þjóðareign á auðlindum og annað slíkt, er mjög í tísku sem stendur. Við erum eiginlega að ræða um tvo skóla í þessum efnum, annars vegar að útgerðarmenn eigi bara ekkert kvótann og það eigi að taka hann af þeim helst sem allra fyrst og láta fulltrúa þjóðarinnar fá hann, sem oft og tíðum er í hugum þessa fólks ríkið, og hins vegar að auðlindirnar séu í eigu útgerðarmanna sem hafa tekið áhættu og gert út skip og annað slíkt. Sér hv. þingmaður einhverja málamiðlun þarna á milli eða eiga menn bara hreinlega að tala í kross eins og þeir hafa gert, hlusta ekki á rök hver annars? Aðrir segja að fiskurinn í sjónum og rétturinn til að veiða hann sé eign þjóðarinnar í einhverjum skilningi og oft og tíðum að ríkisvaldið eigi að fara með hana, sem sagt að ríkið eigi að eiga hana, og svo segja hinir að útgerðarmennirnir hafi aflað sér þessarar reynslu, að þekking þeirra, mannvit, dugnaður og frumkvæði hafi skapað þessi verðmæti. Sér hv. þingmaður einhverja leið til að sætta þessi að mínu mati allt að því ósættanlegu sjónarmið?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hreyfir hér einni af grundvallarspurningum stjórnmála á Vesturlöndum um langa hríð, þ.e. um eignarhald auðlinda. Einkum hafa menn tekist á um eignarhald á landi, en í okkar tilfelli, á Íslandi, höfum við á undanförnum áratugum tekist á um eignarréttindi varðandi sjósóknina. Í fyrsta lagi höfum við þurft að horfast í augu við það að sjósóknin er takmörkuð endurnýjanleg auðlind. Menn hafa áttað sig á því og skilja að það þýðir ekkert að hafa opinn aðgang að auðlindinni, þar með mundum við sóa allri auðlindarentunni. Þessa umræðu þekkir hv. þingmaður jafn vel og ég. Ég er þeirrar skoðunar að í því tilviki sem hv. þingmaður tilgreinir, þ.e. fiskveiðunum á Íslandsmiðum, hafi íslenska ríkið fullveldisrétt yfir fiskstofnunum, það geti meinað til dæmis mönnum af erlendu bergi brotnum að stunda hér veiðar, það hafi ákvörðunarrétt um heildarafla o.s.frv. en síðan sé affarasælast fyrir þessa þjóð að hafa eignarrétt á nýtingarréttinum, hann sé framseljanlegur, geti gengið kaupum og sölum, sé veðsetjanlegur o.s.frv. Þannig myndum við auð og sá auður nýtist síðan bæði til að standa undir endurnýjun í þessari grein, þ.e. á framleiðslutækjunum, og hins vegar til fjárfestinga annars staðar. Smám saman verða þjóðir ríkar nákvæmlega þannig. Þetta á ekki bara við um sjávarútveg, þetta á við um alla auðlindanýtingu. Það sem ég var að benda á í minni ræðu, virðulegi forseti, er að auðlindirnar sem við þekkjum núna eru ekki þær einu heldur eiga auðlindir eftir að verða til. Það sem ég finn varðandi þá spurningu sem er lögð hér upp er að það þarf að vera á hreinu að ekki sé bara átt við þær auðlindir sem við þekkjum núna, heldur að við ætlum að taka upp það fyrirkomulag að allar auðlindir sem finnast í framtíðinni verði sjálfkrafa samkvæmt stjórnarskrá 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni að þetta er meginumræða. Ég hef grun um að hvatinn að breytingu á stjórnarskránni sé að hluta fólginn í þessu. Mjög margir setja á oddinn varðandi breytingu á stjórnarskránni hvernig tekst að leysa vandamál um eignarhald á aflahlutdeild og kvóta. Það var ríkið sem takmarkaði aðild að auðlegðinni, það var ríkið sem setti lög og reglur sem takmörkuðu aðgang að auðlindinni. Á ekki ríkið í rauninni réttinn, þ.e. á það ekki að fá þann auð sem myndast þegar aðgangur er takmarkaður? Það er takmörkunin á aðganginum sem býr til auðinn sem felst í fiskveiðiauðlindinni eða því sem menn kalla fiskveiðiauðlind. Eru þá ekki rök fyrir því að ríkið eigi þetta í einhverjum skilningi? Hv. þingmaður kom ekki inn á það sem ég spurði hann um. Hvernig á að sætta sjónarmið þeirra sem segja að kvótinn sé sameign þjóðar í einhverjum skilningi? Sameign er óljóst hugtak og þjóð er óljóst hugtak og auðlind er líka óljóst hugtak. Hvernig sér hv. þingmaður lausn á því að sætta þessar mismunandi skoðanir og mismunandi fylkingar? Eða er engin ástæða til þess? Nú finnst mér nefnilega að fylgi þeirra sem vilja að fiskveiðiauðlind sé í eigu þjóðarinnar, sameign þjóðarinnar, hafi vaxið bæði á þingi og eins úti í þjóðfélaginu. Sennilega hangir það saman við aukningu á Reykjavíkursvæðinu sem á lítinn kvóta á hvern íbúa. Er ástæða til að sætta þessi sjónarmið?

Virðulegi forseti. Sáttin felst í því að á Íslandi verði rekinn hagkvæmur sjávarútvegur sem myndar auð sem síðan er hægt að skattleggja og nota til fjárfestinga, bæði í sjávarútvegi og öðrum greinum. Þannig vex auður þessarar þjóðar. Þannig batna lífskjör þessarar þjóðar. Það er á þeim grundvelli sem sáttin á auðvitað að byggjast. Enginn dregur í efa yfirráðarétt íslenska ríkisins yfir fiskveiðistofnunum. Hér er einungis verið að spyrja um takmörkunina sem fylgir þeirri ákvörðun sem tekin var á þeim tíma þegar menn horfðust í augu við það að við vorum að sóa allri auðlindarentunni og ég leyfi mér að rifja það upp fyrir hv. þingmann, sem auðvitað þekkir þessa sögu, að sú staða var komin upp að það þurfti að taka aftur og aftur fjármuni úr ríkissjóði til að styrkja og styðja við þessa atvinnugrein vegna þess að fyrirkomulag fiskveiðanna var með þessum hætti. Ef það á að taka áfram þá líkingu sem hv. þingmaður velti hér upp um stöðu ríkisins ef það takmarkar með lögum sínum með einhverjum hætti aðgengi borgara að auðlindum má til dæmis minna á að eignir bænda á jörðum sínum eru tryggðar með því að ríkið setur lög sem ver þann eignarrétt. Ef lögin væru þannig að bændum væri bara falið að reyna að verja jarðir sínar sjálfir fyrir ágangi annarra og hefðu ekki ríkisvaldið að baki sér til að verja þær sjá menn hvað yrði um íslenskan landbúnað. Það yrði slegið áður en grasið væri sprottið og auðlindasóunin yrði alger. Þess vegna eru það ekki rök þó að ríkið grípi til einhvers konar takmörkunarráðstafana til að tryggja að það verði til auður vegna auðlindanýtingar. Það eitt og sér getur ekki veitt ríkisvaldinu einhvers konar eignarrétt. Ég minni líka á það, virðulegi forseti, að saga þeirra þjóða sem hafa fært undir sameign auðlindir sínar er ekkert sérstaklega glæsileg 

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að setja þessa umræðu um breytingar á stjórnarskrá í samhengi. Nú hefur því verið haldið fram í þessari umræðu að undanförnu og reyndar um nokkuð langa hríð að ákveðnir flokkar vilji ekki gera breytingar á stjórnarskrá. Því hefur sérstaklega verið haldið fram um minn flokk, Sjálfstæðisflokkinn, að hann sé mjög tregur þegar kemur að breytingum á stjórnarskrá. Ég hafna þessari skoðun algjörlega. Mér finnst að með þessu séu menn að drepa málinu á dreif. Það vita allir sem kynna sér málin að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað leitt umræður um breytingar á stjórnarskránni og í þeim ógöngum sem þetta mál hefur verið í undanfarin ár hefur Sjálfstæðisflokkurinn reynt að hafa áhrif á þá sem málið hafa borið uppi með það að markmiði að niðurstaðan gæti orðið góð fyrir stjórnarskipun landsins. Einnig finnst mér mikilvægt í þessu samhengi, virðulegi forseti, að benda á að í tillögum stjórnlagaráðsins, ef við tökum þær fyrir sérstaklega, eru auðvitað atriði sem sjálfsagt er að ræða nánar. Það er ekki eins og menn hafi ýtt þeim skilyrðislaust út af borðinu. Menn hafa hins vegar sagt að þær séu umræðugrundvöllur, innlegg í breytingar á stjórnarskránni ásamt öðrum hugmyndum sem lagðar hafa verið á borðið. Ég held að það sé enn og aftur nauðsynlegt að ítreka þetta. Gagnvart þeirri vinnu sem stjórnlagaráðsfulltrúarnir lögðu á sig, og þeir skiluðu af sér á miðju síðasta ári, hlýtur að vera dapurlegt hvernig haldið hefur verið á þessu máli á vettvangi Alþingis. Þar stendur upp á Alþingi að hafa ekki tekið það til efnislegrar umfjöllunar eins og það átti að gera. Ég hygg að þegar skýrslu stjórnlagaráðs var skilað um mitt síðasta ár hafi menn þar á bæ haldið að Alþingi færi í að ræða breytingar á stjórnarskránni, ræða efnisþætti þeirrar tillögu sem þar lágu fyrir ásamt með öðrum tillögum sem lagðar hafa verið fram í þessu efni. Með tillögu stjórnlagaráðsins, og reyndar grundvelli að henni, ég kom aðeins inn á þetta í ræðu minni í gær, er mjög mikilvæg skýrsla frá stjórnlaganefndinni. Sú nefnd var sett á laggirnar í þverpólitískri sátt í allsherjarnefnd veturinn 2010. Þá tókst í nefndinni samstaða um að setja þessa stjórnlaganefnd á laggirnar. Það tók auðvitað töluverðan tíma að ná samstöðu um hvernig best væri að gera þetta. Niðurstaðan varð sú að setja á fót stjórnlaganefnd. Það var kosið í hana á vettvangi þingsins. Hún skilaði mjög mikilvægu innleggi í breytingar á stjórnarskránni. Það hefur heldur ekki verið umræða á vettvangi þingsins um þær tillögur sem þar komu fram. Ég kalla enn eftir því, og hugsa að ég muni gera það áfram og muni ekki gefast upp á því, að alþingismenn taki til umfjöllunar þær tillögur sem þegar liggja fyrir, tillögur eldri stjórnarskrárnefnda, tillögur stjórnlaganefndarinnar sem ég var að vísa til, aðrar tillögur sem einstakir þingmenn hafa lagt fram, þessar tillögur stjórnlagaráðs, ræði þær efnislega og breyti þessum sal í stjórnlagaþing eins og sannarlega á við. Það er löngu tímabært að sú vinna fari fram á vettvangi þingsins. Það eru fjöldamörg álitamál sem við höfum tekist á um varðandi breytingar á stjórnarskrá á undanförnum árum en þó eru ákveðin grundvallarmál sem ég hygg að samstaða hafi náðst um. Ég ítreka enn og aftur að það skýtur ansi skökku við á kosningaári til forseta að Alþingi hafi ekki tekið umræðu um stöðu forsetans á dagskrá í stjórnarskipuninni. Forseti lýðveldisins hélt ræðu 1. október þar sem hann lýsti skilningi sínum á tillögum stjórnlagaráðs og það er ekkert launungarmál að margir þingmenn stjórnarmeirihlutans voru mjög ósammála þeirri túlkun sem þar kom fram. Hún á hins vegar að vera okkur til leiðsagnar um að tillögur stjórnlagaráðs eru ekki skýrar hvað þetta varðar. Í vetur hefur ekki verið umræða í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um þennan þátt málsins. Það vekur að sjálfsögðu athygli að um þetta er ekki spurt í spurningum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni lögðum hins vegar fram varatillögu, fari þessi skoðanakönnun fram, um að sérstaklega yrði spurt um stöðu forsetans. Ég hygg, virðulegi forseti, að það sé löngu tímabært að Alþingi Íslendinga taki alvarlega umræðu um þetta mál hér.

Virðulegur forseti. Við skulum hafa hugföst nokkur grundvallaratriði um þetta mál. Nokkur atriði standa upp úr eftir allmikla umræðu. Í fyrsta lagi virðist ljóst að það er til staðar vilji hjá líklega öllum þingmönnum til að gera verulegar breytingar á stjórnarskránni. Jafnframt er nú tækifæri til að ráðast í mjög umfangsmiklar breytingar sem ekki var mögulegt að gera áður. Menn eru með öðrum orðum miklu opnari fyrir því að ráðast í slíka endurskoðun en áður var. Það er því mjög mikilvægt að nýta það tækifæri sem blasir við, tækifærið sem felst í því að í þinginu er til staðar almennur vilji til að ráðast í allsherjarendurskoðun á stjórnarskránni og bæta þau ákvæði hennar sem þarf að aðlaga breyttum tímum eða hafa reynst á einhvern hátt gölluð, jafnframt auðvitað að bæta við því sem fólki þykir upp á vanta. Þar af leiðandi er mjög skaðlegt fyrir málið ef þetta tækifæri er ekki nýtt en þess í stað farið með breytingar á stjórnarskrá sem lið í pólitískum hrossakaupum, breytingar á stjórnarskrá gerðar að leiksoppi í pólitískri stöðu ríkisstjórnarinnar. Þegar menn hlusta á umræðu þeirra fáu stjórnarliða sem hafa tjáð sig um málið í þinginu, nú síðast var það líklega bara í umræðu um störf þingsins því að þátttaka í umræðu um málið sem slíkt hefur verið afar takmörkuð hjá stjórnarliðum, eða ef menn fylgjast með því hvað þeir hafa sagt í fjölmiðlum eða annars staðar á opinberum vettvangi virðast því miður margir líta á þetta mál fyrst og fremst sem tækifæri til að koma nokkrum vinsælum pólitískum frösum á framfæri; frösum á borð við alla þá ofnotuðu frasa er varða yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að hún sé best til þess fallin að verja lýðræðislegan rétt þegar svo augljóst er af sögu undanfarinna ára að því er þveröfugt farið. Í umræðum um störf þingsins áðan varð málflutningur ríkisstjórnarinnar og það hversu þversagnakenndur hann er augljósara en nokkru sinni fyrr. Menn héldu því fram, og jafnvel sömu þingmennirnir, að það væri spurning um lýðræðislegan rétt almennings að haldin yrði atkvæðagreiðsla nákvæmlega á þann hátt sem stjórnarmeirihlutinn sér fyrir sér með þessum spurningum sem menn hafa ekki einu sinni haft fyrir að útskýra almennilega í þinginu eða taka þátt í umræðu um hvers vegna verða að vera eins og þær eru en fullyrtu á sama tíma að ómögulegt væri að ráðast í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið um hvort Ísland ætti að halda umsókn til streitu og ganga í Evrópusambandið. Annars vegar erum við með mál þar sem grundvallarstaðreyndirnar liggja fyrir eins og Evrópusambandið sjálft þreytist ekki á að reyna að benda Íslendingum á, hefur jafnvel varað við því að hér sé talað um samningaviðræður, vegna þess að það gefur til kynna að verið sé að semja um eitthvað. Út á það gangi viðræðurnar ekki, þær gangi út á það með hvaða hætti umsóknarríkið ætli að aðlaga sig Evrópusambandinu svoleiðis að það sé alveg ljóst hvað felst í Evrópusambandsaðild. Samt heldur fólk því fram að það skorti upplýsingar til að réttlætanlegt sé að setja það mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Um leið er því haldið fram að stjórnarskráin, raunar ekki stjórnarskráin heldur drög að tillögum um breytingar á stjórnarskrá sem munu eftir þjóðaratkvæðagreiðslu taka breytingum og fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu hugsanlega líka, sé mál sem sé tilbúið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Líklega hefur ekkert afhjúpað jafnrækilega hversu lítil innstæða er fyrir öllum lýðræðisfrösunum sem stjórnarliðar hafa borið fyrir sig í þessari umræðu. Höfum þá staðreynd í huga að nú er ríkur vilji í þinginu til að ráðast í breytingar á stjórnarskrá. 

Hæstv. forseti. Nú má ætla að nokkuð fari að styttast í þessari umræðu. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt áherslu á að rekja þá galla sem við teljum á þeirri hugmynd og aðferð sem verið er að fara með þessari tillögu. Tillagan gengur út á að farið verði í þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir 20. október um tilteknar spurningar, annars vegar að spurt verði hvort fólk styðji það að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá sem síðan fær eðlilega meðferð mála í þinginu og hins vegar fimm tilteknar spurningar sem allar hafa ákveðna snertifleti við stjórnarskrártillögurnar en eru þó almennt orðaðar, opnar og vísa ekki til beinna ákvæða þar. Eins og við höfum bent á mun niðurstaðan því ekki verða mjög leiðbeinandi heldur háð því að verða túlkuð á alla enda og kanta. Það er það sem við höfum áhyggjur af. Þess vegna hefur áhersla okkar sjálfstæðismanna verið á það að ef ætlunin er að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu verði það einhvers konar endapunktur í ferlinu en ekki meðan tillögurnar eru í miðri vinnslu. Það mætti færa góð og gild rök fyrir því að eðlilegt væri að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu og að hún væri þá lokapunktur í ferli stjórnarskrárbreytinga en þjóðaratkvæðagreiðsla í miðri vinnunni væri út í bláinn. Það er meginafstaða okkar í þessu, og meginandstaða okkar við málið byggir á þeirri forsendu. Eins og fram hefur komið höfum við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, lagt fram nokkrar breytingartillögur sem líta má á sem nokkurs konar varatillögur, tillögur sem við teljum eiga heima í ályktuninni verði hún samþykkt. Við leggjum áherslu á að þingið felli þessa þingsályktunartillögu en við gerum okkur grein fyrir því að það getur farið hvernig sem er og jafnvel gæti svo farið að tillagan yrði samþykkt af meiri hluta þingsins. Þá segjum við sem svo: Ef farið verður í atkvæðagreiðslu af því tagi sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir teljum við réttara að bæta við þeim spurningum sem við leggjum hér til. Þar vil ég draga þrjár sérstaklega fram, í fyrsta lagi að spurt verði um málskotsrétt forseta, í öðru lagi um þátt forseta í stjórnarmyndun og í þriðja lagi um fullveldisframsal. Nú hafa komið fram fjöldamargar aðrar breytingartillögur og án þess að ég hafi haft tök á að rýna þær allar líst mér vel á sumar, síður á aðrar, en áskil mér rétt til að taka afstöðu til þeirra hverrar fyrir sig eftir atvikum. Meginafstaðan er sem sagt sú af hálfu okkar sjálfstæðismanna að við teljum óráð að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu stigi máls. Við teljum að það verði ekki til þess að einfalda ferlið. Við teljum að þetta sér frekar til þess fallið að rugla málin og það birtist ekki síst í því að á sama tíma og þjóðaratkvæðagreiðsla verður í undirbúningi og umræður eiga sér stað um hana og þau mál sem þar á að taka afstöðu til verði nokkrir lögfræðingar að störfum við að endurskoða eða lagfæra tillögur stjórnlagaráðs út frá lagatæknilegum forsendum. Eins og ég rakti í ræðu hér í gærkvöldi mun það óhjákvæmilega leiða til einhverra breytinga á þessum tillögum. Menn geta verið þeirrar skoðunar að slíkar lagatæknilegar breytingar geti verið bæði meiri háttar og minni háttar en óneitanlega munu lögfræðilegu ráðgjafarnir koma með einhverjar tillögur til breytinga, ella væri til lítils að leita til þeirra. Þeir hljóta út frá sinni fræðilegu þekkingu og kunnáttu að koma með tillögur til breytinga. Það verður síðan vandi okkar þingmanna að greina hvað af því er efnislegt og hvað lagatæknilegt. 
             Þetta ferli á sem sagt að setja upp á sama tíma og fólk á að greiða atkvæði um stjórnlagaráðstillögurnar óbreyttar. Þetta er mjög furðuleg röð á hlutunum og skýrir andstöðu okkar við málið í megindráttum.

Frú forseti. Mér skilst að það sé búið að gera samkomulag um að ljúka þessari umræðu. Mér þykir það miður því að ég á mjög margt eftir órætt í tillögum stjórnlagaráðs. Ég tel nauðsynlegt að þjóðin viti hvað hún á að fara að greiða atkvæði um. Ég hef bent á það áður að það eru nokkur atriði í þessum drögum sem mér finnst óþarfi, eins og dýravernd, ríkisendurskoðun og aðrar stofnanir sem er búið að setja inn í stjórnarskrá. Mér finnst það þynna hana út. Hún á fyrst og fremst að fjalla um mannréttindi. Á meðan þau eru ekki 100% í lagi hér á landi - sem þau eru ekki - finnst mér ástæðulaust að þynna út stjórnarskrána með því að bæta inn fleiri atriðum eins og dýravernd. Svo er eitt sem ég hef nefnt áður, fjöldi atriða í þessum tillögum, samtals um 86, er þess eðlis að gera kröfu til þess að Alþingi geri einhverjar ráðstafanir til að stjórnarskráin verði virk. Ég ætla að nefna hér nokkur dæmi. Í 1. mgr. 20. gr. stendur, með leyfi frú forseta: „Öllum skal tryggður réttur til að stofna félög í löglegum tilgangi, þar með talin stjórnmálafélög og stéttarfélög, án þess að sækja um leyfi til þess. Félag má ekki leysa upp með ráðstöfun stjórnvalds.“ Hver á að tryggja þetta? Það vantar. Mér finnst að það eigi bara að standa: Við megum stofna félög. Punktur. Þá er stjórnarskráin klár, en átta greinar eru í þessa veru. Síðan eru 40 greinar þar sem gert er ráð fyrir að Alþingi geri eitt og annað. Ég ætla að taka eitthvað hérna af tilviljun: „Með lögum skal kveða á um rétt flóttamanna og hælisleitenda til réttlátrar og skjótrar málsmeðferðar.“ Ef engin lög eru sett, hvað þá? Er þetta fólk réttlaust? Ég hefði miklu frekar viljað segja: Flóttafólk og hælisleitendur eiga rétt á réttlátri og skjótri málsmeðferð. Þá stæði það í stjórnarskránni og þyrfti engin lög til. 40 atriði eru svona. Ég hef því miður ekki tíma til að taka nema eitt dæmi. Síðan byggja átta greinar á lagasetningu til að vera virkar. Þar ætla ég að segja til dæmis: „Vernd blaðamanna, heimildarmanna og uppljóstrara skal tryggja í lögum.“ Ef engin lög eru sett er bara engin vernd. Þetta vill Hreyfingin að þjóðin sé spurð um. 
             Svo stendur hér: „Óheimilt er að rjúfa nafnleynd án samþykkis þess sem veitir upplýsingar nema við meðferð sakamáls og samkvæmt dómsúrskurði.“ Ég hefði viljað segja í stjórnarskrá Íslands: Starf fréttamanna skal verndað sem og heimildarmanna þeirra. Punktur. Þá liggur það fyrir og þarf engin lög frá Alþingi eða neitt annað. Svo eru hérna sjö málsgreinar sem byggja á lagasetningu til að vera virkar. Þetta er það sama. Ég tek dæmi af handahófi. Nú þarf ég að velja eitthvað gott og tek 3. mgr. 11. gr.: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. má með sérstakri lagaheimild takmarka á annan hátt friðhelgi einkalífs, heimilis eða fjölskyldu ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra.“ Þarna finnst mér að eigi bara að standa: Takmarka má friðhelgi einkalífs o.s.frv. Það þarf ekki lagasetningu til. Það ætti bara að vera heimild til þess. Mér finnst þau drög sem hafa komið frá stjórnlagaráði á margan hátt mjög góð og margar góðar nýjar hugmyndir. Ég nefni Lögréttu sem þarf að endurbreyta og laga. Ráðsmennirnir fengu allt of stuttan tíma til að vinna. Það eru mjög margar athugasemdir sem ég hef gert við þessi drög. Sumt er allt að því stórhættulegt að mínu mati, sérstaklega það sem varðar utanríkismál. Ég hefði viljað að þetta yrði rætt miklu betur áður en þjóðin þarf að fara að greiða atkvæði um eitt stykki stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu. Ég hafði hugsað mér að flytja einfalda breytingartillögu við eina af spurningunum og vildi fá tækifæri til þess að kynna hana. Hún er svona, með leyfi virðulegs forseta: „2. töluliður 3. efnismálsgreinar orðist svo: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeign lýstar ævarandi opinber eign?“ Ástæðan fyrir því að ég legg þetta til er að með þessu er miklu skýrar að orði kveðið hvað átt er við. Hugtakið „þjóðareign“ er frekar loðið, um það standa miklar deilur hvað átt er við. Ég hef bent á að það getur til dæmis þýtt að kona eða karl af íslensku bergi brotinn sem býr megnið af ævinni erlendis telst áfram vera hluti af íslenskri þjóð - og þá vaknar sú spurning hvort um er að ræða einhvers konar réttindi sem viðkomandi einstaklingur fær með því að svona ákvæði yrði sett inn í stjórnarskrá. Einnig virðist sá skilningur að baki hugtakinu, þ.e. að um sé að ræða opinbera eign, komið fram hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins sem lagt hafa þessa málsmeðferð til. Vart getur verið að einungis sé það hugsað sem ríkiseign af því að ýmsar náttúruauðlindir eru nú þegar undir eign sveitarfélaganna, þess vegna orða ég það svo að um sé að ræða opinbera eign. Ef Alþingi ákveður á annað borð að fara þessa leið, að leggja þessar spurningar fram í þjóðaratkvæðagreiðslu - sem ég er á móti - þá legg ég til að þær verði í það minnsta orðaðar þannig að þjóðin viti nákvæmlega hvað verið er að spyrja um, að hugtökin séu skýr og að afleiðingarnar, þ.e. ef menn segja já eða nei, blasi við. Ég held að það sé miklu skýrara og heiðarlegra, virðulegi forseti, að tala um opinbera eign, af því að það er hvort eð er það sem talað er um í ýmsum málsskjölum og hefur komið fram hjá ýmsum hv. þingmönnum - í stað þess að nota orðið þjóðareign, sem hefur alla þá ágalla sem hér hefur verið lýst af mörgum hv. þingmönnum og eins af fræðimönnum sem skrifað hafa um þetta mál.

Forseti hefur náð samkomulagi um lyktir 2. dagskrármálsins sem verið hefur í umræðunni í dag. Sömuleiðis um lyktir þinghaldsins það sem eftir lifir þessa dags.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hæstv. forseta að forseti hefur náð samkomulagi um lyktir þessa máls en ég vil koma hingað upp til að ítreka við hæstv. forseta að það samkomulag er háð ýmsum skilyrðum um lúkningu annarra ágreiningsmála sem hæstv. forseti hefur komið í farveg. Ég vil nota þetta tækifæri og hnykkja á því að það er einlægur vilji minn að þessu ljúki með þessum hætti og ég mun standa við samkomulagið, eins og það snýr að mér og mínum þingflokki, og ég treysti því að það verði virt af öðrum þingflokksformönnum og að hæstv. forseti beiti sér fyrir því, á sama hátt og hún beitti sér fyrir þessu, að við þetta samkomulag verði staðið.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir og árétta það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði hér. Ég vil einnig bæta því við að forseti hefur gengið í málið og náð þessu samkomulagi fram, sem hlýtur að gleðja þá er starfa á Alþingi - ég verð samt að segja það, frú forseti, að mér finnst miður að umræðan um þetta mál hafi ekki verið víðtækari, að fleiri hafi ekki tekið þátt í henni. Við erum að ræða stjórnarskrá Íslands. Við erum að ræða okkar merkasta og mikilvægasta plagg. Ég hefði svo sannarlega viljað að meiri umræða hefði orðið um einstakar tillögur og athugasemdir sem hafa fylgt en svona er þetta. Ekki er heldur ástæða til að halda áfram að tala við veggina þegar þingmenn 

Frú forseti. Það er nú vonum seinna að tækifæri gefst og ráðrúm til að taka það mál á dagskrá sem nú er komið að hér í dagskrá þingsins. Það er brýnt og þarfnast afgreiðslu þingsins hið fyrsta. Eins og þeir sem fylgjast með þingstörfum hafa orðið vitni að undanfarna sólarhringa hefur hluti þingsins verið upptekinn við önnur verkefni hér í þingsal, að ræða önnur mál og koma þannig í veg fyrir að önnur mikilvæg mál kæmust á dagskrá þingsins. Hér liggur fyrir tillaga til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2012. Þetta er þingsályktunartillaga sem hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir og texti ályktunarinnar er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2012 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Þórshöfn og Reykjavík 23. mars 2012.“ Hér er sem sagt um það að ræða að ganga frá samningi milli Íslands og vina okkar í Færeyjum um veiðar innan lögsögu beggja ríkjanna á yfirstandandi ári og það er þess vegna sem ég sagði hér í upphafi að þetta væri mál sem þyrfti að fá afgreiðslu þingsins hið fyrsta. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og fengið til sín starfsmenn úr utanríkisráðuneyti og frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti til að fara yfir efni samningsins. Eins og áður greinir er með þessari tillögu leitað heimildar Alþingis til að staðfesta umræddan samning. Þessi samningur kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvor annars á yfirstandandi ári. Hann er óbreyttur frá fyrra ári að öðru leyti en því að ekki er lengur kveðið á um gagnkvæma veitingu leyfa til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu landanna. Ástæðan fyrir því að samningur af þessu tagi er gerður árlega helgast að sjálfsögðu af því að í honum er kveðið á um veiðiheimildir, þ.e. magn veiðiheimilda í lögsögu hvors ríkis um sig og þar þarf að sjálfsögðu að byggja á fiskveiðiráðgjöf frá sérfræðingum, frá Hafrannsóknastofnun, og þess vegna þarf að endurskoða aflaheimildirnar frá ári til árs. Færeysk skip munu, samkvæmt þessum samningi, fá heimild til þess að veiða 30 þús. lestir af loðnu innan íslenskrar lögsögu á loðnuvertíðinni 2012/2013 svo fremi að leyfilegur heildarafli verði að minnsta kosti 500 þús. lestir. Verði leyfilegur heildarafli hins vegar minni nemur hlutdeild færeyskra skipa 5% af honum. Þá fá Færeyingar heimild til þess að vinna loðnu um borð og landa henni til manneldis erlendis. Þannig mega þeir vinna 3/4 hluta þess kvóta sem er leyfilegur heildarafli en minni en 500 þús. lestir. Ef leyfilegur heildarafli er aftur á móti meiri en 500 þús. lestir mega Færeyingar vinna 2/3 hluta kvóta síns. Eftir 15. febrúar skal þó eigi meira en 1/3 hluti kvóta færeyskra skipa fara til manneldisvinnslu utan Íslands. Færeyskum skipum er heimilt á loðnuvertíðinni 2012/2013 að veiða allt að 10 þús. lestir af loðnu innan íslenskrar lögsögu úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Samningurinn gerir einnig ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2012. Íslenskum skipum eru heimilar veiðar á allt að 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á árinu 2012. Rétt er að geta þess að þessi samningur tók gildi til bráðabirgða 23. mars 2012, þ.e. við undirskrift, og mun öðlast endanlegt gildi þegar tilkynnt hefur verið um að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt, en það gerist með afgreiðslu Alþingis á þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar. Áður en samningurinn var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976, um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands, ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2012, en heildarafli þorsks verður þó aldrei meiri en 1.200 lestir og engar veiðar eru heimilaðar á lúðu eða grálúðu. Ég tel, frú forseti, mikilvægt að gengið sé frá þessum samningi sem allra fyrst. Það er mikilvægt að við eigum góð samskipti við vini okkar í Færeyjum um fiskveiðimálefni og þessi samningur er að sjálfsögðu liður í því. Við höfum lengstum haft mjög gott samstarf við Færeyinga á sviði fiskveiðimála og eins og ég gat um áðan var samningur gerður 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands, en það var einmitt í kjölfar þorskastríðsins og átakanna vegna útfærslu íslensku lögsögunnar í 200 mílur sem samningur var gerður við Færeyinga um heimildir þeirra til að veiða innan íslenskrar lögsögu, eins og áður segir, 5.600 lestir af botnfiski. Utanríkismálanefnd er einhuga í því að leggja til að þessi tillaga verði samþykkt að lokinni umræðu. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til álits nefndarinnar á þskj. 1347 og raunar til tillögunnar sjálfrar á þskj. 1128, en þar er að finna texta samningsins á milli Íslands og Færeyja, bæði á íslensku og færeysku. Og treysti ég því að þingmenn sem vilja kynna sér betur efni samningsins og það sem hann felur í sér leiti þá fyrir sér í umræddu þingskjali. Ég treysti því einnig að það muni engu skipta hvort þeir lesa textann á íslensku eða færeysku því að þeir eru líkir eins og við þekkjum. Þegar málið var til umfjöllunar í utanríkismálanefnd voru þrír hv. þingmenn, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Helgi Hjörvar og Mörður Árnason, fjarstaddir við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit frá utanríkismálanefnd rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Gunnar Bragi Sveinsson, Illugi Gunnarsson, Magnús Orri Schram, Ragnheiður E. Árnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Það er sem sagt tillaga okkar til þingsins að það samþykki þennan samning og ég vænti þess og vonast til þess að virðulegur forseti geti gert ráðstafanir til þess að þetta mál komist sem fyrst á dagskrá á nýjan leik á þingfundi til að greiða um það atkvæði.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Megintilgangur frumvarpsins er að innleiða þrjár EB-gerðir í íslenskan rétt og að styrkja framkvæmd norræna umhverfismerkisins hér á landi. Þá er í frumvarpinu ákvæði um færanlega starfsemi og endurskoðun starfsleyfa. Þær gerðir sem lagt er til að innleiddar verði eru reglugerð EB nr. 66/2010 um umhverfismerki Evrópusambandsins, tilskipun 2008/50/EB um loftgæði og hreinna loft í Evrópu og tilskipun 2001/81/EB frá 23. október 2001 um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 5. gr. laganna sem fjallar um heimild til handa ráðherra til að setja almenn ákvæði um framkvæmd mengunarvarnaeftirlits í reglugerð. Þessi ákvæði varða í fyrsta lagi ákvæði um umhverfismerki á vörur og þjónustu og í öðru lagi almenna áætlun sem útbúa á í samræmi við tilskipun um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni og til innleiðingar á tilskipun um gæði andrúmslofts og hreinna loft í Evrópu. Þannig er lagt til að ráðherra geti í reglugerð sett nánari ákvæði um losunarbókhald fyrir tiltekin loftmengunarefni, mat á losun loftmengandi efna, losunarspá, varnir gegn loftmengun þar sem meðal annars skulu koma fram viðmiðunarmörk fyrir loftgæði, mengandi efni og losun þeirra út í andrúmsloftið, aðgerðaáætlanir, upplýsingaskyldu stjórnvalda til almennings varðandi loftgæði, svo og skyldu starfsleyfishafa til þess að veita þeim sem eftirlit hafa með ákvæðum starfsleyfis upplýsingar um losun mengandi efna og loftgæði og framsetningu upplýsinga. Í þriðja lagi er lagt til að ráðherra geti í reglugerð sett nánari ákvæði um starfsleyfisskyldu fyrir færanlega starfsemi og eftirlit heilbrigðisnefnda með slíkri starfsemi. Færanleg starfsemi merkir starfsemi sem eðli sinnar vegna er færanleg milli staða, en komið hafa upp vafamál í framkvæmd um þau tilvik þegar starfsemi hefur verið veitt starfsleyfi á svæði einnar heilbrigðisnefndar en í ljós kemur á öðru svæði að ekki er farið að ákvæðum starfsleyfis eða starfseminni er að einhverju leyti ekki hagað í samræmi við lög. Óvissa í þessum efnum getur leitt til þess að ekki verði brugðist við brotum á reglum um hollustuhætti eða mengunarvarnir. Samkvæmt gildandi lögum er útgefanda starfsleyfis heimilt að endurskoða starfsleyfi áður en gildistími þess er liðinn vegna breyttra forsendna, svo sem ef mengun af völdum atvinnurekstrar er meiri en búist var við þegar leyfið var gefið út. Mikilvægt er, ef nauðsyn reynist, að gefa út nýtt starfsleyfi að hefja það ferli sem fyrst. Því er lagt til í frumvarpinu að útgefandi starfsleyfis skuli tilkynna starfsleyfishafa um það hvenær endurskoðun starfsleyfis hefjist og tilgreina forsendur endurskoðunar og að starfsleyfishafi skuli senda inn nauðsynlegar upplýsingar vegna endurskoðunarinnar. Reglugerð um umhverfismerki Evrópusambandsins sem nefnt er Blómið kveður á um stofnun og notkun á valfrjálsu umhverfismerkjakerfi Evrópusambandsins og kemur í stað eldri reglugerðar sem hefur verið tekin upp í EES-samninginn og var innleidd hér á landi með reglugerð um umhverfismerki árið 2006. Norræna umhverfismerkið Svanurinn hefur verið í notkun á Norðurlöndunum í rúma tvo áratugi. Umhverfisstofnun hefur umsjón með merkinu á Íslandi. Lagt er til nýtt ákvæði um umhverfismerki í grein sem verður 6. gr. c. Með ákvæðinu er lagt til að kveðið verði á um helstu skilyrði þess að umhverfismerkið verði veitt vöru eða þjónustu. Umhverfismerkingar gegna mikilvægu hlutverki við að draga úr umhverfisálagi framleiðslu og þjónustu. Þykir mikilvægt að hvetja til notkunar umhverfismerkja sem eru skýr, aðgengileg og myndræn skilaboð til neytenda um að viðkomandi vara eða þjónusta valdi almennt minna umhverfisálagi en önnur vara eða þjónusta á markaði. Er þess vegna kveðið á um það að þeim sem veitt hefur verið leyfi til að auðkenna vörur með umhverfismerki sé heimilt að nota það í auglýsingar- og kynningarskyni. Að sama skapi er mikilvægt að umhverfismerki séu ekki misnotuð, að neytendur séu ekki blekktir með skilaboðum um að veitt hafi verið umhverfismerki, liggi ekki fyrir formleg viðurkenning þess efnis. Því er lagt til að öll notkun umhverfismerkja eða auglýsing vöru og/eða þjónustu sem gefur til kynna að umhverfismerki hafi verið veitt án þess að formleg viðurkenning þess efnis liggi fyrir sé óheimil. Ástæða þykir að kveða sérstaklega á um gjaldtöku fyrir umhverfismerki en hún er að nokkru leyti ólík annarri gjaldtöku. Norræn samvinna er um gjaldtöku fyrir umhverfismerkið Svaninn. Miðað er við að þjónusta hins opinbera sé að mestu borin uppi af innheimtum gjöldum. Samstarf hefur skapast um að Norðurlöndin innheimti gjöld hvert fyrir annað. Við ákvörðun gjalds fyrir eftirlit og leiðbeiningu eftir að notkun umhverfismerkis hefur verið leyfð hefur þótt eðlilegt að miða við veltu viðkomandi vöru- eða þjónustutegundar í þessu sambandi. Er það einföld aðferð og er reynslan sú að þjónusta opinberra aðila er almennt meiri eftir því sem umfang framleiðslu eða þjónustu er meira. Þörf fyrir eftirlit eykst til dæmis í hlutfalli við umfang og dreifingu. Þar sem það að fá viðurkennda umhverfismerkingu á vöru eða þjónustu er valfrjálst og því lögmæt aukaþjónusta hjá viðkomandi stjórnvaldi er talið heimilt að haga gjaldtöku þannig að innheimt verði árgjald sem tengt er við veltu. Er því í 5. mgr. greinarinnar lagt til að heimilt sé að kveða á um innheimtu árgjalds sem tengist veltu. Tilskipun um landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni, svokölluð þaktilskipun, hefur það að markmiði að vernda umhverfið og heilsu manna gegn skaðlegum áhrifum súrrar ákomu, ofauðgunar jarðvegs og áhrifum ósons við yfirborð jarðar. Auk þess er gerðinni ætlað að vinna að því langtímamarkmiði að halda loftmengun innan marka sem nauðsynleg eru til að koma í veg fyrir skaðleg áhrif á lífríkið og heilsu manna og til að vernda fólk gegn heilsufarsvandamálum sem stafa af loftmengun. Tilskipun um gæði andrúmslofts og hreinna loft í Evrópu hefur það að markmiði að meta loftgæði í aðildarríkjum, afla upplýsinga um loftgæði, vinna gegn loftmengun og skaða af hennar völdum ásamt því að hafa eftirlit með langtímaframvindu og bættum loftgæðum, svo og að tryggja að upplýsingar um loftgæði séu gerðar aðgengilegar almenningi. Jafnframt er markmið tilskipunarinnar að viðhalda loftgæðum þar sem þau eru mikil en bæta þau ella. Lagt er til í 6. gr. d. að ábyrgðaraðilar starfsemi sem hefur í för með sér losun mengandi efna í andrúmsloft skuli gera viðeigandi ráðstafanir, þar með talið með umhverfisstjórnun og hreinsibúnaði til að draga úr slíkri losun eftir því sem nánar er mælt fyrir um í reglugerð. Lagt er til að ráðherra skuli í reglugerð skilgreina og setja markmið um loftgæði, uppsetningu, staðsetningu og rekstur mælistöðva, og um skyldu atvinnurekstrar sem háður er starfsleyfi til að veita upplýsingar um loftgæði og losun mengandi efna út í andrúmsloftið. Í því skyni að vinna gegn loftmengun og skaða af hennar völdum og til að hafa eftirlit með framvindu og bættum loftgæðum er lagt til að Umhverfisstofnun og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga afli upplýsinga, meti loftgæði, setji upp og reki mælistöðvar og tryggi að upplýsingar um loftgæði séu aðgengilegar almenningi samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð Lagt er til að heilbrigðisnefndir sveitarfélaga skuli hver á sínu svæði gefa út staðbundna áætlun um loftgæði þar sem meðal annars á að setja fram tímaáætlun vegna úrbóta, aðgerðir og stefnumörkun. Heilbrigðisnefndir geta gefið út áætlun einar sér eða í samvinnu við aðrar heilbrigðisnefndir. Þá er kveðið á um að heilbrigðisnefndir skuli vinna viðbragðsáætlanir sem taka til skammtímaaðgerða varðandi loftgæði á svæði hlutaðeigandi heilbrigðisnefndar til þess að auka loftgæði. Samkvæmt gildandi lögum hefur Umhverfisstofnun yfirumsjón með heilbrigðiseftirliti og skal sjá um að vöktun og rannsóknir séu framkvæmdar. Heilbrigðisnefndum ber að sjá um að ákvæðum reglugerðar frá 1999 um loftgæði sé framfylgt. Umhverfisstofnun skal þannig áfram bera ábyrgð á loftgæðavöktun og heilbrigðisnefndir halda áfram að afla upplýsinga, meta loftgæði á sínu svæði, setja upp og reka mælistöðvar eftir því sem þörf er á til að sinna hlutverki sínu, svo og að tryggja að upplýsingar um loftgæði séu aðgengilegar almenningi, t.d. á vefsetrum sínum. Nú framkvæma sveitarfélög tilteknar mælingar á loftgæðum og upplýsa íbúa um loftgæði. Til dæmis má nefna að á vef Reykjavíkurborgar eru birtar upplýsingar um loftgæði og á vefjum einstakra annarra heilbrigðiseftirlitssvæða. Rétt er að benda á að mögulegt er að gera áætlun sem nær yfir fleiri en eitt heilbrigðiseftirlitssvæði og ætti það að auka hagkvæmni sveitarfélaga. Þá er lagt til að Umhverfisstofnun haldi bókhald yfir losun tiltekinna efna sem menga andrúmsloftið, setji fram losunarspá og reki loftgæðastjórnunarkerfi samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Þá er jafnframt kveðið á um að Umhverfisstofnun skuli flokka og meta svæði og þéttbýlisstaði með tilliti til loftgæða samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra gefi út til tólf ára í senn almenna áætlun um loftgæði sem gildir fyrir landið allt. Gert er ráð fyrir að í áætluninni komi fram mælanleg markmið, upplýsingar um loftgæði í landinu og tímaáætlun, aðgerðir og stefnumörkun til að bæta loftgæði. Lagt er til að Umhverfisstofnun auglýsi drög að aðgerðaáætluninni í sex vikur þannig að hagsmunaaðilar, almenningur og stjórnvöld fái tækifæri til að gera athugasemdir við hana. Almenningi skal tryggður aðgangur að áætluninni, m.a. á vefsetri Umhverfisstofnunar. Ef sú áhætta er fyrir hendi að styrkur mengunarefna í andrúmslofti á tilteknu svæði eða tilteknum þéttbýlisstað fari yfir umhverfismörk er gert ráð fyrir að Umhverfisstofnun geri aðgerðaáætlun með það að markmiði að draga úr hættu sem af því ástandi stafar eða stytta tímabilið sem hættuástandið varir, samanber 6. mgr. greinarinnar. Loks er kveðið á um í 7. mgr. greinarinnar að Umhverfisstofnun skuli tryggja að almenningur og hlutaðeigandi hagsmunasamtök, svo sem umhverfissamtök, neytendasamtök, samtök sem annast hagsmuni viðkvæmra hópa fólks og þar má nefna hópa eins og astma- og lungnasjúklinga, aðrir viðeigandi aðilar á sviði heilsugæslu og viðkomandi samtök atvinnulífsins, fái nægar upplýsingar meðal annars um gæði andrúmslofts og áætlanir um loftgæði. Þessar upplýsingar á að veita með góðum fyrirvara. Loks er kveðið á um að upplýsingar skuli vera aðgengilegar á vefsetri Umhverfisstofnunar. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji í reglugerð nánari ákvæði um hvaða upplýsingar beri að veita og framsetningu þeirra. Virðulegur forseti. Ég hef rakið hér meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að fara yfir þessa breytingu á hollustuháttum og í hverju þessar innleiðingar felast. Ég ætla ekki að spyrja ráðherrann neitt út í umhverfismerkin, tel það jákvætt mál og að lítill kostnaður fylgi því. Mig langaði aðeins að spyrja hæstv. ráðherra út í uppsetningu mælistöðva  Í mati umhverfisráðuneytisins - það er jákvætt að ráðuneytið skuli leggja kostnaðarmat á frumvarpið sem ekki öll ráðuneyti gera - er sagt að annars vegar falli enginn aukinn kostnaður á sveitarfélögin vegna þessa þáttar og hins vegar kemur fram að vegna þessa nýmælis verði kostnaðaraukinn óverulegur. Eftir gos á Suðurlandi hafa komið upp óskir frá mörgum íbúum um að setja víða upp mælistöðvar. Þessar mælistöðvar eru hreint ekki ódýrar. Því vil ég spyrja hvernig kostnaður sveitarfélaga á öllu landinu verður óverulegur ef þau þurfa öll að setja upp og reka slíkar stöðvar fyrir utan að setja upp ákveðna vinnu í sambandi við loftgæði. Er það, án þess að það standi í frumvarpinu, meiningin að Umhverfisstofnun kaupi allar slíkar stöðvar? Það stendur hvergi og er óskýrt en sá kostnaðarauki sem verður af rekstrinum er verulegur. Mér finnst kostnaðurinn vera verulega vanmetinn. Ég vil heyra álit ráðherra á þessu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram á bls. 6, með leyfi forseta: „Við mat á gerðinni og innleiðingu hennar í íslenska löggjöf kom í ljós að um nokkur íþyngjandi ákvæði er að ræða. Þar má nefna skyldu fyrirtækja til að upplýsa um losun …“ - o.s.frv. Að lokum kemur fram í síðustu efnisgrein þessa kafla: „Loftgæðatilskipunin snertir almenning, sveitarfélög og atvinnulífið. Þá ber ríkinu að setja upp mælistöðvar, reka loftgæðalíkan og vinna losunarbókhald og var talin nauðsyn að kveða á um þessa þætti í lögum.“ Ég vona, virðulegur forseti, að þetta svari hv. þingmanni. Varðandi undirbúninginn að þessari vinnu er það að segja að þarna er á ferðinni EES-teymið sem er samráðsvettvangur ráðuneytisins og sveitarfélaganna um þessi mál. Eins og hv. þingmaður bendir á eru gríðarlega miklir hagsmunir þarna á ferð hvað varðar lífsgæði. Það má kannski nefna það, því að hér hafa menn verið að tala um stjórnarskrá og mannréttindi, að krafan um heilnæmt umhverfi verður sífellt sterkari og meira aðkallandi í umræðunni um mannréttindi yfirleitt í heiminum, ekki síður í Evrópu en annars staðar. Þessi innleiðing er í rauninni partur af því að tryggja rétt almennings til heilnæms umhverfis.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ef ég hef skilið ráðherra rétt er það í þessari almennu skýringu á bls. 6 sem kemur fram að ríkisvaldið eigi að setja upp mælistöðvar og reka loftleiðalíkan og gera það sem kostnaður liggur fyrir. Þá langar mig að spyrja hvort það hefði ekki verið hreinlegra að það stæði í lögunum sjálfum en ekki þannig að talað sé um, ef maður til að mynda skoðar bæði kostnaðarmat umhverfisráðuneytis og fjármálaráðuneytisins, Umhverfisstofnun og heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi veri haft samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga við samningu þessa frumvarps. Svo er einn þáttur sem ég veit ekki hvort við höfum tíma til að fara út í, en ég mun taka aðeins fyrir í ræðu minni á eftir, og hann varðar þaktilskipunina svokölluðu, hvernig samráðsferli hafi verið háttað við orkugeirann í sambandi við jarðvarmavirkjanir og hvort þær tilskipanir og þau mörk sem þar eru sett séu sett með og í samráði við þennan mikilvæga geira hér á landi. Hér er mikið um hveri og mörg jarðhitafyrirtæki. Við nýtum jarðvarma til margra hluta. Eru þau mörk sem þar eru sett sett í samráði við þá aðila þannig að þau séu í raun og veru náanleg? Ég vil heyra álit ráðherra á þessu líka.

Virðulegi forseti. Því er til að svara varðandi samráðið, sem ég gat um í fyrra andsvari mínu, að það er EES-teymið sem vinnur þessi frumvarpsdrög eða þetta frumvarp eins og gert er ráð fyrir. Það er náttúrlega með skýrri aðkomu sveitarfélaganna. Ég geri ráð fyrir því að hv. umhverfis- og samgöngunefnd muni skoða allar hliðar málsins og líka að því er varðar lagatæknilega framsetningu þess. Eins og kemur fram í andsvari hv. þingmanns um hvað eigi að vera beinlínis í lagatextanum og hvað í skýringum þá er það nokkuð sem ég vænti að löggjafinn taki til skoðunar við úrvinnslu sína. Í frumvarpinu er kveðið á um víðtækari áætlanir en í núgildandi lögum, sem heilbrigðisnefndir gera. Þess vegna mun þetta auðvitað hafa einhvern kostnaðarauka í för með sér fyrir sveitarfélögin. Við erum að tala um aukin lífsgæði fyrir almenning og ég vænti þess að við deilum þeirri afstöðu, ég og hv. þingmaður, að það sé eftirsóknarvert fyrir íbúa alls landsins og allra sveitarfélaga. Það er líka sérlega mikilvægt sem fram kemur í andsvari hv. þingmanns, að gæta þurfi sérstaklega að þeim áhrifum á loftgæði sem aukin nýting jarðvarmans hefur. Við höfum séð áhrif brennisteinsvetnis og hér erum við að tala um fjölþættari áhrif. Ég geri ráð fyrir því að hv. umhverfis- og samgöngunefnd muni lýsa eftir athugasemdum hagsmunaaðila í þessu efni eins og í öðrum þeim frumvörpum sem nefndin hefur til umfjöllunar og væntanlega fær iðnaðurinn og aðrir hagsmunaaðilar tækifæri til að koma athugasemdum sínum á framfæri. Ég vænti þess að þingnefndin muni taka þær til málefnalegrar og uppbyggilegrar umfjöllunar.

Frú forseti. Ég ætla að hafa nokkur orð um þetta frumvarp. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra eru þetta einar sex greinar, þar af fjórar efnisgreinar, þar sem er verið að innleiða þrjár mismunandi EB-gerðir. Sú fyrsta þeirra varðar umhverfismerki eins og að styrkja stöðu Svansins og koma því merki betur á framfæri, þ.e. hinu norræna merki sem allflestir þekkja, og Blómsins, sem er evrópskt umhverfismerki. Ég tel það vera jákvætt og hið besta mál. Í áliti fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á fylgiskjali II er talað um að kostnaður við kynningar á leiðbeiningarskyldu stofnunarinnar á umhverfismerkjum sem og vöru og þjónustu sem hljóti umhverfismerkin séu metin á 2 millj. kr. á ári. Það er ásættanlegt, jafnvel í því árferði sem við búum við í dag. Síðan varðandi þaktilskipunina og landsbundin efri mörk losunar fyrir tiltekin loftmengunarefni hef ég haft af því nokkrar áhyggjur. Ég veit til þess að hæstv. ráðherra og ráðuneyti hafa lagt fram reglugerð þar sem sett eru mörk fyrir m.a. brennisteinsdíoxíð þar sem mörkin eru umtalsvert lægri en þau sem Alþjóðaheilbrigðisráðið hefur sett, ef ég man rétt aðeins 30% af þeim. Þótti mér nokkuð sérstakt að mörkin væru sett umtalsvert neðar en talið er óskaðlegt og ekki heilsuspillandi þar sem við lifum í eldfjallalandi og nýtum auk þess jarðhita umtalsvert. Ég hefði talið eðlilegra að hafa þau hærri og tel að hv. umhverfis- og samgöngunefnd þurfi að fara vel yfir það. Mér þótti leitt að heyra að ekki hefði verið haft samráð við raforkugeirann, þann mikilvæga geira í atvinnulífinu og velferðarlífinu á Íslandi vil ég segja, þar sem heitt vatn og ódýr raforka af endurnýjanlegri orku er mikilvæg í samfélagi okkar. Ég hefði talið það eðlilegt. Eins nefndi hæstv. ráðherra að ýmsir aðrir þættir og aðrar lofttegundir væru þarna einnig undir og auðvitað þarf jafnframt að skoða það. Ég tel að þetta sé varhugavert mál og að menn þurfi að gæta þess að taka ekki of stór skref eða skref sem eru hugsanlega andsnúin heildarhagsmunum okkar þó að ég hafi fullan skilning á þeim rökum sem ráðherra nefndi, að tryggja öllum eins heilnæmt andrúmsloft og hægt er. Varðandi loftgæðatilskipunina - gæði andrúmslofts og hreinna loft í Evrópu, eins og hún kallast, hef ég oft haldið því fram að við séum að innleiða ESB-reglugerðir sem hafa lítið með raunveruleikann á Íslandi að gera. Þetta gæti verið eitt slíkt dæmi. Fyrir nokkrum árum var settur mælir fyrir austan fjall við Alviðru í Grafningi sem átti að vera núllstillir til að menn gætu áttað sig á þeim loftgæðum sem var verið að mæla í þéttbýlinu á höfuðborgarsvæðinu. Mælirinn átti að vera núllstillir fyrir hreint loft. Niðurstaðan varð aftur á móti sú - og voru þá ekki nein gos heldur einfaldlega andrúmsloftið á Íslandi, Haukadalsheiðin og sandeyrarnar í kringum Hagavatn, en menn hafa ekki viljað setja þá virkjun í gang til að minnka þá mengun loftgæða sem þaðan kemur - að sá mælir var oft alveg í botni og loftgæði þar voru miklu verri sem mældust á höfuðborgarsvæðinu. Við slíkar aðstæður hafa allir þeir Íslendingar sem búa nálægt jökulám og slíku lifað um aldir. Þá veltir maður fyrir sér hvaða loftgæðaáætlun eigi að setja til að breyta náttúrulegu umhverfi á Íslandi. Á að banna sandinum að fjúka? Það gengur auðvitað ekki.

Jú.

Á undanförnum árum hafa bæst við þau gos sem hafa verið á Suðurlandi sem hafa tímabundið spillt loftgæðum hér. Hingað hafa komið sérfræðingar sem mæla loftgæði og hafa það jafnvel að ævistarfi. Þeir telja ekkert hættulegt við það svifryk sem tengist þessum gossvæðum þótt það sé tímabundið mjög mikið svo fremi að menn þurfi ekki að lifa í slíku svifryki alla ævi. Þá velti ég fyrir mér: Í hverju eiga loftgæðaáætlanir sveitarfélaga að felast á svæðum þar sem aldeilis útilokað er að hefta það fok sem kemur og mun koma á komandi árum og öldum á eldfjallalandinu Íslandi? Hvaða mörk á að setja og taka upp úr einhverjum evrópskum innleiðingum um það hvernig við ætlum að viðhalda loftgæðum okkar á Íslandi? Ég tel að þetta sé líka verulega varhugavert mál sem þurfi að skoða mjög vel og þá kostnaðinn sem umhverfisráðuneytið telur annars vegar engan í sambandi við uppsetningu á þessum mælitækjum og rekstri þeirra og hins vegar óverulegan. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra mun ríkið standa straum af kostnaðinum við þetta, en hvaða kostnaður er það? Ég þykist vita að þessi tæki kosti umtalsverðar fjárhæðir hvert fyrir sig. Ef það á að leggja heildarmat og mæla loftgæði um allt land þarf ansi mörg tæki til að meta það, ekki bara eitt eða tvö. Það kom t.d. fram að reynslan á gossvæðunum fyrir austan sýndi að verulegur munur var á því eftir hvernig vindar blésu hversu mikil mengun var á mismunandi svæðum. Auðvitað er meiri áhætta þar sem mannfjöldi er meiri, þ.e. í þéttbýli. Það er líka áhætta fyrir þá einstaklinga sem lifa í dreifbýli. Það þarf einnig að meta. Þá þarf ansi mörg mælitæki miðað við mismunandi aðstæður hér á landi. Vel að merkja, aðstæður í eldfjallalandi þar sem eru jökulár og gos og svifryksmengun er almenn og algild. Ég óttast að kostnaðurinn sé vanmetinn af ráðuneytinu. Ólíklegt er að kostnaðarauki sveitarfélaga vegna þessa frumvarps verði óverulegur þrátt fyrir að hér eigi að setja áætlanir um loftgæði sem ég tel að verði einfaldlega ekki hægt að ná vegna landfræðilegra aðstæðna og allt annarra aðstæðna en eru í Evrópu þar sem þessi tilskipun varð til. Frú forseti. Reiknað er með í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að fjölga þurfi stöðugildum hjá umhverfisstofnun um eitt og hálft. Árlegur viðhaldskostnaður á loftgæðalíkani er metinn á 2 millj. kr. - það hljómar kannski ekki hátt, en ég óttast að hann sé fulllágt metinn. Tímabundinn kostnaður við uppsetningu mælistöðvanets og loftgæðastjórnunar er áætlaður 29 millj. kr. Þetta vildi ég gjarnan fá sundurliðað og sjá á verkplani hversu margar mælistöðvar er um að ræða og hvernig þetta á að vera. Ég fullyrði að sú reynsla sem hlaust í gosunum fyrir austan gerir það að verkum að fólk gerir miklu meiri kröfur um slíkar mælingar ef þær eiga á annað borð að fara fram. Allir vilja sitja við sama borð og ég tel það fullkomlega eðlilegt. Af því að hæstv. ráðherra minntist á stjórnarskrárumræðuna þá var einmitt talað um jafnræði í einni af breytingartillögunum, ekki bara hvernig menn vilja sjá t.d. að atkvæði séu eins jöfn og hægt er, sem ég held að allir séu meira eða minna sammála um, heldur var líka talað um jafnræði og jafnrétti til búsetu og að útgjöld ríkisins færu jafnt til allra landsmanna þannig að menn nytu sömu opinberu þjónustu alveg sama hvar þeir byggju. Þetta var ein af breytingartillögunum sem komu við það mál. Þarna er ein útfærsla: Á fyrst og fremst að setja þessi mælitæki í þéttbýli og láta hitt bara vera? - samanber þá sögu sem ég sagði af núllmælinum í Alviðru sem ekki var hægt að nota vegna þess að hann stóð alltaf í botni. Ef það var norðanátt og því um líkt fyllti sandfok af Haukadalsheiði og sandeyrum í kringum Sandvatn og Hagavatn þann mæli. Í lokin er í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins áætlað að árlegur kostnaður ríkissjóðs aukist um 12 milljónir fyrir utan þennan 29 milljóna einskiptiskostnað. Ég tel sem sagt, frú forseti, að það sé mikilvægt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd fari vel yfir þetta. Ég tel að það séu þættir í þessu frumvarpi sem eru mjög jákvæðir og sjálfsagt að keyra í gegn þá er varða umhverfismerkið Svaninn og umhverfismerki Evrópubandalagsins, Blómið. Hina tvo þættina tel ég að þurfi að fá vandaðar umsagnir og gefa nefndinni nægilegan tíma til að fara yfir og efast satt best að segja um að þeir fáu dagar sem eftir eru af starfsáætlun þingsins nægi til þess að ljúka því verki.

Virðulegur forseti. Það kemur í minn hlut að mæla fyrir frumvarpi sem góð þverpólitísk samstaða hefur tekist um í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að flytja á vorþinginu og lýtur að innheimtuaðgerðum í tengslum við vörslusviptingar. Framganga við vörslusviptingar hefur í mörgum tilfellum, einkanlega eftir hrun, verið ólíðandi og í engu samræmi við gildandi rétt. Þar hafa aðilar tekið sér framkvæmdarvald eins og var á söguöld forðum og farið fram hjá eðlilegum aðfarar- og innheimtuleiðum með tilstyrk opinberra aðila og sótt lausamuni og eignir til fólks í andstöðu við gildandi rétt og jafnvel án vitundar þeirra sem lausamunina höfðu. Jafnvel vörslusviptu þeir meira en lausamunina sjálfa um leið, t.d. ýmsa persónulega muni við vörslusviptingar á bifreiðum. Þetta hefur verið gert í skjóli þess að í ýmsum leigusamningum hafa verið stöðluð ákvæði lánardrottins við lántakann um það að heimilt væri að haldleggja hið leigða ef til vanskila kæmi. Þetta hafa ekki verið skilmálar sem samið hefur verið sérstaklega um heldur hafa þetta verið stöðluð einhliða ákvæði lánardrottna í garð lánveitenda og er ekki í samræmi við innheimtulög eða lög um aðfarir á Íslandi. Þetta frumvarp er flutt í samvinnu við innanríkisráðuneyti og réttarfarsnefnd og lýtur að því að tekin verði af öll tvímæli um það að í gildissviði innheimtulaganna, 1. gr. sem afmarkar það, sé sérstaklega tekið fram að vörslusviptingar falli þar undir. Síðan bætist við innheimtulögin ný 6. gr. a þar sem gert er alveg skýrt að hvort sem er við fruminnheimtu eða milliinnheimtu þurfi samkomulag milli þess sem hefur fengið hlutinn lánaðan eða leigðan að liggja fyrir til að lánardrottinn geti tekið hlutinn ellegar geti lánardrottinn leitað til dómstóla og byggt þá á þeirri grein sem jafnan er byggt á í slíkum málum, 78. gr. aðfararlaga, nr. 90/1989, sem gerir ráð fyrir því að lánardrottnar geti leitað til héraðsdóms og fengið þá úrskurð um að þeir megi sækja viðkomandi hlut þegar þeir hafa fært sönnur á að þeir eigi réttmæta og lögmæta kröfu til hans. Það hefur auðvitað gert vörslusviptingarnar hálfu verri nú undanfarið en fram að hruni að hér hafa því miður farið fram vörslusviptingar ítrekað á grundvelli ólögmætra krafna, bæði vegna þess að lánin hafi verið með ólögmætum hætti gengistryggð og eins hafa raunverulegir lánssamningar verið kallaðir leigusamningar. Það sem hefur gert þessa framgöngu í mörgum tilfellum enn verri en ella er ekki bara að farið hefur verið fram hjá dómstólum með vörslusviptingarnar heldur hafa lausamunir þannig verið teknir af fólki í andstöðu við gildandi rétt, ásamt með þeim lausamunum eins og bifreiðum hafa kannski verið teknir persónulegir munir, fatnaður og ýmsir munir sem hafa verið í bifreiðinni og lánardrottinn átti ekkert tilkall til. Ekki hefur þetta bara verið gert án vitundar þess sem hafði hlutinn að láni heldur jafnvel á grundvelli ólögmætra samninga um ólögmæta gengistryggingu eða leigusamninga sem nú hafa verið af dómstólum úrskurðaðir engir leigusamningar heldur hreinir og beinir lánssamningar. Ég þakka fyrir þá góðu samvinnu sem hefur tekist um þetta mál. Mér finnst það vera gott dæmi um þarfamál sem þingmenn úr öllum flokkum geta sameinast um til að skýra og skerpa í gildandi löggjöf rétt neytenda gagnvart lánardrottnum sem eru alla jafna í miklu sterkari stöðu en hver einstakur neytandi. Þetta er mikilvægt og þingið hefði fyrr mátt grípa til varna fyrir neytendur í þessu en fagnaðarefni að það skuli gert.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og þakka honum fyrir ágæta ræðu. Ég tek undir það að markmiðið með þessu frumvarpi er gott. Það er afrakstur vinnu sem hefur verið í gangi nokkuð lengi í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem ég mun fara betur yfir á eftir. Það má samt sem áður segja að niðurstaðan hafi verið helst til rýr miðað við þau markmið sem við settum okkur, en ég fer nánar í það á eftir. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því og ég held að við séum sammála um það að í öllum málum og þá sérstaklega þessu þurfi að vanda vel til verka. Það er mjög auðvelt að misstíga sig og góður ásetningur getur orðið að slæmri niðurstöðu. Nú er ég ekki að segja, alls ekki, virðulegi forseti, að það eigi við í þessu tilfelli. Við erum hins vegar á gráu svæði að því leytinu til að ég ætla að innheimtulög heyri undir aðra nefnd þingsins, þ.e. allsherjar- og menntamálanefnd. Í öðrum málum höfum við flutt slík mál en vísað þeim síðan til allsherjar- og menntamálanefndar. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort það væri meiningin að gera það sama hér og vísa þessu máli til allsherjar- og menntamálanefndar sem er vanari því að eiga við málefni eins og þetta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ábendingu og vil árétta það sem fórst fyrir í framsögu minni að ég legg til að málið gangi til umfjöllunar hv. efnahags- og viðskiptanefndar á milli umræðna. Það er sannarlega rétt að allsherjar- og menntamálanefnd er vön að fara með aðfararlög og lög um nauðungarsölu og ýmis önnur slík lög. Það háttar hins vegar þannig til að innheimtulögin heyra undir efnahags- og viðskiptaráðuneyti og falla þar með undir verksvið efnahags- og viðskiptanefndar sem og margvísleg neytendamál á fjármálamarkaði. Þar sem málið snýr að breytingu á innheimtulögum þá varð á endanum samstarf efnahags- og viðskiptanefndar við innanríkisráðuneyti og réttarfarsnefnd vegna þess að málið var talið eiga heima þar.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að gera mikinn ágreining um þetta. Ég tel hins vegar og við höfum upplifað það að þegar við vöndum okkur ekki þá verða slys. Það sem kemur fyrst í hugann eru lög nr. 151/2010 þegar Alþingi brást við fyrsta hæstaréttardómi um gengislán og þá urðu handarbakavinnubrögð þess valdandi að erfitt mál var gert enn erfiðara og við erum í flækju sem við sjáum ekki fyrir endann á og þeir sem hafa orðið fyrir þeirri flækju og því ónæði eru þeir sem síst skyldi, þ.e. skuldarar gengislána. Í það minnsta, virðulegi forseti, ef þetta er niðurstaðan hjá hv. þingmanni mundi ég leggja það til að við fengjum álit frá hv. allsherjar- og menntamálanefnd þannig að við hefðum varann á. Þó svo að við höfum fjallað svolítið mikið um þennan þátt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að undanförnu þá erum við ekki vön að fjalla um mál á þessu sviði, næg eru sviðin samt því að breitt og vítt er verksvið nefndarinnar og ætla ég ekki að rekja það hér. Ég fer þess á leit við hv. þingmann að við sammælumst um það að vísa þessu til umsagnar hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd.

Virðulegi forseti. Þetta eru þarfar og góðar ábendingar hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og sjálfsagt mál að vísa frumvarpinu til umsagnar hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd og mikilvægt að vanda vel til verka og einmitt þess vegna hefur verið lögð áhersla á mikið og gott samstarf við réttarfarsnefnd sem skipuð er öllum okkar helstu sérfræðingum í lögum og rétti og hafa aðstoðað við að skerpa á gildandi rétti. Ég tel að það sé sjónarmið okkar í þinginu að þetta sé gildandi réttur og þær vörslusviptingar sem farið hafa fram með öðrum hætti hafi í raun og veru verið í andstöðu við gildandi rétt en hér séu tekin af öll tvímæli.

Virðulegi forseti. Við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sammælumst öll um að flytja þetta frumvarp og er það gert til að bæta neytendarétt sem er að mörgu leyti vanbúinn á Íslandi. Við höfum ekki borið gæfu til þess, þrátt fyrir að ég trúi því að breið pólitísk samstaða sé um það, að bæta það umhverfi sem neytendur búa við á fjármálamarkaði og hefur dýrmætur tími tapast þar. Þetta mál á sér forsögu, þetta er eitt af þeim málum sem við höfum verið að vinna í og skoða í tengslum við málefni skuldara almennt en kannski sérstaklega á þá aðila sem voru með gengislánin. Ég vildi því vekja athygli á því að frumvarp okkar sjálfstæðismanna hefði betur verið samþykkt, en það frumvarp flutti hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fyrst fyrir tveimur árum og síðan ég þegar hv. þingmaður fór af þingi. Við værum í betri stöðu núna ef það hefði verið gert, ef við hefðum samþykkt flýtimeðferð á dómsmálum sem snúa að gengislánadómum. Ég vildi láta það heyrast úr þessum ræðustól að ég er afskaplega ósáttur við það hver staða málsins er í kjölfar síðasta gengislánadóms. Það fer tvennum sögum af því hvenær menn fá endanlega niðurstöðu í þau mál. Bjartsýnustu aðilar hafa talið að við munum fá niðurstöðu í Hæstarétti fyrir lok þessa árs og ég vona að það gangi eftir. En að fenginni reynslu ber að taka slíku með fyrirvara og þessir hlutir hafa dregist mjög lengi og eðli máls samkvæmt er erfitt fyrir þá sem þurfa úrlausn mála að þurfa að bíða. Sú óvissa sem er uppi er slæm fyrir alla. Hún er slæm fyrir lántakendur en ekki síður lánveitanda og hefur gert það að verkum að við vitum í raun ekki endanlega stöðu á fjármálamarkaðnum og ekki endanlega stöðu bankanna. Það er nokkuð sem gagnast engum. Ég tel að við þurfum á þinginu, og þá sérstaklega við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, að fylgjast vel með þessu máli, vakta það vel. Ég vona að rétt skref hafi verið stigin með því að fara í þetta samráðsferli sem samkeppnisyfirvöld hafa veitt leyfi fyrir, þ.e. að fjármálafyrirtækin og umboðsmaður skuldara vinni saman að því að forgangsraða málum og öðru slíku. En það er hins vegar augljóst að ekki hefur verið unnið eftir því sem sagt var eftir að gengislánadómurinn féll. Þá lýstu forustumenn bankanna því yfir að þeir teldu að strax í kjölfar dómsins þyrfti að bregðast við með einhverjum aðgerðum, nýjum útreikningum og öðru slíku. Það hefur ekki orðið. Niðurstaðan er sú að menn telja að bíða verði eftir endanlegri niðurstöðu frá Hæstarétti og sú bið getur reynst dýrkeypt fyrir einstaka aðila. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta frumvarp muni hins vegar hjálpa til við að efla neytendavernd hér á landi. Ég er afskaplega ánægður með að við höfum leitað til réttarfarsnefndar sem er nefnd sem ég hef mikla trú á og hefur reynst okkur vel í störfum okkar í þinginu. En þrátt fyrir að sú nefnd sé afskaplega góð og hafi reynst vel þá tel ég skynsamlegt að láta fleiri koma að þessu. Það er betra að hafa varann á í málum sem þessum og þess vegna lagði ég til, sem hv. þm. Helgi Hjörvar samþykkti, að þetta mál færi til umsagnar allsherjar- og menntamálanefndar og ætti það að tryggja jafnvandaða og góða umfjöllun innan þingsins og mögulegt er að því gefnu, og ég gef mér þá forsendu, að við sendum þetta mál til umsagnar og fáum gesti. Þannig á að vinna hlutina en það hefur ekki verið sjálfgefið í tíð þessa stjórnarmeirihluta. Mjög mikið hefur vantað upp á að hlutirnir hafi verið unnir faglega og er það stórfurðulegt miðað við allar þær stóru yfirlýsingar sem hafa verið í gangi, sérstaklega á síðustu missirum, um að betur þurfi að vanda vinnubrögð þingsins. Virðulegi forseti. Í örstuttu máli vil ég vona að þetta mál sé til bóta fyrir neytendur þessa lands og muni koma í veg fyrir að þeir verði órétti beittir. Þess vegna er ég einn af þeim sem flytja þetta mál. Við sjálfstæðismenn erum fylgjandi þessu frumvarpi og vonumst til að það muni verða að lögum í vor.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér var nokkuð brugðið að sjá að forseti hleypti ekki hv. þm. Pétri Blöndal í ræðustól. Hann bað um orðið á meðan ég var í stólnum en það var ekki nóg og ég sá ekki betur en hv. þingmaður bæði um að fá að taka til máls undir liðnum fundarstjórn forseta. Við því var heldur ekki orðið. Við ræðum þetta kannski betur undir liðnum fundarstjórn forseta á eftir en þetta kom mér á óvart. Ég tel að þetta sé ekki til eftirbreytni og skil ekki ákvörðun forseta en ég ræði það betur á eftir undir réttum lið. Virðulegur forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um frávik frá lögum um skatta og gjöld vegna styrkja úr sjóði er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki Evrópusambandsins. Það að breyta lögum til að hægt sé að taka við þessum styrkjum eða með öðrum orðum að breyta lögum eftir forskrift Evrópusambandsins hefur verið nokkuð umdeilt af ástæðu. Í mínum huga er algerlega skýrt að við erum að staðfesta það sem hefur verið haldið fram. Ég hef ekki verið sá sem hefur harðast haldið því fram, alls ekki, en þegar menn skoða þessa styrki hljóta þeir að sjá að fyrst og fremst er aðlögunaráætlun í gangi að Evrópusambandinu. Við erum að innleiða samstarfsnet og byggja upp fyrir innleiðingu vistgerða- og fuglatilskipunar ESB og ýmislegt annað sem við þurfum auðvitað ekkert að gera og gerum ekki ef við göngum ekki í Evrópusambandið. Það vakti furðu mína þegar ég las glæsilegt blað, það er ekki hægt að segja annað en þetta sé mjög fallegt blað, sem ber nafnið Sveitin sem þeir sem eru fylgjandi því að Ísland gangi í ESB hafa gefið út til að kynna sjónarmið sín. Þar er fjallað aðeins um IPA-styrki og segir í fyrirsögn „Valdið fært til heimamanna“ og í undirfyrirsögn „IPA-styrkir - vannýtt tækifæri í byggða- og atvinnuþróun“. Nokkuð er fjallað um þessa styrki og upplýst að þeir eru 4,6 milljarðar kr. og síðan segir á einum stað, með leyfi forseta: „Hugmyndin er að í sveitarfélögum um land allt æfi fólk sig í að búa til verkefni og umsóknir þannig að ef við göngum inn þekki allir til þess hvernig það er að vera hluti af byggðastefnu ESB og verði orðnir læsir á kerfið þegar að kemur. Við erum að fara í alvöruæfingu, prófa að búa til alls konar atvinnu- og mannauðsumsóknir sem eru unnar með öðrum hætti en við eigum að venjast á Íslandi.“ Ég vek athygli á því sem hér er verið að segja og ætla að lesa það aftur: „Hugmyndin er að í sveitarfélögum um land allt æfi fólk sig í að búa til verkefni og umsóknir …“ Það er engin smáæfing sem kostar hvorki meira né minna en 4,6 milljarða kr. Hér hafa menn haldið langar ræður um að þetta sé bara kalt hagsmunamat fyrir Íslendinga; við þurfum að breyta lögum, þar sem við erum með öðruvísi skattumhverfi en allir aðrir, vegna þess að þá fáum við svo mikið af peningum frá Evrópusambandinu. Það er ákveðin mótsögn í því að ríkisstjórnin sem hefur gert flest það sem hún getur til að koma í veg fyrir erlenda fjárfestingu og megi ekki sjá atvinnutækifæri án þess að bregða fæti fyrir það sé nú tilbúin til þess í þetta eina skipti, að því er virðist, að breyta skattareglum til að örva fjárfestingu. Það er þó bundið við það að fjárfestingin sé hluti af styrkjum Evrópusambandsins. Ég tel að við eigum að ræða þessa hluti eins og þeir eru. Þessir styrkir eru ekki til komnir fyrir einhverja æfingu á umsóknarferli, það stenst ekki nokkra einustu skoðun. Menn setja ekki 4,6 milljarða í að æfa fólk í að búa til umsóknir. Þá væri einfaldast að halda gott námskeið í því sem væri örugglega hægt að gera án þess að það kostaði sérstaklega mikla fjármuni. Þetta er auðvitað gert - og það er þannig sem Evrópusambandið hefur virkað - til að vekja eða bæta ímynd sambandsins hjá einstökum hópum innan aðildarþjóðanna. Það veitir styrki og merkir staði alla jafna í bak og fyrir með fána sínum. Ef menn keyra um ýmsar byggðir í Evrópusambandslöndum sjá þeir Evrópusambandsfánann víða. Staðreyndin er sú að þau lönd sem við berum okkur saman við í Evrópusambandinu greiða mun meira til Evrópusambandsins en þau fá til baka. Á Vísindavef Háskóla Íslands er hægt að skoða ýmislegt. Þar er vitnað í kannanir sem gerðar hafa verið af endurskoðendafyrirtækjum og ýmsum íslenskum aðilum á því hver yrði aflögukostnaður Íslands við aðild að ESB. Framlag Íslands til Evrópusambandsins yrði að öllum líkindum 13–15 miljarðar kr. á hverju einasta ári. Þetta er nærri því helmingurinn, ef miðað er við hærri upphæðina, af rekstrarkostnaði Landspítalans. Síðan er því ósvarað hvað Ísland gæti fengið til baka í formi ýmissa styrkja. Þetta gerist þá þannig að Ísland greiðir verulegar upphæðir til Evrópusambandsins en getur náð þeim fjármunum að hluta til til baka. Gert er ráð fyrir að nettókostnaður Íslands gæti orðið 3–6 milljarðar kr. Þetta er að vísu háð ákveðinni óvissu en hugsunin er einfaldlega sú að við greiðum til Evrópusambandsins og reynum síðan fá eitthvað til baka. Það hefur lítið verið rætt en sú staða er uppi í Evrópusambandinu og hefur verið í mörg ár, ætli það sé ekki í rúman áratug, að endurskoðendur Evrópusambandsins hafa ekki verið tilbúnir að skrifa upp á ársreikninga Evrópusambandsins. Það er einfaldlega vegna þess að þeir vita ekki hvert fjármunirnir fara. Þeir styrkir sem hefur kannski mest verið vísað til að hægt væri að sækja fjármuni í fyrir okkur Íslendinga eru byggðastefnustyrkir. Ekki er vitað hvert um 5% af þeim styrkjum fara, þetta eru auðvitað gríðarlegar upphæðir, og talið að misfarið sé með það fé. Það skiptir þess vegna miklu máli þegar menn sjá háar fjárhæðir fara til styrkja hérlendis að þeir séu meðvitaðir um að þeir séu ekki ókeypis heldur eitthvað sem íslenskir skattgreiðendur greiða. Evrópusambandið hefur reyndar ekki gefið okkur neina afslætti af framlögum í tengslum við EES-samninginn, þvert á móti. Þeir hafa farið þess á leit við okkur að við greiðum áfram framlög til þróunarstyrkja innan Evrópusambandsins þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir því í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði að við hættum að greiða þá styrki. Frá því að við gengum í EES höfum við greitt marga milljarða á öllu því tímabili í allra handa styrki og þeir hafa farið til landa eins og Bretlands, Norður-Írlands, Portúgals, Spánar, Grikklands og fleiri Miðjarðarhafslanda eins og Möltu en einnig til Austur-Evrópu. Þetta er sérkennilegt að mörgu leyti. Það er sérkennilegt að búa til sérskattareglur sem t.d. Félag löggilta endurskoðenda hefur bent á að séu óljósar og skekki samkeppnisstöðu svokallaðra EES-verktaka sem eiga að koma hingað gagnvart öðrum, en til að við fáum þessa styrki verða engir skattar teknir af þeim og það eru ekki bara þessir hefðbundnu tekjuskattar og virðisaukaskattur, það eru líka aðflutningsgjöld og annað slíkt. Þetta eru sérstakar skattareglur sem enginn annar nýtur. Einhverjum mundi þykja það óeðlilegt. Í ofanálag erum við með styrki sem miða að því að innleiða ýmislegt sem ég tel að sé ekki nein sátt um. Tökum sem dæmi vistgerða- og fuglatilskipun ESB. Ef við værum aðili að Evrópusambandinu og værum búin að innleiða þetta þá þýddi það að bannað væri að drepa ref, hann væri friðaður. Þeir einu sem gætu fengið undanþágu til að veiða þann varg sem veldur gríðarlegum spjöllum í íslenskri náttúru - t.d. hefur verið bent á að friðlandið á Hornströndum hefur orðið fyrir gríðarlegum skaða og ekki bara fuglalíf þar heldur um allt land - væru þeir sem yrðu fyrir beinum skaða, þ.e. fjárbændur eða æðarbændur. Þetta kemur fram í skýrslu utanríkisráðherra um umhverfismál. Síðan er bannað að veiða hvali og ákveðnar reglur um seli - við þyrftum t.d. að koma upp einhverjum friðarsvæðum fyrir seli - og ýmislegt annað sem tengist þessari vistgerða- og fuglatilskipun. Ef þetta er aðildarferlið eins og aðildarsinnar, þ.e. þeir sem vilja að Ísland gangi í ESB, og ríkisstjórnin halda fram væri eðlilegt að við mundum sækja um aðild og síðan kæmi niðurstaða um það hvort við ætluðum að fara inn eða ekki. Ef niðurstaðan yrði sú að við færum inn þá mundum við neyðast til að taka þetta upp og þá fengjum við hugsanlega einhverja styrki til baka gegn mótframlaginu úr því að það er fyrirkomulagið. Við mundum náttúrlega aldrei hagnast á því heldur mundum við alltaf borga með, en hér er ekkert um það að ræða. Hér er verið að greiða fyrir styrkjum sem við höfum ekkert að gera með eða þessi uppbygging hefur ekkert að gera með. Við mundum örugglega ekki forgangsraða í þágu þessara hluta sem við sitjum uppi með og getum lítið eða ekkert nýtt ef við förum ekki inn. Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni nokkuð sérkennilegt mál sem verður áhugavert að ræða á næstu dögum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðuna og langaði að spyrja hann út í nefndarálit sem hv. þingmaður skrifar undir ásamt hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni. Komið hefur fram að þótt IPA-styrkirnir hafi hentað Austur-Evrópu nokkuð vel á sínum tíma þegar þær þjóðir voru í aðildarviðræðum við Evrópusambandið sé erfitt að finna hér á landi samsvörun við það fordæmi. Þar voru efnahagsaðstæður allt öðruvísi, stjórnsýsla var víða í molum og innviðir í þjóðfélaginu voru að hruni komnir eftir margra áratuga ofstjórn kommúnista og ofstæki miðstýringaráráttu þar sem allt hafði molnað niður. Hér eru aðstæður aftur á móti nokkuð aðrar. Hingað á að koma með fjármuni til þess augljóslega að aðlaga Ísland að Evrópusambandskerfinu. Það kemur ágætlega fram í nefndaráliti hv. þingmanns og minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það sem komið hefur fram nokkuð víða, m.a. í atvinnuveganefnd í morgun, að ESA gengur óvenjuharkalega fram í allri afstöðu sinni til Íslands og fer oft harkalega gegn hagsmunum Íslands, samanber Icesave-málið og við þekkjum líka ýmis mál sem varða Matvælastofnun og hafa verið uppi á borðinu og reyndar fjölmörg önnur mál. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort við séum virkilega að sækja um aðild að Evrópusambandinu og setja um leið allt í uppnám ef við tökum hreinlega ekki við þessum aðlögunarstyrkjum, sem sumir kalla mútufé, og göngum ekki algerlega á hnjánum eftir því sem ESB segir. Erum við þá að setja allt í uppnám varðandi eftirlitsstofnanir eins og ESA?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rifjaði einmitt upp forsögu málsins sem ég fór ekki nógu vel yfir áðan. Þetta var gert þegar Austur-Evópa fór inn. Eins og við þekkjum þá var Austur-Evrópa undir járnhæl og ógnarstjórn kommúnismans svo áratugum skiptir. Lítið hefur verið rætt um samskipti fyrirrennara ríkisstjórnarflokkanna við þau stjórnvöld en eins og við vitum voru Kommúnistaflokkur Íslands, Sósíalistaflokkurinn og að hluta til Alþýðubandalagið í miklum samskiptum við þessar ógnarstjórnir á sínum tíma. Þetta eru fyrirrennarar bæði VG og Samfylkingarinnar. Við ræðum það ekki mikið hér þó að æskilegt væri að fara yfir þau mál. Það sem gerðist hins vegar á þeim tíma þegar Austur-Evrópa sótti um aðild að Evrópusambandinu og þekki ég það mjög vel, ég var í miklum samskiptum við ungliðahreyfingar flokka sem voru nýstofnaðir þá, var að þeir gerðu allt hvað þeir gátu vegna þess að þeir voru enn hræddir við nágranna sinn í austri og vildu aðlagast eins hratt og mögulegt var vestur-evrópskum aðstæðum og lýðræðisfyrirkomulagi þar. Aðstæðurnar voru auðvitað allt öðruvísi en hér á landi, allt aðrar. Það er ekki hægt að bera það saman, en þetta er sama módelið. Hv. þingmaður spyr hvort við setjum allt í uppnám ef við breytum ekki öllum þessum skattareglum til að hægt sé að ganga þarna inn. Ég hef ekki fengið rökin fyrir því. Rök stjórnarliða, þeir hafa að vísu ekki tekið mikinn þátt í umræðunni, hafa fyrst og fremst verið þau að við séum að hagnast svo mikið, með því að breyta skattareglunum komi fullt af peningum hingað inn, sem er í hróplegu ósamræmi við aðrar áherslur ríkisstjórnarinnar í skattamálum.

Hæstv. forseti. Ég átti einmitt við að uppnámið væri tengt aðildarviðræðunum og að allt væri komið í rembihnút og við værum undir verulegu nálaraugaeftirliti. Það kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns að þetta frumvarp hafi valdið nokkurri hneykslun á Evrópuþinginu þar sem menn telja að „óverjandi sé að veita þróunaraðstoð til Íslands með hliðsjón af almennri velmegun hér á landi og framgöngu Íslands í Icesave-málinu. Í fréttum Ríkisútvarpsins um málið kemur fram að stækkunarstjóri sambandsins hafi ekki fallist á að um þróunaraðstoð væri að ræða heldur „fjárhagsaðstoð til að undirbúa aðild að Evrópusambandinu“.“ Þetta hefur verið unnið svolítið sérkennilega eins og mörg önnur mál sem hafa komið hingað inn. Þessar tillögur fóru að því er virtist fyrst í fjárlögin og þar var látið bíða að taka þessa umræðu um IPA, bæði þingsályktunartillöguna og frumvarpið sem hér er. Við þingmenn vorum síðan settir í þá stöðu að standa frammi fyrir orðnum hlut. Það er búið að ákveða að fara í tiltekin verkefni og synji þingheimur ríkisstjórninni fellur kostnaðurinn á skattgreiðendur, eins og hæstv. utanríkisráðherra staðfesti í 1. umr. þessa máls. Þessi vinnubrögð má verulega átelja. Ég vil spyrja hv. þingmann - því að við höfum talsvert talað um mikilvægi þess að komast út úr ákveðnum vandræðum með gjaldmiðil, verðbólgu og verðtryggingu og til þess þurfi agaða hagstjórn - hvort það sé dæmi um agaða hagstjórn þegar dælt er út peningum í gegnum fjárlögin sem eigi síðan að ná inn með tekjum eins og þessum og síðan stöndum við frammi fyrir orðnum hlut. Er þetta ekki dæmi um að sú óagaða hagstjórn sem hefur meðal annars valdið vandræðagangi okkar til þessa haldi því áfram með þessu áframhaldi?

Virðulegi forseti. Þetta er mjög sérstakt mál. Það sem hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn lenda alltaf í vandræðum með er að útskýra að þetta sé eitthvað annað en aðlögunarstyrkir. Það að vaða í þetta án þess að vera búin að ganga frá forsendum er fullkomlega ábyrgðarlaust. Ef þetta eru ekki aðlögunarstyrkir getum við væntanlega ráðið því hvort við tökum við þessu. Er ekki eðlilegra og sýnir það ekki fyrirhyggju að ganga fyrst frá því í þinginu að hægt sé að taka við þessum styrkjum og sækja þá síðan? Ég mundi ætla að það væri hin eðlilega leið. Í besta falli er þetta allt kauðslegt, sérstaklega þegar við sjáum þingmenn á Evrópuþinginu agnúast út í það sem þeir telja vera þróunaraðstoð til okkar Íslendinga. Það er ekki alveg í anda þess sem hv. stjórnarþingmenn hafa sagt. Ég hvet alla til að kynna sér hvaða styrkir þetta eru. Hvað er þetta? Það verður ekki annað séð, jafnágætir og styrkirnir eru, þ.e. ágætisverkefni, en markmiðið sé annars vegar að veita aðlögunarstyrki, þ.e. breyta hlutum á Íslandi áður en við göngum í Evrópusambandið sem við breytum aldrei ef við förum ekki í Evrópusambandið, og hins vegar að bæta ímynd Evrópusambandsins með því að styrkja þróunaráætlun fyrir Eyjafjallajökulssvæðið, bjóða fullorðinsfræðslu og ýmislegt annað sem allir eru sammála um að eru skemmtileg, áhugaverð og góð verkefni en málflutningur stjórnarliða stenst ekki í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við á ný frumvarp til laga sem heimila á Íslendingum að taka við styrkjum frá Evrópusambandinu allt að 5 þúsund milljónum. Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að gera aftur athugasemd við dagskrárvald forseta þingsins vegna þess að ég tel að þingsályktunartillaga um sama efni eigi að vera hér á dagskrá á undan frumvarpinu, því að í þingsályktunartillögunni kemur samningurinn fram og út á hvað hann gengur og frumvarpið er raunverulega byggt á þeim samningi, en hann var undirritaður 8. júlí 2011. Hér er verið að koma þessu máli í gegnum þingið á ný með hálfgerðum bolabrögðum, því að frumvarpið getur ekki staðið eitt og sér og á að koma í kjölfar samþykktar þingsályktunartillögunnar, þ.e. verði hún samþykkt. En það sem málið snýst um er að þingsályktunartillagan sem um ræðir er inni í utanríkismálanefnd en frumvarpið sem nú er á dagskrá var í efnahags- og viðskiptanefnd. Það muna allir hverjar málalyktir með þingsályktunartillöguna urðu, beitt var bolabrögðum og hún tekin út úr utanríkismálanefnd þegar ákveðnir aðilar forfölluðust og voru ekki á nefndarfundi. Það kristallaðist svo hér í morgun að kominn er nýr meiri hluti í utanríkismálanefnd sem þýðir að hefði ekki verið beitt bolabrögðum hefði þessi þingsályktunartillaga um samninginn sjálfan að móttaka IPA-styrkina ekki náðst út úr hv. utanríkismálanefnd. Það er mjög einkennilegt að þetta mál skuli vera komið hér á dagskrá í frumvarpsformi vegna þess að eftir er að samþykkja grunninn, þ.e. að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara því að utanríkismálanefnd og þingið þarf fyrst að samþykkja þann samning sem þetta byggir á. Í samningnum kemur til dæmis fram að Íslendingar afsala sér lögsögu þess dómsmáls sem kynni að rísa út af þessum fjárgreiðslum sem er mjög alvarlegt mál því að þarna er verið að framselja dómsvaldið úr landi. Mjög kunnuglegt, við munum eftir því í Icesave-málinu, en allt virðist leyfilegt hjá núverandi ríkisstjórn bara ef þessi umsókn fær að halda áfram. Sá þingmaður sem talaði á undan mér taldi, og rifjaði upp orð hæstv. utanríkisráðherra, að ef þingið samþykkti ekki þessa IPA-styrki, þessa eingreiðslu í ríkissjóð, þyrfti ríkissjóður sjálfur að standa straum af þeim kostnaði. Ég spyr: Urðu ekki þau straumhvörf í þinginu í dag að ekki er lengur meiri hluti hér fyrir því að halda þessu umsóknarferli, sem sumir kalla aðlögunarferli, áfram? Hví er ekki fyrst látið reyna á það í þinginu með atkvæðagreiðslu og það mál tekið á dagskrá þegar ljóst er orðið hvernig það stendur, í stað þess að eyða dýrmætum tíma í það mál sem er hér til umræðu og svo það mál sem er hér á dagskrá á eftir þessu máli, þegar þetta er í slíkri óvissu? Þessi forgangsröðun í þinginu er mjög athyglisverð og þetta er allt mjög einkennilegt eins og annað sem kemur frá ríkisstjórninni. Mig langar aðeins til að grípa niður í meirihlutaálit efnahags- og viðskiptanefndar en það er mjög athyglisvert af því að um IPA-styrkakerfið í löndum Evrópu sem hafa verið umsóknarríki hjá Evrópusambandinu hafa alltaf verið settar á fót sérstakar stofnanir sem halda utan um styrkina, sjá um bókhald vegna þeirra, hvert þeir renna og hvaða ríkisstofnanir fá þá en í nefndarálitinu segir: „Vegna áratugalangrar þátttöku á innri markaði sambandsins í gegnum aðildina að EES- samningnum er gert ráð fyrir að aðstoð við Ísland verði takmörkuð í samanburði við önnur umsóknarríki. Ekki verði þörf á að setja upp nýjar stofnanir til að stýra aðstoðinni heldur verði gerður sérstakur fjármögnunarsamningur yfirvalda um hvert verkefni fyrir sig sem styrkt verður af sjóðnum.“ Nú er farið að tala um fjármögnunarsamninga um góðar og gegnar ríkisstofnanir hér á landi. Frú forseti. Mér finnst þetta mjög ógeðfellt orðalag. Það er eins og hér sé verið að fjármagna einhver tæki eða bíl fyrir ákveðið atvinnufyrirtæki. Nú heitir þetta að gerður verði sérstakur fjármögnunarsamningur fyrir hvert verkefni fyrir sig. Þarna kristallast hversu agnarsmá við erum sem þjóð og fámenn vegna þess að Evrópusambandið getur gert hér einhverja sérstaka fjármögnunarsamninga í stað þess að hafa þetta í einni stofnun. Allt er þetta byggt upp á svokallaðri landsáætlun. Þegar landsáætlunin var til umræðu í þinginu harðneituðu stjórnarliðar því að það væri verið að gera landsáætlun vegna umsóknarinnar. Svona er blekkingaleikurinn að verða sífellt augljósari. Eins og ég hef nefnt hér áður kemur varla það mál fyrir þingið öðruvísi en það sé á einhvern hátt tengt umsókninni að Evrópusambandinu, þó að það komi hvergi fram í frumvarpstextum, þingsályktunartextum eða greinargerðum. Að því þurfa þingmenn að komast sjálfir. Því spyr ég: Hvers vegna er verið að fela það hér á þjóðþinginu að þau mál sem koma hingað inn séu nánast öll upprunnin hjá Evrópusambandinu og lögð fram að kröfu Evrópusambandsins? Ég kalla þetta blekkingu, frú forseti, og vísa til laga um ráðherraábyrgð, að ráðherrar skuli upplýsa þing og þjóð um sannleikann í hverju máli fyrir sig. Svo er nú það besta í þessu ferli öllu sem varðar IPA-styrkina að þingmenn Evrópusambandsins hafa gert þær athugasemdir að það sé fyrst og fremst litið á þessa styrki í Evrópusambandinu sem þróunarstyrki, sem fjármagnsaðstoð við umsóknarríki sem standa höllum fæti og eru fjárhagslega illa stödd. Það skiptir greinilega ekki máli fyrir hæstv. utanríkisráðherra vegna þess að við hrunið var séð til þess að mikilvægar stofnanir voru skornar niður, stofnanir sem eiga að taka við þessum peningum, því að eins og hv. þm. Jón Bjarnason sagði: Hvað er hægt að gera við fjárhagslega hungraðar ríkisstofnanir annað en að dæla inn í þær fé? En því miður er það þannig að þetta fé kemur frá Evrópusambandinu og að vissu leyti má segja að það sé illa fengið fé vegna þess að þjóðin, landsmenn, 65% landsmanna, vilja ekki ganga þessa leið. Ég hef verið óþreytandi við að leggja fram skriflegar fyrirspurnir til hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um þessa styrki í þau ár sem umsóknin hefur legið fyrir. Ég hef meðal annars spurt að því hvort IPA-styrkirnir verði endurkræfir af Evrópusambandinu ef umsóknin verður dregin til baka. Það hefur svo sem aldrei fengist nein niðurstaða í það. En mikið er á sig lagt, Evrópusambandið ætlar að dæla hingað 5 þúsund milljónum, taka það fjármagn frá öðrum ríkjum, því að kratisminn gengur út á það að eyða skattfé almennings í þeim ríkjum sem kratismi ríkir. Þannig er ferlið. Gangi Ísland í ESB komum við til með að þurfa að inna slíkar greiðslur af hendi til annarra umsóknarríkja. Þannig er sífellt verið að færa fjármagn á milli landa í þetta gæluverkefni. Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni að þetta frumvarp gengur allt út á ótakmarkað skattfrelsi og undanþágur frá opinberum gjöldum og ætla ekki að rifja þá ræðu upp. En ég vil benda á það og get ekki sleppt því á þeim stutta tíma sem ég hef til umráða nú að þetta skapar gríðarlegt ójafnvægi á milli íslenskra þegna og íslenskra verktakafyrirtækja og þeirra sem koma til með að vinna þessa vinnu hjá Evrópusambandinu. Hér er verið að veita skattfrelsi eins og um diplómatíska aðila væri að ræða og það er búið að teygja það hugtak yfir á verktakana. Þetta lítur illa út. Ég geri aftur athugasemdir við að frumvarpið skuli vera tekið á undan í þessari umræðu vegna þess að ekki er búið að innleiða samninginn sem var undirskrifaður í júní 2011 og því er ekki búið að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara á þessu máli. Að mínu mati er frumvarpið að því leyti ekki þingtækt.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér annað af hinum svokölluðu IPA-málum sem eru á dagskrá þingsins, þ.e. þingsályktunartillögu um samning varðandi IPA-styrkina og frumvarp sem tengist því varðandi breytingar á lögum o.s.frv. Við ræðum frumvarpið í dag og þó svo að það megi til sanns vegar færa að rétt hefði verið að byrja á þingsályktunartillögunni þá erum við byrjuð á þessari umræðu og því eðlilegt að klára hana. IPA-styrkirnir og IPA-samningarnir eru að sjálfsögðu hluti af því aðlögunarferli sem íslenska þjóðin er í gagnvart Evrópusambandinu og þetta aðlögunarferli sem er í gangi er vitanlega ekki það ferli sem margir, ég ætla nú ekki að fullyrða allir, töldu sig vera að setja af stað og samþykkja hér í þinginu sumarið 2009. Það er líka alveg ljóst, frú forseti, að frá því að þessi vegferð hófst hefur margt breyst hér innan lands, þ.e. skoðanir fólks á þessu ferli öllu og á Evrópusambandinu, og þar að auki hefur Evrópusambandið sjálft, viðsemjandi okkar, það samband sem við erum að laga okkur að miðað við þetta ferli allt saman, vitanlega breyst gríðarlega mikið. Það er svolítið sérstakt að þessu ferli skuli haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist þegar öllum er ljóst, miðað við þær fregnir sem við fáum frá Evrópusambandsríkjunum og miðað við þau samtöl sem þingmenn og aðrir eiga við þingmenn innan Evrópusambandsins eða fólk sem þar býr, að gríðarleg undiralda og gerjun er innan Evrópusambandsins um framtíð þess og hvernig þetta bandalag muni líta út í framtíðinni. Auðvitað gera menn sér almennt grein fyrir því að fyrirbæri eins og Evrópusambandið, sem vinnur að stækkun og útþenslu, hlýtur að taka einhverjum breytingum og lagarammi þess hlýtur líka að taka einhverjum breytingum miðað við þróun heimsins, þróun náttúruauðlinda og alls slíks. Engu að síður er þróunin í dag það hröð að það eitt er fullnægjandi ástæða til að menn setjist niður og velti fyrir sér hvort rétt sé að halda áfram þeirri för sem lagt var af stað í. Að mínu mati er löngu kominn tími til að endurmeta þetta og ég tel í sjálfu sér að við séum komin töluvert út fyrir það umboð sem Alþingi veitti framkvæmdarvaldinu á sínum tíma. Það eru miklu meiri breytingar, miklu meiri aðlögun, í gangi á íslensku samfélagi en menn áttuðu sig á og kannski þorðu að tala um eða alla vega gerðu sér grein fyrir þegar af stað var farið. Ég held, frú forseti, að það eitt ætti að duga til þess að menn setjist niður og endurmeti stöðuna. Við sjáum líka að efnahagsástand Evrópusambandsins og einstakra ríkja fer mjög versnandi þessa stundina, það er óhætt að segja það. Heimsfrægir hagfræðingar sem ráðlögðu Íslendingum og fjölluðu um Ísland fyrir hrun, og við tókum því miður ekki mark á, eru nú að spá ákveðnum örlögum Grikklands innan evrusamstarfsins og þess háttar. Við höfum líka séð margar greinar og úttektir á því að lýðræðishalli er líklega hvergi meiri en innan Evrópusambandsins þegar kemur að áhrifum einstaklinga, áhrifum íbúa, hvað ákvarðanatöku og þess háttar varðar. Við höfum líka séð það og heyrt að Evrópusambandið eyðir meiri fjármunum í að laga ímynd sína en kóka kóla-fyrirtækið gerir. Við sjáum því að það eru miklar sviptingar og það er ljóst að þetta mun halda svona áfram næstu árin. Það hafa verið sviptingar í Evrópupólitíkinni. Leiðtogar hafa farið og nýir komið í staðinn með aðrar áherslur. Á þetta hljótum við að horfa. Að sama skapi eru að skapast mörg ný tækifæri fyrir Íslendinga og Ísland á alþjóðavettvangi hvort sem það er í samvinnu við önnur ríki eða í gegnum viðskipti. Við vitum að einhver öflugustu efnahagssvæði heims í dag eru ekki Evrópusambandið, það eru svæði eins og Asía, Kína, Indland, Brasilía og svo virðist vera að Bandaríkin séu að rétta hraðar úr kútnum en menn áætluðu fyrir stuttu. Á þetta allt hljótum við að horfa. Evrópusambandið beitir hins vegar ákveðinni aðferðafræði þegar lönd hafa sótt um að gerast hluti af því batteríi öllu og liður í því er að löndunum stendur til boða að fá hina svokölluðu IPA-styrki, aðlögunarstyrki - það er náttúrlega það sem þeir heita, aðlögunarstyrkir, og þeir ganga út á að laga íslenskt samfélag að því evrópska. Enda kemur það fram í bæklingi sem Evrópusambandið gaf út, undir ritstjórn eða forustu hins ágæta Finna Ollis Rhen, sem er háttsettur í Evrópusambandinu, að orðið samningaviðræður gefi ranga mynd af því ferli sem ríkin fara í þegar þau sækja um aðild. Um sé að ræða aðlögun landsins að þeim reglum og gerðum sem Evrópusambandið hefur þegar sett. Þetta verðum við að sjálfsögðu að hafa í huga þegar við ræðum aðlögunarstyrkina. Hlutverk þeirra er að undirbúa samfélagið, búa íslenskt samfélag undir það að geta talist fullgildur aðili að Evrópusambandinu. Þegar að því kemur að aðild er ákveðin þurfa ákveðnar undirstöður að vera tilbúnar, það þarf að vera búið að breyta þeim þannig að þær falli að hinu evrópska kerfi, evrópska lagaumhverfi, stofnunum og öllu því. Sem betur fer, frú forseti, er orðið ljóst að mjög margir Íslendingar eru farnir að átta sig á þessari stöðu og væri óskandi að fleiri þingmenn kæmust að þeirri niðurstöðu, eins og margir hér úti í samfélaginu, að það er algjörlega vonlaust að halda þessu áfram. Við hljótum því að reyna að fá alvöruumræðu sem allra fyrst og endurmat á því ferli sem við erum í. Það er allt sem bendir til þess að full ástæða sé til að fara í slíkt endurmat hér á Alþingi og ef ekki að leyfa íslenskri þjóð að taka ákvörðun um það hvort þessu verði haldið áfram eða hvernig haldið verður á þessu. Það er engin ástæða til þess að vera að taka við styrkjum frá Evrópusambandinu sem verða notaðir til að reyna að þróa einhvers konar ímynd eða aðstæður á Íslandi sem standast evrópskar kröfur þegar mjög miklar líkur, og nánast allar líkur, eru á því að Íslendingar hafni slíkum viðræðum. Nú er hin svokallað já-hreyfing á Íslandi farin að birta auglýsingar og reiknivélar sem ég ætla að leyfa mér að fullyrða, frú forseti, að séu hreint og beint fals að stórum hluta. Það er verið að halda að fólki útreikningum sem byggja á mjög hæpnum forsendum og afar brýnt að sú sýning sem haldið er úti á vefnum einhvers staðar verði leiðrétt hið fyrsta. Það er vitanlega ekki hægt að taka eldgamlar tölur um gengi evrunnar gagnvart íslenskri krónu, margra ára gamlar, og bera þær svo saman við meðalvexti og þess háttar í Evrópusambandinu. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé allt gert af einhverri illsku, það er bara einhver misskilningur í gangi og hann þarf að leiðrétta því að ekki er hægt að bjóða landsmönnum upp á að lesa slíkt rugl sem þarna er í gangi. Frú forseti. Ég kemst ekki lengra í þessari umræðu að sinni. Af nógu er að taka og mun ég því reyna að koma hér síðar inn í frekari umræður.

Hæstv. forseti. Það er eitt atriði í ræðu hv. þingmanns sem mér finnst ástæða til að ræða nánar vegna þess að hann gat þess réttilega að af hálfu Evrópusambandsins er auðvitað litið svo á, eins og fram kom í þeim ágæta bæklingi sem hv. þingmaður vitnaði til, að um sé að ræða aðlögun ríkja að Evrópusambandinu en ekki eiginlegar samningaviðræður milli tveggja jafnsettra aðila. IPA-styrkirnir eru líka skilgreindir sem aðlögunarstyrkir. Hitt er svo annað mál að það verður að hafa í huga að í mjög mörgum tilvikum eru IPA-styrkirnir veittir til verkefna sem eru í sjálfu sér ekki tengd kjarnastarfsemi Evrópusambandsins eða þeim sviðum sem Evrópusambandið beitir sér helst á heldur oft og tíðum til verkefna sem að minnsta kosti á yfirborðinu virka alls óskyld. Má sjá dæmi um það á þeim lista um IPA-styrki sem fylgir með í einhverju af nefndarálitunum sem fyrir liggja í þessari umræðu að þau verkefni sem ætlunin er að IPA-styrkir renni til hér á landi eru mörg harla fjarlæg aðlögun að Evrópusambandinu. Ég vil nota þetta tækifæri og koma því að að það er heldur ekkert einsdæmi. Í mörgum ríkjum í Austur-Evrópu þar sem IPA-styrkir hafa verið veittir hafa þeir farið í verkefni sem hafa verið talin líkleg til vinsælda miklu frekar en að þau hafi beinlínis eitthvað með Evrópusambandsaðild að gera. Þeim augum þarf líka að horfa á þessar styrkveitingar.

Frú forseti. Í upplýsingabæklingi Evrópusambandsins um aðlögunarferlið segir að ríki sem séu í þessu ferli þurfi oft að ganga í gegnum mjög miklar breytingar til að tryggja að Evrópureglur séu ekki aðeins teknar upp heldur innleiddar með réttum hætti. Til þess eiga þessir IPA-styrkir að vera, að undirbúa löndin, undirbúa stjórnkerfi landanna, undirbúa stofnanir og ýmislegt þess háttar, miðað við þær upplýsingar sem hér eru settar fram, til þess að landið sem sækir um eða er í þessu ferli sé tilbúið. Það kemur reyndar líka fram að nota megi þessa styrki til að hvetja íbúa til að skilja það sem er í gangi, ef það má þýða þetta svona lauslega. Ég fæ hins vegar ekki séð að það þjóni beint breytingum á íslensku samfélagi eða íslensku stjórnkerfi að setja fjármuni í jafngóð verkefni og atvinnuþróunarverkefni eru. Ég verð líka að segja það, frú forseti, að ég skil vel þá sveitarstjórnarmenn og einstaklinga hér víða um land sem renna hýru auga til fjármuna sem liggja faldir í ýmiss konar verkefnum, koma af stað fræðasetrum eða námi eða einhverju þess háttar. En það er vitanlega gjörsamlega óskylt því ferli sem við erum í gagnvart Evrópusambandinu. Þessir styrkir eru vitanlega notaðir til að kaupa sér ímynd en ekki í annað. Evrópusambandið er að kaupa sér ímynd með styrkjum þegar þeir eru settir í verkefni sem þessi. Það finnst mér einfaldlega rangt, burt séð frá gæðum verkefnanna.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni í þessum efnum. Mörg af þeim verkefnum sem um er að ræða í landsáætlun IPA eru þess eðlis að þau eru góð og merkileg og áhugaverð og ekki ætla ég að gera lítið úr hlut þeirra stofnana, sveitarstjórna og annarra aðila sem sjá möguleika í þeim til að efla starfsemi sína eða brydda upp á nýjungum, ég ætla ekki að gera lítið úr því. Ég hef hins vegar, eins og hv. þingmaður, gert athugasemdir við það að við séum yfir höfuð að taka við styrkjum í tengslum við aðildarviðræður sem ég, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, tel að við eigum ekki að vera í. Ég álít að það sé spurning um það að menn séu samkvæmir sjálfum sér, að menn segist ekki í öðru orðinu vera á móti því að við séum í viðræðum við Evrópusambandið og á móti því að ganga í Evrópusambandið en komi síðan og taki glaðir við styrkjum sem eru nátengdir sambandinu og aðildarumsókninni. Það er bara spurning í mínum huga að menn séu samkvæmir sjálfum sér. Það er ekki alveg sama hvaðan gott kemur. Það er gott að fá fjármagn en ég verð alla vega að segja það fyrir sjálfan mig að ég væri með óbragð í munninum ef ég stæði í þessum sporum og mælti með því að við tækjum við þessum peningum en héldi því fram á sama tíma að ég væri staðfastur í þeirri skoðun minni að við ættum ekki að vera í aðildarviðræðum og ættum ekki að ganga í Evrópusambandið. Ég get ekki skilið það sem annað en tvískinnung.

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér af hverju formaður efnahags- og viðskiptanefndar er ekki hér til að hlusta á þessa umræðu. Ég held að það sé ósköp eðlilegt að óska eftir því að formaðurinn sé viðstaddur þessa umræðu. 
            

Það skal upplýst að hv. þm. Helgi Hjörvar er í húsi og ég hygg að hann hljóti að heyra það sem fram fer í þingsal.

Já, við vonum það að sjálfsögðu, frú forseti. Það sem ég vil þó segja varðandi spurningar hv. þingmanns er að það er auðvitað tvískinnungur að tala á móti þessu ferli en viðhalda því svo og finnast allt í lagi að taka við þeim styrkjum sem um er að ræða. Úr því að hv. þingmaður nefndi tvískinnung þá hafa margir þingmenn staðið hér og talað sig hása um að stjórnmálaöfl eigi ekki að þiggja styrki frá fyrirtækjum, eigi ekki að þiggja styrki frá aðilum úti í bæ, eins og það er kallað. Sömu aðilum virðist finnast sjálfsagt að fyrirtækið Evrópusambandið setji hér á fót áróðursstofu sem kölluð er Evrópustofa og ausi inn mörgum milljónum eða milljörðum króna til að lappa upp á ímynd sína. Það er bara verið að kaupa ákveðna ímynd. Ef Evrópusambandið þarf að kaupa sér ímynd þá er vitanlega eitthvað að, en það er kannski besta dæmið um að menn séu á rangri leið. Við hljótum að gera kröfu til þess að þeir aðilar sem hafa talað gegn þessu ferli og lýst sig andsnúna því hljóti að hugsa sig um þegar kemur að því að þiggja fjármuni frá Evrópusambandinu, sem eru nýttir til að fegra ímynd sem hinir sömu þingmenn eru þá væntanlega á móti. Nú gefst tækifæri til að standa við orðin en ekki sitja við orðin tóm. Nú þurfa allir að líta í eigin barm og taka afstöðu út frá sannfæringu sinni.

Virðulegi forseti. Við ræðum að nýju frumvarp til laga um frávik frá lögum um skatta og gjöld vegna styrkja úr sjóði er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki Evrópusambandsins, þ.e. IPA-frumvarpið til aðgreiningar frá IPA-þingsályktunartillögunni. Ég vil vegna orða hv. þingmanns á undan um samanburðinn á andstöðu margra við styrki til stjórnmálaflokka og síðan stuðning við þessa styrki segja að mér finnst þetta athyglisverður samanburður, frú forseti. Ég hef ekki heyrt þetta sett svona fram áður. Við verðum að hafa í huga þegar við ræðum um þessa styrki hvað þarna er á ferð. Þarna eru styrkir í boði frá Evrópusambandinu til Íslands vegna þess að Ísland er aðildarumsóknarríki, vegna þess að Ísland, að mati Evrópusambandsins væntanlega, hyggst verða aðili að því. Þess vegna kemur Evrópusambandið hingað með fjárstyrki til að greiða fyrir aðlögun, greiða fyrir því að Íslandi uppfylli þau skilyrði sem Evrópusambandið setur fyrir aðildinni. Það er tvískinnungurinn í þessu máli, frú forseti. Tvískinnungurinn felst í því að þeir sem á sama tíma berjast gegn aðildarumsókninni, a.m.k. í orði, ætla svo að samþykkja að hér sé skattalögum breytt og samþykkt þingsályktunartillaga sem heimilar að Evrópusambandið komi með sjóði sína hingað í alls konar verkefni, sem eru öll góðra gjalda verð. Ég vil taka það fram eins og ég gerði í síðustu ræðu minni um þetta mál að þessi verkefni eru öll góðra gjalda verð. Ég hef gagnrýnt það hversu seint bæði þetta frumvarp sem við ræðum nú og þingsályktunartillagan koma fyrir þingið. Skrifað var undir rammasamninginn 8. júlí í fyrra en frumvarpið og þingsályktunartillagan koma ekki til þingsins fyrr en 24. janúar 2012. Þegar ég spurði hæstv. utanríkisráðherra að því í fyrri umræðunni um þingsályktunartillöguna tjáði hann mér að skýringarinnar væri væntanlega að leita í fjármálaráðuneytinu, væntanlega hefði tekið tíma að vinna frumvarpið. Því vil ég ítreka spurningu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um hvort formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar sé einhvers staðar á svæðinu. Ég hefði gjarnan viljað fá viðbrögð hans og svör við því af hverju það tók sex mánuði frá því að var skrifað undir samninginn þar til frumvarpið og þingsályktunartillagan koma inn í þingið. Þetta er mikilvægt vegna þess sem gerist í millitíðinni. Hvað er að gerast á þessum tíma? Jú, fjárlagafrumvarpið er að koma fram. Af hverju komu þessi mál ekki fram og voru rædd í tengslum við fjárlagagerðina? Það er ljóst að hér eru fleiri hundruð milljónir, 596 millj. kr. ef mig misminnir ekki, í fjárlögum fyrir árið 2012 vegna þessara styrkja, vegna þess mótframlags sem Ísland þarf að leggja til. Því er mikilvægt að fá svar við þessari spurningu. Ef maður veltir fyrir sér tímasetningum er óskiljanlegt af hverju tillögurnar um IPA-styrkina sem við ræðum núna voru ekki lagðir fram þegar umsóknin sjálf var rædd og samþykkt. Af hverju skyldi það vera? Af hverju var þetta ekki allt rætt á sama tíma? Af hverju kemur þetta fram þremur árum eftir að umsóknin er lögð inn? Það skyldi þó ekki vera vegna þess að á meðan á þessu hefur staðið hefur tæplega annar hver stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar, margir af þingliði Vinstri grænna, keppst við að þvertaka fyrir að við séum í aðlögunarferli. Það er í raun verið að leyna hinu rétta eðli þessara viðræðna. Hér er engin aðlögun á ferð en samt eigum við að taka við fleiri hundruð milljörðum í Evrópusambandinu til að við séum betur til þess fallin að aðlaga okkur að sambandinu. Þetta stemmir ekki, frú forseti. Með samþykkt tillögunnar og frumvarpsins er líka verið að gefa í skyn að Ísland sé líklegt til að ganga í Evrópusambandið, að við séum komin á ákveðna leið og dregin er upp sú mynd að við séum á fullri ferð inn. En ég held að við séum ekkert á fullri ferð inn í Evrópusambandið, þvert á móti. Við heyrðum síðast í dag af umræðum og bókunum í hv. utanríkismálanefnd þar sem enn einn stjórnarliðinn lýsir þeirri skoðun sinni að setja eigi þetta ferli allt saman í dóm þjóðarinnar. Ég styð það vegna þess að ég tel mig vita að íslenska þjóðin mundi svara þannig að hún sé ekkert á leið þarna inn á næstunni, að minnsta kosti ekki í þessari lotu. Það er reyndar þannig með Evrópusambandið að ef kosningar ganga ekki upp því í hag er hafist handa að nýju, en ég vil leyfa mér að fullyrða að ef íslenska þjóðin fengi að velja og segja skoðun sína yrði aðildarferlinu sjálfhætt. En með því að samþykkja þessa tillögu er gefin sú mynd að við séum á leiðinni í Evrópusambandið og ég tel það rangt. Einu finnst mér líka vera ósvarað í þessari umræðu. Hafa verið veittir einhverjir styrkir af fjárlögum eða fjáraukalögum eins og fram hefur komið? Hafa styrkir farið út sem hafa verið greiddir af íslenskum skattgreiðendum og hafa verið fjárheimildir fyrir þeim? Ég rakti áðan að heimildir á fjárlögum þessa árs vegna þessara styrkja voru upp á 596 millj. kr. Ég vona að hv. þm. Helgi Hjörvar geti komið hingað og svarað spurningum mínum. Ég ítreka óánægju mína, frú forseti, með fjarveru hv. þingmanns, en það getur vel verið að hv. þingmaður sitji einhvers staðar í þinghúsinu.

Forseti vill upplýsa að hv. þingmaður er ekki í húsinu. Hann var ranglega merktur í hús en það er verið að gera ráðstafanir til að láta hann vita að nærveru hans sé óskað.

Þakka þér fyrir, frú forseti, að bregðast við þessu. Ég vil gagnrýna harðlega að formaður nefndarinnar skuli ekki vera hér eða einhver fulltrúi úr hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem getur tekið þátt í þessari umræðu og svarað þeim spurningum sem hér koma fram. Mér finnst það alger vanvirðing við Alþingi að hér stöndum við stjórnarandstæðingar heilu dagana og fram á kvöld og fram á nætur og ræðum við tóman sal og hvert við annað. Hvers konar hegðun er þetta og hvers konar framganga er þetta gagnvart Alþingi? Ég óska eftir því, frú forseti, að vera sett aftur á mælendaskrá og þegar kemur að mér á mælendaskránni óska ég eftir því að gerðar verði ráðstafanir til að tryggja að hér verði fulltrúar úr hv. nefnd. Réttast væri, frú forseti, að fara fram á að þessari umræðu verði frestað þar til bætt verður úr.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir vakti máls á áhugaverðri spurningu sem varðar stöðuna á þeim styrkveitingum sem tengdar eru IPA-kerfinu. Það væri gott ef við gætum með einhverjum hætti fengið það upplýst áður en þessari umræðu lýkur. Sú spurning snýr auðvitað að þessu máli almennt, þ.e. IPA-styrkveitingunum og aðlögunarstyrkjunum. Frumvarpið sem hér er til umræðu snýst sérstaklega um skattalegan þátt þess en auðvitað er IPA-málið stærra en svo og víðtækara. Það er hægt að nálgast það þröngt, eins og ég kom inn á í umræðum í síðustu viku mál, út frá nánast skattatæknilegu sjónarmiði og gagnrýna það á slíkum forsendum eins og Félag löggiltra endurskoðenda gerir. Það hefur bent á galla á frumvarpinu út frá skýrleika og slíkum þáttum og er í raun óskiljanlegt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skuli ekki reyna að bregðast við því. Ég vakti athygli á því í umræðunni að í nefndaráliti meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd er drepið á þann þátt og þá gagnrýni sem fram hefur komið á að ákvæði frumvarpsins væru óskýr frá tæknilegu sjónarmiði. Meiri hlutinn lætur nægja að segja, með leyfi hæstv. forseta: „Loks var undirstrikað mikilvægi þess að hugtök skattalaga væru skýr þar sem annars væri hætta á að þeim væri beitt með mismunandi hætti á sambærileg tilvik.“ Og svo ég skjóti inn sjálfur er þarna verið að vísa til gagnrýninnar. Svo ég haldi áfram, með leyfi forseta: „Á móti var á það bent að það lægi í hlutarins eðli að skattyfirvöldum væri oft og tíðum eftirlátið að skýra ýmis hugtök í skattframkvæmd.“ Svo er haldið áfram. Þetta eru einu viðbrögðin við þessari gagnrýni. Ég hefði talið eðlilegt að reynt hefði verið að bregðast við athugasemdunum frá Félagi löggiltra endurskoðenda sem eru tæknilegar athugasemdir, varða ekki meginefni málsins heldur útbúnað þess eða form, og gera ákvæðin skýrari. Verð ég að segja að í þessari umræðu hef ég fram til þessa ekki fengið nein svör við því af hálfu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar hvers vegna ekki var leitast við að gera það, hvers vegna ekki var gerð tilraun til þess að skýra þessi ákvæði þannig að verði þessi löggjöf samþykkt verði skilaboðin frá löggjafanum sæmilega skýr um í hvaða tilvikum á að veita þær skattundanþágur sem hér um ræðir. Þetta varðar hinn tæknilega hluta, þ.e. að frumvarpið gengur út á skattundanþágur til þeirra aðila sem vinna við framkvæmd IPA-verkefna, gera ESB-samninga á grundvelli slíkra verkefna. Þeir eiga að vera undanþegnir sköttum, bæði beinum sköttum og óbeinum. Í því sambandi hefur sú röksemd hvað helst verið leidd fram að um væri að ræða sambærilegar skattaundanþágur og gilda um sendimenn sem njóta friðhelgi og réttinda samkvæmt Vínarsamningnum. Eins og ég hef bent á í þessari umræðu, gerði það í síðustu viku og fékk í sjálfu sér ekki svör við heldur, virðast mér þær skattundanþágur sem hér er verið að kveða á um vera töluvert víðtækari en þær undanþágur sem sendimenn njóta, auk þess sem ákveðinn vandi er fólginn í því að láta skattundanþágur af þessu tagi ná til tiltölulega ótilgreinds hóps, verktaka sem gera verksamninga og vinna hugsanlega að öðrum verkefnum samhliða og eru í blandaðri starfsemi eins og kallað er. Það er miklu snúnara en þegar um er að ræða tiltekna ákveðna embættismenn með sérstakt skipunarbréf upp á stöðu sína því að skattundanþágur samkvæmt Vínarsamningnum ná eingöngu til slíkra einstaklinga og síðan til sendiráðanna eða sendiskrifstofanna sem slíkra. Ég held því að með þeirri útvíkkun sem farið er út í með þessari löggjöf sé farið töluvert fram yfir þau mörk sem lesa má út úr Vínarsamningnum og lögum sem byggja á þeim alþjóðlegu samningum og það skapar ákveðinn vanda eins og ítrekað hefur verið bent á. Þetta eru þau atriði, hæstv. forseti, sem ég vildi við upphaf þessa annars hluta þessarar umræðu benda á og varða þetta skattafrumvarp sérstaklega. Það er síðan ástæða til þess, þó að ég ætli ekki að fara yfir það í löngu máli, að gera athugasemdir við þá stefnu sem felst í því að Ísland eigi að leita eftir styrkveitingum frá aðila sem það á í samningaviðræðum við. Við í þessum sal höfum auðvitað mismunandi skoðanir á því hvort við eigum að vera í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og margir hafa fært rök fyrir því einmitt núna allra síðustu daga að þar ríki aðstæður sem kalli á endurskoðun þeirrar ákvörðunar að sækja um. Aðstæður bæði innan lands og í Evrópu hafa breyst verulega frá sumrinu 2009 og segja má að hið pólitíska andrúmsloft hér innan lands hafi að mörgu leyti breyst líka. Fyrir okkur sem höfum alla tíð verið andvíg því að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu og gengjum í það, eru auðvitað mjög góð rök til þess að aftur verði látið á það reyna í þinginu hver vilji þingsins er raunverulega í þeim efnum, hvort vilji þingsins standi til þess að halda áfram á sömu braut eða að endurskoðun fari fram á þeirri ákvörðun sem var tekin sumarið 2009 með meiri hluta sem deila má um hvort endurspeglaði raunverulegan hug allra sem kusu í þinginu Hæstv. forseti, þetta er eitt. IPA-málið er hluti af aðlögunar- eða aðildarferlinu og ég á bágt með að sjá að menn geti með góðu móti verið andvígir aðildarferlinu en fylgjandi IPA-styrkjunum. Mér finnst einhver tvískinnungur í því eins og ég kom inn á í andsvörum við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson fyrr í kvöld. Það má segja að sú umræða eigi kannski frekar að eiga sér stað undir næsta dagskrármáli sem er þingsályktunartillaga um rammasamninginn en mér finnst þó samhengisins vegna nauðsynlegt að taka það með í þessa umræðu. Þegar við veltum fyrir okkur réttmæti þess að veita skattundanþágur vegna verkefna sem tengjast IPA-styrkjunum þurfum við auðvitað líka að velta fyrir okkur réttmæti þess að Ísland sé að leita eftir slíkum styrkveitingum. Ég vildi, hæstv. forseti, ljúka ræðu minni með því að segja að í raun og veru finnst mér miklu brýnna fyrir Alþingi Íslendinga að taka umræðu um hvort endurskoða eigi ákvörðunina um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Ég held að það séu miklu sterkari rök fyrir því að taka þá ákvörðun til endurskoðunar sem tekin var fyrir næstum þremur árum í ljósi breyttra aðstæðna og í ljósi breyttra pólitískra strauma innan lands sem annars staðar, miklu frekar en að festa okkur enn frekar í aðildarferlinu með því að bindast Evrópusambandinu þeim böndum sem þessar styrkveitingar leiða til.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða hér okkar í millum, frammi og annars staðar, hver sé í raun tilgangurinn með því að keyra þessi mál í gegnum þingið. Það er mjög umdeilt, svo ekki sé meira sagt, hvernig hitt málið, þingsályktunartillagan, var tekið út úr utanríkismálanefnd og við ræðum það þegar þar að kemur. Hv. þingmaður hefur farið yfir þessa styrki og þær vangaveltur sem tengjast þeim og ég verð að segja að enn þá standa eftir þessar spurningar: Hvers vegna er svo mikil áhersla lögð á þessa aðlögunarstyrki? Hvers vegna eru þeir hluti af ferlinu? Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort það geti verið afleiðing af því að eftir að Norðmenn felldu síðast samning um að ganga inn í Evrópusambandið, breytti Evrópusambandið um taktík. Getur verið að IPA-styrkirnir hafi verið teknir upp í framhaldinu - reyndar ekki alveg beint í framhaldi, ef ég man rétt - til að reyna að tryggja að ekki færi aftur svo að eitthvert ríki mundi fella, með mikilli háðung fyrir Evrópusambandið, að ganga í sambandið? Annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í er um muninn á Íslandi og til dæmis gömlu austantjaldslöndunum, ef við notum það orðalag, sem voru búin að lifa mjög lengi í skugga og undir hæl Sovétríkjanna og voru langt á eftir Evrópulöndum í flestöllum þáttum, svo sem í mannréttindum, tækni og þróun. Getur verið að þessir styrkir hafi mögulega átt heima þar en eigi hreinlega ekki við hjá Íslendingum?

Hæstv. forseti. Varðandi lokaspurningu hv. þingmanns hygg ég að svarið í henni felist meðal annars í því að möguleikar Íslands til þess að fá styrki samkvæmt IPA-áætluninni eru mun takmarkaðri en möguleikar landa á Balkanskaga t.d. eða í austurhluta Evrópu, eftir atvikum Tyrklandi, sem hafa sótt í þessa sjóði. Það er einmitt vegna þess að staða Íslands er allt önnur, innviðir samfélagsins eru allt aðrir og ósambærilegir við það sem var í Austur-Evrópu eftir fall Berlínarmúrsins þegar þau lönd voru að undirbúa umsóknir sínar og aðildarferli að Evrópusambandinu. Hið sama á auðvitað við um þau lönd í suðaustanverðri Evrópu sem nú leita eftir inngöngu, við getum tekið Króatíu sem dæmi, þannig að staðan er auðvitað allt önnur þar. Ég ætla ekki spá mikið í hvað að baki býr en ég tek hins vegar undir það að með því að taka við styrkjum af þessu tagi í tengslum við aðildarviðræðurnar er Ísland og íslenska stjórnkerfið að tengjast Evrópusambandinu enn þá frekar en ella. Með því er verið að hnýta einhverja hnúta, styrkja og efla tengsl. Og hvað sem líður gæðum þeirra verkefna sem í hlut eiga, sem mörg eru eflaust verðug og skynsamleg og merkileg, er Evrópusambandið auðvitað að veita þessa styrki í þeim tilgangi að aðlaga lönd sambandinu.

Virðulegi forseti. Ef mig misminnir ekki er svokölluð Evrópustofa fjármögnuð af þessum IPA-styrkjum, í það minnsta að hluta til, og ég velti fyrir mér hvernig í ósköpunum það geti tengst því sem fram kemur um hlutverk styrkjanna varðandi umbætur og annað. Í áðurnefndum bæklingi eða upplýsingablaði frá Evrópusambandinu um IPA-styrki kemur fram m.a., með leyfi forseta, í lauslegri þýðingu að þessir styrkir eigi að styrkja lýðræðislegar stofnanir og lagaumgjörð, koma að bættri opinberri stjórnsýslu, efnahagsumbótum, stuðla að virðingu fyrir manninum og réttindum minnihlutahópa, jafnrétti, þróun samfélagsins o.s.frv. Síðan segir hér líka að með þeim eigi að stuðla að minnkun fátæktar. Ég fæ ekki séð, frú forseti, í það minnsta út frá þessum texta um hlutverk IPA-styrkjanna, að á Íslandi sé margt sem falli beint undir þetta. Það sem mér leikur kannski mest forvitni á að vita núna er hvort það sé rétt munað hjá mér að svokölluð Evrópustofa sé fjármögnuð að hluta til af IPA-styrkjum. Ég get þá ekki mátað það við þennan texta hér. Eins og fram hefur komið held ég að flestir séu að átta sig á því að þetta tæki sem IPA-styrkirnir svokölluðu eru, er tæki til að aðlaga samfélagið í aðildarferli að því sem fyrir er í Evrópu.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort Evrópustofa er að hluta til fjármögnuð með IPA-styrkjum. Það kann að vera að hæstv. utanríkisráðherra, sem er hérna í salnum, þekki þá sögu betur og geti greint frá því í ræðu á eftir.  Það sem hefur hins vegar breyst frá sumrinu 2009 er að ýmsir sem þá, kannski af hálfum hug, studdu það að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu, hafa herst í andstöðu sinni. Það er hinn pólitíski veruleiki á Alþingi að æ fleiri sem greiddu atkvæði með aðildarumsókn sumarið 2009 eru annarrar skoðunar í dag og hafa fyrir því margar ástæður. Aðstæður hafa breyst á Íslandi, aðstæður hafa breyst í Evrópu. Við vitum miklu betur núna hvernig efnahagskreppan hefur komið niður á Evrópu, en sumir virtust álíta sumarið 2009 að efnahagskreppan væri eitthvert séríslenskt fyrirbrigði. Margt hefur því breyst í umhverfinu og svo verður ekki hjá því litið að Evrópusambandið hefur með framkomu sinni gagnvart okkur Íslendingum í mörgum einstökum málefnum beinlínis ögrað okkur. Þá vakna að sjálfsögðu spurningar um hvort við eigum að standa í vingjarnlegum aðildarviðræðum við ríkjasamband sem stendur í stríði við okkur á öðrum vígstöðvum.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga sem er lagt fram í þeim tilgangi að veita Evrópusambandinu og þeim sem starfa fyrir það skattfrelsi á Íslandi. Frú forseti. Það er auðvitað ekki hægt annað við upphaf þessarar umræðu en að velta fyrir sér forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þegar kemur að þessu máli og að það skuli sett hérna í forgang. Ekki alls fyrir löngu var hæstv. forsætisráðherra með það sem helsta forgangsmál ríkisstjórnarinnar að sameina ráðuneyti, að leggja niður landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið og mynda umhverfis- og auðlindaráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti. Undanfarna daga höfum við verið að ræða það að senda í þjóðaratkvæðagreiðslu frekar óljósar spurningar sem tengjast stjórnarskrá Íslands. Það var forgangsatriði hjá ríkisstjórninni og síðan kemur að þessu máli hér sem felur það í sér að veita Evrópusambandinu algjört skattfrelsi á Íslandi. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér þegar ríkisstjórnin talar um norræna velferð, þegar hún talar um heimilin og fyrirtækin í landinu, hvort þetta séu málin sem heimilin og fyrirtækin séu að kalla eftir. Það er auðvitað gott og gilt að það sé þó verið að lækka skatta á einhverja þegna þessa samfélags, ekki er verið að lækka skatta á almenning og ekki er verið að lækka skatta á fyrirtæki, en þetta frumvarp gerir, eins og áður sagði, ráð fyrir því að veita allsherjarskattafslátt til handa þeim sem starfa fyrir Evrópusambandið á Íslandi. Þetta eru nokkuð víðtækar breytingar sem verið er að leggja til, eins og kemur fram í frumvarpinu, og það vekur athygli að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar gerir ekki nokkrar athugasemdir eða tillögur að breytingum hvað þetta snertir. Mig langar, með leyfi forseta, að fara hér aðeins yfir og nefna nokkur atriði þar sem ætlunin er að létta sköttum algjörlega af til handa Evrópusambandinu, og ég vitna hér í lagafrumvarpið: „Við innflutning ESB-verktaka á vörum“ - það eru sem sagt undanþegnir skattar - „sem fjármagnaðar eru af ESB-samningi skal fella niður aðflutningsgjöld.“ „ESB-verktaki sem selur vörur eða þjónustu samkvæmt ESB-samningi skal vera undanþeginn virðisaukaskatti.“ „Einstaklingar sem ekki eru heimilisfastir hér á landi, eru ESB-verktakar og selja vörur eða þjónustu samkvæmt ESB-samningi skulu undanþegnir skattskyldu …“ „Ríkisskattstjóra er heimilt að taka til greina skriflega umsókn ESB-verktaka um endurgreiðslu, að hluta eða öllu leyti, á staðgreiðslu hans …“ Persónulegar eigur einstaklinga, og nánustu fjölskyldumeðlima þeirra, sem starfa samkvæmt ESB-samningi - mönnum er heimilt að flytja þær hingað til lands og skulu þær undanþegnir öllum tollum, virðisaukaskatti og öðrum aðflutningsgjöldum. Allir samningar sem tengjast með einum eða öðrum hætti ESB-samningi skulu undanþegnir stimplun og stimpilgjaldi. Frú forseti. Þarna er auðvitað um mjög víðtækar skattafsláttartillögur að ræða og maður veltir fyrir sér hvað vaki fyrir stjórn sem kennir sig við norræna velferð að veita Evrópusambandinu og þeim sem starfa fyrir það svo víðtækar undanþágur frá íslenskri skattalöggjöf, að á sama tíma og skattur er hækkaður á almenning og fyrirtæki, skattar hafa verið hækkaðir á helstu neysluvörur eins og eldsneyti o.fl., á að létta sköttum af Evrópusambandinu og þeim einstaklingum sem starfa fyrir það. Frú forseti. Ég held að í því máli sem við ræðum hér birtist mjög glögglega forgangsröðun ríkisstjórnar hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Við skulum ekki gleyma því að þetta mál var lagt fram af hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Hann lagði þetta mál fram í þinginu þrátt fyrir að …  Bent hefur verið bent á það, m.a. af hv. þm. Jóni Bjarnasyni við 1. umr., að þetta mál væri liður í aðlögunarferli Íslands að Evrópusambandinu og það kemur mjög skýrt fram. Það hefur komið fram í umfjöllun um þetta mál og hefur komið fram hjá þeim fulltrúum Evrópusambandsins sem tjá sig almennt um þessi mál að þetta sé liður í aðlögunarferlinu, menn fái hér fjármuni til aðlögunar og ESB-verktökum sé meðal annars ætlað að vinna að þeirri aðlögun. Þingsályktunartillagan sem lögð var fram hér sumarið 2009 þess efnis að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu gerði ekki ráð fyrir því að tekið yrði við styrkjum til aðlögunar, svokölluðum IPA-styrkjum. Hún gerði heldur ekki ráð fyrir því að veita Evrópusambandinu algjört skattfrelsi hér á landi. Síðan verða menn varir við það þegar á hólminn er komið. Ástæðan fyrir því var sú að á þessum tíma var verið að reyna að selja þjóðinni það að um væri að ræða einhvers konar aðildarviðræður. Þetta snerist um að sjá hvað væri í boði, að senda samninganefnd til Brussel til að fá þar hlaðborð og menn gætu svo valið það af hlaðborðinu sem þeim hentaði og það sem ekki hentaði væri hægt að láta eftir liggja. En annað kom á daginn. Það hefur komið á daginn að þetta er alltaf að verða dýpra og dýpra aðlögunarferli eins og Evrópusambandið sjálft segir þegar það fjallar um aðildarviðræður, að orðið aðildarviðræður geti verið villandi, nær sé að tala um aðlögun þar sem Evrópusambandið aðstoði umsóknarríki við að aðlaga sig að sambandinu. Þetta hafi breyst eftir Austur-Evrópa gekk í Evrópusambandið, þá hafi þessu verið breytt í aðlögunarferli og liður í því aðlögunarferli eru IPA-styrkir sem ætlaðir eru til aðlögunar. En af því að reynt var að selja þjóðinni það sumarið 2009 að það yrði að fara í einhvers konar aðildarviðræður, einhvers konar viðræður og samningaviðræður, var auðvitað ekki hægt að hafa heimild til að taka við styrkjum við aðlögun inni í þeirri þingsályktunartillögu. Svo kemur á daginn að menn töldu sig með einhverju minnisblaði eða slíku hafa heimild til að taka við þessum styrkjum til aðlögunar, en það var auðvitað engin heimild fyrir því. Ríkisstjórn Íslands hefur enga heimild til þess að taka við styrkjum til aðlögunar og hún hefur enga heimild til þess að veita skattfrelsi til Evrópusambandsins vegna starfsemi sem það er með hér á landi, m.a. vegna þessara styrkja. Þess vegna er verið að leggja þetta mál fram og þetta er ein sönnun þess að um er að ræða hreinar og klárar aðlögunarviðræður. Það er hægt að sjá þetta ef lesin eru gögn frá Evrópusambandinu sjálfu, m.a. um Króatíu. Þar var til að mynda samningakafla um landbúnaðarmál ekki lokað fyrr en allt ESB-kerfi landbúnaðarins hafði verið innleitt í Króatíu. Króatía varð að vera farin að virka sem Evrópuríki, ESB-ríki, öll tollalöggjöfin, allt stofnanakerfi Evrópusambandsins sem er gríðarlega umfangsmikið, enda mikil skriffinnska í Evrópusambandinu, þetta varð allt að vera farið að virka áður en samningakaflanum var lokað. Eftir að samningakaflanum er lokað er samningurinn staðfestur af öllum aðildarríkjum og síðan staðfestur af ríkisstjórn umsóknarríkis og svo í þjóðaratkvæðagreiðslu. Króatía var í rauninni komin inn í Evrópusambandið áður en þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram. Þegar maður sá viðtöl við marga í Króatíu í kringum þá þjóðaratkvæðagreiðslu þá sögðu menn: Ja, við erum á móti því að ganga í Evrópusambandið en það skiptir litlu því að við höfum undanfarin ár verið að innleiða allt regluverk Evrópusambandsins vegna þessara aðlögunarviðræðna. Frú forseti. Það er auðvitað þetta sem verið er að gera hér á landi og tilgangur þess máls sem við ræðum hér er að taka við þessum styrkjum sem smurningu á Evrópusambandsaðlögunarferðina. Það vekur sérstaka athygli að æ ofan í æ skuli annar stjórnarflokkurinn, sem segist vera á móti Evrópusambandsaðild, taka þátt í því aðlögunarferli sem verið er að bera hér á borð. Þetta mál er engin undantekning því að undir nefndarálit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita meðal annars hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir og Þuríður Backman. Það vekur auðvitað enga athygli að sjá þarna Samfylkinguna því að þetta mál er eins og biblía fyrir þingflokki þeirra. En það vekur athygli að þingflokkur Vinstri grænna, sem á tyllidögum segist vera á móti Evrópusambandsaðild eða réttara sagt þegar það hentar, skuli ítrekað taka þátt í því að flytja þetta mál, að hann skuli taka þátt í því að létta sköttum af Evrópusambandinu hér á landi og taka við milljörðum til aðlögunar. Maður veltir því líka fyrir sér: Hvaða vilyrði er búið að gefa í Evrópusambandinu fyrir samþykkt þessa máls og hefur ríkisstjórnin ekki tekið á móti styrkjum hér síðasta árið án þess að hafa haft lagalega heimild til þess? Í fjárlögum þessa árs er vitnað til IPA-styrkja sem ætlunin er að ríkisstjórnin taki við án þess að hún hafi formlega lagalega heimild til að þiggja slíka styrki. Enn á ný horfum við upp á það að ríkisstjórnin telur að Alþingi Íslendinga skipti litlu í þessu máli. Það skiptir engu máli þótt ekki sé komin lagaleg heimild fyrir því að taka við slíkum styrkjum, það skiptir engu máli, þeir verða samþykktir. Svo er skrúfstykkið sett á allan hópinn. 
             Við sáum það svo glögglega þegar þingsályktunartillaga sem lögð er fram samhliða þessu máli var tekin út úr utanríkismálanefnd þar sem eina leiðin til að ná henni þaðan út var að gera það með klækjabrögðum vegna þess að réttkjörnir fulltrúar í nefndina voru eilítið of seinir á fund. Það er alþekkt, frú forseti, svo það sé upplýst, það er alþekkt hér í þinginu ef vitað er að menn verða eilítið of seinir á fund að þá er ekki vaninn að taka málin út, drífa sig í að taka þau út áður en viðkomandi einstaklingur kemur á fundinn. Og tveimur mínútum eftir að búið var að taka málið út kom í ljós að ekki var meiri hluti í utanríkismálanefnd fyrir málinu, ekki frekar en það er ekki meiri hluti í utanríkismálanefnd fyrir þessu aðlögunarferli eins og kom fram í morgun þegar lögð var fram bókun í utanríkismálanefnd. Frú forseti. Þessi vinnubrögð eru fyrir neðan allar hellur. Og að þetta fólk skuli svo voga sér að koma upp í ræðustól á Alþingi og tala um ný og breytt og bætt vinnubrögð, að þingmenn sem haga sér með þessum hætti skuli tala um ný og bætt vinnubrögð. Í fyrsta lagi að samþykkja það í fjárlögum að taka við styrkjum án þess að fyrir því liggi lagaleg heimild, sem við erum að ræða hér. Í öðru lagi að skrifa jafnvel undir einhverja pappíra og samninga þessa efnis úti í Brussel. Og í þriðja lagi að það þurfi klækjabrögð til að ná málum út úr nefndum hér. Svona vinnubrögð geta ekki gengið og eru ekki sæmandi á nokkurn hátt. En þetta þekkjum við þingmenn, þetta sjáum við ítrekað hjá sitjandi ríkisstjórn og sérstaklega forustumönnum hennar. Það skiptir engu máli hvernig málum er komið í gegnum þingið, það er bara gert á hnefanum. Þetta á ekkert skylt við þau vinnubrögð sem menn eru að reyna að innleiða á Alþingi, a.m.k. margir þeirra sem voru kjörnir hingað í síðustu þingkosningum. Þetta eru vinnubrögð gamla tímans. Herra forseti. Það er auðvitað ekki hægt að fjalla um þessi mál öðruvísi en að víkja aðeins að ástandinu í Evrópusambandinu. Nú er ástandið í Suður-Evrópu með þeim hætti að fregnir sem berast þaðan eru ekki mjög jákvæðar. Þar er vaxandi fátækt, við horfum upp á það í Grikklandi og á Spáni, vaxandi atvinnuleysi, vaxandi fátækt og bankar í gríðarlegum vanda. Fjármunir streyma út úr bönkunum og það er eiginlega að verða óeirðaástand, ekki hægt að mynda ríkisstjórn í Grikkland og það veit enginn hvernig evran fer. Það er ekki ósennilegt að eitthvað af ríkjum Suður-Evrópu muni yfirgefa evrusamstarfið og allt hefur þetta í för með sér gríðarlegan samdrátt, sérstaklega í Suður- og Austur-Evrópu, ástandið er betra í Þýskalandi, Hollandi og löndunum þar í kring. Því er auðvitað ekki hægt annað en að velta því fyrir sér hvað vaki fyrir Evrópusambandinu með að setja milljarða til Íslands til verkefna, til aðlögunar að regluverki sambandsins. Maður skyldi ætla að þessum fjármunum væri betur varið í að deila þeim til grísks almennings sem í dag horfir fram á fátækt og því um líkt, horfir upp á það að Evrópusambandið gerir kröfu til þess að fjármálastofnanir, opinberar byggingar, samgöngumannvirki, hafnarmannvirki, alþjóðaflugvöllurinn í Aþenu, orkufyrirtæki og fleira eru einkavædd. Til hvers? Til þess að bjarga evrópskum bönkum. Ég held að almenningi í þessum löndum veitti ekki af þessum fjármunum. Ég held að það væri rétt, sérstaklega hjá stjórnmálaflokki eins og Samfylkingunni sem reynir á tyllidögum að tala um sig sem alþjóðlega sinnaðan flokk og velferðarflokk, ég held ég að það væri rétt hjá þessum ágæta stjórnmálaflokki að beina þeim tilmælum til viðkomandi að þessum fjármunum verði frekar varið til handa grískum almenningi. En það er auðvitað ekki svo. Þess í stað er tekið við milljörðum til aðlögunar íslensks regluverks, aðlögunar sem íslensk þjóð hefur engan áhuga á, aðlögunar sem meiri hluti Alþingis hefur líklega engan áhuga á heldur,  Herra forseti. Þetta mál má ekki fara í gegnum þingið. Það má alls ekki samþykkja milljarða til aðlögunar íslensks samfélags að Evrópusambandinu og skattafslátt til handa Evrópusambandinu hér á landi. Það hefur á engan hátt verið tekið á þeirri gagnrýni sem lögð var fram um þetta mál. Það hefur ekki verið tekið á skekktri samkeppnisstöðu Íslendinga gagnvart Evrópusambandinu og ekki heldur þeirri staðreynd að með þessu erum við í rauninni að hefja hina eiginlegu aðlögun. Það er með ólíkindum, svo að ég segi það aftur, herra forseti, að horfa upp á hvernig flokkur eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem fór hér fram fyrir síðustu þingkosningar og sagði eða forusta þess þingflokks, að það yrði ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu. Hv. þingmaður og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu kvöldinu fyrir kosningar. Svo horfum við upp á hvert málið á fætur öðru sem tengist aðlöguninni, gefið er eftir gagnvart Evrópusambandinu, og þetta er held ég kornið sem hlýtur að fylla mælinn hjá mörgum þegar hér á með formlegum hætti að fara að taka við milljörðum til aðlögunar og veita Evrópusambandinu skattafslátt um leið og skattur er hækkaður á almenning og fyrirtæki í landinu. Þetta getur ekki gengið, herra forseti.

Herra forseti. Aðeins varðandi ágæta ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar og afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessum málum, bæði hvað varðar Evrópusambandsumsóknina og eins þessa tilgreindu IPA-styrki, er alveg ljóst að stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kveður skýrt á um andstöðu við inngöngu í Evrópusambandið. Fyrir síðustu kosningar var því líka lýst yfir að flokkurinn beitti sér ekki fyrir aðild að Evrópusambandinu þannig að það sé ljóst. Sá sem hér stendur og hér talar var mjög einarður í þeirri afstöðu í aðdraganda kosninganna enda er það í samræmi við stefnu flokksins og áherslur. Varðandi beinlínis umræðuna um þessa IPA-styrki, aðlögunarstyrki, er hárrétt hjá hv. þingmanni að ekki var kveðið skýrt á um það í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var af Alþingi þegar aðildarumsóknin var send og þess vegna þarf eftir á að sækja sérstaklega um heimild Alþingis til að mega ganga til samninga um þessa aðlögunarstyrki og veita jafnframt þetta skattfrelsi. Til að taka það líka hér skýrt fram að Vinstri hreyfingin – grænt framboð ályktaði meðal annars á flokksráðsfundi 20.11. 2010, með leyfi forseta: „Þar til þjóðin hefur tekið sína ákvörðun þarf að tryggja að ekki verði gerðar neinar breytingar á stjórnsýslunni eða íslenskum lögum í þeim eina tilgangi að laga íslenskt stjórnkerfi fyrir fram að reglum Evrópusambandsins. Ekki verði heldur tekið við styrkjum  Stefna og ályktanir Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru því alveg skýrar 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason verður seint sakaður um að hafa ekki staðið vörð um stefnu Vinstri grænna í þessu máli. Það er hárrétt að VG beitti sér mjög hart gegn þessu máli fyrir síðustu kosningar. Það gerði líka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og formaður Vinstri grænna, sem sagði í sjónvarpsviðtali kvöldið fyrir kosningar að það yrði ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu á þessu kjörtímabili, ekki með hans stuðningi. Þetta sagði formaður Vinstri grænna, þáverandi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, kvöldið fyrir kjördag. Það er hárrétt að hv. þm. Jón Bjarnason hefur einarðlega barist gegn þessu og gerði það þegar hann var ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, enda urðu Evrópusambandið og Samfylkingin að losna við hann. Evrópusambandið krafðist þess að honum yrði hent úr ráðherrastól. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér á hvaða vegferð hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon er með Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Hv. þm. Jón Bjarnason nefndi hér flokksráðsfund þar sem ályktað var gegn þessum styrkjum, þar sem ályktað var að ekki ætti að taka við styrkjum til aðlögunar og það ætti ekki að fara nein aðlögun fram. Nú er sú aðlögun hafin af fullum þunga og nú er verið að taka við þessum styrkjum og í ofanálag er verið að veita skattafslátt fyrir þeim. Það væri fróðlegt að sjá hvað þessi ágæti flokksráðsfundur hefði sagt um það. Hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni? Á hvaða vegferð er hann í þessu máli? Ég hallast einna helst að því að undir yfirborðinu blundi ESB-sinni í honum, en það verður seint sagt um þann hv. þingmann sem hér veitti andsvar, Jón Bjarnason, því að hann hefur staðið einarðlega í fæturna í þessu máli.

Herra forseti. Ég hef áður greint frá því í umræðum um IPA-styrkina, eða aðlögunarstyrkina, að Evrópusambandinu að ég hafnaði því sem ráðherra að stofnanir sem heyrðu undir ráðuneytið tækju þátt í að sækja um þessa aðlögunarstyrki. Það var þeim gert alveg ljóst. Þegar upp kom síðan eitt tilvik þar sem stofnun með sjálfstæða stjórn var komin í vegferð að sækja um styrki var því einmitt hafnað af stjórninni, en fjármála- og utanríkisráðuneytið höfðu beitt sér fyrir því. Það er algjörlega ljóst að ég hef hafnað því að við tækjum við einhvers konar mútufé til að aðlaga íslenska stjórnsýslu og ánetja hana Evrópusambandinu. Ég viðurkenni alveg að um þetta var ágreiningur í ríkisstjórn. Það var líka ágreiningur um þessa styrki milli mín og annarra ráðherra, bæði forsætisráðherra og þáverandi fjármálaráðherra. Ég benti á að ekki væru til heimildir af hálfu Alþingis til að taka við slíkum styrkjum og ráðuneyti eða ráðherrar gætu ekki sótt um styrki sem Alþingi hefði ekki veitt neina heimild fyrir. Það kom líka á daginn og þess vegna er þetta mál að koma hingað inn, bæði þingsályktunartillaga um heimild til að mega ganga til samninga um þessa aðlögunarstyrki og einnig frumvarp um skattalega meðferð þeirra, ríflega einu og hálfu ári eftir að farið var á fullt að sækja um eða hvetja aðila og stofnanir til þess að sækja um þessa styrki. Það var að mínu viti algjör lögleysa,  Ég ítreka að ég hef staðið gegn þessu. Aðrir hafa 

Herra forseti. Ég man vel eftir því þegar sá ágreiningur var uppi sem hv. þm. Jón Bjarnason vitnar hér til. Ágreiningurinn var vegna þess að einn ráðherra í ríkisstjórninni var ekki tilbúinn að hefja aðlögunarferli. Það var einungis einn ráðherra í ríkisstjórninni sem var tilbúinn að hafna styrkjum til aðlögunar. Eins og hv. þingmaður fór vel yfir stöðvaði það ekki ríkisstjórnina að hún hefði ekki heimild til að taka við þessum styrkjum, hún ætlaði samt að gera það. Hæstv. ríkisstjórn ætlaði að taka við styrkjum frá Evrópusambandinu og veita Evrópusambandinu skattafslátt án þess að hafa nokkra lagaheimild fyrir því. Það kom ekki fram fyrr en síðar að þessa heimild þyrfti eins og hv. þingmaður fór yfir í andsvari sínu. Það verður að teljast ótrúlegt að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnin hefur hagað sér í þessu máli, að taka hér við milljarðastyrkjum til aðlögunar, aðlögunar sem átti að heita samningar eða varð réttara sagt að kallast samningar meðan verið var að selja þjóðinni það. Það lá ljóst fyrir samkvæmt því ferli sem Ísland var að fara út í að hluti af því var að sækja um styrki til aðlögunar. Það var ekki sett inn í þingsályktunartillöguna sumarið 2009 vegna þess að reynt var að segja þjóðinni að þetta væru einfaldar samningaviðræður. Síðan kemur þetta frumvarp inn og menn virðast koma af fjöllum og segjast hafa rekið sig á það fyrst núna að það þurfi að taka við styrkjum til aðlögunar. Þetta hefur alltaf legið ljóst fyrir. Við erum í aðlögunarferli, hluti af því er að taka við styrkjum til aðlögunar og það liggur ljóst fyrir að ferlið er svona upp byggt. Menn þurfa ekki annað en að lesa, eins og ég rakti í ræðu minni, hvernig þetta var í Króatíu sem fór í gegnum aðlögunarferli. Það er ótrúlegt, herra forseti, 

Virðulegi forseti. Þau voru athyglisverð orðaskiptin sem áttu sér stað á milli hv. þingmanna Jóns Bjarnasonar og Ásmundar Einars Daðasonar. Ég er sammála því sem hefur komið hér fram að þegar þingsályktunartillagan um aðildarumsóknina var samþykkt 2009 held ég að það hafi legið fyrir að til þess að geta sótt um þessa styrki og tekið við þeim þyrfti að gera breytingar. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni og í andsvari að reynt hefði verið að dylja það og jafnvel hafi staðið til af hálfu ríkisstjórnarinnar að taka við þessum styrkjum þó svo að hún hefði ekki til þess lagaheimild. Því vil ég spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í landsáætlun að hugsanlega hafi einhverjir styrkir verið greiddir út á árinu 2011, ég kallaði einmitt eftir svörum við því í fyrri ræðu minni, og hvort jafnvel sé hugsanlegt að búið sé að greiða einhverja styrki út á árinu 2012 áður en búið er að samþykkja frumvarpið, eins og hv. þingmaður benti rækilega á. Ég vil líka spyrja hv. þingmann um þann tvískinnung hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem hann kom inn á í ræðu sinni. Ég held að það séu einungis örfáir þingmenn Vinstri grænna sem halda að þeir geti í raun og veru þrætt fyrir að við séum í aðlögun, ég held að það dyljist engum að það er ekki lengur hægt. Mig langar að bera eftirfarandi setningar í meirihlutaáliti frá efnahags- og viðskiptanefnd undir hv. þingmann, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Markmið aðstoðarinnar er að auðvelda ríkjunum að uppfylla skilyrði aðildar með uppbyggingu stofnana, eflingu milliríkjasamstarfs og styrkingu efnahagslegrar og félagslegrar þróunar sem og byggðaþróunar. “ Síðan segir í framhaldi: „Fram hefur komið að innan nefndarinnar jafnt sem utan eru skoðanir ólíkar hvað þetta markmið varðar.“ Er þetta ekki merki um enn einn tvískinnunginn og feluleikinn um hvert markmiðið er í raun með því að samþykkja það að sækja um og taka við þessum styrkjum?

Herra forseti. Varðandi fyrri spurninguna liggur alveg ljóst fyrir að ríkisstjórnin hefur ekki haft lagaheimild fyrir þeim styrkjum sem hún hefur tekið við til aðlögunarverkefna. Ef hún hefði haft heimild til þess hefði ekki þurft það frumvarp sem við ræðum hér. Þegar þessir fjármunir voru settir inn í fjárlög á sínum tíma, m.a. við síðustu fjárlög sem við störfum núna eftir, var engin lagaheimild til að setja slíkt inn. Þegar menn setja slíka fjármuni inn í fjárlög án þess að lagaheimild sé til að taka við þeim styður það það að Alþingi sé orðið, eins og einhver kallaði, stimpilpúði framkvæmdarvaldsins. Hver er virðing Alþingis þegar menn hugsa með þessum hætti? Hún er auðvitað ekki mikil. Það liggur fyrir að ekki er heimild til að taka við þessum fjármunum og þess vegna erum við að ræða þetta mál. Varðandi seinni spurninguna og það sem segir í nefndarálitinu og hv. þingmaður kom inn á, er alveg ljóst að Ísland er í aðlögunarferli. Það er það sem er í boði. Það er ekkert til sem heitir einfaldar samningaviðræður við Evrópusambandið. Þetta er aðlögunarferli þar sem Evrópusambandið aðstoðar Íslendinga við að laga regluverk sitt að Evrópusambandinu. Eins og embættismenn, Evrópuþingmenn og fleiri hafa sagt: Það eruð þið sem sóttuð um aðild að Evrópusambandinu, við sóttum ekki um aðild að Íslandi. Og þannig virkar þetta. Við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og hluti af því ferli er að laga regluverk okkar að Evrópusambandinu. Við sjáum hér margvísleg mál og margvíslegar breytingar sem á einn eða annan veg eru hugsuð út frá Evrópusambandinu og er ágreiningur um, til að mynda um fækkun ráðuneyta og svartfuglaveiðar. Við getum tekið fleiri mál, bæði stór og lítil, sem með einum eða öðrum hætti eru hluti af þeirri aðlögun. Það er ótrúlegt hvernig utanríkisráðherra kemst ítrekað upp með það að reyna að segja þjóðinni að hvítt sé svart.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég held reyndar að enginn trúi því að hér sé ekki um aðlögun að ræða nema kannski hæstv. utanríkisráðherra og örfáir hv. þingmenn sem hafa leikið þennan blekkingaleik um aðlögunarferli að Evrópusambandinu. Ég held að það séu reyndar mjög fáir eftir í þingflokki Vinstri grænna sem halda að einhver trúi því. Hv. þingmaður kom líka inn á það í svari sínu að það væri litið á Alþingi sem stimpilpúða fyrir framkvæmdarvaldið og sagði að þegar væri búið að taka við styrkjum og það væri bara formsatriði að Alþingi hlýddi framkvæmdarvaldinu með því að samþykkja þetta frumvarp. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað honum finnst um 8. gr. frumvarpsins, sem er í raun bara reglugerðarheimild. Í henni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að setja reglugerð er kveður nánar á um framkvæmd laga þessara.“ Það er æ algengara að sjá þetta, það er bara settur einhver texti og svo enda öll lagafrumvörp á því að ráðherra má gera nákvæmlega það sem honum dettur í hug með því að setja reglugerð. Engar útlínur eru gefnar eða gerðar neinar tilraunir til að útskýra í hverju hún á að felast, við hverju þurfi að bregðast með reglugerð. Ákvæðið er bara algjörlega opið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir með mér að þetta sé einn af þeim ósiðum sem verður að fara að leggja af, að öll lagafrumvörp endi á því að ráðherra hafi heimild til að setja reglugerð um nánast hvað sem er. Það eru engar takmarkanir á því og ekkert fjallað um það í nefndarálitinu hvað gæti hugsanlega komið til greina, ákvæðið er bara algjörlega opið.

Herra forseti. Já, ég vil taka undir með hv. þingmanni hvað þetta snertir. 8. gr. frumvarpsins er mjög athyglisverð svo ekki sé fastar að orði kveðið, um að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð er kveður nánar á um framkvæmd laganna. Þetta er sjálfstæð lagagrein í frumvarpinu. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um að maður er farinn að sjá allt of mikið af þessu. Við höfum kannski ekki samanburðinn við fyrri ár en það er ljóst að ekki hefur dregið úr þessu og að með slíkum hugsunarhætti er staða Alþingis ekki styrkt. Þarna er fyrst og fremst verið að hugsa um að styrkja stöðu framkvæmdarvaldsins. Eins og allir vita setur Alþingi lög en það er ráðherrann sjálfur sem setur reglugerðirnar og hann þarf ekki að vera í samráði við Alþingi þegar kemur að því. Ríkisstjórnin þarf ekkert samráð við Alþingi þegar hún setur reglugerðir. Þetta er að verða mjög hvimleitt. Við sjáum hvernig hæstv. ríkisstjórn, sérstaklega forustumenn ríkisstjórnarinnar, er farin að líta á Alþingi sem einhvers konar stimpilpúða eða færiband, það sé hægt að henda málunum inn til Alþingis rétt fyrir þinglok. Málin komu hérna í bílförmum rétt fyrir páska og síðan er ætlast til þess að Alþingi afgreiði þau á færibandi, eins og hæstv. forsætisráðherra orðaði það sjálf. Hún sagði fljótlega eftir páska að það væri alvanalegt að Alþingi afgreiddi mál á færibandi á síðustu dögum þingsins. Býst einhver við nýjum vinnubrögðum frá ráðherra sem talar svoleiðis og hugsar svoleiðis? Það held ég ekki. 
            

Virðulegi forseti. Ég hef gagnrýnt í ræðum mínum að þetta frumvarp skuli vera hér á dagskrá á undan þingsályktunartillögunni sem veitir heimild til að taka við IPA-styrkjum. En þingflokksformaður minn var að segja mér að einhver mistök hefðu orðið í þinginu og það sé ástæðan fyrir þessu. Það breytir því ekki að í þessu frumvarpi, sem lagt er fram sjálfstætt, á að gera breytingar á tekjuskatti, virðisaukaskatti og tolltekjum ríkisins. Mig undrar að þessi ákvæði séu ekki sett í lög um tekjuskatt, lög um virðisaukaskatt og tollalög heldur lögð fram sérstaklega í þessu undanþágufrumvarpi og veittar undanþágur frá þessum gjöldum. Hér er verið að eyrnamerkja þetta sérstaklega, þetta er sérstakt fríðindafrumvarp fyrir ESB þar sem þessi fríðindi eru veitt ESB-verktökum og aðilum, einstaklingum frá ESB-löndum á kostnað íslenskra ríkisborgara og íslenskra verktaka. Ég segi enn og aftur að það er óþolandi að horfa upp á að aðilum sé mismunað svo mjög með þessu frumvarpi, sér í lagi vegna þess að við erum aðilar að EES-samningnum og hér á að gilda frjálst flæði launafólks, fjármagns, vöru og þjónustu. Hér fer ESB sjálft fram með þá kröfu á okkur sem EES-ríki að við brjótum þessa reglu. En það má allt í þessu kratasambandsríki, Evrópusambandinu, sérstaklega ef hampa þarf einhverjum á kostnað skattgreiðenda. Það kristallast í þessari umræðu og í þessu frumvarpi. Það vill nefnilega þannig til, herra forseti, að Alþingi á eftir að samþykkja þingsályktunartillögu þar sem Alþingi veitir heimild til að samþykkja þann rammasamning sem ríkisstjórnin gerði við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð Evrópusambandsins við Ísland, en hann var undirritaður 8. júlí 2011. Það er að verða ár síðan samningurinn var undirritaður og núna fyrst treystir hæstv. utanríkisráðherra sér til að leggja hann í formi þingsályktunartillögu fyrir þingið. Það sýnir að hér er um klára aðlögun að Evrópusambandinu að ræða þrátt fyrir orð hæstv. utanríkisráðherra um hið gagnstæða allt frá sumardögum 2009 þegar þingsályktunartillaga um að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu var samþykkt. Síðan hefur sá spuni verið keyrður að við ættum einungis í viðræðum við Evrópusambandið en að það væri fásinna að um aðlögunarferli væri að ræða. Nú ætla ég að vitna í nokkur ákvæði samningsins sem sýna kalt fram á að um aðlögun að Evrópusambandinu er að ræða. Í 5. gr. er til dæmis fjallað um hvaða meginreglur gilda um fjárhagslega aðstoð ESB samkvæmt reglum IPA. Í staflið a segir, með leyfi forseta: „Aðstoð skal vera í fullu samræmi við meginreglurnar um samfellu, heildstæðni, samræmingu, samvinnu og samþjöppun.“ Hvað er samþjöppun og samvinna annað en bein aðlögun að Evrópusambandinu? Í staflið b segir, með leyfi forseta: „Aðstoð skal vera í samræmi við stefnumið ESB og stuðla að samræmingu við réttarreglur ESB.“ Þarna er beinlínis verið að framselja dómsvald okkar enda kemur fram að dómstólar á Íslandi koma ekki að úrskurði rísi ágreiningur út af samningi þessum. D-liður, með leyfi forseta: „Aðstoð skal mæta þeim þörfum sem í ljós koma í umsóknarferlinu og geta aðstoðarþegans til að veita aðstoðinni viðtöku leiða í ljós. Þá skal taka mið af fenginni reynslu.“ E-liður, með leyfi forseta. „Hvetja ber eindregið til að aðstoðarþeginn tileinki sér áætlanagerð og framkvæmd aðstoðar og tryggja ber viðeigandi sýnileika aðstoðar ESB.“ Þarna er verið beinlínis að mælast til þess að viðeigandi sýnileiki sé í lagasetningum og reglugerðum og stofnanavæðingu hér á landi, svo landsmönnum sé gert algjörlega ljóst að um aðlögun er að ræða. Herra forseti. Tíminn líður svo hratt að nú er tími minn búinn. Ég vil biðja herra forseta að setja mig aftur á mælendaskrá en ég mun fara betur yfir það í seinni ræðu að hér er um 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að það hefði liðið ár frá því að ákveðið var að byrja að sækja um þessa styrki þar til að frumvarpið er lagt fram sem í raun heimilar það að sækja um þessa IPA-aðlögunarstyrki. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvern er verið að plata? Við vitum að það er búið að vera að reyna að plata þjóðina alllengi með því að halda því fram að þetta feli í sér að kíkja í pokann, þetta séu aðildarviðræður en ekki aðlögunarviðræður, sem þær eru náttúrlega alveg klárt. Þá vaknar önnur spurning: Er hugsanlega líka verið að reyna að blekkja Evrópusambandið með því að sækja um þessa styrki og hafa ekki fyrir því heimild og jafnvel hafa tekið við þeim án þess að það sé heimild til þess? Eins og hv. þingmaður benti á væri kannski eðlilegra að ræða þetta í annarri röð, þ.e. þingsályktunartillöguna á undan því frumvarpi sem við erum með núna, þar sem þá liggur fyrir samþykki Alþingis. Ef þingsályktunartillagan verður samþykkt er heimild til að sækja um styrkina og síðan yrði þá að samþykkja frumvarpið. Það er hægt að taka undir með hv. þingmanni að þetta er ekki eðlileg forgangsröð. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans og það fer ekkert á milli mála að þessir styrkir eru ætlaðir til þess að laga stofnanakerfið að Evrópusambandinu, þetta eru bara aðlögunarstyrkir. Síðan koma smávegis orðaskýringar eftir á, eins og svo oft áður, um að ekki líti allir á það þannig. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Er það ekki alveg skýrt hjá hv. þingmanni að það er krafa Evrópusambandsins og markmiðið með því að veita þessa styrki að verið sé að laga regluverkið, stofnanakerfið og stjórnsýsluna að Evrópusambandsreglunum? Fer nokkuð á milli mála að þetta er aðlögun og ekkert annað?

Virðulegi forseti. Jú, það er klár aðlögun sem hér liggur fyrir og birtist nú tæpum þremur árum eftir að umsóknin var lögð fram. Meðal annarra fór ég og að mig minnir hv. þm. Ásbjörn Óttarsson yfir það hér sumarið 2009 að reglur Evrópusambandsins væru á þann hátt að sækti ríkið um aðild að Evrópusambandinu hæfist þá þegar aðlögunarferlið. Þessu var hafnað. Ég var talin fara með fleipur, sagt til dæmis að ég hefði ekki kynnt mér málefni Evrópusambandsins nógu vel og að ég væri með einhverja Evrópusambandsgrýlu til að hræða þjóðina. Það er óþolandi að þremur árum seinna skuli þetta kom hér fram sem þingmál þegar þetta var vitað alla tíð. Þess vegna spyr ég í kjölfar dóms landsdóms: Hver er ábyrgð hæstv. utanríkisráðherra þegar hann hylmir yfir með Evrópusambandinu með þessar upplýsingar? Hvers vegna hefur þessi ráðherra staðið í þinginu í þessum ræðustól og beinlínis sagt ósatt? Ef til vill vegna þess sem hv. þingmaður fór hér yfir, það er kannski verið að reyna að blekkja Evrópusambandið, en hæstv. utanríkisráðherra getur ekki blekkt landsmenn því að þeir eru mjög vel upplýstir um þessi mál. Það er ekki hægt að segja það sama um þingmenn Samfylkingarinnar sem töluðu hér í morgun undir liðnum um störf þingsins þegar þeir virðast ekki átta sig á því út á hvað Evrópusambandið gengur. Ég vil líka benda á orð hæstv. innanríkisráðherra frá í gær, hann telur að þetta sé alversti tíminn til að vera í umsóknarferli eða að gangast eftir því við Evrópusambandið að komast þar inn. Ég vona 

Virðulegi forseti. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í umsögn frá löggiltum endurskoðendum þar sem er verið að fjalla um svokallaða ESB-verktaka og innlenda aðila sem þiggja þessa styrki. Með leyfi forseta vil ég fá að vitna í umsögnina: „Ekki verður séð af þessu frumvarpi að fylgt sé þeirri kröfu að IPA-styrkir skuli renna óskiptir til verkefnisins, þ.e. undanþegnir öllum sköttum, þar sem innlendum aðilum er sinna verkefni af þessum toga er gert að greiða tolla og vörugjöld (af vörum sem þeir flytja ekki sjálfir inn) og tekjuskatt. Slíkt veikir samkeppnisstöðu innlendra aðila.“ Síðan er aðeins fjallað um þetta í meirihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar þar sem mér finnst mjög veik tilraun gerð til að taka á þessu atriði. Þar kemur fram að þessi sjónarmið hafi verið rædd við undirbúning frumvarpsins og að það sé mat fjármálaráðuneytisins að það hafi verið of viðurhlutamikið. Mér finnst meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar ekki gera mikla tilraun til að bregðast við þessu hér. Þá hefði átt að vera skýrari texti um þetta í meirihlutaálitinu. Ég hef kallað eftir því við þessa umræðu að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði þessa ábendingu sérstaklega á milli 2. og 3. umr. þannig að mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geti tekið undir að það sé ástæða til þess fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd, og auðvitað er þetta sagt í mestu vinsemd, að hv. nefnd fari yfir þetta og styrki þá hugsanlega textann því að ábendingin sem ég las er að mínu mati vel þess virði að farið sé sérstaklega yfir hana, það er skylda okkar, og reynt að gera það betur en hér er gert.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa spurningu vegna þess að ég kom aðeins lítillega að því í þessari ræðu minni en fór vel yfir það í fyrstu ræðu minni hér um daginn. Okkur er nefnilega talin trú um að einstaklingar á EES-svæðinu eiga að njóta algjörs jafnræðis í rétti sínum til fjórfrelsisins. Þess vegna er afar einkennilegt að það skuli vera gefin þessi undanþága fyrir aðila innan Evrópusambandsins og verktaka en íslenskir verktakar og íslenskt starfsfólk hafi ekki þessa undanþágu. Þetta er forkastanlegt. Þarna er verið að elítuvæða þessa styrki þannig að segja má að það sé nánast útilokað fyrir íslenska aðila að vinna verk sem þessir styrkir eiga að borga upp. Það allra versta við þetta, og sem mér finnst mjög ógeðfellt og sýna að ríkisstjórnin er tilbúin að leggjast í duftið fyrir Evrópusambandið, er á blaðsíðu 19 í þingsályktunartillögunni sem við áttum að sjálfsögðu að ræða á undan. Þar kemur fram að Ísland skuli verja friðhelgi aðila Evrópusambandsins í málarekstri eða stjórnsýslumáli fyrir rétti, dómstóli eða á stjórnsýslustigi á Íslandi og taka afstöðu þar sem eðlilegt tillit er tekið til hagsmuna Evrópusambandsins. Þetta þýðir að ef Íslendingur eða íslenskt verktakafyrirtæki ætlaði að leita réttar síns á þessari mismunun sem hv. þingmaður fór yfir í fyrirspurn sinni grípur íslenska ríkið til varna fyrir Evrópusambandið og rekur rétt þess hér á landi og ber skylda til þess að gæta hagsmuna Evrópusambandsins. Ég get ekki sætt mig við að það sé komið inn í samning milli Evrópusambandsins og ríkisstjórnar Íslands að ríkisstjórninni er gert skylt að fara með hagsmuni 

Virðulegi forseti. Við ræðum áfram frumvarp til laga um frávik frá lögum um skatta og gjöld vegna styrkja úr sjóði er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki Evrópusambandsins. Lagatextinn segir töluvert. Þetta eru náttúrlega ekkert annað en aðlögunarstyrkir burt séð frá því fyrir hvaða verkefni er að sækja um því að þau eru auðvitað mörg hver þörf og mikilvægt en þetta eru í raun og veru aðlögunarstyrkir. Ég held að það kristallist í þessari umræðu og komi alltaf betur og betur í ljós hvað það voru mikil mistök hjá hæstv. ríkisstjórn að sækja um aðild að Evrópusambandinu með þeim hætti sem það var gert. Það er ágætt að rifja það upp í þessari umræðu þegar þingsályktunartillagan var samþykkt 16. júlí 2009. Það vita allir að annar stjórnarflokkanna, Vinstri grænir, gekk til kosninga bundinn af þeim loforðum að alls ekki stæði til að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fékk allt of mörg atkvæði út á það, sem hafa reyndar hrokkið af honum aftur. Ef maður rifjar upp hvernig staðið var að atkvæðagreiðslunni sem hér fór fram og þær atkvæðaskýringar sem komu fram hjá mörgum hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum Vinstri grænna þá lýstu þeir í raun andúð á Evrópusambandinu og inngöngu í það en samþykktu engu að síður þingsályktunartillögu um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það kom reyndar í ljós seinna hjá hv. þingmönnum sem voru í þingflokki Vinstri grænna að búið hefði verið að semja um það á milli stjórnarflokkanna fyrir kosningar að þessi umsókn yrði samþykkt og Vinstri grænir bæru þá ábyrgð á því að tryggja henni þau atkvæði sem til þyrfti. Þetta var fyrsta og afdrifaríkasta ákvörðunin um að fara í þessa vegferð. Það náði auðvitað ekki nokkurri átt að einstaka hv. þingmenn skyldu segjast ætla að berjast á móti samningnum en stæðu síðan að því að sækja um aðild. Það þarf ekkert að fara yfir það að þegar sótt er um aðild er auðvitað markmiðið að ganga í Evrópusambandið en ekki kíkja bara í einhvern pakka. Það er mjög auðvelt að fara yfir regluverkið og átta sig á hvað fylgir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu og gerast þar aðildarríki. Það sem við erum að ræða núna sýnir hvað hefur verið erfitt að fá upplýsingar um hvort búið sé að þiggja eða sækja um svokallaða IPA-styrki frá Evrópusambandinu til að aðlaga regluverk okkar að regluverki Evrópusambandsins svo að stjórnsýslan verði undir það búin ef samþykkt verður að ganga í Evrópusambandið. Þegar við í hv. fjárlaganefnd kölluðum eftir upplýsingum um þessa styrki við gerð fjárlaga fyrir árið 2010 og 2011 var ekki nokkur einasta leið að fá upplýsingar um það hvort einhverjir styrkir hefðu komið fyrir það fyrsta - svörin voru oft og tíðum mjög skrýtin verð ég að segja - og eins var reynt að fara einhverjar leiðir til að komast hjá því að sótt yrði um með hefðbundnum hætti og aðrir látnir sækja um styrkina en ekki fagráðuneytin sjálf. Það kom margoft og ítrekað fram í hv. fjárlaganefnd að ekki væri verið að þiggja neina styrki frá Evrópusambandinu. Það þarf auðvitað að skoða það sérstaklega núna, eftir þessa umræðu og eftir að við sáum landsáætlunina, hvernig staðið hefur verið að því að sækja um styrkina. Reyndar er samþykkt í fjárlögum fyrir árið 2012 að sækja um þessar 596 milljónir en það verður að skoða gaumgæfilega hvort búið sé að sækja um og þiggja styrki á árinu 2011. Hafi það verið gert þá er náttúrlega spurningin annars vegar: Af hverju er verið að reyna að plata okkur sem höfum verið að kalla eftir þessum upplýsingum? - og hins vegar hvort ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið hafi verið að plata Evrópusambandið með því að fá þessa styrki með kvöðum sem þeim fylgja og uppfylla ekki skilyrðin. Það er mikilvægt að fá botn í það hvort greiddir hafi verið út styrkir á árinu 2011 sem sótt var um á þeim forsendum sem kröfur Evrópusambandsins gera ráð fyrir til að það fé sem ráðstafað er með IPA-styrkjunum fari allt til ákveðinna verkefna en ekki í að greiða skatta, tolla eða þar fram eftir götunum. Auðvitað er mikilvægt að það komi fram. Ég vil líka rifja upp þegar send var skrifleg fyrirspurn til allra ráðuneyta og þau spurð við gerð fjárlaga fyrir árið 2011, haustið 2010, um kostnaðinn sem fylgdi því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þá var alltaf sagt: Ja, það kostar þetta ráðuneyti ekki neitt - og ekki neitt - og ekki neitt. Það var fullt af fólki í vinnu sem kostaði ekki neitt. Mér er mjög minnisstætt þegar fulltrúar frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu komu fyrir nefndina og svöruðu þessari spurningu og sögðu að ekki hefði verið gert ráð fyrir því í fjárlögum hjá viðkomandi fagráðuneyti að neinn kostnaður hlytist af því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hins vegar kom síðan skýringin að ef vel ætti að vera til að standa undir kostnaði af allri þeirri vinnu sem vinna ætti í ráðuneytinu og fylgdi umsókninni að Evrópusambandinu þyrftu 40–60 milljónir að koma inn í ráðuneytið. Eigi að síður var farið í þennan blekkingaleik og ekkert fært á viðkomandi kostnaðarlið. Það er mjög sérkennilegt. Það er mjög merkilegt að fjalla um þetta, en eins og hefur komið fram í andsvörum er mjög skýrt kveðið á um það í nefndaráliti meiri hlutans að þetta eru aðlögunarstyrkir þar sem verið er að uppfylla skilyrði aðildar með uppbyggingu stofnana og síðan er tekinn þessi krókur rétt á eftir, þ.e. að hugsanlega sé misjöfn sýn á það hvort þetta séu aðlögunarstyrkir eða eitthvað annað. Það er alltaf verið að reyna að færa málin í annan búning en þau í raun og veru eru. Það er mjög skýrt að þetta eru ekkert annað en aðlögunarstyrkir. Síðan langar mig til viðbótar að koma inn á það sem mér finnst orðið afar umhugsunarvert fyrir hið háa Alþingi, að nánast öll lagafrumvörp skuli enda á því að í sérgrein í frumvörpunum er kveðið á um opna reglugerðarheimild til ráðherra. Í sérstakri lagagrein þessa frumvarps, sem er 8. gr., stendur, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er ráðherra heimilað að fjalla nánar um framkvæmd einstakra sérreglna sem lögin kveða á um í reglugerð.“ Þetta segir okkur að hæstv. ráðherra getur sett reglugerð um nánast hvað sem er. Það sem mér finnst vanta og ég geri athugasemdir við er að það þyrfti að koma fram í meirihlutaálitinu, í því lögskýringargagni, hvað er átt við þannig að ákvæðið sé ekki eins opið og það er. Auðvitað þekkjum við það þegar koma upp álitamál að þá er alltaf spurning hvað þingið getur framselt mikið vald til ráðherrans eða framkvæmdarvaldsins, þ.e. frá löggjafarvaldi til framkvæmdarvalds. Það er umhugsunarefni fyrir okkur hvort heldur sem það er í þessu máli eða einhverju öðru að færa mál í þann búning að það komi að minnsta kosti fram í nefndaráliti og verði þá að kalla eftir því í meðförum nefndarinnar, eins og í þessu tilfelli hv. efnahags- og viðskiptanefndar, að ráðherra og ráðuneyti útskýri hvað sé um að ræða og í hvaða tilfelli þurfi hugsanlega að beita þessum reglugerðarheimildum í stað þess að hafa þetta svona opið. Það væri æskilegt að það kæmi fram í lögskýringargagninu, sem er nefndarálitið, þannig að þingið gæti áttað sig á því hver heimildin til reglugerðarsetningar væri. Við þurfum ekki annað en rifja það upp þegar samþykkt var skýrsla þingmannanefndarinnar og þingsályktunartillaga þingmannanefndarinnar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis því að þá var akkúrat mikill fagurgali um að þingið þyrfti að styrkjast og breyta þyrfti vinnubrögðum og auka aðhald með framkvæmdarvaldinu en svo fjarlægjumst við sífellt þau markmið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Honum hefur verið tíðrætt um þær reglugerðarheimildir sem settar eru í frumvörpum og gefa ráðherrum ansi frjálsar hendur. Í þessu fráviksfrumvarpi um ýmiss konar skattaívilnanir er í 8. gr. kveðið á um opna reglugerðarheimild fyrir ráðherra til að útskýra. Ég tek undir með þingmanninum að það er sérstakt að ekki skuli vera minnst á um hvað reglugerðirnar eiga að vera í nefndarálitinu. Ég vildi heyra álit þingmannsins á því hvað hann teldi að væri lágmark að stæði í nefndarálitinu varðandi þá þætti. Aðeins um þessa opnu heimild ráðherra, sem er gjarnan sett í frumvörp í dag, þá held ég að þetta sé til komið frá þeim dögum þegar Friðrik Sophusson var fjármálaráðherra. Þá var svokölluð nýskipan í ríkisfjármálum og var hugmyndafræðin sú að setja inn rammafjárlög. Síðan hefur þróunin orðið sú að sú hugsun sem ég held að megi alveg segja að hafi verið ágæt og menn eru kannski að færa sig inn á aftur núna að setja rammafjárlög sem síðan verða útfærð nánar á haustin, rammafjárlög sem eru þá sett að vori. Þessi hugmynd um rammalöggjöf hefur síðan farið yfir allt lagasviðið á undanförnum árum og áratugum þannig að þessi reglugerðarheimild er orðin mjög algeng. Ef við tökum sem dæmi fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem hv. þm. Jón Bjarnason, þáverandi ráðherra, lagði fram þá held ég að orðasambandið „heimild ráðherra“ hafi komið fyrir milli 50 og 60 sinnum í frumvarpi hans. 
             Hvað mundi þingmaðurinn vilja sjá í nefndarálitinu að lágmarki um þetta atriði?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spurði hvað ég teldi eðlilegt að væri að lágmarki í nefndarálitinu sem er lögskýringargagn þar sem fram kæmi vilji þingsins með heimildinni og afmarkaði þá frekar heimildir ráðherrans til reglugerðarsetningar. Mér fyndist lágmark að kalla eftir því hjá ráðuneytinu við hvaða atriðum þyrfti að bregðast. Ég átta mig ekki á því og það kemur ekkert fram í gögnum málsins eða frumvarpinu eða neinu hvað hugsanlega gæti gerst. Það þyrfti að koma fram í nefndaráliti með viðkomandi máli, í þessu tilfelli meiri hlutans, og ráðuneytið yrði látið svara þessum spurningum í meðförum nefndarinnar, þ.e. hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Komi eitthvað upp sem þarf að bregðast við, segjum sem svo að það þurfi að breyta einhverri grein frumvarpsins eða bæta við grein eða gera einhverja hluti sem ekki eru fyrirséðir, það getur auðvitað komið fyrir, þá er ekkert mál að koma með breytingar fyrir Alþingi, það er ekkert flókið. Ég sé ekkert að því og hef varað oft við því að gefnar séu svo opnar heimildir. Af því að hv. þingmaður nefndi mál hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra um stjórn fiskveiða frá því í fyrravor þar sem „heimild ráðherra“ kom fyrir í tugum skipta þá voru engin takmörk sett. Þar sem hv. þingmaður situr í atvinnuveganefnd og forseti, sem nú situr í forsetastóli, stýrir þar af mikilli röggsemi þá er til að mynda útlistun á því þar hvernig á að fara með leigupottana eða kvótaþingið. Ráðherra getur þess vegna sett reglugerðarheimild um að það séu bara rauðir bátar, bláir bátar eða gulir bátar sem geti fengið að sækja um heimild, 

Herra forseti. Ég tek undir að það er nauðsynlegt og mundi skýra málið talsvert betur ef það stæði meira í nefndarálitinu varðandi þennan þátt. Nú situr hv. þingmaður í fjárlaganefnd og í 1. umr. um þetta mál var sagt að mikilvægt væri að í utanríkismálanefnd sem fékk málið til umfjöllunar, þ.e. þingsályktunartillöguna en efnahags- og viðskiptanefnd frumvarpið sem við erum að ræða hér, gerðu menn sér grein fyrir þeim fjárhæðum sem um væri að tefla í frumvarpinu, þ.e. hversu háar fjárhæðir væri verið að véla um sem væru skattaívilnanir af ýmsu tagi og hvaða peningar kæmu inn í samfélagið og hvaða peningar yrðu gefnir eftir af ríkisvaldinu. Af lestri nefndarálitanna, annars vegar frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og hins vegar frá utanríkismálanefnd, er ekki að sjá að slík vinna hafi farið fram, það er ekki að sjá að menn hafi lagst mikið í pælingar á þessu. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort fjárlaganefnd hafi á einhverjum tímapunkti fjallað um þetta þar sem þarna er verið að gefa eftir tekjur sem ellegar hefðu komið inn í ríkissjóð. Það er sérstakt til þess að hugsa líka varðandi vinnulagið við þetta að farið skyldi í gegnum fjárlög með ákveðin verkefni sem við horfumst síðan í augu við að ekkert verður af eða tekin verða úr ríkissjóði ef þessu verður hafnað. Hvað finnst hv. þingmanni um slíka fjármálastjórn? Er þetta liður í hinni nýju öguðu hagstjórn þar sem menn ætla að fara varlega og sparlega með alla hluti og velta hverri krónu fyrir sér og eyða ekki um efni fram? Hvaða álit hefur hv. þingmaður á þess konar hagstjórn sem hér er við lýði?

Virðulegi forseti. Svo ég svari afgerandi síðustu spurningu hv. þingmanns, hvaða álit ég hef á hagstjórninni, þá hef ég svo sem ekki mikið álit á henni og hef ekki legið mikið á þeirri skoðun minni. Hv. þingmaður spyr líka hvort þetta mál hafi komið til umfjöllunar í hv. fjárlaganefnd. Svo er ekki því að lög sem snúast um skatta og gjöld, þ.e. sem hafa áhrif á ríkissjóð með breytingum á skattalöggjöfinni, fara alltaf í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd. Þau mál fara þeim megin í gegnum þingið. Ég geri engar athugasemdir við það. Svo var það líka samþykkt við fjárlagagerðina fyrir árið 2012 að þessar 596 milljónir, sem eru IPA-styrkir, yrðu settar þar inn og lá það fyrir. Þeir sem samþykktu frumvarpið samþykktu að tekið yrði við þessum IPA-styrkjum. Mig langar aðeins að halda áfram í sambandi við þessar reglugerðarheimildir ráðherra sem ég er mjög ósáttur við og eru alltaf að þróast meira og meira í þá átt að verið er að útvíkka þær, alveg sama hvaða mál við erum að fjalla um. Við nefndum í andsvörum, ég og hv. þm. Sigurður I. Jóhannsson, það sem snýr að sjávarútvegsfrumvörpunum sem búið er að fjalla um. Mig langar að rifja eitt atriði upp án þess að fjalla um þá vitleysu sem snýr að því að hæstv. ráðherra geti sett reglugerð um nánast hvað sem er og það er þegar svokallaðar strandveiðar voru samþykktar. Þá spurði ég undir liðnum störf þingsins ákveðna hv. þingmenn, sem höfðu mikla trú á strandveiðum og allt í lagi með það, um misskiptinguna milli svæða, þ.e. sumir fengu bara að veiða í fjóra daga og aðrir veiddu allan mánuðinn af því að ráðherra var gefinn ákvörðunarréttur til að útfæra lögin með reglugerð. Hv. þingmenn lýstu strax miklum efasemdum á árinu 2009 og ætluðu að beita sér fyrir því að þessu yrði breytt. Því hefur ekki verið breytt enn, nú er komið árið 2012. Það segir okkur hvað felst í reglugerðarheimild ráðherra.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið ræðum við hér um skattaívilnunarfrumvarp sem ber það sérkennilega og mikla nafn: Frumvarp til laga um frávik frá lögum um skatta og gjöld vegna styrkja úr sjóði er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki Evrópusambandsins. Þingsályktunartillagan sem tilheyrir þessari umræðu, og hefði kannski verið eðlilegra að ræða fyrst, heitir: Tillaga til þingsályktunar um samþykkt rammasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð ESB við Ísland innan ramma stuðningsaðgerða sjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB (IPA). - Nafnið eitt og sér er eiginlega nóg til að fá hárin til að rísa. Það er einhvern veginn hálfógeðfellt, nafnið á frumvarpinu, en nafnið á tillögunni er ekkert skýrara og segir kannski býsna mikið. En spurningin er þessi: Hvað er verið að gera með þessu frumvarpi? Ef við lítum á frumvarpið sjálft stendur í 1. gr. um tilgang þess, með leyfi forseta: „Tilgangur laga þessara er að uppfylla þær skyldur sem íslenska ríkið tókst á hendur varðandi undanþágur frá skattlagningu með rammasamningi milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð ESB við Ísland innan ramma stuðningsaðgerðasjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB.“ Það verður að segjast eins og er að þessi rammasamningur var lengi vel eins konar leynisamningur og þegar hann kom fram var talsverð togstreita um það hvort hann væri leyniplagg eður ei. Smátt og smátt hefur hulunni verið svipt af þessu og kom fram í andsvarinu áðan að það væri sérkennilegt að taka inn í fjárlagagerðina ákveðin verkefni er tengjast þessu. Þá fyrst var rammasamningurinn sýndur, eða hann var kallaður fram, og í dag, hálfu ári síðar erum við að fjalla um heimildina sem veitir ríkinu rétt til að skrifa upp á þennan rammasamning og takast á við þær skyldur sem þar standa. Ég lýsti því fyrst að nafnið á frumvarpinu væri hálfógeðfellt eitt og sér og ekki lagast tilfinningin þegar næstu greinar eru skoðaðar. Ef ég hleyp hratt yfir þær þá er 2. gr. um skilgreiningar, þar eru hugtökin ESB-verktaki og ESB-samningur skilgreind. 3. gr. fjallar um innflutning ESB-verktaka, en þar segir að við innflutning ESB-verktaka skuli fella niður aðflutningsgjöld. Í 4. gr. um virðisaukaskatt segir að ESB-verktaki skuli vera undanþeginn virðisaukaskatti. Þetta er ekki nóg því að í 5. gr., sem fjallar um tekjuskatt, útsvar og staðgreiðslu, stendur að einstaklingar sem ekki eru heimilisfastir hér á landi skuli undanþegnir skattskyldu. Lögaðilar sem ekki hafa fasta starfsstöð hér á landi skulu undanþegnir skattskyldu. Herra forseti. Í 6. gr. er fjallað um búferlaflutninga til landsins. Þar segir: „Persónulegar eigur og heimilismunir sem einstaklingar, sem taka að sér verkefni sem skilgreind eru í ESB-samningum, og nánustu fjölskyldumeðlimir þeirra, […] flytja inn til einkanota skulu undanþegnir tollum, virðisaukaskatti og öðrum aðflutningsgjöldum.“ Nú finnst víst flestum nóg komið. Nei, virðulegi forseti. Í 7. gr. er fjallað um stimpilgjöld og þar stendur: „Allir samningar sem fjármagnaðir eru af ESB-samningi skulu vera undanþegnir stimplun og stimpilgjaldi.“ Í 8. gr. er sú reglugerðarheimild sem við fjölluðum meðal annars um í andsvari, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, næst á undan þessari ræðu. Ef við lítum aðeins á þau nefndarálit sem liggja fyrir þá segir á bls. 2 í áliti frá 2. minni hluta utanríkismálanefndar, sem fjallar um þingsályktunartillöguna: „Þótt IPA-styrkir hafi hentað Austur-Evrópuríkjum sem gengu í Evrópusambandið á árunum 2004 og 2007 er ekki unnt að vísa til aðstöðu þar og nota sem fordæmi hér á landi. Efnahagsaðstæður í ríkjunum voru allt aðrar en hér, stjórnsýsla var víða í molum og innviðir þjóðfélaganna voru að hruni komnir eftir margra áratuga ofstjórn kommúnista.“ Það er augljóst að forsendurnar eru aðrar en þær sem voru í austantjaldsríkjunum þegar þetta var sett á laggirnar. Í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar er líka fjallað um tilganginn með þessu og þar segir: „Að baki þeirri aðstoð býr sú hugsun að auðvelda inngöngu og vinna aðildinni fylgi. Íslensk stjórnvöld skuldbinda sig á móti til að fella niður tilgreinda skatta og gjöld sem er stórundarlegt þegar höfð er í huga almenn tregða þeirra við að létta á skattbyrði almennra borgara og fyrirtækja þessa lands.“ Aðeins neðar segir: „Af yfirlitinu verða varla dregnar aðrar ályktanir en þær að um sé að ræða hreina aðlögunarstyrki. Í dæmaskyni má nefna markmið eins og þau að „styrkja getu Íslands til að greina og flokka dýra- og fuglategundir sem og vistgerðir sem vernda þarf í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins“ og „bæta hæfni og getu Íslands til að uppfylla evrópska löggjöf á sviði matvælaöryggis“.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Til að bæta gráu ofan á svart hefur frumvarpið vakið hneykslan á Evrópuþinginu þar sem fram hafa komið sjónarmið um að óverjandi sé að veita þróunaraðstoð til Íslands með hliðsjón af almennri velmegun hér á landi og framgöngu Íslands í Icesave-málinu. Í fréttum Ríkisútvarpsins um málið kemur fram að stækkunarstjóri sambandsins hafi ekki fallist á að um þróunaraðstoð væri að ræða heldur „fjárhagsaðstoð til að undirbúa aðild að Evrópusambandinu“.“ Er þá nokkuð augljóst að um aðlögunarferli er að ræða, enda held ég að fáir mótmæli því nú lengur þó að um það hafi deila staðið býsna lengi. Stóra spurningin er kannski þessi, herra forseti, þegar kemur að lokum vorþingsins, hvort þetta sé rétt forgangsröðun. Í síðustu viku eða þarsíðustu var forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sú að tala um Stjórnarráðið. Það var talið mikilvægt að koma þeim breytingum að að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, stofna nýtt atvinnuvegaráðuneyti. Því var haldið fram að það væri að norrænni fyrirmynd sem síðar kom í ljós að var ekki. Því var líka haldið fram að þetta væri til að bregðast við ábendingum sem hefðu komið í rannsóknarskýrslu Alþingis og síðar frá þingmannanefndinni, hinni svokölluðu 63:0 ályktun. Að mínu mati er það ekki svo og var því ekki mótmælt í þeim ræðum sem ég hélt um það. Við höfum fjallað um stjórnarskrárbreytingar. Þar var líka vísað til þess að verið væri að bregðast við því sem hefði komið fram í rannsóknarskýrslu Alþingis og þingmannaskýrslunni en ég held að ég geti fullyrt það líka að svo sé ekki. Gamla stjórnarskráin var ekki ástæða þess að hér varð hrun. Sú tillaga sem liggur fyrir frá stjórnlagaráði mun heldur ekki breyta því að slíkt geti gerst aftur ef þær aðstæður skapast, bæði hérlendis sem og í heiminum, sem voru á dögunum 2006 og 2007. Nú er aftur á móti forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sú að koma þessum IPA-styrkjum í gegn, bæði með þessu frumvarpi til laga um frávik sem og þingsályktunartillögunni. Nú gæti einhver spurt: Hvar eru tillögur um skuldamál heimila, verðtryggingu og almennar leiðréttingar og það sem menn hafa kannski viljað leggja meiri áherslu á? Hér hafa til dæmis verið samningar við Hreyfinguna síðustu daga og hafa svo sem ekki skilað neinu í þá veruna. Það er líka rétt að minnast þess að Framsóknarflokkurinn lagði fram hugmyndir um almenna leiðréttingu í febrúar 2009 og nú höfum við lagt fram frumvarp um verðtryggingu sem við mundum vilja setja framar í forgangsröðina þannig að verið væri að ræða það í þinginu til að koma því í gegn. Ríkisstjórnin hefur einnig lagt mikla áherslu á að tala einhvers staðar úti í samfélaginu til að kaupa fleiri þingmenn utan stjórnarflokkanna, eins og hv. þm. Guðmund Steingrímsson, til fylgilags við sig og lagt í það að halda blaðamannafund um fjárfestingarstefnu Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem byggist á því að selja hlut ríkisins í bönkunum, sem að vísu hefur verið tekinn að láni, og um leið á að taka veiðigjald, sem ekki er reyndar búið að samþykkja í þinginu og ekki búið að fjalla um. Er það allt saman svolítið sérkennilegt að þetta fari fram utan þings í staðinn fyrir að leggja áherslu á það í forgangsmálum að fjalla um skuldamál heimila og raunverulega atvinnustefnu til að minnka atvinnuleysi og koma fjárfestingu í gang. Í því sambandi er kannski rétt að minna á að við framsóknarmenn lögðum í haust fram heildstæða tillögu um sókn í atvinnumálum sem tók á öllum atvinnugreinum en það hefur verið hunsað að koma því áfram í gegnum þingið. Niðurstaðan er sem sagt sú að það eru engar tillögur frá ríkisvaldinu. Forgangsröðunin er: Stjórnarráð, stjórnarskrá og IPA-styrkir en öllu öðru ýtt til hliðar. Þannig er forgangsröðunin í reynd. Í 1. umr. var rætt heilmikið um tilganginn og grundvöllinn í þessu frumvarpi og skilgreiningu á ESB-verktökum og ESB-samningi, þ.e. aðilum sem eru undanskildir mörgum sköttum og gjöldum á Íslandi. Og þetta er mjög sérstakt. Þegar maður les frumvarpið þá skilur maður vel af hverju ríkisstjórnin var ekki tilbúin að leggja það fram fyrir áramót. Ástæðan fyrir því er sú að þegar við vorum að vinna fjárlagafrumvarp sem fól í sér gríðarlegar skattahækkanir til almennings og fyrirtækja og niðurskurð í heilbrigðisþjónustu og velferðarþjónustu hefði þetta virkað eins og bensín á eld. Þess vegna er mjög skiljanlegt að það hafi ekki verið gert. Hins vegar er hægt að velta því fyrir sér að þetta sé ekki sérstaklega vel heppnuð fjármálastjórn eða öguð stjórnsýsla. Með því að vinna fjárlögin fyrst og láta samþykkt um samninginn um IPA-styrkina bíða má í raun segja, herra forseti, að við þingmenn séum settir í þá stöðu að standa frammi fyrir orðnum hlut. Það er í raun búið að ákveða að fara í þessi verkefni upp á tæplega 600 millj. kr., eða meiri hluti þingsins samþykkti það. Staðan er í raun sú að neiti þingheimur að samþykkja þessa samninga þá falla þessir IPA-styrkir niður og kostnaðurinn af verkefnunum fellur þá væntanlega á skattgreiðendur og það staðfesti hæstv. utanríkisráðherra í fyrri umræðu málsins. Slík vinnubrögð er auðvitað hægt að átelja harðlega, það verður að segjast eins og er. Ég ætla að vitna aðeins til ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar sem fjallaði um nákvæmlega einn þessara þátta, þ.e. umræðan um hvort við séum í aðlögun eður ei. Það kom í ljós við 1. umr. þessa máls að mörg þeirra verkefna sem ætlunin er að veita fjármagn í eru ætluð til að breyta íslensku samfélagi á þann veg að það sé búið undir Evrópusambandsaðild ef það verður samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vitna beint í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, með leyfi forseta: „Við sjáum svart á hvítu í frumvörpum að fjármagn sem Evrópusambandið ætlar að setja hér inn er hugsað til þess að aðlaga íslenskt samfélag. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, fulltrúi Samfylkingarinnar í utanríkismálanefnd, staðfesti í dag að þessir styrkir væru auðvitað ætlaðir til aðlögunar - í aðlögunarferli. Hann sagði að það væri það sem við værum í, við hefðum sótt um aðild að Evrópusambandinu og markmiðið væri að breyta regluverki okkar í samstarfi við Evrópusambandið á þessum samningstíma.“ Það þarf náttúrlega ekki frekari vitnanna við, herra forseti. Það kom einnig fram í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar við 1. umr., þar sem hann vitnaði í hv. þm. Jón Bjarnason sem hafði haldið ræðu þar fyrr um daginn, í hvaða tilgangi þessi IPA-stuðningur er: „Það hefur komið fram hversu miklum þrýstingi hann var beittur til að taka við slíkum aðlögunarstyrkjum í sínu ráðuneyti og honum var síðan hent af ráðherrastóli vegna þess að hann teymdist ekki nógu vel í þessu máli.“ Í nokkrum af þeim ræðum sem menn héldu við 1. umr. var utanríkismálanefnd hvött til að fara vel í saumana á þessu máli, láta gera á því fjárhagsúttektir, hvaða upphæðir við værum að veita í skattafslætti og það væri ákaflega mikilvægt að það lægi fyrir áður en málið kæmi til 2. umr. Ég sé þess ekki stað, hvorki í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar vegna þingsályktunartillögunnar né í meirihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar, að þessi vinna hafi verið framkvæmd í nefndunum, því miður. Nú er það ljóst að sá sem hér stendur er á móti því að ganga í Evrópusambandið og er þannig augljóslega á móti því að taka við mútufé sem sumir kalla svo, þessum aðlögunarstyrkjum, IPA-styrkjum. Það verður að segjast eins og er að eins og fram kemur í nefndaráliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar eru verkefni í áætluninni gagnleg og gagnmerk og mörg hver þess eðlis að þverpólitísk samstaða gæti myndast um þau á Alþingi í betra efnahagslegu árferði óháð aðildarviðræðunum við ESB og það eru einmitt þær viðræður sem setja þessi mál í þennan harða hnút og þessar miklu deilur eins og reyndar svo mörg önnur mál sem uppi eru í samfélaginu. Nú getum við spurt, herra forseti, til hvers við séum á þessari vegferð, á þessu ferli. Hver er staðan í Evrópu? Ég var staddur á Írlandi fyrir um mánuði og það var áhugavert að heyra í fólkinu þar hvernig það upplifði stöðuna. Það taldi að það væri komið til að vera í kreppu, kreppan yrði viðvarandi, atvinnuleysi vel á annan tug prósenta og menn sáu engin sóknarfæri til að breyta því. Menn bjuggust við að vera í þessu ferli áfram enda hefðu þeir ekki sömu tækifæri og við Íslendingar, mikið af auðlindum til sjávar og sveita og mannauð, til að eflast né heldur eigin gjaldmiðil sem hefði augljóslega hjálpað okkur eins og komið hefur fram hjá mörgum hagfræðingum heimsins, nóbelsverðlaunahagfræðingum og fleirum. Hvernig er staðan á Spáni, herra forseti, varðandi skuldatryggingarálag sem hækkar, varðandi vexti sem hækka stöðugt af þeim lánskjörum sem Spánverjum stendur til boða? Hvaða fréttir voru fyrir stuttu síðan um matsfyrirtækin um fjölda af bönkum sem þeir lækkuðu mat sitt á, heilu héruðin sem voru lækkuð? Atvinnuleysi í þvílíkt háum hæðum að það hálfa væri nóg og við gætum vart sett okkur í þau spor þar sem atvinnuleysi meðal ungs fólks er gríðarlegt, telst í tugum prósenta? Þar er gríðarleg ólga að ekki sé minnst á Grikkland þar sem menn þurfa að fara í kosningar í það minnsta einu sinni enn til að reyna að finna möguleika á því að búa til starfhæfa ríkisstjórn. Evran í Grikklandi og líkurnar á því að Grikkland gangi úr evrusamstarfinu - það hefur gengið það langt að meira að segja ríkisstjórn Íslands undirbýr viðbragðsáætlun. Hvað gerist ef Grikkir ganga út úr evrunni og evran hrynur? Og það er sama ríkisstjórnin sem undirbýr viðbragðsáætlun og sækir um aðild að Evrópusambandinu og sækir um að fá að taka við þessum IPA-styrkjum. Við erum í harðri baráttu við Evrópusambandið í Icesave-málinu, við erum í harðri baráttu í sambandi við makrílinn og það hefur komið fram að ýmsar eftirlitsstofnanir sem Evrópusambandið getur beitt á okkur, eins og hin sameiginlega eftirlitsstofnun ESA, gengur harðar fram vegna aðildarviðræðna en ella. Ég tel augljóst að við eigum ekki að samþykkja þessa IPA-styrki. Ég tel augljóst að við eigum að standa á eigin fótum og vera ekki upp á aðra komnir, hvað þá Evrópusambandið.

Herra forseti. Hv. þingmaður velti einnig fyrir sér þeirri umræðu hvort hér væri um aðlögunarstyrki að ræða eða þróunarstyrki, þ.e. hvers eðlis þessir styrkir frá Evrópusambandinu til Íslands væru. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, þessir styrkir komu til sérstaklega þegar Austur-Evrópulöndin sóttu um aðild að Evrópusambandinu og þá þurfti að hjálpa til við að þróa innra samfélag þeirra til að uppfylla kröfur Evrópusambandsins. Ég velti fyrir mér hvernig sú umræða sé hér. Við heyrum enn þingmenn segja að þessir þróunarstyrkir, þetta mútufé, séu ekki aðlögunarfé. Hvernig skilgreina menn það annars? Ég minni á að í skýrslu utanríkisráðherra, sem var til umræðu nýverið, skýrslu sem embættismenn hafa skrifað, ekki eingöngu pólitíkusar, er sagt alveg skýrum stöfum á bls. 35 að IPA-aðlögunarstyrkirnir verði veittir til að undirbúa þátttöku í sjóðum stoðkerfa árið 2012 og til uppbyggingar stofnana árið 2013. Getur uppbygging stofnana á Íslandi fyrir þróunarfé frá Evrópusambandinu flokkast undir annað en að það sé gert fyrir aðlögunarfé? Ekki þurfum við að byggja upp þessar stofnanir til að uppfylla regluverk Evrópusambandsins ef við ætlum ekki að verða hluti af því. Hvers vegna eru menn svo feimnir við að viðurkenna sannleikann, 

Herra forseti. Ég held að ástæðan fyrir feimninni við að viðurkenna að þetta séu aðlögunarstyrkir sé sú harða umræða sem hv. þingmaður, þáverandi ráðherra, stóð meðal annars fyrir fyrr í aðlögunarferlinu, þ.e. þegar hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra og jafnvel þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, mótmæltu því harðlega daginn út og daginn inn að um aðlögun væri að ræða. Reyndar gerðu það mjög margir þingmenn stjórnarliða, sérstaklega Samfylkingar, og lögðu mikinn kraft í að reyna að sannfæra menn um að við værum í tvíhliða samningaviðræðum, Ísland með 300 þús. einstaklinga og síðan 27 þjóða Evrópusambandið með 500 milljónirnar, að við værum að reyna að kíkja á hvað Evrópusambandið mundi bjóða okkur. Þetta voru sagðir samningar milli tveggja jafnstæðra aðila. Þá mátti enginn heyra minnst á aðlögun. Mér hefur fundist, og fór aðeins yfir það í ræðu minni, að nokkrir hafi viðurkennt að hér væri um aðlögun að ræða. Hæstv. forsætisráðherra minntist á það í framhjáhlaupi í ræðu í síðustu viku, áður en hæstv. forsætisráðherra fór í ferðalög til ýmissa landa, að þarna væri um aðlögun að ræða. Ég held að það sé feimni við að viðurkenna það sem menn börðust fyrir í tvö ár og Bændasamtökin fóru nokkuð grimmt í að um aðlögun væri að ræða. Ég verð að segja alveg eins og er að það er að mínu mati mjög augljóst að um aðlögunarstyrki sé að ræða. Mér finnst nánast ógeðfellt að þiggja styrki af risastórum samningsaðila sem við erum vissulega í samningaviðræðum við eða umsóknarferli, aðlögun, á sama tíma og þeir fara með þjósti fram í Icesave, makríl og fleiri þáttum.

Herra forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að menn viðurkenni hvað er raunverulega á ferðinni og ræði það síðan heiðarlega. Þessi umræða sem við erum með hér um IPA-styrki er til að staðfesta þá heimild að hafa sótt um og jafnvel gert ráð fyrir á fjárlögum fjármagni sem ekki var orðin heimild fyrir. Ég minni á að meðal annars á þeim forsendum hafnaði ég því að stofnanir míns ráðuneytis sæktu um þessa styrki en auðvitað gat ég ekki haft önnur áhrif á stofnanir annarra ráðuneyta en að vísa til stefnu míns flokks um að ekki ætti að taka við þessum IPA-styrkjum. Þess vegna furðar mig mjög að það skuli vera búið að efna til umsókna um IPA-styrkina, þessa þróunarstyrki, áður en Alþingi er búið að veita heimild til að ganga til slíkra samninga. Það er eitt sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um til viðbótar: Hefur þingmaðurinn séð hver fylgir þessum styrkjum eftir? Hafa menn gert sér grein fyrir því hvað gerist ef Alþingi samþykkir að taka þessa styrki, sem ég vona að verði ekki, og samþykki svo hálfu ári seinna að krefjast þess af ríkisstjórninni að afturkalla umsóknina eða þá að það verður samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu að þessari umsókn um aðild að Evrópusambandinu skuli hætt? Hvar standa þá þessir IPA-styrkir? Staða þeirra sem vilja annars vegar hætta viðræðum og hins vegar taka við IPA-styrkjum hlýtur að vera mjög sérstæð. Ég legg áherslu á að við höfnum því að taka 

Herra forseti. Mér finnst langsamlega eðlilegast að þeir sem eru á móti inngöngu í Evrópusambandið séu þá á móti því að taka við þessum styrkjum. Eins og ég hef lýst finnst mér ekki mjög geðfelld tilhugsun að taka við styrkjum frá aðila sem við erum að semja við sem er í harðri hagsmunabaráttu við okkur á ýmsum sviðum. Varðandi þetta mál í heild sinni hefði að mínu viti verið eðlilegast, og það sýnir að verklagið og vinnulagið hjá ríkisstjórninni er oft og tíðum afar brenglað, að í stað þess að undirrita fyrst rammasamning á milli Íslands og Evrópusambandsins um þetta mál hefðu menn fyrst komið með þingsályktunartillöguna inn í þingið og þingið veitt ríkisstjórninni heimild til að gera slíkan samning -  Það er alveg rétt sem hv. þm. Jón Bjarnason kallar fram í, á einhverjum tímapunkti hefði hinn nýi meiri hluti sem ég held að sé orðinn í dag fyrir því að hætta þessum aðildarviðræðum hugsanlega stöðvað þetta ferli. Það er enn einn hringlandahátturinn og vandræðagangurinn hjá ríkisstjórninni að byrja á því að gera rammasamninginn, koma síðan með bæði þingsályktunartillögu og frumvarp og ræða svo núna frumvarpið sem er endastöðin eftir að vera búin að samþykkja verkefni á grundvelli þessa alls. Það er ekki stuðningur við þetta mál í samfélaginu og ég held að það hafi verið að skýrast á síðustu dögum að við það er heldur ekki stuðningur í þinginu. Þess vegna eigum við að hafna þessum IPA-styrkjum og draga aðildarviðræðurnar til baka.