Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. meiri hl. (Gísli Guðmundsson) : Þetta frv. er um staðfestingu á bráðabirgðal., sem út voru gefin af atvinnumálaráðuneytinu 14. nóv. síðastl. og fóru fram á það að verja allt að 90 þús. kr. af ónotuðu fé skuldaskilasjóðs til sérstakra skuldaskila fyrir meðlimi samvinnufélaga. Sjútvn. hafði frv. til meðferðar, og var meiri hl. n. ásáttur um að leggja til, að frv. yrði samþ. og bráðabirgðal. þannig staðfest, en minni hl., sem hefir ekki enn skilað nál., hefir sérstöðu í málinu. Þegar l. um skuldaskil voru samþ., var aðallega miðað við útgerð einstaklinga, og einstakir útgerðarmenn fengu ekki aðeins upp gefnar skuldir, er tilheyrðu útgerð þeirra, heldur og skuldir, er á þeim hvíldu sem einstaklingum. En þegar um samvinnuútgerð var að ræða, komu ekki til greina skuldir meðlima samvinnufélaganna sjálfra, svo að eftir að skuldaskil höfðu verið framkvæmd, voru oft af kröfuhöfum gerðar kröfur á hendur þeim um greiðslur. Þar sem þetta gat ekki talizt viðunandi, var á síðasta ári samþ. heimild um, að verja mætti fé úr sjóðnum til að koma fram skuldaskilum fyrir meðlimi þessara félaga, og til framkvæmdar þeirri heimild voru bráðabirgðal. gefin út. Sjútvn. leggur til, sem sagt, að frv. verði samþ.

*Sigurður Kristjánsson: Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, er frv. þetta til staðfestingar bráðabirgðal., er hæstv. ríkisstj. gaf út milli þinga. Till. um að mæla með frv. var reyndar felld í sjútvn. með jöfnum atkv. Nú sé ég af þskj. 31, að nál. er komið frá svokölluðum meiri hl. Sá nefndarmaður, sem mætti ekki á fyrrgreindum fundi, hefir skrifað þar undir álitið með hinum tveimur, svo að það er rétt, að þetta er orðinn meiri hl. n. Tildrög þessa máls eru þau, að á öndverðu síðastl. ári féll hæstaréttardómur um það, að menn, sem stæðu í sameiginlegum ábyrgðum fyrir samvinnufélög, skyldu vera greiðsluskyldir á sama hátt og aðrir skuldunautar kreppulánasjóðs. Þetta kom víst á óvart þeim, sem þarna áttu hlut að máli, því að þeir höfðu víst litið svo á, að þeir væru ekki greiðsluskyldir. Og af því að dómur féll þar með á Samvinnufélag Ísfirðinga, kom málið fljótlega inn í þingið. Okkur var vel kunnugt um, að samið hafði verið frv. sama efnis og þetta og að það var á sveimi utan þingsins. En með því að málið þótti ekki vinsældarlegt, var ekki talið líklegt, að það næði samþykki þingsins í þessu formi. En við 3. umr. fjárl. smeygði hæstv. fjmrh. inn heimild fyrir fiskveiðasjóð Íslands til að verja 90 þús. kr. úr skuldaskilasjóði til að ná samningum um skuldir meðlima samvinnufélaganna. Þessar 90 þús. kr. voru að vísu ekki til í sjóðnum, en til var lánsheimild, sem nota mátti til að afla þessa fjár. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frv. eða tildrög þess. En ég og fleiri mótmæltum því þá þegar, að þetta yrði gert. Fyrst og fremst mótmæltum við þeirri aðferð, að smeygja inn í fjárl. á síðustu stundu atriði, sem hafði mikla þýðingu fyrir ríkissjóð. Þetta hefir tíðkazt nokkuð nú upp á síðkastið; til dæmis kom á síðasta þingi mjög sakleysisleg till. um heimild fyrir ríkissjóð til þess að selja strandferðaskip og kaupa í staðinn mótorskip. Þetta leiddi til þess, að ríkissjóður lætur byggja skip fyrir 1,6 millj. kr. á þessum tímum gjaldeyrisvandræðanna, og er sú ráðstöfun eingöngu byggð á þessari óljósu heimild í fjárl. Verður að mótmæla því, að þessar aðfarir séu við hafðar. Um réttmæti þess að verja þessum 90 þús. kr. til líknar ábyrgðarmönnum samvinnufélaganna fór ég allýtarlegum orðum á síðasta þingi. og hirði ég ekki að endurtaka þau hér. En á síðasta þingi benti ég á, að þetta væri óframkvæmanlegt nema með l. Ég spurði hæstv. ráðh., hvort hann ætlaðist til, að þetta yrði framkvæmt öðruvísi en með l., en hann gaf loðin svör. En ég hélt því fram, að ekki væri hægt að neyða kröfuhafa til að ganga inn á þessa samninga nema með l. Og þá er komið að hlut, sem allmjög hefir tíðkazt hér að undanförnu, að stj. bíður þess, að þingi sé slitið, til þess að geta gefið út bráðabirgðal. um hluti, sem ekki þykja vinsælir eða líklegir til að ná samþykki þingsins. Þetta var gert, þegar skipt var um stj. á síldarverksmiðjunum. Og spá mín er sú, að hæstv. ráðh. hafi einnig ætlað frá upphafi að geta út bráðabirgðal. um þetta efni. Ég skal ekki arðlengja þetta. Við hv. þm. Ak. höfum lagt til, að frv. þetta verði fellt. Svo verða hv. þm. að skera úr með atkv. sínum um þetta mál. Vitanlegt er, að þetta var frá upphafi ætlað til endurgjalds við Alþfl. fyrir stuðning hans við stj. Mér sýnist sá stuðningur hvorki hafa verið svo mikilsverður frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að fyrir hann sé fórnandi svona miklum hlut, né heldur tel ég, að ríkinu eigi að blæða fyrir slíkt. En eins og ég tók fram áðan, verða hv. þm. að skera úr því með atkv. sínum, hvort þeir telja þennan stuðning hæfilega greiddan með því að samþ. þetta frv.



Út af ræðu hv. 6. þm. Reykv. sé ég ástæðu til að fara um þetta mál nokkrum orðum og gera grein fyrir gangi þess frá upphafi. Eins og að hefir verið vikið, var á síðasta þingi samþ. heimild í fjárl. til að verja nokkru fé að láni til þess að greiða fyrir því, að félagsmenn í útgerðarsamvinnufélögum gætu náð samningum um fjárkröfur á hendur þeim í sambandi við skuldaskil, sem samvinnufélögin hafa fengið í skuldaskilasjóði vélbátaeigenda. Það hafði komið í ljós, að lánveitingar til þessara útgerðarsamvinnufélaga höfðu orðið með nokkuð öðrum hætti heldur en til einstakra útgerðarmanna. Við skuldaskilin höfðu aðeins verið teknar til greina fjárkröfur á hendur félögunum, en ekki á hendur einstökum félagsmönnum, eins og þó hafði verið tilfellið um aðrar lánveitingar og skuldaskil annarra útvegsmanna. Sú aðferð hafði verið höfð, þegar um einstaka útgerðarmenn var að ræða eða um fáa einstaklinga í félögum, að bú þeirra voru einnig tekin til skiptameðferðar í sambandi við skuldaskil, og fengu þeir þannig samninga um allar þær skuldir, sem á þeim hvíldu. Þetta hafði hinsvegar, eins og ég þegar hefi skýrt frá, ekki verið haft þannig um þá útgerðarmenn, sem voru í fiskveiðasamvinnufélögum, heldur aðeins teknar skuldir félaganna, og það hafði komið á daginn, að þessir félagsmenn voru eftir skuldaskilin í ábyrgð fyrir þeim hluta af kröfunum, sem ekki hafði fengizt greiddur í skuldaskilasjóði vélbátaeigenda. Nú er ómögulegt á það að fallast, að það hafi verið réttlátt að gera þannig upp á milli útgerðarmannanna, að láta þá útgerðarmenn, sem höfðu verið í fiskveiðasamvinnufélögum, fá aðra og óhagstæðari meðferð en aðrir útgerðarmenn höfðu fengið. Það liggur líka í augum uppi, að ef lánardrottinn, sem ekki hefir fengið fullnægt öllum sínum kröfum við skuldaskil, á að geta gengið að hverjum einstökum félagsmanni eftir skuldaskilin og gert hann gjaldþrota, þá væru þessi skuldaskil viðkomandi félagi og félagsmönnum vita gagnslaus. Meiri hl. Alþ. leit því svo á, að réttmætt væri að verja nokkru fé til útlána handa þessum félagsmönnum, til þess að þeir gætu náð viðunandi samningum um þessar fjárkröfur við kröfuhafa, og það leit út fyrir, a. m. k. í sumum tilfellum, að þetta kynni að takast, þannig að ekki yrði þörf fyrir neina lagasetningu um þetta efni. En það kom þó í ljós á síðastl. hausti, að ekki myndi takast að leysa þetta mál eftir samningaleiðum, og því voru gefin út þau bráðabirgðal., sem hér er óskað staðfestingar þingsins á. Voru þau getin út 14. nóv. síðastl. Þessi l. eru byggð á alveg sama hátt og l. um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda, sem sett voru 1933, og í þessum l. er gert ráð fyrir því, að útgerðarmenn í fiskveiðasamvinnufélögum fái samskonar meðferð og aðrir útvegsmenn hafa þegar fengið. Til þess að betur upplýsist fyrir hv. d., hvernig þetta mál hefir gengið, get ég sagt frá því, að eftir að bráðabirgðal. voru út gefin komu umsóknir um stuðning samkv. þeim frá þrem félögum hér á landi, Fram í Vestmannaeyjum, Samvinnufélagi Ísfirðinga og Samvinnuútgerð Stykkishólms. Það hefir þegar fyrir alllöngu verið afgr. lán úr skuldaskilasjóði vélbátaeigenda - af fé, sem var í sjóði þar, að upphæð 11 þús. kr. - til félagsmanna í Samvinnufélagi Ísfirðinga. Þeir gátu náð samningum við kröfuhafa um þessar ábyrgðarkröfur, gegn því að greiða þessar 11 þús. kr. sameiginlega, og eru með greiðslu á þeirri upphæð lausir við allar frekari kröfur út af þessum málum. Þetta lán var veitt þeim sameiginlega á nafn félagsins, og til tryggingar því voru tekin veð og þar að auki sjálfskuldarábyrgð 30 manna, sem eru í þessu félagi, og er þar með forstjóri félagsins og yfirmenn á skipum þess. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þetta lán sé vel tryggt og engin hætta á, að skuldaskilasjóður tapi því. En með veitingu þessa láns hafa félagsmenn í viðkomandi félagi, eins og ég þegar hefi sagt, losnað við allar frekari kröfur út af þeim gömlu skuldum, sem á félaginu hvíldu, þegar skuldaskilin fóru fram. Um félagsmenn í hinum tveimur félögunum, sem ég nefndi, er það að segja, að enn hafa ekki verið afgr. lán til þeirra, þar sem þeir hafa verið að leitast við að ná hagstæðu samkomulagi við kröfuhafa, og það er ekki í dag upplýst, hvernig þetta muni ganga. Af þessum ástæðum hefir ekki verið gengið frá þeirra málum hjá skuldaskilasjóði af þeirri n., sem ég skipaði til þess að hafa þessar lánveitingar með höndum. Út af því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um málið, t. d. að það hefði verið með mjög undarlegum hætti upp tekið á síðasta Alþ. og þar hefði verið smeygt inn í fjárl. á síðustu stundu útgjaldaupphæð, sem hefði mikla þýðingu, verð ég að taka fram, að ég skil ekki vel, hvað hv. þm. er að fara. Ég man ekki eftir því, að hann og hans flokksmenn hafi verið feimnir við að bera fram brtt. við fjárl. og reyna þannig að „smeygja inn“ nýjum fjárveitingum, jafnvel við 3. umr. Þá hélt hv. þm. því fram - og hefir áður haldið því fram í blaðaskrifum um þetta mál - að stj. hefði verið að bíða eftir því, að þinginn yrði slitið, til þess að geta gefið út bráðabirgðal. um þetta efni, af því að þetta myndi vera svo óvinsælt mál, að mjög væri vafasamt, að það hefði náð samþykki þingsins, ef það hefði verið borið fram í frv.-formi. Ég mótmæli þessu. Nægir í því sambandi að benda á, að Alþ. var slitið í maí, en bráðabirgðal. voru út gefin í nóvembermánuði, þegar sýnt var, að ekki myndi takast fyrir félagsmenn í þessum samvinnufélögum að ná viðunandi samningum við kröfuhafa án þess að slík l. væru útgefin. Og eins og ég upplýsti á síðasta þingi, þegar um þetta mál var rætt, þá var ómögulegt að sjá fyrir, hvort þörf myndi á lagasetningu um þetta efni eða ekki. Ég hirði ekki um að svara þeim orðum hv. þm. að þetta megi skoðast sem endurgjald til Alþfl. fyrir stuðning hans við ríkisstj. Þetta er áframhald af því, sem þessi hv. þm. og sumir flokksbræður hans hafa áður haldið fram, að með þessu hafi þremur þm. Alþfl. verið bjargað frá gjaldþroti. Þetta skiptir að vísu ekki miklu máli, þar sem slíkar fullyrðingar munu ekki teknar alvarlega, en ég vil þó aðeins benda á, að ekki var nema einn hv. þm. ábyrgur í því samvinnufélagi, sem hér er um að ræða. Og í stað þessara 90 þús. kr., sem ritað er um, að Framsfl. hafi rétt að Alþfl. fyrir stuðninginn - mér skilst gefið honum - er hér um að ræða aðeins 11 þús. kr. lán gegn viðunandi tryggingu, og ekki hægt að segja um það nú í dag, hvort lánveiting fer fram til útgerðarmanna í samvinnufélögunum í Vestmannaeyjum og Stykkishólmi. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en tel víst, að hv. d. muni, að fengnum þessum upplýsingum, samþ. þetta frv.

*Sigurður Kristjánsson: Eins og ég í upphafi tók fram, tel ég sjálfsagt að hafa fá orð um þetta mál og láta atkv. skera úr. Út af þeim samanburði, sem hæstv. atvmrh. gerði á félagsmönnum í útgerðarsamvinnufélögum og öðrum útvegsmönnum, hlýt ég að taka þetta fram: Þeir einstakir útgerðarmenn, sem hafa fengið skuldaskil, hafa áður verið búnir að leggja fram allt það fé, sem þeir hafa átt, og margir þeirra þannig búnir að tapa aleigunni. Hér er öðruvísi ástatt um þá menn, sem hafa verið í samvinnuféllögum. Þeir hafa margir hverjir lagt sáralítið fram. Þeirra fé hefir ekki gengið til þurrðar við töp útvegsins. Þarna kemur fram mikill greinarmunur. Aðrir eigendurnir hafa engu fórnað og engu ætlað að fórna. En mergurinn málsins er annarstaðar. Hann liggur í því, hvort ábyrgðarmenn fyrir atvinnurekstrarfyrirtækjum eigi að vera jafnréttháir. Með þessu er slegið föstu, að þeir skuli ekki vera það. Engir ábyrgðarmenn hafa fengið hjálp til þess að standa undir því, sem á þá hefir fallið, nema þessir ábyrgðarmenn samvinnufélaganna. Þegar maður er ábyrgur fyrir einstakan mann eða útgerðarfyrirtæki, ræður hann venjulega engu um rekstur viðkomandi fyrirtækis; hann aðeins tryggir með sínum eignum og greiðslumöguleikum skuldbindingar fyrirtækisins, en ræður engu um rekstur þess og hefir engan hagnað af því, hvort sem það gengur betur eða verr. Aftur á móti hafa menn í þessum samábyrgðum algerða stjórn á fyrirtækjunum og velja menn úr sínum hópi til að stjórna þeim, og margir þeirra hafa allmikla hagnaðarvon. Ég ætla, að það sé þekkt, að menn hafi gengizt fyrir stofnun slíkra fyrirtækja til þess að skapa sér arðvæna stöðu og gangi oft freklega eftir kaupi sínu, þó að félagið sé að fara í kaf. Eignir þessara manna eru öruggar, ef þeir eiga ekki að hlíta sömu reglum og aðrir ábyrgðarmenn. Þarna er á tvennan hátt mikill skilsmunur. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði gert allmikið úr því, að það væri verið að smeygja á síðustu stundu inn í fjárl. allverulegum útgjaldalið, en hann vissi ekki betur en bæði ég og aðrir gerðu þetta sama. Þetta stappar nærri því að vera útúrsnúningur. Ég tók það ákveðið fram, að hér væri verið að koma með málið inn á rangan vettvang, þegar setja ætti inn í fjárl. heimild, sem er alveg sjálfstæð lagasetning, eins og það, hvort veita eigi fé til skuldaskila fyrir ábyrgðarmenn fiskveiðasamvinnufélaga eða hvort það eigi að kaupa skip, sem kostar meira en 1½ millj. kr. Það hefir ekki þótt svo lítilfjörlegur hlutur til þessa, að nóg hafi verið að koma með heimild þar að lútandi í fjárl., án þess að nokkuð hafi verið um það talað, hvort skipið skuli kosta 10 þús. eða 10 millj. kr. Það má vel vera, að á annarri eins sukköld og nú er runnin upp hafi þetta ekki mikið að segja. En þetta er ekki aðeins óviðeigandi form fyrir fjáreyðslu, heldur er það einnig afarháskalegt. Það virðast engin takmörk vera fyrir því, hvað stj. getur stofnað til mikilla útgjalda, ef t. d. á að heimila henni að kaupa mótorskip og láta hana svo alveg einráða um, hvort skipið skuli vera nokkrir tugir eða nokkur þús. tonn að stærð. Þessir hlutir eiga ekki heima í fjárl., heldur ættu að vera um þetta sérstök l., og ber vel að athuga, að svona ósiður festist ekki. Ég hygg, að hæstv. atvmrh. veitist erfitt að sannfæra okkur, sem vorum hér dagleg vitni í fyrra, um það, að honum hafi ekki verið ljóst á síðastl. þingi, að setja þyrfti l. um þetta. Okkur þm. er öllum vitanlegt, að það var lengi tilbúið frv. um þetta, en það kom aldrei fram. Og okkur er líka kunnugt um, að hæstv. ráðh. varð svarafátt, þegar hann á síðasta þingi var spurður að því, hvort hann hefði kynnt sér það, hvort þetta mál gæti gengið fram án lagasetningar. Hæstv. ráðh. skaut sér undan að svara, hvort hann hefði borið þetta undir lögfræðing. En ég veit, að hann er svo vitiborinn maður, að hann hefir að sjálfsögðu skilið þetta þá þegar.

Atvmrh. (Skúli Guðmundsson) Hv. 6. þm. Reykv. hóf ræðu sína á því að tala um, að með þessu væri ábyrgðarmönnum í fiskveiðasamvinnufélögum gert hærra undir höfði heldur en ábyrgðarmönnum annarra útgerðarfyrirtækja. Eins og ég hefi áður bent á, er hér um útgerðarmenn að ræða, eigendur þessara útgerðarfyrirtækja, en ekki aðeins ábyrgðarmenn þeirra. Hv. 6. þm. Reykv. getur ekki bent á nokkra aðra eigendur þessara fyrirtækja heldur en þessa félagsmenn. Þetta er félagseign þeirra, og þeir eru því hliðstæðir öðrum útgerðarmönnum. Þetta kom greinilega í ljós hjá hv. 6. þm. Reykv., þegar hann fór að útlista, hver væri munurinn á ábyrgðarmönnum fyrir útgerðarsamvinnufélög og einstaklingsútgerðarfyrirtæki. Hann sagði sem sé, að munurinn væri sá, að þeir fyrrnefndu réðu, hvernig fyrirtækjunum væri stjórnað, en hinir síðarnefndu hefðu ekkert um það að segja. Þetta er einmitt munurinn á eigendum fiskveiðasamvinnufélaganna annarsvegar og ábyrgðarmönnum útgerðarfélaga einstakra manna hinsvegar. Ég geri ekki ráð fyrir, að það sé rétt, sem hv. þm. hélt fram, að þeir, sem stofnað hafa slík fiskveiðasamvinnufélög og hér um ræðir, hafi fyrst og fremst gert það í von um hagnað. Þessi fyrirtæki hafa í flestum tilfellum risið upp vegna þess, að knýjandi þörf hefir verið á því fyrir viðkomandi sjávarþorp eða héruð að fá nýjan atvinnurekstur, þegar sá, sem fyrir var, hafði orðið að hætta. Þetta hafa því verið atvinnubótafyrirtæki fyrir viðkomandi staði, eða sjálfsbjargarviðleitni manna á þessum stöðum, frekar en að þau séu stofnuð í von um mikinn gróða. Ég get ekki fallizt á þá skoðun hv. 6. þm. Reykv., að það sé óviðeigandi form fyrir fjáreyðslu, sem hann nefnir svo, að fá þetta samþ. á Alþ. í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég veit ekki betur en það hafi tíðkazt við afgreiðslu fjárl., að samþ. séu þær lántökur eða greiðslur úr ríkissjóði, sem ætlazt er til að fari fram. Og þetta á svo að vera. Ég vil benda á, að þessar heimildir, bæði til að verja nokkru fé til útlána handa þessum samvinnufélögum og eins heimild til þess að selja strandferðaskipið og kaupa annað í staðinn, hafa verið samþ. hér á Alþ. af meiri hl. þm. Get ég ekkert athugavert séð við þá afgreiðslu á neinn hátt. Ég get ekki gert að því, þótt mér takist ekki að sannfæra hv. 6. þm. Reykv. um, að mér hafi ekki verið ljóst á síðasta þingi, hvort þyrfti að gefa út þessi l. eða ekki. Ég sagði honum þá, ef ég man rétt, vegna fyrirspurnar, að mér væri algerlega óljóst, hvort lagasetningar þyrfti með í þessum efnum. Hv. 6. þm. Reykv. hlýtur að vita, að það er oft, að samningar takast milli kröfuhafa og skuldunauta án þess þurfi að gefa út um það l. Það sannar ekkert eða afsannar, þótt búið hafi verið að gera uppkast að frv. um þetta efni. Ég leit svo á, að óþarft væri að setja l. viðvíkjandi þessu, fyrr en séð væri, að þeirra þyrfti með. Taldi ég sjálfsagt að reyna fyrst samninga og grípa ekki til lagasetningar, nema fullvíst væri, að viðunandi úrlausn fengist ekki fyrir þessa félagsmenn. Ég lýsti þessu yfir á síðasta þingi, ef ég man rétt, og hafði í því tilfelli enga þýðingu, hvort ég hafi verið búinn að leita til svo og svo margra lögfræðinga eða ekki. Ég þurfti ekki að leita til neinna lögfræðinga til þess að fá að vita, að það kemur, sem betur fer, oft fyrir, að menn komist að samningum um sín skuldamál án þess að grípa þurfi til lagasetningar í því efni.

*Sigurður Kristjánsson: Ég skal ekki misnota þann tíma, sem hæstv. forseti veitir mér til andsvara, með því að fara að ræða um mismuninn á því, hvernig eigendur einstakra útgerðarfyrirtækja annarsvegar og samvinnufyrirtækja hinsvegar standa að vígi gagnvart skuldaskilunum. Ég skal aðeins segja hæstv. ráðh. það, að mér er kunnugt um, að mikill fjöldi þeirra manna, sem stofnað hafa til útgerðarsamvinnufélaga á ýmsum stöðum, hafa tryggt sér með því atvinnu og talsverða fjárvon, en látið sáralítið af mörkum. En það er aðeins eitt atriði, sem ég vil ekki láta fara óátalið framhjá mér. Mér þykir leiðinlegt, ef hæstv. atvmrh. skilur ekki mismuninn á því, að taka á Alþingi mál til þeirrar meðferðar, sem höfð er við setning sérstakra laga - meðferðar í þrem umræðum og nefnd í hvorri deild - eða hinn, að smeygja málinu inn við 3. umr. fjárlaga í þinglok, - svo seint, að allir eru orðnir leiðir og lúnir á deilum um minni háttar atriði fjárl. og láta atriði sem þetta fara framhjá sér, þó að þeim hefði endranær verið það mjög móti skapi. Það er ekki til betri felustaður fyrir óvinsælt mál en að smeygja því inn í fjárlagafrv. við 3. umr. Það held ég hæstv. ráðh. hljóti að fallast á, og eins hitt, að þetta mál sé nógu þýðingarmikið til að setja um það sérstök lög. Ég biðst engrar afsökunar fyrir að hafa dregið fleiri atriði inn í umr. en ráðh. þótti þörf á. Þau eiga hér við. Og það verður ekki hrakið, að það er óforsvaranleg afgreiðsla á slíkum málum að gefa þinginu ekki tækifæri til að gagnrýna þau á nokkurn hátt, heldur koma inn með þau við síðustu umr. fjárlaganna.

* Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Allshn. hefir átt kost á að athuga brtt. á þskj. 29. Um fyrri brtt. er það að segja, að n. sér sér ekki fært að mæla með því, að hún verði samþ. Telur hún, að ef lögfesta ætti, að birta skuli leigu- og söluskilmála hér að lútandi, þá væri það brot á almennum viðskiptareglum og myndi hindra, að menn legðu í slík fyrirtæki, en það væri gagnstætt því, sem hv. flm. till. ætlast til. Hinsvegar eru engin vandkvæði á því fyrir þingið að fylgjast með gerðum ríkisstj. í þessum málum. Um síðari till. er það að segja, að n. hefir tilhneigingu til að fallast á hana. Ef um meiri háttar námugröft væri að ræða, væri nær, að þingið hefði síðasta orðið, en ekki ríkisstj., sérstaklega ef um útlendan rekstur væri að ræða eða málmvinnslu, sem hefði þýðingu í hernaði. Þó að n. mæli ekki með þessari till., vill hún samt beina því til þeirra, sem fá l. til endurskoðunar, að taka þetta atriði sérstaklega til athugunar.

*Héðinn Valdimarsson: Mér virðast ástæður þær, sem hv. frsm. færir fram móti brtt. minni, ekki á sérstaklega styrkum grunni reistar. Þegar um er að ræða leiguréttindi á námum, þá er mikils virði fyrir almenning að fá að vita, hvaða kjör um er að ræða. Þetta er ekki aðeins mikilsvert fyrir umsækjendur, heldur og fyrir almenning yfirleitt. Ég get ekki betur séð en að jafnvel þm. hafi litla aðstöðu til að fylgjast með gerðum ríkisstj., eins og stjórnarfarinu er nú háttað. Er það ekki óalgengt, að ef bornar eru upp fyrirspurnir til stj. utan dagskrár, þá svari hún alls ekki, og ef setja á allt slíkt fram í venjulegu fyrirspurnarformi, þá yrði það allt of viðamikið til þess, að það sé alltaf hægt. Hér ætti ekki heldur að geta verið um nein viðskiptaleyndarmál að ræða, nema ef tilgangurinn með laununginni skyldi eiga að vera sá, að halda völdunum að öllu leyti í höndum stj. Með tilliti til þeirrar tilhneigingar, sem hv. frsm. sagði, að hv. n. hefði haft til að fallast á síðari till. mína, fæ ég ekki skilið, hví hún vill þá ekki mæla með henni. Ég get ekki séð, hvaða skaða það geti haft í för með sér að setja þessi ákvæði inn í l., þar sem fyrir liggur að sækja um málmvinnsluréttindi fyrir vestan. Ég verð að segja, að mér virðist sú stefna vera fullofarlega í n., að leggja allt í hendur stj. og svipta þannig Alþingi réttinum til að segja síðasta orðið í þessum málum.