Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir fjallar um sérstaka úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Það á rætur að rekja til þeirra samningaviðræðna sem farið hafa fram að undanförnu milli sjómanna og útvegsmanna. En eins og kunnugt er hefur staðið verkfall á fiskiskipaflotanum um nokkurn tíma. Meðal þess sem kjaradeilan hefur snúist um hefur verið ákvörðun fiskverðs til viðmiðunar við hlutaskipti þegar fiskur er ekki seldur á uppboðsmarkaði innan lands eða erlendis. Samningaviðræður gengu erfiðlega og að kveldi 9. júní sl. lagði ríkissáttarsemjari fram miðlunartillögu sem hafði að geyma þau atriði sem deiluaðilar voru þá sammála um en hafði ekki að geyma önnur atriði sem ósátt var enn um á milli aðila. Eins og kunnugt er féll miðlunartillagan í atkvæðagreiðslu sjómanna og hafa samningsaðilar sest að nýju við samningsborð. Deilan er á þessu stigi mjög viðkvæm, en ekki talið útilokað að henni kunni að ljúka innan skamms þó ekkert verði um það fullyrt á þessu stigi. Ríkisstjórnin hét því í viðræðum við fulltrúa deiluaðila að lögfesta umgjörð um úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna og lagði þess vegna sl. mánudagskvöld fram frv. þar að lútandi. Í meginatriðum er gert ráð fyrir að efnisatriði þessa frv. verði óbreytt, en þó munu uppi hugmyndir um í þeim viðræðum sem nú standa að gera nokkrar breytingar sem fyrst og fremst lúta að því að stytta þá fresti sem um er rætt í frv. En samkomulag aðila sem frv. byggir á gerir ráð fyrir því að sé fiskur seldur aðila sem telst skyldur útgerð skuli hún og áhöfn gera með sér samning um fiskverð. Þá er gert ráð fyrir að áhöfn geti krafist að samningur sé gerður við útgerð varðandi fisk sem seldur er óskyldum aðila, enda sé hann ekki seldur á innlendum eða erlendum uppboðsmarkaði. Náist ekki samkomulag um fiskverði í framangreindum tilvikum má skjóta málinu til sérstakrar úrskurðarnefndar er ákveður fiskverð eftir nánar tilgreindum viðmiðunum. Aðilar að kjaradeilunni höfðu eins og ég hef áður greint náð samkomulagi um þessi atriði þegar miðlunartillagan var flutt og byggir frv. alfarið á því samkomulagi. Það hefur verið talið nauðsynlegt að skjóta lagastoð undir þá úrskurðarnefnd sem aðilar voru sammála um að þessu leyti og er frv. flutt til að fullnægja þeim óskum sjómanna og útvegsmanna. Ég vísa að öðru leyti til athugasemda við einstakar greinar frv., óska eftir því við hv. sjútvn., er hún fær málið til umfjöllunar, að hún taki til meðferðar þær viðbótarbrtt. sem samningsaðilar kunna að komast að samkomulagi um í þeim viðræðum sem nú standa yfir. En til þess að flýta fyrir afgreiðslu málsins, fari svo að samningar náist sem við hljótum að vona, legg ég til að málinu verði nú að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegur forseti. Það eru aðeins örfáar spurningar. Í fyrsta lagi varðandi ákvæði 4. gr. þar sem rætt er um ákvörðun um fiskverð í viðskiptum milli óskyldra aðila. Þar er gert ráð fyrir að takist ekki samningur geti úrskurðarnefnd tekið ákvörðun um verð í öllum slíkum viðskiptum og gildistími ákvörðunar nefndarinnar geti verið allt að þrír mánuðir. Þá er mín spurning sú: Er þá sú ákvörðun nefndarinnar bindandi fyrir viðskipti milli allra þeirra aðila sem kunna að koma við sögu á gildistímanum eða er ákvörðunin bara bindandi gagnvart þeim eina aðila sem til stendur að eiga viðskipti við um einn farm? Í því sambandi get ég t.d. nefnt að nú er loðnuskip sem gerir samninga við loðnuverksmiðju um að landa þar afla sínum í eitt skipti. Náist ekki samningar getur viðkomandi úrskurðarnefnd úrskurðað. Sá úrskurður getur gilt í þrjá mánuði. Og er sá úrskurður þá bindandi fyrir öll viðskipti loðnuveiðiskipsins á öllum þeim tíma við óskylda aðila hversu margir sem þeir kunna að vera? Ef svo er erum við raunverulega að taka upp fiskverðsákvarðanir að nýju samkvæmt gamla kerfinu um ákvörðun fiskverðsnefndar. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um ákvæði í 5. gr. þar sem segir: ,,Skal í því sambandi`` --- við ákvörðun nefndarinnar það er að segja --- ,,tekið mið af verði í nærliggjandi byggðarlögum fyrir sambærilegan fisk að stærð og gæðum.`` Síðan segir: ,,Þá skal nefndin taka tillit til líklegrar þróunar afurðaverðs.`` Mig langar til að forvitnast um hjá hæstv. ráðherra hvernig það á að gerast, hvernig úrskurðarnefndin getur tekið ákvörðun um líklega þróun afurðarverðs kannski þrjá mánuði fram í tímann. Það hefði ég mikinn áhuga á að vita hvernig ætti að framkvæma.

Herra forseti. Þeir úrskurðir sem um ræðir í 4. gr. eru bindandi fyrir viðkomandi aðila á samningstímabilinu í öllum tilvikum en gilda ekki fyrir aðra að sjálfsögðu, en geta haft áhrif varðandi viðskipti í öðrum tilvikum. Auðvitað er það svo varðandi fyrirspurn hv. þm. um 5. gr., um mat á afurðaverði fram í tímann, að það er ekki vandalaust, en samningsaðilar eru sammála um að nauðsynlegt sé að reyna að gera sér grein fyrir því hvert það getur verið og fela úrskurðarnefndinni það mat.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki tilefni til að ræða þetta mál mikið eins og málin standa í augnablikinu heldur eðlilegt að bíða niðurstöðu í þeim samningaviðræðum sem nú standa yfir og vonandi eru nú að leiða til niðurstöðu --- ef ekki hefur nú þegar verið undirritað samkomulag gerist það vonandi á næstunni --- og taka þá málið fyrir. Ég tel eðlilegt að deiluaðilar verði kallaðir fyrir sjútvn. og ég bendi á að að mörgu leyti er ekki síður eðlilegt að leggja spurningar um einstök atriði fyrir þá þar sem hér er verið að lögfesta samkomulagsfarveg í deilu sem deiluaðilar hafa orðið ásáttir um að setja á laggirnar með tilstyrk löggjafans. Þannig er kannski ekki síður þeirra að svara fyrir um hvernig menn sjá fyrir sér einstök framkvæmdaatriði málsins en hæstv. sjútvrh., enda honum ætlað það hlutverk fyrst og fremst í þessu máli að tilnefna oddamann í úrskurðarnefnd í samráði við deiluaðila. Þar sem hv. þm. á einnig sæti í sjútvn. veit ég að hann getur átt þess kost að koma sínum spurningum þar á framfæri. Verði eitthvað annað óljóst í meðferð málsins er rétt að bíða og sjá til að á það reyni hér, þ.e. í kjölfar þess að samningar hafa verið undirritaðir, og málið komi til frekari umfjöllunar Alþingis.