Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Við fjárlagaumræðu í fyrradag, og í gær líka því að hún stóð fram yfir miðnætti, var rætt talsvert um samskipti þings og framkvæmdarvalds og bréfaskipti millum forsrn. og Alþingis. Hér var rifjað upp og lesið svar ríkisendurskoðanda um þessi efni þar sem hann vísaði réttilega til gildandi laga þar um, fjárreiðulaganna. Nú bregður svo við að fjmrn. svarar fyrir sig í vefpósti sínum og það er tekið upp á heimasíðu Morgunblaðsins. Svar fjmrn. einkennist af mikilli þykkju, ríkisendurskoðanda er nánast sagt til syndanna og því haldið fram að hann fari villur vegar. Það er auðvitað alveg nýtt af nálinni að fjmrn. leyfi sér að tala með slíkum tón og hér um ræðir við Ríkisendurskoðun sem er undirstofnun Alþingis og ber að fylgjast með og gaumgæfa að framkvæmdarvaldið standi rétt að ákvörðunum þingsins. Mér þykir nú eggið farið að kenna hænunni í þessum efnum og ég bið hæstv. fjmrh. áður en við höldum áfram þingstörfum að gera grein fyrir því hvernig honum og embættismönnum hans dettur í hug að standa í stappi við ríkisendurskoðanda um atriði sem eru algjörlega kýrskýr í gildandi löggjöf, löggjöf sem Alþingi setti 1997 ef ég man rétt þar sem tekin voru af öll tvímæli um stöðu þings gagnvart framkvæmdarvaldi þegar kæmi að gerð fjárlaga. Mér þykir í hæsta máta undarlegt að fjmrn. og framkvæmdarvaldið skyldu ekki frekar velja þá leiðina að fara í felur, hafa sem hægast um sig, í stað þess að efna til stríðs við Ríkisendurskoðun og um leið Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hver er hænan og hvert er eggið í þessu máli en 

Virðulegi forseti. Ég hélt reyndar að umræðan um þessa valdbeitingu framkvæmdarvaldsins gagnvart stofnunum á vegum ríkisins, meira að segja stofnunum og fyrirtækjum sem eru ekki eingöngu í eigu ríkisins, geta verið með ábyrgð á samstarfsverkefnum og fengið hluta af fjárveitingum sínum á vegum ríkisins, væri að baki. Sú valdbeiting að senda stofnunum bréf um að þær mættu ekki eiga fundi með fjárln. til þess að gera grein fyrir málum sínum var rækilega rædd og ég hélt að það hefði verið svo vendilega farið yfir það á Alþingi að menn biðu bara eftir formlegri afsökunarbeiðni eða, eins og hefur tíðkast undanfarið, einhvers konar Júdasaryfirlýsingu, iðrunaryfirlýsingu í útvarpssal, sem eru orðnar tíðar eða gerast meðal þeirra sem sjá að sér. Ég hefði t.d. talið réttara af hæstv. fjmrh. að biðjast bara afsökunar á þessum bréfaskrifum, á þessum tilskrifum, á þessum valdbeitingum gagnvart stofnunum og aðilum í samfélaginu.

Heyr.

Hæstv. fjmrh. og framkvæmdarvaldið lúta stjórn Alþingis. Ríkisendurskoðun lýtur líka stjórn Alþingis og hún birti í bréfi sínu sem svar við þessum tilraunum til valdbeitingar að framkvæmdarvaldið ætti bara að líta sér nær og vera ekki að senda svona bréf sem ættu sér enga stoð í lögum. Svo heldur fjmrn. valdboðunum áfram í þessu fréttabréfi sínu sem hæstv. fjmrh. er væntanlega ábyrgur fyrir, vefriti fjmrn., þar sem verið er að finna að því að Ríkisendurskoðun skuli ekki sjálf lúta þessum tilskrifum, þessu valdboði af hálfu framkvæmdarvaldsins, að hún skuli lýsa því yfir að hún telji sig ekki skuldbundna til að gera það. Fjmrn. ítrekar í vefriti sínu að hún skuli gera það þannig að hæstv. fjmrh. ætti bara að biðjast hér afsökunar eins og nú tíðkast hjá þeim sem sjá að sér.

Frú forseti. Ég held að fullkomin ástæða sé til að taka þessi mál upp hér, og þótt í ítarlegra formi væri. Það er spurning hvort ekki eigi að grípa til þess ákvæðis þingskapanna sem heimilar umræður utan dagskrár án tímatakmarkana við tækifæri þegar fjárlagaafgreiðslan er að baki og fara í eina rækilega umræðu um samskipti löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins sem aftur og aftur ber á góma þessi árin, gjarnan í tengslum við afgreiðslu fjárlaga, þar sem viðfangsefnið er í raun alltaf eitt og hið sama, ítrekaðar tilraunir framkvæmdarvaldsins til að skjóta undan upplýsingum, neita að birta hluti, halda frá Alþingi og fjárln. skoðunum þeirra aðila sem eiga hagsmuna að gæta í sambandi við fjárlagagerðina. Að bera á borð hluti af þessu tagi sem hér hefur verið gert, skrifa bréf af því tagi sem forsrn. gerði þar sem meira að segja stofnunum Alþingis er bannað að tala við Alþingi, er svo yfirgengilegt að ég segi eins og einhver sagði hér: Ég er undrandi á því að menn skuli ekki skammast sín, að menn skuli ekki hafa manndóm í sér til að biðjast afsökunar á þessu. Og að bera fyrir sig þetta vefrit er fyrir neðan allar hellur. Hæstv. fjmrh. talar um það eins og sjálfstæða persónu, það er kannski bara lögaðili, vefritið í fjmrn. Það var talað hér fyrir þess hönd eins og það hefði sjálfstæða skoðun og sagt að það stæði við sitt, vefritið. Hefur það kennitölu? Hvar er það með lögheimili? Hæstv. fjmrh. segir sem sagt að vefritið standi við sitt. Þar er sagt, með leyfi forseta: ,,Alltaf hefur hins vegar legið ljóst fyrir að fjárlaganefnd gæti átt frumkvæði að því að kalla á sinn fund stjórnendur einstakra ráðuneyta eða stofnana.`` Á að lúta fram og þakka fyrir það að fjmrn. skuli ætla að leyfa fjárln. að ræða við stofnanir og aðila sem hafa hagsmuna að gæta? Þetta er auðvitað alveg yfirgengilegur málflutningur. Eða hitt sem gefið er í skyn með þessu, að vinnubrögð fjárln. séu óöguð. Hér er haft eftir Ríkisendurskoðun að sú heildarsýn og sá agi sem felist í skipulaginu, þ.e. hinum fínu römmum fjmrn., fari forgörðum eftir að fjárlagafrv. hafi verið lagt fyrir þingið. Það er aldeilis verið að gefa mönnum einkunnir.  
            

Frú forseti. Það er ástæða til að rifja upp það sem Ríkisendurskoðun sagði í skýrslu sinni og vefritið er einmitt að vitna til vegna þess að af einhverri sérkennilegri tilviljun er megináherslum Ríkisendurskoðunar sleppt úr varðandi það hvernig á því stendur að rammarnir hrynja allir um leið og fjárlagafrv. er lagt fram. Hvað segir Ríkisendurskoðun í skýrslu sinni? Jú, þar er í fyrsta sæti við að brjóta rammana ríkisstjórnin sjálf. Það er ekki minnst á það í þessu vefriti að ríkisstjórnin komi neitt að því, heldur er gefið í skyn að það sé þingið eða fjárln. sem leiði það að brjóta niður rammana. Það er óvart ríkisstjórnin sjálf og, frú forseti, það er engin undantekning á því núna við vinnu fjárlaganna fyrir næsta ár. Þar er ríkisstjórnin í fararbroddi við að berja niður sína eigin ramma. Það er ekki skrýtið þó að þetta sérkennilega vefrit velji úr skýrslunni. Það væri ástæða til að hæstv. ráðherra upplýsti okkur um hver væri ábyrgðarmaður fyrir því. Hvernig stendur á því að það er ráðist núna sérstaklega að ríkisendurskoðanda sem svaraði fyrir sig á viðeigandi hátt þegar þessar bréfaskriftir enduðu hjá því embætti? Það er fleira, frú forseti, sem er athyglisvert í þessu vefriti. Þar segir m.a. að þetta sé ekki gert svona í fyrsta skipti heldur hafi ríkisstjórnin ákveðið það sama og hún hafi gert mörg undanfarin ár. Við höfum hins vegar aldrei fengið svör við þessari spurningu okkar: Hefur ráðuneytið áður sent út slíkt tilskipunarbréf eins og fór út í haust? Það hefur þá verið vel falið og miklu betur falið en það bréf sem við fengum í hendur nú í haust. Það er annað, frú forseti, sem líka er rétt að vekja athygli á í þessu vefriti. Þar segir að ríkisendurskoðandi hafi hótað því að hann kæmi til fjárln. til þess að brjótast út úr römmunum. Það vill svo til, frú forseti, að ég las þetta bréf frá orði til orðs í fyrradag í þessum sal. Í því bréfi er hvergi neitt um það að ríkisendurskoðandi láti sér detta í hug að fara út fyrir rammann. Það er hvergi á það minnst þannig að það er greinilegt að í fjmrn. kunna menn að brjóta rammann.

Herra forseti. Ég hafði satt að segja vænst þess að hv. forustumenn í fjárln. Alþingis stæðu hér upp og lýstu yfir óánægju sinni með þessa afskiptasemi framkvæmdarvaldsins og fjmrn. af vinnubrögðum í þinginu. Það eru engar smáeinkunnir sem hér er verið að gefa eins og hefur verið rakið í þessari umræðu. Fjmrn., þetta vefrit og fjmrh. sem er væntanlega ábyrgðarmaður þeirrar útgáfu, gefur starfsháttum á Alþingi núlleinkunn. Mér þykja þessi viðbrögð við réttmætum ábendingum Ríkisendurskoðunar bera keim af algjörum valdhroka af hálfu framkvæmdarvaldsins. Ég leyfi mér, herra forseti, að vitna í hluta af þessari frétt vefritsins ef frétt mætti kalla, með leyfi forseta: ,,Í úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði á fjárlagaferlinu og birti í apríl 2001 segir að rammaskipulagið hafi almennt gefist vel og eflt mjög stefnumótunarhlutverk ríkisstjórnarinnar. Hins vegar nái ,,... skipulagið ekki til afgreiðslu Alþingis á fjárlögunum. Sú heildarsýn og agi sem felst í skipulaginu fer því forgörðum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fyrir þing.```` Það er bara núlleinkunn. Um leið og þingið, löggjafarsamkundan, kemur nálægt fjárlagaferlinu fer það forgörðum. Og það segir meira í vefritinu, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þessa vekur athygli að Ríkisendurskoðun, sem er undirstofnun Alþingis (en forsætisnefnd Alþingis kemur fram í fjárlagaferlinu fyrir hönd Alþingis og stofnana þess og á samkvæmt fjárreiðulögum að senda forsætisráðherra fjárlagatillögur sínar) skuli nú lýsa yfir því að stofnunin telji sér heimilt að ræða beint við fjárlaganefnd um fjárveitingar til embættis síns og álíti sig ekki þurfa að lúta sama verklagi og aðrar stofnanir við rammafjárlagagerð.`` Hugsið ykkur annað eins, að leyfa sér að koma svona fram við Alþingi Íslendinga og ríkisendurskoðanda. Mér er orða vant.

Virðulegur forseti. Hæstv. ritstjóra vefrits fjmrn., Geir H. Haarde, er auðvitað fullkomlega heimilt að vekja sérstaka athygli á því hversu illa er staðið að fjárlagagerðinni, og kannski er full ástæða til. Það er hins vegar ástæða til að minna ráðherrann á að hér er ekki um að ræða spurningar um verklag eða ólík sjónarmið eða fyrirkomulag. Ríkisendurskoðandi hefur bent á að með verklagi sínu fari hæstv. fjmrh., handhafi framkvæmdarvaldsins, gegn ákvæðum laga og það verður að benda á 4. mgr. 21. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, og 10. gr. þingskapa, nr. 55/1991. Og það er eðlilegt að hæstv. ráðherra svari því í þinginu hvort ástæða sé til að ætla að hann hafi farið gegn ákvæðum laga um fjárreiður ríkisins og þingskapa því að lög eru þó enn þrátt fyrir allt hafin yfir samþykktir ríkisstjórnarinnar um verklag. Það ætla ég a.m.k. að vona, virðulegur forseti.

Virðulegur forseti. Frá því að ég hóf fyrst störf í fjárln. hefur mér verið vel kunnugt um vilja ráðuneytanna og vilja fjmrn. til þess að undirstofnanir þeirra færu eftir því verklagi sem rammafjárlögin útheimta. Aldrei hefur verið gerð athugasemd við þann vilja frá formanni eða varaformanni fjárln., litið á það sem eðlilegt og sjálfsagt að ráðuneytin stýri undirstofnunum sínum. Alla tíð hefur hins vegar verið mjög skýrt að allar þær stofnanir, fyrirtæki eða einstaklingar sem þess óskuðu gætu fengið viðtal við fjárln. Alþingis. Aldrei hefur nokkuð hamlað því. Á þessu hausti hefur það verið tekið sérstaklega fram og fundin til þess ný tækni svo að allir gætu komist að sem vildu. Þetta bréf sem menn hafa eytt svo miklum tíma í að ræða hefur ekki truflað störf þingsins eða fjárln. í einu eða neinu.

... enn þá í fjmrn.?

Hér hefur allt gengið eðlilega fyrir sig enda er þetta núna á þeirri áætlun sem þingið gerði ráð fyrir svo sem menn máttu vænta eins og þeir hafa séð á undanförnum árum. Það er ekki undan neinu að kvarta í þessum efnum og ég veit ekki betur en að stjórnarandstaðan í fjárln. hafi fengið allar óskir sínar uppfylltar um að ræða við hvern þann sem hugur þeirra hefur girnst að tala við. Hér er, virðulegi forseti, verið að ræða um eitthvert vandamál sem ég átta mig ekki á í hverju er fólgið nema ef vera skyldi, virðulegi forseti, að menn hefðu bara svona lítið til að tala um að þeir notuðu þetta bréf til þess að eyða stundum sínum og sinna lund sinni. Vandamálin eru engin eins og ég hef sagt. Þetta gengur allt prýðilega. Svo er líka mikil samstaða í fjárln., mikil eindrægni, þannig að það hefur ekkert truflað á nokkurn hátt.

Frú forseti. Því miður fór hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ekki alveg með rétt mál. Það er nefnilega ekki rétt hjá hv. þingmanni að bréfaskriftir fjmrn. hafi ekki truflað störf fjárln. Því miður held ég að hv. þingmaður hafi ekki verið viðstaddur í fyrradag þegar ég fór yfir þetta mál og færði rök fyrir því að þetta hefði einmitt truflað störf fjárln. vegna þess að fjárln. vissi ekki af þessum bréfaskiptum þegar verklagið var skipulagt. Hv. þm. Magnús Stefánsson, formaður fjárln., staðfesti í viðtalsþætti sem við vorum í í gærmorgun að þetta hefði truflað verklag nefndarinnar vegna þess að við vissum ekki af þessu. Við vissum ekki, eins og hv. þm. var að gefa í skyn, að stofnanir gætu ekki lengur beðið um viðtöl við fjárln. eins og verið hefur undanfarin ár vegna þess að stofnanir tóku að sjálfsögðu alvarlega þær tilskipanir sem þær fengu. Þess vegna höfum við verið nú á síðustu metrunum að kalla stofnanir til okkar. Við þurftum að kalla stofnanir til okkar rétt áður en 2. umr. fór fram og síðast í morgun funduðum við með stofnunum vegna þess að þær höfðu ekki komið af sjálfsdáðum og við töldum fulla ástæðu til að hitta þær. Ég held að hv. þm. gæti staðfest það ef hann fengi að taka aftur til máls að þessi viðtöl hafa að sjálfsögðu skýrt mjög stöðu ýmissa stofnana vítt og breitt um landið. Það er því miður ekki rétt að þetta hafi ekki truflað störf nefndarinnar þrátt fyrir að það hafi verið fullur vilji, bæði meiri hluta og minni hluta í nefndinni, til að trufla ekki störf þingsins. En það verð ég að segja, frú forseti, að nú er fjmrn. enn að gera tilraun til þess væntanlega að trufla ferlið í þinginu vegna þess að það er alveg ljóst að ef enn heldur fram sem horfir er greinilega verið að kalla á stríð milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds hvað þetta áhrærir. Nú er gengið svo langt að fjmrn. reynir að skikka stofnun sem heyrir beint undir Alþingi og telur að eitthvað hafi verið óvarlega sagt í býsna vel skrifuðu bréfi ríkisendurskoðanda til Alþingis þar sem hann endursendir þetta bréf. Eins og ég sagði í gær hefði verið betra að Alþingi sjálft hefði endursent bréfið með þeim orðum til forsrn.

Virðulegi forseti. Að felldri þeirri tillögu sem ég flutti og gerði grein fyrir í dag er ljóst að ekki er vilji fyrir því hjá meiri hlutanum að létta 30% þungaskatti af almenningsvögnum í áætlunarferðum. Samþykkt tillögunnar hefði létt um 50 millj. kr. greiðslum af sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu, á Akureyri, á Ísafirði, í Fjarðabyggð, Reykjanesbæ og víðar en á þessum stöðum hafa sveitarfélögin haft frumkvæði að því að halda úti almenningssamgöngum í umdæmi sínu, enda þótt það sé ekki lögboðið verkefni sveitarfélaganna. Sá milljarður sem með þessu frv. er verið að leggja á heimilin í landinu mun hækka vöruverð sérstaklega úti um land og mun auka skuldir heimilanna um tæpan milljarð króna. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun áfram reyna að koma vitinu fyrir stjórnarmeirihlutann hvað varðar aukna hlutdeild almenningssamgangna í umferðinni hjá okkur vegna þess að aukin hlutdeild almenningsvagna leiðir til hlutfallslega minni notkunar einkabíla, sparnaðar í viðhaldi gatna og getur jafnvel orðið til þess að seinka megi framkvæmdum við kostnaðarsöm umferðarmannvirki, mannvirki sem að mestu eða öllu leyti eru greidd úr sjóðum ríkisins. Við höfum þess vegna lagt fram frv. um að endurgreiða virðisaukaskatt af kaupum á almenningsvögnum til samræmis við það sem gert hefur verið með hópferðabíla. Það mun því gefast annað tækifæri til þess hér á hv. Alþingi að létta álögum af almenningssamgöngunum.

Frú forseti. Við í Frjálsl. erum alfarið á móti samþykkt þessa frv. vegna þess að það hækkar vöruverð á landsbyggðinni og skekkir samkeppnisstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni. Ég mun greiða atkvæði gegn frumvarpinu.

Frú forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er um að endurnýja einkarétt Happdrættis Háskóla Íslands til rekstrar peningahappdrættis um heil 15 ár, en Háskóli Íslands hefur haft einkarétt til að reka slíkt happdrætti frá árinu 1934 gegn greiðslu 20% einkaleyfisgjalds til ríkissjóðs. Happdrættið hefur fjármagnað meginhluta byggingarframkvæmda og tækjakaup Háskóla Íslands. Eins og fram kemur í nál. var ég fjarverandi þegar það var samþykkt og er best að taka það skýrt fram að ég er alfarið andvígur því og sérstaklega að framlengja einkaleyfið um heil 15 ár. En eins og fram hefur komið í umræðunni eru þessi mál til skoðunar og í raun furðulegt að lengja þetta um svo langan tíma. Við þingmenn Frjálsl. höfum fullan skilning á mikilvægi happdrættisins fyrir starfsemi Háskóla Íslands og viljum ekki á nokkurn hátt varpa rýrð á þá starfsemi. Hins vegar er rétt að benda á að framlengt einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands til að reka peningahappdrætti beinist einkum gegn tveimur vöruhappdrættum sem starfa hér, þ.e. Happdrætti DAS og Happdrætti SÍBS. En önnur happdrætti sem velta tíföldum upphæðum á við þau fá að greiða út vinninga í peningum. SÍBS er ekki síður að vinna að þjóðþrifamálum en Háskóli Íslands. Þess vegna er ekki eðlilegt að SÍBS sitji ekki við sama borð og háskólinn varðandi þessa starfsemi. SÍBS hóf starfsemi á Reykjalundi fyrir um 60 árum og þar er nú langfullkomnasta endurhæfingarstöð landsins. Hátt í þriðja þúsund manns leituðu þangað á síðasta ári og horfur eru á að þeir verði enn fleiri í ár. Þar hafa verið langir biðlistar og þörfin er meiri en tekst að uppfylla. Ákveðið var af hálfu SÍBS á síðasta áratug að ráðast í byggingu nýs glæsilegs þjálfunarhúss sem tekið var í notkun í byrjun síðasta árs. Rökin fyrir fjárhagslegu sjálfstæði Reykjalundar og starfseminni þar hafa verið að happdrætti SÍBS fjármagni byggingar og því þurfi ekki að leggja Reykjalundi lið, enda hefur það verið svo. Happdrættið á hins vegar nú undir högg að sækja vegna ósanngjarnrar samkeppni við peningahappdrætti og einkaréttarleyfi Háskóla Íslands. Sama gildir um DAS. Þar er einnig um þjóðþrifastarfsemi að ræða ekki síður en starfsemi Háskóla Íslands og því er óskiljanlegt að þessum tveimur happdrættum sé mismunað með þvílíkum hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Og það getum við í Frjálsl. ekki stutt.

Frú forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, nr. 13 frá 13. apríl 1973. Eins og komið hefur fram í máli manna hér í umræðunni var hv. allshn. vissulega vandi á höndum við afgreiðslu málsins. Auðvitað er þessi afgreiðsla nefndarinnar sem hér hefur verið gagnrýnd málamiðlun. Hún er málamiðlun vegna þess að tímapressa var á nefndinni við afgreiðslu málsins. Það sjá allir sem vilja sjá að einkaleyfi Háskóla Íslands til reksturs peningahappdrættis er að renna út núna um áramótin, þ.e. eftir einn mánuð, og það var alveg ljóst að nefndin þurfti að gera einhvers konar björgun, nefndin þurfti að fara í björgunaraðgerðir. Og hverjum er nú um að kenna í þeim efnum? Jú, hæstv. dómsmrh. að sjálfsögðu. Það hefði verið hægur vandi hjá honum að leggja þetta mál fram miklu fyrr og gera nefndinni miklu fyrr grein fyrir því hver staða málsins væri, þ.e. hver staða þeirrar heildarendurskoðunar happdrættismála væri innan veggja ráðuneytisins en eins og komið hefur fram í umræðunum liggur það ekki ljóst fyrir. Ég held ég geti talað fyrir munn nefndarinnar, okkur þótti öllum afar bagalegt að við skyldum ekki hafa meira svigrúm til að vinna í málinu. Þess vegna er orðalagið í niðurlagi nál. með þeim hætti sem raun ber vitni. Nefndin telur að leysa þurfi úr því hratt og vel hvort þessar athugasemdir sem gerðar hafa verið við frv. séu réttmætar og eigi við rök að styðjast. Nefndin dregur ábendingarnar í sjálfu sér ekki í efa en vísar því beinlínis til dómsmrn. að endurskoðun verði hraðað á happdrættislöggjöfinni sem mun standa yfir og er auðvitað orðin óheyrilegur dráttur á því starfi. Einnig finnst mér mjög mikilvægt að nefndin skuli hafa sett inn í nál. að forsendur einkaleyfisgjaldsins séu kannski líka á tæpu vaði. En það segir í nál., með leyfi forseta: ,,Jafnframt verði hugað að forsendum einkaleyfisgjaldsins.`` Auðvitað gefur þetta til kynna að nefndin vilji hraða skoðun á því hvort eðlilegt sé að einkaleyfisgjaldið sé við lýði. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur sagt það hér í ræðustól að hann fyrir hönd nefndarinnar muni fylgja þessu máli eftir við samflokksmann sinn, hæstv. dómsmrh., og ég treysti hv. þm. fullkomlega til þess. Ég treysti því að hann muni halda þeirri pressu á ráðherranum þannig að þess verði ekki langt að bíða að við fáum frv. um endurnýjaða löggjöf. En eins og ég segi, virðulegi forseti, var nefndinni sannarlega vandi á höndum við afgreiðslu málsins og það var hæstv. dómsmrh. sem setti nefndina í þann bobba. Nú er rétt að taka fram í umræðunni að það mun vera svo að Háskóli Íslands er ekki eini aðilinn sem hefur einkaleyfi á rekstri þess sem kalla mætti happdrætti en auðvitað má deila um þessi hugtök, happdrætti eða talnagetraunir. Ég er sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni að við skulum ekki rugla því saman, það eru tveir ólíkir hlutir samkvæmt skilgreiningu laganna, en það er hins vegar afar mjótt á milli þessara tveggja forma og við getum ekkert horft fram hjá því. Í umfjöllun um málið fékk nefndin þær upplýsingar að Háskóli Íslands væri ekki eini aðilinn sem hefði einkaleyfi. Hann er eini aðilinn sem hefur einkaleyfi samkvæmt þeim lögum sem hér er um fjallað, en Íslensk getspá, Íslenskar getraunir og Íslenskir söfnunarkassar hafa líka einkaleyfi á þeirri starfsemi sem þeim er heimiluð samkvæmt lögum um talnagetraunir. Og það skýtur vissulega skökku við að þau leyfi sem þessi fyrirtæki hafa skuli ekki háð neinu einkaleyfisgjaldi. Og það verður enn undarlegra, virðulegur forseti, þegar það er skoðað að söfnunarkassar eða happdrættisvélar Háskóla Íslands sem háskólinn hefur heimild til að reka lúta kröfunni um einkaleyfisgjald á meðan aðrir happdrættiskassar lúta engri slíkra kröfu. Upplýsingar þær sem nefndin aflaði við þessa vinnu leiða í ljós svo óyggjandi er að hér er pottur brotinn og það mölbrotinn vil ég segja. Ég vil því meina að þau leyfi sem Íslensk getspá, Íslenskar getraunir og Íslenskir söfnunarkassar hafa geti e.t.v. kallast dulbúin einkaleyfi í ljósi þess að þar er öðrum aðilum ekki heimilað að vera með sams konar starfsemi á sama markaði. Þess vegna er eðlilegt að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum er það þá Happdrætti Háskóla Íslands eitt fyrirtækja eða stofnana sem borgar slíkt einkaleyfisgjald? Í þessum tilfellum er það í höndum ráðuneytisins hverjir fá leyfi til að reka söfnunarkassa eða happdrættiskassa og má þess vegna segja að þeir aðilar sem hafi einhvers konar heimild til happdrættisstarfsemi séu með einkaleyfi á þeirri tegund starfsemi sem þar um ræðir. Ég er sammála hv. formanni allshn. um að einkaleyfi sé tímaskekkja. Ég vil aflétta því. Ég tel að það sé íþyngjandi fyrir Háskóla Íslands að þurfa að greiða stóran hluta, á annað hundrað milljónir á ári til ríkissjóðs, sem heimild fyrir að fá að reka þetta peningahappdrætti sitt. Ég get líka tekið undir ýmislegt í gagnrýni hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar sem talaði fyrst í umræðunni. Hann hefur vissulega mjög margt til síns máls og í ræðu hans kom fram að þetta kerfi er nánast gengið sér til húðar þegar vöruhappdrættin, Happdrætti DAS og SÍBS þurfa nánast að leggja sig í líma við það að fá viðskiptavinum sínum það verkefni að þeir útvegi nótur fyrir þeim vöruúttektum sem um ræðir. Það eru sannarlega oft óljós skil milli þess að greiða út peninga eða greiða eitthvað út gegn kvittunum fyrir vörum. Ég held að ég verði að segja að sú skilgreining riðar nánast til falls. Ég tek því undir það sem kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Vöruhappdrættin eiga að sjálfsögðu rétt á því að litið sé málefnalega til sérhagsmuna þeirra og með málefnalegri hætti en hér er gert. Hér hefur ekki verið hægt að fjalla um málið ofan í kjölinn. Tímapressan er það mikil að til að bjarga málum fyrir horn fyrir áramót þurfti afgreiðslan að vera með þessum hætti. Þar sem ég hef ekki atkvæðisrétt í allshn. --- ég er þar eingöngu áheyrnarfulltrúi --- kom ekki til þess að ég gerði annað en að lýsa yfir stuðningi við fyrirvara fulltrúa Samf. í nefndinni. Það var ekki nauðsynlegt fyrir nefndina að afgreiða þetta mál til svo langs tíma. Að mínu mati var ekki nauðsynlegt að endurnýja þetta fyrirkomulag til 15 ára. Það hefði kannski verið hægur vandi og sett meiri pressu á málið ef nefndin hefði verið fús til að samþykkja að þetta yrði aðeins framlengt til eins árs. Þá hefði skapast enn meiri þrýstingur á dómsmrh. og það hefði sagt skýrar til um vilja nefndarmanna. Mér finnst að hann liggi ljós fyrir. Það verður að endurskoða heildarlöggjöf um happdrætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um talnagetraunir, nr. 26 frá 2. maí 1986, frá allshn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hjalta Zóphóníasson og Rögnu Árnadóttur frá dómsmálaráðuneyti og Sigurbjörn Gunnarsson frá Íslenskri getspá. Umsagnir bárust um málið frá Happdrætti Háskóla Íslands, Öryrkjabandalagi Íslands, Happdrætti SÍBS, Ungmennafélagi Íslands, Íslenskri getspá og Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands. Frumvarpinu er ætlað að framlengja heimild Íslenskrar getspár til að reka getraunastarfsemi til 1. janúar 2019. Ágóða af getraunastarfseminni hefur verið og skal áfram varið til eflingar íþrótta- og ungmennastarfi í landinu og til að greiða stofnkostnað við íbúðarhúsnæði fyrir öryrkja eða til að standa undir annarri starfsemi Öryrkjabandalagsins í þágu öryrkja. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frv. sem hér er til umræðu, um framlengingu á samningi um talnagetraunir. Málið er mér mjög skylt. Ég er formaður Ungmennasambands Kjalarnesþings, UMSK, sem er eitt af fjölmennustu íþróttabandalögum í landinu. Talnagetraunir, eða lottó og getraunir eins og það kallast í daglegu tali, hafa verið í umsjá Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, Ungmennafélags Íslands og Öryrkjabandalagsins síðan 1986 og skilað ágætum arði. Sá arður rennur síðan til góðra verka, bæði fyrir öryrkja og alla íþrótta- og ungmennafélagshreyfinguna. Þetta fjármagn er ásamt sjálfboðaliðastarfi það sem leggur grunninn að fjölbreyttu íþróttastarfi í dag og það, virðulegi forseti, þarf öllum að vera ljóst varðandi umræðu um þetta mál. Í þessu sambandi er rétt að líta aðeins á umfang íþróttahreyfingarinnar. Þeir sem eiga aðild að UMFÍ eiga jafnframt aðild að ÍSÍ þannig að ég tala hér um ÍSÍ. Íþrótta- og Ólympíusambandið eru landssamtök með rúmlega 148.000 félagsmenn í 409 íþróttafélögum. Þessi íþróttafélög skiptast síðan mörg hver í deildir þannig að einingarnar eru um 700 talsins. Veltuaukning hjá íþróttahreyfingunni á milli áranna 2001 og 2002 er um 1,1 milljarður og árið 2002 var hreyfingin að velta samtals 5,8 milljörðum kr. Af þessu má sjá að um er að ræða mjög fjölmenna hreyfingu með fjárfreka veltu, hreyfingu sem þjónar bæði ríki og sveitarfélögum. Íþróttahreyfingin snýst að stærstum hluta um íþróttaiðkun barna og unglinga og störf hennar eru margviðurkennd sem ein besta fáanlega forvörnin gegn vímuefnaneyslu og heilsubresti. Virðulegi forseti. Eins og ég kom að í upphafi ræðu minnar þá fagna ég þessu frv. Það er þeim sem að því standa til mikils sóma og léttir undir með Öryrkjabandalaginu og þeim tæplega 150.000 félagsmönnum sem mynda íþróttahreyfinguna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62 19. maí 1994, 13. samningsviðauka. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Rögnu Árnadóttur og Dís Sigurgeirsdóttur frá dómsmálaráðuneyti. Umsagnir bárust um málið frá biskupsstofu, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og ríkissaksóknara. Frumvarpinu er ætlað að lögfesta 13. viðauka við samninginn um verndun mannréttinda og mannfrelsis frá 4. nóvember 1950, þ.e. mannréttindasáttmála Evrópu, en í viðaukanum er kveðið á um algjört afnám dauðarefsingar. Samhliða afgreiðslu frumvarpsins er ráðgert að samþykkt verði tillaga til þingsályktunar flutt af utanríkisráðherra um heimild til fullgildingar 13. samningsviðauka. Nefndin telur að með því að taka viðaukann upp í íslenskan rétt sýni Ísland samstöðu á alþjóðlegum vettvangi og leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum og lögum um refsiábyrgð lögaðila vegna mútugreiðslna og hryðjuverka. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Rögnu Árnadóttur og Dís Sigurgeirsdóttur frá dómsmálaráðuneyti og Hallgrím Ásgeirsson sem hafði hönd í bagga með að semja frumvarpið. Umsögn barst um málið frá Alþýðusambandi Íslands. Frumvarpinu er ætlað að breyta ákvæðum almennra hegningarlaga og laga um refsiábyrgð lögaðila vegna mútugreiðslna og hryðjuverka til samræmis við ákvæði alþjóðasamnings á sviði refsiréttar um spillingu. Með spillingarsamningnum er komið á samræmdum efnis- og málsmeðferðarreglum í samningsríkjunum varðandi tiltekin spillingarbrot. Þannig verða mútubrot, þ.e. mútugreiðslur og mútuþágur, spilling í viðskiptalífi og svokölluð áhrifakaup refsinæm samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Samhliða afgreiðslu frumvarpsins er ráðgert að samþykkt verði tillaga til þingsályktunar flutt af utanríkisráðherra um fullgildingu samningsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Vilborgu Hauksdóttur frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og Helga Hjálmsson og Stefaníu Björnsdóttur frá Landssambandi eldri borgara. Í frumvarpinu er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 2,5%, um 136 kr. á hvern gjaldanda, úr 5.440 kr. í 5.576 kr. Hækkunin er í samræmi við áætlaðar verðlagsbreytingar en gert er ráð fyrir að byggingarvísitala hækki um 2,5% frá meðalverði ársins 2003 til meðalverðs ársins 2004. Gert er ráð fyrir því í fjárlagafrv. að gjaldendur verði 169.000 og því hækka tekjur sjóðsins um 23 millj. kr. frá forsendum fjárlagafrumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Margrét Frímannsdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Þuríður Backman skrifa undir álitið með fyrirvara. Varðar hann þær skerðingar sem sjóðurinn hefur orðið fyrir og honum hafa ekki verið bættar. Leggja þau áherslu á mikilvægi þess að sjóðurinn hafi það ráðstöfunarfé sem honum hefur verið ætlað og að honum verði bættar þessar skerðingar en knýjandi þörf er á hjúkrunarheimilum fyrir aldraða. Þau gera einnig þann fyrirvara að of mikið af tekjum sjóðsins hafi farið í rekstur og telja að fé sjóðsins eigi að fara til uppbyggingar öldrunarstofnana. Jónína Bjartmarz og Guðrún Ögmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita auk mín hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, Pétur Blöndal, Ágúst Ólafur Ágústsson, Þuríður Backman, Sigríður Anna Þórðardóttir og Dagný Jónsdóttir.