Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem formaður viðskiptanefndar við frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum. Breytingartillagan hljóðar þannig að í stað orðsins „héraðsdómur“ í 6. efnismálsl. 2. gr. komi: dómur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 41/2007, um landlækni, með síðari breytingum og um brottfall laga nr. 18/2003, um Lýðheilsustöð, vegna stofnunar nýs embættis landlæknis og lýðheilsu. Með frumvarpinu er lagt til að Lýðheilsustöð og landlæknisembættið verði sameinuð í eitt embætti, embætti landlæknis og lýðheilsu, sem ætlað er að vinna að eflingu lýðheilsu og tryggja gæði í heilbrigðisþjónustu. Meginmarkmið sameiningarinnar er að starfrækja eitt öflugt embætti á sviði lýðheilsu- og heilbrigðismála, en að hluta til hefur verið nokkur skörun í starfsemi landlæknis og Lýðheilsustöðvar á sviði lýðheilsu og heilsuverndar. Hlutverk nýs embættis verður víðfeðmt enda er gert ráð fyrir að embættið sinni nær öllum verkefnum sem landlæknisembættið og Lýðheilsustöð hafa sinnt til þessa lögum samkvæmt. Hér má nefna leyfisveitingar, sóttvarnir, ráðgjöf, eftirlit með heilbrigðisþjónustu, upplýsingasöfnun, gæðamál og skýrslugerð. Auk þess mun embættið sinna verkefnum á sviðum forvarna, heilsueflingar og lýðheilsu. Embætti landlæknis og lýðheilsu er ætlað að standa vörð um heilbrigði og velferð þjóðarinnar. Það felst m.a. í því að efla vitund og þekkingu um margvíslega áhrifaþætti á heilbrigði og vellíðan þegnanna. Eins og áður segir er embættinu ætlað að styrkja og efla lýðheilsustarf m.a. með ráðgjöf til stjórnvalda og almennings um aðgerðir til að viðhalda og bæta heilbrigði þjóðarinnar eða tilgreindra hópa í þjóðfélaginu með skipulegum og viðurkenndum aðferðum. Heilbrigði og velferð þjóðar byggist að verulegu leyti á þeirri umgjörð sem stjórnvöld hverju sinni búa þegnum sínum og umhverfi er sterkur áhrifavaldur á heilbrigði og vellíðan þegnanna allt æviskeiðið. Því er mikilvægt fyrir stjórnvöld að hafa sér til ráðgjafar embætti þar sem þessi mál eru stöðugt í umræðu sem byggist á bestu þekkingu og reynslu á hverjum tíma. Deigla samræðna stjórnvalda, fagfólks og almennings um heilbrigði og vellíðan skapar þannig forsendur fyrir stjórnvöld til ákvarðanatöku sem byggist á bestu þekkingu á hverjum tíma. Ég er þess fullviss að með sameiningu landlæknis og Lýðheilsustöðvar mun það starf sem þessar stofnanir sinna í dag eflast og styrkjast. Hlutverk Lýðheilsustöðvar og landlæknisembættisins falla vel saman og samlegðaráhrif sameiningar eru margvísleg. Landlæknir hefur frá öndverðu sinnt ráðgjöf til stjórnvalda og tekið þátt í uppbyggingu öflugrar heilbrigðisþjónustu hér á landi, m.a. með eftirliti með heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstarfsmönnum. Málefni sem snerta lýðheilsu landsmanna og heilsuvernd þróuðust með tímanum og urðu jafnframt drjúgur þáttur í starfi embættisins. Við stofnun Lýðheilsustöðvar árið 2003 fluttust ýmis verkefni tengd lýðheilsu sem sinnt hafði verið á vegum embættis landlæknis til hinnar nýju stofnunar. Í dag veita báðar stofnanirnar stjórnvöldum og almenningi ráðgjöf um heilbrigðismál, gefa út leiðbeiningar um vinnulag og framkvæmd verkefna og sinna rannsóknum. Því er raunsætt að sameina þær og skapa þannig tækifæri til að styrkja og efla starf þeirra enn frekar. Það er ljóst að við hinu nýja embætti blasa margvísleg verkefni sem snerta velferð landsmanna frá vöggu til grafar. Lýðheilsustarf nýrrar stofnunar mun felast í fjölbreyttum verkefnum sem snerta m.a. hreyfingu, mataræði og vaxandi offitu landsmanna, slysavarnir, tannvernd, geðvernd, sóttvarnir, kynheilbrigði, uppeldi og þroska barna, varnir gegn margs konar birtingarmyndum ofbeldis og forvarnastarf gegn notkun áfengis, tóbaks og annarra vímuefna. Sérstaklega þarf að huga að aðstæðum verðandi mæðra, barna og ungmenna, atvinnulausra, öryrkja og aldraðra og tryggja jöfnuð þegnanna. Embættið mun jafnframt standa vörð um gæði heilbrigðisþjónustunnar á öllum stigum hennar, þ.e. í forvarnastarfi, hjá heilsugæslu og hjá heilbrigðisstofnunum. Samhliða því mun embættið einnig bera ábyrgð á framkvæmd sóttvarna og hafa umsjón með gagnasöfnum á landsvísu um heilbrigðisþjónustuna og heilbrigði landsmanna. Þá má gera ráð fyrir að sameining þessara stofnana í eitt öflugt embætti leiði til hagræðingar til langs tíma litið. Með sameiningunni skapast tækifæri til að auka hagkvæmni í rekstri, draga úr yfirbyggingu og samnýta mannafla betur en hingað til, sérstaklega í verkefnum sem snúa að forvörnum. Í því sambandi er rétt að benda á að í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins kemur fram að sameiningin hafi ekki í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð til frambúðar og að sameinuð stofnun verði betur í stakk búin að mæta þeim aðhaldsmarkmiðum sem henni eru sett í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2011. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir þeirri meginbreytingu sem felst í frumvarpi þessu. Ég mun nú gera grein fyrir nokkrum öðrum breytingum sem frumvarpið felur í sér, en þær eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting að dánarmeinaskrá flytjist frá Hagstofu Íslands til hins nýja embættis landlæknis og lýðheilsu. Í öðru lagi er lögð til sú breyting að umsýsla og eftirlit með lækningatækjum verði flutt frá landlæknisembættinu til Lyfjastofnunar. Í þriðja lagi er lagt til að skrá um sykursýki bætist við þær heilbrigðisskrár sem landlæknir skipuleggur samkvæmt gildandi lögum um landlækni Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að heimilt verði að starfrækja innan embættis landlæknis og lýðheilsu fagráð á einstökum sviðum lýðheilsumála. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir að starfrækt verði lýðheilsusjóður. Samkvæmt núgildandi ákvæðum laga um gjald af áfengi og tóbaki rennur 1% af áfengisgjaldi til Forvarnasjóðs og skal áfengis- og vímuvarnaráð gera tillögur um úthlutun úr honum til verkefna á sviði áfengis- og vímuvarna. Með sama hætti er bundið í 7. gr. laga um Lýðheilsustöð og 15. gr. laga um tóbaksvarnir að 0,9% af brúttósölu tóbaks sem rennur til Lýðheilsustöðvar skuli varið til forvarna á sviði tóbaksvarna að fengnum tillögum tóbaksvarnaráðs. Hér er gert ráð fyrir að áfengisgjald og fyrrgreint gjald af brúttósölu tóbaks renni til lýðheilsusjóðs og að hlutverk hans verði að styrkja lýðheilsustarf sem samræmist markmiðum frumvarpsins, bæði innan og utan embættisins, en verði ekki bundið við forvarnir annars vegar á sviði áfengis- og vímuvarna og hins vegar á sviði tóbaksvarna eins og núgildandi lög gera ráð fyrir. Tekið skal fram að fjármálaráðuneytið hefur gert athugasemdir við að þessir sjóðir séu sérmerktir, þ.e. að sérstakt gjald renni í ákveðinn sjóð og er gerð athugasemd við að 1% áfengisgjald það sem ríkissjóður innheimti eigi að renna áfram í lýðheilsusjóð, áður Forvarnasjóð. Fjármálaráðuneytið telur að tekjur sem kveðið er á um í lögum og teljast til ríkistekna eigi að renna í ríkissjóð og ákvörðun um fjárheimildir verkefna eigi að vera tekin í fjárlögum hverju sinni. Í öðru lagi er gerð athugasemd við að veita beri fjárframlag sem svarar til 0,9% brúttósölu tóbaks árlega í lýðheilsusjóð. Í þriðja lagi er bent á að með frumvarpinu falli niður ákvæði um sjálfstætt ráð sem gerir tillögur um úthlutanir úr sjóðnum og raunar að embættinu sjálfu er ætlað að ráðstafa fé úr sjóðnum í samráði við ráðherra, jafnvel til eigin starfsemi. Ég vek athygli á þessum athugasemdum vegna þess að ég tel rétt að í nefndarstarfinu verði farið betur yfir þennan þátt og skoðað hvernig fara skuli með gjaldstofna og ráðstöfun tekna og útgjalda í frumvarpinu. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og tel mikilvægt að frumvarpið verði að lögum á haustþingi þannig að nýtt embætti landlæknis og lýðheilsu geti tekið til starfa 1. janúar 2011. Leyfi ég mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina og fagna þó sérstaklega því sem hann sagði í lokin varðandi athugasemd fjármálaráðuneytisins við að ákveðinn tekjustofn fari þarna inn en ekki fyrst í ríkissjóð. Síðan ákveður Alþingi hver útgjöld viðkomandi stofnunar eiga að vera í raun og veru. Ég fagna því sérstaklega hvatningu hæstv. ráðherra um að beina því til hv. heilbrigðisnefndar þegar verður farið yfir málið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga, annars vegar varðandi fullyrðingar um þá fjárhagslegu hagræðingu sem sameiningin mundi skila þegar fyrir liggur, eins og fram kemur í næstu línu á eftir, að ekki hefur verið gerð nein sérstök úttekt á samlegðaráhrifum stofnananna tveggja eða rekstraráætlun fyrir sameiginlegar stofnanir á vegum heilbrigðisráðuneytisins. Finnst hæstv. ráðherra það ekki dálítið djúpt í árinni tekið að menn fullyrði að sameiningin muni verða til hagræðingar þegar þær áætlanir hafa ekki verið gerðar, sérstaklega í ljósi þess að í um 80% tilfella hafa stofnanir hafa verið sameinaðar og það hefur ekki skilað þeim árangri sem til var ætlast, einmitt vegna þeirra atriða sem ég nefni hér? Í öðru lagi langar mig að tala um húsnæðismál viðkomandi stofnana. Fram kemur að þörf er fyrir 1.600 m² húsnæði og er búið að fara fram útboð á því. Síðan leggur heilbrigðisráðuneytið sjálft til að leigt verði mun stærra húsnæði á mun hærra verði sem þýðir í raun og veru 40% hærra tilboð en Framkvæmdasýslan mælti með. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra þó að það sé merkilegt hús sem heilbrigðisráðuneytið leggur til að starfsemin fari í: Eru þeir tímar ekki liðnir að við getum bruðlað svona með peninga?

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi fjárhagslegu hagræðinguna felur það í sér almenna athugasemd um að stærri stofnun geti spilað á fleiri útgjaldaþætti. Ég held að sé rétt að hafa í huga að ef við skoðum hvernig árangur hefur náðst í heilbrigðiskerfinu á undanförnu ári, á þessu ári og raunar líka á því síðasta ári, sem hv. þingmanni er mjög vel kunnugt um, kemur í ljós að menn hafa verið innan fjárlaga. Menn hafa undanfarið verið að aðlaga sig að þeim fjárveitingum sem þeir fá og ég hef enga ástæðu til að efast um að það takist ekki þarna líka. Þarna er eingöngu vakin athygli á því að það sé auðveldara fyrir stærri stofnun og þar má nýta sér starfsmannaveltu án þess að rýra þjónustuna sem stofnuninni er ætlað að veita. Varðandi húsnæðismálin var gert útboð á húsnæðinu á vegum Framkvæmdasýslunnar. Enn þá er verið að vinna í að fara í það húsnæði. Mér er ekki kunnugt um að það eigi að stækka neitt umfram það sem áætlað hafði verið í upphafi. Það hafa verið uppi álitamál um hvort eftirlitsþættir undir félags- og trygginga- og heilbrigðisráðuneytinu fari undir landlækni og lýðheilsu. Það var ákveðið að bíða með það, en það gæti átt mjög vel saman. Þá þarf auðvitað að gera ráð fyrir rými fyrir það. Því yrði þá breytt á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. ráðherra hafi misskilið mig þegar ég var að tala um hvað það þýddi að tekjur stofnunarinnar færu fyrst til ríkisins og væri síðan útdeilt frá Alþingi. Ég var ekki að ræða um það hvort stofnunin gæti verið innan einhverra fjárlaga heldur finnst mér að allar sértekjur eða markaðar tekjur eigi fyrst að fara inn í ríkissjóð. Viðkomandi stofnun á síðan að vera á fjárlögum og á að fara eftir þeim og Alþingi á að ákveða það en ekki hafa einhverja fasta tekjustofna sem mjög vond reynsla er af. Hæstv. ráðherra segir að það standi jafnvel til að einhverjir starfsmenn heilbrigðisráðuneytisins falli undir þetta og þá vil ég spyrja: Hvernig stendur á því að það var þá ekki inni í því útboði sem fór fram? Ég vil líka vekja athygli á því að það kemur fram í frumvarpinu að ekki eru nema 17 ár eftir af samningi landlæknisembættisins, 17 ár eftir af leigusamningnum. Hvað þýðir það? Það þýðir að ekki er vitað hvort endurleigja eigi þetta húsnæði. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, bara í ljósi stöðunnar sem við glímum við alla daga: Var það sérstaklega skoðað hvort möguleiki væri á - sú tækni sem er fyrir hendi í dag, samskiptatækni - að hafa þessar stofnanir í ákveðinn tíma, a.m.k. á meðan verið var að reyna að losna undan samningnum, hvora á sínum staðnum og nýta samlegðaráhrifin? Þó að búið sé að sameina yfirstjórnina þurfa ekki allir að vera í sama herbergi eða í sama húsi til að fjárhagsleg hagræðing náist. Það stingur mig sérstaklega að þarna eigi að leigja nýtt hús, hugsanlega á 40% hærra verði en Framkvæmdasýsla ríkisins gerir ráð fyrir í útboðinu, líka töluvert stærra húsnæði og síðan eru 17 ár eftir af leigusamningnum og enginn veit hvað verður gert við það. Það hefur verið reynt að endurleigja það og enginn veit hvort það hefur tekist. Allir hér inni þekkja, eða alla vega flestir, hvernig ástandið er á leigumarkaðnum, það er frekar þannig að það vanti atvinnuhúsnæði. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Væri hægt að skoða sérstaklega hvort hægt væri að ná fram hagræðingaráformum með því að hafa stofnunina áfram á sama stað?

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði um gjaldtökuna. Við höfum verið sammála um það í fjárlaganefnd að alla jafna eigi að leggja af markaða tekjustofna heldur eigi að leggja þá inn til ríkissjóðs og fjárheimildir séu þá ákveðnar á fjárlögum. Það er einmitt athugasemdin sem kom frá fjármálaráðuneytinu og ég óska eftir að það verði tekið til umræðu í þingnefnd og hafði lofað fjármálaráðuneytinu að það kæmi fram því að það skiptir dálitlu máli. Ég ætla ekki að gerast sérfræðingur í húsnæðismálunum því að það er fyrst og fremst Framkvæmdasýslan sem hefur kostnaðarmetið og unnið með það. Aftur á móti endurspeglast í fyrirspurninni eða athugasemdinni þessi vandræðagangur sem er á okkur víða varðandi leigusamninga, þeir eru mjög langir og það eru engin uppsagnarákvæði eða endurskoðunarákvæði. Nú þekki ég ekki nákvæmlega þennan leigusamning en við höfum séð þetta víða og það þekkir hv. þingmaður jafn vel og ég úr vinnu í fjárlaganefnd. Hagræðingarmöguleikar og það að færa starfsemi í sama hús skiptir oft mjög miklu máli upp á nýtingu starfsfólks og til að nýta samlegðaráhrifin af sameiningunni en þetta hefur víða valdið vandræðum. Ég treysti á að þetta verði skoðað í meðförum þingsins því að ekki er búið að ganga frá leigusamningum í sambandi við þetta hús. Þó að það sé í ákveðnum farvegi þá hefur þingið síðasta orðið hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég ætla í ræðu á eftir að fara betur yfir málið í heild sinni en ég tek undir það með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það kemur mjög á óvart að heilbrigðisráðuneytið hafi lagt sérstaklega til að tekið sé tilboð sem er 41% hærra en lægsta tilboðið í húsnæðið. Það þýðir kannski lítið að ræða um þennan samning landlæknis sem á 17 ár eftir af leigutímanum, er í mjög dýrri í leigu og augljóslega verður um tap að ræða þar. Það er sérstakt rannsóknarefni að átta sig á því af hverju leigusamningar á húsnæði sem ríkisstofnanir eru í eru til svo langs tíma. Þetta á sér langan aðdraganda, það eru tvö ár frá hruni, þá flýttu menn allri vinnu sem þessari og þetta var í ákveðnum farvegi áður, ég þekki það vel - ég furða mig á því sem kemur fram, með leyfi forseta: „Ekki hefur þó verið unnin sérstök úttekt á fjárhagslegum samlegðaráhrifum stofnananna tveggja eða rekstraráætlun gerð fyrir sameinaða stofnun á vegum heilbrigðisráðuneytisins.“ Virðulegi forseti. Af hverju hefur það ekki verið gert? Eftir allan þennan tíma, af hverju í ósköpunum er ekki búið að gera úttekt á þessu? Þegar ég skildi við þetta mál - ég fer nánar í það á eftir - voru menn að skoða það, vegna þess að menn vildu ná samlegðaráhrifum og var búið að skrifa frumvarp um það og búið að senda það til umsagnar, þá var gert ráð fyrir því að Lyfjastofnun og lyfjagreiðslunefnd yrði sameinuð eftirlitsþætti landlæknis. Nú eru menn eitthvað að ýja að því að hugsanlegt væri að setja einhverjar eftirlitsstofnanir félags- og tryggingamálaráðuneytisins sem er allt meira tal frekar en eitthvað annað. En þetta er eitthvað sem liggur alveg beint fyrir. Og af hverju í ósköpunum hafa menn þetta ekki inni í frumvarpinu? 
             Virðulegi forseti. Það eru þessar spurningar: Af hverju ekki fjárhagslega úttekt? Af hverju ekki Lyfjastofnun og lyfjagreiðslunefnd?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég get svarað andsvarinu en varðandi þetta með úttektina þá er það auðvitað unnið á þann veg að menn búa til þessa nýju stofnun. Það er svo sem nýbúið að ljúka þessari sameiningarvinnu, valið að skilja eftir ákveðna þætti sem hugsanlega ættu heima þarna með þó að ég geti ekki fjallað um þá í smáatriðum. Varðandi það sem ég var að nefna, um aðra eftirlitsþætti, þá var það einfaldlega skoðað vegna þess að við erum að leggja saman þessi tvö ráðuneyti, hvort eftirlitsþættir sem hafa verið inni í félags- og tryggingamálaráðuneyti eigi heima í nýrri stofnun - það er fyrst og fremst verið að skoða eftirlitsþætti eins og í barnaverndarmálum og öðru slíku þar sem ráðuneytið fer með eftirlit jafnvel á sinni eigin framkvæmd sem er afar óheppilegt, fari hugsanlega þarna inn, plús alla upplýsingasöfnunina varðandi einstaka þætti í sambandi við bæði félags- og trygginga- og heilbrigðisráðuneyti. Við vitum öll að töluvert hefur skort á að upplýsingasöfnun sé samræmd og fullnægjandi fyrir ákvarðanatöku. Ég get ekki svarað öðruvísi en að þegar menn buðu þetta út voru tilboð í ákveðið húsnæði. Menn voru að horfa til heilsuverndarstöðvarinnar og enn eru uppi áform um að nýta þá aðstöðu og jafnvel með Landspítalanum á móti. En þeim samningum er ekki lokið. Það verður að koma í ljós áður en gengið verður frá þeim samningum hvernig tilboðið verður endanlega eða hvernig uppleggið verður hvað varðar ferð og annað. En það skýrist þá væntanlega á meðan málið er í umfjöllun þingnefndar.

Virðulegi forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra tveggja spurninga og mér fannst ég ekki fá svör við þeim. Ég spurði annars vegar: Af hverju var ekki gerð sérstök fjárhagsleg úttekt? Það hefur verið nægur tími til þess. Nú er ætlast til að við klárum þetta. Nú er 16. nóvember. Ég veit ekki hve margir þingdagar eru eftir. Ef eitthvað er að marka, og ég bið hæstv. ráðherra að eyða samt ekki löngum tíma í það, það sem stendur hér frá fjármálaráðuneytinu þá segja þeir að heilbrigðisráðuneytið hafi farið fram á að tekið yrði tilboði sem er 41% hærra í leigusamningi. Ég spurði hins vegar ekki út í það, við getum rætt það á eftir. Ég vil bara fá að vita: Af hverju er ekki búið að gera sérstaka fjárhagslega úttekt eftir allan þennan tíma? Ég spyr ekki út í hugmyndir í félags- og tryggingamálaráðuneyti, stofnanir þar, heldur af hverju ekki sé gert ráð fyrir því að starfsemi Lyfjastofnunar og lyfjagreiðslunefndar sé undir hér eins og lagt var upp með á sínum tíma þegar menn skrifuðu frumvarp um tvær stofnanir. Eftirlitsstofnunin átti meira að segja að taka eftirlitsþátt þeirra stofnana sem þarna um ræddi og sömuleiðis forvarnaþáttinn. Ekki er nokkur einasti vafi á að mikil tækifæri eru til staðar þegar kemur að lyfjahlutanum. Það er ekki eins og menn hafi verið að koma að þessu í gær og það er ekki eins og menn hafi ekki vitað allan þennan tíma hvert stefndi. Virðulegi forseti. Ef hæstv. ráðherra vildi vera svo vænn og svara tveimur spurningum: Af hverju var ekki gerð fjárhagsleg úttekt og stendur til að gera hana? Af hverju eru Lyfjastofnun og lyfjagreiðslunefnd ekki þarna inni?

Hæstv. forseti. Ég verð að ítreka að ég get ekki svarað seinni spurningunni varðandi Lyfjastofnun og lyfjagreiðslunefndina. Það var þannig að sá starfshópur sem lagði upp var skipaður af fyrrverandi hæstv. ráðherra sem hér talaði og sá hópur skilaði þessari niðurstöðu. Það er ekki ákvörðun mín að taka þetta út úr heldur kemur þetta út úr vinnu nefndarinnar þannig að menn hafa metið það á þann veg að þetta ætti ekki saman, a.m.k. ekki í fyrstu lotu. Varðandi húsnæðistilboðið þá er það á vegum Framkvæmdasýslunnar. Starfshópurinn mælti með því að nýta þetta húsnæði af mörgum ástæðum, ekki hvað síst vegna staðsetningar. En auðvitað verður að meta það hvað varðar kostnað áður en gengið er formlega frá því eins og ég sagði áður.

Virðulegi forseti. Hér er komið fram frumvarp sem felur í sér sameiningu stofnana, þ.e. landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Sú er hér stendur er almennt frekar hlynnt sameiningu stofnana til að hagræða í rekstri, ég tel að á síðustu árum höfum við verið allt of viljug að stofna nýjar stofnanir og þurfum því að fara núna í talsverða hagræðingu og að sameina í ríkari mæli en við höfum gert. Ég tel að þetta eigi við um t.d. ýmsar sjúkrastofnanir sem erfitt var að sameina á fyrri tíð vegna andstöðu en ég tel að menn verði að líta á faglega þáttinn og sameina til að efla þjónustu. Ég er því svona almennt hlynnt sameiningum. Það er eitt atriði sem ég staldra þó svolítið við í þessu frumvarpi og það er hinn svokallaði eftirlitsþáttur, þ.e. landlæknisembættið hefur víðtækar eftirlitsskyldur með heilbrigðisþjónustunni og starfsemi annarra stofnana. Það er umhugsunarvert að mínu mati að sameina Lýðheilsustöð og landlæknisembættið vegna eftirlitsþáttarins, þá er ekki beint eftirlit á lýðheilsustarfi okkar Íslendinga þar sem landlæknisembættið getur tæplega haft eftirlit með sjálfu sér ef svo má segja. Þetta tel ég vera atriði sem við þurfum að skoða sérstaklega í heilbrigðisnefnd og sjá hvort taka þurfi sérstaklega á þessu eða hvort því sé þannig háttað að starfsemi Lýðheilsustöðvar eða lýðheilsumálin séu svo frábrugðin öðru heilbrigðisstarfi í landinu að ekki þurfi að hafa neitt sérstakt eftirlit með þeim. Við þurfum að fara sérstaklega yfir það að mínu mati. Á sínum tíma þegar Lýðheilsustöð var stofnuð árið 2003 kom það mál auðvitað inn í þingið og var unnið hér á faglegan hátt. Það er svolítið gaman að lesa um þá vinnu sem þá fór fram við að setja þessa stofnun eða stöð á laggirnar. Það var gert til að stórefla lýðheilsu í landinu, það var hugsunin að koma á fót sérstakri stofnun til að efla lýðheilsu í landinu. Þá komu alls konar athugasemdir við frumvarpið og ein laut einmitt að því sem ég er að fjalla um hér. Umsagnir um málið voru almennt jákvæðar en svona segir í athugasemdum við lagafrumvarpið - þetta voru umsagnir sem komu áður en frumvarpið var lagt fram: „Nokkrir töldu þó að starfsemin væri betur komin hjá landlæknisembættinu, en einnig kom fram sú skoðun að slík starfsemi færi ekki vel saman við eftirlitshlutverk landlæknis.“ Þarna kom strax fram að gott væri að setja upp sérstaka stofnun af því að eftirlitshlutverk landlæknis væri brýnt og það væri ekki gott að hafa lýðheilsumálin alfarið hjá landlækni en við erum að taka það skref núna ef við samþykkjum þetta frumvarp. Þarna komu strax upp efasemdir um að landlæknisembættið ætti að vera með öll lýðheilsumál landsins undir. Ég vil líka nefna að þegar Lýðheilsustöð var sett á laggirnar kom fram í nefndaráliti meiri hlutans á þeim tíma og ég ætla að fá að lesa þetta upp líka, með leyfi virðulegs forseta: „Við umfjöllun málsins kom fram athugasemd um að eitt af hlutverkum Lýðheilsustöðvar um að vera stjórnvöldum til ráðgjafar um stefnumótun á sviði lýðheilsu skaraðist við ráðgjafarhlutverk landlæknis. Meiri hlutinn sér hins vegar enga annmarka á því að þessir aðilar sinni ráðgjafarhlutverkum sínum samhliða heldur telur þvert á móti til bóta að tveir aðilar veiti ráðgjöf í stað eins áður.“ Þarna er fjallað um að það sé gott og sé til bóta að tveir aðilar sinni ráðgjöf í lýðheilsumálum, þ.e. bæði landlæknisembættið og Lýðheilsustöð. En nú ætlum við sem sagt að sameina þetta af því að nú er talið gott að þetta sé ein stofnun. Svona snúast röksemdafærslurnar algerlega við, virðulegi forseti. Í nefndaráliti minni hlutans á þeim tíma - og það er kannski gaman að rifja það upp að í þeim minni hluta voru virðulegur forseti Alþingis, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og hv. þm. Þuríður Backman. Þegar rætt var um Lýðheilsustöð þá og að koma henni á laggirnar hafði minni hlutinn verulegar athugasemdir við það mál, taldi að það væri illa undirbúið og ekki til þess fallið að hljóta samþykki, það væri óvarlegt að samþykkja frumvarpið, eins og sagði í nefndaráliti minni hlutans. Minni hlutinn var þó hlynntur hugmynd um stofnun Lýðheilsustöðvar en taldi málið illa undirbúið. Þá komu fram hugleiðingar um að samhengi hinnar nýju Lýðheilsustöðvar við aðrar stofnanir væri óljóst, sérstaklega við embætti landlæknis. Það má kannski segja að nú sé verið að hrökkva til baka eins og þessir hv. þingmenn ræddu um á sínum tíma, að hlutverkið væri óljóst, þeir töldu að endurskoða þyrfti lög um hlutverk landlæknis á þessum tíma og vildu frekar hafa lýðheilsumálin á einum stað á meðan meiri hlutinn vildi hafa þau á tveimur stöðum og taldi að það væri til bóta. Þetta var aðeins söguleg upprifjun, virðulegi forseti. Varðandi málið sjálft eru færð rök fyrir því að hlutverk Lýðheilsustöðvar og landlæknisembættisins falli vel saman og það yrðu mikil samlegðaráhrif með sameiningu. Það er líka tiltekið að við stofnun Lýðheilsustöðvar árið 2003 fluttust ýmis verkefni tengd lýðheilsu á vegum embættis landlæknis til hinnar nýju stofnunar og í dag sinna báðar þessar stofnanir ráðgjöf um heilbrigðismál til stjórnvalda og almennings. Á sínum tíma var því verið að taka hlutverk frá embætti landlæknis yfir til Lýðheilsustöðvar og nú er, má segja, verið sé að skila því til baka. Það er eiginlega verið að setja allt til baka miðað við það sem áður var þó að verkefnin hafi að sjálfsögðu breyst með þróun og breytingum á lýðheilsu Íslendinga. Í hinu nýja embætti blasa við margvísleg verkefni og þetta eru mjög spennandi verkefni. Það er tilgreint sérstaklega að lýðheilsustarf í nýrri stofnun, þ.e. ef við samþykkjum að stofna nýtt embætti landlæknis og lýðheilsu, muni fela í sér verkefni sem lúta að hreyfingu, mataræði, vaxandi offitu landsmanna, slysavarnir, tannvernd, geðvernd, sóttvarnir, kynheilbrigði, uppeldi og þroska barna, varnir gegn margs konar birtingarmyndum ofbeldis og forvarnastarf gegn notkun áfengis, tóbaks og annarra vímuefna, þannig að það er ekki lítið undir, virðulegur forseti. Það er líka tilgreint á bls. 8 í frumvarpinu að hlutverk embættisins sé m.a að veita starfsleyfi til einstaklinga sem uppfylla skilyrði laga og reglugerða til notkunar á starfsheitum löggiltra heilbrigðisstétta. Ég vil nýta tækifærið til að koma því á framfæri að við höfum rætt þetta svolítið í heilbrigðisnefnd Alþingis varðandi löggiltar heilbrigðisstéttir. Þar hefur verið til umfjöllunar frumvarp sem gerði ráð fyrir því að þingið tæki að sér að löggilda heilbrigðisstéttir. Ég hef lýst yfir þeirri skoðun minni að ég hef gríðarlegar efasemdir um það. Ég tel að það mundi koma í veg fyrir að við tækjum inn nýjar löggiltar heilbrigðisstéttir sem ég tel alveg forsvaranlegt að gera þegar það á við vegna þróunar og meiri sérhæfingar í heilbrigðisþjónustu. Það kemur líka fram í 6. gr. að í núgildandi lögum eru til ráð, fagráð sem á að leggja niður. Þau verða ekki lengur til en það verður hins vegar heimilt að starfrækja fagráð á einstökum sviðum innan embættisins. Þetta er allt frekar óskilgreint og það á greinilega eftir að vinna mikla vinnu varðandi það að koma þessari nýju stofnun í gagnið með þessum væntanlegu fagráðum. Þar er líka talað um lýðheilsusjóð og hann hefur komið til umræðu hér. Hlutverk sjóðsins er víkkað út í samræmi við nýjar faglegar áherslur. Ég tel að það geti verið til bóta að víkka það út og hafa það ekki eins niðurnjörvað, ef svo má segja, eins og nú er. Mér finnst þetta vera frekar spennandi hugsun. Það er svo tilgreint í 10. gr. að öll störf hjá landlæknisembættinu og Lýðheilsustöð verði lögð niður 1. janúar 2011 en öllum starfsmönnum þessara stofnana verði boðin störf hjá hinu nýja embætti. Það er því tryggt að ekki þurfi að auglýsa þau störf sem þessir starfsmenn verða ráðnir í þannig að þeir geta verið rólegir. Að lokum vil ég gera að umræðuefni kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins og hún kemur mér verulega á óvart. Hún er nokkuð löng og eiginlega ótrúlega löng miðað við tilefni máls. Við sjáum miklu styttri kostnaðarumsagnir um miklu stærri og alvarlegri mál en hér er á ferðinni og ég spyr mig: Af hverju er þessi kostnaðarumsögn svona löng og svona ítarleg á vissum sviðum? Það er alveg greinilegt að fjármálaráðuneytið er allpirrað út í þetta mál og gerir mjög mikið mál úr kostnaðarumsögn varðandi húsnæði, miklu meira en menn sjá yfirleitt. Það eru greinilega gríðarlegar deilur þarna á ferð. Það blasir við í þessari kostnaðarumsögn. Hér er ekki allt með felldu, virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er tiltekið að ekki hafi verið unnin sérstök úttekt á fjárhagslegum samlegðaráhrifum stofnananna, sem hefði verið eðlilegt að vinna. Heilbrigðisráðuneytið telur engu að síður ljóst að það verði talsverð hagræðing af sameiningu stofnananna og byggir það væntanlega á því að það er meginreglan oftast nær þegar fram í sækir að það verða samlegðaráhrif með sameiningu stofnana. Síðan kemur hins vegar þessi langloka í kostnaðarumsögninni um húsnæðismál og tveir hv. þingmenn gert það að sérstöku umtalsefni í andsvörum. Ég vil líka gera þetta að umtalsefni þó að ég hafi ekki langan tíma. Það er svolítið skrýtið að lesa hér frá fjármálaráðuneytinu varðandi húsnæðismálin að auglýst hafi verið eftir húsnæði í maí fyrir hina nýju stofnun, reyndar löngu áður en búið var að samþykkja stofnunina. Það er svolítið sérstakt að auglýsa eftir nýju húsnæði og engin veit hvort stofnunin verður til, það er í höndum Alþingis að ákveða það. Hér hlaupa menn mjög hratt, virðulegi forseti, það var sem sagt auglýst í maí eftir nýju húsnæði. Gerð var húsrýmisáætlun sem Framkvæmdasýsla ríkisins vann í samráði við heilbrigðisráðuneytið. Það var sem sagt auglýst og auglýsingin byggðist á þessari húsrýmisáætlun og hún er væntanlega gerð í samráði við heilbrigðisráðuneytið, geri ég ráð fyrir. Ég trúi því ekki að Framkvæmdasýslan hafi bara auglýst þetta upp á sitt eindæmi. Ellefu tilboð bárust og Framkvæmdasýslu ríkisins var falið að fara yfir tilboðin. Niðurstaðan var sú að lagt var til að samið yrði við eigendur að húsnæði við Laugaveg 178. Það er 1.620 fermetrar og leiguverðið 1.500 kr. á fermetra, þ.e. 29 millj. kr. á ári, ársleigan. Þetta er allt tilgreint hér mjög nákvæmlega. Þetta gerir Framkvæmdasýsla ríkisins væntanlega í samráði við heilbrigðisráðuneytið. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. En hvað gerist svo? Heilbrigðisráðuneytið óskaði hins vegar eftir því að ganga til samninga um hluta húsnæðis Heilsuverndarstöðvarinnar við Barónsstíg. Þar er um að ræða 1.850 fermetra, leiguverð 1.850 kr. á fermetra, ársleiga upp á 41 millj. kr. eða um 41% hærra en það tilboð sem Framkvæmdasýslan mælti með. Ekki hefur fengist niðurstaða í viðræðum við eigendur Heilsuverndarstöðvarinnar að svo stöddu. Þetta er allt alveg gríðarlega nákvæmt. Hér dregur fjármálaráðuneytið fram að heilbrigðisráðuneytið fer með einhverjum hætti fer inn í það ferli sem var þá þegar búið að ákveða og óskar eftir því að ganga til samninga um hluta húsnæðis Heilsuverndarstöðvarinnar við Barónsstíg. Ég vil því gjarnan spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í þetta því að ég hef ekki alveg náð rökunum á bak við þetta. Heilsuverndarstöðin gamla við Barónsstíg hefur auðvitað sterka ímynd heilbrigðis. Þar var heilbrigðisþjónusta í áratugi og mörgum finnst að þar verði að vera heilbrigðisþjónusta áfram og það er svo sem ósköp æskilegt. En það er talsvert dýrt að fara með stofnunina þarna inn og sérstaklega í ljósi þess að bæði er til ódýrara húsnæði annars staðar og ekki langt frá, af því að hér var nefnd staðsetningin. Heilsuverndarstöðin við Barónsstíg er ekki langt frá Landspítalanum, hún er nálægt Landspítalanum, en Laugavegurinn er heldur ekki mjög langt í burtu. Eru þetta mjög sterk rök, virðulegi forseti? Síðan er hér mikil langloka um hátt leiguverð á Seltjarnarnesi þar sem landlæknisembættið er núna. Þar var leigt af einkaaðila og það eru 17 ár eftir og þá þarf að koma því húsnæði í gagnið, hugsanlega á lægra verði svo ríkið tapar á þeim samningum í framhaldinu. Í lok kostnaðarumsagnarinnar er svo klykkt út með - þetta er á mörgum blaðsíðum - þar er enn á ný undirstrikað val heilbrigðisráðuneytisins á húsnæði. 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp að lögum um sameiningu á Lýðheilsustöð og landlæknisembættinu og er þetta mál að koma inn í þingið 16. nóvember 2010. Ætlast er til að við klárum málið fyrir þinghlé vegna þess að ný stofnun á að taka til starfa 1. janúar 2011. Það hefur komið fram, virðulegi forseti, að enn er ekki búið að gera sérstaka fjárhagslega úttekt á þessu. Þó liggur fyrir að þegar núverandi ríkisstjórn kom í heilbrigðisráðuneytið lágu fyrir frumvarpsdrög sem höfðu verið send til umsagnar, þ.e. búið var að vinna í þessum málum. Þar var gert ráð fyrir að skipta ekki bara þessum stofnunum heldur fimm stofnunum, Lyfjastofnun, lyfjaafgreiðslunefnd, landlækni, Lýðheilsustofnun og sömuleiðis sóttvarnalækni, í tvennt, annars vegar stofnun sem mundi hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustunni og hins vegar stofnun sem legði áherslu á forvarnir. Ég hef sem sagt ekki enn þá fengið útskýringu á því hjá hæstv. ráðherra af hverju ekki var farið í þessa fjárhagslegu úttekt. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fór yfir það að ýmis rök mæla með því að sömuleiðis sé skynsamlegt varðandi forvarnirnar eða heilsueflinguna, sem við erum sammála um að efla og styrkja í landinu, að haft sé eftirlit með henni eins og öðrum þáttum heilbrigðisþjónustunnar. Þess vegna var hugmyndin að hafa þetta tvískipt með þessum hætti. Ný ríkisstjórn eða hæstv. núverandi dómsmálaráðherra, Ögmundur Jónasson, fékk Stefán Ólafsson prófessor til að vinna að þessu máli. Eftir því sem ég best veit er þetta unnið upp úr skýrslu hans. Það vakti nokkra athygli en látum það liggja á milli hluta. Stofnanir eru eitt, stefnumótun er annað. Í nóvember 2008 var kynnt heilsustefna sem á að ná fram öllum þeim markmiðum sem hér er vísað til. Það er athyglisvert - ég veit að hæstv. ráðherra er nýkominn í embætti og hefur lýst yfir áhuga á því að skoða þetta sérstaklega og ég fagna því, ég er ekki kominn hér upp til að skamma hann, en mér finnst hins vegar rétt að benda á að í þessu hefur ekkert verið gert svo ég viti nema varðandi einn þátt heilsustefnunnar sem gengur út á það að banna transfitusýrur í matvælum. Ef ég veit rétt hefur það markmið náðst fram. Undirbúningur við mótun heilsustefnunnar var þríþættur. Í fyrsta lagi voru greindar helstu aðgerðir á sviði lýðheilsu hérlendis og helstu stefnur og framkvæmdaáætlanir í nágrannalöndunum, auk þess sem horft var til áhersluatriða erlendra stofnana eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar í lýðheilsumálum. Í öðru lagi var byggt á reynslu Íslendinga en auk þess stuðst við erlend gögn og skýrslur alþjóðastofnana um lýðheilsu. Í þriðja lagi var unnin aðgerðaáætlun með víðtæku samráði þar sem leitað var eftir áliti sem flestra þeirra sem málið varðar. Í því ferli voru haldnir fundir með fulltrúum stærstu sveitarfélaga landsins, fulltrúum verslunar, þjónustu og iðnaðar. Einnig var fundað með fulltrúum stéttarfélaga, frjálsra félagasamtaka, háskóla og fagstétta. Sjónarmið þeirra og áherslur voru mikilvægt innlegg í mótun aðgerðaáætlunarinnar. Virðulegur forseti. Ég legg áherslu á þetta, ég ætla ekki að lesa alla heilsustefnuna, til þess gefst ekki tími, en bara til að þeir sem hér fylgjast með átti sig á hvað er um að ræða þá voru sett sérstök markmið og aðgerðir eftir markhópum. Ég ætla að vekja athygli á sumu af því. Markmið 6 var að stuðla að aukinni þekkingu almennings á næringarinnihaldi matvæla ásamt því að auka neyslu og aðgengi að hollum matvælum. Og fyrsta aðgerðin þar var að leita leiða í samvinnu við verslanir og framleiðendur matvæla til að draga úr salti, sykri, mettaðri fitu og transfitusýru í matvælum. Síðan er tilgreint hvernig á að mæla þetta. Næsta aðgerð gekk út á það að settar yrðu reglur um hámark transfitusýru í matvælum. Markmiðið var svo að í lok árs 2010 yrðu settar reglur um hámark transfitusýra í matvælum. Ég vil þakka hæstv. ríkisstjórn fyrir að hafa komið þessu í framkvæmd ef ég skil málið rétt að það sé orðið. Síðan voru markmið fyrir börn og ungmenni. Þar var sérstök áhersla á hreyfingu og ekki síður næringu og mataræði og tilgreindir ýmsir hlutir sem hafa mikið verið í umræðunni síðan, eins og t.d. varðandi mötuneyti í leikskólum og grunnskólum þar sem lagt er upp með hvernig hægt er að bæta þar úr, því að það má færa full rök fyrir því að þar t.d. sé víða pottur brotinn. En þetta markmið átti við um ýmislegt fleira. Þetta varðaði ekki bara börn og ungmenni í framhaldsskólum, þetta varðaði sömuleiðis fullorðna. Þarna var t.d. gert ráð fyrir því að í lok árs 2009 hefðu allar undirstofnanir heilbrigðisráðuneytisins gengið á undan með góðu fordæmi og gert áætlun um öryggi og heilbrigði. Það hvarflar ekki annað að mér en að allir séu sammála þessum markmiðum og flestum leiðunum, nógu margir komu nú að undirbúningi þessarar vinnu, en norræna velferðarstjórnin undir forustu fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundar Jónassonar, tók þetta og henti þessu út í hafsauga. Hverjir tapa á því? Það er fólkið í landinu. Í ofanálag, og það kemur svo skýrlega fram í ræðum hæstv. ráðherra núna - hann er auðvitað nýkominn að þessum málum - er hann líka í því erfiða verkefni, af því að því miður fór ríkisstjórnin þá leið, að sameina stærstu ráðuneytin, sem án nokkurs vafa var mjög óskynsamlegt. Við sitjum svo uppi með frumvarp um að setja á fót stofnun og það hefur ekki einu sinni verið gerð fjárhagsleg úttekt á því hvernig menn ætla að ná fram hagræðingunni. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fór ágætlega yfir það áðan að það er hægt að greina gríðarlegan pirring í fjármálaráðuneytinu varðandi það hvernig unnið hefur verið að þessu máli - eða réttara sagt ekki unnið að því. Ég segi alveg eins og er að ég er virkilega pirraður yfir þessu ef það fer fram hjá einhverjum. Af hverju í ósköpunum geta menn ekki, þó við séum ósammála um ýmislegt í pólitík, þeir sem eru í embætti hæstv. heilbrigðisráðherra sem eru svo sannarlega forréttindi og mikil ábyrgð, haldið á lofti heilsustefnu fyrir almenning? Það hefði verið í lagi ef nýr ráðherra og ný ríkisstjórn, þessi norræna velferðarstjórn, hefði mætt og bara gert betur, sagt: Hér er ekki nógu mikill metnaður. Við ætlum að gera betur. Það var ekki svo. Í tvö ár hefur ekkert verið gert ef undan er skilið þetta með transfitusýrur í matvælum og helsta ástæðan fyrir því er án nokkurs vafa framtak hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Við sitjum uppi með þetta. Ég efast ekki um að sú vinna sem unnin var áður varðandi sameiningu stjórnsýslustofnana - og þar eru sóknarfærin þegar kemur að ekki bara hagræðingu heldur líka betri og faglegri vinnubrögðum, því að við vitum það t.d. hvað varðar eftirlitsþáttinn með heilbrigðisþjónustunni að hann mætti vera skilvirkari og skýrari. Til dæmis hefur Læknafélagið bent á að koma þyrfti á fót því sem þeir kalla umboðsmaður sjúklinga, en hvort við látum einhvern hluta starfseminnar heita það eða náum markmiðinu með öðrum hætti er alveg ljóst að við erum ekki með nógu samræmdar mælingar eða eftirlit með heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Við gerum svo sannarlega mjög vel þegar kemur að heilbrigðisþjónustunni en þarna eru sóknarfæri ekki bara fjárhagsleg heldur líka fagleg. Það er óþolandi að fá núna eftir tvö ár þetta plagg þar sem annað ráðuneyti, hv. fjármálaráðuneyti, gefur því falleinkunn, því að það er ekkert annað sem sú umsögn gefur. Allir sem kunna að lesa texta sem þennan, ekki það að menn þurfi að vera sérstaklega vanir í því, sjá að fjármálaráðuneytið er að fara yfir þetta og segja að hér hafi menn ekki undirbúið sig og benda á hið augljósa, að það hafi ekki verið gerð fjárhagsleg úttekt, og fara síðan yfir þætti málsins sem eru í rauninni hið einfalda í þessu, húsnæðisþátturinn er það einfalda. Þetta er ekkert sérstaklega flókið, stofnanirnar eru á nokkrum stöðum og þar greiða menn ákveðna leigu, það þarf að segja upp því húsnæði og leigja nýtt. Þetta er einfaldi þátturinn en stærsti hlutinn af athugasemdunum sem koma hér fram er að mönnum finnst að ekki hafi verið unnið skynsamlega að málum. Nú er það þannig að hæstv. ráðherra er auðvitað með fangið fullt af verkefnum. Það var fullkomlega galið, virðulegi forseti, af þessari ríkisstjórn að sameina þessi ráðuneyti, sérstaklega á þessum tíma, sérstaklega þegar við þurfum að vanda okkur í því sem er kannski vandasamast af öllu, að halda uppi heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða eins og hún hefur verið, á tímum þar sem við höfum úr minni fjármunum að moða og ekki bara á þessu ári heldur líka því næsta. Virðulegi forseti. Ég vildi kannski heyra hjá hæstv. ráðherra, vegna þess að það er nú þingmeirihluti í þinginu, hvaða sveigjanleika hann gefur hv. heilbrigðisnefnd til að fara yfir þetta mál í heildarsamhengi. Ég tel að það sé ýmislegt hægt að gera á skömmum tíma ef vilji er fyrir hendi. Ég hef lýst því hér yfir áður og lýsi því yfir aftur að ég er tilbúinn að leggja mitt af mörkum til að hjálpa til við að ná því markmiði að við séum áfram með heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Það þýðir með öðrum orðum að maður er tilbúinn til að leggja sig allan fram í þeirri vinnu sem fram undan er í fjárlögunum, en það mun ekkert gerast nema það sé virkilegur vilji hjá núverandi meiri hluta og hæstv. ráðherra til að fara yfir þessi mál þannig að sómi sé að. Ég hef ekki fengið nein rök gegn því af hverju Lyfjastofnun, lyfjaafgreiðslunefnd og sóttvarnalæknir eru ekki inni í þessum sameiningarhugmyndum. Ef þau eru til staðar, virðulegi forseti, væri gott að þau kæmi fram. Það er ekki nokkur einasti vafi að það eru miklir hagræðingarmöguleikar þegar kemur að eftirliti með lyfjum. Reyndar var það svo að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var með það á stefnuskrá sinni og það var komið inn í áætlun í okkar norrænu samvinnu, sem við veittum forstöðu árið 2009, að koma á einu norrænu heilsusvæði og allir, ég gekk úr skugga um það sjálfur, norrænu heilbrigðisráðherrarnir voru tilbúnir að vinna að því. Það hefði þýtt, virðulegi forseti, að fólk gæti farið á milli landa og fengið greitt úr ríkissjóði hvers lands ef það leitaði sér lækninga þar. Það mundi veita þvílík sóknarfæri fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu og gæti gert það að verkum að við gætum nýtt bæði aðstöðuna hér betur og þann mannauð sem við höfum. Það hefði líka þýtt og við vorum komin í samstarf við Svíþjóð um aðgang að markaðssvæði hjá Svíum varðandi lyf og við eigum mikla möguleika á því sviði í samstarfi við þessi lönd. Það á líka við hagræðingu varðandi eftirlitsþáttinn þar sem að stórum hluta þegar kemur að Lyfjastofnun og kannski stærstum eru menn að gera sömu hlutina í hverju landi. Ef menn flytja inn lyf til Noregs fara þeir í gegnum ferli sem þeir þurfa að fara aftur í gegnum ef þeir flytja lyf til Íslands. Þetta er þvert á það sem er á Evrópska efnahagssvæðinu almennt, ef menn flytja inn á eitt svæði geta þeir flutt inn á öll, en þannig er það ekki með lyfin og þarna eru mikil sóknartækifæri. Mér þykir miður að á þessum tveimur árum hafi menn ekkert nýtt þá vinnu sem búið var að leggja upp með og þau tækifæri sem okkur buðust í samstarfi við nágrannalöndin, sem oft eru kölluð af ástæðu vinaþjóðir. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 41/2007, um landlækni, með síðari breytingum, og um brottfall laga nr. 18/2003, um Lýðheilsustöð, vegna stofnunar nýs embættis landlæknis og lýðheilsu. Það eru ekki mjög mörg ár síðan ný stofnun var sett á fót, Lýðheilsustöð, hún hefur starfað í sjö ár. Um stofnun hennar má segja að sem betur fer var áhersla lögð á forvarnir í íslenskri heilbrigðisþjónustu og menn vildu efla þann þátt enn frekar en verið hafði. Sú leið var valin að koma á fót sérstakri stofnun, Lýðheilsustöð. Þegar verið var að undirbúa stofnun Lýðheilsustöðvar komu fram ýmis sjónarmið um skilgreint hlutverk hennar og um þá skörun sem yrði eftir sem áður á milli Lýðheilsustöðvar og landlæknisembættisins annars vegar og heilsugæsluþjónustunnar í landinu hins vegar. Þetta hefur verið svona í þennan tíma. Innan Lýðheilsustöðvar hafa verið starfandi fagráð á nokkrum sviðum sem hafa átt að vera leiðbeinandi fyrir stjórnvöld um stefnu á viðkomandi sviðum. Mér er ekki alveg kunnugt um hvernig ráðin hafa í raun virkað en veit þó að innan ráðanna hefur ekki alltaf ríkt ánægja með hversu mikið þau hafa verið höfð með í ráðum þegar stefnumarkandi ákvarðanir hafa verið teknar. Hvað sem því líður hefur alltaf verið ákveðin skörun á milli Lýðheilsustöðvar og landlæknisembættisins. Það er því ekkert óeðlilegt að með ákveðnu mati og yfirferð á þessum málum hafi hugmyndin um að efla þessa starfsemi enn frekar komið upp aftur. Þetta væri líka leið, sérstaklega eftir hrun, til að styrkja landlæknisembættið og forvarnastarf í landinu og koma jafnvel við einhverjum sparnaði í rekstri stofnunarinnar með því að sameina Lýðheilsustöð og landlækni án þess að það bitnaði á faglegri ráðgjöf og vinnu og jafnvel efla hana. Hér hefur verið farið nokkrum orðum yfir kafla frumvarpsins. Það sem mér kemur fyrst í huga er eftirlitshlutverk landlæknisembættisins með heilbrigðisþjónustunni og heilbrigðisstarfsmönnum. Áður hefur komið fram hversu mikilvægt er að þetta hlutverk landlæknisembættisins sé alveg ótvírætt og ekkert á verksviði landlæknis eða lýðheilsu trufli þetta ábyrgðarhlutverk. Ef af afgreiðslu frumvarpsins verður er embætti landlæknis og lýðheilsu orðið mjög víðfeðmt og sinnir eftirlitsskyldunni eftir sem áður. Ég tel að hv. heilbrigðisnefnd verði að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið og fara vel yfir þennan þátt nýs embættis eða nýrrar stofnunar því að hann er mikilvægur. Það er líka mikilvægt að landlæknisembættið hafi þessa eftirlitsskyldu með lýðheilsustarfi, með forvarnastarfi eins og það er framkvæmt í landinu, það er ekki hægt að undanskilja það. Hér kemur fram að starfssvið Lýðheilsustöðvar eins og hún hefur verið starfrækt og landlæknis eru í raun og veru sett saman í eina stofnun, svo til óbreytt. Landlæknir hefur áfram það hlutverk að veita starfsleyfi til einstaklinga sem uppfylla skilyrði laga og reglugerða við notkun starfsheita löggiltra heilbrigðisstétta, þ.e. að menn geti ekki kallað sig lækni eða hjúkrunarfræðing eða hvaða löggilta starfsheiti hér á landi sem er og unnið undir fölsku flaggi. Við umræðu um frumvarp um lög um heilbrigðisstarfsmenn sem hlaut ekki afgreiðslu en var til umræðu í heilbrigðisnefnd á síðastliðnum vetri varð ágreiningur í nefndinni um ákvæði frumvarpsins þar sem í því kom fram að Alþingi ætti að veita löggildingu. Meiri hluti nefndarinnar var ekki sama sinnis heldur taldi að löggildingin ætti annaðhvort að vera hjá heilbrigðisráðuneytinu eða landlæknisembættinu. Ég tel að þá hugmynd þurfi að skoða í meðferð þessa frumvarps með tilliti til umræðunnar í heilbrigðisnefnd á síðastliðnum vetri. Landlækni og hinu nýja embætti ber einnig að bera ábyrgð á framkvæmd sóttvarna samkvæmt sóttvarnalögum. Þegar maður skoðar það frekar tel ég að hér sé embætti sóttvarnalæknis undir. Í frumvarpinu eru nefnd fagráð eins og eru í dag í Lýðheilsustöð: „Landlækni er heimilt að setja á fót fagráð á einstökum verksviðum embættisins sem í eiga sæti sérfróðir aðilar og fulltrúar stofnana og félagasamtaka á viðkomandi sviði. Fagráð skulu vera embættinu til ráðgjafar.“ Enn er nokkuð óljóst hvernig fagráðin muni starfa. Ég held því að rétt væri að nefndin fengi frekari upplýsingar um hvernig fagráðin eru hugsuð. Í 6. gr. segir að starfrækja skuli lýðheilsusjóð en í þann sjóð rennur hlutfall af innheimtu áfengisgjalds, hlutfall af brúttósölu tóbaks í samræmi við ákvæði laga um tóbaksvarnir og framlag úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum fjárlaga hverju sinni. Eitt sem rætt hefur verið í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, eins og kom fram hér í umræðunni áðan hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og samanber umsögn fjármálaráðuneytisins, er hvort það þykja tilhlýðileg eða rétt vinnubrögð við gerð rammafjárlaga að eyrnamerktar tekjur eins og áfengisgjald og tóbaksgjald renni beint í ríkissjóð en síðan komi framlög úr ríkissjóði. Ég tel að samkvæmt þeim ábendingum fjármálaráðuneytisins og vinnureglunum sem fjárlaganefnd er að setja sér þurfi einnig að skoða þetta. Í fjárlaganefnd fer einnig fram vinna um breytingu á vinnutilhögun hvað varðar safnliði, úthlutun styrkja. Hugmyndin hefur verið sú að koma á fót sjóðum, sem hafa ekki verið útfærðir, m.a. á sviði velferðarmála eða heilbrigðismála. Stofnaður yrði einhvers konar lýðheilsusjóður sem tæki við þeim beiðnum sem fjárlaganefnd afgreiðir núna og sæi þá um faglegt mat og úthlutun. Það væri þá enn nýtt verkefni fyrir lýðheilsusjóð að sjá um ef sú leið yrði farin. Ef frumvarpið verður að lögum vil ég líka nefna, af því að mér hefur verið mjög umhugað um að tóbaksvarnir hafi skilgreint fjármagn til að vinna úr, hvort ákveða mætti að ákveðið hlutfall af þessum tekjum yrði eyrnamerkt til tóbaksvarna eða skoðað verði hvernig við tryggjum að tóbaksvarnir verði stundaðar áfram af sama krafti og verið hefur. Við hefðum ekki náð þeim árangri í tóbaksvörnum sem við höfum gert nema með því að hafa þann sterka sjóð sem tóbaksvarnasjóður hefur verið og sérstakt tóbaksvarnaráð. Ég hvet til þess að þrátt fyrir víðari og breiðari sýn verði áfram fókusinn - sagt á degi íslenskrar tungu - áherslan verði áfram lögð á þá þætti sem hafa hvað mesta heilsufarslega skaðvalda í för með sér, eins og tóbakið. Ýmislegt fleira má ræða hér í 1. umr. málsins, m.a. húsakynni og hvar ætti að koma þessari nýju starfsemi fyrir. Í umsögn fjármálaráðuneytisins er nokkur úttekt á þeirri vinnu sem verið hefur í gangi varðandi húsnæði fyrir hina nýju stofnun. Ég vil bara nefna það enn og aftur að mér var misboðið þegar Heilsuverndarstöðin var seld á sínum tíma. Ég taldi það óráð og hef alla tíð haldið fram þeirri skoðun að við ættum að reyna að koma því merka húsnæði aftur í notkun undir einhvers konar heilbrigðisstarfsemi. Það má auðvitað ekki kosta hvað sem er en ef hægt er að koma því svo fyrir að Heilsuverndarstöðin hýsi þessa nýju starfsemi væri ég mjög ánægð og ánægðust væri ég ef ríkið keypti húsið aftur til sín og ætti það að fullu. Þá væri hægt að tryggja að heilbrigðisstarfsemi yrði í því húsi, bæði af sögulegum ástæðum og vegna þess hvernig húsið er hannað. Ég held að við megum líka leyfa okkur það að meta söguna og virða hana. Tími minn er útrunninn. Ég tel að lokum að það geti hugsanleg gengið að afgreiða frumvarpið þannig að ný stofnun taki gildi 1. janúar ef allar umsagnir 

Virðulegi forseti. Við ræðum sameiningu landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar. Ég ætla ekki að hætta mér út í eða ræða sérstaklega um faglega þáttinn vegna þess að hér hafa talað á undan mér tveir fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherrar og formaður hv. heilbrigðisnefndar. Ég vil hins vegar gera dálítið að umtalsefni undirbúninginn að þessu máli, fyrst þær fullyrðingar að sameiningin muni auka fjárhagslega hagkvæmni í rekstri, draga úr yfirbyggingu, leiða til betri nýtingar mannafla og þar fram eftir götunum. Ég bendi sérstaklega á að ekki hefur verið unnin sérstök úttekt á fjárhagslegum samlegðaráhrifum stofnananna eða rekstraráætlun gerð fyrir sameiginlega stofnun á vegum heilbrigðisráðuneytisins. Þess vegna finnst mér mjög varhugaverðar þær fullyrðingar að þessi hagræðing muni nást út af sameiningu þessara tveggja stofnana, sérstaklega í ljósi sögunnar. Við höfum fjallað um skýrslur frá Ríkisendurskoðun og mig langar að rifja upp að ein þeirra er um að áform um sparnað vegna sameiningar stofnana hafi ekki gengið eftir vegna ónægs undirbúnings. Þá skýrslu erum við búin að fjalla um hér en samt sem áður höldum við áfram á sömu braut og það finnst mér algjörlega óásættanlegt. Við höfum ekki grunninn sem við þurfum að hafa til að taka efnislega afstöðu til málsins þegar þessi vinna hefur ekki farið fram. Nú hefur staðið til í mjög langan tíma að sameina þessar tvær stofnanir og þá finnst mér mjög vítavert að við skulum ekki hafa þessar úttektir á sameiginlegum fjárhagslegum samlegðaráhrifum stofnananna. Það undirstrikar enn og aftur að mínu viti að við erum ekkert búin að læra af því sem alltaf er verið að benda okkur á, að vanda okkur betur í undirbúningnum. Síðan langar mig að gera aðeins húsnæðiskostnaðinn að umtalsefni. Ég tek undir það sem sumir hv. þingmenn hafa sagt hér og geri engar athugasemdir við það sem fjármálaráðuneytið skrifar inn í þetta frumvarp vegna þess að mér finnst það alveg til umhugsunar hvernig staðið er að þessu. Það kemur í fyrsta lagi fram að kostnaður við flutning á stofnununum sé um 30 millj. kr. Það eru, virðulegi forseti, u.þ.b. 5% af heildarframlögum stofnananna árið 2011, þ.e. við byrjum á því að miða við 5%. Þó að það eigi að ganga á ónýttar fjárheimildir kostar þetta eigi að síður 30 millj. kr. og það hefur væntanlega ekki verið reiknað út frekar en hitt hver grunnurinn er þegar menn gefa sér þær forsendur að það muni kosta einungis 30 millj. kr. að færa stofnunina. Mér finnst þetta verulega hár kostnaður, þ.e. að 5% af heildarframlögum til stofnunar skuli þurfa að fara í að flytja hana. Því til viðbótar, miðað við það sem kemur fram í markmiðunum um hvað þetta þýðir, er niðurstaðan í raun og veru sú að stofnunin muni þó geta haldið sig innan þeirra niðurskurðartillagna sem er gert ráð fyrir að stofnanirnar þurfi að taka á sig á næsta ári, um 9%. Hagræðingin af sameiningunni fyrsta árið er að þessar tvær stofnanir geti þó haldið sig innan þeirra fjárlaga sem gert er ráð fyrir að þær eigi að geta samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Ég velti því fyrir mér hvort það sé þá með þeim hætti að ef stofnanirnar væru ekki sameinaðar og þá yrði engin hagræðing af því, a.m.k. ekki á fyrsta árinu, væri það ekki innan fjárlaga. Eigi að síður þurfum við að ganga á 30 millj. kr. framlag sem þær eiga í ónýttar fjárveitingar. Virðulegi forseti. Síðan eru þessi húsnæðismál algjörlega einn stór kapítuli út af fyrir sig og ég get ekki látið undir höfuð leggjast að nefna það hér því að mér finnst þetta alveg hreint með ólíkindum. Á sama tíma sitjum við í hv. fjárlaganefnd með mjög mikil vandamál í niðurskurði, eins og allir vita sem hér sitja, þeim hörmungum sem fylgja og erfiðu ákvörðunum. Það verður ekkert skorast undan því að taka þær en þá skulu starfsmenn heilbrigðisráðuneytisins vera með hugmyndir um að fara í útboð um útleigu á húsnæði. Það er álitið að 1.600 fermetra húsnæði þurfi og Framkvæmdasýslan fer í að bjóða það út, síðan kemur tilboð sem þýðir að það muni kosta 29 millj. kr. á ári að leigja þetta húsnæði sem er áætlað að dugi fyrir þessa stofnun sameinaða. Þá skulu samt vera uppi áform um það í heilbrigðisráðuneytinu að taka annað húsnæði þó að það hafi einhverja sögu, þ.e. Heilsuverndarstöðina við Barónsstíginn, sem er töluvert stærra en gert er ráð fyrir að þurfi með töluvert hærri leigu sem þýðir í stuttu máli að það er 41% hærra en tilboðið sem Framkvæmdasýslan mælti með. Ég bara spyr enn og aftur: Eru þessir tímar ekki liðnir, sérstaklega í ljósi þeirra aðstæðna sem við erum í núna? Menn geta haldið því fram að þetta hús hafi einhverja sögu en þá vil ég bara minna á það, virðulegi forseti, að við erum nú þegar hugsanlega að fara að loka einhverjum heilsugæslustöðvum eða hluta af spítölum sem eiga líka sína sögu. Það verður ekki bæði sleppt og haldið og ég verð að segja að mér finnst þetta bara bruðl. Ef þörf er fyrir 1.600 fermetra húsnæði á að fara að leigja 1.800 eða 1.850 fermetra hús sem er töluvert dýrara í leigu. Að menn skuli leyfa sér að hugsa svona á þessum tímum finnst mér alveg ótrúlegt. En ég þykist vita að hv. heilbrigðisnefnd muni fara mjög vel yfir þetta mál þannig að við lendum ekki í þessari vitleysu, að mínu viti. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði áðan og fannst það mjög gott. Hæstv. ráðherra sagði að ekki yrði gengið frá leigunni á húsnæðinu fyrr en búið væri að afgreiða málið frá þinginu. Það róaði mig dálítið, virðulegi forseti, vegna þess að við þekkjum dæmi um annað. Núna erum við að fara að afgreiða fjáraukalög og ég vonast til að Alþingi felli út tillögu sem þar er inni um að kaupa sendiherrabústað fyrir tæpan milljarð króna. Ég fagna sérstaklega því að hæstv. ráðherra skuli hafa komið þessu á framfæri. Síðan er eitt sem ég reikna fastlega með og trúi ekki öðru, að sá samningur sem verður gerður þegar húsnæðið verður tekið á leigu undir nýja stofnun verði ekki gerður með þeim aðferðum sem koma fram í þessu frumvarpi. Hann verður að vera uppsegjanlegur þannig að menn séu ekki bundnir af honum í tugi ára. Það er annað sem veldur mér áhyggjum. Nú er landlæknisembættið með leigusamning við einkaaðila og það eru 17 ár eftir af þeim samningi, 17 ár sem á eftir að borga leigu. Síðan er alveg ljóst, það er a.m.k. alveg klárt í mínum huga, að leigumarkaðurinn er mjög erfiður og það er ekki sem það sé mikil eftirspurn eftir atvinnuhúsnæði. Þó að það tækist að endurleigja kemur mjög skýrt fram í frumvarpinu að þá yrði það á töluvert lægri leigu en landlæknisembættið greiðir núna. Síðan kemur líka fram í þessu frumvarpi frá fjármálaráðuneytinu að þegar búið er að sameina stofnunina og ef embættið situr uppi með fyrrverandi samning til 17 ára - það situr klárlega uppi með hann, en hvort sem það getur endurleigt húsnæðið eða ekki er lágmarkið að reikna með að 2%, að lágmarki, af rekstrarfé nýrrar stofnunar fari í að borga upp þennan gamla leigusamning. Þetta er alveg hreint með ólíkindum, virðulegi forseti. Það er eitt sem menn þurfa að taka til rækilegrar endurskoðunar, það eru búin að vera allt of mikil lausatök á þessu í gegnum tíðina, menn leigja hér alls konar glerhallir og glæsihýsi á uppsprengdu verði með svona ákvæðum. Það er kominn tími til að stoppa það. Mig langar aðeins að gera hér að umtalsefni í lok ræðu minnar það sem menn gera athugasemdir við, svokallaðar sértekjur sem koma inn í sjóðinn. Ég tek heils hugar undir það. Mér finnst það mjög slæmt þó að menn marki tekjustofnana til viðkomandi stofnana eftir ákveðnum formum og eins eiga lögbundin framlög að fara í forvarnamál og þar fram eftir götunum. Einn helsti galli í fjársýslustjórnun ríkisins með framkvæmd fjárlaga er að þessar sértekjur og margar markaðar tekjur fara beint inn í stofnanirnar. Á ákveðnum tímapunkti bólgna stofnanirnar síðan út vegna þess að sértekjurnar aukast mikið og svo þegar yfirleitt þarf að draga saman seglin gengur það ekki eftir. Það gerir það líka að verkum að Alþingi hefur ekki nógu mikla yfirsýn yfir rekstur stofnananna. Ég tel mjög mikilvægt að Alþingi setji hverri stofnun alveg skýr markmið, hvað hún á að hafa út úr sértekjum í reksturinn burt séð frá því að menn lendi í einhverjum sveiflum, hvort sem þær eru upp eða niður. En því miður sýnir reynslan, og við höfum mörg dæmi um það, að þegar niðursveiflan kemur á sértekjunum er ekki sjálfgefið að dragi úr vexti stofnananna. Síðan taka sumar stofnanir að sér ákveðin verkefni með því að skapa sér enn þá frekari sértekjur til að geta látið stofnanirnar bólgna út og það kemur í bakið á ríkissjóði. Sumar stofnanir sem hafa sértekjur, og þær eru nokkrar þó að ég sé ekki að tala um þessar stofnanir hérna, eru núna á þessum erfiðu niðurskurðartímum að bólgna út. Þær hafa sértekjur langt umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum og fjáraukalögum. Og það eru dæmi um að á meðan við skerum niður velferðarþjónustuna, spítalana, eldri borgarana og öryrkjana, bólgna jafnvel út sumar stofnanir sem áttu að fá á sig skerðingar. Ein stofnun hefur bólgnað út um 15,4% á þessum niðurskurðartímum, akkúrat út af þessu sem fjármálaráðuneytið er að vara við. Það eru ekki þessar stofnanir svo ég ítreki það til að það fari ekki á milli mála en það eru sumar stofnanir og það eru dæmi um það að á meðan Alþingi og ríkisstjórn taka mjög erfiðar ákvarðanir um að skera niður á mjög viðkvæmum stöðum bólgna sumar stofnanir út á sama tíma og eru með 15,4% umfram það sem var gert ráð fyrir bæði í fjáraukalögum og fjárlögum á árinu 2009. Þetta er algjörlega óásættanlegt. Þessu verður að breyta og ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði hér, að hann óskaði eftir því að hv. heilbrigðisnefnd skoðaði þetta sérstaklega í umfjöllun um málið. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra. Eins og hann kom inn á í andsvari við mig áðan störfuðum við töluvert saman í fjárlaganefnd áður en hann varð ráðherra og við vorum svo sem algjörlega sammála um þessa hluti þar. Þessu verður að breyta en að öðru leyti, virðulegi forseti, mun ég fylgjast með því hvernig þetta þróast. Ég treysti að sjálfsögðu á það góða fólk sem starfar í hv. heilbrigðisnefnd.

Hæstv. forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur átt sér stað um þessa breytingu á lögum um Lýðheilsustöð og embætti landlæknis. Það hefur ýmislegt komið fram, það hafa verið gerðar ýmsar athugasemdir sem hv. heilbrigðisnefnd mun fjalla um. Meðal annars var í tengslum við umræðuna bent á að ný stofnun hefur auðvitað heilmikil verkefni fram undan. Heilsustefna sem var lögð fram á sínum tíma komst til tals og er mikilvægt að henni fylgt verði eftir. Ég hef áður í andsvari og viðræðum við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson vakið athygli á því að þeirri heilsustefnu hefur ekki verið hent út af borðinu í heilbrigðisráðuneytinu heldur fer hún í skoðun. Ég get líka vakið athygli hv. þingmanns á því að sumir þættir hennar hafa verið í framkvæmd og við höfum fylgt henni eftir, m.a.s. eftir að ég kom til starfa, sem eru heilsuátökin í framhaldsskólunum og HOFF-verkefnið. Þar er verið að gera gríðarlega spennandi hluti varðandi forvarnir og heilsu framhaldsskólanema. Bent hefur verið á að það geti verið einhver áhætta í því að eftirlit með forvarnastarfi sem á að fara fram hjá þessari stofnun geti stangast að einhverju leyti á við framkvæmdahlutverk hennar. Það er auðvitað ástæða til að vekja athygli á því að það gildir almennt um eftirlit að það þurfi að vera skýrir múrar á milli þannig að ekki vinni sömu aðilar í framkvæmdinni og eftirlitinu. Meðal annars þess vegna nefndi ég fyrr í ræðu að það væri mikilvægt að skoða hvort slík stofnun gæti tekið að sér víðtækara hlutverk um eftirlit til að við getum sundurgreint þetta eins og ég sagði áður í þeim þáttum sem núna eru í félags- og tryggingamálaráðuneytinu sem verður undir sameinuðu ráðuneyti frá og með áramótum. Það hefur líka komið fram áður að það er val þeirra sem sömdu frumvarpið og þeirrar nefndar sem vann í því í framhaldinu að ákveða að bíða með Lyfjastofnun og lyfjagreiðslunefndina. Það verður niðurstaða sem kemur út úr þeirri vinnu sem sett var í gang á þeim tíma og að sameina þessar tvær stofnanir fyrst. Varðandi húsnæðismálin er svo sem hægt að hafa mörg orð um þau. Ég þekki málið ekki alveg frá byrjun en það er eins með það, ég hef áður ítrekað að það er í sjálfu sér val heilbrigðisráðuneytisins eins og hér hefur áður komið fram og meðan ég hef fylgst með umræðunni hef ég séð yfirlýsingu frá fjármálaráðuneytinu þar sem menn fallast á að menn geti hugsanlega þurft að fara í dýrara húsnæði. Það er þó tekið skýrt fram að þá þurfi að mæta því með öðrum hætti, þ.e. með niðurskurði á rekstrinum, þannig að menn standi þá áætlun sem lögð er fram. Það kemur raunar skýrt fram í greinargerðinni með frumvarpinu að það verði einskiptiskostnaður við sameininguna, að sjálfsögðu, og það kemur líka skýrt fram í greinargerðinni að það er mjög mikilvægt að menn reyni að komast hjá því að leigja áfram húsnæðið á Austurströnd á Seltjarnarnesi þar sem leiguverðið var mjög hátt fyrir fermetrann, 2.124 kr., á sama tíma og tilboðið sem okkur finnst hátt í húsnæði sem hér er verið að tala um að taka á leigu, 1.850 kr. á fermetrann. Í umræðunni hefur líka komið fram mikilvægi þess að nýtt embætti geti gegnt því hlutverki að annast skráningar, mælingar og eftirlit, sem sagt fylgja tölfræði eftir, og þannig er jafnvel líka hægt að fylgjast með gæðum. Ein af ástæðunum fyrir því að menn eru að sameina þessar stofnanir er að menn geta þá nýtt sér öll samlegðaráhrif og fagþekkingu og sinnt þessum hlutum enn betur en gert er nú. Ég held að það sé mjög mikilvægt almennt í þjónustu á vegum ríkisins að menn hafi betri tölfræðilegar upplýsingar um það sem er að gerast og magn og gæði þeirrar þjónustu sem við erum að veita og um leið eftirlit með þeirri þjónustu sem veitt er af ríkinu. Í frumvarpinu er óskað eftir að menn skoði hvort hægt sé að vinna það vel og hratt að þessi nýja stofnun geti tekið til starfa um áramót. Ég treysti á að hv. heilbrigðisnefnd vinni vel að því verkefni og að samstaða náist í nefndinni þannig að þetta mál fái góðan framgang.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins leiðrétta hæstv. ráðherra. Ekki hefur verið fylgt eftir heilsustefnunni sem var mörkuð og kynnt með pompi og pragt í nóvember 2008. Það er rétt að HOFF-verkefnið var tilbúið og farið af stað áður en heilsustefnan kom til. Ef hæstv. ráðherra ætlar að taka heilsustefnuna upp og fylgja henni eftir eru mikil verkefni þar sem þarf að vinna að. Ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það og treysti því að hann geri það. Hann hefur haft orð um það og ef hann vill bæta í hana á hann bara að gera það. Því miður hefur norræna velferðarstjórnin ekki sinnt því og fyrirrennarar hans, hæstv. ráðherrar úr Vinstri grænum, hafa ekki sýnt þessu sjáanlegan áhuga. Við þurfum líka betri rök fyrir því af hverju lyfjastofnanir og sóttvarnalæknir eru ekki í þessu. Stefán Ólafsson prófessor var einhverra hluta vegna fenginn í þetta sérverkefni og það hlýtur eitthvað að liggja eftir eftir þá vinnu sem við getum unnið úr því að við þurfum að fara faglega yfir þetta eins og nefnt hefur verið. Í húsnæðiskostnaðinum erum við að tala um að það muni heilum 30 millj. kr. á því að fara þá leið sem heilbrigðisráðuneytið hefur lagt til að verði gert, og þá er miðað við hagstæðustu tilboð, 30 millj. kr. á ári. Þá erum við ekki farin að skoða hvert tapið er á því að greiða áfram þá háu leigu sem landlæknisembættið greiðir. Eins og ég nefndi áður er sérstakt rannsóknarefni að skoða hvernig sá samningur hefur verið gerður. Það er annað mál, það er langt síðan hann var gerður og það verður fróðlegt að vita til hve langs tíma hann var. Mér sýnist á öllu að hann hafi í það minnsta verið til 30 ára án uppsagnarheimilda og það er mjög sérstakt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar. Í frumvarpinu er lagt til að gildistökuákvæði, um það að Sjúkratryggingar Íslands annist gerð samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili, verði frestað um þrjú ár, eða til 1. janúar 2014. Samkvæmt IV. kafla laga nr. 112/2008, um sjúkratryggingar, sem tóku gildi 1. október 2008, skulu Sjúkratryggingar Íslands annast samningsgerð um heilbrigðisþjónustu, þar á meðal samninga við heilbrigðisstofnanir, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einstaklinga. Samningagerðin var áður á hendi samninganefndar heilbrigðisráðherra og heilbrigðisráðuneytisins en að því er varðar samningagerð við heilbrigðisstofnanir var um nýmæli að ræða. Samkvæmt gildistökuákvæði í 56. gr. laganna skyldi stofnunin taka við samningsgerðinni í áföngum. Sá hluti samningagerðar sem samninganefnd ráðherra annaðist fluttist til stofnunarinnar við gildistöku laganna 1. október 2008. Hluti samningagerðar, sem var á hendi ráðuneytisins, fluttist til stofnunarinnar 1. júlí 2009. Loks var gert ráð fyrir að Sjúkratryggingar Íslands tækju eigi síðar en 1. janúar 2010 við samningsgerð við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili. Var því síðasttalda frestað um eitt ár eða til 1. janúar 2011, með lögum nr. 121/2009. Heilbrigðisráðuneytið hefur gert fjölda þjónustusamninga um heilbrigðisþjónustu við ýmsa aðila, svo sem líknarfélög, sjálfseignarstofnanir og einkaaðila og hefur flutningur þeirra til Sjúkratrygginga Íslands tekið mun meiri tíma en ætlað var. Enn fremur krefst samningagerð við heilbrigðisstofnanir mikils undirbúnings sem ekki hefur komist á skrið enda hefur stofnunin vegna efnahagshrunsins ekki fengið þær fjárveitingar sem nauðsynlegar eru til að hún geti sinnt að fullu því hlutverki sem henni var ætlað samkvæmt IV. kafla laga um sjúkratryggingar. Því er lagt til að gildistökuákvæði um að gerð samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili flytjist til Sjúkratryggingastofnunar, að þessum kafla verði frestað um þrjú ár eða til 1. janúar 2014. Af því leiðir að framlengja þarf heimildarákvæði til bráðabirgða IV til ákvörðunar á daggjöldum vegna hjúkrunarrýma með reglugerð. Fyrirhugað er á tímabilinu að taka lög um sjúkratryggingar til endurskoðunar með hliðsjón af þeim miklu breytingum sem orðið hafa frá því að lögin tóku gildi. Í mati fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á kostnaðaráhrifum frumvarpsins kemur fram að verði frumvarpið óbreytt að lögum verði ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið er frestun lokaáfanga á flutningi samningsgerðar til Sjúkratrygginga Íslands eina breytingin sem felst í frumvarpinu. Ég hef nú gert grein fyrir ástæðum frestunarinnar. Ég legg áherslu á það sem hér er lagt til, að ákvæði sem annars tekur gildi 1. janúar 2011 verði frestað um þrjú ár, það ákvæði er nauðsynlegt þannig að frumvarpið verði að lögum nú á haustþinginu af því að, eins og ég segi, gildistakan var 1. janúar 2011. Leyfi ég mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vildi af þessu tilefni spyrja hæstv. ráðherra um áherslur hans hvað þetta varðar. Hér er gert ráð fyrir því að fresta gildistökunni um hvorki meira né minna en þrjú ár. Við störfuðum saman í ríkisstjórn sem var með ákveðnar áherslur og mikill samhljómur var á milli flokkanna í þeim málaflokki, þ.e. Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Í stuttu máli vorum við sammála um að leggja ætti aukna áherslu á stefnumótun sem svo sannarlega vantaði í heilbrigðisráðuneytið en setja að norrænni fyrirmynd upp Sjúkratryggingar Íslands þar sem sett var á einn stað sérfræðiþekking og samningar við heilbrigðisstofnanir. Samningarnir voru áður hjá sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar í heilbrigðisráðuneytinu og sömuleiðis hjá samninganefnd heilbrigðisráðherra en hugmyndin var sú með stofnun Sjúkratrygginga Íslands að þeir tækju smátt og smátt þennan þátt yfir og legðu sérstaka áherslu á kostnaðargreiningu og annað slíkt. Af hverju kostnaðargreiningu? Það er til þess, nákvæmlega eins og núna, þegar við erum að reyna að leita allra leiða til að halda uppi þjónustu með sem hagkvæmustum hætti, að við vitum hvar er hagkvæmast fyrir okkur að nýta skattpeningana - hvar fáum við mesta þjónustu? Það liggur fyrir og er öllum ljóst sem fylgst hafa með umræðum um heilbrigðismál í tengslum við þessi fjárlög að undirbúningurinn fyrir þessi fjárlög hefur verið í lamasessi. Það er alveg ljóst að þegar menn sömdu fjárlög var það ekki í neinni samvinnu eða samráði við aðila og því síður voru hlutir kostnaðargreindir og tvö síðustu ár hafa ekkert verið nýtt í undirbúning hvað það varðar. Spurning mín er því þessi og hún skiptir máli: Hverjar eru áherslur hæstv. ráðherra hvað varðar Sjúkratryggingar Íslands? Vill hann að áfram verði stefnt að þeim markmiðum sem var lagt upp með á sínum tíma, með 

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég vann að því á sínum tíma með hæstv. heilbrigðisráðherra þess tíma, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að setja af stað Sjúkratryggingar Íslands. Því miður hefur margt af því sem þar var lagt upp með alls ekki gengið eftir. Margt af því sem menn höfðu hugsað sér á árinu 2007, þegar lagt var af stað, m.a. með kostnaðargreiningu læknisverka, hefur ekki gengið eftir sem skyldi. Ég hef því óskað eftir því og hef verið að undirbúa að við förum yfir þetta að nýju, skoðum og endurmetum hversu umfangsmikil starfsemi slíkrar stofnunar geti verið eða hvort ástæða er til að sameina hana að nýju Tryggingastofnun ríkisins. Ég held að það sé ástæða til að við förum vel yfir það miðað við nýjar aðstæður þó að engar ákvarðanir hafi verið teknar hvað það varðar. Þeir meginþættir sem lagt var upp með sem áttu að vera til viðbótar og lagfæringar - okkur hefur ekki tekist að láta þá ganga eftir og þess vegna er þetta frumvarp m.a. flutt hér. Það má ekki rugla því við það að ég held að það hafi aldrei verið ætlun okkar að Sjúkratryggingar Íslands mundu gera drög að áætlunum varðandi fjárlög, þar þarf auðvitað að líta til fleiri þátta. Eftir sem áður er það rétt að það átti að reyna að meta kostnað af einstökum verkum og stýra þannig þjónustunni inn á þau svæði sem hagkvæmust væru hverju sinni, að búa til örlitla samkeppni inn á þessa markaði. Það hefur engan veginn gengið eftir þannig að ástæða og tilefni er til að endurskoða þau markmið miðað við reynsluna og miðað við það hversu mikið við treystum okkur til að láta í þennan útgjaldalið.

Virðulegi forseti. Ég hef mjög miklar áhyggjur eftir að hafa hlustað á þetta stutta andsvar hæstv. ráðherra, og ég þakka honum fyrir hreinskilnina. Hér komu fram hugmyndir um að sameina Tryggingastofnun og Sjúkratryggingar Íslands sem er án nokkurs vafa stórt skref aftur á bak, jafnstórt skref aftur á bak og að sameina ráðuneytin. Það var þannig að við litum sérstaklega til vina okkar í Svíþjóð, skoðuðum hvernig þeir hefðu farið að, bæði til að læra af mistökum þeirra og líka af því sem gengið hefði vel. Þar eru þeir með sambærilegar stofnanir sem kostnaðargreina og eru það tæki sem löggjafinn notar til að vinna fjárlagagerðina betur. Þetta snýst ekki bara um samkeppni, alla jafna gilda önnur lögmál um heilbrigðisþjónustu en um hefðbundna markaði. Menn hafa hins vegar farið miklu dýpra í það að semja um einstaka læknisverk á grundvelli kostnaðargreiningar við heilbrigðisstofnanir. Ég veit að eftir að sú ríkisstjórn sem við studdum báðir fór frá hafa þær áherslur breyst. Eina stofnunin sem hefur verið með kostnaðargreiningu í íslenskri heilbrigðisþjónustu er Landspítalinn - sem betur, enda sjáum við árangurinn þar í rekstrinum varðandi fagleg vinnubrögð. Það er eina stofnunin sem hefur verið að vinna að því. Það að sameina Sjúkratryggingar Íslands og Tryggingastofnun bara eitt og sér en hafa ekki aðra sýn en hér kemur fram hvað varðar fjárlagavinnu - því að í rauninni gengur þetta út á fjárlagavinnu beint og óbeint, gengur bara út á það eitt að reyna að fá sem mest fyrir þá fjármuni sem skattgreiðendur hafa - veldur mér áhyggjum. Ég hvet hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur var einmitt að lýsa því yfir að hann ætlaði að skoða málið betur þannig að við getum verið sammála um að ástæða sé til þess. Ég var ekki með yfirlýsingar um að það ætti að sameina Sjúkratryggingar Íslands og Tryggingastofnun ríkisins en aftur á móti tel ég ástæðu til að vega og meta aftur hvort við náum ekki þeim markmiðum sem sett voru í upphafi með öðrum hætti, eins og reynslan hefur sýnt að gekk eftir. Það er forvitnilegt í sjálfu sér að þetta var sett af stað árið 2007. Þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hætti í ríkisstjórn var framvæmdin ekki komið mjög langt á veg. Það sem lagt var upp með hefur ekki gengið eftir hverju sem um er að kenna, ég ætla ekki að fara að útlista það hér. Það þýðir að meta þarf þetta að nýju, hvernig við eigum að fara út í þessa vinnu. Á Landspítalanum hefur kostnaðargreiningin gengið eftir, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, og þarf að vinnast betur og víðar. En það þýðir ekki að hafa þurfi heila stofnun sem heldur utan um þetta, ekki nauðsynlega. Það getur vel verið að það sé réttasta og besta leiðin. Við þurfum að fara yfir þetta að nýju, endurmeta með tilliti til þeirra markmiða sem sett voru í upphafi, með tilliti til árangurs sem hefur náðst og í ljósi nýrra tækifæra sem fylgja sameiningu ráðuneytanna þar sem saman koma heilbrigðismálaráðuneytið og félags- og tryggingamálaráðuneytið sem fara með þessa tvo málaflokka. Felast í því einhver ný tækifæri? Það er það sem við þurfum að líta til. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að við þurfum að líta til Norðurlandanna og reynslunnar þaðan, um það hvernig þetta hefur gengið eftir þar, hvort menn hafi fylgt þessu eftir þar. Við skulum heldur ekki gleyma því að í því umhverfi sem við vorum árið 2007, með 80 milljarða í afgang á fjárlögum vegna bóluhagkerfisins á þeim tíma, yfir í það að vera hér með gríðarlegan halla, þá verðum við að meta hvað við ráðum við í sambandi við kostnað og hvert við ráðstöfum þeim peningum sem við höfum í heilbrigðisþjónustuna, hvort það er inn í stjórnkerfið 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði nú ekki að ræða mikið um þetta mál en mér rennur blóðið til skyldunnar eftir andsvar hæstv. ráðherra. Þótt svolítið sé liðið á kvöld þá gefast okkur ekki önnur tækifæri til að ræða þessi mál en núna, mörg mál eru uppi og það skiptir afskaplega miklu að við ræðum stefnu í heilbrigðismálum. Ég vek athygli á ummælum og yfirlýsingum Ríkisendurskoðunar um gerð fjárlaga. Þar kemur skýrt fram að stefnumótun er á hendi ráðherra og hvað Sjúkratryggingar Íslands varðar var sérstaklega sett ofan í við síðasta hæstv. heilbrigðisráðherra. Pólitísk stefnumótun var ekki til staðar og ætlast var til að Sjúkratryggingar Íslands tæki ákvarðanir sem stofnunin hafði ekki heimild til og gat ekki tekið. Það er fullkominn misskilningur, virðulegi forseti, að Sjúkratryggingar Íslands hafi verið eitthvert 2007-fyrirbæri sem var fyrst og fremst sett á laggirnar vegna þess að það voru til svo miklir peningar. Menn voru að hugsa til framtíðar. Þannig var það. Það skiptir engu máli hvort til séu litlir eða miklir peninga, enginn heilbrigðisráðherra á nokkrum tímapunkti mun segja: Ég er búinn að fá allt það sem ég þarf. Það er endalaust hægt að gera betur í heilbrigðismálum. Sjúkratryggingar Íslands voru settar á laggirnar til að hafa á einum stað alla þá þekkingu sem til staðar var til að kaupa eða semja um heilbrigðisþjónustu. Af hverju? Þótt við tölum afskaplega vel um Landspítalann af því að hann hefur náð gríðarlega miklum árangri, sérstaklega eftir að hann komst undir faglega og fjárhagslega stjórn, þá er staðan mjög ójöfn þegar kemur að því að semja um heilbrigðisþjónustu og semja um fjárlög vegna þess að sérfræðiþekkingin er almennt hjá stofnununum en ekki hjá þeim aðilum sem semja við stofnanirnar. Þess vegna settu menn Sjúkratryggingarnar á laggirnar og samninganefnd heilbrigðisráðherra, aðilana sem sömdu um þetta í ráðuneytinu og sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar Íslands að erlendri fyrirmynd til að vera alvörumótvægi við þá sem samið var við. Þessi hugmyndafræði kom beint fram í sparnaði, t.d. varðandi augnsteinaaðgerðir. Ef ég man rétt bauðst Landspítalinn til að gera hverja aðgerð á 210 þús. kr. en samið var um 75 þús. kr. á nokkrum stöðum annars staðar eftir útboð. Það var gert til að við gætum fengið meira fyrir minna þrátt fyrir að miklu meiri fjármunir væru þá í gangi en núna. Ég fer yfir þetta hér, virðulegi forseti, vegna þess að við þurfum á þessari hugsun að halda nú sem aldrei fyrr. Ég brýni hæstv. ráðherra og hv. þingmenn í meiri hlutanum til að skoða þessi mál og skoða sérstaklega reynslu Svía sem menn líta oft til. Við gerðum það svo sannarlega, bæði af því að þeir hafa náð árangri hvað þetta varðar og þeir höfðu líka einstaklega góðan aðgang að færu heilbrigðisstarfsfólki, stjórnendum, m.a. Íslendingi, í fremstu röð. Þótt ég hafi eingöngu átt gott samstarf við hæstv. heilbrigðisráðherra og vona að svo verði áfram og treysti því að hann sé sanngjarn maður sem fari málefnalega og vel yfir hlutina, þá hef ég áhyggjur af þeim tón sem var sleginn í ræðu hans. Ég hvet hann til að skoða forsendurnar sem lágu þarna að baki, til hvers var farið í þetta verkefni. Það var ekki gert vegna þess að menn áttu svo rosalega mikið af peningum og vissu ekkert hvað þeir áttu að gera við þá. Það er fullkominn misskilningur. Menn gerðu þetta til að nýta fjármunina betur. Í heilbrigðisþjónustu á Íslandi og í öllum öðrum löndum nýta menn peningana best þegar þeir hafa þekkingu til þess. Við stígum mörg skref aftur á bak ef við förum í sama horfið og áður, það er ekki nokkur einasti vafi á því. Menn mega ekki blindast af þeirri pólitísku áherslu og pólitísku heift sem var hjá tveim síðustu hæstv. heilbrigðisráðherrum og kom m.a. fram í samskiptum við Sjúkratryggingar Íslands. Ég ætla ekki að rifja það hér upp þegar hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra ætlaði að losa sig við forstjóra Sjúkratrygginganna, hann sýndi einstaklega mikla samviskusemi og dugnað í starfi. Það var svartur blettur á sögu framkvæmdarvaldsins og slíka hluti megum við ekki láta gerast aftur. Aðalatriðið er að fara vel yfir hvað gert hefur verið annars staðar og af hverju menn fóru í þessa vegferð. Og svo því sé til haga haldið, þá hafði Samfylkingin þessa stefnu, að það minnsta í orði og ég trúi líka í verki og síðast þegar ég vissi hafði hún hana enn þá. Ég trúi ekki öðru en að hún byggist á því að menn skoði málin vel.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina spurningu til hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar í framhaldi af ræðu hans. Honum varð tíðrætt í ræðu sinni um mikilvægi kostnaðargreiningar og mikilvægi þess að aðgerðir og heilbrigðisþjónusta almennt væri kostnaðargreind. Mig langar að spyrja hann hvort ekki sé hægt að kostnaðargreina og fara í slíkt á spítölunum nú þegar, eins og raunar hefur verið gert á Landspítalanum, án þess að það komi því eitthvað við hvort við frestum ákvæðum frumvarpsins sem hér er um að tala. Það er í sjálfu sér bara af hinu góða að menn reyni að gera sér grein fyrir kostnaði en kostnaðargreining getur auðvitað farið fram án þess að við förum hina leiðina. Við getum í sjálfu sér hugsað okkur að sameina eða reka aftur saman Tryggingastofnun og Sjúkratryggingastofnun, jafnvel þótt við gerum kostnaðargreiningar. Það hefur ekkert með það að gera og hefur í rauninni ekkert sérstaklega mikið með pólitíska sýn að gera. Þetta er bara spurning um fjármálin. Síðan er annað sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni sem er kannski vert að benda á, það er dæmið um augnaðgerðirnar. Augnaðgerðir, sérstaklega þær augnaðgerðir sem hv. þingmaður kom inn á, eru aðgerðir sem eru nánast hvergi í heiminum gerðar á spítölum. Þær eru nánast allar gerðar úti í bæ. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir einhverju sjálfkrafa áframhaldi, það verður ekki hægt að gera þetta í fleiri aðgerðaflokkum nema þá kannski í undantekningartilfellum. Þetta verður varla almenna reglan, a.m.k. ekki á meðan við rekum almannaheilbrigðiskerfi.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni. Ég hvet hann til að gera það áfram og nýta þá þekkingu sem hann hefur til að miðla til flokksmanna sinna. Ég notaði augnsteinaaðgerðir sem dæmi, við getum farið yfir margt sem snýr að hinum einstöku aðgerðum. Ég notaði þær sem dæmi um að menn sömdu út frá forsendum verðs. Það er mjög stutt síðan þetta var gert með þessum hætti. Sem ráðherra færði ég verkefni miskunnarlaust inn á opinbera spítala frá einkaaðilum ef það var hagstæðara. Fyrir mér var þetta bara mjög einfalt - að fá sem mest fyrir skattgreiðendurna og þá sem þurftu á þjónustunni að halda. Það er fullkomlega séríslenskt að spítali sé fremstur í röð hvað varðar kostnaðargreiningu. Þegar maður talaði við kollega sína í öðrum löndum var það alla jafna þannig að stofnun eins og Sjúkratryggingar hafði forgöngu um kostnaðargreiningu og ýtti á að stofnanir eins og þeirra landspítali færu í kostnaðargreiningu. Sem betur fer hefur Landspítalinn farið í kostnaðargreiningu almennt og það hefur nýst þeim vel eftir því sem ég best veit, og þykist nú vita, bæði í faglegri og fjárhagslegri stjórnun. Þetta er tilkomið vegna þess að þeir aðilar sem fóru með skattféð vildu fá sem mest fyrir það, líka í öðrum kerfum. Þeir fóru fram á kostnaðargreiningu og ýttu á um það. Hér á Íslandi hefur Landspítalinn án nokkurs vafa verið í algjörri forustu hvað þetta varðar. Þetta snýst víst um pólitíska sýn, í það minnsta hér á Íslandi. Þess vegna hvet ég hv. þingmann til að miðla af reynslu sinni og kenna sínu fólki í Vinstri grænum. Ég vildi svo gjarnan að þetta væri ekki pólitískt deilumál en 

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Mig langar í framhaldi af þessu að beina því til hv. þingmanns hvort hann hafi engar áhyggjur af því, þ.e. þegar um er að ræða að skapa hagsmuni í heilbrigðisþjónustufyrirtækjum úti í bæ, að smátt og smátt skapist svo miklir hagsmunir í því kerfi með vaxandi fjárfestingum o.s.frv. að það éti smátt og smátt undan almannaheilbrigðiskerfinu. Að mínu mati er raunveruleg hætta á því vegna þess að við erum að tala um tiltölulega lítið heilbrigðiskerfi þar sem í rauninni geta aldrei verið mjög margir aðilar á markaði. Við skulum athuga að til að mynda Danir meta það svo að heilbrigðiskerfi þeirra, sem telur eitthvað á sjöttu milljón manna, sé varla bært til að standa undir einhvers konar samkeppnismarkaði. Í þessu sambandi má benda á að á sínum tíma þegar heilbrigðislögin sem nú eru í gildi voru samin, voru m.a. fengnir til ráðgjafar þar um, sérfræðingar Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Ef ég man rétt var einn af núverandi þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í forsvari fyrir stofnunina á þeim tíma. Á fundum með nefndinni sem samdi lögin á þeim tíma kom fram hjá sérfræðingum Hagfræðistofnunar að lögmál markaðarins og lögmál samkeppni giltu í rauninni ekki á markaði eins og heilbrigðismarkaði og allra síst á markaði eins litlum og þeim íslenska.

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei haldið því fram að lögmál markaðarins giltu í heilbrigðisþjónustunni. Ég held að þau geri það ekki, þar gilda allt aðrar forsendur. Við getum nýtt ákveðna kosti sem við notum í markaðskerfinu. Ég held að við þurfum að rífa okkur upp úr þessum andstæðum, einkarekstur - opinber rekstur. Kostnaðargreining snýst ekki um að færa hlutina til einkaaðila, það er ekki markmiðið. Ef hagkvæmara er að vera með þá hjá opinberum aðilum þá eru þeir færðir þangað. Þar sem ég þekki best til, í Svíþjóð, t.d. hjá Karolinska sjúkrahúsinu byrjuðu menn að hafa þetta allt afkastatengt. Þá jukust afköstin upp úr öllu valdi en kostnaðurinn líka. Þá breyttu menn þessu þannig að nokkurn veginn helmingurinn af fjárframlögum til Karolinska eru föst framlög þar sem samið er um ákveðna hluti. Síðan er samið um afkastatengda hluti. Þetta eru heljarinnar samningaviðræður. Það er Íslendingur sem stýrir þessum stærsta spítala Norðurlandanna. Hann semur við sjúkratryggingadeildina í léni sínu. Ef það var hins vegar hagkvæmt fyrir hann, þ.e. forstjóra spítalans, þá samdi hann við aðra aðila um ákveðinn hluta aðgerðanna. Þetta er nokkuð sem hann fór yfir með okkur og þáverandi heilbrigðisnefnd. Menn þurfa að rífa sig upp úr því að halda að þetta snúist um að menn haldi annaðhvort með einkarekstri eða opinberum rekstri í heilbrigðisþjónustu á sama hátt og menn halda með Val eða KR. Þetta er ekki þannig. Einn þriðji af heilbrigðisþjónustunni er einkarekinn á Íslandi og ég veit ekki betur en að menn sinni almennt bara mjög góðu starfi þar. Það má hins vegar semja öðruvísi við aðila í einkarekstri, það er mín skoðun. Að þessu þarf að vinna. Núna er fyrirkomulagið þannig ekkert ósvipað því í rauninni og ef samgönguráðherra mundi semja við alla verktaka um vegagerð og þeir sætu allir á móti honum og hann mundi semja um einingaverð á malbiki.