Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef leyft mér, ásamt hv. þm. Borgf., að bera fram brtt. við þetta frv. á þskj. 754. Þessar brtt. eru tvær, við 7. gr. og við 21. gr. Í 7. gr., sem er í þeim kafla, sem fjallar um fasteignatryggingar, er svo ákveðið, að ef iðgjöld, sem greidd eru, nægi ekki til að greiða fullar bætur, þá skuli bætur greiddar úr ríkissjóði eftir því, sem fé verður til þess veitt í fjárlögum. Við hv. þm, Borgf. leggjum til, að þetta ákvæði um, að bætur skuli greiddar úr ríkissjóði, verði fellt niður og að fyrst um sinn a. m. k. verði ekki önnur ákvæði um þetta í 1. en þau, að tryggingarnar standi straum af sér sjálfar, þ. e. a. s. að þau 10%, sem ætlazt er til, að greidd séu í Ófriðartrygginguna, standi straum af tryggingunni, og ef þau nægja ekki, þá verði bæturnar lækkaðar hlutfallslega. Okkur finnst það óvarlegt og ekki ástæða til þess á þessu stigi að gera ríkissjóð að baktryggingu þessara bóta á þann hátt, sem gert er í frv. Brtt. við 21. gr. er sama efnis, en 21. gr. er í þeim kafla frv., sem fjallar um lausafjártryggingar. Það er gert ráð fyrir á sama hátt, að ríkissjóður standi á bak við, ef iðgjöldin nægja ekki, en við leggjum til, að þetta sé sömuleiðis fellt niður, en í staðinn komi, að ef iðgjöldin nægi ekki, þá skuli bæturnar lækka hlutfallslega. Mér hefur verið tjáð, að á Norðurlöndum, þar sem sett hafa verið 1. um ófriðartryggingar, hafi hvergi verið gert ráð fyrir slíkum baktryggingum, sem þarna er gert ráð fyrir. Hef ég þetta frá mönnum, sem ég tel ástæðu til að taka trúanlega um þessi efni. Enn fremur hefur mér verið - tjáð, að af þeim 4 mönnum, sem undirbjuggu frv., en það voru allt hagfræðingar og tryggingarfræðingar, þá hafi tveir verið þeirrar skoðunar, að þetta ætti ekki að vera í frv. Ég veit ekki, hvort skoðun hæstv. ráðh. hefur ráðið úrslitum um það, að álit hinna tveggja hagfræðinganna var tekið upp í frv. Það er ástæða til að taka það fram, að jafnvel þó að menn hugsi sér, að það geti komið til mála, að ríkissjóður taki einhvern beinan þátt í slíku tjóni sem þessu, þá virðist það ástæðulaust að ákveða nokkuð um það að svo stöddu. Það er nógur tíminn að gera það, þegar þar að kemur, sem vonandi verður aldrei. Hins vegar er of óvarlegt að setja slik ákvæði nú.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þessara till. við 2. umr. og hef í sjálfu sér litlu við það að bæta. Ég er mótfallinn þeim, þó ég hins vegar telji þær ekki skipta svo miklu máli, að þó þær væru samþ., þá væri frv, þar með eyðilagt. Ég hafði skilið álit sérfræðinganna á þann veg, að rétt væri að hafa þetta eins og það er í frv., en það má vel vera, að það sé rétt hjá hv. þm. N.-Þ., að einhverjir sérfræðinganna hafi verið á annarri skoðun um þetta. Það atvikaðist svo, að einn af þeim 3 sérfræðingum, sem unnu að undirbúningi málsins, veiktist meðan á undirbúningnum stóð, og var annar sérfræðingur kvaddur til í hans stað. Sérfræðingarnir urðu þannig 4, sem að lokum störfuðu að undirbúningi málsins. Og það má vel vera, að tveir af þeim hafi verið því andvígir að setja þetta ákvæði í frv. Ég tel, að ef hér kemur til einhvers slíks tjóns, þá sé eðlilegast, að ríkissjóður rísi undir því að svo miklu leyti, sem hans geta leyfir. Slíkt tjón væri ekki aðeins tjón þess einstaklings, sem fyrir því yrði, heldur tjón alþjóðar, og það er þess vegna. réttlátt, að alþjóð bæti það eftir getu. Sá, sem verður fyrir slíku tjóni, verður fyrir því sem Íslendingur, vegna þess að Ísland hefur dregizt inn í hernaðaraðgerðirnar, þannig, að það hefur þessar afleiðingar. Ég tel af þessum ástæðum grundvöll frv. réttlátan eins og hann er og er því andvígur þessum brtt.



Ég get út af fyrir sig verið ánægður með undirtektir hæstv. atvmrh., því að mér skilst á honum, að jafnvel þó hann væri brtt. okkar frekar andvígur, þá teldi hann ekki, að það skipti neinu höfuðmáli um 1., þó hún yrði samþ. Og ég vil þess vegna vænta þess, að það verði niðurstaðan og að við förum sömu leið í þessu efni og aðrar þjóðir, sem við höfum fregnir af, hafa farið. Það er oft hyggilegt að notfæra sér reynslu annarra þjóða, og virðist það einnig eiga við um þetta mál. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. tók fram, að slíkt tjón, sem hér kynni að verða af völdum ófriðarins, er tjón allrar þjóðarinnar. En það, sem um er að ræða, er þá aðeins það, hvers þjóðin verður megnug, hvað hún getur bætt og á hvern hátt sýnist gerlegt að gera það. En eins og ég tók fram, stendur það opið á sínum tíma að ákveða bæturnar, ef mönnum þá virtist það tiltækilegt eftir öllum aðstæðum.

* Flm. (Jóhann G. Möller) : Ég gat þess í nál. allshn. þessarar d. um frv. til 1. um ófriðartryggingar, að ég teldi það nokkurn ágalla á því, að það gerði ekki ráð fyrir persónutryggingum vegna ófriðarins. Ég hafði hugsað mér að flytja brtt. við þetta frv. en eins og hv. þm. vita, er með þessum l., sem afgr. eru út úr d. í dag, svo ákveðið, að allar fasteignir og vörubirgðir eru tryggðar sameiginlega með skatti á alla landsmenn. Það eru allar fasteignir tryggðar, hversu nauðsynlegar eða ónauðsynlegar sem þær eru, og það eru allir lausafjármunir landsmanna, hversu lítils virði, sem þeir kunna að vera, og allar vörubirgðir tryggðar með þessum l. En það, sem ekki er tryggt, það er það, sem að mínu viti er dýrmætast af öllu, það eru mannslífin sjálf. Ég sé við nánari athugun, að það var ekki eðlilegt, að persónutryggingar yrðu felldar inn í frv. um ófriðartryggingar, vegna þess að það mál er annars eðlis, en engu að síður furðar mig á því, að ríkisstj. skuli ekki hafa látið undirbúa frv. um persónutryggingar. Það liggur í augum uppi, að það hlyti að vera mikil fróun þeim, sem efnalitlir eru og mikillar hjálpar þurfa, ef illa til tækist, ef þeir gætu átt þess von að fá nokkrar bætur til handa sínum, þar sem allir legðu eitthvað fram. Ég held, að sú hlið málsins sé þess eðlis, að það sé óþarft að fara um hana fleiri orðum. Við höfum á. Alþ. gengið frá 1. um, að sjómenn skuli líftryggðir mjög sæmilega vegna ófriðarins. Það er talið, að hættan á sjónum sé meiri en á landi. Það er ekkert nema gott um það að segja, að sjómenn eru tryggðir, en hitt liggur þá jafnframt fyrir, að svipuðum tryggingum verði komið á fót fyrir þá, sem í landi eru, því það virðist augljóst, þegar þær hernaðaraðgerðir eru athugaðar, sem hér fara fram, að hættan á, að hér verði líftjón, magnast með degi hverjum. Það væri þess vegna í fullu samræmi við það, sem gert hefur verið til þess að tryggja sjómennina, að hér væri komið á sameiginlegri persónutryggingu landsmanna vegna ófriðarins, sem miðaðist við það, að menn færust á þurru landi af völdum ófriðarins. Ég býst við, að einhverjum kunni að detta í hug, að þessi áhætta sé svo mikil, að það verði okkur ofviða, en ef við lítum á mannfall annarra þjóða af völdum loftárása, t. d. Englendinga, sem hafa átt við geigvænlegar loftárásir að búa, þá sjáum við, að miðað við smæð okkar þjóðar, þá yrði þetta mannfall tiltölulega lítið. Ég ætla, að ef miðað væri við mannfjöldann, þá hefðum við misst innan við 100 manns. En vitanlega getum við ekki gert okkur í hugarlund, að ef til loftárása skyldi koma hér, þá yrðu þær svo magnaðar sem þær hafa orðið á sjálft England. Þess vegna er ekki rétt að miða við hlutfallstöluna þarna á milli. Okkar tala yrði sennilega miklu lægri. Þar af leiðandi yrði áhættan miklu minni. Ég hef við nánari athugun komizt að raun um, að heppilegast muni vera, að ríkisstj. undirbúi þetta mál, og ég hygg, að það mundi ekki mælast illa fyrir, þó ríkisstj. setti bráðabirgðalög um þetta, og ég tel í rauninni engan vansa fyrir Alþ. að gefa henni óbeinlínis það vald, þó það sé sitjandi þegar þetta mál kemur fram. Það eru mörg atriði, sem þarf að athuga í þessu sambandi, t. d. um, hvort sú trygging, sem hér er um að ræða, ætti að vera almenn skyldutrygging eða hvort ætti að gefa einstaklingum kost á að tryggja sig fyrir tiltölulega lágt gjald og með auðveldara móti en í venjulegum líftryggingarfélögum. Þá er það líka athugunarvert í þessu sambandi, hversu víðtækar tryggingarnar ættu að vera, hvort þær ættu að ná til hvers manns eða hvort ætti að binda þær eingöngu við þá, sem eru framfærendur annarra eða fyrirvinnendur á einhvern hátt. Einnig þarf að athuga, hversu há sú upphæð eigi að vera, sem tryggt er fyrir, og er tiltölulega auðvelt að komast að því, með því að rannsaka líftryggingarupphæðir hjá líftryggingarfélögum hér ú landi. Enn er líka spursmál, hver á að annast þessa tryggingu, hvort ríkið sjálft eigi að leggja eitthvað af mörkum til hennar, eða að hægt verði að ná samkomulagi um samstarf við þau líftryggingarfélög, sem nú starfa hér á landi. Ég skal geta þess, það ég hef átt tal við forstjóra Sjóvátryggingarfél. Ísl., og mér skildist, að ekki væri óhugsandi, að til samkomulags gæti dregið milli ríkisstj. og félagsins með því móti, að ríkissjóður yrði nokkurs konar endurtryggjandi eða bakhjarl, sem nú á sér stað um líftryggingu fyrir sjómenn. Annars hafa líftryggingarfélögin hér í bænum ekki álitið þessa hættu mjög mikla og hafa látið líftryggingarskírteini gilda líka um líftjón af völdum ófriðarins. Þess vegna ætti frekar að nást samkomulag um þessa hluti, og yrði þá hægt að komast hjá mörgum örðugleikum, og mundi það létta mjög undir framkvæmd málsins í heild. Svo er enn eitt atriði í þessu sambandi, og það er, hvernig eigi að leggja iðgjöldin á og hvað þau eigi að vera mikil, og mér fyndist eðlilegast, að lagður yrði nefskattur á alla borgara landsins. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að þessi trygging kæmist ekki til framkvæmda, fyrr en tjónið er skeð, líkt og á sér stað með þær ófriðartryggingar, sem þingið hefur nýlega gengið frá og samþ. Það yrði vitanlega að leggja einhverja skatta á landsmenn til þess að hafa þessa tryggingu tilbúna og formlega, því að iðgjaldagreiðslur yrðu að vera með öðrum hætti heldur en þær, sem gert er ráð fyrir í sambandi við ófriðartryggingar. Hvernig eigi að skipta landinu í áhættusvæði, þá er það mál, sem verður að leysa í sambandi við ófriðartryggingar, og ætti að geta gilt það sama um þetta. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Ég hygg, að þessu máli fylgi hinar beztu óskir mikils þorra manna hér á landi, ekki sízt í Reykjavík. Ég vænti þess fastlega, að ríkisstj. láti rannsókn fara fram á þessu máli fljótlega og komi þessari tryggingu á fót með bráðabirgðal. sem allra fyrst.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Það er vel farið, að þessu máli skyldi vera hreyft hér á Alþ., og þessi till., sem hv. flm. hefur nú lýst, er þess eðlis, að mér finnst sjálfsagt, að hún verði samþ. og ríkisstj. taki til athugunar að Þinginu loknu og þegar tími vinnst til, hvaða ráðstafanir ætti að gera í þessu skyni. Mér hafði dottið í hug, að til mála gæti komið að veita vissa heimild í löggjöfinni um ófriðartryggingar, almenns efnis, en eðlilegra mun vera að setja um þetta sérstaka löggjöf, þar sem um aðra tegund trygginga er að ræða en í frv. um ófriðartryggingar. Hins vegar er líka víst, að fyrir þessar persónutryggingar er algerlega óplægður akur hér á landi, og er annað mál með þær heldur en að tryggja fjármuni manna vegna stríðsaðgerða. Þessar síðarnefnda hafa verið framkvæmdar erlendis, þar sem til slíkra hluta hefur komið, en mér vitanlega hafa ekki verið settar almennar persónutryggingar vegna ófriðaraðgerða. Hins vegar er rétt, eins og hv, flm. tók fram, að bæði hér á landi og annars staðar hafa verið settar sérstakar tryggingar sjómanna, vegna slysa af ófriðarorsökum. Eins og hv. flm. tók fram, eru mörg atriði í þessu máli lítt rannsökuð, og mundi margt koma upp á teninginn við slíka rannsókn. En aðalatriðið er, að Alþ. sýni sinn vilja á þessum efnum og ríkisstj. sé þá tiltæk með framkvæmdina, ef á þyrfti að halda. Ég vil geta þess, að mér finnst rétt að fara þá leið að láta þessar tryggingar ekki koma til framkvæmda nema því aðeins, að slys beri að höndum, en hitt er jafnnauðsynlegt, að undirbúa löggjöf í þessum efnum, ef til slíks kynni að koma. Ég get tekið undir það með hv. flm., að verði till. samþ., sem ég vona, mundi ríkisstj. telja sig hafa fullan þingvilja fyrir sinum ráðstöfunum, þó að hún setti bráðabirgðal. í þessu skyni, ef henni sýndist það réttast. Ég vil því mæla með, að till. verði samþ., og ég leyfi mér að fullyrða fyrir hönd ríkisstj., að málið verður tekið upp til gaumgæfilegrar athugunar, strax og tími vinnst til.