Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég vegna veikinda get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 2. varaþm. Alþb. og óháðra í Reykjavíkurkjördæmi, Guðrún Sigurjónsdóttir sjúkraþjálfari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni og forföllum 1. varaþm. flokksins í Reykjavík. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Bryndís Hlöðversdóttir, 12. þm. Reykv.`` Þá hefur enn fremur borist svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda get ég ekki að þessu sinni tekið sæti Bryndísar Hlöðversdóttur á Alþingi sem 1. varaþm. Alþb. og óháðra í Reykjavík. Guðrún Helgadóttir.`` Kjörbréf Guðrúnar Sigurjónsdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Guðrún Sigurjónsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hún boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna tvær utandagskrárumræður. Sú fyrri hefst kl. 3 síðdegis um kynningu Markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar fyrir erlenda fjárfesta. Málshefjandi er Hjörleifur Guttormsson og iðnrh. verður til andsvara. Sú síðari verður kl. 3.30 um kynferðislega misnotkun á börnum. Málshefjandi er Jóhanna Sigurðardóttir og dómsmrh. verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og munu því standa í hálftíma hvor.

Herra forseti. Það eru liðnir meira en tveir mánuðir frá því að ég lagði þessa fyrirspurn fyrir hæstv. samgrh. sem ég mæli hér fyrir. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að fyrirspurnin var lögð fram hafa orðið miklar breytingar á starfsemi fyrirtækisins Pósts og síma sem síðan hefur orðið að hlutafélaginu Pósti og síma hf. Samkvæmt reglugerð nr. 161/1990 er hægt að veita ákveðnum ritum afsláttarkjör í póstdreifingu og notaði hið opinbera um 400 millj. kr. á síðasta ári af skattpeningum landsmanna til að niðurgreiða póstdreifingu ákveðinna aðila samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. Það getur verið eðlilegt að greiða niður ákveðna póstþjónustu með tilliti til málfrelsis og lýðræðissjónarmiða, en eins og framkvæmdin hefur verið á þessum reglum tel ég að hæstv. samgrh. skuldi skattgreiðendum skýringar á þeim vinnubrögðum sem hann hefur viðhaft við að úthluta fyrirtækjum eða öðrum niðurgreiðslu á dreifingu. Ég vil vitna í þá reglugerð sem um þetta gildir. Þar segir: ,,Rit þarf að vera til sölu og áskriftar á almennum markaði.`` Einnig eru gerðar kröfur um efnisinnihald, með leyfi forseta: ,,Efni blaðsins sé almennt, fjölbreytilegt lesefni ..., þ.e. fréttir, greinar, ljóð, ritgerðir, sögur o.s.frv. en ekki t.d. ein saga eða ein grein.`` Framkvæmdin á þessari reglugerð hefur verið mjög sérkennileg og vil ég nefna sem dæmi að rit sem kom út fyrir jólin og heitir Plötutíðindi, sem eru auglýsingar á þeim hljómplötum sem komu út fyrir jólin, fékk niðurgreidda dreifingu frá Pósti og síma og það er ekki um neinar sögur eða ritgerðir eða neitt. Þetta eru eintómar auglýsingar þannig að þarna var hið opinbera greinilega að greiða niður auglýsingakostnað hljómplötuframleiðenda. Annað um ómarkviss og sérkennileg vinnubrögð á þessari reglugerð er að Sjónvarpsvísir, sem er með dagskrá Stöðvar 2, fékk niðurgreidda póstdreifingu, en Sjónvarpshandbókinni, sem er með dagskrá allra sjónvarpsstöðva var synjað. Þegar maður ber saman reglurnar og þá sem hafa fengið þessar niðurgreiðslu, þá er ekki hægt að segja annað en að þarna virðist vera um geðþóttaákvarðanir að ræða og þessi listi ráðherrans er mjög fróðleg lesning. Það eru ýmis fleiri ákvæði í þessari reglugerð sem banna að þjónustufyrirtæki sem eru með sérstakar vörur, viðskiptafyrirtæki, falli undir þetta en engu að síður hafa fengið niðurgreiddar, póstsendingar Fiat-fréttir, Glóbusfréttir, Vildarklúbbur Flugleiða o.s.frv. Og þetta er bara af handahófi úr þessum lista. Þarna virðist vera um niðurgreiðslu á auglýsingakostnaði ákveðinna fyrirtækja að ræða, en ég vil ljúka máli mínu á því að spyrja: Hvaða reglur gilda nú um afsláttarkjör í póstdreifingu? Verður póstur áfram niðurgreiddur eftir að Póstur og sími er orðinn að hlutafélagi? Er reglugerð sú sem ég hef vitnað í enn þá í gildi og ef ekki, hverjir eiga þá rétt á niðurgreiðslum?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. er svohljóðandi: ,,Hvaða reglur gilda um það hjá Pósti og síma hvaða rit njóti afsláttarkjara í dreifingu, sem innrituð blöð og tímarit, og hvaða skilyrðum þurfa þau að fullnægja?`` Eins og hv. þm. vék að vísar þessi fyrirspurn til þess ástands sem var þegar fyrirspurnin var borin fram á síðustu vikum stofnunarinnar Pósts og síma en ekki til framtíðarinnar. Svar mitt mótast auðvitað af því þar sem mér er skylt að svara fyrirspurninni eins og hún er fram borin og ég les því það svar sem ég hef í höndum um þessi efni: Um þessi efni gilda ákvæði reglugerðar um póstþjónustu, nr. 161 30. mars 1990, greinar 1.3.10. til 1.3.14.5. Þar segir í grein 1.3.10.1.: ,,Til þess að njóta sérstakra kjara um burðargjald, umfram það, sem gildir um almennar prentsendingar, verða blöð og tímarit að uppfylla eftirfarandi skilyrði: a. Vera gefin út á Íslandi. b. Vera til sölu og áskriftar á almennum markaði. c. Koma út nokkurn veginn reglulega og eigi sjaldnar en einu sinni á ári. d. Vera prentuð í a.m.k. 1.000 eintökum hverju sinni. e. Hvert eintak vegi eigi meira en 500 grömm. f. Efni blaðsins eða tímaritsins sé almennt, fjölbreytilegt lesefni, eins og tíðkast í blöðum og tímaritum, þ.e. fréttir, greinar, ljóð, ritgerðir, sögur o.s.frv., en ekki t.d. ein saga, ein grein o.s.frv. g. Auglýsingar taki eigi meira en helming af rúmi blaðsins eða tímaritsins. h. Á fyrstu síðu sé prentað áberandi og stóru letri, heiti blaðsins eða tímaritsins, árgangur og tölublað. i. Í blaðinu eða tímaritinu sé birt nafn og heimili útgefanda, ábyrgðarmanns og ritstjóra, svo og hvar það sé prentað.`` Í grein 1.3.13. í reglugerðinni segir að burðargjöld fyrir blöð og tímarit séu ákveðin í gjaldskrá fyrir póstþjónustu en að heimilt sé að veita helmingsafslátt af burðargjaldi fyrir dagblöð, fréttablöð í landshlutum, blöð sem landssamtök stéttarfélaga gefa út og blöð sem fjalla almennt um stjórnmál, en fjórðungsafslátt fyrir tímarit og blöð sem fjalla sérstaklega um bókmenntir og listir eða trúmál. Samkvæmt gildandi gjaldskrá eru burðargjöld fyrir innrituð blöð og tímarit sem hér segir: a. Til áskrifenda. Eintak allt að 20 grömm 9 kr., eintak frá 20--100 grömm 10 kr., eintak frá 100--250 grömm 17,50, eintak frá 250--300 grömm 26,60, eintak frá 300--500 grömm 44,30 kr. b. Til umboðsmanna. Hver 500 kíló 35 kr.`` Samkvæmt ofangreindri grein 1.3.13. er síðan heimilt að veita afslátt frá þessum burðargjöldum eins og þar segir. Að endingu skal það upplýst að samgrh. hefur ákveðið að fella úr gildi frá næstu áramótum að telja hin sérstöku kjör um burðargjöld sem blöð og tímarit hafa notið. Frá næstu áramótum munu blöð og tímarit því lúta hinni almennu gjaldskrá fyrir póstþjónustu og njóta afsláttarkjara í samræmi við fjölda sendinga, umfang viðskipta og annað það er um kann að semjast við Póst og síma hf. Þannig lá þetta svar fyrir fyrir áramótin. Eins og það ber með sér er það samið á þeim tíma sem Póst- og símamálastofnun var til, sem ekki er raunar lengur, og hefur þessi reglugerð verið numin úr gildi. Þessi mál voru til umræðu hér á hinu háa Alþingi bæði á þessu þingi og eins raunar á síðasta þingi og ég man ekki eftir því þá að einstakir þingmenn hafi flutt um það brtt. að fella niður þær heimildir og ábendingar sem þar eru um það að viðhalda þeim reglum sem hér hafa verið tíundaðar. Mér þykir á hinn bóginn afskaplega vænt um ef hv. þm. er sammála mér um það að ég hafi unnið ágætt verk því að það er langt síðan ég komst að þeirri niðurstöðu að það gengi auðvitað ekki að annast blaðburð og dreifingu með þeim hætti sem verið hefur í opinberri stofnun og er algjörlega sammála því að tími var kominn til að fella það kerfi niður og að verðlagið miðaðist ekki við útgefanda eða innihald þess sem í blaðinu stendur. Ég geri ráð fyrir því að það sé einnig rétt hjá hv. þm. að einstakir aðilar hafi reynt að fara í kringum þessi lög og það sé hægt að benda á að þeir sem það hafi reynt að gera hafi verið snjallari embættismönnum Pósts og síma sem ég hygg að hafi reynt að rækja sitt starf vel.En það eru markaðssjónarmiðin sem ráða héðan í frá og mér þykir vænt um að hv. þm. sé sammála mér um að stefna mín hafi verið rétt í þessum málum.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra viðurkennir að þessar niðurgreiðslur, a.m.k. á þeim ritum sem ég hef nefnt hér, voru greinilega ekki í takt við þá reglugerð sem var í gildi. En hæstv. ráðherra upplýsti hér að búið væri að fella þessa reglugerð úr gildi frá síðustu áramótum, hafi ég skilið hann rétt. Aftur á móti hef ég fengið þær upplýsingar frá viðskiptavinum Pósts og síma sem hafa fengið niðurgreidda póstþjónustu að það sé aðlögunartími fyrir þá sem þegar hafa fengið innritaðan póst og ég hefði gjarnan viljað heyra það frá hæstv. ráðherra hver muni greiða niður þá póstdreifingu fyrir Póst og síma hf. Mun sú niðurgreiðsla koma úr ríkissjóði eða hver mun bera þann kostnað? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það og hversu háar upphæðir þessum aðilum er ætlað að greiða á meðan þessi aðlögunartími er, ef það er rétt sem ég heyri að það sé aðlögunartími fyrir þá sem hafa fengið þessar niðurgreiðslur. Og ef búið er að afnema niðurgreiðslurnar, þá spyr ég hæstv. ráðherra hvort það sé rétt að póstburðargjöld fyrir þessar sendingar hafi hækkað um 200--300% nú frá áramótum. Ég hefði gjarnan viljað fá svör frá hæstv. ráðherra við þessum fyrirspurnum mínum.

Herra forseti. Það er unnið að því núna hjá Pósti og síma hf. að endurskoða rekstur póstsins og ég veit ekki hvort ég á að lýsa því yfir eða gera mér vonir um það eða þegja um það að maður geti kannski gert sér vonir um að á næsta ári náist jafnvægi milli gjalda og tekna hjá póstinum. Það er nú þannig að þetta stóra fyrirtæki verður að fóta sig á markaðnum eins og hann er núna og jafnframt að fara eftir nýjum reglum um leið og fyrirtækið reynir að koma ekki í bakið á gömlum og góðum viðskiptavinum. Ég er þá bæði að tala um líknarfélög, stjórnmálasamtök, íþróttafélög og ýmsa aðra aðila. Auðvitað er það ekki rétt hjá hv. þm. að hinn frjálsi markaður þýði endilega að það verði einhver ein gjaldskrá í gildi hjá Póst og síma hf. Það verður alls ekki þannig. Póstur og sími hf. hefur heimild til þess að semja við einstaka aðila, dagblöðin, útgefendur að tímaritum o.s.frv. sem Póst- og símamálastofnunin hafði ekki og er alveg skýrt t.d. í úrskurði Samkeppnisstofnunar að var litið illu auga þar, enda má segja að úrskurðir þeirrar stofnunar beri það að sumu leyti með sér að áhugi sé þar meiri á því að búa til þröskulda heldur en nema þá brott.

Hæstv. forseti. Í stjórnarsáttmála núv. stjórnarflokka er eitt af þeim málum sem áhersla er lögð á að unnið verði að endurskoðun á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna, enda ekki vanþörf á, því að stórhertar reglur sjóðsins um námsframvindu og hertar endurgreiðslureglur höfðu hrakið hluta stúdenta frá námi og helst þá sem síst skyldi, t.d. barnafólk og svo þá sem höfðu orðið fyrir einhvers konar ágjöf á námstíma, en slíkt getur auðvitað alltaf komið upp á hjá besta fólki. Formenn stjórnarflokkanna höfðu gefið forsvarsmönnum stúdenta vilyrði fyrir því að þeir yrðu hafðir með í ráðum í tengslum við endurskoðun á umræddum lögum. Nefnd var skipuð til að vinna verkið, en hún var síðast kölluð saman í ágúst og hafði þá verið unninn tiltölulega lítill hluti af verkinu. Fyrir jól var marglátið í veðri vaka að aðeins væri dagaspursmál hvenær frv. til laga um lánasjóðinn yrði lagt fram, samkomulag hefði náðst en ekkert hefur bólað á því enn. Því höfum við Bryndís Hlöðversdóttir lagt fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. menntmrh.: 1. Hefur ráðherra formlega slitið starfi nefndar sem fékk það hlutverk að endurskoða lögin um Lánasjóð íslenskra námsmanna? Ef svo er, hvers vegna var það gert? 2. Hafði nefndin skilað áliti? 3. Hver var efnisleg niðurstaða nefndarinnar og hvaða breytingar lagði hún til að yrðu gerðar á lögum um LÍN? 4. Hvenær er að vænta lagafrumvarps um breytingar á lögum um LÍN?

Herra forseti. Svör við þessari fyrirspurn eru svohljóðandi: Við 1. spurningunni um það hvort starfi nefndarinnar hafi verið formlega slitið, þá er svarið já. Því hefur verið formlega slitið með bréfi frá 6. janúar 1997 og með þeim orðum að eftir umræður í ríkisstjórn og viðræður við formann nefndarinnar hafi ég sem menntmrh. ákveðið að leysa nefndina frá störfum frá og með dagsetningu þess bréfs. Hafði nefndin skilað áliti? Svo er ekki. Nefndin hafði ekki skilað áliti en hins vegar liggja fyrir mjög ítarlegar fundargerðir frá nefndinni þar sem fram koma sjónarmið manna til einstakra álitamála. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hver var efnisleg niðurstaða nefndarinnar og hvaða breytingar lagði hún til að yrðu gerðar á lögum um LÍN?`` Það liggur ljóst fyrir af þeim fundargerðum sem fyrir liggja að nefndin hafði ekki farið yfir allan lagabálkinn og ekki lokið endurskoðun sinni á öllum greinum laganna um lánasjóðinn. Hinn 14. jan. sl. fékk ég bréf frá Degi B. Eggertssyni, sem var fulltrúi nemendahreyfinganna í nefndinni, þar sem hann spyr hvernig samstarfsnfnd nemendahreyfinganna eigi að koma sjónarmiðum sínum á framfæri um þann hluta lagabálksins sem ekki hafði verið fjallað um í nefndinni. Ég svaraði því með bréfi dags. 22. jan. sl. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Að því er frv. til laga um Lánasjóð ísl. námsmanna varðar verður það samið hér í ráðuneytinu. Vilji samstarfsnefnd námsmannahreyfinganna koma hugmyndum á framfæri umfram það sem gert hefur verið í nefndinni er beðið um þær skriflega til menntmrh. fyrir 6. febr. 1997.`` Sá dagur rennur upp á morgun og þá vænti ég þess að námsmannahreyfingarnar hafi komið sínum sjónarmiðum á framfæri við mig, í samræmi við þetta bréf, og í framhaldi af því verða síðan teknar lokaákvarðanir um efni þess lagafrv. sem væntanlega verður lagt fram hér á næstu vikum.

Virðulegi forseti. Satt að segja er þetta mál orðið öllum til skammar og sérstaklega auðvitað Framsfl. sem yfirleitt fækkar alltaf ótrúlega í þegar þetta mál er til umræðu í þessari stofnun. Staðreyndin er sú að það liggur núna fyrir að skipun nefndarinnar var sýndarmennska, hrein sýndarmennska og markleysa og átti aldrei neitt að gera með hana. Síðan sagði menntmrh. þinginu ósatt hér fyrir fáeinum mánuðum þegar hann sagði að það væri komið samkomulag í málinu, fullyrti að það væri komið samkomulag í málinu. Það var greinilega ósatt vegna þess að engin niðurstaða liggur enn þá fyrir í málinu. Og það ljóta er að stjórnarflokkarnir létu í veðri vaka yfir flokksþing Framsfl. að málið væri komið í höfn. Það er greinilegt að það var verið að blekkja námsmenn, þjóðina, flokksþingsmenn Framsfl. og aðra þangað til fram yfir þetta þing. Þá er nefndin leyst upp og núna er málinu frestað. Hve lengi? Af hverju núna? Vegna þess að fyrir dyrum standa stúdentaráðskosningar og Sjálfstfl. vill ekki að fyrir liggi fyrir þær kosningar hvað hann ætlar að afgreiða þetta mál með smásmugulegum hætti. Ég hygg, herra forseti, að sjaldan ef nokkurn tíma hafi ráðherra komið jafnóheiðarlega fram við námsmannahreyfinguna og hæstv. menntmrh.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin en ég verð þó að játa að mér er ekki enn ljóst hvers vegna endurskoðunarnefndin hefur verið leyst upp og ég verð að segja að þetta færir mér enn á ný heim sanninn um hversu illa þessari hæstv. ríkisstjórn lætur samráð af öllu tagi. Það er svo nauðsynlegt að hafa samráð um þau mál sem þarfnast úrlausnar og því miður er þetta ekki fyrsta dæmið um að gripið er til þess ráðs að leysa upp samráðshóp til að láta svo vinna að verkinu af einslitum hópi sem því miður eykur líkurnar á að ekki verði eining um niðurstöðuna. Ég hélt svo sannarlega að það væri kominn tími til að ná lendingu í þessu máli sem allir gætu verið sáttir við. Skyldi það vera vegna þess að hæstv. menntmrh. óttast viðbrögð stúdenta við frv. þegar það loks lítur dagsins ljós að það hefur dregist svo að leggja það fram? Á kannski að draga það fram yfir kosningarnar til stúdentaráðs 19. febr. að leggja frv.? Annars var hæstv. menntmrh. að boða kerfisbreytingar á lánasjóðnum í Morgunblaðinu síðasta sunnudag og það væri æskilegra ef stúdentar fengju að sjá þessar afurðir skapandi hugsunar úr menntmrn. sem fyrst, jafnvel áður en þeir ganga að kjörborðinu þann 19. febr. Það gæti e.t.v. gefið þeim nýja sýn á afstöðu hæstv. ríkisstjórnar til jafnréttis til náms og framfara í menntamálum.

Herra forseti. Ég hef nú ekki farið á bak við þingið í þessu máli frekar en öðrum, heldur greint frá öllum gangi mála eins og hann hefur verið og það er alveg út í hött að líta þannig á að ég hafi með yfirlýsingum mínum á þinginu fyrr í vetur, um að það liggi fyrir samkomulag um meginniðurstöðu í þessu máli á milli stjórnarflokkanna, verið að fara með rangt mál. Það samkomulag liggur fyrir. Það er verið að útfæra það samkomulag. Ég hef hins vegar gefið námsmannahreyfingunum eins og hér kemur fram frest til 6. febr. til að koma með skriflegar tillögur sínar og ég hef ekki orðið var við þennan æsing í þessu máli fyrr en ég kem hér inn í þingsalina. Ég verð ekki var við þetta neins staðar annars staðar og skil ekki hvaða hamagangur er í hv. 8. þm. Reykv. í þessu máli. Ég held að allir sem málinu koma séu að vinna mjög málefnalega að því. Og að gera það tortryggilegt vegna einhverra atburða, annars vegar flokksþings framsóknarmanna eða stúdentaráðskosninga, finnst mér alveg út í hött. Ég hef ekki verið með það í huga. Ég hef verið með það í huga að komast að efnislegri niðurstöðu í málinu og ég sé ekki annað en að ég sé að nálgast þá niðurstöðu og vona að um það verði ágæt sátt en ég sé að hv. þingmenn Alþb. eru á einhverjum annarlegum nótum þegar þeir fjalla um þetta mál eins og þeir hafa verið allan tímann, allt frá því að lögin voru sett 1992.

Herra forseti. Ég hef nú litið svo á að það sé sjálfstæður réttur þingmanna til að gera stutta athugasemd í tengslum við fyrirspurnir og alla vega er það enn síður sanngjarnt að ætlast til þess að þingmenn séu sviptir málfrelsi ef hæstv. ráðherrar nota seinni ræðu sína með þeim hætti sem hæstv. menntmrh. gerði. Auðvitað er framganga stjórnarflokkanna í lánasjóðsmálinu með þvílíkum endemum öllsömul, og er þar ekkert undanskilið, hvorki mannalæti framsóknarmanna á flokksþingi sínu né heldur vinnubrögð hæstv. menntmrh. eins og þau birtast nú og framkoma í garð námsmanna. Ég held að það sé augljóst, herra forseti, að við hljótum að þurfa að taka þetta mál upp með allt öðrum hætti og þar sem ræðutími er rýmri heldur en í þessari fyrirspurn. Það er ljóst að málefni lánasjóðsins og námsmanna eru einhvers konar bitbein og leiksoppur milli stjórnarflokkanna, einhvers konar karlmennskuæfingar á víxl milli hæstv. menntmrh. annars vegar og framsóknarmanna hins vegar sem töluðu sig upp í mikinn hita á flokksþingi sínu eins og kunnugt er, en niðurstaða af málinu er sú að það gerist ekki neitt. Öll stóru orðin og loforðin um efndir og úrbætur í þessum efnum eru að engu höfð og tíminn líður. Við þetta er ekki hægt að una, herra forseti, og allra síst að hæstv. ráðherra með allt niður um sig í þessu máli sé hlaupandi hér í ræðustól með stóryrði og fúkyrði í annarra garð eins og hann var hér áðan.

Fleiri eru ekki á mælendaskrá og er fyrirspurninni svarað og umræðunni er lokið. En vegna athugasemda hv. 4. þm. Norðurl. e. vill forseti vekja athygli á því að hér er um fyrirspurnir að ræða og hið æskilega er auðvitað að fyrirspyrjendur og þeir sem vilja gera stuttar athugasemdir við svör fái tækifæri til þess að koma því á framfæri þannig að ráðherra geti svarað og brugðist við.

Herra forseti. Íþróttir tengdar veiðum og vörnum hafa fylgt mannkyni svo lengi sem menn vita. Vopn, áhöld og tæki þessu tengd eru í dag notuð í helstu kappleikjum samtímans, Ólympíuleikunum, og má þar nefnda kringlur, sleggjur, spjót, boga, sverð og byssur. Keppni í skotfimi á Ólympíuleikum er bæði á skíðum og á skotbrautum og er mjög vinsæl íþrótt. Frístundaiðja eins og skotveiði er einnig mjög vinsælt sport og býður upp á mikla fjölbreytni til útivistar og hreyfingar. Til marks um þann fjölda sem stundar skotveiðar þá voru gefin út og greidd 12.400 veiðikort í fyrra sem er sá fjöldi manna sem stundar þessa frístundaiðju á Íslandi. Til samanburðar eru skráðir hjá ÍSÍ í golfíþróttina 5.692 menn, í handbolta 4.579 og í knattspyrnu 15.090 manns svo sjá má að hópur sportveiðimanna er mjög stór á íslenskan mælikvarða. Eins og eðlilegt má telja eru álögur á starfsemi samtaka eins og ÍSÍ og UMFÍ í lágmarki og vörugjöld á áhöld og tæki til tómstundaiðju innan þessara samtaka engin. Það bregður hins vegar svo við að þegar kemur að frístundaiðju eins og skotfimi og skotveiðum þá eru lagðir á skattar sem þekkjast ekki annars staðar og í því sambandi má nefna veiðikortagjald sem nemur um 16,8 millj. kr. á síðastliðnu ári og 25% vörugjald á skotfæri sem nam 13,5 millj. kr. á árinu 1995 en þetta vörugjald var þá 30% og lækkaði 1. febrúar sl. í 25%. Ekki er með þessari fyrirspurn verið að amast við veiðikortagjaldinu enda það lagt á í sátt við skotveiðimenn og þeir mjög fúsir til samstarfs við stjórnvöld um verndun náttúrunnar ásamt virku eftirliti með villtum dýrum í íslenskri náttúru. Hér er fyrst og fremst verið að gera athugasemd við álagningu vörugjalda á sportvörur í þessari grein. Ekki hefur fengist nein viðhlítandi skýring á því hvers vegna vörugjald er lagt á byssur og skotfæri þegar því er sleppt á aðrar sportvörur. Skýring hefur ekki fengist þrátt fyrir eftirgrennslan fyrirspyrjanda og heimsóknir forsvarsmanna Skotvíss til hæstv. fjmrh. Það er ekki hægt að una því að borgurunum sé mismunað með þessum hætti og því verður að krefjast leiðréttingar á þessu misræmi hið bráðasta. Með það að markmiði er eftirfarandi fyrirspurn lögð fyrir hæstv. fjmrh.: 1. Hver er ástæða þess að vörugjöld á sportvörur eins og byssur, skot og skyldar vörur eru 25% á meðan vörugjöld á aðrar sportvörur eins og veiðistangir, skíði og golfsett eru engin? 2. Er ráðherra reiðubúinn að lækka álagningarstuðla á sportvörum eins og búnaði til skotveiða til samræmis við annan sportbúnað?

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrri hluta fyrirspurnarinnar skal það sagt að Alþingi hefur ákveðið með lögum að ýmsar vörur sem fluttar eru til landsins eða framleiddar eru hér á landi skuli bera vörugjald. Vörugjaldið er lagt á í þeim tilgangi að afla ríkissjóði tekna og hefur gjaldið einkum verið lagt á vörur sem áður báru tolla. Í lögum nr. 97/1987, um vörugjald, með síðari breytingum, og í viðauka við þau lög er kveðið á um gjaldið, m.a. á hvaða vörur það leggst og hversu hátt það er. Samkvæmt lögunum leggst vörugjald ekki á allar vörur og einnig er gjaldið mismunandi hátt eftir því um hvaða vöru er að ræða. Gjaldið er m.a. lagt á ýmsar matvörur, byggingavörur, rafmagnsvörur o.fl. en gjaldið er einnig lagt á ýmis vopn og skotfæri, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, þar á meðal veiðiriffla og skotfæri í þá. Og þá jafnframt skotfæri og vopn sem notuð eru í íþróttaskyni. Vegna síðari síðari hluta fyrirspurnarinnar skal tekið fram að lagabreytingu þarf til þess að lækka vörugjaldið. Með lögum nr. 148/1996 var vörugjald fellt niður af ýmsum vörum og lækkað af öðrum. Meðal annars var vörugjald af byssum og skotfærum lækkað úr 30% í 25%. Sem stendur eru ekki uppi áform um frekari lækkun vörugjalds að sinni. Eðlilegt er hins vegar að málið verði skoðað ásamt öðru þegar næst verður gerð breyting á vörugjaldskerfinu. Þess skal getið, virðulegi forseti, að samsetning skatttekna íslenska ríkisins er önnur hér á landi en víðast annars staðar. Tekjuskattstekjur og gjöld á laun eru lægra hlutfall af heildartekjum ríkisins en annars staðar gerist en gjöld á vörur og þjónustu, þ.e. óbeinir skattar, eru hátt hlutfall af heildartekjum ríkisins. Það er af þessum ástæðum m.a. sem reynst hefur erfitt hér á landi að færa vörugjald, sem áður voru tollar, inn í virðisaukaskattskerfið því að slíkt hefði þá óneitanlega í för með sér að virðisaukaskattur hér á landi yrði langtum hærri heldur en gengur og gerist í okkar nágrannalöndum en nú er hann tiltölulega hár, þ.e. aðalþrepið, 24,5%. Til gamans að lokum, virðulegi forseti, vegna þess að forseta urðu á þau mismæli að biðja hæstv. menntmrh. um að svara þessari fyrirspurn þá er það alls ekki út í bláinn og ég get fullyrt það að í svari menntmrh. hefði það komið fram að ef stofnaður yrði íslenskur her þá yrði þetta vörugjald örugglega lagt af.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. fer hér með gamanmál um réttlætiskröfu sem ég held að í hugum þeirra sem eru að sækja á þetta mál, sé ekkert grín. Mér finnst að svör hæstv. ráðherra séu ekki þess eðlis að þau skýri í rauninni þann mismun sem er gerður á íþróttafólki og þeim hópum sem þurfa að kaupa sér tæki til að geta stundað íþrótt sína. Mér finnst því í sjálfu sér engin ástæða til að vera að blanda því saman við hugmyndir sem komið hafa fram um íslenskan her enda ekki neitt skylt. Ég held að skotveiðimenn hafi sýnt mjög mikla ábyrgð í öllum sínum gjörðum til þess að geta sinnt því hlutverki sínu að umgangast t.d. sporttæki eins og byssur með ábyrgum hætti. Ég þykist vita það að sumir hv. alþm. viti að skotveiðimenn fara á ákveðin námskeið áður en þeir fá leyfi til þess að bera vopn til veiða og kosta slík námskeið 8.000 kr. sem er í rauninni mjög mikið. Hafa þeir ekki séð eftir því að fara út í slíkan kostnað og hafa þar að auki lagt sig mjög fram um það að skipuleggja allt eftirlit með villtum dýrum í íslenskri náttúru og lagt út í mikinn kostnað þar að lútandi. Ég held því að hér sé um fullt alvörumál að ræða og ætla að biðja hæstv. fjmrh. um að taka á þessu máli af fullri ábyrgð.

Virðulegi forseti. Það var síður en svo að þessari fyrirspurn hafi verið svarað í einhverju gríni. Það var örstutt viðbót og tekið skýrt fram að hefði verið til gamans að gefnu tilefni af því forseti mismælti sig þegar hann kynnti þann sem átti að svara fyrirspurninni. Vona ég að það eyðileggi ekki aðalefni fyrirspurnarinnar og svarsins sem þegar hefur verið gefið. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, það eru spurningar sem hljóta að vakna um það hvort eðlilegt sé að vörugjald sé greitt áfram af skotvopnum sem m.a. eru notuð í íþróttaskyni þegar það er haft í huga að nú eru gjöld lögð á sportveiði eins og fram kom í málflutningi hv. þm. Það er ekki verið að gera neitt grín að því, síður en svo, og það kann vel að vera að sá tími komi að hægt sé að leggja þetta vörugjald af. Aðalatriði málsins er hins vegar það að 1. febrúar, fyrir fáeinum dögum síðan, gengu í gildi lög um vörugjald sem lækka vörugjald á þessum vörutegundum um 5%. Það sem kom einnig fram í svari mínu var að það eru ýmsar aðrar vörur sem bera vörugjald sem kannski er eðlilegt að líta einnig á, þar á meðal matvörur. Ástæðan fyrir því að við höldum úti vörugjöldum sem eru að hverfa alls staðar annars staðar er sú að virðisaukaskattshlutfallið hjá okkur er mjög hátt og það eru litlar skattheimtur af óbeinum sköttum. Þetta er ástæðan fyrir því hversu hægt okkur gengur og miðar að koma tekjum ríkisins úr vörugjaldinu og yfir í virðisaukaskattinn. Það svar er gefið hér í fullri alvöru og vona ég að menn taki það sem slíkt.

Virðulegur forseti. Hér er komið að fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. á þskj. 208 um hættuleg eggvopn. Fyrirspurn þessi var lögð fram í nóvembermánuði, ef ég man rétt, en ekki voru aðstæður til að fá henni svarað fyrir áramót. Hún er svohljóðandi: ,,Er ráðherra, í ljósi fjölmargra atvika undanfarið þar sem beitt hefur verið hnífum, reiðubúinn að beita sér fyrir aðgerðum sem fela í sér takmarkanir á rétti manna til að ganga með hættuleg eggvopn?`` Þegar ég lagði fyrirspurnina fram hafði ég látið fara lauslega yfir það hvaða reglur giltu um þetta efni og m.a. með aðstoð skrifstofu þingsins og með tölvuleit og þar fannst þá ekki orðin hnífur eða eggvopn við fljóta yfirferð. Og eftir að fyrirspurnin kom fram varð mér ljóst að það eru ákvæði í lögum sem heimila reglur um þetta efni, lög nr. 46/1977, og settar hafa verið reglugerðir um málið sem hæstv. ráðherra mun vafalaust kynna hér á eftir. En tilefni fyrirspurnarinnar eru þau mörgu tilvik, sem fer fjölgandi, því miður, um það að eggvopnum sé beitt í samskiptum milli manna. Ég hef fengið, frá lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, yfirlit yfir hversu oft þetta hafi gerst frá ársbyrjun 1996 til 4. febr. 1997. Samkvæmt því yfirliti er málafjöldi þar sem eggvopn koma við sögu ekki færri en 72 á þessu tímabili. Þar af þar sem eggvopnum er beitt og aðili skaðast 14 mál; þar sem um sjálfsvígstilraun er að ræða fimm mál; þar sem ógnað er með eggvopni án þess að meiðsli eigi sér stað 25 mál; og í fjórða lagi hnífar, haldlagðir af lögreglu án þess að þeim hafi verið beitt, 28 mál, þar af í tengslum við innbrot sjö mál og í tengslum við fíkniefnamál hjá almennri deild lögreglu níu mál. Sagt er í erindi frá lögreglustjóraembættinu að mjög sjaldgæft sé að þeim sé beitt þegar um fíkniefnamál er að ræða, en mjög algengt að slíkt finnist við húsleit hjá grunuðum aðilum. Hér er á ferðinni stórt mál og mér finnst að lítið hafi farið fyrir kynningu á þeim reglum sem þó eru í gildi eða umræðu um það hvort ekki sé réttmætt að auka eftirlit með þessum málum, m.a. með innflutningi og meðferð þessara mála, heimild til þess að bera slík vopn á sér eða tæki á sér. Ég vænti að þessi fyrirspurn verði til að varpa ljósi á gildandi reglur og hvað hæstv. ráðherra og hans lið hyggst gera í sambandi við þetta mikla og vaxandi vandamál.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda er í núgildandi skotvopnalögum að finna heimild fyrir dómsmrh. að setja skorður við meðferð annarra vopna en skotvopna. Sú heimild hefur verið nýtt í reglugerð frá 1978 sem m.a. bannar hnífaburð á almannafæri nema í undantekningartilvikum. Einnig er bannað samkvæmt reglugerðinni að flytja inn, framleiða eða eiga hníf ef blaðið er lengra en 12 sm. Dómsmrn. hefur haft framkvæmd reglugerðarinnar með höndum og má segja að umræddu banni hafi verið stranglega fylgt eftir. Beiðnum um heimildir til innflutnings á eggvopnum sem falla undir ákvæði reglugerðarinnar hefur þannig á síðustu missirum undantekningarlaust verið synjað. Annað mál er að fleiri eggvopn geta valdið hættu en þau sem falla undir fyrrgreint ákvæði reglugerðarinnar. Einnig er ljóst að umræddar reglur eru um margt úreltar. Í febrúar á síðasta ári skipaði ég því nefnd sem falið var að endurskoða gildandi lög og reglugerðir um skotvopn, skotfæri, sprengiefni og skotelda. Nefndin lauk störfum síðsumars þegar hún skilaði tillögum að lagafrv. og nýrri reglugerð. Í starfi sínu hafði nefndin mjög gott samstarf við félög á sviði skotfimi og skotveiða. Meginforsendan í vinnu nefndarinnar var sú að vopn væru hættulegt tæki sem almennt bæri að koma í veg fyrir að höfð væru um hönd nema í undantekningartilvikum þar sem notkun þeirra styddist við gild rök. Með þetta í huga lagði nefndin til að hugtakið ,,vopn`` yrði skilgreint á nokkuð víðtækan hátt þannig að ótvírætt yrði að m.a. hvers konar hættuleg eggvopn féllu þar undir. Jafnframt var það sett sem markmið að binda skilgreininguna við tilteknar aðstæður og leitast þannig við að flokka frá þær aðstæður þar sem handhöfn vopna er eðlileg, svo sem við vinnu. Í frumvarpsdrögum nefndarinnar eru nákvæm ákvæði um hnífaburð. Þar er lagt til að allur hnífaburður verði bannaður á almannafæri hvernig sem hnífurinn annars er gerður úr garði og er þessi tillaga fram komin í ljósi þess að voðaverk hafa verið framin með slíkum vopnum enda þótt blaðið hafi verið stutt. Jafnframt er í drögunum ákvæði sem bannar að flytja til landsins, framleiða, eignast eða hafa í vörslum sínum hnífa sem gerðir eru til þess að vera árásarvopn. Mikilvæg breyting frá núgildandi reglum felst í þeirri tillögu að banna einnig vörslu slíkra hnífa en þá takmörkun er ekki að finna í gildandi löggjöf. Enn fremur má geta þess að tillaga er gerð um ótvíræða heimild til upptöku hnífa sem bannaðir yrðu samkvæmt lögunum ef frv. verður að lögum. Frumvarpsdrög nefndarinnar eru nú til lokafrágangs í dómsmrn. og þess er að vænta að unnt verði að leggja frumvarpið fyrir Alþingi á næstunni, en fullyrða má að verði tillögur nefndarinnar teknar til greina, þá felist í þeim að verulega verður komið til móts við þörfina á að takmarka rétt manna til þess að eiga og nota hættuleg eggvopn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir greinargóð svör við fyrirspurn minni. Mér er nokkuð rórra eftir að heyra það frá hæstv. ráðherra að þetta mál hafi verið til endurskoðunar, reglur um þetta efni og lög, og væntanlega kemur þá inn í þingið nýtt lagafrv. með mjög hertum ákvæðum um þessi efni. Ég get í rauninni hér og nú tekið undir mikið af því sem fram kom um þessi efni, um nauðsyn þess að tryggja skýrar lagaheimildir til þess að banna burð slíkra vopna og vörslu vopna eða hnífa, eggvopna sem óeðlilegt er að menn hafi undir höndum. Það er ljóst að það verður skammt komist nema slíkar heimildir verði einnig til staðar í lögum. Auðvitað er mér ljóst að hér er um viðkvæmt efni að ræða að því er varðar mörk milli þess sem eðlilegt getur talist, eggvopn af ýmsu tagi eru til heimilisnota eins og þekkt er þannig að auðvitað eru ýmis álitaefni fyrir löggjafann í þessu máli. En hér hefur orðið alger stökkbreyting í rauninni í meðferð eggvopna á undanförnum fáum árum eins og fréttir bera með sér og yfirlitið frá lögreglunni í Reykjavík sem vel að merkja tekur aðeins til löggæslusvæðis lögreglunnar í Reykjavík því að um annað liggja ekki fyrir gögn á tölvutæku formi þannig að hægt sé að safna þeim. Raunar er könnunin sem ég fékk í hendur unnin handvirkt og má því gera ráð fyrir því, eins og hér segir, að ekki komi öll mál fram svo að þau ættu að hafa skilað sér, þ.e. varðandi landskerfið. Það er mjög nauðsynlegt að þessi mál verði rækilega kynnt, bæði gildandi reglur auðvitað og síðan þær reglur sem lögleiddar kunna að verða og settar á grundvelli nýrra laga því að á það hefur mjög skort samanber þá fákunnáttu sem ég stóð sjálfan mig að þegar ég var að efna í þessa fyrirspurn. Ég gerði mér þá ekki grein fyrir að þarna væri að finna þau lagaákvæði sem þó eru til staðar í íslenskri löggjöf um þetta efni.

Herra forseti. Framganga hæstv. ríkisstjórnar í áfengismálum, þ.e. hvað varðar stefnumótun á því sviði, forvarnamál og annað slíkt, hefur vakið nokkra athygli og umræðu upp á síðkastið. Hér er ekki ætlunin að ræða nýjustu uppákomuna í þeim efnum, nefndarstarf á vegum hæstv. fjmrh., heldur annað málefni sem ástæða er til að taka upp, þ.e. spurninguna um beinar eða óbeinar áfengisauglýsingar. Menn hafa af því áhyggjur og ekki að ástæðulausu að nokkuð slælega sé staðið að því að fylgjast með að ákvæði laga um skýlaust bann við auglýsingum á áfengi séu virt. 16. gr. a. áfengislaga er afdráttarlaus í þessum efnum en þar segir, með leyfi forseta: ,,Hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar. Enn fremur er bannað að sýna neyslu eða hvers konar aðra meðferð áfengis í auglýsingum eða upplýsingum um annars konar vöru eða þjónustu. Með auglýsingu er átt við hvers konar tilkynningar til almennings vegna markaðssetningar þar sem sýndar eru í máli eða myndum áfengistegundir eða atriði tengd áfengisneyslu, svo sem áfengisvöruheiti eða auðkenni, eftirlíkingar af áfengisvarningi, spjöld eða annar svipaður búnaður, útstillingar, dreifingu prentaðs máls og vörusýnishorna og þess háttar. Bannið tekur með sama hætti til auglýsinga sem eingöngu fela í sér firmanafn og/eða firmamerki áfengisframleiðanda. Þó er framleiðanda, sem auk áfengis framleiðir aðrar drykkjarvörur, heimilt að nota firmanafn eða merki í tengslum við auglýsingu þeirra drykkja enda megi augljóst vera að um óáfenga drykki sé að ræða í skilningi laganna og ekki vísað til hinnar áfengu framleiðslu.`` Hvað þetta varðar var ákvæðum laga breytt á árinu 1995, m.a. til þess að koma í veg fyrir óbeinar áfengisauglýsingar í gegnum notkun firmanafna. Og 16. gr. var á ýmsan hátt gerð skýrari og afdráttarlausari. Það eru þess vegna mikil vonbrigði, herra forseti, að þeir aðilar, sem glöggt fylgjast með þessum málum, staðhæfa að lagabreytingin hafi því miður alls ekki náð því markmiði að draga úr beinum eða óbeinum áfengisauglýsingum. Veruleg brögð séu að því að vínveitingastaðir, framleiðendur eða umboðsaðilar áfengis séu að reyna að auglýsa vöruna beint eða óbeint. Ég hef því leyft mér að leggja fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: 1. Hvernig er háttað eftirliti ráðuneytisins með framkvæmd banns við áfengisauglýsingum, sbr. 16. gr. a. áfengislaga? 2. Telur dómsmálaráðuneytið að með breytingum á áfengislögum að þessu leyti, sbr. lög nr. 94/1995, hafi verið náð því markmiði að draga úr beinum eða óbeinum áfengisauglýsingum?

Herra forseti. Á sl. sumri var ráðinn sérstakur eftirlitsmaður sem m.a. hefur það hlutverk að hafa eftirlit með áfengisauglýsingum. Eftirlitsmaður þessi er starfsmaður áfengisvarnaráðs en kostnaður af störfum hans er hins vegar greiddur af Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Dómsmrn. skrifaði öllum sýslumönnum í ágúst sl. og óskaði þar eftir því að lögreglustjórar veittu þessum eftirlitsaðila alla þá aðstoð sem hann kynni að óska eftir og tengdust starfi hans. Þess er að geta að hlutverk eftirlitsmannsins er víðtækara en bara að hafa eftirlit með auglýsingum. Í fyrstu var talið mikilvægast að beina eftirlitinu að því að koma í veg fyrir að aðgengi ungmenna að áfengi, einkum ólöglega framleiddu áfengi, ykist. En upp á síðkastið hefur samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðuneytið hefur fengið verið lögð vaxandi áhersla á eftirlit með áfengisauglýsingum og samstarf við lögregluna í Reykjavík í því tilviki. En lögreglan tekur við ábendingum og ákærum sem upp koma vegna hugsanlegra brota á þessari löggjöf. Það hafa ekki verið gerðar kannanir á umfangi slíkra auglýsinga þannig að ekki liggja fyrir nein töluleg gögn um það hvort hér á hafi orðið einhverjar breytingar. Ráðuneytið hefur því ekki aðstöðu til að leggja mat á það hvort einhver breyting hafi orðið á í þessu efni og markmið laganna hafi náðst. Því miður vantar gögn til þess að svara þeim hluta fyrirspurnarinnar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og vil jafnframt þakka þá viðleitni sem uppi er til þess að hafa eftirlit með framkvæmd laga að þessu leyti. Það er vissulega viðleitni, sem ber að þakka, að sérstakur fulltrúi er að störfum til þess að hafa þarna eftirlit auk þess sem sýslumenn hafa verið aðvaraðir með bréfum. Ég hygg þó að til þess að ná árangri og sporna gegn þeirri tilhneigingu sem er mjög víða að verki og þrátt fyrir að ekki liggi fyrir tölulegar upplýsingar eða kannanir, þá held ég að það sé almenn tilfinning þeirra manna sem fylgjast með þessum málum að það sé mjög rík tilhneiging til að fara yfir þessi mörk og fara í óbeinar a.m.k. ef ekki beinlínis beinar auglýsingaaðgerðir af þessu tagi. Til þess að ná árangri þarf að fá fleiri aðila til samstarfs um þessi mál, að sjálfsögðu lögregluna sem hefur sitt lögbundna hlutverk á þessu sviði en mér sýnist að aðilar eins og til að mynda fjölmiðlar og auglýsingastofur vera á ansi þunnum ís á köflum hvað það varðar að búa til eða birta óbeinar auglýsingar sem eru augljóslega ekkert annað en áfengisauglýsingar. Hvað er það t.d. þegar í útvarpi birtast auglýsingar um það að nú þurfi ekki að deila um hver sé besta ölstofan í bænum og hvort menn hafi heyrt um verðið, að hálfur lítri kosti nú ekki nema þetta eða lítill þetta og stór þetta. Hvað er verið að auglýsa annað en áfengan bjór og verðið á honum á einum tilgreindum vínveitingastað? Svo að ég nefni hér dæmi án þess að nefna nöfn, þá hygg ég að fleiri en ég hafi heyrt þetta á undanförnum vikum og fjölmörg önnur slík mætti tilgreina þar sem ekkert annað en óbeinar og næstum að segja beinar áfengisauglýsingar eru í gangi. Auðvitað hlýtur ábyrgð fjölmiðla sem birta slíkt og þeirra sem framleiða slíkar auglýsingar líka að vera mikil. Og til þess að reyna að ná árangri í þessum efnum verða yfirvöld að reyna að fá sem allra flesta til samstarfs um að virða þessi ákvæði. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því hvort eigi að banna áfengisauglýsingar eða ekki en meðan skýlaus lagaákvæði banna þær, þá á að framfylgja þeim lögum.