Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur nú lokið störfum fyrir 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1988. Nefndin hefur á sínum síðasta fundi, sem haldinn var fyrir 30 mínútum, afgreitt formlega tillögu um skattvísitölu sem verður ný 7. gr. í frv., svo og tillögur um viðbót við heimildagrein frv., 6. gr. Þessum tillögum ásamt örfáum öðrum mun verða dreift í sérstöku þskj. sem er nú verið að ljúka við prentun á. Þá hefur nefndin einnig á sínum síðasta fundi nú afgreitt tillögu ríkisstjórnarinnar um endurgreiðslu söluskatts á neyslufiski, svo og tekjuöflun í því skyni. Sú heildarafgreiðsla mun auka útgjöld fjárlaganna um 30 millj. kr. Þessar afgreiðslur hefur nefndin þegar gert og munu þær tillögur verða lagðar fram á hinu háa Alþingi innan örfárra mínútna, en tillögurnar eru nú í ljósritun eins og ég áður sagði. Tillögur þær sem frá fjvn. berast og ég mæli fyrir að þessu sinni eru á þrem þskj. Fyrst eru það brtt. við 3. gr. fjárlaganna, tekjugreinina, og eru þær tillögur frá meiri hl. fjvn. og prentaðar á þskj. 394. Á sama þskj. frá meiri hl. fjvn. eru prentaðar brtt. við 5. gr. fjárlagafrv., þ.e. brtt. er varða rekstur svokallaðra B-hluta stofnana. Þessum tillögum tengjast ákvarðanir um gjaldskrárbreytingar sem nánari grein verður gerð fyrir síðar í framsögu. Á þskj. 395 eru síðan brtt. sem fjvn. stendur öll að og eru það brtt. við 4. gr. frv., þ.e. við útgjaldahliðina, svo og við 6. gr. frv., heimildagreinina. Varðandi þessar tillögur ber að taka fram að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn., sem standa að brtt. á þskj. 395, áskilja sér að sjálfsögðu rétt til þess að flytja aðrar brtt. en þar koma fram svo og að fylgja öðrum brtt. sem kunna að koma fram frá öðrum hv. þm. við 3. umr. Þá flytur nefndin sameiginlega brtt. á þskj. sem enn hefur ekki verið útbýtt og veit ég því ekki þingskjalsnúmerið og eins flytur meiri hl. nefndarinnar brtt. um skattvísitölu, um nýja 7. gr., sem einnig er á leiðinni, sem ekki hefur enn verið gefið þingskjalsnúmer, en ég vona, hæstv. forseti, að til að spara tíma verði mér veitt heimild til að mæla fyrir þessum brtt. öllum í þessari framsöguræðu, enda á ég von á að umræddum tveimur þskj., sem nú er verið að ljósrita, verði útbýtt meðan á ræðu minni stendur. Það yfirlit yfir tekjur og gjöld sem ég gef hér á eftir í ræðu minni er miðað við að tillögur fjvn. svo og tillögur meiri hl. fjvn. á öllum þeim þskj. sem ég hef hér getið um verði samþykktar. Áður en tekið er til við að gera grein fyrir einstökum brtt. fjvn. og meiri hl. nefndarinnar og áhrif þeirra skýrð vil ég í örfáum orðum endurtaka þakkir mínar, sem ég viðhafði í 2. umr. í garð samnefndarmanna minna í fjvn., bæði meirihlutamanna og fulltrúa stjórnarandstöðu. Samstarfið í fjvn. hefur verið gott og fundastörf gengið greiðlega. Einnig vil ég þakka ritara nefndarinnar, starfsfólki hagsýslu, starfsfólki Ríkisendurskoðunar, starfsfólki í Þórshamri og í Alþingishúsinu, en allt þetta fólk, sem unnið hefur með fjvn., hefur lagt sig fram um að veita nefndarmönnum aðstoð og greiða götu þeirra. Eins og að vanda lætur kom forstjóri Þjóðhagsstofnunar til fundar við fjvn. fyrir 3. umr. fjárlaga og lagði fyrir nefndina endurskoðaða tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1988, en þá endurskoðun hafði Þjóðhagsstofnun unnið í samráði við fjmrn. að beiðni fjvn. Þessi endurskoðun náði annars vegar til áætlana um tekjur ríkissjóðs á árinu 1987 í ljósi nýjustu upplýsinga um innheimtu tekna á síðustu mánuðum og hins vegar til tekjuáætlunar fyrir næsta ár vegna breytinga sem ákveðnar hafa verið og fyrirhugaðar eru á tekjuöflun ríkissjóðs. Inn í þær breytingar hafa verið metin áhrif þeirra breytinga sem Alþingi hefur nú þegar gert á þeim þáttum, sérstaklega um breytta verkaskiptingu, sem áhrif hafa á niðurstöðutölu fjárlaga. Þannig hafa útgjöld til tónlistarfræðslu verið hækkuð í tillögum fjvn. um 52 millj. kr. og greiðslur í Jöfnunarsjóð lækkaðar um sömu upphæð vegna þeirrar ákvörðunar sem felst í tillögum félmn. Nd. Alþingis um frestun á því að kostnaður við tónlistarfræðslu færist alfarið af ríkissjóði og yfir til sveitarfélaganna. Hin endurskoðaða tekjuáætlun byggist því á þeim afgreiðslum sem framast er nú vitað að Alþingi muni hafa á tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstjórnar svo og þeim frv. öðrum, eins og varðandi breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, sem tengjast afgreiðslu fjárlaga. Að öðru leyti byggist tekjuáætlun Þjóðhagsstofnunar og fjmrn. á forsendum þjóðhagsáætlunar sem lögð var fram á sama tíma og fjárlagafrv. í október um almennar efnahagshorfur á næsta ári. Það má teljast til nýmæla við fjárlagaafgreiðslu nú að þegar fyrir 2. umr. fjárlaga gerði Þjóðhagsstofnun fjvn. grein fyrir bráðabirgðaáætlun um endurskoðaða tekjuhlið fjárlaganna, en þá kom fram að ýmislegt benti til þess að endurskoða þurfi sumar forsendur þjóðhagsáætlunar sem fjárlagafrv. byggir á. Í greinargerð Þjóðhagsstofnunar til fjvn. frá 12. des. sl., sem rakin var við 2. umr. fjárlaga, var sérstaklega tekið fram í þessu sambandi að horfur væru á meiri viðskiptahalla á næsta ári en spáð hafði verið og enn fremur er auðvitað ekkert vitað nú fremur en þá um innihald launasamninga annarra en þeirra sem þegar hafa verið gerðir við opinbera starfsmenn. Einnig liggur enn ekki fyrir afgreiðsla Alþingis á lögum um stjórn fiskveiða þannig að enn sem komið er verður ekkert fullyrt um hvaða áform verða um fiskafla á næsta ári. Eins og frá var skýrt við 2. umr. fjárlaga hefur sú ákvörðun að sjálfsögðu mikil áhrif á helstu þætti í þjóðarbúskapnum. Eins og fram kom þegar við 2. umr. fjárlaga vinnur Þjóðhagsstofnun nú að endurskoðun þjóðhagsáætlunar, en telur sér ekki fært að ljúka henni fyrr en eftir áramót þar sem svo mikilvægar forsendur þjóðhagsspár eru enn óráðnar. Gefur auga leið að ekki er hægt að ljúka slíkri endurskoðun fyrr en fyrir liggja öruggar upplýsingar um ýmsa þá þætti sem ég hef þegar nefnt, svo sem eins og launamál og ákvarðanir um heildaraflamagn. Svo miklu máli skipta þessar efnahagsstærðir í spá um afkomu þjóðarinnar að til lítils er að ljúka endurskoðun a þjóðhagsáætlun fyrr en meira er vitað en nú. Eins og raunar kom fram þegar fyrir 2. umr. hafa orðið verulegar breytingar á tekjuáætlun fjárlagafrv. sem lagt var fram í október. Þær breytingar tengjast að sjálfsögðu ákvörðun ríkisstjórnarinnar um gerbreytingar á öllum mikilvægustu tekjustofnum ríkisins svo og þeim hliðarráðstöfunum, svo sem eins og hækkun barnabóta og ellilífeyris, sem ríkisstjórnin hyggst grípa til í því skyni að bæta kjör hinna lægst launuðu og barnafólks í landinu. Ég vek hins vegar athygli á því að ekki er nú um stórvægilegar breytingar að ræða ef miðað er við bráðabirgðatölur þær um endurskoðaða tekjuáætlun sem kynntar voru fjvn. þann 12. des. sl. og gerð var grein fyrir við 2. umr. fjárlaga. Breytingar frá bráðabirgðatölunum sem kynntar voru fyrir 2. umr. og til hinnar endanlegu áætlunar sem lögð var fram nú eru svo óverulegar að mér kemur satt að segja á óvart að sjá í blöðum umfjöllun um hina endurskoðuðu tekjuáætlun eins og um einhverjar nýjar fréttir væri að ræða. Meginniðurstaðan hefur þegar komið fram og á henni hafa litlar breytingar orðið. Einu breytingarnar eru hækkun óbeinna skatta um samtals 320 millj. kr. þar sem verulegur hluti eða allt að 200 millj. kr. skýrist af auknum hagnaði af Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, en í viðræðum við fjvn. milli 2. og 3. umr. lét forstjóri stofnunarinnar þess getið að rekstrarútkoma ársins 1987 hjá stofnuninni benti ótvírætt til þess að hagnaður ÁTVR yrði á næsta ári 150–200 millj. kr. meiri en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Á þeim upplýsingum stofnunarinnar sjálfrar byggjast áformin um aukinn rekstrarhagnað í brtt. meiri hl. Í þskj. 394 eru tólf tillögur frá meiri hl. fjvn. 1. till. er um breytingar á tekjugreininni, 3. gr., og eru þar raktar þær breytingar sem verða á tekjuöflunarkerfi ríkisins, annars vegar að teknu tilliti til endurskoðaðra veltumagns- og verðbreytinga og hins vegar með hliðsjón af þeim áformum sem fram koma í frv. þeim er varða tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og breytta verkaskiptingu sem nú liggja fyrir þinginu. Í brtt. 1 á þskj. 394 frá meiri hl. er hver skattstofn fyrir sig uppfærður með tilliti til þeirra breytinga sem ég hef rakið. Samandregin heildaráhrif eru þau hvað varðar óbeina skatta að tekjur af söluskatti hækka um 5 milljarða 427 millj. kr. Á móti þessari hækkun söluskatts kemur lækkun tolla og vörugjalds að fjárhæð 2 milljarðar 402 millj. kr. Aðrir óbeinir skattar hækka síðan um 320 millj. kr., en þar af er aukinn hagnaður af rekstri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins metinn 200 millj. kr. eins og ég sagði áður. Nettóhækkun óbeinna skatta nemur þannig skv. brtt. meiri hl. 3 milljörðum 390 millj. kr. Beinir skattar hækka hins vegar nettó um 8 millj. kr. Skýrist það af því að eignarskattar hækka alls um 188 millj. kr. og er það eingöngu afleiðing af hækkun á fasteignamati milli ára svo og vegna bættrar innheimtu eignarskatts félaga. Tekjuskattar félaga hækka hins vegar um 140 millj. kr. vegna aukinna tekna félaga og bætts innheimtuhlutfalls, en á móti hækka barnabætur að tillögu ríkisstjórnarinnar um 320 millj. kr. þannig að tekjuskattar í heild lækka um 180 millj. kr. Í heild hækka því beinir skattar aðeins um 8 millj. kr. eða úr 8 milljörðum 247 millj. kr. skv. fjárlagafrv. í 8 milljarða 255 millj. kr. skv. niðurstöðum í tillögum meiri hl. fjvn. Á móti þessari hækkun skatta koma svo, eins og áður hefur verið bent á, stóraukin framlög til niðurgreiðslna svo og hækkaður ellilífeyrir, auk hækkunar barnabóta sem þegar hefur verið á minnst. Verði brtt. meiri hl. fjvn. á þskj. 394 við 3. gr. samþykktar verða heildartekjur ríkissjóðs í fjárlagafrv. fyrir árið 1988 áætlaðar 63 milljarðar 91 millj. kr. sem er hækkun frá framlagningu frv. að fjárhæð 3 milljarðar 528 millj. kr. eða um 5,9%. Miklar umræður hafa orðið á Alþingi sem annars staðar um þau tekjuöflunaráform sem felast í fjárlagafrv. og fylgifrv. þess. Auðvitað er það ljóst að í þeim áformum felst nokkur aukin skattheimta frá yfirstandandi ári, enda urðu tekjur ríkissjóðs á því ari lægra hlutfall af landsframleiðslu en gert var ráð fyrir, einkum og sér í lagi vegna mikils launaskriðs og veltubreytinga sem orðið hafa. Miðað við óbreyttar aðstæður hefðu gjöld ríkisins í fjárlögum ársins 1988 orðið um það bil 8 milljörðum kr. umfram tekjur. Slíkur hallarekstur hefði ekki aðeins verið með öllu óviðunandi heldur í senn ábyrgðarlaus og stórhættulegur. Ríkisstjórnin tók því þá ákvörðun að stefna að hallalausum ríkisbúskap á árinu 1988. Það segir sig sjálft að án mjög verulegra kerfisbreytinga í ríkisrekstrinum, meiri kerfisbreytinga en aðstæður voru til að fá framkvæmdar á nokkrum mánuðum, hefði ekki verið unnt og verður ekki unnt að ná niður slíkum umframútgjöldum með niðurskurðinum einum saman. Reynt hefur verið af fremsta megni að halda í við útgjaldaáform og draga saman seglin í rekstri ríkisins og stofnana þess eins og framast hefur verið unnt, eins og marka má af því að fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu, bæði innan veggja Alþingis og utan, eru sáróánægðir með þær niðurstöður um fjárveitingar til framkvæmda og viðfangsefna sem felast í þessu fjárlagafrv. Slíkur niðurskurður getur þó einn alls ekki jafnað 8–10 milljarða mun á útgjöldum og tekjum miðað við óbreyttar aðstæður og var því ekki um annað að ræða og verður ekki um annað að ræða, ef menn vilja koma í veg fyrir hallarekstur á ríkissjóði, en að bæta nokkuð tekjur ríkisins og hefur það verið gert. Það er hins vegar mikill misskilningur að með þessum áformum sé stefnt í miklu meiri skattbyrði og hærri skattlagningu hlutfallslega en fordæmi séu fyrir. Miðað við bráðabirgðatölur um verðlag vergrar landsframleiðslu að teknu tilliti til veltu- og verðlagsbreytinga, sem vitaðar eru, er líklegt að hlutfall ríkistekna af vergri landsframleiðslu, sem notuð er sem mælikvarði á skattbyrði, verði á næsta ári um 24,25%. Er það mjög svipað hlutfall og jafnvel öllu lægra en var t.d. á síðustu árum áttunda áratugarins og fyrstu árum þess níunda, en vissulega nokkru hærra hlutfall en var á yfirstandandi ári. Verði brtt. meiri hl. fjvn. við 3. gr. allar samþykktar verður heildartekjuöflun í fjárlögum því áætluð 63 milljarðar 91 millj. kr. sem er eins og áður sagði 5,9% hækkun frá þeim tölum sem voru í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram. Það er sem sé þessi fjárhæð sem er til ráðstöfunar til útgjalda á vegum ríkissjóðs á næsta ári og fram úr þeirri fjárhæð mega áform um ríkisútgjöld ekki fara ef halda á við þau markmið ríkisstjórnarinnar að ekki verði stefnt í hallarekstur á ríkissjóði á árinu 1988. Í fullu samræmi við þetta meginmarkmið eru útgjaldatillögur á þskj. 395 frá fjvn. miðaðar við að heildarútgjöld fari ekki fram yfir heildartekjur fjárlaganna og verði allar brtt. fjvn. á þskj. 395 samþykktar, svo og þær brtt. aðrar sem berast munu frá fjvn. og meiri hl. nefndarinnar munu heildarútgjöld fjárlaga 1988 nema 63 milljörðum 37 millj. kr. sem er nokkru minni hækkun á útgjöldum frá upphaflegu frv. en hækkuninni á tekjunum nemur. Tekjur verða þannig umfram gjöld að öllum tillögum fjvn. og meiri hl. fjvn. samþykktum að fjárhæð 54 millj. kr. sem er 27 millj. kr. betri staða en frv. gerði ráð fyrir í upphafi. Því til viðbótar er þess að geta að þá hafa ekki verið teknar inn í þessar tölur áhrif brtt. frá samvn. samgm., en verði þær samþykktar munu útgjöld á 4. gr. aukast um 18 millj. kr., né heldur hefur verið tekið tillit til áhrifa af tillögum formanna þingflokka sem hér hafa verið fluttar, en þær munu, ef samþykktar verða, auka heildarútgjöld ríkissjóðs um nokkrar milljónir kr. En þótt þessi atriði séu öll tekin með er ljóst að tekjur umfram gjöld við lokaafgreiðslu fjárlaga verða álíka miklar og fólust í frv. í fyrstu gerð þess og er þá að sjálfsögðu við það miðað að fleiri útgjaldatillögur en þær sem ég hef hér rætt um verði ekki samþykktar. Þó svo að það sé bitamunur en ekki fjár þegar talað er um örfáa tugi milljóna í plús eða mínus við afgreiðslu fjárlaga með niðurstöðutölur að fjárhæð 63 milljarðar kr. er þó engu að síður ljóst að fari útgjöld ekki fram úr þessum afgreiðslum verða fjárlög ársins 1988 afgreidd án rekstrarhalla sem er meginkjarninn í þeirri stefnu sem ríkisstjórnin boðaði við framlagningu fjárlagafrv. Frekari sundurgreining á heildargjöldum skv. tillögum fjvn. er sú að verkefni tengd landbrn. hækka þá um 642 millj. kr. samtals ef gengið er út frá fjárlagafrv. í upphaflegri gerð þess. Verkefni tengd heilbr.- og trmrn. hækka um 542 millj. kr., verkefni tengd menntmrn. um 348 millj. kr. og verkefni tengd öðrum ráðuneytum um 520 millj. kr. Ef gefið er frekara yfirlit um breytingar á útgjaldaflokkum frv. hækka launaútgjöld um 194,8 millj. kr. frá frv. og til lokaafgreiðslu verði brtt. fjvn. samþykktar og aðrar ekki, en þar er um 1% hækkun frá frv. til lokaafgreiðslu að ræða. Önnur rekstrarútgjöld hækka út frá sömu viðmiðun um 2,6 milljarða kr. eða um 7,8%. Sértekjur lækka frá frv. í upphaflegri gerð þess um 25,1 millj. eða um 0,8%. Samtals hækka rekstrar- og tilfærslugjöld þannig um 2 milljarða 830 millj. kr. eða um 5,6%. Stofnkostnaður og viðhald hækkar hins vegar um 671,2 millj. kr. eða um 7,7%. Heildarhækkun útgjalda er þannig 3 milljarðar 501 millj. 700 þús. kr. eða 5,9%. Enn skal minnt á að mjög stór hluti þessarar hækkunar í frv. frá upphaflegri gerð þess og til lokaafgreiðslu er vegna ákvarðana sem beinlínis tengjast tekjuöflunaráformum hæstv. ríkisstjórnar. Er þar að sjálfsögðu átt við framlög til niðurgreiðslna sem hækka um 1450 millj. kr. svo og aðrar breytingar og tilfærslur sent ákveðnar hafa verið í tengslum við önnur frv. svo sem eins og tekjustofnafrv. og verkaskiptingarfrv. Ef þessi hækkun upp á 3,5 milljarða kr. er greind eftir uppruna erinda, en um það má að sjálfsögðu ávallt della í hvaða flokka eigi að skipa hverju erindi um sig, eru verðlags- og launaleiðréttingar upp á 215,6 millj. kr. eða 6,5% af hækkuninni. Afgreiðslur samkvæmt, tilmælum ríkisstjórnarinnar eru samtals upp á 2 milljarða 737 millj. kr. eða 78,2% af heildarhækkuninni og aðrar afgreiðslur fjvn. samtals 548,9 millj. kr. eða 16,4% af heildarhækkuninni frá frumvarpstölunni. Sný ég mér nú að umfjöllun um brtt. eins og þær eru við 4. gr. á þskj. 395 og því þskj. sem væntanlega verður dreift síðar en ekki er enn komið fram. 1. till. varðar Alþingi og útgjöld þess. Um er að ræða tillögu um heildarhækkun á fjárlagafrv. um 45 millj. kr. Þar að auki kemur svo nýtt viðfangsefni sem er kostnaður vegna starfa umboðsmanns Alþingis. Í báðum þessum tilvikum er stuðst við skiptingu niður á viðfangsefni samkvæmt tillögum forseta Alþingis. Útgjöld vegna umboðsmanns Alþingis eru miðuð við að auk umboðsmannsins verði í starfi á næsta ári einn ritari svo og að tekið sé á leigu húsnæði til starfseminnar og keyptur búnaður. Á næsta ári mun hinn nýi umboðsmaður svo að sjálfsögðu í samráði við forseta þingsins og aðra taka stefnumótandi ákvarðanir um framtíðarskipan þessara mála. Ástæða er til að staldra sérstaklega við staflið j í till. 1 á þskj. 395, en það er nýr liður, hönnunarkostnaður 6 millj. kr. Kom fram hjá forsetum þingsins að gerð er tillaga um 6 millj. kr. framlag til hönnunar á nýbyggingu Alþingis. Þannig segja forsetar að hægt sé að halda áfram því verki sem unnið hefur verið að á þessu ári skv. fjárlögum 1987. Gert er ráð fyrir að það fjárframlag sem nú er lagt til að ráðstafa í þessar þarfir nægi til þess að hönnunin nái því stigi sem nauðsynlegt er til þess að Alþingi geti tekið efnislega afstöðu til þeirrar tillögu sem hlaut 1. verðlaun í samkeppni um gerð og skipulag nýbyggingar fyrir starfsemi Alþingis. Eru þá teikningar komnar í það horf að skipulags- og byggingaryfirvöld geti tekið afstöðu til þeirra og gera megi kostnaðaráætlun sem Alþingi geti tekið mið af við ákvarðanatöku um hvort og hvenær hafist verði handa við byggingarframkvæmdir. Þá má ætla að lokið sé um 15–20% af heildarhönnun nýbyggingarinnar. Brtt. 2 á þskj. 395 varðar Ríkisendurskoðun og er þar um að ræða hækkun um 12,5 millj. kr. frá fjárlagafrv. Er þar um að ræða launakostnað og annan reksturskostnað, m.a. vegna nýrra verkefna Ríkisendurskoðunar sem tengist nú starfsemi Alþingis eins og áður hefur verið frá greint. Brtt. 3 varðar jarðfræðistofu Raunvísindastofnunar Háskólans og er efni tillögunnar að frá og með miðju næsta ári verði ráðinn sérfræðingur til starfa á jarðfræðistofu á sviði kaldavatnsrannsókna. Brtt. 4 varðar Háskólann á Akureyri. Hækkun frá fjárlagafrv. er samtals að fjárhæð 15 millj. 150 þús. kr. Þegar frá fjárlagafrv. var gengið lágu ekki fyrir endanlegar tillögur um útgjöld vegna Háskólans á Akureyri sem á næsta ári mun hefja starfsemi sína. Þær tillögur bárust hins vegar fjvn. fyrir nokkru og hefur nefndin unnið sjálfstætt að skoðun þeirra tillagna. Verði brtt. nefndarinnar samþykkt mun hún gera Háskólanum á Akureyri fært að hefja eðlilega starfrækslu og starfsemi á næsta skólaári. Brtt. 5 varðar Kennaraháskóla Íslands og er þar lagt til að samþykkt verði 1200 þús. kr. hækkun vegna sérstaks viðfangsefnis á Norðurlandi. 6. brtt. varðar tónlistarfræðslu og er til samræmis við breytingu sem gerð hefur verið á verkaskiptingarfrv. ríkisstjórnarinnar í meðferð málsins á hinu háa Alþingi. Brtt. 7 varðar nýja starfsemi upplýsingaþjónustu stúdenta og er lagt til að 800 þús. kr. verði veitt til þessa viðfangsefnis. Brtt. 8 tengist verkaskiptingarmálum. Felldur var niður liður í fjárlögum þar sem veittir voru styrkir m.a. til byggðasafna, en þau söfn eiga nú skv. verkaskiptingarfrv. að færast alfarið til sveitarfélaga. Inni á þessum lið voru auk byggðasafnanna nokkur önnur verkefni sem ekki færast til sveitarfélaga. Voru þau verkefni með verðlagsuppfærslu metin kosta um 3 millj. kr. á næsta ári. Jafnframt samþykkti fjvn. að leggja til 500 þús. kr. til viðbótar innan þessa verkefnis sem hluta af launakostnaði Harðar Ágústssonar sem skrifar nú byggingarsögu gamalla húsa. Þá var í frv. inni á lið 5.01 Fasteign 8,4 millj. kr. til viðhaldsverkefna við húseign Þjóðminjasafns Íslands við Suðurgötu, en þar að auki á sama verkefnalið 2,7 millj. kr. til verndunar gamalla húsa. Fjvn. leggur til í tillögu 8 að þessi fjárhæð, 2,7 millj. kr., verði flutt út af umræddum viðhaldslið sem verði þannig sjálfstæður liður með númeri 501 og nefnist Húseign við Suðurgötu, en búinn verði til nýr liður, er heiti Verndun gamalla húsa, er fái til ráðstöfunar umræddar 3,5 millj. vegna tilfærslunnar svo og þær 2,7 millj. sem áður voru inni á viðhaldi fasteignar. 9. brtt. nefndarinnar varðar Listasafn Íslands og er þar lagt til að fjárveiting til Listasafnsins verði hækkuð um 3 millj. kr. Brtt. 10 varðar Náttúruverndarráð og þarfnast ekki sérstakra skýringa umfram það að skv. brtt. sem þar eru lagðar til svo og öðrum tillögum sem þegar hafa verið samþykktar er gert ráð fyrir að verkefnið Sérfræðirannsóknir við Mývatn hafi til ráðstöfunar alls 8,5 millj. kr. og að hækkaðar verði nokkuð fjárveitingar til þjóðgarðsins í Skaftafelli og eru það breytingar sem óhjákvæmilegar eru bæði vegna viðhalds húsnæðis, sbr. d-lið, og vegna launakostnaðar þjóðgarðsvarðar, sbr. b-lið. 11. till. á þskj. 395 varðar Kvikmyndasjóð og er um að ræða að framlög til Kvikmyndasjóðs verði hækkuð um 20 millj. kr. 12. brtt. nefndarinnar varðar æskulýðsmál. Lagt er til að framlög til Ungmennafélags Íslands hækki um 5 millj. kr. og framlög til starfsemi KFUM og KFUK hækki upp í 1 millj. 250 þús., en í fjárlögum yfirstandandi árs var framlagið 1 millj. 50 þús. þannig að hér er aðeins um verðlagsuppfærslu að ræða, en framlagið var lækkað í fjárlagafrv. frá því sem það hafði verið í fjárlögum yfirstandandi árs. 13. brtt. nefndarinnar varðar Íþróttasamband Íslands. Leggur nefndin til að fjárveiting til þess verði hækkuð um 5 millj. kr. og er það til samræmis við þá tillögu sem nefndin gerir um hækkun á fjárframlagi til Ungmennafélags Íslands. Brtt. 14 fjallar um tvö ný viðfangsefni. Annars vegar er tillaga gerð um 400 þús. kr. fjárveitingu til Dimmuborga í Mývatnssveit og hins vegar er tillaga gerð um byggingarframlag að fjárhæð 4,5 millj. kr. til skóla Ísaks Jónssonar. Brtt. 15 varðar utanrrn. Þar er lagt til að framlag til viðskiptaskrifstofu á vegum ráðuneytisins hækki um 3,5 millj. kr. og jafnframt að umrætt verkefni, viðskiptaskrifstofa, verði gert að sérstöku viðfangsefni undir utanrrn. Brtt. 16 varðar Háskóla Sameinuðu þjóðanna og er um verðlagsuppfærslu að ræða. Brtt. 17 varðar Búnaðarfélag Íslands og er um að framlagið verði hækkað um 80 þús. kr. og er tillaga gerð um sundurliðun á þskj. Brtt. 18 varðar Áburðarverksmiðju ríkisins. Gerð er tillaga um að framlag til hennar úr ríkissjóði verði 20 millj. kr. Í fjvn. kom fram að nauðsynlegt væri að taka rekstur verksmiðjunnar til sams konar meðferðar fyrir árið 1989 og allar líkur væru á og vilji væri til að styðja hana með sambærilegum hætti og nú er gert. Eftir það ættu ekki að þurfa að koma til sérstök framlög á fjárlögum til verksmiðjunnar þar eð hún mundi þá geta staðið alfarið á eigin fótum, en miklar breytingar hafa orðið til bóta í rekstri Áburðarverksmiðju ríkisins að undanförnu. Þessi ákvörðun um framlag á fjárlögum til Áburðarverksmiðju ríkisins tengist að sjálfsögðu ákvörðun um áburðarverð, en með þessari afgreiðslu mundi verksmiðjan standa undir rekstri sínum miðað við 21% hækkun á áburðarverði á næsta ári. Brtt. 19 varðar viðfangsefnið Skógrækt ríkisins og er þar um tvö verkefni að ræða. Annars vegar nýjan lið, Til framkvæmda í Fljótsdal og Vallahreppi, sem gerð er tillaga um að 850 þús. kr. verði varið til. Hér er um skógræktarverkefni að ræða, en allar horfur eru á að jafnhá fjárhæð fáist úr Framleiðnisjóði landbúnaðarins verði þessi till. samþykkt. Þá er lagt til í staflið b að framlag til nytjaskógræktar hækki um 3 millj. kr., en mikill áhugi er nú á að nýta sér kosti þeirrar nýju búgreinar. 20. brtt. tengist ákvörðun sem raunar er einnig verið að taka í öðru þingmáli, en það er að liðurinn Mat á landbúnaðafurðum verði sérstakur liður á fjárlögum, almenn rekstrarútgjöld, að fjárhæð 4 millj. 737 þús. kr., en að sértekjur að sömu fjárhæð fáist til viðfangsefnisins þannig að ekki er hér um útgjöld að ræða hjá ríkissjóði. 21. brtt. svo og 22. brtt. varða landgræðslu- og landverndaráætlun, en á vegum fjvn. hefur verið lögð mikil vinna í að uppreikna áætlunina til verðlags í samræmi við samþykktir Alþingis. Tillögur 21 og 22 gera ráð fyrir að framlög hækki vegna verðlagsuppfærslunnar frá fjárlagafrv. um 38 millj. 421 þús. kr. og er nánari sundurliðun gerð í tillögunum. Um tillögu 23 er vísað sérstaklega í sundurliðun á sérstöku yfirliti. Tillaga 24 tengist þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að endurgreiða hluta kjarnfóðurgjalds til þess að ekki verði veruleg röskun á verðhlutfalli milli svokallaðs hvíts kjöts og eggja annars vegar og kindakjöts hins vegar vegna mikillar aukningar á niðurgreiðslum á því síðar nefnda. Tillaga 25 er um uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Tillaga 26 er um að safnliðurinn Landbúnaðarmál, ýmis verkefni, verði hækkaður um 450 þús. kr., en þessum lið mun fjvn. skipta með bréfi síðar eins og venja er. Tillaga 27 varðar Bændaskólann á Hvanneyri. Þar er lögð til hækkun um samtals 1,5 millj. kr. Tillaga 28 varðar Bændaskólann á Hólum og er þar lögð til hækkun um samtals 1,8 millj. kr. Tillaga 29 er um söluskatt í sjávarútvegi. Þar er ekki gerð tillaga um hækkun endurgreiðslu heldur um að sama afgreiðsla verði viðhöfð og síðast, að liðurinn Útflutningsráð Íslands komi sérstaklega þar inn með 30 millj. kr. fjárveitingu af samtals 350 millj. kr. endurgreiðslufjárhæð. Er þessi tillaga gerð að tilmælum sjútvrn. Brtt. 30 varðar vinnuhælið að Litla-Hrauni og er þar gerð tillaga um 500 þús. kr. hækkun á viðhaldsfé. Tillaga 31 er um lækkun sértekna á vegum skipulagsstjóra um 12 millj. kr. Er það tillaga ríkisstjórnarinnar sem fjvn. hefur gert að sinni. Tillaga 32 varðar málefni fatlaðra. Er þar alls staðar um verðlagsuppfærslu að ræða, en hvergi í tillögum fjvn. er gert ráð fyrir neinni fjölgun á stöðum í sambýlum á vegum fatlaðra eins og frá var skýrt við 2. umr. fjárlaga. Engin breyting er gerð þar á. Tillaga 33 varðar Sólheima í Grímsnesi. Að fengnum tillögum félmrn. gerir fjvn. tillögu um 950 þús. kr. hækkun á framlaginu til Sólheima. Er sú hækkun einvörðungu ætluð til að greiða leigukostnað vegna tveggja húsa fyrir vistfólk sem félmrn. hefur samþykkt. Stofnun þessi á hins vegar við mikla rekstrarörðugleika að etja og umtalsverðan rekstrarhalla. Eru mál hennar nú í sérstakri skoðun og ljóst er að huga verður að breytingum á starfsháttum stofnunarinnar sem og annarra sólarhringsstofnana. Er það mál í vinnslu hjá félmrn. Tillaga 34 varðar lífeyris- og slysatryggingar á vegum Tryggingastofnunar ríkisins. Tillaga 35 er um 600 þús. kr. hækkun á fjárveitingum til landlæknisembættisins. Tillaga 36 varðar rekstrarvanda endurhæfingarstöðvar Sjálfsbjargar á Akureyri, en um nk. áramót verður samansafnaður rekstrarhalli á stofnuninni orðinn um 9 millj. kr. Verður að gera sérstaka könnun á málefnum þessarar stofnunar í þeim tilgangi að finna á þeim framtíðarlausn. Er hér gerð tillaga um að veittar verði 3 millj. kr. á fjárlögum sem greiðsla upp í umræddan rekstrarafgang. Tillaga 37 varðar yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð og er um að fjárveiting til K-byggingar á fjárlögum verði hækkuð um 20 millj. kr. Yfirstjórn mannvirkjagerðarinnar hefur lagt málefni K-byggingar fyrir nefndina og einnig hefur nefndin rætt við stjórnarnefnd ríkisspítala um sama mál. Í málflutningi forsvarsmanna byggingarframkvæmda hefur komið fram að nokkuð skortir á að takast megi að hefja lækningar með nýjum búnaði og tækjum. Þá hefur yfirstjórn mannvirkjagerðarinnar einnig lagt sérstaka áherslu á undirbúning og fyrstu framkvæmdir við innréttingu á þeim hluta sem þegar er risinn og til stefnumörkunar við framhald framkvæmda við þetta þýðingarmikla hús. Þessi tillaga um 20 millj. kr. viðbótarframlag til K-byggingar er gerð með hliðsjón af því að fjmrh. muni nýta á þessu ári lánsfjárheimild þá sem ráðherranum var veitt við síðustu fjárlagagerð vegna framkvæmdar við K-byggingu. Tillaga 38 varðar 800 þús. kr. hækkun á framlagi til heilsugæslustöðva og tillaga 39 er um að nýr liður komi inn undir Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Nefnist sá liður Réttargeðlækningar og er gerð tillaga um 250 þús. kr. fjárveitingu til þessa viðfangsefnis. Tillaga 40 er um að veittur sé 700 þús. kr. styrkur til Samhjálpar hvítasunnumanna. Er sá styrkur ætlaður til stuðnings við miklar framkvæmdir sem Samhjálp hvítasunnumanna stendur nú í varðandi endurnýjun vistheimilisins í Hlaðgerðarkoti. Tillaga 41 varðar Stórstúku Íslands og er þar lögð til hækkun að fjárhæð 220 þús. kr. Tillögur 42, 43, 44 og 45 varða skipulagsbreytingar í tollamálum. Tillaga 46 varðar samgrn. og er um 240 þús. kr. hækkun sem heimili ráðningu ritara á árinu. Tillaga 47 varðar Póst- og símamálastofnunina og er um 14,3 millj. kr. hækkun í almennan rekstur, en nánar verður rætt um Póst- og símamálastofnunina þegar rætt verður um B-hluta stofnanir hér á eftir. Herra forseti. Mér hafa nú borist þau tvö þskj., þskj. 429 og þskj. 430, sem ekki lágu fyrir þegar ég hóf mína ræðu og vegna þess að ég er að ræða um Póst- og símamálastofnunina vil ég vekja athygli á því þegar þessum þskj. hefur verið dreift, ef þeim hefur ekki þegar verið dreift, að í fyrra þskj. frá meiri hl. fjvn. eru villur þar sem fjallað er um Póst-og símamálastofnunina og útgjöld og tekjur hennar. Þær villur hafa engin áhrif á sjálfa niðurstöðuna heldur er aðeins um talnaleiðréttingar innbyrðis að ræða þannig að ég fer þess á leit, herra forseti, ef það samrýmist þingsköpum, að því sem segir í þskj. 430 um Póst- og símamálastofnun verði skotið inn í staðinn fyrir það sem um þá stofnun segir í brtt. meiri hl. fjvn. Það breytir engu um þá niðurstöðu sem ég kunngeri á eftir. Þarna er aðeins um að ræða villur í talnauppsetningu sem hafa komið í ljós eftir að búið er að prenta og dreifa þskj. Tillaga 48 varðar sjóvarnargarða, en sundurliðun er á sérstöku yfirliti. Tillaga 49 varðar flugmálastjórn og er hér aðeins um að ræða launaleiðréttingar vegna launasamninga sem gerðir voru eftir að fjárlagafrv. var samið nema hvað e-liður varðar framlag Alþjóðaflugþjónustunnar til Flugmálastjórnar. Brtt. 50 varðar Ferðamálasjóð. Til fjvn. hafa borist erindi um rekstrarvanda nokkurra tiltekinna hótela. Fjvn. telur nauðsynlegt að erindum þessum sé sinnt, en til þess þarf meiri tíma en nefndinni gafst til að skoða málið. Leggur nefndin því til að samþykkt verði fjárveiting úr ríkissjóði, 15 millj. kr., sérstaklega í því skyni og mun nefndin gera tillögur um það til Ferðamálasjóðs hvernig með skuli fara á nýju ári. Tillaga 51 varðar Landmælingar Íslands. Við 2. umr. var gengið nokkuð til móts við sjónarmið stofnunarinnar um nauðsyn á lækkun sértekna, en allar líkur bentu til að sértekjur stofnunarinnar hafi verið mjög verulega ofáætlaðar í fjárlögum undanfarinna ára og hefur það skapað mikla erfiðleika hjá stofnuninni. Á milli 2. og 3. umr. fékk fjvn. í hendur niðurstöður sérstakrar nefndar sem skipuð hafði verið til að skoða fjárhagsstöðu Landmælinga Íslands og gera tillögur um hvernig með skuli fara. Í nál. segir, með leyfi forseta: "Augljóst er einnig út frá sömu forsendum að sértekjur stofnunarinnar eins og þær eru í fjárlagafrv. fyrir árið 1988 eru verulega ofmetnar og því leggur starfshópurinn eindregið til að við 3. umr. fjárlagafrv. verði sértekjur lækkaðar um 7 millj. kr. Þetta verður að telja algera forsendu fyrir nokkurn veginn óbrjáluðum rekstri Landmælinga Íslands 1988." Fjvn. hefur fallist að mestu á tillögur umrædds starfshóps en þó ekki að fullu og leggur til að sértekjur Landmælinga Íslands verði lækkaðar um 5 millj. kr. við þessa afgreiðslu og hefur þá lækkun sértekna stofnunarinnar alls orðið um 7 millj. kr. við fjárlagaafgreiðslu nú þegar höfð er hliðsjón af þeirri lækkun sem þegar hefur verið samþykkt við 2. umr. 52. brtt. varðar sértekjur á vegum Orkustofnunar og eru þær lækkaðar um rösklega 9 millj. kr. Tillaga 53 varðar Orkusjóð, viðfangsefnið Sveitarafvæðingu. Í fjárlagafrv. voru 25 millj. kr. ættaðar til sveitarafvæðingar, en vegna nýrra reglna um greiðslur heimtaugagjalda er ljóst að sú fjárhæð öll mun einvörðungu ganga til þess að greiða skuldir vegna heimtaugagjalda frá árinu 1987. Leggur fjvn. því til að framlagið til sveitarafvæðingar verði nú hækkað um 15 millj. kr. þannig að eitthvert fé sé til ráðstöfunar á næsta ári til að greiða hlut kostnaðar við heimtaugagjöld sem ella mundi allur falla á notendur. Tillaga 54 varðar síðan niðurgreiðslur á vöruverði og hefur þegar verið rætt ítarlega um það mál í þinginu. Tillaga 55 og tillögur þar fyrir aftan eru síðan brtt. fjvn. og nýjar tillögur við 6. gr. fjárlagafrv. Ástæðulaust er að skýra þær tillögur hverja fyrir sig, þær skýra sig sjálfar, en rétt er að geta þess í sambandi við tillögur sem nefndin gerir og varða aðflutningsgjöld og söluskatt að hér eru aðeins gerðar tillögur um heimild til niðurfellingar aðflutningsgjalda og söluskatts vegna tiltekinna sérstakra viðfangsefna sem ekki eru heimildir til fyrir í viðkomandi lögum sjálfum skv. þeim frv. sem nú er verið að afgreiða um þessa tekjustofna í þinginu. Áður en skilist er við þskj. 395 með brtt. frá fjvn. er rétt að minnast á mál sem tillögur eru ekki gerðar hér um en afgreiðslu hafa engu að síður hlotið í nefndinni þó að þær afgreiðslur séu ekki með þeim hætti að tillögur séu nú gerðar um fjárveitingar. Í fyrsta lagi er þar um að ræða vandamál Iðnskólans í Reykjavík. Vegna þrengsla neyðist skólinn til að vísa frá stórum hópi nemenda, en Iðnskólinn í Reykjavík er eins og allir vita langöflugasti iðnfræðsluskóli landsins. Fjvn. hefur rætt málefni skólans, m.a. þær hugmyndir sem uppi hafa verið hjá forráðamönnum hans um leigu á húsnæði til kennslu sem kæmi a.m.k. til bráðabirgða í staðinn fyrir nýbyggingu. Þetta mál er ekki að fullu rætt, en nefndin hefur samþykkt að hún fari þess á leit við menntmrn. og fjmrn. að þessi ráðuneyti í samstarfi við Iðnskólann í Reykjavík og fjvn. leiti leiða til lausnar á húsnæðisvandamálum skólans sem gætu komið til framkvæmda á næsta skólaári. Í öðru lagi hefur nefndin sérstaklega rætt vandamál í tengslum við smíði Breiðafjarðarferju. Til þess að ferjan komi að fullu gagni hið sama ár og smíði verður lokið, þ.e. árið 1989, þarf að skapa ferjunni hafnaraðstöðu á báðum endastöðvum hennar, þ.e. á Brjánslæk og í Stykkishólmi. Er nú unnið að framkvæmdum við ferjubryggjusmíði á Brjánslæk, en talið er að í Stykkishólmi þurfi að vinna mjög umtalsverðar hafnarframkvæmdir til þess að ferjan geti fengið þar varanlegt athafnasvæði. Í fjárveitingum til hafnarmála á næsta ári er ekki gert ráð fyrir slíkri framkvæmd við Stykkishólmshöfn. Nauðsynlegt er þó að taka það vandamál föstum tökum með það að markmiði að finna heildarlausn sem gæti tryggt að ferjusmíðin kæmi að tilætluðum notum. Á þskj. 430 eru nokkrar brtt. sem varða 4. gr. Þessar brtt. allar eru frá fjvn. 1. brtt. varðar hækkun á vörugjaldi. Þessa brtt. ber að lesa saman við brtt. 4 sem er um niðurgreiðslur á neyslufiski. Talið er að kostnaður við að greiða niður neyslufisk um 15% af þeim 25% sem fiskurinn mundi hækka í verði með tilkomu söluskatts muni nema 160 millj. kr. og er í brtt. 4 á þskj. 430 lagt til að sú niðurgreiðsla sé samþykkt. Brtt. 1 á sama þskj. er hins vegar um að liðurinn Vörugjald verði hækkaður um 130 millj. kr. Þetta er gert fyrst og fremst með því að leggja vörugjald á ýmsar snyrti- og fegrunarvörur, fyrir hið veikara kyn einkum og sér í lagi að ég held, en fram hefur komið í fjh.- og viðskn. og sjálfsagt í öðrum nefndum þingsins að allar líkur séu á því að hinir erlendu framleiðendur slíkra merkjavara mundu svara mikilli verðlækkun á þeim hér á innanlandsmarkaði einfaldlega með því að hækka verðið til Íslendinga þar eð þessir framleiðendur merkjavara eru ekki reiðubúnir að selja sína merkjavöru hér á landi á mun lægra verði en þeir telja eðlilegt að bjóða fyrir slíka vöru. Hér er um að ræða leiðréttingu í kjölfar þessara upplýsinga. 2. brtt. á þskj. 430 varðar Verslunarskóla Íslands. Hún fjallar um tölvunám við Verslunarskóla Íslands, en beiðni frá skólanum hefur legið fyrir fjvn. um sérstaka meðferð þessa máls. Umrætt nám hefur nú þegar verið undirbúið og allmargir nemendur hafa þegar verið innritaðir og mun tölvunámið fara af stað þegar í upphafi næsta árs. Hugmyndir hafa verið uppi um að ríkið greiddi vegna þessa náms kostnað sem samsvarar 56% hærri útgjöldum á nemanda en sá kostnaður er sem greiddur er fyrir nemanda á menntaskólastigi, en Verslunarskólinn er eins og kunnugt er einn af þeim framhaldsskólum sem útskrifa stúdenta. 56% hærri kostnaðargreiðsla á nemanda en því nemur sem greitt er fyrir nemanda á menntaskólabraut samsvarar fjárupphæð sem greidd er á nemanda við ýmsar deildir Háskóla Íslands. Tillögur fjvn. um þetta viðfangsefni miðast við að sama greiðsla verði innt af hendi úr ríkissjóði til Verslunarskólans vegna tölvunámsins og nemur greiðslu þeirri sem innt er af hendi til skólans á nemanda í því námi öðru á vettvangi skólans sem nemendur stunda. Þá er 3. brtt. á sama þskj. sem varðar Krabbameinsfélag Íslands. Í fjárlagafrv. er mjög mikil hækkun á framlagi til Krabbameinsfélagsins, en sú hækkun skýrist alfarið af samningi sem gerður hefur verið við Krabbameinsfélagið um tiltekin rannsóknarverkefni í krabbameinsrannsóknum og verða greiðslur inntar af hendi fyrir hverja rannsókn eins og nánar er skýrt í grg. með fjárlagafrv. Engin hækkun er hins vegar lögð til í fjárlagafrv. á öðrum greiðslum til Krabbameinsfélagsins, þar á meðal á rekstrarstyrk til félagsins sem verið hefur á fjárlögum í mörg ár. Tillaga fjvn. um 3 millj. kr. hækkun til Krabbameinsfélagsins er um að þær 3 millj. skoðist ekki sem viðbótarframlag vegna umræddra rannsókna heldur sem framlag beint til stuðnings við annan rekstur á vegum félagsins. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir brtt. fjvn. við 4. gr. frv. svo og heildaráhrifum þeirrar breytingar á útgjöld frv. og einnig hef ég áður gert grein fyrir niðurstöðum brtt. meiri hl. fjvn. á tekjuhliðinni og samverkandi áhrifum útgjalda og tekna skv. þeim tillögum. Þá sný ég mér aftur að brtt. á þskj. 394 við stofnanir í B-hluta. Þær brtt. eru á bls. 4, 5, 6, 7, 8 og 9 á því þskj. Ekki er ástæða til að rekja lið fyrir lið allar stofnanir í B-hluta fjárlagafrv. Þegar hefur verið rætt um Áburðarverksmiðju ríkisins og tillögur sem henni tengjast. Þá er frá því að segja að forsvarsmenn Skipaútgerðar ríkisins gengu á fund fjvn., en þeir töldu ekki liggja neinar ástæður fyrir því að fara fram á breytingar á þeim tillögum sem gerðar eru um málefni þeirrar stofnunar í fjárlagafrv. og hefur það ekki verið gert. Eru þá þrjár stofnanir eftir sem tengjast ákvæðunum um gjaldskrá, en þær eru Póstur og sími, Rafmagnsveitur ríkisins og Ríkisútvarpið. Verða þeim stofnunum nú gerð sérstök skil. Í viðræðum við forsvarsmenn Pósts og síma kom fram að nú stefnir í 213 millj. kr. greiðsluerfiðleika hjá stofnuninni í árslok 1987. Ástæðuna má m.a. rekja til mun meiri fjárfestinga í ár en samþykktar voru við afgreiðslu fjárlaga fyrir einu ári. Fjárfesting ársins í ár er þannig áætluð um 100 millj. kr. meiri en forsendur um framkvæmdir voru við afgreiðslu fjárlaga. Hefur stofnuninni verið skrifað af þessu tilefni og þess óskað að hún geri fjvn. skriflega grein fyrir því hvers vegna framkvæmt var fyrir svo miklu meira fé en ráð hafði verið fyrir gert. Eins og áður byggjast afgreiðslur þær sem tillaga er gerð um að gerðar verði nú á málefnum stofnunarinnar á tilteknum ákvæðum um fjárfestingar sem nema samtals 577 millj. kr. Þess hefur verið farið á leit við Póst- og símamálastofnun að fjvn. og samgrn. fái að fylgjast reglulega með framkvæmdum á vegum stofnunarinnar þannig að tryggt sé að við framkvæmdaáform sé staðið eins og frá þeim er gengið sem forsendu fyrir þeirri ákvörðun um málefni stofnunarinnar sem hér er lögð til. Þá er staðreynd að mikillar tregðu hefur gætt í hækkun gjaldskrár Pósts og síma á undanförnum árum. Á tímabilinu frá fyrst í nóvember 1981 til fyrst í ágúst 1987 hefur gjaldskrá Pósts og síma þannig tvö og hálf-faldast á meðan lánskjaravísitala hefur ríflega fimmfaldast, launavísitalan tæplega fimmfaldast, gjaldskrá Ríkisútvarpsins sjöfaldast og gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur áttfaldast. Erfiðleikar í rekstri Pósts og síma og þröngur fjárhagur stofnunarinnar til umsvifamikilla framkvæmda og nauðsynlegrar uppbyggingar og endurnýjunar hefur takmarkast af þessu. Kemur það einnig niður á tekjumöguleikum stofnunarinnar því að forsendan t.d. undir því að stofnunin hafi mestar mögulegar tekjur af farsímakerfi eru að í umtalsverðar framkvæmdir sé ráðist á sviði radíómóðurstöðva og farsímastöðva. Þá eru ýmsar nýjungar sem stofnunin áformar svo sem eins og þráðlaust kallkerfi, sem kostar nokkra fjármuni, en allar slíkar endurbætur og nýjungar verða að sjálfsögðu að byggjast á því að heimiluð sé eðlileg gjaldskrárhækkun hjá Pósti og síma. Þær gjaldskrárhækkanir sem reiknað er með að þurfi til að koma til að rekstur Pósts og síma standi í jafnvægi miðað við þau framkvæmdaáform sem þegar hefur verið lýst eru að meðaltalshækkun á gjaldskrá Pósts og síma verði um 20% og eru afgreiðslur meiri hl. sem leggur til að Alþingi staðfesti málefni stofnunarinnar við slíka gjaldskrárhækkun miðaðar. Rafmagnsveitur ríkisins eiga í talsverðum greiðsluerfiðleikum, m.a. í sambandi við lánayfirtöku ríkissjóðs af fyrirtækinu í árslok 1986, en þar hafa yfirtökur lána ekki allar átt sér stað með sama hætti. Eru þau mál nú í sérstakri skoðun. Af þessum sökum m.a. hefur fyrirtækið þurft að taka bráðabirgðalán í Landsbankanum á þessu ári. Þann 1. des. síðastliðinn hækkaði gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins um 16,8%, en Landsvirkjun hafði þá hækkað gjaldskrá sína frá og með sama tíma um 9%. Miðað við verðlagsforsendur frv. þarf ekki frekari hækkun á gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins en þegar hefur orðið til þess að dæmið gangi upp. Breytist forsendur fjárlaga um verðlag og laun þarf hins vegar að sjálfsögðu að endurskoða þetta. Þrátt fyrir það, eins og sagt er, að dæmið gangi þannig upp verður ljóst að verulegt rekstrartap verður hjá Rafmagnsveitum ríkisins á næsta ári, en það rekstrartap er samt nokkru minna en samanlagðar afskriftir hjá fyrirtækinu, en mun engu að síður valda fyrirtækinu verulegum greiðsluerfiðleikum. Í afgreiðslum meiri hl. fjvn., sem gerð er tillaga um að staðfestar séu, er ráð fyrir því gert að tekið verði lán að fjárhæð 60 millj. kr. til línulagna niður á Krosssand á næsta ári, en það er undirbúningsframkvæmd undir það að hafinn sé flutningur á raforku til fjarvarmaveitu í Vestmannaeyjum. Til að ljúka því verki þarf auk þess að reisa háspennulínu frá Búrfelli niður á Hvolsvöll og er talið að heildarkostnaður muni nema 150–200 millj. kr. Mun þessi viðamikla framkvæmd tryggja orku til Fjarvarmaveitu Vestmannaeyja þegar framkvæmdinni lýkur, en til þess er ætlast að raforkuverðið til Vestmannaeyja nægi til að standa að fullu undir framkvæmdakostnaðinum og er þá miðað við að raforkuverðið yrði 50,5 aurar á kwst. Þar sem hér er um mjög viðamiklar framkvæmdir að ræða sem fjármagnaðar verða með lánsfé er hins vegar auðséð að þær framkvæmdir, þó endurgreiddar verði á löngum tíma í raforkuverði, muni skapa Rafmagnsveitum ríkisins erfiða greiðslufjárstöðu til nokkurrar framtíðar. Þá er loks komið að Ríkisútvarpinu. Fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er afar erfið í ár og eru yfirdráttarskuldir þess nú áætlaðar 115 millj. kr. auk launaskulda við ríkissjóð. Samtals munu þessar skuldir nema 240–250 millj. kr. Í lánsfjárlögum 1987 voru markaðar tekjur og aðflutningsgjöld til Ríkisútvarpsins skert að fullu, en á árinu öllu mundu þessar tekjur hafa numið 300 millj. kr. þannig að segja má að sú skerðing á tekjum sé álíka há og heildarskuldir þær eru orðnar sem myndast hafa vegna reksturs útvarpsins á yfirstandandi ári. Með aukinni samkeppni í sjónvarps- og útvarpsrekstri hefur rekstrarstaða Ríkisútvarpsins versnað verulega. Einkum og sér í lagi kemur þetta fram í lækkun auglýsingatekna. Hlutdeild auglýsingatekna af heildartekjum Ríkisútvarpsins nam þannig 50% árið 1985, en er komin niður í 33,6% í ár. Að nokkru leyti skýrist þessi mikla lækkun af hækkun afnotagjalda á þessu ári en óbreyttri gjaldskrá auglýsinga. Þó fer ekki milli mála að það er ekki einhlít skýring heldur hafa auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins dregist verulega saman. Í sambandi við þær afgreiðslur sem meiri hl. fjvn. gerir að tillögu sinni að gerðar séu á málefnum stofnunarinnar nú er við það miðað og um það er fullt samkomulag við stjórnendur Ríkisútvarpsins að stefna skuli að 10% raunhækkun auglýsingatekna hjá Ríkisútvarpinu á næsta ári og er það markmið sem stjórnendur Ríkisútvarpsins hafa sjálfir sett sér. Næðist sú raunaukning auglýsingatekna þarf jafnhliða 15% raunhækkun afnotagjalda á árinu 1988 að koma til og væri þá til þess ætlast að stofnunin stæði undir, auk rekstrarútgjalda á árinu 1988, þeim skuldum sem safnast hafa saman vegna rekstrarhallans á árinu 1987. 15% raunhækkun afnotagjalda á árinu 1988 mundi þýða að afnotagjald Ríkisútvarpsins yrði á mánuði röskar 1100 kr., en til samanburðar er afnotagjald á Stöð 2 nú um 1250 kr. á mánuði. Ríkisútvarpið hefur óskað eftir 13% hækkun á afnotagjöldum þeim sem innheimta er nú í þann veginn að hefjast á. Hefur verið fallist á þær tillögur stofnunarinnar og hefur í dag verið gefin út auglýsing um 13% hækkun afnotagjalda. Til þess að endar náist saman miðað við afgreiðslu á tillögum meiri hl. vantar því enn 2% raunhækkun á afnotagjöld Ríkisútvarpsins sem fram þyrfti að koma við næstu útsendingu afnotagjaldaseðla og verður sú raunhækkun að vera því meiri þeim mun lengra sem liðið er af árinu 1988 áður en hún kemur til framkvæmda. Skv. lögum skulu 10% af tekjum útvarpsins renna í sérstakan framkvæmdasjóð. Á næsta ári verður þetta 141 millj. kr. sem þannig rennur í Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins. Gengið er út frá því að afborganir ásamt vöxtum af kaupleigusamningi sem Ríkisútvarpið gerði á árinu 1987 vegna kaupa á upptökubíl verði greiddar af þeirri fjárhæð, en upphæð afborgana og vaxta mun nema um 75 millj. kr. Einnig er út frá því gengið að af eftirstöðvum renni 11 millj. kr. til að jafna fjárveitingar úr Framkvæmdasjóði umfram tekjur á árinu 1987. Eftir eru þá til framkvæmda á árinu 1988 55 millj. kr. í Framkvæmdasjóði. Þeirri fjárhæð verður vart breytt til lækkunar nema með breytingu á viðkomandi lögum og er ekki tillaga um það gerð við þessa afgreiðslu. Allar þær forsendur, þar á meðal fyrir gjaldskrárhækkunum, sem hér hefur verið greint frá, eru þær hinar sömu gagnvart B-hluta stofnunum og er um A-hlutann og breytist þær forsendur, t.d. varðandi verðlag, gengi eða laun, frá því sem ráð er fyrir gert í fjárlagafrv. munu þær að sjálfsögðu hafa sín áhrif á B-hlutann með sama hætti og A-hlutann, þar á meðal einnig á gjaldskrárákvarðanir og gjaldskrárþarfir sem hér hefur verið greint frá. Herra forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir brtt. bæði fjvn. og meiri hl. nefndarinnar við fjárlagafrv. 1988 við 3. umr. Ég legg til að frv. verði samþykkt að þeim breytingum gerðum.



Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlagafrv. vakti minni hl. fjvn. athygli á því í nál. sínu hve forsendur fjárlagafrv. eru ótryggar. Þó ekki sé liðin nema vika frá því að 2. umr. fór fram hafa dag eftir dag birst í ræðum manna hér á hv. Alþingi og í fjölmiðlum upplýsingar og staðreyndir sem sanna þetta álit. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar höfðu greint fjvn. frá því fyrir 2. umr. að ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1988, sem fjárlagafrv. byggir á, hefðu breyst frá því að frv. var unnið og lagt fram í október sl. Í því sambandi nefndu þeir fjögur atriði mikilvægust. 1. Viðskiptakjör hafa versnað verulega og horfur um viðskiptakjör næsta árs mun lakari en reiknað var með í október, álverð reiknað í dollurum hefur lækkað og mikil óvissa ríkir um verð á sjávarafurðum. Gert er ráð fyrir að eftirspurn eftir íslenskum útflutningsvörum verði minni en ella. Í þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir að viðskiptakjörin í heild yrðu óbreytt milli áranna 1987 og 1988. En ef tekið er mið af stöðu viðskiptakjara nú í desember er ljóst að þau verða mun lakari á árinu 1988 en þau eru í ár. 2. Allt bendir til þess að framleiðsla sjávarafurða verði minni á næsta ári en miðað var við í þjóðhagsáætlun. Samdráttur þorskafla um 40–50 þús. tonn gæti þýtt 4–5% samdrátt í vöruútflutningi og 1–2% samdrátt í þjóðartekjum. 3. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar bentu á að halli á viðskiptum við útlönd á þessu ári verði langtum meiri en reiknað var með í endurskoðaðri þjóðhagsspá fyrir árið 1987 í október. Þá var reiknað með að viðskiptahalli á þessu ári næmi 2,4 milljörðum kr. sem samsvarar rúmlega 1% af þjóðarframleiðslu. Nú er ljóst að þessi spá reynist ekki rétt. Í fyrsta lagi hefur innflutningur aukist meira á síðustu mánuðum en reiknað var með og í öðru lagi verða tekjur af útflutningi minni en gert var ráð fyrir. Í þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir því að viðskiptahalli á árinu 1988 yrði um 4,5 milljarðar kr., um 2% af landsframleiðslu. Miðað við núverandi ástand er ljóst að hann verður mun meiri. 4. Þá er ljóst að staða útflutningsfyrirtækja hefur almennt versnað. Innlendur kostnaður hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum. Sérstaklega er staða fiskvinnslunnar talin slæm, einkum í frystingu sem nú er rekin með verulegu tapi. Þetta var staðan að mati Þjóðhagsstofnunar 12. des. sl. Hinn 19. des. komu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar aftur á fund fjvn. og ekkert bjartsýnni en þeir höfðu verið. Engar breytingar höfðu orðið sem gefa ástæðu til meiri bjartsýni að þeirra mati. Enn ríkir því sama óvissan um forsendur fjárlagafrv. fyrir árið 1988, óvissa sem viðurkennd er af hæstv. ríkisstjórn og ráðgjöfum hennar. Samt skal afgreiða fjárlög. Hæstv. fjmrh. hefur við afgreiðslu fjárlaga undanfarin ár verið einn af hörðustu gagnrýnendum á gerð fjárlaga, m.a. gagnrýnt harðlega hversu lítt trúverðug fjárlög hvers árs hafa verið. Nú þegar hann situr sjálfur í stól fjmrh. og leggur fram sitt fyrsta frv. til fjárlaga hafa forsendur þjóðhagsáætlunar, sem jafnframt eru forsendur frv., sjaldan verið eins ótryggar. Verið er að vinna að endurskoðun þjóðhagsáætlunar. Stefnt er að því að ljúka þeirri endurskoðun fljótlega eftir áramót þannig að fjárlagafrv. mætti taka til endurskoðunar strax í janúar eftir jólafrí þingsins ef eitthvert verður. En það má ekki. Frv. skal í gegn. Trúverðugt eða nú þegar ómarktækt plagg skiptir ekki máli. Það skal í gegn. Stefnt er að hallalausum ríkissjóði við áramót 1988/1989. Það er vissulega virðingarvert markmið, en hversu mikil alvara er að baki þegar ljóst er við hvaða aðstæður er verið að afgreiða fjárlögin? En það er einn þáttur fjárlaganna sem liggur ljósari fyrir hv. þm. en hann gerði við 2. umr. fjárlaga. Tekjuhlið frv. hefur tekið verulegum stakkaskiptum, reyndar gjaldahliðin líka. Nú er áætlað að heildartekjur ríkissjóðs nemi 63 milljörðum 91 millj. kr. Þar vegur sölugjaldið hvað mest í hækkuninni vegna breikkunar á söluskattsstofni. Í fjárlagafrv. var miðað við að söluskatturinn um nk. áramót yrði 22% þegar fjöldi nýrra vöruflokka, svo sem matvæla, fengju á sig þennan skatt. En þetta var aðeins sýnd veiði en ekki gefin. 4. des. tilkynnti ríkisstjórnin að söluskatturinn yrði ekki 22% heldur 25%, en nokkrar vörur, svo sem mjólk, ostur og dilkakjöt, mundu ekki hækka í verði. En þannig vildi til að aðeins nokkrum dögum áður en ríkisstjórnin tilkynnti þessa söluskattshækkun, áður en tilkynningin kom frá ríkisstjórninni höfðu einmitt þessar vörur hækkað í verði. Í nál. minni hl. fjvn. við 2. umr. fjárlaga gagnrýndum við matarskattinn harðlega, einnig þá stefnu ríkisstjórnarinnar að jafnvægi í ríkisfjármálum á að ná með því að leggja enn þyngri skattbyrðar á almenning. Og það versta er svo að þó við vitum nokkuð hver skattbyrði almennings verður á næsta ári vitum við í raun ekkert um aðrar aðstæður, t.d. hver launin verða. Kjarasamningar eru í nánd og ef almennar kauphækkanir eru miðaðar við að tryggja kaupmátt lágmarkslauna þannig að kaupmátturinn verði sá hinn sami á næsta ári og hann er í ár og gert er ráð fyrir óbreyttri stefnu í verðlagsmálum, að gengi erlendra gjaldmiðla fylgi kostnaðarbreytingum, þyrfti að koma til á næsta ári yfir 30% kauphækkun til þess að kaupmáttur launa héldist frá því sem nú er. Kaupmáttur launa er nú 5% lægri en meðaltal kaupmáttar þessa árs. Laun þyrftu því að hækka strax um 5% til að endurheimta fyrri kaupmátt, auk þess hátt í 5% til viðbótar til að vega upp þær hækkanir sem fyrirsjáanlegar eru. Í frv. til fjárlaga er gert ráð fyrir um 7% hækkun launa og um 10% hækkun vísitölu framfærslukostnaðar. En hvernig lítur dæmið um framfærslukostnaðinn út núna? Árið 1987, á 1. ársfjórðungi, hækkaði vísitala framfærslukostnaðar um 5,21%, á 2. ársfjórðungi um 4,92%, á 3. ársfjórðungi um 5,57% og 4. ársfjórðung um 5,5%. Miðað við þetta, svo og þá staðreynd að vísitala kaupmáttar hefur farið lækkandi nú seinni hluta árs, var á 1. ársfjórðungi 101,3 ef miðað er við vístöluna 100 árið 1980 en er nú rúmlega 97 og fer lækkandi, þá virðast forsendur frv. um 7% launahækkun og 10% hækkun framfærslukostnaðar vera út í hött. Óöryggi heimilanna í landinu er því mikið, ekki aðeins að maturinn verði dýrari, skattarnir hærri, kaupmáttur launa fari lækkandi, samdráttur blasi við á vinnumarkaðnum heldur býr fólk líka við hótanir hæstv. ráðherra um að vegna óstöðugleika í efnahagshorfum verði að grípa til róttækra ráðstafana strax eftir áramót. Hverjar þær ráðstafanir eru og hvað þær þýða fær hins vegar enginn að heyra. Til þess að draga úr hótunum einstakra ráðherra um þessar róttæku ráðstafanir kom sú framtíðarsýn Seðlabankans um framfærsluvísitölu og verðbólgu á árinu 1988, framtíðarsýn sem byggð er á sömu úreltu forsendunum og fjárlagafrv. sem nú á að afgreiða, enda kom forstjóri Þjóðhagsstofnunar strax fram á sjónarsviðið og sagði að þessi jólagjöf þjóðarinnar frá Seðlabankanum væri ónothæf. Þetta er grunnurinn að fjárlagafrv. Svona er hann tryggur. Það hefði hins vegar í ár átt að vera auðveldara að setja saman fjárlög en oft áður ef tekið er mið af því góðæri sem þjóðin hefur lifað undanfarin ár. Við höfum búið við hagstæðari ytri aðstæður en áður hafa þekkst, aukinn afla, hækkun afurðaverðs á erlendum mörkuðum, mikla aukningu landsframleiðslu og hærri þjóðartekjur á mann en áður eru dæmi um. Við ættum því að vera undir það búin að taka því þó eitthvað harðni í ári. En svo vel hefur ekki verið staðið að málum. Síðustu ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. tókst þrátt fyrir stórkostlega aukningu ríkistekna að spila þannig úr að hvert góðærisárið var rekið með bullandi halla. Árið 1985, ef tekið er á meðalverðlagi þessa árs, var hallinn 3 milljarðar, árið 1986 2,6 milljarðar og nú er útlit fyrir halla sem nemur rúmum 2 milljörðum. Þessa hallasúpu á svo að leysa með aukinni álagningu á almenning og miðað við forsendur fjárlaga með því að lækka launin. Það hefur að vísu gefist vel áður. Í upphafi stjórnartíma síðustu ríkisstjórnar voru launin skorin niður um fjórðu hverja krónu þannig að þegar stjórnin skildi við fjórum árum seinna hafði vísitala kaupmáttar rétt náð því stigi sem hún hafði þegar ríkisstjórnin tók við. Nú er útlit fyrir að leika eigi sama leikinn, ekki bara þarna heldur hvað varðar aðrar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Áætlað er að leggja söluskatt á mat, síðan boðið að draga pínulítið af honum til baka ef verkalýðsfélögin verði til friðs. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er skertur svo nemur hundruðum millj. kr. á undanförnum árum. Síðan er boðið upp á að draga úr skerðingunni ef sveitarfélögin taki á sig verkefni sem ríkið hefur sinnt áður. Þannig er endalaust hægt að telja upp atriði í þessum blekkingarleik stjórnvalda. Sveitarfélögin fá verkefni frá ríkinu án þess að fá á móti aukna nýja tekjustofna sem var þó forsenda þess að þessi tilfærsla verkefna ætti sér stað. Uppgjörsstaða ríkisins við sveitarfélögin er ekki ljósari nú en hún var við 2. umr. fjárlaga. Ekki er búið að afgreiða sem lög frá Alþingi verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Hún skal samt í gegn skv. fjárlagafrv. Ekki er búið að afgreiða sem lög frá Alþingi ýmsa tekjustofna fjárlagafrv. Það skal samt í gegn. Hér hafa hv. alþm. staðið að samþykktum laga um framlög til ýmissa málaflokka. Þær samþykktir eru aftur og aftur virtar að vettugi við gerð og samþykkt fjárlaga ár hvert. Ég hef ekki farið hér neinum orðum um þær brtt. sem gerðar eru af fjvn. milli 2. og 3. umr. Minni hl. fjvn. hefur ekki staðið að brtt. við B-hluta frv. og ekki ákvörðunum sem fela í sér breytingar á gjaldskrám ýmissa fyrirtækja ríkisins eins og Pósts og síma og Ríkisútvarpsins. Við teljum að rétt hefði verið að láta afgreiðslu fjárlaga bíða þar til endurskoðun þjóðhagsáætlunar liggur fyrir og afgreidd hafa verið frv. sem varða tekjuhlið frv. Og síðast en ekki síst teljum við að afgreiðsla fjárlaga eigi að bíða þangað til ljóst er hverjar þær efnahagsráðstafanir eru sem ríkisstjórnin ætlar að sögn að grípa til eftir áramót. Alþb. hefur lýst stuðningi við það markmið að reka hallalausan ríkissjóð. Reyndar hefur Alþb. þar látið verkin tala á undanförnum árum. Við viljum hins vegar aðrar leiðir að þessu markmiði hvað varðar tekjuöflun og ég vísa þá til tillagna Alþb. sem m.a. birtast í nál. við skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar. Við viljum líka aðra forgangsröðun varðandi gjaldahlið frv. og höfum lagt þar fram tillögur. En ég þakka nefndarmönnum fjvn. mjög gott samstarf. Nefndin hefur staðið í ströngu. Stærsti hluti tíma hennar hefur farið í að taka á móti sendinefndum sveitarfélaga, félagasamtaka og stofnana. Það var hins vegar ekki stór hluti af fjármagni ríkisins sem nefndin fékk til að úthluta, þ.e. þeirri hækkun útgjalda sem orðið hefur milli umræðna. Þar var um 3 milljarða og 500 millj. að ræða. 250 millj. af þessari upphæð voru vegna verðlags- og launaleiðréttinga. Samkvæmt tilmælum ríkisstjórnarinnar var úthlutað 2,7 milljörðum. Fjvn. fékk þannig í sinn hlut um 550 millj. til úthlutunar. Lítil upphæð það. Ég þakka líka samstarfsfólki fjvn. mjög gott samstarf. Herra forseti. Það væri auðvitað fjöldamargt annað sem ástæða væri til að ræða í tengslum við þessa sérkennilegu afgreiðslu fjárlaganna. En af ástæðum sem varla ætti að þurfa að rekja fyrir hv. þm. hef ég kosið að stilla máli mínu í hóf. Með því móti vil ég leggja mitt af mörkum til þess að umræðu ljúki á hóflegum tíma og starfsfólk Alþingis, sem hefur á síðustu sólarhringum verið undir óhóflegu vinnuálagi, komist heim í jólaleyfi sem fyrst. Það ástand sem ríkt hefur í störfum Alþingis síðustu sólarhringa og fyrirsjáanlegt er strax eftir jól er vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar að kenna. Því ætti stjórnarandstaðan að gera það sem í hennar valdi stendur til þess að þetta öngþveiti bitni ekki á starfsfólki Alþingis meira en orðið er.



Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir lokaorð í ræðu seinasta ræðumanns, hv. 4. þm. Suðurl. Það er rétt sem ræðumaður sagði. Það er ástæðulaust annað en að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að ljúka megi þessu þingi sem fyrst með eðlilegum hætti þrátt fyrir þá hluti sem hér hafa gerst undanfarið. Ég vil enn fremur í upphafi, hæstv. forseti, þakka samstarf sem verið hefur í fjvn. og þakka ekki síður öllu starfsfólki nefndarinnar kærlega fyrir samstarfið. Það verður varla sagt með réttu að bjart sé yfir íslenskum þjóðmálum nú við 3. umr. frv. til fjárlaga fyrir árið 1988. Að vísu hefur fjvn. einungis komið fimm sinnum saman til fundar á milli 2. og 3. umr. og þá nánast til að meiri hl. gæfist kostur á að gera minni hl. grein fyrir tillögum sínum um þau atriði sem út af stóðu við 2. umr. Þá hefur staða ýmissa stofnana í B-hluta fjárlaga verið rædd á þessum fundum og fulltrúar þeirra, svo sem Rafmagnsveitna ríkisins og fleiri aðila, hafa gert nefndinni grein fyrir stöðu stofnananna og tillögum þar að lútandi. Hinn 19. desember sl. komu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar á fund fjvn. og gerðu nefndinni grein fyrir endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir árið 1988. En fulltrúar Þjóðhagsstofnunar höfðu komið á fund fjvn. 12. desember sl. fyrir 2. umr. um fjárlagafrv. Það mun vera í fyrsta sinn sem Þjóðhagsstofnun gefur fjvn. slíkar nýjar upplýsingar fyrir 2. umr. fjárlaga. Yfirleitt mun slíkt hafa verið látið bíða fram til undirbúnings fyrir 3. umr., en nú var þessi nýbreytni upp tekin og er vissulega spor í rétta átt vegna þess að við 2. umr. eru meginlínur dregnar um gjaldahlið fjárlagafrv. hvað A-hlutann varðar sem yfirleitt mun fremur lítið breytast við þá þriðju. 3. umr. er einkum frágangur B-hlutans eins og við höfum heyrt í umræðunum fram að þessu, tekjuhliðar frv. og afgreiðsla fjárlaganna í heild. Áður en ég sný mér að þeim yfirlitum sem Þjóðhagsstofnun gaf fjvn. um efnahagshorfur almennt, annars vegar 12. desember sl. og hins vegar 19. desember, vil ég fara nokkrum almennum orðum um það ástand sem hefur ríkt í vinnubrögðum hins háa Alþingis nú allra seinustu daga. Annir Alþingis í desembermánuði eru árvissar og alkunnar og þá einkum tengdar afgreiðslu fjárlaga. Ég býst við að álíka spenna einkenni flest þjóðþing af sama tilefni. Hér hafa að auki verið ríkar hefðir í heiðri hafðar um samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu, grundvallaðar á grónu lýðræðismati þjóðarinnar og ekki síst því viðhorfi að minni hl. eigi einnig rétt sem meiri hl. leyfist ekki að brjóta á bak aftur og alls ekki með rangtúlkun eða óbilgirni. Ef nokkur setning lifir í vitund þjóðarinnar frá hinu háa Alþingi og langri sögu þess eru það þau orð sem féllu af þess konar tilefni í öldnu húsi Menntaskólans þegar þingið var þar háð í hallinum hér handan við lækinn. Nú stendur hins vegar svo á að til eindæma verður að telja. Auk frv, til fjárlaga er til meðferðar nú í desember mikill fjöldi lagafrv, tengdra einhverjum þeim mestu umskiptum í tekjuöflunarkerfi ríkisins sem orðið hafa, a.m.k. í einu. Þessi málafjöldi er vel á annan tug. Enn fremur tengist þessari ætlan frv. til laga um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem aftur snertir ekki færri en tíu önnur lög, e.t.v. fleiri. Það mál var fyrst lagt fram 9. desember sl. Ótalið er svo það mál sem þýðingarmest af þeim öllum verður að telja, frv. til laga um stjórn fiskveiða sem ætlunin er að gildi næstu þrjú ár eftir því sem seinustu horfur benda til. Er nokkur furða þó að einhvers staðar hrikti í og mönnum ofbjóði sú ætlan, sem þeir er hér ráða för hafa vafalítið ætlast til, að öll þessi mál yrðu afgreidd án þeirrar umræðu, athugunar eða kynningar sem telja verður lágmark í nútímaþjóðfélagi sem a.m.k. kennir sig við lýðræði og þingræði? Meiri hluti hæstv. ríkisstjórnar er stór en vel hefur það hins vegar komið í ljós á undanförnum dögum að hann er um margt sjálfum sér sundurþykkur um þau grundvallaratriði sem hér er verið að fjalla um. Mergur málsins er sá að hér hefur komið í ljós veruleg brotalöm í starfsháttum hins háa Alþingis. Greinilega skortir ákveðin tímamörk sem ríkisstjórn ellegar öðrum ættu að vera sett um flutning eða framlagningu þeirra mála sem ætlað er að afgreiða fyrir áramót. Þannig mörk eru ákvæðin um frv. til fjárlaga og önnur mál miðað við lok vorþings samkvæmt hinum nýju þingskapalögum. Það er greinilega ekki nóg að styðjast við áhrif eða myndugleik ráðherra eða ríkisstjórnar um þessi efni. Það þarf skýrari reglur. Annars þarf ekki annað en að nefna fáein atriði sem einkenna bakgrunn þess ástands sem ríkir í efnahags- og fjármálum hins íslenska þjóðfélags um þessar mundir. Þau eru nánast öll á eina lund. Viðskiptahalli er geigvænlegur og fer vaxandi. Útflutningsatvinnuvegirnir í miklum vanda, m.a. vegna fastgengisstefnunnar. Vaxtakostnaður og vaxtakjör úr öllu hófi gengin. Verðbólgan hækkar stig af stigi. Skattagleði hæstv. ríkisstjórnar með þeim firnum að aldrei hefur annað eins sést hér á landi þar sem matarskatturinn trónir hæst og kemur verst við þá sem síst skyldi. Þessi lýsing á ríkjandi ástandi er ekki röng, en alvarlegast er þó að flest bendir til hatrammra átaka á vinnumarkaði í kjölfar þeirrar óbilgirni sem einkennt hefur viðhorf hæstv. ríkisstjórnar á nær öllum sviðum. Engu er líkara en að menn hafi með öllu litið fram hjá þeim mannlega þætti sem mikilvægastur er þegar skapa á svigrúm og aðstæður til hagstæðra kjarasamninga, en fátt skiptir íslenskt þjóðfélag nú meira máli en að þar takist betur til en nú a.m.k. horfir. Ég mun nú fara nokkrum orðum um þær upplýsingar sem Þjóðhagsstofnun gaf fjvn. annars vegar 12. desember og hins vegar 19. desember um ástand og horfur almennt í efnahagsmálum þjóðarinnar um þessar mundir. Efnahagshorfurnar fyrir árið 1988 hafa breyst, segja þeir vísu menn, frá því í október. Þjóðhagsstofnun vinnur að endurskoðun þjóðhagsspár fyrir næsta ár í ljósi þessara breytinga og það er stefnt að því að þessari endurskoðun verði lokið eftir áramót. Taki menn eftir því, eftir áramót, ekki fyrir áramót. Það ríkir veruleg óvissa um ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1988. Það er ekki undan dregið. Þannig hefur t.d. hámarksafli einstakra fisktegunda á næsta ári ekki enn verið ákveðinn, enda er það í meðförum þessa hv. þings. Jafnframt virðist langt í land með að kjarasamningar á almennum vinnumarkaði fyrir næsta ár verði gerðir og ég hef þegar gert það hér að umtalsefni hvernig búið er í hag þeirra samninga eða hitt þó heldur. M.a. af þessum sökum er að svo stöddu, að mati Þjóðhagsstofnunar, einungis hægt að fjalla í almennum orðum um þær breytingar sem hafa orðið síðustu tvo mánuði á efnahagshorfum fyrir næsta ár. Í því sambandi eru fjögur atriði mikilvægust að mati stofnunarinnar. Í fyrsta lagi eru það viðskiptakjörin. Þau hafa versnað síðustu tvo mánuði og horfur um viðskiptakjör fyrir næsta ár eru nú lakari en reiknað var með í október. Hér veldur gengislækkun bandaríkjadollars í kjölfar verðhrunsins á hlutabréfamörkuðum heimsins í lok októbermánaðar mestu, en jafnframt hefur álverð reiknað í dollurum lækkað og óvissa ríkir um verð á sjávarafurðum. Horfur um hagvöxt og þar með aukningu almennrar eftirspurnar í iðnríkjunum á næsta ári eru nú lakari en reiknað var með í haust. Erfitt er að meta áhrif þessa á eftirspurn eftir íslenskum útflutningsvörum en þó má gera ráð fyrir að hún verði heldur minni en ella hefði verið. - Og við þessar aðstæður þótti hinu háa Alþingi kjörið að hækka launaskatt á nýjum aðilum í útflutningsgreinum. Enn fremur segir hér í umsögn Þjóðhagsstofnunar: Flest bendir nú til að framleiðsla sjávarafurða verði minni á næsta ári en miðað var við í þjóðhagsáætlun. Þar var reiknað með óbreyttri sjávarvöruframleiðslu frá því sem gert var ráð fyrir að hún verði á þessu ári og var það byggt á nokkrum samdrætti í afla sem talið var að breytt samsetning framleiðslunnar gæti vegið upp. Fyrirsjáanlegt er, segir enn fremur í umsögn Þjóðhagsstofnunar, að halli á viðskiptum við útlönd á þessu ári verði meiri en reiknað var með í endurskoðaðri þjóðhagsspá fyrir árið 1987 í október. Þá var gert ráð fyrir að viðskiptahallinn á þessu ári yrði 2,4 milljarðar kr. eða sem svarar rúmlega 1% af landsframleiðslu. Þessi spá byggðist m. a. á því að afgangur yrði af vöruviðskiptum við útlönd að fjárhæð 1,4 milljarðar. Nú stefnir hins vegar í að afgangurinn af vöruskiptunum verði lítill sem enginn. Ástæðurnar fyrir þessu eru nokkrar og snerta bæði inn- og útflutning. Í fyrsta lagi hefur innflutningur aukist meira síðustu mánuði en reiknað var með. Í öðru lagi verða tekjur af útflutningi minni en gert var ráð fyrir vegna lakari viðskiptakjara sem rekja má til gengislækkunar bandaríkjadollars. - Flest annað í þessari skýrslu Þjóðhagsstofnunar til fjvn. er í sama dúr. Í 4. gr. umsagnarinnar segir þetta: Afkoma útflutningsfyrirtækja hefur því almennt versnað að undanförnu þar sem innlendur kostnaður hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum. Gengislækkun bandaríkjadollars hefur komið sér illa fyrir mjög mörg útflutningsfyrirtæki. Þetta á ekki síst við um fiskvinnslu, einkum frystingu, sem nú er rekin með verulegu tapi. Áætlað er að botnfiskvinnslan í heild sé nú rekin með tapi sem nemur 3–5% af tekjum. Þar af er áætlað að tap í frystingu nemi 7–9% af tekjum. Jafnframt eru ástæður víða erfiðar í öðrum útflutningsgreinum. Má í því sambandi m.a. minna a rekstrarerfiðleika ullariðnaðarins.- Allt voru þetta sjálfsagt kjörnar aðstæður til sérstakrar þyngingar í skattlagningu á þessa aðila. - Erfitt er að fullyrða nokkuð um stöðu innlendra framleiðslugreina sem keppa við innflutning, segir enn fremur í þessari skýrslu. Þá er hér að lokum sérstakur kafli um verðlag sem er einkar athyglisverður: Mikil óvissa ríkir um verðlagshorfur á næsta ári. Fyrir þessu eru margar ástæður. Ífyrsta lagi er ekki að svo stöddu unnt að segja hverjar verði niðurstöður kjarasamninga eins og fram hefur verið tekið fyrr í skýrslunni. Í öðru lagi hefur innlendur kostnaður hækkað mjög mikið á þessu ári en gengi krónunnar haldist að mestu óbreytt.- Þarna er efast um fastgengisstefnuna. - Þessi þróun getur ekki haldið áfram til lengdar, segir berum orðum hér í þessari skýrslu Þjóðhagsstofnunar. Í þriðja lagi er stefnt að umfangsmiklum breyting um á tollum og öðrum óbeinum sköttum um áramótin, eins og hv. alþm. þekkja nú vel. Um það segir hér í þessari skýrslu Þjóðhagsstofnunar: Áhrif þessara breytinga á verðlag verða víðtæk en erfitt er að meta þau með nákvæmni á þessari stundu. Með þessum fyrirvörum er sú verðlagsspá sem fylgdi þessari vinnu Þjóðhagsstofnunar fyrir árið 1988. Einni viku síðar komu sömu aðilar til fjvn. og staðfestu í rauninni nákvæmlega það sama og þeir áður höfðu sagt um þessar meginforsendur sem liggja til grundvallar fjárlagafrv. sem hér er til afgreiðslu. Ég mun nú í framhaldi af þessu fara örfáum orðum um tillöguna í heild samandregna eins og hún kemur mér fyrir sjónir. Varðandi tekjuhlið frv. eru þar náttúrlega mest einkennandi þær breytingar sem nú verða á milli 2. og 3. umr. Eignarskattar eru áætlaðir töluvert hærri en var við 2. umr. Þá var gert ráð fyrir að eignarskattar yrðu 1 milljarður 547 millj. kr. Það hefur hækkað í meðförum í 1 milljarð 735 millj. kr. eða um 888 millj. kr., um 12% hefur það hækkað í meðförum þingsins. Þessi hækkun er þó 36,5% frá gildandi fjárlögum. Beinir tekjuskattar lækka hins vegar í þessari meðferð þingsins. Þegar frv. var lagt fram var gert ráð fyrir að tekjuskattarnir yrðu 6 milljarðar 700 millj. kr., en samkvæmt áætluninni eins og hún liggur fyrir eru tekjuskattar, beinir skattar, áætlaðir 6 milljarðar 520 millj. eða 180 millj. kr. lægri, þ.e. lækkun um 2,6% á milli umræðna. Engu að síður er þetta 25% hækkun beinna skatta frá gildandi fjárlögum og við skulum hafa í huga verðbólgustigið sem er um það bil 30 þessa stundina, 30%. Mest er breytingin á milli umræðna varðandi innflutningsgjöld, vörugjald og söluskatt og það er einkar fróðlegt að sjá hvernig það dæmi lítur út. Þegar frv. var lagt hér fram í haust var gert ráð fyrir að tekjur ríkisins af innflutningsgjöldum yrðu 7 milljarðar 31 millj. kr. Endurskoðunin leiðir hins vegar í ljós að þessari upphæð er ætlað að lækka um 1 milljarð röskan eða 14,2% og verður nú 6 milljarðar 29 millj. kr. Vörugjald lækkar einnig úr röskum 3 milljörðum í upphafi niður í 1 milljarð 772 millj. Það er mesta lækkunin vegna tollabreytinganna. Það er svo sannarlega upp borið í söluskattinum. Söluskatturinn var þegar frv. var lagt fram að upphæð 26 milljarðar 340 millj. kr. Við þessa endurskoðun hefur sú upphæð hækkað í 31 milljarð 860 millj., hvorki meira né minna en um 5 milljarða 520 millj., um 21% á milli umræðna, 21%. En frá gildandi fjárlögum hækkar söluskattur í þessu tekjumynstri ríkisins um 32,78%, frá lögunum í fyrra. Launatengd gjöld eru áætluð mjög nærri því sem var þegar frv. var lagt fram í haust. Þá voru áætluð launatengd gjöld um 4 milljarðar 623 millj. kr. en eru nú 4 milljarðar 673 millj. kr. eða um 50 millj. kr. hækkun. Rekstrarhagnaður af ÁTVR hækkar einnig nokkuð, úr 4 milljörðum 75 millj. kr. í 4 milljarða 275 millj. kr. eða um 200 millj. kr. Heildarniðurstaðan í þessari tekjuáætlun ríkisins er sú að þegar frv. var lagt fram í haust var gert ráð fyrir tekjum ríkisins að upphæð 59 milljarðar 563 millj. kr. Það hefur nú hækkað í 63 milljarða 91 millj. kr. eða um 3 milljarða 346 millj. kr., 5,9% hækkun frá því í haust, 46,2% hækkun frá gildandi fjárlögum. Ég bið menn að hafa í huga verðbólgustigið, um 30%. Það er ýmislegt fleira í þessu stóra dæmi sem er fróðlegt til athugunar á þessari stundu, m.a. að bera saman þær tölur eins og ég hef hér verið að lesa frá því að fjárlagafrv. er lagt fram til þeirrar stundar að fjárlög eru samþykkt og síðan rauntölur þegar viðkomandi ár er liðið og uppgjör hefur farið fram. Ég er hér með fyrir framan mig upplýsingar um þrjú ár í þessu sambandi. Árið 1985 voru heildartekjur ríkisins 21 milljarður 980 millj. kr. eða 21,9 milljarðar þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Það hækkaði verulega í meðförum þingsins eða upp í 25,3 milljarða. Það hækkaði um 15,3% í meðförum þess þings. Síðan líður árið 1985 og hækkun þessara tekna ríkisins verður síðan sú staðreynd að tekjurnar hækka um 7%. Þegar innheimt er af þjóðinni hækkuðu þessir 21,9 milljarðar í 27,1 þegar upp var staðið. Hækkunin frá því málið er lagt fyrir þing varð hvorki meira né minna en 22,3% frá fyrstu áformum til staðreyndarinnar. Sams konar yfirlit yfir árið 1986 lítur þannig út. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var tekjuáætlun ríkisins að upphæð 33,5 milljarðar. Þegar fjárlögin voru síðan afgreidd fyrir 1986 höfðu þessir 33,5 milljarðar hækkað í 37,8 milljarða eða um 12,9%. Þetta er það fræga ár 1986 þegar verðbólgan er á niðurleið. Og þegar þessar tekjur ríkissjóðs eru innheimtar í árslok 1986 eru þessir 33,5 milljarðar sem átti að innheimta samkvæmt frv. orðnir að 38,1. Frá frv. til staðreyndar hafði hækkunin numið 13,6%. Árið 1987 þegar frv. til fjárlaga er lagt fram var upphæðin nánast sléttir 40 milljarðar. Þegar fjárlögin voru afgreidd voru heildartekjurnar 43 milljarðar röskir, en þegar innheimtum lýkur í lok þessa mánaðar er ætlað að tekjurnar verði 47,5 milljarðar kr. Hækkun frá frv. í fyrra til staðreyndar í árslok er 18%. Þegar hækkunarprósentur þessara þriggja mjög mismunandi ára, 1985, 1986 og 1987, eru lagðar saman, 22,3%, 13,6% og 18%, og við fáum við út ákveðið meðaltal, 17,96%, mjög svipað og útkoman er í ár. Ef við reynum að gera okkur í hugarlund hvernig hér verður ástatt að þessu leyti má búast við því að tekjuauki ríkisins, eingöngu af þessum ástæðum, eingöngu af veltiástæðum, vegna veltuaukningar og verðbólgustigs og annars sem því fylgir, verði hvorki meira né minna en 10,7 milljarðar kr. Þetta sýnir í rauninni hvers konar kviksyndi það er sem menn standa í þegar þeir reyna að áætla við þær aðstæður sem hér ríkja. Þess vegna er engin furða þó að hv. alþm. fari vinsamlega fram á það að þau frumvörp til laga sem tengd eru fjárlögum komi til meðferðar þingsins með sæmilegum fyrirvara þannig að hægt sé að vinna hér á eðlilegan hátt. Hæstv. forseti. Ég mun senn fara að stytta mál mitt, en áður en ég lýk því vil ég segja þetta. Það frv. til fjárlaga fyrir árið 1988, sem hér er til 3. umr. án þess að margar forsendur þess hafi hlotið staðfestingu og samþykki þingsins, hefur mörg þau einkenni sem ganga þvert á stefnu Borgarafl. Borgarafl. er í meginatriðum andstæður þeirri skattastefnu sem er hornsteinn þess frv. sem hér liggur fyrir og raunar burðarás. Borgarafl. er algjörlega andvígur matarskattastefnu hæstv. ríkisstjórnar, í fyrsta lagi vegna þess að hún kemur þyngst niður á þeim sem síst mega við áþján af þessu tagi. Þetta er í hæsta máta óréttlát skattheimta, eykur þann kostnað sem fyrir var mun hærri en gerist með nágrannaþjóðum okkar. Í annan stað vegna þess að svo mikil skattheimta, um 25% nánast gegnumsneitt, er dæmd til að mistakast. Hún mun enn auka á misréttið í þessu þjóðfélagi hvað skattheimtu varðar þvert ofan í margyfirlýstan vilja stjórnvalda. Í þessu sambandi má gjarnan minna á að það er ekki lengra en fáeinar vikur síðan hæstv. ríkisstjórn lagði fram þjóðhagsáætlun þar sem hún greindi frá stefnu sinni í ríkisfjármálum með því markmiði m.a. að veruleg fækkun söluskattsundanþága yrði framkvæmd, en síðan stóð í næstu línu: Jafnframt verði skatthlutfallið lækkað. Þetta fárra vikna margendurtekna loforð hefur nú verið svikið með eftirminnilegum hætti. Hæstv. ríkisstjórn mun vafalítið benda á auknar niðurgreiðslur sem málsvörn sína í þessu efni. En hún er bæði hæpin og í meira lagi lævísleg. Vísast verður þar um fasta fjárhæð að ræða sem hjaðnar og jafnast út í 30% verðbólguhraða eins og óumdeilt er að nú ríki. Þessi skattheimtustefna hæstv. ríkisstjórnar er í grundvallaratriðum röng. Meginástæðan er sú að íslenskt þjóðfélag er að því leyti annarrar gerðar en flest nágrannaríki, a.m.k. þau sem mynda Evrópubandalagið, að við erum að miklum mun háðari innflutningi alls kyns neysluvöru en þau, en búum við fremur einhæfa útflutningsverslun. Þess vegna er svo mikið vægi skatta á seinasta stig viðskipta alls ekki vænlegasta leiðin til að ná þeirri skilvirkni sem æskileg er og hver hæstv. ríkisstjórn vill án efa stefna að. Hæstv. núv. ríkisstjórn hefur sjálf kveðið upp dóminn yfir þeim árangri sem hún ætlar að ná, 400 millj. kr. í bættri innheimtu af 63 milljarða heildartekjum, 400 millj. einungis af 63 milljörðum eða rúmt 1/2%, sem telja verður mjög rýran árangur en líklega er þetta mat rétt og í réttu hlutfalli við viljann. Ég tel þessi einkenni í skattheimtustefnu hæstv. ríkisstjórnar versta þáttinn í því frv. til fjárlaga fyrir 1988 sem hér er til lokaafgreiðslu. Við 2. umr. gerði ég að umtalsefni hve útgjaldaáform ríkisins væru í litlu samræmi við aðrar forsendur frv. þar sem útgjaldaaukning margra ráðuneyta næmi 50–80% hækkun á milli ára þegar 17–18% hækkun er meginverðlagsforsenda frv. Þegar þjóðhagsstofnunarfulltrúarnir komu á fund fjvn. 13. desember sl. gerðu þeir jafnframt grein fyrir því að áætlað væri að hækkun framfærsluvísitölu næmi 17% meðalhækkun á fyrra ári, takið eftir, 17% meðalhækkun frá fyrra ári, sögðu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar. Fyrir fáeinum mínútum lauk síðasta fundi fjvn. fyrir þessa fjárlagaafgreiðslu. Þá var tilkynnt áform um að skattvísitalan yrði 131 miðað við 100 á sl. ári. Jafnframt var tilkynnt að hækkun framfærsluvísitölu næmi, ekki 17% eins og fulltrúar Þjóðhagsstofnunar höfðu áður sagt, heldur 27% frá samþykkt seinustu fjárlaga, ekki 17%, heldur 27%. Trúa mín er sú að mörg heimili í þessu landi eigi eftir að finna íþyrmilega fyrir þeim afleiðingum sem þessari staðreynd óhjákvæmilega fylgja. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.



Herra forseti. Ég kynni því betur að hæstv. fjmrh. væri í salnum þegar verið er að ræða um fyrsta fjárlagafrv. frá hans hendi og kannski eina.

Hæstv. fjmrh. er kominn í salinn.

Herra forseti. Við 1. umr. um fjárlagafrv. lýsti ég nokkuð útliti í þjóðarbúskapnum eins og það var þá samkvæmt forsendum frv. Við 2. umr. höfðu ýmsar þær forsendur breyst og flestar til þess verra. Má þar nefna að viðskiptakjör höfðu þegar versnað og spáð var að þau yrðu enn lakari. Óvissa ríkti um verð á útflutningsafurðum okkar og eftirspurn virðist minnkandi auk þess sem allt bendir til að samdráttur í sjávarútvegi verði meiri en búist var við, viðskiptahalli yrði meiri en reiknað var með vegna vaxandi innflutnings og minni tekna í útflutningi. Í þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir að viðskiptahalli á árinu 1988 yrði 41/2 milljarður eða um 2% af landsframleiðslu. Staðan í dag segir okkur að hann verði mun meiri. Ljóst er að staða útflutningsfyrirtækja hefur versnað að mun og fiskvinnslan, sérstaklega frystingin, er rekin með tapi. Nú við 3. umr. eru hinir vísu spámenn Þjóðhagsstofnunar ekki bjartsýnni en þeir voru fyrr í mánuðinum og því ríkir enn sama óvissan um efnahagsforsendur fjárlagafrv. og áður, í orði kveðnu, þó að ýmsir hafi uppi þær skoðanir að þær séu í raun flestar brostnar. Þó gengisfall dollars yrði ekki meira en orðið er, sem enginn getur sagt fyrir um, er viðskiptastaða okkar þegar mjög slæm. Vextir innan lands eru háir, of háir, og eru því enn einn bagginn á útflytjendum og öðrum fyrirtækjum sem og almenningi. Háir vextir eru húsbyggjendum þungir í skauti sem og öðrum þeim sem skulda og áhrif þeirra eru söm hér og annars staðar í heiminum. Háir vextir draga úr vilja fjármagnseigenda til að ávaxta fé sitt í áhætturekstri og þeir draga einnig úr getu fyrirtækja til að leggja í arðbærar framkvæmdir. Háir vextir hindra þannig margs konar nýjungar í atvinnurekstri og draga úr möguleikum á hagvexti. Þetta er það sem blasir við atvinnulífinu nú. Þessir háu vextir sem við búum við hafa ekki orðið til þess að draga úr ásókn í lánsfé. Fólk er enn með góðærisglýjuna í augunum og það sama virðist gilda um ríkisstjórnina. Hún virðist ekki sjá að nú eru að fara í hönd gjörbreyttir tímar, tímar samdráttar og versnandi viðskiptakjara. Ríkisstjórnin hlýtur að þurfa að grípa til efnahagsaðgerða á næsta ári, aðgerða sem við óttumst að komi illa við launafólk. Á næsta ári verða allir skattar að fullu verðtryggðir en persónuafsláttur ekki reiknaður út nema tvisvar. Þetta hlýtur enn að þyngja skattbyrðina. Staða launafólks hlýtur því að fara versnandi og ljóst er að láglaunafólk á sér ekki bandamenn innan ríkisstjórnarinnar. Því er ekki líklegt að hún leggi launafólki lið í þeirri varnarbaráttu sem fram undan er hjá því. Þrátt fyrir allt tal um þenslu í viðskiptum og kaupgetu almennings er það staðreynd að kaupmáttur launa nú í desember er 5% lægri en a sama tíma í fyrra. Framfærsluvísitalan mun hækka strax um áramót og því er ljóst að kauphækkanir verða að vera meiri en reiknað er með í fjárlagafrv. ef laun eiga að halda kaupmætti. Slíkt væri þó hógvær krafa og ekki líklegt að launafólk sætti sig aðeins við það. Í hönd fer nú sannkallað skattaár. Almenningur mun vissulega finna fyrir aukinni skattheimtu í viðbót við þann samdrátt sem ytri aðstæður valda. Því munu ráðstöfunartekjur heimilanna rýrna verulega. Við þessar aðstæður og með gengisfellingu vofandi yfir sér er unnið að nýjum kjarasamningum og það blasir við að taxta verður að færa nær greiddum launum ef ekki á að koma til stórkostleg kjaraskerðing. Nú hrópa útflutningsatvinnuvegirnir á gengisfellingu og þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar um að gengið verði ekki fellt er ekki úr vegi að minnast þess að á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga í nóvember sl. var sú spurning lögð fyrir hæstv. fjmrh. hvort gengið yrði fellt. Orðrétt svaraði hann: "Það ræðst af kjarasamningum." Það á sem sagt að hafa verkalýðshreyfinguna sem blóraböggul þegar til þess kemur að fella gengið. Með gengisfellingu væri enn ein forsenda fjárlagafrv. brostin. Það er þessi óvissa um forsendur frv. sem gerir það tortryggilegt og þær ytri aðstæður sem við búum við, svo sem versnandi viðskiptakjör, orsaka ótrygga efnahagsstöðu og ótryggt útlit í efnahagsmálum. Það má að sjálfsögðu segja margt um tekjuöflunarleiðir þær sem hæstv. ríkisstjórn fer til að forðast fjárlagahallann. En þær eru allar sama markinu brenndar, einföldun þeirra og skilvirkni er ekki réttlát og í stórum dráttum byggja þær á harðari og nærgöngulli skattheimtu en fyrr hefur þekkst. Frá því að hæstv. ríkisstjórn settist að völdum hefur hver tilskipunin rekið aðra í þeim efnum. Þegar ríkisstjórnin var mynduð var ákveðið að leggja á nýja skatta sem nema um 3,7 milljörðum kr. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var bætt við tveim milljörðum. Við 2. umr. var enn bætt á 2 milljörðum og 50 millj. kr. og þar að auki er talið að veltubreytingar færi í ríkissjóð um 600 millj. og betri innheimta söluskatts skili um 400 millj. Þannig er hér um að ræða 8 milljarða 750 millj. kr. í tekjuaukningu ríkissjóðs á næsta ári. En þar af er matarskatturinn einn 5 milljarðar 750 millj. kr. Það eru gjöld sem leggjast á almenning umfram það sem áður hefur verið og þar er valin greiðasta leiðin, skattlagt það sem helst enginn getur án verið hvort sem hann er ríkur eða fátækur og engum hlíft. Þegar ákveðið var að söluskatturinn skyldi verða 25% á flestallar neysluvörur held ég að flestum hafi ofboðið. Mánuðum saman hafði ákvörðunin um breikkaðan söluskattsstofn verið réttlætt með því að þá yrði söluskattsprósentan jafnframt lækkuð. Þessi ákvörðun er eins og köld vatnsgusa framan í landsmenn og gengur þvert á það sem hæstv. ríkisstjórn hafði áður boðað. Ýmsir hv. þm. hafa sýnt fram á það hér í ræðustól hvernig tollalögin leggja ýmsar nauðsynjavörur heimilanna í einelti. Nauðsynleg heimilistæki sem fæstir telja sig geta verið án hækka í verði en önnur ónauðsynlegri lækka - svo maður tali nú ekki um afruglarana. Tollastefna hæstv. ríkisstjórnar veldur einnig neyslustýringu sem gengur þvert á hollustu- og manneldissjónarmið og það er hörmung að heyra ráðherra verja þá stefnu með því að þar á móti lækki íþrótta- og útivistarvörur svo að fólk eigi nú auðveldara með að stunda heilbrigða lifnaðarhætti. Hvernig gagnast sú lækkun fötluðum og lömuðum, öldruðum og sjúkum, ungum börnum og barnshafandi konum? Mundi þessu fólki ekki koma öllu betur að hollur matur væri ódýr heldur en íþróttavörurnar? Forvarnarstarfið er greinilega ekki haft í fyrirrúmi, enda stendur líka til að leggja manneldisráð niður svo að það sé ekki að skipta sér af svona hlutum. Og það er ekki gert endasleppt við heimilin, heimili þar sem eru börn og unglingar á skólaaldri. Pennar, blýantar og litir eru í 30% tollflokki og allar pappírsvörur, svo sem stílabækur og þess háttar, bera 10% toll. Þá fer ýmsum að detta í hug fjölskyldunefndin góða sem hæstv. forsrh. skipaði fyrir allnokkru síðan. Var ekki hennar hlutverk að láta til sín taka það sem varðaði hag fjölskyldnanna í landinu? Finnst þessari ágætu nefnd ekkert að því að manneldisráð og áfengisvarnaráð séu lögð niður? Hefur þessi nefnd ekkert til málanna að leggja um það hve aðgerðir ríkisstjórnarinnar þrengja að högum barnmargra fjölskyldna og hvernig hollusta í mataræði er sveigð af leið undir tolla- og skattastefnunni sem verið er að koma á? Hefur þessi nefnd ekkert að segja um slíkar aðgerðir? Til hvers er hún þá? Ekki má svo gleyma launaskattinum sem nú á bæði að breikka og hækka og á að skila 400 millj. í ríkiskassann. Er þetta viturleg ráðstöfun nú þegar staða sjávarútvegsins er slæm og horfur ekki góðar í þeim efnum og fiskvinnsla rekin með tapi? Í öllu þessu tolla- og skattafrumvarpaflóði er svo enn eitt skattfrv., lítið og feimnislegt, skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem áætlað er að skili 210 millj. Þarna er nú ekki verið að hafa hátt. Þarna er nefnilega verslunin, hin heilaga kýr. Henni þarf að strjúka með silkihönskum meðan stöðugt er þrengt að almenningi. Hefði ekki verið óhætt að tvöfalda þessa upphæð og draga fremur úr álögum annars staðar? Ég hef nú rakið í stuttu máli þær álögur sem tekjuöflun hæstv. ríkisstjórnar veldur. Það getur hver séð sem vill sjá að þrátt fyrir gífurlegar skattahækkanir er ekki hreyft þeim sem stórgræddu á góðærinu á hagvaxtartímanum. Þeim er hlíft. Það er fólkið með miðlungstekjurnar sem verður harðast úti. Og þá minnast menn manns sem stóð hér í ræðustól fyrir ári síðan og talaði um stefnu Alþfl. í skattamálum. Einn þáttur þeirrar stefnu var þá að sögn ræðumanns að dreifa skattbyrðinni með réttlátum hætti eftir greiðslugetu. Ja, það var og. Það er einstaklega furðulegt hvaða breytingar verða á skoðunum og áhugamálum manna við að setjast í ráðherrastól. Í fyrra var það eitt heitasta áhugamál þessa sama manns að skattleggja stóreignir og ná inn milljörðum sem skotið væri undan skatti. Hvar eru nú aðgerðir boðbera jafnaðarstefnunnar í þessum efnum? Ég vil líka minna á að fyrir rúmi ári stóð þessi maður, núv. hæstv. fjmrh., hér í ræðustól og sagði þá að Alþfl. hefði uppi tillögur um nýja atvinnustefnu í landbúnaði, sjávarútvegi og fiskvinnslu með nýja sókn í atvinnumálum landsbyggðarinnar að leiðarljósi. Hvar örlar á þessari stefnu Alþfl.? Ég held að landsbyggðarfólk hafi ekki orðið vart við hana enn þá þrátt fyrir fögur fyrirheit í starfsáætlun hæstv. ríkisstjórnar, en þar er líka yfirlýsing um að ríkisstjórnin líti á það sem eitt meginverkefni sitt að stuðla að betra jafnvægi í þróun byggðar með uppbyggingu atvinnulífs og þjónustu á landsbyggðinni. Áframhaldandi verslun með kvóta rennir sennilega styrkum stoðum undir þetta fagra fyrirheit. Þar sem umræðum um frv. um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga hefur verið frestað ræði ég það mál ekki hér en mælist til þess að sveitarstjórnir um land allt verði hvattar til að kynna sér frv. svo að menn viti fyrir víst hvað þeir eru að takast á hendur og geti látið í ljós skoðanir sínar á því ef vera kynni að tillit yrði tekið til þess. Við kvennalistakonur erum ekki talsmenn þess að ekki eigi að innheimta skatta. Við erum bara ekki sáttar við hvernig það er gert og bendum þar á að tekjujöfnunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar með hækkuðum persónuafslætti og auknum barnabótum gagnast ekki öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Við höfum lagt fram tillögur um tvö tekjuskattsþrep svo að hátekjur yrðu skattlagðar. Væri það ekki öllu réttlátara? Við höfum bent á að hægt væri, ef vilji væri fyrir hendi, að ná inn stórmiklu fé sem skotið hefur verið fram hjá skatti. Við teljum að ráðstafa eigi tekjum ríkisins með hag almennings að leiðarljósi. Við erum ekki sáttar við útþenslu yfirstjórnar ráðuneyta og bifreiðakaup ríkisstofnana fyrir forstjóra sína. Við erum ekki sáttar við að fleygja milljörðum í steinsteypuhrúgald á Miðnesheiði meðan heft er uppbygging sjúkrahúsa. Herra forseti. Við 2. umr. komu fram nokkrar brtt. frá kvennalistakonum og eru þær flestar endurfluttar á þskj. 427 og 428. Þar er um að ræða aukin framlög til nokkurra liða sem varða menntun, menningu og listir, umhverfismál og bættan hag kvenna og barna, en áhersla á þessa málaflokka einkennir stefnu Kvennalistans. Þingkonur Kvennalistans mæltu fyrir þessum tillögum við 2. umr. og skýrðu þau rök sem að baki þeim liggja. Ef brtt. okkar næðu fram að ganga gerðist eftirfarandi: Námsgagnastofnun yrði gert kleift að sinna hlutverki sínu. Jafnrétti til náms yrði aukið með jöfnun námskostnaðar til framhaldsskólanema úr dreifbýli og auknu framlagi til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Auknu fé yrði veitt til rannsókna. Stuðlað yrði að uppbyggingu ferðaþjónustu með auknu fé til Ferðamálaráðs og ferðamálasamtaka landshlutanna. Rekstrargrundvöllur Kvennaathvarfs yrði tryggður. Kvikmyndaeftirlið gæti sinnt verkefnum sínum og skyldum. Krabbameinsfélagið fengi aukið fé til krabbameinsleitar og forvarnarstarfsemi. Unnt yrði að framfylgja lögum um fræðslu varðandi kynlíf og barneignir. Aðstaða fatlaðra yrði bætt. Aukin áhersla yrði á umhverfisvernd og umhverfisfræðslu. Aukin framlög til menningarmála mundu gera hvort tveggja að styðja innlenda sköpun og létta kjör listamanna. Því miður felldi meiri hl. þm. tillögur okkar kvennalistakvenna í atkvæðagreiðslu við 2. umr. um framlag til byggingar dagvistarheimila sem stjórnvöld hyggjast nú varpa algjörlega yfir á sveitarfélögin. Framkvæmd þeirra verkaskipta er hins vegar algjörlega ófrágengin og öll í lausu lofti. Auk þess fluttum við tillögur um aukið framlag til Geislavarna ríkisins og til umhverfisverndar í Dimmuborgum í Mývatnssveit. Fjvn. tók myndarlega á málefnum Geislavarna og samþykkti að veita 400 þús. kr. til Dimmuborga. Við lögðum að vísu til að sú fjárveiting næmi 1 millj. en ákváðum að sætta okkur við framlag fjvn. í trausti þess að betur yrði gert við þessa náttúruperlu í framtíðinni. Herra forseti. Í starfsáætlun ríkisstjórnar stendur eftirfarandi málsgrein, með leyfi hæstv. forseta: "Átak verður gert til að koma á jafnrétti kvenna og karla með sérstakri áherslu á launajafnrétti." Þetta frv. ber engin merki um að þessi stefna hafi verið höfð að leiðarljósi við gerð þess. Kvennalistakonur hafa lagt til að sérstakri fjárhæð yrði varið til að bæta kjör kvenna í þjónustu ríkisins. Hefði nú ekki verið við hæfi að einhverju af þeim 51/2 milljarði, sem heimilin eiga að útvega ríkissjóði í gegnum matarskattinn, yrði varið til þessa málefnis? Það eru oftast konur sem sjá um matarinnkaup og matargerð og hefðu þær því verið best að því komnar að fá til baka svona 200 millj. Það hefði verið þeim góð búbót og gert fyrrgreinda setningu að sannmæli. Herra forseti. Í ljósi þess sem ég hef dregið fram í máli mínu um ótryggar forsendur fjárlagafrv. og óvissu um afleiðingar þeirra efnahagsráðstafana sem því fylgja vísa ég allri ábyrgð á gerð þess og afleiðingum til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Svo sem venja er hafa menntmn. beggja deilda komið saman til að fjalla um skipan heiðurslauna listamanna. Á því ári sem nú er senn að líða hafa 16 listamenn skipað heiðurslaunaflokk. Svo hagar til að einn þessara listamanna lést á árinu, skáldið Snorri Hjartarson, þannig að nú eru í þessum flokki 15 listamenn. Eftir nokkra umfjöllun hafa menntmn. beggja deilda komist að þeirri niðurstöðu að leggja ekki til fjölgun í heiðurslaunaflokknum að þessu sinni, en hér er um erfiða og vandasama ákvörðun að ræða. Hins vegar leggja nefndarmenn fram brtt. á þskj. 398 við 4. gr. liðarins 02–982 170 Heiðurslaun listamanna skv. ákvörðun Alþingis. Brtt. snýst um það að fyrir 6 900 000 komi: 7 500 000. Sundurliðun kemur fram á sérstöku yfirliti sem brtt. fylgir.



Hæstv. forseti. Í umsögn Þjóðhagsstofnunar frá 12. des. sl. kemur ótvírætt fram staðfesting á þeirri óstjórn sem ríkt hefur síðustu missiri. Þrátt fyrir fádæma góðæri hefur ekkert verið lagt til hliðar ef verr skyldi ára. Þessari ríkisstjórn virðist fyrirmunað að reyna að stjórna landinu enda eru allar aðgerðir hennar í anda hrossakaupa. Jafnvel Morgunblaðið gagnrýndi hér fyrr á árum slíkt og taldi það ekki eftir sér. Jafnvel Vísir flutti slíkan boðskap. Því er þetta nú rifjað upp að á stóli forsrh. situr fyrrum dálkahöfundur og ritstjóri nefndra fjölmiðla sem stendur að slíkum hrossakaupum. Stjórnarmyndunarviðræður og stjórnarsáttmálinn sl. sumar gefa sterklega til kynna hversu hrossakaupin hafa verið dýr og það sjáum við nú í fjárlögum og þeim skuldbindingum sem ætlunin er að leggja á þjóðina. Viðskiptakjör versnuðu undir haustið í kjölfar stjórnlauss innflutnings og rangrar gengisskráningar. Víst er það svo sem snjall þjóðhagsfræðingur sagði á síðum Morgunblaðsins fyrir nokkrum dögum að besta kjarabótin er fastgengisstefnan, en hún verður þá að eiga sér forsendur í þjóðhag og slíkar aðstæður eru ekki nú. Hvaða afleiðingar mun samdráttur í þorskafla á næsta ári hafa? Minni gjaldeyristekjur, hlutfallslega minni þjóðartekjur í kjölfar minnkandi atvinnutekna. Hvar ætlar ríkisstjórnin að innheimta skatta þegar hinar vinnandi hendur geta ekki borgað? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að selja skuldabréf á fjármagnsmörkuðum? Hafa menn áttað sig á að þá mun jafnframt dragast saman sú upphæð sem almenningur getur eytt í verðbréf? Hvað með iðgjöld hjá lífeyrissjóðum þegar fyrirtæki safna þar skuldum? Það er verið að semja við lífeyrissjóði um kaup á skuldabréfum Byggingarsjóðs ríkisins, en hefur það verið kannað hversu mikil vanskil eru við lífeyrissjóðina? Þar á ég við iðgjöldin. Ég hef grunsemdir um að þau vanskil séu gífurleg. Ný stefna í efnahagsmálum var fyrst mörkuð í október, en þó kröpp og erfið sigling sé fram undan í átt að nýju jafnvægi í þjóðarbúskapnum má alls ekki gefast upp. En með óhæfilegri skattheimtu er ríkisstjórnin einmitt að gera það. Stjórn peningamála hér á landi hefur farið úrskeiðis. Stjórn þeirra skiptir meira máli hérlendis en sums staðar annars staðar. Í fyrsta lagi á aukning landsframleiðslu rætur að rekja til sjávarútvegs, en tækninýjungar og menntun hafa minni áhrif hér enda þjóðfélagið vel þróað. Vöxtur þjóðarframleiðslunnar er því að mestu háður utanaðkomandi aðstæðum vegna þess og hins að þjóðfélagið er mun einhæfara. Meginmáli skiptir að peningastjórn sé á þann veg að sveiflur í sjávarútvegi virki með fullum krafti í auknum eða minnkandi kaupmætti í þjóðarbúinu með tilheyrandi þenslu eða samdráttaráhrifum. Það sem hefur gerst er að peningamagn í umferð og kaupmáttur þjóðarinnar hefur vaxið hraðar en æskilegt er miðað við mögulega aukningu í framleiðslugetu þjóðarbúsins. Ástandið í efnahagsmálum er á þann veg nú að sprengihætta er gífurleg, en fargið eru skattarnir sem ríkisstjórnin ætlar sér að leggja á. Um leið viðurkennir hún mistök sín sl. missiri, sbr. fullyrðingar hv. 8. þm. Reykv. Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Mikilvægt er að auka og skerpa möguleika Seðlabankans til að hafa áhrif á stjórn peningamála, en hann er í dag algjörlega máttlaus og aðeins risavaxið bákn á brauðfótum. Annaðhvort er bankanum illa stjórnað eða hann skortir lagaheimildir til að gera það sem þarf, og það sem meira er að víxlhagsmunir koma e.t.v. í veg fyrir bætta stjórn í peningamálum. Það er hins vegar alveg skýrt að ríkisvaldið á og má ekki fyrir nokkurn mun misnota tengsl sín við Seðlabankann. Meginmarkmið Seðlabankans er að varðveita gildi krónunnar. Sl. tvö ár hefur ríkt þensluástand sem hefur ásamt miklum halla á ríkisbúskapnum leitt til þess að veruleg þörf var fyrir aukið aðhald í fjármálum og peningamálum. Erlend lántaka ríkissjóðs hefur haft mjög alvarlegar afleiðingar. Ein af afleiðingum þessa ástands er að raunvextir eru almennt hærri hér á landi en annars staðar eða jafnvel 9,5% sem er hrollvekjandi siðleysi. Auðvitað er sjálfsagt að menn fái sanngjarna leigu af fjármagni, en þar er skólabókardæmið um 5% raunvexti æskilegt. Arðsemi atvinnulífsins hérlendis gefur ekki tilefni til 9,5% vaxta og þetta eykur verðbólgu sem leiðir til stjórnleysis. Þess vegna mun ástand efnahagsmála verða hrollvekja á næsta ári. Það hefði átt að reka ríkissjóð með tekjuafgangi á líðandi ári í ljósi góðærisins. Nú horfir illa við því raungengi krónunnar er mjög óhagstætt útflutnings- og samkeppnisgreinunum. Það er mjög alvarlegt að þjarma að þessum greinum og svo gæti farið að framleiðslugeta útflutnings- og samkeppnisgreinanna skertist varanlega með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Og hvað gerir hún þá? Aðalmarkmið á næsta ári er að sparnaður haldist í hendur við lánsfjárnotkun og breytingu hennar þannig að nýtt erlent lánsfé haldist í hendur við afborganir eldri lána og í reynd þarf auðvitað að draga saman erlendar lántökur meira en sem þessu nemur. Alvarlegar horfur eru á að markmið þetta náist ekki því áætlanir ríkisstjórnarinnar miðast við söfnun erlendra skulda og aukinn viðskiptahalla. Í bréfi sem barst fjvn. og er dags. 19. þessa mánaðar er komið inn á þessi mál frekar og það rakið að forsendur fyrir fjárlögum séu rangar. Það kemur mjög greinilega fram í þessu bréfi að þau fjárlög sem hér liggja fyrir séu ekki rétt og forsendur þeirra rangar. Sú tekjuspá sem þar er er röng og þær forsendur sem gefnar eru upp. Það er því skýrt að forsendur fjárlaga eru falskar og gefa ekki rétta mynd af efnahagshorfunum á næsta ári. Sú kerfisbreyting sem nú á sér stað undir kjörorðunum "skilvirkni, réttlæti og einföldun" er um margt ágæt en kjörorðin eru röng og gefa falska glansmynd af þessum breytingum. Niðurstaða mín er þessi: Það verður ekki meiri skilvirkni heldur minni skilvísi og tilhneiging til að draga undan skatti. Réttlætið verður ekki meira með þessum breytingum heldur öfugt. Fólk með lægri tekjur og miðlungslaun mun koma verr út úr þessum breytingum heldur en oftast áður. Einföldun verður ekki nema að hluta og helst eru það einfaldir stjórnmálamenn sem munu trúa því. Þá er það hvað þessi breyting þýðir í raun. Hún þýðir mestu skattaálögur í sögu þjóðarinnar. Sú gífurlega skattlagning vekur undrun og sú spurning hlýtur að vakna: Hvað ætla menn að gera í slæmu árferði? Ráðleysi og fálm núverandi ríkisstjórnar mun lengi lifa í sögunni. Reyksprengjur stjórnarliða munu taka enda og fólkið í landinu sjá í gegnum vafurlogann. Hin þríhöfða stjórn kvóta og skömmtunar er áhyggjuefni fyrir hin borgaralegu öfl í landinu. Borgarafl. er eina skjól þeirra sem hafa trú á frjálsu þjóðfélagi.



Herra samgöngumál, tala ég hér fyrir nál. samvinnunefndar um samgöngumál og fyrir þeim brtt. sem nefndin forseti. Í fjarveru hv. þm. Karvels Pálmasonar, sem er formaður samvinnunefndar um flytur. Ég leyfi mér að mæla fyrir brtt. samvn. samgm. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1988. Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um framlög á fjárlögum til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á einstökum svæðum. Farsvæði þessara báta eru á Faxaflóa, á Breiðafirði og Ísafjarðardjúpi og á leiðinni frá Þorlákshöfn til Vestmannaeyja. Enn fremur eru flutningar styrktir á Eyjafirði og milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Jafnframt hefur nefndin tekið fyrir og rætt erindi sem borist hafa um flutninga á landi, svo sem um rekstur snjóbifreiða eða um mikinn snjómokstur, þar sem erfitt reynist fyrir viðkomandi byggðarlög að standa straum af þeim kostnaði sem þau verða að bera samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðar ríkisins. Enda þótt reglurnar hafi verið rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka eitthvað þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs framlög til þeirra aðila sem að dómi nefndarinnar eru verst settir að þessu leyti. Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri samgönguráðuneytisins, og Guðmundur Einarsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, mættu á fundum nefndarinnar og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu að verulegu gagni. Færir nefndin þeim sérstakar þakkir fyrir störf þeirra í hennar þágu. Á undanförnum árum hefur í framsögu fyrir tillögum nefndarinnar verið gerð nákvæm grein fyrir einstökum þáttum þeirra, sérstaklega varðandi hin stærri verkefni, þ.e. flutninga á sjó. Þar sem þessum þáttum eru gerð ítarleg skil í áliti nefndarinnar sé ég ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um einstaka báta heldur vísa til nefndarálitsins. Ég vil taka það fram að með flestöllum umsóknum fylgdu greinargóðar upplýsingar um viðkomandi verkefni og á þetta einkum við um flutninga á sjó. Enda þótt þeir aðilar sem styrks til landflutninga njóta hafi einnig sent nefndinni greinargóðar upplýsingar um rekstur og annað er umsóknina varðar er í nokkrum tilvikum misbrestur á því að reikningar fylgi umsókn og voru nefndarmenn sammála um að styrkur yrði ekki greiddur á næsta ári fyrr en reikningar bærust samgrn. fyrir yfirstandandi ár. Ég mun nú víkja að tillögunni og þeim breytingum sem nefndin er sammála um að gera á fjárframlagi til þessa málaflokks á fjárlögum fyrir árið 1988. Nefndin leggur til að framlag til flóabáta og vöruflutninga verði 92 millj. 719 þús. kr. á næsta ári. Samsvarandi upphæð á fjárlögum yfirstandandi árs er 74 millj. 10 þús. kr. Hér er um að ræða 25,3% hækkun á milli ára. Til flutninga á landi er lagt til að verja 14 millj. 289 þús. kr., en í ár er til þess liðar varið 10 millj. 635 þús. kr. Hækkunin nemur 34,4%. Til reksturs flóabáta og skyldra verkefna leggur nefndin til að framlagið verði 78 millj. 430 þús. kr. en samsvarandi framlag í ár er 63 millj. 357 þús. kr. Hækkunin er 23,8%. Nefndin leggur til að veittur verði styrkur til 56 verkefna vegna flutninga á landi eða tveimur fleiri en eru á fjárlögum í ár. Af þessum liðum leyfi ég mér að gera að umtalsefni lið nr. 56, Óráðstafað, en um hann er það að segja að hann er fyrst og fremst hugsaður sem sjóður sem hægt yrði að grípa til í neyðartilvikum þegar samgöngur teppast og grípa þarf til dýrari flutningstækja. Slíkir flutningar yrðu síðan greiddir skv. reikningi og hefur verið farið fram á það við Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóra í samgrn., að hann annist greiðslur slíkra reikninga í samráði við formenn samgn. Alþingis. Eitt slíkt tilfelli liggur þegar fyrir þar sem gert er ráð fyrir að aðflutningsgjöld af varahlutum til snjóbifreiða á Oddsskarði verði endurgreidd af þessum lið. Í nefndinni hefur verið rætt um að þar sem ákveðið hefur verið að fella úr 6. gr. fjárlaga heimildir til endurgreiðslu á aðflutningsgjöldum og söluskatti af kaupum á snjóbílum og tækjum til þeirra kæmi til álita að nota þetta fjármagn að einhverju leyti til þess að greiða slíkan kostnað. Til reksturs flóabáta og skyldra verkefna leggur nefndin til að styrkir verði veittir til níu aðila eða einum færri en er á fjárlögum í ár. Styrkur til Hnúksnesbáts fellur niður, enda hefur ferðum bátsins milli Stykkishólms og Hnúksness verið hætt. Herra forseti. Ég mun þá samkvæmt venju víkja að brtt. þeirri sem samvn. samgm. hefur sett fram á þskj. 422. Ég veit ekki, herra forseti, hvort rétt er að lesa hér lið fyrir lið þessa brtt. Ég efa satt best að segja að það sé nauðsynlegt. Ef til vill rekur marga í rogastans með það hvað upphæðir eru sums staðar litlar og má ljóst vera að ekki verður mikið fyrir þær gert, en ég vil þó fullyrða að þessar upphæðir margar hverjar sætta menn við það að þurfa að bíða í nokkur ár og í sumum tilfellum allmörg ár enn eftir því að vegasamband verði viðunandi við nærliggjandi svæði. Ég hygg að það eina aðalatriði sem rétt er að vekja athygli á sé það að í 6. gr. fjárlaga á seinasta ári var heimild til að semja um skuldir við ríkisábyrgðasjóð. Þessi heimild var handa fjmrh. vegna Skallagríms hf. en hann rekur eins og menn vita Akraborgina. Þessi heimild var nýtt og þar voru veittir verulegir fjármunir, um 45 millj. kr. Ég ætla nú að víkja frá þessu málefni og víkja að tveimur atriðum í 6. gr. fjárlaga sem ég tel rétt að ræða hér dálítið. Annað atriðið fjallar um mjög opna heimild til ráðherra vegna þess að eftir að menn höfðu áttað sig á hvaða fjárhæðir voru settar í heilsugæslu þá vildu sumir aðilar ekki við una. Auðvitað er það svo að það má lengi deila um hve mikið fjármagn þjóðin á að leggja í sjúkrahús og uppbyggingu á aðstöðu fyrir aldraða, en satt best að segja hygg ég að þetta sé einn af þeim málaflokkum engu að síður sem við Íslendingar erum komnir lengra áleiðis með en velflestar aðrar þjóðir. Nú er það svo að það kann að mínu viti ekki góðri lukku að stýra að þegar menn ná ekki fram því sem þeir vilja í 4. gr. fjárlaga, þá sé stefnt að því að koma málinu á framfæri í 6. gr. og ef það tekst ekki þá reyna menn gjarnan að fara með það inn á lánsfjárlög. Auðvitað er það svo með þetta eins og fleira að það eru takmörk fyrir því hvað það er skynsamlegt að hafa heimildir opnar og hvað það getur haft í för með sér ef sú venja verður upp tekin að hafa svo rúmar heimildir að sveitarstjórnarmenn af landinu öllu eltist við ráðherra fram eftir öllu sumri til að fá hann til að fara af stað með framkvæmdir sem ella hefðu orðið að bíða til næsta árs. Ég tel, herra forseti, að hér sé of langt gengið. Ég mun þó ekki greiða atkvæði gegn þessari heimild en ég treysti mér ekki til að fylgja henni. Hitt atriðið, sem ég tel að sé þess eðlis að um hrein mistök sé að ræða af hálfu ríkisins, vildi ég gera hér að umræðuefni. Það er nú svo að þó að gott árferði sé nú hefur oft verið harðæri í þessu landi. Harðærið hefur haft þær afleiðingar að heil héruð hafa stundum mátt búa við grasleysi og mikla erfiðleika. Til þess að reyna að draga úr því að mikil búseturöskun hlytist af þessum ástæðum höfum við á undanförnum árum verið að reyna að koma okkur upp sterkari stöðu til að framleiða fóður hér á landi. Það er svo að við kunnum okkur kannski hóf í fáu og niðurstaðan af þeirri uppbyggingu varð sú að við vorum búnir að byggja upp of margar graskögglaverksmiðjur. Þær voru of margar og of smáar. Það hefði verið betra að hafa þær stærri en mun færri. Ein af þessum graskögglaverksmiðjum er á Flatey í Skaftafellssýslu. Þar hagar svo til að mikið landrými er til staðar. Flatlendi mun vera eitthvað um 2200 hektarar fyrir utan það að jökullinn hefur heldur hopað og landið stækkar af þeirri ástæðu. Þarna hafði verið byggð graskögglaverksmiðja og stendur í dag. Þar hefur ekki verið slegið í sumar og geymslan á þessum stað er með miklum birgðum af graskögglum. Þessi graskögglaverksmiðja liggur þannig við landfræðilega að hún hentar betur sem varaaðstaða fyrir Norðausturland en nokkur önnur graskögglaverksmiðja. Auðvitað er það svo að þegar góðæri koma eins og nú er ekki mikil þörf á því að selja grasköggla. Þá þarf að stöðva framleiðsluna. Það er ekkert um annað að ræða. Hitt er aftur á móti spurning hvort skynsamlegt sé að láta af hendi þær eignir í húsum, vélum og verkfærum og verksmiðjunni sjálfri ásamt landinu að ekki verði hægt ef árferði kólnar að setja þarna af stað starfsemi. Ég hef ekki þá trú að auðvelt sé að skapa fyrir því vilja á nýjan leik að byggja upp á öðrum stað ef þetta verður í burtu tekið. Mér virðist að gætt hafi verulegs fljótræðis við þá ákvörðun að selja þessa graskögglaverksmiðju. Nú er það svo að það land sem ég nefndi áðan, 2200 hektarar, er að mínu viti ekki allt selt. Ég hygg að það sé verið að selja 700–800 hektara, er þó ekki nógu kunnugur til að átta mig á því gjörla samkvæmt þeirri merkjalýsingu sem hér fylgir með. En miðað við það svæði sem þarna er ræktað og mér hefur verið sagt frá að selt hafi verið ætla ég að þetta sé nálægt réttri stærð. Svona til gamans svo að menn átti kannski á stærðinni á spildum: Ef lagt var af stað um áttaleytið til að slá passaði til að menn kæmu í kaffi þegar þeir voru búnir að keyra í kringum spildu sem menn voru að glíma við að slá og lögðu undir í einu. Allar stærðir á ræktuðu landi á venjulegu bóndabýli eru náttúrlega hreint skop miðað við þá landsstærð sem þarna er verið að tala um. Þessu fylgja vélar og verkfæri og mín skoðun er sú að verðið á þeim sé ekki undir 20 millj. kr. En heildarverðið á þessari eign eins og hugmyndin hefur verið að selja hana er 201/2 millj. kr. Nú er það vitað að hæstv. fjmrh. fór í ferðalög um þetta land og spurði: Hverjir eiga Ísland? Ekkert var óeðlilegt við þessa fundaherferð eða þessa fyrirspurn. Hins vegar munu menn spyrja eftir söluna á þessu landi: Hvað metur þú dýrt þetta land? Ég skora á hæstv. fjmrh. að vinna að því að þetta verði fellt úr heimildargreininni og menn hiki við, endurskoði þessa ákvörðun og hugleiði það hvort ekki er hægt að hafa á þessum stað einhverja starfsemi aðra en graskögglaframleiðslu. Þarna er íbúðarhús og stórt starfsmannahús með það mörgum herbergjum að það mætti reka þar sumarhótel og gönguferðir inn í dalinn fyrir ofan þar sem grösugt svæði er gætu verið ágæt afþreying fyrir gesti á staðnum. Verði aftur á móti sú ákvörðun tekin að selja þetta hef ég litla trú á því að rekstur á hreinni graskögglaverksmiðju á staðnum muni verða til langframa. Ég hygg að góðærin muni drepa þann rekstur og menn taki upp á einhverju öðru, sem er ekki óeðlilegt ef einstaklingur á þetta, sem skili vissulega arði en komi gjörsamlega í veg fyrir að hið upprunalega markmið, að velja einn af bestu stöðum þessa lands til að koma þar upp möguleikum til að hafa forðabúr fyrir hinar harðbýlli sveitir þegar veðrátta væri á þann veg að þar væri erfitt um heyöflun.



Herra forseti. Það eru nú rúmlega 311/2 klukkustund síðan fundur var settur í Ed. Alþingis og hafa fundir staðið sleitulaust síðan. Það mun ekki vera til dæmi um slíkt áður frá upphafi þinghalds á Íslandi. Ég mun því stytta mál mitt mjög, ekki síst af tillitssemi við starfsfólk Alþingis. Ég vil þó segja að það sem verið er að ræða nú, þ.e. um fjárlög, það er verið að ljúka 3. umr. fjárlaga, og það sem við erum að gera er í raun og veru marklaust vegna þess að það veit enginn hverjar tekjur ríkisins verða á næsta ári. Má þar fyrst og fremst vitna í Þjóðhagsstofnun sem treysti sér ekki til þess að segja neitt um það fyrr en eftir áramót. Ef vinnubrögð væru hér af einhverju viti ætti að fresta afgreiðslu fjárlaga þangað til þetta liggur fyrir vegna þess að hér er verið að fjalla um mál þar sem enginn veit hvaða tölur munu koma upp. Það er ekki fyrr en búið er að skoða t.d. þessa kerfisbreytingu, hvað hún gefur ríkissjóði. Við getum auðvitað litið á útgjöldin miðað við þá forsendu sem menn gefa sér í sambandi við verðlagsþróun en hver veit um það? Það er athyglisvert að niðurstöður fjárlaga nú hafa hækkað á milli ára um 46,2% eða 18% fram yfir lánskjaravísitölu og 19% fram yfir framfærsluvísitölu eftir því sem hún er upp gefin. Þannig standa mál hér á Alþingi 22. desember. Ég ætla ekki að ræða þetta öllu frekar en endurtek þó það að ég sé ekki annað en fjárlög verði tekin upp á fyrstu tveimur mánuðum næsta árs vegna þess, eins , og ég sagði áðan, að forsendur fyrir þessari fjárlagagerð liggja ekki fyrir. Það er líka dálítið athyglisvert í brtt. meiri hl. hv. nefndar sem fjallar um fjárlög hvernig einstaka menn hafa otað sínum tota og þarf ekki annað en líta yfir þessi þingskjöl. Ég mun geyma mér að ræða um það frekar á milli hátíða. Ég flutti nokkrar brtt. við 2. umr. og tók þær til 3. umr. í von um það að a.m.k. ein þeirra eða tvær yrðu teknar til athugunar á milli 2. og 3. umr. af fjvn. en svo varð ekki. Það eru auðvitað ástæður til að flytja miklu fleiri brtt., kannski bæði til hækkunar og lækkunar, en það var út af hafnaraðstöðu á vissum stöðum sem ég flutti þessar brtt. og sérstaklega í sambandi við Grímsey og Kópasker þar sem dýpkunarskip er að fara þar fram hjá og óvíst að það komi þar nærri á næstu árum. En það er eins og fram kom þegar ég ræddi um þessar tillögur að í mörgum tilvikum verða strandferðaskipin að fara þar fram hjá og það skip sem íbúar þessara staða byggja afkomu sína á í sambandi við rækjuveiðar á í mjög miklum örðugleikum og er oft tvísýnt um það hvort það geti lagst þar að landi, þannig að þarna er mjög brýnt að laga. Ein tillagan var í sambandi við Orkustofnun og varðar sérverkefni tengt fiskeldi. Þar kom ég með tillögu um nokkra hækkun vegna þess að vonir ýmissa, ekki síst við Öxarfjörð eru um það að það sem geti bjargað þeim sé fiskeldi. Það vantar hins vegar fjármagn til þess að ljúka rannsóknum þar á háhitasvæðinu og í raun og veru einnig til öflunar kaldavatns á þessum stað. Ég sé það að þessi tillaga hefur ekki notið náðar fyrir augum ríkisstjórnar eða fjvn. en ég endurflyt hana samt og veit auðvitað hver afdrif hennar verða eins og annarra brtt. stjórnarandstöðunnar. Ég endurtek bara það sem ég sagði í upphafi. Það sem við erum að gera nú er í sjálfu sér marklaust.



Herra forseti. Í tilefni athugasemda hv. 2. þm. Vestf. áðan út af heimildargrein um sölu á fóðurverksmiðju í Flatey og nýtingu á þeirri heimild vil ég aðeins segja það að nýting þessarar heimildar verður skoðuð því kannski leikur vafi á hvort sala hefur farið fram með lögformlegum hætti. Annars vildi ég aðeins nota tækifærið þegar líður að verkalokum við fjárlagasmíð fyrir árið 1988 að þakka fyrir þá upplýstu og málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram. Að sjálfsögðu eru skiptar skoðanir um stefnu og einstök atriði. Samt hygg ég að það sé býsna víðtæk samstaða meðal hv. alþm. um það að það sé mjög æskilegt meginmarkmið í ríkisfjármálum við ríkjandi kringumstæður að tyfta sjálfan sig til þess að stefna að jöfnuði í ríkisfjármál um hvað svo sem líður ólíkum áherslum og ólíkum pólitískum viðhorfum einstakra þm. og flokka. Mér er það mikið ánægjuefni að þetta markmið hefur náðst við þá fjárlagasmíð sem hér er verið að lúka. Ég vil enn fremur nota tækifærið til þess að færa öllum þeim sem lagt hafa haga hönd að verki sérstakar þakkir fyrir þeirra störf, hv. þm. öllum, sér í lagi fjárveitinganefndarmönnum og formanni fjvn. en á þeim mæðir meira en öllum öðrum í starfi þingsins og að öðrum ólöstuðum. Ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, og þakka jafnframt starfsmönnum þingsins fyrir þeirra mikla vinnuframlag. Við vitum að það hefur verið óvenjulega mikið og þykir það miður eins og fram hefur komið, en það minnsta sem hægt er að gera er að þakka fyrir að það hefur verið innt vel og dyggilega af höndum.



Herra forseti. Fyrir hönd okkar alþm. þakka ég hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur til handa. Ég þakka honum líka fyrir sanngjarna fundarstjórn og ágæta forustu um þingstörfin nú sem endranær. Ég óska honum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og ég vil jafnframt leyfa mér fyrir hönd okkar alþm. að þakka skrifstofustjóra og starfsfólki þingsins öllu fyrir ómetanleg störf og aðstoð við okkur í miklum önnum undanfarið. Ég vil leyfa mér að vænta þess að við megum öll hittast heil til starfa á ný að loknum jólum. Ég vil biðja hv. alþm. um að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. -