Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðalefni þess frv., sem hér liggur fyrir, er það að auka lántökuheimild hæstv. ríkisstj. frá því, sem nú er, úr 2 millj. dollara í 3.5 millj. dollara. Hér er um innanríkislán að ræða. Ástæðan til þess, að farið er fram á þetta, er - eins og segir í grg. frv. - sú, að framkvæmdastjórar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans hafa samþykkt að fara þess á leit við aðildarríkin, að þau auki framlag sitt til sjóðsins um 50% og framlagið til bankans um 100%. Þeir sérfræðingar og trúnaðarmenn, sem vinna á vegum íslenzku ríkisstj, við nefndar stofnanir, munu hafa lagt til, að Ísland tæki þátt í þessari aukningu framlaganna og mun það ástæðan til þess, að frv. þetta er borið fram. Nefndin hefur athugað frv., og voru þeir nm., sem viðstaddir voru á þeim fundi, þar sem málið var afgr., sammála um að leggja til, að það yrði samþ.



Herra forseti. Aðalefni þessa frv. er það, að ríkisstj. sé heimilað að leggja fram 1 milljón Bandaríkjadollara sem stofnframlag í Evrópusjóðinn vegna aðildar Íslands að væntanlegum Gjaldeyrissamningi Evrópu. Enn fremur fjallar það um lántökuheimild, sem samsvarar 2 milljónum dollara, og heimild til þess að semja um endurgreiðslu á skuldum Íslands í sambandi við Greiðslubandalag Evrópu. Eins og fram kemur í grg, frv., hætti Greiðslubandalag Evrópu störfum um síðustu áramót, en í stað þess er gert ráð fyrir, að komið verði á fót annarri stofnun, sem nefnist Gjaldeyrissamningur Evrópu. Hér mun vera um að ræða þau skilyrði, sem Ísland þarf að fullnægja til þess að geta gerzt aðili að þessum nýju samtökum. En þar sem talið var eðlilegt og hagkvæmt að gerast aðili að greiðslubandalaginu á sínum tíma, þá verður einnig að líta svo á, að eðlilegt sé í framhaldi af því, að Ísland gerist aðili að hinni nýju stofnun, enda þótt þau hlunnindi, sem hún veitir, séu að vísu ekki eins mikil og greiðslubandalagið veitti á sínum tíma. N. hefur athugað þetta frv., og voru viðstaddir nm, sammála um að leggja til, að það yrði samþ.



Herra forseti. Á þskj. 372 höfum við hv. þm. V-Ísf. (EirÞ), hv. 2. landsk. þm. (KGuðj), hv. þm. Siglf. (ÁkJ) og ég flutt brtt. við frv. á þskj. 370, sem nú er til 3. umr. hér í hv. deild. Með brtt. viljum við flm. fella niður ákvæði, sem sett var inn í löggjöfina um tekjuskatt og eignarskatt á s. l. ári um, að „sameignarfélög og samlög, sem hafa það að meginmarkmiði að annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna“, skuli greiða tekjuskatt og eignarskatt. Við flm. teljum, að óhætt sé að fullyrða, að hv. alþingismenn hafi ekki gert sér fyllilega grein fyrir þeirri óeðlilegu, stórvægilegu gjaldaaukningu, sem þetta nýja ákvæði í löggjöfinni veldur sölusamtökum, sem annast sölu á íslenzkum afurðum á erlendum markaði. Það getur ekki verið ásetningur hv. alþm. að íþyngja slíkum samtökum með milljóna króna útgjöldum árlega til ríkissjóðs, þegar það er vitað, að sölusamlögin sjálf eru með öllu eignalaus og fjármagn það, sem þau hafa með höndum, er séreign meðlima samtakanna. Og sérstaklega virðist mér þetta stangast á við framkvæmd löggjafans, er hann með l. frá 1936 ákvað, að tvö slík sölusamlög skyldu undanþegin að greiða útsvar, tekjuskatt og eignarskatt. Starf slíkra sölusamtaka er ómetanlegt fyrir þjóðarheildina, hvort sem þau annast sölu eða dreifingu á landbúnaðar- eða sjávarafurðum. Það er því mjög skiljanleg ákvörðun hv. Alþ., er það á árinu 1936 ákvað algera undanþágu til handa mjólkursamsölunni í Reykjavík og Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda með greiðslu á útsvari, tekjuskatti og eignarskatti. Þegar það er svo haft í huga, að þessi sölusamlög eru að annast sölu á afurðum fyrir meðlimi sína, afurðum, sem framleiddar eru víðs vegar úti um byggðir landsins og sendar þaðan eða frá framleiðsluhöfn beint til útlanda, virðist óeðlilegt og raunar ósanngjarnt, að af slíkum framleiðsluvörum eigi sölusamlagið, sem af tilviljun einni hefur aðsetur í höfuðstaðnum, að greiða tekjuskatt og eignarskatt. Að sjálfsögðu hafa meðlimir slíkra sölusamtaka greitt tekjuskatt og eignarskatt af framleiðslu þessara afurða, þar sem þeir eiga lögheimili, enda hefur verið álit skattyfirvaldanna hér syðra, að slík sölusamlög ættu ekki að greiða tekjuskatt eða eignarskatt, þar til á s. l. ári, að þau töldu sér skylt að leggja tekjuskatt og eignarskatt á sölusamlögin með hliðsjón af þeirri breytingu, sem gerð var á skattalöggjöfinni á síðasta þingi. Mér er kunnugt um starfsemi tveggja slíkra sölusamlaga, sem starfað hafa hér í Reykjavík um nokkurt skeið, annað þeirra undanfarin 17 ár, án þess að skattyfirvöldin legðu á þau tekjuskatt og eignarskatt, eða þar til á s. l. ári, að því var gert að greiða 1.158.400 kr. í tekjuskatt og 140.773 kr. í eignarskatt. Í aukaútsvar til Reykjavíkurbæjar hefur þetta sölusamlag greitt smáupphæðir, en á árinu 1957 var útsvarið komið upp í 300 þús. kr. Á árinu 1958 var svo lagt á sölusamlagið 1 millj. kr. útsvar og er þessi gífurlega hækkun á útsvarinu beinlínis byggð á breytingu á löggjöfinni frá í fyrra um tekjuskatt og eignarskatt. Það er rétt að íhuga um grundvöll þann, sem ríkissjóður og Reykjavíkurbær telja sig hafa til að skattleggja sölusamlög framleiðenda, eins og dæmi það sýnir, er ég hef hér nefnt. Sölusamlag það, sem ég hef hér rætt um, er með öllu eignalaust, þar sem tekjueftirstöðvum þess við hver áramót er skipt upp á milli meðlimanna eftir viðskiptaveitu þeirra við samlagið. Tekjueftirstöðvar sölusamlagsins um hver áramót, sem skattyfirvöldin leggja nú tekju- og eignarskatt á og niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkurbæjar margfaldar útsvarsálögur sínar á, eru fjárhæð, sem hinum mörgu meðlimum sölusamlagsins hefur í raun og veru verið vangreidd fyrir útflutningsafurðirnar. Það hefur sem sé verið viðtekin regla hjá stjórnum slíkra sölusamlaga að áætla útborgunarverð afurðanna til meðlimanna með fyllstu varúð og ef allt gengur með eðlilegum hætti um sölu afurðanna, mega meðlimirnir vænta þess að fá nokkra aukagreiðslu fram yfir hið upphaflega ákveðna útborgunarverð í lok hvers reikningsárs. Það má og benda á, að þessar tekjueftirstöðvar, sem árlega er skipt upp til meðlima sölusamlagsins, verði þeir að telja fram sem tekjur á skattframtölum sínum og greiða af upphæðinni bæði útsvar og tekjuskatt á þeim stað, þar sem þeir hafa atvinnurekstur sinn. Eftir breytinguna, sem gerð var á löggjöfinni um tekjuskatt og eignarskatt á s. l. ári og beinlínis kveður á um, að sölusamlög, sem annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna, eigi að greiða tekjuskatt og eignarskatt, er tvísköttun á útflutningsafurðunum beinlínis lögfest, jafnfráleit og slík framkvæmd virðist þó vera. Fjögur hraðfrystihús í Vestmannaeyjum verða á þennan hátt að greiða hér í Reykjavík yfir 500 þús. kr. í útsvar, tekjuskatt og eignarskatt, eða það er hlutdeild þessara frystihúsa í þeim sköttum, sem lagðir eru á sölusamlag það í Reykjavík, sem þau eru meðlimir í og hafa falið að selja útflutningsvörur sínar á erlenda markaði. Sama má segja um ýmsa aðra atvinnurekendur úti um land, á Akureyri, Siglufirði, Ísafirði, Hafnarfirði, Norðfirði, Akranesi og víðar, að þeir verða allir að greiða hlutdeild í sköttum þeim, sem lagðir eru á sölusamlag þeirra í Reykjavík og gildir þar hið sama, þó að í hlut eigi vinnslustöðvar, sem bæjarfélög á hinum ýmsu stöðum standa að. Slík tvísköttun er óeðlileg og ranglát, ekki sízt þegar í hlut eiga þeir atvinnurekendur, sem hafa með höndum útflutning og sölu afurða aðalatvinnuvega þjóðarinnar og flestir eiga við erfiðleika að etja í atvinnurekstri sínum. Ég endurtek það álit mitt, að hv. alþm. hafa ekki gert ráð fyrir, að með breytingum þeim, sem samþykktar voru á tekjuskatts- og eignarskattslöggjöfinni á s. l. ári, væri beinlínis verið að íþyngja atvinnurekstri landsmanna á óeðlilegan hátt. Þá er rétt að hafa í huga, að lög Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eru að mestu samin í samræmi við samvinnulög, bæði hvað það snertir, að hver meðlimur innan samtakanna, hvort sem hann framleiðir árlega 5.000 kassa eða 200.000 þús. kassa fiskflaka, fer aðeins með eitt atkv. á félagsfundum. Og sama er að segja um tekjueftirstöðvar í árslok, að þeim er skipt í séreignarsjóði félagsmanna í hlutfalli við framleiðslu þeirra á árinu. Hér eru farnar troðnar götur samvinnufélaganna og virðist því mikið mæla með því, að slík samlög og sölufélög lúti sömu meðferð af löggjafans hálfu og samvinnufélögin með undanþágu á greiðslu tekjuskatts og eignarskatts, sbr. 4 málsgr. 8. gr. laga frá 1954, um tekjuskatt og eignarskatt. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Kaupfélög, pöntunarfélög og önnur samvinnufélög mega draga frá tekjum sínum það, sem þau greiða félagsmönnum í árslok eða færa þeim til séreignar í stofnsjóði, samkv. lögum frá 1921, nú lög frá 1937, í hlutfalli við vörukaup þeirra á árinu og enn fremur vexti af stofnsjóði og telst það eigi til skattskyldra tekna hjá félaginu.“ Enn segir: „Á sama hátt mega slík félög, sem aðeins vinna úr eða selja afurðir félagsmanna, draga frá það, sem þau þannig úthluta félagsmönnum sínum í hlutfalli við framlög þeirra af afurðum. Upphæðir þær, sem þannig er úthlutað, teljast fram til skatts sem tekjur hinna einstöku félagsmanna.“ Langstærsta framleiðsluvara landsmanna til sölu á erlendum mörkuðum er frysti fiskurinn, og eykst sú framleiðsla með hverju ári. Aðallega eru það tvö fyrirtæki, sem annast útflutning þessa mikilvirka atvinnuvegar, en það eru Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga. Hér er um mikilvæga þjónustu að ræða hjá þessum félagasamtökum báðum og haga þau sölu afurðanna með líkum hætti og skila meðlimum sínum öllu nettóandvirði þeirra, eins og lög þeirra kveða á um. Ég er þess fullviss, að það er ekki ásetningur hv. alþm. að gera þessum samtökum mishátt undir höfði með því, að annað sölufélagið eigi að vera undanþegið greiðslu tekjuskatts af þessum viðskiptum félagsmanna sinna, en hitt sölufélagið eigi að greiða milljónaskatt til ríkisins árlega af sams konar þjónustu. Það er sannfæring mín og hv. meðflm. minna, að hv. alþm. óski ekki, að slíkt ósamræmi ríki hjá tveimur sölusamlögum, sem veita sams konar þjónustu og eru í aðalatriðum byggð upp með sama hætti og gera meðlimum sínum sömu skil á andvirði þeirra afurða, sem þau annast sölu á fyrir þá. Eins og ég tók hér fram áðan, telur skattstjórinn í Reykjavík sér ekki fært að leysa Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna undan því að greiða tekjuskatt þann og eignarskatt, sem lagður var á sölumiðstöðina á árinu 1958 og ber fyrir sig breytingu þá, sem gerð var á löggjöfinni um tekjuskatt og eignarskatt á s. l. ári. Úrskurði skattstjórans var áfrýjað til yfirskattanefndar Reykjavíkur, sem hefur fallizt á sjónarmið stjórnar sölumiðstöðvarinnar með því að kveða upp úrskurð um, að bæði tekjuskatturinn og eignarskatturinn, samtals nær 1.3 millj. kr., skuli fellt niður. Gera má ráð fyrir, að skattstjórinn í Reykjavík áfrýi þessum úrskurði yfirskattanefndar til ríkisskattanefndar. Ég hef rakið þetta skattamál sölufélaga nokkuð náið og talið það nauðsynlegt, til þess að hv. alþm. fái það sanna og rétta að vita í málinu. Ég tel ekki verða hjá því komizt að viðurkenna, að mistök hafa átt sér stað í sambandi við afgreiðslu hins háa Alþingis á breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt á s. l. ári hvað ákvæði um skattgreiðslu sölusamlaga snertir. Þessi mistök tel ég að hv. alþm. eigi að leiðrétta með því að samþykkja brtt. okkar flm. á þskj. 372. Það getur ekki verið ásetningur hv. alþm. að misjafna sölusamtökum hraðfrystihúsaeigenda á þann hátt, sem ég hef leitt í ljós hér í umræðunum að hafi átt sér stað í framkvæmd, sbr. ákvörðun skattstjórans í Reykjavík, með að úrskurða, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eigi að greiða nær 1.3 millj. kr. í tekjuskatt og eignarskatt, vitandi það, að meðlimir sölumiðstöðvarinnar hafa greitt bæði tekjuskatt og eignarskatt af sömu framleiðsluvörum, hver í sinni heimabyggð. Ég get ekki fallizt á málflutning hv. þm. V-Húnv., að hér sé um ágreiningsmál að ræða innan þessarar hv. d., eins og kom fram hjá honum í umr. s. l. föstudag, er skattamálin voru hér til 2. umr. Ég tel, að hér sé um augljóst réttlætismál að ræða, sem ekki geti orkað tvímælis, að hv. alþm, séu á einu máli um að beri að afgreiða á þessu þingi með því að samþykkja brtt. okkar flm. á þskj. 372. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um þetta réttlætismál, en vænti góðra undirtekta hv. alþm, um afgreiðslu þess.



Herra forseti. Eins og fram kom við 2. umr. um þetta mál hér í d., er aðalefni þessa frv., sem hér liggur fyrir, að framlengja ákvæði, sem giltu s. l. ár og reyndar í fleiri ár um lækkun skatta af lágtekjum og að hækka tekjufrádrátt sjómanna á fiskiskipum og er það til staðfestingar á samkomulagi, sem hæstv. ríkisstj. gerði um það efni í vetur. En hv. þm. Snæf. og þrír aðrir hv. þdm. vilja koma inn í frv. breyt. á lagafyrirmælum um skattgreiðslur félaga. Á síðasta þingi voru sett ný ákvæði um þetta efni, skattgreiðslur félaga. Var þá gerð veruleg lagfæring á lagafyrirmælum um félagaskattana og virðist engin ástæða til að raska þeirri nýju löggjöf nú þegar, aðeins einu ári eftir að hún var samþykkt. Samkvæmt þessum nýju lagaákvæðum, sem sett voru í fyrra, er nú tekjuskattsgreiðsla sama prósenta af skattskyldum tekjum hjá öllum félögum, sem skatt ber að greiða og sama er um eignarskatt félaga. Það er sama skattprósenta af skattskyldri eign allra félaga. Áður urðu félögin að búa við stighækkandi skatta. Samkv. skattalögunum eru þessi félög skattskyld og hafa verið um langan tíma: hlutafélög og önnur félög með takmarkaðri ábyrgð, gagnkvæm ábyrgðarfélög, kaupfélög og önnur samvinnufélög. Um þessi félög gildir það, að þau starfa eftir sérstökum lögum. Það eru til sérstök lög um hlutafélög, sem kveða á um fyrirkomulag slíkra félaga og önnur sérstök lög um samvinnufélög. Þá eru einnig eftir skattalögunum skattskyld sameignarfélög og samlög, sem hafa það að meginmarkmiði að annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna og einnig önnur sameignarfélög með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð félagsmanna, enda hafi þau tilkynnt firma sitt og tilkynnt til firmaskrár, að þau óski að vera skattlögð sem félög, en að öðrum kosti sé tekjum og eignum skipt milli sameigenda í samræmi við hlutdeild þeirra í félaginu og þær skattlagðar með öðrum tekjum þeirra og eignum. En um þessi sameignarfélög og svonefndu samlög er það að segja, að þau starfa ekki á neinum lagagrundvelli. Það eru engin lög til hér í landi um slíkan félagsskap, þó að nokkuð hafi verið til af slíkum félögum um skeið. Það er nokkuð til af slíkum sameignarfélögum, sem eru með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð sameigenda, en undantekningarlaust munu þau vera fámenn, og eins og ég gat um áðan, þá segir í lögunum, að það skuli skattleggja þessi félög, ef þau hafa óskað eftir því að vera skattlögð sem félög, annars skuli tekjum þeirra og eignum skipt á milli eigenda. Rekstur þessara félaga, sem eru þannig með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð eigendanna, er svo náskyldur einkarekstri, þar sem ábyrgð eigenda er í báðum tilfellum ótakmörkuð, að það réttlætir það, að skipta megi tekjum og eignum slíkra sameignarfélaga og skattleggja þær með öðrum tekjum sameigendanna. En brtt. þeirra hv. þm. Snæf. og félaga hans á þskj. 372 er um það, að öll félög, sem nefnast sameignarfélög eða samlög, geti komizt hjá skattgreiðslum og látið skipta tekjum sínum og eignum milli sameigenda til skattlagningar hjá þeim. Þeir vilja fella niður úr núgildandi lögum það ákvæði, að heimildin til skiptingar sé takmörkuð við þau félög ein, sem eru með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð eigenda, en það er einmitt þetta ákvæði, að ábyrgð félagsmanna sé ótakmörkuð, eins og þegar um einkarekstur er að ræða, sem réttlætir skiptinguna. Ef brtt. fjórmenninganna yrði samþykkt, gætu öll félög, sem nefndu sig sameignarfélög eða samlög, komizt hjá skattgreiðslu, hvaða verkefni sem þau hefðu með höndum, hvort sem þau væru með takmarkaðri eða ótakmarkaðri ábyrgð og hvort sem þátttakendur í þeim væru margir eða fáir. Það mundi engu máli skipta, hvort þetta væru lokuð félög fárra einstaklinga eða hvort það væru félög, sem væru opin almenningi til þátttöku. Þau gætu gert sig skattlaus eða orðið skattlaus, ef till. þeirra fjórmenninganna verður samþ. Slík samtök eins og hér um ræðir hafa myndazt og geta myndazt, þó að þau séu ekki byggð á grundvelli neinna landslaga. En hvers vegna skyldu slík félög, sem ekki eru bundin af neinum ákveðnum lagareglum, eiga að njóta skattfrelsis, meðan félög, sem starfa á grundvelli landslaga, svo sem hlutafélög og samvinnufélög, eiga að borga skatta? Engin rök eru sjáanleg, sem mæla með því. Ákvæði um undanþágu handa þeim skapar misrétti, ef hún er veitt. Það má auk þess benda á það, að þetta yrði mjög erfitt í framkvæmd. Ef þátttakendur eru margir og jafnvel búsettir í mörgum skattaumdæmum, hefur skiptingin mikla fyrirhöfn í för með sér og tefur störf skattanefnda og skattstjóra. Ákvæði laganna frá síðasta þingi um félagaskatta til ríkisins eru þannig, að það er vel hægt fyrir félög að sætta sig við þau og gildir það jafnt um þau samtök, sem nefnd eru í brtt., og önnur félög. Hv. þm. Snæf. talaði hér áðan í ræðu sinni um sölusamlög sérstaklega, þ. e. félagssamtök, sem taka afurðir framleiðenda til sölu, og hann talar um það, að í fyrra hafi verið lögleidd tvísköttun í þessu sambandi. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. Þessi félög eða samlög borga ekki skatt af því fé, sem þau skila til þeirra aðila, sem hafa falið þeim vörur í umboðssölu. Það gera þeir sjálfir vitanlega, svo að þetta er á misskilningi byggt, að þarna sé um tvísköttun að ræða og hann vitnaði einmitt í lagastaf þessu til stuðnings. Ef framkvæmdin er þannig, eins og hann talaði um, að þessi samlög borgi fyrst áætlunarverð til framleiðenda og skili þeim uppbótum síðar, þá eru uppbæturnar alveg eins og áætlunar verðið áður taldar, með tekjum hjá hinum einstöku framleiðendum og samlögin fá að draga þetta frá. Þau þurfa ekki að borga skatt af því, sem þau skila í uppbótum til framleiðendanna, svo að þarna er tal um tvískötttun á misskilningi byggt. Hann vitnar í það, að samvinnufélög hafi og það samkv. landslögum - heimild til að draga frá það, sem þau greiða félagsmönnum í stofnsjóði í hlutfalli við viðskipti þeirra, og hann talar um einhverja stofnsjóði hjá svona samlögum. En ég vil vekja athygli á því, að það eru engin lagaákvæði um neina stofnsjóði hjá öðrum en samvinnufélögum eða um meðferð á slíkum sjóðum. Það er það, sem vantar. Hv. þm. Snæf. heldur því fram, að ef þeirra till. verði ekki samþ., verði þessi svokölluðu samlög, sem hann ber fyrir brjósti, miklu verr sett en t. d. samvinnufélögin. Þetta er ekki rétt. Samvinnufélögin verða að borga skatta af tekjum sínum og eignum eftir ákvæðum skattalaganna. Þau eru skattskyld félög. Ef það er þannig, að þessi samlög séu með öllu eignalaus, þá auðvitað borga þau ekki eignarskatt frekar en aðrir, sem engar skattskyldar eignir hafa. Fjórmenningarnir eru einmitt með tillögu sinni að reyna að efna til misréttis í þessu efni. Þeir eru að fara fram á það, að félög, sem nefna sig sameignarfélög eða samlög, hvaða verkefni sem þau hafa og hvernig sem þeim félagsskap er háttað, hafi möguleika til að vera skattlaus, meðan bæði hlutafélög og samvinnufélög verða að borga 25% til ríkisins af sínum skattskyldu tekjum og ákveðið prómille-gjald af sínum skattskyldu eignum. Það eru þeir, sem eru að efna til misréttis eða reyna að koma inn misrétti með því að bera fram þessa brtt. og mæla fyrir henni. Ef til vill líta flm. brtt. svo á og ýmsir fleiri, að lögin um hlutafélög eða samvinnufélög séu ekki heppilegur grundvöllur til að byggja á félagsskap um atvinnurekstur af ýmsu tagi. Og það kann að vera, að einmitt þess vegna hafi risið upp þessi svokölluðu samlög, eins og þau nú eru upp byggð, sem er með ýmsu móti, að ég hygg, að þeir, sem að þeim standa, hafa ekki talið sig hafa góðan grundvöll til að byggja á, hvorki í hlutafélagalögunum né samvinnulögunum. Ég er ekki kunnugur þessum félagsskap, en mér er sagt, að þau séu byggð upp með ýmsu móti. Hv. þm. Snæf. var að segja, að í einu ákveðnu slíku félagi, ég held Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, hefði hver þátttakandi eitt atkvæði. En ég hef heyrt það, og ég hugsa, að það sé rétt, að í ýmsum samtökum af þessu tagi sé þetta þannig, þegar um útvegsmenn er að ræða, að þá láti þeir tölu þorska og lifrarpotta ráða því, hvaða atkvæði hver þátttakandi hefur í félagsskapnum. Þetta mun vera sem sagt með ýmsu móti, eins og eðlilegt er, þar sem þessi samtök eru ekki byggð á neinum lagagrundvelli. En ég vil segja það, að ef þessir menn, sem að þessum brtt. standa og aðrir, sem líta líkt á hlutina, telja, að þeir geti ekki haft sinn rekstur í hlutafélagaformi eða samvinnufélagaformi, þá ættu þeir að taka sig til og reyna að semja frv. til laga um nýtt félagaform, hvort sem þeir kölluðu það samlög eða sameignarfélög eða hvað þeir vildu kalla það. Þetta ættu þeir heldur að taka sér fyrir hendur, en vera að berjast við það hér að koma inn í nýlega setta löggjöf ákvæði um sérréttindi handa einhverjum félögum, sem menn vita í mörgum tilfellum harla lítið um, hvernig upp eru byggð og geta verið með ýmsu móti. Þetta ættu þeir að gera. Ef slíkur félagsskapur á framtíð fyrir sér, þyrfti hann einmitt að hlíta einhverjum lagareglum, alveg eins og hlutafélög og samvinnufélög. Í slíka löggjöf ætti vitanlega að taka svipuð ákvæði og eru í lögunum um hlutafélög og samvinnufélög. Þar þurfa að vera ákvæði m. a. um þátttöku í félögunum, hvort þetta séu opin félög almenningi eða hvort það sé hægt að hafa þau lokuð, hvernig skuli vera með atkvæðisrétt í félögunum, um sjóðamyndanir, um ábyrgð félagsmanna og annað slíkt. Þetta þyrfti að vera í slíkri löggjöf, hliðstætt því, sem er í lögum nú um hlutafélög og samvinnufélög. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð að sinni, en samkv. því, sem fram hefur komið í því, sem ég hef sagt, þá legg ég ákveðið á móti því, að þessi breytingartillaga verði samþykkt, - legg til, að hún verði felld.



Herra forseti. Ég kom inn í þessar umr. nokkru eftir að þær byrjuðu, en það eru viss atriði, sem fram hafa komið, sem ég vildi leyfa mér að gera athugasemdir við. Hv. þm. V-Húnv. (SkG) flutti hér skilmerkilega ræðu um ýmsa þætti skattamála og eðli félagsskapar, hlutafélaga, samvinnufélagsskapar og svo í þriðja lagi þeirra samlaga, sem hér hafa verið nokkuð til umr. og gerði grein fyrir skoðunum sínum á því, hvað eðlilegt kynni að vera um skattlagningu slíkra félaga. Ég verð að segja það, að ýmislegt af því, sem þarna kom fram, er í sjálfu sér athyglisvert og það má vel vera eða til sanns vegar færa, að eðlilegt væri, að sérstök löggjöf, eins konar rammalöggjöf, væri fyrir samlögin, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og fleiri slík samlög, með eitthvað svipuðum hætti og er um hlutafélagalöggjöfina og samvinnufélagalöggjöfina. Þessi lög eru nú ekki, eins og hv. þm. sagði, fyrir hendi, en hins vegar hefur starfsemi þessara félaga blessazt um alllangan aldur og skortur slíkrar löggjafar þess vegna ekki sýnzt vera því til hindrunar, að þessi starfsemi eða þetta félagaform ræki mjög umfangsmikla framleiðslustarfsemi og útflutningsstarfsemi eða hafi rekið á undanförnum árum til mikilla hagsbóta fyrir land og lýð. En ég held, að þessi ræða sé flutt einu ári of seint, því að ef hv. form. fjhn. vissi svo gerla sem hann nú virðist vita, að með frv. eða lögunum í fyrra, stjórnarfrv. um breytingu á félagalöggjöfinni, væri meiningin að setja ný skattalagaákvæði um þessi samlög, þá bar honum, einkum og sér í lagi sem formanni fjhn., bæði að gera grein fyrir því í n. og þingheimi. En ég fullyrði, að það er rétt, sem hv. þm. Snæf. segir, að þingmenn hafa alls ekki í fyrra, þegar þessi löggjöf var afgreidd, gert sér grein fyrir því, að með afgreiðslu löggjafarinnar þá væri verið að setja ný skattalagaákvæði á sölusamlögin og slík eins og hér hefur verið lýst á Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem áður hefur ekki greitt skatta af sinni hálfu, heldur meðlimirnir hver í sínu lagi, - að það væri verið að leggja á slíkan félagsskap skatta, sem nema á aðra millj. kr. á ári. Og ég held, að það komi ekkert fram um þessi atriði í meðferð málsins í fyrra í þinginu. Það er þess vegna mín skoðun, að það sé ekki með þeirri brtt., sem hér er flutt af fjórum hv. þm. úr öllum þingflokkum, í raun og veru verið að taka upp nein ný ákvæði um skattgreiðslur sölusamlaganna, heldur aðeins verið að undirstrika það og slá því föstu, að þingheimur í fyrra ætlaði ekki að breyta þessum ákvæðum. Þetta er skoðun þessara fjögurra flm. þessarar brtt., og það kom greinilega fram í máli hv. þm. Snæf., það er og eindregin mín skoðun, sem á sæti í fjhn. Nd. og fjallaði um þetta mál lengst af í fyrra. Að vísu var ég ekki við, þegar málið var endanlega afgreitt, svo að það kann eitthvað að hafa komið fram við endanlega afgreiðslu málsins umfram það, sem ég segi nú, en það var mín skoðun, eins og þessara fjögurra flm. þessarar brtt., að með breytingunum á skattalöggjöfinni í fyrra hafi ekki verið ætlazt til eða að því stefnt, að slíka gífurlega breytingu á aðstöðu sölusamlaga til skattgreiðslna væri um að ræða. Og það má mikið og merkilegt heita, ef slíkt var á ferðinni raunverulega, að menn skyldu ekki gera sér grein fyrir því. Engir af þeim ýmsu aðilum, sem áttu viðræður í fyrra við fjhn. Nd., en það komu á fundi n. umboðsmenn frá víðtækum félagasamtökum, verzlunarráðinu, stórkaupmannafélaginu og ýmsum félögum kaupsýslumanna, ræddu þessa þætti skattalöggjafarinnar. Í engum þeim viðræðum minnist ég, að nokkru sinni hafi verið vikið að því, að hér væri um að ræða þá breytingu, sem skattanefndin hér í Reykjavík virðist hafa skilið að fælist í þessum lögum og þar af leiðandi lagt á aðra millj. kr. tekju- og eignarskatt á Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, eins og skýrt hefur verið frá, en hins vegar yfirskattanefndin við nánari athugun málsins hefur komizt að annarri niðurstöðu um og fellt þess vegna niður þá álagningu, sem skattanefndin var búin að ákveða. Það er þess vegna ágreiningur um skilning löggjafar frá í fyrra. Skattanefndin lítur svo á, að hún gefi nýja heimild til skattálagningar á sölusamlög. Yfirskattanefnd lítur svo á, að í löggjöfinni felist ekki þessi heimild. Hér koma fjórir flm. með brtt., sem er í raun og veru til þess að árétta sinn skilning í þessu máli. Og á sama hátt hef ég kvatt mér hljóðs til þess að árétta minn skilning, að ég gerði mér ekki grein fyrir því í fyrra og minnist ekki, að það hafi nokkurn tíma verið sérstaklega rætt, að í breytingum á skattalöggjöfinni ætti að felast sú breyting á aðstöðu þessara aðila til skatts, sem menn nú vilja vera láta. Þess vegna sagði ég áðan, að sú mjög svo skilmerkilega ræða hv. þm. V-Húnv. um skattlagningu þessara félaga og aðstöðu til skatts, miðað við hlutafélög og samvinnufélög, hefði átt að vera flutt í fyrra, til þess að menn þá hefðu getað tekið ákvörðun um það, hvort menn vildu gera þessa breytingu. Ég tel mig undir allri meðferð málsins í fyrra, svo lengi sem ég fjallaði um málið, en eins og ég sagði, var ég ekki við endanlega afgreiðslu, - alls ekki hafa gert mér grein fyrir þessu, né að nokkur annar hafi þá bent á þessa breytingu, sem nú er af sumum talin felast í þessu. Þess vegna tel ég eðlilegt, að þingheimur nú samþykki þá brtt., sem flutt er á þskj. 372 og eftir minni skoðun er í raun og veru engin breyting, heldur bara til þess að kveða upp úr um ágreiningsatriði og til þess að taka af tvímæli. Ég mundi álíta, að ef dómstólarnir fjölluðu um þetta mál, þá gætu þeir ekki eftir þeirri meðferð, sem þetta mál fékk hér í þingi í fyrra, annað en úrskurðað á sama hátt og yfirskattanefndin nú hefur gert, að þessir aðilar skuli ekki fremur nú en áður, en breytingin var samþykkt í fyrra vera skattskyldir. Varðandi það, sem hv. þm. V-Húnv. sagði, að þetta mundi verða erfitt í framkvæmd, þá get ég ekki skilið, hvað hann á við í því sambandi, því að þetta breytist ekkert í framkvæmd frá því, sem verið hefur. Löggjöfin hefur verið um þann langa aldur, sem þessi sölusamlög hafa starfað, í gildi og óbreytt, þangað til í fyrra að sumra dómi, en í raun og veru ekki breytt að annarra dómi - og þingmanna líka - frá því í fyrra, og málið fellur þá tvímælalaust í þann farveg, sem það hefur áður verið í og á ekki að þurfa að valda neinum erfiðleikum í framkvæmd. Hitt skal ég svo alveg fallast á með hv. þm. V-Húnv., að það getur verið full ástæða til þess, að einhver almenn rammalöggjöf sé sett um sölusamlögin, hliðstæð við hlutafélagalöggjöfina og samvinnulöggjöfina, en það er bara annað mál og kemur ekki við afgreiðslu þessa máls, sem hér er um að ræða. Mér þykir því alveg einsýnt, að a. m. k. þeir þingmenn, sem hafa í raun og veru það sama mat á þessu og ég, sem - eins og ég sagði - átti sæti í fjhn. í fyrra og enn, vilji fá öll tvímæli tekin af í þessu sambandi og það sé í raun og veru ekki annað en það, sem verið er að gera með samþykkt brtt. á þskj. 372.



Herra forseti. Ég skal mjög lítið blanda mér í það ágreiningsefni, sem hér er uppi. Þegar fjhn. þessarar deildar fjallaði um tvö eða þrjú frv. fyrir nokkru, voru allir nefndarmenn sammála um, að þau frv., sem þar var um að ræða, skyldu felld saman, eins og sést á þskj. 370, þ. e. a. s. að taka upp það atriði, sem var afleiðing af samningum við sjómenn og útvegsmenn í vetur um hækkun á frádrætti og um framlengingu lagaákvæða um lágtekjur. Um þessa till., sem hér er mest rætt um, á þskj. 372, flutta af hv. þm. Snæf. ásamt fleirum, var ekki tekin efnisleg afstaða í fjhn. Og mér sýnist á þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, að það sé mikill ágreiningur um það atriði, sem þar um ræðir, en ekki um þau atriði, sem nefndarmenn voru sammála um og kunni jafnvel að fara svo með þau, að frv., eins og það liggur nú fyrir, sé í raun og veru stefnt í hættu með því að fella þessa brtt. inn í. Ég er á þessu stigi málsins ekki tilbúinn til þess að taka efnislega afstöðu til þessa máls. Mér finnst málið allumfangsmikið og eins og komið hefur fram, er verulegur ágreiningur um efni þess. Mér virðist þess vegna eðlilegra, að þeir fjórmenningar flyttu þetta sem sérstakt frv. og að þá væri það tekið til meðferðar á ný sem slíkt, en ég vil ekki stofna hinum málunum, sem allir eru sammála um, í hættu vegna þessarar tillögu. - Ég vildi aðeins láta þetta koma fram.



Herra forseti. Ég vil nú ekki gera sérstaklega að umtalsefni spurninguna sjálfa um skattinn, sem hérna liggur fyrir. En mér finnst, að í sambandi við það mál og þær deilur, sem uppi eru um þetta, hljóti alveg óhjákvæmilega að koma fram spurningin um alla aðstöðu þessara stóru samsteypna, sem eru að skapast í okkar þjóðfélagi, í okkar löggjöf og það snertir í þessu tilfelli skattinn, en það snertir líka margt fleira. Ég held, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að það dragist ekki lengur, að það sé sett alveg skýr og ákveðin löggjöf um starfsemi þessara samtaka, sem hafa verið að rísa upp og eru að verða sífellt tíðari og voldugri hjá okkar þjóð, eins og samlög, hvers konar sambönd á þessu sviði og annað slíkt. Eins mikið og allur nútímarekstur eðlilega hlýtur að hneigjast í það horf, sem er praktískt og að öllu leyti mjög hagkvæmt og eðlilegt, að það verða alltaf stærri og stærri heildir, sem hafa með sölu eða rekstur að gera, þá held ég, að það geti ekki gengið, að svo og svo mikið af slíkum fyrirtækjum og slíkum samsteypum sé í raun og veru utan við öll lög. Hér hefur verið komið inn á að ræða um t. d. atkvæðisrétt í svona samsteypum. Það eru til ákveðin lög um eitt slíkt samlag, það eru þau gömlu lög um Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Það eru alveg ákveðin fyrirmæli um það sérstaka samband. En það er líka eiginlega eina sambandið, sem eru ákveðin lög til um, a. m. k. lög um, sem er þá hlýtt út í æsar. Hins vegar viðvíkjandi bæði Sambandi ísl. samvinnufélaga og samlögunum, hinum ýmsu, hvort það heitir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samlag skreiðarframleiðenda eða hvað sem þau annars heita, þá er ekki allt algerlega fyrir mælt í lögum eða að öllu leyti farið eftir lögum að mínu áliti um, hvernig er um þessi stóru samlög. Í samvinnufélögunum er þetta ótvírætt, en t. d. í hlutföllunum á milli samvinnufélaga og Sambands ísl. samvinnufélaga er það svo, ef ég man rétt, síðan 1938, að réttur samvinnufélaga til að senda fulltrúa á aðalfund SÍS fer ekki eingöngu eftir tölu félaganna, atkvæðisréttur einstaklinga er ekki einn lagður þar lengur til grundvallar, heldur um leið eftir viðskiptaveltunni, sem að mínu áliti hefur alltaf takmarkað það jafnrétti, sem á að vera í sambandi samvinnufélaga og er að mínu áliti ekki í algeru samræmi við grundvallar-„prinsip“ samvinnustefnunnar. Í hinum einstöku samlögum og ýmsum samböndum, sem mynduð hafa verið, er þetta allt saman á reiki. Stundum eru það þá fyrirtækin sjálf, hvert einstakt fyrirtæki um sig, sem hafa atkvæðisrétt, stundum máske velta þessara fyrirtækja, og ég býst við, að það sé engin algild regla, sem um þetta gildir. Ég tel þetta alveg ófært. Og þetta kemur til með að valda í sífellu deilum í sambandi við skatta og annað slíkt, - en ekki bara í sambandi við skatta, það er að mínu áliti að rísa þarna upp vald í okkar þjóðfélagi, sem við förum bráðum ekkert að ráða við, ef það verður ekki sett löggjöf um það. Hv. þm. Snæf. sagði áðan, að þessi samtök væru eignarlaus. Ég veit nú ekki, hvort það stenzt alveg, að þessi samtök séu öllsömun eignarlaus. Það eru vafalaust ýmis þeirra þannig, sem eru það hrein sölusamlög, að þau skipta öllu upp. En mér þætti vænt um að fá upplýsingar um, t. d. viðvíkjandi Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, að hve miklu leyti þau fyrirtæki t. d., sem annast sölu fyrir það samband, við skulum segja í Bandaríkjunum, eru eign Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eða hvort það eru fyrirtæki, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur myndað, eða hvort þar er um að ræða hlutafélög, sem einstakir menn úr þessum samtökum hafa myndað, eða hvort ákveðið fé af óskiptri eign eða óskiptu umráðafé samtakanna er fest í slíkum fyrirtækjum, - eða til dæmis, ef komið er upp fyrirtækjum til þess að vinna fiskinn á sérstakan hátt erlendis, hverra eign slíkt sé, hvort það sé eign svona samtaka eða hvort það sé eign einstaklinga úr þessum samtökum eða sérstakra hlutafélaga. Og ég er hræddur um, að jafnvel þótt þessi stóru samlög og slík samtök ættu að heita eignarlaus, þá eru þau með sinni miklu veltu orðin slíkt vald í þjóðfélaginu, að alveg án tillits til þess, hvort þau teljast engar eignir eiga eða hvort þau eiga einhverjar eignir, jafnvel þó að þær séu litlar, þá er þetta orðið slíkt eignarvald, slíkt umráðavald, að það þarf að setja sérstaka löggjöf viðvíkjandi þessu. Hlutafélagalöggjöfin er ákaflega nákvæm löggjöf. Samvinnulöggjöfin er allnákvæm löggjöf líka. En meira að segja hvað báðar þessar löggjafir snertir, þá er ég hræddur um, að það sé orðið svo með þeirri efnahagsþróun, sem orðið hefur í landinu, að það sé oft teflt á tæpasta vaðið um, að þau fyrirbrigði, sem eiga sér stað, falli að öllu leyti inn í ramma þessara löggjafa. Svo að ég taki fleiri dæmi, en viðvíkjandi samlögunum: Hvaða afstaða eða við skulum segja eignarréttur Sambands ísl. samvinnufélaga er á verksmiðjunum og hinu og þessu, á einstökum búðum, sem reknar eru af sambandinu, en ekki af neinu samvinnufélagi? Þetta skapar allt saman vandamál og afstöðu, sem ekki er fyllilega gert ráð fyrir í löggjöfinni, hvorki um hlutafélögin né samvinnufélögin, eins og hún var upphaflega sett. En það, sem ég álít þó alveg sérstaklega varasamt í sambandi við samlögin er, að í skjóli þess, að þetta eigi að heita samtök útgerðarmanna og þau eru upphaflega mynduð sem ákaflega eðlileg samtök, fyrst og fremst samstarf um sölu, þá sýnist mér, að með þeim kröfum, sem ýmsir af forráðamönnum þessara samtaka eru farnir að setja fram upp á síðkastið, a. m. k. ef einhverjum dettur í hug að framfylgja þeim kröfum, þá verði að fara að sníða þessum samtökum stakk og hann allþröngan, ef við eigum að vita, hvar við höfum þau. Ég hef rekið augun í það, að svo virðist sem ýmsir aðilar, sem standa fremst í þessum samtökum, ætli sér þá dul vegna þess, hve vinsæl þessi samtök eru og hve miklu hlutverki þau hafa að gegna í okkar þjóðfélagi, að þau geti raunverulega gert kröfu til hvers sem vera skal í slíku sambandi. Einn af þeim mönnum, sem forustu hafa t. d. í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, Einar Sigurðsson, sem er áreiðanlega einn af þeim mönnum, sem hafa notið alveg sérstaklega mikilla lána frá hálfu bankanna í landinu og vafalaust ekki tapað á þeirri verðbólgu, sem orðið hefur, enda talinn allauðugur maður þrátt fyrir sínar skuldir, - hann setur í greinunum, sem hann skrifar í Morgunblaðið, venjulega á hverjum sunnudegi, þá setur hann fram sunnudaginn 22. marz í grein sinni „Úr verinu“ eftirfarandi kröfu, með leyfi hæstv. forseta, - hann talar um, að það sé nauðsynlegt, að dregið sé úr ríkisrekstrinum, þar sem mikið fé sé bundið af hálfu hins opinbera, og segir svo orðrétt: „Má þar nefna sem dæmi, að selja mætti að skaðlausu samtökum útgerðarmanna fiskiðjuver ríkisins, síldarverksmiðjur ríkisins, tunnuverksmiðjur ríkisins og fleiri hliðstæð fyrirtæki, hætta að láta sveitarfélögin hvíla með ofurþunga af óarðbærum og illa reknum fyrirtækjum á ríkissjóði, og þannig mætti lengi halda áfram.“ Þarna er sem sé sett fram sú krafa af hálfu eins af leiðandi mönnum í þessum samtökum, að ýmis helztu fyrirtæki ríkisins, sem ríkið hefur verið að byggja upp á undanförnum 30 árum, séu seld þessum samtökum útgerðarmanna.  Ef til vill kynnu nú sumir ekkert að harma það, þó að svona fyrirtæki gleyptu það, sem ríki og bæjarfélög hafa. En það eru bara kannske fleiri, sem eru í hættu, meira að segja sjálfur einstaklingseignarrétturinn gæti verið í hættu fyrir svona samsteypu. Ég er hræddur um, að það hafi komið fyrir, að fulltrúar svona samlaga hafi komið til - svo að ég noti líka algeng orð - einstakra duglegra og framtakssamra atvinnurekenda, sem hafa af miklum dugnaði brotizt áfram í þjóðfélaginu og komið upp þörfum og góðum fyrirtækjum, svo að notuð séu nú alveg orð Sjálfstfl. og sagt við þessa eigendur slíkra fyrirtækja, sem hafa rekið þó sín fyrirtæki vel: Viljið þið ekki selja mér ykkar fyrirtæki? Ef þið ekki seljið mér ykkar fyrirtæki, þá set ég upp annað fyrirtæki, sem gerir þetta sama, jafnvel þó að það væri miklu dýrara og ég get séð um, hvað verður keypt. - Það er vald, sem liggur í svona samtökum, og eitt þjóðfélag þarf að sjá um, að svona vald sé ekki misnotað. Það eru sem sé til samtök í þjóðfélaginu, einmitt svona samlög, sem kölluð eru samlög útgerðarmanna og ég skal ekki sverja fyrir, að það séu líka til sambönd jafnvel samvinnufélaga, sem kunna að nota slíkt. En hver sem það er, hver sem svona aðstöðu notar og jafnvel þó að þau séu saman um það, þótt samlög útgerðarmanna og Samband ísl. samvinnufélaga stæðu saman um svona hlut, þá er þetta hlutur, sem þjóðfélagið verður að gera svo vel að athuga og varðveita þann einstaka borgara.  Þetta álít ég, án þess að ég vilja beita þessi samtök nokkru misrétti, því að mér er ákaflega vel ljóst um samlög útgerðarmanna, samtök þeirra um sölu á sínum fiski, hvort það er hraðfrystur fiskur, skreið eða annað slíkt, hvað það er gífurleg framför, hvað það þýðir mikið fyrir jafnt smáa sem stóra innan þeirra að nota kosti samheldninnar, hvað það gerir okkar atvinnuveg og okkar þjóðfélag sterkara gagnvart útlendum aðilum að geta staðið þannig saman, þannig að mér er ákaflega fjarri að vilja beita slík samtök nokkru misrétti, heldur vil þvert á móti reyna að tryggja þeirra aðstöðu, meðan þau halda sér við þetta verkefni. En vandamálið byrjar, þegar þau fara að fara út fyrir þetta verkefni, þegar þau fara að festa svo og svo mikið af sínu fé í öðrum fyrirtækjum, - raunar alveg á sama hátt og það byrjar visst vandamál, t. d. fyrir slíkum fyrirtækjum, sem þó eru eins lögbundin og Samband ísl. samvinnufélaga er, þegar það fyrirtæki fer að eignast við skulum segja vefnaðarvöruverksmiðjur. Þessi fyrirtæki eru mynduð upphaflega á grundvelli þeirrar stefnu, sem fátækir vefarar í Rockdale ruddu braut fyrir til þess að hrinda af sér arðráni og þó getur slíkt stórt fyrirtæki eins og Samband ísl. samvinnufélaga allt í einu staðið frammi fyrir því að standa gagnvart mönnum, sem eru vefarar, mönnum, sem eru verkamenn við vefstóla og jafnvel farið að beita þá arðráni, þannig að þeir verða að fara að berjast kaupbaráttu gagnvart slíkum fyrirtækjum. Við verðum alltaf að gá að því, meira að segja þó að það séu eins góð fyrirtæki og sjálf samvinnufélögin eða þeirra sambönd.  (Gripið fram á: Eru þau sérstaklega góð?)  Þau eru almennt sérstaklega góð. Meira að segja yfir slíkum fyrirtækjum vofir þessi hætta, svo að þá getum við ímyndað okkur, hvernig muni vera, þegar um fyrirtæki einstaklinga er að ræða, sem fyrst og fremst eru mynduð í gróðaskyni og hafa þess vegna ekki eins góðan tilgang. En jafnvel þó að þau séu mynduð í því skyni að starfa saman og hjálpa sínum meðlimum til þess að selja sína vöru, þá koma líka þessar tilhneigingar upp, að festa fé í svona og svona stórum fyrirtækjum, sölsa undir sig meira og meira. Þess vegna held ég, að við ættum að fara varlega í það í svipinn að ákveða skatt þessara fyrirtækja, því að grunur minn er sá, að ef þessi skilningur, sem nú er og ég skal alls ekki dæma um, til þess er ég ekki svo lögfróður maður, þessi skilningur, sem nú er hjá skattstjóra á afgreiðslu málanna í fyrra, er réttur, þá höfum við þar þó a. m. k. nokkur tök á þessum félögum og á meðan þau tök eru fyrir hendi, held ég, að það mundi flýta fyrir, að löggjöf yrði samin um þetta, þannig að jafnvel þótt þau nú lentu í þessum misrétti eitt ár, t. d. þetta ár, ef það yrði til þess, að flýtt yrði löggjöf um stöðu þessara félaga í þjóðfélaginu, þannig að við vitum alveg, hvar við höfum þau, þá held ég, að það gerði ekkert til, þó að þetta fengi að dankast svona þetta ár. Þess vegna hef ég nú mesta tilhneigingu til þess, a. m. k. meðan ég verð ekki sannfærður um hið gagnstæða, að láta við svo búið standa, sem nú er og samþykkja ekki að sinni þá till., sem hv. þm. Snæf. og hans félagar flytja. Ég skal ekkert fullyrða um, hvort þessum félögum er gert misrétti með því, en ég held, að meðan þetta ástand er, sem nú virðist vera, þá mundi það flýta fyrir því, að löggjöf væri sett um þetta. Hins vegar er ég hræddur um, ef þessi till. væri samþykkt, að þá gæti það máske dregizt, máske dregizt nokkuð lengi. Og ég hef slæma reynslu af því, að það dragist nokkuð lengi að setja löggjöf um fyrirtæki, þar sem eignarrétturinn er ekki alveg ákveðinn á fyrirtækjunum. Ég er farinn að sjá framan í það nú þegar viðvíkjandi áburðarverksmiðju, sem ég held fram að ríkið eigi, að það eru nú komin tíu ár, frá því að ég lagði hér til á Alþingi, að það væri gengið almennilega frá þeim hlut, þannig að það væri skýrt, að ríkið ætti hana og mér sýnist nú vera komið svo, að það fari að kosta ríkið yfir 20 millj. kr. að hafa beðið allan þennan tíma með að taka ákvarðanir um, hvernig lögin raunverulega bæri að skilja. Ég held þess vegna, að það væri bezt fyrir okkur að flýta því að setja löggjöf um þessi mál, jafnvel þó að við kynnum að valda þessum fyrirtækjum - og jafnvel kannske ekki af neinum illvilja - nokkrum erfiðleikum með það eitt ár. Ég vildi þó heldur athuga með það að borga þeim það til baka á eftir, en sleppa því tækifæri, sem við kannske hefðum til þess að knýja fram, að það væri sett alveg ótvíræð löggjöf um stöðu þessara samtaka í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ég get fallizt á þau sjónarmið, sem hafa komið fram hér í umr., að það sé eðlilegt, að löggjöf sé sett á Alþingi í sambandi við þessi félagasamtök. Þessi samtök, bæði Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og skreiðarsamlagið, hafa sín lög til að starfa eftir og sínar reglugerðir. Hins vegar get ég fallizt á, að það færi vel á því, að flutt væri hér á Alþingi löggjöf um það, hvernig þessi samtök skuli haga starfsemi sinni. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að á s. l. ári hafi verið samþykkt hér veruleg lagfæring á skatti félaganna. Það getur ekki talizt lagfæring fyrir þessi samlög, sem ég hef verið að ræða hér um og hafa ekki borgað neinn skatt til ríkisins, hvorki tekjuskatt né eignarskatt í 16 ár, að annað þeirra er nú krafið um greiðslu á 1.3 millj. kr. í tekjuskatt og eignarskatt. Það er lagfæring, sem þarna hefur átt sér stað - eða hitt þó heldur. En eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, þá tel ég ákaflega varhugavert af hv. Alþ. að semja löggjöf, sem beinlínis kveður á um misjöfn skilyrði þessara félagasamtaka, sem starfa á sams konar grundvelli að útflutningi íslenzkra afurða. Ég veit, að hv. þm. V-Húnv. er vel ljóst, hvað breytingin á skattalöggjöfinni frá í fyrra getur haft í för með sér. Hún getur orsakað það, að þeir 55–60 meðlimir, sem nú starfa innan Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, geti í framtíðinni séð hag sinn í því að segja sig úr viðskiptum við sölumiðstöðina og gerast meðlimir innan samtaka Sambands ísl. samvinnufélaga. Ég segi það ekki, að hv. þm. V-Húnv. hafl haft þetta í huga, en þetta er bein afleiðing af slíku misrétti eins og nú ríkir í skattalöggjöfinni. Hv. 3. þm. Reykv. gerði fyrirspurn um það, hvort Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna væri eignarlaus. Ég tók það fram í minni ræðu, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna á ekkert fé. Hún er algerlega eignarlaus og það fjármagn, sem hún starfar með, er séreignasjóðir 55–60 meðlima, sem hún starfar fyrir. Sjálf á Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna ekkert fjármagn og ég geri ráð fyrir, að það sé það sjónarmið, sem orsakar það, að hv. yfirskattanefnd Reykjavíkurbæjar ákvað nýverið að fella niður tekjuskatt og eignarskatt, sem lagður var á þessi samtök á s. l. ári. Hv. 3. þm. Reykv. nefndi hér dæmi um, hvað vefararnir í Rockdale á sínum tíma hafa gert til þess að koma sinni framleiðslu í gott horf eða njóta sannvirðis fyrir vinnu sína. En ég vil segja það, að eins og hv. 3. þm. Reykv. talaði um það nauðsynlega starf, sem vefararnir í Rockdale á sínum tíma gerðu í Englandi, þá er ekki síður nauðsynlegt starf, sem meðlimir Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna framkvæmdu á sínum tíma, þegar þeir mynduðu þessi samtök fyrir 16–17 árum, sem hafa unnið - að ég tel - þjóðfélaginu í heild stórkostlegt gagn. Meðlimir innan þessara samtaka hafa efnt til ýmissar hlutafjármyndunar, myndað Jökla h/f, Miðstöðina h/f og Tryggingarmiðstöðina h/f. Öll þessi félög starfa einnig til hagsbóta fyrir meðlimi sölumiðstöðvarinnar, hvert á sínu sviði og eru að mínu áliti mjög þörf fyrirtæki. Þetta eru allt hlutafélög, sem borga auðvitað bæði útsvar, tekjuskatt og eignarskatt af sínum tekjum og meðlimir sölumiðstöðvarinnar eru þátttakendur í þessum hlutafélögum, eftir því sem hver og einn hefur talið sig hafa ástæðu til að leggja þar fjármagn fram. Ég get ekki fallizt á sjónarmið hv. 10. landsk. þm. (PP) um, að því frv., sem hér er til umr. í dag, sé stefnt í hættu, þó að þessi brtt. okkar fjórmenninganna sé tengd við það. Það er öðru nær. Þessi brtt. hlýtur annaðhvort að verða samþ., sem ég tel nokkurn veginn öruggt, eða þá felld. Ég get því engan veginn fallizt á það sjónarmið, að það geri hvorki til né frá fyrir frv., hvort þessi brtt. okkar fjórmenninganna sé tengd við það eða ekki. Ég endurtek þá skoðun mína og það traust á hv. alþm., að þessi brtt. okkar fjórmenninganna verði hér samþ. í hv. deild.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þær umr. neitt verulega, sem hér hafa orðið um þetta mál. Ég tel þó rétt með tilliti til þess, að ég á sæti í fjhn. Nd., sem um þetta mál hefur fjallað og einnig átti ég sæti í sömu n. í fyrra, þegar skattamálalöggjöfin var þar til meðferðar, aðeins með örfáum orðum að lýsa afstöðu minni til þeirrar till., sem mikið hefur verið rædd hér. Ég get út af fyrir sig alveg á það fallizt, sem mér skilst í rauninni að ekki hafi verið ágreiningur um meðal þeirra, sem talað hafa í þessu máli, hve mikið sem greint hefur á um annað, að rétt muni vera að setja sérstaka löggjöf um þau samtök, sem hér er um að ræða, þar sem mörkuð sé þeirra afstaða í þjóðfélaginu á svipaðan hátt og gert er með hlutafélagalögunum, samvinnulögunum o. s. frv. og séu þar einnig ákvæði um skattskyldu þessara samtaka. En þar sem það er mál, sem hlýtur alltaf að bíða næstu þinga, þá tel ég eftir atvikum rétt að samþykkja þá till., sem hv. þm. Snæf. (SÁ) og nokkrir aðrir hv. þm. hafa hér fram borið og skal í örfáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna ég tel það sanngjarnt. Eins og þegar hefur komið fram hér í umr., m. a. í ræðu hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), bar það aldrei á góma, svo að ég muni, á síðasta þingi, en ég var til loka þess í fjhn., þar til málið var endanlega afgr., að tilgangurinn væri með þeirri breytingu á skattalögunum, sem þá var gerð, að breyta aðstöðu þeirra samlaga, sem hér er um að ræða. Ég skal fúslega játa það, að ég er ekki tæknilegur sérfræðingur í skattamálum, enda kvöddum við hv. 5. þm. Reykv., sem áttum sæti í n. af hálfu sjálfstæðismanna, okkur til aðstoðar tvo sérfræðinga í skattamálum. Þeir tóku ekki eftir því, - og ég er ekki að leggja þeim það út til neins ámælis, - að hér væri um að ræða neina breytingu á aðstöðu þessara félaga í skattamálum. Það, að lögin hafa samt verið túlkuð þannig, eins og raun hefur orðið á, að þetta gerbreytti aðstöðu þeirra, er nokkuð, sem hefur gerzt án þess, að komið hafi fram, hvorki í fjhn. né hér á hæstv. Alþingi í umr. um þessi mál, að það væri yfirleitt tilgangur löggjafans að breyta nokkru í þessu efni. Hins vegar var sá tilgangur þeirrar löggjafar, sem sett var hér í fyrra, eins og kom fram í ræðu hv. þm. V-Húnv. (SkG), að létta einmitt skattabyrðinni af öðrum félögum og þá fyrst og fremst hlutafélögum. Það á að vísu ekki við um öll hlutafélög, að þetta hafi létt skattabyrði þeirra, það á ekki við um minni hlutafélögin, en eins og fram kom í grg. fyrir frv. þá, var tilgangurinn sá að létta skattabyrðinni a. m. k. af hinum stærri félögum. Það var ekki meiri háttar ágreiningur um samþykkt þessa frv. hér á Alþingi. Nokkrir hv. þm. tjáðu sig því að vísu andvíga, en allir þeir, sem telja, að æskilegt sé að auka fjármagnsmyndun í atvinnurekstrinum, töldu þó, að hér væri um spor í rétta átt að ræða og þess vegna fylgdum við sjálfstæðismenn þeim ákvæðum frv., sem skiptu mestu máli. En einmitt með tilliti til þessa, að tilgangur þeirra laga, sem samþ. voru í fyrra, var sá að létta frekar skattabyrðinni af félögum, þannig að möguleiki yrði fyrir meiri, sjálfstæðari fjármagnsmyndun innan þeirra heldur en áður var, þá virðist mér mjög óeðlilegt, að þau samlög, sem hér er um að ræða, verði gerð verr sett ,en áður var. Tel ég því eðlilegt, að þessi brtt. verði samþ., en síðar er svo sjálfsagt að setja ákvæði um réttarstöðu þessara samtaka í þessum efnum sem öðrum. Ég get vel á það fallizt út af fyrir sig, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Reykv. (EOl), að það, að fjármagnið færist á færri hendur í þjóðfélaginu, hvort sem þar er um einkaaðila að ræða eða aðra aðila, skapar þjóðfélagsleg vandamál, sem ekki má loka augunum fyrir, heldur vera á verði gegn. Ég vil að vísu við það bæta, að hér stafar að mínu áliti ekki eingöngu hætta af því, að fjármagn safnist í óeðlilega stórum stíl á hendur samtaka einkaaðila og samvinnufélaganna, heldur tel ég, að þessi hætta sé einnig fyrir hendi, ef fjármagninu er í allt of ríkum mæli stjórnað af hálfu opinberra aðila. Allur samdráttur hins efnahagslega valds í þjóðfélaginu eða það, að hið efnahagslega vald færist á tiltölulega fáar hendur, skapar hættu, jafnvel þó að þarna sé um opinbera aðila að ræða og fulltrúa þeirra. En þetta er stærra vandamál en svo, að eðlilegt sé, að það sé rætt og krufið til mergjar í sambandi við það mál, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði í ræðu sinni hér áðan, að það hefði átt að geta þess í fyrra, þegar skattalögin voru til meðferðar, ef þá var meiningin að setja ný lagaákvæði um skatta sameignarfélaga og samlaga, sem hér hafa aðallega verið gerð að umtalsefni. En það er mín skoðun, að það hafi engin breyting verið gerð þarna, þessí sameignarfélög svonefndu og samlög hafi verið skattskyld að lögum áður, eins og þau eru núna. Ég held, að það sé ekki hægt að finna í hinum eldri skattalögum neinn staf til stuðnings því, að það sé hægt að halda því fram, að þessi samtök hafi átt að vera skattfrjáls, alls ekki til - og ég hef heyrt sagt, að það hafi stundum verið lagðir skattar á félög af þessu tagi, komið fyrir, að þeir hafi verið felldir niður, vegna þess þá að önnur og æðri skattyfirvöld hafa talið, sennilega, að þar hafi ekki verið um skattskyldar eignir eða tekjur að ræða, sem lagt var á. Það var því engin ástæða til að ræða um þetta sérstaklega í fyrra, þó að skattskylda slíkra félaga væri látin haldast, því að ég leyfi mér að halda því fram, að þau hafi ekkert skattfrelsi eða skattundanþágu haft í eldri lögum. En auðvitað var gerð breyting á skattgreiðslu þeirra á sama hátt og annarra félaga og þar ákveðið, að það skyldu öll félög greiða sömu prósentu af skattskyldum tekjum og eignum, eins og ég gat um áður og það snerti auðvitað þessi félög eins og önnur. Er þá þar með svarað um leið því, sem hv. 9. landsk. þm. var að tala um áðan, sá er síðast talaði, að það hefði aldrei komið fram í fjhn. í fyrra, að verið væri að breyta aðstöðu samlaganna. Það var ekki eðlilegt, að það kæmi fram, þau áttu að greiða skatta, eins og ég tel að þau hafi átt að greiða áður. Og vitanlega er það engin sönnun í þessu máli um breytingar, þó að nú hafi eitthvert slíkt félag verið krafið um hærri skatt en áður, því að við vitum, að skattarnir breytast eftir aðstöðu fyrirtækjanna, eftir því, hvað þau hafa miklar tekjur og miklar eignir, sem til skattlagningar kemur. Ég held því, að þarna hafi engu verið breytt að þessu leyti, hvað skattskylduna snertir, hún hafi verið til áður. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég tel, að það sé nokkurt atriði, hvað sanngjarnt er í þessum efnum og ég vil halda því fram, að það sé engin sanngirni í því, að félög af þessu tagi njóti neinna forréttinda fram yfir önnur félög. Hv. þm. Snæf. talar um, að það sé einkennileg lagfæring eða hitt þó heldur á skattaákvæðum eða ákvæðum laga um skattgreiðslur félaga, ef félög þurfa nú að greiða stórar fjárhæðir, sem kannske hafi ekki greitt neitt áður eða lítið. En eins og ég sagði áðan, þá fer skattupphæðin á hverjum tíma vitanlega eftir því, um hve miklar skattskyldar tekjur og eignir er að ræða. Og hv. þm. Snæf. vill enn halda því fram, að ef þeirra till. verði ekki samþ., þá búi þau félög, sem aðallega fást við útflutning á íslenzkum afurðum, við misjöfn skilyrði. En þetta er bara mesti misskilningur hjá honum. Hann þarf áreiðanlega ekkert að óttast, að þó að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eigi að borga einhvern skatt, þá fari viðskiptavinir hennar þess vegna að yfirgefa hana og leita viðskipta við Samband ísl. samvinnufélaga, af því að Samband ísl. samvinnufélaga verður að borga skatt af sínum skattskyldu tekjum og eignum, nákvæmlega jafnháa prósentu og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. En það er hann, hv. þm. Snæf., og félagar hans, sem vilja skapa hér misrétti. Þeir vilja koma inn breytingu á skattalögunum, sem hefur það í för með sér, að þessi félög búi við misjöfn skilyrði, samlögin svokölluðu geti gert sig skattfrjáls eða verði skattfrjáls, en samvinnufélögin og hlutafélögin, sem kunna að fást við slíkan rekstur, verða að borga skatta. Og hv. þm. Snæf. segist gera sér vonir um það, að brtt. þeirra félaga verði samþykkt. Ég verð að segja það, að mér þykir ákaflega ótrúlegt, að Sjálfstfl. hér í d. styðji brtt. Ég minnist þess, að á undanförnum árum fann sá flokkur mjög að því, að þá voru nokkuð mismunandi reglur, sem giltu um skattgreiðslur til ríkisins fyrir samvinnufélög og hlutafélög. Þeir átöldu það og töldu, að allir ættu að borga skatt eftir sömu reglum til ríkisins. Nú var með breytingunum á skattalögunum í fyrra ákveðið, að bæði hlutafélög og samvinnufélög skyldu borga jafnháa prósentu af skattskyldum tekjum til ríkisins og einnig sömu prósentu af skattskyldri eign, - og þetta er það, sem mér hefur skilizt að Sjálfstfl. vildi. Þess vegna trúi ég því ákaflega illa, að hann fari nú að samþykkja tillögu, sem mælir svo fyrir, að viss tegund félaga, sem þó byggist ekki á neinum lagagrundvelli, engin landslög gilda fyrir, skuli vera skattlaus, en hlutafélög og samvinnufélög borga skatt eftir sem áður. Það má vitanlega nefna líka dæmi um það, hvernig þetta kæmi einkennilega út, ef till. þeirra félaganna yrði samþykkt. Ég skal nefna t. d. eitt af þessum stóru samlögum, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Ég held, að það sé rétt hjá mér, að það séu margir þátttakendur í þeim félagsskap, þ. á m. mörg hlutafélög og eitthvað líka sennilega af svokölluðum samlögum útvegsmanna í vissum verstöðvum eða jafnvel kaupfélög líka.  Hv. 5. þm. Reykv. nefndi stóreignaskattinn. Það er rétt, til þess að geta lagt skatt á ríka menn þurfti að draga saman þeirra eignir, og það var gert 1950 með því að skipta eignum félaga niður á þessa einstaklinga og það var gert nú í fyrra einnig. Þetta er hægt að gera í einstökum tilfellum, eins og hér hefur verið gert með margra ára millibili. En ef ætti að framkvæma þetta við hina árlegu skattlagningu ár hvert, þá er það ekki hægt, því að þetta er það mikið verk, þetta er það erfitt í framkvæmd. Það er ekki hægt að gera þetta. En af þessu dæmi, sem ég nefndi um félög í einni verstöð, annað í hlutafélagsformi, hitt svokallað samlag, þá yrði þarna ákaflega misjafnlega að þeim búið. Annar félagsskapurinn mætti skipta öllu niður á sína eigendur, en hinn ekki. Þetta sýnir, út í hvað þetta leiðir. Ég vil einnig vekja athygli á því, að hér hefur aðallega af þeim, sem mæla með þessari tillögu, verið rætt um þessi samlög, eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og önnur slík, en þeir hafa forðazt alveg að minnast á það, sem ég nefndi hér í minni fyrri ræðu, að samkv. þeirra till. gætu félög, hvaða verkefni sem þau tækju sér fyrir hendur, ef þau bara nefndu sig sameignarfélög eða samlög, tekið upp þennan hátt að skipta tekjum sínum og eignum árlega niður á eigendurna og væri þetta þægilegt fyrir ýmis félög, sem reka þannig starfsemi, að hún er gróðavænleg, og hafa töluverðar skattskyldar tekjur og eignir þess vegna mörg árin. Það mundi leiða til þess, ef þessi tillaga þeirra yrði samþykkt og þá sé ég ekki, hvað þýðir úr því að vera að hafa í gildi lög um tekjuskatt á t. d. hlutafélög eða samvinnufélög, því þau gætu - a. m. k. hlutafélögin auðveldlega og hin sennilega líka - tekið upp þennan háttinn að breyta nafni sínu og fara að skipta tekjunum niður, ef ekki þyrfti annað, en bara nefna félagsskapinn sameignarfélag eða samlag til þess að njóta þeirra fríðinda. Ég held, að það sé nú ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að segja um þetta, en ítreka það, sem ég nefndi áður, að ég tel, að það mundi leiða til ranglætis í þessum efnum, ef till. þeirra fjórmenninganna verður samþykkt.



Herra forseti. Ég held, að hv. þm. V-Húnv. hafi ekki almennilega gert sér grein fyrir, hvað deilt er um hér. Eins og ég tók fram í fyrstu ræðu minni, er ekkert annað, sem við fjórmenningarnir förum fram á, en það, að hraðfrystihús, hvar á landinu sem þau eru, starfi undir sömu skilyrðum hvað snertir skattalöggjöfina. Samvinnufélögin hafa verið knúin inn á þá braut á undanförnum árum að kaupa sjávarafurðir fyrir fast verð, í stað þess að í samþykktum samvinnufélaganna er gert ráð fyrir, að allar ísl. afurðir, sem kaupfélögin taka til sölu, séu greiddar með áætlunarverði og endanlegt verð ekki ákveðið, fyrr en lokið er við sölu afurðanna. Frá þessari grundvallarreglu hafa samvinnufélögin horfið og hafa greitt það verð, sem Landssamband ísl. útvegsmanna og hraðfrystihúsin eða sölumiðstöð þeirra og S. Í. S. hafa komið sér saman um við hver áramót. Kaupfélögin úti um byggðir landsins hafa orðið að fylgja þessum samningum við landssambandið og hafa gert það eins og aðrir, sem hafa tekið að sér þessa þjónustu. En það, sem ég sérstaklega vil benda á og ég tel ekki rétt hjá hv. þm. V-Húnv., er það, að hann vill telja, að ef þessi brtt. okkar fjórmenninganna yrði samþykkt, þá kæmu þau hraðfrystihús, sem eru meðlimir innan Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, til að búa við betri kjör, en þau frystihús, sem eru í viðskiptum við Samband ísl. samvinnufélaga. Þetta er algerlega rangt. Okkur fjórmenningunum hefur aldrei dottið í hug að fara lengra, en heimta samræmi á milli þessara tveggja sölusamtaka. Og ég vil benda máli mínu til stuðnings á það, sem ég gat um áðan, að í skattalöggjöfinni segir - með leyfi hæstv. forseta: „Kaupfélög, pöntunarfélög og önnur samvinnufélög mega draga frá tekjum sínum það, sem þau greiða félagsmönnum í árslok eða færa þeim til séreignar í stofnsjóði í hlutfalli við vörukaup þeirra á árinu og enn fremur vexti af stofnsjóði og telst það ekki til skattskyldra tekna hjá félaginu.“ Og enn segir: „Á sama hátt mega slík félög, sem aðeins vinna úr eða selja afurðir félagsmanna, draga frá það, sem þau þannig úthluta félagsmönnum sínum í hlutfalli við framlög þeirra í afurðum. Upphæðir þær, sem þannig er úthlutað, teljast fram til skatts sem tekjur hinna einstöku félagsmanna.“ Það er ekkert annað, sem við flm. þessarar till. erum að fara fram á, en að slík sölusamlög fái að búa við sömu skilyrði hvað skattana snertir og hliðstæð samvinnufélög hafa búið við skv. lögum samvinnufélaganna frá 1921 og staðfest aftur 1937, þar sem þessi starfsemi sölusamlaganna er í raun og veru byggð upp með sama hætti og samvinnufélögin. Ég vil bara leiðrétta þetta, að hér gætir nokkurs misskilnings hjá hv. þm. V-Húnv., því að það er síður en svo, að við fjórmenningarnir óskum eftir annarri eða betri skipan á þessi mál, en samvinnufélögin búa nú við. En við teljum, að það starf, sem þessi samtök hafa með höndum, sé jafnhollt og jafnnauðsynlegt fyrir þjóðarheildina og starf Sambands ísl. samvinnufélaga, sem ég einnig virði. Ég tel mjög eðlilegt, að hið háa Alþingi sé á einu máli um, að þessi samtök eigi að búa við sömu starfsskilyrði.



Herra forseti. Það er mikill misskilningur, sem fram kom hjá hv. þm. V-Húnv. hér áðan, að í fyrra hafi verið sett skattalöggjöf um það, að samvinnufélögin og annar félagsskapur í landinu, hlutafélög, skyldu greiða sams konar skatta. Hann vitnar til þess, að þessi félög eigi að greiða - mismunandi félög - jafnháa prósentu af skattskyldum tekjum, eins og hann sagði. En á sama tíma veit hann, að þá var búið að búa um og var búið um í þessari löggjöf í fyrra þannig, að samvinnufélögin höfðu auðvitað allt aðra aðstöðu með þeim ákvæðum, sem þá voru lögfest, til þess að setja í sína sjóði fé, án þess að skattskylt yrði og á þann hátt, að reglurnar um það, hvað skyldu teljast skattskyldar tekjur, voru auðvitað gagnólíkar hjá hinum mismunandi félagsformum í landinu. Um þetta var rætt mjög mikið í fyrra og auðvitað var öllum ljóst, að það var mikil, svo að ég ekki segi hræsni, þá a. m. k. mikil óheilindi, þegar þingmenn Framsfl. og málgögn þeirra létu í það skína, að þeir væru að beita sér fyrir því, að jafnrétti væri tekið upp í skattalöggjöf landsins á milli hinna mismunandi félagsforma með breytingum á skattalöggjöfinni í fyrra, enda hefur verið hent gaman að þessu, eins og kunnugt er og var eitt af gamanmálum 1. apríl í blöðunum hér seinast, þegar sú frétt sást í einu blaðinu, að nú hefðu framsóknarmenn beitt sér fyrir því, að raunverulega skyldi tekið upp jafnrétti í skattamálum milli samvinnufélaga og annars félagsskapar í landinu. Allur almenningur áttaði sig á, að þessi frétt hlaut að vera eitthvað viðtengd 1. apríl, þó að sumar 1. apríl-fréttirnar færu fram hjá mönnum. En það er eitt atriði, sem mig greinir á um við hv. þm. Snæf. í þessu máli og það er það, að hann taldi í síðustu ræðu, að hv. þm. V-Húnv. misskildi það, sem væri verið að deila um í þessu máli. Ég er allt annarrar skoðunar. Ég held, að hv. þm. V-Húnv. misskilji ekki neitt í þessu máli. En ég hef hann svolítið grunaðan um græsku, að bæði skilji hann nú það, sem um er deilt og hafi skilið í fyrra betur, en ég og því miður meðnm. minn í fjhn., hvað átti að felast í lóðinni löggjöf ríkisstj. og að því leyti tekið að sér hálfgert „smúlara“-hlutverk hér í löggjafarsamkomunni að smygla inn í löggjöfina ákvæði, sem ekki þótti ástæða til að gera þingmönnum grein fyrir, ekki í fjhn., ekki í þingsölunum, en hins vegar síðar hefur verið notað af skattyfirvöldum sem ástæða til að taka upp nýja skattlagningu á tiltekin félagsform í landinu, samlögin, sem hér hefur verið um rætt. Ég segi: ég hef hann grunaðan um græsku. En þó er sannleikurinn sá, að hann hefur líka sér til afsökunar nokkuð í þessu máli, og það er þegar hann heldur því fram í ræðu sinni síðustu að, að hans dómi hafi engin breyting verið gerð á löggjöfinni í fyrra, það hafi ekki verið tekin upp nein ný ákvæði um skattskyldu umfram það, sem áður var. Ef þetta er rétt hjá honum, þá fellur þessi grunur minn af honum, sem ég sagði áðan. En þá liggur einnig fyrir kannske það, sem veigamest er í málinu og það, sem eftir stendur, að þrír meðlimir fjhn., sem fjölluðu um þetta mál í fyrra, hafa þá lýst þeirri skoðun sinni hér, að með breytingunum á skattalöggjöfinni í fyrra hafi engin ný ákvæði verið lögfest um skattskyldu þeirra félagsforma, sem hér er deilt um. En skattyfirvöld, skattanefnd eða skattstjóri hér hefur einmitt lagt á samtök þau, sem hér hefur sérstaklega verið rætt um, tekju- og eignarskatt með vísun til þessarar löggjafar, þessarar sérstöku löggjafar og ég hef séð úrskurði skattyfirvalda hér einmitt um hið umdeilda atriði, þar sem vísað er til þess, að skattálagning nú, sem aldrei hefði átt sér stað áður, sé gerð vegna þeirrar breytingar, sem átt hafi sér stað á skattalöggjöfinni. Þetta er auðvitað það veigamesta, sem hér hefur fram komið, því að nú hefur að vísu yfirskattanefnd hrundið úrskurði skattanefndar hér. Ríkisskattanefnd á e. t. v. eftir að fjalla um málið og þá er það auðvitað mikill stuðningur til glöggvunar í málinu fyrir hv. ríkisskattanefnd, að hér hafa fram komið í þingsölunum mjög afdráttarlausar yfirlýsingar og einmitt frá fjhn.-mönnum og hv. formanni fjhn., að það fái ekki staðizt að vitna til lagabreyt. í fyrra um það, að þar hafi verið tekin upp ný ákvæði um skattskyldu. Þetta getur auðvitað haft úrslitaþýðingu í þessu máli. Ef svo færi, sem ég tel ólíklegt, að þessi tillaga yrði ekki samþykkt, þá hefur a. m. k. þessi málflutningur hér alveg skorið úr um það varðandi sölusamlögin, að það er ekki hægt að byggja, eins og gert hefur verið, ákvörðun um nýja skattlagningu á þeirra herðar, sem áður hafa verið skattfrjálsir og ekki verið lagðir á neinir skattar, á breytingu skattalöggjafarinnar frá því í fyrra, því að eins og hv. form. fjhn. sagði áðan, í henni var engin breyt. gerð um skattskyldu þessara félaga og það er skoðun okkar annarra þm., sem hér höfum látið til okkar heyra beinlínis um þetta atriði. Þetta tel ég mjög veigamikið, en skal svo ekki að öðru leyti eyða tímanum með því að tala um það, hvað sanngjarnt eða ekki sanngjarnt sé í skattalöggjöfinni almennt og í heild.



Það er alveg ótvírætt nú í skattalögunum, að þessi samlög, sem hér hefur verið rætt um, eru skattskyld og ég tel, að þau hafi verið það áður einnig. Það er mitt álit og hv. 5. þm. Reykv. hefur ekki enn bent á neinn lagastaf í l., sem áður giltu, til stuðnings því, að samlögin hafi þá verið skattfrjáls, svo að ég get nú ekki tekið þetta tal hans um, að það hafi verið reynt að smygla þarna inn í löggjöfina einhverju, neitt alvarlega. En viðvíkjandi því, sem hann var að tala um í ræðu sinni nú síðast, um skatta hlutafélaga annars vegar og samvinnufélaga hins vegar og ákvörðun skattskyldra tekna og eigna hjá þessum félögum og hann taldi, að þar væri munur á, þá vil ég minnast á atriði í því sambandi. Í skattalögunum er ákvæði um varasjóðsfrádrátt hjá félögum. Þessi frádráttur má vera 1/3 af tekjum, sé sá hluti lagður í varasjóð hjá samvinnufélögum og hjá hlutafélögum, sem hafa sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, hjá öðrum hlutafélögum 1/5 hluti teknanna. En á það er að líta í þessu sambandi, að um varasjóðina gilda þau ákvæði í samvinnulögum, að þeim má aldrei skipta upp milli félagsmannanna við félagsslit, en aftur er það leyfilegt um sjóði hlutafélaga. Þarna er nokkur munur á. En eins og ég hef getið um áður, þá er skattprósentan sú sama, bæði af skattskyldum tekjum og skattskyldum eignum, hjá þessum félögum, svo að ég held, að því verði ekki með neinum rökum eða neinni sanngirni haldið fram, að hvað snertir skattgreiðslu til ríkisins, tekjuskatt og eignarskatt, sé nú ójafnt búið að þessum tveimur tegundum félaga, hlutafélögum og samvinnufélögum. Og næst þegar samnefndarmaður minn úr fjhn., hv. 5. þm. Reykv., fer að tala um þessi efni, þá vildi ég ráðleggja honum að hafa einhver haldbetri rök, en einhverjar 1. apríl-fréttir úr blöðunum fram að færa.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Ég sagði áðan í ræðu minni, að ég ætlaði einmitt ekki að ræða neitt ýtarlega um það, hvað kynni að vera sanngjarnt og ekki sanngjarnt í skattalögunum og ætla ekki heldur í þessari stuttu aths. að orðlengja nokkuð frekar um deilu okkar hv. þm. V-Húnv. um jafnréttisaðstöðu samvinnufélaganna og hlutafélaganna annars vegar til skatts, en vil bara nota lokaorð mín í þessum umr. til þess að undirstrika það, sem ég tel að sé nú, eins og sakir standa, veigamest og geti úr skorið, að við erum sammála um eitt í þessum umr., hv. þm. V-Húnv. og ég, að með l. í fyrra hafi engin breyt. verið gerð á skattskyldu samlaganna, hvorki S. H. eða annarra. Það tel ég ákaflega veigamikið atriði. Þetta dregur ekki úr því, sem hann segir, að hans skoðun hafi verið, að þau hafi áður verið skattskyld, Það skiptir ekki máli í þessu sambandi. En það, sem sker úr um þessar umr. hér nú eða kann að skera úr, er það, að við erum þó sammála um þetta atriði, að með löggjöfinni í fyrra hafi engin breyting verið gerð á skattskyldu samlaganna frá því, sem áður var.



Út af þessu síðasta, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, vil ég benda á, að við erum því aðeins sammála um þetta, að hann sé mér sammála um, að samlögin hafi verið skattskyld áður eftir eldri lögum, vegna þess að það er alveg ótvírætt, eins og lagagreinin er orðuð núna, að þau eru skattskyld nú.



Herra forseti. Hinn 5. apríl s. l. afhenti Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálari mér svo hljóðandi bréf: „5. apríl 1959. Listasafn Íslenzka ríkisins. Þeir peningar eða fjárupphæð, sem íslenzka ríkið hefur ánafnað í Kjarvalshús; finnst mér æskilegast að gangi sem stofnfé í byggingarsjóð málverkalistasafns íslenzka ríkisins. Virðing og umhyggja, Jóhannes Sv. Kjarval. Til menntamálaráðherra.“ Með frv. þessu er lagt til, að orðið verði við þeirri ósk Jóhannesar Kjarvals, að fé það, sem ætlað hefur verið til byggingar Kjarvalshúss og nemur nú samtals 1.1 millj, kr., renni sem stofnfé í byggingarsjóð Listasafns Íslands. Í 1. gr. frv. er svo kveðið á, að stofna skuli byggingarsjóðinn og stofnfé hans sé það fé, sem Alþ. hafi lagt fram til að byggja vinnusal og íbúð fyrir Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálara, en í 2. gr. er ákveðið, að þangað til bygging húss fyrir Listasafn Íslands hefjist, skuli sjóðurinn varðveittur og ávaxtaður í Landsbanka Íslands. Tildrög þessa máls eru þau, að samkv. alþingissamþykkt hefur Jóhannesi Kjarval verið boðið, að byggður yrði vinnusalur og íbúð fyrir hann. Hann hefur nú eftir gaumgæfilega athugun málsins skýrt frá því, að hann æski þess ekki, að slíkt Kjarvalshús verði reist, heldur sé fé það, sem til þess hefur verið ætlað, notað eins og segir í bréfi hans og gert er ráð fyrir í þessu frv. Upphaf byggingarmáls Kjarvalshússins er orðið um 15 ára gamalt. Á Alþ. 1944 báru þeir Jónas Jónsson, Bjarni Benediktsson, Kristinn E. Andrésson og Haraldur Guðmundsson fram í sameinuðu Alþ. till. til þál. um listasafn o. fl., og hljóðar hún þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Sameinað Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að verja allt að 300 þús. kr. af tekjuafgangi ársins 1944 til að reisa í Reykjavík sýningarsal og íbúð. Skal ríkisstjórnin á 60 ára afmæli Jóhannesar Kjarvals næsta haust bjóða honum að búa og starfa í þessu húsi og gera jafnframt ráðstafanir til þess, að þar verði komið upp til varðveizlu og sýnis sem fullkomnustu safni af málverkum eftir þennan listamann.“ Greinargerð till. hljóðaði svo: „Einn hinn stórbrotnasti íslenzkra listamanna, Jóhannes Kjarval, á sextugsafmæli á næsta hausti. Þjóðin á honum mikla þakkarskuld að gjalda fyrir starf hans í þágu íslenzkrar listmenningar og þykir ekki mega dragast lengur, en orðið er, að gefa honum kost á betri starfsskilyrðum, en hann hefur notið hingað til.“ Tillaga þessi var samþ. 2. marz 1945, eftir að fjvn. hafði um hana fjallað og gert á henni þá breyt., að í stað þess að fela ríkisstj. að verja allt að 300 þús. kr. í þessu skyni skyldi ríkisstj. heimilað að verja fé í þessu skyni. Samkv. þál. skipaði þáverandi menntmrh., Brynjólfur Bjarnason, 27. marz 1945 3 manna nefnd til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Áttu sæti í nefndinni Sigurður Guðmundsson húsameistari, formaður, Kristján Jónsson kaupmaður og Valgeir Björnsson hafnarstjóri. Þáverandi fjmrh., Pétur Magnússon, fól húsameistara ríkisins, Guðjóni Samúelssyni, framkvæmd byggingarmálsins og sagði þá n. sú, er menntmrh. hafði skipað, af sér störfum. Húsameistari ríkisins gerði lauslega uppdrætti að Kjarvalshúsi og þær 300 þús. kr., sem þál. gerði ráð fyrir að varið yrði til byggingar þess, voru lagðar til hliðar og eru geymdar í ríkissjóði síðan. Af byggingarframkvæmdum varð hins vegar ekki. Í maí og júní 1957 átti ég nokkrum sinnum tal við Jóhannes Kjarval um byggingarmálið. Eftir þær viðræður og í samráði við listamanninn tók fyrrv. ríkisstj. málið til athugunar og taldi, að framkvæma bæri þál. frá 2. marz 1945, að því leyti sem unnt væri, þ. e. að reisa bæri hús, sem Jóhannesi Kjarval yrði boðið að búa og starfa í og gera jafnframt ráðstafanir til þess, að þar yrði komið upp til varðveizlu og sýnis safni af verkum eftir hann. Var ákveðið, að menntmrn. skyldi hafa framkvæmd málsins með höndum. Menntamálaráð Íslands ræddi mál þetta og á fundi sínum 6. nóv. 1957. Var þar einróma samþ. að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að efnt verði gagnvart Jóhannesi gamalt fyrirheit um vinnustofu og bústað og tilkynnti menntamálaráð þetta bæði menntmrn. og fjmrn. í bréfi, dags. 13: nóv. 1957. Hinn 16. des. 1957 ritaði menntmrn. fjvn. Alþ. og fór fram á, að tekin yrði í fjárlög 1958 heimild til að verja úr ríkissjóði fé til viðbótar þeim 300 þús. kr., er um getur í fyrrnefndri þál., til þess að reisa Kjarvalshús. Niðurstaðan varð sú, að teknar voru 300 þús. kr. í fjárlög fyrir árið 1958 til byggingar Kjarvalshúss og í fjárlfrv. fyrir árið 1959 voru teknar 500 þús. kr. í þessu sama skyni. Þegar fyrsta viðbótarfjárveitingin var fengin, eða 7. marz 1958, skipaði menntmrn. n. til þess að sjá um undirbúning og framkvæmd byggingar Kjarvalshússins. Í n. voru skipaðir Guðbrandur Magnússon fyrrv. forstjóri, formaður, Helgi Sæmundsson formaður menntamálaráðs Íslands, Hörður Bjarnason húsameistari ríkisins, .Sigtryggur Klemenzson ráðuneytisstjóri í fjmrn. og Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri í menntmrn. Var nefndarskipunin gerð í samráði við listamanninn. Byggingarnefndin kannaði, hvort unnt væri að nota teikningu þá, sem gerð hafði verið af Kjarvalshúsi á sínum tíma, til þess að byggja eftir henni nú. Kom í ljós við athugun málsins, að einungis hafði verið gerð lausleg útlitsteikning, en engar teikningar lágu fyrir, sem unnt væri að byggja eftir. Var því Herði Bjarnasyni húsameistara ríkisins falið að gera nýja teikning og lauk hann því verki. Var teikningin við það miðuð, að húsið yrði reist á þeirri lóð, sem á sínum tíma hafði verið fengin undir Kjarvalshús við hliðina á Listasafni Einars Jónssonar. Var jafnframt farið fram á það við bæjaryfirvöld Reykjavíkur, að ríkissjóði yrði á ný gefinn kostur á þessari lóð og hún gerð hæf til byggingar hið allra fyrsta. Forráðamenn Reykjavíkurbæjar sýndu málinu mikla velvild og létu rýma lóð þá, sem húsinu var ætluð og gáfu kost á henni til byggingarinnar. Einnig var sótt um fjárfestingarleyfi vegna hinnar fyrirhuguðu byggingar og fékkst fyrirheit um það. Má þannig segja, að ekkert hafi verið því til fyrirstöðu, að byggingarframkvæmdir hæfust, annað en það, að listamaðurinn sjálfur samþykkti fyrir sitt leyti, að húsið yrði byggt handa sér. Eftir gaumgæfilega athugun málsins varð það hins vegar niðurstaða hans að óska ekki eftir því, að húsið yrði byggt, heldur yrði umræddu fé varið til byggingar Listasafns Íslands. Um það þarf ekki að fjölyrða; hver þörf er á því, að sem fyrst verði hafizt handa um byggingu húss yfir Listasafn Íslands. Hin unga íslenzka málaralist er þegar orðin einn af glæsilegustu þáttunum í íslenzkri listmenningu. Íslendingar hafa þegar eignazt meistara á sviði málaralistar. Málverkasafn ríkisins á nú fagurt og merkilegt safn íslenzkra málverka, en ástæður skortir til þess, að þjóðin geti skoðað þau og notið þeirra í viðeigandi húsakynnum. Ég er þeirrar skoðunar og hef raunar lýst henni áður, að eitt brýnasta verkefni, sem nú sé fram undan í íslenzkum menningarmálum, sé einmitt að reisa hús fyrir Listasafn ríkisins. Jóhannes Sveinsson Kjarval listmálari hefur með bréfi því, sem ég las í upphafi, í raun og veru lagt hornstein þeirrar byggingar. Hann hefur átt þess kost, að honum yrði reist hús, sem hefði getað orðið allt í senn: vinnustofa, íbúð og safn yfir verk hans. Hann hefur átt þess kost, að honum yrði afhent slíkt hús kvaðalaust með öllu, þannig að honum yrði það algerlega frjálst, hvernig hann hagnýtti sér það. Þetta boð hefur hann afþakkað, eða réttara sagt: hann hefur kosið að gefa það sem grundvöll að byggingu fyrir Listasafn ríkisins. Í þessu felst hvort tveggja í senn, látlaus óeigingirni og stórbrotin rausn, sem ásamt öllu öðru, sem þessi frábæri listamaður hefur unnið þjóð sinni, mun stuðla að því að varðveita nafn hans í hug og hjarta íslenzku þjóðarinnar. Ef þetta frv. verður samþykkt, eins og ég tel sjálfsagt og byggingarsjóður Listasafns Íslands þar með stofnaður, ætti Alþingi árlega að efla byggingarsjóðinn með myndarlegu framlagi, auk þess sem athuga ætti aðra möguleika til þess að afla fjár í hann, svo að þess verði sem skemmst að bíða, að listasafnshúsið rísi af grunni. List Jóhannesar Kjarvals hefði að sjálfsögðu ávallt verið til þess sjálfkjörin að skipa eitt veglegasta sæti í salarkynnum Listasafns Íslands, þegar það verður reist. Til þess verður enn ríkari ástæða, eftir að listamaðurinn hefur með bréfi sínu farið þess á leit við hið háa Alþingi, að hornsteinninn yrði lagður að byggingu listasafnsins. Herra forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. S.l. 10 ár hefur úthlutun listamannalauna oft og mikið verið rædd hér á hinu háa Alþingi. Hafa mörg frv. verið flutt um breytta skipan á þeim málum. Ég flutti þingmannafrv. um þetta efni á árunum 1948, 1949, 1950 og 1951. Árið 1949 flutti Magnús Kjartansson einnig frv. um sama efni og aftur 1950. Ári síðar, eða 1951, tóku þeir þetta frv. aftur upp, endurfluttu það óbreytt, Jónas Árnason og Ásmundur Sigurðsson. Og loks flutti Gunnar Thoroddsen frv. til laga um listamannalaun á þinginu 1955–56 og aftur á síðasta þingi. Skömmu eftir að ég tók við forstöðu menntmrn., eða haustið 1956, skipaði ég nefnd til þess að gera tillögur um, hvernig veiting listamannalauna verði felld í fastara form og betur að skapi þeirra, er launanna njóta, en verið hefði undanfarið. Formaður í nefndinni var Helgi Sæmundsson ritstjóri, en í henni áttu sæti auk hans 7 rithöfundar og listamenn, þ.e.a.s. þeir Guðmundur G. Hagalin rithöfundur, Gunnlaugur Scheving listmálari, tónskáldin Jón Leifs og Páll Ísólfsson, Snorri Hjartarson skáld, Þorsteinn Hannesson óperusöngvari og Ævar R. Kvaran leikari, þ.e. menn úr öllum helztu listgreinum. Og svo enn fremur prófessorinn í nútímabókmenntum við háskólann, dr. Steingrímur J. Þorsteinsson. Nefndin skilaði tillögum sinum til ráðuneytisins í janúar 1957. Ráðuneytið athugaði þær rækilega og ræddi þær bæði við listamenn og fleiri aðila. Í ljós kom, að ekki náðist samstaða í samtökum listamanna um tillögur nefndarinnar, og varð því sú raunin á, að ráðuneytið endurskoðaði tillögur nefndarinnar og samdi sjálft frv. um málið, og það er það frv., sem nú er hér flutt. Ég skal í fáeinum orðum gera grein fyrir, í hvaða meginatriðum úthlutun listamannalauna yrði frábrugðin því, sem nú á sér stað, ef þetta frv. næði fram að ganga. Er þess þá fyrst að geta, að þetta frv. gerir ráð fyrir fækkun úthlutunarflokkanna frá því, sem verið hefur. Gert er ráð fyrir því í frv., að 10 listamenn skuli hafa föst heiðurslaun, 35 þús. kr. á ári, og skulu þeir skipa listráð og vera hinu opinbera til ráðuneytis um listmál. Að öðru leyti skulu flokkar listamannalanna vera aðeins þrír, 20 þús. kr., 12 þús. kr. og 6 þús. kr., og ákvæði um, að ekki færri en 20 listamenn skuli njóta 20 þús. kr. launanna. Eitt af því, sem úthlutun listamannalauna undanfarin ár hefur verið gagnrýnd hvað mest fyrir, er, að launin hafi skipzt í of marga og of smáa staði, og mundi verða nokkur breyting hér á, ef þetta frv. yrði samþykkt, án þess þó að úthlutunarnefnd væri skyld til þess að koma á slíkri breytingu. Eitt meginatriðið í tillögum nefndarinnar, sem ég nefndi í upphafi, var að lögskipa beinlínis mjög verulega fækkun á þeim, sem listamannalauna njóta, en þá tillögu hef ég ekki treyst mér að bera fram eða taka undir. Þá er annað nýmæli í þessu frv. og í fullu samræmi við tillögur nefndarinnar, að komið sé á fót listráði, 10 manna, sem njóta skuli fastra heiðurslauna ævilangt. Gert er ráð fyrir því, að í fyrsta sinn sé kosið til listráðsins þannig, að menntmrh., háskólaráð, menntamálaráð og stjórn Bandalags íslenzkra listamanna velji svonefnt kjörráð, sem kjósa skuli til listráðsins, og þegar sæti losna í listráðinu, skal það sæti skipað með sama hætti. Það tíðkast mjög með erlendum menningarþjóðum, að til séu slík listráð eða akademíur, skipaðar fremstu mönnum á sviði lista og vísinda, sem þá gjarnan hafa sérstöku hlutverki að gegna. Hér er hins vegar ekki gert ráð fyrir öðru hlutverki listráðs en því, að það skuli vera hinu opinbera til ráðuneytis um listmál, auk þess sem því er ætluð nokkur hlutdeild í úthlutun listamannalauna. Þá er það þriðja nýmælið í þessu frv., að gert er ráð fyrir því, að listamannalaunum sé ekki úthlutað af þingkjörinni nefnd, svo sem verið hefur undanfarið og sætt hefur mjög mikilli gagnrýni, bæði listamanna og annarra almennra borgara, heldur sé listamannalaunum úthlutað af 5 manna nefnd, sem skipuð sé til þriggja ára í senn, þannig að menntmrh. skipi formann nefndarinnar, en hina fjóra eftir tilnefningu þessara aðila: heimspekideildar Háskóla Íslands, menntamálaráðs, listráðs og fulltrúaráðs Bandalags íslenzkra listamanna. Þessar tillögur um skipun nefndarinnar eru í samræmi við einróma álit nefndarinnar, sem ég gat um í upphafi. Þá er og það nýmæli í þessu frv., að gert er ráð fyrir því, að listamannalaun breytist í hlutfalli við þær breytingar, sem verða á kaupgjaldsvísitölu, frá því er lög um þetta efni yrðu samþykkt. Þá hygg ég mig hafa gert grein fyrir aðalnýmælunum, sem í frv. felast, aðalbreytingunum, sem samþykkt þess mund hafa í för með sér á þeirri skipan, sem nú gildir, og skal ég í fáeinum orðum gera grein fyrir því, hvaða munur er á þessu frv. og þeim tillögum, sem nefndin frá 1956 varð sammála um að gera til menntmrn. Í fyrsta lagi er munurinn fólginn í því, að í þessu frv. eru hendur úthlutunanefndar ekki bundnar um það, hversu mörgum hún úthlutar listamannalaunum, en hin stjórnskipaða nefnd hafði gert ráð fyrir kerfi, sem búast mátti við að beinlínis ylli því, að þeim, sem listamannalauna njóta, fækkaði úr rúmlega 100 niður í um það bil 60. Það var sérstaklega þessi fækkun þeirra, sem listamannalauna njóta, sem olli gagnrýni af hálfu ýmissa aðila, og hefur því þeim ákvæðum, sem að því miðuðu, verið breytt í þessu frv. Einnig hafði nefndin gert ráð fyrir því, að meðlimir listráðs yrðu 12, en hér í frv. er gert ráð fyrir, að þeir verði 10. Það er smávægileg breyting, að í frv. nefndarinnar var menntmrh. ætlað að eiga sæti í kjörstjórn kjörráðs og listráðs, en því hefur verið breytt þannig, að það sé ráðuneytisstjóri menntmrn., sem það sæti skipi. Þá hafði nefndin gert ráð fyrir því, að listamannalaun skyldu vera skattfrjáls. Í þetta frv. er það ákvæði ekki tekið upp, þar sem talið var óeðlilegt af sérfróðum mönnum að breyta ákvæðum skattalaga í frv. um úthlutun listamannalauna, slík ákvæði eigi heima í skattalögunum sjálfum. Hins vegar var tekið í þetta frv. ákvæði um breytingu listamannalauna samkvæmt kaupgjaldsvísitölu, sem ekki var í frv. stjórnskipuðu nefndarinnar. Hef ég þá gert grein fyrir því, í hverju munur tillagna nefndarinnar og þessa frv. er fólginn. Með frv. er prentað sem fyrra fylgiskjal nál. hinnar stjórnskipuðu nefndar í heild, bæði frv. hennar og grg. öll. Enn fremur er prentað sem annað fylgiskjal bréf frá Bandalagi íslenzkra listamanna, dags. 22. okt. 1958, en menntmrn. hafði sent bandalaginu þetta frv. til umsagnar, og í umsögn sinni lýsir stjórn Bandalags íslenzkra listamanna því yfir, að hún sé frv. samþykk í öllum meginatriðum, en gerir þó tillögu um, að heildarfjárhæðin til listamannalauna sé hækkuð, og leggur áherzlu á, að í framtíðinni verði listamannalaun skattfrjáls. En um aðalatriði málsins, skipulag úthlutunarinnar, er stjórn Bandalags íslenzkra listamanna samþykk frv. og mælir með því. Að lokinni þessari umr., herra forseti, legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.