Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Lagt hefur verið til að kosin verði sjö manna lausanefnd til þess að íhuga mál þetta af hálfu þessarar deildar, sem heimild er fyrir í 15. gr. þingskapa, 8. mgr. Fram komu fjórir listar með jafnmörgum nöfnum samtals og menn skyldi kjósa. Samkv. því lýsti forseti yfir að kosnir væru án atkvgr.: Matthías Bjarnason (A), Jóhann Einvarðsson (B), Matthías Á. Mathiesen (A), Ragnar Arnalds (C), Birgir Ísl. Gunnarsson (A), Páll Pétursson (B), Magnús H. Magnússon (D). Frv. vísað til hinnar nýkjörnu nefndar með 29:1 atkv.



Herra forseti. Eins og fram kom í umr. í gær um það mál sem nú hefur verið sent til lausanefndar lýsti ég mikilli andstöðu við málið og svo gerðu raunar fleiri hv. þm. En ég bætti því við að það verk sem hér væri verið að fremja og það mál sem flutt hefur verið af formönnum fjögurra stjórnmálaflokka sé þannig í pottinn búið, að þjóðin, þ. e. þeir sem utan þessarar stofnunar eru, hafi alls ekki fullnægjandi upplýsingar um hvað hér er um að ræða. Í framsöguræðu hv. 1. þm. Reykv. held ég að mjög hafi verið blandað saman annars vegar efnisatriðum þessa frv. og hins vegar því sem er í grg. og fskj. með þessu frv. og mun verða lagt fyrir nýtt, annað og öðruvísi kosið Alþingi, sem koma mun saman að afloknum kosningum. Þetta er auðvitað mjög veigamikill misskilningur. En ég vil, herra forseti, ítreka þá skoðun að mér sýnist þjóðin alls ekki hafa fengið upplýsingar um hvað hér er raunverulega á ferðinni. Nú er það svo að þetta sama flokkavald, sem að þessu frv. stendur, ræður fyrir fjölmiðlunum í landinu í einni eða annarri mynd, dagblöðunum og ríkisfjölmiðlunum beint og óbeint, og ég hef ástæðu til að ætla að þetta sama fjölmiðlavald, sem þessi sömu öfl ráða fyrir, miskynni þetta mál og gefi þjóðinni í skyn eða beinlínis segi berum orðum að hér sé verið að leggja til miklu meiri breytingar en raunverulega er um að ræða í þessu máli. Út af fyrir sig er auðvitað ekkert við þessu að segja nema eitt, og það er erindi mitt hér í ræðustól að mælast til þess við hæstv. forseta þessarar deildar - ég ætlast ekki til svara núna - að hann beri það undir forseta hinnar virðulegu deildar Alþingis og forseta Sþ. að til þess verði séð að umræðum um þetta mál verði á einhverju stigi og fljótlega útvarpað héðan, þannig að við, sem erum öndverðir þessu máli og tilheyrum ekki þeim hópi sem þetta frv. hefur lagt fram, fáum einnig að kynna okkar sjónarmið. Mér sýnist að með því að fara með valdi að hraða mjög meðferð þessa máls, vegna þess að þetta sama kerfi ræður meira og minna hinum valdhlýðnu fjölmiðlum, þá séu okkar sjónarmið mjög mis- og ókynnt í þessu máli. En Alþingi á samkv. þingsköpum, herra forseti, leið til úrlausnar í svona stöðu. Sú leið er útvarpsumræður. Ég held að það sé réttmæt og sanngjörn krafa nú, þegar þessu máli hefur verið vísað til þessarar nýkjörnu nefndar, að það sé tryggt - og helst sem allra fyrst - að þjóðin fái líka upplýsingar frá okkur sem erum andstæðir þessu máli. Og það gerir Alþingi ekki betur á annan hátt en í umr. frá því sjálfu. Þessum óskum langar mig, herra forseti, til að koma til skila úr ræðustól nú þegar þetta mál hefur verið afgreitt til nefndar og 2. umr. Ég vænti þess, herra forseti, að þessum óskum verði vel tekið, vegna þess að þó að þetta frv. sé flutt af fjórum forustumönnum úr fjórflokkakerfinu gamla, þá er ljóst að það er andstaða við það vítt og breitt um flokkakerfið. Það er einnig ljóst að við sem stöndum að Bandalagi jafnaðarmanna erum andvígir því þó á nokkuð öðrum forsendum sé, en okkar sjónarmið eiga líka rétt á að koma fram, þó svo að á hið valdhlýðna fjölmiðlakerfi sé ekki að treysta í þessum efnum. Þegar svona stendur á, herra forseti, á Alþingi völ á þessari leið. Ég skora á forsetana að beita henni til þess eins að þjóðin hafi upplýsingar um hvað hér er að gerast, hvað í þessu frv. er og hvað ekki er í því. Því að ég fullyrði að á þessu stigi málsins - og vitna þar t. d. í kynningu Morgunblaðsins á málinu - hefur fólk ekki hugmynd um það. Það heldur að þetta frv. sé allt annað og meira en það raunverulega er. Því er þessum óskum komið hér á framfæri, herra forseti.



Herra forseti. Það kemur ekki alveg heim og saman hjá hv. síðasta ræðumanni að þjóðin geri sér annars vegar ekki grein fyrir hvað felst í frv. því til stjórnskipunarlaga, sem nú er verið að afgreiða til 2. umr. og nefndar, þar sem það sé ekki fulllýst fyrir almenningi í landinu, og hins vegar það sem hann hefur áður látið í ljós, að í frv. fælist ekkert annað en fjölgun þm. Ég er að vísu mjög öndverðrar skoðunar við hv. síðasta ræðumann. Ég tel að þessi breyting á stjórnskipunarlögunum sé jafnvel betur undirbúin en ýmsar aðrar breytingar sem gerðar hafa verið á kjördæmaskipan og kosningalögum. Það hefur t. d. ekki verið til siðs hér almennt við fyrri breytingar að gera grein fyrir því með hvaða hætti kosningalögum yrði breytt. Það kom vissulega til tals að leggja fram frv. til breytinga á kosningalögum hér til meðferðar og afgreiðslu á þessu þingi, en með því að sumir drógu í efa að það væri stjórnskipulega rétt áður en stjórnarskránni hefði verið breytt, þá var á þetta ráð brugðið og prentað sem fskj. frv. til l. um breytingu á kosningalögum. Ég fullyrði þess vegna að sjaldan eða aldrei hefur verið gerð nákvæmari grein fyrir hvað felst í breytingu á stjórnskipunarlögum hvað snertir breytingu á kjördæmaskipan og kosningalögum. Hins vegar fagna ég því að fram fari umr. á Alþingi í áheyrn alþjóðar um þetta frv., hef síður en svo nokkuð á móti því og er hvatamaður þess. Hv. síðasti ræðumaður var að tala um flokkana fjóra og flokkakerfið. Ég hef ekki getað betur séð en þessum hv. þm. þyki svo vænt um flokkakerfið að hann hafi brugðið á það ráð að bæta einum flokki við. Það er enginn annar munur á Bandalagi jafnaðarmanna og hinum stjórnmálaflokkunum, sem starfa með þjóðinni, en sá að í Bandalagi jafnaðarmanna er formaðurinn sjálfskipaður.



Herra forseti. Út af þeim umr. sem hafa orðið finnst mér ástæða til að leggja hér nokkur orð í belg. Ég skil ástæðu hv. 4. þm. Reykv. fyrir umr. hér um þingsköp á þá leið að þó að hann vilji ekki beint á þessu stigi máls óska eftir aðild að formannaklúbbnum, þá sé hann að gefa í skyn að hann sé ekkert andvígur því að vera með í ráðum hjá þeim fjórum sem hér hafa lagt á ráðin og bætast við sem fimmta hjól undir vagni í því að leggja á ráðin um hvernig þessum málum skuli háttað. En vegna þess að hv. þm. minntist hér á fjölmiðla og dró í efa að þeir mundu gera þessu máli rækileg og eðlileg skil, og hygg ég að hann hafi kannske ekki síst átt við ríkisfjölmiðla, þá finnst mér ástæða til að fara hér nokkrum orðum þar um. Það hefur væntanlega ekki farið fram hjá nemum hv. þm. að í fréttum bæði hljóðvarps og sjónvarps í gærkvöld var rækilega gerð grein fyrir ræðum og afstöðu þeirra fjórmenninganna sem hér töluðu og flytja þetta mál, þ. e. forustumanna flokkanna, sem verður að álykta að séu samþykkir þeim breytingum sem hér er um að ræða. Um var að ræða fjóra hv. alþm. sem hér áttu hlut að máli. Ég hef ekki orðið þess var að ríkisfjölmiðillinn, Ríkisútvarpið, hafi séð ástæðu til þess að greina frá því að sex aðrir alþm. sem tóku hér þátt í umr. í gærkvöld um þetta mál, lýstu andstöðu sinni við þetta frv. Hins vegar fékk sá sjöundi, sem er hv. 4. þm. Reykv., rúm í ríkisfjölmiðlunum ásamt formönnunum fjórum. En hinir óbreyttu þm. sex, sem þátt tóku í þessum umr. hér í gærkvöld og lýstu andstöðu við frv., hafa ekki fengið greint frá umr. sínum eða afstöðu til þessa máls, þó að þeir séu meiri hl. þeirra sem tóku þátt í umr. Ég tel það vítavert að ríkisfjölmiðill sem Ríkisútvarpið skuli ekki sjá sóma sinn í því að greina með eðlilegum og hlutlausum hætti frá umr. hér á Alþingi, hvort sem í hlut eiga óbreyttir þm. eða formenn þingflokka eða hæstv. ráðherrar. Allir eru jafnir í því.

Hvenær áttu þeir að gera það?

Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson spyr: Hvenær áttu þeir að gera það? Ég veit ekki betur en bæði í morgunfréttum útvarpsins og í hádegisfréttum hefði verið tækifæri og ástæða til að greina frá andstöðu þeirra þm. sex umfram hv. þm. Vilmund Gylfason sem lýstu andstöðu við frv. Það eru engin rök fyrir því að bera blak af þeim fréttamönnum Ríkisútvarpsins sem hér eiga hlut að máli að greina ekki jafnframt frá afstöðu þeirra þm. sem eru andvígir þessu frv. og voru í meiri hl. í umr. í gærkvöld. Þarna er ástæða til að draga sjónvarpið undan vegna þess að enginn fréttatími hefur enn sem komið er verið sendur út hjá því eftir þær umr. sem áttu sér stað hér í gærkvöld. Við bíðum og sjáum hvað setur, hvort sjónvarpsdeildin er á sama bát og hljóðvarpið í þessu tilfelli og muni ekki greina frá því í næsta fréttatíma. Þetta tel ég ástæðu til að gera hér að umræðuefni vegna þess að þjóðin öll á heimtingu á að fá að vita um afstöðu þm. allra, hver sem hún er og hvenær sem hún er gefin upp. Það er ástæðulaust að hlífa ríkisfjölmiðlunum við því að þeir greini hér samviskusamlega, réttlátlega og hlutlaust frá umr. og afstöðu þm., ekki síst í slíku stórmáli sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég skal halda mig algerlega við þingsköp og hafa mál mitt stutt. Á kvöldfundi hér í þessari virðulegu deild í gærkvöld kom berlega í ljós að það er æðistór hópur þm. sem ekki er sammála því frv. sem hér hefur verið lagt fram um kjördæmabreytingar. Ég vil þess vegna taka undir orð hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, að ég tel fyllstu ástæðu til þess að fram fari útvarpsumræður um þetta veigamikla mál sem varðar þjóðina alla. Sjálfur gaf ég þess hér í gær að ég hefði alveg frá því að viðræður formanna flokkanna hófust um kjördæmabreytingarnar lýst þeirri skoðun minni, að ekki mætti slíta úr samhengi kjördæmabreytingarnar annars vegar og stjórnarskrárbreytingarnar hins vegar, vegna þess að ég óttaðist mjög að ef það færi ekki saman mundu dragast á langinn stjórnarskrárbreytingarnar í 8, 12 eða 16 ár, guð veit hvað lengi. Ég er þess vegna sammála því að þjóðin þurfi að fá að vita um allar skoðanir sem hér hafa komið fram í þessu máli. Þess vegna styð ég hugmyndir um það að forsetar beiti sér fyrir útvarpsumr. um málið.



Herra forseti. Ég harma þetta upphlaup hv. 4. þm. Reykv. Það er orðið reglulegur dagskrárliður að hann hleypur hér upp í stólinn og þá sérstaklega áður en blaðamenn hverfa af fundum. Eftir að þeir hverfa af fundum og þingstörf halda eðlilega áfram hefur hann yfirleitt lítinn áhuga fyrir því að taka til máls. Það er kominn tími til þess að þm. almennt fari að koma hér upp í pontuna og svara hv. þm. Hann kemur hér inn til starfa á Alþingi eftir virkilegt jakahlaup úti í þjóðfélaginu með neikvæðum skrifum um menn og málefni. Það er kominn tími til þess að rifja upp hans pólitísku sögu. Síðan hv. þm. kom hingað til starfa á hv. Alþingi hefur hann haldið áfram þessum neikvæða málflutningi og jakahlaupi sínu um flokka og það stjórnkerfi sem við höfum búið við og oft borið það saman við það einræðiskerfi sem víða annars staðar er við lýði. Forsendur þær sem hv. 4. þm. Reykv. notaði í máli sínu til þess að óska eftir útvarpsumr. er að gefa í skyn að fjölmiðlar séu misnotaðir af ríkisvaldinu. Ég vil mótmæla þessu. Ég hef ekki orðið var við það að stjórnvöld hefðu bein afskipti af fréttaflutningi fjölmiðla. Ég hef sama rétt til að mótmæla þessu eins og hann hefur til að bera slíkt fram fyrir alþjóð. Ég hef ekki undan neinu að kvarta í starfi fréttamanna hér og er ég þó þm. með sama rétti og virðulegur 4. þm. Reykv. Ég held að fréttamenn eigi annað skilið af þm. en að þeir séu vændir um að gera upp á milli manna. Og síst ætti það að koma frá hv. 4. þm. Reykv. vegna þess að hann er svo til daglega í blöðunum sem fréttaefni. Forsendurnar eru því falskar. Hitt er svo annað mál, að það stjórnlagafrv. sem hér er um rætt er þess eðlis að það er ekkert óeðlilegt að útvarpað verði frá þeim fundum sem hér eiga eftir að verða um það mál og kjördæmamálið. En ég tel eðlilegt að útvarpað sé frá fundinum öllum svo að allir þeir sem taka til máls tali til þjóðarinnar, því að það er svo sannarlega þörf á að alþm. almennt geti þá svarað á sama vettvangi þeim áróðri sem frá hv. 4. þm. Reykv. kemur fyrir hans nýja bandalagi. Ég vil minna hann og alþjóð á það, að hv. 4. þm. Reykv. er 4. þm. Reykv. fyrir Alþfl. Hann hefur ekki verið kjörinn á þing fyrir neitt sem heitir bandalag úti í bæ. Það á kannske eftir að ske. Og hann situr í þingnefndum sem Alþfl.-maður. Virðulegi forseti. Ég tek undir þá ósk að frá umr. verði útvarpað. En það verði þá almennar útvarpsumr. sem eiga sér stað og útvarpið standi opið allan þann tíma sem þingfundur stendur.



Herra forseti. Vegna síðustu aths. er rétt að taka fram að ég svara ekki svona persónulegum ábendingum hv. þm. Alberts Guðmundssonar, Karvels Pálmasonar og Geirs Hallgrímssonar. Þeir verða auðvitað að fá að ráða því, mennirnir, hvað þeir telja vera umr. um þingsköp. En það er ekki málið. Málið er það, eins og ég held að fram hafi komið líka hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni, að við sem höfum lýst gagnrýni eða beinni andstöðu við þetta frv. höfum ástæðu til að ætla að héðan frá Alþingi verði sýnd sú mynd að hér ríki meiri eindrægni um þetta mál en raunverulega á sér stað. Það eina sem verið er að fara fram á er það, að með þeim hætti sem Alþingi getur beitt, þ. e. með útvarpsumr., verði þjóðinni greint satt og rétt frá hverjar eru skoðanir manna hér. Þetta er allt og sumt. Hv. síðasti ræðumaður verður auðvitað að ráða því með hverjum hætti hann leggur út af þessu máli. Hann gerði það hér með sínum hætti. Það er út af fyrir sig ekki mitt mál. En kjarninn er þessi, að við óttumst skoðanalega einstefnu um störf á Alþingi í þessu máli. Við höfum ástæðu til að ætla að þegar málið er lagt fram með þeim hætti sem gert hefur verið, þá megi ætla að um það sé meiri einhugur en raunverulega á sér stað. Og þar sem hv. Alþingi hefur tæki til þess að sýna sjálft sig í réttu ljósi, skulum við segja, þ. e. með útvarpsumr., þá er það allt og sumt sem verið er að fara fram á að sé möguleiki til þess, þá beiti hæstv. forsetar þingsins þeim möguleika. Þetta er allt og sumt. Hvernig kjörið er innan Bandalags jafnaðarmanna eða hverjar ávirðingar mínar kunna að vera sé ég ekki að komi út af fyrir sig málinu við. Þar ræður smekkur þeirra sem tala. Þetta, herra forseti, er kjarni málsins. Við biðjum um að sú flóra skoðana, sem hér kann að vera í þessu máli, verði borin á borð fyrir þjóðina. Ég sé ekki að þau tilmæli hafi gefið tilefni til þeirra aths., sem hér hafa fallið. En þeirra er smekkurinn sem þær hafa borið fram.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Í ljósi þess sem gerst hefur er sannarlega ástæða til þess að þjóðin fái vitneskju um það hver afstaða hv. þm. almennt er til þessa máls. Það er ekki að ástæðulausu að menn grunar að ríkisfjölmiðlarnir og fjölmiðlarnir almennt talað hafi gefið þá mynd af þessu máli að svo að segja allir þingflokkar og þm. væru um þetta sammála. Það er rangt. Við 1. umr. málsins kom í ljós að meiri hluti þeirra sem tóku til máls við þá umr. eru andvígir þessu frv. Það er því full ástæða til að taka undir og ítreka að þjóðin fái hlutlausa greiningu á því og upplýsingar um það, hver afstaða tiltekinna þm. er til málsins. Og ég tek undir það, að það á ekki bara að útvarpa formlegum umr. hér frá Alþingi, það á þá að útvarpa fundinum sem heild þegar umr. eiga sér stað. Það eiga ekki bara einhverjir tilkvaddir eða valdir ræðumenn hinna pólitísku flokka eða hugsanlegs Bandalags jafnaðarmanna að fá að ráða hér ferðinni eða umr. Þeir sem vilja taka þátt í frjálsum umr. um málið eiga að fá að tjá sig og hver sem sú skoðun er sem tiltekinn þm. hefur á hún að ná eyrum þjóðarinnar. Undir þetta tek ég ekki að ástæðulausu, því að mér hefur fundist að fjölmiðlar almennt talað gæfu þjóðinni mjög svo ranga mynd í frásögnum og upplýsingum af því hver afstaða þm. til þessa máls væri. Þetta mál er þess eðlis, að ekki er síst ástæða til þess að þjóðin sem heild fái að hlýða á umr. og vita hver afstaða tiltekinna þm. er.



Virðulegur forseti. Ég vil aðeins draga athygli að því, að hv. 4. þm. Reykv. var mildari þegar hann kom hér upp í stólinn áðan en ég gaf honum tilefni til, vegna þess að hann bakkaði, dró í land með forsenduna fyrir þeirri ósk að umr. um umrætt mál yrði útvarpað. Forsendan sem hann lét uppi var misbeiting ríkisvalds og annarra á fjölmiðlunum. Því vildi ég mótmæla. En ég tek undir það að þjóðin fái að fylgjast með umr. hér og kynnist afstöðu einstakra þm.