Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Kristjánsson Hv. Ed. hefur breytt þessu frv. þannig, að hún hefur fellt niður fyrstu till. þess. En hún var sú að fella niður 1. gr. l., sem er um, að ekki skuli heimilt að byggja síldarverksmiðjur hér á landi nema með leyfi ríkisstj. Þessa tillögu hafði Nd. samþykkt, og eftir því, sem mér er sagt, er óvíst, að meiri hl. Þm. í Ed. hafi verið móti henni, þótt svo vildi til, að hún félli þar við atkvgr. Annar fulltrúi Alþfl. var veikur, og fleiri þm. munu hafa verið fjarstaddir. Nál. þeirrar deildar ber ekki með sér, að þetta atriði hafi vakið miklar deilur eða það muni þurfa að verða til að hindra framgang málsins, þótt Nd. haldi nú fast við álit sitt og setji 1. gr. aftur inn í frv. Þess vegna hef ég borið fram brtt. í þá átt á þskj. 529 og vil vænta þess, að hv. þdm. verði sjálfum sér samkvæmir og samþ. hana. Ég vil lýsa yfir því, að verði það ekki gert, greiði ég atkv. móti frv.

Frsm. (Gísli Guðmundsson) : Ég vil leyfa mér að rifja upp með fáum orðum gang þessa máls. Þegar ég flutti þetta frv. á öndverðu þingi, var efni þess hið sama og nú. Það var flutt til að koma í veg fyrir, að ákvæði um gjaldskyldu síldarverksmiðja kæmu óréttlátt niður. Þá hafði ég sérstaklega í huga einn stað á landinu, þar sem starfrækt er ein stærsta síldarverksmiðja ríkisins, og vildi girða fyrir, að bændur hreppsins þyrftu að taka á sig allverulega útsvarsbyrði fyrir þorpið, sem myndast um verksmiðjuna. Hv. sjútvn. féllst á málið með einni smábreyt., sem mér þótti ekki skipta máli. Einn af nm. flutti brtt. um allt annað efni, og var hún þó samþ., en Ed. felldi hana síðan niður. Að öðru leyti var þessi hv. nm., 5. þm. Reykv. (SK), fylgjandi frv. eins og n. öll, og skil ég ekki, að hann skuli geta snúizt móti því nú, er það liggur fyrir í upprunamynd sinni. Með því að fullvíst má telja, að það yrði sama og að fella frv., ef brtt. á þskj. 529 yrði samþ., vil ég skora á hv. 5. þm. Reykv. að taka hana aftur, og væri mér það kærast, en að öðrum kosti vil ég eindregið biðja þá þm., sem eru með frv., að greiða atkv. gegn brtt.



Mig undrar það mjög, að hv. þm. N.-Þ. skuli ekki heldur biðja hv. þd. að taka aftur það, sem hún er búin að samþ. Ég á ekki með að taka það aftur á eigin ábyrgð, sem d. hefur gert að samþykkt sinni. Það er blinda, sem gripið hefur hv. þm. N.-Þ. vegna hagsmuna kjördæmis hans, og þýðir ekki að deila við hann frekar. En ég bið ekki deildina um annað en hún haldi fast við yfirlýstan vilja sinn. Ég gæti eins og hv. þm. rifjað upp forsögu málsins. Í n. áskildum við hv. þm. Ísaf. (FJ) okkur rétt til þess báðir að bera fram brtt. við frv., og fylgi mitt við það var ætíð bundið þeirri von og skilyrði, að brtt. mín, sem Nd. samþ., næði fram að ganga, - áður hafði ég aðeins greitt því atkv. til 2. umr. Og ég hvorki vil né get tekið brtt. aftur f. h. deildarinnar.

Frsm. (Gísli Guðmundsson) : Það nær náttúrlega engri átt, að það yrði lagt hv. 5. þm. Reykv. til lasts, þótt hann tæki aftur brtt, sína. Ég vil endurtaka það, að sjútvn. mælti með frv., áður en því var breytt hér í deildinni, og hv. 5. þm. Reykv. gat þess ekki þá, að hann legði svo mikið upp úr brtt, sinni, að án samþ. hennar yrði hann móti frv: - Ég vonast til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Það hefur náttúrlega ekki við nein rök að styðjast, að það séu banaráð við frv., þótt því sé breytt í sama horf og Nd. gekk frá um daginn. Ég sé t. d., að bæði nefndarm. Alþfl. og Sjálfstfl. í sjútvn. Ed. hafa skrifað undir nál. fyrirvaralaust og virðast alls ekki hafa óskað eftir þeirri breyt., sem deildin gerði síðan. Og auk þess er það aðalspurningin, hvort Nd. ætlar að láta meiri hl. í Ed., og það mjög hæpinn meiri hl., segja sér fyrir verkum eða vera samkvæm sjálfri sér.

Frsm. (Jón Ívarsson) : Þetta frv. um afla- og útgerðarskýrslur er flutt í Ed. að tilhlutun Fiskifélags Íslands. Í því felast nokkrar breytingar á gildandi 1. frá 1925. Samkv. þeim hafa eingöngu verið gefnar skýrslur um fisk, sem ætlaður er til útflutnings. Nú er ætlazt til, að skýrslur fáist um allan fisk, sem veiddur er hér við land, hvort sem hann er útfluttur eða notaður í landinu sjálfu, svo og um útgerð skipa, tölu skipverja og úthaldstíma og annað það, sem að útgerð lýtur, svo sem beitubirgðir, birgðir af útflutningsvörum o. fl. Þá er fram tekið, hverjir skýrslur þessar eiga að gefa, en það eru ekki aðeins þeir, sem gera veiðiskipin út, heldur og þeir, sem fiskverkun og vinnslu úr sjávarafurðum hafa á hendi, verksmiðjur, útflytjendur o. fl. Hingað til hefur Fiskifél. Ísl. og hagstofan safnað skýrslum þessum hvort um sig, en með frv. þessu er Fiskifél. ætlað að gera það í samráði við hagstofuna, og ætti með því að fást fljótari og fullkomnari skýrslugerð en nú er. Ég vil fyrir hönd n. óska þess, að d. vilji vísa máli þessu til 3. umr.

Frsm. (Pétur Ottesen) : Landbn. hefur flutt eina brtt. við þetta frv., á þskj. 524, þar sem hún leggur til, að 4. liður 5. gr. frv. verði felldur niður. Þetta liggur í því, að þessi sjúkdómur, sem hér um ræðir, er annars eðlis og hefur ekki jafnalvarlegar afleiðingar í för með sér og þeir aðrir sjúkdómar, sem í frv. eru taldir. Hann er og að því leyti frábrugðinn þeim, að hann hefur ekki flutzt nýverið til landsins, eins og reynsla hefur sýnt og sannað um hina sjúkdómana. Jafnframt leggur n. til, að till. á þskj. 367 verði felld. N. lítur sem sé svo á, að nokkuð svipað sé ástatt um báða þessa sjúkdóma, þann undir 4. lið og þann, sem í brtt. felst, og telur, að þeir eigi hvorugur heima undir ákvæðum nefndra laga.



Ég á hér brtt. á þskj. 367 ásamt hv. 7. landsk. Ég tók hana aftur til þessarar umr. samkv. ósk frsm., hv. þm. Borgf., en nú lýsir hann yfir, að landbn. hafi tekið afstöðu gegn till. Ég gat þess við 2. umr., að það hefði verið gerð tilraun til þess áður á þingi, bæði 1938 og síðast í fyrra, að rétta nokkuð hlut þeirra, sem hafa orðið fyrir barðinu á þessari veiki í Svarfaðardal. Ég gat þess, að veikin væri hjá 50–60 fjáreigendum í dalnum og breiddist óðfluga út, svo að enginn fengi við ráðið. Mér er óskiljanleg afstaða n. til þessarar veiki. Hv. frsm. sagði, að það væri svipað um hana og kýlapestina, en það er vitað, að það þekkir varla nokkur maður kýlapestina. Vil ég benda á, að búnaðarmálastjóri, hv. 2. þm. Skagf., og hv. þm. Ak., sem er dýralæknir, segja, að veikin sé varla til í landinu nú. En þessi veiki er svona útbreidd þarna og víðar. Ég vil og benda á, að garnaveikin, sem landbn, er að berjast við, er samkv. skýrslu, sem birt er í Morgunbl. í morgun, aðeins fundin á 5 bæjum á Austfjörðum. Og það á að taka þessa 5 bændur út úr, sem hafa misst hver kannske 4–6 kindur, og bæta þeim, en við þá bændur í Svarfaðardal, sem hafa misst hundruð fjár, vill landbn. ekki sjá í að nokkru, enda gengur það á móti því, sem hv. frsm. sagði við 2. umr. Þegar hv. þm. Ak. benti á, að ekki væri síður ástæða til að taka lungnapestina en þær, sem hér eru löggiltar, þá sagði hv. þm. Borgf., að það væri fundið meðal við þessari veiki. En samkv. þessu ætti hann að geta bent á, að það væri fundið meðal við riðuveikinni. En það er það, sem ekki er. Og svo óviðráðanleg sem hin veikin er, þá er þessi engu viðráðanlegri. Ég vil því vænta þess, að þingdeildin sjái sér fært að samþ. þessa till., hvað sem till. landbn. líður. Úr því að hv. form. fjvn. (PO) finnur sérstaka ástæðu til að ganga á móti þessari till., þá skora ég á hann, ef svo ólíklega fer, að þessi till. verður felld, að taka upp fjárveitingu til rannsóknar á þessari veiki. Það var borin fram till. 1938, og vorum við sömu till.-menn, þess efnis að taka upp 5 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni. Var henni vísað til fjvn. og sást ekki meir.



Ég vil aðeins segja örfá orð út af því, sem sessunautur minn, hv. 3. landsk., minntist á. Þetta frv. tekur ekki til annarra sjúkdóma en þeirra, sem talið er, að flutzt hafi til landsins með karakúlfénu. Og það er af þeirri ástæðu, eins og frsm. n. hefur skýrt frá, að við leggjum til, að 4. tölul. 5. gr. sé tekinn út, eða riðuveikin. Og eins og hann tók fram, lítum við svo á, að ekki sé um innfluttan sjúkdóm að ræða. Auk þess er það rétt, að þar er ekki um neitt fár að ræða, sem nein hætta virðist á, að geti gereytt bústofni eða valdið svo miklu tjóni að til stórvandræða leiði. En um hinar pestirnar er a. m. k. talið svo, jafnvel þó menn greini nokkuð á um það. Sá fræðimaður, sem við höfum hér í d., hefur viljað bera á það brigður, að þeir sjúkdómar, sem l. taka til, séu innfluttir með fé því, sem flutt var inn fyrir nokkru. En þó er það svo, að mjög margir fræðimenn aðrir halda hinu mótsetta fram. Og það þýðir ekki að loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að það virðist alltaf hægt að rekja pestina í för karakúlfjárins, sem sett var hér á allmarga staði í landinu. Ég skal ekki fara að rökræða þær tvær skoðanir, sem uppi eru, hvort eigi að fá inn á mæðiveikisvæðin fjárstofn, sem hefur þolað veikina, eða hvort eigi að skera algerlega niður. En það, sem þetta frv. stefnir að fyrst og fremst, er að hindra útbreiðslu veikinnar, og í öðru lagi að gera tilraunir til að uppræta þessa sjúkdóma, þar sem svo er ástatt, að þeir eru á takmörkuðum svæðum og unnt er að gera slíkar tilraunir án Þess að allt of mikill kostnaður eða tjón hljótist af fyrir þá, sem féð eiga. Nú þekki ég af eigin reynd þann sjúkdóm, sem hv. 3. landsk. talar um, með því að hann hefur verið í fé, sem ég hef stundað. Ég veit mjög vel, hvernig hann hagar sér og að hann er hættulegur. Ég veit líka, að hann hefur valdið meira tjóni í Svarfaðardal en nokkurri annarri sveit landsins. En þetta er sjúkdómur, sem til er um allt land, og því finnst mér ekki koma til mála að gera ráðstafanir til að hefta útbreiðslu hans með sömu lagaákvæðum og þær þrjár pestir, sem þetta frv. ræðir um. Ég veit af eigin reynd, að riðuveikin leggst mjög misjafnlega á fjárstofna. Sumir hrynja niður, en aðra sakar varla. Nú vil ég taka undir það með hv. 3. landsk., að eitthvað verði reynt til þess að rannsaka eðli þessarar veiki og finna einhver ráð til þess, að úr megi bæta. Ég býst við, að menn í Svarfaðardal þurfi að útvega sér nýjan fjárstofn af einhverju svæði, þar sem það hefur sýnt sig, að féð þolir þessa pest betur. Því að mér þykir ólíklegt, að náttúruskilyrðin í Svarfaðardal geri það að verkum, að veiki þessi leggst svo þungt á; hitt sé líklegra, að fjárstofninn sé móttækilegur. Ég veit, að fé úr Svarfaðardal var flutt vestur í Skagafjörð og hrundi þar niður. En þegar búið var að skera þann stofn niður, varð lítið vart við riðuveiki, eða aðeins í einni og einni kind, eins og algengast er með þessa veiki. Ég vil geta þess, að Búnaðarfél. hefur óskað eftir því við þá fræðimenn, sem hafa verið að fást við þessa fjársjúkdóma, að þeir tækju riðuveikina til meðferðar, reyndu að finna einhver ráð við henni og aðstoða bændur um að minnka tjónið af henni sem mest. Þetta hefur lítinn árangur borið enn. En ég fyrir mitt leyti vil ekki skorast undan því að leggja mitt lið til þess; að eitthvað yrði frekar gert til þess að bæta úr þessu. En það virðist mér ekki rétt, sem hv. þm. fer fram á, að taka riðuveikina inn í þetta frv., sem hér er um að ræða. Því að hún á þar alls ekki heima samkv. eðli málsins og samkv. því, hvernig að því er unnið nú að reyna að hefta útbreiðslu sjúkdómanna, sem frv. fjallar um, og jafnvel gera tilraun til að útrýma þeim alveg. Það væri ástæða til að taka ýmislegt fleira fram um þetta; en bæði eru fáir í d. og komið að því, að fundi verði slitið. Þetta er vandræðamál, og má sjálfsagt segja, að margt af því, sem verið er að gera í því, sé háfgert fálm. En allt miðar þetta að því að reyna að ná tökum á þessum stórhættulegu sjúkdómum. Og ég er ekki í neinum minnsta vafa, að mikið hefur áunnizt. Það eru góðar fregnir í skýrslu Ágústs í Hofi um garnaveikina á Austurlandi, ef hún er nú ekki nema á 4–5 bæjum á Héraði. Þetta sýnir, að það, sem gert var til að varna útbreiðslu garnaveikinnar þar, að skera niður sjúkt og grunað fé, hefur borið árangur. Er það betri árangur en búast hefði mátt við, áður en byrjað var á því verki, og sönnun þess, að farið hefur verið inn á rétta leið.



Ég verð að segja, að mér þykir nokkuð undarleg afstaða landbn. til þessa máls. Hv. 2. þm. Skagf., sem hér talaði síðast, sagði, að ekkert fár væri á ferðinni í Svarfaðardal. En rétt á eftir sagði hann, að þessi riðuveiki væri mjög hættuleg og mjög útbreidd í Svarfaðardal. Hann taldi um fár að ræða þar, sem garnaveikin var, enda þótt upplýst væri af skoðunarmönnum, að hún væri aðeins á 5 bæjum á Austurlandi. Annars virðist mér höfuðástæðan gegn brtt., að þessi veiki sé væntanlega ekki innflutt með karakúlfé. Annars veit. enginn um þetta með vissu, þótt allar líkur bendi í þá átt. En ég sé ekki annað en það sé hlutverk Alþingis að berjast gegn öllum fjárpestum, enda þótt þær séu ekki nýlega innfluttar með karakúlfé. Það er engin vissa fyrir því, að það sé skylt að gera gangskör að því að útrýma öðrum fjárpestum. Mér finnst afstaða n. í þessu máli undarleg, þar sem hún játar þó, að veikin sé hættuleg og hvergi eins útbreidd eins og í Svarfaðardal. Ég vil þó þakka þær undirtektir, sem till. fékk hjá hv. fjvn. að því er snertir fjárframlög til rannsóknar á þessari veiki.

Frsm. (Pétur Ottesen) : Það er óþarfi að eyða mörgum orðum um þetta mál við hv. 3. landsk. þm. Þegar hann áleit, að aðaltill. hans næði ekki samþykki þingsins, notaði hann önnur úrræði, sem sé að hvetja til rannsóknar á þessari veiki eða frekari aðgerða. Og í þessu fólst fullkomin viðurkenning af hans hálfu á því, sem rétt er, að þessi veiki eigi ekki samleið með þeim þrem sjúkdómum, sem ákvæði þessa frv. taka sérstaklega til. Hv. 2. þm. Skagf. hefur svo greinilega skýrt þetta mál, að ég hef ekki miklu við það að bæta. Það getur vel verið, að þessi veiki geri skaða á þessum sérstaka stað, en auk þess er hún útbreidd um allt land, en hefur ekki valdið því tjóni, sem í neinu er sambærilegt við það tjón, er leiðir af pestum þeim, er um ræðir í þessu frv. í sambandi við útbreiðslu garnaveikinnar talaði þm. um, að sú veiki væri ekki nema á 5–6 bæjum á Austurlandi. Þetta skýtur mjög skökku við og er því miður gripið úr lausu lofti. Veikin er mjög útbreidd í Múlasýslum og Norður-Þingeyjarsýslu auk þess, sem hennar hefur orðið vart austur í Hreppum, og nýlega er búið að gera tilraun til niðurskurðar vegna garnaveikinnar í Skagafirði, á allstóru svæði austan Héraðsvatna, þannig að það dregur engan veginn úr því, að það sé fullkomlega réttmætt að gera þær ráðstafanir gagnvart garnaveikinni, sem lagt er til í þessu frv. Hv. þm. vék sér persónulega til mín út af því, að fyrir nokkru hefði þáltill. verði vísað til fjvn., en hún hefði ekki komið þaðan aftur. Ég veit ekki betur en að formanni rannsóknarstofu háskólans hafi verið falið að sjá um, að rannsókn færi fram á riðuveikinni, og hefur verið og er enn unnið að þessum rannsóknum, þó að enn þá hafi ekki fundizt nein ráð við henni. Ég skal að sjálfsögðu verða við tilmælum hv. þm. um það að athuga, hvað líður þessum rannsóknum að því leyti sem þær koma fram. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um ræðu hv. þm. Ég tel ræðu hans viðurkenningu á því, sem landbn. heldur fram, að veikin eigi ekki heima í þessu frv., eins og til þess er stofnað.



Ég skal aðeins geta þess hér, að hv. 3. landsk. skýrði mjög fljótfærnislega frá., er hann sagði, að garnaveikin væri á þrem bæjum á Austfjörðum. Það er vitað, að Vopnafjörður og Breiðdalur eru undirlögð héruð af garnaveiki, svo að ég er hræddur um, að hv. þm. hafi farið nokkuð fljótt yfir. Ummæli þau, er ég hafði eftir Ágúst á Hofi, áttu eingöngu við Héraðið. Hv. þm. rangfærði orð mín viðvíkjandi riðuveikinni, og munu hv. dm. hafa heyrt, hvað ég sagði; og þarf ég því ekki að leiðrétta það. Ég sýndi fram á, að riðuveikin gæti ekki átt heima í þessu frv., vegna þess að hún fyndist í öllum byggðarlögum landsins án þess að hún gerði tjón. Við getum því gengið út frá því, að það sé alveg óþarft að grípa til þeirra ráðstafana gagnvart riðuveikinni, sem gert er gagnvart öðrum sauðfjársjúkdómum í þessu frv.

Stefán Stefánsson Hv. þm. Borgf. sagði, að það fælist einhver viðurkenning af minni hálfu í því, að ég skoraði á landbn. að hlutast til um það, að veitt yrði fé til rannsóknar á riðuveikinni. En að í þessu fælist nokkur viðurkenning, er alls ekki rétt. Menn bera iðulega fram breyt. við till. í því tilfelli, að aðaltill. verði felld, þ. e. varatill. Ég vil aðeins benda á það, að hv. þm. Borgf, hefði sennilega ekki tekið þannig í þetta mál, ef þessi pest hefði geisað í hans héraði; þá hefði hann talið þetta stórhættulegan sauðfjársjúkdóm, sem öllu landinu stafaði hætta af.



Herra foresti! Við 2. umr. bar ég fram ásamt hv. þm. A.-Sk. rökstudda dagskrá, sem ég eftir beiðni hv. form. landbn. tók aftur til 3. umr. Nú kem ég ásamt hv. þm. V.-Sk. með brtt., því að fari svo ólíklega, að dagskráin verði felld, þá leggjum við til, að 4. gr. frv. verði felld niður, sem fer fram á 1/3 gjald úr sveitarsjóðum, því að ef dagskráin verður ekki samþ., Þá viljum við bæta úr þeim órétti, sem yrði framinn á sveitarfélögum samkv. frv. eins og það er nú. Ég þarf svo ekki fleira um þetta að segja, en vona aðeins, að ef dagskráin verður felld, þá verði brtt. samþ.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Mér finnst þessi viðleitni hv. andstæðinga frv. miklu hreinlegri, að leggja til að fella niður það, sem þeim er verst við, heldur en að vilja eyðileggja málið allt. En um brtt, vil ég segja það, að n. leggur eindregið á móti henni.

Hefur n. athugað till? Hún kom fram fyrst núna

. Ég held, að ég skýri ekki frá neinu launungarmáli, þegur ég segi, að þessi hv. þm. skýrði mér frá því í morgun, að þessi till. mundi koma. N. bar sig síðan saman um hana og samþ. að mæla á móti henni.

Frsm. 2. minni hl. (Finnur Jónsson) : Það hefur ekki verið höfð mikil framsaga í þess máli, en hins vegar hafa allmikil andmæli komið fram. Ég hirði ekki um að taka upp þau rök, sem fram hafa verið færð og öll hnigu að því, að ekki næði nokkurri átt að samþ. frv., Þar sem það mundi hafa í för með sér mikla atvinnuskerðingu fjölda fólks og enn fremur draga mikið úr útflutningi, sem hafa verið lagðar margar milljónir í að koma á fót. Af hv. þm. N.-Þ. hefur það verið dregið í efa, að rétt væri frá skýrt úr bréfi fiskimálan. um atkvgr. hraðfrystihúsanna. Ég hef því fengið hjá fiskimálan. þær upplýsingar, að 3 af 37 frystihúsum séu með því, að frv. sé samþ. Á Þórshöfn, Húsavík, Hofsós og í Kf. Skagfirðinga tóku menn enga afstöðu til málsins, en allir aðrir frystihúsaeigendur eru eindregið mótfallnir samþ. frv. af þeim ástæðum, sem ég hef frá skýrt. Ég vil ítreka það, sem ég hef áður sagt, að þetta er mikið skaðræðismál og ekki vansalaust fyrir þingið að samþ. það.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil ekki láta frv. þetta fara héðan án þess að lýsa afstöðu minni. Svo er ráð fyrir gert í frv. að banna dragnótaveiðar í landhelgi frá 1. sept. til 31. des. ár hvert og frá 1. jan. til 1. júní. Nú um skeið hefur verið heimilað að veiða með dragnót í landhelgi. Það var mjög deilt um þetta mál á sínum tíma, en það reið baggamuninn, að verið var að reisa frystihús víðs vegar, sem m. a. mundu byggja afkomu sína á flatfiskveiðum. Og vegna örðugleika um saltfiskmarkað var auðséð, að fiskimenn urðu að treysta á þetta. Enda fór starfsemi frystihúsanna vaxandi og útflutningurinn óx til mikils hagræðis fyrir þá, sem sjávarútveg stunduðu. Nú er enginn vafi á því, að þegar stríðinu lýkur, endurtaka sig á ný þeir erfiðleikar, sem áður voru um markað. Það eru engar horfur á öðru en að aftur verði takmörkuð sala á ísfiski og tollar innleiddir. Samkeppnin um saltfiskmarkaðinn hefst á nýjan leik. Þess vegna er ljóst, að það er hin mesta nauðsyn fyrir landsmenn að nota tækifærið til að efla sem mest hraðfrystihúsin og reyna að koma því svo fyrir, að Englendingar venjist nú á að nota þennan fisk. Með því má auka sölumöguleikana eftir stríðið. Á því er enginn vafi, að ef aftur er lokað fyrir dragnótaveiðarnar, mundi draga mjög úr framleiðslu á flatfiski, en einmitt hann skiptir hér mestu máli. Þetta mundi leiða til mikils tjóns, fyrir frystihúsin, sem Alþ. hefur styrkt og ýtt undir, að sá atvinnuvegur gæti eflzt. Ég held líka, að jafnvel þótt játað væri, að þetta mál væri enn á tilraunastigi og ekki úr því skorið, hvort yfirleitt væri skynsamlegt að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi, sé sá tími, sem liðinn er, of stuttur til að fella neinn dóm um reynsluna í þessu máli. Jafnvel þeir, sem ekki vilja leyfa dragnótaveiðar, ættu því að bíða átekta. Ég vil minnast á eitt atriði, sem snertir sérstaklega þá menn, sem ég hef umboð fyrir. Sá boðskapur hefur verið gefinn út af brezku herstjórninni, að það væri hættulegt að veiða fyrir Austurlandi. Upphaflega var það svo, að það væri hættulegt að veiða lengra úti en 4 mílur frá landi. Eftir mikla vafninga fram og aftur fékkst því framgengt, að heimilað er að veiða 6 mílur frá landi. En allir vita, að nær öll fiskimið fyrir báta yfir 8 smál. liggja lengra úti en 6 mílur. Það má því segja, að þessum bátum sé gert ókleift að stunda línuveiðar fyrir Austurlandi. Að vísu hefur þetta ekki komið mikið að sök á vetrarvertíðinni, því að þá fara þessir bátar suður á Hornafjörð og víðar. En í maímán. allareiðu verður þetta tilfinnanlegt, því að þá stunda þeir veiðar fyrir Austfjörðum. Hvað eiga þeir nú að gera? Það, sem þeir ætlast fyrir, er í fyrsta lagi að fara á síldveiðar, þegar þar að kemur, og í öðru lagi hyggjast hinir smærri bátarnir, og hinir einnig, fyrir og eftir síldveiðar, að stunda dragnótaveiðar. Ef þetta frv. er samþ., yrði þessum bátum ókleift að stunda dragnótaveiðar frá 1. jan. til 1. júní og frá 1. sept. til 31. des. Ég tel því bæði af almennum ástæðum og af þessum sérstöku ástæðum, að Alþ. eigi alls ekki að samþ. frv. það, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti! Við 2. umr. þessa máls talaði hv. þm. Ísaf. mikið mál og lét Þess getið, að hann vissi ekki, að hvers ósk málið væri flutt. Ég vil benda á, að ég fyrir mitt leyti flyt málið samkv. ósk á þriðja hundrað útgerðarmanna við Eyjafjörð. Ég vil lesa upp nokkuð úr erindi þeirra, þar sem ég hygg, að hv. þm. lesi yfirleitt ekki það, sem lagt er fram í lestrarsalinn: „Skip, sem fiska með dragnót hér í firðinum, sækja hin sömu fiskimið, er sótt hafa verið og sótt eru af hinum smærri útvegi. Nú er svo komið vegna fjölda þessara skipa, að bæði hefur tekið fyrir afla á lóðir, og einnig eru lóðirnar hvergi óhultar fyrir yfirgangi dragnótaskipanna, enda veiðarfæraspjöll og algert veiðarfæratjón ört vaxandi. Virðist eigi annað vera fyrir hendi fyrir okkur smáútvegsmenn en að leggja með öllu árar í bát og láta skip okkar standa í naustum þá mánuði, sem dragnótaveiðin er heimil. Þá bornir eru saman aflamöguleikar þeirra skipa, er veiði stunda með dragnót hér í firðinum, og okkar smáútvegsmanna, er ólíku saman að jafna. Skipin geta breytt um veiðiaðferðir eftir því, sem arðsamast þykir í það og það skiptið, og stundað veiðar hvar sem er í kringum landið, en smábátarnir eru staðbundnir við innfjarðaveiði. Af þeirri reynslu, er fengizt hefur af dragnótaveiðum stærri báta og skipa, á þessu hausti og einnig á síðastl. hausti, þá er okkur það ljóst, að löggjafinn verður að ráða fram úr, hvort hagkvæmara muni einstaklingum og þjóðinni að leyfa dragnótaveiðar stærri báta og skipa á Eyjafirði og þá jafnframt leggja smábátaútveginn í rústir eða banna eða takmarka þessa veiði og stuðla þannig að því, að smáútvegsmenn við Eyjafjörð geti stundað óhindraðir veiði með lóðir, svo sem þeir hafa gert undanfarin ár og áratugi. Annars vegar eru hagsmunir fárra einstaklinga, en hins vegar hagsmunir alls fjöldans.“ Þetta er álit sjómanna við Eyjafjörð. Ég vil vænta, að hv. d. sjái sér fært að samþ. þetta mál. Það liggur fyrir brtt. frá hv. þm. Ak. um að miða þetta við 5 smál. báta, og ég mun fylgja henni. Hv. þm. Ísaf. fór mörgum óvirðingarorðum um okkur flm. og beint og óbeint um íslenzku sveitirnar. Hann nefndi fáránlega fulltrúa sveitakjördæma. Það læt ég mér í léttu rúmi liggja og sé ekki ástæðu til að fara hér um fleiri orðum. Það, sem ég las upp, lýsir bezt sjónarmiði flm. og sjómanna fyrir Norðurlandi, Vestfjörðum og víðar.



Ég hefði ekki kvatt mér hljóðs, ef ég hefði séð, að hv. 1. flm. er kominn hér í d. Ég er að vísu einn af þessum sveitafáráðlingum, sem hv. þm. Ísaf. minntist á og hv. þm. virtist álíta, að engan rétt hefðu til þess að láta skoðanir sínar í ljós um þetta mál. En ég get sagt hv. þm. það, að nær allir útgerðarmenn á Sauðárkróki, Hofsósi og þar í grennd hafa eindregið óskað eftir takmörkun á leyfi til dragnótaveiða. Það er ekki til neins að halda því fram, að hér sé um einhverja vitleysu að ræða og eiginhagsmunasjónarmið. Ég vil fullyrða, að dragnótaveiðarnar eru sá vargur í véum, að þær eyðileggja möguleika smáútvegsmanna til lífsafkomu. Hvað sem frystihúsin og fiskifræðingarnir segja, þá er þetta svo. Ég er að vísu enginn sérfræðingur í sjávarútvegsmálum, en ég hef hlustað á það, sem skynsamir menn segja um þetta mál, og út frá þeirra sjónarmiðum hef ég reynt að skapa mér skoðun á því. Ég hefði getað hugsað mér enn aðra lausn, sem sé að nokkur hluti af fjörðunum væri alfriðaður. Nú er heimilt að friða takmörkuð svæði. T. d. hefur það verið gert á Sauðárkróki, þar sem svæðið innan við línu dregna úr hafnargarðinum og í Hegranestá er friðað fyrir allri dragnótaveiði. Hefur þessi friðun verið til mikilla bóta. Mér finnst okkur skylt að verja gæði lands og sjávar, svo að þau megi koma íbúum landsins að notum. Um brtt. hv. þm. Ak. á þskj. 372 vil ég geta þess, að ég vil ganga til samkomulags við hann og samþ. hana.



Ég skal ekki lengja umr., heldur aðeins segja nokkur orð vegna brtt. minnar á þskj. 372. Eins og ég tók fram við 2. umr., tók ég hana aftur samkv. eindreginni ósk nokkurra flm., sem létu í veðri vaka, að þeir mundu vilja fylgja henni. Ég hef nú heyrt það á undirtektum tveggja þeirra, að þeir vilja standa við loforð sitt. Þó að ég sé yfirleitt á móti takmörkunum á dragnótaveiðum, þá er það svo, að smábátaútvegsmenn við Eyjafjörð leggja mikla áherzlu á að fá bægt frá dragnótaveiðum stærri bátum og skipum. Það er ekki ætlun þeirra að amast við smábátunum. En einmitt þeim er með frv. bægt frá líka, þó að undanskildir séu júlí- og ágústmánuðir, sem einmitt er síldveiðitíminn fyrir norðan, þegar dragnótaveiðar eru ekki stundaðar hvort sem er. Ég legg áherzlu á, að ég geti fengið þessari litlu leiðréttingu framgengt.

Frsm. 2. minni hl. (Finnur Jónsson) : Ég heyri, að hv. flm. hafa nú allt í einu fengið málið við 3. umr. frv. Sérstaklega lagði ég eyrun við þeim ummælum hv. 3. landsk. (StStj.) að ég hefði átt að kalla hann og aðra sveitamenn hér í d. „flóafífl“. En þetta er ekki rétt hermt. Hins vegar sagði ég, að flutningur þessa máls hér inn í þingið bæri vott um, að hv. flm. væru mjög fáfróðir í þessum efnum. Annars er fáfræði þeirra og fáræði í fleiru fólgið en því. - Það ber t. d. greinilega vott um fáræði þeirra að lesa hér í d. aðeins parta úr skjölum þeim, sem þinginu berast, aðeins þá parta, sem þeir hyggja, að styðji málstað sinn, en sleppa svo því, sem í sama skjali stendur, ef það styður málstað andstæðingsins. Það er ekki trútt um, að hv. 3. landsk. hafi gert sig sekan um þetta áðan. Hann las mikið skjal frá útgerðarmönnum við Eyjafjörð. Hann las allan kaflann, sem mælir á móti því, að dragnótaveiðar séu stundaðar. Ef ekki er lesið meira, þá skyldi maður halda, að allt skjalið væri á þessa lund og algerlega mótmælt þar hvers konar dragnótaveiði. En þessu er þveröfugt farið. - Þessir útgerðarmenn leggja ekki til, að dragnótaveiði sé með öllu bönnuð, heldur að hún sé bönnuð bátum yfir 5 smálestir. Þeir vilja sem sé njóta dragnótaveiðanna sjálfir, en taka svona til orða, af því að þeir eiga ekki stærri báta sjálfir. Slíkur málflutningur stappar mjög nærri því að vera fölsun. Ég ætla nú að lesa, með leyfi hæstv. forseta, það, sem hv. 3. landsk. sleppti úr skjalinu: „Til þess að við óhindraðir getum stundað atvinnu okkar svo sem verið hefur, þá teljum við, að löggjafinn verði að banna og takmarka dragnótaveiðar á Eyjafirði sem hér segir: 1. Banna skal alla dragnótaveiði á Eyjafirði allan ársins hring öllum skipum og bátum, sem stærri eru en 5 smálestir brúttó. Eyjafjörður skal teljast innan línu, sem dregin sé úr Landsenda vestan fjarðarins í Gjögurtá austan hans. 2. Bátum 5 smálesta eða minni skal heimil veiði innan nefndrar línu, enda noti þeir eigi lengri dráttartaugar en 300 faðma.“ Þetta ávarp endar á áskorun til hv. þm. um að leiða þetta mál til farsælla lykta. Svo heldur hv. 3. landsk. langa ræðu um skaðsemi dragnótaveiða í landhelgi. Hann segist svo sem ekki vera að þessu fyrir sjálfan sig, heldur hvorki meira né minna en 300 útvegsmenn við Eyjafjörð. En eins og það, sem ég las úr erindi þeirra, ber með sér, vilja þeir ekki láta banna dragnótaveiðar, heldur sitja að allri veiði sjálfir. - Hv. 3. landsk. hefur því ekki farið alveg rétt með efni bréfsins. Með öðrum orðum : Þetta mál hefur verið flutt hér inn í þingið sem hreppapólitík fyrir þá útvegsmenn, sem ekki eiga stærri báta en 5 smálestir. Ég veit ekki, hvað skilningur þessa hv. þm. nær langt, en mér finnst hann ná mun skemmra en búast mætti við hjá alþm. - En hitt er alveg víst, að sannsöglin nær skammt.



Ég ætla ekki að taka mikinn þátt í deilum um þetta mál og allra sízt að fara að svara hv. þm. Ísaf. En um ræður hans í þessu máli á bezt við að hafa þau orð, er séra Jón Steingrímsson viðhafði einu sinni: „Þar var margt sagt og flest óþarft.“ Aðalrök hv. þm., ef rök skyldi kalla, voru þau, að miklu fé hefði verið varið til að reisa frystihús, á áttundu millj. króna. Ef þetta frv. gengi fram, yrðu frystihúsin gagnslaus og ónýt, öllu þessu mikla fé á glæ kastað, og þær 1700 sálir, sem nú hafa vinnu við frystihúsin, yrðu atvinnulausar. Ég vil nú alveg snúa þessu við og er sannfærður um, að hv. þdm. eru þeim gáfum gæddir að skilja, að þessi rökfærsla er blátt áfram út í hött. Afkoma frystihúsanna getur ekki oltið á því, hvort dragnótaveiði er stunduð 2 mánuðum lengur eða skemur. Þau hafa sem betur fer annað hlutverk að rækja en að frysta flatfisk eingöngu, svo hann skiptir því sannarlega ekki öllu máli. Ég hef t. d. átt tal við forstöðumenn frystihúsanna á Sauðárkróki og Hofsósi. Þeir segja: Okkar hagsmunir eru bezt tryggðir með því, að hófs sé gætt í veiðunum og ekki sé gengið of nærri stofninum, svo að fiskur gefist nægur til frystingar, ekki aðeins 2–3 ár, heldur um alla framtíð. Og ég vil minna hv. þm. Ísaf. á það, að þeir, sem stunda lóðaveiðar á smábátum, eru margir, og það er mikið fé, sem bundið er í þeim atvinnuvegi, og margt fólk, sem á lífsafkomu sína undir því, að hann geti þrifizt. Og það ekki síður, þótt einhverjum þyki þessi atvinnuvegur of smávægilegur til þess að safna um hann ýtarlegum skýrslum. Í sambandi við þetta ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa bréf, sem Alþingi hefur borizt úr Skagafirði um þetta efni. Hv. þm. Ísaf. hafði eins konar „upplestrarfrí“ hér í d. við 2. umr., svo ég má væntanlega lesa hér það, sem útgerðarmenn og sjómenn í Skagafirði samþykktu og sendu Alþingi. Þetta bréf er þannig: „Mörg undanfarandi ár hefur dragnótaveiði á Skagafirði verið plága fyrir smáútgerð Skagfirðinga. Fram að síðasta ári voru það helzt danskir dragnótabátar, sem eyðilögðu ýsugöngurnar, sem á hverju hausti koma inn á fjörðinn, og hefur kveðið svo rammt að þessu, að skagfirzkir bátar hafa ekki haft frið með lóðir sínar nema á hraunum, þar sem ekki er hægt að veiða með dragnót. Oft hefur það og komið fyrir, að bátar hafa misst lóðir sínar af völdum dragnóta, og jafnvel hafa dragnótabátar togað í lóðhelgi og ekki svarað nema illu einu, þó að hafi verið fundið, einnig hafa umkvartanir og kærur til yfirvalda ekki náð tilætluðum árangri. Síðast liðið ár hefur alveg keyrt um þverbak hvað dragnótaveiði snertir hér á Skagafirði, og eru þá Íslendingar einir um veiðina. Má fullyrða, að síðastliðið haust gerðu dragnótabátar Skagfirðingum ómetanlegt tjón með löglegum og ólöglegum veiðum, fjöldamargir bátar voru á hverjum einasta degi að dragnótaveiðum á beztu fiskimiðum okkar og vitað er, af sögn þeirra sjálfra og sterkum líkum, að margar nætur var togað með ólöglegum veiðarfærum, þ. e. trolli, með geipiafla. En því miður komst enginn í færi til að kæra slíkt: Af þessum ástæðum, eins og oft áður, þurrkuðust beztu fiskimiðin, og var það aðeins hinu háa fiskverði að þakka, að skagfirzkir sjómenn fengu sæmilegan hausthlut að þessu sinni. Þess má og geta, að í skjóli hafnarbóta bæði á Sauðárkróki og Hofsósi hefur risið upp allmikill smábátaútvegur, þar sem hraðfrystihús eru á báðum fyrrtöldum stöðum, sem er eina atvinnutæki sjómanna hér. Það er því sýnilegt, að ef þessari rányrkju heldur áfram, er smáútvegi þessum dauði búinn og þá um leið efnahag og afkomu sjómanna. Nú eru allir Skagfirðingar, og þá sérstaklega sjómennirnir, einhuga um að berjast fyrir rétti sinum, þ. e. krefjast þess, að dragnótaveiðar á Skagafirði verði takmarkaðar meir en nú er. Við, sem undirritum meðfylgjandi áskoranir, og fjöldamargir aðrir, sem ekki hefur náðst til að skrifa nöfn sín, viljum fara fram á, að háttvirtir þingmenn Skagfirðinga geri sitt ýtrasta til þess, að á næsta Alþingi veiði sett lög, sem banni veiðar með hvers konar dragnótum innan línu, sem dregin sé frá innri enda Málmeyjar í Selnes á Skaga frá 1. ágúst ár hvert. Þó séu undanskildar ádráttarnætur, sem dregnar eru frá landi. Fleira teljum við ekki þörf að taka fram málinu viðkomandi, en væntum góðra málaloka.“ Þetta er álit skagfirzku sjómannanna. Ég get sjálfur borið um, að hér er rétt skýrt frá, því ég hef gengið úr skugga um það af eigin raun, hversu nú háttar til þar nyrðra. Ég skal hiklaust játa það, að á undanförnum árum hef ég verið vægari í dómum um dragnótaveiðina en margir í d. En þegar ég hef séð með eigin augum, hvert stefnir, þá er mér ómögulegt, vilji ég teljast heiðarlegur maður, að mæla bót því ástandi, sem nú ríkir. Hv. þm. Ísaf. segir, að þetta sé hreppapólitík og hagsmunastreita. Það er alveg rétt. Hér er um að ræða tvenns konar hagsmuni. Annars vegar eru hagsmunir þeirra héraðsbúa, sem eiga afkomu sína undir því að geta notað hin næstliggjandi fiskimið, sem hægt er að sækja á litlum fleytum og fáliðuðum. Hins vegar eru svo hagsmunir hinna stóru „heimilislausu“ aðkomubáta, sem hafa nægan vélastyrk og veiðitæki til að sigla út af kortinu, ef svo má segja, og snúa á aðrar fiskileitir. Og þá eru þeir þar framandi,, sýna enga hlífð við fiskistofninn, en „draga helzt meira en drottinn gefur“, láta sig litlu skipta, þótt upp komi stundum í drættinum veiðarfæri heimamanna. Hv. þm. Ísaf. er þýðingarlaust að neita því, að dragnótin felur í sér mikla hættu fyrir vöxt og viðgang fiskistofnsins. Þar gegnir alveg sama máli og um botnvörpuna. En hins vegar hefur löggjafinn sett skorður við því, að veitt væri með því stórvirka veiðitæki innan landhelginnar. En dragnótin fær óáreitt að taka afla og veiðivon frá fátækum sjómönnum. Ég treysti svo á réttsýni þessarar hv. d., að hún láti mál þetta ná fram að ganga.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónason) : Ég upplýsti áðan, að fyrir Austurlandi sé nú fiskveiðabann utan 6 mílna beltis frá landi, þannig að hin eiginlegu fiskimið eru nú að mestu lokuð fyrir báta, sem stunda lóðaveiðar. Ég benti einnig á, að sjómenn og útgerðarmenn, sem þær veiðar hafa stundað, væru sviptir atvinnumöguleikum sínum og ættu því ekki um annað að velja en að snúa sér að síldveiðum og dragnóta í stað lóðaveiðanna. - Það er ekki að heyra, að neinn hv. þm. hafi tekið þetta til greina. Heldur virðist þeim algerlega í léttu rúmi liggja, þótt þessi fjöldi manna sé sviptur allri atvinnuvon og afkomumöguleikum. Eftir að útlent hervald hefur lokað aðalfiskimiðum þeirra, er svo að sjá, sem Alþingi ætli nú að loka þeim miðum, sem eftir eru, og útiloka þar með einu afkomuvon þessara manna. Það er ekki hægt að líta framhjá þessu atriði, að það er undarleg og kuldaleg ráðstöfun að fara að loka fyrir þessum byggðarlögum einu miðunum, sem opin eru.

Forstjóri fiskideildar vill láta loka alveg, meðan á stríðinu stendur.

Hverjar sem till. hans eru, þá held ég fast við það, sem ég sagði, að framhjá þessu atriði hefur algerlega verið gengið í umr. En slíkt er ómögulegt og óverjandi. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um það, að afkoma frystihúsanna byggðist ekki eingöngu á frystingu flatfiskjar. En ég get upplýst það, að ef frystihúsin byggðu ekki rekstur sinn einkum á flatfiskinum, þá væru þau ekki rekin með hagnaði, og ef flatfiskurinn hefði ekki verið veiddur, býst ég við, að þau hefðu aldrei orðið til. Annar fiskur er aðeins örlítið brot af því magni, sem til þeirra berst. Nú hefur að vísu eitthvað verið reynt að hraðfrysta þorsk, en það hefur aðeins verið í smáum stíl og hann rétt fengið að fljóta með á stöku stað. - Þannig hefur þetta verið fram að þessu, og enginn hefur því getað byggt hraðfrystingu á þorskinum. Rekstur frystihúsanna hefur alltaf miðazt við flatfiskinn. Það er því næsta villandi að skýra þannig frá þessu, eins og þessi hv. þm. gerði. Það getur vel verið, að í framtíðinni verði þorskurinn stór liður í starfi húsanna, en enn þá er ekki komið svo og þess vegna ekki rétt að miða löggjöfina við það. Því hefur verið haldið fram hér, að sjómenn óskuðu þess, að þetta frv. yrði samþ. Það væri réttur þeirra, sem smæsta eiga bátana, sem hér sé verið að vernda fyrir dragnótaveiðunum. Hér hefur verið upplýst, að ekki er alls staðar farið fram á algert bann eða bann fyrir alla. - Hvers vegna fara hinir 300 eyfirzku sjómenn ekki fram á dragnótabann? Það er af því, að þeir vita, að dragnótaveiðar í landhelgi eru mikið atriði í fiskveiðum og nauðsynlegur þáttur í þeirra eigin atvinnurekstri. Deilan stendur því í sjálfu sér ekki um það að banna dragnótaveiðarnar, heldur hverjum skuli leyft að stunda þær í landhelgi. Þessum fiskimönnum er vel ljóst, hvernig frystihúsin yrðu sett, ef dragnótaveiðarnar væru bannaðar í landhelgi. Þeir vilja aðeins hagnýta sér þessi hlunnindi, en útiloka aðkomuskipin. Það má segja, að þetta sé ósköp skiljanlegt og ekki nema mannlegt, en það sýnir, að það væri alveg út í bláinn að fara að banna dragnótaveiði í landhelgi mikinn hluta ársins. Því það munu allir sjá, að með þeirri ráðstöfun væri kosti frystihúsanna svo þrengt og sjávarútvegsins í heild, að örðugt væri úr að bæta. Það er bersýnilegt, að slíkt bann á ekkert fylgi meðal sjómanna, heldur vilja allir sitja að dragnótaveiðunum einir á sínum fiskimiðum. Ég hef því ekki sannfærzt af þessum rökum. En það eru núna alveg sérstakar ástæður fyrir hendi við Austurland, og mér er ómögulegt að sjá, hvernig þm. geta lokað augunum fyrir þessu atriði. Mig minnir, að hv. 1. þm. Skagf. segði, að ekki ætti að muna miklu, þótt dragnótaveiðitíminn yrði styttur um 2 mánuði, - eftir frv. eru þeir nú raunar 3. En ef þetta er athugað nánar, þá er það hvorki meira né minna en helmingur þess tíma, sem dragnótaveiðar eru stundaðar yfirleitt. Því það er þessi tími, sem flotinn stundar dragnótaveiðar, að loknum síldveiðum. Og sennilega sá tíminn, sem mest flatfiskmagnið veiðist og berst að frystihúsunum.



Herra forseti! Hv. þm. Ísaf. er allajafna vanur að tala af miklu yfirlæti og gorgeir, en sérstaklega tekst honum vel upp, ef málin lykta eitthvað af sjávarseltu, því hann vill endilega láta líta svo út sem hann sé alveg sérstakt „autoritet“ á öllum sviðum, er eitthvað snerta útgerð. Maður skyldi því ætla, að þessi hv. þm. læsi þau skjöl, sem Alþingi berast og varða þessi mál sérstaklega. Það mætti ætla, að hans mikli áhugi kæmi fram í því að kynna sér málin sem bezt, en svo er ekki. Annars var hv. þm. að bera mér á brýn falsanir á skjölum. Því mun ég ekki svara. Þess gerist ekki þörf. En hins vegar held ég, að hugmyndir þessa hv. þm. um fals og falsanir séu sljóar, og ferst honum illa að bera öðrum slíkt á brýn. Ég skal leyfa mér að skýra frá því, að í skjali hinna 300 útvegsmanna við Eyjafjörð var farið fram á, að dragnótaveiðar yrðu bannaðar bátum yfir 5 tonn allt árið. Og hv. meðflm. mínir að frv. vildu láta bannið ganga jafnt yfir allar fleytur, stórar og smáar. En ákvæði frv. eins og það er eru miðuð, að því er tilslökunina snertir, við Akureyri. Þar eru smáútvegsmenn nokkuð kvíðandi vegna þeirrar óvissu, sem ríkir um síldveiðarnar. Þeir geta, eins og sakir standa, ekki treyst því, að þeir fái skiprúm á síldarskipum, né heldur, að síldarverksmiðjurnar verði starfræktar við Eyjafjörð. Ég býst nú við, að þessi hv. þm., sem þykist hafa vit á öllu, geti nú athugað þessi rök og metið þau eftir því, sem hann er maður til. Fyrir hvers hagsmunum hefur þessi hv. þm. þótzt vera að berjast hér á þingi? Fyrir hagsmunum smælingjanna og smáútvegsins. En það eru aðeins eigendur þeirra stærri dragnótabáta, sem hafa efni á að eignast þessi veiðarfæri og láta stunda þessar veiðar, og það eru þeir, sem þessi hv. þm. er að halda hlífiskildi yfir á kostnað smælingjanna. Hv. þm. sagði, að hann hefði ekki látið eitt hnjóðsyrði falla í garð sveitanna. Ég get sagt þessum hv. þm., hvað hann sagði. Hann var að tala um fáránlega fulltrúa sveitakjördæmanna. Í gær var hann að tala um, að kommúnistar hefðu verið að hlaupa frá sínum orðum. Fyrst hann finnur þannig ástæðu til að vanda um við aðra, tekur hann það vonandi ekki illa upp, þó að aðrir vandi um við hann fyrir það sama. Það sýnir hug þessa hv. þm. til sveitanna, þegar hann var að tala um, að þetta frv. mundi vera flutt til þess að afla vinnufólks í sveitunum. Það fannst honum fjarlægara en allt annað. Þetta getur verið sjónarmið út af fyrir sig, en svo var fyrirlitningin á sveitunum mikil hjá honum, að honum fannst, að það hefði ekki getað réttlætt þetta frv. á neinn hátt, ef svo hefði verið, að þetta hefði verið tilgangur frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en hver veit nema ég fái tækifæri til að rísa upp aftur. Það er áskorun mín til hv. þm., að þeir láti ekki flekast af þessum hv. þm., þó að hann telji sig vera eitthvert „aptoritet“ í sjávarútvegsmálum á Alþingi.



Þær ræður, sem fram hafa komið um þetta mál, lýsa vel þeim árekstrum, sem hljóta að koma í ósamvirku þjóðfélagi og þeirri hagsmunatogstreitu, sem er á milli ákveðinna útgerðarmanna. Það eru aðallega útgerðarmenn í Eyjafirði og Skagafirði, sem óska eftir að fá að sitja að veiðinni sjálfir, en útiloka aðra og eru svo með slagorð um, að nauðsynlegt sé að vernda fiskistofninn, til þess að láta allt líta betur út. Hv. flm. þessa frv. virðast ekki muna eftir, að það eru líka til aðrir útgerðarmenn, sem líka þurfa að veiða fisk á þessum tíma, t. d. við suðurströndina, allt frá Hornafirði til Reykjaess. Þar er hvergi hægt að stunda þessa veiði með þeirri skaðlegu dragnót. Ég get ekki fylgt þessu frv., af því að mér finnst það vera flutt frá svo þröngu hagsmunasjónarmiði nokkurra útgerðarmanna við Norðurland, og þó að hv. flm. haldi fram, að þar sé aðeins um smáútgerð að ræða, þá sér maður það ekki af þessum undirskriftum og þarf ekki að taka það trúanlegt. Ég álít, að málið þyrfti að athugast betur með hagsmuni útgerðarinnar í heild fyrir augum, en af þessum umr. sést, að hér er aðeins að ræða um hagsmunatogstreitu milli útgerðarmanna víðsvegar um land, en alls ekki að vernda fiskistofninn, eins og þeir láta heita í grg.. frv. Þess vegna get ég ekki verið með að samþ. frv. eins og það liggur fyrir.



Ég tel mig ekki hafa grætt mikið á því að hlusta á þessar umr. Þær hafa verið nokkuð harðar og svo virðist, sem á hafi rekizt hagsmunir einstakra héraða, en ég vil engri óbilgirni veita stuðning minn. Ég tók eftir því, að einn hv. flm. þessa frv. sagði, að það væri ekki eingöngu vilji sjómanna norðanlands, að þetta mál gengi fram, heldur væri það vilji sjómanna alls staðar um land að fá dragnótaveiðil. breytt á þennan hátt. Ég fullyrði, að að svo miklu leyti sem mér er kunnugt á Vestfjörðum, þá er þetta alls ekki rétt. Vestfirðingar hafa áreiðanlega ekki viljað láta banna dragnótaveiðar frá 1. sept. til 31. des. Hins vegar hef ég lagt fram á þingi áður erindi frá útgerðarmönnum á Patreksfirði, þar sem þeir fara þess á leit, að í staðinn fyrir 1., júní komi 1. júlí, m. ö. o. að júní verði friðaður. Þetta er í samræmi við óskir útgerðarmanna þar vestra, en eins og kunnugt er, hafa þar verið byggð hraðfrystihús, sem mikið fé hefur verið lagt í. Þau hafa verið ein aðalstoð útgerðarinnar þar, og undir þeim hefur fjöldi manna átt atvinnu sína, bæði sjómenn og landmenn. Ég vil láta þetta koma fram, til þess að menn skyldu ekki halda, að þær yfirlýsingar, sem fram hafa komið frá formælendum þessa frv., að það væri ósk allra útgerðarmanna og sjómanna víðsvegar um land, að frv. yrði samþ., væru að öllu leyti réttar. Ég vil fullyrða, að þær óskir, sem fram hafa komið um að skerða haustveiðitímann, eru í ósamræmi við óskir manna á Vestfjörðum, og ég býst við, að sama megi segja um Austfirði. Ég skal ekki segja um afstöðu manna til þess almennt að lengja friðunartímann til 1. júlí. Ég ætla nú að leggja fram skrifl. brtt., en ef hún verður felld, þá mun ég greiða atkv. á móti þessu frv., því að ef það væri samþ. óbreytt, þá tel ég, að sé gengið óforsvaranlega á hagsmuni sjómanna og útgerðarmanna almennt vegna einkahagsmuna fárra manna úr einstökum héruðum.

Forseti (GSv) : Mér hefur verið afhent skrifl. brtt. frá hv. þm. Barð., svo hljóðandi: „Við 1. gr. Í stað orðanna „frá 1. janúar til 1. júní og frá 1. sept. til 31. desember“ komi: frá 1. janúar til 1. júlí og frá 1. til 31. desember.“ Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifl. Þarf því tvenns konar afbrigði til Þess að hún megi komast hér að.

Frsm. 2. minni hl. (Finnur Jónsson) : Það hefur nú brugðið svo undarlega við, að hv. flm. þessa frv., sem þögðu mikið til við 1. og 2. umr. þessa máls, hafa nú hafið mikið málskraf við 3. umr. málsins út af aths. frá mér, sem gaf ekki tilefni til sérstakra ræðuhalda, þar sem ég upplýsti, að aðeins 3 af 37 frystihúsaeigendum hefðu lagt með frv. Annað tilefni gaf ég ekki til þeirra ræðuhalda, sem fram hafa farið hér í deildinni. Ég vil út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, að ekki hefði græðzt mikið á þessum umr., ekki láta hjá líða að benda á, að það hefur þó eitt græðzt á umr., en það er í sambandi við upplestur hv. 3. landsk. á áskorun frá Eyjafirði. Það hefur upplýstst, en ekki af honum sjálfum, Því að hann hélt því vandlega leyndu, að ástæður hv. flm. fyrir þessu frv. eru tvær. Sumir hv. flm. fluttu frv. af því, að þeir vildu hafa þessi svæði handa dragnótabátum vissra manna, en aðrir vildu alveg banna viss svæði fyrir dragnótaveiðar, eins og báðir hv. þm. Skagf. Hv. l. þm. Skagf. segir, að flestir aflamenn sýni meiri hlífð við sín eigin veiðisvið. Ég þekki aflamenn meira að því, að þeir vilja fá að nota veiðarfæri sín á þá leið, sem þeir eru vanir um margra ára skeið. Einmitt áskorunin frá Eyjafirði sýnir þetta. Menn vilja fá að nota sín veiðarfæri og vilja fá að hafa sín fiskimið fyrir sjálfa sig. Þeir biðja ekki um, að Eyjafjörður verði friðaður fyrir dragnót, heldur að þeir fái að stunda þar dragnótaveiðar án samkeppni við aðra. Hv. 3. landsk. láði mér, að ég skyldi ekki lesa skjöl, sem kæmu í þingið viðvíkjandi sjávarútvegsmálum. Ég hef ekki talið skyldu mína að lesa öll skjöl, sem þinginu berast. Ég veit, að það er ákaflega létt að safna undirskriftum hjá mönnum með þessu máli, en ég er þess viss, að hefði verið farið að safna undirskriftum á móti þessu frv., þá hefði verið mjög auðvelt að safna miklu fleiri á móti því en með. Það hefur alltaf verið svo með dragnótina, að þeir, sem hafa ekki verið búnir að afla sér hennar, hafa verið á móti henni. Skagfirðingar hafa aldrei lært að nota dragnót, og þeir eru á móti henni. Eyfirðingar hafa aftur á móti notað hana með góðum hagnaði, og þeir geta ekki heldur hugsað sér að banna hana þar. Þeir eru búnir að sjá, hvaða gagn má af henni hafa. Það er ákaflega algengt um fiskimenn, að þeir séu íhaldssamir og trúi ekki fyrr en þeir taki á. Reynslan hefur líka verið sú við Faxaflóa, að í heilum verstöðvum, eins og í Keflavík, voru áður allir á móti dragnót. Svo fengu 1 eða 2 menn sér hana, og þegar þeir þekktu þetta veiðarfæri og höfðu kynnt sér fiskimiðin, sem hægt var að nota það á, þá vildu þeir ekki hætta við hana meir, og nú er svo komið, að í Keflavík, þar sem allir voru á móti dragnót fyrir 4 árum, þar nota nú allir dragnót. Sama mundi verða á Skagafirði, ef trillubátaeigendur þar fengju sér dragnót, eins og trillubátaeigendur við Eyjafjörð hafa gert. Hv. 3. landsk. sagði, að ég væri að vinna á móti smælingjunum, fyrst ég væri á móti þessu frv. Ég veit ekki betur en að dragnótaveiðin hér á landi sé stunduð eingöngu af smærri útgerðinni, af trillubátaeigendum og smærri mótor; bátaeigendum. Ég hef ekki talið rétt að láta báta þeirrar útgerðar, sem ég veiti forstöðu, fara á dragnótaveiðar. Ég tel, að skipin séu til þess of dýr, þó að þau séu ekki nema 40 smálestir. Ég veit, að trillubátar og mótorbátar upp í 20 smálestir stunda dragnótaveiðar með ákaflega góðum hagnaði. Ég hef hingað til ekki orðið var við, að skip af þessari stærð væru kölluð stórútgerð eða hásetar á þeim skipum væru kallaðir stórlaxar. Annars getur hv. 3. landsk. leiðrétt það, ef það er ekki rétt. Ég talaði um fáránlegar tillögur frá fulltrúum sveitakjördæmanna, en ég talaði ekki um, að sveitamenn, sem hefðu sent þessa fulltrúa á þing, væru neitt fáránlegir. Hv. 3. landsk. fer því þarna með rangt mál. Ég held, að þótt hann sé fastur í sessi nú um einhvern vissan tíma, þá geti hann varla sagt, að hann sé sama og Eyjafjörður. Þá var annað, sem hann hafði ekki heldur rétt eftir mér. Hann sagði, að ég hefði sagt, að þetta frv. væri flutt til að afla verkafólks í sveitum. Þetta sagði ég aldrei. Ég sagði, að það væri líkast því, að þetta frv. miðaði að því að gera fólk atvinnulaust að hausti til, og þá gæti það ekki verið flutt til þess að afla verkafólks í sveitum, svo að þessi hv. þm. hefur viljandi eða óviljandi snúið við því, sem ég sagði um tilgang þessa frv. En af því að ég gat ekki séð, að þetta gæti létt undir með sveitunum, en aðeins spillt fyrir sjávarútvegsmönnum, þá skildi ég ekki, hvernig þessir hv. þm. gætu flutt það. Og ég get nú ítrekað það, að ég er alveg sannfærður um, að ef þessir hv. þm. hefðu kynnt sér þetta mál nógu rækilega, áður en þeir fluttu það á þingi, frá öllum hliðum eins vel og ég hef gert og hæstv. viðskmrh. hefur gert, þá hefðu þeir aldrei ætlað sér þá dul að fá það samþ. hér á þingi, eftir að Alþingi hefur gert allt, sem það hefur gert, til að fá menn til að kaupa veiðarfæri, leggja fé í frystihús og stunda þessar veiðar sem stóran lið í atvinnu manna á þessum tíma.