Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í ríkisfjármálum ber vott um ranga forgangsröðun, ef ekki brenglað siðferðismat. Hverjir eru líklegastir til að hafa það af í kreppunni sem fram undan er? Það er hátekjufólkið. Er hér að finna hátekjuskatt? Nei. Hverjir eru líklegastir til að eiga erfiðast uppdráttar? Það eru skuldugir húsnæðiskaupendur, ráðist er á þá vegna þess að vaxtabætur eru skertar að raungildi. Barnafólkið mun koma til með að eiga erfitt og ráðist er á það, barnabætur eru skertar að raungildi. Ráðist er á aldraða og öryrkja og bætur þeirra skertar að raungildi, að þremur fjórðu. Þeir sem eru inni í almannatryggingakerfinu koma til með að sæta skerðingum. Bændur koma til með að eiga erfitt uppdráttar, aðföng öll verða dýrari. Ráðist er á þá. Stefna ríkisstjórnarinnar birtist í hnotskurn í því frumvarpi sem við göngum til atkvæða um.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um ráðstafanir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum sem bera vott um mjög sorglega forgangsröðun. Hverjir eru það sem þurfa að greiða fyrir hagstjórnarmistök síðustu mánaða? Það eru aldraðir, 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi sýnir ríkisstjórnin rétta forgangsröðun. Aðgerðirnar miðast við að tryggja sem best hag þeirra sem lakast standa. Úrræðaleysi stjórnarandstöðunnar er átakanlegt í þessari umræðu. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ekki boðið upp á annað en taumlausan ríkissjóðshalla sem að óbreyttu mun kalla yfir þjóðina  
             Virðulegi forseti.  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að leyfa þeim sem eru í ræðustól hverju sinni að tala.

Hæstv. forseti. Í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar eru valdar álögur á nokkra hópa í þjóðfélaginu, bændur, eldri borgara og barnafólk. Forgangsröðunin er furðuleg, vægast sagt. Ég lýsi andstöðu við frumvarpið.

Hæstv. forseti. Hér fer hæstv. ríkisstjórn einhliða inn í búvörusamninga en samkvæmt lögfræðiáliti sem fulltrúar í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hafa undir höndum getur ríkisvaldið ekki gert það án þess að samkomulag sé um það við mótaðilann, sem eru Bændasamtökin. Þetta er mjög gróf aðgerð gegn bændastéttinni og alvarleg á þeim tímum sem við lifum nú þegar bændur eru mjög illa staddir fjárhagslega, ekki síst vegna gríðarlegs fjármagnskostnaðar sem þeir þurfa að bera eins og aðrir í þessu þjóðfélagi. Þannig að við framsóknarmenn munum greiða atkvæði gegn þessari grein.

Herra forseti. Hér brýtur ríkisstjórnin samning við bændur um þann kjarasamning, framleiðslusamning, sem gerður var milli þessara aðila og staðfestur af þeim. Þarna á að krækja í 800 millj. af bændum. Hafa skal í huga að samtímis óskar ríkisstjórnin eftir fjármagni til að greiða kostnað við að yfirtaka matvælalöggjöf Evrópusambandsins, á annað hundrað millj. kr. hafa farið í það verkefni ef þetta ár verður tekið með. Þar er forgangsröðunin. Innleiðing matvælalöggjafar sem mun reynast bændum og matvælaiðnaði mjög hættuleg og stefna fæðuöryggi þjóðarinnar í hættu. Þetta er forgangsröðin, ESB gegn bændum. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Í þessum kafla hefjast árásir ríkisstjórnarinnar á aldraða og öryrkja. Í fyrsta skipti er lögum, sem voru sett þeim til varnar árið 1998, vikið brott. Í fyrsta skipti sem reynir á þessi lög er þeim vikið brott og það gerir Sjálfstæðisflokkurinn, við þekkjum hann af verkum hans frá stjórnarsetu síðan 1991, en nú erum við fyrir alvöru að kynnast Samfylkingunni, sem mun heita líka, að ég hygg, Jafnaðarmannaflokkur Íslands. Það þarf að fletta því upp hvort þetta er svo en sé það rétt, þá legg ég til að þetta verði tilefni til þess að Samfylkingin breyti nafni sínu og heiti hér eftir bara Samfylking og taki sér aldrei í munn orðið jöfnuður.

Er þetta atkvæðaskýring?

Ég greiði atkvæði gegn þessu. 

Forseti tekur eftir því að fólk kemur afskaplega hresst og vel vakandi til dagsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið af hv. þm. Ögmundi Jónassyni, því hér halda árásir á eldri borgara og öryrkja áfram. Sennilega er rétt sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði áðan að hér er um rétta forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að ræða og þá vitum við það. Samfylkingin er hlaupin frá öllum kosningaloforðum sínum. Í umræðunni tekur hún nánast engan þátt og einn þingmaður mætti við umræðuna um þessa lagasetningu í gær, hv. varaformaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur, með vítissóda og ræstiduft að vopni og líklega klósettbursta -  
            

Herra forseti. Hér verða vatnaskil í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Ríkisstjórnin stefnir að því að selja inn á sjúkrahúsin á næsta ári og hyggst þyngja byrðar sjúklinga enn og þá sérstaklega þeirra sem eru svo hundveikir að þeir verða að vera rúmliggjandi inni á spítölunum. Þetta segir hinn svokallaði jafnaðarmannaflokkur Íslands að sé rétt forgangsröðun og þá vita menn það. Nú þegar greiða sjúklingar beint úr buddunni um 18% af kostnaði við heilbrigðisþjónustuna, um 20 milljarða kr. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu sem hér liggur fyrir á nú enn að bæta í það um 1.100 millj. kr. og með þessu ákvæði á að taka upp nýjan sjúklingaskatt upp á 360 millj. kr. og eins og ég segi þá verða þau vatnaskil að sjúklingar þurfa að borga fyrir að liggja á spítölum. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég held að í þessu máli geti Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn hlakkað yfir því að standa við kosningaloforð sín þess efnis að einkavæða eigi sem flest í heilbrigðiskerfinu. Með þessu skrefi er fólk vanið við að það eigi að borga fyrir allt innan heilbrigðiskerfisins, alveg sama hvað það er. Talað er um 110 millj. sem koma hugsanlega inn með þessu nýja innlagnargjaldi og önnur gjöld sem eru rukkuð inni í kerfinu verða síðan hækkuð til að ná því sem vantar upp á þessar áætluðu 360 millj. Starfsmenn Landspítalans hafa m.a. bent á að hægt væri að ná þessum 110 millj. hreinlega með því að fara í framkvæmdir og sameina bráðamóttökurnar og geta þar með bæði fjölgað störfum og náð mikilli hagræðingu í rekstri spítalans, þannig að ekki þyrfti að leggja þessar auknu álögur á sjúklingana sjálfa. Því segi ég nei.

Herra forseti. Eins og allir vita er Ísland að ganga inn í mjög djúpa kreppu. Við neyðumst til að skera víða niður og m.a. í velferðarkerfinu. Við förum ekki í neinn feluleik með það. En það er rangt að gefa í skyn að hér sé verið að brjóta eitthvert blað, það séu einhver vatnaskil. Íslendingar vita að margs konar gjöld eru í heilbrigðiskerfi okkar. 

Í hvaða flokki er þingmaður?

Virðulegi forseti. Allir Íslendingar vita að við horfum nú fram á erfiða tíma. Það er einlægur ásetningur ríkisstjórnarinnar, og það er slæmt að heyra að einhverjir vilji afbaka það, og kemur fram í þessum frumvörpum að vernda velferðarþjónustuna.  
            

Virðulegi forseti. Við tökum fyrir 2. umr. fjáraukalaga og ég vil gera grein fyrir nokkrum málum sem verða skoðuð milli 2. og 3. umr. m.a. mál sem lúta að 2,3 milljarða kr. hlutafé við stofnun nýju bankanna, eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði grein fyrir á fundi með fjárlaganefnd 12. nóvember. Einnig er verið að skoða ýmsar 5. og 6. gr. heimildir, svo og uppsafnaðan rekstrarvanda öldrunar- og hjúkrunarheimila og annarra stofnana, svo sem Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. En það mun koma til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. Að öðru leyti var samstaða um þessar 10 breytingartillögur sem komu fram í nefndinni.

Herra forseti. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2008 er að koma til 2. umr. Það kemur óbreytt frá 1. umr. þannig að segja má að að því leyti til hafi það ekki versnað.  
            

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp til fjáraukalaga kom mjög seint fram og talið var að það stafaði af falli bankanna en hins vegar er ekkert í frumvarpinu sem tengist því máli þannig að frumvarpið hefði getað komið fram mun fyrr. Við gerum ráð fyrir að fá tillögur fyrir 3. umr. eins og hér kom fram hjá formanni nefndarinnar. Ég vek athygli á því að mikill uppsafnaður rekstrarhalli er hjá heilbrigðisstofnunum og öldrunarstofnunum. Verið er að taka á því að hluta til hjá heilbrigðisstofnunum en ekki öldrunarstofnunum. Þessar stofnanir munu því hefja næsta rekstrarár með halla, auk niðurskurðar í fjárlögum ef ekkert verður að gert en við þurfum auðvitað að skoða þetta á milli umræðna. Nokkrar breytingartillögur liggja fyrir frá fjárlaganefnd sem samstaða er um. Við framsóknarmenn munum styðja þær en að öðru leyti sitja hjá við a.m.k. flestar þær tillögur sem liggja fyrir í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. og afgreiðslu fjáraukalaga er ljóst að ýmsar upplýsingar vantar, eins og kom fram í máli hv. þm. Gunnars Svavarssonar, formanns fjárlaganefndar. Líka kom mjög skýrt fram í nefndaráliti minni hlutans að við teldum að margar veigamiklar upplýsingar og lagfæringar vantaði inn í fjáraukann m.a. að því er varðaði öldrunarstofnanir, heilbrigðisstofnanir og Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Við væntum þess auðvitað að þær tillögur berist og að við fáum tækifæri til að fjalla um þær en það verður að segjast alveg eins og er að ekki hefur verið gefinn mikill tími til að fara í gegnum breytingartillögur og lagfæringar á þessum frumvörpum. Þær fáu tillögur sem hér eru til lagðar til lagfæringar, 10 að tölu, er samkomulag um og við munum styðja þær.

Herra forseti. Í fjáraukalagafrumvarpinu er gert ráð fyrir sérstakri 125 millj. kr. greiðslu bóta til þeirra sem sættu misgjörðum á vistheimilum fyrir börn á sínum tíma og eru þær greiðslur hugsaðar í samræmi við skýrslu nefndar sem starfað hefur á mínum vegum um það mál. Ég vil greina frá því að, eins og þingheimi er kunnugt um, því miður hefur ekki unnist tími til að leggja fram frumvarp til bótagreiðslna á yfirstandandi þingi. Stefnt er að því að leggja slíkt frumvarp fram á vorþinginu og þá verður fyrirkomulag bótagreiðslnanna nánar útfært og ákveðið. Fjárveitingin sem hér er til afgreiðslu í frumvarpi til fjáraukalaga verður geymd til næsta árs og verður þá til ráðstöfunar í þessu skyni en að auki er gert ráð fyrir því að í fjárlögum fyrir árið 2009 verði sérstakt heimildarákvæði til frekari greiðslna ef væntanleg lög um þetta efni munu kveða á um slíkt.

Virðulegur forseti. Hér veitum við heimild til þess að greiða fyrir rannsókn á aðdraganda á orsökum falls bankanna á Íslandi á þessu ári. Við setjum 30 millj. í það og ég vil taka fram að mjög mikilvægt er að rannsóknin fari vel af stað og vandað sé til hennar og það mun kosta, þannig að það er með mikilli ánægju sem við greiðum atkvæði, alla vega sú er hér stendur, um þetta og ég tel að þetta gæti orðið dýrara. Það þarf að ráða sérfræðinga til aðstoðar, jafnvel erlenda, og mjög mikilvægt að engu verði til sparað þannig að sú er hér stendur mun ekki gagnrýna þótt upphæðin yrði jafnvel hærri. Það þarf að rannsaka og rannsaka vel og það mun kosta og sú er hér stendur mun styðja það alveg út í gegn.

Herra forseti. Þarna er verið að veita 7 millj. kr. til að lagfæra ós Skjálfandafljóts sem ég í sjálfu sér styð en legg áherslu á að þar sé unnið mjög vandlega og í nánu samráði bæði við alla landeigendur sem þar eiga hagsmuna að gæta og alla þá sem tengjast umhverfismálum, umhverfisaðilum og skipulagsmálum, og unnið sé af mikilli vandvirkni og í samkomulagi. Þetta er viðkvæmt 

Herra forseti. Eins og fram kemur í minnihlutaáliti þeirrar sem hér stendur frá hv. iðnaðarnefnd þá tel ég að málið sé ekki fullunnið og að þrýstingur sá sem iðnaðarráðuneytið hefur lagt á afgreiðslu þess fyrir jólahlé sé ekki í samræmi við þær kröfur sem gera verður til vandaðrar vinnu í nefndum þingsins. Minni hlutinn hyggst freista þess að fá málinu frestað þannig að hægt sé að vinna það betur og ná fram tilteknum breytingum á því milli umræðna, sem hér var gert grein fyrir í gærkvöldi eða gærnótt, þannig að hægt verði að ganga frá málinu svo þingið hafi af því fullan sóma. Við vinstri græn munum því sitja hjá við einstakar greinar frumvarpsins, sem og þær 15 breytingartillögur sem hv. meiri hluti nefndarinnar flutti og óska eftir því að málið gangi til nefndar aftur á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir svohljóðandi tillögu til þingsályktunar: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. desember 2008 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 20. janúar 2009. Tillaga þessi skýrir sig sjálf.

Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum þetta frumvarp en höfum haft á því ákveðna fyrirvara sem fram hafa komið í umræðum um málið. Við stóðum að tillögum sem snúa að kjarajöfnun, að aðeins yrði hreyft við kjörum þeirra sem hæst hafa launin. Önnur laun yrðu ekki hreyfð. Tillaga okkar gekk út á að kjaraskerðing yrði ekki á laun undir 450 þús. kr. - verðbólgan mun sjá um það, því miður - einvörðungu hinna sem eru með há laun. Þess vegna var það réttmætt sem t.d. kom fram í málflutningi hv. þm. Karls V. Matthíassonar um að álitamál væri hvort réttmætt væri að skerða kjör hópa, stétta, sem heyra undir kjararáð. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og lögum um gjald á áfengi og tóbaki, nr. 96/1995, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd en það er að finna á þskj. 423. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Maríönnu Jónasdóttur og Ögmund Hrafn Magnússon. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á tollalögum, lögum um virðisaukaskatt og lögum um gjald af áfengi og tóbaki að teknu tilliti til athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA), umboðsmanni Alþingis og Ríkisendurskoðun. Lagt er til að ákvæði um afmörkun heimilda til innflutnings á varningi, þar með talið áfengi og tóbaki, verði færð í lög. Í öðru lagi er lagt til að heimild til tímabundins innflutnings bifreiða skv. a-lið 4. tölul. 1. mgr. 7. gr. tollalaga nái jafnframt til nýrra og óskráðra bifreiða sem fluttar eru inn frá öðru EES-ríki. Lagt er til að fyrirtækjum, sem eru staðsett í sömu ríkjum, verði heimilt að flytja tímabundið inn bifreiðar fyrir starfsfólk sitt hér á landi, óháð búsetu þess, vegna sérstakra verkefna. Í þriðja lagi er lagt til að ferðamenn og farmenn skuli ótilkvaddir gera grein fyrir hærri fjárhæðum en nemur 10.000 evrum í stað 15.000 evra í núgildandi lögum. Einnig er lagt til að tekinn verði af vafi um að skyldan taki jafnframt til handhafabréfa, þar með talið ferðatékka. Í fjórða lagi er lagt til að kveðið verði á um það í lögum að farmenn geri skriflega grein fyrir öllum þeim varningi sem þeir hafa meðferðis til landsins. Loks er lagt til að heimilt verði að fresta gjalddaga á greiðslufresti í tolli vegna virðisaukaskatts fram að uppgjöri almennra virðisaukaskattsskila þegar aðilinn sem um ræðir er að jafnaði með hærri innskatt en útskatt. Nefndin gerir athugasemd við orðalag í lokamálslið b-liðar 1. gr. frumvarpsins en þar er rætt um börn yngri en 12 ára. Nefndin bendir á að lög gangi almennt út frá því að einstaklingur sé barn fram til 18 ára aldurs. Skilningur nefndarinnar er því sá að með umræddu orðalagi sé átt við þau börn sem eru undir 12 ára aldri. Loks leggur nefndin til þá breytingu að tiltekið orðalag í lokamálslið a-liðar 2. gr. verði fellt brott en nefndin telur það óþarft. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem er að finna á viðkomandi þingskjali. Hv. þm. Gunnar Svavarsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir, Árni Þór Sigurðsson og Ólöf Nordal.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., og lögum nr. 97/1987, um vörugjald, frá hv. efnahags- og skattanefnd, en nefndarálitið er að finna á þskj. 414. Nefndin hefur fjallað um málið. Með frumvarpinu er lagt til að heimilað verði að framlengja tímabundið undanþágur frá vörugjöldum og virðisaukaskatti sem gilda um tiltekin vistvæn ökutæki. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Birkir J. Jónsson gera fyrirvara við álit þetta. Hv. þingmenn Gunnar Svavarsson, Lúðvík Bergvinsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Bjarni Benediktsson, Birkir J. Jónsson, með fyrirvara, og Jón Gunnarsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem er að finna á þskj. 421 við frumvarp til laga á þskj. 364, við breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt o.fl. Ég gerði grein fyrir þessum breytingartillögum við 1. umr. en þær ganga út á það, frú forseti, að endurgreiðsla á tveimur þriðju hlutum virðisaukaskatts til kaupa á bílum sem geta flutt 18 manns eða fleiri taki ekki aðeins til hópferðabíla heldur einnig til almenningsvagna, þ.e. strætisvagna. Á þingskjalinu segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Við 1. gr. bætist nýr stafliður, a-liður, svohljóðandi: 3. málsl. í ákvæði til bráðabirgða X í lögunum fellur brott.“ Í lagatextanum stendur að ákvæðið taki ekki til almenningsvagna, þ.e. heimildin til að endurgreiða tvo þriðju hluta virðisaukaskatts af nýkeyptum hópferðabílum gildir ekki ef þeir verða notaðir sem almenningsvagnar. Þetta er fráleitt, í fyrsta lagi vegna þess að það stenst ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Enginn munur er á hvort um er að ræða hópferðabifreið eða strætisvagn og benda má á að sum fyrirtæki eru með hvort tveggja í sinni eigu og þjónustu, t.d. Strætó bs. sem er með almenningssamgöngur upp á Akranes og notar til þess hópferðabíla að einhverju leyti. En um leið og þeir verða almenningsvagnar og sinna almenningssamgöngum fæst ekki endurgreiddur af þeim þessi hluti virðisaukaskatts sem hópferðabifreiðum er tryggður. Í öðru lagi leggjum við til að hér bætist við nýr kafli um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald, með síðari breytingum í þessari grein, sem hljóði svo að í stað orðanna „skuli endurgreidd 80% olíugjalds“ í 1. mgr. 6. gr. laganna komi: skal endurgreitt að fullu olíugjald. Þetta fjallar um, frú forseti, að þegar olíugjaldið var tekið upp átti það ekki að vera meira íþyngjandi gagnvart almenningssamgöngum en gjaldtakan hafði verið áður. Reynslan hefur sýnt að 80% endurgreiðslan gerir að verkum að fyrir strætisvagna í almenningssamgöngum er nú greitt meira heldur en fyrir upptöku olíugjaldsins og því er þetta lagt til. Ég vek athygli á því að hér eru þessi mál flutt sem breytingartillögur við árlegt framlengingarfrumvarp þeirra ákvæða sem er að finna í frumvarpi til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt o.fl. Áður hefur málið verið flutt sérstaklega á tveimur ef ekki þremur þingum. Markmiðið er auðvitað, frú forseti, að styðja við almenningssamgöngur í landinu og það er aldrei brýnna en einmitt nú að stjórnvöld geri það. Vegna hvers? Vegna þess að ekki er aðeins um loftgæðin að tefla og ábyrgð okkar í loftslagsmálum heimsins, en við mengum nú hlutfallslega meira en nokkrir aðrir Evrópubúar og er það sorgleg staðreynd. Mengunin er aðallega frá umferð. Umhverfismengun frá umferð er mesta umhverfisvandamálið á höfuðborgarsvæðinu. Mjög mikill ávinningur er að því að efla almenningssamgöngur og draga úr notkun einkabíla. Í öðru lagi, frú forseti. Á þeim tímum sem við lifum núna, tímum gjaldeyrissparnaðar, gjaldeyrishafta, á tímum þar sem þjóðinni veitir ekki af að nýta hverja einustu krónu sem hún kann að afla í erlendum gjaldeyri til að greiða niður skuldir og greiða fyrir lífsnauðsynlega hluti sem við viljum fá inn í landið þá er hér um gríðarlega mikinn sparnað að ræða í innkeyptri olíu og bensíni. Það segir sig sjálft að ef eitthvert vit væri í aðhaldsaðgerðum og horft væri fram á veginn hjá ríkisstjórninni væri þetta ein af áherslunum sem mundi fljótt skila árangri að styðja við almenningssamgöngur þannig að fólk geti lagt einkabílunum og sparað bæði þjóðarbúinu og einstaklingum mikil fjárútlát í bensínkaupum. Því er það, frú forseti, að ef, þrátt fyrir harðæri og hallæri, einhverjum skyldi detta í hug að standa við fyrirhuguð kaup á almenningsvögnum til landsins á næsta ári væri eðlilegt að mínu viti að sömu reglur giltu og um aðra hópbíla til fólksflutninga og það fyrirtæki fengi endurgreidda tvo þriðju af virðisaukaskattinum. Frú forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir breytingartillögunni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um heimild til fjárhagslegrar fyrirgreiðslu úr ríkissjóði í tengslum við málshöfðun fyrir erlendum dómstólum vegna íþyngjandi stjórnvaldsákvarðana erlendra stjórnvalda á tímabilinu 1. október til 1. desember 2008. Nefndin hefur fjallað um málið á fundum sínum. Nefndin telur að það geti varðað miklum almannahagsmunum að úr því verði skorið með málsókn á hendur breskum yfirvöldum hvort aðgerðir breskra stjórnvalda gegn íslenskum lögaðilum á tímabilinu 1. október til 1. desember 2008 hafi brotið gegn lögum. Fyrir liggur að frestur til málsóknar rennur út í byrjun næsta árs. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt. Ellert B. Schram var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálit þetta rita, auk þess sem hér stendur, Ágúst Ólafur Ágústsson, Atli Gíslason, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir, Ólöf Nordal, Karl V. Matthíasson og Jón Magnússon.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar vegna frumvarps til laga um breyting á lögum um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Nefndin hefur fjallað um málið á fundum sínum og fengið til sín gesti. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á eftirlaunakjörum alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara í því skyni að koma á meira samræmi í lífeyrismálum ráðamanna og almennings. Í fyrsta lagi er lagt til að aldurslágmark alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara til töku eftirlauna verði hækkað úr 55 árum í 60 ár. Í öðru lagi er lagt til að réttindaávinnsla þeirra verði 2,375% fyrir hvert ár í embætti í stað 3% ávinnslu hjá alþingismönnum og 6% hjá ráðherrum og hæstaréttardómurum. Í þriðja lagi er lagt til að þessir hópar geti ekki notið samtímis eftirlauna og launa frá ríkinu og launagreiðslur komi að fullu til frádráttar eftirlaunum. Skerðingarregla gildandi laga gildir áfram um launagreiðslur vegna starfa hjá öðrum aðilum. Í fjórða lagi er lagt til að sérákvæði um eftirlaunakjör forsætisráðherra verði felld á brott þannig að um fyrrverandi forsætisráðherra gildi eftirleiðis sömu reglur og um aðra ráðherra. Loks er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að áunnin réttindi alþingismanna og ráðherra skerðist ekki. Þá er ráðgert að þær breytingar sem lagðar eru til á 15. gr. laganna gildi einungis um þá hæstaréttardómara sem skipaðir verða eftir fyrirhugaða gildistöku frumvarpsins. Innan nefndarinnar komu fram sjónarmið um ýmsar frekari breytingar eða aðrar útfærslur á fyrirkomulagi eftirlauna þeirra sem undir þessi lög heyra og telur meiri hluti allsherjarnefndar að slík skoðun þurfi að eiga sér stað. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt eins og það liggur fyrir. Ellert B. Schram skrifar undir álitið með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur Ágúst Ólafur Ágústsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Ellert B. Schram, með fyrirvara, Ólöf Nordal og Karl V. Matthíasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Að frumvarpinu standa sá sem hér er í ræðustól, hv. þm. Jón Magnússon og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Meginmarkmið þessa frumvarps er að gera breytingar á núgildandi lögum er snúa að eftirlaunum forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Forsögu málsins má rekja til setningar laganna árið 2003 sem hafði í för með sér lögbindingu fjölmargra sérréttinda, sérstaklega til handa ráðherrum og hæstaréttardómurum. Er vandséð að það hafi tekist að öllu leyti að ná þessum markmiðum. Minni hlutinn telur að málið hefði þarfnast mun meiri tíma í nefndinni svo unnt hefði verið að fara yfir það með fullnægjandi hætti og gulltryggja að frumvarpið næði tilgangi sínum. Minni hlutinn telur mikilvægt að ekki gildi sérreglur fyrir forseta Íslands, ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómara hvað eftirlaun varðar. Það er mat minni hlutans að eðlilegast sé að þeir greiði sambærileg iðgjöld og njóti sömu réttinda og opinberir starfsmenn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Slíkt fyrirkomulag er einfalt, auðskiljanlegt og gagnsætt auk þess að vera lýðræðislegt. Minni hlutinn mun standa að breytingartillögum við frumvarpið sem byggðar eru á frumvarpi sem lagt hefur verið fram á Alþingi á þskj. 134 í 124. máli. Er vísað til þess um frekari rökstuðning. Hv. þm. Ögmundur Jónasson mun gera grein fyrir breytingartillögum.

Frú forseti. Við ræðum breytingar á lífeyriskjörum alþingismanna, forseta Íslands, ráðherra og hæstaréttardómara. Það hefur verið mikil umræða um þetta mál, talað um forréttindi o.s.frv. vegna þess að þetta er ógagnsætt. Verið er að veita ákveðin réttindi sem menn sjá ekki í fljótu bragði hvað þýða. Undanfarið hafa verið mikil mótmæli gegn því ástandi sem ríkir, gegn ýmsu, það er reiði í fólki. Ég bind vonir við að út úr þessum mótmælum komi ákveðin gerjun, ákveðin krafa, ákveðin umræða sem muni leiða til breytinga á ýmsum þáttum í þjóðfélaginu sem gjarnan má breyta. Þar á meðal er gagnsæi, gagnsæi kjara, gagnsæi lífeyriskjara og upplýsingar um lífeyriskjör. Lífeyriskjör eru afskaplega mismunandi hér á landi. Í fyrsta lagi eru enn þá í gangi lífeyrisréttindi sem tengdust gömlu ríkisbönkunum og voru ótrúleg. Þá eru líka lífeyrisréttindi í einstökum fyrirtækjum sem voru ótrúleg, bílar til æviloka hjá sjálfseignarstofnunum o.s.frv. Það er ekki uppi á borðum, þetta veit enginn nema sá sem nýtur. Svo eru alls konar sérkjör. Það er t.d. B-deildin hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins sem er með eftirmannsregluna. Þegar kennarar tvöfölduðust í launum vegna aðlögunarsamninganna hækkuðu lífeyrisþegar allt í einu líka tvöfalt vegna þess að þeir voru með eftirmannsregluna. Síðan erum við með A-deildina þar sem borgað er 15,5% iðgjald, þar sem ríkið borgar 11,5% iðgjald á móti 4% frá launþegunum á meðan það er 12% iðgjald hjá venjulegum lífeyrissjóði og réttindi mikið lakari sem því nemur. Þó er einn stór munur á þessum tveimur kerfum sem er að hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins er ríkisábyrgð á réttindunum. Þeim verður ekki breytt. Það sem breytist er ef stjórnir sjóðanna tapa fjármagni sem þeim er falið til ráðstöfunar, t.d. á bankahruninu, hækkar iðgjald ríkisins, ekki launþeganna. Þá þarf að hækka iðgjald ríkisins á meðan engin bakábyrgð er hjá almennu sjóðunum. Hjá almennu lífeyrissjóðunum verða réttindin skert, frú forseti. Það er reginmunur á þessu. Við erum reyndar núna að leggja til að þau vikmörk sem mega að vera á milli eigna- og skuldbindinga lífeyrissjóðanna skuli víkkuð í eitt ár úr 10% í 15% til að koma í veg fyrir skerðingu vegna bankahrunsins en skerðingin mun líklega koma engu að síður. Hún kemur bara ári seinna. Þetta er eiginlega ófær staða og það er meira að segja fólk sem vinnur hjá sama vinnuveitandanum sem er í öllum þessum þrem kerfum. Sumir í B-deildinni hafa stórhækkað í lífeyri og eru jafnvel með mjög há laun og mjög góð lífeyrisréttindi, þ.e. læknar, ráðuneytisstjórar o.s.frv. Svo eru aðrir sem eru í A-deildinni með ágætiseftirlaun og er ríkisábyrgð á því. En svo er líka fólk sem vinnur hjá ríkinu, aðallega í umönnunarstéttum, láglaunafólk sem er í Eflingu, fólk sem er með 200 þús. kr. á mánuði. Lífeyrir þeirra verður skertur á sama tíma og iðgjaldið inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins verður hækkað sem þýðir aukna skatta og skerðingu fyrir þetta sama fólk. Ef menn eru sáttir við svona jafnrétti er ég undrandi, frú forseti. Þetta er nefnilega ekki jafnrétti, þetta er ójafnrétti. Þetta er dulið, þetta er falið og það veit enginn af þessu. Við erum hér með frumvarp um lífeyrisréttindi þingmanna. Þau eru aðlöguð að réttindum hjá ríkinu. Árið 1995 flutti ég frumvarp um að þingmenn væru með almenn réttindi eins og fólkið sem kýs þá, eins og 80% þjóðarinnar. Ég vil hafa það þannig að við upplifum sjálf hvernig er að verða skertur þegar eignin dugir ekki til, þegar áfall verður í ávöxtuninni. Það liggur ekkert fyrir við ætlum að fara út í svoleiðis og þær breytingartillögur sem hérna liggja fyrir ganga ekki út á það. Breytingartillögurnar frá hv. þingmönnum Vinstri grænna ganga út á að fara úr einu forréttindakerfinu yfir í annað. En réttindin verða tryggð, við getum alveg sofið róleg, það verður ekkert skert. Iðgjaldið verður hækkað á ríkið, frú forseti, ríkisframlagið verður hækkað. Telja menn þetta virkilega vera réttlæti á sama tíma og fólkið sem er í umönnunarstéttum, á sjúkrahúsum og elliheimilunum og út um allt er skert? Mér þykir það undarlegt. Það er undarlegt réttlæti þeirra manna sem halda slíku fram. Til að varpa ljósi á þetta flyt ég breytingartillögu um að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð. Ég gæti valið almennan lífeyrissjóð, A-deildina eða hvaða lífeyrissjóð sem er. Þeir hv. þingmenn sem það velja fá launauppbót sem nemur þeim réttindamissi sem þeir verða fyrir, þeim réttindamissi sem felst í því að njóta ekki ríkisábyrgðar á réttindunum eins og 80% þjóðarinnar - það er þessi massi sem er að verða atvinnulaus núna. Þingmenn geti valið það og fá launauppbót. Þá kemur í ljós, frú forseti, hvers virði þessi réttindi eru. Þá kemur nákvæmlega í ljós hvers virði þau eru og ég mun ríða á vaðið þegar þessi breytingartillaga hefur verið samþykkt og óska eftir því að ganga í Lífeyrissjóð verslunarmanna þar sem ég á mestöll mín réttindi. Þau munu líklega verða skert þó að sá sjóður standi reyndar hvað best af öllum sjóðum vegna þess hve mikið er af ungu fólki í honum. Það eru aðrir sjóðir sem standa miklu verr, því miður, og hafa líka orðið fyrir áfalli. Mér finnst það réttlætismál og það er krafa tímans um gagnsæi og upplýsingar að svona lagað sé gert þannig að ég skora á hv. þingmenn að samþykkja þessa tillögu. Hún er ekkert annað en heimild fyrir þingmenn til að fara út úr þessu forréttindakerfi sem þeir eru þvingaðir inn í með lögum. Ég er þvingaður inn í þetta með lögum. Ég skal greiða í þetta, ég skal njóta þessara réttinda. Ég skal hafa pikkföst réttindi þegar allur almenningur í landinu þarf að sætta sig við skerðingu, þá þarf ég ekki að sætta mig við skerðingu á þessum hluta lífeyrisréttinda minna. En þau réttindi sem ég aflaði mér á hinum frjálsa markaði áður en ég fór í þingstörfin skulu skert eins og allra hinna, 70–80% þjóðarinnar sem vinna á markaðnum og finna raunverulega fyrir þessu falli. En opinberir starfsmenn finna ekki fyrir því og þingmenn ekki heldur.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að fólkið í landinu býr við mismunandi réttindi. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega ófaglært verkafólk og lífeyrissjóði þeirra, eða ég skildi ræðu hans þannig, og bendir á það óréttlæti. Ég er algerlega sammála því. Allir landsmenn eiga að búa við jafnan lífeyrisrétt. En er þá ekki eðlilegt, hv. þm. Pétur Blöndal, að rétta hlut ófaglærðs fólks eða rétta hlut fólks sem eru sjóðfélagar í hinum almennu lífeyrissjóðum, sem ég kalla svo, að færa þau upp þannig að þau séu mannsæmandi en lúti ekki skerðingum eins og nú blasir við vegna efnahagsstefnu ríkisstjórna Sjálfstæðisflokksins frá 1991? Ég spyr líka hv. þingmann: Hvernig megna breytingartillögur hans, sem ég veit að eru fluttar af góðum hug og með góðan tilgang, að rétta hlut þeirra sem verst eru settir í lífeyrissjóðakerfinu? Hvernig fer hv. þingmaður fram til að svara þeirri gagnrýni sem hann setur fram á misréttið? Hvað vill hann gera í þeim málum?

Frú forseti. Við erum núna að afgreiða fjárlög sem eru með mjög miklum halla vegna þeirra áfalla sem íslenska þjóðin hefur orðið fyrir, bankahruni, keðjuverkun, atvinnuleysi o.s.frv. Það er mjög mikill halli á ríkissjóði. Ef hann ætti að bæta lífeyrissjóðunum upp tap þeirra til að viðhalda réttindum þar yrði hann sennilega að bæta við nálægt 100 milljörðum. Nú veit ég ekki nákvæmlega hverju lífeyrissjóðirnir töpuðu en það sem hv. þingmaður segir er að ef við ætlum að rétta hlut almenningssjóðanna verðum við væntanlega að bæta þeim tapið af hruninu. Ég sé ekki voðalega auðvelda leið til þess því að það mundi bara lenda á skattgreiðendum, þessu sama fólki og borgar í lífeyrissjóðina núna og verður brátt fjár vant þannig að það er engin lausn í því. Svo spyr hv. þingmaður hvernig ég sjái lausn í breytingartillögu minni. Hún er einmitt sú að sama dag og ég fer í Lífeyrissjóð verslunarmanna mun ég fá launahækkun sem því nemur, verðmæti réttindanna, og þá liggur það kristaltært fyrir hvers virði þessi réttindi eru, líka hjá opinberum starfsmönnum út um allt þjóðfélagið sem eru í A-deild og sérstaklega í B-deild. Þá munu menn ekki fimbulfamba alla daga um hve mikils virði þessi réttindi eru. Þá liggur það bara fyrir upp á krónu og aur og þá get ég verið með kjósendum mínum í Lífeyrissjóði verslunarmanna á meðan aðrir þingmenn eru í forréttindahópnum.

Frú forseti. Ég kom í ræðustól vegna þess að hv. þingmaður notar sér það að benda á lök kjör sjóðfélaga í hinum almennu lífeyrissjóðum. Ég skil rökstuðning hans þannig að hann vilji leiðrétta kjör allra niður á við þannig að þeir sitji við borð sem ekki er sæmandi.  Ég spurði líka hvernig hann sjái fyrir sér leiðréttingu. Ég er ekki að tala um leiðréttingu í fjárlögum í ár en ég spurði hv. þingmann hvernig hann gæti séð það fyrir sér til framtíðar þannig að við getum leiðrétt þessi kjör svo að allir sitji við sama borð, leiðrétt kjör þeirra sem lakast eru settir í lífeyrissjóðakerfinu. Kjör sjóðfélaga sem lakast eru settir verði færð upp. Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér? Á hugsanlega að taka allt þetta inn í almannatryggingakerfið? Almanntryggingakerfið og lífeyrissjóðakerfið hafa ekki starfað saman sem skyldi. Réttindi í lífeyrissjóðum hafa orðið til skerðinga á rétti í almannatryggingakerfinu og er þá hugsanlegt að snúa til baka? Er þetta kerfi jafnsterkt og af er látið miðað við það hrun sem orðið hefur hér? Svo verð ég líka, frú forseti, að vekja athygli á því svo að því sé haldið til haga að alþingismenn taka hér á sig verulegar skerðingar á lífeyrisréttindum, skerðingar umfram réttindi þeirra fyrir ósómalögin 2003, svo að því sé haldið til haga. Ég er ekki staddur í ræðustól til að leggjast gegn því. Ég hygg að þingmenn þoli það en þessari staðreynd verður að halda til haga.

Frú forseti. Öll velferðarkerfi og allar tryggingar eru greiddar af einhverjum og það er alltaf hinn vinnandi maður sem sér bæði um kynslóðina á undan sér og á eftir. Hann sér um uppeldi barnanna hvort sem hann gerir það með sköttum og kemur þeim á leikskóla og í grunnskóla eða hvort hann gerir það með beinni framfærslu. Það er í rauninni spurningin um dreifingu. Hann sér líka um kynslóðina á undan sér sem orðin er farlama og getur ekki unnið vegna elli. Hann sér líka um öryrkja. Svona er það. Spurningin er hvað við ætlum að lesta hinn vinnandi mann mikið til að hafa góð kjör hjá hinum. Það er mjög mikilvægt að þau kjör séu sambærileg, að sumir séu ekki með mjög há réttindi í ellilífeyri og aðrir með lök réttindi. Ég hygg að ef þessi forréttindi opinberra starfsmanna, sérstaklega þingmanna og ráðherra, eru minnkuð og launin raunverulega sýnd, sé hægt að bæta kjör hinna sem verst eru settir. Reyndar er íslenska lífeyriskerfið alls ekki slæmt þó að það komi einstaka sinnum áföll eins og núna. Það er í rauninni tiltölulega gott miðað við alþjóðlegan samanburð. Þegar við höfum Tryggingastofnun undir sem net er það í rauninni tiltölulega gott. Ég hygg að þeir sem verst eru settir í íslenska lífeyrissjóðakerfinu eru ekki illa settir, alls ekki. En það sem er verst í þessu eru forréttindin sem sumir hafa komið upp. Ég vil benda á að þessi umræða á sér stað víðar í heiminum, t.d. í Bretlandi þar sem menn hafa komið sér upp forréttindalífeyri. Lífeyrir er nefnilega falinn, hann sést svo illa. Það er bara sá sem tekur á móti honum sem veit hvar hann er. Yfirleitt er hann ekki þekktur. Hérna í þjóðfélaginu er ótrúlegur fjöldi fólks sem hefur góðan lífeyri. Ég held að það hafi verið 800 manns árið 2005 sem höfðu meira en hálfa milljón á mánuði lífeyri samkvæmt könnun sem ég gerði.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að óska eftir því við forseta að þeir tveir ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, sem mesta ábyrgð bera á þessu máli mæti og verði viðstaddir umræðuna. Mér finnst þá vanta til umræðunnar, sérstaklega í ljósi þess hver þátttaka eða aðkoma þeirra að málinu hefur verið. Fyrir rúmum mánuði eða 22. nóvember héldu þessir tveir ráðherrar blaðamannafund og tilkynntu þær breytingar sem þeir höfðu komið sér saman um að yrðu gerðar á eftirlaunum alþingismanna o.fl. Mér finnst ekki úr vegi að þeir mæti til þingsins og geri grein fyrir sjónarmiðum sínum við þingið. Fyrst þingið er málsaðili sem þessir tveir ráðherrar töldu sig hafa stöðu til að taka ákvörðun fyrir og tilkynna það fjölmiðlum finnst mér að þeir eigi að sýna okkur þann sóma að mæta til þings og ræða við okkur um þetta mál. Þetta mál sem hefur verið eitt það umdeildasta í íslenskum þjóðmálum undanfarin fimm ár á meira skilið en þeir sem mest hafa látið það til sín taka hverfi af vettvangi þegar það kemur til umræðu. Ég fer fram á að þeir komi til umræðunnar, virðulegi forseti, verði hér, taki þátt í henni og geri okkur grein fyrir sjónarmiðum sínum. Mér finnst það algert lágmark að þeir sem eru gerendur í málinu standi fyrir máli sínu gagnvart þeim m.a. sem það snýr að. Ég minni á að þegar rædd var ný heildarlöggjöf um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins fyrir 12 árum, í desember 1996, var þáverandi fjármálaráðherra, Friðrik Sophusson, spurður um afstöðu sína til þess hvernig lífeyriskjörum alþingismanna og ráðherra ætti að vera háttað. Hann fór yfir það hver skoðun hans á því máli væri og sagði: Það er ekki mitt mál að flytja tillögur um lífeyrisréttindi alþingismanna. Ég lít svo á, sagði þáverandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, að það sé málefni forseta Alþingis að leiða starf um það hvernig menn kjósa að skipa þeim málum og bera fram tillögur um það. Það hefur breyst nú 12 árum síðar að það er ekki lengur afstaða forustumanna Sjálfstæðisflokksins að það sé viðfangsefni forseta Alþingis að leiða það starf og bera fram tillögur um hvernig skipa eigi málum á Alþingi varðandi alþingismenn sjálfa heldur hafa forustumenn ríkisstjórnarinnar tekið sér það vald í sínar hendur og tilkynna þinginu á blaðamannafundi hvernig þetta eigi að vera. Þeir mæta þó ekki til umræðunnar sjálfir nema tilkallaðir, boðaðir til umræðunnar eins og menn eru boðaðir til dómstóla. Þessir tveir ágætu ráðherrar voru hvergi sjáanlegir við 1. umr. málsins, ekki fremur en fuglinn fljúgandi. Mér finnst í þessu fólgin óvirðing við þingið, lítilsvirðing við stjórnmálin sem umræðuvettvang og lítið gert úr Alþingi sjálfu með því að ætla því að taka við því sem að því er rétt og láta sér það lynda án þess að eiga einu sinni orðaskipti við þá sem að málinu standa og þeir komi upp í ræðustól til að fara yfir efnisatriðið með okkur til að útskýra hvers vegna þeir leggja þetta til. Ég tel það grundvallaratriði að menn manni sig upp í að gera slíkt. Ég tel að Alþingi eigi ekki að láta koma svona fram við sig og eigi ekki að þola það, hvorki þessum ráðherrum né öðrum, svona framkomu. Þetta er að mínu viti spegilmynd af þróuninni sem orðið hefur í íslenskum stjórnmálum á síðustu 12 árum frá því að varaformaður Sjálfstæðisflokksins stóð í þessum ræðustól og sagði: Það er ekki verkefni fjármálaráðherra að leggja fyrir þingið tillögur um lífeyrisréttindi alþingismanna. Það er verkefni forseta þingsins. Þróunin þessi 12 ár eru foringjastjórnmálin, þróunin þar sem æ meira af pólitísku valdi hefur verið dregið í hendur á forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna á hverjum tíma, þróun sem átti sér stað í tíð Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar. En ég hélt að þessi þróun mundi breytast með nýju fólki og að nokkru leyti nýjum flokkum en enn sem komið er sé ég engin merki þess. Ég sé bara sömu foringjastjórnmálin í báðum ríkisstjórnarflokkunum um þessar mundir. Þeir tala við þingið alveg eins og Davíð Oddsson gerði og alveg eins og Halldór Ásgrímsson gerði. Ég sé engan mun á nema kannski helst þann að það eru meiri foringjastjórnmál í þessu máli en finna má í mörgum öðrum á umliðnum 12 árum. Þessari þróun verður þingið að snúa við og þingið snýr ekki við þessari þróun ef það lætur það viðgangast að búið sé þannig að því í kjörum langt undir því sem verið hefur og langt undir því sem það ágæta fólk sem nú situr á ráðherrabekkjunum býður því fólki sem það vill hafa í vinnu. Hvernig væri t.d. að hæstv. utanríkisráðherra upplýsti þingheim um hvaða laun ráðherrann greiðir sendiherranum sem hann réði um daginn? Miðað við þær upplýsingar sem ég hef eru laun sendiherra um 627 þús. með 15–20 einingum ofan á, í heildina 750 þús. kr. á mánuði. Laun alþingismanna eru 560 þús. kr. plús - við skulum sjá til með það, virðulegi forseti. En ef þetta eru þau laun sem þessir ágætu ráðherrar bjóða fólki sem þeir vilja hafa í vinnu, hvort sem það eru sendiherrar eða skrifstofustjórar því að það er mjög svipað - ég er ekki að miða við hæst launaða eða æðsta embættisfólk ráðuneytanna, ég er ekki að miða við ráðuneytisstjóra heldur millifólk og þingmenn eru langt undir því. Ef þetta eru launin sem ráðherrarnir telja eðlilegt að greiða þessu fólki, þá spyr ég: Hvers vegna er ekki eðlilegt að greiða þingmönnum sambærileg laun? Hvar er viðmiðunin hjá þessum tveimur ágætu ráðherrum? Nú kunna þeir að segja og það er nokkuð til í því að lífeyrisréttindin sem þingmenn hafa búið við eru betri en almennt gerist. Það er rétt og það má meta þau til verðs og til launa. En þá segi ég: Það sem er verið að gera hér er að verið er að færa lífeyrisréttindi alþingismanna niður í það sama og væntanlega er hjá þeim stéttum sem ég tók til viðmiðunar. Ég hef að vísu ekki kannað lífeyrisréttindi þeirra, ég geng út frá því að þeir séu í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Gott og vel. Ef við færum lífeyrisréttindi alþingismanna niður í það hljóta menn að ætla að hafa launakjör alþingismanna á sama stað og sendiherra og skrifstofustjóra í ráðuneytunum, um 700–750 þús. kr. Það hlýtur þá að vera viðmiðunin. Það er ekki bara hægt að lækka laun alþingismanna eða kjör þeirra og láta þá standa eftir með þriðjungi lakari launakjör en kjör meðalembættismanna hjá ríkinu. Ef meiningin er að þingmenn eigi að vera svona langt undir þessari viðmiðun sem má deila um hvort sé rétt, hvort ekki eigi að taka hærri viðmiðun, eru menn einfaldlega að vinna að því að brjóta niður þingið sem stofnun. Það er ekkert annað sem vakir fyrir mönnum en að gera þingið veikara vegna þess að það dregur ekki að fólkið sem við þurfum að fá til þings ef það fólk sem við sjáum að er mikill fengur í að komist á þing getur fengið vinnu víðast hvar á miklu hærri launum og meðal annars hjá ráðherrunum sjálfum. Hverjir eiga að glíma við ráðherrana við þessar aðstæður? Sjá menn ekki hvað er verið að gera? Það er verið að veikja þingið, það er verið að veikja löggjafarvaldið, það er verið að styrkja ríkisstjórnina. Það er verið að styrkja framkvæmdarvaldið. Það er það sem verið er að gera, virðulegi forseti. Ég hef engar sérstakar skoðanir eða áhuga á því að lífeyriskjör alþingismanna eigi að vera með tilteknum hætti, svona eða á hinn veginn. Mér er alveg sama þó að þau séu eins og gerist í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, það er ekki málið. Það sem ég segi er að heildarkjörin eiga að vera það góð að þau standist einhvern samanburð við viðmiðunarhópa sem menn taka til samanburðar. Þau eiga að vera hófleg en þau eiga að vera góð. Staðreyndin er sú að þau eru hvorugt og þau verða það örugglega ekki ef þessi breyting nær fram að ganga og ekkert annað gerist í framhaldinu. Halda menn að þessir ágætu ráðherrar muni nú í framhaldi af því þegar við höfum samþykkt að lækka launin okkar með frumvarpi hér áðan, fara í Landspítalann og lækka launin hjá læknunum sem eru með eina milljón og upp í tvær milljónir á mánuði? Ég læt mér ekki detta í hug að það hafist í gegn. Ég held að eftir þessa aðgerð verði það tiltölulega fámennur hópur opinberra starfsmanna sem munu lækka launin sín en alls ekki þeir sem eru hæst launaðir. Ætla menn að lækka laun ráðuneytisstjóra um 10%, 15 eða 20%? Ég held að það verði allt í skötulíki og menn geta ekki lækkað samningsbundin laun, það sýnist mér vera alveg vonlaust mál. Ég á eftir að sjá hv. þm. Ögmund Jónasson standa upp og tala fyrir því að hálaunamenn lækki launin sín, séu þau laun á annað borð samningsbundin. Ég er þegar farinn að heyra hann segja að það eigi ekki að hreyfa við samningum og ég hugsa að flestir taki undir að það eigi ekki að hreyfa við samningum. En hver er þá ávinningurinn, virðulegi forseti, þegar menn hafa lækkað laun alþingismanna og eftirlaunaréttindi þeirra? Hvar standa menn með þingið í þessari stöðu? Jú, þeir sitja úti í sal og mæna á ráðherrana og bíða eftir því að þeir komist eitthvað áfram í pólitíkinni. Hvar verður þá staðfestan sem þarf að vera í hverju þingi af fólki með reynslu og þekkingu og kunnáttu og kjark til að standa á móti framkvæmdarvaldinu á hverjum tíma og laga málin sem þarf að laga, stoppa málin sem þarf að stoppa? Hvað verður um það, virðulegi forseti? Mér finnst að það hafi orðið mikil breyting á Alþingi á síðasta áratug og hún er ekki öll til bóta þó að fólkið allt sé gott. Þingið hefur veikst. Þingið hefur veikst mjög mikið og það er, held ég, eitt af því sem almenningur er að velta fyrir sér í kjölfar hruns bankanna og spyr: Hvað er það sem farið hefur á rangan veg á síðustu árum? Hvað er það sem þarf að breytast? Eitt af því sem fólk segir er: Það er þingið sjálft. Það vinnur ekki vinnuna sína. Það er nokkuð til í því. Við vinnum ekki alltaf vinnuna okkar. Við vinnum ekki vinnuna okkar þegar ráðherrar koma með mál sem gerð eru að lögum á sama sólarhring, daginn eftir eða á þriðja degi. Það höfum við svo oft brennt okkur á á undanförnum árum. Þó að aðstæður kunni oft að vera þannig að það verði að vinna hratt er vitað að þegar unnið er hratt er hætta á mistökum og þau hafa orðið. Stundum hafa ekki orðið mistök, stundum hafa menn ekki viljað vinna vinnuna sína. Hver ætlar að standa því upp og halda því fram að hv. allsherjarnefnd hafi unnið vinnuna sína í sambandi við þetta eftirlaunafrumvarp? Ég ætla ekki að segja að formaður nefndarinnar geti ekki unnið sitt verk. Ég veit að hann er góður þingmaður. En hann er í þeirri stöðu að honum er sagt: Þú átt að taka málið út í dag. Það er pólitísk niðurstaða forustumanna stjórnarflokkanna og menn eru í þeirri stöðu að þeir segja: Já, ég verð að gera það. Þannig er staðan, virðulegi forseti. Í þessu eftirlaunamáli eru margar rangfærslur sem farið hefur verið með, þar á meðal hæstv. utanríkisráðherra sem hefur haft miklar skoðanir á þessu máli gegnum árin og sagði t.d. á landsfundi Samfylkingarinnar í aprílmánuði 2002, með leyfi forseta: „Í árslok 2003 var friður rofinn í íslensku samfélagi með lagasetningu sem færði ráðamönnum ríkisins eftirlaun langt umfram það sem almennt gerist.“ Ég fór yfir málið í 1. umr. um það hvernig breytingin var gagnvart alþingismönnum. Hún færði þeim ekki eitt eða neitt, virðulegi forseti. Hún skerti eftirlaun alþingismanna, mismunandi mikið en hún skerti þau. Eftir þá lagabreytingu árið 2003 fá þingmenn minna en þurfa að borga meira fyrir það. Menn fá minna fyrir meira. Mér finnst ekki að forustumenn í stjórnmálum eigi að tala svona eins og ég hef vitnað til vegna þess að hér er ekki farið með rétt mál. Síðan hefur verið mikil gagnrýni á að þingmenn og ráðherrar fyrrverandi geti tekið laun á sama tíma og þeir þiggja eftirlaun hjá ríkinu. Í þessu er líka mikið sagt sem ekki er rétt. Ég ætla að eyða síðustu mínútum mínum í að fara aðeins yfir það mál. Ég vil minna á að í gildandi lögum sem sett voru 2003 voru einmitt sett ákvæði sem skerða eftirlaun hafi menn aðrar tekjur. Það var gert með þeim rökstuðningi að í þessum lögum væri verið að ákvarða eftirlaunarétt ráðherra og þingmanna sem var sambærilegur hvað ráðherra varðar við það sem ákveðið hafði verið löngu áður. Hann var lakari hjá þingmönnum en verið hafði en var þó betri en almennt gengur og gerist. Það er alveg rétt. Eftirlaun þeirra hafa verið betri en gengur og gerist og það er enginn feluleikur með það. En einmitt vegna þess var ákveðið að um þessa skekkju gilti það sem ekki gildir um aðra. Það gildir ekki um aðra að þegar menn eiga rétt á lífeyri skerðist hann vegna annarra tekna. Almenna reglan er sú að réttindaávinnslu njóta menn þegar þeir hafa tök á að taka út laun sín burt séð frá öðrum tekjum. Það er meginreglan í eftirlaunarétti. Frávikið varðandi alþingismenn, ráðherra og aðra sem undir þessi lög heyra vegna þess að þar er um að ræða betri réttindi. Í gildandi lögum er fjallað um þá sem nýta sér ákvæði um að hætta snemma og fara á eftirlaun 55 ára sem er það fyrsta sem mögulegt er sem reyndar enginn þingmaður getur nýtt sér nema hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Sá sem nýtir sér það og fer svo að vinna strax í öðru starfi, hvort sem er hjá ríkinu eða einhverjum öðrum, það skiptir engu máli, verður að þola skerðingu á áunnum eftirlaunum um 0,5% fyrir hvern mánuð sem vantar upp á 65 ára aldur. Nýti hann sér réttindin til hins ýtrasta, sá sem hættir á þingi 55 ára og fer beint í starf, skerðast eftirlaunin um 60%. Það er enginn sem fær full eftirlaun og full laun fyrir sitt starf. Í þessu hefur margt verið sagt sem ekki er rétt. Meðalþingaldur er um 11 ár. Ég reiknaði að gamni mínu dæmið fyrir þingmann sem er búinn að sitja í 10 ár. Hann situr eitthvert árabil, hættir og fer að vinna önnur störf. Svo þegar hann er orðinn 65 ára á hann rétt á sínum eftirlaunum og þau eru samkvæmt þessu frumvarpi þá 23,75% eða 133 þús. kr. Samkvæmt gildandi lögum getur hann fengið þessi eftirlaun eftir 65 ára aldur en samkvæmt þeim lögum sem núna eiga að taka gildi munu eftirlaunin sem hann fær skerðast um þau laun sem hann hefur. Sá sem er t.d. 68 ára, hefur setið á þingi í 10 ár, kannski fyrir 20 árum síðan er á launum og fær fyrir það 250 þús. kr. það er þá verið að taka af honum allan eftirlaunaréttinn? Hvaða réttlæti er í því, virðulegi forseti, að svipta menn þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér sem á við um flesta þingmenn? Það eru aðeins þeir sem setið hafa mjög lengi á þingi sem geta haldið eftir einhverjum hluta af eftirlaunum sínum.

Hæstv. forseti. Ég ætla að kynna breytingartillögur við frumvarp ríkisstjórnarinnar sem standa að auk mín hv. þingmenn Atli Gíslason, Jón Magnússon, Grétar Mar Jónsson, Siv Friðleifsdóttir og Eygló Harðardóttir. Tillögur okkar er að finna í sex liðum, í fyrsta lagi tillögu þess efnis að allir sem heyra undir lögin fari nú við áramótin yfir í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hún er lögum samkvæmt öllum þessum aðilum opin og ef svo færi að þetta yrði samþykkt þá mundu alþingismenn, ráðherrar, svokallaðir æðstu embættismenn og aðrir sem lögin taka til njóta sambærilegra lífeyriskjara og almennt gerist hjá starfsmönnum ríkisins. Í öðru lagi er ákvæði þess efnis að þegar áunninn réttur verði eigi skertur. Þetta er í samræmi við frumvarp sem áður hefur komið fram hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Því hefur oft verið hreyft í umræðunni að rétt væri að skera alveg á slík áunnin réttindi og láta reyna á það hvort einhver vildi sækja réttinn fyrir dómstólum en niðurstaðan varð sú að fara þessa leið. Í þriðja lagi er ákvæði þess efnis að taki menn lífeyrisréttindi samkvæmt gildandi lögum og koma til með að halda áunnum réttindum sínum, verði farið að okkar ráðum, hafi ekki heimild til að gegna öðru starfi og taka jafnframt óskertan lífeyri. En við förum aðra leið en ríkisstjórnarmeirihlutinn gerir í þessu efni vegna þess að ríkisstjórnin vill einvörðungu skerða laun þeirra sem eru í starfi hjá hinu opinbera eða félögum sem eru að meiri hluta í opinberri eign. Með öðrum orðum mun fyrrverandi þingmaður eða ráðherra sem fer til starfa hjá ríkinu sæta þessum frádrætti en gerist menn forstjórar hjá tryggingafélagi eða olíufélagi, bankastjórar 

Hún er í gildandi lögum.

Í gildandi lögum er þessi frádráttur ekki.  Síðan er í 4. og 5. lið breytingartillagna okkar felldur brott meginlagakaflinn og í 6. lið er ákvæði um gildistöku 1. janúar í stað 1. júlí í tillögum ríkisstjórnarinnar. Það er í rauninni alveg óskiljanleg ósvífni að mínu mati að ætla að hanga á þessu núna í hálft ár til viðbótar. Ríkisstjórnin eða oddvitar ríkisstjórnarflokkanna sem hér sitja, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, formenn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hétu kjósendum því að tekið yrði á þessum málum. Margir trúðu því að Samfylkingin ætlaði að afnema lögin og færa þingmenn, ráðherra, svokallaða æðstu embættismenn og aðra sem lögin taka til inn í almennt kerfi opinberra starfsmanna. Menn trúðu því margir. Kjósendur trúðu því margir því það var látið í veðri vaka í aðdraganda síðustu kosninga. Nú eru þeir búnir að hanga á þessu allan þennan tíma og fyrir bragðið hækka eigin lífeyriskjör og lífeyrisréttindi vegna þess að á hverju ári hefur lífeyrisávinnsla ráðherra verið rúmlega 42 þús. kr. í stað 23.610 kr. ef þeir hefðu verið í A-deild lífeyrissjóðsins þannig að á hverju ári hafa þeir verið að hækka lífeyrisgreiðslur til sín sem nema rúmum 18 þús. kr. á mánuði hverjum með því að hanga á þessum sérréttindum og fara ekki inn í LSR. Nú á enn um sinn að fresta eigin kjaraskerðingu. Ég vil víkja nokkrum orðum að því sem kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem var óskaplega æstur yfir ranglæti heimsins og því misrétti sem væri við lýði í lífeyriskerfinu almennt og horfði hann þá til opinbera kerfisins annars vegar og almenna kerfisins hins vegar. Hann vildi laga þetta - hvernig? Með því að færa lífeyriskerfið hjá opinberum starfsmönnum niður. Það var hans lausn. Staðreyndin er sú að opinberir starfsmenn hafa lagt ofurkapp á að viðhalda og bæta lífeyrisréttindi sín. Það hefur orðið öllum launamarkaðnum mjög til góðs. Það er þannig núna til dæmis að starfsmenn hjá sveitarfélögum og hinu opinbera, gagnstætt því sem skilja mátti á málflutningi hv. þm. Péturs H. Blöndals, búa við sambærileg réttindi og opinberir starfsmenn gera. Það er greitt fyrir starfsmenn innan Starfsgreinasambandsins, þar á meðal Eflingar sem starfa hjá sveitarfélögunum og sama gildir um ríkið, 11,5% frá atvinnurekendahliðinni og 4% frá launamanninum. Það er sama upphæð, sama hlutfall og gerist hjá mönnum í BSRB og BHM. Þetta hefur verið fært til betri vegnar vegna þess að ekki tókst að skerða almenn lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Þess vegna hefur þetta orðið til þess að færa réttindi allra upp. Hitt er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er enn ákveðinn munur á. Hann er sá að hjá opinberum starfsmönnum eru lífeyrisréttindin föst stærð en iðgjöldin eru breytileg stærð. Þessu er hægt að koma á í almenna lífeyriskerfinu líka ef vilji er til þess. Það er alveg hægt, ekki síst eftir að lífeyrissjóðirnir voru sameinaðir og taka nánast til alls launamarkaðar. Ef það væru samantekin ráð að halda réttinum sem fastri stærð en hafa launin og iðgjöldin breytileg þá yrði það veruleikinn fyrir alla. Ég vona að svo verði vegna þess að það skiptir miklu máli fyrir fólk sem komið er á lífeyrisaldur að geta gengið að föstum réttindum. Það er auðveldara þegar við erum vinnandi að aðlaga okkur breytingum. Um þetta hafa verið talsvert skiptar skoðanir innan verkalýðshreyfingarinnar. Ég hef verið ákafur talsmaður þess að standa vörð um lífeyrisréttinn og hafa þá kaupmátt launatekna breytilegan og það sé í laununum sem við tökum á okkur skerðingarnar og ávinninginn ef því er að skipta. Kem ég þá að þeirri mismunun sem er fólgin í lífeyrisréttindum þingmanna annars vegar samkvæmt þeim breytingum sem hér liggja fyrir og annarra. Í fyrsta lagi er ávinnslan miklum mun meiri  Í A-deildinni er ávinnsla lífeyrisréttinda 1,9% núna.  Síðan er hitt sem er mjög stórt mál og hefur verið vikið að - mjög stórt mál og mjög verðmætt - að ef alþingismenn taka lífeyri fyrir 65 ára aldur eins og fram kom í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar þá verður skerðing um 0,5% á mánuði, 6% á ári, 30% ef þeir fara niður í þann aldur sem hann nefndi, sama og gerist hjá A-deild LSR. Það sama á við um það nema það er einn grundvallarmunur sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gleymdi að nefna. Hann er sá að þegar þingmaðurinn er kominn á 65 ára aldur þá gerist svolítið. Bingó! Þá er hann aftur kominn upp í 100%. En skerðingin hjá sjúkraliðanum og hjúkrunarfræðingnum og slökkviliðsmanninum er til æviloka. Halda menn að þetta kosti ekki neitt? Síðan komu menn hér - ég ætla einhvern tíma að fara ofan í saumana á þessum ræðum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur flutt við þessa umræðu og þann samanburð sem hann gerði á réttindum þingmanna og réttindum sem eru innan A-deildar LSR þegar hann jafnaði síðan þessu 1% sem menn borga til viðbótar  Hæstv. forseti. Þegar allt er saman tekið - ég hef ekki nefnt alla þætti lífeyrisréttinda alþingismanna og svokallaðra æðstu embættismanna og þeirra sem lögin taka til - en þegar dæmið er gert upp er augljóst að við erum að tala um forréttindafrumvarp, forréttindaréttindi sem menn voru að æsa sig yfir að fólk úti í bæ, eins og það er kallað, leyfir sér að hafa skoðun á þegar almenningur er að horfa á þingið véla um sín eigin kjör og leyfa sér að álykta um það og þess vegna auglýsa um það. Það er þetta sem margir lögðu sig í líma við með hv. þm. Kristin H. Gunnarsson í fararbroddi sem hefur tekið að sér einhvers konar verkstjórn í vörnum ríkisstjórnarinnar og var að reyna að gera hér tortryggilegt við umræðuna í gær. Hæstv. forseti. Við komum til með að greiða atkvæði um þær tillögur sem liggja fyrir annars vegar frá ríkisstjórninni og hins vegar frá stjórnarandstöðunni, frá sex stjórnarandstöðuþingmönnum og ég hygg að það sé fyrir meginþorra þeirra sem núna skipa stjórnarandstöðuna og ég hef grun um að í stjórnarliðinu vilji margir veita okkar hugmyndum og tillögum brautargengi. Það verður fróðlegt að sjá hvernig menn greiða atkvæði. Það verður mjög sýnilegt vegna þess að það verður óskað eftir nafnakalli við þessa atkvæðagreiðslu. Aðeins í lokin um 

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að ég hafi verið æstur, það hefur komið fyrir fleiri, en hann segir að ég vilji færa réttindi opinberra starfsmanna niður. Nei, ég vil bara sýna þeim hvaða laun þeir hafa, það er munurinn,  Svo langar mig til að spyrja: Á reglan sem hann setur upp í 3. breytingartillögu sinni að gilda fyrir opinbera starfsmenn almennt og lífeyrissjóðakerfið almennt? Það gildir í öllu lífeyrissjóðakerfinu að fólk fer á eftirlaun og fær þau algerlega óháð því hvort það vinnur áfram eða ekki. Menn eiga rétt á þessu. Þeir eru búnir að borga fyrir þetta og þeir fá lífeyri, 67 ára eða hvað það nú er, 70 með hækkun þá, og þá eiga þeir rétt á þessum lífeyri og fá hann óháð tekjum. Ætlar hann að breyta þessu, hv. þingmaður, hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins þar sem hann situr í stjórn, hjá öllum opinberum starfsmönnum, hjá öllum félagsmönnum stéttarfélaganna? Síðan er þriðja spurningin. Hv. þingmaður situr í stjórn LSR og þá ætla ég að spyrja hann: Hvaða áfall dundi á LSR við bankafallið og hvað hefði þurft að skerða lífeyri mikið - hann hlýtur að vita það sem stjórnarmaður - ef reglur almennu sjóðanna hefðu gilt og hvað þarf að hækka iðgjaldið mikið hjá ríkinu vegna þessa áfalls sem lífeyrissjóðurinn varð fyrir undir hans stjórn? Svo væri gaman að heyra hver stjórnarlaunin eru.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að laun og réttindakerfi eiga að vera gagnsæ. Mér finnst það skipta miklu máli og ég er sammála honum um þetta. Kerfið sem alþingismönnum, ráðherrum - svokölluðum æðstu embættismönnum - er búið er mjög ógagnsætt, ég tek alveg undir það, það er það. Kerfið á að vera gagnsætt. Varðandi einstaklingsbundið val á lífeyrissjóðum, ég er ekki fylgjandi því. Ég vil félagslega aðkomu að lífeyrissjóðunum, að stéttir eigi aðild að þeim lífeyrissjóðum sem þær hafa samið um sem stéttir, félagslegar einingar. Ég færi þau rök fyrir því, og hef gert það, að með því móti stöndum við best vörð um þetta kerfi. Það hefur reynst vel að hafa þann hátt á í stað þess að fara þá leið sem bankarnir og fjármálafyrirtæki hafa talað fyrir og hv. þingmaður gerir greinilega sjálfur, að þetta verði einfaldlega einstaklingsbundin kjör þar sem menn geti leitað hvert sem þeir vilji. Ég er fylgjandi hinni félagslegu aðkomu. Varðandi þá spurningu hvort ég telji rétt að það eigi að skerða greiðslur úr lífeyrissjóðum séu menn í launaðri vinnu, nei, ég er því ekki fylgjandi, alls ekki. Hið sama gildir ekki um þá sem heyra undir þessi sérréttindi vegna þess að þeir eru ekki í neinum lífeyrissjóði í raun. Þetta er millifærslukerfi þar sem þeir að sönnu greiða inn í LSR. Ríkið greiðir hins vegar mismuninn og tryggir réttindi þessara aðila þannig að það er ekki saman að jafna. Það er ekki saman að jafna því sem gerist í almennum lífeyrissjóðum og því sem gerist 

Frú forseti. Þá liggur það fyrir. Hv. þingmaður ætlar að neyða mig áfram í forréttindi. Hann ætlar ekki að leyfa mér að fara í þann lífeyrissjóð þar sem ég á mest réttindi, hann ætlar ekki að leyfa mér að fara í þann lífeyrissjóð þar sem flestir mínir kjósendur eru eða réttindi sem þeir hafa almennt. Hann ætlar að láta mig vera áfram í forréttindum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Síðan talaði hv. þingmaður um 2,375% en þeir sem kunna stærðfræði geta reiknað 1,9% sem eru hjá A-deildinni, 1,9% á ári, margfaldað með 5 sem er iðgjald þingmanna og deilt með 4 sem er iðgjald almennra sjóðfélaga í A-deildinni og þá fær hann út 2,375. Þetta er reyndar mjög illa skýrt í frumvarpinu, afskaplega illa, og er það ámælisvert, frú forseti. Það er heldur ekki skýrt í nefndaráliti allsherjarnefndar. En þetta er ósköp venjuleg stærðfræði. Það er það sem fólkið borgar, 4%, og þingmenn 5%. Það sem hv. þingmaður vill er að hafa iðgjaldið breytilegt hjá öllum lífeyrissjóðum en réttindin föst sem þýðir að það á að skerða kjör hins vinnandi manns þegar ávöxtun næst ekki því að það sem fyrirtækin borga fólkinu í hærra iðgjald í lífeyrissjóð gætu þau alveg eins borgað sem hærri laun til viðkomandi starfsmanna. Það sem gerist núna ef hv. þingmaður nær sínu fram er að stjórnir sjóðanna verða ábyrgðarlausar, það þarf ekki að skerða lífeyri, kjör allra sjóðsfélaga verða skert. Ég er ekki viss um að almenningur sé hrifinn af slíkri hugsun.

Hæstv. forseti. Það er svolítið erfitt að átta sig á hv. þingmanni stundum. Hann er höfundur að ýmsu skemmtilegu í umræðum um lífeyrissjóði og bankamál. Einu sinni var mikið talað um fé án hirðis. Við höfum fylgst með því að undanförnu hvernig hirðingjarnir hafa farið með féð.

Stjórnir lífeyrissjóðanna.

Varðandi það áfall sem lífeyrissjóðirnir hafa orðið fyrir er það mjög mikið, en enginn veit hvað það er og verður í reynd. Menn tala um 15–25% en við skulum ekki gleyma því að þegar litið er á það áfall sem þessir sjóðir verða fyrir verður að horfa á það í réttu samhengi. Það verður að horfa á það í samhengi við bóluna sem orðið hefur vegna þess að menn miða þá iðulega við mjög hátt gengi bréfa sem síðan fellur, gengi sem var mjög óraunhæft. Fallið í prósentum talið verður þannig stærra en ella.

Hvað þarf að skerða hjá venjulegum lífeyrissjóði?

Ég er að segja að það er ekki vitað hvert áfallið verður, menn horfa ekki enn upp á skerðingu hjá lífeyrissjóðunum og við vonum að sjálfsögðu að svo verði ekki. Hvort á að vera breytileg stærð, kaupmáttur launa eða lífeyrisréttindin, er bara spurning, álitamál, hvar menn vilja standa í þessu efni. Ég hef viljað leggja áherslu á föst lífeyrisréttindi. Varðandi launakjör hjá þeim sem sitja í stjórnum eins og hjá LSR hygg ég að launin hafi verið rúmar 60 þús. kr. og síðan álag fyrir stjórnarformennsku og varaformann stjórnar. Við getum séð á heimasíðu minni hvað þetta er í krónum og aurum talið. Ég hef alltaf gert grein fyrir því hvað mig varðar sérstaklega 

Virðulegi forseti. Ég vil rifja upp að grein var gerð fyrir skýrslu eða samantekt um stöðu þingmanna í ýmsum öðrum löndum þegar lögin voru sett árið 2003. Þar kemur m.a. fram að þjóðkjörnir fulltrúar búa oft við aðrar aðstæður í þessum efnum en almennir launþegar og það er greinilegt að í mörgum löndum hefur mönnum fundist eðlileg skipan mála að hafa eitthvert sérstakt kerfi fyrir þá sem búa við þá stöðu að þeir eru kosnir af almenningi. Það gildir ekki sama um þá og venjulega launþega eða sambærilegar stéttir. Það er ekkert óeðlilegt, virðulegi forseti, að menn geri það. Í Svíþjóð og Noregi er það t.d. þannig að þingmenn sem hafa setið í 12 ár á þeim þingum höfðu þá unnið sér inn full eftirlaunaréttindi. Það var a.m.k. svo þegar menn settu lögin árið 2003. Kerfið sem við tókum upp í lögunum 2003 hvað varðar eftirlaunarétt alþingismanna var nánast sniðið að því sem þá gilti í Þýskalandi. Ég held að menn fari ekkert út á torg og hrópi þar um að einhver spilling eða ósómi sé á ferðinni, eftirlaunaósómi í þessum löndum. Ég held að menn átti sig bara á því að þetta á sín rök og getur verið sanngjarnt kerfi ef hlutirnir eru ákvarðaðir með þeim hætti að það ofbjóði ekki mönnum hvað varðar heildarlaunakjör. Ég held að það sé ekki þannig á Íslandi. Launakjör alþingismanna eru mjög hófleg. Ef eitthvað er að eru þau sennilega of lök í samanburði við margar aðrar stéttir sem eðlilegt er að miða sig við. Ég spyr hv. þingmann hvers vegna hann standi í þessum útifundahrópunum gagnvart eftirlaunakjörum alþingismanna árum saman með manni sem hefur 900 þús. kr. í laun á mánuði, 

Virðulegi forseti. Ég þekki ekki þær jarðtengingar sem þýska þingið hefur við þjóð sína og hvaða kröfur þar eru gerðar en hér eru gerðar ríkar kröfur af hálfu almennings, sem betur fer fyrir alþingismenn. Sú siðferðilega krafa er gerð á hendur þinginu að það fari varlega með vald sitt. Hér hafa alþingismenn tekið sér vald til að skammta sjálfum sér kjör, lífeyriskjör. Menn gengu lengra. Menn gengu á sínum tíma fram í því að skammta sér nokkuð sem hét starfskostnaður en var í reynd launahækkun. Á sama tíma og vald til launaákvarðana hafði verið sett til annars aðila náðu þeir sér í starfskostnað sem fyrst um sinn var ekki einu sinni ekki skattlagður þótt enginn kostnaður lægi þar að baki. Þannig var það fyrst en var breytt eftir mikil mótmæli úti í þjóðfélaginu. Við erum enn sem betur fer í tengslum við þjóð okkar sem gerir kröfur til okkar og vill að við förum vel með vald okkar. Það höfum við ekki gert hvað þetta snertir og alls ekki hvað áhrærir lífeyrisréttindin, forréttindin sem þingið og sérstaklega ráðherrarnir 

Virðulegi forseti. Á móti eftirlaunaréttindum sem eru rífleg, eins og alltaf hefur verið tekið fram, kemur það að launakjörin eru lægri. Þegar launin og eftirlaunin eru metin í heild sinni kemur út sú stærð sem miðað er við í úrskurðum kjararáðs. Þessi staða alþingismanna er mjög hófleg og mér finnst að hv. þingmaður hafi árum saman gert mjög mikið af því að afhrópa kjör alþingismanna, slá sér upp á kostnað þeirra með upphrópunum í útifundastíl og reyndar staðið fyrir útifundum til að hrópa niður ákvarðanir um kjör alþingismanna. Það er engum öðrum til að dreifa til að setja löggjöf á Íslandi en alþingismönnum. Til þess eru þeir kosnir. Þess vegna er það verk þeirra að setja löggjöf um eigin stöðu og eigin kjör hvort sem þeir ákvarða þau sjálfir eða fela öðrum að gera það, eins og kjararáði. Eitt dæmið um rangfærslur hv. þingmanns nefndi hann sjálfur áðan sem var starfskostnaður sem var ákveðinn fyrir nokkrum árum 40 þús. kr. á mánuði, sem þótti eftir athugun vera eðlileg fjárhæð miðað við þann starfskostnað sem þingið greiðir og þá fjárhæð sem mönnum sýndist þetta vera. Það var afhrópað og gert tortryggilegt og hv. þm. Ögmundur Jónasson gekk lengst fram í því með öðrum lýðskrumurum því að hv. þingmaður er algerlega í sérflokki í lýðskrumi og upphrópunum og sérstaklega gagnvart félögum sínum á þingi. Það þykir mér afar slæmt að menn leiki þann leik að reyna alltaf að slá sér upp á annarra kostnað. Ég ætla að biðja hv. þingmann að fara að hætta því. Hann gerði það síðast í gær með blaðaauglýsingu í Fréttablaðinu þar sem ósannindin voru borin fram til að reyna að blekkja þjóðina frá því sem ríkisstjórnin er þó að myndast við að gera. Ég er ekki alveg sáttur við það. En hv. þingmaður leggur sig fram við að reyna að afvegaleiða þjóðina frá því sem er verið að leggja til á Alþingi. 
            

Hæstv. forseti. Það er sennilega alveg rétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að við göngum aldrei nógu langt í því að sýna samstarfsmönnum okkar og samherjum sanngirni. Ég efast ekki um að við getum lært mikið af hv. þingmanni í þeim efnum. Ég var sannast sagna og er því fylgjandi að laun þingmanna séu ákveðin hér. Við getum t.d. gert það í sömu viku og við ákveðum bætur almannatrygginga til öryrkja og aldraðra. Þegar hv. þingmaður vísar í viðmið í samfélaginu og hvað sé eðlilegt og gott í þeim efnum þá horfir hann upp í forstjórana og talar um að ef þetta sé ekki uppi í einhverjum himinhæðum þá fáist ekki nógu gott fólk til starfa. Ég held að þessu sé öfugt farið. Því hærri laun því vitlausara fólk færðu inn. Ég er alveg sannfærður um að svo er.  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm Ögmundi Jónassyni hvað það varðar að miklu máli skiptir að þingið sé í tengslum við þjóðina. Það má segja að á desemberdögum árið 2003 hafi þingið rofnað með ákveðnum hætti úr tengslum við þjóðina þegar rætt var um frumvarp, sem varð að lögum nr. 141/2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Þá var gengið allt of langt í því að ákveða sérkjör, einkum fyrir forseta Íslands, ráðherra og hæstaréttardómara. Það var ekki tekið svo sérstaklega á varðandi  Einhvern veginn snerist allt í umræðunni meira og minna um sérkjör alþingismanna - sem var ekki alls kostar rétt en það er einhvern veginn þannig sem umræðan hefur verið og þegar þjóðin telur að ákveðin grið séu rofin gagnvart sér gerir hún kröfu um ákveðna leiðréttingu. Með lögum nr. 141/2003 var farið út yfir öll eðlileg mörk, einkum hvað varðaði kjör ráðherra og þá einkum forsætisráðherra. Það er staðreyndin í málinu og við höfum glímt við afleiðingarnar af því frá þeim tíma. Spurningin er með hvaða hætti hægt er að koma á réttlæti sem fólkið í landinu sættir sig við. Það liggur fyrir og er augljóst að almenningur er óánægður með hvernig launakjörum er háttað samkvæmt lögunum sem um ræðir og því hefur verið lofað af hálfu ríkisstjórnarinnar að gera raunhæfar breytingar sem hefur verið talað um að væru réttlátar breytingar. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er tvímælalaust mjög stórt skref í þá átt og ber að virða það sem þar er gert. Hitt er annað mál að skoðanir eru skiptar um hvort eigi að fara þessa leið eða hvort eigi að ganga lengra í átt til jöfnuðar og samræmingar hvað varðar lífeyriskjör og við sem stöndum að nefndaráliti minni hluta allsherjarnefndar, hv. þm. Atli Gíslason og Siv Friðleifsdóttir auk mín, gerum kröfu um að gengið sé lengra svo sem um ræðir í breytingartillögum sem fluttar eru af hv. þm. Ögmundi Jónassyni, Atla Gíslasyni, þeim sem hér stendur, Grétari Mar Jónssyni, Siv Friðleifsdóttur og Eygló Harðardóttur og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði ítarlega grein fyrir í máli sínu hér áðan. Ég hef alltaf haft ákveðnar efasemdir um lífeyriskerfið sem við búum við. Ég hef alltaf haft efasemdir um að rétt væri að hafa þvingaðan sparnað jafnháan og raun ber vitni, að 12% af brúttó- eða heildarlaunum fólksins í landinu séu tekin í þvingaðan sparnað. En þetta er þvingaður sparnaður sem ríkisvaldið stendur fyrir og gerir kröfu til, skuldbindur fólki til að greiða hvort sem því líkar betur eða verr og þá er spurningin: Með hvaða hætti er þá tryggt að fólkið fái peningana sína til baka? Staðreyndin er sú að það er ekki tryggt. Miðað við kerfið sem við höfum í dag er það ekki tryggt vegna þess að þessu er deilt niður til mismunandi sjóðstjórna sem hafa töluverðar heimildir til að ráðstafa fjármunum eftir geðþótta eða ákveðnum fjárfestingarstefnum. Niðurstaðan er sú að í því ástandi sem orðið hefur hafa lífeyrissjóðirnir tapað gríðarlegum fjármunum og þá stöndum við frammi fyrir því að við höfum kerfi þar sem hver einstaklingur er samkvæmt lögum þvingaður af ríkisvaldinu til að leggja verulegan hluta af mögulegum ævisparnaði með ákveðnum hætti til lífeyrissjóða en hefur ekki tryggingu fyrir því að fá þann sparnað endurgreiddan.  Ég var mjög hrifinn af hugmynd hv. þm. Péturs Blöndals, sem hann kom fyrir margt löngu með, um að til væri lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn. Ég hefði talið að fyrst ríkið er á annað borð að krukka í þessi mál ætti að fara þá leið að vera með einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn og um væri að ræða meiri jöfnuð en um ræðir núna í lífeyriskerfinu þannig að fyrst verið er að skuldbinda fólk í þennan þvingaða sparnað tryggi ríkisvaldið fólki endurgreiðslu með sama hætti. Það hefði ég haldið að væri eðlilegt að fylgdist að en þannig er það ekki. Við flutningsmenn breytingartillögunnar, sem liggur fyrir á þskj. 529, viljum fara í þá átt að alþingismenn, ráðherrar, hæstaréttardómarar og þingmenn fylgi og séu jafnsettir þeim sem greiða iðgjöld í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Við viljum afnema þau sérkjör sem um er að ræða og enn er gert ráð fyrir í frumvarpi til laga sem liggur fyrir á þskj. 363 frá hæstv. ríkisstjórn. Við viljum ganga lengra þannig að það liggi fyrir að sérréttindi alþingismanna og annarra embættismanna sem ég vék að séu afnumin og um það snýst þetta mál í dag. Við erum með frumvarp ríkisstjórnarinnar sem gerir ráð fyrir því að ganga í átt frá þeim ójöfnuði sem var settur með lögunum frá 2003 en fara þó ekki alla leið. Við sem flytjum breytingartillöguna, sem hér liggur fyrir og fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Ögmundur Jónasson, leggjum hins vegar til að það verði gengið alla leið. Um það verða þingmenn að greiða atkvæði og um það snýst málið í dag, hvort við viljum afnema sérstök sérréttindi alþingismanna, ráðherra o.s.frv. og hafa þau með sama hætti og hjá almennum starfsmönnum ríkisins eða hvort við viljum halda ákveðnum sérréttindum áfram svo sem frumvarp ríkisstjórnarinnar byggir á. Við jafnaðarmenn - hvað lífeyrisrétt snertir - í þessum þremur flokkum sem stöndum að þeim breytingartillögum sem hér eru viljum í raun afnema sérréttindi þingmanna, ráðherra, forseta Íslands og hæstaréttardómara og láta það sama ganga yfir þá og opinbera starfsmenn í landinu. 
            

Frú forseti. Hér erum við að tala um tímabært mál að mínu mati sem tekur aftur þau sérréttindi sem voru ákveðin fyrir fimm árum, 2003, sem lutu að þessum hópi og þess vegna fagna ég þessu frumvarpi og tel að hér séu tekin jákvæð skref. Ég vil líka minna þingmenn á að í umræðunni hafa menn verið að skamma Samfylkinguna allhressilega fyrir að hafa skoðun á þessu máli, jafnvel ýtt á eftir því. Hér hafa þingmenn talað fyrir því að Samfylkingin hafi ekki mátt benda á að breytinga væri þörf. Það hafa hv. þingmenn gert og mér finnst það afar sérkennilegt því að það er ekki síst Samfylkingin sem hefur sett þetta mál á dagskrá reglulega þau fimm ár sem þessi lög hafa verið í gildi. Það hafa ekki verið Vinstri grænir. Vinstri grænir hafa gargað á torgum en þeir hafa ekki lagt fram nein þingmál nema núna á síðustu metrunum til að breyta þessu. Það hefur Samfylkingin gert. Þegar þessi ríkisstjórn var mynduð settum við sömuleiðis í stjórnarsáttmálann að það bæri að jafna þessi kjör. Þess vegna eru mikil öfugmæli að skammast út í Samfylkinguna sem er núna að ná í gegn í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn á sínu öðru ári í ríkisstjórn veigamiklum breytingum, ekki léttvægum breytingum heldur veigamiklum. Þess vegna er fagnaðarefni að þetta mál sé núna komið til þingsins og við séum að taka þau skref sem hér verða tekin. Ég vísa á bug allri þeirri gagnrýni að Samfylkingin hafi hangið á málinu eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson segir sem er núna í þessari umræðu búinn að gera popúlisma að listformi.  Förum aðeins yfir breytingar sem Vinstri grænir hafa talað um sem örlítið skref og kattarþvott. Í frumvarpinu erum við að koma í veg fyrir tvöföldu greiðslurnar sem hafa verið gagnrýndar öll þessi ár og í rauninni göngum við lengra því að möguleiki á þeim var fyrir hendi árið 2003. Við göngum lengra núna þegar kemur að því að koma í veg fyrir að einstaklingur geti þegið á sama tíma eftirlaun frá ríkinu og laun frá ríkinu. Í öðru lagi göngum við lengra í að skerða réttindaávinnslu þessara hópa. Við göngum lengra en var fyrir 2003. Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Við erum að lækka réttindaávinnslu ráðherra úr 6% í 2,375% og þingmanna úr 3% í 2,375%. Réttindaávinnsla vissra þingmanna fyrir 2003 var meiri þannig að við erum að ganga enn þá lengra en var ákveðið með ólögunum 2003, ólögum sem formaður Vinstri grænna greiddi fyrir á þingi að kæmi á dagskrá þingsins. Við skulum ekki gleyma sögunni, eins illa og okkur kann að vera við hana. Svona var málið og það vita allir þingmenn, og þjóðin veit það að hinn háheilagi flokkur Vinstri grænir átti sinn flutningsmann að málinu og átti hlut að þessu máli þegar það kom fram í þinginu. Þetta vita þingmenn og annað er blekkingarleikur. Í þriðja lagi erum við að afnema sérreglur sem lutu að forsætisráðherra en hann var í ólögunum 2003 settur í einhvern sérstakan klassa. Við erum að afnema það. Það er ekki lítið skref, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Það er ekki kattarþvottur. Í fjórða lagi hækkum við aldursmörkin og í fimmta lagi jöfnum við réttindaávinnslu milli þingmanna og ráðherra. Þetta eru breytingar sem skipta máli. Þjóðinni hafa sviðið þessi atriði í lögunum, gildandi lögum, og við erum að breyta því núna. Þess vegna er ekki rétt og sanngjarnt sem menn segja úti í samfélaginu, í fjölmiðlum, hv. þingmenn, að hér séu tekin örlítil skref og þetta sé kattarþvottur ríkisstjórnarinnar. Það er ekki rétt. Við erum að taka mikilvæg skref. Við erum að taka á þeim atriðum sem hafa hvað mest verið gagnrýnd og sviðið mest í réttlætiskennd þjóðarinnar. Höfum þetta í huga. Fulltrúi forsætisráðuneytisins var spurður við meðferð málsins í allsherjarnefnd hvaða sérréttindi væru eiginlega eftir. Hann gat ekki nefnt nein sérstök sérréttindi. Og ef um er að ræða sérréttindi skulum við fá þau á borðið. Ég heyri hér að það er mismunandi skilningur milli þingmanna í stjórnarandstöðunni. Sumir telja að við göngum of skammt, aðrir telja að við göngum of langt. En við settum í nefndarálit - við erum ekki að loka þessari umræðu - að þessi mál ættu að koma enn frekar til skoðunar. Það er allt í lagi að taka þá umræðu, bera saman A-deildina og síðan þetta. Það er alveg  Þetta frumvarp er ekki kattarþvottur, er ekki örlítið skref. Það er ekki sett fram í þeim tilgangi að verja forréttindi og sérréttindi, heldur einmitt að skerða þau, minnka og taka í burtu. Ég minni líka á það að verði þetta frumvarp að lögum mun lífeyrissjóðsskuldbinding lækka gagnvart ráðherrum um 60%. Við erum hér að lækka lífeyrissjóðsskuldbindingu um 60% gagnvart ráðherrum. Það er ekki lítið skref, það er ekki kattarþvottur. Gagnvart þingmönnum er lækkunin 20% og í heild lækkar skuldbinding um 40% þannig að þetta eru ekki lítil skref sem við erum að taka. Við eigum að vera ánægð með að við séum að ná því í gegn að þær sérreglur sem voru settar 2003 heyri brátt sögunni til. Auðvitað átta ég mig alveg á því að það geta verið rök fyrir því að ganga alla leið, eins og menn segja, í A-deildina. Tökum alveg þá umræðu. Það er ekkert mál en þessi skref eru tímabær og hljóta að vera í samræmi við vilja flestra þingmanna. Að lokum, virðulegi forseti, ítreka ég að þessari umræðu um lífeyrisréttindi eða jafnvel launamál þingmanna lýkur ekki í dag. Við tökum það sérstaklega fram í meirihlutaáliti allsherjarnefndar að skoðun á annarri útfærslu, öðrum breytingum, þurfi að eiga sér stað. Það er vinna sem við getum farið í. En það á ekki að koma í veg fyrir að við tökum í burtu þessi sérsniðnu ákvæði sem voru sett 2003 og særðu svo réttilega réttlætiskennd og sóma þjóðarinnar sem fólk horfði upp á, allar krúsindúllurnar sem virtust miða nánast að ákveðnum einstaklingum sem voru settar í þau lög á þeim tíma. En nú erum við að taka það skref fram á við að gera þetta sanngjarnara og henda út þessum sérkennilegu ákvæðum sem fóru í gegn rétt fyrir jól 2003.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að láta þess getið í andsvari mínu að mér finnst afar slæmt að við séum að reyna að koma þessu máli í gegnum þingið í einhverri tímapressu á næstsíðasta degi fyrir jólaleyfi eins og að er stefnt ef ég veit rétt um áætlanir forseta. Ég vil spyrja hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson hvað hann álíti að gerist í kjararáði þegar lagt verður mat á 60% rýrnun lífeyrisréttinda ráðherra og 20% rýrnun lífeyrisréttinda þingmanna. Við samþykktum hér lög í gær, að vísu ekki með mínu samþykki vegna þess að ég átaldi vinnubrögðin um lækkun kjara alþingismanna …  
            

Það er ekki …

Já, það voru mistök og biðst forseti velvirðingar á því.

Virðulegi forseti. Spurningin sem hv. þingmaður beindi til mín, hafi ég heyrt hana rétt, var hvað ég héldi að kjararáð mundi gera eftir að við værum búin að skerða lífeyrisskuldbindingu um 40% í heild, 60% hjá ráðherrum, 20% hjá þingmönnum. Það er erfitt fyrir mig að segja. Þetta er góð spurning í ljósi þess að í 9. gr. laganna um kjararáð stendur, með leyfi forseta: „Kjararáð skal meta og taka tillit til kvaða sem störfunum fylgja, svo og hlunninda og réttinda sem tengjast embætti og launum, svo sem lífeyrisréttinda og ráðningarkjara.“ Mér dettur ekki í hug að vera með einhverjar getgátur um hvað kjararáð gerir vegna þess að þetta er mat kjararáðs og það tekur tillit til alls konar þátta en þarna er sérstaklega minnst á að það á að taka tillit til lífeyrisréttinda og þetta getur að mínu mati hugsanlega haft áhrif á þá ákvörðun þegar að henni kemur.

Hæstv. forseti. Ég er í raun og veru sammála svari hv. þingmanns. Þetta er m.a. afleiðingin af því sem við erum að fást hérna við. Ég bendi á það, hæstv. forseti, að þessum lögum er ekki ætlað að taka gildi fyrr en á miðju næsta ári og við erum ekki að vinna vel að þessum málum með því að reyna að keyra það í gegn í tímapressu. Við förum ekki yfir alla þætti málsins, afleiðingar þess eða hliðarverkanir. Við ræðum þetta ekki í samhengi við það sem við erum að fjalla um varðandi þá stöðu sem er í landinu ef menn halda að það sé umræðan sem eigi að taka hér. Ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar að við þingmenn eigum að geta rætt opið um réttindi okkar, hvort sem það eru launakjör eða lífeyriskjör. Ég hef sagt það frá fyrstu tíð, frá því að þetta mál var samþykkt, að það mætti koma aftur inn í þing mín vegna 

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að æskilegt er að við tökum meiri tíma í umfjöllun um málin, mörg þeirra fara allt of hratt í gegn. Mér finnst hins vegar þetta mál liggja þannig fyrir að verið sé að taka á mjög þekktum atriðum, atriðum sem hafa verið rædd hérna í fimm ár. Menn hafa m.a. unnið lögfræðiálit til að skoða hvert svigrúm löggjafans er í þessum efnum. Ég styð því framgang málsins á þinginu, að við samþykkjum það í dag eða á allra næstu dögum. Þetta eru atriði sem mér finnst ekki þola mikla bið til viðbótar. Þarna er verið að taka á ákveðnum einföldum atriðum en þó mikilvægum. Þó að við stígum þessi skref hættum við ekki umfjöllun um lífeyriskjör og stöðu umræddra hópa. Ég fullyrði að sú umræða mun halda áfram á nýju ári. 

Hæstv. forseti. Athyglisvert var að fylgjast með ræðu varaformanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, um skrefið sem nú væri verið að stíga, þessa miklu baráttu sem háð hefði verið og áfangasigurinn sem nú væri að komast í höfn. Við hvern er verið að berjast? Er formaður Samfylkingarinnar að berjast við formann Sjálfstæðisflokksins? Það eru einkum þau sem hafa verið að véla um þetta. Hafa þau verið að takast á um málið? Ég óska eftir því að hv. þingmaður skýri þetta nánar fyrir okkur. Ég vísa síðan í umsögn um 3. og 6. gr. frumvarpsins sem hv. þingmaður vísar til, að verði frumvarpið að lögum verði réttindaávinnsla alþingismanna og ráðherra í hlutfallslegu samræmi við réttindaávinnslu sjóðfélaga í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að teknu tilliti til hærri iðgjalda. Þetta held ég að sé alrangt. Ég held að það gleymist að taka tillit til margvíslegra réttinda sem ég rakti í ræðu minni. Ég vísa þar í makabótaréttinn, ég vísa þar í mismun á skerðingu fyrir 65 ára aldur 

Frú forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spyr: Hver er eiginlega barátta Samfylkingarinnar? Engum blöðum er um það að fletta að þingmenn Samfylkingarinnar og fleiri í samfélaginu hafa ítrekað tekið þetta mál upp á þessum vettvangi, á fundum og í fjölmiðlum og öðru slíku. Við höfum lagt fram þingmál, við höfum sýnt það í verki að við krefjumst breytinga. Hvar eru þingmálin frá Vinstri grænum í þessu máli á undanförnum fimm árum? Ég veit að korteri fyrir þetta mál kom fram þingmál, en hvar eru öll þingmál Vinstri grænna á þessu sviði? Hvar er barátta Vinstri grænna á þessum vettvangi önnur en sú að garga á torgum eins og hv. þingmaður hefur gert að ævistarfi sínu? Hvar eru verkin þegar að því kemur að reyna að fá breytingar sem menn tala iðulega um á útifundunum og á flokksfundum? Árangur þeirrar baráttu hjá Vinstri grænum er afskaplega lítill, virðulegi forseti. 
             Við erum hér að stíga skref og mér finnst sérkennilegt að hv. þingmaður tali áfram um að þau mikilvægu skref séu „örlítil“, séu „kattarþvottur“, því að þau eru það ekki. Hann sýnir ekki sanngirni þegar hann kemur ítrekað í pontu 

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Já, þetta með virðinguna og að gera lítið úr fólki, gera lítið úr baráttu sem fjöldasamtök heyja, verkalýðshreyfingin, Öryrkjabandalagið, útifundirnir á Austurvelli - þar á meðal ég, sem hafi gert það að ævistarfi mínu að garga á torgum. Er verið að tala um forseta Alþýðusambands Íslands sem var hér nýlega á fundi? Er verið að tala um Öryrkjabandalag Íslands? Er verið að tala um fólk úti á Austurvelli, að það sé að garga á torgum þegar það mótmælir sérréttindum sem þingmenn hafa áskapað sjálfum sér? Hæstv. forseti. Hvað um öll þessi frumvörp? Hvar er frumvarp okkar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Það er í nefnd þar sem það hefur verið fryst eins og jafnan er gert með þingmál frá stjórnarandstöðunni. Samfylkingin er hins vegar í ríkisstjórn. 

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig ekki á því að í hv. þingmanni birtist Alþýðusambandið, Öryrkjabandalagið, öll félagssamtök í landinu o.s.frv., sem réttilega hafa haft sterka skoðun á þessu máli. Ég er að gagnrýna framgöngu hv. þingmanns. Hann hefur löggjafarvald á þingi en hefur ekki ómakað sig að leggja fram eitt einasta þingmál á öllum þessum tíma til að nýta það vald til að afnema þessi óréttlátu kjör, sem hann iðulega nefnir svo, nema núna korteri fyrir málið sem kemur frá okkur. Það er rétt að Samfylkingin er í ríkisstjórn og henni er í lófa lagið að gera breytingar. Þess vegna er þetta mál líka komið fram því að menn hafa náð samkomulagi milli stjórnarflokkanna um að stíga þessi stóru skref um að afnema sérstök ákvæði um forsætisráðherra, minnka réttindaáhersluna, lækka heildarskuldbindinguna um 40%, hækka aldursmörk og annað slíkt.

Af hverju ekki afnema sérréttindi?

Það eru verkin sem tala, hv. þingmaður, og þess vegna er þetta mál komið fram á öðru ári okkar í ríkisstjórn, það ætti að vera fagnaðarefni í huga hv. þingmanns en virðist ekki vera það.

Virðulegi forseti. Ég var ávarpaður fullu nafni, eins og forseti kynnti mig núna, þegar ég var ungur drengur, þegar móður minni þótti hún þurfa að taka í drenginn, að hann hefði hegðað sér illa. Ég vona að ekki hafi vakað fyrir forseta að veita mér stranga áminningu. Mig langar að árétta það, í ljósi þess sem kom fram í ræðu hv. þingmanns, að árið 2003, fyrir fimm árum, voru ekki gerðar neinar þær breytingar á lífeyrisréttindum alþingismanna og ráðherra sem hann lét í veðri vaka. 6% réttindaávinnsla ráðherra var komin inn þá löngu áður, að mig minnir árið 1967, og var engin breyting á. Réttindaávinnsla alþingismanna var með tilteknum hætti og henni var breytt á þann veg að þeir sem höfðu verið skemur en 17 ár bjuggu við skert réttindi og þeir sem höfðu verið meðaltíma, þingmenn í 10 ár, fengu 10% minni réttindi en þeir höfðu fyrir breytinguna. Það var nú allur eftirlaunaósóminn, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að 6% reglan átti við ráðherra fyrir 2003 en hins vegar var, eins og hv. þingmaður getur réttilega um, staðan mismunandi varðandi þingmennina. Það fór, eftir því sem mér sýnist, eftir því hversu lengi menn höfðu setið á þingi. Sumir greiddu 2%, aðrir 5% og enn annar hópurinn 3,3% og síðan voru önnur þrep,  En það kom margt inn sem við afnemum núna í eftirlaunaósómanum, eins og hv. þingmaður kýs að kalla það, margt sem við bökkum núna með. Ég nefni á lokasekúndunum sérreglur sem áttu við forsætisráðherrann sérstaklega. Þær eru komnar út ef frumvarpið verður að lögum.

Virðulegi forseti. Það atriði sem kom inn 2003 og kveikti eldana var fyrst og fremst þetta sérstaka ákvæði varðandi forsætisráðherra. Margt annað kom inn í lögin þá og er ekki lagt til að það verði tekið út. Ég get talið upp sjö atriði sem þá komu ný inn í lögin en ekki er hróflað við að þessu sinni. Það er meiri ósóminn sem á þá að sitja áfram, virðulegi forseti. En ég vil árétta það að varðandi alþingismennina voru eftirlaunakjörin skert árið 2003 og enn er lagt til að skerða þau árið 2008. Fyrir þann þingmann sem hafði setið í 10 ár er skerðingin orðin, frá því sem var fyrir 2003, úr 187 þús. kr. niður í 133 þús. eftir að þetta frumvarp verður að lögum. Það er um 30% skerðing, virðulegi forseti, og ég bið menn að vera ekki að tala á þeim nótum að þarna hafi menn verið að færa réttindi til alþingismanna. Það er hið gagnstæða, menn hafa verið að færa réttindi frá þeim.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það, ef ég skil hv. þingmann rétt, að margt sem sagt hefur verið um þá gríðarlegu kjaraaukningu þingmanna sem átti að eiga sér stað árið 2003 er ekki á rökum reist. Það miðast fyrst og fremst við bætt kjör ráðherra. Þess vegna eru þær breytingar sem finna má í frumvarpinu fyrst og fremst miðaðar við að taka þau réttindi til baka eða breyta þeim með einum eða öðrum hætti. En það er ljóst að við erum klárlega að skerða réttindi þingmanna í þessu frumvarpi. Við erum að lækka réttindaáhersluna úr 3% niður í rúmlega 2% og það er klárlega skerðing og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að draga það fram í dagsljósið svo að menn viti hvað við erum að fara að samþykkja. Það skiptir líka miklu máli í mínum huga að þetta komist út í umræðuna því að hún vill oft verða fjörug þegar kemur að svona málum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega umræðu í dag.

Virðulegi forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar umræður. Mig langar að spyrja hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson út í A-deildina af því að ég heyri að hv. þingmaður er að gæla við hana. Það kemur í ljós í nefndarálitinu að verið er að tala um að gera frekari breytingar eða útfærslur og að áfram þurfi að skoða málið. Það kom líka fram í ræðu hv. þingmanns. Hv. þingmaður segir að sérreglurnar heyri sögunni til en það er ekki rétt. Áfram er sérregla í gildi fyrir þingmenn að hinu nýja frumvarpi ríkisstjórnarinnar samþykktu. Ég heyri að þingmanninn langar - ég ætla að túlka orð hans á þann veg að honum finnist eðlilegt að fara inn í A-deildina. Ég spyr þá: Af hverju stígum við ekki strax það skref að fara inn í A-deildina? Þá eru engar sérreglur fyrir okkur, þá erum við bara í A-deildinni og njótum þeirra réttinda sem þar eru og greiðum það iðgjald sem þar er krafist? Af hverju er þetta skref ekki stigið?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að ég sé að gæla við einhverja hugmynd og ég er kannski meira en að gæla við hana, ég er að segja að hún sé ekki útilokuð. Það er ekki útilokað að við gerum frekari breytingar á þessu og færum þennan hóp í A-deildina. Það getur vel verið að það skref verði stigið. Að sama skapi þurfum við að vita hvað það þýðir. Við þurfum að vita hver sérréttindin eru ef svo má segja ef einhver eru eftir.  Út af frammíköllum hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar vil ég benda á að þau skref sem við stígum hér eru tiltölulega einföld. Menn annaðhvort styðja þau eða styðja þau ekki og þó að við viljum skoða málið enn frekar á það ekki að koma í veg fyrir að við stígum þau jákvæðu skref sem eru í frumvarpinu því að þau hafa svo sem verið til umræðu og gagnrýnd í þau fimm ár sem liðin eru frá því að þau lög voru sett.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir gott svar. Hv. þingmaður segir: Ég er ekki bara að gæla við A-deildina, ég vil virkilega að við skoðum það. Hv. þingmaður er þá á sömu skoðun og minni hlutinn sem hefur fært fram breytingartillögur við frumvarpið um að fara inn í A-deild LSR. Það væri þó eðlilegt ef menn eru sjálfum sér samkvæmir í stjórnarmeirihlutanum. Ég skal ekki segja hvað Sjálfstæðisflokkurinn vill en alla vega er hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar. Maður mundi ætla að þegar meiri tími gefst eftir áramót hljóti menn að fara í endurskoðun og þá meira en gæla við að fara í A-deild LSR, þá gerum við meira en það, þá bara gerum við það, förum inn í hana. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þetta séu vinnubrögð sem hann geti kvittað upp á - 

Virðulegi forseti. Þó að ég vilji skoða þá leið sem lýtur að því að færa þennan hóp í A-deildina er ég ekki með því að segja að ég ætli eftir hádegi að samþykkja tillögu minni hlutans. Ég vil fá að vita nákvæmlega hvað í henni felst. Þingmenn hafa sagt hér að A-deildin sé einhver forréttindahópur. Dregin er upp mynd af A-deildinni sem forréttindahópi, ef borið er saman við aðila á almennum vinnumarkaði. Þessi umræða átti sér ekki stað á vettvangi allsherjarnefndar vegna þess að við vorum að ræða þær breytingar sem nú eru gerðar. Við eigum þá umræðu eftir, það veit hv. þingmaður. Það getur vel verið að það sé einhver galli við að færa þetta í A-deildina. Það getur vel verið að við þurfum að skoða þetta í stærra samhengi, í því samhengi að jafna almennt öll lífeyrisréttindi á markaði, líka milli opinberra starfsmanna og aðila á almenna vinnumarkaðinum. Það er umræða sem margir þekkja og hafa tekið þátt í í mörg ár. Þetta má allt skoða mín vegna og er spennandi umræða því að auðvitað á jöfnuðurinn að vera lykilatriði. Auðvitað eiga ekki að vera nein sérréttindi, ég átta mig alveg á því. Ég stend ekki hér til að verja einhver sérréttindi. Ég mæli fyrir þessum málum 

Herra forseti. Ég hef á tilfinningunni að hér í galsanum rétt fyrir jólin séu hv. stjórnarþingmenn að ýta á vitlausan takka kannski fyrst og fremst af því að þeir átta sig á því að tillagan er frá stjórnarandstöðunni en ekki vegna innihaldsins. Hér er sem sagt lagt til mikið baráttumál, að bæta afkomu almenningssamgangna fyrst og fremst með því að endurgreiða 

Hæstv. forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp sem hefur fengið mikla umfjöllun eða þetta málefni réttara sagt hvað varðar eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, hefur fengið mikla umfjöllun í þjóðfélaginu á síðustu árum og sú breyting sem gerð var árið 2003 ekki síst. Nú hefur það gerst að stjórnarflokkarnir hafa orðið sammála um ákveðnar breytingar á lögunum frá 2003 og er í sjálfu sér hægt að lýsa ánægju með það. En það hefði kannski verið skemmtilegra ef það hefði verið mögulegt að allir flokkar sem eiga sæti á hv. Alþingi hefðu getað orðið sammála um þessar breytingar og það hefði verið hægt að haga málum þannig að flutningsmenn hefðu komið úr öllum flokkum. Í rauninni var það þannig, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan frétti af því í gegnum fjölmiðla að stjórnarflokkarnir hefðu náð þessu samkomulagi en stjórnarandstaðan fékk ekki tækifæri til þess að vera með í samkomulaginu. Hins vegar var stjórnarandstöðunni boðið að flytja málið eins og það kom frá stjórnarflokkunum, sem hún þáðu ekki. Ég ætla fyrst og fremst að tala fyrir Framsóknarflokkinn en ekki stjórnarandstöðuna sem heild vegna þess að ég tel að mismunandi áherslur séu uppi í þeim flokkum að einhverju leyti. Áðan sagði hv. 4. þm. Reykv. s., Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, að margt sem sagt hefur verið um lögin frá 2003 hafi ekki verið á rökum reist og ég held að það séu orð að sönnu hjá hv. þingmanni. Það hefur verið margt sagt um þau lög sem var í raun ekki í samræmi við veruleikann. Þar eru forsvarsmenn og forustumenn Samfylkingarinnar  Ég vil halda því fram, hæstv. forseti, að þetta samkomulag og þetta frumvarp sem hér um ræðir sé verulega til bóta. Það fer ekkert á milli mála. En hvað var samþykkt þarna árið 2003 sem var svona óskaplega erfitt að sætta sig við? Það vil ég taka fram að flokksþing framsóknarmanna hefur líka ályktað gegn þeim lögum. Í fyrsta lagi voru sett heildarlög um eftirlaunarétt en áður höfðu  Annað atriði fyrir utan þau auknu réttindi sem forsætisráðherra fékk með breytingunni var að heimilt var að taka eftirlaun á sama tíma og fyrrverandi þingmenn eða ráðherrar gegndu starfi. Þetta var hins vegar ekki eins og hér hefur komið fram - ákveðinn misskilningur hefur verið uppi í samfélaginu um að þessi regla hafi verið tekin upp árið 2003. Hún er eldri og hún er í raun í samræmi við það sem gerist eða ekki óáþekkt því sem gerist hjá almennum ríkisstarfsmönnum. Þessi réttur er tekinn út núna og ég lýsi ánægju með það líka. Við skulum hafa það í huga að þegar þetta samkomulag var upphaflega gert árið 2003 þá var það á milli allra formanna stjórnmálaflokkanna. Allir formennirnir gerðu þetta samkomulag og þeir voru hv. þingmenn Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson, Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Guðjón A. Kristjánsson. Þeir gerðu þetta samkomulag og þegar það var kynnt öðrum ráðherrum og öðrum þingmönnum lá fyrir að það var samkomulag um þessa breytingu þó að samkomulagið héldi ekki og þeir sem þarna áttu í hlut og ekki síst þeir sem þarna voru að fá aukin réttindi eða hærri laun, skulum við kalla það, treystu sér ekki til þess að fylgja málinu til loka. Það var verið að hækka þingfararkaupið verulega, þingfararkaup formanna stjórnarandstöðuflokkanna þar sem gert er ráð fyrir að formenn stjórnarflokkanna almennt gegni embætti ráðherra. Þessi breyting er áfram við lýði og það er ekkert hróflað við henni í því frumvarpi sem hér um ræðir enda snýst það einungis um eftirlaun. En þetta var nú hluti af samkomulaginu og ég held að það sé bara mikilvægt að það liggi hér fyrir. Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ef Samfylkingin hefði verið tilbúin að gangast undir það fyrir nokkrum árum síðan að lögin yrðu ekki afturvirk þá hefðum við getað gengið frá samkomulagi og breytingum á þessum lögum. Það var krafa Samfylkingarinnar að lögin yrðu afturvirk sem er ekki í samræmi við ákvæði stjórnarskrár. Nú virðist þetta hafa verið gefið eftir og Samfylkingin, hv. þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar hafi gengist undir það að lögin geti ekki verið afturvirk. Þar leystist sá hnútur með því að ná skilningi, sennilega fyrst og fremst hæstv. utanríkisráðherra, á þessu máli. Það var meðal annars í tengslum við þetta ákvæði sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar fóru að tala um smásálir, það væri rétt að hafa lögin afturvirk og svo gætu þeir sem hefðu áhuga á því að sækja sinn rétt bara gert það ef þeir væru slíkar smásálir. Það hefur lítið verið talað um smásálir hér í dag enda hefur Samfylkingin gefið eftir og gert sér grein fyrir því að afturvirk lög eru ekki sett á hv. Alþingi. Eins og hér hefur komið fram finnst mér þær breytingar sem hér eru til umfjöllunar vera allar til bóta. Hins vegar er ég komin á þá skoðun núna eftir að þessi tími hefur liðið og öll þessi orð hafa verið látin falla og allur þessi misskilningur sem hefur verið uppi í sambandi við öll þessi mál hefur orðið skýrari að það væri best að alþingismenn og ráðherrar greiddu í hinn almenna sjóð ríkisstarfsmanna, A-deildina. Ég mun því styðja þá tillögu sem hér kemur fram og lýtur að því að það skref verði stigið og mér sýnist að miðað við nefndarálit sem kemur frá meiri hluta allsherjarnefndar og er undirritað af stjórnarsinnum að það sé mál sem verði til skoðunar áfram því að þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Innan nefndarinnar komu fram sjónarmið um ýmsar frekari breytingar eða aðrar útfærslur á fyrirkomulagi eftirlauna þeirra sem undir þessi lög heyra og telur meiri hluti allsherjarnefndar að slík skoðun þurfi að eiga sér stað.“ Þennan texta skil ég svo að það mál verði áfram til umfjöllunar. Mér finnst ekki ólíklegt að ef sú tillaga sem hér verður borin fram um A-deildina, þ.e. að henni fallinni þá gæti ég stutt þetta frumvarp, því að eins og fram hefur komið er það verulega til bóta.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í máli hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur að hún taldi að með þessu frumvarpi hefði Samfylkingin gefið afslátt af þeirri hugmynd sinni að ný lög yrðu afturvirk eins og hún orðaði það, þ.e. næðu til þeirra sem þegar væru farnir að taka rétt samkvæmt lögunum frá 2003, og nú hefði hún gefið afslátt af því sem hún hefði ekki verið tilbúin til að gefa þegar Halldór Ásgrímsson var forsætisráðherra og var með frumvarp í smíðum um þessi mál. Þetta er misskilningur hjá þingmanninum vegna þess að það sem málið snerist um á þeim tíma var að Halldór Ásgrímsson var ekki tilbúinn til að láta það ákvæði nýrra laga sem þá hefði orðið að veruleika um að menn gætu ekki á sama tíma þegið laun og eftirlaun hjá ríkinu, ná til þeirra sem þegar voru farnir að taka eftirlaun og voru líka með laun hjá ríkinu. Í þessu frumvarpi eru tekin af öll tvímæli um að það nái til þeirra sem þegar eru farnir að taka eftirlaun og eru með laun hjá ríkinu. Það segir hér í athugasemd um 8. gr. um þetta mál: „Gildir það jafnt um þá sem þegar hafa hafið töku eftirlauna og þá sem hefja slíka töku síðar.“ Það eru því tekin af öll tvímæli í 8. gr. þessa frumvarps um að það nær eftir 1. júlí á næsta ári einnig til þeirra sem eru með laun hjá ríkinu og taka eftirlaun samkvæmt lögunum frá 2003. Frumvarpið nær til þeirra og verður skerðing hjá þeim eftir 1. júlí.

Hæstv. forseti. Þarna hafa farið fram samtöl sem ég átti ekki aðild að en miðað við þær upplýsingar sem ég hef fer hæstv. ráðherra ekki með rétt mál heldur var þetta með þeim hætti sem ég fór yfir áðan. 

Virðulegur forseti. Ég vel sjálf andsvör mín og andsvar mitt við ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur laut að því að hún fór ekki með rétt mál hvað varðaði afturvirknina. Ég mun taka til máls á eftir og ræða ýmislegt annað sem varðar þetta eftirlaunamál en ég er í andsvari við þingmanninn vegna þess að hún fer ekki rétt með hvað varðar afturvirknina. Umræðan um afturvirknina stóð einmitt um hvort við værum tilbúin að láta ákvæði um að menn gætu ekki þegið laun og eftirlaun hjá ríkinu á sama tíma, ná til þeirra sem þannig háttar þegar um að eru með laun frá ríkinu og eftirlaun frá Alþingi. Það eru tekin af tvímæli í þessu frumvarpi að eftir 1. júlí nær það til þeirra aðila. Það var hin svokallaða afturvirkni sem var í umræðunni og þar eru tekin af öll tvímæli. Þess vegna eru það ósannindi þegar þingmaðurinn kemur upp og segir að nú sé Samfylkingin búin að kyngja þessum hugmyndum sínum um að lögin væru afturvirk hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég hlýddi af athygli á mál hv. þingmanns í þeirri ræðu sem hún flutti áðan. Það vakti athygli mína að hún lagði lykkju á leið sína í ræðu sinni til að finna að málflutningi Samfylkingarinnar sem hún hefur haft uppi frá 2003. Staðreyndin er sú að enginn flokkur hefur gagnrýnt þetta frumvarp jafnmikið og flutt tvö mál á þingi um breytingar á þessu máli hingað til. Það er staðreynd. Staðreyndin er líka sú að það mál sem hér er verið að breyta og var samþykkt af þingmönnum þáverandi stjórnarflokka, var borið uppi af þingmönnum þáverandi stjórnarflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.

Það var flutt af ...

Það var borið upp og samþykkt af þessum þingmönnum. Það var hins vegar flutt af forsætisnefnd, það er ágætt að halda því til haga. 

Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég beindi orðum mínum til hv. samfylkingarmanna er sú að þeir hafa ekki fyrst og fremst verið að reyna að ná árangri í því að breyta þessum lögum heldur hafa þeir verið með sýndarmennskutillögur. Hvers vegna flutti Samfylkingin t.d. frumvarp í fyrra til breytinga á eftirlaunalögunum án þess að hafa um það samráð við samstarfsflokkinn á sama tíma og ákvæði var í stjórnarsáttmála um að stjórnarflokkarnir ætluðu í sameiningu að breyta eftirlaunalögunum umdeildu? Var það líklegt til að ná árangri? Það var nefnilega ekki líklegt til að ná árangri enda var ekki um það að ræða. Það var ekki spurning um að ná árangri. Það var spurning um sýndarmennsku og reyna að láta líta svo út að Samfylkingin væri eini flokkurinn sem hefði einhvern áhuga á að breyta þessu lögum. Það er málið. Þess vegna leyfi ég mér að gagnrýna þennan málatilbúnað og tel mig hafa fulla ástæðu til að gera það.

Virðulegi forseti. Fyrst kemur hv. þingmaður upp og skammar okkur fyrir aðgerðaleysi eða gagnrýni á það mál sem samþykkt var 2003 og vakið hefur mikla umræðu. Nú kemur hv. þingmaður í andsvari og skammar okkur fyrir að hafa flutt mál um þetta tiltekna efni. Þetta er dálítið kostulegt, virðulegi forseti, en ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þessa ræðu.

Hæstv. forseti. Það sem mér finnst broslegast af þessu öllu saman er að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson skuli koma upp í pontu og tala um að ég hafi verið skamma hann eða skamma Samfylkinguna. Menn þola lítið. Hvernig var á síðasta kjörtímabili þegar hv. þingmaður fór mikinn sem stjórnarandstæðingur? Þetta voru ekki skammir frekar en ég veit ekki hvað sem ég hafði uppi þegar tekið er tillit til þess. Þetta voru nánast gælur eins og hæstv. utanríkisráðherra bendir á. En ég hafði fulla ástæðu til að láta þetta koma fram í ræðu minni vegna þess að frumvarpið sem Samfylkingin flutti í fyrra náði ekki fram að ganga vegna þess að það var flutt af Samfylkingunni einni. Ekki var reynt að hafa samráð við Sjálfstæðisflokkinn enda hurfu þeir úr salnum, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þegar þessi umræða fór fram. Þeir voru greinilega ósáttir við framkomuna gagnvart samstarfsflokknum. Þess vegna erum við fyrst núna að breyta lögunum eftir að þessi langi tími hefur liðið.

Herra forseti. Forsagan er nú kannski ekki aðalatriði þessa máls þegar við stöndum með þetta frumvarp í höndunum þar sem hæstv. ríkisstjórn er eftir hartnær tveggja ára tíma að bögglast við að koma sér frá málinu og heldur óhönduglega. Hún gengur þar ekki hreint til verks, mun skemur t.d. en frumvarp þingmanna Samfylkingarinnar á síðasta þingi gerði. En vegna söguskýringar hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur vil ég taka fram að það er oftúlkun að segja að það hafi verið um það samkomulag milli formanna allra þáverandi stjórnmálaflokka að flytja frumvarpið eins og það var lagt fram í endanlegri gerð. Það er oftúlkun. Hið rétta er að okkur, formönnum stjórnarandstöðuflokkanna á þeim tíma, voru kynnt drög að frumvarpi fyrst og fremst á einum fundi í ráðherrabústaðnum með þáverandi forsætisráðherra og fjármálaráðherra og gott ef þáverandi utanríkisráðherra var ekki með. Þau frumvarpsdrög sem þá lágu fyrir gengu mun skemmra en frumvarpið sem síðan var lagt fram í endanlegri mynd. Þá var t.d. búið að auka verulega við þau réttindi sem forsætisráðherra voru sérstaklega færð í þessu margrómaða eftirlaunafrumvarpi. Það var kannski að lokum fyrst og fremst frumvarp um stóraukin eftirlaunaréttindi forsætisráðherra og þeirra sem áður höfðu verið ráðherrar og urðu forsætisráðherrar í stuttan tíma. Það er mín aðild að þessu máli og ég hef viðurkennt það sem mistök að hafa ekki lagst gegn því að málið færi áfram. Þvert á móti var ég því fylgjandi, eins og við vorum á þessum fundi, að þetta yrði unnið áfram. Það hef ég viðurkennt að hafi verið mistök sem ég sé eftir en við því verður ekki gert. Frumvarpið eins og það kom endanlega búið frá þáverandi forsætisráðherra og þáverandi fjármálaráðherra hafði tekið miklum breytingum og gekk mun lengra en þau drög sem áður höfðu verið rædd og áttu fyrst og fremst 

Hæstv. forseti. Ég veit að þetta er ákaflega viðkvæmt mál hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. En við skulum segja að þetta sé rétt, að það hafi orðið breyting á því frumvarpi frá því að samkomulagið var gert á milli formanna stjórnmálaflokkanna og þar til að það var flutt hér á Alþingi. En mér finnst mjög ólíklegt að þegar að forsætisnefndarfulltrúi Vinstri grænna flutti málið og skrifaði upp á það að ekki hafi legið algerlega fyrir hvernig þetta mál var vaxið. Ég get ekki ímyndað mér annað en að frumvarpið hafi verið rætt í þingflokki Vinstri grænna. Varla hefur hv. þm. Þuríður Backman farið að flytja málið án þess að það hafi verið rætt í þingflokknum. Það hlýtur að hafa verið öllum ljóst hvernig málið var vaxið og hvernig frumvarpið leit út þegar það barst inn á hv. Alþingi. Ég fullyrði að forsætisnefndarfulltrúinn hefur verið búinn að skoða málið áður en það var flutt. Vissi þá formaður flokksins ekkert um hvernig málið var fyrst fulltrúinn í forsætisnefndinni vissi það?

Herra forseti. Þetta er ekkert viðkvæmt mál af minni hálfu en rétt skal vera rétt. Það er um að gera að hlutirnir liggi fyrir nákvæmlega eins og þeir eru og það sem ég rakti hér áðan eru staðreyndir. Það stóð nú reyndar þannig á að þegar frumvarpið kom fram voru örfáir sólarhringar eftir að þinghaldinu, ef ég man rétt. Þetta var nú hálfgerð næturvinna og unnin í miklum flýti eins og stundum er gert en er aldrei til eftirbreytni. Ég var þá reyndar ekki á þingi heldur við kosningaeftirlit í Rússlandi og var á leiðinni til landsins daginn sem frumvarpið var flutt, ef ég man rétt. Ég sá það ekki í endanlegri gerð fyrr en því hafði verið dreift á þinginu. Ég er ekki viss um, þó að maður eigi auðvitað aldrei að gefa sér að menn standi kannski að einhverju leyti að hlutum sem þeir hafa ekki skoðað ofan í kjölinn, að allir hafi áttað sig á því hvað í frumvarpinu var fyrr en það birtist mönnum hér á borðum þingmanna og í ljós kom hversu langt var gengið, sérstaklega varðandi stóraukinn eftirlaunarétt ráðherra. Umræðan var auðvitað öll mjög á skjön því að 

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert að hlusta á söguskýringarnar og ágætt að halda þeim að einhverju leyti til haga. Ég man eftir því þegar þetta mál kom fram var það einmitt kynnt þannig að formenn stjórnmálaflokka hefðu náð samkomulagi. Svo var málið flutt af fulltrúum allra stjórnmálaflokka í forsætisnefnd þannig að sú mynd sem gefin var af málinu í upphafi var að það væri samkomulagsmál. En síðan breyttist það og þegar á hólminn var komið var ekkert samkomulag um málið þannig að þetta var nú mjög sérstakur tími sem við upplifðum í kringum 2003. Hvað hefur gerst síðan? Jú, það hefur verið tekist alveg gífurlega á um þetta mál. En hvað var í málinu 2003? Það er búið að fara aðeins yfir það hér og ég ætla að rifja það upp. Það var ekki verið að breyta því að þeir sem voru farnir að taka eftirlaun gætu ekki líka unnið hjá hinu opinbera, það hafði verið áður við lýði. Það var ekki verið að breyta eftirlaunarétti ráðherranna, fyrir utan forsætisráðherra, nema að mjög takmörkuðu leyti. Varðandi þingmennina fengu þeir aukin réttindi. Þeir fengu sömu réttindi en þeir áttu að borga meira fyrir þau.  Þar fyrir utan var hækkað álagið á formenn stjórnmálaflokka í frumvarpinu um 50%, að ég held, og það voru nýmæli. Ég held að það hafi verið eðlilegt skref. Það er mikið álag sem fylgir því að vera formaður í stjórnmálaflokki, býst ég við. Sú mynd sem gefin var af þessum eftirlaunaósóma, eins og hann hefur verið kallaður, var líklega mjög skökk. Það gagnrýnisverðasta voru kjör forsætisráðherra sem voru aukin. Sú mynd sem fólkið í landinu fékk, að þingmenn væru að „gúffa“ í stórum stíl fjármagn fyrir eftirlaun sín síðar, var röng. Það var röng mynd sem gefin var. Þetta hefur verið rætt talsvert í Framsóknarflokknum og við höfum ályktað um hvað gera beri í þessari stöðu. Við teljum að ekki eigi að hafa nein sérréttindi. Þess vegna höfum við lagt til að farin verði svokölluð A-deildar leið í LSR. 
             Samfylkingin flutti, eins og komið hefur fram, mál á síðasta þingi. Valgerður Bjarnadóttir var 1. flutningsmaður á því máli en þar voru líka hv. þm. Ellert B. Schram, Katrín Júlíusdóttir, Gunnar Svavarsson og Róbert Marshall. Það var mjög merkilegt af því í stjórnarsáttmálanum segir, með leyfi virðulegs forseta: „Eftirlaunakjör alþingismanna og ráðherra verði endurskoðuð og meira samræmi komið á í lífeyrismálum ráðamanna og almennings.“ Það átti að koma meira samræmi. Það átti að taka skref samkvæmt stjórnarsáttmálanum. En Samfylkingin klýfur sig frá stjórnarsáttmálanum og skilur samstarfsflokk sinn, Sjálfstæðisflokkinn, eftir á brókinni og fer fram með þetta mál ein. Þetta var því mjög ankannalegt og ber ekki vott um mikil heilindi. Þrátt fyrir að hér hafi verið um varaþingmanninn hv. Valgerði Bjarnadóttur að ræða sem hafði mikið rætt þessi mál tel ég þetta samt vera mikil óheilindi sem Samfylkingin sýndi sínum samstarfsflokki Sjálfstæðisflokknum á þessum tíma. Fyrir utan þetta, í tengslum við þá orðræðu sem varð, gassaðist hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún, fram á sviðið og talaði um málið í fjölmiðlum. Sú orðræða varð einungis til þess að eyðileggja hugsanlega samstöðu sem hefði getað skapast um þetta mál. Alltaf hafði verið lögð svo mikil áhersla á samstöðu um málið og þess vegna var reynt að ná samkomulagi allra flokka á sínum tíma. Það tókst en menn duttu svo út þegar á hólminn var komið. Hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, undirstrikaði að mikilvægt væri að ná sátt á milli stjórnmálaflokkanna í málinu. En allar aðgerðir og orðræða sem komu frá hæstv. ráðherra voru í þveröfuga átt og eyðilögðu fyrir því samkomulagi þannig að lokum fór mál hv. varaþingmanns Valgerðar Bjarnadóttur að sjálfsögðu ekki í gegn, það var bara svæft í allsherjarnefnd. Meiri hlutinn, þ.e. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, reyndi auðvitað ekki að koma því í gegn þannig að það sofnaði svefninum langa og nú er komið fram frumvarp frá ríkisstjórninni. Þetta frumvarp hefði þurft að fá miklu meiri tíma í nefndinni. Það var unnið allt of hratt. Þessi mál eru flókin og það eru margir vinklar sem þarf að skoða. Okkur tókst ekki að gera það í nefndinni á þessum tíma, því miður, þannig að ég tel að hér sé ekki um vönduð vinnubrögð að ræða. Ég vona að það verði þó engin slys vegna þessa frumvarps þegar það verður samþykkt. Ég býst við því að stjórnarflokkarnir hafi nú meiri hluta þegar á hólminn er komið í atkvæðagreiðslunni. Við í minni hlutanum teljum mjög mikilvægt að fara með kjör okkar, þingmanna og ráðherra, inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ef það er gert er alveg á hreinu hvert menn stefna. Þá förum við nákvæmlega þá leið sem þar er farin. Við borgum þá það sama inn í sjóðinn sem eru 4% og fáum sömu réttindaávinnslu sem þar er í gildi sem er 1,9%. Það er hins vegar alveg rétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og fleiri hafa sagt í ræðum sínum, að hlutfallslega er þetta sömu tölur og eru í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, þ.e. þar er iðgjaldagreiðslan 5% og réttindaávinnslan 2,375%. Það er alveg í samræmi við það sem felst í A-deildinni. En við teljum að það eigi að ganga skrefið til fulls, vera ekki með sérreglur heldur þá reglu sem gildir í þeim sjóði. Öll kjör sem þar gilda, gildi líka öll um alþingismenn og ráðherra. En hvað mun þá eiga sér stað, virðulegur forseti, að þessu frumvarpi samþykktu? Það hlýtur að hafa áhrif á ákvörðun kjararáðs þegar kemur að henni. Að vísu mun kjararáð væntanlega ekki taka á málum þingmanna og ráðherra um nokkurt skeið, í eitt ár eða svo, minnir mig að sé í þeim lögum sem við erum að breyta um kjararáð. En í 4. mgr. 9. gr. þeirra laga segir að þegar kjararáð tekur mál til meðferðar skal það taka tillit til kvaða sem störfunum fylgja svo sem hlunninda og réttinda sem tengjast embætti og launum svo sem lífeyrisréttinda og ráðninga og kjara. Það eru því leiðbeiningar í lögunum um hvað Kjararáð á að skoða þegar lögin eru ákvörðuð. Það hefur verið upplýst í umræðunni og kom fram í allsherjarnefnd að við skerðum réttindi ráðherra um 60% miðað við tillögur ríkisstjórnarinnar og þingmanna um 20% samkvæmt tillögu ríkisstjórnarinnar. Verði tillaga minni hlutans samþykkt er verið að skerða þessi kjör enn þá meira. Hvor leiðin sem farin verður, leið minni hlutans eða leið stjórnarflokkanna, er alveg ljóst að kjararáð hlýtur að hækka laun þingmanna og ráðherra. Annað væri mjög sérstakt og alls ekki í takt við lögin að mínu mati en hækkunin yrði talsvert meiri ef leið minni hlutans yrði farin. Ég tel bara að það sé eðlilegt. Það er eðlilegt að kalla hlutina því nafni sem þeir heita og það á ekki að vera að fela kjörin í einhverjum lífeyrisréttindum. Það er eðlilegra að kaupið sé hærra en lífeyrisréttindin að sama skapi lægri. Við teljum að það eigi að fara þessa svokölluðu A-leið, fara inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég vil taka það sérstaklega fram að í dag erum við með svokallaðar sérreglur en samt er verið að sýsla með það kerfi sem alþingismenn og ráðherrar taka eftirlaun eftir hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Með því að hafa sérreglur eykst kostnaðinn talsvert við utanumhald um kerfið hjá lífeyrissjóðunum. Þetta er flókið, kostnaðarsamt og óhagkvæmt. Svo að ég vitni nú í það sem kom fram á fundi allsherjarnefndar hjá þeim sem með þessi kerfi sýsla þá hækkar þetta flækjustigið. Það væri því mjög mikið hagræði í því að færa þetta inn undir eitt kerfi hjá A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Öll rök mæla með því að fara þessa leið. Ég hef ekki alveg áttað mig af hverju meiri hlutinn vill það ekki, að fara algerlega inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og vera í því gagnsæja kerfi sem þar er  Ég hef líka heyrt hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson lýsa því yfir í frekar skýru máli að það ætti að skoða að fara A-leiðina. Það eru gefin svolítil fyrirheit um það í nefndaráliti meiri hlutans. Þar segir að komið hafi fram sjónarmið um frekari breytingar og aðrar útfærslur á fyrirkomulagi eftirlauna og slík skoðun þurfi að eiga sér stað. Það er bara ansi mikið sagt í þessu nefndaráliti, að slík skoðun þurfi að eiga sér stað. Það segir meiri hlutinn. Ég skora á þingmenn stjórnarflokkanna sem eru í allsherjarnefnd að beita sér fyrir því að þessi endurskoðun fari fram sem fyrst. Ég tek líka eftir því að einn hv. þingmaður í meiri hlutanum, Ellert B. Schram, gerir fyrirvara við þetta nefndarálit og mál. Virðulegur forseti. Þetta er jákvætt skref sem stjórnarflokkarnir taka hér en það væri miklu eðlilegra að ganga alla leið og færa þingmenn og ráðherra inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þá þyrfti ekkert að vera að reyna að útskýra hvað í kjörum okkar felst. Þá gætu flestir, jafnvel allir, skilið það algerlega. Þær reglur sem eru í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eru svo mörgum kunnar og hafa verið í gildi um nokkurt skeið.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þá áhugaverðu og málefnalegu umræðu um eftirlaunamál eða -kjör þingmanna, ráðherra og hæstaréttardómara sem hér hefur farið fram í dag og tel að hún hafi verið mjög áhugaverð, meðal annars vegna þess hversu vítt hefur verið farið yfir sviðið hvað varðar almenn lífeyrisréttindi í landinu. Ég vil sérstaklega þakka, að öðrum ólöstuðum, hv. þingmönnum Kristni H. Gunnarssyni og Ögmundi Jónassyni fyrir áhugaverða umræðu um lífeyrismál. Ég verð líka að hrósa hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir þann kjark sem hann sýnir í umræðunni umfram aðra þingmenn, vil ég leyfa mér að segja, sem hugsa kannski ekkert ólíkt með sjálfum sér, að kannski sé ástæða til þess, hvað sem öðru líður, að halda til haga ýmsu sem snýr að kjörum þingmanna og kjaramálum þeirra og reyna að leiðrétta aðeins hlut þeirra í umræðunni, en það er ekki til vinsælda fallið á þessum síðustu og verstu tímum að halda þeim málstað á lofti. Þess vegna finnst mér ástæða til, burt séð frá því hvort maður er sammála þingmanninum eða ekki, að hrósa honum fyrir þann kjark sem hann sýnir. Ég þarf ekki að hafa langt mál um frumvarpið sem hér er fram komið, virðulegi forseti, því flest hefur verið sagt sem máli skiptir en það sem er á ferðinni og er auðvitað aðalatriðið í málinu er að verið er að skerða forréttindi þingmanna og ekki síst ráðherra frá því sem verið hefur. Forréttindum er ekki viðhaldið heldur eru þau skert, því eins og fram hefur komið í umræðunni eru skuldbindingar vegna lífeyrisréttinda ráðherra um 60% og þingmanna um 20%. Í þessu felst veruleg skerðing. Ekki er hægt að kalla það neitt annað. Vel getur verið og má færa fyrir því rök að fara hefði átt með lífeyrisréttindi þingmanna og ráðherra inn í A-deild Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna og eins og kom fram hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni er hægt að taka þá umræðu á einhverjum síðari stigum ef mönnum svo sýnist en hér er hins vegar stigið verulega stórt skref í þá átt að færa lífeyrisréttindi ráðherra og þingmanna nær því sem almennt gerist, ekki síst hjá opinberum starfsmönnum. Við skulum hafa í huga í þessari umræðu að ekki búa allir landsmenn við sömu lífeyrisréttindi. Þau eru ólík á milli A- og B-deildar opinberra starfsmanna, þau eru ólík á milli almenna markaðarins og opinbera markaðarins. Nú eru lífeyrisréttindi ráðherra og þingmanna færð nær því sem almennt gerist. Réttindaávinnslan er vissulega meiri hjá þingmönnum eftir þetta en í A-deild lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna vegna þess að réttindaávinnsla hjá þingmönnum og ráðherrum er 2,375% í stað 1,912% eins og er í A-deildinni en það byggir þá á því að þingmenn og ráðherrar greiða 5% iðgjald en ekki 4% iðgjald eins og greitt er í A-deildinni. Á því byggist munurinn á réttindaávinnslunni. Í frumvarpinu er því líka breytt sem mörgum hefur verið mikill þyrnir í augum að ráðherrar eða þingmenn sem fara á eftirlaun geti á sama tíma fengið laun úr ríkissjóði, vegna þess að hugmyndin á bak við eftirlaunin er sú að sjá til þess að allir hafi eitthvað sér til lífsviðurværis. Reyndar hefur það farið svo hjá ýmsum hópum að fólk getur fengið greitt úr lífeyrissjóði og haft tekjur annars staðar frá á sama tíma en óeðlilegt er að á sama tíma sé hægt að tryggja eftirlaun úr ríkissjóði og laun sem ríkissjóður greiðir og  Sama á við um aldursmörk. Í lögum frá 2003 voru þau færð verulega niður þannig að þingmenn og ráðherrar gátu við tilteknar aðstæður farið á full eftirlaun 55 ára að aldri. Því er nú breytt og aldurinn hækkaður, hið almenna viðmið er 65 ár en við tilteknar aðstæður geta þingmenn og ráðherrar farið á eftirlaun við 60 ára aldur, þannig að hér eru forréttindi almennt skert frá því sem verið hefur. Ég tel að þetta sé til mikilla framfara og komið sé til móts við þá miklu gagnrýni sem var á lagasetninguna árið 2003 sem fulltrúar allra flokka komu að með einum eða öðrum hætti, eins og fram hefur komið í umræðunni. Ég ætla ekki að fara í þær sögulegu útskýringar en allir flokkar komu að lagasetningunni með einum eða öðrum hætti. Fimm ár hafa liðið og á þeim tíma hafa allir flokkar og þingmenn haft tækifæri til að koma fram með frumvörp til að sýna hvert þeir vildu stefna með lífeyrisréttindin en þeir einu sem það hafa gert hafa verið þingmenn úr flokki Samfylkingarinnar. Jóhanna Sigurðardóttir og Margrét Frímannsdóttir fluttu frumvarp og síðan fluttu þingmenn með Valgerði Bjarnadóttur í broddi fylkingar frumvarp til breytinga á lögunum en aðrir man ég ekki eftir að hafi hreyft sig fyrr en þá núna, korteri fyrir framlagningu þessa frumvarps frá ríkisstjórninni. Að málinu hefur verið unnið mjög ötullega af hálfu Samfylkingarinnar og það er að skila árangri því ég tel að ástæðan fyrir því hversu langt við náum nú í því að skerða forréttindin er að steinninn hefur verið klappaður af okkar hálfu í hartnær fimm ár og það er farið að skila þeim árangri að nú er dregið úr þeim forréttindum sem þingmenn og ekki síst ráðherrar hafa notið samkvæmt lögunum frá 2003. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttur spurði hvernig á því hafi staðið að Samfylkingin hafi ekki reynt að ná samkomulagi allra flokka um þetta mál. Ég var þeirrar skoðunar að það hefði verið mjög mikilvægt ef það hefði tekist en niðurstaða mín er sú að ekki var sátt um málið árið 2003 og segja má að forsendur hafi brostið þá og ekki hafi verið forsendur síðan til að ná sátt þvert á alla flokka um málið þó að mjög æskilegt hefði verið að það tækist. Ég held að hvorki séu forsendur né vilji til þess af hálfu allra þingmanna að ná saman um málið vegna þess að það er að mörgu leyti þess eðlis að pólitískt getur verið heppilegt að um það séu átök og þess vegna hafi niðurstaða ekki fengist. En nú er að komast á lokastig þetta frumvarp til laga sem felur í sér verulega breytingu og niðurskurð á þeim forréttindum sem þessir hópar hafa hingað til haft.

Herra forseti. Ég hlýt að mótmæla því að þingmenn hafi ekki flutt frumvarp um lífeyrisréttindi þingmanna. Ég flutti frumvarp ásamt hv. þingmönnum Árna M. Mathiesen, Einari Oddi Kristjánssyni, Guðmundi Hallvarðssyni, Hjálmari Jónssyni, Kristjáni Pálssyni og Vilhjálmi Egilssyni. Ég var 1. flutningsmaður og samdi frumvarpið árið 1995 þar sem stendur, með leyfi forseta: „Alþingismaður skal greiða í lífeyrissjóð sem starfar án ríkisábyrgðar.“ Þetta var 1995. Síðan hef ég flutt í tvígang frumvarp um þingfararkaup, að það sé ákveðið og þar með lífeyrisréttindi líka í þeim frumvörpum báðum þannig að ég hlýt að andmæla þessu. Svo er A-deildin að sjálfsögðu forréttindadeild vegna þess að réttindin eru föst, þau eru tryggð með lögum og iðgjaldið er breytilegt, þ.e. iðgjald ríkisins ekki sjóðfélagans, þannig að þetta eru forréttindi og líka það að menn greiða 5% iðgjald á meðan venjulegt fólk borgar 4%. Rétt er að við fáum meiri réttindi í þessu nýja frumvarpi en ríkið borgar þá líka 20% meira en hjá venjulegu fólki í A-deildinni þannig að það eru á ýmsan hátt forréttindi. En aðalatriðið er að þegar Lífeyrissjóður verslunarmanna og hugsanlega aðrir lífeyrissjóði verða skertir, sem vonandi verður ekki, eftir áfallið þá munu þessir forréttindasjóðir sitja pikkfastir og verða ekki skertir. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann ræddi ekkert þetta frumvarp, sem í reynd er nokkurs konar aðild að A-deild, hvort hann gefi mér færi á því að komast út úr þessu forréttindakerfi, hvort hann muni ekki styðja breytingartillögu mína og leyfa mér að skreppa út úr því þótt allir aðrir vilji sitja inni í því.

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi verið alveg skýrt að ég var að tala um að enginn þingmaður nema þeir þingmenn sem ég tilgreindi hér hafi flutt frumvarp um lífeyrisréttindi þingmanna og ráðherra eftir 2003 til að sýna fram á með hvaða hætti þeir vildu haga málum eftir 2003. Ég fór ekki aftur til ársins 1995 og dreg ekki í efa að þingmaðurinn hefur flutt ýmis mál sem tengjast þessu án þess að ég hafi nokkra yfirsýn yfir það í sjálfu sér. En eftir 2003 er mér ekki kunnugt um að aðrir en þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem ég tiltók hafi flutt frumvörp til að sýna fram á með hvaða hætti mætti haga þessum hlutum og koma þeim til betri vegar fyrr en þá núna á síðustu metrunum þegar mönnum var ljóst í hvað stefndi. Hvað varðar breytingartillögu þingmannsins þá verð ég að gera þá játningu að ég hef kannski ekki skoðað það alveg nógu vel til að geta tjáð mig um það hér í pontunni en ég hefði haldið að það væri til bóta að sömu reglur giltu um alla þingmenn þegar kæmi að lífeyriskjörum. Niðurstaða mín í þessu máli er að sjálfsögðu sú sem er í frumvarpinu sem flutt er af fjármálaráðherra.

Herra forseti. Þegar venjulegt fólk á hinum almenna vinnumarkaði, 70% kjósenda okkar, 80% af kjósendum eða einhvers staðar þar á milli byrjar að fá skerðingar, þá vil ég gjarnan vera í þeim hópi. Ég tel rétt að við séum í þeim hópi kjósenda okkar sem lendir í þeim ósköpum. Breytingartillaga mín gengur út á það, eins og við erum margbúin að ræða í þessari umræðu, að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð að eigin vali og fái þá launauppbót sem nemur verðmæti réttindanna. Það kemur líka í veg fyrir alls konar spekúlasjónir um hvers virði þessi réttindi eru. Það kemur þá hreinlega í ljós og öll umræða um það verður dauð vegna þess að menn vita um hvað er að ræða en í dag veit það enginn.

Hæstv. forseti. Það kann að vera rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að þetta mál hafi verið gott og vel til fallið til að halda uppi pólitískri ósamstöðu um það. Ég held að Samfylkingin hafi einmitt gert það þegar hún lagði fram sérstakt þingmál um málið án þess að reyna að leita um það neins staðar sátta. Hæstv. utanríkisráðherra hefur einnig sagt að allir geti komið með frumvörp inn í þingið. Það þarf varla að upplýsa það sérstaklega að við getum það en við búum hins vegar við það, þingmenn stjórnarandstöðunnar, undir 43 manna þingmeirihluta að koma nánast ekki einu einasta máli í gegn hvað sem við leggjum til. Meira að segja þótt lagt sé til að menn fresti málinu og taki upp skynsamleg vinnubrögð við að klára það, taki sér tíma í það, þá eru menn ekki heldur til í það. Það skal bara vaðið áfram og búnar til alls konar lausnir sem við eigum síðan eftir að reka okkur á að hafa ekki verið unnar til enda. Í því frumvarpi sem meiri hlutinn flytur eru vissulega ákvæði sem ég get tekið undir. Ég get tekið undir aldursmarkið 60 ár í staðinn fyrir 55 og það má hugsanlega taka undir þá reiknireglu sem hér er byggt á. Það má líka taka undir sérákvæði er varða eftirlaunakjör forsætisráðherra. En ég bendi einfaldlega á, hæstv. forseti, að það er nauðsynlegt að vanda þessa umræðu, það eru nokkur atriði, m.a. í þessu frumvarpi og öllum öðrum tillögum sem hér hafa komið fram, sem þarf að kanna miklu betur hvaða afleiðingar hafa. Ég bendi á lögin um kjararáð í því sambandi og hvaða afleiðingar það mun hafa í framtíðinni sem við gerum hér að því er kjararáð varðar og þar með kostnað ríkissjóðs vegna eftirlauna allra sem komnir eru á eftirlaun samkvæmt þessu kerfi.

Virðulegur forseti. Ég get byrjað á að taka undir tvennt í máli hv. þingmanns. Í fyrsta lagi get ég tekið undir að það er heldur fátítt að þingmál frá stjórnarandstöðunni fái framgang í þinginu. Við höfum mörg verið í þeirri stöðu, ekki bara hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson heldur fleiri, þeir sem eru í stjórn núna hafa líka verið í stjórnarandstöðu og öfugt. Hitt er svo líka hægt að taka undir að stundum mætti vanda betur til málatilbúnaðar og umfjöllunar um þingmál í nefndum. Allt er þetta satt og rétt. Það breytir ekki því að stjórnarandstaða hlýtur að halda áfram að sýna fyrir hvað hún stendur og hvaða stefnu hún hefur í einstökum málum, jafnvel þó svo að hún geri ráð fyrir að málin sem hún er að leggja fram fái ekki framgang. Það sem ég er að benda á er að í öll þau ár sem liðin eru, þessi fimm ár, hefur stjórnarandstaða eða stjórnarflokkar á þinginu ekki fyrr en núna, og ekki fyrr en Samfylkingin gerði það í þau tvö skipti sem ég tiltók, sýnt á spilin, sýnt hvaða stefnu menn hefðu og hvert þeir vildu stefna með þessi eftirlaunakjör. Það hafa ekki komið fram frumvörp frá öðrum en þeim þingmönnum sem ég tiltók þar sem menn sýna fram á hvert þeir vildu stefna í málinu. Það er staðreynd málsins.

Hæstv. forseti. Ég hygg að hæstv. utanríkisráðherra geti staðfest það að á nokkrum fundum sem ég hef átt með henni og hæstv. forsætisráðherra um þetta mál hef ég ævinlega lýst því yfir að lífeyrisréttindamálið og eftirlaunafrumvarpið svokallaða mætti koma inn í þingið. Því var líka lýst yfir við fyrri forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, að við í Frjálslynda flokknum værum tilbúin að taka málið til efnislegrar umræðu hvenær sem væri en við neituðum hins vegar, og ég geri það enn, að afgreiða slík mál í flýti rétt fyrir jól eða rétt fyrir þinglok. Þetta hef ég margsagt og ef minni utanríkisráðherra er í lagi veit ég að hún man þessi orð. Það hefur því aldrei staðið á þeim sem hér stendur að taka þátt í að skoða þetta mál. Ég vek hins vegar athygli á því vegna orða sem hér féllu hjá hæstv. utanríkisráðherra um að allir hefðu komið að sátt um þetta mál, og ég held að hv. þm. Steingrímur Sigfússon hafi líka vikið að því á sínum tíma að ég hefði verið boðaður á einhvern fund í ráðherrabústaðnum um þetta mál. Það er ósatt, ég var aldrei á nokkrum einasta fundi um þetta mál í ráðherrabústaðnum 

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar að hann hefur margsinnis sagt það á fundum með formönnum flokkanna að hann fyrir sitt leyti og Frjálslyndi flokkurinn hefðu ekkert á móti því að þetta mál eða önnur mál sem varða eftirlaunaréttindi ráðherra og þingmanna og hæstaréttardómara komi inn í þingið til efnislegrar umræðu. Það er alveg rétt, þingmaðurinn hefur sagt þetta og talað fyrir hönd sjálfs síns og Frjálslynda flokksins. Það var bara ekki umræðuefni mitt áðan. Umræðuefni mitt var að engir flokkar aðrir en Samfylkingin hafa haldið þessu máli á lofti í þinginu með því að leggja fram frumvörp og sýna hvert þeir vildu stefna í málinu. Það eru staðreyndir og það eru fimm ár síðan lögin voru sett. Við erum að ná verulegum árangri núna í því að skerða þessi forréttindi og breyta þeim og ég tel að það sé vegna þess að það er búið að klappa steininn svo lengi í þá veru að við erum að ná núna ákveðinni niðurstöðu sem er mjög mikilvæg.

Virðulegur forseti. Þetta er of mikil sýndarmennska og of mikill hroki til að maður sitji þegjandi undir því. Hæstv. utanríkisráðherra gefur hér í skyn að Samfylkingin hafi haldið þessu máli vakandi í mörg ár, nú sé Samfylkingin komin til valda og hókus, pókus, málið er leyst. Við erum búin að klappa þennan stein svo lengi, segir hæstv. utanríkisráðherra.  Eins og lýst var áðan af formanni Framsóknarflokksins, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, beitti Framsóknarflokkurinn sér þegar við vorum með forsætisráðherraembættið fyrir samkomulagi um breytta löggjöf. Það tókst ekki, m.a. út af hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Síðan er þetta mál sett inn í stjórnarsáttmálann hjá Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni og hvað gerist? Samfylkingin veður fram með málið, gott mál en veður fram með það í þinginu og skilur Sjálfstæðisflokkinn eftir á nærbrókinni, algerlega á nærbrókinni. Þeim leið ekki vel, hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þá. Ég man það mjög vel, þeim leið ekki vel, enda búið að stilla þeim algerlega upp við vegg. Ekki var leitað eftir neinu samráði og málið sett í þann farveg að Samfylkingin væri komin til að bjarga því sem bjargað yrði. Svei, þetta var ekki svona, virðulegur forseti. Það hafði verið reynt að ná samkomulagi og Samfylkingin skal eiga það sem hún á í því, hún hjálpaði ekki til við að koma á samkomulagi. Nei, þetta tafði málið þannig að nú er það loksins komin fram og þá er það stjórnarfrumvarp. Ef þetta er aðferðin, ef þetta eru heilindi í ríkisstjórnarsamstarfi, þá spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Má búast við að fleira verði tekið úr stjórnarsáttmálanum? Ætlar Samfylkingin að flytja fleiri slík mál og skilja Sjálfstæðisflokkinn eftir á brókinni í því ef þetta er leiðin til að ná árangri?

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því að það er mikið nærbuxnatal í hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar þessa dagana, bæði hjá þingmanninum Siv Friðleifsdóttur og eins var um daginn hjá þingmanninum Álfheiði Ingadóttur og merkilegt hvað þetta leitar á huga þeirra þessa dagana. Ég veit ekki hvort það er löngunin eftir að komast í jólafrí sem því ræður. Virðulegur forseti. Það er rétt að verkin tala og það er þess vegna sem þetta frumvarp er fram komið í góðri sátt milli stjórnarflokkanna sem leggja það fram til að sýna hvert þeir vilja fara í þeim efnum að draga úr forréttindum ráðherra, þingmanna og hæstaréttardómara. Framsókn, hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, beitti sér fyrir því að ná samkomulagi um þetta mál en það samkomulag gekk mjög skammt og því er það alveg rétt sem þingmaðurinn sagði að ég beitti mér gegn því vegna þess að það samkomulag fól ekki í sér að það ætti á neinn hátt að hrófla við réttindaávinnslu ráðherra. Það átti ekki að hrófla neitt við réttindaávinnslu ráðherra í því frumvarpi. Það var ekkert um það í því frumvarpi hjá hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Halldóri Ásgrímssyni. Þar af leiðandi beitti ég mér gegn því og var ekki tilbúin til að taka þátt í því samkomulagi. Það geta þeir staðfest sem voru á þeim fundum að ekki stóð til að hrófla við réttindaávinnslu ráðherra, hvorki forsætisráðherra né ráðherra almennt. 

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í samræmi við það sem kom fram hjá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur áðan en ég ætla ekki að elta ólar við það frekar. Vinnubrögð Samfylkingarinnar eru þess eðlis - það þarf ekkert að tala um nærbrækur sérstaklega í því sambandi, maður getur alveg eins sagt að vinnubrögð í svona viðkvæmu máli sem búið er að rífast í botn út af í kosningabaráttu og við fjölmörg önnur tækifæri, þegar Samfylkingin fer ein fram með mál sem eru í stjórnarsáttmála þá er það eins og að rassskella samstarfsflokkinn á beran bossann. 

Virðulegi forseti. Það var ekki röksemdafærslan fyrir því að ná árangri. Röksemdafærslan fyrir því að ná árangri var að flokkarnir hafa komið sér saman um veigamiklar breytingar á lögunum frá 2003 sem fela í sér að skerða forréttindi þessara hópa. Þetta er samkomulag á milli stjórnarflokkanna og þeir láta verkin tala.

Hæstv. forseti. Það er vont að mínu mati að við skulum ræða þetta mál hér í tímapressu þess að það eru að nálgast jól og tímapressu þess að við erum með fjárlögin undir og fjáraukalögin og ýmis gríðarlega stór mál sem við þurfum að afgreiða. Ég vek sérstaka athygli á því, hæstv. forseti, sem Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagði hér áðan og í samhengi við það vil ég tengja það sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði fyrir hádegið í ræðu þegar sem hann benti réttilega á að breytingar á lífeyrisreglunum gætu haft áhrif á niðurstöðu að því er varðaði laun alþingismanna, ráðherra og æðstu embættismanna. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði að samkvæmt könnun þeirra í nefndinni þegar þau voru að vinna þetta mál væri mat þeirra að það væri 60% skerðing á réttindum ráðherranna og 20% skerðing á réttindum almennra þingmanna. Ég vona að ég fari rétt með, hæstv. forseti. Nú er það svo að við vorum að samþykkja lög, hæstv. forseti, um skerðingu á launum þingmanna, breytingu þar sem við felum kjararáði að breyta launum þingmanna með fyrir fram ákveðnum prósentum á bilinu 5–15% til lækkunar, þ.e. kjararáð ákveður þingfararkaupið og samkvæmt því sem hér var samþykkt í gær - ég tel að hafi verið klaufaleg vinnubrögð að fara í þetta með þessu lagi og þar með ef til vill loka á þá vegferð sem við þurfum kannski að fara í á næsta ári, að búa til hátekjuskattþrep eða þrepaskipt skattkerfi til þess að ná í tekjur fyrir ríkissjóð, ekki bara af þeim hópum sem við erum hér að fjalla um heldur almennt af hátekjufólki í þjóðfélaginu eða fólki sem er með hærri tekjur. Ég tel miklar líkur á því, hæstv. forseti, hvort sem okkur hv. þingmönnum líkar það betur eða verr að við munum þurfa að auka tekjur ríkissjóðs með öllum ráðum á næsta ári bæði með skattalagabreytingum og útfærslum að öðru leyti sem geta orðið til tekjuauka í þjóðfélaginu og þar með niðurskurði til þess að minnka útgjöld. En þá vaknar spurning, hæstv. forseti. Þegar menn eru búnir að setja þau lög sem voru sett í gær og lækka laun þeirra hópa sem lögin um kjararáð ná til og það verður búið að framkvæma það - væntanlega verður það framkvæmt mjög fljótlega á næsta ári - telja menn þá líklegt að það verði einfalt að setja jafnframt á þrepaskipt skattkerfi eða hátekjuskatt ofan í það? Ég held að í gær hafi Sjálfstæðisflokknum tekist að láta samþykkja hér mestu smjörklípu sem samþykkt hefur verið í lengri tíma vegna þess að þetta gerir það að verkum að þær útfærslur sem við gætum notað í skattkerfinu til að hlífa þeim lægst launuðu - að hafa þrepaskipt skattkerfi eða hátekjuskattþrep - það væri mun erfiðara að koma því á eftir að við erum búin að setja þessi lög því ekki verða þau sett þannig að þau nái bara til þeirra sem þessi lög um kjararáð ná ekki til. Ég held að það hefði verið miklu virkara fyrir framtíðina að geta horft á skattlagningu til þess að ná til allra sem hafa hæstu tekjurnar í þjóðfélaginu með það að markmiði að hlífa þeim lægst launuðu. Þetta vildi ég bara láta koma hér fram vegna þess að það mun líka koma að kjararáði að taka tillit til þeirra skerðinga sem verða ákveðnar núna í þessum lögum til hækkunar launa. Við vorum ekki að breyta neinu í þessum ákvæðum í gær varðandi lífeyrisreglur og lífeyrisgreiðslur eða mat kjararáðs á því þannig að kjararáð mun standa frammi fyrir því að endurákvarða þingfararkaupið til hækkunar út frá því sem verið er að gera hér. Ég vil benda á þetta samhengi, hæstv. forseti. Ég vil einnig benda á að þegar sá úrskurður fellur, byggður á óbreyttum lögum um kjararáð, þá mun það ekki bara ná til alþingismanna, ráðherra og æðstu embættismanna. Það mun ná til allra sem eru hættir og farnir að nýta lífeyrisrétt sinn og rétt sinn því þeir hafa ýmsar viðmiðanir í þeim launum sem eru í gildi í þjóðfélaginu samkvæmt eldri lögum. Því er nú ekki víst að við séum að gera ríkissjóði mikinn greiða ef við flýtum okkur of mikið með þetta mál og vinnum það illa. Það sem ég hef alltaf mest óttast, hæstv. forseti, er að þegar við setjum lög í svona flýti á síðustu dögum þings fyrir jólaleyfi eða síðustu klukkustundum áður en þingi lýkur að vori þá verða okkur á mistök. Ég tek undir það og er sammála því að fjalla um þessi lög og endurskoða þau með það að markmiði að færa þau réttindi í þá átt sem hér er verið að gera. En ég vara við því að gera það í fljótræði án þess að horfa á það hvaða raunverulegu afleiðingar fylgja þar á eftir. Ég bendi einnig á það, hæstv. forseti, að tækjum við ákvörðun um að setja alla þingmenn og þessa hópa sem við erum hér að fjalla um beint inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins þá er sú regla sem hér er, um að menn megi ekki bæði taka lífeyri og laun, fallin. Þá er hún fallin. Það er bara hin almenna regla í lífeyrissjóðum, líka í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég segi það bara, hæstv. forseti, að mér finnst að við þurfum að vanda okkur mjög vel í þessu máli. Ég hef aldrei haft neinn beyg af því sem mér finnst stundum menn halda að Alþingi geti ekki vélað um sín eigin kjör.  Ég er alls ekki fyrir fram að hafna því að gera þá breytingu að fara í A-deildina. Það kann vel að koma til greina að mínu viti. Þá verðum við bara að fara í gegnum þá rökræðu eins og hún er og kanna hvort einhverjar afleiðingar séu þar sem maður þarf sérstaklega að fjalla um. Ég sé að þá þarf meðal annars að breyta lögunum um kjararáð og fella þar út þær greinar sem víkja að lífeyrisréttindum manna, í lögunum um kjararáð. Ef menn ætla að fara þangað sem ég er ekkert að hafna ef menn skoða það bara gaumgæfilega. Ég tel hins vegar að það sem fram er sett hér varðandi stigaávinnsluna 2,37 sé í rökréttu samhengi við það að við borgum 5% í lífeyrissjóð.  Dregin hafa verið fram ýmis atriði í þessu máli sem mér finnst menn ekki alltaf hafa sett í samhengi og áttað sig á. Ég segi það, hæstv. forseti, að mér finnst liggja mikið við að við vöndum nú til þessa verks þannig að við komum ekki fram fyrir þjóðina með einhver mistök sem fara í allt annan farveg en við stefndum að og jafnvel auka heildarkostnað ríkissjóðs, þ.e. breyting á launakjörunum. Það getur gerst þegar Kjaradómur er búinn að kveða upp sinn dóm eftir lækkun lífeyrisréttinda. Þá getur það gerst að ríkissjóður standi frammi fyrir því vegna viðmiðunar þeirra sem hættir eru í starfi að kostnaðarpakki ríkissjóðs aukist en ekki lækki. Ég segi það bara alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér finnst sómi að því ef Alþingi tæki nú þá ákvörðun að segja: Heyrðu, hér liggur þetta mál. Látum það liggja þangað til í janúar og hefjum þá vinnu við það aftur. Förum í gegnum það. Förum í gegnum það bara á skynsemisnótum hægt og rólega og skoðum allar hliðar þess. Líka þá að fara inn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Við veltum þá bara öllum málum upp með tengingum og afleiðingum og hvaða áhrif það hefur, skoðum það vandlega. Verum ekki að flaustra hér við eitthvað sem síðan reynist vera þannig að það er ekki eins og við ætluðum að gera það, kemur ekki þannig út. Það er örugglega ekki vilji eða mikið áhugamál alþingismanna í dag að auka á byrðar ríkissjóðs á komandi árum miðað við núverandi stöðu. Hæstv. forseti. Ég er held ég búinn að segja megnið af því sem ég vildi sagt hafa í þessari umræðu. En það er hins vegar alveg rétt að ef við lítum á almenna vinnumarkaðinn, opinbera starfsmenn og á almenna vinnumarkaðinn, þá er það svo að lífeyrisréttindin hafa fæðst í gegnum kjarasamninga stétta í þessu landi, mismunandi starfsstétta með mismunandi áherslum og svo framvegis. Auðvitað hafa stéttarsambönd í þessu landi stuðlað að því hvernig lífeyriskerfið hefur þróast almennt í landinu og margt tekist þar vel. En ég vek athygli á því að í umræðum um lífeyrismál hefur verkalýðshreyfingin ekki flýtt sér í þeim málum. Hún hefur einmitt vandað vinnu sína í því, tekið sér tíma í þá umfjöllun. Það hefur ekki verið hrist fram úr erminni í kjarasamningum hvernig lífeyrismálum skyldi skipað. Menn hafa stigið þar skref fyrir skref og þróað lífeyriskerfið á undanförnum árum í þá veru sem það er í dag jafnt hjá opinberum starfsmönnum sem og almennu verkalýðshreyfingunni. Ég segi það alveg eins og er, hæstv. forseti, að ef einhvers staðar þarf að bæta í lífeyriskerfinu almennt þá tel ég það vera í hinum almennu lífeyrissjóðum þar sem þarf að huga að því að bæta stöðu fólks. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram alveg sérstakt þingmál sem miðar að því að launafólk sem tekur út úr almennum lífeyrissjóðum fái sérstakt frítekjumark á lífeyristekjur sínar. Það er erfitt að tala um það í því árferði sem fram undan er. Það mun kosta peninga. En ég tel að það sé réttlætismál, sérstaklega að því er varðar það fólk sem á í almennu lífeyrissjóðunum og er ekki að fá sambærileg kjör og margar aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Ég vek athygli á þessu, hæstv. forseti, í þessari umræðu. Hæstv. forseti. Ég vænti þess og vona satt að segja innilega að við berum gæfu til þess að flaustra ekki við þetta mál þannig að við fáum ekki þá niðurstöðu sem við helst vildum fá, þ.e. að lagfæra það sem óeðlilegt getur talist í þessu máli sem við erum að fjalla um og hefur verndað einhver sérstök réttindi sem ekki eru rök fyrir. En þá eiga menn auðvitað að ræða það í samhengi. Þeir eiga að ræða það í samhengi við laun og ræða það í samhengi við þau réttindi sem þeir vinna sér inn og það á að ræða það í samhengi við lögin um kjararáð og ræða það í samhengi við það hver verði kostnaður ríkissjóðs af breytingunni og hver réttindaávinnsla þeirra sem við eiga að búa verði, hver makalífeyririnn verði og svo framvegis. Allt þetta eiga menn að fara skipulega í gegnum og skoða vandlega og ég hvet til þess að við gerum nú ekki einhver þau mistök í þessu máli sem við hefðum gjarnan ekki viljað gera hér undir tímapressu þegar síðar kemur fram í málið. Mér finnst að nóg sé komið af því að föndra við þetta mál í tímapressu eins og gert var 2003. Ég sagði áðan, hæstv. forseti, að ég hefði ekki mætt á neinn fund í ráðherrabústaðnum með Davíð Oddssyni eða öðrum forustumönnum ríkisstjórnarinnar þá um þetta mál, í desember 2003. Þannig er það. Davíð Oddsson hafði hins vegar samband við mig daginn áður en ég fór af landi brott og sagði mér að menn væru orðnir nokkuð sáttir við að ríkisstjórnin legði fram svona mál. Ég gerði ekki athugasemdir við að það yrði lagt fram og sagði þá: „Við munum þá að reyna að finna einhvern í okkar þingflokki til að mæla fyrir þessu máli.“ Og ég bað Sigurjón Þórðarson um að gera það þegar þetta mál kæmi fram, yrði tilbúið. Hvort einhver fundur var haldinn með öðrum foringjum stjórnarandstöðunnar um þetta mál í ráðherrabústaðnum er mér ekki kunnugt um. En svona var þetta í pottinn búið og ég þarf ekki að fela neitt í því. Og við eins og aðrir flokkar hér í þingi gengumst inn á það að þetta mál yrði flutt. Síðan kom auðvitað umræðan hér og málið inn í þingið eins og það var og þá sáu menn auðvitað í því mikla agnúa eins og það var í pottinn búið. Ég hygg að við höfum ekki áttað okkur á því, alla vega gerði ég það ekki sérstaklega, að í því fælist önnur eins sérréttindi og voru færð sérstaklega að því er varðar forsætisráðherra á þessum tíma. En það breytir ekki því að við í Frjálslynda flokknum vorum einir af þeim sem fluttu þetta mál hér inn í þingið eins og allir aðrir stjórnmálaflokkar. En um það varð mikið ósætti í þinginu og þá sögu þekkja allir. Ég hygg að við sem hér erum núna, ég og Steingrímur J. Sigfússon, höfum sagt frá þessu máli eins og við vitum það sannast og rétt.

Herra forseti. Það er sjálfsagt rétt og skylt að staðfesta að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson segir hárrétt frá. Þegar ég rifja það upp mun rétt vera að hann komst ekki til þess fundar sem boðaður var í ráðherrabústaðnum. Þar höfðum við mætt, ég og hæstv. núverandi ráðherra, Össur Skarphéðinsson. Mig minnir einmitt að þá hafi verið talað um að forsætisráðherra og/eða fjármálaráðherra sem unnu að málinu og fóru með það mundu setja sig sérstaklega í samband við hv. þingmann eins og hér hefur komið fram að var gert.

Hæstv. forseti. Það er gott að í þingsal sé mættur hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins en mér þykir miður að hér sé ekki hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, vegna þess að þessir tveir oddvitar ríkisstjórnarflokkanna hafa einkum vélað um þessi mál sín í milli á undanförnum mánuðum og missirum eða allt frá því að ríkisstjórnin var mynduð. Ég óska eftir að þau boð verði færð hæstv. utanríkisráðherra að ég óski nærveru hennar hér við umræðuna.

Það verður gert. Þingmaðurinn hefur orðið.

Ég veit að ég hef orðið og þakka hæstv. forseta fyrir það. Eins og ég gat um ætla ég að bíða eftir því að 

Ráðherrann er genginn í salinn og bið ég þingmanninn um að halda áfram ræðu sinni.

Ég þakka fyrir það. Við höfum hér orðið vitni að umræðu um eftirlaun þingmanna, ráðherra og svokallaðra æðstu embættismanna ríkisins. Stöku sjálfstæðismaður hefur tekið til máls og nefni ég þar sérstaklega hv. þm. Pétur H. Blöndal sem um langt árabil hefur látið sig þennan málaflokk miklu skipta og sýnt honum áhuga. Við erum ekki alltaf sammála í þeim efnum en hann hefur ævinlega komið málefnalega að þeirri umræðu. Fáir aðrir sjálfstæðismenn hafa tekið til máls í þessari umræðu. Samfylkingarmenn hafa látið nokkuð að sér kveða, sérstaklega nú á síðustu metrunum. Það flögraði að mér að við þessa umræðu kynni Samfylkingin að hafa slegið þingmet í ómerkilegum málflutningi. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, lét að því liggja að það væri henni að þakka að þessum málum skyldi nú hreyft. Hún ein, Samfylkingin ein, hefði andæft forréttindum í lífeyrismálum. Hún ein hefði flutt um þetta frumvörp, gert tillögur og andæft málinu. Klappað steininn, eins og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir segir og gerir. Þetta er nú ekki alveg rétt. Í fyrsta lagi hefur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt fram frumvarp um þetta efni og það hafa fleiri gert. Hv. þm. Samfylkingarinnar Valgerður Bjarnadóttir gerði það líka og við höfum mörg hver stutt það. Ég hef þó alltaf saknað þess að þeir sem voru meðflutningsmenn hennar létu málið til sín taka hér í þinginu. Ég varð þess aldrei var að hugur fylgdi máli eða menn reyndu að beita sér og berjast í málinu. Á síðasta kjörtímabili var vísað í samkomulag sem menn höfðu þá gert. Halldór Ásgrímsson, formaður Framsóknarflokksins, leitaði á sínum tíma eftir samkomulagi um málamiðlun. Mér þótti það alltaf vera lýtaaðgerð á frumvarpinu gerð til að friðþægja fólki. Það voru svo mikil andmæli gegn þessu, reiði gagnvart því misrétti og misnotkun á valdi sem felst í að skapa sjálfum sér hér í þessum sal sérréttindi umfram það sem almennt gerist í þjóðfélaginu, að menn vildu grípa til einhverra ráðstafana. Það samkomulag var aldrei í höfn en þegar menn töldu að hillti undir það minnist ég þess - og ég ætla bara að nefna það sögunnar vegna - að þá var komið til mín og ég spurður hvernig ég mundi taka þessu. Ég sagði: Komið endilega með slíkt frumvarp inn í þingið en ég vil að menn viti að ég mun gera breytingartillögu þess efnis að þessi hópur fari inn í A-deild LSR. Þá sögðu fulltrúar Samfylkingarinnar við mig með miklum þjósti: Ætlar þú að eyðileggja möguleika á einhvers konar samkomulagi? Þannig var viljinn á þeim bænum. Því vil ég segja þegar dregin er upp þessi ranga glansmynd af Samfylkingunni að þetta eru mikil ósannindi. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hafa síðan setið að þessum málum, vélað um þetta og tafið allar götur frá því þau settust í ríkisstjórn vorið 2007 og ætla núna að láta ný lög taka gildi næsta sumar. Það þýðir að þau hækka eigin réttindi um á milli 10 og 20 þús. kr. fyrir hvern mánuð sem líður nú þegar þau verða komin á eftirlaun. Þetta er það sem raunverulega er að gerast. Síðan er það staðreynd sem menn verða að horfast í augu við að sérréttindin, lífeyrisréttindi þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna sem svo eru nefndir, eru langt umfram það sem almennt gerist í lífeyriskerfinu, líka hjá ríkisstarfsmönnum. Ávinnsla lífeyrisréttinda er miklu meiri sem og makabótarétturinn. Réttindi sem lúta að því að taki menn lífeyri fyrir 65 ára aldur skerðist réttindin um 6% á hverju ári - það gerist í A-deild lífeyrissjóðsins líka en í þessum hópi fara þau aftur upp í 100% við 65 ára aldur meðan þeir sem eru í A-deild LSR eru skertir til æviloka. Í þessu er munurinn fólginn og ýmsu öðru líka, ég nefni bara nokkur dæmi. Við erum því enn þá með umframréttindi. Mér fannst næstum því átakanlegt að fylgjast með hæstv. utanríkisráðherra, formanni Samfylkingarinnar, klappa núverandi forseta þingsins, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, á höfuðið og þakka honum fyrir hans framgöngu í þessu máli. Mikið hafði hann staðið sig óskaplega vel og það sem meira var, hann hafði sagt hug þingmanna, það sem þeir raunverulega hugsuðu. Þetta finnst mér vera kaldar kveðjur til Alþingis frá formanni Samfylkingarinnar. Var hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson að lýsa hug þingmanna þegar hann stappaði stálinu í menn hér og talaði um hversu illa haldnir þingmenn væru í launum borið saman við einhverja forstjóra og bankastjóra úti í bæ? Hann horfði ekki til launa íslensku þjóðarinnar, ekki til ljósmóðurinnar, slökkviliðsmannsins eða kennarans. Nei, þingmenn áttu náttúrlega að bera sig saman við þá sem stóðu einhvers staðar uppi í efstu hæðum. Þá klappaði formaður Samfylkingarinnar starfandi þingforseta á höfuðið og sagði: Mikið óskaplega stóð maðurinn sig vel og sagði hug þingmanna. Þetta eru kaldar kveður til Alþingis, þannig hugsa menn ekki. Síðan kom varaformaður Samfylkingarinnar hingað upp og sagði að það kæmi vel til greina að halda málinu áfram á síðari stigum. Þá kynnu menn að hafa uppi önnur úrræði, hugsanlega fara inn í A-deild LSR, en nú væru menn að stíga skref. Það sama sagði formaður Samfylkingarinnar: Við erum að stíga skref í rétta átt. Ef Samfylkingin og stjórnarmeirihlutinn væri tilbúinn að stíga þó ekki væri nema brot af þessu skrefi í þágu öryrkja og aldraðra þar sem nú er verið að skerða kjörin. Væri ekki nær að sýna þeirri umræðu meiri alúð og áhuga en því sem lýtur að eigin kjörum þeirra sem eru hér í þessum sal? Þetta finnst mér vera átakanlegur vitnisburður um hvernig komið er fyrir flokki sem kallar sig ekki bara Samfylkingu heldur jafnaðarmannaflokk Íslands. Ég fletti því síðarnefnda reyndar upp á heimasíðunni áðan og fann hvergi. Ég hugsa að þetta hljóti þá að vera skráð vörumerki sem til stendur að geyma til næstu kosninga og taka þá fram til að segja kjósendum hvað er ósatt um þennan flokk.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson þriggja spurninga. Telur hann það vera forréttindi innan B-deildar opinberra starfsmanna að sameiginlegur starfs- og lífaldur, svokölluð 95 ára regla, geri fólki kleift að fara á eftirlaun 60 ára gamalt? Í öðru lagi. Samkvæmt A-deildinni ávinna þeir sem þar eru sér 1,9% á ári með því að greiða 4% af launum sínum. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála þeirri stærðfræði minni að þar sem alþingismenn greiði 5% af sínum launum öðlist þeir 2,375% sem er samkvæmt starfsævinni 5 1,9 deilt með 4. Þar sem alþingismenn greiða 5% njóta þeir 2,375% en þeir sem greiða 4% fá 1,9%. Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi: Hvað er í raun ósanngjarnt við þetta? Og í öðru lagi: Telur hann þetta vera forréttindi?

Hæstv. forseti. Ég taldi nú ekki nema tvær spurningar. Mér fannst vera talað um þrjár en ég er úr máladeild þannig að það getur vel verið að ég hafi ekki náð þessu alveg. Tel ég 95 ára regluna sem er við lýði í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vera forréttindi? Já, það eru umframréttindi. Staðreyndin er sú að þann sjóð er í reynd búið að leggja niður í þeim skilningi. Honum var lokað fyrsta dag janúarmánaðar árið 1997. Eftir það fara allar nýráðningar inn í A-deild LSR. Ég var í hópi þeirra sem studdu að ekki yrði hróflað við fyrri réttindum. Reyndar hafði ég léð máls á því á fyrri stigum samninga að búa til sameiginlegt lífeyriskerfi með eins konar sólarlagsákvæðum en sú varð ekki reyndin. Það var ákveðið að viðhalda þeim réttindum sem voru við lýði í B-deildinni fram til ársloka 1996 en það gildir hins vegar ekki um neinar nýráðningar. Síðan varðandi útreikningana í A-deildinni. Nei, ég er ekki sammála þeim útreikningum, alls ekki. Staðreyndin er sú - og þetta er held ég rangt sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Ef það ætti að reikna iðgjöldin í B-deild LSR og hann ætti að vera sjálfbær og standa undir sér ættu þau að vera miklu hærri en þau 10% af föstum launum sem þau eru. Þau ættu í reynd að vera á milli 30 og 40% og iðgjöld fyrir þessa deild ráðherra og þingmanna ættu ekki að vera neitt í líkingu við það sem þau eru, að minnsta kosti 40%, ef ekki meira. Þessir útreikningar eru því gersamlega út í hött.

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi komið berlega í ljós að þingmaðurinn var í máladeild og lærði lítið í stærðfræði. Það var hins vegar ljóst að hann lýsti því yfir mjög formlega að það væru forréttindi í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins innan B-deildarinnar, sem mér og fleirum er kunnugt að var lokað 1. janúar árið 1997. Það hafa viðgengist forréttindi í lífeyrissjóði opinberra starfsmanna frá stofnun hans, það er ekkert flóknara en það. Herra forseti. Samkvæmt stærðfræðinni er 5 sinnum 1,9 9,5. Deilt í það með 4 gera 2,375, þannig að þingmaður sem greiðir 5% af launum sínum fær 2,375 á meðan sá sem er í A-deildinni greiðir 4% af launum sínum og ávinnur sér 1,9. Þetta er bara gallhörð stærðfræði, hv. þm. Ögmundur Jónasson, og ég ætla ekki að deila við hann um kunnáttu hans í stærðfræði eða mína kunnáttu, ég reikna þetta út með þessum hætti. En ég fagna því að hv. þm. Ögmundur Jónasson lýsti því hér formlega yfir að forréttindin væru fyrir hendi í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins en hann er ekki tilbúinn að veita okkur þingmönnum frelsi til þess að velja okkur lífeyrissjóði óháða forréttindum. Það segir meira en mörg orð, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég reyndi að gera grein fyrir því í máli mínu að þessi margföldun og deilingar og reiknikúnstir ganga hreinlega ekki upp vegna þess að það verður að horfa til annarra þátta en launanna eða lífeyrisgreiðslnanna einna. Það verður að horfa til makabótaréttar, það verður að horfa til réttinda kerfisins í heild sinni. Það hygg ég að hafi ekki verið gert réttilega í umsögn um frumvarpið sem hv. þingmaður er greinilega sammála, hvort sem hún hefur reiknað þetta út sjálf, kann vel að vera, mér heyrðist hún reyndar segja það, en til sambærilegra útreikninga er vísað í greinargerð með frumvarpinu. Ég tel þá vera ranga. Þegar talað er um 95 ára reglu eða aðrar reglur sem gilda um réttindi launafólks í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vil ég minna hv. þingmann á að þetta er afurð kjarasamninga, þetta eru réttindi sem launafólk hefur samið um í áranna rás. Í langan tíma, og ég þekki það bara mjög vel við samningaborð, var teflt fram tveimur kostum. Vilja menn draga úr réttindum af þessu tagi, ekki bara lífeyrisréttindum, veikindarétti, öðrum réttindum, fæðingarorlofi - opinberir starfsmenn bjuggu við betra fæðingarorlof til skamms tíma en aðrar stéttir - vilja menn draga úr þessum réttindum og hækka kaupið eða vilja menn halda réttindunum og fórna því þá hugsanlega að halda kaupgjaldinu niðri? Það að stilla þessu upp á þennan hátt sem forréttindum sem kennarar og hjúkrunarfræðingar og þessar stéttir sem búa við þessi kjör búi við finnst mér vera mjög ósanngjarnt.

Virðulegi forseti. Það er komið undir lok þessarar umræðu en ég ætla að segja nokkur orð. Með því frumvarpi sem hér liggur fyrir eru lagðar til breytingar á eftirlaunakjörum alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara í því skyni að koma á meira samræmi í lífeyrismálum ráðamanna og almennings. Ég tel þetta vera skref í rétta átt og næsta skref er þá kannski að taka undir þær breytingartillögur sem minni hlutinn hefur lagt fram um að forseti Íslands, ráðherrar, alþingismenn, hæstaréttardómarar skuli meðan þeir gegna störfum greiða iðgjöld í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eftir þeim reglum sem um sjóðinn gilda. Ég hef þá grundvallarafstöðu að það gangi einfaldlega ekki upp að alþingismenn séu á einhverjum sérkjörum. Upp á síðkastið hefur fólk verið að mótmæla á Austurvelli, fólk er að mótmæla þeim vinnubrögðum sem hér eru höfð í frammi og ég tel að það sé fyrst og fremst vegna þess að ferlið er einfaldlega ekki nógu gegnsætt. Kannski er það þannig að útilokað sé að réttlæta sérkjör alþingismanna og ég held að umræðan um þetta mál hafi oft verið ósanngjörn og kannski ekki alveg rétt og undan þannig umræðu mega alþingismenn og ríkisstjórn ekki láta. En í prinsippatriðinu eiga alþingismenn að vera á sömu kjörum og aðrir opinberir starfsmenn, ég tel að það mundi auka gegnsæi. Ef við förum út í það að breyta vinnubrögðum þá er kannski næsta skref að auka vald þingsins, auka eftirlitshlutverk þingmanna, að menn beri pólitíska ábyrgð og að ráðherrar taki og beri meiri ábyrgð á undirmönnum sínum og undirstofnunum. Það er önnur umræða sem við þurfum að taka upp hér á hinu háa Alþingi eftir áramót. En ég harma það og verð að segja að það sem hefur því miður einkennt þá umræðu sem nú fer fram, og fleiri upp á síðkastið, er að þetta mál eins og önnur hefði þarfnast meiri tíma þannig að unnt væri að fara yfir það með fullnægjandi hætti og tryggja að frumvarpið næði tilgangi sínum. Svo tek ég undir álit minni hlutans þar sem segir að það sé mikilvægt að ekki gildi sérreglur fyrir forseta Íslands, ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómara hvað eftirlaun varðar, að eðlilegast sé að þeir greiði sambærileg iðgjöld og njóti sömu réttinda og opinberir starfsmenn í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Slíkt fyrirkomulag er einfalt, auðskiljanlegt og, eins og ég hef áður sagt að sé mikilvægast að við innleiðum hér á Alþingi: fyrst og fremst gegnsætt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 6/2007, um Ríkisútvarpið ohf., sem hv. menntamálanefnd Alþingis flytur. Ríkisútvarpið var gert að opinberu hlutafélagi með lögum nr. 6/2007. Í 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna er gert ráð fyrir að í stað afnotagjalds verði tekið upp sérstakt útvarpsgjald sem lagt verði á einstaklinga og lögaðila 1. janúar 2009. Frá sama tíma fellur brott innheimta afnotagjalds samkvæmt ákvæði til bráðabirgða V í lögum um Ríkisútvarpið ohf. Var við það miðað að við þetta tímamark yrði fjárhæð gjaldsins endurskoðuð. Ljóst er hins vegar að ákveðin vandkvæði eru á innheimtu gjaldsins og ráðstöfun þess til félagsins. Þykir því rétt að leggja til að gjaldið renni í ríkissjóð. Í samræmi við þessa framsetningu er lagt til að heiti greinarinnar verði breytt til samræmis við 2. og 3. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna, þar sem talað er um tekjur félagsins. Í c-lið 1. gr. frumvarpsins er lagt til að fjárhæð gjalds skv. 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna hækki úr 14.580 kr. í 17.200 kr. Í athugasemdum við 1. mgr. 11. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 6/2007 kemur fram að við útreikninga á gjaldinu hafi verið gert ráð fyrir óbreyttum tekjum Ríkisútvarpsins ohf. og höfð hliðsjón af tekjustreymi félagsins á árunum 2005 og 2006 og lagt til grundvallar að allir gjaldendur sem féllu undir lögin stæðu skil á gjaldinu. Í frumvarpinu var jafnframt tekið fram að eðlilegt væri að fjárhæð gjaldsins yrði endurskoðuð þegar nær drægi breytingu á tekjustofnum Ríkisútvarpsins ohf. úr afnotagjaldi í sérstakt útvarpsgjald skv. 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna. Þá var því sjónarmiði lýst að haga bæri álagningu gjaldsins þannig að hvert heimili með tvo einstaklinga sem greiða mundu gjaldið yrði nokkurn veginn jafnsett eftir upptöku gjaldsins. Við það er miðað að þeir einstaklingar sem greiða í Framkvæmdasjóð aldraðra greiði útvarpsgjaldið, svo og þeir lögaðilar sem eru skattskyldir og bera sjálfstæða skattaðild. Undanskilin álagningu gjaldsins eru dánarbú, þrotabú og ýmsir lögaðilar, svo sem stofnanir í eigu ríkis og sveitarfélaga, félagasamtök og sjálfseignarstofnanir sem ekki eru reknar í hagnaðarskyni. Til viðmiðunar var gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra lagt á 185.532 einstaklinga álagningarárið 2008 vegna tekna árið 2007 og hafði þeim fjölgað um 2,35% frá árinu á undan. Undanþegnir gjaldinu voru einstaklingar með tekjuskattstofn undir 1.080.067 kr., þar með taldir námsmenn 16 ára og eldri undir þeim tekjumörkum. Samkvæmt upplýsingum ríkisskattstjóra voru lögaðilar á skrá í október sl. 41.198. Af þeim voru lögð opinber gjöld á 32.868 vegna tekna þeirra á árinu 2007. Fjöldi lögaðila sem greiddi opinber gjöld í október sl. var 24.409. Með hliðsjón af framansögðu, og að teknu tilliti til þess að atvinnu- og tekjuhorfur þykja óvissar nú um stundir, þykir varlegt að áætla að greiðendur gjaldsins verði um 205.000 á árinu 2009, en vitanlega ríkir nokkur óvissa um þann fjölda. Með því að láta gjaldið renna í ríkissjóð er aukin vissa í rekstri Ríkisútvarpsins ohf., en ríkissjóður mun bera áhættuna af óvissu um fjölda greiðenda sem félagið hefði ella borið. Árleg greiðsluskylda afnotagjalds skv. 12. gr. laga, nr. 122/2000, um útvarpsgjald og innheimtu þess, nemur nú 35.940 kr. á hvert heimili. Hér er lagt til að hækkun gjaldsins frá því sem ákveðið er í 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laga um Ríkisútvarpið ohf. taki mið af því sjónarmiði sem áður er lýst, að haga beri álagningu gjaldsins þannig að heimili með tvo einstaklinga sem greiða mundu gjaldið verði því næst sem jafnsett eftir upptöku gjaldsins. Samkvæmt þessu yrði gjaldið 17.200 kr., sem felur í sér rétt um 18% hækkun heildartekna Ríkisútvarpsins ohf. frá gildandi lögum. Tekjuaukning félagsins stafar að mestu af því að lögaðilar með sjálfstæða skattaðild greiða gjaldið nú, en greiddu það ekki áður. Rétt er að benda á að upptaka gjaldsins snertir gjaldendur með ólíkum hætti eftir því annars vegar hve margir deildu greiðslum afnotagjalds og hins vegar hvernig álagningin varðar einstaklinga og lögaðila. Þannig munu sumir verða undanþegnir gjaldinu og greiðslur þeirra sem eru einir í heimili munu í flestum tilvikum lækka. Í greinargerð með frumvarpinu eru ýmsar aðrar tölulegar upplýsingar um forsendur þess hvernig tryggja ber Ríkisútvarpinu tekjur. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega út í það en vil þó segja að hæstv. menntamálaráðherra lagði fram á þingi frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Það frumvarp varðaði bæði tekjur Ríkisútvarpsins en mælti einnig fyrir um reglur hvað varðar heimildir Ríkisútvarpsins til þess að afla sér tekna með sölu auglýsinga. Eins og áður segir flytur hv. menntamálanefnd þetta frumvarp og frumvarpið varðar einungis tekjustofna Ríkisútvarpsins en auglýsingamálin og aðrir hlutir eru lagðir til hliðar. Nefndin telur að við þessar aðstæður sé eingöngu rétt að afgreiða þann þátt sem varðar tekjustofna Ríkisútvarpsins ohf. en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að tekið verði upp sérstakt gjald sem leggst á einstaklinga og lögaðila. Þó skal tekið fram að meðal þeirra flokka sem skipa menntamálanefnd eru skiptar skoðanir um innheimtu gjaldsins og rekstrarform Ríkisútvarpsins ohf. Enn fremur ítrekar nefndin og flutningsmenn frumvarpsins að hér er einungis um tímabundna ráðstöfun að ræða varðandi fjárhæð gjaldsins og önnur atriði frumvarpsins, og þá frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið ohf., sem lagt var fram á þessu þingi á þskj. 295, 218. mál, en það er það frumvarp sem ég vék að hér áðan. Ég vil taka það sérstaklega fram að menntamálanefnd áréttar að þó svo að reglur sem varða takmörkun Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði séu ekki afgreiddar að svo stöddu, samanber áðurnefnt frumvarp, þá verða þær áfram til meðferðar hjá menntamálanefnd. Nefndin telur nauðsynlegt að sá starfshópur sem starfað hefur á vegum menntamálaráðherra og fjallað hefur um stöðuna á íslenskum fjölmiðlamarkaði útfæri tillögur um takmörkun Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, tillögur sem mundu bæði ná til auglýsinga í útvarpi og í sjónvarpi, en frumvarp menntamálaráðherra varðaði einungis auglýsingar í sjónvarpi. Samhliða þessu leggi starfshópurinn fram tillögur um reglur að eignarhaldi á fjölmiðlum. Við leggjum til að þessar tillögur skuli liggja fyrir eigi síðar en 15. febrúar 2009, sem þýðir að starfshópurinn þarf auðvitað að hafa mjög hraðar hendur til þess að koma tillögunum fram. Við teljum það nauðsynlegt til þess að þeir aðilar sem starfa á fjölmiðlamarkaði sjái til lands og viti hvað framtíðin muni bera í skauti sér. Ég hef verið að fjalla um fjölmiðlamál hér á Alþingi meira og minna síðan 2004 þegar umdeilt fjölmiðlafrumvarp var lagt fram og ég get bara sagt það að í þessum fjölmiðlamálum er búið að velta við öllum steinum. Það er búið að skrifa allar þær skýrslur sem hægt er að skrifa um þetta, það liggja fyrir allar niðurstöður og tillögur varðandi eignarhald, auglýsingar og alla aðra þætti sem varða fjölmiðlana. Verkefni okkar núna er að tína til þær reglur sem við teljum og erum sammála um að eigi að ríkja og gilda um fjölmiðlana og keyra þær inn í þingið og ljúka þeirri óvissu sem hefur ríkt um þessi mál. Að lokum vil ég svo nefna að við umfjöllun um málið í nefndinni kom til tals sá möguleiki að lögfesta ákvæði sem kvæði á um bann við því að Ríkisútvarpið afli sér auglýsingatekna að eigin frumkvæði. Við teljum ekki ástæðu til þess að kveða á um slíka bannreglu að sinni en viljum beina þeim tilmælum til Ríkisútvarpsins að ganga hóflega fram þar til þessi mál og þessar tillögur hafa verið afgreiddar frá Alþingi. Það þarf ekkert að draga fjöður yfir að það er ástæða fyrir því að nefndin hefur komið sér saman um að senda svona skilaboð til Ríkisútvarpsins og þá fyrst og fremst stjórnenda Ríkisútvarpsins og þeirra sem hafa með auglýsingasölu að gera vegna þess að við vinnslu málsins fyrir nefndinni höfum við fengið mjög margar ábendingar um það, sem m.a. liggja fyrir í áliti Samkeppniseftirlitsins, að auglýsingadeild Ríkisútvarpsins hafi, eins og orðað hefur verið, verið býsna skelegg við sölu á auglýsingum upp á síðkastið. Nefndin beinir því þeim skilaboðum til stjórnenda Ríkisútvarpsins og þeirra sem halda um auglýsingasölumál hjá því fyrirtæki að þeir haldi nú að sér höndum þar til þær reglur sem ég hef hér vikið að hafa verið færðar í lög og lögfestar. Ég vil að lokum, herra forseti, nota tækifærið og þakka nefndarmönnum í menntamálanefnd fyrir samstarfið og fyrir það að vilja standa saman að því að afgreiða þetta mál með þessum hætti. Ég tel að nefndarmenn allir sem einn, úr hvaða flokki sem er, hafi tekið málefnalega á þessu máli og saman komumst við að þeirri niðurstöðu að rétt væri að afgreiða málið með þessum hætti þrátt fyrir, eins og ég sagði áðan, að ágreiningur sé milli nefndarmanna um þá leið sem hér er farin varðandi gjaldtöku og að ágreiningur sé milli nefndarmanna um hvort hlutafélagaformið sé æskilegast á Ríkisútvarpinu eða ekki. Sem formaður nefndarinnar vil ég þakka nefndarmönnum kærlega fyrir samstarfið og velviljann að þessu leyti. Herra forseti. Ég legg til að málið fari til 2. umr. að lokinni þessari umræðu en gangi ekki til nefndar þar sem nefndin sjálf flytur þetta frumvarp og ég tel mig hafa umboð nefndarmanna til þess að lýsa því yfir að nefndin telur ekki ástæðu til þess að taka málið inn í nefnd milli umræðna.

Herra forseti. Ég hef aldrei skilið af hverju við búum til þennan nefskatt eða setjum hann á. Ég held að Ríkisútvarpið og aðrar stofnanir sem ríkið vill eiga og reka eigi hreinlega að vera á fjárlögum. Þessi nefskattur getur lent mjög misjafnlega á fólki eða fjölskyldum. Fjölskylda með tvö eða þrjú börn á aldrinum 16–25 ára getur lent í því að þurfa að borga fimm sinnum 17 þúsund. Þetta eru orðnar gríðarlegar upphæðir. Ég held að við eigum ekki að setja þennan nefskatt á heldur hafa Ríkisútvarpið á fjárlögum og þora að viðurkenna að ef við viljum hafa ríkisútvarp á annað borð þá viljum við að borgað verði beint úr ríkissjóði, en ekki með sérstökum skatti á fólkið í landinu. Því til viðbótar má segja að einnig er sjálfsagt að Ríkisútvarpið sé ekki á auglýsingamarkaði, hvorki sjónvarpsstöðvarnar né útvarpsstöðvarnar. Ég hef haldið langar ræður um þetta áður og vil ítreka það og ég spyr hv. þingmann, formann menntamálanefndar: Af hverju er verið að gera þetta? Af hverju getum við ekki haft þetta beint á fjárlögum?

Herra forseti. Ég vil byrja á því í svari mínu til hv. þm. Grétars Mars Jónssonar að leiðrétta það að fjáröflunarleiðin sem frumvarpið mælir fyrir um - ef hv. þingmaður mundi nú leggja símann frá sér á meðan ég svara honum - þá er ekki hér um nefskatt að ræða. Nefskattur er skattur sem leggst á hvern einasta einstakling án þess að neinn sé undanþeginn, þ.e. skattur á hvert nef. Þessi fjármögnunarleið gerir ráð fyrir því að ýmsir séu undanþegnir; börn undir 16 ára aldri, þeir sem eru eldri og þeir sem ekki ná tiltekinni fjárhæð í laun. Hér er því ekki um nefskatt að ræða í klassískum skattaréttarlegum skilningi. Hitt er annað mál og rétt hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að umdeilt er hvort þessi leið sé sú rétta. Það liggur fyrir meirihlutasamþykkt hjá Alþingi að fara þessa leið og á meðan því hefur ekki verið breytt verður það gert. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að ýmsar aðrar leiðir eru mögulegar eins og t.d. að hafa Ríkisútvarpið á fjárlögum. Þá þyrfti væntanlega að breyta því í stofnun, ég minnist þess ekki að einhver hlutafélög fái bein fjárframlög á fjárlögum. Við þær aðstæður sem uppi eru verðum við að leysa málið til að tryggja Ríkisútvarpinu tekjur eftir áramót og það er gert með þessum hætti. Hins vegar er fullkomlega málefnalegt að halda því fram að það megi gera með einhverjum öðrum hætti en þá verðum við bara að taka umræðuna um það síðar.

Hæstv. forseti. Auðvitað er þetta útúrsnúningur hjá hv. þm. Sigurði Kára vegna þess. 
            

Forseti beinir því til þingmanna að nefna aðra þingmenn fullu nafni.

Hæstv. forseti. Sigurður Kári Kristjánsson heitir hv. þingmaður og ég biðst afsökunar á að orða þetta ekki rétt. Ég vil segja að þetta er útúrsnúningur, auðvitað er þetta nefskattur þó að einhverjar undanþágur séu í einstaka tilfellum bæði hvað varðar aldur, upp að 16 ára aldri, og fyrir öryrkja og aldraða. Verið er að skattleggja alla sem hafa yfir 1,1 milljón á ári í tekjur. Mér finnst að við eigum að hafa þetta beint á fjárlögum, en ekki skattleggja með þessum hætti. Enn og aftur tek ég fram að við eigum ekki heldur að vera með Ríkisútvarpið, hvort sem það er sjónvarpið eða útvarpsrásirnar, Rás 1 og Rás 2, á auglýsingamarkaði. Við eigum að þora að viðurkenna að við ætlum að vera með ríkisútvarp og við eigum ekki að skattleggja einstaklinga sérstaklega heldur hafa það á fjárlögum og ég endurtek það, á fjárlögum á þetta að vera en ekki með öðrum hætti.

Herra forseti. Ég ætla ekki að standa hér og hnakkrífast við hv. þingmann um það hvort það gjald sem við fjöllum um heiti nefskattur eða ekki. Hv. þingmaður verður að hafa það eins og hann vill en mér finnst það frekar vera útúrsnúningur að kalla hlutina einhverju öðru nafni en þeir eru. Varðandi auglýsingar og Ríkisútvarpið er það þannig, eins og ég sagði í framsögu með málinu, að við gerum ráð fyrir að reglur um auglýsingar og heimildir Ríkisútvarpsins til að selja auglýsingar í hljóðvarpi og sjónvarpi muni liggja fyrir þann 15. febrúar. Við þurfum bara lengri tíma og meiri vinnu til að útfæra reglurnar. Það hlýtur að vera málefnalegt sjónarmið að vilja reyna að vanda sig við löggjöf frekar en að skófla málum héðan út úr þinginu í einhverju snarhasti þegar menn eru ekki öruggir um hvaða afleiðingar það kann að hafa. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um mannmargar fjölskyldur og áhyggjur hans af því að kannski fimm til sex einstaklingar á hverju heimili þurfi að greiða þennan skatt  Hv. þingmaður má hins vegar ekki gleyma því að með þessari tillögu lækkar framlag einstæðra til 

Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja umræðuna, heldur spyrja hv. þingmann hvort í nefndinni hafi verið rætt að ef menn fara einni krónu umfram þetta tekjumark, þá borga þeir í fyrsta lagi gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra eitthvað um 6.000–7.000 kr. og síðan þessar krónur þarna, 17 þúsund, þ.e. borga um 24.000–25.000 kr. fyrir þessa einu krónu. Í öðru lagi hvort í nefndinni hafi verið rædd hugmynd sem ég hef komið með áður að persónuafslátturinn væri lækkaður sem þessu næmi. Það væri afskaplega einföld aðgerð og mjög einföld innheimta og mætti alveg sérmerkja það í lögum að þessi hluti af persónuafslættinum rynni til útvarpsins. Svo er það vandamálið með trillurnar og öll fyrirtækin. Búast menn ekki við vandræðum þegar maður sem hefur stofnað hlutafélag utan um trilluna sína þarf að borga? Hann hefur borgað sjálfur heima hjá sér og þegar hann hlustar á útvarpið úti á sjó þarf hann að borga líka fyrir trilluna og hvort trillan muni ekki mótmæla, því hún horfir ekkert á sjónvarp eða hlustar á útvarp, hvort menn geri ekki athugasemdir við þetta? Bændur sem eru með útvarp úti í fjósi og hlutafélag um allt saman að þeir borgi sérstaklega fyrir kusurnar. Þær eru kannski 20 og hlusta náttúrlega á útvarpið svo að það er kannski ekki alveg nógu gott sjónarmið. Ég ætla ekki að koma í annað andsvar til að tefja ekki umræðuna en ég vildi gjarnan fá svör við þessu.

Herra forseti. Varðandi síðasta atriðið er ég nú hræddur um að miðað við núverandi kerfi afnotagjalda að trillukarlinn og bóndinn sem var með útvarp úti í fjósi hefðu þurft að borga af því tæki vegna þess að gjaldskyldan miðast við hvert viðtæki sem er á heimilinu. Þeir sem eru með þrjú sjónvarpstæki heima hjá sér eiga því að borga þrjú afnotagjöld, hygg ég.  Varðandi hin atriðin tvö þá var fyrra atriðið var ekki rætt í nefndinni og heldur ekki sá möguleiki að lækka persónuafsláttinn sem nemur framlaginu til Ríkisútvarpsins. Ég get hins vegar sagt að mér finnst það mjög góð hugmynd og ég veit að hv. þingmaður hefur margoft komið fram með hana. Það er einföld leið til þess að afla Ríkisútvarpinu tekna. Hitt er annað mál að hún hefur ekki komið til umfjöllunar frá hæstv. menntamálaráðherra og við höfum ekki tekið hana til sérstakrar umfjöllunar í nefndinni en það er kannski ástæða til að gera það í náinni framtíð. Ég bendi á það sem ég sagði í framsöguræðu minni að sú tillaga sem felst í því frumvarpi sem hér er flutt er í rauninni tímabundin ráðstöfun sem kemur til endurskoðunar þegar við sjáum heildarpakkann varðandi auglýsingar og aðra þætti og starfshópur sem menntamálaráðherra skipaði mun ljúka störfum vonandi fyrir 15. febrúar á næsta ári.

Hæstv. forseti. Ég get í þessari umræðu um frumvarp til laga frá menntamálanefnd um Ríkisútvarpið ohf. staðfest það sem hv. formaður menntamálanefndar sagði í ræðu sinni að ekki er ágreiningur um framlagningu þessa frumvarps í menntamálanefnd. Við fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni lýsum yfir stuðningi við þessa ráðstöfun úr því sem komið er og við þær aðstæður sem uppi eru. Málefni Ríkisútvarpsins eru umfangsmikil og inn í nefndina kom frumvarp hæstv. menntamálaráðherra. Við höfum tekið á móti fjölda gesta og fengið mjög mikið af mjög málefnalegum umsögnum. Við erum búin að vera á fullu að yfirfara þær og skoða kjarna málsins. Sömuleiðis höfum við fengið gögn sem ættuð eru frá starfshópi sem menntamálaráðherra setti á laggirnar fyrir nokkrum vikum, fyrir rúmum mánuði. Þannig hefur vinna starfshópsins og menntamálanefndar skarast. Þó svo að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerum ekki athugasemd við þessa niðurstöðu málsins, að gjaldaþáttur þess sé afgreiddur með þessum hætti og annað látið liggja inni í nefndinni, er ekki þar með sagt að við séum að breyta afstöðu okkar hvað varðar innheimtu útvarpsgjalds eða fyrirkomulag þessarar innheimtu yfir höfuð og ekki heldur stuðningi við að Ríkisútvarpið sé og verði eða eigi að vera opinbert hlutafélag. Það ríkir enn þá sá skoðanaágreiningur í þeim efnum sem hefur ríkt. Hins vegar vil ég segja í tilefni af orðaskiptum sem urðu milli hv. formanns nefndarinnar og hv. þm. Péturs H. Blöndals rétt áðan að það eru auðvitað skiptar skoðanir um með hvaða hætti sé best að innheimta útvarpsgjaldið. Við höfum verið að reyna að koma þeirri málvenju á að við tölum um „afnotagjald“ þegar við tölum um það gjald sem núna er greitt til Ríkisútvarpsins og köllum síðan „útvarpsgjald“ þetta nýja gjald sem á að innleiða og á að leggja á með einum gjalddaga 1. ágúst á sama hátt og gert er varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra. Fólk sér það ef það les greinargerðina með frumvarpi því sem við hér ræðum að gerður er mjög skýr greinarmunur á því að afnotagjaldið er það sem hver einstaklingur sem greiðir það í dag áttar sig á að hann greiðir það af sínum VISA-reikningi eða sínum bankareikningi eða sínum gíróseðlum að hann tekur sjálfur þátt í að greiða gjald í Ríkisútvarpið mánaðarlega. Ég hef talið að þetta sé af hinu góða og að hver og einn notandi finni með þessu móti fyrir því að hann á Ríkisútvarpið. Á hinn bóginn þegar við förum að innheimta útvarpsgjald með einum gjalddaga á hverju ári í gegnum skattinn á sama hátt og innheimt er í Framkvæmdasjóð aldraðra hættir einstaklingurinn, borgarinn, að finna fyrir því að hann á Ríkisútvarpið. Það myndast ákveðin fjarlægð á milli greiðandans og stofnunarinnar, eða Ríkisútvarpsins í þessu tilfelli. Síðan er hægt að fara aðrar leiðir eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði hér um. Það er hægt að fara persónuafsláttarleiðina og það er líka hægt að fara fjórðu leiðina sem við þingmenn Vinstri grænna töluðum fyrir þegar Ríkisútvarpsmálið fór í gegn 2007 og þessi formbreyting á rekstrarforminu var gerð að lögum. Þá töluðum við fyrir því að kannað yrði hvort ekki væri hægt að festa gjaldið við fasteignir þannig að það væri þá innheimt með fasteignagjöldunum. Þessi leið hefur heldur ekki verið reiknuð eða útfærð að neinu marki ekki frekar en leið hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég tel sem sagt traust tilefni til að allar þessar leiðir séu skoðaðar og ég lít svo á að við höfum enn tækifæri til að gera það. Þó svo að við samþykkjum það frumvarp sem liggur fyrir verður ekki gjald lagt á neinn einstakling fyrr en 1. ágúst 2009 þannig að ég lít svo á að hér sé um mjög tímabundna ráðstöfun að ræða sem er í raun og veru hægt að bakka með ef þingheimur ákveður það á næstu mánuðum. Ég lýsi stuðningi við að nefndin skuli taka málið áfram í kraftmikla vinnu þannig að við munum eflaust sjá niðurstöðu í því fyrir miðjan febrúar. Ég kem til með að leggja mitt af mörkum í þeim efnum. Önnur athugasemd sem ég vil gera efnislega við gjaldið kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu, að ákveðin rök hafi verið fyrir því á sínum tíma að útvarpsgjaldinu bæri að haga með þeim hætti að álagningin kæmi ekki verr niður á einstaklingum eða heimilunum en afnotagjaldið gerir í dag. Þannig hafi verið við það miðað að tveir einstaklingar á sama heimili sem greiða mundu útvarpsgjaldið yrðu nokkurn veginn jafnsettir eftir upptöku gjaldsins eins og þeir eru nú við greiðslu afnotagjalds. Þetta stenst ekki fyllilega skoðun, hæstv. forseti, því að þegar við skoðum það afnotagjald sem greitt er í dag er það 2.990 kr. á mánuði hvern mánuð ársins sem gera 36 þús. kr. á ári. Ef við deilum í þá tölu með tveimur fáum við út 18 þús. kr. en ekki 17.200. Með réttu má því segja að ef þessi rök hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnarinnar fyrir breytingunni á sínum tíma, að hvert heimili eigi að vera jafnsett með tveimur fullborgandi einstaklingum sem greiða útvarpsgjaldið eins og þeir væru að greiða afnotagjald ætti þetta gjald að vera á því herrans ári sem gengur í garð eftir örfáa daga 18 þús. kr. en ekki 17.200. Það eru þeir skýru fyrirvarar sem ég og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum á þessu máli. Engu að síður styðjum við, eins og ég sagði áðan, þessa meðhöndlun í ljósi þess að hér er um tímabundna ráðstöfun að ræða og gjaldið alls ekki endanlegt. Segja má að það hafi verið ætlunarverk Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma þegar verið var að fara með þetta frumvarp í gegnum Ríkisútvarpið ohf., að koma stærstum hluta Ríkisútvarpsins eða þjónustuútvarps út á markað. Það var mikið talað um að með oháeffuninni mundi myndast ákveðinn sveigjanleiki fyrir þann stjórnanda sem réðist að útvarpinu til þess m.a. að sækja sér tekjur á auglýsingamarkaði en líka sveigjanleiki varðandi mannaráðningar. Það var í sjálfu sér lykilatriði í röksemdafærslu Sjálfstæðisflokksins, og reyndar Framsóknarflokksins á sínum tíma sem studdi það mál, að með rekstrarformsbreytingunni yrði til aukinn sveigjanleiki og sjálfstæði innan stofnunarinnar. Við vinstri græn vorum ekki á sama máli. Við töldum og teljum enn að Ríkisútvarpinu sé best komið sem ríkisstofnun og sé og eigi að vera ein af menningarstofnununum sem þjóðin á og rekur sameiginlega, fyllilega sambærilegt við Þjóðleikhús, Þjóðarbókhlöðu, Þjóðminjasafn, Listasafn Íslands og þar fram eftir götunum. Þessi sjónarmið okkar hafa ekki breyst enda þykir okkur í ljósi þess sem gerst hefur með tæplega tveggja ára reynslu af opinberu hlutafélagi hafa verið sýnt fram á að sveigjanleikinn sem stjórnandinn fékk í hendur hafi verið nýttur nákvæmlega eins og gert hafði verið ráð fyrir. Farið var „aggressíft“ út á markaðinn og auglýsingatekjum safnað. Þetta hefði ekki gerst ef Ríkisútvarpið hefði áfram verið ríkisstofnun. Ég tel að formbreytingin hafi beinlínis hvatt til þess sem gerðist í raun og veru og verið er að kvarta undan núna. Það vil ég að þingmenn hafi í huga þegar við hugleiðum þetta mál áfram á næstunni því að það er alveg ljóst að við höfum ekki sagt síðasta orðið í máli Ríkisútvarpsins. Við munum að fjalla um það áfram, bæði í menntamálanefnd og það mun síðan koma áfram til þingsins. Mér virðast þau sjónarmið vera uppi í nefndinni að það var ákveðinn forsendubrestur fyrir þeim hlutum sem talað var fyrir á sínum tíma þegar formbreytingin var gerð. Ég tel þess vegna að ekki sé loku fyrir það skotið að fólk átti sig á því áður en yfir lýkur að Ríkisútvarpinu sé best fyrir komið sem ríkisstofnun. Að svo mæltu, hæstv. forseti, læt ég máli mínu lokið og ítreka það enn einu sinni að þó svo að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í menntamálanefnd styðjum þennan framgangsmáta og afgreiðslumáta á málinu erum við hvorki að lýsa yfir stuðningi við að Ríkisútvarpið sé, verði eða eigi að vera áfram opinbert hlutafélag né við það fyrirkomulag gjaldheimtu sem hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp sem má í raun segja að sé sáttaleið sem menntamálanefnd ákvað að fara. Snemma var ljóst að mikil ósátt var um frumvarp menntamálaráðherra um að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði. Það var ósætti eða athugasemd við nánast hverja einustu málsgrein og við framsóknarmenn féllumst á að fara þessa leið, ákveða þennan svokallaða nefskatt - sem ég vil kalla þó að hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni finnist það ekki réttnefni - og taka svo hitt frumvarpið upp eftir áramót og vinna það betur. Ríkisútvarpið var gert að opinberu hlutafélagi í tíð síðustu ríkisstjórnar. Í 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laganna kom fram að þar var gert ráð fyrir að í stað afnotagjalds yrði tekið upp sérstakt útvarpsgjald sem lagt yrði á einstaklinga og lögaðila 1. janúar 2009. Segja má að verið sé að fylgja eftir því sem ákveðið var með þeirri lagasetningu. Í athugasemdum við 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins kemur fram að við útreikning á gjaldinu hafi verið gert ráð fyrir óbreyttum tekjum Ríkisútvarpsins ohf. og hliðsjón höfð af tekjustreymi félagsins á árunum 2005 og 2006 og lagt til grundvallar að allir gjaldendur sem féllu undir lögin stæðu skil á gjaldinu. Í frumvarpinu var tekið fram að eðlilegt væri að fjárhæð gjaldsins yrði endurskoðuð þegar nær drægi breytingu á tekjustofnum Ríkisútvarpsins ohf. úr afnotagjaldi í sérstakt útvarpsgjald samkvæmt lagagreininni. Þá var því sjónarmiði lýst að haga bæri álagningu gjaldsins þannig að hvert heimili með tvo einstaklinga sem greiddu gjaldið yrði nokkurn veginn jafnsett eftir upptöku þess. Það er rétt sem kom hér fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að umdeilt er hvort gjaldið eigi að vera 17.200 kr. eða 18.000 kr., en fyrirvari er í frumvarpinu um að farið verði yfir þessa hluti strax á næsta ári. Einnig þarf að taka upp og endurskoða hvernig gengið hefur með formbreytinguna sem farið var í með lögum nr. 6/2007. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði að auka hefði átt sveigjanleika og sjálfræði, ég held að það sé rétt. Kannski ekki með því sem við höfum nú séð að Ríkisútvarpið sækir sér tekjur á auglýsingamarkaðinn heldur var algjört skilyrði að framlög fylgdu þessu opinbera hlutafélagi og styrkja átti Ríkisútvarpið. Það hefur algjörlega verið svikið. Skýrt hefur komið fram hjá ýmsum umsagnaraðilum að ekki hafi verið staðið við þann þjónustusamning sem ríkið gerði við RÚV. Þar erum við kannski komin að rót vandans vegna þess að stjórnendur RÚV notfæra sér þau tæki sem þeir hafa, tæki markaðarins, til að sækja sér fjármuni. Þeir sóttu mjög skelegga auglýsingasafnara, ef ég má nota það orð, sem náðu í auglýsingar af miklu meiri móð en áður hafði verið gert og kannski má segja að samstaðan um Ríkisútvarpið hafi þá einfaldlega rofnað. Eins og við heyrðum hjá umsagnaraðilum vilja langflestir hafa einhvers konar ríkisútvarp, þá er vísað í menningarhlutverkið og öryggishlutverkið, en kannski er kominn tími til að breyta rekstrargrundvellinum og taka það upp núna strax eftir áramót. Svo er óleystur sá vandi sem nú blasir við og það er niðurskurðurinn. Við sáum fram á uppsagnir í byrjun ágúst og svo aftur í lok nóvember og byrjun desember. Það er vandamál sem ríkisstjórnin verður að leysa með einum eða öðrum hætti vegna þess að ekkert er mikilvægara en að við höfum öfluga fjölmiðla í því ástandi sem ríkir hér á landi. 
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Ég þakka hæstv. forseta - sem fipaði mig nú hálfpartinn í ræðunni en það er annað mál. Eins og ég var að segja verðum við að endurskoða hlutverk RÚV. Tillögurnar sem voru núna í frumvarpinu náðu bara til sjónvarpsins en ekki útvarpsins og var það harðlega gagnrýnt og ósanngjarnt að einungis hafi átt að taka RÚV af sjónvarpsauglýsingamarkaðnum en ekki útvarpsins. Ég er mjög fylgjandi því að Ríkisútvarpinu verði bannað að beita sér á auglýsingamarkaði og vil árétta það sem kemur fram í áliti menntamálanefndar. Þar segir, með leyfi forseta: „Við umfjöllun um málið kom til tals sá möguleiki að lögfesta ákvæði sem kveði á um bann við því að Ríkisútvarpið afli sér auglýsingatekna að eigin frumkvæði. Nefndin telur hins vegar ekki ástæðu til að gera tillögur um slíkt bann að sinni en beinir þeim tilmælum til Ríkisútvarpsins að ganga hóflega fram þar til málið hefur verið afgreitt á Alþingi.“ Ég held að ef þetta næðist fram yrði kannski aftur grundvöllur um samstöðu um Ríkisútvarpið fyrir alla landsmenn. Að lokum vil ég ítreka það sem hefur komið hér fram að þótt bótareglur sem varða takmörkun Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði séu ekki afgreiddar að svo stöddu verða þær áfram til meðferðar hjá nefndinni sem telur eðlilegt að starfshópurinn fari aftur í málið, en ekki er samstaða um hvernig þessu verður hagað í framtíðinni. Við framsóknarmenn munum standa að frumvarpinu og samþykkjum það kannski líka til að liðka til fyrir störfum þingsins en áskiljum okkur allan rétt til að koma með tillögur að breytingum strax eftir áramót.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hv. menntamálanefnd sérstaklega fyrir góð vinnubrögð. Mikið tillit var tekið til þeirrar umræðu sem fram hefur farið bæði í þingflokkum og í þinginu um málið og ég fagna niðurstöðunni sem liggur fyrir. Við höfum ríkisfjölmiðla og erum alveg ákveðin í því að vera með þá. Um það er tiltölulega mikil sátt í flestum þingflokkum og í samfélaginu. 
             Mikilvægi fjölmiðla felst m.a. í upplýsingagildi og auglýsingar eru auðvitað ekkert annað en eitt form þess að miðla upplýsingum til þjóðarinnar. Að ætla að taka svo mikilvæga og stóra fjölmiðla, sem ríkisfjölmiðlarnir eru, af markaði rýrir möguleika á því að koma upplýsingum til almennings. Í eins fámennu samfélagi og við lifum í höfum við ekki það fjölbreytta flóru fjölmiðla svo ég er á þeirri skoðun að ekki sé rétt nálgun til að styrkja stöðu innlendra sjónvarpsstöðva eða frjálsra sjónvarpsstöðva að draga úr auglýsingabirtingum á ríkisfjölmiðlunum. Það gæti haft þær afleiðingar að draga úr íslenskri dagskrárgerð vegna þess að mörg þeirra fyrirtækja sem stunda innlenda dagskrárgerð hafa miklar og góðar aukatekjur og mörg hver fá drjúgan hluta af tekjum sínum af auglýsingagerð. Ef svo mikilvæg sjónvarpsstöð sem RÚV félli út í auglýsingagerð væri hreinlega ekki jafnmikill hvati til að búa til góðar og miklar auglýsingar í sjónvarpi. Ekkert samasemmerki er heldur á milli þess að auglýsingatekjur RÚV, um 750 milljónir á ári, færu beint til hinna stöðvanna, það er ekkert sem segir það. Það sem ræður áhorfi eða birtingu á auglýsingum er áhorf á sjónvarpsþætti. Mælingar á auglýsingaáhorfi í dag eru orðnar það nákvæmar að ekki er víst að kakan mundi færast neitt yfir á hinar stöðvarnar hreinlega út af því að dagskrárliðir þeirra væru ekki nægilegur hvati til þess. Þessar frjálsu stöðvar hafa vitað í 22 ár, frá því að þær tóku til starfa, að á ljósvakamarkaðnum væru fyrir ríkisstöðvar sem sýndu auglýsingar. Því er ekki hægt að kenna samkeppni RÚV um erfiða fjárhagsstöðu þessara fyrirtækja í dag, ég held að rætur þess liggi allt annars staðar. Að sama skapi eru frjálsar sjónvarpsstöðvar mjög mikilvægar fyrir okkur og mjög áríðandi að á þessum markaði sé samkeppni, eins mikil og góð samkeppni og þar getur þrifist. Ég er á því að við eigum að nálgast þetta með þeim hætti að reyna að styrkja samkeppnina. Við eigum að hjálpa frjálsum sjónvarpsstöðvum að laga samkeppni sína og vinna upp það forskot sem ríkisfjölmiðlarnir hafa með föstu áskriftargjöldunum sem þeir fá í gegnum skattheimtuna. Þetta sé ég fyrir mér að gæti verið gert þannig að hluti af tekjum ríkissjónvarpsins, hvort sem væri af auglýsingasölu - kannski helst af auglýsingasölu - færi til þessara stöðva með einum eða öðrum hætti. Þetta er útfærsluatriði og þar sæi ég fyrir mér að fyrst og fremst væri um að ræða leið til að efla íslenska dagskrárgerð, nota hluta af tekjum RÚV til að styðja íslenska dagskrárgerð á frjálsu stöðvunum sem aftur eykur samkeppnishæfni þeirra og gefur þeim möguleika á að selja fleiri auglýsingar og hafa auglýsingatímana dýrari þar sem dýrustu tímarnir eru gjarnan í kringum innlenda dagskrárliði. Þetta vildi ég segja um frumvarpið, virðulegi forseti, og aftur vil ég fagna því að hv. menntamálanefnd skuli hafa komist að þessari niðurstöðu. Ég heyri það á málflutningi hv. formanns nefndarinnar að til stendur að halda vinnunni áfram og að við munum sjá afurð hennar í þingsölum fljótlega. Ég tel mjög mikilvægt að á þessu máli verði tekið, en ég tel að nálgunin sé röng. Í millitíðinni vonast ég til að hv. menntamálanefnd og hæstv. menntamálaráðherra sendi þau skilaboð til ríkissjónvarpsins að það hagi sér í samræmi við stöðu sína á markaði og misnoti ekki í auglýsingasölu þá sterku stöðu sem það hefur í gegnum fastar áskriftartekjur sínar.