Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Einar Olgeirsson [frh.] : Herra forseti. Ég hafði þar komið minni ræðu í gær, að ég ræddi nokkuð það, sem hefur orðið allmikið deiluefni hér, og það er, hve mikill hluti skipa, báta og annarra framleiðslutækja mætti raunverulega vera í innflutningnum og hefði verið í innflutningnum og hvaða áhrif þetta hefði haft, sérstaklega út frá þeirri hagfræðiskýrslu, sem gefin var út 1959, og hvaða hættur hefðu verið í þessu sambandi og hvort of mikið hefði verið úr þessu gert. Og það var tvennt, sem ég fyrst og fremst fann að, að þarna hefði verið á ferðinni. Í fyrsta lagi var það viðvíkjandi áætlun þeirri, sem sérfræðingar ríkisstj. lögðu fyrir og prentuð var með frv. til l. um efnahagsmál, þessi ýtarlega skýrsla, þar sem m. a. var tekið fyrir um greiðsluhallann og vexti og afborganir af erlendum lánum og hve mikill sá hluti væri af gjaldeyristekjunum. Ég hafði fjallað um þetta mál sem fulltrúi míns flokks hér, Alþb., í fjhn. og hafði þar bent á gallana í sambandi við þessa áætlun sérfræðinganna, þessa till. þeirra, eins og kemur fram í mínu nál., sem gefið er út 12. febr. 1960. Og hvað var það, sem var fyrst og fremst vítavert í sambandi víð þessa áætlun? Áætlunin er látin ná fram til 1963. Það er sýnt fram á, að það sé að verða svo hættulegt, hlutfallið, það sé að verða svo mikið hlutfallslega af vöxtum og afborgunum, sem við verðum að greiða, í hlutfalli við okkar gjaldeyristekjur, að við séum þarna alveg komnir yfir strikið. Og það eru útbúnar áætlanir fyrir árin 1959–63, og af þeim má sjá, að sérfræðingarnir ganga út frá, að það verði frá 9.4 upp í 11.4% vextir og afborganir í hlutfalli við gjaldeyristekjur þjóðarinnar, á móts við aftur á móti, að þetta hafi verið 1953 3.4% og 1958 5.7%. Ég lét þá þessa sömu sérfræðinga reikna þetta út, eins og þetta yrði eftir þeirra eigin áætlunum, eftir 1963, og það sýndi sig, að strax eftir 1963 félli þetta hlutfall aftur niður, þannig að það höfðu ekki verið gerðar neinar ráðstafanir til langs tíma, sem gerðu erfitt fyrir þjóðina að standa undir þessu, heldur var einvörðungu þarna um að ræða 4 ár, sem það mundi vera erfitt. Hvernig var svo þessi reikningur útbúinn af hálfu sérfræðinganna? Við skulum taka dæmi um 1959. Gjaldeyristekjurnar 1958 höfðu verið 1521 millj. Þeir áætla, að 1959 verði gjaldeyristekjurnar 1466 millj., sem sé minni. Ég gerði strax aths. við þetta þá. Hvað sýnir sig núna? Í Hagtíðindunum fyrir nóvember kemur í ljós, að gjaldeyristekjurnar 1959 hafa orðið 1556 millj., m. ö. o., hlutfallið, sem þeir reiknuðu 9.4%, varð 8.8%. Hvernig stóð á, að þessir sérfræðingar vildu endilega reikna lægra gjaldeyristekjurnar 1959 en 1958, þar sem yfirleitt hafa gjaldeyristekjurnar vaxið undanfarið? Það var sama viðleitnin í þessari áætlun og var í því að hætta 1963. Það átti að reyna að draga upp sem ljótasta mynd. Jónas Haralz reiknaði það út fyrir mig, og ég lagði það fram í fjhn., hvernig þetta mundi vera eftir 1963. Þar féll þetta niður eftir 1963 í sitt eðlilega hlutfall, það hlutfall, sem hafði verið fyrir 1958. Þessi áætlanagerð hjá sérfræðingunum virðist vera gerð með það fyrir augum að fá grundvöll að ákveðinni stefnu, m.ö.o.: í staðinn fyrir óhlutdrægar upplýsingar, sem þessir efnahagsráðunautar og efnahagsmálasérfræðingar eiga að gera, gefa þeir vilhallar upplýsingar og búa út vilhallar áætlanir til þess að fá út ákveðnar niðurstöður, og þetta er það, sem vísindamenn eiga ekki að gera. Það má fyrirgefa pólitískum áróðursmönnum, að þeir geri eitthvað svona, en um vísindamenn er eitthvað annað. Þeir voru þar að auki að tala um, að strax hlutfallið 1958, 5.7, væri hættulegt. Þá reis meira að segja upp einn af þeirra eigin sérfræðingum, dr. Benjamín Eiríksson, og sýndi fram á, raunar eins og hæstv. viðskmrh. hefur nú viðurkennt í þessum umr., - hann sýndi fram á með grein í Morgunblaðinu, að hlutfallið 5.7, það að borga vexti og afborganir, sem séu 5.7 á móts við gjaldeyristekjur þjóðarinnar, sé auðveldara fyrir þjóðina 1958 en var að borga 3.4% 1953. Þetta fer náttúrlega alveg eftir því, hve skynsamlega hefur verið varið þeim lánum, sem hafa verið fengin, hve vel þjóðinni hefur verið gert fært með því að auka gjaldeyrisframleiðsluna að standa undir því, þó að það sé vaxandi hluti í vöxtum og afborgunum. Þetta er það, sem ég deildi á, strax þegar þessi mál voru til umr. hér núna, og er komið enn betur í ljós, að það átti við rök að styðjast, svo sem hæstv. viðskmrh. hefur líka orðið að viðurkenna. En þar með er líka komið í ljós, hver var tilgangurinn með því að útbúa þessar áætlanir svona, hagræða þessum tölum svona. Tilgangurinn var sá að fá svo að segja vísindalegan grundvöll að gengislækkuninni, að viðreisninni svokölluðu, þ.e. vísindalegan grundvöll að því að skera niður lífskjör almennings í landinu, vísindalega sönnun fyrir því, að menn hefðu lifað um efni fram. Það er þessi grundvöllur, sem er fallinn. Hann var aldrei til, en hann er endanlega fallinn núna. Það er ekki til neins að ætla að halda því fram, að það sé þetta hlutfall, sem hafi verið svona hættulegt. En til hvers var þessi svokallaði vísindalegi grundvöllur notaður? Hann var notaður til þess að rökstyðja þessar árásir sem þjóðarnauðsyn. M.ö.o.: það er farið í vasa hvers einasta manns í landinu og sérstaklega þeirra fátækustu til þess að taka úr vasa þeirra undir því yfirskini, að þeir verði að fórna fyrir þjóðina, og þetta er gert á grundvelli þess, að þessir sérfræðingar hafi gefið þessar yfirlýsingar, sem reynast rangar. M. ö. o.: það er verið að nota þarna raunverulegar falsanir til þess að stelast að almenningi, rjúfa samninga atvinnurekenda og verkamanna, stela af því kaupi, sem verkalýðurinn átti að fá samkv. sínum samningum, - og allt saman þetta undir yfirskini þeirrar blekkingar, að þetta sé slík þjóðarnauðsyn, að þetta verði að gerast. Svo skulum við koma að hinu, sem ég var rétt byrjaður á í gær: Hver var svo ástæðan til þess hættuástands, sem hafði skapazt og var sýnilegt, ef allt hefði verið gert þarna hlutlaust og á raunhæfum grundvelli, að mundi aðeins standa fjögur ár og aðeins takmarkað? Hver var ástæða þessa hættuástands, að það skyldi þó vera þetta hátt hlutfall, þó að það væri reiknað of hátt í áætlun sérfræðinganna, að það skyldi þó vera mun hærra hlutfall á árunum 195963 heldur en var yfirleitt á tímabilinu 1951–58? Hver var ástæðan til þess? Jú, ég var byrjaður að sýna fram á það hér í gær, að ástæðan var sú, að það hafði verið keypt inn allmikið af mótorbátum, í Noregi, Danmörku, Hollandi, Vestur-Þýzkalandi og í öðrum vestrænum löndum með samningum, sem þýddu, að það átti að borga þessa báta upp á 3–4 árum. Hvernig stendur nú á, að þessir bátar eru keyptir í þessum löndum? Nú var vitanlegt, að á sama tíma var hægt að láta smíða báta fyrir okkur í Austur-Þýzkalandi, og þar hafa verið smíðaðir fyrir okkur ágætir bátar. Þar var hægt að fá þessa báta smíðaða og hægt að fá samninga um að borga þá með 12 ára láni. Það var hægt að taka lán í Sovétríkjunum til 12 ára með 21/2 % vöxtum, borga með því þessa báta í AusturÞýzkalandi og borga þetta lán í okkar fiski. M.ö.o.: það eðlilegasta lán, sem hugsanlegt var að taka, var fáanlegt, lán, þar sem vextirnir eru svo lágir, að það er ekki hægt að segja, að það væri arðrán innifalið í þeim, þar sem samningar um greiðslukjör mundu vera slíkir, að við mundum geta greitt með okkar fiski, m.ö.o. samningar um lánakjör, sem væru að því leyti á eðlilegum grundvelli, að ein þjóð væri ekki að arðræna aðra í sambandi við lánveitingar. Þetta, og því hafði ég rétt vikið að, þegar ég hætti í gær, - þetta vildi hæstv. viðskmrh. og hans fylgifiskar ekki, það átti að vera stórhættulegt að taka svona lán. Með pólitísku ofstæki er komið i veg fyrir eða þá af hræðslu, - ég veit ekki, hvers konar hvatir það hafa verið, - er komið í veg fyrir, að slík eðlileg lán séu tekin og hagstæð fyrir Ísland. Hvað er gert í staðinn? Jú, það er sagt í staðinn: Við verðum að verzla meira við vesturlönd, við verðum að kaupa báta frá vesturlöndum, við verðum að láta smíða báta í Noregi, Danmörku, Vestur-Þýzkalandi eða Hollandi. - Hvernig var okkar aðstaða? Ég sagði það hér í gær, að það hefði alltaf verið hamrað í gegn að veita gjaldeyrisleyfi til þess að smíða báta í þessum löndum, þar sem við raunverulega hefðum ekki getað borgað þá. Hvernig var okkar viðskiptajöfnuður við vesturlönd, ef ég má nota það í merkingunni um þann kapítalíska heim? Jú, hann hafði verið allan þennan tíma að heita má þannig, að við vorum a.m.k. í 200 millj. kr. neikvæðum verzlunarjöfnuði. Okkur vantaði árlega svo að segja 200 millj. kr. upp á, hvað okkar verzlunarjöfnuð snerti, til þess að geta borgað þeim þær vörur, sem við keyptum frá þeim. Og þá kröfðust þeir menn í ríkisstj., gömlu vinstri stjórninni, og aðrir slíkir, sem réðu þar miklu, og vildu endilega auka verzlunina við þessi lönd, kaupa meira þaðan, sem þó frá mínu sjónarmiði þýddi, að við værum að kaupa meira, sem við mundum eiga erfitt með að borga. En það mátti ekki kaupa í þeim löndum, þar sem við gátum átt auðvelt með að borga. Svo var hamrað í gegn að leyfa mönnum að kaupa báta og skip inn upp á 2–3–4 ára lánsfrest og að borga þetta upp á þessum tíma. Þessi tilhneiging að reyna að brjóta niður austurviðskiptin og kaupa inn í vesturlöndum án þess að hafa peninga til þess að greiða það eða sjá fram á það, án þess að hafa breytt þessum neikvæða verzlunarjöfnuði við þau, - það er þessi tilhneiging, sem veldur því, að árabilið 1959–63 lítur svo illa út. Hvert er svo ráðið, sem hagfræðingarnir gefa við þessu, sérfræðingarnir? Ráðið er svo það að gefa verzlunina frjálsa, og hjá þeim er þetta rökstutt með því: Jú, við Íslendingar þurfum endilega að geta t. d. keypt frekar - við skulum segja kvenskó - í Bandaríkjunum heldur en í Tékkóslóvakíu, - úrvalið sé í Bandaríkjunum, það sé alveg óhjákvæmilegt fyrir afkomu Íslands, að við getum fengið allt það fínasta úrval af kvenskóm, sem til sé. Jú, vissulega þykir okkur mjög vænt um, að okkar fögru konur yfirleitt gangi í fallegum skóm. En eru nú ekki einhver dálítil takmörk fyrir, hvað ein þjóð, sem er að reisa sig úr kútnum eftir 6 alda nýlendukúgun, er að reyna að byggja hratt upp sitt land, getur leyft sér í þessum efnum? Frá mínu sjónarmiði var nær að reyna að skera niður eitthvað af verzluninni við vesturlönd, fyrst við vorum í 200 millj. kr. neikvæðum verzlunarjöfnuði við þau, og reyna að auka þá heldur verzlun við þau ríki, sem við gátum verið i jafnvirðiskaupum við. Mér hafði a.m.k. alltaf orðið að hugsa um Ísland sem heimili í slíku, en ekki að hugsa um það sem einn hrepp úr einhverri stórri heild. Hvað segja hagfræðingarnir? Þegar þeir eru búnir að segja, að það sé ógurlegt hættuástand á ferðinni, næstu fjögur ár sé Ísland raunverulega að verða gjaldþrota, - og ástæðan til þess, að hlutfallið í vöxtum og afborgunum er svona mikið, er sú, að við höfum keypt inn í vesturlöndum svona mikið af mótorbátum og slíku, - þá segja þeir: Það, sem við verðum að gera sem ráð við þessu öllu saman, er að gefa verzlunina frjálsa. - Hvað þýddi það? Það þýddi að auka verzlunina við vesturlönd, kaupa meira frá vesturlöndum án þess að hafa nokkurt öryggi fyrir að geta borgað það, án þess að hafa nokkurt öryggi fyrir að geta selt okkar vörur þar. Og hæstv. ríkisstj. byrjar svo sinn feril með því að taka sitt 800 millj. kr. lán eða hvað það nú var til þess að gera okkur mögulegt að kaupa í vesturlöndum, sem hefur eðlilega þær afleiðingar, að viðskiptum við austurlöndin, ef ég má nota þessi orð, minnka. M.ö.o.: hagfræðingarnir gefa út álit og segja við þjóðina: Það er stórhætta á ferð. - Þeir reyna að dylja það, að þessi hætta er aðeins næstu fjögur ár og að eftir 1963 batnar þetta ástand. Þeir eru að reyna að dylja það líka, að þetta stafi af þessum sérstöku mótorbátainnkaupum í hinum kapitalistísku nágrannalöndum okkar. Þeir ráðleggja svo ríkisstj. og þjóðinni sem meðal við þessu að auka stórkostlega viðskiptin við þau kapítalistísku lönd, sem við vorum í 200 millj. kr. neikvæðum verzlunarjöfnuði við. Hvers konar vit er í þessu? Hvers konar verzlunarpólitík er þetta? Það er eins og þessir menn gangi út frá þeirri forsendu, sem er ekki til, að við getum selt ótakmarkaðan fisk í vesturlöndum. Það er ekki heil brú í þessum ráðleggingum, og áætlununum sjálfum er hagrætt til þess að fá þessa vitlausu niðurstöðu. Það er þetta, sem er það hættulega í sambandi við þetta. Við þurftum einmitt að hafa stjórn á okkar viðskiptum, í staðinn fyrir að koma á stjórnleysi. Ég viðurkenni, að það var þarna visst hættuástand. Það stafaði af því, að við Íslendingar höfðum ekki nægilega stjórn á okkar utanríkisverzlun, að við þorðum ekki að skera niður t.d. meira innflutninginn frá vesturlöndum, að við þorðum ekki að hagnýta okkur þá möguleika, sem við höfðum austur á bóginn. Og nú blasa við afleiðingarnar af þessu öllu saman. En það er búið að nota þetta álit sérfræðinganna til þess að fella gengið, taka upp hringlandi vitlausa verzlunarpólitík, skera niður lífskjör manna í landinu. M.ö.o.: þessar fölsuðu áætlanir hafa orðið að yfirvarpi til þess að ræna almenning í landinu. Hæstv. viðskmrh. sagði, að það væri nauðsynlegt, að erlendar lántökur færu ekki fram úr ákveðnu hlutfalli af gjaldeyristekjunum, þegar hann var að ræða um þessa hluti. Hvað þarf að gera, til þess að erlendar lántökur fari ekki fram úr ákveðnu hlutfalli af gjaldeyristekjunum? Það er tvennt, sem þarf að athuga til þess. Það er í fyrsta lagi að tryggja, að rétt hlutfall af fjárfestingunni fari í að auka gjaldeyrisframleiðsluna, þannig að aukning gjaldeyrisframleiðslunnar standi undir þeim lánum, sem tekin eru. M.ö.o.: til þess að tryggja einmitt þetta, að rétt hlutfall sé á milli gjaldeyrisframleiðslu og vaxta og afborgana, þarf um leið að tryggja, að þegar þjóðin notar lánin, sem hún fær, setji hún það mikið af þeim lánum í þau framleiðslutæki, sem auka gjaldeyrisframleiðsluna, að hún tryggi sér, að þetta rétta hlutfall geti haldizt. Ég vil halda því fram, að þetta rétta hlutfall sé ekki hægt að tryggja nema með áætlunarbúskap hjá þjóðinni. Ég vil halda því fram, ef íslenzka þjóðin ætlar sér að tryggja það, ef hún tekur sér t.d. 1000 millj. kr. lán, að rétt hlutfall af því fari í að auka okkar gjaldeyrisframleiðslu, þá þurfi ríkisstj. landsins og hennar áætlunarráð fyrir fram að gera áætlun um, í hvað þessar 1000 millj. skuli fara. Ég álít, að það geti ekki gengið, þótt við jafnvel gætum fengið 1000 millj. kr. að láni erlendis, þó að einstakir menn í landinu væru reiðubúnir til þess að taka þetta, þó að þeir væru reiðubúnir til þess að koma upp hinum og þessum fyrirtækjum fyrir það, þá gæti það ekki gengið, vegna þess að það kemur engan veginn af sjálfu sér, að þessi fyrirtæki fari í eitthvað, sem þýðir, að þjóðin fái meiri gjaldeyri upp úr því. Hagsmunir einstaklinganna á Íslandi, sem kynnu að fá slík lán, og hagsmunir þjóðarheildarinnar til þess að standa undir vöxtum og afborgunum af sínum erlendu skuldum þurfa engan veginn að fara saman. Það er þarna, sem forsendurnar eru vitlausar hjá þeim hagfræðingum, sem þetta kenna. Hjá stórum þjóðum, þar sem utanríkisverzlunin er kannske 5, 10, 15, 20% af þeirra þjóðarframleiðslu, er oft tiltölulega öruggt, að þetta hlutfall, a.m.k. á normaltímum, geti haldizt, - og þó ekki einu sinni víst. Sjáið bara Bandaríkin, þau stóru ríki. Meira að segja Bandaríkin, slík stórþjóð er ekki örugg um þessa sjálfkrafa fjárfestingu, að hún beri uppi viðskiptin út á við, - hjá þeim koma ekki vextir og afborganir til greina. En um Ísland er þarna allt öðru máli að gegna, þjóð, sem flytur út upp undir helminginn af öllu því, sem hún framleiðir. Fyrir hana er alveg óhjákvæmilegt, ef hún ætlar ekki að renna inn í aðrar þjóðir, gerast lítill hluti úr stórri heild, ef hún ætlar að halda sínu sjálfstæði, þá er óhjákvæmilegt fyrir hana að áætla þetta fyrir fram og fyrir ríkisstjórn hennar og þing að stjórna því, í hvað þessir hlutir fara. Það var gerð smátilraun með þetta á árunum 1950–56. Þá var þetta gert allfrjálst, og okkar ágætu kapítalistum var gefið tækifæri til þess að ráðstafa sjálfir, án þess að ríkisstj. væri of mikið að skipta sér af því. Og hvernig ráðstöfuðu þeir? Jú, það er kunnugt, það þarf ekki nema rétt að mínna á það, það voru keyptir 5000 bílar til landsins á sjö árum, en enginn togari var keyptur. Fjárfesting einstaklingsins og fjárfesting þjóðarheildarinnar gerast út frá svo gersamlega ólíkum forsendum, að það er óhugsandi, að summan af fjárfestingu einstaklinganna verði sú, sem þjóðarheildinni er nauðsynlegt, - og sérstaklega óhugsandi í okkar landi. Þess vegna er nákvæmur áætlunarbúskapur, alveg sérstaklega til að auka ríkisviðskiptin, grundvöllur fyrir því, að þetta rétta hlutfall haldist. Í öðru lagi: Hvað er það annað, sem ber að athuga og hæstv. viðskmrh. hefði átt að minnast á? Ef maður vill reyna að halda vöxtum og afborgunum innan rétts hlutfalls, innan réttra takmarka, er þá ekki eitt atriðið, sem er óhætt að leggja áherzlu á og væri óskandi að forráðamenn þjóðarinnar legðu áherzlu á við hana, hvað vextirnir eru háir af þeim lánum, sem hún tekur? Og sérstaklega þegar ég heyri nú talað um hugsanlega stóriðju á Íslandi sem þátt í plönum ríkisstj., þá er sannarlega nauðsynlegt, að menn geri sér það betur ljóst, hvað vextirnir þýða, ef menn vilja fá þetta rétta hlutfall, sem hæstv. viðskmrh. og hans sérfræðingar tala um að sé svona þýðingarmikið á milli vaxta og afborgana annars vegar og gjaldeyristekna þjóðarinnar hins vegar. Það var sem sagt ekki nóg, eins og ég sagði, að hafa góðan áætlunarbúskap, það þarf líka að fá lán, ekki aðeins til langs tíma, heldur líka sérstaklega með lágum vöxtum. Þegar menn tala um, hvert hlutfall vaxtanna sé og að það geti orðið hættulegt, miðað við gjaldeyristekjur þjóðarinnar, ætti þó að liggja í augum uppi og manni fyndist satt að segja, að þeir menn, sem einhverja ábyrgðartilfinningu hafa, ættu að leggja áherzlu á það, að það væri gott að fá lága vexti fyrir þjóðina. En hvað gerist? Það, sem gerist, er það, að sömu sérfræðingarnir og hagfræðingarnir og meira að segja sjálfur fyrrv. hagfræðiprófessorinn, hæstv. viðskmrh., þeir hafa aldrei neinu orði undirstrikað nauðsyn hinna lágu vaxta fyrir okkur. Þeir vita, að Ísland hefur getað samið um að fá lán á sínum tíma með 21/2 % vöxtum. En þeir hafa lagzt á móti því, og hagfræðingarnir hafa í öllum sínum ályktunum aldrei undirstrikað slíkt sem neina nauðsyn. Það eru tekin lán með 4–5%, látum það vera, en upp í 6–7%, og hvað skyldu þýzku lánin raunverulega vera, ætli þau séu ekki upp í 8 og 10% raunverulega, ef farið væri að reikna verðið á vörunum, sem látnar eru? Það er ekki rætt um þessa hluti í sambandi við þetta. Það er ekki rætt um þau okurkjör, sem við höfum orðið að sæta hjá ýmsum þessara svokölluðu bandalagsþjóða okkar. M.ö.o.: til þess að tryggja þessa hluti, að erlendar lántökur fari ekki fram úr ákveðnu hlutfalli af gjaldeyristekjum, þá er tvennt, sem við þurfum m.a. sérstaklega að athuga. Það er annars vegar að koma á áætlunarbúskap, ekki sízt um okkar utanríkisviðskipti, og það er í öðru lagi að tryggja okkur, að vextirnir af lánunum, sem við tökum, séu sem allra lægstir, helzt ekki hærri en 21/2%. Hæstv. viðskmrh. sagði, og það hefðu þótt tíðindi, ef hann hefði sagt það fyrir rúmu ári: Greiðsluhallinn segir ekkert um, hvort þjóðin lifir yfir efni fram eða ekki. - En það voru þó einmitt þessir hlutir, sem voru notaðir til að blekkja þjóðina, einmitt þetta hættuástand þessara fjögurra ára, 1959–63, það var það, sem sérfræðingarnir gerðu hvað mest úr. Þetta er alveg rétt hjá honum, greiðsluhallinn segir ekki um það, hvort þjóðin lifir um efni fram eða ekki. Það eru aðrir hlutir, sem þar koma til greina. En það er gott hins vegar að fá þessa viðurkenningu, þó að seint sé. Ég vil í sambandi við það, sem hann minntist á um að lifa um efni fram, aðeins minna á og spyrja hann að því: Lifir sú þjóð um efni fram, sem fjárfestir 33% af þjóðartekjum sínum? Hann talaði um neyzluhlutfallið hér í gær. En ég vil spyrja: Þjóð, sem leggur 33% af öllu, sem hún vinnur sér inn, til hliðar í fjárfestingu, lifir hún um efni fram? Er hægt að segja við slíka þjóð: Þú ert eyðslukind, þú þarft að spara eitthvað? - Er hægt að segja það við hana? Ég held, að það sé ekki hægt að segja það við hana. Það er verið að skrökva að henni, ef verið er að segja slíkt. Sannleikurinn um íslenzku þjóðina er ekki, að hún hafi lifað um efni fram. Hún hefur þrælað um getu fram. Ég held, að það sé engin þjóð, sem ég þekki til, sem hefur unnið eins og íslenzka þjóðin hefur unnið á undanförnum 20 árum. Það eru ekki aðeins okkar sjómenn, sem alltaf þræla meira en nokkrir aðrir menn. Meginið af okkar fólki hefur unnið eftirvinnu og næturvinnu, unnið í orlofum sínum og unnið á helgidögunum, m.a. við að byggja hús. Meginið af húsunum, sem byggt hefur verið á Íslandi, - það er ekkert smáræði, - er raunverulega byggt eftir dagvinnu. Það á ekki að segja við þessa þjóð: Þú lifir um efni fram. - En það á að segja annað við hana, og það hef ég oft reynt að segja hérna, en ekki getað fengið þá menn, sem völdin hafa, til þess að ræða eða svara því: Það að fjárfesta 33% af sínum þjóðartekjum, við skulum taka sem dæmi 1600 millj. kr. af 4800, það er ekki sama, hvernig það er fjárfest, og í því liggur meinsemdin í efnahagsmálum Íslands, og það er það, sem hefur ekki fengizt lagað. Þjóðin hefur ekki lifað um efni fram, en hún hefur máske fjárfest meira en eðlilegt hefur verið, fjárfest það öðruvísi en skynsamlegt hefur verið, af því að það hefur ekki verið heildarstjórn á þessari fjárfestingu hennar, af því að þessari fjárfestingu hefur ekki verið stjórnað með hag þjóðarinnar fyrir augum, m.a. með hag útflutnings og innflutnings eða utanríkisverzlunarinnar fyrir augum. Það er þetta, sem vantaði. Það vantaði að hugsa um þjóðarbúið eins og hver maður hugsar um sitt heimili. Það, sem þurfti, var að skipuleggja fjárfestinguna, stjórna henni þannig, að réttur hluti af henni færi í að auka útflutningsframleiðsluna, þannig að við gætum alltaf staðið undir vöxtum og afborgunum af þeim lánum, sem við tækjum, með nokkurn veginn eðlilegu hlutfalli við gjaldeyristekjurnar, vegna þess að við hefðum sett rétt hlutfall af þeim lánum, sem við hefðum fengið, í aukningu á gjaldeyrisframleiðslunni. Það er of einfalt, eins og hæstv. viðskmrh. gerði og sérfræðingarnir gerðu áður, að koma bara með þessi slagorð um, að þjóðin hefði lifað um efni fram. Það eru allt önnur vandamál, sem þarna er verið að glíma við, og vegna þess að skilgreiningin frá hálfu læknisins, ef svo má segja, er röng, þá verða líka sjálf meðulin, sem notuð eru, röng. Svo sagði hæstv. viðskmrh., að lánstraustið hefði verið þrotið 1958, engin venjuleg lán fáanleg á árinu 1958. Þetta er ekki rétt. Það voru fáanleg lán, m.a. lán, sem ég minntist á áðan, lán, sem væru þau einu eðlilegu og venjulegu lán í heiminum og ættu að gilda á milli þjóða, lán, þar sem ein þjóð er ekki að arðræna aðra, lán, þar sem vextirnir eru svo lágir, að það felst ekki í þeim að gera eina þjóð skattskylda annarri eða skattskylda auðmagninu. Ég veit ekki, hvort hæstv. viðskmrh. er orðinn svo - mér liggur við að segja samdauna þeim hugsunarhætti, sem Alþjóðabankinn er að reyna að innleiða í viðskipti almennt og Bandaríkjaauðmagnið, að það séu engin önnur lán eðlileg og venjuleg heldur en þau, sem menn verða að borga sína 31/2, 4, 5% vexti af eða 6. Það geta verið venjuleg lán, þó að það séu borgaðir bara 21/2% vextir af þeim. Það voru venjuleg lán hér á Íslandi 1927, þegar það var sett í gegn að borga af verkamannabústöðunum og byggingar- og landnámssjóðnum 21/2% vexti, en það voru lán, sem það fólst ekki í að gjalda auðmagninu, fjármagninu skatt. Og slík viðskipti ættu að vera yfirleitt í veröldinni, en ekki þau viðskipti, þar sem einn aðili sé að arðræna annan með lánum. Við Íslendingar fengum nóg af því á þeim árum, sem brezki imperíalisminn var sterkastur og við vorum í mestum skuldum við hann á árunum 1930–40, að verða að gjalda þann þunga skatt, sem við guldum þá til brezka fjármagnsins. Það voru venjuleg erlend lán fáanleg á árinu 1958, lánstraustið var ekki þrotið. Hitt má vel vera, að strax 1956 hafi lánstraustið verið þrotið í Bandaríkjunum og að þau lán, sem þar voru veitt í ársbyrjun 1957, hafi stafað af einhverjum öðrum orsökum, m.a. af ótta við, að það yrðu tekin lán annars staðar. Hæstv. viðskmrh. sagði svo hins vegar um leið, að þetta lánstraust, sem hefði verið þrotið 1958, sem ekki er rétt hjá honum, það væri nú komið, nú væri búið að reisa lánstraustið við. Má ég spyrja hæstv. viðskmrh.: Er lánstraustið komið aftur? Hvernig er með það lán, sem Hafnarfjarðarbær var búinn að fá fyrirheit um um miðjan des. hjá Framkvæmdabankanum, að hann mundi fá í Vestur-Þýzkalandi, og gekk út frá að fá það einhvern daginn? Stendur það eða stendur það ekki, eða er lánstraust ríkisstj. í Vestur-Þýzkalandi hrunið? Mig langar til að fá upplýsingar um þetta, út frá þeirri fullyrðingu hæstv. viðskmrh., að nú væri búið að reisa lánstraustið við. Þá kom hæstv. viðskmrh. að lánunum til útgerðarinnar og hvort útgerðina munaði nokkuð um, þó að hún yrði að borga eitthvað meira i vöxtum. Ég þarf ekki að ræða það atriði út af fyrir sig sérstaklega mikið. Hv. 4. þm. Austf. kom hér í sinni svarræðu til hæstv. viðskmrh. inn á þessi lán. Hann hrakti ekki aðeins með tilvitnunum í rekstrarkostnað tiltekinna hraðfrystihúsa og yfirlýsingar manna á fundi L.Í.Ú. staðhæfingar hæstv. viðskmrh., hann sýndi líka fram á, að heildarlánin, sem hæstv. viðskmrh. var með, talan 1471 til sjávarútvegsins, væri röng, og ég tók eftir því, að í allri sinni ræðu reyndi hæstv. viðskmrh. ekki með einu orði að hrekja eina einustu af þessum tölum. Hæstv. viðskmrh. heldur hér heila ræðu, eftir að búið er að sýna fram á, að hans tölur viðvíkjandi lánunum til sjávarútvegsins séu rangar, bæði í einstökum atriðum hvað snertir einstök hraðfrystihús og slíkt og almennt séð hvað snertir lán til sjávarútvegsins. Reynir hæstv. viðskmrh. að verja sig, að sýna fram á eitthvað annað? Nei, hann reynir það ekki. Ég hef áður kvartað um skort á upplýsingum um grundvöll, þegar verið er að deila hér á Alþ., og ég sé meira að segja, að annað stjórnarblaðið er farið að kvarta yfir því, að stjórnmálamennirnir þeyti tölunum fram og aftur hérna og þjóðin viti raunverulega ekkert, hvað þetta sé. Þetta er rétt, og ég spyr einu sinni enn: Hvernig í ósköpunum stendur á því, að það er búið að koma hér upp efnahagsmálaráðuneyti, það er búið að ráða nú i upp undir 10 ár sérstaka efnahagsmálaráðunauta, útlærða í Ameríku, til þess að rannsaka og gefa okkur þm. og ríkisstj. tölur viðvíkjandi íslenzku atvinnulífi og að við höfum enn í dag, í ársbyrjun 1961, ekki einustu tölu, sem menn geti komið sér saman um. Þegar við erum að deila hér stundum svona, þá minnir það mig á kínversku óperuna, þegar þeir voru að berjast og skylmast i myrkrinu. Það er sem sé ekki alveg ólikt. En þetta er hneyksli. Við eigum að standa í því að stjórna hér þjóðarbúskap, við eigum að deila um, hvernig við skiptum arðinum af því, sem framleitt er, en það er ómögulegt að fá t.d. upplýsingar um, hver sé vaxtabyrði fiskiðjuvers. Og svo kemur hæstv. bankamála- og viðskmrh. og segir: Vextirnir og þessi 2%, það segir ekki neitt, því að þetta er svo Pínulítið, sem skuldirnar eru. - Og svo er hægt að hrekja þetta ofan í hann i næstu ræðu, og hann segir ekki eitt einasta orð. Svo segir hann bara í staðinn: Stefnubreytingin er farsæl. Þegar allt er meira eða mínna að stöðvast og allir kvarta, þá á bara stefnubreytingin að vera farsæl. Ég fæ þá hugmynd af ræðu hæstv. viðskmrh., að það sé nokkuð mikil stofustjórn á viðskipta og bankamálum hlá honum. Ég held, að hún sé alveg án sambands við atvinnulífið í landinu, hann fái einhverjar tölur, sem gefa ekki rétta mynd, af því að þær taka ekki tillit til hins raunverulega ástands, þær reikni kannske, hvað sé lánað til einhvers hluta í sjávarútveginum, en reikna svo ekki með neinu af svo og svo miklum víxlum, sem kunna að vera í sambandi við þetta og annað slíkt. Þetta þýðir, að upplýsingarnar, sem byggt er á, þegar aðrar eins ráðstafanir eru gerðar og gengislækkunin, eru allar saman meira eða minna rangar, forsendurnar, sem gengið er út frá., eru allar meira eða minna rangar, og svo er verið að streitast eftir á við að reyna að verla þetta á allan mögulegan hátt, hringlað með tölur, þannig að meira að segja ritstjórum hans eigin málgagns finnst alveg nóg um og sjá, að það er í raun og veru alveg i blindni þarna verið að leika sér með tölur. Og þegar svo mennirnir í atvinnulífinu, sem þekkja til, hvernig þetta er, koma með tölurnar, þá getur hæstv. viðskmrh. ekki sagt eitt einasta orð, og liggja þó þær tölur fyrir bæði frá mönnum, sem eru fylgjandi Sjálfstfl. og fylgjandi okkur. Ég held, að öll reikningsfærslan í sambandi við þjóðarbúið sé meira eða minna vitlaus. Ég hef ámálgað það hér ár eftir ár, að við ættum að taka að einhverju leyti til fyrirmyndar, hvernig Norðmenn hafa gengið frá þessu í sínum áætlunum. Þeir taka tillit til hvað er fjármagn, hvað eru ráðstafanir til þess að auka framleiðslutækin, bæta upp slitið. hvað sé neyzlan og annað slíkt. Það er alltaf gengið fram hjá öllu þessu hér. Öllu ægir saman. Ég er hræddur um, að það væri betra fyrir þá að taka hagfræðina ofur lítið marxistískari en þeir gera í þessum efnum, taka ofur lítið meira tillit til þess, hvernig þjóðfélagið er samsett, að það eru ekki tómir peningar, sem verið er að reikna með. Það þarf að reikna með framleiðslutækjum, endurnýjun á þeim, sliti á þeim, hráefni til þeirra og svo neyzlunni. Og það er ekki sama, hver þessi framleiðslutæki eru og hvers konar. M.ö.o.: menn þurfa að gera sér nákvæma heildarmynd af þjóðarbúskapnum í einstökum atriðum, en ekki reikna bara með að stjórna þessu með peningavaldi. Það er ekki hægt, sízt af öllu í okkar þjóðfélagi, og hefur hvergi reynzt mögulegt. Vextir, eins og ég nefndi strax í upphafi minnar ræðu, hafa haft alltaf á Íslandi alveg óskaplega þýðingu, eins og tímabilið 1930–40, sem ég minntist á áðan, sýndi hvað bezt. Menn hafa kiknað undir vöxtunum hérna, stór fyrirtæki hafa svo að segja verið drepin, sett á hausinn með vöxtunum hérna, þegar vextirnir voru 91/2%, og þeirra skuldir voru stundum sem svaraði þeim vaxtagreiðslum, sem þeir hefðu átt að hafa í 10 ár. Hæstv. viðskmrh. sagði svo, að það munaði ekkert um vextina. Ég vil nú spyrja hann að einu einstöku atriði. Í þeim samningum, sem fram hafa farið milli útvegsmanna og sjómanna, hafa m. a. útvegsmennirnir ekki viljað fallast á, og ég held, að það hafi ekki heldur hafzt í gegn í samningunum í nótt, að líftryggja sjómennina fyrir 200 þús. kr. Heldur nú ekki hæstv. viðskmrh., að eitthvað af vaxtahækkuninni, ef það hefði verið haft lægra, hefði gert útvegsmönnunum fært að líftryggja íslenzku sjómennina fyrir 200 þús. kr. hvern? Þegar hann er að slengja fram hlutum eins og því, að það muni ekki um þetta, þetta sé 0.7%, og ýmislegt þess háttar, þá ætti hann að reikna það út. Þegar verið er að deila við sjómennina, þá munar um hvern eyri, þá munar um hverja milljón, þá munar um hvern milljónatug, en þegar hann talar um vextina og útveginn, á ekki að muna neitt um það. Ég mun um nokkur af þeim atriðum, sem ég ætlaði að ræða, láta nægja að reyna að fá upplýsingar hjá hæstv. viðskmrh., þegar þetta mál kemur til n., viðvíkjandi þeirri hæð, sem hugsuð er á þessum lánum, viðvíkjandi vöxtunum, viðvíkjandi því, hvers konar skuldir þarna á að yfirtaka, og öðru slíku, þannig að fyrir utan þær spurningar, sem ég hef þegar lagt fyrir, mun ég ekki bæta við fleiri spurningum til hæstv. viðskmrh. nú. Í lok sinnar ræðu sagði hæstv. viðskmrh., að ríkisstj. hefði ekki þyngt greiðslubyrðina. Ég er hræddur um, að það sé ekki rétt. Ríkisstj. hefur tekið lán erlendis, sem við eigum að greiða, skilst mér, greiða á ákveðnum tíma. Ég er a.m.k. ekki enn búinn að fá að vita neitt um, að það eigi að gefa það. M.ö.o.: það lán er raunverulegt eyðslulán, sem notað hefur verið til að fylla búðirnar hérna, í staðinn fyrir að ef við hugsum um framtíð landsins í þessum efnum, þá þurfum við að nota þau lán, sem við tökum, til þess að afla framleiðslutækja, sem standa undir okkar gjaldeyrisframleiðslu. Nú er svo komið, að allmikill hluti af okkar framleiðslu er að stöðvast. Togararnir, margir þeirra, eru þegar bundnir, og ég vil spyrja: Er það rétt, að hæstv. ríkisstj. hafi þegar boðið alla nýju, stóru togarana, fimm togara, til sölu erlendis, að það sé þegar verið að reyna að selja stóru togarana út úr landinu, m.ö.o., að togara, sem Alþfl.-stjórnin, sem sat 1959, lét kaupa, eigi nú að reyna að selja út úr landinu, af því að núverandi hæstv. ríkisstj., viðreisnarstjórnin, hafi kippt rekstrargrundvellinum með gengislækkuninni undan þeim togurum, sem Alþfl.-stjórnin var búin að kaupa? Alþfl. sá víst ekkert við það athugavert. Hann lét kaupa togara, stóra og nýja togara, hann breytti síðan genginu, þannig að þessir togarar, sem eigendurnir munu hafa haldið að kostuðu upp undir 20 millj., kosta 40 millj., þegar þeir koma inn í landið. Og þó að þeir hafi verið huggaðir með því af hagfræðingunum, að það væri reiknað í sambandi við gengislækkunina með því, að reksturinn ætti að bera sig, líka á nýju tækjunum, þá er ég hræddur um, að stærstu atvinnurekendurnir, ríkustu mennirnir í landinu, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að líka þessar fullyrðingar hagfræðinganna voru rangar, og nokkrir af þessum togurum hafa legið bundnir. Er það rekstrargrundvöllurinn, sem hefur verið skapaður? Er það svona, sem samvinna Sjálfstfl, og Alþfl. er? Alþfl. kaupir inn togara og tekur svo höndum saman við Sjálfstfl. um að rífa rekstrargrundvöllinn undan togurunum, og svo koma báðir sér saman um, að þeir skuli reyna að selja togarana? Er það þessi ljómandi mynd, sem hæstv. viðskmrh. er að draga upp af, hve sigursæl viðreisnarstefnan hafi verið? Ég verð að segja það, þegar ég lít yfir, hvernig ástandið er, þegar ég lít yfir, að allir okkar stærstu atvinnurekendur eru niðurdregnir, enginn treystir sér til að leggja í nokkuð nýtt, enginn sér neitt land fyrir stafni, þá finnst mér stundum, að ríkisstj. líti á sjálfa sig sem skiptaráðanda útlends auðvalds í þrotabúi Íslands, en ekki sem þá stjórn, sem eigi að hafa forustu fyrir Íslendingum yfirleitt í því að sækja fram á sviði atvinnulífsins, en það er það, sem ég álit að hver stjórn, sem hér situr að völdum, verði fyrst og fremst að skoða sem sitt verkefni.



Herra forseti. Það hefði sannarlega verið ástæða til að ræða þá furðulegu ræðu, sem hæstv. viðskmrh. flutti hér í gær, í nokkru máli, en til þess hef ég ekki möguleika nú og má ekki misnota, að ég hef aðeins athugasemdartíma, og verð því að láta fáein orð duga að þessu sinni. Eins og við vitum, var því haldið fram af ríkisstj., að greiðsluhallinn á undanförnum 5 árum hefði verið 1050 millj. og að þetta væri halli á þjóðarbúskapnum. Það er beinlínis tekið þannig til orða í grg. frv., sem viðskmrh. sjálfur talaði fyrir þá, að þetta væri halli á þjóðarbúskapnum, og ekkert dregið frá, hvorki stórvirki á landi né skipa- og flugvélakaup. Á þessum grundvelli var þjóðinni sagt, að Íslendingar hefðu eytt um efni fram 1050 millj. á 5 árum. Nú kemur það fram, að greiðsluhalli, reiknaður á sama hátt, á síðasta ári er meiri en nokkru sinni fyrr á síðari árum, nema aðeins 1959, árið sem Alþfl. stjórnaði með stuðningi sjálfstæðismanna, eða 704 millj. um það bil með nýja genginu. Þá kemur talsmaður ríkisstj. hér, sá eini, sem talar úr þeim herbúðum, og segir: Menn mega ekki byggja of mikið á þessari tölu, því að greiðsluhallinn sýnir út af fyrir sig ekkert um, hvort þjóðin lifir um efni fram. Hvað segja menn um svona lagaða framkomu? Auðvitað er þetta rétt. Greiðsluhallinn út af fyrir sig segir lítið um þetta. Þar kemur margt annað til greina. En þetta er sagt úr þeim sömu herbúðum sem við fengum hinn málflutninginn. Með þessu er sleginn botninn úr öllum áróðri ríkisstj. um greiðsluhallann 1955–58 og fullyrðingunum um, að lifað hafi verið um efni fram. Nú segir hæstv. viðskmrh., að það þurfi að draga frá innkaup á skipum og bátum, til þess að hægt sé að dæma afkomuna út á við eftir greiðsluhallanum. Hvers vegna skip og báta? Jú, hann hefur fundið það út, hæstv. ráðh., að það sé svo misjafnlega mikið keypt frá ári til árs af skipum og bátum. En á þá að skilja þennan furðulega hugsanagang þannig, að það sé árlegur viðburður, að keypt sé sementsverksmiðja, áburðarverksmiðja og komið upp virkjun á borð við nýju Sogsvirkjunina t.d., og þess vegna hafi aldrei verið nein ástæða til að draga slíkt frá eða taka til greina við athuganir á afkomu þjóðarbúsins? Hvað á svona málflutningur að þýða, sem hæstv. ráðh. er farinn að temja sér í þessu efni? Ef á að leita að réttri niðurstöðu í þessu, þá þarf vitaskuld að íhuga, hversu mikið hefur verið gert af óvenjulegum framkvæmdum, en þá eru það kannske sízt skipakaup, sem eiga að dragast frá að fullu, vegna þess að það þarf að kaupa mörg skip og marga báta á hverju ári aðeins til að halda skipaflotanum við. Það er að vísu æskilegt að fá þessar athugasemdir hæstv. ráðh. fram og játningar, og því vildi ég nota þessar örfáu mínútur til að undirstrika þær. Þá sagði hæstv. ráðh., að auknar afborganir þyngdu alltaf þjóðarbúskapinn og stundum alveg óhæfilega og að það sýni þjóðartap, það sé höfuðreglan, ef greiðslur af lánum hækki í hlutfalli við útflutningstekjur. Þetta var sú speki, sem hæstv. ráðh. flutti nú þm. og þjóðinni. En allir sjá í hendi sér, að þetta geta verið hinar verstu blekkingar, eins og dæmi, t.d. um sements- og áburðarverksmiðjurnar, bókstaflega sanna. Innflutningur, sem sparast á áburði og sementi, gerir nefnilega miklu meira en vega á móti greiðslunum af þeim lánum, sem tekin voru til þessara framkvæmda. Það hækka greiðslur af lánum, en lækka sennilega tvöfalt eða meira útgjöld vegna innflutnings á sementi og áburði. En ráðherrann, prófessor í hagfræði, segir okkur, að það sé sönnun fyrir versnandi afkomu þjóðarbúsins og stórkostleg hætta, ef afborganir aukast í hlutfalli við gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Það getur verið hættulegt, ef slíkt á sér stað, en það þarf ekki að vera það. Einn af hagfræðingum landsins, Benjamín Eiríksson, skýrði frá niðurstöðu sinni í fyrra, þegar þessi mál bar á góma, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðin er í alla staði miklu betur fær um að standa undir greiðslu 51/2 millj. dollara árið 1958 en 2 millj. dollara árið 1951, einmitt vegna þess, hve miklar framkvæmdir hafa verið unnar fyrir hið erlenda lánsfé.“ Þetta sagði hagfræðingurinn Benjamín Eiríksson, enda er margathugað mál, að afkoman út á við hafði sízt versnað á þessum árum, og verður það rætt nánar síðar. Þá var sagt, að allt þetta, sem á þjóðina væri nú lagt, væri gert til þess að bæta greiðslujöfnuðinn við útlönd. En nú upplýsir hæstv. ráðh., að hallinn á viðskiptunum við útlönd er meiri en nokkru sinni fyrr á síðari árum. Þá var sagt, að þetta ætti að gera til þess að fara að grynna á skuldunum. Var það ekki það, sem sagt var, að það ætti að fara að grynna á skuldunum við útlönd? En upplýst er af einum höfuðhagfræðingi ríkisstj. og augljóst af því, sem hæstv. ráðh. hefur sjálfur upplýst um aðra liði viðskiptanna, að skuldaaukning við útlönd hefur orðið miklu meiri en nokkru sinni áður. Þá var sagt, að umfram allt ætti að forðast lán til stutts tíma og að auka greiðslubyrðina á næstu árum, það ætti að snúa við í þessum efnum. En nú er upplýst, að ný lán til stutts tíma, nýjar lántökur til stutts tíma eru meiri en nokkru sinni fyrr, þar á meðal einn liður, að búið er að taka á sjötta hundrað millj. kr. lán, sem á að greiða á 3 árum. Vill ekki hæstv. ráðh. leggja fram útreikninga um greiðslubyrðina á næstu árum, til þess að þetta geti orðið skoðað? Greiðslubyrðin hefur verið stóraukin með ráðstöfunum núverandi hæstv. ríkisstj., og það nær skammt, þó að hæstv. ráðh. vilji halda því fram, að þetta jafni sig vegna þess, að yfirdrættir bankanna hafa lækkað, þegar þess er gætt, að jafnhliða þessum stuttu lántökum hafa heildarskuldir, þ.e.a.s. skuldafjárhæð þjóðarinnar í heild, stórhækkað. Ef lækkað hefðu skuldir þjóðarinnar á móti þessum nýju lánum, mátti deila um, hvað var að gerast, en nú hefur skuldaupphæðin í heild stórhækkað. Loks sagði hæstv. ráðh., að hann og ríkisstj. hefðu aldrei farið dult með, að ráðstafanir ríkisstj. drægju verulega úr neyzlu og framkvæmdum. En er það ekki einmitt það, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að halda að fólki, að það standi jafnvel að vígi og áður að framfleyta sér og sínum? Hafa ekki þeir útreikningar, sem hæstv. fjmrh. hefur verið að leggja hér fram fyrir okkur og birtir hafa verið í blöðum, átt að sýna fram á, að í raun og veru hafi afkomumöguleikar meðalfjölskyldu í landinu ekkert versnað? Það er svo fjarri því, að hæstv. ríkisstj. hafi sagt þjóðinni eins og var um þessi efni. Að lokum vil ég aðeins endurnýja þá fyrirspurn, sem ég hef komið hér fram með: Hvað hyggst stjórnin fyrir um skuldamál landbúnaðarins?



Herra forseti. Ég skal láta mér nægja nokkur orð til þess að svara vissum atriðum í síðustu ræðu hv. 1. þm. Austf. (EystJ) og fáeinum atriðum í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (EOl). Ég nenni satt að segja ekki að standa hér í karpi um augljósa hluti við hv. 1. þm. Austf., sérstaklega þegar ég hef á tilfinningunni, að honum sé margt af því, sem hann ræðir, ljósara en hann vill láta öðrum mönnum vera það, og það er mergurinn málsins í þessum viðræðum. Mér finnst það koma greinilega fram, að það er áhugamál bæði hans og hv. 3. þm. Reykv., að almenningi í landinu séu ýmsir hlutir mjög óljósir, sem ég hef ástæðu til að ætla að þeim sjálfum séu ljósari en tal þeirra ber vitni um, og þegar þannig er komið, er ástæðulaust að eyða tíma hv. Alþ. í karp um slíka hluti. Hann hafði það eftir mér, hv. þm., að ég hefði sagt, að greiðsluhalli hefði enga þýðingu, væri enginn endanlegur mælikvarði á það, hvort þjóð lifði um efni fram eða ekki. Ég hagaði orðum mínum ekki svona. Ég sagði, að greiðsluhalli út af fyrir sig, sú staðreynd, hvort þjóðarbúskapurinn væri rekinn með greiðsluhalla gagnvart útlöndum, segði út af fyrir sig ekkert um það, hvort þjóð lifði um efni fram eða ekki og af þeirri staðreynd einni saman væri ekki hægt að draga neinar meginályktanir um það, hvort stefndi í rétta átt eða ranga.  Hv. þm. sagði enn, að það, að ég teldi rétt að draga greiðslu vegna skipa og báta frá, þegar gerður væri samanburður á afkomu áranna 1959 og 1960, væri sambærilegt við þær staðhæfingar hans og fulltrúa Alþb. að draga kostnað við framkvæmdir áranna 1956–59 frá þeim greiðsluhalla, sem ríkisstj. birti upplýsingar um, þegar frv. um efnahagsmál var lagt hér fyrir Alþingi. Ég þóttist vera búinn að skýra það rækilega í gær, að hér er um algeran misskilning að ræða. Ástæðan til þess, að réttmætt er og sjálfsagt að draga frá innflutning stórra liða, þegar hann er mjög breytilegur, þegar borin er saman afkoma tveggja ára, á ekkert skylt við þann hugsanagang að draga úr þýðingu greiðsluhalla með því að vitna til fjárfestingarframkvæmda innanlands. Hér er um tvennt ólíkt að ræða, og það held ég að allir þm. hafi gert sér ljóst og hv. ræðumaður í raun og veru líka, þó að hann haldi áfram að bera fram fullyrðingar sínar. Ég hefði ekki nefnt þetta, ef ég vildi ekki aðeins svara þeirri röksemdafærslu hans, þegar hann sagði: Hvers vegna á þá ekki líka núna og átti ekki þá að draga frá til að gera árin 1956–59 sambærileg vegna Sogsvirkjunar, áburðarverksmiðju og sementsverksmiðju? Það er af þeirri einföldu ástæðu, að þó að innflutningur vegna alls þessa sé tekinn saman, skiptir það ekki líkt því eins miklu máli og innflutningur skipa, báta og flugvéla. Ég hef því miður ekki tekið með mér tölur, sem taka af tvímæli um alla þessa liði, en eina man ég. Allur innflutningur erlends efnis og véla vegna Sogsvirkjunarinnar, vegna allra þeirra stórkostlegu framkvæmda, nam milli 40 og 50 millj. kr. og dreifist á þrjú ár. Ég hygg, að þýðing erlends gjaldeyris í kostnaði hinna fyrirtækjanna sé enn minni. Dettur nú nokkrum manni i hug að segja um þýðingu hins erlenda kostnaðar við fyrirtæki eins og Sogið, sem er milli 40 og 50 millj. og dreifist á 3 ár, að þær sveiflur séu nokkuð svipaðar og þær sveiflur, sem koma fram í skipainnflutningnum? Eins og ég gat um í fyrstu ræðu minni, voru sveiflurnar þannig, reiknað á gamla genginu, sambærilegar tölur, að 1956 var sá innflutningur 91 millj., 1957 43, 1958 107, 1959 137 og 1960 214. Þetta á aðeins við um innflutning skipa og báta. Þetta á ekki við um innflutning á erlendum vélum eða efni til neinna annarra framkvæmda í landinu. Um þetta er auðvitað hægt að veita miklu nákvæmari upplýsingar, en niðurstaðan mun verða sú, sem ég segi, í þessum efnum. Þá sagði hv. 1. þm. Austf., að aðalatriðið í sambandi við erlendar lántökur væri, að hve miklu leyti þær gætu aukið á greiðslugetuna í erlendum gjaldeyri, og þetta er vissulega rétt. Meginstaðreyndin í þessu sambandi er einmitt sú, ég segi: því miður, að erlendu lántökurnar á áratugnum 1950–60 juku ekki heildargjaldeyristekjur þjóðarinnar í neitt svipuðu hlutfalli og þær juku greiðslubyrðina. Þetta er ómótmælanleg staðreynd, og það er þýðingarlaust að vitna til einstaks fyrirtækis eins og sementsverksmiðjunnar, sem er mjög gott fyrirtæki frá þessu sjónarmiði séð, langbezta einstaka fyrirtækið, sem um er að ræða að byggt hafi verið á áratugnum. En benda má á önnur fyrirtæki, sem miklum erlendum gjaldeyri hefur verið varið til, en auka ekki gjaldeyrisframleiðsluna nokkurn skapaðan hlut.  
             Þetta veldur því, að ef litið er á málið í heild -  Þá sagði hv. þm., að sú stjórn, sem nú situr, hafi staðið fyrir nýjum lántökum til stutts tíma, sem séu meiri en nokkru sinni fyrr. Ég hlýt að láta í ljós undrun mína yfir, að slík staðhæfing skuli enn einu sinni vera borin fram, eftir að hún hefur verið margleiðrétt bæði hér og í blöðum. Það, sem hv. þm. á við, eru lánin hjá Evrópusjóðnum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Því hefur verið margyfirlýst hér og í blöðum, að hver einasti eyrir af þessum lánum fór til þess að greiða yfirdráttarskuldir gjaldeyrisbankanna, sem allar saman voru bæði dýrari og til skemmri tíma en þessi lán, sem hér er um að ræða. Það sýnir bezt málflutning hv. stjórnarandstöðu, að ég vil segja í tuttugu til þrjátíu skipti er þessi staðreynd endurtekin, þó að henni hafi jafnoft verið mótmælt og bent á óvefengjanlegar opinberar skýrslur mótmælunum til staðfestingar.

Þetta eru blekkingar.

Það er i sjálfu sér ástæðulaust að halda lengi áfram umr. á þessu stigi. Enn fremur sagði hv. þm., og það er hið síðasta, sem ég skal svara hv. þm. um, að skuldaupphæðin í heild hafi stórhækkað á tímabili núv. ríkisstj. Það, sem ég hygg að hann eigi við eða vilji rökstyðja staðhæfingu sina með, er, að afborganir af lánum eru 290 millj. 1960, en 1959 voru þær 246 millj. kr. Þetta þýðir alls ekki, að þessi ríkisstj, hafi staðið fyrir því, að erlendar skuldir hafi aukizt. Það, sem er þvert á móti um að ræða, það, sem kemur inn og eykur greiðslubyrðina 1960, eru samningar um togarana 1959 og bátakaupin, sem þá voru gerð, en hvort tveggja var óvenjumikið á því ári. Þeir samningar komu ekki til greiðslu fyrr en á árinu 1960. Fyrstu greiðslurnar koma þá, og þess vegna er alveg augljóslega rangt, þegar því er haldið fram, að núv. ríkisstj. hafi gert ráðstafanir til þess að auka greiðslubyrðina. Ég nenni ekki að endurtaka einu sinni enn eða skýra einu sinni enn þá staðhæfingu, sem í raun og veru er kjarni málsins, þegar árið 1960 er metið í samanburði við árið 1959, að meginstefnubreytingin í þessari stjórn hefur einmitt verið fólgin í því að stofna ekki til nýrra stórskuldbindinga, sem auki greiðslubyrði landsins, einmitt í því skyni að geta staðið við þær greiðsluskuldbindingar, sem áður var búið að gangast undir. Einmitt vegna þessa, að stjórnin hefur ekki undirgengizt slíkar nýjar skuldbindingar, hefur tekizt að bæta gjaldeyrisaðstöðu bankanna erlendis. Þá eru nokkur atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. beindi beinlínis sem fyrirspurnum til mín og ég vil ekki láta undir höfuð leggjast að svara í örfáum orðum. Hann spurði, hvers vegna nýjar reglur ætti að setja um mat á eignum sjávarútvegsins í sambandi við þá lánabreytingu, sem fyrirhuguð er. Það hefur verið talið nauðsynlegt til þess að tryggja fyrirtækjum sjávarútvegsins með sem eðlilegustum hætti aðgang að því lánsfé, sem þau hafa raunverulega þörf fyrir. Ég hygg, að hann hafi lagt of mikið upp úr því, að orðin, að meta skuli til endurkaupsverðs, skuli notuð í lögunum og reglugerðinni, því að í flestum tilfellum mun ekki verða um að ræða neinn mun á því, sem þar er kallað endurkaupsverð, og því, sem kallað hefur verið söluverð í gildandi reglum um mat t.d. stofnlánadeildarinnar og viðskiptabankanna yfir höfuð að tala. Hitt er svo eðlilegt, að kveðið sé á um, að taka skuli tillit til fyrninga á þessu verði, ef um gamlar eignir er að ræða, sem þarf að meta til verðs nú. Ég er alveg sammála hugleiðingum hans um matsreglurnar almennt, að í sjálfu sér gengur ekki að leggja söluverð í bókstaflegum skilningi til grundvallar, þegar togarar eða hraðfrystihús eru metin, og einmitt það er ástæðan fyrir því, að heppilegt hefur þótt að nota orðið endurkaupsverð, til þess að menn misskildu ekki þetta veigamikla atriði. Það er auðvitað alveg rétt hjá honum, að togarar og hraðfrystihús sem slík hafa ekki söluverð, a.m.k. ekki á okkar þrönga markaði hér á Íslandi. Varðandi það, að hv. þm. spurði, hvort meiningin væri að gefa öðrum atvinnugreinum kost á sams konar kjörum og sjávarútvegurinn nýtur hér, er það að segja, að ég geri ráð fyrir því, að ef tekst að koma upp sams konar kerfi fyrir lánabreytingu við landbúnaðinn og iðnaðinn, sem í sjálfu sér væri mjög æskilegt, geri ég ráð fyrir, að nákvæmlega sömu matsreglum yrði beitt, að reglur um nákvæmlega sama matsverð yrðu settar. Hvort og hvenær tekst að koma á fót sams konar lánabreytingakerfi fyrir landbúnað og iðnað, er fyrst og fremst komið undir því, hvers telja má Seðlabankann megnugan. Ef áfram verður heilbrigð þróun í peningamálum þjóðarinnar, þannig að aðstaða Seðlabankans heldur áfram að styrkjast, tel ég engan vafa á því, að innan ekki langs tíma verður gripið til sams konar ráðstafana, ef um svipaðar kringumstæður er að ræða, gagnvart landbúnaði og iðnaði. En um það held ég að allir eigi að geta verið sammála, að sjávarútvegurinn hafi brýnasta þörf fyrir slíkar ráðstafanir, og þess vegna var eðlilegast að gera þær fyrst í hans þágu. Það, hvort slíkar ráðstafanir verði almennar, mundi ég segja að væri fyrst og fremst komið undir því, hvort tekst að tryggja áframhaldandi jafnvægi í peningamálum innanlands, hvort Seðlabankanum í raun og veru verður áfram kleift að gera slíkar ráðstafanir í þágu atvinnulífsins í heild. Það er einlæg von mín og ríkisstj., að það takist. Að síðustu örfá orð um vextina. Ég vildi aðeins leiðrétta það, sem hv. 3. þm. Reykv. hermdi upp á mig, að ég hefði sagt, að ekkert muni um vextina í þjóðarbúskapnum. Slíkt mundi ég að sjálfsögðu aldrei hafa látið mér til hugar koma að láta mér um munn fara. Ég þykist gera mér jafnljóst og aðrir, sem um þessi mál hafa fjallað eða hugsað, að vextir almennt hafa að sjálfsögðu stórkostlega þýðingu fyrir hagþróunina og ráðstafanir bæði atvinnurekenda og neytenda, enda ef ég og ríkisstj. hefði þessa skoðun, þá hefði að sjálfsögðu engin vaxtahækkun verið gerð á sínum tíma og heldur engin vaxtalækkun aftur um áramótin. Það er einmitt vegna þess, að ríkisstj. gerir sér ljósa gífurlega þýðingu vaxtanna sem tækis m.a. í baráttunni við verðbólguna, m.a. í baráttunni gegn spákaupmennsku, sem þessar vaxtabreytingar voru gerðar, og þær voru í samræmi við þær skoðanir, sem annars staðar eru ríkjandi í þessum efnum. Það, sem ég vildi segja með þeim tölum, sem ég birti um vextina, var það eitt, að ég teldi stjórnarandstöðuna ýkja stórlega, þegar hún teldi þá vaxtahæð, sem nú er í gildi, beinlínis vera að sliga útgerðina og annan atvinnurekstur á Íslandi. Það voru slíkar ýkjur, sem ég vildi andmæla, og ég er sannfærður um, að þær eru rangar. Ég sagði það eitt, að sú hækkun vaxta um 2%, sem nú er í gildi umfram vextina fyrir efnahagsráðstafanirnar, hefði enga úrslitaþýðingu fyrir rekstur sjávarútvegsins, sérstaklega ekki fiskveiðifyrirtækjanna, þó að hún hefði meiri þýðingu fyrir rekstur fiskvinnslufyrirtækjanna. Þetta eitt sagði ég, og þetta er ég reiðubúinn að endurtaka og standa við. Hitt vil ég ekki ómótmælt láta herma upp á mig, að ég hafi staðhæft, að vextir i sjálfu sér hafi enga þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn eða fyrir hin einstöku fyrirtæki.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það, sem hæstv. viðskmrh. sagði um vextina, en það var þó bersýnilegt, að hann var mjög búinn að draga úr sínum fyrstu fullyrðingum um það, að vextirnir hefðu ekki neina verulega þýðingu fyrir atvinnureksturinn í landinu, og hann gerði ekki heldur neitt til þess að hnekkja þeim glöggu upplýsingum, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. birti hér í d. í gær, og dreg ég þá ályktun af þeirri þögn hæstv. viðskmrh., að hann telji upplýsingar hv. þm. Björns Pálssonar um það efni vera réttar. Það, sem gaf mér tilefni til þess sérstaklega að kveðja mér hér hljóðs, voru þau ummæli, sem hæstv. viðskmrh. lét falla um þær leiðir, sem væru tiltækar til þess að mæta vaxandi greiðslubyrði. Hæstv. viðskmrh. komst svo að orði, að þar væri eiginlega ekki nema um tvær leiðir að ræða. Þessar leiðir væru þær annaðhvort að draga úr neyzlunni eða draga úr fjárfestingunni. Þetta væru aðalleiðirnar, sem væru fyrir hendi til þess að mæta vaxandi greiðslubyrði: Út frá þeim skoðunum, sem hæstv. viðskmrh. hefur tekið í seinni tíð, get ég vel skilið þessa fullyrðingu hans, því að það er yfirleitt álit íhaldssamra hagfræðinga, að ekki sé nema um þessar tvær leiðir að ræða: að draga úr neyzlu eða draga úr fjárfestingu, til þess að mæta vaxandi greiðslubyrði. En frjálslyndir hagfræðingar líta allt öðrum augum á þetta mál, eins og t.d. þeir, sem nú hafa tekið við forustunni í Bandaríkjunum. Þeir telja, að það sé fyrst o,g fremst þriðja leiðin, sem komi hér til greina, og sú leið er fólgin í því að auka framleiðsluna, auka útflutninginn í þessu tilfelli hjá okkur. Og tvímælalaust, ef litið er sanngjarnlega á þessi mál, hljóta menn að komast að þeirri niðurstöðu, að það sé langbezta leiðin til þess að mæta vaxandi greiðslubyrði, og það er einmitt sú leið, sem hefur verið farin hér á undanförnum árum með mjög góðum árangri. Þess vegna þarf, ef greiðslubyrðin eykst, engan veginn að gera ráðstafanir til að mæta aukningunni með samdrætti á neyzlu eða fjárfestingu, ef tekst að auka framleiðsluna sem hinni auknu greiðslubyrði svarar eða jafnvel meira en það, og það er það, sem var gert á síðasta áratug eða a.m.k. framan af honum. Í þeim efnum finnst mér rétt að vitna til talna, sem voru birtar á s.l. vetri af aðalbankastjóra Framkvæmdabankans, dr. Benjamín Eiríkssyni, og jafnframt hnekkja algerlega þeirri fullyrðingu, sem hæstv. viðskmrh. var hér með áðan, að lántökurnar á seinasta áratug hefðu ekki að neinu leyti orðið til þess að auka útflutningstekjurnar. Dr. Benjamín Eiríksson birti bær upplýsingar á s.l. vetri, að árið 1951 hefði greiðslubyrðin eða afborganir og vaxtagreiðslur til útlanda numið um 2 millj. dollara. 1958 var þessi upphæð komin upp í 51/2 millj. dollara, og það er alveg rétt, að hér hefur orðið veruleg aukning á greiðslubyrðinni. En hvað hefur svo komið á móti þessu, sem gerði að verkum, að hvorki þurfti að grípa til þeirra ráða að draga úr neyzlunni né draga úr fjárfestingunni? Árið 1951 námu útflutningstekjurnar 45 millj. dollara, árið 1958 námu þær hins vegar orðið 66 millj. dollara. Þær aukast m.ö.o. um 21 millj. dollara á þessu 7 ára tímabili. Greiðslubyrðin eykst um 31/2 millj. dollara, en útflutningstekjurnar aukast um 21 millj. dollara. Það getur hver og einn gert sér í hugarlund, nema hinir íhaldssömustu hagfræðingar eins og hæstv. viðskmrh. nú er orðinn, hvort ekki sé betra fyrir okkur að standa undir greiðslubyrðinni, þó að hún hafi aukizt um 31/2 millj. dollara, þegar útflutningstekjurnar á þessu tímabili hafa hins vegar aukizt um 21 millj. dollara. Ég held, að það sé alveg óhætt að fullyrða það, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði hér í gær, að dæmi eins og þetta er svo einfalt, að hvert barnaskólabarn ætti að geta reiknað það, þó að íhaldssamir hagfræðingar geti ekki gert það. Og ég held, að það sé bezta ráðið við slíka menn fyrir hæstv. ríkisstj. að hleypa þeim út eins og kálfunum og láta þá fara sömu leiðina, svo að maður vitni til þeirrar sögu, sem hv. 5, þm. Norðurl. v. var með hér í gær. En það, sem ég vildi svo segja að lokum í tilefni af því, sem hefur verið sagt hér um greiðslubyrðina, er, að ráðið til þess að mæta aukinni greiðslubyrði á hvorki að vera það að draga úr neyzlu né fjárfestingu, ef aðrar leiðir eru tiltækar, eins og t.d. sú að auka framleiðsluna, sem hefur verið farin á undanförnum árum með góðum árangri og við getum farið í framtiðinni, ef hyggilega er farið að. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var þó ekki fyrst og fremst sú, að ég ætlaði að taka þátt í þessum umræðum, sem hér hafa farið fram um greiðsluhalla og greiðslubyrði, vegna þess að það mál má nú heita fullrætt. En það, sem gaf mér tilefni til þess að taka þátt í þessum umr., voru þau ummæli, sem hæstv. viðskmrh. lét falla í einni ræðu sinni hér um þetta mál, ummæli, sem voru á þá leið, að erlendir fjármálamenn og erlendar fjármálastofnanir hefðu lýst því yfir um það leyti, sem vinstri stjórnin fór frá völdum eða rétt eftir það, að fjárhag Íslands væri svo komið, að það væri útilokað, að Ísland gæti nokkurs staðar fengið erlent lán. Ég vil beina þeirri fsp. til hæstv. viðskmrh. og vænti þess, að hann svari henni: Hvaða erlendir fjármálamenn voru það, sem gáfu þessar upplýsingar, hvaða erlendar fjármálastofnanir voru það, sem gáfu þessar yfirlýsingar, og á hvaða upplýsingum voru þessar yfirlýsingar þeirra þá byggðar? Hvaðan voru þær upplýsingar komnar? Voru það kannske einhverjar hliðstæðar upplýsingar þeim, sem komu fram í ræðu, er einn af sendimönnum frá Efnahagssamvinnustofnun Evrópu flutti hér í háskólanum, - ég held, að það hafi verið haustið 1959, - og báru þess fullkomlega merki, að sá maður hafði ekki gert sér neitt far um að kynna sér efnahagsmál Íslands eða aðstöðu íslenzkra atvinnuvega, heldur hafði auðsjáanlega farið eftir því, sem einhverjir kreppuhagfræðingar hér heima höfðu sagt honum? Ræða hans bar m.ö.o. þess fullkomlega merki, að sá maður hafði ekki minnstu hugmynd um, hvernig málum Íslands var komið í þessum efnum. Voru það einhverjir slíkir menn, sem gáfu þessar upplýsingar, eða hverjir voru það? Ég vænti þess, að hæstv. viðskmrh. láti það koma alveg greinilega fram hér, hvaða menn það voru og hvaða stofnanir það voru, sem þessar yfirlýsingar gáfu, og að það sjáist þar jafnframt, hvaðan þessir aðilar hafa haft heimildirnar fyrir þessum yfirlýsingum sínum, ef þeir hafa gefið þær.



Herra forseti. Ég skal ekki skorast undan að svara beinum fyrirspurnum, sem til mín er beint, eða - sem ætti að koma í sama stað niður - benda hv. fyrirspyrjanda á, hvar hann getur fengið við þeim alveg fullnægjandi svar. Hann spurði, hvaða erlendar fjármálastofnanir eða hvaða erlendir fjármálamenn það hefðu verið, sem talið hefðu, að ekki væri hægt að veita venjuleg lán til Íslands á árinu 1958. Ég ætla að benda honum á, að hann getur fengið við þessari spurningu alveg fullnægjandi og alveg tæmandi svar hjá formanni þingflokks síns, þáv. fjmrh., Eysteini Jónssyni, og ég vona, að þá heimild rengi hann ekki. Hann var fjmrh. í þáv. stjórn og hafði, eins og hans embættisskylda var, forustu um að reyna að útvega lán erlendis, venjuleg viðskiptalán, með engum árangri. Þau lán, sem að lokum fengust, voru, eins og ég hef áður sagt, fengin með sérstökum hætti. Ég skal gjarnan endurtaka það, að ég hef þá skoðun, - það er a.m.k. mín skoðun, og ég held, að það eigi við hæstv. fyrrv. fjmrh. líka, - að hvorugur okkar mundi óska að standa í þeim sporum að þurfa að standa í slíkum lánsútvegunum aftur. Þetta ætla ég að láta vera nægilegt svar til hv. 7. þm. Reykv. um þetta efni. Hitt atriðið, sem hann gerði að umtalsefni, var, að ummæli mín hefðu verið röng um það, að erlendu lántökurnar á s.l. áratug hefðu ekki aukið gjaldeyrisöflun þjóðarinnar í nægilega ríkum mæli til þess að réttlæta vöxt greiðslubyrðarinnar. Þessi ummæli vildi hann telja röng. Ég mun síðar, að gefnu þessu tilefni og raunar öðrum, gera ráðstafanir til, að um þetta verði birtar alveg tvímælalausar upplýsingar. Þær tölur, sem hv. þm. vitnaði í í þessu sambandi, voru engan veginn tæmandi. Í fyrsta lagi var þar borið saman árið 1951 og árið 1958. Lengra náðu ekki tölur dr. Benjamíns Eiríkssonar, sem hann birti um þetta. Ég hef aldrei haldið því fram, að það, sem skeð var árið 1958, hefði eitt út af fyrir sig gert þær ráðstafanir, sem síðan hafa verið gerðar, nauðsynlegar, ef ekki hefði þá verið vitað, að halda mundu áfram að aukast stórkostlegir erfiðleikar. 1958 var greiðslubyrðin, eftir á skoðuð, ekki orðin nema 5.7% af gjaldeyristekjunum, miðað við 3.2%, sem hún var 1951. Ég hef aldrei haldið því fram, að slík greiðslubyrði, 5–6%, út af fyrir sig stefni afkomu eða lánstrausti þjóðarinnar í voða. Þetta hef ég margsagt við umr. hér á undan, og þess vegna er ástæðulaust að nota þetta sem rök gegn röksemdafærslu mínni, gegn málfærslu minni. Það, sem ég sagði, var þvert á móti það, að fyrirsjáanlegt var, að greiðslubyrðin mundi á næstu 4–5 árum verða helmingi meiri en hún var 1958. Það var meginstaðreyndin í málinu, að hún mundi á árinu 1961 verða milli 11 og 12% eða nákvæmlega helmingi meiri. Það var það, sem skapaði vandann, og liggur við, að manni renni í skap að þurfa að segja sama hlutinn svo að segja í hverri einustu ræðu og alltaf vera mætt með sömu útúrsnúningunum á eftir.



Það var bara út af því, að hæstv. ráðh. var svo smekklegur að fara að vísa hv. 7. þm. Reykv. til mín í sambandi við lánsútveganir. Ég hygg, að hæstv. viðskmrh. viti það vel, að á hverju einasta ári undanfarið hafa verið tekin lán, ýmist af ríkisstj. sjálfri eða ríkisstofnunum með ríkisábyrgð, eins og t.d. Framkvæmdabankanum og fleiri stofnunum, eftir algerlega venjulegum leiðum. Og það á áreiðanlega líka við um árið 1958. Það er algerlega rangt, að það hafi nokkuð legið fyrir um það 1958, að erfiðara væri að fá lán en oft og tíðum hefur áður verið. Það hefur oft verið tafsamt að fá lán til þeirra framkvæmda, sem menn hafa haft með höndum, og þegar vinstri stjórnin fór frá, var hún með lánaumleitanir til þess að kaupa togara, eins og hæstv. ráðh. er kunnugt. Ég veit ekki betur en að í beinu framhaldi af þeim umleitunum hafi einmitt verið tekin lán eftir venjulegum leiðum til togarakaupa. Þar að auki er rétt, fyrst hæstv. ráðh. er að ræða þessi mál, að upplýsa, að áður en vinstri stjórnin fór frá, hafði hún lagt grundvöll að 6 millj. kr. lántöku í Bandaríkjunum eftir leið, sem er alveg venjuleg og hæstv. ráðh. og aðrir, sem hafa verið í ríkisstjórnum á Íslandi, hafa ekkert við að athuga. Núverandi ríkisstj. hefur m.a. haldið framkvæmdum hér á floti með því að ganga frá þessu láni, sem vinstri stjórnin var búin að undirbúa og leggja grundvöllinn að. Lánamálin voru því í fullum gangi, þegar vinstri stjórnin fór frá, og erfiðleikar á útvegun lánsfjár áttu ekki á nokkurn hátt skylt við þann ágreining, sem kom upp og varð þess valdandi, að vinstri stjórnin fór frá. Þvert á móti, eins og ég sagði, var búið að undirbúa 6 millj. dollara nýja lántöku eftir alveg eðlilegum leiðum.



Herra forseti. Ég skil það vel, að hæstv. viðskmrh. sé orðinn dálitíð þreyttur. Nú eru búnar að standa hér í eina þrjá daga umr., sem eru orðnar eins og hálfgerðar eldhúsumr., um stefnu ríkisstj., og það er ekki einn einasti ráðh., sem treystir sér til þess að verja stefnu ríkisstj. nema hæstv. viðskmrh. Hann er látinn standa einn í þessu öllu saman, svo að það er svo sem von, að hann sé farinn að þreytast dálítið á þessu, enda fundust mér þreytumerkin auðsæ í síðustu ræðu hans áðan. Ég hafði spurt hann um ýmislegt, og hann vék sér undan flestu af því. Ég spurði hann t.d. að, hvernig það væri með þetta spánnýja, endurreista lánstraust, sem ríkisstj. væri búin að ávinna sér hjá auðdrottnum erlendis með sinni hyggilegu pólitík, hvernig það kæmi út fyrir bæjarútgerð Hafnarfjarðar í sambandi við lánið, sem Benjamín Eiríksson lofaði á fundi Framkvæmdabankans 15. des. s.l. Ég veit, að fyrir utan að vera viðskmrh., þá á, held ég, hæstv. viðskmrh. enn þá sæti í stjórn Framkvæmdabankans. Og nú heyri ég sagt, en veit samt ekki fyrir víst, og því spurði ég, að lánið sé ekki komið enn þá og það sé meira að segja ekki alveg víst, að það komi. Það skyldi þó aldrei vera, að vinur vor Adenauer og kumpánar þar í VesturÞýzkalandi væru farnir að hafa eitthvað minna traust á ríkisstj., að vonir, sem menn gerðu sér fyrir áramót, rættust ekki núna? Ég er hræddur um, að hann hafi sleppt því að svara þessu með lánstraustið, af því að hann sé eitthvað smeykur um, að staðreyndirnar kynnu að verða eitthvað öðruvísi en fullyrðingarnar. Ég spurði hann líka, hvernig það ætti að vera með 70 prósentin, sem hann minntist á í sambandi við lánin, og ég spurði hann m.a. um tiltekinn félagsskap í því sambandi, eins og Samvinnufélag Ísfirðinga, hvort það væri meiningin að fara að setja gömul, gróin fyrirtæki, sem hafa bjargað sínum bæjum á sínum tíma, jafnvel á hausinn, af því að þau kæmust ekki undir einhverja formúlu, sem einhverjir bankastjórar og það í ríkisbönkum ættu allt í einu að fara eftir. Hann hliðrar sér hjá að svara. Ég ræddi hér mjög mikið um það, sem mest hefur verið talað um og hæstv. viðskmrh. hefur talið eina af höfuðorsökunum annars vegar fyrir því, að vinstri stjórnin hafi farið frá, og hins vegar fyrir því, að orðið hafi að grípa til þeirrar stefnu, sem núv. ríkisstj. fylgir, sem sé útlitið um hlutfallið milli vaxta og afborgana við gjaldeyristekjur ríkisins og þjóðarbúsins á árunum 1959–63, að þetta ægilega útlit þessara fjögurra ára hefði átt að réttlæta ekki aðeins, að vinstri stjórnin fór frá, heldur líka öll þau ráð, sem gripið hefur verið til. Ég rakti þetta mjög ýtarlega og sýndi fram á, á hve röngum grundvelli þetta hefði verið byggt, og að orsakirnar til þess, að viss vandræði voru þó þarna fram undan, hefðu ekki verið brott numdar, heldur þvert á móti aukið á það, sem skapaði þann halla, sem sé of mikil viðskipti við vesturlönd. Hæstv. viðskmrh. kom ekki inn á neitt af þessu. Sannleikurinn er, að það er ákaflega erfitt að rökræða mikið með þessu móti. Það er eins og finnist hvergi vettvangur, þar sem hægt sé að ræðast saman um þessi mál. Og hæstv. viðskmrh. ver það að koma ekki inn á þetta með því, að hann segist ómögulega geta verið að karpa um augljósa hluti. Má ég nú biðja hæstv. viðskmrh. að gera þessa hluti a.m.k. augljósa fyrir ritstjóra Alþýðublaðsins, fyrir hans eigin blaði? Hans eigið blað er að kvarta yfir því, að það sé yfirleitt þannig með upplýsingarnar, með tölurnar, að þeim sé fleygt þannig fram og aftur hér í þingsölunum, að ekki einu sinni ritstjóri Alþýðublaðsins, hvað þá almenningur, geti áttað sig á því. Þetta er hárrétt hjá honum. Það er hart, það er ein gjaldþrotayfirlýsing allra þessara sérfræðinga ríkisstj., að maður skuli ekki geta fengið eina einustu rétta tölu frá þeim. Það er þó a.m.k. það, sem þessir menn ættu að geta útvegað, þó að þeir geti ekki komið neinu viti í nein stjórnmál, og þess eiga menn ekki heldur að ætlast til af þeim, en að þeir geti útvegað réttar tölur, t.d. um vaxtabyrði sjávarútvegsins og aðra þess háttar hluti, og ef þeir eru beðnir um áætlanir um slíkt, að þeir hagræði þeim ekki til þess að fá einhverja ákveðna, fyrir fram óskaða niðurstöðu. Hæstv. viðskmrh. minntist á lánin til Sogsvirkjunarinnar, lánin til slíkra fyrirtækja, hvað það væri lítið, minntist á vélarnar. En man ég ekki rétt, var ekki tekið lán til meira en vélanna? Var ekki tekið lán fyrir innlenda kostnaðinum? Hefur það lán ekki allt saman hækkað núna? Erum við ekki að skella á, eða er ekki búið að skella á núna á móti okkar vilja rafmagnshækkunum, sem að sumu leyti eru ívitnaðar með því, að nú hafi þessi lán eftir gengislækkunina aukizt og vextir og afborganir af þeim? Ætli reikningar Sogsvirkjunarinnar einnar út af fyrir sig fari ekki úr t.d. 22 millj. kr. upp í 66 millj. kr. eingöngu vegna þessara ákvarðana? Ætli gjöld Sogsvirkjunarinnar séu ekki að 2/3 orðin vextir og afborganir? Ráðstafanir eins og þessar lántökur allar saman með þeim forsendum að eiga svo á eftir að fara að hlýða fyrirskipunum frá Washington og París um gengisskráningar á Íslandi, það er háskalegur hlutur. Hæstv. viðskmrh. leggur allmikla áherzlu á venjuleg lán, þegar hann er að tala. Ég skaut því hér inn í áðan, hvernig ég skildi þetta hjá honum. En gerir hæstv, viðskmrh. sér ljóst, að þetta, sem hann kallar venjuleg lán, ég skil það svo, að hann eigi við lán tekin á hreinum viðskiptalegum grundvelli, á þeim algenga kapítalistíska grundvelli, - gerir hann sér um leið ljóst, að slík lán hafa venjulega þýtt fyrir okkur Íslendinga meiri eða minni afskipti erlendra ríkisstjórna eða erlendra banka um okkar innanlandspólitík og ráðstöfun á málum hér innanlands? Man hann eftir, að meira að segja þegar við stóðum í vissum lánasamningum við Breta 1934, þegar stjórn alþýðustéttanna, eins og það þá var kallað, tók við eða stjórn vinnandi stéttanna, Framsóknar- og Alþýðuflokksstjórnin, þá er það Hambrosbanki, sem setur þeirri stjórn stólinn fyrir dyrnar um, hvers konar pólitík hún megi reka á Íslandi, í hve miklar ríkisábyrgðir ríkisstj. megi ganga? Man hann, að það var þá fyrirætlunin að hindra bæði fyrstu Sogsvirkjunina, Ljósafossvirkjunina og hitaveituna af hálfu Breta og að það tókst með miklum herkjum á löngum tíma að útvega þau lán annars staðar, í Svíþjóð mestmegnis, til að standa undir því? Þetta, sem hann kallar venjuleg lán, eru venjulega lán, sem erlendir, voldugir auðvaldsbankar veita okkur, sem nota sína aðstöðu til þess að ætla að fyrirskipa okkur vissa hluti. Við þurfum ekki að fara lengra en þegar Alþjóðabankinn fór að skipta sér af því og setti þau skilyrði í sambandi við lán til Sogsvirkjunarinnar, til Írafossvirkjunarinnar, að Sogsvirkjunin yrði að gera ákveðinn samning við áburðarverksmiðjuna, með ákveðnu verði til ákveðins langs tíma, yrði að gera þann samning, ella yrði ekki lánað. Við skulum þess vegna ekki fara að kalla þessi lán og allar þær fyrirskipanir, sem í sambandi við það standa, venjuleg lán. Við skulum ganga út frá því, að þetta sé í raun og veru það, sem ætti að vera það óvenjulega, það ætti að vera mögulegt fyrir menn að taka lán til nýtilegra framkvæmda, eins og við gerum, án þess að verða meira eða minna undirorpnir afskiptum erlendra auðdrottna þess vegna. Svo sagði hæstv. viðskmrh., þegar hann var að tala um, hvað afborganirnar hefðu aukizt 1960, að það hefði ekki verið þessi stjórn, sem stofnaði til skuldanna, skildist mér. Stjórnin, sem stofnaði til skuldanna, var einhver vond stjórn, fyrirhyggjulaus stjórn, sem hugsaði víst ekki mikið, þegar hún stofnaði til skulda. Mér fannst það liggja í orðunum. Þessi stjórn er hrein. Og hver var stjórnin sem stofnaði til skuldanna? Alþýðuflokksstjórnin 1958. Var ekki hæstv. viðskmrh. líka viðskmrh. þá? Var það at því, að það voru kosningar á því ári, að ráðizt var í mikil lán til togara og annað slíkt, - jafnvel tvennar kosningar? Mér finnst, að hæstv. viðskmrh. núv. stjórnar Ólafs Thors eigi ekki að deila svona hart á viðskmrh. ríkisstj. Emils Jónssonar. Ég held, að það sé fullmikið að finna sig orðinn sjálfstæðismann og fara að deila á Alþfl.- stjórnina fyrir það, sem hún hafi gert á árinu 1959, og afsaka þessa stjórn með því. Ég held, að hvor tveggja verknaðurinn hafi verið á ábyrgð sömu stjórnar. Þá finnst mér satt að segja skörin vera farin að færast upp í bekkinn, ef farið er að verja núv. stjórn með því að skamma Alþfl.- stjórnina frá því árinu áður, og sízt af öllu hefði það þó átt að koma úr sjálfum Alþýðuflokksherbúðunum. En það er skiljanlegt, að til margs verði að grípa, þegar menn eru komnir í slíkt öngþveiti sem þessi ríkisstj. er og þegar þessi hæstv. ráðh. sýnir einn saman það hugrekki af öllum stjórnarherrunum að sitja áfram á ráðherrabekkjunum, þegar allir hinir eru flúnir og hafa þó aldrei reynt að berjast. Svo svaraði hæstv. viðskmrh. mér um endurkaupsverðið. Jú, hann sagði, að raunverulega ætti þetta að þýða sama og söluverð. Og ég vil spyrja: Gerir þá nokkuð til, þótt við í fjhn. breytum þessu í söluverð? Hann sagðist vera mér sammála um, að það væri alveg rétt, að raunverulegt söluverð væri ekki til í íslenzka þjóðfélaginu, markaðurinn væri svo lítill. Markaðsverði gæti maður ekki reiknað með á hlutum eins og togurum, notagildið eitt fyrir þjóðfélagið væri þar. Hann virtist sem sé alveg fallast á, að það væri a.m.k. ekki enn þá hægt að fara að meðhöndla Ísland eins og væri búið að koma hérna á einkaauðvaldsskipulagi. Ég held þess vegna, að það væri rétt i fjhn., að við breyttum þessu þannig, að við settum þarna söluverð. Það er aðeins eitt, sem gæti verið því til fyrirstöðu eftir þeim skilningi, sem mér virtist nú hæstv. ráðh. leggja í þetta, og það er, hvort bankastjórarnir mundu misskilja þetta. En ég held, að það ætti ekki að vera ofverk hæstv. ríkisstj. nú og kannske okkar allra að koma bankastjórunum í skilning um, að þeir haldi áfram þeirri sömu merkingu, sem þeir hafa lagt í orðið söluverð í sambandi við eignir allan þann tíma, sem Landsbankinn hefur starfað. Það hefur alltaf verið regla þessara banka, t.d. hvað togarana snertir, að þeir hafa ekki verið boðnir upp eins og hver önnur húseign. Ég held þess vegna, að við eigum ekki að fara inn á að fara þarna að taka upp nýtt hugtak í sambandi við þetta fjármálalega mat. Svo svaraði hæstv. viðskmrh. því, hvað mundi verða um aðra atvinnuvegi. Ef Seðlabankinn eflist og ef vel tekst með þetta lánabreytingakerfi, sagði hann hér, mundi kannske koma röðin að öðrum atvinnuvegum. Ég verð nú að segja hæstv. ráðh., að ég lít ekki á þetta sem neitt stórkostlegt nýtt kerfi, sem hér sé verið að innleiða, og ég held, að enginn bindi þær vonir við það, sem hann gerir ráð fyrir. Ég held, að það líti hver einasti maður og sérstaklega öll hæstv. ríkisstj. á þetta sem augnablikssamninga við útgerðarmennina um að koma flotanum af stað. Einu sinni var gripið til bátagjaldeyris. Stundum er gripið til skuldaskilasjóðs. Það er gripið til alls konar ráða til þess að dylja hlutina fyrir almenningi og það skírt einhverjum fallegum nöfnum og ég held, að allir hæstv. ráðherrar geri sér þetta alveg ljóst, nema máske hæstv. viðskmrh. Hann tekur þetta alvarlega. Ég verð að segja: Mikil er trú þín, kona! Það er sannarlega lofsvert af hæstv. viðskmrh. að hafa svona mikla trú á annarri eins bölvaðri vitleysu og ríkisstj. er að gera. En hitt skal ég ekki lá honum, af því að hann reynir að verja þetta, þó að hann sé nú farinn að þreytast. Ég held þess vegna, að það sé alveg eins rétt fyrir okkur að gera okkur ljóst, að Seðlabankinn kemur aldrei til með að eflast þannig, að hann hrúgi til sín slíkum auði, að það verði farið að hafa einhvern svipaðan hátt á um allar aðrar atvinnugreinar á Íslandi. Það stendur þannig núna, að það er gerður samningur við útvegsmennina, af því að það þarf að koma útveginum einhvern veginn af stað. Það er verið að reyna að gera þetta sem fallegast, mála yfir sprungurnar, sem hafa myndazt í höll ríkisstj., svo að hún líti fallegar út, áður en hún hrynur. Þá sagði að lokum hæstv. viðskmrh., að hann hefði aldrei sagt, að vextir hefðu enga þýðingu. Ég held, að ég hafi ekki heldur sagt það. En ég man ég sagði, að hann hefði einu sinni sagt í þessu sambandi, að þeir hefðu litla þýðingu. Ég vil minna hæstv. viðskmrh. á dæmið, sem var tekið hér af 4. þm. Austf. um vinnulaunagreiðslur í einu hraðfrystihúsi, sem voru 1959 3.3 millj. og vaxtagreiðslurnar tæp 1 millj. 1960 hækkuðu vextirnir um 700 þús. kr., upp í 1 millj. og 700 þús. Það samsvarar því, að vinnulaun hefðu hækkað um 22%. Hæstv. viðskmrh. sagði, að þessar vaxtahækkanir hefðu sem sé enga úrslitaþýðingu. Ég vil leyfa mér að skoða þetta sem yfirlýsingu frá hans hálfu um, að 22% kauphækkun hafi enga úrslitaþýðingu. Og ég mun, að svo miklu leyti sem ég get haft einhver áhrif, beita mér fyrir því, að slík kauphækkun fari fram og að ríkisstj. standi undir því, að það hafi enga úrslitaþýðingu.



Herra forseti. Mér finnst rétt að byrja á að viðurkenna það, sem mér finnst hafa komið fram viðurkenningarvert í þeirri ræðu, sem hæstv. viðskmrh. flutti hér áðan. Hann sagðist taka það alveg sérstaklega fram, að hann teldi, að greiðslubyrðin hafi ekki verið orðin neitt sérlega óhagstæð, eins og hún var á árinu 1958 eða þegar vinstri stjórnin lét af völdum, m.ö.o.: það sé vegna þeirrar aukningar, sem síðar hafi orðið á greiðslubyrðinni og aðrar ríkisstjórnir bera ábyrgð á, hvað hún er orðin hættuleg nú frá hans sjónarmiði. Ég tel þessa viðurkenningu mjög mikilsverða frá hæstv. viðskmrh., vegna þess að þegar verið var að koma viðreisninni fram hér á seinasta þingi, var lögð á það gífurleg áherzla, að hún væri sérstaklega nauðsynleg vegna þess, hve greiðslubyrðin hefði aukizt ískyggilega mikið á árunum 1955–58, og það var ein meginuppistaðan í þeim boðskap, sem Jónas Haralz flutti í ríkisútvarpið 1. des. 1959, hve gífurlega mikil hækkun hefði orðið á greiðslubyrðinni á þessum tíma og hve hún væri stórkostlega hættuleg. Nú hefur hæstv. viðskmrh. hins vegar tekið þetta aftur, sem er alveg rétt hjá honum, og sagt, að hann áliti ekki greiðslubyrðina neitt sérstaklega óhagstæða, eins og hún hafi verið á árinu 1958. Ég vil þá vænta þess, að það verði haldið áfram af hæstv. stjórnarsinnum að viðurkenna þetta, að það, sem þeir telji ískyggilegt við greiðslubyrðina, hafi fyrst og fremst myndazt, eftir að vinstri stjórnin fór frá völdum. Ég verð hins vegar að segja það, að ég er ekki ánægður yfir því svari, sem hæstv. viðskmrh. gaf við fyrirspurn minni, og ég skil satt að segja ekkert í því, hvað veldur því svari hans, því að það má hæstv. viðskmrh. yfirleitt eiga, að hann er nokkuð fljótur til að svara þeim fyrirspurnum, sem fyrir hann eru lagðar hér á þinginu, og gerir það yfirleitt hógværlega og kurteislega, en það gerði hann ekki að þessu sinni. Ég spurði hæstv. ráðh. að því, hvaða erlendir fjármálamenn og erlendar fjármálastofnanir það hefðu verið, sem hefðu gefið þær yfirlýsingar, um það leyti sem eða eftir að vinstri stjórnin fór frá völdum, að lánstraust Íslands væri þrotið og ekki væri unnt að láta Ísland fá lán erlendis, nema hér yrði breytt um fjármálastefnu. Ég hélt, vegna þess að viðskmrh. var svo oft búinn að vitna í þetta hér og halda þessu fram, að það væri ekki neitt erfitt fyrir hann að svara þessari spurningu alveg hreinskilnislega og hógværlega. En í staðinn fyrir að svara spurningunni á þann veg, vísaði hann til annars manns að svara henni. Sá maður hefur svarað fyrir sitt leyti og segist ekki hafa neina vitneskju um það, sem hæstv. viðskmrh. taldi að hann ætti að hafa vitneskju um. Ég vil þess vegna vænta þess, að viðskmrh. breyti hér um vinnubrögð og svari með svipuðum hætti og hann svarar venjulega, hreinskilnislega og kurteislega, og að hann segi það þess vegna hér alveg hiklaust opinberlega, hvaða erlendir fjármálamenn og erlendar fjármálastofnanir það hafi verið, sem hafi gefið þessar yfirlýsingar. Ég treysti hæstv. viðskmrh. það vel og hef það mikið álit á honum, að ég álít, að það ætti ekki að þurfa að vera nein fyrirstaða á því, að hann svaraði þessum fyrirspurnum, svo framarlega sem þessir erlendu fjármálamenn og erlendu fjármálastofnanir eru til og sagan er ekki hreinlega tilbúin.