Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Nd. hefur sent hingað þetta frv., og eins og menn sjá, er efni þess einungis það að framlengja þau ákvæði, sem gilt hafa um breytingu verðlagsuppbótar á vissum tímum skv. gildandi lögum. En nú er sá tími útrunninn, sem verðlagsuppbótin á að breytast, og er farið fram á það, að þessi ákvæði séu framlengd til 1. des. næsta ár. N. þykir eftir atvikum rétt, að þessi ákvæði séu framlengd um þann tíma, sem óskað er eftir, og þess vegna er það till. n., að frv. sé að því leyti samþ. óbreytt. En einn nefndarmanna, hv. 1. landsk., hefur þó áskilið sér rétt til að bera fram brtt. En þó að n. leggi til, að frv. og þau ákvæði, sem í því felast, sem eru eingöngu um verðlagsuppbótina, séu samþ., þá mun vera langt frá því, að nefndarmenn séu allir sammála um það, að það sé rétt stefna að halda svo áfram í það óendanlega um greiðslu verðlagsuppbótar, og býst ég við, að ýmsir nefndarmenn hafi nokkuð aðra skoðun á þessu máli í heild heldur en þá, sem í fljótu bragði virðist koma fram í nál. Ég fyrir mitt leyti leyni því ekki t.d., að ég er alveg sannfærður um það, að þetta kapphlaup stéttanna, sem þetta frv. m.a. ber vott um, verður einhvern tíma að hætta, ef þjóðin á yfirleitt að geta lifað og rekið sína atvinnuvegi. Hins vegar er það, að það ástand er ekki hægt að laga með einhliða ráðstöfunum, eins og t.d. þeirri að festa verðlagsuppbótina. Það verður að gera miklu víðtækari ráðsafanir, ef á a.m.k. að nema staðar á þeirri óheillabraut, sem að ýmsu leyti, er haldið nú. Þá verða að koma til víðtækir samningar milli stétta, ellegar þá valdboð, sem þjóðfélagið verður þá að sjá um, að framfylgt sé. Skal ég ekki fara nánar út í það. Till. n. er sú, að frv. sé samþ. óbreytt, og á n. að sjálfsögðu þar við það efni, sem í frv. er, sem eru ákvæðin um verðlagsuppbótina. En á dagskrá þessa fundar er annað mál með nákvæmlega sömu fyrirsögn og þetta frv. og einnig komið frá hv. Nd. Það er þskj. 37. Efni þess er eingöngu um framleiðslugjald af síld. Mér þykir nú í raun og veru furðulegt, að hv. Nd. skyldi samþ. þessi tvö frv. sitt í hvoru lagi, jafnvel þó að annað sé flutt sem staðfesting á brbl., þar sem bæði frv. eru um breyt. á einum og sömu lögum. Mér fyrir mitt leyti finnst réttara að steypa þessum frv. saman í ein lög og taka það frv. t.d., sem nú er til 1. umr. hér, upp í þetta frv., sem hér liggur fyrir, sem brtt. Og ég mun sjá um það sem form. fjhn. þessarar d., að n. taki þetta atriði til athugunar á milli umr. En það út af fyrir sig haggar engu í því áliti n., að samþ. beri ákvæði þess frv., sem fyrir liggur, óbreytt. Það er allt annað atriði, sem þá kæmi til greina að láta verða samferða þessu, og þess vegna ekkert ósamræmi í því í sjálfu sér, þó að lagt sé til að samþ. frv. óbreytt, jafnvel þó að tekin væri till. um að bæta þar alveg nýju atriði við, sem einnig liggur fyrir þinginu og einnig er líklegt að nái fram að ganga. Að sjálfsögðu styð ég þá till. n., að við þessa umr. sé frv. samþ. óbreytt, því að þá kemur fram, hvort hv. d. yfirleitt aðhyllist efni frv. Og ef svo verður, þá er tími til að taka það til athugunar, hvort hitt frv. geti ekki orðið samferða. Og mér finnst nú í raun og veru, að hérna gæti komið fleira til, og vildi nú skjóta því til hæstv. fjmrh., sem hér er viðstaddur, - það hafa nefnilega síðan gengislögin voru í fyrstu sett verið gerðar ýmsar breyt. á þeim, - hvort ekki væri nú rétt að steypa þessum breyt., þó að það séu núna gildandi lög, saman í eitt í sambandi við þetta frv. Til skýringar þessu skal ég aðeins lesa fyrirsögn þessa frv., sem hv. þm. að vísu hafa fyrir framan sig: „Frv. til l. um breyt. á l. nr. 105 1951, um breyt. á l. nr. 117 1950, um breyt. á l. nr. 22 1950, um gengisskráningu, launabreyt., stóreignaskatt, framleiðslugjöld o.fl., og á l. nr. 9 1951, um breyt. á þeim lögum.“ Mér finnst, að það mundi vera handhægara að steypa þessum breyt. saman í eitt, svo að það væru ekki nema ein lög, sem væru um breyt. á l. frá 1950. Þetta er til athugunar. Mér hefur ekki gefist tóm til, eftir að ég veitti hinu málinu athygli, að ræða um þetta við n., og þess vegna er nú þetta sagt aðeins fyrir eigin reikning. En, sem sagt, nefndarmenn hafa nú þegar heyrt, hvað ég muni hafa til málanna að leggja, og þetta mun verða tekið fyrir á nefndarfundi á milli umr.



Herra forseti. Með þeirri till., sem ég hef lagt fram á þskj. 153, er lagt til, að gerðar verði talsvert viðtækar breyt. á brbl. ríkisstj. um vísitöluuppbætur á kaup. Ég vil taka það strax fram, að brtt. er ekki alveg rétt prentuð hér. Hún verður prentuð upp réttilega. Það vantar orðin „næsta mánaðar á undan“ fyrir aftan orðið „framfærsluvísitölu“, þannig að till. á að hljóða svo: „Frá og með 1. nóv. 1952 skal greiðast mánaðarlega verðlagsuppbót skv. framfærsluvísitölu næsta mánaðar á undan á fyrrnefnd grunnlaun allra launþega í landinu.“ Brbl. hæstv. ríkisstj. taka aðeins til opinberra starfsmanna, en ég legg til, að vísitöluuppbót allra launþega verði ákveðin í þessum lögum. Í annan stað legg ég til, að kaup verði greitt skv. framfærsluvísitölu, en ekki skv. kaupgjaldsvísitölu, og í þriðja lagi er gert ráð fyrir, að kaup breytist mánaðarlega í stað ársfjórðungslega. Undanfarin ár hefur dýrtíð haldið áfram að vaxa jafnt og þétt og örar, en í flestum, ef ekki öllum, öðrum löndum heims. 1. okt. s.l. var framfærsluvísitala sú, sem mörkuð var með gengislækkunarlögunum, t.d. komin upp í 162 stig, hafði sem sé hækkað um 62%, þótt sérfræðingar ríkisstj. héldu því hins vegar fram á sínum tíma, að hún mundi aðeins hækka um rúm 10% af völdum gengislækkunarinnar. Eins og kunnugt er, gefur þessi vísitala þó mun takmarkaðri mynd af verðlagsþróuninni, en gamla vísitalan, sem í gildi var fram að gengislækkuninni, en um síðustu mánaðamót hefði hún verið komin upp í 640 stig, ef hún hefði verið reiknuð út. Samkvæmt henni hefur því allt verðlag í landinu, meira en tvöfaldazt á undanförnum 5 árum. Hver áhrif þetta hefur haft á kjör verkafólks, má glöggt sjá á því, að ef kaup Dagsbrúnarmanna væri reiknað skv. gömlu vísitölunni, eins og gert var fram til 1947, ætti tímakaup þeirra nú að vera tæpar 20 kr. um tímann. En það samsvarar því, að Dagsbrúnarmaður, sem hefur fulla 300 vinnudaga á ári, ætti að hafa um 14 þús. kr. meira árskaup, en hann fær nú. Þetta er sem sagt sú upphæð, sem á vantar, að Dagsbrúnarkaupið hafi fylgzt með verðlagsþróuninni síðan 1947. Í þokkabót kemur svo hin stórvægilega kjaraskerðing, sem stafar af atvinnuleysinu, en það hefur á undanförnum vetrum náð til þúsunda manna um land allt vikum og jafnvel mánuðum saman. Þetta eru þær staðreyndir, sem nú blasa við íslenzkum almenningi undir vetur, sem ef til vill á eftir að færa enn meira atvinnuleysi, en undan- farnir vetur. Þessar staðreyndir eru einnig forsenda þess, að verkalýðsfélögin búast nú til kaupgjaldsbaráttu, eins og hv. alþm. er kunnugt. 20. okt. s.l. héldu fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Reykjavík og Hafnarfirði og stjórnir verkalýðsfélaganna á þessum stöðum sameiginlegan fund um þessi mál, og þar var samþ. ályktun, þar sem m.a. var komizt svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „að sakir vaxandi dýrtíðar og mikils atvinnuleysis sé kaupmáttur launanna orðinn svo lítill, að þau nægi ekki fyrir brýnustu lífsnauðsynjum hjá öllum þorra verkafólks, og hinn sívaxandi mismunur á framfærsluvísitölu og kaupgjaldsvísitölu raski mjög jafnvæginu á milli launa hinna ýmsu stétta þjóðfélagsins, svo að ekki verði við unað lengur. Fundurinn álítur, að mismunurinn á framfærsluvísitölunni og kaupgjaldsvísitölunni ýti undir ábyrgðarlausa verðskráningu landbúnaðarafurða, bændum og verkalýð til stórtjóns, þar sem verkalýðurinn getur ekki keypt hinar nauðsynlegu landbúnaðarafurðir vegna fjárskorts, svo að bændur verða að ónýta framleiðslu sína í stórum stíl vegna ört vaxandi sölutregðu. Fundurinn bendir á það, að 23. þing Alþýðusambands Íslands verður háð í næsta mánuði. Hann álítur, að dýrtíðar- og launamálin hljóti að verða aðalmál þingsins, en þau mál verða vart afgreidd á þinginu án þess, að tilraun verði gerð til þess af hálfu verkalýðssamtakanna að fá Alþingi það, sem nú situr, til að koma til móts við réttlátar kröfur alþýðunnar í landinu um aukinn kaupmátt launanna og úrbætur á atvinnuleysinu.“ Og enn fremur segir í þessari ályktun: „Fundurinn væntir þess, að skilningur Alþingis á kjörum alþýðunnar og sanngjörnum kröfum verkalýðsins verði svo mikill, að ekki þurfi að koma til kaupdeilna, þótt samningum verði sagt upp. En með skírskotun til þess, sem að framan er sagt, ályktar fundurinn, að segja beri upp gildandi samningum við atvinnurekendur fyrir 1. nóv. n.k., með það fyrir augum, að verkalýðsfélögin heyi baráttu til þess að rétta hlut launþega.“ Áframhaldið af þessum fundi hefur svo orðið það, að eitt félagið af öðru hefur nú ákveðið að segja upp samningum, og eru flest stærstu fé- lögin nú þegar búin að taka þessa ákvörðun. Þetta eru staðreyndir, sem nú blasa við hv. þm. Og hjá því verður ekki komizt, að Alþ. taki þessi stórmál til skjótrar og röggsamlegrar meðferðar. Illa væri þá komið Alþ., ef það hefði ekki þrek til að reyna að gera þær ráðstafanir, sem komið geta í veg fyrir viðtækar og alvarlegar vinnudeilur. Till. mín er hugsuð sem liður í þeim viðbrögðum. Ég veit, að verkalýðssamtökin mundu lita á slíka ákvörðun, sem í till. felst, sem framrétta hönd Alþ. til að leysa vanda, þótt vissulega sé ekki langt gengið með henni og þörf sé mun stórfelldari aðgerða. Sjái hv. alþm. sér ekki fært að fallast á þessa till. að svo stöddu, vil ég nota þetta tækifæri til að skora á þá að taka þessi víðtæku vandamál til alvarlegrar og skjótrar umhugsunar og finna þá lausn, sem forðað geti dýrum átökum.



Herra forseti. Ég ber hér fram ásamt hv. 6. landsk. (GÍG) brtt. á þskj. 143. Þessar brtt. voru bornar fram í Nd. af hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. landsk. þm. (StJSt). Efni þeirra er í stuttu máli það, að frá áramótunum næstu skuli kaupgjald breytast, ekki ársfjórðungslega, heldur mánaðarlega skv. vísitölu næsta mánaðar á undan. Þótt undarlegt megi virðast, þá var þessi litla till. felld. í Nd., og af því að ég hygg, að þar hljóti að hafa verið um mis skilning að ræða, þá leyfi ég mér að sýna hana hér aftur í þessari hv. d., því að það virðist augljóst, að hún getur á engan hátt, hvaða sjónarmið sem á er lagt, orðið til þess að gera lögin lakari, en þau nú eru, heldur færa þau þó örlítið í réttlætisátt. Hv. frsm. drap í ræðu sinni á það kapphlaup, sem illu heilli væri nú milli stéttanna um að hækka tekjur sínar, laun og tekjur, á skrúfuganginn milli afurðaverðs og kaupgjalds. Ég veit, að hv. frsm. er svo greindur maður, að hann gerir sér ljóst, að það kapphlaup breytist á engan hátt, hvort sem kaupgjaldið breytist samkvæmt verðlagsvísitölu mánaðarlega eða á 3 mánaða fresti. Það breytir engu. Og það breytir í raun og veru heldur engu í því efni, hvort fylgt er kauplagsvísitölunni svonefndu eða framfærsluvísitölunni, að öðru leyti en því, að ef fylgt er kauplagsvísitölunni við ákvörðun verðlagsuppbótar, þá er tryggt, eins og reynslan hefur sýnt síðasta hálft annað árið, að hún er alltaf lægri og vaxandi mismunur verður á henni og framfærsluvísitölunni. En togstreitan, kapphlaupið, víxlverkunin er í báðum tilfellum sú sama, það er bara öðrum aðilanum með lögum haldið skör lægra, en hinum, nokkrum stigum lægra. Ég fæ því ekki annað séð, hvað sem menn annars um þessi ákvæði gengisbreytingarl. segja, en það sé svo eðlilegt og sjálfsagt réttlætismál að samþ. þessa litlu till. á þskj. 143, að ég trúi því ekki fyrr, en ég tek á, að hún nái ekki samþykki hv. d. Eftir að þessi brtt. mín eða okkar hv. 6. landsk. þm. var lögð fram, hefur komið á þskj. 153 brtt. frá hv. 1. landsk. Þar er um veigamikið efnisatriði að ræða, sem sé það, að framvegis verði kaupgjaldið ekki miðað við kauplagsvísitöluna, eins og ákveðið er að hún skuli reiknuð út samkv. gengisbreytingarl., heldur skuli miða við framfærsluvísitöluna. Ég er ekki enn þá, - ég var einmitt að athuga þetta mál, áður en ég kom hingað á fundinn og sá þessa till. fyrst hér þá, - ég er ekki viss um það, að þó að þessi till. verði samþ., þá sé það nægilega tryggt vegna annarra ákvæða í l., sem verið er að breyta, að hún nái tilgangi sínum. Allt um það mun ég greiða þessari till. atkv. nú. Verði hún samþ., er nægur tími til þess við 3. umr. að ganga úr skugga um, hvort svo er, hvort af henni hljóti að leiða aðrar breytingar á l., sem mér er ekki kunnugt um. En til viðbótar því, sem hv. flm. till. sagði, þá vil ég benda á það, að sá mismunur, sem hér er gerður á framfærsluvísitölunni og kaupgjaldsvísitölunni, hefur farið mjög ört vaxandi, er nú kominn, ef ég man rétt, nokkuð yfir 10 stig, og veldur þar mestu um sú stórfellda verðlagshækkun, sem varð á landbúnaðarvörum á s.l. hausti. Kann að vera, að eitthvað sé til í því, sem hv. frsm. sagði, að það, að framfærsluvísitalan sé ekki í samræmi við kaup, ýti undir ábyrgðarlausa verð- skráningu. Þó fæ ég nú ekki látið vera að benda hv. flm. till. á það, að þær reglur, sem 6 manna n., - sem hans flokksmenn voru miklir stuðningsmenn að og ötulir forvígismenn fyrir, að sett yrði á stofn, - þær reglur, sem hún starfar eftir, ráða mestu um þennan mismun. Mér þykir vænt um, að þessi till. hv. þm. er fram komin. Það er eins konar yfirbót fyrir það, sem þeir hafa gert í þessum efnum. Ég mun greiða henni atkv., en áskil mér rétt til þess, ef hún verður samþykkt, að geta fyrir 3. umr. athugað nánar, hvort ekki leiði af henni fleiri breyt. á l., sem nauðsynlegt yrði að gera, til þess að hún kæmi að haldi.

Forseti (ÞÞ): Brtt. á þskj. 153, frá 1. landsk. varaþm., er of seint fram komin, og verður því að leita afbrigða fyrir henni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. frsm. fjhn., 1. þm. Eyf., fann nokkuð að formi frv., og ég verð að viðurkenna, að hann hafði í sjálfu sér rétt fyrir sér í því efni. Það er ákaflega óviðkunnanlegt, að þannig skuli vera komið, að fram komi fleiri en eitt frv. á sama þingi frá stjórninni um breytingar á sömu löggjöfinni eða, eins og hv. þm. orðaði það, með sömu fyrirsögn. En stjórninni er ekki einni um þetta að kenna, heldur má segja, að hér sé um sam- eiginlega sök að ræða, stjórnarinnar og hv. Alþ. Þannig er nefnilega í pottinn búið, að á síðari árum hefur tíðkazt að setja í lög bálka mikla, og í þeim bálkum hefur verið haft mjög mismunandi efni, sundurleitt efni, sem um hefur verið fjallað af mörgum ráðh. Þannig fór nú, þegar gengislækkunin var samþ., þá var settur um það lagabálkur, og í honum voru lögfestar ýmsar ráðstafanir, sem snertu starfssvið fleiri en eins ráðh. og fleiri en eins rn. Af þessu hefur svo leitt, að þegar átt hefur að breyta þessum l., þá hefur ekki ætíð sami ráðh. fjallað um þær breyt., sem átti að gera, og úr orðið það ósamræmi, sem hv. þm. benti á. Ég hygg, að það mætti viðhafa þá aðferð, sem hann stakk upp á, að sameina hér í eitt frv. í þessari deild þau tvö frv., sem hingað eru nú komin og hann gat um og bæði eru breyt. á þessum sömu l., en ég vildi mjög eindregið óska eftir því, að það yrði ekki til þess að tefja málið, þó að sá háttur yrði á hafður, og að ekki væri farið að biða hér með málið til þess að tína inn í þetta frv. allar þær breyt., sem hafa verið gerðar á gengislögunum. Þá eru það nokkur orð um efni málsins og þær brtt., sem fram hafa komið. Ég ætla ekki að gefa tilefni til langra umr. um málið, en ég vildi þó segja út af brtt. frá hv. landsk. þm., Magnúsi Kjartanssyni, að þar eru mjög veigamiklar breyt. á ferðinni, eins og hann dró enga dul á í sinni ræðu, og þrjú höfuðatriði. Eitt er að ákveða nú í hv. Alþ. löggjöf um verðlagsuppbætur til allra launþega eða allra þeirra, sem taka kaup, annað það, að uppbætur fylgi framfærsluvísitölunni, en ekki kauplagsvísitölunni, og hið þriðja að breyta uppbótinni mánaðarlega eftir því, sem vísitalan gefur tilefni til, en ekki ársfjórðungslega. Um þessar ráðstafanir allar, sem hv. þm. leggur til, er það að segja, að ég hlýt að óska eftir því, að hv. d. felli þessa brtt. hv. þm. Fyrir því er í fyrsta lagi sú ástæða, að þessi brtt., ef hún væri samþ., mundi verða til þess, að verðbólgu áhrif verðlagsuppbótarinnar hlytu að vaxa stór kostlega frá því, sem þau eru nú, og valda mjög hröðum vexti dýrtíðarinnar. Auk þess er um þetta að segja, að það hefur ekki verið hér undanfarið ákveðin verðlagsuppbót til annarra, en starfsmanna ríkisins með l., og verkafólk yfirleitt vill ekki láta setja sér kaupgjald með löggjöf. Það hefur verið stefna verkalýðssamtakanna, og upp á síðkastið hefur hún verið tekin til greina hér á Alþ. Þess vegna finnst mér dálítið einkennilegt, að hv. þm. skuli nú stinga upp á því að lögfesta þennan mikilsverða þátt í kaupgjaldsgreiðslunni. Þá vil ég benda á í þessu sambandi, að það væri ekki mikill vandi að lifa, ef hægt væri að leysa allan vanda manna með því að hækka kaup- ið. Ef hægt væri í hvert skipti, sem mönnum finnst þeir hafa of lítið fyrir vinnu sína, að leysa þann vanda með því að hækka kaupið og það þyrfti ekki að hafa neitt annað sjónarmið, þá væri létt að leysa sáran vanda. Sannleikurinn er hins vegar sá, að þessu er nú ekki þannig háttað, því miður. Allir óbrjálaðir menn ættu að geta gert sér grein fyrir því. Sumarið 1950 settu launasamtökin í landinu, Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, nefnd til þess að íhuga þetta mál. N. átti að íhuga, að hve miklu leyti m.a. kauphækkanir gætu bætt kjör launastéttanna, og n. skilaði um þetta mjög greinilegu áliti sumarið 1950. Það er í stuttu máli niðurstaðan í þessu nál. trúnaðarmanna verkalýðssamtakanna sjálfra, að ef þannig sé ástatt í landinu, að ekki sé gróði á atvinnurekstrinum og gróði og aukin framleiðsla geti staðið undir hækkun kaups, þá sé ekki hægt að vænta kjarabóta af því að hækka kaup- ið. Þessi niðurstaða er útfærð þannig, að sé svo ástatt í þjóðfélaginu, að kauphækkanir, sem gerðar eru, hafi í för með sér, að verðlag þurfi að hækka og verð á þjónustu, og ef einnig þurfi að gera ráðstafanir fyrir útflutningsframleiðsluna, til þess að hún geti borið kauphækkanirnar og þær verðlagshækkanir, sem af þeim leiðir innanlands, þá sé ekki hags að vænta af kauphækkunum. Þetta er niðurstaða n. Og niður- staða þessi hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar þannig er komið, er hætt við því, að óhjákvæmilegt verði talið að rétta við hlut útflutningsframleiðslunnar, þ.e.a.s., vinnuafl að öðrum kosti mundi flytjast þaðan, sú framleiðsla dragast saman, innflutningurinn og þjóðartekjurnar minnka. Ef þessi yrði afleiðing launahækkunarinnar, mundu kjör launþega ekki batna um þau 1.9%, sem talað var um hér að framan, þar sem magn innfluttrar vöru mundi minnka. Meira að segja ekki ólíklegt, að um kjaraskerðingu yrði að ræða fyrir launþega í stað kjarabóta.“ En n. er áður búin að reikna, hvernig 10% kauphækkun mundi verka, og segir, að af 10% hækkun mundi fyrst étast upp meginhlutinn vegna hækkana, sem leiddi af kauphækkun á mörgum sviðum, en er síðan að reyna að gera sér grein fyrir því, hvort það, sem þá yrði eftir, sem verður 1,9%, mundi verða hreinn ávinningur. Hún kemst svo að þeirri niðurstöðu, að ef til viðbótar þessum verðhækkunum innanlands þyrfti svo að gera ráðstafanir vegna útflutningsframleiðslunnar, þá mundi ekki hafast neitt upp úr kauphækkuninni fyrir launþegasamtökin og jafnvel geta orðið um tjón að ræða, eins og ég las áðan úr nál. Á þessu sjáum við, að þó að um það megi deila oft, hvort ástandið í þjóðfélaginu sé þannig, að hægt sé að hafa eitthvað upp úr launahækkun, þá er það alveg augljóst, og um það má ekki deila og á ekki að deila, að það er ekki hægt að hafa hagnað af almennri kauphækkun, hvernig sem á stendur. Það er ekki alltaf þannig ástatt í þjóðfélaginu, að hægt sé að hafa hagnað af kauphækkunum. Þvert á móti komast þessir sérfræðingar verkalýðssamtakanna að þeirri niðurstöðu, að það geti verið þannig ástatt, að það verði jafnvel óhagur að kauphækkunum fyrir launastéttirnar. Þess vegna er þetta ekki svo einfalt mál, og það er ekki ætið ávinningur að því að samþ. yfirboð, sem kunna að koma fram í sambandi við þessi mál, fremur en önnur. Eitt mesta vandamál verkalýðssamtakanna í öðrum löndum, þar sem þau starfa með ábyrgu móti, er að ákveða, hvenær muni vera hagur af því fyrir verkalýðsstéttina að knýja fram kaup- hækkanir. Það er þetta atriði, sem forráðamenn verkalýðsstéttanna í öðrum löndum sífellt reyna að gera sér grein fyrir: Hvenær er þjóðfélagsástandið þannig, að búast megi við því, að ávinningur sé að kauphækkunum? Ef þeir komast að þeirri niðurstöðu, að þjóðfélagsástandið sé þannig, að ávinningur sé að kauphækkunum, þá reyna þeir að knýja þær fram. Ef þeir komast hins vegar að þeirri niðurstöðu, að ástandið sé þannig, að ekki sé gróði á framleiðslunni, sem geti staðið undir kauphækkunum, og þær muni þess vegna koma fram aftur með fullum þunga, þá reyna þeir ekki að knýja fram kauphækkanir. Ég leyfi mér að efast um, að nógu mikil áherzla sé lögð á það hér innan þessara voldugu og þýðingarmiklu samtaka að kryfja þetta atriði fullkomlega til mergjar. Ein af helztu þjóðfélagsskyldum þessara samtaka er þó vitanlega sú að reyna að gera sér sem fyllsta grein fyrir þessu. Séu knúnar fram kauphækkanir, sem geta ekki skilað neinum nettóhagnaði til launastéttanna, þá er verr farið, en heima setið. Það verður allt- af mikið tjón í öllum þeim stimpingum, sem verða í sambandi við þessi mál - það þekkjum við, og slíkar launahækkanir auka ætíð verðbólguna til stórtjóns fyrir heildina og þar með verkalýðsstéttina. Kaupið á vitanlega að vera eins hátt og mögulegt er að fá út úr atvinnurekstrinum á hverjum tíma, þegar á heildina er litið. Það er sjónarmiðið, sem hafa á. Vandinn er svo að finna, hvenær þjóðfélagsástæður eru þannig, að hægt sé að knýja fram kauphækkanir, sem gera gagn, sem skila sér heim, en tapast ekki á leiðinni. Þessar athugasemdir vildi ég gera til skýringar því, að ég mæli gegn brtt. þeirri, sem hv. landsk. þm., Magnús Kjartansson, hefur lagt fram. Það er nær ómögulegt, að nokkur maður geti haft þá skoðun, að það muni verða ávinningur fyrir verkalýðinn, eins og núna er ástatt, að knýja fram, þótt hann gæti, efni þessarar till. Það er nokkurn veginn augljóst, að nú er þannig ástatt fyrir atvinnurekstri hér, að þar er ekki um hreinan gróða að ræða, sem staðið gæti undir slíkum greiðslum, og þær hækkanir mundu því ekki skila sér heim til launþega, þegar öll kurl væru til grafar komin. Ég vildi líka mæla gegn því, að till. hv. 4. þm. Reykv. yrði samþ. Sú regla, sem ákveðin er í lögunum um greiðslu verðlagsuppbótarinnar, er alveg nákvæmlega eins og sú regla, sem verkalýðsfélögin og atvinnurekendur komu sér saman um, og það er ætlunin að lögfesta þá reglu áfram, en ekki að taka upp nýja reglu um greiðslu verðlagsuppbótarinnar, eins og hv. þm. stingur upp á. Niðurstaða þeirra samninga, sem gerðir voru í fyrra, varð einmitt sú að breyta kaupgjaldinu aðeins fjórum sinnum á ári, og átti það að verða til þess að draga úr víxlverkunum eða réttara sagt draga úr áhrifum þeirrar verðskrúfu, sem ætið er samfara upp- bótargreiðslum eins og þeim, sem hér er gert ráð fyrir. Átti að draga úr þeirri hættu með þessu ákvæði. Ég held því fram, að eðlilegast sé, að málið verði afgr. óbreytt og áfram verði lögfest sú sama regla, sem verið hefur í gildi um sinn.



Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst láta í ljós þakklæti mitt til frsm. n. fyrir það að ætla nú að reyna að sameina þessi tvö frv., sem hér liggja fyrir um breyt. á sömu l., í eitt. Mönnum er ekki of létt að finna og fylgjast með öllum þeim breyt., sem gerðar eru á l. hér á landi, þó að við þurfum ekki í sömu stjórnartíðindunum að leita að fleiri breyt. en einni á einhverjum ákveðnum l. Ég hef áður á a.m.k. tveimur þingum deilt á þetta, þegar verið er að breyta sömu l. á sama þinginu með fleiri frv. um lagabreytingar, og mér þykir ákaflega vænt um, að n. ætlar að reyna að taka þær til athugunar og láta þetta ekki henda nú í þetta sinn. Út af einu atriði, sem frsm. sagði, langar mig svo til að bæta nokkru við. Hann sagði, að það væri sýnilegt, að sá víxlgangur, sem ætti sér stað milli afurðaverðs og kaupgjalds hér á landi, gæti ekki haldið áfram endalaust, - hann yrði að stoppa. Hins vegar taldi hann, að n. sæi ekki neina leið til þess að stoppa hann nú. Nú er það öllum vitanlegt, að á hverju hausti um mánaðamótin september og október kemst á jafnvægi á milli kaupgjaldsins og verðs þeirra afurða, sem framleiddar eru í landinu og með l. er ákveðið verð á, og þess vegna stöndum við einmitt núna á því stigi, að það er nýbúið að samræma landbúnaðarafurðaverðið við kaupgjaldið, eins og það var s.l. ár, - við stöndum á því stigi núna. Við stöndum á því stigi núna, að það er nýtt kapphlaup að byrja eða þá byrjað, með því að kaupgjald hækki, sem svo aftur leiðir til hækkaðs afurðaverðs um mánaðamótin september–október næsta haust. Þess vegna vil ég beina því mjög ákveðið til n., hvort hún ekki sér sér fært að stoppa þetta kapphlaup. Það lítur út fyrir, eftir því sem sagt er, að sá aðilinn, sem nú á leikinn til að hækka það og getur haldið áfram að hækka það allt næsta ár, eða fram í septemberlok, sé nú 1. desember að segja upp kaupsamningum og langi í kapphlaupið áfram. Hann veit, að hann á næsta ári ber dá- lítið úr býtum. Það hækka ekki t.d. neinar landbúnaðarvörur, þangað til í sept. n.k., nema eitthvað kannske fyrir frystikostnaði, ef það þá verður leyft, annað ekki, - hann veit það, og þess vegna sér hann, að hann á árinu getur kannske unnið eitthvað á hvað þetta snertir, en fær það svo allt saman yfir sig aftur næsta haust. Þá verður það allt saman umreiknað og kemur aftur fram í hærra afurðaverði. Þess vegna vil ég mjög ákveðið biðja n. að athuga það, hvort hún getur ekki stöðvað þetta með því að ákveða í frv., að næsta ár skuli hvorki verða kaupgjalds- né afurðaverðshækkun í landinu. Það yrði þá óbreytt, og stöðvaðist þá kapphlaupið milli kaupgjalds og afurðaverðs, sem hefur verið og hefur skrúfað þetta alltaf á víxl upp sitt á hvað. Ég vil biðja n. að athuga það. Ég mun fylgja því alveg ákveðið, ef það kemur hér fram, - alveg ákveðið.



Herra forseti. Það skulu vera aðeins örfá orð, sem ég segi. Það var nú misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að ég hefði verið með nokkrar ásakanir til ríkisstj. út af því, að hér eru borin fram tvö frv. með sömu fyrirsögn um breyt. á sömu l. Mér er það vel ljóst og hefur verið það frá upphafi, að þetta kemur til af því, að frv. eiga upptök sín sitt í hvoru ráðuneyti. Það, sem ég sagði, var það, að mér þætti dálítið einkennilegt, að hv. Nd. skyldi ekki hafa steypt þessum frv. saman í eitt, þar sem þau lágu bæði fyrir henni samtímis, en ekki, að ég væri að ásaka hæstv. ríkisstjórn. Út af þeim brtt., sem fyrir liggja, vil ég aðeins taka það fram, að n. var vitanlega kunnugt um, að þessar till. mundu liggja fyrir, a.m.k. sú till., sem tekin er hér upp orðrétt frá því, sem hún var borin fram í hv. Nd. Ég geri því ráð fyrir, að afstaða n. til þeirra atriða breytist ekki neitt og þó að till. hafi ekki verið sérstaklega ræddar í n., þá sé mér óhætt að lýsa því yfir fyrir hönd meiri hl. fjhn., að hún fallist ekki á slíkar till., enda er till. hennar, að þetta frv. verði efnislega samþ. óbreytt. Um rök fyrir þessu áliti læt ég nægja að vísa til ræðu hæstv. fjmrh.; þó að ég færi að rökstyðja þetta nánar, þá yrði það ekki annað, en endurtekning á því, sem hann sagði. Ég vil þó aðeins taka það fram út af þessum till., í raun og veru báðum, að mér finnst ekki vera verulegt samræmi í stefnu þessara hv. þm., sem þessar tili. bera fram. Það má ekki orða það hér að setja lagaákvæði um það, hvað kaupgjald skuli vera í landinu. Það er helgur samningsréttur - að því er flokkar beggja þessara hv. þm. telja - verkalýðsfélaganna að semja um kaup sín og kjör. En samt sem áður vilja þeir endilega, að Alþ. ákveði það, að hluti kaupsins skuli vera ákveðinn með lögum. Mér finnst ekki gott samræmi í því. Ef þeir vildu fallast á það, sem vel getur rekið að, að verði óhjákvæmilegt fyrir þjóðfélagið, að kjör stéttanna séu ákveðin með lögum, þá væri ekkert við þetta að athuga. Það eina, sem hæstv. ráðh. hafði á móti því að steypa þessum tveimur frv. saman í eitt, var það, að af því kynni að hljótast töf. Ég veit, að ef það verður gert, þá þarf málið aftur að fara til einnar umr. í hv. Nd., en ég vona, að það megi haga því svo, að af þessu hljótist næsta lítil töf og a.m.k. ekki nema um einn dag. Ég mun við fyrsta tækifæri kalla fjhn. saman á fund til þess að taka ákvörðun um það, hvort hún vill fallast á það að steypa frv. saman eða ekki. Það getur vel verið, að það mundi valda töf, sem ég hreyfði í minni fyrri ræðu, að það væri æskilegt að taka þær breyt., sem gerðar hafa verið á gengislögunum, síðan þau voru sett, og steypa þeim saman við þetta einnig, og má athuga það nánar, og er sjálfsagt að taka tillit til óska ráðh. um það, að málið gangi sem fyrst fram. Frá mínu sjónarmiði var ræða hv. 1. þm. N-M. mjög athyglisverð, og ég er alveg sannfærður um það fyrir mitt leyti, en þar get ég ekki talað fyrir n. hönd, að ef þessi þróun, sem hefur verið í landinu undanfarið, heldur áfram, - og ég sé nú ekki, að það muni breytast af sjálfu sér, hún hljóti að halda áfram, - þá sé ég ekki annað, en að á endanum verði þjóðfélagið neytt til að fara þá leið, sem hann er hér að tala um, hv. þm., að lögbinda bæði kaup og afurðaverð. Þjóðfélagið hefur svo mikil afskipti af kjörum manna í landinu og lífi, að ég sé ekki, að þetta sé eins mikil goðgá og sumir vilja vera láta. Samt sem áður, - þó að ég liti svona á og sé á margan hátt hv. 1, þm. N–M. sammála um þetta, - þá get ég ekki tekið undir það, að það sé fjhn. þessarar hv. d., sem geti haft forgöngu um það eða eigi að hafa forgöngu um það. Slíkt mál er svo stórt, að vitanlega þyrfti um það samninga á milli flokka og hæstv. ríkisstj. að beita sér fyrir slíku máli. Og því miður er ég nú hræddur um, að sá tími, sem nú er, þegar við höldum þetta Alþ., sé ekki hentugur til slíkra stórræða, enda sjálfsagt rétt, að það er ekki gerandi nema í ýtrustu neyð að hafa slík afskipti af löggjafarvaldsins hendi af einkamálum manna og stétta, en það getur nú að því rekið, að þjóðfélagið hafi ekki nema um tvennt að velja, annan kostinn þann, að hreint og beint farast að meira eða mínna leyti, og hinn, að hafa meiri afskipti af því, hvernig fólk í landinu hagar sér, heldur en verið hefur. Og ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um það, hvorn kostinn beri að taka, ef að því kæmi. Og það kann að verða fyrr, en menn búast við nú, að ekki verði nema þessir tveir kostir fyrir hendi, ef sama þróun heldur að öllu leyti áfram.



Herra forseti. Mig langaði að koma með örfáar athugasemdir við hugleiðingar hæstv. fjmrh. hér áðan. Það er alger rökvilla hjá hæstv. ráðh. og rökvilla, sem kemur undarlega oft fram, að vísitölukerfi í sjálfu sér sé verðbólguaukandi. Þetta er algerlega rangt. Fullkomið vísitölukerfi, sem tekur til allra breytinga, sem verða á verðlagi, merkir það eitt, að raunverulegt kaupgjald, þ.e.a.s. hlutfallið milli kaupgjalds og verðlags, helzt óbreytt. Vísitöluuppbætur eru engin forsenda, heldur afleiðing; fyrst breytist verðið, síðan kaupið. Ef verðið lækkar, lækkar kaupið einnig í slíku kerfi. Allar hugleiðingar hæstv. ráðh. um afleiðingar kauphækkana í sambandi við till. mína eru því alveg út í bláinn. Till. mín er ekki um neinar kauphækkanir; hún er ekki einu sinni um óbreytt kaup, því að framfærsluvísitalan tryggir það engan veginn. Hún fjallar aðelns um það, að kaupið lækki ekki eins stórkostlega ört og það hefur gert undanfarið. Þetta er vissulega litil till. og hófsamleg, eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, og mér dettur ekki í hug, að verkalýðssamtökin líti á hana sem neina lausn á hinum stóru vandamálum, sem íslenzkt alþýðufólk á nú við að etja. Hins vegar væri samþykkt slíkrar till. eins og framrétt hönd frá Alþingi, viljayfirlýsing frá Alþingi um það, að það vildi semja við verkalýðssamtökin, sem hafa þegar lýst því yfir, að þau finni sig knúin til að gripa til sinna ráðstafana til að knýja fram umbætur fyrir meðlimi sína. En sem sagt, þetta finnst hæstv. fjmrh. allt of mikið. Hins vegar sýndu hugleiðingar hæstv. ráðh. það, að hann er þeirrar skoðunar, að raunverulegt kaupgjald á Íslandi geti ekki haldizt óbreytt, það verði að halda áfram að lækka, því að afleiðingar þess kerfis, sem nú er, eru þær, að raunverulegt kaupgjald heldur áfram að lækka jafnt og þétt. Ég sýndi fram á það hér áðan, að ef Dagsbrúnarmaður ætti að halda óbreyttu kaupi sínu frá 1947, miðað við gömlu vísitöluna, ætti hann að hafa um 14 þús. kr. meira í árslaun. Þetta merkir, að það vantar 14 þús. kr. upp á, að kaupgjald hans hafi haldizt óbreytt á þeim fimm árum, sem síðan eru liðin. Og þá þróun vill hæstv. ráðh. láta halda áfram. Hugleiðingar hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. Eyf. um það, að þessi till. skjóti dálítið skökku við það, að það hafi ævinlega verið stefna sósialista, að Alþingi eigi ekki að skipta sér af samningsrétti verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda, eru einnig út í hött. Þessi till. skerðir auðvitað á engan hátt samningsrétt verkalýðsfélaganna eða samningsrétt verkamanna og atvinnurekenda. Þetta er aðeins till. um það, að gerðar verði örlitlar umbætur á sjálfu vísitölukerfinu, sem er allt annars eðlis og fjallar um það, að raunverulegt kaupgjald haldist að sem mestu leyti óhaggað þrátt fyrir breyt. á verðlagi. Út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. vék að áðan í sambandi við landbúnaðarverð, er hann var að tala um einhverja yfirbót af minni hálfu fyrir gerðir sósíalista í þeim efnum, vildi ég aðeins segja það, að landbúnaðarverðið er núna ákveðið af 6 manna n., þar af eru 3 fulltrúar neytenda. Af þessum fulltrúum hygg ég að tveir muni vera Alþfl.-menn og þar af einn, sem mjög hefur beitt sér í þessum málum, einn af forustumönnum Alþfl., Sæmundur Ólafsson. Samkv. lögunum er þessum þrem fulltrúum neytenda heimilt að segja upp samkomulaginu hvenær sem þeim sýnist. Þessir þrír menn undir forustu Alþfl. hafa ekki séð neina ástæðu til að segja þessu samkomulagi upp á undanförnum árum, og ég vildi biðja hv. þm. að skýra það út fyrir mér, fyrst þetta samkomulag er svona slæmt, eins og hann vill vera láta, hvernig á því stendur þá, að fulltrúar hans flokks segja því ekki upp.



Herra forseti. Út af orðum hv. 1. landsk. í lok ræðu hans áðan vil ég bara segja þetta: Í sex manna n. eru fulltrúar mismunandi stétta, eins og kunnugt er, og þeir geta annaðhvort komið sér saman um það samkomulag, sem áður hefur gilt, gert annað nýtt eða slitið allri samvinnu. En þó að samkomulaginu sé sagt upp og samvinnunni slitið, breytir það á engan hátt þeim reglum, sem gilda um verðlagningu landbúnaðarafurða, þannig að það mein, sem skapað var með löggjöfinni um 6 manna n., situr eftir sem áður. Þó að fulltrúar Alþfl. segðu sig úr 6 manna n. eða vildu ekkert samkomulag hafa við aðra menn í henni, þá breytir það ekki reglunum um verðlagningu landbúnaðarafurða, en einir höfuðsmiðirnir að þeim reglum voru einmitt samflokksmenn þessa hv. þm., eins og ég áður gat um. Ég vil taka undir það, sem bæði hv. frsm. n. og hv. 1. þm. N-M. sögðu hér áðan um nauðsynina á því að steypa saman gengisbreytingarlöggjöfinni í eina heild. Sannleikurinn er sá, að þó að þessi l. væru nú ekki nein snilldarsmíði í upphafi, - þau voru satt að segja mjög amböguleg, - þá eru þau orðin þannig núna, að varla er hægt að gera sér grein fyrir, hvað er lög og hvað ekki lög. Heilir kaflar úr l. hafa sumpart ekki komizt í framkvæmd, þau hafa sumpart verið felld úr gildi og öðrum ákvæðum breytt. Það verður því frá því sjónarmiði hin mesta nauðsyn að steypa þessu öllu saman. Ég vil taka undir orð þessara hv. þm. um það efni. Mér skildist á hæstv. ráðh. áðan, að hann teldi, að ef samþ. væri till. á þskj. 153, þá væri þar með í raun og veru verið að lögfesta kaupið. Það er náttúrlega fjarri sanni, eins og hv. ....  Ég veit ekki, hvort maður á að fara að ræða hér um kaupbindingu eða ekki kaupbindingu, rök með eða móti í því efni og hvaða ástæður væri hægt að bera fram til að réttlæta kaupbindingu, en ég býst við, að það sé þarfleysa. Ég býst ekki við, að það sé alvara, að ætlunin sé að binda kaup verkafólks nú á þessu þingi að minnsta kosti. En mér finnst eitt ákaflega eftirtektarvert í sambandi við það, sem fram hefur komið hér um það efni í þessum umr. Í fyrsta lagi var því slegið föstu af hv. 1. þm. N–M., að einmitt nú, eftir að hækkun landbúnaðarvara hefur verið ákveðin nokkuð yfir 12%, sem ég held, að í sumum tilfellum sé nú meiri, en það er það, sem opinberlega er talið, þá sé einmitt kominn réttur tími til að binda kaupið, og þegar raddir hafa komið fram um þetta hér á þingi, hefur það ævinlega hreint verið að afstaðinni stórfelldri verðhækkun á vörum, sérstaklega landbúnaðar- vörum, og eftir að kaupgjaldið hefur verið óbreytt eða lítið breytt langan tíma. Það sýnir, hvert stefnir í þessu efni. Það sýnir, að það á að tryggja það hlutfall að minnsta kosti, sem þeir í augnablikinu telja sínum umbjóðendum hagfelldast. þetta er nú sannleikurinn í málinu. Og á öðrum tímum er því ekki hreyft. Menn ræða hér um hækkun kaups, um lögbindingu á kaupgjaldi, en nefna ekki lögbindingu á húsaleigu, nefna ekki lögbindingu á álagningu á verzlunarvöru og umsetningu í landinu, nei, það er kaupið fyrst og fremst. Hæstv. ráðh. sagði alveg réttilega, að ef ekki væri annar vandi til að bæta kjör launafólks í landinu, heldur en sá að hækka launin á pappírnum eða með lagaboði, þá væru sannarlega ekki miklir erfiðleikar við að fást. Ég er honum sammála um þetta. Hæstv. ráðh. heldur því enn fremur fram, að launastéttunum sé það gagnslítið, gagnslaust eða jafnvel til skaða, ef laun þeirra séu hækkuð að krónutölu. Þegar svo sé ástatt sem nú er, segir hann, að ekki sé gróði á atvinnuvegunum, þá verði þetta ekki nema sýndur gróði. Það geti farið svo, að launahækkun, eins og hann orðaði það, snúist upp í kjararýrnun eða verði bein kjararýrnun. Nú er mjög fjarri því, að allur sannleikur sé sagður með þessu hjá hæstv. ráðh., því að hann veit það jafnvel og ég og allir aðrir, að tekjur hinna ýmsu atvinnustétta og einstaklinga í þjóðfélaginu eru ákaflega mismunandi, þannig að alveg gersamlega að óbreyttri aðstöðunni í viðskiptunum við útlönd má að sjálfsögðu mikið bæta kjör þeirra, sem lægst eru launaðir, án þess að það hafi áhrif á viðskiptin við útlönd, - það er öllum kunnugt um. En við skulum nú setja sem svo, að þessi kenning hæstv. ráðh. væri rétt og ætti við, en gildir hún þá eingöngu um verkamenn og laun þeirra, þessi fræðisetning hæstv. ráðh.? Er launahækkun til verkamanna og tekjuaukning fyrir þá þeim hættuleg og þjóðfélaginu, en tekjuaukning og launahækkun annarra stétta hvorki hættuleg þjóðfélaginu né þeim sjálfum? Ég vildi fá skýringu hjá hæstv. ráðh. á þessu efni. Ég vil fullyrða, að sé sú kenning hæstv. ráðh. rétt, að það sé kjararýrnun fyrir verkamenn að fá hækkað kaup, þá hlýtur það líka að vera kjararýrnun fyrir bændurna að hækka þeirra tekjur, þeirra afurðaverð. Sé það kjararýrnun, leiði það til kjararýrnunar fyrir verkamenn að fá t.d. kaupið sitt hækkað um 10%, er það þá ekki kjararýrnun fyrir heildsala, ef þeir hækka sína meðalálagningu úr 6% upp í 17%? Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það, að það sé þjóðfélaginu til bölvunar, að slíkt sé leyft og gert. En ég er ekki alveg viss um, að heildsalarnir telji, að þeir séu að spilla sínum kjörum með því. Ef það leiðir til kjararýrnunar fyrir verkamanninn að fá 50 aura hækkun um tímann, er það þá til hagsbóta fyrir bóndann og fyrir þjóðfélagið yfirleitt að fá krónu hækkun á kjötkílóið? Ég vil mjög vara hæstv. ráðh. við því að bera slíkar fræðisetningar fram hér í þingi, því að það er sagt í góðri bók, að hálfur sannleikur sé oft og tíðum verri en enginn, en það er einmitt sú málfærsla, sem hæstv. ráðh. temur sér í sambandi við þetta mál. Sé það rétt, að þjóðfélagsástandið hjá okkur sé orðið slíkt, að ekki sé hægt að halda óbreyttum kaupmætti launanna hjá verkamönnum, þá er hver skerfur, sem er aukinn til annarra stétta, beinlínis frá þeim tekinn. Það eru engin önnur fjárhagslögmál, sem gilda um tekjur verkamanna, heldur en tekjur annarra atvinnustétta í landinu, eins og bændastéttarinnar og þeirra, sem í sveitum búa, og ekki nema að litlu leyti, í einu atriði, sem annað gildir um tekjur þeirra, en tekjur gróðamanna og þeirra, sem hafa stærri fyrirtæki umleikis, eins og þeir, sem hafa með verzlunina að gera og annað slíkt. Ég held því, að það sé full ástæða til þess fyrir hæstv. ráðh., ef hann er þeirrar skoðunar, að það leiði til ófarnaðar, bæði fyrir þjóðfélagið í heild og fyrir launastéttirnar og verkamennina sérstaklega, að athuga það gaumgæfilega og með fullum rannsóknarvilja, hvort þá sé ekki einnig hættulegt að hækka svo verðlag á landbúnaðar- vörunni ,sem gert hefur verið og hvort nokkurt vit sé í því að láta einstökum stéttum í landinu, eins og verzlunarstéttinni, alveg í sjálfsvald, hversu miklar tekjur þær skammta sér, af því að dreifa út vörum, meira og minna nauðsynlegum, til almennings í landinu í gegnum heildverzlun og smásölu, og athuga þá einnig um húsaleigu, vexti bankanna og annað slíkt, sem til athugunar kemur í sambandi við dýrtíðarskrúfuna, sem hann var svo mjög fjölorður um áðan. Að sjálfsögðu er rétt, að kaupgjald launamanna í landinu er einn þátturinn í þeim vír, sem snúinn er af þessari dýrtíðarskrúfu, en það er einn þátturinn og ekki einu sinni sá veigamesti, sem ljósast er af því, að allan tímann síðan gengislækkunarlögin voru sett hefur kaupgjaldið alltaf verið fyrir neðan aðra kostnaðarliði í þjóðfé laginu, aldrei náð þeirri hæð, sem framfærslu vísitalan segir til, og er þó ekki sennilegt, að hún sýni fullkomlega alla þá hækkun, sem orðið hefur.

Forseti (BSt): Hv. 1. landsk. þm. gat þess, að það hefði fallið niður orð í brtt. hans á þskj. 153. Nú hefur hann borið fram skriflega brtt. þessu til leiðréttingar, við brtt. á þskj. 153, um gengisskráningu o.fl., frá Magnúsi Kjartanssyni. Á eftir orðinu „framfærsluvísitölu“ komi: næsta mánaðar á undan. Þessi skriflega brtt., þó að hún sé nú reyndar leiðrétting, er of seint fram komin og þar að auki skrifleg og þarf afbrigði, sem ég leita hér með.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 1. landsk. þm. (MK) sagði, að það væri mikill misskilningur, sem ég hefði haldið fram, að vísitölukerfið væri verðbólguaukandi. Ég vil benda hv. þm. á, hvernig þetta getur verkað, og ætla, að það verði þá ljósara, hvað ég átti við. Ef sá háttur er á hafður að mæla mönnum, heilum stéttum, - ekki aðeins launastéttunum, heldur líka bændastéttinni, eins og hér er gert, því að verðlag á afurðum bændastéttarinnar er að verulegu leyti miðað við kaupgjaldið, - út tekjur eftir framfærslukostnaði, kostnaðinum við að framfleyta heimilum sínum, mældum eftir vísitölu, þá gefur auga leið, að hækki erlend vara í verði, þá hækkar vísitalan, og þá eiga tekjur þessara stétta í krónutölu að aukast - ég segi í krónutölu. Þannig ætti, eins og hv. landsk. þm. (MK) orðaði það, að koma í veg fyrir, að sú hækkun eða lífskjararýrnun, sem stafar af hækkuðu verði á innfluttum vörum, kæmi niður á þessum stéttum og öllum öðrum, sem fá tekjur sínar mældar eftir vísitölu. Nú skulum við gera okkur það í hugarlund, - sem þó þarf ekki að gera sér í hugarlund, því að það er sú reynsla, sem við höfum haft nú um sinn, - að á sama tíma sem verðlag hækkar mjög á innfluttri erlendri vöru, þá hækki ekki verðlag á okkar útflutnings- vörum að sama skapi. Hvernig halda menn þá, að vísitölukerfið verki í fjárhagskerfinu? Þá verkar það vitanlega verðbólguaukandi, því að þá verkar það þannig, að menn fá hækkaðar tekjur sínar í krónutölu, á sama tíma sem þjóðartekjurnar minnka. Þetta kerfi verkar því þannig, vísitölukerfið, að þó að þjóðartekjurnar fari minnkandi fyrir verðlagsáhrif utanlands frá, eiga tekjur manna innanlands að fara vaxandi, og slíkt veldur verðbólgu. Við höfum reynsluna fyrir okkur, ólygna, í þessu efni frá s.l. tveimur eða þremur árum. Ef við tökum árið 1949 annars vegar og hins vegar árið 1951, þá er niðurstaðan sú, að verzlunarkjör eða viðskiptakjör Íslendinga gagnvart öðrum löndum eru um 30% lakari 1951, en var 1949, m.ö.o., þjóðartekjurnar hafa rýrnað verulega af þessum ástæðum. Ef menn eiga hins vegar að fá útmæld laun sín stórhækkuð að krónutali, þrátt fyrir það að þjóðartekjurnar rýrna stórkostlega vegna áhrifa utanlands frá, þá verkar það vitanlega verðbólguaukandi. Það er alveg sama, hvort verkamenn eða bændur eiga hér hlut að máli. Þessi mælikvarði, að mæla mönnum kaupgjald eða setja verðlag á afurðir eftir vísitölu, sem miðuð er við framfærslukostnaðinn, er óhafandi með öllu og tryggir auðvitað ekki, að menn hafi eðlilegar tekjur. Það ætti auðvitað fyrst og fremst að ákveða kaupgreiðslur og afurðaverð eftir því, hvað ætla má, að sanngjarnt sé að borga og eðlilegt, miðað við þjóðartekjurnar, miðað við það, hve mikið þjóðin framleiðir og hvað fyrir það fæst. Það er sá eini mælikvarði, sem hægt er að leggja á þetta, sem er réttmætur, fullkomlega réttmætur og öruggur. Vísitöluregla, sem byggð er upp með hinu mótinu, gæti að vísu komið í veg fyrir, að lífskjör manna rýrnuðu, og þyrfti ekki að vera verðbólguaukandi, ef framleiðslan eykst og ef verðlag á framleiðsluvörum og verðlag á útflutningsvörum eykst jafnmikið og verðlag á aðfluttum varningi eða meira. Ef þjóðartekjurnar fara vaxandi, þá mundi þessi regla ekki þurfa að auka verðbólguna, en ef þjóðartekjurnar standa í stað eða fara minnkandi, þá er greiðsluaðferðin verðbólguaukandi og er því óhæf aðferð. Hv. 1. landsk. þm. sagði, að ég liti þannig á, að kaupgjald hlyti að fara lækkandi á Íslandi. Það er alger misskilningur. Frá mínu sjónarmiði á ekki að nota framfærsluvísitöluna sem mælikvarða, eins og ég gat um áður, vegna þess að hún er óhæfilegur mælikvarði fyrir kaupgjaldið; hún getur bæði orðið til þess, að kaupgjaldið hækki í krónutölu örara, en nokkur grundvöllur er fyrir, og hún gæti undir vissum kringumstæðum, einnig orðið til þess, að það yrðu ekki þær hækkanir á kaupgjaldinu, sem í raun og veru væru réttmætar. Það væri undir þeim kringum- stæðum, að þjóðartekjurnar færu raunverulega vaxandi og viðskiptakjörin færu batnandi, þannig að það væri alveg eðlilegt, að raunveruleg kauphækkun ætti sér stað. Þessi mælikvarði er því með öllu ónothæfur. Hv. 4. þm. Reykv. fór hér nokkrum orðum um það, sem ég sagði. Hann minntist á það, sem hann kallaði kenningu ráðh. um, að kauphækkanir gætu undir vissum kringumstæður verið tvíeggjaðar. Þetta er ekki mín kenning, þetta er viðurkennd staðreynd. Og ég vitnaði í þessu tilliti til mjög vandaðs nál., sem gert hefur verið innan launþegasamtakanna af þeirra trúnaðarmönnum til afnota fyrir launþegana. Það getur víst enginn haldið því fram, að slík álitsgerð muni vera samin í fjandsamlegum hug í garð launþeganna. Í þessu nál. ræða höfundar þetta málefni mjög ýtarlega. Þeir taka sem dæmi, að framkvæmd væri í landinu 10% kauphækkun. Þeir benda á, að hækki verðlag innlendrar vöru og þjónustu í hlutfalli við þessa kauphækkun vegna aukins framleiðslukostnaðar, þá mundi vísitalan hækka af þeim ástæðum um 6%. Kjör launþega, segja þeir, hafa þá batnað um 3,8% við 10% kauphækkun. Launþegar fá því ekki kjarabætur, sem neitt nálgast það að nema sömu upphæð og launahækkunin nemur, heldur taka þeir þegar í stað hver af öðrum, vegna þess að launahækkunin er almenn, 2/3 af hinni upphaflegu launahækkun. Kjör þeirra, sem að útflutningsframleiðslunni vinna, atvinnurekenda og annarra, sem halda óbreyttum peningatekjum, mundu hins vegar hafa rýrnað um 5,7%. En svo er meira. Þeir bæta því við, að sé ástandið þannig í landinu, að ekki sé hægt að láta þessa rýrnun skella á atvinnurekstrinum og útflutningsframleiðslunni og gera þurfi ráðstafanir til þess að vega þann halla upp að verulegu eða öllu leyti, þá muni sennilega fara þannig, að enginn nettó- hagnaður verði af kauphækkuninni, - orðrétt er þetta í nál.: „Það er meira að segja ekki ólíklegt, að um kjaraskerðingu yrði að ræða fyrir launþega í stað kjarabóta.“ Það voru því ekki mín orð eða mín kenning, sem ég flutti í minni fyrri ræðu. Þetta eru orð trúnaðarmanna verkalýðsfélaganna. Vitanlega er þetta alveg laukrétt. Ef hins vegar þjóðfélagsástandið væri þannig, að hægt væri t.d. að láta húsaleigu standa í stað, benda þeir á, að einhver örlítill ávinningur gæti orðið af þessum ráðstöfunum. þótt gera þyrfti ráðstafanir vegna útflutningsframleiðslunnar. Hins vegar benda þeir greinilega á, - og það er þýðingarmikið atriði, - að einstakir hópar mundu geta bætt sín kjör, t.d. mundu einstakir hópar innan launþegasamtakanna geta bætt sín kjör á kostnað annarra launþega og annarra landsmanna með því að ýta sínu máli sérstaklega fram og ef ekki væri um almennar kauphækkanir að ræða. En hér er verið að ræða um almennar kauphækkanir í sambandi við brtt. þær, sem hér liggja fyrir. Fram hjá þessu er ómögulegt að komast. Það þýðir ekkert að berja höfðinu við steininn. Þá vildi ég minnast á það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, þegar hann spurði: Gildir þessi formúla um hættuna á því að hækka kaupið aðeins fyrir verkamenn? Gildir hún ekki einnig fyrir aðrar þjóðfélagsstéttir? Vitanlega spyr hv. 4. þm. Reykv. ekki af því, að hann viti ekki, hvert svarið er. Þetta gildir vitanlega alveg eins um aðrar þjóðfélagsstéttir. Þetta gildir vitanlega alveg eins um bændastéttina. Við skulum segja t.d., að bændur tækju nú þá stefnu, í stað þess að sætta sig við það, sem er, að heimta afurðir sínar hækkaðar eftir framfærsluvísitölunni, þeir segðu eitthvað á þessa leið: Við sættum okkur ekki við kaupgjaldsvísitöluna, eins og hún er. Við sættum okkur ekki við þær reglur, sem farið er eftir við útreikning vísitölunnar og útreikning kaupsins, vegna þess að okkar vörur eru miðaðar við kaupið, og við teljum, að þetta sé allt of lágt og það sé stórlega af okkur haft með þessu. Við viljum fá kjarabætur með því að krefjast þess, að verðlag á landbúnaðarvörum sé miðað við fulla framfærsluvísitölu, en ekki kaupgjaldsvísitölu, eins og nú er. - En þetta væri hliðstæð afstaða þeirri, sem talsmenn verkalýðsstéttarinnar telja vera henni til hags. Ef bændur tækju upp þá stefnu að knýja þannig fram hækkun á afurðaverðinu umfram þær reglur, sem nú eru í gildi, þá mundu þeir vitanlega vera í alveg nákvæmlega sömu hættunni og verkalýðurinn, þ.e.a.s. þeirri hættu að gera ráðstafanir, sem þeir hefðu ekkert gagn af í reyndinni, en væru til tjóns fyrir þá og heildina. Það stendur alveg nákvæmlega eins á með þá og verkamenn að þessu leyti. Það er nokkurn veginn gefið mál, að af þessu mundi leiða hringrás, sem eins og nú er ástatt í þjóðfélaginu mundi ekki geta fært bændum hinar minnstu kjarabætur. Hins vegar gæti verið þannig ástatt, það gæti verið slíkt góðæri í atvinnurekstri og þannig ástatt að öðru leyti, að nettóverðhækkun af hálfu bændastéttarinnar gæti fært henni einhvern hag, alveg eins og það gæti auðvitað verið þannig ástatt, - og er sem betur fer stundum þannig ástatt, - að hækkað kaup getur fært verkamönnum hagsbætur. En þegar ástandið er eins og nú og eins og hefur verið núna undanfarin 2 ár, þá er ég alveg sannfærður um, að bændur mundu ekki hafa haft nokkurn minnsta hag af stefnu sem þessari. Og það er af sömu ástæðum og þeim, er gilda um kaupgjaldið, eins og svo glöggt og greinilega er dregið fram í nál. trúnaðarmanna verkalýðshreyfingarinnar. Það er einnig getið um það hér í þessu áliti trúnaðarmanna verkalýðshreyfingarinnar, að ef hægt væri að hækka kaupið og festa á sama tíma verðlag á landbúnaðarafurðum og verðlag á þjónustu innanlands, þá væri vitaskuld hagur að því fyrir launastéttirnar að hækka kaupið, þó að útflutningsframleiðslan gæti ekki borið hækkunina. En þá er sú hækkun, þau bættu lífskjör, sem launþegarnir fengju, algerlega fengin á kostnað bændastéttarinnar, iðnaðarstéttanna og þeirra, sem láta í té þjónustuna, sem verðfest væri um leið, en ekki á kostnað útflutningsframleiðslunnar nema að litlu leyti. En nú hygg ég, að það verði að viðurkennast af öllum, að það sé ekki hægt að hugsa sér, að hægt sé að hækka kaupgjald í landinu og binda fast afurðaverð landbúnaðarins um leið og láta þá tekjuaukningu, sem launastéttirnar þannig ætluðu að fá, skella að verulegu leyti á bændastéttinni og iðnaðarstéttunum, það sé því tómt mál um að tala. Hafi hv. 4. þm. Reykv. þótt ég ekki segja nema hálfan sannleikann áðan, þá vona ég, að hann fallist á, að með þessum orðum hafi verið úr því bætt. Annars finnst mér ekki, að menn ættu að þurfa að vera að skattyrðast um það, hvort sú kenning, sem ég hef haldið fram í þessu máli, sé villukenning eða ekki. Mér þætti t.d. fróðlegt að vita, hvort menn halda, að forráðamenn verkalýðssamtakanna í Bretlandi, svo að við tökum aðeins eitt dæmi, sem nú hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að það muni ekki vera hagkvæmt fyrir verkalýðsfélögin í Bretlandi að hækka kaupið, mundu hafa komizt að þeirri niðurstöðu, ef þeir teldu, að brezkur verkalýður hefði sérstakt tækifæri til þess að bæta lífskjör sín með því að hækka kaupið. Þeir hafa bara komizt að þeirri niðurstöðu með því að athuga allar ástæður, að eins og nú standa sakir muni ekki vera hægt að hafa kjarabætur, raunverulegar kjarabætur í aðra hönd með því að knýja fram kauphækkun. Ég er alveg viss um, að hefðu þeir komizt að þeirri niðurstöðu, að hægt væri að fá raunverulegar kjarabætur með því að knýja fram kauphækkun, þá mundu þeir gera það. Þetta dæmi til viðbótar öðru sýnir, að þetta mál er ekki svo einfalt, að það sé ætíð sú sjálfsagða og eina leið að hækka kaupgjaldið, hvernig sem á stendur. Og þetta er atriði, sem trúnaðarmenn verkalýðsfélaganna hér, sem ég hef nokkuð oft vísað til í þessum umr., hafa einmitt tekið til meðferðar og komizt að niðurstöðu um á þann hátt, sem ég hef minnzt á.



Herra forseti. Þó að ég hafi ekki skrifað undir nál. með fyrirvara og sé samþykkur því að leggja til við þessa hv. d., að frv. verði samþ. óbreytt, þá þykir mér þó rétt að gera hér nokkra grein fyrir afstöðu minni til málsins í heild. Það frv., sem hér liggur fyrir, er raunverulega framlenging á því, sem hefur verið lögfest hér áður og gilt hefur nú síðan 1950, um það, hvernig verðlagsuppbætur skuli greiðast til ársloka 1953. Hér er því ekki um neitt nýtt mál að ræða, það hefur verið margrætt hér í hv. Alþ., m.a. hér í þessari hv. d. Ég hef þar áður lýst afstöðu minni til málsins, og sú afstaða er ekkert breytt. Hv. frsm. meiri hl. n. gat þess og í sinni framsöguræðu, að hann væri ekki ánægður með þetta fyrirkomulag og hann teldi einnig, að ýmsir nm. væru á þeirri skoðun, að það væri ekki heppilegt að viðhalda því, þó að þeir hins vegar féllust á framlenginguna að þessu sinni. Ég tek mjög undir þessi orð hv. frsm. En vegna þess, að það mætti þykja nokkuð einkennilegt, að meiri hl. n. skuli þá leggja til, að þetta kerfi sé framlengt til ársloka næsta árs, þykir mér rétt að fara hér nokkrum orðum um málið. Þessu kerfi hefur verið haldið, að vísu nokkuð breyttu í einstökum atriðum, en í meginatriðum hefur því verið haldið nú um áratug, og það hefur ekki leitt til þess, að um þetta væri nokkurt samkomulag, hvorki á milli launþega né þeirra, sem greiða laun, ríkisins, bæjanna eða annarra atvinnurekenda. Það er því ekki kerfi, sem þessir aðilar geta komið sér saman um, ekki hefur skapazt sá grundvöllur, sem þeir geta mætzt á, það eitt út af fyrir sig er nægilegt til þess, að það ber brýna nauðsyn til þess að finna annað kerfi og annan grundvöll í sambandi við launakjör og atvinnurekstur í landinu. Þetta er ein meginástæðan fyrir því, að ég er ósamþykkur því, að þessu kerfi sé haldið áfram, nema af brýnni nauðsyn, þar til endanlega verður séð út um það, hvort ekki næst samkomulag milli aðilanna um að skapa sér annað hollara og heilbrigðara kerfi í atvinnumálum þjóðarinnar. Þegar litið er á þátt launþegans í þessu máli, þá þarf ekki að lita langt til baka til þess að sjá, að launþeginn hefur aldrei verið ánægður. Það var hugsað í upphafi að taka þetta kerfi upp til þess að fyrirbyggja uppsögn á samningum, fyrirbyggja óeðlilegar hækkanir í launakröfum, sem atvinnuvegirnir gætu ekki staðið undir og röskuðu þannig atvinnumálunum í landinu. Þetta hefur ekki tekizt. Það hafa sí og æ verið átök í sambandi við grunnlaunahækkanirnar í landinu. Ofan á átökin, sem hafa verið um þetta mál, hafa ávallt verið sterk átök um grunnlaunahækkanir í landinu, en einmitt þetta kerfi átti að fyrirbyggja, að slík átök ættu sér stað. En þegar það er vitað, að ekki hafa minnkað átökin að nokkru leyti í sambandi við kröfur um grunnlaunahækkanir annars vegar og neitun atvinnuveitendanna hins vegar að verða við þeim kröfum, sem þeir þó hafa orðið að láta undan í hvert skipti, þá er alveg fallinn burt grundvöllurinn undir því að halda við þessu verðlagsuppbótakerfi eða kaupuppbótakerfi, sem hér hefur verið lögtekið og á að halda áfram til ársloka 1953. Þá er alveg eins gott að taka baráttuna upp fyrir kaupgjaldinu í heild, bæði grunnlaunum og uppbótum, eins og að vera í sífelldri baráttu um grunnlaunahækkanir fyrir utan þingsalina og síðan um verðlagsuppbæturnar í þingsölunum. Þetta er eina ástæðan fyrir því, að ég er mótfallinn þessu fyrirkomulagi. Jafnvel þótt tekizt hafi samningar milli verkalýðsfélaganna annars vegar og vinnuveitenda hins vegar um kaupgjald einhvern ákveðinn tíma, þá er vitað, að margar af þeim stéttum, sem hafa fellt sig við þá samninga og undirritað þá, hafa strax beitt ýmsum brögðum til þess að fá hærri bætur eða fá laun sin bætt eftir öðrum leiðum, og alveg sérstaklega í þeim atvinnugreinum, sem vitað er að hafa getað þolað á vissum tímum þær kaupkröfur. Þarf ekki annað, en að benda á þær kröfur, sem hafa verið gerðar meðal annars í iðnaðarstéttinni, segjum t.d. hjá múrurunum, þar sem þeir hafa raunverulega tekið stórar fjárfúlgur fram yfir það, sem samið hefur verið um, og fallið hefur ákaflega athyglisverður dómur um þetta í hæstarétti; að óleyfilegt hafi verið að taka, - ég skal skýra hæstv. ráðh. frá því, ef hann vill, - og ef ætti að framfylgja þeim málum, þá mundu þeir skulda nú ýmsum atvinnuveitendum stórkostlegar fjárfúlgur í sambandi við sín verk og sín laun, sem þeir hafa tekið þannig fram yfir samningsbundnar greiðslur. En í því felst dómurinn, að viðkomandi aðilar höfðu samið við verktaka að vinna ákveðið verk samkv. samningi í tímavinnu, sem hann lauk og fékk fullgreitt fyrir og kvittaði fyrir, en hans samtök kúguðu hann til þess að fara í mál út af því og fá greiðslu síðar eftir uppmælingu samkv. ákvæðisvinnutaxta, sem þeir sjálfir höfðu samið. Það skakkaði um hér um bil helming upphæðarinnar, sem um var deilt, og dómurinn féll þannig, að verktakinn tapaði málinu. Og þá var því einnig slegið föstu, að allar slíkar fjártökur, sem hefðu verið þannig teknar óleyfilega, væru ólöglega teknar. Það nákvæmlega sama má segja um t.d. vörubilstjóra, sem vitað er að hafa ekki viljað beygja sig undir þá samninga, sem gerðir hafa verið af þeirra félagssamtökum, og neitað að vinna eftir þeim, en hins vegar viljað vinna ákvæðisvinnu, sem þeir hafa sjálfir ákveðið, og hafa þannig tekið miklu meiri laun, heldur en ákveðið hefur verið með þeirra samningum. Og svona má lengi telja. Ef leitað er í embættismannastéttinni, þar sem laun embættismannanna eru ákveðin með lögum og með lögum er einnig ákveðið, hvað mikið skuli greiða í verðlagsuppbætur á hverjum tíma, þá þarf ekki að leita lengi til þess að sjá, hversu þar hefur verið farið langt út fyrir þau lagafyrirmæli á ýmsum sviðum, og ég veit, - hv. 1. landsk. er nú ekki hér inni, - en ég veit, að hann eða hans flokkur getur fengið um það ýmisleg gögn í fjvn., hvernig þeim málum er komið. Það er ekki einasta, að menn fái þar launauppbætur með því að vinna oft og tíðum fram yfir sinn vinnutíma, sem er ekkert við að segja, heldur fá þeir þær í ýmsum og margvíslegum myndum, m.a. í risnu, til þess að ekki þurfi að telja það fram til skatts, og jafnvel í áhættuþóknun í sínu starfi, sem venjulegir menn geta ekki skilið, að nokkur áhætta sé að vera í. En þetta segi ég aðeins til þess að sýna fram á, hversu það er fjarri því, að nokkur af þessum aðilum vilji lúta fyrirmælum um launauppbætur samkv. þeim reglum, sem lögteknar hafa verið á Alþ., síðan farið var inn á þetta kerfi. Það er því alveg sýnilegt, að það eru hvorki verkamenn, embættismenn né aðrir launþegar í landinu, sem vilja lúta því að vinna fyrir sín samningsbundnu eða lögbundnu laun að viðbættu því, sem ákveðið er hér í l. um uppbætur vegna dýrtíðar, og er því fullkomlega kominn tími til þess að afnema þetta kerfi að fullu og öllu. Þá vildi ég benda á hina hliðina, sem hæstv. fjmrh. kom mjög mikið inn á, sem er raunverulega kjarni málsins, og það er, hvort atvinnuvegirnir í landinu raunverulega þola nú þessar hækkanir. Hvort heldur þær koma fram í beinum grunnlaunahækkunum eða í hækkandi verðlagsvísitölu eða á hvaða hátt sem þær koma fram, þá er það raunverulega kjarni málsins: Þola atvinnuvegirnir í landinu þær? Ég skal ekki fara langt út í þetta mál, en ég skal aðeins benda á, að vegna þess, hversu margir staðir á Íslandi nú hafa átt í erfiðleikum í sambandi við atvinnumálin, m.a. vegna þess, að atvinnuvegirnir þar, hafa ekki getað borið útgjöldin, hvorki launin né önnur útgjöld, eins og hefur þurft að greiða það, þá hafa þessir staðir komizt í atvinnuþrot. Þeir hafa síðan leitað til ríkissjóðs um margvíslega hjálp, eins og hv. Alþ. er kunnugt. Þangað hefur verið dreift togurum, sem taldir hafa verið einhver hin beztu atvinnutæki hér á landi, þeim hefur verið dreift út um lands- byggðina með hvorki meira né minna en 90% ábyrgð frá ríkissjóði, og það hafa verið byggð frystihús, fiskimjölsverksmiðjur og ýmislegt fleira í sambandi við atvinnumálin, beinlínis til þess að geta haldið atvinnunni uppi í landinu á þessum stöðum, vegna þess að einstaklingarnir hafa horfið frá því að halda atvinnuvegunum þar uppi, vegna þess að þeir hafa ekki getað borið sig. Það er skammt að minnast þess, að Siglufjörður hefur fengið tvo af nýsköpunartogurunum, og síðari togarann fékk Siglufjörður í fyrra með mikilli aðstoð frá ríkissjóði. Nú liggur fyrir frá Siglufirði beiðni um það til Alþ. eða hæstv. ríkisstjórnar að losa sig undan því að þurfa að greiða aðkallandi gjöld, eins og vexti og afborganir af lánum, svo að þeir missi ekki þessi fyrirtæki, - og upplýsingar um það, að á s.l. ári hafi þessi fyrirtæki hvort fyrir sig, þ.e. hvor togari, tapað um 11/2 millj. kr. á sínum rekstri, einni og hálfri millj. króna. Nú sé það fjarri mér að halda því fram, að það hefði verið hægt að jafna allt þetta tap með því að ganga á laun þeirra manna, sem við fyrirtækin vinna bæði á sjó og landi, en enginn vafi er á því, að þetta er sönnun fyrir því, að þessi atvinnurekstur þolir ekki undir neinum kringumstæðum það kaupgjald, sem greitt er í landinu. Hitt er svo allt annað mál, hvernig á að fara að því að jafna þessi met, en þau verði náttúrlega sízt af öllu jöfnuð með því að gera kaupgjaldið enn hærra. Það, sem mestum erfiðleikum hefur valdið í atvinnumálum á Íslandi undanfarið, síðan þetta kerfi var tekið upp, er ekki einasta kauphækkunin út af fyrir sig, heldur og hið óvenjulega öryggisleysi í sambandi við kaupgjaldsmálin. Það hefur enginn atvinnurekandi, ríkissjóður eða nein önnur stofnun eða bæjarfélögin, ekki einu sinni hinar almennu tryggingar, haft nokkurt öryggi fyrir því 1. jan., hvað raunverulega þarf að greiða það ár, sem þá er að byrja, í sambandi við laun eða þær upphæðir, sem eru háðar verðlagsvísitölunni, og þetta er einn stórkostlegasti ókosturinn við kerfið. Menn eru sí og æ í óvissu um það, hvað þarf að reikna í sambandi við kaupgjald, og það kippir bókstaflega grundvellinum að fullu og öllu undan öllum atvinnurekstri þjóðarinnar, svo lengi sem því kerfi er haldið áfram. Við höfum orðið varir við það hér í þessum bæ, að það hafi orðið m.a. að leggja á aukaútsvar til þess að geta náð inn nægilegu fé til þess að mæta þeim útgjöldum, sem þessu hafa orðið samfara og skollið hafa á, eftir að var búið að semja allar fjárhagsáætlanir. Þetta er ein ástæðan fyrir því, hversu ég er andvígur þessi kerfi yfirleitt. Auk þess er alveg vitað, að kerfið sjálft hefur borið í sér þá veilu, sem nú er í fjárhagskerfi þjóðarinnar. Það hefur raunverulega smitað allt fjárhagskerfi þjóðarinnar þannig, og það vita allir, að eins og það er nú, þá er það sjúkt og getur ekki staðið þannig lengi, nema því aðeins að eitthvert annað fyrirkomulag verði tekið upp. Hæstv. ráðh. benti hér mjög skýrt á, hvernig kaupmátturinn væri ekki til hagsbóta fyrir neina þá aðila, sem gera kröfur um hækkandi kaup, í hvaða formi sem það er, nema fyrir þá eina, sem teknir eru út úr hópnum til þess að gera það á kostnað annarra. En ég vil hér, áður en ég lýk máli mínu, leyfa mér að fara nokkrum orðum um það, hvaða atvinnuvegur það nú er í landinu, sem getur þolað hækkandi vísitölu og hækkandi kaupgjald og hækkandi grunnlaun. - Er það sjávarútvegurinn? Ég hef lýst því nokkuð, hvernig hefur gengið með útveginn á Siglufirði, og það er ekkert einsdæmi. Þessar sömu kröfur liggja nú í sambandi við tvo togara, sem gerðir eru út af bæjarstjórn Vestmannaeyja og upplýst er, að hafi tapað milljónum undanfarin ár. Sömu kröfurnar liggja einnig hér fyrir frá togurum, sem gerðir eru út á Norðfirði. Sömu kröfurnar liggja fyrir um togara, sem gerðir eru út frá Akranesi, og sömu kröfurnar liggja fyrir um þó nokkuð marga mótorbáta, sem gerðir hafa verið út á Vesturlandi. Þetta, samfara þeirri vitneskju, sem við vitum um og þekkjum í sambandi við greiðslur, sem greiddar hafa verið svo milljónum skiptir til þess að halda útgerðinni við liði, að ógleymdum alveg þeim stóru fúlgum, sem liggja í því, að útgerðin fær fríðindi í sambandi við bátagjaldeyrinn, sýnir, að þessi útvegur, að þessi atvinnugrein, sem er þó aðalatvinnugrein landsmanna, getur ekki undir neinum kringumstæðum staðið undir þessu, nema einhvers staðar komi frá tillag, styrkur frá einhverjum aðila, og hann hefur verið sóttur undanfarin ár beint í ríkissjóðinn, svo að ekki þyrfti að stöðva þessi atvinnumál. Ríkissjóðurinn eða ríkisvaldið hefur svo aftur orðið að leggja þetta á þjóðina til þess að taka það af henni aftur í sköttum. Þar er komin, eins og við vitum, önnur hringrás, sem ekki er æskilegt, að þróist lengur, en nú er orðið, nema síður sé. - Þá skulum við líta á landbúnaðinn. Eru þeir menn, sem nú ræða alltaf um það, að landbúnaðarafurðirnar mættu ekki hækka, svo kunnugir afkomu bænda yfirleitt, að þeir treysti sér til þess að fullyrða það með rökum, að þessi atvinnuvegur þoli annaðhvort hærri laun eða, sem kemur í sama stað niður, minna verð fyrir sínar afurðir? Mér skildist það m.a. á hv. 4. þm. Reykv., að hann teldi, að allt meinið lægi í því, að ekki væri hægt að stöðva verðið á landbúnaðarafurðunum og þá náttúrulega að leggja byrðina á þá aðila. Ég held, að þeir menn, sem kynna sér út af fyrir sig afkomu bænda almennt, lífskjör þeirra, húsakynni og lífsþægindi, og bera það saman almennt við lífskjör, húsakynni og þægindi annarra manna í þessu landi og það einnig m.a. hér í Reykjavík, komist fljótt að þeirri niðurstöðu, að þessir menn hafi ekki farið með stærri skerf úr at- vinnuvegunum heldur, en aðrir þegnar þjóðfé- lagsins, nema siður sé. Og ein sönnun fyrir því og raunverulega viðurkenning fyrir því, að þetta sé rétt, er einmitt sá fjárhagslegi styrkur, sem veittur hefur verið hér á Alþ. til þess að halda þessum atvinnuvegi áfram, m.a. líka vegna þess, að það er talið, að þjóðin geti ekki án þeirra manna verið í þeim atvinnuvegi, en vitað hins vegar, hversu ásóknin er að leita í burtu frá honum í bæina. Hv. 4. þm. Reykv. spurði m.a. í sambandi við þetta mál áðan, hvort það væri þá nokkur hagur fyrir bændurna að vera að hækka afurðirnar nú um 12%, eða rúml. 12%, úr því að hæstv. ráðh. hefði haldið því fram, að það væri enginn hagur fyrir verkamennina að hækka sín laun. Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að benda á, að það getur vel farið svo og er þegar ef til vill komið á það stig, að það sé enginn hagur, og þessi hv. ágæti sami þm. minntist einmitt á þetta í annarri ræðu á öðrum fundi í þessari hv. d., að það væri komið svo núna, að kaupgjald þessara bænda, þ.e.a.s. gjaldmiðill þessara bænda, sem er þeirra afurðir, þær seldust ekki lengur, hann væri ekki lengur gildur, hann væri falinn í verði, það lægju hér ostar og smjör og aðrar ágætar afurðir í stóru magni, mjög stóru magni, sem alþýðan hefði ekki aðstæður til þess að kaupa. Það er síður en svo, að það sé útilokað, að það mætti ræða um þann möguleika, að landbúnaðarafurðirnar jafnvel hættu að hækka í verði, jafnvel þótt kaupgjald verkamannsins hækkaði hlutfallslega á einhverju tímabili. Það gæti vel komið til mála frá mínu sjónarmiði, að þeir menn sæju, að það væri hagur fyrir þá að hafa ekki hækkað landbúnaða- afurðirnar, t.d. í ár, og geta þannig selt sínar afurðir til þeirra manna, sem þurfa að kaupa og verða að kaupa þær, og þeirra heildartekjur gætu því orðið hærri, ef það væri farið út á þá leið. En þá gildir og nákvæmlega það sama um verkamanninn. Það kynni að vera svo, að hann kæmist, og hann er þegar kominn á það stig, að það er ekki spurningin um, hvað hægt er að hafa margar krónur um klukkutímann, heldur hvað er hægt að hafa margar krónur í árslaun, hvað marga tíma sem svo þarf að láta fyrir þær, og gildir þar það sama fyrir báðar stéttirnar eins og raunverulega allar aðrar stéttir í landinu. Þá skulum við taka iðnaðinn. Mér hefur nú heyrzt það, að þessir hv. þm., sem hér ræða nú mest um það að breyta þannig l., að það valdi stórkostlegri verðbólgu enn í landinu og stórkostlegum launahækkunum, eins og t.d. hv. 1. landsk., hafi haldið því fram hér, að það hafi ekki verið nein blómaöld núna hjá iðnaðinum þessi s.l. ár. Það hefur verið talað um stórkostlega afturför í iðnaðinum, það hafi orðið að segja tugum og hundruðum og þúsundum manna upp. En þá af hverju? Fyrst og fremst af því, að kaupmáttur þjóðarinnar hefur ekki getað keypt af þeim það magn, sem þeir hafa getað framleitt, fyrir það verð, sem hefur kostað að framleiða það; það er það einasta. - Þá er eftir einn atvinnuvegurinn enn þá, þ.e. verzlunin. Ja, hv. 4. þm. Reykv. kom nú inn á það og minntist á það, að þeir væru víst ekki alveg sammála um það, heildsalarnir, að 10% eða 20% hækkun á verzlunarálagningu væri ekki þeim hagur. En það er alveg nákvæmlega sama um þá atvinnugrein eins og allar aðrar í landinu, það er því aðeins hagur, að hægt sé að fá einhverja aðila til þess að kaupa vörurnar með þeirri álagningu, og ef kaupmáttur þjóðarinnar almennt er orðinn slíkur, að hún getur ekki keypt vörur, sem lagt er á, hvort sem er 10% eða 110%, þá verður sú álagning að lækka af sjálfu sér. - Og þá er ekkert orðið eftir hér annað, en embættismannalaunin, en það er náttúrlega stórkostlegur hagur fyrir embættismannastéttina, og það er sannarlega barizt ötullega fyrir því af hv. 4. þm. Reykv. og hans flokksmönnum hér í þinginu, að þetta sé ekki skert, og ég veit nú ekki, hvort hv. 1. landsk. hefur gert sér ljóst, ef hans tillaga er samþykkt, hversu gífurleg launahækkun verður hjá embættismannastéttinni í landinu. Ég veit ekki, hvort hann hefur gert sér það ljóst, hvaða áhrif það hefur, ef hans tillaga hér á þskj. 153 er samþ. Ég veit ekki, hvort hann hefur gert sér það ljóst, að hann er þar sannarlega ekki að vinna fyrir verkamannastéttina eina, - sannarlega ekki. Þá er nú fyrst og fremst það, að það er kippt í burtu þeirri viðmiðun, sem nú er, þ.e. að greiða ekki fulla uppbót á þau laun, sem eru yfir 1.830 kr. á mánuði. Þeim takmörkunum er kippt í burtu með tillögunni. Þetta mundi hækka stórkostlega verðlagsvísitöluna. Það mundi ekki eingöngu ganga út yfir verkamanninn, það mundi einnig hafa áhrif á launin, sem á að greiða til embættismanna. Nú get ég upplýst hv. þm. um það, og hann getur fengið það upplýst hjá sínum flokksmönnum, að það eru ekki allfáir embættismenn í þessu landi, sem eru með yfir 100 þús. kr. árstekjur. Og ég verð að segja það, að þó að ekkert annað væri því til fyrirstöðu heldur en það að hækka enn laun þeirra, þá vildi ég ekki vera með því, þótt það jafnframt bætti laun verkamanna; það fengi enginn mig til þess að samþykkja það, þegar sá böggull fylgdi því skammrifi að vera einnig að hækka allverulega laun til þeirra manna, sem hafa slík laun og ég hef hér bent á. Í sambandi við atvinnumálin í landinu er það einnig ljóst, að allmörg sveitarfélög - og miklu fleiri sveitarfélög, en ég hefði getað gert mér hugmynd um - hafa orðið að leita til ríkissjóðs til þess að greiða vexti og afborganir af þeim lánum, sem ríkissjóður er í ábyrgð fyrir í sambandi við atvinnureksturinn í landinu. Og þessi upphæð nemur nú 1. okt. hvorki meira né minna en rúml. 30 millj. kr. og fer síhækkandi, og þetta er beinlínis vegna þess, að atvinnuháttunum er þannig komið í þessum stöðum, að sveitarsjóðirnir standa ekki undir tapi atvinnuveganna og verða að flýja til ríkissjóðs til þess að fá aðstoð. Hækkandi kaupgjald í landinu mundi ekki undir neinum kringumstæðum geta bætt þetta, nema siður sé. Ríkisstj. á hins vegar engin önnur ráð en leggja þessar 30 millj. kr. aftur á þegn- ana. Og í stað þess að geta notað þessar 30 millj. kr. til þess að byggja upp aðkallandi heilsustofnanir í landinu, svo sem sjúkrahús og ýmsar aðrar aðkallandi þarfir, þá verður hún að setja þessar þarfir til hliðar til þess að mæta þessum kröfum hér. Þannig er nú ástandið orðið í þjóðfélaginu. Í fyrstu var álitið, að atvinnuvegirnir gætu þolað þessar kröfur allar. Því var haldið mjög fast fram, m.a. af þeim tveim þingfl. hér, sem nú vilja breyta þessari till., að þetta væri annað- hvort af skipulagsleysi eða af nízku einstaklinganna, sem ráku þessi fyrirtæki. Þess vegna væri það bót allra meina að taka nú þessi tæki eða koma því þannig fyrir, að þau skyldu nú ekki rekin af þeim lengur, heldur af því opinbera. Og meiri hl. Alþ. hafði einmitt sett um það löggjöf að hjálpa með miklu meiri peningafúlgum þeim aðilum, sem margir menn stóðu á bak við, til þess að reka þessi fyrirtæki, þótt þeir hefðu miklu minni ábyrgðartilfinningu og minni möguleika og miklu minni hæfni og miklu minni þekkingu á málinu til þess að reka þessi fyrirtæki, heldur en hinum, sem höfðu kannske margra ára reynslu og sterkan vilja til þess að halda áfram. Og það var fyrir þá stefnu og þann áróður, sem hafinn var gegn þessu, að þessum málum er komið eins og komið er. Nú hafa þessir sömu menn fengið fullkomna vissu fyrir því, að ekki heldur hinir stóru hópar, hvorki bæjarfélög né önnur mannmörg félög, hafa treyst sér til þess að halda þessum atvinnuvegum þannig áfram, að þeir geti gert hvort tveggja í senn, mætt öflugum kröfum einstaklinganna, sem gerðar voru á einkaframtakið, og greitt allan kostnað, sem því er samfara, án þess að hafa til þess verulegan styrk frá því opinbera, heldur er nú svo komið, að það er ekki einungis búið að ausa upp þær auðlindir, sem þeir höfðu sjálfir heima fyrir, eins og t.d. sveitarsjóðina, heldur er nú einnig sótt í ríkissjóðinn. Þetta er ástæðan, sem ég hér gef fyrir því, að ég er því andvígur, að þessu kerfi sé haldið áfram. En þá má spyrja: Hvers vegna læt ég þá mitt atkv. með því, að þessu sé haldið áfram til ársloka 1953? Skal ég gera hér grein fyrir því. Það er beinlínis vegna þess, að ég álít, að það verði ekki bætt úr þessu vandamáli nema með fullkomnu samkomulagi atvinnurekandans, ríkissjóðs, bæjarsjóðs eða sveitarsjóðs, annars vegar og vinnuþiggjanda hins vegar. Það er mín bjargföst skoðun, að það sé nauðsynlegast í þessu máli að fá um það samkomulag hjá þessum aðilum, og það er í því fulla trausti, að á þessum tíma, sem gefinn er frestur hér, þ.e. rúmt ár enn, þá verði unnið að því í alvöru að fá báða þessa aðila til þess að skilja þetta mál og til þess að setja sig niður til þess að semja um það, - ekki til þess að einn hópur eða einn aðili hafi gott af því, heldur til þess að þjóðfélagið í heild hafi gott af því og það sé hægt að snúa af þeirri braut, sem við erum inn á í þessum málum. Það er eina ástæðan fyrir því, að ég enn legg til, að þetta frv. verði samþ. Mér er það alveg fullkomlega ljóst, að takist það ekki, þá verða þeir menn, sem bera ábyrgð á þessum málum, hverjir sem það verða, að beita þeim tökum til þess að bjarga þjóðinni, sem ekki þarf að beita, ef sýndur verður fullur vilji og fullur skilningur á málinu. Og það mundi hafa meira böl í för með sér fyrir þjóðina að þurfa að beita þeim tökum til þess að bjarga henni, heldur en ef um það tækist samkomulag hjá þeim aðilum, sem ég hef hér minnzt á. Ég hef þá fullkomlega gert grein fyrir mínu atkv. í sambandi við þetta mál. En ég vil að síðustu mega taka undir það, sem hv. frsm. meiri hl. minntist hér á um að steypa þessum tveim frv. saman, og vildi í því sambandi benda hæstv. forseta á, hvort hann vildi nú ekki eða þætti það ekki þinglegt að taka út af dagskránni 4. málið og láta ekki fara fram um það 1. umr. hér í þessari hv. d. Mér sýnist það ákaflega auðvelt, að á milli 2. og 3. umr. um 3. mál, sem nú er hér til umr., megi setja inn, að 2. gr. þess frv. skuli hljóða svo sem 1. gr. segir í 4. máli. Það mál hefur fengið fullkomna þinglega meðferð í hv. Nd., það ákvæði hefur verið samþ. þar við þrjár umr., auk þess sem þar er um staðfestingu á brbl. að ræða, og sé ég ekki, að það tefji á nokkurn hátt málið og þurfi neitt við það síðar að gera annað, en að senda það til einnar umr. í hv. Nd. síðar, og að þá séu bæði málin afgreidd. Ég vildi aðeins beina þessu til hæstv. forseta, mér finnst það eðlilegasta meðferðin á því máli.

Forseti (BSt): Út af þessu vil ég taka fram, að mér finnst eiginlega réttara, ef það gæti gengið umræðulaust, að vísa 4. málinu til nefndar.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem fram hafa komið í umr., sem ég gel ekki látið ósvarað. Fyrst vil ég taka undir ummæli hv. þm. Barð. hér í ræðu hans áðan, að ég er sammála því, að ástandið sé þannig, að það hefði verið vel athugandi á s.l. hausti, þótt ekki hefði verið fyrir aðra, en bændastéttina, að hugleiða a.m.k. það vel, hvort ástæða væri til þeirrar hækkunar, sem gerð var á verði landbúnaðarafurða á síðasta hausti. Þar með hef ég einnig í rauninni að nokkru svarað hæstv. ráðh., sem lýsti því yfir hér áðan, að hann væri því mótfallinn, að bændur gerðu tilraunir til þess að hækka verð á afurðum sínum meira, en orðið væri,. og taldi fjarri lagi að gera ráð fyrir, að bændur mundu reyna að sprengja upp vöruverðið. Honum hef ég því einu til að svara, að það er nú svo um hnútana búið í löggjöfinni, að ómakið er tekið af bændum í þessu efni, eins og reglur 6 manna nefndarinnar eru, eins og hæstv. ráðh. er kunnugt um. Hins vegar er ég alveg sammála því, sem hv. þm. Barð. sagði, að það hefði virkilega verið athugunarefni, hvort ekki hefði verið réttara fyrir bændur sjálfa að íhuga, hvort það væri ástæða til að neyta hækkunar heimildarinnar á s.l. hausti. Hv. þm. Barð. gaf ófagra lýsingu á ástandinu í fjárhags- og atvinnumálum þjóðarinnar nú. Ég hygg, að það sé að ýmsu leyti ekki fjarri sanni, þótt sú lýsing sé ófögur, en ég vil minna hann á, að ástandið er svona nú, eftir að núverandi ríkisstj. og hennar stuðningsflokkar hafa í næstum 3 ár stöðugt verið að kreppa að þjóðinni með gengislækkun, með bátagjaldeyri, með sífelldum sköttum og álögum, með álagningarfrelsi og með því að afnema þær hömlur, sem áður voru á því. að einstakir menn gætu gert ástandið með öllu óverjandi. Í þessari lýsingu hv. þm. felst mjög eindreginn og ákveðinn og að verulegu leyti að minni hyggju, réttur dómur á afrekum hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar á s.l. tæpum 3 árum. Hæstv. fjmrh. hefur mjög oft lesið hér upp kafla úr því, sem hann kallar „álit trúnaðarmanna verkalýðssamtakanna“, sem ég hef grun um, að tekið sé upp úr handbók frambjóðenda Framsfl. við síðustu kosningar. En það er eins með þessar fullyrðingar hæstv. ráðh. og aðrar, sem hann kom með í sinni fyrstu ræðu, sem sé það, að það fer mjög fjarri því, að sannleikurinn sé allur sagður. Það er alveg rétt, að fulltrúar verkalýðssamtakanna hafa mjög eindregið varað við því að festa á það trúnað, að einhliða kauphækkanir gætu orðið til frambúðarhagsbóta fyrir verkamenn, eins og ástatt er í landinu. Þess vegna hafa þeir fyrst og fremst beint kröfum sínum til hæstv. ríkisstj. í þá átt, að hún beiti aðstöðu sinni og því valdi, sem hún hefur á málefnum þjóðarinnar, til þess að stöðva eða lækka dýrtíðarflóðið í landinu, og í því hefur legið beint fyrirheit um samvinnu af hálfu verkalýðsfélaganna til slíkra aðgerða. En það, sem hæstv. ráðh. sleppir í þessu áliti trúnaðar- manna verkalýðsfélaganna, er það, að svo framarlega sem þetta sé ekki gert, eigi verkalýðsstéttin enga aðra aðferð til, heldur en þá, að reyna að fyrirbyggja það, að hennar kjör versni frá því, sem nú er, ekki aðeins raunverulega, heldur samanborið við aðrar stéttir, - enga aðra leið, en þá að reyna að fá kaup sitt hækkað. Það er nauðvörn verkalýðssamtakanna, er ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar láta undir höfuð leggjast að halda dýrtíðinni í skefjum og hafna þeirri samvinnu, sem fram var boðin af verkalýðssamtökunum til slíkrar starfsemi. Þessu gleymdi hæstv. ráðh. Allir vita, að á þessu tímabili hefur dýrtíðin sífellt farið vaxandi, sumpart fyrir aðgerðaleysi ríkisstj. og sumpart beinlínis fyrir hennar aðgerðir, fyrir það, að hún hefur haldið að sér höndum, meðan álagning á innfluttar vörur í landinu hefur verið aukin svo gífurlega, að ekkert hóf er á. Jafnvel viðskmrh. sjálfur viðurkennir, að í ýmsum tilfellum hafi verið um óhæfilegt okur að ræða, og ber fram tillögu um, að heimilt sé að birta nöfn þessara manna til þess að setja skorður gegn okrinu.

Þetta átti að vera stutt aths.

Ég veit það. - Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það, að til langframa er það hlutfallið á milli verðlags út- flutningsvaranna og innflutningsvaranna, sem ræður miklu um afkomu þjóðarinnar í heild, og hún getur ekki til langframa miðað hærra heldur en, framleiðslumagn hennar og verðmæti leyfir, það er augljóst mál. En það er enn sem fyrr, ekki nema hálfur sannleikur, vegna þess að þegar talað er um þjóðina í heild, þá verður maður að gæta þess, að þar er ákaflega mikið mismunað hinum ýmsu stéttum og einstaklingum. Það er staðreynd, að á þeim árum, sem kaup verkamanna raunverulega hefur lækkað að verðmæti, þá hafa aukizt tekjur heildsalastéttarinnar og kaupmannastéttarinnar stórkostlega, bæði í krónutali og að raunverulegu verðmæti. Og ég hygg, þó að ég hafi ekki skýrslur í höndum um það, að aukning hafi orðið á tekjum bændastéttarinnar í heild sinni umfram það, sem orðið hefur hjá launastéttum landsins. Það er rannsóknaratriði, ég vil játa það, en bara hlutfallið milli verðlags og kaups bendir mjög eindregið til þess, að svo hljóti að hafa verið. Og það kemur einnig fram, að aukin vinna hefur skapazt ár frá ári í sveitum landsins. En það játa ég, að það er rannsóknaratriði. Það, sem er hróplegast við andmæli hv. þm. og hæstv. ráðh. í sambandi við þetta frv., er það, að samtímis því, sem það er beinlínis ýtt undir, að einstakar stéttir í landinu auki sínar tekjur, bæði í krónum og raunverulegu verðmæti, þá er ómögulegt að fá viðurkenningu á því, að eðlilegt sé, að verkamaðurinn líti einnig til sinna þarfa í þessum efnum. Hæstv. ráðh. spurði, hví verkalýðssamtökin í Bretlandi berðust ekki fyrir eindreginni almennri kauphækkun. Þau gera það kannske ekki fyrir almennum kauphækkunum, en í ýmsum atriðum gera þau það að vísu. En beri bara hæstv. ráðh. saman ástandið í því landi og hér. Fram til stjórnarskiptanna síðustu í Bretlandi var dýrtíðin þar hverfandi lítið brot af því, sem hér er. Ég vísa hæstv. ráðh. til Danmerkur. Hvernig stendur á því, að í Danmörku er enn haldið vísitölukerfinu með góðu samkomulagi allra aðila? Af því, að sáttasemjari í vinnudeilum, sem er kunnugastur þessum málum, segir: „Bezta ráðið til að forðast launadeilur, kaupdeilur og vinnustöðvun af þeim sökum er að hafa vísitölukerfi - og réttlátt vísitölukerfi, því að ef hægt er að auka dýrtíðina í landinu, án þess að hætta sé á, að kaupgjaldið hækki samkv. lögum, þá er hætta á, að það yrði misnotað, og það leiddi svo til nýrra launadeilna og vinnustöðvana af þeim sökum.“



Herra forseti. Ég lýsti nokkuð tilgangi þessa frv. við 1. umr., og skal ég ekki endurtaka neitt af því, sem ég sagði þá um málið. Fjhn. hefur athugað frv. Hún hefur fengið þær upplýsingar frá forstöðumönnum þessa félagsskapar, að þeir telji sér mjög mikinn feng í því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, og óska raunverulega helzt eftir því, að málið geti náð svo fljótt fram að ganga, að þessi breyt. geti haft áhrif á söluna þegar á þessu ári. - N. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.