Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BF): Halldór Stefánsson fyrrv. alþm. og forstjóri Brunabótafélags Íslands lézt að heimili. sínu hér í borg í gærmorgun, 93 ára að aldri. Halldór Stefánsson var fæddur að Desjamýri í Norður-Múlasýslu 26. maí 1877. Foreldrar hans voru Stefán prestur þar Pétursson prests á Valþjófsstað Jónssonar og kona hans, Ragnhildur Metúsalemsdóttir bónda í Möðrudal Jónssonar. Hann stundaði nám í Möðruvallaskóla 1895–1897. Næstu ár var hann verkstjóri og heimiliskennari á Egilsstöðum á Völlum og Skriðuklaustri í Fljótsdal. Hann var forstöðumaður söludeildar Pöntunarfélags Fljótsdalshéraðs á Seyðisfirði 1903–1909, bóndi í Hamborg í Fljótsdal var hann 1909–1921 og á Torfastöðum í Vopnafirði 1921–1928. Á árinu 1928 var hann skipaður forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, þ.e. Brunabótafélags Íslands og Slysatrygginga ríkisins, og gegndi því starfi til 1936, en var síðan á árunum 1936–1945 forstjóri Brunabótafélags Íslands. Halldór Stefánsson gegndi ýmsum störfum í þágu sveitar sinnar og héraðs, meðan hann var búsettur á Austurlandi. Alþm. var hann 1924–1933, sat á 12 þingum alls. Hann var formaður mþn. í skattamálum 1928–1932, átti sæti í Landsbankanefnd 1928–1935 og var formaður hennar 1934–1935, og hann var formaður í stjórn Tryggingasjóðs sparisjóða 1944-1961. Halldór Stefánsson náði háum aldri og hélt góðri heilsu og starfskröftum fram á elliár. Hann aflaði sér góðrar menntunar, þótt námstími í skóla væri skammur, gerðist ungur ráðsmaður á stórbúi, fékkst við verzlunarstörf nokkur ár, var bóndi um skeið og loks forstöðumaður opinberrar stofnunar. Fóru honum öll þessi störf vel úr hendi. Hann átti sæti á Alþ. einn áratug ævi sinnar, var enginn málskrafsmaður, en glöggsýnn og rökfastur. Hann hætti að mestu afskiptum af stjórnmálum á góðum aldri, gegndi forstjóraembætti þar til aldur tók að færast yfir hann, en fór jafnframt að sinna austfirzkum fræðum. Rannsakaði hann margt og ritaði um sögu og ættir Austurlands, auk nokkurra ritstarfa á öðrum sviðum. Honum entust lengi starfskraftar til að sinna þessum hugðarefnum sínum, og mun þeirra verka hans lengi sjá stað. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Halldórs Stefánssonar með því að rísa úr sætum.



Herra forseti. Allshn: hefur haft þessa till. um rannsókn og skipulag skelfisk- og rækjuveiða á Breiðafirði til athugunar og leitað um það umsagnar hjá Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagi Íslands. Að fengnum þessum umsögnum varð n. sammála um að leggja til, að þessi till. verði samþ. Hins vegar tók n. ekki sem slík afstöðu til þeirrar viðaukatillögu, sem hv. 1. þm. Vestf. flutti, þegar þetta mál var til umr. hér í vetur.



Herra forseti. Ég fagna því, að mál þetta skuli nú vera tekið til endanlegrar afgreiðslu, en það er búið að prýða dagskrár nokkuð lengi. Ég þakka meðnm. mínum í n. fyrir góða samvinnu í þessu efni og öðrum þeim, sem hafa sent um þetta vinsamlegar umsagnir, þ. á m. Útvegsmannafélagi Snæfellsness, sem sendi umsögn í bréfi, dags. 29. okt. 1970. Ég held, að nm. hafi allir, eins og frsm. raunar tók fram, verið sammála um þetta mál. En um brtt. hv. l. þm. Vestf. vildu menn hafa óbundnar hendur. Þó að ég skilji vel þá hugsun, sem í henni felst, og viðurkenni, að rök liggja henni til grundvallar, þá held ég, að betra sé að ná þeim markmiðum, sem þar eru sett fram, eftir öðrum leiðum og það megi takast, einkum ef haft er í huga, að nú eru að finnast góð hörpudiskamið á fleiri svæðum umhverfis landið.



Herra forseti. Eins og tekið hefur verið fram, voru nm. í allshn. sammála um það að mæla með þáltill. á þskj. 45, en hina vegar áskildu þeir sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram eru komnar eða fram kunna að koma. Minn fyrirvari um þetta varðar brtt. á þskj. 55 um viðbót við tillgr., eins og hún liggur fyrir, og mun ég vera því fylgjandi, að sú brtt. verði samþ., en vil ekki lengja mál mitt og vísa til rökstuðnings við till., sem fram kom við byrjun umræðunnar.



Herra forseti. Ég hef, eins og áður hefur verið getið, flutt brtt. við þessa till. Ég er þáltill. sjálfri sammála, en ég legg til, að bætt verði við hana þessari setningu: „Jafnframt ályktar Alþ., að leyfi til þessara veiða á Breiðafirði beri eingöngu að veita útgerðarmönnum, sem búsettir eru við Breiðafjörð og landa aflanum þar til vinnslu.“ Hv. frsm. gat þess áðan, að hann hefði fulla samúð með þessari brtt., en samt er það nú svo, að nm. virðast ekki hafa tekið afstöðu til hennar, þó að hún lægi fyrir strax við l. umr. málsins, að undanteknum hv. l. þm. Norðurl. e., sem mælir með þessari till. Ég held, að þetta sé alveg í samræmi við það, sem felst í umsögn sýslumannsins í Snæfeilsnes- og Hnappadalssýslu, sem fylgir sem fskj. með aðaltillögunni. Þar leggur hann áherzlu á, að sú hætta sé yfirvofandi, að verðmæti þessi, þ.e. hörpudiskurinn, verði uppurinn á skammri stund, eins og hann segir alveg réttilega. Það, sem fyrir mér vakir, er það, að upp verði tekin sama regla um hörpudisksveiðar eins og við rækjuveiðar, en sú regla hefur verið, að ég held frá upphafi, að fara með varúð í þessar veiðar, hlífa þeim svo, að ekki verði um ofveiði að ræða, og þess vegna hefur hvort tveggja verið gert: takmarkaður fjöldi veiðiskipa eða nú á síðustu tímum takmarkað veiðimagnið, sem má afla á hverjum degi eða hverri viku, og jafnframt hafa leyfin verið einskorðuð við nágrannahéruð veiðisvæðisins. Þetta er það sama sem vakir fyrir mér, að nú verði upptekið við hörpudisksveiðar. Nú er ætlazt til þess í þessari till., að settar verði reglur um þær veiðar, eins og líka rétt er að gera, og þá væntanlega á þann hátt, að leyfi verði veitt til þeirra, alveg eins og leyfi eru veitt til rækjuveiða. Þá ætlast ég til, að sömu reglum verði fylgt um það, að heimahéruðin hafi forgangsrétt til þeirra og eingöngu rétt til þeirra alveg eins og um rækjuveiðar í því skyni að vernda þessi mið, sem er mjög fjarri, að séu nægilega rannsökuð. Síðan þetta gerðist hefur okkur nokkrum þm. borizt bréf frá hreppsnefndinni í Flateyjarhreppi á Breiðafirði ásamt samþykkt hreppsnefndarinnar, og segir í þeirri samþykkt m.a., með leyfi forseta: „Hreppsnefndin hefur oft áður bent á nauðsyn þess, að tekið sé tillit til sérstöðu hreppsins, sem eingöngu er byggður á eyjum, en hlunnindi þeirra eru fyrst og fremst afkomugrundvöllur íbúanna ásamt veiðum í næsta nágrenni eyjanna.“ Nú kvarta þeir undan því, að það kunni svo að fara, ef þessir íbúar njóti ekki einhverrar verndar, að byggð verði með öllu útrýmt þarna úr eyjunum, en eins og menn vita, þá lifa eyjabúar fyrst og fremst á hlunnindum, selveiði og dúntekju, en auk þess á lúðuveiði, sem þeir nefna í þessu sambandi. Ef nú verður gengið til þessara veiða á hörpudiski í viðbót við aðrar veiðar, þá eru þeir óttaslegnir um, að þeir séu í yfirvofandi hættu með atvinnulíf sitt. Í bréfi, sem oddvitinn sendir, og ég fékk með þessari samþykkt, segir m.a., með leyfi forseta: „Ég sendi þér hér með fundarsamþykkt, sem hreppsnefndin gerði í nóv. s.l. Ég hef dregið nokkuð að senda hana, og ég vildi sjá, hvað gerðist í hörpudisksveiðinni, þó segja megi, að afleiðingarnar sæjust í upphafi, eins og að var unnið, enda er nú hægt að segja, að hreinsað hafi verið veiðisvæðið sunnan fjarðar, og er það stærst þeirra, sem vitað er um enn þá.“ Það er orðið talsvert alvörumál, ef á að hafa óheftar veiðar með öllu þarna á Breiðafirði, en eins og menn vita, þá hrúguðust skipin þangað strax og hörpudiskurinn fannst, svo að á milli 15 og 20 skip, - og það öll stór skip, - voru komin héðan sunnan úr Faxaflóa til að veiða þarna á Breiðafirði. Hér er ekki um sams konar veiðarfæri að ræða og við rækjuveiðar. Hér er um nokkurs konar plóg að ræða, sem rífur upp botninn og skelfiskinn, hörpudiskinn, og það er ómögulegt að vita, nema á örskammri stund verði eyðilögð þessi hörpudisksmið, ef ekki er fullrar varúðar gætt. Þess vegna er þessi brtt. mín flutt.



Herra forseti. Ég get verið sammála hv. síðasta ræðumanni um það, að hafa beri alla varúð bæði við þessar veiðar og aðrar, en ég tel, að ef þessi till. yrði samþ., þá væri mörkuð nokkur stefna í sambandi við fiskveiðar hér við land. Það hefur ekki verið talið fært fram að þessu að ákveða það hér á hinu háa Alþingi, að eitt byggðarlag hefði forgang umfram aðra staði til veiða í sínu nágrenni. Hv. síðasti ræðumaður, hv. l. þm. Vestf., ræddi um aðstöðu eyja í þessu sambandi, og vissulega ber að taka tillit til allra hluta, en ég hygg þó, að þetta mál sé mun fjölþættara en fram kemur í þessari till. og fram hefur komið í þeim umr., sem hér hafa orðið um málið. Það er vitað, að þarna er um veiðar á viðkvæmum skeldýrum að ræða, sem án efa er hægt að eyðileggja, ef um of mikla sókn er þar að ræða, en ég hygg, að það verði þó frekar að fara inn á það að takmarka veiðarnar alveg, veita leyfi til að veiða ákveðið magn, annaðhvort hverju skipi eða ákveðið heildarmagn á þessu svæði, en að veita forgang einstökum útgerðarstöðum, sem að þessu svæði liggja. Það er fleira en skelfiskur, sem hægt er að eyðileggja með of mikilli sókn. Má t.d. benda bæði á rækju- og humarveiðar. Það er vitað, að þeir, sem þessar veiðar hafa stundað undanfarin ár á öðrum stöðum við landið, eru nokkuð uggandi yfir því, að of langt sé gengið í stofninn, og óttast, að hann fari minnkandi og veiðarnar dragist kannske upp. Ég vil benda á, að þetta óttast ég t.d. varðandi humarveiðarnar við Vestmannaeyjar. Á þau mið hafa sótt bátar úr ýmsum öðrum byggðarlögum, og við höfum ekki enn þá treyst okkur til þess að fara fram á, að öðrum skipum yróu bannaðar þessar veiðar. Við mundum telja það mjög æskilegt, en auðvitað kemur þar á móti, hlyti að koma á móti, að þá yrðu bátum frá þessum útgerðarstað kannske bannaðar veiðar við aðra landshluta. Ef t.d. bátar frá Breiðafirði eiga að hafa sérstakan forgang í Breiðafirði, en hafa svo einnig óheftan aðgang að veiðisvæðum. annars staðar við landið, þá er búið að skapa þar misrétti, sem ég held, að Alþ. geti ekki gengið inn á. Annaðhvort verður að skipuleggja veiðarnar í heild, að hafa veiðisvæði fyrir hverja veiðistöð, sem ég hygg nú, að mundi eiga allerfitt uppdráttar hér á Alþ. eða þá að hafa þetta með því frjálsræði, sem verið hefur, að sjómenn ráði því sjálfir, hvaða mið þeir stunda og hvaða veiðar á hverjum tíma, innan ramma þeirra laga, sem um veiðarnar gilda almennt.



Herra forseti. Þegar skelfisksveiðarnar í Breiðafirði byrjuðu í haust, var það fjölmennur floti, sem sótti í þær, og var allmikill fyrirgangur í þeirri veiðiaðferð í upphafi, svo að menn uggðu um, að hér væri hranalega að farið og mundi fyrr eða síðar verða búið að eyðileggja þessi mið, sem þarna höfðu fundizt. Á þessum tíma ræddi ég m.a. við Hafrannsóknastofnunina um þetta mál og spurðist fyrir um það, hvort ekki væri eðlilegt, þegar slík mið fyndust, að þeir gerðu till. til stjórnvalda um það, hvort setja ætti reglur um að nýta miðin. Forstöðumaður stofnunarinnar taldi, að þetta væri á margan hátt eðlilegt. Þeim væri þetta ekki uppálagt og hefðu ekki gert það í þessu tilfelli, enda teldu þeir, að hér væri um mikið magn að ræða og það mundi endast verulega, svo að ekki væri að óttast, þó að nokkuð væri veitt, eins og gert var í haust. Enda þótt þá væru ekki settar reglur, lít ég svo á, að það sé nauðsyn að setja reglur um þetta, og er því fylgismaður þeirrar till. á þskj. 45, sem hér er til afgreiðslu, og tel, að nokkur reynsla hafi fengizt um þessi mál, sem geti styrkt þær reglur, sem settar kunna að verða og nauðsyn ber til að gera að minni hyggju. Út af till. á þskj. 55 verð ég að segja það, að mér kom til hugar í haust, þegar mest var um þetta rætt, að svona till. gæti verið hugsanleg. En eftir því sem ég hef kynnt mér þetta mál betur og hugsað það meira, þá sýnist mér, að hún sé ekki framkvæmanleg. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ef þannig væri að farið, þá væri ekki hægt nú að nýta þessi mið, vegna þess að t.d. á Snæfellsnesi er nú hvergi tekið á móti skelfiski, þar sem frystihúsin hafa ekki tekið á móti skelfiski eftir að fiskvinnsla byrjaði á vertíðinni. Þetta mundi þýða það, að þessi veiði hefði lagzt niður, ef slíkar reglur væru settar. Enn fremur hefur það komið í ljós í viðræðum við útgerðarmenn og sjómenn, að ef farið væri að setja slíkar takmarkanir eins og hér er lagt til, þá væri strax skapað fordæmi, eins og hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, vék hér að áðan, sem ekki væri séð fyrir, hvaða enda mundi hafa. Þess vegna get ég ekki fylgt brtt. af þessum tveimur ástæðum, sem ég hef nú greint, og tel, að hún gæti skapað fordæmi, sem væri hættulegt. Hins vegar tel ég nauðsyn bera til, að því verði fylgt framvegis að setja reglur um nýtingu slíkra nýfundinna miða, eins og hér er fjallað um, og enn fremur og sérstaklega að halda áfram að leita að nýjum miðum og nýjum fisktegundum, sem ekki hafa áður verið nýttar hér á landi, en virðist vera mikið af. Ég verð að segja það í þessu sambandi, að í mínum fyrri viðræðum við Hafrannsóknastofnunina um þessi mál var því lengi haldið fram, að rækja væri ekki finnanleg í Breiðafirði. Það hefur hins vegar sýnt sig, að hún er þar. Ég vil því leggja áherzlu á það, að frekari leit að nytjafiski verði fram haldið fyrir Vesturlandi, meira en áður hefur verið. Endurtek ég svo fylgi mitt við till., sem ég hef áður lýst.



Herra forseti. Till. þessi hefur legið fyrir hjá allshn. og var send nokkrum aðilum til umsagnar þ. á m. Stéttarsambandi bænda, BSRB, Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins, og eru hér tvö nál., eins og kemur fram á þskj. 424 og 442. Meiri hl. n. leggur til, að till. sé samþ., og vekur í því sambandi athygli á umsögnum, sem n. bárust frá Kvenfélagasambandi Íslands og Stéttarsambandi bænda. Þær umsagnir eru einnig prentaðar á þskj. 424. Minni hl. leggur til, að þáltill. sé vísað til ríkisstj. Jafnrétti þegnanna er nú mjög á dagskrá, og sýnist oft sitt hverjum. Menn tala um misrétti milli kynja, misrétti milli þéttbýlisbúa og strjálbýlisbúa, misrétti til náms, misrétti til áhrifa ýmiss konar o.s.frv. Um það deila menn hins vegar ekki, að hér er vissulega ýmislegt misrétti, en hve mikið og hvort og þá hvernig þurfi og skuli úr bæta, er fremur deiluefni. Enginn vafi er á, að víðtæk hlutlæg athugun og alhliða samanburður á aðstöðu manna mundi glöggva þessi mál og vísast leiða ýmislegt óvænt í ljós, misrétti þar sem fáir veita því athygli t.d. vegna siðvenja, og meiri jöfnuð annars staðar, þar sem flestir halda misrétti ríkjandi. Engum dylst að auðveldara verður úr því að bæta, sem miður fer, þegar á því hefur farið fram hlutlæg rannsókn. Alkunnugt er, að sjaldgæft er, að konur komist hérlendis í hinar hæstlaunuðu stöður. Í aðalatriðum er þó viðurkennt launajafnrétti kvenna við karla. Þetta er oftast varið með því, að vinna kvenna sé ekki jafntraust og karla. Þær forfallist fremur. Hinu er sjaldnast haldið á lofti, að einhver bezti og traustasti vinnukraftur á vinnumarkaðinum eru eigi að síóur konurnar, þá ekki sízt þær, sem fara að vinna úti, eins og kallað er, eftir að hafa alið börn sín og komið þeim á legg. Þær eru yfirleitt vinnusamari körlum og stundvísari og lausari við smámunaelting við yfirvinnumínútur. Samt er það grunur minn, að þessi vinnufylking hafi farið harla illa út úr starfsmati ríkisins, þekki enda eitt átakanlegt dæmi, sem hér verður þó ekki rakið. Þá benda sumir á misrétti milli þéttbýlis- og strjálbýlisfólks, en það er grunur minn, að margt óvænt geti komið upp við nánari athugun. Strjálbýlisbúar eiga sem sé viss forréttindi, sem þeir mega ekki vanmeta né gleyma í glýjunni frá þéttbýlisdýrðinni, en út í þá sálma skal ekki heldur farið hér að sinni. Þótt athugun á jafnrétti þegnanna frá ýmsum sjónarhornum séð verði aldrei tæmandi, er hún þó eigi að síður næsta forvitnileg og óumdeilanlega upplýsandi. Með þetta m.a. í huga leggur meiri hl. allshn. til, að umrædd þáltill. verði samþ.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, þá leggur minni hl. n. til, að till. verði vísað til ríkisstj. Það er birt hér nál. á þskj. 442, þar sem aðalrökin eru færð fyrir þessari niðurstöðu, og það skal viðurkennt og er viðurkennt í þessu stutta nál., að það gæti verið fróðlegt að kanna þetta mál, en við teljum ekki, að það kalli svo nauðsynlega á, að til þess sé miklu kostandi, a.m.k. verði það þá lagt í vald ríkisstj., ef hún telur, að málið sé þannig vaxið, að rétt sé að láta einhverja rannsókn fara fram. Ég vil aðeins undirstrika það, sem nokkuð er vikið að hér í þessu stutta áliti, að menn tala ákaflega mikið um það, að það sé misrétti í þjóðfélaginu á milli kynja. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta sé ákaflega mikið byggt á misskilningi. Þetta misrétti milli kynja var að vísu til skamms tíma mjög áberandi, og m.a. fólst það í því, að það var verulegur munur á kaupi. Þetta hefur nú á síðustu árum verið fært í betra horf, þannig að það eru sömu laun fyrir sömu störf, eins og sagt er, og ég verð að segja það, að þær bollaleggingar, sem eru hafðar hér uppi í grg. þessarar till. um mismun á tölu eftir kynjum við ýmis störf í þjóðfélaginu, þær segja í mínum augum ákaflega lítið um þetta atriði, og þær staðfesta yfirleitt ekki að minni hyggju, að þarna sé um verulegt misrétti að ræða. Það eru allt aðrar ástæóur, sem til þess liggja, að sumu leyti e.t.v. venjur, en meginorsök er, eins og þar er sagt, hið misjafna hlutverk, sem kynjunum er ætlað frá sköpun heims. Ég vil t.d. koma að í þessu sambandi: Mig minnir, að hér sé einhvers staðar minnzt á sendiherra, að það sé engin kona sendiherra, en ég held, að þrátt fyrir það, þá sé ákaflega mikið litið á það, að hjónin bæði, ef um gifta menn er að ræða, séu í raun og veru fulltrúar landsins út á við. Það mætti sjálfsagt flytja langar ræður um þetta mál. Ég ætla ekki að gera það nú, en ég vil aðeins undirstrika það, að það er a.m.k. mín skoðun og ég held okkar, sem að þessu nál. stöndum, að þær séu verulega á misskilningi byggðar margar hugmyndir um misrétti þegnanna, sérstaklega að því er varðar á milli kynja. Það er ákaflega falleg hugsjón, að allir menn séu jafnir og nái fullu jafnrétti, en ég er nú þeirrar skoðunar, að svo lengi sem mannkyn stendur, þá verði um nokkra baráttu að ræða, áður en því marki er náð, að hægt verði að segja, að það ríki fullkomið jafnrétti. Til þess liggja ótal ástæður. Og þrátt fyrir það, að ég held, að það sé allt að því 100% skoðun manna, að það sé æskilegast að ná sem allra fyllstu jafnrétti. Sem sagt, niðurstaða minni hl. n. er sú, að þessari till. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Till. þessi, sem hér er til afgreiðslu, er flutt af nokkrum þm. Framsfl. 1. flm. er Vilhjálmur Hjálmarsson, og till. fjallar um það að kjósa fimm manna mþn. til að athuga vöruflutninga landsmanna og gera till. um bætta skipan þeirra. Allshn. fékk þessa till. til athugunar, sendi hana allmörgum til umsagnar svo sem Skipaútgerð ríkisins, Eimskipafélagi Íslands, Skipadeild SÍS, Flugfélagi Íslands, Félagi ísl. vöruflutningabifreiðastjóra og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Yfirleitt voru umsagnir þessara aðila jákvæðar. Þeir töldu nauðsynlegt að láta fara fram slíka athugun, en í n. varð það ofan á að leggja til, að till. væri orðuð nokkuð öðruvísi en flm. höfðu lagt til eða eins og stendur á þskj. 683. Öll n. var sammála um að leggja til þessa breytingu og að till. þannig orðuð yrði samþykkt.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja umr. um þetta mál, veit að tími þingsins er orðinn knappur, en ég tel, að hér sé hreyft mjög stóru og viðamiklu máli, sem hlýtur að koma til kasta Alþ. að afgreiða í framtíðinni. Það er alveg rétt, sem fram kemur í till. og um þetta mál hefur verið sagt, að það hlýtur að verða stefnt að því að jafna nokkuð þá aðstöðu, sem hjá landsmönnum er almennt í sambandi við mismunandi flutningskostnað á neyzluvarningi, sem dreift er út um landsbyggðina. Það er orðið svo, að mestu af nauðsynjavörum landsmanna er skipað í land hér í Reykjavík. Sumt af þeim er að vísu flutt fraktfrítt áfram út til hinna ýmsu staða á landinu, en flestar vörur eru það þó, sem þarf að borga aukafrakt á frá Reykjavík til annarra staða á landinu. Þetta þýðir auðvitað það, að þessi aukni flutningskostnaður leggst á vöruna, svo að hún er seld hærra verði úti um landið en hér í höfuðstaðnum. Nú er það vitað, að launakerfi landsmanna er orðið svipað og má segja það sama um land allt. Vísitala er reiknuð út eftir verði, sem á vörunni gildir við Faxaflóa, og verða þeir þá, sem úti á landsbyggðinni, í strjálbýlinu búa, fyrir auknum kostnaði í sambandi við framfærslu sína og heimila sinna umfram það, sem hér á þéttbýlissvæðinu er. Þess vegna tel ég, að það hljóti að koma að því fyrr en síðar, að Alþ. geri beinar ráðstafanir til þess, að jöfnuður verði gerður þarna á. Þetta mætti að sjálfsögðu gera með mismunandi hætti. Skal ég ekki fara út í það, því að það yrði of langt mál, en ég vildi láta þá skoðun mína koma fram hér í sambandi við umr. um þessa till., að ég tel, að þetta mál hljóti að verða tekið fyrir til afgreiðslu á Alþ. í framtíðinni og þá stefnt að því að jafna aðstöðu landsmanna a.m.k. hvað viðkemur þeim nauðsynjavörum, sem inn í vísitölu eru reiknaðar, þannig að launþegar um land allt búi við sömu aðstöðu hvað þetta atriði snertir.



Herra forseti. Ég er meðnm. mínum þakklátur fyrir afgreiðslu á þessu máli, og ég vil einnig þakka hv. þm., sem talaði hér seinast, fyrir þann ákveðna og jákvæða skilning, sem hann lét hér í ljósi. Ég get vel fallizt á það, að ríkisstj. annist þessa könnun, en ekki mþn. Ég vil þá líka mega vænta þess, að ríkisstj. hagi þeirri könnun þannig, að sem flest sjónarmið komi fram við athugunina og þá auðvitað alveg sérstaklega sjónarmið dreifbýlisins. Ég vil einnig láta það koma fram hér, að ég vil mega vænta þess, að sú athugun, sem hér um ræðir, heildarathugun, sem væntanlega tekur nokkurn tíma og er viðamikil, að hún verði ekki látin tefja það eða koma í veg fyrir það, að ríkisstj. athugi nánar um það sérstaka atriði, framflutninga innfluttrar vöru, sem var hér til umr. í fyrirspurnatíma nú fyrir stuttu. Ákvörðun um innflutningshöfn á Reyðarfirði var þýðingarmikil leiðrétting, þar sem einn landshluti hafði orðið út undan varðandi innflutningshafnir. En það er aðeins einn þáttur málsins, einn þáttur þess að ná aftur þeirri stöðu, sem dreifbýlið hafði 1962 en síðan hefur farið versnandi. Og ég vil mega vænta þess, að hvað sem líður þessari athugun, þá verði haldið áfram aðgerðum af hálfu hæstv. ríkisstj. til að fá fram þær breytingar varðandi framflutninga innfluttrar vöru, . sem þarf til þess, að dreifbýlið búi ekki við verri kjör að því leyti en það naut fram til 1962.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar till. á þskj. 63 um haf- og fiskirannsóknir o. fl. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta gera fimm ára áætlun um haf- og fiskirannsóknir við Ísland, enn fremur um fiskileit, veiðitilraunir og aðra slíka þjónustu við fiskveiðaflotann. Áætlunin sé gerð af sérfræðingum í nánu samstarfi við samtök sjómanna og útvegsmanna. Áætlunina skal leggja fyrir Alþ. svo fljótt sem verða má.“ N. ræddi þetta mál og leitaði jafnframt umsagna nokkurra aðila um það. Það var álit n., að hún væri í sjálfu sér samþykk efni þessarar till. að verulegu leyti, en taldi þó, að það væri hæpið að samþykkja, að það væri hægt að gera slíka áætlun um fiskirannsóknir svo langt fram í tímann, fimm ár fram í tímann, og þess vegna felur brtt. n. það í sér, að aðeins verði lagt til, að gerð verði áætlun um rannsóknir til þriggja ára. Þá er í tillgr. lagt til, að áætlunin sé gerð af sérfræðingum í nánu samstarfi við samtök sjómanna og útvegsmanna. Þetta orðalag vorum við ekki ánægðir með. Það vill oft brenna við hjá okkur hér á Alþ., að ef við ætlum að taka eitthvert mál til meðferðar og láta rannsaka það, þá þarf alltaf að stofna nýjar nefndir, fela það nýjum sérfræðingum, þó að við séum með ýmsar rannsóknastofnanir, sem kostaðar eru af ríkisfé og varið er til stórum fjárupphæðum á hverju einasta ári. Við þekkjum þetta í sambandi við landbúnaðinn, kalrannsóknir og fleira. Ef ný verkefni koma, þá þarf alltaf að fela einhverjum nýjum aðilum, en ekki þessum stofnunum, sem þó ætti að líta svo á, að væru kjörnar til þess að leysa þessi verkefni. Það er því till. n., - og það má segja, að það sé verið að fela þetta sérfræðingum eftir sem áður að láta Hafrannsóknastofnunina taka þetta verkefni að sér, án þess að orða það nokkuð öðruvísi, og þess vegna hljóðar okkar till. svo, eins og fram kemur í nál. á þskj. 478, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta gera þriggja ára áætlun um haf- og fiskirannsóknir við Ísland, enn fremur um fiskileit, veiðitilraunir og aðra slíka þjónustu við fiskveiðiflotann. Áætlunin sé gerð af Hafrannsóknastofnuninni í nánu samstarfi við samtök sjómanna og útvegsmanna. Áætlunina skal leggja fyrir Alþ. svo fljótt sem verða má.“ Aðrar breytingar sjáum við ekki ástæðu til að gera á þessari till. og leggjum til, að hún verði samþ. þannig breytt.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að þakka hv. n. fyrir afgreiðslu á till., og ég er alveg samþykkur þessum breytingum á fyrirkomulagi áætlunargerðarinnar, sem n. stingur upp á. Það var í þáltill. talað um, að ríkisstj. ætti að fela þetta sérfræðingum, og ég get fallizt á, að það sé berum orðum tekið fram, að það skuli vera Hafrannsóknastofnunin.



Herra forseti. Ég vil gjarnan lýsa stuðningi mínum við þessa till., en vildi geta þess, að það er ekki nýtt, að reynt sé að gera áætlanir um þessa þætti. Það er búið að leggja áherzlu á það í nokkur ár, a.m.k. þrjú, fjögur eða fimm, og ekki eingöngu við Hafrannsóknastofnunina heldur raunar við allar rannsóknastofnanirnar, því að við erum margir þeirrar skoðunar, að rannsóknir eigi að byggjast á áætlunum nokkuð fram í tímann, verklýsingum og starfslýsingum. Því miður verð ég að upplýsa það, að þetta hefur gengið heldur treglega. Því fagna ég þessari till., ef hið háa Alþingi getur komið því til leiðar, að þessi sjálfsögðu vinnubrögð verði upp tekin. En ég vil aðeins nefna það hér, að mér sýnist, að þetta mætti raunar gera við allar aðrar rannsóknir, sem skipulagðar eru á vegum hins opinbera og kostaðar af opinberu fé. Hygg ég, að hv. fjvn. mætti gjarnan leggja ríkari,áherzlu en hún gerir nú á slík vinnubrögð í sambandi við afgreiðslu fjárlaga til rannsóknastofnana.



Herra forseti. Ein af hinum mörgu þáltill., sem rak á fjörur allshn. Sþ., er mál nr. 97, till. til þál. um kynferðisfræðslu í skólum. Ég býst við, að hv. alþm. reki minni til þess, að hér fyrr á vetrinum var kannske um fátt meira talað almennt, bæði í blöðum og fjölmiðlum, en kynferðismál. Stóð það í sambandi við kvikmynd eina, sem var sýnd hér í kvikmyndahúsi í borginni við meiri aðsókn en dæmi munu vera til nokkurn tíma áður. Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir á þskj. 102, var tekin fyrir í hv. n. og send til umsagnar nokkrum aðilum, þ. á m. Sambandi ísl. barnakennara, Læknafélagi Íslands og Æskulýðssambandi Íslands, og enda þótt það komi oft fyrir, að umsagnir berist misjafnlega greiðlega um mál, sem send eru til umsagnar, þá gekk vel að innheimta umsagnir um þessa till. Þær bárust frá öllum þessum aðilum, og þær eru yfirleitt á eina lund, að þær mæla með, að till. verði samþ. Í umsögn Læknafélags Íslands er sérstaklega bent á nauðsyn þess, að jafnhliða þessari fræðslu, sem aukin yrði, þyrfti að taka upp fræðslu um kynsjúkdóma. Það er skemmst af að segja um athugun n. á þessu máli, að hún komst að þeirri niðurstöðu að leggja til, að till. yrði samþ. óbreytt, en einn nm., hv. 1. þm. Norðurl. e., skrifar undir með fyrirvara. Ég vil aðeins taka það fram, að að því er til grg. kemur, þá hefur n. ekki tekið afstöðu til þess, sem sérstaklega er þar sagt í upphafi. Með leyfi hæstv. forseta, er þar komizt svo að orði: „Sérstök fræðsla í kynferðismálum er lítil sem engin í skólum þessa lands, og til þeirrar staðreyndar virðist mega rekja orsakir margra alvarlegra vandamála í lífi ungs fólks.“ Það er nú fjarri því, að n. mundi skrifa undir þetta. Það ber ekki að líta svo á meðmæli n, með till., að hún líti sömu augum á þetta og hv. flm. En ég held, að það verði nú almannadómur, að í þeirri stórauknu fræðslu, sem almennt er uppi höfð í þjóðfélaginu, þá sé eðlilegt, að þessi þáttur verði ekki undanskilinn, og það er gert ráð fyrir því, að þessi fræðsla verði skipulögð í samráði við sérfróða lækna, kennara og forustumenn æskulýðsmála. Semsagt, allshn. leggur til, að þessi till. verði samþ. óbreytt, eins og hún liggur fyrir á þskj. 102.



Herra forseti. Till. þessi fjallar um bann við laxveiði í Norður-Atlantshafi, og eru flm. alþm. Ágúst Þorvaldsson, Halldór E. Sigurðsson og Ásgeir Bjarnason. Allshn. hefur fjallað um þessa till. og leggur til, að henni sé örlítið breytt, eins og kemur fram á þskj. 720, að tillgr. orðist svo: „Í samræmi við eindregna stefnu Íslands á alþjóðavettvangi ályktar Alþingi að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir samkomulagi Evrópuþjóða um algert bann við laxveiði í Norður-Atlantshafi.“ Allir nm. rituðu undir það að leggja til, að till. yrði samþ. þannig orðuð.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till., sem er 112. mál á þskj. 121, til athugunar. Hún sendi þessa till., sem er um eflingu kalrannsókna á Akureyri, nokkrum aðilum til umsagnar: Búnaðarfélagi Íslands, Ræktunarfélagi Norðurlands og Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Það komu umsagnir frá þessum aðilum öllum. Búnaðarfélag Íslands mælir með samþykkt till. í stuttri grg. Ræktunarfélag Norðurlands eða framkvæmdastjóri þess, Jóhannes Sigvaldason, sendir einnig umsögn, sem er meðmælt, en bendir þó einnig á, að það muni e.t.v. verða til bóta, að nokkur breyting á starfsemi tilraunastöðvarinnar eða framkvæmd starfseminnar megi eiga sér stað. Eins og fram kemur í áliti allshn., leggur hún til, að till. verði samþ. með breytingu, eins og segir á þskj. 685. Þessi breyting er í raun og veru mjög í samræmi við þá umsögn, sem barst frá Ræktunarfélagi Norðurlands. Hins er rétt að geta, að í umsögn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins er bent á það, að einmitt nú á s.l. vetri var aukið verulega fjármagn til hennar til kalrannsókna og þar er nú verið að efla þær með frystiskápum innanhúss. Enda þótt í umsögn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins megi fremur teljast lagzt á móti því, að þessi till. verði samþ., þá var n. nær þeirri skoðun, sem kom fram í umsögn Ræktunarfélags Norðurlands, og þess vegna er till. eða breytingin orðuð á þá leið sem segir á þskj. 685. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hana: „Alþingi ályktar að beina því til ríkisstj. að láta endurskoða rannsóknakerfi landbúnaðarins, sérstaklega með það í huga, að vænlegra sé til árangurs að efla sjálfstæði tilraunastöðvanna í landsfjórðungunum um staðbundin verkefni og dreifðar tilraunir og að höfuðstöðvar kalrannsókna verði á Akureyri.“ Því er sem sagt skotið undir frekari athugun, hvort þessi stefna, sem n. telur, að eigi að fylgja, muni vera rétt. Ég vil taka það fram hér, að ég var um rösklega fjögurra ára skeið formaður í stjórn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, allt frá byrjun þeirrar starfsemi og fram til ársloka 1969, og ég verð að játa það, að sá lærdómur, sem ég fékk af því, hann hneig í þá átt, sem þessi breyting á þáltill., sem allshn. leggur til, beinist að, en það er, að það muni síður en svo hafa verið til bóta að reyna að þjappa svo saman í kerfi sem gert var með lögum um rannsóknastofnanirnar. Það muni síður en svo hafa verið til bóta. Það eru, eins og menn vita, búnar að starfa um fjöldamörg ár tilraunastöðvar í öllum landsfjórðungum, og þó að ýmsir muni nú telja, að Ísland sé ekki stórt, þá eru ákaflega breytilegar aðstæður í landshlutunum, bæði hvað snertir jarðveg og gróður og þó sérstaklega kannske veðurfar, eins og mjög oft hefur komið fram nú síðustu árin. Þetta kalvandamál, sem hérna er sérstaklega tekið til meðferðar, hefur verið eitt mesta vandamál landbúnaðarins núna þessi síðustu köldu ár, en miklu stórfelldara um landið norðanvert en hér um Suðurland, og það leiðir af þessu, að það eru dálítið mismunandi viðfangsefni, sem mönnum sýnist, að séu mest áríðandi á hinum ýmsu landsvæðum. Enda þótt það ætti ekki að hindra á nokkurn hátt, að þessi mál væru rædd og ákvörðuð af einni yfirstjórn, þá finnst mér, að reynslan hafi staðfest það, að við njótum betur starfskrafta ýmissa ágætra búfræðinga, ágætra manna, sem hafa numið búfræði og starfað í ýmsum rannsóknarmálum, ef þeir hafa sem mest sjálfstæði og sjálfsákvarðanir til starfa, og það er á grundvelli þessara raka, sem breytingin á þáltill. er gerð, sem hér liggur fyrir á þskj. 685. Allshn. mælir sem sagt einróma með því, að þessi till. verði samþ. með þeirri breytingu.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. frsm., að það er áreiðanlega nokkuð vafasamt að draga allar rannsóknir um of inn í eina stofnun, eins og e.t.v. hefur verið gert með lögunum frá 1965. Þó hygg ég, að þetta sé nú fremur framkvæmdaatriði. Ég hygg, að það mæli ekkert gegn því í þessum lögum, að útibú, eða hvað við viljum kalla það, deildir í þessum stofnunum starfi sem víðast um landið. Ég fyrir mitt leyti er mjög hlynntur því, að sú stefna sé upp tekin, að settar séu upp einhverjar stofnanir úti um landið á hinum ýmsu sviðum rannsókna, ekki aðeins landbúnaðar, heldur einnig t.d. fiskiðnaðarrannsókna og þess háttar. Hafrannsóknir mætti einnig nefna. En ég tel, að það sé mjög nauðsynlegt, að gott samband sé á milli þessara stöðva og miðstöðvarinnar, sem verður að öllum líkindum hér í Reykjavík. Við eigum lítinn fjölda vísindamanna á þessu sviði, það er staðreynd því miður, og það er einnig mjög erfitt að dreifa kröftum um of, og það hefur einnig sýnt sig t.d. í sambandi við kalrannsóknir, að þar er mikil þörf á sérfræðingum á mörgum sviðum. Það er mjög margt, eins og hv. alþm. þekkja, sem hefur áhrif á kal, og það eru áreiðanlega engir sérfræðingar á einu sérstöku sviði, sem geta náð til allra þeirra greina. Ég hygg því, að það sé vafasamt, sem lagt er til í þáltill., að höfuðstöðvar kalrannsókna eigi að vera á Akureyri. Ég hygg, að þar eigi að vera sterk rannsóknarstöð í kalrannsóknum, en réttara, að höfuðstöðvarnar séu hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Ég vil einnig vekja athygli á því, að það er kal víðar en í kringum Akureyri. Það er t.d. kal á Vestfjörðum, og var kannske verst þar á s.l. ári, og ég efast mjög um það, að ein stofnun á Akureyri geti sinnt þeim kalrannsóknum eins og skyldi. Sömuleiðis er kal fyrir austan og jafnvel hér fyrir sunnan, eins og kemur fram mjög greinilega í skýrslu, sem bráðlega kemur út, frá þýzka prófessornum Ellenberg, sem hér var á síðasta ári og reyndar tvö sumur. Ég get tekið undir það, sem mér skildist á hv. frsm., að kalrannsóknir hafi ekki verið eins miklar og þær þyrftu að vera hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, því miður. Þær þyrfti að efla. Hitt er hins vegar staðreynd, eins og einnig kom fram hjá honum, að nú er verið að byggja þar mjög sérstaka klefa. Það eru ekki aðeins frystiklefar, það eru klefar, sem eiga að geta skapað næstum því hvaða veðuraðstöðu sem hægt er að hugsa sér, og einn slíkur klefi kostar líklega um tvær milljónir. Fjármagn var veitt til þessa klefa fyrir rúmu ári. Það er verið að ljúka við hönnun hans, og ég tel mjög vafasamt vægast sagt, að slíkir klefar verði byggðir víða um landið. Við verðum að hafa þetta í huga. Og við þær rannsóknir eru nauðsynleg mörg önnur afar kostnaðarsöm tæki, þótt þau séu ekki eins kostnaðarsöm og þessi klefi. Ég fyrir mitt leyti fylgi því brtt. í nál., þar sem lagt er til, að ríkisstj. láti endurskoða rannsóknakerfi landbúnaðarins. Það tel ég eðlilegt. Vil ég geta þess í þessu sambandi, að allar rannsóknir í þágu atvinnuveganna eru nú í endurskoðun, og vonandi fær næsta Alþingi að sjá frv. um það mál, og kemur þetta einnig þar að sjálfsögðu til meðferðar.



Herra forseti. Allshn. Sþ., sem þetta mál hafði til meðferðar, varð sammála um að mæla með samþykkt þessarar þáltill., en þó með nokkurri breytingu, eins og fram kemur á þskj. 692. Þetta mál var sent til umsagnar Rannsóknaráði ríkisins eða framkvæmdanefnd þess, og þaðan kom umsögn, þar sem að vísu er talið, að þetta mál hafi nokkuð verið til athugunar að undanförnu, sérstaklega á vegum Ölgerðarinnar Egill Skallagrímsson og e.t.v. fleiri aðila. Það er viðurkennt í umsögninni, að málið sé merkilegt og þess virði að sinna því, en dregið kannske nokkuð í efa, að til þurfi að koma íhlutun af opinberri hálfu. En n. var þó þeirrar skoðunar, að einmitt það væri rétt. Það er, eins og menn hafa veitt athygli í frásögnum frá Noregi, allmikið talað þar um útflutning á vatni og það jafnvel í mjög stórum stíl, og það kom mjög upp, þegar n. var að ræða þetta, að þarna væri um að ræða útflutning, sem e.t.v. gæti orðið umtalsverður, og þá væri sannarlega tækifæri til þess að leggja til grundvallar við þessa rannsókn það atriði að styrkja einhverja af strjálbýlisstöðum landsins með því að þar yrði sérstaklega stefnt að því að koma upp slíkum útflutningi, ef um hann yrði að ræða. Það liggur í augum uppi, að það má ætla, að eftir því sem strjálbýlla er, þá sé vatnið hreinna. Það má enn fremur benda á það, að umhverfis allt land og ekkert síður á þeim svæðum, þar sem snjóar eru meiri, eins og norðanlands og austan og vestan, þar er gnægð neyzluvatns. N. varð sammála um að láta það koma fram í þessu stutta nál., sem hér er á þskj. 692, að það væri sérstaklega litið á það við rannsókn þessa máls, hvort ekki væri möguleiki til þess að láta þessa starfsemi, ef eitthvað gæti orðið úr henni, verða til þess að styrkja strjálbýlið í landinu. Sem sagt, n. mælir með samþykkt till. með tiltekinni breytingu, sem birt er á þskj. 692.



Herra forseti. Þessi þáltill. á þskj. 151 um rannsókn á möguleikum á útflutningi á framleiðsluvörum gróðurhúsa hefur verið athuguð í hv. allshn. og send til umsagnar, og niðurstaðan af þeim athugunum er, eins og fram kemur í nál. á þskj. 541, að n. leggur einróma til, að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég finn hvöt hjá mér til þess að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu þessarar till. og er ánægður yfir því, að þær umsagnir, sem bárust um hana, hafa allar átt það sameiginlegt að vera mjög jákvæðar og hvetjandi til þess, að till. yrði samþ. Sjálfur hef ég aldrei verið í vafa um það, að þessa rannsókn bæri að gera, og er enn sannfærðari um það eftir en áður, að af þeirri rannsókn gæti orðið miklu meira og stærra mál en margur áttar sig á enn. Ég þakka n. kærlega fyrir.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þáltill. um athugun möguleika á byggingu og rekstri flöskuverksmiðju á Íslandi til könnunar og sendi hana m.a. til umsagnar Iðnaðarmálastofnun Íslands, sem mælti með, að slík könnun, sem till. gerir ráð fyrir, færi fram. Að athuguðu máli leggur allshn. til, að tillgr. verði örlítið breytt, eða eins og stendur á þskj. 684, að hún orðist þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna, hvort tiltækilegt sé að stofna og reka flöskuverksmiðju á Íslandi. M.a. sé haft í huga við þá könnun, hvort unnt sé að nýta fyrir starfsemi slíkrar verksmiðju að einhverju eða öllu leyti eitthvað af byggingum Síldarverksmiðja ríkisins, sem nú standa ónotaðar víða um land.“



Herra forseti. Ég vil með nokkrum orðum þakka hv. allshn. fyrir jákvæðar undirtektir, og ég fellst alveg á þessa orðalagsbreytingu. Sömuleiðis er ég þakklátur Iðnaðarmálastofnuninni fyrir umsögn hennar um þessa þáltill., sem ég vona, að verði samþ.



Herra forseti. Þessi till. til þál. á þskj. 313, sem flutt er af Sigurvin Einarssyni og Einari Ágústssyni, hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að stjórnir sveitarfélaga í landinu rannsaki hver í sínu umdæmi, hvort og þá hversu margir unglingar, sem luku skyldunámi vorið 1970, eru án skólanáms á yfirstandandi skólaári, og af hvaða ástæðum það er. Skýrsla um niðurstöður þessarar rannsóknar skal lögð fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Allshn. tók þessa till. til athugunar og afgreiðslu, og eru sex nm. allshn. sammála um að mæla með, að þessi athugun fari fram og till. verði samþ. Einn nm. var andvígur samþykkt tillögunnar.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. allshn. tók fram, þá er efni þessarar till. að fela sveitarstjórnum í landinu að kanna það, hvort mikil brögð séu að því, að æskufólk sé án skólanáms eða menntunar, annaðhvort vegna þess, að skólar eru yfirfullir, fjárhagurinn hamli því, að þeir stundi nám, eða aðrar ástæður komi þar til. Hv. allshn. hefur nú mælt, að mér skilst, einróma með þessari till., og vil ég flytja henni þakkir fyrir afgreiðslu hennar á málinu.



Herra forseti. Till. þessi fjallar um ráðstafanir vegna skorts á hjúkrunarfólki. Allshn. fékk þessa till. til athugunar og sendi hana til umsagnar Hjúkrunarskóla Íslands, Hjúkrunarfélagi Íslands og Hjúkrunarnemafélagi Íslands. Umsagnir bárust frá öllum þessum aðilum og voru að því leyti athyglisverðar, að a.m.k. í þremur atriðum mátti segja, að þeim bæri alveg saman. Í fyrsta lagi, að það þyrfti að sjá um, að hjúkrunarkonum, sem hefðu þegar lokið námi og kannske verið frá vinnu um alllangan tíma einhverra hluta vegna, væri séð fyrir möguleikum til að endurþjálfa sig í starfi, og mun þar vafalaust átt við giftar konur, sem um tíma hafa horfið frá hjúkrun, en seinna, þegar létta fer af þeim heimilisstörfum, hafa viljað taka upp hjúkrun aftur. Í öðru lagi var bent á það, að við sjúkrahúsin þyrfti nauðsynlega að koma upp dagheimilum fyrir börn, og þá átt við það, að börn hjúkrunarkvenna, sem væru í starfi, gætu notið þar umönnunar yfir daginn, meðan mæður þeirra væru í starfi við sjúkrahúsin. Í þriðja lagi var bent á, að á það skorti, að til væru nægilega margar konur í landinu til þess að annast kennslu við Hjúkrunarskóla Íslands, eða a.m.k. væru launakjör kennaranna ekki það miklu betri en hjúkrunarkvenna, er við hjúkrunarstörf fengjust, að það freistaði til þess, að þær, sem hefðu hæfileika og menntun til þess að annast kennsluna, færu frekar í kennsluna en hjúkrun. Þessi atriði öll vildi ég láta koma hér fram, af því að það voru sérstakar ábendingar í þessum umsögnum. Að öðru leyti féllst n. á að mæla með samþykkt till. með þeirri breytingu, sem kemur fram á þskj. 719, að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að ráða bót á skorti hjúkrunarfólks til starfa í landinu.“



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á þessari till. Ég er alveg samþykkur þeirri breytingu, sem n. hefur gert á till. Hún er eðlileg miðað við það, hve samþykktin er seint gerð á þinginu. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka þau rök, sem lágu til flutnings þessarar þáltill., þar sem hv. allshn. hefur þegar á þau fallizt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrir hönd okkar flm. þessarar till. að þakka frsm. og hv. fjvn. fyrir mjög góða afgreiðslu á till., og ég vona, að með samþykkt þessarar till. verði tekin hið fyrsta ákvörðun um verulega aukningu á vatnsaflsvirkjunum á samveitusvæði Vestfjarða og að því stefnt, að framkvæmdir verði hafnar eins fljótt og unnt er. Eins og fram hefur komið fyrr í umr. um þetta mál, er tilfinnanlegur skortur á vatnsorku á Vestfjörðum, og verður því að mæta nær allri aukningu raforkunnar með keyrslu dísilvéla, sem sést á því, að aukning dísilvélaorku frá árinu 1969 til 1970 er um 76%. Þessi fáu orð eiga að nægja til þess að sýna fram á þá miklu þörf, sem er fyrir nýtt orkuver eða stækkun á orkuveri á Vestfjörðum, og ég vænti þess, að ríkisstj. geri sitt til þess að hraða mjög framkvæmd þessarar till., sem er mjög aðkallandi fyrir þessi byggðarlög, því að sennilega eru engin byggðarlög á landinu jafnilla sett með raforku og Vestfirðir eru nú orðnir.