Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gengið er til dagskrár og fyrir tekið eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir 6 mínútur en í þeirri þriðju 5 mínútur hver. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Geir H. Haarde forsætisráðherra í fyrstu umferð, Ólöf Nordal, 9. þm. Norðausturkjördæmis, í annarri umferð og Guðlaugur Þór Þórðarson heilbrigðisráðherra í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðausturkjördæmis, í fyrstu umferð, í annarri Katrín Jakobsdóttir, 4. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, og í þriðju umferð Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, 6. þm. Suðvesturkjördæmis. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir umhverfisráðherra í annarri og Guðbjartur Hannesson, 2. þm. Norðvesturkjördæmis, í þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Guðni Ágústsson, 3. þm. Suðurkjördæmis, í fyrstu umferð, í annarri Siv Friðleifsdóttir, 10. þm. Suðvesturkjördæmis og í þriðju umferð Höskuldur Þórhallsson, 10. þm. Norðausturkjördæmis. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson, 6. þm. Norðvesturkjördæmis, Kristinn H. Gunnarsson, 9. þm. Norðvesturkjördæmis, í annarri umferð en í þriðju umferð Jón Magnússon, 10. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Alþingi kemur nú saman á ný eftir nýafstaðnar alþingiskosningar. Ég vil þakka öllum þingmönnum fyrir drengilega og málefnalega kosningabaráttu. Jafnframt vil ég óska nýkjörnum þingmönnum til hamingju með kjörið og bjóða þá velkomna til starfa. Sjaldan hafa jafnmargir nýir þingmenn tekið sæti á Alþingi og nú. Þetta sýnir að Alþingi er eftirsóknarverður vinnustaður og að þau störf sem hér eru unnin í þágu lands og þjóðar eru mikils metin, þvert á það sem stundum er haldið fram. Það er fagnaðarefni. Fyrir réttri viku tók ný ríkisstjórn við völdum, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Úrslit kosninganna báru með sér að slík ríkisstjórn væri öflugasti kosturinn í stöðunni. Framsóknarflokkurinn fer nú úr ríkisstjórn eftir tólf ára árangursríka stjórnarsetu. Ég vil við þetta tækifæri þakka fyrrverandi samstarfsmönnum mínum í Framsóknarflokknum fyrir ánægjulegt samstarf á umliðnum árum. Hin nýja ríkisstjórn byggist á samstarfi tveggja stærstu stjórnmálaflokka landsins. Þessir flokkar hafa einsett sér að mynda frjálslynda umbótastjórn um kraftmikið efnahagslíf, öfluga velferðarþjónustu, bættan hag heimilanna og aukna samkeppnishæfni atvinnulífsins. Með þessi meginmarkmið að leiðarljósi stefnir hin nýja ríkisstjórn á vit nýrra tíma á þeim trausta grunni sem lagður hefur verið á undanförnum árum. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að raunverulegt jafnrétti verði leiðarljós í allri stefnumótun hennar sem skapi öllum landsmönnum jöfn tækifæri. Árangur og hagsæld undanfarinna ára gefur tækifæri til enn frekari framfara og Ísland á að sjálfsögðu að vera áfram í fararbroddi þeirra þjóða sem búa við best lífskjör. Málefni yngstu og elstu kynslóðanna fá forgang og ríkisstjórnin mun leggja áherslu á að bæta kjör þeirra hópa sem standa höllustum fæti. Hún mun vinna að víðtækri sátt í samfélaginu um aðgerðir á sviði efnahags- og félagsmála, um náttúruvernd og auðlindanýtingu og stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna. Ríkisstjórnin mun leitast við að eiga gott samstarf við alla flokka á Alþingi og standa vörð um sjálfstæði og heiður Alþingis sem og eftirlitshlutverk þess. Virðulegi forseti. Kraftmikið efnahagslíf er forsenda þess að hægt sé að halda áfram uppbyggingu í menntamálum, samgöngumálum og heilbrigðis- og félagsmálum. Eitt brýnasta verkefni nýrrar ríkisstjórnar er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu í þágu heimila og atvinnulífs. Markmið hagstjórnarinnar er að tryggja lága verðbólgu, lágt vaxtastig, betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum, jafnan og öflugan hagvöxt og áframhaldandi trausta stöðu ríkissjóðs. Stórframkvæmdir, skattkerfisbreytingar og aðrar hagstjórnaraðgerðir verða tímasettar í ljósi þessara markmiða. Jafnframt viljum við tryggja að íslensk fyrirtæki búi við bestu samkeppnis- og rekstrarskilyrði sem völ er á. Mikilvægt er að rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja tryggi vöxt þeirra og laði að starfsemi erlendis frá. Við leggjum áherslu á víðtækt samráð við helstu hagsmunaaðila á sviði efnahagsmála og höfum í því skyni ákveðið að setja á laggirnar samráðsvettvang ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga um aðgerðir og langtímamarkmið á sviði efnahags-, atvinnu- og félagsmála. Íslensk fyrirtæki eru í harðnandi samkeppni við erlend fyrirtæki bæði heima og heiman og á næstu árum mun hugvit og tækni- og verkþekking ráða úrslitum um velgengni þeirra. Ríkisstjórnin vill skapa kjörskilyrði fyrir áframhaldandi vöxt, útflutning og útrás íslenskra fyrirtækja, m.a. með aðgerðum til að efla hátækniiðnað og starfsumhverfi sprotafyrirtækja. Samstarf atvinnulífsins og íslensku háskólanna er lykill að bættum árangri og nýsköpun í atvinnurekstri. Ríkisstjórnin mun styðja við menningu og listir sem á undanförnum árum hefur fært Ísland í sviðsljósið á alþjóðavettvangi og orðið vaxandi uppspretta útflutningstekna. Í þeim miklu breytingum sem orðið hafa á íslensku atvinnulífi á undanförnum árum hefur vægi ýmiss konar alþjóðlegrar þjónustustarfsemi aukist, þar á meðal fjármálaþjónustu. Ríkisstjórnin stefnir að því að tryggja að slík starfsemi geti áfram vaxið hér á landi og sótt inn á ný svið í samkeppni við önnur markaðssvæði og að útrásarfyrirtæki sjái sér áfram hag í að hafa höfuðstöðvar á Íslandi. Við munum leggja áherslu á að efla Fjármálaeftirlitið til þess að íslenski fjármálamarkaðurinn njóti fyllsta trausts. Enn fremur teljum við tímabært að leysa úr læðingi krafta einkaframtaksins svo að íslensk sérþekking og hugvit fái notið sín til fulls í útrás orkufyrirtækja. Mikilvægt er að heilbrigð samkeppni og eðlileg verðmyndun þrífist á öllum sviðum atvinnulífsins og að neytendur njóti góðs af þeirri samkeppni. Það kallar á öflugt samkeppniseftirlit sem við viljum beita okkur fyrir. Ríkisstjórnin leggur áherslu á mikilvægi öflugs landbúnaðar og hágæðaframleiðslu á matvælum í landinu. Við munum vinna að endurskoðun landbúnaðarkerfisins með það fyrir augum að auka frelsi, bæta stöðu bænda og lækka verð til neytenda. Sömuleiðis er mikilvægt að tryggja stöðugleika í sjávarútvegi. Í því skyni verður gerð sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða. Ríkisstjórnin stefnir ótrauð að frekari lækkun skatta á einstaklinga á kjörtímabilinu, m.a. með hækkun persónuafsláttar. Jafnframt munum við vinna að endurskoðun á skattkerfi og almannatryggingum til að bæta hag lágtekjufólks og millitekjufólks. Samhliða þessu viljum við leita leiða til að lækka frekar skatta á íslensk fyrirtæki og tryggja að þau búi við stöðugt og örvandi skattaumhverfi. Þá stefnir ríkisstjórnin að því að umhverfisþættir fái aukið vægi í skattastefnunni auk þess sem kerfi óbeinna skatta, svo sem vörugjalda og virðisaukaskatts, verði endurskoðað. Sömuleiðis höfum við einsett okkur að afnema stimpilgjald í fasteignaviðskiptum á kjörtímabilinu þegar aðstæður á fasteignamarkaði leyfa. Ríkisstjórnin hefur markað þá stefnu að einfalda og nútímavæða stjórnsýsluna. Áhersla verður lögð á aukna notkun á upplýsingatækni til að bæta opinbera þjónustu, auka skilvirkni og einfalda samskipti milli almennings og stjórnvalda. Breytt verkaskipting ráðuneyta, sem kynnt hefur verið, er liður í þessari stefnumörkun. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið að ráðherrum, alþingismönnum og stjórnsýslu ríkisins verði settar siðareglur. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að ýtrasta aðhalds sé gætt í rekstri hins opinbera þannig að fjármunir skattgreiðenda séu nýttir sem best. Ráðdeild og varfærni í fjármálum hins opinbera er höfuðnauðsyn og áríðandi að hlutur opinberrar starfsemi af þjóðarframleiðslunni vaxi ekki umfram það sem nú er. Við stefnum að því að gera rammafjárlög sem taki til fjögurra ára í senn og þróa þannig áfram vinnulag undanfarinna ára í því efni. Þar verði sett fram meginstefna í hagstjórn og viðmið um tekjuöflun og útgjöld ríkissjóðs. Jafnframt verði þjónustuverkefnum og framkvæmdum ríkisins forgangsraðað. Loks vil ég nefna að ríkisstjórnin stefnir að því að tekju- og verkaskipting milli ríkis og sveitarfélaga verði endurskoðuð með það að markmiði að efla sveitarstjórnarstigið. Þannig verði t.d. ábyrgð á lögbundinni þjónustu við aldraða og fatlaða færð frá ríki til sveitarfélaga. Eitt mikilvægasta verkefni stjórnarinnar snýr að markvissum aðgerðum í þágu barna og barnafjölskyldna á Íslandi. Ríkisstjórnin hefur í því skyni ákveðið að móta og leggja fyrir Alþingi heildstæða aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna sem m.a. byggist á rétti þeirra samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Dæmi um aðgerðir í slíkri áætlun, sem ætlunin er að leggja fyrir á Alþingi í vor, eru bætt tannvernd barna með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaraðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna. Þá verða barnabætur hækkaðar til þeirra sem hafa lágar tekjur. Nemendur í framhaldsskólum fá stuðning til kaupa á námsgögnum. Sérstaklega verður hugað að stuðningi við börn innflytjenda í skólakerfinu. Stuðningur við langveik börn, börn með hegðunarvandamál, geðraskanir og þroskafrávik verður aukin og þegar í stað gripið til aðgerða til að vinna á biðlistum á þeim sviðum. Jafnframt verður hugað að foreldraráðgjöf og foreldrafræðslu. Forvarnarstarf gegn kynferðislegu ofbeldi verður eflt og stuðningur við fjölskyldur ungmenna sem eiga í vanda vegna vímuefnaneyslu verður aukinn. Síðast en ekki síst mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að fæðingarorlof verði lengt í áföngum. Ríkisstjórnin leggur ríka áherslu á að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja. Við viljum vinna að einföldun almannatryggingakerfisins. Eins er brýnt að taka til sérstakrar skoðunar samspil skatta, tryggingabóta, greiðslna úr lífeyrissjóðum og atvinnutekna einstaklinga til að tryggja meiri sanngirni og hvetja til tekjuöflunar og sparnaðar. Í þessu skyni verður dregið úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Þannig er stefnt að hækkun frítekjumarks vegna atvinnutekna fyrir aldurshópinn 67–70 ára. Tekjutenging atvinnutekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga verður að fullu afnuminn sem og skerðing tryggingabóta vegna tekna maka. Skoðað verður hvort undanskilja megi hluta af lífeyrissjóðstekjum eldri borgara skerðingum í almannatryggingakerfinu. Jafnframt er stefnt að því að ríkissjóður tryggi ellilífeyrisþegum lífeyri að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóði og að almennt skerðingarhlutfall í almannatryggingakerfinu lækki á kjörtímabilinu í 35%. Til þess að tryggja framgang þessara mála verður þegar á þessu þingi lagt fram frumvarp sem felur í sér mikilvægar breytingar á þessu sviði. Við höfum líka ákveðið að hraða uppbyggingu 400 nýrra hjúkrunarrýma fyrir aldraða og fjölga einbýlum. Þá verður sólarhringsþjónusta efld og einstaklingsmiðuð þjónusta aukin. Enn fremur er ríkisstjórnin sammála um að fylgja eftir tillögum örorkumatsnefndar um stórauknar starfsendurhæfingu og nýtt matskerfi varðandi örorku og starfsgetu en koma jafnframt til móts við þann hóp sem er með varanlega skerta starfsgetu. Ríkisstjórnin hefur sett sér metnaðarfull markmið í jafnréttismálum. Meðal annars vil ég nefna að gerð verður áætlun um að minnka svokallaðan óútskýrðan kynbundinn launamun hjá ríkinu og stefnt að því að hann minnki um helming fyrir lok kjörtímabilsins. Ríkisstjórnin vill einnig koma á samvinnu aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera um að leita leiða til að eyða slíkum launamun á almennum vinnumarkmiði. Kjör kvenna hjá hinu opinbera verða endurmetin, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Þá verður unnið að því að jafna stöðu kvenna og karla í nefndum og stjórnunarstöðum á vegum ríkisins. Tryggður verði réttur launafólks til að skýra frá launakjörum sínum ef það svo kýs. Loks vil ég nefna þá stefnumörkun að trúfélögum verði veitt heimild til að staðfesta samvist samkynhneigðra. Herra forseti. Ríkisstjórnin setur sér það markmið að allt menntakerfi þjóðarinnar, frá leikskóla til háskóla, verði í fremstu röð í heiminum. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir áframhaldandi fjárfestingu í rannsóknum og menntakerfi þjóðarinnar enda er ljóst að framfarir og hagvöxtur komandi ára verða knúin áfram af menntun, vísindum og rannsóknum. Áhersla verður lögð á gæði, sveigjanleika og fjölbreytni í námsframboði þannig að allir geti fundið nám við sitt hæfi. Fjölgað verður námsleiðum og áhersla verður aukin á valfrelsi nemenda og einstaklingsmiðað nám, m.a. til að draga úr brottfalli nemanda á framhaldsskólaaldri. List- og verkmenntun á öllum skólastigum verður efld og náms- og starfsráðgjöf aukin. Lögð verður áhersla á að skapa ný tækifæri til náms fyrir þá sem hafa eingöngu lokið grunnskólaprófi og efla fullorðinsfræðslu innan skólakerfis og á vinnumarkaði. Stefnt verður að auknu faglegu og rekstrarlegu sjálfstæði skóla og minni miðstýringu og unnið að lengingu og aukinni fjölbreytni í kennaranámi. Lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna verða endurskoðuð með það að markmiði að bæta kjör námsmanna enn frekar. Stefna ríkisstjórnarinnar er að á Íslandi sé veitt heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða. Tekin verður upp blönduð fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgir sjúklingum og áhersla verður lögð á að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Við þurfum einnig að skapa svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum, en jafnframt tryggja að allir hafi að henni jafnan aðgang óháð efnahag. Þá þarf að leita leiða til að lækka lyfjaverð og einfalda greiðsluþátttöku hins opinbera. Stóraukin áhersla verður lögð á forvarnir á öllum sviðum og stuðlað að heilbrigðari lífsháttum. Brugðist verður hart við aukinni vímuefnavá með öflugri fræðslu og forvörnum, stuðningi við fjölskyldur í vanda, fjölbreyttum meðferðarúrræðum og hertri löggæslu. Ríkisstjórnin telur mikilvægt að að allir landsmenn eigi greiðan aðgang að menntun, atvinnu og þjónustu óháð búsetu og fái notið sambærilegra lífskjara. Við munum í þessu skyni skilgreina þau störf á vegum ríkisins sem hægt er að vinna án tillits til staðsetningar og geta þannig stuðlað að fjölgun starfa á landsbyggðinni. Í rammafjárlögum fyrir næstu fjögur ár verður lögð mikil áhersla á eflingu innviða samfélagsins á sviði samgangna og fjarskipta. Úrbætur í samgöngum eru lykilatriði í að stuðla að jafnvægi í byggðum landsins og lækka flutningskostnað. Styttri vegalengdir milli byggðakjarna og öruggari vegir skapa möguleika á stærri og lífvænlegri atvinnu- og búsetusvæðum. Ríkisstjórnin mun beita sér sérstaklega fyrir úrbótum á samgöngukerfi höfuðborgarsvæðisins og leggur áherslu á umferðaröryggi og almenningssamgöngur. Ríkisstjórnin vill enn fremur tryggja öryggi í gagnaflutningum til og frá landinu með lagningu nýs sæstrengs og sömuleiðis að flutningshraði gagna aukist í takt við þá þróun sem á sér stað. Góð gagnasamskipti auka mjög aðgengi að menntun og þjónustu óháð landfræðilegri staðsetningu og fela auk þess í sér tækifæri til nýsköpunar. Ríkisstjórnin hefur einsett sér að Ísland verði í fararbroddi þjóða heims í umhverfismálum. Íslensk stjórnvöld, fyrirtæki og menntastofnanir, eru í einstakri stöðu til þess að láta til sín taka á alþjóðavettvangi í baráttu gegn mengun og sóun náttúruauðlinda. Ríkisstjórnin stefnir að því að ná víðtækri sátt um verndun verðmætra náttúrusvæða landsins og gera skýra áætlun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Ríkisstjórnin hyggst efla skógrækt og landgræðslu, m.a. í þeim tilgangi að binda kolefni í andrúmsloftinu. Einnig verður skipulega unnið að aukinni notkun vistvænna ökutækja, m.a. með því að beita hagrænum hvötum. Til að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða er mikilvægt að ljúka rannsóknum á verndargildi þeirra og gildi annarrar nýtingar. Sérstök áhersla verði lögð á að meta verndargildi háhitasvæða landsins og flokka þau með tilliti til verndar og orkunýtingar. Stefnt verður að því að ljúka vinnu við rammaáætlun fyrir lok árs 2009 og leggja niðurstöðuna fyrir Alþingi til formlegrar afgreiðslu. Þar til sú niðurstaða er fengin verður ekki farið inn á óröskuð svæði án samþykkis Alþingis nema rannsóknar- eða nýtingarleyfi liggi fyrir. Nokkur svæði sem talin eru mikilvæg út frá verndunarsjónarmiðum af stofnunum umhverfisráðuneytisins verða undanskilin nýtingu og jarðrask þar óheimilt þar til framtíðarflokkun hefur farið fram í samræmi við staðfestar niðurstöður hinnar endurskoðuðu rammaáætlunar. Slík svæði eru Askja, Brennisteinsfjöll, Hveravellir, Kerlingarfjöll, Kverkfjöll og Torfajökull. Vatnasviði Jökulsár á Fjöllum verður bætt við Vatnajökulsþjóðgarðinn og tryggt að ekki verði snert við Langasjó í virkjanaskyni. Stækkun friðlandsins í Þjórsárverum verður tryggð þannig að það nái yfir hið sérstaka votlendi veranna. Mikilvægt er að stjórnvöld, atvinnulífið og samfélagið allt taki saman höndum við að berjast við fordómum gagnvart minnihlutahópum, hvort sem þeir fordómar byggjast á uppruna eða öðrum þáttum. Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að unnin verði heildstæð framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda sem hafi það markmið að betur verði tekið á móti erlendu fólki sem flyst til landsins og því auðveldað að verða virkir þátttakendur í íslensku samfélagi og rækta menningu sína. Jafnframt verði tryggt að útlendingar á vinnumarkaði njóti sambærilegra réttinda og íslenskt launafólk og að allar ráðningar erlends verkafólks séu í samræmi við gildandi kjarasamninga. Mannréttindi, aukin þróunarsamvinna og áhersla á friðsamlega úrlausn deilumála verða nýir hornsteinar í íslenskri utanríkisstefnu. Ný ríkisstjórn harmar stríðsreksturinn í Írak og vill leggja sín lóð á vogarskálar friðar í Írak og Miðausturlöndum, m.a. með þátttöku í mannúðar- og uppbyggingarstarfi. Íslendingar eiga að stefna að því að taka forustu í baráttunni gegn mengun hafsins og alþjóðlegu starfi til að bregðast við loftslagsbreytingum. Að öðru leyti byggist stefna ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum á þeim gildum sem legið hafa til grundvallar samvinnu vestrænna lýðræðisríkja, norrænu samstarfi og viðleitni þjóða heims til að auka frelsi í alþjóðlegum viðskiptum. Ríkisstjórnin mun fylgja markaðri stefnu í öryggis- og varnarmálum og koma á fót samráðsvettvangi stjórnmálaflokkanna um öryggismál. Við leggjum áherslu á að allar meiri háttar ákvarðanir um utanríkismál verði teknar í samráði við utanríkismálanefnd Alþingis. Ríki Evrópusambandsins eru mikilvægasta markaðssvæði Íslands. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur reynst þjóðinni vel og er ein af grunnstoðum öflugs efnahagslífs þjóðarinnar. Skýrsla Evrópunefndar verður grundvöllur nánari athugunar á því hvernig hagsmunum Íslendingar verður í framtíðinni best borgið gagnvart Evrópusambandinu. Við höfum ákveðið að koma á fót föstum samráðsvettvangi stjórnmálaflokka á Alþingi sem mun fylgjast með þróun mála í Evrópu og leggja mat á breytingar út frá hagsmunum Íslendinga. Nefndin mun hafa samráð við innlenda sérfræðinga og hagsmunaaðila eftir þörfum. Ríkisstjórnin er sammála um nauðsyn þess að halda áfram með þá endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldsisins sem hófst á síðasta kjörtímabili. Áhersla verður lögð á að leiða til lykta ágreining um þjóðareign á náttúruauðlindum í ljósi niðurstöðu sérnefndar um stjórnarskrármál um það atriði á síðasta þingi. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir helstu atriði úr stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Við höfum sett okkur afar metnaðarfull markmið á mörgum sviðum sem öll eiga það sameiginlegt að stuðla að aukinni velsæld íslensku þjóðarinnar. Þetta er auðvitað meginmarkmið stjórnmálanna, að bæta kjör almennings og skapa hér fjölskylduvænt samfélag þar sem fólki líður vel, að skapa umhverfisvænt samfélag sem við getum verið stolt af og skapa hér samkeppnishæft og aðlaðandi umhverfi fyrir okkar kröftuga atvinnulíf. Með öðrum orðum: Íslensk samfélag verður áfram í fremstu röð þjóða heims á hvaða lífskjaramælikvarða sem litið er. Ég horfi björtum augum til kjörtímabilsins sem nú er að hefjast og tel það fela í sér mikil tækifæri til að gera gott samfélag enn betra. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Forseti Alþingis. Góðir áheyrendur. Ég vil í upphafi máls míns óska nýkjörnum alþingismönnum til hamingju og bjóða þá velkomna til starfa hér á þingi. Ég vil jafnframt óska nýrri ríkisstjórn og nýjum ráðherrum velfarnaðar í störfum, vandasömum verkefnum. Ég vil þakka öllum þeim sem lögðu sitt af mörkum fyrir okkur vinstri græn í kosningabaráttunni og auðvitað ekki síst kjósendum fyrir viðtökurnar og stuðninginn sem gerði okkur vinstri græn að höfuðsigurvegurum kosninganna. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur nú á einu ári tekið sér þriðja sætið í stærðarröð íslenskra stjórnmálaflokka bæði í sveitarstjórnar- og alþingiskosningum. Við erum stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn með níu þingmenn og erum með menn kjörna í öllum kjördæmum landsins í fyrsta sinn. Það býr mikið og vaxandi afl í okkar ört stækkandi hreyfingu og ég, eins og forsætisráðherra, horfi björtum augum fram á veginn. Enginn flokkur getur státað af sambærilegri endurnýjun hlutfallslega, eins miklum stuðningi og þátttöku ungs fólks og hlutfall kvenna er hæst í okkar þingflokki. Reyndar skipa hann þessa stundina sex konur og þrír karlar og mér er til efs að slík hlutföll hafi áður sést hér á Alþingi í blönduðum þingflokki. Nú spyrja sjálfsagt einhverjir: En eru það ekki mikil vonbrigði fyrir vinstri græn að vera ekki í ríkisstjórn? Er það ekki áfall fyrir ykkur sem höfuðsigurvegara kosninganna? Því svara ég þannig: Við vorum að sönnu reiðubúin, við gerðum allt sem við gátum til þess að hægt yrði að mynda raunverulega félags- og umhverfisverndarstjórn, raunverulega græna velferðarstjórn sem stæði undir nafni. Við lögðum alla orku okkar í það að knýja fram umskipti í stjórnmálum landsins og fella ríkisstjórnina. Og vel að merkja, það tókst að knýja fram stjórnarskipti. Hvað var það sem gerði það mögulegt? Hvað var það sem gerir það að verkum að nú situr ný ríkisstjórn? Það var ekki tap Samfylkingarinnar upp á rúm 4 prósentustig og mínus tveir þingmenn sem gerði stjórnarskipti möguleg. Það var ekki óbreytt staða Frjálslynda flokksins. Það voru þaðan af síður rúm 3% og 5.900 atkvæði Íslandshreyfingarinnar sem féllu dauð sem komu ríkisstjórninni á kné. Nei, það var kosningasigur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem gerði stjórnarskiptin möguleg. Það var sem sé út á kosningasigur vinstri grænna sem draumur samfylkingarfólks um að komast loksins í ríkisstjórn rættist - kannski ekki endilega óskaríkisstjórnina, kannski ekki ríkisstjórnina þar sem Samfylkingin var stærsti flokkur landsins, kannski ekki ríkisstjórnina sem Samfylkingin leiddi án þátttöku Sjálfstæðisflokksins, kannski ekki ríkisstjórnina þar sem kona var í fyrsta sinn gerð að forsætisráðherra. Nei, en ríkisstjórn samt. Og við skulum ætla að Samfylkingin sé í henni af því að hún vilji vera þar, af því að henni sé sjálfrátt. Eða var þessi stjórn með einhverjum hætti þvinguð fram eins og presturinn orðaði það í Dómkirkjunni í dag? Svo undarlega bregður við að Samfylkingin fer inn í ríkisstjórnina sína undir ásökunum í garð vinstri grænna um að hún sé ekki að gera eitthvað allt annað, þ.e. Samfylkingin. Því vil ég gjarnan spyrja: Er þess að vænta að Samfylkingin geri það fljótlega upp við sig hvort þetta er ríkisstjórnin sem hún vill vera í? Er Samfylkingin í þessari ríkisstjórn af því að hún trúir því að hún sé góð? Er Samfylkingin í þessari ríkisstjórn af því að stefna hennar sé ágæt? Eða er Samfylkingin bara í þessari ríkisstjórn af því að sá vondi maður sem hér stendur hrakti hana til þess? Nú það í sjálfu sér þannig að ég get vel tekið það á mínar herðar fyrir Samfylkinguna ef hana skortir sjálfa réttlætingu fyrir því sem hún er að gera, ef hún hefur engin önnur rök til að réttlæta veru sína undir sænginni hjá íhaldinu en mig, enga aðra afsökun en áburðinn um að ég og við vinstri græn höfum gert myndun annars konar ríkisstjórnar ómögulega. En ég vil þá fara að vita, hvað líður senn, hversu langt guðföðurskyldur mínar ná í þessum efnum. Eiga þær að endast Samfylkingunni sem allsherjarafsökun og réttlæting næstu fjögur ár eða jafnvel lengur? Eða er þetta bara til að sefa óánægjuraddir í baklandi Samfylkingarinnar tímabundið? Ég vona a.m.k. að föðurhlutverk mitt sé ekki svo bókstaflegt að ég sé meðlagsskyldur og verði að borga Geir H. Haarde fósturlaun vegna krógans næstu fjögur árin. Auðvitað er dapurt til þess að vita ef Samfylkingin er nauðug viljug í þessu samstarfi og það leyndi sér vissulega ekki a.m.k. ekki hvað Össur Skarphéðinsson iðnaðarráðherra varðaði að honum var það allt þvert um geð sem var að gerast dagana fyrir stjórnarmyndun. Það sá öll þjóðin hversu harmþrungið ráðherraefnið var. En ábyrgðina hefur hinn sjónumhryggi jafnaðarmaður sent og skrifað á réttan stað. Sá voðalegi maður sem ber ábyrgð á því að Össur Skarphéðinsson féllst tárvotum augum og gegn vilja sínum á að gegna ráðherradómi heitir Steingrímur J. Sigfússon og stendur hér. En vonandi fer nú að rætast úr fyrir okkar manni því að hann er þrátt fyrir allt kominn heim á kunnuglegar slóðir, í fangið á íhaldinu þar sem hann undi um skeið sem ráðherra undir merkjum Alþýðuflokksins og lagði þar á skólagjöld og sjúklingaskatta í þágu jafnaðarstefnunnar svo eitthvað sé nefnt. Já, svona er nú hátt á því risið þegar Samfylkingin loksins kemst í ríkisstjórn að það þarf að kenna öðrum um, bera sakir á aðra, varpa ábyrgðinni af sjálfum sér yfir á aðra og kaupa sér fjarvistarsönnun. Auðvitað er veruleikinn sá að tveim, þrem vikum fyrir kosningar fór forusta Samfylkingarinnar á taugum, gafst upp í baráttunni við að fella ríkisstjórnina, hóf að undirbúa stjórnarsamstarf með Sjálfstæðisflokknum, fór að strjúka honum með hárunum síðustu vikur kosningabaráttunnar, stakk Evrópustefnunni og öðrum ágreiningsefnum ofan í skúffu og hóf að semja og æfa leikritið um að kenna vinstri grænum um og eyddi að lokum síðustu kröftunum í slagsmál við okkur um fylgi úti á vinstri vængnum í staðinn fyrir að reyna að ná því af ríkisstjórninni. Strax á kosninganóttina hófu einstakir talsmenn Samfylkingarinnar upp sönginn um að vinstri græn væru að eyðileggja möguleikann á myndun vinstri stjórnar. Samfylkingin setti stefnuna á Sjálfstæðisflokkinn þegar fyrir kosningar og hóf mikla ásókn á hann strax að þeim loknum og fékk reyndar furðugóðar viðtökur eins og best sést á því að Sjálfstæðisflokkurinn hélt Framsókn uppi á snakki, lét jafnvel líklega við fleiri flokka meðan hann gekk frá öllu saman bak við tjöldin við Samfylkinguna. Og sá einstaki atburður varð á uppstigningardag að Geir H. Haarde forsætisráðherra sló af sína eigin ríkisstjórn með Framsókn og myndaði nýja með Samfylkingunni í sömu setningunni, í sömu setningunni í beinni útsendingu, allt klappað og klárt, formsatriði að fara til Bessastaða. Þannig var nú þetta. Um virðingu fyrir settum leikreglum og hreinskiptni í samskiptum manna á meðal þessa liðnu daga segi ég það eitt að þar sem stjórnarflokkarnir eiga í hlut og forustumenn þeirra virðist mér enn sannast hið fornkveðna að sækjast sér um líkir. Tímamótin sem urðu í ríkisstjórnarsamstarfinu eru ekki fólgin í því að nýr flokkur hafi leyst Framsókn af hólmi sem hjól undir valdavagni Sjálfstæðisflokksins. Þau eru þaðan af síður fólgin í stefnubreytingu því að hún varð engin nema fáeinar gráður til hægri. Tímamótin eru fólgin í uppgjöf Samfylkingarinnar öðru fremur, uppgjöfinni gagnvart því að vera stóra mótvægið við Sjálfstæðisflokkinn, uppgjöfinni gagnvart því að vera forustuafl ríkisstjórnar án aðildar Sjálfstæðisflokksins. Það skyldi nú ekki vera að þörfin fyrir afsökun, blóraböggul, sökudólg, sem Samfylkingin hefur svo snilldarlega sameinast um að finna í ræðumanni - og er nú ekki oft sem þau ná að sameinast svona innilega og til hamingju með það, samfylkingarfólk - sé sprottin af þeim ástæðum að auðvitað veit samfylkingarfólk í hjarta sínu að það er að gefast upp. Tilrauninni um stóra mótvægisaflið við Sjálfstæðisflokkinn, að koma honum frá völdum, skaffa landsmönnum annars konar ríkisstjórn, annars konar stjórnarstefnu, er lokið með uppgjöf. Nú sér félagshyggjufólk og umhverfisverndarsinnar það svart á hvítu að mótvægið við Sjálfstæðisflokkinn verður ekki byggt upp með því að telja hausa í flokki sem er honum svo skyldur, liggur honum svo nálægt í stefnumálum að hann rennur saman við hann í ríkisstjórn án nokkurra vandkvæða. Þegar fréttir voru sagðar af stjórnarmyndunarviðræðunum í síðustu viku voru þær allar á einn veg: Einstaklega góður andi í viðræðunum, enginn ágreiningur, aðeins áherslumunur. Eina uppstyttan sem varð í viðræðunum var vegna þess að menn þurftu að komast í veislu. Það þurfti ekki að fresta viðræðum vegna ágreinings, nei, nei, nei, menn þurftu að komast á tónleika og í veislu. Það var nú það. Frá sjónarhóli Sjálfstæðisflokksins er valið auðvitað skiljanlegt. Með átakafælinn og værðarsækinn formann við stýrið er valinn þægilegasti kosturinn, leikurinn frá 1995 endurtekinn, gripið til þess flokks sem næstur Sjálfstæðisflokknum stóð og dugði honum til að framlengja völd sín þegar Framsókn var útslitin, hafði misst helming fylgis síns og 8 af 15 þingmönnum sem lagt var upp með. Þannig er nú þetta. Vissulega má þó viðurkenna, svo eitthvað sé nú séð skemmtilegt við þetta, að Sjálfstæðisflokkurinn yngir hressilega upp hjá sér þegar Samfylkingin er borin saman við hinn níræða Framsóknarflokk. Það sem ég vil svo segja um framgöngu ríkisstjórnarinnar efnislega að öðru leyti er þetta: Ríkisstjórnin byrjar illa í umhverfismálum. Uppgjöf Samfylkingarinnar eftir nýtilkominn áhuga á þeim málaflokki er aumkunarverð. Formönnum stjórnarflokkanna tókst að verða margsaga um innihald stjórnarsáttmálans hvað varðar Þjórsárver nokkurn veginn samtímis því að hann kom fyrir almannasjónir. Við vinstri græn höfum nú með höndum mikilvægasta hlutverk sem við höfum hingað til haft í íslenskum stjórnmálum sem forustuafl stjórnarandstöðunnar og við munum ekki bregðast skyldum okkar í þeim efnum. Við munum ekki gleyma mikilvægi grundvallarhugsunarinnar um sjálfbæra þróun og sjálfbæra framvindu þó að ríkisstjórnin með grænan fálka af síðum Morgunblaðsins og Fagra Ísland í farteskinu sé svo seinheppin að minnast ekki einu orði á sjálfbæra þróun hvorki í stjórnarsáttmála né í stefnuræðu og er þó komið árið 2007, takið eftir því. Við vinstri græn tökum við keflinu sem Samfylkingin hefur nú rétt okkur með uppgjöf sinni gagnvart Sjálfstæðisflokknum og munum ekki bregðast hlutverki okkar sem hinn eiginlegi og eini hugmyndafræðilegi og pólitíski höfuðandstæðingur hægri stefnunnar á Íslandi. Ég óska landsmönnum alls góðs og gæfuríks sumars og þakka áheyrnina.

Virðulegi forseti. Ágæta samstarfsfólk á Alþingi. Góðir Íslendingar. Í dag kemur saman í fyrsta sinn að loknum kosningum nýkjörið Alþingi. Þingmenn mæta til leiks fullir eftirvæntingar og löngunar til að takast á við áhugaverð og krefjandi verkefni í þágu lands og þjóðar. Vafalaust ekki síst 24 þingmenn sem í dag koma nýir á þing. Óvenjulegur í þeirra hópi er auðvitað maður sem árið 1971 settist yngstur allra á Alþingi það árið en snýr nú aftur, 36 árum síðar, sem elstur í hinum nýja þingheimi. Þessi óvenjulegi ferill er okkur hinum áminning um að vegferð hvers og eins sem velur að ganga stjórnmálaleiðina verður alltaf einstök og ógjörningur að skipuleggja hana fyrir fram. Ég óska öllum nýkjörnum fulltrúum á hinu háa Alþingi velfarnaðar á stjórnmálaleiðinni þar sem ný tækifæri bíða við hvert fótmál. Ég vænti mikils af samstarfinu við þingið og hlakka til að vinna í umboði þess. Ný ríkisstjórn er byrjuð á því verki að stokka upp verkaskiptingu ráðuneyta og innleiða ný vinnubrögð hjá framkvæmdarvaldinu. Ég vil leyfa mér að færa fram þá ósk að við sameinumst um að bæta vinnubrögð einnig hér á Alþingi Íslendinga. Okkur ber að vera öllu lýðræðislegu félagsstarfi í landinu góð fyrirmynd. Við eigum að leita sáttaleiða þegar þær eru færar en virða grundvallarmun á afstöðu án svikabrigsla eða stóryrða. Hannes Pétursson er eitt okkar bestu skálda og hann segir á einum stað: Lágmælt orð ljóðsins, þau troðast undir í styrjöldum – einnig í stórkarlalegu þusi upplausnartíma þegar dagarnir eru á dreif eins og fjúkandi hey. Stundum á síðustu árum hefur opinbert líf á Íslandi turnast skyndilega og hiti hinna pólitísku deilna orðið meiri en góðu hófi gegnir. Það er í daglegu tali nefnt fár og við þær aðstæður, eins og skáldið segir svo vel, eru dagarnir á dreif eins og fjúkandi hey. Dagsverkin eru þá líka ódrjúg og kröftunum illa varið. Og í hinu stórkarlalega þusi átakastjórnmála hverfur mikilvægt inntak stjórnmálastarfsins, þ.e. að hlusta á raddir sem hafa ekki endilega hæst en hafa þó frá svo mörgu að segja og það verkefni að breyta vandamálum hins daglega lífs í opinber úrlausnarefni. Ég vil í dag sem formaður stjórnmálaflokks sem gengið hefur til samstarfs í nýrri ríkisstjórn horfa til framtíðar til þeirra verkefna sem íslenskt samfélag kallar á að unnin séu. Góðir Íslendingar. Til þess að verkefnin verði unnin þarf hina víðtæku sátt sem nú er efnt til og nýtt hugarfar, ný vinnubrögð, samræðu og virðingu fyrir ólíkum skoðunum. Ný ríkisstjórn ætlar sér að verða frjálslynd umbótastjórn. Umskiptin eru söguleg af mörgum ástæðum, m.a. þeim að Samfylkingin sem stofnuð var sem nýr stjórnmálaflokkur aldamótaárið 2000 stígur nú í fyrsta sinn fram sem ríkisstjórnarflokkur. Þetta eru tímamót í sögu jafnaðarflokks Íslands, framsækins umbótaflokks sem reistur er á hornsteinum jafnaðarstefnunnar um jöfnuð, frelsi og samábyrgð. Jafnaðarstefnan er erindi okkar, á Íslandi eigum við öll að vera jöfn og frjáls hvort sem við erum ung eða gömul, hver sem við erum eða viljum geta orðið. Jafnaðarflokkur Íslands er umbótasinnaður og lýðræðissinnaður og við viljum skila venjulegu fólki árangri sem um munar. Í kosningunum gengum við samfylkingarfólk til íslenskra kjósenda með erindið um betri almannaþjónustu í forgangi, metnaðarfulla aðgerðaáætlun í þágu íslenskra barna undir heitinu Unga Ísland, miklu hraðari uppbyggingu hjúkrunarrýma og bætta þjónustu við aldraða Íslendinga. Strax í upphafi nýs þings þegar aðeins rúmar tvær vikur er liðnar frá kjördegi er í undirbúningi umbótamál til afgreiðslu hér á Alþingi, annars vegar um aðgerðaáætlun fyrir börnin í landinu og hins vegar fyrstu aðgerðir í þágu aldraðra. Á haustþingi þegar lengri tími hefur gefist til undirbúnings þingmálum munu væntanlega fleiri þingmál um aðgerðir í þágu aldraðra fylgja í kjölfarið. Eitt af veigamestu áhersluatriðum í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar er átak í jafnréttismálum. Ríkisstjórnin mun grípa til markvissra aðgerða til að draga úr óútskýrðum kynbundnum launamun hjá ríkinu með það að markmiði að minnka hann um helming á kjörtímabilinu. Enginn vafi er í mínum huga að til að ná þessu markmiði þarf sérstaklega að endurmeta kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Það gerðum við hjá Reykjavíkurborg þegar ég var borgarstjóri og það er löngu tímabært að slíkt endurmat eigi sér stað hjá ríkisvaldinu. Jafnframt mun ríkisstjórnin leita eftir samvinnu við aðila vinnumarkaðarins þar sem leitað verði leiða til að eyða launamun kynjanna á almennum vinnumarkaði. Þá segir í stjórnarsáttmálanum að réttur launafólks til að skýra frá launakjörum sínum, ef það svo kýs, verði tryggður. Jafnrétti kynjanna er mikið réttlætismál og ég er stolt af því að ný ríkisstjórn hefur mótað þá stefnu að jafnrétti í reynd verði leiðarljós í allri stefnumótun hennar. Þetta er grundvallaratriði því það verður aldrei full sátt í samfélaginu meðan konur og karlar sitja ekki við sama borð í kjörum og áhrifastöðum. Við verðum líka að gera miklu betur í aðgerðum gegn kynbundnu ofbeldi. Það er líka jafnréttis- og mannréttindamál að trúfélög fái heimild til að staðfesta samvist samkynhneigðra. Við höfum mikið verk að vinna hér heima við að ná jafnvægi í efnahagsmálum og sátt í velferðarmálum, umhverfismálum og jafnréttismálum en við höfum einnig verk að vinna á alþjóðavettvangi. Loftslagsváin er alþjóðamál sem mun hafa gríðarlega þýðingu á næstu árum og sem íslenska utanríkisþjónustan mun leggja mikla áherslu á. Þá verðum við Íslendingar að setja okkur mælanleg, metnaðarfull markmið í aðgerðum gegn gróðurhúsaáhrifum. Eitt þeirra mála sem reynst hefur þjóðinni þungbært á síðustu árum er afstaðan til Íraksstríðsins. Við þekkjum öll sögu þess máls. Það var fyrri ríkisstjórn Íslands sem tók þá umdeildu ákvörðun að styðja innrásina í Írak, m.a. í andstöðu við minn flokk. Þeim stuðningi fylgir siðferðileg ábyrgð sem við sem þjóð verðum að horfast í augu við og axla. Ákvörðunin um innrásina í Írak var tekin á röngum forsendum og stuðningur stjórnvalda á Íslandi var það einnig. Að mínum dómi átti hann aldrei að koma til greina. Ný ríkisstjórn lýsir því yfir að hún harmar þennan stríðsrekstur. Hún styður hann því ekki. Þetta er mikilvæg yfirlýsing um nýja stefnumótun um utanríkisstefnu þar sem friðsamleg lausn deilumála og virðing fyrir alþjóðalögum og mannréttindum verða leiðarljós stjórnvalda á alþjóðavettvangi. Ég hygg að þjóðarsátt sé um það að Íslendingar eigi um ókomna tíð að ganga fram í samfélagi þjóða sem friðflytjandi. Þjóð menningarsamskipta, viðskipta og útrásar, stolt af landi okkar og þjóð en jafnframt meðvituð um nauðsyn vits þess sem víða ratar eins og segir í Hávamálum. Ný ríkisstjórn lýsir því yfir að í framtíðinni munu allar meiri háttar ákvarðanir á sviði utanríkismála verða teknar í samráði við utanríkismálanefnd Alþingis. Virðulegi forseti. Fram undan eru breyttir tímar, tímar sátta og samstöðu, tímar framþróunar og spennandi tækifæra á öllum sviðum. Íslendingar hafa á undanförnum árum flutt þekkingu sína og áræði til útlanda og haslað sér völl í viðskiptalífi og á fræðasviðinu þannig að eftir hefur verið tekið. Ríkisstjórnin vill leggja sitt lóð á vogarskálar enn frekari útrásar og þekkingarsköpunar. Þar þarf að huga að frekari fjárfestingu í menntun og rannsóknum og styðja sérstaklega við bakið á efnilegum sprotafyrirtækjum, svo sem á sviði hátækni og þekkingariðnaðar. Útflutningur þekkingar og hugvits á sviði orkuframleiðslu er hið nýja spennandi sóknarfæri. Atvinnustefna nýrrar ríkisstjórnar á að beinast að því að hlúa að vaxtarsprotum á sem flestum sviðum, gæta jafnræðis milli atvinnugreina og skapa heilbrigt samkeppnisumhverfi. Þar mun okkur farnast best ef frelsi einstaklinga og fyrirtækja til athafna helst í hendur við heilbrigða samkeppni og eðlilega verðmyndun í þágu neytenda. Vinna þarf að því að frjáls samkeppni og fullt atvinnufrelsi nái einnig til hefðbundinna greina, svo sem sjávarútvegs og landbúnaðar, en gæta þess þó ætíð að umbætur og breytingar eigi sér stað í sanngjörnu samráði við hagsmunaaðila í viðkomandi greinum. Virðulegur forseti. Það hefur verið ánægjulegt að finna mikinn stuðning og velvilja landsmanna við hina nýju ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar sem nú hefur tekið til starfa. Við munum nálgast verkefnið af mikilli ábyrgð með heill allrar þjóðarinnar í huga og þann einlæga ásetning að vinna landi og þjóð gagn á þeim árum sem fara í hönd. Þetta verður vandasöm sigling, ekki síst í efnahagsmálum og þar verður mikilvægt að eiga gott samráð við aðila vinnumarkaðarins og aðra hagsmunaaðila. Ríkisstjórnin þarf einnig að gæta þess að eiga gott samstarf við alla flokka á Alþingi jafnframt því sem staðinn verði vörður um sjálfstæði Alþingis og eftirlitshlutverk þess. Fyrir hönd Samfylkingarinnar óska ég landsmönnum öllum gæfu og gengis á komandi árum. - Ég þakka áheyrnina.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Ég vil byrja á því að óska nýkjörnum þingmönnum til hamingju og velfarnaðar í mikilvægu starfi. Enn fremur flyt ég nýrri ríkisstjórn og forsætisráðherra mínar bestu árnaðaróskir á þessum tímamótum. Ég þakka íslenskri þjóð þau farsælu 12 ár sem við framsóknarmenn áttum aðild að ríkisstjórn, trúlega einn lengsta uppgangs- og hagsældartíma seinni áratuga. Hin nýja ríkisstjórn byggir áætlanir sínar um framtíðina að stórum hluta til á starfi og stefnumörkun sem við framsóknarmenn höfum markað og undirbúið með Sjálfstæðisflokki - skuldlaus ríkissjóður, líf og fjör í landinu. Hins vegar virðist ríkisstjórnin ekki skynja að það er við vaxandi efnahagsvanda að etja vegna verðbólgu og viðskiptahalla. Það er vont að fljóta sofandi að feigðarósi. Ríkisstjórn sem þorir ekki að takast á við vandann á sínum fyrstu dögum fer ekki vel af stað. Ísland hefur verið eitt af framsæknustu ríkjum Evrópu síðustu ár. Hér voru 12–14 þúsund Íslendingar án atvinnu árið 1995, landflótti og versnandi lífskjör. Þessu var öllu snúið á betri veg. Evrópa er full af fólki sem fæðist til lífsins og býr við þá raun að vera atvinnulaust allt sitt líf. Hæstv. forseti. Hér situr ný ríkisstjórn með vonarglampa í augum. Ég efast ekki um góðan vilja ráðherranna til að láta gott af sér leiða. Ég hef hins vegar efasemdir um samstarf þessara flokka. Hér eru engar sögulegar sættir höfuðandstæðinga í íslenskri pólitík að eiga sér stað. Það hefur hins vegar gerst að íslenskur stjórnmálamaður, eins og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur étið grautinn sinn þótt hann væri saltur. Gammarnir á Íslandi eru að hrifsa völdin í Sjálfstæðisflokknum, hinn meinlausi forsætisráðherra mun ekki ráða för. Ég spyr: Verður ríkisvaldinu stjórnað utan úr bæ? Já, grauturinn er saltur, Borgarnesræðurnar eru gleymdar. Einhvern tímann orðaði Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hugsun sína svo, með leyfi forseta: „Samfylkingin hafnar stjórnlyndi Sjálfstæðisflokksins sem hefur það stefnumið eitt að halda völdum.“ Síðan sagði hún að markmiðið væri eitt, að leysa íslenskt samfélag úr viðjum þeirra þröngsýnu sérhagsmuna sem hafa þrifist í skjóli Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. utanríkisráðherra er valdapólitíkus, hún þrífst og brosir hafi hún völdin og nú hefur hún hæstv. forsætisráðherra í hendi sér, það er gaman. Allt er þá þrennt er: Fyrst klauf hún Kvennalistann, næst sveik hún flokkana sem stóðu að R-listanum og Reykvíkinga og nú hefur hæstv. ráðherra gengið á bak orða sinna um að Samfylkingin sé höfuðandstæðingur Sjálfstæðisflokksins. Það merkilega og skemmtilega er að hlusta hér á Steingrím J. Sigfússon, foringja vinstri grænna. Enn grætur hann að vera ekki í bólinu hjá Sjálfstæðisflokknum, enda bað hann þeirra í beinni útsendingu og Ögmundur Jónasson einnig. Þeir vildu vera þar sem við vorum áður. Hæstv. forsætisráðherra hefur hér flutt þingi og þjóð einhverja bragðdaufustu ræðu sem ég hef heyrt. Það var ekkert í þessari ræðu frekar en sáttmála ríkisstjórnarinnar. Um hvað snerist samkomulag forustumannanna á Þingvöllum? Þingmönnum stjórnarflokkanna er sýnd sú vanvirða, hvað þá okkur hinum, að sagan er hálfsögð. Hvers vegna þessa leynd og baktjaldamakk? Það er ljóst að þegar þessir flokkar ná saman leggjast þeir báðir á sína hægri hlið í ljósi þess að mesta eignarveldi á Íslandi er guðfaðir þessarar ríkisstjórnar. Hinar sögulegu sættir liggja í gegnum Baugsveldið. Hvað gerist nú í heilbrigðiskerfinu? Hefst þar einkavæðing með forgangi þeirra ríku? Sjálfstæðisflokkurinn hefur ályktað um að einkavæðing hefjist nú í heilbrigðismálum, menntamálum og orkumálum. Framsóknarflokkurinn stóð gegn því að frjálsu markaðsöflin fengju hér allt í hendur. Það liggur fyrir og báðir foringjarnir hafa staðfest það að rætt er um að færa Íbúðalánasjóð inn í fjármálaráðuneytið sem ég kalla líknardeild eða sölumeðferð. Ætlar velferðarráðherrann Jóhanna Sigurðardóttir að láta Sjálfstæðisflokkinn og bankakerfið hrifsa Íbúðalánasjóð til sín og þar með fyrsta veðréttinn í eignum fólksins í landinu, íbúðarhúsum þeirra? Bankakerfið þarf kannski á því að halda í dag á sinni hröðu ferð. Að koma sér upp húsnæði er velferðarmál einstaklinganna. Þjóðin vill og telur það öryggismál að Íbúðalánasjóður starfi áfram. Það liggur fyrir að bankakerfið hefur viljað kokgleypa sjóðinn. Sjálfstæðisflokkurinn er sömu skoðunar. Ég spyr: Hvað vill Samfylkingin í þessu máli? Framsóknarflokkurinn lítur á það sem mikilvægt atriði að fólk ráði sinni tilveru. Félagslegt öryggi eru mikilvæg mannréttindi. Eitt af stærstu grundvallaratriðum hverrar þjóðar er að tryggja að fáir fái ekki allt of mikið og margir allt of lítið. Skattapólitík Sjálfstæðisflokksins hefur ávallt verið þeim ríku og efnuðu í hag og bitnaði á þeim mörgu og tekjulægri. Ég segi hér: Það er mikilvægt að horfa til byggðanna með nýjum hætti. Það fjarar undan sjávarþorpum víða um land. Það er líka hægt að stöðva uppbyggingu og ný tækifæri sveitanna. Ég get tekið undir með ríkisstjórninni að landið verði eitt búsetu- og atvinnusvæði og vona að orðum fylgi efndir. Ég þarf ekki að minna hæstv. landbúnaðarráðherra á að síðustu ár vitna um framsækinn og öflugan landbúnað, landbúnað sem á ótal ný tækifæri og framleiðir í hreinni náttúru einstök matvæli. Samkvæmt óljósum fréttum virðist standa til að færa stóran hluta af vísindamönnum landbúnaðarins annað. Skógrækt og landgræðsla er landbúnaður um allan heim. Ég bið hæstv. landbúnaðarráðherra að fara yfir þessi mál af vandvirkni. Landbúnaðarháskólarnir eru atvinnuvegaháskólar. Ég óttast að þessir miklu uppgangsskólar hverfi í hítina fari þeir í menntamálaráðuneytið og deyi þar innan frá. Næstbesti kosturinn gæti verið sjálfseignarform en undir því dafnar viðskiptaháskólinn á Bifröst vel. Það sem hins vegar vekur mesta athygli nú er að Sjálfstæðisflokkurinn er að snúast Evrópusambandinu á hönd. Það sem ekki var á dagskrá í gær heitir í dag opinská umræða um Evrópumál. Hvað nú með Davíð Oddsson og þann arm flokksins? Hvað hugsar hann við þessar aðstæður? Svona snerist Sjálfstæðisflokkurinn á einni nóttu frá harðri andstöðu gegn EES-samningnum og kokgleypti það mál með krötunum. Nú eru breytingar í nánd. Spurningin er hvort Evrópusýn Samfylkingarinnar verði hin nýja sólarsýn Sjálfstæðisflokksins. Ég á mér ekki þann draum. Ég tel að Ísland og Noregur eigi að standa fast saman um EES-samninginn og þróa hann sem sína viðskiptabrú við Evrópu. Frelsi Íslands utan Evrópusambandsins þýðir athafnafrelsi Íslendinga í framtíðinni. Það er nú svo að það verður einstaklega skemmtilegt að gegna starfi samgönguráðherra næstu árin. Það stafar af því að fyrrverandi samgönguráðherra tókst með sínum flokki og í samstarfi við okkur framsóknarmenn að móta stefnu um stærstu og mikilvægustu framkvæmdir í vegamálum. Í raun blasir við bylting í samgöngumálum á Íslandi á næstu fimm árum. Það þarf engan að undra þótt hæstv. forseti bryðji mélin við hinn nýja stall og fýli grön yfir örlögum sínum. „Að skiljast við ævinnar æðsta verk í annars hönd, það er dauðasökin“, sagði skáldið. Sturla Böðvarsson, hæstv. forseti, var góður samgönguráðherra. Nú verður það hlutverk Kristjáns Möllers, hæstv. samgönguráðherra, að fara um landið sigurreifur. Það mun sindra á makkann á hæstv. ráðherra þegar stórverkin verða í höfn, jarðgöng, fjórbreiðir vegir, brýr og tengivegir sveitanna. Þá kemur hæstv. ráðherra á hvítum hesti með borðann, klippurnar og koníakið. Já, margt leggjum við upp í hendurnar á Samfylkingunni, verk og afrek sem þeir eiga enga hlutdeild í. Góðir Íslendingar. Við framsóknarmenn munum veita ríkisstjórninni ábyrga og málefnalega stjórnarandstöðu. Við munum hafa hag landsins alls að leiðarljósi. Ég sé fyrir mér í framtíðinni að Framsóknarflokkurinn verður stjórnmálaaflið á miðjunni með hjartalag til vinstri. Honum til hvorrar handar verður annars vegar vinstri flokkur og hins vegar Sjálfstæðisflokkur. Undir slíku flokkakerfi vegnar alþýðu manna best. Þar eigum við framsóknarmenn ríkastar skyldur. - Góðar stundir.

Góðir landsmenn. Ég þakka stuðninginn við Frjálslynda flokkinn í alþingiskosningunum á þessu vori. Ég þakka þeim sem unnu að kosningaárangri okkar, unnu fyrir flokkinn og fólkinu sem lagði okkur lið. Ég óska hæstv. forseta velfarnaðar við stjórn þingsins og nýjum þingmönnum óska ég velfarnaðar í störfum sínum. Að sjálfsögðu vonast ég til þess, og þingflokkur Frjálslynda flokksins allur, að ríkisstjórnin verði gæfusöm í verkum sínum. Á mörgum sviðum er þörf umbóta, t.d. í velferðarmálum, skattamálum einstaklinga, tryggingamálum og huga þarf að hag heimilanna og miklum skuldum þeirra. Þar sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að hafa raunverulegt jafnrétti að leiðarljósi í allri stefnumótun, sem skapi öllum landsmönnum jöfn tækifæri, eins og forsætisráðherra sagði í ræðu sinni, þá vænti ég þess að þar séu loforð á ferðinni sem eigi að standa við. Þau eru gefin í upphafi ræðunnar um verkin og stefnuna. Slíkt jafnrétti hlýtur því að vera leiðarljósið. Orð skulu standa, var yfirskrift eins af baráttufundum Vestfirðinga fyrir rétti sínum til að fá áfram að byggja á sinni einu stóriðju sem ávallt er tiltæk sem undirstaða atvinnu og búsetu, þ.e. fiskinum í sjónum. Hún hefur verið mörg Bolungarvíkin og Flateyrin á undanförnum árum. Því miður verður svo áfram að þar verður fólkið réttlaust til vinnu og búsetu þrátt fyrir loforð um að skapa öllum landsmönnum jöfn tækifæri, eins og sagt er í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar. Fögur loforð hjá nýrri ríkisstjórn, en er eitthvert innihald í þeim orðaflaumi? Sums staðar má marka það af því sem stendur skrifað í sáttmála ríkisstjórnarinnar. Í velferðarmálum, skattamálum og tryggingamálum má víða finna orð og setningar sem lýsa breytingum sem gætu orðið til hagsbóta fyrir lágtekjufólk, aldraða og öryrkja, ef þær kæmu til framkvæmda. Að sjálfsögðu munum við, þingmenn Frjálslynda flokksins, leggja góðum málum lið, eins og við höfum oft gert á Alþingi, hver svo sem ber málin fram. Það á jafnt við um þessa ríkisstjórn sem aðrar þótt við séum í stjórnarandstöðu. Við í Frjálslynda flokknum erum stefnuföst og samkvæm sjálfum okkur, hver sem í hlut á. Það skal ítrekað að góð verk geta haft stuðning okkar. Við munum vinna með öðrum að því að standa vörð um sjálfstæði og heiður Alþingis, eins og forsætisráðherra boðaði, þótt verkin á Alþingi í dag sýni annað. Við skulum vinna að sátt í samfélaginu, m.a. um náttúruvernd og auðlindanýtingu og jafnvel marka stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna ef eitthvert vit og bót er í slíkri sáttargerð. En spyrja má: Ef nýju hornsteinarnir í íslenskri utanríkisstefnu eru áhersla á mannréttindi, aukna þróunarsamvinnu og friðsamlega úrlausn deilumála, hverjar voru þá áherslur Davíðs og Halldórs? Voru þær stuðningur við stríð? Ráðning vildarvina í utanríkisþjónustuna, eins hratt og við væri komið og lítil áhersla á friðsamlega lausn deilumála? Svo má ætla ef upptalningin markar í raun nýja hornsteina í utanríkisstefnunni. Víkjum aftur að innanlandsmálum og stöðu landsbyggðar. Við tökum því illa ef byggja á sáttargjörð á því markmiði að tryggja stöðugleika í sjávarútvegi, eins og sagt er í sáttmálunum, sem byggir á ósætti um kvótabraskskerfi, kvótakerfi sem með réttu má hafa nafnið þjófamarkskerfi, eins og einn gamall vinur minn á Ströndum orðar það. Lögin marka þau örlög sem hver sjávarbyggðin eftir aðra hefur hlotið síðastliðinn hálfan annan áratug, að fólkið sem þar býr nýtur ekki raunverulegs jafnréttis sem skapar öllum jöfn tækifæri, sem ríkisstjórnin þó boðar sem grunngildi sinnar stefnu. Telja stjórnarliðar virkilega að sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu, eins og forsætisráðherra sagði orðrétt í ræðu sinni, leiði eitthvað í ljós, sem fólkinu í sjávarbyggðunum er hulið? Heldur hann að fólk missi atvinnu sína og tapi eignum sínum vegna þess að ekki hafi farið fram sérstök rannsókn eða athugun hjá fólki á Djúpavogi, á Breiðdalsvík, á Stöðvarfirði, Seyðisfirði, Borgarfirði eystra, Vopnafirði, Bakkafirði, Þórshöfn, Raufarhöfn, Kópaskeri, Húsavík, Grímsey, Hrísey, Ólafsfirði, Siglufirði, Hofsósi, Skagaströnd, Blönduósi, Hvammstanga, Hólmavík, Drangsnesi, Norðurfirði, Súðavík, Ísafirði, Bolungarvík, Suðureyri, Flateyri, Þingeyri, Bíldudal, Tálknafirði, Patreksfirði, Barðaströnd, Flatey, Stykkishólmi og jafnvel á Akureyri og Akranesi. Það er vísbending um að minni ráðherranna sé ekki í lagi þegar slíkt orðalag, um sérstaka athugun á reynslunni af kvótabraskskerfinu, sem ég leyfði mér að kalla lög um þjófamark. Kerfið byggir á stórgölluðum lögum frá Alþingi sem stolið hafa atvinnurétti frá fólkinu í öllum þeim sjávarbyggðum sem ég taldi upp. Þó var ekki fulltalið, eins og sumir íbúar Suðurkjördæmis vita. Nú er bestu verstöð landsins, Vestmannaeyjum, einnig ógnað með kaupum á veiðiréttindum, þ.e. óveiddum fiski í sjó. Óvissan er þannig lögbundin og innmúruð í kvótabraskskerfið. Frjálslyndi flokkurinn krefst breytinga og atvinnuöryggis fyrir fólkið í sjávarbyggðunum. Þannig er reynslan af kvótabraskskerfinu og það vita sumir þingmenn Samfylkingarinnar, eins og ræður þeirra og skrif báru með sér fyrir kosningar. Eins og sumir hafa talað vita jafnvel ráðherrar Sjálfstæðisflokksins ekki neitt um vanda byggðanna. Jafnvel ekki sjávarútvegsráðherrann sjálfur sem hafði ekki hugmynd um þá Flateyringa sem nú eru í vanda. Trúi orðum hans hver sem vill. Væntanlega trúa samflokksmenn orðum hans. Væntanlega verður af öllum kórnum tekið undir orð hans, að þetta ástand á Flateyri og áður í mörgum öðrum sjávarbyggðum sé vitaskuld alls ekki kvótabraskskerfinu að kenna. Tímaritið Vísbending þvær allt í bak og fyrir í skrifum sínum, öllu þjófamarkinu og óróa á Alþingi til afsökunar. Þetta var að sjálfsögðu hin fullkomna hagræðing. Fólk sem vill veiða fisk og vinna við þau störf á að sætta sig við það að missa bæði vinnu og eignir. Hagfræðingar segja: Já, byggðinni má breyta. Það verða alltaf breytingar. Þá verða einnig til ódýr sumarhús fyrir okkur og aðra. Blaðið Vísbending vísar veginn að gæfu fólksins í sjávarbyggðunum sem að lokum leggur blómsveig að minnismerki hagræðingarinnar, hagræðingar Sjálfstæðisflokksins, eyðibyggðinni. Ég spyr ykkur samfylkingarfólk, sem nú er komið í ríkisstjórn og til valda: Ætlið þið einhverju að breyta til betri vegar í stöðu sjávarbyggðanna? Ég vona að svo verði. Ég spyr ykkur, nýja þingmenn Sjálfstæðisflokksins: Ætlið þið að viðhalda þjófamarkskerfi um atvinnurétt, eignir og líf fólksins í sjávarbyggðunum? Ég vona að svo verði ekki. Ég vona að þið getið gengið á vegum réttlætisins inn í framtíðina.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Íslenskt þjóðfélag hefur gjörbreyst á síðasta áratug. Hagvöxtur hefur verið mikill í landinu. Íslensk fyrirtæki hafa haslað sér völl um víðan heim. Fjölbreytni í atvinnulífi hefur stóraukist og umbylting hefur orðið í menntamálum þjóðarinnar. Fráfarandi ríkisstjórn undir forustu Geirs H. Haardes og forvera hans hefur skilað góðu verki. Nú er komið að nýjum áfanga sem vonandi færir þjóðinni áframhaldandi framfarir. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefur á bak við sig mikinn meiri hluta kjósenda, góðan þingstyrk og fyrirheit um áframhaldandi uppbyggingu íslensks samfélags. Með þennan styrk að bakhjarli hafa flokkarnir komið sér saman um stefnumörkun til næstu ára þar sem höfuðáherslan er lögð á kröftugt efnahagslíf en enn fremur stóraukna áherslu á heilbrigðismál, mennta- og menningarmál og umhverfismál. Það er gömul saga og ný að vandasamt er að taka við góðu búi. En lengi má gera gott betra og um leið og við treystum þann árangur sem náðst hefur verðum við að vera sívakandi fyrir því að grípa ný tækifæri. Því er sérstaklega ánægjulegt hve metnaðarfullur og framsækinn stjórnarsáttmáli nýrrar ríkisstjórnar er. Það er lykilatriði að tryggja að Ísland verði áfram í fremstu röð þjóða en það gerist ekki af sjálfu sér. Við verðum við stöðugt að bæta samkeppnishæfni landsins á öllum sviðum. Grundvallarstefið í þeirri vinnu er að skapa jöfn tækifæri landsmanna. Ástæða er til að fagna þeirri ákvörðun að hafin verði vinna við gerð rammafjárlaga til næstu fjögurra ára. Í rammafjárlögunum á sérstaklega að huga að hagsmunum þeirra sem búa úti um land með því að leggja mikla áherslu á eflingu innviða samfélagsins á sviði samgangna og fjarskipta. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar vill leggja áherslu á að allir landsmenn hafi greiðan aðgang að menntun, þjónustu og atvinnu, óháð búsetu. Í því sambandi er sérstaklega mikilvægt að huga að mikilvægi menntunar. Stefnt er að því að efla list- og verkmenntun á öllum skólastigum. Það er æskilegt fyrir börnin okkar að þau séu strax á fyrstu árum skólagöngu sinnar kynnt fyrir íslenskri menningu þannig að sú menntun verði samofin skólagöngu þeirra og lífsviðhorfi allt frá upphafi. Við sem búum úti á landi gerum það ekki síst lífsgæðanna vegna. En við vitum líka að traustir innviðir eru forsenda þess að samfélagið vaxi og dafni. Í Norðausturkjördæmi eru starfandi afar sterk fyrirtæki á sviði sjávarútvegs, matvælaframleiðslu og iðnaðar, að ógleymdum Háskólanum á Akureyri, sem eiga allt sitt undir blómlegu mannlífi og kröftugum innviðum. Ný fyrirtæki eru að hasla sér völl í kjördæminu, m.a. á fjármálamarkaði, vegna þess að menn sjá þau miklu lífsgæði sem fólgin eru í kyrrlátara samfélagi og nálægð við náttúruna, fyrir fjölskyldur og einstaklinga. Það skiptir ekki höfuðmáli hvar við búum, heldur að við sköpum samfélag þar sem frumkvæði og kraftur fólks fær að njóta sín. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar eru umhverfismálin sett í samhengi við stefnumörkun til framtíðar. Vinnu við rammaáætlun verði flýtt til ársloka 2009 sem er afar mikilvæg ákvörðun. Í því felst eindreginn vilji að leiða helstu ágreiningsmál til lykta og byggja um leið heilsteypta umhverfisstefnu og náttúruverndaráætlun. Með þessu móti getum við tekið afstöðu til þeirra svæða sem við viljum vernda til framtíðar. Þegar er kominn fram skýr ásetningur um að stækka Vatnajökulsþjóðgarð með því að vatnasviði Jökulsár á Fjöllum verði bætt við þjóðgarðinn. Engum blandast hugur um að í heiminum er aukin áhersla lögð á umhverfismál. Við Íslendingar erum svo lánsamir að glíma ekki við mörg þau erfiðu verkefni í umhverfismálum sem aðrir þurfa að takast á við, t.d. að brenna olíu og öðrum mengandi orkugjöfum til rafmagnsframleiðslu og fleiri þarfa. Þvert á móti erum við í fararbroddi í nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Á þeim grunni erum við farin að flytja út þekkingu okkar. Hámenntun á sviði tækni- og orkumála er grundvöllur áframhaldandi atvinnusköpunar og útrásar á erlendri grundu. Til þess að tryggja hvort tveggja í senn, farsæla verndun umhverfisins og sjálfbæra nýtingu auðlinda lands og sjávar, þurfum við að vera sífellt leitandi að nýrri þekkingu og nýjum hugmyndum. Ein þeirra er að beita skattkerfinu og efnahagslegum hvötum til að hafa áhrif á viðhorf fólks til umhverfisins þannig að fólk og fyrirtæki sjái sér beinan hag í því að vernda náttúruna og breyta lífsháttum sínum til betra samræmis við hagsmuni náttúrunnar. Það er því farsælast á öllum sviðum að fólk finni að saman geti farið hagsmunir einstaklingsins og heildarinnar. Góðir Íslendingar. Ég þakka kjósendum það mikla traust sem ég hef fundið í Sjálfstæðisflokknum í nýafstöðnum alþingiskosningum. Því trausti munum við ekki bregðast. - Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það er við hæfi að óska nýrri ríkisstjórn til hamingju í upphafi sumarþings og óska henni og öllum þingmönnum velgengni í störfum sínum á þessu þingi og kjörtímabili. Við vinstri græn getum vel unað við okkar hlut í nýafstöðnum kosningum, enda unnum við þar mestan sigur allra. Þetta þarf ekki að koma á óvart. Við höfum haslað okkur völl sem framsýnn vinstri flokkur, flokkur sem berst gegn kúgun í hvaða formi sem hún birtist. Við byggjum stefnu okkar á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og höfum skýra framtíðarsýn í þeim anda. Sú framtíðarsýn er hvorki meira né minna en kjarni flokksins og með hana höfum við ekki hörfað undan veðri og vindum hvernig sem blásið hefur. Nú er það metnaður okkar að veita núverandi ríkisstjórn öflugt og málefnalegt aðhald út frá þessari hugmyndafræði. En um hvað mun það aðhald snúast? Hæstv. forsætisráðherra kynnti hér stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Sumu ber þar að fagna, t.d. þeirri áherslu sem þar er lögð á málefni aldraðra og barna. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að móta skuli heildstæða stefnu í málefnum barna sem er auðvitað löngu tímabært. Þar skiptir máli að vera framsýnn. Markmiðið á að vera það að hvert barn sem fæðist á að eiga rétt á sömu heilsugæslu og önnur börn. Skólakerfið á ekki að auka eða viðhalda mismunun sem börn búa við frá fæðingu vegna þess að sum fæðast rík og önnur fátæk. Við eigum að tryggja öllum börnum það frelsi að fá að mennta sig og þroska hæfileika sína, það frelsi að njóta sömu heilbrigðisþjónustu og aðrir. Þá er auðvitað fagnaðarefni að hér eigi að hraða uppbyggingu nýrra hjúkrunarrýma og auðvitað viljum við biðlistana burt eins og Samfylkingin lofaði fyrir kosningar þó að eitthvað sé kannski farið að draga úr þeim loforðum, farið að heyrast að biðlistar verði alltaf til, og er þó stjórnin ekki nema nokkurra daga gömul. Raunsæi er ágætt en vonandi gufa þó góðar fyrirætlanir ekki svo hratt upp að þær verði gleymdar í næsta mánuði. Hugmyndir ríkisstjórnarinnar um heilbrigðiskerfið valda mér og fleirum áhyggjum. Þar er rætt um svokallaða blandaða fjármögnun sem þýðir auðvitað einungis meiri einkarekstur. Auðvitað skiptir máli að fé sé skynsamlega varið í heilbrigðiskerfinu og það á að vera hlutverk hins opinbera að gera einmitt það. Hins vegar mega sjónarmið gróðans ekki ráða för þegar kemur að lífi og heilsu landsmanna. Undanfarna tvo áratugi hafa komugjöld í heilbrigðiskerfinu vaxið hratt og þannig hefur skattheimta á sjúklinga aukist á sama tíma og skattalækkanir hafa verið básúnaðar. Þess vegna vörum við vinstri græn við gróðasjónarmiðum í heilbrigðiskerfinu. Við Íslendingar viljum ekki leiðast út á þá glapstigu að þeir sem hafa fé milli handanna geti borgað meira fyrir betri þjónustu og hinir sitji eftir, verði undirmáls í samfélaginu. Margt fleira mætti tína til úr stjórnarsáttmálanum sem bendir til þess að þegar kemur að stefnumálum Samfylkingarinnar hafi fjallið tekið jóðsótt og fæðst lítil mús. Hvað varð um stóru orðin um að taka ætti Ísland af lista hinna viljugu þjóða? Það er full ástæða til að harma þá sorglegu ákvörðun að gera okkur Íslendinga að opinberum stuðningsmönnum innrásarinnar í Írak, ekki aðeins stríðsreksturinn. Skýr og skorinorð yfirlýsing um að stuðningsyfirlýsingin hafi verið mistök væri nýrri ríkisstjórn sæmandi og við skulum átta okkur á því að þetta er ekki fortíðarmál, heldur snýst um það hvernig við tökum ákvarðanir í ríkisstjórn og hér á Alþingi. Að lokum vakti það athygli mína að lítið sem ekkert er minnst á lýðræði í stjórnarsáttmálanum. Hin nýja ríkisstjórn hefur einstaklega sterkan þingmeirihluta eins og kom fram í dag á fyrsta degi þingsins þegar afbrigðum var beitt. Því skiptir meira máli en nokkru sinni fyrr að staða Alþingis sé tryggð sem löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Nú skiptir máli að breyta vinnubrögðum hér á þingi, og reynir auðvitað á þann flokk sem hvað mest hefur talað um samræðustjórnmál að tryggja samráð og samtal við stjórnarandstöðuna enda hreint ekki sjálfgefið að ríkisstjórn fari með öll völd á þingi. Það er lífsnauðsynlegt að hér fái allar skoðanir að njóta sín. Með leyfi forseta vitna ég til Johns Stuarts Mills sem sagði: „En skoðanir eru ekki einkaeign. Ef skoðun er meinað að njóta sín, þá er gervallt mannkyn rænt eign sinni. Komandi kynslóðir bíða tjón ekki síður en þær, sem nú lifa, og þeir, sem öndverðir eru skoðuninni, bíða meira tjón en hinir sem aðhyllast hana. Sé skoðunin rétt, glata menn færi á að hverfa frá villu síns vegar. Sé hún röng, missa menn næstum jafnmikils, þeirrar skýrari skynjunar og fjörmeiri myndar af sannleikanum, sem birtist, þegar sönnu og lognu lýstur saman.“ Þannig er lýðræðið. Það þarf að halda öllum skoðunum til haga og það er undir okkur komið að Alþingi verði sá pólitíski umræðuvettvangur þar sem öll sjónarmið fá að njóta sín. Með þá von í brjósti að þingmenn deili þessari skoðun óska ég okkur öllum farsældar í störfum okkar á þessu þingi og þeim sem síðan koma. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Í nýrri ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hefur mér verið falið að fara með ráðuneyti umhverfismála. Ég fagna því að fá að takast á við þann málaflokk, það er brýnt að ná víðtækri sátt um náttúru- og umhverfisvernd hér á landi. Þess vegna má segja að umhverfismálin séu miðlæg í stjórnarsáttmála Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Ég lít svo á að það sé verkefni mitt og stjórnarmeirihlutans að skapa slíka sátt í samvinnu við stjórnarandstöðu og almenning, sátt sem byggir á upplýstum ákvörðunum, sátt sem tryggir verndun og varðveislu mikilvægra náttúruverðmæta og tækifæri fólksins í landinu til að búa í haginn fyrir framtíðina. Takist okkur sem hér sitjum að skapa slíka sátt verður það stærsti sigur náttúru- og umhverfisverndar á Íslandi. Hlutverk stjórnvalda er ekki að efna til ófriðar um þessi mál, sem varða hag og framtíð landsmanna mestu, heldur er það hlutverk okkar að finna lausnir sem henta þeim tímum sem við lifum á. Mona Sahlin, formaður sænska jafnaðarmannaflokksins, sagði á landsfundi Samfylkingarinnar í vor að spurningarnar sem jafnaðarstefnan þyrfti að svara væru ávallt hinar sömu en svörin væru hins vegar alltaf ný og í takt við þá tíma sem við lifum á. Vægi umhverfis- og náttúruverndar eykst og viðfangsefni sem fyrir nokkrum árum þóttu fjarlæg og flókin eru nú dagleg úrlausnarefni fólks um allan heim. Afleiðingar loftslagsbreytinga eru gleggsta dæmið um þetta. Af þessum sökum er það m.a. verkefni stjórnvalda að færa umhverfismálin nær hinum almenna borgara með því markmiði að umhverfisverndin fléttist inn í daglegt líf okkar allra. Í þeim efnum hef ég reyndar litlar áhyggjur af yngstu kynslóðum landsmanna. Það kann hins vegar að vera flóknara að eiga við þá sem eldri eru. Öflug fræðsla, hagrænir hvatar í efnahagslífinu og skýr stefnumótun í anda sjálfbærrar þróunar á sviði umhverfismála er sá grunnur sem byggja þarf á. Það eru fjöldamörg verkefni fram undan. Til að hægt verði að hefjast sem fyrst handa um metnaðarfull áform um verndun verðmætra náttúrusvæða hefur ríkisstjórnin einsett sér að ljúka vinnu við rammaáætlun fyrir lok árs 2009. Strax og vinnunni verður lokið verður áætlunin lögð fyrir Alþingi til afgreiðslu og henni gefið lögformlegt gildi. Í forgang verður sett, eins og fram hefur komið, að vernda háhitasvæði landsins og meta verndargildi þeirra. Það er nauðsynleg grunnvinna sem lengi hefur verið beðið eftir. Í þessum efnum munu ráðuneyti umhverfis og iðnaðar eiga náið samstarf. Á sviði loftslagsmála verður ráðist í að gera framkvæmdaáætlun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi. Aðgerðir sem miða að því að stemma stigu við loftslagsbreytingum og hlýnun lofthjúpsins eru meðal brýnustu verkefna samtímans. Það er skylda okkar að skapa almennan ramma sem hvetur fólk og fyrirtæki til þess að draga úr mengun, t.d. með því að hygla umhverfisvænum bílum á kostnað þeirra sem menga meira svo eitt lítið dæmi sé nefnt. Íslendingar eiga einnig að vera í fararbroddi þeirra sem vilja ná viðunandi samningum um annað skuldbindingatímabil Kyoto-bókunarinnar við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna og í þeim efnum ber okkur að axla siðferðilega ábyrgð á því að stemma stigu við loftslagsbreytingum í heiminum. Hæstv. forseti. Í fjóra áratugi hafa deilur staðið um mörk Þjórsárvera. Allir vita að friðlýsingin frá 1981 var ekki öllum að skapi, sumir tala um málamiðlun. Það er því mikið fagnaðarefni að í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar er skýrt kveðið á um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum þannig að það nái yfir hið sérstaka votlendi veranna. Ég hef sem nýr umhverfisráðherra einsett mér að gera það sem í mínu valdi stendur til að leiða þetta mál til lykta á yfirstandandi kjörtímabili. Til að svo megi verða áskil ég mér rétt til þess að fara vandlega yfir þau gögn sem til eru í ráðuneyti og hjá fagstofnunum þess og kalla til ráðslags þá sem besta yfirsýn hafa og þekkingu á gildi Þjórsárvera. Aðeins þannig verður hægt að tryggja stækkun friðlandsins og verndun Þjórsárvera allra. Góðir landsmenn. Ég vænti þess að samstarf stjórnar og stjórnarandstöðu verði gott og farsælt á öllum sviðum og ekki síst á sviði umhverfismála. Allt bendir til þess að svo geti orðið og ég mun leggja mig fram um það. - Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Ný ríkisstjórn hefur tekið við, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, ríkisstjórn sem hefur svo mikinn meiri hluta að Samfylkingin getur hæglega öll setið hjá í málum og Sjálfstæðisflokkurinn samt náð málum í gegnum þingið. Slík staða útheimtir að við í stjórnarandstöðunni veitum meiri hlutanum sterkt aðhald og þegar okkur finnst hann bera af leið er okkur skylt að veita eins öfluga mótspyrnu og okkur er unnt. Góð mál munum við hins vegar styðja af alhug. Framsóknarflokkurinn mun því veita aðhald á sama tíma og hann mun tala fyrir sinni framfarastefnu þar sem manngildið er ofar auðgildi. Meðal stærstu verkefna í íslenskum stjórnmálum í dag er að tryggja efnahagslegan stöðugleika og samkeppni á markaði. Við verðum að ná niður vöxtum og verðbólgu með markvissum aðgerðum. Uppi eru miklar efasemdir um að þessi ríkisstjórn geti ráðið við efnahagsmálin því að sagan segir okkur að sömu stjórnmálaöfl hrökkluðust úr Stjórnarráðinu árið 1995 þar sem upp var komið sundurlyndi á milli þeirra og algjört getuleysi í efnahagsmálum. Þá var tuttugasti hver maður atvinnulaus og velferðarkerfið komið að fótum fram. Ísland er fámennt land og hér ríkir fákeppni á mörgum sviðum. Við höfum orðið vitni að verðsamráði á markaði. Samkeppniseftirlitið hefur verið eflt, m.a. undir forustu Framsóknarflokksins. Að mati okkar þarf að stórefla Samkeppniseftirlitið þannig að það hafi svigrúm til að rannsaka og taka á einokun og verðsamráði. Neytendur eiga kröfu á því að þeir séu ekki hlunnfarnir í skjóli fámennis landsins. Ráðherraval stjórnarflokkanna er eftirtektarvert. Hreinn Loftsson, stjórnarformaður Baugs, gaf nýju ríkisstjórninni einkunnina 9,5 á opinberum vettvangi. Hann dró hálfan frá vegna kynjasjónarmiða við ráðherraval Sjálfstæðisflokksins. Hvað gerði Samfylkingin? Jú, Samfylkingin fetaði í fótspor Framsóknarflokksins með því að hafa kynjahlutfall í ráðherrahópi sínum jafnt eins og Framsókn hefur gert um nokkurt skeið með ágætum árangri. Fínt hjá Samfylkingunni að elta okkur. Sjálfstæðisflokkurinn stóð hins vegar ekki undir væntingum. Hann heldur sig við gamla tímann. Í Sjálfstæðisflokknum stendur allt fast að þessu leyti, ein kona og fimm karlar. Ég fagna því hins vegar að konur í þingflokki Sjálfstæðisflokksins hafa viðurkennt opinberlega að þær séu ósáttar vegna þessa. Konur munu aldrei ná framgangi ef þær snúa sér þegjandi frá þegar þeim svíður óréttlætið. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Endurmeta ber sérstaklega kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta.“ Þetta er að mínu mati athyglisvert séð í því ljósi að snemma á næsta ári eru kjarasamningar við fjölmennar kvennastéttir lausir hjá hinu opinbera, svo sem á heilbrigðisstofnunum. Ef taka á mark á ríkisstjórninni hlýtur hún að ætla sér að bæta verulega kjör þessara stétta og minnka þannig hinn ólgandi vanda sem er á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi og öðrum heilbrigðisstofnunum. Virðulegur forseti. Ekki byrjar ríkisstjórnin gæfulega.  Fyrstu málin sem koma upp benda til þess að það sé sundurlyndi í ríkisstjórninni. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í hvalveiðum? Utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir virðist ekki styðja þær en sjávarútvegsráðherrann Einar K. Guðfinnsson gerir það. Hver er stefnan í Þjórsárverum? Forsætisráðherra Geir Haarde telur Norðlingaölduveitu mögulega, iðnaðarráðherrann Össur Skarphéðinsson telur hana ekki vera það. Og ekki kvað nýr umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir nokkuð upp úr um það hér áðan, það heyrði ekki nokkur maður. Strax á fyrstu dögunum er hægt að telja upp mörg mál þar sem greinilegt er að hin nýja ríkisstjórn á eftir að ræða sig niður á haldbæra stefnu til að fylgja. Við framsóknarmenn teljum mikilvægt að ríkisstjórnin nýti tímann sem best á næstu vikum í þau samræðustjórnmál. Um leið og ég óska þjóðinni allra heilla vil ég einnig óska okkur öllum til hamingju með reykleysið sem tekur gildi á veitinga- og skemmtistöðum núna frá og með miðnætti. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Nýrri ríkisstjórn fylgja úr hlaði góðar óskir frá Frjálslynda flokknum um giftu í starfi og gæfu til að sýna réttsýni og sanngirni í samskiptum sínum við þing og þjóð. Við munum taka málefnalega afstöðu til mála ríkisstjórnarinnar hverju sinni og styðja þau sem til framfara horfa. Frjálslyndi flokkurinn leggur áherslu á gott samstarf við félaga okkar í stjórnarandstöðunni en mun starfa á eigin sjálfstæðu forsendum sem frjálslyndur og framfarasinnaður flokkur með almannahagsmuni í öndvegi. Við leggjum áherslu á að byggja upp áfram stéttlaust velferðarþjóðfélag jafnréttis á grunni markaðshagkerfis. Í því er atvinnufrelsi grundvallaratriðið enda er það engin tilviljun að kveðið er á um það í stjórnarskrá lýðveldisins. Þegar út af er brugðið, eins og í sjávarútvegi, hljótast af því stórkostleg vandamál sem hafa bitnað á þúsundum fjölskyldna. Atvinnugrein án atvinnufrelsis fær ekki staðist til lengdar. Fjötrarnir verða að lokum brotnir, spurningin er aðeins hve skaðinn verður mikill áður en yfir lýkur, skaði sem þúsundir landsmanna bera bótalaust. Við tökum undir áherslu stjórnarflokkanna um heilbrigða samkeppni og eðlilega verðmyndun á öllum sviðum atvinnulífsins. Mikill misbrestur er á að svo sé. Þar má nefna sem dæmi vöruflutninga, fjarskiptaþjónustu og fjármálamarkaðinn. Fákeppni og óeðlilegir tilburðir gagnvart neytendum eru algengir og lýsa sér bæði í háu verði og slakri þjónustu. Raunvextir hér á landi eru 2–5 prósentustigum hærri en gerist í allmörgum löndum í Evrópu sem tekin hafa verið til samanburðar. Bankarnir bjóða viðskiptavinum sínum hérlendis lakari kjör en þeir bjóða erlendis vegna þess að samkeppnina skortir. Það er kannski það allra mikilvægasta almenningi til hagsbóta að samkeppnisvæða atvinnulífið og gera það m.a. með nauðsynlegri lagasetningu. Það mun skila sér í betri þjónustu og lægri útgjöldum heimilanna sem nemur hundruðum þúsunda króna á hverju ári. Ég vil minna á tillögur Frjálslynda flokksins í skattamálum og málefnum aldraðra og öryrkja og fagna því að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sumar þeirra þar að finna, svo sem áherslu á hækkun persónuafsláttar, boðað er að hætt verði að skerða tryggingabætur vegna tekna maka og að hraða skuli uppbyggingu 400 nýrra hjúkrunarrýma. Hins vegar verða þau áform ríkisstjórnarinnar að tryggja ellilífeyrisþegum að lágmarki 25 þús. kr. greiðslu á mánuði frá lífeyrissjóði ekki til hagsbóta í þeim mæli sem ætla má. Eftir að almannatryggingabætur hafa verið skertar vegna þessara nýju tekna standa aðeins eftir liðlega 12 þús. kr. hjá ellilífeyrisþega sem er með tekjutryggingu og heimilisuppbót og ef viðkomandi á ekki ónotaðan persónuafslátt greiðist til viðbótar skattur af sumargjöf ríkisstjórnarinnar. Eftir standa þá að lokum aðeins rúmar 3 þús. kr. af þessum 25 þús. kr.. Ríkið sjálft tekur um 22 þús. kr. til sín eða um 90% fjárhæðarinnar. Miðað við staðtölur almannatrygginga fyrir árið 2005 voru um 84% ellilífeyrisþega með tekjutryggingu og 12 þúsund bótaþegar fengu heimilisuppbót svo það fer ekki á milli mála að stærstur hluti ellilífeyrisþega mun ekki fá að fullu boðaðar kjarabætur. Nauðsynlegt er að vinna að breytingum í heilbrigðismálum. Ríkisstjórnin er að vísu fáorð í þeim málum og stefnan nokkuð óljós. Þó er það skynsamlegt sem segir í stjórnarsáttmálanum að taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn verði að hluta tengt sjúklingi, en stíga þarf stærri skref í umbótum. Óhjákvæmilegt er, m.a. vegna athugasemda Ríkisendurskoðunar, að gera þjónustusamninga við allar stofnanir sem hafa tekið að sér að veita öldruðum þjónustu þar sem þjónustan er nákvæmlega skilgreind og ríkið sem greiðandi tryggi að sú þjónusta sé veitt sem það er að greiða fyrir. Skoða á hvort ekki sé rétt að útvista einstökum þjónustuþáttum í stað þess að safna þeim saman undir forræði Landspítalans í eina ofurstóra ríkisstofnun. Þannig má vel hugsa sér að endurhæfing, geðdeildarþjónusta, starfsemi Blóðbankans og öldrunarþjónusta verði klofin frá Landspítalanum og hver um sig rekin sem séreining eða útvistað með samningum. Í samræmi við þessar hugmyndir á að endurskoða áform um nýbyggingu Landspítalans. Ríkið verður að greina í sundur hlutverk sitt sem greiðandi, veitandi og eftirlitsaðili þjónustunnar og skilja í sundur þessa hagsmuni. Þar er brýnasta þörfin á skipulagsumbótum í kerfinu. Horfa á sérstaklega til þess að landlæknisembættið er hvort tveggja í senn ráðgjafi heilbrigðisráðherra og eftirlitsaðili með þeim stofnunum sem heyra undir þennan sama ráðherra. Eðlilegt er að styrkja eftirlitshlutverkið með því að færa landlæknisembættið undan yfirstjórn ráðherra og undir beina stjórn Alþingis eins og gildir varðandi Ríkisendurskoðun. Allar þessar skipulagsbreytingar eiga að miða að því að veita betri og markvissari heilbrigðisþjónustu án þess að nokkur breyting verði á kostnaði fyrir notendur þjónustunnar. Virðulegi forseti. Að lokum staldra ég aðeins við þá yfirlýsingu að ríkisstjórnin hafi ákveðið að setja ráðherrum og alþingismönnum siðareglur. Ég velti því mér hvað þetta eigi að þýða. Í umboði hvers ætlar ríkisstjórnin að setja alþingismönnum siðareglur? Alþingismenn sækja umboð sitt beint til kjósenda og setja sig undir dóm þeirra. Ég sé ekki að ríkisstjórn sé þess umkomin að hafa vit fyrir kjósendum og hún ætti að láta það vera. Ég spyr líka: Eru þeir ráðherrar sem studdu þá sem gáfu út stuðningsyfirlýsinguna við Íraksstríðið þess umkomnir að setja einhverjum öðrum siðareglur í ljósi þess að lög um samráð við utanríkismálanefnd Alþingis voru sniðgengin og þingflokkar þáverandi stjórnarflokka voru ekki virtir viðlits? Eða þeir ráðherrar sem stóðu að aðför að tilteknum einstaklingum í þjóðfélaginu með fjölmiðlalögunum fyrir þremur árum og tróðu þeim með handafli og þvingunum í gegnum þingið? Eru það kannski þær siðareglur sem setja á að þingmenn eigi skilyrðislaust að beygja sig fyrir valdi ráðherranna og hafi þeir verra af sem gera það ekki? Eða eru það ráðherrarnir sem gengu nú fram í kosningabaráttunni af fullkominni ósvífni með loforðum og samningum um útgjöld úr ríkissjóði til þess að auka fylgi við sig í komandi alþingiskosningum sem eiga að setja okkur alþingismönnum siðareglur? Ég held að ríkisstjórnin ætti að fara sér hægt í þessum efnum. Hins vegar er full ástæða til þess fyrir Alþingi að setja lög sem setji ráðherrunum skýrar reglur og afmarkaðan lagaramma til að vinna eftir. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að á Íslandi sé veitt heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða. Á undanförnum áratugum hefur verið byggð upp heilbrigðisþjónusta sem við getum verið stolt af og stenst samanburð við það besta í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Umræðan um heilbrigðismál einkennist stundum af neikvæðni og gagnrýni en þeir sem hafa þurft að reiða sig á þjónustu íslensku heilbrigðisþjónustunnar vita að hún er traust. Þar starfar einstaklega hæft fólk sem leggur líf sitt og sál í að veita umönnun og bót meina. Við vitum að þegar við stöndum frammi fyrir heilsubresti eða slysförum er líf og heilsa það sem skiptir einstaklinginn mestu máli. Mikilvægi heilbrigðisþjónustunnar endurspeglast ekki síst í forgangsröðun stjórnvalda. Þetta má sjá af því að til einskis annars málaflokks er varið meiri fjármunum. Miklu máli skiptir að það fé sé notað þannig að það nýtist sem best til að ná þeim markmiðum sem við setjum okkur. Við eigum það til að skilgreina heilbrigðismál út frá forsendum heilsubrests. Umræða um heilbrigðisþjónustu snýst gjarnan um hvernig best sé að bregðast við því sem afvega fer. Ég tel mikilvægt að við nálgumst heilbrigðisþjónustu ekki síður út frá forsendum heilbrigðis. Markmið okkar hlýtur að vera að auka heilbrigði þjóðarinnar og draga úr líkum á vanheilsu. Við lifum í breyttum heimi og stöndum frammi fyrir vandamálum og verkefnum sem ekki voru til staðar fyrir örfáum árum. Það er ekki svo ýkja langt síðan við vorum meðal fátækustu þjóða. Í dag telst Ísland til þeirra landa þar sem þegnarnir búa við hvað best lífskjör. Næstum 70% vinnuafls starfar við þjónustuiðnað í samanburði við tæplega 40% fyrir 30 árum. Námstækifæri hafa stóraukist. Fjölskyldugerðin hefur að sama skapi tekið stórfelldum breytingum. Þessum þjóðfélagsbreytingum fylgja ný viðfangsefni en á sama tíma ný vandamál, m.a. aukin kyrrseta, aukið áreiti, aukinn kvíði og aukin streita. Þá hefur samverustundum barna og foreldra fækkað á undaförnum áratugum. Á sama tíma og breyttu þjóðfélagi fylgja aukin lífsgæði, fleiri tækifæri og betri lífskjör verðum við jafnframt að horfast í augu við og taka á þeim fylgikvillum sem fylgja breytingunum. Hreyfingarleysi og offita ungmenna getur skapað stórkostlegt heilbrigðisvandamál fyrir einstaklinga síðar á lífsleiðinni. Ég nefni einnig andlega vanlíðan en samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni er þunglyndi í öðru sæti yfir algengustu ástæður vinnutaps í aldurshópnum 15–44 ára á Vesturlöndum. Stofnunin áætlar að árið 2020 muni það sama gilda fyrir alla aldurshópa af báðum kynjum. Ekki þarf að fara í grafgötur með hversu alvarlegur kvilli þunglyndi er. Nauðsynlegt er að efla forvarnir á þessu sviði. Einn af ömurlegustu vágestum nútímans eru fíkniefnin. Í mörgum nágrannaríkjum okkar hefur neysla fíkniefna farið úr öllum böndum á undanförnum árum. Fíkniefnavandinn er þar orðið eitt stærsta heilbrigðisvandamál í ákveðnum aldursflokkum. Hér á landi hefur verulega dregið úr neyslu fíkniefna meðal ungs fólks. Það er þróun sem er afar jákvæð. Það er ekki þróun sem hefur orðið af sjálfu sér, hún er árangur þrotlauss starfs sem hér hefur verið unnið með víðtæku samstarfi þeirra sem vinna með börnum og ungmennum. Íslendingar hafa verið leiðandi og sýnt að hægt er að ná árangri í forvarnastarfi með markvissri stefnu og þrautseigju. Ég lít svo á að þar hafi náðst stórkostlegur árangur sem hægt verði að draga lærdóm af og yfirfæra á önnur svið. Ég mun sem ráðherra heilbrigðismála gera það eitt af meginverkefnum mínum að setja forvarnastarf á öllum sviðum í forgrunn. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er lögð aukin áhersla á forvarnir. Við höfum sett okkur það markmið að stuðla að heilbrigðari lífsháttum. Við stefnum að því að bæta hag og heilsu allra Íslendinga. Við höfum jafnframt ákveðið að setja tvo hópa í forgang, annars vegar börn og ungmenni og hins vegar eldri borgara. Á þessu sumarþingi verður sá tónn sleginn. Mér er mikil ánægja að leggja fram frumvarp sem gerir þeim sem eldri eru kleift að auka atvinnutekjur sínar án þess að bætur skerðist. Það er sannfæring mín að eldri borgarar þessa lands, reynsla þeirra og þekking, séu einhver mikilvægasta auðlind samfélagsins. Þá auðlind verður að virkja og frumvarpið er liður í þeirri viðleitni. Einnig verður það eitt af verkefnum okkar á haustþingi að ríkissjóður tryggi lífeyrisþegum 25 þús. kr. á mánuði að lágmarki frá lífeyrissjóði. Undirbúningur að þeirri breytingu er hafinn en ekki tókst að ljúka honum fyrir þetta þing. Á þessu sumarþingi munum við einnig ræða aðgerðaáætlun vegna málefna barna og ungmenna. Ein af meginstoðum þeirrar áætlunar er að bæta svo um munar stöðu þeirra barna sem eiga við geðraskanir, frávikshegðun og vímuefnavanda að stríða. Góðir Íslendingar. Breyttir tímar kalla á nýjar lausnir. Við verðum á hverjum tíma að nálgast viðfangsefnin með opnum hug. Við þurfum að hafa að leiðarljósi að finna lausnir sem nýtast best fólkinu í landinu. Ég mun sem ráðherra heilbrigðismála leitast við að ná sem víðtækastri sátt um þennan mikilvæga málaflokk. Við erum í grundvallaratriðum sammála um meginmarkmiðin. Við viljum framsækna heilbrigðisþjónustu 

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Í upphafi máls míns langar mig að vitna til orða Jóhönnu Jóhannsdóttur, fyrrum bónda í Haga í Gnúpverjahreppi. Jóhanna segir, með leyfi forseta: „Mér varð hugsað til Landsvirkjunar sem e.t.v. sekkur svo túnum í Haga á þessari fallegu landnámsjörð að ekki verður búandi hér lengur og enginn situr við glugga og dáist að fegurðinni eða nýtur góðs af gæðum jarðarinnar. Það er mikið vald sem fáeinir gróðahyggjumenn taka sér.“ Svo skrifar kona sem lifað hefur nær heila öld með Þjórsá. Jóhanna Jóhannsdóttir er á tíræðisaldri en engin öfgamanneskja, ekki frekar en sú sem hér stendur. Hún er einfaldlega ein fjölmargra Íslendinga sem berjast fyrir náttúrugersemum þjóðarinnar. Þótt sumir tali fjálglega um sátt er staðreyndin sú að baráttan um mestu dýrgripi okkar Íslendinga er enn í algleymingi. Í þeirri baráttu mun Vinstri hreyfingin – grænt framboð áfram verða leiðandi brautryðjendaafl umbóta. Við munum standa umhverfisvaktina eins og við erum vön, héðan úr stjórnarandstöðu á Alþingi. Mér þykir stjórnarsáttmálinn fátæklegur í þessum efnum. Askja var friðlýst árið 1978. Telst það til sérstakra afreka nýrrar ríkisstjórnar að hreyfa ekki við Öskju, Kverkfjöllum, Hveravöllum þar til svokölluð framtíðarflokkun hefur farið fram? Mikill er metnaðurinn. Ekki er stakt orð að finna um Norðlingaölduveitu, ekki orð um Þjórsá. Og hvað með sjávarútveginn? Jú, þar er óbreytt varðstaða um ranglætið. Í undraskjótri stjórnarmyndun hefur margítrekað komið fram að málefnaágreiningur Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar sé lítill sem enginn. Í hinni auðsjáanlegu óskaríkisstjórn beggja flokka er hlutur umhverfisins rýr þótt ég efist ekki um góðan ásetning nýskipaðs umhverfisráðherra og óski henni velfarnaðar í störfum. Þá kemur í opna skjöldu að ekki skuli til staðar framsæknari og beittari stefna í kvenfrelsis- og jafnréttismálum. Hvar eru afgerandi aðgerðir gegn kynbundnu ofbeldi, vændi og klámvæðingu? Kynbundinn launamunur er brot á jafnræðisreglu stjórnarskrár lýðveldisins. Það er undarlegt metnaðarleysi að stefna einungis að því að minnka þann mun. Slíkan mun á að uppræta með öllu. Forsætisráðherra kveðst ætla að stefna að því að jafna stöðu kvenna og karla í nefndum og stjórnunarstöðum. Virðulegi forseti. Hér hefðu verið hæg heimatökin í eigin ranni. Jafnvel ný hægri stjórn Frakklands skipar einvala liði kvenna jafnt sem karla í ráðherrastóla. Við sjáum hvernig ráðherrabekkurinn er skipaður heima á Íslandi. Er slík ríkisstjórn trúverðugur málsvari kvenfrelsis og jafnréttis? Undir hvaða formerkjum eru svokallaðar frjálslyndar umbætur ef þær eru að mestu endurunnar yfirlýsingar fyrri stjórna og tala máli gærdagsins, íhaldsins, liðins tíma og veigra sér við nýrri og róttækri hugsun morgundagsins? Við viljum öll setja bættan hag barna, aldraðra og öryrkja í forgang. Þar tek ég heils hugar undir með nýrri stjórn. En hvar er metnaðurinn og djörfungin í stærstu ágreiningsmálum okkar tíma? Hvar er sköpunin, ferskleikinn og hin nýja sýn um betra samfélag jafnaðar sem lifir í sátt við náttúruna? Ég er ekki sú eina í þessum sal sem óar við hinum óvenju samstillta boðskap frjálshyggju og einkavæðingar sem ný stjórn lofar. Kreddur sem fela sig undir yfirbragði frjálslyndis, frelsis og umbóta en viðhalda í raun misrétti, gróðafíkn og ranglæti, eru lúmskar. Slíkt er ekki pólitík framtíðarinnar. Pólitík framtíðarinnar byggir ekki á taumlausri gleði yfir nýjum valdastólum, spretthlaupi inn í ríkisstjórn eða faðmlagi nýfrjálshyggjuafla. Pólitík framtíðarinnar byggir á djúpstæðri og róttækri umhverfisvernd, sjálfbærri þróun, kvenfrelsi, jafnrétti, jöfnuði og félagslegu réttlæti, blómlegri menningu í öllum byggðum landsins. Þangað eigum við að stefna. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Við höfum í kvöld hlýtt á stefnuræðu forsætisráðherra ríkisstjórnar sem leggur mikla áherslu á umbætur í velferðarþjónustu og bættan hag heimilanna. Ríkisstjórnin er mynduð í framhaldi af tímabili þar sem stórframkvæmdir og þensla hafa sett svip á samfélagið. Hagvöxtur hefur verið umtalsverður en viðskiptahalli mikill, sem og skuldaaukning heimilanna og vaxtakostnaður allt of hár. Gagnrýnt hefur verið hvernig gæðum samfélags okkar hefur verið misskipt á milli landsvæða og á milli þjóðfélagshópa. Það er því engin tilviljun að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar séu tilgreind þau markmið að tryggja stöðugleika í þágu heimila og atvinnulífs og að koma á sátt og jafnvægi í samfélaginu. Samfylkingin hóf kosningabaráttu sína með fundaherferð um landið þar sem boðaður var sáttmáli um jafnvægi og jafnræði. Talað var um jafnrétti á milli landsbyggðar og höfuðborgar, milli karla og kvenna, milli Íslendinga og innflytjenda, milli umhverfis og stóriðju, milli hagvaxtar og stöðugleika og á milli Íslands og Evrópu. Jafnframt var lögð megináhersla á endurreisn velferðarkerfisins þar sem málefni eldri borgara og öryrkja, auk málefna barna og ungmenna, voru í forgrunni. Öll þessi mál setja sterkan svip á stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar sem hér er til umræðu. Ég ætla sérstaklega að ræða þau atriði sem snúa að jafnræði á milli landsbyggðar og höfuðborgar annars vegar og hins vegar hvernig velferðarmálin, þá einkum málefni yngstu kynslóðarinnar, eru með afdráttarlausum hætti sett í forgang hjá nýrri ríkisstjórn. Landsbyggðarfólk veit hversu mikilvægt er að jafnræði ríki á milli landsbyggðar og höfuðborgar og að starfsskilyrði fyrirtækja séu sambærileg óháð landsvæðum. Fagna ber því að ríkisstjórnin dragi fram mikilvægi þess að allir landsmenn eigi greiðan aðgang að menntun, atvinnu og þjónustu óháð búsetu og fái notið sambærilegra lífskjara. Slík yfirlýsing gefur skýr fyrirheit um sókn til bættra lífskjara fólks á landsbyggðinni. Þá er ákveðið að störf á vegum ríkisins sem hægt er að vinna án tillits til staðsetningar verði að öðru jöfnu unnin á landsbyggðinni. Áhersla er lögð á stóreflingu samgangna og fjarskipta til að skapa jafnvægi í byggðum landsins. Ný ríkisstjórn boðar líka eflingu sveitarstjórnarstigsins með breyttri tekju- og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og með frekari tilflutningi á verkefnum til sveitarfélaganna. Þar eru nefnd bæði málefni aldraðra og málefni fatlaðra. Slíkur verkefnaflutningur, aukinn sjálfsákvörðunarréttur og ábyrgð heimaaðila, samhliða auknum tekjum sveitarfélaga, ætti ekki hvað síst að efla þjónustu og atvinnu á landsbyggðinni ef rétt er á haldið. Því miður eru blikur á lofti og alvarlegt atvinnuástand í sjávarplássum á ákveðnum svæðum eins og á Vestfjörðum. Þar þarf að grípa til sértækra úrræða til að bregðast við ástandinu. Jafnframt þarf að breyta starfsumhverfi fyrirtækja á landsbyggðinni og auka þjónustu og menntun til að skapa fjölbreyttara atvinnulíf og betri búsetuskilyrði til lengri tíma. Hugmyndir varðandi slíkar lausnir eru nú þegar til umfjöllunar og verða á dagskrá á næstu dögum og vikum. Það er sérlega ánægjulegt að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er ákveðið að móta og leggja fyrir Alþingi heildstæða aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna. Þar eru nefnd til sögunnar ýmis mál svo sem tannvernd barna, með gjaldfrjálsu eftirliti og auknum niðurgreiðslum. Ákveðið er að hækka barnabætur til þeirra sem hafa lágar tekjur, að lengja fæðingarorlofið í áföngum og veita nemendum í framhaldsskólum stuðning við kaup á námsgögnum. Öll þessi mál munu vonandi koma inn á sumarþinginu þannig að við sjáum skýrt hverjar breytingarnar eru í stjórnarháttum. Það er þó ekki síður mikilvægt að auka stuðning við langveik börn, börn með hegðunarvandamál, geðraskanir og þroskafrávik og að grípa til aðgerða til að eyða biðlistum á þeim sviðum. Sett eru fram skýr ákvæði um aukið forvarnastarf bæði gegn kynferðislegu ofbeldi og fíkniefnaneyslu. Leita á nýrra leiða þar sem samstarf og stuðningur við fjölskyldur ungmenna sem og foreldraráðgjöf og fræðsla verður stórefld. Varðandi málefnin hinna eldri er í stefnuyfirlýsingunni skýrt tekið fram að vinna á að einföldun almannatryggingakerfisins og styrkja stöðu aldraðra og öryrkja. Draga á úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Hraða á uppbyggingu 400 hjúkrunarrýma fyrir aldraða, fjölga einbýlum og gera þjónustuna einstaklingsmiðaðri og efla sólarhringsþjónustu til að bæta hag aldraðra enn frekar. Stefnuyfirlýsing nýrrar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, ríkisstjórnar velferðar og umbóta, boðar klárlega breyttar áherslur þar sem aukið jafnræði og jafnrétti milli landsbyggðar og höfuðborgar, milli karla og kvenna, eru höfð að leiðarljósi. Fagna ber nýjum áherslum varðandi bættan hag barna og ungmenna og barnafjölskyldna og breyttum áherslum varðandi málefni aldraðra og öryrkja. Ég veit að þjóðin á eftir að sjá að hér er komin til valda öflug ríkisstjórn sem mun sameina kraftmikið atvinnulíf og öfluga velferðarþjónustu en þessar tvær stoðir samfélagsins þurfa og munu haldast í hendur. Góðir landsmenn. Ég óska landsmönnum heilla og hlakka til samstarfsins á Alþingi um bættan hag lands og þjóðar.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það er sérstök ánægja fyrir nýjan þingmann að setjast á Alþingi á þessum sólríka degi. Ég vil af því tilefni óska nýrri ríkisstjórn, ráðherrum og þingmönnum velfarnaðar í störfum þeirra á komandi þingi. Í valdatíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa verið stigin einhver mestu framfaraskref í íslensku þjóðfélagi. Hagvöxtur og kaupmáttur launa hafa aukist og traustur grunnur hefur verið lagður að efnahagslífi þjóðarinnar. Framsóknarflokkurinn stóð fast í fæturna í þeirri ríkisstjórn sem nú hefur látið af völdum. Stefna flokksins fyrir öflugu atvinnulífi um allt land og baráttan gegn atvinnuleysi var og er eitt af höfuðmarkmiðum Framsóknarflokksins. Það markmið tókst enda er atvinnuleysi lítið og samkeppnishæfni atvinnulífsins hefur aldrei verið betri. Með góðu atvinnuástandi hafa skapast tekjur til að gera enn betur í velferðarmálum. Þegar Framsóknarflokkurinn kom í ríkisstjórn fyrir 12 árum var staða ríkissjóðs veik og gripið hafði verið til niðurskurðar í velferðarkerfinu. Framsókn hafði þá skýru stefnu að auka fjármagn til velferðarmála og stuðla að enn frekari uppbyggingu heilbrigðiskerfisins sem látið hafði á sjá í tíð ríkisstjórnar íhalds og krata. Við þá stefnu var staðið. Stefnuræða hæstv. forsætisráðherra verður ekki skilin öðruvísi en að meginstefna nýrrar ríkisstjórnar sé að halda áfram því góða starfi sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt grunninn að. Stefnt sé að árangri áfram. En það er einnig ástæða til að hafa áhyggjur. Stefnuleysi og óvissa um hvernig halda eigi áfram því starfi sem unnið hefur verið að í fyrri ríkisstjórn blasir við. Þá hefur misvísandi skilningur og túlkun nýrrar ríkisstjórnar á eigin stefnuyfirlýsingu hvorki verið traustvekjandi né gefið þjóðinni tilefni til bjartsýni um að árangur náist áfram. Staða Íbúðalánasjóðs er til að mynda í uppnámi. Eitt af meginmarkmiðum sjóðsins er að tryggja öllum landsmönnum, óháð búsetu, öruggt aðgengi að íbúðalánum. Það yrði köld vatnsgusa fyrir íbúa landsbyggðarinnar, sérstaklega íbúa Vestfjarða og í norðausturhluta landsins, ef sjóðurinn yrði lagður niður eða færður bönkunum. Framsóknarflokkurinn hefur staðið vörð um Íbúðalánasjóð og hefði aldrei samþykkt að hann yrði færður í einkavæðingarhendur Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn hefur einnig margoft ályktað að stefna skuli að frekari einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Því hafnar Framsóknarflokkurinn og um það var staðinn vörður í síðustu ríkisstjórn. Í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra kom fram að tekin verði upp blönduð fjármögnun á heilbrigðisstofnunum. Það verður aðeins skilið á þann veg að hinum efnameiri verði gert kleift að borga sig fram fyrir biðraðir. Ef af verður er sú leið aðeins skref í átt til einkavæðingar og aukins ójafnaðar í samfélaginu. Skýrust, ef svo má að orði komast, í stefnuræðunni voru áform um einkavæðingu orkufyrirtækjanna. Stefna Framsóknarflokksins er og verður að Landsvirkjun verður ekki seld eða einkavædd. Nú reynir á kosningaloforð Samfylkingarinnar um að standa vörð um Landsvirkjun og orð margra þingmanna Sjálfstæðisflokksins í sömu veru. Nú reynir einnig á fögur fyrirheit hæstv. fjármálaráðherra um að vinda ofan af því óréttlæti sem viðgengist hefur í þjóðlendumálunum. Það verður afar spennandi að fylgjast með hvernig ný ríkisstjórn tekur á þeim viðkvæmu málum. Þjóðin þarf á stöðugu efnahagslífi að halda. Áform um að endurskoða eða kollvarpa því kerfi sem komið hefur verið á í landbúnaðinum eru aðeins til að skapa óvissu og óstöðugleika hjá bændum og framleiðslufyrirtækjum á landsbyggðinni. Það hefði Framsóknarflokkurinn ekki samþykkt. Vonandi mun ný ríkisstjórn viðhalda góðum árangri Framsóknarflokksins og þeim markmiðum að minnka atvinnuleysi um allt land og koma í veg fyrir fólksflótta frá þeim byggðarlögum sem eiga undir högg að sækja. Hlutverk stjórnarandstöðunnar er að veita aðhald í þessum efnum og miðað við stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar á hún verðugt verkefni fyrir höndum. Góðir Íslendingar. Auknum meiri hluta fylgir mikið vald. Því valdi er á auðveldan hátt hægt að misbeita með að takmarka eða stöðva umræður á hinu háa Alþingi. Um leið og ég ítreka velfarnaðaróskir mínar til nýrrar ríkisstjórnar minni ég á að auknum meiri hluta fylgir ekki bara vald heldur líka mikil ábyrgð. Vonandi verður ábyrgðin alltaf ofan á. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Í stefnuræðu sinni setur forsætisráðherra fram sjónarmið nýrrar ríkisstjórnar. Athygli vekur að í upphafi ræðu sinnar fjallar hann um 12 ára árangursríka stjórnarsetu Framsóknarflokksins og hvað þau ár hafi skilað miklu og hversu farsæl sú ríkisstjórn hafi verið. Þetta samþykkir Samfylkingin þrátt fyrir að hafa allt frá stofnun flokksins og fram yfir síðustu kosningar hamrað á því hversu slæm þessi ríkisstjórn hafi verið og öll sú stefna sem henni fylgdi. Meginsjónarmið sem koma fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og stefnuræðu forsætisráðherra eru í grunninn byggð á arfleifð fráfarandi ríkisstjórnar. Almenn góðmálafyrirheit sem eru í sjálfu sér þau sem allir geta fallist á sem markmið. Spurning er hins vegar hversu langt á að ganga, hversu hratt og hvaða aðferðum á að beita. Forsætisráðherra og utanríkisráðherra halda því fram að verið sé að mynda frjálslynda umbótastjórn. Í hverju er frjálslyndið fólgið? Í hverju eru umbæturnar fólgnar? Frjálslynd umbótastjórn dregur úr heildarskattheimtu og eykur svigrúm einstaklinga og atvinnulífs til að lifa og starfa í friði án afskipta ríkisvaldsins en jafnar um leið velferðarhallann í þjóðfélaginu. Engin slík fyrirheit eru gefin. Í stefnuræðu forsætisráðherra og þeim tillögum sem koma munu frá ríkisstjórninni felst viðurkenning á stefnumörkun Frjálslynda flokksins í málefnum innflytjenda. Þingmenn Frjálslynda flokksins vöruðu við því fyrir ári síðan að undanþága frá frjálsu flæði vinnuafls frá nýju Evrópusambandsríkjunum yrði ekki nýtt. Á það var ekki hlustað og þess vegna hafa komið til landsins þúsundir erlendis frá. Straumur innflytjenda og þeirra útlendinga sem hér dveljast tímabundið er ekki að minnka. 300 þúsund manna þjóð þarf að gæta hagsmuna sinna. Mikil fjölgun innflytjenda á stuttum tíma veldur lækkun launa og félagslegum undirboðum eins og dæmin sanna. Ég get þó tekið undir með forsætisráðherra þar sem hann segir að heildstæð framkvæmdaáætlun verði sett í málefnum innflytjenda sem hafi það markmið að betur verði tekið á móti erlendu fólki sem flyst til landsins og því auðveldað að verða virkir þátttakendur í íslensku samfélagi. Allt þetta er nauðsynlegt. Leggja verður áherslu á að það fólk sem hingað flytur aðlagist íslensku samfélagi sem best á sem skemmstum tíma en við eigum að vinna að því að það verði ein þjóð í landinu en ekki margar. Ef vil vill vekur það helsta athygli sem ekki stendur í stjórnarsáttmálanum og engin fyrirheit eru gefin um. Þannig er það með landbúnað og sjávarútveg. Í þeim efnum verður kyrrstaða. Kvótakerfi og hátt verð til neytenda verður áfram. Stærsta ráni Íslandssögunnar, eins og einhverjir hafa orðað það í Samfylkingunni, verður viðhaldið. Gjafakvótakerfið verður óbreytt. Skiptir þar engu máli þó að Samfylkingin hafi heitið kjósendum sínum breytingu á þessu óréttlæti. Á sama tíma og forsætisráðherra og utanríkisráðherra voru að stinga saman nefjum á Þingvöllum var stórum hluta verkafólks sagt upp störfum á Flateyri. Kvótaeigandinn ákvað að betra væri að selja kvótann, njóta fengsins, innleysa arðinn, og gera starfsfólk sitt atvinnu- og eignalaust. Ekki olli þetta forsætisráðherra eða utanríkisráðherra nokkru hugarangri. Því miður er ekki verið að kynna stefnu frjálslyndrar umbótastjórnar heldur kyrrstöðustjórnar. Ég óska ríkisstjórninni þó alls velfarnaðar í störfum og lít á það sem hlutverk stjórnarandstöðu að styðja við þau góðu mál sem ríkisstjórnin hefur fram að færa og ætlast til þess sama af ríkisstjórninni gagnvart stjórnarandstöðu. Íslenskt þjóðfélag býr yfir miklum auðæfum til lands og sjávar og miklum mannauði. Svigrúm ríkisstjórnarinnar til góðra verka er mikið. Forgangsatriðið á að vera og verður að vera að lagfæra þann velferðarhalla sem aldraðir og öryrkjar búa við. Þar verður að taka á af myndarskap. Ríkasta þjóðfélag í heimi á og verður að forgangsraða fyrir fólkið í landinu. Í því felast umbætur, í því felst frjálslyndi. Góðir Íslendingar. Fyrir hönd Frjálslynda flokksins færi ég landsmönnum öllum sumarkveðjur. - Góðar stundir.