Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Það er út af fyrirspurnum, sem fram komu við 2. umr. frv. þessa um það, hvort sú undanþága, sem hér er farið fram á, næði til tekjuskatts og útsvars fullkomlega, að ég hef leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 101. Ég átti ekki kost á að ná meiri hluta nefndarinnar saman, þótt æskilegt hefði verið, að ég hefði getað rætt málið við meðnefndarmenn mína. Tók ég því þann kost að bera fram brtt. þessa til þess að taka af allan efa um stefnu frv. Vil ég vænta þess, að þeir háttv. þm., sem annars hafa fylgt frv.; geti einnig fylgt þessari brtt.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég vildi aðeins benda á það, sem ég sagði um næsta dagskrármál á undan, en það gengur í sömu átt og þetta.

Flm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Vegna þess að svo ýtarleg grg. fylgir frv. þessu, þarf ég ekki að bæta löngu máli við hana. Áður en ég vík að efni frv. í heild, vil ég benda á tvær prentvillur, sem ég hef rekizt á. Í 1. gr. er talað um, að greinarnar séu átta, en þær eru ekki nema sjö. Í f-lið 1. gr. stendur: „en greiða skal upphæðina í búnaðarsambandið“, en á að vera: í því búnaðarsambandi . . . Þetta frv. ber að líta á sem framhald þess verks, sem er hafið til þess að hrinda jarðræktarmálum landsins áfram. Við miðum breytinguna við málin eins og þau nú eru komin. Ég lít svo á, að með þessu sé verið að samræma jarðræktarmálin því ástandi, sem nú ríkir, eins og þau upphaflega voru miðuð við það ástand, sem var í landinu, þá er þau voru sett. Það má segja, að almennur áhugi á umbótum í framleiðsluháttum sé nú ríkjandi í landinu. Nefndir þær, sem Alþingi hefur skipað til að athuga atvinnuvegi landsins, ættu að benda á, að á Alþingi sé vaknaður skilningur á þessum málum. Sennilega er flestum ljóst, að í atvinnulífinu þurfa að fara fram stórfelldar breytingar, ef atvinnugreinarnar eiga að verða lífvænlegar til frambúðar. Mér hefur talizt svo til, að í flestum greinum atvinnulífsins séu nú starfandi nefndir nema þá í iðnaðinum. Þá má taka það fram, að sumt, sem snertir íslenzkt atvinnulíf, er þannig, að ekki er þörf verulegra rannsókna í sambandi við það. En þá skiptir og miklu, að þar verði hafizt handa um framkvæmdir, jafnskjótt og tími og ástæður leyfa. Má líka búast við, að uppskeran af starfi nefndanna verði misjöfn. Í þessu efni skiptir það miklu að hafa góð tök á því verkefni, sem nú liggur fyrir og ljóst er að þarf að framkvæma tafarlaust. Það liggur í augum uppi, að einhverjar nauðsynlegustu framkvæmdir í íslenzku atvinnulífi eru þær að gera slægjulöndin bjarghæf. Eru færð nokkur rök að því í grg., og ætla ég, að þeim hv. þm., sem gefa íslenzku atvinnulífi nokkurn gaum, liggi í augum uppi, hve brýn nauðsyn er framkvæmda á þessu sviði. Ég rökstyð þetta ekki frekar, en geri ráð fyrir, að þetta sé ekki umdeilt atriði. Þó get ég bætt því við, að nú sem stendur eiga sér stað talsverðar deilur milli verkamanna og bænda um kaupgjald og verðlag. Ég geri ráð fyrir, að þær deilur séu til orðnar vegna þess annarlega ástands, sem nú ríkir í heiminum. Þó álít ég, að það sé ekki nema að nokkru leyti, því að þótt gera megi ráð fyrir, að úr þeim deilum dragi, þá geri ég mér ekki vonir um, að þær jafnist að fullu og öllu, nema með því móti, að við framleiðslu íslenzkra landbúnaðarvara verði notuð hin fullkomnasta tækni, sem heimurinn nú ræður yfir. Það hlýtur alltaf að vekja athygli neytenda, þegar landbúnaðarvörur eru í boði, að vörur, sem framleiddar eru erlendis með nýtízku tækjum, eru með allt öðru og lægra verði en þarf að greiða fyrir vörur, sem eru framleiddar með gömlum vinnuaðferðum. Ég geri ekki ráð fyrir, að um það verði deilt, að nauðsyn beri til að gera þessar framkvæmdir og þær séu einna nauðsynlegastar af öllum framkvæmdum í íslenzku atvinnulífi. En hitt gætu orðið deilur um, hvernig á að ná þessu marki, að gera öll slægjulönd véltæk. Fyrst er nú það, að það er vitanlega umdeilt mál meðal jarðræktarmanna, hve mikið eigi að nota vélknúin tæki og hve mikið hesta við jarðrækt. Ég held samt sem áður, að ef gera á mikið átak á þessu sviði, að gera tún og engi véltæk, á ekki lengri tíma en tíu árum og miklu skemmri tíma þar, sem aðstæður eru góðar, þá verði að nota til þess þau fullkomnustu tæki, sem völ er á, sérstaklega vegna þess, að með þeim hætti verða allar framkvæmdir miklu ódýrari en ef þær eru gerðar með hestum, og í annan stað vegna þess, að vélar eru að verða með hverju ári og jafnvel hverjum mánuði fljótvirkari en áður, og í þriðja lagi vegna þess, að þær eru með hverjum mánuði, sem líður, að verða ódýrari í rekstri. Ég held því, að tæplega verði um það deilt, þegar allt kemur til alls, að þessar miklu framkvæmdir á að gera með vélum, enda er ætlazt til þess í frv., að Búnaðarfélag Íslands annist útvegun véla til þessara framkvæmda og að búnaðarsamböndin annist framkvæmdirnar fyrir stór svæði, þar sem vélanna verður mest not, enda er það skilyrði sett fyrir þessum framkvæmdum, að búnaðarfélögin slái sér saman og myndi þannig heil jarðræktarsvæði þar, sem nægileg verkefni eru fyrir vélarnar. Ég geri ekki ráð fyrir, að um þetta verði deilt, svo að ég þurfi að rökstyðja það nánar, en ég hef tiltæk að mínu áliti fyllstu rök fyrir því, að það eru vélknúnu tækin, sem á að nota við þetta mikla átak, en ég geri ekki ráð fyrir, að færa þurfi þau fram, af því að þetta sé ekki umdeilt mál. Vélar eins og þær, sem tiltækilegastar þykja til þessara framkvæmda, hafa verið notaðar á einum eða tveimur stöðum á Suðurlandi og byrjað að nota þær víðar nú allra síðustu dagana. En þær eru, eins og gefur að skilja, alldýrar, þó að vélar, sem afkasta næstum því óskiljanlega miklu verki, kosti að vísu ekki meira en dýrasti lúxusbíll. En þótt þær kosti ekki nema nokkra tugi þúsunda, þá er auðsætt mál, að með þeim verður ekki unnið að jarðrækt, nema félagsræktun sé. Það næsta, sem við verðum að gera okkur ljóst, er því það, að til þess að geta komið þessu í framkvæmd á svo stuttum tíma sem gert er ráð fyrir, verður að koma á félagsræktun. Það er útilokað, að þessi fullkomnu tæki verði notuð almennt hér á landi, nema bændum sé gefinn kostur á að nota þau í félagsræktun. Þá er þriðja atriðið, sem kynni að geta valdið ágreiningi, en ég geri mér þó vonir um, að verði ekki, en það er styrkur ríkisins til þessara framkvæmda. Eins og hv. dm. muna, er þar ekki stórvægileg breyt. frá því, sem er í núgildandi löggjöf. Ég fer við þessar umr. ekki nánar inn á það, en vil benda hv. þm. á, að ef þeir bera saman ákvæði til bráðabirgða í núgildandi jarðræktarl. og þau ákvæði um styrk, sem felast í þessu frv., munu þeir sjá, að breyt. er að vísu nokkur, en þó ekki eins mikil og menn kunna að álíta við fyrstu sýn. Þó ber ekki að draga dul á, að útgjöld til þessara framkvæmda mundu stórhækka á næstu árum, því að gera má ráð fyrir, ef frv. verður að l., að þá muni jarðræktarframkvæmdir stóraukast og útgjöld vaxa að mun af þeim sökum. Viðvíkjandi því atriði, sem stundum heyrist talað um, að ekki sé rétt að gera öllum jörðum á landinu jafnt til góða um ræktun á túni og engi, þá vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að með þessu frv. er tryggt, að þessi styrkur verður ekki veittur til endurbóta á þeim jörðum, sem eru þannig í sveit settar eða úr garði gerðar, að þær að áliti trúnaðarmanns Búnaðarfélags Íslands eru ekki til þess hæfar að verða býli til frambúðar. Þessi rannsókn hefur ef til vill aldrei verið gerð nógu rækilega, en með því að nú á að liggja fyrir mæling á túnum og engjum, hvar hægt sé að gera tún, hversu mikið þurfi að ræsa, hvað mikið að slétta og yfirleitt hvað mikið þurfi að gera til þess að jörðin geti talizt sæmilegt býli að öðru leyti, má gera ráð fyrir, að þetta verði sérstaklega rannsakað. Ákvæði um þetta eru nú í jarðræktarl., óg það er vísað til þeirra í þessu frv. og gert ráð fyrir, að þessar jarðir, sem eru ekki álitnar býli til frambúðar, eftir að sú rannsókn, sem gerð verður, hefur farið fram, fái ekki þann styrk, sem um ræðir í þessum l. Að gera þannig véltæk öll tún og engi á landinu er fyrsta atriðið til þess að koma okkur af beinu frumstigi og sú framkvæmd, sem nauðsynlegra er að gera en flest annað, sem framkvæma þarf á þessu landi. En með því, að ekki verða styrktar þær jarðir, sem geta ekki talizt framtíðarbýli, þá á jafnframt að vera tryggt, að þeim fjármunum, sem til þessa er varið, sé ekki illa varið. Ég vænti þess, að þetta frv. fái góðar undirtektir hér á Alþingi. Okkur, sem flytjum frv., er ljóst, að ákaflega mörg atriði atvinnulífsins bíða úrlausnar og í íslenzkum landbúnaði eru fjölda mörg aðkallandi. mál. Við vitum, að það bíða stórkostleg verkefni við endurbætur kvikfjárstofnsins og ekki minna verk við endurbætur á jurtagróðri landsins og nytjajurtum, sem bændur rækta. Þá eru íslenzkar jarðvegsrannsóknir, þar sem gera verður stórkostlegt átak fyrir íslenzkan landbúnað. En þetta er sú framkvæmd, sem við flm., - og ég vænti einnig aðrir alþm., - álítum mest aðkallandi fyrir íslenzkan landbúnað, því að hún er undirstaða undir öðru, undirstaða, sem alls ekki má bíða, að byggð verði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál nánar, en vona, að þessu máli verði vel tekið. Og ég er ekki í neinum vafa um, að ef þetta frv. verður að l. og skynsamlega er haldið á þessari framkvæmd, þá veldur hún aldahvörfum í íslenzkum landbúnaði, því að við þurfum ekki annað en fara um þetta land og sjá unnið með þeim tvenns konar vinnuaðferðum, þeirri nýtízku vinnuaðferð, sem fylgir véltækum slægjulöndum, og hins vegar þeim, sem fylgja þýfinu. Við þurfum ekki annað en líta á það án þess að vera kunnáttumenn til þess að skilja, hverju máli skiptir fyrir íslenzkan landbúnað, að þessi framkvæmd verði gerð, og hvaða máli það skiptir fyrir þjóðina í heild, að sú nauðsynjavara, sem íslenzkur landbúnaður framleiðir, - en hann framleiðir margar af helztu nauðsynjavörum fólksins í landinu, - sé framleidd með þeim vinnuaðferðum, sem eru hraðvirkastar og ódýrastar.



Eins og þetta frv. liggur fyrir, þá er frá mínu sjónarmiði ekki ástæða til annars en taka því vel að mörgu leyti. Samt eru ýmis atriði, sem þyrfti að rannsaka betur. Skal ég ekki mjög orðlengja um það, því að ég býst við, að það komi til n., sem ég er í. Hv. 1. flm. gat þess, að taldar væru of margar gr. í frv. Ég held, að samkomulag gæti orðið um að bæta þessari gr. við, áður en málið færi úr d. Þetta er kannske forboði þess, að þessari gr. verði bætt við, og ég vona, að hv. 1. flm. taki henni þá vel.

Ef það er góð gr.

. Ég býst við, að þar sem það er lofuð gr. frá hv. þm. á fundum úti um land, þá sé hún góð, því að hún verður niðurfelling 17. gr. jarðræktarl. Ég vil geta þess, að ég tel, að heppilegt hefði verið í þessu frv. að taka 9. gr. jarðræktarl. fyrir og breyta henni, eftir því sem ástæða hefði þótt til, en hún fjallar um, hvaða styrk skuli veita fyrir hverjar framkvæmdir. Ég sakna t. d. þess, að ekki skuli hafa verið hækkaður styrkur til framræslu, en það er eitt höfuðskilyrði fyrir túnrækt, að hún sé rækilega gerð, og víða eru sorgleg dæmi þess, hvernig farið hefur, þegar ekki hefur verið ræst nóg, enda hefur búnaðarþing lagt höfuðáherzlu á, að sem bezt væri frá henni gengið. Hefur það verið játað með því að styrkja hana ríflega, og ég held, að það hlutfall hefði átt að haldast. Hér er talað um, að hækka megi styrk til alls konar þúfnasléttunar innan túns og utan, en aftur skilst mér, að aðeins eigi að hækka styrk til. nýræktar utan túns.

Nei, það er ekki rétt

. Það stendur í 3. lið: „Fyrir nýrækt í túni“, - en ekki talað um nýrækt utan túns, en eins og 9. gr. ber með sér, er ekki sami styrkur á nýrækt í túni og utan túns. Þetta krefst athugunar, því að á það má benda, að ef tún eru lítil og grýtt og erfið til vinnslu, þá getur verið heppilegra, að styrkurinn gangi til að rækta annars staðar, þar sem skilyrði eru betri, en fella hitt niður, þar sem við alls konar erfiðleika væri að stríða, svo sem grjótnám. Ég tel mest um vert, að styrkurinn til vélakaupa er mjög aukinn, og vil hækka hann jafnvel enn meira, því að ég held, að það, sem mest sé áríðandi á þessum tímum, sé, að þeir, sem vilja vinna að jarðabótum, fái ódýrari og hentugri vélar til jarðabótanna. Ég vildi í upphafi aðeins benda á þessi atriði, sem þarf að athuga, en þar sem ég hef tækifæri til að athuga þetta í n., þá mun ég geyma mér það þangað til síðar. En eins og ég sagði áðan, þá held ég, að greinilegast hefði verið að breyta hverjum lið, sem hefði þurft að breyta í 9. gr. jarðræktarl., en það kemur til athugunar hjá n.



Mér virðist þetta frv., sem hér liggur fyrir, vera merkilegt að ýmsu leyti, og það eru ákveðin atriði í því, sem ég er fullkomlega sammála, og einnig því, sem hv. 1. fim. sagði um þau. Ég er honum sammála um, að að því beri að stefna, að öll slægjulönd verði véltæk, svo að hægt sé að reka búskapinn með því sniði, að vænta megi meiri afraksturs af vinnunni en nú. Ég er honum einnig sammála um, að þessari breyt. eigi að koma á með nýtízku aðferðum og hentugum og viðeigandi vélum. Ég er líka sammála því, sem fram kemur í frv. um það, að rétt sé að hverfa, a. m. k. að verulegu leyti, frá því fyrirkomulagi í jarðræktarmálunum, að hver einstaklingur, sem hefur umráð yfir jörð og ræður að mestu sjálfur sínum jarðabótum, eigi kröfu til ríkisstyrks á eftir, eins og er eftir gildandi l. Ég er sammála því, sem fram kemur í frv. um, að rétt sé að hverfa frá þessu fyrirkomulagi. Það er ekki til neins að neita því, eins og tekið er fram í grg., að þótt mikið hafi á unnizt, þá hafa talsverð mistök átt sér stað í framkvæmd ræktunarmálanna. Mér er ekki grunlaust um, að talsvert af þeim styrk, sem hér um ræðir, muni fara til að rækta upp á ný það, sem búið er að rækta og styrkur hefur verið greiddur á. Ég er sammála, að það eigi að hverfa frá þessu og taka annað fyrirkomulag upp, vegna þess fyrst og fremst, að það er bersýnilega hverjum einstaklingi um megn að eignast þær vélar, sem hentugast er að nota til þessara framkvæmda. Mér virðist, að samkvæmt frv. sé gert ráð fyrir, að um eins konar millileið verði að ræða, framlag ríkisins verði aukið mjög frá því, sem nú er, og horfið frá, að hver einstaklingur fyrir sig hafi framkvæmdirnar með höndum, heldur verði höfð sú aðferð, að verkið sé unnið af búnaðarsamböndunum og þeim greiddur styrkurinn upp í kostnaðinn, en að sjálfsögðu með framlagi frá þeim, sem verksins eiga að njóta. Það hefði verið æskilegt, að gerð hefði verið grein fyrir því, hve miklar framkvæmdir hér væri um að ræða og hve mikið fé ætla mætti, að ríkissjóður þyrfti að leggja fram, til þess að þessari tíu ára áætlun yrði fullnægt, svo og því, hve mikill hluti kostnaðarins við þessar ræktunarframkvæmdir muni falla á umráðamenn landsins. Það er nauðsynlegt, að öll þessi vitneskja sé fyrir hendi, áður en Alþ. getur afgreitt það mál til fulls. Í c-lið 1. gr. frv., sem verður 61. gr. l., ef frv. verður samþ., er gert ráð fyrir, að Búnaðarfélag Íslands skuli, eftir að búnaðarsambönd eða hreppabúnaðarfélög hafa sett sér ræktunarsamþykktir, láta fram fara ýmsar mælingar og athuganir viðvíkjandi því, hve miklar þær framkvæmdir muni vera, sem hér er um að ræða. En það virðist stórum æskilegra, að slík vitneskja hefði legið fyrir, um leið og frv. var lagt fram, enda eru mörg þessara atriða þess eðlis, að hægt hefði verið að afla upplýsinga um þau fyrir fram. Um hitt atriðið, hversu miklum hluta af kostnaðinum styrkur ríkissjóðs skuli nema, eru engar upplýsingar í grg., og í ræðu hv. frsm. kom ekki heldur neitt fram um þetta. Einmitt í sambandi við þá nýskipun, sem hér er gert ráð fyrir, er þetta stórvægilegt atriði. Þegar slíkar upplýsingar væru fyrir hendi og þegar vitað væri, hve miklu styrkurinn á að nema og hve mikill hlutur umráðamanna landsins verður, er frekar hægt að skera úr um það, hvort ekki sé athugandi, að hið opinbera sjái um þessar framkvæmdir og eigi sjálft vélarnar og tækin. Það liggur í augum uppi, að því minna sem framlag umráðandans er hlutfallslega eða því meira sem hið opinbera leggur fram, því meiri er ástæðan til þess, að það hafi framkvæmdirnar með höndum. Af því að ekki er upplýst, hversu mikið verkefni er óleyst og hvað það kostar hlutaðeigendur, er ekki unnt að gera sér grein fyrir því, hver baggi ríkissjóði er bundinn með þessum l. Mér skildist á hv. frsm., að það væri ekki ætlun flm., að styrkur yrði veittur, ef líkur þættu til, að hlutaðeigandi býli yrði lagt niður á næstunni. Hins vegar sé ég, að hér í 1. gr. frv. stendur, að þegar búnaðarsamband hafi hafið slíka starfsemi, þá skuli hver félagsmaður á sambandssvæðinu eiga kröfu á sambandið um að fá gert á býli sínu véltækt heyskaparland á næstu tíu árum, sem ætla megi, að gefi af sér heyfeng, sem jafngildi heyjum þeim, er aflað hefur verið á jörðinni að meðaltali síðustu tíu árin, þó ekki yfir 500 hestburði hvert býli. Í þessu sambandi sýnist mér vera nokkurt ósamræmi. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég tel hér vera um mjög mikils vert mál að ræða, og ég vil taka undir það, sem hv. frsm. sagði, að umbætur á búnaðarháttum eru ekki aðeins mál bænda, heldur og allrar þjóðarinnar, ef þær mættu verða til þess, að framleiðsluvörur landbúnaðarins yrðu fjölbreyttari og ódýrari en nú er. En hins vegar má ekki loka augunum fyrir því, og er rétt, að það komi fram í umr. um málið, að þegar farið er fram á slíkar viðbætur við önnur framlög bændum til handa, má ætla, að aðrar stéttir komi þá einnig fram með kröfurnar um hliðstætt öryggi. Mér þykir að lokum rétt að benda á nauðsyn þess að vanda sem bezt til alls undirbúnings, áður en málið verður afgreitt, svo merkilegt sem þetta mál verður að teljast.



Mér er mikið ánægjuefni, að þetta frv. er fram komið. Mér skilst, að höfuðtilgangur frv. sé í fyrsta lagi sá að stuðla að því, að ræktunarframkvæmdir allar fari fram með sem fullkomnustum tækjum, og í öðru lagi að tryggja það, að styrkurinn verði fyrst og fremst miðaður við býli, sem þurfa hans helzt með, og takmarkaður við það, er býlið er komið í það ástand, að það þarf ekki framar á styrknum að halda. Þetta er hvort tveggja endurbótamál á sviði landbúnaðarins og hefur lengi verið aðkallandi, enda mikið rætt á undanförnum árum. Í fyrra var á þessu sama þ. samþ. þáltill., þar sem Búnaðarfélaginu var falið að láta fram fara allýtarlega rannsókn á landbúnaðarmálum Íslands og undirbúa gagngera breytingu á landbúnaðarlöggjöfinni í því skyni að búa í haginn fyrir víðtæka nýskipun landbúnaðarins. Eitt af verkefnunum var talið það að rannsaka, hvar skilyrði væru bezt til landbúnaðarframleiðslu, svo að hægt yrði að haga búnaðarlöggjöfinni svo, að styrkur til búnaðarframkvæmda yrði til að beina landbúnaðinum í ákveðinn farveg. Þetta náði fullu samþ. á þ. Ég vil nú í tilefni af þessu frv. beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm., hvað þessari rannsókn líður og hvað Búnaðarfélagið hefur gert í þessu máli. Ég tel það mikils varðandi, að því er snertir frekari aðgerðir í þessu máli, að hv. d. fái eitthvað um það að vita. Um það ákvæði, að styrkur til einstakra býla skuli látinn niður falla, þegar þau eru komin í það ástand, sem telja verður viðunandi, er það að segja, að það er í samræmi við frv., sem ég hef flutt áður hér á þ., en komst aldrei lengra en í n. Þar var gert ráð fyrir, að ekki aðeins hluti styrksins, heldur styrkurinn allur falli niður, þegar býlið væri komið í viðunandi ástand. Ég álít, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé stigið verulegt skref áleiðis í landbúnaðarmálum, en þó ekki nema skref. En ég tel mikla nauðsyn á, að stigið sé mun stærra skref, því að þetta er að ýmsu leyti ekki nema hálft. Í fyrsta lagi er jarðræktarstyrknum skipt í tvennt: það, sem veitt er samkv. þeim kafla l., sem ætlazt er til, að bætt verði við jarðræktarl., ef frv. nær samþ., og svo það, sem veitt er samkv. II. kafla l., eins og þau eru nú. Ég hefði talið æskilegt, að þessi tvískipting ætti sér ekki stað. Og þó að þetta frv. yrði samþ. óbreytt að þessu sinni, tel ég æskilegt, að stefnt verði að því, að í framtíðinni fari öll jarðrækt fram með vélum, að því leyti, sem við verður komið, og að ekki verði látin gilda nein sérstök regla um þennan styrk, heldur verði allar styrkveitingar á þessu sviði, sem til gagns horfa, látnar hlíta sömu reglum. Í öðru lagi er þetta skref hálft að því leyti, að nauðsyn ber til þess, að jarðræktarstyrkurinn verði ekki veittur alveg án tillits til þess, hver skilyrði eru til landbúnaðarframleiðslu á hverjum stað. En samkvæmt þessu frv. er það að mestu leyti á valdi bóndans, hvaða jarðræktarframkvæmdir hann lætur gera, og það er enn fremur á valdi hans, hvar slíkar framkvæmdir eru látnar fara fram. Takmarkið hlýtur að vera að beina landbúnaðarframleiðslunni í þá átt, að hún verði sem hagkvæmust og að hver grein hennar um sig verði rekin á þeim stöðum, þar sem skilyrðin eru bezt. Og löggjöfin þarf að komast í það horf, að hún verði til að örva þá þróun. En til þess að löggjöfin geti komizt í slíkt horf, þarf mikla rannsókn og mikinn undirbúning. Ég er ekki að segja þetta af því, að ég telji samþ. þessa frv. eiga að bíða eftir því, að þeirri rannsókn og þeim undirbúningi sé að fullu lokið, heldur vil ég benda á nauðsyn þess, að hér sé haldið áfram á réttri braut. Og ég er sammála hv. frsm. um það, að ef rétt verður stefnt, þá geti þetta frv. orðið upphaf að þeim aldahvörfum í íslenzkum landbúnaði, sem verða að koma, ef þessi atvinnuvegur á að geta átt sér nokkra framtíð.



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þm., sem hér hafa talað, lýsa ánægju minni yfir framkomu þessa frv., og það er ósk mín, að afgreiðsla málsins verði í samræmi við undirtektirnar hér í hv. d. Það er ljóst, að þegar svo er komið, að hörð átök eiga sér stað milli launþega og framleiðenda og ekki er lengur hægt að framleiða hér landbúnaðarvörur til útflutnings, þá hlýtur úrræðið að verða það að taka vélaaflið í þjónustu landbúnaðarins meir en verið hefur. Með þeim hætti einum er hægt að skapa báðum þessum aðilum betri lífsskilyrði, og með þessu frv. er einmitt stefnt í þá átt. En einmitt vegna þess, hve þessi nauðsyn er brýn, er líka nauðsynlegt, að málið sé eins vandlega undirbúið og kostur er á og svo mikill samhugur ríkjandi hjá öllum þeim, sem um það eiga að fjalla, að hvert einasta atriði sé þar brotið til mergjar, svo að það geti ekki síðar meir orðið þröskuldur á leiðinni að takmarkinu. Við fljótan yfirlestur á frv. sé ég, að liðirnir a og b í 1. gr. fela aðeins í sér heimildir. Þar er ætlazt til, að framkvæmdir þær, sem um ræðir, verði komnar í kring á næstu tíu árum. Í liðunum c–g er hins vegar ekki aðeins um heimildir að ræða, heldur eru þeir bein lagafyrirmæli. Að því er c-lið snertir, vil ég taka undir með hv. 3. landsk. um það, að æskilegra hefði verið, að legið hefði fyrir nákvæm áætlun um kostnað og annað það, er til greina kemur. Það mundi auðvelda mjög meðferð málsins, ef þm. hefðu tök á að gera sér kostnaðarhliðina ljósa. Og ég vil leyfa mér að gera þá fyrirspurn til hv. frsm., hvort hann telji, að Búnaðarfélagið muni geta látið fara fram þær athuganir, sem um getur í c-lið 1. gr. Mér er sjálfum ljóst, að þetta hlýtur að vera mjög mikið verk, en áður en ég greiði atkv. um málið, vildi ég gjarna vita, hvort ekki megi búast við, að þetta taki mörg ár, og eins vildi ég fá að vita, hve mikið þetta mundi kosta ríkissjóð. Í d-lið er tekið fram, að þegar lokið sé undirbúningi þeim, sem um ræðir í 61. gr., skuli Búnaðarfélag Íslands annast útvegun nauðsynlegra véla og verkfæra. Í því sambandi vil ég benda á það, að ef svo skyldi reynast, að rannsókn fyrr nefndra atriða ein saman tæki mörg ár, væri óheppilegt að setja nú ákveðin lagafyrirmæli um það, að vélarnar skuli þá fyrst kaupa, er henni væri lokið. Ég vil því varpa fram þeirri spurningu, hvort ekki sé rétt að ákveða, að hluti þessara véla skuli keyptur jafnóðum og þessar rannsóknir og mælingar liggja fyrir frá Búnaðarfélaginu. Í sambandi við það, sem stendur í e-lið, að þeim einum skuli heimilt að vinna með vélunum, sem til þess séu viðurkenndir af Búnaðarfélaginu, vil ég einnig varpa því fram, hvort ekki sé rétt að setja alveg skýlaus ákvæði um það, hvers konar mönnum skuli heimilt að fara með slíkar vélar. Þetta er gert, að því er snertir flestar vélar á sjó. Menn verða að hafa lokið ákveðnu verklegu og bóklegu námi til þess að öðlast slík réttindi, og hví skyldi það ekki líka gilda um vélar í landi? Um kostnaðinn í heild er auðséð, að hann er í þrennu lagi: 1) mæling og uppdrættir, 2) hluti ríkissjóðs af vélakaupum, sem líka væri gott að fá vitneskju um, og 3) jarðræktarstyrkurinn. Ég hef ekki haft ástæðu til að kynna mér, hve mikill þessi styrkur muni verða, en ef ætti að slétta öll tún landsmanna, þykir mér líklegt, að hann mundi nema að minnsta kosti 18 millj. kr. auk uppbótar. En á síðustu 15 árum munu hafa verið greiddar í jarðræktarstyrk 6–7 millj. kr. Styrkurinn mundi með öðrum orðum nema meira en tvöfaldri þeirri upphæð, sem greidd hefur verið á undanförnum 15 árum. Menn mega ekki skilja orð mín svo, að ég telji þetta of mikið. En mér finnst ástæða til, að Alþ. reyndi, um leið og það gengur frá málinu, að gera sér ljóst, hve miklu þessi upphæð mundi nema, og tryggði um leið, að unnt yrði að greiða hana. Hv. frsm. gat þess, að þetta mundi hafa mjög mikil útgjöld í för með sér, og væri rétt, að gerð yrði einhver áætlun um þau, svo að hv. þm. geti komið sér niður á það, hvort þeir treysta sér til að samþ. slík útgjöld eða ekki. Ég vildi mega beina þeirri aths. til hv. frsm., hvort ekki væri rétt að setja inn í l. það bráðabirgðaákvæði, að jarðræktarstyrkurinn væri hækkaður töluvert, t. d. um helming, a. m. k. þangað til hægt væri að skipuleggja þessar framkvæmdir. Þetta er aðeins ábending frá minni hálfu, og ég veit, að hv. landbn. mun vilja taka þetta til athugunar. Ég vildi þá aðeins minnast á það, sem komið hefur fram viðvíkjandi styrknum, sem er ekki veittur til þeirra, sem búa á jörðum í dreifbýlinu, er samkvæmt áliti Búnaðarfélags Íslands eru ekki til þess fallnar að verða frambúðarjarðir. Mér skildist á hv. 3. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., að það væri lagt töluvert upp úr því, að þessi styrkur færi til þeirra manna, sem ekki byggju á jörðum, sem hafa fundið náð fyrir augum Búnaðarfélagsins, sem væru álitnar of lélegar, til þess að þeim væri haldið við. Ég vil í sambandi við þetta mál minna á, að ég hef ekki orðið var við það, að þeir, sem búa á hinum afskekktari jörðum, hafi fengið nokkru meiri styrk til jarðræktar en hinir, sem hafa haft betri aðstöðu. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi atriði yfirleitt þurfi að taka til alvarlegrar athugunar, og hvort það sé rétt stefna að færa byggðina saman. Ég held, að ég hafi á þessu stigi málsins tekið flest það fram, sem ég vildi segja um þetta mál. Ég vil endurtaka það, að ég vildi mega vænta þess, að það gæti tekizt samvinna um það að afgr. þetta mál frá þinginu, svo að allir mættu við una, og það gengi svo fljótt sem unnt væri.



Ég vil nú fyrst og fremst þakka hv. þm. fyrir sérstaklega góðar undirtektir undir þetta mál. Og ég vil vona, að frv. mætti ganga eins vel á ferð sinni gegnum þingið og horfir hér við 1. umr., og gagnsemi þess mætti verða í samræmi við undirtektirnar. Ég hygg líka, að því meira sem við ræðum þetta mál, því betur munum við komast að raun um, að það er mikið nauðsynjamál og það er stórt mál. Það er að vísu bent á það við þessar umr., að ýmislegt sé upplýst með öðrum hætti en æskilegt væri, og það er ekki hægt að neita því, að svo er. En til þess liggja ástæður, sem ég mun minnast á í sambandi við það stutta svar, sem ég mun gefa við þeim aths., sem fram hafa komið. Það er þá það fyrsta, að hv. 3. landsk. sagði, að það hlyti að vera unnt að upplýsa það, sem rannsaka ætti samkvæmt 65. gr., stærð túna á öllum býlum, hvað víða væru til 500 hesta tún véltæk o. s. frv. En það er nú einmitt það sorglega við íslenzkan landbúnað, að það eru ekki einu sinni til upplýsingar um þessi einföldu atriði, og þær upplýsingar fást ekki nema með rannsókn, og það er ástæðan til þess, að ráð er fyrir henni gert. Það hefur verið rætt um þetta atriði við búnaðarmálastjóra, en hann tjáir, að þessar upplýsingar séu ekki til staðar, og þar af leiðandi er ekki hægt að segja um það með neinni vissu, hversu stórfelldar þessar framkvæmdir yrðu. Ég geri þá ráð fyrir, að það megi gera um þetta einhvers konar áætlanir, en eins og nú standa sakir, þá treysti ég mér ekki til þess að ráðast í það nú að gera þessar áætlanir og tel það eins vel við eiga, að hv. landbn. reyndi að komast að niðurstöðu um þetta. En það, sem ég vildi leggja áherzlu á í þessu sambandi, er það, að íslenzk slægjulönd verði sem allra mest gerð véltæk á næstu tíu árum. Og ég verð að segja það, að ef við höfum ekki efni á því að leggja nokkuð mikið fé fram í því skyni, þá veit ég ekki, á hverju við höfum efni. Hv. 3. landsk. spurðist fyrir um það, hvað mikið fé mundi hafa verið lagt í þessar framkvæmdir á undanförnum árum. Það liggur hér fyrir í grg., að það, sem hefur verið varið til umbóta í jarðrækt á 15 síðustu árum, er talið 36 millj. kr. Þar af hefur ríkissjóður greitt 7,6 millj. kr. En samkvæmt þessum sérstöku framkvæmdum mundi þetta framlag verða um það bil helmingi hærra en samkvæmt hinum almennu ákvæðum jarðræktarl. Þá er gert ráð fyrir því, að helmingur af þessu fé greiðist úr ríkissjóði og helmingur af bændum. Þá minntist hv. 3. landsk. á það, hvort ríkið ætti ekki að sjá um þessar framkvæmdir í heild, en það er atriði, sem gjarnan má ræða. En okkur flm. virðist hníga að því sterk rök, að, það sé eðlilegt, að þessum framkvæmdum sé komið fyrir á þann hátt, að mynduð verði nokkuð stór búnaðarsambönd og þau hafi svo þessar framkvæmdir með höndum. Ég held, að þetta færi betur úr hendi á þann hátt en að ríkið réðist beinlínis sjálft í þessar framkvæmdir. Það var bent á það af hv. þm. Barð., að aftur að a-lið væri þetta heimild og það er alveg rétt. Frv. er byggt upp á þeirri hugsun, að þessar framkvæmdir hefjist aðallega fyrir áhuga bænda og einstakra búnaðarsambanda. Ef búnaðarsamböndin hafa ekki áhuga, þá er ætlazt til þess, að hreppabúnaðarfélögin gætu hafið þessar framkvæmdir. Og ég get fullyrt það, að þessi áhugi er til staðar. Þetta frv. er flutt hér ekki fyrst og fremst af því, að ég hafi fyrstur manna hugsað þessar framkvæmdir á þennan hátt, heldur er bændum orðið það ljóst, að þeir verða að framkvæma þetta á þennan hátt. Það eru þeirra óskir, sem koma fram í þessu máli. Það er fjöldi bænda víðs vegar um landið, sem beinlínis þráir það að fá ákvæði svipuð þessum inn í jarðræktarl. til þess að geta gert slægjulönd sín véltæk. Þeim er það alveg ljóst, að öðru vísi en með samtökum er ekki hægt að hefja slíkar framkvæmdir. Þeim er það ljóst, að þeir fá ekki staðizt með atvinnuveg sinn nema því aðeins, að þeir hafi véltæk slægjulönd. Hv. 5. þm. Reykv. minntist á það, að það væru nú í rannsókn ýmis atriði viðvíkjandi skipulagi á landbúnaðinum, og hann spurðist fyrir um það, hvað þeirri rannsókn mundi líða. Það er alveg rétt, að ýmislegt viðvíkjandi landbúnaðinum er í rannsókn samkv. ályktun, sem um það var gerð á síðasta Alþingi. Ég get upplýst það, að þeirri rannsókn er enn ekki nema stutt á veg komið. Ég á sæti í einni af þeim n., sem Alþ. hefur skipað í þessu skyni, og sú n. byrjaði fyrst starf sitt fyrir alvöru fyrstu dagana í okt. Það er alveg rétt, að mörg atriði viðvíkjandi landbúnaðinum þurfa rannsóknar, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv., en það kemur vitanlega ekki til mála að láta þessar framkvæmdir bíða eftir þeirri rannsókn. Ég tel alls ekki óhugsanlegt að haga framleiðslunni í landinu þannig, að framleitt sé á hinum mismunandi svæðum það, sem hentar bezt á hverjum stað. Við þurfum ekki annað en líta á kjötframleiðsluna t. d. í sumum hlutum Rangárvallasýslu og bera hana saman við kvikfjárrækt austur á Jökuldal. Skilyrðin til framleiðslu á þessum tveim stöðum eru svo gerólík, að það er eins og að bera saman tvö ólík lönd, og sama máli gegnir um mjólkurframleiðsluna víðs vegar á landinu. Það bendir á víðsýni bænda á þessu sviði, að þeim er það ljóst ekki síður en þinginu, að þessi mál þarf að taka til ýtarlegrar rannsóknar. En þó að þetta verði gert og breyt. verði á framleiðsluháttum landbúnaðarins, þá er jafnnauðsynlegt þrátt fyrir það að stíga þetta spor, sem hér er lagt til, sem allra fyrst. Það kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv., að honum mislíkaði það, að styrknum væri skipt í tvennt, og hann sagði í því sambandi, að krafan yrði að vera sú, að öll vinna við heyöflun færi fram á véltæku landi. Mér skildist á honum, að hann gerði ráð fyrir því, þar sem þarna væri um sérstakan styrk að ræða, ef frv. yrði að l., að svo gæti farið, að þessi heyskapur, 500 hestar, yrði tekinn á landi, sem væri ekki véltækt. Í framkvæmdinni er þetta hugsað þannig, að þeir, sem hafa þýfð tún, stærri en það, að þau gefi af sér 500 hesta, fái allt sitt tún sléttað samkvæmt þessu ákvæði. Við flm. gerðum ráð fyrir því, að þegar sú undirstaða væri komin, að bóndinn hefði 500 hesta véltækt slægjuland, þá væri honum vorkunnarlaust að slétta það, sem hann vildi bæta við sig, og fá til þess almennan styrk samkvæmt jarðræktarl. Ég er persónulega viss um, að eftir að komið er 500 hesta véltækt land handa bóndanum til umráða, þá bíður það ekki lengi, að sá bóndi, sem hefur reynt þessi tvenns konar vinnubrögð, bæti við sig véltæku slægjulandi, ef ræktunarskilyrði eru fyrir hendi. Það kom fram hjá þessum hv. þm., að hann taldi það galla, að styrkurinn er veittur bændum, þannig að þeir ráða því í aðalatriðum, hvort þeir verða hans aðnjótandi, þó með þeim takmörkunum, sem greinir í 1. gr. og hv. þm. Barð. minntist á. Hv. 5. þm. Reykv. taldi það galla, að bændur réðu því, til hvers styrkurinn væri veittur, án þess að með þessum styrk væri unnið að því að koma skipulagi á landbúnaðarframleiðsluna og án þess að unnið væri að því að landbúnaðarvörur væru framleiddar þar, sem helzt hentaði, samanborið við framleiðsluskilyrði. Ég hef nú bent á það, að þó að þetta atriði þurfi rannsóknar við, þá stendur þessi almenna framkvæmd, sem hér er ráðgerð, alls ekki í veginum fyrir því, að það megi gera þessa skipulagsbreyt. eftir á, vegna þess, eins og ég sagði áðan, að grasnytin er undirstöðunauðsyn fyrir búskap, hvernig sem þessu skipulagi verður að öðru leyti háttað. Að vísu er ekki hægt að neita því, að með því að gera einstökum jörðum til góða, þá kann að einhverju leyti að verða komið í veg fyrir það, að komið verði á samyrkju- eða samvinnubúskap í eins stórum stíl og margir álíta, að sé framtíðin. - Þær aths., sem fram komu hjá hv. þm. Barð., voru svipaðar því, sem fram kom hjá hv. 3. landsk., og það var sérstaklega það, að ekki lægi fyrir, hvað vélarnar mundu kosta, hvað styrkurinn, sem ríkið legði fram til vélakaupa, mundi nema miklu, hvað mikið mundi kosta að framkvæma þá rannsókn, sem gert er ráð fyrir, og hvað jarðræktarstyrkurinn mundi verða mikill, ef framkvæma ætti þetta á tíu árum. Ég hef áður tekið fram, að erfitt muni vera að gera áætlun um þessi atriði, þó að upplýsingar séu fengnar frá Búnaðarfélagi Íslands, sem veita um þetta nokkra hugmynd, að svo miklu leyti sem hægt er að gera sér grein fyrir því á þessum tímum, þegar verðlag er svo mjög breytilegt. Þá talaði hv. þm. enn fremur um, hvort þessi rannsókn mundi ekki taka langan tíma og lengri en gert er ráð fyrir í frv. Það er rétt, að þessi rannsókn er mikið verk. En samt sem áður vil ég halda fram, að hv. þm. geti losað sig við þennan kvíða. Ég var líka í byrjun í miklum vafa um, hvort hægt væri að framkvæma þessa rannsókn á jafnstuttum tíma og gert er ráð fyrir í frv. En er ég ræddi um þetta við búnaðarmálastjóra, upplýsti hann það, að þetta mundi að öllum líkindum vera framkvæmanlegt. En því ber ekki að neita, að það kunni að verða erfitt að framkvæma það á svo stuttum tíma. Og það er engum vafa undirorpið, að þessi framkvæmd kostar talsverða fjármuni. En það hefur verið í ráði undanfarin ár að láta mæla öll tún á landinu. Það mun hafa komið til umr. á Alþ., og það mun hafa komið fram krafa um það frá búnaðarmálastjóra. Það er nauðsynlegt fyrir hverja þjóð að vita, hve mikið ræktað land hennar er, en um það eigum við, því miður, ekki fullkomnar skýrslur. Og jafnvel þó að ekki væri ráðizt í þessar framkvæmdir, sem frv. fjallar um, þá þyrftu þessar mælingar að fara fram. Og ef settir eru í það þeir hæfustu menn, sem þjóðin hefur yfir að ráða, ætti að vera hægt að ljúka því á þeim tíma, sem ráðgerður er í frv. Hv. þm. benti enn fremur á, að skýrari ákvæði þyrfti um það, hverjir færu með þær dýru vélar, sem ráðgert er hér að kaupa til jarðræktarinnar. Ég vil í því sambandi benda honum og öðrum á það, að þótt ekki séu um þetta ýtarleg fyrirmæli í gr., - það þótti varla tækt að setja þau þar svo ýtarleg, - þá er tekið fram í 65. gr., g-lið 1. gr. þessa frv., á þessa leið: „Búnaðarfélag Íslands setur reglugerð um starfsemi þá, er um ræðir í kafla þessum, en landbúnaðarráðherra staðfestir hana“. Það er þannig hægt að ganga frá þessu atriði og öðru í reglugerð, og er ráð fyrir því gert, að svo verði, enda er tekið fram í þessum sama g-lið 1. gr. frv.: „Skal þar meðal annars kveðið á um, hvernig tryggja skuli, að framkvæmdir þessar verði vel og vandlega af hendi leystar“, og heggur þetta orðalag mjög nærri því, að í reglugerðinni, verði gerðar alveg sérstakar kröfur til þeirra manna, sem framkvæma þetta verk. Því að með þessu frv. er ekki sízt miðað við það, að þessar framkvæmdir verði vel af hendi leystar. Það er ekki aðeins miðað við, að þær verði fljótt af hendi leystar, til þess að við getum komizt á það stig í landbúnaði, sem flestar aðrar þjóðir standa á, að vinna að honum með vélum, heldur er hugsað um það, að ræktunin verði vel gerð, sem ekki skiptir minna máli. Enn fremur minntist hv. þm. Barð. á það, að æskilegt væri að finna tekjuliði fyrir þessum framkvæmdum, og skal ég sízt lasta það, að það verði gert, ef það þykir fært að gera slíkar áætlanir fram í tímann, eins og nú standa sakir, þar sem óvissa er yfirleitt mjög mikil um tekjumöguleika og áætlanir hafa sýnt sig að standa nokkuð stutt um tekjuöflun, svo sem okkur er kunnugt. Skal ég þó ekki hafa á móti því, að tilraun sé gerð til þess að gera þetta. Viðvíkjandi því, að hv. þm. Barð. vildi áskilja sér rétt til að berjast gegn því, að lagður yrði niður búskapur á jörðum í dreifbýlinu, vil ég benda á t. d. viðkomandi hans héraði, sem hann mun hafa haft í huga, og þá auðvitað viðkomandi öðrum stöðum, að í þessu frv. eru engin ný ákvæði þessu viðvíkjandi fram yfir það, sem er í gildandi l. um þetta atriði, heldur er í 1. gr. þessa frv. vísað til 14. gr. og VI. kafla jarðræktarl., þar sem ákveðið er, að ef býli telst ekki til frambúðar, eftir að trúnaðarmaður hefur athugað það og gefið um það skýrslu til Búnaðarfélags Íslands, þá geti Búnaðarfélag Íslands að fengnum úrskurði landbrh. ákveðið, að það sé ekki styrkhæft. Og ég er hv. þm. Barð. alveg sammála um það, eins og vænta má, að jarðir í strjálbýli eru oft ekki síður hæfar til búrekstrar en þær, sem í meira þéttbýli eru settar. Og stafar það af því, að jarðir, sem hafa litla grasnyt, lítil tún og slægjulönd yfirleitt, geta verið miklu betri til búrekstrar en þær jarðir, sem mikla grasnyt hafa, vegna þess að þær fyrrnefndu hafa þá einhver hlunnindi, sem vega upp á móti vöntuninni á grasnytinni og vöntun á góðu beitilandi. Þekkjum við þess mörg dæmi, og er sjálfsagt að taka tillit til þess, þegar ákveðið er, hvort jarðir séu hæfar til búrekstrar eða ekki.



Herra forseti. Þegar hv. 1. flm. minntist á bílaeign landsmanna, datt mér í hug, hvort við gætum ekki orðið sammála um, að heppilegt væri, að hún ykist. Vil ég beina því til hv. þd., hvort ekki væri ástæða til að athuga það nánar, þegar svo stendur á sem hér nú, að e. t. v. eru hundrað eða jafnvel þúsundir tækja í landinu, sem gætu orðið jarðyrkjuvélar, sem eru „jepparnir“, sem setuliðið hefur nú hér, er sýnast vera ákaflega vel fallnir til jarðvinnslu. Ég tel víst, að þeir séu einhver þau beztu verkfæri til að draga valtara. Og ég hygg, að með smábreyt. gætu þessi tæki reynzt hin prýðilegustu til að herfa flög. Ég treysti þeim ekki til þess að plægja. En ég hygg, að það ætti að athuga hitt tvennt, sem ég nefndi. Þessi tæki hafa 60 hestafla kraft. Og þar, sem erfitt er að koma heyi til bæja, hafa þau reynzt ágætlega við að draga heysleða. Ég get hugsað mér, að þessar vélar gætu hjálpað bændum afar mikið, því að auk þess sem ég taldi, gætu þær orðið bændum dágóðir reiðskjótar til þess að skreppa á til aðdrátta. Nú getur komið til, að þá og þegar komi sá tími, er hentast er að athuga um kaup á þessum áhöldum, og vildi ég minna hv. n., sem fær málið til meðferðar, og aðra á þetta atriði, sem ég tel, að ekki megi gleymast. Svo vil ég geta annars hér. Þegar við erum að tala um það hér, að allmikill kostnaður sé við sléttun landsins, og gengið er út frá því, þá. má það heldur ekki gleymast, að þegar um ræktun er að ræða, þá er með því ekki nema bara önnur kostnaðarhliðin tekin fram, - því að ef gera á jarðrækt sæmilega, þá kostar kannske eins mikið og sléttunin sá húsdýraáburður, sem til ræktunarinnar þarf, ef nýrækt á ófrjóu graslendi á að gera, svo að í góðu lagi sé, eða ef sá áburður er ekki fyrir hendi, þá tilbúinn áburður í staðinn. Okkar jörð er ekki svo feit, að hún þurfi ekki ógrynni áburðar í byrjun ofan í flögin, þegar grasrækt er hafin á áður óræktaðri jörð. Þessu tvennu vil ég beina til hv. þd. til athugunar.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Þar sem það er skýrt í grg., hverjar ástæðurnar voru, sem urðu til þess, að þetta frv. var flutt, þarf ég ekki að eyða um það orðum. Sökum þess að mjög seint var farið að ræða mál þetta á síðasta þingi, varð umræðum eigi lokið í tæka tíð. Nú er það svo, að lög þessi eru búin að ná tilgangi sínum. Þetta er því ekki annað en formsatriði, og mælir fjhn. með framgangi málsins. Annars vil ég slá því fram hv. þm. til athugunar, hvort ekki væri réttara að draga ekki umræður um þessi mál svo, að ókleift sé að ljúka þeim og framkvæma þau á þann hátt, sem til er ætlazt.