Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EmJ) : Frsm. er ekki viðstaddur, en ég get sagt það fyrir hönd n., að hún leggur til. að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Finnur Jónsson) : Sjútvn. hefur athugað þetta mál á nokkrum fundum og auk þess haldið fjóra fundi um það sameiginlega með sjútvn. Ed. Á tveim þessara funda mætti atvmrh. og á einum mætti skrifstofustjóri fiskveiðasjóðs Íslands. N. hefur lagt fram brtt. við frv. á þskj. 448, og skal ég nú leyfa mér að gera stutta grein fyrir þeim. Fyrsta brtt. hnígur í þá átt, að aftan við 1. gr. bætist ný málsgr., en með henni er ríkisstj. heimilað að taka lán í þessu skyni f. h. ríkissjóðs til að kaupa eða láta reisa hæfilega stóra olíugeymslustöð og enn fremur að kaupa eða láta smíða tankskip af hæfilegri stærð til flutnings á brennsluolíum með fram ströndum landsins, en að þessu séu sett þau takmörk, að til þessara framkvæmda megi verja úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr. N. setti þetta hámark, eftir að atvmrh. hafði upplýst, að hann byggist ekki við, að fyrst um sinn mundi þurfa á þessari heimild að halda. N. taldi hins vegar rétt, að þessu væri einhver takmörk sett í l., þó þannig, að hendur ríkisstj. yrðu ekki bundnar. Ef það væri álit ríkisstj., að þetta takmark væri sett of lágt, væri n. mjög fús til að breyta því. Það hafa fjórir nm. lagt til, að 2. gr. breyttist þannig, að sérstaða samvinnufélaga yrði felld niður úr gr. Meiri hl. n. leit þannig á, að það væri í lófa lagið fyrir þá, sem taka þátt í samvinnufélögum, að vera annaðhvort meðlimir í olíusamlögunum í heild eða hver maður út af fyrir sig. Þess vegna álítum við ekki ástæðu til þess, að samvinnufélögin hafi neina sérstöðu um þetta, og ekki sízt, þar sem gert er ráð fyrir í l., að olíusamlögin verði rekin á samvinnufélagsgrundvelli. Einn nm. (EystJ) hefur sérstöðu í þessu máli, og gerir eflaust grein fyrir sinni sérstöðu. Þriðja brtt, er gerð við 3. gr. og er þess efnis, að í staðinn fyrir, að hámark styrks skuli vera 1/6 af byggingarkostnaði eða kaupverði, skuli það verða 1/5. N. leit svo á, að þar sem þessi mannvirki yrðu reist á dýrustu tímum, mundi það verða nokkur trygging fyrir fiskveiðasjóð, að styrkveiting úr ríkissjóði yrði hækkuð, og einnig yrði þetta til þess að örva menn til þess að leggja út í þessi fyrirtæki, sem gæti fundizt það nokkuð áhættusamt, af því að þetta er á dýrustu tímum. Hins vegar er mjög nauðsynlegt, að þessi l. geti komizt í gegn, svo að hægt verði að koma á olíusamlögum í öllum helztu verstöðvum landsins. Ég skal taka það fram, að hæstv. atvmrh. lýsti yfir því á fundi n., að hann teldi sér skylt að gangast fyrir stofnun olíusamlags, jafnskjótt og l. yrðu samþ. Brtt. meiri hl. n. á þskj. 448 við 6. gr. leiðir af brtt. við 2. gr., og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um hana. Tveir nm., þeir Sigurður Kristjánsson og Jóhann Þ. Jósefsson, áskilja sér rétt til að greiða atkv. gegn 6. gr. eða bera fram brtt. við hana, og munu þeir eflaust gera grein fyrir sérstöðu sinni. Frá meiri hl. n. vildi ég segja það, að við teljum, að þessu frv. yrði stórlega spillt, ef 6. gr. verður felld niður. Mjög mikið yrði dregið úr þeirri þýðingu, sem þessi löggjöf annars gæti haft, ef gr. verður ekki samþ. eins og hún er í frv. stj. Atvmrh. gaf á fundi n. upplýsingar um, að hann hefði látið fara fram athugun viðvíkjandi kostnaði þessara framkvæmda, og eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, virðist hér ekki um eins mikinn kostnað að ræða og margir hafa haldið í fyrstu. Viðvíkjandi láni úr fiskveiðasjóði Íslands skal ég taka það fram, að samkvæmt samtali við skrifstofustjóra fiskveiðasjóðs mun fiskveiðasjóður geta lánað fé, sem til þessara framkvæmda þyrfti, en gegn því að nota þá heimild, sem sjóðsstjórnin hefur í l. til þess að gefa út skuldabréf. En til þess að ekki þyrfti að draga saman lánveitingu sjóðsins til fiskiskipasmíða, mun n. þurfa að hækka heimildina í l., og mun sjútvn. vera reiðubúin til þess að flytja till. um það, þegar sjóðsstjórnin óskar þess. Viðvíkjandi afstöðu til þessa frv. að öðru leyti get ég sagt fyrir mitt leyti, að ég hefði talið, að náðst hefði betri árangur með því með einkasölufyrirkomulagi. Hins vegar verð ég að líta svo á, að þetta frv. sé tilraun til samkomulags milli allra flokka til þess að ráða bót á því ófremdarástandi, sem nú ríkir í olíuverzluninni. Með þetta fyrir augum vil ég leggja til, að þetta frv. verði afgr. með þeim breyt., sem sjútvn. hefur hér lagt til, og að það verði afgr. sem allra fyrst.



Ég hef sérstöðu um eina brtt., sem kemur fram frá fjórum nm. Brtt. þessi fjallar um það að fella niður úr frv. heimild til þess að styðja samvinnufélögin, sem mun í þessu tilfelli þýða sama sem kaupfélögin, til þess að koma sér upp olíugeymum. Eins og frv. var byggt upp af hendi atvmrh. var heimild til að veita stuðning öllum þeim félögum, sem uppfylltu skilyrði samvinnufélaga, til þess að koma upp olíugeymum. Atvmrh. fannst þetta eðlilegt, en fjórir nm. vilja nú gera þá brtt. að útiloka kaupfélögin frá því að fá slíkan styrk, en vilja binda heimildina við félög útgerðarmanna og olíusamlögin. Ég get engan veginn fallizt á þær röksemdir, sem meðnm. mínir hafa lagt fram fyrir þessari breyt., og tel, að það sé rangt að útiloka kaupfélögin á þessa lund. Ég vil sérstaklega benda á, að svo er víða ástatt í landinu og verður sjálfsagt víða svo ástatt, er stundir líða, að útvegsmenn eru með öðrum mönnum í verzlunarsamtökum. Þar, sem þannig háttar til, er vitanlega eðlilegt, að þau félög, sem þannig eru byggð upp, vilji sjálf koma sér upp tækjum til þess að verzla með þessa einu nauðsynjavöru útvegsins, og ég sé því ekki annað en það sé fullkomlega eðlilegt, að þeim sé veitt heimild til slíks stuðnings. Kaupfélögin eru byggð þannig upp, að þau fullnægja þeim ákvæðum, sem hér eru sett í frv. um olíusöluna, þannig að þau skipta arðinum af rekstri sölunnar milli félagsmanna í hlutfalli við viðskiptin Kaupfélögin eiga því jafnfullkominn rétt til að verða aðnjótandi þeirra réttinda, sem l. heimila, sem félög útgerðarmanna. Sú ástæða var færð fram í n. fyrir því, að þessi breyt. var gerð, að svo gæti farið, ef frv. yrði óbreytt, að einhver ráðh. tæki sig til og veitti stuðning til þess að koma upp aðstöðu til olíusölu kaupfélaga. En samt eru kaupfélagi á staðnum veitt sérstök réttindi samkvæmt þessum lögum. Ég benti á, að ég teldi hægt að koma í veg fyrir slík misnot með því að setja þau ákvæði inn í frv., að ef fleiri en eitt félag í hverri verstöð sækir um stuðning samkvæmt lögum þessum, þá skal það félag sitja fyrir, er flesta útgerðarmenn hefur innan sinna vébanda. Þar með gætu útvegsmenn valið á milli, hvort þeir vildu heldur hafa þessi viðskipti við kaupfélögin eða hafa sérstakan félagsskap. Þetta vildu meðnm. mínir ekki fallast á, svo að ég hef nú leyft mér að flytja brtt. á þskj. 447, og er það viðauki við 2. gr. Fjallar hún um, að ekki skuli veita nema einu félagi í hverri verstöð þennan stuðning. Enn fremur legg ég til, að bætt verði við eftirf.: „Nú sækja fleiri en eitt félag í hverri verstöð um stuðning samkvæmt lögum þessum, og skal þá það félag sitja fyrir, er flesta hefur útgerðarmenn innan sinna vébanda.“ Ég álít, að þetta ákvæði verði til tryggingar því, að ríkisstj. á hverjum tíma veiti því félagi stuðning, sem flestir útvegsmenn standa saman í. Ég get ekki séð nokkra ástæðu til þess, að Alþ. sé að setja ákvæði í l., sem beinlínis koma í veg fyrir það, að fleiri útvegsmenn geti tekið þátt í almennum verzlunarsamtökum landsmanna, sem heimili þessi viðskipti. Mér finnst því alveg stefnt í ranga átt hjá fjórum meðnm. mínum, sem leggja til, að það þurfi að hafa sérstök samtök um þessa einu vörutegund. Mér finnst hins vegar, að mönnum ætti að vera frjálst, hvort þeir vilji heldur vera í sérstökum samtökum eða standa með öðrum stéttum. Ef útvegsmenn vilja standa með öðrum stéttum, þá finnst mér því alls ekki rétt að útiloka þá frá því. Ég ætla mér ekki að tefja þetta mál og læt því þessi orð nægja til þess að benda hv. dm. á, í hverju ágreiningurinn milli meðnm. minna og mín er fólginn.



Herra forseti. Út af nál. sjútvn., sem hér liggur fyrir, vil ég í fyrsta lagi taka það fram, að ég tel, að breyt., sem n. hefur gert við 1. gr. frv., en breyt. er um heimild stj. til þess að taka allt að 5 millj. kr. lán, sé til bóta, og því skuli bæta þessari mgr. aftan við 1. gr. Breyt., sem gerð er við 3. gr., er ég einnig fylgjandi, sérstaklega eftir að ég lét fara fram athugun á því, hve kostnaður mundi verða mikill við þessar framkvæmdir. Um þá breyt., sem n. hefur orðið sammála um að gera við 2. gr. og í raun og veru er aðeins sú að fella niður rétt samvinnufélaga til þess að fá þau réttindi, sem frv. gerir ráð fyrir, verð ég að segja það, að mig undrar þessi brtt. nokkuð, af því að mér virðist hún ekki gera annað en lögbinda það, að þau félög, sem um er að ræða, verði annaðhvort að vera félag útvegsmanna eða olíufélag. Í l. um samvinnufélögin frá 1921 eru ákvæði um, hvað orðið samvinnufélag þýðir, en það er félag, sem uppfyllir ákveðin skilyrði, sem þar er nánar greint frá. Eins og fram kom af ræðu frsm. hér í d., virtist ríkisstj. nauðsynlegt, að væntanleg félög, sem frv. greinir frá, yrðu samkvæmt því að uppfylla þrjú meginskilyrði, sem eru fyrir því, að félag megi kallast samvinnufélag. Hins vegar eru það fleiri en kaupfélög, sem geta kallazt samvinnufélög, það geta t. d. verið framleiðendafélög eða útgerðarfélög, sem uppfylla þessi ákveðnu skilyrði. Það er t. d. hugsanlegt, að í einni verstöð sé samvinnufélag, sem annast sölu á olíu, án þess að vera kaupfélag, svo að þetta félag yrði þá að breyta stefnu sinni til þess að geta orðið aðnjótandi þessara réttinda. Mér finnst því ekki ástæða til að fara þannig að, og fyrir mitt leyti tel ég þessa breyt. til hins verra. Loks vil ég taka það fram viðvíkjandi 6. gr., sem tveir nm. áskilja sér rétt til að greiða atkvæði gegn eða bera fram brtt. við, að ég tel mjög æskilegt, að hún fái að vera eins og hún er, og tel, að sá árangur, sem á að ná með þessari löggjöf, sé undir því kominn, að 6. gr. verði óbreytt. Loks vil ég taka það fram að gefnu tilefni frá hv. þm. Ísaf., sem ég og lýsti yfir á nefndarfundi, að ég tel, að atvmrh. eigi að sjá um það, að útgerðarmönnum í verstöðvum landsins verði leiðbeint og þeir hvattir til þess að notfæra sér þau réttindi, sem þetta frv. kemur til með að veita þeim, ef það verður að l., og mun ég sjá um, að þetta verði gert, ef ég verð þá ráðh. Álít ég, að með þessu móti komist þessi löggjöf sem fyrst að notum og að mönnum verði mögulegt að fá olíu ódýrari og á hagkvæmari hátt en áður hefur verið.



Herra forseti. Eins og frsm. gat um, höfum við hv. þm. Vestm. (JJós) sérstöðu um eina gr. frv. Annars höfum við ekki talazt við þannig, að ég geti talað fyrir hans hönd, en sameiginlega hefur það verið skoðun okkar, að eignarnámsheimildin í 6. gr. frv. sé óvenjulega rúm og sé því varhugavert að ganga inn á þá braut að veita slíka eignarnámsheimild jafntakmarkalaust. Ég hef í upphafi þrennt við frv. ríkisstj. að athuga. Í fyrsta lagi geri ég þá athugun við 1. gr., að mér þykir, að heimildin, sem gr. veitir ríkisstj., geti varla staðizt, nema tiltekið verði það fé, sem til þessara framkvæmda þarf. Og því fer fjarri, að ég vilji, að þetta verði skorið við nögl, enda var n. sammála um, að þetta yrði takmarkað við ákveðna upphæð úr ríkissjóði. En vitanlegt er, að Alþ. mundi bregðast vel við og rýmka þessa heimild, ef sú upphæð reyndist of lítil og nauðsyn bæri til að hækka hana. Það er góð regla, sem alls ekki er rétt að víkja frá, að Alþ. setji einhver ákveðin mörk fyrir því fé, sem ríkissjóður megi eyða, hversu nauðsynlegt það verk er, sem framkvæma á. Í öðru lagi hef ég verið dálítið hugsandi yfir því, hvort fiskveiðasjóður gæti risið undir þeim kvöðum, sem honum eru gerðar með 3. gr. Við í sjútvn. höfum orðið ásáttir um það, eftir að hafa átt samtal við framkvæmdastjóra fiskveiðasjóðs, að vel geti staðizt samkvæmt l. sjóðsins 75 þús. kr. lánveiting með hliðsjón af lánum til hliðstæðra fyrirtækja, og það virðist svo eftir áætlun ríkisstj., að varla geti orðið meiri kostnaður við að koma upp hverjum olíugeymi en að félögin gætu látið sér nægja 75 þús. kr. lán úr fiskveiðasjóði. Til þess svo að bægja frá hugsanlegri hættu fyrir sjóðinn varð samkomulag um það að hækka framlag ríkissjóðs úr 1/6 af byggingarverði eða kaupverði í 1/5. Þar sem gert er ráð fyrir í l. fiskveiðasjóðs, að lán til slíkra hluta megi ekki nema meiru en 40% af byggingar- eða kaupverði, þótti okkur auk þess nauðsynlegt að breyta l. fiskveiðasjóðs í samræmi við þessi l. Þess vegna hefur sjútvn. lagt fram frv. um breyt. á l. sjóðsins, sem fyrst og fremst er heimild á lánveitingu til olíugeymastöðva með hækkun á hámarki lánveitinga úr fiskveiðasjóði upp í 50%, og enn fremur lán til skipasmíða, vegna þess að það er viðkunnanlegra, að fiskveiðasjóði sé stjórnað í samræmi við hans eigin l., sem verður nánar rætt, er það mál kemur hér til umr. Ágreiningurinn er um það að taka efni 6. gr. til lagfæringar, því að við hana get ég ekki sætt mig. Hér er um að ræða að veita ríkisstj. heimild til eignarnáms á eignum olíufélaganna. Þetta er tvenns konar: Annars vegar að taka landsvæði, lendingarstaði og bryggjur frá einstaklingum og félögum, hins vegar að taka eignarnámi olíugeyma og aðrar eignir olíufélaganna. Í fyrsta lagi tel ég víst, að hægt sé að ná samkomulagi um slíka hluti og þurfi nær hvergi að grípa til harðræða til þess að fá olíugeyma og önnur tæki félaganna keypt. En ef svo færi, að á einhverjum stað næðist ekki samkomulag, væri ekkert því til fyrirstöðu að fá Alþingi til þess að veita eignarnámsheimild. Í öðru lagi sýnist ekkert vera því til fyrirstöðu, að ríkið komi upp þessum tækjum sjálft í stað þess að taka þannig eignir olíufélaganna. Olíufélögin selja nær alla brennsluolíu, sem seld er hér innan lands, og munu þau geta litið svo á, að hér sé gerð hörð tilraun til að taka olíuverzlunina úr sínum höndum. Má því búast við, að þau snúist hart við til þess að reyna að halda fríðindum sínum. Olíufélögin hér njóta ríkulegs stuðnings erlendra verzlunarfyrirtækja. Geta þau fyrirtæki vel litið svo á, að hér sé um óvenjuleg ráð að ræða til þess að ná í okkar hendur þessum eignum. Ef við í löggjöf setjum að óþörfu óvenjuleg ákvæði í þessa átt, ákvæði, sem aðrar þjóðir teldu. ekki menningarlegar, gæti það haft alvarlegar afleiðingar fyrir okkur. - Ég vildi aðeins láta þessa getið, þótt olíufélögin séu innlend fyrirtæki. Það ber að gjalda varhuga við að setja í íslenzka löggjöf ákvæði, sem samrýmast ekki réttarmeðvitund fólksins, og það samrýmist ekki réttarmeðvitund þess, að einhver aðili geti tekið mannvirki eignarnámi sjálfum sér til eignar. Get ég því ekki fallizt á að samþ. þessa till. og tel ég málinu borgið, þótt 6. gr. falli niður. En ef hún verður samt sem áður samþ., munum við hv. þm. Vestm. taka það til athugunar, hvort við berum fram brtt. þar að lútandi við 3. umr. málsins.

Forseti (EmJ) : Það er svo til ætlazt, að fundi verði brátt lokið, en óskir hafa borizt um, að málinu verði lokið nú á þessum fundi. Ef ekki væri um langar umr. að gera, gæti ég orðið við þeim óskum, en annars mundi umr. standa svo langt fram á fundartíma sameinaðs Alþingis, að ekki væri við unandi.



Ég hafði ákveðna fyrirspurn til ráðherra, og er ég hefði fengið henni svarað, hafði ég hugsað mér að láta í ljós víðtækar athuganir um mál þetta.



Það er óneitanlegt, að ekki er hægt að neita Sþ. um að taka til starfa. En ég vildi gera þá uppástungu, hvort hæstv. forseti sæi sér ekki fært að boða deildarfund síðar í dag, þar sem þetta mál yrði tekið fyrir.

Forseti (EmJ) : Fundi er frestað til kl. 5 síðdegis. - 



Herra forseti. Ég hefði viljað leyfa mér, áður en ég vík nánar að þessu máli, að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvmrh., hvort hann hugsi sér að hagnýta heimild 6. gr. frv., ef að l. verður, og ef svo er, þá í hve ríkum mæli. En samkv. henni er ráðh. heimilað að leyfa samböndum olíufélaga, samvinnufélögum, olíusamlögum eða félögum útgerðarmanna að taka lóðir eða lóðaréttindi eignarnámi til þess að reisa á olíugeyma og nauðsynleg mannvirki í sambandi við rekstur þeirra. Enn fremur er ráðh. heimilað með þeirri gr., er hann hefur fengið umsögn Fiskifélags Íslands og vitamálastjóra, að ákveða, að ríkisstj. taki leigunámi eða eignarnámi olíugeyma, sem eru í eign einstaklinga eða félaga, og framlengja þá eða selja þá sambandi olíusamlaga, olíusamlögum, samvinnufélögum eða félögum útgerðarmanna, ef með þeim hætti verður talin nást hagkvæmari dreifing á brennsluolíu til landsmanna. Og ég vil sérstaklega spyrjast fyrir um þetta vegna þess, að hér er orðrómur á sveimi, í Alþ. jafnvel, um það, að ráðh. hugsi sér alls ekkert að nota slíka heimild, ef gefin verður. Hins vegar vil ég ekki fara dult með það, að mér og ýmsum flokksmönnum mínum er það um geð að leyfa að taka ótilteknar eigur annarra borgara í þjóðfélaginu eignarnámi og á ótilteknum tíma og án þess að þessari heimild fylgi nokkur skylda til þess að taka þannig þessar eignir. Ég teldi mikils um vert, áður en þessu máli er til lykta ráðið, að fyrir lægju svör hæstv. atvmrh. um það, hvort hann ætlar að hagnýta þessa heimild, og ef svo er, þá í hve ríkum mæli hann hyggst gera það.



Herra forseti. Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. G.-K. vil ég upplýsa, að í sambandi við þetta lagafrv. hefur ríkisstj. látið gera athugun á því, hve víða á landinu væri æskilegt og þörf fyrir, að nýbyggingar væru framkvæmdar, ef þetta frv. verður að l. Það má því segja, að hvað það atriði frv. snertir, hafi verið gerð a. m. k. drög til áætlana um framkvæmdir í þessu sambandi. En viðkomandi heimildinni, sem er í 6. gr. frv. og hér er sérstaklega spurt um, vil ég upplýsa, að það er engin áætlun til um það nú, hvernig eða hvar þessum heimildum kynni að þurfa að beita. Eins og niðurlag gr. ber með sér, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta, „ef með þeim hætti verður talin nást hagkvæmari dreifing á brennsluolíu til landsmanna“, og ef þessi gr. verður samþ. óbreytt, eins og hún er nú, þá fær sá ráðh., sem hefur þessi mál til framkvæmda, vald til þess að taka eignarnámi eða leigunámi olíugeyma, ef með þeim hætti verður talin nást hagkvæmari dreifing á brennsluolíu til landsmanna: Það er ekki hægt fyrir mig á þessu stigi málsins að vita um það, hvort eða hve víða það kynni að sýna sig, að þörf væri á að nota þessa heimild til þess að ná því marki, sem síðasta setning gr. tekur fram. Það hafa verið gerð drög til áætlunar um smíði olíugeyma, en það liggur ekki fyrir áætlun um þetta atriði. Og ég sé ekki, að hægt sé að áætla það nú.



Eins og menn hafa heyrt, þá er ekki hægt að fá nein svör við því hjá hæstv. ráðh., að hve miklu leyti hann telur nauðsynlegt að nota þessa takmarkalitlu heimild til leigu- eða eignarnáms. Skal ég víkja að því síðar. Ég vil að öðru leyti, út af þeim ræðum, sem hæstv. atvmrh. flutti, þegar hann reifaði þetta mál við 1. umr., og ræðu, sem síðar var nokkuð með óvenjulegum hætti birt í útvarpinu, geta þess, að ég tel, að í þeirri síðastnefndu ræðu sé ekki nákvæmlega með staðreyndir farið og óþarflega hallað á fyrrverandi ríkisstj. í málinu. Það er eiginlega ekki annað að sjá af þessari ræðu en að núverandi ríkisstj. hafi ein og fyrst allra séð ástæðu til þess að rísa gegn fyrirhuguðum breyt. Bandaríkjamanna í sambandi við olíusöluna. Og segir hæstv. ráðh. um það í þeirri ræðu, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin tók við olíumálum landsins þannig 16. des. s. l., að stórkostleg hækkun á heildsöluverðinu var skollin á.“ - Þetta er rangt. Það var engin hækkun skollin á í raun og veru, því að einmitt vegna þess, að fyrrverandi ríkisstj. tók í öndverðu á þessu máli eins og hún gerði, var verðhækkunin ekki skollin á. Fyrrverandi ríkisstj. hélt því fram við yfirvöld Bandaríkjanna í þessum málum, að verðhækkunin væri óþörf. Þegar mér bárust til eyrna þessar kröfur frá olíufélögunum um hækkun á olíuverðinu, þá færði ég fram við sendiherra Bandaríkjanna öll þau rök í þessu máli, sem til greina koma. Ég gerði það mest í viðræðum við hann, en sumpart í bréfi, sem ég afhenti honum. Í bréfinu segi ég beinlínis, að verði ekki fallizt á kröfur Íslendinga um þetta, þá verði ekki annað sýnna en ríkissjóður muni þurfa að greiða mismuninn á verðinu, þ. e. olíuhækkunina, og það verði kannske með öllu ókleift fyrir ríkissjóð eins og komið væri fjárhagsástæðum Íslendinga. En ég sagði við sendiherrann strax í upphafi, að þessar kröfur væru með þeim blæ, að þær væru ekki frambærilegar. Við Íslendingar höfðum samið við Bandaríkin um sölu á sjávarafurðum til þeirra í heilt ár fram í tímann. Að sönnu tóku Bandaríkin ekki sömu ákvörðun um olíuverðið og Bretar, en þeir ábyrgðust á sínum tíma, að Íslendingum skyldi bætt það, ef olíuverðið hækkaði. Þetta var ekki tekið með í samningana við Bandaríkin beinlínis vegna þess, að það var talið sjálfsagt, að Bandaríkin tryggðu þetta, m. a. af því, að það var talin siðferðileg skylda, að olíuverðið yrði ekkí hækkað, meðan samningurinn gilti, því að það er óeðlilegt og óaðgengilegt, þegar Íslendingar seldu vörur sínar til árs fram í tímann, að ein aðalnauðsynjavara þeirra hækkaði með þeim hætti, sem hér skyldi verða. Hér var sem sé ekki um að ræða hækkun, sem stafaði af venjulegum verðlagsbreyt. á flutningsgjaldi eða verðlagsbreyt. á erlendum markaði, heldur af samningum, sem komið var á milli Bretastjórnar og Bandaríkjastjórnar, án þess að Íslendingar væru að spurðir. Og það væri að koma aftan að Íslendingum, ef Bandaríkjamenn semja um kaup á íslenzkum vörum fram í tímann og gera svo skipulagsbreyt. á sölu olíunnar og breyt. á verði hennar á sama tíma. Ég sýndi sendiherranum fram á þetta. Og ég sýndi honum líka fram á það, að þegar sú skipulagsbreyt. yrði, þá ætti af henni að leiða lækkun á flutningsgjöldum, en ekki ferfalda hækkun, eins og Bandaríkjastjórn fór fram á, að reiknað yrði með. Ég sýndi fram á, að hvorki reikningslega séð né eftir eðli málsins væru þessar kröfur frambærilegar. Ég held, að það hafi ekki farið dult hjá sendiherra Bandaríkjanna frá því fyrsta, er ég talaði við hann, að hann var á mínu máli um þetta. Og ég held, að þegar sendiherra okkar kom fram með málaleitun um þetta og jafnframt var talað um þetta gegnum sendiherra Bandaríkjanna hér, þá hafi málstaður minn náð fram að ganga. Ég get nú ekki sætt mig við, að ópólitísk stjórn láti birta það í útvarpi, að þessi mál hafi verið eins og skip, stjórnlaust og stýrislaust, þangað til hæstv. núverandi stjórn tók stjórnvölinn í sínar hendur. Þetta er að vísu ekki aðalatriði málsins. En ég hefði gaman að heyra þau rök, sem hæstv. atvmrh. hefur fært fram til framdráttar þessu máli, umfram það, sem núverandi stjórn færði fram og náðu til úrslita í þessu máli. Eru þau meira en þetta: Við höfðum selt vörur okkar fyrir eitt ár fram í tímann, og það var ekki frambærilegt að koma aftan að okkur með samningum milli ríkja á þeim tíma um olíuverzlunina, sem höfðu í för með sér hækkað verð á þeirri vöru, þar sem Bandaríkin höfðu selt okkur olíuna, samningum, sem yrðu þess valdandi, að olíuverðið stórhækkaði. Í öðru lagi, að af þessari skipulagsbreyt., sem fyrirhuguð var á olíuverzluninni, leiddi eðli málsins samkvæmt, að verðið átti að lækka, en ekki hækka, bæði af því að skipin, sem fluttu olíuna, voru stærri og farmgjöldin lægri og auk þess vátrygging ódýrari með þessu fyrirkomulagi. Og loksins, að í þeim umr., sem farið höfðu fram um málið, hafði flotamálastjórn Bandaríkjanna hér á landi eða yfirmaður hennar látið þess getið, að hann teldi útilokað, að af þessu skipulagi gæti leitt hækkun á farmgjöldum. Hann hafði að vísu ekkert umboð Bandaríkjastjórnarinnar til þess að segja þetta, heldur þá heilbrigðu skynsemi, sem leiðbeindi honum um það, að þetta væri það eðlilega og þess vegna gæti engin hækkun á olíuverðinu komið til greina. - Ég vildi gjarnan fá að heyra hvaða rök það væru, sem hæstv. núverandi ríkisstj. hefur flutt fram, sem gefur hæstv. atvmrh. ástæðu til þess að hafa að engu það, sem fyrrverandi stjórn hafði gert í þessu máli og grundvallar þessa staðhæfingu: „Ríkisstjórnin tók við olíumálum landsins þannig 16. desember s. l., að stórkostleg hækkun á heildsöluverðinu var skollin á.“ Hvaða tillögur til úrbóta voru það, sem núverandi hæstv. stjórn bar fram, fram yfir það, sem fyrrverandi stjórn bar fram um það, að verðhækkun ætti ekki að skella á? Og bar ekki fyrrverandi ríkisstj. fram rök sín af því, að verðhækkunin var ekki skollin á? Mig langar til þess að fá þessu svarað. Og þetta gæti kannske orðið tilefni til þess, að ég gæti fengið að ræða þetta í útvarpi við hæstv. ráðh. Ég held því fram, að á þessu máli hafi verið tekið af fullkominni festu af hæstv. núverandi ríkisstj. og að þar hafi notið við aðgerða fyrrverandi stjórnar í málinu. Varðandi þetta frv. að öðru leyti veit ég ekki betur en hæstv. ríkisstj. njóti um það stuðnings þingsins. Og mér hefur verið tjáð af formanni mþn. í sjávarútvegsmálum, að rannsókn málsins væri ekki það langt komið enn þá, að fyrir lægi málefnaleg rannsókn, sem nægði til þess, að málið yrði borið fram á Alþ. Og mér finnst líka eðlilegt, að svo sé. Hitt er svo rétt stefna að minni hyggju í þessu máli, að að svo miklu leyti sem sjávarútvegurinn er ekki fær um af eigin rammleik að koma sér upp þeim tækjum, sem nauðsynleg eru til þess að geta rekið sjálfur þessa verzlun, þá skuli ríkið aðstoða hann til þess. En ég hygg nú, að það orki tvímælis, í hverju sá stuðningur eigi að liggja. Það er eitt af því, sem betur þarf að rannsaka. En að minni hyggju hafði ég talið, að mest nauðsyn væri á, að ríkið tryggði, að hér kæmist á eins konar sölumiðstöð á olíu í Reykjavík eða annars staðar þar, sem hentugast þætti að koma henni á. Ég held, að ég megi segja það almennt fyrir hönd sjálfstæðismanna, að við teljum eðlilegast, að útgerðarmenn eins og aðrir hafi þau samtök, sem þeim sjálfum líkar, til þess að afla sér nauðsynja sinna, og það af eigin rammleik. Svo getum við tekið undir það, að einstaklingum er ekki kleift að ráðast í það í þessu efni. Og ég held, að olían falli kannske ein sér eða þá í fremstu röð af nauðsynjum útgerðarinnar undir þann ramma, að þetta sé ofviða einstaklingum. Útgerðarmenn hafa reynzt færir um að kaupa salt- og kolafarma og veiðarfæri og annað handa útgerðinni af eigin rammleik. En reynslan hefur sýnt, hve miklum erfiðleikum það er bundið hér á landi að koma upp stórum tönkum, til þess að þessi verzlun gæti orðið rekin á hagkvæmasta hátt. Ég hef ekki komið auga á, að það atriði yrði betur tryggt með öðru en því, að þeir útgerðarmenn, sem koma vilja sér upp tönkum, geri með sér eigin samlög. Og ég viðurkenni, að ég hafði helzt látið mér koma til hugar, að þar þyrfti stór birgðastöð að koma til - og þá kannske, að þar með fylgdu skip og annað, sem þyrfti til þess að annast dreifinguna. Að þessu leyti er þessi till., sem hér er fram borin, í fullu samræmi við till. okkar sjálfstæðismanna. Það verður svo alveg mál fyrir sig, hvenær á að láta skríða til skarar um þetta. Það má segja, að því fyrr sem hafizt er handa, því fyrr nái málið höfn í þessu efni, og skal ég á engan hátt mótmæla því, að eitthvað verði nú þegar að gera í þessu efni. Ég hygg þó, að róleg og skynsamleg yfirvegun á málinu mundi hafa leitt til þess, að menn hefðu komizt að niðurstöðu um, að það væri kannske ekki öðru sinni síður ástæða til þess að leggja í dýran stofnkostnað en í dag, vegna þess að nú getum við haft óvenjulega sterka aðstöðu til þess að hafa fullt eftirlit með álagningu olíufélaganna. Ég skal ekki ráðast á olíufélögin, ég hef ekki næga þekkingu til þess, en ég geri ráð fyrir, að þau hafi aldrei gert ráð fyrir að vera neinn frelsisher hér á landi, heldur ætlað sér að hagnast á olíuverzluninni svo sem kostur væri. Ég geri ráð fyrir þessu, en veit ekkert um þetta. Mér er sagt, að árin fyrir stríð hafi þessi félög tapað, vegna þess að erfitt hafi verið að fá greiðslur fyrir vörur, sem þau seldu. Um þetta veit ég ekki heldur. En hafi nokkru sinni verið hægt að hafa eftirlit með álagningu þessara félaga, þá hlýtur það að vera nú, ef verðlagseftirlit ríkisins er ekki bara sjón, heldur reynd. Mér er sagt, að olían fáist nú fyrir um 17 aura lítrinn hér í Hvalfirði. Það getur ekki verið ofviða verðlagsyfirvöldunum að hafa þekkingu og dugnað til þess að sjá um, að þessir 17 aurar verði ekki margfaldaðir, þegar olían kemur til þeirra, sem nota hana. Af þessum ástæðum er síður þörf á að ráðast í þetta nú en kannske verða mun nokkurn tíma síðar. Það er varhugavert, ef stíga á stórt spor, að hafa ekki alla gætni við. Menn skyldu varast að stofna til fyrirtækis með meiri kostnaði en þörf er á, en stofnkostnaður mundi vafalítið verða meiri nú en á venjulegum tímum. Þeir, sem fara með slík mál, verða að kunna fótum sínum forráð. Aukakostnaður sá, sem af dýrtíðinni leiðir, mundi auðvitað leggjast með áframhaldandi þunga á rekstrarafkomu næstu ára. Ég vil lýsa yfir því hér fyrir mitt leyti, að ég er samþykkur þeirri grundvallarhugmynd, að útvegsmönnum sé gert léttara fyrir að því leyti, sem þeir eru ekki einfærir um það að ná í sínar hendur viðskiptum með þessar nauðsynjavörur sínar, en vil þó beina til hæstv. Alþ. og stjórnarvaldanna þessum tveim fyrirspurnum: Er það ekki rétt, að einmitt nú höfum við sérstaka aðstöðu til að hafa öruggt eftirlit með vöruálagningu, og leiðir ekki af því, að af þeirri ástæðu sé minni þörf en ella mundi á því að leggja í mikinn stofnkostnað, eins og hér er ætlazt til? Og ber ekki að hafa hliðsjón af þessu, þar sem vitað er, að stofnkostnaður mundi vera margfaldur á við það, sem vera mundi, ef beðið yrði? En sé sú skoðun hæstv. ráðh. á rökum reist, að sérstök ástæða, sem mér er ekki kunn, sé fyrir hendi og hafa verði hraðann á um þetta mál, þá vil ég raunar segja það, að svo margur peningurinn fer til misjafnra hluta, að ég sé svo sem ekkert eftir því, þó að geymarnir verði eitthvað dýrari en ella mundi. Hins vegar er ég andvígur því fyrir hönd útvegsmanna að ráðast í það nú að taka hina stóru olíugeyma, ef greiða á þá með sannvirði dagsins í dag. Ég verð að viðurkenna, að mér þótti 1. gr. frv. nokkuð glannaleg, þó að ákvæði hennar þyrftu raunar ekki að leiða til óráðs, ef hæstv. ríkisstj. kynni nægilega fótum sínum forráð. Það væri glannalegt af hæstv. Alþ. að veita ríkisstj. heimild til að framkvæma allt það, sem 1. gr. fjallar um. En nú hefur hv. n. dregið mjög úr þessu með þeirri takmörkun, sem á þetta er sett, og ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. taldi hana til bóta. Ég lít á þetta sem yfirlýsingu af hans hálfu um það, að hann ætli ekki að nauðsynjalausu að haga framkvæmdum þannig, að stofnkostnaður verði óeðlilega mikill. Frá sjónarmiði Sjálfstfl. er ekkert í 1. gr., sem stríði á móti stefnu flokksins eða sé í ósamræmi við eðlilega lausn málsins, en um 6. gr. er það að segja, að ég get ekki greitt atkv. með henni. Það er réttilega tekið fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að um er að ræða tiltekna eignarnámsheimild. Er ástæða til að ætla, að Alþ. muni neita hæstv. ríkisstj. um þessa heimild, og er hæstv. ráðh. viss um, að þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, muni ekki telja, að hér sé of langt gengið að nauðsynjalausu? Ég skal viðurkenna hér í þingsalnum, að ég veit ekki, hvernig við erum á vegi staddir um öflun olíu. Við sáum það, að víða var hægt að fá olíu fyrir stríð, og við vorum komnir á rétta leið um öflun hennar. Ég ætla ekki að ganga lengra, ég veit, að menn skilja, við hvað ég á. En um 6. gr. vil ég að öðru leyti segja það, að ég held, að mig reki rétt minni til, að um svona eignarnámsheimild urðu hörð átök í fyrra, og Alþ. neitaði þá um hana nema með því skilyrði, að lögð væri á ákveðin skylda, sem væri innt af höndum innan stutts frests. Alþ. sagði þá, eins og ég vil segja nú, að slíku ætti ekki að beita nema í ýtrustu nauðsyn. Það er vissulega of nærri gengið einstaklingsfrelsinu, ef menn eiga yfir höfði sér sverð eignarnámsins og geta búizt við því, að eignir þeirra verði teknar að miklu eða öllu leyti, - ef ekki nú, þá síðar meir. Slík óvissa hlýtur að lama allan atvinnurekstur. Fyrir þessu kunna að vísu að vera einhver fordæmi, en þó minnir mig, að fyrirtæki eins og t. d. póstur og sími hafi enga heimild til að taka lóðir eignarhaldi, þó að þau þurfi á þeim að halda, og er þó hér að ræða um einhverjar nauðsynlegustu stofnanir þjóðfélagsins, og eignarnámsheimildir í sambandi við hafnargerðir tel ég ekki hliðstæðar þessu. Ég vil því mjög brýna fyrir mönnum að lögfesta hér ekkert, sem gæti orðið vopn í baráttunni gegn góðri hugsun, og allra sízt ætti að gera slíkt, ef ekki er fyrir hendi skilyrðislaus nauðsyn. Ég hef nú beint nokkuð mörgum fyrirspurnum til hæstv. ráðh. Hann getur haft svör sín stutt, að því er snertir athugasemdir mínar við ræðu þá, sem hann hélt við 1. umr. En ég vildi heyra, hvort honum finnst ég deila á hann af ósanngirni. Hitt skiptir þó meira máli, hvort hann telur hyggilegt að hafa 6. gr. eins og hún er, hvort það er ekki rétt hjá mér, að við stöndum nú óvenjuvel að vígi um það að hafa eftirlit með verðlaginu, og hvort hann kvíðir því ekki, að stofnkostnaðurinn muni valda útveginum erfiðleikum. Að lokum vil ég segja, að ég sé í þessari hugmynd áframhald þeirrar viðleitni útvegsmanna undanfarin ár að gæta hagsmunamála sinna, og ég vona, að þeim veitist, áður en langt um líður, færi á að kaupa olíu sína sjálfir og síðan kannske salt, kol og veiðarfæri. Þetta er eðlilegt og æskilegt, þó að hverjum útvegsmanni verði vitanlega frjálst að vera utan við slík samtök. En mér finnst þó æskilegt, að þeir hafi sín viðskipti fyrir sig.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. G.-K. vil ég láta í ljós ánægju mína að svo miklu leyti sem hann er stuðningsmaður þessa frv. Mér skilst af ræðu hans, að hann sé því samþykkur, að ríkisvaldið stuðli að því, að útvegsmenn geti fengið nauðsynjavörur sínar keyptar á sem ódýrastan hátt með samvinnu, og er það vel. Hv. þm. spurðist sérstaklega fyrir um það, hvort ég teldi ekki 6. gr. frv. varhugaverða, vegna þess, að mér skildist, að olíufélögin væru það voldug, að þessi gr. gæti valdið óþægindum, ef samþ. yrði. Ég veit um tvö olíufélög, Olíufélag Íslands og Shell, og ég geri ráð fyrir, að þau séu bæði voldug að því leyti, að þau hafa grætt mikið á undanförnum árum og eru peningalega sterk, en ég sé ekki, að það geti breytt neinu um afstöðu þingsins til 6. gr., ef hún er nauðsynleg til að ná því marki, sem við erum sammála um, að verði að ná, - að koma olíudreifingunni í gott horf. Það ætti þá ekki að skipta máli, hvort þessum tveim aðilum líkar dálítið betur eða verr. Ég sagði á fundi í dag, að ég teldi æskilegt til að ná fullum árangri að hafa þessi ákvæði í frv., og sú skoðun mín er óbreytt enn. Mér virðist því ekki þörf á að fara frekar út í þetta atriði frv. En ég hlýt að koma örlítið inn á það, sem hv. þm. hóf mál sitt á, þar sem hann átelur mig fyrir að hafa við framsögu þessa máls hér í hv. d. hallað réttu máli og ekki farið nákvæmlega með staðreyndir, heldur hallað á fyrrv. ríkisstj. Ég furða mig mjög á þessum ásökunum, því að ég hef það ekki á tilfinningunni, að ég hafi hallað á fyrrv. ríkisstj. Það, sem hv. þm. á við, eru þessi orð mín: „ Ríkisstj. tók við olíumálum landsins þann 16. des., og var þá stórkostleg hækkun skollin á. Samkv. upplýsingum olíufélaganna nam þessi hækkun 7 millj. kr., en fyrir góðan skilning Bandaríkjastjórnar fékkst þessi hækkun felld úr gildi og það þannig, að hún verkaði aftur fyrir sig.“ Ef eitthvert orð í þessu er ekki rétt, er ég reiðubúinn að taka það aftur. Heildsöluverðið var hækkað, og lágu fyrir tilkynningar um það, og eingöngu þess vegna taldi fyrrv. utanrrh. þörf á að ræða málið við sendiherra Bandaríkjanna og gera um það skriflegt erindi til sama ríkis. Hann gat ekki verið að ómaka sig þetta nema af því, að það var komin hækkun á heildsöluverðið, enda þótt haldið væri aftur af olíufélögunum með það að hækka verðið í smásölu. Hv. þm. G.-K. minntist á, að hann sem fyrrv. utanrrh. hefði í þessu samtali við sendiherra Bandaríkjanna fært fram öll rök, sem hægt er, í þessu máli. Ekki finnst mér nú lítillætið neitt smáræði, er hann segist hafa fært fram öll rök, sem hægt er, í þessu máli. En ég ætla ekki að fara að munnhöggvast frekar um þetta eða það, hvort ég hafi fært fram einhver rök síðan, en ég vil minna hann og hv. þd. á það, að það var ekki fyrr en í marz, sem málið var leyst, og frá 16. des. og þar til í marz átti ég margar viðræður við þennan embættismann og get gefið þær upplýsingar, að hann taldi sig hafa ástæðu til að senda skeyti til sinnar ríkisstj. til frekari áréttingar á málinu. Ég veit, að hv. þm. G.-K. er það fullkunnugt, að ráðh. hefur nóg að gera og fer ekki til slíkra viðræðna nema full þörf sé á, og ég get fullvissað hann um, að ég ónáða ekki sendiherra nema nauðsyn beri til. Með tilvísun til þeirra orða, sem ég las upp áðan og hafði við framsögu þessa máls, vil ég undirstrika það, að mér finnst ómaklegt að segja, að ég hafi farið rangt með eða hallað í fyrrv. ríkisstj. Ég sagði áður, að núv. ríkisstj. hefði strax verið ljóst, að mikil þörf væri úrbóta. Hv. þm. spyr nú, hverjar séu úrbætur ríkisstj. Úrbæturnar eru þær, að stj. fékk því framgengt, að flotastj. seldi ekki aðeins olíufélögunum, heldur einnig öðrum stofnunum, sem ísl. stj. tilnefndi. Þessara fyrstu úrbóta naut síldarútvegur Siglufjarðar á síðasta sumri með því að fá olíuna fyrir 38 aura kg., á meðan olíufélögin seldu hana á 51 eyri. Í öðru lagi er það, að útgerðarmenn á Norðfirði geta nú næstu daga fengið olíu með lægra verði. Og í þriðja lagi er það leið til úrbóta, ef Alþ. fellst á að setja þau l., sem lagt er til með frv., því að með því er ætlazt til, að hægt sé að gera dreifingu olíunnar til landsfólksins miklum mun ódýrari en áður, og þykir mér óskaplegt, að ekkert skuli hafa verið gert fyrr til þess að koma upp hæfilegum smágeymum fyrir olíu úti um land. Þetta kostar ekki meira en það, að nú á þessum dýru tímum er það hyggilegt og hagkvæmt, hvað þá fyrir fjórum eða fimm árum, þegar vinnukostnaður var ekki nema lítill hluti af því, sem nú er. Úrbætur ríkisstj. eru þær að fyrirbyggja allt of dýran rekstur á olíusölunni í landinu og skapa útvegsmönnum mun ódýrari olíu en þeir hafa átt kost á, eins og Siglfirðingar og Norðfirðingar hafa fengið og væntanlega fleiri staðir munu fá á komandi tímum.



Ég verð að segja, að þessi ræða hæstv. ráðh. var eins og þegar maður heldur ræðu um sjálfvalið efni. Ég gaf ekki tilefni til, að hann talaði um úrbætur. Ég var að spyrja, hvort hann vissi um nokkur rök umfram þau rök, sem ég færði fram, er mundu hafa fengið Bandaríkin til að fallast á þetta. Ég verð að spyrja alveg sérstaklega, hvaða viðbótarrök hæstv. ráðh. hafði fram að bera. En hann þarf ekki að spyrja um mín rök, þau eru honum kunnug úr ræðu, sem ég flutti við umr. um annað mál hér í þessari hv. d. fyrir skömmu. Þar tilgreindi ég, hvernig ég hafði á þeim málum tekið. Ég veit, að honum er það kunnugt. En ég var ekki við, þegar hann flutti ræðu sína, og mér er því ekki kunnugt, hvaða viðbótarrök hann flutti fyrir sínu máli. Þess vegna spurði ég. Ég staðhæfði ekki, að ég hefði komið með öll hugsanleg rök, en ég hef ekki komið auga á nein rök önnur en þau, sem ég hef sett fram, enda held ég þau séu svo auðsæ, að hver maður geti séð, að þau styðja okkar málstað, frá hvaða sjónarmiði sem er. Ég efast ekkert um, að það var vel ráðið að fá olíu flutta beint til Siglufjarðar og selda þar á 38 aura, eða 13 aurum ódýrari en olíufélögin seldu hana. En þar með er ekki öll sagan sögð. Það er flóknara mál en svo, að rétt mynd fáist með því að nefna þennan 13 aura mismun, því að vitaskuld borguðum við hér við Faxaflóa miklu hærra verð en við hefðum þurft að borga, ef ekki hefðu verið verstöðvar úti um land, sem þurftu að fá olíu lægra verði en hún kostaði með því að flytja hana á tunnum þangað, því að það er enginn vandi að selja olíu ódýrara frá stöð en á tunnum út um allt land. Hins vegar er ég ekkert að efast um, að þetta hafi verið góð ráðstöfun út af fyrir sig, en það var bara engin úrlausn á málinu. Það gengur út yfir alla þá, sem verst eru settir, ef olíuverðið er lækkað á þeim stöðum, þar sem auðveldast er að flytja olíuna. Það getur hver heilvita maður séð. Ég er ekki viss um, að það væri lofað og prísað svo mjög af Hornfirðingum og sjómönnum á öðrum afskekktum stöðum, ef þeir ættu að fá að borga þeim mun meira fyrir þá olíu, sem þeir fá, sem aðrir betur settir borga minna. Þetta er því svo röng mynd, sem ráðh. hefur brugðið upp, að það er furða, að enginn skuli hafa bent á það. Eitt af því, sem verður að gera, þegar gerðar eru heilbrigðisráðstafanir, er að athuga, að þeir, sem verst eru settir, verði ekki verst úti. Ég vil ekki slá því föstu, að verðið á olíunni eigi að vera það sama á Hornafirði og við Faxaflóa, frekar en ég vil slá því föstu, að fiskverðið eigi að vera það sama alls staðar. Þetta eru bara þættir í stóru máli. Ég bið hæstv. ráðh. að athuga, að aðfinnslur mínar við 6. gr. frv. eru ekki byggðar á persónulegum kunningsskap mínum við hlutaðeigandi menn. Ég veit ekki, hvaða geyma hæstv. stjórn hugsar sér að taka eignarnámi, né hverjir muni eiga þá. Aðalgagnrýni mín - ef hæstv. ráðh. vill ræða málið við mig - er sú, að ég á örðugt með að ganga inn á, að nokkur ríkisstj. eigi að fá heimild til að taka eignir borgaranna til hagnýtingar. Þetta var mitt sjónarmið í svipuðu máli hér á Alþ. í fyrra, og ég býst við, að það séu fleiri en sjálfstæðismenn, sem eigi erfitt með að sætta sig við slíkar aðfarir. Þetta er mjög skaðleg stefna í augum þeirra, sem vilja glæða atvinnurekstur með einstaklingsframtaki og auk þess bera virðingu fyrir eignarréttinum. Þá tel ég, að ummæli hæstv. ráðh. í garð fyrrv. ríkisstj. hafi verið á þann veg, að þau hafi gefið ranga og villandi hugmynd að ástæðulausu. Það var fyrrv. ríkisstj., sem dró fána íslenzks sjálfstæðis að hún. Það er ekki til of mikils mælzt, að núv. ráðh. láti vera að auglýsa sig þannig á kostnað annarra. Og hann má ekki láta sig undra, þótt hann heyri gagnrýnandi orð frá mér - og þó færri en ástæða væri til - og ég þarf ekki að gera það með jafnmikilli ósanngirni í garð núv. stj. og hann í garð fyrrv. stjórnar. Ef hæstv. ráðh. óskar þess að ræða það mál við mig á opinberum vettvangi, þá skal ekki standa á mér. En þá vil ég ekki, að útvarpið sé notað til að túlka mál ríkisstj. einnar. Það vil ég, að hæstv. ráðh. skilji. Annars álít ég, að það sé annarra, en ekki mitt, að svara fyrir hönd fyrrv. stj. þeim ásökunum hans, að það sé „óskaplegt“, að ekki skyldu fyrr vera byggðir geymar úti um land. Ég álít, að fyrrv. fjmrh., hv. 2. þm. S.-M., hafi haft alveg eins glöggt auga fyrir því, sem þurfti að gera, og alveg eins góðan vilja á því, eins og þessi hæstv. ráðh., sem nú deilir á aðra. Það get ég fullvissað hann um. Ég álít, að hann hefði ekki sýnt meiri dugnað og þekkingu í því embætti en sá maður, sem stóð í þessu eilífa þrasi við olíufélögin í sjö ár. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að ég fékk ekki svar við neinu því, sem ég spurði að. Ég spurði t. d., hvort hæstv. ráðh. fyndist ekki verðlagsn. hafa sérstaka aðstöðu til að hafa eftirlit með olíuverðinu. Ég tel verðlagseftirlitið gagnslaust, ég segi gagnslaust -, ef ekki er hægt að fá í verðlagsn. reiknað út, hvað leggja skuli á olíuna, þegar hún er 17 aura í Hvalfirði. Ef þetta er rétt, að olían sé svona ódýr, þá spyr ég: Er það ekki rétt, að dýrara sé að koma upp þeim mannvirkjum, sem framtíðin kallar á, nú heldur en seinna, þegar kúfurinn er farinn af dýrtíðinni? Þá vil ég spyrja, hvort það sé sérstaklega gert fyrir útveginn að hraða þessu máli nú, þegar svona stendur á. Ef hæstv. ráðh. vill vinna að því, að svo miklu leyti sem útgerðin óskar þess, að ríkisvaldið leggist á þá sveif að aðstoða hana það, sem vald þess nær, hvers vegna bíður hann þá ekki eftir því, að milliþn. í sjávarútvegsmálum ljúki starfi sínu og leggi fram till. sínar? Þessari spurningu þarf að svara. Eða á að halda áfram þeirri rannsókn, sem milliþn. vinnur að? Þá vil ég enn spyrja hæstv. ráðh., í hvað ríkum mæli hann ætlar að nota heimild 6. gr., og þá alveg sérstaklega, hvort hann ætlar að taka leigu- eða eignarnámi þær stóru olíustöðvar, sem hér eru í Reykjavík og nágrenninu, og hvort hann hefur það hugfast, að slíkar aðgerðir nú munu leggjast sem baggi á olíuverzlunina í framtíðinni. Þessu óska ég að fá svarað. Um það er deilt. Það, sem við eigum að gera, er okkur ljóst, en spurningin er: eigum við að gera það núna? Því á að hraða þessu máli í gegnum þetta þing, þó að milliþn. sé að vinna að því? Þetta þurfum við að fá að vita. Ég vil sérstaklega að lokum segja, að ég held, að það standi öðruvísi á um olíu en annað, sem útvegurinn þarf með. Það er meiri vandkvæðum bundið að ná í ýmsar aðrar nauðsynjar, t. d. salt og kol, og að ná réttum tökum á þeim málum en á olíuverzluninni.



Ég ætla mér ekki á nokkurn hátt að blanda mér inn í þær deilur, sem komnar eru upp milli hæstv. atvmrh. og hv. þm. G.K. En í tilefni af því, að hv. þm. hefur oft nefnt mþn. í sjávarútvegsmálum, sem ég á sæti í, og þær athuganir, sem n. er að gera á þessu máli, þá get ég upplýst, að ég tel þetta frv. mjög í því formi, sem til mála hafði komið að reyna að koma olíuverzluninni í við umr. í mþn.

Má ég spyrja, hvort þar hafi komið til greina deiluatriðið, sem sé efni 6. gr. frv.?

Út af því, sem hv. þm. minntist á um 6. gr., þá hefur það komið fram við umr. áður í dag og enda í nál., að einn af 3 þm. í mþn., hv. 7. þm. Reykv. (SK), hefur sérstöðu gagnvart 6. gr., og taldi ég ekki, bæði þar sem hann hefur gert grein fyrir því fyrr og ég nefnt sérstöðu hans og hún komið fram í nál., að sérstök ástæða væri til að leiða athygli að því. Nú er verið að semja í mþn. þáltill. um áskorun til ríkisstj. um að undirbúa einmitt slíka löggjöf og leggja fyrir það þing, sem nú situr. Ég vil frekar þakka en álasa ríkisstj. fyrir, að hún hefur orðið á undan með að afla þeirra upplýsinga, sem þáltill. gerði ráð fyrir, að Alþ. óskaði eftir. Og þær upplýsingar, sem hún hefur lagt fram, eru það ýtarlegar, að ég álít þær algerlega fullnægjandi sem grundvöll undir þessu máli.



Herra forseti. Hv. þm. G.-K. spurði, hvort það væri fyrir útgerðina gert að hraða þessu máli svo sem stjórnin fer fram á. Já, það er fyrir útgerðina gert til þess að hún fái ódýrari olíu. Það er augljóst mál, að það er ódýrara að flytja olíuna í tankskipum á hafnir og dæla olíunni úr skipinu í geyma en að fylla tunnur, með því verði, sem nú er á vinnu, og flytja þær síðan á hafnir, með því flutningsgjaldi, sem nú gildir. Þess vegna er það fyrir útgerðina gert að hraða framkvæmd þessa máls. Sami hv. þm. gekk eftir svari við spurningu, sem mér því miður sást yfir að svara, hvort ekki væri léttara nú að hafa eftirlit með olíuverðinu en áður var. Jú, það er léttara en stundum áður. En það er ekki nóg að hafa eftirlit. Tvennt er það, sem hefur gert olíuna dýra. Kostnaðurinn við dreifinguna hefur verið meiri en hann þyrfti að vera, og ágóði hefur verið meiri en ég tel, að hann hefði átt að vera. Það er máske hægt að koma á svo sterku eftirliti með olíufélögunum, að ágóðanum sé haldið í skefjum, en ég efast um, að ríkisstj. hafi vald til að fyrirskipa um rekstrarfyrirkomulag félaganna. Þess vegna tók ríkisstj. það ráð að bera fram frv. þetta og með því hafa áhrif á, að aðrir en olíufélögin gætu fengið olíuna ódýra. Það er gert fyrir útgerðina, en ekki aðra. Viðkomandi því, sem hv. þm. sagði, að ég hefði talið „óskaplegt“, að fyrrv. ríkisstj. skyldi ekki hafa verið búin að byggja olíugeyma úti um land, þá sagði ég, að það væri óskaplegt, að olíufélögin skyldu ekki hafa sinnu á að byggja tanka. Það hneykslaði mig.

Hæstv. ráðh. sagði „ríkisvaldið“

. Mér finnst óskaplegt, að olíufélögin skyldu ekki hafa komið auga á þennan sjálfsagða hlut. Mig undrar, að það skyldi ekki heldur vera gert af löggjafarvaldinu. Mig undrar það. En ég var ekki að sveigja að neinum sérstökum, hvorki fyrrv. viðskmrh. né fyrrv. forsrh., með því, sem ég sagði. Viðkomandi hinu atriðinu, sem hv. þm. hefur fléttað inn í þetta mál, - hann var með ádeilu á mig, og ríkisstjórnina yfirleitt, - að ég hefði í ræðu minni haft þau orð um fyrrv. ríkisstj. í sambandi við olíumálið, sem væru röng, villandi og óréttlát, þá er það að segja, að ef nokkur slík orð eru í nefndri framsöguræðu minni í þessu máli, þá er ég reiðubúinn að taka þau til baka. Það, sem ég sagði, var þetta: „ Ríkisstj. tók við olíumálum landsins þ. 16. des., og var þá stórkostleg hækkun skollin á. Samkv., upplýsingum olíufélaganna nam þessi hækkun 7 millj. kr., en fyrir góðan skilning Bandaríkjastjórnar fékkst þessi hækkun felld úr gildi og það þannig, að hún verkaði aftur fyrir sig.“ Ef hér er nokkuð órétt, nokkurt orð ofsagt, þá lýsi ég yfir, að það skal aftur tekið. En ég óska, að á slík röng orð sé bent. - Ég veit, að hvert orð er hér rétt. Það, sem ég hef sagt, er rétt. Ég tel það ekki auglýsingastarfsemi að gefa skýrslur, sem ekki er hægt að hrekja eitt orð í.



Það er tilgangslaust að halda þessu áfram, þar sem engu er svarað af því, sem spurt er um. Ég spurði, hvort það væri fyrir útgerðina gert að hraða því að koma upp geymum úti um land á dýrasta tíma, í stað þess að geyma það þangað til kostnaðurinn við það yrði minni. Ég fékk ekkert svar við því. Um hitt er ekki deilt, hvort ódýrara sé í sjálfu sér að taka olíu af geymum eða flytja hana í tunnum. Ég býst við, að hæstv. ráðh. viti, að ég er ekki að spyrja um það. Um það erum við sammála. Við viljum vinna hið sama fyrir framtíðina. En hvort það sé heppilegur tími að gera það nú, það er álitamál. Í því sambandi er ég margbúinn að leggja spurningu fyrir ráðh. og ætla ekki að ergja hann með því að endurtaka hana oftar, því að það er auðséð að hann ætlar sér ekki að svara. Varðandi þau höfuðrök ráðh., að dreifingarkostnaður sé of mikill, treysti ég mér ekki til að koma með neinar staðhæfingar. Ég þekki það ekki. En eitt af því, sem á að vera upplýst í svona máli, er að það styðjist við rök. Er dreifingarkostnaðurinn svo langt úr hófi, að það borgi sig að leggja í dýran stofnkostnað til þess að lækka hann? Þetta þarf að vega. Um þetta liggja engar upplýsingar fyrir, og hinu vil ég ekki trúa, að ekki sé hægt að hafa hemil á, að olíufélögin okri á olíunni, þegar við vitum, hvað hún kostar í Hvalfirði. Ég tek eftir því, að hæstv. ráðh. taldi sig hafa ofmælt, þegar hann sagði, að það væri „óskaplegt“ af fyrrv. ríkisstj., að hafa ekki haft sinnu á því að koma upp olíugeymum út um land. Allt á sínar orsakir, - ríkisvaldið hafði þá ekki allt of mikil fjárráð, og það verður að viðurkenna, að það stendur betur á nú, þó að hins vegar sé mjög varhugavert að leggja á útgerðina þann bagga að ætla að koma slíku milljónafyrirtæki á fót á þessum dýrustu tímum, og ég dreg það í efa, að hæstv. atvmrh. vildi gera það á kostnað þess fyrirtækis, sem hann hingað til hefur veitt forstöðu, nema því aðeins, að óhjákvæmilegur nauður ræki til. En hins vegar hefur þessi hæstv. ráðh. allt aðra aðstöðu en áður var til þess að fylgjast með því, hvað er satt af því, sem kemur frá olíufélögunum, við þær breyt., að olíuverðið er nú fastákveðið 17 aurar og olían er tekin í Hvalfirði. Ég harma það, að ég hef ekki fengið þær upplýsingar, sem ég hef beðið um, nema að litlu leyti. Ég tel, að hæstv. ráðh. hafi kosið að láta fyrrv. stj. njóta sannmælis, en hann verður að játa, að fyrirrennari hans hafði þarna allan kunnugleik, og það eru ekki nein ný rök, sem hann hefur lagt til þeirra mála. Ég segi, að fyrrv. stj. á þá að una því, að blærinn sé sá, að núv. hæstv. atvmrh. hafi komið og kippt heldur betur í taumana og þar með beint þessum málum inn á nýjar brautir. Ég vil svo að lokum geta þess, til lofs fyrir hæstv. ráðh., að hann hefur fengið flotastjórnina til þess að ganga inn á það, að fleiri gætu keypt olíu en olíufélögin. En sannast sagna veit ég ekki um, hvernig það mál hefur legið fyrir, en mér finnst eðlilegt, að aðrir aðilar fengju að kaupa olíu en eitt félag. Ef óskir kæmu fram frá 3–4 aðilum, þá fyndist mér hjákátlegt, að það ætti endilega að útiloka, að hægt væri að koma því til leiðar, að þeir aðilar fengju allir að njóta sama réttar hjá vinveittu stórveldi, sem ríkisstj. stæði í samstarfi við á hverjum tíma. Ég efast ekki um, að það sé nægur skilningur frá hendi Bandaríkjanna í þessu máli, ég hafði aldrei neina ástæðu til að kvarta yfir því, þegar ég sat í því sæti, sem hæstv. ráðh. situr nú í.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Landbn. hefur haft frv. þetta til athugunar og reynt að afla sér svo ýtarlegra upplýsinga sem unnt er. M. a. fékk hún umsjónarmann Flóaáveitunnar til viðtals við sig og hjá honum mikilsverðar upplýsingar, sem n. byggir mikið á. Samkv. skýrslum, sem n. hefur aflað sér, eru það samtals 1455 ha. lands frá 56 jörðum í 6 hreppum á Flóaáveitusvæðinu, sem ríkinu hafa verið afhentir. Verð þessa lands er að meðaltali 47 kr. hver ha. af áveitulandi og um 30 kr. af þurrlendi. Af þessu landi hefur ríkið tekið um 230 ha. til framræslu sem undirbúning undir fyrirhugaða ræktun og nýbýlastofnun, hina svokölluðu Síberíu. Eftir eru allstórar landspildur, sem liggja að jörðum ríkissjóðs í þessum sveitum, svo sem Stokkseyrartorfunni o. fl. N. telur ekki rétt að ráðstafa þeim, því að enn er óráðið, hvernig með þau skuli fara, og er sennilegt, að á ýmsum stöðum sé aðstaða til nýbýlastofnunar, en það mál hefur ekki verið athugað sérstaklega, svo að n. sé kunnugt. Þá eru nokkur lönd, þar sem svo hagar til, að sameina má nokkrar spildur með makaskiptum, svo að skilyrði sköpuðust til nýbýlamyndunar. Þar, sem svo hagar til, telur n. ekki rétt að selja þær spildur. Loks eru eftir smáspildur á víð og dreif, áveitusvæði, sem bæði eru svo lítil og liggja þannig, að allir eru sammála um, að ekki sé hægt að reisa á þeim nýbýli, og er ekki annað að gera við þær en sameina þær nágrannajörðunum. Þessar smáspildur hefur ekkert verið gert fyrir síðan ríkið eignaðist þær. Á sumum voru komnir flóðgarðar, en þeim hefur ekki verið haldið við, og ekkert hefur verið gert til að fullnægja þeim kröfum, sem gera verður til landeiganda. Eignarráð ríkissjóðs á þessum spildum hafa valdið því, að bændur, sem eiga land að þeim, hafa tæplega getað fengið fulla áveitu á lönd sín. Það er því eðlilegt, að þeir óski eftir breyt., helzt á þennan veg. N. telur eðlilegast, að þetta verði leyst svo, að þessar smáspildur verði seldar, en ekki þó, eins og frv. gerir ráð fyrir, eingöngu þeim, sem létu land af hendi á sínum tíma, heldur þeim, sem hafa mesta þörf fyrir það að dómi Búnaðarfélags Íslands og hreppsn., því að n. leggur til, að hreppsn., sem hlýtur að vera einna kunnugust högum og háttum, hafi atkv. um þetta. Ég gleymdi að geta þess, að n. ætlazt til, að þar, sem lönd liggja svo, að kauptúnin hafa mikla þörf fyrir þau og geta notfært sér þau fyllilega, verði þeim lofað að sitja fyrir. Að endingu leggur n. til, að sett verði lágmarkssöluverð á það land, sem selt verður samkv. frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið. Brtt. n. skýra sig sjálfar, og vænti ég, að frv. verði samþ. með brtt. n.



Herra forseti. Ég kann ekki við annað en gera grein fyrir mínum fyrirvara. Ég fór í gegnum frv. og er sammála n. í aðalatriðum, en í fyrsta lagi hef ég álitið, að lönd, sem ríkið ætti, ætti ekki að selja. Þá hefur svo æxlazt til, að þessar smáspildur hingað og þangað er ekki hægt að nytja, og eru þær til erfiðleika fyrir nágrannabændur. Ég greiði því atkv. með þessu, en álít annars, að þar, sem ríkið á lönd, eigi ekki að selja þau.



Sjútvn. hefur athugað þetta frv. Breyt. eru aðeins í því fólgnar, að vegna aukinna framkvæmda við höfnina þótti nauðsynlegt að auka bæði fjárveitingu til hafnarinnar og ábyrgðarheimild um 200 þús. kr. hvort. Sjútvn. leitaði álits vitamálastjóra um frv., enda er það flutt samkv. áætlun hans og útreikningum. og lét n. prenta álit hans með nál. Annars er málið einfalt, og n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Ég leyfi mér að nota þetta síðasta tækifæri til að þakka sjútvn. fyrir, hvernig hún hefur tekið á hafnarmálum, sem ég hef flutt og hún afgreitt öll þrjú. Ég átti að vísu ekki von á öðru, þar sem ég hef notið stuðnings vitamálastjóra, okkar ágæta forseta í dag.