Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm er kunnugt komu til framkvæmda um s.l. áramót lög nr. 40 frá 1978, um tekjuskatt og eignarskatt: Ágalli á þeirri lagasetningu vár sá, að ekki var gert ráð fyrir þegar frv. að þeim lögum var á dagskrá á sínum tíma á Alþ., að sá háttur yrði hafður á, eftir að þau lög gengju í gildi, sem verið hefur, þ, e. að lagt yrði á og innheimt ári eftir á, heldur var með frv. á sínum tíma flutt frv. um staðgreiðslu skatta sem dagaði uppi í Alþ. þegar núverandi lög nr. 40 frá 1978 voru afgreidd. Þetta varð til þess, að þegar lög nr 4011978 komu til framkvæmda nú um áramótin vantaði í löggjöfina öll ákvæði um fyrirframinnheimtu skatta og raunar öll innheimtuákvæði. Þau ákvæði voru meðal annarra ákvæða í frv. til l. um breyt. á lögum nr. 40 1978 sem ég lagði fram á hinu háa Alþingi skömmu fyrir jólin og af ýmsum ástæðum er knýjandi að hljóti afgreiðslu á næstu dögum. Formenn fjh.- og viðskn. beggja deilda þingsins, sem hafa unnið mjög vel og saman að skoðun þess máls, tjáðu mér hins vegar um s.l. helgi, að ekki væru líkur á að það frv. hlyti samþykki á Alþingi í þessari viku. Vegna ýmissa ástæðna, sem nánar eru skýrðar í bréfi sem ég hef sent formönnum beggja nefndanna, er hins vegar nauðsynlegt að lögleiða fyrir n.k. helgi ákvæði um fyrirframinnheimtu skatta, fyrirframgreiðslu opinberra gjalda og enn fremur almenn innheimtuákvæði. Til greina kom að taka innheimtukaflann út úr frv. því, sem er til meðferðar í hv. Nd., og gera tilraun til að fá hann lögfestan. Það varð þó að ráði í samráði við formenn fjh.og viðskn. að samið yrði sérstakt frv. um greiðslu opinberra gjalda fyrri hluta ársins 1980 og flutt í því skyni, og varð það sammæli við nm. að þeir féllust á, a.m.k. formenn beggja n., að gera sitt til að hraða afgreiðslu málsins svo að hægt væri að ljúka meðferð og afgreiðslu og frv. gæti orðið að lögum fyrir lok þessarar viku. Það var orðin svo brýn nauðsyn að kveða á um hvert fyrirframgreiðsluhlutfallið skyldi verða af þinggjöldum frá í fyrra að um miðjan dag í gær varð ég að tilkynna sveitarfélögum, sem biðu eftir upplýsingum þessa efnis, hvað líklegt væri að Alþ. mundi samþykkja. Ég hafði áður formlega óskað eftir því við fjh.- og viðskn.-menn og raunar þingflokkana, að þeir fjölluðu fyrir fram um þetta mál þannig að ég gæti fengið einhverja vitneskju um hvað líklegt væri að mundi ná fram að ganga. Áður en ég lagði frv. fram vannst hins vegar ekki tími til að fjalla endanlega um málið í þingflokkunum utan einum, þ.e. Sjálfstfl. Mér barst tilkynning frá Sjálfstfl. um að hann mundi geta stutt þá till., ef ég gerði hana, að upp í væntanleg þinggjöld hvers gjaldanda skyldi að þessu sinni greiða 65% af þinggjöldum þeim sem honum bar að greiða á árinu 1979. Af viðræðum við menn úr öðrum flokkum, þ. á m. nm. úr fjh.- og viðkn. beggja deilda, þóttist ég einnig geta treyst því nokkuð örugglega að þeir mundu a.m.k. fyrir sitt leyti vera reiðubúnir til að veita þeirri tillögu atfylgi, þó svo að formleg afstaða annarra þingflokka en Sjálfstfl. og Alþfl. lægi ekki fyrir. Því er sú till. gerð í 1. gr. frv., að á fyrri hluta ársins 1980 skuli innheimta fyrir fram til ríkissjóðs upp í væntanleg þinggjöld hvers gjaldanda 65% af þinggjöldum þeim sem honum bar að greiða á árinu 1979. Fyrirframgreiðslan fellur síðan í gjalddaga í fimm jöfnum fjárhæðum samkv. orðanna hljóðan í 1. gr. frv.: hinn 1. febr., 1. mars, 1. apríl, 1. maí og 1. júní, eins og gert mundi hafa verið ef lögin, sem féllu úr gildi um s.l. áramót, hefðu gilt áfram. Í 2. og 3. gr. eru ákvæði að mestu leyti óbreytt frá þeim lögum sem gilt hafa um innheimtu opinberra gjalda, að öðru leyti en því, að hv. Nd. breytti einu orði í 3. gr. við afgreiðslu eftir 2. umr. í gær, en þar sagði svo, með leyfi forseta: „...skal greiða ríkissjóði dráttarvexti af því sem ógreitt er, talið frá og með gjalddaga. Dráttarvextir eru þeir sömu og hjá innlánsstofnunum“. - Þarna breytti hv. Nd. einu orði, þ.e. í stað orðsins „ógreitt“ var sett orðið: gjaldfallið. Mér er tjáð að það breyti í raun og veru ekki neinu um framkvæmdina. Í þeim lögum, sem féllu úr gildi um s.l. áramót, var heimild til fjmrn. um að hægt væri að gjaldfella þinggjaldaskuld í heild ef ekki væri tiltekin fjárhæð greidd á réttum gjalddaga. Nú er slík heimild ekki lengur í lögum, að því er mér er tjáð, þannig að ekki er mögulegt að gjaldfella meira af skuldum vegna opinberra gjalda en það sem í gjalddaga er fallið. Það er ekki hægt að gjaldfella allar eftirstöðvarnar. Því breytir það í raun og veru engu hvort orðið „ógreitt“ eða „gjaldfallið“ stendur í 3. gr. Meðan þessi mál voru til umr. í þinginu í gær og í fyrradag á milli manna kom í ljós, að sveitarfélögin þóttust fara nokkuð illa út úr því fyrirframgreiðsluhlutfalli sem verið var að ræða um að ákveða fyrir ríkissjóð. Ég verð að taka fram að þetta fyrirframgreiðsluhlutfall, 65% af þinggjöldum fyrra árs, er við það miðað að Alþ. fallist á þá till. sem gerð er í fjárlagafrv. um að lækka mjög verulega tekjuskattsbyrðina frá því sem hún áður var ráðgerð. Ef Alþ. féllist ekki á slíka tekjuskattslækkun hefði prósentan þurft að vera nærri 70–75%. Sveitarfélögin, þar sem ekki er ráðgert að lækka útsvarsheimtu með sama hætti, bentu á að þau mundu ekki ná fé sínu nægilega hratt inn til þess að þeim væri unnt að ljúka nauðsynlegum framkvæmdum samkv. framkvæmdaáætlun ef þeim væri aðeins heimilað að innheimta 65% af útsvörum fyrra árs. Samkv. þeirri heimild, sem sveitarfélögin hafa í þessu sambandi, var þeim að óbreyttum ákvæðum ekki heimilt að fara hærra en upp að þeirri fyrirframgreiðsluprósentu sem ríkissjóður hefur heimild til að láta innheimta af þinggjöldum fyrra árs. Þar sem hins vegar var augljóst að hér í þinginu var mikill skilningur á málaleitan sveitarfélaga greip ég til þess ráðs að kveða svo á í 4. gr. að sveitarstjórnum skuli heimilt á árinu 1980 að innheimta fyrir fram upp í greiðslu útsvara allt að 70% af útsvari fyrra árs eða öllu hærra hlutfall en ríkissjóður mun innheimta af þinggjöldum fyrra árs. Í síðustu mgr. 4. gr. eru svo ákvæði um að þar sem innheimta ríkis og sveitarfélaga sé sameiginleg geti fjmrh. með reglugerð ákveðið fyrirframgreiðsluna innan þeirra marka sem um getur í 1. mgr. 1. gr. og 1. mgr. þessarar greinar með hliðsjón af hlutfalli milli útsvara og þinggjalda í viðkomandi umdæmi árið 1979. Athuganir hafa leitt í ljós, að t.d. fyrir Reykjavík, þar sem innheimta gjalda til ríkis og borgar er sameiginleg og Gjaldheimtan hefur hana með höndum, mundi þetta þýða að fyrirframgreiðsluhlutfallið yrði nálægt 68%. Þegar valin var 70% heimild til sveitarfélaganna var við það stuðst, að fjármálastjóri Reykjavíkurborgar hafði óskað eftir við mig að ég beitti mér fyrir því hlutfalli, og sama hafði gert formaður stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga í bréfi sem hann sendi mér. Hins vegar hafa komið þær ábendingar frá öðrum sveitarfélögum, t.d. Kópavogi, að bað hlutfall muni tæpast nægja þeim, og hafa þau óskað eftir að fá það hækkað úr 70 í 75%. Ég þarf ekki að orðlengja um það, en fjh.- og viðskn. Nd. fjallaði um þá málaleitan á fundi sínum í gær og niðurstaðan varð að n. gerði ekki tillögur um aðrar breytingar en þá einu orðalagsbreytingu sem fram kemur á nál. á þskj. 98. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál að þessu sinni, en legg áherslu á að til þess að unnt verði að koma við fyrirframinnheimtu opinberra gjalda 1. febr. n.k. er nauðsynlegt að mál þetta verði afgreitt frá hv. deild í dag. Ég treysti því, að hv. fjh.- og viðskn., þdm. og þingforseti. beiti atfylgi sínu til þess að svo geti orðið. Að svo mæltu legg ég til að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki ágreiningur um þetta frv. að stefnu til. Auðvitað er heppilegt og æskilegt að greiðstu opinberra gjalda sé dreift sem jafnast yfir árið. Ég verð að harma að menn skuli ekki hafa reynst þau karlmenni hingað til að koma á þeirri skipan, sem hér hefur æ ofan í æ verið samþykkt að á skyldi komið, að taka upp staðgreiðslu skatta eða samtímagreiðslu skatta, eins og það hefur verið kallað. En þó að menn séu að sjálfsögðu sammála um frv. að stefnu til getur verið álitamál hvaða skattprósentu á að setja sem fyrirframgreiðslu. Ég álít að nægilegt hefði verið í þessu tilfelli að setja 60% í staðinn fyrir 65%. Þau rök, sem ég vil færa fram fyrir þeirri skoðun, eru að í aths. með frv. segir að ef fyrirframgreiðslan væri miðuð við sama hlutfall skatta af tekjum og síðari hluta árs þyrfti fyrirframgreiðslan að vera 62%. 62% eru náttúrlega nær 60% en 65%. Þess vegna hefði mér þótt nægilegt í þessu tilfelli að fara í 60%. Ég bæti því við sem annarri röksemd, að á fyrri hluta ársins er um tilfinnanlega gjaldheimtu að ræða, svo ekki sé meira sagt, aðra en þá sem hér er um að tefla, og á ég þá við fasteignagjöld til sveitarsjóða. En það er öllum kunnugt, og margir hafa sjálfsagt fengið álagningarseðla fasteignagjalda a.m.k. hér í Reykjavík, að vegna m.a. stórhækkaðs fasteignamats hafa fasteignagjöldin stórlega hækkað. Ef ég man rétt eru gjalddagar á þeim 15. jan., 1. mars og 15. apríl. Þá verður á sama tímabili og þessi skattheimta fer fram að standa skil á fasteignagjöldum. Það er um engan veginn einskisverðar fjárhæðir að tefla þar sem um fasteignagjöldin er að ræða. Ég gæti vel ímyndað mér að ýmsir skilvísir skattgreiðendur teldu að það væri með þessari skattheimtu, 65% fyrirframgreiðslu plús fasteignagjöldunum, seilst nokkuð djúpt í vasa þeirra þannig að þeir teldu sig kannske hafa lítið út á grautinn þegar þeir væru búnir að greiða allt þetta. Ég vil í þriðja lagi benda á það sem röksemd fyrir því að taka ekki dýpra í árinni en heimila 60%, að afkoma ríkissjóðs var sem betur fer mjög góð um s.l. áramót, eins og hæstv. fjmrh. hefur réttilega gert grein fyrir í ágætri ræðu hér á þingi. Sú útkoma kom mér ekkert á óvart, og ég held að sú útkoma hafi ekki sérstaklega skapast fyrir tilverknað hæstv. núv. fjmrh. En þrátt fyrir að deilt sé um það og það kunni að hvíla nokkrar vanskilaskuldir á ríkissjóði haggar það ekki þeirri heildarniðurstöðu sem fyrir hendi er, og hún er að afkoma ríkissjóðs er góð. Að þessu leyti til get ég fallist á að það sé réttmætt að gera greinarmun á ríkissjóði og sveitarfélögunum. Við vitum að þó að hagur ríkissjóðs sé góður er hagur margra sveitarfélaga heldur bágborinn, að sagt er. Þess er líka að gæta, að það hámark, sem þarna er sett varðandi innheimtu á gjöldum til sveitarfélaga, er 70%. Er á valdi hverrar sveitarstjórnar hvort hún fer í það hámark eða ekki og fer slíkt væntanlega eftir þörfum hvers og eins sveitarfélags og hvernig á stendur. Í fjórða lagi vil ég nefna, að mér sýnist í meira samræmi við þær skoðanir á skattamálum hjá Alþfl., sem ég hef kynnst til þessa, að miða við 60% í staðinn fyrir 65%. Það er væntanlega líka í samræmi við fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. Ég hef talið rétt við 1. umr. málsins að benda á þessi atriði. Ég geri það í mikilli vinsemd, og ég veit að það er vænlegast til þess að fá lagfæringu til hagræðis fyrir skilvísa skattgreiðendur að snúa sér til hæstv. fjmrh. og fá hann til að beita sér fyrir breytingum í þá átt sem ég hef verið að gera grein fyrir. Auðvitað ætlast ég líka til að hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar taki þessi atriði, sem ég hef reynt að benda á í stuttu máli, sem rök fyrir því að það ætti ekki að ganga lengra en ég hef gert grein fyrir. Ég vænti þess að hún taki þau til skoðunar. Hitt hef ég ekki gert upp við mig enn, hvort ég flyt brtt. varðandi þetta atriði, en ég vildi a.m.k. láta sjónarmið mín koma fram. Það er svo, að þegar allt kemur til alls eiga skilvísir skattgreiðendur e.t.v. tiltölulega fáa formælendur. Mér hefur stundum virst að meira væri hugsað til annarra en þeirra sem standa undir sköttunum og standa skilvíslega skil á sínum álögðu gjöldum. Ég vil í því sambandi vekja athygli á því, að reglur um fyrirframgreiðslu gjalda, þinggjalda eins og segir í frv., - og þinggjöld eru vissulega gott og gamalt heiti, en hvort það á raunverulega við um alla þá skatta, sem settir eru á álagningarseðil, skal ég ekki dæma um, - þessar reglur eiga við um alla gjaldendur. Þær eiga ekki aðeins við um fastlaunamenn, heldur alla gjaldendur, jafnt einstaklinga sem fyrirtæki. Þannig skil ég þetta ákvæði. Ég held að ekki sé nokkur leið að skilja það á annan veg, en ágætt væri að fá staðfestingu hæstv. fjmrh. á því. En það hvarflar að mér að vera muni einhver misbrestur á framkvæmd þessarar innheimtu, bæði fyrri hluta árs og síðari. Ég hef a.m.k. ekki komist hjá að veita athygli þeim miklu auglýsingum sem dynja yfir landslýð síðustu daga hvers árs, bæði frá fjmrn. og sveitarsjóðum, þar sem menn eru minntir á að greiða gjöld sín fyrir áramót. Ég hef ekki heldur komist hjá því að taka eftir að með ódæmum vænar fúlgur koma t.d. inn í ríkissjóð allra síðustu daga ársins, jafnvel síðasta eða næstsíðasta dag ársins. Af því dreg ég þá ályktun, að það hljóti að vera einhverjir sem ekki hafi fylgt ákvæðum um greiðslu opinberra gjalda í framkvæmd. Mig langar til að heyra skýringu hæstv. fjmrh. á þessu. Ef þessu ákvæði er í reynd aðeins beint gegn fastlaunamönnum, en ekki t.d. fyrirtækjum og öðrum, finnst mér menn ekki sitja við sama borð. Þá verð ég að segja að framkvæmdin í þessu efni er nokkuð gloppótt. Það er að vísu í sambandi við skattamál, þ.e.a.s. beina skatta, mikil tortryggni hjá mönnum, þannig að fastlaunamenn þykjast verða nokkuð hart úti í þeim viðskiptum, en horfa kannske á nágrannann, sem öðruvísi er ástatt um, og svo ýmis fyrirtæki sem virðast með einhverjum hætti fara betur út úr þessu. Um efnisreglur skatta ætla ég ekki að ræða hér, það bíður betri tíma þegar sjálft skattafrv. kemur til meðferðar, en ég óska eftir því að fá staðfestingu hæstv. fjmrh. á því, að eitt eigi hér yfir alla að ganga og að því sé og skuli vera fylgt í framkvæmd og það sé engin miskunn hjá Magnúsi í því efni. Þangað til ég fæ nánari skýringar kemst ég ekki hjá því að álykta sem svo, að einhvers staðar sé einhver pottur brotinn í þessu efni. Þetta voru þau atriði sem ég vildi benda á. Það er engin ástæða til að fara út í harðar umr. um þau, því að eins og ég sagði er skattprósentan, sem á að vera í fyrirframgreiðslu, álitamál og það er ekki hægt að færa nein óvéfengjanleg rök fyrir því að hún skuli vera einmitt þessi, en ekki hin. En ég vil skírskota til sanngirni og réttsýni hæstv, fjmrh. og þeirra sjónarmiða, sem komið hafa fram af hans hálfu og annarra flokksmanna hans um að íþyngja mönnum ekki óhóflega í þessu efni að þarflausu, og leyfi mér enn að vænta þess, að hann taki ábendingum mínum með fullri vinsemd, eins og þær eru fram settar, af því að ég sé ekki annað en ríkissjóður muni komast af með að láta sér nægja 60% og ef þeirri skattastefnu verður fylgt fram, sem hann vill beita sér fyrir, muni það ekki verða ívið þyngra síðari hluta ársins. Svo vildi ég í leiðinni, úr því að ég er staðinn upp, benda á eitt atriði, sem mér sýnist vera hæpið, og það er í 3. gr. þar sem segir: „Séu gjöld samkv. lögum þessum eigi greidd innan mánaðar frá gjalddaga skal greiða ríkissjóði dráttarvexti“ o.s.frv. Ég sé ekki að í þessu frv. séu ákvæði um nein opinber gjöld. Ákaflega skiljanlegt er hvernig þetta ákvæði hefur komist inn. Það er tekið upp úr eldri lögum, var kafli í skattalögunum og átti þá auðvitað við og átti að standa svona. En eins og frv. er nú úr garði gert og þetta er orðið sérstakt frv. um innheimtu, þá finnst mér að einfaldlega ætti að standa, að séu greiðslur samkv. 1. gr. ekki inntar af hendi innan mánaðar o.s.frv. ætti að vera svo sem þar stendur. - Ég vænti þess, að hv. n. taki þetta til athugunar, vegna þess að mér finnst þarna vera um atriði að ræða sem geri frv. merkingarlaust, ef eftir bókstafnum væri skilið. Þá vil ég enn fremur aðeins víkja að þeirri breytingu sem var gerð á frv. í hv. Nd. og fjmrh. vék reyndar nokkuð að og taldi að e.t.v. væri ekki um mikinn mun að tefla. Þó kom fram í máli hans að þarna er um talsverðan mun að ræða, þar sem eftir núgildandi lögum og þeim reglum, sem farið hefur verið eftir hingað til, hefur verið heimilt að telja allan ógreidda skattinn fallinn í gjalddaga ef ekki er staðið í skilum skilvíslega með einstakar greiðslur. Það má vera að einhvers misskilnings gæti hjá mér í þessu efni, en mér sýnist sú breyting, sem gerð hefur verið á þessu, stefna í öfuga átt við tilgang frv., þ.e. að stuðla að skilvíslegri og sem skilvirkastri innheimtu og úrræðum til að fá menn til að greiða skatta sína og skyldur á réttum tíma. Það má vera, eins og ég sagði, að ég misskilji þetta eitthvað. Eitt er víst að hv. fjh.- og viðskn. Nd. hefur orðið sammála um þetta. En jafnvel þó að n. verði ásátt um eitthvað hefur komið fyrir að ekki hefur það allra besta út úr því komið. Ég tel sjálfsagt að þetta frv. fái afgreiðslu og ég skal ekki tefja tímann frekar nema tilefni gefist til. En ég vil ítreka það, að þó að ég flytji ekki brtt. varðandi þetta vil ég að sjónarmiðin, sem ég hef hér sett fram, liggi fyrir og að hæstv. fjmrh. og hv. fjh.- og viðskn. fái tækifæri til að taka afstöðu til þeirra. Ekkert er við því að segja að menn borgi háa skatta, ef réttlætissjónarmiðs er gætt og hið sama gengur yfir alla. En því miður er ríkjandi mikil tortryggni í þeim efnum og er talið, að ég ætla með réttu, að ærið margir sleppi gegnum nálaraugu skattheimtunnar betur en vera ætti. Það er alltaf markmiðið og margendurtekið í samþykktum á hvers konar þingum að gera eigi skattalög einfaldari. Enn er á ferðinni og liggur fyrir hv. Nd. frv. til nýrra skattalaga eða endurbóta á skattalögunum. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að fara að ræða efnislega um skattalög. En hvað sem um þau verður sagt held ég að þau stefni ekki í þá átt að gera skattamál einfaldari en þau eru þó nú eða hafa verið hingað til. Þess vegna er það nú svo, að í reyndinni reynast býsna margar smugur fyrir menn til að komast með löglegum hætti hjá því að leggja fram sitt til samfélagsins, fyrir utan hina sem kannske sleppa einhvern veginn með ólögmætum hætti.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir vínsamleg tilmæli hv. þm., sem talaði á undan mér, um að athugað verði hvort möguleikar séu á að innheimta aðeins 60% upp í fyrirframgreiðslu þinggjalda í stað 65%, eins og frv. gerir ráð fyrir ef samþ. verður, og þá með tilliti til innheimtu fasteignagjalda sem eru orðin þungur baggi á mörgum. En ég kom jafnframt upp til að lýsa því yfir að ég muni ekki gera neinn ágreining varðandi þetta frv. Ég vil aðeins láta þess getið varðandi prósentuhlutfallið á innheimtu fyrirframgreiðslu útsvara, að komið hefur fram að nokkur sveitarfélög hafa talið nauðsynlegt að sú heimild færi í allt að 75% í stað 70, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég vil aðeins geta þessa, vegna þess að ég er almennt þeirrar skoðunar að sveitarfélögin eigi að hafa sem mestan sjálfsákvörðunarrétt um mál sín og þá einnig varðandi fyrirkomulag á innheimtu, og þess vegna þarf að mínu viti slík rammalöggjöf að vera eins rúm og raunhæft getur talist, þ.e. að sama innheimtuhlutfall náist vegna fyrirframgreiðslu útsvara 1980 og var 1979. Ég reyndi því að afla mér upplýsinga um hvað raunhæft gæti talist í þessu efni og ræddi í því skyni við Ólaf Davíðsson hjá Þjóðhagsstofnun. Hann taldi að 70% væru nær því að vera sama hlutfall en ef upp fyrir þá tölu væri farið, og hlýt ég því að fallast á að 70% hlutfall verði hámarkið að þessu sinni. Ég vil einnig varðandi 3. gr. fagna því, að gerð skuli vera réttmæt leiðrétting á útreikningi dráttarvaxta, en þarna var um að ræða útreikning á dráttarvöxtum eftir álagningu, þ.e. ekki á dráttarvöxtum vegna vangreiddra fyrirframgreiðslna í hverjum mánuði, heldur eftir álagninguna. Ég tel að þetta sé réttmæt leiðrétting. Það var athyglisvert, sem kom fram í máli hv. þm. sem talaði á undan mér, að skilvísir skattgreiðendur ættu fáa formælendur. Það er víst nokkuð til í því. Það þykir orðið svo sjálfsagt - og hefur væntanlega alltaf þótt - að vera skilvís að nú er fyrst og fremst lögð áhersla á að refsa þeim sem ekki standa í skilum. Við verðum þó að hafa í huga að menn standa ekki alltaf í skilum af einhverju kæruleysi, heldur er það oft miklu frekar vegna einhverra persónulegra ástæðna og erfiðleika, og það verð ég að segja, að ég vil heldur túlka þetta svo og þess vegna sé 3. gr. réttmæt ef hún verður í framkvæmd eins og nú er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n. sem fær þetta mál til umfjöllunar, þannig að ég þarf ekki að gera miklar aths. nú. Þó vil ég ekki láta hjá líða að fara nokkrum orðum um þá fullyrðingu hv. 5. þm. Reykv. að ríkissjóður stæði svo vel um þessar mundir að ekki væri ástæða til að taka jafndjúpt í árinni með fyrirframinnheimtu og gert er ráð fyrir í þessu frv.

Ég hafði góðan heimildarmann

. Hv. þm. bar fyrir sig hæstv. fjmrh. í þessu efni. Það mun rétt vera hjá honum, að hæstv. fjmrh. hefur gert nokkuð úr því að staða ríkissjóðs sé góð um þessar mundir. En ég hef fyrir framan mig tölur frá ríkisbókhaldinu, sem við fengum í hendur í hv. fjvn. fyrir nokkrum dögum, og þar blasir við önnur mynd en bæði hæstv. fjmrh. og hv. 5. þm. Reykv. hafa haft orð á. Staða ríkissjóðs við Seðlabankann versnaði samkv. þessum tölum um hvorki meira né minna en 11,5 milljarða á árinu 1978. Það var aðallega vegna þess að gerðar voru ráðstafanir seinni part ársins 1978 af þáv. ríkisstj. sem hún gerði sér grein fyrir að mundu hafa hallarekstur ríkissjóðs í för með sér á því almanaksári. Síðan var ætlun þeirrar hæstv. ríkisstj. að á árinu 1979 mundi hallinn og skuldasöfnunin hjá ríkissjóði jafnast út, og átti því að skila inn í Seðlabankann ótöldum milljörðum kr. á árinu 1979 vegna hallarekstrar sem beinlínis var stefnt að á árinu 1978. Raunin varð sú, og það stendur hér fyrir framan mig í tölunum frá ríkisbókhaldinu, að staða ríkissjóðs versnaði heldur á árinu 1979. Ef allt dæmið er gert upp og tekið með í reikninginn, sem er þó ekki gert í ríkisbókhaldinu, að verðbótaþáttur lána sé allur reiknaður með, hefur staða ríkissjóðs við Seðlabankann á árinu 1979 versnað enn frá því sem hún gerði á árinu 1978 um 2,5 milljarða kr. eða því sem næst. Sem sagt hefur staða ríkissjóðs við Seðlabankann versnað á s.l. tveimur árum um 14 milljarða kr. Það er hins vegar rétt í máli hæstv. fjmrh., að á sérstökum reikningi í Seðlabankanum er jákvæð staða um áramótin, en aðrar skuldir hafa aukist þeim mun meir við Seðlabankann. Það er svolítið andkannalegur málflutningur að halda því fram, að ef maður á inni á ávísanareikningi um áramót, sé staða hans mun betri þó að hann hafi aukið skuldir sínar miklum mun meira á öðrum sviðum. Það hefur hæstv. fjmrh. gert. Hann er að hæla sér yfir innstæðu á reikningi, en hana hefur hann fengið fram með því að auka skuldir ríkissjóðs á öðrum sviðum. Sem sagt hefur staða ríkissjóðs því miður versnað mjög, bæði á árinu 1978 og 1979, eða því sem næst um 14 milljarða kr. Ég skal ekki hafa lengra mál um þetta, en um þetta eru til óyggjandi opinberar tölur sem ekki þarf um að deila. Glöggir menn hér í hv. d. hafa bent á eitt atriði sem ég geri að till. minni að hv. fjh.- og viðskn. athugi í þessu frv. 1 3. gr. er rætt um að greiða skuli ríkissjóði dráttarvexti, en í frv. kemur hvergi fram að greiða skuli sveitarsjóðum dráttarvexti ef ekki er staðið í skilum við sveitarsjóði með fyrirframinnheimtu útsvara. Þetta þarf sjálfsagt að athuga nánar. Ég vona að þetta sé ekki rétt athugað hjá okkur, en það yrði alveg nýr háttur ef ætti að greiða ríkissjóði dráttarvexti af vanskilum við sveitarsjóði. Þetta þarf því að athuga nánar.



Herra forseti. Eins og komið hefur fram í umr. er til meðferðar á Alþ. frv. um breytingar á skattalögum og athugun á því frv. hefur tekið lengri tíma en menn töldu æskilegt. Þótt við ýmsir höfum lýst okkur reiðubúna til að flýta afgreiðslu þess hefur staðið á fulltrúum annarra flokka í þeim efnum. Þess vegna m.a. hefur hæstv. fjmrh. og núv. ríkisstj. talið sér nauðsynlegt að flytja það frv. sem hér er til umr. Hér hafa komið fram nokkuð andstæð sjónarmið um hvernig beri að fara með þetta frv. Annars vegar er sjónarmið hæstv. fjmrh. um að brýna nauðsyn beri til að hraða frv. mjög, jafnvel hraða því svo að það verði afgreitt frá hv. d. í dag. Hins vegar eru þau sjónarmið, sem bæði hafa komið fram frá hv. 5. þm. Reykv., fyrrv. forsrh. Ólafi Jóhannessyni, og eins einstökum þm. og fulltrúum sveitarfélaga, að brýna nauðsyn beri til að gera ýmsar breytingar á frv., þótt nokkuð sé misjafnt hvaða breytingar þeir aðilar vilja gera. Hv. 5. þm. Reykv. flutti hér athyglisverða ræðu, þar sem hann rökstuddi að ónauðsynlegt væri að innheimtuhlutfall ríkissjóðs væri jafnhátt og gert er ráð fyrir í frv., með sérstöku tilliti til yfirlýsinga um góða fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Hins vegar hafa ýmsir lýst mjög erfiðri fjárhagsstöðu sveitarfélaga. Ég tel að hún sé mjög erfið, sé jafnvel orðin slík að hún stefni eðlilegu lýðræðislegu og stjórnskipulegu starfi sveitarfélaga í hættu. Það getur verið mjög varhugavert í þjóðfélagi okkar, sem byggir stjórnskipun landsins og lýðræðislegt samfélag okkar mjög svo á því að sveitarstjórnirnar séu eðlilegar starfseiningar, að kreppa svo að þeim fjárhagslega sem raun er nú. Þess vegna er brýnt að innheimtuupphæðin til sveitarfélaganna vegna verðbólguþróunarinnar og þeirrar tekjurýrnunar, sem sveitarfélögin hafa orðið fyrir mörg hver og reyndar flest í heild, sérstaklega á síðustu árum, sé hækkuð. Nú mun koma í minn hlut sem formanns fjh.- og viðskn. þessarar deildar að stýra meðferð n. á frv. Ég vil lýsa því hér, að ég vil ógjarnan verða til þess að frv. verði afgreitt í þeim búningi sem mjög alvarleg óánægja er með bæði innan þings og utan. Á hinn bóginn eru þeir erfiðleikar sem hæstv. fjmrh. hefur hér lýst.

Mitt mál átti ekki að skilja þannig að ætti að tefja fyrir afgreiðslu þessa máls.

Nei, það er m.a. það sem ég er að spyrja um. Þá athugun á fjárhagsstöðu ríkissjóðs, sem væri nauðsynleg forsenda þess að menn teldu sig þurfa að breyta frv. í núverandi mynd, er varla hægt að finna nú. Ég vildi því beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. og einnig til hv. 5. þm. Reykv., ef hann telur nauðsynlegt að skýra það aðeins, hvort gerlegt sé eða þá vilji þeirra, sem um þetta hafa fjallað hér, að málið sé ekki afgreitt frá þessari d. fyrr en t.d. á morgun. Þá er ég reiðubúinn að leggja þá vinnu í nánari athugun á þessu máli sem þarf.



Herra forseti. Ég vona að hv. dm. forláti þó að ég geti því miður ekki eytt löngum tíma í að svara fsp. þeirra, eins og ég gjarnan vildi gera, af þeirri einföldu ástæðu að málið er komið í algeran eindaga. Sveitarfélögin og aðrir þeir, sem kröfur gera í febrúarlaun, þurftu að vita um miðjan dag í gær hvert yrði innheimtuhlutfallið sem þeim yrði heimilt að gera kröfur um, og það liggur fyrir í bréfum hjá formönnum fjh.- og viðskn. beggja d. mjög ítarlegur rökstuðningur um að þessa formlegu ákvörðun um fyrirframinnheimtu gjalda þarf að taka í dag og sveitarfélögin þurftu um prósentuna að vita í gær. Ef töf verður á málinu núna er hætt við að ekki verði unnt að innheimta fyrirframgreiðslur miðað við 1. febr., þannig að greiðsla verði ekki innt af hendi af febrúarlaunum. Þetta er ekki aðeins vandamál fyrir ríkissjóð og sveitarfélögin, sem þarna mundu missa af tekjum, heldur er þetta ekki síður tjón fyrir einstaklingana sem yrðu þess vegna að skipta greiðslum opinberra gjalda á árinu 1980 á mun færri mánuði, sem yrði að sjálfsögðu til þess að skattbyrði á laun þeirra aðra mánuði ársins mundi mjög verulega þyngjast. Þar eð málið er komið í eindaga og ég vil sem sé ekki tala lengi til að tefja ekki málið frekar vona ég að hv. dm. fyrirgefi þó að ég svari ekki spurningum þeirra eins vel og ég gjarnan mundi vilja gera og eins og þeir eiga vissulega rétt á. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram varðandi staðgreiðslu skatta, að eins og þm. muna var flutt um það frv. á þinginu 1978 í tengslum við frv. það sem síðar varð að lögum nr. 40 frá 1978, en Alþ. var þá ekki reiðubúið til að afgreiða það stóra og mikilvæga mál þrátt fyrir yfirlýsingar manna um nauðsyn slíkrar kerfisbreytingar. Það er vitað mál, að mikinn undirbúning þarf til að koma fram þeirri kerfisbreytingu í skattamálum að í stað eftirágreiðslu skatta verði tekin upp staðgreiðsla. Hins vegar var það mál hvorki undirbúið á árinu 1978 né 1979, heldur var þvert á móti á þessum árum unnið að undirbúningi þess að komið yrði við eftiráinnheimtu skatta eins og verið hefur. Þegar ég kom í fjmrn. lá þar á borðum fullbúið frv. um eftiráheimtu skatta. Þó svo allir þm. séu af vilja gerðir til þess að gera þá breytingu á innheimtumálum skatta, sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson vék að áðan, hefur það mál því miður ekki hlotið þann undirbúning sem nauðsynlegur er. Varðandi það hlutfall sem lagt er til, 65% til ríkisins, skal tekið fram, að í beiðnum sínum til fjmrn. og þm. um að fyrirframgreiðsluprósentan yrði hækkuð, tóku sveitarfélögin fram að þau áætluðu nokkru meiri tekjuhækkun milli ára en kemur fram í aths. við frv. þetta, þ.e. þau áætluðu tekjuhækkun milli ára um 45% a.m.k. í stað 43%, sem reiknað er með í aths. frv., og ég skal fúslega viðurkenna að þar er nokkuð vægilega spáð. Hvað sem því líður að miða við að tekjuhækkunin milli ára yrði á bilinu 43–45%, eitthvað þar um bil, þyrfti fyrirframgreiðsluhlutfallið að vera 70% miðað við að ekki yrði um að ræða neina skattbyrðaraukningu frá árinu 1979 til ársins 1980. Ef menn stefndu að óbreyttri skattbyrði milli ára, eins og t.d. var gert í fjárlagafrv. því sem lagt var fyrir 101. löggjafarþingið, hefði fyrirframgreiðsluprósentan þurft að verðá 70%. Með því að ákvarða fyrirframgreiðslu 65% er hins vegar stefnt að talsvert minni skattbyrði á árinu 1980 en var á árinu 1979, og fyrirframgreiðsluhlutfallið 65% yrði í þessu sambandi miðað við að dregið yrði úr tekjuskattsheimtu samkv. fyrri áætlunum um u.þ.b. 8 milljarða kr. í álagningartölu. Ef menn ákveða lægri fyrirframgreiðsluprósentu en nemur 65% og ætla samt sem áður að sjá til þess að skattgjöld innheimtist nokkurn veginn jafnt fyrri og seinni helming ársins yrðu menn að lækka skattheimtuna enn meira. - Þetta er um prósentuna og rökin fyrir því, að hún skuli vera ákveðin í frv. þessu 65%, en hvorki 60% né 70%, eins og lagt er til að gert verði um útsvarið. Ég hef aldrei sagt um afkomu ríkissjóðs að hún hafi verið góð um s.l. áramót, heldur að þróunin hefði undir árslokin verði jákvæðari í þeim efnum en menn hefðu átt von á að hún yrði. Hins vegar er það náttúrlega staðreynd, að því miður tókst ekki að standa við ýmis áform, svo sem að greiða Seðlabankanum 5,1 milljarð kr. á árinu. Sú endurgreiðsla, þegar gert er upp nettó, gat ekki orðið, því að tvívegis voru bráðabirgðalán tekin hjá bankanum á árinu 1979, fyrra lánið upp á 4000 millj. kr. og það síðara upp á 4500 millj. kr. Þó svo að staðan hafi farið batnandi á árinu og meira í þá átt en menn þorðu að gera sér vonir um, er síður en svo að afkoma ríkissjóðs í árslok hafi verið góð. Menn geta ekki talað um góða afkomu ríkissjóðs á meðan skuld ríkissjóðs við Seðlabanka er 30 milljarðar kr., þegar ríkissjóði er uppálagt að reyna jafnan í lok hvers árs að vera skuldtaus við þá ágætu stofnun. Ég tek það aðeins fram, að nákvæmlega sami háttur var hafður á innheimtu fyrir áramótin 1979–1980 og var hafður á innheimtu fyrir áramótin 1978–1979 og önnur áramót þar á undan. Og það sem meira var: það voru m.a.s. notaðar sömu auglýsingarnar með hvatningu til manna um að gera skil á opinberum gjöldum og notaðar voru á árinu á undan og þær voru lesnar jafnoft og á árinu á undan, þannig að venjan um auglýsingalestur til að hvetja menn til greiðari skila fyrir áramótin hefur staðið óbreytt um margra ára bil. Hins vegar er það álit manna, án þess að miklar athuganir liggi þar á bak við, að ein ástæðan fyrir því, að skil urðu nokkru örari á skattheimtu til ríkisins á s.l. ári en oft hefur áður orðið, sé sú vaxtabreyting sem gerð var af fyrrv. hæstv. ríkisstj., hún hafi stuðlað að betri skilum á opinberum gjöldum á árinu 1979 en gerðist á árunum á undan. Í sambandi við að ræða saman fyrirframgreiðsluhlutfall til ríkisins, eins og hér er lagt til, 65%, og önnur gjöld, sem falla í gjalddaga fyrstu mánuði ársins, vil ég í fyrsta lagi taka fram að fasteignagjöldin greiðast að sjálfsögðu sveitarfélögum. Mér er ekki heldur kunnugt um að neinn gjalddagi fasteignagjalda sé í febrúar. Ég vil sem sé biðja þm. velvirðingar á því að ég get ekki svarað öllu frekar spurningum sem komu fram hér, eins og þó væri vert, né heldur tekið tíma til að ræða ríkisfjármálin almennt. En varðandi ábendinguna um 3. gr., að þar sé aðeins rætt um gjöld samkv. lögum þessum o.s.frv. og orkað geti tvímælis a.m.k. hvort þarna sé ríkissjóður að taka dráttarvexti af gjöldum til sveitarfélaga, held ég og vil biðja menn að athuga hvort ekki séu slík refsiákvæði í lögum um tekjustofna sveitarfélaga hvað sveitarfélögin varðar. Án þess að ég hafi lagt stund á lögvísindi og þótt ég sé lítið heima í þeim málum sýnist mér liggja alveg ljóst fyrir, að hið eina, sem það frv. sem hér liggur fyrir varðar sveitarfélögin, sé að þar sé sveitarfélögunum gefin heimild til að taka fyrirframgreiðslu sem sé meiri en 60% af álögðum gjöldum sveitarfélaga fyrra árs, en það prósent er bundið fast í lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Hins vegar hefur sveitarfélögunum verið veitt heimild til að fara fram úr 60% fyrirframgreiðsluhlutfallinu. Það þarf að sinna þeim erindum sveitarfélaganna að heimila þeim í þessu sambandi að fara fram úr fyrirframgreiðsluhlutfalli ríkissjóðs. Af þeirri ástæðu eru sérstök ákvæði um fyrirframgreiðsluprósentu sveitarfélaganna í 4. gr., ella væri ekki á sveitarfélögin minnst í þessu frv., ef ekki hefði komið til þörf þeirra að fara fram úr fyrirframgreiðsluprósentu ríkisins. Og mér er nær að halda að öll ákvæði, m.a. um dráttarvexti í þessu sambandi, séu í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, því að þetta frv. fjallar raunar aðeins um fyrirframgreiðsluprósentin til ríkisins, um innheimtufyrirkomulag og viðurlög, og um að sveitarfélögum sé heimilt að fara fram úr fyrirframgreiðsluhlutfalli ríkissjóðs í þessu tilviki.



Herra forseti. Ég ætla að gera örstutta aths. út af því sem hæstv. ráðh. sagði. Ég hóf máls á því að kannske væri vert að athuga 3. gr. Hún er þannig orðuð: „Séu gjöld samkv. lögum þessum ekki greidd innan mánaðar frá gjalddaga skal greiða ríkissjóði“ o.s.frv. Talað er um gjöld samkv. lögum þessum. Þetta er kannske aðfinnsluvert orðalag, og það þarf að athuga. Það munu vera ákvæði í lögum um dráttarvexti sem hægt væri að beita í þessu sambandi, að mér skilst, eða lögum um tekjustofna sveitarfélaga.