Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Héðinn Valdimarsson Ég er viðriðinn nokkrar tillögur til breytinga á fjárlögunum. Skal ég þá fyrst geta tillögunnar um einkennisbúning bréfbera í Reykjavík, á þskj. 366, 2. b., þar sem farið er fram á, að til þessa verði varið 1800 kr. Bréfberarnir hafa sent umleitun um þetta til stjórnarráðs, án þess að fá áheyrn. Í byrjun síðastl. árs lækkaði kaup þeirra um 45 kr. á mánuði. En við aðra starfsmenn ríkisins var kaupið ekki lækkað fyrr en 1. júlí, svo að einkennisbúningurinn verður ekki nema sem svarar því kauptapi, sem þessir menn hafa orðið fyrir. Það er mjög þægilegt og alveg sjálfsagt að hafa bréfberana í einkennisbúningi eins og t. d. hafnsögumenn og tollþjóna. Auk þess er þessi stétt mjög lágt launuð og því ekki nema sanngjarnt og réttmætt að létta undir með henni á þennan hátt. Þá hefi ég, ásamt þm. G.-K. og þm. Dal., gerzt flutningsmaður að till. um að veita Trausta Einarssyni 1200 krónur til lokanáms. Hann hefir sent beiðni um 1500 krónur, en ég ber fram aðeins 1200 kr., sem er í samræmi við það, sem aðrir hafa fengið. Um styrkinn til Trausta er það að segja, að þetta er ekki venjulegur námsstyrkur, heldur styrkur til þess að ljúka námi. Hann er mjög illa efnum búinn, svo að hann kemst alls ekki út, ef honum verður synjað um þessa hjálp. En það væri mjög leiðinlegt að hefta hann nú, þar sem hann er þegar búin að semja prófritgerð sína. Hann hefir stundað, auk stjörnufræði, stærðfræði og eðlisfræði. Einhver myndi kannske segja, að ekki væri þörf á stjörnufræðing hér á landi, en hann getur stundað þessa fræðigrein að námi loknu sem vísindastarf. Er hér margt órannsakað í þeim efnum, sem vert væri að meiri gaumur væri gefinn. Hann hefir ágæt meðmæli frá kennurum sínum hér við menntaskólann, Ólafi Dan og Boga Ólafssyni. Auk þess hefir hann beztu vottorð frá Dr. Heckmann, sem er prófessor í stjörnufræði við þann háskóla í Þýzkalandi, sem Trausti hefir stundað nám við. Vænti ég þess, að hv.þdm. vilji ekki með atkv. sínu bregða fæti fyrir þennan efnilega námsmann og má taka tillit til þess, að ekki verður farið fram á þessa styrkveitingu aftur. Þá kem ég að till. minni á sama þskj. merkt XXVIII, sem fer fram á nýjan lið, 5000 króna styrk til Alþýðubókasafnsins í Reykjavík. Á fjárlögunum eru styrkir veittir til bókasafna í Hafnarfirði, á Ísafirði og á Akureyri. Alþýðubókasafnið hér er stofnað árið 1923, og er nú kostað til þess af bænum 30 þús. kr. Þá er ekki langt gengið, þó að farið sé fram á, að ríkið greiði til þess 5000 krónur. Gestir á lesstofu bókasafnsins voru árið 1923 4100, en árið 1932 voru þeir 17300. Þetta sýnir hinn ákaflega mikla vöxt safnsins og hve mikil nauðsyn hefir verið fyrir það. Það byrjaði með tæpum 1000 bindum, en á nú um 12 þús. bindi. Fyrst var það á Skólavörðustíg 3, en fékk 1928 betri húsakynni, og þá jukust útlán mjög mikið og notkun safnsins. Nú er því svo farið, að kostnaður við safnið er tiltölulega meiri en áður, þar sem bækur þess slitna mjög mikið, vegna aukinnar notkunar, og kostnaður vegna bókbands eykst þar af leiðandi. Það mun því verða erfitt að halda safninu við, nema með því að fá meiri styrk til þess en verið hefir. Alþýðubókasafnið í Rvík er nú langmest notað af öllum söfnum á landinu. Og jafnvel miðað við bókasöfn erlendis, er það notað mjög mikið. Það lánar bækur til bæjarmanna og til skólafólks víða að af landinu. Þá hefir það lánað fiskiskipum smábókasöfn, og mun vera fyrsta bókasafnið, sem tekið hefir upp þann sið. Þessi bókasöfn á skipunum hafa verið mikið notuð, og orðið til þess, að sjómannastéttin hefir gefið sig meira að lestri en áður, og hafa að því leyti haft góð áhrif. Auk þess hefir það lánað bækur í fangahúsið, í fyrra 600 bindi, en síðasta ár um 1000 bindi. Það er mjög mikið gagn að þessu safni. Og ég get ekki séð, hvernig þingið getur gengið fram hjá þessu bæjarbókasafni, þar sem það hefir styrkt önnur bókasöfn. Það vantar að vísu löggjöf um bókasöfn, og nauðsynlegt væri að setja slík lög á þessu þingi, eða næstu þingum. En ég vænti, að hv.þm. sjái nauðsyn þessa máls og samþ.brtt. Þar sem ég er frsm.brtt. XXXIII. á sama þskj., um framlag til atvinnubóta, vil ég aðeins minnast á hana. Ég sé ekki hvernig það er hægt, án stórkostlegrar fölsunar á fjárl., að ganga svo frá þeim, að ákveða ekki fé til atvinnubóta. Hæstv. stj. hefir að vísu lýst því yfir, að hún muni veita fé til þessa, ef mikil þörf verði á því, hvort sem hún hafi fjárveitingu til þess eða ekki. Það má gera ráð fyrir því, að ef ástandið útheimtir það, þá sé varla nokkur stjórn svo hörð, að hún neiti um slíkt framlag til atvinnubóta. En þegar útlitið er eins og það nú er, þá sé ég ekki hvernig hægt er að gera ráð fyrir, að hér verði það góðæri, að ekki þurfi að halda uppi atvinnubótavinnu, þegar nú á hávertíðinni ganga fleiri hundruð manna atvinnulausir. Það væri æskilegt, að hv.þm. vildu ganga hérna ofan að höfninni, þegar menn eru ráðnir á togara eða saltskip, til þess að sjá, hvernig menn rífast beinlínis um vinnuna. Þeim mundi þá verða það ljóst, að það er mjög fjarri því, sem hæstv.forsrh. sagði hér nýlega, að atvinnuleysið sé að hverfa í Reykjavík. Það eru engin líkindi til þess, að á næsta ári verði svo breytt orðið högum manna, að ekki þurfi að halda uppi atvinnubótavinnu. Enda þótt landinu væri sæmilega stjórnað, sem ég vil ekki viðurkenna, að sé nú gert á neinn hátt, þá eru ekki líkindi til þess, eftir þeim fréttum, sem berast utan úr heimi, að nærri sé lausn þeirra vandamála, sem nú steðja að. Við jafnaðarmenn höfum því lagt til, að ákveðin verði þessi stóra fjárhæð til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum. Og þótt ég viti, að margir hv.þm. muni greiða atkv. á móti till., get ég ekki skilið, hvernig þeir fá varið það, þegar þeir þó vita um þörfina, og vita, að fé verður óhjákvæmilega að greiða til atvinnubóta á sínum tíma. Það skyldi þá ekki vera bara til þess að láta fjárlögin líta betur út. Þá hefir komið brtt. frá fjvn., sem er svipuð mörgu öðru hér á þessu þingi, um að ríkisstj. sé heimilt að draga úr öllum fjárveitingum fjárlaganna, sem ekki eru lögum bundnar, um allt að 25%, eftir því sem við verður komið, og ennfremur að fresta um ákveðinn tíma rekstri stofnana. Ég sé ekki annað, en að þessi till.hv.fjvn. sé sú glufa á fjárl., að með henni sé verið að taka mikinn hluta fjárveitingavaldsins frá Alþingi og fá það í hendur stjórninni. Ég er algerlega á móti þessu. Hæstv. Alþ. á að ganga frá fjárl. eins og þau eiga að koma til framkvæmda. En það á ekki að láta hæstv.ríkisstj. hafa vald til þess að lækka eða hækka stórkostlega einstaka liði þeirra.

Steingrímur Steinþórsson Ég á nokkrar brtt. við fjárlagafrv. nú og vil leyfa mér að fara um þær fáeinum orðum. Við 2. umr. flutti ég brtt. um hækkun á framlagi til Hofsósvegar um 3 þús. kr. frá því, sem ákveðið var í fjárlagafrv. stj. Ég tók þessa brtt. þá aftur ásamt mörgum fleirum hv.þdm., sem áttu hækkunartillögur til þjóðvega. Þetta gerðum við samkv. ósk frsm.fjvn., í því trausti, að fjvn. mundi leysa úr þessu máli að einhverju leyti fyrir 3. umr. En nú hefir n. ekki þótzt geta tekið tillit til þessarar hækkunartill. minnar um aukið framlag til Hofsósvegar. Verð ég að telja þetta allundarlega aðferð hjá fjvn., að ginna menn til þess að taka brtt. sínar aftur með hálfgerðum loforðum um að veita einhverja úrlausn síðar, en svo kemur algert afsvar. Ég hefi því neyðzt til að bera fram brtt. á þskj. 366, IX. lið, um framlag til Hofsósvegar, en þar fer ég fram á, að framlagið verði aðeins hækkað um 2 þús. kr., og verði þá alls 5 þús. kr. til vegarins, eða 1 þús. kr. lægra en ég bar fram við 2. umr., enda þótt þá væri farið svo vægt í kröfurnar sem frekast var unnt. Ég lýsti því við 2. umr., hvers vegna ég færi fram á fjárveitingu þessa. Það stendur þannig af sér þarna nyrðra, að ef á að vera hægt að ljúka við vegarkafla þar, sem ófær er nú, þá þarf til þess a. m. k. 10 þús. kr. Nú eru 5 þús. kr. veittar í fjárl. þessa árs, og hreppar þeir, sem þarna eiga hlut að máli, munu leggja fé fram í bili í sumar í samráði við vegamálastjóra, ef þessi fjárveiting fæst. Ég vænti þess því fastlega, að hv. dm. liti á nauðsyn þessa máls og greiði fyrir því, að þessi litla upphæð fáist til vegarins þarna. Veit ég með vissu, að ýmsar þær till., sem hv.fjvn. hefir tekið upp nú við þessa umr. um aukin fjárframlög til vega, eiga sízt meiri rétt á sér en þessi till., sem hér er farið fram á. Að endingu vil ég taka það fram, að þarna er um veg að ræð, sem á að tengja Siglufjörð við þjóðvegakerfi landsins, þó að það eigi reyndar nokkuð langt í land. Það er því ekki eingöngu með þessum fjárframlögum til Hofsósvegar verið að greiða fyrir samgöngum við Hofsós, heldur er það liður í því mikla en bráðnauðsynlega verki að tengja Siglufjörð við þjóðvegakerfið. Þá á ég brtt. á þskj. 386, I. lið, um hækkun á framlagi til fjallvega úr 25 þús. kr. og upp í 35 þús. kr., og að þar af verði varið til vegagerða yfir Siglufjarðarskarð 10 þús. kr., gegn a. m. k. jöfnu tillagi annarsstaðar frá. Svo stendur á því, að ég leyfi mér að bera fram till. um fjárveitingu þessa, sem nú skal greina: Á undanförnum árum hafa verið athugaðir möguleikar til þess að leggja veg yfir fjallveg þann, er skilur Siglufjörð frá Fljótum. Fjallvegur þessi er mjög erfiður yfirferðar og vegarstæði illt. Fyrstu athuganir bentu í þá átt, að vegur milli Fljóta og Siglufjarðar yrði óhemjudýr, og mundi því lítt hugsandi til vegagerðar þar í náinni framtíð. En nú hefir að síðustu verið gerð athugun um að gera þarna slarkfæran sumarveg, sem næst því sem vegurinn liggur nú yfir skarðið. Bráðabirgðaáætlun sýnir, að það muni takast með tiltölulega litlum kostnaði að gera bílfæran veg þar. Bendir áætlunin til þess, að sá kostnaður muni ekki þurfa að vera meiri en 35 þús. kr., að gera akfæran veg yfir skarðið að Hraunum. Vegamálastjóri álítur að vísu þessa áætlun of lága. En þó að þessi upphæð tvöfaldaðist, þá er ekki um neitt stórfé að ræða, samanborið við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið áður, því að þær hafa gert ráð fyrir, að það mundi kosta mörg hundruð þús. kr. að gera veg milli Siglufjarðar og Fljóta. Nú leikur það ekki á tveim tungum, hve nauðsynlegt það er, jafnt fyrir Siglufjarðarkaupstað og sveitirnar, sem þarna liggja að, að greiða fyrir samgöngum með þessum vegabótum. Og ef þarna kemst á akfær vegur, verður ekki á móti því staðið, að allur vegurinn frá Sauðárkróki til Siglufjarðar verði tekinn í þjóðvegatölu, þar sem hann mundi liggja til eins af okkar stærstu kaupstöðum. Tilboð hefir nú komið frá Siglufirði um að leggja fé að hálfu á móti, ef tillag fæst frá ríkissjóði. Með tilliti til þess er það, að ég geri till. um, að aukning sú, sem ég hefi farið fram á á fjallvegafénu, verði varið til þessara vegabóta. Vegamálastjóri hefir játið svo um mælt, að fyllri rannsókn þyrfti fram að fara um veg þennan og aðstöðu alla. Að sjálfsögðu verður látin fara fram nákvæmari rannsókn á vegarstæði þarna áður en verk er hafið. Mun vegamálastjóri ætla að láta framkvæma það nú í sumar. Fjvn. hefir lagt til, að varið verði nokkru fé til ræktunarvega í kauptúnum eða kaupstöðum víðar en á einum stað. Ég ætla sízt að mæla á móti því, að svo verði gert, en hitt fæ ég ekki skilið, að hún treysti sér til þess að ganga á móti þeirri fjárveitingu, sem hér er farið fram á, þar sem lofað er helmings framlagi á móti því, sem ríkissjóður veitir, og þörfin er jafnknýjandi og þar um bættar samgöngur. Vænti ég þess fastlega, að hv.þd.samþ.brtt. mína viðvíkjandi vegabótum yfir Siglufjarðarskarð, þar sem hlutaðeigendur þar nyrðra hafa sýnt þann áhuga fyrir málinu að bjóða framlag að helmingi á móti því, er ríkissjóður leggur til. Þá berum við þm. Skagf. fram brtt. á þskj. 376, XIV. lið, um styrk til Skógræktarfélags Skagfirðinga, að upphæð 750 kr. Félag þetta var stofnað í vetur og er því að byrja starfa sinn. Hafa margir áhugamestu og mætustu menn Skagafjarðar skipað sér í þetta félag og hafa mikinn áhuga á því að hrinda máli þessu áfram. Auk þess hefir Framfarafélag Skagfirðinga og ýms af búnaðarfélögum sýslunnar heitið hinu nýstofnaða félagi stuðningi sínum um fjárframlög og annað. Svo er ástatt í Skagafirði, að þar er allur skógargróður nú aleyddur, nema aðeins á einum stað eru eftir minjar þeirra miklu skóga, sem til forna hafa verið í Skagafirði, sem sagan getur um og ýms örnefni sanna, að hafa verið þar. Mun mikill hluti Skagafjarðar hafa verið vaxinn skógi til forna, og er mikill hugur í Skagfirðingum nú um að bæta að einhverju leyti fyrir vanrækslu forfeðra vorra í þessu efni og gróðursetja skóga þar, sem nú er uppblásið land. Viðvíkjandi skógræktinni hjá okkur er það að segja, að það gengur erfiðlega að koma henni á rekspöl. En ég álít, að bezta aðferðin til þess sé sú, að styrkja það, þegar einstakir menn eða viss héruð hafa svo mikinn áhuga um að hrinda máli þessu áleiðis, að þau hefjast handa af sjálfsdáðum, og hér er einmitt um slíkan áhuga að ræða. Slíka viðleitni á hið opinbera að styðja, til þess að yfirvinna þá örðugleika, sem einkum í byrjun gera vart við sig. Beiðni hefir komið frá Skógræktarfélaginu um þessa styrkveitingu, undirrituð af mörgum hinum helztu mönnum þarna norður frá, sem allir standa einhuga um þetta sameiginlega áhugamál. Álít ég heillavænlegt að styrkja slíkt, og vænti þess, að hv.þm. sjái sér fært að samþykkja, að þessi litli styrkur verði veittur til þessa þarfa fyrirtækis. Loks á ég svo brtt. á þskj. 366,XLVII, um að greiða Jósef J. Björnssyni, fyrrv.alþm. og kennara á Hólum, full laun, þegar hann lætur af kennslustarfi. Hann er nú orðinn nær hálfáttræður og hefir í full 50 ár starfað við þessa sömu stofnun, allt frá því árið 188?, að bændaskólinn á Hólum var stofnaður og Jósef J. Björnsson hóf starf sitt þar. Laun hans hafa alltaf verið mjög lág, munu nú vera 2600 kr. Það er ekkert einsdæmi þetta, að veita manni full laun eftir að hann lætur af starfi, þegar sérstaklega stendur á. Og ég álít, að hér sé um einstakt tilfelli að ræða, þar sem maður hefir starfað við sömu stofnun í 50 ár og lagt fram til þess alla starfskrafta sína. En nú eru þeir nokkuð þrotnir, og eru því ekki líkur til þess, að hann geti haldið starfi þessu áfram lengi. Ég tel það sjálfsagt, að hv.þdm. sjái réttmæti þessarar till. minnar, og sýni þessum mæta manni þá viðurkenningu fyrir vel unnið starf í þágu þjóðfélagsins, að veita honum full laun þau ár, sem hann á eftir ólifuð, og samþ.till. þessa. Ég skal ekki gera hinar ýmsu brtt.hv.þm. eða hv.fjvn. að umtalsefni, nema þá brtt.hv.fjvn., sem fjallar um endurgreiðslu úr lífeyrissjóði. Mér virðist gæta allmikils ósamræmis í till.hv.fjvn. um það atriði. Hún leggur til, að felld verði niður till., sem samþ. var hér í þessari hv. d. við 2. umr. málsins, um að endurgreiða einum fyrrv. starfsmanni ríkisins það, sem hann hefir greitt í lífeyrissjóð meðan hann var í þjónustu ríkisins. En svo fer hún fram á að greiða eftirlaunasjóði starfsmanna Landsbankans vegna Jóns Halldórssonar fyrrv. ríkisféhirðis úr lífeyrissjóði embættismanna það fé, sem hann hefir greitt í sjóðinn meðan hann starfaði í þjónustu ríkisins. Annaðhvort eiga báðir þessir menn að fá þessar endurgreiðslur úr lífeyrissjóði eða hvorugur. Ég tel rétt, að þeim sé báðum endurgreitt þetta, enda styðst það við þá reglu, sem tekin hefir verið upp áður af Alþingi. Ég álít, að hér sé um sanngirniskröfu að ræða, að menn fái endurgreitt vaxtalaust það fé, sem þeir hafa greitt í sjóðinn, því að hér er ekki um annað að ræða en hluta af launum þeirra, sem haldið er eftir sem tillagi í lífeyrissjóð. Auðvitað er öðru máli að gegna, ef menn eru reknir frá starfi vegna einhverrar vanrækslu; þá virðist ekki rétt, að endurgreiðsla eigi sér stað. Hv. frsm.fjvn. sagði, að ástæður lífeyrissjóðs væru góðar, og finnst mér það einnig mæla með því að greiða það, sem hér um ræðir, til baka úr sjóðnum. Þótt komið geti til mála, að reglugerð sjóðsins verði breytt í einhverju, eins og hv.frsm. talaði um, geta þó ekki þessir menn, sem hér um ræðir, fengið rétt til eftirlauna með þeirri breytingu, fyrir þann tíma, sem þeir hafa lagt fé í sjóðinn.

Lárus Helgason Fyrst vildi ég minnast á brtt. á þskj. 366,XVIII., frá samgmn. N. leggur til, að til Öræfinga gangi 600 kr. af því fé, sem bátnum Skaftfellingi er ætlað í fjárlfrv. Ég vildi nú spyrja hv.frsm. samgmn., hvort það sé meiningin, að Öræfingar eigi ekki að hafa afnot bátsins framvegis, sem sagt hvort alveg eigi að sleppa þeim í því sambandi. Ég get varla skilið, að það sé meiningin. Þó að víða sé erfitt fyrir þann bát að halda uppi samgöngum, þá er það þó hvergi eins erfitt og við Öræfi. Hingað til hefir allt verið gert, sem unnt hefir verið, til þess að hjálpa Öræfingum með bátsferðum þessum, og af því hefir báturinn ekki haft annað en fjárhagslegt tap. Nú eru liðin 4 ár síðan byrjað var að slátra fé í Öræfum til burtflutnings. Í 3 skipti hefir verið reynt að flytja kjötið frá þeim að haustinu. Í tveimur tilfellunum hefir það heppnazt, en í eitt skiptið misheppnaðist það. Og ekki nóg með það. Að vorinu hefir svo verið reynt að ná þessu kjöti frá þeim, þessum 100 tunnum - en báturinn tekur 300-400 tunnur - og orðið hefir að gera margítrekaðar tilraunir til þess, áður en tekizt hefir. Skal ég hiklaust mæla með því, að Öræfingum verði greitt, ekki aðeins 600 kr., heldur að mun meira. Því að það væri stórhagur fyrir bátinn að þurfa ekki að gera sér neitt ómak vegna þessarar afskekktu sveitar. Ég legg til, að hv. dm. felli þessa till., því hún er með öllu óréttmæt og þessari sveit til tjóns. Ef losa ætti bátinn við að hjálpa Öræfingum eins og hann hefir gert, nægði ekki minna en fleiri þús. kr. Þess skal getið, að Öræfingum hefir verið ívilnað með fragt á vörunum, t. d. síðastl. vor, með tilliti til hins afarmikla verðtolls, sem orðinn var á afurðunum, sem varð enn tilfinnanlegra fyrir það, að afurðirnar frá haustinu 1931 náðust ekki úr Öræfum fyrr en vorið 1932, og náði Skaftfellingur þeim þá með ærnum kostnaði og þrautseigju skipshafnarinnar. Af framansögðu verð ég að mótmæla þessari aths. hv. samgmn., því að hún er sýnilega byggð á misskilningi og ókunnugleika. Síðari hluti aths. er og með öllu þýðingarlaus, því að Skaftfellingur hefir ávallt komið að Rangársandi, þegar þess hefir verið þörf og ástæður hafa leyft. Ég tel því réttast, að hv.n. tæki þessa aths. sína til baka, eftir að hafa fengið þessar upplýsingar í málinu. Geri n. það ekki, vænti ég, að hv. d. felli aths. þessa nú þegar. Þá á ég brtt. á þskj. 376, rómv. IX, um að Jóni Gíslasyni verði veittar 1500 kr. til lokanáms í málfræði í Þýzkalandi. Ég skal þegar láta þess getið, að ég hefi aldrei mann þennan séð. En menn, velviljaðir honum, hafa beðið mig um að koma málaleitun þessari á framfæri hér á Alþingi. Ég þekki því ekki af eigin kunnugleik ástæður þessa manns, en þeir, sem þekkja hann, fullyrða, að þær séu mjög erfiðar. Piltur þessi lauk stúdentsprófi við hinn almenna menntaskóla hér í Reykjavík vorið 1929 með hárri 1. einkunn. Í júlímánuði sama ár veitti menntamálaráðið honum styrk til þess að fara utan til að leggja stund á latínu og grísku sem aðalnámsgreinar, og frönsku sem aukanámsgrein. Hann byrjaði þegar um haustið á námi sínu við háskólann í Berlín, eftir að hafa lokið þeim undirbúningsprófum, sem hann þurfti að leysa af hendi til þess að komast inn í háskólann. Fyrstu árin las hann við háskólann í Berlín, en síðan við háskólann í Münster í Westfalen. Allan þennan tíma mun hann hafa lagt hart að sér við námið og verið hinn reglusamasti í hvívetna, sem m. a. má marka af því, að menntam.ráðið hefir þegar veitt honum styrk í 4 ár. Að sjálfsögðu hefir þessi styrkur verið honum mikil hjálp, en þar sem hann fæst ekki lengur en í 4 ár, en námið tekur piltinn óumflýjanlega 5 ár, verður hann því í hreinustu vandræðum að komast af þetta síðasta ár, fái hann ekki styrk einhversstaðar frá, og þess vegna hefi ég léð máls á því, að bera pilt þennan fram við þingið. Mér fellur það illa, að það skuli almennt vera kallað bitlingar, þó farið sé fram á, að fátækir og efnilegir námsmenn séu styrktir til náms. Ég tel það enga bitlinga, þó að ríkið hlaupi undir bagga með slíkum mönnum. Þvert á móti tel ég því fé yfirleitt vel varið, sem gengur til þess að styrkja fátæka námsmenn, sem oft eru nær þrotnir að heilsu og kröftum vegna erfiðleikanna við að brjótast áfram í fátækt sinni. Mér finnst líka, að þjóðin megi ekki við því að fara svo með börn sín, að hætta geti verið á, að þau líði skort og um leið hnekki vegna fátæktar. Ég get nú alls ekki mælt betur með styrkbeiðni þessari en með því að lesa upp meðmæli þau, sem send hafa verið til þingsins frá kennurum þessa manns. Bréf frá Þorleifi H. Bjarnason yfirkennara hljóðar svo: „.... Stud. philol. Jón Gíslason er útskrifaður úr menntaskólanum í Reykjavík 1929 með loflegum vitnisburði. Hann hefir þegar um nokkur ár lagt stand á gömlu málin, latínu og grísku, og auk þeirra frakknesku, fyrst í Berlín, síðan tvo vetur í Münster í Westfalen. Mér er kunnugt um, að hann hefir sótt námið svo fast, að hann hefir tvisvar að læknisráði orðið að taka sér nokkurra vikna hvíld sakir ofþreytu. Þetta er skiljanlegt, er þess er gætt, að hann hefir aðeins numið latínu hér í menntaskólanum í þrjá vetur, en flestir ef ekki allir námsfélagar hans syðra hafa hinsvegar lesið hana f lærðum skólum í Þýzkalandi í 6-8 ár. Þeir hafa lesið grísku í 5-6 ár, en hann mun fyrst hafa lært gríska stafrófið er hann kom þangað suður. Loks munu flestir námsfélagar hans hafa lesið frakknesku í 4 ef ekki 5 ár, en hann hefir aðeins lesið hana hér heima í 2 ár. Þegar þessa er gætt og að hann verður að stunda nám þetta á tungu, sem ekki er móðurmál hans, geta menn farið nærri um, að eftirreiðin er örðug og lítil von um, að hann geti lokið prófi þessu fyrr en 1935. Jón Gíslason er einkar ástundunarsamur og samvizkusamur ungur maður, gæddur góðum gáfum og reglusamur með afbrigðum. Hann er gott efni í kennara og gat sér gott orð hjá fólki hér í bæ, sem að ráði mínu lét hann veita tilsögn börnum sínum meðan hann var í skóla. Ég vona, að hið háa Alþingi sjái sér fært að veita honum hinn umbeðna styrk og minnist þess, að í okkar fámenni eru þeir ekki á hverju strái, er geta kennt 4 erlendar tungur. Á hinn bóginn er hætt við, að styrk þeim, er hann hefir notið til þessa, yrði á glæ kastað, ef hann þyrfti nú vegna fjárskorts að hætta námi sínu í miðju kafi“. Tvö bréf frá kennurum hans í Þýzkalandi hafa mér líka borizt. Þau hljóða þannig í íslenzkri þýðingu: „Münster í Westfalen, 10. jan. 1933. Ég hefi kynnzt herra stud. phil. Jóni Gíslasyni meðan hann hefir dvalið við háskólann í Münster (veturinn 1931-32), bæði í gegnum kennsluæfingar hans og af persónulegu viðtali og umgengni við hann. Hingað til hefir herra Jón Gíslason stundað háskólanám sitt með óþreytandi elju og sýnt mikinn vísindalegan áhuga. Honum hefir sýnilega farið mikið fram með ári hverju, og ég efast ekki um, að hann geti lokið námi sínu með góðum árangri og tekið embættispróf. Líklega nægir ekki fjögurra ára nám til þess. Fjögurra ára nám er lágmarksnámstíminn, sem heimtaður er til embættisprófs, og vel gefnir þýzkir stúdentar hafa oft komizt í gegnum prófið eftir þann námstíma. En fyrir útlendinga - og einnig herra Jón Gíslason - álít ég, að undir venjulegum kringumstæðum sé fimm ára nám nauðsynlegt. Ég vil því mjög ákveðið mæla með því, að Jón Gíslason geti notið námsstyrks síns þangað til um páskaleytið 1935. Það væri mjög æskilegt, bæði vegna hans sjálfs og til þess að nám hans geti komið að fullu gagni. Beckmann, dr., prófessor“. „Ég vil mjög eindregið mæla með því, að herra Jón Gíslason geti notið námsstyrks síns áfram. Liggja þær ástæður til þess, að fyrir útlending, sem hefir ekki átt kost á því (á Íslandi) að njóta fullkominnar undirstöðumenntunar undir háskólanám í klassískum málum, er það óhjákvæmilegt, að námið taki lengri tíma en fyrir þýzka stúdenta. Ég hefi kynnzt Jóni Gíslasyni sem mjög iðnum og áhugasömum ungum manni, bæði í gegnum nám hans og líka sem gesti á heimili mínu. Hann sýnir í náminu vakandi, vísindalegan áhuga, enda fer honum fram með ári hverju, og það er auðséð, að hann er þegar orðinn mjög vel að sér í aðalfögunum, báðum klassísku málunum, og auk þess frönsku. Ég get sem sagt með góðri samvizku mælt með því, að hann fái að njóta styrksins áfram, bæði vegna þess, hve vel hann er orðinn að sér, og einnig vegna persónulegrar samúðar með honum. Hermann Schöne, dr. phil., dr. med.“ Þessi meðmæli, sem ég nú hefi lesið, virðast benda mjög ótvírætt til þess, að hér sé um mjög efnilegan mann að ræða, mann, sem gæti orðið að miklu gagni fyrir þjóð sína, ef hann fær tækifæri til þess að ljúka þessu erfiða námi sínu. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, þá hefi ég ekki séð mann þennan, en flutt till. fyrir kunnuga menn, velviljaða honum. Ég vænti nú, að hv. deild sjái sér fært að verða við þessari beiðni, enda þótt þröngt sé í búi. Það munar ríkissjóð ekki svo miklu. Þá á ég brtt. á þskj. 366, rómv.27, um 1500 kr. til þess að ljúka við fyrirhleðslu Skálmar í Álftaveri. Þetta er ekki nýr gestur hér í d., því að ég flutti brtt. þessa við 2. umr. fjárl. um daginn, en tók hana þá aftur fyrir tilmæli hv.þm. Str., sem er forseti Búnaðarfélags Íslands. Hann bjóst nefnilega við því, að Búnaðarfél. gæti jafnvel komið verki þessu í gegn, en nú reynist svo, að það getur það aðeins að litlu leyti, ¼ hluta. Ég hefi því breytt upphæðinni úr 2000 kr. niður í 1500 kr. Er hún þannig 500 kr. lægri en upphæð sú, sem ég fór fram á að fá við 2. umr. Ég skal ekki fara mörgum orðum um till. þessa nú, því að ég mælti með henni við síðustu umr. og dró þá fram þær ástæður, sem liggja til grundvallar fyrir beiðninni: Hér er um það að ræða, að ljúka verki, sem hið opinbera hefir tvisvar sinnum veitt fé til áður. En það er að fullgera varnargarð til þess að varna jökulánni Skálm að fara yfir engjar Álftveringa. Það er þegar búið að vinna töluvert að þessu verki, en ennþá vantar nokkuð á, að það komi að fullu gagni. Þarf því óumflýjanlega að halda því áfram og fullgera það, og hefir sá kostnaður verið áætlaður 3 þús. króna. Þar af leggja héraðsbúar fram 1/3 hluta, eða 1000 kr., Búnaðarfélagið sennilega 16 eða 500 kr. Er því farið fram á að fá úr ríkissjóði helming, eða 1500 kr. Hér er um að ræða sveit, sem nær öllum sveitum frekar hefir átt við erfiðleika að stríða, bæði undanfarin ár og endur fyrir löngu. Árið 1918 kom Katla flóandi og fór yfir lönd manna í sveit þessari. Býlin stóðu upp úr flóðinu, eins og „klettur úr hafinu“. Fénaður bænda féll þá allmjög, og varð tjónið þeim ennþá tilfinnanlegra sakir þess, að gífurleg verðhækkun varð þá á öllum sauðfjárafurðum rétt á eftir, sem þeir lentu í, er þeir keyptu bústofn sinn aftur. Þá má og geta þess, að um þetta svæði liggur enginn þjóðvegur, heldur eru allir vegir þar sýsluvegir. Getur því ekki orðið um það að ræða, að þessir menn fái atvinnubótavinnu gegnum fjárveitingar til þjóðvega, eins og til er ætlazt, að ýms héruð fái. Væri því vel til fallið að veita þeim þennan litla styrk. Hann myndi koma að tvöföldu gagni fyrir sveitina, fyrst og fremst með því að gera hana betri og byggilegri, og í öðru lagi fengju hinir fátæku bændur þar tækifæri til þess að vinna sér inn nokkra aura. Ég vænti því, að hv. dm. samþykki fjárveitingu þessa. Þeir þurfa ekki að iðrast þess. Þá á ég tvær brtt. á þskj. 396. Önnur er við 13. gr. og fer fram á 5000 kr. tillag til Síðuvegar. Hv. fjvn. hefir lagt til, að í fjárl. fyrir árið 1934 verði veittar til þessa vegar 3000 kr., en það er allt of lítið. Það, sem ég fer fram á, er það allra minnsta, sem komið getur til greina, þar sem þarna er um mjög langan veg að ræða, a. m. k. 15 km., og sumstaðar frekar vondan. Ég sé, að hv.fjvn. hefir getað fallizt á að hækka dálítið samskonar upphæðir sem þessa í öðrum héruðum, sem þó á engan hátt hafa meiri rétt á sér til þess að hækka en þessi. Að þessu athuguðu vænti ég, að hv.n. geti fallizt á till. mína og viðurkennt, að hér sé ekki um miklar kröfur að ræða, þar sem aðeins er farið fram á þessa einu upphæð til þjóðvega í Vestur-Skaftafellssýslu, enda þótt um 130-140 km. vegi sé að ræða. Hér er aðeins verið að hugsa um versta kaflann á þessum langa og torfarna vegi. Þá á ég aðra brtt. á þskj. 396, ásamt tveimur öðrum hv.þdm. Er hún um það, að auka eftirlaun Helgu Finnsdóttur, ekkju Guðm. sál. Bárðarsonar, úr 600 kr. upp í 1200 kr. Okkur flm.brtt. þessarar hefir verið tjáð það af kunnugum mönnum, að mjög væri illa ástatt fyrir konu þessari hvað fjárhag snertir. Hún er talin kona bláfátæk og heilsulaus, og er því sýnilegt, að enda þótt 600 kr. eftirlaun á ári sé betra en ekki neitt fyrir hana, þá muni þó svo lág upphæð hrökkva skammt til þess að halda uppi heimili. Guðm. heitinn Bárðarson var þjóðkunnur maður, og báru allir, sem kynntust honum, hlýjan hug til hans. Býst ég því við, að þeir verði fáir, sem telja það eftir, þó að konu hans verði veittar 1200 kr. á ári í eftirlaun. Það eru ekki talin mikil laun hér í Reykjavík, þó að menn hafi 4-6 þús. kr. á ári. En hvað er það þá fyrir heimili eins og hér er um að ræða, sem svipt er fyrirvinnunni, að hafa á ári upphæð, sem svarar til aðeins eins mánaðar launa. Þetta vænti ég, að hv.flm. athugi, jafnframt því sem þeir meti starf hins þekkta vísindamanns, og samþykki till. okkar. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar.

Jónas Þorbergsson Ég á við þessa umr. flokk af brtt. á þskj. 366 og 376. Ég vona, að þessum till. verði vel tekið, m. a. vegna þess, að ég við síðustu umr. átti aðeins eina litla till. Skal ég nú víkja að þessum till. nokkrum orðum. Fyrsta till. er við 12. gr., á þskj. 376, þess efnis að hækka liðinn ýms gjöld til landsspítalans um 3500 kr., með því skilyrði, að jafnhárri upphæð verði varið til þess að setja útvarpsleiðslur um spítalann og heyrnartól við rúm sjúklinganna. Upphaf þessa máls er það, eins og kunnugt er og rætt hefir verið um hér í hv. d., að strax á árinu 1930 voru gerðar ráðstafanir til þess að leggja leiðslur um heilsuhæli landsins og setja heyrnartól við rúm sjúklinga á hælunum og nokkrum öðrum sjúkrahúsum landsins. Það fer ekki á milli mála, að þetta er stór umbót á sjúkrahúsunum og þakksamleg. Samskonar ráðstafanir voru ekki gerðar um landsspítalann vegna þess að landsspítalinn var þá ekki tekinn til starfa. En nú hefir útvarpinu borizt bænarskrá undirskrifuð af öllum sjúklingum á landsspítalanum þess efnis, að sjúklingarnir mættu njóta í þessu efni sömu hlunninda og sjúklingar heilsuhælanna. Þessa bænarskrá hefir útvarpið sent heilbrigðisráðuneytinu og fengið það munnlega svar, að ráðuneytið treysti sér ekki til að verða við þessari ósk, nema með heimild frá Alþingi og sérstakri fjárveitingu, en þar sem ráðuneytið hefir ekki séð sér fært að taka slíka fjárveitingu upp í fjárlög, þá sá ég mig neyddan til þess að bera fram þessa brtt., og veit ég, að heilbrigðismálaráðh. er henni samþykkur. Ef till. mætir mótspyrnu, geri ég ráð fyrir, að óskað verði nafnakalls um hana, svo það komi í ljós, hverjir treysta sér til þess að ganga á móti þessari sanngjörnu ósk sjúklinganna. Þá á ég á sama þskj.till. um að hækka um 1000 kr. framlag ríkissjóðs til læknisbústaða og sjúkraskýla, sbr. 12. gr., og komi þessi hækkun til sjúkraskýlisins í Búðardal. Það stendur svo á í Búðardal, að þar eins og víðar hefir verið reist sjúkraskýli nú fyrir skömmu. Á þessum stað var meiri þörf á slíku skýli en víða annarsstaðar, vegna hinna erfiðu samgangna við Breiðafjörðinn, bæði á landi og sjó. Það skal játað að vísu, að nú á síðustu árum hafa samgöngur á landi nokkuð batnað, og hefir Dalasýsla fengið samband við aðalvegi landsins, þó enn skorti allmikið til, að þær samgöngur séu komnar í æskilegt horf. En hvað viðkemur samgöngunum á sjónum, þá munu þær óvíða erfiðari hér við land, nema ef vera kynni sumstaðar á Suðurlandi. Þegar ákveðið var að byggja þetta sjúkraskýli, þá var þessum málum svo háttað, að ákveðið var af Alþingi að styrkja slíkar byggingar eftir ákveðnum hlutföllum móti framlögum héraðanna, og skal ég geta þess, að fjárveitingarvaldinu fórst drengilega í þessu tilfelli, þó hér yrði um nokkuð meiri kostnað að ræða heldur en áætlað hafði verið, og nú skortir enn um 3000 kr. styrk frá ríkinu til þess að styrkurinn verði að vöxtum eftir því hlutfalli, sem upphaflega var gert ráð fyrir. Það má nærri geta, að héraðið er í vanda statt í þessu máli. Það hefir lítil peningaráð, eins og héruð yfirleitt, og þegar þessar framkvæmdir eru gerðar í því trausti, að til þeirra fáist ákveðinn styrkur, og þegar svo styrkurinn bregzt að meira eða minna leyti, þá berast héraðsbúum að höndum svo sérstök vandræði, að þeir fá ekki undir þeim risið hjálparlaust. Hefir því verið alvarlega skorað á mig að fá því til vegar komið, að Alþingi tæki þátt í byrði þessari, og því hefi ég leyft mér að flytja till. um 1000 kr. til sjúkraskýlisins í Búðardal, og vil ég vona, að hv.þdm. taki þeirri till. með sanngirni. Þá á ég brtt. við 14. gr. á þskj. 366, þar sem farið er fram á, að Kvennabrekkusöfnuði í Dalasýslu séu veittar 3000 kr. í eitt skipti fyrir öll vegna sérstakra fjárhagsvandræða, sem söfnuðurinn er í vegna kirkjubyggingar. Till. sama efnis og þessi lá fyrir hv. Alþingi í fyrra og fékk þá að vísu allgóðar undirtektir, þótt hún næði ekki samþykki. Ég geri ráð fyrir því, að hv.þdm. hafi þá ekki áttað sig á því til fulls, að hér er um að ræða mikla nauðsyn og að þetta mál er alveg sérstaks eðlis. Þess vegna vil ég nú leyfa mér að fara um það nokkrum orðum: Nú liggur fyrir beiðni um þennan styrk frá einum af sóknarnefndarmönnum Kvennabrekkusafnaðar, þar sem nokkuð er skýrt frá því, hvernig háttað er um þetta mál, og sömuleiðis beiðni sú í fyrra, er til þingsins var send, undirskrifuð af flestöllum sóknarbörnum safnaðarins. Málinu er þannig háttað, að á árunum 1925-1927 var byggð ný kirkja og flutt frá Sauðafelli að Kvennabrekku. Um þennan flutning kirkjunnar varð allmikill ágreiningur innan safnaðarins, sem hafði þær afleiðingar, að allmörg af sóknarbörnunum sögðu sig úr þjóðkirkjunni og hættu þar af leiðandi að greiða til hennar lögboðin gjöld. Að vísu hafa allmargir af þeim, sem gengu úr þjóðkirkjunni, horfið til hennar aftur, en með því skilorði, að þeir verði ekki látnir greiða til kirkjunnar hærri gjöld en lögskipað er. Þetta hefir haft þær afleiðingar, að sá fjárhagslegi þungi, sem leiddi af kirkjubyggingunni, hefir lagzt á tiltölulega fáa menn í söfnuðinum og er þeim algerlega ofurefli. Það er svo ráð fyrir gert í lögum landsins, að söfnuðurinn skuli eiga og halda uppi kirkjum sínum. Hinsvegar eru lög um það, að mönnum er frjálst að ganga úr þjóðkirkjunni, ef þeir greiða gjöld til háskólans, tilsvarandi kirkjugjöldunum. Það segir sig sjálft, að með því fyrirkomulagi getur mjög óeðlilegur þungi komið á fáa menn. Að vísu var það fyrir sérstök atvik eða slys, að svo fór í Kvennabrekkusöfnuði, en þegar svo ber að, þá segir það sig sjálft, að hér er um tilfelli að ræða, sem ekki er fullkomlega séð við af löggjafarvaldinu og fjárveitingarvaldinu, og er því algerlega óafsakanlegt af Alþingi að láta það afskiptalaust, að nokkur hluti safnaðar sé látinn bera uppi þann þunga, sem allur söfnuðurinn ætti að bera. Nú er mér tjáð það, að ef styrkur þessi fengist, þá mundi ágreiningurinn leiðréttast og nær allir meðlimir safnaðarins mundu sameinaðir bera þann kostnað, sem þá er eftir. Þess vegna vil ég mjög eindregið mæla með því, að hv.þd. sjái sér fært að samþ. þessa fjárveitingu. Þá á ég brtt. á þskj. 366, XXXI, um að veita Sambandi ísl. karlakóra 3500 kr., eða til vara 3000 kr. styrk. Ég er að vísu ekki fyrsti flm. þessarar till., heldur meðflm. þeirra hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm. Ísaf., en mig langar þó til að mæla með þessari till. Ástæðan til þess, að farið er fram á þessa fjárveitingu, er sú, eins og hv. meðflm. mínum er kunnugt, að þessir söngkórar eiga við mikil fjárhagsvandræði að búa og eiga því erfitt að halda uppi starfsemi sinni, sem krefst meiri alúðar og þrautseigju, en margir ætla. Sem dæmi má nefna það, að til þess að halda einn samsöng þarf kórinn að æfa verkefnin hálfan eða heilan vetur áður. Það vill fara svo, að samsöngvar þessara kóra eru ekki eins vel sóttir og skyldi, og stafar það af því, að því er virðist, að tíðarandinn sækist meira eftir danslögum og léttri tónlist heldur en hinni háa list, er söngkórar halda uppi. Fyrir Alþingishátíðina 1930 bjuggu þessir kórar sig undir það að syngja á hátíðinni í þjónustu þess opinbera. Við þann undirbúning höfðu kórarnir Sigurð Birkis, sem talinn er færastur söngkennari hér á landi, sér til aðstoðar, og greiddu þessir kórar honum laun af sinni fátækt, en eftir hátíðina sáu kórarnir sér ekki fært að kosta þennan söngkennara áfram, og varð hann því að leita sér annarar atvinnu. Nú fer Samband ísl. karlakóra fram á það, að geta aftur ráðið þennan eða annan mann í þjónustu sína, til þess að þjálfa raddir manna og leiðbeina í þessari list. Annars skal ég ekki fjölyrða meir um þessa till., þar sem hv. 3. þm. Reykv. hefir þegar talað svo vel fyrir henni, og treysti ég hv.þd. til þess að veita þennan stuðning. Þá á ég á sama þskj. XXXII. brtt. ásamt hv.þm. S.-Þ., um að veita Baldvin Jónatanssyni alþýðuskáldi 400 kr., eða til vara 300 kr., til ritstarfa. Mér finnst ástæða til að benda á það, að þetta er eina till., sem hv.þm. S.-Þ. gerist flm. að við afgreiðslu fjárl., því hann er, eins og kunnugt er, form. fjvn. og mikill sparnaðarmaður.

Á hann sjálfur að fá styrkinn?

. Ég er að segja, að hann sé form. fjvn. og sparnaðarmaður, og megi því álíta, að eina brtt., sem hann flytur, sé ekki tómur hégómi, enda tel ég víst, að hún verði samþ.

Hún verður felld

. Ég vil þó fara um hana örfáum orðum, henni til stuðnings. Þessi maður, Baldvin Jónatansson, er alþýðuskáld norður í Þingeyjarsýslu. Það hefir ekki farið hátt um hann fremur en marga aðra hans líka. Hann er þó gæddur merkilegum gáfum. Hann er svo mikill hagyrðingur, að hann mælir stef af munni fram jafnhratt og hann talar. Hann hefir nú um nokkurt skeið safnað þjóðsögnum og sögum og stílfært þær. Hafa þessar sagnir birzt í þjóðsögusafni, sem gefið hefir verið út á Akureyri og heitir Gríma, og ef hv.þm. hafa lesið það, sem þessi maður á í því safni, þá munu þeir hafa tekið eftir því, að það er allt stílfært með sérstökum hætti. Því er svo háttað um íslenzka tungu, að hún fellur oft hreinust og snjöllust af vörum alþýðumanna þeirra, sem ekki hafa í skóla gengið, en hafa numið klið af vörum þjóðarinnar og kynnzt málfari hennar og sögnum í skóla reynslunnar einum saman. En svo er því farið með þennan mann. Hann hefir gert sér mikið far um að grafa upp gamlar sagnir og stílfæra þær og færa í sérstakan búning. Tel ég hann hiklaust einn af þeim beztu í þeirri list. Vona ég því að hv. d. telji ekki eftir að veita þessa litlu upphæð. Þá á ég á sama þskj. XLIII. till., um að veita Önnu H. Eiríksdóttur ljósmóður 300 kr. eftirlaun. Undir sama tölulið er einnig till. um, að orðið „ljósmóður“ komi á eftir orðunum „Sigríðar Narfadóttur“ í 18. gr. II. i. 26; en það er aðeins leiðrétting, því að þetta orð virðist hafa fallið í prentun niður úr fjárlagafrv., og þarf ekki um það að deila. Hin till., eftirlaun til Önnu H. Eiríksdóttur, var hér fyrir þinginu í fyrra, en fékk þá ekki samþykki. Ég hefi ekki getað fengið meðnm. mína, til þess að taka hana upp í till.n. Að vísu hafa þeir engin rök fært fyrir þeirri skoðun, að þessa till. beri ekki að taka upp í fjárlögin. Eins og kunnugt er, eru smástyrkir, 200-300 kr., teknir inn í 18. gr. til margra ljósmæðra. Þetta hefir orðið venja, og virðast engin rök fyrir því, að þingið geti séð fært að kippa að sér hendinni allt í einu, með því að skera fyrir þennan litla styrk, sem uppgjafaljósmæðrum hefir verið veittur. Og eins og berlega var upplýst í fyrra, hefir þessi ljósmóðir samskonar rétt og aðrar ljósmæður í þessu tilfelli. Þessi kona hefir nú verið ljósmóðir yfir 30 ár, er bláfátæk og hefir unnið merkilegt starf. Og þegar nálega hver einasta prestsekkja á landinu er tekin með styrk inn í 18. gr., virðist einkennilegt að neita aftur á móti uppgjafaljósmæðrum um styrk. Það virðist svo, sem prestsekkjurnar hafi öflugan talsmann, þar sem biskupinn er. Þó hann séu að vísu hófsamur í kröfum sínum, þá eru þó flestar eða allar till. hans teknar til greina. Ljósmæðurnar eiga aftur á móti engan slíkan talsmann. En þar sem nú vill svo vel til, að á Alþ. situr sjálfur landlæknirinn, ætti hann að vera sjálfkjörinn talsmaður ljósmæðranna, eins og biskup prestsekknanna. Ég vænti þess, að hann styðji því þessa till. mína. En ef Alþ. ætlar nú að fara að taka fyrir styrk til ljósmæðra, þá verður að fara einhverjar aðrar leiðir til þess að bæta úr því ranglæti, sem af því myndi leiða. Þá vil ég ekki láta hjá líða að mæla með brtt., sem 3 hv.þm. flytja á þskj. 396 og fer fram á að hækka styrk til Helgu Finnsdóttur, sem fjvn. leggur til, að verði 600 kr., upp í 1200 kr. Ég vil skora fastlega á hv. dm. að samþ. þessa till. Guðm. heitinn Bárðarson var einn af merkilegustu vísindamönnum okkar, og var hann búinn að fórna miklu fyrir vísindi sín og bjó alltaf við mikla fátækt. Ekkja hans og börn eru því nauðulega stödd nú við fráfall hans. Sonur Guðm. Bárðarsonar er nú við nám í Þýzkalandi og á mjög örðugt fjárhagslega. Guðm. Bárðarson stundaði lengi kennslu ásamt sjálfstæðum vísindastörfum, en öðlaðist þó aldrei rétt til eftirlauna, og stendur ekkja hans því nú uppi fjárþrota. En ég tel starf Guðm. Bárðarsonar svo merkilegt fyrir þjóð okkar, að full ástæða væri til þess, að Alþ. veitti ekkju hans þennan styrk, sem hér er farið fram á. Þá kem ég að síðustu till., sem ég þarf að mæla fyrir, og er það 48. brtt. á þskj. 366. Þar er farið fram á, að varið skuli allt að 25 þús. kr. af verzlunarágóða Viðtækjaverzlunar ríkisins til þess að greiða fyrir útvarpsnotum þar, sem ekki er raforka fyrir hendi, eftir reglum, settum af atvmrn. Flestir hv. dm. munu vita, að til er tvennskonar viðtækjagerð. Það eru í fyrsta lagi þau tæki, sem nota straum beint frá rafveitu, eins og er í Reykjavík og öðrum þeim bæjum, sem rafveitu hafa. Hin tegundin af viðtækjum tekur rafmagn frá rafgeymum og rafhlöðum. Rekstrarkostnaður þessara tækja er miklu meiri en þeirra fyrrnefndu. Og það er ekki eingöngu kostnaðarhliðin, sem hér kemur til greina, heldur er það alltaf ýmsum örðugleikum bundið að nota rafgeyma og rafhlöður. Þegar rafhlöðurnar tæmast, verður það víðast hvar svo, að talsvert hlé verður á því, að notendur geti tekið á móti útvarpi, meðan verið er að útvega nýja rafhlöðu. Rafgeymana verður stöðugt að hlaða. Um þá tegund rafgeyma, sem algengast mun vera að nota við móttökutæki, er það svo, að þá verður að hlaða einu sinni í mánuði. Þessir rafgeymar eru glerhylki, fyllt af sýru og málmi, og ómeðfærilegir í mesta lagi. Þegar því þarf að flytja þá langan veg, vill oft fara svo, að þeir brotni eða sýran hellist niður. Og víða háttar svo til, að mjög örðugt er að ná til rafstöðvar, þar sem hægt er að fá þá hlaðna. Útvarpinu berst fjöldi umkvartana um þetta og beiðnir um það, að komið sé upp hleðslustöðvum sem víðast. Hér er farið fram á, að ríkisstj. fái heimild til þess að verja nokkru af verzlunarágóða Viðtækjaverzlunarinnar til hjálpar í þessu efni. Viðtækjaverzlunin var upphaflega stofnuð í þeim tilgangi að greiða fyrir útvarpsnotum. Sá tilgangur hefir náðst. Síðustu tvö árin hafa aukizt svo mikið útvarpsnot hér á landi, að við erum að komast í fremstu röð í Evrópu um hlutfallslega tölu útvarpsnotenda. Og það er mín skoðun, að ráðstafanir stj. með Viðtækjaverzlunina hafi átt drjúgan þátt í þessum miklu framförum. Og ég hefi alltaf litið svo á, að það væri óverjandi að láta útvarpsnotendur greiða tvöfaldan skatt til útvarpsins, fyrst verzlunarágóða Viðtækjaverzlunarinnar, og svo almennan skatt. Viðtækjaverzlunina á að reka eingöngu með hagsmuni notenda fyrir augum, og ríkið á að fá allar sínar tekjur af útvarpi með beinum sköttum. Hingað til hefir sú stefna verið höfð, að verja öllum ágóða verzlunarinnar til útvarpsrekstrarins. Ég vildi óska, að breytt yrði um stefnu í þessu máli, og Alþ. vildi ganga inn á að nota hluta af ágóða Viðtækjaverzlunarinnar til þess að hjálpa fólki úti um land til þess að fá sér tæki og hafa þeirra sem fyllst not. Þessi till. mín miðar í þá átt að hjálpa þeim, sem nú eiga erfiðast með að notfæra sér útvarp, og vona ég, að hv. d. samþ. tillöguna.

Björn Kristjánsson Ég á að þessu sinni engar brtt., sem ég þarf að tala um, og ætla mér heldur ekki að fara að tala hér um brtt. annara hv.þm., en ég vildi aðeins beina þeirri fyrirspurn til hv.frsm. samgmn., þm.N.-Ísf., hvort það skilyrði hafi ekki verið sett fyrir styrk til Eyjafjarðarbátsins, að hann færi austur á Skjálfanda, Axarfjörð og Þistilfjörð. Í till.n. er gert ráð fyrir, að Eyjafjarðarbáturinn fái 45 þús. kr. styrk, enda fari hann 5 áætlunarferðir til Grímseyjar á ári hverju. Af því að þetta er tekið fram með Grímseyjarferðirnar, datt mér í hug, að önnur skilyrði hefðu ef til vill verið látin falla niður. En styrkur til þessa báts hefir alltaf verið bundinn því skilyrði, að hann færi nokkrar ferðir austur eftir og kæmi við á Flatey, Húsavík, Kópaskeri, Raufarhöfn og Þórshöfn. Hafi þetta skilyrði verið látið niður falla, verð ég að lýsa óánægju minni yfir því, en vona, að svo sé ekki og að það verði látið standa hér eftir sem hingað til.

Sveinn Ólafsson Ég á nokkrar brtt. á þskj. 366, og hafa sumar þeirra einnig legið fyrir við 2. umr. En þrjár þeirra voru teknar aftur þá, eftir tilmælum hv.fjvn. Nú í koma þær öðru sinni, og að mestu leyti óbreyttar. Ég ætla ekki að fjölyrða um þessar till., af því að þær hafa áður verið ræddar hér í d., enda eru hér svo að segja eingöngu tómir stólar orðnir eftir, og tilheyrendur fáir. Ég vil þó víkja nokkrum orðum að brtt. minni undir 14. tölulið á þskj. 366. Ég fer þar þess á leit, að af fé því, sem á að skiptast næsta ár til vega um landið, verði 3000 kr. veittar til Skriðdalsvegar. Ég býst ekki við, að hv.þm. séu yfirleitt kunnugir á þessum slóðum, og verð því að lýsa aðstæðunum með fáum orðum. Þessi vegur, er þarna um ræðir, er hluti þess þjóðvegar, sem liggur frá Lagarfljótsbrú suður eftir, áleiðis til Berufjarðar. Hann liggur um Skriðdal, er nú kominn miðja leið inn í dalinn og akfær orðinn frá Egilsstöðum að Arnhólsstöðum í Skriðdal. En þá er eftir innri hluti dalsins, að Breiðdalsheiði. Með hliðsjón af reglu hv.fjvn. um úthlutun vegafjárins, þeirri, að dreifa fénu sem mest milli landshluta, er þessi till. mín borin fram. Öll sanngirni mælir með samþykkt hennar. Þarna er búið að gera akfært um mikinn hluta vegarins, og vantar aðeins herzlumun til þess að ná heiðinni, má líka fullyrða, að hérað þetta þarf eigi síður á atvinnubótum að halda en mörg önnur. N. hefir nú gert till. um, að nokkuð yrði færður upp styrkur til Breiðdalsvegar og Geithellnavegar, og því tekið ósk mína að nokkru leyti til greina, með því að hækka framlag til vega þessara um 2/3 þeirrar upphæðar, sem ég fór fram á. Ég er að sjálfsögðu n. þakklátur fyrir þetta, en hefði þó orðið þakklátari fyrir það, að till. mínum um skiptingu fjárins, þótt lítið sé, til sveitanna allra, hefði verið fullkomlega sinnt. Mun hv.n. hafa þótt til of mikils mælzt með 12000 kr. fjárveitingu til vega í mínu kjördæmi. En út af því vil ég segja það, sem ég hefi að vísu áður sagt, að úr opinberum sjóði hefir ekki freklega veitt verið til þessa héraðs, og þótt nú væru veittar 12000 kr. samtals til allra vega í Suður-Múlasýslu, þá væri eigi með því hallað á önnur héruð, og má vel minna á það, að hún hefir oft verið þriðja drýgsta skatthérað landsins og tekjulind ríkissjóðs, var líka um eitt skeið sú frjóasta. Ég ætla ekki að öðru leyti að fara að gera samanburð á fjárframlögum til míns héraðs og annara nú að þessu sinni, þó að sá samanburður gæti verið fróðlegur, en vona að enginn sjái ofsjónum yfir því, þótt Suður-Múlasýsla fengi í þessum fjárl. alls 12000 kr. til allra vegarkaflanna. Þá kem ég að till. minni undir tölulið 20 á sama þskj. Þar fer ég þess á leit, að af fé því, sem veita á til bryggjugerða og lendingarbóta, verði 3000 kr. veittar til bátabryggju á Vattarnesi, gegn helmings framlagi annarsstaðar frá. Hv. frsm.n. gat þess, að um leið og n. gerði till. um hækkun framlags til þessara mannvirkja, gerði hún ráð fyrir, að 3000 kr. skyldu falla til þessarar bryggju, gegn 2/3 hlutum framlags á móti. Ég hefi kynnt mér þarna allar ástæður, og þykir mér ólíklegt, að hægt muni að fá svo mikið framlag á móti. Þar er ekki um annað að ræða en framlag ábúandans á Vattarnesi, og ef til vill eitthvert lítilræði úr sveitarsjóði. En svo stendur á, að Vattarnes er ríkiseign, og með byggingu þessarar bryggju er fyrst og fremst aukið verðmæti eignarinnar, en líka búið í haginn fyrir útvegsmenn og með því auknar tekjuvonir af eigninni. Þarna hefir áður verið mikil útgerð, ekki aðeins innlendra manna, heldur einnig fjölda Færeyinga. Þarna er aðstaða til útróðra í bezta lagi, ef ekki vantaði bryggju. - En ég geri sem sagt ekki ráð fyrir því, að hægt verði að fá svo mikið framlag þarna eins og hv.fjvn. krefst, og er því fyrirheit hennar einskis virði. Þá kem ég að brtt. minni á sama þskj., undir tölulið 35. Þar fer ég fram á það, að Eiríki Bjarnasyni á Eskifirði verði veittur 1600 kr. utanfararstyrkur, eða til vara 1200 kr., til að kynna sér meðferð og verkun síldar við Bretlandseyjar fyrir þau ýmsu neyzlulönd, enda leiðbeini hann síldveiðimönnum um verkun síldar við heimkomu. Þessi maður hefir sent erindi til þingsins, þar sem hann fer fram á 3000 kr. styrk. Fjvn. sá sér ekki fært að verða við þessari beiðni Eiríks, og hefi ég því tekið hana upp, mjög lækkaða. Ég veit, að þær upphæðir, sem ég fer fram á, eru ekki líkt því fullnægjandi, og að þessi maður verður að fórna miklu af eigin fé, ef hann á að geta framkvæmt þá áætlun sína að dvelja um nokkurt skeið á Bretlandseyjum og kynna sér allt það, er viðkemur verkun síldar, en ég ætla, að áhugi hans og dugnaður sigri þó fjárskortinn. Síðastl. 2 vetur hefir á Austfjörðum veiðzt mikið af þeirri tegund síldar, sem útgengilegust er í Mið-Evrópulöndunum, og verður óhjákvæmilegt að gera eitthvað til þess, að sá markaðsmöguleiki geti komið að notum. En samgönguleysið er og hefir verið síðustu vetur aðaltálmun þess, að veiðin nýttist. Hefir síldarútvegurinn af því beðið mjög tilfinnanlegan hnekki hin síðustu árin, hve hastarlega hefir verið burt kippt samgöngum við útlönd frá Austurlandi. En vegna Eiríks Bjarnasonar og utanfarar hans vil ég láta þess getið, að fyrir persónuleg kynni mín af honum verð ég að telja, hann mjög vel fallinn til þess að afla sér nothæfrar þekkingar um markaðinn og til að leiðbeina veiðimönnum. Eiríkur er skýrleiksmaður og fullur áhuga fyrir eflingu útvegsins. Hér liggja fyrir yfirlýsingar 12 útgerðarmanna af Austfjörðum, sem mæla með erindi Eiríks og lýsa trausti á honum. Eru meðmæli þessi frá útgerðarmönnum á Fáskrúðsfirði, Eskifirði og Reyðarfirði, en nú samstundis hefir mér verið tilkynnt, að fleiri meðmæli væru væntanleg frá Norðfirði og Seyðisfirði. Ég vík þá að síðustu till. minni á þessu þskj., um ríkisábyrgð á skipakaupaláni fyrir útgerðarsamvinnufélag á Eskifirði og Seyðisfirði. Hana flyt ég ásamt hv.þm. Seyðf. Ég sé, að fram er komin till. nm hliðstæða ríkisábyrgð fyrir 3. verstöðina, og býst helzt við, að þær muni verða fleiri áður lýkur. Ég hefi talað fyrir þessari till. minni við 2. umr., og vil þó endurtaka það, að útvegun veiðiskipa er eina líklega leiðin til þess að bjarga frá yfirvofandi skorti og vandræðum á veiðistöðvum þessum. Undan verðhruni eigna verður þar ekki stýrt, nema ríkissjóður hlaupi einhvern veg undir bagga og veiti aðstoð, hvort sem hún verður bein eða óbein, eins og hér er farið fram á. En að hjálpa sjómönnum til að hjálpa sér sjálfir er sjálfsögð og heilbrigð aðferð til þess að afstýra frekari vanda. Upplýst er, að á Eskifirði ganga á þessari vertíð atvinnulausir dugandi sjómenn, sem ekki komast í skiprúm, vegna þess að fleytur þær, er þeir áður notuðust við, eru ekki lengur taldar sjófærar. Aðeins 6 sjófærir bátar eru þar til fiskveiða, og flestir þó harla gamlir og lélegir. Ég get nú horfið frá þessum till. á þskj. 366, því að þær hafa áður verið ræddar, og munu vera fjvn. og hv.þdm. kunnar frá 2. umr., en eftir er till. á þskj. 386, sem ég flyt ásamt hv.þm. Vestm., og er þar farið fram á, að Þórhalli Þorgilssyni verði veittar 2000 kr. til útgáfu handhægrar kennslubókar í ítölsku, en til vara 1500 kr. Hv. meðflm. minn hefir þegar minnzt á þessa till., og sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða um hana. Ég vil þó minna á það, að þessi maður, sem er mjög vel fær í Suðurlandamálum, hefir áður fengið dálítinn fjárstyrk hjá Alþingi til útgáfu kennslubókar í spönsku. Vaxandi viðskipti vor við Miðjarðarhafslöndin krefjast þess, að sem flestir Íslendingar kynni sér tungur þeirra þjóða, sem þar búa, því að ógreið verða viðskiptin, ef allt þarf að sækja gegnum milligöngumenn útlenda, eða sjá allt í gegnum gleraugu erlendra, ókunnugra manna. Styrkur þessi er ekki stór, en líklegur þó til þess að verða þeim að liði, er vilja tileinka sér og nema þessi suðrænu mál. Ég get nú að mestu leyti lokið máli mínu, en verð þó fyrst að minnast á nokkur atriði í sambandi við till. um utanfararstyrk Eiríks Bjarnasonar. Í till., sem hér liggur frammi, er t. d. farið fram á fjárveitingu til Ferðafélags Íslands, og enn annarsstaðar til sama félags í stærri stíl. Til Skáksambands Íslands og Sambands ísl. karlakóra er einnig lagt til, að veitt verði mikið fé. Ég er ekki beinlínis að mæla á móti þessu, en tel viðeigandi að gera samanburð á nytsemi þessara fyrirtækja og svo hinu, að tryggja hagkvæmustu aðferðir um sölu síldar og síldarverkun. Mér finnst blátt áfram hlægilegt að bjóða fram fé til fyrrnefndra félaga, sem hafa það eitt að markmiði að leika sér, en hafna jafnframt framlögum til þjóðþrifamála. Ég gæti látið mér þetta nægja, en vil þó bæta við stuttri aths. um till.fjvn. á þskj. 366, 17. tölul. N. fer þar fram á, að tillag til Eimskipafélags Íslands verði fært upp, úr 200 þús. kr. í 250 þús. kr., eða með öðrum orðum: þrefaldað frá því, sem verið hefir, og þessi hækkun er skilorðslaus með öllu. Ég minnist þess nú, að fjvn. og nokkrir hv.þdm. lögðu saman við 2. umr. um að fella hæversklega till. mína og hv. 1. þm.N.-M. um að skilorðsbinda fjárveitingu þessa þann veg, að strandferðir fél. tækju til allra landshluta sem jafnast. Nú liggur næst að líta svo á, þegar fjvn. leggur til, að framlagið skuli enn hækka um 50 þús. kr. án nokkurs skilorðs, að þessi hækkun sé einskonar verðlaun til félagsins fyrir Norðurlandsferðir þess og einangrunina á Austfjörðum, eða upphvatning um að halda uppi enn tíðari ferðum vestur og norður um land, hvað sem hinum líður, sem hastarlegast eru afskiptir strandferðum. Ekki lítur þó út fyrir, að félagið hafi spunnið silki á ferðum þessum til Norðurlands, enda átti þá ekki að vera brýn þörf fyrir þessa styrkhækkun. Mér er að vísu óljúft að minnast Eimskipafélagsins á þennan hátt, en er tilneyddur, vegna vanrækslu þess um samgöngur austanlands nú undanfarið og þess hornrekuháttar, sem fél. hefir beitt Austfirði síðustu árin. Mér eru ennþá í minni undirtektir fólksins í mínu héraði og nágrenni þess, þegar safnað var fé til stofnunar félagsins. Hygg ég, að hvergi hafi verið almennar og betur undir málið tekið en þar var gert, enda höfðu Austfirðingar þá um langan tíma notið allgóðra samgangna á sjó og kunnu manna bezt að meta þær. En eins og nú er komið má fullyrða, að vonir þess um samgöngubætur frá hendi Eimskipafél. hafi átakanlega brugðizt, jafnvel svo, að almennt er undan því kvartað. Nú er þessi mikli fjárstyrkur boðinn án allra skilyrða eða skuldbindinga, og verður úr þessu að ráðast sem verkast vill, hversu úr rætist, þar eð ekkert tækifæri fæst héðan af til að skilorðsbinda styrkinn. Þá er hér enn á sama þskj.till. frá hv.þm. Ak., þess efnis, að styrkur til Ríkarðs Jónssonar falli niður. Þetta tel ég ómaklega lagt til, því að fáir listamanna vorra hafa verðskuldað framar viðurkenningu en hann. Fyrir hans tilstilli og hagleika er nú komin upp ný iðngrein hér í bænum, skinniðnaður ýmiskonar, en sjálfur er Ríkarður þjóðkunnur hagleiksmaður og einna frumlegastur brautryðjandi í list sinni. Álít ég bæði rétt og skylt að láta hann njóta styrksins áfram. Reyndar veit ég, að flm.till. hefir sett hann í samband við till., sem hann flytur um styrkveitingu til annars manns, Geirs Þormars á Akureyri, og enn veit ég, að flm. ætlar, ef þessi till. verður samþ., að hverfa frá till. um það, að Ríkarðs styrkur falli niður. Ég tel rétt að styrkja Þormar, og mun hafa greitt honum atkv. mitt við 2. umr., en það myndi álítast ómaklega hefnt, að láta það hitna á Ríkarði, ef styrkurinn til Þormars yrði ekki samþ., og ég vil fastlega mælast til þess, að ekki verði Ríkarður látinn gjalda þess, þótt svo óheppilega tækist til um Þormar, að till. falli.

Ólafur Thors Mig furðar stórlega á þolinmæði hv.þm. að standa hér yfir tómum bekkjum og flytja langar, skörulegar og vel samdar ræður fyrir till. sínum. Ég vil út af þessu skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki sé rétt að fella niður bæði 2. og 3. umr. um fjárl., en láta í þeirra stað nægja, að tillögunum fylgi stutt og laggóð greinargerð. Þá mundi frekar vissa vera fyrir því, að þm. kynntu sér þau rök, sem styðja till., heldur en nú, þegar svo að segja enginn heyrir ræðurnar nema flm. sjálfir. Ég vil nú sjálfur lifa eftir þessari reglu og flytja stutt erindi hér í dag. Ég á hér eina brtt., sem ég er einn flm. að, að Guðmundur Kamban, sem felldur var við 2. umr., verði nú settur inn aftur, með 1800 kr. í stað 2000. Ég hefði sjálfur æskt þess, að hægt væri að veita honum 2000, en þingsköpin heimila ekki, að það sé tekið upp aftur. Ég vil nú skýra fyrir hv.fjvn., að það var ekki á réttum rökum byggt, er hún lagði til, að þessi styrkur félli niður, eða a. m. k. eru þau nú ekki til lengur, því að hv.n. sagði, að Guðmundur Kamban ætti við svo góð launakjör að búa í stöðu sinni við Konunglega leikhúsið í Khöfn, að hann væri alls ekki styrks þurfi. En nú er sú sæla úti, því að Guðm. Kamban er nú búinn að missa þessa stöðu vegna kreppuráðstafana þeirra, sem leikhúsið hefir þurft að framkvæma. Þetta geta hv.þm. sannprófað sjálfir, með því að afla sér Politiken 31. marz, og lesið um þetta þar. Vona ég svo, að þetta verði tekið til greina og verði nógu þungt á metunum til þess, að styrkurinn til Kambans verði settur inn aftur. Þá flyt ég ásamt þm. Borgf. eina brtt. þess efnis, að styrkur til flóabátaferða verði færður upp um einar 300 kr. Þessar 300 kr. eru ætlaðar sem framlag til styrktar Hvalfjarðarbátnum. En rökin fyrir þessu eru auðflutt og auðskilin. Bátur þessi hefir síðastl. ár farið 110 eða 120 ferðir, í stað 30 eins og til er ætlazt, og þessa viðbót hefir hann lagt á sig án allrar aukalegrar fjárhagsaðstoðar af ríkissjóðs hálfu. En nú er það bráðnauðsynlegt fyrir bændurna þar um slóðir, að svona tíðum ferðum sé haldið uppi, vegna þess hve mjög þeir þurfa að bæta og halda í mjólkurmarkaðinn. En þeir geta alls ekki öðlazt góða aðstöðu til þessa, nema hækkað sé framlagið úr ríkissjóði, þó ekki sé meiri hækkun um að ræða en þessar 300 kr., sem till. okkar fer fram á. Þessar ástæður vona ég að séu fyllilega verðar þess, að teknar séu til greina. Ég er reyndar á fleiri till., ásamt ýmsum hv.þm., en mun láta þá um að tala fyrir þeim. En eins vil ég geta enn, og það er, hve mjög mér sárnaði ummæli hv. 1. þm. S.-M. um Eimskipafélag Íslands. Ég býst við, að hv.þm. muni sjálfur sjá, áður langt líður, hversu ósanngjörn orð hans eru, því fremur, sem örðugar fjárhagsástæður félagsins munu að miklu leyti af þeim rótum runnar, að fél. hefir haldið uppi fleiri tapferðum einmitt til Austfjarða en það með góðu móti gat risið undir.

Jón Ólafsson Ég og hv. samþm. minn eigum nokkrar brtt. við þessa umr. fjárl. á þskj. 366 og 376. Þær till., sem við berum fram, eru þess eðlis, að þær skipta ríkissjóð litlu, en hinsvegar mega þær kallast stórmál fyrir þá menn, sem í hlut eiga. Þar sem svo er ástatt um þessar till. okkar, vænti ég þess, að þdm. meti þetta og samþykki tillögurnar. Fyrsta till. er á þskj. 366,VII, við 12. gr., þess efnis, að hjónunum Finnboga Sveinssyni og Sæunni Sæmundsdóttur á Velli í Hvolhreppi verði veittur 1000 kr. styrkur til hælisvistar handa fávita syni þeirra. Það er svo ástatt um þessi hjón, að þau hafa nú í 12 ár barizt við að halda sér frá sveitinni. Er hann 67 ára, en efni þeirra að þrotum komin, enda hafa þau haft fyrir mörgum ómögum að sjá, svo að ekki liggur annað fyrir en að þau verði að fara á sveitina, ef þau fá ekki þennan styrk til að koma þessum fávita sínum á hæli. Er gert ráð fyrir, að meðgjöfin með honum á hælinu verði 100 kr. á mánuði, og mundu þau þá verða að leggja 200 kr. frá sjálfum sér, ef till. yrði samþ. - Þessi hjón eru alls góðs makleg af því opinbera og hafa lagt á sig harðræði um mörg ár, til þess að þurfa ekki að verða öðrum til byrði. Pilturinn er kraftamikill, og er því erfiðara að meðhöndla hann, sem lengra líður og hann eldist. Vænti ég, að dm. líti á þetta og láti þessi fátæku hjón njóta þess, að þau hafa lagt svo að sér til þess að komast hjá að fara á sveitina. Slík viðleitni er hin virðingarverðasta, og væri betur, að hún væri víðar og meir uppi í hugum manna slík hugsun á þessum síðustu og verstu tímum. - Ég skal geta þess, að ég hefi hér liggjandi hjá mér vottorð hlutaðeigandi læknis og sýslumanns, sem staðfesta það, sem ég hér hefi sagt um efnahag þessara hjóna og veikindi sonar þeirra. Næsta brtt. okkar er á sama þskj., XVI. um 3000 kr. fjárveitingu til Hvolsvallarvegar, en eftir að hafa talað við atvmrh. og vegamálastjóra um till., sem hafa lofað styrk til að bæta úr þessum vegleysis kafla austur frá, höfum við fallizt á að taka till. aftur. 3. brtt. okkar á þessu sama þskj., XXIV, fer fram á það, að Jóni Gissurarsyni verði veittur 800 kr. styrkur til lokanáms í verzlunarfræði erlendis. Höfðum við borið fram till. um hærri styrk til handa þessum sama pilti við 2. umr., en sú till. okkar var felld. Alþingi hefir styrkt þennan pilt tvívegis áður, sem hefir gert honum kleift að halda áfram námi, því að foreldrar hans eru ekki svo efnum búnir, að þau geti styrkt hann. Hefir hann bjargazt við ríkisstyrkinn og það, sem hann hefir getað fengið að láni, en nú er fokið í flest slík skjól, og er ekki annað sýnna en að hann verði að láta af námi og við að taka próf í grein sinni, svo langt sem hann þó er kominn, ef hann fær ekki þennan styrk, en prófið mundi gefa honum frekar aðstöðu til að vinna fyrir sér og vinna af sér smátt og smátt þær skuldir, sem hann er kominn í vegna náms síns og töluverðar eru. Ég vænti þess því fastlega, að hv.þdm. láti þennan pilt ekki synjandi frá sér fara í þetta sinn frekar en áður, enda er það áreiðanlega í síðasta sinn nú, sem þessi piltur fer fram á slíkan styrk sér til handa. Þá eigum við eina brtt. á þskj. 376,XVII, við 16. gr., þess efnis, að Búnaðarbankanum verði greiddar 2500 kr. til greiðslu á viðlagasjóðsláni frá 1928 til byggingar gistiskála á Múlakoti í Fljótshlíð. Þegar þetta lán var veitt, 1928, var það töluvert uppi, að gistihús, sem reist voru á sérstökum stöðum, sem nauðsynlegt þótti, að gistihús væru á, vegna útlendra og innlendra gesta, væru styrkt með ríkissjóðsframlögum eða viðlagasjóðslánum. Múlakot í Fljótshlíð þótti hið bezta fallið til að verða gistihús, sérstaklega ef til vill fyrir hinn frábæra dugnað og elju húsmóðurinnar heima á búinu fyrir garðrækt allri, svo að Múlakot bar að þessu leyti af öðrum býlum. Þetta varð til þess, að viðlagasjóðslánið, sem hér er farið fram á að gefa upp, var veitt með fúsu geði. Heimilið þótti sérstaklega verðlaunavert fyrir þessa starfsemi húsmóðurinnar til að fegra og prýða heima á búinu. Nú er svo komið fyrir ágang Þverár, að lítur út fyrir, að ekki þurfi þess lengi að bíða, að áin brjóti niður mikið af landinu upp undir bænum. Tvö síðastl. sumur hefir ekki verið bílfært heim að bænum, af því að áin tekur farveg sinn svo nærri, að hann er of djúpur fyrir bíla, svo að að bænum er ekki fært nema á hestum. Af þessum ástæðum eru menn hættir að sækja gistingu til Múlakots, og eins að hafa þar sumardvalir, svo sem áður tíðkaðist, og er hjónunum þar því horfin sú tekjulind, sem þeim var að þessum ferðum. Svo hefir verið um þau lán frá þessum tímum, sem ég áður talaði um, að sumpart hefir orðið að gefa þau upp með öllu og sumpart að hjálpa til að greiða þau. Nú nýlega var þannig samþ. hér í þinginu að gefa eftir lán, sem á sínum tíma hafði verið veitt einum af listamönnum okkar, og hefir Alþingi þar með gefið fordæmi um eftirgjöf á lánum frá svipuðum tíma og það lán er, sem hér er farið fram á, að gefið verði eftir. Um svipað leyti og áðurnefnt lán var veitt til gistihúss í Múlakoti var veittur allsæmilegur styrkur af opinberu fé til gistihúss á Ásólfsstöðum, sem var rökstuddur á sama hátt og lánveitingin til Múlakots, enda er ekki vafi á því, að hægt hefði verið að fá þetta sem beinan fjárstyrk þá, ef fram á það hefði verið farið. Þetta var þó ekki gert, og eins og fyrr segir, eru menn hættir að taka gistingar í Múlakoti, svo að endurbæturnar þar koma aðeins að notum til heimilisþarfa. Heimilið í Múlakoti hefir haldið uppi listamönnum um langt skeið, og þótt þeir séu góðir, afla þeir sér ekki þeirra tekna, sem vera skyldi, og má því líta á þessa eftirgjöf í raun og veru sem gerða í þágu listarinnar, eins og hina eftirgjöfina, sem ég nefndi áður. Heimilið í Múlakoti er að góðu kunnugt, og veit ég, að margir bera hlýjan hug heim þangað, og þar sem ástæðurnar þar eru eins og ég hefi lýst, þykist ég mega vænta þess, að hv.þdm. líti á þessa till. með velvild og greiði henni atkv. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um till. okkar samþm. að þessu sinni. Þær till. okkar, sem hv. samþm. minn er fyrri flm. að, mun hann reifa, svo að ég get leitt þær hjá mér. Áður en ég sezt niður vil ég þó gefa áherzlu þeim orðum, sem hv. 1. þm. S.-M. mælti hér áðan út af þeirri till.hv.þm. Ak. að fella niður styrkinn til Ríkarðs Jónssonar. Styrkurinn, sem Ríkarður Jónsson hefir haft, var honum veittur til þess að halda uppi skóla í teikningu og útskurði í þjóðlegum stíl, enda hefir Ríkarður haldið uppi þessum skóla ávallt meðan hann hefir haft styrkinn, nema eitt ár, sem hann var veikur og varð að sigla sér til heilsubótar. Hefir og Ríkarður og skóli hans látið eftir sig marga minjagripi, sem hafa æ því meira gildi sem lengra líður frá. Er margt merkilegra smíðisgripa eftir Ríkarð til víðsvegar um land, og ég veit um 3 slíka gripi, sem sendir hafa verið útlendum mönnum að heiðursgjöf og eru í mesta uppáhaldi á heimilum þeirra. Er sjálfsagt að styðja á allan hátt, sem unnt er, þennan listamann, sem er svo slyngur í sinni listgrein, að enginn hérlendra manna a. m. k. jafnast á við hann, og svo er alhliða, að hann jafnt teiknar, sker út og hnoðar leir til myndagerðar, og yfirleitt leggur gerva hönd á flestar þær listgreinar, sem beztar eru í landinu. Eins og hv.l.þm. S.-M. gat um, hefir Ríkarður kennt hér að búa til handtöskur, sem þykja gerðar af slíkri list, að fjöldi fólks sækist eftir bæði að eiga þær og eins að búa þær til, enda eru þær þegar orðnar mjög útbreiddar. Geri ég ráð fyrir, að þessi grein ein muni verða svo mikils virði fyrir þjóðina, að hún eigi eftir að borga þann litla styrk, sem Ríkarður Jónsson hefir notið til skóla síns, margfaldlega, enda vona ég, að hv.þm. Ak. hafi aðallega borið þessa till. sína fram til að sýna, að hann vill, að öllum listamönnum sé gert jafnt undir höfði. Má og vel vera, að sá listamaður, sem hv.þm. Ak. ber fyrir brjósti, sé alls góðs maklegur, þótt ekki þekki ég það. - Í þessu sambandi vil ég drepa á þá till.hv.þm. Ak. að fella niður styrkinn til Guðmundar frá Mosdal. Hefi ég sannar sagnir af því, að þessi listamaður heldur uppi skóla í listgrein sinni á Ísafirði við góðan árangur, og þótt hann sé ef til vill ekki eins mikill listamaður og Ríkarður Jónsson, er hann þó svo mikill listamaður í sinni grein, að það má ekki koma fyrir, að styrkurinn til hans verði felldur út úr fjárl. Vona ég og, að hv. d. líti sömu augum á styrkinn til þessara mætu listamanna og ég og hv. 1. þm. S.-M. og felli þessar niðurskurðartill. hv.þm. Ak.

Haraldur Guðmundsson Ég á nokkrar brtt. á þskj. 366, sem ég verði grein fyrir áður, við 2. umr., en tók þá aftur. Fyrsta till., IV, fer fram á, að veittur verði 6000 kr. styrkur til viðbyggingar við sjúkrahúsið á Seyðisfirði. Við 2. umr. flutti ég till. um sama efni, aðeins var upphæðin þá hærri, eða 12000 kr. Síðan hefi ég fengið teikningu af þessari fyrirhuguðu viðbyggingu, ásamt áætlun um það, hvað hún muni kosta. Skal ég leyfa mér að lesa hér upp dálítinn kafla úr þessari lýsingu: „Þessi viðbygging, þótt ekki sé stærri, bætir til mikilla muna húsnæðisástandið í sjúkrahúsinu. Í henni fæst dagstofa eða setustofa fyrir sjúklinga, sem nú er engin, skurðstofa sæmilega góð, og rúm fyrir 3 sjúklinga, í tveimur herbergjum, og þar að auki, þegar skurðstofan, sem nú er, losnar, fæst þar rúm fyrir 2 sjúklinga, svo að aðstaða öll myndi verða mun betri en áður, svo sem hin mesta þörf er á, og myndi þá ekki þurfa að jafnaði að neita sjúklingum eins oft um inntöku, eins og þurft hefir undanfarið“. Eins og drepið er á í því, sem ég las upp, er oft svo ástatt, að sjúkrahúsið getur ekki veitt sjúklingum viðtöku, jafnvel eftir að þeir eru komnir á staðinn, ef um utanbæjarmenn er að ræða. Ef þessi styrkur fengist, fengjust 5 rúm í viðbót, auk setustofu fyrir rólfæra sjúklinga. Verður þetta um 1000 kr. kostnaður á rúm, sem telja verður mjög ódýrt. Ég vænti þess, þar sem ég hefi lækkað till. svo mikið, að hv. d. sjái sér fært að samþ. hana. Skal ég aðeins til viðbótar geta þess, að þetta er helmingur þess kostnaðar, sem gert er ráð fyrir, að viðbyggingin kosti, því að samkv. áætluninni á hún að kosta 12000 kr. Næsta brtt. mín er á sama þskj., XII. þess efnis, að framlagið til Fjarðarheiðarvegar verði hækkað um 5000 kr., úr 8000 upp í 13000. Sé ég, að hv.fjvn. gerir till. um að hækka þennan lið um 2000 kr., úr 8000 upp í 10000 (þskj. 366,XIII), og mundi ég eftir atvikum geta fallizt á að taka þessa till. mína aftur, ef fjvn. gæti fallizt á till. mína á þskj. 386,III, sem fer fram á 3000 kr. framlag til ræktunarvegar á Seyðisfirði, eða sem svarar þeim mismun, sem er á þessari till. minni og till.n. viðvíkjandi framlaginu til Fjarðarheiðarvegar. Ef sú verzlun gæti tekizt við n., að hún mælti með þessari till. minni um 3000 kr. styrk til ræktunarvegarins, er ég fús á að taka hina till. mína aftur.

Er ekki von á fleiri tilboðum til n. um hrossakaup?

. Til væri ég í það, ef eitthvað væri upp úr þeim viðskiptum að hafa. - Í sambandi við þessa till. vil ég geta þess, að ég hefi fengið umsögn Pálma Einarssonar ráðunauts um þennan ræktunarveg. En sá er ljóður á, að á milli er lágur háls, sem ekki er hægt að komast yfir með kerru, og því síður bíl, og verður því að flytja á klökkum, sem er ákaflega dýrt og óhöndulegt. Ég held, að málið skýrist bezt, ef ég les upp bréf frá Pálma Einarssyni, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt ósk yðar, herra alþingismaður, vil ég hér með staðfesta, að Búnaðarfélag Íslands hefir í tillögum sínum viðvíkjandi ræktunarmálum Seyðisfjarðarkaupstaðar, meðal annars í bréfum sínum til bæjarstj. Seyðisfjarðarkaupstaðar, dags. 15. ág. 1929 og 4. apr. 1930, lagt það til, að bærinn ræktaði upp 50 hektara á Vestdal, með því markmiði, að þar yrði síðan stofnað kúabú af bæjarfélaginu. Til þess að hægt sé að hefja þessa ræktun og jafnframt strax að hafa hennar not fyrir bæinn, er óumflýjanleg nauðsyn, að vegur sé lagður af brautinni, er liggur út til Vestdalseyrar og upp í Vestdalinn að aðalræktunarlandinu þar. Þessi vegur mundi kosta um kr. 500, og er þar þá ekki reiknað efni til brúar á Vestdalsá. Ég tel alveg óhjákvæmilegt, að bærinn byrji á vegalagningu þessari til undirbúnings væntanlegum ræktunarframkvæmdum, áður en þær hefjast, svo að allir flutningar að og frá geti orðið framkvæmdir á sem ódýrastan hátt. Leyfi ég mér að mæla með því, að til þessa verði Seyðisfjarðarkaupstað veittur tilsvarandi fjárhagslegur stuðningur af hálfu hins opinbera sem önnur kauptún, svo sem Vestmannaeyjar hafa notið. Virðingarfyllst Pálmi Einarsson“. Nú hefir hv.frsm.fjvn. í viðtali við mig bent mér á það, að um Vestmannaeyjar gilti nokkuð annað en um Seyðisfjörð, þar sem landið þar er eign ríkissjóðs, og ríkissjóður fái því meiri leigu, ef landið er tekið til ræktunar. En ég sé, að til ræktunarvegar á Akranesi, þar sem svipað stendur á og á Seyðisfirði, er ætlazt til, að þorpið leggi fram 3/4, en ríkissjóður ¼. Ég er til með - af því að ég er frekar liðlegur til verzlunar - að leita samkomulags við fjvn., hvort hún gæti ekki fallizt á þessa till. með því að breyta henni þannig, að jafnhátt verði framlag frá bæjarsjóði. Ég held, að ef á annað borð á að styrkja bæjarfélög til þess að hafa betri not af landi til ræktunar, þá sé ekki ástæða til að krefjast meira en helmings kostnaðar; að öðrum kosti kunna framkvæmdir að tefjast, og get ég búizt við, að svo verði þarna. Ég geri ráð fyrir, að ef ríkissjóður legði fram helming, þá sé ekki ástæða til að breyta upphæðinni, vegna þess að brúin, sem er einn liður í vegagerðinni, kostar meira en þessar krónur, sem á milli ber. Þá á ég á þskj. 366 ásamt samflokksmönnum mínum hér í hv. d. till. nr. XXXIII, um 1 millj. kr. til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum, gegn jafnháu framlagi á móti. Ég gerði grein fyrir þessu við 2. umr., og hefi engu við að bæta öðru en því, að mér hafa orðið það nokkur vonbrigði, að hvorki kreppunefnd né fjvn. hafa einu orði minnzt á till. eða látið í ljós álit sitt um hana. Þykist ég sjá fram á, að hún verði drepin. En mér finnst það býsna harðleikið, vægast sagt, að gera það áður en nokkuð örlar á till. til að afstýra þeim vandræðum, sem eru alveg fyrirsjáanleg, nema eitthvað verulega röggsamlegt verði gert af hálfu þess opinbera. Að öðru leyti vísa ég til þess, sem ég sagði við 2. umr. Þá á ég ennfremur till. nr. XLVI á sama þskj., við 22. gr., að koma inn nýrri heimild fyrir ríkisstj. til að veita styrk í eitt skipti fyrir öll til þess að gera tilraunir með útflutning ísaðrar haust- og vetrarsíldar frá Austfjörðum, og skal styrkurinn miðaður við það, að útflytjendur fái sem svarar 6-7 kr. fyrir hverja tunnu hrásíldar, komna á skipsfjöl. Þessi till. er flutt eftir eindregnum á skorunum bæði frá þingmálafundum eystra og fjölda manna og félaga, sem við þetta eru riðnir. Ég vil geta þess, að ég hugsa mér þetta nákvæmlega hliðstætt því, sem jafnan var heimilað að veita S. Í. S. til að halda uppi flutningum á frystu kjöti til Englands, og einmitt varð til þess, að þær framkvæmdir komust í fast horf. Útflutningur á síld til Englands í þessu verkunarástandi er á byrjunarstigi enn. Verðupphæð hverrar tunnu er miðuð við það lægsta verð, sem yfirleitt var hægt að selja á síðastl. vetri. Í samanburði við verð á sumarsíld er þetta lágt, því að á vetrum er miklu dýrara að fást við veiðar en á sumrin. Þó skal ég ekki segja, að ekki væri hægt að lækka eitthvað upphæðina, ofurlítið á tunnu, til þess að fært yrði að framkvæma þessar tilraunir. Ég skal geta þess, að ég hefi ekki hugsað mér, að þetta yrði gert í stórum stíl, t. d. 4 reynsluferðir með 2 þús. kassa, 8 þús. kassa alls, eða 6 þús. tunnur. Þó að hallinn yrði 1-2 kr. af tunnu, þá er það ekki nema mjög smávægileg upphæð fyrir ríkissjóð. Og von mín er sú, eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið, að einmitt þarna sé möguleiki til þess að skapa sæmileg afsetningarskilyrði fyrir þessa síld í framtíðinni. En því aðeins verður það gert, að mönnum verði gert kleift að gera þær tilraunir, sem nauðsynlegar eru. Yfirleitt eru ástæður manna eystra svo, að enginn hefir neitt til að leggja í áhættu, þó að hann vildi, og því verður erfitt um allar tilraunir til nýbreytni, sem nokkur peningaútlát heimta. Loks á ég á sama þskj. ásamt hv. 1. þm. S.-M. tvær till. um heimild til ríkisábyrgðar fyrir bæjarfélögin á Seyðisfirði og Eskifirði. Fyrir þeim báðum gerði ég allýtarlega grein ásamt hv. 1. þm. S.-M. við 2. umr., og hefi í rauninni engu þar við að bæta. Ég vil bara enn á ný vekja athygli hv. dm. á því, að hér er ekki um neitt nýtt að ræða fyrir Seyðfirðinga, heldur endurveiting samkvæmt fyrri samþykktinni, sem aldrei var framkvæmd. Til þess að hv.þdm. megi vera ljóst, hvílík nauðsyn er á þessari ábyrgð fyrir Eskifjörð, skal ég leyfa mér að lesa upp kafla úr skýrslu um ástandið á Eskifirði, sem oddvitinn, Ólafur Sveinsson, hefir samið. Skýrslan, er um atvinnuástandið fyrsta ársfjórðung þessa árs. Atvinnulausir með öllu eru 45 daglaunamenn, sem allan tímann hafa haft 3307 krónur. Þar af er meira en helmingur, eða 1779 kr., fyrir atvinnubótavinnu. Þessir menn hafa á framfæri með sjálfum sér 113 menn. Verða því tekjurnar á hvern neytanda í þeim flokki kr. 29,27 yfir ársfjórðunginn. 60% af því er tekið með atvinnubótavinnu. Skipstjórnarmenn eru sex, vélamenn eru sex. Þar hafa tekjurnar orðið hæstar, kr. 37,21 á neytanda á ársfjórðungnum. Hásetar eru 11. Þar verða tekjurnar á hvern neytanda kr. 23,30 á ársfjórðungnum. Handverksmenn eru 8 og hafa 33 menn fram að færa. Þeirra tekjur verða á hvern neytanda kr. 31,09 á ársfjórðungnum. Um atvinnuhorfurnar er það að segja, að vélbátar eru sex sjófærir og stunda nú róðra frá Hornafirði. Á þeim eru rúmir 20 sjómenn, og álíka margir, sem vinna við þá í landi. Ennfremur segir, að til hafi verið fleiri en sex bátar, en séu ósjófærir með öllu, og vanséð, að borgi sig að gera við þá. En þó að þessir 6 bátar séu allir í gangi, þá er meira en helmingur sjómanna, sem ekki á nokkurn kost á skipum. Ennfremur segir, að hagur hreppsins sé eftir þessu. „Þótt hér séu nokkrir opinberir starfsmenn, sem hafa mjög sæmileg laun og greiða ásamt verzlunum hærri útsvör hlutfallslega en dæmi munu til vera annarsstaðar, þá hrekkur það skammt fyrir vaxandi þörfum. hreppsfélagsins, þar eð allur fjöldi manna hefir af engu að greiða, þótt á þá séu lögð há útsvör. Viðreisnarhjálp til atvinnuvega hreppsbúa er því óhjákvæmileg strax. Annars lítur ekki út fyrir annað en að allmikill hluti þeirra verði kominn upp á náðarbrauð ríkissjóðs næsta vetur, og kannske lengur, því að hreppurinn er ekki fær um að framfleyta þeim, sem nú leita til hans. Skuldir hreppsins eru nú langt fram yfir það, sem hann getur staðið straum af. Verður hann því gjaldþrota innan skamms, ef ekki verður um þær samið. En það er þýðingarlaust með öllu, meðan atvinnuástand það ríkir, sem nú er hér. Ég skora því fastlega á ríkisstjórnina að fylgja einbeittlega til framgangs þeim tillögum, sem fram koma á Alþingi nú til viðreisnar atvinnuvegum hreppsbúa hér, og sjá svo um, að þær verði framkvæmdar strax, en ekki lendi við orðin tóm, eins og síðast varð, er Eskfirðingar fóru fram á slíka hjálp“. Ég hefi engu við þetta að bæta. Hér er sagt glöggt og hispurslaust, hvernig ástandið er. Það er bersýnilegt, að um tvennt er að velja: að láta bæjarbúa flosna upp og hreppinn fara á höfuðið, eða þá á einhvern hátt að rétta hjálparhönd. Og það eru ekki aðrar leiðir líklegri en að hjálpa þeim til að fá einhver starfstæki. En allt það sama, sem hér er sagt um Eskifjörð, það getur átt við á Seyðisfirði, hvenær sem eitthvað bjátar á. Því að Seyðfirðingar eru engu betur settir en Eskfirðingar, nema síður sé. Það, sem hefir gert muninn, er það, að tvö síðustu ár voru þeir svo heppnir að fá síld að vetrinum, þegar vandræðin voru mest, sem hætti úr sárustu neyðinni. En sá atvinnustofn, sem Seyðfirðingar geta byggt á, er engu meiri en á Eskifirði. Þess vegna held ég, að því er Seyðfirðinga snertir, að bezt sé að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í og veita þeim hjálpina, sem þeir biðja um, nú þegar. Er þá meiri trygging, að hjálpin komi að gagni heldur en síðar. Ég held það séu ekki fleiri till., sem fellur á mig að gera grein fyrir. En áður en ég lýk máli mínu, verð ég að víkja örfáum orðum að 6. till.fjvn. á þskj. 386, þar sem lagt er til að heimila ríkisstj. að draga úr verklegum framkvæmdum og leggja niður rekstur stofnana, „ef nauðsyn krefur“, eins og það er orðað. Af því að ég er góðgjarn maður, þá hefði ég kosið fjvn. sjálfrar vegna, að hún hefði ekki gerzt til að flytja slíka till. Ég sé ekki betur en að með þessu taki hún aftur allt það skársta, sem í nál. var að finna. Í nál. kemur í ljós, að n. telur erfiðar horfur í landinu, og hún tekur nokkrar smátill. til aukinnar vegagerðar, sérstaklega með það fyrir augum að bæta úr atvinnuleysinu í landinu. Ég er alveg sammála n. um þá stefnu. En svo leggur hún til, að ríkisstj. verði heimilað, ekki bara að taka nokkra tugi þús., heldur fjórða part af fé allra verklegra framkvæmda -, ef nauðsyn krefur. En það þýðir: ef ástandið versnar. En ef ástandið versnar í landinu, þá kemur það fyrst og fremst niður á því, að atvinnuleysi í landinu verður meira og þörfin, sem fjvn. virðist nú sjá í aukinni vinnu við vegabætur, verður ennþá brýnni. Ég harma það mjög, að fjvn. skuli koma með þessa till. Ég mun greiða atkv. á móti henni, því að reynslan sýnir, að ef í nauðir rekur, þá er skorið niður, hvað sem fjárlög segja. En ég sé sannarlega enga þörf á að eggja hæstv. núv. ríkisstj. til að spara í þessu efni eða draga úr atvinnu í landinu.

Þorleifur Jónsson Ég á eina brtt. á þskj. 376, XVI. lið, við 16. gr.: Til að verja engjalönd í Mýrahreppi eyðingu af vatnságangi úr Hornafjarðarfljótum, gegn 14 annarsstaðar að, 3300 kr. Þetta mál á nú sína sögu. Eins og hv.þdm. er kunnugt, var í hitteðfyrra, samkv. till. Búnaðarfélags Íslands og eftir ósk manna þar austur frá, ákveðið að heimila nokkurt fjármagn til þess að gera rannsókn á vatnasvæðum Hornafjarðarfljóts, sökum þess að þau hafa á seinni árum gengið allmikið á engjalönd vestanmegin fljótanna. Fyrir þessa upphæð var í sumar framkvæmd rannsókn á því, hvað mundi vera hægt að gera til varnar vatnságangi. Eins og kunnugt er, þá falla Hornafjarðarfljót frá jöklum til sjávar um mitt undirlendið í Hornafirði, milli sveitanna Nesja að austan og Mýra að vestan. Fyrr á tímum lágu fljótin meira austur við, eyddu stór engjaflæmi Nesjamegin; en nú á síðari árum hafa þau lagzt mest að vesturlandinu og flætt þar á, svo að næst fljótinu eru aðeins eftir hólmar, þar sem áður voru samfelld engjastykki. Og þau sækja meir og meir á það land, sem eftir er. Þar, sem þau liggja mest á, er sumpart starengi og sumpart rímar og hólmar með kjarngóðu grasi, og eru þessi engjalönd ein hin beztu í sýslunni. Nú skal ég víkja að því, að herra Ásgeir Jónsson verkfræðingur frá Búnaðarfélaginu var sendur austur í sumar, til þess að athuga þá hættu, sem af vötnunum gæti stafað, og gera till. um það, hvað fært væri að gera. Þessar till. hans hafa legið fyrir þinginu, og kem ég að þeim síðar. En til frekari skýringar á málinu skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp kafla úr bréfi frá hreppsnefnd Mýrahrepps, sem legið hefir fyrir Alþingi og skýrir bezt þetta mál. Þar segir svo: „14 býli eiga engjalönd sín liggjandi að fljótunum vestanverðum, og hafa þau öll nú þegar orðið fyrir miklu tjóni af þeirra völdum, og hefir ábúð því aðeins haldizt við á þeim býlum, að af miklum engjum hefir verið að taka. Þar að auki lítur nú út fyrir, að fljótin muni mjög bráðlega geta bætt við sig engjalöndum ennþá 4 býla til ágangs, ef ekkert verður aðhafzt. Heyfengur af engjalöndum þessara 18 býla, sem fyrir ágangi fljótanna liggja, mun hafa verið ca. 4500 hestar til jafnaðar á ári nú hin síðustu ár, og er nokkur hluti þess talið töðugæft hey. Aðstaða til vatnsvarnar er þarna óhagstæð. Fljótin renna á stóru svæði yfir lausar leirur og bera stöðugt með sér leir og sand og grafa grunna ála í leiruna hér og þar, fylla þá upp aftur og grafa nýja. Vatnsbotninn hækkar stöðugt af framburði fljótanna, og leitar vatnið að sama skapi á graslendið, sem er sumpart orðið og verður stöðugt lægra en yfirborð vatnsins. Þar, sem vatnið liggur á, hverfur fljótlega öll grasrót“. Þetta eru nú aðalatriðin úr því bréfi, sem hér liggur fyrir frá bændum í Mýrahreppi. Ég vil geta þess, að þessi 14 býli, sem talað er um, eru eftir hinni nýju jarðabók um 300 hundraða að fasteignamati, þ. e. a. s. landverðið. Þetta eru að vísu engin stórbýli, en á þeim hafa þó framfleytzt fjölskyldur frá ómunatíð. Og ef engjarnar eyðast, munu og býlin leggjast smátt og smátt í auðn. Í framhaldi af þessu vil ég leyfa mér að skýra ofurlítið frá áliti Ásgeirs Jónssonar verkfræðings, og tek kafla hingað og þangað úr áætlun og till. hans, með leyfi hæstv. forseta: „Vestanmegin hafa fljótin til skamms tíma eigi valdið stórfelldum skemmdum, en hin síðustu ár hafa þau flætt meira og meira inn yfir engjalöndin undan Viðborðsseli, og sumpart gert heyöflun örðuga og dýra, en sumpart útilokað heyskap með öllu. Á þessu svæði hafa farvegirnir hækkað það mikið, að nú geta fljótin, ef ekkert er aðhafzt til varnar, á löngum eða skömmum tíma - eftir atvikum - lagzt yfir engjalönd þau, er liggja fyrir austan Viðborðssel, alla leið að Djúpá. Engjalönd þessi eru nytjuð frá 14 býlum, og er hinn árlegi heyafli á þeim alls um 3000 hestar“. Síðan segir hann, hvað tiltækilegast sé að gera til varnar vatnságangi á Mýrunum: „Til að draga úr frekari skemmdum beggja megin við fljótin, samkvæmt áður sögðu, þarf að gera tvo varnargarða: Annar þeirra liggi úr Viðborðsnesi í Þjófasker (sjá uppdrátt), og er sú leið um 3 km., en hinn liggi nálægt Arnarbæli (hjá Hoffelli) í Gildrasker, og yrði sá garður um eða tæplega 4 km. að lengd. Þessir tveir varnargarðar yrðu óháðir hvor öðrum. Þannig má byggja annan þeirra, en láta hinn bíða, eftir því sem ástæður þykja til“. Leggur verkfræðingurinn til, að fyrst verði snúið að því að byrja á vatnsvörnum vestanmegin, en láta garðinn að austanverðu: Arnarbæli-Gildrasker, bíða fyrst um sinn. Og segir svo: „Tiltækilegast mun vera að gera tilraun með timburgirðingu. Á hún, samkv. eldri reynslu, að marka vatnsrennslinu farveg og skapa um leið grundvöll undir ódýrari garðbyggingu úr torfi eða grjóti, er komi í stað timburgirðingarinnar um leið og hún gengur úr sér. Eins og ég hefi tekið fram, þá þarf þessi vatnsvörn að ná frá Viðborðsnesi í Þjófasker, og eru það um 3 km. á lengd. Þó mun hyggilegra að taka eigi alla leiðina fyrir í einu, heldur aðeins 1/3 hennar, eða efstur 1000 m. - reiknað frá Viðborðsnesi. Á þessum kafla er þörfin brýnust, en auk þess er ráðlegt að fá þarna staðbundna reynslu, áður en verkinu er haldið lengra áleiðis“. Síðan kemur kostnaðaráætlun yfir þessa þúsund metra, og er sundurgreint hvað fyrir sig, efni, vinna og flutningur. Alls áætlar hann, að þessi eini km. af garðinum muni kosta 4400 kr. Nú fer ég fram á, að veittar séu 3300 kr., eða ¾ af áætlunarkostnaði. Það er með tilliti til þess, sem áður hefir tíðkazt um framlag ríkissjóðs til slíkra fyrirtækja sem þessa. Jafnframt skal ég geta þess, að þessi plögg öll hafa legið fyrir Búnaðarfélagi Íslands á síðasta ári og fengið meðmæli búnaðarþings. Till. er svona, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþingið mælir með því, að Alþingi veiti bændum í Mýrahreppi í Austur-Skaftafellssýslu styrk til varnar skemmdum af Hornafjarðarfljóti á engjalönd þeirra, eftir þeim reglum, er Alþingi fylgir um styrkveitingar til slíkra eða hliðstæðra framkvæmda“. Ég vona, að menn sjái, að þessi till. mín er ekki út í bláinn, heldur er hún byggð á athugun verkfræðings fyrst og fremst. Auðvitað verður að játa, að þetta er tilraun, sem ekki er vist að heppnist, en verkfræðingurinn telur, að einmitt á þessum slóðum sé gott tækifæri til að fá reynslu um það, hvort slíkar vatnsvarnir myndu duga á Íslandi. Hann segir, að þær tíðkist suður um Evrópu hér og þar. Telur hann, að hér eystra hagi líkt til og á ýmsum stöðum við Inn og Doná, þar sem slíkar fyrirhleðslur eru gerðar. Ég vænti þess, að hv. d. líti svo á, að hér sé ekki um svo stóra fjárhæð að ræða, að fráleitt sé, að tilraun verði gerð um þessar vatnsvarnir. Ef hv.þm. vildu kynna sér, hvernig þarna stendur á, er til uppdráttur af landslagi og fyrirhuguðum garði. Þetta er merkilegt mál, og ég vona, að það njóti þess við atkvgr. Ef vel tekst um þessa tilraun, getur hún orðið til að bjarga stóru landi undan eyðileggingu, ekki aðeins á þessum stöðvum, heldur ef til vill víða annarsstaðar á landinu.

Bernharð Stefánsson Ég flyt nokkrar brtt. á þskj. 376, en þar eð þær lágu allar fyrir við 2. umr., nema ein, get ég verið fáorður um þær að þessu sinni. Fyrsta brtt. er nr. 3 á þskj. 376, og fer ég þar fram á, að til Öxnadalsvegar verði veittar 10000 kr., í stað 7000. Fyrir þessari brtt. gerði ég fulla grein við 2. umr. og þykist ekki þurfa að endurtaka það nú. Ég tók þessa till. aftur til 3. umr. eins og þeir aðrir, sem fluttu till. um hækkað framlag til vega. Ég hefi ekki orðið þess var, að fjvn. hafi tekið till. mína neitt til greina og ber hana því hér fram. Ég á einnig 6. brtt. á sama þskj., og gerði ég líka nokkra grein fyrir henni við 2. umr. Hún fer fram á það, að veittar verði 20000 kr. til öldubrjóts austur af Siglufjarðareyri, gegn tvöföldu tillagi frá hafnarsjóði Siglufjarðar. Við 2. umr. hafði ég ekki í höndum nóg gögn til að skýra þetta til hlítar. En rétt um það bil, sem 2. umr. var að enda, fékk ég þessi gögn og afhenti fjvn. þau skömmu síðar. Ég þykist þess fullvís, að hún hafi athugað þau vel. Þar voru fyrst og fremst þrír uppdrættir af þessu fyrirhugaða mannvirki, og ýtarleg grg. frá þeim verkfræðing, sem athugað hefir þetta mál og gert um það áætlanir, en það er Finnbogi Rútur Þorvaldsson. Ég skal ekki bæta miklu við það, sem ég sagði um þetta mál við 2. umr., aðeins benda á það, að þessi hafnargarður, sem hér um ræðir, er ætlaður til varnar öllu hafnarsvæði Siglufjarðar fyrir brimi og ís. Hann verður að vera þykkur og traustlega byggður, og hefir því verið áætlað, að líka mætti nota hann fyrir bryggju, án þess að auka að nokkru ráði byggingarkostnaðinn. Um lýsingu á mannvirkinu vil ég vísa til uppdrátta þeirra, sem fjvn. hefir nú með höndum, og grg., sem þeim fylgja. Þó skal ég taka það fram, að garðurinn og sú dýpkun á vissu svæði hafnarinnar, sem stendur í sambandi við hann, er áætlað að komi til með að kosta 600 þús. kr. Þessi till. mín um styrk og önnur, sem ég flyt um ábyrgðarheimild, eru á þessari áætlun byggðar. 3. brtt. mín á þessu þskj. er nr. 27. 1. liður hennar er framhald þeirrar, sem ég hefi nú verið að tala um, og fer fram á ábyrgðarheimild handa stj. fyrir 400 þús. kr. láni til hafnarsjóðs Siglufjarðar, til byggingar öldubrjótsins austur af Siglufjarðareyri. Þessi till. er, eins og ég gat um áður, byggð á þeirri áætlun, að allt verkið kosti 600 þús. kr. Engan þarf að undra, þótt hafnarsjóður Siglufjarðar hafi ekki svo miklu fé úr að spila, að hann geti snarað út 400 þús. kr. í þessu skyni. Það er vitanlegt, að verði í þetta mannvirki ráðizt, verður hafnarsjóðurinn að fá lán fyrir sínum hluta útgjaldanna, og um slíkt lán getur varla orðið að ræða án ríkisábyrgðar. Því er það, að ég ber fram till. um ábyrgðarheimild í þessu skyni. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að hafnarsjóður Siglufjarðar hefir áreiðanlega þær tekjur, að telja má tryggt, að hann standi undir þeim útgjöldum, sem endurgreiðsla slíks láns og hæfilegir vextir af því leggja honum á herðar. Ekki er ætlazt til, að stj. gangi í þessa ábyrgð, nema í móti komi tryggingar, sem hún metur gildar, svo að ábyrgðin ætti ekki að verða hættuleg. Það er vitanlegt, að eins og nú stendur á, má ríkissjóður ekki við miklum útgjaldaaukningum, og hér er óneitanlega farið fram á talsvert stóra upphæð á einum bletti. En þar má líka taka það til athugunar, að bryggjur bræðslustöðvar ríkisins á Siglufirði eru þær bryggjur, sem í mestri hættu eru af brimi og ísreki. Og eins og ég benti á við 2. umr., gæti það orðið vafasamur gróði að láta allt reka þarna á reiðanum, og missa svo ef til vill bryggjur ríkisbræðslunnar í næsta norðangarði. Þessi till. er því á vissan hátt ráðstafanir til þess að ríkissjóður verndi sína eigin eign. Ennfremur mundi bygging slíks mannvirkis auka mjög atvinnu í þessum umrædda kaupstað, og tel ég víst, að það Alþ., er nú situr, muni ekki skiljast svo frá sínum störfum, að það reyni ekki að ráða bót á því sára atvinnuleysi, sem nú ríkir í bæjum allt í kringum land. Og varla mun hægt að finna hentugra verk til að bæta úr atvinnuleysinu á Siglufirði en einmitt þetta. Ég geri ráð fyrir, að á þessu þingi verði veitt einhver fúlga úr ríkissjóði til atvinnubóta í kaupstöðum, og tel ég sjálfsagt, ef till. mínar verða samþ., að sú upphæð, sem veitt er til öldubrjótsins, verði jafnframt skoðuð sem atvinnubótastyrkur. Með því móti yrði framlagið til öldubrjótsins ekki að öllu leyti bein hækkun á útgjaldalið fjárl. Þá er 2. liður sömu brtt. Þar er farið fram á, að stjórnin ábyrgist fyrir Tunnuverksmiðju Siglufjarðar, gegn þeim tryggingum, er hún metur gildar, allt að 70 þús. kr. rekstrarlán, er greiðist upp á hverju ári. Í fyrra á þinginu flutti ég tvær till. um þetta efni. Í fyrsta lagi till. um ábyrgðarheimild fyrir láni til stofnkostnaðar þessa fyrirtækis, allt að 24000 kr., og var sú till.samþ. Svo flutti ég líka svipaða till. þeirri, sem ég flyt nú, um ábyrgð á rekstrarláni til þessa sama fyrirtækis, en sú till. var þá felld. Síðan um þetta var rætt á þinginu í fyrra, hefir það skeð í þessu máli, að verksmiðjunni hefir verið komið upp, og óhætt má fullyrða, að hún noti öll þau beztu og fullkomnustu tæki, sem þekkjast í þessari iðngrein. Ég vil benda á það, að þetta fyrirtæki er samvinnufélag, og er rekið af mönnunum, sem við það vinna og flestir eru fátækir verkamenn. Nú þegar hafa þeir lagt í þetta fyrirtæki um 12000 kr., og hefir mestur hluti þessa fjár verið lagt fram sem vinna. Tunnuverksmiðja Siglufjarðar hefir nú þegar getað útvegað sér nokkuð efni og byrjað tunnusmiði, og hefir vinna verksmiðjunnar hlotið almennt lof og er talin ágætlega af hendi leyst. En vitanlega vantar verksmiðjuna enn rekstrarfé, svo hægt sé að reka hana með fullum krafti og þannig, að hún geti borgað sig. Á umliðnu ári hefir framkvæmdarstjórn félagsins gert tilraunir til að fá nauðsynleg rekstrarlán í bönkum og útibúum, en þótt undarlegt megi virðast, hefir ekki enn tekizt að fá slíkt lán. Haldi því áfram, getur farið svo, að fyrirtækið verði að hætta. En ég hélt, að ekki gæti orkað tvímælis um það, hvílíkur þjóðarhagur það er að láta þessa vinnu fara fram í landinu sjálfu, í stað þess að kaupa allar tunnur frá útlöndum og játa vinnulaunin verða þar eftir. Félagið, sem hér um ræðir, stendur alveg á samvinnugrundvelli. Félagsmenn fá ekki fyllilega borgaða vinnu sína fyrr en öll önnur gjöld, er á fyrirtækinu hvíla, eru greidd. Og geti fyrirtækið ekki haldið áfram, er ekki annað sjáanlegt en að þeir félagsmenn, sem lagt hafa vinnu sína í þetta verk, tapi kaupi sínu að meira eða minna leyti, og virðist það ekki sanngjarnt. Nú er á það að líta, að stj. hefir þegar gengið í ábyrgð fyrir nokkurri upphæð, þar sem er stofnkostnaður þessarar verksmiðju. Ef fyrirtækið yrði nú að hætta vegna skorts á rekstrarfé, þá gæti farið svo, að ríkissjóður yrði í hættu með að skaðast á ábyrgð sinni fyrir stofnkostnaðinum. Ég held, að eina hættan, sem geti mætt þessu unga samvinnufélagi, sé sú, að það verði að hætta sökum skorts á rekstrarfé. Samkv. l. félagsins lendir eini skellurinn, sem getur orðið af rekstri þess, á félagsmönnum sjálfum. Ég sé því ekki, að um neina áhættu fyrir ríkissjóð geti verið að ræða, þó að Alþ. samþ. þessa ábyrgðarheimild. Þvert á móti eru það nokkurskonar varúðarráðstafanir til að tefla ekki í tvísýnu fé, sem ríkissjóður hefir áður lagt í þetta fyrirtæki. Ég vona, að hv.fjvn., sem haft hefir till. þessa til athugunar og fengið þau gögn, sem hægt er að fá um þetta mál, sjái sér fært, þrátt fyrir þröngan fjárhag, að mæla með till., og ef hv.fjvn. mælir með henni, þá vona ég, að hv.þdm. bregði ekki fæti fyrir hana. Ég er að vísu meðflm. að nokkrum fleiri till., en ég veit, að aðalflm. mæla fyrir þeim, svo ég sé ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt að þessu sinni.

Bjarni Ásgeirsson Ég á 4 brtt. við fjárlögin. Sú fyrsta er frá landbn. í heild. Hún er á þskj. 376, VIII. liður. Er þar farið fram á, að 1500 kr. styrkur verði veittur Samúel Ketilssyni til framhaldsnáms í Þýzkalandi í sútun og meðferð skinna. Það er öllum kunnugt, hversu mikil hreyfing er að komast á hér á landi um sútun og leðurgerð. Við vitum, að flutt er inn kynstur af sútuðum skinnum, og meginið af okkar skinnum er flutt út, unnið ytra, sumt flutt inn aftur og selt við rándýru verði. Sjá allir, hversu mikið fjárhagslegt tjón er að þessu, þar sem líka vantar atvinnu í landinu sjálfu. Eina rétta leiðin er að stefna að því, að íslenzk skinn verði unnin í landinu sjálfu. Við verðum að vinna að því, að ekki verði fluttar erlendis frá þær vörur, sem hægt er að framleiða hér á landi. Enda býst ég við, að hv.þdm. viti, að komið hafa áskoranir í þessa átt úr næstum öllum sveitakjördæmum landsins. Tveir menn úr bændanefndinni hafa líka borið fram þáltill. um að heimila ríkisstj. að láta rannsaka þetta mál, undirbúa það og leggja fram tillögur fyrir næsta þing. Það segir sig sjálft, að ef skriður kemst á þetta, þá er nauðsynlegt að undirbúa menn til þess að standa fyrir þessum nýja iðnaði, svo að landið yrði sjálfu sér nóg í þessu efni. Ég býst ekki við því, að Íslendingar gætu fyrst um sinn tekið þetta að sér, en það er rétt að undirbúa unga menn undir þennan starfa, svo að þeir gætu tekið við stjórninni af útlendingunum sem allra fyrst. Samúel Ketilsson útskrifaðist úr menntaskólanum 1930 með góðri 1. einkunn. Hann lét innrita sig í sútunardeild tekniska háskólans í Darmstadt, en varð að hætta þessu námi vegna féleysis. Nú í vetur, þegar hann sá, að áhugi var vaknaður meðal landsmanna fyrir því að koma upp slíkum fyrirtækjum, sneri hann sér til áhugasamra manna eins og Helga Bergssonar og Sigurðar búnaðarmálastj. og ráðgaðist um við þá, hvort ekki myndi tiltækilegt að sækja um styrk til þingsins í þessu skyni. Báðir þessir menn voru því mjög hlynntir og gáfu honum beztu meðmæli sín. Auk þess hefir hann meðmæli frá kennurum sínum ytra, sem bera það með sér, að hér er um efnilegan og reglusaman mann að ræða. Nefndin leggur til, að þessi litli námsstyrkur verði veittur og lítur svo á, að með þessu sé stigið fyrsta sporið til þess að fá efnilega unga menn til þess að veita nýjum iðnaðarfyrirtækjum forstöðu. Önnur brtt. mín á þskj. 376, merkt X, sem ég flyt ásamt hv.þm. Dal., er um það, að veita ferðamannaskrifstofu Íslands 2500 kr. styrk, en til vara 2000. Ferðamannaskrifstofan var sett upp síðastl. ár hér í Reykjavík og starfaði hún 3 mánuði. Þetta er fyrsta ferðamannaskrifstofan á Íslandi og er ekki nema vísir, ef borið er saman við samskonar skrifstofur erlendis. Fljótt á litið virðist það ef til vill skrítið, að ríkið fari að styrkja slíka skrifstofu. En ég lít svo á, að aukinn ferðamannastraumur til landsins geti orðið stór liður í atvinnulífi þjóðarinnar. Auðugir ferðamenn leggja nú fleiri og fleiri leið sína norður á bóginn. Tekjur Norðmanna af ferðamönnum eru taldar 35 millj. króna á ári, en það er meira en allar tekjur af útfluttum landbúnaðarafurðum þeirra og meira en timburútflutningurinn. Tekjur Svía af ferðamönnum eru 31 millj. kr. á ári og Finna 20 millj. kr. Mega allir sjá af þessu, hversu geysimikil tekjugrein umferð erlendra ferðamanna er í þessum löndum, og væri ekki úr vegi, að Íslendingar fengju að njóta einhvers þar af. Og Ísland hefir margt það til að bera, sem gæti gert það að ferðamannalandi. Má þar til nefna, að hér er sérkennileg náttúrufegurð. Dómur erlendra ferðamanna, sem hingað hafa komið, er á þá lund, að ef því væri verulegur gaumur gefinn að opna augu þeirra manna, sem tækifæri hafa til þess að ferðast, fyrir landinu, þá myndi takast að beina straumnum óðfluga hingað. Þær tekjur, sem Íslendingar myndu hafa af þessu, eru miklar og margvíslegar. T. d. er eitt af því laxveiðarnar. Sennilega mætti hafa miklar tekjur af því að leigja útlendingum laxárnar til skemmtiveiða. Auk þess yrðu tekjur af flutningum bæði á bílum og hestum. Síðast en ekki sízt má benda á það, að með auknum ferðamannastraumi inn í landið skapaðist markaður fyrir landbúnaðarafurðir á þeim gistihúsum, sem risu upp víðsvegar um landið. Þetta yrði áreiðanlega mikill styrkur fyrir landbúnaðinn. Með öðrum orðum: Þeir tekjumöguleikar, sem við þetta skapast, eru svo margvíslegir, að við höfum ekki ráð á því að bægja þeim frá, á meðan nágrannaþjóðirnar ausa upp milljónum króna ár frá ári í sambandi við erlenda ferðamenn. Ferðamannaskrifstofa Íslands er stofnuð af tveimur duglegum og áhugasömum mönnum, og hafa þeir lagt mikið í kostnað við að semja rit um Ísland og á hvern hátt sé hægt að ferðast hér og dreifa þessum ritum út. Það má búast við því, að útgjöldin verði mikil fyrst, áður en nokkurra verulegra tekna er að vænta. Þó að erlendar ferðamannaskrifstofur beri sig vel og séu gróðafyrirtæki, þá er ekki hægt að búast við hinu sama hér fyrr en langt er um liðið og ferðamannastraumurinn orðinn örari til landsins. Flestir ferðamenn, sem nú koma hingað, koma að tilhlutun erlendra ferðamannafélaga. Skipsgjöld og mikið af því, sem þeir borga fyrir komu sína hingað, rennur í vasa erlendra félaga. Stofnun íslenzkrar ferðamannaskrifstofu er fyrsta sporið til þess að láta tekjurnar renna inn í landið sjálft. Vona ég, að hv.þdm. sjái við nánari yfirvegun, að við höfum ekki efni á því að skella við þessu skolleyrum - og mæli ég eindregið með því, að þessi styrkur til ferðamannaskrifstofunnar verði veittur. Þriðja till. mín á þskj. 376, merkt XVIII, er um slysavarnir, símalagningu að Hjörsey og Straumfirði á Mýrum. Ég lagði þessa till. fram við 2. umr., og talaði þá fyrir henni og sé því ekki ástæðu til þess að endurtaka það hér. Ég tók till. aftur til 3. umr. og vænti þess, að ég fái nú betri undirtektir en þá, en því miður hefir hv.fjvn. ekki viljað taka hana upp sem sína till. Ég vil bæta því við, að síðan hefir borizt áskorun frá 50 sjómönnum og útgerðarmönnum á Akranesi, sem ég leyfi mér að lesa hér upp: „Vér undirritaðir Akurnesingar, sem sækjum sjó hér vestur í flóann, og aðrir þeir, sem er ljós sú hætta, sem sjófarendum sífellt stafar af þessu ógurlega hættusvæði, Mýrunum, teljum það stórt spor í öryggisátt, að sími verði lagður út í Hjörsey á Mýrum. Er ekki óhugsandi, að til bjargar mætti koma af sjó, þó ekki væri af landi, og getur í slíku tilfelli síminn bjargað. Skorum vér því á Alþingi að leggja síma ofan á Mýrar á þessu ári“. Hér er nákvæmlega því sama haldið fram og ég hélt fram við 2. umr., og ef eitthvað hefir vantað á, að hv.þm. væru sannfærðir um nauðsyn þessa máls, þá vona ég, að þetta vottorð nægi til þess að tryggja fylgi þeirra. Síðasta till. mín á þskj. 376, merkt XXXVI, er brtt. við 22. gr. fjárl. Það er nýr liður, um að ríkið gangi í ábyrgð fyrir allt að 60000 kr. láni handa samvinnufélaginu „Grími“ í Borgarnesi, til að kaupa fiskiskip, enda nemi lánið eigi meiru en 4/5 af kaupverði skipanna fullbúinna til fiskiveiða. Þetta er samskonar till. og hv. 1. þm. S.-M. og þm. Seyðf. hafa borið fram vegna sinna kjördæma. Um mitt kjördæmi er það að segja, að þetta er líka tilraun til þess að bæta úr því atvinnuleysi, sem nú steðjar að í kauptúnum landsins. Borgarnes er aðallega verzlunarstaður og íbúarnir þar lifa aðallega á verzlun og samgöngum, auk þess er þar smábúskapur verkamanna í kauptúninu, og hafa þeir af því dálítinn styrk. En eftir því, sem fólkinu fjölgar og kauptúnið byggist, og þar sem vöruflutningar hafa minnkað, þá hefir þeim dottið í hug að bæta við einum lið í atvinnugreinir sínar með því að stunda fiskiveiðar og fá fisk í land til verkunar. Samvinnufélagið hefir hafizt handa um undirbúning á þessu, og á meðan það sjálft hefir engin skip til veiða, hefir það fengið fisk til verkunar sunnan úr Reykjavík. En ef félagið á að verða sjálfbjarga á þessu sviði, þá er nauðsynlegt, að það eignist fleytur sjálft til að veiða þann fisk, sem það verkar. Í Borgarfirði hagar svo til, að þar er löng og örðug innsigling, en þó telja kunnugir, að vel væri hugsanlegt að láta 1-2 línubáta ganga frá Borgarnesi. Framan af vertíð, meðan dagur er skemmstur, mætti leggja upp á Akranesi, en eftir að kemur fram á vertíðina á Borgarnesi og verka fiskinn þar. Um Borgarnes má hið sama segja og um önnur kauptún, að þar fer atvinnuleysi vaxandi, en ef hv.Alþ. sæi sér fært að veita þessa ábyrgð, þá er líka sá kostnaðarliður, sem annars færi til atvinnubóta, fallinn niður. Eina rétta stefnan í þessum málum er sú, að koma á atvinnubótum, sem geta orðið arðberandi fyrir þjóðina í heild. Vænti ég, að hv.þdm. líti á málið með sanngirni og veiti till. minni það brautargengi, að hún verði afgr. sem lög frá Alþ.

Héðinn Valdimarsson Við jafnaðarmenn berum fram brtt. á þskj. 401 um að veita 40 þús. kr. til radiovita á Reykjanesi. Það er viðurkennd skoðun í öllum siðuðum löndum, að vitagjöldin eigi að fara til þess að bæta vitana, og til einskis annars. Og þegar hér var upphaflega sett vitagjald, þá var gengið út frá þessu sem sjálfsögðu. En reyndin hefir orðið sú, að með þetta fé hefir verið farið alveg eins og það væri skattur til hagnaðar fyrir ríkissjóð. Bretar eru óánægðir yfir þessu, og hafa farið fram bréfaviðskipti milli stjórnanna í Bretlandi og Íslandi þessu viðvíkjandi. Á landsreikningnum 1931 eru tekjur af vitagjöldum 480 þús. kr., en gjöldin 380 þús. kr. Þar frá dregst til bryggju- og lendingarstaða 35 þús., svo að gróðinn á vitagjöldum árið 1931 hefir orðið 135 þús. krónur. Svo virðist, sem stj. vilji halda uppteknum hætti um þetta, því að í stjfrv. til fjárl. fyrir árið 1934 er gert ráð fyrir, að vitagjald nemi 425 þús. kr., en gjöldin aftur 358 þús.; þar frá dregst með sama hætti og áður til hafnargerðar á Akranesi og til bryggjugerða og lendingabóta 45 þús. kr. Er hér því ætlazt til, að ríkissjóður græði 110 þús. kr. á vitagjöldunum. Nú er það sanngjörn till. okkar, að af þessum ólögmæta gróða séu veittar 40 þús. kr. til radiovita á Reykjanesi. Við höfum fengið radióvita á Dyrhólaey, en það er ekki nóg, því að það þarf annan vita til þess að miða í, og til Reykjavíkur er yfir land að miða, svo að lítið gagn verður að Dyrhólaeyjarvitanum. Nú er það svo, að við höfum á undanförnum árum orðið fyrir hverju skiptjóninu á fætur öðru á þessum slóðum, sem er einhver hættulegasti staðurinn við strendur landsins. Síðast í gær fórst þar togari, og 13 menn drukknuðu. Þessi 40 þús. kr. áætlun um kostnaðinn er gerð af Krabbe, og ég geri ráð fyrir, að hún láti nærri sanni. Það er óþarft að eyða mörgum orðum til að skýra fjárhagshliðar þessa máls. Það er auðséð, að með því að eyða 40 þús. kr. til þessa sparast mikið fé, sem annars færi forgörðum vegna skipstranda á þessum slóðum. Auk þess eru mannslífin, sem við þetta kynnu að bjargast. Ég vænti þess og treysti því, sérstaklega með tilliti til þess, hvernig nú stendur á, að þessi brtt. nái fram að ganga á þingi.

Hannes Jónsson Ég á aðeins 2 litlar brtt. við fjárl. að þessu sinni. Á þskj. 376, XII á ég till. um að veita Skáksambandi Íslands upp í ferðakostnað 5 taflmanna á alþjóðaskákþing í Englandi sumarið 1933 1500 kr., og til vara 1000 kr. Eins og kunnugt er, hefir skáklistin þroskazt allmikið hér hjá okkur hin síðustu ár. Árið 1930 fóru 4 okkar beztu skákmenn á heimsmót skákmanna í Þýzkalandi og gátu sér mjög góðan orðstír. Til dæmis um það, hversu góða för þeir gerðu, má benda á það, að 2 færustu skákmenn, annar frá Englandi og hinn frá Þýzkalandi, töluðu skákum þar fyrir Íslendingum, sem héðan fóru. Að vísu urðu þeir ekki ofarlega í röðinni, en þó urðu nokkrar þjóðir neðar en Íslendingar. Þetta var í fyrsta skipti, er Íslendingar hafa mætt á slíku móti. Nú væri ánægjulegt að sjá, hvort íslenzkum skákmönnum hefir ekki farið fram síðan, og hvort þeir á heimsmóti skákmanna, sem á að vera í Englandi í sumar, geta ekki gert okkur enn meiri sóma. Auk þess, sem þessi íþrótt er heimsíþrótt, sem við kannske erum betur staddir til að taka þátt í með öðrum þjóðum heldur en nokkurri annari íþrótt, þá væri það ánægjulegt, ef við nú í þetta sinn gætum sent einn af okkar yngstu skákmönnum, sem hefir getið sér mjög mikinn orðstír hér heima sem skákanaður og sennilega mundi verða einhver allra yngsti skákmaðurinn á þinginu. Ef við gætum sent hann og hann gæti sýnt eins mikil afrek þar eins og hann hefir sýnt hér heima, þá mundi það vafalaust auka hróður okkar fram yfir það, sem síðasta sendiferð skákmanna á heimsmót varð okkur til frægðar. Ef þessir skákmenn fara frægðarför til Englands í sumar, þá verður það til þess að kynna okkur fyrir öðrum þjóðum, kannske meira en nokkuð annað. Því að hvert blað stórþjóðanna flytur greinar um skákþingið, svo að hægt er auðveldlega að fylgjast með hverri skák, sem er tefld. Skáklistin er mjög fögur og gagnleg íþrótt. Hún æfir rökrétta hugsun, og er ef til vill sú íþrótt, sem við ættum allra íþrótta mest að stunda. Og fyrir þessa tamningu hugans, sem hún veitir, ætti hún að vera stunduð sem námsgrein í skólum landsins. Það er nauðsynlegt í lífinu að geta teflt sterkum og góðum leikum, en forðast þá veiku. - Ég vona, að hv.þm. verði velviljaðir því, að þessum mönnum verði sýnd viðurkenning frá því opinbera, því að hér getur varla verið um styrk að tala, þar sem ekki er um að ræða nema 300 kr. á mann til dvalar og ferðakostnaðar. Ég vona, að hv. dm. sjái, að hér er um nauðsynlegt mál að ræða, og býst ekki við, að lengri ræða sannfæri þá frekar um það. Vil ég biðja hv.þm. að minnast þess, að ég hefi hvorki fyrr né síðar verið kröfuharður um brtt. í fjárl. Önnur brtt., sem ég flyt við fjárl., er á þskj. 376, XXIII, um að endurgreiða Páli Kr. Pálssyni, fyrrv. starfsmanni pósthússins í Reykjavík, úr lífeyrissjóði embættismanna það fé, sem hann hefir greitt í sjóðinn. Það hefir nú verið gengið inn á þessa braut, og ég sé ekki, að neitt mæli með því að neita þessum manni um endurgreiðslu. Að vísu hefir fjvn. við þessa umr. horfið frá þessari stefnu sinni. Þessi piltur hætti störfum sínum við pósthúsið til þess að fullkomna sig í hljómlist. Hann hefir hin beztu meðmæli frá kennurum sínum, t. d. Páli Ísólfssyni. Þessi greiðsla er ekki nema 300 kr., og hér er ekki farið fram á beinan styrk. Listaþrá þessa manns hefir leitt hann til þess að hverfa frá fyrra starfi sínu til þess, sem ekki mun færa gull og græna skóga; það hefir gengið svo til með listamennina. Ég vona, að hv. d. og fjvn. taki þessum beiðnum mínum vel og líti á það, að fjárbeiðnum frá minni hendi er mjög í hóf stillt.

Jörundur Brynjólfsson Ég býst nú fremur við því, að það sé tilgangslítið að fjölyrða um brtt., því nú sem oftar við umr. um fjárl. eru þeir fáir, sem á hlýða. Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. um það, að þingið veiti 20 þús. kr. til lendingarbóta á Eyrarbakka. Reyndar við nánari athugun býst ég við, að ekki sé þörf á þessari brtt., þar sem ríkisstj. er heimilt samkv. bráðabirgðaákvæði í lögunum um lendingarbætur á Evrarbakka að verja fé til þessara umbóta, þegar vissa er fengin fyrir fjárframlagi á móti og teikning hefir verið gerð af mannvirkinu. Nú er til þessara lendingarbóta fengið loforð um 20 þús. kr. framlag. Sýslusjóður leggur fram fé og kaupfélag Árnesinga, sem þegar hefir byrjað á bryggjugerð á Eyrarbakka. Þá þykist ég vita, að Landsbanki Íslands muni leggja fram fé til þessa mannvirkis. Hann á þarna mikilla hagsmuna að gæta, því að hann á eignir, sem liggja að lendingunni. Mér þætti mjög æskilegt að fá að vita, áður en þessari umr. er lokið, hvort hæstv.dómsmrh. sæi sér ekki fært að verja þessu fé til þessara umbóta, ef fé er annars fyrir hendi til þess í ríkissjóðnum. Þörfin á lendingabótum þarna er mjög brýn, því að með hverju ári spillist lendingin. Ölfusá ber stöðugt mikinn sand fram í lendinguna, svo að skipalægi, sem áður var allgott innan við skerjagarðinn, er nú orðið svo mjög spillt, að bátar geta nú orðið ekki komizt að bryggjunni, nema um háflóð, og þó ekki nema að bryggjusporðinum. En fyrst eftir að bryggjan var byggð gátu stórir bátar, fullhlaðnir, farið lengst upp með henni, þegar hásjávað var. Ég vona, að ráðh. gefi þá yfirlýsingu, að féð sé fáanlegt til þessa mannvirkis, svo framarlega sem það er til. Þá er önnur till., sem ég leyfi mér að bera fram, um að hækka styrkinn til sandgræðslu, vegna sandvarnargarðs fyrir Óseyrarneslandi. Svo er mál með vexti, að í vetur braut sjávarflóð sandvarnargarðinn á Eyrarbakka, sem liggur í vestur í áttina til Óseyrarness. Þessi garður er 20 ára gamall, og ef honum er ekki haldið við, getur hann eyðilagzt á skömmum tíma, og er því mikil nauðsyn á að endurbæta hann. Hið opinbera hefir lagt fram fé í þessu skyni, og ég vænti þess fastlega, að það láti það ekki niður falla nú. Því að ef garðinum er ekki komið upp, þá geta orðið þarna hin mestu spjöll. Þá hefi ég borið fram brtt. um, að það verði sett að skilyrði fyrir fjárveitingu til kaupa á gervilimum, að þau fari fram innanlands. Um nokkurra ára skeið hefir verið veittur nokkur styrkur í þessu skyni, en mikið af þessum peningum hefir farið út úr landinu. Nú höfum við ágætan smið, sem farið hefir til útlanda á síðasta ári til þess að kynna sér ýmsar nýjungar í þess háttar smíði. Þeir, sem hafa fengið hjá honum þessa smíðisgripi, hafa sagt, að þeir gefi ekki eftir samskonar gervilimum frá útlöndum. Þó að mönnum kunni að þykja gervilimir þessir dýrir hjá honum, þá er verð þeirra þó ekki nema 2/3 hlutar af því, sem þeir kosta erlendis. Auk þess kostar utanferðin sjálf til gervilimakaupa, ef menn þurfa að sigla til þess, ekki minna en 600-800 kr. Þá flyt ég einnig till. um það, að sá styrkur, sem hann fær í þessa árs fjárl., verði látinn halda sér árið 1934, þ. e. 1600 kr., sem stj. færði niður í 1200 kr. En það mundi verða til þess, að maðurinn hætti algerlega þessari iðn um næstkomandi áramót. Þetta er seinunnið smíði, og tækin til þess eru dýr. Auk þess verður hann að gegna strax, þegar menn koma til hans utan af landi í þessum erindum. Þessu starfi er því svo háttað, að örðugleikar eru miklir á því að gegna föstu starfi samhliða því. Þetta gerir það aftur að verkum, að tekjurnar verða reitingssamar. Þá hefi ég, ásamt hv. 4. þm. Reykv., borið fram brtt. um að veita Ferðafélagi Íslands 1000 kr. Þetta er hinn merkasti félagsskapur, og hefir starfað um nokkur ár. Fyrst má nefna það, að félagið hefir látið reisa sæluhús í óbyggðum landsins, sem koma ferðamönnum, sem um fjallvegu fara, að miklu gagni á hvaða tíma árs sem er. Þessi hús eru ágætlega gerð. Má í því sambandi nefna sæluhúsið fyrir ofan Hvítárnes, sem er hið prýðilegasta og hefir kostað félagið fyllilega 9 þús. kr. Auk þess hefir félagið gefið út árbók í nokkur ár og varið til þess um 11 þús. kr. Þá hefir það farið skemmtiferðir með börn úr efstu bekkjum barnaskólans í Reykjavík suður á Reykjanesfjallgarð. Ég býst líka við, að hv.þm. hafi skoðað sýningu þess, sem það hélt í vetur, sem bar starfsemi þessa félags hið bezta vitni, Þetta félag hefir engan fjárstyrk fengið, þótt það sé alls góðs maklegt. Nú er í ráði, að það setji upp skrifstofu til þess að leiðbeina ferðamönnum. - Ég vil geta þess, vegna ummæla hv. 1. þm. S.-M., að þessi 2 þús. kr. styrkur, sem hann gat um, á ekkert skylt við Ferðafélag Íslands. Hann er til 2 privatmanna. En ég ætla, að á annað hundrað manns sé í Ferðafélagi Íslands. Þá má geta þess, að félagið hefir beitt sér fyrir vegabótum allmiklum uppi um óbyggðir, á fjallvegum, þar sem talsverð ferðalög eru. Og í ráði er nú, að það fari að beita sér fyrir því, að brúa vatnsföll á þessum fjallvegum. Ýmsir menn í þessum félagsskap hafa lagt á sig mikil gjöld og mikla vinnu til þess að greiða fyrir öllu þessu. Starfsemi félagsins er svo myndarleg og óeigingjörn, að mér finnst, að Alþ. ætti að sýna því viðurkenningarvott fyrir þessa ötulu starfsemi og veita því þessa litlu upphæð. Þá ber ég fram brtt. um greiðslu til Búnaðarbankans upp í viðlagasjóðslán Grímsneslæknishéraðs til læknisbústaðar og sjúkraskýlis, 5 þús. kr. í 2 ár. Ég gerði við 2. umr. grein fyrir þessu. Íbúum þessa héraðs er algerlega ómögulegt að rísa undir þessum skuldabagga, og ég vona, að þingið daufheyrist ekki við óskum manna, þegar svo stendur á sem hér. Nokkuð af þessari upphæð ber héraðinu með réttu í raun og veru, því að það hefir ekki fengið nærri því þann styrk, sem það hefði átt að fá til þessarar byggingar, samanborið við önnur héruð, sem reist hafa hjá sér læknisbústað og sjúkraskýli. Þetta mál er svo augljóst, að ekki er þörf að fjölyrða um það frekar. Þá leyfi ég mér að bera fram þá brtt., að Halldóri Þórðarsyni, sem var dyravörður hér í Alþ. um nokkurra ára skeið, verði veittar 300 kr. á ári. Þetta er háaldraður maður, sem varð fyrir áfalli á síðastl. ári, eins og hv.þm. er kunnugt, sem gert hefir það að verkum, að heilsa hans er tæpari síðan, og hamlar það honum frá störfum. Alþ. hefir sýnt þeim mönnum, sem starfað hafa fyrir það og líkt hefir verið ástatt um, þá viðurkenningu að liðsinna þeim lítilsháttar. Hér er um góðan og gegnan mann að ræða, sem ég vona, að hv.þm. játi njóta þess, hve vel hann hefir rækt sitt starf hér við Alþ. - Læt ég svo staðar numið umr. um brtt. mínar.

Sveinbjörn Högnason Hv. samþm. minn hefir mælt fyrir brtt., sem við flytjum saman. En það eru nokkrar brtt., sem ég flyt einn eða með öðrum, sem ég vildi minnast á lítilsháttar. Það er þá brtt. á þskj. 376, XXII. um að endurgreiða Lárusi Bjarnasyni skólastjóra úr lífeyrissjóði embættismanna það fé, án skatta, sem hann hefir greitt í sjóðinn. Eins og kunnugt er, starfaði Lárus sem kennari við menntaskólann á Akureyri og fluttist síðan að gagnfræðaskólanum í Hafnarfirði sem skólastjóri, eftir að sú breyt. kom um skipun gagnfræðaskóla og héraðsskóla, sem gerð var 1930. En við það, að flytja þannig frá skólanum á Akureyri, þar sem hann hafði greitt allan tímann í lífeyrissjóð af launum sínum, þá falla niður réttindi hans til að fá það aftur greitt úr sjóðnum, eftir að hann kemur að Flensborgarskóla. Ennþá hefir löggjöfin vanrækt að setja sérstök ákvæði um lífeyrissjóð skólastjóra við þessa nýju gagnfræðaskóla og héraðsskóla, sem reistir hafa verið. Það virðist þar af leiðandi ekki nema sjálfsagt, að þessi maður fái aftur það, sem hann hefir greitt í lífeyrissjóð, þegar hann hefir ekki lengur rétt til þess að fá neinn styrk eftirleiðis. Maður þessi er flestum kunnur af starfi sínu sem einhver okkar duglegasti skólamaður, og hefir hann rækt starf sitt af meiri alúð en almennt gerist. Virðist mér honum illa launað slíkt starf, ef hann verður ekki a. m. k. látinn fá þessa endurgreiðslu, sérstaklega þar sem gengin hefir verið sú braut að undanförnu, að láta nokkra menn fá slíkar endurgreiðslur. Ég sé ekki, að í raun og veru sé hægt að breyta um, eins og fjvn. virðist ætlast til að gera verði, eftir hennar till. á sama þskj., fyrr en flutt hefir verið till. um breyt. á ákvæðum reglugerðar lífeyrissjóðs. Ég sé að hv.fjvn. leggur til, að það fé, sem Jón Halldórsson ríkisféhirðir hefir greitt í lífeyrissjóð embættismanna, verði greitt til lífeyrissjóðs þessarar stofnunar, sem hann nú er kominn til. Það er líka rétta leiðin, þegar slíkir sjóðir eru fyrir hendi. En þegar embættismenn fara úr þjónustu ríkisins og til þeirra stofnana, sem löggjafarvaldið hefir vanrækt að láta koma sér upp lífeyrissjóði, þá er ekki önnur leið til þess, að þeir njóti sama réttar, en að borga þeim út það, sem þeir hafa greitt í lífeyrissjóð embættismanna. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þessa till. mína. Ég hefi ennfremur flutt till. með hv.þm. Vestm. um það, að veita Ólöfu Vilborgu Sigurðardóttur fyrrv. ljósmóður 300 kr. Um þá till. er það sama að segja og hina, að fordæmi eru fyrir því, að þingið veiti styrki undir þeim sömu kringumstæðum, sem hér er um að ræða. Ég þori að fullyrða, að þessi kona hefir rækt starf sitt sem ljósmóðir svo vel og lengi, að fáar hafi betur gert. Enda fylgja umsókn hennar beztu meðmæli frá þeim manni, sem lengst af var sýslumaður í Skaftafellssýslu meðan hún starfaði þar, Sigurði Eggerz. Vænti ég fastlega, að þessi aldraða heiðurskona verði ekki sett skör lægra heldur en aðrar ljósmæður, sem sótt hafa um styrk til þingsins og fengið hann. Á hún fyllilega skilið, að henni sé veitt viðurkenning fyrir starf sitt nú í ellinni. Þá höfum við hv. 1. þm. Rang. flutt brtt. á sama þskj., rómv. 17, um greiðslu til Búnaðarbanka Íslands á viðlagasjóðsláni frá 1928 til byggingar gistiskála í Múlakoti í Fljótshlíð. Þetta lán til gistiskála í Múlakoti var veitt vegna þess, að þá var þar mjög mikil umferð, bæði af skemmtiferðafólki yfir sumartímann og ferðafólki úr austursveitunum. Nú er aðstaðan á þessum stað mjög breytt frá því, sem hún var árið 1928. Nú liggur aðalvegurinn miklu sunnar en áður og Múlakot því ekki lengur í þjóðleið. Auk þess hefir áin nú, eins og menn vita, tekið af allan veg inn í Fljótshlíðina, svo að skemmtiferðir þangað stöðvast einnig. Útlit er fyrir, að ef landbrotið heldur áfram eins og í vetur og ekki finnast nein ráð til bjargar, þá verði bændur að flytja burt af þessum slóðum. Mér finnst, að þegar aðstaðan til þess að reka gistiskálann hefir fyrir rás viðburðanna breytzt svona gífurlega á skömmum tíma, þá mæli fyllsta sanngirni með því, að þetta lán til hans sé gefið eftir. Ég þori að fullyrða, að ekki mun víða vera svipað ástatt, þar sem veitt hefir verið lán til gistiskála. Þörfin fyrir gistihúsið hefir sennilega hvergi horfið svo skömmu eftir að gistiskáli hefir verið reistur. Þá ætla ég að minnast á brtt. okkar þm. Rang. á þskj. 366, rómv. 7, um 1000 kr. styrk til hjónanna Finnboga Sveinssonar og Sæunnar Sæmundsdóttur á Velli í Hvolhreppi, til hælisvistar handa fávita syni þeirra. Ég leyfi mér að fullyrða, að það er yfirleitt ástæða til þess fyrir Alþingi að veita styrktarfé til handa þeim, sem einhverra orsaka vegna hafa alveg sérstaklega erfiðar ástæður. Þannig er ástatt um þessi hjón. Þau hafa búið þarna lengi sem einyrkjar, með þrjú börn. Eitt af þeim er fáviti, og hefir verið það alla tíð. Móðirin hefir orðið að vera bundin við þennan aumingja svo að segja dag og nótt, og hefir hann eflaust orðið því erfiðari sem hann varð eldri. Býst ég ekki við, að heilsa konunnar þoli það mikið lengur að hafa þennan vesaling á heimilinu. E. t. v. verður nú sagt, að með því að veita þennan styrk sé skapað fordæmi, sem notað yrði eftirleiðis. Í því sambandi vil ég benda á, að það verður hvort sem er ekki mögulegt fyrir þjóðfélagið að daufheyrast við því til lengdar að rétta þeim hjálparhönd, sem við svona ástæður eiga að búa, þeim sem orðið hafa fyrir þeirri ógæfu að hafa fávita um að hugsa. Þörfin á því að gera eitthvað í því máli verður alltaf brýnni og brýnni, eftir því sem færri verða á heimilunum til þess að annast þessa aumingja. Vinnufólki fækkar nú stöðugt í sveitunum, og verða því húsmæðurnar meira og meira við slíkt bundnar. Hvort sem nú verður farið inn á þá braut að veita aðstandendum fávitanna sérstaka styrki, eða önnur leið fundin til að hjálpa þeim í bili, þá verður ríkið svo fljótt sem auðið er að koma upp hæli handa þessum aumingjum. Ég held, að það séu svo ekki fleiri brtt., sem ég þarf að tala um. Ég veit, að hv. samþm. minn hefir skýrt nægilega bær till., sem við flytjum saman.

Frsm. fyrri kafla (Ingólfur Bjarnarson) Ég ætla með fáum orðum að lýsa afstöðu fjvn. til þeirra brtt., sem fram hafa komið frá einstökum þm. og þeir hafa nú flestir mælt fyrir. Ég býst ekki við að þurfa að eyða til þess löngum tíma, enda eru svo fáir viðstaddir, að slíkt hefði ekki mikla þýðingu. Til þess að flýta fyrir, mun ég taka till. í þeirri röð, sem þær eru á þskj. Þá er fyrst till. á þskj. 366 frá hv. 2. þm. Reykv., um að veita 1800 kr. úr póstsjóði til þess að kaupa einkennisbúninga handa bréfberum í Reykjavík. Eins og fram kom í ræðu flm., er hér í rauninni um launauppbót að ræða. Hann talaði um, að laun bréfberanna væru lág og þess vegna væri rétt að styrkja þá til fatakaupa. Ég hefi leitað mér nokkurra upplýsinga um þetta efni. Þessi beiðni bréfberanna hefir verið lögð fyrir stjórnarráðið ásamt skýrslu um launakjör þeirra, og sá stjórnarráðið ekki ástæðu til að taka hana til greina. Þó að sjálfsagt megi segja, að laun bréfberanna séu ekki há, þá býst ég fyllilega við, að margir hafi við lakari kjör að búa. Sá n. sér á engan hátt fært að ganga feti framar í þessu efni heldur en stjórnarráðið treysti sér til, og leggur hún því á móti þessari brtt. Þá er hér brtt. frá hv.þm.N.-Ísf. um að hækka framlag til nýrra símalagninga um 35 þús. kr. samkv. aðaltill., en 12 þús. kr. til vara. Á sú hækkun að ganga til ákveðinnar línu heima í hans kjördæmi. Hv. þm. fór nokkuð út í það, hvaða áhrif þetta mundi hafa á tekjur símans, og fannst mér hann vilja reikna út, að þetta framlag mundi borga sig nokkuð vel. Út í þá útreikninga tel ég þýðingarlítið að fara, en geri ráð fyrir, að þeir muni vera nokkuð út í bláinn, þar sem engin rannsókn liggur fyrir um þessa hluti. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði og hafði eftir landssímastjóra, að till. hans um símalagningar hefðu verið bundnar við fyrri ára till., án þess í rauninni hefði verið athugað nægilega, hvað þarflegar þær væru, þá verð ég að segja, að mér þykir mjög undarlegt, af landssímasjóri hefir gefið slíka yfirlýsingu. N. hefir haft það fyrir reglu að hreyfa sem minnst við þeim till., sem landssímastjóri hefir lagt fram, því hún hefir ekki þótzt hafa kunnugleika til þess að gera þar upp á milli; hefir hún því venjulega farið eftir þeim í sínum till. Hvort till. landssímastjóra hafa fengið nægilega athugun áður en þær voru lagðar fram, það getur n. ekki dæmt um. En mér þykir nokkuð ósennilegt, að landssímastjóri vilji sjálfur halda því fram, að till. hans séu lítið athugaðar. Sem sagt hefir n. ekki séð sér fært að breyta neitt sínum till. í þessu efni, og verður hún því að leggja á móti þessari hækkunartill. hv.þm.N.-Ísf. Þriðja brtt. á þskj. 366 er frá hv.þm. Ísaf., um 2500 kr. fjárveitingu til fjörefnarannsókna í þjóðlegum íslenzkum matvælum. Við 2. umr. var borin fram af sama hv.þm.till. um að veita 5000 kr. í þessu skyni. N. mælti á móti þeirri till., og var hún felld. Afstaða n. til þessa máls er hin sama enn, þó fjárveitingin, sem farið er fram á, hafi verið lækkuð, og leggur hún því til, að þessi brtt. sé felld. Undir þessum lið er önnur brtt. frá sama hv.þm., um að veita 2000 kr. til að kaupa stórsegul til augnlækninga. Um þá till. hafa nm. óbundin atkvæði. Þá er IV. liður á sama þskj., sem er till. frá hv.þm. Seyðf., um 6000 kr. styrk til viðbyggingar sjúkrahússins á Seyðisfirði. Við 2. umr. lá fyrir till. um 12 þús. kr. framlag til þessarar byggingar, og var hún felld. Nú hefir upphæðin verið lækkuð um helming, en afstaða n. er samt óbreytt, og leggur hún eindregið á móti þessari till.N. lítur svo á, að áður en til mála geti komið, að þingið taki til greina beiðni um slíkt framlag, þurfi að liggja fyrir kostnaðaráætlun og skýrsla frá húsameistara ríkisins um það, hvort þessi fyrirhugaða viðbótarbygging, sem engin lýsing liggur fyrir um, er haganleg, og hvort sjúkrahúsið verður sæmilegt til frambúðar, ef hún kæmist upp. Um V. brtt. á sama þskj., sem er frá hv.þm. Barð., um styrk til Reykhólalæknishéraðs til greiðslu vaxta af skuldum vegna læknisbústaðar, hefir n. óbundin atkv. VI. brtt., sem flutt er af þremur hv.þm., er um það, að bætt sé við liðinn um styrk til gervilimakaupa þeirri aths., að hann skuli því aðeins veittur, að gervilimirnir séu smíðaðir innanlands. En það er í raun og veru hið sama og krefjast þess, að gervilimirnir séu smíðaðir af einum og sama manni, því aðeins einn maður smíðar slíka hluti hér á landi. N. telur eigi rétt að stuðla þannig að nokkurskonar einokun á þessu sviði. Virðist því síður hægt að fallast á þetta, þar sem fram hefir komið við þessa umr., að við borð lægi, að þessi eini gervilimasmiður hætti starfi sínu um næsta nýjár. N. leggur því á móti því, að þessi aths. verði sett inn í fjárl. Sömuleiðis leggur hún á móti því, að styrkurinn til þessa manns verði hækkaður, eins og farið er fram á í 2. tölul. þessarar till. Þá er VII. brtt., frá hv.þm. Rang., um styrk til hjónanna Finnboga Sveinssonar og Sæunnar Sæmundsdóttur til hælisvistar handa fávita syni þeirra. Um þessa till. er það að segja, að n. efar að vísu ekki, að þessi hjón eigi mjög erfitt með að sjá um þennan son sinn, sem þannig er ástatt um. En það verður jafnframt að athugast, að eftir því sem næst verður komizt, eru um 200 fávitar á landinu, og gera má ráð fyrir, að aðstandendur flestra þeirra eigi við lík kjör að búa og þessi hjón. Og í mörgum tilfellum verða sveitarfélögin að sjá um framfærslu þessara aumingja. N. getur ekki betur séð en að allir, sem þarna eiga hlut að máli, eigi sama rétt til hjálpar frá hinu opinbera. Og ef veita ætti aðstandendum allra fávita í landinu svipaðan styrk sem hér er farið fram á, er sjáanlegt, að það mundi nema 200 þús. kr. útgjöldum. Þar sem málið horfir svona við, treystir n. sér ekki til að mæla með því, að eitt heimili sé tekið út úr í þessu efni, og leggur hún því á móti þessari brtt. Þá koma næst nokkrar till. um að hækka framlög til ýmsra vega. Voru þær teknar aftur við 2. umr. og eru nú bornar fram að nýju, sumar eitthvað breyttar. Um þær hefir n. ekki margt að segja annað en það, að hún treystir sér ekki til að mæla með þeim. Get ég fyrst minnzt á Hofsósveg; nú er farið fram á að hækka framlagið til hans um 2000 kr. N. vill játa þess getið, að í till. vegamálastjóra til stj. var ekkert ætlað til þessa vegar, en hæstv. stj. tók upp 3000 kr. framlag til hans gegn till. vegamálastjóra. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, og eftir því, sem n. hefir getað gert sér hugmynd um þetta mál, fannst henni það vera sæmileg úrlausn, eftir því sem lagt er til annara vega. Hv. flm. talaði um, að þessi 2000 kr. viðbót mundi nægja til þess að koma af einhverjum þýðingarmiklum kafla af þessum vegi, en eftir upplýsingum vegamálastjóra skilst mér, að það geti naumast verið fyllilega rétt. Ég held, að 5000 kr. myndu ekki nægja til að koma af þeim vegarspotta, sem hv.þm. talaði um. Út af till.hv. 1. þm.N.-M. um framlag til Úthéraðsvegar vil ég geta þess, að samkv. upplýsingum vegamálastjóra er þessi vegur nú kominn út að Eiðum, og yrði því fjárveitingin, sem hér er farið fram á, notuð til að gera veg frá Eiðum og út eftir héraðinu. Upplýsir vegamálastjóri, að sá vegarkafli verði mjög dýr, og því mundi lítið vinnast fyrir svona lága upphæð, en hinsvegar sé héraðið þarna fremur fámennt. Telur hann því, að þessi vegur eigi ekki jafnan rétt á því, að honum sé hraðað nú, eins og margir aðrir vegir. Treystir n. sér því ekki heldur til að mæla með þessari fjárveitingu. Um hækkun þá á framlagi til Fjarðarheiðarvegar, sem hv.þm. Seyðf. gerir till. um, hefir n. ekki annað að segja en það, að hún treystir sér ekki til að ganga lengra heldur en hún þegar hefir gert í sínum till. hvað þennan veg snertir. Enda heyrðist mér á hv.þm., að hann mundi e. t. v. taka till. sína aftur. Sama er um till.hv. 1. þm. S.-M., um 3000 kr. framlag til Skriðdalsvegar, að segja. N. treystir sér ekki að mæla með henni. Hinsvegar gerir n. það ekki að neinu kappsmáli, hvað hv. d. vill leggja til þessara mála. Þá kem ég næst að brtt. XX. á þskj. 366, sem er um að veita til bátabryggju á Vattarnesi 3000 kr., gegn helmingsframlagi annarsstaðar að, sem flutt er af hv. 1. þm. S.-M. N. þykir þetta kynleg till. og kemur hún í raun og veru alveg óvænt, þar sem hv.flm. lýsti því yfir við 2. umr., að hann teldi sjálfsagt, að héraðið legði til þessarar bryggju 2/3 byggingarkostnaðar móti 300 kr., eins og venja er, en nú tekur hv.flm.till. um þetta aftur og vill, að héraðið þurfi aðeins að leggja fram helming kostnaðarins. N. hefir tekið inn á sínar till. þessa 3000 kr. fjárveitingu með því skilyrði, að helmingi meira framlag komi annarsstaðar að, eins og flm. taldi sjálfur sjálfsagt við 2. umr. og almennt er krafizt. Getur n. alls ekki gengið inn á þessa breyt. á hlutfallinu. Hv. þm. færði það fram, að hér væri um ríkiseign að ræða og þess vegna væri hér öðru máli að gegna, þar sem fé þetta yrði til þess að hækka verð eignarinnar, en ég fæ ekki séð, hvaða tekjum ríkið getur búizt við vegna þessarar bryggjubyggingar, og það er ekkert einstakt tilfelli, að bátabryggjur séu byggðar á jörðum, sem eru ríkiseign. En engum hefir dottið í hug að breyta framlagshlutföllum þess vegna. Ég vil t. d. nefna eitt dæmi úr mínu kjördæmi, þar sem bryggja var byggð á ríkiseign, en það er í Flatey á Skjálfanda, sem öll er ríkiseign. Þar lagði héraðið fram 2/3 kostnaðar, en ríkið 1/3, annað kom ekki til mála. Annars finnst mér þessi till.hv.þm. ekki koma sem bezt heim við þau rök, sem hann í löngu máli flutti hér í þessari hv. d. í gær fyrir því, að það væri allt of mikið að ríkið legði fram 2/5 kostnaðar til hafnargerða og lendingarbóta víðsvegar um landið, og vildi ekki að framlag ríkissjóðs yrði meira en 1/3 kostnaðar. Samtímis vill hann endilega fá til bátabryggju í sínu kjördæmi helming kostnaðar. Ég hygg, að varla verði talin þörf á hærra ríkisframlagi til bryggjubygginga heldur en til hafnar- og lendingarbóta. Þá er á þskj. 376 till. um 3500 kr. framlag til þess að setja útvarpstæki í landsspítalann, frá hv.þm. Dal. N. treystir sér ekki til þess að mæla með þessari fjárveitingu, enda telur hún nokkuð öðru máli að gegna um landsspítalann en t. d. heilsuhæli berklasjúklinga. Á landsspítalanum eru flestir sjúklingar aðeins stuttan tíma og oft svo veikir, að þeir geta ekki haft not af útvarpi. Því vill n. leggja á móti þessari till. Þá ber sami hv.þm. fram á sama þskj.till. um að hækka um 1000 kr. tillag til læknisbústaða, og að sú hækkun verði látin ganga til læknisbústaðar í Búðardal. Fjvn. leitaði álits landlæknis um þessa till. og fékk þær upplýsingar, að venjan væri sú, að styrkir til sjúkraskýla frá ríkissjóði væru ekki bundnir við kostnaðinn, heldur við þá áætlun, sem húsameistari gerir á hverjum stað um byggingarkostnaðinn. Þetta sjúkraskýli hafði hann áætlað á 24 þús. kr., og þar sem ríkið hefði þegar greitt 8 þús. kr. til skýlisins, taldi landlæknir ekki ástæðu til, að veitt yrði meira þangað úr ríkissjóði og telur, að þetta hérað hafi farið sæmilega út úr byggingu sjúkraskýlisins, samanborið við önnur héruð. N. leggur því á móti þessari brtt. Þá á hv. 1. þm. Eyf. brtt. III. á sama þskj., um 3000 kr. hækkun á tillagi til Öxnadalsvegar. Um þá till. er það sama að segja, að n. treystir sér ekki til að mæla með henni. Viðvíkjandi því, sem hv.flm. var að færa fram sem sérstaka ástæðu fyrir hækkuninni, að með henni yrði kleift að fullgera vegarkafla, sem annars kæmi að engum notum, af því þar væri vegurinn lagður á öðrum stað en hann nú er, þá vil ég taka það fram, að vegamálastjóri hefir gefið n. þær upplýsingar, að 3000 kr. mundu alls ekki nægja til þess að fullgera þennan vegarkafla, og skipti því ekki máli, að hans áliti, hvort þessi viðbót fengist til vegarins. Þá er á sama þskj. V. till. um nýjan lið, 20 þús. kr., en til vara 10 þús. kr., til þess að byggja öldubrjót í Bolungavík. Fyrir n. lá engin skýrsla þessu viðvíkjandi og engin áætlun um það, hvað gera skal á þessum stað, og skildist mér, að beðið sé eftir áliti frá hreppsnefndinni í Bolungavík. Hinsvegar hefir n. snúið sér til vitamálastjóra og beðið hann um álit hans á þessu máli, en hann kveður sér það alveg ókunnugt. Eins og mál þetta horfir nú við, sýnist ekkert viðlit að veita fé þetta út í bláinn, og verður n. því að leggja eindregið móti þessari brtt. Þá er brtt. 376,VI, frá 1. þm. Eyf., um 200 þús. kr. framlag úr ríkissjóði til byggingar öldubrjóts austur af Siglufjarðareyri, gegn tvöföldu framlagi frá hafnarsjóði Siglufjarðar. Það er rétt hjá hv.flm., að fyrir n. lágu teikningar um þetta mannvirki og áætlun upp á 600 þús. kr., en sú skýrsla, teikningar og áætlun hefir aldrei komið í skrifstofu vitamálastjóra, eftir hans sögn, og kvað hann sér þetta mál algerlega ókunnugt, hvað þá að hann hafi komið nærri því að gera þessar teikningar eða áætlun. Þegar svo horfir, þá er það álit n., og ég býst við allra hv.þdm., að það sé öldungis óhugsanlegt, að ríkið leggi fé í svo stórt mannvirki án þess að trúnaðarmaður ríkisins hafi svo mikið sem litið á hið fyrirhugaða mannvirki, og leggur n. því eindregið á móti þessari brtt. Þá er næst brtt. 376,VII, frá hv. 1. þm. Árn., um allt að 20 þús. kr. styrk til sjóvarnargarðs á Eyrarbakka, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar að. Hugmyndin mun vera sú, að verja höfnina á Eyrarbakka sandi með fyrirhuguðum garði. Nú er um þrætt af kunnugum mönnum, hvert gagn þessi garður myndi gera, og meðfram með það fyrir augum telur n. sér ekki fært að mæla með þessari fjárveitingu, þar sem svo margt þarf að skera niður af þörfum fjárveitingum, eins og kunnugt er. Næst vil ég minnast á till.hv. 1. þm. Skagf. á þskj. 386 um 10 þús. kr. hækkun á framlagi til vegar yfir Siglufjarðarskarð. Hv. flm. gaf þær upplýsingar, að vegarstæði þarna hefði verið rannsakað á síðasta sumri. En rannsóknin var ekki önnur en sú, að einn af verkstjórum vegamálastjóra hafði eftir beiðni héraðsmanna athugað þennan veg og gert áætlun um hann upp á 35 þús. kr. til þess að gera hann slarkfæran. En vegamálastjóri upplýsir, að sú áætlun hljóti áreiðanlega að vera röng og byggð á skökkum mælingum, en vill þó ekki fortaka, að hægt væri að gera þarna slarkfæran sumarveg án þess að hann kosti afarmikið. Áður hafði þessi vegur verið mældur og áætlaður að kosta um ¼ milljón kr. Vegamálastjóri segir, að hægt muni að vísu að ryðja veg þennan án geysilegs kostnaðar, en leggur til, að framkvæmdum verði frestað þangað til ýtarlegri rannsókn hefir farið fram næsta sumar. Enda er það svo, þó hægt væri að gera bílfært yfir Skarðið, að þá er langur kafli, um 20 km., sem er ófær vestur eftir Fljótunum. Mál þetta er því í fjarlægð eins og stendur og sýnist ekki skipta miklu máli um þessar 10 þús. kr., og leggur n. því á móti þessari till. Á þskj. 396,I er till. frá hv.þm. V.-Sk. um 2000 kr. hækkun á framlagi til Síðuvegar. N. leggur enga áherzlu á að fella þessa litlu fjárveitingu, þó hún muni fyrir sitt leyti ekki greiða henni atkv. Þá er á þskj. 401 brtt. frá hv. 3. þm. Reykv. og fleirum um að veita úr ríkissj. 40 þús. kr. til þess að byggja radiovita á Reykjanesi. Þessi till. er komin fram nú á síðustu stundu, og hefir n. því ekkert tóm haft til þess að athuga hana eða bera hana undir vitamálastjóra. Þar sem hér er einnig um háa upphæð að ræða og órannsakað mál, leggur n. ákveðið á móti till. Vera má, að ég hafi óviljandi gengið framhjá einhverjum liðum í brtt.hv.þdm., en við það verður að sitja, enda hlýða nú fáir á umr. og skiptir því sjálfsagt litlu, hvort talað er með eða móti einstökum brtt. af n. hendi, en eins og hv.þdm. hafa heyrt, heldur n. fast við þá stefnu að leggja á móti nær öllum útgjaldatillögum hv.þdm.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Út af fyrirspurn hæstv. forseta viðvíkjandi 7. brtt. á þskj. 376, vil ég segja nokkur orð. Hann spurði, hvort stj. vildi ekki í samræmi við 1. nr. 45 frá 1931 greiða allt að 20 þús. kr. til sjóvarnargarðs hjá Eyrarbakka, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar að, þó ekki væri veitt til þess fé í fjárl. sjálfum. Út af þessu vildi ég segja það, að ég get ekki séð, að það skipti stj. nokkru, hvort það stendur í fjárl. eða ekki, vegna þess að heimildin er til í þessum l. og hún er bundin sama skilyrði eins og í brtt.hæstv. forseta. Ég skal þess vegna lýsa því yfir, að svo framarlega sem álitið verður, að fé sé fyrir hendi, þá verður þetta gert, hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki.

Frsm. síðari kafla (Tryggvi Þórhallsson) Ég hygg það séu eitthvað um 70 brtt. við fjárlagafrv., sem kemur í minn hlut að tala um. Ég get verið mjög stuttorður um þessar till. Það má segja um þær almennt eins og brtt. við fyrri kaflann, að yfir þeim verður sungið með hringdum bjöllum og steyptum kertum. Skal ég svo án frekari formála snúa mér að efninu og taka fyrst fyrir þær brtt. á þskj. 366, sem eru við síðari kafla fjárl. N. getur ekki mælt með till.hv.þm. Dal. um fjárveitingu til Kvennabrekkusafnaðar, en telur það fremur hlutverk hins almenna kirkjusjóðs að veita þennan styrk. N. er ekki með næstu till. um styrk til þýzks sendikennara, og ekki heldur með tveimur þar næstu styrkjum, ekki með till.hv.þm. Vestm. um hækkun á tillagi til sundlauga, og ekki með till.hv.þm. Ak. um 600 kr. til Geirs Þormars tréskurðarmeistara. Um seinni liðinn í till. hans hefir n. óbundið atkv.N. hefir sömu skoðun og hún hafði við 2. umr., að skera beri niður till. um utanfararstyrk Sínu Ásbjarnardóttur. Meiri hl. n. vill ekki láta styrkja Alþýðubókasafnið í Rvík, þar sem ríkið styrkir nú Landsbókasafnið, sem er til afnota fyrir almenning. Þá vill n. ekkert hafa með 1000 kr. styrk til Ferðafél. Íslands, sbr. XXIX. till., sömuleiðis ekki heldur með styrk til Helga Guðmundssonar kennara í Austmannsdal til þjóðsagnasöfnunar, og ekki heldur vill hún, að ísl. karlakórum sé veittur nokkur styrkur af ríkisfé. N. hefir óbundin atkvæði um styrk til Baldvins Jónatanssonar, og sömuleiðis um till. XXXIII., en hinsvegar lítur n. svo á, að slíkar till. eigi að koma gegnum kreppunefnd. Næsta till. er frá fjvn. um framlög til ræktunarvega. N. getur ekki fallizt á, að veittur verði utanfararstyrkur Eiríki Bjarnasyni til þess að kynna sér verkun síldar, og heldur ekki að veittur verði 1500 kr. styrkur til fyrirhleðslu Skálmar í Álftaveri. N. telur opna leið að beina slíku erindi til Búnaðarfélags Íslands. Þá vill n. sömuleiðis leggja fastlega á móti því, að XIXVIII. liður, um greiðslu til Búnaðarbankans vegna Grímsneslæknishéraðs, verði samþ.N. hefir athugað þær eftirlaunabeiðnir, sem fyrir hafa legið. Um tvær þær næsttöldu, frá hv.þm. Barð. og hv.þm.N.-Ísf., er það að segja, að þær eru ekki nægilega rökstuddar. N. leggur áherzlu á, að ekki séu tekin upp í 18. gr. eftirlaun til yfirsetukvenna, sem aðeins hafa gegnt því starfi um stuttan tíma; því leggur n. á móti XLIII. lið og XLIV. lið telur hún ekki heppilegt fordæmi með eftirlaun til hreppstjóra. Þá þykir n. óþarft að veita eftirlaun samkv. XLV. lið til manns, sem ekki hefir lengur starfað við Alþingi en hér er um að ræða. XLVI. lið getur n. ekki mælt með, þar liggja heldur ekki fyrir nægilegar upplýsingar. N. getur ekki fallizt á, að það eigi að greiða Jósef Björnssyni full laun, þegar hann lætur af starfi sínu. Þá er meiri hl. n. mótfallinn till.hv.þm. Dal. um að taka 25 þús. kr. af verzlunarágóða Viðtækjaverzlunarinnar til þess að greiða fyrir útvarpsnotkun. N. hefir óbundin atkv. um síðustu till. á þessu þskj., en mælir þó ekki með henni. Þá skal ég minnast á brtt. á þskj. 376. Í VIII. lið er hv. landbn. að vega í hinn sama knérunn og fyrr um þá hluti, sem átt hefðu að vera á sviði fjvn. Hún er mótfallin þessum lið, og sömuleiðis þeim næsta. N. mælir eindregið á móti styrk til ferðamannaskrifstofu Íslands og álitur, að það fyrirtæki eigi að bera sig. N. telur ekki fært að samþ. XI. lið, hún mælir heldur ekki með styrk til Skáksambands Íslands. Meiri hl. n. telur, að ekki þurfi að auka við tillagið til sandgræðslu til þess að þær framkvæmdir geti komizt á, sem um getur í XIII. lið. N. telur mjög fráleitt, að ríkissjóður fari að styrkja skógræktarfélög í einstökum héruðum, og leggur því til, að XIV. liður verði felldur. Um XV. lið hefir n. óbundin atkv. og sömuleiðis um XVI. lið. N. leggur á móti XVII. lið, og sömuleiðis eindregið á móti XVIII. lið, en um XIX. lið hefir n. óbundin atkv. Það liggur ekkert fyrir um það, að eftirlaun ljósmóður í XX. lið séu réttmæt, og leggur n. því til, að sá liður verði felldur. Af samræmisástæðum leggur n. á móti XXII. og XXIII. lið. N. leggur og á móti XXIV. lið, um 10 þús. kr. lán til Jóns Leifs til útgáfu tónverka, og bendir á það jafnframt, að aldrei áður hefir komið frá hv.þdm.till. um tryggingarlaust lán úr ríkissjóði, eins og hér er farið fram á. Það er fráleitt, að n. sjái sér fært að mæla með XXVI. lið, um ábyrgðarheimild fyrir útgerðarfélag í Borgarnesi, og sömu afstöðu hefir hún gagnvart XXVII. lið. Þá tek ég fyrir þskj. 386. N. mælir á móti styrk til útgáfu kennslubókar í ítölsku, sbr. II. lið, og telur það mál ekki tímabært nú. Út af till.hv.þm. Seyðf. í III. lið um framlag til ræktunarvegar á Seyðisfirði skal ég taka það fram, að n. er á móti till. í þessu formi, en ef hún væri flutt í sama formi og till. um framlög til ræktunarvega á Akranesi og í Vestmannaeyjum, sem mér hefir skilizt á hv.flm., að hann ætlaði sér, þá mun n. geta fallizt á till.N. er mótfallin IV. liðnum og telur, að slíkir styrkir dragi dilk á eftir sér, en um V. liðinn hefir hún óbundin atkv. Þá getur n. fallizt á II. lið á þskj. 396, um að hækka styrk til Helgu Finnsdóttur úr 600 kr. í 1200 kr., eftir að n. hefir fengið nánari upplýsingar. Þá vil ég loks gera grein fyrir því, að áætlunarupphæðin á þskj. 402 er hækkuð um 12 þús. kr., en hér er ekki um raunverulega hækkun að ræða, heldur aðeins leiðréttingu vegna þess, að upphæðin eins og hún er í fjárlfrv. getur ekki staðizt í reyndinni, svo hér er því aðeins um leiðréttingu að ræða. N. telur sjálfsagt, að stj. verði að verja svipaðri upphæð og áður til þessara framkvæmda.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Landbn. var sent þetta frv., og er það útbúið af n. þeirri, sem ríkisstj. skipaði síðastl. sumar samkv. ályktun síðasta Alþ. til að hafa þetta mál með höndum. Landbn. komst að þeirri niðurstöðu, að réttast væri að leggja málið fyrir d. eins og það kom frá þessari n., og legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. utan n. Þó mun landbn. bera ýmsar brtt. fram við 2. umr.

Bjarni Snæbjörnsson [óyfirl.]: Ég vildi aðeins gera grein fyrir mínu atkv. þegar við þessa umr. málsins. Það getur náttúrlega verið, að ég verði dálítið langorðari en hv.frsm., því hann hafði ekki nema eitt atriði sér til afsökunar til þess að samþ. þennan samning. En ég verð að líta á samninginn frá fleiri hliðum, og þess vegna verð ég máske ofurlítið langorðari. Þegar maður gerir upp við sig, hvort maður á að greiða atkv. með þessum samningi eða ekki, þá verður maður að gera það eftir sinni sannfæringu um það, hvað maður álítur, að sé bezt fyrir þjóðina í heild. Ég býst við, að allir hér í þessari d. séu sammála um það, að fiskveiðalöggjöfin sé fjöregg þjóðarinnar, og ef hún er skert, þá verði afkomumöguleikar þjóðarinnar verri í framtíðinni. Það er ekki eingöngu, að ríkisbúskapurinn byggist á fiskveiðunum, heldur líka afkoma allra landsmanna. Ef vel árar fyrir ríkissjóði, þá er hægurinn nærri að hjálpa þeim, sem bágast eiga, hvort sem það eru bændur eða aðrir, og það verða bændur að hafa hugfast, þegar talað er um þetta mál. Það er heldur enginn þm., sem heldur því fram í alvöru, að fiskveiðalöggjöfin sé ekki skert með þessum samningi, en það er bara það, sem þeir halda fram, að nú sé ekki lakara komið en 1924. Nú verður maður að gæta að því líka, að afstaða landsmanna yfirleitt er dálítið öðruvísi nú en 1924. Þegar þetta samkomulag var gert við Norðmenn, þá átti undanþágan ekki að vera nema til bráðabirgða, eins og ætlazt er til af flestum þm. nú, og jafnvel að segja samningnum upp þegar á næsta ári. En þegar það ekki var gert, kom bersýnilega í ljós, að þetta samkomulag var alls ekki til frambúðar. Það hefir verið sagt, að ekki hafi komið fram nein óánægja út af því samkomulagi. En eins og okkur öllum er kunnugt, þá var mikil óánægja út af því, og það kom fram frv. á þinginu til þess að fyrirbyggja leppmennskuna. Og ég er alveg sannfærður um það, að síldareinkasalan var beinlínis fóstur af þeirri óánægju, sem þá reis upp. Sama óánægjan er bersýnilega fyrir dyrum nú, ef samningurinn verður samþ. Þar að auki verður maður að gæta þess, að það er meira í húfi núna, ef fiskveiðalöggjöfin er skert heldur en 1924, og er það af því, að þau vandræði, sem nú steðja að útgerðarmönnum um að fá vörur sínar seldar, voru ekki fyrir hendi þá, og þess vegna er þeim ennþá meira kappsmál að hafa allt óskert og þurfa ekki að heyja harðvítuga baráttu við aðrar þjóðir eins og nú mundi eiga sér stað. Það hefir líka verið talað um það, að hún væri einkennileg þessi óánægja, sem nú er risin upp, þar sem við höfum búið við samkomulagið frá 1924. En það hefir líka verið bent á það, og það bið ég hv.þm. að athuga, að einmitt þau lág, sem samþ. voru til þess að fyrirbyggja leppmennskuna, síldareinkasölulögin, gerðu það að verkum, að menn voru blátt áfram búnir að gleyma því, að það var í samkomulaginu, að Norðmenn mættu leggja hér á land þessar 500-700 tunnur. Þegar ég athuga þetta mál frá sjónarmiði Norðmanna, þá skil ég, að þeim er kappsmál að fá þetta í gegn. Það er tvennt, sem gerir það að verkum. Í fyrsta lagi það, að vegna þessarar löggjafar, sem kom fram á þingi, síldareinkasölulöggjafarinnar, þá var þeim fyrirmunað að leggja síldina á land. Þegar svo fer, þá veiða þeir í móðurskipin. Þetta er Norðmönnum yfirleitt þyrnir í augum. Þeir segja eins og rétt er, að þarna sé síldareinkasölulöggjöfin komin inn á stórkapítalismann og þeir verða að forðast hann. Markaður þeirra verður líka þrengri eftir því, sem lengra liður og nýir markaðir skapast hjá okkur og veita Íslendingum betri aðstöðu en Norðmönnum. Þess vegna er það, að þeir kosta kapps um að fá þessu komið í það horf, sem þeir óska, eftir þessum samningi. Ef þessi samningur verður gerður, þá leiðir tvennt af því. Landhelgisgæzlan verður margfalt erfiðari og kostnaðarsamari, svo vafalaust má segja, að það verði talsvert upp í þá fjárfúlgu, sem fer í þennan kjöttoll. Í öðru lagi er það, að leppmennskan þrífst hér á landi alveg jafnt eins og var eftir 1924. Því hefir verið haldið fram, að slíkt væri undir okkur sjálfum komið, en þegar ég geri það upp við mig, hvort Íslendingar muni geta staðizt þá freistingu að fá fé að láni, salt og tunnur og ýmislegt fleira, þegar bankarnir eru búnir að neita um lán, þá get ég ekki ámælt þeim fyrir það, þó þeir féllu fyrir þeirri freistingu. Það er gefinn hlutur, að Norðmenn, sem eru fjárhagslega miklu sterkari en við, hafa nóg ráð til þess að koma því þannig fyrir og þá um leið erum við búnir að missa mikið til þá markaði, sem við erum nú að afla okkur, og þó samningnum verði sagt upp eftir eitt ár, þá getur það haft hinar alvarlegustu afleiðingar. Þetta er þeir agnúar, sem ég finn á samningnum og gera það að verkum, að ég fyrir mitt leyti get ekki samþ. hann fyrir þeirra hönd, sem ég hefi umboð fyrir og vegna minnar sannfæringar líka. Þegar maður aðgætir, hvað fæst í aðra hönd, þá er það takmörkuð sala á kjöti með slæmu verði. Og þar sem formælendur frv. hafa hvað eftir annað hamrað á því, að Norðmenn framleiddu það mikið kjöt, að þeir þyrftu ekki á íslenzku kjöti að halda, þá liggur í augum uppi, að kjötverð fer ekki hækkandi á næstu árum. Það hefir verið sagt, að það eina góða við samninginn væri það, að honum væri hægt að segja upp. En við verðum að gæta að því, að það er hægara að samþ. hann en segja honum upp. Það þarf fleiri atkv. til þess að fella hann úr gildi, þegar hann einu sinni er kominn í gildi, heldur en að samþ. hann ekki. Mér dettur ekki í hug, eins og mér virtist hv.frsm. sjútvn. (IP) gera, að ámæla stj. og þeim, sem gerðu samningana, að þeir hafi gengið slælega að verki og gert eitthvað öðruvísi en búast mátti við frá þeirra hendi, því ég álít, að sú sök, sem veigamest er, hvíli á Alþingi sjálfu, þar sem það veitti þeim svo slælega afstöðu, sem frekast gat verið, til þess að ganga að þessum samningi. Þess vegna álít ég það skyldu Alþingis nú að sjá að sér og bæta það upp, sem það hefir áður brotið, með því að fella samninginn. Ég get ekki séð, að það sé neitt vansæmandi fyrir okkur Íslendinga, þó við ekki samþ. þennan samning, að það sé eins og hæstv.forsrh. sagði, að stj. yrði þá að taka til sinna ráða til þess að bjarga „samningsheiðri“ landsmanna. Ég get ekki séð, að það sé neinn samningaheiður að veði, vegna þess að vitanlegt er, að þessir menn höfðu ekkert umboð til að samþ. þennan samning fyrir hönd þingsins. Ég verð að segja það, að mér finnst ennþá meiri hringlandaháttur að samþ. samninginn nú og segja honum upp næsta ár heldur en að ganga hreint að verki og fella hann nú og búa sendimennina betur út næst með nýrri löggjöf frá þessu þingi. Af þessum ástæðum get ég alls ekki greitt þessu frv. atkv. mitt, og ég álít, að það sé ekki rétt gagnvart neinum að samþ. samninginn. Ég sé ekki betur en að það sé jafnbölvað fyrir bændastéttina og sjávarútveginn, að samningurinn verði lögfestur.

Pétur Magnússon (óyfirl.): Það er rétt, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði, að þessi brtt. miðar að því að gera hafnarnefndina einráðari í málum hafnarinnar heldur en nú er. En hitt álít ég aftur á móti, að ekki sé rétt, sem hv.þm. sagði, að við höfnina eigi að nota sömu meðferð og önnur fyrirtæki Reykjavíkurbæjar. Ef maður lítur t. d. á vatnsveituna, rafmagnsstöðina eða gasstöðina, þá eru þetta allt augljóslega einkafyrirtæki Rvíkurbæjar, mannvirki, sem Rvík ein nýtur hagsmuna af, en ekki aðrir hlutar landsins. En það gegnir öðru máli með höfnina. Það má segja, að Rvíkurhöfn sé fyrirtæki, sem snerti hagsmuni alls landsins. Það er kunnugt, að mikill hluti verzlunarinnar gengur í gegnum Rvík, og sama er að segja með útgerðina, að mikill hluti togaraflotans er gerður út héðan, og margir aðrir togarar og fiskiskip, sem ekki eru gerð út héðan, nota höfnina að meira og minna leyti. Einmitt það, hvað höfnin hefir víðtæka þýðingu, sýnist mér að geri það að verkum, að það sé eðlilegt, að hún hafi sérstöðu innan fyrirtækja bæjarins, og að sú stjórn, sem yfir hana er sett, fái að vera nokkuð einráð um stjórn hafnarinnar. Bæjarstj. getur eftir sem áður haft sinn íhlutunarrétt, fyrst og fremst af því, að hún kýs hafnarnefndina og getur haft tök á því að velja þá menn í hafnarstj., sem hún treystir til þess að stjórna höfninni í samræmi við hagsmuni bæjarins. En svo er hitt, að vegna þeirrar flokkaskiptingar, sem nú er orðin í bæjarstj., eins og kunnugt er, þá er aðstaða allra flokkanna þannig, að þeir geta haft áhrif á það, hvernig nefndin er skipuð. Ég get ekki séð nokkra hættu samfara því að samþykkja þessa brtt.

Jakob Möller [óyfirl.]: Út af því, sem hv. 2. landsk. beindi til sjútvn. í sambandi við nál. um þetta frv., vil ég aðeins vekja athygli hans á því, að hlutverk n., þegar henni er fengið mál til meðferðar, er fyrst og fremst að athuga, hvort málið sé þannig lagað, að á því þurfi ekki að gera einhverjar breyt. Hitt er aukaatriði, hvaða augum einstakir nm. líta á málið. Aðalatriðið er að grandskoða málið og vekja athygli þingsins á þeim breyt., sem óhjákvæmilegt er að gera, ef málið á að ganga fram. Ég veit ekki betur en að það hafi komið til mála í Nd., að þetta mál mætti ganga þar fram nefndarlaust. Ef þetta er rétt, þá er það af þeirri eðlilegu ástæðu, að málið þyrfti ekki þessarar athugunar í n. Það var þannig útbúið, að á því urðu engar breyt. gerðar. Þetta er samningsuppkast, sem samþ. hafði verið af báðum samningsaðiljum og stendur ekki til að breyta. Þessi ummæli sjútvn. þessarar deildar eru því fullkomlega á rökum byggð. Einstakir nm. hafa ekki látið í ljós álit sitt í nál., og er það fullkomlega eðlilegt, því að eins og áður hefir verið tekið fram, þá hefir svo mikið verið rætt og ritað um þetta mál bæði með og móti, að þeir höfðu litlu þar við að bæta. Þetta sannaði hv.þm. sjálfur með ræðu sinni hér, því að hún var ekkert annað en upplestur gamalla blaðagreina og svo vefenging á þýðingu texta samningsins, vefenging, sem alls ekki stóðst og var algerlega byggð á misskilningi, ekki misskilningi hv.þm., heldur þess ágæta íslenzkumanns, sem hann þó ekki nafngreindi. Það var alveg furðulegt, hvað hv.þm. bar fram í þessu sambandi. Sem dæmi vil ég benda á það sem hann fann að þýðingu 16. gr., sem hann sagði, að væri ekki rétt þýdd. En hann aðgætti ekki, að í upphafi ísl. textans er það tekið fram, sem er í niðurlagi norska textans. Þar stendur orðið „fortolling“, sem er þýtt með „aðaltollur“ í upphafi íslenzka textans. Orðalagið er því annað, en merkingin nákvæmlega sú sama. Það er í raun og veru illa farið, að þetta mál hefir orðið annað eins æsingamál og orðið hefir, og er það sérstaklega fyrir tilverknað eins manns, sem allt frá upphafi samninganna hafði aðstöðu til að fylgjast með þeim og „kritisera“ þá og gera aðvart, ef þurft hefði með. Þessi maður var í utanríkismálan. og virtist lengst af, að hann vildi fallast á samninginn, eða virtist a. m. k. láta í ljós, að hann væri honum ekki það mótfallinn, að ekki mætti samþ. hann, en svo á síðustu stundu bregzt hann þannig við, að fyrir hans atbeina varð málið að því æsingamáli, sem það hefir orðið. Þetta er illa farið og hefir fyrst og fremst óheppileg áhrif á lausn þessa máls. Það hefir orðið til þess, að fylgismenn málsins, og þá fyrst og fremst stj., hafa sótt mál sitt af meiri krafti og einbeitni en orðið hefði, ef þessi styrr hefði ekki staðið um málið. Ég get alls ekki fallizt á, að þingið sé að sjálfsögðu bundið við að samþ. þetta mál fyrir það eitt, að samningurinn hafi verið gerður með vilja stj. og um samninginn hafi fjallað menn, sem stj. hafi valið til þess að fara með þetta mál. Ég efast ekki um, að ef þessar uppástungur, sem nú koma fram í samningnum, hefðu verið lagðar fyrir þingið í fyrra, um leið og uppsögn Norðmanna var tilkynnt, þá hefði þeim verið vel tekið, vegna þess að þær eru ekkert annað en endurtekning á þeim samningi, sem áður hefir gilt; munurinn er aðeins mjög lítill, og nenni ég ekki að fara nánar út í það, það hefir verið svo rækilega sýnt fram á, að munurinn er sáralítill. En menn verða að viðurkenna það, að kringumstæðurnar hafa breytzt verulega frá því í þinglok í fyrra. Afstaðan hefir breytzt þannig, að á undanförnum árum leit fyllilega út fyrir, að síldareinkasalan mundi algerlega leggja í rústir alla síldarútgerð og síldarsölu. Nú um hríð hafa menn aftur á móti fengið af nýju að reyna þennan atvinnuveg undir frjálsu fyrirkomulagi. Og síðan þetta frjálsa fyrirkomulag komst á, hafa fundizt nýir markaðir fyrir ísl. síld, markaðir, sem áður þekktust ekki eða þá fengu ekki að njóta sín. Þessir nýju markaðir eru í Póllandi og Þýzkalandi. Þetta hefir haft þær afleiðingar, að síldarútgerðarmenn og sjómenn líta nú bjartari augum á þennan atvinnurekstur heldur en þeir gerðu áður. Þeir hafa byggt miklar vonir á þessum atvinnurekstri og hafa litið á hann sem lyftistöng fyrir efnalega afkomu þjóðarinnar. Það er því von, að þeim hnykki við, þegar nú á að veita Norðmönnum, sem á undanförnum árum hafa ekki haft aðstöðu til að verka síld hér á landi, tækifæri til ekki aðeins að auka útflutning á saltsíld, heldur líka að keppa við Íslendinga á þessum nýja markaði. Þessi aðstöðubreyt., sem orðið hefir á þessu sviði frá því í fyrra, er að mínu áliti svo mikilvæg, að hún ein gæti fullkomlega réttlætt, að þingið, sem ég játa, að í fyrra hefði sennilega samþ. þessa uppástungu ágreiningslítið, setti sig nú á móti þessum samningi og segði sem svo: „Eftir því, sem nú horfir við, virðist affarasælla fyrir þjóðarheildina að hafna þessum samningum og reyna nú að komast að betri kjörum“. Eins og oft hefir verið tekið fram áður, þá vantar mikið til, að þær ívilnanir, sem Norðmenn veita um sölu á ísl. saltkjöti, vegi upp á móti þeim hnekki, sem Íslendingar bíða, ef Norðmönnum verða veitt þau fríðindi, sem þeir eiga að fá samkv. þessum samningi. Það saltkjöt, sem tollurinn fæst lækkaður á, er í mesta lagi ½ millj. kr. virði. En síldarframleiðslan, sem á að hnekkja svo mjög með þessum samningi, getur komið til með að skipta mörgum millj. kr., svo að ef um það er að velja, að eyðileggja þessa möguleika ísl. þjóðarinnar til áframhaldandi síldarútgerðar, eða að stöðva sölu á þessum kjöttunnum til Noregs, þá er ekki áhorfsmál, hvort á að velja. Viðvíkjandi samningaheiðrinum vil ég taka það fram, að ég sé ekki, að Íslendingar verði taldir neitt minni menn, þó að þeir sjái sig um hönd og samþ. ekki það, sem hlýtur að vera þeim til skaða, og það er ekki hægt að segja, að Norðmenn séu beittir neinum óheiðarlegum brögðum, þó að þessir samningar verði ekki samþ. nú. Eins og kunnugt er, þá voru það Norðmenn, sem sögðu upp samningnum frá 1924, en fljótlega samdist svo um, að reyna skyldi að semja af nýju og jafnframt skyldu á meðan gilda þessi ákvæði, sem gilt hafa að undanförnu. Norðmenn höfðu því á sumrinu 1932 öll sömu réttindi til þessa atvinnurekstrar hér við land eins og þeir höfðu samkv. samningnum frá 1924. Það kemur ekki málinu við, þó að þeir notuðu þau ekki, þeir höfðu fullan rétt til að nota þau, ef þeim hefði þóknazt. Jafnframt þessu var af Norðmanna hálfu gengið inn á það, að sama skyldi gilda um sölu á ísl. kjöti til Noregs og gilti eftir samningunum frá 1924. Samningurinn var þannig framlengdur um 2 vertíðir, ef svo mætti að orði kveða. Þó að ekki verði af framhaldandi samningum, þá má gera ráð fyrir, að hvorugur geti kvartað, því að Norðmenn hafa sín hlunnindi næsta síldveiðatímabil og Íslendingar ívilnanir á kjöttollinum næsta sölutímabil. Hinsvegar má gera ráð fyrir því, að þótt samningarnir verði ekki samþ. á þessu þingi, þá verði fitjað upp á samningum á ný, og þá yrðu aftur framlengd þessi gömlu samningsákvæði frá 1924, svo að undir þeim kringumstæðum hefðu Norðmenn ekki yfir neinu að kvarta, og ég hygg, að ísl. útgerðarmönnum og sjómönnum þætti það einnig miklu betra heldur en að þessi samningur væri nú samþ. Ég held, að ástandið yrði þá mjög svipað því, sem yrði, ef samningurinn yrði samþ., og ef svo færi, að samningar yrðu teknir upp á ný, þá mætti einu gilda, hvor aðferðin yrði höfð, því að vitanlega eru möguleikar til að taka upp samningana aftur á ný. Ef það er satt, sem fullyrt er, en ég hefi þó ekki heyrt sjálfur, að stj. geri þetta mál að fráfararatriði, þá verð ég að segja, að mér þykir það illa farið. En jafnvel þó að svo sé, að stj. leggi niður völd, ef frv. verður fellt, þá getur það út af fyrir sig ekki fengið mig til að greiða atkv. á móti þeirri sannfæringu minni, að samningarnir séu Íslendingum til hnekkis. Og jafnvel þótt stj. teldi sig skylda til þess formsins vegna að leggja svo mikla áherzlu á framgang þessa máls, að hún verði að segja af sér, ef Alþingi vill ekki samþ. það, þá liggur það í hlutarins eðli, að ekkert er því til fyrirstöðu, að sömu menn skipi þá nýju stj. Ég sé ekki ástæðu til að segja fleira að sinni. Ég mun greiða atkv. með málinu til 3. umr., en tæpast lengra.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég þarf ekki að segja margt út af ræðu hv. 2. landsk. Hann sagði, að ég hefði sagt, að hann hefði hártogað þennan samning. Það er alveg rétt. En hann vildi segja, að það væri „kritik“ á honum, en það er allt annað. Hann hefir einmitt verið hártogaður og það á mjög ósæmilegan hátt. Um fiskiveiðalöggjöfina frá 1922 ætla ég eingöngu að taka það fram, að hún er svo ströng, að ég hefi enga trú á því, að vegna alþjóðaréttinda sé hægt að gera hana strangari. Þó að öllum samningum væri sleppt við Norðmenn, hafa þeir samt þau réttindi, sem fiskiveiðalöggjöfin veitir þeim og ekki er hægt að taka af þeim. Það má að vísu rýra þau með því að fara í tollstríð við Norðmenn, en það er oftast svo, að þjóðirnar reyna heldur að semja en að lenda í tollstríði, og ég hygg, að stærri þjóðir en við vildu heldur reyna að komast að samningum heldur en að lenda í tollstríði við sínar frændþjóðir. Þegar ég minntist á það, að það hefði ekki verið gott fyrir stjórnina að kaupa allt það kjöt, sem út var flutt í haust, þá átti ég við það, að ríkissjóður hefði ekki haft fé til þess, og svo vantaði ríkisstj. fyrst og fremst heimild til þess. En þá kemur hv.þm. (JBald) með varalögregluna. Það er það eina dæmi, sem hann hefir um það, að stjórnin hafi eytt fé án þess að hafa heimild til þess. Þessu stagast hann alltaf á. Það er það eina. Ég segi því: Það eru þá ekki margar syndir stjórnarinnar  Þá sagði hv. 2. landsk., að það vantaði saltkjöt nú. Ég skal ekkert fullyrða um það, en ég veit, að það er nóg nýtt kjöt til í landinu. Ef nóg væri af saltkjöti, þá rýrði það sölu á nýju kjöti, því er ekki hægt að mótmæla, og það er líka viðurkennt, að nýtt kjöt er betra. Og það er það, sem við verðum að keppa að, að nota sem minnst saltkjöt. Þess vegna getur hv.þm. ekki notað þetta sem rök á móti samningnum.

En nú vilja menn heldur saltkjöt en það nýja

. Ég veit ekki, hvort hv.þm. hefir athugað það, að það var óvanalega litlu slátrað í haust og það er ekkert óeðlilegt, þó að bændur kinoki sér við að slátra miklu þegar verðið er mjög lágt. Í öðru lagi var heyskapur óvenjulega góður síðastl. sumar og í þriðja lagi var féð með rýrara móti í haust. Allt þetta eru nægar ástæður til þess, að minna kjöt er til heldur en venjulega hefir verið. Þá sagði hv. 2. landsk., að takmörkunin á innflutningnum á kjöti til Noregs væri frá okkur sjálfum. Það vona ég, að sé ekki, að öðru leyti en því, að það var fyrst orðað af öðrum samningsmanni okkar, en það var þá fyrir þær ástæður, að hann sá enga von um það, að við mundum komast að samningum við Norðmenn að öðrum kosti. Ef það hefði ekki verið fyrir þessa sök, þá hefði verið óforsvaranlegt að fitja upp á slíku. En í því er ég hv. þ. m. alveg samþykkur, að þessi takmörkun er versti gallinn á samningnum. Það er alveg satt, að Norðmenn hafa hlunnindi hér í verzlun og siglingum. En menn mega ekki halda það, að hægt sé að banna verzlun og siglingar. Allar þjóðir hafa heimild til þess að sigla til annara landa, ef greidd eru þau gjöld, sem heimtuð eru í því landi, sem siglt er til. Heldur hv.þm. virkilega, að hægt sé að banna mönnum að sigla um höfin og til hafna ýmissa landa. Nei, það eina, sem hægt er að gera, er að gera þessar siglingar svo dýrar með því að heimta svo há gjöld af skipunum, að þessar siglingar verði ógerningur. Það, sem hv.þm. var að tala um, var því það, að við skyldum fara í viðskiptastríð við Norðmenn. Ég er nú hræddur um, að það yrði okkur nokkuð dýrt, ef við ætluðum að fara þannig að við aðrar þjóðir. A. m. k. getur enginn búizt við því, að nokkur stjórn fitji upp á því, án þess að þingið láti í ljós nokkra ósk um slíkt stórræði. Það er algengt að tala um það, að við seljum Norðmönnum minna en við kaupum af þeim. En hefir nú hv.þm. athugað það, hvort það er meira eða minna hlutfallslega við verzlunarmagn landanna beggja, sem við kaupum. Ég hygg, að það sé minna hlutfallslega, sem þeir selja okkur, en það, sem við seljum þeim. Það var upplýst við umr. í Nd., og það hefir heldur ekki verið hrakið, að það er 1% af þeirra viðskiptaveltu, sem verzlunin við okkur nemur. Svo er varhugavert að halda mjög einstrengingslega við það atriði, við verðum að muna það, að við verzlum mikið við aðrar þjóðir. Hvernig er um samninginn við Spán og Portúgal? Ekki er verzlunarjöfnuðurinn okkur í hag, ef við þurfum að semja við þá.

Hvað verður þeim boðið, fyrst Norðmenn fá þetta?

. Ég veit það ekki, hvað þeim verður boðið, en það er bezt að láta tímann skera úr því. En ef hv.þm. heldur, að það hafi verið hægt að komast að betri samningum við Norðmenn, þá fer hann villur vegar. Það sýnir bezt þessar hártoganir og aðfinnslur á þýðingu 13. gr. samningsins, hvað lítil rök andstæðingarnir hafa gegn þessum samningi. Það hefði að vísu verið réttara, eins og hæstv.forsrh. sagði, að orða þýðinguna þannig, að þar sem stendur: „vill ekki greiða sekt“ ætti að vera „samþykkja ekki að greiða sekt“. Þetta er nákvæmara, en meiningin er alveg sú sama. En auðvitað verður hér á landi farið eftir ísl. textanum, en í Noregi verður farið eftir norska textanum. Þá sagði hv. 2. landsk., að aðstöðumunurinn hefði verið mikill vegna þess, hve samið hefði verið á óhentugum tíma. En man ekki hv.þm. eftir því, að Norðmenn vildu ekki semja fyrr en þetta? Ekki stóð á okkur. Sveinn Björnsson sendiherra var sendur hvað eftir annað frá Kaupmannahöfn til Noregs, til þess að reyna að taka upp samninga í fyrravetur. En það var ekki fyrr en hæstv.forsrh. hafði farið til Noregs, sem hægt var að fá þá til þess að byrja á samningum, og þá var rétt komið að síldveiðitímanum, svo það er ekki okkur að kenna, þó að þessi aðstöðumunur hafi verið. Það var ómögulegt að taka upp samninga fyrr en gert var, af þessari ástæðu. Þetta hlýtur hv.þm. að vita vel.

Ingvar Pálmason Við fyrri hluta þessarar umr. mæltist ég til þess, að málið yrði tekið út af dagskrá, vegna þess að þá kom fram brtt. við frv. Hafði mér og sjútvn., sem hafði málið til meðferðar, ekki gefizt kostur á að athuga þessar brtt., og þess vegna óskuðum við eftir, að málinu yrði frestað. Nú hefir sjútvn. athugað þessa brtt. og komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki sé heppilegt að samþ. hana. Það má að vísu segja, að Reykjavíkurhöfn sé svo fjárhagslega tryggt fyrirtæki, að það gæti haft sína eigin stjórn út af fyrir sig. En til þess bendir þessi brtt., að hafnarnefndin verði að mestu einráð um mál hafnarinnar. Því að þegar svo er fyrir séð, að hafnarnefndin er ekki kosin nema á 4 ára fresti, þá er erfitt fyrir bæjarstj. að grípa inn í starfssvið hennar. En þetta telur n. ekki heppilegt, því að eins og áður er tekið fram, þá má líta á þetta sem sjálfstætt fyrirtæki, og án þess að fá nokkurt framlag úr bæjarsjóði geta ákvæði hafnarnefndar gripið þannig inn í bæjarmálin, að ekki sé heppilegt að ganga inn á slíkar ráðstafanir, enda veit ég ekki til, að þetta hafi nokkursstaðar átt sér stað. Mér finnst, að hafnarnefndin eigi að lúta sömu ákvæðum og aðrar nefndir, sem bæjarstjórn kýs. Ég sé því enga ástæðu til, að þessi brtt. nái fram að ganga, því að hún miðar að því að gera hafnarnefndina einráða, og það er áreiðanlega ekki til bóta, því að ýmsar ráðstafanir hennar gætu snert hag bæjarins. N. leggur því eindregið til, að þessi brtt. verði felld.

Halldór Steinsson Ég býst við að verða að gera örstutta grein fyrir atkv. mínu. - Ég er óánægður með þennan samning, en er þó ekki viss um, hvort hann er verri en samkomulag það, sem gert var 1924. Er ég því ekki viss um, að hann hafi mikið aukin óþægindi í för með sér fyrir síldarútgerð landsmanna. Ég lít svo á, að samningurinn frá 1924 hafi verið hreint neyðarúrræði. En þá var þó aðstaðan talsvert önnur, því þá var Noregur svo að segja eina markaðslandið fyrir ísl. kjöt. En nú er öðru máli um það að gegna og er því eðlilegt, að við finnum meira til þeirra galla, sem eru á þessum nýja samningi en á þeim eldri. Kjötsalan til Noregs hefir farið minnkandi ár frá ári, og má telja líklegt, að henni verði að fullu lokið á næstu árum. Og þegar útlitið með norska saltfisksmarkaðinn er svo, þá fæ ég eigi betur séð en að langt sé frá því, að okkur beri að semja við Norðmenn á þeim grundvelli, að þeim séu veittar nýjar ívilnanir, heldur þvert á móti ætti að keppa að því að afnema þær ívilnanir, er þeim voru veittar 1924. Þetta átti að fylgja okkar samningamönnum sem veganesti, þegar Norðmenn höfðu sagt samningnum upp. Og hið eina rétta svar Íslendinga átti að vera það, að leggja toll á þá síld, sem Norðmenn flytja út héðan. Það má segja, að of seint sé nú að sakast um orðinn hlut. Þetta hefðu menn átt að sjá og gera á síðasta þingi. En þó má segja, að bæði þingi og stjórn væri nokkru meiri vorkunn þá en nú, því útlitið fyrir því, að hægt væri að ná bærilegu samkomulagi við Norðmenn, var þá ekki eins vont og það hefir orðið síðan. Eins og málið, horfir við nú, mun ekki vera um neina nýja bráða eða yfirvofandi hættu að ræða í bili, því enda þótt samningarnir verði ekki samþ., þá munu Norðmenn halda sömu réttindum óskertum næsta síldveiðitímabil, eins og þeir hafa haft eftir samningnum frá 1924. Er því ekki, vegna uppsagnarákvæðis samningsins með 6 mán. fyrirvara, bráð og yfirvofandi hætta á ferðum. Meðferð þessa máls, bæði utan þings og innan, hefir verið óheppileg. Meðhaldsmenn samningsins hafa gert of mikið úr kostum hans og of lítið úr göllum. En andstæðingar hans hafa málað fjandann á vegginn. Í sambandi við þetta vil ég segja það, að ísl. nefndarmennirnir hafa orðið fyrir miklum og algerlega ómaklegum árásum. Þeir voru eingöngu umboðsmenn ríkisstj. í þessum samningum. Og þeir hafa ekkert gert í þeim, svo að ríkisstj. væri ekki kunnugt um það um leið. Og í annan stað gat utanríkismálan. einnig fylgzt með öllu, sem gert var og átti því kost á að gera sínar aths. og koma þeim til samningamannanna. En mér vitanlega hefir engin aðfinnsla komið frá henni, eins og þó var skylda hennar, ef hún áleit sjálfstæði landsins í hættu. Ekkert af því, sem samningunum hefir verið fundið til foráttu, kom upp fyrr en eftir á, þegar undirskrift var lokið. Ég lít því svo á, að n.mennirnir hafi gert fullkomlega skyldu sína og starfað í samræmi við utanríkismálan. Ég geri ráð fyrir því, að ég greiði atkv. með þessu frv. til 3. umr. En ég er ekki ráðinn í því, hvað ég geri þá. En verði þessi samningur lögfestur, treysti ég því, að honum verði sagt upp eins fljótt og ákvæði hans frekast leyfa.

Jón Baldvinsson Ég vil víkja að ofurlitlu hjá hæstv.forsrh. Hann var að ógna okkur með því, að ef við ekki samþ. samninginn og færum að hefja viðskiptastríð við Norðmenn, þá mundu þeir hefna sín á okkur í sambandi við saltfisksmarkað okkar á Spáni. Ef Norðmenn færu að selja fisk þar suður frá með lægra verði en við, þá gerðu þeir sjálfum sér líka mikinn skaða. En mér finnast líkur til þess, að Norðmenn gerðu eitthvað það, sem hagur væri í fyrir sjálfa sig, frekar en fara að selja fisk með skaða. Þeir myndu líklega reyna að semja við okkur af nýju, þó að þeir fengju ekki eins mikil fríðindi og nú, samkv. þessum samningi, þar sem svo ójafnt er skipt, að Norðmenn fá mikil og aukin réttindi, en hlunnindi þau, sem við eigum að fá, eru mjög takmörkuð og fara minnkandi, og það er sá rauði þráður, sem gengur gegnum alla samningana. Þegar á þetta er litið, verður ekki annað sagt en að Norðmenn hafi mjög leikið á okkur. Þá spurði hæstv.forsrh., hvernig stæði á því, að samningarnir hefðu svona mikið fylgi í þinginu, ef bændur, verkamenn og útgerðarmenn væru almennt á móti þeim. Þessu er því að svara, að fjöldi þeirra þm., sem greiða ætla atkv. með samningunum, hafa í ræðum sínum lagzt á móti þeim og talið þá óhafandi með öllu. En skýringuna fyrir þessari afstöðu þingmannanna er að finna í ræðu hv.frsm. (IP). Hann hélt því fram, hv.frsm., að það myndi geta skaðað okkur, ef við gengjum á móti samningunum, þar sem væri um að ræða milliríkjasamning, sem gerður væri af nefnd manna fyrir landsins hönd, og samþ. af ríkisstj. En þetta er misskilningur, því að þingið á að ganga frá samningnum að síðustu, og eru því engin viðurlög, sem við liggja, þó að það felli hann. Í þessu liggur skýringin á því, hvers vegna svona margir þm. fylgja samningnum. Ennfremur er töluverður ótti hjá sumum hv.þm. um það, að allt samkomulag milli Íhalds og Framsóknar fari út um þúfur, verði þeir ekki samþ., og að stj. neyðist því til að segja af sér. Hv. 1. þm. Reykv. hlustaði ekki á ræðu mína, en þó segir hann að rök þau, er ég bar fram í ræðu minni, hafi verið léttvæg. Ég get svo sem vel skilið, að honum finnist það léttvæg rök gegn samningi þessum, þó að 300-400 sjómanna í Rvík og Hafnarfirði fái að ganga atvinnulausir í landi vegna ákvæða hans. Upp úr slíkum smámunum leggur hv. 1. þm. Reykv. ekki mikið. Honum tekur ekki svo sárt til hinnar fátæku sjómannastéttar. Ég talaði áðan við mann, sem hlustaði á ræðu þessa hv.þm. í dag; taldi hann eins og fleiri, að ræða hans hefði að mestu hnigið að því að færa fram rök með samningnum, aðeins hefði hann tvístígið dálítið í endalokin og sagzt mundu greiða atkv. með samningnum til 3. umr., en tæplega lengur, sem flestir skildu þannig, að hann myndi þá greiða atkv. með honum, ef stj. vantaði atkvæði til þess að koma honum gegnum þingið.

Bjarni Snæbjörnsson [óyfirl.]: Mig langar til að víkja að því, sem hæstv.dómsmrh. sagði um ræðu mína í dag. Hann talaði um, að það væri hæpið fyrir þá þm., er væru á móti þessum samningi, að greiða atkv. gegn honum, þar sem þeir hefðu ekkert álit látið uppi um þetta í fyrra. En ég sagði, að það væri skylda þm. að bæta fyrir þá vanrækslu nú, og þyrftu þeir engan kinnroða að bera fyrir það. Ef það er Alþ. að kenna, hvernig komið er, þá er það skylda þess að taka afstöðu til þess að bæta úr því. Þá talaði hæstv. ráðh. um þá miklu andúð, sem er nú gegn samningnum, þar sem engin andúð hefði heyrzt gegn ástandinu eins og það áður var. En það er einmitt svo, að þeir hafa vakið upp þá miklu andúð, sem var gegn samkomulaginu frá 1924, en sem nær því hafði lagzt í þagnargildi vegna einkasölunnar, sem útilokaði Norðmenn um skeið. Gremjan vekst upp aftur vegna þessa nýja samnings og kemst í sama kjölfar og áður var. Þetta verður hæstv. ráðh. að athuga og háttv.þm. líka. Ég er ekki í vafa um það, að sú krítik, sem gerð hefir verið á þessum samningi, hefir mikið gott í för með sér. Þótt við hljótum eitthvað illt af þessum samningi, þá er ég viss um, að þeir, er síðar fást við slíka samninga, munu láta þetta viti sér að varnaði verða. Sami hæstv. ráðh. sagði, að ekki hefði verið fundið neitt að leppmennskunni fyrr en nú. En það hefir þó verið tekið fram bæði nú og áður, að það var hin mikla leppmennska, sem hratt síldareinkasölunni af stað. Þá töluðu báðir hæstv. ráðh. um það, að landhelgisgæzlan myndi ekki verða erfiðari en áður fyrir ákvæði samningsins. En háttv. 2. þm. Árn. lýsti nú Norðmönnum svo, að enginn efi er á því, að auka verði landhelgisgæzluna. Hann sagði, að engin þjóð væri eins frek og Norðmenn.

Þetta er ekki rétt!

. Jú, hann sagði, að þeir hefðu brotið flest ákvæði í veiðilöggjöfinni og vaðið uppi. Þetta sýnir frekju Norðmanna og hvað ber að varast frá þeirra hálfu í því efni. Hæstv. dómsmrh. sagði, að nauðsynlegt væri að samþ. þennan samning, vegna þess að horfur væru á, að útflutningur á frystu kjöti mundi minnka til Englands. Ég verð nú að segja það fyrir mitt leyti, að mér þykir innflutningsleyfið til Noregs lítið, miðað við þau fríðindi, er þeir fá. Og þar sem við verðum að láta svo mikið fyrir svo lítið, þá er hætt við, að aðrar þjóðir, sem við þurfum mikið til að sækja og sem vita auðvitað um þennan samning, heimti mikið. Og hvað eigum við þá að láta? Hæstv. sami ráðh. sagði, að ef við felldum þennan samning, þá yrði ríkið að kaupa kjötið af bændum og eyðileggja það, því enginn markaður væri fyrir það utan lands eða innan. Ég er nú ekki á sömu skoðun. Neyzlan hér innanlands gæti orðið miklu meiri, ef kjötið væri í svo vægu verði, að fátækari menn bæjanna gætu neytt þess að mun. Ég veit að vísu, að bændur þurfa að fá viðunanlegt verð fyrir kjöt sitt. En mér finnst ekki nema heilbrigt, að atvinnubótafé sé að einhverju leyti varið til að kaupa kjöt handa fátæklingum, sem styrks njóta hvort sem er. Ýmislegt þessháttar mætti gera, ef einlægur vilji er fyrir hendi. Ég býst við, að vegna þeirra miklu tollmúra, sem loka viðskiptunum, þá verði framtíðarstefnan sú, að bændur framleiði sem fjölbreyttast fyrir sölu á innlendum markaði. Að því ber efalaust að keppa. Ég vil minna á það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að niðurlagning síldareinkasölunnar hefði orðið til þess, að markaðsafstaðan með síldina hefði mjög breytzt frá í fyrra. Þetta vissu þm. ekki í fyrra. Og það afsakar þá, þó þeir hafi aðra afstöðu til þessara mála en þeir höfðu þá. Þeir geta því, þótt ekki væri nema vegna þessa stóra atriðis, kinnroðalaust fellt þennan samning nú. Að endingu langar mig til að minnast á eitt atriði, sem hv. 2. þm. Árn. talaði um. Hann sagði, að rétt væri að samþ. þennan samning, því þegar þjóðin sæi, hve bölvaður hann væri, þá mundi hún sameinast um að segja honum upp. Ég hefi nú aldrei heyrt annað eins. Það á að gera þjóðinni stóra bölvun til þess að sameina hana um að hrinda því af sér, sem hægt er að fyrirbyggja. Ég held, að það væri nær að gera það í upphafi. Þjóðin mun eflaust sjá þrátt fyrir það, að ekki var rétt að gera þennan samning. Ég get getið þess, að við hv. 2. þm. Árn. munum báðir vera mótfallnir byltingum kommúnista. Það er kannske rétt að láta þá skalta og valta, en það er þó of seint að grípa til góðra ráða, þegar allt er komið í kalda kol. Þótt ég segði ekki neitt á síðasta þingi, þá tel ég afsakanlegt, þótt ég sé á móti þessum samningum nú. Upplýsingar þær, sem síðan hafa komið fram í þessu máli, hafa vakið mig og alla landsmenn og vakið upp aftur andúð þá, sem var gegn samningnum 1924. Það var neyðarsamningur, og það er þessi líka. Og þetta viðurkenna nú orðið allir, nema hæstv. stj.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Við 2. umr. kom fram bending um það, að nokkur vafi gæti verið á, hvort orðalag 1. gr. tæki yfir það allt, sem ætlazt er til, sem sé allt árgjaldið. Til þess að forðast allan vafa um, að hámark dráttarvaxta gildi fyrir allt gjaldið, ekki einasta fyrir vexti, heldur og afborganir, þá berum við fram brtt. á þskj. 380. Vænti ég þess, að ekki þurfi frekari greinargerð og að brtt. valdi engum ágreiningi.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki vera langorður um þetta, því að það eru mest endurtekningar, sem hér eru hafðar á orði. Ég vil þó neita því, að ég hafi viðurkennt, að þýðingin á samningnum væri ónákvæm. Ég hefi að vísu sýnt þá miklu sanngirni að segja, að ef þýða skal orðin, þá þýða orðin „vedtar ikke“, „samþykkir ekki“. „Vill ekki“ er betri íslenzka og venjulegt lagamál. Hv. þm. vinnur sínum málstað ekkert gagn, þótt hann ráðist á þau orð, sem eru góð íslenzka. Hv. 2. landsk. telur það hafa verið höfuðvillu hjá stjórninni að kúga ekki Norðmenn til samninga fyrir síldveiðitímann með því að draga að sér hendina með öll réttindi Norðmanna hér á landi. Ég vil benda hv.þm. á það, að það hefði verið ástæða til að segja eitthvað slíkt, ef við hefðum sagt upp samningum við Norðmenn. En nú var þetta öfugt. Norðmenn sögðu upp samningnum og settu sig í þessa aðstöðu sjálfir, og þeir gátu með sinni aðstöðu gert hvað sem verkast vildi. Það var óhugsandi, að við gætum nokkuð beitt okkur vegna fiskiveiðalöggjafarinnar, og þó að enginn samningur hefði verið, höfðu Norðmenn mikið til þessi réttindi, að selja síld í land til söltunar samkv. skýringum, sem ekki er hægt að breyta í neinni verzlun. Þetta er því tilhæfulaust, að stjórnin hafi haft nokkurt vopn í höndum, sem hún hafi ekki beitt. Hv. þm. heldur því fram, hans flokkur og flokksblöð, að með þessum samningi sé landhelgin eyðilögð, síldveiðarnar lagðar í rúst og sjómenn, útgerðarmenn og bændur séu á móti samningnum. Mig skal ekki undra, þó að hann sé á móti samningnum, þegar svona er ástatt. En hvernig vill hv.þm. skýra það, að síðasta þing vildi gera ýtarlegar ráðstafanir til þess að koma á samningum? Hvernig vill hann skýra það, að samningurinn hefir mikið fylgi utan þings og innan? Og hvernig ætlar hann að skýra það, ef samningurinn verður samþ., eins og ég tel sjálfsagt að verði? Ég býst við, að þegar til kemur muni hann finna, að það vantar eitthvað á það, að þetta sé rétt. Menn munu sjá, að hér er framkvæmd landhelgisgæzla alveg óskert, og síldarútgerðin mun geta þrifizt eftir sem áður og við höldum öllum okkar landsréttindum. En að því er snertir ísl. netagerðarmenn vegna þeirrar ívilnunar, sem Norðmenn fengu með að bæta veiðarfæri sín í landi sjálfir, þá held ég að sé engin vinna frá þeim tekin. Ég veit ekki, hvort það er nokkur skylda fyrir ísl. skip að fara í land til þess að láta gera við veiðarfæri sín. Og ég veit ekki betur en að það megi hver sem er gera við net, og það hefir verið haft orð á því, hvort ekki væri réttara að taka upp venju Norðmanna í þessu efni heldur en að kaupa allt út. En sleppum því. Það er talað hér eins og það sé engin hætta í því fólgin að fara í viðskiptastríð við Norðmenn. Ég vil hér bæta við einu atriði, sem ekki hefir verið nefnt áður, og það er, að slík barátta gæti flutzt yfir á sameiginlegan markað okkar í saltfiskslöndunum. Þetta er að vísu ekkert nýtt atriði. Það hefir oft áður komið fram hjá Norðmönnum, og nú síðast í sumar, er ég var þar staddur, varð ég þessa var. Það er því ekki gott að segja, hve miklu illu það gæti til vegar komið, ef við lentum í harkalegu viðskiptastríði við Norðmenn. Þetta á líka að koma til greina, þegar um það er rætt, hvort við eigum að gera samningsslit við Norðmenn. Ég segi, að það sé heppilegra fyrir sjávarútveg okkar, að við höfum vinsamlega samninga við Norðmenn.

Jón Baldvinsson Ég ætla að víkja örfáum orðum að hæstv.dómsmrh., sem talaði nú síðast, og þeim orðum, sem hann beindi til mín út af umr. í dag. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að hann hefði aldrei orðið var við eins miklar hártoganir í nokkru máli eins og út af þessum samningi. Hæstv. ráðh. verður að þola það, að samningurinn og orðalag hans sé „kritiserað“, því að þetta er áreiðanlega mikilsvert mál, og það skín út úr hverri setningu hjá honum, hversu þýðingarmikið mál hann telur þetta vera, og þá er ekki nema eðlilegt, að því stærri sem málin eru, því meiri gagnrýni séu þau undirorpin. Hæstv. ráðh. taldi, að mínar aðfinnslur hafi ekki verið aðrar, en að lesa upp grein úr Morgunblaðinu eftir Ólaf Thors, sem hefði deilt á tilslakanir við Norðmenn 1924. Hæstv. ráðh. sagði, að þá hafi staðið öðruvísi á. Þá hafi verið gerðar kröfur af Norðmanna hálfu um miklar ívilnanir á fiskiveiðalöggjöfinni og við það hefði greinin verið miðuð. Það, sem ég las upp hér í dag, er ekki miðað við þær kröfur, sem Norðmenn gerðu þá, heldur er það almennt um fiskiveiðalöggjöfina og almennt um að slaka í engu til við Norðmenn. M. a. s. notar greinarhöf. sem fyrirsögn á einn kafla sinn „Slökum í engu til“. Þessi grein á eins og ekki síður við samning þann, sem nú liggur hér fyrir, og að því leyti frekar, sem lengra er gengið í þessum samningi en samkomulaginu frá 1924. - Hæstv. ráðh. sagði, að eftir fiskveiðalöggjöfinni væru Norðmenn ekki réttlausir. Það er satt; þeir hafa vissan rétt til að selja lítilsháttar í land, en um það er sérstakt stjórnarráðsbréf frá 1924, sem um var deilt á sínum tíma og þingið var ekki á einu máli um skilning á því. Þær heimildir, sem eftir því fást, eru svo miklu minni en eftir samkomulaginu frá 1924 og sem verða samkv. samningi þeim, sem hér liggur fyrir, að þegar hæstv. ráðh. og aðrir fylgismenn samningsins eru að tala um, að í sumum atriðum sé farið skemmra en 1924 og í sumum lengra, þá eru þeir að reyna að slá með þessu ryki í augu almennings, að þetta sé aðeins ofurlítil tilfærsla, því að sannleikurinn er sá, að í samningnum, sem hér liggur fyrir, eru í verulegum atriðum rýmkuð réttindi Norðmanna frá samkomulaginu 1924, en í óverulegum atriðum þrengd. Það er sá mikli munur. Hæstv. ráðh. spurði í sinni ræðu, hvað stj. hefði átt að gera á síðastl. hausti, ef ekki hefðu verið líkur til, að samkomulag næðist, hvort hún hefði átt að kaupa kjötið, en til þess vantaði hana heimild, sagði hæstv. ráðh. Það er sennilega rétt, að í l. var ekki heimild til þess, en ef hæstv. ráðh. grandskoðar huga sinn og hæstv. ráðherrar athuga sinn gang, munu þeir sjá, að þeir hafi gert eitthvað til útgjalda fyrir ríkissjóð, sem þá vantaði heimild til og þarf ekki annað en að benda á hin stórkostlegu útgjöld til ríkislögreglunnar, sem nema vænni sneið af andvirði þess kjöts, sem þeir hefðu þurft að kaupa á síðastl. hausti, því að allt saltkjöt frá síðastl. hausti er selt. Menn ganga nú hér í Rvík á milli búðanna og biðja um saltkjöt, en það fæst hvergi. Það, sem út var flutt af framleiðslu síðastl. árs, munu hafa verið liðugar 6 þús. tn., og nú er kjötlaust hér á landi. Ég vil ekki segja, að allt myndi hafa selzt, ef ekkert hefði verið flutt út, en mikið hefði selzt, og hefði það ekki haft nein veruleg áhrif á verðið; en það er rétt að taka það fram strax, að það er ekki víst, að öll haust sé eins lítið kjöt til útflutnings eins og síðastl. haust, og það sem út var flutt á síðastl. hausti var ekki það mikið, að stj. hefði ekki ráðið við að kaupa það upp og haft eins góða heimild til að gera það eins og að eyða fé í ríkislögregluna. Hæstv. ráðh. játaði, að aðstaðan hefði breytzt síðan á síðastl. ári og sérstaklega gagnvart Bretlandi. Þetta er rétt; nú er þar takmarkaður innflutningur á kjöti. En athugar hann þá, að í samningnum, sem hér liggur fyrir, og hann játaði, að væri ókostur samningsins, að við erum sjálfir að takmarka innflutning okkar til Noregs?

Við sjálfir?

. Ég man ekki betur en að ég hafi séð í einhverri skýrslu um kjöttollsmálið, að þetta hafi komið frá Íslendingum, því að það mundi fara svo að lokum, að við þyrftum ekki á neinum saltkjötsmarkaði að halda. Þetta er einn höfuðókostur samningsins, að okkar réttindi fara minnkandi, en réttindi Norðmanna haldast áfram, svo lengi sem samningurinn gildir. Norðmenn fara verr með okkur Íslendinga en með aðrar viðskiptaþjóðir sínar, vegna þess að tollurinn á ísl. saltkjötinu er hærri miðað við verð, af því að hann er þungatollur, en á öðrum dýrari kjötteg., sem aðrar þjóðir flytja inn, og þó höfum við mjög góða aðstöðu gagnvart Norðmönnum. Ég veit ekki annað en að til skamms tíma hafi alls ekki verið amazt við því, að norskir kaupmenn gengu hér á milli verstöðvanna og keyptu fisk eða lýsi og hefðu allt eftir sinni hentisemi. Þeir hafa strandferðir hér við land, og ég skal ekki segja nema það kunni að vera landsmönnum að gagni. Þeir hafa megnið af flutningum frá landinu, h. u. b. allan fisk; auk þess kaupa Íslendingar meira af Norðmönnum af vörum en þeir selja til Noregs, síðustu árin svo skiptir þó nokkrum milljónum. Auk þess er nokkuð af því, sem við seljum til Noregs, aðeins umboðsvara, sem seld er annaðhvort til Ameríku eða Þýzkalands, svo sem fiskimjölið og lýsið, sem Norðmenn selja til stóru verzlunarhringanna í Þýzkalandi eða Ameríku. Að þessu leyti ættum við að standa vel að vígi gagnvart Norðmönnum. Svo er í þriðja lagi það, sem vel mætti athuga, að ég sé ekki, að okkur sé lífsspursmál að semja við Norðmenn, því að þeir hafa svo mikilla hagsmuna að gæta hér, að þeir hljóta að vilja veita okkur betri rétt en að farið sé í tollstríð milli landanna; en ég játa, að til eru þær þjóðir, sem okkur er lífsnauðsyn að semja við, en í þeirra tölu eru ekki Norðmenn. Hæstv. forsrh. talaði hér í dag og játaði nú, að ónákvæmni væri í þýðingunni á samningnum. Ég hirði ekki að fara út í hugleiðingar hans um rétt stj. til að gera þessa samninga og skyldu þingsins, en ég ætla að víkja að því, sem snertir þýðinguna. Hæstv. ráðh. varð að játa, að þetta væri ekki orðrétt þýtt og að það væri ónákvæmni í þýðingu á einni þeirri grein, sem ég las upp, 13. gr. Það játaði hann. Ég býst við, að slíkur samningur sem þessi verði togaður eins og hrátt skinn milli þeirra aðilja, sem eftir honum eiga að fara, og sérstaklega af því að það er svo margbreytilegt, sem Norðmenn hafa við okkur að skipta eftir samningnum, þá er sennilegt, að þeir togi samninginn meira en við, og þá er leiðinlegt, að í slíku skjali skuli stj. ganga inn á, að íslenzki textinn sé ekki orðrétt þýddur og að það sé ónákvæmni í þýðingunni. Þá lýsti hæstv. ráðh., hvernig þessi texti hefði orðið til. Samningsuppkastið er gert í Noregi. Síðan er samningurinn sendur hingað heim og hér er hann þýddur á íslenzku og sendur til Noregs til athugunar og undirskriftar. Þetta þýðir, að það er norski textinn, sem fyrst er gerður og íslenzka þýðingin síðan byggð á honum. Norðmenn mundu þá sjálfsagt telja það alveg víst, að það sé norski textinn, sem ræður, ef ágreiningur verður um, hvernig skilja beri hina mismunandi texta samningsins. Ég minntist raunar á það í dag, að það er dálítið skiljanlegt, af því Íslendingar stóðu það betur að vígi, að þeir skildu norskuna, en Norðmennirnir skildu ekki íslenzkuna. Hæstv. ráðh. sagði, að þessir samningar gætu ekki verið mér alvörumál, úr því að ég væri að fara út í aðra eins smámuni eins og þýðinguna. Það er nú svo, að við þrjár umr. í Nd. og eina umr. hér í Ed. er búið að ræða rækilega um kosti og ókosti samninganna, hvaða áhrif þeir hefðu á atvinnuhætti Íslendinga, og þá álít ég, að það sé rétt, að við einhverja umr. sé líka rædd sú formlega hlið málsins og ekki sízt við 2. umr., þegar þingsköp gera beinlínis ráð fyrir því, að rætt sé um einstakar greinar, orðalag þeirra og efni. Þá talaði hv. 1. þm. Reykv. um samningana, og hafa þeir þá allir talað, nefndarmennirnir, og gert grein fyrir sinni afstöðu til samninganna, en hafa farið í nokkuð svipaða átt og í nál., sem þeir sendu okkur hér í d. Hv. 1. þm. Reykv. var að afsaka starf n. og sagði, að það væri hlutverk nefndar að athuga formhlið málanna og grandskoða, hvort þau kæmu í bága við önnur 1. Yfirleitt virðist eftir ummælum hans, að n. hafi eingöngu athugað formshlið málsins, en hún hafi ekki minnzt á efni samningsins, sem er þó aðalatriðið í þessu máli, og hvaða áhrif þessi löggjöf hefði á atvinnuvegi landsmanna. Það var það, sem mér fannst að n. hefði fyrst og fremst átt að athuga, en það hefir n. vendilega forðast. Mér finnst sannast að segja, að n. hafi heldur ekki athugað formhlið málsins, úr því að hún hefir ekki einu sinni komið auga á þá ónákvæmni, sem er í íslenzka textanum, miðað við þann norska. Það lítur ekki út fyrir, að n. hafi athugað þetta, eða kannske á þetta allt að felast í þessu nál., þar sem segir, að það sé ekkert við samninginn að gera annað en að fella hann eða samþ. Þá var hv. 1. þm. Reykv. með ónot og snuprur til hv. 2. þm. Reykv., sem ekki á sæti í þessari hv. d. og getur ekki svarað fyrir sig, fyrir að hafa vakið öldu gegn þessu frv. Hann hefði komið af stað heiftúðlegum andmælum gegn frv. eftir að hafa í utanríkismálanefnd samþ. samninginn eða a. m. k. látið hann ganga fram athugasemdalaust. Ég hlustaði á umr. í Nd. um daginn, og ég heyrði hv. 2. þm. Reykv. segja frá því, sem hann hefir endurtekið við mig í kvöld, að hann hefði gert ágreining á fundi, þegar samningurinn lá fyrir, um einstök atriði samningsins, og þegar hv.þm. G.-K. spurði hann á þeim fundi, hvort hann mundi greiða atkv. með samningnum, sagðist hann engu lofa um það. Hann myndi bera sig saman við sína flokksstjórn. Það var gert ráð fyrir, að þetta myndi verða stjfrv. og myndi koma fram á öndverðu þingi. Svo leið og beið og þá gerði stj. Alþýðusambands Íslands þá ályktun, að þessi samningur skyldi birtur, til þess að menn fengju tækifæri til að sjá hann áður en hann væri lagður fram til samþykktar. Það hefir sýnt sig, að það var ekki að ófyrirsynju gert. Hvaðanæfa hafa borizt andmæli gegn samningnum, fyrst og fremst frá þeim stéttum, sem eftirgjöfin á fiskiveiðalöggjöfinni bitnar á, sjómannastéttinni og útvegsmönnum, er stunda síldveiði. Þaðan hafa komið mjög ákveðin og eindregin mótmæli gegn því að samþ. þennan samning. Ég skil sannast að segja ekki, hvað hv.þm. (JakM) á við með því að láta þennan samning ganga í gegnum „rólega athugun á venjulegan hátt“, eins og hv. 1. þm. Reykv. orðaði það. Mér skilst, að hann meini með því, að stj. hefði ekki átt að segja neinum utanþings frá þessum samningi, heldur hefði hún átt að leggja frv. fram á leynifundi til að láta samþ. það eða fella. Það er gefið, að hefði það verið gert á leynifundi, þá hefði lítið heyrzt utan að, hvernig menn tækju þessum samningi; svo að það er það, sem hv. 1. þm. Reykv. harmar, að það skyldi ekki vera hægt að afgreiða þennan samning á lokuðum fundi, því að þá þurfti hann ekki að gera kjósendunum grein fyrir afstöðu sinni til málsins. - Hv. 1. þm. Reykv. tók fram öll rök fyrir því, að þessi samningur ætti að samþykkjast. Hann sagði, að ef þetta hefði verið borið undir þingið í fyrra, hefði það verið samþ. í einu hlj. Það er hægt að segja það eftir á, en ekki er líklegt, að stj. hefði fengið heimild til að bjóða það, sem felst í þessum samningi. Hann vildi ekki halda í samninginn, þó að honum þætti vænt um stj., og það, sem hann sagði um samninginn og honum til andmæla, var, að síldarútvegurinn í fyrra undir frjálsu fyrirkomulagi hefði gefið vonir um, að nú myndi fara að rætast úr fyrir mönnum og gefið bjartari vonir um framtíðina en verið hefði meðan síldareinkasalan var. Þetta frjálsa fyrirkomulag var áður en síldareinkasalan kom, og hvernig var því lýst af þeim mönnum, sem aðallega hafa haft forgöngu í síldarútgerðinni eins og Birni Líndal og Ólafi Thors, þegar þeir á þinginu 1926 komu með frv. um lögbundin félagsskap til þess að selja síldina? Á þessu þingi lýsti Björn heit. Líndal þessu þannig, að það hefði verið vont í hitteðfyrra, það hefði verið verra í fyrra og liti út fyrir að fara versnandi hjá síldarútveginum, vegna hinnar taumlausu samkeppni, sem eyðilegði verðið og markaðinn. Alveg það sama hefir verið í fiskverzluninni. Það var svo komið á síðastl. ári, að framleiðendur og fiskútflytjendur, þeir, sem mest hafa talað fyrir frjálsri samkeppni í allri verzlun, hafa komið sér saman um og fengið til þess opinberan stuðning, að þvinga alla landsmenn undir eitt samlag til þess að geta ráðið framboðinu og til þess að geta haft hönd í bagga með verðinu. Hv. þm. G.-K. þurfti m. a. s. meðan hann var ráðh. á jólaföstunni, að gefa út ein bráðabirgðal. til þess að tryggja þennan félagsskap. Það eru þess vegna líkur fyrir því, að síldarútvegsmenn muni framvegis, þrátt fyrir það, hvernig fór um síldareinkasöluna, koma til löggjafans og biðja um stuðning, til þess að geta haft einhverjar reglur um sölu á síldarafurðunum. Þó að þeir samningar, sem nú liggja fyrir, verði samþ., þá megum við Íslendingar að vísu koma á skipulagi um sölu á síldarafurðum, en ef Norðmenn telja það skerðingu á sínum réttindum, þá segja þeir upp samningnum. Þeir fá aukin réttindi nú miðað við samningana 1924, en okkar réttur fer minnkandi. Þá held ég, að það hafi verið hv. 1. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Árn., sem báðir vildu halda því fram, að fyrir þessa samninga eða samkomulag, sem gert var á síðastl. hausti, hefðum við getað selt kjöt til Noregs. Hv. 1. þm. Reykv. tók það réttilega fram, að Norðmenn höfðu sín réttindi óskert í sumar við síldveiðarnar. Það var það, sem ég álít, að hafi verið höfuðvillan hjá hæstv.forsrh. og þeim, sem að þessum samningi stóðu frá Íslands hálfu, að þeir skyldu ekki beinlínis kúga Norðmenn til þess að ganga inn á samninga áður en þeim voru veitt réttindi til að nota þessa ívilnun sumarið 1932. Þegar þeir höfðu fengið þessi réttindi, þá fóru þeir að semja og stóðu samningarnir yfir á meðan þeir nutu hlunnindanna, en þegar kom að þeim tíma, þegar Íslendingar þurftu að fara að flytja sína vöru til Noregs, þá voru Norðmenn búnir að njóta þessara hlunninda yfir sumarið. Þetta gerði Norðmönnum aðstöðuna miklu hagfelldari. Það er mín skoðun, að eitthvert mesta klaufastrikið í þessu máli hafi verið það, að Norðmenn voru ekki þvingaðir til samninga áður en síldveiðatímabilið sumarið 1932 byrjaði. Það má náttúrlega segja eins og hv. 1. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Árn., að vegna þessara samninga höfum við getað selt okkar kjöt til Noregs. En það er nú bara eftir að bita úr nálinni með það. Við höfum að vísu getað selt kjötið til Noregs, og við eigum að fá tollinn endurgreiddan þegar samningarnir eru staðfestir, svo að það er ekki fyrr en samningarnir eru samþ., sem við njótum þessara hlunninda hjá Norðmönnum. Hv. 1. þm. Reykv. byrjaði á því að tala með samningnum og fyrir honum á alla lund og lýsti því yfir að lokum, að hann mundi greiða atkv. með honum til 3. umr., „en tæplega lengra“, sagði hann. Þetta verður sennilega útlagt þannig, að hann greiði samningunum atkv. til 3. umr. og áfram ef stj. þarf á að halda. Eins var með hv. 2. þm. S.-M., að hann talaði á móti samningnum á allan hátt, enda er það skiljanlegt, því að hann mun vegna afskipta sinna af síldareinkasölunni og síldveiðunum hafa þekkingu á því, hvað þetta er skaðlegt fyrir síldarútveginn, en samt vill hann láta hann komast áfram. Það er sannarlega undarleg afstaða þessara nefndarmanna, þegar þeir eru að gera grein fyrir atkvæðum sínum. Það hefir ekki verið minnzt á eitt atriði hér, sem einn sjómaður vakti athygli mína á í dag skömmu fyrir fund. Það var viðvíkjandi reknetaskipunum. Það er talið, að norsk reknetaskip séu venjulega milli 50 og 60 hér viðland. Og það er talinn sæmilegur afli, að þau fái 1200 tunnur hvert yfir síldveiðatímabilið. En til þess að geta selt síld í land þurfa þau ekki annað en að gera samning við Holdö í Krossanesi eða Evanger á Raufarhöfn. En þó að þau geri samning um síldarbræðslu, þá þurfa þau ekki að selja þangað neitt. Þau gætu kannske látið þangað nokkrar tunnur rétt til málamynda. Ef þau aðeins gera samning, þá geta þau fullkomlega hagnýtt sér sínar 1200 tunnur, 700 tunnur geta þau selt í land, en farið með 500 tunnur með sér. Öll þessi síldarsala í land hlýtur að verða til þess að keppa við ísl. síldveiðiskipin, og verður það til þess, að Íslendingar geta ekki saltað eins mikið og hefir verið, eða að öðrum kosti hlýtur verðið að falla sakir vaxandi framboðs. Enda er nú þegar farið að bera á því, að farið er að bjóða síld með lægra verði en verið hefir síðastl. ár. En það er talið að vera í gegnum þá Norðmenn, sem ætla sér að gera út næsta sumar í skjóli þessa samnings. Það er öllum vitanlegt, að það hefir reynzt svo á síðustu árum, að sú síld, sem söltuð hefir verið í landi, hefir þótt betri vara en sú, sem söltuð er í skipum, og það er nokkurnveginn víst, að svo framarlega sem ekki kæmi til þess, að Norðmönnum yrði veittur þessi réttur, sem þeir eiga að fá eftir þessum samningi, þá mundu Íslendingar geta notið þess markaðs, sem þegar er fenginn fyrir slíka síld. Og það er öllum augljóst, að það verður minna, sem ísl. síldveiðiskip geta selt til söltunar í landi eftir því, sem norsk skip mega salta og selja meira. Það sem Norðmenn fá einnig með þessum samningi, er réttur til þess að láta síldarverksmiðjur sínar hér á landi starfa áfram, og mér skilst, að sá réttur gildi áfram þrátt fyrir það, að þessum samningi verði sagt upp. Þau skip, sem verksmiðjurnar gera samning við, öðlast meiri réttindi en önnur norsk skip til þess að selja síld í land til söltunar, og rétt til þess að athafna sig á ísl. höfnum, Siglufirði og Akureyri. Þeim er veittur meiri réttur en ísl. skip hafa. Þegar ísl. skip koma í höfn til þess að gera við veiðarfæri sín, verða þau að flytja þau til þeirra manna, sem hafa það starf með höndum, að gera við, en það lítur út fyrir, að skipshafnir norsku skipanna megi gera sjálfar við sín veiðarfæri. Hvar sem á þennan samning er litið, þá eru aukin réttindi Norðmönnum til handa, og það er játað af öllum og búið að taka það fram við allar umr. og ástæðulaust að gera það oftar. En út af því, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, að það væri ástæða til þingrofs um slíkan samning, þá vil ég segja annað, sem sé það, að það væri ástæða til að bera þennan samning undir þjóðaratkvæði áður en hann er samþ. hér og vita þá, hvort yrðu fleiri með en móti. Og ég er ekki í vafa um það, hvor atkvæðatalan yrði hærri. Því að það er vitanlegt, að flestir bændur, sem tala um þennan samning, eru á móti honum, þó þeir kunni kannske ekki við það að kveða upp úr með það, af því að þetta er gert í því skyni að veita þeim hlunnindi. Það var sagt hér á dögunum og raunar fullyrt, að á búnaðarþinginu væru ekki nema 1 eða 2 menn, sem mæltu þessum samningi bót, en allir hinir væru á móti. Þetta er í samræmi við það, að bændur hafa jafnan haldið fastast á öllum réttindum landsins. En eftir þessum samningi er verzlað með landsréttindi, eins og hv. 1. landsk. tók fram við 1. umr. þessa máls.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. 2. landsk. hefir sagt hér, að stj. hafi gert þennan samning að fráfararatriði. Hann hefir einnig leyft sér að fullyrða, að þingið væri samningnum mótfallið, en vegna stj. myndu margir hv.þm. telja sig bundna við að samþ. hann. Það má öllum ljóst vera, að í þessu sambandi biður stj. ekki um neitt sjálfrar sín vegna. Hitt er annað mál, hvað stj. mundi gera á sínum tíma, ef samningurinn yrði felldur, til þess að bjarga samningaheiðri landsins. Það hvílir engin skylda á þinginu að samþ. þennan samning. Hinsvegar geta hvílt skyldur á stj. í sambandi við það, ef hann væri felldur. En þar er um persónuleg atriði að ræða, sem ekki þurfa að hafa áhrif á neinn hv.þm. við atkvgr. Hitt er aðalatriði þessa máls, hvort samningurinn er heppilegur fyrir okkur eða ekki; eftir því verða menn að ákveða sig. Það tjáir ekki að tala um það, að þessi samningur sé meira en almennur verzlunarsamningur. Samkomulagið frá 1924 var líka meira en almennur verzlunarsamningur í þeirri merkingu, sem hér er talað um. Það var samningur um kjötsölu Íslendinga til Noregs og síldveiðahagsmuni Norðmanna hér við land. Og það hefir engum þm. dottið í hug fyrr en nú á þessu þingi, að þessi samningur væri um annað en síldveiðar og kjötsölu. Stj. hafði að vísu ekkert hreint umboð frá síðasta þingi, en hafði öflugar áminningar um það, að reyna að komast að samningum, og hún leggur því samninginn með góðri samvizku fyrir þingið, en hann er í öllum aðalatriðum áþekkur samningnum frá 1924. Ég hefi aldrei skilið það, að það sé ókostur á þessum samningi, að skýrt er tekið fram um það, hvaða réttindi Norðmenn hafa. Í samningnum frá 1924 var ekkert skýrt tekið fram um slíka hluti. Nú er það svo, að þessi samningur er í flestum greinum bundinn við þær skýringar, sem hefð hefir komizt á, í sumu þrengri, en í öðru nokkru rýmri. Og þm. eins og hv. 2. landsk. hafa nú yfir engu að kvarta, og er sízt ástæða fyrir þá að eyða löngu máli í að lesa upp viðvörunargreinar frá 1924. Ef þær greinar eru á einhvern hátt á móti þessum samningi, þá hafa þær á sínum tíma verið andstæðar hv. 2. landsk., svo hann hefði meiri ástæðu til að reyna að hrekja allt það, sem hann les upp, heldur en að nota það nú sem málsvörn fyrir sjálfan sig. Hv. þm. eyddi allmiklum tíma í að sýna d. fram á, að íslenzki og norski textinn væru ósamhljóða, og mér skildist á honum, að einhver hætta ætti að vera í þessu fólgin. Hann nefndi nokkur dæmi, sem aðeins eru aukaatriði. Hann talaði fyrst um 7. gr. Þar stendur á íslenzku, að skipið eigi að „liggja við akkeri eða festar“, en á norskunni að „fartöiet skal være forankret eller fortöiet“. Það þarf meiri óhlutvendni en þessi hv.þm. hefir til að bera, til þess að sýna fram á það, að hér sé á nokkur munur. Það var viðleitni hjá hv.þm., en engin geta í þessu efni. Sama er að segja um 10. gr., þar sem hv.þm. vill sýna fram á, að það skipti nokkru máli, að sleppt er í íslenzku þýðingunni að nefna „islanske havner“ og að sagt er „norske fiskefartöier“. Þetta getur vitanlega ekki haft nokkra minnstu þýðingu í framkvæmdinni. Það er ekki orðrétt þýtt þarna, en það hefir enga þýðingu um það, hvor textinn á að gilda. Eins er um 12. gr. Þar stendur á íslenzku að „verka aflann“, en á norsku að „tilvirke fangst“, og þar getur ekki verið neinn munur á. Og í 13. gr. stendur á íslenzku : „Ef norskt fiskiskip vill ekki greiða sekt“ en á norsku: „hvis norsk fiskifartöi ikke vedtar böte forlegg“. Það væri náttúrlega nákvæmari þýðing að segja: „Ef norskt fiskiskip ekki samþykkir að greiða sekt“. En í veruleikanum er þetta það sama, því ef fiskiskip ekki vill greiða sekt, þá samþ. það ekki að greiða hana. Hér er því ekki minnsti munur á. Ég tók eftir því, að það brostu einhverjir áheyrendur og máske hlógu upphátt, þegar hv.þm. las þetta upp, því þeir hafa sennilega haldið í samræmi við þá „agitation“, sem flutt hefir verið í þessu máli, að samningurinn hljóðaði um það, að norsk fiskiskip, sem ekki vildu greiða sekt, þyrftu þess ekki. Þess vegna tel ég mér skylt að lesa þessa grein: „Ef norskt fiskiskip vill ekki greiða sekt, heldur óskar, að dómur gangi, skal skipinu þegar sleppt gegn geymslufjárgreiðslu, en ekki haldið þar til dómur fellur“. Hér er ekkert um annað að ræða en það, sem gilt hefir og sjálfsagt er. Það er samkomulag um það eitt að tefja skipin ekki frá veiði, en tryggja sér fullkomlega, að þau sæti þeirri hegningu, sem þau eru dæmd i. En það að geta eytt helmingnum af ræðutímanum í það að sýna fram á mismunandi hljóðan textanna, sýnir, að hér getur ekki verið um mikið alvörumál að ræða. Hv. þm. sagði, að íslenzku nefndarmennirnir muni náttúrlega hafa orðið að taka ábyrgð gagnvart norsku samningamönnunum á að íslenzki textinn væri samhljóða. En svona gengur það ekki til. Íslenzki textinn var gerður hér heima og síðan sendur Norðmönnum til samþykkis. Og þeir samþ. íslenzka textann eins og norski textinn hafði áður verið samþ. Báðir textarnir eru jafn gildir, og það er engin ástæða til að jafna þeim til frv. frá 1908, þar sem danski textinn átti að gilda, ef á milli bæri. Hér er um fullkomið jafnrétti að ræða og samningurinn verður framkvæmdur eftir íslenzka textanum, sem er það sama og að hann sé framkvæmdur eftir þeim norska. En vitanlega getur alltaf risið upp deila um það, ekki einungis, hvað norsk og ísl. orð þýddu, heldur hvað orð og setningar þýddu, því það er svo um mál mannanna, að það er ekki eins fast og ákveðið og tölur. Það er ekki hægt að deila um það, hvað 2 og 3 eru. En það er sjaldan hægt að komast svo að orði, að ekki þurfi setningarnar skýringar við. Og þetta er náttúrlega eins með þennan samning rétt eins og hverja aðra samninga, og ef deila rís um slíkt, verður að fara með það á venjulegan hátt. En við þessu er ekki hægt að gera nema hv.þm. vilji gera þá kröfu, að samningurinn sé á engu máli. Hv. þm. leggur mikla áherzlu á það, að Norðmenn geti, ef við gerum samninginn „illusoriskan“, með einhverri atvinnulöggjöf, sagt samningnum upp. Nú býst ég við, að hv.þm. muni óska þess, að sett væri einhver sú atvinnulöggjöf, eins og einkasala á síld, sem gerði samninginn „illusoriskan“. Hann óskar líka eftir því, að samningnum sé sagt upp. Og ef hann óskar eftir þessu hvorutveggja, þá getur hann ekki verið óánægður um, að það fari saman. Hann þarf að vera óánægður með annaðhvort og ánægður með hitt, til þess að geta beitt svona útásetningi. Hv. þm. endurtekur líka það, sem sagt hefir verið, að þessir samningar muni rýra stórlega eða máske eyðileggja einn blómlegasta atvinnurekstur, þar sem er síldarútgerðin. Með þessi orð út af fyrir sig er ég ánægður. Það kveður við dálítið annan tón en venjulega hefir verið, þegar talað er um „síldarbrask“ og „svindl“ í sambandi við þennan atvinnurekstur. En það hefir bara láðst að sýna fram á, að nokkuð slíkt sé til í þessum samningi frekar en í samningnum frá 1924, sem sé hættulegt síldarútgerðinni. En hitt get ég fúslega sagt hv.þm., að ég og þeir, sem nú eru í stjórn, eru vitanlega sama hugar og aðrir hv.þm. um það, að ef allar þessar hrakspár rætast, sem andstæðingar samningsins halda fram, að segja honum þá upp, en það er bara víst, að þær munu ekki rætast. Þó skal ég játa, að það er ekki fyrirfram frekar en 1924 alveg víst um það, hvernig framkvæmdirnar reynast. Það er hægt að nota að miklu leyti eða að litlu leyti þá möguleika, sem í samningnum felast, og vitanlega verða framkvæmdirnar á sínum tíma að segja til um það, hvað við eigum þá að gera, og þeir, sem nú fylgja þessum samningi, gera þar fyrir enga skuldbindingu um það, hvernig þeir út frá breytt. forsendum einhverntíma síðar kynnu að haga sér í þessu efni. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri að öðru leyti en því, að ég óska þess af forseta, að þetta mál verði tekið fyrir á fundi nú þegar að loknum þessum fundi til 3. umr. Þessi ósk byggist á því, að ég sé engar líkur til, að neitt nýtt geti komið fram í málinu til morguns. Nú hefir verið alllangt milli 1. og 2. umr. og ekkert nýtt hefir komið fram, nema þessi málfræði hv. 2. landsk. og ég sé engar líkur til, að neitt nýtt kæmi fram til morguns, nema ef einhverjir hv.þm. kynnu að vilja athuga nánar frv. hv. 2. landsk. um það, hvernig eigi að bæta bændum það að verða gersamlega af hinum norska kjötmarkaði, þá greiða þeir atkv. móti afbrigðum núna, en leyfa þau á morgun, því lengur má ekki draga afgreiðslu þessa máls. Ég samþ. fyrir mitt leyti, að málið yrði tekið út af dagskrá í gær með tilliti til þeirra, sem vildu deila um málið og af mjög skiljanlegum ástæðum ekki vildu gera það þann dag, en þeirri gagnkröfu held ég fram, að málið verði ekki tafið fram yfir helgidagana. Ég skal ekki svara mörgu frsm.n. Hann telur hentast þrátt fyrir ókostina, að samningurinn sé afgreiddur. Og þegar hann finnur að samningnum, og hv. 2. landsk. segir, að enginn sé ánægður með hann, þá er það náttúrlega satt, að samningurinn er alls ekki allar kröfur Íslendinga. Þetta er sannleikurinn, og svo er um alla samninga, a. m. k. þá, sem gerðir eru á vorum dögum. En þær kröfur, sem hv.þm. virðist gera, eru þær, að við gerum aldrei samninga við aðra, aldrei annað en það, sem okkur sjálfum sýnist, án tillits til nokkurs hlutar.

Ingvar Pálmason Það er venja hér á Alþ., þegar mál er tekið til 2. umr., að einhver nm. taki til máls um það. Nú var það svo að þessu sinni, að. sjútvn., sem hafði þetta mál til meðferðar, sá enga ástæðu til þess að kjósa sérstakan frsm. Það hefir einn hv.þm. sagt, að nál. segði ekki neitt. En frá mínu sjónarmiði segir það allt, sem segja þarf, því móti því verður ekki mælt, að einungis það tvennt liggur fyrir: að samþ. frv. óbreytt eða fella það. Breyt. á því geta ekki komið til mála. Þm. verði því að gera það upp við sjálfa sig, hver og einn, hvern kostinn þeir taka. Hitt er annað mál, og það verður hver þm. slíka að gera upp við sig, hvort hann vill eyða miklum tíma eða litlum til að gera grein fyrir atkv. sínu. N. tók fyrir sitt leyti þann kostinn, að hver nm. gerði sjálfur grein fyrir sínu atkv. Ég tel líka, þar sem mál þetta hefir valdið miklum umr. í Nd. og einnig hér við 1. umr., auk þess sem það hefir mikið verið rætt opinberlega, bæði á fundum og í blöðum, að ekki sé þörf á miklum umr. nú. En þar sem ég stóð upp hvort sem var, þá vil ég með nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu minni, þar sem mér ber sem öðrum þdm. að greiða atkv. um frv. Ég tel samning þennan, er lögfesta skal nú, raunverulega óhagstæðan okkur Íslendingum. Byggi ég þá skoðun mína ekki aðallega á því, sem umr. hafa þó mest snúizt um, að Norðmönnum sé með þessum samningi veitt allmikil ný hlunnindi, heldur á hinu, að hér er um verzlunarsamning að ræða, sem ekki er haldið innan síns ramma, heldur gengur yfir á önnur svið. Það er að mínu áliti versti gallinn. Að vísu má víst um það deila, hversu miklu þessi fríðindi til Norðmanna, sem ganga yfir fiskveiðalöggjöf okkar, eru meiri en þau, sem þeim voru veitt áður. Það hefði ekki að vísu verið óeðlilegt, að samningur þessi hefði gengið inn á þetta svið á þann hátt, að látið væri sitja óbreytt við það, sem áður var og að ekki væru aukin réttindi Norðmanna. En þessi samningur gengur, því miður, lengra, því með þessum samningi er það lögfest, að Norðmenn fái fríðindi, sem áður voru á þann hátt, að þau breyttu í engu fiskveiðalöggjöf vorri. Ég tel, þótt samningur þessi breyti að vísu aðstöðu Norðmanna gagnvart fiskveiðalöggjöf okkar ekki mjög mikið, að þá geti þó lögfesting þessara ákvæða undir núverandi kringumstæðum haft töluvert alvarlegar afleiðingar fyrir okkur. En þess ber þó að gæta, að samningurinn er uppsegjanlegur með 6 mán. fyrirvara. Þetta ákvæði tel ég aðalkost samningsins. Ég vil geta þess, að ég lít svo á, að þetta mál hafi tvær hliðar. Önnur er sú, sem snýr að okkur Íslendingum beint og ég hefi nú talað um. Hin hliðin snýr að viðskiptalöndum okkar og ber slíka að líta á það. Nú er það öllum vitanlegt, að Íslendingar hafa ekki farið einir að öllu með utanríkismál sín. Að vísu hafa þeir verið mjög sjálfráðir um þau og gott samkomulag um meðferð þeirra. Enn hefir lítið á þetta reynt og allt gengið sæmilega. Með samkomulagi við Dani er það nú að færast æ meir í það horf, að við höldum meira sjálfir á þessum málum. En til þess að svo geti orðið, þurfa þær viðskiptaþjóðir, sem við okkur semja, að fá þá reynslu um okkur, að við heiðarlega menn sé að eiga. Nú er það svo, að ef samningur þessi verður felldur nú, þá uggir mig, að traust annara þjóða á okkur bíði við það ekki svo lítil spjöll. Við verðum í því sambandi að líta á það, á hvern hátt samningur þessi er til orðinn. Þess ber þá fyrst að gæta, að þingið hefir ætlazt til, að samið væri. Að vísu er ég ekki sammála hæstv.forsrh. um það, að þingið hafi lagt mjög mikla áherzlu á, að samningar næðust. En þó vefengja megi þetta að einhverju leyti, þá er þetta þó okkar mál innbyrðis, og ekki frambærileg afsökun fyrir því, að við stöndum ekki við samning þann, sem hefir verið gerður. Þetta hefir því ekki sérstaka þýðingu í þessu sambandi. Hafi stj. gengið feti framar en við ætluðumst til, þá verðum við að útkljá það við hana, og það má ekki hafa nein áhrif á afstöðu okkar við Norðmenn. Mig uggir því, að ef við neitum þessum samningi, eftir þann undirbúning, sem hann hefir hlotið, þá verði litið smærri augum á okkur af öðrum þjóðum en við eigum skilið. Þess ber og að gæta, að n. sú, er samninginn gerði, kom fyrst saman í Rvík. Hafði því ríkisstj. og utanríkismn. góða aðstöðu til að leggja frumdrögin að samningnum, og síðan fylgdust þessir aðiljar vel með í öllu því, er gerðist innan samningan., svo sem vera bar, og virtust vera samþ. niðurstöðu samningsins. Mig uggir því, að þegar það eitt er eftir, að þingið veiti samþ. sitt og því verði neitað, þá muni ekki vera gott fyrir þessa litlu þjóð að fá aðrar þjóðir til að gera við sig samninga. Sá orðrómur mundi þá á leggjast, að við héldum ekki gerða samninga. Og það er víst, að hvernig sem á umboð stjórnarinnar er litið af okkur, þá er öðruvísi litið á það frá sjónarmiði annara þjóða. Þótt samningur þessi sé gallaður og ég líti svo á, að með honum hafi verið gengið inn á annan vettvang en þann, sem vera bar, þá álít ég, að sjálfstæði Íslands sé hætta búin af því, ef hann verður felldur. Og það álít ég meira virði en þau óþægindi, sem okkur stafa af samþykkt hans. En ef mér endist aldur til, þá mun ég leggja til, að sá uppsagnarfrestur, sem veittur er í samningnum, verði sem fyrst notaður og það jafnvel á næsta ári. Ég lít svo á, að það sé meira til ógagns en gagns að halda uppi málþófi um þetta mál. Ég er þó ekki að lasta það, að umr. hafa orðið miklar og að þeim hefir verið varpað út. En þar sem málið er nú komið á það stig, að eingöngu er eftir að greiða um það atkv., þá ætti stutt aths. viðvíkjandi atkv. að duga. Með málþófi er lítið unnið. Læt ég svo þetta nægja sem grg. fyrir mínu atkv.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég get vel skilið, að hv. 2. landsk. hafi fundið einhvern áheyranda sér ósnjallari, sem fundið hafi eitthvað annað út úr ræðu minni en rétt var. Aðalefni þess, sem ég sagði, var það, að samningur sá, sem hér væri til umr., væri að mestu endurtekning fyrri samninga. Ég hefi heldur ekki heyrt neitt það koma fram hjá hv. 2. landsk., sem sýni fram á, að þessi samningur sé í nokkru verulegu frábrugðinn því ástandi, sem var. Þá hefi ég heldur ekki heyrt hann halda því fram fyrri, að samningurinn gæti orðið til þess að svipta sjómenn atvinnu. En ég fæ bara ekki séð, að hann geri það á nokkurn hátt frekar en fiskiveiðalöggjöfin frá 1922 og samningurinn frá 1924. Annars er ég fús til að taka upp umr. um þetta við 3. umr. málsins.

Magnús Torfason Eins og drepið hefir verið á, þá er nál. ekki fjölskrúðugt um afstöðu n. til þessa máls. Er mér því skylt að gera grein fyrir mínu atkv., og þá ekki síður fyrir það, að það á að heita svo sem ég sé í utanríkismálan., en henni hefir verið dreift við málið. Að því er það snertir, þykist ég ekki bundinn við þennan samning sökum þess að ég hafi átt sæti í utanríkismn. Þetta mál var á döfinni um það leyti, sem ég á annríkast í embætti mínu og þess vegna hafði ég sáralítil afskipti af því. Ég játa, að ég sá uppkastið að samningnum rétt áður en gengið var frá honum og gat athugað það stutta stund, en vitanlega var ekki hægt að fullu að gera sér grein fyrir slíku máli á stuttum fundartíma. Þess vegna þarf því ekkert að binda mig við þetta mál og ég vil halda því fram, að ég sé jafnvel óbundnari heldur en hv. 1. landsk. Ég er bara almennur meðlimur n. og þarf ekki að bera ábyrgð á öðru en mínu atkv., en hv. 1. landsk. er flokksformaður og ber sem slíkum skylda til að kynna sér rækilega öll mál, sem nokkru varða. Ég skal í þessu sambandi lýsa yfir því, að ég er engum böndum bundinn í þessu máli og sérstaklega ekki persónulegum böndum. Það hefir komið fram hér í d. og einn hv.þm. hefir beint lýst yfir því, að þessir samningar myndu öðlast samþykki sökum þess, að annars myndi stj. verða neydd til að segja af sér. Að því er þetta atriði snertir, þá hélt ég, að það væri svo sem ekkert launungarmál, að ég hirti aldrei, hvort þessi stj. sæti lengur eða skemur að völdum, svo að ég þykist hafa ósköp frjálsar hendur í þessu máli hvað það snertir. Og m. a. s. - ef nokkuð væri - þá væri jafnvel fremur ástæða til að vilja nota þetta mál til þess að losna við stj. og það blátt áfram af flokkslegum ástæðum. Ég þykist standa alveg frjáls og vísa alveg á bug öllum svigurmælum í þá átt. Og ég get gert meira - vísað svigurmælunum heim til föðurhúsanna. Það hefir ekki farið leynt og það hefir a. m. k. verið talsvert um það talað úti í bæ, að af fjórum Jó-Jóum þessarar d., þá sárlangaði þrjú Jó-Jóin í stjórnina. Ég legg ekkert upp úr þessu og trúi, að þetta sé hin argasta lygi, en ef á að fara út í slíkar persónulegar sakir, þá vona ég, að sjáist, að ýmsir geta átt högg í annars garði. Að því er þetta mál snertir, þá get ég ekki heldur kannazt við, að það sé sérstaklega stj., sem ætti að fara frá, ef þessir samningar yrðu ekki samþ. Ég lít svo á, að ef samningarnir yrðu ekki samþ., þá væri eiginlega réttast, að hreint og beint þingrof færi fram og það fyrir þá ástæðu, að ég sé ekki betur en að allt þingið beri ábyrgð á þessum samningum, hvort sem þeir eru góðir eða vondir. Í því efni er það að telja, að mér vitanlega komu engar raddir fram um það, að ekki ætti að semja við Norðmenn, og mér er alls ekki kunnugt um, að nokkur rödd hafi komið fram þess efnis, að ekki mætti semja við Norðmenn á sama grundvelli og samningarnir frá 1924. Ég þykist vera þess alveg viss, að ef Norðmenn eftir viðtali við stj. hefðu tekið aftur uppsögn sína og við það hefði verið látið lenda, þá hefði engin rödd risið upp á móti því á Alþ. Út af þessu hafði stj. ástæðu til að ætla, að ef hún gæti komizt að samningum, sem væru ekki verulega verri en samkomulagið frá 1924, þá myndi hún verða vitalaus. Því hefir einmitt af einum ræðumanni, sem hefir lýst sig mjög andvígan samningunum, verið lýst yfir, að munurinn á þessum samningum og samkomulaginu 1924 væri svo lítill, að það gæti aldrei orðið að neinu deiluatriði. Eins og ég tók fram áðan, þá var utanríkismálan. oftar en einu sinni dreift við þetta mál og orð látin fylgja um það, að það hefði enga þýðingu, þótt samningarnir væru gerðir með ráði utanríkismálan. Þótt það lægi nú nærri að reyna að firra mig ábyrgð og taka þetta gott og gilt, þá get ég ekki gert það, blátt áfram af því, að það er ekki rétt. Utanríkismn. er sjö manna n., jafnmannmörg og fjvn. Hún er skipuð mönnum, kosnum hlutfallskosningum, og hún er eina n. þingsins, sem skipuð er mönnum úr öllum flokkum. Því er ekki nema eðlilegt, að þegar slík n. er í einhverju gerðum stj. samþykk, þá verði litið svo á, að því beri að treysta og megi treysta. Yfirleitt er ekki síður að bera slík mál undir þingin í öðrum löndum, en þau munu jafnan vera borin undir utanríkismálan. og stundum undir aðrar n., sem eiga að hafa sérþekkingu á málinu, og lengra komast slík mál venjulega ekki. Það er talið öruggt, ef einróma samþykki slíkrar n. fæst, að málinu sé borgið. Af þessu vænti ég, að það sé ekki alveg þýðingarlaust, að utanríkismálan. hefir fjallað um málið, en þar fyrir vil ég alls ekki segja, að sjálfsagt sé að samþ. samningana fyrir það eitt atriði. Það geta - og þá sérstaklega eftir - komið fram ástæður, sem gera það að verkum, að það teldist skaðlegt fyrir þjóðfélagið eða hagsmuni landsins eins og einn nefndarmanna hefir látið í ljós. En út í það skal ég ekki fara. Hann hefir þar sínar skoðanir og ég mínar. Og ég hefi heldur ekki tóm til að kryfja, á hve réttum rökum slíkt er byggt. En það er ennþá eitt atriði í venju milli ríkja um þessi mál, sem er alveg sérstakt fyrir þetta mál, sem er, að við höfum notið samningsins að nokkru leyti. Á samkomulaginu, sem gert var í sumar, byggðist það, að látið var eins og samningunum hefði ekki verið sagt upp og allt látið standa við hið sama, og það er vitanlega gert í vændum þess, að samningurinn yrði samþ. seinna. Annars hefðum við áreiðanlega ekki notið þessa samnings í sumar, eins og farið hefir fram. Ég ætla ekkert að fara út í það, hve mikla hagsmuni Norðmenn hafi haft af því eða á hvorn hafi hallazt. Mér er þetta nóg, að raunverulega höfum við lifað síðasta sumar og til þessa dags eins og það væri fulltryggt, að samningarnir yrðu staðfestir. M. ö. o. við höfum étið okkur inn í vistina. Og þetta atriði er svo þungt á metum, að við, sem verðum að gjalda varhuga við því að brjóta ekki á nokkurn hátt í bág við alþjóðareglur um viðskiptahætti milli þjóða, höfum þarna alveg sérstaka ástæðu til að láta málið ekki veslast út af í höndunum á okkur. Ég gæti nú látið þetta nægja, sérstaklega með skírskotun til þess, að samkv. minni aðstöðu í þinginu og með tilliti til þeirra, sem ég er fulltrúi fyrir, þá eru samningarnir sæmilegir, svo að mér eða mínum flokki ber ekki sérstaklega að vera þeim andvígur. En ég vil þó fara nokkrum orðum um eitt atriði, sem talsvert hefir verið talað um, og það ekki af fullum skilningi, að mér hefir virzt. Því hefir verið haldið fram hér, að menn hefðu verið ánægðir með samningana 1924. Ég hygg, að þetta sé alls ekki rétt. Ég veit að vísu, að til voru menn í þinginu, sem voru ánægðir með þá, en yfirleitt held ég, að menn hafi verið sáróánægðir, þótt ekki bæri mjög á því. Og til þess voru þau rök, að bæði fráfarandi stj. og aðkomandi stj. áttu þar hlut i, og þá vill oft verða svo, að ekki beri eins mikið á óánægju sem elli myndi. En víst er, að óánægjan var talsverð, og sú óánægja átti sér langar og djúpar rætur. Hún átti sér það langar rætur, að þær ná allt til þess tíma, er Norðmenn fóru fyrst að stunda veiðiskap hér við land. Það hefir jafnan verið óánægja yfir yfirgangi Norðmanna frá því fyrsta og það ekki að ófyrirsynju, því að það er vitanlegt, að Norðmenn hafa brotið flest ákvæði í fiskveiðalöggjöfinni og jafnvel fleiri lagareglur fyrr og síðar og hafa vaðið hér uppi. Út af þessu var óánægja mikil, en samt fór það svo, að landsmenn risu aldrei þar öndverðir á móti af neinum krafti. Ef við minnumst á hvalveiðarnar, þá vitum við, að þeim veiðiskap létti ekki af fyrr en síðasti hvalurinn var drepinn norður undir Kolbeinsey. Þá fyrst fengum við því framgengt, að hundinn var endir á hvalveiðar þeirra hér við land. Við vitum um síldveiðarnar, að yfirgangurinn var afskaplega mikill og keyrði fram úr hófi í þeim efnum. Þarf ekki annað en minna á, að gæzluskipið „Gunna“ tók á mánaðartíma 28 síldveiðiskip á Eyjafirði. Allt var þetta þolað. Óánægjuraddir komu að vísu fram hvað eftir annað, en þó var ekkert verulegt gert fyrr en þjóðin fékk sjálfstæði sitt viðurkennt. Þá er loks farið að hugsa um þessi mál, og þá er fiskiveiðalöggjöfin sett, til þess að lagfæra misbrestina. Það má segja, að fiskiveiðalögin séu góð og gild í alla staði, og þar er fylgt fornum og nú viðurkenndum landsréttindum. En svo gerist það undur skömmu fyrir 1924, að farið er að slaka á og hverfa frá ýmsum ákvæðum þessara laga, og útaf því reis óánægja, sérstaklega frá hálfu þeirra manna, sem unnu sjálfstæði landsins og vildu ekki láta traðka á réttindum þjóðarinnar. Síðan hefir borið talsvert á yfirgangi Norðmanna. En ágang þennan allan höfum við þolað vegna þess að atburðum Norðmanna fylgdi mikil vinna fyrir landslýðinn, og tekjur í landssjóð, enda þótt ýmislegt hafi verið gert til þess að minnka hann, auk fiskiveiðalaganna. Við höfum t. d. beitt ýmsum öðrum ráðum til þess að sporna við yfirgangi þeirra, t. d. með bættri strandgæzlu og byggingu síldarbræðslustöðvar. Ríkið og einstakir menn hafa stofnað og starfrækt síldarbræðslustöðvar. Og þetta hefir allt hnigið í þá átt að gera okkur sjálfstæðari í síldarútveginum gagnvart útlendingum og til að styðja að því, að við séum ekkert upp á þá komnir í þeirri atvinnugrein. Þetta langlundargeð þjóðarinnar áður en hún fór að reka þennan atvinnuveg, stafaði ekki af því, að hún hafi ekki viljað losna undan oki Norðmanna, heldur af hinu, að það þurfti á fleira að líta í viðskiptunum við þá. En nú er það enn augljósara, eftir að síldarútvegurinn er orðinn sjálfstæður atvinnuvegur hér á landi, að þá þykjumst við síður þurfa að líta til annarar handar. Hinsvegar þurfum við að sjá svo um, að þessum atvinnuvegi verði ekki traðkað til hnekkis og þá sízt af útlendingum. Það er okkur skylt, og er því sjálfsagt að gera það eins og efni standa til. Fyrir mitt leyti get ég sagt það, að ég óska einskis fremur en að við getum orðið algerlega frjálsir um okkar athafnir og lausir við öll nauðaviðskipti við Norðmenn. En vegna þess hvernig þetta mál er tilkomið, og að við höfum étið okkur inn í vistina hjá Norðmönnum, ef svo mætti segja, þá álít ég óráðlegt að staðfesta ekki þennan samning. Það eru líka mjög skiptar skoðanir um, hvaða ógagn okkur stafar af þessum samningi. En ef hinsvegar hinir illu spádómar um afleiðingarnar af samningnum rætast, þá er ég ekki í neinum vafa um, að þjóðin öll tekur rögg á sig. Og það er ekki einskisvert í slíku stórmáli sem þessu, að þjóðin öll verði á einu máli. En það gerist ekki nema einhver reynsla fáist af samningnum. Ég veit ekki til, að nokkurntíma hafi tekizt að stofna til samtakabyltingar, nema raun hafi á undan gengið. Það hefir ekki tekizt að knýja fram samtakamátt einnar þjóðar, nema að undangengnum raunum, sem hafa þrýst henni til þess. Á annan hátt er ekki hægt að fá þjóðina til þess að rísa samhuga á móti kröfum Norðmanna í þessum efnum. Þess vegna mun það greiða meira fyrir síldarútveginum, að þessi samningur verði reyndur. Ég skal játa, að út frá því, sem ég nú hefi sagt, þá er þessi samningur fullkominn nauðasamningur, og það verða yfirleitt allir samningar við Norðmenn, meðan við erum knúðir til við þá að semja. Þess vegna ættum við sem fyrst að reyna að komast hjá því, ef unnt er. En ég treysti mér ekki til að standa á móti þessum samningi nú. Og um samninginn má raunar segja, að fátt er svo með öllu illt, að ekki fylgi nokkuð gott. Mótstaðan gegn þessum samningi hlýtur að orka því, að landsmenn leggist nú allir á eina sveif um það, að gera þjóðina frjálsa í viðskiptunum við Norðmenn. Og ég óska einskis fremur en að svo verði. Því að fyrir mínum sjónum er það alltaf blettur á sjálfstæði þjóðarinnar, hvað við höfum orðið að þola öðrum þjóðum í viðskiptum, langt fram yfir það, sem þær láta bjóða sér. Að síðustu vil ég svo aðeins mótmæla því, að það sé hægara að samþ. samninginn heldur en að fella hann. Það á aðeins við um aðstöðuna hér í þinginu, eins og um hvert annað mál. En hér er á fleira að líta, og þá sérstaklega aðstöðuna gagnvart öðrum þjóðum. Og ég vil ljúka máli mínu með því, sem ég hefi áður tekið fram, að það er mörgum sinnum hægara að segja samningnum upp fljótlega aftur heldur en að fella hann nú.

Ingvar Pálmason Ég skal ganga inn á það, sem hv. 4. landsk. sagði, að hér sé ekki um neina hættu að ræða. En, ef til þess kæmi, að eitthvert ósamræmi kæmi fram milli hafnarnefndar og bæjarstjórnar um ákvarðanir hafnarnefndar, þá tel ég tvímælalaust, að ákvörðunarrétturinn eigi að vera í höndum bæjarstjórnar. Því að þótt hv. 4. landsk. færði það sem rök fyrir sínu máli, að þetta fyrirtæki væri með öðrum hætti en önnur fyrirtæki bæjarins, af því að það snerti svo mjög mikið hag annara landshluta og útgerðina utan Rvíkur, þá getur verið spursmál, hvort þetta eru ekki einmitt rök fyrir því gagnstæða. Það getur verið álitamál, ef hafnarnefndin aðhefðist eitthvað það, sem ekki væri fullkomlega réttmætt í garð þessara aðilja, að þá væri réttara, að úrskurðarvaldið væri í höndum bæjarstj., svo að hún gæti skipt um hafnarnefnd, og komið henni í samræmi við vilja bæjarstjórnar. En hitt játa ég fúslega, að ekki eru miklar líkur til, að þetta muni valda ósamræmi milli bæjarstjórnar og hafnarnefndar, en kæmi til þess, þá álít ég að úrskurðarvaldið eigi að vera í höndum bæjarstjórnar.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég verð að segja, að ég undrast það mjög, hvað þessi samningur hefir verið hártogaður í umr. hér í þinginu. Og ég minnist þess ekki, að slíkri aðferð hafi áður verið beitt á Alþingi nema um ritsímasamninginn 1905 og sambandslagauppkastið 1908. Venjulega fer það svo, að þegar gripið er svona hörðum tökum á einhverju máli, þá virðist ekki unnt að fá neinar ástæður teknar til greina. Mótstöðumenn málsins þykjast þá ekkert atriði finna, sem ekki megi eitthvað setja út á. Sem dæmi um það, hversu smámunalega er hér farið í sakirnar, skal ég benda á það, sem hv. 2. landsk. fann að þýðingunni á samningnum, þar sem hann þóttist finna ósamræmi á milli íslenzka og norska textans. En út í það skal ég ekki fara, af því að hæstv.forsrh. hefir svarað því svo greinilega og sýnt, að þessi gagnrýni hv.þm. hefir ekki við nein rök að styðjast. Annars var það aðalþátturinn í ræðu hv. 2. landsk., að lesa upp grein úr Morgunbl. frá 1924, sem ég hygg, að hv. núv. þm. G.-K. hafi skrifað. Hv. 2. landsk. hefir víst þótt bera vel í veiði að minna á þessa grein, af því að hv.þm. G.-K. er nokkuð riðinn við þessa samninga nú og hefir mælt með þeim. En ég vil benda hv. 2. landsk. á, að þegar þessi grein var skrifuð, þá lágu fyrir mjög ýtarlegar og víðtækar kröfur frá Norðmönnum, sem engum gat komið til hugar að ganga að, enda urðu þeir að falla frá þeim. Það má líka segja um kröfur Norðmanna nú, áður en gengið var til þessara samninga, að þær voru miklu frekari en samkomulag varð um á milli samningsaðila að lokum. Ég get því ekki betur séð en að hv.þm. G.-K. hafi verið fullkomlega samkvæmur sjálfum sér í þessu máli, og að afstaða hans sé hin sama nú og hún var 1924. Norðmenn gerðu kröfur til þess 1924 að fá að salta síld hér í landi og yfirleitt að nota aðstöðu til síldveiða hér við land eins og þeim þóknaðist. En eins og allir vita, þá er Norðmönnum það alls ekki heimilt, hvorki samkv. samningunum frá 1924 né þeim, sem hér liggja nú fyrir til samþykktar. En þó að engir samningar hefðu verið gerðir við Norðmenn um þessi efni, þá verður að hafa það í huga, að þeir hafa hér nokkur réttindi samkv. fiskveiðalögunum. Og það vill nú ennfremur svo til, að samkv. stjórnarráðsbréfi frá 1922 er það ljóst, að það hefir ekki verið tilgangurinn að meina þeim algerlega að selja síld hér í land. Þetta bréf hefir svo oft verið dregið hér inn í umr. um þetta mál, að ég sé ekki ástæðu til að fara lengra út í það. En það er eins og ýmsir hv.þm. líti svo á, að Norðmenn hefðu hér engin slík réttindi, ef enginn kjöttollssamningur hefði verið gerður við þá. Það er að vísu rétt, að með nýrri tollalöggjöf er hægt að gera þeim þessi réttindi lítils virði. En á síðasta þingi bólaði ekkert á því hjá neinum hv.þm., að þeir vildu, að hafið yrði tollstríð við Norðmenn. Og ég hygg, að þá hafi enginn búizt við því, að hægt yrði að komast að betri samningum við Norðmenn nú en 1924. Ég er viss um, að það er hárrétt, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, að þingið í fyrra hefði tekið því með þökkum, ef samningarnir frá 1924 hefðu verið endurnýjaðir. Nú er það viðurkennt, jafnvel af þeim, sem hafa lýst því yfir, að þeir ætluðu að vera á móti þessum samningum, að þar sé ekki gengið verulega lengra um afslátt til Norðmanna heldur en í samningunum frá 1924. Í sumum atriðum mun vera farið nokkru lengra, en aftur á móti skemmra í öðrum. Og þá virðist mér nokkuð hæpin aðstaða þeirra þm., sem ætla að vera á móti þessum samningi, en hafa þó enga óánægju látið á sér heyra áður um samningskjörin frá 1924. Hv. 2. landsk. þótti það mjög illa farið, hve mikil hlunnindi norsku síldarverksmiðjurnar á Norðurlandi fengju með þessum samningi. En ekki var það uppi á teningnum hjá honum á síðastl. sumri, þegar útlit var fyrir, að þessar verksmiðjur yrðu ekki reknar. Þá var uppi fótur og fit í flokki hv.þm. til þess að fá Norðmenn til að starfrækja verksmiðjurnar og veita verkalýðnum atvinnu. Og það er ekki mikill munur á því samkv. þessum samningi frá því; sem áður var, hve mikilli síld veiddri af Norðmönnum, verksmiðjurnar mega veita móttöku. En mér er spurn. Hvað átti stjórnin að gera við þær 8-11 þús. kjöttunnur, sem Íslendingar þurftu að fá markað fyrir síðastl. haust, ef ekki hefði verið samið við Norðmenn. Það er hægt að segja, að stj. hefði átt að kaupa saltkjötið. En fyrst og fremst er því að svara, að til þess hafði hún enga heimild frá þinginu, og í öðru lagi er það ekki svo, að ríkissjóður vaði í peningum. Hv. þm. Hafnf. sagði, að það hefði verið auðvelt að hjálpa bændum fram úr þessum vanda. En ég hygg, að það geti reynzt nokkuð erfitt á þessum tímum að leysa úr því, sem minna er. Og þó að ekki sé meira en að kaupa 8-10 þús. tunnur af saltkjöti til þess að eyðileggja það, gæti það orðið dýrt spaug. Því að ef þetta kjöt ætti að bætast við til sölu á innlendum markaði, þá mundi það verða til þess að fella verðið stórkostlega og eyðileggja sölumöguleika fyrir hinn hlutann af kjötframleiðslunni. Ef ég hefi skilið hv.þm. Hafnf. rétt, þá virtist mér hann ekki vilja telja þennan samning lakari fyrir okkur en samninginn frá 1924. En sá samningur taldi hann, að hefði verið mjög slæmur, sérstaklega af því að hann hefði leitt til þess, að síldareinkasalan var stofnuð. Ég get tekið undir það með hv.þm., að þessi samningur sé ekki verri en hinn. En þó að samningurinn frá 1924 hafi máske verið orsök þess, að síldareinkasalan var stofnuð, þá ber einnig að gæta þess, að síldareinkasalan var afnumin á meðan sá samningur var í gildi. Og ég get því ekki séð neinar sérstakar líkur fyrir því, að það verði ástæða til að endurnýja síldareinkasöluna, þrátt fyrir þessa samninga. Þó að hv.þm. geri mikið úr leppmennskunni hér á landi, þá hygg ég, að hún þurfi ekki að verða meiri en samningurinn frá 1924 gaf tilefni til, og að því hefir ekki verið fundið sérstaklega fyrr en nú. Þá hefir mikið verið um það talað, að erfiðara yrði að verja landhelgina eftir að þessi samningur væri genginn í gildi, og mun það vera byggt á ákvæðum í 12. gr. samningsins. En ég hygg, að það sé ekki hægt að færa gild rök fyrir því. Í þeim efnum er fylgt lögfestum reglum, sem gilda undantekningarlaust, a. m. k. þegar um togara er að ræða. Og það má enginn láta sér detta í hug þá firru, að hægt sé fyrir okkur að forðast öll viðskipti við Norðmenn eða aðrar þjóðir, þó að ekki séu gerðir við þá sérstakir samningar. Það vita þó allir, að til eru reglur samkv. alþjóðarétti, sem fyrirskipa vingjarnleg skipti á milli þjóða, jafnvel þó að um enga samninga sé að ræða þeirra á milli. Það er annars ákaflega undarlegt, að þeir hv.þm., sem hæst hafa talað um það, hvað samningurinn frá 1924 hafi verið óhagstæður og slæmur, skyldu ekki koma auga á það á þinginu í fyrra og krefjast þess, að honum yrði sagt upp. Það er furða, segi ég, að þeir skuli ekki hafa komið auga á þetta fyrr en nú, er þessi samningur kemur til umr. Það er rétt, sem hv.þm. Reykv. tók fram, að aðstaðan hefir að sumu leyti breytzt fyrir síldarútveginum síðan í fyrra, að því er snertir sölu á síld til Póllands og Þýzkalands. En ég er ákaflega hræddur um, eftir ýmsum sólarmerkjum að dæma, að markaður fyrir ísl. síld sé ekki tryggur í Þýzkalandi, og jafnvel ekki heldur í Póllandi, en um það skal ég ekkert fullyrða. En aðstaða okkar Íslendinga um sölu á kjöti til Bretlands hefir líka breytzt til stórra muna frá því í fyrra. Samkv. ákvæðum Ottawasamninganna megum við fullkomlega búast við, að við fáum ekki leyfi til að flytja til Bretlands nærri því eins mikið af kjöti og undanfarin ár. Og ef það verður ekki nema tiltölulega lítið, þá álít ég, að það sé nokkuð hæpið, að ætla þar á ofan að loka fyrir alla kjötsölumöguleika til Noregs, sem þó standa óneitanlega til boða samkv. þessum samningi. Ég veit ekki, hvað þeir hv.þm. hugsa um lífsmöguleika landbúnaðarins, sem vilja greiða atkv. gegn þessum samningi, hafandi það fyrir augum, að það getur farið svo, að kjötútflutningur okkar til Breta verði stórkostlega takmarkaður frá því sem nú er. Hvað á þá að verða um íslenzka landbúnaðinn? Hann yrði sýnilega dauðadæmdur, og þá er mikið í húfi. Þó að sumir telji, að hér sé ekki um mikla fjárupphæð að ræða, þá vil ég samt spyrja: Hvað á að gera við allan þann fjölda bænda, sem framleiða þessar 8-10 þús. tunnur af saltkjöti? Einhversstaðar verða þeir að vera. Og þeir hafa engan annan möguleika til þess að koma kjöti sínu í verð heldur en þennan eina í Noregi. Sennilega dettur engum það ráð í hug, að ríkið kaupi kjötið af bændum til þess að eyðileggja það. Hið eina, sem vit væri í, er að leita eitthvað annað fyrir sér um sölu á kjötinu. En ég hefi sýnt fram á, að í því efni muni vera þröngt fyrir dyrum. Mér finnst það satt að segja hið mesta glapræði að loka nokkrum möguleika fyrir markaði handa ísl. vörum nú á þessum erfiðu tímum. Allar þjóðir loka nú meir og meir fyrir innflutning til sín, sérstaklega á landbúnaðarafurðum, og þess vegna álít ég það alveg óforsvaranlegt af þinginu að loka fyrir sölumöguleikum á 8-10 þús. tunnum af kjöti árlega. Sérstaklega þegar tekið er tillit til þess, að hér er ekki um bindandi samning að ræða, nema til eins árs, og að hægt er að segja samningnum upp með 6 mán. fyrirvara. Þess vegna er hér svo sáralítið í húfi, þó að samningurinn verði samþ. Það er hægt að hafa mikið gagn af honum næsta ár meðan við erum í óvissu um, hvað hægt verður að selja mikið af kjöti til Bretlands. Ef við fáum nægilega rúman markað þar, sem litlar líkur eru til, þá getum við losað okkur við samninginn. Þá er það trú mín, að þessir samningar standi lengur en 1 ár, því að ég geri ráð fyrir, að það taki nokkur ár að undirbúa svo hér heima, að við þurfum ekki að flytja saltkjöt til útlanda. Fyrri hygg ég ekki; að við þorum að losa okkur algerlega við þennan norska markað, því vitaskuld er það aðalatriðið í þessu máli, að við verðum að búast við því, að markaðurinn í Englandi verði þrengdur, og þess vegna er það alveg sérstaklega óhyggilegt að loka þessum ekki litla möguleika í Noregi. Út af orðum hv. 2. þm. Árn. þarf ég ekki mikið að segja. Hann hallaðist að því að samþ. þessa samninga, en taldi þá þó nauðasamninga. Það eru þeir að því leyti, að við vildum auðvitað hafa þá öðruvísi, en eftir því eru allir samningar, sem þjóðir gera sín á milli, a. m. k. nú á dögum, tómir nauðasamningar, en nauðasamningar eru þeir ekki a. m. k. að því leyti, að stj. hafi sett nokkurt band á þingið í þessu efni. Það getur verið og er algerlega frjálst, hvað það gerir, en umboð til að semja hafði stj. auðvitað. Það er náttúrlega í mínum augum versti gallinn á þessum samningum, að árlega minnkar það kjötmagn, sem við megum flytja til Noregs. Ég skal ekki látast vera neinn spámaður, en trúað gæti ég því, að þegar við segjum upp samningi þessum, þá verði það af því, að okkur þykir of lítið, sem við fáum að flytja með hinum lækkaða tolli til Noregs, og þá geri ég mér vonir um, að Norðmenn fáist til að hækka þá tunnutölu, sem við megum flytja til Noregs, því að þó að þeir séu sjálfir að auka sína framleiðslu, þá er það svo um þetta ísl. kjöt þar, að það er fæða, sem viss hluti þjóðarinnar heldur mikið af og þykir góð og ég hefi sjálfur séð það í búðum í Noregi, að ísl. saltkjöt hefir verið selt svipuðu verði eins og norskt kjöt nýtt.

Frsm. (Páll Hermannsson) Ég er sammála hv.þm. Snæf. um það, að þetta frv. eigi að vera miskunnarmál gagnvart dýrunum, og ég get þess vegna verið honum sammála um það, að þeir dýraflokkar, sem ekki eru nefndir í frv., ættu af þeirri ástæðu að takast með. Hinsvegar er ég hræddur um, í sambandi við geldingu lamba, að þá yrði þetta þungt í vöfum, en það má á það líta, að það er ekki algengt nú að ala upp sauði, eins og áður var. Ég sé, að það eru tveir læknar, sem flytja þessar brtt. Þess vegna hætti ég mér ekki út í að deila neitt við þá um það, hvaða lyf eigi að nota til þess að draga úr þeim sársauka, sem verður við uppskurðinn. Landbn. tók ekki ákvörðun um þessar brtt., svo að ég hefi ekkert umboð til þess að segja neitt fyrir hennar hönd. Ég get fyrir mitt leyti eftir atvikum fallizt á þær, og ég held, að ég megi segja, að a. m. k. annar samnm. minn sé ekki fjarri því heldur. Í fyrra talaði n. við dýralækninn um þetta frv., m. a. hvort ekki væri heppilegra og hættuminna að deyfa, eins og hér er gert ráð fyrir. Leit hann svo á þá, að svo væri ekki. Hann taldi, að hætta gæti stafað af hvorritveggja aðferðinni. Ég get því engan mun á því gert, en get allt eins vel gengið inn á þessar brtt.

Jón Baldvinsson Það hefir nú verið talað fyrir hönd n. af frsm. hennar. En ég vil byrja mál mitt á því að lesa upp álit n., svo það verði tvíprentað í Alþt., bæði í skjalaparti og umræðuparti þeirra. Það hljóðar þá svo, með leyfi hæstv. forseta: Frv. þetta er þann veg vaxið, að breytingar verða ekki á því gerðar, og liggur því ekki annað fyrir en annað tveggja að samþykkja það eða hafna. Um kosti og galla samnings þess, er frv. gerir ráð fyrir að lögfesta, hefir verið svo mikið rætt og ritað, að nefndin sér ekki ástæðu til í nefndaráliti að bæta þar við. Munu nefndarmenn gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins við umræður í deildinni. Alþingi, 7. apríl 1933. Ingvar Pálmason, Jakob Möller, form. fundaskrifari. Magnús Torfason. Þannig er þá þetta nál., og sýnir það, að hv.nm. hafa ekki komizt að neinni niðurstöðu um málið. N. hefir ekki klofnað, heldur hefir hún orðið sammála um að vísa málinu og vandanum, að segja nokkuð um það, yfir á þingdeildina. Nú hefir form. n. gert grein fyrir þessu frá sinni hálfu og n. og sagði sem satt var, að ekki væri mikið, sem hann hefði fyrir n. að segja. Hv. frsm.n. sagði, að ekki væri þörf á miklum umr. um samning þennan, en sjálfur sagði hann samt talsvert um hann og það ekki fagurt. Hann sagði, að samningurinn væri óhagstæður og ávítar stj. fyrir að hann sé gerður öðruvísi en þingið ætlaðist til og finnur að því, að hann skerði fiskiveiðalöggjöf okkar. En svo fer hann að leita að kostum samningsins, nefnir þá þann einan, að honum megi segja upp. Og til þess ætlar hv.þm. að nota fyrsta tækifæri. En ég vil spyrja hv.þm.: Væri þá ekki betra og brotaminna að fella þennan samning strax, svo aldrei þurfi að hafa fyrir að segja honum upp? Það er hreinn misskilningur hjá hv.frsm. sjútvn. og öðrum, er þannig líta á, að það sé skylda þjóðar og þings að samþ. þennan samning, af því að stj. hafi samþ. hann og nefndin undirskrifað hann. Það er aðeins samkomulag n., sem hefir verið undirskrifað. Samningurinn verður ekki að milliríkjasamningi og fær ekkert gildi fyrr en Alþ. hefir lagt samþ. sitt á hann. Þessa er beint getið í samningnum sjálfum. Í 15. gr. hans er beint ákvæði um, að hann skuli lagður fyrir Stórþingið norska. Og í 17. gr. er talað um, að Alþ. taki málið til meðferðar. Þetta er því einungis uppkast að samningi, sem er lagt fyrir Alþ. til venjulegrar meðferðar. Alþ. getur því hvort sem það vill, samþ. þetta uppkast, fellt það eða breytt því. Ég álít, að gera megi allt þetta. Og ég fæ ekki séð, að heiður okkar sé á neinn hátt í veði, hvað af þessu sem verður gert, þrátt fyrir samkomulag n. Allt það tal er út í loftið, því allir vita, að það er undirskilið, að samþykki Alþ. komi til og að án þess samþykkis er samningurinn niður fallinn. Það mun vera rétt hjá þeim þm., er það hafa sagt, að stjórnin muni verða að fara frá völdum ef samningurinn verður felldur, og það mun nú vera orðið aðalatriðið hjá þeim framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum, er vilja halda í stjórnina. Það er sennilegt, að hún verði að fara frá völdum. Og hún hefir lýst yfir, að hún muni gera það. En þó þessir menn hafi ást á stjórninni, þá ættu þeir þó ekki að verzla með réttindi landsins hennar vegna. Þeim ætti að verða auðvelt að setja aðra menn í stjórnarsætin. Það var auðheyrt, að hv.frsm. sjútvn. mun ganga nauðugur að því að samþ. þennan samning, að því er hann sagði sjálfur. En það eru ekki nógu ríkar forsendur fyrir því að samþ. þennan hættulega samning, þó stjórnin sé í hættu og verði að víkja frá völdum. Við þessa umr. má ræða einstök atriði samningsins. Ég vil þá fyrst víkja að því, hvernig samningur þessi er lagður fyrir og þá aðallega að þýðingunni á honum. Það er sagt, að hann sé undirskrifaður af 4 mönnum, 2 frá hvorri þjóð. Nú er það svo, að þeir Norðmenn, sem undir samninginn hafa skrifað, hafa ekki tök á því að dæma um hinn íslenzka texta hans. Íslendingarnir, sem betri aðstöðu höfðu til að skilja norska textann, virðast því bera ábyrgð á þýðingunni. En nú er það svo, að ýms ákvæði virðast vera öðruvísi í íslenzka textanum en þeim norska. Það væri því gaman að vita, hvor textinn ætti að gilda, ef ósamkomulag yrði um textana. Það muna allir þýðinguna á sambandslagauppkastinu 1908 og hver ágreiningur varð um það. En þá var það tekið fram, að sá danski ætti að gilda, ef ágreiningur yrði. Í 7. gr. samningsins er talað um ný réttindi handa Norðmönnum og norskum fiskiskipum - fríhafnir Norðmanna. Þarna virðist felast meira í norska textanum. Þar stendur: „skal fartöiet være forankret eller fortöiet. Eftir orðinu „fortöiet“ finnst mér, að skipið geti legið bundið við hafnarbakka eða bryggju, en um það segir íslenzki textinn ekkert, og er það mjög ónákvæm þýðing. Þá kemur 10. gr. samningsins, sem hljóðar svo: „Nú varpar skip akkerum utan löggiltra hafna, og greiðast þá ekki opinber gjöld, ef skipið hefir ekki samband við land“. Í norska eintakinu er þetta þannig: „Ved opankring utenfor legale islandske havner skal norske fiskefartöier ikke avkreves avgifter, såfremt skibet ikke har forbindelse med land“. Þarna er nokkur munur á. Í stað „legale islanske havner“ kemur aðeins, löggildra hafna“. Og þar sem í norska eintakinu er talað um „fiskefartöier“ er í íslenzku þýðingunni aðeins talað um „skip“. Orðalagið er þannig nokkuð þrengra í norskunni. En það er e. t. v. svo, að þó jafnvel maður kæmist að raun um, að það væri verulegur munur á íslenzku og norsku eintökunum, þá mætti ekki breyta einum einasta stafkrók, af því samningsmennirnir hafa skrifað undir þetta samningsuppkast. Þá er hér í 12. gr. talað um að „verka aflann“. En í norska eintakinu er greinirinn ekki hafður með, heldur sagt „tilvirke fangst“, sem getur verið dálítið annað. Í 13. gr. skilst mér einnig vera meiningarmunur. Í íslenzkunni hljóðar upphaf greinarinnar svo: „Ef norskt fiskiskip vill ekki greiða sekt ...“ Hvenær halda menn, að Norðmenn vilji greiða sekt? Í norskunni segir: „Hvis norsk fiskefartöi ikke vedtar böteforlegg ...“ sem þýðir: ef norsk fiskiskip samþykkja ekki að greiða sekt. Það er dálítið annað.

Heldur hv.þm., að þeir samþykki að gera það, sem þeir ekki vilja?

Hæstv. dómsmrh. þarf ekki að vera með neina útúrsnúninga; hann finnur vel sjálfur, að þýðingin er ekki nákvæm. Þá er 16. gr. Þar er verulegur munur á íslenzkunni og norskunni, og virðist íslenzka þýðingin vera okkur í óhag. A-lið gr. verður að lesa í sambandi við formála greinarinnar. Þar er í íslenzkunni talað um „aðaltoll“, sem gilda eigi um eftirfarandi kjötmagn, en í norskunni er hann kallaður „grunnsats“. Svo kemur í íslenzkunni: Árið 1933-34 fyrir 11500 tunnur, en af þeim flytjist ekkert inn frá 1. júlí til 15. október“. Í norskunni er aftur greinin þannig: Den nye grunnsats av 10 öre pr. kg. gjöres fremtidig gjeldende ved fortolling av fölgende mengder saltet islandsk sauekjött: a) I sesongåret 1933-34 for 11500 tönner, hvorav intet í tiden 1. juli-15. oktober, -“. Í stað þess, að í íslenzku þýðingunni er sagt, að ekkert kjöt megi flytja inn til Noregs héðan á þessu tímabili, þá er það ekki beint bannað í norskunni. Íslendingar mega flytja kjöt til Noregs hvenær sem er, en þeir fá ekki endurgreiðslu á tollinum á þessum tíma eða ívilnun á honum.

Í íslenzkunni stendur: „þar af“. Hvað þýðir það?

. Hæstv. dómsmrh. getur komizt að með sinn vísdóm á eftir. Það er víðar nokkur ónákvæmni í þýðingunni, sem ég hirði ekki um að fara út í. Það hefir góður íslenzkumaður gert uppkast að annari þýðingu á norska eintakinu, sem er í verulegum atriðum frábrugðin þessari. Það uppkast get ég látið hæstv. ráðh. og n. í té, ef menn vilja athuga það. Það er í fullu samræmi við norska eintakið af samningnum, sem upphaflega var skrifað undir og sem sennilega á að gilda fremur en það íslenzka, þar sem norsku samningamennirnir hafa ekki haft aðstöðu til að dæma um, hvort þýðingin er rétt. Ég hefi nú minnzt á einstök atriði í þýðingunni og vil því næst minna á það, sem áður hefir verið talað um, hvað Íslendingum er misboðið með orðalagi samningsins. Má þar fyrst og fremst benda á fyrirsögn I. kafla. E. t. v. er hún fremur þýdd okkur í óhag, en það er samt mikill munur á henni og hinni þurru frásögn um innflutning á íslenzku saltkjöti til Noregs í fyrirsögn II. kafla. Samningurinn er þannig óhagstæður okkur bæði að formi og frágangi. Er leiðinlegt, að í honum skuli vera bæði formvillur og þýðingarvillur. Þó eru það ekki mestu ókostir hans. Mestu ókostir samningsins eru í því fólgnir, að hann rýrir og e. t. v. eyðileggur að nokkru leyti blómlegan atvinnuveg, sem við ættum að geta byggt þannig upp í framtíðinni, að hann yrði einn stærsti þáttur í atvinnulífi þjóðarinnar; atvinnuveg, sem oft hefir veitt mjög fljóttekinn gróða. Ég ætla að bera fleira fyrir mig heldur en þeir, sem nú hafa verið að mótmæla samningnum. Ég ætla að bera fyrir mig mann, sem skrifaði á móti samkomulaginu við Norðmenn 1924. Það er einn af helztu útgerðarmönnum landsins, sem skrifaði langa grein í aðalmálgagn Íhaldsflokksins um kjöttollsmálið 25. marz 1924. Þessi maður rekur fyrst sögu málsins, og hirði ég ekki um að fara út í það. Hann segir um breyt. þá, sem gerð var á fiskveiðalöggjöfinni 1922, að hún hafi verið gerð með því að „sýnt þótti, að okkur væri sá einn kostur nauðugur að styrkja aðstöðu sjávarútvegsins á þann hátt, ella mundi hann verða undir í viðureigninni við erlenda keppinauta.“ Svo fer þessi útgerðarmaður að ásaka Norðmenn. Hann talar um þjóðir, sem hreiðrað hafi um sig hjá okkur. Á hann þar sýnilega við Norðmenn, sem sett höfðu upp veiðistöðvar hér og gert út héðan eins og þeir ættu allt og alla. Og hann telur, að fiskiveiðalöggjöfin hafi verið sett til þess að bola þeim burtu. Hann vill láta þann hafa happ sem hlýtur, láta Íslendinga sjálfa njóta auðæfanna við strendur landsins. Svo talar hann um tilraun Norðmanna til þess að höggva skarð í fiskveiðalöggjöf okkar og segir: „Ætla þá Norðmenn að hagnýta til hins ýtrasta vopnið, sem tilfellið hefir lagt þeim í hendur, og á þann hátt ryðja skarð í þann skjólgarð, er vér, að þeirra fordæmi, höfum talið þjóð vorri nauðsynlegan, svo vér mættum þroskast og dafna, þótt vér séum fátækir og smáir“. Og enn segir hann: „Það er nú í sjálfu sér undarlegt, að Norðmenn skuli leggja kapp á að þröngva oss til að víkja frá grundvallarreglum, er þeir áður í eigin löggjöf hafa viðurkennt, en þó er hitt furðulegra, að þeir krefjist sérréttinda af oss til þess eins að veita okkur jafnrétti við aðra. Hér sýnist sanngirnin lítil fyrirferðar, en þó minni þegar aðgætt er, hvað af mundi hljótast, ef kröfur Norðmanna næðu fram að ganga“.

Var hv.þm. mótfallinn samkomulaginu frá 1924?

. Ég skal svara því seinna.

Annars gæti hann sparað sér að lesa þetta upp

. Enn segir útgerðarmaðurinn: „Enn er of snemmt að spá um væntanlegan hag Íslendinga af síldinni, ef úr henni verður unnið mjöl og lýsi í verksmiðjum, en þó skal á það bent, að vel mætti svo fara, að þar ættum vér þá gullnámu, er drýgst reynist. Væri því allt réttindaafsal á þessu sviði hið mesta glapræði“. Það er hið mesta glapræði, segir þessi útgerðarmaður, að játa af höndum nokkur réttindi handa hinum norsku síldarverksmiðjum hér á landi. En í 1. gr. norsku samninganna er tekið fram, að hinar norsku verksmiðjur, sem nú eru á Íslandi, sé heimilt að reka framvegis. Ég vil í þessu sambandi spyrja hæstv. stj., hvort þessi skilyrðislausa heimild þýðir ekki endanleg og eilíf réttindi handa norsku verksmiðjunum til að starfa hér á landi, og það þó þessum samningi sé sagt upp. Þá kemur það atriði í greininni, sem sérstaklega á við sem andmæli gegn þeim samningi, sem nú liggur fyrir. Greinarhöf. fer að ræða um, hvernig tilslakanir við Norðmenn myndu verka gagnvart öðrum þjóðum. Kemst hann að þeirri niðurstöðu, að: „að hinu þarf að sjálfsögðu ekki að spyrja, að fái Norðmenn eða aðrir hér tilslökun, munu Englendingar krefjast hins sama“. Það er auðvitað og viðurkennt af öllum, að ef við veitum einni þjóð ívilnun, þá munu þær þjóðir aðrar, sem beztukjarasamninga hafa við okkur, ganga inn í þau réttindi án þess að þær þurfi einu sinni að krefjast þess; þær fá þau sjálfkrafa. Svo hrópar þessi útgerðarmaður, sem slíka er þingmaður: „Slökum til í engu!“ Þetta er fyrirsögn fyrir einum kafla greinarinnar. „Vér eigum hvergi að víkja fyrir Norðmönnum í þessu máli“, segir hann. Þessi þjóðmálamaður markar þannig skýrt sína afstöðu gagnvart Norðmönnum. Hann vill ekki láta þeim í té nein réttindi hér við land. Í lok greinarinnar gerir hann grein fyrir því, að hann vill, að fulltrúar framleiðenda í landinu til lands og sjávar taki höndum saman um bætur handa bændum vegna þess skaða, sem kjöttollurinn veldur þeim. Vill hann láta fulltrúa atvinnuveganna „ákveða sín á milli upphæð þá, er eðlileg og nauðsynleg teldist og um allt fyrirkomulag tollanna“. Hann vill láta bændur og sjávarútvegsmenn „bera hvers annars byrðar“. Hann vill ekki láta Norðmenn hafa nein réttindi til endurgreiðslu fyrir tilslökun á kjöttollinum, heldur einungis leggja byrðarnar á landsmenn sjálfa og skipta þeim upp á milli atvinnuveganna. Og svo bætir hann við: „Auðvitað viljum vér smælingjarnir halda frið við alla menn, en þó skal nú varið fátæka mannsins einasta lambi og heldur látið skeika að sköpuðu en kúgaðir verða“. Heldur hann svo áfram um það, hvað við eigum þá að gera: „Eigum vér Íslendingar nokkurn varasjóð, ef til kemur, þar sem eru mikil hlunnindi Norðmanna hér, verzlun í stórum stíl, flutningar miklir til landsins, en nær allir á fiski frá landinu; léleg strandgæzla nyrðra, sem vafalaust er þeim mikils virði, og óhæfilega slælegt eftirlit með ýmsum fyrirtækjum norðanlands, er grunur leikur á, að meir séu íslenzk í sjón en reynd“. Þarna bendir greinarhöf. á leið til þess að knýja Norðmenn til þess að sýna okkur sanngirni. Í rauninni hafa ekki verið færð sterkari rök gegn samþykkt þessa samningsuppkasts heldur en gert var af þessum manni árið 1924. Skrifaði hann þó ekki þessa grein fyrir það, að fyrir lægi til staðfestingar nokkur samningur um tilslakanir af okkar hálfu við Norðmenn. Það var aðeins umtal um tilslakanir við Norðmenn, sem komu honum til þess að skrifa greinina. Samkomulagið frá 1924 var þá ekki komið á, en eins og menn muna, var ekki með þeim samningi gerð nein breyt. á fiskveiðalöggjöfinni. Þar var aðeins um að ræða munnlegt samkomulag um „velviljaða“ framkvæmd á ýmsum atriðum fiskiveiðalaganna, sem í framkvæmdinni snertu Norðmenn. Kjöttollssamningurinn frá 1924 er því ekki sambærilegur þeim samningi, sem nú liggur fyrir, því með honum á að breyta fiskveiðilöggjöf okkar Norðmönnum í vil. Og það er játað, að þau hlunnindi, sem samkv. honum á að veita Norðmönnum, eru talsvert meiri heldur en þeir fengu með samkomulaginu frá 1924. Ég get gjarnan svarað því, sem hæstv.forsrh. spurði mig um áðan. Ég álít, að eftir atvikum hafi samkomulagið frá 1924 mátt teljast viðunanlegt. En eins og ég tók fram, er það alls ekki sambærilegt við þennan samning, m. a. vegna þess, að með því var okkur ekki meinað að haga innanlandslöggjöf okkar eins og okkur sýnist, né að skipuleggja afurðasöluna. En í samningnum, sem hér liggur fyrir, er tekið fram, að ef Íslendingar setji l., sem á einhvern hátt draga úr þeim hlunnindum, sem Norðmönnum eru veitt með samningnum, þá geti Norðmenn fyrirvaralaust sagt honum upp. Norðmönnum er með öðrum orðum gefið tækifæri til þess að sletta sér fram í okkar lagasetningu og veitt aðstaða til að nota það sem keyri á okkur, að þeir segi upp samningnum og hækki kjöttollinn. Ef við kæmum t. d. á sölusamlagi til þess að annast síldarsölu okkar og vildum styrkja það með lögum, á sama hátt og fisksölusamlagið var styrkt í vetur með bráðabirgðalögunum, þá geta Norðmenn neitað, að við setjum slík lög og sagt samningnum upp að öðrum kosti. Nú hefi ég til þess að sýna tilhliðrunarsemi þeim, sem hart verða úti vegna tollhækkunarinnar, ef samningurinn er felldur, borið fram frv. um ráðstafanir til þess að bæta íslenzku bændunum upp þann halla, sem þeir yrðu fyrir vegna kjöttollsins. Í því frv., sem útbýtt hefir verið hér í dag, er leitast við að bæta bændum upp með framlagi úr ríkissjóði þann mismun, sem yrði á kjöttollinum frá því, sem nú er, ef samningsuppkastið er fellt, á því kjötmagni, sem samningurinn gerir ráð fyrir, að flytja megi til Noregs. Í frv. er aðeins talað um eitt ár, en l. mætti alltaf framlengja, ef ekki næðist samkomulag við Norðmenn á öðrum grundvelli. Ég taldi rétt að láta slíkar till. koma fram nú, til þess að þeir menn, sem vegna fylgis bændastéttarinnar telja sig e. t. v. verða að samþ. norska samninginn, fái tækifæri til þess að firra bændur skaða á annan hátt. Það má að vísu segja, að það hefði átt að vera verkefni ríkisstj. að bera fram till. í þessa átt, til þess að þingið hefði þó möguleika til þess að komast hjá að samþ. þennan samning, sem nær allir eru óánægðir með. Það þarf ekki annað en lesa nál. sjútvn. og hlusta á ræðu frsm. hennar til þess að sjá, hvernig hljóðið er yfirleitt í hv.þm. í þessu máli. Undir niðri munu allir hv.þm. vera á móti samningunum, að undanteknum þremur eða fjórum mönnum, sem sagt er, að fylgi honum af sannfæringu. Þeir eru á móti honum vegna þess, að þeir álíta hann réttindaafsal og að með honum sé farið inn á þá braut að verzla með landsréttindi, eins og hv. 1. landsk. benti á. En af samskonar ástæðum og hv. form. sjútvn. lýsti hér, telja þeir sig bundna við að greiða honum atkv. Menn telja sig bundna við að samþ. samninginn, m. a. vegna þess, að hann hafi þegar verið undirskrifaður fyrir landsins hönd af samningsmönnunum og ríkisstj. En sú skoðun er á algerðum misskilningi byggð, því vitanlega var samningurinn undirskrifaður með þeim fyrirvara, að hann hlyti samþ. Alþingis. Og úr því samningurinn var lagður undir úrskurð Alþingis, þá var alltaf sá möguleiki fyrir hendi, að hann yrði felldur.

Jakob Möller [óyfirl.]: Þótt ég væri ekki viðstaddur, er háttv. 2. landsk. hélt ræðu sína, þá hefi ég þó fregnað það, að hann hafi beint orðum sínum til mín og sagt, að öll mín ræða hefði hnigið að því að færa rök fyrir, að rétt væri að samþ. samninginn. Ég veit nú ekki, hvernig hann hefir fengið þetta út úr minni ræðu, nema þá með því að hann hafi borið hana saman við sína eigin ræðu. Því þrátt fyrir allan bægslaganginn, sem var á honum, þá kom hann þó ekki með eitt einasta orð frá eigin brjósti í þá átt að sanna það, að þessi samningur væri óaðgengilegur. Það skyldi þá helzt hafa verið einhver slík rök í grein, sem hann las upp úr Morgunblaðinu. Ég tók fram hið nýja, sem við hefir borið síðan síðasta þingi sleit, en það er, að markaðshorfur fyrir ísl. síld hafa breytzt. Afstaðan er því breytt á þessu sviði. Þar sem hv.þm. fullyrti, að hv. 2. þm. Reykv. hefði hreyft andmælum gegn samningnum í utanríkismálan. og sagt, að hann yrði þeim andvígur, þá hefi ég nú ummæli annara um, að þau mótmæli, ef nokkur voru, hafi verið svo kraftlaus, að enginn hafi eiginlega orðið þeirra var, þar til þeir félagarnir, hann og Finnur Jónsson, fóru með samninginn í Alþýðublaðið í þingbyrjun. Og þótt andmæli hefðu komið fram hjá hv.þm. í utanríkismálan., þá hrekur það ekki þá staðhæfingu mína, að utanríkismál sem þetta séu illa fallin til að gera þau að pólitísku æsingamáli innanlands og á Alþingi. Og slík meðferð fjarlægir, að hægt sé að færa til betri vegar það, sem óheppilegt er í samningnum. - Ég gat ekki hlustað á ræðu hv.þm. og get því heldur ekki svarað öllum þeim skeytum, er til mín kann að hafa verið beint í henni.

Frsm. (Páll Hermannsson) Hv. d. kannast við þetta frv. Það gekk í gegnum allar mögulegar umr. í fyrra, og var síðast fellt í Sþ. Frv. er nú flutt í sama formi og það var þegar það fór úr þessari hv. d. í fyrra, að öðru leyti en því, að þá var ætlazt til, að það kæmi til framkvæmda einu ári seinna en nú er gert ráð fyrir. Þessi hv. d. hefir því samþ. þetta frv. í fyrra eins og það er, að öðru leyti en þessu eina atriði. Landbn., sem þetta frv. hafði til meðferðar, leit svo á, að varla væri rétt að vera að togast á við hv.Nd. um þetta eina atriði, sem sé það, hvenær lögin skyldu koma til framkvæmda, hvort það yrði eftir eitt ár eða tvö. Það hefir unnizt frestur fyrir menn til umhugsunar frá því í fyrra, því menn hafa tæpast komizt hjá því að vita um það, að frv. var á ferðinni. Ég hefi svo ekkert að segja fyrir n. hönd annað en það, að hún leggur til, að frv. verði samþ. En sjálfur er ég á þeirri skoðun, að það sé vafasamt, að hverju liði frv. verður, þó að það verði að lögum, en mér þykir það eftir öllum atvikum rétt að láta reynsluna skera úr, hvernig þetta gefst.