Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson) Eins og nál. ber með sjer, hefir nefndin ekki getað orðið sammála. Formaður hennar hefir skrifað undir með fyrirvara. Frv. þetta er fram komið eftir ósk ráðuneytisins, og er tilgangur þess einungis sá, að ná upp halla þeim, er landsverslunin hefir orðið fyrir vegna saltverslunarinnar, enda sjest það glögt á frv., þar sem ætlast er til, að það falli úr sögunni þegar þessu takmarki er náð. Í Nd. var tollurinn ákveðinn 12 kr. á smálest. en eftir beiðni Fiskifjelags Íslands hefir hann verið færður niður í 8 kr. Verði frv. samþ., má gera ráð fyrir því, að hallinn náist upp á 4 árum; virðist það sæmilega langur tími og varla gerlegt að hafa hann lengri. Athugandi er, að þótt tollurinn sje ákveðinn 8 kr. í frv., er hækkunin ekki nema 7 kr., þar sem nú er 1 kr. vörutollur á hverri smálest af salti, sem ætlast er til að falli niður, ef frv. þetta verður að lögum. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða meira um frv. þetta, en vænti þess, að hv deild samþykki það eftir tillögum meiri hluta nefndarinnar.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Jeg skal ekki fjölyrða um frv. þetta við þessa umr. Aðalástæðurnar til þess, að jeg get ekki aðhylst það, a. m. k. að svo stöddu, eru þannig lagaðar, að betur á við, að jeg komi fram með þær við 3. umr. Við þessa umr. skal jeg að eins snúa mjer að 3. gr. frv., þar sem stendur: „Lög þessi öðlast gildi þegar í stað, en falla úr gildi við næstu áramót eftir það, að unninn er upp halli sá, er stafar af saltkaupum landsstjórnar vegna styrjaldarinnar.“ Í greinargerð frv., þegar það barst inn í þingið, sem sennilega má tileinka hæstv. stjórn, var til þess ætlast, að hallinn af saltversluninni væri greiddur með þessum tolli. En samkvæmt 3. gr. frv. er ómótmælanlega farið fram á, að tekinn sje talsverður skattur fram yfir tjónið af saltversluninni, og getur sá ágóði orðið mikill. Gæti svo farið, að við áramót vantaði að eins nokkrar krónur upp á, að tjónið væri greitt, og ættu þó lögin samkvæmt 3. gr. frv. að halda gildi sínu heilt ár í viðbót. Jeg get þessa af því, að útkoman í frv. er ekki samkvæm þeim ástæðum, sem gefnar voru í greinargerðinni. Jeg skal ekki tala langt mál um þetta, en að eins geta þess, að mjer hefði þótt viðfeldnara, að gert hefði verið upp nokkurn veginn tjónið af saltversluninni og tekið fram í frv., að lögin fjellu úr gildi þegar því væri náð. Væri þetta einfaldast, og auk þess girt fyrir, að þeir, sem greiða tollinn, ættu eftirleikinn í þessu máli. Annars má drepa á það nú, að tjón hefir orðið á sölu fleiri vörutegunda en þessarar, og er þó ekki lagður skattur á þær, og á bili hafði landsverslunin gróða af saltversluninni, og er þó ekki minst á neinn frádrátt í frv. Best væri að fá yfirlit yfir skifting taps og gróða landsverslunarinnar á hinum ýmsu vörutegundum. Ætti þetta að geta orðið kostnaðar- og umstangslítið, þar sem landsverslunin á því láni að fagna, að hafa útfarinn hagfræðing í þjónustu sinni. Jeg mun ekki greiða atkvæði á móti því, að málinu verði vísað til 3. umr., en áskil mjer rjett til þess, ef til vill, að koma fram með brtt.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg veit, að hv. deild mun kunnugt um það, að saltbirgðir þær, sem til eru, voru keyptar vegna sjávarútvegsins, svo að ekki ræki til þeirra vandræða, að þessi höfuðatvinnuvegur landsins gæti fyrir saltleysi ekki haldið í horfinu. Var fyrirsjáanlegt, ef stríðið hætti fljótlega, að verðtap mundi verða á saltinu, en engan gat grunað um stríðslokin. En brátt fyrir það, þó þessi óvissa væri yfir saltversluninni, þá taldi landsstjórnin skyldu sína að kaupa salt, enda varla von, að aðrir en landsstjórnin tækju þá áhættu á sig. Svo hefir nú og farið, sem vonlegt var, að landsverslunin sat með saltbirgðir, er stríðið hætti, og verðfall á þessu þarf nú að vinnast inn, og eðlilegast, að saltnotendur greiði hallann, þar sem áhættan var tekin vegna þeirra. Hv. þm. Ísaf. sagði, að æskilegt væri að vita, hvernig saltverslunin stæði, og er það eðlileg ósk og krafa. Gaf jeg upplýsingar um það í hv.Nd., og er sjálfsagt, að jeg geri það einnig hjer. (Hjer er eyða í hndr., sem ræðumaður hefir ekki fylt.) Ekki er gott að segja. hve fljótt þessi halli vinst inn. Árið 1917–18 voru flutt inn ca. 20 þús. tonn af salti, og myndi hallinn þá, með sama innflutningi, vinnast upp á 4 árum. Áður en stríðið hófst var flutt inn árlega að meðaltali ca. 40 þús. tonn, og mætti gera ráð fyrir slíkum innflutningi, næðist hallinn miklu fyr inn. Mjer skilst, að allir sjeu sammála um að ná þessum halla inn með tolli. Eins og kunnugt er, var tekin einkasala á kolum, til að ná upp samskonar halla á kolaversluninni, og hefði einnig mátt gera það með saltið, en mikla óánægju mundi það hafa vakið. Landsverslunin lagði til, að saltverðið yrði fært niður sem fyrst, til að gera notendum þess hægra fyrir, en jafnframt var stjórninni og henni ljóst, að hallanum yrði að ná inn með tolli, og er því þetta frv. í raun og veru ekki annað en liður í þeim ráðstöfunum, sem stjórnin hefir gert til þess að greiða fyrir sjávarútveginum. Meiningin er alls ekki sú, að gera saltið að tollstofni, frekar en orðið er, heldur einungis sú, að ná upp þessum halla. Jeg skal geta þess, út af ummælum hv.þm. Ísaf. (M. T.) um 3. gr. frv., að brtt. við hana er komin inn í frumvarpið frá þeim hv.þm. í Nd., sem hlyntastir eru sjávarútveginum, og mun þeim ekki hafa þótt skifta miklu, þó svo stæði á, að nokkrar krónur slæddust inn í landssjóðinn um leið og upp væri gert. Óheppilegt er, hversu langur dráttur er orðinn á að afgreiða þetta frv. Saltskip koma til landsins svo að segja daglega, og tapast tollur af þeim farmi, er þau flytja. Vona jeg, að hv. deild afgreiði frumvarpið fljótt. Jeg þykist mega treysta því, að frumvarpið nái fram að ganga þar sem tollur sá, er ræðir um í því, er í raun og veru ekki annað en endurgreiðsla á láni.

Magnús Kristjánsson Jeg býst við, að það sje álit deildarinnar, að mál þetta eigi fram að ganga sem fyrst, og því ekki ástæða til að fjölyrða um það. Jeg stóð upp af því, að mjer virtist hv.þm. Ísaf. (M. T.) álíta, að ekki lægju fyrir nægilegar skýrslur frá landsversluninni um saltverslunina. Stjórnin hefir þó fengið þær skýrslur um málið, sem hún hefir talið fullnægjandi. Saltversluninni hefir, að minsta kosti upp á síðkastið, verið haldið út af fyrir sig, og ef eitthvað væri, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) óskaði upplýsinga um, er jeg fús á að gefa þær. Sami hv.þm. (M. T.) mintist á, að „um tíma“ hefði verið gróði á saltversluninni. Jeg veit ekki, við hvaða tíma hv.þm. hefir átt, en að líkindum hefir það verið franska saltið, 1917. En þá, sem kunnugir eru þessu máli, hversu miklum örðugleikum það hefir verið undirorpið að flytja vörur - sjerstaklega kol, olíu og salt - til landsins á stríðsárunum, þar sem sumum skipunum var sökt, en önnur urðu fyrir stórtöfum, mun ekki furða á, þótt hagnaðurinn árið 1917 hafi hrokkið skamt til að greiða tjón af skipstöpum og skipstöfum. Jeg skal ekki fara lengra út í málið; tel mjög óheppilegt, hversu lengi málið hefir verið á ferðinni hjer í deildinni. Landið tapar við hvern dag, sem líður, en einstakir menn græða, þar sem saltskip koma svo að segja daglega og von á miklu salti næstu daga. Vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, hvort eigi muni hægt að taka málið á dagskrá á morgun.  (S.. E.: Ef til vill í dag)  .

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Út af því síðasta skal jeg taka fram, að jeg er ekki undir það búinn að koma fram með brtt. í dag. Viðvíkjandi drætti vísa jeg því frá mjer og nefndinni í Ed., að við eigum nokkra sök á honum. Ef kenna má einhverjum einstökum um drátt, þá er það stjórnin, sem á sök á honum.  Vænti jeg þess, að enginn lái okkur slordónunum, þótt við viljum ekki eiga eftirleikinn með að fá lögin numin úr gildi. Drátturinn er því allur stjórninni að kenna. Frv. skýtur enn yfir markið. Í upphafi er eins og stjórnin hafi ætlast til, að sjávarútvegurinn borgi alt á einu ári. Eins og vænta mátti, er sagt við sjávarútveginn: Upp með budduna og ekkert mas. Hann á ekki einungis að borga, heldur fær hann alls engan gjaldfrest. Í því sambandi skal jeg geta þess, að jeg skil ekki hvað á því liggur að innheimta þetta tjón svona fljótt, nema íþyngja eigi sjávarútveginum á annan hátt, þegar þetta er greitt. Mjer skilst, að það komi nokkurn veginn í sama stað niður fyrir ríkissjóð, hvort þetta er greitt á einu eða þrem árum - ef hann er ekki alveg á röndinni - þar sem stjórnin mun gæta þess, að láta sjávarútveginn greiða vexti af þessari upphæð. Það hefir verið sagt, að skattur þessi sje ekki annað en endurgreiðsla á lánum, en jeg get ekki fallist á að skoða landsverslunina frá því sjónarmiði. Að vísu mun hún hafa verið stofnsett til að hjálpa atvinnuvegunum, en ekki er hægt að segja, að skattur, sem lagður er á til að vinna upp tap á henni, sje endurgjald láns. Jeg stend við, að eftir því, sem nú er orðið, má búast við, að tekinn verði drjúgur skildingur úr vasa sjávarútvegsins, og býst jeg við, að eins fari og með síldarhjálpina í fyrra, að ríkissjóður reikni sjer eitthvað fyrir ómak sitt. Eins og sjest í greinargerð frv., er þetta ekki meiningin, og mun jeg því koma með brtt. við 3. umr. Hvað ræðu hv.þm. Ak. (M. K.) viðvíkur, átti jeg ekki við saltið frá 1917. Mig minnir, að í byrjun stríðsins hafi landssjóður flutt inn bæði salt og kol, og býst jeg við, að þær vörur hafi verið seldar með ágóða. Núverandi fjármálaráðherra er ekki að kenna, að ekki var haldið lengur áfram á þeirri braut. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) var að tala um linkind. Það verður eitthvað annað uppi á teningnum, ef menn bera þetta saman við það, sem gerist í öðrum löndum; jeg þekki ekki dæmi þess þar, að menn reyni til þess að ná upp tjóni því, sem leitt hefir af ófriðnum, á 1–2 árum; t. d. dettur Dönum ekki í hug að ná upp slíku tjóni strax, þó að skifti fáeinum miljónum króna.

Fjármálaráðherra (S. E.) Það er misskilningur að kenna stjórninni um drátt þann, sem orðið hefir á meðferð þessa frv.; stjórnin lagði þvert á móti áherslu á það, að frv. yrði afgreitt sem fyrst. Fyrir Nd. var frv. lagt 15. júlí, upphaflega með 12 kr. tolli á tonnið, en þó lýsti stjórnin yfir því, að hún gæti fallist á að hafa tollinn 10 kr., en lyktir urðu þær á, að samkomulag varð þar í deildinni um 8 kr. toll af tonni. Fyrir hv.Ed. var frv. lagt þann 28. júlí, en nú er 8. ágúst. Það mun sönnu nær, að töfinni valdi gustur sá, sem stendur jafnan af hv.þm. Ísaf. (M. T.) gegn öllu, sem hann telur til álagna á sjávarútveginn; hv.þm. (M. T.) þolir ekki, að komið sje nálægt þeim atvinnuvegi á nokkurn hátt. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) hneykslaðist á því, er jeg hafði sagt, að hjer væri um endurgreiðslu á láni að ræða. Hv. þm. veit þó, að enginn kaupmaður togaði eða reyndi til þess að kaupa salt, og þess vegna, beint til þess að bjarga sjávarútveginum, var afráðið, að landssjóður keypti saltið. Hjer er því í raun og veru ekki um annað en lán að ræða. Það hefði verið gaman að heyra hljóðið í sumum, þar á meðal hv.þm. Ísaf. (M. T.), ef stjórnin hefði ekki tekið þetta ráð. Það hefði verið hægt, og í samræmi við verslunarreglur, að selja þessa vöru saltið, við því verði, sem hún stóð landinu í, en stjórnin sýndi þessum atvinnuvegi þá linkind, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) svo nefnir, að lækka verðið jafnskjótt sem hægt var, og leggur nú þar að auki til þess, að frestur verði á endurgreiðslunni, svo að lánið greiðist á 4 árum. Jeg fæ ekki sjeð neina rjettmæta ástæðu til þess að vera á móti frv., og það er ekki þýðingarlaust fyrir landið að fá lánið endurgreitt á stuttum tíma. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) segir, að annarsstaðar sje ætlast til þess, að lán út af ófriðarráðstöfunum sjeu endurgreidd á mörgum árum. Jeg skal geta þess, að jeg hefi átt tal við marga fjármálamenn, sem allir eru einhuga um það, að ná beri inn halla þeim, sem af ófriðnum hefir leitt, sem fyrst, enda er það skiljanlegt, þar sem þjóðarhagir hafa batnað sumsstaðar stórkostlega við stríðið. Ástæður þær, sem hv. þm Ak. (M. K.) færði fyrir því að hraða málinu, ættu að vera öllum auðskildar, með því að landssjóður getur tapað miklu fje, ef málið er dregið, en hins vegar er von á mörgum skipsförmum á næstu vikum. Æskilegast væri því, að 3. umr. færi fram á morgun, eða helst í dag, ef þess væri kostur.

Halldór Steinsson Mönnum kann að þykja það undarlegt, að jeg stend upp með fram til þess að bera blak af formanni nefndarinnar, hv.þm. Ísaf. (M. T.). Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fórust sem sje svo orð, að gustur sá, er stæði af hv.þm. Ísaf. (M. T.), myndi hafa valdið töf þeirri, er honum þótti hafa orðið á málinu. Jeg verð að lýsa yfir því, að það er allsendis rangt, að formaðurinn hafi á nokkurn hátt tafið málið, enda ekki rjett, að málið hafi legið lengur í nefnd en eðlilegt er, með því að frv. kom ekki til Ed. fyr en 28. júlí, og er nú komið til 2. umr., þann 8. ágúst; þetta mun vera í stysta lagi, eftir þeim reglum, sem venjulegar eru um meðferð mála í nefndum. En það er annað atriði, sem jeg verð að vera ósamþykkur háttv.þm. Ísaf. (M. T.) um, og það er það, að hann vill ekki kannast við það, að hjer sje um endurgreiðslu á láni að ræða. Vægari orð verða þó ekki um þetta höfð. Það er öllum vitanlegt, að þegar landsverslunin lækkaði verðið, var það mest sjávarútveginum í vil, og hver ætti þá að borga þann halla, sem orðið hefir á saltversluninni? Auðvitað þeir, sem góðs hafa notið af lækkun verðsins, sem sje sjávarútgerðarmenn. Þess vegna er rjettmætt að kalla þetta endurgreiðslu. Mjer virðist málið vera svo einfalt, að það ætti að geta gengið hljóðalaust áfram, jafnvel þótt 3. umr. væri höfð þegar í dag.

Kristinn Daníelsson Mjer skilst, að það muni vera orðið samkomulag um það í þinginu, að frv. þetta gangi nú fram, enda mun því engin töf verða að mjer. En jeg get ekki látið vera að taka það fram, að jeg get engan veginn fallist á skilning þeirra manna, sem halda því fram, að hjer sje um lán að ræða handa sjávarútveginum. Þegar landsverslunin útvegaði saltið, var það ekki eingöngu vegna sjávarútvegarins, heldur vegna allra landsmanna. Menn mega sem sje ekki gleyma því, að ef sjávarútvegurinn hefði fallið í kaldakol, þá hefðu byrðar þær, sem sá atvinnuvegur ber, orðið að flytjast yfir á aðra gjaldstofna. Því er það, að þótt einum atvinnuvegi sje hjálpað í bili, þá get jeg ekki fallist á það, að um lán sje að ræða. Það er gott að hjálpa atvinnuvegunum, og þá hjálp eiga allir að bera í sameiningu, með því að hjálpin er í rauninni styrkur til hinna atvinnuveganna. Annað mál er það, að þessi atvinnuvegur er ef til vill færari um að bera þetta sjálfur en aðrir atvinnuvegir. En jeg vil vekja athygli á því, að það er rangt að byggja á því, að verðið á fiskinum geti ekki fallið að sama skapi sem saltið fellur.

Karl Einarsson Jeg stóð að eins upp til þess að reyna að sýna fram á, að reikningur sá, sem hæstv. fjármálaráðherra kom fram með um hallann, sje ekki rjettilega útfærður. Í frv. er gert ráð fyrir 383 þús. kr. halla, þar með að sjálfsögðu talin rýrnun og kostnaður við sölu; meiri halla þarf því ekki að gera ráð fyrir, nema því að eins að saltið falli niður úr 150 kr. Samt segir hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), að allur hallinn muni verða um 600 þús. kr., og gerir ráð fyrir því, að 4 ár þurfi til að greiða hann með 8 kr. tolli á tonnið. Þetta getur ekki verið rjett. Ef miðað er við saltflutning hingað 1918 og gert er ráð fyrir, að 20 þús. tons flytjist inn á ári, þá þarf ekki nema 5 kr. toll á tonnið til þess að hallinn, þessar 383 þús. kr., jafnist á 4 árum. Þess vegna ætti að vera nægilegt að hafa tollinn ekki hærri. Stjórnin hefir sem sje lýst yfir því, að nægilegt sje að borga hallann á 4 árum, og á því er frv. bygt. Jeg mun því við 3. umr. koma með brtt. í þessa átt, þ. e. að tollurinn verði 5 kr. Annars skal jeg taka það fram, að jeg greiði nauðugur atkvæði með frv. þessu, og þó því að eins að brtt. mín verði samþykt. Jeg get ekki annað en tekið undir það með hv. 2. þm. G.-K. (K. D.), að hjer sje ekki um lán handa sjávarútveginum að ræða, heldur eigi landið í heild sinni jafnan hlut að máli. Það mundi hafa lækkað í landssjóði, bönkum hjer liðið illa og dofnað yfir fyrirtækjum þessa lands, ef sjávarútvegurinn hefði fallið niður. Þetta segi jeg ekki af því, að jeg vilji í nokkru halla á landbúnaðinn, enda hefi jeg ekki sýnt mig að því að vilja halla á hann nje aðrar atvinnugreinar, sem miða til þess að halda þjóðinni í tölu siðaðra þjóða. En það er óneitanlegt, að frá sjávarútveginum stafar meiri hluti fjár landssjóðs. Jeg fæ ekki skilið það, að ekki standi á sama, hvort hallinn er borgaður á 4 eða 6 árum, en mjer er nær að halda, að með áætlun stjórnarinnar verði hann greiddur á 3 árum. Það eru engar líkur til þess, að saltið lækki, meðan landsverslunin hefir sölu þess á hendi. Fragtir munu ekki falla á þessu ári. Eftirspurn eftir skipum er svo mikil, jafnvel seglskip er erfitt að fá, og þau halda frögtunum jafnhátt sem gufuskipin. Hitt er rjett, að ef afgreiða á þetta frv. nú, þá er full ástæða til þess að gera það þegar í stað, af ástæðum, sem liggja í augum uppi og teknar hafa verið fram.

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. þm. Vestm. (K. E.) taldi hallann of hátt reiknaðan hjá stjórninni. En hann hefir ekki athugað það, að það sem á vantar ½ miljón, kemur fram við það, að vel getur svo farið, að selja þurfi saltið undir 150 kr. tonnið: landsverslunin hefir þegar neyðst til þess að færa verðið niður, og það getur orðið enn lægra. Það er altaf óvarlegt að hafa áætlanir of lágar, og eftir upplýsingum frá landsversluninni má gera ráð fyrir ½ miljón kr. halla, og lætur þá nærri, að hallinn jafnist á 4 árum. En verði saltflutningurinn sjerlega mikill, þá vinst hallinn auðvitað upp á styttri tíma. Það var eitt, sem jeg skildi ekki í ræðum hv. 2. þm. G.-K. (K. D.) og hv.þm. Vestm. (K. E.), en það var það, að þeir sögðu, að líta bæri á landsheildina, og að lán þetta væri í hennar þágu, en ekki sjávarútvegarins eins. Fyrir mjer stendur það svo, að alt, sem hlynt er að sjávarútveginum eða landbúnaðinum, sje gert fyrir landsheildina En þegar saltið er keypt handa sjávarútveginum eða notendum saltsins, sem auðvitað eru fleiri, en þó aðallega sjávarútvegsmenn, þá er eðlilegt, að endurgreiðslan komi fram á sjávarútveginum: sjálft Fiskifjelagið er og á þeirri skoðun, þótt það vilji teygja endurgreiðsluna yfir lengri tíma. Jeg hefi gleymt að mótmæla því í ræðu háttv.þm. Ísaf. (M. T.). er hann sagði, að ætlast hafi verið til þess í stjórnarfrv., að þessi tollur yrði eilífur. Þessu var mótmælt bæði í ræðu, sem fylgdi frv. frá stjórninni, og í mótivum frv., að mig minnir. Það var þá ákveðið tekið fram, að tollur þessi væri tekinn upp til þess að vinna upp hallann. Þessu var lýst yfir í báðum deildum, og hv.þm. Ísaf. (M. T.) veit ofboð vel, að stjórnin hefir aldrei ætlað sjer annað. Jeg veit það vel, að það er ekki þakklátt að bera fram þessa auknu tolla, einkanlega með því að því er haldið fram, að stjórnin sje að höggva í annan aðalatvinnuveg landsins. En einmitt framkvæmdir stjórnarinnar í þessu máli sýna það, að hún vill og hefir viljað gera sjávarútveginum hægt fyrir. Þetta hefir hún sýnt með því að lækka verð saltsins; ef verslunin hefði verið rekin í reglulegum kaupmannsstíl, þá myndi verðið ekki hafa verið lækkað.

Kristinn Daníelsson Jeg vil að eins gera stutta athugasemd í tilefni af ummælum hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) um, að hjer sje að ræða um lán til sjávarútvegarins. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) viðurkendi nú, að hjer væri að ræða um ráðstöfun, sem hefði verið gerð vegna landsheildarinnar, og er því, að því er jeg best fæ sjeð, viðurkent, að landsheildinni beri að borga það. Þetta kemur og ljóst fram í því, að ef sjávarútvegurinn þætti ekki vera fær um þessa álögu, þá mundi engum hafa dottið í hug að halda því fram, að hann ætti að greiða þetta, heldur landsheildin. Jeg tek þetta fram vegna þess, að það gæti haft mjög óheppilegar afleiðingar, ef það ætti að slá slíku föstu sem „principi“. Get jeg t. d. ekki sjeð, að ef landbúnaðurinn þyrfti af einhverjum sjerstökum ástæðum hjálpar við, þá ætti ekki að veita til hans styrk nema gegn því, að hann endurgreiddi hann síðan sjálfur.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson) Háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) sagði, að sjávarútvegurinn greiddi einvörðungu þennan toll. Þetta er ekki rjett, og vil jeg leiðrjetta það. Þó sjávarútvegurinn greiði hann að miklu leyti, þá greiðir landbúnaðurinn hann og að nokkru, eða hver atvinnuvegurinn í rjettu hlutfalli við notkun hans á þessari vöru. Hjer er því um beint rjettlæti að ræða. Allar eftirtölur og umkvartanir um það, að sjávarútvegurinn verði of hart úti, ef frv. verður samþykt, hafa því að eins við venju að styðjast, en engin rök.

Guðjón Guðlaugsson Jeg vil geta þess, að jeg greiði frv. hiklaust atkvæði mitt, og að jeg tel þetta rjettan veg. Þar sem háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) tók það fram, og fanst hann hafa hendur í hári hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), að saltkaupin væru gerð fyrir landið í heild sinni, þá er það rjett en eins rjett er það, að saltið er mest notað af sjávarútveginum, og þessi ráðstöfun því mest fyrir hann gerð. En þegar hallinn á saltinu er fenginn inn, með því að leggja toll á það, þá kemur tollurinn nákvæmlega í sömu hlutföllum niður á atvinnuvegi landsins og hagnaðurinn áður við kaupin Sjávarútvegurinn þarf saltið við fiskinn og síldina, landbúnaðurinn í kjöt og gærur og svo eru heimilisnotin. Ef skatturinn væri lagður á eitthvað annað, þá kæmi hann ranglátlega niður, og gæti hæglega lent á mönnum, er ekkert salt nota - nema til matar - og ættu því að vera lausir þessara mála. Annars er það víðar en hjá ríkissjóði, sem halli hefir orðið á saltkaupum. Í fyrra var t. d. hvergi fáanlegt salt í kringum Hólmavík um þær mundir er þorskveiðar byrja þar. Jeg var þá grátbeðinn um að útvega salt, og þar sem þörfin og nauðsynin var til staðar, þá símaði jeg til landsverslunarinnar og bað hana um að senda salt norður með fyrstu ferð. Þetta var gert, saltið kom, en fiskurinn ekki, svo að saltið liggur ónotað enn. Hin verslunin, er fjekk saltbirgðir sínar seinna eða er að fá þær nú, og því ódýrari, getur vitanlega selt salt sitt ódýrara, svo verslunin, sem hljóp undir bagga til hjálpar, verður að súpa seyðið af hjálpsemi sinni og bíða tap á því.

Karl Einarsson Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir fallið frá að gera halla landsverslunarinnar á saltkaupum meiri en verslunin sjálf. Fyrst hjelt hann því fram, að varlegast væri að áætla hallann 600 þús. kr., og þannig fjekk hann þetta 4 ára tímabil, en nú ráðgerir hann hallann um 1/2 milj. kr., svo ef flutt eru inn 30000 tonn á ári, þá yrði hann greiddur upp á kring um 3 árum. Fyrir stríðið voru fluttar inn 40 þús. tonn á ári, en árið 1918, þegar búið var að selja mikið af botnvörpuskipunum og fiskibátaafli var lítill, þá voru flutt inn 20 þús. tonn. Þessa upphæð - 20 þús. tonn - leggur fjármálaráðh. (S. E.) til grundvallar fyrir útreikningi sínum, en það nær engri átt að leggja lægsta árið til grundvallar. Það er enginn vafi á því, að fiskveiðarnar aukast aftur, svo innflutningur af salti getur ekki orðið minni en 30 þús. tonn á ári, og mjer er nær að halda, að það væri nóg að tvöfalda vörutollinn á því til að fá inn þennan halla. Það lítur svo út, að landsstjórnin vilji ná þessum halla upp sem fyrst, til þess að hún geti sýnt, að hagur ríkisins sje góður, og vil jeg ekki hafa á móti því, að svo verði gert, en það er nóg, að hann sje greiddur á þrem árum, og þá er 5 kr. tollurinn nægilega hár.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg skil ekki niðurstöðu þá, er hv.þm. Vestm. (K. E.) komst að. Ef fluttar eru inn 20 þús. tonn á ári, og 7 kr. tollur á tonninu, þá koma inn 14 þús. kr. á ári, og 4X140 eru 560, svo það er auðsætt, að eftir frv. þarf tæp 4 ár til að greiða tollinn. Verði innflutningurinn meiri, tekur það vitanlega styttri tíma. Annars var ræða hv. 4. landsk.þm. (G. G.) svo sláandi og sannfærandi um kjarnaatriði málsins, að jeg tel víst, að það hafi sannfært hvern skynsaman mann. er á hlýddi.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Mjer skilst svo, sem hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) líti svo á, sem landsstjórnin hafi gert feikilegt góðverk, þegar hún sá um, að salt væri til, en jeg verð að líta svo á, sem það hafi verið hreint og beint skylda hennar, en frá einu sjónarmiði skil jeg þó þennan góðverknaðar hugsunarhátt. Það hafa komið fram raddir um að drepa þennan atvinnuveg.  Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) vill halda því fram, að það hafi aldrei verið ætlun sín, að þessi tollur yrði eilífur. Ef svo er, þá er hann ákaflega óheppinn í orðalagi sínu: þarf í því efni ekki að benda á annað en 3. gr. í stjórnarfrv. Það er ljóst, að þar sem þar er gert ráð fyrir að fella niður vörutollinn, þá ætlast stjórnin beint til þess, að þessi skattur verði eilífur. Það mun enginn hafa að miklu, þótt hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) hefði góð og fögur orð um þetta á meðan hann var að smokka á gjaldinu. Og þótt núverandi fjármálaráðherra (S. E.) hafi fögur orð og mætan ásetning um þetta, þá býst jeg ekki við, að hann verði eilíflega fjármálaráðherra landsins, og það er alls ekki víst, að hann sitji í því sæti, þegar á að krefja gjaldið inn eða upphefja lögin, og því ofureðlilegt, að hv.Nd. setti tappa í neglugatið. Jeg mótmæli því kröftuglega, að hjer sje um lán til sjávarútvegarins að ræða; þessi ráðstöfun var gerð fyrir heildina. Og upp í þennan halla mætti reikna tollinn á síldartunnum, en hann mun nema nær ½ milj. kr.  (S. E.: Jeg efa það)  . Það verður ekki langt frá því, og svo græddi stjórnin á síldarkaupunum um 300 þús. kr., og það, sem græðist á öðrum lið sjávarútvegarins, ætti að mega draga frá tapi á hinum liðum hans. Og þegar um lán er að ræða, þá verður ætíð að vera einhver lánardrottinn. Og hver er lánardrottinn hjer? Það er vitanlega sjávarútvegurinn. Hann hefir greitt svo mikið fje í ríkissjóð um fram það sem til hans hefir verið veitt, að það má segja, að hann eigi allan ríkissjóð, og meira að segja alt landið, þ. e. a. s. hinar opinberu eignir þess, því hann hefir greitt það alt og meira til. Það má því líta á þetta mál frá ýmsum sjónarmiðum. Þessi skattur er heldur ekki eðlilegur, og ef landsverslunin hefði beðið tap á einhverri vörutegund, sem landbúnaðurinn hefir notað aðallega, þá býst jeg ekki við, að meðhaldsmenn þessa máls hefðu viljað leggja tap það einvörðungu á landbúnaðinn. Það var t. d. tap á sykrinum; það er aðallega fyrir landbúnaðinn, en jeg hefi ekki heyrt neinn tala um sjerstakan toll í tilefni af því. Við vitum, að Danir hafa þurft að leggja fram stórfje úr ríkissjóði sínum til styrktar ýmsu, en það er víst, að þeir ætla sjer ekki að ná því öllu upp á næstu árum, og víst er um það, að þeir ganga ekki lengra en það, að tekjur og gjöld vega salt í fjárlögunum. Það má fyllilega gera ráð fyrir því, að sjávarútvegurinn aukist svo, að saltinnflutningur 1920 verði 40–50 þús. tonn, og ef reiknað væri með því, að hann verði 50 þús. tonn og 7 kr. tollur á tonni, þá yrðu árstekjurnar 350 þús. kr., en með 40 þús. tonnum yrðu það 280 þús. kr.; á þessu 4 ára bili yrði skatturinn því yfir 1 milj. kr., í stað ½ milj., eins og hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) segir. Það er sagt, að þessu frv. liggi á, en það fæ jeg ekki sjeð. Nú er liðið á síðari hluta árs, og eins og sakir standa, þá munu menn kynoka sjer við að flytja upp meira salt er brýn þörf krefur: má því ekki búast við verulegum saltinnflutningi fyr en með vorinu, og svo efa jeg, að það sje rjett að hrapa að þessum skatti, því það hafa allir gert reikninga sína, án þess að búast við þessum tolli, og því ekki rjett að láta lögin verka aftur fyrir sig. Ummælum þeim, er höfð hafa verið um, að jeg hafi tafið málið, hafa hv. meðnefndarmenn mínir svarað, svo jeg þarf ekki að svara því, enda er þvert á móti því, að svo sje; jeg hefi þvert á móti reynt að flýta fyrir málinu, og sem dæmi um það og skjót vinnubrögð skal jeg geta þess, að jeg skrifaði undir nefndarálitið án þess að lesa það, gerði það til að tefja ekki málið, og þurfti þess raunar heldur ekki, þar sem jeg ritaði undir það með fyrirvara.

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) vill halda því fram, að jeg hafi viljað láta þennan toll vera eilífan; slíkt er mesti misskilningur hjá honum, eins og liggur í hlutarins eðli enda hefi jeg margtekið hið gagnstæða fram. Sú stjórn, er þá situr við völd, leggur að sjálfsögðu til að upphefja lögin, þegar markinu með þeim er náð. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að sjávarútvegurinn ætti alt og gæti alt hjer á landi. Hann hefir því ekki einungis játað, að þessi atvinnuvegur væri megnugur þess, að skatturinn væri lagður á hann, heldur jafnvel gefið ávísun á hann, sem hinn einasta gjaldanda, sem fær væri um að bera byrðina. Jeg hefi að vísu vitað lengi, að sjávarútvegurinn á hv.þm. Ísafjarðarkaupstaðar, en mjer var ekki kunnugt um, að þessi atvinnugrein ætti alt hjer á landi. En þótt svo sje ekki, er hún, sem betur fer, svo öflug, að hún er vel fær um að borga halla þann, sem landssjóður hefir beðið hennar vegna. Þá sagði hv. sami þm. (M. T.), að t. d. í Danmörku væri alls eigi ætlast til þess, að allur sá halli, er landið hefir beðið á stríðsárunum yrði borgaður á einu ári. Að vísu ætlast enginn maður til þess, því það er óframkvæmanlegt, en jeg hefi átt tal við marga fjármálamenn í Danmörku, og hefir þeim öllum komið saman um að þeim tekjuhalla beri að ná inn sem allra fyrst. Enda er hjer skotið langt yfir mark, því tekjuhalli landssjóðs mun áreiðanlega nema miljón króna, þó þetta frv. nái fram að ganga. Þá sagði hv.þm. Ísaf. (M. T.), að skattur þessi kæmi aftan að mönnum. Þetta á sjer engan stað, því mönnum er og hefir um langt skeið verið kunnugt um þessa fyrirætlun. Jeg gat þess áðan, að óhæfilegur dráttur hefði orðið á þessu máli, og vildi hv.þm. Ísaf. (M. T.) helst kenna stjórninni um það; en þar eð alkunnugt er, að stjórnin hefir viljað flýta fyrir þessu máli svo sem unt er, sje jeg ekki ástæðu til að svara þeirri ásökun, og það því fremur, sem auðheyrt er, hvar málið mætir helst mótspyrnu. Annars álít jeg óþarfa að ræða þetta mál meira. Jeg ímynda mjer, að allir sjeu sammála um, að þessi skattur sje nauðsynlegur og rjettlátur, því jafnvel hv.þm. Ísaf. (M. T.) varð á að kannast við, að sjávarútvegurinn væri sá eini, sem byrðina gæti borið.

Eggert Pálsson Jeg ímynda mjer, að allir sjeu á eitt sáttir um, að sjálfsagt sje að samþykkja þetta frv.; en þótt allir sjeu á sama máli, hefir mönnum ekki orðið jafntíðrætt um nokkurt mál hjer í hv. deild. Það er, sem betur fer, óvanalegt, að svo mikið sje rætt að óþörfu hjer í hv. deild. Það kveður svo ramt að því, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir getað spanað upp jafnspaklátan mann og mig til að taka til máls. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) segir, að sjávarútvegurinn eigi alt og geti alt hjer á landi. Með því að kveða svo að orði, segir hann, að sjávarútvegurinn eigi allar kýr, öll hross o. s. frv., með öðrum orðum eigi allan landbúnaðinn á Íslandi. Sje svo, er æðiundarlegt, að sami hv.þm. (M. T.) er altaf að kveina og kvarta fyrir hönd sjávarútvegarins og sífelt að biðja um styrk handa þessum atvinnuvegi. Man jeg ekki betur en að hann á síðasta þingi bæði um, að landssjóður tæki að sjer alla ábyrgð á síldarútveginum. Það er hverjum manni augljóst, að saltkaupin voru eingöngu gerð til styrktar sjávarútveginum, því að sjálfsögðu rjeðst landsstjórnin í svona mikil saltkaup eingöngu hans vegna. Man jeg ekki til, að miklu hafi verið kostað úr landssjóðnum til að styrkja landbúnaðinn á stríðsárunum. Árið í fyrra var eitthvert hið versta fyrir landbúnaðinn, síðan árið 1882. Varð jeg samt eigi var við, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hreyfði hönd eða fót landbúnaðinum til styrktar. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) mintist á, að hægt væri að ná inn þessum tekjuhalla á annan hátt. Stakk hann upp á, að tollurinn á síldartunnum yrði látinn borga hallann. En með því móti hefði skatturinn komið órjettlátar niður, er hann var lagður eingöngu á annan aðiljann. Býst jeg við, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefði því líka fundið einhvern agnúa á því fyrirkomulagi. Þá talaði hv. sami þm. (M. T.) um, að tap hefði orðið á fleiri vörum en saltinu; nefndi hann til sykur. Mjer er eigi kunnugt um, að nokkurt tap hafi hlotist af sykurkaupunum, svo dæmið var fremur óheppilega valið. Jeg skal svo eigi lengja meira umræðurnar um þetta mál. Jeg stóð eingöngu upp af því, að mjer þótti kenna allmikils ósamræmi í ræðu hv.þm. Ísaf. (M. T.), er hann ýmist bar sig æðiborginmannlega fyrir hönd sjávarútvegarins, eða var kveinandi og kvartandi undan þeim álögum, sem hann væri látinn bera.

Forseti: Frv. þetta er komið frá háttv.Nd., var þar í sjávarútvegsnefnd, og legg jeg til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til fjárhagsnefndar.

Forseti: Jeg leyfi mjer að leggja til, að till. sje vísað til allsherjarnefndar.