Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf þriggja þingmanna, þeirra Ástu Möller, Birgis Ármannssonar og Helga Hjörvars um að þau séu á förum til útlanda í erindum Alþingis. Það er til að sækja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna í New York, Bandaríkjunum, frá mánudeginum 22. október. Samkvæmt þessum bréfum taka sæti frá og með þeim degi þau Dögg Pálsdóttir fyrir Ástu Möller, Erla Ósk Ásgeirsdóttir fyrir Birgi Ármannsson og Valgerður Bjarnadóttir fyrir Helga Hjörvar. Þegar varamenn koma til þings við upphaf þingfundar, þriðjudaginn 30. október, munu þeir undirrita drengskaparheit samkvæmt 2. gr. þingskapa. Jafnframt taka sæti á Alþingi að nýju mánudag 22. október þingmennirnir Arnbjörg Sveinsdóttir, 5. þm. Norðaust., og Árni Páll Árnason, 11. þm. Suðvest. og lýkur jafnframt þingsetu varamanna þeirra.

Forseti vill geta þess að um kl. 13.30, að loknu hádegishléi, fer fram utandagskrárumræða um stefnu stjórnvalda í loftslagsmálum. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um bifreiðakaup hreyfihamlaðra, 111. mál, þskj. 112, frá Þorvaldi Ingvarssyni er kölluð aftur.

Herra forseti. Í kjölfar mikillar umræðu um orkuauðlindir þjóðarinnar og fréttaflutning undanfarna daga hlýtur að vakna spurning um hvað ríkisstjórnin ætli sér að gera varðandi eignarhlut í Landsvirkjun. Sjálfstæðisflokkurinn fer í augnablikinu með eignarhald á fyrirtækinu. Því er eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra svari spurningunni: Stendur til að einkavæða Landsvirkjun? En þar sem hæstv. fjármálaráðherra er ekki til staðar þá vænti ég að hæstv. forsætisráðherra svari því. Í fyrradag kom fram í fréttamiðlum landsins yfirlýsing frá forstjóra Landsvirkjunar og fyrrverandi varaformanni Sjálfstæðisflokksins, Friðriki Sophussyni, um að hann styddi hlutafélagavæðingu eða einkavæðingu Landsvirkjunar, að hann telji það algert skilyrði á raforkumarkaði. Á sama tíma kemur fram sams konar yfirlýsing frá hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins, Illuga Gunnarssyni, í Morgunblaðinu síðastliðinn mánudag um að hafist verði handa við að losa ríkið úr rekstri þess fyrirtækis. Sams konar yfirlýsingar hafa komið frá öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins nýlega. Í mínum huga gæti þetta ekki verið skýrara enda þessar yfirlýsingar í samræmi við yfirlýsingar landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Þar var skýrt tekið fram um að huga bæri að frekari einkavæðingu á sviði orkumála. Sjálfstæðisflokkurinn er einkavæðingarflokkur en nú eru öll merki þess að í skjóli Samfylkingarinnar eigi að ráðast í sölu og einkavæðingu á Landsvirkjun. Að vísu var fullyrt í kosningabaráttunni í mínu kjördæmi, af hálfu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, að ekki stæði til að selja Landsvirkjun. En hvað má hann sín þegar einkavæðingarhönd Sjálfstæðisflokksins fer af stað? Við skulum átta okkur á því að stórir hlutar virkjana Landsvirkjunar eru vafalitið innan þjóðlendna eða tilheyra þeim að einhverju leyti. Í mínum huga er þetta stórmál. Ætlum við að afhenda auðmönnum orkufyrirtæki í eigu ríkisins og þar með stóran hluta af orkuauðlindum landsins eða ætlum við að standa vörð um sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar? Stefna Framsóknarflokksins er skýr í þessum efnum, að Landsvirkjun og dótturfyrirtæki hennar verði áfram í eigu ríkisins sem og önnur orkufyrirtæki í eigu ríkisins.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að svara spurningu hv. þingmanns þótt hún varði ekki beint störf þingsins á þessum degi. Það stendur ekki til af hálfu núverandi ríkisstjórnar að einkavæða Landsvirkjun. Það er mjög skýrt. Hvort félaginu verði breytt í hlutafélag er önnur spurning og henni hefur ekki verið svarað. Ekki hefur verið tekin afstaða til þess hvort þessu stóra og öfluga fyrirtæki, sem nú er allt í eigu ríkisins, verði breytt í hlutafélag. Það er spurning sem eftir á að taka afstöðu til.

Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að á Alþingi fari fram umræða um framtíð orkugeirans á Íslandi, orkuauðlinda og þeirra fyrirtækja sem stýra þeim. Iðulega verður þar ekki skilið á milli. Orkufyrirtækin eru umsjáraðilar orkuauðlinda. Ég bendi á að fyrir þinginu liggur beiðni um utandagskrárumræðu af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um nákvæmlega þetta efni. Ég hefði óskað eftir því að þessi umræða færi fram í þessari viku en þar sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð er með annað umfjöllunarefni í umræðu utan dagskrár síðar í dag þótti ekki rétt að gera það til að gæta jafnræðis milli flokkanna. En beiðni um utandagskrárumræðu um þetta efni, um framtíð orkugeirans, orkuauðlindanna og þeirra fyrirtækja sem sýsla með þær, liggur fyrir þinginu. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því.

Forseti hefur áttað sig rækilega á því að sú beiðni liggur fyrir og munum við reyna að koma þeirri umræðu á strax og fært verður.

Herra forseti. Hér er rætt um eignarhald á Landsvirkjun. Eins og fram kom hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni er það partur af umræðunni um hvernig fara skuli með eignarhald á orkufyrirtækjum og orkuauðlindum. Ég vona að við getum verið sammála um að slík umræða er ekki afgreidd í eitt skipti fyrir öll. Við þurfum virkilega að fá fram stefnumarkandi umræðu um þetta. Það verður ekki gert á einum fundi. Hér var spurt um hvort til stæði að breyta Landsvirkjun í hlutafélag og svar hæstv. forsætisráðherra var einfaldlega að þeirri spurningu hafi ekki verið svarað. Umræðan er vitaskuld til að fá fram svör og ég tel mjög mikilvægt að þeirri spurningu verði svarað sem fyrst. Ég get ekki knúið það fram úr því að ríkisstjórnin er í þessu máli, eins og svo mörgum öðrum, ekki samstiga. Hún getur þar af leiðandi ekki svarað þessari spurningu. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki svarað henni í dag og það kemur mér svo sem ekkert á óvart. Það eru margar spurningar sem ráðherrar okkar ágætu ríkisstjórnar hafa ekki getað svarað að undanförnu. Ég tel málefnið sem hér um ræðir með Landsvirkjun engan veginn einfalt úrlausnar. Við sjáum það af þeirri umræðu sem orðið hefur um orkufyrirtæki höfuðborgarbúa. Sú stefna er algerlega skýr hjá Sjálfstæðisflokki að hið opinbera megi hvergi koma að áhætturekstri og það er rétt sem hv. þingmaður Illugi Gunnarsson hefur bent á í stuttri klausu í Morgunblaðinu í síðustu viku, 

Herra forseti. Það er ágætt að ræða það undir liðnum um störf þingsins sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson vakti athygli á en hann gleymdi sér aðeins þegar hann fullyrti að Framsóknarflokkurinn vildi að sameiginlegar auðlindir væru í eign þjóðarinnar. Þeir hafa stutt það í gegnum tíðina, framsóknarmenn, að fiskurinn í sjónum, sem er ekki síður auðlind þjóðarinnar, sé fenginn í heldur fáum útvöldum eins og þeir hafa gert. Það er auðvitað ágætt að heyra frá forsætisráðherra hvað honum finnst en mig langar að heyra hvað fulltrúar Samfylkingarinnar segja. Hæstv. iðnaðarráðherra segir okkur væntanlega hver stefna hans er í þessum málum.

Herra forseti. Ég hefði vænst þess af hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fyrst hann á annað borð kemur hingað upp til að tala um orkumál og vatnsréttindi, að hann fjallaði frekar um hvernig Framsóknarflokkurinn, í skjóli myrkurs og án þess að segja nokkrum manni frá, afhenti Landsvirkjun vatnsréttindin í Þjórsá. Það er hins vegar alveg fullkomin samstaða með Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum í þessum málum. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt úr þessum stól að það standi ekki til að einkavæða Landsvirkjun.  Að því er varðar spurninguna sem hv. þingmenn sögðu að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki svarað, um háeffun Landsvirkjunar vil ég segja: Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa fyrir sitt leyti svarað þeirri spurningu. Þeir hafa hver einasti, allir sem einn, greitt atkvæði með því að hlutafélagavæða Hitaveitu Suðurnesja. Þeir hafa lýst því yfir fyrir sína parta og sinna pólitísku vandamanna að ekkert sé að því að háeffa orkufyrirtæki. Hver einasti þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í salnum, hver einasti þingmaður Framsóknarflokksins í salnum, greiddi atkvæði með því að háeffa Hitaveitu Suðurnesja. Hver er þá munurinn á því að gera það og því að hlutafélagavæða Landsvirkjun? Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar verða að læra eitt: Þótt það verði ríkisstjórnarskipti þá er ekki hægt að breyta fortíðinni. Framsóknarflokkurinn getur ekki breytt skuggalegri fortíð sinni í orkumálum og að því er varðar Vinstri hreyfinguna – grænt framboð þá liggur fyrir að hún hefur tekið þátt í því á Alþingi að háeffa orkufyrirtæki. Vinstri grænir geta því lítið sagt þótt hæstv. forsætisráðherra hefði sagt að það ætti að einkavæða Landsvirkjun. Það gerði hann ekki heldur tók hann af skarið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra skýr svör. Það stendur ekki til að einkavæða Landsvirkjun, kærar þakkir. Og ég óska Samfylkingunni líka til hamingju. Þeir ætla að standa í lappirnar. Þeir ætla að standa gegn þessu. Til hamingju Samfylking. Þið hafið tekið við okkar hlutverki, Framsóknarflokksins, að þessu leyti. 
             Hæstv. forsætisráðherra sagði hins vegar, og það var eftirtektarvert og vekur athygli: Það getur hugsast að við háeffum. Hann kann að leiða menn í bandi, hæstv. forsætisráðherra. Hann veit það um leið að hann fer með Samfylkinguna. Og hér kom hinn hugprúði næturmaður Samfylkingarinnar, hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, og bjó sig undir að fallast á háeffun Landsvirkjunar með makalausri ræðu. Þannig að hér stendur mikið til. Þetta eru stór mál, orkumálin og orkufyrirtækin eru inni í nýrri umræðu og í nýju ljósi á miklum hraða á Íslandi. Allir stjórnmálamenn verða að fara yfir þá stöðu. Við getum hugsað fimm ár aftur í tímann. Þá var þessi vegferð ekki hafin. Ný vegferð er hafin og menn horfa til orkufyrirtækjanna og orku landsins, háhitasvæðanna, vatnsfallanna, með gull í auga. Það er verkefni stjórnmálamannanna að fara varlega í þessu. Við verðum að viðurkenna að okkur ber, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að setjast niður og fara yfir þessi mál af mikilli vandvirkni. Hér ber að fara varlega. Hér ber að marka 

Virðulegi forseti. Upphrópanir hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar um einkavæðingu Landsvirkjunar eru tilhæfulausar og tilefnislausar. Um það hefur hæstv. forsætisráðherra tekið af skarið. Það er hins vegar einkennilegt að þær upphrópanir komi frá Framsóknarflokknum þó hann hafi verið, eins og hv. þm. Guðni Ágústsson sagði, leiddur í bandi. Því það var einmitt formaður Framsóknarflokksins sem flutti eigendavaldið í Landsvirkjun yfir í fjármálaráðuneytið. Það var undir forustu Framsóknarflokksins að hluturinn í Hitaveitu Suðurnesja var seldur, sem hefði út af fyrir sig verið í lagi ef iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins hefði ekki skilið eftir svo handónýtt laga- og regluverk um orkuiðnaðinn í landinu að hér logar allt stafna á milli í illdeilum - vegna viðskilnaðar Framsóknarflokksins eftir tólf ár. Það er rétt, sem komið hefur fram, að það er verkefni ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að taka á þeim málum og skýra þau og tryggja þar í senn almannahagsmuni og eignarhald á veitukerfum og orkulindum og aðkomu einkafyrirtækja og virkjun þeirra í orkuiðnaði og einkum á sviði útrásar. En það verður enn kostulegra að heyra hv. formann Framsóknarflokksins hrópa hér um þessi mál þegar til þess er litið að það var líka Framsóknarflokkurinn sem árið 1997 gerði auðlindir í jörðu að einkaeign. Gerði það sem er 400 metrum undir jörðu, öll háhitasvæðin í landinu, að einkaeignarréttarlegum eignum og hafði þannig sérstaka forustu um að breyta almannaeignum í einkaeign. En kemur hér nú í stjórnarandstöðu og hrópar upp um einkavæðingu og auðmenn. Það er sannarlega ekki trúverðugt, herra forseti.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hóf vil ég taka undir ummæli hv. þm. Helga Hjörvars. Ekki er annað hægt en að hafa að minnst kosti gaman af því að sjá hversu liprir framsóknarmenn eru á fótunum. Að hafa nú fyrir nokkrum mánuðum, m.a. í starfi sínu í einkavæðingarnefnd og í ráðherranefnd um einkavæðingu, staðið að því að selja Hitaveitu Suðurnesja og koma síðan örfáum vikum síðar og segja að þetta sé sú stefna sem Framsóknarflokkurinn sé tilbúinn til að láta allt í sölurnar fyrir og hvika hvergi frá. Þetta sýnir að endurnýjunarmáttur Framsóknarflokksins er meiri en margir töldu. Hvað varðar umræðuna um Landsvirkjun hef ég bent á að um það bil 85%, ætli það sé ekki nærri lagi, af orkusölu þess fyrirtækis renna til stóriðju. Ég hef efasemdir um að heppilegt sé fyrir ríkisvaldið að standa í stóriðjurekstri og hef ítrekað lýst þeirri skoðun minni. Ég tel að rökstyðja þurfi það alveg sérstaklega að fyrirtæki eins og Landsvirkjun, með 85% af orkusölu sinni til áliðnaðar fyrst og fremst, sé í eigu hins opinbera. Ég tel umhugsunarefni þær reglur sem gilda í stjórn Landsvirkjunar um leynd á orkuverði sem rökstuddar eru með mikilvægum viðskiptahagsmunum og eiga sín rök. Á sama tíma hljótum við borgararnir að eiga kröfu á því að vita á hvaða verði er verið að selja. Þessi tvö sjónarmið samrýmast mjög illa, það er að segja viðskiptasjónarmið Landsvirkjunar annars vegar og reglur almennrar stjórnsýslu og upplýsingalöggjafarinnar. Ég tel nauðsynlegt að leita úr slíkri stöðu og hef því verið talsmaður þess að menn skoði það mjög alvarlega hvort ekki sé hægt að breyta um eignarhald á þessu fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Um þessa umræðu má segja að hún hafi haft nokkurt upplýsingagildi en einnig skemmtanagildi. Þar hafa framsóknarmenn verið fremstir í flokki. Það var mjög gott að fá skýrt svar frá hæstv. forsætisráðherra um það að ekki stendur til að einkavæða Landsvirkjun. Á sama hátt þótti mér ræða formanns Framsóknarflokksins bráðskemmtileg. Þannig að hvort tveggja má segja að umræðan hafi bæði haft upplýsingagildi og skemmtanagildi. En til upprifjunar, og til þess að maður átti sig nú á því hvort það sé ekki rétti Framsóknarflokkurinn sem hér er á ferðinni, minnti hv. þm. Grétar Mar Jónsson á að auðlindir sjávar hafi verið einkavæddar fyrir margt löngu. Auðlindir í jörðu, nánast til heljar og til baka, voru einkavæddar árið 1998 af forustu Framsóknarflokksins og síðan átti að einkavæða vatnsréttindin fyrir ári eða svo. Er það ekki sami Framsóknarflokkurinn sem þá var að verki og sá sem kemur nú og segir að tryggja verði að allar auðlindir skuli vera í almannaeigu? Er nokkur misskilningur hér á ferðinni? Er þetta ekki sami Framsóknarflokkurinn og sá sem háeffvæddi Hitaveitu Suðurnesja? Er þetta ekki sami flokkurinn og sá sem stóð að háeffvæðingu ýmissa annarra fyrirtækja?  Það eru, ef ég man rétt, 

Herra forseti. Ég þakka þær umræður sem farið hafa fram um þetta afar brýna mál. Ég sá fulla ástæðu til þess að hefja máls á þessu í kjölfar ummæla hv. þm. Illuga Gunnarssonar í fréttum á mánudaginn og hv. forstjóra Landsvirkjunar, og fyrrverandi varaformanns Sjálfstæðisflokksins, sem talaði um það skýrum orðum að hlutafélagavæðing Landsvirkjunar væri í hans huga einkavæðing. Ég þakka þau svör hæstv. forsætisráðherra að ekki eigi að einkavæða Landsvirkjun. Að sama skapi hlýtur maður að spyrja sig hvað felist í hlutafélagavæðingunni sem hv. iðnaðarráðherra viðurkenndi að væri á dagskrá hjá ríkisstjórninni. Ég held að það sé alveg ljóst að með sölu á hlutnum í Hitaveitu Suðurnesja hafi síðasta ríkisstjórn gengið of langt. Í fréttum, sem birtust í DV 10. október, segir Júlíus Jón Jónsson, forstjóri Hitaveitunnar, að ef ríkið hlaupi ekki undir bagga með framkvæmdir við lagningu vatnslagnar til Vestmannaeyja muni gjaldskráin hækka upp í topp. Er það þannig sem ríkisstjórnin sér þessa hluti fyrir sér í framtíðinni? Á íslenska ríkið að greiða fyrir þær framkvæmdir sem einkaaðilum í orkumálum þykja ekki arðbærar? Varðandi hinn mikla endurnýjunarmátt Framsóknarflokksins þá lít ég á það sem mikið hrós í minn garð. Ég vil að lokum þakka kærlega fyrir umræðuna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Frumvarp þetta er liður í áformum ríkisstjórnarinnar um að endurskipuleggja Stjórnarráðið og ráðuneytin innan þess til þess að þau geti betur sinnt sínum margþættu og mikilvægu verkefnum. Tónninn var gefinn í fyrsta lagi með breytingum á lögum um Stjórnarráð Íslands sem samþykktar voru á sumarþinginu í júnímánuði síðastliðnum, en þar var kveðið á um sameiningu landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyta. Nöfnum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis annars vegar og félagsmálaráðuneytis hins vegar breytt til að endurspegla fyrirhugaðan flutning málefna á milli ráðuneytanna og Hagstofa Íslands lögð niður sem ráðuneyti. Í öðru lagi er þetta frumvarp lagt fram vegna breytinga á ýmsum sérlögum sem þarf að gera vegna tilfærslu málefna milli ráðuneyta. Í þriðja lagi verða lögð fram sérstök frumvörp um Hagstofuna sem ríkisstofnun og er það mál á dagskrá hér á þessum fundi, um Keflavíkurflugvöll í tengslum við flutning málefna sem tengjast vellinum í sambærilegt horf og almennt gildir í stjórnsýslunni og um breytta verkaskiptingu og tilflutning málefna frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Í fjórða lagi verður síðan reglugerð um Stjórnarráð Íslands breytt en þar er að finna nákvæma verkaskiptingu milli ráðuneyta. Gildistaka allra þessara breytinga er að meginstefnu miðuð við næstkomandi áramót. Markmiðið með þessari endurskipulagningu á Stjórnarráði Íslands er einfaldari stjórnsýsla og að skyldum málefnum sé skipað undir eina stjórn þannig að ráðuneyti og ríkisstofnanir sem í hlut eiga verði fyrir vikið öflugri og skilvirkari einingar. Þessi vinna hefur einnig sýnt að það eitt að ákveða flutning málefna milli ráðuneyta getur falið í sér sóknarfæri. Menn byrja að leita að möguleikum til að hagræða, hugsa tilhögun mála upp á nýtt og skoða frá grunni hvernig stjórnsýslu ríkisins verði sem best háttað í þágu almennings. Frumvarpið sem hér er mælt fyrir felur í sér nauðsynlegar lagabreytingar aðrar en þær sem fluttar verða í sérstökum frumvörpum eins og ég áður sagði. Lagðar eru til nauðsynlegar lagabreytingar til samræmis við fyrirhugaða tilfærslu málefna milli ráðuneyta. Má segja að þar sé fyrst og fremst um formlega og einfalda breytingu að ræða á heitum ráðherra í sérlögum af ýmsum toga. Þannig háttar til í þremur fyrstu þáttum frumvarpsins sem kveða á um fyrirhugaðan flutning sveitarstjórnarmála frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis, fyrirhugaðan flutning ferðamála frá samgönguráðuneyti til iðnaðarráðuneytis og fyrirhugaðan flutning alferða frá samgönguráðuneyti til viðskiptaráðuneytis. Í fjórða þætti frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um búnaðarfræðslu vegna fyrirhugaðs flutnings menntastofnana landbúnaðarins frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis. Jafnframt eru ákvæði um viðurkenningu, námsframboð og prófgráður þessara stofnana færð til samræmis við gildandi rammalög um háskóla nr. 63/2006. Búfræðslulög munu hins vegar áfram gilda sem sérlög um skólana með hliðstæðum hætti og sérlög sem í gildi eru um einstaka ríkisháskóla. Um þessar mundir er unnið að endurskoðun sérlaga um opinbera háskóla. Áfram verður unnið að þeirri endurskoðun og samræmingu sem mælt er fyrir um í ákvæði til bráðabirgða með gildandi rammalögum um háskóla. Til að tryggja aðkomu landbúnaðarins að rannsóknarstarfsemi skólans munu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og menntmálaráðherra standa í sameiningu að gerð rannsóknarsamnings við skólann til þriggja til fimm ára á grundvelli laga um háskóla. Þá verða 160 millj. kr. af framlagi til rannsókna við skólann vistaðar áfram hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti munu í samráði við Bændasamtök Íslands og menntamálaráðuneyti semja sérstaklega við skólann til þriggja til fimm ára um rannsóknir í þágu landbúnaðar fyrir andvirði þeirrar fjárhæðar. Í fimmta þætti frumvarpsins er lagt til að stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð á Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins færist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Samhliða þessum breytingum eru gerðar tillögur um lagabreytingar til að einfalda framkvæmd dýraverndar með búfé og til að tryggja betur sjónarmið umhverfisverndar við innflutning á dýrum. Áfram verður unnið að endurskoðun laga um búfjárhald og laga um dýravernd til að skýra valdmörk og einfalda stjórnsýslu í málaflokknum. Samkomulag er á milli viðkomandi ráðuneyta um að fjármunir til verkefnisins Bændur græða landið, sem ætlaðir eru til uppgræðslu á heimajörðum bænda og eru nú á fjárlagalið Landgræðslunnar verði á forræði og fjárlagalið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Ráðuneytið mun gera samning til þriggja ára um að Landgræðslan annist framkvæmd og eftirlit með þeim verkefnum á sama hátt og stofnunin hefur gert til þessa. Þá munu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra standa í sameiningu að gerð rannsóknarsamnings við Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá til þriggja til fimm ára um rannsóknir í þágu skógræktar, í fyrsta sinn á árinu 2008. Fjármunir til hagnýtra rannsóknaverkefna á sviði landbúnaðar, sem nú eru á viðfangsefni 04-321-1.10 Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá, verða áfram hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Gert er ráð fyrir að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið í samráði við Bændasamtök Íslands og umhverfisráðuneyti geri samning til þriggja ára við Skógrækt ríkisins um að Rannsóknastöðin á Mógilsá annist tilteknar rannsóknir í þágu landbúnaðar fyrir að minnsta kosti andvirði þeirrar fjárhæðar árlega með sama hætti og verið hefur til þessa. Í sjötta þætti frumvarpsins er að finna tillögur um lagabreytingar vegna fyrirhugaðs flutnings vatnamælinga frá iðnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytisins. Vatnamælingar sem nú eru hluti af Orkustofnun verða færðar til nýrrar stofnunar ásamt núverandi starfsemi Veðurstofu Íslands. Til að gefa nægilegt svigrúm til þessarar sameiningar er lagt til að umhverfisráðherra verði falið að vinna að því að setja hina nýju stofnun á fót á árinu 2008, þar með talið að því er varðar nauðsynlegar lagabreytingar. Í sjöunda þætti frumvarpsins er gert ráð fyrir því að heiti Landbúnaðarstofnunar verði breytt í Matvælaeftirlitið og að hún fari með verkefni sem verið hafa hjá Fiskistofu og matvælasviði Umhverfisstofnunar og snerta hennar málefnasvið. Sú sameining mun auka samhæfingu og bæta eftirlit á öllum stigum matvælaframleiðslu en einnig efla samkeppnisstöðu og orðspor íslenskrar matvælaframleiðslu á mörkuðum. Er þetta gott dæmi um þau tækifæri sem leynast í því þegar verkaskipting milli ráðuneyta er endurskipulögð. Gert er ráð fyrir að starfsmenn sem ráðnir hafa verið hjá matvælasviði Fiskistofu og matvælasviði Umhverfisstofnunar haldi störfum sínum og óbreyttum starfskjörum hjá Matvælaeftirlitinu. Í áttunda þætti frumvarpsins er lagt til að málefni er varða Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins verði flutt frá viðskiptaráðherra til iðnaðarráðherra. Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands eru nýsköpun og tækniþróun á meðal þeirra verkefna sem falla undir verksvið iðnaðarráðuneytisins. Málefni Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins hafa hins vegar heyrt undir viðskiptaráðuneytið til þessa. Nýsköpunarsjóður er hluti af stærri heild, en hann er veigamikill þáttur í stuðningskerfi atvinnulífsins. Starfsemi hans þarf því að taka mið af heildstæðri stefnumótun um nýsköpun og atvinnuþróun. Á árinu 2007 voru samþykktar breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, en samhliða því frumvarpi var samþykkt frumvarp um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Með því er Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins tengdur við stefnumótun í málefnum rannsókna, nýsköpunar og atvinnuþróunar. Í ljósi þessa þykir eðlilegt að málefni sjóðsins heyri undir iðnaðarráðuneytið. Í níunda þætti frumvarpsins er að finna breytingar sem leiðir af tillögu um að Einkaleyfastofa og hugverkaréttindi önnur en höfundaréttur, svo sem einkaleyfi, vörumerki og hönnunarvernd, heyri undir viðskiptaráðuneytið. Áfram er gert ráð fyrir því að málefni er snúa að hönnun heyri undir iðnaðarráðuneytið. Í tíunda þætti frumvarpsins eru lagðar til breytingar sem leiðir af flutningi málefna er varða fasteignir frá dómsmálaráðuneyti til viðskiptaráðuneytis, en gert er ráð fyrir því að forræði á lögum um fasteignakaup og lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa færist til viðskiptaráðuneytisins 1. janúar 2008. Í ellefta þætti frumvarpsins er síðan lagt til að kveðið verði skýrt á um það í lögum um Stjórnarráð Íslands að þegar málefni eru færð milli ráðuneyta skuli stjórnsýslumál sem ólokið er við flutninginn færast til hins nýja ráðuneytis. Við undirbúning frumvarpsins í hlutaðeigandi ráðuneytum hefur verið haft víðtækt samráð við þær stofnanir sem hlut eiga að máli. Hvað varðar nánari útlistun á tilfærslu málefna og rökin fyrir breytingum í einstökum atriðum vísa ég til athugasemda við frumvarpið. Legg ég síðan til, virðulegi forseti, að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Hæstv. forseti. Það er ein smáspurning til hæstv. forsætisráðherra í tilefni af því að nú er verið að leggja til að flytja sveitarstjórnarmál til samgönguráðuneytisins, hvort það hafi komið til tals og komið til greina að breyta heiti ráðuneytisins til að lyfta sveitarstjórnarmálunum örlítið í flórunni þannig að það ráðuneyti mundi þá heita sveitarstjórnar- og samgönguráðuneyti. Við erum hér að fjalla um stjórnsýslustigið sveitarstjórnarmál og þess vegna vildi ég gjarnan heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort slíkt hefði verið rætt og komið til greina og hvert hans sjónarmið er til þess.

Virðulegi forseti. Þetta atriði hefur vissulega borið á góma en núverandi forsætisráðherra er íhaldssamur hvað varðar breytingar á nöfnum ráðuneyta og þess vegna er niðurstaðan sú sem hún er, að gera ekki breytingu hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Það tekur hæstv. forsætisráðherra ekki kortér að tala fyrir þeim ljótasta bandormi sem hefur verið fluttur á þingi Íslendinga sennilega í sögunni, um breytingar á Stjórnarráðinu með svo einskærlega asnalegum hætti, einstaklega. Tveir stjórnmálamenn semja um, sextíu og einn á að éta. Ég harma þessi vinnubrögð. Ég mun taka þátt í þessari umræðu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um þrjú atriði. Getur hann nefnt mér eitt atriði sem rökfærir það að Landgræðslan skuli færð undir verndar- og eftirlitsráðuneytið umhverfisráðuneyti frá landbúnaðarráðuneyti? Í öðru lagi: Getur hann nefnt mér eitt atriði sem réttlætir það að vísindamenn Skógræktar Íslands árið 2007 séu á einu bretti hirtir frá landbúnaðinum, þegar skógræktin og landbúnaðurinn þurfa eitt þúsund skógarbændur til á Íslandi? Vísindamennina skal taka á einu bretti og fara með frá fagráðuneytinu yfir í verndarráðuneyti. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. forsætisráðherra: Getur hann rökstutt það að hæstv. menntamálaráðherra ráði tilraunastöðvum landbúnaðarins, en ekki landbúnaðarráðherra, á Hesti, á Möðruvöllum, á Stóra-Ármóti, á Hvanneyri? Ég vænti heiðarlegra svara og mun koma inn í þessa umræðu. Þessi bandormur er ljótur 

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt smekksatriði hvort þessi bandormur sé ljótur eða ekki. En það er misskilningur að hann fjalli um lögin um Stjórnarráðið. Það er aðeins ein grein í þessum bandormi sem fjallar um stjórnarráðslögin og hún fjallar um málsmeðferð gagnvart málum sem er ólokið þegar tilflutningur verður. Hér er verið að breyta ýmsum öðrum lögum vegna þeirrar niðurstöðu sem kynnt var á sumarþinginu um breytingar á Stjórnarráðinu og verkefnum einstakra ráðuneyta. Þess vegna er svona mörgum lögum breytt hér og víðast hvar er aðeins verið að skipta um heiti á viðkomandi ráðherra sem verður ábyrgðarmaður málaflokksins eftir breytingarnar. Varðandi þau atriði sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega og varða landbúnaðinn þá fór ég yfir það í ræðu minni hvaða samkomulag hefur verið gert um þau mál. Ég virði fullkomlega þau sjónarmið hans og þær áhyggjur sem hann hefur út af þeirri starfsemi sem hann ber fyrir brjósti á sviði landbúnaðarins. En ég get fullvissað hann um að hér er verið, ef eitthvað er, að búa til betra og skilvirkara kerfi fyrir þær stofnanir sem þarna eiga hlut að máli og efast ekkert um að hann þarf ekki að óttast að Landgræðslan, Skógræktin eða landbúnaðarskólarnir fari verr út úr þessu en áður var. Ég tel að það sé hagsmunamál fyrir landbúnaðarháskólana að um þá sé fjallað í hinni almennu rammalöggjöf um háskóla og þeir séu eins og hverjar aðrar háskólastofnanir en að sérstöðu þeirra sé sinnt með sérstökum samningum milli menntamálaráðuneytisins, viðkomandi stofnunar og svo landbúnaðarráðuneytisins. Um það er fjallað í greinargerð með frumvarpinu og á það minntist ég mjög ítarlega í framsöguræðu minni.

Hæstv. forseti. Þetta var auðvitað ekkert svar hjá hæstv. forsætisráðherra, ekkert svar. Ég spurði: Hverjum hefði dottið það í hug fyrir tveimur árum að málefni sveitarfélaganna yrðu tekin úr félagsmálaráðuneytinu og farið með þau upp í samgönguráðuneyti? Hæstv. forsætisráðherra sagði einhvern tíma að það væri svo sem ekki vettvangur samgönguráðuneytisins að fjalla um ferjumál í sumar, líklega heyrði það ekkert undir það ráðuneyti. Ég spyr: Heyra sveitarstjórnarmál undir samgönguráðuneytið? Er eitthvað skylt þeim þar? Nei, hæstv. forsætisráðherra, ég held að hér sé hafin með þessari tilfærslu allri - auðvitað var grunnurinn lagður að þessu í vor. Ég geri mér grein fyrir því - en hér er skipulagslaust verið að hringla inni í ráðuneytunum, færa til verkefni án þess að nokkur skýr stefnumörkun sé á bak við það og verkefni sem eiga þar ekki heima. Mér þykir Sjálfstæðisflokkurinn hafa skipt um skoðun frá því 1989 og 1991 þegar hann stóð gegn því að landgræðsla og skógrækt færu frá landbúnaðarráðuneytinu og taldi þá mikilvægt að hafa það þar. Þá var enginn skógarbóndi til á Íslandi sem þurfti ekki þá þjónustu sem nú er uppi á Mógilsá eða austur á Héraði. Hér hefur því orðið mikil viðhorfsbreyting og hún snýr kannski að því að Sjálfstæðisflokknum er kannski ekkert lengur annt um íslenskan landbúnað sem hefur verið í mikilli sókn og að reisa sig til mikilla verka á svo mörgum sviðum. Honum er kannski sama og hann er tilbúinn að ganga að því með ofurkjörum með Samfylkingunni að nafn landbúnaðarins víki. Ég geri mér grein fyrir þessu af því að ég þekki til. Mörg ráðuneytin hafa átt í miklum erfiðleikum í sumar með sinn mannafla og þær ætlanir sem nú blasa við. Ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra í fullri vinsemd að fara yfir þessi mál á nýjan leik. Hér er skemmdarverk í gangi á mörgum sviðum 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega mikið sagt þegar fyrrverandi landbúnaðarráðherra ber mér á brýn sem forsætisráðherra og þeim manni sem ábyrgð ber á Stjórnarráði Íslands og umgjörðinni utan um það  Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr ræðu minni frá því áðan hvað varðar skógarbændur, með leyfi forseta: „Samkomulag er á milli viðkomandi ráðuneyta um að fjármunir til verkefnisins Bændur græða landið, sem ætlaðir eru til uppgræðslu á heimajörðum bænda og eru nú á fjárlagalið Landgræðslunnar verði á forræði og fjárlagalið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis.

Það er ekki sama og skógrækt.

Ráðuneytið mun gera samning til þriggja ára um að Landgræðslan annist framkvæmd og eftirlit með þeim verkefnum á sama hátt og stofnunin hefur gert til þessa.“ Ég vék hér einnig að öðrum samningum og fleiri þáttum sem varða þessar stofnanir sem hv. þingmaður ber fyrir brjósti og ég tel að það hafi verið komið með eðlilegum hætti til móts við þau sjónarmið sem hann er að minnsta kosti að hluta til fulltrúi fyrir og um þetta hefur verið haft samráð við Bændasamtökin. Það þýðir ekkert að standa hér í ræðustól Alþingis og segja: „Það má engu breyta. Það má aldrei neinu breyta.“ Þar með er Framsóknarflokkurinn náttúrlega kominn í sinn gamla búning.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að þegar þetta stórmál kemur hér á dagskrá, sem eru gríðarlegar breytingar innbyrðis á Stjórnarráðinu og ómarkvissar, þá halda fagráðherrarnir að þeir þurfi ekki að vera við umræðuna. Nú er ég fyrstur á mælendaskrá í þessu stóra máli og hvar er maðurinn sem heitir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Ég geri kröfu um það, hæstv. forseti, að í svo stóru máli sem hér er á dagskrá verði fagráðherrarnir við. Ég geri fulla kröfu til þess. Þetta sýnir hvernig menn ætla að misnota vald sitt í stórum þingmeirihluta og hlusta ekki á stjórnarandstöðu sem er fámenn, að menn telja sig ekki einu sinni þurfa að vera við þessa umræðu. Hæstv. forsætisráðherra getur vitað það hér, og mér þykir vænt um hann og hef átt gott samstarf við hann, að okkar framsýnu sjónarmið í Framsóknarflokknum eru þau, eins og þau hafa verið, að atvinnuvegaráðuneyti með þau verkefni sem því tilheyra verður að lifa í gegnum þetta. Hér er því miður, hæstv. forsætisráðherra, og ég kem að því í ræðu minni á eftir, verið að færa til verkefni sem eiga að vera hjá atvinnuvegaráðuneyti en ekki hjá heilbrigðisráðuneytinu. En ég fer skýrt fram á það, hæstv. forseti, að þessari umræðu verði frestað þar til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verður viðstaddur ræðu mína, ég þarf að spyrja hann spurninga og geri því kröfu um það, og mér finnst þetta mikil lítilsvirðing. Ég treysti hæstv. forseta til þess að vera forseti alls þingsins og kaus hann til þess þó að ég sé ekki í hans liði og styðji ekki ríkisstjórn hans, hann er forseti alls þingheims og ég geri kröfu til þess að sú lýðræðislega umræða sem hér þarf að fara fram um þetta mál verði með þeim hætti að hæstv. ráðherrar sýni sóma sinn í því að vera viðstaddir hana. Þetta snýr að svo mörgum málum sem skipta miklu máli. Við þurfum að spyrja og fara yfir stöðuna við 1. umr.

Virðulegi forseti. Mér er kunnugt um það að hæstv. sjávarútvegsráðherra sem jafnframt er landbúnaðarráðherra situr nú ársþing Landssambands smábátaeigenda en er væntanlegur hingað í húsið um leið og hann hefur lokið skyldustörfum sínum þar, væntanlega mjög fljótlega. Mér er fyrir mitt leyti ljúft að verða við tilmælum hv. formanns Framsóknarflokksins, 3. þm. Suðurk., og ef forseti vildi frekar taka fyrir næsta mál á dagskrá og skjóta því inn í umræðuna finnst mér það sjálfsagt.

Forseti er reiðubúinn til þess að verða við ósk hv. 3. þm. Suðurk. og fresta þessari umræðu um stund.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Hagstofu Íslands og opinbera hagskýrslugerð. Með lögum um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands í júní sl. var meðal annars ákveðið að leggja Hagstofu Íslands niður sem ráðuneyti frá og með árslokum 2007 og gera hana að sjálfstæðri stofnun sem heyrði undir forsætisráðherra. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um það mál og umræðum kom fram að nauðsynlegt væri að setja ný lög um Hagstofuna áður en hún væri lögð niður sem ráðuneyti. Starfsemi Hagstofu Íslands byggist nú að hluta á mjög gömlum lögum, að hluta á lögum og reglugerð um Stjórnarráð Íslands og að auki á nokkrum sérlögum um einstök viðfangsefni. Grunnlöggjöf Hagstofunnar er þríþætt. Elstu lögin eru lög um hagfræðiskýrslur frá árinu 1895. Með þeim var landsstjórninni gert að annast um að samdar væru árlega hagfræðiskýrslur um atvinnuvegi landsmanna og atvinnurekendum gert að láta hlutaðeigandi stjórnvöldum ár hvert í té skýrslur um reksturinn. Stofnlög Hagstofunnar eru hins vegar frá árinu 1913. Með þeim var Hagstofunni komið á fót, helstu verkefni hennar talin upp og kveðið á um innheimtu hennar á gögnum og skýrslum. Loks voru árið 1934 sett lög um viðauka við lögin um hagfræðiskýrslur þar sem skylda til skýrsluskila var færð út til atvinnustarfsemi sem ekki var nefnd í eldri lögum. Lögin og reglugerðin um Stjórnarráð Íslands mynda aðra grunnstoðina undir starfsemi Hagstofunnar. Samkvæmt 6. gr. gildandi reglugerðar fer Hagstofan með mál sem varða: 1. Tilhögun, samræmingu og framkvæmd opinberrar hagskýrslugerðar. 2. Söfnun gagna um landshagi, úrvinnslu þeirra, miðlun tölfræðilegra upplýsinga og útgáfu hagskýrslna. 3. Gerð þjóðhagsreikninga. 4. Vísitölur. 5. Samskipti við alþjóðastofnanir um hagskýrslu- og tölfræðimál. Auk ofangreindra laga og reglugerða eru í gildi þrenn lög um vísitölur sem Hagstofan reiknar: vísitölu neysluverðs, vísitölu byggingarkostnaðar og launavísitölu. Þau lög hafa verið sett vegna þess hlutverks sem vísitölurnar hafa gegnt við verðtryggingu fjárskuldbindinga. Við niðurfellingu á ráðuneytisstöðu Hagstofunnar 1. janúar 2008 falla úr gildi ákvæði stjórnarráðsreglugerðar um starfsemi hennar. Eftir standa þá gömlu lögin um Hagstofuna auk fyrrnefndra vísitölulaga. Þetta er ekki fullnægjandi lagagrundvöllur og kemur þá einkum tvennt til: Annars vegar hefur gildandi reglugerð um Stjórnarráð Íslands að geyma mikilvæg ákvæði um starfsemi Hagstofunnar sem þurfa að vera lögfest, einkum ákvæði um tilhögun og samræmingu opinberrar hagskýrslugerðar, ákvæði um hið almenna hagskýrsluhlutverk Hagstofunnar og ákvæði um alþjóðleg samskipti á þessu sviði. Hins vegar hafa gömlu lögin um Hagstofuna og hagfræðiskýrslur ekki að geyma ýmis ákvæði sem nú þykir óhjákvæmilegt að séu í hagstofu- og hagskýrslulöggjöf. Meðal þessara atriða má nefna almennar og nútímalegar heimildir til öflunar gagna meðal einstaklinga, fyrirtækja, stofnana og stjórnvalda og til hagnýtingar gagna úr opinberum skrám og gagnasöfnun. Þá skortir ákvæði um trúnaðarkvaðir og öryggiskvaðir vegna söfnunar og varðveislu auðkennanlegra upplýsinga og um heimildir Hagstofunnar til að veita aðgang að gögnum til tölfræðilegra rannsókna. Frumvarp þetta er flutt í þeim tilgangi að búa Hagstofu Íslands og opinberri hagskýrslugerð viðhlítandi lagagrundvöll þar sem ofangreindum atriðum er til skila haldið. Frumvarpið er samið af hagstofustjóra í samvinnu við forsætisráðuneyti auk þess sem leitað hefur verið ráða hjá Persónuvernd. Í almennum athugasemdum við þetta frumvarp er gerð ítarleg grein fyrir þróun hagskýrslulöggjafar á alþjóðavettvangi, formlegri stöðu Hagstofunnar í áranna rás og helstu breytingum sem orðið hafa á verkefni hennar undangengin ár. Um þessi efni vísast til athugasemdanna en vil ég þó draga fram nokkur meginatriði: 1. Undanfarna tvo áratugi hafa orðið miklar breytingar á viðhorfum til opinberrar hagskýrslugerðar. Þessa hefur séð stað á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í setningu sérstakra grundvallarreglna um opinbera hagskýrslugerð, nýrri hagskýrslulöggjöf margra þjóða og setningu sérstakra verklagsreglna fyrir hagskýrslugerð EES-ríkjanna. Hinar fjölþjóðlegu reglur hafa tekið gildi hér á landi og Hagstofan fylgt þeim í störfum sínum en mikilvægt er að þær komi skýrt fram í lögum um Hagstofu Íslands. 2. Hagstofan tók til starfa árið 1914 við hlið hinna þriggja skrifstofa og síðar ráðuneyta Stjórnarráðsins. Hún heyrði ekki undir landritara heldur skyldi hún standa „beinlínis undir ráðherranum“ eins og segir í 1. gr. hagstofulaganna. Árið 1917 var ákveðið að Hagstofan starfaði sem sérstök stofnun við hlið fjármáladeildar og stæði „beint undir þeim ráðherra sem fer með fjármálin“ og er þar um að ræða auglýsingu nr. 12/1917. Vegna stofnunar þjóðskrár ákvað ríkisstjórnin árið 1956, og gaf út sérstakt bréf þess efnis, að „Hagstofan væri ráðuneyti hliðstæð öðrum stjórnardeildum“. Í lögum um Stjórnarráð Íslands árið 1969 er Hagstofan talin ráðuneyti og hagstofustjórinn ráðuneytisstjóri. Verkefni hennar voru þó talin upp í 6. gr. reglugerðar um Stjórnarráðið. Hagstofan var í upphafi hrein hagsýslustofnun að heita má og hélst það þar til hún kom þjóðskrá á fót á árunum 1952–1964. Með lögum um þjóðskrá og almannaskráningu var Hagstofunni fengið veigamikið stjórnsýsluhlutverk. Á þetta var aukið með stofnun fyrirtækjaskrár Hagstofunnar árið 1969 og lagasetningar í því sambandi og enn frekar þegar henni var með lögum árið 1997 falið að halda skrár um hlutafélög, einkahlutafélög og samvinnufélög. Þessari þróun hefur verið snúið við á undanförnum árum. Annars vegar hafa Hagstofunni verið falin hagskýrsluverkefni sem aðrar stofnanir sinntu áður og fer þar mest fyrir þeim verkefnum sem henni voru falin er Þjóðhagsstofnun var lögð niður árið 2002 sem og verkefnum kjararannsóknarnefndar aðila vinnumarkaðarins sem Hagstofan tók við með samningi árið 2004. Hins vegar hafa stjórnsýsluverkefni Hagstofunnar verið flutt frá henni að frumkvæði hennar, skráning fyrirtækja og félaga til ríkisskattstjóra árið 2003 og þjóðskrá og almannaskráning til dómsmálaráðuneytisins árið 2006. Breyting á stöðu Hagstofunnar úr ráðuneyti í sjálfstæða ríkisstofnun og setning nýrra hagstofulaga er þannig lokaskrefið í áður markaðri stefnu um að gera Hagstofuna á ný að hreinni hagskýrslustofnun eins og systurstofnanir hennar í nágrannaríkjunum með sömu verkefni og svipaða stöðu. Ég mun nú gera nokkra grein fyrir meginefni frumvarpsins. Við samningu þess hefur einkum verið litið til þriggja þátta. Í fyrsta lagi þeirra ákvæða um Hagstofuna í núverandi reglugerð um Stjórnarráð Íslands sem felld verða niður 1. janúar nk. Í öðru lagi meginreglna um opinbera hagskýrslugerð og starfsemi hagstofa sem fram koma í grundvallarreglum Sameinuðu þjóðanna og verklagsreglum í evrópskri hagskýrslugerð. Í þriðja lagi löggjafar nokkurra nágrannaríkja á þessu sviði sem og fyrirliggjandi tillagna að nýrri hagskýrslulöggjöf ESB. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði fremur knöpp lög sem fjalli um meginreglur en nánari útfærsla komi fram í verklagsreglum svipuðum þeim sem settar voru hér á landi í júní 2006. Jafnframt er gert ráð fyrir að settar verði reglur um framkvæmd einstakra atriða. I. kafli frumvarpsins fjallar um hlutverk og skipulag Hagstofunnar og opinberrar hagskýrslugerðar. Þar segir í upphafi að Hagstofan sé sjálfstæð stofnun sem heyri undir forsætisráðherra. Með þessu er Hagstofunni mörkuð sama staða og gegnir um flestar hagstofur í nágrannaríkjunum. Þær eru ríkisstofnanir sem heyra undir tiltekinn ráðherra eða ráðuneyti, hlíta almennum skilyrðum slíkra stofnana, starfa á grundvelli fjárveitinga á fjárlögum, hafa skýrt afmarkað hlutverk að lögum og er skylt að taka sjálfstæðar ákvarðanir um einstök viðfangsefni, aðferðir og verklag. Í 1. gr. er einnig kveðið á um að Hagstofan sé miðstöð opinberrar hagskýrslugerðar í landinu og hafi forustu um tilhögun, samræmingu og framkvæmd hennar svo og um alþjóðasamskipti á þessu sviði. Sömu efnisákvæði eru nú í 6. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands. Í 2. gr. er lagt til að í stað langrar upptalningar á einstökum verkum og efnisatriðum sem hagskýrslugerðin skuli beinast að skuli Hagstofan ákveða verkefni sín og forgangsraða með hliðsjón af þörfum stjórnvalda fyrir tölfræðilegar upplýsingar, alþjóðlegum skuldbindingum ríkisins um gerð hagskýrslna og af þörfum og óskum almennings, atvinnurekstrar og rannsóknar- og menntastofnana. Í þessu skyni skuli stofnunin hafa virkt samráð við hlutaðeigandi aðila. Í 3. gr. er kveðið á um að Hagstofan annist samræmingu opinberrar hagskýrslugerðar í landinu. Þetta er eitt þeirra hlutverka sem Hagstofan hefur nú með höndum samkvæmt 6. gr. reglugerðar um Stjórnarráðið. Þetta efnisákvæði er útfært nánar hér og tekið fram til hvaða helstu þátta samræmingin skuli ná, þ.e. notkunar staðla og flokkunarkerfa, skilyrða um gæði og birtingu svo og um meðferð gagna sem safnað er til tölfræðilegrar úrvinnslu. Þá er lagt til að Hagstofan skuli efna til reglubundins samráðs milli þeirra ríkisstofnana sem leggja stund á opinbera hagskýrslugerð eða safna gögnum sem eru mikilvæg til slíkrar hagskýrslugerðar. Tilgangur þessa er annars vegar að tryggja að samráðið verði virkt og samfellt og hins vegar að stofnanir séu sér meðvitaðar um mikilvægi þess að stjórnsýslugögn séu hagnýtt til hagskýrslugerðar eftir því sem kostur er. Í 4. gr. er fjallað um skipun, hlutverk og ábyrgð hagstofustjóra. Gert er ráð fyrir að hann verði skipaður til fimm ára í senn í samræmi við gildandi reglur um skipun embættismanna. Í greininni er lögð áhersla á að hagstofustjóri hafi til að bera þekkingu og reynslu hvað varðar hagskýrslugerð og opinberar hagtölur enda beri hann faglega ábyrgð á hagskýrslugerðinni. II. kafli frumvarpsins lýtur að gagnaöflun Hagstofunnar. Helstu tillögur sem hér koma fram eru eftirfarandi: 1. Hagstofunni skal heimilt að afla gagna til hagskýrslugerðar frá stjórnvöldum, stofnunum, fyrirtækjum og einstaklingum í atvinnurekstri og er þeim skylt að veita umbeðnar upplýsingar. Hliðstæð ákvæði eru nú í lögum um hagfræðiskýrslur frá 1895 og viðauka við þau frá 1934. 2. Lögð er áhersla á notkun stjórnsýslugagna og upplýsinga úr opinberum skrám til hagskýrslugerðar ekki síst til þess að byrði upplýsingagjafa af því að veita upplýsingar og láta í té gögn sé sem léttust og gagnasöfnunin sem fyrirhafnarminnst. 3. Lagt er til að Hagstofan hafi skýra heimild til samtengingar skráa við tölfræðilega úrvinnslu og hagskýrslugerð. Þessi aðferð er afar gagnleg við hagskýrslugerð. Henni er beitt í nokkrum mæli hér á landi og í ríkum mæli af hinum norrænu hagstofum sem byggja opinbera hagskýrslugerð sína að miklu leyti á stjórnsýsluskrám. III. kafli frumvarpsins fjallar um trúnaðarskyldur við hagskýrslugerðina. Ákvæði um þetta efni eru þungamiðja í alþjóðlegum reglum um hagskýrslugerð og hagskýrslulöggjöf flestra þjóða en þau er ekki að finna í hinni gömlu löggjöf sem nú er í gildi hér á landi. Af þeim sökum hefur Hagstofa Íslands stuðst við alþjóðareglur og venjur á þessu sviði og sett sér eigin reglur um meðferð trúnaðargagna á þeim grundvelli. Meginatriði slíkra reglna er að þagnarskylda ríki um allar upplýsingar sem safnað er til hagskýrslugerðar og snerta tiltekna einstaklinga og lögaðila. Slíkar upplýsingar teljast trúnaðargögn og skulu þær einvörðungu notaðar til hagskýrslugerðar. Í þessum kafla er einnig lagt til að Hagstofunni sé heimilt að veita aðgang að gögnum sínum til rannsókna og setja í því sambandi sérstakar reglur til að tryggja að fyllsta trúnaðar sé gætt við hagnýtingu gagna. IV. kafli hefur að geyma í 14. gr. heimild fyrir Hagstofuna að afla sértekna og taka gjald fyrir sérþjónustu. Langmestur hluti ráðstöfunarfjár Hagstofunnar kemur úr ríkissjóði á grundvelli fjárlaga en einnig hefur hún notið nokkurra framlaga úr sjóðum ESB til samræmdra verkefna. Hvað varðar upplýsingagjöf Hagstofunnar er meginreglan sú að upplýsingar séu veittar án endurgjalds, aðallega á hagstofuverkefnum en eðlilegt þykir að kostnaður við prentun rita og vinnu vegna sértækra óska um gögn eða þjónustu sé mætt með gjaldtöku. Þá er lagt til í 15. gr. að Hagstofunni sé heimilt að gera þeim sem verða ekki við óskum hennar um upplýsingar skylt að fullnægja upplýsingaskyldu sinni að viðlögðum dagsektum. Ákvæðið er sniðið eftir hliðstæðu ákvæði í lögum um fyrirtækjaskrá en þau veita ríkisskattstjóra heimild til þessa. Svipuð ákvæði er að finna í nokkrum lögum nágrannaríkja. Tekið skal fram að enda þótt ákvæði þetta verði lögfest mun Hagstofan eftir sem áður leitast við að byggja gagnaöflun sína sem mest á samvinnu við upplýsingagjafa og samþykki þeirra. Hins vegar á Hagstofan oft í erfiðleikum með að afla nauðsynlegra upplýsinga frá fyrirtækjum þrátt fyrir skýlausa skyldu til að veita þær. Í þeim tilvikum er brýnt að Hagstofan hafi heimildir til að beita viðurlögum til að afla mjög brýnna upplýsinga. Virðulegi forseti. Lagt er til að ný lög um Hagstofuna taki gildi 1. janúar 2008 um leið og ákvæði um hana í lögum og reglugerð um Stjórnarráð Íslands falla úr gildi. Þá er jafnframt lagt til að á sama tíma falli úr gildi gömlu hagstofulögin frá 1913 og lögin um hagfræðiskýrslur frá 1895 og 1934. Enn fremur er lagt til að lög um launavísitölu falli úr gildi. Sú vísitala var um tíma hluti lánskjaravísitölu sem lögð var af árið 1995. Því er ekki lengur þörf á sérstökum lögum um launavísitölu og eru þau í reynd úrelt. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að núverandi lög um vísitölu neysluverðs og vísitölu byggingarkostnaðar haldi gildi sínu vegna notkunar þessara vísitalna við verðtryggingu á fjármagnsmarkaði og í byggingarstarfsemi. Að lokum er lagt til að við lögin komi ákvæði til bráðabirgða þess efnis að starfsfólk Hagstofunnar haldi störfum sínum og starfskjörum þegar Hagstofan breytist úr ráðuneyti í sjálfstæða ríkisstofnun. Með þessum ákvæðum er leitast við að tryggja stöðu starfsfólks svo að breytingin hafi sem minnsta röskun í för með sér. Herra forseti. Hagstofa Íslands er nútímaleg og framsækin sérfræðistofnun sem stendur á gömlum merg. Störf hennar og hagskýrslur liggja til grundvallar fyrir mati á landshögum Íslands svo notuð séu fleyg orð Jóns forseta um fyrstu íslensku hagskýrslurnar og stjórn efnahags- og þjóðfélagslegra málefna. Því er brýnt að hagskýrslugerðin byggi á traustum lagagrundvelli og að henni séu sköpuð nauðsynleg starfsskilyrði sem standast alþjóðlegar kröfur í þeim efnum. Það er markmið þessa frumvarps. Leyfi ég mér að lokum að leggja til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsögu í þessu máli. Það er aðeins eitt lítið, en kannski stórt, atriði sem ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra út úr í þessu samhengi. Í II. og III. kafla frumvarpsins er fjallað um söfnun upplýsinga frá einstaklingum og heimilum og um úrvinnslu tölfræðilegra upplýsinga af alls konar tagi. Í III. kafla er reyndar líka talað um trúnað og þagnarskyldu en engu að síður virðist mér að Hagstofunni sé heimilt og reyndar skylt að safna upplýsingum og heimilt að safna upplýsingum héðan og þaðan og tengja þær saman með ýmsum hætti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvaða hlutverki gegnir Persónuvernd í þessu samhengi? Er tryggilega frá því gengið að eðlileg sjónarmið um vernd persónuupplýsinga séu tryggð þrátt fyrir þau ákvæði sem hér eru sett fram um heimildir Hagstofunnar til að tengja saman upplýsingar?

Herra forseti. Hér er vissulega hreyft mikilvægu atriði af hálfu hv. þingmanns og þetta er einmitt einn mergurinn málsins í frumvarpinu enda var það samið í góðu samstarfi við Persónuvernd. Nú á tímum eru þessi sjónarmið mjög mikilvæg eins og við öll vitum. En gömlu lögin höfðu ekki innifalin nein ákvæði af þessu tagi, um meðferð trúnaðarupplýsinga eða vernd persónulegra gagna. Úr því er bætt með þessu frumvarpi og vænti ég þess að við getum öll fallist á það.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki athugasemdir við frumvarpið sem hér er til umfjöllunar. En í tengslum við frumvarpið, vegna þess að verið er að breyta Hagstofu Íslands í stofnun sem áður taldist ráðuneyti, langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra - hann hefur látið þau orð falla úr þessum ræðustól að verið sé að fækka ráðuneytum og vissulega er hægt að færa rök fyrir því með því að segja sem svo að verið sé að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og leggja Hagstofuna niður sem ráðuneyti. En hins vegar er verið að kljúfa í sundur iðnaðar- og viðskiptaráðuneytin sem hafa verið samrekin alllengi. Nú skulu þau vera tvö ráðuneyti, eins og þekkt er, með tveimur ráðherrum. Ætlar hæstv. forsætisráðherra að standa við það? Ég vil líka spyrja hann að því hvort hann sé stoltur af því að ekki skuli hafa verið gengið lengra í þessum efnum. Á síðasta kjörtímabili var hafin vinna, vissulega að frumkvæði framsóknarmanna, en með þátttöku sjálfstæðismanna, sem miðaði að því að fækka ráðuneytum og koma á meiri hagræðingu í hinni ágætu stjórnsýslu okkar og þannig að spara fjármuni. Er hæstv. forsætisráðherra stoltur af útkomunni úr þeirri vinnu sem birtist okkur í þeim frumvörpum sem eru hér til umfjöllunar?

Virðulegi forseti. Niðurstaðan úr þessum breytingum er sú að ráðuneytum fækkar úr 14 í 12. Þau voru 14 og þau eru 12 eftir þessar breytingar. Um það þarf ekki að deila. Viðskipta- og iðnaðarráðuneytin voru samrekin síðastliðin 15 ár eða svo. Ekki þótti ástæða til að halda þeim samrekstri áfram. Í staðinn eru sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytin gerð að einu ráðuneyti, og það var gert með lögum nú í vor. Það er síðan önnur spurning hvort ganga á lengra í þessu efni. Ég efast ekki um að þessari vinnu verður að einhverju leyti haldið áfram á næstu árum. Spurt var: Getum við náð fram enn meiri skilvirkni með meiri hagkvæmni í Stjórnarráði Íslands en þó er verið að gera með þessum breytingum? Það má vel vera að það sé hægt. Ég veit vel að ýmsir ráðherrar Framsóknarflokksins í síðustu ríkisstjórn höfðu áhuga á því máli. Það höfum við í núverandi ríkisstjórn sömuleiðis. En vandinn í þessu máli öllu saman hefur í gegnum árin falist í því hve erfitt hefur verið að ná samstöðu og samkomulagi um einhverjar breytingar. Um þessar breytingar má vissulega hafa það orð að þetta séu lágmarksbreytingar. En þær eru þó alla vega skref í rétta átt.

Hæstv. forseti. Það kemur fram hjá hæstv. forsætisráðherra að þetta séu lágmarksbreytingar. Það er alveg óhætt að taka undir að svo sé. Mér finnst athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra sagði í aðdraganda kosninga að ekki hefði náðst nein samstaða um breytingar á Stjórnarráðinu. Hann hefði átt fundi með formönnum annarra stjórnmálaflokka og ekki hefði náðst nein samstaða. Þess vegna væri ekki útlit fyrir neinar breytingar á Stjórnarráðinu. En ekki var reynt að ná neinni samstöðu við stjórnarandstöðuflokkana um þær breytingar sem við fjöllum um hér í dag. Þetta er alhliða tillaga frá formönnum tveggja stjórnmálaflokka, sem vissulega eru forustumenn í ríkisstjórn. Mér finnst því að þarna stangist á það sem kom fram hjá forsætisráðherra fyrir kosningar og svo það sem verður raunin eftir kosningar. Í framhaldi af því sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra, þegar hann sagði að ekki hefði verið talin ástæða til að halda áfram samrekstri iðnaðarráðuneytis og viðskiptaráðuneytis, vil ég segja að það er náttúrlega ekki þannig. Hæstv. forsætisráðherra sleppur nú ekki svona billega frá þessu. Þetta var náttúrlega gert til þess eins að geta skaffað samfylkingarmönnum stóla í ríkisstjórninni, þeim var ekki treyst til að taka að sér ráðuneyti sem fjalla um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Ég hef vissulega ákveðinn skilning á því að forsætisráðherra skuli hafa vantreyst þeim í þeim efnum. En þetta er nú ástæðan. Það þurfti fleiri stóla fyrir samfylkingarráðherra. Þeir taka þarna við örsmáum ráðuneytum. Ég þekki vel til þarna og veit að það var mjög hagkvæmt og skynsamlegt að reka þessi ráðuneyti saman en nú virðist annað upp á teningnum. En ég veit að forsætisráðherra hefur ekki góða samvisku út af þessari breytingu. Það er ég sannfærð um.

Virðulegi forseti. Ég hef nú bæði hreina og góða samvisku. En varðandi það sem þingmaðurinn spurði um, og rætt var hér fyrir kosningar, þá leitaði ég eftir því hvort formenn stjórnmálaflokkanna gætu náð samstöðu um að flytja saman frumvarp um að hægt yrði að gera tilteknar lágmarksbreytingar á Stjórnarráðinu eftir kosningar án lagabreytinga. Þannig að hvaða flokkar svo sem yrðu í stjórnarmyndunarviðræðum gætu þeir nýtt sér slíka heimild til þess að skipa málum á nýjan veg innan Stjórnarráðsins. Hugmyndin gekk með öðrum orðum út á það að auka sveigjanleikann varðandi breytingar á Stjórnarráðinu. Við þekkjum það frá öðrum löndum að þegar verið er að mynda ríkisstjórnir þá er verkaskiptingu milli ráðuneyta og jafnvel heitum ráðuneyta iðulega breytt án þess að slíkt þurfi að gera með lögum. Ég leitaði eftir því fyrir kosningar hvort við gætum búið til svigrúm til þessa fyrir alla flokka, hver svo sem fengi stjórnarmyndunarumboð og hvaða flokkar sem í því stæðu. Á það var ekki fallist. Um það varð ekki samstaða. Þess vegna voru engar breytingar á stjórnarráðslögunum fyrir kosningar, því miður, það hefði einfaldað málið á margan hátt. En nú er komin inn í lögin heimild til að sameina meginráðuneyti án lagabreytinga og það er vissulega skref í áttina og hluti af því sem ég lagði til í marsmánuði á þessu ári. Úr því sem komið var þurfti ég nauðsynlega að breyta sjálfum stjórnarráðslögunum. Það var gert á síðasta vori. Nú erum við sem sagt að ræða afleiðingar þess, með þeim frumvörpum sem hér eru á dagskrá í dag. Fleiri frumvörp eru svo væntanleg eins og ég boðaði fyrr á þessum fundi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum. Í þessu frumvarpi eru lagðar til þrenns konar breytingar á raforkulögum. Í fyrsta lagi er breyting á skilgreiningu laganna á stórnotanda, í öðru lagi lögbinding á tilteknum verkefnum sem tengjast neyðarsamstarfi raforkukerfisins og í þriðja lagi breytingar á fjárhæð gjalds vegna eftirlits sem af lögunum stafar. Að því er varðar hina fyrstu breytingu er það svo að í raforkulögum er kveðið á um að stórnotandi sé sá notandi sem notar á einum stað 14 megavatta afl með árlegum nýtingartíma sem er a.m.k. 8 þús. stundir eða meira. Þeir sem nota svo mikið af orku geta tengst flutningskerfi raforkunnar beint en ekki um dreifiveitu og fyrir vikið greiða þeir fyrir flutning raforkunnar samkvæmt gjaldskrá fyrir stórnotendur. Nú er það svo að til þessa hafa eingöngu stóriðjuver fallið undir skilgreiningu laganna eins og hún er í dag á stórnotanda. Því er hins vegar ekki fyrir að synja að á síðustu mánuðum hafa ýmsir aðrir aðilar sem vilja starfrækja þjónustu sem er orkufrek og með háan nýtingartíma sýnt áhuga á að koma upp starfsemi hér á landi sem krefst ekki að öllu leyti jafnmikils afls. Þeir ná þar af leiðandi ekki þessu lágmarki sem núna er að finna í lögunum. Hér er sérstaklega um að ræða tiltekna þætti og afbrigði af gagnamiðstöðvum sem er ekki óskyld netþjónabúum, litlar gagnamiðstöðvar sem t.d. væri hægt að koma fyrir úti á landsbyggðinni. Aðilar sem reka slík fyrirtæki hafa sýnt þessu áhuga. Þótt starfsemi af þessu tagi hafi háan nýtingartíma getur hún verið nokkuð undir þeim aflmörkum sem lögin kveða á um núna og til að tryggja þessum aðilum svipaða stöðu og öðrum fyrirtækjum er lagt til að aflmörk verði lækkuð úr 14 megavöttum í 8 megavött. Að því er varðar þann hluta þessa frumvarps sem lýtur að neyðarsamstarfi er það svo að í raforkulögum og reglugerðum sem þeim tengjast er ekki fjallað um þætti sem lúta að neyðarstjórnun eða hver sé ábyrgur fyrir skipulagningu og samræmingu viðbragða við neyð í raforkukerfinu. Forsvarsmenn Landsnets stóðu fyrir fundi árið 2005, þ.e. höfðu frumkvæði að því með hagsmunaaðilum innan raforkugeirans þar sem þessi mál voru rædd. Þar var skilgreint hvers eðlis slík verkefni væru, þ.e. samræming neyðarviðbragða framleiðenda, flutningsaðila, dreifiveitna og stórnotenda og samvinna við opinbera aðila eins og t.d. Almannavarnir og með hvaða hætti væri best að bregðast við því af löggjafans hálfu til að tryggja sem bestan viðbúnað ef einhvers konar stóráföll kæmu upp. Hér væri t.d. hægt að hugsa sér einhvers konar hamfarir, bilun í stóriðjuveri eða einhvers konar meiri háttar bilun á flutningskerfi. Í framhaldi af þessum óformlegu viðræðum fóru forsvarsmenn Landsnets þess á leit við iðnaðarráðuneytið, í september 2006, að það kæmi að þessu máli með formlegum hætti. Þeir óskuðu eftir formlegum stuðningi ráðuneytisins til þess að koma neyðarsamstarfi raforkukerfisins á fót. Í byrjun nóvember 2006 var formlegur stofnfundur NSR, þ.e. Neyðarsamtarfs raforkukerfisins haldinn. Á þeim fundi voru öll helstu orkufyrirtæki og allir helstu leikendur á orkumarkaðnum auk ríkislögreglustjóra og sambands orkufyrirtækjanna. Þessir aðilar hafa allir átt með sér mjög gott samstarf á vettvangi raforkumála og voru sammála um gagnsemi og nauðsyn þess að koma upp sérstökum vettvangi til að vinna að tillögum um þetta neyðarsamstarf. Á þeim fundi var skipað í vinnuhópa sem síðan lögðu fram tillögur og sá hluti þessa frumvarps sem lýtur að neyðarvörnum byggist á þeim tillögum. Í stuttu máli, herra forseti, gerir frumvarpið ráð fyrir að leggja þá lagalegu kvöð á herðar þeim aðilum sem ég taldi upp áðan að koma sér upp viðbragðsáætlunum sem væru jafnan til staðar í hverju fyrirtæki, og sömuleiðis er lögð sú lagalega skuldbinding á hendur Landsneti að það sé samræmingaraðili sem samræmi þetta starf, bæði áætlanagerðina og síðan viðbrögð ef upp koma áföll við almannavarnakerfið í landinu. Þriðji þáttur þessa frumvarps lýtur að eftirlitsgjaldi sem kveðið er á um í raforkulögum. Þar segir að flutningsfyrirtæki og dreifiveitur skuli standa undir kostnaði vegna eftirlits með kerfinu. Gjaldið hefur til þessa verið 0,3 aurar á hverja kílóvattstund, sem leggst á flutningsfyrirtækið, en dreifiveitur hafa greitt 0,7 aura á hverja kílóvattstund. Orkustofnun hefur annast innheimtu þessa gjalds sem rennur í ríkissjóð. Það kemur skýrt fram í 1. mgr. 31. gr. laganna að gjaldinu sé ætlað að standa undir kostnaði við eftirlit samkvæmt þessum lögum. Nú hafa tekjur af þessu gjaldi farið hækkandi frá því að raforkulögin voru sett, sem stafar fyrst og fremst af aukinni raforkuframleiðslu vegna stóriðjunnar. Í ljósi þess að fyrirmæli greinarinnar sem ég vísaði til áðan, 1. mgr. 31. gr., eru alveg skýr, í þá veru að gjaldið eigi einungis að standa undir kostnaði, er í þessu frumvarpi gerð tillaga um breytingu á fjárhæð eftirlitsgjaldsins. Hér leggur framkvæmdarvaldið til að gjaldið verði lækkað og verði með þeim hætti að flutningsfyrirtæki greiði einungis 0,2 aura á kílóvattstund en dreifiveitunum verði gert að greiða einungis 0,5 aura á kílóvattstund. Hér er því um frumvarp að ræða sem horfir töluvert til framfara fyrir ákveðna geira orkuiðnaðarins. Því er ætlað að tryggja öryggi orkumarkaðarins með því að lögbinda ákveðnar kvaðir. Því er ætlað að auðvelda tiltekinni starfsemi að fá stöðu stórnotenda og þar með lægra flutningsgjald. Í þriðja lagi er lagt til að eftirlitsgjaldið sem hefur verið lagt á verði lækkað. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. iðnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessu frumvarpi. Mér finnst það mjög af hinu góða. Ég vil nefna sérstaklega eitt atriði, þ.e. breytinguna á 31. gr. Það er afar ánægjulegt að sjá lagða til lækkun á þessu eftirlitsgjaldi sem innheimt er til að standa undir eftirlitshlutverki Orkustofnunar. Það er ekki svo oft sem maður sér menn leggja til lækkanir á gjöldum og það er sérstaklega gleðilegt. Það er ljóst að þessi lækkun kemur til, eins og hæstv. iðnaðarráðherra sagði, vegna aukinnar raforkuframleiðslu. Mig langar af því tilefni til þess að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra að því hvort ekki megi, vegna þess að við sjáum fram á enn meiri aukningu í rafmagnsframleiðslu á næstunni, hvort ekki verði að líta svo til að þetta gjald muni lækka jafnvel frekar eða hvort nauðsynlegt sé að endurskoða gjaldið með þessum hætti árvisst.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni jákvæðar undirtektir. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, að það er ekki oft sem framkvæmdarvaldið kemur með frumvörp sem miða beinlínis að því að lækka álögur á atvinnulífið. Ég taldi það hins vegar óhjákvæmilegt í þessu tilliti. Ég taldi að mér bæri skylda, í reynd túlka ég 31. gr. raforkulaganna þannig, til að fylgjast með því hvort gjaldið sem þarna væri innheimt væri meira en kostnaður. Ég legg þann skilning í 1. mgr. 31. gr. að gjaldið sem innheimt er eigi bara að standa undir kostnaði. Sem betur fer er hægt að sýna fram á að kostnaður Orkustofnunar vegna þessa eftirlits hefur lítið sem ekkert aukist á síðustu árum. Á hinn bóginn hafa tekjurnar sem hafa runnið í ríkissjóð á þessum tíma aukist og eru töluvert umfram kostnaðinn. Þar af leiðandi tel ég að framkvæmdarvaldinu beri skylda til þess að leggja til lækkun. Hv. þingmaður benti á þá staðreynd að líklegt væri að raforkuframleiðsla mundi aukast á næstu árum. Hún spyr þá hvort ekki megi vænta þess að gjaldið verði lækkað enn frekar. Í öðru lagi spyr hún hvort það ætti e.t.v. að endurskoða þetta árlega. Svarið við báðum spurningum gæti verið játandi, þ.e. það er alveg ljóst, út frá túlkun minni á lagagreininni, að þegar í ljós kemur að framleiðsla á raforku hefur aukist sem leiðir til þess að tekjurnar verði aftur umfram kostnaðinn þá á að lækka gjaldið. Ég mun síðan skoða það nokkuð vel hvort það sé ástæða til að gera það árlega. Hugsanlega mætti vel hugsa sér það fyrirkomulag að þetta væri reyndar ekki ákveðið með lögum heldur með reglugerð þannig að þetta yrði liprara og það væri hægt að laga gjaldið að breytingum á markaðnum.

Hæstv. forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. iðnaðarráðherra er einhvers staðar hér nálægt - hann mun vera þarna í hliðarsal. Hæstv. forseti. Ég held að það sé merki um hve góð lög raforkulögin eru að nú þegar er komið frumvarp til að lækka gjöld, sem kemur í framhaldi af ákvæði laganna um þetta eftirlitsgjald. Þar virðist hafa verið reiknað með heldur meira svigrúmi og því er komið frumvarp til þess að lækka það gjald, sem er náttúrlega bara sanngjarnt og eðlilegt miðað við upphafleg lög. Í öðru lagi snýst þetta frumvarp um að koma á ákveðnu neyðarsamstarfi í raforkukerfinu sem er náttúrlega gríðarlega mikilvægt. Um það er ekkert nema gott að segja og það styð ég heils hugar, enda var undirbúningsstarf vegna þessa hafið í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar, best að taka það fram. Svo er það í þriðja lagi mál sem ég vil koma inn á nokkuð sem ekki hefur áður verið rætt, það sem kallað hefur verið netþjónabú. Þetta er nokkurs konar lausnarorð í dag, heyrist mér. Hæstv. iðnaðarráðherra talar gjarnan um þetta sem nýjan möguleika í atvinnustarfsemi okkar og ekkert nema gott um það að segja. Hins vegar finnst mér þurfa koma fram, við þurfum að ræða það hér á hv. Alþingi, hvers konar starfsemi þetta er og hvað slík netþjónabú koma til með að skaffa mörg störf miðað við notkun á raforku. Mér finnst það stórt mál ef nota á gríðarlega raforku í að skapa tiltölulega fá störf. Ég hef grun um að svo sé í þessu tilfelli. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra um það. Hvað t.d., ef við tökum sem dæmi 100 megavöttin, gefur sú orka mörg störf í netþjónabúi í samanburði við álver? Þetta er eitt af því sem ég vildi spyrja hæstv. iðnaðarráðherra um. Hann hlýtur að vita þetta. Frumvarpið gengur m.a. út á að gefa þessari starfsemi möguleika á að fá þá skilgreiningu að hún sé í raun stóriðjustarfsemi og geti átt möguleika á að fá raforkuverð sem sambærilegt er við það sem við köllum stóriðjuverð. Ég get hins vegar ekki séð að það sé þannig, eins og haft var eftir hæstv. ráðherra í einhverjum fjölmiðli, að hann væri að undirbúa frumvarp sem tryggði að netþjónabú fengju raforku á sama verði og stóriðjan. Ég held að það sé ekki hægt af hálfu stjórnvalda, að tryggja ákveðið verð til slíkra fyrirtækja frekar en annarra. Það getur verið að ég hafi það rangt eftir hæstv. ráðherra. Þetta er stórt mál að mínu mati, hvers konar starfsemi þetta er og hve mörg störf hún skapar, t.d. miðað við framleiðslu á áli. Ég veit að álver eru ekki mjög hátt skrifuð hjá hæstv. ráðherra og ekki notkun á þessu orði „áli“. Þegar tekin var ákvörðun um að byggð skyldi álþynnuverksmiðja á Akureyri þá hét hún ekki lengur álþynnuverksmiðja, eins og hún hét á síðasta kjörtímabili þegar ég kom að uppbyggingu þeirrar verksmiðju, heldur hét hún aflþynnuverksmiðja. Ég hef grun um að það hafi verið sérstaklega hugsað til að þurfa ekki að nota orðið stutta og laggóða. Ég vil spyrja um eitt enn sem snýr að frumvarpinu, eða kannski frekar að netþjónabúum. Ég veit að ég ætti kannski fremur að beina þessum spurningum til hæstv. samgönguráðherra. En ég hef grun um að hæstv. iðnaðarráðherra hafi eitthvað komið að þeim málum líka, en það varðar sæstreng. Nú hefur ríkisstjórnin samþykkt að leggja sæstreng til Danmerkur, Danice, sem mun kosta um 5 milljarða kr. Því verkefni á að ljúka á næsta ári. Það hefur komið fram í tengslum við þessa umræðu, um netþjónabú, að einkaaðili er tilbúinn til að leggja sæstreng til Íslands sem kosta muni minna fé en það sem hér um ræðir. Þá er spurningin gagnvart ríkisstjórninni og hæstv. ráðherra sú hvort það samræmist aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Við lútum Eftirlitsstofnun EFTA hvað varðar samkeppnisþættina. Samræmist það lögum og aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu að ríkið fari í samkeppni við einkaaðila um að leggja slíkan sæstreng? Ég veit að þetta var skoðað á fyrri stigum og reyndist þá ekki á skjön við reglur Evrópska efnahagssvæðisins en nú er alveg nýtt upp á teningnum og því er mikilvægt að fá svör við þessu, ekki síst vegna þess að núverandi hæstv. samgönguráðherra hefur hafnað því að veita mörgum sveitarfélögum á Íslandi aðstoð vegna lagningar ljósleiðara eða til að koma á háhraðatengingum vegna þess að einkaaðilar hafi þegar verið starfandi á svæðinu. Ástæðan fyrir því að hafna þessum sveitarfélögum um aðstoð frá ríkinu hefur verið sú að ríkið geti ekki komið inn á svæði þar sem einkaaðilar eru þegar að störfum á þessu sviði. Mér finnst þetta vera mjög sambærilegt mál og ríkisstjórnin hlýtur að hafa fjallað um þetta. Ég vænti þess að hæstv. iðnaðarráðherra geti gefið mér svör um hvað er að gerast í sæstrengsmálum auk þess sem hann gæti frætt okkur frekar um hvers konar starfsemi hér um ræðir, sem kölluð hefur verið netþjónabú. Hvað skapar slíkt fyrirtæki mörg störf, t.d. í samanburði við álfyrirtæki?

Herra forseti. Það er hugsanlegt að ég haldi hér ræður síðar í dag og fjalli ítarlegar um ýmsar af þeim spurningum sem hv. þingmaður spurði mig. Sumar þeirra koma mér þó ekki beinlínis við en það getur vel verið að ég geti samt upplýst hana af minni takmörkuðu þekkingu um eitthvað af þessu. Það kemur mér hins vegar á óvart hversu föst hv. þingmaður er í álinu. Það virðist sem hún sé að agnúast hér út í netþjónabú af því að hún telur að þau skerði á einhvern hátt drauma hennar um að álvæða hvern einasta fjörð í landinu. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um að ég hef enga fordóma gagnvart áli. Ég hef enga fordóma gagnvart stóriðju eins og Ómar Ragnarsson, formaður Íslandshreyfingarinnar, húðskammaði mig fyrir í kosningabaráttunni. Það kemur mér líka á óvart að fyrrverandi iðnaðarráðherra skuli ekki hafa snefil af þekkingu á netþjónabúum. Ég taldi þó að hún hefði, eins og að ýmsu öðru, lagt gjörva hönd að því að undirbúa þá starfsemi hér á landi. Gagnamiðstöðvar eru mjög margs konar, netþjónabú eru ein tegund þeirra. Það er mjög mismunandi hversu orkufrek þau eru. Tilhneigingin núna er að slíkar miðstöðvar renni saman í stórar miðstöðvar sem geta tekið allt upp í 50 megavött. Starfsemi sumra þeirra er mannfrek, 75 manns og allt upp í 100 manns. Hv. þingmaður spurði mig hversu mörg störf skapist við 100 megavött af orku. Þau gætu verið 150 og yfir 200, það fer eftir eðli þeirra. En það eru líka til litlar gagnamiðstöðvar sem heppilegt væri að reyna að koma upp úti á landi. Þær nota einhvers staðar á bilinu 5–15 megavött. Iðnaðarráðuneytið á í samstarfi við 10 sveitarfélög, þar á meðal Sauðárkrók og Ísafjörð, um að reyna að finna slíkri starfsemi stað á vettvangi þeirra. Til þess að það sé hægt þarf að gefa þeim kost á að greiða hið sama fyrir flutning og stórnotandi. Þetta er sem sagt aðgerð til að aðstoða við það. Ef það er ekki hægt er allri loku skotið fyrir það að hægt sé að staðsetja þær úti á landsbyggðinni. Það er einungis hinn göfugi tilgangur með þessari breytingu frumvarpsins.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki annað í huga en að ræða málefnalega við hæstv. iðnaðarráðherra um þetta mál og það að hann skuli koma hér með skæting gagnvart mér sýnir náttúrlega betur hans innri mann en það sem ég hafði í huga. Ef það er svo að 100 megavatta netþjónabú veitir 150 störf þá er það hið besta mál. Ég lýsi yfir ánægju með að hæstv. ráðherra sýnir áhuga á því að slík starfsemi geti jafnvel átt sér stað úti á landsbyggðinni og það mundi skipta verulega miklu máli. Þá er kannski spurningin sú hvort flutningskerfi okkar sé nægilega öflugt til að taka á móti slíkri starfsemi utan við suðvesturhringinn sem er umhverfis höfuðborgarsvæðið og þá er ég að tala um 250 kílóvatta línur. Það getur verið að horfa þurfi til þess líka. En það er vissulega mjög mikilvægt ef eitthvað af þessari starfsemi getur farið fram úti á landsbyggðinni. Svo vil ég segja í lokin, hæstv. forseti, fyrst ég hef tíma. Það er ekkert sem segir að ég sé föst í álinu þó að ég dragi fram mikilvægi þeirrar álframleiðslu sem nú þegar er á Íslandi og mun náttúrlega skipta sköpum núna varðandi útflutningstekjur okkar þegar við þurfum að draga saman í þorskveiðum. Þá er eins gott að við skulum vera búin að koma á þeirri starfsemi sem raun ber vitni, eins og t.d. hjá Fjarðaáli og stækkuninni í Hvalfirði.

Herra forseti. Hv. þingmaður þekkir mig vel og hugsanlega minn innri mann betur en margir aðrir. Ég virði hv. þingmann fyrir margt sem hún hefur gert vel og margsinnis á mínum skammvinna ferli sem iðnaðarráðherra hef ég hrósað henni fyrir frumkvæði hennar að ýmsu sem varðar nýsköpun og iðnað. Það hefur því ekkert skort á að ég hafi borið lof á hana fyrir það sem hv. þingmaður verðskuldar. Þegar menn hins vegar koma að mér með einhvers konar tuði og naggi þá svara ég í sömu mynt. Það hefur alltaf verið mín regla og verður það áfram, svo ég aðvari hv. þingmann um það. Ég hef ekki áhuga á að ræða við hana öðruvísi en málefnalega um þetta mál og það gleður mig að hún tekur undir að þarna kunni að vera framtíðargrein sem skiptir máli, þ.e. netþjónabúin. Ég dreg það ekkert í efa að hv. þingmaður hafi jafnmikinn áhuga og ég á því að reyna að koma einhvers konar starfsemi af þessum toga fyrir úti á landi. Hv. þingmaður spyr svo hvort dreifikerfið og flutningskerfið sé búið undir slíkt. Það ætti hv. þingmaður sennilega að vita miklu betur en ég, hún hefur borið ábyrgðina á því að byggja það upp á síðustu árum. Hins vegar liggur fyrir að núverandi ríkisstjórn hefur sagt að markmið hennar sé að gera landið allt að einu atvinnu- og búsetusvæði. Það er háleitt markmið sem ég er alveg viss um að næst ekki á þessu kjörtímabili, einu kjörtímabili, en í því felst skuldbinding um að íbúar landsins alls eiga að njóta jafnræðis um samgöngur, um fjarskipti og líka um raforkudreifingu. Það hef ég margoft sagt. Og þá verður ríkisvaldið einfaldlega að sjá til þess að dreifikerfið sé undir þetta búið. Mjög líklegt er að hér festi rætur stór netþjónabú af þessari nýjustu kynslóð á næstu árum. Þetta frumvarp miðar hins vegar að því að reyna að skapa umhverfi sem laðar smærri gerðir gagnamiðstöðva út á landsbyggðina. Ef ekki er hægt að ná þessari breytingu í gegn, þá 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér breytingar á raforkulögum frá árinu 2003 og það eru einkum þrír þættir sem þar er tekið á. Í fyrsta lagi hvað varðar breytingu á skilgreiningu laganna á stórnotanda. Í öðru lagi lögbindingu á verkefnatengdu neyðarsamstarfi raforkukerfisins. Í þriðja lagi breytingar á fjárhæð gjalds vegna eftirlits samkvæmt þessum lögum. Ég ætla að staðnæmast við fyrsta þáttinn. Samkvæmt þeim raforkulögum sem nú eru í gildi er kveðið á um að stórnotandi sé notandi sem notar á einum stað a.m.k. 14 megavatta afl með árlegum nýtingartíma 8.000 stundir eða meira. Þeir sem nota svo mikið magn orku geta tengst flutningskerfi raforku beint en ekki um dreifiveitu og greiða fyrir flutning raforkunnar samkvæmt gjaldskrá fyrir stórnotendur. Samkvæmt þessu frumvarpi er þetta mark fært úr 14 megavöttum niður í 8 megavött. Fram til þessa og samkvæmt þeim lögum sem eru nú við lýði hafa eingöngu stóriðjuver fallið undir skilgreiningu stórnotanda en aðrir aðilar með háan nýtingartíma hafa sýnt því áhuga að komast undir þessa skilgreiningu laganna og njóta þeirra kjara sem stóriðjufyrirtækin búa við. Hæstv. ráðherra hefur verið talsmaður þess að við alla vega skoðum þann kost að auðvelda svokölluðum netþjónabúum að koma á fót starfsemi hér á landi, það sé atvinnuskapandi og sé til styrkingar landsbyggðinni eða gæti orðið. Ég velti því stundum fyrir mér hvort við séum um of föst í því farinu að tengja uppbyggingu atvinnustarfsemi orkufrekri starfsemi. Ef við viljum ekki ál þá hljótum við að vilja einhverja aðra orkufreka starfsemi. Ef við viljum ekki álver á Bakka á Húsavík þá hljóti að koma þar netþjónabú. Ég skal játa að mér finnst og hefur stundum fundist þessi kostur geta verið meira freistandi en mengandi stóriðja þó að ég hafi ekki skoðað allar hliðar þess máls. Það kemur fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra að við þurfum að gæta að því að setja ekki öll netþjónabú undir einn og sama hattinn, þau séu mjög mismunandi stór og krefjist þar af leiðandi mismikillar orku. En ég vil leggja áherslu á þann þátt að við eigum ekki að festa okkur í því fari að atvinnuuppbygging sé ómöguleg án þess að um orkufreka starfsemi sé að ræða. Við skulum ekki gleyma því að þegar fram líða stundir höfum við nóg með orkuna að gera hér á landi til ýmissa þarfa og starfsemi sem þegar er fyrir hendi. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann hafi hugað að annarri atvinnustarfsemi hvað varðar vildarkjör á raforku, starfsemi sem þegar er við lýði í landinu. Þá er ég að horfa til landbúnaðarins, til garðyrkju og gróðurhúsaræktar margvíslegrar en talsmenn þeirrar starfsemi hafa haft uppi kröfur á undanförnum árum um að fá rafmagn á hagstæðari kjörum en verið hefur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið því mjög fylgjandi að styrkja innlendan atvinnurekstur, og þá ekki síst til sveita í þessu skyni. Það hefur verið mjög blóðugt fyrir íslensk atvinnufyrirtæki, og að sjálfsögðu heimilin einnig, að horfa upp á þá hrikalegu mismunun sem landsmenn búa við, sem atvinnureksturinn býr við, þegar horft er til stóriðjunnar annars vegar og annarrar atvinnustarfsemi hins vegar. Mér þætti vænt um að heyra hvort það hafi verið kannað við gerð þessa lagafrumvarps að láta hugtakið ná til atvinnustarfsemi af því tagi sem ég hef vísað hér til.

Herra forseti. Nú hefði hv. þingmaður auðvitað átt að beita sér fyrir því að ég yrði ekki bara orku- og iðnaðarráðherra heldur landbúnaðarráðherra líka. Þar með félli grænmetisframleiðslan og gróðurhúsaræktin undir mig einnig og ég hefði þá getað beitt mér fyrir því. En svarið við spurningu hv. þingmanns er einfalt. Ég hef ekki skoðað það sérstaklega. Hins vegar er þarna verið að lækka lágmarkið sem menn þurfa að kaupa til að geta notið þessara kjara. Ég hef sjálfur margoft sagt hér í umræðum um hagsmuni og starfsumhverfi ylræktar á Íslandi að það hljóti að koma til greina að þeir sem að því starfa myndi með sér samtök sem semji fyrir þeirra hönd um kaup á raforku og gætu þá hugsanlega fengið betri kjör í krafti magns sem viðkomandi samtök mundu kaupa. Hvað netþjónabúin varðar þá hafa aðrir og vísari menn en ég spáð fyrir um það að eftir að annar sæstrengur væri kominn til Íslands, eins og ríkisstjórnin hefur ákveðið, kynni svo að fara að á næstu 5–7 árum skapaðist slíkur iðnaður hér á landi sem krefðist orku sem gæti náð því að slaga upp í meðalstórt álver. Ég hef verið talsmaður þess að orkumarkaðurinn á Íslandi, orkuframleiðendur á Íslandi sæju til þess að til væri orka hér á landi til að hægt væri að drífa annan iðnað en bara áliðju og ég heyri ekki betur en hæstv. forsætisráðherra hafi tekið undir með þessu viðhorfi í stefnuræðu sinni við upphaf þings. Ég held að allir séu þeirrar skoðunar að það sé farsælast fyrir Íslendinga að skjóta sem margvíslegustum stoðum undir okkar iðnað og framleiðslu hér á landi. Ég hef ekkert legið á þeirri skoðun minni að mér finnist það ekki rétt að setja öll okkar egg í eina körfu sem er úr áli gerð. 

Hæstv. forseti. Ég ítreka aftur þetta sjónarmið að við eigum ekki að horfa til þess að atvinnuuppbygging sé óhjákvæmilega tengd orkufrekri starfsemi. Þegar hæstv. ráðherra talar um að hér kunni að koma það mörg netþjónabú að þau slagi upp í orkufrekt álver þá fer nú aðeins um mig, skal ég játa, því þegar við lögðum til stóriðjustopp þá tengdist það að sjálfsögðu því að við höfðum áhyggjur af því að verðmætum náttúruperlum verði fórnað fyrir stóriðju hverju nafni sem hún nefnist. Ég er hins vegar alls ekki að afskrifa þessa hugmynd um netþjónabúið. Ég hef einfaldlega ekki kynnt mér alla þætti málsins og að sjálfsögðu mun ég hugleiða það sem hæstv. ráðherra sagði að við ættum ekki að setja alla slíka starfsemi undir sama hattinn, þau væri misjöfn að stærð og umfangi og svo framvegis. En það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að landbúnaðurinn og þar með grænmetisframleiðslan og ylræktin heyrir ekki undir hans ráðuneyti. En þessi málaflokkur gerir það engu að síður og hann hlýtur að hafa alla atvinnustarfsemi í landinu og hagsmuni landsmanna almennt til skoðunar þegar þessi mál eru annars vegar og ég spyr hæstv. 

Hæstv. forseti. Mér er sagt að ég geti ekki haldið tvær ræður í röð. Ég óska eftir því að sjá það í þingskapalögum hvar það stendur að það sé ekki hægt. Ég hef rétt til þess að halda tvær ræður og geri ráð fyrir að við eigum eftir að taka þetta upp til umræðu þá á öðrum vettvangi þingsins. Ég ætla ekki að fara að leggjast í eitthvert karp hér. Mín ræða átti að vera ósköp stutt, reyndar ekki miklu lengri en ein setning vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra kom ekki upp í andsvar öðru sinni þegar ég beindi til hans spurningu. Ég ætlaði ekki að segja annað en þetta: Þögn er sama og samþykki.

Vegna orða hv. þingmanns er rétt að rifja það upp að það eru þingvenjur fyrir því að hv. þingmenn haldi ekki tvær ræður í röð.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um það frumvarp sem ég hef hér flutt. Ég heyri það á hv. þingmönnum sem til máls hafa tekið að þeir eru meginefni frumvarpsins algjörlega sammála. Menn hafa fagnað því hér í umræðunni að hér er verið að leggja til að eftirlitsgjaldið sem Orkustofnun hefur innheimt og runnið hefur í ríkissjóð sé lækkað töluvert. Ég hef sömuleiðis sagt það úr þessum ræðustól að ég hyggist fylgjast með því hvernig þróunin verður á annars vegar tekjum af þessu gjaldi og hins vegar kostnaði Orkustofnunar við eftirlitið með það í huga ef nauðsynlegt reynist í framtíðinni að lækka það enn frekar. Ég varpaði því sömuleiðis fram í umræðunni í andsvari við hv. þm. Ólöfu Nordal að vel kæmi til greina að skoða hvort þessi gjaldheimild ætti frekar að útfærast í reglugerð þannig að iðnaðarráðherra gæti hverju sinni eftir því sem þessi mál þróast lagt til lækkun eða þá hækkun á gjaldinu eftir þróun markaðarins. Allt bendir auðvitað til að raforkuframleiðsla muni aukast á næstu árum og þar af leiðandi muni enn skapast svigrúm til þess þegar fram líða stundir að lækka gjaldið enn frekar. Hv. þingmenn Valgerður Sverrisdóttir og Ögmundur Jónasson hafa rætt hér nokkuð gildi netþjónabúa. Það liggur alveg ljóst fyrir að eftir að ríkisstjórnin tók ákvörðun um að leggja annan sæstreng til útlanda, til Kaupmannahafnar, þá opnuðust nýir möguleikar til þess að fá slíka starfsemi hingað til lands. Það var ómögulegt að fá hana meðan ekki var alveg fullkomið öryggi eins og það sem felst í tveimur strengjum. Það lá líka fyrir samkvæmt úttektum og samkvæmt viðræðum við þá sem hugsanlega geta hafið slíka starfsemi hér á landi að sá markaður var snöggt um stærri ef ákvörðun var tekin um það að fara til Skandinavíu heldur en til annarra staða. Ástæðan er sú að þar er markaðurinn í örustum vexti og sömuleiðis er baklandið, Austur-Evrópa, þ.e. þar er sömuleiðis líka markaður í miklum vexti. Ég bind góðar vonir við að við munum innan tíðar sjá hér á landi rísa netþjónabú af fremstu kynslóð, þ.e. eitt af þessum stóru búum þar sem búið er að taka saman margvíslega þjónustu og sem krefst mikillar flutningsgetu. Það atriði frumvarpsins sem laut beinlínis að þessu efni snertir hins vegar fyrst og fremst smærri gagnamiðstöðvar. Ég hef þá í huga hagsmuni landsbyggðarinnar, þ.e. að hægt sé að koma þangað einhvers konar gagnamiðstöðvum vegna þess að markaðurinn hefur sýnt áhuga á því - athugið hv. þingmenn - að setja hér niður líka litlar gagnamiðstöðvar. Þá tel ég að þær mundu henta ákaflega vel á ýmsum stöðum á landsbyggðinni. Þess vegna hef ég í gegnum Fjárfestingastofu hafið samstarf við tíu sveitarfélög sem miða að því að kynna þau sem svæði þar sem vænlegt væri að setja niður slíkar miðstöðvar. Þær eru miklu minni og krefjast miklu minna rafmagns og þar af leiðandi, ef ekki hefði verið lögð til þessi breyting, þá væri mögulegt að margar þeirra sem eru einhvers staðar á bilinu í kringum 10 megavött hefðu í reynd þurft að greiða fyrir flutning á rafmagni fimm sinnum meira en þeir sem eru ofan markanna. Það hefði í einu vetfangi slegið þessa möguleika út af borðinu. Ég tek mig alvarlega og mitt hlutverk sem byggðamálaráðherra. Ég er með þessu, og neita því ekkert, fyrst og fremst að slást fyrir hagsmunum landsbyggðarinnar í þessu máli. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði hér greinilega af töluverðri þekkingu á þessu máli enda hefur hann setið í iðnaðarnefnd töluvert lengi og þekkir raforkulögin út og inn. Satt best að segja leið mér á köflum eins og auðsveipum lærisveini sem hlýddi á sinn meistara þegar ég hlustaði á hann útlista hérna af sinni sérfræðikunnáttu og þekkingu margvísleg smáatriði þessa máls. Hv. þingmaður bar þar niður í sínu máli að hann spurði mig sem iðnaðarráðherra hvort ég hefði - ég tók spurningu hans í fyrri ræðu hans þannig - hvort ég hefði sérstaklega hugað að málefnum ylræktar í landinu þegar þetta var gert. Ég svaraði honum alveg ærlega. Ég hafði ekki gert það. Benti honum hins vegar á það að ef honum tækist með einhverjum hætti að flytja undir iðnaðarráðuneytið málefni landbúnaðarráðuneytisins þá yrði það auðvitað á mínu verksviði. Hins vegar var ákaflega gott samstarf með mér og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sem fer með málefni ylræktarinnar. Ég fer að hluta til með málefni raforkumarkaðarins. Hv. þingmaður veit það af mörgum ræðum sem hann hefur heyrt mig flytja hér í gegnum árin að ég hef margoft rætt möguleikana á því að ylræktin og þeir sem hana stunda sameinuðust í samtökum sem semdu fyrir ylræktendur um stórkaup á raforku. Verðið mundi þá væntanlega í hlutfalli við magnið verða lægra. Hv. þingmaður spurði mig síðan sérstaklega að því hvort ég hygðist í framhaldi af þessum orðaskiptum gera úttekt á þessum möguleikum. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að það er utan verk- og valdsviðs míns ráðuneytis. Ef hins vegar þeir sem um þau mál véla koma til mín og vilja einhvers konar samstarf um það þá auðvitað stendur ekki á mér að skoða þessi mál. En hv. þingmaður má ekki gleyma því að með því að lækka þennan þröskuld þá auðvitað færist hann nær því að geta séð veröld þar sem aðrir notendur, miðlungsnotendur raforku, gætu fallið undir. Það er ekkert útilokað í þeim efnum. En þetta er ekki á valdsviði iðnaðarráðuneytisins. Hins vegar stendur hv. þm. Ögmundur Jónasson miklu nær því að geta látið skoða það fremur en iðnaðarráðherra sem hér stendur. Hann situr í iðnaðarnefnd og hann hefur sem þingmaður …  Hv. þingmaður býr því ekki við þær skorður valds sem ég hef og mér er sett með reglugerð um mitt ráðuneyti. Hann getur gert þetta í þingnefndinni. Ekki mun standa á iðnaðarráðuneytinu að koma öllum þeim upplýsingum til þingnefndarinnar sem eru í valdi þess ef eftir því er óskað. Þetta er svona mitt viðhorf og svar til hv. þingmanns og formanns þingflokks vinstri grænna um þetta. Ég skil vel að hann beri þetta mál fyrir brjósti. En hversu mikið sem ég vildi að þá er það bara ekki alveg á mínu valdi eins að verða við óskum hans. En ég get tekið þátt í því.

Herra forseti. Hér á sér stað áhugaverð umræða. Ég vil aðeins segja stuttlega um það sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði um álver og netþjónabú sem stillt er upp sem andstæðum eða hann orðar það þannig að hann telji ekki heppilegt að vera með öll eggin í sömu körfu og ég tek undir það. En á það verður auðvitað að líta að netþjónabúin geta verið stórnotendur orku. Þessi mál eins og við horfum á þau eru annars vegar kannski í stórum dráttum spurning um mengun. Netþjónabúin menga ekki eins og álverin en þau geta notað jafnmikla orku. Það er líka takmörkuð auðlind. Í því samhengi verður auðvitað að horfa á netþjónabúin. Hann fjallar hér um landbúnaðinn sem mér finnst líka mikilvægt og ég skil hæstv. iðnaðarráðherra að hann telji að því séu takmörk sett hvað hann geti farið inn á önnur verksvið. En ég minni á að iðnaðarráðuneytið er líka byggðamálaráðuneyti og þetta er stórt byggðamál. Mér finnst því, herra forseti, að hæstv. ráðherra geti tekið þetta upp undir þeim hatti að vera stórt byggðamál. Ég tel að hann ætti þess vegna að hafa frumkvæði að því eða sammælast um það við hæstv. landbúnaðarráðherra sem var nú hér á sveimi rétt áðan, að taka þetta til sérstakrar skoðunar. Auðvitað er það rétt ábending að það megi kannski gera í þingnefndinni. En þá verða menn að hafa tíma og tækifæri til þess. Þá verður að gefa það svigrúm sem þarf til þess að skoða það. Ég held nefnilega að það sé mikilvægt fyrir okkar landbúnað og fyrir okkar dreifðu byggðir og sömuleiðis hugsanlega fyrir vöruverð, verð á íslensku grænmeti, að komið sé til móts við þessi sjónarmið í landbúnaði. Ég vildi gjarnan koma þessu á framfæri við hæstv. ráðherra og þigg gjarnan svör hans við þessum spurningum.

Herra forseti. Ég er upp með mér af þeirri miklu trú sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa á mér og minni getu og mun reyna að bregðast þeim ekki. Að því er varðar síðari part ræðu hv. þingmanns var ég búinn að svara því í andsvari við hv. þm. Ögmund Jónasson að ég mun ekki liggja á liði mínu til að koma að verki ef menn vilja skoða möguleika á þessu. Þær upplýsingar og atgervi sem iðnaðarráðuneytið hefur í þeim efnum er ég reiðubúinn til að láta í té. Ég hef afstöðu í málinu, hún hefur margoft komið hér fram. Ég hef ekki skoðað það nákvæmlega með hvaða hætti t.d. ylræktendur, jafnvel þótt þeir sameinuðust, gætu komið að þessu, það er sjálfsagt að skoða það. En ég ítreka að nefndinni eru ekki þær hömlur settar sem mér eru settar við það að fara inn á verksvið annarra ráðuneyta. Nefndin getur skoðað hvaðeina. Að því er varðar orku, ál og gagnamiðstöðvar, þá hef ég þetta að segja: Ég hef enga fordóma gagnvart því að framleiða orku í landinu ef það er gert með eins umhverfisvænum hætti og kostur er og ef það stenst öll lög og reglur. Ég hef t.d. enga fordóma gagnvart stóriðju fremur en hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Hann hefur það ekki heldur. Ég á ákaflega margar skemmtilegar tilvitnanir og fróðlegar í hann sem benda til þess að við séum ekki í neinum grundvallaratriðum andstæðrar skoðunar í þeim málum. Það sem mér finnst skipta máli varðandi netþjónabúin, ef þau væru viðbót við atvinnulífið, er í fyrsta lagi að þau nota töluvert af orku og þau menga nánast ekki neitt. Þetta er hátækniiðnaður og reynslan sýnir að oft skapast klasar hátæknivinnslu í kringum þessi netþjónabú. Þetta er starfsemi sem gæti gert íslenskt atvinnulíf miklu fjölbreyttara en áður og miklu minna háð einni tegund stóriðju. Ég neita því ekkert af því að ég er bara ærlegur í þessari umræðu. Það er eitt af því sem vakir fyrir mér.

Herra forseti. Í mínum huga snýst þetta ekki um fordóma gagnvart einhverri tiltekinni atvinnustarfsemi en hæstv. iðnaðarráðherra hlýtur að átta sig á að raforkuframleiðslunni er engu að síður takmörk sett. Við erum að ræða um takmarkaða auðlind. Þess vegna snýst þetta ekki um fordóma gagnvart einhverri tiltekinni atvinnustarfsemi, heldur hvað við getum framleitt mikið af raforku. Síðan er að sjálfsögðu önnur spurning í hvað sú raforka er notuð og þar hljóta að vera takmarkanir, hæstv. iðnaðarráðherra. Varðandi hitt sem hann sagði um ylræktina, að ylræktendur gætu hugsanlega tekið sig saman og sameinast um kaup. Ég skal fúslega viðurkenna að ég hef ekki hugmynd um hvað ylræktin notar mikið rafmagn, hvað þeir eru stórir hver um sig, eða hvað ylræktendur væru miklir stórnotendur á rafmagn jafnvel þótt þeir legðu allir saman. En eitt er víst, hvort sem þeir leggja allir saman eða semja hver fyrir sig, þá er notkun þeirra væntanlega sú sama í heildina tekið. Og á þá að skipta máli hvort þeir mæta hver fyrir sig eða hvort þeir mæta í einu lagi? Vegna þess að heildarnotkun þeirra hlýtur að vera sú sama óháð því. Mér finnst að það eigi að skoða þetta af alvöru og ég fagna því að hæstv. iðnaðarráðherra segir að nefndin hafi allt svigrúm og muni fá allar upplýsingar frá hans ráðuneyti til þess að skoða þetta. Og þá vænti ég þess líka að framkvæmdarvaldinu liggi ekki svo mikið á með afgreiðslu frumvarpsins að það gefist ráðrúm og tækifæri til að fjalla um málið í hv. iðnaðarnefnd.

Herra forseti. Ég greindi frá því í framsöguræðu minni áðan að megintilgangurinn með þessu væri það að reyna að styðja við landsbyggðina, að reyna að skapa umhverfi sem gerir okkur kleift að laða smáar eða miðlungsstórar gagnamiðstöðvar á landsbyggðina. Ef hv. þingmaður vill tefja það mál lifi ég góðu lífi án þess en það gæti kannski orðið til þess að einhvers konar tækifæri sem glittir í mundu tapast gagnvart einhverjum stöðum á landsbyggðinni. Þá verða hv. þingmenn Vinstri grænna bara að gera það upp við sig.  Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að auðvitað er orka takmörkuð auðlind. Spurningin er með hvaða hætti við nýtum þá orku sem til er í landinu. Afstaða mín liggur alveg skýr fyrir. Ég vil reyna að nota orkuna sem hér er til að skapa sem flest störf og sem best launuð störf og jafnframt þannig að umhverfið beri sem minnstan skaða af. Ljóst er að það eru ekki nein losunarvandamál sem tengjast starfsemi af þessu tagi en auðvitað er öflun orkunnar háð sömu annmörkum og öflun orkugjafans að öðrum geirum atvinnulífsins, þ.e. þar vegast á hagsmunir nýtingar og verndar. Að öðru leyti held ég að við séum alveg sammála um þetta efni, ég og hv. þingmaður, eins og um svo margt annað.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka mótmæli mín við þá ákvörðun forseta áðan að meina mér að fá orðið á þeirri forsendu að þinghefð eða venja væri fyrir því að meina mönnum um að fá orðið strax í kjölfar ræðu sem þeir hefðu flutt. Samkvæmt þingskapalögum hef ég rétt til þess að flytja tvær ræður við þessa umræðu. Þetta hefur einu sinni gerst áður hvað mig varðar. Þá var hið sama upp á teningnum og nú. Ég var að beina orðum til hæstv. ráðherra, fékk ekki svör og vildi nýta mér annan ræðutíma til þess að ítreka spurningu mína vegna þess að ég vildi ekki að hæstv. ráðherrar kæmust upp með það að virða mig að vettugi. Þetta er ástæðan fyrir því að ég tel þessa venju og þessa þinghefð arfavitlausa og sætti mig ekki við hana og krefst þess að farið sé að þingskapalögum en menn skjóti sér ekki á bak við einhverjar hefðir sem hér hafa skapast á alröngum forsendum að mínu mati. Þegar ég bað um orðið var enginn á mælendaskrá og mér þótti fyrirsjáanlegt að spurningum mínum yrði ekki svarað. Þess vegna óskaði ég eftir því að fá orðið að nýju. Síðan hefur hæstv. iðnaðarráðherra beðið um orðið og svaraði spurningum prýðilega en það var ekki fyrirsjáanlegt frá mínum bæjardyrum séð þegar ég bað um orðið því að þá var enginn á mælendaskrá. Ég ítreka því mótmæli mín við þessu og ítreka jafnframt það sem ég sagði áður að ég mun að sjálfsögðu taka þetta upp á samráðsvettvangi þingsins.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að hér er um venju að ræða sem hefur verið um árabil og forsetar hafa sammælst um að fylgja. En vegna orða hv. þingmanns mun forseti taka þetta mál upp í forsætisnefnd.

Ég hef aldrei sammælst um þessa hefð.

Því var ekki haldið fram að hv. þingmenn hefðu gert það heldur að forsetar hefðu gert það. Vegna orða hv. þingmanns mun ég taka málið upp að nýju í forsætisnefnd.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. landbúnaðarráðherra er kominn í hús. Ég hafði orð á því, hæstv. landbúnaðarráðherra, í morgun að það væri virðingarleysi af fagráðherrum að vera ekki við þessa miklu umræðu. Ég greindi það svo að það væri sláturtíð sem stæði yfir og mikil skemmdarverk á Stjórnarráðinu. Hæstv. forsætisráðherra bar sig aumlega undan orðum mínum áðan. Ég vil vitna til þess sem ég heyrði hann segja áðan, að hann talaði um það og það hefur komið hér fram að hann vildi fyrir kosningar - fyrir kosningar - ná samkomulagi allra stjórnmálaflokka um að Stjórnarráðinu yrði breytt með samkomulagi. Hvað gerðist þess vegna á Þingvöllum? Þá varðaði hann ekkert lengur um samkomulag, hæstvirtan forsætisráðherra. Þá tók hæstv. forsætisráðherra að sér að kyngja öllu því sem hæstv. núverandi utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, lagði til í mörgum breytingum. Ég virði hæstv. forsætisráðherra mikils og lít á hann sem hinn besta dreng en ég er hræddur um að fyrri forustumenn Sjálfstæðisflokksins hefðu aldrei samið um að breyta Stjórnarráðinu með tveimur mönnum og fara í þær umfangsmiklu breytingar sem nú liggja fyrir á verkaskiptingunni án þess að ræða það í þingflokkum sínum, án þess að ræða það við stjórnarandstöðuna, án þess að ræða það í samfélaginu. Ég harma það, hæstv. forsætisráðherra, ég verð að segja fyrir mig að mér finnst þessi stíll ekki líkur hæstv. forsætisráðherra. Eðlilega skil ég þó að hann þurfti að koma sér með miklu hraði inn í nýtt stjórnarsamstarf, ástfanginn forsætisráðherrann varð að ljúka því verki sem fyrst á kostnað þess sem nú blasir við. Ég vil líka taka fram að ég var mjög var við það, hæstv. forsætisráðherra, á sumarþinginu að stærri hópur landsbyggðarmanna í þínum flokki þekkti þetta mál ekki, þ.e. hvað væri fram undan. Margir sjálfstæðismenn sögðu við mig á sumarþinginu: Hafðu engar áhyggjur af þessum breytingum með skógrækt og landgræðslu og fleiri verkefni, við munum snúa því öllu við aftur í sumar. Þeir sögðu það.

Hverjir?

Ég get nefnt marga þar á nafn. Sumir eru farnir og horfnir, því miður. Ég er hræddur um að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefði ekki farið svona með Stjórnarráðið, Davíð Oddsson, ekki gert þetta fyrir hæstv. utanríkisráðherra, hana Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Hér er auðvitað, eins og ég sagði og ég stend við, mikið skemmdarvek unnið, hér er mikið sundrungarstarf unnið eða lagt til. Ég trúi því reyndar að Sjálfstæðisflokkurinn eigi þá menn sem standi við það sem þeir sögðu í sumar og taki þessi mál málefnalega til umræðu. Reyndar treysti ég mörgu fólki í Samfylkingunni líka til að endurskoða þær ákvarðanir sem tveir forustumenn í stjórnmálaflokkum tóku á Þingvöllum um gríðarlegar breytingar sem eru ekki í takt við nein vinnubrögð fyrr eða síðar um Stjórnarráðið og stangast á við það af því að það er verið að flytja verkefni frá atvinnuráðuneytum inn í verndarráðuneyti, það er verið að fara með verkefni og afvegaleiða þau. Ég get hér ekki annað, hæstv. forseti, en látið það koma fram bara til þess að það sé ljóst í stjórnmálasögunni að einn af mestu stjórnmálamönnum þessarar þjóðar og fyrrverandi leiðtogi sjálfstæðismanna, Bjarni Benediktsson, sagði fyrir hálfri öld, með leyfi forseta: „Löggjöf um Stjórnarráð Íslands er mjög í molum, og hefur skipun ráðuneyta eða stjórnardeilda orðið mjög með öðrum hætti en þar er ráðgert. Ráðuneytum hefur verið fjölgað með ákvörðun einstakra ríkisstjórna eða jafnvel ráðherra.“ Það er eins og það sé verið að lesa upp atburði dagsins eða sumarsins. Svo bætir hann við: „Leikur það orð á, að stundum hafi vandi við val milli tveggja manna í eitt embætti orðið til þess að ráðuneytum væri fjölgað svo að forstöðumennirnir yrðu tveir í stað eins áður, í öðrum tilfellum hafa jafnvel enn veigaminni ástæður leitt til stofnunar nýs ráðuneytis.“ Eins og til að koma hæstv. iðnaðarráðherra fyrir í sínu litla ráðuneyti og hæstv. viðskiptaráðherra, eitt minnsta ráðuneytið klofið upp og sett í tvo skápa með örfáum starfsmönnum. Engum stjórnmálamanni hefði dottið þetta í hug fyrr eða síðar. Stjórnmálaflokkarnir og stjórnmálamennirnir töldu að til stæði að stækka og efla ráðuneytin en ekki höggva þau niður með þessum hætti. Það er þetta sem ég er að fara hér yfir, hæstv. forsætisráðherra. Ég les áfram Bjarna Benediktsson: „Þvílík lausatök á hinni æðstu stjórn landsins eru óheppileg hvernig sem á er litið. Efnt hefur verið til aukins kostnaðar án þess að nokkur trygging væri fyrir bættum afgreiðsluháttum, á stundum hefur hið gagnstæða beinlínis orðið afleiðingin. Með fjölgun starfsmanna og flóknara kerfi hefur málsmeðferð orðið lakari en áður. Af augljósri fjársóun og skriffinnsku í sjálfu Stjórnarráðinu hefur leitt að mun erfiðara hefur verið að standa á móti sams konar þróun í ríkiskerfinu að öðru leyti. Eftir höfðinu dansa limirnir. Brýn nauðsyn er því til að nýrri skipan verði komið á starfshætti í Stjórnarráði Íslands. Æskilegast er að þær umbætur verði lögfestar með samráði.“ Hver kannast ekki við orðið „samráð“ úr stjórnmálaumræðu dagsins? Situr ekki leiðtogi samráðsins á Íslandi hér frammi, hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir? Hún segist vera samráðsstjórnmálamaður. Ekki var nú haft samráð í þessu efni.  
             Síðan leggur Bjarni til auðvitað að þetta sé unnið í samráði, samstarfi þingsins og með stjórnarandstöðu ekkert síður eins og forsætisráðherra hæstv. núverandi Geir H. Haarde hafði sjálfur talað um þegar ég sat með honum í ríkisstjórn og fyrir alþingiskosningar. Þetta breyttist allt saman. Ég vil segja við þessa umræðu, af því að ég tel hér óvarlega farið og að menn séu að ganga hér inn í mikið skemmdarstarf, ég sagði að þetta væri ljótasti bandormur sem ég hef séð fluttan í þinginu og það stafar fyrst og fremst af því að hann er samhengislaus. Hann er illa unninn, það er eins og enginn lögfræðingur hafi komið að þessu verki. Hér er gríðarlegu verkefni hent inn í þingið skipulagslaust og mér skilst að helmingurinn af fyrirætlunum þeirra sé heldur ekki kominn fram þannig að þessi mál - og ég sagði hér í morgun að mörg ráðuneytanna sem hafa legið undir öllum þessum breytingum hafi tapað sínu besta fólki. Það er á förum í þessari óvissu. Það á við landbúnaðarráðuneytið, það á við fleiri ráðuneyti. Það er heilmikil óvissa sem hefur verið sköpuð. Ef við lítum aðeins á það sem stendur til. Ég sagði í morgun, hæstv. forsætisráðherra: Hvað er það sem gerir það að verkum að menn taka málefni sveitarstjórnanna, sveitarstjórnarmálefnin, sem hafa í áratugi verið í félagsmálaráðuneytinu og færa þau upp í samgönguráðuneyti? Hæstv. forsætisráðherra sagði í vor eða í sumar í miklum átökum um Grímseyjarferjumálið að sér sýndist að ferjumál ættu ekki að heyra undir samgönguráðuneytið. Eru þó ferjumál samgöngur.  Ég hef síðan farið yfir landbúnaðarmálin. Þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eins og það heitir nú - þá sagði ég í vor: Auðvitað getur það verið skynsamlegt að gömlu atvinnuvegaráðuneytin fari saman. Ég gagnrýndi það í sjálfu sér ekki, en að ætla að gera það með þeim hætti sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gengist nú undir, að höggva af landbúnaðarráðuneytinu, landbúnaðinum, mörg gríðarlega mikil verkefni sem hann fer með í önn dagsins og í breyttu samfélagi, að höggva vængi og fætur af landbúnaðarráðuneytinu til að stinga því í skúffu inni í sjávarútvegsráðuneyti, er nokkuð sem er erfitt að átta sig á hvað veldur. Það kann að vera að formaður Samfylkingarinnar hafi kosið að gera það með þeim hætti, ég trúi því þó varla. Þetta var niðurstaða sem ekki er góð. Ég vil segja hér: Ef við horfum á Landbúnaðarháskólann - sem ég gerði mér grein fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn gerði mikla kröfu um að heyrði undir menntamálaráðuneytið og mörgum finnst eðlilegt - höfðum við byggt Landbúnaðarháskólann upp sem atvinnuvegaskóla með mikilli þekkingu, vísindum og rannsóknum, Rannsóknastofnun landbúnaðarins var þangað flutt í heilu lagi í minni tíð sem landbúnaðarráðherra til að styrkja Háskólann á Hvanneyri, Landbúnaðarháskóla Íslands sem vísindastöð. Ég trúði því að þar með hefðum við ákveðið að þetta væri atvinnuvegaháskóli. Ég botna ekkert í því, hæstv. landbúnaðarráðherra, hvernig menn ætla að bjóða íslenskum landbúnaði sem er í svo örri þróun og breytingu að taka alla vísindamenn landbúnaðarins, hvort sem þeir heyra undir landbúnaðarháskólana, Skógrækt ríkisins eða Landgræðsluna - Mógilsá er skógræktarstöð landbúnaðarins - og fara með alla vísindamenn landbúnaðarins á einu bretti burt úr landbúnaðarráðuneytinu yfir í umhverfisráðuneytið. Mig skortir greind, mig skortir hugsun til að átta mig á þessum breytingum. Þær eru engan veginn í samræmi við það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur í heitum umræðum um Stjórnarráðið, bæði 1989 þegar ég var hér og einnig 1991, kveðið slíka hugsun niður, hinn gamli Sjálfstæðisflokkur. Það er kannski kominn annar til starfa. Ég sé í frumvarpinu að þessir litlu landsbyggðarskólar eiga að reka sig undir stöðlum menntamálaráðuneytisins eins og stóru skólarnir á höfuðborgarsvæðinu. Ég fullyrði hér að litlir skólar geta ekki lifað undir slíkum stöðlum. Þess vegna hefur Háskólinn á Bifröst dafnað á síðustu árum og hann hefur fyrst og fremst dafnað vegna þess að hann er dálítið frjáls og hefur svigrúm, hefur náð atvinnulífinu og ýmsum nýjum tímum með sér. Ég hef minnst á það við hæstv. landbúnaðarráðherra og marga stjórnarsinna hvort þá væri ekki ráð við þessa breytingu að velta þessu á ný fyrir sér með vísindamennina en horfa eigi að síður til þess að landbúnaðarháskólarnir verði gerðir að sjálfseignarstofnunum, a.m.k. Háskólinn á Hólum, sem er minni eining með sérstæðari og sértækari verkefni. Ég spyr hæstv. landbúnaðarráðherra um skoðun hans í þessu efni. Skógrækt ríkisins og Landgræðslan eiga 100 ára afmæli á þessu ári. Þær eru stórbrotnar, gjafirnar sem þessar stofnanir fá á afmælisárinu, það á að færa þær burt frá íslenskum landbúnaði, fara með þær inn í mikilvægt verndar- og eftirlitsráðuneyti sem hefur ekkert við svona stofnanir að gera. Skógrækt ríkisins þjónar landshlutabundnu verkefnunum, vísindamenn Skógræktarinnar á Mógilsá og höfuðstöðvarnar fyrir austan eru í því stóra verkefni sem Alþingi hefur ákveðið, að rækta skóg á Íslandi. Það eru 1.000 skógarbændur á Íslandi á lögbýlum eða hátt í það sem eru að vinna stórvirki. Þessir vísindamenn þjóna þessum atvinnuvegi, eiga alla sína þekkingu í gegnum 100 ára sögu og eru að vinna mikilvægt vísindastarf fyrir skógræktina sem er hlaðin nýrri og meiri orku í landshlutabundnu verkefnunum. Því segi ég, hæstv. landbúnaðarráðherra: Snúðu við. Taktu ekki vísindamennina, taktu ekki þessa starfsstöð af íslenskum bændum. Hún á heima með skógræktarverkefnunum. Ég fullyrði að fari þessar mikilvægu stofnanir inn í umhverfisráðuneytið, hvort sem það er Landgræðslan í Gunnarsholti eða höfuðstöðvarnar fyrir austan, verða þær ekki til í sinni mynd eftir fimm ár. Þær eru að fara í ferðalag sem þær eiga ekki að vera í. Ég bið hæstv. forsætisráðherra, og hæstv. utanríkisráðherra sem er af góðum bændaættum komin austan úr Flóa, að velta fyrir sér hvort þau geti ekki hlustað á þessi rök og farið yfir málið á nýjan leik. Ég vil enn fremur segja: Hver segir það og hvernig getur hæstv. landbúnaðarráðherra liðið það að menntamálaráðherra, sem ekkert hugsar um landbúnaðarmál, eigi að vera æðstur yfir öllum vísindastöðvum landbúnaðarins, hvort sem það eru Hólar, Hvanneyri, Hestur, Stóra-Ármót eða Möðruvellir? Af hverju eiga þessar vísinda- og rannsóknastöðvar, kynbótastöðvar og tilraunastöðvar að heyra undir menntamálaráðherra? Auðvitað verður hæstv. landbúnaðarráðherra að hafa þann metnað til að bera að þetta heyri landbúnaðinum til og landbúnaðarráðuneytinu. Ég geri mér grein fyrir því að skólarnir eru á þessu ferðalagi, þar verður ekki snúið við, hæstv. forsætisráðherra, ég þekki það, en það er hægt að skoða margt innan borðs betur og fara yfir það sem ég hef sagt. Þar kemur sjálfseignarstofnunin til greina. Ég fullyrði hér að minn ágæti vinur, ég get sagt frá því, Ágúst Einarsson á Bifröst hefur talið sinn skóla í mikilvægum farvegi hvað frelsið varðar. Ég hef rætt við hann hvort þetta sé ekki formið, sjálfseignarformið, sem þá verði að taka upp hvað a.m.k. landbúnaðarskólana varðar, sérstaklega Hóla. Síðan eru auðvitað margar fleiri breytingar. Ég geri mér grein fyrir því að Landbúnaðarstofnun sem flutt var á Selfoss er orðin þar mikið fyrirtæki, fær viðbótarverkefni og mikilvæg fyrir íslensk matvæli þó að ég undri mig á því. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þar eigi að klippa landbúnaðarnafnið líka í burtu. Má hún ekki heita Landbúnaðarstofnun og matvælaeftirlitið eða Matvælaeftirlitið og landbúnaðarstofnun? Þarna eru mikilvæg stjórnsýsluverkefni sem heyra landbúnaðinum til. Hún fer með lax og silung, hún fer með mikil verkefni sem snúa að skrá yfir beingreiðslur bænda og heldur utan um það. Þar er búfjáreftirlit o.fl. Þessi stofnun var stofnuð til að þjóna íslenskum landbúnaði. Ég geri mér grein fyrir því að hún hefur fengið gríðarleg verkefni til viðbótar sem ég fagna. Ég held að það sé mikilvægt að koma þessu með þessum hætti undir atvinnu- og matvælaframleiðsluráðuneytin þannig að ég ætla ekkert að leggjast gegn því. En þarna verða menn að hugsa, þetta er líka stjórnsýslustofnun, um leið og hún fær nýtt og viðamikið hlutverk. Ég tel að það séu ákveðin tímamót en þar verði menn einnig að vara sig og vanda sína vinnu. Ræðutíma mínum er senn lokið hér við þessa 1. umr. Ég ítreka það sem ég hef sagt að hér er óvarlega farið. Ég trúi því ekki að margir af skynsömustu stuðningsmönnum ríkisstjórnarflokkanna vilji láta þetta fara með þessum hætti. Það er ekkert að því, hæstv. forseti, að alþingismenn viðurkenni það stundum að þeir geti verið vitrari í dag en þeir voru í gær. Það er ekkert sjálfgefið að keyra út í mýri og þess vegna er gott að velta hlutunum fyrir sér í tíma og snúa þeim við. Ég virði mikils þá menn sem þannig vinna. Ég vil að lokum segja við hæstv. forsætisráðherra, af því að ég hef mætur á honum: Því miður mun þetta verk hæstv. forsætisráðherra ekki standa lengi og ekki verða talið til fyrirmyndar í lagasetningu hvað Stjórnarráðið og verkefni þess varðar. 

Forseti vill minna hv. þingmann á að samkvæmt þingsköpum skal ræðumaður beina máli sínu til forseta eða fundarins  Þannig 

Virðulegi forseti. Ég er ósammála skoðunum hv. þm. Guðna Ágústssonar. Það er ekki verið að vinna nein skemmdarverk í landbúnaðarráðuneytinu eða á landbúnaðarráðuneytinu. Landbúnaðarráðuneytið mun eftir sem áður hafa mjög veigamikið hlutverk. Það er alveg rétt að það er verið að gera tilteknar breytingar en engu að síður er það svo að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið mun halda utan um vísindapeningana sem við höfum með höndum. Við gerum sérstaka samninga við landbúnaðarháskólana um ráðstöfun þeirra þannig að það er ekki verið að taka, eins og hv. þingmaður sagði áðan, allt vísindastarfið frá landbúnaðinum og færa það eitthvert annað. Eftir sem áður getur landbúnaðurinn haldið utan um þetta, haft áhrif á ráðstöfun þessa fjármagns og þar fram eftir götunum. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði í sambandi við skógræktina er nákvæmlega það sama þar upp á teningnum. Vísindastofnunin Mógilsá verður fjármögnuð að hluta til með samningi við landbúnaðarráðuneytið sem hefur auðvitað með þeim hætti tryggt aðkomu landbúnaðarins að þessum vísindaverkefnum. Svo má ekki gleyma því að langstærsti hluti skógræktarinnar, þ.e. skógræktin í landshlutabundnu skógræktarverkefni, verður áfram hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Það er það sem mest er að gerast í þessum efnum varðandi verkefnin. Það nákvæmlega sama gildir auðvitað um Bændur græða landið. Ég vona að hv. þingmaður hafi ekki verið að gefa okkur til kynna með ræðu sinni áðan að verkefni eins og Bændur græða landið sé eitthvert smáverkefni, það sé pínulítill hluti af landgræðslunni í landinu. Ég hef a.m.k. litið þannig á að þetta verkefni, Bændur græða landið, hlyti að vera einn af stóru þáttunum í landgræðslustörfunum í landinu og þess vegna skipti mjög miklu máli að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið héldi utan um það alveg eins og gert er ráð fyrir hér og hér hefur verið gerð grein fyrir. Þetta er algerlega rangt hjá hv. þingmanni, það er ekkert óalgengt að tiltekin atvinnugrein sæki þjónustu til stofnana 

Hæstv. forseti. Í svo stuttum andsvörum kemur ekki mikið fram. Ég sagði áðan og stend við: Hvers vegna fara menn með alla vísindamenn landbúnaðarins í burtu? Vísindamenn landbúnaðarins eru í landgræðslunni, þeir eru í skógræktinni og starfa á Mógilsá, þeir eru í Landbúnaðarháskólanum þannig að ég stend enn við það að þeir vísindamenn sem heyra undir landbúnaðinn áfram og landbúnaðarráðherra eða bændasamtökin eru auðvitað þeir sem eru í Búnaðarsambandinu og eru að fara með það mikilvæga fólk í burtu. Það getur enginn þrætt fyrir það. Ég tel það bara ekki skynsamlegt. Ég tel það ekki stjórnsýslulega rétt, hæstv. landbúnaðarráðherra. Hvað Landgræðsluna varðar hefur hún auðvitað sinnt verkefnunum Bændur græða landið. En hún hefur verið stórbrotin framkvæmdastofnun, hlaðin þekkingu og á mjög merkilega sögu. Ég hygg að það geti orðið deilur um það að finna út núna hvað þetta eru stórar upphæðir. Ég hygg að menn vilji fara með peningana inn í umhverfisráðuneytið og láta bændurna græða landið. Það getur orðið töluvert deiluefni hjá hæstv. ráðherra. Stóra málið er það sem ég fór yfir í ræðu minni. Af því að ég hef haft álit á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem stjórnmálamanni ætla ég ekki að fara í háværar deilur um málið. Ég hef sett rök mín fram, þau eru skýr og ég hygg að það sé tekið undir það. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir því að óvissa veldur því í þessu ólguþjóðfélagi að fólkið sem veit ekki vissu sína fer, og sannleikurinn er sá 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að auðvitað er það fólkið sem mestu máli skiptir í þessu sambandi. Auðvitað skiptir jafnframt miklu máli að það sé tryggt að landbúnaðurinn hafi aðgang að fjármögnun þeirra verkefna sem verið er að vinna í þágu landbúnaðarins. Það er nákvæmlega það sem verið er að gera. Það er verið að tryggja það með samningum eins og gerð er grein fyrir í athugasemdum með þessu frumvarpi þannig að það sé tryggt að atvinnugreinin sem slík eigi aðkomu að þeim rannsóknaverkefnum sem eru nauðsynleg fyrir atvinnugreinina sjálfa. Ég held að ef hv. þingmaður skoðar þetta í mikilli vinsemd og vill fjalla um þetta efnislega sjái hann þetta eins og við önnur sem höfum komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé skynsamleg ákvörðun og geti vel þjónað hagsmunum bænda. Varðandi fjármuni við Bændur græða landið er auðvitað ljóst að það leiðir sig fram í bókhaldi Landgræðslunnar hversu stór hluti af umsvifum hennar hefur farið til verkefnisins Bændur græða landið. Ég trúi því að það hljóti að vera stór hluti, a.m.k. hlýtur það eðli málsins samkvæmt að vera svo að bændur taka þátt í uppgræðslu landsins 

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst mál að það er ekki mikil samstaða um þessi mál, hvorki innan landbúnaðarins né annars staðar. Það kann samt svo að vera að innan Stjórnarráðsins og líka á þeim bæ kyngi menn ótrúlega miklu í valdi óttans. Ég verð var við mjög mikla ólgu í þessu máli. Ég verð líka var við í flokki hæstv. landbúnaðarráðherra að margir hafa þá skoðun sem ég hef hér sett fram, óttast þessa för og treystu því að hægt yrði að snúa málinu á nýjan veg með nýjan landbúnaðarráðherra á þessu sumri. Nú sjá menn um allt Ísland að tveggja manna tal á Þingvöllum vegur þyngra í frjálsum stjórnmálaflokkum en skynsemin. Menn fara sínar leiðir hiklaust, þingflokkar skulu kyngja því 

Virðulegi forseti. Það er mín skoðun að það sé löngu tímabært að skólar landbúnaðarkerfisins fari undir menntamálaráðuneytið en það þarf líka að huga að útfærslu margra þeirra í framtíðinni, sérstaklega litlu skólanna eins og hv. þm. Guðni Ágústsson vék að áðan. Það þarf að tryggja að það sé samræmi og í takt við möguleikana og tenginguna við landsbyggðina. Ég tek undir orð hv. þm. Guðna Ágústssonar til varnaðar því að vel þarf að gæta að öllu er lýtur að tilfærslu landgræðslu og skógræktar. Það kann að vera hægt að finna rök fyrir því að færa það til eins og gert er en ég held að það sé ekki rétt leið vegna þess fyrst og fremst að það er verið að lengja leiðina milli sveita landsins, fólksins í landinu sem á meira undir högg að sækja í þeim efnum en aðrir landsmenn að það sé styttri leið í þessar stofnanir. Það er ekki af hinu góða. Fólkið í sveitum landsins býr ekki við kröfuhörku. Það býr við allsanngjörn sjónarmið og þess vegna á ekki að rífa upp með rótum þær einingar í kerfi þjóðfélagsins sem styrkja þessar byggðir upp á metnað að gera. Fólkið í sveitum landsins hefur fyrir hönd þessara stofnana metnað og stolt. Þess vegna er ekki skynsamlegt að færa þessa hluti fjær fólkinu sem á undir högg að sækja og hefur trú á því að þessar stofnanir í þess nánasta umhverfi, í þess nánasta sambandi, séu aðgengilegar og skapi metnað sem styrki stöðu 

Hæstv. forseti. Það stóð ekki á því. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ræðu hans. Hann kemur fram og er fullur efasemda og ég hygg að þeir muni verða fleiri. Þess vegna hlýtur Sjálfstæðisflokkurinn að taka málið til skoðunar. Það er ekki bara, hæstv. forseti, að það sé verið að færa verkefni fjær fólkinu. Í því sem ég hef farið yfir er á mörgum sviðum verið að færa verkefni frá atvinnuvegaráðuneyti yfir á stað þar sem þau verkefni eiga ekki heima í stjórnsýslunni. Það er það sem menn verða að fara yfir í þingflokkum stjórnarflokkanna. Nú treysti ég því auðvitað þegar ég hef hlustað á þessa ræðu hv. þingmanns sem hefur vitnað um efasemdir sínar með skyldum og skýrum rökum að það muni fleiri gera í Sjálfstæðisflokknum og þess vegna í Samfylkingunni. Ég hygg að í báðum þessum flokkum sé fólk sem hefur tilfinningu fyrir því að Landgræðslan og Skógrækt ríkisins gegna gríðarlega miklu hlutverki og eiga 100 ára sögu. Menn eiga ekkert að setja þessar stofnanir í þennan vafa. Þær þurfa að þjóna þessu landi áfram og ég óttast að ef þessi leið verður farin fari þessar stofnanir sem þjóna atvinnuveginum frá honum. Þá er hlutverk þeirra farið og þá verður engin Skógrækt ríkisins á Hallormsstað eða Mógilsá og engar höfuðstöðvar í Gunnarsholti.

Virðulegi forseti. Það er fyrst og fremst mikilvægt að halda ákveðinni yfirvegun í framgangi þessara mála. Ég efast ekkert um að báðir stjórnarflokkarnir vilja gera þetta eins vel og hægt er áður en í gadda er slegið. Það er tilhneiging til firringar í þjóðfélagi okkar, hún kemur víða fram, óvenjuleg firring sem hefur grasserað um nokkurt árabil. Við megum ekki láta þessa firringu flæða yfir allt landið en það gerum við með því að raska þeim viðmiðunum sem fólkið í hinum dreifðu byggðum hefur. Það hefur ákveðna viðmiðun, ákveðnar hefðir sem byggjast á þróun menningar til langs tíma og þetta er eitt af því sem þarf að fara mjög varlega í.

Hæstv. forseti. Áður en slegið er í gadda, sagði hv. þm. Árni Johnsen. Ég tek undir með honum. Þess vegna er ágætt núna fram í jólamánuðinn að draga undan klárnum og velta fyrir sér öðru reiðlagi þegar verður járnað á nýtt undir lok þingsins. Ég treysti því að skynsamir stjórnmálamenn sjái hvað þetta er flókið. Ég hef ekki nærri farið yfir allar þær flækjur sem búa í þessu máli, miklu stærri en ég hef komið að í stuttu máli. Landbúnaðarháskólinn hefur gríðarleg verkefni á mörgum sviðum. Landgræðsla ríkisins hefur gríðarleg verkefni líka á mörgum sviðum sem snúa að landbúnaðinum, gæðastýringunni, meðferð landsins o.s.frv. Það er verið að rífa svo margt upp með rótum og breyta því 

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð merkileg ræða og ansi íhaldssöm, fannst mér, af hálfu formanns Framsóknarflokksins, hv. þm. Guðna Ágústssonar. Sérstaklega fannst mér svolítið fróðlegt að heyra viðhorf hans gagnvart þeirri uppskiptingu sem varð og er samkvæmt þessu frumvarpi á málefnum viðskipta annars vegar og iðnaðar hins vegar með því að skipta þeim ráðuneytum í tvennt. Ástæðan fyrir því að ég segi að það hafi verið upplýsandi er sú að hv. þingmaður hefur, bæði í þessari ræðu sem og í fjölmiðlum núna í sumar og hans flokkur, haldið því fram að hér sé verið að skipta pínulitlu ráðuneyti í tvennt. Þetta þykir mér upplýsandi vegna þess að hv. þingmaður kemur úr þeim stjórnmálaflokki sem fór með þessa málaflokka í 12 ár og hann er hér með að lýsa því yfir að í hans huga séu orkumálin, málefni iðnaðarins og byggðamálin pínulítil verkefni sem voru í pínulitlu ráðuneyti. Sömuleiðis er hv. þingmaður, finnst mér, ansi íhaldssamur í ræðu sinni vegna þess að við verðum að fara að horfast í augu við breytta tíma í samsetningu þjóðartekna. Ég vil draga það fram í þessari umræðu vegna þess að við erum að tala um - og ég tel að það sé mjög vel við hæfi - að nú við þessar breyttu aðstæður séum við með sérstakt viðskiptaráðuneyti. Undir viðskiptaráðuneytið fellur allur fjármálageirinn. Og til þess að draga hér fram stærð fjármálageirans á íslensku samfélagi í dag er hann að verða um 10% af þjóðartekjunum á meðan landbúnaðurinn, svo við tökum dæmi, er eitthvað rétt um 1%. Þetta er hin breytta veröld, virðulegi forseti, sem þessi ríkisstjórn er að svara, þetta er hinn breytti tími og ég held að Framsóknarflokknum færi betur að 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir segir að ræða mín hafi verið íhaldssöm. Henni leiðist ekki íhaldið lengur. Á hún kannski eftir að verða dálítið íhaldssöm í faðmi þess? Ég held reyndar, hæstv. forseti, að ræða mín hafi í sjálfu sér ekki verið íhaldssöm. Ég held að hún hafi verið róttæk. Ég þekki þá málaflokka sem ég var að fara með. Ég veit að þeir eru í gríðarlegri framför. Landbúnaðurinn þolir ekki þessa breytingu. Hann þarf á öllu sínu afli að halda, hvort sem það er landgræðslan eða skógræktin eða þeir vísindamenn sem eru í háskólunum, til þess að geta verið sá róttæki, framfarasinnaði landbúnaður sem Samfylkingin hefur stundað talað um að þurfi að vera. Þess vegna var ræða mín ekki íhaldssöm. Hins vegar ætla ég ekkert að deila um iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið. Ég gat þess hvað það væri skemmtilegt að hafa sett hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson í svolítið verkefni svo að hann gæti skrifað á bloggið sitt. Þá var ég fyrst og fremst að vísa til þess í ræðu minni að ég teldi kannski mikilvægt, og það var ætlun allra stjórnmálaflokkanna, að stofna til stærri ráðuneyta, fækka þeim þess vegna niður í 10, færa skyldari verkefni saman. Það er engin leið að dæma ræðu mína íhaldssama þótt ég álíti það reyndar kost að vera svolítið staðfastur og íhaldssamur með róttæku ívafi. Ég hef þess vegna svo sem ekkert áhyggjur af vegferð minni í þeim efnum. Ég held að það sé eitthvert eðli sem einkennir flesta stjórnmálamenn, jafnvel suma þeirra í Samfylkingunni. Ég hefði talið að Stjórnarráðinu ætti að breyta 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður heldur því fram að hann sé róttækur íhaldsmaður heyrist mér, og það svo sem getur vel verið. Þó held ég frekar að það sé draumur en veruleiki. Það sem ég dró fram hér var það viðhorf sem kristallaðist í ræðu hv. þingmanns hér áðan sem er það að þegar Framsóknarflokkurinn fór með málefni iðnaðar og viðskipta leit hann á þetta sem pínulítil verkefni í pínulitlu ráðuneyti. Það er kannski ástæðan fyrir því að við stöndum frammi fyrir því í dag að við erum með lagalegt tómarúm í orkumálum. Við vitum hvernig ástandið er í hinum dreifðu byggðum og það er vegna þess að viðhorf Framsóknarflokksins voru þau að þetta væru pínulítil verkefni í pínulitlu ráðuneyti. Ég hvet, virðulegi forseti, Framsóknarflokkinn til að koma með okkur í þá vegferð að horfast í augu við breytta tíma eins og kristallast nákvæmlega í þessu frumvarpi. Í þessu frumvarpi horfist þessi ríkisstjórn og þessi stjórnarmeirihluti í augu við 

Hæstv. forseti. Það dugir nú ekki að láta hv. þingmann snupra sig. Sannleikurinn er sá, ef við horfum 12 ár aftur í tímann í gegnum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið og störf Framsóknarflokksins, að þar kom hið umbreytta Ísland. Í gegnum þau verkefni sem það hafði liggja hin stóru tækifæri sem svo eru mjög dásömuð. Forseti Íslands hefur meira að segja lagt leið sína til Bandaríkjanna til að segja frá því sem gerðist í tíð Framsóknarflokksins í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu. Þar í gegn var bankanum breytt sem hefur skapað útrás og störf fyrir þúsundir Íslendinga, hálaunastörf. Í orkugeiranum sjá menn ný og stór tækifæri. Það var hinn sterki Framsóknarflokkur sem fór með þetta ráðuneyti og það var gerandi á síðustu 12 árum hvað erlenda fjárfestingu og upprisu  
            

Hæstv. forseti. Nú er mér að vísu runnin reiðin,  Ég kann illa við það - ég verð þess var í vaxandi mæli á þessu hausti - að þegar stjórnarandstöðuþingmaður hefur talað og haldið sína málefnalegu ræðu sé það siður sumra í forsetastól að snupra þá eftir ræðuna. Ég vitnaði í einn aðila í ræðu minni, það var Bjarni Benediktsson. Ég gerði það með leyfi hæstv. forseta. Ég kann ekki að meta 5 mínútna ræður þar sem verið er að setja ofan í við óbreytta þingmenn. Mér sárnaði það. Ég viðurkenni hér að margt er flókið í því og margt hefur svona þróast til að gera það frjálslegra. Ég ávarpa forseta, ég ávarpa hæstv. ráðherra og held mig fast við það en ég þarf kannski alltaf að vísa því til forsetans, þetta skilur hvorki þing né þjóð. Ég bið þig í guðs bænum að vera ekki að snýta þingmönnum ítarlega upp úr þessu í hvert skipti. Það er ljótur svipur á Alþingi. Ef það er svo er best að laga þessa löggjöf þannig að hún sé þannig að menn skilji og þingmenn geti frjálsir hér flutt sitt mál án þess að forsetinn sé að snupra þá og niðurlægja eftir ræður þeirra.

Forseti vill nú gera þá athugasemd við ræðu hv. þingmanns að forsetar kannast ekki við að farið sé í manngreinarálit eftir því hvort hv. þingmenn tilheyra stjórn eða stjórnarandstöðu. Það hefur hins vegar verið rætt á fundum forsætisnefndar að það sé ástæða til að vekja athygli á því þegar ekki er farið nákvæmlega að þingsköpum, m.a. vegna þess að auðvitað er hópur nýrra hv. þingmanna hér sem eðlilegt er að veita tilsögn í slíku. Það er því farin sú milda leið eins og gert var í þessu tilfelli að vekja athygli á þessu að ræðu lokinni en ekki trufla hv. þingmenn í miðri ræðu.

Ég skal viðurkenna það, hæstv. forseti, að á mínum langa þingferli hef ég aldrei heyrt svo langa ræðu um þann sem var að halda ræðu og hvað hann hafi farið út af leiðinni. Ég þori að fullyrða að miðað við þær hefðir sem hér hafa að myndast hefði enginn áttað sig á því nema hæstv. forseti. Ég þori að fara yfir mína ræðu, í meginatriðum var hún rökrétt út frá þeim hefðum og þeim lögum sem hér gilda. Þess vegna þýðir ekki að tala um milda leið. Það getur vel verið að það sé mild leið þegar forsætisnefnd talar um það á fundum sínum sem er eðlilegt. 
             Hér eiga menn að tala mannamál. Hér eiga menn að fá frelsi til að skoðanir þeirra komi fram. Við verðum auðvitað að skiljast við ákveðið form. Ég er tilbúinn að fara á námskeið í þeim efnum, en ég hygg að þá verði æðimargir að fylgja mér á námskeiðið. Ég hygg að það geti líka vafist fyrir mönnum að finna þann sem getur haldið námskeiðið því að kannski kann enginn þessi þingsköp og þessar hefðir og þessar þéringar: hæstvirtur, háttvirtur, vísa máli til forseta. Ég heyri á þjóðinni að henni finnst þetta oft stagl sem skemmir ræðuna. En ég vil fara að hefðum þingsins og taldi mig gera það í þessari ræðu. Þar sem ég vitnaði í annað mál sem var Bjarni Benediktsson bað ég sérstaklega um leyfi til þess.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að forseti tekur undir það að í nær öllum tilfellum fór hv. þingmaður rétt með alla hluti. Það var í einstaka undantekningartilfellum sem forseti vakti athygli á hlutunum.

Virðulegi forseti. Mér finnst aðeins ástæða til að hvetja til þess að menn séu ekki of háðir böndum í þessum efnum. Mér finnst mildilegt að kvarta varlega undan því við hæstv. forseta. Ég verð að segja að mér finnst það að ætla sér að breyta ræðustíl hv. þm. Guðna Ágústssonar jaðra við að menn láti sér detta í hug að breyta ljóðum eftir Jónas Hallgrímsson.

Hæstv. forseti. Það eru ekki mörg ár síðan umræður um loftslagsmál voru fremur illa séðar hér í þessum sal og látið að því liggja að áherslur á þau jöðruðu við að mála skrattann á vegginn. Sem betur fer er sú tíð liðin því að í stefnuræðu sinni sagði hæstv. forsætisráðherra að ríkisstjórnin ætlaði að efla starf að loftslagsmálum og hann lagði áherslu á að það yrði gerð áætlun um það hvernig Ísland gæti mætt væntanlegum framtíðarskuldbindingum sínum. Hæstv. utanríkisráðherra sagði við sama tækifæri að loftslagsmálin væru stærsta viðfangsefni stjórnmálanna hvarvetna í heiminum. Hún sagði að runninn væri upp tími aðgerða og að öll lönd heimsins þyrftu að axla sína ábyrgð og sýna frumkvæði. Hún sagði að Ísland ætti að standa þar í fararbroddi. Í sama streng tók hæstv. umhverfisráðherra á nýafstöðnu umhverfisþingi. Í ræðu sinni þar sagði hún að áhrif loftslagsbreytinga af mannavöldum á náttúruna og líffræðilega fjölbreytileika hennar skyldu ekki vanmetinn. Hún sagði að ábyrgð okkar Íslendinga væri engu minni en annarra þjóða í þeim efnum og lýsti áhyggjum af því að þrátt fyrir hátt hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa hér á landi losuðum við meira af gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið en meðalþjóð í Evrópu. Hún sagði að þessu þyrftum við að breyta. Með leyfi forseta, sagði hæstv. umhverfisráðherra: „Við eigum ekki að biðja um undanþágur, heldur leggja okkar af mörkum - vera í fararbroddi í baráttunni gegn loftslagsbreytingum og til fyrirmyndar í þeim efnum.“ Nú spyr ég. Hvað átti hæstv. umhverfisráðherra við með þessum orðum? Og hvernig ætlar hún sem æðsti ráðamaður þjóðarinnar á vettvangi umhverfismála að vera í fararbroddi, ekki í fremstu röð, heldur fremst, í fararbroddi þjóða í heiminum í loftslagsmálum? Ég spyr vegna þess að á sama tíma tala ráðherrar ríkisstjórnarinnar um þörfina á aukinni raforkuframleiðslu. Öll jarðvarmasvæði landsins eru undir. Forkólfar orkufyrirtækjanna og orkuútrásarinnar segja að það stefni í þreföldun orkuframleiðslu fram til 2015. Til hvers? Almennur raforkumarkaður stækkar einungis um tæp 2% á ári. Miðað við það þurfum við til þess að anna þörfum hans einungis eina Blönduvirkjun fram til 2030. Hvers vegna er þá svona mikil þörf fyrir að virkja jarðhitann til raforkuframleiðslu í stórum stíl? Hvers vegna eru svona miklar vonir bundnar við djúpborunarverkefni sem hæstv. iðnaðarráðherra sem nú gekk í salinn kallar leynivopn íslensku orkuútrásarfyrirtækjanna sem þau geti haft innan sinna herklæða þegar þau fara á erlenda grund?

Var það ekki vel gert?

Það blandast auðvitað engum hugur um hvað átt er við. Hér er auðvitað verið að tala um áframhaldandi stjórnlausa stóriðjustefnu. Sölu á orku sem er unnin úr jarðvarma á einhverjum viðkvæmustu svæðum íslenskrar náttúru, svæðum með gríðarlega hátt verndargildi, svæðum sem eiga að njóta verndar nú þegar samkvæmt náttúruverndarlögum. Ég spurði hér að framan, virðulegi forseti. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra okkur að vera í fararbroddi í loftslagsmálum á heimsvísu? Fyrr á þessu ári voru kynnt markmið ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks um að losun gróðurhúsalofttegunda yrði minnkuð um sem nemur 50–75% fyrir miðja öldina. Ég veit ekki annað en að það markmið standi enn. Þá spyrjum við. Hvernig ætla menn að ná þessu metnaðarfulla markmiði og hvað líður aðgerðaáætlun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda? Nú er nýafstaðin úthlutun losunarheimilda til þeirra fyrirtækja sem heyra undir nýlega löggjöf um losun gróðurhúsalofttegunda. Þar var úthlutað stærstum hluta þeirra heimilda sem íslensk stjórnvöld hafa til ráðstöfunar fram til 2012 þegar fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar lýkur. Það er augljóst, virðulegi forseti, að áform um frekari uppbyggingu álvera á Íslandi og annars iðnaðar sem losar umtalsvert magn gróðurhúsalofttegunda rúmast ekki innan þeirra losunarheimilda sem til ráðstöfunar eru samkvæmt íslenska undanþáguákvæðinu. Nú skulum við líka hafa það í huga að umhverfisráðherra sagði á umhverfisþinginu að við ættum ekki að biðja um undanþágur. Þá er komið að annarri áleitinni spurningu: Fara íslenskir samningamenn með kröfur um frekari undanþágur á losunarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna til fundar samningsaðila á Balí í desember næstkomandi? Loks vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í stefnu Samfylkingarinnar sem gaf það út í stefnuskrá sinni fyrir kosningar að það ætti að innheimta greiðslur fyrir losunarheimildir enda væri það í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Þá má nefna líka að stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili, Samfylking og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, stóð saman að breytingartillögu við frumvarp um losun gróðurhúsalofttegunda þar sem það var lagt til að innheimt yrði gjald fyrir heimildirnar. Nú spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún sé í minni hluta í ríkisstjórninni hvað varðar innheimtu gjaldsins fyrir losunarheimildir eða hvort breytinga sé að vænta í þeim efnum. Hæstv. forseti. Ég dreg í sjálfu sér ekki í efa góðan vilja hæstv. umhverfisráðherra, en ég sé ekki betur en að það verði við ramman reip að draga í þessari ríkisstjórn varðandi alvöruaðgerðir til að draga úr losun. Þar af leiðandi tel ég að trúverðugleiki hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar sé í húfi.

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp á hinu háa Alþingi. Margþætt starf er í gangi til að greina leiðir til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þar ber fyrst að nefna nefnd sérfræðinga undir forustu Brynhildar Davíðsdóttur, umhverfis- og auðlindafræðings við Háskóla Íslands, sem hefur verið falið að meta helstu kosti við að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi á komandi árum og til lengri tíma. Nefndin á að fjalla um möguleika á að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í öllum helstu geirum, orkuframleiðslu, samgöngum og eldsneytisnotkun, iðnaðarferlum, sjávarútvegi, landbúnaði og meðferð úrgangs. Einnig á að skoða möguleika á bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi og hugsanlega í jarðlögum eða hafi. Lykilatriði í starfi nefndarinnar er mat á kostnaði og hagkvæmni einstakra leiða. Nefndin skal skila skýrslu til umhverfisráðherra í apríl 2008. Eðli málsins samkvæmt er erfitt að meta þróun mála marga áratugi fram í tímann þannig að áherslan hjá nefndinni er að skoða möguleika á aðgerðum sem hafa áhrif til skemmri tíma, þ.e. á næsta áratug eða svo þó svo að einnig sé fjallað um möguleika á tæknilegum lausnum sem gætu haft umtalsverð áhrif síðar. Í viðbót við þessa sérfræðinganefnd eru að störfum fleiri nefndir innan Stjórnarráðsins. Í fjármálaráðuneytinu er verið að skoða skattlagningu og gjöld á eldsneyti og ökutækjum, í sjávarútvegsráðuneytinu losun í sjávarútvegi og möguleika til að minnka hana. Í landbúnaðarráðuneytinu er starfandi hópur sem hefur farið yfir bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi og á vegum iðnaðarráðuneytisins starfar svokallaður vettvangur um vistvænt eldsneyti. Allt þetta starf mun styðja starf sérfræðinganefndar umhverfisráðuneytisins sem ætlað er að hafa heildarsýn yfir málin. Við vinnum í kapp við tímann í þessum málum því það er ljóst að við þurfum að hafa góðar upplýsingar um möguleika okkar til að standa við framtíðarskuldbindingar, hverjar sem þær kunna að vera. Það skýrist væntanlega í alþjóðlegum samningaviðræðum á næstu tveim til þrem missirum. Í flestum nágrannaríkjum okkar hefur vinna af þessu tagi þegar farið fram enda búa þær flestar við þær aðstæður að þurfa að draga úr losun strax á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar 2008–2012. Hér á Íslandi hafa menn talið að við munum auðveldlega vera innan þeirra marka á því tímabili enda höfum við langrúmustu heimildir sem nokkurt ríki hefur haft, eða hefur, á þessu tímabili. Þær nema 50–60% aukningu frá 1990 ef heimildir innan ákvörðunar 14CP7, stundum nefnd íslenska ákvæðið, eru teknar með. Ég legg mikla áherslu á að vinna að aðgerðaáætlun til að mæta framtíðarskuldbindingum, ekki bara 15–75% markmiðunum fyrir árið 2050 heldur miklu fremur þeim líklegu skuldbindingum sem verða settar í alþjóðlegum samningum til 2017 eða 2020. Ég legg á það þunga áherslu að það er ljóst að hvað sem allri óvissu líður um framgang þessara samningaviðræðna verður krafan um samdrátt í losun á Íslandi krafan eftir 2012. Við verðum að vera viðbúin að mæta þeirri kröfu. Á Balí er vonast til þess að ríki heims samþykki umboð til að fara í víðtækar samningaviðræður um nýtt alþjóðlegt samkomulag sem taki við eftir Kyoto-tímabilið. Fáist slíkt umboð á Balí í desember er vonast til að nýtt samkomulag geti litið dagsins ljós á aðildarríkjafundi í Kaupmannahöfn árið 2009. Afstaða Íslands er ljós. Ísland vill að þegar hefjist alhliða samningaviðræður þar sem allir koma að borðinu, bæði stóru þróunarríkin eins og Kína þar sem aukning á losun gróðurhúsalofttegunda er gríðarleg og þau iðnríki sem hafa verið utan Kyoto, þ.e. Ástralía og Bandaríkin. Það kom m.a. skýrt fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra á loftslagsráðstefnu framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna í New York í haust. Á Balí er sem sagt ekki meiningin að ganga frá nýju samkomulagi, við erum ekki komin svo langt í ferlinu, heldur vonast menn til að fá umboð til nýrra samningaviðræðna sem verða bæði víðtækari og beittari en Kyoto. Þar stendur Ísland með ríkjum Evrópusambandsins og fleiri ríkjum. Það var afstaða Samfylkingarinnar við afgreiðslu frumvarps til laga um losun gróðurhúsalofttegunda síðasta vor að það ætti að vera gjaldtaka fyrir losunarheimildir og það er afstaða mín að það eigi að taka gjald fyrir slíkar heimildir. Það var hins vegar ekki samþykkt og ég stóð frammi fyrir þeirri spurningu í sumar hvort setja ætti bráðabirgðalög fyrir fyrstu úthlutun sem átti að fara fram fyrir 1. október samkvæmt lögunum. Slíkt hefði orkað tvímælis og vafasamt hvort það hefði staðist. Í ljósi reynslunnar af slíkum 

Hæstv. forseti. Þetta er mikilvæg umræða sem hér fer fram. Ég sagði í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra þegar hún fór fram að ég óttaðist að ríkisstjórn Íslands kæmi óundirbúin til leiks. Það er ekki síður skoðun mín nú eftir að hafa hlustað á hæstv. umhverfisráðherra fjalla um þessi mál. Það eina sem kom út úr ræðu hennar var að hún teldi að það ætti að mæta kröfum um samdrátt og að allir ættu að koma að borðinu. Auðvitað eiga allir að koma að borðinu. Það er svo augljóst að það er stefna Íslands. Meðan það er ekki eru þessar aðgerðir allar mjög takmarkandi. Hæstv. ráðherra hefur gefið sig út fyrir að vera einhvers konar andófsmaður í hæstv. ríkisstjórn og það kom fram á umhverfisþingi. Það er stutt í fundinn á Balí og þess vegna er mjög mikilvægt að þetta sé rætt á hv. Alþingi og reyndar þyrftum við að fara frekar yfir þessi mál síðar. Að sjálfsögðu þurfum við að líta til langs tíma og horfa hnattrænt á hlutina, hnattrænt. Hvers vegna fengum við þetta svokallaða íslenska ákvæði samþykkt á sínum tíma í Kyoto-samkomulaginu? Vegna þess að aðrir umhverfisráðherrar horfðu hnattrænt á hlutina. Nú segir hæstv. umhverfisráðherra að það eigi ekki að hafa neitt fyrir því að berjast áfram fyrir íslenska ákvæðinu, fyrir þessu ákvæði sem er hnattrænt mjög jákvætt. Ég undrast það ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að standa með henni í því að kasta á glæ þessu ákvæði sem svo mjög var barist fyrir á sínum tíma og er a.m.k. tveggja milljarða virði á ári, í allt líklega einir 10 milljarðar fyrir Ísland. Nú á bara að láta þetta eiga sig að því er mér heyrist á hæstv. umhverfisráðherra 

Virðulegi forseti. Þetta er mikilvægt mál eins og fram hefur komið hér í umræðum, loftslagsmálin, og fyrir okkur Íslendinga skiptir miklu máli að vel sé haldið á okkar hagsmunum, að sú stefna sem við berum fram á alþjóðavettvangi sé trúverðug og til heilla bæði okkar eigin landi og þegar horft er á stærra samhengi. Ég er þeirrar skoðunar að þannig hafi verið haldið á málum hingað til og ég var afskaplega ánægður með þau ummæli sem komu fram hjá hæstv. umhverfisráðherra um að að sjálfsögðu yrði svo áfram með stefnu Íslands að hún verður mótuð hér á næstu vikum, mánuðum og missirum og síðan verður fast haldið á okkar hagsmunum þegar að því kemur. Hvað varðar loftslagsmálin almennt liggur fyrir sú stefnumótun að fram til ársins 2050 eigi að reyna að ná niður útblæstri upp að 50–75%. Þetta er gríðarlega metnaðarfullt markmið sem sýnir að okkur er full alvara í þessum málum. Þó ber að hafa í huga að til þess að ná þessu markmiði skiptir mestu máli hversu vel okkur tekst að nýta þær tækniframfarir og þá kunnáttu sem er á markaðnum til að breyta framleiðsluferlinu þannig að þetta markmið náist. Þar skiptir auðvitað miklu máli að horfa til þess að á næstu árum og áratugum eru fyrirsjáanlegar miklar breytingar, við höfum séð það í bílaiðnaðinum og við sjáum það í áliðnaðinum þar sem menn eru á fullu við að leita leiða til að nota í staðinn fyrir kolefnaskaut keramikskaut sem mun miklu breyta í áliðnaðinum. Svona er hægt að halda áfram og finna endalaust fleiri dæmi um að markaðurinn er að leysa þessi mál og það er þar sem þekkingin liggur. Það er því sérstök ástæða til að hrósa t.d. forseta Íslands sem hefur lagt sitt af mörkum til að leiða saman einmitt markaðinn, stórfyrirtækin Alcoa og Alcan á fundi í desember á síðasta ári, þar sem kallað er eftir samstarfi stórfyrirtækja, háskólastofnana, ríkisvaldsins og annarra til að leita leiða, 

Virðulegi forseti. Við Íslendingar höfum um margt staðið okkur vel í þessum efnum og getum verið stolt af framgöngu okkar á undanförnum áratugum, einkum hvað það varðar að nýta auðlindir til þessa málaflokks. Við getum hins vegar gert margt betur en við búum við í dag, við eigum að gera það og einbeita okkur að því á sviði sjávarútvegs- og samgöngumála en þar eru miklir möguleikar á að draga úr útblæstri, sérstaklega á sviði sjávarútvegs með því að draga úr veiðum frystitogara og stórra skipa og auka veiðar minni skipa og báta sem geta hæglega veitt sama magn með minni tilkostnaði og minni mengun. Við skulum hafa það hugfast að þessi viðfangsefni eru alþjóðleg þannig að Íslendingar einir og sér megna lítið öðruvísi en í alþjóðasamstarfi. Þannig eigum við að beita okkur á komandi árum, beita okkur fyrir því að gerðir verði alþjóðlegir samningar sem dragi úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda og stuðla að því að aðrar þjóðir fallist á að gera slíka samninga og virða þá. Íslenska ákvæðið sem hér hefur verið nefnt er mikilvægt í alþjóðlegu samhengi. Það hefði aldrei verið samþykkt á sínum tíma ef tilgangurinn með því hefði verið sá einn að þjóna Íslendingum einum og fá þá til samstarfs í málinu. Svo var ekki, virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að aðrar þjóðir féllust á ákvæðið var sú, og er sú, að í hnattrænu tilliti er ávinningur af þessu ákvæði. Sá er kjarni málsins. Við eigum ekki að kasta frá okkur þeim möguleika og því tilboði sem við getum reitt fram til annarra þjóða um að hægt sé að nýta auðlindir hér á landi til framleiðslu á nauðsynjavöru sem mun verða framleidd á komandi árum með öðrum hætti ef þetta tilboð verður ekki til boða.

Frú forseti. Loftslagsbreytingarnar eru áreiðanlega eitt þýðingarmesta viðfangsefni þjóða heims um þessar mundir og það er að sjálfsögðu brýnt fyrir okkur á Íslandi að taka á þeim eins og fyrir allar aðrar þjóðir. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þetta er alþjóðlegt viðfangsefni og mikilvægt að við tökum þátt í alþjóðaskuldbindingum í því sambandi. Að sjálfsögðu hljótum við að velta fyrir okkur hvernig við ætlum að standa undir framtíðarskuldbindingum Íslands, líka eftir að því tímabili lýkur sem nú er í gangi. Ég hef ekki heyrt nein svör frá hæstv. umhverfisráðherra hvað það snertir. Hæstv. umhverfisráðherra hefur gefið út áherslur sínar í umhverfismálum, m.a. að því er varðar loftslagsbreytingar. Það var athyglisvert að hún lýsti því á nýafstöðnu umhverfisþingi að hún væri eins konar andófsmaður í ríkisstjórn. Það vekur upp spurninguna um það hvort hæstv. umhverfisráðherra sé ein í ríkisstjórninni um að hafa áhyggjur af loftslagsmálum, hvort hæstv. umhverfisráðherra sé ein að berjast á móti öllum öðrum ráðherrum í þessum málaflokki. Það er, ef svo er, grafalvarlegt mál vegna þess að þetta er viðfangsefni ríkisstjórnarinnar allrar, að sjálfsögðu, og hún á öll að hafa áhyggjur af því hvernig þessum málum er háttað. Í þeim áherslum sem hjá hæstv. umhverfisráðherra koma fram eru ágæt markmið í sjálfu sér að mörgu leyti en við hljótum að spyrja hvernig ráðherrann hyggist t.d. efla almenningssamgöngur, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu sem sérstaklega er vikið að hér í áherslum hennar. Hér liggja fyrir þingmál sem m.a. lúta að því að efla almenningssamgöngur og verður fróðlegt að sjá hvaða framgang þau fá. Hvaða markmið ætla menn að setja sér um minnkun? Það stefnir raunar í það núna að við setjum Evrópumet í aukningu losunar gróðurhúsalofttegunda og menn hljóta að spyrja sig t.d. hvort þær virkjanir sem verið er að ræða um í Þjórsá séu liður í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hvaða markmið hefur hæstv. ráðherra fyrir næsta tímabil og hefur kannski hvarflað að hæstv. ráðherra að nýta ekki til fulls allar heimildir Íslands? Væntanlega er þar um að ræða hámarksheimildir? Það eru engar skyldur til þess að nýta allar 

Virðulegur forseti. Fyrir hádegið sagði formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Guðni Ágústsson, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði samstarfsflokka sína í bandi en eftir hádegið kemur varaformaður flokksins og reynir að segja okkur að Samfylkingin hafi samstarfsflokk sinn í vasanum. Ég held að það sýni okkur ágætlega að það er ýmislegt reynt á þessum degi til að koma einhverju af stað á milli stjórnarflokkanna og egna milli þeirra  Í loftslagsmálunum er góð og vel ígrunduð vinna í gangi að því að setja niður aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar. Það er mjög mikilvægt að við gerum það vegna þess að trúlega fengum við of rúmar heimildir til mengunar í Kyoto fyrir 10 árum. Það sjáum við á því að við höfum nánast ekkert hafst að í 10 ár til að draga hér úr mengun, heldur þvert á móti aukið mengunina. Við þurfum að gera betur. Markmið til 2050 eru góðra gjalda verð en við þurfum skýr markmið til skemmri tíma. Í því hlýtur ríkisstjórnin að líta til markmiða Evrópusambandsríkjanna um það að fyrir árið 2020 verði dregið úr losun um 20%, og 30% ef önnur ríki eru tilbúin til þess. Við getum, Íslendingar, ekki verið eftirbátar Evrópusambandsríkjanna í þessum efnum. Við hljótum líka að hugleiða það eftir að Norðmenn hafa sett fram sína metnaðarfullu stefnu um 0% losun árið 2050, 0% nettólosun, hvort langtímamarkmið okkar séu nægilega metnaðarfull og hvort við viljum vera eftirbátar Norðmanna í þessum efnum eða setja okkur markmið í fremstu röð í heiminum. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að í allri þessari vegferð er mikilvægt fyrir okkur að líta á þetta sem tækifæri en ekki vandamál og sjá öll þau mýmörgu 

Virðulegi forseti. Það er alltaf svolítið skrýtið að hlusta á hv. þm. Helga Hjörvar koma hér upp í pontu eftir orð hans í sumar um að kosningaloforð Samfylkingarinnar væru dauð og ómerk þar sem hún hefði farið í samstarf við Sjálfstæðisflokkinn. Það er einfaldlega þannig sem maður hefur á tilfinningunni að staðan sé í þessum umhverfismálum. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Ég held að það sé afar brýnt að draga úr loftslagsbreytingum af mannavöldum og það er ljóst að á undanförnum árum hefur Ísland verið í fararbroddi í þeim málaflokki. Ég held að það sé t.d. mjög brýnt að skoða hvaða orkugjafa við notum á bíla og framsóknarmenn hafa barist fyrir því og stutt af alefli að lækkaðir séu tollar og vörugjöld af bílum sem nota orkugjafa eins og metan og vetni. Í bæklingnum sem hæstv. umhverfisráðherra lagði fram á umhverfisþinginu um daginn kom fram að nú á að stórefla starf í umhverfismálum og vinna ítarlega áætlun um hvernig Ísland geti staðið að væntanlegum framtíðarskuldbindingum og alþjóðasamningum á sem bestan og hagkvæmastan hátt. Þetta eru stór orð en aftur á móti lýsi ég miklum áhyggjum af því að svo virðist sem hugur fylgi ekki máli. Hvergi hafa komið fram tölusett eða tímasett markmið um hvernig eigi að standa að þessum málum. Þá lýsi ég líka miklum áhyggjum af því að þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar umhverfisráðherra um að efla samstarf við sveitarfélög og frjáls félagasamtök á sviði náttúru- og umhverfisverndar eru engar hækkanir á fjárframlögum til þessa málaflokks. 

Frú forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að hún muni beita sér fyrir því að Ísland verði í fararbroddi þjóða heims í umhverfismálum og einnig að gerð skuli áætlun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Þetta er að sjálfsögðu í fullu samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í loftslagsmálum sem var birt 15. febrúar sl. Einnig er yfirlýsingin í samræmi við stefnumörkun um sjálfbæra þróun frá árinu 2002 þar sem m.a. er gert ráð fyrir að notkun jarðefnaeldsneytis á Íslandi verði orðin óveruleg árið 2030. Virðulegi forseti. Stefnumörkun í loftslagsmálum er góðra gjalda verð og afar mikilvæg, en henni verður að fylgja eftir með aðgerðum og það hefur ríkisstjórnin gert. Markviss vinna er í gangi í ráðuneyti umhverfismála til að hrinda í framkvæmd þeim áformum sem birtast í stefnumótun ríkisstjórnarinnar og einnig eru í gangi aðgerðir í öðrum ráðuneytum og á fleiri sviðum. Ég ætla að stikla á stóru vegna tímatakmarkana og vil nefna sérstaklega tvær nefndir sem eru að störfum. Sú fyrri er 10 manna vísindanefnd umhverfisráðuneytisins um loftslagsbreytingar undir forustu Halldórs Björnssonar haf- og veðurfræðings. Nefndinni er ætlað að meta áhrif loftslagsbreytinga á komandi áratugum og skila skýrslu til ráðherra í apríl 2008. Í vinnu sinni byggir nefndin á rannsóknum og skýrslu vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og er nefndin í nánu sambandi við samráðsnefnd ráðuneyta um loftslagsbreytingar sem er samræmingaraðilinn. Hina nefndina hefur hæstv. ráðherra þegar nefnt en það er fimm manna aðgerðanefnd undir forustu Brynhildar Davíðsdóttur, dósents við Háskóla Íslands. Þeirri nefnd er ætlað að gera raunhæfar tillögur um hvað hægt er að gera á Íslandi til skemmri og lengri tíma til að mæta stefnumörkun stjórnvalda í loftslagsmálum. Aðgerðanefndin mun skila skýrslu um svipað leyti og  
             Virðulegi forseti. Ég er þess fullviss að við verðum í forustu í loftslagsmálum í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Það er nú einu sinni þannig að hæstv. umhverfisráðherra lagði megináherslu á það í máli sínu áðan að við værum í kapphlaupi við tímann og þannig hefur það gjarnan verið að mannkynið hefur talið að það væri jafnan í kapphlaupi við tímann þegar um væri að ræða annars vegar náttúruauðlindir og hugsanlega mengun hvort heldur loftmengun eða annað. Þannig spáðu menn því árið 1860 að olía yrði upp urin 15 árum síðar sem ekki varð og árið 1970 töluðu menn um að við værum að fara úr hlýskeiði og yfir í ísöld en síðan hafa menn breytt um skoðun. En hvað svo sem því veldur eða líður þá erum við væntanlega öll sammála um að leyfa náttúrunni að njóta vafans og gera þær nauðsynlegu ráðstafanir til að við getum búið hér áfram og skilað þessu landi, okkar umhverfi og þessum heimi betri hvað varðar náttúru og náttúruauðlindir til komandi kynslóða heldur en þegar við tókum við þeim. Hæstv. umhverfisráðherra segir að við séum í kapphlaupi við tímann og nefndi þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til í því sambandi, en þær voru þessar að skipuð hafi verið nefnd sérfræðinga sem á að skila af sér í apríl árið 2008. Skipuð hefur verið nefnd. Í öðru lagi er unnið að aðgerðaáætlun og í þriðja lagi er stefnt að því að á ráðstefnu í Balí verði fengið umboð. Það var nú ekki mikið meira sem var upp úr því að hafa frá hæstv. umhverfisráðherra hvað um væri að ræða. En það er nú þannig að þessi mál virðast vera komin töluvert skemmra á veg og það er nú einhvern veginn þannig að það er töluvert annað að horfa á hvernig ríkisstjórn Íslands bregst við en til dæmis Evrópusambandið gerði á sínum tíma undir forsæti Angelu Merkel þegar það tók djarfa ákvörðun um að leyfa náttúrunni að njóta vafans og það á íslenska ríkisstjórnin að gera líka.

Hæstv. forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra við spurningum mínum og vil segja það um þau að þau staðfesta auðvitað það sem ég hef haldið fram, að við sitjum afar aftarlega á merinni varðandi tímaáætlunin okkar varðandi samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Það á eftir að verða mjög erfitt fyrir okkur að gera eitthvað sem marktækt verður. Árið 1992 var loftslagssamningurinn samþykktur og 1997 var Kyoto-bókunin samþykkt. Núna fáum við að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra að það verði í apríl 2008 sem nefndin sem skipuð hefur verið komi til með að skila af sér tillögum um aðgerðir til að draga úr losun. Þetta er mjög alvarlegt og sökin er ekki öll þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Sökin er þeirrar ríkisstjórnar sem sat áður ekki síður og jafnvel enn frekar. Sannleikurinn er sá að við erum mjög aftarlega á merinni með að grípa til þeirra aðgerða sem nauðsynlegar eru til að draga úr losun. Í dag losum við 12 tonn á mann á meðan Evrópusambandið er komið niður undir 11 tonn, þ.e. við erum yfir Evrópumeðaltalinu og þegar álverið á Reyðarfirði hefur verið gangsett þá losum við 17 tonn á mann þannig að við erum enn að auka losunina. Aðgerðirnar sem á að grípa til kannski einhvern tíma eftir 2008 koma því allar allt of seint. Ég verð líka að segja til marks um það að þessi hæstv. umhverfisráðherra sem er vel meinandi og hefur ákveðinn vilja sem hún hefur talað fyrir á eftir að eiga við ramman reip að draga í þessari ríkisstjórn. Til marks um það eru aðfaraorð hennar í þessum ágæta bæklingi sem fjallar um áherslur hennar í umhverfismálum á þessu kjörtímabili. Þar kemur fram að hún getur ekki talað fyrir neinu öðru en því að fólkið í landinu þurfi að bera ábyrgð. Hún talar ekki enn þá fyrir neinum aðgerðum sem ríkisstjórnin ætlar að taka ábyrgð á og það er miður og því verður að halda áfram að brýna hana.

Frú forseti. Það er nú einu sinni þannig að fólkið í landinu hefur kosningarrétt og kýs fulltrúa sína á Alþingi sem síðan mynda ríkisstjórnir og stjórnarandstöðu. Ég skal svara því strax, frú forseti, að ég er ekki einmana í ríkisstjórn Íslands eða sit ein þar inni eins og einhver hrópandi í eyðimörkinni eins og helst mátti skilja af hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Við höfum skipað starfshóp að minni tillögu um loftslagsmálin í ríkisstjórninni. Í honum sitja auk mín hæstv. iðnaðarráðherra, heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra og það verður unnið saman að því sem gera þarf í þeim málum innan ríkisstjórnarinnar í vetur og á þessu kjörtímabili. Menn kvarta hér mjög yfir því að ekki hafi verið gripið til raunhæfra aðgerða. Ég get að mörgu leyti tekið undir það. Ég hef setið í umhverfisráðuneytinu í tæpa fimm mánuði og ég skal alveg viðurkenna að það mun verða býsna stórt verk að vinna upp þann tapaða tíma sem fyrirrennarar mínir þar í starfi töpuðu á síðustu kjörtímabilum í þessum efnum. Það verður bara að horfast í augu við það og það er eins og það er. En við erum búin að bretta upp ermarnar. Það er allt í gangi og við vonumst til þess að næsta vor og næsta sumar getum við lagt fyrir raunhæfa aðgerðaáætlun um samdrátt í gróðurhúsalofttegundum hér á landi. Ég heyri ekki betur en að allir stjórnmálaflokkar á hinu háa Alþingi styðji það og ég vænti þess að það myndist þverpólitískur stuðningur um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda, um tímasett og tölusett markmið sem litið geti dagsins 

Frú forseti. Áður en ég tek að fjalla um það mál sem hér er til umræðu efnislega vil ég fá upplýsingar um það frá hæstv. forseta hvort þeir ráðherrar sem mest mæðir á í þessu frumvarpi ætla sér að vera viðstaddir umræðuna, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra sem er málshefjandi og frummælandi í þessu máli, en sömuleiðis aðrir ráðherrar sem þetta mál varðar sérstaklega.

Forsætisráðherra er í húsi, hv. þingmaður, og gengur í salinn.

Takk fyrir þetta, frú forseti. Ég ætla að segja örfá orð almennt um endurskoðun á Stjórnarráðinu og þeim verkefnum eða því sem hangir á því máli, þ.e. þeim bandormi sem hér hefur verið lagður fram. Rétt er að minna á að hér fór fram ágæt umræða um frumvarp til laga um breyting á lögum um Stjórnarráðið á sumarþingi eða vorþingi og átti ég meðal annars þátt í þeirri umræðu. Það er ljóst að hafa má mörg orð um hvað liggur hér að baki. Sumir hafa haldið því fram að hér hafi fyrst og fremst verið um að ræða litlar breytingar til að koma öllum ráðherrum fyrir í ráðherrastólunum eins og sagt hefur verið í þessari umræðu og tryggja að stjórnarflokkarnir gætu verið með sex ráðherra áfram hvor um sig. En jafnvel þó að þær breytingar hafi verið litlar svona á yfirborðinu þá er alveg ljóst að mjög margt fylgir þessum breytingum og það kemur býsna skýrt fram í þeim bandormi sem hér liggur fyrir að þótt breytingarnar hafi verið tiltölulega litlar þá hangir mjög margt þar á spýtunni og eru nú ekki öll kurl komin þar til grafar. Það er líka í mínum huga þannig að margt er óljóst í þeim málatilbúnaði sem stjórnarflokkarnir hafa viðhaft í þessu máli og óvissa ríkjandi. Ég minnist þess að í umræðunum í vor komu ýmsar ábendingar fram, meðal annars í máli mínu og í máli fleiri þingmanna. Hæstv. forsætisráðherra tók því mjög jákvætt að skoða þær málefnalegu ábendingar sem fram komu þá. En mér finnst einhvern veginn eins og það hafi ekki náð með neinum hætti í gegn og veit ekki hvort það er vegna þess að menn séu einfaldlega ósammála þeim ábendingum eða hvort það hafi ekkert verið látið á það reyna, ekkert verið skoðað sérstaklega hvort einhverjar ábendingar þar væri rétt að taka til greina. Ég vil líka velta því upp í þessari umræðu hvernig hæstv. forsætisráðherra sér fyrir sér endurskipulagningu þeirra stofnana sem óhjákvæmilega koma við sögu verði þetta frumvarp að lögum. Það er alveg ljóst að það mun hafa veruleg áhrif á starfsemi margra stofnana og það hlýtur að kalla á endurskipulagningu þeirra með einum eða öðrum hætti eins og gjarnan er sagt. Hvenær mun sú vinna fara fram og eru einhverjar áætlanir um það hvað endurskipulagning stofnana mun kosta? Ég spyr vegna þess að í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis með þessu frumvarpi er í raun ekki gert ráð fyrir neinum viðbótarkostnaði svo heitið geti og aðeins sagt að reynt verði að halda honum í lágmarki. En ég tel við yfirferð á þessu frumvarpi að það hljóti að kalla á verulega uppstokkun og endurskipulagningu í mörgum stofnunum sem hljóta að hafa í för með sér einhvern kostnað. Þó er ekki loku fyrir það skotið að einhver sparnaður kunni að vera á móti. Eitt vekur líka athygli mína við yfirlestur greinargerðarinnar og það er að mjög víða í greinargerðinni er komist þannig að orði að ráðherrar, til að mynda sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra annars vegar og menntamálaráðherra hins vegar, skuli gera samninga sín í milli. Gert er ráð fyrir því að ráðuneyti muni gera samninga við stofnanir til þriggja ára og þetta á við um fleiri ráðuneyti, umhverfisráðuneyti til dæmis og varðandi vatnamælingar sem hluti af Orkustofnun, þar á að gera samninga. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi tölu á þeim samningum sem greinargerðin gerir ráð fyrir að verði gerðir á milli einstakra ráðuneyta og milli ráðuneyta og stofnana vegna þessa tilflutnings og væntanlega í mínum huga vegna þess að tilflutningurinn er ekki alltaf nógu skýr eða valdmörkin verða ekki nógu skýr á milli ráðuneyta og einstakra stofnana. En gott um þetta. Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott, frú forseti, og ég get alveg sagt að margt í þessu frumvarpi finnst mér jákvætt.

Getur það verið?

Það getur verið svo sannarlega, frú forseti, hjá forsætisráðherra, enda minnist ég þess að á sumarþingi tók hæstv. forsætisráðherra undir ýmislegt sem ég sagði í þessari umræðu ...

Í þinni jómfrúrræðu.

Í minni jómfrúrræðu sem forsætisráðherra vissi reyndar ekki að væri jómfrúrræða en komst að síðar. En allt gott um það. Ég ætla að fara hér yfir nokkra þætti í því sambandi. Tíminn í 1. umr. leyfir alls ekki að farið verði yfir alla hluti en ég ætla að tína nokkra þætti út úr og ég veit að félagar mínir í mínum þingflokki aðrir munu koma inn í þessa umræðu og fjalla um aðra þætti. Ég ætla fyrst að nefna að sveitarstjórnarmál á að færa til samgönguráðuneytis. Ég ætla að segja það sem mína skoðun, þar er ég á öndverðu máli við hv. þm. Guðna Ágústsson sem þegar hefur talað í þessu máli, að þessi tilflutningur er jákvæður. Ég hef lengi talið að samgöngumál og sveitarstjórnarmál heyri vel saman. Við sveitarstjórnarmenn höfum margsinnis sagt að forsendan fyrir því að efla sveitarstjórnarstigið og styrkja það í sessi séu ekki síst samgöngurnar. En ég ætla líka að segja við hæstv. forsætisráðherra að mér finnst vanta byggðamálin inn í þennan pakka. Ég er mjög afdráttarlaust þeirrar skoðunar að byggða- og sveitarstjórnarmál séu óaðskiljanleg. Ég veit það vegna þess að ég þekki skipan þeirra mála víða í löndunum í kringum okkur, m.a. í Evrópusambandinu og ýmsum nágrannalöndum. Þar er þessum málum mjög víða slegið saman, ekki alls staðar en mjög víða. Það er vegna þess að byggðamál, byggðaþróun, er lykilatriði fyrir sveitarfélögin. Hverjir ættu helst að huga að þróun byggðar ef ekki sveitarstjórnir? Ég sakna þess mjög að byggðamálin skuli ekki fara með í þennan pakka, sem ég hefði stutt mjög heils hugar. Ég vil, í framhaldi af því sem ég sagði um þetta mál í vor, inna hæstv forsætisráðherra eftir því hvort hann geti tekið undir þessi sjónarmið og hvort þetta frumvarp sé þannig úr garði gert af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, forustumanna ríkisstjórnarinnar, að þar verði engu til hnikað vegna þess að búið sé að semja um málin. Kemur til álita að menn hlusti á eða taki jákvætt í hugmyndir eða tillögur sem fram kunna að koma í meðferð Alþingis á þessu máli? Ég áskil mér að sjálfsögðu allan rétt til þess að leggja fram tillögur eða breytingatillögur ef svo vill verkast, án þess að ég hafi tekið beina afstöðu til þess. Í öðru lagi er fjallað um að færa ferðamál til iðnaðarráðuneytisins. Ég tel það ekki góða tillögu. Ég held að fyrir ferðaþjónustuna í landinu skipti fátt jafnmiklu máli og samgöngumálin. Það vita allir sem þekkja til ferðaþjónustunnar að samgöngumálin, fólksflutningar, eru einn þýðingarmesti hlutinn í skipulagi ferðaþjónustu hér á landi. Í mínum huga er óskynsamlegt að skilja þessa þætti að. Mér er mjög til efs að ferðaþjónustan telji þetta jákvætt. Hið sama má segja um tillöguna um flutning svokallaðra alferða frá samgönguráðherra til viðskiptaráðherra. Ég er ekki sannfærður um að það sé skynsamlegt og ég er ekki sammála þeim rökum sem koma fram í greinargerðinni þar sem því er haldið fram að hér sé fyrst og fremst um neytendavernd að ræða. Það má að sjálfsögðu færa rök fyrir því að sjónarmið um neytendavernd eigi við víðar en í lögunum um alferðir. Neytendavernd er heilmikill hluti af umræðu um matvælamálin, landbúnaðarmálin, en við erum samt ekki að tala um að færa þau til viðskiptaráðuneytis þótt þau tengist að sjálfsögðu neytendavernd og hagsmunum neytenda. Ég sé engin sérstök rök fyrir þessu og finnst þetta ekki rík rök eða sterk sem koma fram í greinargerðinni með frumvarpinu. Stærsti liðurinn í þessu frumvarpi, eða það sem flestar breytingarnar lúta að, eru matvælamálin, sameining þeirra í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Það er bersýnilegt að þetta er mjög flókið mál og umfangsmikið enda kemur það fram í fjölmörgum greinum þessa frumvarps. Ég ætla strax að taka það fram að það kunna að vera mjög skiptar skoðanir um þetta og ég er ekki sannfærður um að skoðanir manna á þessu atriði skiptist eftir flokkspólitík. Ég held ekki að svo sé og það kunni að vera mismunandi áherslur um þetta atriði í öllum stjórnmálaflokkum. Mér finnst hins vegar áhugavert að velta fyrir mér áhrifum breytinganna á einstakar stofnanir sem þetta mál snertir, hver kostnaðaráhrifin verða af því. Það er ljóst að veruleg breyting verður á eðli þess sem í dag heitir Landbúnaðarstofnun en verður matvælaeftirlit. Það er mikil grundvallarbreyting á þeirri stofnun. Þar koma ný verkefni inn. Hún verður mun umfangsmeiri og maður hlýtur að velta eftirfarandi spurningum fyrir sér: Þarf ekki að endurskoða skipulag hennar, jafnvel lagagrundvöll eða lög um hana í heild? Hvað t.d. með starfsmannamál þar? Það er sagt í greinargerðinni að það er gert ráð fyrir að fólk flytjist bara á milli. Á það t.d. við um forstöðumenn sem taka við forstöðu stofnunar sem er allt önnur heldur en þeir voru ráðnir upp á og auglýst fyrir? Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort breytingar verði að því leyti. Ég ætla líka að spyrja út í heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga. Víða í greinargerðinni talað um að hlutverk heilbrigðisnefnda verði eftir sem áður það sama og það er í dag, heilbrigðisnefnda sveitarfélaga. Ég átta mig samt ekki á því hvort það á við um heilbrigðiseftirlitið sem stofnun sveitarfélaga, þ.e. matvælaeftirlitshlutann í heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga. Það hefur vissulega verið í umræðu á undanförnum árum að flytja matvælaeftirlit sveitarfélaga frá sveitarfélögum til ríkis. Sveitarfélögin hafa mótmælt því mjög kröftuglega og talið að það mundi kippa stoðunum undan starfsemi heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga. Þar að auki væri það algerlega í andstöðu við almenna stefnu sem hefur verið í samskiptum ríkis og sveitarfélaga undanfarin ár, að færa verkefni frá ríki til sveitarfélaga og styrkja sveitarstjórnarstigið. Mér leikur forvitni á að vita hvort þetta hafi verið rætt í þessu sambandi og hvort það kunni að vera í farvatninu hugmyndir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um að draga heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga til ríkisins. Svo hlýt ég að spyrja að því, þótt hæstv. forsætisráðherra hafi sagt að hann væri íhaldsmaður og íhaldssamur, sérstaklega þegar kæmi að heitum ráðuneyta: Af hverju fær þetta ágæta ráðuneyti ekki bara heitið matvælaráðuneyti? Öll umfjöllunin í frumvarpinu og greinargerðinni gengur út á að þarna sé verið að samræma og samhæfa matvælamálin í landinu. Frá mínum bæjardyrum séð er margt jákvætt í því. Ég veit að t.d. innan míns flokks hafa þau sjónarmið verið uppi hjá sumum. Ég man eftir því og veit til þess að formaður flokks míns hefur haft uppi þau sjónarmið að skynsamlegt gæti verið að sameina þessi ráðuneyti undir hatti matvælaráðuneytis. Á maður þá ekki bara að kalla hlutina sínum réttu nöfnum og kalla þetta ágæta ráðuneyti matvælaráðuneyti og ráðherrann hæstv. matvælaráðherra? Það færi vel á því. Annað atriði sem ég ætla að koma inn á í þessari fyrstu ræðu um þetta mál er efni sem ekki er í frumvarpinu sjálfu en er í greinargerð. Það vill svo til að það segir í greinargerð með frumvarpinu á blaðsíðu 16, með leyfi forseta: „Verða nú stuttlega raktar helstu breytingar sem ákveðnar hafa verið. Fyrirkomulag heilbrigðis- og tryggingakerfisins verður stokkað upp til að gera það auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi. Það verður m.a. gert með því að samhæfa og gera skilvirkara hlutverk ríkisins sem kaupanda heilbrigðisþjónustu gagnvart þeim sem hana veita. Verkefnum Tryggingastofnunar ríkisins verður skipt upp og sjúkratryggingar betur afmarkaðar innan heilbrigðisráðuneytis en lífeyristryggingar og félagslegar bætur færðar til félagsmálaráðuneytis.“ Síðan kemur fram að lagabreytingar sem af þessu leiða verði lagðar fram í sérstöku frumvarpi. Ég velti því fyrir mér, því þetta er stór hluti af því sem ákveðið var hér í sumar þegar verið var að breyta lögunum um Stjórnarráðið, að þá var beinlínis gert ráð fyrir því að tryggingamálin færu yfir í félagsmálaráðuneytið sem fengi heitið félags- og tryggingaráðuneyti og síðan að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið fengi heitið heilbrigðisráðuneyti. Það var veigamikill þáttur í því. Þetta hlýtur að vekja upp spurningar um hvar þessi pakki er staddur. Er það svo að það sé ágreiningur um það milli stjórnarflokkanna eða milli ráðherranna sem í hlut eiga, hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra, um hvernig verkaskiptingin raunverulega eigi að vera? Það skyldi þó aldrei vera? Hvenær mun sá pakki líta dagsins ljós, frú forseti? Ég ætla líka að spyrja: Hefur verið rætt um málefni aldraðra sérstaklega í þessu sambandi og er gert ráð fyrir því að þau muni flytjast á milli ráðuneyta eða þeim með einhverjum hætti skipt upp? Það er mjög mikilvægt atriði. Ég get upplýst það hér að talsvert hefur verið rætt um það, m.a. á þeim vettvangi sem ég hef lengstum starfað, hvernig þessum málum verði háttað og ekki síst í tengslum við umræðuna um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Ég hef farið yfir þá helstu þætti sem ég hef viljað koma á framfæri við 1. umr., frú forseti. Auðvitað er af mörgum málum að taka. Ég hef ekki imprað á hlutum eins og skógræktinni og landgræðslunni og veit að það mun gert af hálfu fulltrúa úr mínum þingflokki. Þar kunna líka að vera skiptar skoðanir. Þar kemur upp umræðan um skiptinguna á milli atvinnugreinarinnar sjálfrar, skógræktar sem atvinnugreinar annars vegar og síðan skógræktar sem umhverfismáls. Ég skil það þannig á þessu frumvarpi að þar eigi að reyna að skilja á milli. Mér finnst það að mörgu leyti skynsamlegt hvort sem það hefur nákvæmlega tekist hér eða ekki með fullnægjandi hætti. Um það má deila og hvað síðan fylgir í kjölfarið, um það geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir. Ég ætla að lokum, frú forseti, að segja það að mér finnst ófullnægjandi að allsherjarnefndin ein fjalli um þetta mál. Hér er um stórt mál að ræða sem snertir margar fagnefndir í þinginu. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að senda það jafnframt til skoðunar og umsagnar í einstökum fagnefndum. Ég mun leggja það formlega til við afgreiðslu málsins, þegar því verður vísað til nefndar, að það fari jafnframt til viðkomandi fagnefnda.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendingar hans sem voru, líkt og í vor, margar athyglisverðar og þær koma sjálfsagt til athugunar í þingnefnd. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði um þá eru nokkur atriði sem ég vil víkja að. Í fyrsta lagi varðandi verkaskiptingu milli heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins, núverandi, og væntanlegs félags- og tryggingaráðuneytis, þá kom fram í framsöguræðu minni að fram kemur sérstakt frumvarp um það mál, vonandi fljótlega eftir að kjördæmavikunni lýkur. Segja má að það sé sjálfstæður pakki þar sem um er að ræða breytingar á nokkrum lögum og það er ekki óeðlilegt að taka það mál sérstaklega í sérstökum bandormi. Varðandi endurskipulagningu stofnana og kostnað við hann þá er ekki gert ráð fyrir því að endurskipulagning, þar sem hún þarf að fara fram, sem er ekki alls staðar, hafi í för með sér kostnað heldur þvert á móti, eins og þingmaðurinn reyndar gat um, gæti hún haft í för með sér hagræðingu og sparnað. Ég tel t.d. að það að flytja matvælaeftirlitið, sem er á höndum ríkisstofnana í dag, allt á einn stað geti ótvírætt leitt til hagræðingar. Aðrar breytingar í frumvarpinu eru margar hverjar ekki aðrar en þær að flytja yfirráð innan Stjórnarráðsins á tilteknum málaflokkum milli ráðuneyta. Það kallar ekki á endurskipulagningu stofnana viðkomandi málaflokks eða ráðuneyta. Varðandi hugmyndina um að kalla sjávar- og landbúnaðarráðuneyti matvælaráðuneyti þá hefur hún oft heyrst en verið hafnað.

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að hugmyndinni um matvælaráðuneyti hafi verið hafnað en það má alltaf láta á það reyna með formlegum hætti og væri t.d. hægt og gaman bara að fá það staðfest með höfnun, t.d. í atkvæðagreiðslu á hv. Alþingi. Við sjáum til hvort það verður tilefni til þess að láta á það reyna. En engu að síður vil ég bara segja, vegna viðbragða hæstv. forsætisráðherra, að ég þakka fyrir þau. Ég spyr samt enn um málefni aldraðra, í tengslum við þá umfjöllun sem er um verkaskiptingu milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Hafa þau komið sérstaklega til umfjöllunar? Hvað snertir kostnaðinn þá er það rétt að ég tel að sameining málaflokka geti leitt til hagræðingar og sparnaðar á vissum sviðum en þær geta líka haft í för með sér verulegan kostnaðarauka, ekki síst á því tímabili sem í hönd fer þegar menn ganga í gegnum endurskipulagningu og breytingar. Þá er ekkert ósennilegt að af því leiði einhvern kostnaðarauka og við sjáum ekki hagræðinguna fyrr en á síðari stigum. Þess vegna væri eðlilegt að menn veltu því fyrir sér hvort kostnaðarauki verði sem þyrfti að gera ráð fyrir í fjárlögum. Öll viljum við að sjálfsögðu að gert sé ráð fyrir fjárheimildum í fjárlögum fyrir fram. Ég minni á að í fjárlögum fyrir næsta ár er gert ráð fyrir kostnaðarauka vegna þess að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið er ekki rekið lengur sem ein heild heldur sem tvær einingar. Þá spyr maður: Er gert ráð fyrir sparnaði á móti vegna þess að sjávarútvegsráðuneyti og landbúnaðarráðuneyti verður slegið saman í eitt ráðuneyti frá og með áramótum?

Virðulegi forseti. Aðeins út af málefnum aldraðra. Það hefur legið fyrir að ætlunin er að sá málaflokkur flytjist yfir til félagsmálaráðuneytisins en nákvæmari útfærsla á því mun sjá dagsins ljós í því frumvarpi sem ég gat um áðan. Þá verður kynnt nákvæmlega hvernig að því máli verður staðið. Það eru grá svæði í því þar sem félagslegi þátturinn og heilbrigðisþátturinn sem varðar eldri borgara skarast og það þarf að koma því fyrir með skynsamlegum hætti eins og allir gera sér náttúrlega grein fyrir.

Frú forseti. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra að það eru sannarlega grá svæði í þessu efni hvað varðar félagsmálin og heilbrigðismálin. Ég get upplýst það hér að ég hef um nokkurt skeið verið starfandi og er enn starfandi í verkefnisstjórn milli ríkis og sveitarfélaga þar sem verið er að ræða um flutning verkefna, bæði málefni fatlaðra og sömuleiðis málefni á verkefnasviði heilbrigðisráðuneytisins, þ.e. málefni aldraðra, og það hefur ítrekað komið fram í umræðum þar að þarna eru mörg grá svæði. Ekki er alveg ljóst hvað ætti að flytja frá ríki til sveitarfélaga þegar málefni aldraðra eru annars vegar vegna þess að sá málaflokkur er svo víðfeðmur í raun og veru. Hann snertir ekki bara þá þjónustu sem félagsþjónusta sveitarfélaga veitir eða hjúkrunarheimilin, þarna getur verið um að ræða mál eins og lífeyristryggingar sem er auðvitað stórt mál og ég geri ekki ráð fyrir að menn séu að tala um að flytja þau frá ríki til sveitarfélaga. Öll umræða um þetta mál er því svolítið út um víðan völl eins og sakir standa en ég fagna því auðvitað ef þetta verður eins og hæstv. forsætisráðherra segir hér, og ég trúi því, skýrt í frumvarpi sem hann mun væntanlega flytja að loknum kjördæmadögum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður flutti efnislega ræðu og spurði nokkurra spurninga, m.a. hvort breytingum varðandi matvælaeftirlitið tengdust einhverjar hugmyndir um að gera breytingar á matvælaeftirliti heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga. Það er ekkert í þessu frumvarpi um það og það eru engin áform í þeim efnum. Ef einhverjar slíkar breytingar væru á döfinni yrðu þær aldrei gerðar, eins og hv. þingmaður veit enn betur en ég, nema í samkomulagi við sveitarfélögin, slíkt færi inn í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og yrði að gerast í samkomulagi við sveitarfélögin. Um það eru í sjálfu sér engin áform á þessari stundu, a.m.k. ekki sem mér er kunnugt um. Í öðru lagi velti hv. þingmaður svolítið fyrir sér hvernig við stöndum að breytingunum á matvælaeftirlitinu. Niðurstaðan var sú að skynsamlegast væri allra hluta vegna að reyna að byggja á einni af þeim þremur stofnunum sem í dag annast matvælaeftirlit. Þegar við förum yfir það þá er það svo að langstærsti hluti starfsemi Landbúnaðarstofnunar er í raun og veru matvælaeftirlit. Það lá því beinast við að byggja hina nýju stofnun utan um Landbúnaðarstofnun því það ylli minnstri röskun og gerði það að verkum að stofnunin gæti sem best haldið áfram og kallaði þar með á að ekki væri verið að ráða nýjan forstöðumann Landbúnaðarstofnunar sem verður matvælaeftirlitið, heldur byggja utan um þá stofnun sem fyrir er starfsemi sem fram að þessu hefur farið fram í þremur stofnunum. Ég held að miðað við aðstæður sé þetta það skynsamlegasta sem hægt var að gera í þessum efnum og tryggi ákveðna samfellu í starfi þessara stofnana. Gert er ráð fyrir að þessi yfirgangstími fari fram með sérstökum hætti sem gerð er grein fyrir í bráðabirgðaákvæði í frumvarpinu. Ég trúi því að hægt verði að koma þessu matvælaeftirliti á með góðu móti á næsta ári þó að ljóst sé að í starfsumhverfinu gerast heilmiklar lagalegar breytingar sem taka þarf tillit til.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra fyrir efnisleg svör við vangaveltum mínum og ég trúi því að reynt verði að standa vel að því að sameina þá málaflokka sem falla undir heitið matvælamál í matvælaeftirlitinu þar sem Landbúnaðarstofnun verður væntanleg burðarásinn. Engu að síður veltir maður því fyrir sér hvort stofnun af þessari gerð sem víkkar eins mikið út starfssvið sitt og hér er um að ræða sé ekki í raun ný stofnun og hvort ekki þurfi þá að setja henni ný lög með nýjum markmiðum, nýju skipuriti o.s.frv. sem gæti kallað á endurskipulagningu einhverra starfa, en auðvitað skil ég að menn eru með þessu frumvarpi að reyna að tryggja réttarstöðu starfsmanna sem mér finnst mjög mikilvægt að gert sé. Hvað varðar matvælaeftirlit sveitarfélaga vil ég segja, af því að hæstv. ráðherra segir að ekkert hafi verið um það rætt og yrði ekki gert nema í samvinnu við sveitarfélögin, að svo háttaði til að það var starfandi samráðshópur ríkis og sveitarfélaga sem ég átti sæti í sem fjallaði um flutning þessa verkefnis, eftirlitsstarfsemi sveitarfélaga almennt, til ríkisins. Byggingareftirlitið var þar undir og gert er ráð fyrir því í frumvarpi til mannvirkjalaga sem væntanlega verður lagt fram af hæstv. umhverfisráðherra að byggingareftirlitið verði flutt. Þar var talað um matvælaeftirlitið og þrátt fyrir mótmæli sveitarfélaganna um það efni reyndu fulltrúar ríkisins á forræði forsætisráðherra samt sem áður að knýja fulltrúa sveitarfélaganna til að fallast á slíkt. Það var að vísu ekki gert og málið var sett á ís og er enn þá í frosti sem betur fer.

Virðulegi forseti. Það sem þetta frumvarp gengur út á í raun og veru eru fyrst og fremst breytingar á matvælaeftirlitshluta ríkisins, það er ekkert verið að taka á matvælaeftirlitshluta sveitarfélaganna. Ég þekki alveg þá umræðu, að margir hafa talið að skynsamlegt væri að fella þetta allt saman en það verður ekki gert nema sem hluti af samningum við sveitarfélögin. Það eru engin sérstök áform boðuð í þessu frumvarpi í þá veru að reyna að þvinga neitt slíkt fram. Það er bara hlutur sem menn ræða við sveitarfélögin ef menn telja það skynsamlegt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að þær breytingar sem við erum að gera kalla auðvitað á breytingar á starfsháttum Landbúnaðarstofnunar sem verður Matvælaeftirlitið. Það er augljóst mál að fara þarf fram heilmikil skipulagsvinna sem ég geri ráð fyrir að taki alveg fram á næsta ár að vinna úr hvernig við gerum þessa hluti. Það blandast líka inn í þetta að fram undan eru breytingar á matvælaeftirlitslöggjöfinni sem við þurfum að taka tillit til, m.a. með upptöku viðauka I. Það kallar á ákveðna uppstokkun en ég tel að það séu bara spennandi hlutir og forsendan fyrir því að við getum gert þá hluti vel sem snúa að viðauka I er einmitt sú að við erum að sameina matvælaeftirlitið í eina stofnun undir einu ráðuneyti. Það var auðvitað heilmikið tog um það hvar það ætti að vera, sérstaklega milli ráðuneyta, nú hefur fengist niðurstaða í það og ég trúi því að sú niðurstaða verði farsæl.

Frú forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem ráðherrann gaf hér varðandi matvælaeftirlit heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga, að um það séu engin sérstök áform. Það er sannarlega rétt að það er ekki boðað í þessu frumvarpi en ég hafði áhyggjur af því að einhver áform kynnu þá að vera í farvatninu. Ég skil yfirlýsingu hæstv. ráðherra þannig að hann sé a.m.k. ekki að reka neitt sérstaklega á eftir því að það verði gert og muni alls ekki hafa neitt sérstakt frumkvæði að því og það sé þá frekar ef sveitarfélögin tækju það upp hjá sér að óska eftir því. Mér þykir það mikilvægt vegna þess að ég veit að matvælaeftirlitshluti heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga er svo þýðingarmikill hluti af heilbrigðiseftirliti þeirra að það væri mjög bagalegt ef þau misstu það frá sér. Það mundi kippa stoðunum undan því, a.m.k. hjá mjög mörgum sveitarfélögum vítt og breitt um landið, að þau gætu rekið heilbrigðiseftirlit svo eitthvert gagn væri að.

Virðulegi forseti. Ég fylgi fordæmi annarra hv. þingmanna sem hér hafa talað og óska helst eftir því að hæstv. forsætisráðherra sé í salnum þegar þetta mikilvæga mál er rætt, enda hefur prýðileg umræða farið fram um þetta frumvarp, tel ég, og ýmsar góðar og málefnalegar athugasemdir komið fram. Það er sjálfsagt að rifja aðeins upp aðdragandann að þeim breytingum sem nú hafa verið gerðar á ráðuneytum með því að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti í eitt ráðuneyti og skipta í staðinn upp iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Auðvitað hlýtur maður að velta því fyrir sér hvaða gagni þessar breytingar eiga að þjóna því að ég lít svo á að þetta sé ákveðin áherslubreyting. Eins og margir fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa bent á er hér annars vegar um að ræða hina nýju atvinnuvegi og þeim lyft með sérstökum ráðuneytum og hins vegar eru sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn sameinaðir í eitt ráðuneyti og þar með jafnvel dregið úr mikilvægi þeirra greina. Ég velti því fyrir mér hvort það sé ætlunin því vissulega eigum við mörg sóknarfæri, bæði í sjávarútvegi og landbúnaði, og ef við t.d. bara horfum á landbúnaðinn og þær miklu alþjóðlegu breytingar sem eru fram undan í landbúnaðarmálum tel ég mjög mikilvægt að við Íslendingar séum tilbúin að bregðast við þeim með því að tefla fram nýjum valkostum í landbúnaði. Vil ég þá sérstaklega nefna lífrænan landbúnað og horfa til þeirra kosta sem íslenskar landbúnaðarvörur hafa fram yfir ýmsar landbúnaðarvörur sem framleiddar eru í því sem hefur verið kallað verksmiðjulandbúnaður eða annað slíkt. Við eigum færi á að þróa hér allt annars konar landbúnað þannig að ég tel að sóknarfærin í þessari atvinnugrein séu gríðarleg svo að ekki sé minnst á að tengja landbúnaðinn við ferðamennsku og annað slíkt. Því velti ég því fyrir mér hvort ætlunin með þessari sameiningu hefi verið að draga á einhvern hátt úr mikilvægi þessara tveggja atvinnuvega. Ef svo er ekki hefði ég haldið að betra væri að ganga alla leið í endurskoðun Stjórnarráðsins og gefa sér meiri tíma í það og horfa þá jafnvel á fækkun ráðuneyta í eitt atvinnuvegaráðuneyti eins og stundum hefur verið ámálgað. Ég velti því þá fyrir mér af hverju ekki var ráðist í þá grundvallarendurskoðun með fækkun ráðuneyta að markmiði og breytta tilhögun stjórnsýslunnar því að þessar grunnbreytingar, sem eru undirstaðan fyrir þetta frumvarp, eru auðvitað umdeilanlegar því að þær sýna ákveðnar áherslubreytingar að ég tel og dregið er úr mikilvægi þessara þátta á sama tíma og bæði landbúnaður og sjávarútvegur ganga í gegnum gríðarlegar breytingar, landbúnaðurinn af þeim sökum sem ég nefndi áðan, alþjóðlegum breytingum og breyttu umhverfi landbúnaðar í heiminum, og sjávarútvegurinn út af ástæðum sem við þekkjum öll og hafa nú ekki lítið verið ræddar í þinginu að undanförnu. Þetta varðar grunn frumvarpsins en mig langar að ræða hér einstaka efnisþætti þess. Í fyrsta lagi tilfærslu háskólanna, Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og Hólaskóla, frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti undir menntamálaráðuneyti, sem ég tel í sjálfu sér að mörgu leyti eðlilega breytingu. Reyndar hafa þessir skólar unað hag sínum prýðilega undir landbúnaðarráðuneytinu en á þeim hafa auðvitað orðið miklar breytingar á undanförnum árum, þeir hafa færst upp á háskólastig, rannsóknir hafa aukist, alþjóðlegt samstarf við háskóla, þannig að í sjálfu sér getum við sagt að hefðbundnir búnaðarskólar hafi þróast í það að verða háskólar og í því tel ég hvíla mikil sóknarfæri. Ég veit að skólafólk á báðum þessum stöðum hefur undirbúið sig undir tilfærsluna og lagt fram hugmyndir um hvernig hún megi best fara. Ég hjó þó eftir því í greinargerð og í framsögu hæstv. forsætisráðherra að þar er sérstaklega rætt um rannsóknasamning við Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri, vænti ég, en ekki er tiltekið nákvæmlega hvað verður gert með Hólaskóla, þ.e. hér er rætt um tekjur Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og gert er ráð fyrir að núverandi fjárframlög og sértekjur skili sér að fullu til Landbúnaðarháskólans og síðan kveðið á um það að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og menntamálaráðherra skuli standa í sameiningu að gerð rannsóknasamnings við skólann til 3–5 ára og þar af muni ákveðnir fjármunir, þ.e. 160 millj. kr., verða vistaðir hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Ég tel að það sé mjög skynsamlegt að tengja þarna rannsóknirnar við atvinnuvegaráðuneytið en ég velti því fyrir mér hvort Hólaskóli eigi þá að fá sambærilegan samning eða hvort hann sé inni í þessari tölu, mér finnst aðeins vanta skýringar á þessu í greinargerðinni. Þetta þarf að gera til þess að það sé í rauninni flæði á milli skólanna annars vegar og atvinnuveganna hins vegar, til þess að hægt sé að tryggja rannsóknir, þróun og nýsköpun í greininni og þar komum við aftur að því sem ég nefndi áðan, ég tel að landbúnaður á Íslandi eigi sér mikil sóknarfæri og þau verða auðvitað best nýtt með því að þessum skólum séu tryggð framlög til rannsókna og þeir geti beitt sé fyrir fjölbreyttum rannsóknum á þessu sviði til þess að stuðla að aukinni nýsköpun í greininni. Ég tel að það gæti í rauninni reynst ágætisspor að flytja þessa skóla og setja þá í samhengi við aðra skóla á háskólastigi og auðvitað er umtalsvert samstarf nú þegar milli þessara háskóla og annarra háskóla þannig að í sjálfu sér er það fullkomlega eðlileg breyting. Hitt atriðið sem ég vil nefna tengist tilflutningi Landgræðslu og Skógræktar til umhverfisráðuneytisins. Eins og við vitum fagnaði Landgræðslan 100 ára afmæli sínu núna á haustdögum og það er táknrænt að hún hét upphaflega Sandgræðsla ríkisins sem segir sitt um tilgang þessarar stofnunar. Ég tel að þessi tilflutningur á Landgræðslunni geti einnig orðið til góðs enda hafa Sameinuðu þjóðirnar nýlega sent frá sér skýrslu um að landeyðing sé eitt stærsta umhverfisvandamál samtímans. Þegar maður skoðar sögu landgræðslu í ólíkum löndum held ég, af því að hér hefur mönnum orðið tíðrætt um útrás þekkingar að Íslendingar ætti kannski að fara í útrás á þekkingu sinni í landgræðslu og segja má að Landgræðslan hafi í raun þegar stigið skref í þá átt með þeirri alþjóðlegu ráðstefnu sem haldin var hér á landi í haust þar sem rædd voru umhverfismál í alþjóðlegu samhengi, ekki síst í tengslum við loftslagsbreytingar og mikilvægt hlutverk landgræðslu um heim allan til að sporna gegn þeim. Ég tel að það geti skapað ákveðið faglegt samhengi við náttúruvernd í landinu að flytja Landgræðsluna og þannig verði sjónarmið náttúruverndar í heiðri höfð við þennan tilflutning. Þessu nátengt er landvarslan sem heyrir undir umhverfisráðuneytið en við þekkjum það að Landgræðslan hefur unnið gríðarlegt starf í að græða upp land og bæta land en það er til lítils að bæta land þegar því er jafnóðum spillt t.d. með utanvegaakstri sem er sívaxandi vandamál á okkar ágæta landi og þá skiptir auðvitað máli að efla landvörsluna og hún heyrir undir umhverfisráðuneytið. Þarna erum við því að tala um nátengda þætti. Hins vegar er spurningin um Skógræktina og þar eru uppi tvö sjónarmið sem ég tel að bæði séu mikilvæg. Annars vegar að skógrækt er búgrein, kannski ein mest vaxandi búgrein á landinu, og hins vegar að skógrækt er umhverfismál, hvernig við ræktum skóg, hvar við ræktum skóg og hvernig skóga við ræktum. Mér finnst að þessa umræðu þurfi að dýpka verulega áður en hægt er að taka afstöðu í þessu máli og ég sé ekki betur en að frumvarpshöfundar hafi komist að sömu niðurstöðu því að þeir taka í raun ekki afstöðu í þessu máli með því að kljúfa Skógræktina þannig að hluti hennar færist undir umhverfisráðuneytið og nytjaskógarnir sitja eftir í landbúnaðarráðuneytinu. Mér finnst skorta á ákveðnar skýringar á þessu og umræðu um nytjaskógana. Hvað á að felast í þeim, lúta þeir ekki sömu umhverfissjónarmiðum og hvernig getum við ræktað skóg sem er á einhvern hátt ekki til nytja? Mér finnst vanta umræðu þarna því ég tel erfitt að gera skýran greinarmun þarna á milli. Þarna erum við hugsanlega að tala um einhverjar breytingar á stofnunum og þess vegna tek ég undir orð hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem talaði áðan um að það væri við hæfi að fagnefndir fengju einstakar greinar þessa frumvarps til skoðunar og umsagnar, ekki aðeins allsherjarnefnd. Ég tel að það sé t.d. fullkomlega eðlilegt hvað varðar háskólana að ræða um þá í menntamálanefnd annars vegar og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hins vegar og þetta dæmi tel ég að umhverfisnefnd Alþingis og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis ættu að taka til skoðunar því að þetta er mjög fagleg umræða, það skiptir máli að faglega sé staðið að því hvernig við hugum að framtíðarskipulagi skógræktar í landinu. Þetta er líklega eitt heitasta pólitíska mál sem hefur verið til umræðu á Íslandi á 20. öld og menn hafa orðið gríðarlega heitir í umræðum um það þannig að ég held að þarna þurfi að vanda gríðarlega til verka. Annað sem ég get tekið undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér er framtíð þessara stofnana, það er náttúrlega margt á huldu um framtíðarskipulag stofnana sem heyra undir umhverfisráðuneytið. Er ætlunin að sameina þessar stofnanir ef flytja á landgræðslu og skógrækt undir ráðuneytið? Á að ganga lengra með að sameina þær? Stendur eitthvað slíkt til eða er það í raun allt óráðið? Að því leyti, af því að þessi umræða hefur ekki verið tekin og verður varla tekin hér nema við fáum umsagnir fagaðila og umræðuna innan úr stofnunum sjálfum, þá tek ég undir þau orð sem féllu hér áðan hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að það sé við hæfi að færa þessa umræðu einnig út í fagnefndirnar, því að þetta er ekki bara lagatæknilegt spursmál heldur faglegar spurningar sem svara þarf á faglegum grunni á réttum stöðum í stjórnkerfinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og greinargóða ræðu um þetta efni. Það er aðeins eitt atriði sem ég vil skýra, sem spurt var um hvað varðar Hólaskóla. Það liggur fyrir samkomulag varðandi Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri en það er verið að vinna í sambærilegu samkomulagi gagnvart Hólaskóla. Það er rétt að þeirri spurningu er ekki fyllilega svarað í greinargerð frumvarpsins en þannig er það mál á vegi statt og vonandi tekst að klára þann samning með eðlilegum hætti áður en lögin taka gildi.

Virðulegi forseti. Forseti ávarpaði mig sem hæstvirtan. Ég þakka forseta fyrir ávarpið en það mun duga samkvæmt þingsköpum að segja háttvirtur við þingmenn. Ég biðst þó ekkert undan því að vera ávarpaður hæstvirtur og geri engar sérstakar athugasemdir við ávarpsorð forseta. Þótt þetta sé af minni hálfu kannski í gamni sagt er örlítill alvarlegur undirtónn í máli mínu í ljósi athugasemda sem gerðar voru fyrir hádegið úr forsetastóli mönnum til áminningar um að þingsköpin væru að nokkru leyti orðin fjarlæg fólki í ávörpum og kannski er ekki óeðlilegt að menn ruglist dálítið í því hvernig haga eigi ávörpum miðað við ströng ákvæði þingskapalaga. Ég styð þau sjónarmið, sem komu fram hjá forseta sem var í stólnum í morgun, að rétt væri að fara yfir þessi ákvæði þingskapa og endurskoða þau. Um þingmálið sem hér er til umræðu má mjög margt segja. Ég vildi kannski segja örfá orð, meira með almennum hætti en sértækum, í 1. umr. um málið. Í fyrsta lagi finnst mér undirbúningur málsins ekki vera nægilega traustur. Ég ber ekki brigður á að þeir sem undirbjuggu málið við stjórnarmyndunina hafi góða þekkingu á þessu viðfangsefni og hafi vandað sig við verkið. Ég ætla mönnum ekki annað en að hafa staðið vel að því verki miðað við þær forsendur sem þeir höfðu en mér finnst ekki nógu traust að ráða til lykta í breytingum eða skipulagi á stjórnskipun landsins í tveggja manna tali þótt að á bak við séu hópar sem hafi að einhverju leyti komið að því. Mér finnst það ekki vandaður undirbúningur og minna dálítið á þann farveg sem málið var í á síðasta kjörtímabili þegar ríkisstjórnin tók málið til sín og fól tveimur ráðherrum, einum úr hvorum stjórnarflokka, að fjalla um breytingar á skipan Stjórnarráðsins og koma með tillögur þar um. Þar var annars vegar þáverandi félagsmálaráðherra og hins vegar dómsmálaráðherra, báðir hæstvirtir. Niðurstaða þeirrar athugunar varð engin vegna þess að það var aldrei neinn gangur í því máli, svo að mér sé kunnugt. Ég þekki það þó að vísu ekki til hlítar en ég held að þessi tveggja manna samtöl þá hafi ekki komist á neitt skrið og málið gufaði upp. Ég tel að stjórnskipunina þurfi að endurskoða og er algjörlega sammála hæstv. ríkisstjórn í því. Það hefur svo margt breyst í tímans rás og löggjöfin um þetta efni ekki breyst í sama mæli. Orðið hafa almennar þjóðfélagsbreytingar sem kalla á breytingar á skipulagi Stjórnarráðsins. Ég tel hins vegar að þetta sé býsna flókið verkefni og þurfi töluverðan undirbúning. Mér finnst ég einmitt sjá á frumvarpinu að skort hafi á upplýsingagjöf um afleiðingarnar og að skort hafi á að menn hafi dregið almennar línur um hvernig eigi að skipta verkefnum milli atvinnuvegaráðuneyta og umhverfisráðuneytis sérstaklega. Þess vegna er margt óathugað í þessu máli og hvílir mikil ábyrgð á þeirri þingnefnd sem fær þetta til umfjöllunar að fara vandlega yfir almennar forsendur skiptingar og markalínur á milli ráðuneyta og verkefnaflokka. Ég tel, virðulegi forseti, of í lagt að við, aðeins 300 þúsund manna þjóð, séum með 12 ráðherra, jafnmarga og í ríkisstjórn Austurríkis, sem mun vera, ef ég man rétt, með um 8–10 milljónir íbúa. Það er reyndar gamalt stórveldi þannig að þeir búa að mjög sterkri stjórnsýsluhefð. Mér finnst það eiginlega of mikið í lagt að skipta þessu upp í 12 ráðuneyti og 12 ráðherra. Mér finnst líka, þegar ég skoða umfangið milli einstakra ráðuneyta, það vera allt of misjafnt. Ég hef í undirbúningi málsins skoðað skiptinguna eftir fjárveitingum samkvæmt fjárlagafrumvarpi. Það segir auðvitað ekki alla söguna frekar en í þeim tilvikum er menn skoða eina staðreynd til að meta mál í heild sinni, þá þarf að skoða líka ársverkin, fjölda stofnana og annað sem tengist til að meta umfangið. En þetta er þó bærilegur mælikvarði að ég held. Ég reyndi að gera mér grein fyrir því hvernig fjárlagafrumvarpið mundi breytast miðað við tillögurnar í þessu frumvarpi. Þá sýnist mér að það breyttist ekki mikið í ójafnri dreifingu innan Stjórnarráðsins miðað við umfang hvers ráðuneytis. Minnsta ráðuneytið, forsætisráðuneytið, verður eftir sem áður með um liðlega 1 milljarð kr. í fjárveitingum af um 406 milljörðum kr. sem skiptast á ráðuneytin. Þótt forsætisráðuneytið sjái um yfirstjórn og samræmingu er það samt ansi lítið ráðuneyti undir heilan ráðherrastól. Ég hefði talið að hjá fámennri þjóð ættu menn að nýta betur starfskrafta þeirra sem sitja í forsætisráðuneytinu en raun ber vitni. Sannast sagna held ég að verkefni forsætisráðherrans sem ráðherra séu ákaflega fá og þetta sé ekki nema hlutastarf ef út í það er farið. Verkefni hans liggja að nokkru leyti á öðru sviði, sem forsætisráðherra, ég skal ekki leggja dóm á hve umfangsmikið það er, ég treysti mér ekki til þess. En þar er ákaflega umfangslítið ráðuneyti satt að segja og ég hefði freistast til þess að færa einhver verkefni undir það ráðuneyti líka. Við erum með viðskiptaráðuneyti sem er mjög lítið, jafnvel eftir breytinguna. Mér finnst það í raun vera miklu minna en efni standa til því að eitt af því sem hefur breyst í þjóðfélagsgerðinni á síðustu áratugum er að viðskiptasviðið er miklu umfangsmeira hvað varðar löggjöf og leikreglur en t.d. atvinnuvegaráðuneytin, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Við þurfum því að leggja töluvert til viðskiptaráðuneytisins þannig að það sé öflugt í að fylgjast með þróuninni í viðskiptalífinu og vera tilbúið að koma nægilega snemma fram með tillögur um breytingar á leikreglum og vera síðan nægilega öflugt líka sem eftirlitsaðili. Ég held að viðskiptaráðuneytið ætti að vera eitt af veigameiri ráðuneytum í nútímaþjóðfélagi. Sama má segja um umhverfisráðuneytið. Ég tel það eitt allra mikilvægasta ráðuneytið í dag. Mikið ríður á að auðlindir lands, sjávar og reyndar lofts séu nýttar og meðhöndlaðar þannig að ekki sé gengið á þær eða þeim spillt af þeim sem á vettvangi eru á hverjum tíma. Ég hef á mörgum þingum flutt frumvarp um að efla umhverfisráðuneytið, fyrst á 122. löggjafarþingi þar sem ég flutti frumvarp ásamt Hjörleifi Guttormssyni um breytingar á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuvega, um að flytja rannsóknarþátt og ákvörðun um nýtingu og skipulag frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytum yfir til umhverfisráðuneytis. Með þeim breytingum hefðu Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun landbúnaðarins flust til þess ráðuneytis. Þau frumvörp sem ég hef flutt um þetta efni endurspegla áherslurnar á verkefni umhverfisráðuneytisins. Ég met þetta frumvarp í því ljósi og get í aðalatriðum tekið undir þær breytingar sem þar er lagt til um verkefni og stöðu umhverfisráðuneytis. Ég tel þó að skoða þurfi aðeins betur skógræktina því að það skiptir máli hvort litið er á hana sem atvinnuveg. Því ef svo er ætti hún auðvitað að heyra undir viðkomandi atvinnuvegaráðuneyti. En sé litið á skógræktina sem umhverfismál, landbætur og annað slíkt, þá kemur til álita að sú starfsemi falli undir umhverfisráðuneytið. Þetta þarf að skoða aðeins nánar í meðförum þingsins, skilin þar á milli. En rannsóknarþátturinn og nýtingarþátturinn ætti að vera í umhverfisráðuneytinu og ég tek undir þau sjónarmið sem fram koma í frumvarpinu hvað það varðar. Ég tel líka skynsamlegt að skipta heilbrigðismálunum og tryggingamálunum upp milli tveggja ráðuneyta og það er í takt við sjónarmið sem ég hef áður sett fram út frá þeirri reynslu sem ég hef fengið af þessum málum, m.a. með því að starfa í stjórn Tryggingastofnunar ríkisins. Ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við að færa sveitarstjórnarmálin frá félagsmálaráðuneytinu til samgönguráðuneytis. Það er þekkt erlendis að vista saman samgöngumál og sveitarstjórnarmál, stundum undir nafninu innanríkisráðuneyti og þá er eftir atvikum bætt við fleiri verkefnum, t.d. hluta af löggæslunni. Mér finnst þetta ekki neitt ágreiningsefni. Menn geta auðvitað skipað þessu með öðrum hætti en þetta er út af fyrir sig ágæt niðurstaða. Ég sé ekki nein vandkvæði á að gera slíkar breytingar. Aðalatriðið er að ráðuneytin verði sæmilega öflug, verkefnaskiptingin skýr og eftir almennum reglum sem í er innra samræmi og ráðuneytin séu ekki of mörg. Ég hefði talið nægilegt að vera með átta ráðuneyti og átta ráðherra. Það væri nokkurn veginn við efri mörk þess sem 63 manna þing getur borið. En eftir það eru ráðherrarnir orðnir það margir, að mínu mati, að styrkur þeirra á þinginu er kominn yfir þau mörk sem eðlilegt eða ásættanlegt er. Í þingræðisfyrirkomulagi þar sem framkvæmdarvald styðst við löggjafarvaldið er auðvitað alltaf skörun og samgangur á milli þessara tveggja valdþátta. En þá skiptir máli að framkvæmdarvaldið sé ekki of sterkt eða yfirgnæfandi í löggjafarþinginu. Það er ansi mikið að af 63 þingmönnum séu tólf ráðherrar. Það er í raun allt of mikið. Af því ég nefndi Austurríki til viðmiðunar um fjölda ráðuneyta þá man ég nú bara ekki hvað þingmenn í austurríska þinginu eru margir. Ég mundi halda að þeir væru um 200 eða svo. Þar eru um 12 ráðherrar af um 200 þingmönnum, sem er allt önnur staða og allt önnur hlutföll í þingflokkunum, jafnvel inni í stjórnarþingflokki þar sem menn eru kannski með 50–60 þingmenn og fjóra, fimm ráðherra. Hér eru dæmi um allt önnur hlutföll, t.d. hjá Framsóknarflokknum á síðustu árum. Þar hafa verið sex ráðherrar af 12 þingmönnum. Þótt það séu efri mörk þess sem hefur verið í gegnum árin þá er hlutur ráðherra í þingflokkunum allt of stór. Ég tel það kunni að vera sá vandi sem er þinginu hvað erfiðastur við að glíma af mörgum eðlilegum ástæðum, eins og menn geta kannski ímyndað sér þegar menn hugsa málið. Fækkun ráðuneyta væri ekki bara til þess að tryggja og ná því markmiði að stærð og umfang ráðuneyta væri svipað, þótt ekki geti allt verið jafnstórt og jafnumfangsmikið. En ráðuneytin hefðu svipað umfang og jafnframt næðist það markmið að styrkja stöðu þingsins og tryggja betri umfjöllun og meðferð á stjórnarfrumvörpum í sölum Alþingis og þingnefndum. Það held ég reyndar að væri mikilvægari árangur, satt að segja. Mér sýnist t.d. að sex minnstu ráðuneytin, eftir þessar breytingar, sem mundu verða forsætisráðuneyti, viðskiptaráðuneyti, iðnaðarráðuneyti, umhverfisráðuneyti, utanríkisráðuneyti og sameinað landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti, séu samanlagt með um 43 milljarða kr. fjárveitingar, sem er minna en t.d. samgönguráðuneytið eitt er með, sem hefur um 53 milljarða. Stærðin er svo feiknalega ólík í þessari skiptingu á verkefnum milli ráðuneyta. Það er varla hægt að una við það skipulag til frambúðar og ég hvet til þess að þingheimur taki þetta mál, ekki bara til vinsamlegrar meðferðar í störfum þingsins og til afgreiðslu, upp í heild sinni og gefi sér tíma, hvort heldur við afgreiðslu á þessu máli eða þá öðru máli síðar til þess að ná samkomulagi og leggja fram viðameiri breytingar á skipan Stjórnarráðsins sem ná mundu fram þeim markmiðum sem ég nefndi. Ég heyrði ræðu fyrrverandi landbúnaðarráðherra. Honum var sárt um meðferðina á landbúnaðarráðuneytinu. Ég held að það sé ekki hægt að slá höfðinu við steininn og berjast fyrir óbreyttri stöðu hvað það varðar. Það er löngu tímabært að breyta stöðu atvinnuvegaráðuneytanna. Hins vegar vil ég segja að honum tókst vel upp í sinni tíð að gæða landbúnaðinn nýjum krafti og fram komu margar nýjar greinar innan landbúnaðarins. Landbúnaðurinn sem atvinnugrein tók miklum framförum í hans tíð. Það er eðlilegt að ráðherranum fyrrverandi þyki sem breytingarnar geti torveldað áframhaldandi þróun þótt ég vilji ekki leggja dóm á það. Ég get að mörgu leyti tekið undir áhyggjur hans af stöðu háskólastofnana sem hafa heyrt undir landbúnaðarráðuneyti og ég er sannfærður um, eftir að hafa fylgst með uppbyggingu háskólastarfseminnar bæði á Hólum og Hvanneyri, að gríðarlegar framfarir hafa orðið í þeim skólum á undanförnum árum, m.a. fyrir áhuga þeirra og atorku sem eru í atvinnugreininni, en ekki hvað síst fyrrverandi landbúnaðarráðherra sem hafði mikinn áhuga og metnað á þessu sviði og dreif það skólastarf áfram. Ég er alls ekki viss um að uppgangur og framfarir í þessum skólum hefðu orðið slíkar undir stjórn menntamálaráðuneytisins eða núverandi menntamálaráðherra. Með því legg ég ekki neitt illt til ráðherrans. Ég held bara að áhugasvið núverandi menntamálaráðherra liggi ekki jafnákveðið á þessu sviði og áhugasvið fyrrverandi landbúnaðarráðherra. Ég verð þó að viðurkenna að það er erfitt að ganga gegn þeim sjónarmiðum að háskólastofnanir séu menntamál og eigi að heyra undir menntamálaráðuneyti. Ég tel að menn verði að viðurkenna sem almenna línu í þeim efnum þótt það sé eins og annað ekki án undantekninga um lengri eða skemmri tíma. En virðulegi forseti. Frjálslyndi flokkurinn tekur þessu frumvarpi almennt af velvild, samkvæmt þeirri afstöðu sem ég hef lýst, en áskilur sér rétt til að fara yfir einstök ákvæði frumvarpsins í nefnd sem þarfnast eðlilega betri athugunar við en þau fengu við undirbúning málsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð og landbúnaðarins og þeirra starfa sem ég vann í átta ár. Ég vil að það sé á hreinu á milli mín og hv. þingmanns að ég er ekki í neinni þröngsýnni gamaldags íhaldssemi. Ég er að tala um viðamikil mál sem snúa að landbúnaði dagsins í dag. Hvað háskólana varðar þá verður ekki snúið við þar. Þeir munu fara undir menntamálaráðuneytið. En ég hef orð margra fyrir því að þeir óttast að skólarnir lifi ekki af undir því kerfi, litlir skólar úti á landsbyggðinni. Þess vegna getur sjálfseignarformið, því atvinnulífið getur komið þar á margan hátt inn í það, verið hentug leið í dag. Ég hef ekki barist gegn því og legg ekki í þá baráttu. Ég sé að það hefur sinn gang. En ég hef líka sagt að Rala fór þarna inn með alla vísindamenn landbúnaðarins. Það er flókið spil. Síðan hef ég varað við því og er andstæðingur þess að taka landgræðsluna og skógræktina þaðan með öllum vísindamönnunum. Ég hef rakið að allir vísindamenn landbúnaðarins eru á förum frá atvinnuvegaráðuneytum. Allir vísindamenn landbúnaðarins eru á förum frá landbúnaðarráðuneytinu. Þeir er heyra undir ráðherra sem dagsdaglega mun aldrei fjalla um landbúnaðinn. Þess vegna er þetta mjög vandmeðfarið. Ég hef í raun beðið hv. þingmenn að koma í veg fyrir þetta skemmdarverk og snúa við á brautinni. Það er hægt að laga þetta á margan hátt í þingnefndum. Ég geri kröfu til þess, hæstv. forseti, að þessi mál fari til landbúnaðarnefndar til umfjöllunar og fagnefndanna. Þær verða að fá að koma að þessum málum. Þetta er, eins og ég hef sagt, ljótasti bandormur sem ég hef séð fluttan hér af forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég hef alls ekki vikið að hv. þingmanni Guðna Ágústssyni á þann veg að ég teldi að hann væri þröngsýnn í afstöðu sinni til einstakra þátta í frumvarpinu. Ég vil líka að honum sé það ljóst að þau sjónarmið hef ég ekki sett fram þótt við séum ekki að öllu leyti sammála í afstöðu okkar til málsins. Ég hef lengi verið á þeirri skoðun að rannsóknir á auðlindum, hvort sem það er hafið, lífríki hafsins, botninn eða landið, eigi að vera á höndum umhverfisráðuneytisins. Það á að vera umhverfismál. Á þær auðlindir ber að líta út frá almennum sjónarmiðum en ekki atvinnuvegatengdum sjónarmiðum. Hins vegar er markalínan kannski ekki alveg skýr eins og sjá má í þessu frumvarpi þar sem kemur fram að samkomulag er um hagnýt rannsóknarverkefni, að áfram verði fjármunir til þeirra vistaðar undir forræði atvinnuvegaráðuneytisins. Þetta er eitt af því sem ég tel að þingið verði að skoða og nefndin sem fær málið til umfjöllunar eigi að fara ofan í, hvernig eigi að draga línuna á milli atvinnuveganna og umhverfisráðuneytisins. Það kann að vera skynsamlegt eins og þarna er lagt til að rannsóknirnar skiptist milli ráðuneyta eftir því hvers eðlis þær eru og í hverra þágu.

Hæstv. forseti. Ég man eftir því að á fyrri árum þegar tekist var á um þessi mál þá taldi Sjálfstæðisflokkurinn að umhverfisráðuneyti ætti ekki að stofna og að umhverfisráðuneytið ætti í raun að vera til í hverju einasta ráðuneyti, það yrði skylda hvers einasta ráðuneytis að hafa að leiðarljósi verndun og eftirlit. Ég stóð að því að stofna það en ég sé ekki að rannsóknir eigi að vera þar. Þar á að vera verndun og eftirlit. Atvinnuvegurinn þarf að hafa sínar rannsóknir. Nú nefni ég náttúruna, hv. þingmaður. Hvers vegna skyldi ræktun á hrútum og sauðfé uppi á Hesti eða kúm austur á Stóra-Ármóti eiga að fara frá landbúnaðarráðherra til umhverfisráðherra sem aldrei hugsar um kýr eða sauðkindur, hugsar ekki um það einn einasta dag og dreymir sennilega ekki á nóttunni? Hvers vegna skyldi íslenski hesturinn, sem er norður á Hólum, einni mögnuðustu vísindastöð um íslenska hestinn, eiga að fara frá landbúnaðarráðherra til menntamálaráðherra? Ég vek athygli á því, af því að ég er róttækur í sinni og trúi á framtíðina, að íslenskur landbúnaður, sem hefur verið að gera mjög gott á síðustu árum, kraftur í atvinnuveginum á nýjan leik og bjartsýni, þurfi á vísindamönnunum sínum að halda og bið menn að skoða í fyllstu alvöru hvernig koma eigi í veg fyrir það skemmdarverk að allir þeir vísindamenn fari burt frá atvinnuveginum? Atvinnuvegurinn þarf vísindamenn. Það gerist ekkert í atvinnuveginum nema hann styðjist við vel menntað vísindalegt umhverfi og hafi það í sinni þjónustu. Mógilsá er aflið á bak við í skógræktarverkefnin í landinu. Hvers vegna á að færa það? Ég held að hv. þingmaður sem hefur farið ágætum orðum um málið 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta hafi verið ágætar ábendingar hjá hv. þingmanni. Ég tel að hann ætti einmitt að nýta sér stöðu sína til vinna máli sínu fylgi á þingi og inni í þingnefndinni. Þetta er eitt af þeim málum sem þingnefndin þarf að fara ofan í, bæði hvað varðar skilin á milli landbúnaðar og umhverfisráðuneytis og sérstaklega skilin á milli rannsókna og annarra þátta, hvar þau eigi að liggja, hvort rannsóknirnar heyri undir menntamálaráðuneyti, umhverfisráðuneyti eða hjá einstökum atvinnuvegaráðuneytum. Það er verkefni sem mikilvægt er að vanda til. Ég heyri að hv. þm. Guðni Ágústsson hefur ýmislegt þar til málanna að leggja sem örugglega verður hlustað á þegar farið verður í málið í þingnefndum.

Herra forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna tilfærslna verkefna innan Stjórnarráðsins. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. landbúnaðarráðherra og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra heyri mál mitt og geti svarað þeim spurningum sem ég ber fram, herra forseti. Þetta er heilmikill bandormur eins og ítarlega hefur verið rakið, miklar tilfærslur á milli ráðuneyta og raunar stofnuð ný ráðuneyti. Fjallað hefur verið um hvernig eigi að flytja sveitarstjórnarmál til samgönguráðuneytis, færa það frá félagsmálaráðuneytinu. Það hefur verið rakið hvaða verkefni eigi að færa til umhverfisráðuneytisins frá öðrum ráðuneytum, hvernig eigi að skipta iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu upp og að færa eigi ferðamál undir iðnaðarráðuneytið o.s.frv. Ætlunin er að flytja marga stóra málaflokka til á milli ráðuneyta. Einn stærsti þátturinn er breytingarnar á landbúnaðarráðuneyti og sjávarútvegsráðuneyti þar sem þau eru lögð niður sem eiginleg atvinnuvegaráðuneyti og færð í eina stjórnsýslueiningu með tilheyrandi breytingum. Ég vil í fyrsta lagi taka undir gagnrýni á undirbúning þessa máls. Að gera svo veigamiklar breytingar án samráðs innan þingsins við hlutaðeigandi alla stjórnmálaflokka og keyra málið svona í gegn með hraði eins og hér er gert, eins og boðað var í sumar, er ekki góð stjórnsýsla og reyndar slæm. Það er ekki þannig að óskaplega mikið sé í húfi sem komi í veg fyrir að vinna þessi mál vel. Ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Samfylking, komu sér saman um að mynda stjórn og svo var mikill ákafinn og daðrið að þetta hefði verið hægt að vinna þokkalega. Það finnst mér ekki hafa verið gert. Ég vil benda á að nú er kominn 18. október, herra forseti, og fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fram þar sem nánast hvergi er komið inn á þær breytingar sem hér eru lagðar til og við ætlum svo að afgreiða fjárlög vitandi um hinar gríðarmiklu breytingar sem lagðar eru til á stjórnsýslunni sem eiga að taka gildi frá næstu áramótum. Mér finnst þetta reyndar út í hött. Ég tel afar brýnt að meiri tími gefist til að vinna þetta með eðlilegum hætti frekar en keyra það áfram óunnið. Þetta sýnir vanvirðu gagnvart þeim verkefnum sem eru vistuð hjá viðkomandi stofnunum, að telja að hægt sé að rokka þeim til fyrirvaralaust og án forsjár. Eitt hefur að vísu verið gert, sem er mjög athyglisvert. Það eina sem ég man eftir að nefnt væri í fjárlagafrumvarpinu og fjáraukalagafrumvarpinu varðandi breytingarnar er að gert er ráð fyrir á fjárlögum að viðskiptaráðuneytið fari úr 25,4 millj. kr. vegna uppskiptingarinnar og það fái til viðbótar 36,8 millj. kr. á árinu 2008. Iðnaðarráðuneytið fái rúmar 15 millj. kr., þannig að bara uppskiptin á ráðuneytinu, það sem fer beint inn á aðalskrifstofuna, nemur um 80 millj. kr. á einu ári. Það er það eina sem tilgreint er. Hins vegar segir í frumvarpinu, í umsögn frá fjármálaráðuneytinu, að þessar miklu stjórnsýslubreytingar eigi vart neitt að kosta. Ég verð áður en ég kem að öðrum efnisþáttum, herra forseti, að gagnrýna umsögn fjármálaráðuneytisins. Fjármálaráðuneytinu ber að meta kostnaðinn við þær lagabreytingar sem lagðar eru fram. Hér eru umfangsmiklar lagabreytingar lagðar fram án þess að viðhlítandi kostnaðarmat fylgi. En þar segir, með leyfi forseta: „Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir að áhrif frumvarpsins á kostnað ríkissjóðs verði einkum í formi tilflutnings á kostnaði milli ráðuneyta og stofnana og auki þannig ekki heildarkostnað ríkissjóðs.“ Hver trúir þessu og hvað halda menn að sé vönduð vinna á bak við þessa umsögn fjármálaráðuneytisins og hér er sagt áfram: „Í einhverjum tilvikum kann þó að koma til breytinga á kostnaði, svo sem vegna breytinga á starfsmannafjölda eða húsnæði, en komi til slíkra óvæntra útgjalda eða biðlauna verður að fjalla um það sérstaklega. Það er sem sagt ekki gert ráð fyrir að þessar miklu stjórnlagabreytingar hafi neinn sértækan kostnað í för með sér. Hvort sem maður er sammála þessum breytingum eða ekki þá finnst mér þetta óábyrg afgreiðsla af hálfu fjármálaráðuneytisins í umsögn fjárlagaskrifstofu um frumvarpið. Ég bendi á að nú þegar liggur fyrir tillaga um 80 millj. kr. til að skipta iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu upp í tvö ráðuneyti.

Það er ekki í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Það er ágætt að hæstv. forsætisráðherra kveinki sér undan þessu. Það er alveg rétt. En þetta er kostnaðurinn við þessar breytingar sem hérna er verið að leggja til.

Ekki í þessu frumvarpi. Það var stjórnarfrumvarpið í vor.

Þetta er ekki alveg rétt hjá hæstv. ráðherra. Hér er einmitt kveðið á um tilfærslurnar á milli ráðuneyta. Hérna er tekið til hvaða verkefni eigi að fara til iðnaðarráðuneytisins og hvaða verkefni eigi að fara til viðskiptaráðuneytisins. Þetta er einmitt tíundað hér þótt það sé alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að ákvörðunin um að láta tvo ráðherra skipta ráðuneytinu á milli sín hafi verið tekin í vor. En það er hluti af þessum breytingum hér, a.m.k. er ekki færður neinn sparnaður á móti af því að sameina landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið í eitt ráðuneyti. Sjá menn það einhvers staðar í frumvarpinu? Það sé ég ekki. Ég bara bendi á hversu óvönduð vinnubrögðin eru, ég tel ámælisvert hversu málið kemur óvandað inn og hve hratt á að afgreiða það. Það væri eðlilegt að gefa sér tíma út næsta ár til að fara yfir þetta mál. Þau atriði í þessu frumvarpi sem ég vil fyrst og fremst staldra við varða landbúnaðarráðuneytið, breytingar á því og tilfærslur þar og reyndar á sjávarútvegsráðuneytinu líka. Við finnum alls staðar í samfélaginu að dreifbýlið, að atvinnugreinar og samfélög þar, á undir högg að sækja í stjórnsýslunni. Við finnum það iðulega í þeim málum sem fyrir þingið koma. Það þarf ekki að koma á óvart í þeirri þróun að sjá að eitt fyrsta mál ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar skuli ganga út á að lama ráðuneyti þessara atvinnugreina, draga úr þeim tennurnar og færa frá þeim verkefni sem hafa verið hefðbundin. Það þarf ekki að koma á óvart hjá þessum flokkum sem hafa haft það á stefnuskrám sínum að innleiða þá tegund af frelsi að það geti haft varanlegt tjón fyrir þær atvinnugreinar. Hér er t.d. gert ráð fyrir að frá landbúnaðarráðuneytinu verði fluttar stjórnsýslueiningar sem lúta að kennslu, rannsóknum og ráðgjöf. Ég hef starfað innan þessara greina alllengi og þekki þær mjög vel. Það hefur verið lagt upp sem grundvallarsjónarmið í uppbyggingu á rannsóknum, kennslu og ráðgjöf í landbúnaði að þetta væri samtvinnað og í nánum tengslum við viðkomandi atvinnuvegi. Eftir þeirri stefnu hefur verið unnið frá því 1980, frá því ég kom að þessu hefur verið unnið að því að þetta skuli samþætt og náin tengsl vera við atvinnugreinarnar. Sérstaklega á þetta við um landbúnaðinn. Búnaðarskólarnir hafa verið flaggskip landbúnaðarins. Rannsóknastofnanir landbúnaðarins hafa sinnt rannsóknum en þær hafa einnig tengst búnaðarfræðslu þannig að þar hafa sameinast rannsóknir, ráðgjöf og kennsla. Það hefur gefist mjög vel. Ég minnist þess að árið 1978 og 1979, á þeim árum er fjölbrautaskólarnir komu til, var einmitt gerð hörð hríð að landbúnaðarskólunum og átti að leggja þá niður. Talað var um að færa þá inn í fjölbrautaskólana. Í þeirri hrinu var m.a. Hólaskóla lokað. Hólaskóla er lokað 1979 og gert ráð fyrir að verkefni þess skóla yrðu færð inn í fjölbrautaskóla. Sem betur fer var tekin sú pólitíska ákvörðun að endurreisa Hólaskóla 1981. Margir segja að það hafi verið eitt af merkustu verkefnum þáverandi ríkisstjórnar, undir forustu Gunnars Thoroddsens. Hann gerði það að hluta af stjórnarsáttmála sínum þá að endurreisa Hólaskóla. Það má vel vera að það hefði ekki gerst ef Gunnar Thoroddsen hefði ekki komið til, ég skal ekki segja um það. Allar götur síðan hafa menn spurt: Geta þessir skólar starfað sjálfstætt? Verður ekki að færa þá undir einhverja aðra stofnun? Verður ekki að færa þá undir Háskólann á Akureyri o.s.frv.? Árið 1999, þegar sett voru lögin um búnaðarfræðslu sem við nú störfum eftir, kom hörð hrina, þá átti líka að færa landbúnaðarskólana undan landbúnaðarráðuneytinu og undir menntamálaráðuneytið. Ég minnist þess í þeirri hrinu að við skólastjórar og forstöðumenn þessara stofnana, Landgræðslu, Skógræktar og búnaðarskólanna, gengum á fund þáverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, og báðum hann ásjár og spurðum hvort þetta væri eitt brýnasta málið, að færa þessa skóla undir annað ráðuneyti. Þá spurði þáverandi forsætisráðherra okkur þeirrar eðlilegu spurningar: Hvað hafa þessir skólar verið lengi undir atvinnuvegaráðuneytinu? Jú, í 100 ár. Hefur það sýnt sig að valda skólunum erfiðleikum? Nei, það hefur ekki sýnt sig. Eiga þessir skólar í einhverjum vandræðum núna með starfsumgjörð sína? Nei, alls ekki, á engan hátt. Er eitthvað sem hamlar því að þeir geti haldið áfram að þróast eins og þeir eru nú? Nei, það var ekkert sem gat hamlað því. Þá man ég eftir því á þessum ágæta fundi með þáverandi forsætisráðherra að hann sagði: Eru þá einhver rök fyrir því að fara að flytja þá til? Þar með var það mál afgreitt. Ég get ekki séð annað en að nú sé nákvæmlega sama staða uppi. Þessir skólar, þessar menntastofnanir landbúnaðarins hafa vaxið og dafnað, þær hafa mjög öflug tengsl við atvinnuveginn, njóta styrks hans. Ég þekki hvernig námið hefur verið byggt upp á Hólum í mjög nánu samráði við atvinnuveginn, miklu nánara en nokkurt annað nám í landinu hefur gert. Þegar við höfum reynt að hjálpa menntamálaráðuneytinu við að koma upp starfsnámi sem gæti á einhvern hátt verið í líkingu við það sem byggt hefur verið upp í þessum skólum hefur það verið mjög torvelt vegna þess að ráðuneytið hefur ekki viljað meta starfsnámið með sama hætti og bóklegt nám. Þannig er þetta enn. Ég sé síðan í þessum kafla, í þessu frumvarpi, að það er nánast ekkert minnst á Hólaskóla. Ég verð að segja, herra forseti, að það að tókst að endurvekja Hólaskóla og með þeirri reisn sem hann hefur síðan starfað er stórmerkilegt mál fyrir þjóðina alla, ekki bara fyrir Skagafjörð. Ég er þess fullviss af minni reynslu eða a.m.k. séu mjög sterkar líkur til þess að ef skólinn hefði ekki notið þeirrar sérstöðu sem hann hafði og hann hefur notið, að vera undir öðru ráðuneyti, væri hann ekki til með þeim hætti sem hann nú er. Þetta eru ekki bara skólar, þetta eru menningar- og menntasetur viðkomandi héraða og staða þeirra sem slík eru rökin fyrir því að þar er einmitt þessari starfsemi haldið úti. Ég vil því spyrja áður en ég lýk þessu máli með skólana: Getur hæstv. forsætisráðherra gefið þá yfirlýsingu hér að Hólaskóli fái áfram að njóta sjálfstæðis síns og vera sjálfstæður skóli en verði ekki settur undir aðra stofnun? Þær raddir eru þegar uppi að nota eigi þetta tækifæri til að setja t.d. Hólaskóla undir Háskólann á Akureyri eða Landbúnaðarháskóla Íslands. Ég held að það sé grundvallaratriði, hvort sem það ógæfulega spor verður stigið að Hólaskóli fari undir annað ráðuneyti eða ekki - við erum með eitt stjórnvald sem skipt er í ráðuneyti þannig að það er þingið sem ræður endanlega hvað það varðar - að nálgast þetta mál af fullkomnum heiðarleika og þar með gefi menn hér þá yfirlýsingu ef þeir ætla að halda áfram þessari vegferð sem engin rök eru fyrir. Ég vitna þar aftur til góðs fundar með fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddssyni, þar sem hann sagði að það þyrftu að vera rök fyrir því þegar menn breyttu einhverju sem gengið hefði vel árum og áratugum saman. Geta menn staðfest að það eigi ekki að hrófla við sjálfstæði og stöðu skólans með því að leggja hann undir einhverja aðra stofnun? Ég er ekki heldur hrifinn af sjálfseignarstofnunarhugmyndinni. Ég vil að menntastofnanir eins og Hólar í Hjaltadal og Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, sem eru ekki aðeins skólar heldur líka mennta- og menningarsetur, eigi að vera á óskoraðri ábyrgð ríkisins. Ef við höfum myndugleika og dug og vilja til að halda slíkum menntastofnunum úti þá gerum við það og það á að vera á ábyrgð okkar allra. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um þetta, mér finnst það skipta miklu máli og ég met yfirlýsingar hans í þeim efnum. Fyrir fjórum árum voru uppi raddir um að færa Hólaskóla undir Landbúnaðarháskóla Íslands. Ég lagðist gegn því þá og það skiptir máli að það var ekki gert. Ég man að 1999–2000 var lagt til að færa hann undir Háskólann á Akureyri. Skólinn stóð ágætlega eins og hann var og skólinn og staðurinn stendur vel eins og hann er nú og mér finnst mjög mikilvægt að svo verði áfram og menn séu ekki bara út af einhverjum duttlungum um verkefnaskipti á milli ráðuneyta að setja heilu málaflokkana í uppnám þess vegna. Ég bendi á að margar af stofnunum landbúnaðarins hafa farið í gegnum miklar hræringar á örskömmum tíma. Landbúnaðarstofnun sem var mjög umdeild, hvernig hún varð til, er ekki enn búin að ná fótum eftir að hún var stofnuð með þau verkefni sem henni voru falin eða hún búin að aðlaga sig að þeirri stöðu. Samt á nú að fara að leggja hana niður og færa inn í aðra stofnun. Sama má segja um Landbúnaðarháskóla Íslands. Þar er nýbúið að gera miklar kerfislegar breytingar og sú stofnun er ekki búin að þekkja sig eða ná þeirri stöðu. Hvernig er staða Garðyrkjuskólans? Í uppnámi. Og svo framvegis. Ekki er enn búið að ná jafnvægi í þeim breytingum sem hafa verið að gerast á undanförnum árum og nú á að fara að setja allt á flot aftur og það eru engar sýnilegar ástæður fyrir því. Væru efnislegar, sýnilegar ástæður fyrir því væri hægt að ræða þær en svo er ekki. Eins og kom fram í ágætu samtali sem ég vitnaði í áðan þá eiga menn ekki að breyta bara af því bara. Ég hef frekar á tilfinningunni að þetta sé liður í því að veikja stöðu landbúnaðarins, að veikja stöðu frumgreinanna, að veikja stöðu dreifbýlisins með því að vega að þeim stofnunum sem þar hafa staðið og verið flaggskip þeirra atvinnugreina og þess fólks sem býr og deilir kjörum á landsbyggðinni. Ég vil minna á að þráfaldlega hefur verið reynt að koma á fiskvinnsluskóla sem ekki hefur tekist vegna þess að honum var á sínum tíma kippt úr tengslum við sjávarútveginn. Að ætla sér að byggja upp skóla, atvinnulífsskóla, sem er án tengsla við atvinnugreinina er erfitt. Í landbúnaðarskólunum hefur tekist að samþætta rannsóknir, kennslu, leiðbeiningar og mjög nána starfsþjálfun og verkþjálfun við atvinnulífið, miklu betur en hefði gerst við nokkrar aðrar kringumstæður hér á landi. Hvers vegna ættum við vera að rugga því sem vel hefur gengið og taka þar ástæðulausa áhættu?

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins svara einu atriði sem hv. þingmaður beindi sérstaklega til mín og það er spurningin um framtíð Hólaskóla. Ég vil bara svara því til að það er ekkert í þessu frumvarpi sem raskar stöðu skólans eða bindur hann við aðra skóla eins og hv. þingmaður var að velta fyrir sér að hefði verið í umræðunni. Það sem verið er að gera er að flytja forræði þessara tveggja landbúnaðarskóla milli ráðuneyta. Hvað síðan kann að koma og hver kann að verða niðurstaða manna síðar meir kemur þessu frumvarpi ekkert við en mér vitanlega er ekkert sérstakt í gangi í þeim efnum.

Herra forseti. Mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að gera grein fyrir því hvers vegna verið er að flytja þá til, er eitthvað að? Er eitthvað að hjá þessum skólum, eru einhver stjórnsýsluleg vandræði með þessa skóla, er eitthvað sem háir þeim þannig að þeir geti ekki þróast eðlilega eða hefur reynslan sýnt það á undanförnum árum að þessi stjórnsýslulega staða hái þeim? Ég vil fá þau svör, því að einhver rök verður forsætisráðherra að hafa þegar hann breytir stjórnsýslulegri stöðu stofnana sem eru búnar að standa í 100 ár. Það er ekki hægt að segja: Af því bara. Það stendur reyndar ekkert um Hóla, það stendur ekkert í frumvarpinu um Hóla nema í hálfri setningu, að hann skuli fara undir menntamálaráðuneytið og síðan er engin útfærsla frekar. Hæstv. ráðherra upplýsti síðan áðan að það ætti eftir að skoða það. Ég vil fá svar hjá hæstv. forsætisráðherra um það hvort til standi nú eða á næstunni, hvort sem það er í tengslum við þetta frumvarp eða ekki, að breyta stöðu Hóla með því að svipta hann sjálfstæði sínu og gera hann að undirstofnun einhverrar annarrar stofnunar. Þetta er mikið mál. Þáverandi forsætisráðherra, Gunnar Thoroddsen, og ríkisstjórn hans ákváðu að endurreisa Hóla og ég vil heyra hvort hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde ætlar að svipta hann sjálfstæði sínu eða skapa það umhverfi og setja það í þann farveg að hann missi það aftur í tengslum við þessar lagabreytingar.

Virðulegi forseti. Ég skal ítreka það að mér er ekki kunnugt um neinar slíkar breytingar og það er ekkert í þessu frumvarpi sem kallar á þær, svo einfalt er það í raun og veru hvað varðar þessa skóla. En að mínum dómi og þeirra sem að þessu frumvarpi standa eru skólar almennt betur komnir undir menntamálaráðuneytinu en einstökum fagráðuneytum. Um þetta er ágreiningurinn sem m.a. hefur komið fram af hálfu hv. 3. þm. Suðurk. Það verður passað upp á rannsóknirnar með sérstökum samningum við fagráðuneytin, landbúnaðarráðuneytið, og þess verður gætt að greinin sem slík, landbúnaðurinn, fái notið sín til fulls enda eru og verða þessar rannsóknir í hennar þágu.

Herra forseti. Það vekur tortryggni að í þessu frumvarpi skuli hvergi vera getið um neina nálgun á útfærslu um stöðu Hóla. Hæstv. ráðherra upplýsti fyrr í umræðunni að verið væri að skoða það. Mér finnst svör hans hér varðandi stöðu Hóla mjög fátækleg. Það hafa heldur ekki verið færð nein rök fyrir því hvers vegna verið er að flytja skólana til. Hæstv. ráðherra segir bara af því bara, og honum finnist að þeir eigi að vera undir menntamálaráðuneytinu o.s.frv. Ég spurði hvort það hefði gefist illa að hafa þá undir landbúnaðarráðuneytinu. Það komu engin svör við því, enda hefur þeim vegnað mjög vel og þetta eru sterkustu dreifbýlisstofnanir á Íslandi. Þessir staðir hafa verið virkilegt flaggskip fyrir landsbyggðarmenninguna, fyrir atvinnulíf vítt og breitt um landið. Er það endilega brýnast hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að draga niður fána þessara stofnana eða tefla framtíð þeirra í hættu með því að rokka þeim til á milli ráðuneyta án tilgangs, bara af því að mönnum „finnst“ það? Mér finnst þetta ekki vera rök, herra forseti, og ég ítreka spurningu mína um þetta. Það er algjörlega blankó, algjör eyða í frumvarpinu um það hvernig tekið skuli á málefnum Hóla. Ég spyr forsætisráðherra sem leggur málið fram og hann getur engu svarað. Ég tel það alvarlegt mál. Ég krefst þess að staðinn verði vörður um sjálfstæði Hólaskóla og Hólastaðar. Hólaskóli er meira en skóli, þetta er Hólastaður, þetta er menntasetur, þetta er 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir prýðilega ræðu. Hún var auðvitað hlaðin tilfinningu því hann er talandi dæmi um það sem ég hef margsinnis nefnt. Hann tók við Hólaskóla á mikilli örlagastundu. Hann reyndist öflugu fólki góður skólastjóri og það ber að þakka. Það var ekki létt verk. Ég veit það og ég veit, sem landbúnaðarráðherra í átta ár, að það hefur ekki verið létt verk að sigla með skólann til nýrrar og nýrrar sóknar. Það hefur ekki verið létt verk undir ríkisvaldinu. Litlir skólar eiga erfitt. Þegar ég byrjaði sem landbúnaðarráðherra hygg ég að í báðum þessum háskólum hafi verið 100 manns að námi. Nú hygg ég að þar séu 500 manns. Hólaskóli nær ekki enn þeirri tölu að þar séu 200 nemendur. Það segir mikið því litlir skólar búa ekki yfir þeirri öflugu hagræðingu sem stórir skólar með þúsundir manna hafa. Hér segir, með leyfi forseta: „Stefnt er að því að kennsluframlög til landbúnaðarháskólanna verði skilgreind með sambærilegum hætti og framlög til annarra ríkisháskóla.“ Bifrastarmenn gerðu sér grein fyrir því að þeir gætu ekki lifað undir þessu ákvæði. Þeir þyrftu frelsi til að sækja peninga og fá sterka aðila með sér. Þess vegna liggur í þessu falinn eldur og hefst öðruvísi barátta og öðruvísi líf hvað þessa háskóla varðar. Ég hef því nefnt að sjálfseignarformið gæti bjargað slíkum skólum þótt erfitt geti orðið fyrir þá að þróast áfram. Það verður mikil barátta og hún er hafin á nýjan leik, því miður.

Herra forseti. Þetta er kannski dæmigert um hvernig aðstæður hafa breyst á þingi og víða í samfélaginu. Þetta er í þriðja skipti sem ég fer í gegnum umræðuna um að leggja núverandi stjórnsýslu búnaðarskólanna niður. Árið 1979 átti að færa þá undir menntamálaráðuneytið og reyndar leggja þá niður. Er nokkur hér inni sem telur líklegt að búnaðarskólarnir væru við lýði ef þeir hefðu verið lagðir undir menntamálaráðuneytið 1978 og 1979? Það er satt að leggja átti þá niður og færa inn í fjölbrautaskólana. Það tókst ekki vegna þess að enn var samfélagslegur vilji fyrir því að starfrækja þá, sá vilji var einnig á þingi. Árið 1999, við breytingar á lögunum þá, stóð málið mjög tæpt. Ég hef leyft mér að vitna í að eftir fund með þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddssyni, var því aflýst. Hann sagði að menn yrðu að hafa rök fyrir því að gera breytingar á því sem gengið hefði vel. Þau voru ekki fyrir hendi þá og nú kemur málið í þriðja sinni fyrir. Það má vel vera, eins og hérna hefur verið ýjað að, að þetta fari í gegnum þingið. Það mundi sýna í hnotskurn þær breytingar sem eru að verða á því að dreifbýlið, landsbyggðin, hinn menningarlegi þáttur sem lýtur að landsbyggðinni, atvinnuvegir landsbyggðarinnar o.s.frv. lúta í lægra haldi. Liður í því er að taka þessi flaggskip landbúnaðarins og dreifbýlisins frá landbúnaðarráðuneyti og færa þau undir menntamálaráðuneyti. Ætlunin virðist að rústa landbúnaðarráðuneytinu. Það virðist stærsta markmið þessarar ríkisstjórnar, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, að lama landbúnaðarráðuneytið. Mér finnst það dapurt hlutskipti, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að í þeirri 20–30 ára baráttu við að koma Hólaskóla í sókn þá stóðu landbúnaðarráðherrarnir stundum höllum fæti. En þeir bjuggu vel að því, í öllum ríkisstjórnum sem ég man eftir, að forsætisráðherrann stóð með þeim. Davíð Oddsson stóð með mér sem landbúnaðarráðherra í þessu, Halldór Ásgrímsson gerði það einnig sem forsætisráðherra. Nú er sú tilfinning farin, því miður. Ég bjó auðvitað við það allan tímann að sjálfstæðismenn töluðu um að skólarnir yrðu að fara. Þess vegna hef ég sagt: Sjálfsagt er það niðurstaða hinnar nýju forustu að svo verði að vera, enda varaformaðurinn menntamálaráðherra. Ég hef reynt að vekja athygli á því að þótt þeir færðu skólana þá gætu þeir gert það af svolítið meiri virðingu og vandvirkni. Ég er ekki viss um að þeir lifi. Hæstv. landbúnaðarráðherra virðist vera kærulaus í þessu máli og enga tilfinningu hafa fyrir því, því miður. Ég segi það hiklaust úr þessum stól. Ég gagnrýni hann harðlega fyrir þessa vegferð. Hann hefur látið buga sig í málinu, hafi hann viljað, sem ég hef trú á, halda fast utan um þessi stórvirki í kjördæmi sínu, sem sannarlega eru miklar byggðastofnanir sem mennta fólk sem nýtist landsbyggðinni best. Ég óska þess að þeir sem hér hafa um vélað og talað af jafnlítilli tilfinningu um málið og hæstv. forsætisráðherra, sem virðist standa á sama, endurskoði sinn hug og fari yfir þessi mál, svo ég tali ekki um Landgræðsluna og Skógræktina sem ég hef einnig vakið athygli á í dag.

Herra forseti. Hv. þingmenn og hæstv. ráðherra hafa látið í veðri vaka að hér væri hreinlega um tæknilega útfærslu að ræða. Þeim finnist betra að hafa málaflokk undir þessu ráðuneyti heldur en hinu. Það eru einu rökin. En í þessu felast gríðarlegar pólitískar áherslur og skilaboð til þeirra greina, verkefna og stofnana sem um er að véla. Ég trúi ekki að hæstv. forsætisráðherra geri sér ekki grein fyrir því að með þessu eru send skilaboð til viðkomandi atvinnugreinar. Það er ekki bara verið að skipta ráðuneytum milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Það er verið að gefa skilaboð um áherslur, og hvar er borið niður? Jú, það er borið niður með því að lama landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti. Það kemur kannski ekki á óvart miðað við þá ríkisstjórnarsamsetningu sem núna er, Samfylkingu og Sjálfstæðisflokk, að þannig sé unnið. Ég ítreka að það eru pólitískar ástæður fyrir því að stofnanirnar Hólar og Hvanneyri eru reknar. Það eru líka pólitískar ákvarðanir ef á að veikja þær og það eru pólitísk skilaboð í því að í þessu frumvarpi er ekki hálf setning um Hólaskóla. Þó er þar ákvörðun um að færa hana milli ráðuneyta. Skólinn hefur þurft að berjast fyrir stjórnsýslulegu lífi sínu frá byrjun. Hann er skilinn eftir svona með fátæklegum svörum hæstv. forsætisráðherra.

Herra forseti. Málið sem hér er til umræðu er keyrt í gegnum þingið eftir afskaplega léttvægan undirbúning. Sem fjárlaganefndarmaður hef ég undanfarna daga greint af talsmönnum ráðuneyta, þar sem þeir hafa setið með okkur og farið yfir fjárveitingar ráðuneyta sinna fyrir 2. umr. um fjárlög, að í ráðuneytunum er engin vinna hafin varðandi þennan tilflutning. Í raun er fjárlagafrumvarpið sem er til umfjöllunar í dag fyrir vikið næsta marklítið plagg. Það lýsir svolítið því hvernig að málinu er staðið. Ég hef, undir þessum umræðum í dag, skoðað svolítið þennan bandorm sem liggur fyrir. Ég sé að stjórnarþingmenn sjá kannski ekki mikla ástæðu til að lesa bandorminn. Nú ætla ég ekki að halda því fram að bandormar séu skemmtilesning en þó má sjá, ef þetta er lesið og borið saman við þau lög sem eru í lagasafninu, hver verða raunveruleg áhrif af þessu. Hér hefur margt verið sagt en ég er ekki viss um að það hreyfi við hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar að benda þeim á það virðingarleysi sem þeir sýna landbúnaðinum. Eða það virðingarleysi sem þeir sýna landsbyggðinni með því að færa sveitarstjórnarmál undir samgönguráðuneytið án þess að þar sé einu sinni hægt að breyta nafni á ráðuneytinu eins og komið var inn á í dag. Sama gildir um virðingarleysið gagnvart Hólum sem hv. þm. Jón Bjarnason minntist á. Það væri lokatilraun að reyna út frá þeim menningar- og sögulegu rökum að minna á að síðast þegar vegið var harkalega að sjálfstæði Hóla, síðan eru komnar um fimm aldir síðan þá kostaði það mannfórnir. Það er vonandi að það geti gengið friðsamlegar fyrir sig nú en það er ekki auðvelt að vega að sjálfstæði slíkra höfuðbóla. Mig langar að fjalla um hinn lagalega grunn. Þegar þessi bandormur er skoðaður þá kemur í ljós að hann er gerður án þess að í rauninni sé reynt að samhæfa það sem gert er. Við sjáum beinlínis dæmi um það hér, t.d. í 70. gr. þeirra laga sem við erum að fjalla um, að þeir sem þetta gera hafa lært af nútímafyrirbrigðum eins og tölvuforritinu Word sem allir hafa í tölvunum hjá sér. Þar eru til orðskiptiaðgerðir og hægt að segja: Taktu þetta orð og skiptu því út fyrir þetta, alls staðar þar sem það kemur fyrir. Í lagafrumvarpinu sem hér er til umfjöllunar lítur þetta svo út, með leyfi forseta: „Í stað orðsins „landbúnaðarráðherra“ í 2. mgr. 2. gr. laganna og sama orðs hvarvetna annars staðar í lögunum kemur: sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.“ Af hverju er tilgreindur einn staðurinn þar sem orðið kemur fyrir og ekki leitað að hinum heldur sagt: Ef það er víðar þá skal því líka skipt út? Í eitt skiptið er meira að segja haft fyrir því að taka þetta fram: „Í stað orðsins „Landbúnaðarstofnunar“ í 1. mgr. 4. gr. laganna og sama orðs hvarvetna annars staðar í lögunum kemur, í viðeigandi beygingarfalli: Matvælaeftirlitið.“ Af hverju er ekki gerð ein lítil lagaklásúla um að öllum lögum skuli breytt með þessu móti og hvað verður um þau lög sem ekki hafa verið tekin fyrir með þessu móti? Má þar t.d. nefna til sögunnar tiltölulega nýleg lög um Nýsköpunarmiðstöð, nr. 75/2007. Þar er valdið enn hjá landbúnaðarráðherra, sem er hver? Af þessum lögum er það að marka að alls staðar annars staðar skuli skipt út orðinu „landbúnaðarráðherra“ fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hins vegar eru örfáir staðir inni í lagasafni þjóðarinnar þar sem landbúnaðarráðherra hefur enn þá eitthvað að segja. Það hlýtur þá að vera hv. þm. Guðni Ágústsson sem hefur þau völd því að það er greinilegt af þessum lögum að núverandi handhafi þess valds, hæstv. ráðherra Einar Guðfinnsson, ætlar sér ekki að bera titilinn landbúnaðarráðherra heldur er það mikið í mun að heita sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Fleira í þessum nafngiftum nær í rauninni ekki máli. Þannig er ákveðið að breyta nafngift á stofnun sem var komið fyrir á Selfossi fyrir réttu ári síðan sem heitir Landbúnaðarstofnun. Hún býr enn við mjög ómótað lagaumhverfi, sem eðlilegt er með svo nýja stofnun. Lögin bak við þá stofnun má segja að séu nokkurs konar bandormur þannig að það bíður betri tíma að gera heildstæð lög fyrir þá stofnun. Það er algengt með nýjar stofnanir. En nú ber svo við að í þeim lögum skal nafninu alls staðar vera breytt í Matvælastofnun. Það má velta því fyrir sér: Hvers vegna má stofnunin ekki heita Landbúnaðarstofnun? Röksemdin væri væntanlega sú að hún eigi að fjalla um fleira en það sem viðkemur landbúnaði. Ég tel þá röksemd næsta léttvæga vegna þess að ekki verður betur séð en að þessi stofnun eigi jafnframt að fjalla um innflutning gæludýra og útflutning stóðhesta og gæðinga. Mér þykir virðingin sem gefin er hvort sem er eigendum dýrra síamskatta eða hrossaræktendum í landinu ekki mjög mikil þar sem stóðhestarnir verða þá flokkaðir undir hrossabjúgu en ekki undir lifandi gripi sem mikil vinna er lögð í að rækta, sem eru að verða eitt helsta stolt þjóðarinnar á erlendri grund. Rökin fyrir nafnbreytingunni virðast ekki önnur en þau að við Íslendingar skulum losna við orðið „landbúnaður“. Vissulega væri gaman að fá svör forsætisráðherra við því hver rökin eru fyrir breytingunni. En ég þykist þó alveg sjá þau af öllu málinu. Orðið landbúnaður má ekki standa í lögum og má ekki vera á stofnunum og má helst ekki nefna landbúnað nema þá skeyta þar sjávarútvegi við. Þetta er dapurleg sjálfsmynd þjóðar sem hefur lifað á landbúnaði í þúsund ár og á landbúnaði líf sitt að þakka. Þetta er dapurleg sjálfsmynd og dapurleg menningarmynd sem birtist okkur. Þar fyrir utan sé ég ekki hvernig þessi lagagrunnur Matvælastofnunar stenst í því að það er í rauninni ekkert gert til þess, í núverandi lögum um Landbúnaðarstofnun, nr. 80/2005, að skerpa á raunverulegu hlutverki hennar eða fella inn í þau lög öll þau verkefni sem flytjast undir stofnunina heldur er getið um breytinguna í allt öðrum lögum, lögum um matvæli nr. 93/1995. Þar eru talin upp nokkur verkefni hinnar nýju stofnunar en sú upptalning er líka tilviljunarkennd og mjög ófullnægjandi. Þar er aldrei talinn upp hrossaútflutningur eða gæludýraútflutningur. Það sjáum við aftur á móti með því að skoða sérlög um þau málefni sem breytt er þar sem breytt er nafngiftunum. Ég hef ekki gert fullnægjandi leit að því hvort orðið Landbúnaðarstofnun hefur alls staðar verið fellt út úr lagatextum en ég vek athygli á því að orðið landbúnaðarráðherra og völd hans hafa ekki alls staðar verið felld út og ég tel þetta í rauninni vera til marks um það hvernig öll vinnan við þetta er. Tilgangurinn með þessum breytingum er harla óljós. Vissulega er verið að berja í þá bresti sem voru á ráðherraskipan í vor þegar Samfylkingin samdi um að taka við einu embætti færra en stólum. Það er í rauninni vafamál að hægt sé að tala um helmingaskiptastjórn þegar svona er farið að. Þess vegna er verið að púsla þessu svona saman. Ég tel afskaplega slæmt þegar klæðskerasauma á lögin með þessum hætti utan um þarfir einstakra ráðherra og valdahlutföllin í þessari einu ríkisstjórn sem enginn veit í dag hve lengi mun sitja. Varðandi menntastofnanirnar sem nokkuð hefur verið rætt um í dag þá langar mig enn til að bæta þar við því að ég þykist vita að þau rök munu ekki hrífa á hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar - ég sakna þess að hæstv. menntamálaráðherra er ekki í salnum, ég hefði viljað beina orðum mínum til hennar - að sýna beri landbúnaðinum ákveðna virðingu, að sýna beri þessari elstu atvinnugrein og þessum gömlu höfuðbólum, Reykjum, Hvanneyri og Hólum ákveðna virðingu. En það eru önnur rök og mun nærtækari og kannski þykja þau nútímalegri, ég tel í rauninni bæði nokkurs gild, sem mæla með því að þessum breytingum á menntastofnunum landbúnaðarins verði slegið á frest og málið skoðað betur. Það hefur verið viðvarandi vandi, herra forseti, í menntakerfi þjóðarinnar um nokkuð langt skeið hve áhersla á bóknám er mikil og áhugi nemenda og rækt skólanna við verknám er allt of lítil. Þetta kemur orðið bagalega niður á atvinnulífi okkar og hægt er að vitna til ótal ályktana frá samtökum atvinnulífs og stéttarfélögum í þessum efnum og þarf ekki nema að opna dagblöðin til að sjá umræðu um þetta. Menntastofnanir undir forræði menntamálaráðuneytis hafa, þrátt fyrir að þær séu margs góðs maklegar, haft afskaplega sterka tilhneigingu til að vera stofnanir bóknámsins og tengsl þessara menntastofnana við atvinnulífið eru afskaplega lítil. Með þessari breytingu erum við enn að auka á það sambandsleysi sem er milli menntastofnana þjóðarinnar og atvinnulífsins og það er mjög miður. Svo ég endi þetta á smávörn sem ég vil halda uppi fyrir landbúnaðarráðuneytið og þeirri skoðun minni sem ég hef lengi haft að Íslendingar eigi sem landbúnaðarþjóð að fornu og nýju að hafa landbúnaðarráðuneyti. Sú skoðun hefur vissulega verið uppi innan allra stjórnmálaflokka að það megi skoða að stofna hér eitt atvinnuvegaráðuneyti. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég tel að þó svo að landbúnaðarráðuneytið hafi verið lítið ráðuneyti miðað við sum önnur og umfang landbúnaðarins í hagkerfinu sé ekkert mjög mikið þá þurfi þessi elsti atvinnuvegur þjóðarinnar á sérstöku ráðuneyti að halda. Það er fleira sem telur en krónur og aurar í þessum efnum. Það telur mjög mikið að landbúnaðurinn hefur með að gera stærstu auðlindina sem við eigum inn í framtíðina sem er landið sjálft. Landbúnaðarráðuneytið fjallar um nytjar þess og það er afskaplega óheppilegt að fella það inn í eina skúffu í sjávarútvegsráðuneyti. Ég vil að lokum kalla eftir svari sem ég hef ekki heyrt í dag þó svo að á það hafi verið minnst - ég vil í rauninni beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra - í fyrsta lagi hvort honum þyki eðlilegt að flokka útflutning hrossa og innflutning síamskatta undir matvælaeftirlit og í öðru lagi hvort það sé í alvöru sagt í umsögn um frumvarpið frá fjármálaráðuneytinu, hvort mönnum sé alvara með þeirri umsögn sinni, að hægt verði að gera þessar breytingar án nokkurs kostnaðar eða svo ég vitni, með leyfi forseta, orðrétt í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: „Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir að áhrif frumvarpsins á kostnað ríkissjóðs verði einkum í formi tilflutnings á kostnaði milli ráðuneyta og stofnana og auki þannig ekki heildarkostnað ríkissjóðs.“ Allir sem einhverja reynslu hafa af opinberri stjórnsýslu vita að það er mjög kostnaðarsamt að flytja verkefni milli stofnana. Það er reynsla sem við höfum mjög greinilega úr sveitarstjórnargeiranum þar sem kostnaður við að flytja verkefni saman, þó svo að verið sé að hagræða með ákveðnum hætti, er oft gríðarlega mikill fyrstu árin og ég trúi því að það verði líka í þessu tilviki en mér finnst eins og frumvarp þetta sé lagt fram í ákveðnu alvöruleysi og þetta ber vott um það.

Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er ekki alvöruleysi á bak við þetta frumvarp og ég er þess fullviss að fjármálaráðuneytið hefur sem endranær unnið sitt kostnaðarmat eftir bestu vitund. Reyndar verður fólk að hafa í huga að verið er að kostnaðarmeta þetta frumvarp, ekki það sem ákveðið var í vor í annarri lagabreytingu. Varðandi útflutning hrossa og hinar ágætu ábendingar hv. þingmanns varðandi síamsketti þá tel ég eðlilegt að hann beini þeim ábendingum sínum inn í nefndarstarfið og freisti þess að fá einhverju breytt ef góð rök eru á bak við hugmyndir hans í því efni.

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur verið athyglisverð um margt og ég er ekki einn um þá skoðun, henni deilir m.a. hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde. Hann hefur hvað eftir annað kvatt sér hljóðs og þakkað fyrir málefnalegt og gott og uppbyggilegt innlegg til umræðunnar. Þess vegna spyr ég: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin skuli þá hafa þessi vinnubrögð? Hvernig stendur á því að ekki var fyrst efnt til þeirrar umræðu sem hér fer fram og í kjölfarið teknar ákvarðanir í ljósi umræðunnar og þeirra ábendinga sem fram kæmu? Hvers vegna voru ekki höfð þau vinnubrögð sem Alþingi hafði fyrr á tíð þegar ráðist var í umfangsmiklar og róttækar breytingar á Stjórnarráði Íslands? Hv. þm. Guðni Ágústsson, formaður Framsóknarflokksins, vék að þessu í ræðu sinni og fór með okkur aftur til ársins 1958. Þá hafði Bjarni Benediktsson, þáverandi hv. þingmaður, forustu um að efna til umræðu af því tagi sem hér fer fram. Og hvað vildi hann? Hann vildi að Alþingi kysi með hlutfallskosningu fimm menn til að endurskoða löggjöf um Stjórnarráð Íslands og gera tillögur um skipan ráðuneyta og skiptingu starfa á milli þeirra. Var Bjarni Benediktsson þá í ríkisstjórn? Nei. Hver urðu afdrif tillögu Bjarna Benediktssonar stjórnarandstöðuþingmanns? Tillagan var að efni til samþykkt. Ég er hér með ræður sem fluttar voru þegar það gerðist í lok maímánaðar árið 1958. Hér eru athyglisverð ummæli, m.a. frá Magnúsi Jónssyni, sem sagði á þá leið að það væri tvímælalaust nauðsyn að festa ríkti í yfirstjórn landsins og hvað varðar skipulag á stjórnardeildum og ráðuneytum og starfsskiptingu á milli þeirra og mælti í því ljósi fyrir því að það færi fram vönduð og málefnaleg umræða og í kjölfarið yrði ráðist í breytingar, sem og var gert á næstu missirum og árum vegna þess að á grunni þeirrar vinnu sem þarna hófst og samstaða náðist um í þinginu var ráðist í umfangsmiklar breytingar á Stjórnarráði Íslands. Hvaða hátt hefur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á? Jú, hún ræðst í það að blanda mjög undarlegan kokteil sem er í senn í tengslum við verkaskiptingu og hrossakaup í ríkisstjórninni og hins vegar pólitísk stefnumörkun til langs tíma sem stjórnarflokkarnir gátu orðið sammála um. Það tók ekki langan tíma að komast að niðurstöðu. Við minnumst þess þegar oddvitar stjórnarflokkanna, formaður Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, héldu til Þingvalla í kjölfar kosninganna síðastliðið vor í viðleitni til að festa sæmdarheiti á ríkisstjórnina, vildu láta kenna hana við Þingvelli, sem varð nú ekki reyndin, hún hefur ekki fengið þá nafngift. Niðurstaðan var hins vegar kynnt í Alþingishúsinu fyrir fréttamönnum eftir að þau tóku ganginn, sem kallað er, í vel æfðu göngulagi hér eftir glergöngunum, hæstv. forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, og þá var kynnt hvað í vændum væri og fyrir þingið var lagt frumvarp um breytingar á Stjórnarráði Íslands. Hunsuð voru öll tilmæli sem fram komu, m.a. frá verkalýðshreyfingunni um að tekið yrði tillit til sjónarmiða úr þeim ranni, samningsbundinna og lagalegra ákvæða sem vörðuðu t.d. auglýsingaskyldu starfa. Allt hunsað. Þrátt fyrir óskir um breytingar þar að lútandi var ekki orðið við því. Því er um þessi vinnubrögð að segja að þau eru að sjálfsögðu með öllu forkastanleg. Þau eru óvönduð og þau eru í rauninni þinginu ekki bjóðandi. Hvað er að gerast núna? Í vor var ákveðið að steypa saman ráðuneytum eða sundra eftir því hvað hentaði. Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu var sundrað en eins og segir í greinargerð með þessu frumvarpi þá skipti það ekki öllu máli vegna þess að þau voru afmarkaðar einingar innan sama ráðuneytis. Í öðrum tilvikum var ráðuneytum slegið saman, sjávarútvegsráðuneyti og landbúnaðarráðuneyti voru sameinuð. Það sem er að gerast núna með þessum makalausa bandormi er að byrjað er að skáka stofnunum, ríkisstofnunum til og frá, stofnanir sem settar voru á laggirnar, sumar hverjar fyrir örfáum mánuðum, skulu lagðar niður og án þess í reynd að umræða fari fram um málið, gefinn er afar lítill frestur til djúprar, málefnalegrar umræðu um þessi mál. Sitt sýnist síðan hverjum hvert beri að stefna í þessum efnum, hvar einstakir málaflokkar eiga heima o.s.frv. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég undrast það hve lítið hefur verið hlustað á t.d. landbúnaðarsamtök og óskir innan úr þeim geira þegar kemur að því að ráðstafa menntastofnunum sem heyra undir landbúnaðarmál undir annað ráðuneyti. Það er sama hvaða niðurstöðu menn telja vera æskilega í þeim efnum, það er fráleitt annað en að þau mál hljóti miklu betri umræðu og að aðdragandinn sé allt annar en sá sem hér er verið að bjóða upp á. Mér finnst ýmislegt mæla með uppstokkun á atvinnumálaráðuneytunum og jafnvel þeirri hugsun að til eigi að vera eitthvað sem heitir atvinnumálaráðuneyti en ég get ekki varist þeirri hugsun að með því skrefi sem menn eru að stíga nú með því að leggja niður landbúnaðarráðuneytið og leggja niður sjávarútvegsráðuneytið og sameina þessi ráðuneyti í eitt séu menn ekki að gera þessum grunnatvinnuvegum þjóðarinnar neinn greiða, ég held ekki. Ég held að það hafi verið ákveðin vörn í því fyrir landbúnaðinn að um hann sýslaði ráðuneyti. Ég held að hið sama gildi í reynd um sjávarútvegsráðuneytið. Um þetta hafa menn mörg orð hér og ég hef hlustað með athygli á það sem fram hefur komið. Gagnrýni mín beinist fyrst og fremst að þessum forkastanlegu vinnubrögðum. Þetta er blanda af pólitískum hrossakaupum og síðan handstýringu á pólitískri stefnu sem hefði átt að fá allt annan og meiri aðdraganda. Síðan er hitt um kostnaðinn. Það segir að þær breytingar sem hér sé verið að ráðast í snerti 200 viðfangsefni á fjárlögum. Það kemur fram í umsögn sem fylgir með frá fjármálaráðuneytinu að þetta eigi ekki að kosta neitt, að þetta eigi ekki að kosta nokkurn skapaðan hlut. Ég fæ ekki annað skilið á því sem hér kemur fram í umsögn um frumvarpið frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég á erfitt með að kaupa þá skýringu. Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs í þessari umræðu til þess að mótmæla þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Þau eru mjög óvönduð og ekki sæmandi fyrir ríkisstjórn eða Alþingi að standa svona að málum þegar um er að ræða grundvallarbreytingar sem gera á á stjórnsýslu landsins.

Hæstv. forseti. Það hillir undir lok þessarar umræðu. Það eru einungis örfá atriði sem mig langar að tæpa á til viðbótar við þau sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa gert í umræðunni fram að þessu. Það er alveg ljóst að það ber afar hátt í gagnrýni okkar vinnubrögðin í þessu máli og ég lít svo á að það væri ekki jafnþungt undir fæti hjá hæstv. forsætisráðherra með þetta mál ef hann hefði unnið þetta á öðrum nótum, ef hann hefði efnt til einhvers konar samráðs, ef hann hefði áttað sig á því og viðurkennt að við erum öll kjörin til að stjórna landinu. Þó svo að það hafi æxlast þannig að tveir stjórnmálaflokkar hafi myndað meirihlutaríkisstjórn þá höfum við öll miklar skoðanir á því hvernig skipa megi verkefnum í Stjórnarráðinu. Um það hafa allir stjórnmálaflokkarnir ákveðnar hugmyndir og er afar nauðsynlegt þegar um svo stórar og afdrifaríkar ákvarðanir er að ræða að menn praktíseri það sem þeir predika. Samfylkingin er auðvitað ábyrg í þessum málum líka því að hún hefur gengið fram fyrir skjöldu oftar en ekki og talað um samræður, nauðsyn samráðs og samræðna um stærstu mál sem smæstu. Þetta er dæmigert mál þar sem við hefðum þurft að koma öll að og allar hugmyndir okkar hefðu átt að koma saman í einn kraumandi, skapandi og skemmtilegan pott og við hefðum átt að taka okkur þann tíma sem nauðsynlegur er við þessar breytingar. Það er ekki til sóma á hvern hátt hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin leggur upp með þetta mál. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum í sjálfu sér mjög opin fyrir breytingum á Stjórnarráðinu. Í hugmyndafræði okkar eða stefnuriti um græna framtíð segjum við sem svo að skipan mála innan Stjórnarráðsins sé að mörgu leyti úrelt og við ræðum áherslubreytingar sem við viljum sjá þar hvað varðar fyrirkomulag, bæði hvað snertir fjármagn, og eins tæpum við á hugmyndum varðandi tilfærslu á verkefnum milli ráðuneyta. Þar tölum við algerlega tæpitungulaust og erum mjög afdráttarlaus í því hvað við viljum sjá og mig langar til að fara um það nokkrum orðum. Við viljum sjá umhverfisráðuneyti sem sómi er að. Við viljum að umhverfisráðuneytið fái að vera hliðstætt fjármálaráðuneytinu í Stjórnarráðinu þannig að á sama hátt og fjármálaráðuneytið setur öðrum ráðuneytum ramma hvað varðar fjárheimildir setji umhverfisráðuneytið öðrum ráðuneytum ramma hvað varðar umhverfismál. Við teljum að á 21. öldinni sé kominn tími til að umhverfismálin móti stefnu stjórnvalda. Það geta þau gert með því að umhverfisráðuneytið sé hækkað í „hírarkíinu“ innan Stjórnarráðsins. Við teljum að efla þurfi umhverfisráðuneytið til muna og jafnframt að styrkja alla umsýslu og eftirlit með framkvæmd umhverfismála hjá einstökum fagráðuneytum og teljum raunar að þetta sé eitt af viðamestu verkefnum sem við þurfum að takast á við á 21. öldinni. Af því að við vorum að ræða loftslagsmálin fyrr í dag þá eru þau einmitt dæmi um mál og málaflokk sem öll ráðuneyti þurfa að taka alvarlega að brjósti sér, allir ráðherrar verða að vera jafnvirkir í því að fara með þann málaflokk en sá ráðherra sem setur merkið og setur rammann til að vinna eftir er og á að vera umhverfisráðherra. Ég tek loftslagsmálin sem dæmi um það sem við viljum sjá í þessum efnum og á hvern hátt við teljum verkefni umhverfisráðuneytisins þess eðlis að þau eigi að lita starf allra ráðuneytanna meira eða minna. Við viljum sjá framsýna og nýja stefnumörkun í umhverfismálunum, stefnumörkun sem endurspegli bæði gjörbreytta stöðu og nýja sýn á umhverfismál. Við viljum að Stjórnarráðið viðurkenni nauðsyn á öflugu samráði og samvinnu við frjáls félagasamtök og almannasamtök varðandi málefni umhverfisins og við viljum tryggja það að stofnanir sem heyra undir ráðuneytið, stofnanir sem vinna á sviði umhverfismála, séu hærra settar í stjórnsýslunni en þær hafa verið hingað til. Við höfum verið opin fyrir því að ræða breytingar á stofnunum umhverfisráðuneytisins. Við höfum ekki alltaf verið sammála stjórnarmeirihlutanum, t.d. þegar Umhverfisstofnun var búin til, það stóra batterí, þá vorum við ekki sammála þeim áherslum sem sú ríkisstjórn sem það gerði sýndi og við teljum að enn séu möguleikar á að brydda upp á skapandi umræðu um verkefni Umhverfisstofnunar og hvort eigi kannski að skipta henni upp og angi af þeirri umræðu er umræðan sem hefur komið upp hér um matvælamálin í dag. Sömuleiðis getum við orðað rannsóknastofnanirnar sem eru að rannsaka lífríkið. Við þekkjum það öll að Náttúrufræðistofnun Íslands er rannsóknastofnunin sem rannsakar lífríkið í náttúru Íslands. Þó eigum við aðra rannsóknastofnun ekki síður öfluga sem líka rannsakar lífríkið og það er Hafrannsóknastofnun. Ég varpa fram þeirri hugmynd hér hvort það væri ekki hluti af þessari umræðu að við ættum kannski að skoða það hvort lífríkisrannsóknirnar sem Hafrannsóknastofnun stundar ættu að heyra undir öflugt og endurnýjað kraftmikið umhverfisráðuneyti. Ég talaði um það í umræðu fyrr í vikunni að veiðarfærarannsóknir sem var verið að vekja athygli á að gætu skaðað lífríkið ættu kannski heima undir atvinnuvegaráðuneyti og þar með erum við komin að því að við Vinstri græn höfum verið opin fyrir því að ræða möguleikana á að stofna eitt öflugt atvinnuvegaráðuneyti. Með þessu er ég að segja að við öll, sama hvar í flokki við stöndum, höfum ákveðnar hugmyndir um á hvern hátt best sé að halda á málum varðandi breytingar á Stjórnarráðinu. Það hefði verið affarasælla fyrir ríkisstjórnina að fara af stað með samvinnu frekar en á þann hátt sem gert hefur verið hér. Ég vona einungis úr því sem komið er að farið verði að óskum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem hóf máls á því í umræðunni fyrr í dag að tryggja yrði að fagnefndir þingsins fengju málið til umsagnar. Ég treysti því að orðið verði við þeirri beiðni því að þá getum við alla vega tekið þá umræðu sem nauðsynleg er í þingnefndunum þó svo að sá hængur sé auðvitað á málinu að eftir er afar lítill eða skammur tími fram að því þetta allt þarf að taka gildi svo við þurfum víst að bretta upp ermarnar. Þetta verður eitt af stærri þingmálunum á þessu þingi og menn eiga örugglega eftir að takast á um það í nefndum þingsins. Við vonum auðvitað að lendingin geti orðið farsæl en eins og til þess er stofnað óttast ég að hér geti verið mikil átök í uppsiglingu sem á endanum verði lent með valdi en ekki í sátt.

Virðulegi forseti. Ég spyr hvort hæstv. iðnaðarráðherra er einhvers staðar nærri þegar svo skyndilega kemur að þessum dagskrárlið að hvorki þingmenn, sem næstir voru á mælendaskrá, né hæstv. ráðherra hafa áttað sig á því að málið er komið á dagskrá. Í morgun urðu nokkrar umræður um þær breytingar sem hér er lagt til að gera á raforkulögunum umdeildu sem sett voru á árinu 2003. Hér er í raun verið er að breyta nokkrum atriðum í þessum lögum og vil ég fara um það nokkrum orðum. Ég vil fyrst fjalla um breytingartillögu sem varðar skilgreiningu á stórnotanda, að í stað 14 megavatta notkunar í 15. tölulið í skýringum komi 8 megavatta notandi. Þetta er skýrt með því í greinargerð og kom fram í morgun að nú séu á tröppunum stóriðjufyrirtæki eins og netþjónabú sem eru orkufrek en þurfa ekki svo mikla orku að þau falli undir skilgreininguna á stórnotanda, þurfi 14 megavött. Þessi breytingartillaga var nokkurt tilefni umræðna í morgun um stórnotendur í gróðurhúsaræktun, ylrækt á landinu. Þar er oft um að ræða marga notendur sem sameiginlega nota mikið rafmagn en eiga þess ekki kost, vegna þessarar skilgreiningar, að vera sameiginlega túlkaðir sem stórnotandi. Í greinargerð með upphaflega ákvæðinu um skilgreiningu á stórnotanda er tekið fram að nauðsynlegt sé að taka af öll tvímæli um að ekki sé heimilt að leggja saman notkun margra smárra notenda eða notenda sem nota mikið magn orku en taka við henni á mörgum stöðum. Það sem ég vek athygli á, virðulegi forseti, er að til að koma til móts við þær ábendingar og hugmyndir sem hér voru ræddar í morgun, að ylrækt gæti fallið undir stórnotandahugtakið eins og það er hér skilgreint, yfir 8 megavött eða einhver önnur tala, þá þarf að breyta orðinu „notandi“ í notendur. Ég vil lýsa því yfir að við munum freista þess að ræða um þetta í hv. iðnaðarnefnd þegar þessi breyting kemur þar til umfjöllunar. Við setjum okkur í sjálfu sér ekki á móti því að viðmiðið sé lækkað en viljum áskilja okkur rétt til þess að leita leiða til að fella ylræktina, sem er auðvitað stóriðja í þeim landshlutum þar sem hún er hvað mest, undir þetta ákvæði. Ef hæstv. iðnaðarráðherra væri hver einhvers staðar í húsinu væri freistandi að fá að ræða við hann um breytingartillöguna sem hér er gerð, um að lækka gjaldskrá fyrir umsýslu Orkustofnunar. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er eftirlitsgjald þetta nú mun hærra heldur en áætlað var að það yrði og þess vegna er lækkunartillagan fram komin. Ég vil vekja athygli á því við þessa umræðu hvers vegna hækkunin er svo mikil sem raun ber vitni. Það er vegna þess að það er miklu meiri flutningur um kerfið en fyrirhugað var. Ástæðan er tvíþætt að mínu mati. Annars vegar eru miklu meiri flutningar um lengri veg en ætlað var vegna Kárahnjúkavirkjunar sem ekki er komin í gagnið enn þá. Þar er flutt að orka lengra að. Hitt er aftur staðreynd, sem menn hafa ekki fjallað mikið um hér, að það er mikið umframmagn af raforku til í landinu. Vegna hagstæðs tíðarfars og mikillar hlýnunar eru öll lón full og má segja að í kerfinu sé sem nemur einni lítilli virkjun ónotaðri. Umræður um þetta hafa ekki farið hátt. En ég hefði haft gaman af því að ræða þetta við hæstv. iðnaðarráðherra af þessu tilefni en honum er væntanlega ekki kunnugt um að þessi umræða er þegar hafin. Ég ætla að leyfa mér að spyrja ráðherrann þótt hann sé ekki viðstaddur, hann hlýtur bráðum að koma. Mig langar að spyrja hvort ekki sé möguleiki til þess núna þegar þessi raforkulög eru opnuð, líklega í þriðja sinn frá 2003, að gera ráðstafanir til þess að banna leynd á raforkuverði í sölusamningum til stórnotenda. Ég sé fyrir mér að mögulegt sé að gera það með því að menn geti ekki sem stórnotendur fallið undir það hugtak og notið sérstakrar gjaldskrár sem lögin gera ráð fyrir að hægt sé að gera við stórnotendur nema orkusölusamningurinn og það verð sem raforkan er upphaflega seld á sé opinn og öllum ljós. Það er mjög mikilvægt að fullt gagnsæi sé í sölu raforku til stóriðju og stórnotenda. Ástæðan er í rauninni tvíþætt. Við þekkjum öll deilurnar um arðsemi Kárahnjúkavirkjunar. Það er alveg ljóst að það var ekki nokkur leið, og er ekki nokkur leið meðan raforkuverðið er leyndarmál og ekki má segja frá því og það er ekki á allra vitorði og það fæst ekki staðfest hvað það er, að fjalla á skynsamlegan hátt um arðsemina þegar þessa stóru breytu vantar. Það er ekki nóg að setja upp myndasýningar til að selja hugmyndina um góða arðsemi. Það verður að vera hægt að leggja staðreyndirnar á borðið. Og það er mikilvægt að bæði almenningur hafi aðgang að upplýsingum sem þessum, þeirri stóru og mikilvægu breytu, til að geta mótað afstöðu sína til einstaka framkvæmda eins og Kárahnjúkavirkjunar eða fyrirhugaðra virkjana í Þjórsá. Það eru þrjú stykki. Það er jafnframt nauðsynlegt til að menn geti mótað sér skoðun á afstöðu stjórnmálamanna sem um þetta taka ákvarðanir í stjórnum og nefndum. Stjórnmálamenn sem hafa þetta hlutverk að taka ákvarðanir hafa heldur ekki möguleika, meðan leynd hvílir yfir raforkuverðinu, til að rökstyðja eða skýra afstöðu sína til hlutanna. Það er m.a. ástæðan fyrir því að sú sem hér stendur hefur neitað að taka við upplýsingum sem leyndarmáli í umboði eigenda, í því tilfelli umboði Reykvíkinga. Það er ekki hægt að taka við upplýsingum sem þessum undir trúnaði og geta ekki rökstutt mál sitt nema með því að brjóta trúnað að viðlagðri hegningu. Ég tel að með opnun á þessum raforkulögum í þriðja sinn þá sé möguleiki til að setja inn í þau, eða í sérlögum, ákvæði um að óheimilt verði að gera samning um orkusölu til stórnotenda eins og þeir eru skilgreindir nema samningur um raforkuverð sé gerður opinber.

Herra forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt frumvarp um breytingu á raforkulögum sem hæstv. iðnaðarráðherra flytur og ég vil gjarnan heyra hvort hæstv. iðnaðarráðherra er nærhendis. Ég er með spurningar til hæstv. iðnaðarráðherra.

Já, hæstv. iðnaðarráðherra gengur í salinn.

Það er svo glæsilegt að sjá hvernig hæstv. iðnaðarráðherra gengur í salinn að mér vex ásmegin. Þetta frumvarp er um breytingu á raforkulögum og er tvíþætt. Annars vegar er verið að árétta að í dreifikerfinu sé sérstök viðbragðsáætlun til staðar til að tryggja afhendingaröryggi raforku og mér finnst það mjög gott, bæði neyðarsamstarf raforkukerfisins, neyðarstjórnun í vá, og viðbragðsáætlun. Ég tek undir það sem skín í gegn í frumvarpinu að þetta hafi ekki verið í nógu góðu lagi, sérstaklega, hefur mér skilist, eftir að farið var að hlutafélagavæða t.d. Rarik því þá var jafnframt farið í hagræðingu þannig að þetta hefur orðið þar utanveltu, a.m.k. er ástæða til að sett séu sérstök ákvæði í lög um viðbragðskerfið því að þegar sett er vaxandi arðsemiskrafa á þjónustu eins og raforku kemur það venjulega niður á notendaörygginu. Við þekkjum það frá öðrum löndum þar sem raforkukerfið hefur verið einkavætt og menn hafa hugsað um hvernig þeir geti náð út úr því pening og arði að þá hefur það komið niður hjá afhendingarörygginu með alvarlegum afleiðingum eins og við höfum heyrt. Heilu álfurnar, heilu löndin hafa orðið raforkulaus vegna þess að ekki var til staðar nein viðbragðsáætlun sem gilti. Mér finnst þetta gott tiltak hjá hæstv. ráðherra. Hins vegar er verið að endurskilgreina stórnotendur og ég hélt þá að þetta gæti jafnvel náð til mín, að nú ætti að fara að lækka rafmagnið til mín af því að það á að fara að lækka raforkuna til stórnotenda og lækka viðmiðin til stórnotenda. Við höfum heyrt að álverin hafi áður verið titluð sem stórnotendur og verið talin merkilegustu raforkunotendur á landinu og þess vegna hafi þau notið svona sérkjara. Almenningur og almennur atvinnurekstur í landinu hefur ekki notið þeirra sérkjara og ekki verið talinn eins merkilegur raforkunotandi. Nú á að fara að færa þetta niður og mér finnst það svo sem ágætt mál. En til þess að fara út í svona aðgerð er náttúrlega frumskilyrði að við vitum hvað er verið að lækka, hvaða verð er verið að fara niður með. Þess vegna hlýtur það að vera jafnsjálfsögð og eðlileg krafa að jafnframt sé gefið upp hvert verð á raforku er. Ég minnist þess að á hinum góðu árum stjórnarandstöðunnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, stóðum við saman að slíkri kröfu, að raforkuverð væri gefið upp hvað varðaði stóriðju og stórnotendur alveg eins og raforkuverð til mín er gefið upp sem mér finnst eðlilegt. Ég minnist þess að ég las viðtal við mann - ég man ekki nafnið á honum en það var mjög virtur maður - um samkeppnismál og hvernig best væri að þróa heilbrigða samkeppni í atvinnurekstri. Hann sagði að númer eitt væri gagnsæi. Til að þróa heilbrigða samkeppni og til að hún fengi að þróast með eðlilegum hætti væri mikilvægt að allar grunnforsendur væru gagnsæjar í því sem keppt væri um. Mér fannst þetta mjög eðlilegt. Ef hér á að vera samkeppni á raforkumarkaði er náttúrlega grunnatriði að verðið sé opinbert. Það gefur augaleið og ætti ekki að þurfa að ræða. Mér finnst því alveg einboðið og spyr hæstv. ráðherra: Hví er ekki stigið það skref sem er eðlilegt og við höfum áður talið eðlilegt að raforkuverð til hvaða notenda sem er sé opinbert? Hitt er svo að skilgreina hver er stór og hver er smár varðandi þjónustu og verð af hálfu hins opinbera. Þá verð ég að segja að þar er ég ekki á allan hátt sammála því að sá sem er stór eigi að fá að njóta einhverra sérkjara en hinn sem er smár eigi ekki að njóta þeirra. Þetta stríðir gegn jafnræðisreglunni. Og ég velti fyrir mér, hvar er jafnræðisregla stjórnarskrárinnar varðandi það að hvorki skuli einstaklingum né fyrirtækjum mismunað af hálfu stjórnvalda, af hálfu stofnana sem eru í eigu og á ábyrgð stjórnvalda? Með því að gefa mismunandi verð án þess að það sé meira að segja gefið upp er að mínu viti verið að ganga á svig við þetta ákvæði stjórnarskrárinnar. Hverjir eru þá stórnotendur? Jú, það er talað um álverin sem stjórnvöld síðustu ára hafa skriðið fyrir varðandi meðgjöf t.d. með rafmagni og öðru. Það eru kannski til fleiri stórnotendur ef við viljum fara að tala um stórnotendur. Hvað um ferðaþjónustuna í landinu? Er hún ekki stór atvinnuvegur? Er hún ekki stór notandi? Er hún ekki sú atvinnugrein sem er að skila hvað mestum ábata í þjóðarbúið, hefur vaxið hvað mest og skilar hlutfallslegum langmestum ábata fyrir þjóðarbúið? Hvernig er hún stödd með verð á raforku? Í nýlegri samþykkt frá Ferðaþjónustu bænda kom fram að verð á rafmagni til ferðaþjónustu t.d. í dreifbýli hefur kannski hækkað um 30–40% á síðustu tveimur árum og er gríðarlega íþyngjandi fyrir þessa atvinnugrein. Ef hæstv. ráðherra ætlar að fara að sýna einhverja viðbótarmildi og fara að flokka upp á nýtt þá sem eru stórnotendur finnst mér alveg kjörið tækifæri að flokka ferðaþjónustuna í landinu sem stórnotanda. Af hverju á hún að greiða niður rafmagnið fyrir álverin? Af hverju á hún að fara að greiða niður rafmagnið fyrir væntanleg netþjónabú? Á meðan rafmagnsverð er ekki gefið upp vitum við ekki hve mikið er verið að greiða niður. En af hverju á ferðaþjónustan í landinu að greiða niður rafmagn þessara aðila? Ég spyr hæstv. ráðherra: Getum við ekki tekið ferðaþjónustuna og sagt: Ferðaþjónustan er stór atvinnuvegur í samkeppni og við skulum lækka til hennar raforkuverðið þannig að hún geti verið samkeppnishæf? Í stað þess að láta það snarhækka, um tugi prósentna á síðastliðnum árum. Ég spyr því fyrir hönd ferðaþjónustunnar sem á að fara undir hæstv. ráðherra frá næstu áramótum: Væri ekki rétt að styrkja samkeppnisstöðu þessarar atvinnugreinar, einnar stærstu atvinnugreinar landsins, með því að láta ferðaþjónustuna fá raforkuna á álprís eða netþjónabúaprís? Hvar er jafnræðisregla stjórnarskrárinnar, hvar er mesti þjóðhagslegi ábatinn af því að lækka raforkuverð? Sama er með fiskvinnsluna. Hv. þm. Björn Valur Gíslason er með fyrirspurn á þinginu einmitt um verð á raforku til fiskvinnslu og hvort ekki megi lækka verð á rafmagni til fiskvinnslu. Samkvæmt síðustu upplýsingum sem ég fékk fyrr á árinu borgar fiskvinnslan fimm- eða sexfalt verð fyrir raforkuna miðað við það sem álverin borga og samt er þetta atvinnugrein sem er í harðri samkeppni og á nú virkilega undir högg að sækja og þetta er atvinnugrein þar sem verið er að beita sérstökum mótvægisaðgerðum til að bjarga henni yfir einhvern hjalla. Ein besta mótvægisaðgerðin væri að láta hana hafa raforkuverð á áltaxta og hún mundi skila miklu meiri ábata en álverin fyrir það verð. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra aftur: Hve lengi á að brjóta jafnvægisregluna gagnvart mismunun í verði á raforku, raforkuverði og flutningi á raforku, verði á raforkunni sjálfri? Ef hæstv. iðnaðarráðherra hefði líka verið viðskiptaráðherra og þar með ráðherra samkeppnismála hefði líka verið mjög eðlilegt að hann svaraði þessari spurningu: Er það til að styrkja heilbrigða samkeppni og skapa eðlilegt umhverfi í samkeppni í atvinnurekstri að leyna opinberu verði, verði sem viðkomandi aðilar fá grundvallarþjónustu sína á og skiptir máli um samkeppnishæfni þeirra? Er það liður í að styrkja öfluga samkeppni? Nei, liður í að styrkja öfluga og heilbrigða samkeppni er að gefa upp verðið, að allt sé uppi á borðinu. Þá getur heilbrigð samkeppni, a.m.k. á þeim forsendum, blómstrað en ráðherra virðist ætla að velja það að halda því leyndu. Herra forseti. Ég vil ítreka spurningu mína um aðrar atvinnugreinar, ferðaþjónustuna, fiskvinnsluna, garðyrkjuna. Það er sérstakur samningur um niðurgreiðslu á raforku til garðyrkju, er ekki svo? En þó er fjarri því að það sé með þeim hætti að það gefi samkeppnisstöðu miðað við aðrar atvinnugreinar. Hvers eiga aðrar atvinnugreinar að gjalda að verða að borga niður rafmagnið fyrir álverin og nú ef á að bæta því við að þeir eigi líka að fara að borga fyrir rafmagnið fyrir hugsanleg netþjónabú? Látum þessar atvinnugreinar njóta þess að við erum að framleiða orku sem ætti að geta styrkt samkeppni þeirra frekar en láta þær ganga undir atvinnugreinum sem litlum þjóðhagslegum ábata skila.

Herra forseti. Það gætir töluverðs misskilnings í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Það er auðvitað af og frá að verið sé að beita einstök fyrirtæki einhvers konar ranglæti og það er fráleitt að þetta stangist á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ástæðan er sú að frumvarpið gerir ráð fyrir því að allir sem nota rafmagn með þessum tilteknu aflmörkum, 8 þúsund stundir á ári, eiga kost á þessu. Í hverju felst það sem verið er að leggja hér til? Í því felst að ef þeir ná þessu lágmarki sem er verið að leggja til að verði ekki 14 megavött heldur 8 megavött, þá geta þeir tengst flutningskerfinu beint af því að þeir eru stórnotendur, ella þurfa þeir eins og ferðaþjónustan, einstakir smáir ferðaþjónustuaðilar, að tengjast dreifiveitunum. Það þýðir náttúrlega aukinn kostnað fyrir þá. Þeir sem eru í ferðaþjónustu eða reka lítil fyrirtæki nota það lítið rafmagn að þeir geta ekki af tæknilegum ástæðum m.a. tengst flutningskerfinu beint. Það er þetta sem um er að ræða í þessum efnum þannig að það er fjarri því að hægt sé að tala um að jafnræðisregla stjórnarskrárinnar sé brotin, það er algerlega fráleitt. Allir sem uppfylla þessi skilyrði, í hvaða atvinnugrein sem er, hvar á landinu sem þeir eru, eiga kost á þessu. Hitt vekur svo furðu mína, ef ég skil hv. þingmann rétt, að mér virðist eins og hann sé ekki hlynntur þessu tiltekna ákvæði. Af hverju er ég að leggja þetta til? Ég gerði grein fyrir því í morgun áður en hv. þingmaður var mættur til umræðunnar. Ég er að því til að geta rutt brautina fyrir litlar og meðalstórar gagnamiðstöðvar úti á landsbyggðinni. Þetta tengist verkefni sem við höfum tekið upp í samstarfi við 10 sveitarfélög um að reyna að finna litlum og meðalstórum gagnamiðstöðvum stað á landsbyggðinni. Ekki trúi ég því að hv. þingmaður sé á móti því. Ég hef þá greint afstöðu hans til landsbyggðarinnar heldur ranglega á umliðnum missirum og árum.

Herra forseti. Ég hef alltaf litið svo á að við værum ein þjóð í þessu landi og að hér ætti líka að ríkja jafnræði á milli atvinnugreina, m.a. hvað varðar grunnrekstrarþætti eins og rafmagn því að ég hef litið á það sem samfélagsþjónustu, grunnþjónustu.  Ég spyr hæstv. ráðherra aftur hvort hann vilji ekki íhuga það að styrkja einmitt samkeppnisstöðu ferðaþjónustunnar með því að láta a.m.k. ekki nýjustu arðsemiskröfur og kröfur raforkufyrirtækjanna og dreifiveitnanna bitna á ferðaþjónustunni með þeim hætti að það hefur stórhækkað hjá þeim rafmagnið, um 20, 30, 40% hafa menn verið að tala um, á undanförnum missirum eftir að nýju raforkulögin tóku gildi, sem þáverandi iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins keyrði í gegn, og áttu að lækka rafmagn til landsmanna en gerðu þveröfugt mjög víða. Varðandi hitt hjá hæstv. ráðherra, hvort það sé ekki gott hjá honum að fara niður með þessi mörk. Það má vafalaust vera og ég tel ekki ástæðu til að leggjast gegn því í sjálfu sér en ég ítreka spurningu mína varðandi samkeppnina: Hvers vegna er verðið ekki gefið upp, hvers vegna er ekki kveðið á um það í þessum lögum að verð sé gefið upp til að tryggja heilbrigða samkeppni á þeim forsendum sem lagðar eru til grundvallar m.a. hvað varðar raforkuverð? Ég held að það sé grundvallaratriði.

Herra forseti. Hér er ekki verið að tala um verð á raforku heldur verðið sem menn þurfa að greiða fyrir flutning á raforku. Það liggur fyrir og kom fram í máli mínu í morgun að það er fimmfalt dýrara fyrir smánotendur að fá raforku flutta með þeim hætti sem þeir fá í dag miðað við þá sem eru skilgreindir sem stórnotendur. Hv. þingmaður segir að það geti vel verið að þetta sé gott mál. Ég veit ekki hvort þeir taka svona slælega undir þetta á Sauðárkróki sem hafa sérstaklega beint þeim tilmælum til iðnaðarráðuneytisins að ráðuneytið hlutist til um að greiða för gagnamiðstöðvar af þessu tagi út á landsbyggðina og m.a. til Sauðárkróks. Ég get upplýst hv. þingmann um að Sauðárkrókur er í hópi þeirra 10 sveitarfélaga sem eru í samstarfi í gegnum Fjárfestingarstofuna við iðnaðarráðuneytið um að reyna að draga starfsemi af þessu tagi í heimabyggðina. Hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um það að ef hægt væri að koma upp þjónustu og starfsemi af þessu tagi á stöðum eins og Sauðárkróki þar sem hugsanlega 10–15 manns fengju atvinnu við það, hljóti það að vera af hinu góða. Mér finnst eins og hv. þingmaður sé á þeirri skoðun að svo sé ekki og mig furðar það auðvitað. Það er þá allt annar Jón Bjarnason en sá hv. þingmaður sem ég hef kynnst hér og átt orðastað við á síðustu árum og missirum. Hvað varðar síðan jafnræðið og samkeppnisgetu og hæfni ferðaþjónustunnar þá er ég auðvitað alveg sammála honum að það ber að grípa til aðgerða ef hægt er að benda á þær til að styrkja hana. En á að gera það sérstaklega? Vill hv. þingmaður að ferðaþjónustan fái rafmagn sem dreift yrði á lægra verði til hennar en t.d. smásöluverslana í sama byggðarlagi eða fiskvinnslustöðva? Hv. þingmaður verður að skýra út fyrir mér rökin sem liggja þar að baki vegna þess að þá væri ég að brjóta jafnræðisreglu 

Herra forseti. Það er svo skrýtið með álverin að stjórnarskráin snertir þau ekkert, þau hafa bara sérlög og sérstjórnarskrá þannig að jafnræðisreglan snertir þau ekkert. Hins vegar ef komið er inn á ferðaþjónustuna eða fiskvinnsluna þá er jafnræðisregla stjórnarskrárinnar allt í einu orðin virk. Ég hélt að jafnræðisregla stjórnarskrárinnar ætti að virka á alla, að allir ættu að vera jafnir fyrir lögum og allir ættu að vera jafnir fyrir stjórnarskránni. Nú heyrum við nýja skýringu hjá hæstv. iðnaðarráðherra að álverin eru undanþegin því að fara að stjórnarskrá lýðveldisins. Að sjálfsögðu er það fagnaðarefni að styrkja dreifikerfið og veita raforku til notenda á sem lægstum verðum. Ég veit að einmitt á Sauðárkróki, af því hæstv. ráðherra nefndi þann stað, hefur það verið mikið vandamál að rafveiturnar hafa ekki styrkt innviði dreifikerfisins innan Skagafjarðar til þess að hægt sé að standa að öruggri raforkusölu t.d. á Sauðárkróki eða til steinullarinnar. Ég tek undir það að mjög mikilvægt er að styrkja þetta og skapa möguleika á að þarna geti komið notendur eins og hæstv. ráðherra minntist á. Ég er alveg óbreyttur þar eins og ég hef alltaf verið, virðulegi ráðherra, og við stöndum saman í því. Fiskvinnslan á í miklum vandræðum núna. Það er vel hægt að lækka raforkuverð til fiskvinnslu. Hvers vegna á fiskvinnslan að borga fimm- eða sexfalt verð fyrir rafmagnið miðað við það sem álverin borga? Til þess að heilbrigð samkeppni geti ríkt á að gefa upp forsendur eins og rafmagnið. Ég mótmæli því að álverin séu undanþegin ákvæðum stjórnarskrárinnar hvað jafnræðisregluna varðar.

Herra forseti. Ég ætla að ítreka þær spurningar sem ég lagði fyrir þá fjarstaddan hæstv. iðnaðarráðherra í fyrri ræðu minni áðan. Það er rétt að við erum að tala um flutning á rafmagni fyrst og fremst en þær breytingar sem hér eru lagðar til að varða frekar stórnotendur, þær eru um flutning á rafmagni, verðskrá fyrir flutning á rafmagni. Með breytingunum sem gerðar voru á upphaflegu raforkulögunum, með lögum nr. 89/2004, var komið inn í lögin tillögum sérstakrar nefndar sem fjallaði um flutningskerfi og starfaði eftir að fyrstu lögin voru samþykkt. Í þeirri vinnu og í þeim lögum var þessi skilgreining á stórnotendum tekin inn. Þar eru nokkur ákvæði sem varða slíka stórnotendur, m.a. sérstök flutningsgjaldskrá fyrir stórnotendur raforku sem þá áttu að vera þeir sem notuðu 14 megavött en samkvæmt tillögum í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er nú miðað við þá sem nota 8 megavött. Það er nú upplýst að þessi flutningsgjaldskrá er fimm sinnum ódýrari en fyrir aðra notendur, þá sem kaupa í gegnum dreifiveitur. Ég spyr ráðherrann: Er þetta eðlilegur verðmunur að hans mati? Ég tel það alls ekki vera. Flutningurinn á raforkunni er því miður og hefur verið vaxandi hluti af raforkuverðinu og ég tel mjög brýnt að þarna ríki meira jafnræði eins og ég sagði áðan. Í greinargerð með frumvarpinu sem tók þessa stórnotendur inn í og heimilaði sérstaka verðskrá fyrir þá segir m.a. að það verði með þessu ákvæði um stórnotendurna að taka af öll tvímæli um að ekki sé heimilt að leggja saman notkun margra smárra notenda eða notanda sem notar mikið magn orku en tekur við henni á mörgum stöðum. Þetta voru forsendurnar. Það sem ég var að spyrja um áðan er hvort ekki sé möguleiki, þegar verið er að opna þetta ákvæði í lögunum, að breyta þessari skilgreiningu þannig að það sé jafnvel hægt að leggja saman notkun margra smárra notenda og kaupa flutning um kerfið, við getum kallað það í heildsölu, frekar en láta þetta eingöngu gilda fyrir hina stóru. Eins og ég sagði mun ég freista þess að fá það rætt í hv. iðnaðarnefnd þegar þar að kemur. En ég ítreka þessa spurningu til ráðherrans: Er þetta eðlilegur munur að hans mati eða mun hann beita sér fyrir því að munurinn verði minni? Hin spurning mín, sem skiptir nokkru máli að fá skýr svör við og ráðherrann virtist ekki alveg átta sig á samhenginu í áðan, lýtur að því að nú þegar verið er að opna raforkulögin í þriðja sinn gefst auðvitað tækifæri til að tryggja nauðsynlegt gagnsæi sem þarf að vera í viðskiptum, bæði í raforkusölunni og í flutningi á raforkunni. Og ég verð að segja að ég undrast kjarkleysi ráðherrans að opna þetta ákvæði núna án þess að koma böndum á þá leynd sem hefur hvílt yfir raforkuverðinu í samningum um sölu á raforku til stóriðju. Ég tel að með opnun þessara laga núna sé hægt að gera það, jafnvel með tengingu við sérstaka gjaldskrá fyrir stórnotendur í flutningskerfinu, að svokallaðir stórnotendur geti ekki notið þessa nema það sé alveg ljóst á hvaða verði þeir kaupa raforkuna.

Herra forseti. Það þarf ekki þetta tilefni til að skoða það mál sem hv. þingmaður gerði að umræðuefni í síðasta parti ræðu sinnar. Hún talar um gegnsæi á verði sem stórnotendur þurfa að greiða fyrir sína raforku. Ég heyrði ekki betur en það hafi komið fram í máli eins af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í morgun að hann virtist vera ákaflega nálægt sjónarmiðum hv. þingmanns. Það hefur ekkert sérstakt tilefni gefist til þess að opna raforkulögin til að skoða það sérstaklega. Hv. þingmaður telur að þetta sé tilefni til þess. Ég er henni algerlega ósammála í því. Það eru fleiri breytingar í gangi á raforkulögunum eins og hv. þingmaður veit, vegna þess að ég hef upplýst um það bæði á fundum iðnaðarnefndar og hér. Að því er varðar fyrri part spurningarinnar sem laut að því hvort ég og ríkisstjórnin teldu að þarna væri ósamræmi á milli, annars vegar þess verðs sem smáir notendur greiða fyrir flutninginn og hins vegar stórnotendur, þá er það að segja að ég teldi að það væri hið besta mál, eins og hv. þingmaður gerði að skóna, ef smáir notendur gætu sameinast um það að kaupa mikið magn af raforku. Á því er hins vegar tæknilegur annmarki að þeir gætu síðan notið þess ávinnings sem er að finna í þessari grein raforkulaga vegna þess að þeir munu væntanlega ekki, vegna þess að þeir eru dreifðir yfir ákveðið svæði, geta tekið út þetta magn af orku á einum stað. Það er lykillinn að þessu. Stórnotandinn getur tekið magnið út á einum stað, hann þarf ekki að tengjast dreifiveitu. Við það að fara af flutningskerfinu yfir í dreifiveiturnar þarf að spenna rafmagnið niður. Það er þar sem kostnaðurinn liggur og síðan auðvitað áfram í dreifiveitunum. Þetta gerir það því miður að verkum að hinir smáu notendur greiða töluvert hærra gjald fyrir flutninginn og eins og ég sagði er það fimmfalt. Eftir rosknu og slæmu minni þá minnir mig, herra forseti, að smáu notendurnir greiði 220 aura á kílóvattsstund en hinir 

Herra forseti. Ég fagna því ef samstaða getur náðst um það á hv. Alþingi að svipta hulunni af leynd í orkusölusamningum til stóriðju. Hvort sem það verður við það tilefni sem hér er að opna raforkulögin eða annað, skal ekki standa á mér eða öðrum þingmönnum Vinstri grænna í þeim efnum. Það er auðvitað miður að í þessu svokallaða samkeppnisumhverfi í raforkunni skuli ekkert af þessum svokölluðu samkeppnisfyrirtækjum sem framleiða raforku í landinu vera tilbúið til að bjóða í stærri einingum raforku til svo stórra notenda eins og hér hafa verið nefndir. Ég nefndi sérstaklega ylræktina sem á Suðurlandi má segja að sé ofan á virkjunum, þar liggja saman lendur virkjananna annars vegar og ylrækarinnar hins vegar, þannig að ekki þarf langar línur þar á milli en vissulega þarf að spenna orkuna niður. Ég tel mjög mikilvægt að núna þegar verið er að lækka það mark sem þarf til að kallast stórnotandi þá verði þessi munur á flutningnum líka minnkaður. Ég held að það sé óviðunandi að hann sé svo mikill sem hér hefur komið upp.

Herra forseti. Mér heyrist í þessum efnum að ég og hv. þingmaður getum hugmyndafræðilega fallist í faðma. Við erum meira og minna sammála um grundvallaratriði. Svo það sé alveg skýrt hver afstaða iðnaðarráðherra er til þess samkeppnisumhverfis sem ríkir núna á raforkumarkaði, þá liggur það alveg ljóst fyrir og ég hef sagt það að ég tel að samkeppni sé ekki virk á þessum markaði.  Það gleður mig alveg stórkostlega sem frjálslyndan og umbótasinnaðan jafnaðarmann að ég heyri ekki betur en Vinstri hreyfingin – grænt framboð og hinir framsýnustu þingmenn í röðum þeirra séu mér alveg sammála. Ég heyri ekki betur en við séum sammála um að auka þurfi samkeppni á raforkumarkaði til þess að neytendur, sérstaklega og fyrst og fremst hinir smáu neytendur, fái notið betri kjara. Þannig er sagan svo undarleg að þetta mál sýnist hafa leitt mig í þessu máli að minnsta kosti rakleiðis í faðm hv. þingmanna Vinstri grænna. Það gleður mig óumræðilega að við skulum vera sammála um þetta tiltekna atriði. Það kemur mér kannski ekki algerlega á óvart, ég hef auðvitað heyrt það á málflutningi þeirra nú á haustþinginu að mér finnst sem blási miklu frísklegri vindar um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð en áður og hún skelli ekki alveg jafnrækilega hurðum í lás þegar kemur að því að tala um samkeppni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á vatnalögum, nr. 20/2006. Iðnaðarnefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðjón Axel Guðjónsson frá iðnaðarráðuneyti. Á 132. löggjafarþingi samþykkti Alþingi frumvarp til nýrra vatnalaga og er þeim ætlað að leysa af hólmi gildandi vatnalög. Við þinglega meðferð málsins varð samkomulag meðal allra flokka á þingi um að fresta gildistöku nýju laganna til 1. nóvember 2007 og jafnframt að sérstakri nefnd yrði komið á fót til að rannsaka lagasamræmi og yfirvofandi breytingar á sviði vatnamála. Í frumvarpi þessu er lagt til að gildistöku nýju vatnalaganna verði frestað enn um sinn eða til 1. nóvember 2008 þar sem ekki hefur orðið af skipun umræddrar nefndar. Nefndin leggur til að gildistöku laga nr. 31/2007, um breytingu á lögum nr. 91/2002, um varnir gegn landbroti, verði einnig frestað - í meðförum nefndarinnar kom það upp að þessi mál tengdust - en þeim lögum er ætlað að taka gildi sama dag og nýju vatnalögunum. Því leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögu sem er sú að á eftir 2. gr. komi ný grein sem orðist svo, með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara verður eftirfarandi breyting á lögum nr. 31/2007, um breytingu á lögum nr. 91/2002, um varnir gegn landbroti: Í stað „2007“ í 1. mgr. 2. gr. kemur: 2008.“ Þar er sem sagt gerð breyting á ártalinu 2007 í 2008. Það var yfirlýstur tilgangur breytingar laganna sem ég nefni hér að færa tilteknar heimildir fasteignaeigenda í nýju vatnalögunum til að verjast landbroti yfir í lög um varnir gegn landbroti. Landbúnaðarnefnd fjallaði þá um málið og taldi eðlilegt að gildistími breytingar laganna færi saman við gildistíma nýju vatnalaganna enda ganga hin fyrrnefndu út frá því að hin síðarnefndu lög, þ.e. vatnalögin hafi tekið gildi. Við höfðum samband við landbúnaðarráðuneytið og þessi breytingartillaga var unnin í samráði við þá þannig að við töldum rétt að hún fylgdi hér með við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegur forseti. Eins og komið hefur fram hér áður í umræðunum hefði hæstv. iðnaðarráðherra verið í lófa lagið að skipa þá nefnd sem átti að fjalla um þetta mál og samkomulag var gert um fyrir fjórum mánuðum 

Herra forseti. Það kom fram í umræðum um það mál sem hér er til umfjöllunar af minni hálfu og ýmissa fleiri hv. þingmanna að það væri ekki nægilegt að frumvarpið gengi einungis til allsherjarnefndar heldur væri nauðsynlegt að þær fagnefndir sem fjalla um einstaka málaflokka fengju það jafnframt til umsagnar. Við styðjum það að sjálfsögðu að frumvarpið gangi til hv. allsherjarnefndar í trausti þess að allsherjarnefndin muni senda það til umsagnar og meðferðar einstakra og viðeigandi fagnefnda hvað varðar þá málaflokka sem undir þær heyra.

Hæstv. forseti. Í tilefni af ummælum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og sjónarmiðum sem komu fram hér í umræðunni vil ég segja fyrir mitt leyti að ég tel eðlilegt að frumvarpið fari til umsagnar hjá fagnefndum þingsins eftir því sem frumvarpið gefur tilefni til, þeirra fagnefnda sem efni þess snertir og mun sem formaður allsherjarnefndar gera tillögu um slíkt þegar nefndin tekur málið til meðferðar.