Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Sigurður Einarsson) Eins og segir í grg. frv., þá miðar það að því að kveða nánar á um ýmislegt í starfi barnaverndarnefnda en gert er í núgildandi l. um þessi efni. Þegar l. voru sett, voru þau nýsmíði. Það hafði ekki verið til nein skipun á framkvæmd barnaverndarmála, að öðru leyti en því, sem sveitarstjórnir og fátækrastjórnir hafa með þau mál fjallað, þegar nauðsyn hefir krafizt. Af því starfi, sem unnið hefir verið á þessu sviði síðan, er það augljóst, að þetta er mjög merkilegt mál og að hér er mikið verkefni að vinna. Að vísu er það misjafnt eftir því, hvar er á landinu, og er starfið vitanlega mest hér í Reykjavík, þar sem mannfjöldinn er mestur saman kominn, og hér verða þau tilfelli flest, sem til kasta barnaverndarnefndanna koma. Í hinum upprunalegu l. var ekki tryggilega gengið frá því, að nefndirnar hefðu góða aðstöðu til starfa. Þar sem mikið reynir á þær t. d., var ekki tiltekið um það, hvort starfið skyldi launað, en sumstaðar er þetta svo mikið starf, að ekki verður komizt hjá því að ákveða einhverja þóknun, enda mun sú hafa orðið raunin á hér í Reykjavík. Sömuleiðis var ekki heldur upprunalega áskilið neitt um það, að bæjarfélögum og sveitarfélögum skyldi skylt að sjá nefndunum fyrir einhverju starfsfé. En það er fengin reynsla fyrir því, að ekki er hægt að vinna þetta verk öðruvísi, og hefir því verið að því horfið að ætla barnaverndarnefndunum eitthvað úr að spila, til þess að þeim sé unnt að inna skyldustörf sín sómasamlega af hendi. Frv. gerir ekki ráð fyrir neinum breyt. á því, hvernig sjálfar nefndirnar séu skipaðar, og ekki heldur kjörtímabili þeirra. Það er í 5. gr. frv., sem ræðir um 6. gr.l., sem aðalbreytingarnar eru. Þar er hlutverk barnaverndarnefnda flokkað og skilgreint ýtarlegar heldur en í hinum gildandi l., og er það gert með tilliti til þess, að hér hefir barnaverndarnefnd orðið að láta mikið til sín taka, en hinsvegar staðið illa að vígi, af því að ógreinilega hefir verið kveðið á um starfssvið hennar, en hér í frv. er því skipt niður í fjóra flokka: Fræðslustarf, eftirlitsstarf, íhlutun um uppeldisáhrif og úrskurðarvald um afbrotamál barna. - Í gildandi l. er svo ákveðið, að barnaverndarnefndir geti, hvenær sem þær vilja, tekið að sér að rannsaka mál barna og kveðið upp um það rökstuddan úrskurð. En þeim er ekki gert þetta að skyldu og geta því skotið því fram af sér. Í þessu frv. er aftur á móti gert ráð fyrir því, að afbrotamál barna og þau eru því miður ekki svo fá - skuli undantekningarlaust leggja fyrir barnaverndarnefnd, og getur hún, ef meiri hl. n. óskar, rannsakað málið og kveðið upp um það rökstuddan úrskurð. Það er því eftir sem áður nefndunum í sjálfsvald sett, hvort þær taka að sér þessi mál eða ekki, en ég tel, að betur fari á því, að um þessi mál sé ekki úrskurðað, nema því aðeins, að barnaverndarnefnd hafi gefizt kostur á að kynna sér þau, og ef meiri hl. óskar, þá geti hún kveðið upp rökstuddan úrskurð um málin. En til þess að tryggja það betur en gert er í gildandi l., að sá úrskurður sé réttmætur, þá hefir mér þótt sjálfsagt að binda gildi úrskurðarins við það, að uppeldisfræðingur eða sálsýkisfræðingur væri með í ráðum. Þó mönnum kunni kannske að koma það undarlega fyrir sjónir, þá er það síður en svo út í loftið. Það er ekkert tíðara en að afbrotamaður sé rannsakaður af slíkum sérfræðingi til þess að dómendur og aðrir hafi vitnisburð hans og álit við að styðjast. Og þegar á að kveða upp úrskurð í afbrotamáli barns, eru sömu ástæður fyrir hendi. Það er oft ekki á færi nokkurs annars en sérfræðings að segja til um það, af hvaða rótum afbrot barns er runnið, en þá ráðstöfun, sem gerð er með barnið, þann dvalarstað, sem því er ætlaður, og það fólk, sem á að vera með því, verður að velja með tilliti til hins mjög mikilvæga dóms sérfræðingsins. Þar, sem barnaverndarnefndir hafa fullkomið dómsvald í afbrotamálum barna, eins og t. d. sumstaðar í Bandaríkjunum, eru uppeldis- og sálsýkisfræðingar alltaf til kvaddir til þess að vera með í ráðum og kveða upp slíka úrskurði. Þó er hér gerð sú takmörkun, að sé sakborningur ekki fullra 8 ára, þá sé barnaverndarnefndum ekki þörf á að hafa slíkan mann með í ráðum. Það liggur í því, að um afbrotamál barns innan þess aldurs er oft um gáleysisverk að ræða eða verk, sem barnið hefir verið teymt til að gera af eldri félögum, án þess að um nokkra spillta hvöt eða „abnormt“ hugarfar sé að ræða. Einnig er sú takmörkun hér á, að barnið sé ekki fullra 12 ára. Það var ekkert um það í eldri l., hvað skuli gera að þessu loknu, er barnaverndarnefnd hefir kveðið upp úrskurð í máli barns. Ég hefi talið sjálfsagt, og munu margir mér sammála um það, að senda beri viðkomandi lögregluyfirvöldum afrit af þeim úrskurði, og sé hann þess eðlis, að lögreglustjóri geti ekki við unað, þá megi áfrýja honum til dómsmrh., en þó því aðeins, að hana sé ekki meðundirritaður af sérfræðingi. Þá vildi ég aðeins minnast á 7. gr. frv. Barnaverndarnefndir bæði hér og annarsstaðar hafa stundum talið nauðsyn á að ráðstafa börnum burt af heimilunum, þegar þær hafa talið heimilisbrag og fjárhag foreldranna þannig, að ekki sé forsvaranlegt, að börnin séu hjá þeim, og stundum hefir það einnig verið gert eftir óskum foreldranna, sem ekki hafa talið sig geta haft barn eða börn undir höndum. Þá hefir börnunum verið komið á góð heimili, þar sem þeim líður vel og tekið hefir verið ástfóstri við þau. En svo koma foreldrarnir kannske litlu seinna og þykjast hafa jafnað allar snurður og vilja hafa sín börn. Þannig komast börnin á hrakninga, sem oft vilja ekki fara aftur til foreldranna og þeir ekki missa, sem tekið hafa. Í þessari gr. er því gert ráð fyrir, að undir vissum kringumstæðum verði kröfur foreldranna ekki teknar til greina. Og er það fyrst í því tilfelli, að barni hafi verið ráðstafað út af afbrotamáli, þannig að foreldraheimili þyki ekki góður dvalarstaður fyrir það framvegis, og ennfremur ef misfellur eru á heimilisbrag, þó barnið sé ekki sakborningur. Ég hygg, að þessu sé bezt farið þannig, en vitanlega verður í slíkum tilfellum að gæta allrar lipurðar og gætni. Þá vildi ég ennfremur minnast á 8. gr. frv., sem fjallar um það, hvenær barnaverndarnefndir skuli skerast í mál barna og ástæður þeirra, og hvaða aðilar geta krafizt þess, að hún láti slík mál til sín taka. Ég hefi talið rétt, að það sé ekki bundið við meiri hl. n., heldur aðeins ef nefndarhluti, sem til þess er skipaður að hafa eftirlit með slíku, einstakur nm. eða ráðinn sérfræðilegur eftirlitsmaður n. álíta, að rétt sé að ráðstafa barni burt af heimilinu, og meiri hl. n. fellst ekki á það, þá sé slíkum aðila, sem ráðstöfunar æskir, heimilt að kveðja bæjar- eða héraðslækni til frekari athugunar á málinu, því oft munu slíkar ráðstafanir byggjast á heilsufarslegum ástæðum. Öllum ráðstöfunum og úrskurðum barnaverndarnefndar er gert ráð fyrir, að skjóta megi til barnaverndarráðs, og er það í samræmi við eldri lög. Í 10. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að barnaverndarnefnd geti krafizt aðstoðar lögregluvalds til þess að úrskurða mann af heimili. En mér hefir þótt rétt, að þegar hér sé um móður eða fyrirvinnu heimilis að ræða, þá skuli barninu ráðstafað burt, en ekki hlutaðeigandi mönnum, enda mun sú hafa verið venjan, þótt svona sé til tekið í lögunum. Í 15. gr. frv. er atriði, sem mörgum kann að koma kynlega fyrir sjónir. En það er byggt á reynslu, og til þess getur komið, að nauðsynlegt sé að hafa slíkt ákvæði. Fyrri hluti gr. er 16. gr.l., en síðari málsgr. hljóðar svo: „Skylt er húsráðendum slíkra heimila eða hæla að leyfa barnaverndarnefnd eða umboðsmanni hennar að hlynna að barninu á hvern þann hátt, er nefndin telur sér fært og óskar, heimilinu að kostnaðarlausu.“ - Mér er um það kunnugt, að heimili, sem hafa börn í dvöl, hafa mælzt undan því, að barnaverndarnefnd hefði af þeim frekari afskipti og ekki talið sér kærkomið, þótt að þeim hafi verið hlynnt og skoðað það sem móðgun við heimilið. En það nær vitanlega ekki nokkurri átt, að barnaverndarnefnd sé ekki heimilt að gera það fyrir börnin, sem heimilunum er að kostnaðarlausu. Á skipun barnaverndarráðs er gert ráð fyrir nokkurri breyt., og er það ef til vill sú breyt., sem mest kann að verða deiluefni. Um leið og verksvið barnaverndarnefnda og barnaverndarráðs er aukið, þá hafa menn litið svo til, að óhjákvæmilegt væri, að einn maður í barnaverndarráði hefði læknismenntun, því mörg þau mál, sem koma til kasta barnaverndarnefnda og barnaverndarráðs, eru þess eðlis, að það þarf lækni til að segja um þau álit sitt. Nú er sú skipun á, að kirkjan tilnefnir einn mann í barnaverndarráð. Ekki er það minn vilji að rýra hlut kirkjunnar, en ég held, að það sé á öðrum sviðum fremur en þessu, þar sem hennar vel metna og góða starf gæti komið að notum. Við þurfum lækni í barnaverndarráð, og ég hefi talið bezt, að hann væri tilnefndur eftir tillögum landlæknis. Presturinn í ráðinu gengur úr, en læknirinn kemur í staðinn; að öðru leyti er ráðið eins skipað, ef þetta yrði að lögum. Í 22. gr. er gert ráð fyrir því, að umboð núv. barnaverndarráðs falli niður um leið og l. öðlast gildi, og skal það þá skipað samkv. l. þessum. Með þessu frv. er leitazt við að gera þetta starf allt faglegra heldur en það hefir áður verið, með því að leita skuli faglegrar aðstoðar, þegar nauðsyn krefur. Ég hefi ekki haft mikinn tíma til að undirbúa þetta mál og geri því ráð fyrir, að á þessu frv. séu ýmsir gallar, sem standa til bóta í þessari hv. d. og þeirri n., sem um það mun fjalla. Það er síður en svo, að ég taki því illa, þó menn gerist til að gagnrýna einstök atriði eða koma með bendingar, sem kynnu að vera til bóta. Ég vildi mega vænta, að d. taki þessu merkilega máli vel og að n., sem ég hefi í hyggju að fela það til frekari rannsóknar, vildi gefa því greiða og góða meðferð, og er það allshn., sem ég vildi leyfa mér að vísa því til. Það mætti að vísu eins fara til menntmn., en ég held, að á hinu fari engu verr. 

Gísli Sveinsson Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að taka neitt til máls, en vil aðeins leyfa mér að styðja till.hv.flm. um það, að vísa málinu til allshn., því það er alls ekki tilfellið, að það eigi heima í menntmn. Auk þess er svo mikið athugavert við þetta frv., að það er rétt, að allshn., þar sem hv.flm. á ekki sæti, taki þetta mál til rækilegrar meðferðar, að fengnum betri upplýsingum en hann hefir haft tíma til að afla sér. Mín till. er því eins og hv.flm., að frv. fari til allshn.; það hefir þörf á því og heyrir undir hana.

Bergur Jónsson Án þess að ég kæri mig nokkuð um að draga þetta mál undir allshn., þar sem ég á sæti, vil ég aðeins taka það fram, að mig minnir ekki betur en að einmitt þessi mál hafi verið í allshn. áður.

Forseti (JörB): Þetta þarf nú ekki að verða deiluefni, en málið er engu að síður uppeldis- og menningarmál. En ég fyrir mitt leyti geri þetta ekki að kappsmáli.

Flm. (Magnús Jónsson) Þetta frv. er shlj. frv. sömu flm. um þetta efni á síðasta þingi. Þar hafði málið verið rætt allýtarlega og nefndin skilað áliti, og tel ég því ekki þörf á að fjölyrða um það nú. Óska ég þess, að málinu verði vísað til fjhn. að þessari umr. lokinni.

Flm. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Það hefir verið eitt aðalviðfangsefni þings og stj. undanfarið og umhugsunarefni í landinu, hvað gera skuli til þess að landbúnaðurinn geti borið sig. Á síðasta þingi beindist viðleitnin fyrst og fremst í þá átt, að reyna að hækka nokkuð hið lága afurðaverð. En önnur hlið þessa máls er ekki síður þess verð, að henni sé gaumur gefinn. Og hún er sú, hversu fara skuli að til þess að lækka framleiðslukostnað landbúnaðarins og tryggja afurðir bænda, gæði þeirra og magn. Og þótt hækkun afurðaverðsins hafi verið sjálfsögð og nauðsynleg, má þó segja, að hin hlið málsins hafi það fram yfir, að endurbætur þar eru ekki frá neinum teknar. En um hækkun afurðaverðsins mætti ef til vill segja, að hún kæmi misjafnlega niður á öðrum stéttum. Einn liður í þessari viðleitni er sá, að tryggja sem allra bezt þekkingu á landbúnaðinum. En sú þekking verður fyrst og fremst að fást með innlendri reynslu og rannsóknum. Veðráttufar og margt annað er svo gerólíkt hér á landi og annarsstaðar, að ekki verður stuðzt við erlenda reynslu. Við getum ekki á þessu sviði beitt hinni erlendu reynslu og tækni á sama hátt og í sjávarútveginum. Í sjávarútveginum olli hin erlenda tækni þeirri byltingu, sem varð í þeirri atvinnugrein fyrir stríð. En í landbúnaðinum verðum við að afla okkur þekkingar sjálfir. Forgöngumönnum landbúnaðarmálanna hér á landi hefir lengi verið þetta fullljóst. Eftir að Ræktunarfélag Norðurlands hafði verið stofnað árið 1900 og Búnaðarfél. Íslands 1903, tóku þessi félög þegar að afla sér innlendrar reynslu um landbúnaðarmál. Árangurinn hefir orðið mikill. Þannig er t. d. fengin full reynsla fyrir notagildi erlends áburðar, fyrir því, að hafrar geta gefið ágæta uppskeru sem grænfóður, að fóðurrófur geta gefið góðan árangur, að hægt er að rækta innlent fræ, og nú síðast, að kornrækt getur þrifizt hér á landi. En þótt þetta megi telja ágætan árangur eftir atvikum, og þótt Búnaðarfél. hafi varið 1/6 af framlagi ríkissjóðs í þessu skyni, má þó betur, ef duga skal. Má segja, að þetta sé ævarandi verk, því að þær niðurstöður, sem fást, varpa aðeins stundarskini á málið. - Svo hefir reynslan orðið með öðrum þjóðum. Hér eru það einkum fjögur atriði, sem eru mikilsvarðandi og aðkallandi rannsóknarefni. Fyrst er þá að telja tilraunir við ræktun og jarðabætur. Milljónum króna hefir verið varið og verður varið til jarðræktar, og því skiptir miklu máli, að hinar hagfelldustu aðferðir séu jafnan notaðar. Annað er tilraunir um fóðuröflun, varðveizlu heyja og hagnýtingu. Þetta mál er að miklu leyti óleyst, þótt töluverð þekking sé fyrir hendi. Þriðja er tilraunir um búpeningsrækt. Því verður ekki neitað, að búpeningsstofn vor gefur ekki þann arð, sem vænta mætti, ef fóður og kynbætur væru í lagi. Þessu verður ekki kippt í lag nema tilraunastöðvar hafi hér forgöngu með vísindalegum rannsóknum. Fjórða er aukin fjölbreytni í búskap. Á nauðsyn slíkrar fjölbreytni getur enginn vafi leikið, en til þess að fyrirbyggia mistök einstakra manna er augljóst, að gera verður tilraunir þeim til stuðnings. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, miðar að því að koma skipulagi á þessa tilraunastarfsemi. Hún er á engan hátt tryggð á meðan Búnaðarfél. á jafnan undir högg að sækja um fjárframlög, ef hún styðst ekki við löggjöf. Frv. þetta var flutt á síðasta þingi, en er nú nokkuð breytt. Þannig hefir 5. gr. verið bætt inn í það, eftir bendingu búnaðarþingsins, sem lýsti yfir eindregnu fylgi sínu við frv. Óska ég, að frv., að umr. lokinni, verði vísað til landbn.

Flm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er sama efnis og frv., sem flutt var á haustþinginu og afgr. frá n., en dagaði þá uppi. Nú flytur meiri hl. n. frv. með breytingum meiri hl. allshn. Frv. fjallar um sérstaka yfirstjórn yfir nokkrum ríkiseignum í Ölfusi og inniheldur auk þess nokkur ákvæði um meðferð þeirra. Þessar ríkiseignir eru sérstæðar að því leyti, að hér er að ræða um mikil náttúrugæði, sem framtíðarvonir eru tengdar við. Því virðist rétt að setja þær undir sérstaka yfirstjórn, þótt deila megi um, á hvern hátt það skuli gert, en ég ætla þó, að tillögur nefndarinnar bendi á heppilegustu leið í málinu. Óska ég, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til 2. umr. og allshn.

Frsm. (Thor Thors) Út af fyrirspurn hv. 9. landsk.þm. skal ég geta þess, að þetta burðargjald var talið síðastl. ár yfir sumarmánuðina 13000 kr. og yfir vetrarmánuðina 19000 kr., eða samtals 32 þús. kr. Burðargjald að sumrinu er nú 50 au. á kg., en á vetrum 1 kr. á kg. Eftir þessu er því póstflutningurinn rúml. 26. þús. kg. yfir sumarmánuðina en yfir vetrarmánuðina 19 þús. kg., - samtals 45 þús. kg. yfir árið. Ef miðað er við þetta magn af flutningi og að gjaldið yrði eins og frv. gerir ráð fyrir yrðu tekjur ríkissjóðs 12500 kr. verði frv. að lögum, yrði sú lækkun, sem póstsjóður yrði að sætta sig við, um 19500 kr. En eins og ég gat um áðan, mundi þetta að nokkru geta lagfærzt við aukin viðskipti við póstsjóð, sem leiddu af lækkun þessa gjalds, einkum ef það skipulag yrði upp tekið sem tíðkast víða erlendis, að menn skrifi sig fyrir blöðunum hjá pósthúsinu, í stað þess að gerast áskrifendur beint hjá útgáfustjórnum blaðanna. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að þetta gjald er nokkuð öðruvísi útreiknað í nágrannalöndunum, t. d. Danmörku og Svíþjóð. Þar mun það nema um 12 au. á kg., í Noregi er það frá 121/2 upp í 13 au. á kg. - En eins og hv.þdm. sjá, þá er hér gert ráð fyrir, að gjaldið verði 15 au. á kg.

Flm. (Finnur Jónsson) Frv. þetta fer fram á, að einstaklingar eða félög geti fengið lögfest almenn gæðamerki fyrir vörur sínar, og einnig að sett verði almennt íslenzkt ríkisgæðamerki, sem nota megi á vörur útfluttar frá Íslandi, er öruggt sé að telja gæðavörur samkv. gildandi ákvæðum um eftirlit með útflutningsvörum. Við flytjum þetta frv. sérstaklega í því skyni, að lögfest verði gæðamerki fyrir Ísland á vörutegund eins og t. d. íslenzkri síld. Það er leitt til þess að vita, að íslenzk síld skuli vera seld á erlendum mörkuðum af útlendingum, sem veiða hana hér við land, með sama merki og síld, sem Íslendingar veiða sjálfir og vanda verkun á. Það er þó almennt viðurkenndur stórfelldur munur á gæðum þeirrar síldar, sem veidd er og flutt hér á land til verkunar, eða síldar, sem verkuð er á skipum úti, þó að hún sé einnig veidd hér við strendur landsins. Ríkisstjórnin hefir ekki nú rétt til þess að ganga inn í alþjóðasamninga, sem tíðkast víða um gæðamerki á framleiðsluvörum þjóðanna. Slíkan rétt myndi hún öðlast með samþykkt þessa frv. Eins og kunnugt er, þá er mikið selt af síld, sem veidd er hér við land, í viðskiptalöndum okkar af útlendingum, og þá sérstaklega Norðmönnum. undir nafninu íslenzk síld, enda þótt hún sé alls ekki verkuð hér á landi. Hún er að vísu veidd hér við land, en söltuð um borð í skipum. Síðan er hún flutt til Noregs. Saltsíld er tekin og útvötnuð þar og seld sem íslenzk Matjessíld á mörkuðum í Þýzkalandi og Póllandi. Með samþykkt þessa frv. eru ríkisstj. gefnir möguleikar til að útiloka slíka óheiðarlega samkeppni. Þetta frv. er samið af sendiráðsskrifstofu Íslands í Kaupmannahöfn, og er það shlj. löggjöf, sem um þetta tíðkast á Norðurlöndum. Ég hefi talið rétt að flytja frv. eins og það kom, þó mér líki ekki allskostar á því orðalagið á nokkrum stöðum. Þar sem gera má ráð fyrir, að þessi merki, sem farið er fram á í frv., verði einkum notuð fyrir sjávarafurðir, þá vil ég leyfa mér að mælast til þess, að frv. sé vísað til sjútvn.

Pétur Ottesen Þessi brtt. ber það með sér, að hv. landbn. er nú farin að draga nokkuð í land í þessu máli og er komin til nokkurrar viðurkenningar á því, að ekki sé gengið eins hreint til verks með þessu frv. eins og þeir vilja vera láta. En ég álít þessa brtt. ákaflega lítils virði, og hún er engan veginn til þess fallin að afnema þá annmarka, sem ég tel á frv. Og ég vil láta þessa getið, að við 3. umr. munum við hv.þm. A.-Sk. bera fram brtt. við þetta frv.

Frsm. (Jón Pálmason) við 1. umr. þessa máls hér í d. bar nokkuð á óánægju út af því, að í þessu frv., sem fyrir liggur, er ekki heimild til þess að undanskilja svæði á landinu, sem vera kynni óhætt að undanskilja útrýmingarböðun, sem hér um ræðir. Því flytur landbn. nú brtt. við frv. sitt, og er hún á þá leið, að ráðh. getur undanskilið þau svæði, þar sem kláða hefir ekki orðið vart í sauðfé síðustu fimm árin og Búnaðarfélag Íslands álítur, að ekki stafi hætta af um smitun af sýktu fé frá öðrum sýktum svæðum. Ég vænti, að þessi till. fullnægi þeim, sem töldu þessa annmarka sérstaklega í vegi fyrir því, að þeir gætu fylgt þessu frv. En eftir þeim upplýsingum, sem fyrir lágu á síðasta Alþ., eru naumast líkur til, að hér geti verið um önnur svæði að ræða heldur en Skaftafellssýslu. En sem sagt, er það ekki samkv. Þessum brtt. á valdi þingsins að ákveða í þessu efni. hvernig með skuli fara, heldur ráðh., að fengnum till. þeirra aðilja, sem hér eru nefndir.

Flm. (Emil Jónsson) [óyfirl.]: Lögum um iðnðarnám hafði ekki verið hróflað frá því nokkru fyrir aldamót, eða frá 1893, til 1927, að núgildandi lög voru sett. Gömlu lögin voru þá ekki lengur nothæf, en lögin frá 1927 eru sæmilega vel gerð, og þær breyt., sem hér eru bornar fram í þessu frv., geta fallið inn í aðalramma þeirra laga. Ég hefi undanfarin ár haft góð tækifæri til þess að fylgjast með framkvæmd þessara laga og rekið mig á ýmsa agnúa á þeim. Hefi ég oft haft hug á að gera breytingar á þeim, en ekki fengið tækifæri til þess fyrr en nú. Aðalbreyt. er fólgin í því, að iðnnemar læri hjá starfandi meisturum á vinnustöðvunum, en ekki í skóla eingöngu. Við þetta nám hjá meisturum skal svo bætt hæfilegri bóklegri fræðslu í iðnskólum. Sú aðferð er af mörgum talin að hafa ýmsa kosti fram yfir hreina skólagöngu. Þessari aðferð hefir og verið fylgt hér á landi í framkvæmdinni, en hér er lagt til, að lögunum verði breytt í nokkrum atriðum, sem ég skal nú gera nánari grein fyrir. Fyrsta breyt. er sú, að vinnutími iðnnema sé styttur úr 60 klst. á viku, sem hann nú er, að meðtöldum 6 klst. til bóklegs náms, niður í 48 klst., einnig að meðtöldum þeim tíma, sem fer til að inna af hendi lágmark hins bóklega náms, eins og það kann að verða ákveðið. Ég hefi oft rekið mig á það, að þessi vinnutími, sem ákveðinn er í lögunum, er óhæfilega langur. Eftir 9 klst. vinnu á dag með meistara, sem oft er erfið, verða þeir að taka 2-4 klst. skólavist, og þar á eftir lesa undir næsta kennslukvöld, ef vel á að vera. Þeir þurfa því að vinna og lesa um 13-14 klst. á dag, og fyrir unga drengi er það allt of mikið erfiði. Í frv. er farið fram á, að vinnutíminn verði styttur um 2 klst. á dag. Ennfremur er gert ráð fyrir, að sett verði lágmark vinnutíma 36 klst. á viku, en það er ekki í gildandi lögum. Þetta er nauðsynlegt til þess að nemandinn virkilega læri iðnina á hinum tilskilda tíma. Það hefir oft komið fyrir, að iðnnemar hafa verið sendir til óskyldra verka á námstímanum, til sjóróðra o. fl. Afleiðingin hefir þá orðið sú, að þeir hafa ekki getað lært iðnina svo vel sem skyldi. Einnig er ætlazt til þess, að atvmrn. setji með reglugerð ákvæði um lágmark bóklegs náms fyrir iðnina, því þeim er nauðsynlegt að fá vissan forða af bóklegri þekkingu eins og verklegri, og þá menntun geta þeir fengið í iðnskólum kaupstaðanna. Fimmta aðalbreyt. frv. er sú, að aldurslágmark iðnnema er hækkað um 1 ár, úr 15 árum í 16. Er þetta gert bæði með tilliti til þess, að 13 ára unglingar eru margir hverjir það óharðnaðir, að það getur orðið þeim ofraun að stunda alla iðnaðarvinnu svo ungir, og eins er þetta aldurslágmark miðað við það, að hægt sé fyrir unglinga að stunda nám í tvo vetur í héraðsskólum eða gagnfræðaskólum, að afloknu barnaskólanámi. Þá er í frv. ákvæði um, að fulltrúar sveina- og meistarafélaga á staðnum skuli undirrita námssamninga, sem iðnaðarmenn gera við nemendur sína. Þetta er nýmæli og miðar að því, að hvorttveggja þessara aðilja, félög sveina og meistara, hafi hemil á því, að ekki séu of margir teknir í hverja iðngrein og að þau samningskjör, sem samkomulag verður um, fullnægi þeim skilyrðum, er iðnfélög á staðnum kunna að koma sér saman um. Meistarar einir mega eftir frv. taka iðnnema; nú er það svo, að í kaupstöðum mega engir aðrir en þeir taka iðnnema, en utan kaupstaða dugir til þess iðnbréf. Þetta þótti sjálfsagt að leiðrétta. Enda nær það engri átt að gera upp á milli manna eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Að vísu er þess ekki krafizt, að forstöðumaður eða eigandi iðnfyrirtækis hafi meistararéttindi í iðninni, en þá skal fyrirtækið hafa í þjónustu sinni mann með meistararéttindum. Sumarleyfi nemenda er ákveðið a. m. k. 12 virkir dagar, og má það ekki minna vera með tilliti til þess, að ýms iðnaðarvinna fer fram innanhúss, oft í óhollum og loftillum húsakynnum, enda mun þetta sumarfrí vera það stytzta, sem nokkrir námsmenn hafa. Gert er ráð fyrir, að iðnnemar hafi staðizt lágmarkspróf í bóklegum fræðum, til þess að þeir geti fengið sveinsbréf, og skal ljúka því prófi í iðnskóla, sé hann til á staðnum, en ella hjá prófdómendum við hið verklega próf. Nú er í lögum gert ráð fyrir því, að meistarar kosti iðnnema í slíka skóla, en útkoman hefir orðið sú, að margir iðnnemendur hafa alls ekki í skóla komið. Þá má að lokum nefna ýmsar smábreyt. t. d. að ef maður fellur við sveinspróf, þá má hann ekki ganga undir próf aftur fyrir en eftir hálft ár, og er það í samræmi við það, sem tíðkazt hefir. Ennfremur eru í frv. skýr ákvæði um það, að meistari hafi framfærsluskyldu við nemanda sinn að því er snertir slysa- eða sjúkdómstilfelli. Yfirleitt hefir þetta færzt í það horf í kaupstöðunum, að iðnnemar hafa orðið að sjá um sig sjálfir, og ef þeir hafa veikzt, þá hefir ekki verið til annara að leita um stuðning en framfærslusveitarinnar. Úr lögunum er fellt ákvæði um, að nemandi geti krafizt skaðabóta af meistara sínum með málsókn, ef meistari hættir að reka iðn sína eða verður gjaldþrota o. s. frv.; um það skal fara eftir áliti gerðardóms. Slíkar skaðabótagreiðslur skulu vera forgangskröfur í bú viðkomandi meistara, eins og vinnulaunakröfur væru. Þetta eru aðalbreytingarnar frá gildandi lögum, og miða þær allar að því að bæta kjör nemenda, svo að þeir læri iðn sína og fái meiri bóklega fræðslu en áður hefir tíðkazt. Við samningu frv. hefi ég stuðzt við till. Sambands ungra jafnaðarmanna, Iðnnemafélags Reykjavíkur, Félags járniðnaðarmanna í Reykjavík og margra fleiri. Ennfremur hefi ég borið það undir stjórn Landssambands iðnaðarmanna og stjórn iðnráðs Hafnarfjarðar, sem í aðalatriðum hafa lýst sig samþykka frv. Legg ég til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til 2. umr. og iðnn.

Sigurður Einarsson Mig langar til að beina þeirri fyrirspurn til hv.n., hversu mikið tekjur póstsjóðs muni minnka við þá lækkun á burðargjaldinu, sem ákveðin er í frv., miðað við tekjur hans á síðastl. ári. Ég veit, að n. hefir athugað þetta.

Frsm. (Thor Thors) Þetta frv. er flutt af allshn. og miðar að því að lækka burðargjald í pósti fyrir blöð og tímarit. Burðargjald þetta er mjög hátt, og miklu hærra en tíðkast í nágrannalöndunum. Það er flutt eftir einróma beiðni Blaðamannafélags Íslands. Eins og hv.þdm. er kunnugt, þá er blaðaútgáfa hér á landi mjög óarðbær, og er þetta gjald tilfinnanlegur skattur á útgefendum þeirra. Það er miðað við það ástand í samgöngum hér á landi, sem ríkti fyrir mörgum árum síðan, þegar póstur var að mestu leyti fluttur á hestum um landið. En nú er það úrelt, þar sem póstflutningar á landi fara nú yfirleitt með bílum, og getur því ríkissjóður sætt sig við lækkun á burðargjaldinu. - Ef þessi lækkun nær fram að ganga, þá er líklegt, að hún leiði að einhverju leyti til þess, að viðskiptin aukist við póstsjóðinn. Málið er einfalt og þarfnast ekki frekari skýringa. Óska ég að frv. verði vísað til 2. umr.