Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem hér liggur fyrir, er þess efnis, að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. að athuga, á hvern hátt er hægt að tryggja togarasjómönnum nauðsynlega læknishjálp, þegar skipin eru að veiðum á fjarlægum miðum. N. hefur fjallað um þessa till. og er einróma sammála um að mæla með samþykkt hennar. Á íslenzka togaraflotanum eru milli 12 og 13 hundruð manns. Hefur komið fyrir á s.l. ári, að nálega allur flotinn stundaði samtímis veiðar á mjög fjarlægum miðum. Hefur þá komið fyrir, að sjómenn hafa ýmist veikzt eða slasazt, og ég geri ráð fyrir, að þau atvik hafi orðið til þess að beina athygli manna að þessu vandamáli. Þegar allur flotinn stundar veiðar á sömu eða svipuðum fjarlægum miðum, eins og var við Nýfundnaland í haust og hefur verið fram til þessa dags, þá má reikna með, þar sem sigling til miðanna og frá þeim tekur 5–6 daga og veiðar taka 3–5 daga, að til jafnaðar sé 1/4 hluti flotans við veiðarnar, um helmingur flotans á siglingu fram og aftur og þá 1/4 í heimahöfn. Þess vegna eru að jafnaði á slíkum tímum 3–4 hundruð menn við veiðarnar sjálfar og 6–7 hundruð menn á siglingu fram og til baka. Hætturnar á því, að þessi stóri hópur manna við svo erfið störf verði fyrir veikindum eða slysum, eru því verulegar. Þess vegna hljóta allir að vera sammála um, að það megi einskis láta ófreistað til þess að gera það, sem hægt er, til þess að tryggja þessum togarasjómönnum nauðsynlega læknishjálp. Hins vegar kemur það fljótlega í ljós við íhugun á þessu máli, að það er engan veginn auðleyst. Eftir því sem ég hef komizt næst í samtölum, bæði við togaraútgerðarmenn og togarasjómenn, þá hafa komið fram nokkrar hugmyndir, sem eru mjög misjafnlega framkvæmanlegar af ýmsum ástæðum. Það, sem fullkomið væri í þessum efnum, er auðvitað að hafa eftirlitsskip á miðunum með lækni um borð, eins og stærri þjóðir gera víða. Ég hygg, að það þurfi ekki um það að tala, að Íslendingar hafa ekki, eins og nú standa sakir, ráð á því að leggja í slíkan kostnað. Þá hefur komið fram hugmynd um það að hafa lækni um borð í togurunum, en selflytja hann á milli togaranna, þannig að jafnóðum og einn togarinn fer heim, þá skilar hann lækninum til annars. Mér segja bæði útgerðarmenn og togarasjómenn, að þessi hugmynd sé ákaflega óraunhæf. Slíkir flutningar á lækni með þeim tækjum, sem hann þyrfti að hafa með sér, eru mjög hættulegir, og það mundi reynast ákaflega erfitt að koma slíku skipulagi á, þannig að nokkurt gagn væri að. Þar að auki benda læknar á, að aðstaða fyrir þá sé ákaflega slæm um borð í skipunum, þannig að þeirra aðstaða væri ekki mjög góð til þess að gera mikið um borð. Í þriðja lagi er talað um þann möguleika, að skipin verði að sækja til næstu byggða, ef slíkt sem þetta kæmi fyrir, og ég geri ráð fyrir, að það mundi verða gert, ef tilfelli væru það alvarleg. En á Nýfundnalandsmiðum, þar sem togararnir hafa verið, er hvorki meira né minna en 15–20 klst. sigling til þeirrar byggðar, þar sem finna mætti lækna, svo að þar er um verulegar fjarlægðir að ræða. Í fjórða lagi hefur verið talað um eina tegund af læknisþjónustu fyrir sjómenn á hafi úti, sem auðvitað er hvergi nærri fullnægjandi, en gæti orðið til verulegrar hjálpar, en það er að veita þeim læknisráð gegnum útvarp eða loftskeyti. Þetta hefur færzt mjög í vöxt á síðari árum, og suður í Rómaborg er til stofnun, sem starfar fyrir sjómenn um allan heim og hefur að jafnaði lækna, sem sitja við útvarpstæki og svara fyrirspurnum á ákveðnum bylgjulengdum eins fljótt eða jafnóðum og þeir geta. Svipaða hluti hafa læknar gert hér á Íslandi í allstórum stíl. Það er algengt, að læknar séu kallaðir til loftskeytatækjanna og þeir tali við yfirmenn skipanna, gefi þeim þannig leiðbeiningar, sem ég er viss um að hafa oft komið að mjög góðum notum og jafnvel bjargað sjúklingum. Í sambandi við þetta skapast erfiðleikar af því, að loftskeytasamband togaranna, sérstaklega þeirra eldri, við heimahafnir sínar er mjög mismunandi gott eftir því, hvar þeir eru, og því verra, sem þeir eru lengra í burtu. Og mér hafa tjáð menn, sem eru kunnugir þessum málum, að eitt mundi örugglega vera hægt að gera í þessum efnum, en það er að bæta loftskeytaþjónustuna svo, að íslenzki togaraflotinn sé öruggur um það að geta haft gott samband hingað heim, hvar sem hann er á þeim miðum, sem hann hefur hingað til stundað eða er líklegur til að stunda. Hefur verið á það bent, þó að ég kunni ekki nánari skil á því, að loftskeytastöðin hér í Reykjavík muni þurfa töluverðrar endurnýjunar við, og kann að vera, að eitthvað af eldri togurunum þurfi líka að fá betri tæki, því að mér er sagt, að það sé mikill munur á því, hvað nýjustu skipin nái betur heim, þegar þau eru fjarri landinu, heldur en hin eldri. Ég hef hér nefnt lauslega nokkrar þær helztu hugmyndir, sem ég hef komizt á snoðir um í sambandi við þetta mál, og ég vænti þess, að þessar upplýsingar verði til þess að sýna hv. þm. fram á það enn betur en till. sjálf gerir, að það er nauðsynlegt að rannsaka þetta mál ofan í kjölinn og freista þess að tryggja togarasjómönnum eins góðan aðbúnað að þessu leyti og framast er unnt. Herra forseti. Allshn. leggur til, að till. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég vil þakka allshn. fyrir skjóta afgreiðslu á þessari till. Till. hefur vakið mikla athygli hjá þeim sjómönnum, sem fiska á fjarlægum miðum og hafa að sjálfsögðu nú um meira en missirisskeið fundið mjög til þess, hve illa þeir voru settir, þegar slys og veikindi hefur borið að höndum. Ég held, að Alþingi hafi þegar borizt áskoranir frá flestum, ef ekki öllum skipshöfnum íslenzkra togara, sem sótt hafa á þessi mið, um það, að orðið yrði við því, sem í till. felst, að tekið væri til athugunar og leitað ráða til þess að bæta úr því ástandi. Það er ekki í sjálfri till. eða grg. hennar farið langt inn á það að benda á leiðir til þess að leysa þetta mál. Það er að sjálfsögðu á það bent, sem haldbezt mundi vera, ef þess væri kostur, að hafa skip á þessum miðum, sem sinnti þessu verkefni. Einnig er á það bent, að hugsanlegt væri, að sýnd væri viðleitni til þess að sinna þörfum fiskimannanna á þessum fjarlægu miðum með þeim hætti, að ávallt væri læknir í einhverjum af þeim togurum, sem á veiðum eru þarna á hverjum tíma. Það eru að sjálfsögðu, eins og hér hefur verið bent á, allmikil vandkvæði á því, að slík hjálp gæti ávallt komið að notum, þar sem erfitt gæti orðið að hafa samband á milli skipanna. En þó telja bæði skipstjórar og sjómenn, sem þarna eru, að í þessu mundi þó felast þeim til handa nokkur úrbót eða úrlausn frá því, sem nú er, því að í mörgum tilfellum mundi það nú vera svo, að hægt væri að ná til læknis með þessum hætti, þegar slys ber að höndum eða bráð veikindi. En í þeim tilfellum, þegar það væri ekki hægt, er þó alltaf hægt að leita ráða hjá slíkum lækni, eins og hér var nú bent á áðan að hugsanlegt væri að gera, ef læknir væri staddur á miðunum. En á því eru sjálfsagt allmikil vandkvæði, býst ég við, að ætla að leita læknisráða hér á landi fyrir sjómenn, sem staddir eru á Nýfundnalandsmiðum. Hitt liggur þó miklu nær, ef læknir er staddur á miðunum, að hann geti gefið ráð í þessu efni. En slik ráð mundu náttúrlega í fæstum tilfellum samgilda því, að læknisaðgerð gæti verið fyrir hendi. Ég veit það eftir undirtektum, sem þetta mál hefur fengið í allshn., og vissi það raunar áður, að Alþingi væri reiðubúið að sinna þessu máli. Þá verður þessi till. nú afgreidd hér frá Alþingi, og kemur þá að sjálfsögðu til kasta hæstv. ríkisstj. að framkvæma það, sem í till. felst, og vil ég í því sambandi snúa mínu máli til hæstv. dómsmrh., sem mun fara með heilbrigðismálin, að hann bregðist hér vel við og leiti tiltækilegra úrræða til úrbóta í þessu efni, og tel ég þá líklegast til þess að fá heppilega lausn þessa máls, að hæstv. ráðh. hefði um það samráð við útgerðarmenn, sjómenn og lækna, hversu fara skyldi að til þess að ráða bót á þessu ástandi. Ég vil ljúka mínum þætti þessa máls hér á Alþingi með því að vænta þess fastlega af hæstv. dómsmrh., sem með heilbrigðismálin fer, að hann beri ráð sín saman við þessa aðila, sem ég hef hér bent á, um það, hvernig bezt verði úr þessu leyst, og að niðurstaðan af því verði sú, að sú bezta og ýtarlegasta lausn, sem hugsanleg er undir þessum erfiðu kringumstæðum, verði tekin. Að sjálfsögðu sýnir reynslan, þegar farið er að vinna að þessu máli, hvaða fyrirkomulag skilar beztum árangri.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér till. til þál. á þskj. 78, þar sem farið er fram á, að Alþingi skori á ríkisstj. að breyta reglugerð um fiskveiðilandhelgina frá 30. júní 1958 og 28. ágúst sama ár á þann veg, að bannaðar verði algerlega botnvörpu-, flotvörpu- og dragnótaveiðar innan núverandi fiskveiðilandhelgi Íslands. Svo er mál með vexti, eins og allir hv. alþm. munu vita, að í reglugerðinni um fiskveiðilandhelgi Íslands, sem var gefin út 30. júní s.l., var ákveðið, að íslenzkum skipum, sem veiða með botnvörpu og flotvörpu eða í dragnót, skuli heimilt að veiða innan fiskveiðilandhelginnar, en þó utan þeirra fiskveiðitakmarka, sem ákveðin voru með reglugerðinni frá 1952, en jafnframt er sagt í þessari nefndri reglugerð frá 30. júní s.l., að seinna verði sett sérstök ákvæði um þessa heimild og þar verði nánara tilgreint bæði um veiðitíma og veiðisvæði. Ég læt það nú liggja á milli hluta, að mér finnst út af fyrir sig fremur óeðlilegt að gefa út reglugerð á þennan hátt og áður, en efni hennar í mjög veigamiklum atriðum er ákveðið. En þetta á sínar orsakir, sem ég tel ekki málinu til neinna bóta að fara að ræða að þessu sinni. Þann 29. ágúst s.l. var svo gefin út ný reglugerð, og þar voru settar nánari reglur um réttindi íslenzkra veiðiskipa í nýju fiskveiðilandhelginni. Í þeirri reglugerð er svo fyrir mælt, að áfram gildi hið algera bann við botnvörpu-, flotvörpu- og dragnótaveiðum, sem ákveðið var í reglugerðinni um 4 mílna fiskveiðilandhelgina frá 1952, en á 8 mílna beltinu, sem við bætist, eru slíkar veiðar heimilaðar með tilgreindum takmörkunum. Fyrir Norður og Norðausturlandi eru botnvörpu-, flotvörpu og dragnótaveiðar leyfðar íslenzkum skipum innan yzta 4 mílna beltis fiskveiðilandhelginnar nýju. Fyrir Austurlandi eru slíkar veiðar leyfðar allt að 4 mílna fiskveiðitakmörkunum, en aðeins í fimm mánuði ársins, þ.e.a.s. frá 1. des. til 30. apríl. Fyrir Suðausturlandi eru þessar veiðar leyfðar innan nýju fiskveiðilandhelginnar á tímabilinu frá 15. maí til 31. des. Um fiskveiðilandhelgina undan Suðurlandi gilda mismunandi reglur. Þó eru togveiðar bannaðar á tímabilinu frá 1. jan. til 15. maí, en samt víðast aðeins á hluta hinnar nýju fiskveiðilandhelgi. Á svæðinu frá Reykjanesi að Bjargtöngum eru allar botnvörpu-, flotvörpu- og dragnótaveiðar bannaðar í fiskveiðilandhelginni frá 1. jan. til 15. maí og einnig á mestum hluta þessa svæðis frá 15. okt. til 31. des. Loks eru allar slíkar veiðar bannaðar fyrir Vestfjörðum í fiskveiðilandhelginni allt árið. Eins og menn á þessu sjá, gilda um þetta margar og mismunandi reglur, og liggja til þess ýmsar orsakir og þá náttúrlega fyrst og fremst að reyna að vernda fiskimið bátanna og veita þeim sem mesta vernd, einmitt þegar þeirra þörf er brýnust, þ.e.a.s. á þeirra vertíð. Ég tel mig nú ekki dómbæran á að kveða á um, hvort þessi fyrirmæli, sem ég gat um, ná fullkomlega þeim tilgangi, en ég dreg hins vegar ekki í efa, að þetta var tilgangurinn, og ég dreg heldur ekki í efa að svo komnu máli, að í verulegustu efnum hafi þeim tilgangi verið náð. Ég tek það fram í stuttri grg., sem fylgir þessari till., að tilgangur minn sé á enga lund sá að ráðast á þessa ákvörðun út frá þeim forsendum, sem fyrir lágu, þegar ákvörðunin var tekin. Ég viðurkenni fyllilega, að í þeim flokki, Sjálfstæðisflokknum, sem ég er í, voru nokkuð skiptar skoðanir um þetta. Sumir töldu, að það væri ekki nauðsynlegt að veita bátunum alla þá vernd, sem reglugerðin gerir, og töldu, að nauður ræki til að ganga sem minnst á réttindi botnvörpuskipa og dragnótanna. Um þetta voru skiptar skoðanir, og ég geri ráð fyrir, að svo hafi verið í öllum flokkum. Menn hafa miðað aðgerðir sínar og ákvarðanir ýmist við það, sem þeir töldu heildinni fyrir beztu, eða þá hitt, sem þeir töldu þeim sérstöku hagsmunum fyrir beztu, sem þeir voru umboðsmenn fyrir. Nú er það hins vegar staðreynd, að þessi ákvörðun um að gefa íslenzkum skipum sérréttindi í þessum efnum hefur verið notuð til þess að veikja málstað okkar út á við. Ég veit einnig, að innanlands eru þeir margir, sem óska eftir, að þessar veiðar með dragnót og botnvörpu séu bannaðar íslenzkum skipum. Ég flyt þessa till. hér þess vegna ekki sem ádeilu á þá ákvörðun, sem tekin var, alls ekki, - en flyt hana hins vegar til þess að verða við íslenzkum óskum, sem fram hafa komið í þessum efnum, en einkum - það undirstrika ég - til þess að sýna umheiminum, að Íslendingar eru reiðubúnir til þess að sínu leyti að færa fórnir til að vernda sín eigin fiskimið og telja í þeim efnum, að engin fórn sé of stór og slíkar fórnir sem hér um ræðir, þá heldur ekki. Ég álít, að þó að þessi till. væri samþykkt, þurfi hún ekki að binda hendur okkar um aldur og ævi. Það er auðvitað íslenzkt sérmál, hvernig við hagnýtum þennan rétt, sem við eigum. Við þurfum ekki um aldur og eilífð að vera háðir neinum sjónarmiðum erlendra manna um, hvernig við hagnýtum okkar auðlindir, og auðvitað kann ég ótal rök eins og áreiðanlega allir hv. þm. fyrir því, að það er náttúrlega alls ekki sambærilegt, hvort fá íslenzk skip fá takmörkuð réttindi á takmörkuðum svæðum um takmarkaðan tíma ársins eða hins vegar, hvort öllu útheimsins stóði er beitt á okkar tún eða engi. Þetta er alveg ósambærilegt. Og ég er ekki með þessari minni till. að beygja mig undir það, að við eigum ekki neinn annan eða meiri rétt til að hagnýta þetta heldur, en erlend skip. Ég hygg bara, að það sé hyggilegt, eins og sakir standa, að fara að því ráði, sem till. leggur til, og er þó auðvitað reiðubúinn til þess að hlusta á og ræða önnur sjónarmið, sem fram kunna að koma í þeim efnum. Ég álít, herra forseti, að það sé alveg ástæðulaust, þegar við erum að ræða þetta mál, að blanda öðrum sjónarmiðum eða hugsanlegum ágreiningi um landhelgismálið inn í þessar umræður. Það skaðar málið, en bætir það ekki. Ég læt þess vegna þessa stuttu framsögu nægja, en legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Áður en þessari till. verður vísað til n., svo sem vænta má að gert verði, þykir mér hlýða að taka fram nokkur atriði, sem snerta það, að ég er þessari till. gersamlega andvígur og tel rétt, að þegar liggi fyrir þau rök, sem ég tel sérstaklega mæla gegn því, að till. sem þessi verði samþykkt. Till. er flutt, að því er fram kemur bæði í grg. till. og einnig í framsöguræðu flm., sérstaklega til þess að gera okkar málstað í landhelgisdeilunni, sem við nú eigum í við Breta, betri og líklegri til þess að fá samúð erlendis. Ég skal síðar koma að því, að einnig í þessu tilfelli tel ég að till. sé vanhugsuð. En áður en Alþ. afgreiðir svona till., þá held ég, að vert sé, að hv. alþm. geri sér grein fyrir því, til hvers við erum að sækjast eftir því að hafa okkar landhelgi sem stærsta. Og ég held, að það þurfi ekki lengi að leita, þar til við komumst að þeirri niðurstöðu, að tilgangur okkar er sá fyrst og fremst að tryggja efnahagslega afkomu íslenzku þjóðarinnar, en hún byggist, svo sem öllum er kunnugt, öllu frekast á því, að fiskveiðar landsmanna geti gengið sem bezt, að við höfum möguleika á sem allra mestu aflamagni. Við viljum þess vegna tryggja okkar þjóð réttinn til fiskveiða hér við strendurnar umfram aðrar þjóðir, og við erum ekki að friða hafið í kringum Ísland fyrst og fremst, við erum að tryggja okkur einkarétt til þeirra veiða og halda þeim veiðum undir okkar lögsögu, þannig að við getum á hverjum tíma takmarkað veiðarnar við það, sem eðlilegt má teljast, við það, að fiskistofnarnir geti gefið af sér nokkurn veginn þá hámarksveiði, sem hægt er að fá af þeim, en ekki hitt, að láta þá spretta úr sér og verða ellidauða með því að friða fiskinn á fiskimiðunum í kringum Ísland algerlega. Ef við lítum aðeins á einn þátt þess máls, sem þessi till. tekur til, en það eru veiðar á flatfiski, sem hér voru mjög stundaðar á árunum eftir 1930 og fram til 1952, þá giltu um þær veiðar sérstök lög, sem bönnuðu þessar veiðar hálft árið, en leyfðu þær að hinu leytinu frá 1. júní til 1. des. ár hvert, og voru þá flatfiskveiðar með dragnót stundaðar verulega, og afli landsmanna varð mjög mikill af þeim veiðum og einmitt af fiski, sem er sérstaklega verðmætur, þar sem er um að ræða flatfiskinn, aðallega skarkola, þykkvalúru, langlúru. En þessi lög voru raunverulega felld úr gildi með friðunarreglugerðinni frá 1952, þ.e.a.s. með reglugerðinni, sem afmarkaði okkar fiskveiðilandhelgi í rauninni við 4 sjómílur. Það var eðlilegt, að það væri gert á þeim tíma, enda hafði þá greinilega um skeið verið um ofveiði að ræða á þessum fiskistofnum. Þessu er ekki lengur til að dreifa. Nú ber öllum, sem rannsakað hafa þessi mál, saman um það, að við séum fremur að spilla fyrir okkar veiðiskap, heldur en að efla hann með því að hafa slíkt algert bann við dragnótaveiðum í landhelgi, sem nú gildir. Þessir flatfiskistofnar hafa vaxið upp og eru nú orðnir miklir að magni, og það er álit margra fiskifræðinga, og get ég þar tilgreint sérstaklega álit Jóns Jónssonar, sem er deildarstjóri í fiskideild atvinnudeildar háskólans, einnig álit Árna Friðrikssonar, sem starfar, svo sem öllum er kunnugt, hjá alþjóðafiskirannsóknarstofnun, um það, að nú séu beinlínis nauðsynlegar nokkrar flatfiskveiðar, þ.e.a.s. nokkrar dragnótaveiðar, ekki einungis innan viðbótarbeltis landhelginnar, þess sem til kom við 12 mílna landhelgisstækkunina, heldur einnig innan gömlu 4 mílna fiskveiðitakmarkanna, til þess að við getum fengið þar eðlilegt aflamagn af öðrum fiski. Þá vil ég einnig benda á það, að verulegur hluti af fiskibátaflota Íslendinga er nær ónotaður einmitt á því tímabili, sem eðlilegast væri að hann stundaði þær veiðar, sem ég hef hér vikið að og telja má að séu ekki einasta þjóðhagslega nauðsynlegar sem slíkar, heldur einnig nauðsynlegar til þess, að aðrar fiskveiðar geti haldizt í eðlilegu horfi. Og kem ég þá loks að þeim rökum, sem notuð hafa verið gegn okkur Íslendingum á erlendum vettvangi af þeim mönnum, sem eru andvígir þeirri stækkun fiskveiðilandhelginnar, sem fór fram á s.l. ári. Því hefur verið haldið fram, að við stæðum betur að vígi til þess að verja okkar málstað, ef við bönnuðum sjálfum okkur algerlega allar veiðar með botnsköfuveiðarfærum innan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar. Þetta kann að vera rétt, að þessu hafi einhvers staðar verið slegið fram. Á hinn bóginn verð ég að segja það, að þau rök, sem næst hafa komizt því að geta talizt eðlileg af hálfu Breta gegn okkur í málinu, eru þau, að við séum að halda eðlilegum matvælum fyrir mannkyninu með okkar stækkuðu fiskveiðilandhelgi. Það væri okkur fyrst hættulegt, ef þessi svokölluðu rök Breta, sem ekki hafa verið fyrir hendi fram að þessu, gætu orðið rök, ef við ætluðum að halda okkur fast við ákveðið bann gegn öllum veiðum á flatfiski og þeim fiski öðrum, sem veiddur er með dragnót og botnvörpu innan fiskveiðilandhelginnar, - þau rök, að þar værum við að spilla fyrir því, að á heimsmarkaðinn kæmi sú matvara af Íslandsmiðum, sem eðlilegt má telja að þar sé veidd og flutt á erlendan markað. Ég álít þess vegna, að gagnstætt því, sem segir í rökum þeim, sem fram eru færð í grg. till. og hv. frsm. drap hér á, þá sé okkur það bókstaflega nauðsyn, einnig vegna málstaðar okkar í landhelgismálinu, að sýna fram á það, að öll íslenzku fiskimiðin séu eðlilega nytjuð og hér sé ekki haldið neinum matvælum ónotuðum, sem annars er hægt að framleiða hér sannanlega með þeim hætti, að ekki sé gengið á fiskistofnana. Mér þykir vert að benda hv. n., sem kemur til með að rannsaka þessa till. og væntanlega gefa út álit um hana, einmitt á þetta, sem ég tel vera þungamiðju málsins, að ef við ætluðum að samþykkja svona till., þá væri með nokkrum rétti hægt að segja, að við værum að banna öllum að taka fisk á Íslandsmiðum, sem eðlilegt er að veiddur sé og komi í matvælabúr mannkynsins á einhverjum stað. Það er orðið alllangt umliðið, síðan þessi till. var lögð hér fram í hæstv. Alþ., og þar sem hún hafði ekki komið til umr. í nokkrar vikur, þótt hér væru fundir í Sþ. og dagskráin ekki alltaf svo stór, að ekki hafi verið hægt að koma þar fyrir þeim málum, sem fyrir lægju, þá hélt ég sannast að segja, að hv. flm. hefði dregið till. til baka, hann hefði í kyrrþey áttað sig á því, að hún er ekki innlegg í okkar mál, og taldi það vel farið. Nú sé ég hins vegar, að svo muni ekki vera. En ég vildi einnig beina þeim tilmælum til hv. flm., að hann athugaði af gaumgæfni einmitt þær hliðar, sem ég hef bent hér á málinu, og gerði það síðan upp, hvort hann óskaði eftir því, að till. kæmi hér til endanlegrar afgreiðslu. Ég þykist hafa sýnt fram á það, að till. gerir íslenzkum þjóðarbúskap þyngra fyrir, ef samþ. væri. Hún er einnig þess eðlis, að fjandmönnum Íslands í landhelgisdeilunni væri nokkurt lið að henni að mínu viti, og enn fremur hitt, að það er óeðlilegt, að við stækkum landhelgi okkar æ ofan í æ og bönnum jafnvel sjálfum okkur, hvað þá öðrum, þær veiðar, sem geta með eðlilegum hætti farið fram og öll rök hníga að, að eðlilegt sé að framkvæmdar séu. Að lokum vil ég svo sérstaklega óska þess, að hv. alþm. geri sér þess ljósa grein, að hér er verulegt alvörumál á ferðinni, ef banna ætti þær veiðar, sem till. ræðir um, í allri íslenzku fiskveiðilandhelginni. Sjálfur hef ég í hyggju að flytja hér lagafrumvarp á næstunni, sem fer í gagnstæða átt, einmitt í þá átt, að íslenzka löggjöfin heimili takmarkaðar veiðar af því tagi, sem þessi till. gerir ráð fyrir að algerlega séu bannaðar, og mun væntanlega leggja það fyrir hér á þingi innan skamms.



Herra forseti. Ég verð að taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ég hafði haldið, að hv. flm. þessarar till. hefði við nánari athugun á málinu komizt að raun um það, að hann væri hreint ekki að vinna því máli gagn, sem hann mun þó hafa ætlað, þegar hann samdi þessa till. og lagði hana hér fram á Alþ. Og ég hélt vegna þess dráttar, sem hér var orðinn á að taka till. fyrir til umr., að hann væri hreinlega fallinn frá því að óska eftir afgreiðslu á tillögunni. Og ég vil enn halda það, að hv. þm. muni sannfærast um það við nánari athugun á málinu. að það er víðs fjarri því, að samþykkt þessarar till. yrði okkur til stuðnings í landhelgismálinu, eins og nú er komið. Ég skal á þessu stigi málsins ekki fara út í neinar langar umræður um landhelgismálið eða þann hátt, sem hér um ræðir, en aðeins lítillega drepa hér á nokkur atriði, sem ég vildi beina til þeirrar n., sem nú fær málið til athugunar, og ætti þá að gefast tóm til þess að athuga það nánar, hvort rétt er að halda þessu máli áfram. Ég vil benda á það, að um það leyti sem stækkun fiskveiðilandhelginnar var ákveðin, var að sjálfsögðu það mál rætt mjög ýtarlega á milli þingflokka, hvernig skyldi fara með reglur varðandi veiðiréttindi íslenzkra togveiðiskipa innan hinnar nýju fiskveiðilandhelgi. Öllum var þá ljóst, að það var nokkur vandi á höndum í þessum efnum. Það mátti búast við því, að á fyrsta stigi málsins, á meðan nokkur átök yrðu á milli Íslendinga og útlendinga um þessa ákvörðun, þá mundu útlendingar reyna nokkuð að benda á það, að Íslendingar áskildu sínum togveiðiskipum nokkur sérstök réttindi fram yfir það, sem önnur togveiðiskip ættu að hafa. Því var það, að þeir voru allmargir, sem vildu haga reglunum þannig í upphafi, að þó að það yrði skýrt fram tekið, að Íslendingar ætluðu sér í framtíðinni sérréttindi í hinni nýju fiskveiðilandhelgi, einnig hvað viðkom togveiðum, yrðu þó allar ákvarðanir um það, hvað mikill þessi réttur yrði, látnar bíða um nokkurt skeið, einnig vegna þess, að menn vissu, að Íslendingar sjálfir voru nokkuð skiptir um afstöðuna til þess, hvernig ætti að fara þarna með íslenzku togveiðiskipin. En það kom ekki fram hjá neinum manni, sem tók þátt í þessum umræðum, að hann væri ekki á því máli, að þegar tímar liðu fram, þá hlytu Íslendingar að ætla sínum togveiðiskipum a.m.k. eftir þar til settum reglum einhver réttindi innan hinnar nýju stóru fiskveiðilandhelgi. Allir virtust vera á því máli. En nú fór þetta svo, að það fékkst ekki samkomulag um það á milli flokkanna að láta íslenzku togveiðiskipin vera algerlega fyrir utan strax í upphafi. Ýmsir aðilar og þar með heilir flokkar gerðu það blátt áfram að skilyrði fyrir því, að þeir vildu standa að útfærslu fiskveiðilandhelginnar, að ákvæði yrðu sett strax í upphafi, sem heimiluðu íslenzkum togveiðiskipum nokkur ákveðin fiskveiðiréttindi innan 12 mílna markanna. Þetta kom líka strax fram, þegar reglurnar voru settar. Og það er eflaust rétt, eins og hv. þm. G–K. sagði hér, að þeir menn hafa eflaust verið til í öllum flokkum, sem litu svo á um þetta leyti, að rétt væri að heimila íslenzkum togurum að veiða innan hinnar nýju landhelgi strax frá upphafi, þó að hinir hafi ábyggilega verið miklu fleiri. sem aðhylltust þá skoðun, að það væri hagstæðara fyrir Íslendinga vegna komandi deilna við aðrar þjóðir að láta íslenzku togarana vera fyrir utan í byrjun. Þegar svo reglurnar voru settar um það að heimila íslenzku togveiðiskipunum mjög takmörkuð réttindi innan fiskveiðilandhelginnar og það skref var stigið og það lá fyrir öllum útlendingum og það stóð í fullu gildi allan vandasamasta tíma málsins, þá var sem sagt búið að fara yfir vandatímabilið í málinu, og þá var komið að því, að við færum einmitt að hugsa til þess, hvernig ætti að nýta landhelgina nánar fyrir Íslendinga, sem vildu helzt stunda veiðar með þessum veiðarfærum, tog veiðarfærum. Það væri því alveg furðulegt, eftir að nú eru reglurnar búnar að standa í fullu gildi í 41/2 mánuð og tilkynningin að vera í gildi gagnvart öðrum þjóðum í nærri 7 mánuði, að þá ættum við að kippa þessu til baka, sem allir ætluðu þó, að þegar fram liðu stundir yrðu allsherjarreglur, sem yrðu að gilda um réttindi íslenzkra togveiðiskipa í landhelginni, - og þá færum við að kippa þessu til baka. Slíkt vitanlega gæti ekki bætt aðstöðu okkar á neinn hátt gagnvart hinum erlenda áróðri, - ekki á nokkurn hátt. Og við verðum að játa, að þeir útlendingar, sem sótt hafa harðast að okkur í þessum efnum, hafa furðulega lítið beitt þessu gegn okkur, að við höfum heimilað íslenzkum togveiðiskipum nokkur umframréttindi fram yfir hin erlendu togveiðiskip, sem stunda veiðar hér á Íslandsmiðum. Hinir erlendu aðilar hafa notað þetta að sáralitlu leyti og miklu minna, en við bjuggumst yfirleitt við. Óánægja Íslendinga, sem fram kom um málið, er líka fram komin, og við erum komnir yfir þann vanda og flestir munu nú sætta sig við það að heimila okkar togveiðiskipum þessar mjög takmörkuðu veiðar, sem þau þarna eiga að búa við. En það er eitt, sem er alveg víst, að ef svona till. væri samþ., mundi hún hreinlega þýða það í augum útlendinga, að það væri mikið hik á Íslendingum í málinu, - þeir létu ekki þær reglur standa nema örstutta stund, sem þeir hefðu sett, og það væri sem sagt eitt í dag og annað á morgun, og nú væru þeir að breyta þessum reglum gagnvart togveiðiskipum. Og þá mundi það ábyggilega koma upp, sem þegar er farið að brydda á og hér hefur verið minnzt á í þessum umr., að Bretar mundu benda á það af miklum krafti, að það sé sýnilega meining Íslendinga að koma í veg fyrir það, að veidd séu á Íslandsmiðum um 10 þús. tonn af flatfiski, sem veidd hafa verið á undanförnum árum innan við 12 mílna landhelgismörkin, því að það gefur auga leið, að ef á að banna allar togveiðar og allar veiðar með dragnót í fiskveiðilandhelginni um lengri tíma, þá verður enginn flatfiskur veiddur hér á Íslandsmiðum. Þá er allur flatfiskur hér orðinn eins og heilagur fiskur, sem alls ekki má drepa undir neinum kringumstæðum. Bretar sýna það í sínum skýrslum, að þeir hafa á undanförnum árum veitt hér innan þessa svæðis u.þ.b. 10 þús. tonn á ári af flatfiski. Við höfum svo að segja ekkert veitt, af því að við bönnuðum okkar dragnót, þó að við veiddum hér áður fyrr 5–6 þús. tonn af þessum dýrmæta fiski árlega. Það yrði óþægilegt að standa frammi fyrir því, að við værum þá búnir að setja reglur um það að banna með öllu að veiða á Íslandsmiðum einn dýrmætasta fiskinn, sem hér hefur verið veiddur, banna algerlega til lengri tíma að veiða þennan fisk. Nei, auðvitað segjum við, við Breta og aðra: Það hefur auðvitað alltaf verið meining Íslendinga að nýta hina nýju fiskveiðilandhelgi, og við höldum því fram, að við getum nýtt hana sjálfir. Við getum veitt allan þennan flatfisk, og við getum veitt hann þannig, að við séum yfirleitt víssir um það, að það sé ekki verið að ganga á stofninn; það sé hægt að láta íslenzka fiskifræðinga fylgjast með því, að hér sé tekinn hámarksarður stofnsins á hverjum tíma, en hér þurfi ekki að vera um ofveiði að ræða. Og við ætlum að beita þeim veiðarfærum við þetta, sem duga, og þó þannig, að stofninn verði ekki eyðilagður. Það er alveg vitað mál, að það eru auðvitað deilur meðal Íslendinga um það, hversu víðtækar togveiðar eiga að vera innan landhelginnar og hversu víðtækar þær reglur eiga að vera, sem heimila veiði með dragnót. Ég sé því enga ástæðu til þess að fara að blanda þessu inn í málið nú á þessu stigi, þetta megi enn liggja eitthvað um stund. En hitt held ég fráleitast af öllu, að fara að sýna hringlandahátt varðandi landhelgismálið, sem samþykkt þessarar till. mundi þýða, að ætla nú eftir þetta langan tíma að hverfa frá þessari takmörkuðu heimild, sem hefur verið í reglunum viðvíkjandi íslenzkum skipum, sem við vitum þó að við munum gera enn þá víðtækari, þegar tímar líða, því að það eru alveg furðulegar kenningar, ef menn ætla sér að stækka landhelgina þetta mikið eins og gert hefur verið og banna með öllu veiði á þýðingarmiklum fiskistofnum, sem eru á þessu svæði og verða ekki veiddir með neinum ráðum nema beita einhvers konar botnvörpuveiðum. Ég skal ekki fara lengra út í þetta mál að þessu sinni. En ég held, að hv. flm. till., sem eflaust hefur gengið aðeins gott til með það, af því að hann hefur fundið þá andúð, sem vissulega kom upp meðal margra Íslendinga út af því, að íslenzkum botnvörpuskipum var í upphafi heimilað að veiða fyrir innan línuna, - honum hefur aðeins gengið gott til að vilja verða við óskum ýmissa Íslendinga í þessu efni og gera hér á breytingu, en ég trúi því ekki, að hann sannfærist ekki um það, að eins og málin hafa þróazt og gengið, þá verður það ekki okkar landhelgismáli og okkar afstöðu gagnvart útlendingum til góðs að fara að stiga þetta skref. Það mundi miklu frekar valda okkur erfiðleikum og varpa þeim blæ á málið frá okkar hálfu, að við vissum varla, hvað við værum að gera í þessu stóra máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð til að andmæla ræðu hv. 2. landsk. og hv. 2. þm. S-M. Aðalefni í ræðu hv. 2. landsk. var, að þessi till. mín gangi í öfuga átt, vegna þess að það væri auðvitað tilgangur allra okkar aðgerða í þessum efnum að tryggja landsmönnum sem bezt lífsskilyrði. Ég held, að einn af okkar ágætu fulltrúum hafi á erlendum vettvangi leyft sér að orða þetta þannig, að það væri ekki meiningin að friða fiskinn og drepa fólkið, heldur að friða fiskinn, til þess að fólkið gæti lifað, og bendlað mig við þau ummæli. Ég held nú sannast sagna í aðalefnum, vissulega frekar gengið á hlut hv. 2. þm. S-M., sem setti þessa reglugerð, meðan hann var útvegsmálaráðherra, en þjóðarinnar. Ég segi það svona sem spaugsyrði, en sjálfsagt fylgir talsverð alvara því gamni, að reyndur togarasjómaður sagði við mig, að það, sem okkur er leyft á togurunum, er að fiska alltaf alls staðar þar, sem enginn fiskur er. Reglugerðin er þannig sniðin. En þegar fiskurinn kemur á þessi mið eða meðan hann er þar, þá erum við reknir. Kannske er þetta ofmælt. En einhver sannleikur fylgir því nú samt, og það er þá auðvitað út frá því sjónarmiði, sem ég áðan gat um, að fyrir þáv. hæstv. ráðh. hefur áreiðanlega vakað að reyna að vernda fiskveiði bátanna, einmitt þegar þeim ríður mest á verndinni. Ég held þess vegna, að ef ég hef gengið á rétt fólksins, þá hafi aðrir verið mér djarfari í þeim efnum hvað þetta áhrærir. Hv. 2. landsk. sagði á þá leið, að nú bæri öllum saman um, að friðun flatfisksins gæti beinlínis spillt fyrir öðrum veiðum. Ég hef heyrt þetta áður, og ég er enginn maður til að kveða niður þennan dóm. En vitur maður spurði, eitthvað á þá leið, þegar verið var að ræða um kolann í Faxaflóa og sagt, að hann væri lagztur í svo þykk lög á botninn, að annar fiskur hefði þar ekki næði: Hvernig fór fiskurinn að lifa í Faxaflóa, þegar engin dragnót var til að hirða kolann með né heldur botnvarpa? Hjá báðum hv. þm., sem töluðu hér, kom fram sú skoðun, að við gætum lagzt undir ámæli meðal erlendra þjóða um það, að ef slík ákvæði yrðu samþykkt sem hér ræðir um í þessari þáltill., þá værum við beinlínis að hindra, að fiskiföng yrðu dregin í alheimsbúið, eins og þó efni stæðu til hér á Íslandi. Ég segi nú eins og er, að ég skil ekki almennilega þessi rök. Ég man eftir því, að ég átti viðræður við fiskimálaráðherra Englands einu sinni um þetta mál. Og ég held, að hann hafi eiginlega helzt gert sér í hugarlund, að þessum fiski, - það var nú innan 4 mílna línunnar og innan Faxaflóa, - honum væri eiginlega af guði almáttugum staflað upp, eins og maður staflaði saltfiski í pakkhús eða vörugeymslu, og þar lægi hann í háum stafla, þar til hann ylti dauður út af, og þá væri hann öllum ónýtur. Ég sagði honum, að fiskurinn kynni að synda. Og þessi fiskur fer á djúpmiðin, þegar hann er orðinn þreyttur á grunnmiðunum. Ég var að gera mér vonir um það, að þegar kolinn væri uppalinn á friðunarstöðvunum, mundi hann ekki vera síður djarfur að fara út fyrir línuna, en Bretinn er nú að fara inn fyrir hana og þar væri kannske hægt að ná honum, bæði í íslenzka botnvörpu og raunar annarra þjóða. Ég held þess vegna, að það séu ákaflega léttvæg rök, sem hv. þm. báðir færðu gegn ummælum mínum, að ástæða væri til að bera vissan kvíðboga fyrir, að þessi svokölluðu sérréttindi íslenzkra skipa kynnu að spilla málstað okkar, út á við. Ég veit ekki, hvort ástæða er til, a.m.k. varðandi botnvörpuskipin, að leggja svo mjög mikið upp úr þessum réttindum. Ég veit það ekki fyrir víst. En ég veit, að það er ákaflega hægt fyrir aðra að segja: Þó að Íslendingar telji, að erlendar þjóðir geti sent skip sín um langa vegu til Íslandsstranda til þess að stunda fiskveiðar, þá vita þeir gerla, að þeirra eigin skip, sem margföld hlunnindi hafa um afnot íslenzkra hafna, er ekki hægt að gera út, nema þau njóti þessara fríðinda. Síðan auka menn, mikla og margfalda þetta í augum þess umheims, sem er reynt að stefna gegn okkur í þessu máli. Og þó að ég geti fallizt á ýmislegt, sem báðir hv. ræðumenn sögðu um þetta, þá breytir það ekki því aðalatriði, að það er áreiðanlega sterkara fyrir okkur að segja: Við Íslendingar sönnum það í verki, að það er hægt að gera með sæmilegum árangri út íslenzka togara, enda þótt þeir njóti engra fríðinda innan 12 mílna línunnar. - Það er áreiðanlega sterkara í baráttunni við útlendingana. Mér dettur svo ekki í hug, fremur en þessum hv. þm., að hér sé verið að búa til lög, sem eigi að gilda um aldur og ævi. Ég hef ævinlega haldið því fram, bæði á erlendum vettvangi og innanlands, að okkar er rétturinn í þessum efnum, en annarra ekki. Það er okkar einkamál, hvernig við notum þessa okkar eign. Við getum talað þar um innbyrðis deilu milli aðila, sem heimta öll réttindi sér til handa, og hinna, sem segja: Ég fæ ekkert af réttindunum, - og að hve miklu leyti á að taka bæði sjónarmiðin til greina. En þegar við erum búnir að komast yfir örðugleikana, þá er ég reiðubúinn til þess að vera í verki með báðum þessum mönnum og öðrum til að hagnýta þessi auðæfi með sem mestri skynsemi og sanngirni íslenzkum þegnum til handa. Ég hef aðeins ekki enn þá leyft mér að vera eins bjartsýnn og þeir um það, að þessu óheillastríði sé lokið. Ég veit það, að ég er ráðinn í því fyrir mitt leyti, eins og ég hygg að þeir séu báðir líka, að standa á réttinum og beygja okkur ekki fyrir valdinu. En við megum ekki láta villast á því, að aðrar þjóðir eru ekki búnar að viðurkenna okkar rétt, þó að engir nema Bretar hafi talið sér sæma að koma með herhlaup á hendur vopnlausri þjóð til þess að verja það, sem þeir kalla sin réttindi hér. Mínar till. miðast þess vegna við ástandið, eins og það er, en alls ekki við það, sem verða kann. Og þær eru byggðar á því í fyrsta lagi, að ég hygg, að þó að þetta yrði samþykkt, yrði a.m.k. ekki mjög mikið tekið frá botnvörpungunum. Ég þori minna að segja um dragnæturnar. Og þær eru jafnframt byggðar á því, að ég ber kvíðboga fyrir og ekki alveg rakalaust, að það sé bæði leynt og ljóst - og ekki síður leynt - reynt að nota þetta mál í baráttunni gegn okkur. Og ég tel einnig víst, og það vona ég að allir geti fallizt á, að okkar styrkur er þá mestur í baráttunni, ef við getum hrundið staðhæfingum þeirra, sem halda því fram, að við áskiljum okkur sérréttindi, með því að sýna, að við getum gert út íslenzk skip án þessara sérréttinda. Þetta er kjarni málsins, Og ekkert af þessu hefur verið hrakið. Ég tók svo eftir, að hv. 2. þm. S-M. sagði, að þegar hann tók þessarákvarðanir og þeir, sem að verki voru með honum, þá hafi meginsjónarmiðið verið það, að hann og þeir töldu nauðsynlegt eða a.m.k. skynsamlegt á frumstigi þessa máls að leyfa ekki Íslendingum nein sérréttindi í þessum efnum - og eins og hann þá sagði - vegna deilunnar við erlendar stjórnir. En ef þetta var þannig í lok ágústmánaðar, að hann vegna deilunnar við erlendar stjórni,r þorði ekki annað en gera þetta eða taldi hyggilegt að gera það, hvað er það þá, sem skeð hefur, sem gefur honum svo örugga vissu fyrir, að nú sé þetta óhæft? Ég veit vel, að það er ekki alveg út í bláinn, þegar hann segir: Ja, ég ber minni kvíðboga núna fyrir árásum erlendra aðila á þessar aðgerðir okkar. En það er nú stundum sagt: Svo mæla börn sem vilja. Og við íslenzkir alþm. höfum viljað standa á því allir, eftir því sem ég bezt veit, eða a.m.k. flestir, að trúa á okkar rétt í þessum efnum. En ég get ekki séð, að það hafi skeð neitt, sem staðfestir það, að hættan, sem hann taldi grúfa yfir okkur fram að 28. ágúst, sé fjarlæg í dag. Það eru alveg eðlilegar orsakir fyrir því, að þetta mál tafðist, frá því að það kom hér á dagskrá. Ég hafði líka haft nægan tíma til að gera mér grein fyrir málinu, áður en ég flutti það. Ég er ekki að segja, að öll sáluhjálp Íslands velti á því, að þessi till. sé samþykkt. En ég flyt hana af því, að ég álít hyggilegt að samþykkja hana, og ekki af öðrum ástæðum.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs til að ræða með nokkrum orðum um þessa till., þá var það nú aðallega þriðji liðurinn, sem mig langaði til að ræða um. Ég tel mig vita það með fullri vissu, að flm. þessarar till. meina ekkert með 1. og 2. liðnum, þeir vita ofur vel, að eftir hæstaréttardómi hafa þál. um fjárútlát eins og þessi ekkert að segja. Þess vegna er þessi 1. og 2. liður eingöngu fluttur til þess að sýnast, kannske í bezta lagi til þess að spara þeim bréf til fjvn. með ósk um að taka þessar fjárveitingar þar upp í fjárlög. Það er þægilegra að láta prenta það heldur, en skrifa það í bréfi til fjvn., því að það er ekkert annað, en fróm ósk til fjvn. í þessum tveimur tillögum. En þriðji liðurinn er allt annars eðlis. Hann fer fram á það, að ríkisstj. láti rannsaka að setja vegi í ákvæðisvinnu. Ég vil mjög taka undir þetta. Þróunin hefur nú verið sú hér á landi, að þegar fyrst er farið að gera brýr, vegi, opinberar byggingar o.s.frv., hafnargerðir o.fl.,- þá er í raun og veru ekkert um verkfræðinga eða stofnanir, sem gátu veitt þessu forstöðu, þá komu vegamálastjóri og vitamálastjóri o.s.frv. til sögunnar og sáu um þessi verk. Nú hefur sú breyting orðið í landinu, að það eru komin mörg fyrirtæki, sem eru fullkomlega fær að gera áætlanir um og standa fyrir framkvæmdum, hverjar sem þær eru, hvort sem það eru hafnargerðir, brýr, byggingar eða vegir, og reynslan sýnir, að það er nú farið að láta í akkorð t.d. bæði hafnargerðir og byggingar til slíkra fyrirtækja og gefst ágætlega. Þess vegna held ég, að það eigi að hverfa miklu meira að því, en gert hefur verið að setja bæði brýr, hafnargerðir, vegi, byggingar á vegum þess opinbera o.s.frv. í akkorð, og ég vildi mega mælast til þess, því að þetta fer nú væntanlega til fjvn., því að þar á það heima, að hún taki hér upp í fjárlög ákveðnar upphæðir, nokkuð háar, til vegagerðar. Og ég skal ekkert segja um það, það sést, hvað hún treystir sér til, þegar þar að kemur, en ég vil mjög biðja fjvn. að athuga þennan þriðja lið, athuga það mjög gaumgæfilega, hvort ekki sé orðið tímabært að setja meginið af brúargerðum og hafnargerðum og opinberum byggingum og stærri vegaframkvæmdum í akkorð. Ég held það sé orðið það, og það var þessi líður till., sem ég vildi sérstaklega mæla með og biðja fjvn. að athuga og þó á miklu víðari grundvelli, en hann er í tillögunni, því að þarna er bara talað um vegagerð. Annars vil ég segja það, þó að það komi nú ekki þessu beint við, að með því að taka inn nýja vegi, þó að stuttir séu, og það vegi heim á einstaka bæi, eins og annar flm. að þessari till. lagði til í frv. því í efri deild, er hann hefur lagt til, um breytingu á vegalögunum, þá greiðir það ekki fyrir því, að komið sé á vegasambandi á milli byggðarlaga, því að vitanlega kosta slíkir afleggjarar sitt, og verður því minna eftir til aðalveganna í landinu sem fleiri slíkar heimreiðir eru teknar í vegalög. Það er sérstaklega 3. liðurinn, sem ég vildi mæla með og biðja fjvn. um að athuga hann og víkka út, taka fleira í akkorð, en vegina eina.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M., sem hér lauk máli sínu nú, lýsti því yfir, að flm. þeirrar till., sem hér liggur fyrir til umræðu, meintu ekkert með meginhluta till., 1. og 2. lið hennar. Ég álít að sjálfsögðu slíkan sleggjudóm ekki svara verðan, en álít, að þessi ummæli hv. þm. gefi ákaflega glögga, hugmynd um það, hvernig hann vinnur að málum. Hann flytur sem sagt mál til þess eins að sýnast. Þess vegna leggur hann öðrum þann tilgang í munn. Það er gersamlega rakalaus fullyrðing hjá hv. 1. þm. N-M., að fé hafi ekki á undanförnum árum verið veitt til ýmiss konar framkvæmda með þáltill. Allir hv. þm. vita, að þetta hefur verið gert. Mér hefur ekki unnizt tóm til þess að athuga það, hvort þessi hv. þm. hefur ekki sjálfur tekið þátt í því, en þau 15 ár, sem ég hef átt sæti á Alþingi, hefur það komið fyrir mjög oft, að fjárveitingar hafa verið veittar til einstakra framkvæmda einmitt með þáltill. og það stórupphæðir. Einnig hér hefur þess vegna hv. 1. þm. N-M. farið með fleipur eitt. Annars verð ég að segja það, að það er undarlegt, að alltaf þegar vegamál Vestfjarða ber á góma, þá standa hér upp a.m.k. tveir hv. þm. Framsfl. og hafa allt á hornum sér. Þetta gerðist á s.l. ári, og þetta gerist nú. Hv. 1. þm. Eyf. og hv. 1. þm. N-M, hafa bókstaflega allt á hornum sér, þegar um það er rætt, að veglausasti hluti landsins, fái nokkra réttingu sinna mála. Gefur þetta einnig góða vísbendingu um það, hversu einlæg ást þessara hv. þm. sé til hins svokallaða strjálbýlis, sem þeir sífellt þykjast vera hinir kjörnu fulltrúar fyrir. Ég þakka hv. þm. V-Ísf. hins vegar fyrir þann stuðning, sem kom fram í yfirlýsingu hans um það, að þetta væri raunverulega sín till. sem hann hefði flutt hér, fyrr á þessu þingi. Ég get nú ekki stillt mig um það, þó að ég fagni þessari yfirlýsingu og stuðningi hv. þm. við till. nú, að lýsa því yfir, að þessi sami hv. þm., er nú kallar þetta sína till., neitaði að vera meðflm. að tillögunni, hann neitaði að vera meðflm. að því, að reynt væri að vinna að því að skapa vegasamband við Vestur-Ísafjarðarsýslu og aðra veglausa hluta Vestfjarða þegar á næsta ári, að ég tala nú ekki um þá dirfsku, sem kemur fram í 2. lið till., að orða það, að hugsanlegt sé, að á næstu þremur árum mætti skapa akvegasamband meðfram sunnanverðu Ísafjarðardjúpi við Ísafjarðarkaupstað, einnig þá leið. Ég fagna því, að hv. þm. V-Ísf. lýsti því yfir, að hann væri með þessari till. nú, eiginlega væri þetta sín till. En staðreyndin er bara þessi, að hann neitaði að vera meðflm. að henni. Ég álít, að þetta gefi nokkra vísbendingu um það, hversu einlæg strjálbýlisástin er hjá þessum hv. þm., ekki sízt hv. 1. þm. N-M. og hv. 1. þm. Eyf., sem ráðleggur þing eftir þing einstökum landshlutum, að þeim henti betur samgöngur á sjó, heldur en á landi. Það er þýðingarlítið fyrir hv. 1. þm. Eyf. að koma nú og benda á það, að t.d. eyjum henti allvel samgöngur á sjó. Það er nú engin smáræðisspeki, sem kemur fram hjá þessum reynda þingmanni í þessu, að ætla að telja hv. þingmönnum trú um, að hann hafi átt við það, þegar hann talaði um, að sumum héruðum hentuðu betur samgöngur á sjó, að eyjum hentuðu betur samgöngur á sjó, en vegir. Mér þykir það mjög leitt, að það skuli yfirleitt vera til, ekki sízt meðal þeirra manna, sem hafa talið sig einkavini strjálbýlisins, slíkur fjandskapur við sanngirnismál þessa landshluta, sem orðið hefur út undan í vegagerð á landi, að mjög verulegu leyti. En ég kemst ekki fram hjá að veita því athygli, og hv. þingheimur mun einnig sjá það, að ræður hv. 1. þm. N-M. og 1. þm. Eyf. mótast af einskærri þröngsýni, afturhaldi og litlum góðvilja í garð þessa veglausa landshluta, svo að ekki sé dýpra tekið í árinni. Svo stendur hv. 1. þm. Eyf. hér upp og segir, að ég hafi ekki talað efnislega um þetta mál. Ég veit ekki betur, en ég hafi einmitt rætt málið efnislega. Þegar hv. þm. sér það, að hann er orðinn uppvís að afturhaldi og illvilja gagnvart landshluta, sem ekkert hefur til saka unnið, þá flýr hann á náð þeirra fullyrðinga, að ég hafi ekki talað efnislega um málið. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að það væri yfirleitt ekki tíðkanlegt að flytja útgjaldatill. öðruvísi, en í sambandi við fjárlög, og fráleitt væri það í sambandi við vegamál að flytja till. um framlög til einstakra vega og framkvæmda öðruvísi, en í sambandi við fjárlög. Ég vil nú benda hv. þm. á það, að fyrir nokkrum árum voru samþykkt hér lög um einn veg í nágrenni Reykjavíkur, svokallaðan Austurveg. Í þessum lögum er í 6. gr. m.a. komizt að orði á þessa leið: „Til framkvæmda samkvæmt lögum þessum heimilast ríkisstj. að taka lán allt að 20 millj. kr.“ Ég man ekki eftir því, að hv. 1. þm. Eyf. snerist hart gegn þessari lagagrein eða þessari heimild til ríkisstj. til þess að verja stórfé til einstakrar vegagerðar, þó að það væri ekki í sambandi við fjárlög, og ég álít, að það sé ekki svo ýkja mikill munur á því, hvort heimilað er að verja stórfé úr ríkissjóði eða ríkissjóði heimilað að taka stórlán til vegagerðar með lögum eða með einfaldri þáltill. Það er ekki svo ýkjamikill munur á því. Hvort tveggja er utan fjárlaga. Nei, en það, að hv. þm. hefur allt á hornum sér, þegar nefnt er, að varið sé fé úr ríkissjóði öðruvísi, en í sambandi við fjárlagaafgreiðslu til Vestfjarðavega, sýnir greinilega, af hversu lítilli góðvild og lítilli þekkingu og skilningi á aðstöðu þess fólks, sem þann landshluta byggir, hann talar. Ég vil einnig benda á það, að fyrr á þessu þingi hefur verið flutt þáltill. um vegagerð, stórfellda vegagerð, sem kostar geysimikið fé. Það hefur verið flutt þáltill. hér á þessu þingi um steinsteyptan veg frá Hafnarfirði til Sandgerðis, yfir Keflavík og Garð, og í niðurlagi þeirrar till. er komizt að orði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Verði eigi talið fært að veita í fjárlögum nægilega háa fjárveitingu til þess, að verkinu geti orðið lokið á fáum árum, skal ríkisstj. afla sér heimildar til lántöku í því skyni.“ Skyldu hv. þm., 1. þm. N-M. og hv. 1. þm. Eyf., ekki hafa staðið upp til að verja rétt fjárveitingavaldsins og fjárlagalöggjafans, þegar þessi till. var flutt hér á þingi eða mælt fyrir henni? Ég varð ekki var við það a.m.k. Ég heyrði ekki hv. 1. þm. Eyf. standa upp til þess að verja rétt fjvn. og fjárlagalöggjafans eins til þess að veita fé til vegaframkvæmda, þegar þessi till. var flutt, en hann setti upp landsföðursvip, um leið og nefnt var, að vegagerð á Vestfjörðum yrði lokið með stórum átökum og myndarlegri en gert hefur verið undanfarið. Ég skal nú ekki hafa miklu fleiri orð um þessa till. Ég endurtek það, sem ég sagði og við flm. þessarar till. báðir, - við hv. þm. Ísaf. lögðum áherzlu á, þegar málið var rætt hér fyrir viku síðan, að hér er um sanngirnismál að ræða, og þó að einstökum þm. virðist, að hér sé nýstárleg leið til þess að hraða vegaframkvæmdum fyrir veglausan landshluta, þá vil ég aðeins benda á það, að Vestfirðingar búa við algera sérstöðu í þessum efnum. Það er ekki til lengdar hægt að halda því fram hér á hæstv. Alþingi, að nokkur sanngirni og réttlæti mæli með því, að einn landshluti skuli vera hafður út undan í þessum efnum, landshluti, sem þó er mjög mikil og þróttmikil framleiðsla í, og landshluti, sem vissulega leggur fram sinn stóra skerf til þjóðarbúsins. Ég verð að lokum að harma það, að tveir af forvígismönnum Framsfl. hér á Alþingi skuli hafa sýnt það skilningsleysi og illvilja á hagsmunum strjálbýlisins, að þeir skuli hafa snúizt gegn þessu máli. En ég fullvissa þá um það, að fólk vestur á Vestfjörðum greinist ekki í flokka um það, hvernig leysa eigi þessi mál, og að ég er alveg fullviss um það, að á bak við þessa till. standa ekki aðeins flokksmenn okkar hv. þm. Ísaf. á Vestfjörðum, heldur fólk úr öllum stjórnmálaflokkum. Og það mun áreiðanlega verða tekið eftir því, að hv. framsóknarmenn hafa sýnt þessu máli þann fjandskap sem raun ber vitni um, hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég verð víst að byrja á því að biðja hv. þm. N-Ísf. fyrirgefningar á því, að ég hef ofmetið hann sem lögfræðing og þingmann og fyrrv. forseta Nd. Hann er lögfræðingur og ætti að vita það sem lögfræðingur, að fjárútlát í þáltill. hafa ekki gildi. Hann ætti líka að vita það sem lögfræðingur, sem fylgist vafalaust með því, sem gerist hjá dómurum landsins, að hæstiréttur hefur dæmt ógilda þáltill. með fjárútlátum, talið hana viljayfirlýsingu, sem ríkisstj. þyrfti ekki að fara eftir. Ég bið hann fyrirgefningar á því, að ég hélt, að hann vissi þetta. Ég bið hann fyrirgefningar á því, að ég skyldi ofmeta hans kunnáttu og þekkingu á þessum sviðum. Þess vegna er það, að þegar ég sagði, að 1. og 2. till. væru fluttar til þess að sýnast, þá er það af því, að ég hélt, að hann vissi, hvað hann var að gera. Ég varaði mig ekki á því, að hann skyldi ekki fylgjast það mikið með sem lögfræðingur að vita, hvað væri venja og lög í þessu landi. Þetta verður hann að fyrirgefa. Ég hélt hann þekkti stjórnarskrána og lög um þingsköp. Annað þarf ég eiginlega ekki að segja. Hann var að vitna í till., sem Ólafur Thors flytur hér, þar sem hann leggur til, að ríkisstj. fái sér heimild með lögum til að taka lán til vegagerðar. Það er nú sitthvað. Er nokkuð í þessari till. um það? Nei, ekki sé ég það nú. Það á bara að greiða peningana, það þarf engin lög til þess að fá lánað neitt eftir henni, það er nú eitthvað annað, bara þáltill. Ég bið hann enn á ný fyrirgefningar á því, að ég skyldi segja þetta, því að ég hélt, að hann vissi það, sem flestir lögfræðingar landsins vita og fyrrv. forsetar eiga að vita og raunar allir þingmenn. En það er nú svona, menn halda stundum, aðra meiri menn en þeir eru, og vona ég, að hann fyrirgefi mér, þó að svo færi mér um hann.



Herra forseti. Ég hef ekki rétt til að halda hér ræðu, heldur aðeins gera aths., og mér virðist, að mér muni ekki veita af því að gera aths. til þess að bera af mér sakir, þar sem hv. þm. N-Ísf. hefur farið hér með hrein brigzlyrði í minn garð, sem mér koma algerlega á óvart frá honum og mér fannst ég ekki gefa nokkurt tilefni til með þeim fáu orðum, sem ég sagði um þetta mál, hér á dögunum. Ég kalla það brigzlyrði, þegar hann tvítekur það, bæði snemma í ræðunni og í lok hennar, að mér gangi til illvilji um það, sem ég hef sagt um þetta efni. Mig undrar, að hv. þm. skuli láta sér þessi orð um munn fara, og mig undrar annað meira. Mig undrar það, að þessi hv. þm., sem hefur verið einn af forsetum Alþingis í mörg ár, skuli ekki vita betri deili á stjórnskipun og þingsköpum, heldur en það, að það sé enginn munur á þál. og lögum, hvort eru fjárlög eða önnur lög. Hann fullyrðir það hér í sinni ræðu, að fé hafi oft verið veitt með þingsályktunum. Ég skal segja honum það, að fé hefur aldrei verið veitt með þál., aldrei. Það, sem stundum hefur verið gert með þál., er það, að Alþingi hefur heimilað ríkisstj. að leggja í hinar og aðrar framkvæmdir, sem kosta peninga, heimilað henni að gera það. Með því lýsir Alþingi yfir því, að það muni ekki víta ríkisstj., fyrir að taka fé úr ríkissjóði til þeirra framkvæmda, sem það þannig heimilar að ríkisstj. noti, en að fé sé veitt með þál. er ekki til. Hann fór í lok ræðu sinnar að vitna í þáltill., sem hér hefði komið fram í vetur um steinsteyptan veg til Keflavíkur. Með því að lesa upp lokaorðin í þeirri till. sannar hann þetta, sem ég er að segja. Þar er skorað á ríkisstj., ef ekki sé veitt nægilegt fé á fjárlögum, að afla sér heimildar til lántöku, m.ö.o.: ríkisstj. getur ekki einu sinni tekið lán í þessu skyni eftir áliti þess tillögumanns, nema hún afli sér sérstakrar heimildar til þeirrar lántöku. Hv. þm. vitnar hér í lögin um Austurveg, og þar er lántökuheimild. Það er ákaflega algengt, að lántökuheimild er í lögum. En eru ekki lögin um Austurveg lög, er það þingsályktun? Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. V-Ísf. hafi meint það alveg einlæglega, að hann sé fylgjandi þessu máli, að það komi vegir til Vestfjarða og þar verði gott vegasamband. En hann vildi ekki vera flm. að þessum óskapnaði, sem hér liggur fyrir, það er ósköp eðlilegt, því að hann hefur séð, að þetta var ekki rétt fram borið, að gera þál. um að veita á þessu ári, sem nú á að setja fjárlög fyrir, sérstakt fé í veg. Það hefur aldrei komið fyrir, það ég veit til. Slíkt er algerlega fjárlagaákvæði. Jafnvel um annan liðinn, að vinna verk á þremur árum, þá hefur komið fyrir, að það er sett á fjárlög fyrsta greiðsla af þremur o.s.frv. Báðir þessir liðir till., sem lúta beinlínis að framkvæmdum, eru fjárlagaákvæði á fjárlagaþingi. Ég vildi nú biðja hv. flm. þessarar þáltill. að athuga það, að ef við allir þm., sem hér erum fyrir einstök kjördæmi, flyttum svona þáltill. um eitt og annað, sem við vildum láta gera á þessu ári í okkar héruðum, ja, til hvers væru þá fjárlögin á eftir? Mætti þá ekki ríkisstj. eins fara að flytja þál. um þær almennu framkvæmdir ríkisins, sem þurfa að vera, og mætti ekki þá afnema fjárlögin með öllu? Hv. þm. N-Ísf, getur fyrir mér kallað afstöðu mína afturhald, þröngsýni og illvilja. Ég þykist ekki hafa sýnt þessu máli neinn illvilja, og það liggur ekkert fyrir um það enn, að ég verði meinsmaður þess, að veitt sé eins og fært þykir fé til vegalagninga á Vestfjörðum á fjárlögum, þó að ég bendi á, að þetta mál væri algerlega rangt upp tekið að tveim þriðju hlutum. Ég gat um það í seinni ræðu minni á dögunum, að ég teldi þriðja liðinn um ákvæðisvinnuna mjög athyglisverðan, og ég hefði gjarnan viljað, að hv. nefnd yrði ekki til að fella þessa till. með öllu né heldur að liggja á henni, heldur breyta till. í áskorun um það að athuga möguleika á því að taka upp ákvæðisvinnu við ýmsar opinberar framkvæmdir. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, en ég læt enn í ljós undrun yfir þessari ræðu hv. þm. N-Ísf. Ég bjóst hvorki við slíkum ræðuflutningi af honum sem manni og þaðan af síður sem fyrrv. forseta hér á Alþingi.



Herra forseti. Það hafa nú orðið allverulegar umræður um þetta mál, og ég skal ekki tefja með langri ræðu, en ætla aðeins að taka saman dálítið það, sem mér virðist aðalatriðin af því, sem fram hefur komið. Þó vil ég aðeins taka eitt atriði, sem hv. 1. þm. Eyf. nefndi nú. Hann var hræddur um, að ef allir þm. tækju nú upp á að flytja slíkar till. sem þessa hér, þá færi í óefni. Í minni fyrstu ræðu um þetta mál lýsti ég því, hvernig ástatt er um vegagerð hér á landi nú. Það er ekki meira eftir ógert af þjóðvegum, sem komnir eru á vegalög, en svo, að jafnvel þó að svipuð heimild væri veitt alls staðar eins og hér er farið fram á, þá væri enginn voði skeður, annar en sá, að vegagerð, sem ætlað er að ljúka á þremur árum eða fjórum, yrði lokið fyrr. En ef svipað væri lagt af vegum árlega og gert hefur verið undanfarið, þá yrði lokið að leggja alla þessa vegi á næstu 4 árum, og það, sem skeði, væri því ekki annað, en það, að þeir, sem heima í héraðinu búa, fengju leyfi til að láta vinna þessi verk í ákvæðisvinnu og þá væntanlega fé til þess á fjárlögum eða fá a.m.k. loforð um það að fá til þeirra á fjárlögum svipaða upphæð og veitt hefur verið á fjárlögum undanfarið. Það væri því enginn skaði skeður. Það hættulegasta, sem gerðist, væri það, að í staðinn fyrir að leggja í þremur áföngum þrjá spotta, þá yrði verkinu væntanlega lokið í einum áfanga, þó vafalaust ekki allt á næsta ári, því að það væri ekki hægt að fá fólk til þess, heldur mundi það verða lagt á kannske næstu 3 árum, en hver vegur, hvert verk verða tekið út af fyrir sig og klárað. Ég held satt að segja, að þetta væru mjög heppileg vinnubrögð og yrðu til þess að gefa fyrirmynd um aðferð, sem notuð yrði framvegis. Annars þykir mér vænt um það, að allir þeir hv. þm., sem til máls hafa tekið, hafa verið sammála um atriði, sem vissulega er mikilsvert, en það er einmitt það atriði, sem kemur í 3. lið till. um ákvæðisvinnuna og ég tel vera mjög mikilsvert. Væntanlega stendur því ekki á því, að það atriði fáist samþykkt. Hv. 1. þm. N-M. talaði um, að það vantaði þarna verulega i, því að það vantaði ákvæði um brúargerð á þessum vegi og að heimila að gera það í ákvæðisvinnu líka. Í rauninni er það innifalið að nokkru, en hins vegar stendur svo á þarna, að eina brúin, sem brú getur kallazt í rauninni, er 6 m löng brú, sem er syðst á þessum vegarkafla, sem ólagður er. Hún á að byggjast á næsta sumri og verður það væntanlega að öllu forfallalausu. Hitt eru aðeins smábrýr, sem að vísu kann að verða erfitt að fá fé til á næsta sumri af smábrúafé, a.m.k. fyrir þeim öllum. En það er þó bót í máli, að sumt af þeim vatnsföllum, sem þær eiga að vera yfir, er ekki stærra en það, að þess má vænta, að hægt verði að nota veginn, þó að það dragist í eitt eða tvö ár að fullgera hann að því leyti að ljúka öllum brúnum. Ég tek alveg undir það með honum og er honum alveg sammála um það, að við ættum að fara þessa sömu leið með brúargerðirnar, að láta þær í ákvæðisvinnu, enda held ég, að það hafi verið gert nokkuð að því hjá vegagerðinni, einhver tilraun verið gerð í þá átt a.m.k., ef ég man rétt. Hitt, 1. og 2. lið till. okkar, að við meinum ekkert með þeim, er náttúrlega fjarstætt. Ég lýsti því hér áður, að m.a. er tilgangurinn með þeim að fá í tæka tíð viljayfirlýsingu þingsins um, að þetta megi vinna svona, til þess að vegamálastjóri geti hafizt handa um að útbúa verklýsingar og annað, sem nauðsynlegt er, til þess að hægt sé að bjóða þetta út og vinna það á næsta sumri. En til þess að fá slíka viljayfirlýsingu gefst ekki tóm með öðru móti, en þessu. Ef bíða ætti eftir fjárlagaafgreiðslu, þá yrði það of seint, til þess að hægt væri að fá þetta verk unnið í sumar. Um hitt, sem nokkuð hefur verið karpað hér um, hvort rétt sé að veita ríkisstj. heimild til þess að láta framkvæma verk, sem kostar fjármuni, með þáltill. eða ábyrgjast lán, sem tekið kynni að vera til að framkvæma verkið, vil ég aðeins segja það, að ríkisstj. mun jafnan hafa talið sér heimilt að ábyrgjast lán samkv. þáltill., sem samþykktar hafa verið, og gert það. Annars verður þetta væntanlega ekki mikið vandamál, því að með svo öflugum stuðningi sem við virðumst eiga við þetta mál hér, þá verða sjálfsagt ekki vandræði að fá þetta samþykkt eða teknar upp fjárveitingar til þess á fjárlögum.



Herra forseti. Ég get lýst því hiklaust yfir, að ég hef aldrei ofmetið lögspeki hv. 1. þm. N-M, og hef heldur aldrei haft ástæðu til þess, hvorki meta hana né ofmeta, og mun áreiðanlega enn þá síður í framtíðinni hafa ástæðu til þess. Ég vil bara benda honum á, að það má vel vera, að það hafi komið fyrir, að ríkisstj, hafi tregðazt við eða jafnvel neitað að nota heimild, sem henni hefur verið veitt til útgjalda í þáltill., en það raskar ekki þeirri staðreynd, að ég hygg flestar ríkisstjórnir síðari ára hafa notað útgjaldaheimildir, sem þeim eru veittar í fjárlögum, og þá ekki síður heimildir til þess að taka lán og ábyrgjast lán. Þetta eru nú staðreyndirnar í málinu, sem hv. 1. þm. N-M. getur ekki gengið á snið við, ef hann les þingtíðindin. Hv. 1. þm. Eyf. varð undrandi á ræðu minni, sagði hann. Hann var undrandi yfir því, að ég skyldi átelja þá þröngsýni, sem komið hefur fram hjá honum gagnvart þörf Vestfirðinga í vegamálum, bæði á síðasta þingi og nú. Ég mundi mega beina þeirri fsp. til hv. 1. þm. Eyf., hvað hann mundi hafa sagt, ef ég hefði komið með þá aths. í sambandi við tilraunir þm. Eyf. til þess að fá aðra landleið úr Ólafsfirði, að þetta væri mesta fásinna, Ólafsfirðingum hentaði betur að fara sjóleiðina inn í Eyjafjörð. Þetta væri alger óþarfi fyrir þá. Þeir hefðu veg yfir Lágheiði yfir í Skagafjörð, sem að vísu væri á kafi í snjó allan veturinn, og svo gætu þeir bara farið sjóleiðina til Eyjafjarðar. Þetta væri hreinn óþarfi, þegar á að fara að berjast fyrir nýjum vegi fyrir Ólafsfjarðarmúla. Ég veit ekki, hvort hv. 1. þm. Eyf. hefði talið það nokkurt undrunarefni, þó að hann hefði staðið upp og mótmælt slíkum ásetningi og ekki talið hann byggjast a.m.k. á góðvilja eða skilningi í garð þess fólks, sem býr í Ólafsfirði. Svo stendur þessi æruverðugi þm. upp og lætur eins og hann hafi orðið fyrir einhverri ómaklegri árás af minni hálfu. Ég held, að það sé enginn maður hér á hæstv. þingi, sem mig langar minna til að gera árás á, og langar raunar ekki til þess að gera árás á einn einasta mann, heldur ekki hv. 1. þm. Eyf. En hann verður bara að gera sér ljóst, þó að hann sé æruverðugur og góður og gegn maður, að þá getur hann ekki staðið upp og sagt hvaða vitleysu sem er, án þess að því sé mótmælt af því fólki, sem verður fyrir barðinu á hans þröngsýni. Ég verð bara að láta hv. þm. vita þetta, vegna þess að hann þarf ekki að halda það, að hann geti skákað í sínu forsetadæmi eða virðuleik eða jafnvel okkar gömlu og góðu samskiptum. Það er ekki á mig, sem hann er að ráðast, og það er ekki ég sjálfur, sem ég er að verja. Ég er að verja það fólk, sem hefur orðið fyrir barði mikillar ósanngirni af hálfu fjárveitingavaldsins. Og ég er ekki að deila á persónuna Bernharð Stefánsson, heldur á þann þingmann, sem stendur upp og heldur fram þeim fjarstæðum, sem hann hefur haldið hér fram. Hv. þm. taldi, að allt öðruvísi hefði staðið á með ýmsar útgjaldatill., sem ræddar hefðu verið hér í þingsályktunarformi og afgreiddar í þingsályktunarformi á undanförnum árum. Þar hefði verið einungis um heimild að ræða til ríkisstj. Ég gruna nú hv. 1. þm. Eyf. um að hafa ekki einu sinni lesið okkar till. Ég vil benda hv. þm. á það, hvernig niðurlag hennar er. Það er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skal heimilt að verja fé úr ríkissjóði til fyrrgreindra framkvæmda eða veita ábyrgð fyrir lánum, sem kunna að verða tekin til þeirra.“ Er það ekki einmitt þetta algenga form, sem notað er að þessari þáltill.? Þessu virðist hv. 1. þm. Eyf. alls ekki hafa tekið eftir. Hv. framsóknarmenn þurfa ekkert að vera að halda neina kennslustund yfir mér í því, hver sé munur á lögum og þingsályktun. Hv. þm. Ísaf. hefur nokkuð rætt til viðbótar því, sem ég hef áður sagt um fyrri hluta till., og skal ég því ekki fjölyrða um það. Það gerist á hverju einasta þingi, að Alþ. lætur í ljós viljayfirlýsingar mjög svipaðar þeirri, sem hér um ræðir í þessari þáltill., að þetta og hitt skuli gert, þessi og hin framkvæmdin unnin eða undirbúin. Því miður held ég þess vegna, að afstaða hv. framsóknarmanna, sem hér hafa talað í þessu máli, utan þm. V-Ísf., einkennist a.m.k. ekki af góðvilja. Ég vona þrátt fyrir þessa andstöðu, sem fram hefur komið gegn þessu sanngirnismáli, að þá muni vegamálum Vestfjarða þoka áfram á næstunni í einu eða öðru formi og Alþ. sýni sinn skilning á því þrátt fyrir allt, að í þessari till. felst réttlætismál.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast frekar við hv. þm. N-Ísf. Ég ráðlegg honum bara að lesa upp stjórnarskrána, þingsköpin og önnur þau ákvæði, sem gilda um meðferð mála í Alþingi. Ég kvaddi mér hljóðs út af því, að hann minntist á mínar eigin aðgerðir, að því er snerti veg frá Ólafsfirði til Eyjafjarðar, og vildi líkja þessu tvennu saman. Hann og þeir hv. þm. tveir, sem þessa till. flytja, hefðu átt að taka okkur þm. Eyf. til fyrirmyndar og fara eins að, og þá hefði ég stutt þá. Við þm. Eyf. fluttum fyrst till. á Alþ., þáltill., sem var samþykkt, um það, að það væru rannsakaðir möguleikar á því að leggja veg frá Ólafsfirði til Eyjafjarðar og gerð áætlun um kostnaðinn. Þetta er framkvæmdaratriði, sem ekki kostaði teljandi fé og unnið af embættismönnum ríkisins, enginn sérstakur aukakostnaður þar við. Þessi till. var samþykkt, og þessi rannsókn var gerð. Það sýndi sig, að verkfræðingar, sem rannsóknina gerðu, töldu það vel gerlegt að leggja veg yfir svokallaðan Ólafsfjarðarmúla, og áætlun þeirra var ekki sérlega há um, hvað þetta mundi kosta. Þegar þessi rannsókn var gerð, bárum við fram ósk hér á Alþingi um fjárveitingu til þessa vegar, fengum að vísu ekki eins mikið og við óskuðum eftir, en nokkurt fé. Og samkv. fjárlögum var byrjað á þessum vegi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja hv. 1. þm. Eyf., að það þarf enga frekari rannsókn, en hefur farið fram á vegastæðum þeirra vega, sem um ræðir í till. okkar þm. Ísaf. Það er þess vegna ekki hægt að draga neina hliðstæðu á milli þeirra og Ólafsfjarðarvegarins á því stigi, sem hann var, þegar þeir þm. Eyf. fluttu rannsóknartill. um möguleika á því að leggja veg þá leið. Ég ráðlegg svo að lokum hv. 1. þm. Eyf. að taka sér ferð á hendur með sumri og hækkandi sól um Vestfirði og kynna sér aðstæður þess fólks, þeirra rúmlega 6 þús. manna, sem eru án sambands við akvegakerfi landsins, og þá vænti ég, að hann mundi tala af meira viti, en hann hefur gert, að þessu sinni, um vegamál þessa landshluta.



Herra forseti. Þegar lögin um útflutningssjóð frá s.l. ári, gengu í gildi, var búið að kaupa til landsins það magn af tilbúnum áburði, þ.e. fosfórsýru- og kalíáburð, sem áætlað var að bændur mundu þurfa að nota á því ári. Að svona heppilega vildi til, bjargaði bændum frá því, að rekstrarkostnaður þeirra vegna áburðarkaupa frá útlöndum stórhækkaði þá þegar. Nú verður þessi hækkun ekki lengur umflúin. Fosfórsýruáburður og kalíáburður, sem bændur nota á yfirstandandi ári, mun hækka um a.m.k. 40%, ef ekkert er að gert, miðað við söluverð þessara áburðartegunda s.l. ár. Enn fremur er það upplýst eða fullt útlit fyrir, að það verði að kaupa um 5.000 tonn af köfnunarefnisáburði frá útlöndum vegna þess, að áburðarverksmiðjan hefur ekki getað starfað með þeim krafti, sem til var ætlazt, vegna rafmagnsskorts, og hefur því ekki getað framleitt það magn, sem búizt er við að þurfi að nota hér á landi. Þetta veldur að sjálfsögðu mörgum bændum tilfinnanlegum erfiðleikum. Það getur vel farið svo, að hækkunin knýi bændur til að draga stórlega úr notkun þessara áburðartegunda, en það væri, síður en svo æskilegt. Áburðartilraunir, sem farið hafa fram víðs vegar um land, hafa leitt í ljós, að víða er skortur á þessum efnum, fosfórsýru og kalí, í jarðveginum, og margir bændur hafa ekki gætt þess sem skyldi að sjá jarðveginum fyrir þessum áburðarefnum. Þar sem mikil brögð eru að þessu, veldur þetta mun minni sprettu og lélegri uppskeru en ella mundi verða. Engu að síður er hætt við, að úrræði bænda, þeirra sem erfiðast eiga með greiðslur, verði það að draga úr þessum áburðarkaupum. Þegar verð á innfluttum fóðurbæti var stórhækkað s.l. vor, var því haldið fram af talsmönnum þeirrar hækkunar, að hækkunin á fóðurbætisverðinu væri beinlínis ætluð til þess að koma því til leiðar, að bændur drægju stórlega úr fóðurbætiskaupum frá útlöndum. Í þess stað áttu bændur að afla meiri og betri heyja og spara sér þannig kjarnfóðurkaupin frá útlöndum. En eins og þegar hafa verið færð nokkur rök að, eru horfur á, að sú hækkun á útlenda áburðinum, sem nú kemur til framkvæmda í vor, verki alveg í þveröfuga átt. En hér kemur enn fleira til greina. 40% hækkun á innfluttum áburði hækkar rekstrarútgjöld bænda og kemur til að verka með fullum þunga næsta haust, þegar verð á landbúnaðarvörum verður ákveðið. Talið er, að þessi hækkun muni valda talsverðri vísitöluhækkun, en hvert vísitölustig er áætlað að kosti um 6 millj. kr. í auknum útgjöldum. Við flm. leggjum því til, að verð á innfluttum áburði verði greitt niður, svo að það verði sem líkast því, er það var á s.l. ári. Með þeirri ráðstöfun vinnst þrennt. Það mundi létta bændum áburðarkaupin, stuðla að betri ræktun og minni kjarnfóðurkaupum frá útlöndum og loks koma í veg fyrir hækkun vísitölunnar með þeim afleiðingum, sem allir þekkja. Loks má benda á, að yfirfærslugjald af áburði, 55%, sem lagt var á s.l. vor, kom ekki til tekna á því ári. Þetta gjald, sem nú verður innheimt í fyrsta sinn af innfluttum áburði, mundi nægja til þeirrar niðurgreiðslu, sem þáltill. gerir ráð fyrir. Að vísu er svo, að þetta gjald á að ganga í hinn svonefnda útflutningssjóð. En þetta er í raun og veru allt saman sami sjóðurinn, ríkissjóður, útflutningssjóður, þó að peningunum sé af annarlegum ástæðum stungið í tvo vasa og deilt þannig út. Ég óska svo eftir, að þessari þáltill. verði að lokinni umr. vísað til fjvn.