Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meginefni þessa frv. er í 1. gr. um hækkun á tollum, eins og þar segir. Ég er andvigur þessari gr. og efni hennar, og þó að ég telji, að 2. og 3. gr. eigi fullkomlega rétt á sér, hlýt ég þó að vera á móti frv. og mun greiða atkv. gegn því við atkvgr.



Herra forseti. Snemma á árinu 1949 voru samþ. hér á Alþ. lög um að veita sérstaka heimild til Sambands íslenzkra berklasjúklinga til að starfrækja vöruhappdrætti. Happdrættið tók til starfa á árinu 1949, og ágóði af því það ár varð rúmlega 138 þús. kr. Flestir vinningarnir voru allsmáir, en stærstu vinningarnir voru þá 25 þús. kr. Dregið var þá sex sinnum í happdrættinu samkv. fyrirmælum laganna. Árið 1950 varð ágóðinn rúmlega 428 þús. En 1951 lækkar hann niður í 340 þús., og aðalorsökin til þess var talin sú, að vinningarnir væru ekki nægilega háir, svo að áhugi manna væri ekki eins mikill til þess að keppa í happdrættinu. Einnig var álitið, að það væri til hagsbóta fyrir happdrættið, ef draga mætti 12 sinnum á ári í stað 6 sinnum eins og lögin ákveða. Þá var tekið upp það fyrirkomulag að hækka vinningana. Voru stærstu vinningarnir hækkaðir upp í 75 þús. kr., og jókst við þetta allverulega salan fyrst um sinn, en síðar kom fram, að eftirspurnin minnkaði vegna þess, að ekki var ákveðið í lögum, að vinningarnir í happdrættinu skyldu vera undanþegnir opinberum gjöldum, eins og ákveðið er um vinninga í öðru happdrætti. Ágóði af vöruhappdrættinu á árunum 1949–1951 hefur samtals verið um 1.100 þús. kr. Og vinningar, sem greiddir hafa verið út til þeirra, sem keppt hafa á þessum tveimur s.l. árum, hafa verið 830 þús. Öllu þessu fé, rúmlega 1 millj. kr., hefur verið varið til þess að standa að nokkru leyti undir kostnaði sem samfara er byggingarframkvæmdum að Reykjalundi, enda var það sett að skilyrði í sambandi við happdrættið, að allur ágóði skyldi notaður til þeirra framkvæmda. Í þær byggingar, sem þar hafa nú verið reistar, hafa verið greiddar alls rúmar 10 millj. kr., og mun ríkissjóður hafa látið sem beinan styrk tæpar 2 millj. kr. Ef fylgja ætti fyrirmælum, sem gilda um framlag til sjúkrahúsa, er þetta tæplega helmingur af því, sem ríkissjóður ætti að leggja fram. 1. gr. þessa frv. fer fram á, að í stað þess að skipta þessu í 6 flokka á ári hverju, eins og nú er tekið fram í lögunum, þá skuli þessu skipt í 12 flokka og dregið verði fyrir hvern flokk 5. dag hvers mánaðar í stað annars hvers mánaðar, eins og nú er í lögunum. Aðrar breyt. eru ekki gerðar á 1. gr. Hlutatölunni er haldið óbreyttri, 50 þúsund, eins og nú er í lögunum. Í 2. gr. eru ekki heldur neinar breyt., nema að vinningar skuli vera að verðmæti samtals 40% af iðgjöldunum, alveg eins og nú er, en samantaldir í öllum 12 flokkunum í stað 6, eins og nú stendur í lögunum. Það er í raun og veru afleiðing af þeirri breyt., sem óskað er að gerð verði á 1. gr. frv. Hins vegar er 3. gr. nýmæli, þ.e. að vinningar í vöruhappdrættinu fyrir S.Í.B.S. skuli undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum, öðrum en eignarskatti, á því ári, sem þeir falla til útborgunar. Þetta er nýmæli, en er í samræmi við það, sem hefur verið lögfest um önnur happdrætti í landinu og nú nýlega samþ. hér í þessari hv. d. í sambandi við happdrætti, sem íþróttafélögunum er heimilað. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum hér um starfsemi S.Í.B.S. Þjóðinni er þegar kunnugt um það mikla átak, sem þessi félagsskapur hefur beitt sér fyrir og hefur gert í heilbrigðismálunum. Þessi hópur manna, sem gengur ekki heill til skógar, hefur byggt þetta upp með því að vinna sem mest sjálfur að þessari starfsemi. Hefur hann notið ákaflega mikillar samúðar frá allri þjóðinni og frá hæstv. Alþ., og hann væntir þess einnig hér nú, að honum sé sýnd sú aðstoð og sú velvild að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir. Ég veit líka, að hv. alþm. er kunnugt um, hversu þessi starfsemi hefur vakið geysilega athygli erlendis og að allt þeirra verk hefur miðað til blessunar fyrir þá menn, sem njóta þess, og hefur ekki mætt, sem betur fer, neinni gagnrýni, hvorki meðal hv. þingmanna né meðal þjóðarinnar. Ég legg til, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjhn., og þá sérstaklega með tilliti til ákvæðisins í 3. gr. frv. ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 12 shlj. atkv. og til fjhn. með 12 shlj. atkv.



Herra forseti. Þegar ég lagði þetta frv. inn á skrifstofu Alþ., fór ég fram á, að með grg. yrði prentuð mynd, sem sýnir, hvernig umhorfs er í reykvískri braggaíbúð á því herrans ári 1952. Þessari beiðni minni var neitað og talið, að ekki hefði áður verið gefið fordæmi um slíkar myndbirtingar sem ég fór fram á. Ég hygg þó, að þetta sé ekki alls kostar rétt. Í grg. hæstvirtra forseta var sagt, að aðeins hefðu verið birtar skýringarmyndir með fræðilegum ritgerðum og annað þess háttar. Ég minnist þess í þessu sambandi, að skömmu fyrir stríð kom hér fram á þingi frv. til l. ásamt allmikilli grg. frá núverandi landlækni, Vilmundi Jónssyni, um afkynjanir og vananir. Þeirri grg. fylgdu margar myndir, sumar litprentaðar. Meðal annars minnist ég þess, að þar voru myndir af allmörgum mannsandlitum, og tilefnið til þess að birta þau þar var, að þm. áttu að sjá út úr andlitunum, hvort þar væru vitrir menn eða heimskir, og á öðrum stað í grg. kom svo ráðningin. Að sjálfsögðu hafði sú myndbirting ekki neitt fræðilegt eða vísindalegt gildi í sjálfu sér og aðeins fram sett til þess að vekja þm. til umhugsunar, vekja athygli þeirra á vandamáli, fá þá til þess að gefa því meiri gaum. Og tilgangurinn með beiðni minni var nákvæmlega sama eðlis. Ég vildi undirstrika ástand, sem er ákaflega alvarlegt, og ég vildi, að það færi ekki fram hjá neinum hv. þm., hvað hann væri að gera, þegar hann tæki afstöðu til þess frv., sem hér er borið fram. Það vita allir, að ástandið í húsnæðismálum er mjög alvarlegt. Rannsókn hér í Reykjavík var t. d. framkvæmd af hagfræðingi bæjarins 1948, og hún sýndi, að þá bjuggu 2.114 manns í bröggum, þar af 838 börn. Árið 1950 var sams konar rannsókn framkvæmd, og þá voru íbúarnir í bröggunum 2.210 og börnin 924. Braggabúunum hafði því fjölgað á þessu tímabill, og sú þróun hefur eflaust haldið áfram. Árið 1948 fór fram hliðstæð rannsókn í kjöllurum. Í þeim bjuggu þá 6.085 manns, og af þeim var meira en 1/4 börn, eða nánar tiltekið 27%. Trúnaðarmenn bæjarins dæmdu 38% þessara kjallaraíbúða lélegar til íbúðar og 12% mjög lélegar eða óhæfar með öllu. 20% þeirra, sem í kjöllurum bjuggu, höfðu aðeins til umráða eins herbergis ibúð. Þessar rúmar 6 þús. manna bjuggu allar í kjöllurum í trássi við l., því að 1929 voru kjallaraíbúðir bannaðar með l., og þau l. eru enn í gildi. Ótalið er, hverjir búa í hanabjálkaskonsum, skúrum og ýmsum furðulegum vistarverum. Sérfræðingar Reykjavíkurbæjar hafa talið, að nauðsynleg byggingarþörf í Reykjavík væri ekki minni en 6–7 hundruð íbúðir á ári. Íbúðarbyggingarnar komust upp í þá tölu 1947, en síðan hefur þeim hrakað stöðugt, og síðasta ár voru byggðar aðeins 280 íbúðir í Reykjavík. Að vísu hefur vaknað nokkur áhugi fyrir byggingarmálunum hér á þingi í fyrra og í ár, og það er sjálfsagt að geta þess, að það er auðvitað framför út af fyrir sig, að fólki hefur verið leyft að byggja smáíbúðarhús af eigin rammleik. Ég vil þó ekki fara svo langt að kalla það eitthvert lofsvert afrek, því að það er svo sjálfsagt, að það ætti varla að þurfa að ræða það. Hins vegar vildi ég benda á það í því sambandi, að þetta byggingarform, slík smáíbúðarhús, sem virðist vera talið helzta bjargráðið núna, er auðvitað engin frambúðarlausn á þessum málum. Að halda því fram, að það eigi svo til að einskorða framkvæmdir einstaklinga við slíkar byggingar, en nota ekki þau stórvirku tæki, sem til eru hér í Reykjavík, til þess að koma upp stórum húsasamstæðum, er álíka viturlegt og að segja t. d. við bændur, að þeir megi ekki nota stórvirkar vinnuvélar við að slétta tún sín, heldur nota sín gömlu tól. En hvað er það, sem þarf til þess, að hægt sé að byggja íbúðir? Annars vegar þarf gjaldeyri til að kaupa erlent efni, sem flytja þarf inn, hins vegar þarf vinnuafl til að nota efnið. Þetta eru ósköp hversdagsleg sannindi, en þó eru þau að verða næsta mikilvæg, eins og nú er komið í landinu. Svo að tekið sé dæmi, sem gefur nokkra hugmynd um þetta vandamál, skulum við áætla, að kostnaður við hóflega íbúð sé um 150 þús. kr. Sérfróðir menn segja mér, að erlendan kostnað megi áætla 20–25% af slíku kostnaðarverði miðað við fob.-verð. Sé reiknað út frá þessu, yrði heildarkostnaður við t. d. 600 íbúðir um 90 millj. kr., þar af erlendur kostnaður um 20 millj. Ég veit, að ég þarf ekki að segja hv. þm. frá því, að við höfum haft og höfum öll tök á að afla þess gjaldeyris, sem þarf til að byggja ekki 600, heldur 1.200 íbúðir aukalega á ári. Allir vita, hvernig gjaldeyrinum hefur verið varið undanfarið í hvers kyns óþarfa og að verulegu leyti í mjög skaðlegan innflutning, t. d. á fullunnum erlendum iðnaðarvarningi, sem auðvelt er að framleiða hér innanlands. Þessi vitleysa hefur numið tugum milljóna króna. Auk þess framleiðum við nú engan veginn það magn af útflutningsafurðum okkar, sem við höfum getu til, og hefur verið áætlað, að hægt væri að framleiða fyrir um 200 millj. meira á ári, en gert hefur verið. Það hefur verið borið við markaðsörðugleikum, en það veit þó hver maður, að auðvelt væri að selja t. d. freðfisk og fá í skiptum fyrir hann sement, timbur og annað, sem við þurfum til bygginga. Það mun því ekki vera hægt að halda því fram með neinum rökum, að erfiðleikar séu á að flytja inn það efni, sem nauðsynlegt væri til bygginga. En hvað þá um hitt atriðið, vinnuaflið? Það veit hver þm. eins vel og ég, að vinnuafl er nægilegt á Íslandi og að atvinnuleysið hefur einmitt leikið byggingariðnaðinn hvað harðast. Það stendur þvt ekki á þeirri forsendu heldur. En hvað er þá að? Ef byggingarefni er tiltækt, ef vinnuafl er tiltækt, hvað er þá til fyrirstöðu, að verkafólkið ráðist á byggingarefnið og breyti því í hús? Ætti nokkuð að vera einfaldara og óbrotnara? Það, sem vantar, er vilji stjórnarvaldanna. Og það viljaleysi er fært í gervi hagfræði og skrýtt hinum flóknustu tölum og skýrslum. Einn af forustumönnum Sjálfstfl., formaður Landssambands iðnaðarmanna, sagði fyrir nokkrum dögum, að til væri tvenns konar lygi: venjuleg lygi og hagfræði. Og eins og hagfræðin er nú notuð af sérfræðingum ríkisstj. er þetta því miður að verða sannleikur. Ég skal ekki fara út í að ræða hinar furðulegu kenningar Benjamíns Eiríkssonar um efnahagsmál og annað slíkt, sem m. a. eru rökstuðningur byggingartregðunnar. En ég vildi mælast til þess við hv. alþm., að þeir hættu að bera vanhugsaða virðingu fyrir slíkum spekingum, en hefðu í staðinn í huga þau óbrotnu sannindi, sem enginn hagfræðingur getur haggað, að það er hægt að byggja hús, ef tiltækt er byggingarefni og vinnuafl, og að sú stjórn, sem ekki starfar samkvæmt svo óbrotnum meginreglum, er óstjórn. - Að svo mæltu legg ég til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það hefði nú ef til vill verið óþarft af mér að víkja úr forsetastólnum vegna þeirra orða, sem ég ætla að segja sér. Þau eru eingöngu út af því, sem hv. flm. beindi til forseta Alþ. út af mynd, sem hann vildi láta prenta með grg. þessa frv., en við forsetarnir ákváðum að ekki skyldi verða prentuð. Hv. flm. telur auðsjáanlega að þessi verknaður okkar forsetanna hafi verið „bannhelgur verknaður“, eins og hann kemst að orði í grg. á einum stað. En ég er þar á allt öðru máli. Hann telur, að fordæmi hafi þegar verið gefið fyrir því að prenta myndir. Og er það satt, eins og við forsetar gerðum grein fyrir í grg., sem hann mun hafa fengið, að þetta hefur komið fyrir, að það hefur verið leyft að prenta uppdrætti og myndir, ef þær hafa verið taldar upplýsa mál. En við gátum ekki séð, að þessi mynd, sem hafði birzt í Þjóðviljanum og þess vegna er kunnug, upplýsti málið nokkurn skapaðan hlut. Ég setti nú upp gleraugun, þegar ég var að skoða þessa mynd, og mér er eiður sær, að ég gat ekki greint neitt eða áttað mig á, hvað hvað eina væri, annað en ég sá eina könnu, sem hallaðist. Annað sá ég ekki. Og svo var eitthvað svart, og sást, að það var eitthvað, en hvað það væri, var ómögulegt að sjá. Hv. fim. sagði, að þessi mynd hefði átt að undirstrika ástand. En hún undirstrikar ekki nokkurt ástand. Ég hygg, að ef ljósmyndavélar hefðu verið til frá landsins fyrstu byggð, þá hefði verið hægt að birta áþekkar myndir frá upphafi Íslands byggðar. og mun verða hægt að birta áþekkar myndir til loka Íslands byggðar, því að það er ómögulegt að sjá, að þetta sé t. d. íbúðarhús. Hvar eru sannanirnar fyrir því, að fólk búi í þessu, sem þarna er verið að mynda? Nei, þessi mynd upplýsir ekki nokkurn skapaðan hlut, og þess vegna var það, að forsetar Alþ. ákváðu, að hún skyldi ekki birt. Og hvernig og hverja getur þessi mynd upplýst, ef hún ætti eitthvað að upplýsa? Ekki aðra en alþm. Ekki les Helgi Hjörvar myndina upp í þingfréttum. Það er ekki komið sjónvarp hér, og ég hygg bara, að allir hv. alþm. hafi séð þessa dásamlegu mynd í Þjóðviljanum, svo að ég get ekki séð, að hún hefði upplýst nokkurn skapaðan hlut, um þetta mál. Hv. flm. var t. d. í ræðu. sinni að tala um, hve margar íbúðir væru, að mér skildist, líkar þessu. Hvað segir myndin um það? Hún segir bara það, að þarna sést kanna sem hallast, og þetta er inni í einhverri byggingu. Það sést lítið um það, hvernig þessi bygging er, en það er ekkert um það, hvort yfirleitt sé búið í þessu. Engin sönnun er fyrir því, að í þessum bragga, sem þarna er myndaður, búi nokkur manneskja, - ekki nokkur sönnun fyrir því. Og sízt af öllu sannar myndin nokkuð um það, ef þetta er íbúð, hve margar slíkar íbúðir eru til. Þess vegna er það, að myndin sannar ekki neitt og upplýsir ekki neitt í þessu máli. - Það hefði getað verið meinlaust fyrir því, þó að myndin upplýsi ekki neitt, að gera það fyrir hv. flm. að birta myndina. En hitt er annað, að ef þm. yfirleitt fara að stunda það að láta birta myndir í þskj. af sjálfum sér eða einhverju öðru, þá kostar það töluvert, svo þó að það hafi stundum verið leyft áður að birta teikningar og myndir, sem hafa átt að upplýsa málin, þá held ég, að það sé alveg rétt að gera það ekki að reglu.



Ég ætla ekki að fara að deila neitt stórlega við hæstv. forseta Ed. um, hvernig haga skuli þskj. Hins vegar fyndist mér það rétt, að settar væru um það alveg ákveðnar, ófrávíkjanlegar reglur, hvernig t. d. myndabirtingu á þskj. skyldi háttað, þannig að í því gæti enginn misskilningur fólgizt. Eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, tel ég t. d., að þessi mynd, sem ég bað um, sé hliðstæð myndum, sem birtust í ákveðnu þskj., sem kom fram fyrir stríð, og hafa átt að hafa sams konar tilgang. Hvað því viðvikur, sem hæstv. forseti sagði um, að þessi mynd sýndi ekki neitt, hún sannaði ekki neitt, það væri ekkert á henni að sjá o. s. frv., þá var það skýrt mjög ýtarlega hér í grg., hvaðan þessi mynd er. Og það var meira að segja sagt, hverjir byggju í þessum bragga, og sagt, hvar hann væri, nákvæmlega, við hvaða götu óg númer hvað við götuna. Það var sagt nafn á konu, sem býr þar. Það var sagt, að það byggju þar 2 konur og 4 börn. Undir myndinni var skýring á því, hvað hún sýndi. Það kemur mjög ljóst fram á henni hvað hún sýnir, með þeirri skýringu, þannig að mér finnst það vera furðuleg glámskyggni hjá hæstv. forseta, ef hann hefur ekki fengið neina hugmynd um það. Það er rétt, að þessi mynd er ætluð hv. þm. Hún er þeim ætluð til þess, að þeir fari ekki með þetta mál eins og eitthvert pappírsgagn, eins og oft vill verða, heldur geri sér ljóst, að þarna er fjallað um líf og tilveru fjölmargra manna og að ákvarðanir Alþ. í þessum efnum hafa áhrif á það, hvernig þetta fólk getur hafzt við, hvernig kjör það lifir við árum saman. Og það var þetta, sem ég vildi undirstríka með þessari mynd.