Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Steinsson Jeg á eina brtt. við frv. þetta, á þgskj. 592, með háttv.þm. Ísaf. (M. T.). Brtt. þessi fer í þá átt að fella burt b-lið 1. gr. frv., um hækkun á tóbakstollinum. Jeg þykist hafa fært nægileg rök fyrir því við 2. umr. málsins, að ógerningur sje að hækka þennan toll, og jeg tel óþarfa að endurtaka þau rök nú. Ef þessi brtt. nær fram að ganga, býst jeg við að greiða frv. atkv. mitt, því að hinar vörutegundirnar, sem frv. ræðir um, eru þannig, að menn eiga hægt með að komast af án þeirra, án þess að líða verulega við það. Annars er jeg, eins og jeg drap á við 2. umr. málsins, frekar andvígur stefnu frv., þótt jeg geri það ekki að ágreiningsmáli að þessu sinni.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg geri ráð fyrir, að það fari að verða nokkuð lítið úr tekjuaukanum, sem ætlast var til að fengist með frv. þessu, ef brtt. á þgskj. 592 verða samþyktar. Áætlað hefir verið, að þessi hækkun á tóbakstollinum mundi nema nálægt 100,000 kr., en hækkunin á hinum vörutegundunum 30-40,000 kr. Jeg verð að játa, að það er rjett, sem háttv.þm. Snæf. (H. St.) hefir bent á, að margir líta svo á, að það sje rangt að leggja verulegan toll á tóbak, vegna þess, að það sje mörgum manni nauðsynjavara. En hins vegar hygg jeg, að engum geti dulist, hvern kostinn eigi að velja, þegar um það eitt er að ræða, hvort leggja skuli toll á tóbak eða eiginlega nauðsynjavöru. Að minsta kosti hefir hingað til ávalt verið litið svo á hjer í þinginu, að munaðarvara sje sjálfsagðastur tollstofn, sem unt sje að fá. Jeg vil því leyfa mjer að mæla með því, að brtt. verði feld og frv. samþ. óbreytt. Jeg býst við, að þegar fjárlögin koma til þessarar háttv. deildar, þá muni það koma í ljós, að hallinn sje svo mikill, að ekki muni veita af að reyna að afla einhverra tekna.

Magnús Torfason Jeg vildi leyfa mjer að segja nokkur orð, sökum þess, að jeg er annar flm. að brtt. á þgskj. 592. Það, sem sjerstaklega hefir valdið því, að jeg hefi komið fram með hana, er sá órjettur, sem mjer virðist það vera, að hækka um 50% toll af þeim tóbakstegundum, sem allur almenningur notar, en hækkunin á vindlum og vindlingum, sem efnaðri menn nota miklu frekar, nemur að eins örfáum %. Hins vegar lít jeg einnig svo á, að sá tollur, sem nú er á vindlum og vindlingum, sje fyllilega nægilega hár, og naumast sje rjett að reyna meira á þolrif manna um hlýðni við þau lög en þegar er að gert. Mjer virðist það að minsta kosti vera alger frágangssök á meðan ekki er komin fullkomnari tollgæsla hjer í landi en nú er.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg fæ ekki sjeð að í sjálfu sjer sje neitt á móti því, að hækka tollinn á vindlum og vindlingum, eins og háttv.þm. Ísaf. (M. T.) drap á. En mjer virðist sem honum muni ekki hafa verið nein veruleg alvara um það mál, fyrst að hann hefir ekki komið með neina brtt. í þá átt fyrir þessa umr. Honum hefði verið það í lófa lagið, en hann hefir ekki gert það, og bendir það ekki á, að honum sje það mikið kappsmál.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Hingað til hafa það verið lög innan þjóðkirkjunnar, að hjónaband sje ekki löglegt nema prestur vígði hjónin. En fyrir alllöngu hefir brytt á röddum í þá átt að leyfa borgaralegt hjónaband jafnhliða. Lagafrv. hafa komið fram um þetta á árunum 1894, 95 og 97. Tvisvar voru þau ekki útrædd, en einu sinni var neitað um staðfestingu á þeim. En jafnan hefir verið allharður ágreiningur um málið. Menn hafa bent á það annars vegar, að málið væri borgaralegs eðlis. Hins vegar hefir því verið haldið fram, að það mundi rýra helgi hjónabandsins, ef engin kirkjuleg athöfn væri stofnun þess samfara. Hvorttveggja hefir nokkuð til síns máls. Hjónabandið er að sjálfsögðu borgaralegs eðlis; borgaralegur rjettur er því samfara, og borgaralegar skyldur eru við það bundnar. Hins vegar er hjúskapurinn og málefni hans á ýmsan hátt svo nálægt svæði siðferðis og trúarbragðanna, að eðlilegt mætti þykja, að kirkjunni þætti mikils um vert að hafa nokkur afskifti af honum. Nú liggur hjer enn fyrir þetta frv., um að gera hvorttveggja stefnunni jafnhátt undir höfði, Og nefndin hefir, að öllu athuguðu, fallist á, að rjett sje að samþykkja það. Að vísu hefir málið legið að mestu í þagnargildi um hríð, og að vísu hafa engar háværar kröfur komið fram um það; jeg man t. d. ekki eftir neinum þingmálafundi, þar sem um þetta hefir verið rætt. En alt fyrir það mun þó víst, að hugur manna hefir nú meira snúist að þessu, og yfirleitt má búast við, að þessari breytingu verði vel tekið. Það er raunar ekki svo, sem jeg sje hjer fyrir kirkjunnar hönd að flytja skilnaðarkveðju til kirkjulegrar hjónavígslu; hún mun að sjálfsögðu enn verða aðallega notuð. En rjettindi til borgaralegrar vígslu hafa þegar verið veitt utan þjóðkirkju, og hefir þá verið óskað sama rjettar fyrir þá, sem í þjóðkirkjunni eru. Þessi rjettur utanþjóðkirkjumanna hefir haft áhrif á þjóðkirkjuna. Því að ekki hefir þurft annað en segja sig úr henni til þess að fá hann, og er kunnugt, að það hefir þó nokkuð verið notað. Er þetta einni ástæðu meira til þess að stíga sporið fult og heimila þetta án krókaleiða. Jeg tel víst, að kirkjunnar mönnum verði kært, að hin þýðingarmikla stofnun hjónabandsins verði eftir sem áður sem mest tengd við kirkjulega athöfn. En jeg tel hitt jafnvíst, að þeir óski ekki lengur neina þvingun, en játi, að þessi rýmkun geti einnig haft sína þýðingu til nytsemdar. Það gæti t. d. ef til vill orðið eitt ráð í áttina til þess, að minna yrði af ólögfullum samböndum, þegar greiður er aðgangur að þeirri vígslu, sem hver vill helst kjósa. Jeg tel varla þörf á að fara fleirum orðum um niðurstöðu nefndarinnar, en vil leyfa mjer að ráða háttv. deild til að samþykkja frv., með þeim breytingum, sem nefndin hefir lagt til að á því verði gerðar. Jeg geri ekki ráð fyrir, að jeg þurfi að gera neina grein fyrir brtt. nefndarinnar. Það er að eins breyting á niðurröðun efnisins, sem oss þótti betur við eiga.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndar.

En þá rekur að þessari spurningu: Getum vjer búist við, að þetta haldist í sama horfinu framvegis? Nei, þess er engin von. Nú rofar fyrir fyrirtækjum, sem þurfa meira fje en vjer getum gert oss nokkra von um að eiga ráð á. Og það er víst, að til þeirra verður að nota mestmegnis erlent fje. Það er þess vegna engum vafa bundið, að erlent fje muni sækja að oss frekar en nokkru sinni áður. En vjer ættum að hafa fengið næga reynslu þess, að þær viðjarnar hafa reyrt oss fastast, sem bundnar hafa verið með erlendu auðmagni, og hitt er jafnvíst, að þessum nýju fyrirtækjum fylgja þær viðjar, sem örðugast mun reynast að smeygja af sjer. Þess vegna eigum vjer fyrir höndum harðari baráttu við erlent auðvald en vjer höfum nokkurn tíma átt áður. Aðalhlutverk Landsbankans hlýtur því að verða það að vera þar á verði og styrkja af alefli alla innlenda atvinnuvegi og þjóðþrifastofnanir. Það er lífsskilyrði þess, að vjer fáum haldið efnalegu sjálfstæði voru. En þó að vjer vitum, að Landsbankinn geti gert mikið í þessu efni, ef rjettilega er á haldið, þá er hann þó ekki einhlítur. Vjer verðum líka að njóta aðstoðar hins bankans. En til þess, að það geti orðið, þarf nána og góða samvinnu milli bankanna. Og get jeg ekki sjeð neitt þessari samvinnu til fyrirstöðu. Hjer vantar tilfinnanlega fje, og bankarnir hafa meir en nóg við fje sitt að gera, svo að hagsmunir þeirra þurfi ekki að rekast á og ættu ekki að rekast á. Mig furðar á, að þessi samvinna skuli ekki vera á komin. En til þess liggja sjálfsagt gömul mein, sem nú ættu að vera gróin. Þegar við flutningsmenn þessa frv. fórum fram á að auka starfskrafta bankans, þá vakti það fyrst og fremst fyrir okkur að gera bankann færari til þess að afla sjer nægilegs starfsfjár og koma á góðri samvinnu milli bankanna. Og við teljum það brýna skyldu þingsins að láta einkis ófreistað í þessu efni. Annars hefir eigi verið laust við, að talsvert dauðablóð hafi verið í bankanum. Viljum við veita þangað nýju lífsblóði, er geti streymt út um allan þjóðlíkamann, út á ystu annes og inn í instu afdali. Þá fyrst er bankinn kominn í það horf, sem hann á að vera í, til þess að geta gegnt skyldu sinni og ætlunarverki.

Kristinn Daníelsson Jeg vil gera örstutta grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli. Jeg ljet uppi þá skoðun við 2. umr. málsins, að jeg hefði verið hikandi við frv. og áskildi mjer þá tíma til umhugsunar. Jeg ljet þá í ljós, að mjer þætti eðlilegast, að breytingin, sem frv. fer fram á, yrði samferða gagngerðri breytingu á stjórnarfyrirkomulagi Landsbankans, sem færi í þá átt að efla hann og styrkja. Síðan hefi jeg hugsað mikið þetta mál, og niðurstaðan hefir orðið sú, að jeg treysti mjer ekki til að fylgja frv. Sú ástæða, sem tilfærð hefir verið fyrir nauðsyninni á breytingu stjórnarfyrirkomulags bankans, að honum sje stjórnað af settum mönnum, er nú úr sögunni, þar sem sá maður tekur nú aftur við stjórninni, er hafði hana áður á hendi og naut þá fylsta trausts. Jeg mun greiða atkvæði með brtt., er gera frv. aðgengilegra; en jeg er mjög á móti brtt.háttv.þm. Ak. (M. K.); mjer finst þær með öllu óþarfar, því að þær fara fram á, að feldar sjeu hinar brtt. Og mjer virðist algerlega óþarft, ef ekki óþinglegt, að bera fram slíkar brtt. Og þar sem þessar brtt fara fram á, að feldar sjeu brtt., sem gera frv. að ýmsu leyti aðgengilegra, mun jeg greiða atkv. á móti þeim.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi borið fram brtt., á þgskj. 502, í fullu samræmi við þá skoðun, er jeg ljet í ljós við 1. umr. málsins. Þá lýsti jeg yfir því, að frv. hefði ýmsa galla, eins og það var í sinni upphaflegu mynd, sem yllu því, að jeg gæti eigi greitt því atkvæði mitt. Sömuleiðis lýsti jeg yfir því, er málið var til 2. umr., að brtt. nefndarinnar væru ekki aðgengilegar. Að vísu hafði þá verið bætt úr sumum göllunum, sem upphaflega voru á frv. En það hafði samt svo stóra agnúa, að þeir gerðu það algerlega óaðgengilegt í mínum augum. Og jeg held, að fleiri en jeg hafi litið svo á málið. Jeg vildi spyrja háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.), hvaða leið mundi fær til þess að bæta úr annmörkunum á frv., önnur en sú að koma fram með brtt. Því að það er rangt til getið hjá honum, að brtt. mínar miði að því einu að fella brtt. nefndarinnar. Aðalmarkmið mitt með þeim er að bæta úr göllum frv. Þá sagði háttv.þm. (K. D.) þá ástæðu fyrir frv. úr sögunni, að settir menn hefðu stjórn bankans á hendi, þar sem sá tæki nú við stjórn bankans, sem hefði haft hana áður á hendi. En þetta er ekki nema hálfur sannleikur. Þó að þessi maður taki nú aftur við stjórninni, þá er þó hinn bankastjórinn settur. Þessi ástæða er þess vegna ekki fullgild. Jeg skal svo ekki svara háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) fleiru. Þá sný jeg mjer að háttv.flm., þm. Ísaf. (M. T.). Hann virtist mjer líta öðruvísi á málið en 2. þm. G.-K. (K. D.). Hann lýsti yfir því, að hann gæti aðhylst brtt. mínar, að einni undanskilinni, sem sje þeirri, sem ræðir um launahækkun bankastjóranna. Jeg þarf þess vegna ekki að svara honum, með því að jeg get fallist á ræðu hans í aðalatriðunum. En launahæð bankastjóranna er heldur ekkert aðalatriði fyrir mjer, og mun jeg ekki gera hana að deiluefni. Það er annað, sem komið hefir fram í þessu máli og sjerstaklega í ræðu hv. 2. þm. G.-K. (K. D.), að ekki sje þörf að gera breytingu á stjórnarfyrirkomulagi bankans, sem jeg vildi minnast á. Jeg er þar á gagnstæðri skoðun. Jeg álít brýna nauðsyn að bæta nú stjórnarfyrirkomulagið í bankanum. Jeg býst við, að allir geti sjeð, að það ástand, sem átt gat við fyrir 30 - 40 árum, að einn maður stjórni störfum bankans, geti ekki átt við nú. Breytingin og vöxturinn á veltu bankans eru ofstórfengleg til þess. Nú munu menn ef til vill segja, að úr þessu hafi verið bætt árið 1909, er bætt var við öðrum bankastjóranum. En þá breytingu álít jeg misstig. Úr því að breyting var þá gerð á stjórn bankans, þá hefði að rjettu lagi átt að bæta við tveim bankastjórum, svo að þeir yrðu þrír samtals. Og jeg skal reyna að sýna fram á, á hverju jeg byggi þessa skoðun. Jeg býst við, að flestir verði mjer sammála um, að þar sem um sameiginleg stjórnarstörf er að ræða, sje það viðurkend regla, að tala stjórnendanna sje ekki jöfn tala, heldur eigi hún að standa á stöku. Því að þegar þarf að ráða fram úr vandamálum, er óheppilegt, að stjórnendurnir geti skifst í jafna flokka. En þetta getur auðveldlega komið fyrir, þar sem um tvo jafnrjettháa stjórnendur er að ræða. Þetta getur valdið óþægindum og tálmunum fyrir þá sjálfa og viðskiftamenn bankans. Það getur tafið tímann, og þó óvíst, að viðskiftamaðurinn fái nokkra úrlausn á máli sínu. Nú mun mjer verða svarað, að úr þessum annmarka sje bætt með gæslustjóranum. En það er ekki rjett. Hjer ber alt að sama brunni. Gæslustjórarnir eru tveir, og þó að þeirri reglu sje framfylgt, að sá þeirra, sem eldri er í stöðunni, hafi úrskurðarvald, þá verður samt ekki sneitt hjá óþægindum, sem af jöfnu tölunni geta leitt. Gæslustjórarnir eru ekki skyldir til að starfa nema lítinn tíma dagsins. Á þeim tíma, sem þeir eru ekki í bankanum, getur borið að höndum eitthvert vafamál, sem þarf að úrskurða. En svo getur farið, að ekki náist til gæslustjórans, sem úrskurðarvaldið hefir. En þótt hann náist, þá gæti staðið svo á, að annar bankastjórinn og hinn gæslustjórinn væru á sama máli, og yrðu þá tveir á móti tveimur; annar bankastjórinn og annar gæslustjórinn rjeðu þá úrslitum, en hinir tveir yrðu alveg rjettlausir. Þetta er nægilegt til þess að sýna, að fullkomin ástæða er til þess að breyta stjórnarfyrirkomulagi bankans. Jeg ætla mjer ekki að rekja þetta mál svo nákvæmlega, sem háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) gaf tilefni til. Jeg skal ekki heldur fjölyrða um brtt. mínar. Þær eru svo ljósar, að jeg þykist vita, að háttv. þingdeildarmenn sjái, hvert þær stefna. 1. brtt., um afnám gæslustjóranna, er bein afleiðing af fyrirkomulaginu, sem stungið er upp á í frv. Hitt, að einn bankastjóranna skuli hafa leyst af hendi próf í lögfræði, er nauðsynlegt að mínu áliti og sjálfsagt. Það er mikill ávinningur í því að hafa löglærðan mann við slíka stofnun, enda beinlínis peningasparnaður að því, því að gera má ráð fyrir, að annars þyrfti bankinn að hafa aukamann, sem væri lögfræðingur, sjer til aðstoðar, er mundi hátt upp í það eins kaupdýr og bankastjóri. Þá er 2. brtt. a., um skipun fjehirðis og bókara. Í nefndarálitinu stendur, að þeir skuli skipaðir »eftir tillögum bankastjórnar«. Þetta ákvæði þykir mjer binda ofmjög landsstjórnina. Því að ef hún á að hafa vald til þess að skipa fjehirði og bókara, verður það harla lítils virði, ef hún á að vera rígbundin við tillögur bankastjórnarinnar. Þá er b-liður brtt., sem er bein afleiðing af 1. brtt. Um 3. brtt. a., að fyrir 8000 komi 6000, er þegar talað, og atkvæðagreiðslan verður að skera úr því atriði. Síðari liður þessarar brtt. er bein afleiðing af 1. brtt., um afnám gæslustjóranna. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en vænti, að ekki verði deilt um þær stórvægilegu og nauðsynlegu umbótatilraunir á stjórnarfyrirkomulagi bankans, sem hjer er farið fram á.

Eggert Pálsson Jeg gat þess við 2. umr. málsins, að mjer þætti nokkuð stórt á stað riðið, þar sem farið væri fram á að auka útgjöldin til stjórnar bankans um helming, úr 14000 kr. upp í 28000 kr. Þetta þótti mjer ærið stórt spor, enda þótt jeg gæti viðurkent, að bætt væri úr stjórnarfyrirkomulagi bankans með því að bæta við þriðja bankastjóranum. En jeg áleit þessa umbót ekki svo dýrmæta, að jeg vildi kaupa hana fyrir 14000 kr. á ári, sjerstaklega ef þess væri gætt, að hjer er um heldur litla peningastofnun að ræða. Enda lagði háttv.frsm. (M. T.) áherslu á það, að bankann hefði vantað fje til umráða á liðnum árum. Og enn þá eru ekki opnir neinir vegir til þess að auka fjármagn bankans. Jeg álít þá ráðstöfun þess vegna óverjandi, að auka stjórnarkostnaðinn nú um helming. Nú hafa komið fram nýjar brtt. á þgskj. 502, þar sem stilt er til hófs um kostnaðinn. Þar er farið fram á, að bankastjórarnir hafi 6000 kr. árslaun, hver um sig, í stað 8000 kr., sem gert er ráð fyrir í nefndarálitinu. Og sömuleiðis er gert ráð fyrir, að gæslustjórarnir, sem ætlaðar voru samtals 4000 kr., falli burt. Hjer er sýnilega önnur aðferð höfð en fram kemur í nefndarálitinu, meiri nærgætni sýnd í því, hversu mikið fje þessi stofnun getur hæfilega goldið í stjórnarkostnað. Jeg fyrir mitt leyti álít, að svo sje, eftir því sem ástatt er hjer hjá okkur, að við megum ekki fremur í þessu tilfelli en öðrum miða við það, sem kann að eiga sjer stað hjá okkur miklu auðugri þjóðum. Jeg tel, að 6000 kr. árslaun sje nægilegt til þess, að þessir menn geti lifað efnalega sjálfstæðu lífi hjá okkur, og veit ekki til þess, að margur starfi sje betur launaður hjer hjá oss. Þess vegna legg jeg áherslu á, að þessi brtt. nái samþykki þessarar háttv. deildar, og sömuleiðis það, að gæslustjórastarfið falli burt, því að jeg verð að telja það óþarft, þegar bankastjórarnir verða þrír. Með því að halda fast við þessa brtt., spörum við fyrir bankans hönd 10000 kr. á ári, en höldum því gagni, sem væntanlega verður við að bæta 3. bankastjóranum við, en fella gæslustjórana burt. Ef þessi brtt. verður samþykt, get jeg fyrir mitt leyti greitt atkvæði með frv., annars ekki.

Guðjón Guðlaugsson Það verður nokkuð lík niðurstaða hjá mjer og hjá háttv. 1. þm. Rang. (E. P.), því að þessar brtt. á þgskj. 502 geta gert það að verkum, að jeg greiði atkvæði með frv., enda þótt jeg hafi hingað til greitt atkvæði á móti því. Jeg sje ekki ástæðu til að halda því, sem stendur í frv. um launin. Jeg ætla að byrja á því, að jeg er á sömu skoðun og háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.), að hinar brtt. sjeu þýðingarlitlar, því að það hefði komið í sama stað niður að fella brtt. nefndarinnar. Jeg finn enga ástæðu til þess að fara að baka bankanum nú 10,000 kr. útgjöld, og því síður get jeg verið með því að baka honum 14,000 kr. útgjöld, með því að halda gæslustjórunum. Jeg álít sjálfsagt að afnema gæslustjórana, þegar bankastjórarnir verða þrír, og eftir því sem jeg hugsa lengur um það, finst mjer jeg sannfærast um það, að breytingin sje á hina hliðina til bóta. Jeg hefði annars ekki talið það heppilegast að gera þetta á þessu þingi, enda þótt svo stæði á, að bankastjórarnir væru settir. Þá vil jeg fara nokkrum orðum um gæslustjórakosning þingsins. Hvernig er sú kosning? Það eru þeir menn, sem njóta þess, að þeir eru duglegastir að reyna að ná sjer í eitthvað og þykja þess verðir af flokknum, og þar af leiðandi verður það, að gæslustjórastaðan getur oft orðið bitlingur, sem hún þó ekki á að vera. Þessu held jeg að ekki sje hægt að neita, með því að flokkaskiftingin er, eins og kunnugt er, þannig, að um jafnsterka flokka er að ræða. Þess vegna getur það orðið vafamál, þegar um tvo menn er að ræða; annar þeirra er sjerlega vel hæfur maður, en hinn er að almenningsáliti ekki eins hæfur; þá er það algerlega undir hælinn lagt, hvort sá, sem hæfari er, verður tekinn eða ekki. Því að tilviljun ein (hlutkesti) ræður, hver flokkur eða pólitisk klíka fær sinn kandidat. Að því er launin snertir, þá er það ekki svo, að jeg álíti endilega, að 6000 kr. laun sje hæfilegt, heldur er það af því, að jeg tel ekki heppilegt að gera nú verulegar breytingar á launum starfsmanna landsins. En þessi laun eru sæmileg, eins vel viðunanleg eins og áður, og þess vegna er það mitt álit, að þessa brtt, eigi að samþykkja; að minsta kosti legg jeg mikið upp úr þeirri breytingu, að launin sjeu höfð hin sömu og áður. Sem sagt, jeg legg mikla áherslu á það, að brtt. um launin nái fram að ganga. Það er aðallega hún, sem ræður atkvæði mínu. Ef jeg fer að greiða atkvæði með frv., hjeðan af, án þessarar breytingar, þá er það ekki nema áfrýjun til háttv.Nd. um, að hún breyti því svo, sem jeg óska.

Frsm. (Magnús Torfason) Það eru að eins fáein orð um 3. brtt., fyrri lið hennar, launin. Jeg get ekki fallið frá því, að 6000 kr. sje oflítið. Það er ekki mikill maður, sem getur ekki unnið sjer inn nema 6000 kr. á ári. Það er því ekki mikill hagur fyrir bankann að fá mann, sem getur ekki unnið sjer meira inn. Það lítur helst út fyrir, að ákveðin stefna sje ráðandi í þinginu, og hún er sú, að embættismenn landsins megi ekki auka kyn sitt, megi ekki vera barnamenn. Má sjálfsagt til sanns vegar færa, að enginn akkur sje í því, að afkvæmi þessara svo kölluðu landsómaga fjölgi um of. Að því er þennan embættismann snertir, sem hjer ræðir um, þá hlýtur hann, og er nauðsynlegt, að umgangast hina efnaðri menn þjóðarinnar, kaupmenn, verslunarstjettina og hina stærri atvinnurekendur, en til þess að geta haldið virðingu sinni meðal þeirra verður hann að berast nokkuð á, og eitt er það, sem jeg vil sjerstaklega leggja áherslu á. Bankastjóra okkar verður að skoða sem nokkurskonar fulltrúa landsins gagnvart útlendum fjármálamönnum, og það eru menn, sem venjast ekki öðru en að þeir, sem eru fyrir slíkar stofnanir settir, sjeu svo sæmilega launaðir, að þeir beri ekki fátæktina utan á sjer.

Guðjón Guðlaugsson Jeg vildi með nokkrum orðum minnast á ákvæðið um hinn lögfróða bankastjóra. Með því að það skilyrði sje sett, þá sparast lögfræðilegur ráðunautur fyrir bankann, og í sambandi við þetta vil jeg benda á það, að mjer fyndist það mjög eðlilegt, ef það sýndi sig, að val þetta hefði hepnast vel, að laun hins lögfróða bankastjóra yrðu hækkuð á sínum tíma, því að jeg get ekki sjeð, að það sje beinlínis nauðsynlegt, að allir bankastjórarnir hafi sömu laun. Mjer fyndist rjett, að sá þeirra, sem hefði ábyrgðarmesta starfið, hefði hæst laun. En annars finst mjer, að þessi laun geti dugað þar til á næsta þingi, ekki síst ef það verður á næsta ári. Þá má líta á, hvernig lánast hefir með bankastjórnina, sem þá er orðin. Ef endilega á að fara að hækka launin strax, má ske af því, að maður þekkir einn manninn, sem við stjórninni tekur, þá er það að segja, að jeg hefi ekki heyrt neitt lófaklapp yfir því, og þess vegna getur það ekki valdið því, að jeg finni ástæðu til að hækka laun hans, nje heldur hinna bankastjóranna. Annars get jeg ekki komið saman þessari miklu ræðu háttv.þm. Ísaf. (M. T.) um það, hvað bankinn hafi verið sveltur að fje og hve lítið fjármagn hann hafi haft, við þá einu tilraun hans, að auka útgjöldin til bankastjórnar, og eftir þessa útlistun á þeirri miklu sveltu, sem bankinn hefði orðið að þola, og rjett er, þá hefði átt að koma eitthvert ráð, sem sýndi fram á það, hvernig hægt væri að auka fjármagn bankans. En þetta er ekki ráðið, að baka honum 10000 kr. útgjöld til bankastjórnar, ef stofnunin getur ekkert vaxið við aukið fjármagn. Ef háttv.þm. Ísaf. (M. T.) eða annar jafngóður maður fyndi eitthvert ráð til þess að auka starfsfje bankans, svo að gróðinn yrði meiri, þá yrði líka meira til til þess að launa þá menn, sem í bankanum ynnu.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg ætla engin rök að því að leiða, hver þjóðarnauðsyn það nú er orðin fyrir oss Íslendinga að fá vorn eigin fullkominn farfána; um það eru allir samdóma. Nefnd sú, sem þessi háttv. deild setti í það mál, hefir athugað, hverjar leiðir væri heppilegast að fara, til þess að fá þessari þjóðarnauðsyn sem allra fyrst framgengt. Skal jeg, að því er þá niðurstöðu snertir, sem nefndin einróma komst að, vísa til álits hennar, sem prentað er á þgskj. 564 og jeg vænti að háttv. deildarmenn hafi við hendina. Nefndin leyfir sjer að vænta þess, að allir háttv. deildarmenn geti fallist á skoðun hennar og greiði einróma till. á þgskj. 350 atkvæði sitt, svo að hún verði samþykt með einróma atkvæðum allra þeirra þm., sem um málið geta greitt atkvæði. Er það hinn mesti styrkur fyrir hæstv. stjórn, sem nefndin veit að muni leggja alt kapp á að leiða mál þetta sem allra fyrst til sigurs, að hafa þannig yfir lýstan þingvilja við að styðjast. Það er innileg ósk og von nefndarinnar, að hæstv. forsætisráðherra, er hann kemur heim úr væntanlegri utanför sinni á þessu hausti, færi oss konungsúrskurðinn um hinn eftirþráða fullkomna íslenska siglingafána. Leyfi jeg mjer svo að beiðast nafnakalls um till. á þgskj. 350.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vil leyfa mjer að lýsa yfir því, að ráðuneytið er fyllilega samdóma þeim háttv. nefndum í báðum deildum, sem um mál þetta hafa fjallað, um það, að þingviljinn komi jafnótvírætt í ljós í till. þessari eins og hann hefði gert í frumvarpi. Jeg lýsti yfir því í háttv.Nd., að stjórnin mundi leggja alla alúð við málið, eins þótt þessi leið hafi verið valin, og vil jeg endurtaka þá yfirlýsingu mína hjer í þessari háttv. deild.

Karl Einarsson Þótt jeg sje flutnm. frv. til laga um íslenskan siglingafána, hefi jeg fallist á tillögu þessa, einkum vegna þess, að svo virðist, sem háttv. Alþingi leggi kapp á, að þessi leið verði farin, og sömuleiðis af því, að jeg þykist þess fullviss, að hæstv. stjórn muni fylgja málinu fram með fullri alvöru og festu, hvor leiðin sem farin er. Jeg vil taka það fram, að þótt málið sje afgreitt nú með þingsályktunartill., þá er þar með ekki loku fyrir það skotið, að því verði síðar framfylgt með lögum.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Landbúnaðarnefndin hefir komið fram með brtt. á þgskj. 607 við þingsályktunartill. á þgskj. 526. Þessi brtt. er fram komin að tilhlutun hæstv. atvinnumálaráðherra, og er með henni ætlast til, að orðin í þingsályktuninni »að gera nú þegar ráðstafanir til þess« falli burt, en í þeirra stað komi: að fá því nú þegar framgengt. Jeg fæ ekki annað sjeð en að þetta orðalag geti komið í sama stað niður, en hæstv. atvinnumálaráðherra telur það kost, ef svo er orðað. Jeg held, að jeg hafi gert svo ítarlega grein fyrir þessari þingsályktunartillögu í gær, að jeg sje ekki ástæðu til þess að gera það frekar, sjerstaklega þegar þess er gætt, að ekki var annað að heyra en að háttv. deild væri málinu fremur hlynt. Vona jeg nú, að hún sjái ekkert því til fyrirstöðu að samþykkja tillöguna.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg býst við, að það sje alveg rjett hjá háttv.frsm. (G. Ó.), að árangur muni verða jafngóður af tillögunni, þótt hún verði samþykt með þeirri breytingu, sem farið er fram á á þgskj 607. Till. er aðgengilegri fyrir stjórnina, ef hún er samþykt með því orðalagi. Það er svo að sjá, sem ætlast sje til þess, að tillagan verði einnig send til háttv.Nd., og ef hún verður samþykt þar, mun stjórnin greiða fyrir málinu eftir föngum.