Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 3. maí 1984. Guðmundur Bjarnason, 6. þm. Norðurl. e., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sinnt þingstörfum á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Norðurl. e., Níels Árni Lund, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Níels Árni Lund hefur áður setið á þessu þingi og býð ég hann velkominn til starfa á ný. Að till. forseta var ákveðin ein umr.



Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur fjallað um till. til þál. um nýja flugbraut á Egilsstöðum og leitað umsagna ýmissa aðila um þessa till. Með bréfi, dags. 6. febr. s. l., skipaði samgrh. nefnd til að vinna að tillögugerð um framkvæmdir í flugmálum. Skv. erindisbréfi nefndarinnar skal hún semja áætlun um almenna flugvelli sem taki til framkvæmda við flugbrautir, öryggistæki, tækjageymslur, flugskýli og flugstöðvar. Í þessu bréfi segir m. a.: „Við samningu þessarar áætlunar verði lögð áhersla á flugvöll á Egilsstöðum og flutning flugbrautar þar.“ Það er því ljóst að hæstv. samgrh. leggur mikla áherslu á að flugvöllur á Egilsstöðum verði forgangsframkvæmd. Hins vegar er ljóst að framkvæmdir hljóta að vera háðar samþykki Alþingis, m. a. með ákvörðun í tengslum við fjárlög. Atvmn. Sþ. varð sammála um að leggja til að þessari till. yrði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur fjallað um till. til þál. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum. N. hefur haft málið til umfjöllunar og fengið umsagnir frá eftirtöldum aðilum: Skattrannsóknastjóra, ríkisskattstjóra, Lögmannafélagi Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda og fjmrn. N. mælir með samþykkt till. með brtt. sem flutt er á sérstöku þskj. Þorsteinn Pálsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Ég vil, með leyfi forseta, lesa brtt. eins og hún kemur frá allshn. „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. tafarlausa framkvæmd eftirtalinna verkefna í þeim tilgangi að draga úr skattsvikum og gera alla skattheimtu ríkissjóðs skilvirkari og hraðvirkari en nú er: 1. Að endurskoða lög um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o. fl., nr. 74/1972, með síðari breytingum, svo og lög um meðferð opinberra mála, nr. 73/1973, með síðari breytingum, í þeim tilgangi að stofna sérdeild við sakadóm Reykjavíkur sem fengi m. a. eftirtalin afbrot til meðferðar: skattsvik, bókhaldsbrot, gjaldeyrisbrot, faktúrufalsanir, verðlagsbrot og fleiri skyld brot. Einnig skal fjölgað sérhæfðum starfsmönnum hjá embætti saksóknara og efla starfsemi Rannsóknarlögreglu ríkisins í þessum málaflokkum. 2. Að beita í auknum mæli sjálfvirkum sektarákvæðum og hækkuðum sektum. 3. Að undirbúa nauðsynlegar breytingar á bókhaldslögum, nr. 51/1968, og reglugerð þar að lútandi, svo og lögum nr. 75/1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum, auk framtalsreglna, sem tryggi ítarlegri og samræmdari sundurliðun á reikningsliðum fyrirtækja og einstaklinga í atvinnurekstri með skýrari og fjölþættari upplýsingum en nú er fyrir skattayfirvöld. Sérstaklega verði endurskoðaðir frádráttarliðir af tekjum, svo sem risnukostnaður, bifreiðafríðindi, enn fremur launamat o. fl. 4. Að láta tafarlaust fara fram gagngera endurskoðun á fyrirkomulagi söluskattskerfisins með það að markmiði að koma á skilvísara eftirliti með innheimtu söluskatts. Heimild sú sem er í 17. gr. laga um söluskatt til að fylgjast með fjármagnsinnstreymi í fyrirtækjum verði notuð þar sem því verður við komið. Athugað verði einnig hvort hægt sé að fá betri skil með því að fækka undanþágum og lækka þar með söluskatt. 5. Að beita sér fyrir aukinni hagræðingu og tölvuvæðingu við upplýsingaöflun og úrvinnslu skattframfala og fylgiskjala. 6. Að fjölgað verði sérhæfðu starfsliði við embætti skattrannsóknastjóra svo og á skattstofum. Veitt verði á fjárlögum nauðsynlegt fjármagn til að stórauka allt skatteftirlit og rannsókn skattsvika, sbr. 1.–5. tölulið. Að því verði stefnt að hægt sé að taka til ítarlegrar rannsóknar a. m. k. 10% skattframtala fyrirtækja og einstaklinga í atvinnurekstri“. Það fer ekki milli mála að með þessari till. er lagt til að skatteftirlit, bæði með tekjuskatti og söluskatti, verði mun virkara en það er nú.



Herra forseti. Hv. utanrmn. hefur rætt till. þessa og leggur einróma til að hún verði samþykkt. Efni till. er, eins og hv. þm. vita, um hagnýtingu Íslandsmiða utan efnahagslögsögunnar og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir því að rannsóknir og veiðar á Íslandsmiðum utan efnahagslögsögunnar verði stundaðar í vaxandi mæli“. Ég held að það sé nú orðið alveg ljóst að við Íslendingar getum helgað okkur gífurlega þýðingarmikil hafsbotnssvæði á Reykjaneshrygg út í 350 mílur og mundi það vera alla leið frá efnahagslögsögu Grænlands og yfir á Hatton-banka og þar með yfir á Rockallhásléttu og að öllum líkindum nálægt 500 mílna hafsbotnsréttindi á Hatton-sléttu og 60 sjómílur frá brekkufæti, eins og þar er kallað, suður af brekkufætinum. Þetta svæði getum við kannske ekki helgað okkur einir, en það fer ekki á milli mála að við eigum þarna mest réttindi, enda höfum við nú um fimm ára skeið eða svo leitað eftir samstarfi við Færeyinga um að helga þessum þjóðum þessi réttindi, þá þeim einum, eða með því að Írar og Bretar hefðu þar einhver minni réttindi en við. Reynslan varð sú, að þegar Bandaríkjamenn tóku sér 200 mílna hafsbotnsréttindi, 1948 hygg ég að það hafi verið, þá var sú skoðun látin í ljós m. a. í stórblaðinu New York Times að hafið yfir botninum hlyti að fylgja með, sú hlyti að verða þróunin. Og hún var líka sú. 200 mílurnar urðu að alþjóðlegri reglu og efni hafréttarsáttmálans er með þeim hætti að alveg er ljóst að það er gert ráð fyrir annars konar hagnýtingu á hafinu yfir þessum botni utan 200 mílnanna, sem þjóðirnar geta helgað sér, heldur en á opnu úthafi. Það eru því ekki eingöngu þessi réttindi sem varða námugröft og annað slíkt, eða til að hindra námugröft, hindra boranir, sem eru mikilvæg, heldur fylgja fiskveiðiréttindin líka með í miklum mæli svo og öll botnlæg dýr sem tilheyra botninum og aðrar lífverur koma án efa á eftir. Það er ekki seinna vænna að við förum að gæta þessara réttinda, meðfram til þess að styrkja stöðu okkar í þeim samningum sem fram undan eru og þegar eru raunar hafnir við nágranna okkar, bæði Breta og Færeyinga, og viðræður við Íra, en að þessu er nú mjög unnið og verður fjallað um það í utanrmn. á næstunni, eins og gert hefur verið reyndar að undanförnu, og ekki tímabært að segja mikið meira um það. Þegar við erum alltaf af eðlilegum ástæðum að tala um vanda útgerðarinnar þá rennur manni til rifja þegar maður heyrir það að t. d. rússnesk skip nú síðast hafi mokað upp karfanum hér rétt sunnan við 200 mílurnar án þess að við gerðum tilraun til að taka þátt í þeim veiðum eða láta varðskip okkar fylgjast með þeim. Og þegar maður heyrir af því að norskur línuveiðari hafi komið af Rockall-hásléttu í októbermánuði s. l. með 70 tonn af boltasaltfiski, 50 tonn af þorskflökum og annað eins af ferskum fiski án þess að nokkurt íslenskt skip fari á þessi Íslandsmið - og ég nefni þau vísvitandi Ístandsmið. Þess vegna held ég að allir hv. þm. geti verið sammála um það að þessi till. eigi erindi og henni beri að framfylgja. Ég vonast til þess að ekki standi á samþykkt hennar.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um sölu ríkisbanka. Ég vil leyfa mér að lesa hér, með leyfi forseta, álit 1. minni hl.: „Nefndin hefur fjallað um till. til þál. um sölu ríkisbanka og leggur 1. minni hl. n. til að hún verði felld. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Þorsteinn Pálsson og Guðrún Helgadóttir“. Undir þetta nál. skrifa Ólafur Þ. Þórðarson, Eggert Haukdal og Pétur Sigurðsson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir minnihlutaáliti 2. minni hl. í allshn. Sþ. um till. til þál. um sölu ríkisbanka. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Það er búið á undanförnum mánuðum að leiða í ljós með gleggri hætti en áður hvaða tilgangi þessi till. þjónar og hvaða hluti í okkar þjóðfélagi henni er ætlað að uppræta. Sex aðilar sendu umsagnir um þetta mál. Þar af voru þrír ríkisbankar. Engin af stjórnum þessara þriggja ríkisbanka treysti sér til að gefa umsögn um málið, heldur héldu þeir allir að sér höndum undir því yfirskini að verið væri að endurskoða skipulag bankakerfisins og því væri ekki stætt á því að þeir létu álit sitt eða skoðun í ljós. Svo sterkt er hið pólitíska vald á þessu kerfi að forráðamenn þessara banka treysta sér ekki húsbænda sinna vegna til að segja einu sinni hvaða skoðanir þeir hafa á málum sem þessum. Vinnuveitendasamband Íslands sendir umsögn um þetta mál. Í áliti þess, sem annars er frekar loðið, segir þó, með leyfi hæstv. forseta: „Það virðist mun líklegra til árangurs í þessu efni að breyta ríkisbönkum í hlutafélög og bjóða hlutabréf í þeim til sölu á frjálsum markaði.“ Þetta er að mati Vinnuveitendasambands Íslands ákveðin till. til lagtæringar á þeirri þáltill. sem fyrir liggur. Nú virðist e. t. v. ekki mjög greinilegt hvað þeim háu herrum gengur til með þessari till. sinni, en ég tel þó að við nánari athugun megi sjá hvað hér er á ferðinni. Þessir menn eru út af fyrir sig ekki ósammála því að hlutabréf í ríkisbönkum séu boðin til sölu, en þeir vilja halda opinni þeirri leið að ríkið eigi bankana á móti einkaaðilum. Og þá er þarna á ferðinni í raun og veru sú sama hugsun sem ræður ríkjum í dag, þ. e. að ríkið geti tekið á sig skellina þegar bankastarfsemin verður fyrir áfalli en ef að úr rætist megi hugsanlega yfirfæra eignirnar að hluta, annaðhvort með sölu eða öðrum hætti, til einkaaðila. Síðan segir í þessari umsögn, með leyfi hæstv. forseta: „Í fyrsta lagi væru ríkisbönkunum búin sömu starfsskilyrði og einkabönkunum og í annan stað væri tryggt að á nokkru árabili mundi eignarhald á hlutabréfum færast frá ríkinu til einstaklinga og lögaðila. Slík hægfara þróun væri tvímælalaust hagfelldust“ - hvað sem það nú þýðir - „fyrir ríkissjóð og fjármálakerfi þjóðarinnar. Svipuð sjónarmið gilda um mögulega sölu annarra fyrirtækja og stofnana í eigu ríkisins.“ Það er aðallega í þessum orðum, sem ég þykist sjá þá meiningu sem ég var hér að túlka, hvort sem hún er með öllu sönn eður ei. Það verður þá að reyna á það með röksemdafærslu þessara aðila hvort ég hef rangtúlkað þá grundvallarhugsun sem hér kemur fram. Síðan kom frá Kaupmannasamtökunum umsögn sem í raun og veru tekur enga afstöðu til þessa máls og svo er að lokum umsögn frá Alþýðusambandi Íslands sem er algjörlega á móti málinu og lýsir því yfir að það telji eðlilegt að þessi till. verði felld. Það gerist einhverra hluta vegna á þeim forsendum að í gegnum árin hafa Alþýðusambandsmenn og forustumenn verkalýðsins orðið þeirrar trúar að bankakerfið sé einhvers konar hluti af félagslegum rekstri. Það er eins og þeir séu algjörlega blindir fyrir því hvernig þetta bankakerfi er notað eingöngu ákveðnum aðilum til hagsbóta, þeim aðilum sem aðallega stunda atvinnurekstur og fyrirtækjastarfsemi, og að bankarnir eru notaðir í pólitískum tilgangi til þess að úthluta fé. Nú gætu menn að einhverju leyti talið að ég talaði hér úr tómum hatti. En ég held að menn fari ekki í neinar grafgötur um það að Davíð Scheving Thorsteinsson talar ekki úr tómum hatti þegar hann ræðir þessi mál og ég vil leyfa mér með leyfi hæstv. forseta að vitna hér til orða hans á aðalfundi Iðnaðarbankans. Hann segir: „Það þekkist hvergi á Vesturlöndum að bankakerfið sé undir jafnmikilli pólitískri miðstýringu og hér á landi.“ Hann er sem sé ekki í nemum vafa um það að hér er á ferðinni pólitísk miðstýring. „Alls staðar á Vesturlöndum, að undanteknu Frakklandi, hefur stefnan undanfarin ár og áratugi verið á þá lund að minnka afskipti ríkisvaldsins af viðskiptabönkunum. Það hefur þá verið talið þjóna hagsmunum fólksins í landinu betur að láta samkeppni ráða aðhaldi í rekstri bankanna fremur en miðstýringu. Ríkið á hér og rekur þrjá stærstu viðskiptabankana. Þetta er eðlilegt fyrirkomulag sé talið æskilegt að nota bankana í pólitískum tilgangi. Sé hins vegar ekki ætlunin að nota þá í pólitískum tilgangi er engin ástæða til að ríkið bindi fjármuni og mannskap í þessu skyni. Nú liggur það fyrir að mikið fé vantar í ríkissjóð til þess að standa undir sameiginlegum útgjöldum landsmanna. Er ekki fyllilega tímabært að ríkið selji viðskiptabanka sína? Meðan það er hins vegar látið ógert legg ég til að ríkisbankarnir greiði eiganda sínum arð eins og Iðnaðarbankinn gerir.“ Ég kom að þessu atriði í umr. um annað mál hér á þingi í byrjun haustsins þegar var verið að ræða um Framkvæmdastofnun. Það er með öllu óeðlilegt að menn leggi fjármuni sína til banka með þeim hætti sem landsmenn gera og fái engan arð af því fé. Og formaður bankaráðs Iðnaðarbankans lýsir hér yfir sömu skoðun. Jafnframt segir hann: „Legg ég til að þeir greiði ríkissjóði eðlilega þóknun fyrir þá ábyrgð sem ríkissjóður hefur tekið á sig þeirra vegna á sama hátt og gildir um ríkisábyrgðir almennt. Reyndar er brýnt að tekið verði á þessum síðast töldu atriðum af annarri ástæðu. Það er frumskilyrði eðlilegrar samkeppni að allir aðilar á markaðnum standi jafnfætis hvað varðar ytri skilyrði. Nú þegar samkeppnin er innleidd í bankakerfið er nauðsynlegt að afnema forréttindi ríkisbankanna.“ Hér er hann væntanlega að tala um þær till. sem menn eiga von á að komi fram um endurskipulagningu bankakerfisins. „Hlutafélagabankarnir njóta í dag ekki jafnréttis í samkeppninni. Þeir hafa ekki full gjaldeyrisréttindi, þeir verða að greiða eigendum sínum arð og þeir hafa enga ríkisábyrgð á starfsemi sinni, svo ekki sé talað um fyrirmæli fjmrn. til opinberra skrifstofa og stofnana þar sem þeim er í raun bannað að eiga viðskipti við aðra en ríkisbankana.“ Síðan segir í greininni með leyfi hæstv. forseta: „Morgunblaðið bar þessi ummæli Davíðs undir Sverri Hermannsson iðnrh. og sagði Sverrir að hann hefði marglýst því yfir að hann teldi að ríkið skipti sér í of ríkum mæli af bankastarfseminni og betur færi á því að bankarnir væru sjálfstæðir. Hann sagðist fullkomlega sammála Davíð í því að ríkisbankarnir ættu að greiða eigendum sínum arð og þóknun fyrir ríkisábyrgð. „ Því vil ég ekki sætta mig við að einkabankarnir sitji ekki við sama borð og ríkisbankarnir og mun beita mér fyrir því að þetta verði leiðrétt mjög fljótlega“, sagði iðnrh.“ Þetta segir hann á sama tíma og meiri hl. allshn. Sþ. leggur til að þáltill. um sölu ríkisbankanna verði felld. En það hlýtur náttúrlega að vera hverjum manni auðskilið að bankarnir geta ekki staðið jafnfætis rekstrarlega fyrr en eignarhald á þeim er með svipuðum hætti og ytri skilyrði þar með fengin til þess að samkeppnin sé á sanngjörnum grundvelli. Ég vitna hér í nál. mínu til atburða undanfarinna mánaða þar sem sú áhersla sem stjórnmálaflokkarnir leggja á pólitíska stýringu bankanna og á að hafa í þeirri pólitísku stýringu undirtökin hefur orðið svo augljós að ekki verður um villst. Ég hef óljósan grun um að þeim röddum hafi farið fjölgandi núna að undanförnu sem telja að rekstrarfyrirkomulagi ríkisbankanna verði að breyta, að þeim röddum hafi farið fjölgandi vegna þeirra aðgerða sem nefndar eru hér í minnihlutaálitinu. Þeir atburðir hafa gert jafnvel meira en ég hefði nokkurn tímann getað náð, hversu mikið sem ég hefði reynt, og ber mér að þakka sérstaklega formanni Sjálfstfl. fyrir veitta aðstoð á undanförnum mánuðum.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till. til athugunar og rætt hana á nokkrum fundum og fengið nokkra aðila til að mæta hjá sér á fundum og skýra málið og segja frá skoðunum sínum. Einnig bárust umsagnir frá Öryrkjabandalagi Íslands, endurhæfingardeild Borgarspítalans, dr. med. Ásgeiri B. Ellertssyni og einnig lá fyrir hjá nefndinni mjög ítarleg umsögn frá heilbr.- og trmrn. undirrituð af hæstv. heilbrmrh. Matthíasi Bjarnasyni. Í bréfi ráðherra kemur m. a. fram að fulltrúi rn. í stjórnarnefnd um málefni þroskaheftra og öryrkja hefur flutt um þetta mál ályktun í nefndinni sem samþykkt var í lok október s. 1. Stjórnarnefndin um málefni þroskaheftra og öryrkja hefur lýst yfir að úthlutað verði úr Framkvæmdasjóði fatlaðra á árinu 1984 til þess að markmiði ályktunarinnar verði náð. Meiri hl. n., sem reyndar var sá hluti n. sem til fundar kom því tveir nm. voru erlendis, en einn mætti ekki, lýsir stuðningi sínum við framkvæmd þeirrar till. sem samþykkt var að tilhlutan framangreindrar stjórnarnefndar um málefni þroskaheftra og öryrkja. Meiri hl. allshn. er því sammála um að þáltill. verði afgreidd með eftirfarandi rökstuddri dagskrá: Í trausti þess að heilbr.- og trmrn. og félmrn. taki á þessu máli í samræmi við þá samþykkt stjórnarnefndar að stofna beri sérstaka sjúkradeild til vistunar og þjálfunar þeirra sem vegna slysa hafa fatlast svo andlega að jafna megi til meðfæddrar þroskaskerðingar, að staðið verði við fyrirheit um fjárframlag úr Framkvæmdasjóði fattaðra svo að markmiði ályktunarinnar verði náð á þessu ári telur Alþingi að ekki sé þörf á samþykkt þessarar till. og samþykkir að taka fyrir næsta mál á dagskrá.



Herra forseti. Till. þessi til þál. um vistunarvanda öryrkja var til þess fram borin að skjót lausn yrði fundin á vanda tiltölulega fárra sjúklinga, sem eru svo illa farnir af völdum slysa eða annarra áfalla, bæði andlega og líkamlega, að sjúkrastofnanir geta ekki sinnt þeim með því starfsfólki sem þar er og þeirri aðstöðu sem þeim er búin. Vandi aðstandenda þessara sjúklinga er í öllum tilvikum gjörsamlega óbærilegur og heimilislífi jafnvel stefnt í voða víða vegna þess álags sem það er að hafa þessa sjúklinga ýmist inni á heimilum eða hafa af þeim stöðugar áhyggjur og óttast um hvað um þá verður í framtíðinni. Meiri hl. hv. allshn. hefur orðið sammála um að afgreiða till. með rökstuddri dagskrá, eins og segir með leyfi forseta: „Í trausti þess að heilbr.- og trmrn. og félmrn. taki á þessu máli í samræmi við þá samþykkt stjórnarnefndar um málefni þroskaheftra og öryrkja að stofna beri sérstaka sjúkradeild til vistunar og þjálfunar þeirra sem vegna slysa hafa fatlast svo andlega að jafna megi til meðfæddrar þroskaskerðingar, að staðið verði við fjárframlag úr Framkvæmdasjóði fatlaðra svo að markmiði ályktunarinnar verði náð á þessu ári“ o. s. frv. Í bréfi heilbr.- og trmrn. til allshn. kemur fram að þessa till. til ályktunar í stjórnarnefnd um málefni þroskaheftra, sem þá sat, bar fram fulltrúi ráðuneytisins og var hún samþykkt, og segir svo í bréfi frá hæstv. ráðh. heilbrigðismála að ályktunin hafi verið send ráðuneytinu og þar með verði að telja að stjórnvöld hafi þegar tekið á þessu vandamáli og lausn sé í sjónmáli. Minni hl. nefndarinnar er þessu gjörsamlega ósammála og hafnar þessari afgreiðslu öldungis. Í grg. með áðurnefndri samþykkt stjórnarnefndarinnar kemur fram að hún telur æskilegt að umrædd sjúkradeild yrði stofnuð við Kópavogshælið og þar yrði gert ráð fyrir vistun 6–10 sjúklinga, en 10 vistmenn hælisins yrðu þess í stað vistaðir á sambýlum. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hvaða sambýli? Ég hygg að við vitum bæði að þau sambýli eru ekki til. Minni hl. telur í öðru lagi fráleitt að vista þessa sjúklinga á Kópavogshælinu og vísar til þess hversu sú ráðstöfun bryti gjörsamlega í bága við þá stefnumörkun sem löggjafinn hefur þegar markað með lögum um málefni þroskaheftra og síðan með lögum um málefni fatlaðra á undanförnum árum. Auk þess er um algjörlega óraunhæfa lausn að ræða þar sem Kópavogshælið er yfirfullt. Ég vildi heyra hvað starfslið þess segir um hina nýju vistmenn sem þangað eiga að koma. Ég er hrædd um að menn settu upp undarlegan svip. Þar er stefnt að að fækka vistmönnum vegna þess að heimilið er ofsetið. Það er allt of margt fólk á þessari stofnun og það eru engar horfur á að sambýlisrými verði á boðstólum fyrir tíu vistmenn á þessu ári þó vissulega sé verið að byggja á vegum Styrktarfélags vangefinna sambýli sem taka væntanlega á móti um 15 vistmönnum, en þar er m. a. gert ráð fyrir að mjög illa fötluð börn fái rými. Við vitum líka að framlögum úr Framkvæmdasjóði fattaðra hefur verið úthlutað fyrir árið 1984 og þar er ekkert fé eftir. Ég vildi þess vegna í öðru lagi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hvaðan á að koma fé úr Framkvæmdasjóði fatlaðra til að leysa vanda þeirra sjúklinga sem við höfum gert hér að umtalsefni? Stendur til að veita sérstaka aukafjárveitingu í sjóðinn? Annars er tómt mál að tala um þetta. Það er því alveg augljóst að markmiði þáltill. verður ekki náð á þessu ári á þann hátt sem segir í bréfi ráðuneytisins. Minni hl. nefndarinnar gerir sér grein fyrir að með þeim niðurskurði sem stjórnvöld hafa gert á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra um tugi milljóna á þessu ári er allt fé hans þegar bundið, ekki bara í ár heldur jafnvel á næstu árum, í verkefnum um land allt sem nú er verið að vinna og byrjað var á í trausti þess að samkv. lögum um málefni fatlaðra yrði veitt fé. En sú hefur orðið raunin á, eins og með svo marga aðra lagasetningu á hinu háa Alþingi, að þó að ákvæði séu um fjárveitingar til ákveðinna mála, eins og hér var um að ræða til velferðarmála fatlaðra, hefur fjárveiting ekki verið í samræmi við það og gífurlegur niðurskurður átt sér stað í fjárframlögum. Það segir sig sjálft að það er ákaflega erfitt fyrir stjórnarnefnd um málefni fatlaðra að gera áætlanir fram í tímann um uppbyggingu stofnana fyrir fatlaða um allt land ef ekki má treysta því að það fé komi sem þegar hefur verið lofað með löggjöf. Vitaskuld verður fjárveitingavaldið hverju sinni að ákveða upphæðir til hinna ýmsu mála, en það er erfitt að skilja þessi mál öðruvísi en svo að Alþingi Íslendinga hafi tekið ákvörðun um að velferðarmál fatlaðra og aldraðra yrði látin sitja í fyrirrúmi á næstu árum vegna þess öngþveitis sem ljóst var að orðið var í þeim málaflokkum. Á einungis 2–3 árum hefur verið gjörsamlega snúið af þessari braut og þess vegna er það næstum því móðgun við þá sem unnið hafa að þessum málum að bjóða upp á þau rök að Framkvæmdasjóður fatlaðra muni leysa vanda þessara sjúklinga, sem þáltill. gerir ráð fyrir, á þessu ári. Það vita allir að þetta er algjörlega út í hött. Það fé er ekki til. Landssamtökin Þroskahjálp hafa lýst sig sammála því sjónarmiði sem minni hl. hefur gert að sínu og fram kemur í þáltill., en í áliti þeirra á þáltill. segir svo, með leyfi forseta: „Stjórn Landssamtakanna Þroskahjálpar telur heppilegast að leysa vanda þessa fólks með því að koma upp sérstakri deild í nágrenni og tengslum við stofnun sem þegar sinnir endurhæfingu og hjúkrun, auk þess að efla stuðning við hjúkrun og endurhæfingu í heimabyggð þeirra sem í hlut eiga.“ Við minnihlutamenn erum sammála þessu og bendum á að endurhæfingardeild Sjálfsbjargar í Hátúni hefur til að mynda leyst þennan vanda þrátt fyrir erfið skilyrði og gert það með miklum sóma. Aðstöðu mætti efla þar, en slíkt kostar að sjálfsögðu fé og það fé verðum við að finna. Til þess var þessi þáltill. fram borin. Það er líka ljóst að Reykjalundur hefur reynt að taka við sjúklingum af þessu tagi. Heilsuverndarstöðin í Reykjavík hefur reynt þetta líka. En þessi mál eru í ólestri þangað til tekin hefur verið ákvörðun um að gera þeim einhver skil. Í áliti dr. med. Ásgeirs B. Ellertssonar um þáltill. segir svo, með leyfi forseta: „Ég hallast helst að því að viðkomandi einstaklingar fái þá hjúkrun sem með þarf í heimabyggð á hjúkrunarheimilum, hjúkrunardeildum eða sjúkradeildum svæðissjúkrahúsa. Með þessu móti varðveitast best fjölskyldu-, vináttu- og önnur félagsleg tengsl viðkomandi einstaklinga og blöndun við aðra sjúklingahópa verður eðlileg. Hjúkrunarþyngd þessa fólks er mikil, en dreifist á fleiri hendur með þessu fyrirkomulagi“. Við talsmenn minni hl., hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og ég, höfum báðar unnið að þessum málum um árabil og okkur er fullkunnugt um hver staða uppbyggingar stofnana fyrir fatlaða er í landinu í dag. Við töldum að þegar lögin um málefni þroskaheftra og síðar lögin um málefni fatlaðra voru sett væri það vilji hins háa Alþingis að byggja upp heildarskipulag þessara mála á landsvísu. Ég hygg að við höfum báðar unnið að því með því að leggja ekki alla áherslu á þessi mál á Reykjavíkursvæðinu, þó að við séum héðan af svæðinu, heldur með því að reyna að taka tillit til landsbyggðarinnar með þá stefnumörkun fyrir augum að landsmenn, hvernig sem fyrir þeim er komið, eigi þann mannlega rétt, sem við öll viljum krefjast, að geta notið þeirrar þjónustu sem þeir þurfa á að halda í sínu heimahéraði. Þannig reyndi stjórnarnefndin um málefni þroskaheftra að vinna og við í svæðisnefndinni fyrir þroskahefta á Reykjavíkursvæðinu tókum fullt tillit til þess. Þannig var reynt að jafna fjárveitingum svo að allir landshlutar nytu nokkurs góðs af. Þessi vinna hefur svo sannarlega borið árangur vegna þess að nú er verið að byggja og koma á fót stofnunum í öllum landshlutum nema á Reykjanessvæðinu, þó að að því sé verið að vinna nú, en vissulega voru stofnanir þar fyrir. Það hlýtur að vera von allra, sem þessi málefni bera fyrir brjósti, að þessar stofnanir fái fé til þess að þær verði fullbúnar og geti hafið störf. Kópavogshælið er ekki staðurinn til að taka við þeim sjúklingum sem hér er um að ræða. Það þarf varla að minna menn á að öll hugmyndafræði sem þessi vinna hefur byggst á á undanförnum árum er sú, að þeir sem fæddir eru þroskaheftir fái að lifa sínu lífi meðal annars fólks en ekki lokaðir inni á stórri stofnun, né heldur aðrir þeir sjúklingar sem síðar hafa orðið jafnþroskaheftir af völdum slysa eða annarra áfalla. Kópavogshælið þarf á því að halda að þar sé fækkað vistmönnum og hluta af hælinu verði breytt í sambýlisform, þannig að hægt sé að gera þá stofnun nýtískulegri en hún var um langt árabil. Það starf er þegar hafið. Það er því gersamlega tómt mál að vísa til bréfs rn. Hæstv. ráðh. fullyrðir með bréfi, sem dagsett er 9. janúar 1984, að stjórnvöld hafi þegar tekið á þessu vandamáli og að lausn þess sé í sjónmáli. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hver er sú lausn? Hvenær er hún væntanleg? Við getum ekki talið það lausn að samþykkt hafi verið ályktun sem ráðuneytisfulltrúinn bar upp í stjórnarnefnd um málefni fatlaðra og gekk síðan með á fund ráðh. síns. Síst af öllu viljum við styðja þá grg. sem með henni fylgir og leggjum því eindregið til að hv. þm. samþykki þáltill. eins og hún liggur fyrir og með þeim rökstuðningi sem fram kemur þar í grg. og sem fram kom við framsögu í máli hv. þm. Helga Seljan. Það getur ekki verið ofverk hins háa Alþingis að leysa vanda jafnvel innan við 20 þeirra samborgara okkar sem bágast eiga og verst eru á sig komnir með aðgerðum hér og nú. Það er enginn að biðja um þá einu lausn, sem mönnum dettur almennt í hug þegar einhvern vanda þarf að leysa, að byggja hús. Það þarf ekkert hús að byggja. Það þarf að veita fé í deild hér á Reykjavíkursvæðinu innan þeirra sjúkrastofnana sem fyrir eru og jafnframt að veita fé til aukins starfsliðs á stofnunum annars staðar á landinu, þannig að þetta fólk, sem þarf mann með sér allan sólarhringinn, fái þá þjónustu í nágrenni við sína nánustu, eins og hver einasta lifandi manneskja í þessu landi gerir kröfu til, að fá að vera þar sem hún á heima, ef þess er nokkur kostur, ella fái hún þjónustu þar sem best fer um hana þrátt fyrir það ásigkomulag sem kann að vera nær óbærilegt. Ég vil ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðh.: Hvenær eigum við von á lausn á málum þessa fólks og hvernig verða þær? Ég vænti þess að ég fái svar við því áður en menn treysta sér til að greiða atkv. með ályktun meiri hl. n.



Herra forseti. Ég skal vera fyrstur manna til þess að viðurkenna, sem ég reyndar gerði í framsögu fyrir þessu máli, að málið er engan veginn auðleyst. Það þarf þess vegna vandlega athugun á því með hvaða hætti er best að koma þessu fyrir. Við tillögumenn bentum á ýmsar leiðir í því efni, en því miður hefur meiri hl. allshn. séð ástæðu til að benda á enn aðra leið sem mér þykir vægast sagt nokkuð undarleg og vanhugsuð svo ekki sé meira sagt. Ég hef lítt við það að bæta sem hv. frsm. minni hl. n. kom inn á áðan. Ég hlýt að harma afstöðu meiri hl. allshn. Ég vona að sú afstaða sé byggð á ónógri athugun þessa máls og á hugsanlegri lausn þess og einnig upplýsingum sem ekki standast um þá hugsanlegu lausn sem ég hef ekki trú á að geti staðist og get því miður ekki trúað heldur á sem slíka sem lausn fyrir þetta fólk. Án þess að ég sé að gera nokkuð lítið úr meirihlutafulltrúunum, allra síst framsögumanni, sem hefur haft afskipti af málum mjög svipuðum þessum á margan veg, þá veit ég að þeir nefndarfulltrúar sem skila minnihlutaáliti hér eru svo gerkunnugir þessum málum að Alþingi má sannarlega treysta áliti þeirra í þessu efni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var t. d. lengi formaður þeirrar stjórnarnefndar sem byggði upp frumstarf varðandi Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra og ég leyfi mér að fullyrða að hún vann sem formaður þeirrar stjórnarnefndar frábært starf. Ég fullyrði að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hefði aldrei dottið í hug í þeirri stjórnarnefnd að standa að samþykkt þeirri sem hér er vitnað til að stjórnarnefndin sem sat á síðari hluta síðasta árs hafi gert og allur rökstuðningur meiri hl. allshn. er byggður á. Ég tel að eftir þá reynslu sem hún sem formaður þessarar nefndar hafði af því hvað erfitt var að leysa þessi mál í heild hefði hún aldrei getað samþykkt einhverja patentlausn af þessu tagi, sem ekki er heldur til í virkileikanum, ég hef enga trú á því. Hv. frsm. minni hl., Guðrún Helgadóttir, á sæti í svæðisstjórn Reykjavíkur, þar sem þessi mál brenna mjög á fólki, og veit einnig um þau miklu vandamál sem þar steðja að og ástand þessara mála hér, sem er þó mun betra að mörgu leyti en víða annars staðar, þó ekkert skuli dregið úr því hvað hér er um mikinn vanda að ræða einnig. Ég segi bara fyrir hönd þessa fólks, sem ég þekki nokkuð til, þessa fámenna hóps, að ég vildi sannarlega sjá Alþingi bera gæfu til þess að samþykkja eitthvað raunhæft í þessu máli en ekki það sem meiri hl. leggur til. Ég lýsi því hiklaust yfir að ég efa ekki góðan vilja hæstv. ráðh. til að leysa þetta mál, en auðleyst er það ekki, og ég hugsa að honum sé það alveg jafnvel ljóst og mér að auðfengin lausn á þessu er ekki á þann hátt sem hér er vitnað til, þ. e. tilvísun á yfirfullt Kópavogshæli, þetta mikla vandamál sem Kópavogshælið óneitanlega hefur verið vegna þess hversu það hefur verið ofsetið af vistmönnum. Það má aldeilis bregða snarlega við og það er þá ekki mikill fjárhagsvandi ríkissjóðs ef myndarlega verður þar á tekið í öllum greinum svo að málefni þess stóra hælis megi leysa í einu vettvangi á þessu ári. Þetta er svo óhófleg bjartsýni að ég botna ekkert í henni sem fyrrv. stjórnarmaður í stjórnarnefnd um málefni öryrkja og þroskaheftra, þar sem vandi okkar var ævinlega sá að skipta allt of litlu til allt of margra verkefna. Ég skoða þetta hreinlega sem slys hjá fyrrv. stjórnarnefnd, sem þarna hefur gerst, og ég veit að núv. stjórnarnefnd um málefni fatlaðra hefur ekki tekið afstöðu til þessa máls á þessum grunni. Ég hefði talið miklu eðlilegra að álits hennar væri leitað til þess að vita hvað sú nefnd sem nú starfar og þarf að standa að skiptingu fjárframlaga og þarf að standa að frambúðarlausn þessara mála ásamt rn. hefði sagt um þetta mál. Ég er ekki í nokkrum vafa um það heldur að meiri hl. allshn. hefur verið í góðri trú, en ég er hræddur um að sú góða trú muni skammt duga þessu illa setta fólki og það veit ég af ærinni reynslu, m. a. af setu í téðri stjórnarnefnd um málefni öryrkja og þroskaheftra eins og hún hét áður. Afgreiðsla þessa máls nú minnir mig því miður á það þegar meiri hl. allshn. vísaði á sínum tíma frá hér á Alþingi till. okkar nokkurra þm. um vistheimili fyrir þroskahefta á landsbyggðinni. Menn gerðu það þá í góðri trú þess að það væri rétt að allir skyldu vera á einu stóru hæli syðra. Meiri hl. allshn. vitnaði þá til svipaðs álits frá svipuðum aðila, sem gleggst átti að þekkja til þessara mála þá. Alþingi staðfesti þetta meirihlutaálit um að það væri óhæfa að reisa vistheimili fyrir þroskahefta úti á landsbyggðinni. Ég er viss um að við hæstv. heilbrmrh. getum verið sammála um að þarna hafi heldur betur verið illa að málum staðið, við sem þekkjum til þess báðir tveir að síðan hafa risið vistheimili í þeim landshlutum sem við bárum þá fyrir brjósti fyrir þroskahefta. Ef mig misminnir ekki er trúlega verið núna á þessum dögum að vígja Bræðratungu, vistheimili fyrir þroskahefta á Ísafirði, sem á að vera þjónustumiðstöð fyrir það fólk í þeim landshluta, en fyrir tólf árum þótti slíkt óhæfa hér á hv. Alþingi. Þegar litið er til þróunar þeirra mála frá þessum tíma held ég að fáir mundu vilja taka undir slíkt sjónarmið sem þá réði vilja meiri hl. Alþingis. Hér er að vísu vitnað til rn. um lausn. Því er full ástæða til að ítreka spurningar hv. 10. landsk. þm. til hæstv. ráðh. um þessa lausn. Ég er alveg sannfærður um að þrátt fyrir það veit hæstv. ráðh. örugglega um annmarka þess að koma framkvæmdinni í þann farveg sem meirihlutaálitið byggir á, þ. e. að vista þessa einstaklinga á Kópavogshælinu. Ég veit að honum er alveg fullljóst hvílíkir annmarkar eru þar á af fjöldamörgum ástæðum. Ég ætla ekki að fara út í þær ástæður, en við vitum það sjálfsagt báðir jafnvel hvað þær eru ærnar, m. a. með tilliti til eðlis þeirrar örorku sem hér er um að ræða varðandi marga þá aðila sem við erum þarna að flytja till. um. Ég hefði gjarnan viljað sjá hæstv. ráðh. finna þessu máli annan farveg og heppilegri farveg, sem hlýtur að vera unnt að finna þó ég viðurkenni að það sé hvergi nærri auðvelt, og ég vildi skora á hæstv. ráðh. að leita allra annarra tiltækra leiða en þeirrar að velja einmitt Kópavogshælið, þetta að mörgu leyti vandræðabarn vegna þess hvernig að þeim málum hefur verið staðið og vegna þess hversu það hefur verið ofsetið, velja það einmitt til að sinna þessu verkefni. Hæstv. ráðh. veit mætavel að þar er síst á bætandi.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þessi till. um vistunarvanda öryrkja fjallar fyrst og fremst um að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því að leysa vandamál þeirra öryrkja sem eiga sakir andlegrar og líkamlegrar fötlunar örðugt um vistun á þeim stofnunum sem fyrir eru. Jafnframt er bent á að helst yrði um að ræða að efla stuðning við hjúkrun í heimabyggð eða stofnun sérdeildar við ríkisspítalana. Ef þessi till. væri samþykkt óbreytt væri málið ekkert leyst þrátt fyrir það. Hv. frsm. meiri hl. n. vitnaði í bréf heilbrmrn. og þá ályktun sem fylgdi frá stjórnarnefnd um málefni þroskaheftra og öryrkja. Það segir í lok þess bréfs að stjórnvöld hafi tekið á þessu vandamáli og að lausn þess sé í sjónmáli. Það má segja að fulldjarft sé til orða tekið að það sé í sjónmáli og því síður hægt að tímasetja hvenær þetta getur orðið að veruleika. Hér er ekki um að ræða sams konar sjúklinga eins og allir vita. Hér er um að ræða ákaflega mismunandi fötlun. Annars vegar er hér um að ræða fötlun fólks sem hefur glatað algerlega sínum andlega þroska. Það eru til dæmi þess að fólk veit eiginlega ekki hvar það er og þarf að hafa eftirlit með því meira eða minna allan sólarhringinn. Þannig eru þrír af þessum sjúklingum. Svo er annars vegar fólk sem er mjög illa farið líkamlega, en er við nokkuð góða andlega heilsu að öðru leyti. Það hlýtur að hafa áhrif á hvern mann andlega að glata í einu slysi eða á broti úr mínútu heilsu sinni og kröftum. Þetta fólk á enga samleið með hinu fólkinu, það vitum við. Við skulum bara tala um þessi mál á eðlilegan og skynsamlegan hátt. Það er ekkert gaman að standa frammi fyrir aðstandendum þessa fólks sem verður að horfa upp á að fyrst þegar slys eiga sér stað reyna læknar og hjúkrunarlið að gera aðgerðir á þessu fólki fyrst og fremst til að halda lífinu í því, ef það verður fyrir meiri eða minni beinbrotum og fleiri meiðslum. Þegar því er lokið liggur leiðin af slysavarðstofu á sjúkrahús. Síðan liggur leið þessa fólks inn á endurhæfingarstofnanir. Þar er reynd endurhæfing. Þar kemur strax upp þetta mikla vandamál: Við getum ekki haft þennan sjúkling lengur því við þurfum að rýma fyrir nýju fólki. - Síðan liggur leið viðkomandi sjúklings á stofnun sem hann á ekki heima á. Ég hef lent í því oftar en einu sinni að reyna að beita áhrifum mínum til þess að viðkomandi sjúklingur fari ekki inn á stofnun með fólki sem hann á alls ekki heima með af því að hann hefur þá andlegu heilsu að hann skynjar umhverfi sitt og á því ekki samleið með fólki sem er komið meira eða minna út úr heiminum. En í þessu ágæta landi og ríki, Íslandi, er máttur þeirra sem eiga að teljast æðstu menn þessara mála ekki meiri en sá að þar ráða læknar og forstöðumenn sjúkrahúsa og því miður verð ég oftar var við að ef það kemur beiðni frá rn. snúist sumir menn öndverðir gegn því. Það hefur oft hvarflað að mér hvort ekki væri kominn tími til að Alþingi veitti heilbrmrh. eða heilbrmrn. heimild til meiri íhlutunar um að koma fólki fyrir í stofnunum. Það er oft afar erfitt að eiga þannig undir högg að sækja. Hér er ekki um að ræða fólk sem maður þekkir persónulega, kunningsskap, skyldleika eða þess háttar. Þetta er oft bráðókunnugt fólk. En það þarf oft ákaflega mikinn styrk til þess að standa frammi fyrir fólki sem er niðurbrotið að sjá þannig komið fyrir skyldfólki sínu að það er flutt á milli stofnana og sett inn á stofnanir þar sem það á ekki heima. Hitt er auðvitað allt annað, með fólk sem veit ekkert hvar það er, það skynjar kannske ekkert. Að því leyti til er það rétt hjá hv. síðustu ræðumönnum að ein ákveðin stofnun verður ekki sett upp fyrir alla þessa sjúklinga. Hún getur átt við í einstökum tilfellum eins og hér er sagt. Þetta eru miklu meiri vandamál og persónulegri en maður kærir sig um að ræða frekar á hv. Alþingi, því að hér er um það fámennan hóp að ræða og ef ætti að hafa opinskáar umr. yrðu þær erfiðar og viðkvæmar. Þetta ætti miklu frekar að ræða um hjá mönnum í þröngum trúnaðarmannahópi á milli fólks sem virkilega vill leggja sig fram um að leysa erfið vandamál. Ég verð að segja að það er kannske ekki alls kostar rétt hjá hv. 10. landsk. þm. að það sé skorið niður um milljónatugi. Þessi framlög hafa orðið til á síðustu árum. Það má segja að búið sé að byggja upp á nokkrum tíma ákaflega myndarlega fyrir þá sem eru þroskaheftir, fyrir þá sem hafa orðið fyrir áföllum og verða að vera á hælum allt lífið. Þetta er nokkurra áratuga framkvæmdasaga. Áður var ekkert gert í þessum efnum. Þetta er ekki gert á skömmum tíma. Þessu hefur þokað mjög áleiðis á þessum árum og þegar lokið er einu verkefni tekur annað við. Og það er alveg hárrétt sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér áðan, að ekki var talin þörf á því lengi að byggja slíkar stofnanir úti á landi. Þá litu menn svo á að það væri annað nær sem þyrfti að gera. En við efumst ekkert um að þar hefur verið tekið mjög vel til hendinni og þessar stofnanir eru bráðnauðsynlegar og vitaskuld fögnum við mjög því sem áunnist hefur. Ég lít svo á að vandamál þessara einstaklinga verði ekki leyst á einu bretti og ekki verði gert við alla eins. Ég sagði fulltrúa rn. þá skoðun mína, þegar hann sýndi mér samþykktina, að hún væri góð það sem hún næði, en ég hefði þá skoðun að við leystum þetta ekki á einu og sama brettinu, við þyrftum að líta á þetta eftir sjónarmiðum og ástandi hvers sjúklings fyrir sig í þessu sambandi. Ég er alveg sammála flm. þessarar till. og raunar allri n. um að menn greinir ekki á um að þarna er úrbóta þörf. En samþykkt þessarar þáltill. held ég að skipti ekki höfuðmáli. Það eru vandamál bæði peningalegs eðlis og sömuleiðis stjórnunarlegs eðlis. Áður en ég lýk máli mínu verð ég aftur að koma inn á það hvað víða er áfátt um samstarf á milli heilbrigðisyfirvalda og t. d. lækna sem vilja ráða öllum innlögnum. Þar er brýn þörf úrbóta sem gæti verið einn og nokkuð sterkur liður í lausn á því vandamáli sem hér hefur verið hreyft.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég virði vissulega hreinskilni og raunsæi hæstv. ráðh. og ég virði líka þau mannlegu sjónarmið sem komu fram í máli hans og hef aldrei efast um að hann vildi taka vel á þessu máli. Það sem ég harmaði fyrst og fremst hér var að þessu máli skyldi vísað frá á þann neikvæða hátt sem ég tel með rökstuddri dagskrá. Alveg sérstaklega segi ég þetta eftir að hæstv. ráðh. er búinn að lýsa því yfir að það sem þessi rökstudda dagskrá er byggð á sé rangt, meginatriðin í því séu ekki í sjónmáli, því miður. Og enn síður gat ég skilið á máli hæstv. ráðh. að það væri ætlunin - og ég fagna því - að Kópavogshælið tæki við þessu verkefni svo sem skilja mátti af þessari samþykkt því að engin yfirlýsing kom fram frá hæstv. ráðh. um það - eðlilega ekki því að ég efast ekki um að að betur athuguðu máli dettur hæstv. ráðh. ekki í hug að leysa þetta mál á þann máta. Þar af leiðandi er sá tónn sem í þessari rökstuddu dagskrá er tvímælalaust neikvæður, því miður. Það er hins vegar rétt að till. sjálf felur ekki í sér nema varanlega lausn og það var gerð grein fyrir því af hálfu okkar flm. strax í upphafi og annarra þeirra sem hér tóku til máls að það væri svo sannarlega ekki auðhlaupið að leysa þetta. Megináhersla okkar beindist að því fólki sem bæði er fatlað andlega og líkamlega. Þar er megináherslan þó að ég viti að sannarlega kemur inn í þennan hóp fleira fólk, sem á aðeins við aðra fötlunina að stríða, er megináhersla okkar á það fólk sem bæði hefur orðið fyrir líkamlegri og andlegri fötlun. Ég endurtek að í framsögu minni um þetta mál dró ég ekkert úr því hvernig ákveðnar sjúkrastofnanir hafa tekið á málum þessa fólks. Það er svolítið viðkvæmt, af því þetta er einstaklingsbundið, að ræða um hvernig jafnvel starfslið heilu stofnananna hefur neitað og skrifað undir álit um að neita að taka við þessu fólki, að láta það dveljast hjá sér. En ég benti einnig á það þá, að vandkvæði þessara stofnana væru vissulega ærin því það væri ekki bara starfsfólkið sem yrði þarna fyrir óeðlilegu álagi, heldur einnig sjúklingarnir sem á þessum stofnunum eru og hafa svo sannarlega kvartað vegna þess að hér er um mjög órólega einstaklinga að ræða sem valda truflunum ekki bara hjá starfsfólkinu, heldur ekki síður hjá þeim sjúklingum sem eru þar að ná bata. Þetta tók ég atveg skýrt fram og vil ég að komi hér fram aftur vegna orða hæstv. ráðh. að við vorum ekkert að draga úr þeim erfiðleikum sem við vissum af að höfðu átt sér stað milli rn. og ákveðinna sjúkrastofnana í þessum efnum. En sé það svo að þessu máli eigi nú að vísa frá með rökstuddri dagskrá í trausti þess, eins og hér segir með leyfi forseta, „að heilbr.- og trmrn. og félmrn. taki á þessu máli í samræmi við þá samþykkt stjórnarnefndar að stofna beri sérstaka sjúkradeild til vistunar og þjálfunar þeirra sem vegna slysa hafa fatlast svo andlega að jafna megi til meðfæddrar þroskaskerðingar“ - og þetta er Kópavogshælið, ekki rétt, er það ekki alveg skýrt, með samþykkt stjórnarnefndar, að svo er, ég hef tekið það þannig, að þar ætti að leysa það, - þá spyr ég: Ef það er ekki Kópavogshælið, hvað þá? Á hvaða sérstakri deild á þá að leysa málið? Ég vildi gjarnan vita það þá. Ég fagna því ef það er ekki á Kópavogshæli. Ég fagna því líka ef menn vildu rýma eitthvað af plássi t. d. á Vífilsstöðum, afvötnunardeild þar, og gætu séð sér fært að senda þetta fólk þangað. - Nú sé ég að hv. þm. Pétur Sigurðsson kinkar kolli. Mér hefur meira en dottið í hug sú lausn sem betri og varanlegri í þessum efnum. En það er bara alls ekkert átt við hana í þessu efni, því miður. Að staðið verði við fyrirheit um fjárframlag úr Framkvæmdasjóði fatlaðra, það hefur hv. 10. landsk. þm. rakið svo rækilega að það er útilokað að byggja rökstudda dagskrá á því. Þeir peningar eru ekki til og hafi ég skilið hæstv. ráðh. rétt undanfarna daga hafa þeir ekki fengið aukna fjármuni milli handa nema þá í erlendum lánum. Kannske er meiningin að taka erlend lán til slíkra athafna. Það væri a. m. k. miklu nær að taka erlend lán til að standa að svona framkvæmdum en að taka erlend lán til greiðslu barnsmeðlaga.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n. sem um þetta mál fjallaði og stóð að nokkru leyti að þeirri afgreiðslu sem meiri hl. n. hefur skrifað undir. Mér fellur illa sá afgreiðslumáti, sem nokkuð mikið er hér iðkaður, að vísa málum til ríkisstj., því að ég sé ekki hvaða pláss er fyrir slíkt í vinnubrögðum Alþingis. En í þessu málefni bar svo við að fyrir lá bréf undirritað af ráðh. þeirra málefna sem hér um ræðir. Þar gaf hann alveg skýra yfirlýsingu um að verið væri að vinna að þessum málum - reyndar, eins og fram kemur í bréfinu, í anda þeirrar samþykktar sem minni hl. n. hefur gagnrýnt, þ. e. hugmyndir sem komu fram hjá stjórnarnefndinni en minni hl. telur að dugi ekki til að sinna því verkefni sem hér um ræðir. Stjórnskipunarlega eða vinnubragðalega fyrir Alþingi tel ég þetta ekki neikvæða aðferð, en aftur á móti tek ég undir það, sem komið hefur fram hér, bæði hjá hv. 10. landsk. þm. og 2. þm. Austurl., að ráðh. getur ekki skotið sér undan því að svara því beint til hverrar stofnunar hann ætlar að leita til þess að ráða fram úr málum þessa fólks. Mér finnst erfitt að taka þátt í atkvgr. um þetta mál öðruvísi en að þar liggi mjög skýr svör fyrir. Ef búið er að vinna að þessum málum núna skv. dagsetningu í rúmt hálft ár hljóta menn að vera búnir að orða það hvernig á að leysa þetta og geta skýrt það fyrir mönnum hér á þingi, þannig að þeir geti tekið afstöðu til lausnarinnar um leið og þeir taka afstöðu til málsins sem slíks.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að það er enginn ágreiningur á stjórnarheimilinu um afgreiðstu þessa máls. Enginn er „visst próblem“ lengur. Ríkisstj. er hjartanlega einhuga um að vandi innan við 20 Íslendinga, sem verst hafa orðið úti af völdum slysa eða annarra áfalla, verði ekki leystur. Um það er enginn ágreiningur. Þetta harma ég og ég segi nei.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur fjallað um till. til þál. um úttekt á umfangi skattsvika. Með leyfi forseta vil ég lesa álit n.: „ N. hefur haft málið til meðferðar og fengið umsagnir frá eftirtöldum aðilum: Skattrannsóknastjóra, ríkisskattstjóra, Þjóðhagsstofnun, Hagstofunni og viðskiptadeild Háskóla Íslands. N. mælir með samþykkt till. með brtt. sem flutt er á sérstöku þskj. Þorsteinn Pálsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins.“ Undir þetta nál. skrifa Ólafur Þ. Þórðarson, Stefán Benediktsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Pétur Sigurðsson, Guðrún Helgadóttir og Eggert Haukdal. Með leyfi forseta vil ég þá lesa brtt. og hljóðar hún svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að koma á fót starfshópi sem í samvinnu við skattyfirvöld hafi það verkefni að gera grein fyrir og leggja mat á eftirfarandi: 1. Umfang skattsvika hérlendis miðað við upplýsingar um þjóðartekjur í þjóðhagsreikningum og öðrum opinberum gögnum annars vegar og upplýsingar um framtaldar tekjur í skattframtölum hins vegar. 2. Hvort skattsvik megi rekja sérstaklega til ákveðinna starfsstétta og starfsgreina. 3. Umfang söluskattsvika hér á landi. 4. Helstu ástæður fyrir skattsvikum og hvaða leiðir eru vænlegastar til úrbóta. Niðurstöður skal leggja fyrir Alþingi eigi síðar en 1. mars 1985. Kostnaður greiðist úr ríkissjóði.“ Ég vil vekja á því athygli að fyrir Alþingi liggja nú tvær till. til þál., sem ekki hafa verið ræddar, þar sem lagt er til að tekjuskattur verði afnuminn. Rök sem fram koma m. a. eru þau, að hann leggist mjög misjafnt á þjóðfélagshópana. Sú till. til þál. sem hér er lagt til að verði samþykkt með þeim smávægilegu breytingum sem um er að ræða ætti að vera gott innlegg í þá athugun hvort rétt er að breyta tekjuformi ríkisins á þann veg að tekjuskatturinn verði lagður niður. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að brtt. allshn. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég sé fyllstu ástæðu til sem 1. flm. þessarar þáltill. sem hér er til umr., svo og þeirrar sem samþykkt var fyrr á þessum fundi um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum, að þakka meðnefndarmönnum mínum í allshn. fyrir þá góðu samstöðu sem var um framgang þessara tveggja mála í n. Allt frá upphafi að bæði þessi mál komu fyrir n. kom fram eindreginn vilji allra nm. að afgreiða þessi mál og mikill skilningur á nauðsyn þess að gera átak í þessu máli. Á báðum þessum till. hafa verið gerðar nokkrar breytingar sem full samstaða var um í n. Ég ítreka þakklæti mitt og vona að þessar till. verði til þess að við megum stíga skref í þá átt að uppræta skattsvik hér á landi.