Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Þetta frv. fjallar um lækkun aðflutningsgjalda á nokkrum vörum. Í grg. frv. er rakin allýtarlega saga aðflutningsgjalda, síðan tollskráin var lögtekin árið 1939, en síðan hafa orðið ákaflega tíðar og þýðingarmiklar breytingar á aðflutningsgjöldum. Um sögu þessara mála vil ég vísa til grg. og skal ekki rekja það hér frekar að sinni, að öðru leyti en því að minna á, að nú er svo komið, að á flestum aðfluttum vörum hvíla eftirtalin gjöld: Vörumagnstollur og álag á hann. Verðtollur og álag á hann. Álagið á vörumagnstollinn er nú 340% og á verðtollinn 80%. Innflutningssöluskattur, sem nú er 15%. Innflutningsgjald, sem er mismunandi hátt eftir því, um hvaða vörutegundir er að ræða. Tollstöðvagjald 1%. Gjald í byggingarsjóð ríkisins 1%. Og enn fremur eru innheimt sérstök aðflutningsgjöld af nokkrum vörum, svo sem innflutningsgjald af benzíni og hjólbörðum, rafmagnseftirlitsgjald og matvælaeftirlitsgjald. Strax eftir að núv. ríkisstj. hafði tekið við störfum í nóv. 1959, var hafizt handa um endurskoðun tollskrárinnar. Sú endurskoðun var falin fjórum embættismönnum, þeim ráðuneytisstjórunum í fjmrn. og efnahagsmrn., tollstjóranum í Reykjavík og hagstofustjóra. Þegar hefur verið lögð mikil vinna í endurskoðun tollskrárinnar. Í stað þess að núgildandi tollskrá var í öndverðu byggð á nafnaskrá eða tollskrárfyrirmynd Þjóðabandalagsins gamla, þá verður henni breytt nú og samin eftir hinni svokölluðu Brüssel-nafnaskrá, sem flestar vestrænar þjóðir hafa tekið upp. Þessi breyting ein út af fyrir sig, sem er bráðnauðsynleg, kostar mjög mikla vinnu. Tollskrárendurskoðunin er geysimikið verk, og ætla ég, að henni verði lokið á næsta ári, svo að frv. til nýrrar tollskrár megi leggja fyrir haustþingið 1962. En jafnhliða þessari almennu endurskoðun tollskrárinnar hefur verið unnið að athugun á sérstöku vandamáli, en það er ólöglegur innflutningur vara eða smyglið. Það var á fyrri hluta ársins 1960, sem hafin var á þessu sérstök athugun með aðstoð hagstofunnar. Það var reynt að gera sér grein fyrir því, hvaða vörutegundir það væru, sem helzt væru fluttar inn ólöglega og án þess að greiða af þeim lögmæta tolla, og reynt að fá einhverja hugmynd um það í einstökum greinum, hversu miklu þessi ólöglegi innflutningur mundi nema. Að sjálfsögðu er ákaflega erfitt að slá hér nokkru föstu, en það eru ýmis atriði, sem má hafa hér til hliðsjónar. Það var í fyrsta lagi athugaður innflutningur samkvæmt verzlunarskýrslum um nokkur undanfarin ár og borinn saman. Í öðru lagi var reynt að meta eða áætla, hvað væri talin eðlileg notkun eða neyzla landsmanna á þeim vörutegundum, sem um er að ræða. Í þriðja lagi er höfð hliðsjón af árlegri fjölgun landsmanna og aukinni notkun af þeim ástæðum. Og í fjórða lagi var höfð hliðsjón af framleiðslu íslenzkra iðnaðarvara, og margvíslegar aðrar upplýsingar og viðmiðanir var reynt að nota til þess að fá nokkra hugmynd hér um. Eftir að þessi athugun hafði farið fram, mátti sjá það ljóslega, sem í rauninni flesta hafði grunað og margir vitað áður, að hinn löglegi innflutningur hafði dregizt síðustu árin stórlega saman á vissum vörutegundum, þó að vitað væri, að notkun þessara vörutegunda væri sízt minni nú en áður, og án þess að aukning innlendrar framleiðslu gæti gefið hér skýringu á. Niðurstöður þessara athugana, sem að sjálfsögðu verður að taka með miklum fyrirvörum vegna þess, hve erfitt er að gera hér nákvæmar áætlanir um hinn ólöglega innflutning, niðurstöður þessara athugana voru þær, að varðandi margar vörutegundir væri um ólöglegan innflutning í mjög stórum stíl að ræða, og má nefna þar sem dæmi ýmiss konar ytri fatnað, kvensokka, úr og fjölmargt fleira, sem ég skal ekki telja upp hér, en margar þessara vara eru taldar upp í því frv., sem hér liggur fyrir. Það var því ljóst af þessari athugun, að hér var um að ræða tugmilljónatap fyrir ríkissjóð á ári hverju, miðað við það, ef allur eðlilegur innflutningur væri löglegur á þessum vörum. Og hér var ekki eingöngu um að ræða stórfellt tekjutap fyrir ríkissjóðinn, heldur einnig verulega gjaldeyrissóun, vegna þess að töluvert af hinum smyglaða varningi er erlendis keypt í smásölu og því greidd að óþörfu smásöluálagning, sem víða erlendis og á mörgum vörum er mjög há og miklu hærri en hér tíðkast á Íslandi, í stað þess að ef þessar vörur væru fluttar inn að löglegum leiðum af innflutningsfyrirtækjum, væru þær keyptar í heildsölu eða frá verksmiðju með hagkvæmari kjörum. Það er því ljóst, að hér hefur verið um að ræða bæði stórfellt tap fyrir ríkissjóð og óþarfa gjaldeyriseyðslu. Nú kom sú hugmynd upp í sambandi við þessar athuganir, hvort hér væri ekki hægt að vinna margt samtímis: Í fyrsta lagi að lækka tolla á ýmsum vörum og þar með lækka verulega vöruverð til hagsbóta og kjarabóta fyrir almenning. Í öðru lagi, hvort unnt væri að gera þetta án þess, að ríkissjóður ætti á hættu að missa tekjur. Í þriðja lagi að vinna m.a. með þessu móti að því að draga úr hinum ólöglega innflutningi eða smyglinu. Það frv., sem hér liggur fyrir, er árangurinn af þessum athugunum. Nú er það að vísu svo, að það eru margvíslegar orsakir, sem liggja til hins ólöglega innflutnings vara. Á því er enginn vafi og öll reynsla bendir til þess, að jafnskjótt og gjöld á aðfluttum vörum tóku að hækka verulega frá því, sem ákveðið var í tollskránni frá 1939, hafi ólöglegur innflutningur aukizt, án þess að tollyfirvöldin fengju rönd við reist. Það má ætla, að eftir að innflutningsgjaldið var lögleitt í árslok 1956, hafi ólöglegur innflutningur á þeim vörum ýmsum, sem það tók til, aukizt stórlega. Það er skoðun þeirra manna, sem mest hafa um þessi mál fjallað, um athugun á þeim, að meginorsök hins ólöglega innflutnings sé sú, að heildaraðflutningsgjöldin séu orðin allt of há, svo há, að þess munu vart dæmi annars staðar í vestrænum löndum. Þó eru hin háu aðflutningsgjöld vafalaust ekki eina orsökin að smyglinu. Verzlunarhöft þau, sem hér hafa verið í gildi lengi, og m.a. þær takmarkanir, sem stafa af viðskiptum við jafnkeypislöndin, hafa vafalaust haft sín áhrif í þessu efni, því að þegar ekki er leyfður frjáls innflutningur á vöru, heldur frá tilteknum löndum, þá eru venjulega töluverð brögð að smygli á sams konar varningi, ef hann er talinn betri, frá öðrum löndum, sem leyfi eru ekki veitt á. Í þriðja lagi má svo benda á, að ástandið í okkar efnahagsmálum og efnahagskerfi á undanförnum árum hefur valdið hér töluverðu um, bæði hið margfalda gengi, uppbótakerfið, gjaldeyrisfríðindi margvísleg, allt þetta hefur haft þau áhrif að auka hinn ólöglega innflutning. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að lækka verulega aðflutningsgjöld á ýmsum vörum. Aðflutningsgjöldin eru í mörgum tilfellum milli 100 og 200%, alloft milli 200 og 300%, og í einu tilfelli komast heildaraðflutningsgjöldin upp Í 344%, á einni vörutegund. Í þessu frv. eru teknar fyrst og fremst ýmsar hátollaðar vörur og gjöldin á þeim færð niður, þannig að á þessum vörum er gert ráð fyrir, að hæstu aðflutningsgjöld verði samtals 125% skv. þessu frv. Að því er varðar hinn ólöglega innflutning, þá tel ég, að óhjákvæmilegt sé að ráðast til atlögu gegn honum, gegn smyglinu, og að það mál þoli enga bið, og það, sem hér þarf að gera, er að mínu áliti tvennt, og það þarf að gerast samtímis. Annað er að lækka aðflutningsgjöldin til þess að draga úr hinni miklu ágóðavon smyglaranna og um leið að lækka vöruverð, en samhliða þessari lækkun tollanna þarf að gera róttækar endurbætur á tollgæzlunni, tolleftirlitinu. Ég tel, að strangara tolleftirlit og tollgæzla ein út af fyrir sig nægi ekki. Það hefur reynslan yfirleitt sýnt í öllum löndum, þar sem aðflutningsgjöldin hafa verið orðin mjög há, að það hefur þurft þetta tvennt saman, strangara tolleftirlit og lækkun hinna háu gjalda. Varðandi þær lækkanir, sem hér er lagt til að gerðar verði, skal ég taka það í fyrsta lagi fram, að í frv. er engin vara tekin, nema hún beri nú yfir 100% í heildaraðflutningsgjöld. Þó að mjög væri æskilegt að færa niður gjöld á ýmsum öðrum vörum, sem bera lægri gjöld en þetta, hefur í þessum áfanga ekki þótt rétt að taka annað en hátollavörurnar, þær sem eru með yfir 100% gjöldum, og þó að sjálfsögðu ekki nema nokkurn hluta þeirra. Það, sem frv. fjallar um, eru í fyrsta lagi þær vörur, sem talið er að sé smyglað í stórum stíl til landsins og ekki eru framleiddar hér á landi, þ.e.a.s. enginn íslenzkur iðnaður í þeim greinum. Í öðru lagi komi svo til greina ýmsar vörur, sem talið er að smyglað sé að verulegu leyti, en sams konar eða svipaðar vörur eru framleiddar hér á landi. Og þá komum við að því, hvert tillit á að taka til hins íslenzka iðnaðar, og hefur það verið eitt mesta vandaverkið í sambandi við samningu og undirbúning þessa frv. að rannsaka það mál, eftir því sem unnt er. Ég skal ekki fara hér almennt út í umr. um tollvernd eða nauðsyn á tollvernd íslenzks iðnaðar. Það mál verður í heild kannað rækilega við áframhaldandi endurskoðun tollskrárinnar, og um það munu að sjálfsögðu liggja heildartillögur fyrir næsta haust, þegar tollskráin kemur fyrir hv. Alþingi. En í því sambandi má geta þess, að tollvernd íslenzks iðnaðar er með ákaflega margvíslegum og ólíkum hætti. Sumar íslenzkar iðngreinar njóta alls engrar tollverndar og standa sig vel í samkeppninni, þótt engrar verndar njóti. Aðrar vörur njóta mjög mikillar og óhóflega mikillar tollverndar, og svo höfum við alls konar stig þarna á milli. Þegar lækka skal tolla á tilbúnum varningi innfluttum, sem keppir við íslenzka framleiðslu, verður að sjálfsögðu að gæta þess vandlega, að engar efnivörur til hins íslenzka iðnaðar séu tollaðar hærra en hinn tilbúni varningur. Í þessu frv. hefur verið fylgt því meginsjónarmiði, að þar sem ákveðin eru 100% aðflutningsgjöld á unna eða tilbúna vöru, þá eru ákveðin 90% aðflutningsgjöld af efnivöru til sams konar framleiðslu innanlands. M.ö.o.: það er í meginatriðum miðað við það, að efnivaran sé tolluð 10% lægra en fullunna varan. Þetta er að sjálfsögðu mjög mikil tollvernd fyrir íslenzkan iðnað, þegar það er athugað, að efnið í íslenzkar iðnaðarvörur er frá 40% upp í 70% af verði íslenzku iðnaðarvörunnar, þegar hún er fullunnin. Þó að þetta sjónarmið hafi verið haft hér, vil ég engu slá föstu um það, hver verður niðurstaðan við hina endanlegu endurskoðun tollskrárinnar. Um það verður að sjálfsögðu haft náið samráð við iðnaðinn og iðnfyrirtæki og samtök þeirra hér á landi til þess að finna sanngjarnar reglur í þessu efni, og það má vel vera, að ekki þyki rétt að hafa tollverndina sömu eða svipaða hundraðstölu, miðað við innflutning á efnivörum, í öllum greinum, heldur e.t.v. mismunandi eftir því, hve mikill hluti af kostnaðarverði hinnar Íslenzku vöru erlenda efnivaran er. Vegna þess að aðflutningsgjöldin hér eru orðin ákaflega flókin, má vera, þótt reynt hafi verið að finna hér allar þær efnivörur, sem notaðar eru til sams konar framleiðslu og lagt er til að lækka tolla á, að einhverjar einstakar efnivörur hafi orðið út undan, og þess vegna er sem öryggi sett ákvæði í 3. gr. þessa frv. um það, að ef í ljós kemur, að efnivara sé hærra tolluð en innflutta varan fullunnin, þá sé heimild til þess að lækka aðflutningsgjöldin á efnivörunni. Auk þessara tveggja vöruflokka, sem eru aðaluppistaða þessa frv., annars vegar vörur, sem eru ekki framleiddar hér á landi og talið er að fluttar séu inn í stórum stíl ólöglega, og í öðru lagi vörur, sem fluttar eru inn ólöglega, en sams konar eða svipuð framleiðsla er einnig á þeim vörutegundum hér, - auk þessara tveggja flokka eru svo teknar nokkrar, tiltölulega fáar, aðrar vörur, þó að ekki sé talið, að um smygl á þeim í stórum stíl eða jafnvel verulegt smygl sé að ræða, en hins vegar óeðlilega háir tollar á nú. Þetta frv. mun leiða til verðlækkunar á þeim vörum, sem það tekur til. Í hv. Ed. gaf ég nokkurt yfirlit með nokkrum dæmum um það, hvernig einstakar vörutegundir mundu lækka í verði, og skal ég ekki endurtaka það hér. En í því sambandi er rétt að minnast á það, að nú mun vera frjáls álagning á um það bil helmingi þeirra vöruflokka eða tollskrárnúmera, sem rætt er um í þessu frv., en verðlagsákvæði hins vegar um hinn helminginn. Þar sem verðlagsákvæði eru í gildi, eiga auðvitað verðlagsnefnd og verðlagsstjóri að geta tryggt það, að tollalækkunin komi kaupendunum, neytendunum sjálfum til góða. Spurning er um það, hvort tryggt sé, að þessi tollalækkun komi neytendum til góða varðandi þær vörur, sem álagning er frjáls á. Þetta hefur af sumum verið dregið nokkuð í efa. í sambandi við það vil ég geta þess fyrst, að frjáls álagning var veitt á þessar vörur um mánaðamótin ágúst-september. Síðan það var gert, er nú liðinn hálfur þriðji mánuður. Ég hef ekki heyrt sérstakar kvartanir yfir því, að þetta álagningarfrelsi hafi verið misnotað eða þær vörur, sem þannig er frjáls álagning á, hafi hækkað neitt óeðlilega eða hlutfallslega meira en aðrar. Ég tel, að af þeirri reynslu megi nokkuð marka um framvindu þessara mála síðar. Í öðru lagi er það auðvitað ljóst, að hér var um að ræða tilraun til að gefa frjálsa álagningu á nokkrum vörum, og ef sú tilraun mistekst, ef verzlunaraðilar misnota að einhverju leyti þetta álagningarfrelsi, eiga þeir að sjálfsögðu jafnan yfir höfði sér, að verðlagseftirlit verði tekið upp aftur á þeim vörum. Nú ætla ég, að til slíks muni ekki koma, og það er rétt að taka fram, að í sambandi við undirbúning þessa frv. var rætt ýtarlega við og leitað álits fimm aðila, þeir voru Félag íslenzkra iðnrekenda, Samband íslenzkra samvinnufélaga, Verzlunarráð Íslands, Félag Íslenzkra stórkaupmanna og Kaupmannasamtök Íslands. Af þeim viðræðum og öllum undirtektum geri ég ráð fyrir því, að verzlunaraðilar muni staðráðnir í því að gæta mjög hófs í álagningu á þær vörur, sem frjáls álagning er á. Frá Félagi íslenzkra stórkaupmanna og Kaupmannasamtökum Íslands fékk ég upplýsingar um áætlað smásöluverð á ýmsum þessara vara, sem frjáls álagning er á, og þau dæmi, sem ég nefndi í hv. Ed., voru öll byggð á upplýsingum frá þeim. Í þeim dæmum er alls staðar reiknað með því, að álagning, bæði í heildsölu og smásölu, verði lægri í krónutölu á hverja einingu eftir þessa tollalækkun en áður. Það má vera, að í sumum tilfellum telji þessir verzlunaraðilar óhjákvæmilegt að hækka eitthvað álagningarprósentuna, þegar verðið eða sá grundvöllur, sem þeir byggja álagninguna á, lækkar verulega, en ég vil endurtaka, að ég ætla, að í flestum eða öllum tilfellum sé gert ráð fyrir, að álagning bæði í heildsölu og smásölu verði í krónutölu lægri á hverja einingu eftir en áður. Í blaðaviðtali, sem fulltrúar frá Kaupmannasamtökum Íslands áttu í gær og rakið var bæði í kvöldútvarpi í gær og eins í blöðum nú, kemur skýrt fram, að það sé stefna og vilji samtakanna að gæta hér hins fyllsta hófs og láta þessar tollalækkanir koma fyrst og fremst neytendum til góða. Hitt er að sjálfsögðu annað mál, að verzlanir munu njóta góðs af þeim auknu viðskiptum, þeirri auknu sölu, sem gera má ráð fyrir að hið lækkaða verð leiði af sér. Næsta spurning er svo að sjálfsögðu þessi: Þolir ríkissjóður þann tekjumissi, sem mundi leiða af þessari tollalækkun? Það er gert ráð fyrir því, að ef innflutningur á þeim vörum, sem frv. tekur til, yrði óbreyttur á næsta ári frá því, sem hann var 1960, mundi tekjutap ríkissjóðs vera upp undir 50 millj. kr. á ári. Þessi tala er þá miðuð við það, að þetta frv. hefði engin áhrif í þá átt að draga úr hinum ólöglega innflutningi. Hins vegar er það stefna og tilgangur frv. m.a. og annarra þeirra aðgerða, sem í undirbúningi eru, að draga úr smyglinu og að löglegur innflutningur þessara vara aukist verulega. Þetta frv. er því ekki byggt á þeirri hugsun, að ríkissjóður muni tapa tekjum við samþykkt þess, a.m.k. neitt að ráði, heldur á þeirri hugsun, að ríkissjóður verði fyrir engu tapi, ef ráðstafanir þessar ná tilgangi sínum. Varðandi hina hliðina á þessu máli, sem er aukið tolleftirlit, er þegar hafin endurskoðun á löggjöfinni um tollheimtu og tolleftirlit. Ég skal ekki ræða að þessu sinni, hverjar eru þær helztu endurbætur, sem ráðgert er að gera á tollgæzlunni, en það má nefna það, að vöruskoðun þarf að sjálfsögðu hvarvetna að auka, bæði í Reykjavík og utan Reykjavíkur, og varðandi Reykjavíkurhöfn, sem er langstærsta höfnin og mjög mikið af vörum fer um, þarf að bæta mjög alla aðstöðu, því að aðstaðan fyrir tollgæzluna hér er með öllu óviðunandi. Nú er það svo, að mörg undanfarin ár hefur verið lagt á sérstakt tollstöðvagjald, sem safnað hefur verið í sjóð til þess að byggja tollstöð og vöruskemmu eða skemmur, sem nauðsynlegar eru í sambandi við tollgæzluna. í þeim sjóði eru nú um 20 millj. kr., svo að fjárskortur ætti ekki að hamla því, að hægt sé að ráðast í nauðsynlegar aðgerðir. Nú er það svo, að ýmsar endurbætur á tollgæzlunni er hægt að gera án lagabreytinga, bær eru skipulags- og framkvæmdaatriði, en um aðrar þarf lagabreytingar. Það má einnig gera ráð fyrir því, að ef á að herða tolleftirlitið, verði ekki komizt hjá því að stofna til nokkurs aukins kostnaðar frá því, sem nú er. En það er trú mín, að sá kostnaður, sem kann að verða nauðsynlegur, til þess að koma í framkvæmd betra og raunhæfara tolleftirliti en nú, muni skila sér margfaldlega í auknum ríkistekjum og bættri aðstöðu fyrir heilbrigt athafna- og viðskiptalíf í landinu. Ef ég mætti draga það saman í fáeinum orðum, þá ætla ég, að framvinda þessa máls verði sú, ef hún verður eins og stofnað er til af stjórnarinnar hálfu, að í fyrsta lagi muni fólkið, almenningur, hagnast á mikilli verðlækkun margra vara, að ríkissjóður muni ekki tapa tekjum, því að löglegur innflutningur muni aukast að sama skapi og smyglið minnkar, að verzlanir muni ekki fá meira í sinn hlut, meiri álagningu en nú, en þeirra hagur verði vaxandi viðskipti, þegar varan verður ódýrari og selst betur, að þjóðfélaginu öllu verði það hagur og sómi, að upprætt verði að verulegu leyti sú meinsemd, sem allt of lengi hefur grafið um sig á Íslandi, og loks, að smyglararnir verði þeir einu, sem tapa. Þetta frv. hefur hlotið góðar undirtektir. Það má geta þess m.a., að í nál. hv. 2. minni hl. fjhn. í Ed. segir svo, um leið og sá minni hl. vildi gjarnan bæta þar nokkrum vörum við, með leyfi hæstv. forseta, „að tillögurnar í þessu frumvarpi feli í sér mjög mikilsverðar lagfæringar á atriðum, sem almenning varða og atvinnuvegina til lands og sjávar.“ Afgreiðsla frv. varð einnig sú í hv. Ed., að Þar var frv. samþykkt við 3. umr. þess með 18 shlj. atkv., þ.e.a.s. með jákvæði allra viðstaddra deildarmanna. Þetta frv. er þess eðlis, að nauðsyn er að hraða afgreiðslu þess, vegna þess að frá því að frv. var lagt fram og þangað til það öðlast lagagildi, stöðvast að sjálfsögðu öll tollafgreiðsla á þeim vörum, sem frv. fjallar um. Ég vil því beina því vinsamlega til hv. fjhn. þessarar deildar að reyna að hraða afgreiðslu þess eftir föngum, helzt svo, að hægt væri að taka málið til 2. umr. á mánudaginn kemur. Ég vil taka það fram, að þeir embættismenn, sem unnið hafa að samningu frv., eru að sjálfsögðu reiðubúnir til þess að veita fjhn. allar þær upplýsingar, sem hún óskar eftir. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það ber margt til þess, að ég mun ekki verða langorður um þetta mál. Í fyrsta lagi hefur það verið rætt í Ed. og þar á meðal af mínum flokksbræðrum og afstaðan til þess í raun og veru mótuð. Í annan stað stendur þannig á, að ég þarf að víkja af fundi eftir örstutta stund. Og loks er líka efni þess þannig, að það er engin ástæða til þess að hafa um það mjög langar umr. Ég vildi aðeins taka þetta fram núna: Ég veit, að það vakti undrun margra 1960, þegar gengislækkunin var innleidd, að nær öllum þeim álögum, sem lögleiddar höfðu verið til þess að standa undir útflutningsuppbótum, var haldið í gildi, og átti fjármagnið að renna framvegis til ríkissjóðs, en uppbæturnar voru að sjálfsögðu felldar niður, því að gengislækkunin kom í staðinn. Þetta vakti undrun margra, að það skyldu ekki þá strax vera felld úr gildi þau gjöld, sem höfðu verið lögð á í því skyni að standa undir uppbótunum. Síðan var lögleiddur söluskattur á innflutninginn ofan á þetta, 8.8%, og loks almennur söluskattur innanlands í viðskiptum. Þá var gengið lækkað á nýjan leik nú í sumar. En allan þennan tíma var álögunum haldið. Það er ekki fyrr en nú með þessu frv., að hæstv. ríkisstj. leggur til að lækka tolla á þeim vörum, sem mest höfðu orðið fyrir barðinu á þessari þróun. Það hafði verið innleitt sérstakt gjald á hátollavörur, sem átti að renna í útflutningssjóðinn. Það má því segja, að þetta frv. sé sízt fyrr fram komið en vænta mátti, en er þó að sjálfsögðu betra seint en aldrei. Mér skilst, að ef innflutningur á þessum vörum helzt óbreyttur, muni hér vera um tilslökun að ræða, sem nemur 45 millj. kr. En ríkistekjurnar munu hafa vaxið á þessum tveimur árum frá 1958 um hartnær 1000 millj. kr. Ég hef ekki tölurnar hjá mér, en það mun ekki vera langt undir 1000 millj., sem ríkistekjurnar hafa vaxið á þessum tveimur árum. Það er því ekki há fjárhæð, sem hér er gert ráð fyrir að sleppa af öllu því, sem bætzt hefur við tekjur ríkissjóðs undanfarið, sumpart fyrir nýjar álögur beinar og sumpart fyrir verðhækkunaráhrif gengislækkananna. Hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs muni í rauninni ekkert skerðast vegna þessarar lagasetningar, því að smygl muni minnka svo mikið og löglegur innflutningur aukast að sama skapi á þessum vörum. Um þetta skal ég ekkert segja fyrir fram. Það væri vonandi, að smygl færi minnkandi. En það er, held ég, hættulegt fyrir hæstv. ráðh. að treysta á, að ekki verði leitazt við að smygla eftir sem áður, þótt tollarnir séu lækkaðir á þá lund, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., því að gífurlegur hagnaður er auðvitað af smygli, ef það tekst, þótt þessi tollalækkun eigi sér stað. Ég held, að hæstv. ráðherra hljóti því að vera ljóst, að smyglvandamálið verður ekki leyst með þessu frv., enda heyri ég, að hann ráðgerir aukna tollgæzlu, og er ekki nema gott um það að segja. Ég býst við, að að baki þessa frv. liggi tvennt fullt eins mikið og baráttan við smyglið. Annað, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðherra hafa séð, að verðlag á þessum vörum, sem hér er fjallað um, er komið langt úr öllu hófi, þar sem tvennar gengislækkanir eru komnar og hátollunum haldið, sem fóru í uppbæturnar. Hitt sé, að hæstv. ráðherra hafi komizt að þeirri niðurstöðu við nánari athugun, að ríkissjóður mundi geta séð af einhverju af tekjum sínum til tollalækkunar á móti þeim ógnarverðhækkunum, sem stafað hafa af gengislækkunum undanfarið og nú t.d. þeirri síðustu. Síðasta gengislækkunin færði ríkissjóði stórkostlegar tekjur, og ráðherrann mun hafa séð, að því er mér getur helzt skilizt, við nánari athugun, að það var hægt að sjá af einhverju af þessum nýju tekjum til þess að lækka tollana. En þá kemur spurningin um, hvort ekki sé sjálfsagt, að sú tollalækkun, sem ríkissjóður þannig hefur ráð á að gera vegna þess, hversu gjöldum hefur verið haugað á nú nýlega, hvort sú tollalækkun á ekki að ná enn meira til almennings en hægt er með því að einskorða sig við þær vörur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það var meginstefnan í þeirri vinnu, sem mínir flokksbræður lögðu í þetta mál í Ed., að reyna að fá því til vegar komið, og munum við beina áhrifum okkar í sömu átt í þessari hv. d., jafnframt því sem við fylgjum frv.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, var gripið til þess ráðs á árinu 1951, eftir gengislækkunina, sem samþ. hafði verið í marzmánuði 1950, að veita bátaútvegi landsmanna stuðning á þann hátt, að myndaður var sérstakur listi af vörum, sem kallaðar voru síðan bátagjaldeyrisvörur, og bátaútveginum heimilað að ráða nokkuð sérstöku gjaldeyrisálagi á innflutning á þessum vörum. Þessar vörur, sem voru á bátalistanum svonefnda frá árinu 1951, voru því næstu ár á eftir tolllagðar mun meira en flestar aðrar vörur, sem voru fluttar til landsins. Þessu kerfi var síðan haldið áfram, en breytt nokkuð í árslokin 1960, og síðan voru þessar vörur almennt kallaðar hátollavörur, og það fór ekkert á milli mála, að þar voru margar vörur, sem taldar voru minna nauðsynlegar, mjög hátt tollaðar í innflutningi. En við gengislækkunina, sem var samþ. í febrúarmánuði 1960, og eins við gengislækkunina, sem samþ. var nú aftur í sumar, í ágústmánuði, þá vitanlega fór það svo, að verðlagið á þessum vörum, sem voru á bátagjaldeyrislistanum, eða hátollavörunum, sem nefndar voru á tímabilinu 1957–59, var orðið gífurlega hátt. Það var því alveg augljóst mál, að það hlyti að því að koma, að það yrði að lækka eitthvað þessa sérstöku tolla, sem höfðu verið lagðir á þessar vörur, og það er einmitt það, sem nú er verið að gera. Að vísu er það svo, að mér sýnist, að það séu ekki allar vörur teknar, sem voru á bátagjaldeyrislistanum áður eða hátollavörulistanum, þó nokkrir verðflokkar eru skildir eftir, sem enn bera gífurlega há tollgjöld. Það er kunnugt mál, að hæstv. ríkisstj. hefur orðið þess vör, að innflutningur einmitt á þessum vörum hefur dregizt verulega saman. Undan því hefur verið kvartað sárlega, að ríkissjóður hafi ekki fengið þær tekjur af innflutningi þessara vara, sem gert hafði verið ráð fyrir. Ég álít, að skýringin á því sé ákaflega einföld, hún sé í öllum aðalatriðum sú, að verðlag þessara vara var orðið allt of hátt, þegar svo var komið, að gamla aukagjaldið vegna útflutningsuppbótanna hvíldi á þessum vörum og þar að auki gengislækkunin, sem olli vitanlega miklum verðbreytingum almennt á vörum, og þar að auki gengislækkunaráhrifin, sem urðu einnig til þess að hækka þessar vörur. Ég held, að samdrátturinn í innflutningi hafi fyrst og fremst stafað af þessu óeðlilega verðlagi, sem þarna var orðið, og því sé það í raun og veru megintilgangurinn hjá hæstv. ríkisstj. með þessu frv. að reyna þó að halda áfram nokkrum innflutningi á þessum vörum með því að stilla verðlaginu á þeim nokkuð í hóf. Hina skýringuna gef ég aftur heldur lítið fyrir, að ástæðunnar til þessarar lækkunar á aðflutningsgjöldum sé að leita til þess, að hér sé verið að gera sérstakar ráðstafanir til þess að draga úr smygli. Ég efast að vísu ekkert um það, að þó nokkur ólöglegur innflutningur hefur átt sér stað á þessum vörum, og vel má segja það, að því hærri sem tollarnir séu á slíkum vörum, því meiri hætta sé á því, að ólöglegur innflutningur eigi sér stað. Eflaust má segja, að slíkt gildi að einhverju leyti. En ég held, að það sé ekki aðalskýringin á því, hvað ríkið hefur misst mikið af tollum í sambandi við innflutning þessara vara nú upp á síðkastið. Ég held, að aðalskýringin liggi í hinu, að verðlagið var orðið allt of hátt eftir gengisbreytingarnar. Ég fyrir mitt leyti er því algerlega samþykkur efni frv. um það að lækka tollstigana, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., á þeim vörum, sem það nær yfir. Ég tel, að þar sé stefnt í eðlilega átt, og hefði mátt gerast miklu fyrr, hefði í rauninni átt að gerast, þegar gengislækkunin var samþykkt í febrúarmánuði 1960. En ég sakna þess, að það skuli ekki ýmsar aðrar vörur vera með í þessari lækkun, sem algerlega eins er ástatt um að mínum dómi. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði, að við það hefði verið miðað í þessu frv. að taka hér ekki inn neinar vörur, sem bæru ekki a.m.k. 100% innflutningstolla. En mér skilst, að það hafi hins vegar ekki verið teknar allar vörur, sem bera 100% og þar yfir. Hvers vegna þá ekki að miða það við að taka allar þær vörur, sem bera yfir 100%, og lækka þær allar, en það sýnist mér að ekki sé gert? Þá er hitt atriðið, sem ég tel að helzt skorti á í sambandi við þetta frv., en það er að tryggja, að sú tollalækkun, sem nú verður ákveðin hér væntanlega á þessum vörum, skili sér til almennings í landinu í lækkuðu verði á þessum vörum. Ég dreg mjög í efa, að það megi treysta á, að þessi tollalækkun komist alla leið til kaupendanna, ef það skipulag er haft á, að álagningin á þessum vörum sé frjáls. Ég heyri það, að hæstv. fjmrh. gerir sér vonir um það, að verzlunarstéttin, innflytjendur og smásalar, misnoti ekki það frelsi, sem þeir hafa til þess að ákveða álagninguna, með því að taka til sín verulegan hluta af þessari tollalækkun. Hann hefur góð orð þeirra um það, að þeir muni ekki gera það, og ég heyrði líka, að hann sagði, að hann héldi, að það frelsi, sem ákveðið hefði verið í álagningu á ýmsum vörum nú fyrir 2–3 mánuðum, hefði ekki verið misnotað. Ég tel enga reynslu komna í þeim efnum og engar skýrslur komnar fram um það, sem gætu sannað neitt í þeim efnum. En hitt vitum við, að mjög svipað þessu hefur átt sér stað hér áður, og það hafa verið gerðar á því opinberar athuganir. Þegar t.d. bátagjaldeyrisfyrirkomulagið var ákveðið 1951, var ákveðið að gefa frjálsa álagningu á þeim vörum. Og þá var það, að t.d. flokksmenn hæstv. fjmrh, héldu því mjög fram, að þeir hefðu trú á því, að hin frjálsa álagning mundi beinlínis leiða til þess, að álagningin lækkaði frá því, sem hafði verið undir verðlagseftirlitskerfinu. En þetta var rannsakað ýtarlega á þessum árum. Verðlagsyfirvöldin í landinu létu athuga þetta og gáfu út opinberar skýrslur um það, hvernig þetta hefði farið. Reynslan var þá sú, að álagningin stórhækkaði, hækkaði meira að segja svo, að hinir orðvörustu menn, sem nú þekkjast hér á Alþingi, kölluðu þetta hreint siðleysi í viðskiptum, hvernig sú verðlagning breyttist þá. Ég verð því að segja það af þeirri reynslu, sem liggur fyrir, að ég efast mjög um, að það megi á það treysta, að þessi tollalækkun skili sér til þeirra, sem hún á að koma að gagni, almennings í landinu, ef ekki eru ákvæði um það bundin í lögum, að það skuli í öllum aðalatriðum gilda sama álagningarregla og áður gilti, þannig að tollalækkunin komi fram í útsöluverðinu. Ég hef ekki svo mikið traust á smásölum, heildsölum og ekki heldur samvinnuhreyfingunni í landinu, að þessir aðilar tryggi þetta alveg eftirlitslaust. Þar ber ég fyrir mig reynsluna og ekkert annað. Ég mundi því óska eftir því, að sú breyting yrði gerð á þessu frv., að ákveða, að haft skuli eftirlit með verðlagningu á öllum þeim vörum, sem þetta frv. fjallar um, til þess að það sé tryggt, að tollalækkunin komi fram í útsöluverðinu. Ég skal nú ekki fara mörgum orðum um þetta mál. Það væri vitanlega hægt að ræða um það langt mál í sambandi við stefnuna í viðskiptamálum almennt. Ég skal ekki fara langt út í það. Mér sýnist fyrir mitt leyti, að ástæðan til þess, að þetta frv. er nú flutt af hæstv. ríkisstj., sé einfaldlega sú, að nú hefur ríkisstj. rekið sig á það gegnum dýrkeypta reynslu, að tekjur ríkissjóðs af innflutningi þessara vara höfðu minnkað stórlega vegna þess, að verðið á vörunum var orðið allt of hátt. Og kaupgeta almennings, sem hefur verið minnkuð allverulega, segir vitanlega til sín í sambandi við kaup á þessum vörum. Menn hafa keypt minna af þeim að undanförnu en áður var. Þetta held ég að séu meginskýringarnar á því, hvernig komið er í þessum efnum, en kenningin um smyglið held ég að eigi lítinn rétt á sér. Ég held, að sala á þessum hátollavörum hafi ekki minnkað núna síðustu tvö árin eins og raun ber vitni um vegna þess, að smyglið hafi verið miklu meira nú þessi ár en áður var. Það kann að vera, að það hafi verið eitthvað meira, en ekki vil ég gera mikið úr því. En hinu vil ég svo aftur beina til hæstv. fjmrh. í þessum efnum, að það er vissulega ástæða til þess að taka mjög föstum tökum þetta smygl, sem menn vita að á sér stað. Það þarf ekki aðeins að herða á tolleftirliti, sem þó er vitanlega sjálfsagt að gera, það þarf líka að reyna að taka fyrir rót þessa, sem liggur í því, að gjaldeyri þjóðarinnar er stolið undan á ólöglegan hátt. Enginn flytur inn þessar vörur að neinu ráði, nema hann komist á einn eða annan hátt yfir gjaldeyri fram hjá lögum landsins. Talið um þetta mikla smygl er því í rauninni jafnframt staðfesting á því, að gjaldeyriseftirlitið bilar. Þjóð, sem er að kvarta undan því, að hún hafi ekki nægan gjaldeyri til sinna þarfa, veit það, að hann er tekinn ólöglega og notaður til þess, sem er ekki almennt leyfilegt. Hér þarf vitanlega að herða á eftirliti stórlega frá því, sem nú er, og það væri mikil nauðsyn á því, að það væri gert. Að öðru leyti vil ég svo segja það, að ég er í aðalatriðum frv. samþykkur, mun hins vegar flytja brtt. við frv., bæði í þá átt að auka nokkuð við vöruflokka, sem yrðu aðnjótandi þessarar lækkunar á verðtolli, og eins till. um það að tryggja, að tollalækkunin komi raunverulega fram í útsöluverðinu, en fram hjá því finnst mér vera gengið í frv.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Ég vil þakka bæði hv. 1. og hv. 4. þm. Austf. fyrir góðar undirtektir undir frv. og fyrirheit þeirra um stuðning við það. Það eru örfá atriði, sem ég vildi minnast á úr ræðum þeirra. Hv. 1. þm. Austf. hóf mál sitt á því, að það hefði vakið undrun margra, að með efnahagslögunum eða gengisbreytingunni 1960 hefði nær öllum álögum, sem áttu að standa undir útflutningsuppbótunum, verið haldið í gildi, þó að útflutningsuppbæturnar væru afnumdar. Þetta er ekki rétt mynd, sem hv. þm. gefur. Í fyrsta lagi féll að sjálfsögðu niður við gengisbreytinguna yfirfærslugjaldið, sem var 55%a og átti m.a. að standa undir útflutningsuppbótum. Í öðru lagi var það innflutningsgjald, sem var eftir ákvörðunum í tíð vinstri stjórnarinnar 62% af sumum vörum, lækkað 1960 niður í 40%, það innflutningsgjald, sem var 40%, var lækkað í 30%, og það innflutningsgjald, sem var 22%, var lækkað í 15%. Allt þetta var gert með efnahagsmálalögunum, og skil ég ekki almennilega, hvernig það má vera, að það hefur farið fram hjá hv. 1. þm. Austf. Hv. 4. þm. Austf. sagði, að aðalástæðan til þess, að dregið hefði úr innflutningi á ýmsum vörum eða hann dregizt saman, væri sú, að verðlagið væri orðið allt of hátt eftir gengisbreytingarnar. M.ö.o.: það er hans skoðun, að samdrátturinn í innflutningi margra vara stafi af of háu verðlagi vegna gengisbreytinganna nú á þessu ári og í fyrra. Þetta er mikill misskilningur hjá hv. þm., því að ég ætla, að það sé mál kunnugra manna, að aðalástæðan fyrir samdrættinum á innflutningnum séu aðgerðir þessa hv. þm. og hv. 1. þm. Austf. og annarra ágætra manna í vinstri stjórninni, því að eftir þá gerbreytingu, sem varð á aðflutningsgjöldum með hinni svokölluðu jólagjöf 1956, er innflutningsgjaldið var lögtekið, frá 22% upp í 62%, af flestum þeim vörum, sem þetta frv. fjallar um, þá er það samróma álit flestra kunnugra manna, að þá hafi fyrst verulega dregið úr innflutningnum og smyglið færzt í aukana. Þetta sýna verzlunarskýrslur, ef bornar eru saman frá því ári við næstu ár á undan og næstu ár á eftir. Ég held, að það sé alger misskilningur, að aðalástæðan fyrir þessu séu gengisbreytingarnar, enda er þá lítt skiljanlegt, hvers vegna innflutningur á ýmsum þessum vörum minnkaði á árunum 1957 og 1958 frá því, sem áður var, þ.e.a.s. 2–3 árum áður en gengisbreytingarnar komu til. Hv. 4. þm. Austf. dregur mjög í efa, að þessi tollalækkun komist alla leið til neytendanna, og hann lýsir því yfir, að hann beri hvorki traust til stórkaupmanna, smásala né samvinnufélaga í þeim efnum. Nú skal ég ekkert um það ræða, hvort hann treystir einum eða öðrum, en þó skyldi maður ætla, að eitthvert traust bæri hann til samherja sinna, sem stjórna einu stærsta samvinnufélagi þessa lands, sem er hér í Reykjavík. En svo rótgróið er vantraust hans, að hann vantreystir sínum mönnum einnig. Hann ber þau rök fram fyrir þessu vantrausti sínu, að reynslan sanni, að ástæða sé til þess. Og þegar hann fer svo að sanna með reynsludæmum, þá ber hann fyrir sig um 10 ára gamalt dæmi, eða ég ætla, að það sé frá 1951 eða 1952, þegar verðlag hafði verið gefið frjálst á nokkrum vörum og verið misnotað. Það má vel vera, að það hafi verið gert. En hv. þm. neitar alveg að taka nokkurt mark á því dæmi, sem við höfum fyrir augunum, því, að frjáls hefur verið álagning á mörgum vörutegundum nú í tvo og hálfan mánuð, án þess að kvartanir hafi sézt um, að það hafi verið misnotað. Hv. þm. afgreiðir þetta reynsludæmi aðeins með því, að það liggi engar skýrslur fyrir um það. En mér er spurn: Ef þetta álagningarfrelsi hefði verið misnotað eða misnotað svo, að það væri algert siðleysi, eins og hann komst að orði, að gert hefði verið fyrir 10 árum, ætli hefði þá ekki heyrzt hljóð úr horni, ætli hefði ekki einhvers staðar í blöðum verið á það minnzt, að þessar vörur hefðu hækkað óhóflega, ætli þessir miklu dýrkendur verðlagseftirlitsins, Alþýðubandalagsmennirnir, hefðu ekki reynt að finna einhver slík dæmi, og ætli það hefði ekki verið skylda verðlagsstjórans að benda þá á þessa misnotkun? Ég held, að í stað þess að vera að fara 10 ár aftur í tímann, sé bezt að miða við það, sem nú hefur verið að gerast og er að gerast í þessum málum undanfarnar vikur og undanfarna mánuði. Um þetta er að sjálfsögðu ekkert hægt að fullyrða. Hv. 4. þm. Austf. og flokksbræður hans hafa tröllatrú á verðlagsákvæðum og verðlagseftirliti, sem þeir telja í rauninni flestra meina bót, þó að reynslan hafi sýnt, að í sumum tilfellum hefur það verið stórskaðlegt fyrir þjóðina, ég segi: stórskaðlegt, vegna þess að verðlagsákvæðin eru yfirleitt þannig byggð upp, að þau eru miðuð við hundraðstölu af innkaupsverði vörunnar að viðbættum tollum o.s.frv. Það þýðir, að innflytjendur hafa ekki hina minnstu hvatningu í þessum ákvæðum, til þess að fá sem hagstæðust og ódýrust innkaup, heldur þvert á móti, þeir skaðast á því að gera hagkvæm innkaup, vegna þess að þeim mun ódýrari sem varan er í innkaupi, þeim mun minni er álagningin í krónutölu, sem þeir fá. Nú má segja, að þetta ætti ekki að koma að sök, ef algert innflutningsfrelsi er og nóg framboð á vörunni, því að þá skapar samkeppnin, hin frjálsa samkeppni, verðlagið. En þegar skortur hefur verið á vöru, eins og oft hefur verið hér á undanförnum áratugum, vegna innflutningshafta og gjaldeyrisskorts, hefur þetta vafalaust oft bitnað á þjóðinni, að þessi verðlagsákvæði í prósentum hafa sízt verið til bóta, heldur jafnvel til skaða. Með þessu segi ég ekki, að verðlagsákvæði geti ekki átt rétt á sér, á vissum tímum sérstaklega. Þegar um vöruskort er að ræða á vissum vörutegundum, getur verið óhjákvæmilegt að grípa til verðlagsákvæða. En þegar innflutningsfrelsi, verzlunarfrelsi er og nóg framboð á vöru, þá mundi ég ætla, að hagur neytendanna, kaupendanna, sé margfalt betur tryggður með frjálsu verðlagi, frjálsri samkeppni, heldur en verðlagsákvæðum. Um þennan ágreining eða mismunandi traust og vantraust okkar hv. 4. þm. Austf. þýðir auðvitað ekki að ræða frekar. Það er reynslan ein, sem úr því sker.

Lúðvík Jósefsson Háttv. forseti. Aðeins örfá orð. - Það var í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér viðvíkjandi innflutningi á hátollavörum í tíð vinstri stjórnarinnar. Það var heldur skemmtilegt að heyra það, að hann talaði sérstaklega um, að það hefði dregizt saman innflutningur á hátollavörum í tíð vinstri stjórnarinnar. Eitthvað minnir mig nú, að ég hafi heyrt þetta koma úr hinni áttinni stundum áður. En þá hafði það verið einn aðaláróðurinn einmitt hjá hans flokki og honum sjálfum, að uppbótakerfið allt saman lifði á innflutningi á hátollavörum og allt hefði verið gert til þess að reka menn til að kaupa hátollavörur. Það er alveg rétt, að árin áður en vinstri stjórnin tók við, var innflutningur á þessum vörum enn þá meiri en hann var í tíð vinstri stjórnarinnar. 1957 og 1958 minnkaði innflutningurinn á hátollavörum, - það er rétt, - þó að flokkur hæstv. ráðh. hafi alltaf klifað á hinu allan tímann, þangað til nú þykir betra að snúa því aftur við. En því dettur mér ekki í hug að neita, að innflutningur á þessum vörum var mikill árin 1957 og 1958 og 1959 og miklum mun meiri en hann hefur verið nú eftir að viðreisnin var samþykkt. Það er nefnilega þannig með mikið af þessum vörum, að það er vitanlega ekki hægt að flytja þetta inn alveg endalaust. Þegar svo hafði verið, að bað hafði verið stöðvun á innflutningi á ýmsum þessum svonefndu hátollavörum í allmörg ár, tímabilið eftir 1950, þá fór það svo, að árin 1955 og 1956 var ofsamikill innflutningur t.d. á heimilistækjum og öðrum slíkum hátollavörum. Það vitanlega dró dálítið úr því aftur árin 1957 og 1958 af eðlilegum ástæðum. En nú hins vegar er enginn vafi á því, að salan á þessum vörum, eftir að gengisbreytingin var gerð í febrúarmánuði 1960, hefur farið langt niður fyrir það mark, sem eðlileg kaupgeta í landinu mundi samsvara. Kaupgetan hefur verið skrúfuð niður svo mikið, að menn hættu að kaupa þessar svonefndu lúxusvörur. Nei, það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh., að þær ráðstafanir, sem voru gerðar í upphafi tíma vinstri stjórnarinnar í sambandi við tolla á þessum vörum, hafi leitt til þess, að þá hafi smygl stóraukizt. Þá var bætt við nokkrum vörum á gamla bátalistann, og hækkanir voru nokkrar, en þær voru ekkert mjög miklar og hvergi nærri því að vera eins gífurlegar og þær hækkanir voru á þessum vörum, sem komu með gengisbreytingunni í febrúarmánuði 1960. Þá varð alveg stórkostleg hækkun á þessum vörum, þrátt fyrir þessa tiltölulega litlu lækkun á tollstiganum, sem hæstv. ráðh. gat hér um, en verðlagningin vitanlega þaut upp á öllum þessum vörum eftir gengisbreytinguna í febrúar 1960. Svo var það aðeins hitt atriðið, hvað megi treysta á álagningarfrelsið. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að reynslan ein verður að skera úr um það, hvor okkar hefur rétt fyrir sér í þeim efnum. Ég veit, að hann hefur mestu ótrú á verðlagseftirliti og vill það feigt. Hann vill losna við verðlagseftirlit, það veit ég. Hann virðist trúa á álagningarfrelsið. Þessu er alveg öfugt farið um mig. Ég hef ekki trú á álagningarfrelsi og tel, að það þurfi að vera visst aðhald að þeim, sem ákveða álagningu á vörur og þjónustu. En ekki get ég fallizt á þau rök hjá hæstv. ráðh., að hann megi miða mikið við það, sem gerzt hefur í þessum efnum nú á tveggja og hálfs mánaðar tímabili. Hann veit það auðvitað mætavel, að áhrif eru ekki komin fram á þessum tíma nema að litlu leyti, og þegar verðlagið þýtur allt upp í kringum mann hér í þessu landi á flestöllum vörum, svo að segja frá degi til dags, þá er auðvitað ekki von, að almenningur átti sig á því, hvað af þessum verðhækkunum stafar af því, að álagningin hefur verið hækkuð, og hvað stafar af ýmsum öðrum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. Hið rétta er, að það hefur engin athugun enn þá farið fram á því, til hvers þetta álagningarfrelsi hefur leitt. En dæmið, sem ég nefndi, um það höfðu opinberir aðilar fjallað, og þá hafði það sýnt sig, að frelsið um álagningu leiddi ekki til þess, sem hæstv. ráðh. miðaði alla sína trú við. Svo eru fullyrðingar hæstv. ráðh. um það, að verðlagseftirlit jafnvel stórskaði, valdi jafnvel stórum skaða í sambandi við verðlagningu á vörum og haldi hér uppi hárri verðlagningu. Skyldi það vera með öllu ástæðulaust, að verzlunarmenn berjast svo ákaft fyrir því að losna við verðlagseftirlit? Skyldi það vera alveg ástæðulaust, að þeir vilja endilega losna við það? Nei, það fylgir vitanlega alveg á eftir þeirri fullyrðingu verzlunarstéttarinnar, að hér hafi verzlunin þurft að búa við lægri álagningarreglur en í nálægum löndum og það sé lífsnauðsyn að hækka álagningarreglurnar, og þegar þeir fá ekki hækkun á álagningarreglunum, sem þeir vitna til sí og æ að séu allt of lágar hér, þá vilja þeir fá reglurnar afnumdar. Það er auðvitað með alveg ákveðið atriði í huga, sem þeir eru að biðja um þetta. Hæstv. ráðh. verður að hafa sína skoðun á þessum efnum og ég mína. En ég held mér við það, að öruggara væri fyrir almenning eða fyrir neytendur í landinu að hafa verðlagsákvæði a.m.k. í þessum efnum, þegar er verið að lækka tollana mjög verulega, til þess að tryggja það, að þeir fái að njóta tollalækkunarinnar í lækkuðu verði á þessum vörum, og af því mun ég flytja brtt. í þá átt.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) Hæstv. forseti. Við 1. umr. um stjórnarfrv. til staðfestingar á brbl. frá 1. ágúst s.l. um Seðlabanka Íslands kom til deilu milli okkar hv. 4. þm. Austf. (LJós). Þessi deila var sömu tegundar og algengt er að deilur hér á hinu háa Alþingi og í íslenzkum stjórnmálablöðum séu. Það var ekki deilt um gildi ólíkra skoðana á því, hvernig ráða bæri fram úr tilteknum vandamálum, það var ekki einu sinni deilt um, hvernig túlka bæri ákveðið fyrirbæri eða skilja bæri ákveðnar staðreyndir, heldur stóð deilan beinlínis um það, hverjar sjálfar staðreyndirnar væru. Slíkar deilur eru allt of algengar hér á hinu háa Alþingi og í íslenzkum stjórnmálablöðum. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að ekkert sé áliti Alþingis hættulegra en einmitt það, hversu algengt er, að þm. standi hér í þessum ræðustóli og fullyrði um staðreyndir. Einn segir, að staðreyndin sé þessi, en annar, að hún sé hin. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að álit stjórnmálaflokkanna með þjóðinni sé mun minna en það ætti að vera, einmitt vegna þess, að almenningi finnst hann ekki geta treyst orðum forvígismanna þeirra allra í senn vegna þess, hve algengt er, að þeir segja sitt hvað. Þeir, sem fylgjast sæmilega vel með umræðum um efnahagsmál í nágrannalöndum okkar, vita, að það er mjög sjaldgæft, að stjórnmálamenn þar deili harkalega um það, hverjar séu raunverulegar staðreyndir í efnahagsmálum. Ef slíkt kemur fyrir, þá gerist það einkum vegna þess, að ónógar tölfræðilegar upplýsingar hafa verið fyrir hendi. Þá er málið upplýst mjög fljótlega og deilan þar með úr sögunni. En ég þori að fullyrða, að hitt gerist ekki með nágrannaþjóðum, sem hér er svo að segja daglegt brauð, að stjórnmálamenn og stjórnmálablöð bera fyrir alþjóð gerólíkar staðhæfingar um mikilvægar staðreyndir í efnahagsmálum. En þetta átti sér stað í umr. um seðlabankafrv. á dögunum. Ég hafði í framsöguræðu minni rakið nokkra meginþætti í þróun efnahagsmálanna, frá því að núv. ríkisstj. tók við völdum og mótaði hina nýju stefnu sína og þar til gengisbreytingin síðari var ákveðin í ágústmánuði s.l. Ég greindi í þessu sambandi frá staðreyndum um breytingar á verðlagi og aflamagni á árinu 1960 og þessu ári. Heimildir mínar voru skýrslur og upplýsingar opinberra stofnana og embættismanna, sem gert höfðu skýrslur eða látið í té upplýsingar hver á sínu sviði. Síðar í umr. gerist það, að formaður annars stjórnarandstöðuflokksins, hv. 4. þm. Austf. (LJós), heldur langa ræðu og staðhæfir, að það, sem ég hafi sagt um aflamagn á árinu 1960, og þó einkum það, sem ég hafi sagt um verðlagsbreytingar á helztu sjávarafurðum landsmanna á árinu 1960 og þessu ári, sé alrangt, tölur þær, sem ég hafi farið með, fái með engu móti staðizt. í tilefni af þessu þótti mér ástæða til að gera Alþingi nákvæma grein fyrir því, hvernig tölur þær, sem ég hafði nefnt, væru fengnar, og skýra niðurstöðurnar í ýtarlegu máli, til þess að ljóst mætti vera, að ég hefði greint satt og rétt frá umræddum staðreyndum. Þetta gerði ég í alllangri ræðu, 9. nóv. s.l. En hinn 13. nóv. hélt hv. 4. þm. Austf. enn lengri ræðu og fullyrti þar, að ummæli mín um afla ársins 1960 væru a.m.k. villandi og að allar tölur, sem ég hefði skýrt frá um verðlag og verðbreytingar á árunum 1960 og 1961, væru beinlínis rangar. Þegar ég hafði hlýtt á málflutning hv. þm., mér til vaxandi undrunar, stakk ég upp á því við hann í lok umr., að við kæmum okkur saman um að biðja Fiskifélag Íslands að taka saman skýrslu um þær staðreyndir, sem okkur greindi á um. Skyldum við síðan gera ráðstafanir til þess, að skýrslan yrði birt, og ættu þá allir að geta séð, hvor hefði haft rétt fyrir sér, hvor hefði sagt satt og hvor ósatt. Ég stakk upp á því, að við sendum Fiskifélagi Íslands svo hljóðandi bréf: „Þess er hér með óskað, að Fiskifélag Íslands semji skýrslu um þróun verðlags á fiskimjöli og lýsi á árunum 1959, 1960 og 1961 og geri enn fremur samanburð á verðlagi íslenzkra sjávarafurða um áramótin 1959–1960 og í ágúst s.l. Hv. 4. þm. Austf. vildi ekki standa með mér áð því að senda Fiskifélaginu slíka beiðni. Til gamans skal þess hins vegar getið, hvernig blað hv. 4. þm. Austf., Þjóðviljinn, sagði frá þessum orðaskiptum okkar daginn eftir, í kjölfar þess, að hv. þm. hafði skorazt undan því að óska ásamt mér eftir hlutlausri rannsókn á því, hvor okkar færi með rétt mál, en Þjóðviljinn segir þriðjudaginn 14. nóv. á forsíðu í fjögurra dálka fyrirsögn, með leyfi hæstv. forseta: „Afsakanir Gylfa fyrir ófarnaði viðreisnarinnar og gengislækkuninni hraktar lið fyrir lið.“ Og síðan segir í tveggja dálka formála að alllangri grein eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar 1. umr. lauk í Nd. í gær um brbl. ríkisstjórnarinnar um gengisskráningarvaldið, hafði sá ráðherra, sem helzt reyndi að verja þau, Gylfi Þ. Gíslason, fengið eina hina eftirminnilegustu útreið, sem ráðherra hefur hlotið. Var það einkum Lúðvík Jósefsson, formaður þingflokks Alþb., sem með yfirburðaþekkingu sinni á málefnum íslenzks sjávarútvegs hafði leikið sér að talnaröksemdum hins stofulærða hagspekings eins og köttur að mús. Stóð ekki steinn yfir steini í afsökunum Gylfa fyrir óförum viðreisnarinnar né fyrir gengislækkuninni í sumar eftir þá meðferð, og höfðu raunar fleiri þingmenn stjórnarandstöðunnar en Lúðvík þar að unnið.“ Með hliðsjón af þessum ummælum er mjög fróðlegt að sjá og heyra, hvað Fiskifélag Íslands hefur að segja um þau atriði, sem okkur greindi á um í umr., en ég fékk í gærkvöld svar frá Fiskifélagi Íslands við bréfi því, sem ég gat um áðan og las. Áður en ég les svar Fiskifélagsins, er rétt að rifja upp, hvað okkur hv. 4. þm. Austf. hafði greint á um í umr. Að því er aflamagnið snertir, er málið í raun og veru mjög einfalt. Ég hafði sagt, að á árinu 1960 hefði framleiðslumagn sjávarútvegsins verið 7.4% lægra en það hafði verið á árinu 1959 og svari sú minnkun framleiðslumagnsins til þess, að framleiðsluverðmætið hefði verið 185 millj. kr. minna 1960 en það hafði verið 1959. Þessari staðreynd andmælti hv. 4. þm. Austf. í sjálfu sér ekki, en reyndi hins vegar að gera sem minnst úr þýðingu aflaminnkunarinnar með því að undirstrika, að árið 1960 hafi verið mjög gott aflaár, þá hafi alls ekki verið um aflaleysi að ræða, afli bátaflotans hafi vaxið, þótt afli á togveiðum og síldveiðum hafi minnkað. Enn fremur taldi hv. þm. það skýringu á aflaleysi togaranna, að siglingar hefðu aukizt. Í þessu sambandi vil ég aðeins taka það fram, að í framsöguræðu minni gerði ég eingöngu samanburð á árunum 1960 og 1959, vegna þess að gengisbreytingin í febr. 1960 var við það miðuð, að sjávarútvegurinn stæði ekki verr eftir hana en verið hafði áður, og var þá eðlilega miðað við árið 1959, næsta ár fyrir gengisbreytinguna. Að sjálfsögðu er ekki hægt að meta gildi breytingar á aflamagninu; nema hafa jafnframt hliðsjón af stærð fiskiflotans. Á árinu 1959 nam meðalaflinn á hverja rúmlest flotans 9.5 smálestum, en árið 1960 nam meðalaflinn á hverja rúmlest 7.8 smálestum, reiknað með, að flotaaukningin komi að hálfu í gagnið á árinu. Ef miðað er við annan afla en síld, verður lækkunin úr 6.5 smálestum í 5.7 smálestir. Árið 1960 minnkaði heildaraflinn á öðrum veiðum en síldveiðum um 2.5%, þrátt fyrir það að fiskiskipastóllinn jókst um nær 17% á því ári. Að því er snertir þýðingu aukinna siglinga togara á árinu 1960 er þess að geta, að afli togaranna á úthaldsdag, þegar landað var innanlands, var á árinu 1960 11.8 smálestir, en hafði á árinu 1959 verið 14.9 smálestir. Af þessum tölum, sem allar eru byggðar á opinberum skýrslum, geta menn dregið ályktun um það, hvor okkar hv. 4. þm. Austf. hefur farið með réttara mál um þýðingu þeirrar breytingar, sem varð á aflamagninu á árinu 1960. En kjarni deilu okkar var þó ekki um aflamagnið, heldur um verðlagið á útflutningsafurðunum. Skal ég nú rifja upp í fáeinum orðum, hvað okkur greindi á þar. Ég sagði í framsöguræðu minni, að árið 1960 hafi verð á mjöli fallið um 45% og á lýsi um 25%, verð annarra útflutningsafurða hafi að mestu haldizt óbreytt, en meðallækkun allra sjávarafurða hafi á árinu 1960 numið 8.9%. Síðan sagði ég, að á þessu ári hafi hins vegar orðið breyting til batnaðar, bæði að því er snertir verðlag sjávarafurða og aflamagn. Nokkur verðhækkun hafi orðið á freðfiski, saltfiski og skreið og enn fremur hafi verð hækkað að nýju á fiskimjöli. Hins vegar hafi verðhækkunin í ágústmánuði s.l., þegar genginu var breytt, ekki verið orðin svo mikil, að hún hafi vegið á móti verðfallinu 1960. Sagði ég, að ef tekið væri vegið meðaltal af verðlagi þorsks, karfa og síldarafurða, kæmi í ljós, að í ágúst 1961 hafi það verið 3.8% lægra en það hafi verið í ársbyrjun 1960. Hv. 4. þm. Austf. staðhæfði þegar í fyrri ræðu sinni, áð allar þessar upplýsingar mínar væru alrangar. Hann lagði sérstaka áherzlu á, að verðfall á mjöli og lýsi hafi verið orðið áður en gengisbreytingin 1960 hafði verið ákveðin, hafi með öðrum orðum orðið á árinu 1959, en alls ekki á árinu 1960. Þetta endurtók hann svo í síðari ræðu sinni og bætti því þá við, að það hafi verið alrangt hjá mér, að í ágúst 1961 hafi meðalverð á sjávarafurðum verið 3.8% lægra en það hafi verið í ársbyrjun 1960, það hafi meira að segja verið orðið hærra. Það er því alveg augljóst, um hvað okkur hv. þm. greindi á, og skal ég nú - með leyfi hæstv. forseta - leyfa mér að lesa bréf Fiskifélags Íslands, dags. 16. nóv., en það er svo hljóðandi: „Vér höfum móttekið bréf yðar, herra ráðherra, dagsett 13. þ. m., þar sem þér óskið eftir, að vér gefum skýrslu um þróun verðlags á fiskimjöli og lýsi á árunum 1959, 1960 og 1961 og gerum enn fremur samanburð á verðlagi íslenzkra sjávarafurða um áramótin 1959–1960 og í ágúst s.l. Mun hér á eftir verða gerð grein fyrir þeim þremur atriðum, sem um getur í bréfi yðar. 1) Fiskimjöl: Árum saman, allt fram að árinu 1959, hafði markaður fyrir fiskimjöl verið stöðugur og verðlag yfirleitt farið hækkandi. Á þessu varð breyting upp úr miðju ári 1959. Fer þá að bera á sölutregðu, vegna þess að kaupendur héldu að sér höndum vegna aukningar á framboði, einkum frá Perú, en þar var þá að verða mikil aukning á framleiðslu. Áhrif framboðsins á mjölinu frá Perú urðu þó mun meiri en vænta hefði mátt vegna mikillar og hömlulausrar spákaupmennsku, sem átti sér stað í sambandi við framboð á mjöli þaðan. Verðlag á fiskimjöli frá Íslandi komst hæst á fyrri hluta ársins 1959 og var þá sem svaraði 6772 kr. á lest fob., umreiknað á gengi því, sem var eftir gengisbreytinguna 1960. Þrátt fyrir tregari sölur síðari hluta árs 1959 var haldið fast við þetta verð eða lítið eitt lægra. Síðari hluta ársins nam útflutningur fiskimjöls 10 756 lestum. Til samanburðar má geta þess, að á sambærilegu tímabili 1958 nam fiskimjölsútflutningurinn 7470 lestum, en heildarútflutningsmagnið var svipað bæði árin. Í byrjun ársins 1960 var sýnt, að ekki mundi unnt að halda hinu háa verði ársins 1959, og var nú tekið að selja á verði, sem samsvaraði 5972 kr. fob. Þegar hins vegar kom fram á miðja vertíð 1960, eða nánar tiltekið í marz, heldur verðlækkunin enn áfram og nú með auknum hraða. Allan fyrri hluta ársins var útflutningurinn mjög dræmur, og eðlilegur útflutningur hófst ekki aftur fyrr en eftir um eitt ár, þegar verðið var komið niður í sem svaraði 3378 kr. fob. Frá því snemma á árinu og þar til skömmu eftir mitt ár nam því verðlækkunin rúmlega 43%, og var meginhluti framleiðslu ársins 1960 seldur á hinu lága verði. Frá hæsta verði 1959 var lækkunin hins vegar 47%. Í nóvembermánuði hófst svo breyting upp á við, og í árslok var verðið komið í um 3774 kr. á lest fob. Á árinu 1961 hefur þessi þróun haldið áfram, og á miðju ári var talið, að verðið mundi stöðvast á mjölinu í 4735 kr. til 5107 kr. á lest fob., eða 14.5–21.3% lægra en var í ársbyrjun 1960. Í haust hefur verðlag verið fremur óstöðugt, en lítils háttar hækkun hefur þó átt sér stað upp fyrir þetta verð. Hins vegar er talið mjög ólíklegt, að það geti haldizt til frambúðar, miðað við það ástand, sem nú er á fiskimjölsmörkuðunum. Verð það, sem hér hefur verið nefnt, miðast við, að selt hafi verið til hafna í Norður- og Vestur-Evrópu, en allt fram á árið 1959 hafði verð það, sem fékkst fyrir fiskimjöl, sem selt var á jafnkeypismarkaðina, verið a.m.k. 10% hærra en á frjálsum markaði. Þetta breyttist, og má telja, að enginn munur sé þar á lengur. Hefur þetta því áhrif til enn frekari lækkunar á fiskimjölsverðinu, þannig að heildarlækkunin frá ársbyrjun 1960 nemur 25.8%. Hér hefur eingöngu verið rætt um þorskmjöl, en verðbreytingar á öðru fiskimjöli og síldarmjöli hafa verið svipaðar. 2) Lýsi: Mestan hluta ársins 1959 hélzt verðlag á ókaldhreinsuðu þorskalýsi, en meginhluti lýsisins hefur undanfarin ár verið fluttur út þannig, stöðugt um 7400 kr. á lest fob., umreiknað eftir hinu nýja gengi 1960. Undir lok ársins 1959 varð svo verðlækkun á lýsi almennt, en ekkert þorskalýsi var þá selt. Miðað við verðlag á öðru lýsi til iðnaðar má telja, að í lok ársins og framan af árinu 1960 hafi verð á þorskalýsi verið um 6380 kr. á lest. Fyrri hluta ársins 1960 var nær ekkert flutt út af ókaldhreinsuðu þorskalýsi, enda var verðlag þá enn lækkandi, en meginhluti framleiðslunnar var seldur síðari hluta ársins á verði, sem nam 5160 kr. á lest. Hafði því orðið verðlækkun frá því í byrjun ársins, sem nam nær 20%, en 30% frá hæsta verði árið 1959. Á árinu 1961 hefur verðlag á lýsi verið óstöðugt og lækkandi, og á það einkum við um síðari hluta ársins. Lítið hefur verið selt af þorskalýsi á þessu ári, en miðað við það verðlag, sem nú er á svipuðu lýsi, mun mega gera ráð fyrir, að verðlag á Þorskalýsi ókaldhreinsuðu muni vera um 4350 kr. á lest eða nær 32% lægra en í ársbyrjun 1960, en 41% lægra en þegar verðið var hæst 1959. Verðbreytingar á öðru lýsi en þorskalýsi hafa verið svipaðar. 3) Verðlag á sjávarafurðum á tímabilinu frá áramótum 1959–1960 og fram undir mitt ár 1961 hefur verið ýmsum breytingum háð. Nákvæmur samanburður á verði á þessu tímabili verður þó, að því er nokkrar þýðingarmiklar afurðir snertir, ýmsum annmörkum háður. Stafar þetta af því, að breytingar eiga sér ætíð stað á verkunaraðferðum, tegundum og mörkuðum, en allt getur þetta haft áhrif á verðþróunina. Vér höfum reynt að meta þær verðbreytingar, sem orðið hafa á tímabilinu, og er niðurstöðu þeirra athugana að finna í eftirfarandi töflu, sem sýnir breytingar á verðlagi einstakra afurða á þessu tímabili, og jafnframt eru metin heildaráhrif breytinganna á framleiðsluverðmæti sjávarafurðanna. Er niðurstaðan sú, að heildarverkun verðbreytinganna hafi orsakað lækkun á framleiðsluverðmætinu um sem svarar 3.2%. Verðbreytingarnar hafa verið sem hér segir: Ísvarinn fiskur, verðhækkun 3.8%. Skreið, verðhækkun 4%. Saltfiskur verkaður, verðhækkun 11%. Saltfiskur óverkaður, verðhækkun 5%. Freðfiskur, verðhækkun 4%. Fiskimjöl, verðlækkun 25.8%. Þorskalýsi, verðlækkun 32%. Hrogn söltuð, óbreytt verð. Karfamjöl, verðlækkun 23%. Karfalýsi, verðlækkun 31.2%. Ýmislegt frá þorskveiðum, verðhækkun 7.2%. Síldarafurðir, verðlækkun 9.5%. Að meðaltali samtals verðlækkun 3.2%. Virðingarfyllst, Davíð Ólafsson.“ Þessar upplýsingar taka af öll tvímæli um það, hvað rétt er í þeim efnum, sem okkur hv. 4. þm. Austf. hefur greint á um. Fiskifélagið segir verðlækkun á fiskimjöli á árinu 1960 hafa verið 43–47%, en ég hafði sagt hana nema um 45%. Hv. 4. þm. Austf. hefur hins vegar, væntanlega á grundvelli yfirburðaþekkingar sinnar á málefnum íslenzks sjávarútvegs, hvað eftir annað staðhæft, að á árinu 1960 hafi engin verðlækkun orðið á fiskimjöli. Fiskifélag Íslands telur, að á árinu 1960 hafi orðið verðlækkun á lýsi, sem sé nær 20 en 30%, en ég hafði talið verðfallið á lýsinu 25%. Hv. 4. þm. Austf. hafði staðhæft, að árið 1960 hefði engin verðlækkun orðið á lýsi. Þá segir Fiskifélag Íslands, að meðalverðbreyting á sjávarafurðum frá áramótum 1959 og 1960 og Þangað til í ágúst 1961 sé þannig, að um 3.2% verðlækkun sé að ræða. Ég hafði í framsöguræðu minni talið verðlækkunina 3.8%, en hv. 4. þm. Austf. hafði talið, að um alls enga verðlækkun hefði verið að ræða, heldur þvert á móti verðhækkun. Þær tölur í skýrslum Fiskifélagsins, sem ég las, eru allar nákvæmlega eins og þær tölur, sem ég las í síðari ræðu minni, að frátöldum tölunum um verðlækkun á þorskalýsi og síldarmjöli. Fiskifélagið telur verðlækkun Þorskalýsis nokkru minni en gert var í skýrslu minni, vegna þess að Fiskifélagið tekur meira tillit til verðlagsins á ókaldhreinsuðu lýsi en gert hafði verið í minni skýrslu. Tölur Fiskifélagsins um verðlækkun á síldarmjöli eru einnig nokkru lægri en tölur þær, sem ég byggði á í minni ræðu, vegna þess að nú telur Fiskifélagið sig hafa öruggari upplýsingar um síldarmjölsverðið en hægt var að hafa, þegar sú athugun var gerð, sem tölur mínar grundvölluðust á. Þetta tvennt veldur því, að meðaltalslækkunin samkvæmt skýrslum Fiskifélagsins er 3.2%, en ég hafði talið hana 3.8%, og er hér í raun og veru um mjög smávægilegan mun að ræða, þegar það er haft í huga, að rannsóknir þessar eru gerðar með nokkru millibili. Eftir þetta ætti að vera óþarfi að deila um, hver verðlagsþróunin hafi orðið á útflutningsvörum sjávarútvegsins frá því um áramótin 1959 og 1960. Formaður þingflokks Alþb., Lúðvík Jósefsson, hefur hér á hinu háa Alþingi haldið fram staðreyndum um þau efni, sem Fiskifélag Íslands hefur nú dæmt alrangan. Ég hef talið rétt að rekja þetta mál jafnrækilega og raun er á orðin, fyrst og fremst vegna þess, að ég tel það vansæmd fyrir Alþingi og stjórnmálalífið í landinu, að almenningur skuli heyra úr ræðustóli Alþingis gerólíkar staðhæfingar um staðreyndir, um þess konar staðreyndir, sem hægt á að vera að komast að hinu sanna um. Ef ekki er gerð tilraun til þess að komast að hinu rétta, þannig að allur almenningur viti, hverju hann á að trúa og hverju hann á ekki að trúa, þá er hætt við, að dómgreind almennings sljóvgist og áhugi hans á stjórnmálum minnki. En hvort tveggja er skaðlegt í lýðræðisþjóðfélagi. þess vegna var það, að ég vildi, að við hv. 4. þm. Austf. kæmum okkur saman um hlutlausan dóm um þau atriði, sem okkur hafði greint á um. þótt hann hafi að vísu ekki viljað standa að slíkri ósk, þá er sá dómur nú samt fenginn. Hann er á þá leið, að hv. 4. þm. Austf. hafi haft rangt fyrir sér í öllum atriðum.

Lúðvík Jósefsson Hv. forseti. það er nú augljóst mál, að hæstv. viðskmrh. ber sig heldur illa undan þeim umr., sem hér fóru fram um tiltekið dagskrármál fyrir nokkrum dögum. Honum hefur ekki nægt að ræða það mál, þegar það er hér á dagskrá, heldur kemur nú hér upp utan dagskrár og ber sig heldur illa. það er auðvitað að vonum, eins og hans málstaður er í þessu máli. Nú þykist hæstv. viðskmrh. hafa fengið skýrslu frá Fiskifélagi Íslands, sem sannar hans málstað, en afsannar minn. Við skulum nú líta svolítið betur á það, hvað hér er raunverulega sagt. Fyrst er það að segja, að hæstv. viðskmrh. margendurtekur í ræðu sinni, að ég hafi sagt það, sem ég hef aldrei sagt. Hann heldur því hér fram, að það hafi verið deila um það hjá okkur, að ég hafi sagt, að það hafi engin verðlækkun orðið á árinu 1960. Þvert á móti hafði ég margundirstrikað það, að verðlækkunin hafi haldið áfram á árinu 1960. Deila okkar í sambandi við verðlagsmálin snerist um það, að ég hélt því fram, að sú mikla verðlækkun á mjöli og lýsi, sem hæstv. viðskmrh. reiknaði með í sínum útreikningum, hefði farið fram að verulegu leyti á árinu 1959 og þegar verið tekið tillit til hennar við útreikninga á hinu nýja gengi, en hæstv. viðskmrh. lítur gersamlega fram hjá þeirri verðlækkun, sem átti sér stað á árinu 1959, og reiknar alla verðlækkunina á árið 1960. Það breytir engu í þessum efnum, hversu hæstv. viðskmrh. endurtekur það oft, að ég hafi sagt, að engin verðlækkun hafi orðið ú árinu 1960. Ég þvert á móti sagði, að verðlækkunin hefði haldið áfram á árinu 1960, en meginverðlækkunin hafði farið fram 1959. Ég vík þá að því, sem Fiskifélagið segir um þetta, og þeim gögnum, sem ég hafði byggt á, og þeirri reynslu, sem ég hafði í þessu, því að það skal hæstv. viðskmrh. vita, að ég hef líka í mínum höndum bein tilboð erlendis frá í sambandi við verðlagningu á þessum vörum, sem sanna það, hvað verðlagið var. Það eru fleiri en stjórn síldarverksmiðja ríkisins, sem vita, hvað verðlagið var orðið á mjöli og lýsi seinni hluta ársins 1959. En hitt veit ég, eins og ég hafði tekið fram áður, að Fiskifélag Íslands og útflutningsnefnd sjávarafurða á Íslandi skrá vitanlega ekki verðlagninguna, fyrr en salan fer fram. Síldarlýsið, sem framleitt var árið 1959, 19600 tonn, eða öll ársframleiðslan á lýsi frá 1959, lá sem birgðir um áramótin, hún var ekki seld fyrr en í marz- og aprílmánuði 1960, og þá vitanlega fyrst kom verðlækkunin fram á skýrslum hér. En hvernig stóð á því, að lýsið var ekki selt eins og venjulega að lokinni síldarvertíð 1959? Voru menn að leika sér að því að liggja með allt lýsið í september-, október-, nóvember- og desembermánuði 1959 og janúarmánuði 1960? Voru menn að leika sér að því? Hvernig stóð á því, að allar birgðirnar voru í árslokin, þó að salan færi ekki fram fyrr en í marz- og aprílmánuði, og þá vitanlega kom verðlækkunin fram á skýrslum? Það eru nefnilega til menn, eins og ég hef hér bent á, sem skilja ekki neitt í þessum málum annað en þurrar tölur og halda, að hægt sé að fara eftir þeim án þess að vita nokkuð, hvað á bak við tölurnar stendur. En sannanlega hafði verðlækkunin farið fram, og það verður Fiskifélag Íslands að viðurkenna, sem þó er að reyna að bjarga hæstv. ráðh. út úr hans ógöngum, það verður að viðurkenna í bréfi sínu, að verðlækkun á fiskimjöli, einmitt því mjölinu, sem ég sagði hér í minni ræðu að verðlækkunin byrjaði seinna á, að sú verðlækkun hafi byrjað á miðju árinu 1959. Ég benti á það, að fiskimjölið á árinu 1959 er yfirleitt framleitt fyrri hluta ársins, 85%a af ársframleiðslunni fer fram fyrir maílok, en það var búið að flytja út 22 þús. tonn af fiskimjöli í septemberlok af 24 þús. tonnum, sem voru flutt út alls á árinu. Og af því er það rétt, sem Fiskifélagið segir: Verðlækkunin á mjölinu byrjaði á miðju ári. Salan var sáralítil, eins og útflutningsskýrslur sýna, seinustu mánuði ársins, en síðan kemur verðhrunið fram á skýrslum, - verðhrunið, sem var orðið á árinu 1959, það kemur fram í skýrslum, þegar sölurnar fara fram á árinu 1960. Ég skal hér enn einu sinni benda mönnum á það, hvernig hæstv. viðskmrh. gengur fram hjá því, sem er meginatriði málsins og deilan raunverulega snýst um á milli mín og hans, hvenær verðlækkunin á þessum afurðum átti sér raunverulega stað. Menn geta verið með þann orðaleik að segja: Verðlækkunin átti sér ekki stað, fyrr en við seldum, - af því að við bíðum með alla framleiðsluna frá 1959 til 1960. Ef deilan á milli okkar liggur í þeim orðaleik, þá er hægt að gera það dæmi upp. En ég segi: Verðlagið á erlendum markaði hafði fallið fyrr. Hvernig stóð nú á því, að hæstv. viðskmrh. vék sér gersamlega undan því að nefna einu orði umsögn stjórnar síldarverksmiðja ríkisins í opinberum ársreikningi þess fyrirtækis um það, hvenær verðfallið átti sér stað? Hvernig stendur á því, að hæstv. viðskmrh. víkur sér undan því? Í ársskýrslu stjórnar síldarverksmiðja ríkisins fyrir árið 1959 segir orðrétt, eins og ég hef lesið hér upp í þessum umr.: „Strax í vertíðarbyrjun fóru söluhorfur ört versnandi, og fór lýsisverð lækkandi allt fram í febrúarmánuð 1960.“ Er þetta lygi? Er öll stjórn síldarverksmiðja ríkisins, þar með Alþýðuflokksmaður í stjórninni, eru þeir vísvitandi að segja þetta rangt? Voru þeir að leika sér að því að geyma allar síldarafurðirnar 1953 fram á árið 1960, af því að það hafði engin verðlækkun orðið á árinu 1959? Gerðu allir það, sem framleiddu síldarlýsi á árinu 1959, að leika sér að því að bíða eftir verðfalli 1960? Eða voru þessar ástæður fyrir því, sem þessi opinbera stofnun segir, að verðfallið hafi verið orðið? Nei, hið rétta er það, að þessi skýrsla, sem hæstv. viðskmrh. las hér upp frá Fiskifélagi Íslands, viðurkennir það, að verðfallið hafi byrjað á árinu 1959. En hins vegar greinir hún í tölum frá verðfallinu, sem orðið hafi í sölunum, sem fóru fram á árinu 1960, og þá tekur Fiskifélagið sölurnar, sem fóru fram fyrst á árinu 1960, og segir, hvað verðfallið hafi orðið mikið. En það sannar ekki neitt um það, að verðfallið hafi ekki orðið á þeim tíma, sem ég hafði greint frá og aðrir hafa líka sagt. Þegar hæstv. viðskmrh. er svo með aðstoð Fiskifélagsins nú að reikna út mismuninn á verðlagi á sjávarafurðum í ágústmánuði 1961 og verðlaginu, sem var á sjávarafurðum fyrir gengisbreytinguna í febrúarmánuði 1960, þá fær hann það út, að sjávarafurðirnar í útflutningi hafi lækkað í verði, - og á hvern hátt? Með því að taka verðið á þessum vörum þannig, að upphaflega verðið sé rangt. Sannleikurinn er sá, að verðið var ekki eins hátt í árslokin 1959 raunverulega og þessar skýrslur skrá, það var lækkað. Hæstv. viðskmrh. minnist ekki heldur á það einu einasta orði, að hann sjálfur og ríkisstj. öll hafi sagt í febrúarmánuði 1960 það, sem ég segi, að þetta verðfall hafi átt sér stað á árinu 1959. Hvernig stendur á því, að hæstv. viðskmrh. víkur sér undan því, sem stendur skrifað í grg. stjórnarfrv. um gengislækkunina? En þar stendur m.a., eins og ég hafði lesið upp í þessum umr., orðrétt á Þessa leið: „Að því er bræðslusíldarafurðir og hvalafurðir snertir, hefur orðið mikið verðfall á mjöli á árinu 1959.“ Hvernig stendur á því, að hæstv. viðskmrh. víkur sér undan þessu, sem hann hefur sjálfur skrifað og ríkisstj. öll, en ætlar að reyna að hlaupa yfir og nefna verðlækkunina, sem kom fram í skýrslum, þegar salan á þessum afurðum fór fram á árinu 1960, sem auðvitað var orðin á erlendum markaði löngu áður, en afurðirnar höfðu bara verið geymdar í landinu? Það var athyglisvert í skýrslu Fiskifélagsins, að þegar það er fyrst búið að segja varðandi verðið á fiskimjöli, að það hafi byrjað að falla á miðju ári 1959, en þó hafi haldizt uppi smásölur fram eftir því ári, að svo segir það í sinni skýrslu: „En í byrjun ársins 1960 þótti sýnt, að ekki væri hægt að halda uppi fyrra verði.“ Þá var nefnilega búið að samþykkja að fylgja þeirri verðlækkun, sem orðin var fyrir löngu á erlendum markaði, og skrá í opinberar skýrslur hjá okkur verðlækkunina, sem orðin var, og þá var ákveðin verðlækkunin hér í sambandi við útboð á þessum vörum frá Íslandi. Það, sem vert er að menn taki eftir í þessum efnum, er það, að ágreiningurinn um verðlagninguna á milli mín og hæstv. viðskmrh. liggur í því: Er það rétt, sem ég sagði, að verðfallið á þessum afurðum hafi átt sér stað á árinu 1959 og að það hafi verið tekið tillit til verðfallsins við ákvörðun gengisins í febrúarmánuði 1960? Er þetta rétt? Eða er hitt rétt, að það hafi ekki átt sér stað verðfall á þessum afurðum á árinu 1959 og að það styðjist við þær tölur, sem hæstv. viðskmrh. las hér upp, sem sýndu, að það höfðu farið fram sölur allt til ársloka 1959, smásölur á mjöli, með jafnháu verði og áður hafði verið? Það var um þetta, sem deilan snerist. Það, sem ég studdist við í þessum efnum, var það, að grg. gengislækkunarfrv. staðfestir mitt mál, opinber skýrsla frá síldarverksmiðjum ríkisins staðfestir mitt mál, opinber tilboð, sem einstök fyrirtæki hafa í sínum höndum um verðlagið á þessum tíma, þessi tilboð staðfesta mitt mál, og einnig það, að opinberar íslenzkar skýrslur sýna, að þessar afurðir, sem framleiddar voru á miðju árinu 1959 og seinni hluta ársins, hrúguðust allar upp sem birgðir og voru þessar birgðir síðan seldar á árinu 1960. Þetta voru þau sönnunargögn, sem ég leiddi fram, og hæstv. ráðh. hefur ekki getað hnekkt einu einasta af þessum sönnunargögnum. Það, sem hann færir fram frá Fiskifélaginu, er viðurkenning á þessu, sem ég segi. En þar að auki kemur síðan upp útreikningur á verðlækkuninni, sem kom hér fram í sölunum sjálfum, sem fóru fram á árinu 1960, en það var sú verðlækkun, sem hafði átt sér stað á erlendum markaði fyrir löngu. Ég þarf svo ekki að eyða hér fleiri orðum að þessu sinni að deilunni á milli okkar um verðlagninguna, það er í rauninni alveg óþarfi. En það voru nokkur orð í sambandi við aflamagnið árið 1960, sem hæstv. viðskmrh. hafði orðið mjög tíðrætt um og hann hafði margendurtekið í sinni ræðu, að hann kallaði, að á því ári hefði verið gífurlegur aflabrestur, á árinu 1960, og ég hafði hrakið það með tölum.  Það voru aðeins örfá orð í sambandi við aflamagnið. Þar hefur hæstv. ráðh. farið svo gersamlega á stampinn með það, sem hann sagði, að hann getur í rauninni ekkert orðið lengur sagt um hinn mikla aflabrest, sem var á árinu 1960, annað en það, að hann hafi sagt, að þá hafi verið minni afli en árið 1959. Hefur nú nokkur ágreiningur verið okkar á milli út af þessu atriði? Ég las strax upp í minni ræðu aflann 1959 og 1960. En ég sýndi hins vegar alveg ljóslega fram á, að það hefði ekki verið neinn aflabrestur, og hæstv. ráðh. er hættur að minnast á þennan aflabrest, sem hafi átt að vera á árinu 1960. En hann er talnavanur, hæstv. ráðh., eins og ég hef komið áður að í þessum umr., og reiknar út með ýmsum hætti. Nýjasta aðferðin var sú, - ég hef reyndar séð hana áður hjá mönnum, sem ég hélt að væru enn fáfróðari en hann í sambandi við fiskveiðar og fiskiskip, en það er þegar menn finna það út, að afli hafi raunverulega minnkað, ef maður ber aflann saman við rúmlestatölu á skipum. Það er nú alveg nýr mælir að finna það út, að aflamagn hafi raunverulega minnkað miðað við rúmlestatölu skipa. Ég hélt, að hæstv. ráðh. og allir vissu það mætavel, að sú mikla stækkun á skipunum sjálfum, sem annars er beitt nákvæmlega eins og minni skipunum hafði verið beitt áður, þar sem við beitum núna 150 tonna bátum til sams konar veiða og við beittum áður 50 tonna bátum og fyrir nokkrum árum þar á undan 30 tonna bátum, - þetta er vitanlega að mjög verulegu leyti gert til þess að bæta aðbúnað skipverjanna, og það er hrein fjarstæða að búast við því, að aflamagnið, sem veiðist á bátinn, standi í réttu hlutfalli við herbergjafjölda, sem skipverjum er veittur á skipinu. En menn geta vitanlega reynt að klóra sig út úr vandræðum sínum á ýmsa vegu og fundið það út, að það ár, þegar aflinn verður áberandi mestur, óx um tæp 20% á bátaflotanum, hafi samt orðið aflabrestur, af því að hann minnkaði í hlutfalli við herbergjafjölda einhvers staðar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð að gefnu beinu tilefni frá hv. 4. þm. Austf. (LJós). Annars er ég sammála um það, að almennar umr. um þetta eru ástæðulausar.

Það er ráðh., sem hefur byrjað. - LJós: Það er nú nokkuð seint.

Það eru nokkur orð, sem ég vil segja til skýringar á því, sem fram kom í ræðu hv. þm., á ummælum í grg. stjórnarfrv. frá 1960 um gengisbreytinguna, og um það, sem hann hafði vitnað í skýrslu stjórnar síldarverksmiðja ríkisins. Ég skal láta duga að segja nokkur orð til skýringar á þessu hvoru tveggja. Það hefur enginn ágreiningur verið um það milli mín og hv. þm., að verðfall á mjöli og lýsi var byrjað á árinu 1959. Verðfallið á mjöli hófst vegna stóraukins framboðs á mjöli frá Perú og vegna stóraukinnar spákaupmennsku á Perú-mjölinu. Það, sem okkur hefur greint á um, er, hvenær aðalverðfallið á mjölinu hafi orðið. Þetta verðfall á Perú-mjölinu var þegar orðið öllum ljóst haustið 1959, og það var þetta verðfall á Perú-mjölinu, sem vitnað var til í grg. ríkisstj. í febrúar 1960. Það þótti rétt að vekja athygli á þessari staðreynd vegna þess, að menn bjuggust við frekara verðfalli, sem og varð raunin á. Það hefur því enginn ágreiningur verið um, að verðfallið bæði á mjöli og lýsi hafi byrjað á árinu 1959. Ágreiningurinn hefur orðið um hitt, hvenær aðalverðfallið hefur orðið. Um það skal ég ekki fjölyrða meir. Það geta allir, sem vilja vita hið sanna í málinu, dæmt um eftir þeim grundvallarupplýsingum, sem fyrir liggja. Þá eru nokkur orð í sambandi við það, sem hv. þm. vitnaði til skýrslu síldarverksmiðjustjórnarinnar, skýrslu, sem að vísu er samin árið eftir að þeir atburðir gerðust, sem skýrslan fjallar um. Ég skal aðeins vitna hér í fundargerð fundar, sem haldinn var 3. sept. 1959 og þar sem saman komu helztu útflytjendur á mjöli, þar sem var staddur m.a. Sigurður Jónsson framkvstj. síldarverksmiðja ríkisins og þar segir í fundargerðinni, með leyfi hæstv. forseta: „Sigurður Jónsson sagðist ekki taka afstöðu til karfamjölsins, þar sem þeir ættu ekkert af því, en vildi, að síldarmjöl yrði ekki lækkað.“ Það, sem hér kemur fram, staðfestir það, sem ég hef um þetta sagt, að verðlækkun erlendis á síldarmjöli var hafin á árinu 1959, en sjálfur framkvæmdastjóri síldarverksmiðja ríkisins óttaðist þó ekki meir en svo, að sú verðlækkun mundi halda áfram, að hann vildi ekki lækka verðið á mjölinu til útflutnings. Því miður hélt hins vegar verðlækkunin áfram, andstætt því, sem hv. þm. hefur haldið fram.

Flm. (Ingi R. Helgason) Hæstv. forseti. Hv. þdm. Minni skömmu þingsetu er nú að verða lokið. Ég hef leyft mér að flytja hér ásamt samflokksmönnum mínum fáein frv., og hæstv. forseti hefur sýnt mér þá vinsemd að taka eitt þeirra á dagskrá þessa fundar í dag, og mig langaði til að fylgja því frv. úr hlaði með nokkrum orðum, en skal ekki vera langorður. Þetta er frv. á þskj. 104 til laga um breyt. á 1. um húsnæðismálastofnunina, lögunum um verkamannabústaðina o.fl. Hér er um að ræða frv. um málefni, sem varðar íbúðarhúsabyggingar í landinu, en einmitt það verkefni að byggja yfir Íslendinga hefur verið framkvæmt aðallega af tveimur síðustu kynslóðum í landinu, þó einkanlega þeirri síðustu. Í sambandi við það mikla verkefni - fjárhagslega séð - hefur oltið á ýmsu, verið við mikinn vanda að etja, sem hv. þdm. er kunnugt um ekki síður en öðrum. Vandamál íbúðarhúsabygginganna síðustu áratugi hafa einkum verið tvenns konar hér á landi. Í fyrsta lagi hefur byggingarkostnaður verið hár, ef litið er til samanburðar við nágrannalönd okkar, talsvert miklu hærri en þar gerist. Hv. þdm. eru kunnar skýrslur um þetta efni, sem ég ætla ekki að rekja eða vitna í, en af hálfu okkar hafa farið fram athuganir og rannsóknir á því, hvernig byggingarkostnaðinum yrði komið niður. Hagstofa Íslands hefur nú reynt að gera skýrslu um þennan kostnað, eins og hann er sannastur og réttastur. Á vegum hagstofunnar var byggt tvílyft hús með kjallara, tveimur hæðum og risi, og öllum kostnaðarreikningum var haldið til haga, einnig öllum vinnuseðlum, þannig að þegar húsið var fullgert, var fullljóst, hver kostnaðurinn hefði verið. Þetta var gert í október 1960, og ég hef leyft mér að leggja sundurliðaðan byggingarkostnað á þessu húsið miðað við verðlag í október 1960, fram með grg. við frv. Þar kemur fram, að fjögurra herbergja íbúð á 2, hæð þessa tvílyfta húss kostar hvorki meira né minna en 526 þús. kr., og eru vinnulaun liðlega 40% af heildarkostnaðinum eða um 240 þús. kr. Þetta hefur verið annar aðalvandinn við íbúðarhúsabyggingar í landinu, hversu mjög byggingarkostnaður hefur verið hár. Hinn vandinn er sá, sem að hefur steðjað, að húsbyggjendur hafa ævinlega búið við lánsfjárskort, og þau lán, sem fáanleg hafa verið, annaðhvort af hálfu hins opinbera eða með stuðningi þess eða beint frá bönkum, hafa verið veitt með þeim lánskjörum bæði hvað lánstíma snertir og vexti, að má segja, að óviðunandi hafi verið. Í samanburði við það, sem tíðkast erlendis, hafa þessi lánskjör verið raunar óheyrileg og hafa átt sinn mikla þátt í að auka á erfiðleika þeirra, sem að húsbyggingum hafa staðið, en hérlendis hafa tiltölulega fleiri einstaklingar staðið að húsbyggingum heldur en félög eða hið opinbera. Ég hef bent á í grg. minni, hvernig þessu er fyrir komið t.d. hjá Norðmönnum, þar sem um er að ræða lánastarfsemi til íbúðarhúsabygginga af opinberri hálfu. Þar lánar Norski húsbankinn allt að 77% byggingarkostnaðar, en lán húsnæðismálastofnunarinnar hér fara aldrei yfir 20%, og vaxtakjörin á þessum norsku lánum eru slík, að 20% lánsfjárhæðarinnar eru gersamlega vaxtalaus, afborganir þess hluta mjög vægar og hefjast ekki fyrr en 10 árum eftir lántöku. Sá hluti lánsfjárhæðarinnar, sem ber vexti, ber 3% vexti. Í Danmörku er þessu svipað farið, nema vextir byggingarlána eru lægri en 3%, allt niður í 11/2%, og lánstíminn þar er allt upp í 95 ár. Hjá okkur er þetta hins vegar þannig, eins og ég hef greint frá og eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, að lánsfjárhæðin er óveruleg, miðað við byggingarkostnað,en vextirnir óheyrilega háir, jafnvel vextir af svipaðri hæð og tíðkast almennt í viðskipta- og atvinnulífi. Áður en hæstv. núv. ríkisstj. hóf ráðstafanir sínar í efnahagsmálum í febrúar 1960, voru vaxtakjör á A-lánum hjá byggingarsjóði ríkisins 7%. Þegar ríkisstjórnin hækkaði almennt vexti eftir gengislækkunina, voru þessir vextir hækkaðir upp í 9%. Og það varð staðreynd, að langtímaskuldabréf, eða skuldabréf til 15 ára, voru gefin út handa húsbyggjendum á Íslandi, sem báru 9% vexti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er gripið á þeim vanda, sem steðjar að húsbyggjendum í landinu. Í fyrsta lagi eru ákvæði um lækkun vaxtanna að miklum mun. Það er gert ráð fyrir, að vextir lækki á A-lánum húsnæðismálastofnunarinnar niður í 4%. Flutningsmönnum er ljóst, að þessi vaxtalækkun er ekki nóg, en með henni er þó stigið slíkt skref, að til verulegra hagshóta er fyrir þá, sem undir þessu vaxtaoki stynja. Í frv. er ekki gert ráð fyrir, að hreyft sé við vaxtakjörum B-lána hjá húsnæðismálastofnuninni, sem eru núna 51/2%. Aðallega rennur til þeirrar lánastarfsemi skyldusparnaður, sem er greiddur af húsnæðismálastofnuninni einnig með 61/2%, en það er nú svo, að skyldusparnaðurinn fer að éta sjálfan sig upp eftir eitt eða tvö ár og þýðing þessara lána minnkar mjög. Ég vildi vekja athygli á því í þessu sambandi, að frv. gerir ekki ráð fyrir því, að lánskjör lækki aðeins á þeim lánum, sem nú verða tekin eða yrðu tekin, eftir að lög þessi öðluðust gildi, heldur er hér gert ráð fyrir því, að öllum fyrri lánssamningum, sem í gildi eru, verði breytt þannig, að í samræmi verði við ákvæði þessara breytingarlaga. Vaxtaákvæði lánsbréfa, sem gefin hafa verið út til húsnæðismálastofnunarinnar og undirrituð af lántökum eða húsbyggjendum með vaxtafæti upp á 7% eða 8% eða jafnvel 9%, vaxtaákvæði þessara lánssamninga eiga að lækka líka eftir gildistöku þessara laga niður í 4%. Einnig er í frv. hreyft við vöxtum af lánum á vegum byggingarsjóðs verkamanna, en upphaflega voru þeir 2% ársvextir, en höfðu verið með lögum frá 1955 hækkaðir upp í 31/2%. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur með heimild í efnahagslögunum hækkað þessa vexti upp í 4% og allt upp í 6% af lánum byggingarsjóðs verkamanna. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessir vextir séu lækkaðir aftur niður í það, sem þeir voru í löggjöfinni frá 1952, um byggingarsjóð verkamanna, þ.e.a.s. niður í 2%. Þetta er annað meginatriði frv., sem gerir ráð fyrir því, að vextir séu lækkaðir á þessum lánum niður í 2% og niður í 4%. Hitt meginefni frv. er það, að á sérstakan hátt er til þess stofnað, að byggingarkostnaður verði stórlega lækkaður, - lækkaður á þann hátt, að ríkissjóður leggi niður eða afnemi raunar tolla af innfluttu byggingarefni og endurgreiði þá húsbyggjendum eftir nánari reglum, sem getið er um í frv., og reglum, sem þarf að setja nánari ákvæði um frekar í reglugerð. Það lætur nærri, ef miðað er við verðlag í október 1960, að ríkið taki í beinni skattheimtu í gegnum innflutningsgjöld og gegnum söluskatt nærri því alla þá lánsfjárhæð, sem hið opinbera lánar húsbyggjendum á grundvelli hins almenna veðlánakerfis. Oft hafa verið uppi tillögur og hugmyndir um, hvernig auka megi lánsfé á vegum húsnæðismálastofnunarinnar. Það hefur ekki verið hægt að afla þess fjár í svo ríkum mæli, að hægt væri að bæta að miklum mun það hlutfall, sem er á milli lánanna og byggingarkostnaðarins. Ef þetta frv. yrði að lögum, kæmi svipuð upphæð og almennt gerist nú á vegum húsnæðismálastjórnarinnar, 70-100 þús. kr., til húsbyggjandans í lækkuðum byggingarkostnaði á þann hátt, að ríkissjóður sjálfur endurgreiðir alla tolla og söluskatt á byggingarefni til hússins, þegar það er upp komið. Ég held, að hér sé farið inn á braut, sem sé rétt og skynsamleg. Það er í fyllsta máta óskynsamlegt, að ríkið tolli og setji söluskatt á innfluttar vörur til þessara hluta, þegar ríkið er í miklum vandræðum með að útvega lán til þess að standa undir byggingarkostnaði og byggingarframkvæmdum á þessu sviði. Gagnvart húsbyggjendum yrði þetta mjög hagkvæmt og mundi verða til þess, að þeir, sem nú eiga erfiðast með vaxtakjör sinna lána, fái talsverðar hagsbætur og fái verulega vaxtalækkun, og að hinu leytinu, að þeir, sem hafa verið að byggja og koma til með að byggja íbúðir og þurfa að glíma við svo mikinn byggingarkostnað sem raun ber vitni um, ættu þá von á því, að ríkið endurgreiddi þeim það, sem ríkið hefur tekið sem toll og skatt á þessa byggingarstarfsemi. Fundartími þessarar hv. þingdeildar er nú á enda. Frv. skýrir sig að öllu leyti sjálft, og er þar tekið á þeim vandamálum, sem öllum hv. þdm. eru kunn, og þarf ég ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vil mælast til þess, að máli þessu verði vísað til 2. umr.