Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 29 leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. forsrh.: "1. Hvenær hyggst ríkisstjórnin boða til alþingiskosninga? 2. Hverjar eru tillögur ríkisstjórnarinnar um tilhögun þinghalds í vetur?" Ég hygg, herra forseti, að ekki þurfi að fylgja þessari stuttu fsp. úr hlaði með mörgum orðum. Að því er fyrsta liðinn varðar er löngu lýðum ljóst að skiptar skoðanir eru með stjórnarflokkunum og sjálfsagt innan þeirra líka um hvenær skuli gengið til kosninga. Sú skoðun hefur komið fram hjá ýmsum þm. Sjálfstfl. að kjósa beri áður en kjörtímabil þingmanna rennur út, þ.e. fyrir 23. aprí1. Af hálfu ýmissa framsóknarmanna hefur þeim skoðunum m.a. verið lýst að kjósa beri síðar, jafnvel ekki fyrr en í júní. Skv. 57. gr. kosningalaga skal kjördagur vera síðasti laugardagur í júní, en margir munu á einu máli um að ekki sé sá dagur í alla staði heppilegur nú um stundir. Af hálfu Alþfl. lýsi ég því afdráttarlaust yfir að við teljum að það beri að kjósa áður en kjörtímabili þingmanna lýkur, þ.e. fyrir 23. apríl. Enda þótt finna megi dæmi um að kosið hafi verið eftir að kjörtímabili lauk er slíkt að okkar mati afar óeðlilegt, óæskilegt og óheppilegt. Að því er seinni lið fsp. varðar er brýnt að menn viti sem allra fyrst hvaða tillögur ríkisstjórnin hefur að gera um þinghaldið. Þetta er brýnt, til þess að unnt sé að skipuleggja vinnubrögðin hér á hinu háa Alþingi með sem hagkvæmustum hætti og að þingmenn viti með góðum fyrirvara hvernig þinghaldinu verði háttað þannig að menn geti sem best skipulagt tíma sinn og vinnu varðandi undirbúning kosninga og þau störf sem þarf að inna af höndum hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Eins og fram kom í orðum hv. fyrirspyrjanda lýkur fjögurra ára umboði þingmanna 23. apríl n.k. samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar og þá er eðlilegast að kjósa sem næst þeim degi. Ég tel því að laugardagurinn 25. apríl sé eðlilegur kosningadagur að öðru óbreyttu. Það er hins vegar rétt, sem kom fram hjá hv. þm., að það hafa verið uppi mismunandi skoðanir á þessu. Sumir vilja flýta allmjög kosningum, jafnvel til fyrri hluta aprílmánaðar eða til loka mars, en aðrir eru því mjög andsnúnir, m.a. vegna þess að þá er oft færð erfið um landsbyggðina. Sömuleiðis er rétt að kosningalög gera ráð fyrir kjördegi síðasta laugardag í júní og að mörgu leyti væri æskilegt að kosningar gætu flust yfir á reglulegan kjördag. Ég vil hins vegar taka fram að þótt unnt muni vera að finna fordæmi og þótt lögfræðingar telji að ekkert þurfi að vera því til fyrirstöðu að fresta kosningum svo lengi er ég því algerlega mótfallinn og tel það ekki koma til greina. Ég vek hins vegar athygli á því að kosningalögin eru til meðferðar á hinu háa Alþingi og ég tel vafalaust að í þeirri meðferð muni kjördagurinn verða ræddur. Ég er því fylgjandi að kjördagurinn verði fluttur þar til í júní. Því sýnist mér að ef um það gæti orðið samstaða komi til greina að hafa kosningar á nýjum kjördegi skv. kosningalögum, sem yrði þá í júní, t.d. annan laugardag í júní. En svar mitt við fsp. er þetta: Ég tel líklegast að kosningar verði 25. apríl, nema samstaða geti orðið um nýjan kjördag skv. kosningalögum og menn kjósi að kosningar flytjist á reglulegan kjördag sem vitanlega er æskilegt og hlýtur að verða fyrr eða síðar að því stefnt. Þinghald verður að sjálfsögðu skipulagt í samræmi við þetta. Þing yrði þá miðað við 25. apríl, skemur eftir áramótin en venja hefur verið. Ég tel eðlilegt að þing komi þá saman fyrr í janúar, t.d. mánudaginn 19. janúar. En það hefur ekki endanlega verið ákveðið af hálfu ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Alþingi hafði breytingar á stjórnarskránni til meðferðar á vorþinginu 1984 og ég held að það hafi verið í hugum allra alþm. þá, þegar við samþykktum þessi orð, með leyfi hæstv. forseta, í 31. gr., "Á Alþingi eiga sæti 63 þjóðkjörnir þingmenn, kosnir leynilegri hlutbundinni kosningu til fjögurra ára í þessum kjördæmum", að menn mundu skilja þessi orð svo að menn mundu halda sig við kjörtímabilið þegar boðað yrði til alþingiskosninga. Ég sé satt að segja ekki að það dugi að vitna í einhverja lögfræðinga eða lögmenn utan þingsins þegar við erum að túlka lagagrein sem obbinn af okkur setti sjálfur vorið 1984 og staðfestum síðan á næsta þingi á eftir inni í þessum sal. Á þessu þingi eru þeir alþm. sem samþykktu þessa breytingu á stjórnarskránni. Við ættum að skoða hug okkar sjálf um hvernig við viljum skilja og túlka þessi orð en ekki leita út fyrir þingið til þess. Mín skoðun er tvímælalaust sú að ef kosningar dragist fram yfir 25. apríl sé um hreint brot á stjórnarskránni að ræða. Ég tel á hinn bóginn að heimilt sé að kjósa í sömu viku sumars og áður og tel að sá skilningur hafi jafnan verið við lýði þó að skakkaði tveim dögum að ef menn héldu sig við sömu helgi ársins héldu menn sig við þetta fjögurra ára kjörtímbil. Fyrir því eru ótal dæmi. Ég vil líka segja, herra forseti, og ég held að ég brjóti af mér þegar ég ræði aðeins um stjórnarskrána, að fyrir liggur forsetabréf, útgefið af Ólafi Thors árið 1963, þar sem tekið er af skarið um að sá skilningur hafi verið ráðandi þá að rétt væri að halda sig við kjörtímabilið þegar ákveðið yrði hvenær kosningar færu fram. Ef menn vilja á hinn bóginn halda sig við hin almennu lög hefði verið rétt að hafa ...

Má ég vekja athygli hv. þm. á því að nú mun vera augljóst að þetta er orðið meira en örstutt athugasemd.

Þetta er meira en örstutt athugasemd, enda er nú mikið í húfi þar sem er sjálf stjórnarskráin.

Samkvæmt stjórnarskránni ber okkur að halda lög um m.a. þingsköp.

Það hefði verið einfaldast að halda sig við að kjósa laugardag á s.l. sumri. Ég held að ekki sé hægt að leggja Alþingi niður bara af því mönnum dettur það í hug.



Herra forseti. Ég ætla mér hvorki að túlka stjórnarskrá eða lög um kosningar til Alþingis. Hitt vildi ég segja að það er afar óheppilegt að það skuli lagt upp til þings eins og nú var gert, án þess að búið væri að draga ramma um þinghaldið, þingflokkar og forusta þingsins og ríkisstjórn væri búin að koma sér saman um hvenær kjósa skyldi til Alþingis. Þetta er mjög óheppilegt og því er nauðsynlegt að mínu mati að forustan hér í þinginu reyni að ná landi í þessu máli sem allra fyrst. Almennt séð hlýtur að vera æskilegt að menn geti bundið sig nokkurn veginn við sama dag eða sama árstíma þegar kosið er til Alþingis og það fari ekki eftir tilviljanakenndu þingrofi hvenær næst er kosið. Þetta finnst mér vera umhugsunarefni. Ég vil líka benda á að í alþingiskosningum og aðdraganda þeirra er æskilegt að lýðræðislegur undirbúningur geti farið fram með þátttöku sem flestra. Það hagar þannig til á Íslandi að að vetrarlagi er þetta víða nánast ókleift vegna samgönguerfiðleika. Við höfum heyrt það, herra forseti, frá formanni stærsta þingflokksins á Alþingi að það sé hætt að snjóa í byrjun apríl og því eigi að vera í lagi að kjósa 11. apríl eða svo. En við höfum ekki frétt af því, ekki á Austurlandi a.m.k., að það sé tryggt. 



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Ég lagði áherslu á í rökstuðningi mínum með fsp. að kosið yrði fyrir 23. apríl. Raunar má segja að það skipti ekki höfuðmáli þó kosið sé þá helgi sem er næst þessum degi og er kannske ástæðulaust að gera stórmál úr því og þess eru ýmis dæmi, en að alls ekki verði kosið síðar. Það finnst mér skipta hér höfuðmáli. Hv. 5. þm. Austurl. gerði að umtalsefni ófærð og snjóa. Það er auðvitað rétt, það geta komið hret. Það getur komið ófærð hér í næstum öllum mánuðum ársins. Það verður heldur ekki séð að veðurfar hafi staðið flokkunum fyrir þrifum, hvorki á Austurlandi, Vestfjörðum eða Vesturlandi, um að efna til prófkjörs hjá sínum flokksmönnum. Menn gleyma því að það eru svolítið aðrar aðstæður í þjóðfélaginu núna og það er hægt að framlengja kosningar um einn dag ef þurfa þykir vegna ófærðar. Það eru engin óyfirstíganleg vandamál sem þar er við að etja. Menn nota þetta sem tylliástæðu miklu frekar en annað. En ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans og legg áherslu á að þar sem ekki eru mjög margir vinnudagar þingsins í rauninni eftir og hæstv. ríkisstjórn hefur óskað eftir því að a.m.k. 100 lagafrumvörp, ef ég man rétt, verði afgreidd, þá er nú ekki seinna vænna en að fara að gera sér ítarlega grein fyrir því og nákvæmlega hvernig menn ætla að vinna hér það sem lifir þingtímans. Það eru ekki svo margir vinnudagar. Þá er best að leggja hin óraunhæfu áform um lagafrumvörpin 100 á hilluna og snúa sér að því að gera raunhæfar áætlanir um hvernig haga skuli vinnunni í þinginu það sem eftir er af þessu kjörtímabili.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd og hún er við þau orð sem höfð voru eftir mér, að mér skildist, að ég hefði einhvern tímann sagt að ekki snjóaði í apríl. Þau orð eru hins vegar eftir Dagblaðinu Vísi en ekki eftir mér, í fyrirsögn við viðtal sem var haft við mig. Ef menn hefðu haft fyrir því að lesa viðtalið hefðu þeir fengið að vita það sem ég raunverulega sagði. Hafandi alist upp úti á landi veit ég vel að það getur snjóað í apríl. Það vill svo til að ég man eftir kafsnjó þann 9. júní þar sem ég ólst upp. Ef menn ætla að velja dag þar sem alls ekki geti snjóað er líklega best að færa sig yfir í júlí. Það er einna öruggasti mánuðurinn, held ég. Ég vil svo aðeins segja að það er mín bjargföst skoðun að það eigi að kjósa áður en kjörtímabilinu lýkur, en ég get vel fallist á 25. apríl sem var einn af þeim mörgu dögum sem hæstv. forsrh. taldi koma til greina.



Herra forseti. Hinn 22. apríl s.l. var samþykkt á Alþingi ályktun þess efnis að fela samgrh. að láta gera úttekt á aðstöðu til ferðaþjónustu á helstu ferðamannastöðum í einstökum landshlutum. Úttektin skal ná til gistiaðstöðu, veitingaþjónustu, samgangna, leiðsögu og leiðamerkinga, eftirlits, aðgangs að áhugaverðum stöðum, upplýsingaþjónustu og hreinlætisaðstöðu. Á grundvelli þessarar úttektar skal síðan gera áætlun um úrbætur. Í lok ályktunarinnar segir síðan að verk þetta skuli unnið í samráði við ferðamálasamtök landshlutanna. Á þskj. 173 hef ég leyft mér að spyrja hæstv. samgrh. hvað líði framkvæmd þessarar samþykktar Alþingis. Nú sé ég að ég hefði átt að orða það einnig á umræddu þskj., sem er reyndar aðaláhyggjuefni mitt, hvernig fjármögnun þessa verkefnis skyldi háttað. En ég vænti að hæstv. samgrh. fyrirgefi að sú spurning var ekki orðuð sérstaklega á þskj. og veiti upplýsingar um þann þátt í svari sínu.



Herra forseti. Þessi þál. um úrbætur í ferðaþjónustu er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela samgrh. að láta gera úttekt á aðstöðu til ferðaþjónustu á helstu ferðamannastöðum í einstökum landshlutum. Úttektin skal m.a. ná til gistiaðstöðu, veitingaþjónustu, samgangna, leiðsögu og leiðamerkinga, eftirlits, aðgangs að áhugaverðum stöðum, upplýsingaþjónustu og hreinlætisaðstöðu. Á grundvelli slíkrar úttektar skal gerð áætlun um úrbætur. Verk þetta skal unnið í samráði við ferðamálasamtök landshlutanna." Ráðuneytið hófst strax handa um framkvæmd þál. m.a. með því að skrifa ferðamálasamtökum landshlutanna bréf þar sem farið var fram á að þau gæfu nauðsynlegar upplýsingar og hefðu samstarf við ráðuneytið um gerð þeirrar úttektar og áætlunar um úrbætur sem þál. gerir ráð fyrir. Jafnframt var í ráðuneytinu hafin víðtæk upplýsingasöfnun um ferðamál, m.a. um framboð á gistirými sem nánar verður fjallað um hér á eftir. Til að greiða fyrir skýrslugerð ferðamálasamtakanna var haldinn sameiginlegur fundur með þeim í september s.l. þar sem reynt var að samræma vinnu þeirra að þessu verkefni. Hafa nú borist skýrslur frá öllum ferðamálasamtökum, nema ferðamálanefnd Reykjavíkurborgar sem treysti sér ekki til slíkrar skýrslugerðar að svo stöddu. Sumar þessar skýrslur eru mjög ítarlegar og hefur ráðuneytið því gert útdrátt úr þeim þar sem fram á að koma hverju helst er talið ábótavant til móttöku ferðamanna í hverjum landshluta um sig og hvað er helst til úrbóta. Áður en skýrslan verður gefin út verður haft frekara samráð um efni hennar við fulltrúa landshlutasamtakanna. Til að gefa nokkra hugmynd um hvað þetta verk er viðamikið má geta þess að vélritaður texti er nú um 50 bls. og töfluefni um 70 bls. Þessu verki er þó ekki lokið, en endanleg skýrsla ætti að verða tilbúin í janúarmánuði n.k. Sérstaklega mikil vinna hefur verið lögð í að afla sem fyllstra upplýsinga um framboð og gistirými í einstökum landshlutum og hugsanlega aukningu þess á næstu 2-3 árum. Samkvæmt skýrslunni er fjöldi herbergja á heils árs hótelum nú 1772, en það er 44% aukning frá árinu 1983 er herbergi voru talin 1228. Hugsanlega hefur eitthvað verið vantalið þá sem nú er talið með. Á sama hátt eru herbergi í sumarhótelum talin vera 1329, en þau voru 991 árið 1983 sem jafngildir 34% aukningu. Heildartala hótelherbergja í landinu er samkvæmt þessu 3101 með rúmlega 6000 rúmum. Framkvæmdir í byggingu gistirýmis hafa því verið verulegar á undanförnum árum og er þá einungis átt við gistihús en ekki heimagistingu, sem litlar upplýsingar eru til um, né heldur gistingu á sveitabæjum, en þar eru nú boðin fram 452 rúm í 192 herbergjum í heils árs gistingu. Loks er framboð á um 700 rúmum á farfuglaheimilum. Verulegar áætlanir eru nú uppi um byggingu nýs gistirýmis. Hvað Reykjavík snertir verða tekin í notkun 57 herbergi fyrir 82 gesti á Hótel Sögu á næsta ári. Þá eru uppi hugmyndir um stækkun á Hótel Esju og Hótel Holti. Nokkrir aðilar í viðbót hyggjast byggja ný hótel í Reykjavík, svo sem Ólafur Laufdal, Guðbjörn Guðjónsson og Jón Ragnarsson. Á Akureyri eru uppi hugmyndir um stækkun Hótel KEA um 20 tveggja manna herbergi og fleiri framkvæmdir eru þar á döfinni. Víða annars staðar um land eru menn með áætlanir um byggingu gististaða. Verður því ekki annað séð en þessum þætti ferðamála hafi verið vel sinnt og unnt verði um allt land að sinna að þessu leyti ört vaxandi straumi innlendra og erlendra ferðamanna. Í væntanlegri skýrslu verður fjallað um aðra meginþætti ferðamála en gistiaðstöðu, þó misjafnlega mikið, svo sem framboð og nýtingu samgöngutækja til farþegaflutninga, veitingastaði, mannafla, gjaldeyristekjur og umhverfisvernd. Loks verður reynt að spá um fjölgun erlendra ferðamanna nokkur ár fram í tímann. Sú spá er þó ýmsum annmörkum háð þegar litið er til þess að aukning erlendra ferðamanna til Íslands hefur oft verið sveiflukennd og erfitt að átta sig á hvaða lögmálum hún lyti. Þó munu flestir vera sammála um að bjart sé nú fram undan fyrir þessa atvinnugrein og ástæða til að binda vonir við umtalsverða aukningu í henni, þjóðinni til hagsældar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Það kom mér ekki á óvart að hann hafði tekið allmyndarlega á þessu máli því að mér er mætavel kunnugt um áhuga hans og skilning á mikilvægi þessarar atvinnugreinar og mikilvægi þess að styðja við það sem gera þarf í þeim efnum. Hann lýsti nokkuð að hér hefði farið fram mikil upplýsingasöfnun, en einkum heyrðist mér vera þar um að ræða upplýsingar hvað varðar gistiaðstöðu. Ég hlýt því að minna á að það er ýmislegt annað, sem til er tekið hérna í till. okkar, sem mjög brýnt er að fá upplýsingar um ekki síður en gistinguna sem er kannske miklu auðveldara að safna upplýsingum um og er mikill uppgangur í. Það er ýmislegt annað sem hefur setið á hakanum, verkefni sem e.t.v. hafa verið látin liggja í láginni vegna þess að þau eru ekki beinlínis arðbær fyrir þá sem hljóta að framkvæma þau verk. Þar er ég fyrst og fremst að hugsa um atriði eins og leiðamerkingar og eftirlit, aðgang að áhugaverðum stöðum og hreinlætisaðstöðu ekki síst. Það eru þessi atriði sem ég vildi sérstaklega biðja hæstv. ráðh. um að athuga vel og fylgja vel eftir að verði tekin til athugunar og raunverulega gerðar tillögur til úrbóta. Hæstv. ráðh. minntist á að þessi skýrsla, sem kæmi út úr því starfi sem nú er hafið, gæti verið til í janúar og ég vænti þess að við megum eiga von á því að sjá þá skýrslu og treysti því að hann muni fylgja þessu máli vel eftir.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að í þessu svari kemur ekki allt fram, enda er tími takmarkaður, en öllum þessum atriðum, sem fyrirspyrjandi ræddi um, verða gerð skil í væntanlegri skýrslu. Við leggjum áherslu á að þessari skýrslu verði lokið í janúar þó að maður viti aldrei með vissu hversu langan tíma tekur að ganga frá ýmsu því að það er mjög viðamikil vinna sem þarna á sér stað.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. utanrrh. fsp. á þskj. 174 um hernaðarframkvæmdir. Spurt er um þær framkvæmdir sem leyfðar hafa verið eða beðið hefur verið um frá því að Alþingi var síðast gerð grein fyrir slíkum hlutum. Ég spyr, með leyfi forseta: "1. Hefur utanrrh. heimilað Bandaríkjaher eða Atlantshafsbandalaginu að hefja einhverjar nýjar framkvæmdir síðan Alþingi var síðast gerð grein fyrir slíku á s.l. vori eða liggja fyrir beiðnir fyrrgreindra aðila um nýjar framkvæmdir?" Það er, herra forseti, að verða nokkuð árviss viðburður að ég leggi slíka fsp. fyrir hæstv. utanrrh. og uppskeran hefur ætíð verið nokkur, því miður verð ég að segja. Er ágætt fyrir skjalasöfn framtíðarinnar að hafa það dagsett með svörum hæstvirtra utanríkisráðherra í þessari ríkisstjórn hvenær ákvarðanir voru teknar um hverja kippu af hernaðarframkvæmdum í senn. Þetta er að verða dálaglegur listi. Þetta verður væntanlega í síðasta sinn sem ég legg a.m.k. í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar svona fsp. fyrir og verður skráningunni lokið og hún fullkomnuð þegar svörin liggja fyrir. Í öðru lagi spyr ég: "Hafa átt sér stað viðræður um aðild Íslands að mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins og ef svo er, á hvaða stigi eru þær viðræður?" Ég vísa til skýrslu hæstv. utanrrh. um utanríkismál á síðasta þingi þar sem vikið er lítillega í skýrslunni að þessu tiltekna atriði og rætt um að kanna hvort það sé hagkvæmt fyrir Íslendinga að gerast aðilar að þessum sjóði. Ég bið menn að hugleiða í því sambandi þá eðlisbreytingu sem yrði á aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu ef það tengdist með þeim hætti hinni hernaðarlegu uppbyggingu þess og hinum hernaðarlegu stofnunum þess enn frekar en orðið er, en eins og kunnugt er hefur það verið stefna hæstvirtra utanríkisráðherra Sjálfstfl. í þessari ríkisstjórn að tengja Ísland með öllum tiltækum ráðum meira við hina hernaðarlegu hlið NATO og hernaðarlegu stofnanir þess, sbr. sérstakan hernaðarfulltrúa í Brussel og aðild að hernaðarlegu nefndinni og uppbyggingu sérstakrar skrifstofu eða deildar herspekinga heima á Íslandi sem bólgnað hefur mjög út á síðustu árum og fengið nægar fjárveitingar til að auka umsvif sín hvað sem líður öllum öðrum niðurskurði. Þess vegna er nauðsynlegt að Alþingi sé þegar í stað gerð grein fyrir því á hvaða stigi hugsanlegar kannanir á aðild okkar Íslendinga að mannvirkjasjóði NATO eru staddar.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur á þskj .174 lagt fyrir utanrrh. tvær fsp. Svar við þeirri fyrri, sem hann þegar hefur lesið upp, er svohljóðandi: "Á árlegum fundi með byggingadeild sjóhersins, sem haldinn var í Norfolk í október s.l., voru eftirtaldar varnarliðsframkvæmdir heimilaðar fyrir 1987: 1. Bygging húsnæðis fyrir húsnæðisskrifstofu varnarliðsins, um 300 m2 bygging. 2. Félagsheimili fyrir varnarliðsmenn. 3. Húsnæði fyrir fjármála- og bókhaldsdeild flughersins. 4. Vegagerð, bifreiðastæði og að- og fráveitur fyrir nýtt 250 íbúða hverfi. 5. 250 íbúðir, tveggja, þriggja og fjögurra herbergja. 6. Verkstæði, um það bil 180 m2, við flugskýli. 7. Tvær nýjar vararafstöðvar við byggingu kafbátaleitareftirlitsins. 8. Framhaldsframkvæmdir við gerð flughlaðs, akstursbrautir og flugvallarveg vegna nýju flugstöðvarinnar. 9. Viðgerð á akstursbrautum merktum S-2 og X3. Kostnaður við allar ofangreindar framkvæmdir greiðist af Bandaríkjunum nema viðgerð á akstursbrautunum er síðast voru nefndar sem eru greiddar af Atlantshafsbandalaginu. Svar við fsp. 2: Það hafa engar viðræður átt sér stað enn vegna aðildar að mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins. Eins og fram kom í skýrslu minni til Alþingis á s.l. vori er varnarmálaskrifstofan að gera úttekt á hugsanlegri aðild Íslands að mannvirkjasjóðnum. Ég geri ráð fyrir því að þeirri úttekt verði lokið í febrúar n.k. og að henni lokinni verði hægt að meta kosti og galla hugsanlegrar aðildar okkar að sjóðnum. Og að lokum: Greinargerð um þessar framkvæmdir, sem ég hef svarað hv. þm. um, var lögð fram í hv. utanrmn. Alþingis í morgun.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Það var eins og ég átti von á og vænta mátti af fyrri reynslu dálaglegur listi sem hann las upp, hæstv. utanrrh., um nýframkvæmdir og það er alveg greinilegt að ekki er verið að tjalda til einnar nætur þar sem menn eru að byggja félagsheimili og ýmiss konar slíka aðstöðu til að geta hreiðrað betur um sig, látið fara betur um sig þarna á Miðnesheiðinni. Og 250 íbúðir er út af fyrir sig ekki svo lítið, a.m.k. ef miðað er við íbúðabyggingar landsmanna sjálfra í sumum landshlutum. Ég vil sérstaklega taka það fram og lýsa yfir minni skoðun á því að ég tel að aðild Íslendinga að mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins sé í alla staði óeðlileg og ég hlýt að mótmæla því að yfirleitt sé verið að eyða tíma í að athuga þá hluti. Ég skildi hæstv. utanrrh. svo að það yrði einhvers konar hagrænt mat lagt til grundvallar því hvort af slíkri aðild yrði eða ekki. M.ö.o.: það er ekki talin ástæða til að velta því fyrir sér pólitískt séð eða með tilliti til stöðu okkar Íslendinga í utanríkismálum hvort við eigum að ganga í þennan sjóð eður ei heldur er látið líta svo út sem það sé fyrst og fremst eitthvert mat á hagkvæmni sem þar eigi að ráða ferðinni. Ég mótmæli því algerlega og tel engar forsendur, burtséð frá stöðu okkar að öðru leyti, til þess að við förum að ganga inn í þennan sjóð. Ég vil þá spyrja hvert yrði næsta skrefið ef við gerðumst formlegir aðilar að þessum sjóði. Yrði það þá ekki áframhald á sömu braut sem mundi enda á því að Íslendingar vopnuðust sjálfir, kæmu hér á fót her o.s.frv.? Það er a.m.k. ekki órökrétt framhald af þeim breytingum sem orðið hafa og þessari athugun. Ég skora á hæstv. utanrrh. að verja tíma sínum betur en að bollaleggja um aðild að þessum sjóði sem, eins og menn vita, hefur það í starfsreglum sínum að veita ekki fé nema til uppbyggingar hernaðarlegra mannvirkja og hernaðarlegra mannvirkja eingöngu. Það er rétt að hæstv. utanrrh. hafi það vandlega í huga, m.a. með tilliti til þeirrar fsp. sem er næst á dagskrá, herra forseti.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. utanrrh. fsp. varðandi hugsanlega þátttöku Bandaríkjahers eða Atlantshafsbandalagsins í uppbyggingu flugvallar á Norðurlandi. Eins og menn vita hefur við og við komið upp umræða um að áhugi væri fyrir hendi af hálfu Bandaríkjahers og eða Atlantshafsbandalagsins að koma sér upp öðrum flugvelli af svipaðri stærð og Keflavíkurflugvöllur er, annaðhvort til að staðsetja eða eiga þar möguleika á staðsetningu eða millilendingu herflugvéla. Það hefur verið erfitt að fá haldgóðar upplýsingar um þessa hluti eins og endranær og hefur læðst að ýmsum grunur um að umræða um nauðsyn þess fyrir okkur Íslendinga að byggja sérstaklega upp varaflugvöll sé að einhverju leyti blandin áhuga NATO eða Bandaríkjamanna á því að koma sér upp annarri herstöð eða öðrum herflugvelli. Það er vitað og hefur verið vitað um nokkurt árabil að Bandaríkjamenn hafa vegna liðsflutninga og viðbúnaðar hér á spennutímum áhuga á því að auka afköst flugvalla af þessari stærð hér á landi. Um tíma héldu menn að fyrir hendi væri áhugi þeirra á því að bæta við Keflavíkurflugvöll sjálfan í þessu skyni, en nú virðist stefnan hafa verið tekin á að byggja sérstakan flugvöll á öðrum stað á landinu ef marka má þær fregnir sem af þessu hafa borist. Fari svo að ríkisstjórnin hyggist ganga til viðræðna eða ljá máls á því að Bandaríkjaher eða Atlantshafsbandalagið taki til við að byggja upp flugvöll sem að einhverju leyti eigi að vera íslenskt samgöngumannvirki eins og maður hefur skilið það, sbr. fræga bókun ríkisstjórnarinnar um skilning á því hugtaki, er eðlilegt að spurt sé í framhaldinu, og það geri ég í 2. lið, herra forseti, hvort þess sé að vænta að ríkisstjórnin íslenska hyggist ganga lengra á sömu braut og leita hófanna hjá sömu aðilum um þátttöku í ýmissi annarri mannvirkjagerð, t.d. í samgöngumannvirkjum af öðru tagi, jafnvel í vega- og brúagerð, hafnagerð og byggingu skóla og dagvistarheimila. Því er um það sérstaklega spurt að gefnu tilefni.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur á þskj . 175 lagt fram fsp. tvær sem hann gerði grein fyrir og ég mun nú svara. - Svarið við fyrri spurningunni: Í aprílmánuði s.l. svaraði ég fsp. um áhuga Atlantshafsbandalagsins á alþjóðlegum flugvelli við Sauðárkrók með því að staðfesta að flotastjórn Atlantshafsbandalagsins á Atlantshafi hafi lýst áhuga á að kannaður verði möguleiki þess að byggður verði varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll án þess að ákveðin staðsetning væri höfð í huga. Jafnframt lýsti ég yfir að engar formlegar viðræður hefðu þá farið fram milli Íslendinga og fulltrúa Atlantshafsbandalagsins um málið. Vegna fyrirliggjandi fsp. Steingríms J. Sigfússonar, 4. þm. Norðurl. e., get ég staðfest að fyrstu formlegu viðræður íslenskra stjórnvalda við flotastjórn Atlantshafsbandalagsins og varnarliðið munu fara fram í þessum mánuði. Að öðru leyti vísa ég til svars sem ég gaf um málið í aprílmánuði s.l. Þar er að finna m.a. þá skilgreiningu að varaflugvöllur er málefni sem heyrir undir samgrn. Það er hins vegar hér verið að spyrja um viðræður á vegum Atlantshafsbandalagsins og því svara ég því sem að málinu snýr hvað það snertir. Af hálfu samgrn. munu taka þátt í viðræðunum Ólafur Steinar Valdimarsson ráðuneytisstjóri og Pétur Einarsson flugmálastjóri, en af hálfu utanrrn. þeir Sverrir Haukur Gunnlaugsson, skrifstofustjóri varnarmálaskrifstofunnar, og Þorgeir Pálsson prófessor. Sem svar við annarri fsp. vil ég aðeins víkja að því að hún er örhtið leiðandi. Ég vísa til þess sem ég hef áður sagt varðandi mannvirkjasjóðinn, en að öðru leyti svara ég þeirri fsp. neitandi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið okkur. Það er öllum, trúi ég, ljóst að nauðsynlegt er að við byggjum varaflugvöll á Íslandi ekki bara fyrir okkur heldur einnig fyrir þá sem eiga leið um okkar næsta nágrenni. Það hafa margir fjallað um þessi mál upp á síðkastið, bæði kirkjuþing og herstöðvaandstæðingar, og mig langar til að lesa nokkur orð sem sóknarprestur okkar Sauðárkróksbúa og prófastur Skagafjarðar skrifar í Morgunblaðið í síðustu viku út af umfjöllun kirkjuþings um málið, með leyfi hæstv. forseta: "Samgöngubætur þessar kalla einstakir þingfulltrúar aukin hernaðarumsvif og varar kirkjuþingið við þeim." Og síðar segir séra Hjálmar Jónsson: "Hinn fyrirhugaði alþjóðaflugvöllur verður í framtíðinni mikil samgöngubót og ekki síður nauðsynlegt öryggistæki. Fullvíst má telja að herflugvélum í nauðum verði hjálpað til lendingar á Sauðárkróksflugvelli án tillits til tegundar eða þjóðernis. Skagfirðingar eru greiðasamir og sjálfsagt einnig til þess búnir að hjálpa kirkjuþingsmönnum niður á jörðina." Ég get sagt að við erum ábyggilega tilbúnir að hjálpa fleirum, sem um þessi mál hafa fjallað, til að komast niður á jörðina þannig að menn geti fjallað um þessi mál á vitrænan hátt, herra forseti.



Herra forseti. Hér er upplýst að íslensk stjórnvöld ætla í næstu viku að hefja formlegar viðræður við flotamálayfirstjórn Atlantshafsbandalagsins um byggingu varaflugvallar á Íslandi. Við vissum það áður að forusta Sjálfstfl. er sokkin á kaf í aronsku, en það er kannske dálítið nýtt fyrir suma að forusta Framsfl. með ráðherrum flokksins í ríkisstjórn er búin að beygja sig fyrir þessum sjónarmiðum og niðurlægingin, má segja, var alger eins og hún birtist í orðum síðasta hv. ræðumanns. Það hljóta að vera tíðindi fyrir landsmenn að það eigi að vera hernaðaryfirvöld erlendis sem hafi áhrif á það og verði ráðandi um það hvar eigi að byggja samgöngumannvirki á Íslandi utan Keflavíkurvallar ekki minni í sniðum en þegar verið er að tala um sérstakan varaflugvöll. Það hefði verið smekklegra að hæstv. utanrrh. hefði tjáð sig um mál þetta í síðustu viku þegar rætt var um sérstaka þáltill. um athugun á að koma upp varaflugvelli á Akureyri, þegar þm. höfðu aðstöðu til að leggja hér orð í belg undir rýmri ræðutíma en hér er. Af því að hæstv. forsrh. er hér hlýt ég að minna á sérstaka yfirlýsingu hans um daginn þess efnis að þetta verði rætt af hálfu ríkisstjórnarinnar með þeim skilningi að ekki væri um hernaðarframkvæmd að ræða. Sú yfirlýsing var honum lík.



Herra forseti. Mönnum hefur lengi verið ljóst að í því gæti falist aukið öryggi í samgöngum Íslendinga að komið væri upp varaflugvelli og að það gæti orðið mikið hagkvæmnismál fyrir íslensk flugfélög. Hins vegar hefur alltaf blasað við að fagleg sjónarmið hlytu að ráða því hvar flugvöllurinn yrði staðsettur og um langt skeið hafa augu manna í vaxandi mæli beinst að því að Sauðárkróksflugvöllur komi í því tilliti til greina. Ég hef hins vegar ævinlega lagt á það þunga áherslu að í þessu máli yrði fyrst og fremst að miða við íslenska hagsmuni og ég harma að í seinni tíð er farið að blanda inn í þetta mál þeim möguleika að fengið verði fé frá NATO til þessara framkvæmda. Auðvitað er það svo ljóst sem verða má að ef fé er fengið frá Atlantshafsbandalaginu til þessara framkvæmda breytir málið um eðli. Það eru börn sem ekki sjá það. Það er samstaða um það heima fyrir og ég hef tekið eftir því að það er meðal manna úr öllum flokkum að ef flugvöllurinn við Sauðárkrók á að breytast í hernaðarmannvirki vilja menn frekar án þess vera. Til eru þeir sem ímynda sér að hægt sé að fá fé frá Atlantshafsbandalaginu án þess að Atlantshafsbandalagið hafi nokkur sérstök not af flugvellinum. Ég held að þar sé um mikla skammsýni að ræða. Gjafir eru ekki gefnar yfirleitt af slíkum aðilum án endurgjalds. Við skulum forðast að víkka út yfirráðasvæði bandaríska hersins hér á Íslandi. Og ég veit að Norðlendingar allir frábiðja sér að hernaðarflugvöllur verði reistur í Skagafirði.



Herra forseti. Öll rök hníga að því að það sé skynsamlegt að koma hér upp varaflugvelli þegar við höfum efni á og að því verður verulegur sparnaður. Það er jafnframt ljóst að öll rök hníga að því og allar þær kannanir sem gerðar hafa verið sanna að sá flugvöllur eigi að vera á Sauðárkróki. Afstaða bæjarstjórnar Sauðárkróks hefur verið tvímælalaus til þessa og verður væntanlega áfram sú að þessi flugvöllur eigi að vera íslenskur og fyrir almennt flug. Hugmyndir hafa verið uppi um fjármögnun þessa flugvallar, m.a. úr mannvirkjasjóði NATO. Ég tek það fram að þær hafa ekki verið settar fram af Skagfirðingum eða heimamönnum á Sauðárkróki, m.a. með tilliti til þess hvert er hlutverk mannvirkjasjóðs. Samgrh. og utanrrh. hafa skipað nefnd í málið. Í erindisbréfi nefndarinnar kemur fram nokkuð óljós hugmynd, að því mér þykir, og talað um að byrja á sléttu, þ.e. athuga um varaflugvöll með sérstöku tilliti til Sauðárkróksflugvallar, ellegar þá Egilsstaðaflugvöll ef eitthvað kæmi upp á með Sauðárkróksflugvöll. Það fer allt eftir því hvernig þessi hugmynd þróast hvort hún er góð eða slæm. Hugmynd prófastsins á Sauðárkróki er góðra gjalda verð og framkvæmanleg, en ég vil taka það fram, herra forseti, að ég tek afstöðu gegn hugmynd um herstöð, þ.e. að flugvöllurinn yrði með nokkrum hætti undir stjórn hersins eða mannaður af hernum að nokkru leyti, hvort heldur hann ætti að risa á Sauðárkróki eða Egilsstöðum.



Herra forseti. Sá ljóti grunur minn hefur því miður verið staðfestur að hæstv. ríkisstjórn sé að undirbúa sig, leita leiða til að koma þessu hernaðarmannvirki inn í landið og selja það þjóðinni í skrautlegum neytendapakkningum. Sá grunur varð nánast að vissu þegar einhver framsóknarlegasta yfirlýsing síðari áratuga birtist í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum þar sem hæstv. forsrh. lýsti því yfir að það væri alls ekki skilningur ríkisstjórnarinnar að um hernaðarmannvirki yrði að ræða. Þó að hernaðaraðilar borguðu framkvæmdina yrði þetta engu að síður borgaralegt mannvirki. Ég vil í því sambandi vekja aftur athygli á þeim starfsreglum mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins að leggja ekki fé í önnur mannvirki en þau sem í eðli sínu og/eða stjórnunarlega eru hernaðarmannvirki. Það er alveg ljóst að þessi regla hefur undantekningarlaust verið þar í heiðri höfð, m.a. vegna þess að viss dæmi hafa verið um að aðildarríki Atlantshafsbandalagsins og mannvirkjasjóðsins hafi verið að reyna að lauma borgaralegum framkvæmdum að einhverju leyti inn undir sama hatt og hernaðarlegum. Slíkt hefur í þeim tilfellum verið stöðvað og vísað til þeirrar reglu sjóðsins að leggja ekki fé í annað en hernaðarleg mannvirki. Það er alveg ljóst að hér er eingöngu á ferðinni dulbúningur fyrir hernaðarmannvirki. Það er alveg ljóst að fé yrði ekki lagt í slíkt mannvirki, herra forseti, nema því fylgdu einhver ákvæði um hugsanlega yfirtöku Bandaríkjahers eða NATO á mannvirkinu á spennutímum, svipað og hliðstætt og er með flugstöðina á Keflavíkurflugvelli. Hér er, herra forseti, og með því skal ég ljúka máli mínu, á ferðinni enn eitt hamarshöggið, svo syngur við, í kistulagningu þeirrar yfirlýstu stefnu þessarar ríkisstjórnar, sem hæstv. forsrh. hefur borið fram, að auka ekki hernaðarumsvif á kjörtímabilinu. Hér er rekinn enn einn naglinn til að festa svo rækilega líkkistulokið yfir þessari stefnu að það verður naumast rifið af.



Herra forseti. Það var aðeins út af því sem hv. 5. þm. Austurl. sagði varðandi svör mín áðan. Er ekki alveg ljóst hvernig svara á fsp. sem borin er fram í dag og ekki var hægt að hafa til meðferðar fyrir viku? Hv. þm. sagði að ég hefði átt að svara henni fyrir viku. Það liggur alveg í augum uppi að henni gat ég ekki svarað fyrr en fyrirspyrjandi hafði haft tækifæri til að tala fyrir henni.



Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Maður er ýmsu vanur úr þessari austanátt. Það kom ekki fram í mínu máli, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, að það væru hernaðaryfirvöld sem ættu að ráða gerð flugvalla á Íslandi eða staðsetningu þeirra. Og ég var ekki að ræða um gerð hernaðarflugvalla eða hernaðarmannvirkja hér á landi. Hins vegar hef ég skilning á því að það eru ýmsar breytingar að gerast nú. M.a. munu ein fimm flugfélög, sem núna fljúga á milli Evrópu og Ameríku og hafa tekið í notkun tveggja hreyfla flugvélar, þurfa þess frekar að varaflugvöllur verði byggður á Íslandi. Ég gæti sagt miklu meira um þetta mál, en því miður er tíminn farinn frá okkur. En ég held að við ættum að reyna að halda okkur við jörðina í þessum umræðum.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að forsetinn er farinn að teygja túlkun þingskapa með þeim hætti sem hér kom fram. Sakarefni hv. 5. þm. Norðurl. v. var býsna athyglisvert og nýstárlegt og rýmkar bersýnilega möguleika okkar þm. á að taka til máls í fyrirspurnatímum. Ég vil í tilefni af þessari umræðu leyfa mér að óska eftir því að hæstv. forsrh. geri grein fyrir afstöðu Framsfl. Hann mun hafa lýst því yfir, hæstv. forsrh., að hann væri á móti því að það yrði til hernaðarmannvirki í Skagafirði með þeim hætti sem hér er verið að ræða um. Nú er það alveg ljóst að ef Bandaríkjamenn setja peninga í þennan flugvöll eru þeir um leið að gera kröfur um að þetta sé hernaðarmannvirki, getur ekkert annað verið. Með öðrum orðum: Verður forsrh. og Framsfl. á móti því að varaflugvöllur verði til í Skagafirði eða annars staðar með framlögum frá Bandaríkjamönnum? Mun Framsfl. beita sér gegn því? Ef Framsfl. hins vegar fellst á þær hugmyndir sem hér eru uppi er hann að taka ákvörðun um þriðju herstöðina frá því að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar kom til valda. Það eru radarstöðvarnar á Vestfjörðum og Norðurlandi eystra og það er þessi ákvörðun, sem Sjálfstfl. er bersýnilega að þrýsta fram, að það verði tekin ákvörðun um herstöð í Skagafirði. Það er nauðsynlegt að hæstv. forsrh. geri grein fyrir afstöðu sinni og flokks síns í þessu máli.



Herra forseti. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt, að af okkar hálfu kemur ekki til greina að hér verði reistur annar hernaðarflugvöllur. Það kemur heldur ekki til greina að hér verði reistur flugvöllur eða varaflugvöllur fyrir millilandaflug nema hann sé að öllu leyti undir innlendri stjórn. Ef það er rétt, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að framkvæmdasjóður Atlantshafsbandalagsins veiti ekki styrki nema háð því skilyrði að slík mannvirki séu undir þeirra stjórn, kemur ekki til greina að þiggja slíkan styrk.

En annan?

Alls ekki.

En annan?

Ja, ef um er að ræða styrk sem engum skilyrðum er bundinn nema þeim að varnarliðsvélar fái að lenda þar fremur en að fara í sjóinn þegar ekki er lendingarfært í Keflavík finnst mér að við getum ekki útilokað það. Hins vegar verð ég að segja eins og er að mér þykir dálítið furðulegt ef það er rétt að þeir vegir sem hafa verið lagðir í Noregi með styrk úr framkvæmdasjóði Atlantshafsbandalagsins eru undir stjórn þess. Ég hef aldrei nokkurn tíma heyrt það. Það verð ég að segja eins og er. En þetta voru athyglisverðar upplýsingar og nauðsynlegt að þær séu skoðaðar.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að vekja athygli á þeirri afar athyglisverðu staðreynd að þó að hæstv. ríkisstjórn hafi tekið ákvörðun um að ganga til viðræðna við tiltekna aðila hefur hún ekki kynnt sér starfsreglur þeirra betur en svo að hæstv. forsrh. kemur af fjöllum í sambandi við hluti sem ég hélt að væri almenn vitneskja og almennar upplýsingar um starfsreglur mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins. Í sambandi við vegi í Noregi er því til að svara að þeim er ætlað hernaðarlegt hlutverk. Það er viðurkennt. Það er æft samkvæmt því hernaðarlega hlutverki o.s.frv. Þannig tengjast þau mannvirki hernaði á þann hátt að viðkomandi sjóður telur sér fært að leggja í þá fé. Eins og ég sagði byggjast þessar reglur á því að annaðhvort eðli sínu samkvæmt eða stjórnunarlega sé um hernaðarmannvirki að ræða. Það er alveg ljóst, ég get fullvissað hæstv. forsrh. um það, að sjóðurinn mun ekki leggja fé í mannvirki á Íslandi nema þessum skilyrðum sé fullnægt öðru hvoru eða báðum.



Herra forseti. Á undanförnum mánuðum hafa borist slæm tíðindi frá sjúkrahúsum landsins, einkum héðan af höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt frétt sem birtist í Alþýðublaðinu nú í byrjun nóvember er barnaspítali Hringsins nú rekinn þannig að börn koma inn að morgni og eru send heim að kvöldi og hluta spítalans er lokað um helgar. Rúmum hefur verið fækkað á deildum og þess eru dæmi að deildir hafi ekki verið opnaðar eftir lokun af ýmsum ástæðum og jafnframt berast þau tíðindi að hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða vanti til starfa á ýmsar deildir sjúkrahúsanna og að á flestum deildum sé gífurlegt vinnuálag á starfsfólkinu vegna undirmönnunar. Háskólamenntaðir hjúkrunarfræðingar sögðu upp störfum sínum frá og með 1. okt. og hjúkrunarfræðingar innan BSRB hugðu á uppsagnir, en samkvæmt nýjustu fréttum hafa þeir nú frestað þeim vegna væntanlegra laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Ástæður þessarar óánægju, sem kemur fram í þessum aðgerðum hjúkrunarfræðinganna, eru fyrst og fremst lág laun, mikið vinnuálag og mikil ábyrgð sem ekki er metin til launa. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk hjá Hjúkrunarfélagi Íslands eru um 77% hjúkrunarfræðinga innan þess félags við hjúkrunarstörf, en 23% sinna öðrum störfum eða eru á eftirlaunaaldri. Ég veit ekki hvernig þetta hlutfall er miðað við aðrar sérmenntaðar stéttir, en staðan er nú þannig samkvæmt mínum upplýsingum að 195 íslenskir hjúkrunarfræðingar starfa erlendis, 100 eru komnir á eftirlaun en 1925 eru í starfi, en tugir ef ekki hundruð hjúkrunarfræðinga, því miður hef ég ekki nákvæma tölu, eru í öðrum störfum, þar á meðal sem heimavinnandi húsmæður. Hjúkrunarfræðingar eru ein þeirra kvennastétta sem orðið hafa illilega fyrir barðinu á launastefnu ríkisstjórnarinnar og eru orðnar langþreyttar á lélegum kjörum, en þeir gjalda sem síst skyldu, sjúklingar sem þurfa á hjúkrun að halda. Í ljósi þeirra upplýsinga sem ég hef hér rakið leyfi ég mér, herra forseti, að leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. heilbrrh. á þskj. 185: "1. Hve marga hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða vantar til starfa? 2. Hvar er skorturinn mestur? 3. Hversu margir hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar eru í a) fullu starfi, b) hlutastarfi? 4. Hversu mikla yfirvinnu vinna hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar að jafnaði á mánuði hverjum?"

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. 1. liður fsp. hv. þm. hljóðar svo: "Hve marga hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða vantar til starfa?" og 2. liðurinn hljóðar svo: "Hvar er skorturinn mestur?" Ég kýs að svara þessum tveimur fyrstu liðum fsp. saman. Lauslega áætlað vantar í þær stöður sem leyfi er fyrir rúmlega 200 hjúkrunarfræðinga og öllu fleiri sjúkraliða. Þessar tölur eru breytilegar frá einum mánuði til annars. Mikil hreyfing er á hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum í starfi. Þeir hverfa frá um tíma, en koma flestir til starfa á ný. Allmargir eru við nám um lengri eða skemmri tíma hér heima eða erlendis. Þeir munu vera um 65 í lengra námi, en þá er átt við eins til tveggja ára framhaldsnám, og 25 á styttri námskeiðum. Þegar fjölmennir hópar hjúkrunarfræðinga fara í framhaldsnám hlýtur það auðvitað að hafa áhrif á þetta ástand. Núverandi stöðuleyfi fyrir þessar starfsstéttir segja þó ekki alla sögu því að allmargar sjúkrastofnanir og heilsugæslustöðvar hafa óskað eftir fleiri stöðuheimildum en þær hafa nú leyfi fyrir. Skortur á hjúkrunarfræðingum til starfa er meiri í stofnunum í Reykjavík en úti á landsbyggðinni og tiltölulega meiri á öldrunardeildum, geðdeildum og barnadeildum. Hins vegar er meiri skortur á sjúkraliðum til starfa úti um landið. Við þetta má bæta að það er ekki einungis skortur á hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum í stofnunum hér í Reykjavíkurborg og víðar í þéttbýlinu heldur einnig á ófaglærðu aðhlynningarfólki. Ef tölur eru teknar miðað við núverandi ástand í stærstu sjúkrahúsunum eru stöðuheimildir fyrir hjúkrunarfræðinga við Landspítalann 340. Af þeim eru setnar 308, en 21 hjúkrunarfræðingur er í barneignarleyfi eða námsleyfi af þeim hópi. Stöðuheimildir fyrir sjúkraliða eru 157 en í starfi eru 174 sjúkraliðar. Stöðuheimildir fyrir hjúkrunarfræðinga í Borgarspítalanum eru 204 af þeim eru setnar 179 stöður, og fyrir sjúkraliða 168 stöðuheimildir, af þeim eru setnar 134 stöður. Í Landakotsspítala eru stöðuheimildir hjúkrunarfræðinga 110, af þeim eru setnar 108 stöður, og fyrir sjúkraliða eru heimildirnar 99, af þeim eru setnar 87. Í Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri eru stöðuheimildir hjúkrunarfræðinga 79,5 og af þeim eru setnar um það bil 76 stöður. Stöðuheimildir fyrir sjúkraliða eru 88, en í þeim stöðum og öðrum störfum eru 95,5 sjúkraliðar. Ég tel þessar hlutfallstölur svolítið skrýtnar, en það er vegna þess að svo margt af þessu fólki vinnur hlutastörf. Þess vegna standa tölurnar ekki alltaf á heilli tölu. Við eftirgrennslan telja flest sjúkrahúsin úti á landi sig mun betur stödd nú hvað því viðvíkur að fylla þessar stöður en oft áður. Ef ég vík að heilsugæslunni og þeim heilsugæslustöðvum sem heyra beint undir ráðuneytið eru stöðuheimildir fyrir hjúkrunarfræðinga 119. Segja má að allar þær heimildir séu notaðar. Á örfáa staði vantar hjúkrunarfræðing til starfa, en þá hefur stöðuheimildin verið notuð til annars þann tíma. 3. spurning hv. þm. var: "Hversu margir hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar eru í a) fullu starfi, b) hlutastarfi?" Hjúkrunarfræðingar í fullu starfi eru um 680 og í hlutastarfi um 1000. Sjúkraliða hef ég ekki eins nákvæmt yfirlit yfir, en af þeim tölum sem ég hef eru þeir mun fleiri í hlutastarfi en í fullu starfi en þegar um er að ræða hjúkrunarfræðingana. Samkvæmt könnunum kemur í ljós að hjúkrunarfræðingar brautskráðir frá Háskólanum og þeir aðrir sem hafa farið í framhaldsnám eru fleiri í fullu starfi en aðrir. 4. spurning hv. fyrirspyrjanda var um hversu mikla yfirvinnu hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar ynnu að jafnaði á mánuði hverjum. Því er til að svara að hún er mjög misjöfn í stofnunum og má segja að það haldist í hendur við það hvort skortur er þar á þeim til starfa og hversu margir hafa verið fastráðnir í fullt starf og með hátt starfshlutfall. Í sumum stofnunum er yfirvinnan sáralítil og þá mest samningsbundin yfirvinna, svo sem kaffitímar og annað, en annars staðar töluvert mikil. Hjá stærstu sjúkrahúsunum, Landspítalanum og Borgarspítalanum, er yfirvinna hjúkrunarfræðinga frá 25 til 35 stundir í mánuði, en hjá sjúkraliðum 26-43 stundir í mánuði. Sjúkraliðar eru fleiri í hlutastarfi og því eru yfirvinnustundir þeirra fleiri. Ég vona að fsp. hv. þm. sé svarað, en þessar upplýsingar eru teknar saman af Ingibjörgu Magnúsdóttur deildarstjóra í heilbrrn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrmrh. kærlega fyrir þessi svör. Þetta eru miklar upplýsingar, sem hún hefur hér lagt fram, og ég þarf að skoða þær betur til að geta áttað mig á því hvað þetta segir. En mér finnast það býsna háar tölur að 200 hjúkrunarfræðinga vanti til starfa. Ég ætla ekki að segja meira um þetta í bili því að ég er líka með næstu fsp. Hún er í beinu framhaldi af þessu máli, um það til hvaða ráða eigi að grípa. Ég verð þó að segja að ég hefði búist við því að yfirvinna væri jafnvel enn meiri á spítölum. En þetta þarf að skoðast betur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrmrh. kærlega fyrir þessi svör. Þetta eru miklar upplýsingar, sem hún hefur hér lagt fram, og ég þarf að skoða þær betur til að geta áttað mig á því hvað þetta segir. En mér finnast það býsna háar tölur að 200 hjúkrunarfræðinga vanti til starfa. Ég ætla ekki að segja meira um þetta í bili því að ég er líka með næstu fsp. Hún er í beinu framhaldi af þessu máli, um það til hvaða ráða eigi að grípa. Ég verð þó að segja að ég hefði búist við því að yfirvinna væri jafnvel enn meiri á spítölum. En þetta þarf að skoðast betur.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. 1. spurningu hv. þm. um lokun sjúkrahúsa er því að svara að sjúkrahúsin í Reykjavík hafa orðið að loka deildum eða draga úr starfsemi um stundarsakir, en minna hefur verið um slíkt úti á landsbyggðinni. Í Landspítalanum hefur endurhæfingardeild með 23 rúmum verið lokuð um nokkurra mánaða skeið, um 7-8 mánuði, og í Borgarspítala eru 26 rúm ekki í notkun. Þetta er samkvæmt upplýsingum sem fengnar voru frá framkvæmdastjóra Borgarspítala í morgun. Þessi rúm í Borgarspítalanum eru á tveim handlækningadeildum og tveim öldrunardeildum. Þar er því engin heil deild lokuð heldur má segja að dregið hafi verið úr starfsemi á þeim fjórum deildum sem hér hafa verið nefndar. Sex rúm í hvorri deild hafa ekki verið tekin í notkun af þeim sem heimilt er að hafa þar. Spurning nr. 2 er: "Hvaða ástæðu telur ráðherrann liggja að baki skorti á hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum á sjúkrahúsum?" Þessari spurningu hafa margir reynt að svara með því að geta sér til og stundum heyrir maður úr ýmsum hornum afar einföld svör og telja að hér liggi að baki ein einföld ástæða. Ég tel ekki að svo sé. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að fyrir liggi allverulegar kannanir á því hvað stéttirnar telja sjálfar um þetta atriði og á hvern átt orsakirnar tengjast saman. Þess vegna var það að Hjúkrunarfélag Íslands og Félag háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga hafa látið gera kannanir um meginástæður fyrir skorti á hjúkrunarfræðingum til starfa og heilbrmrn. hefur styrkt þessi félög lítið eitt til þessara kannana. Ég tel að þetta sé nauðsynlegt til að undirbyggja kjarabaráttuna með faglegum hætti og tel að þessi félög eigi heiður skilið fyrir að standa þannig að þessum málum. Hjúkrunarfélag Íslands gerði sína könnun fyrir þremur árum og ráðuneytið styrkti það þá nokkuð. Félag háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga gerði sína könnun á s.l. ári og fékk einnig styrk frá ráðuneytinu til þess arna. Báðar þessar kannanir leiddu í ljós að meginástæða var talin vera lág laun. - Ég tel ástæðurnar í þeirri röð sem talið var að vægi þeirra væri. - Síðan kom óreglulegur vinnutími. Þriðja meginástæða var að starfið samræmdist illa heimilisstörfum, vinnuálag væri mikið og víða væri skortur á barnagæslu. Ég bendi á í þessu sambandi að könnun Hjúkrunarfélags Íslands var birt í tímariti félagsins, Hjúkrun, frá árinu 1984. Könnun Félags háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga hefur ekki verið birt enn þá. Jafnskjótt og ég fæ hana í hendur er ég fús til þess að láta fjölfalda hana og afhenda hv. þm. hana. Ég tel að hér sé um mál að ræða sem hefur svo mikla þýðingu að nauðsynlegt sé að átta sig á öllum þáttum þess. Þótt ekki hafi verið gerðar jafnítarlegar kannanir á meðal sjúkraliða hefur af ráðuneytisins hálfu verið reynt að kanna þetta með fyrirspurnum til þeirra hópa á stofnunum víða um land og svo virðist sem útkoman sé svipuð þar. En eins og mönnum er kunnugt er yfirgnæfandi meiri hluti hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða konur sem þurfa að sjá um heimilishald og barnauppeldi. Margar hverfa frá starfi um stundarsakir vegna ungra barna, það er auðvitað einn þáttur skýringarinnar á því að þær eru ekki allar í starfi samtímis og síst í fullu starfi í sínu fagi, en aðrar minnka við sig starf um skemmri eða lengri tíma. Það mun vera rúmlega 1% af körlum í stétt hjúkrunarfræðinga og svipuð hlutfallstala meðal sjúkraliða. Í þeirri von að hv. þm. geri einhverja athugasemd sem ég þarf að gera athugasemd við mun ég láta þessu lokið í bili. Ég kem þá svari við 3. spurningunni að sem athugasemd.



Herra forseti. Hér er hreyft mjög svo alvarlegu máli þar sem kemur í ljós að hundruð hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða eru ekki í starfi eða stöður þeirra eru óskipaðar. Það er umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðh. að dýr mannvirki skuli standa ónotuð, t.d. öldrunardeildir, meðan hundruð manna bíða eftir plássi vegna þess að ekki er unnt að manna þessar stofnanir. Vitaskuld er, eins og ráðherra réttilega benti á úr könnun Hjúkrunarfræðingafélags Íslands, um að ræða annars vegar lág laun og hins vegar skort á dagvistarrými. Ég efast t.d. um að konur í læknastétt hætti störfum vegna launa í sama hlutfalli og hjúkrunarfræðingar hætta störfum vegna sinna launa. Ráðherrann minntist einnig á að hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar hverfa frá starfi vegna umönnunar barna. Hér er það skorturinn á dagvistarrýminu sem segir til sín. Við þetta verður ekki unað. Það verður að gera eitthvað í þessu. Hér ber allt að sama brunni og varðandi aðrar starfsstéttir meðal ríkisstarfsmanna. Kennarar fást ekki og réttindalaust fólk gegnir þeirra störfum vegna þess að menn lifa ekki af þeim launum sem íslenska ríkið býður þeim. Það er verkefni ríkisstjórnarinnar allrar að taka þessi mál til alvarlegrar umræðu áður en þetta þjóðfélag okkar hrynur.



Herra forseti. Mig langar til að vekja á því athygli í þessu sambandi að þegar spurt er um lokun deilda á sjúkrahúsum vegna hjúkrunarfræðinga- eða sjúkraliðaskorts er aðeins hálf sagan sögð þótt því sé svarað vegna þess að stór hluti af þeirri starfsemi sem þó er enn höktandi inni á sjúkrastofnunum landsmanna er við stórlega erfið skilyrði og undirmannaður svo að tugum og hundruðum nemur á stærstu sjúkrastofnunum. Sem stjórnarmanni í stjórnarnefnd ríkisspítalanna kosnum þangað inn af Alþingi, er mér málið skylt. Ég vil nefna sem dæmi að barnaspítali Hringsins, sú merka og þýðingarmikla stofnun, er nú rekin að hluta til með þeim hætti að börnin eru send heim á kvöldin og keyrð þangað aftur á morgnana. Vegna hvers? Jú, vegna þess að það er ekki hægt að manna næturvaktir á deildum spítalans. Ef mönnum er það ekki ljóst að þarna er við mikið vandamál að etja þegar starfsemin er komin í slíkar ógöngur ætti mönnum að vera það með því að hugleiða þetta dæmi. Ég vil svo segja, herra forseti, að við hefðum þurft miklu meiri tíma en hér gefst til þess að ræða almennt stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum og viðbrögð manna við þeim mikla vanda sem við er að etja í starfsmannahaldi í opinberum rekstri.



Virðulegi forseti. Hér hafa nú komið fram ógnvekjandi upplýsingar um fjölda hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða sem vantar til starfa. Að vísu koma þær ekki á óvart því að hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar eru dæmigerð kvennastétt og eins og ráðherra gat um eru það vitaskuld hin lágu laun, skortur á barnagæslu og óreglulegur vinnutími sem gerir það að verkum að það er erfitt að koma heim og saman skyldum kvenna heima fyrir og starfi úti á vinnumarkaði. Þetta vandamál blasir við fleiri kvennastéttum en þeim sem hér um ræðir og á þessu vandamáli verður að taka umsvifalaust. Það er víða neyðarástand á heimilum landsins út af þessu og þess vegna bíð ég með eftirvæntingu eftir svari hæstv. ráðherra við 3. lið þessarar fsp. sem henni gafst ekki tími til að svara áðan, en hann er: Til hvaða aðgerða hyggst raðherra grípa til að bæta úr þessu?



Herra forseti. Ég skal hafa það örstutta athugasemd um þær upplýsingar sem komu fram hér og hafa reyndar komið fram á þingi áður. Fyrir þremur árum síðan var gerð könnun og kom hún út á prenti í riti hjúkrunarfræðinga þar sem þessar ástæður voru nefndar, hvað liggur að baki því að skorturinn er svo mikill eins og raun ber vitni, og eru þær engin ný sannindi. Það er sem sagt lág laun, það er, eins og fram hefur komið, vaktavinnan. Það hefur ekkert verið gert á þessum þremur árum og það finnst mér aðalmálið. Við getum ekki alltaf beðið eftir nýrri og nýrri könnun þegar fram kemur hér, og það hefur verið öllum hv. þm. ljóst, að ekkert hefur verið gert á þessum þremur árum. Það var lögð fram þáltill. um að skipuð yrði nefnd af ríkinu til þess að gangast í að leysa þessi vandamál eða alla vega koma með tillögur til úrbóta og hún var ekki einu sinni samþykkt á hv. Alþingi.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég vil freista þess að svara 3. lið fsp. í tilefni af þeim athugasemdum sem fram hafa komið, en ,þessi spurning var um til hvaða aðgerða ráðuneytið hygðist grípa. Þetta mál hefur verið mjög mikið rætt og það er ekki skortur á nefndum í þessu sambandi heldur er það fyrst og fremst spurning um fjármagn og einnig samkomulag manna um viss skipulagsatriði. Hjúkrunarfræðingar hafa sjálfir einkum bent á hækkun launa og aukaþóknun fyrir fullt starf, sveigjanlegri vinnutíma og fleiri dagvistarrými. Þessa þætti alla hef ég rætt við hlutaðeigandi aðila og geri mér vonir um að úr rætist. S.l. vetur reyndi ég það ráð sem nokkurn árangur bar þegar læknar áttu í hlut fyrir mörgum árum og svipað stóð á um fjarvistir þeirra frá landinu. Ég skrifaði 180 hjúkrunarfræðingum sem dveljast erlendis og spurðist fyrir um það hvort þeir vildu koma heim til starfa ef þeir fengju einhverja fyrirgreiðslu við heimflutning sinn. Sex hafa þegar komið til starfa og það eru að berast bréf enn með fyrirspurnum um í hverju slík aðstoð væri fólgin og við höfum yfirleitt beint þessum svörum til viðkomandi sjúkrastofnana. Það koma þá hugmyndir um það frá hjúkrunarfræðingum sem erlendis dvelja við hvaða stofnanir þeir vildu gjarnan starfa og við hvers konar verkefni. Svo virðist sem þarna hafi aðeins orðið hreyfing á og þetta litla bréf, þó að þarna hafi ekki margt skilað sér enn, sé samt enn þá að vekja viðbrögð því að menn gera það ekki svona í einni handarvendingu að flytja sig með fjölskyldu sína heim. Hvað viðkemur sjúkraliðum hafa tveir skólar bæst við sem bjóða upp á sjúkraliðanám, en meðal óska sjúkraliða í sambandi við þeirra málefni var það að athugað yrði um endurskoðun á námi þeirra, fyrirkomulagi, hvort hægt væri að opna þeirra námsleiðir betur en verið hefur og jafnvel endurskoða allt innihald þess náms. Nefnd hefur starfað í þessu og lokið störfum og tillaga hennar er í stuttu máli sú að sjúkraliðanámið færist smátt og smátt alfarið inn í fjölbrautaskólana en að Sjúkraliðaskólanum verði áfram haldið sem ársskóla, um nokkurra ára bil a.m.k., fyrir almennt sjúkraliðanám. Auk þess bjóði hann upp á sérnám í vissum greinum, námskeið upp undir hálft ár eða svo sem veittu þá réttindi til vissra kjarabóta. Þetta eru atriði sem sjúkraliðar hafa lagt mikla áherslu á. Þeir skólar sem bæst hafa við eru Fjölbrautaskólinn í Keflavík og nú í haust Fjölbrautaskólinn á Sauðárkróki. Þetta þýðir að fólk sem getur farið í þetta nám þegar það er ungt í heimabyggð sinni kemur þá frekar til þessa starfs en ef það þyrfti að bíða þangað til að loknu venjulegu framhaldsnámi og fara þá til Reykjavíkur til að læra þessi störf. Ég geri mér þess vegna vonir um að mun fleiri sjúkraliðar brautskráist á næstu árum heldur en hingað til. Þessi atriði vildi ég sérstaklega nefna. Svo eru aðrar aðgerðir sem eru til þess fallnar að létta á sjúkrahúsum, m.a. sú þjónusta sem fólgin er í heimahjúkrun, því að auðvitað dregur úr skorti á slíku starfsfólki á sjúkrahúsum ef dregið er úr aðsókn á hjúkrunardeildirnar. Þess vegna var flutt um það frv. s.l. vor og samþykkt hér á hv. Alþingi að sjúkrasamlögin greiddu fyrir heimahjúkrun, en það hefur ekki verið heimilt hingað til. Hingað til hefur heimahjúkrunin verið skipulögð af heilsugæslustöðvunum en lagabreytingin þýðir að þá getur fólk snúið sér til hjúkrunarfræðings. hjúkrunarfræðingur, sem e.t.v. sinnir heimili sínu að langmestu leyti og er ekki í föstu starfi neins staðar annars staðar, tekur að sér nokkra sjúklinga sem hann hjúkrar heima fyrir. Ég held að um allt land geti þessi breyting orðið til að draga úr þörfinni á stofnununum sem við ræddum um. En auðvitað eru þetta allt saman hliðarráðstafanir. Það sem vitanlega skiptir máli og mér dettur ekki í hug að loka augunum fyrir eru kjaramál þessara stétta eins og annarra.



Herra forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svörin. Þetta eru gagnmerkar upplýsingar sem hafa komið fram þó að ekki sé hægt að segja að þær komi á óvart því að þetta ástand hefur mörgum verið ljóst. Ég tek innilega undir það með heilbrrh. að ástæðan fyrir stöðu þessara mála er fyrst og fremst launamálin, vinnutíminn, skortur á barnaheimilum og sú mikla ábyrgð sem fylgir þessum störfum. En allar þessar upplýsingar leiða mig til þeirrar niðurstöðu að það sem fyrst og fremst þurfi að gera sé að reyna að bæta launakjörin og ég skora á ráðherrann að beita sér í þeim málum. En það þarf líka að skoða allt heilbrigðiskerfið í heild og athuga hvaða leiðir er hægt að fara innan þess til að bæta aðstöðuna. Hæstv. ráðherra nefndi það að hún væri að reyna að sækja hjúkrunarfræðinga til útlanda og manni dettur nú í hug Florence Nightingale, að það sé verið að reyna að höfða til hins góða hugarfars. En staðreyndin mun vera sú, því miður, að þegar hjúkrunarfræðingar koma heim frá útlöndum snarlækka þeir í launum, þannig að þetta er auðvitað engin lausn. Ég þekki sjálf dæmi um tiltölulega nýútskrifaðan hjúkrunarfræðing sem hætti starfi á sjúkrahúsi og gerðist flugfreyja og fékk þrisvar sinnum hærri laun hjá Flugleiðum en í heilbrigðiskerfinu. Að öllu þessu þarf að hyggja. Það er líka vert að velta því fyrir sér hvort það skólakerfi sem við höfum nú megnar að uppfylla þörfina fyrir hjúkrunarfræðinga, hvort sú menntun sem veitt er í Háskóla Íslands dugar til þess að fullnægja þörfinni. Herra forseti. Ég gæti haft langt mál um þetta, en ég ítreka þakkir til ráðherrans og þakka öðrum sem tekið hafa til máls um þetta.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Mér var að berast skjal úr ráðuneytinu sem fyllir dálítið betur það sem ég var að segja. Sá kafli sem ég mun vitna til hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Hjúkrunarfræðingar voru einnig spurðir um hvað þeir teldu vera meginástæður fyrir skorti á hjúkrunarfræðingum. Mynd 12 sýnir hvaða atriði hjúkrunarfræðingarnir töldu mikilvægust í þessu sambandi. Eins og sjá má sýna þessar niðurstöður sem byggðar eru á óbundnu vali að flestir, eða 35%, nefndu mikið vinnuálag. Næstflestir, eða 16%, nefna síðan lág laun, 14% nefna óreglulegan vinnutíma og 11% nefna vandamál við barnagæslu." Önnur mynd sýnir svör þátttakenda við sömu spurningu en nú eru svörin bundin þannig að svarendur eru beðnir að raða viðeigandi atriðum í forgangsröð. Flestir, eða 41% svarenda, telja að lág laun séu mikilvægasta ástæðan fyrir hjúkrunarfræðingaskortinum. 22% nefna óreglulegan vinnutíma, 15% nefna að vinnan samrýmist illa heimilisstörfum. Álíka margir nefna mikið vinnuálag og vandamál vegna barnagæslu, eða um 9%. Þetta vildi ég, herra forseti, láta koma fram því að hér var um að ræða mjög vandaða og vísindalega úttekt.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því í lokin að ráðherrann er ekki reiðubúinn með neinar tillögur til úrbóta í þessum málum og ég vil beina þeim eindregnu tilmælum til ríkisstjórnarinnar og hæstv. heilbrrh. að ráða nú bót á þessum málum.



Herra forseti. Í maí 1985 voru undirrituð lög um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta. Skv. þeim var síðan gefin út reglugerð um menntun, réttindi og skyldur sjúkranuddara. Sú reglugerð var undirrituð 6. jan. 1986, um svipað leyti og ýmsar aðrar slíkar reglugerðir. Síðan gerðist það að stjórn Félags ísl. sjúkraþjálfara ritar ráðherra bréf 21. júlí 1986 og mótmælir harðlega þessari reglugerð og telur að þar hafi verið farið inn á þeirra eigið starfssvið. Nokkrum dögum seinna gefur núv. hæstv. heilbrrh. út reglugerð um afnám þessarar umræddu reglugerðar. Og þá stóðu sjúkranuddarar sem sagt aftur í sömu sporum og áður en reglugerð þeirra var samin. Ekki voru allir sammála um að þessi reglugerð hefði á nokkurn hátt stangast á við lög um starfsheiti og starfsréttindi heilbrigðisstétta eða komið inn á svið annarra starfsstétta. M.a. ritar Guðjón Magnússon aðstoðarlandlæknir bréf í júní 1986 þar sem hann telur að við setningu reglugerðar þeirrar sem áður var minnst á hafi verið staðið að verki eins og lög mæla fyrir um og að umsögn landlæknis um drög að reglugerð hafi verið send ráðuneytinu. Síðan hefur það gerst að hæstv. ráðherra hefur skipað nefnd til að reyna að leysa þessi mál og sú nefnd hefur skilað af sér til hæstv. ráðherra. En það mál lítur nú ekki vel út þar sem menn virðast ekki geta komið sér saman um hvernig að þessum málum skuli staðið. Ég hef því leyft mér, herra forseti, og skal ekki lengja mál mitt, að leggja fram fsp. á þskj. 199, tvær fsp. sem hljóða svo, með leyfi forseta: "1. Hvers vegna var reglugerð nr. 13/1986, um menntun, réttindi og skyldur sjúkranuddara, numin úr gildi? 2. Er ný reglugerð fyrirhuguð? Sé svo, hvenær er hennar að vænta?"

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Það mál sem hér er spurt um hefur verið til umræðu meðal margra heilbrigðisstétta, fleiri heilbrigðisstétta en hv. fyrirspyrjandi nefndi hér. Það er rétt að staðið var að undirbúningi þessarar reglugerðar eins og lög mæla fyrir, enda hafa lögin að geyma afskaplega víðtækar heimildir fyrir ráðherra til þess áð kveða á um einkarétt tiltekins hóps til tiltekinna starfa og draga að sama skapi úr möguleikum annarra eða réttindum til þess hins sama starfs. Þegar um svona víðtæk lög er að ræða, sem takmarka rétt hóps manna til starfa frá því sem er áður en slík fyrirmæli eru gefin út, er það mín skoðun að ráðherra þurfi að hafa það á hreinu að ekki sé gengið inn á svið annarra stétta. Öðru máli gegndi ef slíkt mál færi í gegnum Alþingi. En ég treysti mér ekki til að standa að því að ákveða með einu pennastriki að tilteknum hópi manna skuli leyft að stunda starf sem hann og aðrar heilbrigðisstéttir telja hann færan til og öðrum, hópi sem líka er talinn til starfsins fær, sé ekki leyft að vinna það. Ég skal skýra nánar hvað ég á við, því að það kom í ljós einmitt í þessu máli. Ég hafði þær upplýsingar þegar þetta mál var lagt fyrir að þær heilbrigðisstéttir sem þarna ættu hlut að máli væru á einu máli um drög að reglugerð og svo virtist vera áður en undirritað var. Þegar mér fóru að berast ábendingar um að sú væri alls ekki raunin fór ég að kanna betur bakgrunn ýmsan fyrir þessari reglugerð og ég komst að þeirri niðurstöðu að reglugerðin gengi að vísu ekki á neinn hátt í bága við heimildarlögin sjálf heldur í bága við lögin um sjúkraþjálfara. En það eru aftur á móti sérlög sem gilda um þá stétt og þá sem starfa með sjúkraþjálfurunum. Það var því niðurstaða mín að reglugerðin óbreytt gæti ekki staðist samkvæmt lögum. Þess vegna taldi ég ekki fært annað en að nema hana úr gildi á meðan unnið væri að samningu nýrrar reglugerðar. Á meðan á þessu stóð kom fram að menn úr félagi sem heitir Nuddarafélag Íslands féllu ekki undir reglugerð um sjúkranuddara. Í Nuddarafélagi Íslands eru ýmsir starfsmenn sem eru mjög hæfir á þessu sviði og eru að margra dómi ekki síður lærðir en hinir, en þeir hafa ekki hlotið fræðslu sína í skólum heldur á stofum í starfi. Þar er t.d. um að ræða blinda fjölskyldumenn sem eru taldir mjög færir í starfi og ekki síður en ýmsir sem eru í Sjúkranuddarafélaginu. En reglugerðin kvað á um það að allar umsóknir skyldu fara í gegnum Sjúkranuddarafélagið þannig að þarna var einn áreksturinn. Milli sjúkraþjálfara og sjúkranuddara var annar árekstur. Einn þáttur reglugerðarinnar eins og hún var gekk að mínu mati í bága við skýrgreiningu á störfum sjúkraþjálfara sem er í lögum sem Alþingi hefur samþykkt, svo og reglugerð byggðri á þeim lögum. Þegar svona stendur á tel ég að verði að ganga vel frá því að ekki sé ómaklega tekinn réttur af neinum með setningu reglugerðar og þá þess heldur að þetta vald er í hendi ráðherra, þegar um þennan hóp er að ræða, en ekki Alþingis. Við þetta vil ég svo bæta að ég er orðin varkárari en í upphafi þessa starfsárs míns sem heilbrrh. um setningu slíkra reglugerða því að eins og hv. þm. þekkja hefur það farið mjög vaxandi að ýmsar stéttir vilja fá löggildingu eða einkaréttindi til tiltekins starfs. f slíkum tilvikum tel ég, a.m.k. á meðan breyting skv. löggildingum er að komast á, að vera þurfi svigrúm til réttindaveitingar á þann hátt að vinnan sé ekki tekin af mönnum sem hana stunda, nema þá að sýnt sé að þeir hafi beinlínis unnið tjón með því starfi sínu þannig að hér er um að ræða mikla grundvallarspurningu. Aðalatriðið er það að slík heimildarlög verður að nota með mikilli varúð.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég get verið henni sammála um að það má ýmislegt segja um löggildingu starfsstétta. En ef verið er að, og eins og búið er að, löggilda einstök starfsheiti verður auðvitað eitt yfir alla að ganga. Ég vil t.d. nefna að læknaritarar hafa fengið löggildingu fyrir sínum starfa. Eftir því sem mér hefur skilist eru sjúkranuddarar fyrstir manna til þess að viðurkenna að þeir hafa ekki menntun á borð við sjúkraþjálfa og gera sér fyllilega ljóst að þeir geta þar með ekki gegnt þeim störfum sem þeir síðarnefndu gegna. Og þeir eru jafnvel tilbúnir til að viðurkenna að e.t.v. hafi verið gengið of langt í umræddri reglugerð. Þeir hafa lagt til breytingar sem taka af allan vafa um að þeir eru ekki að fara inn á svið sjúkraþjálfara heldur hugsa þeir störf sín fyrst og fremst sem einn þátt sjúkraþjálfastarfa eða hugsa sér að vera svokölluð stoðstétt. Og þeir gera sér jafnframt fyllilega ljóst, eins og tillögur þeirra hafa sýnt, að þeir vinna auðvitað ekki nema skv. tilvísun frá lækni. Þetta lyktar auðvitað allt ofurlítið af þeirri lagskiptingu sem mér sýnist verða ákveðnari með ári hverju innan heilbrigðisstéttanna og að mínu viti ber að reyna aðeins að spyrna fótum við. Auðvitað er sjálfsagt og eðlilegt að kunnátta manna sé virt til ýmissa starfa, en að sjúkranuddarar séu gagnleg stétt, sem geti leyst ýmsan vanda mannanna á tiltölulega auðveldan hátt, hlýtur að vera og er alveg ótvírætt eins og margir hafa sannreynt. Ekki veitir nú af að létta af heilbrigðiskerfinu því sem mögulegt er að lagfæra utan þess. Mér er alveg ljóst að hæstv. ráðh. er svolítill vandi á höndum við að reyna að fá þetta fólk til að koma sér saman um hvernig að þessum málum verði staðið. Ég get ekki neitað því að mér finnst nokkur hroki í því fólginn, eins og kemur fram í ýmsum bréfaskriftum um þetta mál, að menntastofnanir neiti gjörsamlega að standa að samningu reglugerðar eða leggja nokkuð til hennar og get ég nefnt þar bæði háskólafólk og fólk úr fjölbrautaskólunum. Ég held að þarna sé hægt að koma sér saman um með einhverri lagni hvernig að þessum málum skuli staðið og ég tel að ekki sé hægt að halda sjúkranuddurum utan við alla löggildingu, eins og nú er, með tilliti til þess sem þegar er búið að löggilda af starfsstéttum innan heilbrigðiskerfisins.



Herra forseti. Þann 22. apríl s.l. samþykkti Alþingi till. til þál. þess efnis að meta skyldi heimilisstörf til starfsreynslu úti á vinnumarkaðnum. Þáltill., sem samþykkt var, hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að meta skuli til starfsreynslu heimilis- og umönnunarstörf sem unnin eru launalaust þegar um hliðstæð störf er að ræða. Jafnframt felur Alþingi ríkisstjórn að láta athuga með hvaða hætti megi meta slíka starfsreynslu þegar um óskyld eða sérhæfð störf er að tefla." Reyndar gengur þessi þál. miklu skemur í þá átt að meta heimilisstörf til starfsreynslu en við Kvennalistakonur vildum og ljóst var við samþykkt hennar að hún gerði lítið annað en að staðfesta það ástand sem þá ríkti í þessum málum. Ályktunin eins og hún liggur nú fyrir er í raun tvíþætt. Annars vegar kveður hún á um að heimilisstörf skuli metin til starfsreynslu þegar um hliðstæð störf er að ræða, ekki þegar um öll störf er að ræða eins og upphaflega till. gerði ráð fyrir, og hins vegar að kanna skuli hvernig meta megi heimilisstörf þegar um óskyld störf er að ræða. Fyrra atriðið hefur þegar verið í framkvæmd víða um árabil, að vísu í einum hrærigraut. Því felur ályktun Alþingis í sér að framkvæmdarvaldið hlutist til um að greiða úr flækjunni og samræma þetta mat heimilisstarfa. Síðara atriðið, könnunin á því hvernig meta megi starfsreynslu við heimilisstörf þegar um er að ræða óskyld störf, er öllu mikilvægara þar sem það er mun víðtækara, nær til miklu stærri hóps og felur í sér mun meiri viðurkenningu á heimilisstörfum. Nú leikur mér hugur á að vita hvernig tekist hefur til með framkvæmd beggja þessara þátta till. og því spyr ég hæstv. félmrh. á þskj. 200 hvað líði framkvæmd þál. um mat heimilisstarfa til starfsreynslu sem samþykkt var á Alþingi 22. apríl s.l. Svo merkilega hittist reyndar á að á þessum fundi sameinaðs Alþingis hefur verið dreift á borð hv. þm. prentaðri skýrslu frá hæstv. félmrh. um mat á heimilis- og umönnunarstörfum til starfsreynslu. Er þar komið, eftir því sem mér telst til, um 10 bls. skriflegt svar við fsp. minni þótt eigi hafi verið um beðið og er hér sannarlega vel að verki staðið hjá hæstv. ráðherra. Ég geri ráð fyrir að við fáum helstu niðurstöður þessarar skýrslu í svari hans á eftir.



Herra forseti. Sem svar við fsp. um þessa þál. vil ég geta þess að á ríkisstjórnarfundi á þessu ári var ákveðið að fela félmrh. að fylgja þessari þál. eftir, láta á það reyna á hvern hátt væri hægt að koma til móts við samþykkt Alþingis. Eins og hér hefur komið fram er þessi þál. tvíþætt, annars vegar að meta skuli til starfsreynslu heimilis- og umönnunarstörf sem unnin eru launalaust þegar um hliðstæð störf er að ræða og hins vegar felur Alþingi ríkisstjórn að láta athuga með hvaða hætti megi meta slíka reynslu þegar um óskyld eða sérhæfð störf er að tefla. Það sem gert var í sambandi við þetta mál var það að félmrh. fól ákveðnum aðila, Gerði Steinþórsdóttur cand. mag., að gera úttekt á stöðu þessara mála og gera tillögur um hvernig meta skuli til starfsreynslu heimilis- og umönnunarstörf. Gerður Steinþórsdóttir lauk þessu verkefni í september s.l. og skilaði um það skýrslu sem félmrh. lagði fyrir ríkisstjórn. Ríkisstjórnin samþykkti að þessi skýrsla yrði óbreytt eins og hún kom frá hendi þess aðila sem vann hana til birtingar á hv. Alþingi þannig að hv. þm. gætu fjallað um hana og hún yrði þá tekin til meðferðar á þingi síðar til umræðu. Ríkisstjórnin hefur ekki tekið efnislega afstöðu til skýrslunnar, en í þessari skýrslu, eins og hv. þm. geta séð, eru í fyrsta lagi lagðar fram ákveðnar tillögur skýrsluhöfundar um hvernig að þessu skyldi staðið og rakið á hvern hátt hún byggir það upp. Enn fremur tekur hún til meðferðar ágrip af gangi þessa máls á hv. Alþingi og rekur heimilis- og umönnunarstörf í framhaldi af því. Hún tekur einnig til meðferðar núgildandi ákvæði í kjarasamningum ýmissa aðila sem hafa fjallað um þessi mál. Víða eru þessi mál að einhverju leyti metin þannig að starf heimavinnandi fólks er metið, en þó á ófullnægjandi hátt. Eins og kemur fram í áliti skýrslunnar, sem ég geri ekki ráð fyrir að ræða hér því að eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er það algjör tilviljun að skýrslan skyldi birtast á sama degi og þessi fsp. er tekin til umræðu, eru þar þrjár tillögur sem hún leggur fram. Í fyrsta lagi tillaga 1, um að metin skuli til starfsreynslu heimilis- og umönnunarstörf þegar um hliðstæð störf er að ræða. Slíkur starfsaldur getur þó mest orðið sex ár, enda teljist eigi starfsaldur vegna launaðra starfa á sama tíma. Þegar um óskyld eða sérhæfð störf er að tefla skulu heimilis- og umönnunarstörf metin á sama hátt, þó mest til fjögurra ára starfsaldurs. Síðan er tillaga 2. Metin skuli á sama hátt óskyld eða sérhæfð störf ef um er að tefla heimilis- og umönnunarstörf metin til hálfs í starfsaldri. Slíkur starfsaldur getur þó mest orðið sex ár, enda teljist eigi starfsaldur vegna launaðra starfa á sama tíma. Og tillaga 3. Slíkur starfsaldur getur þó mest orðið sex ár, enda teljist eigi starfsaldur vegna launaðra starfa á sama tíma. Þegar um óskyld eða sérhæfð störf er að tefla skulu heimilis- og umönnunarstörf í minnst þrjú ár metin til starfsaldurs. Slíkur áunninn starfsaldur getur mest orðið fjögur ár. Ég vil taka fram að auðvitað gengur tillaga 1 lengst og er að sjálfsögðu veigamest í þessu, en ég vil þó geta þess að það má alls ekki líta á þessar tillögur sem tillögur ríkisstjórnarinnar sem slíkar. Ég mun í umræðum í ríkisstjórn um málið beita mér fyrir því að þessi starfsaldurstími verði lengri, þ.e. það verði metið hærra en þarna kemur fram. En ég vil, herra forseti, aðeins segja að svar mitt við fsp. er það að hér er fyrsta skrefið tekið í þessu máli og síðan mun það tekið til umræðu síðar á þinginu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin eða réttara sagt skýrsluna því að svör hans tóku mið af henni. Samt getum við ekki rætt þessa skýrslu í þessum fyrirspurnatíma og verð ég því að láta það bíða betri tíma. Ég hef rétt haft færi á að hlaupa lauslega yfir hana meðan við höfum setið hér á fundi í dag. Það er frumlestur og ekki áreiðanlegur að öllu leyti, en ég vil strax koma þeirri athugasemd á framfæri að ég sé ekki að verjanlegt sé að setja það þak á mat heimilisstarfa til starfsreynslu sem lagt er til í öilum þeim tillögum sem fram koma í skýrslu hæstv. ráðh. Ég held að það sé eðlilegt að meta starfsreynslu við heimilisstörf eins og alla aðra starfsreynslu og gera þar engan greinarmun á. Hæstv. ráðh. taldi tillögu 1 ganga lengst. Mér sýnist til laga 2 ganga lengst í fljótu bragði. Það fáum við færi að ræða um seinna þegar þessi skýrsla verður tekin til umræðu í hv. sameinuðu þingi. Það er eitt til viðbótar sem ég vildi segja um þessa skýrslu núna strax. Í fljótu bragði er erfitt að sjá hvaða stefnu hún tekur. Hún kemur víða við og það er ekki beint ljóst hverjar eru í raun niðurstöður hennar. En þetta og annað sem lýtur að þessum málum er ekki færi á að ræða í fyrirspurnatíma, þar er ekki hægt að ræða heila skýrslu, þannig að við verðum að geyma okkur þá umræðu þar til þar að kemur.



Herra forseti. Á þskj. 221 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um fjárveitingar til Alþýðuskólans á Eiðum. Spurt er: "1. Hvert er mat menntmrn. á fjárþörf til stofnframkvæmda og viðhalds bygginga við Alþýðuskólann á Eiðum á árinu 1987? 2. Hvaða tillögur hefur ráðuneytið gert um þessi efni vegna fjárlagaundirbúnings 1987?" Þetta er fsp. Tilefni hennar er að í fjárlagafrv. er ekki að finna neina sundurliðun á fjárveitingum til viðhalds héraðsskóla eða stofnframkvæmda við héraðsskóla nema tilgreint er að 8 millj. kr. skuli verja til Héraðsskólans í Reykholti vegna áframhaldandi byggingarframkvæmda mötuneytishúss. Síðan segir, með leyfi forseta: " Fjvn. Alþingis mun gera tillögu um skiptingu framlags milli einstakra héraðsskóla." Ég grennslaðist fyrir um það hjá Fjárlaga- og hagsýslustofnun hvaða tillögur hefðu farið þar í gegn um þessi efni. Þar kom aðeins fram það sem varðar rekstur skólans, en ekkert varðandi viðhald eða stofnkostnað þannig að ég sé ekki á hverju fjvn. á að byggja tillögur sínar um skiptingu. En hæstv. ráðh. getur væntanlega greint okkur frá hvernig að þessum málum er staðið af hálfu menntmrn. Alþýðuskólinn á Eiðum er einn af elstu héraðsskólum í landinu og raunar eldri sem skólastofnun, afar þýðingarmikil í menntakerfinu á Austurlandi. Ég skoðaði aðstæður skólans á síðasta hausti eða síðsumars og mér varð þá ljóst að þar vantar geysilega mikið á að haldið sé í horfinu með eðlilegum hætti varðandi viðhald mannvirkja og aðstæður aðrar sem eðlilegt er að búa nemendum þar á heimavist og einnig kennsluaðstöðu og aðstöðu fyrir kennara. Þar skortir mikið á og satt að segja ýmislegt í hálfgerðri niðurníðslu vegna fjárskorts en alls ekki áhugaleysis heimamanna því að þar hefur verið festa í skólastarfi og skólastjórn um langt árabil. Það er líka ástæða til að geta þess, því að oft er talað um héraðsskólana sem deyjandi stofnanir, að Alþýðuskólinn á Eiðum er það ekki. Þar er setinn hver bekkur og fullskipaður skóli þannig að það er langt frá því að þar sé um einhverja deyjandi grein að ræða. Þess vegna skiptir mjög miklu að eðlilega sé staðið að uppbyggingu og viðhaldi stofnunarinnar varðandi aðbúnað allan.



Herra forseti. Svo ég rifji það aðeins upp var á árinu 1982 lokið við að byggja heimavist sem rúmar um 40 nemendur, einnig kennaraíbúð. Nokkurt átak var þá einnig gert í að snyrta staðinn með því að malbika bílastæði við skólahúsið. S.l. tvö ár hefur verið unnið að því að bæta mötuneytishús skólans með því m.a. að skipta um miðstöðvarkerfi og ofna og setja tvöfalt gler í hluta af húsinu. Bætt hefur verið aðstaða til matargerðar í kjallara eldhúss, endurbætt hitakerfi í íbúð skólastjóra o.fl. Næstu verkefni, aðalverkefni m.a., eru að laga inngang og hreinlætisaðstöðu við mötuneyti, bæta einangrun húsa og setja tvöfalt gler í glugga þar sem það hefur ekki verið gert, mála að utan hús skólans og gera við múrskemmdir, endurbyggja að hluta heimavistir skólans, sérstaklega hreinlætisaðstöðu, og endurnýja innanstokksmuni, lagfæra eldhús í samræmi við nútímakröfur. Þegar svara á þeirri spurningu hve mikilla fjármuna sé þörf á til viðhalds Eiðaskóla sérstaklega og svo annarra héraðsskóla raunar er strax hægt að svara því til að það eru miklum mun hærri fjárhæðir en stjórnvöld hafa talið sig geta látið af hendi rakna hinn síðasta áratug t.d. Viðhaldsþörf er orðin mikil og er nú unnið að því að endurmeta viðhaldsþörf staðarins á ný. Slíkt hefur raunar verið gert bæði árið 1973 og 1976, en í framhaldi af því hefur nægilegt fjármagn ekki fengist til að sinna þeirri þörf. Ljóst er að ef ætti að endurmeta og lagfæra öll hús Eiðaskóla kostar það ekki undir, lauslega áætlað, 10-20 millj. kr. Auðvitað eru slíkar endurbætur háðar því hve mörgum nemendum á að ætla rúm í skólanum á næstu árum, en eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram er sem betur fer enginn uppgjafartónn austur þar í starfsemi skólans. Við áætlanagerð í tengslum við fjárlagagerð fyrir árið 1987 óskaði menntmrn. eftir fjárveitingu fyrir Eiðaskóla að upphæð 2 millj. kr. Í frv. til fjárlaga 1987 eru áætlaðar 17 millj. til framkvæmda við héraðsskóla, en Alþingi á eftir að skipta þeirri fjárhæð. Ég get getið þess að í fjárlagatillögum var lagt til að hlutur stofnkostnaðar héraðsskólanna af hálfu ráðuneytisins yrði 21 millj. 450 þús. Reykholt var þar efst á blaði með 8 millj., Núpur með 5 millj. 650 þús., Eiðar með 2 millj. kr. og aðrir héraðsskólar minna. Það var getið sérstaklega í rökstuðningi fyrir þessari beiðni um endurnýjunarþörf á miðstöðvarlögnum í mötuneytishúsi skólans, tvöfalt gler í allt húsið árið 1987 og að einangra það betur til að minnka upphitunarkostnað og enn fremur skírskotað til margháttaðrar endurbótaþarfar á húsum skólans, en nú er eins og ég sagði unnið að áætlanagerð. Ég skal játa að það vekur manni áhyggjur hversu naumt er skammtað til þessara þarfa, alveg sérstaklega þar sem, eins og fram hefur komið í svari mínu, margháttaðra viðgerða og endurbóta er þörf á skóla sem stendur vel í stykkinu hvað aðsókn og rekstur varðar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Eins og fram kom í máli ráðherrans skortir sannarlega mjög mikið á að gert sé ráð fyrir þeim fjárveitingum til héraðsskólanna til viðhalds og stofnkostnaðar sem þörf er á samkvæmt máli ráðherrans og ég hygg að hann hafi alls ekki verið of stórtækur í þeim tölum sem hann nefndi, t.d. 10-20 millj. kr. sem þyrftu til að koma vegna Alþýðuskólans á Eiðum eins saman, en fleiri stofnanir eiga þarna í hlut sem eru að berjast um sama fjármagn. Mér sýnist líka að það hafi ekki af hálfu menntmrn. verið staðið að mati á þessari fjárþörf með nógu skilmerkilegum hætti eins og einnig raunar kom fram hjá hæstv. ráðh. og er ég ekkert að sakfella hann fyrir það persónulega, en mér sýnist að héraðsskólarnir hafi orðið hornreka í sambandi við mat á fjárþörf og úr því þyrfti sannarlega að bæta. Mér sýnist, eftir að hafa aflað mér upplýsinga frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, að fjvn., sem nú á að fjalla um það erfiða verkefni að skipta þeim reytum sem ríkisstjórnin hefur ætlað til þessara hluta og bæta þar væntanlega einhverju við, hafi í rauninni ekkert fyrirliggjandi á að byggja til hvaða verkefna eigi að verja eða á hverju eigi að byggja þá skiptingu sem um er að ræða. Mér er til efs, en hæstv, ráðh. getur e.t.v. skorið úr því hér, að fjvn. hafi þær upplýsingar handa á milli sem ráðherrann var m.a. að vitna til. En sé svo ekki hvet ég ráðherrann eindregið til að koma þeim upplýsingum hið skjótasta til nefndarinnar. Það er vafalaust áhugaefni okkar beggja sem þm. Austurlandskjördæmis að þarna verði úr bætt og þörfin er sannarlega brýn. Það má ekki gerast að lífvænlegar skólastofnanir á þessu sviði gjaldi þess, þó að í einhverjum landshlutum og í vissum tilvikum hangi þessar stofnanir á horriminni varðandi aðsókn. Tengsl þeirra við framhaldsskólakerfið og reyndar grunnskólann líka á sumum svæðum er ekki sem skyldi, en þessu er ekki til að dreifa við Alþýðuskólann á Eiðum eins og hér hefur komið fram og því er afar nauðsynlegt að hugað sé að málum hans varðandi þessa undirstöðuþarfir. Ég nefni það líka að lokum, herra forseti, að sumir héraðsskólanna, sem hafa verið leigðir til hótelhalds á sumrum, hafa getað notið þess að lappa upp á húsnæðið, það brýnasta, með leigutekjum. Nú veit ég ekki hvert stefnir í þeim efnum, en ég veit að Eiðaskóli hefur notið þess í nokkru á undanförnum árum. Ég held að það þurfi að gæta þess að þær tekjur verði ekki frá þessum skóla teknar a.m.k., því að það er áreiðanlega mikil þörf á því að geta hagnýtt það fé sem kemur inn vegna þessara nota sérstaklega.



Herra forseti. Ég skal ganga úr skugga um að hv. fjvn. verði fóðruð á öllum tiltækum upplýsingum þannig að ekki skorti á eða því verði við borið þegar kemur til skipta eða fjárveitinga. Varðandi leigutekjur vegna hótelreksturs vil ég aðeins geta þess að það stendur auðvitað ekki til að ræna viðkomandi skóla þeim tekjum sem hafa komið sér mjög vel fyrir marga þeirra og haldið raunar í þeim lífinu. Ég hef hins vegar í hyggju að koma fastara skipulagi á þann leigumáta sem hefur með öllu farið fram hjá menntmrn. sem er eignaraðili og hefur auðvitað yfir þessu að því leyti að segja. En það verður eingöngu til að styrkja þessa tekjuleið skólanna en ekki til að ræna neinu frá þeim.