Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um sóknargjöld. Meginbreytingin sem felst í frv. er að sóknargjaldið er ekki lengur lagt á sem nefskattur, það er ekki sama skatthæð án tillits til tekna manna eða gjaldþols, heldur verður gjaldið tiltekinn hundraðshluti af útsvarsstofni hvers gjaldskylds manns. Í nokkur ár hefur sóknargjaldið verið eini nefskatturinn sem lagður er á. Veldur þetta óhagræði og auknum kostnaði við framkvæmd álagningar og innheimtu opinberra gjalda, m. a. í þeim tilfellum þar sem sóknargjaldið er eini skatturinn sem gjaldandi greiðir. Helsti kosturinn við þær álagningarreglur sem í frv. eru er sá að þær tryggja sjálfkrafa aðlögun að hækkandi verðlagi og tekjum og þar með útgjöldum safnaðanna. Auk þess er í verulegum atriðum sniðinn af því sá vankantur sem áður greinir um álagningu innheimtugjaldsins. Rétt er að benda á ákvæði 8. gr. frv. þar sem héraðsfundi er heimilað að ákveða að allt að 5% sóknargjalds renni í sérstakan sjóð, héraðssjóð, sem ætlað er að standa undir sameiginlegum útgjöldum prófastsdæmisins. Er þetta nýmæli og gæti orðið til að örva kirkjulegt starf innan hvers prófastsdæmis. Þetta frv. hefur verið afgreitt frá hv. Ed. Deildin hefur fjallað ítarlega um það og gert á því nokkrar breytingar. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Á þskj. 738 er nál. frá samgn. hv. Nd. Nefndin hefur fjallað um frv. á fundi sínum og mælir með samþykkt þess eins og það kom úr Ed. Undir þetta skrifa allir þeir sem eiga sæti í samgn. Nd.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. Nd. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 94/1962, um almannavarnir. Þetta er 275. mál Nd. á þskj. 453. Nefndin hefur fjallað um málið og segir svo í áliti nefndarinnar sem er á þskj. 754: „Nefndin hefur fjallað um málið og sent frv. eftirtöldum aðilum til umsagnar: Almannavörnum ríkisins, Sýslumannafélagi Íslands, slysavarnafélagi Íslands, Sambandi ísl. sveitarfélaga, öryggismálanefnd, Landssambandi hjálparsveita skáta og Landssambandi flugbjörgunarsveita. Með hliðsjón af athugasemdum, sem borist hafa, leggur nefndin til að breytingar verði gerðar á 1. gr. frv. og mælir með frv. með þeirri breytingu. Brtt. er flutt á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins í nefndinni voru Pálmi Jónsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Guðmundur Einarsson.“ Með hliðsjón af athugasemdum, sem fram komu, hefur nefndin flutt svohljóðandi brtt.: „Á eftir orðunum „póst- og símamálastjóri“ í 2. málsl. 2. efnismálsgr. 1. gr. komi: vegamálastjóri og einn fulltrúi tilnefndur af Landssambandi flugbjörgunarsveita, Slysavarnafélagi Íslands og Landssambandi hjálparsveita skáta er skipti með sér setu í ráðinu eitt ár í senn.“ Nefndin fékk eins og fyrr greinir athugasemdir frá nokkrum þeirra sem óskað var umsagnar frá og á grundvelli þeirra er framangreind brtt. gerð. Í umsögn Almannavarna ríkisins segir m. a.: „Þegar frv. það, sem hér um ræðir, var í undirbúningi fékk almannavarnaráð tækifæri til að koma áliti sínu á framfæri við nefnd þá sem að undirbúningnum stóð, bæði á fundum og með álitsgerð. Þótt frv. sé í sumum atriðum frábrugðið upprunalegum tillögum almannavarnaráðs getur það vel fallist á þær greinar þess sem fjalla um almannavarnir og telur þær mjög til bóta frá núgildandi lögum. Það gerir því ekki tillögur um breytingar á þeim. Að því er varðar 9. gr. frv. um hagvarnir lítur almannavarnaráð svo á að hagvarnir séu eins og almannavarnir hluti allsherjarvarna en ekki almannavarna. Telur ráðið tímabært að hugað sé að skipan hagvarna hér á landi svo sem gert hefur verið víða annars staðar. Hagvarnir eru vandasamt og mikilvægt verkefni sem óhjákvæmilega verður kostnaðarsamt. Má vera að huga þurfi nánar að einstökum atriðum er fram koma í ákvæðum 9. gr. frv. varðandi uppbyggingu og skipulagningu þeirra. E. t. v. væri ástæða til að setja sérstök lög um hagvarnir, ekki síst með tilliti til þess að frv. gerir ekki ráð fyrir beinum tengslum almannavarnaráðs og hagvarnaráðs og hagvarnir falla undir forsrn. en ekki dómsmrn. Almannavarnaráð telur sig ekki vera þess umkomið að koma með fastmótaðar brtt. að svo stöddu, en álítur mikils um vert að breytingar þær, sem frv. felur í sér að öðru leyti og snerta almannavarnir, nái fram að ganga á þessu þingi." Þetta var svar Almannavarna ríkisins. Sýslumannafélag Íslands fékk, eins og fyrr getur, beiðni um umsögn og hefur hún borist. Í henni segir: „Stjórn Sýslumannafélags Íslands hefur á fundi sínum í dag tekið til umfjöllunar frv. til l. um breytingu á lögum nr. 94/1962, um almannavarnir. Stjórn félagsins mælir með samþykkt frv.“ Landssamband flugbjörgunarsveita hefur sent umsögn og segir þar m. a.: „Stjórn Landssambands flugbjörgunarsveita hefur fjallað um frv. og lýsir sig samþykka því að undanskilinni skipan almannavarnaráðs. Landssamband flugbjörgunarsveita gerir það að tillögu sinni að í almannavarnaráð verði skipaður einn fulltrúi frá landssamböndunum þremur, Landssambandi flugbjörgunarsveita, slysavarnafélagi Íslands og Landssambandi hjálparsveita skáta.“ Landssamband hjálparsveita skáta sendir umsögn sömuleiðis og tekur undir ábendingu Landssambands flugbjörgunarsveita um þetta efni. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja hér í framsögu fyrir nál. frekar um þau atriði sem varða nál. Hér er um mjög mikilsvert mál að ræða og því nauðsynlegt að það fái ítarlega umfjöllun hér í deildinni.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í samgn. Nd. Það var sent til umsagnar eftirtöldum aðilum: Vegagerðinni, Sjómælingum Íslands, flugmálastjórn, borgarverkfræðingi, Háskóla Íslands, Rannsóknaráði landbúnaðarins, Rannsóknaráði, Skipulagi ríkisins og enn fremur barst nefndinni umsögn frá mælingaverkfræðingunum sem eru með verkfræðistofuna Hnit. Nefndin kallaði bæði þá, forstöðumann Landmælinga Íslands og ráðuneytisstjóra samgrn. á sinn fund. Eftir þær umræður leggur nefndin fram sjö brtt. á þskj. 768. Nál. er á þskj. 767. Þar skrifa sex nm. undir og mæla með því að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem ég mun nú greina frá. Undir þetta skrifa auk mín hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, Stefán Guðmundsson, Sturla Böðvarsson, Eggert Haukdal og Karvel Pálmason með fyrirvara. steingrímur Sigfússon hefur skilað séráliti. Í þessum umsögnum, sem ég gat um áðan, komu fram ýmsar ábendingar og óskir og sérstaklega frá mælingaverkfræðingunum frá Hnit. Það voru eiginlega fjögur atriði sem þeir lögðu fyrst og fremst áherslu á: 1. að stofnuð verði samráðsnefnd um landmælingar og kortagerð 2. lögfest verði samræmingarhlutverk Landmælinga Íslands hvað varðar landmælingar, kortagerð og landfræðilega gagnasöfnun 3. að Landmælingar Íslands verði miðstöð vitneskju um það hvar landmælingar og landfræðileg gögn er að finna 4. að lög þessi verði endurskoðuð að tilsettum tíma liðnum að lokinni faglegri umræðu þeirra aðila sem mest hafa með landmælingar að gera. Ég lít svo á að það hafi verið orðið við flestum þessum atriðum en höfuðáherslan var lögð á að sérstök stjórn yrði skipuð fyrir þessa stofnun. Margir okkar litu þannig á að fyrst og fremst yrði samráð haft á milli þeirra aðila sem í hlut eiga. 1. brtt. er við 4. gr. og er lagt til að greinin orðist þannig: „Um skipulag og starfsháttu Landmælinga Íslands skal nánar ákveðið í reglugerð, þ. á m. skulu vera ákvæði um að þeir aðilar, sem landmælingar stunda, hafi samráð sín á milli.“ Sumum fannst þetta ekki nóg. Ég fór fram á það við hæstv. samgrh. að hann kæmi til fundar við okkur og við fengjum að sjá hvernig þessi reglugerðarákvæði mundu verða sem um þessa grein yrðu sett. Við fengum hana og hún er þannig: „Landmælingar Íslands skulu hafa samráð við stofnanir og aðra aðila sem vinna að landmælingum og kortagerð. Með þessu samráði skal stefnt að því að koma í veg fyrir að fleiri en einn aðili sé að vinna að sama verkefni. Jafnframt skal unnið að því að samræma reglur um landmælingar og kortagerð. Slíka samráðsfundi skal halda svo oft sem þurfa þykir og ef þess verður sérstaklega óskað.“ Það kom fram á þessum fundum og það kom fram bæði við ráðuneytisstjórann og eins forstöðumann Landmælinga Íslands að það yrði þó aldrei sjaldnar en a. m. k. einu sinni á ári sem slíkur fundur yrði haldinn. 2. brtt. er um að 5. gr. 1. tölul. orðist svo: „Setning staðla fyrir landmælingar og kortagerð og gerð landfræðilegra og stærðfræðilegra grundvallarmælinga til kortlagningar á Íslandi og umsjón með þeim. Mælingar skulu gerðar eftir skipulegu mælingakerfi.“ 3. brtt. er svo við 11. gr. Greinin orðist svo: „Landmælingar Íslands geta leyft afnot af gögnum stofnunarinnar til korta- eða ljósmyndaútgáfu gegn greiðslu.“ 4. brtt. er við 12. gr. Greinin orðist svo: „Landmælingar Íslands afla sér tekna á eftirfarandi hátt: Með sölu korta og þjónustu. Með innheimtu sérstaks stimpilgjalds af hverju korti sem gefið er út af landinu öllu eða einstökum hlutum þess og boðið er til sölu eða dreift án endurgjalds. Undanþegin greiðslu stimpilgjalds eru: 1. kort sem gefin eru út eða unnin af ríkisstofnunum eða sveitarfélögum eða fyrir þau, 2. uppdrættir í dagblöðum, tímaritum eða bókum sem framar öllu er ætlað að vera til skýringar á rituðum texta, 3. kort til notkunar í vísindalegum tilgangi eða kennslu. Gjöld skv. 2. mgr. skulu innheimt til ríkissjóðs. Tekjum skv. þessari grein skal einungis varið til landmælinga og kortagerðar á vegum Landmælinga Íslands. Kostnaður við starfrækslu Landmælinga Íslands umfram ofangreindar tekjur skal greiddur úr ríkissjóði.“ 5. brtt. er við 13. gr. Greinin orðist svo: „Ráðherra ákveður með gjaldskrá stimpilgjald skv. 12. gr. Enn fremur skal söluverð korta og gjald fyrir þjónustu háð samþykki ráðherra.“ 6. brtt. Á undan 14. gr. í VI. kafla komi ný grein er orðist svo: „Eigendum jarða og annarra landareigna og ábúendum jarða, svo og sveitarstjórnum sem afréttarlönd heyra undir, er skylt að heimila þá för um landareignina og uppsetningu mælingamerkja/punkta sem nauðsynlegt getur talist vegna landmælinga.“ Ég hygg að það sé í öðrum lögum að t. d. í sambandi við ræktað land verði í öllum tilvikum að fá heimild landeiganda til að fara um þau lönd. Ég vil taka fram að þó að þetta sé sett svona held ég að það muni orka tvímælis hvort þau lög séu ekki samt sem áður í gildi. En þetta var niðurstaðan, að setja þetta svona inn. 7. brtt. Við ákvæði til bráðabirgða bætist ný mgr. svohljóðandi: „Lög þessi skal endurskoða eigi síðar en að þremur árum liðnum.“ Forstöðumaður Landmælinga bauð nefndinni að skoða þessa stofnun og það kom greinilega í ljós við þá skoðun að húsakynni hennar þarf annaðhvort að gera mikið við og endurbæta og ekki síst að sjá henni fyrir nýjum geymslum. Það kom fram í viðtölum við starfsmenn að geymslurnar séu svo lélegar að það sé spurning hvort hægt sé að geyma þessi gögn óskemmd öðruvísi en að töluverðar endurbætur eigi sér stað. Okkur sýndist - og það kom fram á fundunum - að það þyrfti að vinna þannig að þessum málum að þeim gögnum, sem þarf að geyma og mega ekki skemmast eða glatast, þyrfti helst að koma fyrir í sérstakri geymslu til varðveislu. Auk þess yrði annað eintak af þeim í aðalstöðvum Landmælinga, hvar sem þær verða í framtíðinni. Ég vil að þetta komi fram og legg mikla áherslu á að erfitt verður að skylda þá sem eru með slík gögn undir höndum að skila þeim inn til Landmælinga. Mér finnst því að gera verði þessar ráðstafanir. Ég treysti því að hæstv. samgrh. muni sjá til þess að þær geymslur, sem þeir hafa til umráða, séu þannig að ekki sé hætta á því að gögnin skemmist. Meiri hl. samgn. leggur til að þetta frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér greint frá.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. samgn. og fyrir brtt. við þetta frv. sem ég flyt á sérstöku þskj. Þær brtt. lúta að I. kafla frv., 2.–4. gr. og varða stjórnunarfyrirkomulag við stofnunina. Það er ánægjulegt, herra forseti, og um það eru allir sammála, sem um þessi mál hafa fjallað, að Landmælingum Íslands skuli nú setja lög og auðvitað löngu tímabært að stofnun, sem þjónar þvílíku hlutverki, skuli sett lög til að vinna eftir. Er reyndar ekki vansalaust að svo lengi hefur verið unnið að þessum málum á Íslandi án heildarskipulags og lagasetningar. Eins og frv. þetta liggur nú fyrir er stjórnun stofnunarinnar alfarið fyrirhuguð í höndum forstjóra sem samgrh. skipar til fimm ára í senn. Síðan skal ráðherra ráða aðra starfsmenn að stofnuninni að fengnum tillögum forstjóra. Það er því ljóst að allt forræði þessara mála er í höndum tveggja manna, samgrh. og þess forstjóra sem hann ræður að Landmælingum Íslands. Ég er í grundvallaratriðum ósáttur við þetta stjórnunarfyrirkomulag. Ég tel það ekki samræmast því hlutverki sem þessi stofnun þarf að inna af höndum og í raun eiga sérstaklega illa við í þessu tilfelli með tilliti til þess verkefnis, þess mikla samræmingarverkefnis sem þessi stofnun þarf óumdeilanlega að inna af höndum. Ég hef því flutt brtt. við þetta þar sem gert er ráð fyrir að stofnuninni verði sett stjórn sem tilnefnd verði af nokkrum aðilum sem þetta mál varðar og af samgrh. skv. þeim tilnefningum. Sú stjórn, landmælingastjórn, skal fara með yfirstjórn þessarar stofnunar, Landmælinga Íslands, og hafa með höndum það samræmingarhlutverk sem ég tel að Landmælingar Íslands eigi að sinna. Einnig skal sú stjórn, landmælingastjórn, gera tillögur til ráðherra um reglur og staðla á sviði landmælinga svo sem um mælikvarða uppdrátta, hnitakerfi og annað sem að þessu lýtur. Ég vil einnig að á þessari landmælingastjórn sé framkvæmdaskylda hvað varðar það að eftir þessum settu reglum sé farið og með því sé fyl st af einhverjum aðila að svo sé gert. Í frv. til laga um Landmælingar Íslands, sem lagt var fram á 100. löggjafarþingi árið 1978, var II. kafli um Landmælingar Íslands og landmælingastjórn. Þar var einmitt gert ráð fyrir því að slík stjórn starfaði í tengslum við stofnunina, væri samgrn. og Landmælingum Íslands til ráðuneytis um landmælingamálefni og hefði á höndum þetta samræmingarhlutverk. En hér er greinilega brotið blað og kúvent yfir í það að fela einum manni allt forræði þessara mála. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. samgrh. að því ekki síst vegna þess að svör þeirra manna, sem mættu á fundum samgn., voru heldur rýr í roðinu hvað það varðaði, hvers vegna nú er valin sú leið að setja stofnuninni stjórn með þessum hætti.

Hverjir áttu að tilnefna í stjórnina?

Ég kem að því rétt síðar. En ég vil spyrja hæstv. samgrh. hér í upphafi: Hverjir eru meginókostir ess að hans mati að í tengslum við Landmælingar Íslands starfi stjórn tilnefnd af fagaðilum í þessu máli rn. og stofnun til ráðgjafar, stjórn sem annist þetta samræmingarhlutverk og sé samráðsvettvangur fyrir þá fjölmörgu aðila sem stunda landmælingar og skyld störf víða í þjóðfélaginu? Í frv., sem lagt var fram á löggjafarþinginu 1978 en náði ekki fram að ganga, var gert ráð fyrir allfjölmennri stjórn sem m. a. væri tilnefnd af Búnaðarfélagi Íslands, Dómarafélagi Íslands, Fasteignamati ríkisins, Orkustofnun, Rannsóknaráði ríkisins, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Vegagerð ríkisins og Verkfræðingafélagi Íslands. Síðan skyldi ráðherra skipa formann stjórnarinnar án tilnefningar. Það frv. var að nokkru leyti öðruvísi uppbyggt hvað varðaði hlutverk stofnunarinnar því þar var gert ráð fyrir að hún annaðist veigamikið hlutverk á sviði eignamælinga sem ekki er sérstaklega fjallað um í því frv. sem nú liggur fyrir. Um það er í sjálfu sér ekki ágreiningur, herra forseti. En um hitt er ágreiningur að það hlutverk Landmælinga Íslands hafi á nokkurn hátt breyst að vera samræmingaraðili og samráðsvettvangur fyrir þessa fjölmörgu aðila sem landmælingar annast. Ég hef í mínum brtt. valið þann kost að fækka tilnefningum til þessarar stjórnar. Þar skuli sitja fimm menn. 2. gr. frv. breytist þá þannig að í staðinn fyrir það sem nú stendur í frv., að stjórn Landmælinga Íslands skuli vera í höndum forstjóra sem ráðherra skipar til fimm ára í senn, komi: Í stjórn Landmælinga Íslands, landmælingastjórn skulu vera fimm menn skipaðir af samgrh. til fjögurra ára í senn, einn án tilnefningar, einn tilnefndur sameiginlega af verkfræðideild og raunvísindadeild Háskóla Íslands, einn tilnefndur af Orkustofnun, einn tilnefndur af Rannsóknastofnun landbúnaðarins og einn tilnefndur af Vegagerð ríkisins. Auk þess skal einn fulltrúi starfsmanna stofnunarinnar eiga rétt til setu á fundum landmælingastjórnar með málfrelsi og tillögurétti. Ráðherra skipar formann stjórnarinnar og ákveður stjórnarlaun.“ Þannig yrði þessi fimm manna stjórn valin. Það orkar auðvitað tvímælis hverjum af þeim stofnunum, sem sérstaklega hafa á sínum höndum verkefni af þessu tagi, skuli falið að tilnefna menn til stjórnar og er ég tilbúinn að ræða það. En ég tel að allar þessar stofnanir eigi þangað mikið erindi. Út af fyrir sig gæti ég fallist á að t. a. m. Verkfræðingafélagi Íslands yrði falið að tilnefna einn þessara fulltrúa í stað Vegagerðar eða Orkustofnunar eða einhvers slíks aðila. Einnig má velta því fyrir sér hvort fulltrúi frá Rannsóknaráði ríkisins ætti ekki erindi þarna inn vegna þess hlutverks sem Rannsóknaráði er falið við mótun rannsóknarstefnu á Íslandi. En ég legg til að þetta verði haft svona a. m. k. til þeirrar reynslu sem áformað er að þessi lög skuli standa. Í brtt. mínum hef ég að verulegu leyti tekið upp hlutverk þeirrar stjórnar sem gerð var tillaga um í fyrra frv. þegar það var flutt árið 1978. Í brtt. mínum segir að 3. gr. frv. hljóði þannig, með leyfi forseta: „Landmælingastjórn fer með yfirstjórn stofnunarinnar og samþykkir verkefnaáætlun. Landmælingastjórn hefur með höndum samræmingu á störfum þeirra sem vinna að landmælingu, gerir tillögur til ráðherra um reglur og staðla á sviði landmælinga, svo sem um mælikvarða uppdrátta, samræmt hnitakerfi, hæfnisskilyrði landmælingamanna og annað er að þessu lýtur. Landmælingastjórn fylgist með að réttum reglum sé framfylgt og leysir úr ágreiningi sem kann að rísa um samræmingu í landmælingastörfum. Að öðru leyti skal landmælingastjórn vera samgrn. og Landmælingum Íslands til ráðuneytis um landmælingamálefni.“ Síðan yrði 4. gr. þannig: „ Samgrh. skipar forstjóra að fengnum tillögum landmælingastjórnar til fimm ára í senn. Forstjóri ræður annað starfsfólk stofnunarinnar í samráði við landmælingastjórn. Forstjóri situr fundi landmælingastjórnar með málfrelsi og tillögurétti.“ Og 5. gr.: „Forstjóri hefur á hendi daglega stjórn stofnunarinnar og umsjón með rekstri hennar.“ Þetta er í meginafriðum það stjórnarfyrirkomulag sem ég tel heppilegt að setja þessari stofnun. Ég tel t. a, m. með öllu ástæðulaust og óeðlilegt að virðulegur samgrh. sé að vasast í því að ráða einstaka starfsmenn að slíkri stofnun. Ég tel miklu eðlilegra að það sé í höndum forstjóra eins og annar rekstur stofnunarinnar og þá í samráði við landmælingastjórn eins og annað sem að yfirstjórn stofnunarinnar lýtur. Herra forseti. Ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. samgrh. Það vekur athygli mína að rn. hans, sem stendur að samningu þessa frv., skuli ætla að haga málum með þessum hætti vegna þess m. a. að mér hefur ekki verið kunnugt um það fram að þessu að það væri sérstök stefna ríkisstj. né t. a. m. Sjálfstfl. að hafa stjórnunarfyrirkomulag opinberra stofnana með þessum hætti. Ég vil t. d. minna á að í lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, kaflanum um Hafrannsóknastofnun, sem samþykkt voru hér á virðulegu Alþingi 17. maí 1984, fyrir innan við einu ári síðan í tíð þessarar ríkisstj., eru einmitt ákvæði um fimm manna stjórn sem ég m. a. hafði til hliðsjónar. Hver er t. a. m. eðlismunurinn á því? Hvers vegna var þá ekki bara einum manni í samstarfi við hæstv. sjútvrh. falið alræðisvald á Hafrannsóknastofnun rétt eins og ráðherra hyggst fela einum manni í samráði við sig allt vald á Landmælingum Íslands? Ég held að um margt megi segja að svipaðar aðstæður ríki hvað varðar nauðsynleg samskipti þessara tveggja stofnana út í þjóðlífið við ýmsa aðra aðila. Ég óttast að það bjóði vandræðum heim að ætla að standa svona að þessari nýju löggjöf um Landmælingar Íslands. Enda er það svo að í umsögnum nokkurra þeirra aðila sem um frv. fjölluðu er einmitt þetta atriði eitt af því sem þeir gera mestar athugasemdir við. Ég vitna til að mynda til umsagnar frá framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs ríkisins þar sem segir, með leyfi forseta: „Í 2. gr. frv. er kveðið á um að stjórn Landmælinga Íslands skuli vera í höndum forstjóra sem ráðh. skipar til fimm ára í senn. Framkvæmdanefndin telur eðlilegt vegna samræmingarhlutverks Landmælinga og vegna nauðsynjar á stefnumótun í vali verkefna og starfsháttum að yfir stofnunina sé sett stjórn sem hafi faglega þekkingu á landmælingum og jafnframt þekki til sjónarmiða þeirra helstu opinberu stofnana sem þurfa á landmælingum að halda. Í þessu sambandi má benda á verkfræðideild Háskóla Íslands, Vegagerð ríkisins, Orkustofnun og Rannsóknastofnun landbúnaðarins sem eðlilega tilnefningaraðila auk fulltrúa sem ráðh. skipar beint. Um hlutverk stjórnar mætti setja ákvæði í lögin og vísast í því efni til nýsettra laga um Hafrannsóknastofnun.“ Umsögn verkfræði- og raunvísindadeildar Háskóla Íslands eins og þá hét áður en ný lög um skiptingu þessara deilda upp í tvennt voru sett á Alþingi segir, með leyfi forseta: „Þá telur deildin eðlilegt að stofnuninni sé sett stjórn t. d. þriggja eða fimm manna, skipuð fulltrúum helstu viðskipta- og hagsmunaaðila, t. d. Vegagerðar ríkisins, Orkustofnunar, rannsóknastofnana atvinnuveganna og Háskóla Íslands og formaður skipaður af ráðh.“ Undir þetta ritar Þorleifur Einarsson deildarforseti verkfræði- og raunvísindadeildar. Í umsögn raunvísindastofnunar Háskóla Íslands kveður mjög við svipaðan tón og einnig í umsögn sem nefndinni barst frá nokkrum mælingaverkfræðingum. Á öllum stöðum er sérstaklega vitnað til þess samræmingarhlutverks sem nauðsynlegt er að Landmælingar Íslands inni af höndum ef sæmilegur skikkur á að komast á þessi mál. Ég taldi það í virðulegri samgn. með öllu óeðlilegt að ekki skyldi með einhverjum hætti reynt að koma verulega til móts við umsagnir þessara þýðingarmiklu aðila. Ég held að það eigi ekki með einföldum hætti að ýta til hliðar athugasemdum jafnveigamikilla aðila og Háskóli Íslands sem annast menntun þess fólks í langflestum tilfellum sem kemur til með að starfa í þessum greinum og hefur reyndar sjálfur á höndum verulega vinnu hvað þetta varðar. Er þar bæði um kortlagningarstörf nemenda og kennara að ræða og rannsóknastörf á raunvísindastofnun sem og sjálfstæðar rannsóknir einstakra fræðimanna við stofnunina. Rannsóknaráð ríkisins lætur sig eðli málsins skv. þessi mál varða þar sem landmælingar og kortlagning eru gjarnan undirstaða raunvísindarannsókna. Þess vegna tel ég sömuleiðis að eðlilegt sé að taka tillit til athugasemda sem þaðan berast. Sama má segja um umsögn mælingaverkfræðinga. Þess vegna gat ég ekki, herra forseti, sætt mig við þær að mínu viti allt of haldlitlu breytingar sem meiri hl. n. treysti sér til að gera á frv. til að ganga til móts við þessi sjónarmið. Ég tel að ákvæði um samráð, sem sett eru inn í grg., séu næsta gagnslítil í þessum efnum. Það mega allir virðulegir alþm. glöggt skilja að það er sitt hvað að setja ákvæði í lög um stjórn og samræmingarhlutverk hennar eða setja inn í grg. eitthvert ákvæði um það að stofnuninni skuli skylt að halda fundi ef eftir því sé óskað. Ég lét það koma fram í samgmn. og ég tel rétt að láta það koma fram einnig hér að ég tel það nánast jaðra við móðgun að setja það inn í grg. að opinberri stofnun af þessu tagi sé skylt að halda fundi ef aðilar í faginu óska eftir því. Svo sjálfsagðan hlut tel ég það vera en vægi þess að sjálfsögðu allt annað og minna en að fara þá leið sem ég hef hér gert tillögur um. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að vera að fara um þetta mikið fleiri orðum. Ég legg einnig til, úr því að ég flyt á annað borð sjálfstæðar brtt., að sett verði nánari ákvæði um það hvernig reglugerð skuli sett í tengslum við þessi lög. Ég er andvígur því í grundvallaratriðum að löggjafarvaldið feli aðilum úti í bæ framlengingu á valdi sínu með því að skila því í hendur óúttylltri ávísun hvað varðar reglugerðarsetningu við lög. Ég tel að lagasetningin eigi að vera skýr og það ítarleg að um verulegar túlkanir sé ekki að ræða. Ef reglugerðum er ætlað að fylla þar inn í á einhvern verulegan hátt tel ég að lögin sjálf eigi að setja ákvæðið um það hvernig sú reglugerð skuli vera úr garði gerð. Þess vegna flyt ég um það brtt. að 6. gr. frv. orðist svo: „Um skipulag og starfsháttu Landmælinga Íslands skal nánar ákveðið í reglugerð, þ. á m. skulu vera ákvæði um samráð milli þeirra aðila sem landmælingar stunda. Í reglugerð skulu einnig settar nánari reglur um aðferðir við mælingar, vörslu gagna, nákvæmniskröfur til mælinga og kröfur um hæfni landmælingamanna. Reglur þessar skulu settar að fengnum tillögum landmælingastjórnar.“ Ég hygg að með því að ganga svo frá að þessi rammi sé settur í lögin og síðan sé það skilyrt að reglurnar séu skv. tillögum landmælingastjórnar sé sæmilega fyrir því séð að sú reglugerð verði skaplega úr garði gerð. Herra forseti. Það kann vel að vera að það sé slíkur grundvallarmunur á afstöðu minni og meiri hl. samgn. og virðulegs samgrh. að ekki sé mikil von til þess að saman dragi með okkur í þessu máli og þá verður að hafa það. Lýðræðislegt stjórnunarfyrirkomulag er oft þungt í vöfum og það er gömul saga úr mannkynssögunni að það eru til einfaldari og krókalausari leiðir í þá átt að hafa vilja sinn fram en að vera að burðast með lýðræðislegt stjórnunarfyrirkomulag í stofnunum og almennt í þjóðfélaginu. En ég tel það höfuðskyldu og ég tel það reyndar forsendu þess að sæmilegur friður og sæmilegur samstarfsandi geti ríkt milli þeirra stofnana sem sinna hlutverki á breiðum sviðum eins og þessum.  Ég vonast til þess að samgrh. skýri þá fyrir okkur þessa nýju stefnu um stjórnun opinberra stofnana, alla vega á vegum hans rn. Ég verð að segja eins og er að ég hlakka dálítið til að fá hann hingað upp og heyra frá honum helstu rökin fyrir þessari kúvendingu. En þó að ég deili ekki um það að það sé þarft og nauðsynlegt að Landmælingar Íslands fái sér lög eins og aðrar slíkar stofnanir þurfa að hafa og reyndar löngu tímabært þá lýsi ég því hér yfir að ég mun ekki treysta mér til að standa að þeirri lagasetningu ef hún á að verða í því formi sem meiri hl. samgn. og einnig þetta frv. gera ráð fyrir.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég þakka samgn. fyrir afgreiðslu á þessu máli, en ég er ósáttur með þær breytingar sem sex nm. flytja á þskj . 768. Hv. síðasti ræðumaður virtist bíða með einhverjum spenningi eftir því hvað ég hefði að segja um þessi mál og stefnumörkun í samgrn. Ég hygg að það mætti fara yfir þau mál í mjög löngu máli. Það gæti tekið nokkra klukkutíma ef við ætlum að rifja upp allar stofnanir og hvernig lögum þeirra, stjórn eða stjórnleysi er háttað, hvernig er háttað með ráðningu manna og verkefni. Ég tel að Landmælingar Íslands séu ekki stór stofnun og lítið hefur farið fyrir henni í stjórnkerfinu. Þessi litla stofnun hefur unnið mjög mikilvægt starf, en hún hefur verið starfrækt í öll þessi ár án þess að hafa lög. Gerð var tilraun til þess 1978 að flytja frv. til l. og láta hana starfa eftir lögum. Þá voru allir á hv. Alþingi sammála um að frv. gegni allt of langt, það ætti að taka ákveðin atriði þar út úr. Það var farið yfir það af þeim aðilum sem unnu að þessu frv. Ég gerði ekkert til að hafa áhrif á þá. Ég var sæmilega ásáttur með frv. eins og það var lagt fyrir, en þó opinn fyrir því að breytingar, sem færu í þá átt að vera hagkvæmari, næðu fram að ganga. Hv. síðasti ræðumaður spurði hverjir væru ókostirnir við að tilnefna stjórn á þessa tiltölulega litlu og mjög einföldu stofnun. Ókostirnir eru þeir að það er ekki vandalaust að segja til um hverjir eigi að vera í stjórn þó að þessi hv. þm. flytji till. um það. Ég er ekkert á því að stofnun eins og Vegagerð ríkisins eigi að eiga fulltrúa þarna í stjórninni. Vegagerð ríkisins er margfalt stærri stofnun en þessi. Þar er engin stjórn og enginn hefur flutt till. um að setja Vegagerðinni stjórn. Ég er líka ósammála því að ríkisstofnanir eigi að vera í stjórn hver hjá annarri, stofnanir sem heyra undir sama rn. Ef árekstrar verða á milli þessara stofnana á auðvitað að vísa því til rn., sem fer með æðsta vald, og þar verður að reyna að finna réttmætustu lausnina, reyna fyrst og fremst að ná samkomulagi þegar um slíkar deilur er að ræða. Hins vegar er það rétt hjá hv. ræðumanni þar sem hann vitnaði í Hafrannsóknastofnun að þar var stjórn. Þar var líka ráðgjafarnefnd. Ef við ætlum að taka upp þetta mundi enda með því að þarna yrði heilt fulltrúaráð eða heilt ferðamálaráð. Mikið lifandis ósköp hefðu menn mikið að gera á öllum þessum fundum. Vitaskuld verður þessi stofnun að taka tillit til svo margs eins og allar aðrar stofnanir í þjóðfélaginu. Þær eru ekkert einráðar. Um það hljótum við að vera sammála. Mér skildist á hv. ræðumanni að hann væri sammála því að þessi stofnun fengi lög. Þessi lög hljóta þó að vera töluvert meira virði en hafa engin lög. Í sambandi við mannaráðningar, þá eru þær með ýmsum hætti. Sums staðar er leitað umsagnar. Á öðrum stöðum hafa stjórnendur og ráðherrar síðasta orðið. Hjá Pósti og síma er engin stjórn sem gefur umsagnir. Þar er starfsmannaráð. Ráðh. veitir ekki almenna stöðu þar, ekki fyrr en það er komið upp í ákveðinn launaflokk. Þetta hefur verið frá fyrstu tíð. Ég er búinn að veita á þessum tæpu tveimur árum nokkra tugi af stöðum, en ég hef ekki vitað til þess að það hafi verið ágreiningur um eina einustu stöðuveitingu. Ég hef að jafnaði farið eftir áliti starfsmannaráðs og forstjóra. Hins vegar verða menn oft fyrir vonbrigðum því að við vitum að þegar tveir eða fleiri ágætir menn sækja um sömu stöðuna getur ekki nema einn fengið hana og þá verða hinir jafnan fyrir einhverjum vonbrigðum eins og við skiljum mætavel. Svo eru aftur til aðrar stofnanir sem hafa stjórn, eins og Hafnamálastofnun. Hún er með stjórn. Ég er ansi hræddur um að það væri mjög erfitt, ef till. hv. þm. væri samþykkt, að hafa engan fulltrúa þá frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Svona má telja fram og hafa ákveðin rök fyrir því að það sé nauðsynlegt að hafa stjórn. Ég setti frv. upp eins og það er eingöngu vegna þess að það var erfitt að gera sér grein fyrir því hverjir væru sjálfsagðir aðilar að slíkri stjórn og hverjir ekki. Þá taldi ég hitt betra. Það liggur yfirlýsing fyrir nefndinni sem ég tel rétt að ég endurtaki hérna. Hún er um það orðalag í reglugerð að Landmælingar Íslands skuli hafa samráð við þær stofnanir og aðra aðila sem vinna að landmælingum og kortagerð. Með þessu samráði skal stefnt að því að koma í veg fyrir að fleiri en einn aðili séu að vinna að sama verkefni. Jafnframt skal unnið að því að samræma reglur um landmælingar og kortagerð. Slíka samráðsfundi skal halda svo oft sem þurfa þykir og ef þess verður sérstaklega óskað. Mér fannst eðlilegt að verða við þessu sjónarmiði nefndarinnar. Hv. síðasti ræðumaður sagði sitt viðhorf til reglugerða vera að lög ættu að vera það skyr að það þyrfti eiginlega ekki að setja reglugerðir. Ég býð nú ekki mikið í Alþingi ef það ætti að ganga frá öllum lögum það vel að það væri óþarfi að setja nánari ákvæði í reglugerð. Mér verður hugsað til ýmissa þátta í heilbrigðismálum, lyfjamálum o. fl. o. fl. sem mætti taka á. Hins vegar er það auðvitað skylda þeirra, sem reglugerðir semja og gefa út og bera stjórnmálalega ábyrgð á, að þær brjóti ekki í bága við ákvæði laga. En lög verða aldrei svo skýr að það væri hægt að setja öll slík ákvæði inn. Ég segi ekki að það hafi verið höfuðástæðan fyrir því að flytja þetta frv. að það voru engin lög fyrir stofnunina, en það sem ýtti undir mig að flytja þetta frv., og ég hafði vonast til að það yrði orðið að lögunum núna, er atburður sem verður mjög merkur í sögu þessarar stofnunar og langar mig að fara nokkrum orðum um hann. Um síðustu aldamót ákvað danska þingið eða Rigsdagen að hefja skipulega kortagerð af Íslandi. Það var þegar hafist handa árið 1902 og mælingum lauk árið 1939 eða rétt fyrir byrjun síðustu heimsstyrjaldar. Unnið var við þetta verkefni, landmælingar á Íslandi, að undanskildu hléi vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar 1914–1918. Úrvinnsla gagna, útreikningar og kortateikningar fóru fram í Danmörku. Fram að fyrri heimsstyrjöldinni var verk þetta unnið á vegum danska herforingjaráðsins, en á árinu 1928 voru sett ný lög um landmælingar í Danmörku og skv. þeim nýju lögum var mynduð ný stofnun sem fékk heitið Geodætisk Instituf og sem sá eftir það um allar landmælingar hér á landi. Frumvinna vegna kortagerðarinnar fór fram á 40–50 árum ef frágangur og kortaprentun er tekin með í reikninginn. Á þessum árum safnaðist þannig saman í Kaupmannahöfn mikið magn af gögnum vegna kortagerðarinnar. Þarna er um að ræða mælibækur, útreikninga, kortblöð í frumriti sem skipta hundruðum og ýmislegt fleira. Landmælingar Íslands fengu afrit af mæliniðurstöðum og skyggnur af mörgum frumteikningum. Öll frumgögn eru samt enn þá í vörslu Geodætisk Institut. Það hafa verið gerðar tilraunir til þess að fá þessi gögn hingað heim, en þær tilraunir hafa ekki borið árangur fyrr en nú að forstjóri þessarar stofnunar hefur sýnt þessu máli mikinn skilning og hann hefur fengið því til leiðar komið að öll þessi frumdrög verða afhent okkur Íslendingum á föstudaginn kemur, en þá mun hann koma með öll þessi gögn hingað í danskri herflugvél og afhenda þau formlega. Það hvílir því á okkur að búa vel um vörslu þessara gagna. Það er hárrétt, sem frsm. meiri hl. samgn. sagði hér, að það er engan veginn nógu vel búið að þessari stofnun húsnæðislega, sérstaklega ekki hvað varðar vörslu þeirra korta og annarra eigna sem hún hefur undir höndum, hvað þá heldur að taka við þessari dýrmætu gjöf. En þessi gjöf og þetta framlag Dana til okkar lýsir enn einu sinni og ekki síður en þegar handritin voru afhent vinarþeli Dana til okkar Íslendinga sem okkur ber sannarlega að þakka. Ég taldi rétt að Alþingi fengi fyrst formlega um þessa gjöf að vita. Því bætti ég þessum orðum við mína ræðu.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að samgleðjast hæstv. samgrh. með þau ánægjulegu tíðindi að Danir skuli vera að skila heim þessum frumgögnum herforingjaráðskortanna og verður ánægjulegt fyrir hæstv. ráðh. að taka á móti þeim sem eins konar handritasendingu. Þetta eru vissulega merk gögn og ég tek einnig undir það að sú skylda hvílir á herðum okkar að sjá til þess að þau verði sæmilega varðveitt. Eins og búið er að Landmælingum Íslands í dag er borin von að svo geti orðið. Þar eru nú að skemmast og eyðileggjast í stórum stíl t. a. m. filmur með frumgögnum frá fyrstu dögum loftljósmyndatöku á Íslandi. Starfsmenn stofnunarinnar orða það svo að þeir séu að taka filmurnar í nefið þegar þær eru orðnar að dufti og geta þá sparað sér neftóbakskaupin. Fátt er svo með öllu illt... En þannig er þetta samt. Þar mígleka geymslur og þar er ekki hægt að halda uppi réttu hitastigi og rakastigi eins og þarf að vera í þeim geymslum sem geyma filmur og handrit. Kannske verður þessi lagasetning og allt það brölt sem um hana er þó til þess að vekja einhverja alþm. til umhugsunar um hvernig þarna er að hlutunum búið. Ég tel engan veginn vansalaust hvernig staðið hefur verið að Landmælingum á Íslandi á undanförnum áratugum. Með það sérstaklega í huga geri ég tillögur um þetta stjórnarfyrirkomulag á Landmælingum Íslands. Það er mikið verk óunnið, eins og reyndar segir í nál. minni hl., í þá veru að reyna að samræma vinnubrögð og starfsemi þeirra fjölmörgu aðila sem standa að landmælingum á Íslandi. Það er ekki nóg, eins og hæstv. ráðh. virðist halda, að koma í veg fyrir að margir séu að vinna að sama verkinu í einu. Það á sér sjálfsagt stað í allt of miklum mæli, en það er ekki það eina sem miður fer í þessum efnum. Menn eru hér að mæla í mismunandi mælikerfum. Menn nota mismunandi staðla, mismunandi, hnitakerfi o. s. frv. störf opinberra stofnana sem eru að vinna þarna hver á sínu sviði nýtast ekki sem skyldi vegna þess að það er enginn einn aðili sem samræmir þessi störf, sér um að mælingar séu allar í stöðluðu kerfi og séu þannig nýtanlegar í einu og sama formatinu. Það er ekki síst þetta hlutverk sem ég vil að landmælingastjórn taki að sér og ég tel að það sé óhjákvæmilegt að hún hafi þarna framkvæmdaskyldu. Hún þarf að geta vísað í lög þar sem henni er falið að sinna þessu verkefni. Annars gerist þetta ekki, því miður. Það er sannfæring mín, virðulegi samgrh. Það er allt gott um þetta blessað samráð að segja og ágætt að hafa það í grg. Vissulega er það til bóta. Það er skárra en ekki neitt. Ég tók það reyndar fram í samgrn. að ég væri tilbúinn að fallast á þá málamiðlun að við þessa stofnun starfaði einhvers konar ráðgjafar- eða samráðsnefnd sem innti þetta hlutverk af höndum, en þó aðeins að um það væri ákvæði í lögunum sjálfum og hennar hlutverk. Menn treystust ekki til að ganga svo langt vegna andúðar eða ótta við að það yrði svo erfitt að skipa nefnd. Það er því greinilegt að ástæðan fyrir þessum vandræðum er hugleysi. Menn treystast ekki til þess að ákveða hverjir eiga að tilnefna í þessa stjórn. Það getur vel verið að Vegagerð ríkisins eigi ekkert sérstakt erindi inn í þetta og af því að hún heyrir undir sama ráðh. og Landmælingar má hún mín vegna falla þarna út: Ég er tilbúinn til að sameinast um breytingu þar að lútandi. Ég teldi þá ekki óeðlilegt að t. d. samtök mælingaverkfræðinga kæmu þarna í staðinn. Þá yrðu tilnefningar frá fjórum mismunandi aðilum, í fyrsta lagi frá mælingaverkfræðingum, í öðru lagi frá Háskóla Íslands sem heyrir undir menntmrn., í þriðja lagi frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins sem heyrir undir landbrn. og í fjórða lagi frá Orkustofnun sem mun vera eitthvað skyld iðnrn. Ég held þá að bærilega væri þá fyrir því séð ef fjórir fulltrúar úr mismunandi áttum og frá mismunandi ráðuneytum ættu þarna fulltrúa. Ég vil segja það við hæstv. ráðh. að vel kann að vera að það yrði einhvers staðar einhver fýla út af því að stjórnin yrði þannig tilnefnd, en ég held að andrúmsloftið yrði samt skárra í kringum það en það verður með þessu eins manns kerfi virðulegs ráðherra. Ég bakka ekki tommu með það að hér er heldur óheppilega að hlutunum staðið og mér finnst virðulegt Alþingi setja ofan og því hafi farið aftur í lagasetningu frá 1978 ef borin eru saman þessi pappír sem nú er boðið upp á og það frv. sem þá var lagt fram á Alþingi. Virðulegur ráðh. var að barma sér yfir því að allt of langan tíma tæki að vera að fara yfir allt stjórnkerfið og ræða hvernig standa ætti að þessum hlutum. Ég held að mjög þarft væri að hv. Alþingi tæki sér einhvern tíma smálotu í þessum málum, því að þetta skiptir ekki litlu máli. Virðulegir þm. skulu athuga það að við erum ekki að tala um neina smámuni þar sem við erum að tala um stjórnarfyrirkomulag á opinberum rekstri og opinberum þjónustustofnunum. Það fer verulega eftir því hvers eðlis sú starfsemi er sem sinnt er í hverri og einni stofnun. Það getur vel verið að þurfi ekki stjórn í stofnun sem hefur einkarétt á sínu sviði eða er algerlega ein um að sinna því verkefni í landinu. En það er ekki tilfellið hvað Landmælingar Íslands varðar, langt því frá. Þar er stofnun að starfa á sviði sem fjölmargir aðrir aðilar fjalla um á einn eða annan hátt og það gerir náttúrlega starfsemi hennar sérstaks eðlis. Í mínum huga er það aðalatriðið að nokkrir aðilar úr „feltinu“, eins og það heitir á landmælingamáli, eigi aðild að stjórnun stofnunarinnar. Ekki er endilega aðalmálið hverjir það eru, heldur að þar séu einhverjir fulltrúar nokkurra aðila á þessu sviði sem geti verið þarna inni til faglegs ráðuneytis og faglegrar stjórnunar fyrst og fremst. Ef virðulegur samgrh. vill einn ráða alla menn að þessari stofnun má hann það mín vegna. Ég taldi það einfaldlega greiða við hann frekar en hitt að taka frá honum þann kaleik og fela það frekar forstjóra og stjórn stofnunarinnar og hefði talið það að öllu jöfnu eðlilegra. Það má ekki misskiljast að ég legg til að þetta frv. verði samþykkt og það kemur fram í nál. minni hl. En ég legg til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem ég flyt á sérstöku þskj. og einnig með brtt. meiri hl. því að þær ganga í rétta átt og eru reyndar við aðra kafla, þ. e. II. kafla frv. og aftur úr og eru allar til bóta að mínu mati. En meiri hl. treystir sér ekki til að gera brtt. við 2. og 3. gr. þar sem stjórnun stofnunarinnar er ákveðin í tveim setningum og við það er ég alveg ósáttur og kaus þess vegna að skila sérstöku nál. um þetta. Það mætti segja nokkur orð um þennan pappír eins og hann birtist hér á virðulegu Alþingi, þetta frv. um Landmælingar Íslands, og ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta óskaplega rýrt í roðinu. T. d. greinar 1–4 í kaflanum um stjórn stofnunar. Þetta er ansi götótt stjórnskipulag fyrir eina opinbera stofnun og mikið er skilið eftir handa reglugerðinni, það verð ég að segja. Menn þurfa ekki endilega að vera sammála mér um að lög þurfi helst að vera svo greinargóð að sem minnst þurfi að segja eða helst ekkert í reglugerð, að þau standi fyrir sínu. En hvað um það. Það er ansi mikið skilið eftir þarna opið og aðilum úti í bæ er ætlað ansi mikið hlutverk í því að ákveða þessari stofnun stjórnarfyrirkomulag. Ég held að það væri einnig þarft að hv. Alþingi tæki sér einhvern tíma smátíma til að ræða þessi málefni hvað varðar reglugerðarsetningu í tengslum við þau lög sem virðulegt Alþingi er að samþykkja á hverjum tíma. Ég verð að segja að þegar verkefni stofnunar er ekki skilgreint nánar en gert er hér í 5. gr. þessa frv. til l. um Landmælingar Íslands er ansi mikið skilið eftir fyrir reglugerðina einnig á því sviði. En engu að síður segja höfundar þessa frv. ósköp einfaldlega í 4. gr.: „Um skipulag og starfsháttu Landmælinga Íslands skal nánar ákveðið í reglugerð.“ Það er allt og sumt sem þeir hafa um það að segja. Við þetta er ég ósáttur og tel eðlilegra að a. m. k. einhver rammi sé gefinn um hvernig sú reglugerð skuli vera og á hvaða þáttum hún skuli taka. Herra forseti. Það virðast ekki margir hafa áhuga á þessari umr. hér og þm. eru heldur sútarlegir yfir þessu þeir fáu sem hér eru, þannig að ég ætla ekki að fara að ræða þetta miklu lengur. Ég hefði þó alveg skap í mér til að halda dálítið lengri ræðu um þetta, sérstaklega ef virðulegur samgrh. gerði mér þann heiður að nenna að hlusta á þessa umr. En svo er ekki og þá skal ég ekki vera að þýfga meira um það. Ég legg að sjálfsögðu til að brtt. mínar verði samþykktar og ég endurtek það sem ég sagði áðan. Hversu mikil nauðsyn sem er á því að setja þessari stofnun lög skal það vel vanda sem lengi á að standa og ég mun ekki taka þátt í því að standa hér að lagasetningu, sem ég er í grundvallaratriðum ósammála og ósáttur við, bara vegna þess að einhverja stofnun einhvers staðar úti í bæ vantar lög. Ég mun því ekki standa að samþykkt þessa frv. nema breytingar í þá veru sem ég flyt hér till. um nái hér fram að ganga.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr., en vil minna hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrím J. Sigfússon á það, þegar hann talar um efnisrýrð frv., að það hafa engin lög verið um þessa stofnun. Með einhverjum hætti hefur hún þrátt fyrir allt getað lifað af þau ósköp. Ég segi um þann málflutning sem þm. hefur haft uppi hér og við að mæla fyrir nál. sínu að efni standa alls ekki til þess málflutnings vegna þess að í brtt. n. er í öllum meginatriðum komið til móts við þá aðila sem hafa lagt til merkustu breytingarnar við frv. Vil ég þá nefna sérstaklega, vegna þess að hann tiltók það, að í brtt. við 5. gr. er tekið sérstaklega fram að landmælingarnar skuli standa fyrir setningu staðla fyrir landmælingar og kortagerð o. s. frv. Þetta vil ég taka sérstaklega fram. Auk þess, eins og fram kom í máli hæstv. samgrh., er gert ráð fyrir að samráð verði haft á faglegum grundvelli. Það er allt annað hvort verið er að fjalla um stofnanir sem hafa mjög sérhæft svið, eins og Landmælingar Íslands, eða hvort verið er að fjalla um stofnanir eins og Hafnamálastofnun sem hefur á sinni könnu allt annars konar verkefni. Ég tel að í framhaldi af yfirlýsingum ráðh. og í framhaldi af því sem nefndin leggur til í brtt. verði hið faglega samráð, sem er aðalatriði málsins, tryggt. Ég vil benda á að skv. brtt. frá samgn. er lögð áhersla á að það sé greiður aðgangur að gögnum Landmælinga og það er mjög mikils vert. Ég ætla ekki að hafa uppi miklar rökræður um það atriði hvort yfir höfuð eigi að vera stjórn yfir öllum ríkisstofnunum. Hins vegar vil ég segja það að ég tel vafasamt að setja upp stofnanir sem ríkisstofnanir sameinist um að standa að. Ef hv. 4. þm. Norðurl. e. hefði viljað taka sérstaklega tillit til þeirra aðila annarra sem fjalla um landmælingar hefði hann átt að gera till. um að inn í stjórn kæmu þeir aðilar sem mest vinna að landmælingum. Það eru ýmsar mælingastofur í landinu. Ég tel miklu meiri ástæðu til þess og hefði talið meiri ástæðu til þess að þeir aðilar fengju aðgang þarna að en Háskólinn. Hann tók sérstaklega fram hver þau rök voru sem stæðu til þess að Háskólinn ætti að hafa aðild að. Það eru mælingastörf nemenda. Ég held satt að segja, með fullri virðingu fyrir störfum nemenda að landmælingum, bæði á vegum Háskólans og Tækniskólans, að ekki sé ástæða til þess að Háskólinn eigi þess vegna aðild að Landmælingum Íslands. Þau verk eru unnin þannig að sömu svæðin eru mæld áratugum saman. Það er ekki sérstök ástæða til þess þess vegna að Háskólinn hafi aðild að þessari stofnun. Ég vil endurtaka það að ég tel að með brtt. hafi samgn. komið til móts við mikilvægustu atriðin sem umsagnaraðilar settu fram.



Nú stendur þannig á að þess hefur verið óskað að fundi ljúki ekki síðar en kl. 4 þar sem þingflokkur Framsfl. hefur þá boðað til fundar. Meiningin var að hafa atkvgr. um þetta mál svo og frv. um almannavarnir og þar á eftir að setja nýjan fund til þess að ljúka örfáum málum. Nú sneyðist mjög um þann tíma sem við höfum. Ég vil biðja hv. dm. að hafa góða samvinnu við forseta um að þetta megi allt takast á þeim fáu mínútum sem eftir eru.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég vil bara taka það fram að ég tel að það sé mikið betra að hafa þann hátt sem í frv. stendur, miðað við það reglugerðarákvæði sem ég las hér upp og hæstv. samgrh. las einnig og undirstrikaði að sá háttur yrði hafður á þessum málum. Ef það væri fimm manna stjórn sem væri skipuð mundu margir aðilar sem að þessu standa verða utan við þá stjórn. En með fyrirkomulaginu sem lagt er til í brtt. geta allir þessir aðilar komið fram sínum hugmyndum, sínum óskum og fengið aðstöðu til að fylgjast með hvað er að gerast í þessari stofnun og á þessum vettvangi. Ég gleymdi því áðan að mælingaverkfræðingarnir lögðu mikla áherslu á að forstöðumaður Landmælinga væri mælingaverkfræðingur eða verkfræðingur og því höfnuðum við algerlega. En mér finnst rétt að það komi fram að ég lofaði að segja það hér í framsögu, sem ég gleymdi, að mér fyndist nauðsynlegt að það væri einn verkfræðingur inni á þessari stofnun þó það væri ekki forstöðumaður.



Herra forseti. Ég skal reyna að hafa þetta aðeins örfá orð þó svo ég sé annars þeirrar skoðunar að það sé ekkert síður ástæða til að ræða þetta mál ítarlega og í botn en öll önnur lög sem hv. Alþingi setur. Virðulegt Alþingi á að temja sér þau vinnubrögð að taka sér ætíð þann tíma sem það telur sig þurfa, hvort sem það er í nefndarstörfum eða hér á fundum, til þess að ræða málin til botns, ekki síst þegar meiningarmunur er uppi um ákveðin grundvallaratriði eins og t. d. hér virðist vera um stjórnunarfyrirkomulag opinberra stofnana. Ég tók það fram að ég teldi tillögur minni hl. til bóta og þó ég segi nú sjálfur frá af þingeyskri hógværð tel ég mig reyndar eiga nokkurn þátt í því að þær eru eins og þær eru. Ég er ekki viss um að öll þau atriði hefðu komist þar inn nema vegna þess að ég tók að mér það - fyrirgefðu herra forseti - skítverk að vera svolítið þver í málinu og fara fram á að hlutirnir yrðu ræddir til botns. Ég held að það sé oft til góðs fyrir málin að menn séu ekki allir sammála strax í upphafi. Þau fá þá kannske svolitla skoðun fyrir vikið. Ég tel að tillögur meiri hl. séu til bóta, sérstaklega viðaukinn við gr. 5, en ég mótmæli hins vegar harðlega þeirri fullyrðingu hv. þm., sem mun vera 1. þm. Vesturl., Sturlu Böðvarssonar að það séu ekki efnisleg rök fyrir þeim málflutningi sem ég hef hér haft í frammi og þeim brtt. sem ég hér flyt. Þarna eru vissulega efnisleg rök. Þarna eru grundvallarspurningar á ferðinni. Ég endurtek að telji menn t. d. óeðlilegt að Vegagerð ríkisins sé þarna inni með tilnefningu, þá tel ég í hæsta máta eðlilegt að samtök mælingaverkfræðinga komi þar í staðinn. Hitt, að mælingastofur séu þeir stærstu í þessum efnum, skal ég út af fyrir sig ekki fara að deila um við virðulegan þm. Sturlu Böðvarsson, en víst er að á opinberum stofnunum eins og Orkustofnun, reyndar t. d. hjá Landsvirkjun líka, eru stórar deildir sem annast verkefni mjög tengd þessu. Það var hreint bull sem virðulegur þm. sagði hér um verkefni Háskóla Íslands á þessu sviði þegar hann sagði að ég hefði talað þar um mælingar nemenda sem eitthvert höfuðatriði. Ég talaði um alla þá starfsemi sem tengist landmælingum í Háskóla Íslands, þar með talin kennsla nemenda og þjálfun þeirra landfræðinema, jarðfræðinema, verkfræðinema, líffræðinema og annarra slíkra sem hljóta þjálfun í kortagerð og landmælingum. Hér er verið að mennta það starfsfólk sem í mörgum tilfellum kemur síðar til með að vinna við landmælingar. Því ætti virðulegur þm. ekki að gleyma. Það er einnig bull að þessum ágætu nemendum í Háskóla Íslands sé alltaf gert að mæla upp sömu þúfurnar. Það er hrein vitleysa. Ég veit það af eigin raun að heilu svæðin á Íslandi hafa einmitt verið kortlögð smátt og smátt með því að senda nemendur í einhverjum ákveðnum árgangi út á einhvern ákveðinn landshluta og þar er mælt og síðan er næsta svæði tekið fyrir og síðan næsta svæði. Það er verkefni prófessora og gjarnan nemenda í framhaldsnámi að raða þessum mælingum saman og út úr því kemur heildstætt kort af einhverjum landshluta, gróðurkort, jarðfræðikort eða venjulegt kort. Þetta segi ég hér, virðulegi forseti, og vona að mér fyrirgefist, þm. til fróðleiks af því að einhvern veginn fannst mér af orðum hans að hann mætti vel við ofurlítilli fræðslu um þetta áður en hann fer að halda um þetta fleiri ræður.  Það er alveg rétt að þessari stofnun hefur tekist að starfa án laga í mjög langan tíma, en það er ekki til þess að hæla því. Ég held einmitt að þessi mál séu í jafnmiklum ólestri að mörgu leyti og raun ber vitni vegna þess að þessi stofnun hefur starfað án laga. Ég vil minna virðulega þm. á hvernig hefur gengið að koma áleiðis gróðurkortlagningu Íslands. Hvar er þar borið fyrir? Jú, það er skorturinn á grunngögnum, mismunandi mælikvarðar og alls kyns slík vandræði sem stafa af því að það hefur ekkert heildarskipulag verið í þessum málum á undanförnum áratugum fyrst og fremst og gengur reyndar lítið í þeim málum enn af þessum sökum. Það er sem sé sannfæring mín, og ég hygg því miður að það muni koma á daginn ef meiri hl. samgn. og virðulegur samgrh. hafa sitt fram í þessu máli, að það verði þeim málum ekki til framdráttar að standa að þessu eins og þeir nú ætla sér. Og ég vara við því að það muni ekki greiða götu þess samræmingarstarfs og þeirrar samstillingar í þessum efnum sem þyrfti að takast hér á næstu árum að standa svona að málum.