Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit á þskj. 857. Frv. þetta hefur þegar verið afgreitt í Ed. og kemur þaðan eftir þrjár umræður þar. Það er efnislega nánast samhljóða frv. því sem fyrrv. ríkisstj. lagði fram á síðasta þingi og hlaut þá eigi afgreiðslu. Þetta er í þriðja sinn sem efnisákvæði þau sem í þessu frv. eru koma fyrir augu þm., en þau komu fyrst fyrir í frv. til breytinga á fyrrnefndum lögum 1981. Vonast ég til að þm. greiði framgang þessa máls í hv. Nd. svo að hægt verði að koma ákvæðum frv. sem fyrst til framkvæmda. Í frv. eru þau ákvæði hin helstu að lagt er til að tollalögsagan verði færð út í 12 mílur, tollhöfnum verði fjölgað úr 20 í 26, eftirlit með flutningum með gámum auðveldað, einfölduð tollafgreiðsla á ótolluðum skipsforða og varningi áhafna og heimildir tollyfirvalda til lúkningar smærri tollalagabrota verði rýmkaðar. Landhelgi Íslands var á árinu 1979 færð út í 12 sjómílur eins og kunnugt er. Þegar það var gert var fyrirhugað að gera breytingar á nokkrum lögum til samræmis, þar á meðal á tollalögunum. Skv. 2. gr. laga nr. 41/1979 er kveðið svo á að fullveldisréttur Íslands nái til landhelginnar, hafsbotnsins innan hennar og loftrýmis yfir henni. Tollalandhelgi er hins vegar í dag 4 sjómílur skv. 6. gr. tollheimtulaganna. Þetta er að sjálfsögðu ósamræmi, sem ber að leiðrétta, og felur 1. gr. frv. í sér að tollalögsagan fylgir landhelgi Íslands eins og hún var ákveðin skv. fyrrnefndum lögum. Að núgildandi lögum eru tollhafnir, þar sem ferma má og afferma ótollafgreiddar vörur og geyma og tollafgreiða slíkar vörur án sérstakrar heimildar, nú 20 að tölu. Lagt er til að þeim verði fjölgað um sex og bætast þá við hafnirnar á Grundartanga, Rifi, Grundarfirði, Skagaströnd, Dalvík og Þórshöfn. Á þessum höfnum hefur fram til þessa farið fram nokkur tollafgreiðsla með sérstöku leyfi viðkomandi tollyfirvalda, enda eru ytri búnaður og hafnaraðstaða á engan hátt síðri en í sumum þeirra hafna sem nú teljast til tollhafna lögum samkvæmt. Þessi breyting mun hafa einhvern kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð þar sem kostnaður vegna tollafgreiðslna sem heimilaðar eru utan tollhafna, er greiddur af þeim sem óskar eftir slíku leyfi. Í 2. mgr. 2. gr. frv. er nýmæli. Skv. því er lagt til að fjmrh. geti að fenginni umsögn frá viðkomandi tollyfirvaldi breytt fjölda tollhafna. Ekki er gert ráð fyrir að heimild þessi verði notuð nema athugun leiði í ljós að vöruflutningar við viðkomandi höfn hafi breyst verulega með tilliti til magns, skilyrða til tolleftirlits, vörslu varanna eða af öðrum ástæðum. Við mat á því hvort fjölga eigi tollhöfnum eða fækka þeim er auk fyrrnefndra atriða óhjákvæmilegt annað en að gætt verði sérstakra hagsmuna ríkissjóðs vegna fjölgunar tollhafna, sem kynni að leiða . til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð og mætt yrði með viðeigandi hætti á fjárlögum. Sýnist mér reyndar orðið tímabært að skipulag þessara mála verði kannað í heild með það fyrir augum að draga í heild úr kostnaði við tollafgreiðslu á vörum. Er ekki ósennilegt að ná mætti fram einhverjum sparnaði í þessum efnum til hagsbóta fyrir ríkissjóð, en ekki síður neytendur, sem njóta mundu þess í lækkuðu vöruverði. Er reyndar þegar hafinn undirbúningur að heildarendurskoðun tollheimtulaganna í fjmrn., þar sem m. a. verður fjallað um þennan þátt tollheimtu og tolleftirlits. Á undanförnum árum hafa flutningar með gámum stórlega aukist. Þessi flutningsmáti var varla þekktur þegar lög nr. 59/1969, um tollheimtu og tolleftirlit, voru sett og því ekki um hann fjallað sérstaklega. Reynslan sýnir okkur hins vegar að breyting á flutningum kallar á ný vinnubrögð við tolleftirlit, sem rétt þykir að mælt sé fyrir um í tollheimtulögunum. Er því lagt til að í 8. tölul. 1. mgr. 21 gr. laganna verði tekið upp sérstakt ákvæði um afhendingu skrár yfir þá gáma sem far flytur, þannig að unnt sé við komu þess til landsins eða frá að staðreyna fjölda þeirra, auðkenni svo og innihald hvers um sig. Í 4. og 5. gr. frv. er lagt til að teknir verði upp nýir siðir við eftirlit með ótolluðum varningi áhafna og forða og birgðum skipa og flugvéla. Breytingar þær sem hér um ræðir munu væntanlega verða til einföldunar og vinnusparnaðar. Ég sé ekki ástæðu til að ræða nánar um efni þessara breytinga, enda er ítarlega fjallað um þær í grg. með frv. Aðrar breytingar, sem í frv. felast, eins og að hætta að krefjast sérstakrar fjártryggingar fyrir aðflutningsgjöldum af vörum sem eru ótollafgreiddar í vörslu farmflytjenda eða tollvörugeymslu, rýmkun á heimild til endursendingar á gölluðum vélum og upptaka nýs heimildarákvæðis um niðurfellingu aðflutningsgjalda vegna endursölu á innfluttum óseljanlegum vörum hér innanlands, eru svo sjálfsögð skipan í nútímaþjóðfélagi að ekki þarf að ræða um þær brtt. Að lokum er að finna nokkrar breytingar á sektarmörkum í einstökum ákvæðum tollheimtulaganna og ákvörðun sektarhámarks almennt vegna brota á tollheimtulögum. Breytingar þessar feta fyrst og fremst í sér hækkun sekta til samræmis við verðlagsþróun hér á landi undanfarin ár, sem leitt hefur til þess að stöðugt hefur orðið að vísa smávægilegri tollalagabrotum til ríkissaksóknara til umfjöllunar og þaðan til sakadómsmeðferðar. Rýmkun sektarheimilda tollyfirvalda ætti nokkuð að létta álag á dómstólum, sem hafa endalaust mikilvægari og brýnni úrlausnarefnum að sinna en smávægilegum brotum, sem að öllu leyti eru upplýst og óskað er sáttargerðar í af hálfu hins opinbera. Ég hef farið nokkrum orðum um meginefni þess máls sem hér hefur verið tekið til umr. Það er von mín að þm. séu mér sammála um að breytingar þær sem frv. felur í sér horfi til bóta á tollheimtukerfinu og séu í raun nauðsynlegar ef taka eigi upp einfaldari aðferð við tolleftirlit og auðvelda innflytjendum að koma frá sér vörum sem af einhverjum ástæðum henta ekki íslenskum markaði. Brýnt er annars að ekki dragist úr hömlu að afgreiða mál þetta til þess að sektarheimildir tollyfirvalda komist sem fyrst til framkvæmda og létt verði, eins og áður sagði, af sakadómi. Ég skal ekki þreyta þm. með fleiri orðum, en legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það til l. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit, sem hæstv. fjmrh. hefur nú gert grein fyrir, er komið frá Ed. Það hefur að minni hyggju að geyma ýmis ákvæði sem horfa til bóta og eru sjálfsögð, m. a. það ákvæði í 1. gr. að samræma ákvæði um landhelgi Íslands þeirri skilgreiningu sem þegar er í lögum nr. 41 frá 1979 um landhelgi Íslands. Í 2. gr. e: rætt um að fjölga tollhöfnum landsins nokkuð. Það er talað um að fjölga þeim um sex og þar sem þrjár af þeim eru á Vesturlandi og einmitt þær hafnir sem þm. Vesturl. hafa nokkrum sinnum á undanförnum þingum óskað eftir að teknar væru í tölu tollhafna, þ. e. Grundartangi, Rif og Grundarfjörður, þá leyfi ég mér að fagna því að þessir staðir eru nú teknir upp í stjfrv. sem væntanlega verður að lögum áður en þingi lýkur.



Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að mæla hér fyrir frv. til l. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta á þskj. 593, en eins og fyrra frv. sem ég mætti fyrir hefur þetta frv. fengið afgreiðslu í Ed. Um árabil hafa gjaldeyrisbankarnir greitt til ríkissjóðs ákveðið hlutfall af tekjum af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Þessi tekjustofn var fyrst á lagður með lögum nr. 86 frá 1956, um útflutningssjóð o. fl., og síðar skv. lögum nr. 4 frá 1960, um efnahagsmál. Núgildandi ákvæði eru í lögum nr. 40 frá 1969, um umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna. Skv. þeim lögum greiða bankarnir til ríkissjóðs 60% af vergum tekjum vegna þessara viðskipta, en 40% renna til viðkomandi gjaldeyrisbanka. Ekki liggja fyrir nákvæmar tölur um raunverulegan kostnað gjaldeyrisbankanna vegna þessara viðskipta, en upplýst er að mismunur kaup- og sölugengis hefur verið ákveðinn meiri en vera mundi ef ekki kæmi til skattlagningar á þessi viðskipti. Sama má segja um ýmis þjónustugjöld sem leyfilegt er að taka skv. gjaldskrá. Skv. ákvæði til bráðabirgða V í lögum nr. 65 frá 1982, um skattskyldu innlánsstofnana, var gjald þetta ákveðið 50% frá gildistöku laganna til ársloka 1982. Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 40/1969. Í frv. til þeirra laga var gert ráð fyrir að hlutfall þetta lækkaði á árinu 1983 í 40%. Það var einnig gert ráð fyrir heildarendurskoðun laganna fyrir árslok 1983 í ljósi þeirrar reynslu sem þá væri fengin af framkvæmd þeirra. Ákvæði frv. um þetta efni náðu ekki fram að ganga umfram lækkun úr 60% í 50% á árinu 1982. Í bráðabirgðaákvæði V í lögunum var hins vegar ákveðið að starfandi bankamálanefnd skyldi endurskoða lög nr. 40 frá 1969 fyrir þingbyrjun haustið 1982. Skilaði bankamálanefnd áliti til fjmrh. með bréfi dags. 24. nóv. 1982. Fylgdu bréfi nefndarinnar tvenn drög að frv. til l. um umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna. Það er í öðrum þeirra gert ráð fyrir að skatturinn yrði 50% til frambúðar, en hinum að hann félli niður í áföngum árin 1983–1985. Ekki varð af því fyrir árslok 1982 að fyrir Alþingi væri lagt frv. um þetta efni. Hækkaði gjaldið því aftur úr 50% í 60% hinn 1.janúar 1983. Með frv. þessu er lagt til að gjald þetta verði fellt niður í áföngum á árunum 1984-1985. Áætlað er að tekjutap ríkissjóðs á árinu 1984 vegna þessa nemi 18 millj. kr., en 36 millj. kr. á árinu 1985 miðað við verðlag ársins 1984. Sem rök fyrir niðurfellingu gjaldsins má nefna að innlánsstofnanir greiða  Þá er lagt til að fjmrh. verði heimilað að endurgreiða eða falla frá innheimtu á 1/6 hluta gjaldsins vegna ársins 1983. Með því er komið í veg fyrir þá tímabundnu hækkun gjaldsins sem leiddi af því hversu síðbúnar tillögur um frambúðarskipan þess urðu. Með niðurfellingu gjaldsins er þess að vænta að mismunur kaup- og sölugengis erlends gjaldmiðils verði ákveðinn með hliðsjón af breyttum aðstæðum svo og ýmis gjöld vegna þessara viðskipta endurskoðuð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar virðulegu deildar að loknum þessum umr.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú mælt fyrir 305. máli þingsins. Það fylgir 306. máli, sem er frv. til l. um lækkun skatta á bönkunum í landinu. Frv., sem hæstv. ráðh. mælti fyrir áðan, var lagt fyrir þingið tiltölulega seint. Ríkisstj. fékk tvær tillögur frá bankamálanefnd. Önnur var um að lækka þetta gjald um 50%, eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir áðan, hin var um að fella þetta gjald niður í áföngum á tveimur eða þremur árum. Síðari leiðin þýðir auðvitað meira tap fyrir ríkissjóð í tekjum og auðvitað valdi hæstv. fjmrh. þá leið sem skerti meira tekjur ríkisjóðs. Það segir sig alveg sjálft að hann hlaut að velja þá leið og er í samræmi við yfirstjórn hans á ríkissjóði. Vegna þess að hæstv. fjmrh. valdi þessa leið er staðan þannig, að hans mati, að á árinu 1984 tapar ríkissjóður 18 millj. kr., en á árinu 1985 68 millj. kr. Það er sem sagt verið að henda út úr ríkissjóði á þeim tíma sem gjaldið á að falla niður um 84 millj. kr. Er það að vonum að ríkisstj. skuli leggja alveg sérstaka áherslu á það núna, þegar hún er nýlega búin að keyra í gegn frv. um að skera niður félagsleg útgjöld skuli hún vera með sérstakar tillögur um að hlífa þeim sem einna besta hafa afkomuna í landinu, þar sem er bankakerfið. Það var eftir ríkisstj. að vernda þann „smælingjann“ sem heitir viðskiptabankar í þessu landi og henni líkt. Þegar þessi tvö frv., sem hæstv. fjmrh. mun mæla fyrir hér, eru skoðuð, þá kemur í ljós að það er verið að lækka tekjur ríkissjóðs um mörg hundruð millj. kr. á þriggja ára bili, líklega milli 300 og 400 millj. kr. eða um 120 millj. kr. á ári. Ríkisstj. hefur áður keyrt hér í gegn frv. um að lækka skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Hún hefur áður keyrt hér í gegn frv. um að lækka skatta á fyrirtækjum, þannig að jaðarskattur fyrirtækja verður nú lægri en jaðarskattur einstaklinga í fyrsta sinn í sögunni. Þessi ríkisstj. hefur keyrt það hér fram að það er fellt niður álag á ferðamannagjaldeyri. Og þessi ríkisstj. hefur lagt á sig einar 7 eða 8 umr. í þinginu til að kreista út 70–80 millj. kr: hækkun á skatti á einstaklinga. Þessi ríkisstj. er einnig nýlega búin að kvelja í gegnum Nd. frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það gerir ráð fyrir að skera niður framlög til félagslegrar þjónustu, lækka niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum, lækka sjúkradagpeninga húsmæðra, námsmanna og verkafólks sem hefur lítil réttindi. Nokkrum dögum seinna kemur hvað? Frv. til l. um að lækka skattana á bönkunum. Þetta kemur ekki þeim á óvart sem hafa fylgst með þessari ríkisstj. frá því að hún var mynduð. Þetta er í góðu samræmi við stefnu hennar yfirleitt - þá stefnu sem hefur ráðist gegn félagslegri þjónustu á öllum sviðum, en hossað og hampað fjármagninu. Ríkisstj. er hér að fylgja þeim tillögum sem bankavaldið gerir. Þessi tillaga er þess vegna af sama toga spunnin og tillagan um að auka innlánsbindingu í bönkunum um 10%. Sú tillaga var samþykkt í Nd. fyrir síðustu helgi með báða stjórnarflokkana klofna. Hér er um að ræða tillögu af svipuðum toga - tillögu um að hlífa bankakerfinu vegna þess að ríkisstj. er svo illa á sig komin gagnvart bönkunum í landinu og alveg sérstaklega Seðlabankanum að hún verður að hlýða því sem bankakerfið krefst. Engin ríkisstj., sem hér hefur setið, hefur verið eins háð bankavaldinu og sérstaklega seðlabankavaldinu og núv. hæstv. ríkisstj. Má segja að það komi vel á vondan þar sem er hæstv. núv. fjmrh. sem hefur haldið löng erindi á liðnum árum um hætturnar sem þjóðinni stafa af seðlabankavaldinu. Þegar fjmrh. er sestur í ráðherrastól flytur hann hverja till. á fætur annarri um að lækka stórkostlega skatta bankanna. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Gerðu þeir sér grein fyrir því áður en þeir afgreiddu þessi frv. í ríkisstj. að það væri hér verið að lækka skatta bankanna um 100–150 millj. kr. á ári á næstu þremur árum? Gerði t. d. hæstv. félmrh., með Byggingarsjóð á sig kominn eins og alþjóð veit, sér grein fyrir því að hann var að lækka skattana á bönkunum á sama tíma og hann er að láta taka erlend lán í húsnæðiskerfið fyrstur félmrh. í sögunni? Gerði hæstv. iðnrh. sér grein fyrir því að þannig er verið að leika fjárhag ríkissjóðs á sama tíma og hann ber ábyrgð á ýmsum sjóðum sem þurfa á fjármunum að halda? Gerði hæstv. landbrh. sér grein fyrir því að hann var að lækka skatta á bönkunum á sama tíma og hann er að fallast á stórkostlega lækkun fjármuna til niðurgreiðslna? Gerði hæstv. menntmrh. sér grein fyrir því að hún er að samþykkja lækkun skatta á bönkunum á sama tíma og hún er að skera niður framlög til skólamála í dreifbýli með því að auka heimildir menntayfirvalda til þess að færa bekki saman? Gerðu hæstv. ráðh. sér grein fyrir því að þeir eru hér að setja út úr ríkissjóði 100–150 millj. kr. á ári á sama tíma og þeir eru að taka erlend lán til að gera upp við opinberar stofnanir? Gerðu hæstv. ráðh. sér grein fyrir því að þeir eru að láta lausar 100–150 millj. kr. á sama tíma og þeir taka erlend lán til að gera upp meðlagsskuldir á milli Tryggingastofnunar ríkisins og Innheimtustofnunar sveitarfélaga? Hafa menn áttað sig á því hvað hér er á ferðinni? Ég segi alveg eins og er: ég dreg stórlega í efa að hver einasti þm. stjórnarliðsins hafi áttað sig á því hvað hann var að samþykkja þegar þessar tillögur voru lagðar fyrir. Og ég dreg það í efa vegna þess að hæstv. fjmrh. vissi bersýnilega ekki nákvæmlega hvað undir bjó þegar hann var að gera grein fyrir málum í Ed. fyrir nokkrum dögum. 11. maí s. l. var þetta mál til meðferðar þar. Þá kemur fram í umr. um málið að þrátt fyrir ítrekaðar fsp. hv. þm. Ragnars Arnalds og Stefáns Benediktssonar hafði hæstv. fjmrh. engar upplýsingar um hvað kostaði í heild fyrir ríkissjóð sá niðurskurður á sköttum bankanna sem hér er verið að tala um. Ég held að hér séu á ferðinni einhver ljótustu mál sem ríkisstj. er með á málalista sínum núna fyrir lok þingsins og er þá langt til jafnað. Á sama tíma og verið er að skera niður framlög til félagslegrar þjónustu, til húsnæðismála, er verið að lækka bankaskattana í landinu. Mér skilst að sú bankamálanefnd sem hv. 1. þm. Suðurl. var formaður fyrir hafi skilað tveimur tillögum: annars vegar tillögu um að lækka þetta gjald niður í 50% og hins vegar um að fella það niður í áföngum á nokkrum árum. Og hvaða gjald er það svo sem hæstv. fjmrh. velur? Velur hann þá tillögu sem er betri fyrir ríkissjóð eða velur hann gjaldið sem er verra og skilar minni tekjum fyrir ríkið? Auðvitað velur hann gjaldið sem skilar minni tekjum fyrir ríkið vegna þess að hér eru bankarnir á ferðinni, þeir „smælingjar“ sem ríkisstj. tetur nauðsynlegt að taka á hné sér og hampa. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég held að mjög nauðsynlegt sé að þingið fái nákvæmar upplýsingar um hvað hér er verið að ræða um og það verði aflað alveg sérstakra upplýsinga í þessum efnum. Ég held að það sé alveg útilokað fyrir þingið að hleypa þessu máli í gegn öðruvísi en að málið hafi fengið mjög ítarlega og rækilega umr. á hv. Alþingi og að aflað hafi verið nákvæmra upplýsinga fyrir fjh.- og viðskn. Nd. Mér er kunnugt um að hv. fjh.- og viðskn. Ed. aflaði ítarlegra upplýsinga um þetta mál. Á fundum þeirrar nefndar kom það m. a. í ljós að einstakir nm. voru undrandi, að ég segi ekki gáttaðir, á því hvað þetta þýðir mikið tekjutap fyrir ríkissjóð. Þar virtist að einstakir þm. stjórnarliðsins hefðu ekki hugmynd um hvað þetta þýddi. Ég held þess vegna að hæstv. fjmrh. eigi þann kost, með tilliti til þess að ástand ríkissjóðs er eins og allir vita, að láta þessi frv. liggja, vera ekki að afgreiða þau hér á þessu þingi og gefa þm., a. m. k. þm. stjórnarliðsins, möguleika á að átta sig betur á hlutunum núna yfir sumarið. Ég skora á hæstv. fjmrh. að taka þessi frv. út og vera ekki að knýja á um afgreiðstu þeirra. Ég skora á hæstv. fjmrh. að gera það á þeim grundvelli að ég er sannfærður um að einstakir þm. stjórnarliðsins hafa ekki fengið nægilega skýrar upplýsingar um þessi mál. Ég teldi hæstv. fjmrh. verða mann að meiri ef hann viðurkenndi stöðuna og með tilliti til ástands ríkissjóðs léti hann þessi mál ekki fara í gegn. Það er ekki nokkur hæfa að vera að skera þannig niður tekjur ríkissjóðs um 100 millj. kr. á ári þegar staðan er eins og raun ber vitni um, á sama tíma og verið er að reka ríkissjóð með erlendum lántökum, á sama tíma og menn eru að taka erlend lán til að gera upp meðlagsskuldir, á sama tíma og menn eru að taka erlend lán til að endurlána úr Byggingarsjóði ríkisins, að þá skuli menn vera að lækka tekjur ríkissjóðs um 100 millj. kr. Ég fullyrði að hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert einstökum þm. stjórnarliðsins grein fyrir þessu máli, þannig að menn hafi áttað sig á hvað hér er á ferðinni. Ég skora á hæstv. fjmrh. að hinkra með afgreiðslu þessa máls. Það er engin hæfa að lækka skatta á bönkum við ríkjandi aðstæður. Vissi hæstv. landbrh. að hann var að samþykkja lækkun skatta á bönkum um 100–150 millj. kr. sömu daga og hann var að skera niður fjármagn til niðurgreiðslna um 170 millj. kr.? Ég segi: Ef hæstv. landbrh. hefur vitað um þetta er það athyglisverð forgangsröð hjá hæstv. landbrh. að hann skuli taka bankana í landinu fram yfir bændurna í landinu. En það segir kannske sína sögu um Framsfl. að hann skuli vera þannig heillum horfinn að hann skuli á sama tíma og verið er að lækka skattana á bönkunum fallast á lækkun niðurgreiðslna. Ég held að hæstv. landbrh. væri maður að meiri ef hann nú risi upp gegn bankavaldinu og segði: Lækkum ekki þessa skatta á bönkunum vegna þess að ríkissjóður hefur ekki efni á að missa þessar tekjur. Er það kannske svo með hæstv. landbrh. að hann hafi ekki vitað hvað hann var að gera, að hann hafi ekki fengið upplýsingar um hvað hann var að gera og að hæstv. félmrh. hafi ekki vitað það heldur né hæstv. menntmrh., allir þessir hæstv. ráðh. hafi ekki haft hugmynd um málið, hafi ekki fengið upplýsingar um hvað þeir eru að gera með þeirri stórfelldu lækkun bankaskattanna, sem hér liggur fyrir tillaga um? Ég endurtek, herra forseti, að ég tel að hér sé um að ræða eitt versta málið sem ríkisstj. er að reyna að keyra í gegn síðustu daga þingsins og er þá langt til jafnað. Og ég verð að segja, og ég endurtek það líka, að umr. um þessi mál hlýtur að verða ítarleg og það hlýtur að verða farið fram á það að rækilegar upplýsingar verði lagðar fyrir lið fyrir lið til að sanna að nauðsynlegt sé að skera niður samneysluna í landinu í þágu bankanna. Eru bankarnir svo illa á sig komnir að nauðsynlegt sé að lækka þessa skatta á þeim? Hvaða kveinstafir eru það sem hafa borist frá bönkunum og hafa náð eyrum hæstv. fjmrh. í þessu efni? Grundvallardeilan í þessu efni stendur auðvitað um hversu mikla eða litla peninga ríkisstj. og þingmeirihlutinn ætla að leggja inn í samneysluna í landinu. Það er grundvallardeilan sem allt snýst um. Hæstv. talsmenn íhaldsins hafa haldið því fram að auðvitað muni viðskiptamenn bankanna verða látnir endurgreiða þessa skatta. Það var það sem talsmenn Sjálfstfl. og sumir talsmenn Framsfl. héldu fram þegar var verið að leggja bankaskattana á í fyrsta sinn í tíð síðustu ríkisstj. Auðvitað kann að vera að bankarnir sæki þessa fjármuni með þeim hætti að hækka sínar gjaldskrár. Það er ekki aðalatriðið, heldur hitt, að spurningin er um hvort þessar ríku og sterku peningastofnanir eiga að taka þátt í samneyslunni í landinu. Eiga þær að borga tekjuskatt eins og önnur fyrirtæki? Af hverju á að vera að undanþiggja þessar stofnanir því að greiða tekjuskatt? Ég tók eftir því að einn hv. þm. varð mjög undrandi á því, þegar hann leit í grg. frv. um bankaskattana sem er einnig hér á dagskrá, að þar kom fram að þeir skattar voru lagðir á bankana í fyrsta sinn 1982. Bankakerfið í landinu var skattlaust til 1982. Skattar eru lagðir á það samkv. lögum 1982, 1983 og 1984. Svo kemur ríkisstj. með vini hins litla manns innbyrðis og segir: Þarna er litli maðurinn. Þarna er hann sem þarf að hjálpa. Þarna er sá smælingi sem þarf að rífa upp úr svellinu í þeim vanda sem nú er um að ræða. Bankarnir, viðskiptabankarnir, það eru þeir og sérstaklega þarf að leggja lykkju á leið sína til að vorkenna þeim í þeirri óskaplegu stöðu sem nú er uppi. Ja, þvílíkt! Og ekkert lýsir ríkisstj. betur en þetta. Hún lækkar framlög til sjúkradagpeninga húsmæðra og námsfólks og lækkar skatta á bönkunum. Þetta eru áherslurnar sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur. Ég skora á hæstv. fjmrh. að draga bæði þessi frv. til baka. Þetta eru vittaus frv. miðað við þær aðstæður sem nú eru í ríkisfjármálunum. Hæstv. fjmrh. glímir við enn þá meiri vanda í ríkissjóði ef hann fer að keyra þessa endileysu í gegn. Ég skora á hæstv. fjmrh. að athuga sinn gang mjög vel og stöðva þessa endileysu því að ríkissjóður á auðvitað að hafa tekjur af bönkunum eins og öðrum fyrirtækjum í landinu. Annað er algjörlega óeðlilegt.



Virðulegi forseti. Ósköp var 3. þm. Reykv. reiður. Ég vissi ekki að honum væri svona illa við bankana. Hann sem beitti sér hvað mest fyrir því að hjálpa mér sem nýorðnum bankaráðsfarmanni til að útvega ríkisbanka 6 þús. millj. kr. svo að hann gæti rétt sig af eftir 2–3 ára ríkisstjórnarferil 3. þm. Reykv. Ég held að bankakerfið hafi þar átt vin áður en ég kom í ríkisstjórn. Ég vil benda á að það er alveg furðulegt með vinstri menn almennt að ef þeir hugsa upp skatta, jafnvel þó þeir komi því ekki fram að innheimta þá, líta þeir á þá upphæð sem þeir voru með í huga sem nettótap. Bara ef þeim dettur í hug að innheimta skatta! Það er mjög mikið baráttumál mitt og hefur alltaf verið að bæði fyrirtæki og einstaklingar haldi eftir af sínum tekjum eins miklu sjálfsaflafé og við verður komið. Þjóðfélagið verður ekki rekið með öreigum einum saman. Það mega þessir ágætu fulltrúar kommúnistanna á Íslandi vita. Það verður ekki rekið með öreigum, fátækum bönkum eða févana fyrirtækjum. Þess vegna hlýtur það að vera áhugamál okkar allra að bæði einstaklingarnir og fyrirtæki, hvort sem það eru fyrirtæki sem versla með peninga og eru kölluð bankar eða önnur fyrirtæki, verði sterk þannig að þau geti staðið undir því þjónustuhlutverki með þjóðinni sem þeim er ætlað.  Um hvað erum við svo að tala? Þannig vill til að ég flutti hér frv. sem bankaráðsformaður Útvegsbanka Íslands um að afnema skatt á gjaldeyrissölu viðskiptabankanna, ríkisbankanna, vegna þess að sá skattur var lagður á brúttótekjur gjaldeyrissölunnar sem þýddi að bankarnir stórtöpuðu fé á þessum viðskiptum. Fjmrh. fyrrv., hv. núverandi 3. þm. Norðurl. v., tók vel í að fella þessa skatta niður, a. m. k. að athuga það. Það gerði hann og gegn því að ég drægi frv. mitt til baka sagðist hann mundu beita sér fyrir því að þessi skattur yrði lækkaður í áföngum. En hvað skeður svo? Það kemur fram nýtt frv., nákvæmlega það sem ég legg hér fram, um nýja skattskyldu á innlánsstofnanir, en ekki samtímis að fella niður gjaldeyrisskattinn heldur til viðbótar gjaldeyrisskattinum. Svo ósanngjarnt var það og varla gat það orðið ósanngjarnara. Frv. sem ég flyt hér er sama frv. og hæstv. fyrrv. fjmrh. flutti í ríkisstj. sem hv. 3. þm. Reykv. sat í og leiddi sinn flokk innan ríkisstj. Hann hóf sitt mál á þessa leið, með leyfi forseta: „Ég mæli hér fyrir frv. til laga um skattskyldu innlánsstofnana. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt var gefin yfirlýsing um það hinn 28. janúar s. l. af hálfu ríkisstj., jafnhliða því sem gerð var grein fyrir ýmsum aðgerðum í efnahagsmálum, að lagður yrði sérstakur skattur á banka og sparisjóði. Skattur þessi mun gefa í tekjur um 40 millj. kr. nettó og er ein af þremur tekjuöflunarleiðum ríkissjóðs til að standa undir niðurfærslu verðlags sem svarar sex vísitölustigum.“ Frv., sem ég mæli hér fyrir, var flutt af fyrrv. hæstv. fjmrh. og er í engu breytt. Ég stend við það sem fyrrv. hæstv. fjmrh. hafði lofað, en seinna í ræðu sinni segir hann, með leyfi forseta: „Í ákvæði til bráðabirgða V er gerð tillaga um að dregið sé nokkuð úr þeirri gjaldtöku sem tíðkast hefur hjá gjaldeyrisbönkunum skv. lögum nr. 40/1969, en það er gjald vegna tekna þessara tveggja gjaldeyrisbanka af umboðsþóknun og gengismun. Lagt er til að gjaldið lækki úr 60% í 50% á þessu ári og í 40% á næsta ári“. Þetta stóð fyrrv. hæstv. fjmrh. Alþb. alls ekki við. Gjaldið var lækkað úr 60% í 50%, en hækkaði svo aftur um áramótin á eftir í 60% aftur í staðinn fyrir að lækka niður í 40%. Ég er nú að leggja til að staðið verði við það, sem upphaflega var lofað, að lækka gjaldið niður í 40% og áfram þangað til það fellur niður. Í stað gjaldeyrisskatts á gjaldeyrisbankana eina er tekinn upp sá skattur sem ég mæli fyrir, að vísu er það næsta mál, og á að koma í staðinn fyrir gjaldeyrisskattinn og verður innheimtur af öllum innlánsstofnunum í landinu. Skattheimtan er þá talin koma hlutfallslega jafnt niður á allar peningastofnanir en ekki bara á gjaldeyrisbankana. Það er líka rangt hjá 3. þm. Reykv. að engir skattar hafi verið lagðir á áður. Gjaldeyrisskattar voru lagðir á, en á gjaldeyrisbankana eingöngu. Í því frv. sem vonandi verður tekið fyrir næst á eftir er ætlunin að innheimta hlutfallslega sama gjald af öllum innlánsstofnunum í staðinn fyrir það gjald af gjaldeyrisbönkunum sem á að fella niður. Ég hef gaman af því þegar hv. 3. þm. Reykv. blæs eins og hann gerir. Hann verður alltaf svo æstur og reiður að það er eins og það sé verið að taka frá honum eitthvað sem er hans einkaeign. Hann skortir allt jafnvægi síðan hann fór úr ríkisstj. Ég veit ekki hvort hann hefur erfiða daga innan síns flokks, hvort hann verður að haga sér svona í ræðustól eða ekki, etja mönnum saman. Hann er margbúinn að reyna það, en tekst ekki. Ég skil ekki þessa leikaðferð. Það gæti verið gott fyrir Alþingi, bara upp á framtíðina, að taka það upp á vídeóspólu og gefa hv. 3. þm. Reykv. Hann áttaði sig þá e. t. v. á því hvað hann er að gera og hvernig hann æsir sig upp því það verður enginn annar æstur. Það er hætt að taka mark á manninum. Auðvitað gerði ríkisstj. sér grein fyrir því hvað hér um ræðir. Hv. 3. þm. Reykv. er sjálfur búinn að vera ráðh. og veit hvernig málin ganga fyrir sig í rn., 

Hefur ráðh. upplýsingarnar núna?

Ég vona að virðulegur forseti gefi þm. orðið aftur. Hann virðist vera kominn af stað aftur 

Vill ekki ráðh. nefna töluna?

Af hverju les ekki hv. þm. það sem komið er frá n. Ed.? - Þar fyrir utan vil ég taka undir það með hv. þm. að að sjálfsögðu er nauðsynlegt að þingið afli sér allra upplýsinga. Ég vona að hv. þm. muni eftir því að n. gera það og þær eru til þess og síðan skila þær áliti. Það er ekkert sem hindrar virðulegan þm. í að biðja um þær upplýsingar sem hann óskar eftir og telur sig þurfa að fá til viðbótar við það sem er þegar komið fram í Ed. En ég vil segja það að lokum og undirstrika að ég hef verið ákaflega gagnrýninn á bankastarfsemina, sérstaklega eins og hún er rekin í Seðlabankanum. Hlutverk Seðlabankans er allt annað en það viðskiptabankahlutverk sem hann hefur gegnt. En það er ekki það sem við erum að tala um. Þetta mál kemur Seðlabankanum ekkert við. Þessi blessaður 3. þm. Reykv. þvælist vítt og breitt um völlinn. Hann áttar sig ekki á hvar hann er staddur, hvort hann er að tala um viðskiptabankana eða hvort hann er að tala um Seðlabankann. Það skiptir engu máli ef hann getur með æsingi og hamagangi og hávaða náð til þeirra sem á hlýða. En allir í þessum sal eru orðnir vanir slíku, þannig að þeir taka ekkert mark á því og það hefur engin áhrif.



Herra forseti. Ég tel að ástæða væri til að halda langan fund hér í kvöld þó ekki væri nema til að ræða þetta eina mál, sem nú er á dagskrá, þ. e. frv. til l. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta, og svo önnur mál sem því tengjast og liggja hér einnig fyrir í þessari hv. deild. Það má segja að hæstv. ríkisstj. velji tímann vel þegar hún lætur taka þessi mál hér á dagskrá því við höfum rétt nýlokið við hér í hv. Nd. að ræða frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum þar sem glímt var við hið margfræga gat og voru það einkum peningavandræði í ríkissjóði landsmanna sem þar voru til umfjöllunar. Þess vegna kemur manni það nokkuð spánskt fyrir sjónir, svo ekki sé nú meira sagt, herra forseti, að daginn eftir skuli tekið til við að ræða það hér í þessari hv. þingdeild hvernig megi létta með ýmsu móti álögum af þeim stofnunum landsmanna sem að sögn kunnugra gera það hvað best þessa dagana, þ. e. bönkunum. Nú hafa þeir, sem fylgst hafa með fréttum undanfarið og fylgst með því þegar hin ýmsu fyrirtæki og stofnanir skila inn sínum ársreikningum fyrir árið 1983, eflaust tekið eftir því að í þeim hópi hafa gjarnan verið bankar, sparisjóðir og innlánsdeildir og aðrar slíkar stofnanir. Og yfirleitt hefur það verið á eina bókina lært, að þar hefur verið um dálaglega útkomu að ræða, gróða svo milljónum skiptir jafnvel hjá hinum smæstu í þessum hópi. Má segja að ekki finnist nú í landinu svo aum bankastofnun að hún skili ekki dálaglegum hagnaði. Þess vegna er það ærið kyndugt að standa nú frammi fyrir þessu frv., sem eru 305. og 306. mál Ed., þar sem gerðar eru till. um það að létta stórlega álögum af þessum sömu stofnunum. Nú hefur því verið haldið fram að þær álögur sem hér um ræðir kæmu í raun beint frá viðskiptamönnum bankanna, þ. e. þeir skattlegðu sína viðskiptamenn sem því næmi sem þeir þurfa að greiða hinu opinbera, og kann svo að vera að verulegu leyti. En þá má spyrja: Telja menn einhverja tryggingu fyrir því að þeir hinir sömu njótendur að þjónustu bankanna fái þessa fjármuni til baka ef bankarnir sjálfir hætta að greiða þessi gjöld inn í ríkissjóð? Ég leyfi mér að draga það í efa, herra forseti, þekkjandi þær ágætu stofnanir. Ég bendi á að í aths. við þetta lagafrv., neðst á bls. 2, segir orðrétt, með leyfi forseta: „Með niðurfellingu gjaldsins er þess að vænta að mismunur kaup- og sölugengis erlends gjaldmiðils verði ákveðinn með hliðsjón af breyttum aðstæðum svo og ýmis gjöld vegna þessara viðskipta endurskoðuð.“ Það er m. ö. o. ekki kveðið fastara að orði en svo í þessum aths. að þess sé að vænta að neytendur muni þá fá lækkaðar álögur sem þessu nemur. Þess er að vænta. Það er góðlátleg vænting þeirra, sem hér flytja frv. til laga, að bankarnir verði nú svo góðir að láta þetta renna til viðskiptavina sinna. Ég spyr: Er einhver trygging fyrir því nú, á þessum tímum hins ótakmarkaða frelsis á öllum sviðum, þar sem allt skal vera himinfrjálst, er einhver trygging fyrir því að bankarnir noti sér ekki frelsið til að ráðstafa þessum fjármunum, þessum hundruðum milljóna, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að færa þeim á næstu árum, einhvern veginn öðruvísi en að láta þá renna beint til viðskiptavina sinna? Ég leyfi mér að spyrja með fullri virðingu fyrir þessum ágætu stofnunum: Eru einhverjar tryggingar fyrir því að þetta fari ekki í marmara eða málverk? Er hæstv. ríkisstj. tilbúin að lýsa því yfir hér við þessa umr. að svo verði búið um hnútana að þessir peningar skili sér þá til viðskiptamanna bankanna? Því hér er vissulega um mikla fjármuni að ræða. Ég fyrir mitt leyti teldi það mjög vel athugandi að þessum álögum yrði létt að einhverju leyti af bankakerfinu ef þannig yrði um hnútana búið í staðinn að þeir fjármunir rynnu frá þeim sömu bönkum til einhverra annarra þarfra málefna hér í landinu. Ég nefni sem dæmi húsnæðismálin. Ef það yrði í sömu andrá bundið að það aukna fjármagn sem bönkunum er ætlað að fá hér á næstu árum rynni þá til uppbyggingar í húsnæðismálakerfinu. Þá væri þetta vissulega athugandi. Það má nefna einnig undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Ef þjónusta bankanna við undirstöðuatvinnuvegina ykist þá sem þessu næmi þeim til styrktar væri þessi tilhögun vissulega athyglisverð. En það er alveg forkostulegt, ég verð að segja það með leyfi herra forseta, það er alveg stórfurðulegt að jafnskítblankur fjmrh. og Albert Guðmundsson er þessa dagana, fyrirgefið orðbragðið, skuli gera um það till. að létta svona álögum af bönkunum. Ég verð að segja að mér finnst það stórforkostuleg athöfn af hans hálfu og hefur hann þó oft í gegnum tíðina getið sér frægðarorð fyrir annað en að vera sérstakur vinur t. d. Seðlabankans og ríkisbankanna. Það er nú það. Það væri ástæða til, herra forseti, að ræða nokkuð hið sérkennilega samspil ástandsins í kassanum fræga hjá hæstv. fjmrh. og Seðlabankans, sem einnig hefur birst okkur í frv. því um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem við fjölluðum hér um fyrir helgina. Þar voru uppi till. um að létta stórlega af skyldum Seðlabankans við atvinnuvegina með því að heimila honum að lækka afurðalánin. Á móti eða til viðbótar ætlaði Seðlabankinn að krefjast aukinnar bindiskyldu af öðrum innlánsstofnunum. Það er kannske með þessu frv. verið að rétta eitthvað á merinni, þannig að ekki hallist á vegna þeirrar þjónustu sem viðskiptabönkunum er ætlað að standa undir við Seðlabankann með frv. sem nú er komið til hv. Ed. Vel má vera að þetta sé allt eitt allsherjarhrossaprang sem hafi það meginmarkmið, þegar til kastanna kemur, að borga upp hallarekstur hæstv. fjmrh. á ríkissjóði og hygla ofurlítið Seðlabankanum, eins og smá vinargreiði við Seðlabankann vegna þess að hann hefur tekið að sér að reka ríkissjóð og húsnæðismálakerfið m. a. þar með, þar sem þeir safna nú skuldum í gríð og erg hvor um annan þveran, hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. Þegar fjárlög voru afgreidd í desember var rætt um að mjög álitlega liti út með það að hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson yrði þegar á sínu fyrsta valdaári skuldakóngur Íslandssögunnar, honum tækist þegar á sínu fyrsta valdaári að slá út flokksbróður sinn og fyrrv. fjmrh. Matthías Á. Mathiesen  Samhengið, sem birtist mönnum í þessari efnahagsmálastjórn hæstv. ríkisstj., er nokkuð kostulegt. Ríkisstj. er út og suður með sparðatíning við að ná inn nokkrum millj. hér og nokkrum millj. þar, af öryrkjum, af fötluðum o. s .frv., og má lengja þann lista mikið. Á sama tíma er hún að hygla jafnilla stöddum litlum mönnum eins og bönkunum. Þar hefur þessi hæstv. ríkisstj. loksins fundið sinn litla mann, í bönkunum eins og þeir leggja sig. Hann er nú sá minnsti af vorum samfélagsþegnum sem mest ríður á að hygla. Það birtist okkur í þessu frv. um ráðstöfun gengismunar og umboðsþóknunar og frv. um skattskyldu innlánsstofnana, sem er 306. mál Ed. og liggur einnig fyrir hv. Nd. að ræða. Þessi sérkennilega áhersluröð hæstv. ríkisstj. hefur reyndar birst okkur oft í vetur og er svo sem ekkert nýnæmi fyrir okkur. Hún á sér þá einföldu skýringu, þó mönnum kunni að finnast það merkilegt, að þessi ríkisstj. fjandskapast blygðunarlaust við fjölmennar stéttir í þjóðfélaginu. Þetta er ekki svo furðulegt, þegar betur er að gáð, því hæstv. ríkisstj . er nefnilega mynduð í þeim tilgangi að vernda og verja hagsmuni hinna fáu útvöldu í þjóðfélaginu, fjármagnseigendanna og bankanna þar með. Hún gerir það dyggilega. Það má segja um hana, hvað svo sem að öðru leyti er hægt að taka sér í munn um hæstv. ríkisstj., að þessu hlutverki sínu er hún trygg og trú. Það birtist okkur dag eftir dag í aðför að ýmiss konar félagslegri þjónustu, í niðurskurði á námslánum, í lækkuðum niðurgreiðslum til neytenda og svo mætti lengi telja. Sumt er þar sparðatíningur, annað stærra og alvarlegra. Á sama tíma er þessi ríkisstj. að létta álögum af bönkum. Hún er að ívilna þeim sem eiga hlutafé, hún er að létta álögum af þeim sem hafa efni á því að fara til útlanda á sama tíma og hana langar helst til að skattleggja með öllum tiltækum ráðum þá sem annaðhvort eru veikir og liggja inni á sjúkrahúsi eða eru veikir og ætla að nota sér þjónustu í heilbrigðiskerfinu á einhvern hátt. Það er nú réttlæti þessarar ríkisstj. Ég finn ekki aðrar skýringar á því en þær að hún sé ósköp einfaldlega trú því markmiði, sem hún lagði af stað með í maí s. l., fyrir tæpu ári síðan, að vernda og verja hagsmuni þeirra sem peningana hafa í þessu þjóðfélagi. Á því er þessi einfalda skýring og birtist æ ofan í æ í málatilbúnaði þessarar ríkisstj. Herra forseti. Eins og ég sagði hér í upphafi mætti svo sem hafa langt mál um þessi bankamál. Það væri ástæða til að fara nákvæmlega ofan í þær tölur sem hér birtast á blöðum og komu reyndar fram í framsöguræðu hæstv. ráðh. þegar hann var spurður hversu margir tugir og mörg hundruð milljóna það yrðu sem hæstv. ríkisstj. léti renna með þessum hætti til ríkisbankanna á næstu árum, þarf ekki langa framtíð til, á næstu 2–3 árum. Það er alveg ljóst að það skiptir hundruðum milljóna og er sérkennilegt að ríkissjóður, sem er jafnhvínandi á kúpunni og raun ber vitni, skuli hafa efni á þessu. Það er nokkuð sérkennilegt. Það má ekki leggja skatta á almenning. Það má ekki leggja á skatta, en það má lækka þá á ríkisbönkunum, þeim stofnunum sem þessa daga eru að gera upp með milljóna gróða. Hæstv. fjmrh., þannig er nú það. Litlu mennirnir þínir í bankakerfinu reka ekki svo auma útlánastofnun þessa dagana að hún skili þeim ekki milljónum. Sparisjóður Keflavíkur t. d., ekkert stórfyrirtæki á heimsmælikvarða, skilaði þó nokkrum milljónum króna í hagnað. Þannig var nú búskapurinn þar og ætli það sé þá ekki víðar. Ef þessi ríkisstj. er úti að leita að gullskipinu, sem hún þóttist nú reyndar hafa fundið í vösum launamanna s. l. vor, þá hef ég bent henni á að fara á þennan sand og leita þar. Ætli hún þyrfti þá að ganga svo ýkja lengi um? Ég er ekki viss um, að hún þyrfti að leita svo lengi áður en hún fyndi eitthvað feitara en vasana á þrautpíndu launafólki sem hún er enn þá að hjakka í. Það hefði ég haldið, herra forseti, að henni væri nær að líta þangað sem tölurnar tala skýrustu máli um hvar peningana er að finna í þessu þjóðfélagi. Þetta er angi af því réttlæti þessarar ríkisstj. að hygla þeim sem þegar hafa peningana á milli handanna, svo þeir megi þá ná í meira, á sama tíma og hún gengur æ fastar að hinum sem þegar eiga í vök að verjast.



Herra forseti. Síðan þetta frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins var síðast til umr. - en nú eru liðnir nokkuð margir dagar síðan - hefur verið uppi mjög mikill ágreiningur milli stjórnarflokkanna um túlkun á því hvort búseturéttaríbúðir ættu að fá aðild að félagslega kerfinu. Þegar málið kom til 2. umr. lýsti hæstv. félmrh. því afdráttarlaust yfir að búseturéttaríbúðir ættu samkvæmt frv. að eiga aðild að þessu kerfi. Sjálfstfl. eða fulltrúar hans í félmn. héldu öðru fram og þessi ágreiningur hefur staðið nú um nokkurn tíma. Það er dapurlegt hlutskipti fyrir hæstv. félmrh. ef sú er niðurstaðan og raunin eftir þennan ágreining að hæstv. félmrh. hafi látið Sjálfstfl. kúga sig í þessu máli. Öðruvísi verður ekki skilin sú brtt., sem flutt er af formanni Sjálfstfl., Þorsteini Pálssyni, þar sem niður er felldur hluti af 33. gr. frv. Niðurstaðan hefur orðið sú að setja nefnd í málið sem fjalla á um þennan ágreining. Það virðist svo vera að Sjálfstfl. hafi ekki þorað að láta frv. fara út úr þinginu með þeim ákvæðum sem eru í c- lið 33. gr. þessa frv. og að hæstv. félmrh. hafi fallist á sjónarmið Sjálfstfl. Því verður varla trúað að hæstv. félmrh., sem hefur lofað þeim fjölda fólks sem gengið hefur í húsnæðissamvinnufélagið Búseta svo miklu, ætli nú á síðustu stundu að láta Sjálfstfl. kúga sig til hlýðni í þessu efni. Hæstv. ráðh. hlýtur að hafa einhverjar skýringar á þessu máli aðrar en þá þær að setja eigi nefnd í þetta mál. Nú veit hæstv. ráðh. að fimm flokkar af sex hér á Alþingi hafa lýst yfir stuðningi við þá túlkun á frv. að búseturéttaríbúðir eigi að fá aðgang að félagslega kerfinu skv. ákvæðum 33. gr. c-lið. Stjórnarandstaðan flutti brtt. við 2. umr. til þess að taka af allan vafa í þessu efni þar sem skiptar skoðanir virtust vera uppi um túlkun í því máli. Félmrh. greiddi atkv. gegn þeim brtt. og lýsti yfir við þá umr. að hans skilningur á ákvæði 33. gr. c-lið væri sá að búseturéttaríbúðir ættu þarna heima undir 33. gr. c-lið. Við 2. umr. vitnaði hæstv. félmrh. í sína framsögu því til stuðnings og sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ég geri ráð fyrir að þessi kafli laganna verði talsvert mikið til umr. og hann hefur þegar verið mikið til umr. í sambandi við bæði hugmyndir námsmanna um að leysa þeirra húsnæðismál og einnig í sambandi við nýjar hugmyndir að því er varðar húsnæðissamvinnufélög sem verið hafa til umr. í þjóðfélaginu að undanförnu.“ Og áfram segir hæstv. ráðh.: „Ég met mikils hinn almenna áhuga fólks á þessum nýju formum, eins og húsnæðissamvinnufélögum, en ég tel ástæðu til þess vegna þess sem á undan er gengið að vara við of mikilli bjartsýni um að á skjótvirkan hátt verði hægt að leysa húsnæðismál eftir þessum formum.“ Síðan sagði hæstv. ráðh. þegar hann hafði lokið þessari tilvitnun í framsöguræðu sína: „Ég hef verið alveg samkvæmur sjálfum mér í sambandi við þetta mál. Ég hef setið fundi með þessu fólki og ég hef sagt því að ég telji að með c-lið 33. gr. séu möguleikar á því að þetta félagsform geti þegið lán úr Byggingarsjóði verkamanna, þó með því fororði að það verði að hlíta þeim meginreglum sem Byggingarsjóður verkamanna byggir á, þ. e. um tekjuviðmiðun.“ Síðar í sinni ræðu segir hæstv. ráðh.: „Mín skoðun er alveg óbreytt. Ég tel að c-liður 33. gr. gefi þessum samtökum þennan möguleika og ég túlka það þannig.“ Það eru aðeins örfáir dagar síðan hæstv. ráðh. mælti þessi orð. Hefur hæstv. ráðh. virkilega skipt um skoðun? Ætlar hann að svíkja þetta fólk sem hann hefur í marga mánuði gefið loforð og látið það standa í trú um að með þessari löggjöf, sem verið er að samþykkja frá Alþingi, fengi þetta fólk aðgang að félagslegum íbúðum? Því verður vart trúað. Hægt er að vitna í fleiri ræður, í blaðaviðtöl, í málgagn húsnæðissamvinnufélagsins Búseta því til stuðnings að ráðh. hefur marggefið loforð um að þetta fólk ætti rétt í húsnæðiskerfinu. Hann vildi meira að segja vera alveg öruggur og sagði að áður en málið yrði afgreitt frá Alþingi yrði að taka af allan vafa um að það væri ótvíræð túlkun á því að búseturéttaríbúðir ættu heima í þessu félagslega kerfi. Ég vona, herra forseti, að hæstv. ráðh. geti gefið við þessar umr. einhverja skýringu á þessu breytta viðhorfi sem virðist koma fram ef hann styður þessa till. Þorsteins Pálssonar. Hæstv. ráðh. veit að hann getur fengið stuðning hér á Alþingi frá stjórnarandstöðuflokkunum sem tryggi ótvírætt að búseturéttaríbúðir fái aðgang að félagslega kerfinu, en meirihlutavilji hér á hv. Alþingi fær greinilega ekki að ráða í þessu efni. Það er mikill meiri hluti fyrir þessu á Alþingi og það veit hæstv. ráðh. Við í Alþfl. og í stjórnarandstöðunni allri líka erum tilbúin að styðja ráðh. til þess að þetta frv. verði afgreitt frá Alþingi með þeim hætti að búseturéttaríbúðir fái fullan aðgang að félagslega kerfinu. Afstaða Sjálfstfl. til þessa máls er harla einkennileg þegar litið er til fortíðarinnar í þessu efni. Það er aðeins eitt ár síðan, þegar húsnæðismálin voru hér síðast til umr., að Sjálfstfl. barðist fyrir því á 105. löggjafarþingi að auka valkosti í félagslegum íbúðabyggingum með því að opna fyrir byggingar leiguíbúða á vegum félagasamtaka, svo sem Leigjendasamtakanna á almenna markaðnum. Sjálfstfl. fannst á því þingi, á síðasta Alþingi, að hæstv. þáverandi félmrh., Svavar Gestsson, gengi ekki nógu langt í því efni að tryggja félagasamtökum aðild að félagslega kerfinu. Í því frv., sem hæstv. þáverandi félmrh. lagði fyrir það Alþingi var einmitt sambærilegt ákvæði og er í þessu frv. Í 12. gr. þess frv. stóð: „Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagasamtökum og ætlaðar eru til útleigu á hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja og aðra sem ekki hafa aðstöðu til að eignast eigið húsnæði við hæfi.“ En í 26. gr. þess frv. kom fram að lán Byggingarsjóðs verkamanna til leiguíbúða sveitarfélaga mættu nema 80% af áætluðum byggingarkostnaði staðalíbúðar, en lán Byggingarsjóðs verkamanna til leiguíbúða samkvæmt þessum lið, sem ég var rétt að lesa upp, mættu nema allt að 65% af byggingarkostnaði staðalíbúðar. Um þessar greinar sagði í skýringum: „Með þessari grein er lagt til að Byggingarsjóður verkamanna láni ekki aðeins til sveitarfélaga sem byggja leiguíbúðir heldur einnig til félagasamtaka og stofnana og fyrirtækja sem byggja leiguíbúðir fyrir félagsmenn sína eða aðra sem þurfa á leiguhúsnæði að halda.“ Um 26. gr., þar sem félagasamtök áttu að fá 65% byggingarkostnaðar, stóð orðrétt, með leyfi forseta: „Lán til annarra byggingaraðila, sem byggja leiguíbúðir fyrir almennan markað eða einstaka þjóðfélagshópa, svo sem námsmenn, verði breytileg eftir aðstæðum en að hámarki 65% af byggingarkostnaði. Þá er tekið upp það nýmæli að heimila byggingaraðilum að selja leigutaka hlutareign í þeirri íbúð, sem hann fær til afnota, með tilteknum kvöðum um afnotarétt og endurgreiðslu.“ Í umr. um þetta frv. og þessar greinar, sem ég hér vitna til, kom eftirfarandi fram hjá aðaltalsmanni Sjálfstfl. í húsnæðismálum, hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, þegar hann ræddi þessar greinar frv. og mælti fyrir brtt. við frv. þáverandi félmrh., með leyfi forseta: „Ég kem þá að 8. brtt. okkar. Hún er við 26. gr. frv. sem fjallar um lán Byggingarsjóðs verkamanna til leiguíbúða sveitarfélaga og annarra aðila. Það er tekið fram að þessi lán megi vera 80% af áætluðum byggingarkostnaði. En í frv. er gerð undantekning frá þessu um það að sum lán til leiguíbúða megi ekki nema hærri upphæð en 65% af byggingarkostnaði. Við flm. viljum ekki gera þennan greinarmun á þeim leiguíbúðum sem 26. gr. frv. fjallar um. Við viljum að allir þeir aðilar, sem hafa heimild til lána vegna leiguíbúða skv. 36. gr. laganna, hafi sama rétt til lánanna. Þetta er ekkert hégómamál fyrir þá sem flokkaðir eru skv. frv. í hinn óæðri flokk.“ Og hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson hélt áfram: „Það eru m. a. stúdentar, svo að ég nefni eitthvert dæmi, en Stúdentaráð Háskóla Íslands hefur kynnt hv. félmn. skoðanir sínar og óskir í þessu efni sem falla saman við brtt. okkar félaga sem ég er hér að lýsa.“ Og áfram sagði hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson, talsmaður Sjálfstfl. í húsnæðismálum: „Þessi till. okkar mætir óskum Stúdentaráðs Háskóla Íslands, sem hefur sent okkur bréf um þessi efni, og óskum Leigjendasamtakanna, sem hafa sent okkur bréf um þessi efni einnig, og Félagsmálastofnunar stúdenta. Það er ekki óeðlilegt að þessir aðilar hafi komið á framfæri óskum um þetta efni, þegar litið er á það að það er algjörlega óeðlilegt að gera greinarmun á þessum félagslegu ráðstöfunum og þeim, sem felast í verkamannabústöðunum, byggingu hinna eiginlegu verkamannabústaða, svo ég tali ekki um að skipta aðilum í tvo flokka, verðuga og óverðuga, þegar um er að ræða leiguíbúðir. Þetta eru ástæðurnar fyrir brtt. okkar við 26. gr. frv.“ Hvað hefur breyst hjá Sjálfstfl.? Það er eitt ár síðan talsmaður þeirra í húsnæðismálum vildi ganga mikið lengra en formaður Alþb. í þessu efni og mælti fyrir brtt. þar að lútandi.  
             Hv. þm. Friðrik Sophusson, sem þarna situr, leið mjög illa þegar þetta frv. kom hingað niður í hv. Nd. þegar ljóst var að þetta frv. mundi stöðvast í deildinni. Hann greip þá til þess ráðs með hv. þm. Birgi Ísleifi Gunnarssyni að taka þessa till. um leiguíbúðir félagasamtaka út úr því frv. sem kom frá Ed., taka þá brtt. og gera breytingu á öðru frv., brbl. sem lágu fyrir um húsnæðismál. Svo mikið lá Sjálfstfl. á að tryggja félagasamtökum aðgang að félagslega kerfinu. Þetta var fyrir einu ári síðan. 
             Hér er brtt. við 43. mál frá hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, Árna Gunnarssyni, Jóhönnu Sigurðardóttur, Birgi Ísleifi Gunnarssyni og Friðriki Sophussyni. Þeir gátu ekki unað því að þetta frv., sem tryggja átti félagasamtökum rétt að félagslega kerfinu, yrði stöðvað hér í deildinni á síðustu dögum þingsins og brugðu á það ráð með okkur Alþfl.-mönnum að flytja brtt. við annað frv. sem var líklegra til að ná fram að ganga. En nú sýna þessir herrar sitt rétta andlit. Er það unga fólkið sem hefur tekið við stjórnartaumunum í Sjálfstfl., formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, og Friðrik Sophusson, sem vilja ekki tryggja ungu fólki möguleika og auka valkosti þeirra og frelsi til þess að velja sér húsnæðisform en ekki pína það nauðugt viljugt inn í þá eignastefnu sem hér hefur verið rekin. Herra forseti. Ég skal ekki hafa mikið fleiri orð um þetta mál. Ljóst er að mikil óvissa ríkir um fjármögnun í því húsnæðisfrv., sem nú er verið að afgreiða, þegar brtt., sem tryggja áttu uppbyggingu sjóðanna, hafa verið felldar. Sjálfstæðismenn höfðu annan skilning á uppbyggingu sjóðanna á síðasta þingi. Þá vildu þeir nefnilega fara þá leið, sem við Alþýðuflokksmenn lögðum til núna við 2. umr. málsins, að skila Byggingarsjóði ríkisins aftur tekjum af launaskatti. Þá flutti Þorvaldur Garðar Kristjánsson einnig brtt. og sagði eftirfarandi um launaskattinn, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt atriðið, sem varðar breytingu við 1. gr. frv., er aðalatriði varðandi þessa grein. En þar er gert ráð fyrir að til Byggingarsjóðs ríkisins gangi 2% launaskattur skv. lögum nr. 14/1965 með síðari breytingum. Það er alltaf verið að tala um húsnæðisástandið í landinu og það er mikið verið að tala um að það þurfi að bæta það, það þurfi að efla veðlánastarfsemi til íbúðabygginga og það þurfi að gæta ýmislegs í þeim efnum sem ekki hefur verið gert áður, útvíkkað hlutverk laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins og hlutverk Byggingarsjóðs ríkisins. Okkur er öllum kunnugt um þetta, og það er næstum því stundum eins og menn keppist við að tíunda hvað þurfi að gera, á sama tíma sem ekkert er gert til þess að skapa grundvöll fyrir því að þetta sé gert.“ Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Þorvaldi Garðari að menn keppast við að lofa og lofa í húsnæðismálum og síðan er ekki staðið við þessa hluti þegar á reynir. En Sjálfstfl. sýndi líka í þessu máli sitt rétta andlit þegar þeir felldu till. okkar Alþýðuflokksmanna um að skila launaskattinum aftur inn í Byggingarsjóð ríkisins. Í frv. Svavars Gestssonar frá síðasta þingi var einnig gert ráð fyrir því, eins og í þessu frv., að taka ákvörðunarvald um vextina úr höndum Alþingis og yfir til framkvæmdavaldsins. Þessu gátu Sjálfstæðismenn heldur ekki unað á síðasta þingi. Um það fluttu þeir brtt. og þá sagði hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson: „Það er ein veigamesta brtt. sem við leggjum fram sem kemur við 3. málsgr. 19. gr. Hvers vegna skyldum við nú vera að því? Það er vegna þess að ef 3. málsgr. frv. er samþykkt, þá er e. t. v. lagt smiðshöggið á það að eyðileggja verkamannabústaðakerfið. Og á hvern hátt? Með því að fella niður úr lögum að það séu ákveðnir 0.5% vextir á lánum Byggingarsjóðs verkamanna. Ef þetta er gert, þá liggur beint við að vextirnir verði stórhækkaðir. Það er tilgangurinn með þessu ákvæði frv. Það hefði enga þýðingu nema sá væri tilgangurinn. Og þegar svo er komið óttast ég að það geti komið að því, eins og ég orðaði það áðan, að lagt verði smiðshöggið á það óþurftarverk að rífa niður Byggingarsjóð verkamanna, sem að mörgu leyti hefur verið aðalsmerki félagslegrar aðstoðar í hálfa öld.“ Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson og Sjálfstfl. vildu sem sagt ekki fyrir ári síðan færa vaxtaákvörðunina yfir til ríkisstj. og seðlabankans og vildu að það væri áfram í höndum Alþingis. En þarna hafa þeir, eins og í öðru, breytt um skoðun. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Ég vil harma það, sem hér hefur komið fram, ef það er rétt, að hæstv. félmrh. hafi skipt um skoðun í þessu máli. Ég trúi því bara ekki fyrr en á reynir að hann ætli að svíkja þetta fólk sem hann hefur marggefið loforð um að fái með þessu frv. aðgang að félagslega kerfinu. Ég vona svo sannarlega að annað komi í ljós þegar hæstv. ráðh. stígur hér í ræðustól. Annað er ótækt.



Herra forseti. Í fréttum sjónvarpsins í kvöld var greint frá þeim tíðindum að sennilega væri ekki nauðsynlegt að gera þinghlé vegna ágreiningsins í ríkisstj. Ríkisstj. hæstv. hefði komið sér saman um þau tvö alvarlegu ágreiningsmál sem hafa valdið mestum óskunda á stjórnarheimilinu að undanförnu. Annað er deilan um það hvort húsnæðissamvinnufélagið Búseti eða slík félög geti átt aðild að félagslega íbúðabyggingarkerfinu. Hitt deilumálið var það hvort mætti skattleggja tilteknar vörur, þ. e. a. s. Mangósopa, Kókómjólk og Jóga. Sjónvarpið greindi frá því að ríkisstj. hefði náð samkomulagi í þessum deilumálum, einnig í hinu hrikalega deilumáli sem kennt er við Mangósopann, en í þeim efnum hefur verið starfandi fjögurra manna ráðherranefnd núna um nokkurra vikna skeið. Formaður mangónefndarinnar var hæstv. forsrh. Aðstoðarmenn hans í mangónefndinni voru hæstv. viðskrh., hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. sem lagði mangóskattinn á. Hann fékk að vera með í nefndinni. Þessum fjórum ráðh., þ. e.a. s. 40% ríkisstj., voru til aðstoðar fjórir embættismenn. Það voru því átta menn, ráðh. og embættismenn, sem sveittust við vikum saman að komast að niðurstöðu í þessu hryllilega deilumáli sem var um það bil að sprengja ríkisstj. í loft upp. Og sjá, samkomulag er fætt. Samkomulagið varð á þá leið að Framsfl. seldi húsnæðissamvinnufélögin fyrir mangósopann. Það er sú stjórnviska sem kemur út úr mangónefndinni sem hæstv. forsrh. leiddi með þeim glæsibrag sem núna liggja fyrir upplýsingar um. En önnur nefnd á að taka við. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson greindi frá því áðan að sett yrði sérstök sáttanefnd í húsnæðissamvinnufélagamálið í sumar, eins konar framhald mangónefndarinnar. Sjálfsagt verður það hæstv. forsrh. sem leiðir þá nefnd til þess að ríkisstj. komist að niðurstöðu í sambandi við þessi húsnæðissamvinnufélagamál fyrir haustið. Þessi afstaða Framsfl. lýsir því 100% hvar þeirra áherslur liggja bæði í félagslegum efnum og pólitískum almennt. Það er sláandi að Framsfl., sem hefur í rauninni getað gengið að vísum stuðningi meiri hluta Alþingis í húsnæðissamvinnufélagamálinu, skuli undir merkjum formanns Sjálfstfl. sjá sig tilknúinn til þess að styðja þá brtt. sem Þorsteinn Pálsson mælti fyrir fyrr í kvöld. Það er reyndar líka athyglisvert í þessu máli, herra forseti, að þetta er fyrsta málið sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson kemur fram á þingmannsferli sínum. Það er mikil reisn yfir þessu máli sem hann hefur þannig knúið fram í gegnum Alþingi og pínt Framsfl. til þess að samþykkja. Reisnin kemur m. a. fram í því að Sjálfstfl. studdi c-lið 33. gr. á síðasta þingi og gerði meira en að styðja. Hann var með sérstaka brtt. um það að leiguíbúðir skv. c-lið 33. gr. ættu að fá 80% lána. Það voru till. Sjálfstfl. á síðasta þingi. Hann taldi það hraklegt að þáverandi ríkisstj. skyldi aðeins sjá sér kleift að tryggja húsnæðissamvinnufélögunum 65% lána. Núna, þegar kominn er nýr formaður í Sjálfstfl., er niðurstaðan sú að rífa möguleika húsnæðissamvinnufélaga á að fá lán úr félagslega íbúðabyggingarkerfinu út úr frv. Þessi afstaða Sjálfstfl. er táknræn. Hún er sláandi dæmi um það hvernig hann hefur í raun og veru sett mark sitt á þetta frv. í einu og öllu, m. a. með því að stórlækka og rústa lán til félagslegra íbúðabygginga, m. a. verkamannabústaðanna. Í till. Sjálfstfl. og Framsfl., sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson mætti fyrir fyrr í kvöld, er gert ráð fyrir því að felld séu í burtu orðin „... og aðra sem ekki hafa aðstöðu til þess að eignast eigið húsnæði við hæfi“ en upphaflega hljóðar 3. gr. c-liður svo: „Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagasamtökum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða, öryrkja og aðra sem ekki hafa aðstöðu til þess að eignast eigið húsnæði við hæfi.“ Það er síðasta setningin sem þarna á að fetla út skv. till. þeirri sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson flutti fyrr í kvöld fyrir hönd Alexanders Stefánssonar, hæstv. félmrh. Um það hefur verið deilt hvort húsnæðissamvinnufélögin ættu aðgang að hinu félagslega íbúðabyggingarkerfi. Það hafa verið skiptar skoðanir um það, en það hefur verið alveg ótvíræður pólitískur vilji meiri hluta Alþingis að húsnæðissamvinnufélögin ættu að eiga aðgang að félagslega íbúðabyggingarkerfinu. Þegar mál þetta kom til 2. umr. hér á hv. Alþingi gerði hæstv. félmrh. svofellda grein fyrir atkvæði sínu: „Herra forseti. Í þessu frv. er í c-lið 33. gr. aukið hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna til félagslegra íbúðabygginga og þar segir: „Leiguíbúðir, sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagasamtökum og ætlaðar eru til útleigu á hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða, öryrkja og aðra sem ekki hafa aðstöðu til að eignast eigið húsnæði við hæfi.“ „Þetta er nánar útfært“ - segir hæstv. ráðh. - „í 54. gr. og í aths. við 33. gr. og 54. gr. sem fylgja frv. Það er mín túlkun“ - segir hæstv. félmrh. þegar þetta mál var til 2. umr. - „að skv. c-lið fái félagssamtök, sem ætla að byggja leiguíbúðir sem ætlaðar eru til útleigu fyrir félagsmenn sína, sem ekki hafa aðstöðu til að eignast eigið húsnæði við hæfi, möguleika til lána úr Byggingarsjóði verkamanna, enda uppfylli aðilar ákvæði Byggingarsjóðs verkamanna um tekjuviðmiðun skv. 44. gr. frv.“ Þetta sagði hæstv. félmrh. og notaði það sem rök til þess að fella brtt., bæði frá mér og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, í þessu efni. Þetta var við 2. umr. málsins. Síðan var málið tekið á dagskrá á hverjum fundinum á fætur öðrum hér í hv. Nd. og þeir sátu á sáttafundum, hv. þm. Þorsteinn Pálsson og hæstv. félmrh. 3. maí var málið hér á dagskrá, en ekki tekið fyrir vegna ágreinings stjórnarflokkanna. Sættir höfðu ekki tekist. 4. maí var þetta mál á dagskrá í Nd. en ekki tekið fyrir vegna ágreinings stjórnarflokkanna. Þannig er hægt að rekja hér hverja dagskrána á fætur annarri á síðustu sex eða átta fundum þessarar virðulegu deildar. Málið var ekki tekið fyrir vegna ágreinings stjórnarflokkanna. Fréttir fjölmiðla, ríkisútvarpsins og sjónvarpsins, voru fullar af upplýsingum um það hvernig gengi í þessu máli. Allt væri fast. Félmrh. sagði: Já, ég mun nú taka málið til athugunar. Ég mun nú skipa nefnd og skoða málið. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði í umr. á Alþingi og í fjölmiðlum að húsnæðissamvinnufélögin ættu ekki rétt skv. frv. í félagslega kaflanum. Á dagskrá Nd. 11. maí var málið enn og ekki tekið fyrir. Þá kvaddi ég mér hljóðs um þingsköp og spurði að því hvort samkomulag hefði orðið í ríkisstj. um þetta efni. Hæstv. forsrh. svaraði því til að ekkert samkomulag væri þar að hafa. Hins vegar gerist það á þessum degi að samkomulag er komið. Þetta hefur verið notað í braski á milli stjórnarflokkanna um þinghaldið og þingslitin. Þeir urðu einhvern veginn að finna leið til að þvæla sér út úr þingslitunum í stað þess að fresta þinginu, eins og formaður þingflokks Sjálfstfl. lagði til, til þess að vinna að sáttum í þessari ríkisstj. fram á sumar, eins og hann orðaði það. Menn bröskuðu sig í gegn og versluðu með húsnæðissamvinnufélögin fyrir mangósopann og jógann. Það var alveg ljóst að húsnæðissamvinnufélögin gátu átt rétt skv. 33. gr. e-lið. Á því var enginn vafi og meiri hl. Alþingis var örugglega tilbúinn til þess að staðfesta þá túlkun sem hæstv. félmrh. hélt fram í þeim efnum. Sigurður Líndal prófessor gerði kröfu til þess og taldi nauðsynlegt að Alþingi skýrði þetta mál. Það var eðlileg krafa. Og það er rétt sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson sagði áðan að verið er að skýra málið með þessari till., þ. e. með þeim hætti að henda húsnæðissamvinnufélögunum út. Ragnar Aðalsteinsson hrl. sendi frá sér 9. maí 1984 ítarlega álitsgerð í þessu efni sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Álitsgerð um það hvort húsnæðissamvinnufélag uppfylli skilyrði til lánveitinga úr Byggingarsjóði verkamanna skv. e-lið 33. gr. í frv. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. 1. Ágreiningur hefur verið um hvernig túlka beri framangreint ákvæði ef að lögum verður. Framangreint frv. er stjfrv. Í samræmi við starfsskiptingu ráðh. hefur félmrh. mælt fyrir frv. á Alþingi. Hann skýrir hið umdeilda ákvæði þannig að hin nýju húsnæðissamvinnufélög uppfylli skilyrði þess að fá lán úr sjóðnum. Aðrir ráðherrar hafa ekki gert athugasemdir við túlkun þessa. Nokkrir þm. hafa hins vegar gert það. Þess er óskað að ég láti uppi álit mitt á framangreindu ágreiningsefni. 2. Í 33. gr. frv. er hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna skilgreint og það sagt vera að annast lánveitingar til félagslegra íbúðabygginga með það að markmiði að bæta úr húsnæðisþörf láglaunafólks. Síðan er skilgreint hvað átt sé við með félagslegum íbúðum. Í a-lið er fjallað um söluíbúðir í verkamannabústöðum, í b-lið er fjallað um leiguíbúðir sveitarfélaga handa láglaunafólki eða öðrum þeim sem þarfnast af félagslegum ástæðum aðstoðar við húsnæðisöflun og í e-lið er fjallað um leiguíbúðir sveitarfélaga, stofnana sveitar og/eða ríkis og félagasamtaka fyrir þá sem ekki hafa aðstöðu til þess að eignast eigið húsnæði við hæfi. Hér á eftir verður einungis fjallað um leiguíbúðir skv. c-lið. 3. Skilyrði láns úr Byggingarsjóði verkamanna skv. c-lið eru þessi: Að lántakandi sé sveitarfélag, stofnun á vegum sveitarfélags og/eða ríkisins eða félagasamtök. Að lánveiting sé til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum. Að leiguíbúðirnar séu til útleigu við hóflegum kjörum. Að íbúðirnar séu til leigu fyrir launafólk, aldraða, öryrkja og aðra sem ekki hafa aðstöðu til þess að eignast eigið húsnæði við hæfi. 4. Í aths. við frv. við 54. gr. þess segir m. a.: „Þegar rætt er um félagssamtök og stofnanir sem framkvæmdaaðilar við byggingu leiguíbúða eru hafðar í huga sjálfseignarstofnanir, svo sem Félagsstofnun stúdenta og aðrar sambærilegar stofnanir, samtök leigjenda, verkalýðsfélög og fleiri hagsmunaaðilar sem myndað gætu samtök til þess að byggja leiguíbúðir til afnota fyrir félagsmenn eða til leigu á almennum markaði. 5. Í c-lið 33. gr. eru engin takmörk sett við því hvers konar félag geti fengið lán úr Byggingarsjóði verkamanna til öflunar leiguíbúða. Í fyrrgreindum aths. við 54. gr. frv. kemur fram að einkum eru höfð í huga samtök leigjenda og verkalýðsfélög. Leigjendasamtökin höfðu alllöngu áður en grg. með frv. var samin haft frumkvæði um stofnun húsnæðissamvinnufélags með búseturétti. Er augljóslega vitnað til þess í grg. og vilji flytjanda frv. ríkisstj. því ótvíræður að þessu leyti. 6. Athugunarefni er hvort eitthvert skilyrðanna í c-lið 33. gr. útilokar rétt húsnæðissamvinnufélags til lána úr Byggingarsjóði verkamanna. Ótvírætt er að húsnæðissamvinnufélag hlýtur skv. markmiði sínu að nota lán til að byggja eða kaupa íbúðarhúsnæði til útleigu fyrir félagsmenn sína til að bæta úr húsnæðisþörf þeirra. Það felst og í eðli samvinnufélags að þetta skal gert við hóflegum kjörum. Þeirri spurningu er því ósvarað um skilyrðin hvort um úrbætur á þörf, húsnæðisþörf láglaunafólks yrði að ræða og hvort íbúðir félagsins yrðu til leigu fyrir námsfólk, aldraða og aðra sem ekki hafa aðstöðu til þess að eignast eigið húsnæði. 7. Svör við síðastgreindum spurningum hafa engin áhrif á þær niðurstöður að húsnæðissamvinnufélag uppfylli skilyrði þess að fá lán til öflunar húsnæðis skv. frv. Hins vegar verða húsnæðissamvinnufélög sem og aðrir lántakendur að uppfylla lánsskilyrðin skv. lögum um meðferð þess húsnæðis sem fjármagnað er með lánum úr Byggingarsjóði verkamanna. Svo virðist sem ágreiningur um skilning á c-lið 33. gr. eigi því einkum rætur að rekja til þess að ekki hefur verið greint nægilega á milli þess hverjir geti fengið lán úr sjóðnum, sveitarfélög, stofnanir og félagasamtök, og hvaða skilyrði skuli setja fyrir lánveitingum um not þess húsnæðis sem byggt er fyrir lánin. 8. Sú niðurstaða að húsnæðissamvinnufélag falli undir ákvæði c-liðs 33. gr. frv. styðst og við ummælin í grg. um samtök leigjenda og enn fremur við yfirlýsingar ríkisstj. sem leggur frv. fram, enda telst félmrh. fylgja frv. úr hlaði og túlka sjónarmið ríkisstj. í framsöguræðu um frv. nema annars sé sérstaklega getið. 9. Við túlkun laga líta dómstólar fyrst og fremst til orðalags í lagatexta, en ef það er óljóst er leitað heimilda í grg. með frv. og í framsöguræðu með frv. Einkum þykja framsöguræður ráðherra með stjfrv. mikilvægar túlkunarheimildir. Yfirlýsingar einstakra þm. sem fara í bág við framangreindar túlkunarheimildir eru taldar heldur léttvægar. 10. Niðurstaða mín er sú að húsnæðissamvinnufélag með sama sniði og Búseti muni uppfylla skilyrði þess að fá lán úr Byggingarsjóði verkamanna ef stjfrv. verður að lögum. Þau verði eins og aðrir lántakendur að fara eftir þeim lánaskilmálum sem skilgreindir eru í lögunum um meðferð þeirra íbúða sem byggðar eru fyrir slík lán.“ Hér hefur hrl. Ragnar Aðalsteinsson samið ítarlega greinargerð um stöðu þessa máls eins og hún var 9. maí s. l. Það er alveg bersýnilegt að ef hæstv. félmrh. hefði haft í sér pólitíska döngun til þess að koma málinu a. m. k. óbreyttu í gegn væri staða húsnæðissamvinnufélaganna þannig að þau ættu að eiga alla möguleika á því að komast inn í hið félagslega íbúðabyggingarkerfi. Þess vegna er það furðulegt og sýnir að félmrh. hefur verið mjög aðþrengdur í þessu efni að hann skuli beygja sig til þess að breyta stjfrv. sem þm. Sjálfstfl. voru búnir að samþykkja að yrði lagt fram. Þess vegna gat hæstv. félmrh. staðið fast á því að frv. ætti ekki að breyta um stafkrók að þessu leyti þar sem sjálfstæðismennirnir voru búnir að samþykkja frv. En hæstv. félmrh. bar ekki gæfu til að halda svo vel á þessu máli. Þrátt fyrir óyggjandi greinargerðir manna eins og Ragnars Aðalsteinssonar, þrátt fyrir ótvíræðan pólitískan vilja hér á hv. Alþingi lætur hann kengbeygja sig þannig að annað eins hefur aldrei sést á hv. Alþingi og er ekki aðeins neyddur til að draga úr varðandi Búseta og húsnæðissamvinnufélögin yfirleitt heldur að henda þeim út. Þvílík útreið. Það er líka einkar fróðlegt í þessu efni, herra forseti, að rifja það upp sem sagt var um húsnæðismál á síðasta hv. Alþingi. Um það eru til ítarlegar greinargerðir eins og kunnugt er í þeim gögnum sem nefnast Alþingistíðindi - umræður og er ítarlega greint frá máli manna lið fyrir lið eftir vélriti sem tekið er af segulbandi hér uppi í kompu eins og menn þekkja. Væri fróðlegt að lesa nokkuð ítarlega upp úr þessum gögnum einmitt nú vegna þess að það gæti orðið til þess að hreyfa við einhverjum mönnum og ástæðulaust að spara lesturinn því að efnið er nóg þegar allt kemur til alls. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hóf þennan lestur með tilvitnunum í umr. um málið á síðasta þingi þar sem var mjög oft rætt um húsnæðismál. Þar voru þeir íhaldsmenn mjög framarlega í flokki og vantaði ekki stóru orðin um að linlega væri á húsnæðismálum haldið og illa í fráfarandi ríkisstj., þar væri allt á öðrum endanum. Þeir voru ósparir á tillögur um að hækka stórkostlega frá því sem var framlög úr ríkissjóði til húsnæðismálanna og lýstu því enda yfir fyrir síðustu kosningar að þeir ætluðu að hækka húsnæðislánin umsvifalaust upp í 80%. Þau loforð voru svikin eins og ýmislegt fleira. Í umr. í Ed. 16. des. 1982, þegar mælt var fyrir frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins, gerði ég fyrir hönd þáv. ríkisstj. grein fyrir 12. gr. þess frv. sem fjallar um svipað mál og það sem hér er á dagskrá. Þar sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: „Í 12. gr. er brtt. sem verður að teljast grundvallaratriði og eitt meginatriði þessa frv. Þar er gert ráð fyrir að Byggingarsjóður verkamanna láni ekki aðeins til sveitarfélaga sem byggja leiguíbúðir, heldur einnig til félagssamtaka, stofnana og fyrirtækja sem byggja leiguíbúðir fyrir félagsmenn sína eða aðra sem þurfa á leiguhúsnæði að halda. Er þá sérstaklega höfð í huga sú mikla þörf sem námsfólk hefur fyrir leiguhúsnæði. Lítið hefur verið byggt af leiguíbúðum gagngert hér á landi um margra ára skeið, enda fer þeim stöðugt fækkandi, og því er brýn nauðsyn að gera sérstakt átak til að byggja leiguíbúðir.“ Talsmaður Sjálfstfl. í þessum umr. var Þorv. Garðar Kristjánsson. Hann sagði í umr. á Alþingi í Ed. - það er dálkur 1224 í 10. hefti þingtíðinda á síðasta ári - með leyfi hæstv. forseta: „Í 12. gr. er um að ræða ákvæði um nýjan lánaflokk leiguíbúða. Virðist mér að það sé sjálfsagt og sé til bóta frá núgildandi lögum.“ Svo mælti Þorv. Garðar Kristjánsson, hæstv. forseti Sþ. Þetta var ein af till. sem voru í frv. sem lagt var fram á síðasta þingi og húsnæðismálastjórn hafði farið höndum um og verið sammála um. Enn var þetta mál, herra forseti, til meðferðar, svo að ég fari hratt yfir sögu, við 2. umr. í Ed. þann 4. mars 1983. Þar var gerð sérstök grein fyrir þessari brtt. og ekki kom fram nein gagnrýni á hana sérstaklega. Þvert á móti var hún samþykkt með shlj. atkv. allra þm. í hv. Ed., þ. á m. þm. Sjálfstfl. Hins vegar hafði hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson ýmislegt að athuga við þessi mál, lét gamminn geisa og sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég kem þá að 8. brtt. okkar. Hún er við 26. gr. frv. sem fjallar um lán Byggingarsjóðs verkamanna til leiguíbúða sveitarfélaga og annarra aðila. Það er tekið fram að þessi lán megi vera 80% af áætluðum byggingarkostnaði. En í frv. er gerð undantekning frá þessu um það að sum lán til leiguíbúða megi ekki nema hærri upphæð en 65% af byggingarkostnaði. Við flm.“ - þ. e. Sjálfstfl. - „viljum ekki gera þennan greinarmun á þeim leiguíbúðum sem 26. gr. frv. fjallar um. Við viljum að allir þeir aðilar, sem hafa heimild til lána vegna leiguíbúða skv. 36. gr. laganna, hafi sama rétt til lánanna. Þetta er ekkert hégómamál fyrir þá sem flokkaðir eru skv. frv. í hinn óæðri flokk. Það eru m. a. stúdentar, svo að ég nefni eitthvert dæmi, en Stúdentaráð Háskóla Íslands hefur kynnt hv. félmn. skoðanir sínar og óskir í þessu efni, sem falla saman við brtt. okkar félaga“ - hann var þá að tala um þá í Sjálfstfl. - „sem ég er hér að lýsa.“ Afstaða Sjálfstfl. á síðasta þingi var því ekki sú að þessari till. væri ofaukið, hún gengi of langt. Það var nú aldeilis eitthvað annað. Sjálfstfl. taldi till. um 65% lán í þessum lánaflokki ganga allt of skammt. Lánin yrðu að hækka og menn ættu ekki að vera að flokka fólk í óæðri flokk með því að lána 65% í þessu skyni. Þannig hvein í íhaldinu á seinasta þingi. Svo kemur að nýju þingi. Sjálfstfl. er í ríkisstj. ásamt Framsfl. og þeir báðir ættu að geta uppfyllt kosningaloforðin sem þeir gáfu báðir um 80% lán yfir línuna. En þá kemur eitthvað annað á daginn. Þegar hæstv. félmrh. leggur frv. fyrir þingið, sem búið er að samþykkja í báðum stjórnarflokkunum, þvælist það í þinginu langtímum saman og menn ætla aldrei að koma því út úr nefnd. Þegar loksins það kemst út úr nefnd, m. a. vegna þess að þar tóku menn saman höndum um að vinna rösklega, bæði stjórn og stjórnarandstaða, og búið er að afgreiða það út úr 2. umr. og menn héldu að málin gengju með þeim hætti áfram, þá er allt stopp. 81., 82., 83., 84., 85., 86. og 89. fundur í Nd. líða, málið er ekki tekið fyrir. Það er verið að pína hæstv. félmrh. til þess að falla frá afstöðu sinni og ekki bara að lýsa því yfir hér í ræðustólnum að allt sem hann hefur sagt sé markleysa, að hann líti ekki svo á að félögin eigi þessa aðild. Nei, það er ekki látið nægja. Málið er í rauninni rekið alveg þversum ofan í kokið á honum. Hann á sjálfur hér á eftir að greiða atkv. með lagabreytingu sem fellir hans eigin skilning. Þvílík reisn. Glæst er á skriði flokksins fley, var stundum kveðið um Framsfl. hér áður. Það á tæplega við í þessu efni. Annað eins hefur aldrei sést í rauninni. Og ef það er rétt, sem gefið var í skyn í fréttum sjónvarpsins í kvöld, að þetta hafi verið selt fyrir afstöðuna í mangómálinu, þá er háðung Framsfl. orðin alger í þessu efni. Svo mikið liggur við að koma þessu máli hér fram, þessari niðurlægingu hæstv. félmrh., svo mikið liggur við að krossfesta hann þegar í stað að hér eru pínd í gegn afbrigði með mjög óvenjulegum hætti. Ekkert hefur verið rætt við stjórnarandstöðuna um það að málið verði tekið hér fyrir á þessum kvöldfundi sem hún hefði sjálfsagt verið reiðubúin til. En það hefur ekkert verið samið um það við stjórnarandstöðuna hvaða mál verða tekin hér fyrir í kvöld, að ég best veit, á þessum fundi. Málið er tekið fyrir og það byrjar á því að hv. 1. þm. Suðurl., formaður Sjálfstfl., rís hér í ræðustólnum í öllu sínu veldi og flytur í rauninni sitt fyrsta framlag til málefnalegrar umr. hér á hv. Alþingi frá því að hann settist þar, að rífa þetta út úr húsnæðislögunum.

Kominn á stall.

Kominn á stall, segir hv. þm. Karvel Pálmason, orðheppinn eins og oft. Settjarnarnesyfirlýsingin blífur. Formaðurinn er farinn að ryðja brautina fyrir nýjungar í löggjafarstarfi og slíta út úr stjfrv. mál sem hann var sjálfur búinn að samþykkja fyrir mörgum mánuðum. Auðvitað var hv. þm. Þorsteinn Pálsson búinn að samþykkja þetta stjfrv. og að það yrði lagt fyrir. En Sjálfstfl. munar ekki um að ganga bak orða sinna í því efni og kengbeygja félmrh. til undirgefni. Ég skora á hæstv. félmrh. að hugsa sinn gang vel í þessu efni. Ég skora á hann að leita samkomulags við meiri hl. þingsins, sem ég er sannfærður um að er til, um það að húsnæðissamvinnufélögin geti fengið aðild að félagslega íbúðabyggingarkerfinu, enda uppfylli þau þau skilyrði sem sett eru í lögum um Byggingarsjóð verkamanna og félagslegar íbúðabyggingar. Ég skora á hæstv. félmrh. að grípa nú þennan spotta, þennan lífhring sem honum er sendur í þessu efni. Ég skora á hann að taka á þessu máli af fullum myndugleika og láta ekki íhaldið beygja sig í duftið eins og hér er flutt till. um, því að í rauninni ætti till. að hljóða svo: „Neðri deild Alþingis samþykkir að beygja hæstv. félmrh. og hafna skilningi hans á lögum um félagslegar íbúðabyggingar.“ Þannig hefði verið miklu hreinlegra fyrir hv. þm. Þorstein Pálsson að orða þá till. sem hann mælti fyrir áðan.



Herra forseti. Það mætti að sjálfsögðu tala margt við fyrrv. félmrh. Hann er vanur að segja frá sínum afrekum. En við þekkjum það, sem höfum verið með honum í stjórnarsamstarfi áður, hvernig þau mál gengu fyrir sig. Ég ætla að segja honum það strax að hann þarf ekki að vonast eftir því að ég reyni að sækja neitt í smiðju til hans í sambandi við þessi mál. Það er alveg útilokað. En mig langar að leiðrétta aðeins eitt sem hann sagði hér, sem var dágott sýnishorn af því hvers konar vaðall þetta var sem hv. þm. var að flytja hér í ræðustól áðan. Hv. þm. sagði t. d. að stjórnarflokkarnir hefðu lýst því fyrir kosningar að þeir ætluðu að veita 80% lán strax til þeirra sem væru að byggja íbúðarhúsnæði og þetta væri í stefnuskrá ríkisstj. Ég ætla að rifja upp fyrir hv. þm. kafla úr þessari stefnuskrá af því að hann er að vísa í hana. Þar stendur, með leyfi forseta: „Húsnæðismál. Lán Byggingarsjóðs ríkisins til þeirra sem byggja í fyrsta sinn hækki um næstu áramót. Jafnframt verði húsnæðislánakerfið eflt svo á næstu árum að lán þessi geti numið allt að 80% af byggingarkostnaði staðalóúðar. Samsvarandi hækkun verði til þeirra sem kaupa íbúð í fyrsta sinn.“ Þetta er lítið sýnishorn, af því að það vill svo til að margt fólk hlustaði á hv. þm., bara lítið sýnishorn af því hvers konar málflutningur þetta er, hvers konar virðingarleysi þetta er fyrir fólki sem áreiðanlega ber eðlilegt skynbragð á hlutina. Það er kannske allt í lagi að bjóða okkur þm. dag eftir dag svona vaðal, en þetta er bara lítið sýnishorn. Svona mætti lengi telja. Þegar þetta húsnæðismálafrv. var til 2. umr. hér í hv. Nd. gerði ég grein fyrir atkv. mínu vegna þess að fram kom brtt. m. a. frá hv. 3. þm. Reykv. og hv. 2. landsk. þm. En um hvað var brtt. hv. 3. þm. Reykv.? Hún var um það að samþykkja að taka húsnæðisfélagið Búseta undir þennan kafla laganna, ekki til að það ætti aðgang að fjármagni í verkamannabústöðum, heldur var till. um að ákveðin upphæð, 200 millj. kr., færi sem sérstakt fjármagn í þetta kerfi. Það mátti sem sagt ekki koma nálægt verkamannabústaðakerfinu. Þetta var nú öll reisnin. Hv. þm. var að leggja til hluti sem hann vissi fyrir fram að ekki var hægt að framkvæma. Ég gerði þá grein fyrir afstöðu minni til þessara mála, sem hefur ekkert breyst frá því að ég og aðrir framsóknarmenn lögðum fyrst til að útvíkka verkamannabústaðakerfið frekar en gert hefur verið með því að bæta inn nýrri grein, sem hefði þá í för með sér að hægt væri að byggja leiguíbúðir á vegum ríkisins, sveitarfélaga eða félagasamtaka fyrir þá sem þyrftu á því að halda. Þar var sérstaklega tilgreint námsfólk, Félagsstofnun stúdenta, leigjendasamtök, öryrkjar og aldraðir. Þetta var útfært í þessari grein og ég lýsti því, þegar ég gerði grein fyrir atkv. mínu að það væri túlkun mín að skv. c-lið fái félagasamtök, sem ætla að byggja íbúðir til útleigu fyrir félagsmenn sína, sem ekki hafa aðstöðu til að eignast eigið húsnæði við hæfi, möguleika til að fá lán úr Byggingarsjóði verkamanna, enda uppfylli aðilar ákvæði Byggingarsjóðs verkamanna um tekju- og eignaviðmiðun skv. 44. gr. frv. Það vita allir, sem þekkja umrædd lög, hvað í þessu felst. Og af því að margir félagsmenn úr Búseta eru hér staddir til að hlusta á þessar umr. þykir mér rétt að greina frá því, eins og raunar kemur fram í þeirra málgagni, að ég hef frá fyrstu tíð sagt þessum aðilum það, að sú túlkun að í þessum félagsskap væri ekki viðmiðun í sambandi við tekju- og eignarform, hún ætti ekki við kaflann um Byggingarsjóð verkamanna. Það yrði því að gera ráð fyrir að því númerakerfi sem þar yrði tekið upp þyrfti að breyta ef það ætti að falla undir þetta.  Hv. 2. landsk. þm. tekur oft sterklega til orða þegar hún kemur í þennan ræðustól. Það stendur ekki á því. Ég er búinn að lesa einar 10 ræður, sem hún hefur flutt hér í hv. deild í vetur um húsnæðismál og hún er við sama heygarðshornið í öllum ræðunum. Það er alltaf verið að drótta því að þeim sem ráða þessum málum að þeir séu að svíkja, það sé verið að draga fólk á asnaeyrunum o. s. frv. Þetta kom fram hér einnig áðan, að það væri verið að svíkja þetta fólk. Mér finnst þetta eiginlega vera orðið hámark ósvífninnar, þessi endurtekning hvað eftir annað. Það vill svo vel til að þetta fólk hefur málgagn og það stendur þar skýrum stöfum hvað um er að ræða. Ég veit að það er á borðum allra þm. sem fskj. VII við nái. svo að ástæðulaust er að lesa það upp. En ég bendi einmitt á þetta sem sérstök rök, að það er ekki opið að þetta fylgi þessum lögum. Hins vegar hef ég aldrei breytt þeirri skoðun minni að þessi grein, c-liður í 33. gr., opni möguleika á lánum til slíkra félaga. Nú er rétt að koma aðeins nánar að þessu máli. Það er ekkert leyndarmál hér á hv. Alþingi að ágreiningurinn hefur verið milli stjórnarflokkanna eftir að nál. kom fram. Sú túlkun sem formaður Sjálfstfl. hefur haldið fram stöðvaði frv. Það þarf ekki sterk lýsingarorð um þetta, það er ljóst. Og þá kemur til framhaldsins. Ég verð að segja það alveg eins og er, það má hver og einn snúa út úr því sem hann vill, að þegar við lesum þetta lagafrv., sem hér er til afgreiðslu, þá eru í því svo mikilvæg atriði til framfara í húsnæðismálum fyrir fólkið, sem á því þarf að halda í landinu og beðið er eftir, að það væri stórkostlegur ábyrgðarhluti að stöðva málið í þessari stöðu hér inni á Alþingi. Það eru atriði varðandi nýja stefnu í fjármögnun, það er lenging lána, það eru ýmsar nýjungar í sambandi við lífeyrisþega, sem geta keypt sér búseturétt, það eru ýmis ákvæði í frv. fyrir öryrkja og aldrað fólk, sem á í erfiðleikum, og fjöldi annarra atriða sem skipta miklu máli í sambandi við framkvæmd húsnæðismála. Þess vegna væri það stórslys og raunar óbætanlegt eins og unnið er að þessum málum núna ef þetta frv. væri stöðvað hér í dag. Þess vegna, hv. 2. landsk. þm., lagði ég til þá málamiðlun sem kemur fram í brtt. 894 frá formanni Sjálfstfl., Þorsteini Pálssyni, að það væri eðlilegt að setja þetta í áframhaldandi athugun en láta frv. að öðru leyti ná fram að ganga. Ég vek athygli á því vegna ræðu hv. 3. þm. Reykv. hér áðan að inni stendur í c-liðnum: Bygging íbúða, leiguíbúða fyrir námsmenn, þ. e. fyrir Fétagsstofnun stúdenta, bygging leiguíbúða fyrir öryrkja og bygging leiguíbúða fyrir aldraða. Hins vegar setti ég það skilyrði í sambandi við þetta mál að skipuð yrði nefnd, sem félmrh. skipar, hv. þm., til að gera till. um stefnumörkun um byggingu leiguíbúða og semja frv. til l. um búseturéttarákvæði og kaupleigusamninga. Stefnt verður að því að slíkt frv. verði lagt fram í byrjun næsta þings. Þetta eru veigamikil atriði og með þessu ætti, miðað við þann áhuga sem hér virðist vera í sölum Alþingis og ég veit að er úti í þjóðfélaginu, að vera möguleiki á því að halda þannig á þessu máli að það verði hægt að marka ákveðna stefnu í því á þessu þingi. Ég vil láta það koma hér fram að ég hef mikinn áhuga fyrir því, og met mikils það sem hér hefur komið fram í þá átt, að reyna nýjar leiðir í húsnæðismálum hér á landi. Á því er full þörf. Og ég verð að undirstrika það að eftir þriggja ára, setu sem félmrh. í fyrrv. ríkisstj. tókst hv. 3. þm. Reykv. því miður ekki að skapa þessar nýjungar í húsnæðislöggjöf hér á Íslandi, því miður. Hann hafði fullan stuðning til þess frá ýmsum aðilum, en hann bar ekki gæfu til þess að fylgja þeim málum eftir. Ég geri ráð fyrir að þessi nefnd verði skipuð mjög fljótlega eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Og ég treysti því að hv. þm., þótt þeir noti tækifærið og deili hart á þessa meðferð málsins, sameinist um að gera þetta mögulegt. Á því er knýjandi nauðsyn. Og ég endurtek: Það er beðið eftir því í landinu að þetta frv. verði að lögum. Ég tel þó rétt að koma hér inn á eitt atriði vegna þess að ég hef orðið var við það í öllum umr., bæði nú og fyrr, að hv. þm. forðast eins og heitan eldinn að nefna einn þátt í sambandi við c-lið. Látið hefur verið í það skína að eins og frv. er byggt upp væri um að ræða sömu kjör og í verkamannabústöðunum. Mér finnst ástæða til að taka þar af allan vafa, svo að fólk gangi ekki út frá túlkun sem er ekki rétt, og skýra frá því að eins og allir hv. þm. vita verða kjörin þannig að lánstíminn er 31 ár undir þessum lið en ekki 43 ár eins og í verkamannabústaðakerfinu og lánin eru miðuð við 80% af byggingarkostnaði í staðinn fyrir að í verkamannabústöðum eru það 80% miðað við staðalióúð. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi fram til þess að menn geri sér grein fyrir um hvað er verið að ræða. Það er mikill munur á þessu. Ég ætla ekki, herra forseti, að ræða þetta nánar hér. Ég vil endurtaka að ég tel ákaflega mikilvægt að koma þessu frv. í gegnum þingið svo að það verði að lögum áður en þingi lýkur núna í vor. Svo verður auðna að ráða hvort okkur tekst að útbúa frv. fyrir næsta þing svo að menn séu ekki í vafa um það hver staða þessa nýja forms, búsetuforms, verður, sem hlýtur vissulega að eiga rétt á sér hér á landi eins og í öðrum löndum, sú staða sem það kemur til með að fá gegnum löggjafann á næsta þingi. Ég ætla ekki að eyða tímanum hér en ég er sannfærður um það að ríkisstj. mun vinna rösklega að því að ryðja braut nýrri stefnu í húsnæðismálum hér á landi. Það væri hægt að hafa langt mál um þetta. Við þurfum að ná tökum á þessum málum, við þurfum að fá lífeyrissjóðina til að vera virka í þessum málum, við þurfum að fá bankakerfið til að vera virkt í þessum málum. Þetta er hægt að gera og það frv. sem við erum að afgreiða hér ryður brautina að þessu markmiði.



Herra forseti. Ég á sæti í félmn. og hef af þeim ástæðum dálítið fjallað um þetta frv. þó að ég væri ekki viðstaddur þegar það var á lokastigi og skrifaði þar af leiðandi ekki undir nál. Ég vildi ekki við 2. umr. blanda mér hér í umr. vegna þess að ég trúði því í lengstu lög að stjórnarflokkarnir næðu saman í þessu máli og það þjónaði engum tilgangi að ræða þetta eins og þá stóð á. Í þessu sambandi vil ég minna á að einn þeirra sem sömdu þetta frv. var frsm. félmn., hv. þm. Halldór Blöndal. En það voru fleiri sjálfstæðismenn sem sömdu þetta frv., t. d. Gunnar Björnsson, sem ég hef mikið rætt um þetta mál við og ég gat ekki skilið annað á hans máli en að hann liti þessar greinar, sem hér hafa verið gerðar fyrst og fremst að umtalsefni, nokkuð öðrum augum en kom fram í framsöguræðu hv. þm. Halldórs Blöndals. Það má raunar segja að sá ágreiningur sem upp kom á milli stjórnarflokkanna um þetta frv. hafi verið út af túlkun frsm. meiri hl., þar sem hann taldi sig vera að tala fyrir hönd meiri hl. félmn. En auðvitað kom strax í ljós og þarf ekki að benda á það, að það gat ekki verið rétt, þar sem hæstv. félmrh. gaf þá yfirlýsingu á samri stundu um þetta mál. Ég harma það hvernig þetta mál hefur þróast hér og hvernig það er komið. Ég vil benda á í því sambandi að c-liður 33. gr. er alveg nýr liður í þeirri grein, það er alveg nýtt ákvæði. Þeir sem sömdu frv. hlutu þar af leiðandi að vera að opna fyrir þetta nýja form. Í 37. gr. gildandi laga segir, með leyfi forseta: „Stjórnum verkamannabústaða er skylt að hafa frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf láglaunafólks í hlutaðeigandi sveitarfélagi. Í því skyni að kanna þörf fyrir nýjar íbúðir láglaunafólks í sveitarfélaginu lætur stjórnin fara fram skipulega könnun meðal þeirra sem ákvæði IV. kafla laga þessara taka til eftir því sem þörf er á að mati stjórnarinnar.“ Og það er einmitt sagt í skýringum við þessa gr. hér í frv., með leyfi forseta: „Skv. gildandi lögum eiga stjórnir verkamannabústaða á hverjum stað skilyrðislaust að gangast fyrir könnun í upphafi kjörtímabilsins á byggingarþörf fyrir verkamannabústaði í sveitarfélaginu“, þ. e. byggingar fyrir þetta láglaunafólk. Ég varð dálítið hissa á ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar, 3. þm. Reykv., áðan. Það mætti ætla að hv. þm. hefði ekki sest í ráðherrastól og alls ekki verið í sæti félmrh. Hann talaði eins og það væri alveg upplagt mál að samþykkja till. hér á þingi með stjórnarandstöðunni í stjórnarsamstarfi. Ég man ekki betur en að upp kæmu ýmislegar deilur á meðan við vorum t. d. í stjórnarsamstarfi og hann liti þær öðrum augum en hann virðist gera nú. Sannleikurinn er náttúrlega sá að lausn á þessum málum á þennan veg er óhugsandi í stjórnarsamstarfi og það veit hv. þm. náttúrlega vel þó hann tali svona. Svo að það má segja að það sé blettur á alþm. að þegar þeir eru í stjórnarandstöðu þá tala þeir allt öðruvísi en meðan þeir eru í stjórnarsamstarfi. Þetta gera margir og allt of margir. Þetta vil ég átelja. Sannast sagna lít ég þannig á að sú deila sem hér hefur komið upp verði ekki leyst öðruvísi en á þann veg sem hér hefur komið fram, að um það sé að velja að breyta frv. á þennan hátt eða stoppa frv., að það nái alls ekki fram að ganga. Þetta eru þeir kostir sem eru fyrir hendi. Og það veit hv. þm. Svavar Gestsson að ef hann hefði verið félmrh. nú hefði hann einnig litið þetta sömu augum og ég geri nú. Ég met það þannig, þó að mér þyki þetta mjög mikið miður og er raunar undrandi á afstöðu Sjálfstfl. í þessu máli, ekki síst miðað við þær umr. sem fram fóru um málið hér í fyrra. En ég tek þó þann kostinn frekar að leysa þetta svona og standa að því að þetta frv. verði að lögum með þessari breytingu en að það stöðvist nú. Og ég treysti því að þær skoðanir sem komu fram á síðasta þingi hjá Sjálfstfl. ráði gjörðum þeirra í sumar svo að unnt verði að semja frv. að lögum sem tryggi þessu nýja formi grundvöll í framtíðinni.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. og hv. 3. þm. Reykv. hafa báðir gert hér að umtalsefni afstöðu þm. Sjálfstfl. í umr. á fyrra þingi um húsnæðismál og ákvæði í frv. sem þá var til umr. hér sama efnis og við fjöllum nú um. Það hefur verið reynt af hálfu þessara hv. þm. að snúa út úr afstöðu flokksins á þessum tíma og gera hana tortryggilega miðað við þá afstöðu sem nú kemur fram. Ég vil varpa ljósi á þetta mál sem sýnir að hér hafa engin umskipti átt sér stað. Það kom fram í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., frsm. félmn., þegar álit n. kom til umr. við 2. umr. hér í hv. deild, að félmn., meiri hl. hennar, Sjálfstfl. þar á meðal, væri reiðubúinn að standa að samþykkt frv. með ákvæðinu óbreyttu ef í það yrði lagður sá skilningur sem fram kom í ræðu hv. frsm. Hann gerði grein fyrir því að hann liti svo á að ákvæðið tæki til félagasamtaka sem ætla að reisa og reka húsnæði til útleigu á hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja og aðra þá sem svipað er ástatt um, en það tæki ekki til félagasamtaka sem ættuðu á almennum grundvelli að eiga og reka leiguhúsnæði af þessu tagi. Gegn þessum skilningi var Sjálfstfl. reiðubúinn að samþykkja frv. óbreytt. Um það varð hins vegar ágreiningur hvernig skilja mætti frv. Þegar það var til umr. á síðasta þingi var ekki uppi sá skilningur um þessa víðu túlkun sem nú hefur verið höfð í frammi þannig að það væri opið fyrir almennum félögum sem stæðu að útleigu íbúðarhúsnæðis. Afstaða Sjálfstfl. í þessu efni er því fullkomlega í samræmi við það sem áður hefur verið. Meginatriðið er auðvitað það, sem við höfum lagt áherslu á, að ekki væri gerður mismunur á milli fólks með sömu tekjur eftir því hvort það ætlaði að komast í húsnæði á vegum leigusamvinnufélags eða á vegum byggingarsamvinnufélags. Sjálfstfl. hefur einfaldlega ekki verið tilbúinn til þess að mismuna fólki með sömu tekjur eftir því hvort það ætlaði að komast í húsnæði eftir þessum tveimur mismunandi leiðum. Flokkurinn hefur ekki verið tilbúinn að veita leigusamvinnufélögum forréttindi fram yfir byggingarsamvinnufélög. Það er í samræmi við grundvallarsjónarmið flokksins í húsnæðismálum og ég hygg að það sé í fullu samræmi við meginhugmyndir þorra fólks í landinu að gera ekki þarna á þann mismun sem orðið hefði ef frv. hefði verið samþykkt með þeirri víðtæku túlkun sem hér var til umr. Ég er alveg sannfærður um það að meginþorri fólks í landinu er ekki reiðubúinn að samþykkja húsnæðislög með þessari mismunun á milli leigusamvinnufélaga og húsnæðissamvinnufélaga. Því hefur verið haldið fram í þessari umr. af hv. 2. landsk. þm. og hv. 3. þm. Reykv. að stjórnarandstaðan væri einhuga í þessu máli og það væri meiri hl. á Alþingi fyrir framgangi frv. þar sem þessum aðilum yrði tryggður réttur umfram byggingarsamvinnufélög, svo dæmi séu tekin. Ég vil minna á það að við 2. umr. í þessari hv. deild komu fram tvær till., önnur frá hv. 2. landsk. þm. sem gerði ráð fyrir því að inn í frv. kæmi nýtt ákvæði sem með ótvíræðum hætti leyfði lán til húsaleigufélaga eins og Búseta þannig að það gengi á rétt verkamannabústaðanna. Ég tók eftir því að hv. 7. þm. Reykv., sem líka er formaður Verkamannasambands Íslands, greiddi þeirri till. ekki atkvæði og ég skil það mætavel. Hann var ekki tilbúinn til þess með þessum hætti að ganga á rétt verkamannabústaðanna. Till. hv. 3. þm. Reykv. gekk í aðra átt, hún miðaði að því að tryggja þessum aðilum rétt til lána ef á fjárlögum yrði tryggt sérstakt fjármagn umfram það sem verkamannabústaðirnir fá skv. útlánaáætlun. Auðvitað mátti öllum vera ljóst að þetta var sýndarmennskan ein því að ekkert slíkt fjármagn er til. Það er nógu erfitt að standa að fjármögnun húsnæðiskerfisins eins og það er í dag þó að svona sýndartillögur séu ekki á borð bornar. Það var því ákaflega lítil meining og merking á bak við þessi orð. Hér er því í raun og veru um tvennt að ræða, annars vegar mismunun á milli tveggja forma sem fólk á kost á til þess að koma sér í húsnæði og hins vegar spurningu um það hvort ákvæði um heimild til þess að lána húsaleigusamtökum af þessu tagi eigi að ganga á rétt verkamannabústaðanna. Ég hygg að það sé við hæfi í þessari umr. að víkja nokkrum orðum að nokkrum umsögnum þeirra hagsmunaaðila sem félmn. leitaði til og þetta mál snerti sérstaklega. Ég vil með leyfi forseta fá að vitna í nokkrar umsagnir. Alþýðusamband Íslands svarar þessu og segir m. a.: „Í frv. virðast veittar heimildir til að lána húsnæðissamvinnufélögum og fleiri aðilum sem byggja leiguíbúðir. Þessi heimild væri fagnaðarefni ef séð yrði fyrir fjármunum til þessara lána. Skv. frv. er Byggingarsjóði verkamanna ætlað að veita lán í þessu skyni án þess að honum séu fengnar nokkrar viðbótartekjur. Alþýðusambandið telur því að heimildarákvæði þetta sé gagnslaust fyrir húsnæðissamvinnufélögin og hættulegt fyrir verkamannabústaðakerfið eins og í pottinn er búið.“ Hættulegt fyrir verkamannabústaðakerfið. Það er afstaða Alþýðusambands Íslands. Í umsögn stjórnar verkamannabústaða í Reykjavík segir m. a. þetta: „Lagt er til að c-liður verði felldur brott þar sem ekki verður séð að Byggingarsjóður verkamanna valdi þeim verkefnum sem honum eru nú ætluð, hvað þá að við þau sé bætt. Auk þess virðist óraunhæft að binda kaupendur verkamannabústaða við ákveðin tekjumörk en aðra sem fengju samsvarandi lánafyrirgreiðslu ekki. Stjórn verkamannabústaða leggur til að c-liðurinn verði felldur brott.“ Í umsögn Sambands byggingamanna segir m. a.: „Sá skilningur hefur verið lagður í IV. kafla þessa frv. að eitt hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna skuli vera lánveitingar til félagssamtaka er ætla að byggja íbúðir til útleigu. Eitt húsnæðissamvinnufélag hefur þegar verið stofnsett. Að því hefur verið látið liggja að því beri skv. frv. réttur til lána úr Byggingarsjóði verkamanna án tillits til félagslegrar eða fjárhagslegrar stöðu félagsmanna húsnæðissamvinnufélagsins. Sé sú ætlunin með frv., ef að lögum verður, mótmælir Samband byggingamanna því. Rökin fyrir þeim mótmætum er fundinn staður með tilvísun í tilurð og tilgang Byggingarsjóðs verkamanna. Samband byggingamanna mótmælir lagasetningu með þeim hætti sem orðið hefði ef hér hefði ekki verið gerð á breyting.“ Í umsögn Verkamannasambands Íslands segir m. a.: „Með auknum kvöðum á Byggingarsjóð verkamanna, svo sem að gera honum skylt að veita lán til leiguíbúða umfram það sem kveðið er á um í gildandi lögum án þess að tryggja honum nýja tekjustofna, er brotið gegn því grundvallaratriði að sjóðurinn geti fjármagnað 1/3 af árlegri íbúðaþörf með byggingu verkamannabústaða og leiguíbúða sveitarfélaga. Verkamannasamband Íslands mundi að sjálfsögðu fagna því að bygging leiguíbúða yrði aukin og fleiri aðilum en sveitarfélögum gert kleift að standa fyrir slíkum byggingum. Hins vegar telur Verkamannasamband Íslands ótækt að velta slíku yfir á Byggingarsjóð verkamanna án þess að honum sé séð fyrir viðbótartekjum.“ Verkamannasambandið telur m. ö. o. að þetta ákvæði hefði brotið gegn því grundvallaratriði að sjóðurinn gæti fjármagnað 1/3 af árlegri íbúðaþörf með byggingu verkamannabústaða og leiguíbúða sveitarfélaga. Það er alveg skýrt talað af hálfu hv. 7. þm. Reykv. Í umsögn Meistarasambands byggingamanna um fólks, segir: „Félagið leggst eindregið gegn því að Byggingarsjóður verkamanna láni almennt til byggingar leiguíbúða eins og niðurlag 33. gr. c-liðar gerir ráð fyrir og leggur til að niðurlag greinarinnar „og aðra sem ekki hafa aðstöðu til þess að eignast eigið húsnæði við hæfi“ falli út.“ Í umsögn Meistarasambands byggingarmanna um frv. til laga um Húsnæðisstofnun segir um þetta ákvæði í 33. gr.: „Vér teljum að nýtt ákvæði í c-lið greinarinnar orki nokkuð tvímælis, a. m. k. yrði að setja þeim félagasamtökum, sem hyggjast byggja leiguíbúðir skv. þessari gr., skýrar reglur um hvernig með slík mál mætti fara. Einnig teljum vér að fjármagn til þessara hluta ætti ekki að ganga fyrir fjármagni til verkamannabústaða.“ Í umsögn Sambands sveitarfélaga segir þetta m. a.: „Lagt er til að b- og c-liðir 33. gr. verði sameinaðir í einn lið, en um endurtekningu virðist að ræða. Ástæða er til þess að leggja áherslu á að með lánveitingum til leiguíbúða skv. þessum kafla sé einungis átt við lánveitingar til íbúða sem byggðar eru til nota fyrir þá sem þeirra þarfnast af félagslegum ástæðum.“ Ég held, herra forseti, með hliðsjón af þessum umsögnum þeirra hagsmunasamtaka, sem hér eiga sterkast hlut að máli, sé augljóst að það var skynsamlegt af Alþingi að gera breytingar á þessu frv. Það hefði verið óráð að samþykkja það óbreytt með þeirri víðtæku túlkun sem í frv. mátti leggja. Það var skynsamlegt og er skynsamlegt að gera á því þessar breytingar. Sjálfstfl. hefur fyrir sitt leyti lagt á það áherslu að tryggja hagsmuni aldraðra og öryrkja og námsmanna við afgreiðslu þessa frv. á þessu þingi eins og á fyrra þingi þegar svipað ákvæði var til umr.



Herra forseti. Þessi umr. er orðin öll hin fróðlegasta. Að Búsetamálinu eða húsnæðismálunum slepptum geta menn spurt sig einfaldrar spurningar: Hvað hafa þessir menn verið að gera í n.? Talast ekki framsóknarmenn og sjálfstæðismenn við í hv. félmn.? Ekki síst eftir þennan síðasta lestur hv. 1. þm. Suðurl. spyr maður sig: Hvernig lásu framsóknarmenn fskj., hvernig lásu þeir umsóknirnar sem bárust? Allur þessi málatilbúnaður er orðinn með endemum. Í fyrsta lagi heyrist mér skv. því sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði að menn hefðu talið að frv. hefði verið samið með svona félagslegt leiguform í huga. Í öðru lagi er þetta frv. samþykkt í báðum þingflokkum ríkisstj. áður en það var lagt fram. Í þriðja lagi er hæstv. félmrh. margbúinn að lýsa yfir síðan í sumar túlkun sinni á þessu atriði, á þessum margumrædda c-lið. N. var búin að liggja yfir málinu í fimm mánuði og ekkert virtist bera á milli. Það er ekki fyrr en hv. þm. Halldór Blöndal, frsm. meiri hl., stígur í stól og mælir fyrir meirihlutaáliti að ágreiningurinn kemur í ljós. Maður spyr sig: Var það bara tilviljun, var þetta bara undir því komið hver var framsögumaður? Hefði kannske enginn ágreiningur orðið ef einhver annar hefði verið framsögumaður fyrir n.? Mér finnst bara formlega séð, ef maður hugsar um vinnubrögðin í þinginu, hljóti maður að stórefast um að þau séu nægilega gagnleg þar sem svona ágreiningur um meiriháttar mál virðist hafa farið meira og minna leynt í eina sjö-átta mánuði. Síðan bara verður mönnum þetta skyndilega ljóst seint um kvöld að menn skrifuðu ekki allir undir þetta meirihlutaálit n. með sama skilning í huga eftir þó alla þessa vinnu. Þetta þykir mér mjög athyglisvert. Nú á þessum síðustu vikum þegar hart er keyrt hugsar maður: Hvaða ólukkur og mistök gætu nú farið í gegnum þingið þessa dagana þegar menn eru kannske með stírurnar í augunum yfir þessu, þegar þeim sést yfir svona meiriháttar ágreiningsmál þegar þeir hafa til þess átta mánuði og þá sæmilega útsofnir. Þetta vil ég að komi fram. Það er að öðru leyti mjög fróðlegt að fylgjast með þessa dagana vegna þess að nú eru ágreiningsmálin að koma út úr bakherbergjum þingsins. Menn eru lengi búnir að vorkenna Sjálfstfl. Hefur verið á máli manna að heyra að Framsókn hafi verið að rúlla yfir um þessa dagana með mangómálum, með því að neita að endurskoða Framkvæmdastofnun þar sem hv. þm. Tómas Árnason hefur endurskoðað sjálfan sig í attan vetur og komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé ástæða til að gera neitt. Menn hafa tínt til fleiri dæmi um það hvernig Sjálfstfl. hafi ekki almennilega riðið feitum hesti frá þessari viðureign. En nú vann hann loksins, nú tók hann loksins við sér. Hv. þm. Páll Pétursson virðist hafa sungið við Sjálfstfl. eins og Harry Belafonte söng forðum, Buy my Mango. Sjálfstfl. keypti mangóið en Framsókn keypti Búseta eða gleypti Búseta, þannig virðast þessi skipti hafa orðið í bili. Síðan verður þetta væntanlega tekið upp í haust, með lækkandi sól fara menn að skoða mangó og Búseta aftur og vita þá að hvaða niðurstöðu þeir komast. Ég held að það geti orðið fróðlegt að fylgjast með þessum ágreiningsmálum þegar þau koma fleiri. Núna nýlega gerðum við svolítinn samanburð á 10 manna ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. og vísunum um 10 litla negrastráka sem sprungu allir nema einn. Þeir sprungu á limminu og þeir sváfu yfir sig og gerðu ýmsar kúnstir. Mér sýnist vera að fara fyrir ráðh. nákvæmlega eins og 10 litlum negrastrákum vegna þess að einn er í þann veginn að springa á álinu, annar virðist vera sprunginn á útvarpslagafrv., hæstv. fjmrh. er margsprunginn á gatinu, hæstv. bankamrh. er sprunginn á því að endurskoða bankakerfið, allt eru þetta stóru stefnumálin og nú er einn til viðbótar sprunginn á húsnæðismálunum. Þeir springa á þessum stóru stefnumálum sínum hver um annan. Ég er hræddastur við það að á bak við þennan ágreining, þó hann sé settur fram á þennan hátt núna, sé sú grundvallarhugsun hinna hreinræktuðu ungu íhaldsmanna í Sjálfstfl. að allt annað sé ómögulegt en að menn eigi húsin sín sjálfir. Ég held þetta sé ein leið til þess að birta okkur þessa gömlu eignanauðhyggju að það geti enginn orðið hamingjusamur í sínum ranni nema hann eigi hann, yst sem innst. Það er dálítið fróðlegt að velta þessu fyrir sér vegna þess að nú er íbúðarhúsið í raun og veru ýmsu tengt. Að því liggur gata, að því liggur skólp, vatnsveita og ýmiss konar lagnir, rafmagn og sími. Allt þjónar þetta húsinu en engum dettur í hug að vilja endilega eiga alla þessa kosti. Þetta er þjónusta sem þeim er veitt. En síðar þegar kemur að burðarvirki hússins, steinsteypunni og járninu, þá er nauðhyggjan sú að menn þurfi endilega að eiga þetta og enginn geti nokkurn tíma orðið hamingjusamur án þess að svo sé. Þetta er kannske byrjun á því að menn fari að kaupa sér hlut í skolpveitum og götum til þess að tryggja hamingju sína og eftirkomenda, að geta skilið eftir sig svo sem eins og 100 metra af malbiki eða einhverjum veitulögnum. Í vetur var flutt þáttill. um húsnæðissamvinnufélög. 1. flutningsmaður var hv. þm. Stefán Benediktsson. Ég held að fróðlegt sé að rifja þetta mál upp. Það segir m. a. í grg. með leyfi forseta: „Bygging og rekstur íbúða á samvinnugrundvelli á sér langa sögu. Fyrstu húsnæðissamvinnufélögin voru stofnuð í Þýskalandi og Danmörku um miðja. síðustu öld, en í dag eru þau einna algengust sem rekstrarform í Svíþjóð þar sem Landssamband húsnæðissamvinnufélaga, HSB, hefur á 60 ára ferli byggt yfir 400 þús. íbúðir. Stærsta húsnæðissamvinnufélag Noregs, OBOS, hefur frá stríðslokum byggt meira en helming alls húsnæðis í Osló og nágrenni. Í Þýskalandi og á Niðurlöndum eru slík félög vel þekkt. Í Bandaríkjunum starfa húsnæðissamvinnufélög mjög víða og þar eru þau algengust í New York og nágrenni. Húsnæðissamvinnufélög eru almannasamtök sem hafa forgöngu um byggingu eða öflun íbúða sem félagsmenn húsnæðissamvinnufélagsins eiga og reka í sameiningu. Húsnæðissamvinnufélög eru öllum opin gegn greiðslu félagsgjalds og er þátttaka í hverjum byggingaráfanga háð stofnframlagi sem veitir svonefndan búseturétt. Fjárhæð fyrir búseturéttinn ákveður stjórn félagsins hverju sinni. Búseturéttur er ótímabundinn. Hver byggingarhópur stofnar með sér búseturéttarfélag sem sér um rekstur íbúða félagsins. Nú er það almennt viðurkennt að þjóðfélaginu sé skylt að tryggja öttum öruggt og fullnægjandi húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Því er þörf nýrra úrræða. Nú bjóðast aðeins tveir kostir, annars vegar leigumarkaður og hins vegar séreignarform. Ísland hefur nokkra sérstöðu fyrir þá sök að leigumarkaður er þröngur og öryggi leigjenda lítið þrátt fyrir nýlega löggjöf á því sviði. Séreignarformið krefst hins vegar mikillar fjárfestingar, meiri fjárfestingar en flestir ráða við. Húsnæðissamvinnufélög hafa það að markmiði að gefa fólki kost á góðu og öruggu húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Jafnframt er hér um að ræða frjálst framtak einstaklinga sem ekki hlíta algerlega forsjá einkafjármagns eða ríkisvalds. Að vísu krefst þetta framtak ákveðinnar fyrirgreiðslu á lánamarkaði, og þá að hluta til frá því opinbera. En framtakið hefur þó þann augljósa kost að fjármagn til bygginga á vegum húsnæðissamvinnufélaga helst til frambúðar innan félagslegs húsnæðiskerfis.“ Ég óttast að sú tortryggni, sem nú er komin upp í kringum þetta, muni á endanum drepa þetta mál. Ég tel að álit lagatúlkenda, t. d. hæstaréttarlögmannsins Ragnars Aðalsteinssonar sem lesið var upp áðan og túlkun ráðh. sem flytur málið, hefði nægt til þess að tryggja Búseta rétt skv. frv. Mér sýnist raunar að áherslan sem Sjálfstfl. leggur á að taka þetta ákvæði út úr frv. sýni líka að svo sé. Það eru augljóslega miklu fleiri þeirrar skoðunar. Þangað til fyrir fáeinum dögum voru það allur Framsóknarflokkurinn og öll stjórnarandstaðan. Það hefði verið leikur einn að afgreiða þetta mál án þess að Búsetahugmyndin, þessi nýi valkostur í íslenskum húsnæðismálum, sé næstum, að því er manni virðist, leiddur til höggstokksins og sé skiptimynt í einhvers konar innanbúðardeildum og vöruskiptum milli stjórnarflokkanna. Hér er um miklu merkilegra mál að ræða en svo að það eigi slíkt skilið.



Herra forseti. Ja, mikið lá nú á að slíta umr. um húsnæðismál, sem voru hér síðast á dagskrá hjá hæstv. forseta, og svo þegar bjallan var þeytt hér langtímum saman, þá komu ekki nægilega margir stjórnarliðar í salinn til þess að tryggt væri að það væri hægt að keyra í gegn till. Þorsteins Pálssonar svo að þá var atkvgr. frestað. Nær hefði verið að halda áfram þeirri umr. sem þarna var um að ræða. En mér.er tjáð að forseti hafi verið geysilega fljótur að slíta umr. þegar hv. 4. landsk. þm. lauk máli sínu og er ástæðan vafalaust sú, að hæstv. forseti hefur áttað sig á því að málið var komið í hinar mestu ógöngur fyrir flokk hans. Ég vil hins vegar gleðja hann með því að málið hlýtur að fá rækilega meðferð, a. m. k. af hálfu Alþb., þegar það kemur til Ed. Það mál sem hér er á dagskrá er umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta, 305. mál. Þar er gert ráð fyrir því að lækka skatta á bönkunum um 300 millj. kr. samtals á tveimur - þremur árum. Það hefði t. d. mátt nota þessa peninga handa húsnæðissamvinnufélögunum til að byggja fyrir, hæstv. félmrh. Það hefði auðvitað verið alveg upplagt að veita þessu fé til húsnæðissamvinnufélaganna úr því að hæstv. ríkisstj. var aflögufær um þessa fjármuni upp á nokkur hundruð millj. kr. Minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. tók þetta mál sérstaklega fyrir í ítarlegu nál. og ég ætla að leyfa mér að lesa það hér, með leyfi hæstv. forseta, en þar sagði: „Frv. þetta er annað af tveimur sem ríkisstj. hefur lagt fram um lækkaðar skattgreiðslur banka og annarra innlánsstofnana. Í þessu frv. er greiðsla gjaldeyrisbanka í ríkissjóð af umboðsþóknun og gengismun lækkuð á árinu 1984 um þriðjung og veldur það tekjumissi fyrir ríkissjóð sem svarar um 30 millj. kr. á þessu ári, um 60 millj. kr. tekjumissi á næsta ári og um 90 millj. kr. tekjumissi á árinu 1986 þegar gjaldið verður fellt niður,“ eða samtals 180 millj. kr. sem hæstv. fjmrh. er hér að henda út úr ríkissjóði. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í öðru frv. um hliðstætt efni (306. mál) er tekjuskattur banka og innlánsstofnana lækkaður um 18 millj. kr. á þessu ári og um 160 millj. kr. á næstu tveimur árum. Þessi einkennilega gjafmildi.fjmrh. og ríkisstj. í þágu banka er óneitanlega mjög í mótsögn við fjárhagserfiðleika ríkissjóðs um þessar mundir. Minni hl. n. leggur til að frv. verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: Í trausti þess að ríkisstj. láti endurskoða gildandi lög um skattskyldu innlánsstofnana þar sem frv. þetta er að ýmsu leyti vanhugsað og illa undirbúið og hefur í för með sér stórfellt tap fyrir ríkissjóð ályktar deildin að taka fyrir næsta mál á dagskrá. Stefán Benediktsson hefur setið fundi n. og er samþykkur þessu áliti. Alþingi, 10. maí 1984. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, fundaskrifari, Ragnar Arnalds framsögumaður, Eiður Guðnason.“ Þannig hljóðar nái. stjórnarandstöðuflokkanna í hv. Ed. þar sem þeir lögðu til að þessum makalausu frv. um skattalækkun bankanna yrði vísað til ríkisstj. og þar með frá Alþingi. Hæstv. fjmrh. lagði það til umræðunnar áðan að fyrrv. fjmrh. Ragnar Arnalds hefði farið með mjög rangt mál í þessu efni svo og ég í mínu máli hér þegar það var til umr. í dag. Ég kann satt að segja ekki við það að hæstv. fjmrh. noti aðstöðu sína hér í Nd. til þess að skamma Ed.-menn óbótaskömmum fyrir það að þeir fari með rangt mál. Mér finnst alveg lágmark að hæstv. fjmrh. noti þá aðstöðu sem hann hefur til að tala í Ed. til þess að lesa yfir hausamótunum á hv. þm. Ragnari Arnalds, en sé ekki að varpa á hann orði hér niðri í Nd., þar sem hv. þm. Ragnar Arnalds hefur engin tök á að bera hönd fyrir höfuð sér eins og sakir standa. En hvað sagði hv. þm. Ragnar Arnalds um þessi mál, umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta og skattalækkanir bankanna? Hann sagði m. a., með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur lagt hér fram tvö frv. sem bæði stefna í þá átt að lækka skattgreiðslur banka og annarra innlánsstofnana. Í þessu frv. sem nú er til umr. eru lækkaðar greiðslur gjaldeyrisbanka í ríkissjóð af umboðsþóknun og gengismun og nemur lækkunin '/s á þessu ári og veldur tekjumissi fyrir ríkissjóð sem svarar um 30 millj. kr. á árinu. En aftur á móti verður tekjumissirinn 60 millj. kr. á næsta ári og 90 millj. kr. á árinu 1986 þegar gjaldið verður endanlega fellt niður. Samtals nemur því tekjuskerðing ríkissjóðs af þessari ástæðu 180 millj. kr. Það frv. sem verið er að afgreiða hér skerðir tekjur ríkissjóðs um hvorki meira né minna en 360 millj. kr.“ Þegar þetta mál var til meðferðar í hv. Ed. var engin grein gerð fyrir tekjutapi ríkissjóðs af samþykkt þessara frv. í framsöguræðu hæstv. fjmrh. Það var ekki fyrr en hv. fjh.- og viðskn. Ed. undir forustu Eyjólfs Konráðs Jónssonar settist á rökstóla að nokkrar upplýsingar komu fram um hvað þetta þýðir í lækkun á tekjum fyrir ríkissjóð. Hv. þm. Ragnar Arnalds sagði að þetta frv., og byggði þá á upplýsingum sem fram hefðu komið í n., hefði í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð á sama tímabili upp á 178 millj. kr. eða hvorki meira né minna en 348 millj. kr. á þremur árum. Að meðaltali er hér verið að spila út úr ríkissjóði algerlega að óþörfu og án nokkurrar sjáanlegrar ástæðu upphæð, sem nemur 120 millj. kr. á hverju þessara ára að meðaltali, eins og ég segi, eða samtals 360 millj. kr. Við erum búnir að vera að rökræða og hafa áhyggjur af fjárhag ríkissjóðs á undanförnum vikum. Það hefur verið eitt mesta stórmálið sem hefur verið hér til meðferðar á síðustu vikum. Þar vantar stórar fjárhæðir inn í til að endar náist saman. Og eftir basl mikið tókst ekki ríkisstj. að leysa þann vanda heldur skildi eftir sig gat í rekstri ríkissjóðs sem verður að fylla með erlendum lántökum upp á rétt um 1 milljarð. En á sama tíma og þetta gerist ættar hæstv. fjmrh. að keyra í gegn tvö frv. um bankamál sem þýða tekjumissi fyrir ríkissjóð upp á 120 millj. að meðattali á hverju ári næstu þrjú árin. Er vit í þessu? Nei þetta er sannarlega glórulaust ævintýri.“ Síðan hélt hv. þm. áfram: „Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. að því í fullri hreinskilni og með fullri vinsemd hvort ekki hafi komið til greina að endurskoða áformin um lækkun skatta á banka eftir að í ljós kom hversu bágur fjárhagur ríkissjóðs er í raun og veru, því að við skulum gera okkur fyllilega grein fyrir því að fjárhagur ríkissjóðs verður ekki bara bágur á þessu ári. Úr því að ekki tókst með nýrri tekjuöflun eða niðurskurði á útgjöldum að ná endum saman á þessu ári, þá mun það sjálfsagt ekki heldur takast á næsta ári,“ sagði hv. þm. Ragnar Arnalds. „Hér er greinilega verið að stækka gatið enn frekar, það er vísvitandi stefnt í það að halli á ríkissjóði verði enn meiri en orðið er. Og það eru engar smá upphæðir sem hér eru á ferðinni. Hæstv. fjmrh. beitti sér í upphafi fyrir því að ákveðnir tekjustofnar ríkissjóðs yrðu felldir niður og það er auðvitað ein aðalástæðan til þess að endar náðu ekki saman á s. l. ári og á þessu ári. En hér er enn haldið áfram á sömu braut og þessi einkennilega gjafmildi hæstv. fjmrh. og ríkisstj. hlýtur að vekja verulega athygli í ljósi fjárhagserfiðleika ríkissjóðs um þessar mundir. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Er ekki hugsanlegt, bæði vegna fjárhags ríkissjóðs á þessu ári og þeirra vandræða sem hæstv. fjmrh. er í og vegna þeirra fjmrh. sem við taka vegna þeirra ára sem fram undan eru, að þessi ákvörðun sem nú er verið að taka í sambandi við bankaskattana verði endurskoðuð? Þetta er algerlega ábyrgðarlaus ákvörðun sem hér er tekin og ég trúi ekki öðru en hæstv. fjmrh. sé reiðubúinn til þess að endurskoða þetta mál og það verði að flokkast undir óaðgætni að verið er að keyra þetta mál nú fram á síðustu dögum þingsins þrátt fyrir það hvernig ástatt er.“ Þetta vildi ég að kæmi hér fram úr máli hv. 3. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, vegna ummæla sem hæstv. fjmrh. hafði um hann hér í Nd. í dag. Ég taldi nauðsynlegt að afstaða og orð þm. kæmu hér greinilega fram svo að ekkert færi á milli mála hver hans skoðun væri á þessu furðulega frv., sem hér er nú á dagskrá, um umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta og um skattalækkun bankanna upp á mörg hundruð milljónir króna. Hæstv. fjmrh. hefur reynt að verja sig með því að þetta mál hafi í raun og veru að einhverju leyti verið undirbúið í tíð fráfarandi ríkisstj. Mér er ekki grunlaust um að hann hafi komið málinu þannig í gegn til dæmis í öðrum stjórnarflokknum, sem man það stundum að hann hafi verið í síðustu ríkisstj. en sjaldan, og þannig hafi Framsfl. fallist á að þetta frv. var lagt fram án þess að þeir þm. Framsfl. hafi gert sér grein fyrir því hvað þeir voru í raun og veru að samþykkja. Auðvitað er það rétt, sem hér hefur komið fram og rætt var m. a. í hv. Ed., að þessi mál, umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta, voru rædd í tíð síðustu ríkisstj. eins og margt fleira. M. a. var rætt um það hvort rétt væri að breyta eitthvað þessum sérstöku gjöldum en að vinna þau þá upp með annarri skattlagningu á bankana. Þegar efnahagsráðstafanirnar voru gerðar sumarið 1982 voru gerðar ákveðnar samþykktir um útgjöld úr ríkissjóði, m. a. tvöföldun á framlagi til Byggingarsjóðs ríkisins, um auknar niðurgreiðslur og fleiri þætti. Og þá voru líka teknar ákvarðanir um tekjur á móti handa ríkissjóði. Það er nefnilega það sem er ólíkt með búskaparlagi núv. fjmrh. og fyrrv., að fyrrv. fjmrh. reyndi einatt að láta það standast á sem efnt var til af útgjöldum og það sem hann hafði inni í ríkissjóði af tekjum. Þá gerðist það á árinu 1982 að rætt var um að þessi bankaskattur yrði lagður á til þess að standa undir tilteknum útgjöldum ríkissjóðs. Og þegar þessi bankaskattur var lagður á komu upp kvartanir og kveinstafir frá bönkunum eins og venjulega og sagt: Við höfum ekki efni á því að borga þetta. Í framhaldi af því var svo rætt um það hvernig fara ætti með opinber gjöld bankanna yfirleitt, m. a. var þá nokkuð talað um þetta sérstaka gjald sem hér er til meðferðar, 305. mál þingsins, og niðurstaðan varð sú að lækka það í einhverjum áföngum. En það er auðvitað víðs fjarri að nokkrum manni í fráfarandi ríkisstj. hafi dottið í huga að fella þetta gjald niður eins og hæstv. fjmrh. hefur núna lagt til. Það er í rauninni fráleitt, sérstaklega þegar þess er líka gætt að bankamálanefndin lagði til að gjaldið yrði bara lækkað um helming. En þegar fjmrh. átti möguleika á tveimur kostum í þessu efni, þá tók hann auðvitað þann sem var verri fyrir ríkissjóð. Það gerir hann yfirleitt alltaf þegar um skattlagningu er að ræða á fyrirtækin í landinu. Hæstv. fjmrh. var svo að rugla með það hér áðan að það væri nú einhver munur málflutningur minn hér í dag eða þegar við beittum okkur fyrir því í fráfarandi ríkisstj. að Útvegsbankanum var bjargað upp á sker. Staðreyndin var auðvitað sú að staða Útvegsbankans var orðin stórkostlega alvarleg, m. a. fyrir viðskiptamenn Útvegsbankans. Það er ríkið sem átti þennan banka og á hann enn. Þess vegna hlaut það að vera eðlilegt að eigandi þessa fyrirtækis tryggði að það gæti staðið við allar sínar skuldbindingar. Þess vegna kom auðvitað ekkert annað til greina en að gera ráðstafanir til þess að draga Útvegsbankann á flot. Ég verð hins vegar að segja alveg eins og er að það var miklu verri kostur en sá sem ég hefði viljað grípa til. Ég var ekki hrifinn af þessari leið. En í þeirri ríkisstj. eins og fleiri stjórnum var engin samstaða um það að sameina Búnaðarbankann og Útvegsbankann sem var auðvitað eðlilegasta leiðin gagnvart þeim mikla vanda sem Útvegsbankinn átti við að glíma. Þessi samstaða var þá ekki til staðar og þess vegna var það sem þáverandi ríkisstj. fór í það að styrkja fjárhagslega stöðu Útvegsbankans sem var fullkomlega eðlilegur hlutur. Sem eignaraðili bankans hlaut ríkisstj. að gera það. Og það er auðvitað alveg út í hött af hæstv. fjmrh. að vera að rugla hér saman annars vegar umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta og hins vegar sköttum á bankana almennt eins og hann hefur gert í dag í ræðu sem hann flutti hér fyrr. Ég hef hvergi séð ítarlegri upplýsingar og greinarbetri um tekjutap ríkissjóðs af þessari skattalækkun heldur en í nál. minni hl. í Ed. og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. nákvæmlega einnar spurningar, sem sé þeirrar: Eru þær tölur sem fram koma í nál. minni hl. í Ed. réttar eða eru þær rangar? Ef þær eru rangar vill hann þá vera svo vinsamlegur að greina frá því í smáatriðum í hverju sú skekkja er fólgin. Hæstv. ráðh. á og hlýtur að hafa lýsingar á því hvaða göt það eru sem hann er þarna að bora á ríkissjóð og hverrar stærðar þau eru. Þarna flæðir út úr ríkissjóði eitthvað af peningum í gegnum þessi göt, sem hæstv. ráðh. er þarna að opna, og það er nauðsynlegt að fá um það upplýsingar hvað það er sem flýtur út af í hverju gati sem ráðh. er að bora á ríkissjóð með þessum frv. Eins og ég tók fram áðan, herra forseti, tel ég algjörlega óhjákvæmilegt að þessi frv. fái ítarlega meðferð hér á hv. Alþingi. Og ég endurtek áskorun mína frá í dag, ég skora á hæstv. ráðh. að fresta meðferð þessa máls og taka það til meðferðar og umr. í sumar, þannig að lagt verði fyrir þingið heillegt frv. til l. um skatta af bönkunum, en það sé ekki verið að keyra í gegn hérna hundraða milljóna króna skattalækkun af bönkunum á síðustu dögum þingsins. Ég tel það með endemum að þessi stjórn, sem er að verja sig fyrir því að húsnæðissamvinnufélög fái inni í húsnæðislánakerfinu, ég tel það með endemum að þessi stjórn skuli akkúrat sama daginn vera að lækka skattana á bönkunum. Það er með endemum. Það er með ólíkindum hvað þessi ríkisstj. gengur langt í þjónustusemi sinni við fyrirtækin í landinu, þ. á m. bankana og aðrar slíkar stofnanir. Það er með ólíkindum og ég skora á hæstv. fjmrh. að draga þessi frv. til baka þannig að þau verði ekki afgreidd núna á vorþinginu. Honum veitir ekki af þeim peningum sem þessir skattar gefa í ríkissjóð. Svo aumlega hefur hann borið sig að undanförnu að jafnvel ég hef fundið til með honum og er þá langt gengið.



Herra forseti. Ég er afskaplega þakklátur hv. 3. þm. Reykv. fyrir þá meðaumkun sem hann sýnir mér í starfi fjmrh. Ég skil vel hans tilfinningar. Hann var í síðustu ríkisstj. og skildi eftir þann vanda sem ég er nú að glíma við. En þrátt fyrir alla þessa gífurlegu skatta, sem ég hef að hans dómi fellt niður og verið að gera stöðu ríkissjóðs enn þá verri en nokkurn tímann áður, þá er ástandið samt sem áður ekki verra en það var og verðbólgan komin úr 130% niður í 10%. Það er margt samverkandi sem kemur þar til greina. Og ekki virðist efnahagslíf þjóðarinnar ganga verr þó tillit sé tekið til einstaklinga og fyrirtækja Í landinu og þetta bákn, sem við höfum allir öðru hverju kvartað um að væri óseðjandi, sem alltaf getur gleypt meira og meira frá einstaklingunum, fái þá allavega einhvern sem hefur kjark og þor til að reyna að beisla það. Ég vil strax svara því til að ég var ekki að skamma hv. 3. þm. Norðurl. v. í dag. Það er mesti misskilningur. Það er svo oft sem hv. 3. þm. Reykv. grípur til þess sem hendinni er næst í sínum málflutningi og er þá ekki svo mjög vandur að heimildum. Ég las upp úr ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., fyrrv. hæstv. fjmrh., þar sem hann að minni ósk gat þess á hvern hátt ham mundi leggja niður gjaldeyrisskattinn á bankana og koma með nýjan skatt sem hann var þá að kynna. Ég las upp úr ræðu hans og þar segir hvernig átti að lækka skattinn á gjaldeyrisbönkunum í áföngum, en það var svikið. Í staðinn fyrir að lækka það í áföngum hækkaði hann aftur upp í sömu upphæð, 60%, strax næstu áramót eftir að skatturinn var lagður á. Það þýðir ekkert að hrista höfuðið. Skatturinn hækkaði 1. janúar, eftir að hann var lagður á 1. jan. 1983, en átti skv. því sem þáv. hæstv. fjmrh. sagði að lækka niður í 40% það ár, í fyrra, og svo áfram. Og í staðinn fyrir að taka þennan gjaldeyrisskatt af gjaldeyrisbönkunum eingöngu, sem voru bara tveir ríkisbankar, átti að dreifa þessum skatti yfir á allar innlánsstofnanir. Það var líka svikið, þannig að þá voru komin tvö skattafrv. á ríkisbankana í staðinn fyrir eitt. Það er þetta sem ég er að leiðrétta núna. Sem sagt að standa við það loforð sem gefið var. Annars eru þær breytingar sem um getur í því frv. sem ég lagði fram, og er óbreytt frá því sem það var lagt fram áður, komnar frá bankamálanefnd. Hv. fjh.- og viðskn. Ed. tók þær till. til greina og ég lagði blessun mína yfir þær till. Í þeirri n. eru m. a. Lúðvík Jósepsson, fyrrv. þm. og ráðh. Alþb. Þá talaði virðulegur 3. þm. Reykv. um að fyrrverandi fjmrh. hefði látið tekjur og útgjöld standast á. Ja, þvílík útkoma. Hátt á annað þúsund milljónir yfirdregið í maí þegar þessi ríkisstj. tekur við og erlendar lántökur í sama hlutfalli og þær eru núna af þjóðarframleiðslu, um 60%. Ég ætlaði að svara hér spurningum sem fram voru bornar þegar vitnað var í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. um kostnað við þessi frv. og tekjumissi ríkissjóðs. Og það er þá svohljóðandi: Miðað við að 1984 fari 60% í 40% munu heildartekjur lækka um 43.8%. Árið 1985, miðað við að 60% lækki í 20%, þá bætast þar við 43–44 millj. þannig að heildarniðurfellingin á sköttum í þessi tvö ár nemur 87.6 millj. Þegar gjaldið svo fellur alveg niður 1986, úr 60% niður í 0% - les það hægt svo að hv. þm. geti skrifað það niður - þá verða heildarskattar, sem hafa verið felldir niður í þessi þrjú ár, 131.5 millj. Ef ég má svo gefa hv. þm. og þingheimi upplýsingar um það hvað kemur á móti, þegar skattar eru lagðir á allar innlánsstofnanir, eins og stóð til þegar þetta gjaldeyrisfrv. yrði fellt niður, þá hefðu skv. gildandi lögum komið 137.3 millj. en skv. frv. sem ég lagði fram hefðu það orðið 127.2 millj., þ. e. mismunur er 10.1 millj. og þar af ca. 3.8 millj. vegna 1/2% afskriftarheimildar og ca. 6.3 millj. vegna víðtækra undanþága, en skv. brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. nú er reiknað með um 120 millj. Þannig að á þessum þremur árum, en þetta er allt reiknað á sama hátt og framreiknað, á þessum þremur árum yrði heildartapið eða mismunurinn á þessum nýja skatti, bankaskatti, sem á að dreifast á allar innlánsstofnanir og því sem fellt er niður af gjaldeyrisbönkunum um 20 millj. kr. Ég skal láta ljósrita þetta blað svo að virðulegur þm. geti fengið það með sér. Þetta er reiknað af fjmrn. og að hluta til af bankaeftirlitinu. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, virðulegi forseti, og ég þakka honum fyrir að hafa gefið mér orðið en mér skilst að hann hafi ætlað að fresta þessum umr. frekar.



Herra forseti. Ég vil átelja það að svona sé gengið fram hér í umr. Þetta er í annað sinn sem þessu máli er frestað og ég veit ekki annað en að hér sé á ferðinni mál, sem ríkisstj. telur vera býsna brýnt að fáist rætt hér í þinginu, svo að mér kemur það mjög spánskt fyrir sjónir ef nú á enn að fresta því og kannske næsta máli á eftir á dagskránni, sem rætt hefur verið hér í deild og mælt hefur verið fyrir, svo að ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann láti af því að vera að hringla með málin með þessum hætti. Ég hef sett mig á mælendaskrá í þessu máli og geri ráð fyrir að þurfa að ræða það allítarlega og ég óska eftir að það verði gert hér á skaplegum fundartíma þingsins. Svo að ég óska eindregið eftir því að hæstv. forseti endurskoði þessa afstöðu og að við getum rætt þetta mál, m. a. í ljósi þeirra upplýsinga, sem hæstv. fjmrh. gaf hér, en sem ástæða er til að óska eftir frekari upplýsingum við. Ég treysti því að hæstv. forseti breyti þessari ákvörðun sinni.



Forseti getur ekki breytt þessari ákvörðun nú. Það er meining forseta að fram fari atkvgr. um fyrsta dagskrármálið, en vel kemur til mála að hv. þm. taki til máls um það mál sem hér var síðast til umr. þegar þeirri atkvgr. er lokið.



Herra forseti. Ég vil vitna til þess að hér rétt áðan var felld brtt. á þskj. 691 og að þeirri till. felldri vil ég taka það fram að ég ber góðan hug til byggingarsamvinnufélaga og vil styðja þau og efla, en ég get ekki samþykkt að þau gangi í sjóði Byggingarsjóðs verkamanna, sjóði, sem verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir, sjóði sem hafa lög og reglur um ákveðnar hámarkstekjur og eignir. T. d. byggingarsamvinnufélagið Búseti hefur engin ákvæði um hámarkstekjur eða eignir. Þess vegna gætu allir ráðh. núverandi ríkisstj. verið félagsmenn og fengið íbúð hjá Búseta með 80% láni. Slíkt stríðir algjörlega á móti stefnuatriðum mínum og verkalýðsfélaganna og tilgangi Byggingarsjóðs verkamanna. Ég greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Með tilvísun til seinni hluta grg. 7. þm. Reykv. segi ég já.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til umr., nr. 305, og annað mál sem því tengist náið, 306. mál, varðar skattlagningu á bankastofnanir og tekjur ríkissjóðs af þeirri gjaldtöku. Það er rétt að ræða hér í upphafi svolítið almennt um þá stefnu sem birtist í þessum frv. ríkisstj. og hvernig hún kemur heim og saman við aðrar ráðstafanir sem ríkisstj. hefur staðið fyrir í sambandi við ríkisfjármálin, bæði nú að undanförnu og einnig í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár. Segja má að sú skattlagningarstefna, sem í þessum frv. báðum felst, falli mjög vel að því sem hefur verið að gerast í sambandi við skattlagningu hjá ríkisstj., bæði á síðasta ári og eins á þessu ári. Við höfum orðið vitni að því að skattar hafa verið þyngdir á launafólk í landinu með ákvörðunum um tekju- og eignarskatt sem teknar voru af ríkisstjórnarliðinu á hv. Alþingi nýlega, þrátt fyrir gefnar yfirlýsingar um hið gagnstæða af hálfu stjórnarflokkanna og þvert ofan í þá kjarasamninga sem gerðir voru í febrúarmánuði, þar sem ákveðin fyrirheit voru gefin af ríkisstj. hálfu, m. a. í skattamálum. Á sama tíma og þannig er gengið að launafólki í landinu hefur ríkisstj. ívilnað atvinnurekstri í landinu stórlega í sambandi við skattlagningu með ákvörðunum þar að lútandi fyrr á þinginu. Þessar ívilnanir á skattlagningu til fyrirtækjanna varða ekki mest framleiðslufyrirtækin í landinu, þó að þau falli einnig þar undir, heldur koma þar við sögu aðilar sem standa í hvers kyns rekstri, milliliðir og aðrir sem hafa betri aðstöðu til þess en flestir aðrir að skjóta sér undan þeirri skattlagningu sem ákveðin er lögum skv. og sem mjög hefur verið til umr. hér á hv. Alþingi að tilhlutan stjórnarandstöðunnar, þ. e. þau miklu brögð sem talin eru vera á réttum skattskilum. Þannig fellur þetta saman, afstaða hæstv. ríkisstj. annars vegar gegn launafólkinu í sambandi við skattheimtumál, þar sem um er að ræða íþyngingu, en á sama tíma og bætt er við sköttum á launamenn lækka þeir á fyrirtæki. Þau frv. sem hér eru til umr., frv. til l. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta og frv. til l. um breytinga á lögum nr. 65 frá 19. maí 1982, um skattskyldu innlánsstofnana, falla vel að þessari almennu skattlagningarstefnu ríkisstj. En það vekur alveg sérstaka athygli þegar slík mál koma fram hér í þinginu sem varða hag ríkissjóðs svo tugum ef ekki hundruðum millj. skiptir í sambandi við tekjur til ríkissjóðs á þessu ári og næstu tveimur árum, að við erum að fjalla um það dagana á eftir að greidd hafa verið hér atkv. um frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, peninga- og lánsfjármálum 1984, um bandorminn fræga, gat fjmrh. sem stjórnarflokkarnir gerðu tilraun til að stoppa upp í, gat, sem þeir sjálfir áttu drjúgan hlut í að mynda og báru alla ábyrgð á í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, en stækkað var vitandi vits af stjórnarflokkunum með þeim ákvörðunum sem teknar voru strax á síðasta ári varðandi fjármál ríkissjóðs og niðurfellingu á sköttum á því ári sem juku að sjálfsögðu á vandann þá en koma einnig inn í tekjudæmi ríkissjóðs á þessu ári. Það má satt að segja undarlegt heita og ber ekki vott um að menn séu mjög vandir að virðingu sinni á þeim bæ, á búi hæstv. fjmrh., að á sama tíma og helsta úrlausnin til að fylla í fjárlagagatið vegna yfirstandandi árs eru hér borin fram enn og aftur frv. sem lúta að því að rýra tekjur ríkissjóðs. Og hverjir eru það sem eiga að njóta þessarar gjafmildi? Hver er litli maðurinn í því tilviki? Jú, það eru þær bankastofnanir í landinu sem gjaldeyrisviðskipti stunda og það eru innlánsstofnanir almennt í sambandi við skattlagningu og skattskil. Þetta er svo lýsandi afstaða sem hér kemur fram í þessum málum, eins og mörgu öðru sem á undan var gengið, að fyllsta ástæða er til að staldra við, þegar nú koma fram frv. af þessu tagi, og inna hæstv. fjmrh. m. a. eftir því, hvað komi næst í þessum efnum, hvað hann hafi á döfinni í sambandi við fjárlagagerðina fyrir komandi ár þegar þetta er liður í undirbúningi fyrir ríkissjóðsdæmið á komandi ári. Komið hefur fram í máli hæstv. ráðh. annars vegar og í þeim álitum, sem minni hl. fjh.- og viðskn. í Ed. hefur gefið á tekjuáhrifum þessara frv., að þar munar mjög miklu. Þær tölur, sem hæstv. fjmrh. las og sagði að komnar væru frá sínu rn. að hluta til, ef ég hef skilið hann rétt, eru verulega aðrar og lægri en þær sem minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. tekur til í sínu nál. Nú skal ég ekki leggja neitt endanlegt mat á það hvaða tölur geta talist nær réttu lagi í þessu efni. En ég hef ástæðu til að ætla að hæstv. fjmrh. leggi sig nokkuð fram um að fegra þetta dæmi sem hann ber hér fram. Það er kannske ekki óeðlilegt því að nógu ljót er sú stefna samt sem þar býr á bak við, þegar tillit er tekið til þess hvers konar álögur það eru sem hæstv. ráðh. hefur borið hér fram gagnvart launafólki í landinu, hinum almenna skattgreiðanda og það ekki alls fyrir löngu þvert ofan í gefin loforð. Ég vil inna hæstv. ráðh. eftir því hvort þær tölur, sem hann nefndi hér áðan og lofaði að komið yrði á framfæri við þm. og sem ég vænti að hæstv. ráðh. geri, eru fengnar frá fjárlaga- og hagsýslustofnun og hvort það er fjárlaga- og hagsýslustofnun sem stendur að baki þessu mati. Ég tók eftir því að hæstv. ráðh. vitnaði til bankaeftirlitsins í þessu efni og ekki er að efa að það hafi lagt sitt mat á þessa þætti. En ég tel sem sagt að nauðsynlega þurfi að fara betur ofan í tekjuáhrifin, tekjutapið hjá ríkissjóði í sambandi við þessi efni. Ef það reynist svo, eins og minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. hefur dregið fram, að tekjutap vegna þessara frv. beggja á árinu 1984 nemi nálægt 50 millj. kr. á þessu ári og 100–200 millj. á næstu tveimur árum, þá er hér ekki um neinar smáupphæðir að ræða, m. a. miðað við þann niðurskurð sem hæstv. ríkisstj. hefur borið fram í sambandi við nýsamþykktar ráðstafanir í ríkisfjármálum og þær þrengingar sem virtust ríkja á stjórnarheimilinu í sambandi við það mál. Ekki fór fram hjá mönnum þá að kveinstafir miklir heyrðust í sambandi við þann niðurskurð. Ég skil vel að það var ekki sársaukalaust fyrir ýmsa fagráðherra, sem áttu að leggja í það púkk, að taka þar á málum. Enda reyndist uppskera hæstv. fjmrh. í sambandi við niðurskurð á ríkisútgjöldunum harla lítil. Hann og ríkisstj. höfðu það ráð helst fram að færa að bæta við erlendar lántökur landsmanna upp á samtals um röska 2 milljarða kr., ef ég man rétt. Við skulum gefa okkur að sú tala sem hér er um að ræða á þessu ári sé um 50 millj. kr. eða eitthvað nálægt því, þó að ég taki gjarnan við öðrum útreikningi og sé reiðubúinn til að skoða hann. Við skulum líta aðeins á þessa tölu, m. a. með tilliti til afgreiðslu sem tillögur minni hl. fjvn. hér á Alþingi fengu, þær undirtektir sem tillögur hennar fengu hér við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Minni hl. fjvn. stóð sameinaður að einni brtt. Þessi brtt. minni hl. fjvn. fjallaði um það að hækkuð skyldu framlög til dagheimila í landinu um 20 millj. kr. á þessu ári. Það var sameinuð ósk stjórnarandstöðunnar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. En undirtektir meiri hl. fjvn. og ríkisstjórnarliðsins hér á Alþingi voru augljósar í þessu máli. Till. var felld með sameinuðu afli atkv. beggja ríkisstjórnarflokkanna. Hér er um að ræða lægri upphæð en það sem hæstv. ráðh. ætlar nú að færa bankastofnunum í landinu á þessu ári, þessum aðþrengdu aðilum, sem hafa verið að sýna nú að undanförnu eins og mörg fyrirtæki í landinu, þar á meðal stórfyrirtæki með afkomu sem segja sína sögu. Og það gæti nú verið að það færi að skýrast fyrir mönnum táknmálið hæstv. fjmrh., sem fleygt varð í sjónvarpsviðtali, þar sem ríkisfjármálin voru til umr. og hann vísaði landslýðnum á vin litla mannsins í ríkisstj. Það gæti jafnvel verið að börnin á dagheimilum landsins færu að frétta af því hver hann væri og í hvaða líki hann væri, þessi vinur litla mannsins í ríkisstj. En þær voru fleiri tillögurnar, sem sameinaður meiri hl. ríkisstjórnarliðsins felldi við afgreiðslu fjárlaga hér á liðnum vetri, tillögur sem vert er að rifja upp þegar hér eru til umr. frumvörp sem eiga að færa bankastofnunum í landinu verulegar upphæðir þeim til hagsbóta. Ég minni t. d. á að því var hafnað af ríkisstj. að verða við lágmarksleiðréttingum í sambandi við fræðslumálin í landinu. Ég veit að hæstv. menntmrh. man eftir því hvaða afgreiðstu tillögur stjórnarandstöðunnar um fjármál Námsgagnastofnunar fengu við fjárlagaafgreiðslu, stofnunar sem svo er aðþrengd nú að hún getur ekki sinnt lögboðnu lágmarkshlutverki og það bitnar á öllu skólastarfi í landinu. Tillögur stjórnarandstöðunnar um að bæta úr brýnustu þörf Námsgagnastofnunar með því að veita stofnuninni nokkrar millj. kr. umfram það sem meiri hl. fjvn. gerði ráð fyrir voru kolfelldar hér af ríkisstjórnarliðinu. En því var heitið á sama tíma að ríkisstj. tæki málefni stofnunarinnar til meðferðar á þessu ári með það fyrir augum að bæta þar úr brýnustu þörf, málefni Námsgagnastofnunar yrðu til sérstakrar meðferðar af hálfu ríkisstj. á þessu ári. Nú spyr ég hæstv. fjmrh., vegna þess að hann hefur efni á því að bera hér fram frv. til að létta á sköttum bankastofnana í landinu svo að tugum milljóna skiptir: Hverjar eru tillögur hans í sambandi við leiðréttingu á málefnum Námsgagnastofnunar á þessu ári? Í hverju verður það framlag fólgið, sem hæstv. ráðh. ætlar að veita Námsgagnastofnun, bæði til almennrar útgáfu, kennslugagna og sérkennslugagna þeirrar stofnunar, til að bæta úr því ástandi, sem líkja má við neyðarástand, sem þegar ríkir og augljóst er að mun versna til muna þegar kemur að næsta skólaári á komandi hausti? Ég vil minna á það, að ein af tillögum okkar stjórnarandstæðinga í sambandi við fjárlagagerðina fyrir jólin var um það að veita 15 millj. kr. til byggingarsjóðs þjóðarbókhlöðu í staðinn fyrir 2 millj. kr. framlag, sem ríkisstj . ætlaði sér að skammta - og skammtaði í reynd til þessarar byggingar, sem á að hýsa aðalbókasafn landsmanna, byggingarframkvæmda sem nú hafa verið stöðvaðar af ríkisstj., sem metur það sem forgangsverkefni í staðinn að taka 600 millj. kr. erlend lán til að reisa höll suður á Keflavíkurflugvelli, flugstöð suður á Keflavíkurflugvelli margfalda að stærð og umfangi umfram það sem nokkur rök mæla með. Þessir sömu aðilar og stóðu að þeirri afgreiðstu að stöðva byggingu þjóðarbókhlöðu í landinu, en hleypa áfram og leggja allan kraft í að fara fram með byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, sem við vorum að fá fréttir af núna nýlega, ég held að það hafi verið í ríkisfjölmiðlunum í dag, að væri á fullu skriði. Það væri búin jarðvinnan og þar væri unnið á fullri ferð. Þetta gerist suður á Miðnesheiði á sama tíma og framkvæmdir við þjóðarbókhlöðu Íslendinga hafa verið stöðvaðar. Og þetta gerist á sama tíma og Seðlabankabyggingin brunar áfram þrátt fyrir það að megn andstaða er eðlilega gegn þeirri framkvæmd bæði innan þings og vítt úti í þjóðfélaginu. Það er sannarlega táknrænt að ríkisstjórn, sem ekki telur sig hafa efni á því að halda áfram, þótt í litlu væri, byggingu yfir bókakost og handrit í landinu, þessi sama ríkisstj. hefur efni á því að bera hér fram frv. um að létta sköttum af bankastofnunum með þeim hætti sem fram kemur í þeim frv. sem hér eru til umr. En það er fleira sem vert er að leiða hugann að þegar mál sem þessi eru hér til umr. Ein af till. okkar stjórnarandstæðinga í sambandi við fjárlagagerð yfirstandandi árs var um það að hækka framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands úr 13.6 millj. kr. í 20 millj. kr. og bæta með því úr þeim vansa, sem við blasir og eftir er tekið, að framlag Íslendinga til þróunaraðstoðar er langt fyrir neðan það sem gerist hjá öðrum Norðurlandaþjóðum og er okkur til mikils vansa með tilliti til okkar aðstæðna. Þótt bágar séu taldar þessa stundina, þá eru þær ekki svo bágar, hæstv. fjmrh., að þær réttlæti það að á sama tíma og ríkisstj. telur ekki fært að auka að tillötu framtag til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, þá skuli vera talin sérstök ástæða til þess að slaka, á skattheimtu hjá gjaldeyrisviðskiptabönkum landsins og skattlagningu á innlánsstofnanir. Það er þessi stefna, sem ástæða er til að vekja athygli á, þegar við erum að fjalla um mál sem þessi. Og það voru fleiri atriði, sem til meðferðar voru við afgreiðslu fjárlaganna, þessara vísindalegu fjárlaga, sem hæstv. fjmrh. lofaði og prísaði á sínum tíma, tveimur eða þremur mánuðum áður en hann leit ofan í það ginnungagap sem næstum því var búið að gleypa ríkisstj. alla en henni tókst að stikla fram hjá með því að skella ofan í þetta ginnungagap erlendum lántökum upp á 2 milljarða kr.

Við sigldum í gegnum það.

Við sigldum í gegnum það, sagði hæstv. fjmrh. Ja, það er von að hann segði það með nokkurri hreykni. Það verður ekki af hæstv. ráðh. skafið að hann er kokhraustur maður. Hann er ekki aðeins kokvíður, eins og segja má um ýmsa sem eru að gleypa eigin orð, eins og hæstv. félmrh. hér fyrr á þessu kvöldi, heldur er hann kokhraustur þegar hann heldur því fram að ríkisstj. hafi siglt í gegnum ginnungagapið fjárlaganna sem hæstv. ráðh. ber ábyrgð á. 
             Nú ætla ég að lofa hæstv. ráðh., sem er farinn að tala hér úr hliðarsal, að fá orðið svo að ég nemi hvað hann segir. Hvað var það sem hæstv. ráðh. sagði?

Ég sagði: Við sigldum á ykkar mistökum og fyrrv. ríkisstj. Það er gatið.

Hæstv. fjmrh. telur að hann hafi fleytt sér inn í ríkisstj. á mistökum stjórnarandstöðunnar.

Á mistökum fyrrv. ríkisstj.

Já, mistökum fyrrv. ríkisstj. Hæstv. ráðh. reynir enn, þótt komið sé að ársafmæli ríkisstj. hans, að fleyta sér á lummum um mistök fyrrv. ríkisstj., maðurinn sem ber ábyrgð á fjárlögum ársins 1984, eins og þau voru lögð fyrir, maðurinn sem uppgötvaði tveimur mánuðum eftir að Alþingi hafði samþykkt þessi vísindalega unnu fjárlög, að þar vantaði á um 2 milljarða kr. segir okkur það, að hann hafi siglt með ríkisstj. alla í gegnum þetta ginnungagap. Ég held, hæstv. fjmrh., að málið sé ekki eins auðvelt og ráðh. vill vera láta. Ég hygg að hann eigi eftir að finna fyrir því þegar kemur lengra fram á árið, ég tala nú ekki um þegar hæstv. fjmrh. sest yfir fjárlagagerð komandi árs og lánsfjáráætlun ársins 1985, og hann muni kannske íhuga það hvort honum hafi alveg ratast rétt orð á munn aðfaranótt 15. maí 1984, að komið sé fram hjá ginnungagapinu. En það voru fleiri þættir til meðferðar hér í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna sem voru unnir í merki þess að hæstv. ráðh. hafði séð ástæðu til að svipta ríkissjóð ýmsum tekjuliðum á s.l. ári, ákvarðanir sem að sjálfsögðu skipta máli í tekjudæmi þessa árs, ekki aðeins hins síðasta, og eiga eftir að koma fram í sambandi við fjárlagagerð á komandi ári. Þar er ég m. a. að minna á skattinn á ferðamannagjaldeyri, sem hæstv. ráðh. hafði frumkvæði að að fella niður á sínum tíma, og tollalækkanir á ýmsum innflutningi, sem ekki er nú svona talinn til nauðþurfta allur a. m. k., innflutningi sem hæstv. ráðh. lækkaði tollana á og lækkaði þar með í ríkiskassanum á árinu 1983 og einnig tekjumöguleika ríkissjóðs á þessu ári. Og það er vert að minnast þess, vegna þess að við erum nú um þessar mundir að bíða eftir því hér í hv. Nd. að frv. ríkisstj. um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar komi hér til umr., að stjórnarliðið treysti sér ekki til þess við afgreiðslu fjárlaganna að verða við brtt. um hækkun framlaga til lækkunar húshitunarkostnaðar, heldur felldi þær tillögur með sameinuðu afli atkv. beggja stjórnarflokkanna. Raunar segir sú afgreiðsla ekki alla sögu, því að það liggur nú fyrir, hæstv. fjmrh., eins og hæstv. iðnrh. veit væntanlega manna best, að ríkisstj. gerðist svo djörf í þessu máli, sem átti að vera ein helsta skrautfjöður hennar í sambandi við kjararánið vorið 1983 og setningu brbl., sem sviptu launafólk umsömdum verðbótum og færðu tekjur launamanna niður um fjórðung á árinu 1983, þá átti ein helsta mildandi aðgerð að vera sú að bæta við 150 millj. kr. til þess að lækka húshitunarkostnað hjá þeim sem erfiðast eiga í þeim sökum. En síðan kemur það bara í ljós þegar kemur svolítið fram á árið 1984 og hæstv. iðnrh. þarf á því að halda að bæta eitthvað hlut sinn í sambandi við húshitunarkostnaðinn í landinu og heldur blaðamannafund til þess að tilkynna það fagnaðarerindi að nú verði varið fjármunum til orkusparandi aðgerða? Og víst er um það, að það geta verið gagnlegar aðgerðir. En fjármagnið til þessara aðgerða, hvaðan kom hæstv. iðnrh. fjármagnið? Jú, það hafði fundist í fjárhirslum hæstv. fjmrh. fjármagn, sem ætlað hafði verið til þess að lækka húshitunarkostnað hjá þeim verst settu á síðasta ári, fjármagn til þess að leggja í orkusparnaðaraðgerðir á þessu ári og komandi ári. Þá uppgötvaðist það nefnilega, hæstv. fjmrh., að milljónunum 150, sem hæstv. fjmrh. hafði heimild til að verja og setja reglur um á síðasta ári að varið yrði til að lækka húshitunarkostnað í landinu, þeim hafði bara ekki verið varið í þessu skyni, ekki einu sinni helmingi þeirrar upphæðar hafði verið varið til þess að lækka húshitunarkostnaðinn. Aðeins 70 millj. kr. höfðu komið út úr ríkissjóði á síðasta ári í þessa mildandi aðgerð, sem átti að vera ein helsta sárabótin fyrir það fólk sem þyngstar ber byrðarnar í þessum efnum, byrðar sem voru þyngdar stórlega af ríkisstj. á árinu 1983, bæði með hækkuðum húshitunarkostnaði og til viðbótar verulegum hækkuðum kostnaði heimilisrafmagns í landinu, þannig að nemur a. m. k. 10 þús. kr. á meðalfjölskyldu það sem menn þurftu að leggja til til viðbótar vegna beinna aðgerða ríkisstj. Þetta eru aðgerðir ríkisstj. sem nú hefur efni á því undir þinglokin að ætla að knýja hér fram frumvörp til þess að bæta hag bankastofnana og fjármálastofnana í landinu. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig stóð á því, hvaða búhyggindi voru það sem réðu því að ekki var varið einu sinni helmingi þeirrar heimildar sem ríkisstj. taldi þörf á að afla sér á síðasta ári til að lækka húshitunarkostnað í landinu, að ekki einu sinni helmingi af því var varið í þessu skyni? Er það hæstv. fjmrh. sem ber ábyrgð á þeirri ráðstöfun eða er það hæstv. iðnrh. sem sótti ekki fjármagnið niður í fjmrn.? Ég tel alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðh. upplýsi okkur um það hver ber ábyrgð á þessari ráðsmennsku. Nú var það tekið fram í þessum brbl. að það væri fjmrh. sem setja mundi reglur um nýtingu þessa fjármagns. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hverjar voru reglurnar sem hann setti og er það þá á hans ábyrgð að ekki var varið helmingi þessarar upphæðar, ekki nema 70 millj. kr. af 150 millj. kr. heimild í umræddu skyni? Ég spyr líka hæstv. fjmrh.: Er þá hugmyndin að þetta fjármagn, sem ekki var notað á síðasta ári, komi til greiðstu á þessu ári og í hvaða skyni og með hvaða hætti verður því þá varið? E,g tel að það sé aldeilis óhjákvæmilegt, þegar við erum að fjalla um frv. sem færa tekjur úr ríkissjóði yfir til fjármálastofnana í landinu, að við fáum upplýsingar um þætti sem þessa. Þessi frv. sem við erum að ræða hér, og er komið fram undir miðnætti, þau eru vissulega ein varðan enn á vegferð núv. ríkisstj., sem lítur á það sem eitt helsta markmið sitt í ríkisfjármálum og í sambandi við fjármálatilfærslu í landinu að færa tekjur frá launamanninum yfir til litla mannsins fjmrh., fyrirtækjanna í landinu, milliliðanna í landinu, einkaaðila í landinu sem þjónustustarfsemi stunda. Það eru þessir aðilar sem eru litli maðurinn, sem fjmrh. hæstv. hugsar til í reynd, og við þetta bætast nú bankastofnanirnar með þeim frv. sem hæstv. ráðh. hefur mælt hér fyrir og hér eru til umr. Það er líka athyglisvert að sjá, jafnframt því sem við virðum fyrir okkur yfirbreiðslu hæstv. fjmrh. varðandi tekjuáhrif þessara frv., hvernig tekið er til orða í sambandi við það hvaða áhrif þessi breyting í frv. til l. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta muni hafa við kaup og sölu á erlendum gjaldmiðli. Í aths. með þessu stjfrv., í lok þess, segir: „Með niðurfellingu gjaldsins er þess að vænta að mismunur kaup- og sölugengis erlends gjaldmiðils verði ákveðinn með hliðsjón af breyttum aðstæðum svo og ýmis gjöld vegna þessara viðskipta endurskoðuð.“ „Þess er að vænta,“ segir hér. Sterkara er nú ekki tekið til orða. Og ég inni hæstv. fjmrh. eftir því hvaða tryggingu hann gefur okkur fyrir því að þessi breyting eigi sér stað, þessi breyting, sem ég var að gera hér grein fyrir. Er hæstv. fjmrh. farinn eitthvað að sljóvgast á nýjum degi - 



Herra forseti. Ég vildi aðeins rifja upp hvernig frv. þau sem hér eru til umr., um skattskyldu innlánsstofnana, eru til komin. Eins og kunnugt er voru samþykkt á Alþingi 7. maí 1982 lög um skattskyldu innlánsstofnana. Lögin voru samin í miklum flýti og voru í sjö greinum. Hins vegar voru fimm ákvæði til brb. vegna þess að lögin gátu ekki tekið gildi það ár. Í síðasta ákvæði til brb. stendur: „Lög þessi og lög nr. 40/1969 (þ. e. um gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta) skulu endurskoðast af starfandi bankamálanefnd fyrir þingbyrjun haustið 1982“. Það var sem sagt viðurkennt af Alþingi þegar lögin voru samþykkt 7. maí 1982 að þau hefðu verið samin í miklum flýti og þyrftu nánari endurskoðunar við. Eytt var í það mjög miklum tíma af starfandi bankamálanefnd það sumar að endurskoða lög þessi. Áttu sæti í þeirri nefnd aðilar frá öllum flokkum sem þá áttu sæti á Alþingi. Skilaði nefndin af sér fyrir þingbyrjun sameiginlegu áliti ágreiningslaust. Meginniðurstaða þess álits er nú komin hér í frv. til l. eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið í Ed., en hæstv. fjmrh. lagði frv. fram í nokkuð breyttri mynd og lagði á bankastofnanir þyngri skyldur en nefndin hafði lagt til. Þó hafði nefndin lagt til að eignarskattur yrði felldur niður af bönkunum, en hins vegar talið álitamál hvort ætti að fella niður gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta, en það hendist nokkuð á munum það gjald og eignarskatturinn, þannig að segja má að í stórum dráttum sé þessi niðurstaða í góðu samræmi við það sem nefndin lagði til haustið 1982 og var undirritað af fulltrúum allra þeirra flokka sem áttu sæti á Alþingi. Þannig eru þessi frv. til komin. Mér þótti skylt að upplýsa það hér því að ég tók þátt í því að semja þau, sem mikill stuðningsmaður fyrri ríkisstj., og lagði mig fram um það sem formaður þeirrar nefndar að ná um það góðu samkomutagi við fulltrúa annarra stjórnmálaflokka. Menn ræða gjarnan hér um það að með þessu sé verið að létta sérstaklega af bönkunum og má það vel vera. En það vill nú svo til að þessir sömu bankar hafa mjög mörg tækifæri til þess að koma því á atvinnulífið og einstaklinga. Þetta er ekki spurningin um það að minnka þeirra tekjur, vegna þess að gjald það sem hér er lagt á leggst að sjálfsögðu á einstaklinga og atvinnulífið í landinu. Það er að mínu mati miklu betra að hafa vaxtamun minni og ganga ekki of langt í skattlagningu bankastofnana. Það er að mörgu leyti miklu heilbrigðari leið og fráleitt að halda því fram að hér sé sérstaklega verið að leggja á bankana. Bankarnir eru ekkert annað en þjónustustofnanir við atvinnulífið og einstaklingana og fá því miður og þurfa allt of mikið fyrir sinn snúð. Vaxtamunur er orðinn allt of mikill í landinu og kostnaður við bankakerfið of mikill og mikil nauðsyn að skrúfa ofan af því kerfi. En um það hefur ekki tekist góð samstaða. Ég man ekki betur en hv. 5. þm. Austurl., sem hér talaði áðan, hafi verið með í því að fjölga útibúum og gera það m. a. skömmu áður en hann fór úr sæti iðnrh., þannig að ekki hefur hann hjálpað til við að draga úr kostnaði í bankakerfinu, því miður.



Herra forseti. Síst ætla ég nú að lasta það að menn endurskoði hlutina. Ég hef ekkert á móti því að endurskoða og ég hef raunar komið að því hér áður að ég tel það skyldu stjórnvalda að láta á hverjum tíma fara fram endurmat og endurskoðun á stjórnkerfinu, hinum ýmsu hlutum þess, hvernig þeir vinna og kannske mest hvernig þeir vinna ekki. Og ekki er síður ástæða til að rannsaka hvernig háttar til í bankakerfinu og reyna svona að straumlínulaga það og sníða það betur að þörfum tímans. En ég held að við getum ekki litið á þetta mál einhverjum náttúrulausum endurskoðunaraugum. Þetta er spurning um afstöðu til samneyslu og þetta er spurning um sæmilega raunhæft mat á stöðu okkar sameiginlegu sjóða í dag. Það er tímasetningin á þessum frv.-flutningi sem er að mínu viti alveg glórulaus. Það eru ekki nema - mér liggur við að segja nokkrar klst. eða nokkrir sólarhringar síðan við lukum langri og strangri yfirferð yfir „bandorminn“ svokallaða og grundvallarástæðan fyrir tilvist bandormsins er náttúrlega fjárskortur á öllum stigum kerfisins. Okkur vantar peninga til allra skapaðra hluta. Okkur vantar peninga í skólakerfi, okkur vantar peninga í heilbrigðiskerfi og okkur vantar peninga hreint úti um allt. Út af því er þetta blessaða gat. Það var athugað og það var leitað með logandi ljósi að möguleikum til að leggja á nýja skatta. Það var athugað með bílaskatta, vegaskatta, bensínskatta og alls konar skatta vegna þess að það var náttúrlega augljóst að meira fjár var þörf. Okkur vantaði meiri peninga. Um það snerist allt saman. Ég held að það sé hverjum manni augljóst að hver einasti skattstofn sem við leggjum niður við þær aðstæður sem nú ríkja, t. d. þessi hérna, skilar sér bara í erlendum lánum. Í staðinn fyrir að innheimta þessa peninga af erlendum peningaviðskiptum, eins og hefur verið gert, erum við bara að tala um að taka líklega álíka háa upphæð í erlendum lánum í haust. Þarna er bara spurningin hvort við viljum setja börnin okkar á e. k. nauðungaruppboð, stækka þennan part sem við flytjum til þeirra og ætlum þeim eða öðrum, sem á eftir koma, að sjá um að bæta. Og það er af þeim ástæðum sem ég er algjörlega á móti innihaldi þessa frv. Eftir alla þá blankheitaumræðu sem hér hefur staðið að undanförnu finnst mér hreinlega móðgandi fyrir alþm. að fá þetta svo framan í sig. Við erum að tala um, eins og ég segi, að auka erlend lán sem þessu nemur í haust. Og síðan vitum við hvernig erlendu lánin eru notuð. Þau eru notuð á hverjum tíma til þess að berja menn til hlýðni. Við vitum hvernig erlenda lánasvipan hefur verið notuð allt frá því fyrir kosningar á síðasta ári til þess að reka fólk inn í réttina, berja það til hlýðni, standa nú alveg klárir á því að menn vogi sér hvorki að æmta né skræmta út af því að þeir hafi það slæmt. Menn eiga ekki að kvarta yfir því að hert sé að þeim í skólamálum, börnin þeirra fái ekki þá bestu menntun sem hugsast getur, að kostnaður við læknaþjónustu hækki, að það sé samdráttur í heilbrigðiskerfinu. Menn mega ekki kvarta yfir neinu af þessu vegna þess að erlendu lánin eru komin upp fyrir eitthvert mark, viðvörunarmark sem meðaltalsmaskínustjórinn kallar, 60% markið. En hér erum við bara að tala um að flytja þessa bankaskatta til erlendu lánanna í haust og svo fáum við það í hausinn náttúrlega næst þegar verður umr. um fjárlög að erlendu lánin séu því miður orðin svo há að nú verðum við enn þá að draga saman, nú verðum við enn þá að minnka við okkur hér og þar. Ég held að menn ættu stórlega að vara sig í þessum efnum. Hér er á ferðinni allt annar hlutur heldur en t. d. 10% gjaldeyrisskatturinn sem við vorum að tala um hér fyrir einhverjum vikum. Víkjum síðan að öðru. Það sem er kannske að birtast sífellt betur með hverjum deginum, með hverri vikunni sem liður er innrætið, þ. e. afstaðan sem ríkisstj. hefur til þess hvar hún lætur hlutina koma niður. Ef við rifjum nú aðeins upp það sem við höfum séð að undanförnu þá er náttúrlega fyrst frægan að telja bandorminn. Hvað gerist í bandorminum eftir þriggja mánaða stapp og alls konar spekúlasjónir um hugsanlega tekjustofna, um hugsanlegan sparnað? Allur sparnaðurinn í bandorminum, sem við getum sagt að hægt sé að festa hönd á, er í fyrsta lagi í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna, í öðru lagi í sambandi við sjúkradagpeninga, í þriðja lagi í sambandi við læknishjálp og í fjórða lagi í sambandi við tannréttingar eða minnkun tannlæknakostnaðar. Annað eru bara óskhyggjuyfirlýsingar, það eru heimildir. Það er t. d. heimild fyrir fjmrh. til að lækka ríkisútgjöld allt að 370 millj. kr. skv. 1. gr. Síðan hefur margsinnis komið fram, bæði í umr. hér í þinginu og í nefnd, að ekkert er vitað nánar um hvernig eigi að spara þessar 370 millj. Það eina sem hönd er á festandi er að vísu lækkun niðurgreiðslna en síðan er bara listi, sem gæti eiginlega hljóðað á þessa leið, eins og segir í aths. um 1. gr.: Okkur hefði langað að spara í forsrn. um 6 millj. –og gott þætti okkur að spara í menntmrn. um 25. Og ekki væri lakara að spara í utanrrn. um eins og tvær. Þetta er í raun og veru það sem þarna stendur. Það er ekki neitt sem hönd er á festandi um það í hverju á að spara. Það sem þeir gátu fest höndina á voru sjúklingarnir sem þurfa að fara til læknisins og borga núna 300 kr. í staðinn fyrir 100 kr. Það eru sjúklingarnir sem þurfa að kaupa lyfin sín og borga 300 kr. í staðinn fyrir 100. Þar var öruggur gjaldstofn sem ekki var hætta á að hrökklaðist frá. Við höfum líka sparnaðinn í tannlæknakostnaðinum vegna þess að eins og þar stendur - og ætti nú eiginlega að komast á spjöld sögunnar, við verðum eiginlega að sjá til að svo verði - einhvers staðar: Kostnaður vegna tannréttinga hefur hækkað úr hófi og þykir því rétt að einstaklingar beri meiri ábyrgð á kostnaði þessum en verið hefur. Við lékum okkur að því í þessari umr. að setja inn ný orð, t. d. að í staðinn fyrir tannréttingar stæði hjartasjúkdómar. Við sögðum: Kostnaður vegna hjartasjúkdóma hefur hækkað úr hófi og þykir því rétt að einstaklingar beri meiri ábyrgð á kostnaði þessum en verið hefur. Eða geðsjúkdómum eða yfirleitt hverju sem væri. Þarna eru hinir öruggu tekjustofnar sem ekki fara í burtu. Ef krakkagreyin eru svo óheppin að vera fædd með skakkar tennur og þurfa nauðsynlega á þeirri þjónustu að halda þá er velt kannske upphæð af stærðargráðunni 20 þús. kr. pr. hvert barn yfir á foreldrana. Öruggur tekjustofn. Þarna sýnist mér birtast viðhorf ríkisstj. til efnahagsmála og til sparnaðarmála. Þeir berja sér á brjóst. Þegar t. d. rætt var um það í sambandi við fjárlagagerð að ekki væri nú gott að skera niður barnaheimilabyggingar eins og á horfðist og ekki væri gott að horfa upp á þennan samdrátt í skólakerfinu, þá var sagt: Ja, við skiljum það engu verr en þið. Okkur tekur þetta mjög sárt, en maður verður nú að vera raunsær. Við eigum ekki peninga í þetta. Við eigum ekki þessar 20 millj. Við þurfum að spara þessar 20 millj. sem hefðu farið í barnalieimilin. Þetta er nú bara hinn bitri sannleikur. Þetta er raunveruleikinn. Frammi fyrir þessu stöndum við. Þetta voru hinir raunsæju peningamenn og þetta raunsæi kemur svona niður, við sjáum hvernig þeir hafa sparað peninga. Þeir spara peningana á þeim sem þurfa læknishjálpar með. Það eru sparaðir peningarnir hjá þeim sem þurfa t. d. tannlæknaþjónustuna. Það eru sparaðir peningarnir í menntakerfinu. Það eru sparaðir peningarnir á barnaheimilunum. Það eru skorin niður námslán. Það er nú kapítuli út af fyrir sig að ríkisstj., sem skyndilega hefur uppgötvað framtíðina og má vart mæta vegna áhuga síns á uppbyggingu, nýsköpun, nýtækni, háþróun og öllu því líku, á sama tíma og þessi ríkisstj. ætlar nú loksins að hefja rannsóknir og þekkingu og hugvit til hásætis hjá Íslendingum þá skera þeir niður skólakerfið og stúdentana. Það er þokkaleg byrjun. Þarna kemur kannske enn þá einu sinni fram skorturinn á sæmilegri framsýni. Menn ættu að minnast þess að það sem Bandaríkjamenn eru að uppskera núna í sínum atvinnulífsbyltingum, fyrst tölvubyltingunni og síðan líftæknibyltingunni, og við gætum talið þær fleiri, það er fjárfesting í menntakerfi sem þeir gerðu fyrir 25 árum síðan og var kennd við ferðina til tunglsins. Þá var þjóðin öll sammála um það að þeir yrðu náttúrlega að koma manni til tunglsins á undan Rússunum. Ég held því fram að þetta hafi bara verið lymskulegt yfirskin til þess að stuðla að rannsóknum í raunvísindum og kennslu í raunvísindum í Bandaríkjunum, til þess að réttlæta stórkostlegar fjárfúlgur sem voru settar í slíkt. En núna eru þeir að uppskera. Það var 25 ára áætlun. Það var 25 ára fjárfesting sem hefur borið ríkulegan ávöxt. Ég held að menn, sem eru búnir að uppgötva þessa framtíð og ætla sér að fara að halda inn á þessi svið, ættu ekki að byrja eins og gert er hér með samdrætti í skólakerfinu en að létta sköttum af bönkum. Ég hef hér svolítið fjallað um það frá hverju peningarnir hafa verið teknir að undanförnu undir yfirskini þess að sjóðurinn sé tómur og okkur sé bráð nauðsyn að spara. En það er líka hægt að velta svolítið meira fyrir sér í hvað er verið að eyða peningunum okkar á þessum sama tíma. Það hafa verið rakin um það nokkur dæmi hér í kvöld. Við höfum byggingarkúnstir af ýmsu tagi, fyrst og fremst náttúrlega Seðlabankann. Mér óar við því hvað það hús kostar fullbúið ef fylgt verður sama standard í málverkakaupum og menn hafa frétt af á þeim bæjum að undanförnu. Við sjáum í hvað peningunum er eytt t. d. í bankaútibúunum. Þetta eru nú þessir sömu bankar sem er svo bráð nauðsyn að létta sköttunum af núna. Við höfum um þetta fleiri dæmi. Það var minnst hér áðan á flugstöð í Keflavík. Þó að þetta komi kannske ekki allt úr sömu sjóðum eru þetta á endanum allt saman peningar sem við þurfum að borga. Og þetta birtir manni aftur ákveðin viðhorf til samfélagsins, til samfélagslegrar neyslu og undarlegar hugmyndir um það hvernig menn undirbúa sig fyrir framtíðina. Til þess að draga þetta mál saman vil ég segja það, að þó að ég sé og hafi sýnt það í vetur að ég sé fullkomlega fylgjandi því að menn endurskoði, að menn athugi fjáröflun og endurmeti skattlagningu og þess háttar, þá er það ranglátt að fella niður þennan skatt, það er rangt að leggja þessa tekjuöflun niður á sama tíma og sprengt er blóðið undan nöglunum á okkur við að draga saman og herða beltið í öllu sem heitir félagsleg þjónusta, en ýmiss konar minnisvarðabyggingar fyrir einstaka valdamenn eru þær sem ganga fyrir.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 65 19. maí 1982, um skattskyldu innlánsstofnana. Ég vona að hv. þm. virði mér það til betri vegar þó að ég flytji ekki langa framsöguræðu. Þetta mál var lagt fram í Ed. og hefur hlotið þar afgreiðslu á hefðbundinn hátt og legg ég því eingöngu til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég skil mjög vel að hæstv. fjmrh. skuli ekki telja ástæðu til að fara mörgum orðum um frv. sem nú er hér tekið fyrir, 306. mál, vegna þess að bæði hefur hann mælt fyrir frv. í Ed. og auk þess hefur málið verið rætt undir síðasta dagskrárlið, um umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta. Hæstv. fjmrh. hefur látið mér í té áætlun um tekju- og eignarskatt banka og sparisjóða vegna rekstrarársins 1983 og þakka ég hæstv. ráðh. fyrir það og mun koma að því síðar í ræðu minni. Ég þakka hæstv. sjútvrh. einnig fyrir að halda því til haga að hann var formaður í bankamálanefnd sem síðasta ríkisstj. hafði í verkum á sínum vegum. Þáverandi hæstv. viðskrh. mun hafa skipað hana snemma á ferli þeirrar ríkisstj. Hún hafði ýmiss verkefni á sínum prjónum og þokaði einhverju áleiðis. Síðan kom babb í bátinn, eins og kunnugt er. Það var skipt um formann í nefndinni og ég held að hún hafi síst lagast við það. Án þess að ég hafi haldið eða haldi yfirleitt miklar lofræður yfir hæstv. núverandi sjútvrh. hygg ég að nefndin hafi verið betur komin í hans höndum en þess sem tók við af honum. Inn í þessar umr. hefur hæstv. sjútvrh. blandað nokkuð aðdraganda þessa máls og ég held að það sé þá rétt að hv. alþm. fái um það upplýsingar hvernig þeir hlutir þróuðust. M. a. hefur verið rætt um að í síðustu ríkisstj. hafi verið fjallað sérstaklega um að lækka umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta. Hæstv. núverandi fjmrh. Albert Guðmundsson, þm. Sjálfstfl. sem hann auðvitað er enn, á síðasta kjörtímabili, beitti sér mjög fyrir því að umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta yrði felld niður. Hæstv. ráðh. Albert Guðmundsson var mjög nákomin síðustu ríkisstj. eins og kunnugt er. Hann kom þar nokkuð við sögu. Bæði sendi hann ákveðið bréf, sem skipti nokkuð miklu máli, upp í Stjórnarráðið áður en stjórnin var mynduð og í rauninni skapaði hann þannig forsendur þess að hv. þáverandi þm. Gunnar Thoroddsen gat gert tilraun til stjórnarmyndunar eða þess að forseti Íslands fól honum stjórnarmyndun. Hæstv. núverandi fjmrh. mundi mjög lengi eftir þessu bréfi. T. d. var það svo, að þegar hann var gerður að formanni bankaráðs Útvegsbankans ætlaðist hann auðvitað til þess að þáverandi ríkisstj. sýndi Útvegsbankanum fullan sóma, hvað hún og gerði eins og ég rakti í fyrri ræðu minni í dag. Einnig ætlaðist hæstv. núverandi fjmrh. til þess að þáverandi stjórn kæmi á ýmsum öðrum sviðum til móts við hans sjónarmið. Hann leit að sumu leyti á þetta sem sína stjórn þó hann vilji auðvitað ekki viðurkenna það núna, og kom það m. a. fram í tollkrítarmáli sem hefur verið til meðferðar í mörg ár, bæði undir núverandi stjórn og fyrrverandi stjórn. Svo óskaði hann m. a. eftir því að ríkisstj. léti sérstaklega til sín taka varðandi umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskipta. Á sínum tíma var hann með hugmyndir uppi um að skattskylda innlánsstofnana, sem ákveðin var með lögum 1982, yrði til þess að bankarnir slyppu við að borga umboðsþóknun vegna gjaldeyrisviðskiptanna. Hann vildi skipta á þessum tveimur sköttum. Þegar þáverandi ríkisstj. var nokkuð knöpp með meiri hluta á Alþingi, einkum í þessari virðulegu deild, þótti rétt, af skynsamlegum ástæðum og eðlilegum, að líta nokkuð til hv. þm. og þess hvort vænta mætti að hann liti með velvild á frv. um skattskyldu innlánsstofnana. Ekki man ég hvernig þar fór að lokum, en allavega kallaði hann kútinn þegar þessi mál bar á góma, eins og segir frá í þjóðsögunum að gert hafi verið. Það var reyndar faðirinn sem kallaði kútinn - ja, guðfaðirinn má kannske segja, miðað við það sem síðar gerðist. Þegar hv. þm., hæstv. núv. fjmrh., ætlaði að leggja fyrir þingið frv. um að afnema umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta hvöttum við þáv. fjmrh. hann eindregið til að láta málið liggja. Við vildum ekki fá þetta mál inn í þingið frá þessum næstum að segja stuðningsmanni ríkisstj., vegna þess að það var hætta á því að fleiri gleptust á því að styðja þetta mál en góðu hófi gegndi miðað við þær aðstæður sem þá voru uppi, og við gátum ekki fallist á að bankaskatturinn ætti að koma í staðinn fyrir þann skatt sem þarna var um að ræða. En vegna eindreginna óska og tilmæla þessa hv. þm., hæstv. núv. fjmrh., féllst Ragnar Arnalds fjmrh. á að í frv. um skatta á innlánsstofnanir væri slakað örlítið til í sambandi við skattlagninguna, þannig að á árinu 1982 yrði skatturinn ekki 60% af umboðsþóknun og gengismun heldur 50%. Auðvitað var okkar skoðun sú að það gæti vissulega komið til greina, og menn munu ekki hafa tekið því neitt þverlega, að einhvern tíma yrði gengið skrefi lengra, þegar fjárhagur ríkissjóðs leyfði, og kannske yrði þessi skattur lækkaður niður í 40%, en það kom aldrei til greina af okkar hálfu að það yrði gengið lengra og í þeim frv. sem fjallað var um í síðustu ríkisstj. var ekki gert ráð fyrir að gengið væri lengra í þessa átt. Það er því í besta falli alger misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að við höfum gert ráð fyrir því í síðustu ríkisstj. að fella þennan skatt niður. Við gátum í mesta lagi hugsað okkur þarna einhverja tilslökun, en ekki meiri en svo að um yrði að ræða áframhaldandi 40% hlut ríkissjóðs í þessari gjaldtöku bankanna. Það fór svo, eins og hv. alþm. er kunnugt, að Alþingi afgreiddi skattskyldu á bankastofnanir með nokkuð ákveðnari hætti en hæstv. þáv. fjmrh. hafði gert tillögur um því að einungis var gert ráð fyrir tilslökun á árinu 1982 og síðan ekki söguna meir. Ég man ekki, það man kannske hæstv. sjútvrh. betur en ég, hvernig stóð á þessari breytingu nákvæmlega. Ég var ekki sjálfur í þessum málaflokki, þannig að ég man ekki nákvæmlega hvernig þessi breyting gerðist og er kannske erfitt að finna því stað hvaðan hún var ættuð þegar málið var tekið fyrir hér á hv. Alþingi. Ég reikna með að hún hafi komið fram í nefnd sem fjallaði um málið og breytti þessu frá því sem þáv. fjmrh. hafði gert ráð fyrir. Síðan hefur bersýnilega komið á daginn, sem allir sáu náttúrlega fyrir, að ríkinu veitir ekki af þessum tekjum. Sérstaklega hefur það komið í ljós í tíð hæstv. núv. fjmrh. Og aðstæður eru á margan hátt breyttar frá því sem var fyrir einu eða tveimur árum. Ef einhverjir, þar á meðal hæstv. fjmrh., hafa haft í huga að gott væri að slaka til með þetta gjald þá ættu þeir að hafa breytt um skoðun núna, og ekki síst hæstv. fjmrh. eftir að hann kynntist því af eigin raun hversu bágur fjárhagur ríkissjóðs er. Hæstv. ráðh. hefur reyndar lýst því að fjárhagur ríkissjóðs hafi verið bágari en hann gerði sér grein fyrir í kosningabaráttunni. Hæstv. fjmrh. blandar gjarnan þessum tveimur sköttum saman, þegar hann er að ræða um þessi mál, og gerði það í umr. um fyrra dagskrármálið. Ég tel að út af fyrir sig hafi komið til greina að slaka nokkuð til á umboðsþóknun fyrir gjaldeyrisviðskipti, en það kom aldrei til greina af okkar hálfu að fara neðar en í 40%. Sérstaklega finnst okkur alvarlegt þegar menn eru að gera tillögur um þetta þegar vandi ríkissjóðs er jafnstórfelldur og hæstv. ráðh. hefur viðurkennt. Þá eru menn að gera hér tillögur um frv. sem hefur í för með sér tekjutap ríkissjóðs sem nemur hvorki meira né minna en 180 millj. kr. á næstu tveimur árum. Þetta, herra forseti, taldi ég nauðsynlegt að kæmi fram vegna þess að hæstv. sjútvrh. var svo vinsamlegur að minna á afskipti fyrrv. ríkisstj. af þessum málum. Í umr. um þessi mál hefur hæstv. fjmrh. fullyrt aftur og aftur að Ragnar Arnalds, hv. 3. þm. Norðurl. v., hafi svikið þetta eða hitt í þessu máli. Ég tel að þetta sé alvarlegur áburður og ég tel að það sé mjög alvarlegt þegar hæstv. fjmrh. er að skamma Ed.-menn óbófa skömmum niðri í Nd. og bera á þá svik. Ég tel að það sé algert lágmark að hæstv. ráðherrar hagi orðum sínum þannig að þeir þm. sem um er að ræða hverju sinni geti borið hönd fyrir höfuð sér. En hæstv. fjmrh. hefur nú kosið að endurtaka þessi svikabrigsl á hv. 3. þm. Norðurl. v. í dag og ég verð að segja að mér þykir það heldur leitt vegna þess að ég kannast ekki við að hæstv. fjmrh. hafi lagt sig eftir slíkum vinnubrögðum og mér þykir það heldur leitt að hann skuli láta standa sig að slíku. Í sambandi við þessi svikabrigsl, sem hæstv. fjmrh. hefur hins vegar borið á fyrrv. hæstv. fjmrh. og á þáv. ríkisstj. og þar með kannske sérstaklega okkur í Alþb., sem bárum ábyrgð á ríkisfjármálunum á þeim tíma, gerðist nákvæmlega það í þessum efnum sem til stóð, að slaka til um álagningu þessa skatts, en það var aldrei á blaði að fella þennan skatt niður af okkar hálfu. Það kom auðvitað ekki til greina. Ég segi hæstv. ráðh. alveg eins og er, að í hans sporum mundi ég alls ekki ljá máls á því að lækka þennan skatt miðað við núverandi aðstæður í þjóðfélaginu og sérstaklega hjá ríkissjóði. Mér finnst að hæstv. fjmrh. sjáist nokkuð oft yfir að þessi mikli halli á ríkissjóði er stórfellt efnahagslegt vandamál orðið hér í landinu. Hér er um að ræða gífurlega seðlaprentun sem engin verðmætasköpun stendur á bak við og það er bersýnilegt að þessi mikla seðlaprentun mun hafa í för með sér að hætta verður á stóraukinni verðbólgu þegar liður á þetta ár, eins og ýmsir aðilar hafa bent á, t. d. Vinnuveitendasamband Íslands, svo að ég nefni einn aðila sem stundum hefur náð eyrum hæstv. fjmrh., að ég tali nú ekki um Verslunarráð Íslands þar sem mig minnir að hann hafi einu sinni verið formaður.

Það er rangt.

Ja, hann var þar í stjórninni. Var það ekki rétt?

Jú, jú, jú, jú.

Já, ég bið hæstv. ráðh. að afsaka. Ég hef yfirtitlað hann í þessu efni. Það var ekki meiningin. Þegar eitthvað er missagt er mér skylt að hafa það sem sannara reynist og ég tek ábendingum hæstv. fjmrh. með ljúfu geði.

Ekki gerðirðu það fyrri.

Jú, ég hef gert það í allri þessari ræðu, hæstv. ráðh., og gæti þess jafnan að hafa það sem sannast reynist í hverju máli. Það er eftirtektarvert í þessu sambandi, herra forseti, að bankamálanefndin, sem hæstv. sjútvrh. var í fyrirsvari fyrir, lagði tvær tillögur fyrir hæstv. fjmrh. Annars vegar var gert ráð fyrir að þessi skattur, sem hér er verið að ræða um, stæði áfram og yrði 50% eins og hann var á árinu 1982. Undir þetta frv. rituðu fulltrúar allra flokka á Alþingi þá. Hins vegar var gert ráð fyrir að skatturinn yrði alveg lagður niður. Ráðh. átti sem sagt um tvo kosti að velja. Hann gat valið annað af þessu tvennu því að nefndin skilaði tveimur valkostum. Hæstv. sjútvrh. var að ýja að því áðan að við í Alþb. ættum nú að vera heldur glaðir yfir þessu vegna þess að sennilega hefði okkar nm. í bankamálanefndinni skrifað upp á þau gögn sem hér eru gerð að umtalsefni, en vafalaust hefur þessum nm. Alþb. ekki dottið í hug að til greina gæti komið að hér sæti nokkurn tíma að völdum fjmrh. sem tæki þann kostinn að minnka tekjur ríkissjóðs enn meira. Núv. hæstv. fjmrh. valdi þann kostinn sem skilaði ríkissjóði sem minnstum tekjum. Það er hans búskaparlag þegar kemur að svona fyrirtækjum og bönkunum. Hann valdi það frv. sem svipti ríkissjóð tekjum í stórum stíl og kaus þannig frá sjónarmiði ríkissjóðs verri kostinn. Það má hins vegar segja að það sé í fullu samræmi við afstöðu hans yfirleitt í ríkisfjármálum, þannig að þetta sé gersamlega rökrétt þegar allt kemur til alls miðað við hans feril sem fjmrh. Hæstv. ráðh. og fleiri hafa að undanförnu og í tilefni af þessum málum sett á langar ræður og haft hér harmagrát í frammi vegna hins bága fjárhags bankanna. Er greinilegt af þessum ræðum að það er Jóhannes Nordal og aðrir bankastjórar viðskiptabankanna sem ráða úrslitum um hvað ríkisstj. er að gera í þessu efni. Það verður auðvelt, herra forseti, þegar þar að kemur að skýra vegna hvers fjárhagur ríkissjóðs varð svo bágur á árunum 1983, 1984 og 1985 og hvers vegna komu svo mörg göt á ríkissjóð hjá hæstv. núv. fjmrh. Þau urðu til með þeim hætti sem hér er verið að gera tillögur um. Hæstv. ráðh. situr við daglangt og náttlangt og borar göt á ríkissjóð. Það eru jafnvel felldir niður skattar gersamlega að ástæðulausu og stundum eru fluttar tillögur um niðurfellingu skatta án þess að ríkisstj. viti neitt hvað þeir þýða í tekjumissi fyrir ríkissjóð. Það er settur krani á ríkissjóð og það veit enginn hvað kemur út um þetta gat á ríkissjóði þegar skrúfað verður frá krananum. Þessi vinnubrögð hæstv. fjmrh. eru þess vegna fullkomlega gagnrýni verð út frá sjónarmiði þeirra sem líta á ríkið og ríkissjóð sem einn megingrundvöll samneyslunnar í landinu. Við erum hér að tala um grundvallaratriði í okkar stjórnskipun og grundvallaratriði í okkar pólitísku umræðu allri og ég hlýt að gagnrýna að það sé haldið á málum eins og hæstv. fjmrh. gerir. Það er sjaldgæft að þm. sýni umhyggju fyrir ríkissjóði og það er einkum og sér í lagi sjaldgæft, og var svo á síðasta kjörtímabili, að stjórnarandstaðan sýni ríkissjóði umhyggju. Ég held því að hæstv. fjmrh. ætti að taka því fagnandi þegar stjórnarandstöðuþm. gera það sem þeir mega til að leiða ráðh. fyrir sjónir hvað hér er að gerast, hvort sem þeir eru sofandi eða vakandi í ræðustólunum, og gjarnan sé reynt að fá ráðh. til að opna augun, rífa sig upp og vakna til að átta sig. Hér hefur nokkuð verið rætt um þá tekjuskerðingu sem ríkissjóður verður fyrir vegna þessa frv. Hún verður miklu stórfelldari á árunum 1985 og 1986, ef frv. verður samþykkt, því að þá eiga greiðslur í ríkissjóð frá innlánsstofnunum að lækka um helming eða um 65 millj. kr. til viðbótar núverandi verðlagi hvort árið um sig vegna breyttrar tilhögunar við álagningu. En við þurfum að átta okkur á að hér er verið að breyta álagningu bankanna í grundvallaratriðum frá því sem verið hefur. Í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. segir svo, með leyfi forseta: „Ljóst er að ekki verður horfið frá staðgreiðslufyrirkomulagi til eftirágreiðslukerfis á sköttum nema með því að niður falli skattgreiðslur eins árs.“ Það er það sem hér er verið að gera. Bankaskattarnir, eins og þeir eru lagðir á, eru staðgreiðsluskattar. Það er eini staðurinn í kerfinu, trúi ég, þar sem um er að ræða staðgreiðslukerfi skatta. Ríkisstj. ætlar ekki að fylgja þessu frumkvæði eftir og halda áfram með staðgreiðslu skatta á öðrum sviðu, heldur ætlar hún að breyta þessu staðgreiðslukerfi bankanna í eftirágreiðslukerfi. Það er sú grundvallarbreyting sem hér er verið að gera fyrir utan alls konar ívilnanir sem verið er að veita með þessum frv. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa áttað sig á því að verið er að rífa niður þetta staðgreiðslukerfi á sköttum bankanna. Þetta er skýringin á hinu mikla tekjutapi ríkissjóðs á árunum 1985 og 1986. Það eru felldar niður skattgreiðslur eins árs og niðurfellingunni er dreift á tvö ár. En skyldi það nú vera rétt, sem meiri hl. í Ed. segir, að það sé ekki hægt að breyta úr staðgreiðslufyrirkomulagi í eftirágreiðslukerfi nema fella algerlega niður skattgreiðslur sem svara til skatts á einu ári. Er þetta eina leiðin sem til er, ef menn á annað borð vilja fella niður staðgreiðslukerfi? Ég tel að það sé rangt. Það er auðvitað hægt að breyta þessu skattakerfi frá staðgreiðslusköttum til eftirgreiðslukerfis með öðrum hætti en þeim að sleppa bönkunum við skatt í eitt ár. Það er það sem verið er að gera. Þetta er blekking í raun og veru, sem meiri hl. n. í Ed. setti í sitt nái. til þess að rökstyðja þá fullyrðingu sína að það sé ekki hægt að breyta álagningarkerfi án þess að fara að með þeim hætti sem hér hefur verið lýst og tillögur eru gerðar um. Auðvitað er hægt að finna ótal leiðir til að ná þessum peningum inn í ríkissjóð aðrar en þær sem hér eru valdar, þ. e. að fella skattinn einfaldlega gersamlega niður í heilt ár. Það er verið að fella niður skattinn í bönkunum í heilt ár. T. d. vil ég benda hæstv. fjmrh. á þann möguleika að skattleggja árið sem verið var að gera breytinguna á þeim tekjuskattsgrunni sem seinast var notaður og setja í lög ákvæði þess efnis. Þannig mundu ekki tapast 130 millj. sem ríkissjóður verður af af þessari ástæðu. Ég vil einnig benda á aðra leið í þessu efni. Það væri einnig hægt að ákveða að á árinu þegar verið er að breyta um kerfi sé lagður á veltuskattur, eins og gert var á árinu 1982, þannig að skattgreiðslan það árið miðist við veltu hvers banka fyrir sig, t. d. innlánsaukningu. En hæstv. fjmrh. vill ekki hlusta á þessa möguleika, sem auðvitað eru til. Hann velur alltaf þá leiðina sem hefur minnstar tekjur í för með sér fyrir ríkissjóð því að hann virðist eiga nóg af peningum þar og munar ekki um það hvort út fara 100 millj. þarna eða 100 millj. einhvers staðar annars staðar. Hér er verið að framkvæma tæknilega breytingu. Ég vek athygli þingheims á því. Hér er verið að framkvæma tæknilega breytingu úr staðgreiðslukerfi yfir í eftirágreiðslukerfi og sú tæknilega breyting er látin kosta ríkissjóð 130 millj. á tveimur árum. Ég segi: Þetta er óþarfi, hæstv. fjmrh. Það er óþarfi að vera svona rausnarlegur við bankana, jafnvel þó að hæstv. ráðh. beiti sér fyrir því að lækka þjónustugjöld bankana og lækka jafnvel einstaka skatta þeirra og láta þá fá aukalega 130 millj. kr., vegna þess að það er verið að breyta um kerfi, það er verið að borga með kerfisbreytingunni, sem bankarnir vilja fá, 130 millj. kr. úr ríkissjóði. Ég tel það, herra forseti, í rauninni alveg glórulaust að fara svona með almannafé. Það er það sem verið er að gera hér. Það er verið að sólunda almannafé. Ég trúi því ekki enn þá að hæstv. fjmrh., standandi frammi fyrir þeim gífurlega vanda sem hann hefur við að glíma í ríkisfjármálum, hafi ekki gert sér grein fyrir því hvaða tekjuniðurfellingu er hér um að ræða. Ég tel að hæstv. fjmrh. geti ekki fullyrt í alvöru að það sé sanngjarnt eða eðlilegt að fella algerlega niður skattlagningu í heilt ár eða, eins og hér er gert, að hálfu leyti í tvö ár. það eru engin sanngirnisrök, hæstv. ráðh., sem mæta með þessu. Enn síður er það nein nauðsyn. Ég óska a. m. k. eftir því að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir því hvaða sanngirnisrök eru fyrir því að láta bankana hafa aukalega 130 millj. kr. Hv. 1. þm. Suðurl., Þorsteinn Pálsson, mun hafa haft forustu í þessari bankamálanefnd eftir að hæstv. sjútvrh. lét þar af formennsku og þegar hann tekur við forustu í bankamálanefndinni verður hann auðvitað að setja mark sitt á bankamálanefndina. Hann verður að koma með sína tillögu. Hann getur ekki verið að láta núv. hæstv. sjútvrh., fyrrv. formann bankamálanefndarinnar, móta þetta í einu og öllu. Hv. 1. þm. Suðurl. verður að skilja eitthvað eftir sig eins og hann eyðilagði húsnæðissamvinnufélögin fyrr í kvöld. Og þessi hv. þm., formaður bankamálanefndarinnar, gerir það að tillögu sinni að snúa allri skattlagningu á bankana við, hætta við staðgreiðslukerfið og taka upp eftirágreiðslukerfið þó að auðvitað þurfi ekki að skipta efnislega neinu máli hvort kerfið er notað. Afleiðingin verður hins vegar sú, að ríkissjóður blæðir vegna þess að það er verið með þessu frv. að afhenda bönkunum af atmannafé, þetta er styrkur, 130 millj. kr. skv. þessu frv. Hv. þm. Friðrik Sophusson, sem enn er vakandi, var að berjast um í vetur við að koma í gegn tekjuskattshækkun á almenning í landinu. Það var frv. sem fór í gegnum einar átta umr. í þinginu, valsaði fram og aftur, var einn daginn í Nd. annan í Ed. og enginn vissi hvar það mundi enda. Hvað var það nú mikið sem hv. þm. Friðrik Sophusson hafði upp úr þessu krafsi? Hvað var það mikið? 70 millj. í ríkissjóð. Og það var bent á að þetta skipti alveg sköpum og mundi muna miklu fyrir ríkissjóð árið 1984 að fá þetta. Það voru haldnir hérna næturfundir og ég hélt tiltölulega hófsamar ræður, ekki mjög langar en nokkuð ítarlegar stundum, og jafnvel hv. þm. Friðrik Sophusson blandaði sér í þær umr., einkum með frammíköllum eins og hans er háttur, en ekki með mjög löngum ræðuhöldum, en honum var það mjög í mun að koma þessum frv. fram. 70 millj. kr. skyldi hann nú öngla saman fyrir félaga sinn Albert Guðmundsson, hæstv. fjmrh. Viti menn. Ekki er hv. þm. Friðrik Sophusson, 2. þm. Reykv., fyrr búinn að kvelja þetta mál í gegnum þingið fyrir hæstv. fjmrh. en það kemur hér frv. um að lækka bankaskatt tvöfalt á við þetta vegna einnar saman kerfisbreytingar. Bankarnir vilja auðvitað taka upp eftirágreiðslurkerfi og hafa það eins og öll önnur fyrirtæki í landinu. Látum það vera að það sjónarmið bankanna sé eðlilegt. En að borga með þessu 130 millj. af almannafé, það er auðvitað ekki nokkurt ráðslag. Það fer auðvitað ekki milli mála að þeir sem sömdu þetta frv. og bera það hér fram eru ekki að hugsa um hag ríkissjóðs. Þeir láta sér í léttu rúmi liggja hvernig almannasjóður eins og ríkissjóður kemur út í þessum efnum. Þetta held ég, herra forseti, að sé mjög nauðsynlegt að komi hér fram og ég mun fyrir mitt leyti hafa mjög svipaða afstöðu til þessara frv. og fram kom í Ed. Alþingis þegar málið var rætt, en þá gerðist það að minni hl. lagði til að málinu yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, herra forseti, hefur hæstv. fjmrh. verið svo vinsamlegur að láta mér í té áætlun um tekju- og eignarskatt banka og sparisjóða vegna rekstrar ársins 1983. Í þessu yfirliti kemur fram áætlun um tekjutap ríkissjóðs vegna niðurfellingar gjalda af gjaldeyrisviðskiptum, umboðsþóknun og gengismunar. Það kemur ljóslega fram í þessum tölum frá hæstv. ráðherra að um er að ræða verulegt tekjutap vegna þessarar lækkunar, þ. e. þegar lækkað er úr 60% í 40% 1984, úr 60 í 20 1985 og 60 í 01986. Þá kemur það einnig fram að verulegt tekjutap verður hjá ríkissjóði vegna breytingar á skattskyldu innlánsstofnana. Það munar um það bil 20 millj. kr. Í fyrsta lagi 10 millj. vegna tillagna hæstv. fjmrh., en svo var meiri hl. n. í Ed. svo rausnarlegur að bora fleiri göt á þessa tekjuöflun þannig að tap ríkissjóðs hækkar upp í um 20 millj. kr. Þetta eru álitlegar upphæðir, en þetta segir ekki alla söguna því að við þetta bætist svo 130 millj. sem hæstv. fjmrh. ætlar af rausnarskap sínum að gefa með kerfisbreytingunni úr ríkissjóði, kerfisbreytingunni sem bankarnir sjálfir eru að fara fram á. Þetta heitir nú að vera almennilegur við bankana, hæstv. fjmrh., og ég held að ráðh. ætti að athuga sinn gang þarna aðeins betur og taka upp kerfið, sem ég var að gera grein fyrir, sem tryggir að ríkissjóður tapar ekki á kerfisbreytingunni. Það er auðvitað alger óþarfi að vera að borga með tæknilegri breytingu úr ríkissjóði þó að menn vilji vera almennilegir við bankana, eins og hæstv. fjmrh. leggur sig fram um að vera.



Herra forseti. Það þarf kannske ekki að hafa svo mörg orð um þetta mál. Það gilda um þetta svipaðar röksemdir og það fyrra. Ráðherrar eru búnir að kvarta og berja sér á brjóst yfir blankheitum í allan vetur, búnir að standa að niðurskurði á alls konar félagslegri þjónustu, í heilbrigðiskerfi, skólakerfi og víðar. Það endar líklega með því að börnin þurfa að ganga í skólann sem þau hafa hingað til verið keyrð í, t. d. úti á landi, það eru stórkostlegar deilur uppi um hvernig eigi að greiða einstaka þjónustuþætti þar. Þá er ekki hægt að bjóða okkur upp á svona eyðslu. Það er verið að fara fram á að Alþingi samþykki að greiða svo og svo mikla peninga fyrir tæknilega brellu í framtölum bankakerfisins. Þetta er ósköp einfaldlega það sem er til umr. Einhverjum finnst að það þurfi að breyta þessari skattlagningu, það þurfi að færa hana til samræmis við það sem er hjá einhverjum öðrum og það kostar 100 millj. Það er ekki nokkur einasta ástæða til þess að borga alla þessa peninga til þess að einhverjum tæknikrötum líði betur og þeir hafi samræmi í kerfinu hjá sér. Hv. þm. Friðrik Sophusson er í stjórnarnefnd einhverrar stærstu heilbrigðisstofnunar hér. Þar skilst mér að farið sé að spara sykurinn út í kaffið hjá starfsfólkinu. Það eru alls konar áætlanir þar um hvernig eigi að spara svo og svo mikið, láta sjúklingana liggja lengur á lökunum og alls konar áform um sparnað. Svo er hann að tala um að borga á annað hundrað milljóna bara til þess að einhverjum tæknikrötum liði betur, þannig að þeir finni samhengi og samfellu í aðferðinni sem þeir nota við að skattleggja fyrirtæki og banka. Þetta er eyðsla sem við höfum alls ekki efni á. Ég er því hlynntur að endurskoða ýmislegt. Ég hef stutt ýmsar kerfisbreytingar sem þessi ríkisstj. hefur staðið fyrir í vetur. Þær sem ég tel að horfi til bóta. Þá nefni ég t. d. niðurfellingu á 10% gjaldi á ferðamannagjaldeyri. Ég tel að sú gjaldtaka hafi ekki verið okkur sæmandi og ekki í samræmi við þann tíma sem við lifum á. Ég tel að sú gjaldtaka hafi staðið í vegi fyrir eðlilegum ferðalögum og eðlilegum upplýsingaskiptum okkar og annarra menningarsvæða í heiminum. Af þeim ástæðum og ýmsum öðrum studdi ég þá breytingu. Ég studdi ýmsar breytingar í sambandi við skattamál fyrirtækja vegna þess að ég tel að sé litið til lengri tíma geti það hugsanlega leitt til nokkurra hagsbóta fyrir land og þjóð. En hérna erum við að tala um að láta af hendi stórkostlega mikla peninga til að koma einhverju „patentsystemi“ á skattlagningu á bönkum. Ég get alls ekki staðið að því. Ég mun ekki greiða því atkv. vegna þess að á sama tíma er tekið fyrir byggingu barnaheimila, það vantar skólabækur í skólastofum landsins, það vantar algengustu kennslutæki í skólastofur landsins og t. d. í Háskólanum eru skólastofur að springa utan af bæði nemendum og kennurum og það vantar kennara. Það kom fram í blöðum um daginn að það vantar líklega ein 30–40 stöðugildi kennara í verkfræði- og raunvísindadeild sem á þó að vera undirstöðudeildin að þeirri framtíð sem Framsfl. er nýbúin að uppgötva. Þá getum við ekki gert svona lagað. Ég skora á hæstv. fjmrh., vin lítilla manna og stórra, að draga þessi tvö frv. til baka þó ekki væri nema vegna tímasetningarinnar. Á sama tíma og það er verið að draga úr félagslegri þjónustu í landinu, það er verið að gera undir yfirskyni sparnaðar ýmiss konar stórkostlegar breytingar á uppbyggingu velferðarkerfis sem hefur verið samkomulag milli allra flokka um að byggja upp hérna á s. l. 20–30 árum, þá er ekki hægt að læðast með limskæri eins og þjófur á nóttu og skera hér og þar undir því yfirskyni að það þurfi að spara og koma svo með svona tillögur og ættast til þess að menn samþykki þær hljóðalaust. Ég endurtek þá áskorun mína á hæstv. ráðh. að sjá nú sóma sinn í því að draga þetta til baka. Þetta eru vafalaust ágætis hugmyndir, þetta er ágætis tiltekt í stjórnkerfinu og við skulum styðja slíkt þegar við höfum efni á því, við skulum vona að það verði einhvern tíma, en eins og nú eru horfur tel ég að alls ekki sé ástæða til þess.



Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt að hv. 3. þm. Reykv. áttar sig ekki á því hvenær hann segir satt og hvenær hann segir ósatt eða a. m. k. gerir hann sínar hugmyndir að sannindum þegar honum hentar það. Ég vil fyrst svara fyrstu fullyrðingu hans í frumræðu hans því ég geri ráð fyrir að hann eigi eftir að tala hérna tvisvar enn, á meðan hann má tala, í langan tíma í kvöld eða nótt. Hann sagði að ég hefði verið kosinn í bankaráð Útvegsbankans af fyrrv. ríkisstj. Ég vil leiðrétta það. Ég var kosinn í bankaráð Útvegsbankans af lista sjálfstæðismanna og Sjálfstfl. Það eru fyrstu ósannindin. Þá talaði hann um áhuga minn fyrir tollkrítarmálum og að ríkisstj. undir forustu Alþb.-manna, sem fóru með fjármál í síðustu ríkisstj., hefði hjálpað mér. Það er líka rangt. Þetta hefur verið baráttumál síðan 1960, og það mál náði hámarki árið 1962 við stofnun tollvörugeymslunnar, ásamt öðru máli, sem enn er ekki komið í gegn, og það er fríhafnarmálið. Fríhafnarmálið, tollkrítarmálið og tollvörugeymslan voru baráttumál sem ég vann að að beiðni samtaka atvinnurekenda á þeim tíma. Aldrei þessu vant fór hv. 3. þm. Reykv. rétt með er hann gat þess að þegar ég lagði fram frv. um að leggja niður skattheimtu af gjaldeyrissölu ríkisbankanna hafði því ekki verið vel tekið af ríkisstj. Þá gerði ég tilraun til þess, ef hv. þm. hefur einhvern áhuga á að heyra hvernig gangur málanna var, að fá samþykkt að þessi ósanngjarni skattur á gjaldeyrissölu ríkisbankanna yrði ekki tekinn af brúttósölu bankanna, heldur af nettósölu eins og ráð er gert fyrir af tekjum annarra fyrirtækja. Það var ekki heldur samþykkt svo ég lagði fram frv. um að fella niður skattskyldu á bönkunum. Þá var það sem fyrrv. fjmrh. kemur fram með sitt frv. um almenna innheimtu skatta af öllum innlánsstofnunum og gegn því að gjaldeyrisskatturinn yrði felldur niður í áföngum og dró ég því frv. mitt til baka eða lagði ekki áherslu á það. Það kemur fram í ræðu sem ég er búinn að vitna í tvisvar í dag, ræðu fyrrv. fjmrh., að hann leggur til að gjaldið lækki úr 60% niður í 50% á því ári og í 40% næsta ár. Síðan átti lækkunin að halda áfram þangað til gjaldið yrði fellt niður, átti hinn almenni skattur á innlánsstofnanir að koma í staðinn. Það var ekki heldur rétt með þetta farið. Í fjórða lagi hélt þessi fyrirmynd Alþb.-manna og leiðtogi kommúnista á Íslandi hjá Alþb. því fram að til mín hefði verið leitað þegar fyrrv. ríkisstj. þurfti á að halda, gaf í skyn að þar hefði átt sér stað kaup kaups á einhvern hátt. Ég vil biðja virðulegan þm. um að færa orðum sínum stað og ég vil biðja hann um að benda á það, ef hann getur bent á það hvar mitt atkvæði hefur í eitt einasta skipti ráðið úrslitum fyrir fyrrv. ríkisstj. eftir að hún var mynduð. Það væri þakkarvert frá minni hálfu. Bara eitt skipti, ég bið ekki um meira. Það var í eitt skipti sem ég hefði notað atkvæði mitt þannig og það var til að verja ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens falli í upphafi. Það var í eina skiptið sem ég hefði notað það þannig. Það er alveg augljóst að það er án ótta við þessa stjórnarandstöðu sem ríkisstj. framkvæmir það sem hún telur rétt og gott fyrir fólkið í landinu. Það er þess vegna sem þjóðin treystir þessari ríkisstj. betur en nokkurri annarri ríkisstj. sem ég man eftir að undanskilinni viðreisnarstjórninni. Og það þýðir ekki þegar rök þrjóta að grípa til ósanninda. Það þýðir ekki, virðulegur 3. þm. Reykv., forustumaður Alþb. og kommúnistadeildar þess. Það er búið að gera það svo oft í gegnum tíðina, og ég, sem er nú sextugur, hef ekki heyrt neitt nýtt úr þeim herbúðum síðan ég var þingsveinn á þessum stað 1935–1938 eða 9. Þetta eru nákvæmlega sömu orðin, má segja, sem töluð eru nú og þá. Ég hef vitnað hér í Ragnar Arnalds fyrrv. fjmrh. og ég hef kallað það svik að í staðinn fyrir að lækka gjaldeyrisskatta bankanna úr 60% niður í 40% eru þeir hækkaðir aftur í 60%, þrátt fyrir loforð, sem ég vitnaði í, í þingræðu frá þeim tíma. Það kalla ég svik og það gerði ég líka í Ed. Og virðulegur þm. Ragnar Arnalds svaraði fyrir sig. Við áttum þar í deilum. Það þarf því ekkert að slá undir belti og segja að virðulegur þm. Ragnar Arnalds sé ekki í þessari deild til að svara fyrir sig. Hann er búinn að því í Ed. og minn málflutningur er ekkert öðruvísi hér en hann var þar. Málflutningurinn er nákvæmlega sá sami hér, allt að því sömu orðin frá hv. þm. Svavari Gestssyni í þessari deild og Ragnari Arnalds, virðulegum þm., í Ed. Það skyldi þó aldrei vera að Alþb.-menn finni að þjóðin vill að stjórnin vinni að því að losa hana undan þeim áhrifum sem Alþb. hefur náð, sem sagt að afsósíalísera þjóðfélagið. Það er þess vegna sem fólkið stendur með þessari ríkisstj. Það er talað um það hafi verið krani á ríkissjóði. Það er alveg rétt, það er krani. Þegar ég opnaði hann var ekkert annað en loft sem kom úr honum.  Það er talað um að vera sanngjarn í skattheimtu. Virðulegur 3. þm. Reykv. talaði um hve sanngjarn hann væri. Er sanngjarnt að taka fyrirframskatta af bönkum frekar en öðrum fyrirtækjum eða stofnunum? Af hverju á að taka skatta fyrir fram af þessum stofnunum og hafa ekki hugmynd um hvernig útkoma ársins verður? Af hverju að taka skatt af brúttótekjum af gjaldeyrissölu og skapa þar með taprekstur á þeim hluta bankanna? Það kalla ég ekki sanngjarnt. Það er langt frá því að vera sanngjarnt. Það er ágætt að fá góð ráð og sjálfsagt að fara eftir þeim. En þeir fóru sjálfir eftir sínum góðu ráðum og það hefur skapað allan þann vanda sem þjóðfélagið er í. Við erum að reyna að gera eitthvað annað og öðruvísi en Alþb. vegna þess að hin góðu ráð þess leiddu þjóðina á öllum sviðum út í ógöngur sem við erum nú að reyna að komast út úr.

Ekki stendur vel ríkissjóður hjá þér.

Hvernig í ósköpunum er hægt að ætlast til þess að hann standi vel þegar það vantar 25% til þess að endar nái saman eftir ykkar fjárlögum?

Þetta er rangt.

Þetta er rétt. Þetta er nákvæmilega rétt. Það var 1/4 af fjárlögum sem vantaði upp á að endar næðu saman á síðasta ári.

Vill ekki hæstv. ráðh. rökstyðja þetta?

Ég er búinn að gera það oft og ég ætla ekki að fara að standa í fjárlagaumræðu núna klukkan að ganga tvö þó að hér hafi meira verið talað um fjárlögin en tunglferðir, svo langt höfum við ekki farið frá því sem er á dagskrá. - Ég mundi glaður kaupa lóð á tunglinu handa hv. þm. Guðmundi Einarssyni, 4 landsk. þm.  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Það er búið að ræða þetta frv. með því frv. sem var á dagskrá á undan þessu svo ég læt máli mínu lokið að sinni.