Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Nefndin hefir orðið á það sátt, að ráða háttv. deild til að samþykkja frv., en leggur þó til um leið, að tveir viðaukar verði gerðir við það. Í fyrsta lagi, að 1. gr. verði orðuð um á þann hátt, sem nefndin leggur til og grein er gerð fyrir í nefndarálitinu. Læt eg mér nægja að vísa til þess. Í öðru lagi leggur nefndin til, að þessi lög verði færð inn í texta siglingalaganna, til þess að handhægra verði að nota þau, sérstaklega af því að þetta er umorðun á ákveðnum greinum siglingalaganna. Loks skal eg geta þess, að nefndin hefir ekki tekið eftir að taka það fram í síðasta viðaukanum, að 12. gr., eins og hún er nú, getur ekki komist inn í texta siglingalaganna, því að það mundi raska greinatölunni. Þetta má lagfæra þegar málið kemur til 3. umr.

Framsögum. (Sveinn Björnsson) : Eg hefi engu við það að bæta, sem eg sagði um þetta mál við 2. umr. Þá var málið sett í nefnd, vegna dálítils misskilnings, sem var í frv. Nú hefir sá misskilningur verið leiðréttur, og nefndin leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri lítilfjörlegu breytingu, sem lagt er til að gerð verði á 2. gr. Hún er að eins til þess, að bæta orðalag greinarinnar og hljóðar svo: þóknun meðdómenda sé greidd úr landssjóði.



Eg finn ekki ástæðu til að ræða þetta mikið nú við framhald 1. umr. Hér er ekki um neitt stórmál að tefla. Að eins vil eg taka það fram; að nefndin hefir viljað fara sem allra skemst í að auka útgjöldin. Nefndinni hafa borist ýms erindi, en hún hefir yfir höfuð viljað útiloka alt, sem kom frá einstökum kjördæmum, af því að hún bjóst við að ef eitthvað af því yrði tekið til greina, gæti það orðið til þess að. auka keppni meðal þingmanna. Svo hefir og nefndinni virzt, að fæst af því, sem henni hefir borist, hefði við svo brýna og óhjákvæmilega nauðsyn að styðjast, að ekki væri fært að hafna því að sinni. Þá skal eg stuttlega minnast á það helzta, sem nefndin sá sér ekki fært að ganga fram hjá. Það er þá fyrst Heilsuhælið á Vífilsstöðum. Nefndinni virtist óhjákvæmilegt að veita því 20,000 kr. styrk, til að standast nauðsynlegustu útgjöld, svo framarlega sem heilsuhælinu á ekki að vera lokað áður en næsta þing kemur saman. Þá hefir nefndin lagt til að hækka lánsheimild til kornforðabúra um 5000 kr. hvort árið. Verður að teljast óhjákvæmilegt að hafa eitthvað til varnar, ef fóðurvandræði skyldi að höndum bera næsta vetur. Viðvíkjandi verkamiðjunni Gefjun á Akureyri hefir nefndin fallist á að leggja til, að afborgunarskilmálum af láni hennar sé breytt. Eg skal benda á, að málaleitun um þetta hefir ekki komið frá þingm. Eyf. og ekki heldur frá þingm. Ak., en nefndinni sýndist rétt að taka þessa málaleitun til greina af því að henni virtist þessir hörðu afborgunarskilmálar vera verksmiðjunni um megn. Hin önnur erindi, sem nefndin hefir tekið til greina, hafa komið beint frá stjórninni. Svo vil eg minnast lítið eitt á þau erindi, sem nefndin hefir ekki séð sér fært að taka til greina. Nefndin hefir látið prenta þau upp, eins og til að kvitta fyrir móttöku þeirra, svo að það sæist, að hlutaðeigendur hefði skilað þeim á réttan stað. Eg skal að eins drepa á örfá þessara erinda. T. d. barst nefndinni erindi um, að Arnarnesviti yrði gerður að blossavita, og ennfremur málaleitun um, að viti yrði bygður á Norðfjarðarhorni fyrir austan. Nefndin gat ekki tekið þessar málaleitanir til greina af því, auk þess sem áður er fram tekið, að frá hálfu vitastjórana lá ekkert fyrir þar að lútandi, en án þess telur nefndin ekki rétt að sinna þess konar erindum. Þá barst nefndinni umsókn frá Magnúsi skipasmið Guðmundssyni um styrk til utanferðar, til þess að fullkomna sig í bátasmíð. Ef um reglulegt fjárlagaþing hefði verið að ræða, myndi nefndin hafa haft löngun til að veita þennan styrk, en eins og á stendur lítur nefndin svo á, að það væri vel til fallið, að þessi maður fengi styrk af því fé, sem stjórnarráðið hefir til umráða, til að styrkja iðnnema til utanfarar. Þessa vildi nefndin láta getið, þótt hún sæi sér ekki fært að leggja til, að þessi styrkur yrði tekinn upp í fjáraukalögin. Þá skal eg minnast á erindi um lánveitingu til læknisseturs í Búðardal. Nefndin sá sér heldur ekki fært að taka það til greina, bæði af þeim ástæðum, sem eg hefi áður tekið fram, og líka af því, að slíkar lánveitingaheimildir hafa aldrei verið teknar upp í fjáraukalög. Nefndin hefir litið svo á, að stjórnin hefði heimild til að lána fé gegn fullri tryggingu, til að koma upp embættisbústöðum. Sú heimild er ekki afnumin enn. Að öðru leyti get eg, fyrir hönd nefndarinnar, látið það í ljós, að þessi upphæð, sem hér er farið fram á, 7 þús. kr., þykir nokkuð há. Loks vil eg minnast á, að nefndinni barst erindi, flutt af háttv. þm. Borgf. (Hj. Sn.), viðvíkjandi vegi í Skilmannahreppi. Eg skal láta þess getið, að þrátt fyrir það þótt hann hefði margar áskoranir hér að lútandi og teldi þetta mikið nauðsynjamál, vildi hann þó ekki gera það að kappsmáli í nefndinni. Bendi eg mönnum á þetta til eftirdæmis, og til að sýna hve fastar skorður nefndin setti sér. Eg hefi svo ekki fleira að segja að sinni. Eg vona að háttv. þm. komi ekki fram með margar brt. og leggi engar hindranir í veginn fyrir framgang þessa frv.

Bjarni Jónsson : Eg sendi nefndinni ekki nema eina málaleitun Dalamanna, þessa, sem háttv. framsögum. (P. J.) mintist á, um 7 þús. kr. lánveitingarheimild til þess að byggja yfir lækni í Búðardal. Eg get verið nefndinni þakklátur fyrir þann skilning hennar, að stjórnin hafi heimild til að veita slík lán, en það hefði þó aldrei getað gert stjórninni neinn ama, þó að það hefði verið heimilað hér sérstaklega. Mér sýnist ekki nema loflegur áhugi nefndarinnar á að gæta buddu landssjóðs, en úr því að hún fór svona með mína tillögu, þá mun eg lofa hennar till. að fara sama veg. Það getur verið eins hættulegt að veita Heilsuhælinu styrk og þeim öðrum, sem nefndin mælir með, eins og að veita þessa lánsheimild, sem landssjóður getur aldrei tapað einum eyri á. Eg vona því að nefndin taki það ekki illa upp fyrir mér, þótt eg sýni mitt þakklæti í verkinu.

Skúli Thoroddsen : Eg hafði búist við, að einhverjir þeirra manna hér í deildinni, sem ganga með þann huga, að fella frv. þetta, myndu hafa talið sér það skylt, að gera grein fyrir, hvað leitt hefði þá til þeirrar ályktunar. Eg var nýlega staddur á fundi, þar sem slík ályktun var gjörð, og var eg ályktuninni mótfallinn, því að mér finst þvert á móti, að vér getum verið stjórninni þakklátir fyrir það, að hún hefir komið fram með frv. til fjáraukalaga, svo að sætt verði þá færinu, fyrst þing er haldið á annað borð, og fé veitt til fyrirtækja, sem ekki mega dragast, enda sparar það þá og stjórninni sjálfri að þurfa að nota fé í heimildarleysi, eða láta óhjákvæmilegar fjárveitingar dragast. Hvað mig snertir - þar sem flokksbræður svo nefndir eru annars vegar, þá held eg, að eg geti farið það lengst, að greiða ekki atkvæði, enda stóð eg að eins upp til að gera grein fyrir þessu, en hafði sem sagt vænst þess, að það hefði komið hér fram í umræðunum, hvað knúð hefði menn til að taka þessa ályktun, sem eg verð að álíta að lýsi fremur lágum eða lítilsigldum hugsunarhætti, enda sé því líkast, að gjöra of lítið úr almenningi, er ætlast er til þess, að hann gangist upp við þannig lagaða »sparnaðar-pólitík«.



Eg ætla ekki að halda neina ræðu um þetta frv. við þessa umr. Eg tók alt það fram, sem nauðsynlegt var við 1. umr. Nefndin hefir orðið á eitt sátt og leggur það til, að frv. verði samþykt.

Einar Arnórsson : Það er aðeins lítil fyrirspurn til stjórnarinnar. Eins og kunnugt er, var sett milliþinganefnd síðastliðinn vetur til þess að koma fram með tillögur um gerð íslenzka fánans. Sennilega mun sú nefnd hafa kostað eitthvað, og hefi eg og margir fleiri búist við, að stjórnin færi fram á útborgunarheimild til hennar á þeim fjáraukalögum, sem hér liggja fyrir. Nú vildi eg beina þeirri spurningu til stjórnarinnar, hvort slík útborgunarheimild sé væntanleg.



Að ekki hefir verið farið fram á heimild til útborgunar á kostnað við fánanefndina, stafar blátt áfram af því, að búið var að prenta fjáraukalagafrumv. og fá samþykki konungs til að leggja það fyrir alþingi þegar reikningarnir komu frá henni. Um hina fyrirspurnina, hvort fjárveitingarbeiðni sé væntanleg, get eg ekki sagt með vissu, enda er nægur tími til þess enn, meðan málið er ekki einu sinni komið til 2. umræðu.



Eg hafði ekki búist við neinum umræðum nú við framhald 1. umr. og hafði því ætlað mér að geyma allar athugasemdir til 2. umr., ef til hennar kæmi, meðan eg á hér sæti. En þar sem því nú hefir verið lýst yfir að afráðið sé að drepa frv. þegar við þessa umr., þá vil eg þó grípa tækifærið meðan það gefst, að minnast á tvö atriði, sem sérstaklega snerta stjórnina. Hið fyrra er lánveitingarheimildin til læknisseturs í Búðardal. Háttv. framsögum. (P. J.) lýsti því yfir, að nefndin hefði litið svo á, að stjórnin hefði heimild til að veita slík lán. Það hefir þótt álitamál að undanförnu, en mér þykir vænt um að heyra, að háttv. frams.m. (P. J.) hefir sömu skoðun á þessu og stjórnin hefir haldið fram, að hún hefði heimild til þessa. –Stjórnin hefir veitt lán í slíku skyni og þá sérstaklega til læknissetra, og verð eg með þessu að skoða því slegið föstu, að stjórnin hafi heimild til að veita lán til embættisbústaða. Hitt atriðið, sem eg vildi minnast á, er styrkbeiðni Magnúsar Guðmundssonar skipasmiðs. Háttv. frams.m. (P. J.) hélt því fram, að þessi maður hefði átt að fá styrk af fé því, sem ætlað er til utanfarar iðnaðarmanna. Þetta er nú svo, en honum hefði ekki gagnað minna en 1500 kr., eins og hann fer fram á. En hinsvegar eru það að eins 3 þús. kr., sem veittar eru í þessu augnamiði í fjárlögunum, og margir menn sækja um styrk af þessu fé, og hefði þá verið harla litlu að útbýta til annarra, ef helmingur ársstyrksins hefði gengið til eins manna. Nú hefir þingið látið það í ljós, að þessi styrkur ætti aðallega að ganga til vélagæzlumanna, sem mikill hörgull hefir verið á og er enn. Stjórnin áleit því, að þegar farið var fram á svona háan styrk og í ákveðnu augnamiði, að réttara væri að beina erindinu til þingsins. En eftir undirtektum nefndarinnar að þessu sinni vildi eg mælast til að fá að heyra álit hennar um það, hvort það er tilætlun hennar að þessi maður fái næsta ár helming ársstyrksins, sem ætlaður er til utanfarar iðnaðarmanna.

Pétur Jónsson : Eg skal lýsa því yfir, að það sem eg sagði áðan viðvíkjandi heimild stjórnarinnar til að veita lán til embættisbústaða, var frá eigin brjósti mínu. Það er aðgætandi, að eftir þeirri stefnu, sem nefndin tók í fyrstunni, vísaði hún þessu máli frá sér án tillits til þessa, aðeins af því að henni fanst það ekki bráðnauðsynlegt. Það var skoðun fjárlaganefndarinnar 1913, að stjórnin mundi hafa heimild til að veita slík lán án sérstakrar heimildar í fjárlögunum og dró það af því, að stjórnin hefir veitt slík lán án sérstakrar heimildar í fjárlögum. Og eg vil bæta því við, að eg tel það mjög heppilegt. Stjórnin hefir heldur ekki farið svo langt í þessu, að ástæða sé til að kippa að sér hendinni. Það hefir litla þýðingu að tala um Magnús Guðmundsson skipasmið, því að nefndin hefir samkvæmt þessu »principi« sínu ekki séð sér fært að taka beiðni hana til greina. Nefndin hefir því ekki rannsakað það nákvæmlega, hvort þessi maður eigi það öllum fremur skilið að fá þennan styrk. Hún lítur svo á, að slíkt eigi ekki að koma til þingsins kasta. Þegar þetta er borið saman við það, hvernig hagar til um aðrar persónulegar fjárveitingar, þá er þess að gæta, að þingið er fyrir löngu hætt að styrkja menn t. d. til búnaðarnáma, heldur er Búnaðarfélaginu falið að annast um úthlutun þeirra styrkveitinga. Það er skoðun nefndarinnar, að eins ætti að sínu leyti að vera um iðnnema, þá ætti Iðnaðarmannafélagið að styrkja með aðstoð alþingis. Nú hefir hæstv. landritari upplýst, að af fé því, sem veitt er til iðnaðarnáms erlendis, gæti eigi tekist nema oflítil upphæð til þessa manns. En þá heyrir beint undir Fiskiveiðafélag Íslands að hlaupa undir bagga að sínu leyti eina og Búnaðarfélag Íslands sér um þá menn, sem fara til búnaðarnáma.