Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta er ósköp lítið frv. og breytir í sjálfu sér ekki miklu. Það, sem það breytir, er, að það ákveður að losa samvinnufélögin við þá kvöð, sem á þeim einum hefur hvílt hér á landi, að leggja ákveðinn hluta af tekjuafgangi ársins í varasjóð. Það hefur átt að leggja 1% af öllum vörum, sem seldar hafa verið til félagsmanna, í varasjóð. Þetta hafa félögin oft ekki getað, og þá hefur það komið fyrir, að óbilgjarnar skattanefndir hafa áætlað þeim tekjur, sem væru það háar, að þær nægðu til í 1% í varasjóðinn, og hækkað svo skatta eftir því. Kærur um þetta hafa komið til ríkisskattanefndar nokkrum sinnum. Vitanlega gátu þau ekki lagt meira í varasjóðinn, en þau höfðu tekjur til, og breyttum við og námum burt slíkar tilbúnar áætlunartölur. Með þessu frv. er þessi kvöð alveg leyst, svo að svona lagað þarf ekki að koma fyrir, ef það verður samþykkt. Slík kvöð hvílir heldur ekki á neinum félagssamtökum eða einstaklingum öðrum, mér vitanlega. Aftur á móti er ákveðið, að leggja skuli í varasjóð allar tekjur af verzlun utanfélagsmanna. Það er náttúrlega svo og svo með verzlun utanfélagsmanna, það er oft dregið í efa, að hægt sé að finna hana rétta og nákvæma, og það er sjálfsagt erfitt. En ákvæði er um það í lögum, að liggi það ekki fyrir, þá eigi yfirskattanefnd að áætla það, hverjar þær séu, og þá kemur af sjálfu sér ágóðinn, þegar það hlutfall er fengið. Það á að renna í varasjóð félaganna, en þó þannig, að þau opinberu gjöld, sem hvíla á félaginu vegna þessara viðskipta, má draga frá, áður en tekjuafgangurinn er lagður í sjóðinn. Þessi ákvæði, sem hér er lagt til að breytist í samræmi við það, sem ég nú hef sagt, eru eiginlega svo sjálfsögð, að ég held, að það þurfi ekki um þau að tala. Þó að menn séu á móti þeim, eða telja sig vera það, þá er það eiginlega af annarlegum sjónarmiðum, en ekki af því, að þeir telji ekki, að þetta sé rétt. Þetta frv. er nú flutt um leið og flutt er annað frv., sem ekki er komið til þessarar d. enn þá, um breytingar á tekjuskattslögunum, þar sem lagt er til, að öll félög verði sköttuð jafnt með 25% af tekjuafganginum. Það mun verða talað um það af einhverjum, kannske hér af minni hl. í n. líka, að það sé ekki sambærilegt, því að félögin hafi möguleika til þess að koma sér hjá því að greiða mikið í ríkissjóð með því að úthluta tekjuafganginum sem arði til félagsmanna. Það er mikið rétt, að arður, sem úthlutað er til félagsmanna, og eign, sem við það myndar stofnsjóð, sem stendur inni í félögunum, og er eign hvers einstaklings, hann verður ekki skattskyldur hjá félaginu sem slíkur, heldur hjá einstaklingunum. Og við því er ekkert að segja. Það er ætlazt til þess beint í samvinnulögunum, að á þann hátt myndist stofnfé, sem félagið hafi sem veltu í sínar þarfir. Undir svipuðu númeri hafa verið látin ganga hér á landi allmörg félög, sem þó ekki eru samvinnufélög og ákaflega hæpið er, hvort rétt hefur verið framkvæmt eða ekki. Ég skal aðeins nefna af þeim félögum t.d. Samlag skreiðarframleiðenda, sem s.l. ár hefur um 2 millj. kr. óúthlutaðan arð um áramót og ekki er látið borga skatt af honum. Hefði það verið samvinnufélag, hefði það verið látið borga skatt af honum, en þó fyrst fengið að draga frá það, sem það borgaði út af arði í fyrra. Ég skal nefna Lýsissamlag ísl. botnvörpunga, sem á orðið nokkrar millj. í sjóði, stofnsjóði, sem er sérsjóðir þeirra, sem lýsið hafa lagt inn, og ekki er einu sinni talið fram hjá þeim og aldrei hefur verið skattlagt. Ég skal nefna Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem sama gildir um. Ég skal nefna Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, - já, það er nú skattfrjálst að lögum eins og Mjólkursamsalan, þau eru bæði skattfrjáls að lögum sérstaklega. Ég skal nefna Innkaupasamband stórkaupmanna. Þessi félög starfa öll á nokkurs konar samvinnugrundvelli, en kalla sig ekki samvinnufélög, hafa notið sams konar fríðinda í öllum sköttum og meira þó en samvinnufélögin og ættu auðvitað öll að takast og skattleggjast aftur í tímann eins og samvinnufélögin. Það hefur nú ekki verið gert, - Samtrygging ísl. botnvörpuskipa sömuleiðis og Innkaupasambandið sömuleiðis. Það er til heill bunki af svona félögum hér í Rvík fyrir landið allt og í Vestmannaeyjum, sem njóta sams konar hlunninda utan laga eins og samvinnufélögin njóta að lögum, sum hafa haft þau alveg, eins og Vestmannaeyjafélögin, önnur hafa tekið sér enn meira vald og hafa skákað í því skjólinu. Með þeirri breytingu, sem nú verður gerð, náttúrlega breytist þetta. Þessi félög koma þarna inn undir, nákvæmlega eins og samvinnufélögin, enda eru þau í eðli sínu samvinnufélög, þó að þau séu stofnuð af mönnum, sem ekki geta fellt sig við nafnið, - það er ekki annað, sem um er að ræða, - og þá gengur jafnt yfir alla hvað þetta snertir.



Herra forseti. Það hefur verið fjallað um þetta mál í n., en nm. ekki orðið allir á eitt sáttir, eins og fram kom af framsöguræðu hv. 1. þm. N–M. (PZ). Frv. þetta miðar að því að fella úr gildi nokkur ákvæði í lögum um samvinnufélög, nr. 46 frá 1937. Samkvæmt þeim lögum eru félögin nú skyld til þess að leggja vissa fjárhæð árlega í varasjóði. Í 3. gr. segir svo: „Arður af viðskiptum, er utanfélagsmenn kunna að hafa gert við félagið, skal lagður í varasjóð, nema honum sé varið á annan hátt til almenningsþarfa.“ Og í 24. gr. sömu laga segir, að árgjald í varasjóð félags og aðra óskiptilega tryggingasjóði skuli eigi vera minna samtals, en 1% af sölu aðkeyptra vara og afurða. Það er þetta síðartalda ákvæði, sem ætlað er að nema úr lögum með þessu frv., sem hér liggur fyrir, en hinu ákvæðinu á að breyta. Því hefur verið haldið fram í umr. um þetta mál í hv. Nd. og einnig í blöðum undanfarnar vikur, að það sé ekki ástæða til þess að skylda samvinnufélög frekar, en aðra aðila, til að leggja vissa fjárhæð af mörkum í varasjóði árlega. Hefur verið bent á, að félögin séu nú orðin það fjárhagslega vel stæð og örugg, að þessa þurfi ekki með, og má þetta að ýmsu leyti til sanns vegar færa. En hér er þó fleira, sem athuga þarf, og það fyrst og fremst, að varasjóðstillag samvinnufélaga er raunverulega þeirra skattstofn. Það er sá stofn, sem skattar og gjöld til hins opinbera eru miðaðir við árlega. Það er því gefið mál, að með því að rýra þennan skattstofn og gera hann í sumum tilfellum að engu, er verið að skapa samvinnufélögunum mikið hagræði. Það er að vísu gert ráð fyrir því í öðru stjórnarfrv., sem liggur fyrir hv. Nd., að héðan í frá skuli samvinnufélög og hlutafélög greiða 25% af skattskyldum tekjum í ríkissjóð, og virðist hér vera um mikið jafnrétti að ræða, og algert jafnrétti a.m.k. á pappírnum. Við, sem að þessu minnihlutanál. stöndum, ég og hv. þm. V-Sk. (JK), hefðum talið æskilegt, að þessi frv. bæði hefðu verið athuguð sameiginlega, vegna þess að þau grípa á vissan hátt hvort inn í annað. En því var ekki að heilsa, þar sem leiðir frv. skildi strax í upphafi og frv. um skattskyldu félaga hefur ekki enn komið frá Nd. og er þar í fjhn. Því er ómótmælt, að samvinnufélag, sem ekki hefur nein utanfélagsmannaviðskipti, verður, ef þetta frv. nær samþykki, algerlega skattfrjálst. Við sjáum því ekki betur, en samvinnufélag geti samkvæmt þessu frv. í reyndinni ráðið því að mestu leyti sjálft, hverjar verða skattgjaldstekjur þess. Enn fremur er svo kveðið á í frv., að draga megi opinber gjöld frá þeim hagnaði af utanfélagsmannaviðskiptum, sem árlega er lagður í varasjóð. Fáum við ekki betur séð en á þennan hátt sé samvinnufélagi veitt hagræði og sjálfræði meira, en gerist um aðra skattþegna. Eins og kunnugt er, hafa farið fram á undanförnum árum og áratugum miklar umr. um samvinnufélög og einkarekstur og ýmsar deilur verið háðar, aðallega milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Ég geri ráð fyrir, að þessar deilur hafi staðið alltaf öðru hverju, frá því að samvinnufélögin voru sett á stofn, a.m.k. frá 1920, þegar samvinnufélagalögin voru sett. Og í þessum umr. hafa ýmis rök verið færð fram á báða bóga, og eftir því sem ég hef fylgzt með þeim umræðum, hafa framsóknarmenn í sjálfu sér aldrei borið á móti því, að samvinnufélögin nytu vissra fríðinda. En þeir hafa sagt: Það er rétt, að samvinnufélögin njóti þessara fríðinda, vegna þess að þau eru á ýmsan hátt eðlilegra og hagkvæmara rekstrarform fyrir allan almenning. - Ein af rökum þessara manna hafa verið að benda á, og það hefur verið talið samvinnufélögunum til mjög aukins gildis, - að sá ágóði, sem þau kynnu að safna, færi aldrei út af viðkomandi félagssvæði, hins vegar gæti einkaatvinnurekandi hvenær sem er tekið sig upp með allt sitt og flutt burt úr héraðinu fyrir fullt og allt. Ef samvinnufélag léti hins vegar af störfum, þá skildi það þó a.m.k. ýmislegt eftir sig í héraðinu, m.a. væntanlega gildan varasjóð, sem ætti þar að ávaxtast, unz nýtt samvinnufélag tæki til starfa á því sama svæði, sem ynni að sama markmiði. Þegar af þessari ástæðu telur minni hl. n., að þetta frv. þurfi frekari athugunar við. Og sannleikurinn er sá, að skattamálin og þessi mál öll eru orðin það flókin og yfirgripsmikil, einkum á síðari tímum, að mér virðist, að um þau geti enginn alþm. talað fullum hálsi, þegar taka á tillit til allra aðstæðna, nema hafa skattasérfræðinga sér við hlið. Hv. frsm. meiri hl. taldi, að þetta ákvæði, sem nú á að lögfesta, væri alveg sjálfsagt. Enn fremur taldi hann upp ýmsa aðila, sem ekki greiða skatt, en eru þó ekki skattfrjálsir að lögum. Ja, mér er spurn: Hvers vegna greiða þessir aðilar ekki skatt? Væri ekki athugandi að láta þá greiða skatt? Þessar sífelldu skattaívilnanir til hinna og annarra skapa ákaflega leiðinlegt andrúmsloft í þessu efni, og væri held ég réttara að hreinsa til í eitt skipti fyrir öll og láta alla aðila sitja þar við sama borð, að svo miklu leyti sem mögulegt er. Ég gat þess, að það hefðu verið miklar umr. um þessi mál undanfarin ár og áratugi og að mér virtist, að af málflutningi framsóknarmanna hefði komið fram, að samvinnufélögin hefðu á vissan hátt notið fríðinda á undanförnum árum, en það væri ekki nema sjálfsagt. En nú kveður svolítið við annan tón í þeirra málflutningi. Nú telja þeir, að fyrst þegar þetta frv. verður að lögum, séu samvinnufélögin orðin jafnrétthá öðrum rekstraraðilum í þessu efni, vegna þess að hingað til hafi þau notið miklu verri kjara. Þessa röksemd hef ég ekki rekizt á í þeirra málflutningi hingað til, svo að mér sé minnisstætt. - En það eru nú sjálfsagt miklu meira spennandi umr. í Nd. núna, þar sem bjargráðin eru til umr., heldur en það, þó að ég og hv. 1. þm. N-M. færum hér að skattyrðast út af gömlu deilumáli, sem mikið hefur verið rætt um, - það mundi ýmsum finnast gamlar lummur. En ég get ekki stillt mig um að enda þessi orð mín með því að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, smápistil úr leiðara Tímans þriðjudaginn 29. apríl s.l. Sá leiðari ber yfirskriftina „Skattfríðindasögur Morgunblaðsins.“ Þar segir svo: „Það er stefna framsóknarmanna, að samvinnufélögin njóti sem líkastrar aðstöðu og einkareksturinn. Þeir telja, að sérstök hlunnindi séu samvinnuhreyfingunni ekki hagkvæm, þegar til lengdar lætur, heldur geti dregið úr árvekni hennar og framtaki; jafnréttisaðstaðan sé henni bezt; á þeim grundvelli geti hún skapað einkarekstrinum hollt aðhald og hann henni - og almenningi þannig tryggð hin bezta þjónusta.“ Ég veit ekki betur, en þetta sé einmitt aðalinntakið í röksemdum sjálfstæðismanna undanfarin ár í þessum efnum. Ef þessi leiðari, svo sem maður verður að gera ráð fyrir, túlkar sjónarmið framsóknarmanna, þá sé ég ekki annað, en framsóknarmenn og sjálfstæðismenn séu orðnir algerlega sama sinnis í þessu máli. Ég man það, - það hefur líklega verið í minni fyrstu stjórnmálaræðu, - þá vék ég að þessum málum og sagði nákvæmlega það sama að efni til og hér er sagt í leiðara Tímans. En ég hafði ekki fyrr lokið máli mínu, en ég fékk yfir mig álitlega gusu af formælingum úr öðrum áttum. Þegar á þetta er litið, held ég, að ekki hefði annað þurft. en að fá nokkra útvalda sérfræðinga í þessum efnum til þess að forma þær till., sem allir aðilar hefðu getað sætt sig við í framtíðinni. Ég verð því miður að ætla, að með því að reka þetta mál á þennan hátt séu hv. framsóknarmenn að reyna að vekja sjálfstæðismenn upp til andstöðu við samvinnufélögin til þess að geta svo túlkað það í sínum málflutningi og blaðakosti, eins og sézt hefur nú undanfarna daga, að sjálfstæðismenn vilji umfram allt fjandskapast við samvinnufélögin. En ég segi fyrir mig, að það er fjarri því, að mig langi neitt til að gera slíkt. Ég viðurkenni fyllilega og hef frá upphafi viðurkennt gildi samvinnufélaga og er sjálfur þátttakandi í samvinnufélagi, sem starfar þar, sem ég á heima. Að öllu þessu athuguðu hefðum við talið eðlilegt að hrapa ekki svona að þessu máli, heldur athuga það allt saman miklu betur, einmitt í sambandi við það frv., sem nú liggur fyrir hv. Nd., einkum þegar þess er gætt, að þessir tveir stjórnmálaflokkar, sem ég hef gert að umtalsefni í þessari ræðu minni, virðast vera orðnir alveg sammála um allt, sem máli skiptir í þessu efni. En á þessu stigi leggjum við til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég hef allmikið kynnzt samvinnufélagsskap og get þess vegna varla stillt mig um að leggja hér aðeins orð í belg. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, hefur verið mikið deilt um samvinnufélög, allt frá því að fyrsta félagið var stofnað, og menn hafa skipzt þar í flokka, samkeppnismenn og samvinnumenn, og samkeppnismenn hafa lagt sig fram um að misskilja samvinnufélagsskapinn og láta aðra misskilja hann. Það er alltaf mikill munur á afstöðu þeirra manna, sem vilja skilja, og hinna, sem vilja misskilja. Þó að ég tali svona, þá er langt frá því, að ég væni hv. 11. landsk. þm., þann ágæta vin minn, um það, að hann vilji misskilja samvinnufélagsskapinn. En þó er það svo, að það er ljóst af því, sem hann sagði, að hann misskilur, og það, sem í nál. stendur frá hans hendi, er af misskilningi sprottið að ýmsu leyti. Þetta stafar af því, að þeim, sem hafa viljað misskilja samvinnufélagsskapinn, og þeirra á meðal hafa verið þeir, sem ritað hafa um samvinnufélagsskap í blöð Sjálfstfl., hefur tekizt að villa um fyrir þessum hv. ágæta alþm. Það var svo í upphafi, í sambandi við fyrsta kaupfélagið, meðan það var aðeins eitt til í landinu, að þá var deilt um álögumál, og fóru fram mikil málaferli í Þingeyjarsýslu út af útsvarsskyldu kaupfélagsins. Að málsóknum á hendur kaupfélaginu og álögum stóð höfuðandstæðingur samvinnufélagsskaparins, kaupmaðurinn á staðnum, sem var oddviti, svo að þetta mátti telja mjög eðlilegt. Og það var ekki fyrr, en löngu seinna, að lög voru sett um gjaldskyldu kaupfélaga. Í þeim l., samvinnulögunum, voru höfð ákvæði, sem tekin voru beint upp úr reglum samvinnufélaganna. Þar með var ákvæði um ótakmarkaða samábyrgð, því þegar kaupfélögin voru fyrst að fara af stað, þá þurftu þau að byggja sig sem sterklegast upp, til þess að geta haft nauðsynlega tiltrú. Samábyrgðin var eitt þeirra atriða, sem þá voru höfð til þess að skapa tiltrúna. Nú er búið að nema úr l. þessa ótakmörkuðu samábyrgð, vegna þess að þegar kaupfélögunum óx fiskur um hrygg og þau höfðu sannað tilverurétt sinn og traustleika, þá voru þessi ákvæði óþörf og þau voru numin úr lögum. Annað ákvæðið var skyldan til að leggja í varasjóð, til þess ekki aðeins að fá höfuðstól milli handa fyrir félagsskapinn, heldur til þess að hafa þar bakhjarl og tryggingarfé í viðskiptum og skapa tiltrúna. Þetta ákvæði er enn í l., og það er þetta ákvæði um skylduna til að leggja í varasjóð, sem nú er verið að leggja til með frv. því, sem hér liggur fyrir, að verði afnumið. Það var viðurkennt af hv. 11. landsk, þm., að kaupfélögin væru orðin svo fjárhagslega sterk, að ekki væri ástæða þess vegna til þess að skylda þau ein allra félaga í landinu með landslögum til þess að byggja upp hjá sér varasjóð. Þar af leiðandi mun hann út frá því sjónarmiði, sem þetta frv. er flutt, sem sé sjónarmiðinu um það að nema úr lögum þetta ákvæði, sem var sett af félögunum sjálfum og tekið inn í landslög fyrir tilstilli þeirra til þess að efla traust þeirra, meðan þau voru ung og höfðu ekki unnið sér þá tiltrú, sem þau hafa nú, þá mun mega slá því föstu, að hann gengur inn á það sjónarmið og lítur svo á, að þess vegna megi ákvæðið hverfa úr lögum. En hann lítur svo á, að þetta ákvæði hafi haft það sem aðaltilgang að vera skattstofn félaganna, og ég sé það í nál., að þetta er sameiginlegt álit þeirra, sem að minni hl. standa. Ég skil það líka á umr. þeim, sem hafa farið fram í blöðum, að þeir, sem ég kalla andstæðinga samvinnufélaganna, leggja áherzlu á þetta. En það er misskilningur. Í nál. minni hl. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt gildandi lögum eiga samvinnufélög að greiða 8% í tekjuskatt af skattskyldum tekjum. Skattskyldar eru þær tekjur félaganna, sem lagðar eru í varasjóð. Af þessu leiðir, að félögin hljóta að leggja allt kapp á það að greiða sem allra minnst fé árlega í varasjóði. Er það eðlileg sjálfsbjargarviðleitni á tímum hinnar hörðu skattheimtu. Að vísu er gert ráð fyrir því í öðru stjórnarfrv.“ o.s.frv. „að hækkaður sé skattur.“ Þeir slá þessu föstu, minnihlutamennirnir, að þær tekjur félaganna, sem lagðar eru í varasjóð, séu skattskyldar. En hvað segja tekjuskattslögin um þetta? Þetta er ekki nema brot af sannleikanum, því að þau segja einmitt, lögin, 8. gr.: „Ef nokkuð af ársarði þessara félaga,“ þ.e. samvinnufélaga, „er lagt í varasjóð, er sú upphæð undanþegin tekjuskatti og skal koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna.“ Því eru bara takmörk sett það er aðeins sú upphæð, sem er eins og hér segir, sem eigi nemur fjárhæð, sem er meiri, en 1/3 af ársarði. Þetta er þess vegna nokkuð öfugt fram sett hjá minni hl. og sýnir, að hugsun sú, sem að baki stendur, er byggð á miklum misskilningi. Sem sagt, samvinnufélögin hafa skattfrjálst það, sem þau leggja í varasjóð, nema það fari yfir þriðjung ársarðsins. Og samvinnufélögin eru ekki ein um þetta, heldur einnig félög, sem stunda útgerð, og loks önnur félög, en þá er það 1/5 hluti af ársarði, sem þau hafa skattfrjálsan, ef þau leggja hann í varasjóð. Þetta sýnir það m.a., að það er rangt ályktað, að varasjóðstillag félaganna sé sett sem skattstofn. Frá þessu sjónarmiði er ekkert athugavert við það fyrir félag að leggja fé í varasjóð. En það er athugavert fyrir félag, sem telur sig ekki þurfa að byggja sig upp lengur á sama hátt og gömlu félögin þurftu á sínum tíma, að vera skyldað til þess, hvernig sem árar, að leggja 1% af umsetningu sinni í varasjóð, alveg eins hvort sem árar vel eða illa. Það er mjög athugavert. Og frá sjónarmiði þeirra, sem skilja samvinnufélögin og eru þeim vinveittir, getur það heldur ekki talizt athugavert, þó að úthlutað sé arði til félagsmanna. Fyrst og fremst er það svo, að verzlun er - eða a.m.k. frá mínu sjónarmiði - ekki hið sama hjá kaupmanni eða hlutafélagi, sem verzlar, og kaupfélaginu. Hlutafélagið og kaupmaðurinn verzla til þess að hafa hagnað handa sér, en samvinnufélag kaupir vörur og selur vörur fyrir félagsmenn sína, til þess að þeir hafi sem bezt tækifæri til að kaupa vörur með hagfelldum kjörum og koma sinni framleiðslu í verð. Ef einn maður kaupir sér vörur, kallar enginn það verzlun, og ef einn maður selur sína vöru, við skulum segja beint til neytandans, þá kallar í sjálfu sér enginn það verzlun, og dettur engum í hug, að hann verði sérstaklega skattskyldur af þeim viðskiptum. En það er satt að segja ekki allur munur á því, hvort tveir eða þrír eða fjórir eða hversu margir sem eru leggja saman til þess að ná hagfelldum kaupum fyrir sig og selja sína vöru eða hvort það er einn maður. Hins vegar hefur kaupmaðurinn og hlutafélagið önnur sjónarmið og er að safna sér ávinningi með verzluninni, og þeirra viðskipti, þeirra verzlun svarar til þess, þegar kaupfélög verzla við utanfélagsmenn, enda er líka glöggur greinarmunur gerður á þessu hjá kaupfélögunum í því, að hagnaður af verzlun við utanfélagsmenn er algerlega skattskyldur á sama hátt og slíkur arður er hjá hlutafélagi og kaupmanni. Það er að vísu vitnað í það, sé ég er, og hv. 11. landsk. minntist á það líka, að frá arðinum af skiptum við utanfélagsmenn, sem félögin mega alls ekki taka á nokkurn hátt í rekstur sinn til eyðslu, en verða að leggja í varasjóð eða láta ganga til almenningsþarfa, t.d. til menningarframkvæmda fyrir hérað sitt eða eitthvað því um líkt, megi draga, áður en lagt er í varasjóðinn, útsvar og skatt, og það er rétt. En það má aðeins draga útsvar og skatt frá þessum upphæðum, áður en þær eru lagðar í varasjóðinn, en það má ekki draga þær frá skattskyldum tekjum, þær upphæðir eru ekki skattfrjálsar. Það er langt frá því. Og kaupfélög, sem oft hefur sézt í blöðum sjálfstæðismanna að séu skattfrjáls, eru víða hæstu gjaldendur, bæði til sveitar og ríkis, í umhverfi sínu, og það er vegna þess, að þau gjalda t.d. þetta sem snertir utanfélagsmannaviðskiptin og greiða að öðru leyti af tekjum sínum, mega ekki frekar en önnur fyrirtæki draga útsvar og skatt frá og verða þess vegna alltaf undir skatti og útsvari með þær upphæðir frá ári til árs. Það er því langt frá því, þó að þetta ákvæði, sem hér er verið að tala um í frv. því, sem fyrir liggur, verði að lögum, að kaupfélög losni undan sköttum. Það er aðeins það, sem þau losna við, að vera ein skuldbundin með landslögum til þess allra samtaka í landinu að leggja ákveðið gjald í varasjóð, hvernig sem árar. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að kaupfélögin hafi engra sérstakra skattfríðinda notið í þess orðs venjulegu merkingu. Ég tel, að þau hafi jafnan goldið a.m.k. eftir því, sem eðlilegt er, og oft meira, miðað við þann skipulagsmun, sem er á þeim og hinum venjulegu samkeppnisfyrirtækjum. Ég tel, að fyrir staði þá, sem kaupfélög starfa á, sé það ómetanlegt gagn, hvernig þau byggja upp fyrir framtíðina með sínum óskiptilegu sjóðum, og þó að kaupfélögunum verði leyft að vera laus við það að vera lögbundin til að leggja árlega í varasjóð, þá draga þau sjálfsagt ekkert af sér eftirleiðis við slíka uppbyggingu. Sá reginmunur er á þeim og hinum venjulegu fyrirtækjum öðrum fyrir staðina, sem þau starfa á, að við félagsslit eru allir hinir svokölluðu óskiptilegu sjóðir, allar þær eignir, sem eru ekki séreignir, arfur til héraðsins og til ráðstöfunar á vegum héraðsvalds, en hver einstaklingur og hvert hlutafélag tekur sínar eignir á einhvern hátt með sér, og þær verða ekki almenningseign. Enn fremur ber á það að líta líka, að kaupfélögin eru almenningsfélög, eru opin fyrir alla. Það er reginmunur. Ég vona, að þegar hv. 11. landsk. athugar þessi mál betur, en hann hefur gert í gegnum þau sjóngler blaðakostsins, sem hann hefur haft, þá sjái hann, að hér er ekki sérstaklega skattamál á ferðinni, heldur réttlætismál, og eins veit ég líka, að hinn hv. þm., sem að minnihlutanál. stendur, á nóga sanngirni til hjá sér til þess að skipta um skoðun í þessu efni. Það er nefnilega þannig, þetta mál, að enginn getur verið á móti þessu frv. nema sá, sem telur samvinnufélagsskapinn svo ótraustan öllum öðrum félagsskap fremur, að skylda þurfi hann einan með landslögum til þess að leggja í varasjóð hjá sér. Þannig er málið, þegar það er krufið og þegar á það er litið með fullum skilningi, eins og við samvinnumenn höfum skilyrði til að líta á þetta.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að þakka hv. þm. S-Þ. fyrir þetta fræðsluerindi, því að hann taldi, að mestur hluti þeirra umræðna, sem fram færu um þessi mál, byggðist á misskilningi og þar á meðal nál. okkar minni hlutans. Ég vil í sambandi við þessa staðhæfingu hans spyrja: Er það rangt samkv. gildandi lögum, að skattgreiðsla samvinnufélaga miðist við varasjóðstillag? Er það rangt, að sú skylda hvíli á samvinnufélögunum í dag að leggja 1% af veltu í varasjóð og 2/3 þess sé skattskylt? Er þetta rangt? Ég spyr hv. þm. Ef þetta er rangt hjá okkur, þá viðurkenni ég fyrir mitt leyti, að nál. sé ekki rétt byggt upp. En ég held, að þetta sé hárrétt. Ég vildi gjarnan fá leiðréttingu hv. þm., ef ég fer hér rangt með. Og ég spyr hann einnig: Er nokkurt félag nú til hér í landi, sem hefur heimild til að draga frá opinber gjöld, áður en skattur er á lagður? Hér á að lögleiða þetta. Er þetta ekki sérstaða, sem hér á að koma fram? Ég spyr um það þennan hv. þm., sem þóttist vera að fræða okkur, sem lítið eða ekkert vita um þessi mál. Ég spyr hann: Er þetta rétt, eða er þetta rangt? Það er ekki annað, sem við segjum í nál., en að hér sé um sérstöðu að ræða, ef þetta verður lögfest. Ég veit ekki til, að það séu nokkur félög, sem njóta þessara fríðinda. Hitt er annað mál, ég tel, að allir skattþegnar ættu að njóta þeirra, en ekki einstakir skattþegnar. Ég er sammála frsm. meiri hl., að þetta ætti að ræðast og afgreiðast í beinu sambandi við tekjuskattsfrv., sem liggur fyrir í Nd. Sennilega verður það þó þannig að láta skattafrv. daga uppi, en knýja þetta fram.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. lagði fyrir mig tvær spurningar. Inn á svör við þeim spurningum kom ég nú að vísu í því, sem ég sagði áðan, en ég skal samt sem áður gera tilraun til þess að tala ljósar, en ég líklega hef talað áðan. Hann spurði: Er það rangt, að skattskylda samvinnufélaga miðist við varasjóð, að hún hvíli á 2/3 hlutum varasjóðstillags? Ég fullyrði, að það sé rangt, að skattskyldan miðist við varasjóð eingöngu, en hún nær einnig til varasjóðstillags, ef lagt er meira í varasjóð, en nemur af ársarði félagsins. Ég vona, að hv. þm. átti sig á því, að þetta er önnur regla, en minnihlutaálitið byggir á, og þá vona ég líka, að þannig sé komið, að hann viðurkenni, að hann hafi þarna byggt á misskilningi, eins og hann lofaði að viðurkenna. Ég las upp áðan ákvæðið úr lögunum, úr 8. gr. skattalaganna, sem þetta snerti. Ef nokkuð af hreinum tekjum þessara félaga er lagt í varasjóð, er sú upphæð undanþegin tekjuskatti og skal koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna, þó eigi hærri fjárhæð, en nemur 1/3. Þá spurði hann að því, hvort það væri nokkurt félag til í landinu nema samvinnufélögin, sem hefði leyfi til þess að draga opinber gjöld frá sínum skattskyldu tekjum, áður en skattur er á þær lagður. Ég veit ekki til þess, að það sé nokkurt félag í landinu, sem hefur leyfi til að gera þetta. Samvinnufélögin hafa það sem sé ekki heldur. En þegar lög skylda þau til þess að leggja arð af skiptum utanfélagsmanna í varasjóð, þá er leyfilegt að draga frá, áður en lagt er í varasjóð, það sem nemur útsvari og skatti, en hins vegar er sú upphæð skattskyld eftir sem áður, því að skattskylda samvinnufélaga nær yfir miklu meira, en þennan hluta af varasjóðstillaginu, sem við erum að ræða um. Skattskyldan nær yfir yfirfærslur þær, sem gerðar eru milli ára, yfir það, sem lagt er í sameignarsjóði, o.s.frv. Ég vona, að ég hafi svarað þessu nógu greinilega, og undirstrika það og hygg það fullsannað, að með frv. þessu er aðeins verið að leysa félögin frá þeirri gömlu kvöð, sem þau bundu sig sjálf og töldu sig fyrrum þurfa að leggja á sig, að leggja 1% af umsetningu í varasjóð. Og okkur öllum kemur yfirleitt saman um það, að samvinnufélögin séu það traust félög, að landslög þurfi ekki að skylda þau til þessarar sjóðssöfnunar, frekar en önnur félög.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. varð nokkuð tíðrætt um misskilning þann, sem honum þótti vera um að ræða af hálfu okkar nm. í minni hl., og má vera, að skýrar hefði mátt að orði komast í nál., a.m.k. að því er varðar þá 2/3 af varasjóðstillögum, sem skattskyldir eru, en ekki allt tillagið, eins og ætla mætti, ef ekki er athugað gaumgæfilega. En hv. þm. féll enn fremur í þá freistni, sem ýmsum hv. framsóknarmönnum liggur ákaflega nærri hjarta, að láta í það skína, að þeir einir skilji samvinnufélagsskapinn og það sé raunverulega þeirra félagsskapur og þeirra eign. Eins og hv. þm. drap á, er öllum heimillaðgangur að samvinnufélagi, eða a.m.k. öllum, sem fullnægja vissum skilyrðum, og við vitum, að í samvinnuhreyfingunni íslenzku eru menn af öllum stjórnmálaflokkum. Ég get ekki stillt mig um að minna hv. þm. á eitt atriði, sem ég hlustaði á fyrir nokkrum árum. Það var þegar erindreki Sambands ísl. samvinnufélaga var að spyrja einn af frumherjum samvinnuhreyfingarinnar úr Dalasýslu, sem var þá kominn á efri ár, hvers hann mundi óska, ef hann ætti sér eina ósk til handa samvinnufélögunum. Ja, því er fljótsvarað, sagði hinn gamli samvinnumaður. Það er, að samvinnuhreyfingin íslenzka losi sig sem allra fyrst úr faðmlögum hinna pólitísku flokka. Og varð ekki misskilið, við hvað hann átti. Þetta vildi ég biðja vín minn, hv. þm. S-Þ., að hugleiða ögn nánar. Hv. þm. varð enn fremur tíðrætt um það, að ég hefði slegið því föstu, að aðaltilgangur varasjóðsframlags samvinnufélaga væri sá að vera skattstofn þeirra. Þetta hef ég nú reyndar ekki gert, og ég verð að segja, að mér finnst þetta að sumu leyti óeðlilegt, að láta skattskyldu félaganna á nokkurn hátt byggjast á þessu framlagi þeirra í varasjóð. En hinu verður á hinn bóginn ekki neitað, að með því að lögfesta þetta frv. minnkar skattstofninn, eins og löggjafinn hefur núna gengið frá þessu atriði. Ég læt þetta vera mitt síðasta orð um þetta mál, a.m.k, í dag, en ég vildi einungis spyrja hv. þm. S-Þ, einnar spurningar, - og hann getur alveg eins svarað henni eftir þennan þingfund eða einhvern tíma, þegar leiðir okkar liggja saman, því að við hittumst nú daglega, og harma ég það ekki neitt: Er hann sammála þeim pistli úr leiðara Tímans, sem ég las upp áðan? Ef svo er, þá erum við sammála í öllum meginatriðum, og þá held ég það sé ekkert oftraust á okkur báðum, að við mundum leysa hin atriðin í þessu máli sæmilega vel, með sérfræðinga við okkar hlið, þannig að þessum málum gæti orðið vel skipað í framtíðinni, svo að allir mættu vera ánægðir.



Það virðist hafa komið fram bæði hér í d. og eins í nál. og í Nd., að varasjóðstillag samvinnufélaganna sé einhver skattstofn fyrir félögin. Þetta er mjög misskilið. Ég skrapp í gær upp í ríkisskattanefnd og náði mér í eitt framtal frá einu samvinnufélagi, og það leit nú þannig út, að tekjuskatturinn var 3.676 kr., sem var 8% af skattskyldu tekjunum. Og skattskyldu tekjurnar voru varasjóðstillag að hér um bil 5/9 og aðrar tekjur að 4/9, svo að það er alrangt að tala um varasjóðstillagið sem skattstofn félaganna. Þess vegna er það byggt á algerum misskilningi, þessi samtenging þessa frv. við hitt frv. Þegar verið er að tala um, að samvinnufélögunum hafi verið ívilnað o.s.frv., þá hefur verið hægt að blekkja fólk, af því að samvinnufélögin hafa verið skattlögð eftir öðrum leiðum, en ýmis önnur félög. Það er það, sem er orsökin. Það hefur verið ósköp svipuð útkoman, en þau hafa verið skattlögð eftir öðrum leiðum, og þess vegna hefur verið svona auðgert að blekkja, að jafnvel sjálfstæðismenn hafa oft getað það. Hitt er rétt, sem þm. V-Sk. sagði, að það er ekki til í lögum að leyfa á sama hátt að draga opinber gjöld frá eins og gert er hér í þessu frv., en það er heldur ekki á sama hátt lögð kvöð á neinn annan skattþegn, eins og þarna er gert, að leggja allan ágóða af verzlun utanfélagsmanna í varasjóð. Þetta væri nokkuð tilsvarandi eins og við segðum við einhverja verzlun, sem verzlar með ákveðna vöru aðallega: Jú, ef þú verzlar með aðrar vörur, þá skaltu taka ágóðann, sem af því verður,og þú borgar af honum útsvar, þú leggur hann í sérstakan sjóð til að tryggja þina framtíð, en sá hluti af gjöldunum, sem þú borgar opinberlega, sem liggur á þessum viðskiptum, hann er skattfrjáls, - Þetta er ekki sagt við neinn, en þetta er sagt hér um bil þó við samvinnufélögin: Það, sem þú skiptir við utanfélagsmenn, - þú mátt skipta við þá, - og það, sem þú hagnast á viðskiptum við þá, það getur þú ekki notað á sama hátt og aðrar þínar tekjur, þú verður að festa það í sérstökum sjóði, en vegna þess að á það kemur einhver hluti af þeim sköttum, sem þú borgar, þá máttu draga það frá, áður en þú festir það eða leggur það til hliðar fyrir framtíðina. - Þetta er það, sem gert er, og þetta er nýtt. Ég er með þessu ákvæði og sé ekkert við það að athuga.  Ég nefndi í minni fyrri ræðu nokkuð mörg félög, sem væru hér á landi hálfgerð samvinnufélög. Ég nefndi til dæmis samvinnufélag skreiðarframleiðenda, sem um hver áramót á stóra sjóði, sem eru ógoldnar verðuppbætur til félagsmannanna, leggur af því ákveðinn hluta í sjóði til að tryggja sig og sína starfsemi og greiðir hitt sem uppbætur árið eftir. Þetta er nákvæmlega tilsvarandi og samvinnufélögin gera, og það hefur alltaf verið farið þannig með þau, að óborgaði sjóðurinn, sem til er um áramót, er talinn eign félagsins, borgaður af honum eignarskattur ævinlega og alltaf. En til frádráttar kemur svo það, sem greitt er í stofnsjóði félagsmanna árið áður, en það, sem eftir er, telst tekjur. Eins ætti að fara með þessi hálfgerðu samvinnufélög, þó að það hafi ekki verið gert. Ég held, að þegar menn fara að athuga þetta frv., hv. minni hl. og þeir, sem honum fylgja, þá muni þeir komast að raun um, að það sé sjálfsagt að samþykkja það og það fyrirbyggi m.a. það, að einstakar yfirskattanefndir og stundum skattanefndir hagi svo til, þegar eitthvert kaupfélag hefur ekki nógar tekjur til að láta 1% af öllum viðskiptum félagsmanna fara í varasjóð, að búa þá til tekjur. Þannig var það um eitt kaupfélag á árinu 1954, að áætluð var tekjuviðbót á það kr. 81.377.49, til þess að það næði því að borga þetta 1% af öllum viðskiptum félagsmanna í varasjóðinn. Og svo voru tekjurnar hækkaðar sem því nam. Svo urðum við að lækka aftur tekjuskattinn í ríkisskattanefnd úr kr. 10.886,00, sem hafði verið hægt að koma honum upp í með þessu móti, og niður í kr. 6.544.00. Svona var farið að fara með samvinnufélögin hingað og þangað um landið af mönnum, sem segjast vilja þeim vel, og þetta þurfti að fyrirbyggja. Það var náttúrlega brot á samvinnulögunum að láta ekki 1% í varasjóðinn. En hvar átti að taka það, þegar peningarnir voru ekki til og ágóðinn var enginn? Hvar átti að taka hann? Kaupfélögunum var bara áætluð tekjuviðbót, sem því nam, alltaf nákvæmlega, að þau hefðu 1% í varasjóðinn. Þessu þarf að breyta, og það gera þessi lög - eða frumvarp - og þau á að samþykkja.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. (FÞ) lagði fyrir mig fyrirspurnir. Ég get svarað því játandi, að ég vildi, að samvinnufélögin þyrftu ekki að styðjast við pólitíska flokka. En hitt er það, að ég er trúlítill á, að sú ósk rætist fyrst um sinn, vegna þess að samvinnufélögin þurfa að verja sig og þurfa á vörn að halda fyrir pólitískum flokkum, og það kemur m.a. í ljós hér á Alþingi. Ég hefði t.d. ekki blandað mér í þessi mál, ef ekki hefði verið sótt að því réttlætisákvæði, sem ég tel að felist í frv. því, sem hér liggur fyrir. Við getum náttúrlega lofað því báðir hvor um sig að vinna að því að eyða pólitík í sambandi við þessi mál, eftir því sem hægt er, og þá vil ég óska þess, að hv. 11. landsk. byrji með því að unna samvinnufélögunum þess réttlætis að þurfa ekki ein að leggja fé í varasjóð, hvernig sem hagur þeirra er og hvernig sem árar. Þá spurði hann mig líka að því, hvort ég væri sammála því broti úr leiðara Tímans, sem hann las hér áðan upp, um að samvinnufélög og önnur verzlunarform ættu að njóta jafnréttis. Og ég svara því hiklaust játandi. Ég er því sammála. En ég lít ekki svo á, að þetta jafnrétti sé það, að kaupmaður t. d, og samvinnufélag greiði nákvæmlega eftir sömu reglum til almenningsþarfa. Ég tel, að jafnréttið þar á milli þurfi að vera hlutfallslegt eftir forminu, sem er á verzluninni hjá þessum tveimur aðilum. Ég hefði líka getað nefnt hlutafélag, en ekki sérstaklega kaupmanninn, og ég vil segja það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, það þokar í þá áttina, að jöfn staða til gjalda verði á milli hlutafélags og kaupfélags.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Þetta frv. er komið hingað til d. frá Nd., og eins og það kom hingað, fór það fram á, að bætt væri einum dýralækni við tölu þjónandi dýralækna í landinu og honum ætluð Austur-Skaftafellssýsla og partur syðst af Suður-Múlasýslu. Við athugun á þeim dýralæknum, sem starfandi eru, og hvernig landinu er skipt á milli þeirra í ákveðin dýralæknisumdæmi, kom mjög greinilega í ljós, að stóru svæðin á landinu liggja svo afskekkt og svo langt frá dýralæknum, bæði vegna vegalengda og samgangna, að þeir hafa dýralæknis mjög lítil not. Það hlýtur því að koma að því fyrr eða siðar, að fjölga þurfi dýralæknum allverulega, og undir meðferð málsins komu fram hér í hv. d. frá tveimur alþm., er hér sitja, hv. þm. Barð. og hv. þm. V-Sk., till. um tvö ný dýralæknisembætti. Það lágu þannig fyrir nefndinni umsóknir um þrjú ný dýralæknisembætti í raun og veru, þó að ekki væri nema eitt í frv. sjálfu. Nú er það svo, að það er nokkuð margt, sem þarf að taka tillit til, þegar ákveða á, hve margir dýralæknar eru í landinu og hve stór umdæmi hver þeirra hafi. Það var sú tíð, að enginn dýralæknir var í landinu, svo var hann einn um margra ára skeið, síðan tveir o. s. frv., smáfjölgandi. Það, sem þarna kemur einkum til greina, er í fyrsta lagi þetta, að því meira sem skepnan er notuð, því meiri afkasta sem krafizt er af henni, því meiri hætta er á, að hún veikist af ýmsum sjúkdómum og því meiri þörf verður fyrir dýralækni. Þetta hefur verið að smábreytast hér á landi og dálítið misjafnt um landið. Fyrir aldarfjórðungi var meðalkýrnytin á landinu ekki nema liðugt 2.000 lítrar, nú er hún komin á fjórða þús. lítra, og nú eru komnar sveitir, sem eru komnar yfir 4.000 lítra eftir meðalkúna, og þeim kúm er miklu hættara við misfellum, en hinum. Meðalafrakstur eftir kind á fóðri var milli 10 og 11 kg af kjöti fyrir 25 árum, en er núna kominn upp í kringum 15 eftir hverja fóðraða kind. Afraksturinn hefur aukizt í landinu sem heild, og þar með er meiri hætta á ýmiss konar sjúkdómum í sauðfénu. Þetta er ákaflega misjafnt eftir landshlutum, og það er líka misjafnt eftir einstökum bæjum. Ég var seinast á laugardagskvöldið var, að fara yfir einn hrepp á landinu, og þar munaði fullum helmingi, sem sá bóndinn, sem hafði mestan arð af sínu fé á kind, hafði umfram þann, sem hafði hann minnstan, og ég hef séð hann enn meiri innan sama hrepps. Og þegar ég ber saman hreppana á sama hátt, kemur sams konar munur í ljós. Það eru til hreppar, þar sem sauðféð er aðalbústofninn, sem hafa yfir 20 og allt upp í 22 kg af kjöti eftir hverja kind, sem þeir hafa á fóðri, og svo eru til aðrir, sem ekki ná 10 kg eftir kindina. Þetta gerir það að verkum, að þörfin fyrir dýralækna er þegar af þessari ástæðu misjöfn um landið, og til þessa þarf vitanlega að taka tillit, þegar maður ætlar dýralæknunum ákveðinn stað. Það á að taka tillit til, hvað mikið menn halda að liggi fyrir af starfi í hverju einstöku héraði. Samhliða verður þó náttúrlega að taka tillit til þess, hvernig er að fara um héraðið og hve skepnumargt það er. Eftir því sem meðferðin á fénu batnar, verður þörfin á dýralæknum þess vegna meiri. Menn leggja meira kapp á að fá læknað það, sem að er hverri skepnu, sem von er á að gefi mikinn arð, heldur en þeirri skepnu, sem er ekki von á að gefi nema lítinn arð. Bóndi t. d. í fyrra vestur í Strandasýslu, sem missti - af því að hann náði ekki í dýralækni - 14 ær, sem voru með 27 lömb innan í sér, og sá hreppur er venjulega með yfir 20 kg af kjöti eftir kindina, hann mundi hafa viljað borga þó nokkuð fyrir að ná í dýralækni þar. En hefði hann verið í öðrum hreppum, þar sem ekki er einu sinni lamb innan í hverri á og ekki nema 9–10 kg eftir kindina af kjöti, þá hefði hann ekki viljað offra miklu í að ná í dýralækni til þess að bjarga ánum. Þetta er svo misjafnt, og það verður að rannsaka það, og meta, hve mikil þörf er að mæta þeim óskum bændanna, sem almennar eru um land allt, að fjölga dýralæknunum, búa til ný dýralæknisumdæmi. Því ákvað nefndin að vísa þessu máli frá með rökstuddri dagskrá, og hún gerði það líka með tilliti til þess, að eins og málið liggur núna, útskrifast enginn nýr dýralæknir á þessu ári, en eitt dýralæknisumdæmi er þegar laust til í landinu, sem ekki fæst maður í. En það eru 6 menn við nám, sem koma smám saman, 3 af þeim komnir svo langt, að það er nokkurn veginn vissa fyrir því, að þeir klári sitt nám, hinir tiltölulega nýlega byrjaðir, og það heltast nú sumir þar úr lestinni, hafa gert og gera, eins og t. d. Jóhann Sigurjónsson skáld á sínum tíma, Eggert Briem frá Viðey o. fl., o. fl., sem hafa byrjað á dýralæknisnámi og hætta svo við það. Þess vegna veit maður ekki, hvað við fáum marga dýralækna núna á næstunni, en við teljum víst, að þrír komi a. m. k. á næstu tveimur, þremur árunum, þegar maður telur árið í ár með. Við leggjum þess vegna til, að frv. verði afgr. með rökstuddri dagskrá til ríkisstj. Og í trausti þess, að ríkisstj. láti athuga gaumgæfilega þörf bænda fyrir fleiri dýralækna, en nú eru og hvernig landinu skuli skipt í umdæmi með það fyrir augum, að þessari þörf bænda verði sem bezt fullnægt, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Við ætlumst sem sagt til þess, að ríkisstj. láti einhverja, yfirdýralækninn eða einhverja, kynna sér þetta sem allra bezt og rannsaka þetta aftur, og við vonum, að þær till. verði tilbúnar um sama leyti og fyrstu mennirnir verða tilbúnir til þess að taka stöðu í nýjum dýralæknisumdæmum.