Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ekki annað að segja en að n. leggur einróma til, að frv. verði samþ.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Fjhn. leggur til, að frv. þetta verði samþ. með breyt. Á síðasta þingi bar n. fram breyt. við sams konar frv., og hím var þá samþ. mótatkvæðalaust. En nú hafa orðið þau mistök, er frv. var borið fram aftur, að prentað hefur verið hið upprunalega frv. án þeirrar breyt., sem búið var að samþykkja í fyrra. N. leggur því til, að frv. verði nú samþ. með þessari breyt., sem er raunverulega ekki breyt. frá gildandi l., þó að það líti út sem breyt.



Herra forseti. Ég hef raunverulega ekkert um þetta mál að segja, en vísa til nál. N. mælir með því, að hv. d. samþ. þetta frv. Hér er um ofur einfalt atriði að ræða, og fannst meiri hl. n. sjálfsagt að verða við ósk Vinnuveitendafélagsins um nýtt nafn, er hefði sama gildi og núverandi nafn þess gagnvart lögum og öðrum aðilum. Einn nm. tók ekki þátt í afgreiðslu málsins. - Ég hef svo ekkert frekar um þetta að segja, en vona, að mál þetta gangi áfram að umr. lokinni.

Forseti (BG) : Hv. þm. N-Ísf. hefur kvatt sér hljóðs og talar um fundarsköp.



Ég vil benda hæstv. forseta á að allmargir þingmenn eru ókomnir til fundar, og beina þeim tilmælum til hans, hvort hann sjái sér ekki fært að fresta atkvgr. eilítið.

Forseti (BG) : Atkvæðagreiðsla fer fram eftir hálftíma, það virðist vera nægur tími þangað til að safna saman liði.



Herra forseti. Það var í byrjun september á þessu hausti, að ríkisstj. boðaði til hinnar svonefndu stéttaráðstefnu til að leita þar eftir samstarfi við fulltrúa stéttanna í landinu til að glíma við dýrtíðarvandamálið, eins og það hét. Nú eru liðnir um 3 mánuðir síðan þetta var, og harla lítið hefur enn þá heyrzt frá þessari ráðstefnu, en það er af ofur skiljanlegum ástæðum. Þó að um það leyti. sem stéttarráðstefnan var kvödd saman, væri býsna hátt talað um dýrtíðina og hver ráðherrann eftir annan kæmi í útvarpið til að útmála hið voðalega ástand, já, þrátt fyrir hin mörgu og stóru orð forustumanna þjóðarinnar í sambandi við þessi stóru mál, þá hafa engar tillögur komið fram til lausnar af hálfu þeirra, er með völdin fara. Strax í byrjun september var það rækilega auglýst fyrir þjóðinni, að hún væri á gjaldþrotsbarmi. Skýrsla fjárhagsráðs átti að sanna þetta. Gjaldeyririnn var á þrotum og litlar eða engar líkur til öflunar lágmarksgjaldeyris fyrir þjóðina til að lifa af. Þessar lýsingar þekkja nú allir. Formenn tveggja stærstu þingflokkanna brugðu samt á rás vestur um haf í haust, þó að allt væri að fara til fjandans eftir lýsingum stjórnarvaldanna að dæma, og sjálf ríkisstj. tók svo á þessum málum, að er hún hafði kvatt saman 10 fulltrúa frá stéttunum, héldu ráðherrarnir sömu ræðurnar og þeir höfðu áður haldið í áheyrn alþjóðar í útvarp, og er þeim var lokið, var sagt við fulltrúana: Hingað og ekki lengra, nú skuluð þið strax fá hvíld, á meðan við höldum áfram að reikna og teikna og vita, hvað hægt er að gera í málinu. Sem sagt, það fyrsta, sem sagt er við stéttaráðstefnuna, er það, að ríkisstj. hafi ekki undirbúið málið. Strax á fyrstu dögum ráðstefnunnar, þegar fulltrúarnir ætluðu að fara að snúa sér að viðfangsefnum sínum, var allt undirbúið af hálfu ríkisstj. Hún átti eftir að láta reikna og teikna og bað um frest um óákveðinn tíma. Þessi frestur hefur svo orðið þannig, að þó að liðnir séu þrír mánuðir, frá því að ráðstefnunni var frestað, þá hafa fulltrúar fram að þessum tíma ekkert fengið að starfa, og nú skilst manni helzt, að ríkisstj. hafi kvatt til þessarar ráðstefnu í þeim tilgangi að gabba fulltrúana og gera grín að þeim, því að nú boðar ríkisstj., að hún muni innan skamms leggja dýrtíðarfrv. sitt fyrir þingið, en í millitíðinni hefur hún ekkert samband haft við fulltrúa stéttasamtakanna. Þetta eru satt að segja einkennileg vinnubrögð, ef einhver alvara er um það hjá stjórninni að leysa aðkallandi vandamál í samvinnu við höfuðstéttir landsins. Sýnir þetta kannske, að alvaran sé harla lítil í því efni, eða er leitað að þannig lausn, að ekki kæmi til greina samvinna við stéttasamtökin um hana? En þegar flestir landsmenn sjá, að ekki má lengur dragast að hefja raunhæfar aðgerðir, og þegar stjórnarandstaðan ber fram till. til úrbóta á vandamálum þjóðarinnar, þá ber ríkisstj. sig illa og tekur lítinn þátt í umræðunum um þær till. Í stað þess gefur hún út skriflega tilkynningu, sem gengið hefur á milli allra ráðherranna, og tilkynningin er á þessa leið: Hér er um erfitt mál að ræða. Við erum að láta lærða menn reikna og teikna, en niðurstaðan er ekki enn þá fundin, en stundin nálgast. - Þetta er tilkynningin, sem þjóðin fær eftir allt, sem á undan er gengið. Já. stundin nálgast. Mér þykir þingheimur sýna ríkisstj. mikla þolinmæði og mikið umburðarlyndi, ef þm. láta sér þetta lynda, þegar svo brýn nauðsyn er á því, að fram kæmi till. til umbóta aðkallandi vandamála. Þm. hlýtur að vera nóg boðið af svona aðferðum, og þeir hljóta annaðhvort að krefjast till. af hálfu ríkisstj. eða þá að ræddar verði í alvöru till. okkar sósíalista og á þeim þá gerðar þær breyt., sem meiri hluti þm. telur æskilegar. Eða á að halda áfram á braut úrræðaleysisins og drepa allan kjark úr þjóðinni og stefna út í atvinnuleysi og öngþveiti? Ég vildi sérstaklega benda á eitt atriði í sambandi við lausn dýrtíðarmálanna. en það er það, að þær ráðstafanir, sem gerðar verða nú til lausnar vandanum, verða að grundvallast á samkomulagi við aðalstéttasamtök landsins. En með þeim vinnubrögðum af hálfu ríkisstj., sem ég lýsti áðan, eru stéttasamtökin skágengin og lítils virt, og virðist helzt í ráði að kasta hér fram till., án þess að ráðgast við þau að nokkru. Slík vinnubrögð hljóta að leiða af sér vandræði, sem erfitt verður að leysa, og er því ekki seinna vænna að breyta til og hefja ákveðið og einlægt samstarf við höfuðstéttirnar um lausn dýrtíðarmálanna. Það er aðallega einn þáttur í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, sem ég vildi gera að umtalsefni, en það er sá þáttur, er snýr að fiskibátaflotanum. En þannig er nú ástatt fyrir fiskibátaflotanum, að gera verður alveg sérstakar ráðstafanir til þess, að útgerðin geti hafizt á réttum tíma í vetur. Það er raunar búið að draga nauðsynlegar aðgerðir svo lengi, að af þeim drætti hefur þegar skapazt tjón, sem ekki verður bætt. Útgerð bátaflotans krefst minnst mánaðar undirbúnings, og það er ekki hægt að setja allan flotann af stað í einni svipan, eins og ýtt sé á takka og allt fari þá á stað. Nú er komið fram í desember, og enn er hér talsvert eftir af þingstörfum, sem ljúka þarf, áður en nauðsynlegar ráðstafanir vegna útvegsins verða gerðar, en venjan að hefja útgerð strax upp úr áramótunum. Drátturinn á raunhæfum aðgerðum hefur þegar valdið óbætanlegu tjóni, og hver dagur, sem líður án þess að eitthvað sé gert til tryggingar rekstri bátaútvegsins, þýðir tapaðan dag á næstu vertíð. En hvernig er viðhorfið í sambandi við rekstur bátaflotans, og hvað verður að gera? Það, sem fyrst blasir við, er það, að vegna síldarleysisins s. l. sumar er mikill hluti flotans þannig efnum búinn, að á mörgum bátum hvíla stórkostleg sjóveð, og geta þeir því ekki farið til nýrrar vertíðar, nema eitthvað verði gert til að leysa af þeim skuldaböndin. Þetta er atriði nr. 1. Það eru skuldirnar. sem hvíla á allmiklum hluta bátaflotans frá því í sumar og verður tafarlaust að leysa. Í frv. okkar eru gerðar sérstakar till. til lausnar á þessu atriði. og ég verð að segja það, að ég kem ekki auga á aðra lausn, enda hefur áður verið horfið að sams konar lausn þessa máls hér á Alþingi. - 2. atriðið er einnig afleiðingin af því, hversu síldveiðarnar brugðust s. l. sumar, en það er, að mikill hluti bátaflotans getur ekki staðið í skilum við stofnlánadeildina og aðrar lánstofnanir. Stofnlánin hafa yfirleitt fallið í gjalddaga nú 1. nóvember, og hafa þannig hrúgazt upp skuldir hjá útvegsmönnum, og á þessum skuldum eru mjög háir dráttarvextir. Skuldir útvegsins verða þannig enn stórkostlegri og gera flotanum gersamlega ófært að hreyfa sig. Þetta er annað höfuðatriðið varðandi bátaútveginn, sem tafarlaust verður að leysa. Í frv. okkar eru einnig ákveðnar till. um lausn á þessum vanda. og sé ég heldur ekki, að þar sé um aðra leið að ræða, og hef ég hvergi í umræðum né blaðaskrifum heyrt eða séð um önnur atriði en þau í till. okkar til lausnar á þessu. Þessi grundvallaratriði þykist ríkisstj. vilja leysa, en er svo varla til viðtals, þegar till. til úrbóta koma fram. Auk þessara tveggja atriða, sem ég hef gert að umtalsefni, er óhjákvæmilegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja fast lágmarksverð fyrir aflann á komandi vertíð. Þetta hefur áður verið gert, en heyrzt hafa raddir, að þetta væri óviðkunnanlegt, óréttmætt og óeðlilegt. En þetta er alveg óhjákvæmilegt. að tryggja fast fiskverð, og þeir, sem eru á móti, verða að öðrum kosti að benda á aðra leið, því að þetta er undirstöðuatriði fyrir bátaútveginn. Á atvinnuleysisárunum fyrir stríð var hægt að fá fiskimenn til að róa upp á hlut, án þess að þeir vissu, fyrir hvað aflinn mundi seljast, eða hvenær hann yrði seldur. Slíkt ástand er nú liðið hjá, og nú fást engir til að róa án þess að vita, hvenær eða fyrir hvað aflinn selst. Öll stríðsárin vissu sjómenn þetta og gátu því reiknað nokkurn veginn út kaup sitt í meðalaflaári. En þegar mikill hluti aflans er óseldur í vertíðarbyrjun, verður að tiltaka eitthvert lágmarksverð og tryggja útvegsmönnum það með einhverju móti, og er þá varla um annað að ræða en ríkið ábyrgist verðið. Og ég er líka sannfærður um, að þegar menn, meira að segja þeir sem skipa núverandi ríkisstj., fást til að hugsa um þessi mál, að þá munu þeir sjá, að það verður að tryggja fiskverðið að tilhlutun ríkisvaldsins. Þyki einhverjum óviðfelldið að nota orðið ríkisábyrgð, þá getur ríkisvaldið skyldað bankana til að ábyrgjast fiskverðið til þess að friða þá, sem eru feimnir við orðið ríkisábyrgð. En slíkt er eingöngu álíka hringsól í kringum rófuna á sér eins og þegar ríkisstj, ætlar að koma á gjaldeyrisskatti, sem verkar eins og gengislækkun. en það má bara ekki kalla það gengislækkun. Verði verðið tryggt á annan hátt en með ríkisábyrgð, skiptir það engu máli, en mér sýnist, að í okkar frv. sé lagður grundvöllurinn að lausn þessa máls, og hefur þá annað eins gerzt á Alþingi og breytt sé einu orði í stórum lagabálki. Í þessu frv. höfum við gert ráð fyrir, að verðið verði jafnhátt og gengið er út frá á þessu ári, eða 65 aurar fyrir hvert kg. af þorski og ýsu með haus. Það er ljóst, að þetta verð er heldur lágt fyrir útgerðarmenn að óbreyttum kringumstæðum. Rekstrarkostnaður útvegsins er nú það mikill, að þetta dugir ekki, nema aðrar ráðstafanir komi til. Því er í frv. okkar gert ráð fyrir að lækka rekstrarkostnað útgerðarinnar útgerðinni í hag, og bendum við þar á þessar leiðir: Í fyrsta lagi er lagt til, að vaxtakostnaður lækki. Það ætti að vera tiltölulega auðvelt að lækka hann um helming, ef skilningur er fyrir hendi. Sé miðað við áætlun hagfræðinganefndarinnar, sem sat á rökstólum í fyrra. þá verður vaxtakostnaðurinn á bát, eftir því sem hagfræðingarnir reiknuðu. tæpar 30 þús. kr., en það er alveg augljóst, að hér er verulega of lágt áætlað, og er auðvelt að benda á, að vaxtaútgjöldin í sambandi við síldveiðarnar eru miklu hærri en þeir gera ráð fyrir. Ef takast mætti að lækka þessa upphæð um helming, eða niður í 15 þús. kr., þá vegur það mjög mikið til að draga úr rekstrarkostnaðinum. S. l. ár græddi Landsbanki Íslands samkv. skýrslum, sem hann sjálfur hefur gefið út, 14,2 milljónir kr. Verulegur hluti þessa gróða er tekinn beint frá útgerðinni, en þær breyt. voru gerðar á rekstri bankans, að hann var með lögum skyldaður til að lána háar fúlgur til útgerðarinnar, en þær ráðstafanir leiddu til þess, að útlán bankans jukust stórkostlega og heildarvaxtatekjurnar að sama skapi, svo að bankinn græddi á síðasta ári meira en helmingi meira en árið þar á undan. Þar sem mikill hluti þessa gróða, sem bankarnir hafa rakað saman að undanförnu, er frá útgerðinni, þá virðist ekki nema eðlilegt að þeir slaki nú til með útlánsvexti til þess að gera útgerðinni færara fyrir. - [ Umr. frestað um stund.] Ég var að gera grein fyrir þeim lið í till. okkar sósíalista sem fjallar um lækkun á rekstrarkostnaði útvegsins og hafði vikið nokkuð að vaxtalækkun, en vil fara um það fáum orðum til viðbótar. Þær vaxtagreiðslur, sem útvegurinn býr nú við, eru ekki einungis allt of háar, heldur líka í fyllsta máta ósanngjarnar. Það er t. d. kunnugt. að bankarnir hafa mikið lánað út á veiddan fisk, sem legið hefur í öruggri geymslu í frystihúsum, en sökum ýmissa örðugleika ekki verið sendur á markaðinn. Þessi framleiðsla er í alla staði tilbúin á markaðinn og auk þess með ríkistryggðu verði. En þrátt fyrir það hafa bankarnir tekið háa vexti af þessum lánum, sem hvílt hafa með miklum þunga á framleiðendunum, því að lánin hafa oft þurft að standa marga mánuði. Við athugun hljóta menn að sjá ósanngirnina í háum vöxtum af slíkum lánum, samanborið við ýmsar aðrar lánveitingar. Í Noregi eru lán veitt með mjög hagkvæmum kjörum og það miklu betri kjörum en lán til annarrar starfsemi, en það er alveg gagnstætt því, sem hér er. Ég var staddur á útgerðarmannafundi nú fyrir nokkru. Þar lýsti einn frystihúseigandi því, að s. l. ár hefði hann greitt í vinnulaun við frystihúsið samtals 300 þús. kr., en vaxtagreiðslurnar fyrir árið námu af þessu sama frystihúsi 100 þús. kr., eða vextirnir voru 1/3 á móti öllum vinnulaunum. Það sjá allir, hvað slík vaxtagjöld torvelda reksturinn. Þessu verður að breyta, bæði með því að lækka vextina alla og auk þess veita sérstaklega hagkvæm rekstrarlán, því að það er engin meining að láta greiða miklu hærri vexti af lánum, sem veitt eru út á fullunna vöru, er tefst nokkra mánuði, áður en hún er flutt út, heldur en af lánum, sem standa eiga marga áratugi. Ég er sannfærður um, að bankarnir þola vel og hafa aðstæður til að lækka vextina. Þá vil ég minnast nokkuð á annað atriði í till. okkar, sem varðar rekstur útvegsins, en það eru vátryggingarnar. Meginhluti bátanna er skyldaður til að vera vátryggður hjá ríkistryggðu fyrirtæki, samábyrgðinni. Þessa tryggingu verða útvegsmenn að kaupa óeðlilega háu verði, eða 6–8%, og er það mun hærra en aðrar stofnanir, sem aðstöðu hafa fengið til tryggingastarfsemi, bjóða upp á. Með þessu fyrirkomulagi verður hver bátur að greiða um og yfir 30 þús. kr. í iðgjöld á ári, en allir sjá, að slíkt nær ekki nokkurri átt og það því síður, þegar ríkið skyldar útgerðarmennina til að tryggja hjá þessu fyrirtæki, meðan aðrir bjóða miklu betri kjör. Þennan útgjaldalið bátaútvegsins þarf að lækka verulega, og það er hægt. Um aðrar till. til lækkunar á útgerðarkostnaði skal ég ekki hafa mörg orð. Það er minnzt á að lækka beituna um 10%, en eins og allir vita, þá er beitan stór útgjaldaliður. Sú aðstaða, sem boðizt hefur nú í haust, gerir þessa lækkun auðvelda, ef ríkisstj. vill nota þá heimild, sem til þess þarf. Þá er alkunnugt, að viðgerðarkostnaður á bátum er óeðlilega hár, og stafar það fyrst og fremst af því, að vélaverkstæði og slippfélög fá að leggja allt að 100% á vinnu og efni, sem til þessara viðgerða þarf. Það viðurkenna allir menn í orði, að þetta sé áeðlilegt, en þessu verður ekki kippt í lag nema með lagaboði eða a. m. k. sérstökum ráðstöfunum af hálfu hins opinbera. Eins og hér hefur verið sýnt fram á, þá er hægt að lækka rekstrarkostnað bátanna og gera útgerðarmönnum þannig kleift að gera bátana út. En hitt er sýnilegt, að það virðist heldur lítill vilji fyrir hendi hjá valdhöfunum til þess að hrófla við þessum liðum, sem hér hefur verið drepið á, nei, heldur er stöðugt hrópað um of hátt kaup og talað um kauplækkun sem einu leiðina til úrbóta. En sannleikurinn er sá, að við rekstur báta munu menn reka sig á, að sú leið kæmi bátaútveginum að litlu gagni. Þetta eru því einu liðirnir, sem að gagni geta komið, en það er að tryggja bátunum gott verð eða lækka verulega þá útgjaldaliði við reksturinn, sem hér hefur verið minnzt á. Það er líka alveg víst, að það má ekki dragast að gera ráðstafanir í þessu efni. Þess vegna er alveg furðulegt, að ríkisstj. skuli ekki grípa tækifærið og ræða þær till., sem hér liggja fyrir, og styðja að því, að þær komist fram í lagaformi. Út af ræðu forsrh. hér í gær og þeim ummælum hans, að till. þær um tollalækkun, sem gerðar eru í þessu frv., mundu valda ríkissjóði um 25 millj. kr. tekjumissi, þá vil ég segja það, að ég tel þessa yfirlýsingu furðulega. Ríkisstj., sem þessi ráðh. hefur forsæti í, hefur nýlega lagt fram frv. til fjárlaga. Í þessu frv. eru allar tolltekjur ríkissjóðs áætlaðar 32 millj. kr. Af því má sjá, hversu mikil fjarstæða er, að sú tollalækkun, sem hér er gert ráð fyrir, nemi 25 millj. Nei, þessi tollalækkun mundi rýra tekjur ríkissjóðs um 13 til 15 millj., ef miðað er við þá áætlun, sem ríkisstj. hefur gert um innflutning á næsta ári, en ekki 25 millj., eins og forsrh. hélt fram. Þá hélt ráðh. því fram, að þessi tollalækkun hefði aðeins í för með sér 15–17 stiga hækkun á vísitölu, en þó er það skýrt tekið fram í útreikningum, sem hagfræðingur ríkisstj. hefur gert, að slík tollalækkun mundi hafa í för með sér 21 stigs lækkun á vísitölunni. Það er því upplýst, að hér hefur forsrh. farið vísvitandi með rangt mál. Auk þess, sem hér hefur verið talið, mundi slík vísitölulækkun, sem frv. gerir ráð fyrir með afnámi tollanna, hafa í för með sér mikla lækkun á útgjöldum ríkissjóðs, og hafa hagfræðingar ríkisstj. reiknað út, að sérhvert stig, sem vísitalan lækkar, spari ríkissjóði 683 þús. kr. Upphæðin, sem sparaðist með 21 stiga vísitölulækkun, mundi því nema um 14–15 millj. Þessi sparnaður mundi vega verulega upp á móti því tapi, sem ríkissjóður yrði fyrir vegna tollalækkunarinnar. Ráðh. minnist ekkert á þann lið frv., þar sem gert er ráð fyrir að afnema milliliðagróðann, en samkv. till. frv. skal afnema milliliðagróða heildsalanna og koma skynsamlegu skipulagi á innflutningsverzlunina, en þær ráðstafanir mundu lækka vísitöluna um nálægt 20 stig, eftir því sem hagfræðingar hafa komizt að raun um. Slík ráðstöfun mundi spara ríkissjóði aðrar 14–15 millj., ef lagður er til grundvallar útreikningur sá, sem hagfræðingar ríkisstj. hafa gert. Útkoman af ráðstöfunum frv. yrði því sú, að ríkissjóður græddi verulega upphæð á kostnað heildsalanna. En það þykir ríkisstj. of dýr biti, og þá væri kannske gengið of nærri þeim flokkum og blöðum, sem byggja tilveru sína ekki sízt á fjárframlögum heildsalanna. Á þessu stigi málsins ætla ég ekki að fara fleiri orðum um þetta frv., en vil að endingu undirstrika það, að það er furðulegt, eins og á þessum málum er haldið, að ríkisstj. skuli komast upp með það og láta það nægja að gefa þær upplýsingar, að nú sé stundin, hin mikla stund að nálgast. Það er í sjálfu sér verið að stefna atvinnurekstri okkar og afkomu allri í hættu með slíkum vinnubrögðum. Einnig er furðulegt, að ríkisstj. skuli svo neita að taka við þeim till., sem hér eru lagðar fram á Alþ., og ræða þær í alvöru, sem málefnið gefur fyllilega tilefni til.



Herra forseti. Ég ætla að þessu sinni ekki að ræða þetta frv. í heild, en það eru nokkur atriði í ræðu hv. 2. þm. S-M., sem ég hef tilefni til að segja nokkur orð um. Það er viðvíkjandi nokkrum útreikningum, sem ég hef annazt ásamt fleirum. Þótt þeir útreikningar hafi verið í höndum þeirra manna einna, sem fengu þá sem trúnaðarmál, þá víkur hv. þm. nokkuð að þeim og á þann veg, að ég sé mér ekki annað fært en að leiðrétta það. Forsrh. gat þess í gær, að ef ákvæðin í frv. um að fella niður tolla á nauðsynjavörum kæmu til framkvæmda, þá mundu tolltekjur ríkissjóðs minnka um 25 millj. kr., en ekki lækka vísitöluna nema um 15–17 stig. Þessi ummæli forsrh. kallar hv. þm. úr lausu lofti gripin, en þau eru rétt. Þessu til sönnunar segir hv. þm., að nokkrir hagfræðingar, og ég mun vera einn af þeim, hafi reiknað út, að áhrif allra tolla á vísitöluna væru 21 stig. Ef allir tollar, sem áhrif hafa á vísitöluna, eru felldir niður og verzlunarálagning líka lækkuð sem þessu svarar, þannig að hún lækki í því hlutfalli, þá mundi vísitalan lækka um 21 stig. Þessi útreikningur er nákvæmur og réttur. En í 7. kafla frv. er ekki gert ráð fyrir að fella niður alla tolla á hinum ýmsu vörutegundum, þótt ef til vill hafi það verið ætlun þeirra, sem sömdu frv. Það er ekki talað um að fella niður tolla af búsáhöldum og ýmsum flokkum vefnaðarvöru í frv. og áhrifin af þessu því ekki eins mikil og ef allir tollar yrðu felldir niður. Auk þess er hér ekki gert ráð fyrir neinni lækkun verzlunarálagningar, en slík lækkun mundi nema um 5 stigum. Þetta hvort tveggja, að tollar eru ekki felldir niður á öllum vörum, sem hafa áhrif á vísítöluna, og hins vegar ekki trygging fyrir því, að álagning lækki vegna þessarar niðurfellingar tolla, veldur, að ekki kemur fram öll sú vísitölulækkun, sem kæmi fram, ef tollar væru felldir niður af öllum vörum. Hitt er rétt hjá hæstv. forsrh., að framkvæmd þessara ákvæða mundi ekki þýða meira en 15–17 stiga lækkun. Sökum þess, hvernig vísitalan er reiknuð, mundu þessi ákvæði að ýmsu leyti verka skringilega og hafa í för með sér mikla verðlækkun á vissum vörum, sem eru skyldar öðrum vörum, sem ekki lækka. Í vísitöluútreikningum eru teknar tilteknar „representativar“ vörur, þ. e. vörur, sem taldar eru sýna verðbreytingar heilla vöruflokka. Í frv. eru tollar felldir niður á slíkum vörum, en ekki hinum, sem þær eiga að „representera.“ Þetta veldur ósamræmi í verðlagi á skyldum vörum, auk þess sem þetta nálgast fölsun á vísitölunni. Með slíkum ákvæðum er gengið verulega á hlut launþega, sem þiggja laun samkvæmt vísitölu. Vísitalan er ekki annað en meðaltal, miðað við slíkar „representatívar“ vörur. Það hefur nokkuð verið gert að því að líta sérstökum augum á þessar vörur og leggja áherzlu á að halda þeim í lágu verði. Og það hefur einnig verið talin ástæða að lækka þær útlendu vörur, sem reiknað er með í vísitölunni, en aðrar vörur ekki taldar skipta eins miklu máli. Ef haldið er áfram á slíkri braut, getur það leitt til beinnar fölsunar á vísitölunni. Það er allt annað mál, að Alþfl. er og hefur verið andvígur því að leggja tolla á nauðsynjavörur. Það var upphaflega stefnumál Alþfl., að ekki yrðu lagðir tollar á nauðsynjavörur. Hins vegar hefur hann, eins og aðrir flokkar, orðið að sætta sig við að ríkisstj. aflaði sér tekna með því að innheimta tolla af nauðsynjavörum. Fjárhagur ríkissjóðs ræður því og samningar milli flokka á hverjum tíma, hve mikið af tekjum ríkisins er innheimt með tollum. Sá kafli frv., sem ræðir um niðurfellingu tolla, á ekki stoð í „prinsipialli“ andstöðu gegn tollum, heldur er þessi tollalækkun gerð til þess að lækka vísitöluna. Ef hér væri um „prinsip“ að ræða, þá ætti að lækka tolla af öllum nauðsynjavörum. Það er augljóst mál, að hér vakir ekki fyrir flm. að afnema tolla, heldur að lækka vísitöluna. Ef litið er á þessa ráðstöfun frá því sjónarmiði, þá er rétt að athuga, hve mikið tolltekjur ríkissjóðs mundu minnka, og hins vegar, hve vísitalan mundi lækka mikið vegna þessara tollalækkana. Það hefur verið athugað nákvæmlega, hve miklu tolltekjur af þessum vöruflokkum hafa numið fyrstu 9 mánuði ársins. Það er milli 18 og 19 millj. kr. Þetta eru alveg óvefengjanlegar tölur, sem eru opinberlega staðfestar. Það er augljóst mál. miðað við sama innflutning 3 síðustu mánuði ársins, að þá mundu tolltekjur minnka um 24–25 millj. kr. Ég held, að þessi leið sé ekki heppileg til niðurgreiðslu á vísitölunni. Hitt er rétt, sem hv. þm. sagði, að hvert stig, sem vísitalan lækkar, sparar ríkissjóði um 650 þús. kr. svo að heildarsparnaður hjá ríkissjóði við lækkun vísitölunnar mundi verða 12–14 millj. kr. Tekjumissir vegna þessarar aðferðar mundi þá verða 10–11 millj. kr. Allir alþýðuflokksmenn o. fl. eru vafalaust sammála um, að ef til þess væri nokkur leið vegna fjárhags ríkissjóðs, þá væri æskilegt að lækka tollana. En eins og fjárhag ríkisins er nú háttað, þá er það hæpið, þó að eitthvað mætti líklega gera í þá átt. Það er algerlega rangt, sem hv. þm. sagði, að afnám tolla mundi kosta ríkissjóð litið. Það mundi kosta um 10–11 millj. kr. Hitt er annað, hvort hægt væri að afla ríkissjóði tekna á annan hátt, en um það er ekkert í þessu frv. Sósfl. Ég tel, að ef bent væri á nýjar tekjuöflunarleiðir um 10–12 millj. kr., þá gæti þessi kafli talizt forsvaranlegur. En á meðan á slíkt er ekki bent, þá verður ekki sagt annað - og það með vægum orðum - en að þessi kafli og ákvæði hans séu borin fram af nokkurri léttúð og án mikillar fyrirhyggju og án þess að gá að því, hvaða þýðingu þessi ákvæði hefðu, er þau kæmu til framkvæmda. Um frv. að öðru leyti skal ég ekki ræða á þessu stigi málsins. Ég tel fjarri því, að frv. í heild sé lausn á þeim viðfangsefnum, sem hér er um að ræða. Og því fer fjarri, að í því felist nægilega skynsamleg ráðstöfun gegn dýrtíðinni og vandamálunum í heild. Það eru að vísu einstök atriði í frv., sem eru athyglisverð, svo sem um ráðstafanir í verzlunarmálum, þau eru ekki ný og ekki mál, sem Sósfl. hefur átt frumkvæðið að. Þau hafa áður verið borin fram, ekki af Sósfl., heldur í frv., sem ég flutti í fyrra. Þar var m. a. bent á þá leið til nýskipunar á verzlunarmálunum, að samtök framleiðenda og smákaupmanna tækju verzlunina í sínar hendur. Enn fremur er ríkisábyrgð ekki nýtt atriði, því að það var samþ. í fyrra hér á þingi. Sé frv. skoðað í heild, verður ekki annað sagt en að útilokað sé, að framkvæmd þess komi að því gagni, sem nauðsynlegt er til þess að koma sjávarútveginum af stað og til þess að skipta réttlátlega þeim byrðum, sem þjóðin væntanlega því miður verður öll að taka á sínar herðar, milli einstakra stétta þjóðfélagsins. Ég mun þó ekki ræða málið almennt að þessu sinni.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af þessari ræðu hjá hv. 4. þm. Reykv., sem mér fannst alleinkennileg ræða. Fyrst vék hv. 4. þm. Reykv. að því, að ég hefði gert hér að umtalsefni upplýsingar, sem hann ásamt öðrum hagfræðingum hefði afhent sem trúnaðarmál, og virtist mér hann vildi láta þess getið, að ég færi með trúnaðarmál á þing. En sjálfur upplýsir þessi þm. það, að hann hafi hlustað á það í ræðu hjá hæstv. forsrh. í gær, er hann gaf upplýsingar um það, hvernig þessir útreikningar hafi verið gerðir, og skýrði rangt frá. Og þegar forsrh. hefur gert þetta að umræðuefni og skýrt rangt frá, þá taldi ég mér ekki óleyfilegt að leiðrétta það. Ég hef ekki farið með trúnaðarmál í umræður, sem ekki megi ræða. En svo einkennilega vill til, að þegar hann fer að gefa skýringu á því. hvernig megi túlka þessa yfirlýsingu forsrh. til samræmis við þá útreikninga. sem hann sjálfur hafði unnið að, þá stendur þar, að vísitalan skuli með þessum aðgerðum lækka um 21 stig, en ekki 15–17 stig. Skýring þm. er á þá lund. að í frv. séu ekki felldir niður alveg allir tollar á þeim vörum, sem komu inn í vísitöluna. En þó að sleppt verði einstaka vöru, þá skiptir það ekki máli, þar sem þarna er um sáralitlar upphæðir að ræða, sem ekki hreyfa útreikninginn um eitt stig. Sá liður, sem mestu máli skiptir og getið er um í grg. frv., er um tolla á búsáhöldum, og samkvæmt þeim gögnum, sem liggja fyrir, nemur sú upphæð 80–90 kr. inn í vísitöluna. Sjá allir menn, að sú upphæð verkar ekki á neinn hátt til áhrifa á vísitöluna. Er ekki á þann hátt hægt að skýra það, sem hæstv. forsrh. segir um þá tolla, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur reiknað út með öðrum hagfræðingum, að séu 21 stig, í frv. er gert ráð fyrir að afnema tolla, en ekki er aðeins að ræða um afnám þeirra tolla, sem áttu að verka 21 vísitölustig, heldur einnig þá verzlunarálagningu, sem fellur ofan á tollana og þeir hafa skýrt, að væri samtals 6 stig. Ég segi það, að mig brast ímyndunarafl til að reikna með því, að svona væri á málunum haldið, að þegar búið væri að lækka tolla einnar vöru um 100 kr., þá fái verzlanirnar eftir sem áður að leggja jafnmikið á vöruna. Það verður að hækka prósentuálagninguna á þeim vörum, svo að þeir geti haldið uppi vöruverði og bjargað vísitölustigunum, þegar hv. þm. vill leiðrétta það, sem forsrh. hefur rangt með farið. Það er ekki hægt að snúa sig svona út úr þessu. Vitanlega er ekki um að ræða, nema rekin sé skemmdarstarfsemi af þeim, sem fara með verðlagsmálin í landinu, að ef tollar eru afnumdir af innfluttum vörum, þá lækkar prósentuálagningin að sama skapi, um leið og tollar hverfa. Það má alveg eins skylda verðlagsyfirvöldin í landinu til að banna, að álagning hækki.

Það var gert í fyrra.

Já, þá er til einhvers hafandi verðlagsráð. ef Alþ. þarf hverju sinni að binda með l., hvað þeir eigi að ákveða í þessum efnum. Hið rétta er, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur reiknað út, að ef þessir tollar væru afnumdir, þá væri hægt að lækka vísitöluna á þann hátt um 21 stig. Þá reyndi hv. þm. að verja það, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að afnám tolla mundi nú þýða 25 millj. kr. tekjumissi fyrir ríkissjóð. Hv. þm. sagði, að það lægju nú fyrir nákvæmir útreikningar yfir 9 fyrstu mánuði þessa árs um, að tollar af þessari vöru mundu vera 18–19 millj. kr., og því megi, ef hinir 3 eru reiknaðir í réttu hlutfalli, gera ráð fyrir að tolltekjurnar verði 24–25 millj. kr. Veit ekki þessi hv. þm., að síðustu 3 mánuðirnir halda ekki réttu hlutfalli við hina? Eins og ég hef bent á, þá hefur ríkisstj. gert ráð fyrir að flytja inn helmingi minna á næsta ári en í fyrra, þ. e. a. s. úr 440 millj. kr. niður í 220 millj. kr. Við það er áætlunin miðuð. Þótt þessar 24–25 millj. kr. væru réttar, þá yrði þetta samkvæmt þeirri áætlun, sem ríkisstj. hefur hér lagt fram, helmingur af þessari upphæð. Og svo segir hv. þm., að ríkisstj. mundi spara sín útgjöld um 12–13 millj. kr. Ef maður heldur sig við hans útreikning og reiknar með því, sem hann segir, að ríkið mundi spara, 650 þús. kr. á hverju vísitölustigi, og vísitölustigin væru 21, þá sjáum við það, að beinlínis þannig með þeim innflutningi, sem áætlaður er á næsta ári, hefði ríkið heldur hagnað af þessu en hitt. Þegar búið er að reikna þetta út svona, þá er vent við blaðinu og sagt, að hér sé verið að fara inn á fölsun á vísitölunni. Mér er ekki grunlaust, að þessi hv. þm. eigi líka hlut að máli ásamt stjórninni að því, sem nú er í undirbúningi, að falsa vísitöluna. Svo koma þessir sömu menn, sem eru að undirbúa slík plögg, og segja: „Við erum ekki með því að falsa vísitöluna.“ Það er ekki enn sannur vilji fyrir höndum til þess að lækka vísitöluna á þann hátt, sem við getum. Og þeir biðja sig undan því, að aðrir menn hafi áhyggjur af því, að þessi leið sé farin. En verkamenn hafa áhyggjur af hinu, að þessir menn ætli að fara inn á þá leið að fara að rýra kjör verkamanna með því að reyna að svíkja af vísitölunni. - Alþfl. hefur alltaf haft þá stefnu að vilja afnema tolla á nauðsynjavörum og vera á móti tollum á nauðsynjavörum. Og þess vegna er það líklega, að hann getur ekki verið með því að fella niður þessa tolla á nauðsynjavörum, sem hér í þessu frv. er farið fram á að fella niður (!). Af þeim ástæðum skildist mér, að það stæði flest á höfði í þessu. Er það kannske vegna þess, sem hv. 4. þm. Reykv. tekur þessu frv., sem hér liggur fyrir, kuldalega, að hann hefur sjálfur flutt till. á Alþ., sem var að efni til um sömu skipun á verzlunarmálunum? Er það þess vegna, sem hann treystir sér ekki til að vera með þessu frv. ? Er það til þess að vera á móti því, sem maður hefur verið með áður? - Og allir flokkar stóðu saman í fyrra um ríkisábyrgð á fiskverði. Er það kannske af þeirri ástæðu, sem enginn flokkur, sem stendur að hæstv. ríkisstj. nú, má nefna þetta nú? Þeir, sem styðja hæstv. ríkisstj., geta sagt, að till. um ábyrgð á fiskverðinu sé ekki ný uppfinning hjá Sósfl. nú. En vilja þessir menn ekki ræða það nú, af því að þeir hafa verið með því áður? Nei, það skýrist vitanlega þeim mun betur, sem meira er rætt um þessi mál, að sá kjarni, sem á bak við liggur, er þessi, að það er verið að leita að því af hálfu núverandi stjórnarflokka að lækka vísitöluna. Það er ekki meining þessara manna, þó að þeir hafi strítt í 7 til 8 ár við verðbólguna, að gera ærlegt handtak til þess að minnka verðbólgu og dýrtíð í landinu, heldur er aðeins meining þeirra sú að koma fram hinni margþráðu kauplækkun í landinu. En þessa baráttu sína kalla þeir baráttu gegn dýrtíð og verðbólgu. Og þegar till. eru hér bornar fram, sem hægt væri að fá höfuðstéttirnar í landinu til að semja um dýrtíðarvandamálin í samræmi við, þá vilja þeir ekki semja. Nei, þeir vilja allt annað. Og þeir eru að reyna að búa til skrautklæði utan um þær till., sem þeir ætla að leggja fram til þess að koma fram þessari kauplækkun sinni, sem þeir fyrst og fremst vilja koma fram.



Herra forseti. Það eru ekki mörg orð. Hæstv. forsrh. hefur tekið þann kost að láta ekki á sér bæra hér. Hæstv. forsrh. hefur haldið hér ræðu í þessum umr., sem lengi mun verða í minnum höfð fyrir ófyrirleitna meðferð á tölum. Hann velur sér nú það hlutskipti að hlaupast á brott, en senda fulltrúa sinn fram á vígvöllinn til þess að bera blak af sér og verja þær ófyrirleitnu staðhæfingar, sem hann flutti hér í gær í sambandi við þetta mál. Og þessum málsvara hæstv. forsrh., hv. 4. þm. Reykv., honum ferst vörnin það vel, að hann heldur hér mjög belgingslega ræðu, og þegar nú búið er að hrekja þessa ræðu hans lið fyrir lið, þá ætlar hann að velja sama kostinn og húsbóndi hans. að þegja. Þegar maður verður áhorfandi að slíku, þá er erfitt að sitja þegjandi, og það gefur mér tilefni til að rísa á fætur. Ekkert sýnir betur málstað ríkisstj. en framkoma hennar í þessu máli og hin aumkunarverða framkoma hv. 4. þm. Reykv., þegar hann þorir ekki að standa fyrir máli sínu, eftir að hafa flutt hér með miklum belgingi ræðu í skjóli þess, að hann er hagfræðingur. (GÞG biður forseta um orðið.) Ég sé, að þessi áminning mín hefur orðið til þess, að þessi hv. þm. hefur nú kvatt sér hljóðs, og ég vona, að hann haldi frekar mannorði sínu óskertu eftir en áður, þannig að ég hafi gert honum greiða með því að veita honum þessa áminningu. - En hvers vegna velur ríkisstj. þann kost að segja nú ekkert orð? Það stendur þannig á því, eins og kom fram í ræðu hv. 2. þm. S-M., að allar ráðstafanir, sem ríkisstj. ætlar að gera til þess að leysa vandamál þjóðarinnar, sem hún talar um með miklum fjálgleik, eru fólgnar í því að gera árásir á laun verkalýðsins og laun yfirleitt í landinu. Það eru ráðstafanir, sem hljóta að verða óvinsælar, vegna þess að þær stjórnast ekki af hagsmunum þjóðarheildarinnar, heldur af hagsmunum tiltölulega fárra manna, auðmannanna Reykjavík. Þess vegna mun það líka fara svo þegar þessar till. koma fram, að þá verður lögð nótt við dag til þess að geta hraðað þeim gegnum þingið, helzt sem næst umræðulaust. Þá munu þeir, sem að þeim standa, vilja komast sem mest hjá að ræða þær ráðstafanir, vegna þess að það er lífsspursmál fyrir ríkisstj., að þær umr. komist fram með þeim hætti, að verkamenn landsins verði sem minnst varir við þær umr. Það kemur spánskt fyrir mínar sjónir, að hv. 4. þm. Reykv., sem var knúinn inn í fyrsta sæti á framboðslista Alþfl. í Reykjavík við síðustu kosningar vegna andstöðu vinstri hluta Alþfl. gegn þeirri afsláttarstefnu, sem hæstv. núverandi forsrh. og fleiri alþýðuflokksmenn fylgja vegna auðmannanna í Reykjavík, - það kemur mér nokkuð spánskt fyrir, að þessi hv. þm., 4. þm. Reykv., skuli nú hafa gengið í lið með hæstv. forsrh. um þau áform að gera árás á launamennina í landinu. Ég býst við, að hv. 4. þm. Reykv. sé svo barnalegur, að hann sjái ekki sjálfur, hvert hans hlutverk er í þessum umr., þegar hann er að bera blak af ríkisstj., sem ekki þorir að standa sjálf fyrir sínu máli hér, og bera blak af hæstv. forsrh., sem hefur komið hér með ósannar tölur og farið rangt með tölur. Hv. 4. þm. Reykv. er því að aðstoða ríkisstj. við að koma fram sínum árásum á launþegana í landinu. Og ég verð að segja, að það er ömurlegt hlutskipti þessa hv. þm., að það skuli lenda á hans herðum að vera skákað fram fyrir skjöldu af ríkisstj. til þess að verja hennar ljótu áform í dýrtíðarmálunum svo kölluðu. Það er eitt atriði í sambandi við frammistöðu hv. 4. þm. Reykv., sem hv. 2. þm. S-M. kom ekki inn á, sem ég vil geta til þess að sýna, hvernig málflutningur þessa hv. þm. er miðaður við það eingöngu að bera blak af hæstv. forsrh., en alls ekki við það að skýra satt og rétt frá hlutunum. Hann fullyrti og tafsaði á því lengi, að till., sem fælust í þessu frv. um lækkun á tollum af lífsnauðsynjum, þær séu ekki tollalækkanir, heldur niðurgreiðsla á dýrtíðinni. Hvernig getur þessi hv. þm. sagt það? Og í sömu ræðu segir hann, að þetta lækki vísitöluna um 18 stig. Ef um niðurgreiðslu væri að ræða, yrðu peningarnir fyrst að renna í ríkissjóðinn og vera greiddir úr ríkissjóði aftur til þess að greiða niður með þeim vísitöluna. Við höfum notað orðið niðurgreiðsla um að greiða peninga úr ríkissjóði til þess að lækka vísitöluna. En hér í þessu frv. er hins vegar lagt til, að ekki verði innheimtir tollar af ákveðnum lífsnauðsynjum, eins ég skýrt er tekið fram í frv., og þar með ekki heldur nein verzlunarálagning á þá tolla, sem felldir eru niður, því að sú álagning fellur niður af sjálfu sér, nema ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að auka hundraðshlutaálagningu á vörurnar til þess að bæta kaupmönnum upp missi álagningarinnar á niður fellda tollahlutann. En með því að ríkisstj. léti vera að innheimta þessa tolla, mundi hún lækka vísitöluna, og sömuleiðis með því, að þá væri ekki lögð verzlunarálagning á þann hluta tollanna, sem felldur væri niður, ef frv. okkar væri samþ. Eftir þeirri merkingu, sem við höfum lagt í orðin að „greiða niður“ í þessu sambandi, þá er ekki nokkur leið að nota þau orð um það, sem við leggjum hér til, nema í þeim tilgangi að rugla fyrir almenningi með því að reyna að láta hann halda, að þetta tvennt séu hliðstæð mál. - Það er hægt að lækka vísitöluna um 21 stig með því að hætta að innheimta tolla af nauðsynjavörum, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. og með því, að álagningin falli alveg niður, sem yrði sett á þessa tolla, ef þeir væru innheimtir, og með því sparaði ríkissjóður sér útgjöld, sem hann nú hefur, að sama skapi sem vísitalan lækkaði. Og sá sparnaður yrði, samkv. upplýsingum hv. þm., um 650 þús. kr. fyrir hvert stig, sem vísitalan lækkaði, og kæmi þessi sparnaður fram í launagreiðslum og öðrum greiðslum, sem ríkið innir af höndum. Þarna er því ekki um niðurgreiðslu að ræða, heldur hitt, að reyna að stöðva mjög kleppsleg vinnubrögð, sem sé það að innheimta mikil gjöld með háum tollum og greiða svo niður vísitöluna. Það liggur fyrir, að borguð séu niður 56 stig af vísitölunni, Ríkissjóður, sem sagt, innheimtir nú tolla, sem valda, eftir upplýsingum hv. 4. þm. Reykv., allt að 18 stiga hækkun á vísitölunni og hafa svo í för með sér um 7 stiga vísitöluhækkun vegna álags heildsalanna, og tekur tekjurnar og notar þær svo til þess að borga niður þá sömu hækkun á vísitölunni, sem ríkissjóður orsakar með tollinnheimtunni, ásamt því að leyft er að leggja verzlunarálagningu á tollinn. Eitt atriðið í okkar frv. eru till. um að afnema þessi Kleppsvinnubrögð. Og er þar í frv. ekki um niðurgreiðslu að ræða, heldur það að hætta heimskulegum vinnubrögðum. Og um leið og ríkissjóður getur sparað sér 650 þús. kr. fyrir hvert stig, sem vísitalan lækkaði með þessu móti, þá sparar þetta atvinnuvegunum það sama, án þess að hagsmunir neytenda og launþega séu skertir. Þannig hefur ríkisstj. staðið beinlínis að því að skrúfa verðlagið upp með þessu tollafyrirkomulagi. Hv. 4. þm. Reykv. lagði sérstaka áherzlu á, að í þessu frv., sem fyrir liggur hér, fælist ekki prinsipialt afnám á tollum. - Ég hef aldrei stúderað hagfræði, en ég veit, að það bara felst í frv. afnám á tollum. Og hv. 4. þm. Reykv. viðurkenndi það. Það er kannske ekki „prinsipialt“ að vera með afnámi á tollum að gera till. um að afnema tolla. Það kann að vera, að þegar búið væri að lækka með lagaboði vísitöluna niður í 280 stig, þá stæði kannske Alþfl. upp og segði: „Ég er prinsipialt á móti afnámi á tollum.“ En í frv. þessu er lagt til að fella niður tolla á vissum vöruflokkum. Og ef Alþfl. er tilbúinn til að lækka alla tolla eða fella niður alla tolla, þá verður Sósfl. með í því. „Nei, Sósfl. er prinsipialt ekki á móti tollum.“ vildi hv. 4. þm. Reykv. segja. - En Sósfl. hefur aldrei gengið inn á það sem leið til þess að afla ríkissjóði tekna að leggja tolla á nauðsynjavörur. Og það hefur aldrei verið gert, meðan sósíalistaflokksmenn hafa setið í stjórn. Og meira að segja vil ég benda hv. 4. þm. Reykv. á það, að Alþfl. er tvisvar búinn að sitja í stjórn á tiltölulega fáum árum, og allar þær tollahækkanir, sem framkvæmdar hafa verið á Íslandi á síðustu 10 til 15 árum, sem nokkuð kveður að, hafa verið framkvæmdar af ríkisstjórnum, sem Alþfl. hefur tekið þátt í. Þegar tollskráin 1939 var samþ., var hún sett í gegn af stjórn, sem Alþfl. átti ráðh. í. Og frá 1934 til 1937 var oft reynt að grípa til þess að hækka tolla. Og nú er fyrsta úrræðið, sem sú hæstv. ríkisstj. sér, sem nú situr, þegar Alþfl. er kominn í stjórn, að hækka tolla um 65%. Það er kannske ekki eðlilegt, að þessi hv. þm., 4. þm. Reykv., muni að svona er það með Alþfl., sem alltaf hefur „prinsipialt“ verið á móti tollum. En ég vildi ekki láta þessum umr. ljúka svo, að hann vissi ekki um það, að þetta hefur nú skeð. En ég vil sérstaklega aðvara þennan hv. þm., 4. þm. Reykv., um það, að það er mjög misráðið af honum að koma inn í þessar umr. á þennan hátt, sem hann gerir hér. Hann tekur ekki til alvarlegrar yfirvegunar það frv., sem hér liggur fyrir, heldur tekur eitt atriði frv. og ætlar að reyna að gera frv. þetta tortryggilegt í sambandi við það atriði með einhverjum talna-hundakúnstum. Og í því efni treystir hann á, að hann er hagfræðingur og prófessor. Og það, að hann er hagfræðingur og prófessor, virðist eiga að duga til þess, að þessar talna-hundakúnstir geti orðið honum og hæstv. forsrh. til gagns og til afsökunar því að vera á móti þessu máli. En þessi hv. þm. fer ekki inn á önnur atriði frv., bara þetta eina. - Um frv. segir hann í heild, að það sé ábyrgðarlaust og fljótfærnislega samið og beri vott um alvöruleysi. En ég vil benda þessum hv. þm. á, að það kann vel að vera, að eitthvað í frv. þessu mætti betur fara og hefði betur farið, ef þeir, sem sömdu frv., hefðu notið svo ágæts hagfræðings eins og hv. 4. þm. Reykv. En að segja, að það sé ábyrgðarlaust, sem felst í frv. þessu, eða að ábyrðarleysis hafi gætt í samningu þess, það er barnaskapur, sem kemur fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv., af því að hann ætlar að skjóta sér undan því að svara, þegar búið er að tæta sundur lið fyrir lið það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um tollamálin í sinni ræðu, svo og hæstv. forsrh., sem hv. 4. þm. Reykv. svo lagði höfuðáherzlu á að verja.



Herra forseti. Hv. þm. Siglf. hefur einu sinni enn tekizt að flæma alla hv. þm. af fundi, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu nú og tel, að það sé ekki þýðingarmikið, eins og á stendur. Og mér fannst ræða hv. þm. Siglf. og ádeila hans á mig næsta óskiljanleg. Hann segir, að ég sé hér sendur fram fyrir skjöldu til þess að verja eitthvert kauplækkunarfrv. ríkisstj. Mér er ekki kunnugt um, að hér hafi verið til umr. neitt kauplækkunarfrv. ríkisstj. Hér liggur fyrir á þskj. nr. 130 frv. sósíalista um ráðstafanir gegn dýrtíðinni og um rekstur útvegsins og það hafa verið haldnar þrjár ræður af Sósfl.-þm. um þetta frv. Og að gefnu tilefni af hv. 2. þm. S-M. var það, sem ég kvaddi mér hljóðs og talaði um málið, en tók hins vegar fram, að á þessu stigi mundi ég ekki ræða málið í heild. Ég skal gera það síðar, þegar það verður rætt almennt. Það er fjarri því, að ég skorist undan því að ræða þetta mál. En ég sé ekki ástæðu til að ræða það nú hér í hv. þd., þar sem nú eru hér ekki nema 6–7 þm. viðstaddir. Viðkomandi því, að hv. 2. þm. S-M. hefði tætt fyrri ræðu mína um þetta efni sundur lið fyrir lið og að þess vegna væri vansæmandi af mér að segja ekkert við því, þá vil ég taka fram, að mér þótti svo fjarri því, að hv. 2. þm. S-M gerði það, að mér datt ekki í hug að segja neitt þess vegna. En ég sá, að hv. þm. Siglf. var ekki viðstaddur hér í hv. d., er hv. 2. þm. S-M. flutti sína ræðu. Og þess vegna skal ég skýra hv. þm. Siglf. frá því, að hv. 2. þm. S-M. hefur engu haggað í minni ræðu, enda ekki þægilegir að hrekja það, sem ég sagði. Það eina, sem ég vildi nú andmæla í ræðu hv. 2. þm. S-M., er sú staðhæfing hans, að það mundi ekki kosta ríkissjóð svo sem neitt að fella niður tollana af þessum vörum, sem nefndar eru í VI. kafla þessa frv. Sú skoðun, sem ég hélt fram í þessu sambandi, kemur líka fram í grg. frv., þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Að vísu mundi þetta hafa í för með sér nokkurn tekjumissi fyrir ríkissjóð. Sá tekjumissir mundi þó að nokkru leyti vinnast upp með því, að allar launagreiðslur ríkissjóðs lækkuðu til verulegra muna.“ Þetta er í raun og veru eina atriðið, sem ég hef gert hér að umtalsefni. Og í því, sem ég sagði í ræðu minni, var ekki vörn fyrir nein áform, sem hæstv. ríkisstj. hefði með höndum. Þetta er eina atriðið, sem ég taldi mér skylt að skipta mér af að svo komnu í sambandi við þetta frv., af því að í þessu sambandi var vitnað í útreikninga, sem ég hef unnið að ásamt fleirum. Við í þessari n. höfðum reiknað út, að áhrif allra þessara tolla á vísitöluna. þ. e. verðtollsins og vörumagnstollsins. að við bættri álagningu á þessa tolla, mundu nema 21 stigi. Hér í þessu frv. er hins vegar lagt til að fella niður tolla á flestum vörum, sem koma inn í vísitöluna og hafa áhrif á hana, en að vísu ekki öllum þeim vörum. Og í frv. eru ekki ráðstafanir gerðar til þess að tryggja, að verzlunarálagning lækki í réttum hlutföllum við niðurfellingu tollanna vegna þeirrar niðurfellingar. Það er þegar reynsla fyrir því, að það er ekki víst, að verzlunarálagning minnki sem því svarar, er tollar breytast til lækkunar, þó að frv. þetta yrði gert að l. Það hefur komið fyrir, að ákveðið hafi verið, að hundraðshluta-álagning á innkaupsverð vara að tolli meðtöldum hækkaði til að vega upp á móti breyt. til lækkunar á grunntolli af innfluttum vörum. Það er því ekki hægt að ganga út frá því sem alveg sjálfsögðum hlut, að álagning lækkaði á vörum, sem tollur væri felldur niður af, sem svaraði núverandi álagningu á þá tolla, sem felldir væru niður, ef frv. þetta væri samþ. Hæstv. Alþ. þótti ástæða til þess í fyrra að lögbinda það, þegar til þess var gripið, að tollar voru hækkaðir, að raunveruleg álagning skyldi ekki hækka á innkaupsverði varanna að viðbættum tolli. - En þetta tvennt, að það er ekki gert ráð fyrir, að afnám tollanna gildi um allar vörur, sem tollar eru nú greiddir af, og svo hitt að ekki er tryggt í þessu frv., að raunveruleg álagning vörunnar hækki ekki, þetta tvennt veldur, að það má ekki reikna með að vísitalan mundi lækka um 21 stig, þó að þetta frv. væri samþ. Þetta er það eina, sem ég hef sagt um þetta. Og það er óvefengjanlega rétt. Hitt er svo ekki rétt, að það hafi í för með sér aðeins lítils háttar tekjumissi fyrir ríkissjóð að framkvæma ákvæði frv. um niðurfellingu tolla. Með þeim innflutningi, sem gert er nú ráð fyrir, mundi þetta nema 10 til 12 millj. kr. Það er ekki mjög óverulegur tekjumissir fyrir ríkissjóð. Það er léttúðarfullt að kalla 10 til 12 millj. kr. tekjumissi mjög lítilfjörlegan fyrir ríkissjóð. Og það er léttúðarfullt að ætla að svipta ríkissjóð 10 til 12 millj. kr. tekjum án þess að koma með till. um tekjuöflun á móti. Af því að mér var blandað inn í þessar umr., sá ég ástæðu til að leiðrétta tölur, sem ég álít rangar og farið var með af formælendum þessa frv. Ég álít það rétt, sem hæstv. forsrh. sagði hér í gær um þessi efni, og tel ég því vefengingar hv. 2. þm. S-M. á réttmæti orða hæstv. forsrh. ósanngjarnar og rangar. Að því er snertir ummæli hv. þm. Siglf. um tollana og andstöðu gegn álagningu tolla, þá endurtek ég aðeins það, sem ég sagði áðan - og því var af hvorugum þeim hv. þm. haggað, sem töluðu hér fyrir hönd Sósfl. - , að till. þessa frv. eru ekki um „prinsipialar“ niðurfellingar á tollum af nauðsynjavörum. Verði þessi staðhæfing vefengd, skal ég með litlum fyrirvara þylja upp langan lista um nauðsynjavörur, sem tollaðar eru áfram, þó að þetta ákvæði sé samþ. Það, sem hér er verið að gera, er að lækka vísitöluna með tilteknum aðgerðum, og þess vegna á að dæma ákvæðin út frá því, hvort þetta takmark næst eða ekki. Það eina, sem ég segi er, að það er út frá þessu sjónarmiði, sem ég tel aðra aðferð auðfarnari og ódýrari en þessa. En það er rétt, að ef maður lítur á þetta sem tollaniðurfellingu, þá er öðru máli að gegna, og það getur verið réttlætismál með slíkt, þó að það sé það ekki sem niðurfærsla á vísitölunni, og um það er enginn ágreiningur milli okkar. Hitt er annað mál, hvort menn treysta sér til þess að reka ríkisbúskapinn án þess. Meðan þessi flokkur studdi ríkisstj., þá var þetta ekki gert, svo að hann viðurkenndi eins og Alþfl., að undir vissum kringumstæðum getur verið nauðsynlegt að innheimta tolla af nauðsynjavörum. Hitt er annað mál að óska þess, að meiri hluti fáist fyrir því að fella niður tolla af nauðsynjavörum, og það skal ekki standa á mér að greiða því atkv. Ef um það næðist samkomulag, þá stæði ekki á Alþfl. En flokkurinn er í stjórnarsamvinnu við flokk, sem hefur „prinsipialt“ ekkert við það að athuga, að nauðsynjavörur séu tollaðar. Sósfl. hefur líka undanfarið orðið að láta sér það lynda, að stjórn, sem hann studdi, aflaði sér tekna af nauðsynjavörum eins og Alþfl. nú. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að svara hv. þm. Það er misskilningur, að ég sé að hlaupa hér fram fyrir skjöldu fyrir einn eða neinn. Ég er aðeins að andmæla tilteknum, röngum ummælum. Ég mun leiða hjá mér á þessu stigi málsins að ræða frv. í heild. Ég hef ástæðu til að halda, að tækifæri gefist til þess á öðrum vettvangi, og mun ég þá gera grein fyrir minni afstöðu til málsins, en tel ástæðulaust að segja fyrir fram, hver hún muni verða.