Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Þetta frv. er nú komið aftur hingað frá Ed, og hafa þar verið gerðar á því ýmsar breytingar. Helstu breytingarnar eru þær, að bætt er inn í frv. þremur víntegundum, sem eru tollaðar yfir 2 kr. lítrinn. Einnig er lagður 2 kr. tollur á vínanda, sem ætlaður er til eldsneytis (brensluspritt), og enn fremur að hármeðul með vínanda sjeu tolluð með 4 kr. lítrinn. Fjárhagsnefnd hefir athugað þessar breytingar og getur eftir atvikum fallist á þær, þó ekki sje hún vel ánægð með þær. Sjerstaklega telur hún óheppilegt að setja þannig lagaðan toll á hármeðul, því vafi leikur á því, að hann gefi nokkrar teljandi tekjur, vegna þess, að mjög erfitt verður að innheimta hann. Samt telur fjárhagsnefnd þetta atriði svo smávægilegt, að hún vill ekki gera það að ágreiningi, og með því verða þess valdandi, að frv. hrekist lengi milli deilda, þar sem líka ríkissjóður getur tapað stórfje á því að málið dragist á langinn. Í þessari hv. deild hafa komið fram brtt við þetta frv., og að sjálfsögðu leggur nefndin á móti þeim. Í brtt. á þgskj. 227 er það lagt til, að í stað 4 kr. tolls af ilmvötnum og hárlyfjum komi 2 kr. tollur. í sjálfu sjer skiftir þetta ekki miklu máli, en þó finst nefndinni ekki taka því að reka málið aftur og fram á milli deildanna af þessum ástæðum. Aftur á móti er farið fram á það í brtt. á þgskj. 236 að lækka tollinn á tóbaki úr 4 kr. niður í 3,50 kr. Þessi breyting fer í mjög svipaða átt og till., sem var hjer til umr. við 2. umr. málsins og þá var feld með miklum atkvæðamun. Finst nefndinni ekki tímarnir svo breyttir síðan þá, að ástæða sje til þess að taka mark á þessari brtt., og leggur því til, að hún verði feld. Í öðrum lið brtt. á þgskj. 236 er gengið inn á nýja braut, þar sem farið er fram á að tolla matvæli, svo sem rúsínur, sveskjur og ávexti. Nefndin getur alls ekki felt sig við þessa breytingu, enda geta menn trauðla sagt hvar staðar á að nema, ef farið er inn á þá braut, að tolla matvæli. Gæti jeg bent á ýmsar matvörutegundir, sem jafnrjettlátt væri að tolla og þær vörutegundir, sem í brtt. eru tilnefndar. En þó nú þessi breyting yrði gerð á frv. hjer, þá er líklegast, að annaðhvort yrði bætt við þessar nauðsynjavörur í Ed. ýmsum öðrum, eða þá að þetta yrði alt felt úr frv. aftur. Er þá málið komið á alt of mikla hrakninga, og leggur því fjárhagsnefnd eindregið á móti þessum breytingum.

Björn R. Stefánsson Þegar þetta frv. var hjer til 3. umr., tók jeg ekki til máls aftur er mælt hafði verið á móti brtt. mínum. -Jeg taldi þess ekki þörf þar eð meðflutningsmaður minn hafði svarað svo rækilega. Þess vil jeg þó láta getið nú að þó jeg hafi ekki svarað þá mátti ekki skilja það svo, að jeg teldi á rökum bygð mótmælin sem fram komu gegn því, að færa niður tóbakstollinn. Mig furðar á að heyra því haldið fram af hv. andmælendum mínum, að tóbakið kaupi ekki aðrir en þeir, sem efni hafa næg því jeg hjelt, að enginn svo fáfróður maður um hag alþýðu væri til og þó síst hjer innan þilja að hann ekki vissi, að tóbak kaupa engu síður fátæklingar og jafnvel öreigar heldur en efnamenn. - Þá hefi jeg fært fram sem eina ástæðu gegn því að hækka tóbakstollinn, að því hærri sem tollurinn væri því meiri gróðavegnr væri að smygla tóbakinu inn í landið, og mundi því hækkunin verða til þess, meðal annars, að þessi ósiður ykist. Því var þá svarað að tóbakstollurinn væri nú þegar orðinn svo hár að hann gæfi nóga hvöt til smyglunar, svo að því leyti gerði þetta hvorki frá eða til, og mundu tollsvik því ekki aukast fyrir það. Jeg held nú samt sem áður að hvötin mundi aukast við að gróðavonin vex; það liggur í mannlegu eðli. Því var haldið fram, að tollurinn væri alls ekki hár; það get jeg alls ekki skrifað undir, því þegar tollurinn á einhverri vörutegund er orðinn hærri heldur en varan sjálf kostar, þá verður varla tollurinn lágr kallaður. Er þetta mál var hjer áður til umræðu, ljet hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) þess getið að nauðsynlegt væri að tolla eitthvað af nauðsynjavöru, og þá helst nýlenduvörutegundir. Þess vegna kom jeg fram með síðari lið brtt. á þgskj. 236. Við þá umr. man jeg eftir því, að háttv.frsm. (E. Árna.) sagði, að í raun og veru væri hækkunin á tóbakstollinum ekki nein hækkun, því hún gerði ekki meira en að svara því verðfalli peninganna, sem orðið væri. Þetta get jeg játað. En þetta mætti segja um alla tolla, og væri því eftir þessu rjett að hækka þá alla, sem svaraði verðfalli peninganna, en láta það ekki koma niður á tóbakstollinum einum. Þá ljet hv.frsm. (E. Árna) þess getið, að ekki gæti komið til mála að samþykkja tillögur, sem færu í þá átt að rýra tekjur ríkissjóðs. En nú verður þeirri mótbáru ekki lengur komið við því að í síðari lið breytingartill. minnar er bent á nýjan tekjulið er mundi nema alt að 80.000 kr. Að gamni mínu tók jeg yfirlit yfir árlegan innflutning af vörutegundum þeim, sem þar eru nefndar. Voru það ár, sem jeg tók, inn flutt 320,000 kg., og með 25 aura tolli á hverju kg. mundi það nema 80,000 kr. á ári. Mundi það fyllilega bæta upp þann halla, sem yrði, ef tóbakstollurinn yrði færður niður því samkvæmt frv. stjórnarinnar ætti tekjuaukinn af því að hækka hann ekki að verða meiri en 35,000 kr., en eins og áður er sagt, verður tekjuaukinn eftir breytingartill. minni 80,000 kr. Jeg skal að vísu játa, að allar vörutegundirnar, sem taldar eru í síðari lið breytingartill. minnar, eru ekki algerlega óþarfar vörur og á jeg þar sjerstaklega við rúsínur og sveskjur. En það mun jeg ekki gera að kappsmáli þó þær tvær vörutegundir yrðu strykaðar út, því mjer telst til, að samt nemi tollurinn 52,500 kr. Aðflutningur af rúsínum og sveskjum nam sem sje þetta ár 110.000 kg. Þó nú þessum vörutegundum sje slept, nemur þó aðflutningur af hinum öðrum vörutegundum 210,000 kg., en tollur af því yrði 52,500 kr. með 25 aura tolli af kg. Þær 27.500 kr., sem töpuðust við það, að rúsínum og sveskjum væri slept, mætti ef svo sýndist, fyllilega jafna, með því að hækka tollinn á hinum tegundunum, sem taldar eru í liðnum úr 25 aurum upp í 40 aura, því þá næmi sá tollur 84,000 kr., eða 4000 kr. meira en ef liðurinn væri samþyktur óbreyttur. eins og hann liggur nú fyrir á þgskj. 236. Þó nú einhver vilji halda því fram, að hinar vörutegundirnar sjeu nauðsynjavörur þá get jeg ekki fallist á það, því mjer finst, að þótt tollaðar yrðu döðlu, fíkjur og ýmsir niðursoðnir og þurkaðir ávextir, þá væri það aðallega „luxus“- skattur sem lenti að mestu leyti á fólki, sem eyðir fje sínu í óþarfa, án þess að gjalda nokkuð að ráði í landssjóð. Hv. frsm. fjárhagsnefndar (E. Árna.) lagði á móti þessum till., og fanst mjer hann gera það aðallega af þeirri ástæðu að ef þær yrðu samþyktar, kæmist málið á flæking milli deildanna, og óvíst væri þá, hvernig um það færi. Þetta verð jeg að segja, að mjer finst ekki nein veigamikil ástæða því málið þyrfti af þessum ástæðum ekki að tefjast nema 2 daga. Jeg veit ekki annað en að báðar deildir sjeu því samþykkar að afgreiða sem flest mál og það sem fyrst. Auk þess veit jeg ekki til, að þetta mál hafi sætt neinum verulegum andróðri hjer í þessari hv. deild, og jeg get ekki að ástæðulausu ætlað hv.Ed. svo ilt, að hún geri leik til þess að tefja þetta mál, fremur en þörf krefur. Sje jeg því ekki, að nein hætta vofi yfir málinu þó það gengi aftur í gegnum deildirnar. Jeg heyri einn hv. nefndarmann hvísla því um bekki, að hv.Ed. mundi drepa málið, ef hún fengi það aftur milli handa: en að mínum dómi hefir hún ekki sýnt neinn lit í þá átt heldur hefir hún jafnvel farið fram á að bæta við frv. þetta ýmsum tekjuaukum, og get jeg því ekki sjeð annað en að henni ætti að getast vel að brtt. minni. Og þó að nú væri látið staðar numið við þetta frv., þá sje jeg eigi betur en seinna verði að finna aðra leið til tekjuauka og jeg tel ósennilegt, að fundin verði önnur sanngjarnari leið en brtt. mín fer fram á. Hv. frsm. (E. Árna.) sagðist vita af mörgum fleiri vörutegundum, sem ástæða væri til að tolla. Jeg hefði gaman af að heyra, hverjar þær vörutegundir væru. Jeg fór yfir vöruskrár og gat ekki fundið aðrar vörutegundir, sem fremur væri ástæða til að tolla.

Einar Arnórsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þgskj. 227. Jeg skal byrja mál mitt á að lýsa yfir því, að jeg tek þessa brtt. aftur. Og ástæðan til þess er í fyrsta lagi sú, að fjárhagsnefnd er hrædd um, að frv. verði limlest, ef það gengur aftur til Ed. En jeg sje ekki ástæðu til að stofna frv. í hættu fyrir brtt. mína. Í öðru lagi er ástæðan sú, að í frv. er farið fram á að leggja háan toll á ilmvötn og hármeðul. Ef þessi liður nær fram að ganga, býst jeg við að þessi efni verði ekki tekjustofu, því að nú er komið hjer fram frv. um að banna innflutning á þeim. Og í þriðja lagi er ástæða mín sú, að þessir vökvar flytjast ekki inn í svo stórum ílátum, að nemi 1 lítra. Aðalatriði málsins sýnist vera það, að bannað verður væntanlega að flytja þessa vöru inn í landið. Úr því jeg er svona frjálslyndur, geri jeg ráð fyrir, að 2. þm. S.-M. (B. St.) taki sína brtt. líka aftur. Þótt hann mælti fjálglega fyrir henni, hefir það getað verið líkræða, því að það er oft siður viturra og snjallra ræðumanna að mæla spakleg orð eftir látna vini sína. - Sveskjur eru ekki meiri nauðsynjavara en sykur, en ef ætti að telja upp alt, sem mætti tolla, yrði sú upptalning óendanleg.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki neitað því, að mjer finst frv. ekki hafa tekið miklum bótum í hv.Ed. Jeg hygg, að tollur á brensluspíritus komi allilla niður. Eins og vjer vitum, er brensluspíritus einkum notaður af fátækara fólki, svo að það yrði sjerstaklega að bera þær byrðar, sem tollurinn hefði í för með sjer. Tilgangurinn með frv. þessu er í raun og veru að koma í veg fyrir, að menn drekki suðuspíritus. En hjer hefði mátt fara aðra leið, sem Siglfirðingar hafa farið, og komið hefir að mjög góðu haldi, að því er sagt er, nefnilega selja hann að eins eftir seðlum. En sakir þess, að illa hlýðir, að brugðið sje fæti fyrir tekjufrv. af hálfu stjórnarinnar, eins og nú stendur á, þá ætla jeg ekki að koma fram með breytingartillögu við frv., þótt jeg verði að telja, að hjer sje lagður á mjög athugaverður tollur, enda má vera, að hið háa þing sjái leið til þess að bæta úr á annan hátt.

Frsm. (Einar Árnason) Jeg þarf ekki að segja margt, úr því að brtt. á þgskj. 227 hefir verið tekin aftur, og tilgangslaust að endurtaka það, sem jeg sagði áður um brtt. á þgskj. 236. Um tóbakstollinn er sömuleiðis tilgangslaust að deila, því sú brtt. er dauðadæmd. Háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) lagði áherslu á það, að síðari liður brtt. sinnar mundi gefa miklar tekjur, ef hann yrði samþyktur, sennilega um 80 þús. kr. Þetta kann vel að vera. Jeg gæti meira að segja trúað, að svo mörgum matvælategundum mætti prjóna við hann, að hann gæfi tvennar 80 þús. En það út af fyrir sig er engin sönnun fyrir rjettmæti brtt. Það var misskilningur hjá hv.þm. (B. St.), að nefndin hefði verið á móti þessum lið einungis af ótta við að hrekja frv. aftur til Ed. Þar var aðallega átt við brtt. á þgskj. 227, en ekki þessa. Annars tjáir ekki um þetta að deila. Jeg býst við, að nefndin hviki ekki frá skoðun sinni, og afstaða deildarinnar til frv. mun koma fram við atkvæðagreiðsluna.

Gísli Sveinsson Jeg hafði búist við, að fram kæmi till. hjer í deildinni um að fella burtu liðinn um toll á suðuspíritus. Jeg hafði þess vegna ekki búið mig undir að koma með brtt. Enn fremur bjóst jeg við, að brtt.háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) kæmi til atkvgr. Jeg er sammála hæstv. forsætisráðherra um, að óheppilegt sje, að tollur sje lagður á suðuspíritus. Þó að vera kunni að leiða megi rök að því, að suðuspíritus hafi verið notaður til drykkjar, þá er það ekki nægileg ástæða til, að lagður sje á hann tollur. Aðalatriði málsins er þetta, hvort suðuspíritus er ekki nauðsynleg vara, og hvort svo mikið flyst af honum til landsins, að það taki því að tolla hann. Þeir, sem nota hann, nota hann vafalaust til fullra nauðsynja. Og jeg geri alls ekki ráð fyrir, að þeir, sem drekka hann á annað borð, hætti því fyrir þá skuld, að hann hækkaði í verði. Það mætti stemma stigu fyrir því á annan hátt, að menn notuðu hann til drykkjar; t. d. má takmarka sölu á honum með seðlum. Í sambandi við þetta vil jeg leyfa mjer að bera fram svo felda skriflega brtt. við 2. tölulið frv., að síðasta málsgrein orðist svo: „Af ilmvötnum og hárlyfjum, sem vínandi er í, kr. 2.00.“ Það þarf að vísu afbrigði þingskapa til þess, að till. geti komið til atkvæða, en jeg get ekki sjeð, að neitt þurfi að vera því til fyrirstöðu.

Frsm. (Einar Árnason) Af þeim ástæðum, sem jeg hefi þegar tekið fram, að jeg vil hvorki tefja málið, nje eiga neitt á hættu með breytingar, sem Ed. kynni að gera á frv., verð jeg að mæla eindregið móti brtt.háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.).

Gísli Sveinsson Mjer kemur það kynlega fyrir, hversu háttv. nefnd reynist ósanngjörn, að hún skuli láta frsm. lýsa yfir því, að hún sje á móti till., þar sem hún hefir ekki til taks nein frambærileg rök fyrir máli sínu. Jeg álít það vera móðgun við hv.Ed., sem jeg hygg að hún uni illa, að gera henni þær getsakir, að hún bani öllu málinu, þótt hjer yrði á ger þessi litla breyting. Lögum samkvæmt á Nd. aðalatkvæðið um fjármál og skattamál, og þó að Ed. samþykki stundum ekki till. hennar, þá sje jeg enga ástæðu til að ætla, að hún láti slíkt frv. sem þetta stranda á svona lítilfjörlegu atriði. Jeg tel getsakir hv.frsm. (E. Árna.) í garð Ed. algerlega órjettmætar, og er hissa á, að hv. fjárhagsnefnd skuli leyfa sjer að ætla Ed. slíkt gerræði, sem fram kom í ræðu frsm.

Jörundur Brynjólfsson Þegar jeg veitti eftirtekt, hve hátt gjald hv.Ed. lagði á suðuspíritus, þótti mjer það mjög svo órjettmætt. Hinu undrar mig þó meira á að hv. fjárhagsnefnd þessarar deildar skuli, af ótta fyrir, að Ed. felli frv., ef því verður breytt, þó ekki sje nema þessu atriði, gera þetta að kappsmáli. Jeg get með engu móti sætt mig við þetta atriði óbreytt. Hins vegar játa jeg, að illa væri farið, ef breytingin yrði til þess, að frv. næði ekki fram að ganga í Ed. Að vísu væri það ekki sök Nd. En jeg hygg, að Ed. hugsi sig um tvisvar, áður en hún fellir frv. fyrir það, þótt þessi litla breyting verði gerð. Þessi skattur verður fátækum almenningi, einkum í kauptúnum, mjög tilfinnanlegur. Brensluspíritus kostar nú 3–4 kr. hver lítri. Það er svo hátt verð, að ekki er gerlegt að leggja 2 kr. skatt þar á. Jeg vil sem best styðja brtt.hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og vænti, að hv. fjárhagsnefnd ljái lið, svo breytingin nái fram að ganga.

Björn R. Stefánsson Fyrst farið er að bera fram skriflegar brtt., þá ætla jeg að koma hjer með eina. Hún er við brtt. 236 og er svo hljóðandi: 1. Við 2. lið. „Rúsínur og sveskjur“ falli burt. 2. Við sama lið. Fyrir „kr. 0.25 komi: kr. 0.40. Jeg hefi minst á þetta áður. Ef brtt.hv.þm. V-Sk. (G. Sv.) verður samþykt fyrst, þá þurfa menn ekki að óttast afleiðingarnar af að samþykkja mína brtt. á eftir. Sú ástæða er þá fallin burtu, að ekki megi samþykkja till. mína af ótta við Ed., því frv. fer til Ed. hvort sem er ef brtt.hv.þm. V.-Sk. verður samþykt.

Sveinn Ólafsson Mjer skilst, að það sje nokkuð tvísýnt hvernig atkvæðagreiðslan fer. Jeg vil þess vegna láta uppi álit mitt á málinu. Jeg var ekki alls kostar ánægður með frv. eins og það fór hjeðan úr deildinni síðast og því síður eins og það er komið frá hv.Ed., og þó að mjer sje ekki vel við innflutningsleyfi fyrir brensluspíritus, þá verð jeg að vera hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sammála um, að hv. deild beri að fella till. um að hann sje tollaður. Jeg mun þess vegna greiða atkvæði með till. hans. Dálítið öðru máli er að gegna með brtt. á þgskj. 236. Jeg sje mjer ekki fært að fylgja henni af því að mjer finst órjettlátt að leggja innflutningsgjald á þessa vöru. Að vísu mætti segja að ávextir sjeu ekki meiri nauðsynjavara en t. d. sykur. En hann er líka sú vörutegund, sem að mínum dómi ætti ekki að tolla með þeim tollskyldu vörum, sem frv. telur. Hitt eru alt, að meira eða minna leyti munaðarvörur. Vjer búum hjer í ávaxtasnauðu landi og höfum ávaxtanna fylstu þörf engu síður en aðrar þjóðir. Er þess vegna óviðeigandi að tolla þá, einkum þær tegundir, sem eigi geta þroskast hjerlendis, og þó eru alment notaðar, svo sem rúsínur, plómur og epli. Nær hæfi mundi jeg telja að tolla jarðepli. Þau má rækta hjer svo nægi landsbúum öllum, og tollur á þeim mundi hvetja til aukinnar ræktunar. Að vísu mun þessi till. um ávaxtatollinn borin fram til að vinna upp eftiræskta lækkun á tóbakstollinum, en tóbakstollurinn hefir nú verið samþyktur í báðum deildum, og eru því litlar líkur til þess, að hann verði lækkaður.

Frsm. (Einar Árnason) Út af ummælum hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þar sem hann sagði, að jeg hefði farið með ósæmilegar getsakir í garð Ed., vil jeg taka það fram að þetta er ósæmileg rangfærsla á orðum mínum. Jeg hefi aldrei sagt, að Ed. myndi fella frv. Hitt ljet jeg uppi, að hún ef til vill gerði þær breytingar á því er þessari hv. deild þættu óaðgengilegar, og þó að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) vildi gefa í skyn að Ed. hefði engan tillögurjett í þessu máli þá býst jeg ekki við, að hún fari að því. Jeg vísa því frá mjer ummælum hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sem annari markleysu.

Magnús Pjetursson Mjer þykir ærið kynlegt, að þm. skuli vera farnir að bera fram skriflegar brtt. Þessi aðferð er mjög óviðkunnanleg, eigi síst þar sem enginn þingfundur hefir verið haldinn í tvo daga. Þingmenn hafa því haft nægan tíma til undirbúnings. En nú rís upp hver á fætur öðrum með skriflegar brtt. Jeg er hissa á, hve þm. hafa tekið illa breytingum þeim, sem Ed. gerði á frv. Þessi tollur á suðuspíritus er þó lítill í samanburði við þann toll, sem er á öðrum vínanda. Nú er það sjálfsagt meiningin hjá þeim, sem vilja fella burt tollinn á brensluspíritus, að það sje vegna þess, hve nauðsynlegur hann sje til eldsneytis, en það sje ekki gert af neinni samúð við þá, sem leggja það í vana sinn að drekka hann. En nú er það alkunnugt, að það er flutt allmikið af spíritus inn í landið í öðru skyni, sem sje í því skyni, að hafa hann í meðul, og það hygg jeg að menn verði þó að viðurkenna, að sú notkun hans sje enn nauðsynlegri en eldsneytisnotkunin, því að flestir munu telja læknislyf lífsnauðsynleg. Ætti því engu síður, nema fremur sje, að undanskilja þann spíritus tolli en hinn, skoðað frá sjónarmiði nytsemdarinnar. Svo er annað í þessu efni. Af þeim spíritus, sem ætlast er til að 4 kr. tollur sje lagður á, er töluvert notað til iðnaðar; það mun og vera með nokkuð af brensluspíritusinum, og er líkt á komið um þessar tvær tegundir að því leyti. En þá kemur ósamræmið fram hjá þeim, sem vilja leggja 4 kr. toll á lítrann af annari tegundinni, en ekkert á hina. Það er því miðlunarvegur, sem hv.Ed. hefir farið, þar sem hún vill leggja nokkurn toll á báðar tegundirnar, en þó helmingi lægri á brensluspíritusinn. Jeg mun hiklaust greiða atkvæði móti hinni hjákátlegu aðferð hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að reyna að koma að hjer í deildinni skrifaðri brtt., og fái hann því framgengt, sem ólíklegt er, þá mun jeg greiða atkvæði móti brtt. sjálfri. Það hefði verið sæmilegra af hv.þm. (G. Sv.), ef honum er mjög ant um að koma að brtt. sinni, að hann hefði leitast við að fá málið tekið út af dagskrá, en að beita þessari óvenjulegu og viðsjárverðu aðferð. Jeg tók ekki eftir, að hv.frsm. (E. Árna.) mintist á eitt atriði þessa máls, sem þó er töluvert þýðingarmikið. Síðasta gr. frv. segir: „Lög þessi öðlast gildi þegar í stað.“ Það er því áríðandi fyrir oss, sem viljum ná sem mestum tekjum í landssjóð, að málið fái sem fyrst framgang, og að vjer forðumst að láta það hrekjast milli deildanna, en reynum að sjá til, að lögin sjeu komin í gildi áður en næstu skip koma frá útlöndum. Þetta er að minsta kosti jafnþýðingarmikil ástæða fyrir því, að oss beri að afgreiða málið nú þegar, eins og hræðslan við að hleypa því upp í efri deild aftur, af því að þar muni því verða spilt eða það felt með öllu.

Matthías Ólafsson Háttv. þm Stranda (M. P.) sagði, að það hefði verið vorkunnarlaust fyrir þá, sem vildu, að koma fram með brtt. við frv. þetta, þar sem liðið hefðu nú tveir dagar milli þingfunda. En veit hv.þm. (M. P.) ekki, hve miklum önnum þingmenn voru yfirleitt hlaðnir þá daga, nje heldur, að sumir voru þá fjarverandi úr bænum þeirra, sem mest eru við mál þetta riðnir? Samanburður hv.þm. (M. P.) á brensluspíritus og hreinum spíritus var gerður meir af vilja en mætti; þess gætir ekki mikið, þótt nokkur tollur sje lagður á meðalaspíritus, því að það mun vera fágætt, að hann sje gefinn öðruvísi en í smáskömtum sem læknislyf. Munu því spíritusmeðul hvers einstaklings ekki geta hækkað að verulegum mun í verði. Tillaga hv.Ed. um toll á brensluspíritus er afar óbilgjörn, ekki síst á þessum tíma, þegar flestur eldiviður er svo afskaplega dýr; og svo er þess að gæta, að tollur þessi legst mestmegnis á kaupstaðabúa, en sveitamenn komast að mestu hjá honum; þeir brenna mestmegnis sauðataði, og sumir mó með, en munu fæstir nota suðuvjelar, svo nokkru nemi. Aftur á móti nota fjölmargir kaupstaðabúar að miklu leyti steinolíuvjelar, sem kveikt er á með brensluspíritus, því þótt það sje dýrt, verður annað eldsneyti þó enn dýrara, auk þess sem húsnæðisskorturinn einn út af fyrir sig knýr ýmsa til að nota þessar vjelar. Það verða því fyrst og fremst fátækari heimilin, sem tollurinn legst á, og mun síst of mikið í lagt, að hann nemi, með kaupmannságóðanum á honum, 15–20 kr. á heimili, þar sem olíuvjelarnar eru mikið brúkaðar. Hv. þm. Stranda. (M. P.) fanst það mæla mikið með því, að frv. væri samþykt óbreytt hjer, að það flýtti fyrir því, að lögin kæmust í gildi. Hv. Ed. hefir ekki litið þannig á, að mjög mikið lægi á að hraða málinu sem mest, því að hún kynokaði sjer ekki við að tefja fyrir því með því að breyta frv., og eiga með því á hættu, að það hrektist milli deildanna. Það er ekki í fyrsta sinn, sem hv.Ed. leikur sjer að því, að breyta frv. þessarar deildar og það eins þótt fjármálafrv. sjeu og lætur hótanir fylgja, sje ekki gengið að breytingunni, eða svo heyrðist á hv.frsm. (E. Árna.), að í þessu máli væri. Slíkar hótanir ætti þessi deild ekki að láta hræða sig til að hverfa frá því, sem hún telur rjettast. Lofum hv.Ed. að fella frv., ef hún þorir, og taki hún svo á sig ábyrgðina af því.  (E. A.: Hvers virði er sú ábyrgð?)

Fjármálaráðherra (S. E. ) Jeg hefi ekki heyrt nema lítinn hluta af umræðunum um þetta mál, því að jeg var við annað bundinn. Þó mæli jeg hiklaust með því, að frv. sje samþykt óbreytt. Þó skal jeg taka það fram, að í sjálfu sjer var mjer það ekki kappsmál, að tollur væri lagður á vínanda, sem ætlaður er til iðnaðar og brenslu og 4 kr. tollur þótti mjer alt of hár; hins vegar get jeg vel unað við 2 kr. tollinn. Það er kunnugt að allmikill ágreiningur hefir verið í þinginu um hina ýmsu liði frv. Sumir hafa lækkað tollinn á þessum liðnum, en hækkað á hinum og menn greinir yfir höfuð á um, hvað tolla skuli og hvað ótollað skuli látið. Þegar svo er háttað, þá er eigi lítil áhætta að láta málið hrekjast milli deilda og afdrif þess þá með öllu óviss. Jeg legg áherslu á það, eins og hv.þm. Stranda. (M. P.), að málið sje afgreitt sem fyrst frá þinginu, því að landssjóður missir tekjur við hvern drátt, sem á því verður. Breytingin á frv. frá því það fór úr þessari deild er eigi önnur en sú, að bætt hefir verið við tolli á brensluspíritus og ilmvötn. Hvað ilmvötnin snertir, geri jeg ráð fyrir að allir sjeu á því að tolla þau; einasta má óttast, að erfitt verði að ná í þann toll; þó geri jeg ráð fyrir, að hv. deild muni eigi þykja ráðlegt að láta málið hrekjast milli deilda þess vegna. Það, sem á milli ber, er þá tollurinn á brensluspíritus. Sá tollur hafði fylgi í hv.Ed., og líklega hefir hann líka það fylgi hjer í deild, að hann muni fá framgang; það er því að eins til að tefja fyrir málinu, að fallast ekki strax á hann.  (E. A.: Þá er líka ráðlegast að tala sem skemst.)  Hv. þm. (E. A.) er vanur að tala langt og ítarlega um mál sín, og þótt mjer hafi stundum leiðst ræður hans, þá hefi jeg aldrei fundið að margmælgi hans. Að öðru leyti eru skattamálin þau alvörumál, að hjer á ekki við neitt spaug.

Bjarni Jónsson Það hefir nú verið talað nokkuð mikið um þennan brensluspíritus, sem jeg veit ekki betur en að notaður sje mestmegnis til drykkjar, því að langt er síðan menn komust upp á að kveikja á hinum svo kölluðu prímusum með steinolíu. Það hefir verið lagður tollur á áfengi, og sekt er við lögð, ef menn láta sjá sig drukna á götum bæjarins. Nú er brensluspíritus síst óáfengari en annað, og því alveg eins rjettmætt að leggja toll á hann eigi síður en annað áfengi, þegar hann er hafður til drykkjar.  (E. A.: Hefir hv.þm. (B. J.) smakkað brensluspíritus?)  Nei, jeg hefi ekki einu sinni þefað af honum, nema út úr öðrum; ekki segi jeg hverjum. Jeg stóð annars upp til að minna á það, að hjer um daginn bar jeg upp frv., sem lítil greinargerð þótti fylgja, og var það fyrir þá sök felt frá umræðu í þessari hv. deild. En nú er hjer borin fram brtt. krotuð upp á blað, till. sem enginn hv. þingdm. hefir sjeð fyr en á þessari stundu. Jeg veit ekki til að það hafi verið neitt verkfall í prentsmiðju þingsins, og þó er ætlast til að þessi brtt. komist hjer að svona fyrirvaralaust. Eigi hún að komast að, væri sæmra að hæstv. forseti tæki málið út af dagskrá, svo að hún verði borin fram á venjulegan hátt.

Gísli Sveinsson Hv. frsm. (E. Árna.) brást reiður við er jeg sagði, að hann hefði haft þær getsakir í frammi að hv Ed. mundi fella frv. þetta, ef því yrði breytt hjer í deild. En þegar hann hugsar sig betur um, mun hann ranka við sjer og minnast þess, að hann gaf þetta fyllilega í skyn. Hann sagði berum orðum, að frv. væri í hættu, ef því væri aftur hleypt upp í Ed. Þetta kalla jeg að bera óhæfilegar getsakir á hv.Ed.; en ef hann vill ekki kannast við, að orð hans verði að skilja á þennan veg þá fer jeg að efast um að hv.þm. (E. Árna.) skilji mælt mál. Það er með öllu ósæmilegt að gera hv.Ed. þær getsakir, að hún muni fella frv., þótt einhver breyting verði á því hjer: og því ólíklegra er, að hún muni ráðast í það þar sem hún kynokar sjer ekki við að koma með þær breytingar á frv., frá því sem það fór hjeðan er hún mátti ganga að sem vísu að mundu sæta megnum mótmælum hjer í deild. Þessi ótti við hv.Ed. á alls eigi að geta ráðið niðurlögum brtt.; það sæmir ekki þessari deild að vera svo hjartveik; og þótt því sje haldið fram, að það ríði á, að lögin komist sem fyrst í gildi, þá ríður þó ekki minna á hinu, að þau sjeu sæmilega og sanngjarnlega úr garði gerð. Það er og ekki til þess að hugsa, þrátt fyrir allan dugnað löggjafarvalds og stjórnar, að þau verði gengin í gildi áður en næsta skip kemur frá útlöndum því að það er von á því hingað í kvöld. Það var undarlegt hvílíkur fítonsandi þaut í hv.þm. Stranda. (M. P.), þegar hann heyrði brtt. mína; hann ber eins og kunnugt er að eins hreinan spíritus fyrir brjóstinu og má ekki heyra nefndan annan án þess að hamast, rjett eins og annar spíritus sje eigi nauðsynlegur og nothæfur til ýmsra hluta. Hv. þm. (M. P.) þótti það hjákátlegt, að jeg skyldi koma fram með brtt. mína skrifaða; slíkt er þó eigi svo í sjálfu sjer. Mjer þótti öðrum en mjer standa það nær að koma með brtt. og bjóst við, að þeir mundu gera það: en þegar það fórst fyrir greip jeg til þessa úrræðis. Hv. þm. Dala. (B. J.) kvað það hefði verið sæmilegra fyrir mig að fá nefndina til að taka málið út af dagskrá en hafa þessa aðferð, en því er þar til að svara, að mjer var það fullkunnugt, að hún mundi neita þeirri málaleitan. Nú ætla jeg að reyna frjálslyndi hv. deildar, hvort hún muni ekki leyfa, að brtt. komist hjer að, og að óreyndu geri jeg ráð fyrir, að hv.þm. Dala. (B. J.) verði með því, þótt hann taki það ekki að jafnaði sárt, að þjarmað sje frv. annara en sjálfs hans. Mjer þykir líklegt, að hann minnist þess að um daginn var jeg með því, að frv. frá honum kæmi til umr., þótt því fylgi engin greinargerð, og launi það nú að jeg vildi láta náð ganga fyrir rjetti, því að jeg tel það rjett að fylgja ekki bókstaf þingskapanna út í ystu æsar, þegar um minni háttar atriði er að ræða og þannig mun háttv.þm. (B. J.) hafa litið á, er hann bar fram frv. sitt og vænti jeg þess, að ekki sje eitt fyrir honum í dag, en annað á morgun. Háttv. þm. (B. J.) sagði að kveikja mætti með steinolíu á prímusum: þetta er engin ný speki, því að flestum mun kunnugt, að kviknar í steinolíu við nægan hita; en hitt hjelt jeg að hv.þm. (B. J.) væri og kunnugt, að prímusar endast hálfu skemur, ef steinolía er notuð til að kveikja á þeim, og að þegar öllu er á botninn hvolft verður það miklu dýrara að nota steinolíu en brensluspíritus til uppkveikjunnar. Það kostar ekki lítið að þurfa sí og æ að láta gera við prímusa og hreinsa þá, og svo við og við að verða að kaupa þá nýja, og það miklu oftar en ella, ef lagður er steinn í götu manna með að nota þann suðuvökva, sem hentugur er. Jeg er í sjálfu sjer ekki á móti því að málið sje tekið út af dagskrá, og vænti jeg, að hv.þm. Stranda. (M. P.) verði því fylgjandi, ef til þess kemur.

Magnús Pjetursson Mig furðar á því, hve ill áhrif orð mín höfðu á sessunaut minn, hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), því að jeg finn eigi, að nokkuð það hafi komið fram í ræðu minni, er gæfi honum ástæðu til að tala svo geyst, sem hann gerði. Það er misskilningur hjá hv.þm. (M. Ó), að tollur þessi komi eingöngu niður á mönnum við sjávarsíðuna. En við það miðast mótstaða hans. Það er mjög farið að tíðkast í sveitum að nota prímusa og um engjaslátt má telja, að þeir sjeu mjög mikið notaðir sumstaðar þar sem jeg þekki til. Hv. þm.(M. Ó.) sagði, að verið hefði meir af vilja en mætti samanburður minn á hreinum vínanda og brensluvínanda. Þó tókst hv.þm. (M. Ó.) allófimlega að hrekja þennan samanburð minn. Hann vildi gera þann mismun á þessum tveim tegundum, að hreinn vínandi væri tekinn inn í smáskömtum, en hinn tæki eldurinn í stórskömtum. En þegar að er gáð, þá má ætla að á prímus fari og þar er hann aðallega notaður ein matskeið í senn af brensluspíritus, segjum þrisvar á dag, og er það líkt og gerist og gengur með meðalainntökur. Hv. þm. (M. Ó.) bar ekki við að hrófla við samanburði mínum á notkun hinna tveggja vínandategunda til iðnaðar, enda mundi honum hafa veitt erfitt að fetta fingur út í hann. Jeg þarf ekki að svara neinu verulegu hinni stuttu (!) athugasemd hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) enda var ekki við að búast að hann gæti komið að í henni miklu svaraverðu. Hv. þm. (G. Sv.) tók það fram, að jeg mundi eingöngu bera fyrir brjósti hreinan vínanda. Framkoma mín sýnir best, hvort svo muni vera, þar sem jeg hefi ekki tekið til máls nje kvartað yfir hinni stórfeldu tollhækkun á honum. - Það er ekki rjett að draga það út úr orðum mínum, að jeg sje með því, að málið sje tekið út af dagskrá; jeg er því með öllu mótfallinn. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um ræðu hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) nje kasta hnútum í hann, þótt auðvelt sje, svo að hann þurfi ekki að biðja um orðið í fjórða sinn í þessu máli. Það lítur annars nærri því út, eins og hv.þm. (G. Sv.) hafi öðlast eitthvert einkaleyfi til að brjóta að ósekju 35. gr. þingskapanna.

Matthías Ólafsson Jeg hefði getað sparað mjer að standa upp, því að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) er nú nokkuð búinn að upplýsa hv.þm. Dala. (B. J.) um villu hans viðvíkjandi prímusum og steinolíu. Það er rjett, að það má vel kveikja á prímusum með steinolíu, en það eyðileggur andrúmsloftið svo, að þar verður blátt áfram ólifandi. Hv. þm. Dala. (B. J.) hefir sýnilega ekki verið í húsi, þar sem kveikt er með steinolíu á eldfærum þessum dag eftir dag. Það er víst, að ef hreint loft er eitt af brýnustu lífsnauðsynjum mannkynsins, þá er ekki ráðlegt að kveikja á prímusum með aðferð hv.þm. Dala. (B. J.). Auk þess er það rjett, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók fram, að með þessari kveikingaraðferð eyðileggjast prímusar miklu fyr. Þá er það hv. sessunautur minn (M. P.) Það er mikill misskilningur, ef hann heldur, að jeg myndi heldur vilja tolla þetta eldsneyti, ef það væri notað í sveitum. Mjer er það nóg, ef menn alment sjá sjer hag í því að nota suðuspíritus til brenslu, hvort sem þeir eru til sjávar eða sveita. Vildi jeg því undir öllum kringumstæðum afnema þennan toll. En sjerstaklega nú, þegar eldsneyti er svo dýrt, að það gleypir stórfúlgu af tekjum almenningsmanna, þá er það blátt áfram samviskusök að leggja þennan toll á. Það dregur sig saman, er þessi skattur er á hverjum lítra. Það mun láta nærri, að það leggi á mörg heimili í Reykjavík aukin útgjöld svo hundruðum króna skiftir.

Bjarni Jónsson Jeg verð að minnast örfáum orðum á „frjálslyndi“ háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Hann bregður mjer um ófrjálslyndi, er jeg vil ekki láta veita afbrigði um skriflega brtt. Mjer fanst það engin synd, þótt jeg stæði nú upp í stað þess þingmanns, sem því er vanastur að mótmæla afbrigðum og fljótastur að spretta upp úr sæti til þess. Jeg benti á að taka málið út af dagskrá, og sýndi svo frjálslyndi mitt. Jeg tala alls ekki um að binda alt við þingsköpin, og tel oft rjett að eltast ekki um of við bókstaf þeirra. En það stóð ekki svo á um daginn, að víkja þyrfti frá þingsköpum, því að greinargerðin með frv. var til. Þarf því ekki að minna mig á það. Jeg þurfti þá engra afbrigða að leita. En nú er á valdi hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá, svo að ekki þurfi að leita afbrigða. Svo vil jeg og benda á, að ef forseti vill ekki upp á sitt eindæmi ráðast í það ógurlega fyrirtæki, getur hann borið það undir atkvæði deildarinnar, hvort málið skuli tekið út af dagskrá eða ekki. Þá skal jeg lofa hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) að fylgja því, að málið sje tekið út af dagskrá. En jeg er á móti afbrigðum. Þá er ekki annað eftir en hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Jeg þakka honum þær upplýsingar, er hann gaf mjer og öðrum þgdm. í prímusa-fræði sinni. Mjer þykir að eins leitt að verða að skýra frá grundvelli þeim, sem fræði hans byggist á. Hún hvílir á því, sem alment er nefnt subbuskapur.  (M. Ó. : Hvernig?)  Ef þrifalega er farið með prímusa, þarf ekkert óloft að stafa af því, þótt olía sje notuð til eldkveikna. Læt jeg mjer nægja athugasemd þessa við hans fræðigrein.

Fjármálaráðherra (S. E.) Ef hv. deild þykir nauðsynlegt að taka málið út af dagskrá því þá ekki eins að leyfa afbrigði? Það er engin ástæða til að tefja slíkt mál með leikaraskap.

Frsm. (Einar Arnórsson) Þetta frv. er, eins og menn muna, stjórnarfrv. og borið fyrst fram í háttv.Ed.Háttv. Ed. breytti því að því leyti, að sektahámarkið, sem í stjórnarfrv. var 1000 kr., var lækkað um helming, fært niður í 500 kr. Allsherjarnefnd Nd. hefir ekki getað fallist á þessa breytingu, og þykir rjettara, að hámarkið sje 1000 kr. Það sýnist ekki hafa neina hættu í för með sjer, því að samkvæmt lögum 2. okt. 1891, um ákvarðanir, er snerta nokkur almenn lögreglumál, geta menn venjulega, ef þeir vilja, sloppið hjá dómi með því að greiða hæfilega sekt, og mega þær sektir vera minni en lög kveða á. Svo er og, að þótt málin fari til dóms, er ekki hætt við, að beitt sje háum sektum, nema brotin sjeu mjög alvarleg. Sektaákvæði hin hæstu í hegningarlöggjöf vorri eru yfirleitt ekki notuð, nema brotin sjeu alvarleg. Að öðru leyti hefir nefndin ekki lagt til neinar breytingar, nema hún vill orða öðruvísi 2. málsgrein frv. Það er engin efnisbreyting, heldur að eins orðabreyting, og er hún í samræmi við 35. gr. hegningarlaganna.

Forsætisráðherra (J. M.) Það ræður að líkindum, að jeg sje ekki á njóti þessari breytingu, því að hún færir frv. að mestu leyti aftur til þess, sem það var hjá stjórninni, eða öllu heldur bæjarstjórn Reykjavíkur. En jeg veit ekki samt, hvort það er ástæða til að breyta frá háttv.Ed. í þessu máli. Eftir byr þeim, er málið fekk þar, mætti jafnvel ætla, að þetta yrði til þess, að sektahámarkið yrði lækkað niður í t. d. 200 kr. Jeg er hræddur um, að frv. yrði aftur breytt í Ed., ef samþ. er 1000 kr. hámark í þessari háttv. deild. En ef til vill er ekki rjett að taka til greina vilja hv.Ed. í þessu máli. Þó vildi jeg gefa þessar upplýsingar, sem benda til þess, að háttv.Ed. muni ekki geta sætt sig við breytingu þessa, en að öðru leyti ræður háttv. deild, hvernig hún ræður málinu til lykta.

Frsm. (Einar Arnórsson) Jeg vil að eins geta þess, að mjer er kunnugt um ýmsa mikils metna menn í Ed., sem eru samdóma stjórninni og allsherjarnefnd þessarar deildar. Jeg veit auðvitað ekki, hvernig málið fer í Ed., en vil ekki beygja mig undir það, þó að einhverjum í Ed. þyki ákvæðið of hátt; þeir geta þá lækkað það, ef þeim sýnist.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Nefndin leyfir sjer að bera fram örlitla brtt., á þgskj. 232. Stafar hún af því, að í 5. gr. frv. er talað um bæði hegningarsektir og dagsektir, en aftur í 7. gr. er að eins minst á, hvert hegningarsektir renni. Þess vegna ber fjárhagsnefndin fram þá brtt., að í stað „Hegningarsektir“ í 7. gr. komi: ,,Sektir“, sem nái þá bæði yfir hegningarsektir og dagsektir. Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að mæla frekar með till., því að hún er sjálfsögð.

Flm. (Stefán Stefánsson) Jeg hygg, að ekki sje þörf á að fara mörgum orðum frv. þetta. Greinargerðin, sem fylgir því, er svo ljós, að þar er litlu við að bæta. Að eins skal jeg taka það fram, að málið var til umr. á þingmálafundi á Siglufirði og samþykt þar af öllum fundarmönnum, sem voru 70 að tölu. það er öllum kunnugt, hversu mikil nauðsyn það er hverju bæjarfjelagi, að fá full umráða- og eignarrjettindi á því landi, sem það þarf að nota, hvort heldur sem byggingarlóðir, til túnræktar, haglendis eða annara óumflýjanlegra afnota. Enn fremur vil jeg vekja athygli hv.þm. á því, að nokkurt ósamræmi er á milli frv. og greinargerðarinnar að því er snertir 2. lið hennar. Í frv. er sem sje undanskilið sölunni íbúðarhús prestsins og önnur jarðarhús, heimatúnið, haglendi fyrir skepnur prestsins, svo og rjettur til mótaks í jörðinni Leyningi eftir þörfum hans. En í greinargerðinni er gert ráð fyrir, að túnið fylgi með í sölunni, svo og alt land annað. Þetta kemur til af því, að farið var fram á. af bæjarstjórn Siglufjarðar að fá jörðina keypta að fullu og öllu, en þegar til hjeraðsfundar kom, þá var hann mótfallinn því, að tekin yrðu af prestinum þau hús og landsnytjar, sem frv. telur. Þetta virtist okkur flm. frv. rjettmæt og ofureðlileg athugun hjá hjeraðsfundinum og tókum hana því til greina, en að öðru leyti þótti okkur rjett að fara eftir greinargerð bæjarstjórnarinnar, enda er hún að öðru leyti mjög glögg og leiðbeinandi í málinu. Þá vil jeg geta þess, að jeg átti tal við biskup um málið. Hann virtist því hlyntur, en óskaði að fá umsögn viðkomandi prests, að því er þetta snerti. Nú er biskup farinn norður í land í visitasíuferð, en símskeyti frá prestinum hefi jeg fengið, svo hljóðandi: „Jeg er meðmæltur sölu Hvanneyrar til Siglufjarðarkaupstaðar, þannig, að undan sölunni sje skilinn sá hluti af húsum á Hvanneyri, sem tilheyrir landssjóði, svo og túnið, rúmar 10 dagsláttur að stærð.“ Þykist jeg nú vita, að biskup verði eindregið með málinu, þegar hann hefir heyrt þessi ummæli prestsins. - Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að orðlengja þetta, en leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar, að umr. lokinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg er ekki á móti því, að málinu sje vísað til nefndar, þótt mjer þyki það mjög ilt, að nú er farið að tíðkast að koma með svona mál algerlega óundirbúin og án þess að leitað sje áður til stjórnarvalda þeirra, sem slík mál heyra undir. Það mætti ekki minna vera en að slíkum málaleitunum fylgi nákvæm greinargerð og rökstudd um það, hve mikil nauðsyn kaupstaðarfjelaginu væri á landinu, og hve mikið það þyrfti. Jeg er með því, að bæjarfjelög fái nauðsynlegt land til umráða. En málið er ekki svo undirbúið, að tiltök sjeu, að það verði afgreitt frá þessu þingi.

Flm. (Stefán Stefánsson) Mjer kemur það fremur á óvart, að hæstv. forsætisráðh. (J. M.) skuli þannig taka í málið, þar sem hann hefir þó verið hlyntur þeirri jarðeignasölu til bæjarfjelaga, sem þeim er nauðsynleg. Því þeirri ástæðu, að málið sje alls ekki undirbúið, finst mjer naumast hægt að halda fram í fullri alvöru. Bæjarfjelag Siglufjarðar sækir um kaup á jörðunum með vandlega rökstuddri greinargerð, og nákvæm lýsing á jörðunum er fyrirliggjandi. Hjeraðsfundur hefir rætt málið og er meðmæltur sölunni, eins og fylgiskjal II. sýnir. Biskup sömuleiðis, og hlutaðeigandi prestur hefir lýst sig henni fylgjandi. Það er því að eins stjórnarráðið, sem ekki hefir látið uppi álit sitt opinberlega, fyr en þá nú, og virðist mjer það geta átt þess nægan kost að kynna sje alla afstöðu málsins, meðan það liggur hjer fyrir í þinginu. En auk þess skýrði jeg hæstv. forsætisráðherra (J. M.) frá þessari málaleitun Siglfirðinga strax í þingbyrjun, og tók hann henni þá, að mjer virtist, mjög vel. Annars skal jeg, ef unt er, sjá um, að frekari lýsing á jörðunum liggi frammi, þegar hlutaðeigandi nefnd fer að fjalla um málið, þó að jeg geti ekki lofað að láta kort fylgja þeirri lýsingu. En það þykir mjer of mikil hótfyndni af hæstv. stjórn, að leggjast svo á móti málinu, sem hún nú gerir, þar sem hægt er að fá allar nauðsynlegar upplýsingar því viðvíkjandi, enda þær nauðsynlegustu þegar fyrirliggjandi.

Jörundur Brynjólfsson Mjer hefir altaf verið lítið um það gefið að farga jörðum landssjóðs, eins og hv.þm. mun kunnugt. Og jeg vil að minsta kosti gera þá athugasemd við þetta frv., að fari svo, að jörðin verði seld kauptúninu, þá sje það gert með því skilyrði, að það fargi engu af landinu til einstakra manna, því reynslan er þegar búin að sýna, að slíkt er ekki til bóta fyrir bæjarfjelögin. Þetta vil jeg taka fram til athugunar fyrir hv. nefnd, sem með málið á að fara.

Einar Arnórsson Jeg leyfi mjer að gera það að till. minni, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Flm. (Stefán Stefánsson) Maður hefði síst haft ástæðu til að búast við því, að formaður allsherjarnefndar vildi ráða málinu svo skjótan dauða, að fá því nú þegar vísað til stjórnarinnar. Hann, ásamt hinum öðrum allherjarnefndarmönnum, hefir það þó í hendi sinni, að leggja það eitt til um meðferð málsins, er þeim þykir sæmilegast, Að molda málið nú þegar við 1. umr., með því að vísa því til stjórnarinnar, er svo óhæfileg meðferð, gagnvart bæjarfjelaginu, að jeg skil ekki, að það verði látið sæta slíkum úrslitum.

Einar Arnórsson Hv. 1. þm. Eyf. (St. St.) þýðir ekki rjett þessa till. mina, um að vísa málinu til stjórnarinnar. Það getur einmitt orðið málinu hinn mesti gróði. Málið er ekki nægilega undirbúið enn þá, en ef það væri látið vera í höndum stjórnarinnar eitt ár, gætu allar upplýsingar fengist fyrir næsta þing, og mundi það þá fremur verða samþykt. En svo get jeg líka bent hv.þm. (St. St.) á enn aðra leið. Jeg skal ekkert um það segja, hvort salan er nauðsynleg, en ef presturinn á Siglufirði er ekki á móti sölunni, þá ætti honum ekki síður að standa á sama um það, þótt landið væri leigt bænum. Vera má að hv.þm. (St. St.) geti fallist á að ráða málinu þannig til lykta.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. til laga um landamerki o. fl. er fram komið vegna þess, að á þinginu 1917 var samþykt till. til þingsályktunar um að skora á stjórnina að undirbúa málið fyrir næsta reglulegt þing. Þetta mál hefir fengið góðan undirbúning, og nefndin leggur til, að frv. nái fram að ganga með tveim lítilfjörlegum breytingum. Á þinginu 1917 vildu sumir þingmanna láta rífa upp alla landamerkjagerðina, hvort sem um ágreining um landamerki væri að ræða eða ekki. En sumir vildu að eins taka um það, sem ágreiningur hefir verið um, en láta hitt eiga sig, og er þeirri stefnu fylgt hjer. En auk þess er sú breyting gerð á rjettarfari í þessum málum, að þegar valdsmaður verður þess var, að ágreiningur sje einhversstaðar um landamerki eða ítak í landi, er gert ráð fyrir, að hann stefni hlutaðeigendum þá á dómþing. Er þetta gert til þess að fyrirbyggja það, að þessi ágreiningur lifi svo og svo lengi án þess að hann jafnist. Svipar því til meðferðarinnar á opinberum málum og sýnir, að það er álitið mikilsvert að fá skorið úr slíkum málum með dómi í eitt skifti fyrir öll, ef ekki fæst sætt. Auk þess er tekinn í frumvarpið nýr flokkur mála, áreiðar- og vettvangsmál, sem að ýmsu leyti eru skyld landamerkjamálum, en þó ekki þannig, að með þau verði farið alveg eins. En það er mjög eðlilegt að hafa þau með í landamerkjalögunum vegna skyldleikans. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fara mikið út í málið, enda eru flestir háttv.þm. farnir út. En þó vil jeg minnast á brtt. örfáum orðum. Eftir 1. brtt., við 1. gr., er nánar tekið til orða, til þess að það sjáist skýrt, hve langt menn eru skyldir að fara um gerð landamerkja. Það var ekki alveg ljóst eftir frv., en auðvitað, að skyldan nær ekki lengra en til að gera merki glögg. Það þarf ekki garð, girðingu eða skurð, nema aðrar ástæður komi til, ef t. d. engi liggja saman eða engi og bithagi, og um girðingar er að ræða. sbr. girðingalögin. Fer þá um tillag hvers eftir þeim, en ekki er það afleiðing landamerkjalaganna. Enn fremur er brtt. við 9. gr., sem gengur út á það, að valdsmaður skuli strax, ef ekki verður sætt, útnefna menn í dóm. Er það dálítil breyting á frv., sem ef til vill mætti skilja svo, að þess þurfi ekki strax. Breytingin er sú að á eftir „valdsmaður“ í 1. málsgrein bætist inn í: þá þegar. En eftir nánari athugun á greininni sýnist það betur fara að bæta einungis inn í orðinu „þegar“. Vil jeg því leyfa mjer að óska þess, og tel víst að hv. deild sje því samþykk, að það megi skoðast sem „redaktions“-breyting á brtt. að fella „þá“ í burtu, svo að þar standi að eins „þegar“, og því orði skuli bætt inn í frv. greinina.

Flm. (Stefán Stefánsson) Það er rjett, að presturinn hefir þegar samþ. söluna, eða talið sig henni meðmæltan. En jeg hygg, að engum geti blandast hugur um það, hvort muni betra bæjarfjelaginu, að fá landið selt eða leigt, og eiga þannig undir högg að sækja til þessa eina manns - prestsins - um leigu á því. Segi jeg ekki þetta af því, að jeg geti ekki treyst núverandi presti til þess að koma þar vel fram, heldur af hinu, að leigt land kemur aldrei að sömu óháðu notum og sjálfseign, ekki síst þegar um afnot eins bæjarfjelags er að ræða. Sem sagt, bæjarstjórnin fær ekki óhindruð yfirráð yfir landinu fyr en það er hennar eða bæjarfjelagsins eign. Að vísu eru ýmsar bæjarlóðir, að jeg hygg, á fastri leigu um ákveðið árabil, en bæði mundi fjöldi lóða og alt hið óbygða eða óleigða byggingarsvæði þegar falla undir umráð bæjarstjórnarinnar, og má í sambandi við þau nauðsynlegu og sjálfsögðu umráð bæjarstjórnarinnar geta hafnarbryggjugerðarinnar, sem nú er fyrirhuguð og áætlað er að kosti um 600 þúsund krónur. Slíkt mannvirki er naumast að búast við að bæjarfjelagið byggi, að mestu á eigin spýtur, á annara lóð. - Það er gamalt óyndisúrræði að beita þau mál, sem menn eru mótfallnir, þeim tökum, að segja þau ekki nægilega upplýst eða undirbúin. Hjer verður því ekki með nokkurri sanngirni við borið, því eins og jeg hefi áður sagt, má fá enn nákvæmari lýsingu á landinu, og ekki óhugsandi, að hægt verði að útvega af því uppdrátt Ef á að farga málinu þrátt fyrir þetta, þá er það fyrirsláttur að bera við ónógum undirbúningi og yfirskyn eitt. Mjer þykir fróðlegt að sjá, hvernig hv.þm. greiða nú atkv., því eftir því þykist jeg geta ráðið það, hvort þeir eru málinu hlyntir eða ekki.

Einar Arnórsson Mjer skildist á ræðu hv. 1. þm. Eyf. (St. St), að búið væri að leigja sumt af þessu landi. Ef svo er, þá aukast ekki umráð bæjarins, þótt hann kaupi landið, því sennilega verður það að sætta sig við þá samninga, sem fyrir eru. Hv. þm. (St. St.) sagði, að meðan landið væri í eigu annara ætti bærinn altaf undir högg að sækja um lagningu gatna o. s. frv. Jeg get hjer gefið honum annað ráð en það að kaupa landið. Ef ekki er til lögnámsheimild, þá er hægt að afla hennar. Það er vafningalítið. Annars er það þýðingarmikið og vert athugunar, hvort landið á að farga góðri eign, sem svo er vel í sveit komið, sem þetta land er. En hitt er sjálfsagt, að kaupstaðurinn gangi fyrir að fá landið leigt, ef hann þarfnast þess.