Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Hinn 19. febr. sl. skrifuðu nokkrir hv. alþm. bréf til forseta Sþ. og báðu um skýrslu frá hæstv. iðnrh. um nokkur atriði er varða nýtt álver. Þess er getið í skýrslubeiðninni að þess sé óskað að í þessari skýrslu verði gerð grein fyrir nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi er spurt hvenær gert sé ráð fyrir að frv. um heimild til að semja við erlend álfyrirtæki um byggingu Atlantal-álversins verði lagt fram, í öðru lagi hvert sé meginefni þess frv., í þriðja lagi hvort ríkisstjórnin hafi mótað afstöðu sína til einstakra atriða málsins og loks um staðsetningu álvers. Ég átti von á því, virðulegur forseti, að hæstv. iðnrh. yrði hér staddur í dag en mér varð það ljóst nú við upphaf þessa fundar að hæstv. iðnrh. hefur leyfi. Ég hef spurst fyrir um það í ráðuneyti hæstv. ráðherra og hann mun vera erlendis í opinberum erindum og kemur ekki aftur fyrr en 12. þessa mánaðar. Þetta mun þýða það að komi skýrslan ekki núna í dag eða á morgun mun líða meira en tveir mánuðir frá því að þetta bréf var sent og þar til viðkomandi skýrsla verður lögð á borð hv. þm. Öllum er ljóst að hér er fjallað um mál sem hefur verið til umfjöllunar í hæstv. ríkisstjórn og ætla mætti að tiltölulega auðvelt væri fyrir hæstv. ráðherra að láta þau atriði koma fram sem spurt er um í skýrslubeiðninni. Nú virðist hins vegar vera svo, þar sem hæstv. ráðherra er fjarverandi, sem ekki sé von á skýrslunni fyrr en í fyrsta lagi eftir páska. Þetta er að mínu áliti nokkuð óviðfelldið, sérstaklega í ljósi þeirra umræðna sem hafa átt sér stað í fjölmiðlum að undanförnu þar sem nokkuð nákvæmlega hefur verið greint frá þeim ágreiningi sem á sér stað innan hæstv. ríkisstjórnar og í stjórnarflokkunum um þetta mál. Mig langar, virðulegur forseti, þess vegna til að fara þess á leit að eftir því verði gengið að þessi skýrsla verði lögð fram hið allra fyrsta og beini þeim tilmælum jafnframt til starfandi iðnrh. sem væntanlega er hæstv. utanrrh. að hægt verði að ræða þessa skýrslu sem allra fyrst. Þótt ekki séu bein ákvæði um það í þingsköpum Alþingis að skýrslur skuli leggja fram innan tiltekinna tímamarka hlýtur það að liggja í augum uppi að hæstv. ráðherra ber að skila slíkri skýrslu við fyrsta tækifæri. Nú eru brátt liðnir tveir mánuðir frá því að beðið var um þessa skýrslu og ljóst er af umfjöllun fjölmiðla að hæstv. ríkisstjórn hefur fjallað um flest þeirra atriða sem beðið var um að svarað yrði í þeirri skýrslubeiðni sem ég hef margoft vitnað til. Það er því beiðni mín, virðulegur forseti, bæði til hæstv. forseta og eins til hæstv. starfandi iðnrh., að þeir beiti sér fyrir því að undinn verði bráður bugur að því að skila þessari skýrslu til Alþingis þannig að hægt verði að taka hana upp til umræðu og umfjöllunar eins og lög gera ráð fyrir.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að beiðni um skýrslu þessa var leyfð 21. febr. sl., þannig að ekki er hægt að segja að skýrslan hafi tekið óeðlilega langan tíma, en eins og hv. þm. er kunnugt eru engin tímatakmörk á því hversu snemma skýrslum skuli svarað. Forseti vill hins vegar upplýsa að skrifstofa þingsins hefur fylgst mjög náið með hvernig gengur að innheimta svör við fyrirspurnum og skýrslur samkvæmt beiðni og hefur, að ég hygg að óhætt sé að fullyrða, haft samband við viðkomandi ráðherra aldrei sjaldnar en vikulega og flestir hæstv. ráðherrar hafa upplýst að skýrslur séu á næsta leiti og svo mun einnig vera með þessa skýrslu. Öðruvísi get ég ekki svarað því þar sem hæstv. iðnrh. er ekki viðstaddur, en ég hygg að mjög langt sé komið gerð þessarar skýrslu og forseti mun að sjálfsögðu fylgjast náið með því að hún berist sem allra fyrst.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Nú hagar þannig til án þess að ég geti vísað til ákveðinnar greinar í þingsköpum að mál skal vera búið að leggja fram í síðasta lagi --- eða eins og segir reyndar í 2. mgr. 18. gr., með leyfi forseta: ,,Lagafrumvörp, sem útbýtt er sex mánuðum eftir þingsetningu, verða því aðeins tekin til meðferðar að meiri hluti þingmanna í þeirri deild, sem frv. er borið upp í, samþykki það.`` Á grundvelli þessarar greinar er ljóst að það er síðasti dagur á morgun til þess að leggja fram án afbrigða til umræðu og afgreiðslu frv., þar á meðal stjórnarfrumvörp. Nú hefur það heyrst í fréttum að það sé álit hæstv. iðnrh. að leggja þurfi fram frv. um hugsanlegt álver og undirbúning vegna álversins. Ég hygg að hæstv. iðnrh. hafi ætlað sér að leggja það frv. fram áður en skýrsla sú sem ég gerði að umtalsefni yrði rædd hér á hinu háa Alþingi. Af því tilefni vildi ég spyrja starfandi iðnrh., hæstv. utanrrh., sem var hér rétt áðan í þingsölum, ef hægt er að ná til hans, hvort það sé hugmynd hæstv. ríkisstjórnar að leggja það frv. fram í dag eða á morgun til þess að ekki þurfi að leita afbrigða ef það frv. þarf að afgreiða fyrir þinglok. Ég tel, virðulegur forseti, að nauðsynlegt sé að Alþingi fái að vita um þetta mál. Um þetta hefur verið fjallað talsvert mikið í fjölmiðlum að undanförnu og þetta snertir beinlínis efni þeirrar skýrslubeiðni sem ég gerði að umtalsefni í fyrri ræðu minni.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að hæstv. utanrrh. svari fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. og ég hygg að hann komi í salinn innan örstutts tíma. Hv. 1. þm. Reykv. spurði hæstv. utanrrh. um framlagningu frv. vegna samninga um nýtt álver, hvort það frv. verði lagt fram í dag 

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Svar við þessari fyrirspurn er að ég geri fastlega ráð fyrir því, í dag eða á morgun.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Í hólfum hv. alþingismanna, væntanlega allra, mun vera bréf frá skrifstofu Alþingis, það er bréfhausinn. Í gamla daga hét þetta bara Alþingi með góðu og fallegu letri. Hér er kominn nýr bréfahaus sem ég kannast nú ekki við, en látum það gott heita. Bréfið er dagsett 6. apríl og er svohljóðandi: ,,Skoðunarferðir um Hótel Borg. Ákveðið hefur verið að bjóða þingmönnum að skoða fasteignina Pósthússtræti 11, Hótel Borg, undir leiðsögn Gunnars Ingibergssonar. Gengið verður um húsið mánudaginn 9. apríl og þriðjudaginn 10. apríl kl. 12 og 13 hvorn dag. Gunnar tekur á móti skoðunarmönnum í anddyri á þeim tíma. Allir þingmenn sem ekki hafa þegar skoðað húsið með kaup í huga`` --- ég endurtek: með kaup í huga --- ,,eru sérstaklega hvattir til að koma og skoða það.`` Karl Kristjánsson skrifar undir bréfið, en hann mun vera fjármálastjóri Alþingis, tiltölulega nýráðinn. Nú langar mig að spyrja hæstv. forseta hverju þetta sæti. Hvers vegna fáum við bréf frá starfsmanni Alþingis, sjálfsagt ágætis manni? Ég hef nú ekki séð hann nema einu sinni en látum það gott heita. Það er búið að ráða heilmikið af nýju fólki hér og allt hefur það reynst mér vel sem ég hef þurft að leita til, ágætis fólk. En hvers vegna fáum við nú bréf um það að við eigum að skoða Hótel Borg með kaup í huga? Hverjir hér inni hafa kaup á Hótel Borg í huga? Ef þeir eru einhverjir ættu þeir að geta skoðað húsið hjálparlaust. Ég hef skoðað það margsinnis og að sjálfsögðu aldrei dottið í hug að Alþingi keypti það. Það er algjörlega fráleitt. En að efna til einhverrar skoðunarferðar fyrir þingmenn og bara þá sem hafi endilega viljað kaupa húsið, ekki hina sem hafi þá skoðun að ekki eigi að kaupa það. Menn geta þess vegna náttúrlega farið og sannfærst um það enn þá frekar að það er fáránlegt að kaupa þetta hús fyrir Alþingi. Ég verð að vekja athygli á þessu bréfi og spyrja hæstv. forseta hverju þetta sæti.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseta er ljúft að upplýsa það að fjármálastjóra þingsins var falið að sjá til þess að þingmenn ættu kost á að skoða Hótel Borg.  Ég skal játa að ég stóð ekki með ritskoðunarpennann á lofti þegar ég fékk þetta bréf, eins og aðrir, frá fjármálastjóra og við erum þá sjálfsagt bæði um það að biðja forláts á því ef þessi orð hefðu ekki átt að standa þarna, en ég held að með góðvild megi horfa fram hjá því. Vitanlega er verið að skoða húsið vegna þess að til eru þeir hv. þm. sem hugsanlega vilja kaupa Hótel Borg fyrir Alþingi Íslendinga, og aðrir e.t.v. ekki. Hins vegar er sjálfsagt og eðlilegt að öllum gefist kostur á að skoða húsið og ég vona að hv. þingmenn misvirði ekki þessi orð. Ég held að þau hafi þá ekki verið meint öðruvísi en svo að þess vegna væri mönnum boðið að skoða húsið að til greina hefði komið að kaupa það.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég þakka út af fyrir sig þessi svör, en ég vil gjarnan fá að vita hverjir af forsetum Alþingis hafa óskað eftir að þessi skoðunarferð yrði farin, hvort það er eingöngu --- það var í fleirtölu, forsetar. Það hljóta þá að vera einhverjir fleiri en hæstv. forseti Sþ. Ég vil fá að vita hverjir það eru. Ég hafði satt að segja haldið að þetta mál væri dautt. Því hefur ekki verið hreyft æðilengi, en ef nú undir þinglokin, í tímapressu, á að leggja þessa pressu á fólk ofan á allt annað, þá líst mér nú ekki á blikuna. En hverjir eru það sem óska eftir að alþingismönnum sé sérstaklega boðið að skoða innviði þessa húss? Og hverjir eru það af hv. alþingismönnum sem sérstaklega vilja gera það? Ég held að ég verði a.m.k. að fá svar við fyrri spurningunni. Hverjir eru þessir forsetar Alþingis sem taka sér það, ég vil nú segja bessaleyfi að hafa þennan óvenjulega hátt á?

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Í 11. gr. þingskapalaga segir svo í 3. mgr.: ,,Forsetar fara sameiginlega með framkvæmdastjórn Alþingis. Þeir hafa umsjón með eignum þess og fjárreiðum.`` Forsetar Alþingis eru hæstv. forsetar Ed. og Nd. og forseti sameinaðs Alþingis. Engar ákvarðanir eru teknar um, mér er nær að segja hin smæstu mál nema það sé gert af öllum þremur forsetum þingsins, og hingað til hefur enginn kvartað yfir því að fram hjá þessu þríeina valdi þingsins væri gengið. Það er því að sjálfsögðu sameiginleg ákvörðun okkar þriggja að þingmenn skoði húsið. 

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Hér er greinilega hið alvarlegasta mál á ferðinni, að forsetar þingsins hafa ákveðið að bjóða þingmönnum að fara í skoðunarferð í tilteknu húsi hér við Austurvöll, og það fer mjög í taugarnar á hv. 8. þm. Reykv. Það hljóta allir að skilja að hér er ekkert lítið mál á ferðinni og ég hvet hæstv. forseta til þess að reyna að finna einhverja þá stund sólarhrings sem lítið beri á þessari heimsókn ef einhverjir skyldu leggja leið sína inn í Hótel Borg, t.d. árla morguns um sexleytið þegar umferð er lítil í bænum þannig að ekki verði ljóst hverjir eru hugsanlega að velta fyrir sér kaupum á þessu húsi. Í þessu sambandi finnst mér sjálfsagt að rifjað sé upp að innganga í Hótel Borg hefur komið við stjórnmálasögu Íslands þó að nokkuð sé um liðið. Það mun hafa verið á fjórða áratugnum að þrír nafngreindir menn voru reknir úr virðulegum Kommúnistaflokki Íslands vegna þess að þeir sáust hafa gengið inn á Hótel Borg. Einn í þessum hópi var, ef ég man rétt, Aðalsteinn Kristmundsson, síðar Steinn Steinarr skáld, sem lét henda sig þann höfuðglæp að ganga inn á kaffihús sem var rómað fyrir setu borgaralegra stjórnmálamanna og viðskiptahölda. Ég vona að Sjálfstfl. láti ekkert slíkt henda sig nú í sambandi við þetta hús þannig að ekki þurfi að gera menn í þeim flokki flokksræka vegna þess að þeir leggi hugsanlega leið sína inn í þetta hús sem eitt sinn þótti reisulegt og álitlegt en menn hafa sjálfsagt misjafnar skoðanir á hvernig ástand þess er nú og hvort það er fallið undir starfsemi þingsins.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Á þskj. 888 er að finna nál. hv. félmn. varðandi könnun á aðstöðu einstaklinga með glúten-óþol. Nál. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna á nokkrum fundum. Umsagnir bárust frá Samtökum fólks með glúten-óþol, Tryggingastofnun ríkisins og landlækni. Einnig komu á fund nefndarinnar til viðræðu um málið Ólafur Ólafsson landlæknir, Páll Sigurðsson, ráðuneytisstjóri í heilbrigðis- og tryggingaráðuneytinu, og Gestur Pálsson barnalæknir. Umsagnaraðilar mæla með að tillagan hljóti afgreiðslu. Fulltrúi Samtaka fólks með glúten-óþol segir m.a. í umsögn sinni: ,,Samkvæmt upplýsingum frá Svíþjóð munu sjúklingar með glúten-óþol fá aðstoð með skattaívilnunum og væri það vafalaust æskilegasta lausnin hérlendis, nema ef farið væri að greiða út bætur. .*3.*3. Við hvetjum því eindregið til þess að yfirvöld sjái ástæðu til að kanna hvernig að málum er staðið á öðrum Norðurlöndum svo koma megi málefnum einstaklinga hérlendis, sem haldnir eru sjúkdómnum, í betra horf.`` Í viðtölum við ofangreinda um málið kom fram að líkt væri ástatt um ýmsa fleiri hópa sem þjást af ofnæmi eða skyldum sjúkdómum og væru svipað settir og fólk með glúten-óþol. Þá var dregið í efa að fjöldi sjúklinga með glúten-óþol hérlendis væri jafnmikill og talið hefur verið og látið er liggja að í greinargerð með tillögunni. Rannsóknir hafa farið fram um nokkurt skeið á glúten-óþoli hjá börnum hérlendis og aðeins örfá ný tilfelli greinst með sjúkdóminn. Sjúkdómurinn er mun sjaldgæfari á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndum, t.d. Svíþjóð, og í Bandaríkjunum. Þannig virðist þessi sjúkdómur almennt séð frekar í rénun en vexti að sögn Gests Pálssonar læknis. Það breytir samt ekki eðli vandans hjá þeim sem haldnir eru glúten-óþoli. Félagsmálanefnd vefengir ekki að verulegur aukakostnaður geti fallið á einstaklinga sem haldnir eru glúten-óþoli. Það gildir hins vegar um ýmsa fleiri hópa sem haldnir eru ofnæmi gagnvart fæðutegundum. Því virðist ekki sjálfgefið að taka glúten-óþol sérstaklega út úr í þessu efni. Nefndin hvetur yfirvöld heilbrigðis- og tryggingamála til að kanna hversu mikil brögð eru að því að fólk haldið ofnæmissjúkdómum, þar á meðal glúten-óþoli, standi verr að vígi hér á landi gagnvart tryggingum og greiðslu opinberra gjalda en samsvarandi hópar í nágrannalöndum og geri tillögur um leiðréttingar eftir því sem réttmætt er talið. Í trausti þess að það verði gert leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta rita allir nefndarmenn í félmn.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir nál. um þáltill. um könnun á aðstöðu einstaklinga með glúten-óþol frá félmn. og hefur hún lagt til að henni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og geri ég ekki athugasemd við það. Það er hins vegar svo að þessi sjúkdómur er enn ekki skráningarskyldur, þannig að ýmsar upplýsingar um hann eru ekki fyrir hendi í dag. Það er nýlega sem hann hefur verið tekinn til rannsóknar hér á landi og því ýmis atriði sem eru óljós enn þá um þennan sjúkdóm. Hins vegar hafa farið fram miklu víðtækari rannsóknir á þessum sjúkdómi annars staðar á Norðurlöndunum og meiri upplýsngar eru til þar um þau vandamál sem hljótast af honum. Ég vonast hins vegar til að með þessu verði yfirvöldum í heilbrigðis- og tryggingamálum gert kleift að vinna betur að þessum málum og koma því þannig fyrir að þessir sjúklingar fái einhverja úrlausn sinna mála.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Á þskj. 887 er prentað nál. félmn. varðandi till. til þál. um viðskipti og menningarsamskipti við byggðir Vestur-Íslendinga í Kanada. ,,Tillagan gerir ráð fyrir að utanrrh. skipi nefnd er fái það hlutverk að kanna möguleika á að efla viðskipti og menningarsamskipti við byggðir Vestur-Íslendinga í Kanada. Nefndin hefur fjallað um tillöguna á nokkrum fundum. Umsagnir bárust frá samskiptanefnd utanrrn., Þjóðræknisfélagi Íslendinga, Ferðamálaráði Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Útflutningsráði Íslands. Samband íslenskra sveitarfélaga mælir með tillögunni. Stjórn Ferðamálaráðs óskar eftir að verði ákveðið að stofna nefnd um þetta verkefni verði fulltrúum frá Ferðamálaráði, Flugleiðum, Útflutningsráði, SÍS og SH í Bandaríkjunum falið að mynda starfshóp sem geri tillögur um aukin samskipti við Vestur-Íslendinga í Kanada. Útflutningsráð og Þjóðræknisfélagið telja ekki ástæðu til nefndarskipunar eins og tillagan gerir ráð fyrir. Stjórn Þjóðræknisfélagsins tekur fram að þess skuli freistað með öllum tiltækum ráðum að virkja Íslendinga erlendis, og Íslandsvini, til frekari samskipta við Ísland hvort heldur er á sviði menningar eða viðskipta. Segir stjórnin félagið vinna að því að skrá Íslendinga sem búsettir eru erlendis og félagið hafi á prjónunum áform um fjölmiðlun sem komið gæti að gagni við menningartengsl og viðskipti milli landa. Samskiptanefnd utanríkisráðuneytisins hefur starfað frá árinu 1976, skipuð af utanrrh. til fjögurra ára í senn. Var nefndin upphaflega skipuð í framhaldi af því að Alþingi, löggjafarþingið 1974--75, samþykkti þingsályktun ,,í tilefni af aldarafmæli landnáms Íslendinga í Vesturheimi`` um að ríkisstjórnin skipi ,,þriggja manna nefnd til að gera um það tillögur til hennar á hvern hátt minnst verði aldarafmælis landnámsins af Íslendinga hálfu, svo og um aukin tengsl hins íslenska þjóðarbrots vestan hafs við heimalandið``. Ekki verður séð af þingsályktuninni að nefndin hafi átt að vera varanleg. Í umsögn samskiptanefndarinnar kemur m.a. fram: ,,Fjölmörg mál hafa verið til umfjöllunar sem fram koma í fundargerðum nefndarinnar þessi ár og hafa með ýmsum hætti stuðlað að hinum margvíslegustu gagnkvæmum samskiptum Íslendinga og landa þeirra í Vesturheimi. Fjárframlög til nefndarinnar hafa alla tíð verið mjög rýr og hefur það dregið úr ýmsu því sem ella hefði getað komist á dagskrá og til framkvæmda. Meðal annars hafa ekki verið tök á því að sinna viðskiptamálum sem annars hefði verið kostur. Þó er ætlunin að ræða þau mál ásamt öðrum málum á fyrirhuguðum aðalfundi Þjóðræknisfélags Íslendinga í Vesturheimi í Winnipeg í maí nk.`` Þess má geta að í greinargerð með þáltill. frá 1974 er sérstaklega vikið að því ,,að ýmislegt bendir til þess að hægt verði að koma á auknum viðskiptum milli landanna og að Kanada sé að ýmsu leyti lítt kannaður akur fyrir íslenskar útflutningsvörur``. Þá kemur fram í umsögn samskiptanefndar að fjárframlag til ,,hinna ýmsu starfa nefndarinnar á þessu ári nemur 310.000 kr.`` og að nefndin sé ólaunuð. Bent er einnig á í umsögn samskiptanefndar að samgöngur á milli Íslands og Kanada eru afar takmarkaðar, t.d. eru nú engar beinar siglingar milli landanna og beinar flugsamgöngur engar enn sem komið er. Niðurstaða samskiptanefndar utanrrn. er ,,að vart sé ástæða til þess að stjórnvöld skipi aðra nefnd með sama hlutverk og sú er þegar starfar. Miklu nær væri að starfandi nefnd væri skapaður bættur starfsvettvangur með rýmri fjárveitingu``. Í samskiptanefnd eru nú eftirtaldir menn: Heimir Hannesson lögfræðingur, Bragi Friðriksson prófastur, Finnbogi Guðmundsson landsbókavörður, Haraldur Bessason rektor og Jón Ásgeirsson fréttastjóri. Félmn. bendir á að Alþingi hefur fyrir um 15 árum lýst vilja sínum í þessu efni og síðan hefur starfað stjórnskipuð nefnd, svokölluð samskiptanefnd, sem átt hefur að sinna tengslum við Íslendinga vestan hafs. Nefndin leggur ekki dóm á hversu til hefur tekist, en þó virðist hafa verið hljótt um störf samskiptanefndar. Eðlilegt verður að teljast að skipan slíkrar nefndar sé endurmetin að svo löngum tíma liðnum, ekki síst með nýjar áherslur, svo sem samskipti á sviði viðskipta og ferðaþjónustu, í huga. Félmn. telur rétt vegna málsins að stjórnvöld fari yfir þessi málefni í heild með það að markmiði ,,að efla viðskipti og menningarsamskipti við byggðir Vestur-Íslendinga í Kanada`` eins og fram kemur í þáltill. Með vísan til þessa leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Nál. er undirritað af öllum fulltrúum í félmn.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Dagskrá þessa fundar hefur nú legið frammi síðan fyrir helgi og öllum hefði mátt ljóst vera að 8. mál á dagskrá er Hvalveiðimál og Andramál, skýrsla utanrrh. Nú hefur það komið í ljós á síðustu mínútum að menn eru ekki sáttir við að ræða þetta mál að svo stöddu og mun forseti því hitta þá sem það mál varðar núna innan tíðar og verður þess vegna að fara yfir í 9. mál á dagskrá á meðan.

Flm. (Friðjón Þórðarson) Virðulegi forseti. Ég fylgi úr hlaði till. til þál. um jöfnun orkukostnaðar. Flutningsmenn eru allir þingmenn Vesturl., sex að tölu. Tillagan er þess efnis að Alþingi álykti að beina þeirri áskorun til ríkisstjórnarinnar að markvisst verði unnið að jöfnun orkukostnaðar í landinu og stefnt að því að allir landsmenn greiði sama orkuverð óháð búsetu. Þetta mál er ekki nýtt af nálinni. Það hefur verið margt rætt og ritað um það á undanförnum árum. Á Alþingi hefur málinu verið hreyft hvað eftir annað, þing eftir þing, tillögur, frumvörp og fyrirspurnir hafa verið sett fram, rædd og reifuð af miklum móði. Málið hefur verið viðfangsefni margra ríkisstjórna. Einstakir þingmenn og þingflokkar hafa fjallað um það fram og til baka. Vissulega hafa ýmsar leiðréttingar verið gerðar í þessu efni, en þær eru þó yfirleitt með því marki brenndar að þær hafa gengið of skammt. Þessi tillaga sem hér er flutt á rætur sínar að rekja til samþykktar sem gerð var einum rómi á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi sem haldinn var í Borgarnesi í nóvembermánuði sl. Sú samþykkt laut að vísu aðeins að jöfnun húshitunarkostnaðar og var þetta mál þar rökstutt vel. Samtökin telja að jöfnun húshitunarkostnaðar sé mjög brýnt mál til jöfnunar lífskjara og mjög vel til þess fallið að auka jöfnuð og styrkja búsetu á landsbyggðinni og munu fáir geta mælt því í gegn. Þessi tillaga sem hér um ræðir er nákvæmlega eins og sú sem samþykkt var í Borgarnesi að öðru leyti en því að hér er rætt um orkukostnað almennt, þ.e. þessi tillaga er víðtækari að því leyti að hún tekur einnig til annars konar nýtingar orkunnar, þ.e. til atvinnuveganna. Og það má spyrja t.d. hvort réttlætanlegt sé að iðnaðartaxti sé helmingi hærri í Búðardal en í Reykjavík og þriðjungi hærri en í Borgarnesi, þegar um er að ræða sambærileg atvinnufyrirtæki. Meginforsenda þess að fólk vilji og geti búið í strjálum byggðum landsins er næg atvinna og að fólk búi við svipaða aðstöðu hvað snertir öflun brýnustu lífsnauðsynja. Nú á dögum er orkunotkun orðin svo mikil og almenn að verðið á orkunni vegur þungt og skiptir miklu máli á búreikningi hverrar fjölskyldu. Það getur jafnvel ráðið og ræður úrslitum um það hvar fjölskyldan ákveður að velja heimili sínu stað til frambúðar. Til þess að hægt sé að gera verulegt átak í jöfnun orkuverðs þarf að sjálfsögðu stuðning meiri hluta alþingismanna og ríkisstjórnar. Og það vill svo vel til að þegar augum er rennt yfir samþykktir um þessi málefni frá liðnum árum er af nægu að taka. Hér í greinargerðinni eru ýmis dæmi tekin um þetta efni. Ég ætla ekki að rekja þau lið fyrir lið en taka þau aðeins sem sýnishorn. Þá verður fyrst fyrir að líta á þá stefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur markað sér. Er þá rétt að fletta upp í endurnýjuðum málefnasamningi ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar frá 10. sept. 1989, en þar er eitt af áhersluatriðunum, þegar það ráðuneyti var endurskipulagt, að endurskoða verðmyndun á orku með það að markmiði að jafna orkuverð og efla innlendan orkubúskap. Það er svo hægt nánast að fletta upp í stefnuskrám og yfirlýsingum hvaða stjórnmálaflokks sem vera skal. Þar er hægt að finna næg dæmi um þetta efni. T.d. hefur oft verið ályktað um þessi mál á flokksþingum og miðstjórnarfundum Framsfl. og nefnd þingflokks Framsfl. um efnahags-, atvinnu- og byggðamál skilaði áliti í októbermánuði sl. Þar er vikið að þessum málum, mjög ákveðið. M.a. segir þar, með leyfi forseta: ,,Verði ekki þegar snúist gegn byggðaröskun af þessum sökum með róttækum aðgerðum eru gífurlegir tilflutningar fólks af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins fyrirsjáanlegir sem verða munu þjóðfélaginu mjög kostnaðarsamir og draga úr hagvexti.`` Og ég vil nefna ályktun kjördæmisþings Alþfl. á Vesturlandi sem haldinn var á Akranesi 30. sept. sl. en þar segir svo um þessi efni, með leyfi forseta: ,,Kjördæmisráðið beinir því til iðnrh. að hann vini ötullega að jöfnun orkuverðs í landinu, enda er það ein meginforsenda áframhaldandi búsetu fólks á landsbyggðinni. Sama orkuverð á að gilda um land allt án tillits til búsetu.`` Vonandi hefur þessi ályktun hitt í mark. Í sögu Sjálfstfl. er að finna margar ályktanir um þessi efni, m.a. frá síðasta ári þegar Sjálfstfl. varð 60 ára. Þá var haldinn 28. landsfundur flokksins og hann hefur sem kunnugt er æðsta vald í öllum málefnum Sjálfstfl. Þar segir m.a. svo í ályktun um byggðamál, með leyfi forseta: ,,Leitast verði við að bæta aðstöðu fólks til að njóta opinberrar þjónustu hvar sem menn búa á landinu. Verð á raforku og símaþjónustu verði jafnað. Sjálfstfl. vill treysta búsetu í landinu og jafna aðstöðu í landshlutunum með markvissum aðgerðum. Í því gegna sveitarfélögin viðamiklu hlutverki. Borg og byggð eiga að vaxa og dafna eðlilega og styðja hvort annað.`` Hér hafa aðeins verið nefnd örfá dæmi af fjölmörgum sem skráðar heimildir hafa að geyma um orð og yfirlýsingar íslenskra stjórnmálamanna. Þær hníga yfirleitt allar í þá átt að styrkja eigi byggðir landsins, jafna aðstöðu landsmanna, hvar sem þeir eiga búsetu, og byggja landið allt. Það virðist því vera mjög víðtæk samstaða meðal ráðamanna þjóðarinnar í þessum efnum, hvar í flokki sem þeir standa. Það skortir aðeins á að samræma orð og athafnir, fyrirheit og framkvæmdir. Það er sagt að enginn einn þáttur valdi jafnmikilli mismunun í kjörum fólks hérlendis og ójafn húshitunarkostnaður. Mætti þetta vera hugstætt öllum þeim sem á liðnum árum hafa barist fyrir jafnvægi í byggð landsins í orði og athöfnum. Í Raforku, fréttariti Sambands ísl. rafveitna, 4. tbl., 1. árg., desember 1989, er viðtal við Kristján Haraldsson, orkubússtjóra Vestfjarða. Þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Það er brýn nauðsyn til að ná frekari jöfnun í húsnæðiskostnaði landsmanna strax, og ég skora á alla þá sem einhvers mega sín að leggja þessu máli lið. Lesendur góðir. Við skulum minnast þess að ef við ætlum að lifa sem ein þjóð í þessu landi í sátt og samlyndi, þá verður að skipta gæðum landsins sem jafnast meðal allra íbúanna.`` Ef ég tek aðeins örfá dæmi þessu til viðbótar. Ég vitna hér í sama rit, Raforku, 1. tbl., 2. árg., febrúar 1990. Þar er viðtal við Ingólf Aðalsteinsson, forstjóra Hitaveitu Suðurnesja. Hann segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Allar íslenskar rafveitur starfa samkvæmt einkaleyfi. Með einkaleyfi til sölu á orkunni má segja að viðskiptavinur veitunnar sé ofurseldur getu og vilja hennar til afhendingar þeirrar orku sem hann þarf á að halda á því verði sem rafveitan ákveður.`` Og síðar segir hann: ,,Gera má ráð fyrir því að flestar mannlegar athafnir í íbúðarhúsi leiði til þess að athygli beinist að staðsetningu rafmagnsúttaks eða rofa.`` Og víkur hann þar að víðtæku gildi raforkunnar. Ég sagði að fjöldamargar tillögur hefðu verið bornar fram um þessi efni á undanförnum árum. Ég tek hér t.d. mál nr. 371 sem flutt var á 110. löggjafarþingi. Það er till. til þál. um aðgerðir til jöfnunar á orkuverði. Þar er 1. flm. Alexander Stefánsson og með honum fimm aðrir framsóknarmenn. Þar er lögð sérstök áhersla á jöfnun kostnaðar við upphitun húsa og vikið að því í greinargerð að stjórnvöld hafi lofað jöfnun á orkuverði og við það miðað að orkuverð yrði sambærilegt um land allt. Áform stjórnvalda um að jafna orkuverð í landinu hafi því miður ekki tekist. Nefnt er að orkukostnaður í atvinnurekstri úti um land sé orðinn fyrirferðarmesti liðurinn í rekstri fyrirtækja, ekki síst í fiskvinnslu og orkufrekum iðnaði. Hér er tillaga frá 108. löggjafarþingi um jöfnun orkukostnaðar. Flm. er Guðmundur Búason sem þá sat á þingi. Tilgangur þeirrar tillögu er að spara dýrmætan gjaldeyri og að ná fram jöfnuði meðal landsmanna á sviði orkumála. Flm. getur þess að á síðustu árum hafi orðið veruleg búseturöskun í landinu og megi hiklaust telja að enginn einn þáttur sé veigameiri í því efni en ójafn orkukostnaður. Fjöldamörg fleiri dæmi mætti rekja um þetta efni, t.d. þáltill. frá 109. löggjafarþingi um rétt raforkunotenda. Þar er 1. flm. Kjartan Jóhannsson, þáv. alþm. Einnig get ég nefnt tillögu frá 110. löggjafarþingi um stefnumörkun í raforkumálum. Þar er 1. flm. Þórður Skúlason sem þá sat á Alþingi. Sú tillaga beinist að því að allir landsmenn búi við sem jafnast raforkuverð. Þar segir í grg. m.a. að í meginatriðum sé skipulag raforkumála í landinu nú með þeim hætti að einn aðili, Landsvirkjun, annist raforkuöflunina, reki virkjanirnar og selji raforkuna í heildsölu til þeirra sem dreifa henni síðan til notenda. Ég ætla að nefna eitt dæmi enn. Kristján Jónsson, rafmagnsveitustjóri ríkisins, segir svo í formála fyrir ársskýrslu Rafmagnsveitna ríkisins 1988: ,,Dreifing raforku og hagkvæm nýting hennar er undirstaða velferðarþjóðfélagsins. Nánast allir hlutir, bæði í atvinnulífi og á heimilum, eru háðir raforkunni. Gæði raforkunnar og þjónustan í dreifingunni er því lykillinn að betra mannlífi.`` Hér er fast að orði kveðið en þó ekkert of sagt, að ég hygg. En það vantar enn mikið á að landsmenn sitji allir við sama borð hvað húshitun og orkukostnað varðar. Enn eru fluttar fyrirspurnir, tillögur og frumvörp um þessi efni. Allir eru næsta sammála en lítið miðar áleiðis að því marki að hægt sé að una við eins og nú horfir. Af því sem nú hefur verið rakið má ljóst vera að allir stjórnmálaflokkar eru hlynntir því að jafna orkuverð til landsmanna, að ekki sé meira sagt. Þeir eru þess mjög fýsandi. En vera má að það vefjist fyrir mönnum á hvern hátt það skuli gert. Þar koma vafalaust fleiri en ein leið til greina. Hér í niðurlagi tillögunnar er einmitt vikið að þessu atriði. Þar er nefnt sem dæmi 264. mál þessa þings sem bendir á ákveðnar leiðir í þessum málum og má vitna þar í þskj. 470 ef menn vilja kynna sér það betur. Til nánari skýringar á þessu máli er birt með þessari tillögu bréf frá svæðisrafveitustjóra á Vesturlandi ásamt línuriti um húshitunartaxta og sérstök hugleiðing um raforkuverð. Svæðisstjórinn segir svo í niðurlagi bréfsins, með leyfi forseta: ,,Vona ég að farsæl niðurstaða fáist við þá umræðu sem fram undan er og að orkukaupendur á hinum ,,köldu svæðum`` fái rétt sinn hlut miðað við orkukaupendur á hagstæðum hitaveitusvæðum. Hætt er við enn frekari búseturöskun en hana má m.a. rekja til orkukostnaðar.`` Þegar til stóð að ræða þessa tillögu fyrir nokkrum dögum lá á borði mínu skýrsla Orkustofnunar um orkuverð á Íslandi 1989. Það er góðra gjalda vert að dreifa hér upplýsingum um orkumál. Þar segir í inngangi að ákveðið hafi verið að endurnýja skýrsluna miðað við söluverð árið 1989 og stefnt sé að því að gefa árlega út skýrslu um orkuverð hér á landi. Og þetta er í sjálfu sér ágætt því að orkunotkun til húshitunar er mikil á Íslandi eða tæplega þriðjungur af vergri orkunotkun landsmanna. Umræður um orkukaup heimilanna snúast því fyrst og fremst um orkuverð til upphitunar, segir í þessari skýrslu, sem ég þakka fyrir, þó að ég hafi ekki haft tíma til að kynna mér hana í einstökum atriðum. En í hugleiðingu svæðisrafveitustjóra Vesturlands um raforkuverð segir svo í niðurlagi: ,,Í þessum hugleiðingum er ég fyrst og fremst að benda á þá stefnu Landsvirkjunar í verðlagningu á raforku sem er allt of frjálsleg, kröfurnar um arðsemi fjármagns þjónustufyrirtækis allra landsmanna of miklar og áherslur þeirra í markaðsmálum rangar.`` Virðulegi forseti. Ég skal senn láta máli mínu lokið. Ég ætlaði að vísu aðeins að víkja að því, þar sem Landsvirkjun hefur nokkrum sinnum verið nefnd, að afkoma Landsvirkjunar var mjög góð á sl. ári, 1989, og ber að sjálfsögðu að fagna því. En ég verð að láta nægja að vitna í fréttabréf frá Landsvirkjun án þess að rekja það nánar. Ég hef aðeins drepið á nokkra þætti þessa stóra og mikilvæga máls. Að mínum dómi komumst við alþingismenn ekki með nokkru móti fram hjá því að hugleiða þessi mál í fullri alvöru og það án tafar. Svo mikið er húfi að við verðum þegar í stað að kanna hvernig unnt er að skipuleggja öflun og dreifingu raforku þannig að allir landsmenn geti búið við sem jafnast orkuverð. Það er einhver veigamesti þáttur þeirra lífsskilyrða, réttlætis og jafnstöðu sem allir landsmenn ættu að eiga kost á að njóta frá vöggu til grafar. Að lokinni fyrri umr. legg ég til, virðulegi forseti, að máli þessu verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. hefur nú flutt framsöguræðu fyrir þáltill. um jöfnun orkukostnaðar. Það kom fram í ræðu hans eins vel og komið getur hve mikilvægt þetta mál er. Ég hef engu við það að bæta. Ég held að öllum hv. alþm. eigi að vera það kunnugt. Það má kannski segja að tvö grundvallarsjónarmið séu ríkjandi í þessu máli. Annars vegar það sjónarmið að rétt sé að verðskrár fyrir orkukostnað séu það sem kallað er kostnaðarréttar, þ.e. þær endurspegli nákvæmlega kostnað veitunnar við að afhenda viðskiptavininum orkuna. Hins vegar það grundvallarsjónarmið að orkan eigi að vera á sama verði um allt land. Báðum þessum grundvallarsjónarmiðum er hafnað í framkvæmd hjá okkur. Ekki er um að ræða kostnaðarréttar verðskrár. Ástandið er þannig að Landsvirkjun hefur sömu verðskrá á öllum sölupunktum sínum hvar sem er á landinu. Orkubú Vestfjarða, sem ég er sérlega vel kunnugur, hefur sömu verðskrá um alla Vestfirði þó munur á kostnaði við að koma orkunni til neytenda sé mikill eftir því hvort það er á þéttbýlisstöðum eða í sveitum. Það má líka segja að í Reykjavík sé verðjöfnun að því leyti að ekki er fylgt grundvallarsjónarmiðinu um að verðskrárnar skuli vera kostnaðarréttar. Það er mismunandi sem það kostar að koma orkunni, jafnvel í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu til einstakra notenda. Samt er verðið það sama. En þó að við búum við þetta í dag og að við höfnum í framkvæmd þeirri grundvallarhugsun að verðskrárnar skuli vera kostnaðarréttar, þá er langt í frá að við séum með sama verð hvar sem er á landinu. Það er langt í frá að við séum búnir að ná takmarki verðjöfnunar, ef við setjum okkur það mark að verðið sé hið sama á öllu landinu, þegar verð orkunnar er tvöfalt, þrefalt eða jafnvel meira miðað við orkuverðið hér í Reykjavík. Spurningin er, hvernig á að bæta úr þessu? Sú þáltill. sem hér er lögð fram segir ekkert um það. Hún fjallar um að skora á ríkisstjórnina að vinna markvisst að því jafna orkukostnað í landinu. Þessi till. er þess vegna hvorki betri né lakari en fjöldi tillagna sem fram hefur komið um þetta efni. Það er alveg rétt og það er deginum ljósara sem hv. frsm. og 1. flm., 2. þm. Vesturl., sagði að það er kominn tími til þess að hv. þm. samræmi orð og efndir í þessu máli. Flestir, ég segi ekki allir, sem rætt hafa um þessi mál á undanförnum árum hafa tjáð sig fylgjandi verðjöfnun, a.m.k. meiri verðjöfnun en er í dag. Ef menn ætla að samræma orð og efndir í þessum efnum verða þeir að horfast í augu við staðreyndir og mæta staðreyndum og gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegt er að gera. Og hverjar eru þær staðreyndir? Staðreyndirnar eru þær að það krefst fjármagns að koma á verðjöfnun á orku í landinu. Nýjustu tölur sem ég hef handbærar um þetta efni eru þær að ef ætti að verðjafna þannig að sama orkuverð væri hvar sem er á landinu þyrfti til þess 2,2 milljarða kr. Það eru miklir fjármunir og er von að mönnum hnykki við þegar þeir heyra þetta. En mönnum ætti að hnykkja meir við það að þetta sýnir hvað sá óréttur kostar þá sem búa við hið háa orkuverð. Auðvitað hljóta svona staðreyndir að vera okkur hvatning til að gera eitthvað raunhæft í þessum málum. Ég sé ekki annað en í grundvallaratriðum sé um tvær leiðir að ræða. Önnur er verðjöfnun innan orkugeirans með greiðslum orkufyrirtækja í jöfnunarsjóð sem þau sjálf ráðstafa eftir ákveðnum reglum. Hin leiðin er sú að ríkisvaldið verðjafni af almennu skattfé borgaranna. Ég held að nauðsynlegt sé að við sem viljum raunhæfar aðgerðir í þessum málum gerum okkur grein fyrir því hvað hér er um að ræða og leitumst líka við að gera okkur grein fyrir hvernig á úr að bæta. Ég hef ekki staðið upp til að ræða þetta mál til neinnar hlítar. Ég hef staðið hér upp einungis til að lýsa stuðningi mínum við þessa þáltill. þingmanna Vesturl. Ég hygg að það hljóti allir að gera hér á Alþingi sem fara með umboð þeirra sem verða fyrir þeim búsifjum og því óréttlæti sem fylgir þeim mismun á orkuverði í landinu sem við nú búum við.

Einar Kr. Guðfinnsson Virðulegi forseti. Hér er til umræðu mál sem er í senn bæði gamalt og nýtt. Gamalt að því leytinu sem fram kom í máli hv. 1. flm. þáltill. að um þetta mál hefur verið mikið fjallað hér á hinu háa Alþingi. Það hefur verið mikið rætt í fjölmiðlum, á þingum, á fundum hagsmunasamtaka, landshlutasamtaka og orkufyrirtækjanna í landinu. En það er nýtt að því leytinu að ekki eru komnar þær lyktir í þetta mál sem ég hygg að við margir kjósum að sjá fyrr en síðar. Sannleikurinn er nefnilega sá að þrátt fyrir að vilji mjög margra hafi staðið til þess að stíga þetta mikilvæga skref til fulls, að jafna orkuverðið í landinu, þá hefur allt of hægt miðað. Ég ætla ekki að fara að gera lítið úr þeim ávinningi sem hefur orðið á síðustu árum. Tölur sýna að raunverulega hefur orðið nokkur jöfnun á orkuverði þegar litið er yfir lengri tíma. Hins vegar er það ljóst þegar skoðuð er sú skýrsla sem hv. 1. flm. gerði að umtalsefni og kom frá hæstv. iðnrh. um þróun orkuverðsins, ég hygg það sé á bls. 18 í þeirri skýrslu, að ef borið er saman annars vegar orkuverð til húshitunar á RARIK-svæðinu og hins vegar orkuverð frá Hitaveitu Reykjavíkur þá er ljóst að þetta hlutfall hefur verið sem næst óbreytt allt frá árinu 1985. Með öðrum orðum, þrátt fyrir allar þær tillögur sem hér hafa verið raktar og hafa verið ræddar á hinu háa Alþingi, þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir endalausar ítrekanir hagsmunasamtaka fólksins á landsbyggðinni hefur nákvæmlega ekkert miðað á þessum fimm árum. Við erum í sömu sporunum hvað það snertir. Vakin var á því athygli í tengslum við aðalfund Landsvirkjunar að Landsvirkjun hefur núna uppi hótanir, liggur mér við að segja, fyrirætlanir í það minnsta um að lækka um helming afsláttinn sem hefur verið á taxta á rafmagni sem selt er frá Landsvirkjun til húshitunar í landinu. Skýringin sem er gefin er sú að nú sé ekki lengur þörf á því að veita þennan afslátt þar sem olíuverð og rafmagnsverð sé orðið svo viðlíka og því sé ekki lengur ástæða fyrir Landsvirkjun til að greiða niður eða gefa afslátt á sínum rafmagnstöxtum. Hér skýtur óneitanlega mjög skökku við. Í fyrsta lagi skulum við hafa það í huga hvaða stöðu Landsvirkjun hefur í okkar landi. Þetta er það fyrirtæki sem hefur haft hvað rýmstan aðgang að orkubúskapnum í landinu, hefur einkaleyfi á því að selja raforku til mjög stórra notenda í landinu og hefur alveg einstaka aðstöðu til þess að skammta sér sína taxta. Þetta fyrirtæki er líka að því leytinu sérstakt að í gegnum tíðina hafa því verið búin þau rekstrarskilyrði, sem eru auðvitað eðlileg, að það hefur hagnast gífurlega og er eitt auðugasta fyrirtæki í landinu. Bara á síðasta ári var hagnaðurinn fyrir afskriftir, eftir því sem kom fram í fjölmiðlum, tæpir 3 milljarðar kr. Afskriftirnar sem fyrirtækið síðan nýtti sér á sl. ári voru um það bil tveir milljarðar sem, svo að ég taki nú dæmi sem ég þekki, er nálægt kaupverði á fjórum myndarlegum, fínum nýtískutogurum. Með öðrum orðum, afskriftirnar sem Landsvirkjun taldi sér nauðsynlegt að nota eru sem svarar til kaupvirðis fjögurra nýtískutogara í landinu. Eftir afskriftir er síðan hagnaður Landsvirkjunar um 700 millj. Það var jafnframt upplýst í fjölmiðlum að þessi niðurgreiðsla, þessi afsláttur sem Landsvirkjun væri að tala um, væri um það bil 90 millj., þ.e. nokkur prósent af hagnaðinum á síðasta ári. Nú er það næsta undarlegt í þeirri umræðu sem fram fer um byggðamál í landinu að fyrirtæki á borð við Landsvirkjun skuli telja þetta stund og stað til þess að vega að hagsmunum landsbyggðarinnar með því að lækka svo þennan afslátt sem fréttir herma að sé fyrirhugað. Bæjarstjórinn í Ólafsvík vakti réttilega athygli á því að Landsvirkjun er kannski með þessum hætti, með litlum hætti að grafa undan eigin starfsemi. Það er nefnilega athyglisvert að á sama tíma og uppi eru fyrirætlanir um þetta hjá Landsvirkjun er stórkostlegur fólksflótti frá landsbyggðinni. Tölur frá Byggðastofnun segja að fjölgunin á höfuðborgarsvæðinu fram til aldamóta verði eitthvað um 28 þúsund manns á meðan á landsbyggðinni, á því svæði þar sem Landsvirkjun m.a. selur rafmagn sitt til húshitunar, fækki fólkinu um 1500--1600 manns þrátt fyrir náttúrlega fólksfjölgun. Þetta er auðvitað undarleg stefnumörkun hjá fyrirtækinu og verður að gjalda mjög varhug við því. A.m.k. er það ljóst að þetta er ekki stefnumörkun í anda þeirra samþykkta sem gerðar hafa verið hér á hinu háa Alþingi. Það er alveg ljóst, eins og kom fram í máli hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, að kostnaðurinn við að jafna orkuverðið er gífurlegur, er á þriðja milljarð kr. eftir því sem hann upplýsti. Það er alveg ljóst að hin ýmsu orkudreifingarfyrirtæki á landsbyggðinni, hvort sem um er að ræða RARIK, Orkubú Vestfjarða eða einhver önnur fyrirtæki, eru ekki í stakk búin til að taka þessa jöfnun á sig. Það hefur að vísu verið stigið mikilvægt skref með því að aflétta skuldum af þessum fyrirtækjum en hitt er alveg ljóst að þau eru ekki í neinum færum til að taka á sig þann kostnað sem er nauðsynlegur til að jafna þetta verð. Það verður þess vegna að liggja fyrir og þetta þarf auðvitað að vera pólitísk ákvörðun sem er verið að taka með opnum augum og menn verða að átta sig á að henni fylgir mikill kostnaður. En ég ítreka það sem ég hef sagt hér áður að það vekur auðvitað athygli og spurningar við lestur þeirrar skýrslu sem hæstv. iðnrh. hefur dreift hér á Alþingi að ekki hefur verið um að ræða jöfnun orkuverðs, frekari jöfnun orkuverðs, á þessu fimm ára tímabili frá árinu 1985 þegar borinn er saman annars vegar húshitunartaxtinn hjá RARIK og taxti Hitaveitu Reykjavíkur. Ég tel þess vegna fulla ástæðu til að lýsa stuðningi við þessa till. til þál. um jöfnun orkukostnaðar. Ég vona að örlög hennar verði ekki þau að daga hér uppi, heldur verði hún til þess að hvetja menn í því skyni að jafna orkuverðið og leggja þannig sitt af mörkunum til þess að koma í veg fyrir þann stórhættulega og þjóðhættulega fólksflótta sem er nú á sér stað á landsbyggðinni og á eftir fyrr en síðar, ef ekki verður að gert, að valda meiri usla og óþægindum á Íslandi en dæmi eru til um.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa farið fram um þessa tillögu okkar Vestlendinga. En það verður náttúrlega að segja eins og er að það er mjög slæmt að hæstv. iðnrh. skyldi ekki geta verið hér við þessar umræður. Ég man að þegar hann svaraði fsp. frá mér á sl. hausti um þessi mál hafði hann ýmis orð um að þetta væri allt á réttri leið og verið væri að leggja grunn að verulegu átaki til lagfæringar. Sama kom fram í svari hans við fsp. hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar nokkru áður. Hér er náttúrlega um að ræða mál sem er varla hægt fyrir okkur þingmenn úr dreifbýlinu að þola öllu lengur. Við erum búnir að gera, eins og hér hefur komið fram í ræðu hv. frsm., allt sem í okkar valdi stendur til þess að fá samstöðu um það hér á hv. Alþingi, bæði í umræðum og tillögum, í stjórnarmyndunarviðræðum og hvað eina. En allt kemur fyrir ekki. Allir eru sammála um þörfina en niðurstaðan er engin eða svo til. Þó eitthvað hafi verið lagfært er það alveg rétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan, ástandið er óbreytt frá 1985. Fjöldi fólks á landsbyggðinni er að gefast upp vegna þessa aðstöðumunar. Ég ætla ekki að eyða tíma í að sýna mismuninn á þessu reikningslega. Það liggur í augum uppi og er löngu búið að sanna það hve þessi mismunur er gífurlegur, ekki aðeins í upphitum heldur er þetta líka aðstöðumunur í atvinnurekstri. Ég hef alltaf haldið því fram og held því fram enn að eina leiðin til þess að þoka þessu nokkuð áleiðis sé Landsvirkjun. En því miður hafa síðustu viðbrögð Landsvirkjunar verið mjög neikvæð og er raunar alveg ótrúlegt að Landsvirkjun skuli voga sér að ætla að leggja til að taka til baka 90 millj. í sambandi við þann jöfnuð sem löngu er búið að ákveða sem sjálfsagðan hlut, bara af því að hægt sé að finna flöt á því að olíuverð og raforkuverð sé í einhverju jafnvægi, eins og kallað er. Ég get alveg tekið undir það sem hv. 4. þm. Vestf. sagði hér áðan að það er náttúrlega ljóst núna og ætti að vera kærkomið tækifæri fyrir þá sem eru að berjast fyrir þessu máli að hægt er að verðleggja ójöfnuðinn á 2,2 milljarða kr. Það liggur alveg skýrt fyrir í öllum gögnum að þetta er ójöfnuðurinn í tölum talið, 2,2 milljarðar í óréttlæti í orkusölu í landinu sem eykur á ójöfnuð eftir því hvar menn búa í landinu. Og þetta ætti auðvitað að vera atriði nr. 1. Þetta verður að lagfæra. Ég er með þriðju leiðina, hv. 4. þm. Vestf. Hún er sú að við verðum bara að takast á við það að breyta lögum um Landsvirkjun. Það er ekki um annað að ræða. Þetta er fyrirtæki sem sannarlega tekur miklu meira til sín en eðlilegt er meðan við erum að ná jöfnun í landinu um orkudreifingu og orkusölu. Það skal enginn fá mig til að trúa því að þetta fyrirtæki þurfi svona miklar afskriftir á svo stuttum tíma eins og þeir leggja til. Við erum að byggja þarna til framtíðar. Og sem betur fer eyðast þessi orkufyrirtæki ekki upp eða eyðileggjast á tveimur tugum ára, það tekur miklu, miklu lengri tíma. Ég held að ekki sé um annað að ræða en að krefjast þess að Landsvirkjun, annaðhvort með breyttum lögum eða vilja þeirra, komi inn í þetta dæmi til þess að breyta þessum ójöfnuði að einhverju leyti í jöfnuð á styttri tíma. Hins vegar tek ég undir tillögur hv. 4. þm. Vestf., að það er um tvö mikilvæg atriði að ræða í sambandi við þessa verðjöfnun, hvernig sem hún er tekin. En ég vil bæta þriðja atriðinu við vegna þess að ég hygg að það væri fljótvirkast í stöðunni. Ég vil aðeins vitna í skýrsluna sem hv. frsm. vitnaði til frá orkustjóranum á Vesturlandi. Í hugleiðingum hans, sem er merkilegt innlegg í þetta mál og má lesa í aths. með frv., segir: ,,Í þessum hugleiðingum er ég fyrst og fremst að benda á þá stefnu Landsvirkjunar í verðlagningu á raforku sem er allt of frjálsleg, kröfurnar um arðsemi fjármagns þjónustufyrirtækja allra landsmanna of miklar og áherslur þeirra í markaðsmálum rangar. Ekki er hægt að finna tryggari markað en rafhitunarmarkað um allt land, t.d. selja Rafmagnsveitur ríkisins um 60% allrar raforkunnar til húshitunar, en eins og menn eflaust vita keypti RARIK um 18,5% framleiðslu Landsvirkjunar árið 1988 en Landsvirkjun hafði um 28% tekna sinna frá viðskiptum við RARIK það árið.`` Þetta er áreiðanlega mjög merkilegt innlegg í þessar umræður. En hvað sem öllu þessu líður, virðulegi forseti, ég skal ekki tefja þetta lengur, þá tel ég að bæði þessi tillaga sem við leggjum hér fram og enn fremur það sem hefur komið fram á þessu yfirstandandi þingi og áður leiði huga okkar að því að við megum ekki láta lengur gera grín að okkur í sambandi við meðferð þessa máls. Fólkið í landinu hættir að treysta og trúa því að þingmenn séu nokkurs megnugir í sambandi við þetta mál. Það er örugglega nægur meiri hluti hér á Alþingi til að snúa þessari þróun við og ég skora á hv. þm. að taka nú höndum saman og láta ekki lengur kúga okkur í þessu máli. Við erum búnir að reyna það á öllum sviðum áður, en það hefur alltaf strandað á samtakamætti, ef svo má segja, bæði í gegnum ríkisstjórnir og hér á hv. Alþingi. Nú er tækifærið. Við verðum að snúa þessari þróun við.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Ég tek undir þessa þáltill. og tel mjög brýnt að tekið verði á því máli sem hér er hreyft. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem rætt er um þessi mál hér á Alþingi. Eins og kom fram í máli þeirra sem hér hafa talað á undan mér hefur allt of lítið verið gert í raun og veru þrátt fyrir að vilji hafi komið fram um að eitthvað þurfi að gera. Ég tek eftir því að þingmenn Vesturl. eru flm. að þessari tillögu og hér hafa þingmenn dreifbýlisins talað. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði, að mig minnir, að ,,við dreifbýlisþingmenn þyrftum að taka okkur á,,. Ég er þingmaður Reykv., eins og kunnugt er, og ég er alveg viss um að ég tala fyrir munn fleiri þingmanna höfuðborgarsvæðisins þegar ég segi að við þurfum að gera eitthvað í þessu máli. Þetta er ekki eingöngu mál landsbyggðarinnar heldur okkar allra. Það hlýtur að vera okkur umhugsunarefni þegar fram kemur að íbúar landsbyggðarinnar þurfa að taka á sig á þriðja milljarð aukakostnað vegna húshitunar til þess að búa fyrir utan þetta svæði hér sem við erum nú stödd á. Ég held að það ætti að geta skapast samstaða um þetta mál. Stjórn Landsvirkjunar hefur þegar ákveðið að minnka þann afslátt sem gefinn hefur verið á húshitunartaxta, ef ég man rétt úr rúmlega 90 millj. kr. í liðlega 40 millj. á þessu ári sem hlýtur að vekja mann til umhugsunar um hvað þarna er á ferðinni og hvers vegna þessi lækkun hefur verið ákveðin. Það er vitnað til þess að olíukynding sé nú orðin það dýr að það þurfi ekki að lækka húshitunarkostnað með rafmagni. Það þykja mér ekki rök í þessu máli. Ég held að það sé alveg rétt að það þurfi að breyta lögum um Landsvirkjun til að við getum tekið á þessu máli, það sé ekki nóg að höfða eingöngu til þess að það þurfi samstöðu um að jafna þennan orkukostnað. Það virðist ekki vera skilningur í þeim herbúðum þannig að ég er alveg sammála því sem hér hefur komið fram að við þurfum að taka á okkur rögg og breyta lögum um Landsvirkjun. Við sem búum hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu erum svo heppin að geta nýtt þá auðlind sem heita vatnið er. En ég er þeirrar skoðunar að auðlindir landsins eigi að vera öllum landsmönnum til hagsbóta, ekki bara þeim sem næst þeim búa. Því sé ekkert óeðlilegt að við sem búum hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu tökum á okkur auknar byrðar auk þess sem við þurfum að gera ráð fyrir því að hluti af þeim ágóða sem Landsvirkjun hefur sýnt verði tekinn til jöfnunar. Ég vona að þessi þáltill. verði samþykkt og það verði til þess að eitthvað raunhæft verði gert í málunum sem fyrst.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Ég kem til þess að lýsa stuðningi við það mál sem hér er flutt, till. til þál. um jöfnun orkukostnaðar. Ég get tekið undir fjölmargt sem hefur komið fram hjá þeim sem talað hafa hér í umræðunni og þar á meðal mál hv. 1. flm. tillögunnar. Hér er á ferðinni mál sem hefur borið árlega á góma í sölum Alþingis um langt skeið. Það er ekki vansalaust að menn skuli ekki hafa náð hér saman þvert á flokka, óháð ríkisstjórnum til þess að taka á þessum hrikalega mismun sem þarna er um að ræða í lífskjörum í landinu eftir því hvar menn búa. Ég vil hvetja mjög eindregið til þess að nú verði gerð að því gangskör af þingmanna hálfu að taka saman höndum um það að skila árangri í þessu máli með þeim hætti að menn útbúi hér frv. til laga til tekjuöflunar til þess að tryggja að árangur náist á þessu sviði. Það hefur ekki verið krafa okkar að þetta leysist í einu vetfangi þannig að það skapist alger jöfnuður í þessum efnum. Sú krafa hefur ekki verið uppi hverju sinni sem mál þessi eru borin fram, heldur að það takist að leiðrétta þetta á stuttum tíma. Það væri árangur sem allir gætu verið sáttir við, auðvitað helst að ná strax fullkominni jöfnun í þessu eftir því sem hægt er. Vissulega verðum við að hafa í huga að aðstæður hvers einstaklings, hvers íbúðareiganda t.d., eru auðvitað misjafnar, hús eru misjafnlega úr garði gerð o.s.frv. Slíkir þættir þurfa auðvitað að vera í lagi. Þegar menn eru að tala um jöfnun orkuverðs óháð búsetu er verið að tala um reiknaðar meðaltalsaðstæður, að menn nái þar sambærilegum árangri. Ég held að fullyrða megi að mjög lítið hefur miðað í þessum efnum undanfarin ár. Það er rétt sem fram hefur komið um það. Mismunurinn hefur kannski orðið ögn minni vegna þess að samanburðurinn við þéttbýlissvæðið hérna hefur orðið ögn hagstæðari. Hér hefur verð hitaorku til íbúða á höfuðborgarsvæðinu hækkað hlutfallslega meira, eða gerði það a.m.k. um skeið, heldur en rafhitunarkostnaðurinn og verð hitaveitna annars staðar á landinu, hinna dýru hitaveitna, þeirra sem standa undir miklum fjármagnskostnaði. Þannig hefur mismunurinn orðið ögn minni. Eftir stendur þó þetta, tvöfaldur til þrefaldur munur miðað við meðaltalsaðstæður sem er auðvitað gersamlega óþolandi staða. Ég man auðvitað eftir því þegar ég var í stöðu iðnrh. fyrir um áratug síðan, þá var við þennan vanda að fást. Þá leituðumst við við að leggjast á árar um það að hamla gegn geysilegum hækkunum sem Landsvirkjun taldi sig þurfa á þeim tíma og að leiðrétta stöðu þess fyrirtækis og orkuviðskipti þess við hinn stóra kaupanda ÍSAL og aðra stóriðjukaupendur. Þar lögðust á árar menn úr ýmsum flokkum. Ég minnist mjög góðrar liðveislu hv. 4. þm. Vestf. í þeirri baráttu á þeim tíma, á þessum árum og margir fleiri komu þar að máli. Það tókst að fá mjög verulega leiðréttingu á raforkuverði til álversins í Straumsvík. Baráttan fyrir þeirri leiðréttingu tengdist vissulega voninni um að hægt væri að jafna orkukostnað í landinu. Ég ætla ekki að rekja þá sögu frekar. Meginatriðið er að menn beri sig saman um það fyrr en seinna hvaða ráðum menn geta beitt, um hvaða ráð menn ná saman til þess að leiðrétta þennan mismun. Hér hefur verið vísað í lög um Landsvirkjun, að sækja í sjóði Landsvirkjunar í þessum efnum. Það er vafalaust eitt af þeim ráðum sem koma til álita. En ég hygg þó að víðar þurfi að leita fanga, hugsanlega með almennum orkuskatti sem legðist á þau fyrirtæki sem bjóða hagstæðast orkuverð til þess að ná jöfnuði eftir þeirri leið og safna tekjum eftir þeirri leið. Þetta næst auðvitað ekki nema pólitísk samstaða sé um aðgerðir. Það er auðvitað alveg ljóst að það yrði talsvert lagt á þá sem búa nú við hagstæðan orkugjafa og miklu lægra kostnaðarverð en hinir. Þó skulu menn hafa það í huga að fjöldinn sem býr við erfiðust kjörin í þessum efnum er nefnilega ekki svo ýkja mikill. Það er því ekki um það að ræða að menn þurfi að lyfta kostnaði hjá þeim sem hér búa á þessu fjölmenna svæði svo mjög þó að þeir leggi í sameiginlegan sjóð til þess að leiðrétta mismuninn að einhverju leyti. Þetta eru aðeins vangaveltur sem ég hef mælt í tilefni af umræðu um þessa tillögu. Ég heiti mínu liðsinni í þessu máli ef ég get komið þar við sögu. Ég skora á okkur þingmenn hér á Alþingi að taka þegar til höndum um tillögugerð og ætla ekki einvörðungu stjórnvöldum, þ.e. ríkisstjórn, að leysa málið. Við eigum hér á þinginu að hafa alla burði til þess að geta borið fram tillögu til að ná árangri á þessu sviði.

Pétur Bjarnason Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma hér upp og þakka hv. þm. Vesturl. fyrir flutning þessarar tillögu og taka eindregið undir það sem í henni felst. Það er mjög ánægjulegt og kemur skýrt fram í greinargerð að það sem í tillögunni felst, að markvisst verði unnið að jöfnun orkukostnaðar í landinu, virðist njóta eindregins stuðnings allra stjórnmálaflokka og ætti því kannski að verða auðleyst mál og verður það vonandi. Hér er um mikið réttlætismál að ræða og, eins og hér kemur fram, ekki aðeins um orkukostnað til húshitunar heldur aðra orkunotkun. Ég vil benda á að ýmislegt hefur áunnist, bæði í þessum efnum þrátt fyrir allt og öðrum. Ég nefni þar t.d. jöfnun símakostnaðar. Þar hefur náðst nokkur jöfnuður þó að nokkuð sé langt í land enn þá. Ég á ekki von á því að Póstur og sími hafi í rauninni tapað mikið á þessu eða almenningur annars staðar en í dreifbýli hafi þurft að bæta miklu við sig. Staðreyndin er sú t.d. um símakostnað á landsbyggðinni að menn nota símann upp að ákveðnu marki sem efnahagurinn leyfir og þeir nota símann meira eftir að lækkun hefur orðið. Nú ætla ég ekki að halda því fram að svo verði með húshitun. Þó kann svo vel að vera vegna þess að einmitt vegna þess hversu illbærilegur þessi hái hitunarkostnaður er þar sem orkuverð er hæst, þá nýta menn auðvitað hitann eins lítið og þeir geta. En það er ánægjulegt að sjá hversu sterk rök liggja fyrir stuðningi við þetta og ég vona að þetta mál fái góðan stuðning hér á þingi og hinn besta framgang.

Flm. (Friðjón Þórðarson) Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. alþm. sem hafa tekið mjög vinsamlega undir þessa tillögu, nú síðast hv. 2. þm. Vestf. Ég gat þess í upphafi að þetta mál væri ekki nýtt. Og hv. 2. þm. Austurl. gat þess réttilega að því hefði verið hreyft svo til árlega og að ekki hefði endilega verið stefnt að fullu réttlæti þegar í stað heldur að leiðréttingu á sem skemmstum tíma. Mér þótti sérstaklega vænt um ummæli hv. 12. þm. Reykv. sem taldi réttilega að þetta mál væri ekki einungis mál þeirra sem byggju utan höfuðborgarsvæðisins heldur mál allra landsmanna. Hér hefur verið bent á nokkrar leiðir sem fara mætti í þessu máli. M.a. nefndi hv. 1. þm. Vesturl. að breyta þyrfti lögum um Landsvirkjun. Hv. 4. þm. Vestf. sagði að þessi tillaga væri hvorki betri né lakari en aðrar um þessi efni og það er rétt. Það var ekki að því stefnt að flytja tillögu sem fengi sérstök fegurðarverðlaun eða viðurkenningu af því tagi, en aðeins að hreyfa máli sem ég tel að okkur öllum alþingismönnum sé bæði rétt og skylt að ræða og leita lausnar á. Ég vek sérstaka athygli á því að þetta er till. allra þingmanna Vesturl. sem reyna þó að standa saman um góð mál. Nú skora ég á alla hv. alþm. að reyna að finna leiðir sem gætu stefnt í rétta átt sem fara mætti í þessu máli. Ég minni á það sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, að þetta mál er bæði gamalt og nýtt og það verður það þangað til lausn fæst á því sem menn geta við unað.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég vil aðeins bæta nokkru við af því að hér hafa komið hvatningarorð úr öllum áttum og stuðningur sem er í samræmi við það sem alþingismenn hafa sagt á undanförnum árum en hefur því miður ekki tekist að finna samnefnara til þess að leiða málið fram til sigurs. Mér dettur í hug að fram undan er ákvörðunartaka um nýjar stórvirkjanir upp á 50 milljarða kr. Því fylgir ákvörðun um nýja stóriðju sem yrði náttúrlega að vera til staðar til að hagnýta sér þá miklu orku og við vitum allir hve þýðingarmikið það er fyrir efnahagskerfi þjóðarinnar. Ég tel það sjálfsagðan hlut að í sambandi við ákvörðun um að farið verði í þessi stórvirki á þessu sviði þá verði leitt til lykta þetta réttlætismál, að orkuverð í landinu verði jafnað út. Það verði það sama fyrir hliðstæða orkunotkun. Ég tel að hv. þm. gætu náð saman um að nota þetta tækifæri, að við greiðum ekki atkvæði nýjum stórvirkjunum og stóriðju öðruvísi en þetta mál, verðjöfnun á orku, sé leyst um leið. Miðað við reynslu undangenginna ára er þetta sjálfsagt eina tækifærið sem við höfum til að setja þetta sem skilyrði. Og ég mun a.m.k. fyrir mitt leyti beita þessu ákvæði. Ég ætla bara að segja ykkur í leiðinni að ég er með fyrir framan mig reikninga fyrir rafmagns- og hitanotkun á tveimur íbúðum. Önnur er í Reykjavík og hin vestur á landi, á svæði sem býr við dýrasta kerfið. Þetta er 61 dagur. Kostnaðurinn í Reykjavík fyrir 61 dag er 8.165 kr. En kostnaðurinn við íbúðina úti á landi, á kalda svæðinu sem kallað er, sem er sömu stærðar en lítið notuð, er 18.199 kr. fyrir 61 dag. Þetta er sem sagt sem svarar 2,7 sinnum hærra verð og þó er þetta sennilega mjög vægt dæmi miðað við reynslu annarra sem koma til okkar með reikningana sína. En þetta sýnir þörfina, virðulegi forseti, að þarna verði farið að gera leiðréttingu á, sem er, eins og hér hefur komið fram áður, 2,2 milljarða kr. ójöfnuður.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. sagði að ég hefði sagt í ræðu minni áðan að þessi tillaga væri hvorki lakari eða betri en ýmsar aðrar. Ekki neita ég því að ég hafi sagt þetta. En mér fannst kannski að það bryddaði á því hjá hv. þm. að þetta hefði verið mælt af einhverri lítilsvirðingu eða vanmati á tillögunni. Það var nú eitthvað annað því að ég stóð upp til að hæla þessari tillögu og lýsa fylgi mínu við hana. Þetta orðalag átti við það að ég var að draga fram þá staðreynd að við höfum svo oft talað um þessi mál án nokkurs árangurs, bæði ég og ýmsir aðrir hv. þm., ég ætla líka hv. 2. þm. Vesturl. Landsvirkjun hefur komið sérstaklega til umræðu og er ekkert óeðlilegt við það. Ég nefndi tvö grundvallaratriði sem um væri að ræða ef við ættum að koma á umtalsverðri verðjöfnun í orkugeiranum. Hv. 1. þm. Vesturl. nefndi þriðju leiðina, sem hann orðaði svo, breytingu á lögum um Landsvirkjun. Ég hef ekkert móti því að breyta lögum um Landvirkjun ef það er hægt og sjálfsagt er hægt að gera eitthvað sem horfir til bóta í því efni, ég efast ekki um það. En það breytir ekki því grundvallaratriði sem ég vildi draga fram að einhvers staðar verður að taka fjármuni til þess að vinna þetta verk sem við erum að tala um. Hér var af einhverjum, ég held af frummælanda, 1. flm., vísað í tímarit Sambands ísl. rafveitna, Raforku, og í grein eftir Kristján Haraldsson orkubússtjóra. Þetta er gagnmerk grein og hann setur fram hugmyndir um hvernig eigi að koma á verðjöfnun. Það er í fjórum punktum. Fyrsti punkturinn hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Landsvirkjun selji orku til rafhitunar á verði sem jafngildir langtímajaðarkostnaði. Það verð er nú um 60% af gjaldskrárverði.`` Það sem hér er átt við er að þær virkjanir sem Landsvirkjun á eftir að stofna til geti, vegna hagkvæmni hjá þeim, selt orkuna á 60% lægra verði en hún er seld í dag. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta en þetta er stórkostlegur hlutur. Það gefur til kynna að ekki hafi nú allt verið með felldu hjá Landsvirkjun, fyrst þetta er inni í dæminu. Ég vil ekkert draga úr því sem hv. 1. þm. Vesturl. og fleiri komu inn á, að breyta lögum Landsvirkjunar. En það haggar ekki því sem ég tel að sé aðalatriði þessa máls og ég hef áður greint frá. Þá var réttilega fundið að því af 1. þm. Vestf., 1. þm. Vesturl. og e.t.v. fleirum að Landsvirkjun hefði eða ætlaði, eins og hv. 1. þm. Vestf. sagði, að draga úr niðurgreiðslum til upphitunar. Ég vil taka það fram að hér er ekkert að ætla eða fyrirhuga í þessu efni. Landsvirkjun hefur gert þetta þegar. Landsvirkjun hefur skorið niður sitt framlag til niðurgreiðslu til húshitunar um helming, hefur gert það. Það er alvarlegt mál. En mér er ljúft og ánægja að láta þess getið hér að þessu var mætt í því orkufyrirtæki sem ég þekki einna best, Orkubúi Vestfjarða, með því að Orkubúið tók á sig sjálft að greiða þann hluta sem Landsvirkjun féll frá. Sýnir það hve mikil áhersla þar á bæ er lögð á að halda orkuverði niðri með öllum mögulegum hætti. Það er rétt sem hér hefur verið tekið fram af ræðumönnum yfirleitt. Við náum ekki árangri í þessu máli nema standa saman. Hér hafa fulltrúar landsbyggðarinnar lýst sínum skoðunum og ásetningi og vilja í þessu efni. Það verður ekki betur gert en hefur verið í þessari umræðu þó að ekki sé ýkja löng. En það sem var sérstaklega ánægjulegt var að heyra hvað hv. 12. þm. Reykv. sagði um þetta mál. Það er einmitt slík afstaða fulltrúa þéttbýlisins og þess fólks sem býr við bestan kost núna sem gefur vonir og fyrirheit um að við getum tekið með skynsemi á þessu máli og komið til leiðar því réttlæti sem við erum að berjast fyrir í þessum efnum.

Ragnhildur Helgadóttir (um atkvæðagreiðslu) : Frú forseti. Ég hef tekið eftir því að það gerist hvað eftir annað þegar hæstv. forseti hringir bjöllu sinni vegna atkvæðagreiðslu að sagt er af forsetastóli að þingmenn séu beðnir um að koma til starfa. Í þessu felst yfirlýsing um að þeir sem ekki eru í þingsölum séu þar með ekki að störfum. Ég vildi aðeins benda á þetta því ég þykist vita að það vaki alls ekki fyrir hæstv. forseta að væna menn um að þeir séu ekki að þingstörfum, jafnvel þótt þeir séu ekki þá stundina inni í þingsal. Það er heldur óþægilegt fyrir þingið og leitt til afspurnar að nokkrum sinnum á dag sé sagt af forsetastóli að þingmenn sem ekki eru í salnum séu ekki að störfum. Það er síst til þess fallið að auka skilning þjóðfélagsins á störfum Alþingis.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna þessara orða hv. 3. þm. Reykv. vill forseti benda á að í 34. gr. þingskapalaga, upphafsorðum, segir svo: ,,Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina.``

Ragnhildur Helgadóttir (um atkvæðagreiðslu) : Frú forseti. Ég vil aðeins láta þess getið að ég tel að þetta þingskapaákvæði eigi ekki við um það ef þingmaður bregður sér í símann eða annarra nauðsynjaerinda hér innan húss sem ekki er þörf að tíunda frekar. Ég held að það hafi aldrei tíðkast að biðja forseta leyfis til slíks ef menn þurfa nauðsynlega að víkja úr þingsal og þeir teljist sækja þingfund fyrir því.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú stendur svo á að þegar hefur eitt mál verið tekið út af dagskrá að beiðni málflytjenda. Tvö næstu mál er ekki mögulegt að taka til umræðu vegna þess að hv. 1. flm. eru ekki viðstaddir. Gengið verður nú til dagskrár um 13. dagskrármál, en þetta kann að vera að ástæðan fyrir því hvernig forseti orðaði beiðni sína til þingmanna um að koma til starfa rétt áðan. Ég skal taka þau orð aftur til þess að geðjast hv. 3. þm. Reykv. þar sem forseta er vitaskuld fullkunnugt um að menn sitja hér að störfum. En það er satt að segja erfitt á þessum síðustu dögum þingsins, þar sem ljóst er að þrír næstu þingfundir í Sþ. falla niður af eðlilegum ástæðum, að ekki skuli vera hægt að halda hér eðlilegri dagskrá í dag án þess að forseta væri það kunnugt fyrir fram. Ég vil þó taka fram að vel kann að vera að hv. 4. þm. Austurl. verði kominn áður en þessum fundi lýkur og geti flutt sitt mál. Hann mun vera á leiðinni.

Flm. (Guðni Ágústsson) Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér ásamt þingmönnunum Inga Birni Albertssyni, Aðalheiði Bjarnfreðsdóttur, Pálma Jónssyni og Árna Gunnarssyni að leggja fyrir Alþingi svohljóðandi þáltill.: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera ráðstafanir til að vernda íslenska fjárhundinn og hreinrækta stofninn.`` Í greinargerð með þessari þáltill. er fjallað um þann vanda sem steðjar að hvað ræktun og framtíð íslenska fjárhundsins varðar. En við segjum þar: ,,Íslenski fjárhundurinn er þjóðararfur og þjóðargersemi Íslendinga, hann er lifandi listaverk sem okkur ber að varðveita. Nú er talið að aðeins 100 til 200 hundar af íslenska fjárhundakyninu séu hér á landi. Þetta eitt segir að kynið er í útrýmingarhættu. Útlendingar hafa sýnt hundinum okkar mun meiri sóma en við sjálf. Íslenski fjárhundurinn er nú þegar kominn í ræktun víða um lönd þar sem hann nýtur mikillar virðingar og síaukinna vinsælda. Frændur okkar, Norðmenn og Danir, rækta stofninn í miklum mæli og þar fjölgar hundum af okkar stofni ört. Íslenski fjárhundurinn vekur mikla athygli á hundasýningum í Evrópu og Ameríku.`` Mér skilst að íslenski fjárhundurinn sé sýningargripur á nokkur hundruð sýningum út um allan heim árlega. Það segir sína sögu. Við tökum kannski stórt upp í okkur þegar við segjum að útlendingar sýni honum meiri sóma en við sjálf því að það verður þó að viðurkennast að allmargir Íslendingar eru bæði meðvitaðir um þá hættu sem steðjar nú að stofninum og hafa sýnt ræktunarmálum íslenska hundsins mikinn áhuga og unnið mikið og fórnfúst starf. Það gerðist nýlega að veitt var leyfi til að flytja hingað þrjá íslenska hvolpa frá Danmörku til undaneldis. Þessir hvolpar eru undan hundi og tík sem seld voru til Danmerkur fyrir nokkrum árum til að bæta ræktun þar og þá fylgdi sú kvöð að við fengjum í staðinn hvolpa síðar meir. Nú hefur þeim þætti verið fullnægt og hvolparnir þrír eru nú lausir úr einangrun. Mikilvægt er að Hundaræktarfélaginu og áhugamönnum um hundarækt sé veitt aðstoð til að nýta þessa góðu sendingu til sóknar í ræktunarstarfinu. Ekki síst þess vegna er þessi þáltill. flutt, til að vekja athygli á málinu, til þess að efla ræktunarstarfið. Útlendingar eru það hrifnir af okkar fjárhundi að þeir greiða háar fjárhæðir fyrir hreinræktaðan íslenskan hvolp og það er mikil eftirsókn eftir íslenskum hvolpum. Ég hygg að það skipti tugum þúsunda sem fæst fyrir hvern hvolp. En þegar stofninn er aðeins 100 til 200 hreinræktaðir hundar þolir hann illa að bestu dýrin séu jafnan seld úr landi eins og nú gerist. Þess vegna er kannski það háa verðlag sem nú er á hundinum í heiminum enn líklegra við þessar aðstæður til þess að útrýma honum í okkar eigin landi. Það er kannski spurning hvort um sinn verði ekki að stöðva sölu á hvolpum héðan frá Íslandi út í heim. En um það ætla ég ekki að fjalla frekar hér. Frá því að skipuleg ræktun og skráning hófst hafa 140 hreinræktaðir hundir verið seldir úr landi. Enginn vafi er á því að sú deild í Hundaræktarfélaginu sem sinnir málefnum íslenska fjárhundsins hefur unnið ómetanlegt starf en deildin hefur haft yfirumsjón með svo til allri ræktun hér á landi síðustu ár. Sjálfsagt væri enn verr komið ef þarna hefði ekki hugsjónafólk safnast saman og haldið áfram ræktunarstarfi. Enn fremur hafa miklir ræktunarmenn unnið gagnmerkt hugsjónastarf. Hér nefnum við til sögunnar þrjár persónur, Svein Kjarval, Sigríði Pétursdóttur á Ólafsvöllum og Pál Agnar Pálsson, fyrrv. yfirdýralækni, en auðvitað mætti nefna mörg fleiri nöfn. Við bendum á það að með nýju átaki væri mikilvægt að fá bændur landsins í miklu meiri mæli inn í ræktunarstarfið. Ég gat þess að eftirspurn eftir hvolpum væri mjög mikil í fjölmörgum löndum. Þar vil ég nefna t.d. Bandaríkin, Sviss, Þýskaland, Kanada og öll Norðurlöndin. Við skulum gera okkur grein fyrir því að hundur um víða veröld er í færri tilfellum eign fátæka mannsins þó það sé sem betur fer kannski með, en það er mjög algengt að efnafólk leyfi sér það að halda hund. Jafnvel hefur það sums staðar orðið að tísku úti í heimi að eiga íslenskan hest og íslenskan hund og klæðast íslenskri lopapeysu. Það er ekki lítið atriði að hesturinn og hundurinn, sem hafa fylgt Íslendingum í 1100 ár, njóta þeirrar hrifningar að broddborgarar úti í löndum líta á það sem stöðutákn að ríða á glæstum íslenskum gæðingi, þeim fylgi íslenskur hundur og í ofanálag klæðast þeir lopapeysunni okkar. Það er hugsanlegt að með auknu ræktunarstarfi kunni þessar tvær búgreinar, hundaræktin og hestaræktin eða íslenski hundurinn og hesturinn, að styrkja hvor aðra hvað markaðsvöru varðar ef við stöndum okkur vel hér heima í að efla hundaræktina. Því að sannleikurinn er sá með íslenska hestinn að þar höfum við dugað vel. Þar er ræktunarstarfið í góðum farvegi og hesturinn er sterkur í landinu. Enn fremur yrði íslenski fjárhundurinn, ef vel tekst til með markvissu átaki sem yrði stjórnað af okkar besta ræktunarfólki og sérfræðingum, enn betri auglýsing á erlendum vettvangi og mundi skapa gjaldeyristekjur hér heima. Þeir sem halda hunda, eins og ég sagði, eru oftar en ekki efnafólk þannig að allur kostnaður lagður í eflingu stofnsins mundi skila sér til baka. Við getum þess hér að Hundaræktarfélagið átti 20 ára starfsafmæli 4. sept. sl. Í tilefni af því gáfu hundaræktarfélögin annars staðar á Norðurlöndum félaginu peningagjöf sem skal varið til að gera myndband um íslenska hundinn. Það ber að sama brunni að hugsjónafólkið sem er að reyna að vernda íslenska hundastofninn fær oftast styrk og aðstoð frá áhugafólki erlendis meðan íslenskir aðilar láta sér fátt um finnast. Mér er sagt t.d. að íslenski fjárhundurinn sé eina hundakynið í heiminum sem hafi hringaða rófu og að því leyti hefur hann vakið virkilega athygli víða. Það eru mörg sérkenni við hann, bæði í útliti og ekki síður hversu djúpvitur hann reynist ef rétt er með hann farið í uppeldinu. Með þessari tillögu höfum við látið fylgja ágrip af sögu íslenska fjárhundsins til upplýsingar. Hygg ég að ef þingmenn lesa þetta ágrip verði þeir kannski dálítið undrandi á ýmsu sem þar kemur fram. Þar segir t.d.: ,,Á miðöldum voru íslenskir hundar orðnir nokkuð vinsæl útflutningsvara frá Íslandi, sérstaklega til Bretlands, og voru þeir vinsælir sem heimilishundar hjá fyrirfólki.`` Við komum inn á það að þeir sem skrifuðu ferðabækur minntust gjarnan á íslenska hundinn, útlit hans og sérkenni og hversu mikilvægur hann var baráttunni í landinu, hversu tryggur félagi hann var þjóð sinni. Það er getið um hann í hverri einustu ferðabók sem hér er skrifuð og hundurinn vakti verulega athygli ýmissa þeirra ferðamanna sem hingað komu í gegnum aldirnar. Fyrir góða hunda mátti áður fyrr fá gott hestverð. Nú kann það að vera í uppsiglingu á nýjan leik ef vel tekst til, að menn geti fengið fyrir góðan hund hestverð. Ég veit ekki hvað hestverð er en ekki kæmi mér á óvart að góðir hestar færu á nokkur hundruð þús. kr. Síðan rekjum við það hvernig þetta hefur þróast. Hér herjuðu pestir o.s.frv. og sullaveiki sem leiddi e.t.v. til þess að farið var að fækka hundum. Ég veit ekki hvort ég á að hafa öllu fleiri orð um þessa þáltill. Mér finnst hún segja það sem við erum að hugsa, að menn þurfa að snúa vörn í sókn. Ég er sannfærður um að það er hægt að fara margar leiðir til að styrkja og efla ræktun íslenska fjárhundsins. Það er hægt að fá marga til liðs við sig. Við bendum hér á deildina í Hundaræktarfélaginu. Ég er sannfærður um að það á að leita til Búnaðarfélags Íslands í málinu og enn fremur held ég að það sé mjög mikilvægt að virkja einmitt bændur, stofna stofnræktarbú o.s.frv. þannig að mér finnst leiðirnar margar. Ég orðlengi þetta þá ekki frekar, hæstv. forseti, en að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. allshn.

Ásgeir Hannes Eiríksson Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þessari tillögu og að það skuli vera áhugi fyrir því að varðveita íslenskan hundastofn. Og sérstaklega fagna ég því að það skuli koma frá alþingismanni fyrir dreifbýlið, fyrir sveitahérað því að mér hefur einhvern veginn fundist að þessi elsti landnemi og elsti bandamaður mannkynsins á Íslandi hafi einkum átt undir högg að sækja á meðal þeirra sem búa utan við þéttbýlið. Hundurinn hefur í rauninni verið eini íbúi landsins sem hefur haldið tryggð við mannskepnuna frá því að við námum þetta land. Hundurinn hefur verið hennar tryggi bandamaður, hann hefur verið hennar vinnudýr og félagi. Því miður er hundurinn fyrst og fremst metinn í því ljósi í dag hvað hann getur lagt mikið af mörkum í sveitum við að elta búsmala eða sem björgunarhundur, leitarhundur og eitthvað slíkt. En oftast gleymist þessi þýðingarmikli þáttur sem er félagsskapurinn, hversu mikill félagi hundurinn er fólki, sérstaklega í borgum. Hér í Reykjavík hefur hundurinn átt undir högg að sækja áratugum saman. Hundahald var bannað.  Í því sambandi er ekki hægt annað en minnast Mark Watson, þess merka Íslandsvinar sem gaf okkur ekki bara hinar frægu Collingwood-myndir, lagði stórfé til þess að endurreisa byggðasafnið að Glaumbæ í Skagafirði, heldur gaf okkur líka eitt stykki dýraspítala vegna þess að Mark Watson hugsaði með sér: Íslendingar geta aldrei tekið hundinn í sátt, þeir geta ekki leyft hundahald fyrr en þeir búa svo vel að hundinum að það sé a.m.k. hægt að lækna hann eins og aðra þegna landsins, því smádýralækningar hafa mjög átt undir högg að sækja vegna þess að smádýr og gæludýr hafa aldrei gefið af sér pening. Þau eru bara til ánægju fyrir fólkið. Þess vegna fagna ég þessu máli mjög og tek undir það með hv. flm.

Flm. (Ásgeir Hannes Eiríksson) Virðulegi forseti. Það er ekki laust við að ég finni til innilokunarkenndar með svo marga þingmenn í salnum, en ég tala hér fyrir till. til þál. um fríhafnarsvæði við Keflavíkurflugvöll. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa lagafrumvarp um fríhafnarsvæði við Keflavíkurflugvöll undir vörugeymslur og fríiðnað. Frumvarpið skal lagt fram á Alþingi við upphaf þings haustið 1990.`` Fríhafnarsvæði á Íslandi er gamall draumur. Honum hefur áður verið hreyft hér á Alþingi, þáltill. hefur verið samþykkt. Könnun hefur hins vegar farið fram á vegum forsrh. sem bar ekki þann árangur sem skyldi því að það var ekki talið æskilegt, a.m.k. á því stigi, að ráðast í þessar framkvæmdir, enda voru þær þá hugsaðar sem framkvæmdir á vegum ríkisins. Sú tillaga sem hér er lögð fram gerir hins vegar ráð fyrir því að fríhafnarrekstur verði í höndum einstaklinga og það eina sem ríkið gerir er að leggja fram lóðir á Keflavíkurflugvelli undir þennan rekstur. Ég vil leyfa mér að lesa hér úr grg.: ,,Íslenska kaupsýslumenn hefur löngum dreymt um fríhafnarsvæði á Íslandi: a. Til að geta flutt vörur á milli annarra viðskiptalanda með viðkomu hér á landi til umskipunar. Þannig yrði mögulegt fyrir íslenska innflytjendur að selja vörur frá t.d. Bandaríkjunum í löndum Evrópu eða öfugt og eiga birgðir af vörum jafnan til á Íslandi. Þessi hugmynd hefur oft verið kölluð vöruhótel og lýsir það nafn starfseminni betur en mörg orð. b. Til að framleiða eða fullvinna vörur hér á landi úr hráefni eða hlutum frá einu landi til þess að selja í öðru. Þannig gætu íslenskir iðnrekendur keypt t.d. ýmsan búnað frá Austurlöndum fjær og sett saman á Þýskalandi og selt á markaði í Evrópu eða Bandaríkjunum. c. Aðrar fríhafnir. Má þar nefna bæði tollvörugeymslur og vöruafgreiðslur skipa- og flugfélaga. Umskipunarhafnir fyrir vörur erlendra fyrirtækja á leið milli landa.`` Kjarninn í þessu máli er sá að vörurnar yrðu geymdar eða unnar á Íslandi á sérstöku fríhafnarsvæði og kæmu aldrei inn í íslenskt efnahagslíf. Áfangastaður þessarar vöru er í öðrum löndum og því yrðu ekki innheimt nein gjöld af þeim í íslenskri efnahagslögsögu á sama hátt og gjöld eru innheimt af þeim vörum sem keyptar eru til notkunar og neyslu á Íslandi. Eins og ég sagði áðan eru þessar fríhafnir ekki hugsaðar sem opinber rekstur á neinn hátt. Hlutverk ríkisins er aðeins að heimila þennan rekstur með lögum og greina hann frá öðrum rekstri í landinu sem ekki nýtur sömu kjara og fríhafnir koma til með að gera. Ég hirði ekki um, virðulegi forseti, að lesa mikið úr grg. en vil þó drepa niður á nokkrum stöðum og ég legg til að í fyrsta stað verði Keflavíkurflugvöllur fyrir valinu. Þó að margir staðir á Íslandi séu vel til þess fallnir að hafa þar fríhafnir, ekki síður í Reykjavík, þá er Keflavík það vel í sveit sett, nálægt helsta athafnasvæði landsins hér á Reykjanesi og á Suðvesturlandi. Keflavík er alþjóðleg flughöfn. Það hefur geysilega mikil flugumferð verið um völlinn sem er snar þáttur í rekstri á borð við fríhafnir. Ísland liggur það vel við alþjóðlegri flugumferð að möguleikarnir eiga að vera miklir og eru þegar orðnir því að umferð um völlinn samkvæmt fylgiskjölum sem hér eru lögð fram er gífurlega mikil. Vil ég í því sambandi lesa upp frá árinu 1989. Þá lenda flugvélar 5708 sinnum á Keflavíkurflugvelli. Farþegar eru samtals 658.096. Vörur í tonnum eru samtals 25.173 og póstur er 1.874 tonn. Þetta er mikil umferð og hún er í rauninni grunnur undir það að hægt sé að reka á Keflavíkurflugvelli fríhöfn í þeim dúr sem hér er rætt um. Flugvallaryfirvöld hafa skipulagt sérstakt svæði á flugvellinum undir fríhöfn í nágrenni við flugstöðina þannig að ekki yrði flutningskostnaður innan lands til og frá flughafnarsvæði. Á sama hátt er verið að vinna að ýmsum öðrum endurbótum á flugvellinum eins og að koma upp stóru, nýju flugplani, birgðastöð fyrir olíufélögin og fleira sem getur þjónað aukinni flugumferð og starfsemi af þessu tagi. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan hafa þessi mál áður verið rædd á Alþingi. M.a. hefur hv. alþm. Karl Steinar Guðnason beitt sér mjög fyrir þessu máli. Hann lagði fram þáltill. sem var samþykkt 22. maí 1984 og hann hefur ítrekað spurst fyrir um hvað liði framkvæmd þál. en ekkert hefur enn þá gerst. Forsrh. lagði fram skýrslu um fríiðnaðarsvæði á Alþingi á 109. löggjafarþingi 1986--1987. Niðurstöðurnar voru þær í stórum dráttum að stofna ætti hlutafélag um rekstur iðngarða með tollvörugeymslu rétt hjá sérstöku svæði við Keflavíkurflugvöll. Þetta félag mundi byrja á því að undirbúa lóðir fyrir byggingar og kynna hugmyndir innan lands og utan. Ekki veit ég til að þetta hafi verið gert, hins vegar eins og ég sagði áðan er málið komið það langt að sjálf flugvallaryfirvöldin á Keflavíkurflugvelli hafa þegar búið heilmikið landsvæði undir að taka á móti fríhafnarrekstri. M.a. eru þar tilbúnar allar lagnir og í rauninni ekkert því til fyrirstöðu að úthluta lóðum fyrir þá sem vilja reka starfsemi af þessu tagi. Í niðurstöðum úr skýrslu forsrh. segir m.a.: ,,Iðnaður hefur þróast nokkuð hér á landi á síðustu árum og fjölbreytni í útflutningi aukist talsvert. Jafnframt hefur þýðing þjónustu farið vaxandi í útflutningi. Er þjónusta við varnarliðið og ferðamenn líklega orðin önnur mesta gjaldeyrisuppspretta þjóðarbúsins. Þótt vafalítið megi vinna meira úr sjávarafurðum okkar og auka ferðamannaþjónustu er nauðsynlegt að reyna nýjar leiðir og koma upp fleiri útflutningsgreinum sem búa við trausta markaði og jafnan vöxt. Slíkt verður best gert með því að styðja við bakið á nýjum útflutningsfyrirtækjum, auka tengslin við mikilvægustu markaðssvæði okkar og fá erlend fyrirtæki til að fjárfesta hér mun meira en verið hefur. Jafnframt er tímabært að gera átak í atvinnulífi á Suðurnesjum. Stofnun fríhafnarsvæðis sem miðast við sérstakar aðstæður hér er athyglisverð leið að þessu marki.`` Undir þetta tek ég. Okkar atvinnulíf er því miður allt of einhæft. Við þurfum að skjóta undir það fleiri stoðum og þessi rekstur gæti tvímælalaust eflt atvinnulífið ekki bara á Suðurnesjum heldur um allt land. Þess vegna hef ég lagt fram þessa tillögu vegna þess að aðstæður hafa nokkuð breyst frá því að skýrslan kom út bæði vegna þess að viðskipti út um allan heim eru stöðugt að aukast á fríhafnarsvæðum. Þeim fjölgar. Nútíminn er að ganga í garð. Fríhafnir eru hluti af þeirri þróun og flugvallaryfirvöld á Keflavíkurflugvelli hafa búið sig undir að taka á móti rekstri af þessu tagi. Að svo mæltu, forseti, mæli ég með því að þessi tillaga fari til seinni umræðu og hv. atvmn.

Karl Steinar Guðnason Virðulegi forseti. Það mál sem hér er rætt er gott mál eins og þar segir. Það hefur reyndar verið til umfjöllunar á Alþingi og flutti ég tillögu á fimm þingum um að gerð yrði könnun um hagkvæmni fríiðnaðarsvæðis á Keflavíkurflugvelli eða annars staðar, t.d. í Straumsvík. Þó er grg. og annað miðað sérstaklega við Keflavíkurflugvöll eins og reyndar er gert í þessari tillögu einnig. Eftir að tillagan hafði verið samþykkt spurðist ég fyrir um hvað málinu liði á þinginu 1984--1985 og síðan kom skýrslan sem Byggðastofnun hafði gert árið 1987. Í skýrslunni er fjallað um fríiðnaðarsvæði almennt og bent á það hvernig þetta hefur reynst annars staðar. Það kemur reyndar fram að víðast hvar hefur þetta fyrirkomulag reynst mjög vel og varð til þess á þeim stöðum að fjölga mjög störfum og auka tækniþekkingu og efla viðskipti. Í grg. þeirri sem ég flutti á sínum tíma sótti ég heimildir aðallega til Shannon á Írlandi en þar var alvarlegt atvinnuleysi áður fyrr. Reyndar er þar enn atvinnuleysi en svo vel tókst til um fríiðnaðarsvæðið þar að þau störf sem unnin voru innan marka fríiðnaðarsvæðisins urðu með betur launuðum störfum þar í landi þrátt fyrir spár um annað. Hitt er annað mál að írska ríkið þurfti að láta þeim fyrirtækjum sem þarna settu sig niður margvísleg fríðindi í té en Írar töldu að það hefði komið margfalt til baka í aukinni atvinnu og auknu umfangi verslunar á svæðinu. Síðan þessi athugun var gerð hefur vissulega ýmislegt breyst í heiminum og þá sérstaklega hvað varðar viðskipti. Þá var ekki svo mjög farið að tala um tollabandalögin sem við erum á kafi í að tala um núna og samkeppni á fríiðnaðarsvæði og samkeppni milli þessara svæða hefur orðið öllu grimmari en áður var. Ég bendi á að til eru lóðir fyrir slíka starfsemi. Þær hafa verið skipulagðar í nágrenni við Flugstöð Leifs Eiríkssonar og sé ég ekki annað en hægt væri að sækja um slíkar lóðir strax í dag, en það vanti frumkvæði einstaklinga eða fyrirtækja er sýni þessu máli áhuga. Það hefur valdið mér vonbrigðum hve lítinn áhuga íslensk fyrirtæki hafa sýnt þessum málum. Ég tel að hér sé gott mál á ferðinni og sjálfsagt að athuga það vandlega, en það er spurning hvort það er rétt að gera lagafrv. um þessa þætti fyrr en fyrirtæki hér innan lands sýna þessu áhuga. Ég held að frumkvæðið verði að koma þaðan og síðan verði það mótað með hvaða skilyrðum slík fyrirtæki komi til með að starfa. Ég tel að það sé alveg ljóst að eigi af þessu að verða þurfi að veita ákveðin fríðindi sem ekki eru veitt annars staðar og þarf að taka þar til hver þau eigi að vera og hafa nokkra samvinnu við þá sem hugsanlega vildu standa að þessu. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál nú en bendi enn á ný á það að hér er gott mál á ferðinni sem er ástæða til að skoða en ég tel nauðsynlegt að frumkvæði einstaklinga komi til svo að hægt sé í góðri samvinnu við þá að móta það hvernig að þessum málum yrði staðið. Hvort tímabært er að semja frv. um það fyrr læt ég ósagt en tel þó eðlilegt að frumkvæðið verði að koma fyrst.