Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þrír hæstv. ráðh., félmrh. (HV), menntmrh. (GÞG) og viðskmrh. (LJÓs), hafa í umr. undanfarinna daga háð harða viðureign við óvætt eina ferlega, og virðist svo sem þeir telji sig engan veginn enn þá hafa ráðið niðurlögum hennar, því að sú viðureign virtist vera í fullum gangi, er umr. lauk s. 1. þriðjudag með hálftíma ræðu tveggja ráðherranna. Óvætti þessa hafa þeir ýmist nefnt stefnu Sjálfstfl. eða Morgunblaðsins í kaupgjaldsmálum, en sú stefna á að felast í því, að kaupgjaldshækkanir séu einasta orsök verðbólguþróunar, þannig að allar ráðstafanir í dýrtíðarmálum, sem að gagni geti komið, hljóti að vera fólgnar í bindingu eða lækkun kaupgjalds. Ég hef hlotið nokkrar ásakanir fyrir það af hálfu hæstv. ráðh. að hafa átt drjúgan þátt í því að magna óvætt þessa, og nefndi hæstv. menntmrh. það máli sínu til stuðnings, að ég hefði einhvern tíma skrifað greinar í Morgunblaðið, þar sem stefna þessi hefði verið boðuð. Málefnalega séð er það nú ef til vill aukaatriði, að ég vil með engu móti við því gangast að hafa haldið því fram, að verðbólga orsakist einvörðungu af kaupgjaldshækkunum. Hinu kann ég að hafa haldið fram, að kaupgjaldshækkanir, sem ekki ættu sér stoð í aukinni framleiðslu, mundu óhjákvæmilega leiða til verðhækkana og því ekki geta orðið launþegum til hagsbóta, er til lengdar léti, en það er talsvert annað. Ég er því smeykur um það, að heimild hæstv. menntmrh. í þessu efni sé ekki Morgunblaðið, heldur sennilega ummæli Alþýðublaðsins um greinar, er ég kann að hafa skrifað um þetta efni í Morgunblaðið. Í útgáfu Alþýðublaðsins af þessum greinum hefur þetta svo orðið að fullyrðingu um það, að kauphækkanir hlytu ávallt að vera verkalýðnum til tjóns. Þetta er ekki annað en alkunnar blaðamannabrellur, að slíta einstök ummæli andstæðinganna úr eðlilegu samhengi og snúa þannig út úr þeim, að niðurstaðan komi almenningi fyrir sjónir sem fjarstæða. Þetta er ekki annað en það, sem gengur, og er ef til vill erfitt að ásaka þar einn öðrum fremur, en ekki er sá málflutningur til þess fallinn að upplýsa málin. Það kom líka dálítið annað hljóð í strokkinn hjá hæstv. menntmrh. í síðari ræðu hans, þegar hann las upp úr grg. okkar dr. Benjamíns Eiríkssonar fyrir gengislækkunarlögunum, þar sem orsakir verðbólgunnar frá því í byrjun stríðsins voru skýrðar út frá allt öðrum sjónarmiðum en því, að hún ætti rót sína að rekja einvörðungu til kauphækkana. En hvaða ályktun ber nú að draga af því, sem virðist skoðun þessara hæstv. ráðh. allra, að kaupgjaldið hafi litla þýðingu fyrir þróun verðlagsins? Enga aðra en þá, að af samþykkt þessa frv., sem eingöngu ber að líta á sem kaupbindingarfrv., þar sem verðfestingarákvæðin ganga sízt lengra en heimild eldri laga um það efni, er einskis teljandi árangurs að vænta í baráttunni gegn verðbólgunni. Hæstv. viðskmrh. taldi það firru eina að kenna hinum smávægilegu kauphækkunum, eins og hann orðaði það, ef ég hef tekið rétt eftir, sem áttu sér stað vorið 1955, um allar þær verðhækkanir, sem síðan hafa orðið. En ef sú 16% kauphækkun, sem þá átti sér stað, hefur ekki haft teljandi verðhækkanir í för með sér, hvað á það þá eiginlega að þýða að vera að ákveða með lögum, að skerða skuli umsamið kaup launafólks í landinu um 3%? Ef heil brú væri í málefnaafstöðu þessara hæstv. ráðh., þá ættu þeir allir að greiða atkv. gegn þessu frv. eða a. m. k. beita sér fyrir því, að því yrði breytt á þann veg, að kaupbindingarákvæðin féllu niður, en það hafa þeir þó áreiðanlega ekki hugsað sér. Ef nokkurt skynsamlegt vit á að vera í ráðstöfunum þeim, sem hér á að samþ., þá hljóta þær einmitt að grundvallast á Morgunblaðsstefnunni einni, sem hæstv. ráðh. hafa nefnt svo, þó að þeir hafi beitt öllum kröftum mælsku sinnar til þess að rífa hana niður. Það hlýtur að vera sjaldgæfur viðburður hér á hv. Alþingi, að slík óheilindi og loddaraskapur í málflutningi eigi sér stað. Ég vil í beinu framhaldi af þessu leyfa mér að leiðrétta alvarlega rangtúlkun hæstv. viðskmrh. á ræðu þeirri, er ég flutti hér s. l. mánudag. Hann taldi mig hafa haldið því fram, að verðfestingarákvæði frv. væru óþörf, því að nóg væri að festa kaupgjaldið, þá mundi verðlagið stöðvast af sjálfu sér. Ég hef aldrei sagt neitt í þá átt. Ég hélt því hins vegar fram, og það hefur enginn vefengt, sem hér hefur talað, að engin ástæða væri til lagasetningar um verðfestingu, því að til slíkrar ráðstöfunar og jafnvel miklu víðtækari ráðstafana í verðlagsmálum væri full heimild í eldri lögum. Í öðru lagi hélt ég því fram, að verðfestingin væri gagnslaus, af því að eftirlit með henni væri óframkvæmanlegt, og við það stend ég. Ég bætti því við, að ef löggjöf þessi ætti að hafa nokkur áhrif á verðlagið til lækkunar, þá gæti það aðeins verið með því móti. að minni kaupgeta launafólks héldi aftur af því, að verð á vöru og þjónustu yrði hækkað, en það er talsvert annað en það, sem hæstv. viðskmrh. lagði mér í munn. Ég skal svo ekkert um það fullyrða, hverja þýðingu þetta atriði kann að hafa. En því minni þýðingu sem það hefur, þeim mun minni árangurs er að vænta af lögunum. Hæstv. viðskmrh. talaði um það sem einhverja algera nýjung, að lagt væri almennt bann við verðhækkunum. Það er vægast sagt furðulegt að heyra slíku haldið fram af manni, sem hefur þó átt sæti á Alþingi samfleytt síðan 1942, að því er ég bezt veit. Almennt bann við verðhækkunum nema með torfengnu leyfi stjórnarvalda var sett af utanþingsstjórninni, er við völdum tók í árslok 1942, og var það bann óslitið í gildi til ársins 1951, að slakað var á því hvað þær vörutegundir snerti, er frjáls innflutningur var á. Á öllum öðrum vörum hefur bannið verið í gildi óslitið til þessa dags. Um þá ráðstöfun að slaka á verðlagsákvæðunum hefur verið deilt, svo sem kunnugt er, og skal það ekki rætt hér. En benda má á það, að sé því haldið fram, að þörf sé á verðlagsákvæðum, enda þótt innflutningur sé frjáls, þá felst í slíku algert vantraust á samvinnuhreyfinguna í landinu og getu hennar til þess að gegna hlutverki sínu. Allar tilraunir kaupmanna til þess að leggja óeðlilega á vörur, sem frjálst er að flytja inn, hlytu að leiða til þess, að öll viðskipti færðust til kaupfélaganna, og sú þróun mun varla talin óæskileg frá sjónarmiði flestra þeirra, er verðlagseftirliti fylgja. Hæstv. menntmrh. furðaði sig á því, að ég hefði ekki nefnt lánsfjárþenslu af hálfu bankanna og greiðsluhalla á fjárlögum sem orsök verðbólgunnar. Vitanlega hafa bæði þessi atriði þýðingu, ef gera á sér grein fyrir orsökum verðbólgunnar. En ræða mín á mánudag átti ekki að vera neinn fyrirlestur um almennar orsakir verðbólgunnar, heldur vildi ég þar aðeins ræða frv. það, sem hér er til umr. En úr því að á þessi atriði er minnzt, er ekki úr vegi að minna þm. þeirra tveggja flokka, er undanfarið hafa verið í stjórnarandstöðu, á afstöðu þeirra til afgreiðslu fjárlaga og útlánastarfsemi bankanna undanfarið. Hvernig ætli fjárlögin hefðu litið út síðustu ár, ef samþykktar hefðu verið allar þeirra till. um hækkun útgjalda annars vegar og lækkun tolla og skatta hins vegar? Og enda þótt því megi vissulega halda fram með allgildum rökum, að útlán bankanna hafi undanfarin ár verið meiri en samrýmist jafnvægi í efnahagskerfinu, þá hafa þessi útlán þó aldrei fullnægt þeim kröfum, sem fyrrv. stjórnarandstæðingar hafa jafnan gert á hendur lánastofnununum um lán til alls konar framkvæmda. Ég tel því, að hæstv. menntmrh. hafi fremur gert þessum flokkum bjarnargreiða með því að hreyfa þessari hlið málsins, en hins vegar er það gleðilegt, ef vænta má ábyrgari afstöðu af þeirra hálfu framvegis til þessara mála. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. félmrh. (HV). Hann kvað mig hafa boðað stefnu Morgunblaðsins í kaupgjalds- og kjaramálum, en ekki unnið að hagsmunum launafólks. Að vísu er það ekki fyllilega ljóst, hvað hæstv. félmrh. hefur átt við með stefnu Morgunblaðsins í þessum málum, en ef miða á t. d. við lýsingu hæstv. menntmrh. á þessari stefnu, þá virðist erfitt að komast hjá því að draga þá ályktun, að hæstv. félmrh. sjálfur hljóti nú að vera skeleggasti málsvari Morgunblaðsstefnunnar. Það er aðeins út frá því sjónarmiði einu, að verðlagið væri ekkert annað en kaupgjald, að það væri hægt að halda fram þeirri staðhæfingu hans, að kauplækkun hafi engin áhrif á kjör launafólks. Ef verðlagið lækkaði alltaf að sama skapi og kaupgjaldið er lækkað, væri það náttúrlega rétt. Sé gengið út frá því, að önnur atriði en kaupgjaldið hafi áhrif á verðlagið, þá er ekki hægt að halda því fram, að kauplækkun, hvort sem hún er 3%, 5% eða 10%, skerði ekkert kjörin. Hæstv. félmrh. taldi þó, að ég hefði raunverulega náð meiri árangri í launabaráttunni fyrir mína umbjóðendur en hann fyrir sína, svo að Morgunblaðsstefnan virðist þá, þegar öll kurl koma til grafar, ekki hafa verið árangurslaus með öllu. Ég get ekki látið hjá líða að leiðrétta nokkuð að mínu áliti villandi samanburð hæstv. félmrh. á tillögum ráðh. Sjálfstfl. um niðurgreiðslur á s. l. vori og brbl. þessum, en hann taldi þær till. hafa verið launþegunum til muna óhagstæðari en lög þau, sem nú á að samþykkja. Það ætti þó að gefa auga leið, að þessi staðhæfing er fráleit. Till. ráðh. Sjálfstfl. voru við það miðaðar, að launþegar fengju fulla dýrtíðaruppbót samkv. vísitölu, þannig að hlutfallið milli kaupgjalds og vísitölu varð undir öllum kringumstæðum hagstæðara en með framkvæmd skerðingarinnar. Þetta verður ekki hrakið með því að benda á vísitölufölsunina, því að hennar hlýtur auðvitað að gæta jafnmikið í báðum tilfellum. Verðfestingarákvæði brbl. breyta engu hér um, því að vitað er, að þau eru gagnslaus með öllu og eftirlit með þeim óframkvæmanlegt, þó að ég dragi hins vegar engan veginn í efa fullan og góðan vilja hæstv. ríkisstj, á því að leitast við að framkvæma þau. Það má í þessu dæmi benda á það, að jafnvel þó að hægt væri að hafa fullkomið eftirlit með því, að verðlag í verzlunum hækkaði ekki, sem þó er ærið erfitt, þá fer mjög mikill hluti allra daglegra viðskipta fram milli einstaklinga utan við öll verzlunarfyrirtæki. Má þar t. d. nefna öll húsaleiguviðskipti, en í þau fer oft þriðjungur eða jafnvel helmingur af tekjum manna, alls konar viðskipti með þjónustu o. s. frv., enda er skylt að geta þess, að hv. 2. landsk. (KGuðj) virtist í þessu efni vera miklu raunsærri en aðrir stjórnarliðar, því að ég gat ekki skilið hann betur við fjárlagaumr. en að hann drægi nokkuð í efa möguleikana á því að hafa eftirlit með þessu verðhækkunarbanni, og er það í rauninni ekki annað en heilbrigð skynsemi ætti að geta sagt hverjum manni. En sú kaupgeta, sem fólki kann að skapast vegna eftirlits með verðlagi í verzlunum, kemur óhjákvæmilega fram sem aukin eftirspurn á þeim markaði, sem eftirlitið nær ekki til, og leiðir til samsvarandi hækkunar á verðlagi þar og lækkanirnar kunna að hafa orðið annars staðar, svo að heildarárangur verðfestingarinnar verður nákvæmlega enginn. Auk þess að vera lagalega séð óþörf að mínu áliti, eru verðfestingarákvæðin því aðeins til þess að slá ryki í augu almennings. Það hefur ekki verið hrakið, sem ég hélt fram í fyrri ræðu minni, að lög þessi hefðu ekki verið borin undir neinn þann aðila, er heimild hefði til þess að taka ákvarðanir um breytingu á kaupi og kjörum launafólks. Hæstv. félmrh. afsakaði það, að brbl. hefðu ekki verið borin undir stjórn B. S. R. B., með því, að ég hefði verið erlendis og því ekki getað um þetta mál fjallað. Það er að vísu rétt og skylt að staðfesta það, að ég var þá erlendis. Að vísu komst ég ekki alla leið austur til Kína, en var þó nógu langt undan landi, að ég hefði ekki getað um þetta fjallað. En mér finnst, að mér sé gert hærra undir höfði sem ráðamanni þeirra samtaka en efni standa til með þessu. Ég held, að fullyrða megi, að nægilega margir af mönnum úr aðalstjórn og varastjórn handalagsins hafi verið í bænum, til þess að hægt hefði verið að halda lögmætan stjórnarfund, og mér finnst, að ríkisstj. hefði a. m. k. átt að snúa sér til ritara bandalagsins í því efni. Að fengnum þeim upplýsingum frá honum, að ekki væri unnt að halda ákvörðunarhæfan stjórnarfund, hefði hæstv. ríkisstj. svo auðvitað verið laus allra mála. - Hæstv. menntmrh. fór í seinni ræðu sinni inn á ýmsar fræðilegar skýrgreiningar á stefnum í stjórnmálum og efnahagsmálum. Ég ætla ekki að gera þetta að sérstöku umræðuefni hér, því að ég tel, að hér sé ekki sá rétti vettvangur til slíks. Að mínu áliti þarf enginn að lá hæstv. menntmrh. það, þó að honum gengi erfiðlega að skilgreina, hvað væri hægri og vinstri stefna í stjórnmálum og efnahagsmálum, því að sannleikurinn er sá, að hér er um slagorð ein að ræða, sem ekki hafa neina merkingu og eru því ónothæf að mín áliti í skynsamlegum umræðum um þessi mál. Hæstv. menntmrh, eyddi allmiklu af ræðutíma sínum til þess að sýna fram á það, að stefna hæstv. ríkisstj. í utanríkismálum væri ekki kommúnistísk. Ég er sannfærður um það, að hæstv. menntmrh. óskar síður en svo eftir því, að Ísland verði gert að austrænu leppríki. En það, sem að mínu áliti er kjarni þessa máls, er, að þessi ríkisstj. lifir hvorki skemur né lengur en kommúnistar óska. Stefna kommúnista í kaupgjaldsmálum er að vísu reikul, og þar er keyrt fram og aftur og í allar áttir, enda er það haft eftir einum verkamanni frá því í byrjun september, að hann hafði á orði, að hann færi að segja upp Þjóðviljanum, því að allt, sem nú stæði í honum daglega, gæti hann alveg eins lesið í gömlu Morgunblaði. En þó að þetta eigi við um kaupgjaldsmálin, þá á ekki það sama við um utanríkismálin. Þar vita kommúnistar, hvað þeir vilja, og þar er einstefnuakstur, og allir vita, í hvaða átt er stefnt. Og þegar að því kemur, að hæstv. menntmrh. og aðrir andkommúnistar, sem eiga sæti í ríkisstj., gerast þess ófúsir að halda lengra, þá munu kommúnistar stöðva vagninn, en spursmálið er, hvað langt verður þá komið. Ég ætla svo að lokum að leiðrétta nokkra útúrsnúninga úr ræðu hv. 1. þm. Reykv., þar sem hann á þess ekki kost að taka oftar til máls við þessa umr. í sumum málgögnum ríkisstj. hafa verið hent á lofti mismæli, sem honum varð á í lok ræðu sinnar, þegar hann sagði, að gengislækkunarlögin hefðu verið misráðin, en átti við gerðardómslögin, eins og raunar mátti ljóst verða af fyrri ummælum hans. Hv. 1, þm. Reykv. varaði einnig með tilliti til fenginnar reynslu við of mikilli bjartsýni um það, að hægt væri að framkvæma varanlega allsherjarlausn á efnahagsvandamálum þjóðarinnar, og nefndi í því sambandi, að árangur lagasetninga, eins og gerðardómslaganna, dýrtíðarlaganna frá áramótum 1947–48 og gengislækkunarlaganna, hefði ekki orðið svo varanlegur sem menn gerðu sér vonir um, er lög þessi voru sett. Þetta hefur, bæði í ræðum hér og í málgögnum ríkisstj., verið túlkað þannig, að varaformaður Sjálfstfl. hafi með þessu játað, að allt, sem sjálfstæðismenn og þeir, sem með þeim hafa staðið að stjórn landsins undanfarin ár, hafi gert til viðreisnar efnahagslífinu, hafi í rauninni verið glópska ein. Hér er þó vitanlega um útúrsnúning einn að að ræða. Hvorki hv. 1. þm. Reykv. né aðrir, sem að gengislækkunarlögunum stóðu, munu hafa skipt um skoðun á því, að gengislækkunarlögin höfðu í för með sér stórbætt ástand í efnahagsmálum landsmanna og voru langsamlega haldbezta ráðstöfunin, sem framkvæmd hefur verið í efnahagsmálum, frá því að seinni heimsstyrjöldin hófst, því að jafnvægi það, er þá náðist, hélzt næstu fimm ár, er það raskaðist af ástæðum, sem á engan hátt áttu rót sína að rekja til setningar laganna á sínum tíma. Það hefur ekki heldur verið hrakið af neinum, að þessi leið var sú bezta, sem á þeim tíma var völ á, og hefur það í rauninni verið óbeinlínis viðurkennt af andstæðingum laganna með því, að þeir bentu ekki á neinar leiðir aðrar til úrlausnar vandamálunum, sem þeim hefði þó verið skylt að gera, ef þeir hefðu þekkt nokkrar slíkar leiðir. En þótt reynslan hafi þannig sýnt, að árangur löggjafar þessarar var mikill og góður, þá er ekki ástæða til þess að draga fjöður yfir hitt, að margt fór öðruvísi en ætlað var í sambandi við þá löggjöf, þannig að árangur hennar varð aldrei að fullu sá, sem til var ætlazt. Þrem mánuðum eftir það að lögin voru samþ. á Alþ., brauzt út styrjöldin í Kóreu, en áhrif hennar röskuðu að verulegu leyti þeim grundvelli, sem byggt hafði verið á við undirbúning löggjafarinnar, þannig að fullyrða má, að löggjöf þessi hefði aldrei verið sett óbreytt, ef hægt hefði verið að sjá þá atburði fyrir. Alvarlegasta afleiðing þessa var sú, að óhjákvæmilegt varð skömmu síðar að taka upp bátagjaldeyrisfyrirkomulagið, sem að ýmsu leyti kom í bága við grundvallartilgang gengisbreytingarinnar. Með þessar staðreyndir í huga benti hv. 1. þm. Reykv. á það, hversu óvarlegt það væri að tala um frambúðarlausn efnahagsvandamálanna, og ætti að mínu áliti ekki að vera neinn ágreiningur um það, að sú ábending er bæði réttmæt og tímabær. Til viðbótar því, sem þegar hefur verið tekið fram af hv. 1. þm. Reykv. um aðdraganda verkfallsins í apríl 1955, tel ég rétt að rifja það upp, að fyrrv. ríkisstj. fól okkur Klemenz Tryggvasyni hagstofustjóra um áramótin 1954–55 að gera athugun á þeirri breytingu á kaupmætti tímakaups verkamanna, sem orðið hefði frá verkfallinu í des. 1952. Niðurstaða okkar varð sú, að um lítilfjörlega aukningu kaupmáttar væri að ræða, en til þess að vera vissir um það að fullyrða ekki meira en efni stóðu til, sögðum við í áliti okkar, að ekki yrði séð, að um neina breytingu væri að ræða. Hins vegar var vitað, að hagur verkamanna hafði raunverulega batnað vegna mun meiri eftirvinnu, þótt ekki tækjum við tillit til þess í okkar skýrslu. Er skýrsla okkar var birt, rak Þjóðviljinn upp ramakvein og taldi útreikninga þessa tómar falsanir og fór hinum verstu orðum um hagstofustjóra í því tilefni. Stjórn Alþýðusambandsins fól þá tveim hagfræðingum, er hún treysti, að framkvæma endurskoðun þessara útreikninga. En árangurinn af rannsóknum þessara hagfræðinga Alþýðusambandsins varð sá, að þeir staðfestu í einu og öllu niðurstöður okkar Klemenzar. En til þess að eitthvað hefðist upp úr krafsinu, voru þeir látnir gera útreikninga, er sýna áttu svo og svo mikla rýrnun á kaupmætti launanna frá því í júlí 1947. Mjög verður að telja þá útreikninga hæpna að vísu, og hefur mig furðað á því, að svo vel metnir hagfræðingar sem þar áttu hlut að máli skyldu fást til þess að leggja nafn sitt við þá. En þá var kaupgjaldsbaráttunni snúið upp í það að krefjast bóta fyrir kjaraskerðingu, sem aðallega hafði átt sér stað árin 1947–49 sem afleiðing löggjafar, er forseti Alþýðusambandsins, hæstv. félmrh., hafði sjálfur átt þátt í að setja ásamt öðrum þm. flokks þess, er hann þá tilheyrði og fór með stjórnarforustu. Má af þessu ráða, hve fjarri lagi það er, er hæstv. félmrh. fullyrðir, að stórfelld skerðing á lífskjörum, frá því að desemberverkfallinu 1952 lauk, hafi knúið verkamenn út í verkfallið 1955.



Herra forseti. Þær koma okkur, sem búnir erum að berjast við íhaldíð hér í Reykjavík síðasta aldarfjórðunginn, dálítið undarlega fyrir sjónir, svo að vægt sé að orði komizt, þessar ræður, sem hafa verið fluttar hérna af Sjálfstæðisflokksþingmönnunum, eftir að þeir eru nú komnir í stjórnarandstöðu. Ég held, að það veiti ekki af, þegar þeir núna kjósa að koma fram í nýju gervi, að rifja ofur lítið upp, hver hefur verið hin raunverulega afstaða þessa flokks til verkalýðsins, til baráttu fyrir umbótum, til baráttu fyrir bættum launakjörum og lífskjörum á undanförnum árum. Aðalmálsvari Sjálfstfl. hér í hv. deild, 1. þm. Reykv., sagði, að við, sem fyrst og fremst höfum verið fulltrúar verkalýðsins og ekki sízt verkalýðsins hér í Reykjavík undanfarna áratugi á Alþingi, hefðum innan þings og utan barizt fyrir kauphækkun, þegar ekki var efnahagslegur grundvöllur fyrir kauphækkun. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. sjálfstæðisþingmenn þessarar deildar: Hvenær hafa þeir álitið, að það væri efnahagsgrundvöllur fyrir kauphækkun handa verkamönnum? Hvenær hafa þeir álitið slíkt? Ég má kannske ýta ofur lítið við minni þeirra. Ég skal rekja ofur lítið af sögunni, sem ég þekki persónulega til hérna í Reykjavík í því sambandi. Ef til vill er þó verkamönnum aldrei önnur eins þörf á kauphækkun og þegar þeir búa við atvinnuleysi, þó að það sé erfiðast fyrir þá að knýja það fram. Og hvað sagði hv. aðalmálsvari Sjálfstfl. hér í deildinni, hv. 1. þm. Reykv. um, hvernig Sjálfstfl. vildi haga sér, þegar verkamenn væru atvinnulausir? Jú, hann sagði, að hann vildi heldur, að það sé gengið á eftir verkamönnum, að þeim sé boðin vinna, boðið í þá jafnvel, heldur en að þeir þurfi að búa við atvinnuleysi. Það eru fögur orð. En hvernig hagar Sjálfstfl. sér, þegar verkamenn búa við atvinnuleysi? Hvernig eru gerðirnar? Hvernig er samræmi þeirra gerða við þessi orð hv. 1. þm. Reykvíkinga? Atvinnuleysi hefur aldrei sorfið eins ægilega að verkamönnum hér í Reykjavík og 1932, aldrei hefur þeim e. t. v. verið þörf á kauphækkun í eins ríkum mæli og þá, þegar kaupgjaldið um tímann var kr. 1.36, vinnutíminn 10 stundir á dag, en vinnan ein vika í mánuði í atvinnubótavinnu. Hvernig gekk íhaldið á eftir verkamönnum þá? Hvernig bauð það þeim vinnuna þá? Eina viku af fjórum áttu allmargir þeirra kost á að fá atvinnubótavinnu. Og hvað sagði íhaldið við þá í nóvember 1932? Það sagði ekki: Nú þurfið þið að fá hækkað kaup, því að nú hafið þið litla vinnu og hafið lítið upp. - Það sagði: Nú skal lækka kaupið hjá ykkur. - Og var það kannske bara bæjarstjórnin í Reykjavík, íhaldsmeirihlutinn þar, sem tók þá ákvörðun? Nei, það var ákvörðun, sem var tekin á fundi miðstjórnar Sjálfstfl. um að hefja almenna kauplækkun í landinu og byrja á þeim, sem bágast áttu. Á þeim, sem höfðu vinnu eina viku í mánuði, átti að níðast. Þar var garðurinn lægstur. Þar svarf sulturinn að. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um boðskap sultarólarinnar í sinni ræðu hér áðan. Jú, verkamenn í Reykjavík hafa fengið að kenna á boðskap sultarólarinnar. Sjálfstfl. hefur lamið sultarólinni um hrygg þeirra, þegar hann hefur treyst sér til við þá, af því að þeir voru fátækir, atvinnulausir og áttu bágt. Það er bezt fyrir Sjálfstfl. að tala varlega í þessum efnum. Það er bezt fyrir hann að gleyma ekki sinni fortíð. Verkamenn mótmæltu. Þeir mótmæltu ranglætinu. Þeir mótmæltu boðskap sultarólarinnar. Menn muna, hvað gerðist. Og menn muna e. t. v. líka, að auðvitað sagði Sjálfstfl., að verkamenn hefðu ætlað að steypa þjóðfélaginu. Það átti svo sem ekki að vera neitt meira né minna en byltingartilraun eða eitthvað slíkt. En verkamenn mótmæltu því, að það væri níðzt á þeim og kaupið lækkað, þegar þeir áttu bágast. Ég vil heldur, að það sé gengið á eftir verkamönnum, segir hv. 1. þm. Reykv. Ég vil segja hv. þingmönum Sjálfstfl., eftir að þeir eru komnir hér í stjórnarandstöðu: Það þýðir ekki að ætla að skipta svona um. Þeir grafa ekki fortíð síns flokks,og fari þeir að reyna að tala á þennan hátt hérna, þá verður það til þess, að þeirra fortíð verður grafin upp og þeim sýnd hún daglega fyrir augum eins og hún er, staðreyndirnar uppmálaðar fyrir þeim.  Nei, það er bezt fyrir Sjálfstæðisflokksþingmennina að fara ekkert að ókyrrast á bekkjunum, þó að það sé verið að draga upp myndina af því, hvernig þeir hafa hagað sér á undanförnum áratugum. Ég ætla að biðja þá um, þó að þeir sjái sínar eigin afturgöngur frammi fyrir sér, að fara ekki að una illa við það hlutskipti að verða að vera í stjórnarandstöðu dálítinn tíma. Þeir þurfa nefnilega að venja sig við það að haga sér, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu, eins og þegar þeir eru í stjórn og þora að berjast jafnt, þegar verið er í ríkisstjórn, fyrir hagsmunum verkalýðsins eins og þegar verið er utan hennar. Það er ekki nóg, þegar menn eru komnir út úr ríkisstjórn, að segja þá: Ég er með alþýðunni. Ég ætla að hjálpa alþýðunni. Ég ætla að hækka verkalaunin og annað slíkt, - en að berjast á móti henni alltaf meðan þeir eru við völd. Ég gæti haldið áfram, ef hv. þm. Sjálfstfl. langar til þess, að rekja hérna þeirra sögu, að athuga, hvenær þeir hafa álitið efnahagslegan grundvöll fyrir kauphækkun hér á Íslandi. Það er rétt, að við, sem nú erum fulltrúar Alþýðubandalagsins hér á þingi, og við, sem áður höfum verið fulltrúar Sósfl. hér á þingi, höfum barizt fyrir kauphækkunum, og hv. 1. þm. Reykv. sagði, að við hefðum aðeins gert það, þegar efnahagslegur grundvöllur hefði ekki verið fyrir kauphækkunum.

Má ég grípa fram í?

Já, velkomið.

Þið hafið verið í stjórnarandstöðu og barizt fyrir kauphækkunum, en núna í stjórn berjizt þið fyrir, að verkamennirnir fái ekki kauphækkun, sem þeir voru búnir að semja um.

O, við skulum sýna ykkur fram á, að verkamennirnir munu fá sína kauphækkun, og ég vona, að auðvaldið í Reykjavík kvarti ekki, þegar að því kemur. Við skulum svo taka næsta dæmi, t. d. 1942. Við börðumst fyrir kauphækkun þá. Hvernig var ástandið á Íslandi þá? Auðurinn streymdi inn í landið, auðurinn var vaxandi í landinu. Hafi nokkurn tíma verið grundvöllur fyrir kauphækkun, þá var hann þá. Hvað gerði Sjálfstfl. þá?

Hver var forsrh.?

Það kemur ekki málinu við, hver var forsrh. þá, því að það er Sjálfstfl., sem verið er að gera upp, og hans afstaða. Máske Sjálfstfl. vilji allt í einu fara að segja, að hann hafi nú aldrei ráðið neinu, auminginn, þegar hann hafi verið í ríkisstjórn, það hafi alltaf verið einhverjir vondir menn, sem hafi stjórnað og tekið fram fyrir hendurnar á honum? Máske hæstv. þáverandi ráðh. gerðardómsstjórnarinnar, þm. G-K., vilji núna reyna að fara að afsaka, að hann hafi ekki komið nærri gerðardómslögunum? Nei, það var grundvöllur fyrir kauphækkun þá. Og hvað gerði íhaldið? Íhaldið áleit ekki grundvöll fyrir kauphækkun. Það setti lög, gerðardómslög, sem bönnuðu alla kauphækkun, sem lögðu við fangelsun verkalýðsleiðtoganna og upptöku sjóða verkalýðsfélaganna, ef lagt væri út í kauphækkanir. Auðvitað börðumst við á móti þessum lögum, og auðvitað börðumst við fyrir kauphækkun. Við neyddumst meira að segja til þess að brjóta þessi lög og brjóta þau á bak aftur og knýja meira að segja sjálfan Sjálfstfl. til að vera með í að afnema þau, eftir að verkalýðurinn hafði sýnt honum eins og stundum áður, að hann var nægilega sterkur til þess að knýja réttlætið fram í þjóðfélaginu, þótt Sjálfstfl. stæði með ranglætinu. Sjálfstfl. stóð á móti kauphækkun, þó að það væri efnahagslegur grundvöllur fyrir hana. Á ég að halda áfram að rekja? Á ég að rekja kauphækkanirnar 1944? Hvernig stóð t. d. hv. 2. þm. Reykv. þá? Það var ekki nóg með, að hann væri á móti kauphækkunum verkalýðsins þá. Það var ekki nóg með, að hann léti blað sitt, Vísi, skrifa þá, að það væri sama sem að eyðileggja þjóðfélagið að berjast fyrir kauphækkunum. Nei, það var meira að segja svo, að nýsköpun atvinnutækjanna, það, að verkamenn og sjómenn fengju betri atvinnutæki til að berjast með, var að áliti hv. 2. þm. Reykv. og hans blaðs launráð og Lokaráð við þjóðfélagið til þess að eyðileggja þjóðfélagsskipulagið á Íslandi. Svona var afstaða Sjálfstfl. þá. Auðvitað var talað um, að við værum að eyðileggja þjóðfélagið. Auðvitað var talað um, að þjóðfélagið væri að hrynja, ekki bara ef við börðumst fyrir kauphækkun, heldur líka ef við börðumst fyrir nýjum atvinnutækjum. Og svona hefur þetta gengið áfram. Í hvert einasta skipti, sem verkalýðurinn á Íslandi hefur gert kröfu um kauphækkun, hefur íhaldið svarað: Það er enginn efnahagslegur grundvöllur fyrir kauphækkun. - Núna síðast 1955, í stóra verkfallinu þá, knúði það verkalýðinn til sex vikna verkfalls, þegar það var að reyna að brjóta hans eðlilegu og sjálfsögðu tilraun til kauphækkunar á bak aftur. M. ö. o.: Sjálfstfl. hefur aldrei álitið, að það væri efnahagslegur grundvöllur fyrir kauphækkun á Íslandi. Ef Sjálfstfl. hefði fengið að ráða, þá hefði aldrei verið barizt fyrir kauphækkun á Íslandi. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að lífskjörin á Íslandi væru einhver hin beztu í heimi. Lífskjörin á Íslandi voru áreiðanlega ekki hin beztu í heimi fyrir stríð, og meira að segja Sjálfstfl. mundi ekki hafa haldið því fram þá. Og þau eru máske heldur ekki enn sem komið er, því miður, þau beztu í heimi, þó að þau geti orðið það. Það er unnið lengri vinnutíma hér nú en víðast hvar tíðkast í öðrum Evrópuríkjum. En hitt er engu að síður rétt, að lífsafkoma manna í heild er allgóð og lífskjörin eru miklu betri en var fyrir stríð. Og hverju er það að þakka? Er það að þakka því, að Sjálfstfl. hafi barizt fyrir kauphækkunum á þessum árum. Nei.

Hverjir hafa verið við völd þessi ár?

Sjálfstfl. hefur nú verið við völd í ríkisstjórnum síðustu 12 árin, ef ég man rétt, og var á árunum 1939–42 og hafði einhver ítök þess á milli, a. m. k. var 2. þm. Reykv. í stj., meðan það var utanþingsstjórn, svo að ef Sjálfstfl. ætlar allt í einu að fara að afsaka sig á því, að hann hafi aldrei ráðið neinu öll þessi ár, aldrei verið í ríkisstjórn og aldrei þess vegna haft tækifæri til þess að skipta sér af því að hækka kaupið, þá fer að líta hálfundarlega út saga íslenzka verkalýðsins á undanförnum árum. Eða eru hv. þm. Sjálfstfl. komnir á slíkan flótta, að þeir ætli að fara að afsaka sig með því, að þeir hafi aldrei haft tækifæri til þess síðustu 20 ár að berjast fyrir kauphækkunum hjá verkalýðnum? Eru þeir komnir í svona öngþveiti? Nei, verkalýðurinn hefur á þessum áratugum undir forustu þess fólks, sem nú skipar Alþýðubandalagið hér á þingi, þess hóps, sem m. a. hefur áður samfylkt bæði í sambandi við Sósfl. og stóran hluta úr Alþfl. til baráttu fyrir bættum lífskjörum verkalýðsins, - verkalýðurinn hefur á þessum undanförnu áratugum með sínum kauphækkunum og sinni baráttu knúið fram þá gerbreytingu á lífskjörunum, sem orðið hefur á Íslandi, og hann hefur orðið að knýja þá gerbreytingu fram í harðvítugri baráttu við Sjálfstfl. Þetta eru staðreyndirnar í þessum málum, staðreyndir, sem ég veit að Sjálfstfl. muni vera illa við, þegar hann nú er kominn í stjórnarandstöðu allt í einu, þykist ætla að vera ósköp róttækur, ósköp vinsamlegur verkalýðnum, og þess vegna vildi helzt mega gleyma allri sinni fortíð. Íhaldið hefur alltaf barizt á móti endurbótunum, alltaf barizt á móti endurbótum á lífskjörum verkalýðsins. Það hefði aldrei orðið nein breyting á þeim ömurlegu lífskjörum, sem verkalýðurinn lifði við fyrir stríð, ef íhaldið hefði mátt ráða. Það hefur streitzt á móti til síðustu stundar og streittist hvað harðvítugast á móti nú síðast, þegar kauphækkunin var knúin fram með verkfallinu 1955. Ég veit, að íhaldið er að iðrast eftir þetta. Það er alveg greinilegt. Það er ósköp erfitt fyrir flokk, sem kominn er út úr ríkisstj. og sér jafnvel, að hann er að missa völd í landinu, að standa uppi með svona flekkótta fortíð og þurfa nú að gera hosur sínar grænar fyrir almenningi og sjá þær allar saman um leið blettóttar eftir fortíðina. Ég sé meira að segja, að hv. 1. þm. Reykv. er byrjaður að iðrast. Hann segir nú, Morgunblaðið ítrekar það og hv. 9. landsk. tekur það sérstaklega fram hér, að hann álíti, að gerðardómslögin hafi verið vitleysa. Jæja, það er alveg ágætt. Kannske það fari fleiri hv. þingmenn Sjálfstfl. að koma hér upp og iðrast og tilkynna með honum, að gerðardómslögin hafi verið vitleysa? Máske þeir komi hérna upp einhverjir og tilkynni, að það hafi verið alveg misráðið af Sjálfstfl. að reyna að lækka kaupið í atvinnubótavinnunni 9. nóv. 1932? Kannske þeir komi núna fram og segi: Það er voðalega ljótt að reyna að níðast á verkamönnum, þegar þeir eru atvinnulausir, og lækka kaupið hjá þeim, slíkt eiga menn aldrei að gera. - Kannske Sjálfstfl. komi upp og biðji fyrirgefningar? Kannske meira að segja mismælin hjá hv. 1. þm. Reykv. um, að gengislækkunarlögin hafi verið vitleysa, kannske meira að segja þau mismæli eigi nú eftir að verða réttmæli og Sjálfstfl. eftir nokkurn tíma, þegar hann er búinn að vera dálítinn tíma í stjórnarandstöðunni, komi og segi : Ja, gengislækkunarlögin voru vitleysa? - Máske meira að segja ég megi skilja framíköllunina, sem kom áðan, þannig, að þeir vilji segja: Ja, öll barátta okkar á móti kauphækkun á undanförnum árum hefur verið hrein vitleysa, - yfirleitt allt starf og öll afstaða Sjálfstfl., meðflokks auðmannastéttarinnar í Reykjavík í fjandskap hennar við verkalýðinn, hafi verið vitleysa? Máske við eigum eftir að lifa það? Við því er bara eitt að segja: Það er of seint að iðrast eftir dauðann. Það er of seint að iðrast, þegar menn eru með sínum ferli búnir að drepa sig pólitískt. Það er of seint fyrir Sjálfstfl. að hafa allt sitt líf hatazt við launahækkun og lífskjarabætur hjá verkalýðnum, barizt gegn verkalýðnum, fjandskapazt við endurbæturnar, en liggja í þessari baráttu, bíða hvern ósigurinn á fætur öðrum fyrir réttmætum kröfum verkalýðsins, - það er of seint að koma svo í dag og segja: Ja, ég ætlaði að vera með verkalýðnum. Ég ætlaði að vera með því, að hann fengi launabætur. En þetta var allt saman mistök hjá mér og mismæli hjá mér, þegar ég fór að leiðrétta það. Nei, Sjálfstfl. hefur aldrei álitið efnahagslegan grundvöll fyrir kauphækkanir, af því að hann hefur alltaf farið eftir því, hvað þröngsýnni og afturhaldssamri auðmannastétt í Reykjavík bauð við að horfa. Henni fannst hún aldrei græða nóg. Henni fannst alltaf frekja af verkalýðnum að heimta betri lífskjör. Þess vegna stóð Sjálfstfl. alltaf á móti kauphækkununum. Og við skulum taka þá kauphækkun, sem hv. þm. Sjálfstfl. hafa talað hvað mest um hér í þessum umr., kauphækkunina síðasta sumar, 1955. Við skulum taka hana fyrir alveg sérstaklega, þar sem þeir hafa ítrekað, að þeir væru ekki farnir að iðrast í afstöðunni til hennar enn þá, og ítreka þess vegna, að það hafi verið hrein vitleysa. Ég vil segja hér, að hafi nokkurn tíma verið grundvöllur fyrir kauphækkun verkalýðsins á Íslandi, þá var hann þá. Af hverju var réttmætur grundvöllur fyrir kauphækkun verkalýðsins á Íslandi 1955? Hvað hafði gerzt hér á Íslandi frá 1947 og fram til 1955? Það hafði gerzt, að öll nýsköpunartækin, sem keypt voru á árunum 1944–47, voru komin í gagnið. Allur sá undirbúningur, sem framkvæmdur hafði verið af nýsköpunarstjórninni til þess að undirbyggja efnahagslegan grundvöll atvinnulífsins á Íslandi, var kominn fram, var framkvæmdur. Atvinnutækin voru komin til landsins á þessum tíma, atvinnulífsgrundvöllurinn, sem var verið að byggja upp, var reistur á þessum tíma. Afkastageta Íslendinga margfaldaðist á þessum tíma, og auðurinn hér á Íslandi stóróx á þessum tíma. M. ö. o.: Þjóðarauðurinn og þjóðartekjurnar stórbötnuðu og uxu á tímanum frá 1947 til 1955. Ef réttlátlega var að farið, var þess vegna efnahagslegur grundvöllur fyrir bætt kaup og kjör verkalýðsins á Íslandi 1955, miklu betri en hann hafði verið nokkurn tíma áður. En hvað hefur gerzt með kaupgjald verkalýðsins á þessum tíma? Hvað hafði gerzt með kaupgjald verkalýðsins á tímabilinu 1947-55? Um það liggja fyrir óyggjanlegar skýrslur, sem ekki verður deilt um. Kaupmáttur tímakaupsins hafði á þessum tíma lækkað um 17%, ef ég man rétt, milli 17 og 20%, aðeins hvað snerti kaupgetuna á brýnum nauðsynjavörum, sem með eru teknar í vísitölunni. Ég bið menn að athuga: raunveruleg kauplækkun, minnkun kaupgetunnar, hafði farið fram um 17–20% aðeins hvað snerti nauðsynjavörurnar, sem eru í vísitölugrundvellinum. Ef hefði átt að reikna þá kauplækkun, sem fram hafði farið, með tilliti til þeirra mörgu vara, sem raunverulega komu ekki inn í vísitöluna, en eru orðnar nauðsynjavörur almennings, mundi kauplækkunin vera enn meiri. Stærsta liðnum var sleppt, húsaleigunni. Hún er ekki með þarna í. En ætti að reikna út rýrnun kaupgetunnar og taka tillit til húsaleiguhækkunarinnar á tímabilinu 1947–55, þá mundi það fara fram úr 17 og fram úr 20%. Ég er hræddur um, að meira að segja hagfræðingur íhaldsins, hv. 9. landsk. (ÓB), mundi komast upp í nokkuð háar tölur. M. ö. o.: Þegar þjóðin hafði fengið ágæt atvinnutæki í hendur, atvinnutækjagrundvöllurinn hafði stórbatnað, afköst þjóðarinnar stóraukizt og auður hennar vaxið, þá hafði kaupgjaldið raunverulega lækkað, raunverulega ekki bara um 17–20%, heldur miklu meira, ef húsaleigan var tekin með. Og meira að segja á vissum hluta af þessu tímabili var ekki nóg með, að kaupgeta tímakaupsins hefði lækkað, það hafði meira að segja skollið atvinnuleysi yfir verkalýðinn. Íhaldið hafði getað afrekað það að koma atvinnuleysinu á aftur. Haldið þið máske, að ráðherrar íhaldsins hafi þá farið eftir boðorði hv. 1. þm. Reykv. og gengið á eftir verkamönnum til þess að bjóða þeim atvinnu? Haldið þið, að hv. 2. þm. Reykv., þegar hann var ráðherra á þeim árum, hafi gengið á eftir verkamönnum til þess að bjóða þeim atvinnu, þegar þeir voru atvinnulausir? Nei, ætli verkamenn hafi ekki orðið að ganga til hans, ætli þeir hafi ekki orðið að „marséra“ frá hafnarbakkanum upp í Arnarhvol til þess að minna hann á, að það, sem hann hafi sagt hér á Alþingi um, að ekkert atvinnuleysi væri til, stangaðist við staðreyndirnar? Það var ekki nóg með, að íhaldið leiddi kaupgjaldslækkun yfir verkalýðinn. Það leiddi líka atvinnuleysi yfir hann. Og það var svo fjarri því, að það gengi á eftir verkalýðnum til þess að bjóða honum atvinnu, að það barði hausnum við steininn hér í þingsölunum, hv. 2. þm. Reykv., sem þá var ráðh., og neitaði því, að atvinnuleysi væri til, svo að verkamenn urðu að fara upp í Arnarhvol til þess að segja honum, að það væri til. En hvað haldið þið, að íhaldið hafi gert, þegar kaupgjaldið var lækkað, kaupgetan rýrð og atvinnuleysi leitt yfir verkalýðinn, þar að auki auðvitað gripið til þess að reyna að stöðva verðbólguna, stöðva verðhækkanirnar og annað slíkt? Hvaða ráðstafanir gerði íhaldið á þeim tíma? Eru núv. hv. þm. Sjálfstfl., þáv. ráðherrar þess, búnir að steingleyma því? Eru þeir búnir að gleyma því, að þeir slepptu lausu öllu og sögðu raunverulega við alla braskara, okrara og auðmenn: Græðið þið nú hver sem betur getur? - Eru þeir búnir að gleyma því, hvað þeir gerðu með brýnustu nauðsynjavöru almennings, húsnæðið? Eru þeir búnir að gleyma, hvernig þeir fóru að þá? Þegar kaupgetan hafði lækkað um 17–20% á brýnustu nauðsynjavörunum, - hindruðu þeir þá kannske, að húsaleigan væri hækkuð? Nei. Um leið og þeir hleyptu braskinu lausu á almenning hvað allt verðlag snerti, sáu þeir um að afnema allar hömlur á hækkun húsaleigu. Og hvað afrekuðu þeir í þessum efnum? Hvernig hefur húsaleigan hér í Rvík breytzt frá 1947–55? Ég veit af allmörgum íbúðum hér í Reykjavík, þar sem húsaleiga var 1947 og þar í kring 150 kr. fyrir jafnvel þriggja herbergja íbúð. Hver er hún, eftir að íhaldið er búið að sýna framtakssemi í, í því að láta braska með húsnæðið og gera allt húsnæði að braskvöru? Ætli mönnum þyki ekki sæmilegt að fá þriggja herbergja íbúð í Rvík á leigu fyrir 1500 kr. núna, jafnvel 2 þús.? Skyldi ekki íhaldið hér í Reykjavík vera búið að áorka því með sinni pólitík í þessum málum á undanförnum áratug að tífalda húsaleiguna hér í Rvík, þar sem það hefur komið sínu frjálsa braski að? Í krónutölu hefur kaupgjaldið í Reykjavík á þessum tíma, frá 1947–55, tvöfaldazt, á sama tíma sem húsaleigan hefur tífaldazt. Þetta er það, sem íhaldið óskar eftir. Þetta eru þess aðferðir. Þetta er efnahagsgrundvöllurinn, sem það vill leggja. Þetta er þess frjálsa framtak, þegar það fær að njóta sín. Hvað gera svo verkamenn 1955, verkamennirnir, sem standa frammi fyrir því að hafa 3200 kr. fyrir 8 tíma vinnu á dag á mánuði og verða jafnvel að borga af því 1500 kr. í húsaleigu, dýrustu húsaleigu, sem þekkist í Evrópu, húsaleigu, sem hefur verið hækkuð fyrir pólitískar ráðstafanir íhaldsins? Hvað gera þeir? Þeir heimta kauphækkun. Voru það þeir, sem komu einhverri verðbólgu af stað með því? Var það engin verðbólga, var það engin dýrtíðaraukning að hækka húsaleiguna? Ætli það megi ekki taka nokkuð mörg hús hér í Rvík, fjögurra íbúða hús, sem byggð voru fyrir 1930 og kostuðu þá t. d. 30–35 þús. kr. og kosta í dag 800 þús. eða jafnvel milljón? Er þessi verðbólga kaupgjaldshækkununum að kenna, eða er hún því að kenna, að ófyrirleitin braskarastétt hefur fengið að ráða í þjóðfélaginu? Er það ekki dæmalaus frekja að dirfast að koma hér upp í þennan ræðustól og fara að tala um, að verðbólgan á Íslandi sé að einhverju leyti kaupgjaldshækkunum að kenna, og segja það á sama tíma sem þessir menn, sem hafa skipulagt verðbólguna og dýrtíðina, standa frammi fyrir því, að á árabilinu 1947–55 hafi kaupgetan og raunverulegt kaupgjald, bara hvað nauðsynjavörurnar snertir, lækkað um 17–20% og lækkað miklu meira, ef nauðsyn eins og húsaleigan er tekin með? En á sama tíma hefur íhaldið, t. d. á húsaleigusviðinu, tífaldað dýrtíðina. Ég býst við, að það sé svo sem ekkert undarlegt, þó að þessir hv. þm. íhaldsins opni ekki sinn munn hér, eftir að þeir hafa hagað sér þannig í efnahagslífi þjóðfélagsins, án þess að tala um, að það sé verkalýðurinn, sem hafi ætlað að steypa þjóðfélaginu með kauphækkunum. En það var ekki verið að steypa þjóðfélaginu með því að sleppa braskinu lausu. Það var ekki verið að grafa grundvöllinn undan efnahagslífi Íslands með því að gera húsaleiguna dýrari á Íslandi en í nokkru öðru ríki Evrópu. Það var ekki verið að grafa grundvöll undan efnahagslífinu á Íslandi með því að skapa hér fleiri milljónamæringa en til eru hlutfallslega hjá nokkurri annarri þjóð og jafnvel fleiri en eru hjá sumum öðrum stærri þjóðum. Ég held, að það sé bezt fyrir hv. þm. Sjálfstfl., þó að þeir séu komnir í stjórnarandstöðu, að fara að venja sig af þessum slagorðum. Verkalýðurinn á Íslandi hefur verið að byggja þetta þjóðfélag upp á undanförnum árum, og það var ekki hv. 2. þm. Reykv., sem átti uppástunguna að því að útvega þau tæki, sem efnahagur Íslands núna byggist á. Það var hann, sem slóst á móti því eins og hann gat, og það var ekki einu sinni Sjálfstfl., sem gekk heill til þess verks, þegar við drösluðum honum út í samstarfið um þetta, heldur var hann klofinn. Það er verkalýðurinn, sem hefur lagt grundvöllinn að því atvinnulífi, sem Ísland núna byggir ú, og það er verkalýðurinn, sem með baráttu sinni hefur bætt þau lífskjör, sem voru aumust, á meðan íhaldið réð mestu. Það er verkalýðurinn, sem hefur verið að berjast fyrir því að gera þetta þjóðfélag að betra þjóðfélagi fyrir alla alþýðu, og það er íhaldið, sem hefur slegizt á móti því allan tímann og sagt, að hver einasta tilraun til þess að gera þetta þjóðfélag að betra þjóðfélagi hafi verið tilraun til þess að steypa því, af því að þetta íhald hefur ekki haft sjálft trú á því, að fólki gæti liðið vel í okkar mannfélagi. Auðvitað var það sagt við okkur í fyrra, að við ætluðum að steypa þjóðfélaginu með verkfallinu þá, þegar við vorum að leiðrétta 8 ára mistök, svo að notað sé nýjasta slagorð íhaldsins í þessum málum, eða á ég að segja: harðvítugan fjandskap íhaldsins og auðmannastéttarinnar við verkalýðinn, - þegar við vorum að leiðrétta það og tryggja, að verkalýðurinn fengi þó a. m. k. nokkra uppskeru af þeirri nýsköpun atvinnulífsins, sem hann hafði knúið fram. Og það tókst að knýja fram kauphækkun. Hvert var svar íhaldsins við þeirri kauphækkun, við þessari leiðréttingu, sem þó leiðrétti ekki til fulls allt, við náðum ekki öllu, sem rænt hafði verið af verkalýðnum á þessu 8 ára tímabili? Svar íhaldsins var að skipuleggja enn að nýju braskið. Á sama hátt og húsaleigan hafði verið hækkuð forðum daga, var okrið og braskið nú skipulagt í þjóðfélaginu. Það var eins og væri gefið út vígorð af sjálfri auðmannastéttinni í Rvík, að nú skyldi hver hækka sína vöru sem betur gæti. Þannig átti að ná sér niðri á verkalýðnum. Þannig átti að eyðileggja kaupgetu hans. Þannig átti að níðast á honum í skjóli ríkisvaldsins. Þannig átti að skipuleggja okrið að vanda. Og það var gagnvart þeim ráðstöfunum, sem verkalýðurinn sá, að nú dugði ekki annað en að heimsækja íhaldið á því sviði, þar sem það hafði sitt sterkasta vopn, í sjálfu ríkisvaldinu. „Á skal að ósi stemma:“ Það yrði að hindra það, að ríkisvaldið yrði misnotað til þess með skipulögðu braski, okri og verðhækkunum að ræna af almenningi jafnóðum því, sem hann gat áunnið sér með harðvítugri launabaráttu. Þess vegna sagði Alþýðusamband Íslands við íslenzka verkalýðshreyfingu: Verkalýðurinn verður að ná þeim áhrifum í ríkisvaldinu, að hann geti séð til þess, að það sé farið að gerbreyta þessu efnahagskerfi, sem svona er notað á móti honum í sífellu, til þess að ræna hann jafnóðum öllu því, sem hann ávinnur sér með löngum og hörðum verkföllum. Það er ekki nema eðlilegt, að íhaldið sé ekki alveg búið að venja sig við það undireins að vera í stjórnarandstöðu og eiga nú allt í einu, eftir áratuga söng um þessa voðalegu menn, sem séu að hækka kaupgjald verkalýðsins og eyðileggja þjóðfélagið með því, - það er svo sem eðlilegt, að íhaldið sé ekki strax búið að venja sig á, að það þurfi ekki bara að þykjast fara að vera með því, að verkalýðurinn hafi atvinnu, og jafnvel með því, að hann fái kaupgjaldshækkanir, heldur líka meira að segja með því, að það eigi ekki að okra á honum. Kannske fer íhaldið að læra það bráðum? En hv. 2. þm. Reykv. var ekki búinn að læra það, hann var ofur lítið hreinskilnari en 1. þm. Reykv., sem auðsjáanlega er líka sniðugri stjórnmálamaður en hann. Hv. 2. þm. Reykv. fór ekki dult með það, að vafasömust af öllum ráðstöfunum í þeim lögum, sem hér er um að ræða, væri verðbindingin. Hann sagði bókstaflega, að þetta næði ekki nokkurri átt. Hann sagði, að það væri farið út í öfgar. Hugsa sér annað eins, jafnvel olíuverði væri haldið niðri. Er ekki von, að það komi við hjartað í hv. 2. þm. Reykv.? Olíuhringarnir voru svo fljótir að hækka eftir verkfallið 1955, að það er von, að það komi við, þegar verðhækkun á olíunni m. a. er stöðvuð. Og meira að segja hv. 2. þm. Reykv., atvinnuleysisráðherrann frá 1952, fór að tala um, að jafnvel framkvæmdirnar gætu líka truflað. M. ö. o.: Þegar íhaldsmennirnir eru sæmilega hreinskilnir, eins og hv. 2. þm. Reykv., finnst þeim að vísu gott, ef verkamenn álíta nauðsynlegt að notfæra sér ekki allar þær vísitöluhækkanir, sem þeir ættu rétt á, en þeim finnst ófært, ef þeir segja við auðmannastéttina í Rvík: Nú hækkið þið ekki verð, góðir hálsar. - Það er ekki aðeins varasamt, það er að fara út í öfgar, það nær ekki nokkurri átt. Nei, íhaldið hefur notað sitt ríkisvald til þess að reyna að eyðileggja jafnóðum árangurinn af hverri kauphækkun, sem verkalýðurinn hefur knúið fram. Þess vegna hefur ríkisvaldið nú verið tekið af íhaldinu. Íhaldið hefur notað sína aðstöðu í þjóðfélaginu, sitt vald í þjóðfélaginu til þess að standa á móti öllum lífskjarabótum verkalýðsins, öllum launahækkunum verkalýðsins undanfarinn aldarfjórðung. Þess vegna hefur verkalýðurinn snúizt á móti íhaldinu, meira nú en nokkru sinni fyrr. Nú hælast að vísu hv. þm. Sjálfstfl. um, að það sé ekki mikið gert enn sem komið er til þess að breyta því ófarnaðarástandi, sem þeir hafi skapað, og tala nú um, að viðhorfið í þ,jóðfélaginu í dag sé ósköp erfitt, og jafnvel fara að tala um, að það sé vont fyrir verkalýðinn. Ég vil segja þeim, að áratugs skefjalaus braskpólitík auðmannastéttarinnar hér í Rvík verður ekki læknuð í einu vetfangi og afleiðingarnar af henni ekki afnumdar í einu vetfangi. Það, sem hefur verið pólitík auðmannastéttarinnar og íhaldsins á undanförnum árum, er að koma braskinu, brasksjónarmiðunum, braskhugsunarhættinum, inn í hvert einasta efnahagssvið þjóðfélagsins og sem mest inn í allar lífsskoðanir manna. Þeir hafa verið að reyna að gagnsýra allt þjóðfélagið af gróða- og brasklönguninni, og það er enginn hægðarleikur að uppræta þetta í einu vetfangi og verður ekki gert í einu vetfangi. Það er eins og eitrið, sem dælt hefur verið í líkama sjúklings, það getur verið hættulegt að taka það allt út í einu, segja læknarnir. Það er engum efa bundið, að það þarf margar samræmdar efnahagsaðgerðir til þess að lækna þjóðfélagið af þeim brasksjúkdómi, sem íhaldið hefur verið að láta grafa um sig í því. Hv. 2. þm. Reykv., sem er alltaf mikið fyrir bókmenntirnar, vitnaði í Hóraz. Mér datt næstum í hug að fara að vitna í Hamlet, það gamla: „Something is rotten in the state of Denmark: - Sannleikurinn er, að hér er þjóðfélagið orðið maðksmogið af þessum braskhugsunarhætti, brasklöngun og gróðadýrkun, sem auðmannastéttin í Rvík hefur verið að eitra þjóðfélagið með. Það, sem verkalýður og bændur hafa sagt með þeim lögum, sem hér liggja fyrir, með stöðvuninni svokölluðu, er ekki eins og hv. 1. þm. Reykv. vildi vera láta, að kauphækkun og lífskjaraendurbót séu ekki möguleg fyrir vinnandi stéttir á Íslandi. Það felst í því engin viðurkenning á því, að kaup verkamanna eða bænda, sjómanna og annarra vinnandi stétta sé of hátt eða að þeir taki hærra kaup en efnahagslífið þolir. Nei, það felst aðeins sú viðurkenning í því, að þessar vinnandi stéttir verði að taka til endurskoðunar allt það efnahagskerfi þjóðfélagsins, sem auðmannastéttin hefur verið að láta rotna og spillast í höndum sínum, og reyna að lækna þetta efnahagskerfi og reyna á meðan með ráðstöfunum eins og þeim, sem gerðar voru 1. sept., að hindra, að enn versni sá sjúkdómur, sem brasksjónarmiðið hafði komið inn í þjóðfélagið. Það skal engum takast að reyna að nota þetta til þess að fara að reyna að telja vinnandi stéttunum á Íslandi trú um, að þær geti ekki bætt sín kjör frá því, sem nú er. Það er aðeins hitt, að þeim er ljóst, að það er orðið svo samanslungið, svo flækt, það kerfi, sem auðvaldið hefur skapað hérna á Íslandi, að það þarf heildarendurskoðun á því, til þess að það verði byggt á einhverju viti. Þegar ástandið er orðið svo, að aðalatvinnuvegir þjóðfélagsins eru kallaðir að tapa, þegar útflutningurinn, sem öll gjaldeyrisöflun Íslendinga byggist á, verður að vera styrkþegi eins og kallað er, en heildverzlanir og ýmsir aðrir aðilar í þjóðfélaginu stórgræða á sama tíma, þá er greinilegt, að það dugir ekkert minna en að gerbreyta smátt og smátt öllu þessu efnahagskerfi. Og það, sem verkalýðurinn hefur sagt, er: Nú látum við ekki þennan sjúkdóm versna. Nú byrjum við á því að lækna hann. - Ef lækningaaðgerðirnar koma við auðmannastéttina hér í Rvík og þá, sem hafa grætt á braskinu og rotnuninni í þjóðfélaginu á undanförnum árum, þá vona ég, að Sjálfstfl. kvarti ekki. Það hefur fallið í hlut verkalýðsins hér á Íslandi hvað eftir annað að hafa átt forgöngu um að sjá um, að það væri til framleiðslugrundvöllur fyrir efnahagslíf Íslendinga, sjá um, að það væru til framleiðslutæki, stórvirk og góð framleiðslutæki handa íslenzkum stéttum, vinnandi stéttum, til að vinna með, þannig að lífsafkoma almennings gæti byggzt á heilbrigðum grundvelli. Sjálfstfl. hefur stundum reynt að hæla sér af því, að hann hugsaði eitthvað um atvinnulífið, að hann jafnvel væri sérstaklega flokkur framtaksins í atvinnulífinu. Þegar Sósfl. forðum daga átti nokkurt samstarf við hluta af Sjálfstfl., þá var það Sósfl., sem varð að hafa framtak um að knýja það fram, að aflað væri stórfelldra framleiðslutækja til landsins, til þess að einhver atvinnulífsgrundvöllur væri þá til. Og hvað gerði svo Sjálfstfl., þessi flokkur framtaksins, þegar við höfðum sleppt af honum hendinni, - hvernig hefur það verið síðustu átta árin um togarakaupin til Íslands? Sjálfstfl. hefur síðustu átta ár ekki séð um, að það væri keyptur einn einasti nýr togari til Íslands til þess að bæta við okkar flota. Hann hefur vanrækt í 8 ár að undirbyggja framleiðslugrundvöllinn á Íslandi. Hann hefur haft áhuga fyrir öðru, 5 þús. bíla hefur hann flutt inn á sama tíma - mjög mikinn áhuga haft fyrir bílum. Hann gerir sér auðsjáanlega ekki ljóst, að til þess að við hefðum efni á því að eiga bíla, reka bíla og keyra bíla, þyrftum við að framleiða gjaldeyri og auka samhliða framleiðsluna og gjaldeyrinn. Verkamenn og bændur landsins hafa tekið saman höndum nú til þess að tryggja, að hafizt verði handa að nýju um nýsköpun atvinnulífsins, að hafizt verði handa á sviði sjávarútvegs og annarra atvinnugreina um að bæta úr vanrækslu undanfarinna ára. Og hvernig er hljóðið í hv. þm. Sjálfstfl., þegar verkamanna- og bændastéttirnar nú mynda stjórn til þess að nýskapa atvinnulífið á Íslandi og til þess að leggja varanlegan grundvöll að betri og réttlátari lífskjörum fyrir vinnandi stéttirnar á Íslandi? Það mátti heyra það í hv. 1. þm. Rang. (IngJ), þegar hann talaði hér, að það var eins og hann vonaðist næstum því til þess, að það yrði ekki rétt mikið úr skýjaborgunum, sem þessi stjórn verkamanna og bænda hefði reist sér í þeim efnum. Hann talaði um, að það væri nú ekkert lán fengið fyrir 15 togurunum. Mig skal ekkert undra, þó að honum liggi.við að vona, að ekkert lán fengist. Það gekk svo bölvanlega fyrir honum, þegar hann var ráðh., að útvega nokkurt lán. Það virtist enginn í veröldinni hafa neitt traust á þeirri stjórn, sem hann sat í, né vilja lána henni. Ég vil aðeins segja það við hann: Þið skuluð ekki hælast um of snemma í þeim efnum. Íslenzka þjóðfélagið er það sterkt og vinnandi stéttir þess það duglegar og auðlindir þess það miklar, að það verðskuldar að geta fengið lán til þess að byggja upp sitt þjóðfélag. Og það er ekki vandi að fá lán handa Íslandi, ef á að verja þeim lánum til þess að auka framleiðsluna og útflutninginn á Íslandi. Það kann að vera erfitt að fá lán til þess að kaupa 5000 bíla til Íslands, en það er áreiðanlega ekki erfitt að fá lán til þess að kaupa 15 togara. Þeir 15 togarar skapa á einu ári með úrvinnslu íslenzkra vinnandi stétta jafnmikið í gjaldeyri og þeir kosta sjálfir. Þið skuluð ekki vera með neinar hrakspár í garð þessarar stjórnar hvað það snertir og neinar tálvonir um, að hún geti ekki unnið bug á þeim erfiðleikum, sem hún tekur í arf frá fyrri stjórn. Það var hér forðum daga, þegar verkalýðurinn barðist fyrir nýsköpuninni þá, líka af hálfu þeirra manna í Sjálfstfl., sem stóðu á móti nýsköpunarstjórninni, eins og hv. 1. þm. Rang. og hv. 2. þm. Reykv., vonazt eftir því, að það yrði ekkert úr þeim skýjaborgum, sem verkalýðurinn reisti sér þá. Það var vonazt eftir, að það yrði ekkert annað en verðfall á öllum útlendum mörkuðum og annað slíkt. Sú von brást. Og íslenzk þjóð gat keypt atvinnutækin, sem síðan hafa verið hennar efnahagslegi grundvöllur, og hún mun geta það enn. Þær vinnandi stéttir Íslands, sem nú hafa heitið því að reyna að vinna saman til að skapa nýja heilbrigða stjórnarstefnu á Íslandi, munu vinna að því öllu í senn að stórauka framleiðslutækin á Íslandi, auka afköst hinna vinnandi stétta, auka útflutninginn, auka gjaldeyrisöflunina og skapa þannig eðlilegan grundvöll að bættri lífsafkomu vinnandi stéttanna. Þær munu vinna að því að gera efnahagslífið heilbrigt, að útrýma úr því þeim brasksjónarmiðum, sem hafa gagnsýrt það og spillt því. Það verður e. t. v. alllangvinnt starf að gera það efnahagslíf heilbrigt, sem sett hefur verið úr skorðum með þeim skefjalausu yfirráðum og vægðarlausu misbeitingu á efnahagslegu og pólitísku valdi, sem auðmannastéttin í Reykjavík hefur sýnt á undanförnum árum, en það verk mun samt verða unnið. Og vinnandi stéttirnar munu vinna að því samtímis þessu tvennu; samtímis því, sem þær auka framleiðslutækin og skapa þannig sterkari og öruggari grundvöll fyrir allt okkar atvinnulíf, samtímis því, sem þær gera efnahagslífið og þjóðfélagið réttlátara, munu þær vinna að því að bæta lífskjör íslenzkrar alþýðu. Íhaldið skal ekki gera sér neina von um, að vinnandi stéttirnar á Íslandi hverfi frá því markmiði, sem þær hafa haft öll þessi ár. En þær munu nú vinna að því samtaka með ríkisvaldið í sínum höndum. Og við skulum vona, að sú stjórnarandstaða, sem nú hefur verið að berjast hér í þessu máli, komi ekki til með að kvarta, þótt ráðstafanirnar til þess að gera efnahagslífið heilbrigt kunni að bitna að einhverju leyti á þeim, sem safnað hafa auði í skjóli þess að spilla þjóðfélaginu, láta braskið drottna í því og rýra í skjóli þess kjör almennings. Við skulum vona, að Sjálfstfl. komi ekki þá upp og kvarti fyrir hönd þeirra, sem grætt hafa á verðbólgu og dýrtíð, okri og braski á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég ætla til gamans að segja sessunaut mínum, hv. 9. landsk., frá því í sambandi við það, þegar hann var að tala um, að fylgismaður Þjóðviljans hefði verið óánægður með að lesa í honum gamlar greinar úr Morgunblaðinu, að einn af fylgismönnum hans sagði, þegar hann var að lesa greinar úr Morgunblaðinu, sem ræddu þetta mál, sem við erum að ræða um hér nú, og þá kaupkröfupólitík, sem Sjálfstfl. er nú farinn að reka: Ég held nú bara, að Morgunblaðið ætli að verða verra en Þjóðviljinn í kaupkröfupólitíkinni. Það er nú margt breytilegt í voru landi. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er flutt til staðfestingar á brbl. þeim, er hæstv. ríkisstj. gaf út fyrir tveimur mánuðum um festingu á kaupgjaldi og verðlagi í landinu. Í sambandi við þessa umr. þykir mér rétt að benda á það, að þegar Framsfl. rauf stjórnarsamstarfið við Sjálfstfl. á s. l. vetri, var það vegna þess, að flokkurinn taldi, að ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar væri svo alvarlegt, að nýrra úrræða þyrfti að leita, og hann lýsti því jafnframt yfir, að hann teldi, að það væri ekki hægt að vinna að lausn málsins í samstarfi við Sjálfstfl. Flokkurinn lýsti því þá yfir, að það yrðu hinar fjölmennu stéttir í landinu, bændur og verkamenn og annað launafólk, sem yrðu að taka höndum saman til þess að leysa þetta mál. Þau brbl. eða það lagafrumvarp, sem liggur fyrir hér í hv. d., er fyrsti árangurinn af þessari stefnuyfirlýsingu Framsfl. Það er óhætt að fullyrða það, að almenningur í landinu hefur tekið vel þessum brbl. Hann hefur fagnað því nýja viðhorfi, sem hefur skapazt með því samkomulagi, sem hefur tekizt með stéttasamtökum fólksins í landinu, og stendur á bak við þessi lög. Þessum brbl. er ekki ætlað að gilda nema til næstu áramóta, en það er skoðun Framsfl., að því aðeins takist að leysa þann vanda, sem efnahagsmál þjóðarinnar eru nú í, að þetta samkomulag verði varanlegt, samtök fólksins haldi áfram, samtök bænda og verkamanna í þessu máli. Það hefur margt komið fram í þessum umr., sem hefur verið fróðlegt að heyra. T. d. þótti mér það nokkur ný lunda, er ég hlustaði á það í ræðu hv. 2. þm. Reykv., þegar hann hélt því fram, að hver einasta ríkisstj., er til valda hefði komizt nú, hefði gert slíkt og hið sama, og það bæri því ekki að þakka þetta. Ég var ekkert hissa á því, þó að hv. þm. áliti, að það væri ekki ástæða til þess að þakka hæstv. ríkisstjórn, en hitt taldi ég nýlundu að heyra, að þeir Sjálfstæðisflokksmenn teldu ástæðu til nokkurra aðgerða í þessum málum. Ég man ekki betur en í kosningabaráttunni, þar sem ég var kunnugastur, væri því haldið fram, að hér væru allir hlutir í lagi og engin ástæða til stóraðgerða.  Þeir hv. alþm., sem talað hafa hér af hálfu stjórnarandstöðunnar, hafa haldið því fram, að till. þær, sem hv. 1. þm. Rang. flutti í fyrrv. ríkisstj. um niðurgreiðslu á vísitölu, hefðu getað náð því takmarki, sem hér er farið fram á að ná. Enda þótt þessar till. hafi oft verið ræddar, vil ég benda á það, að þar var aðeins um það að ræða að greiða vísitöluna niður. Það voru engar hömlur settar við hækkuðu verðlagi eða kaupgjaldi í landinu að öðru leyti en því, er til vísitölunnar kom. Þetta hefði þýtt það, að ríkissjóður hefði orðið að taka að sér stórfellda niðurgreiðslu, sem hefði orðið um 12 vísitölustig frá 1. maí til 1. sept., en 12 vísitölustig þýða yfir 70 millj. kr. greiðslu, ef miðað er við eitt ár. Og hvað mundi nú t. d. hv. 9. landsk. segja um það? Tekna hefði þurft að afla til þeirrar greiðslu, ekki síður en til þeirrar, sem við erum að ræða um núna, og mér skildist samt á ræðu hans um daginn, að þær mundu fyrst og fremst verða teknar af launþegunum í landinu. Hins vegar mun sú leið, sem hefur verið valin, vegna þess að samkomulag tókst um stöðvunina, ekki kosta ríkissjóð nema 24–25 milljónir, miðað við það, að hún standi eitt ár. Hér er því um meginmun að ræða, þar sem annars vegar var aðeins rætt um niðurgreiðslu á vísitölu, en hér er um stöðvun að ræða í kaupgjalds- og verðlagsmálum. Það kom annars margt athyglisvert fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv. hér á mánudaginn. T. d. benti þessi hv. þm. á það, að verðlag hefði haldizt stöðugt í landinu, meðan ríkisstj. hv. 1. þm. Skagf., Steingríms Steinþórssonar, sat hér að völdum. Og hann tók það meira að segja fram, að þetta hefði átt sér stað þrátt fyrir kauphækkun, sem hefði orðið á þessu tímabili. Hv. þm. ræddi svo nokkuð um ástæðuna til verðbólgunnar og sagði svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Enda þótt kaupgjald og verðlag hafi átt aðalþátt í hækkun dýrtíðarinnar og verðþensluskrúfunnar, mega menn ekki loka augunum fyrir því, að verðbólga verður ekki læknuð eingöngu með verðstöðvun eða kaupbindingu um stuttan tíma. Framkvæmdir í landinu geta líka sett allt á annan endann, ruglað framleiðsluna og sett efnahagskerfið úr skorðum. Í allri þeirri löngu baráttu, sem hér á landi hefur verið háð við verðbólguna s. l. 15 ár, hefur jafnan verið litið á fjárfestinguna sem tiltölulega saklausan þátt í dýrtíðardansinum og er enn.“ Þetta segir hv. þm. En má ég minna hann og aðra hv. þingmenn Sjálfstfl. á það, að það var samkv. kröfu þeirra við stjórnarmyndunina 1953, sem fjárhagsráð var lagt niður og fjárfestingarhömlur voru afnumdar. Og að því leyti sem þær voru látnar gilda, var komizt á bak við þær, svo sem sumar stórhallir hér í miðbænum minna á. Og ég hef ekki heyrt annað en að þeir hv. sjálfstæðismenn teldu það vera stórt blóm í sínum barmi, að þeir hefðu einmitt komið með þessa frelsisskrá, sem kom með afnámi fjárhagsráðs 1953. Það er hins vegar rétt, að taumlaus fjárfesting getur haft áhrif á verðbólguna, en því hefur ekki verið haldið fram eða það hefur ekki verið talið stefna Sjálfstfl. til þessa. M. a. mun þessi taumlausa fjárfesting hafa átt sinn þátt t því að kalla á þá kaupkröfupólitík, sem varð á síðasta kjörtímabili. Um rafvæðingu dreifbýlisins er það aftur að segja, að hvort tveggja er til, að það hefur ekki verið stórkostlegur mannafli bundinn við þá framkvæmd, enn fremur hefur hún unnið að því að halda jafnvægi í byggð landsins, og það er einn meginþátturinn í lækningu verðbólgunnar, að jafnvægi haldist í byggð landsins. Í sambandi við þá yfirlýsingu sjálfstæðismanna, að nú sé verið að framkvæma þá stefnu, sem þeir hafi alltaf fylgt, langar mig til þess að rifja nokkuð upp stefnu þeirra í dýrtíðarmálunum, því að hún hefur að mínum dómi ekki verið verðstöðvun. Ég hef bent á það, hvað gerðist eftir 1953, þegar þeir tóku við forustunni í ríkisstjórn. En ég vil einnig leyfa mér að benda á það, að árið 1942 fóru sjálfstæðismenn einir með stjórn landsins í sjö mánuði. Á því tímabili hækkaði vísitalan úr l83 stigum, sem hún var í aprílmánuði, upp í 272 stig, sem hún var komin í desember. Og ég man ekki eftir því, að hv. 2. þm. Reykv., sem þá gerðist ráðh. í utanþingsstjórninni, teldi, að þeir hefðu varað við verðbólgunni, sjálfstæðismenn þá, eins og þeir eiga að hafa gert nú. Það getur vel verið, að mig misminni, en ég held það nú samt ekki. Og það er í sjálfu sér ekkert undarlegt, þó að þeir hv. sjálfstæðismenn hafi fylgt verðbólgustefnunni, þegar athuguð eru ummæli, sem fram komu í ræðu hv. formanns flokksins, hv. þm. G-K., og prentuð eru í Alþingistíðindum frá 1944, í B-deild, á bls. 305, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég er hv. þm. Eysteini Jónssyni sammála um það, að atvinnuvegirnir verði að bera sig. En ég er honum ekki sammála um þá svartsýni, að það muni þeir ekki gera. Sjávarútvegurinn getur borið sig eins og er, og það er enginn greiði gerður með því að vera stöðugt að hrópa úlfur, úlfur. Slíkt er einungis til þess að veikja trú almennings.“ Og þessi sami hv. þm. segir í þingræðu, sem prentuð er í Alþingistíðindum 1945, í B-deild, á bls. 267, og ég ætla einnig að vitna til, með leyfi hæstv. forseta: „Inn á við hefur dýrtíðin miðað að því að dreifa tekjum milli framleiðenda og annarra og þannig verið til eðlilegrar auðjöfnunar, öllum þorra manna til hagsbóta.“ Það er engin ástæða til, að menn eða flokkur, sem hefur þessa skoðun á verðbólgunni, standi gegn henni. Hv. sjálfstæðismenn hafa ekki unnið að því að stöðva verðbólguna, nema síður sé. Ég er hins vegar á þeirri skoðun, að almenningur í þessu landi líti ekki á verðbólguna sem sérstaklega hentuga leið til auðjöfnunar eða happadrjúga fyrir heilbrigðan atvinnurekstur. Hins vegar mun hún hafa reynzt alls konar braski og þess háttar starfsemi happadrjúg leið. Það eru því mikil og gleðileg tíðindi, ef þeir Sjálfstæðisflokksmenn hverfa nú frá verðbólgustefnunni að meira jafnvægi í efnahagsmálum landsins, en það hafa þeir látið í veðri vaka í ræðum sínum hér, a. m. k. á mánudaginn. Og ég held, að það sé fullkomin ástæða til, að það verði almenn gleði í mannheimum yfir því afturhvarfi, hvað sem himneskum herskörum líður. Hins vegar er því ekki að neita, að þeir hv. þm. Sjálfstfl., sem tekið hafa þátt í þessum umr., hafa játað fylgi sitt við frv. með vörunum. En ræður þeirra hafa verið svo sitt í hverja áttina, að jafnvel svo litlir söngmenn eins og ég er hlutu að finna, að samæfður var kórinn ekki. Í stuttu máli var niðurstaða af ræðum þessara hv. þingmanna, að því er mér virtist, þannig, að hv. 1. þm. Reykv. var með málinu, a. m. k. í sinni fyrri ræðu. Hv. 2. þm. Reykv., sem að vísu ræddi þetta mál með nokkurri alvöru, var með því að nokkru leyti, þó var verðbindingin hæpin. Hv. 9. landsk. var aftur algerlega á móti kaupbindingunni. Og svo kom hv. 1. þm. Rang. Hans aðalinnlegg í umr. var, að bændur væru fótum troðnir. Það var nú annað en kom fram í ræðu hv. 9. landsk, þm., þar sem hann virtist álíta, að niðurgreiðsla á landbúnaðarafurðum væri aðallega framkvæmd með peningum, sem kæmu frá launþegunum. Þessi stefna þeirra sjálfstæðismanna er því ekki ljós, og ég held, að þurfi meira til, ef á að leysa þessi mál. Um ræðu hv. 1. þm. Rang. vil ég annars segja það, að það er að vísu búið að svara honum það vel af hæstv. landbrh., að það er ekki ástæða til að gera það frekar. En það gladdi mig stórum, að þessi hv. þm. skyldi bera svo mikið traust til framleiðsluráðsins sem hann gerði og ég geri líka. Og það sýndi bezt, að ekki var þýðingarlaus sá forsvari bændastéttarinnar, sem hún átti hér á Alþ., þegar Framsfl. var að berjast fyrir framgangi þessara laga og tilveru Stéttarsambands bænda. Það var þegar nýsköpunarstjórnin sat að völdum. Þá þótti það ekki góðra gjalda vert að hlynna að þeim félagsskap. Hv. 1. þm. Rang. var samt svo ánægður með þá ríkisstj., að hann lýsti trausti sínu við hana í lokin, þó að hann hefði fylgt henni seinlega í upphafi. Það var því ánægjulegt, að hv. þm. skyldi viðurkenna þessi verk Framsfl. svo vel. Herra forseti. Ég hef leitt rök að því hér að framan, að stefna Sjálfstfl. í efnahagsmálum hefur ekki verið stöðvun á verðbólgunni, nema síður sé, heldur verðbólgustefna. Ég hef einnig bent á það og vil undirstrika það að lokum, að stefna Framsfl. er sú, að varanleg lausn fáist ekki í efnahagsmálum þjóðarinnar, nema áframhald verði á samstarfi fólksins í landinu til sjávar og sveita.



Herra forseti. Ég ætla, að þetta sé jómfrúræða hv. þm. Mýr. Þetta var reyndar ekki ræða. Þetta var upplestur úr Tímanum, en gerir sitt gagn eigi að síður. Það kom greinilega í ljós, á hvaða línu þessi hv. þm. er. Hann lýsti ánægju sinni yfir því, hversu vel hæstv. landbrh. hefði svarað mér og hrakið mín ummæli í sambandi við verðlagningu landbúnaðarvara. Það er þess vegna ekkert efamál, að hv. þm. Mýr. er ánægður með það, sem gerzt hefur í verðlagningu landbúnaðarafurða á þessu hausti. Það er ekkert undarlegt, þótt þessi hv. þm. væri valinn til þess að vitna með hæstv. landbrh. Hann er nýr hér í þingi. Það er annar maður úr sveitakjördæmi nýr hér í þinginu, hv. 1. þm. Árn. Hvers vegna vitnar hann ekki með hæstv. landbrh.? Það er vegna þess, að hann er bóndi. Það er vegna þess, að hann veit, að þær tölur, sem ég las hér upp, eru réttar. Hv. 1. þm. Árn. hefur vitnin á borðinu hjá sér. Hann hefur verðlagsreikningana frá s. l. ári á borðinu hjá sér. Hann er að fá nótur yfir sendar sláturafurðir heim á borðið til sín núna, og hann hefur Tímann. Hann hefur grein Hermanns Jónassonar landbrh. Og hv. 1. þm. Árn., bóndinn, sem þekkir til þessara mála, lætur sig ekki í það að ljá hæstv, landbrh. lið í þessu máli. Og vel sé honum fyrir það. En sveitarstjórinn í Borgarnesi, hv. þm. Mýr., sem ekkert þekkir til þessara mála, sem ekki hefur séð afurðasölureikning, hvorki frá fyrra ári né þessu ári, hann getur, eins og hæstv. landbrh., sem ekki heldur þekkir til þessara mála, komið hér upp og sagt, að ég hafi farið með rangt mál. Þessir hv. þm. leyfa sér að staðhæfa, þegar ég fer með staðreyndir, að ég beri fram falsanir. Ég öfunda ekki hv. þm. Mýr af jómfrúræðunni. Ég öfunda hann ekki af því að hafa léð hæstv. landbrh. lið, þegar hann hér með dólgshætti miklum segir, að ég fari með falsanir. Það hefur oft tekizt hjá framsóknarmönnum að blekkja fólk, bændur og aðra. Tímanum hefur oft tekizt þetta. En nú gekk hæstv. landbrh. of langt. Nú fellur hann á sjálfs sín bragði, vegna þess að vitnin, staðreyndirnar eru augljósar. Og það er alveg tilgangslaust að halda því fram við bændur, að þær tölur, sem ég las hér upp á mánudaginn, séu rangar. Þess vegna spurði sveitarstjórinn í Borgarnesi, hv. þm. Mýr., ekki hv. 1. þm. Árn. að því, hvort tölur mínar væru réttar eða rangar. Ef hann hefði haft fyrir því, þá hefði hann getað sparað sér það í ræðu sinni að þakka hæstv. landbrh. fyrir að hafa hrakið það, sem ég sagði. Annars var gaman að heyra það í ræðu hv. þm. Mýr., þegar hann var að tala um afstöðu okkar sjálfstæðismanna í efnahags- og dýrtíðarmálum. Það var eins og hann hefði ekki heyrt það fyrr, að við sjálfstæðismenn vildum vinna gegn dýrtíðinni, og hann undraðist þau ummæli hv. 2. þm. Reykv., að það hefði verið verkefni og stefna allra undanfarinna stjórna að vinna gegn dýrtíðinni. En hv. þm. var seinheppinn. Þm. úr sveitakjördæminu Mýrasýslu átelur okkur sjálfstæðismenn fyrir það, að vísitalan hækkaði 1942. Hvers vegna hækkaði vísitalan 1942? Það var vegna þess, að hlutur bændanna var leiðréttur og lagfærður. Það var vegna þess, að hæstv. landbrh. núverandi hætti að vera landbrh. 1942. Þessi hæstv. landbrh. hafði haldið sultarólinni að bændum lengi vel? Hvernig fór hann að því? Það var gert á þann hátt, að það voru skipaðar verðlagsnefndir til þess að verðleggja landbúnaðarafurðirnar. Í þessum nefndum áttu sæti 5 menn og oddamaðurinn var skipaður af landbrh. Þáverandi landbrh., Hermann Jónasson, skipaði sína dyggustu þjóna í þessi störf, sem fóru alveg að hans skipunum, og þeim var sagt: Ykkar verkefni er ekkert annað en að halda niðri landbúnaðarvörunum, og ef þið gerið það nógu vel, þá höfum við áfram stuðning Alþfl., og þá get ég, Hermann Jónasson, haldið mínum valdastóli. Þetta starf var ekki göfugt, en það var vel og trúlega unnið að þjóna þáverandi landbrh., og sultarólin var hert að bændastéttinni, þannig að skuldir söfnuðust upp og framfarir og framkvæmdir í sveitum landsins voru litlar. Og það var ekki tilviljun, að hlutur bændanna var fyrst réttur, þegar núverandi landbrh. hætti að vera landbrh. haustið 1942. Það var þá, sem sjálfstæðismenn sáu sig til knúna að hækka kjötverðið um 100% til þess að rétta hlut bændastéttarinnar. Vegna dvalar setuliðsins í landinu og mikillar eftirspurnar eftir verkamönnum hafði kaupgjaldið hækkað, og það var þess vegna óhjákvæmilegt að rétta hlut bændastéttarinnar, ekki aðeins að litlu leyti, heldur fullkomlega, og láta bændastéttina nú njóta þess, að hún hafði losnað við Hermann Jónasson úr landbúnaðarráðherrastólnum. En vísitalan hækkaði við þetta. Vísitalan hækkaði við hækkun á verðlagningu landbúnaðarvara milli 20 og 30 stig, og það kemur úr hörðustu átt, þegar þm. úr sveitakjördæmi notar þetta sem árásarefni á sjálfstæðismenn, og það er áreiðanlegt, að þessi hv. þm. verður minntur á þetta, því að einmitt þessi orð lýsa hugarfari haus og minna á, að hann þekkir ekki þá erfiðleika, sem bændur hafa við að stríða, og er fyrst og fremst fulltrúi einhverra annarra. Hann talar um, að ég hafi lýst ánægju minni yfir framleiðsluráðinu. Ég sagði, að ég tryði því ekki, að þeir menn, sem eru í framleiðsluráði, hafi óneyddir sætt sig við þá verðlagningu, sem í haust er á landbúnaðarvörum, og ég sagði, og ég endurtek það, að þetta getur ekki hafa gerzt nema með því, að það hafi komið skipun frá hæstv. landbrh. Og af því að hæstv. landbrh. skoraði á mig hér á mánudaginn eða hvenær sem hann talaði hér að endurtaka þetta eða taka það aftur, þá verð ég að endurtaka það, sem ég sagði: Ég tel, að það hljóti að hafa verið af einhvers konar þvingun frá hæstv. ríkisstj., að framleiðsluráðið, meiri hluti þess, lét undan. Hæstv. ráðh. þóttist geta sannað, að ég færi með rangt mál. Hann var að tala um dilksverðið. Ég nefndi 13 kg dilk. Við hefðum alveg eins getað talað um 15–16 kg dilk, það varð aðeins að taka einhvern þunga. Hann nefndi aðeins kjötverðið, en gleymdi alveg því, sem þarna átti einnig með að fylgja, það er slátrið, og það er mörinn. Nú vill svo til, að ég hef hérna sönnunargagn á borðinu hjá mér um afurðaverð 1955 og líka 1956, staðreyndir, sem eru alveg óhrekjanlegar, og það sést hér, að 13 kg dilkur er borgaður út 1955 með kr. 275.85 og dilkur í haust er borgaður út með 289.15, en ætti að vera 298 kr. Hæstv. ráðh. sagði, að bændur mundu fá 312 kr. Er þetta ekki blekking, þvert ofan í staðreyndirnar? Það er von, að hæstv. ráðh. setji upp vandlætingarsvip, setji upp sakleysissvip og tali um, að ég fari með blekkingar. En hér eru staðreyndirnar. Ég hef staðreyndirnar eins og hv. 1. þm. Árn. á borðinu hjá sér, reikninga yfir afurðirnar. Það er alveg sama með nautgripakjötið. Ég taldi upp allar tegundir nautgripakjöts. Ég taldi upp allar tegundir hrossakjöts, og ég hef hérna staðreyndirnar einnig hvað það snertir eins og hv. 1. þm. Árn. og allir bændur. Þetta er þess vegna alveg óhrekjanlegt og alveg furðulegt, að hæstv. landbrh. skuli nú reyna að verja þetta. Ég segi, að það er eitt gott við þetta, að opna augu a. m. k. bænda, sem lesa Tímann og bera grein hæstv. landbrh, saman við sönnunargögnin, sem þeir hafa á borðinu hjá sér, afurðareikningana þessi tvö ár. Það getur orðið til þess, að jafnvel þeir, sem enn hafa trúað Tímanum, átti sig og sannfærist um, að þetta málgagn er ekki þess virði að trúa því eða treysta, og ég er alveg sannfærður um, að bændastéttin áttar sig nú betur á því en áður, að Framsfl. með hæstv. landbrh. í broddi fylkingar er ekki þeirra flokkur, að hv. þm. Mýr. og hæstv. landbrh. eru ekki þeirra málsvarar á Alþingi. Ef svo væri, þá lýstu þeir ekki ánægju sinni yfir því, sem gerzt hefur. Mér dettur ekki í hug að ætla, að allir hv. framsóknarþm. vilji taka undir með hv. þm. Mýr, hér á Alþingi. Ég er hér um bil sannfærður um, að það hefur verið erfitt fyrir hæstv. landbrh. að fá þm. úr sveitakjördæmi til þess að vinna það hlutverk, sem hv. þm. Mýr. réð sig í áðan. Það er nú svo, að hæstv. landbrh. talaði um, að það væri dálítið hart, þegar við sjálfstæðismenn færum að tala um landbúnaðarmálin, afurðaverð og landbúnaðarmálin, og minntist á 9.4% frá því 1944. Mér finnst nú nokkuð langt gengið, þegar hæstv. ráðh, ætlar að nota það sem ádeiluefni á Sjálfstfl., að gefin voru eftir 9.4% 1944. Ég held, að það sé alveg tilgangslaust, vegna þess að það er vitað, að Framsfl. stóð ekki síður að þessari eftirgjöf en við sjálfstæðismenn, og það er lítilmennska að geta ekki kannazt við það, að við margir, sem enn erum hér á þingi, samþ. þessa eftirgjöf. Við getum sagt: Það var ekki rétt að gera það. En það er lítilmannlegt að geta ekki kannazt við að hafa verið með í því, og hæstv. landbrh. var ekkert síður með í því og framsóknarmenn heldur en við hinir. En af því að hæstv. landbrh. vildi fara að rifja upp fortíðina, þá er mjög æskilegt, að það sé gert nokkuð. Það er mjög æskilegt og nauðsynlegt. Það er nauðsynlegt, til þess að það falli ekki í gleymsku, hver hlutur hæstv. núverandi landbrh. hefur verið í sambandi víð landbúnaðarmálin undanfarið, og þá einnig, hvað Framsfl. hefur oft verið seinheppinn, flokkurinn, sem hefur kallað sig bændaflokk, þegar um það hefur verið að ræða að koma fram málefnum sveitanna. Sú saga er ljót, ef hún væri rakin, stjórnarsagan frá 1934 til 1939, þegar Framsfl. fór með völd með stuðningi Alþfl. Það var sveitatímabil í íslenzkum stjórnmálum, ekki aðeins fyrir bændur, heldur einnig fyrir verkamenn, því að það virtist vera, að stjórnarherrarnir þá væru úrræðalausir menn, sem ekki hugsuðu um annað en að spara innflutning til landsins. Og til þess að tryggja, að innflutningurinn færi í réttra manna hendur, var núverandi hv. þm. V-Húnv. valinn til þess að veita forstöðu og hafa oddaaðstöðu í gjaldeyris- og innflutningsnefnd, og hann þjónaði sínu starfi þar reglulega vel, alveg á borð við oddamennina í verðlagsnefndinni, að sýna hlutdrægni í starfinu og að beina innflutningnum til framsóknarfyrirtækja. Ég segi þetta hér vegna þess, að ég hef reynslu af hlutdrægni þessa manns. Hann ætlaði alveg að loka fyrir það, að fyrirtæki, sem ég stjórna, fengi nokkurn innflutning. En það vildi til, að hann gat ekki að því sinni fengið meiri hl. í nefndinni. - En það sýndi sig, að það var ekki nóg að hafa hlutdræga gjaldeyris- og innflutningsnefnd, sem skammtaði innflutninginn. Það sýndi sig, að það þurfti að afla atvinnutækja til landsins og gera ráðstafanir til þess að auka framleiðsluna, ef fólkið ætti að geta lifað sæmilegu lífi í landinu. En það var ekki gert. Einn duglegur athafnamaður flutti inn skip í leyfisleysi og fékk háar sektir fyrir. Af þessum ástæðum skapaðist hér varanlegt atvinnuleysi, skapaðist hér kreppa, og kreppunni var haldið við hér, löngu eftir að hún hafði liðið hjá í nágrannalöndunum. Ég lýsti því áðan, hvernig ástandið var í landbúnaðarmálunum á þessum tímum og að hlutur bændastéttarinnar var ekki réttur fyrr en við sjálfstæðismenn fengum aðstöðu til þess. Framsóknarmenn fóru óslitið með landbúnaðarmálin frá 1927 til 1944. Þeir höfðu stært sig mikið af því, að ýmsir sjóðir, sem landbúnaðurinn ætti að fá lán úr, væru þeirra verk. En ég man það, að á s. l. vori, 10. júní minnir mig, birtist í Tímanum tafla yfir lánveitingar úr ræktunarsjóði og byggingar- og landnámssjóði, og í þessari töflu var því lýst, að ræktunarsjóður hafi lánað á ári 70 þús. kr. og byggingarsjóður 222 þús. kr., og þetta fannst framsóknarmönnum vera ákaflega mikið fé, að skipta þessu á milli 6000 bænda. Og þannig var þeirra frammistaða í landbúnaðarmálunum í öll þessi ár, 17 ár. Landbúnaðurinn fór ekki að rétta við fyrr en áhrifa sjálfstæðismanna fór að gæta. Og þegar hæstv. landbrh. sagði hér um daginn, að sjálfstæðismenn hafi, þegar þeir höfðu aðstöðu, svikizt um að gera nokkuð fyrir landbúnaðinn, þá verð ég að minna á, að það er ekki fyrr en Pétur heitinn Magnússon verður landbrh., að ræktunarsjóðurinn, að byggingarsjóðurinn og aðrir lánasjóðir landbúnaðarins fá fé til umráða, sem nokkuð munar um, og um þetta vitna staðreyndirnar og þess vegna ákaflega tilgangslaust að reyna að hrekja þetta. Það var 1945–46, sem lög um landnám, nýbyggingar og endurbyggingar í sveitum voru sett hér á Alþingi. Þetta frv. var flutt af þáverandi landbrh., Pétri heitnum Magnússyni. Þetta frv. gerði ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði, 50 millj. kr., og skyldu greiðast 5 millj. kr. á ári í allt að 10 ár. Var þetta mikið fé, miðað við gildi peninganna þá. Þetta voru hærri upphæðir en framsóknarmenn höfðu látið sér detta í hug, að sjóðir landbúnaðarins gætu nokkurn tíma fengið. En vegna þess, að stórhugur fylgdi þessari lagasetningu, var kleift að fara að nota skurðgröfur í landinu og þurrka upp landið og bæta. Það varð kleift að auka ræktunina, þannig að túnstærðin hefur margfaldazt, og það varð kleift að byggja upp hina fallandi bæi í sveitum landsins og útihúsin, sem enn voru flest með torfþaki og gamaldags. Þetta hefði ekki verið hægt, ef grunnurinn að þessu hefði ekki verið lagður með lögum Péturs heitins Magnússonar, og þetta hefði ekki verið gert, ef framsóknarmenn hefðu áfram farið með landbúnaðarmálin eins og þeir höfðu gert frá 1927 til 1944. Það er ekki hægt annað en að minna á þetta, þegar framsóknarmenn koma hér og ætla að fara að tala sem sérstakir vinir landbúnaðarins, menn, sem eru algerlega úr tengslum við landbúnaðinn og þekkja lítið til hans, sbr. hæstv. núverandi landbrh., sem hefur lítil kynni eða tengsli við landbúnaðinn, og hv. þm. Mýr. Ef hann hefur meint það, sem hann sagði hér áðan, þá bendir fátt til þess, að hann sé í tengslum við landbúnaðinn eða þekki þar til. Ég held, að það sé nú óþarft að hafa öllu fleiri orð um þetta. En ég vil nú spyrja: Er það tilviljun, að hin helztu mál landbúnaðinum til handa hafa verið lögfest á Alþingi, þegar framsóknarmenn hafa verið utan ríkisstj.? Er það tilviljun, að hlutur bænda í verðlagningu landbúnaðarvara var leiðréttur fyrst, þegar landbrh. Framsfl. var farinn úr valdastóli? Er það tilviljun, að lánasjóðir landbúnaðarins fengu fyrst peninga, þegar framsóknarmenn voru utan gátta? Er það tilviljun, að raforkulögin voru sett, þegar framsóknarmenn voru utan gátta og höfðu lítil áhrif? Það væri skrýtið, ef þetta væri allt saman tilviljun. Ég held, og ég reyndar veit og staðhæfi, að þetta gerðist vegna þess, að smásálarskapur framsóknarmanna var ekki ráðandi. Framsóknarmenn hafa tíðast tamið sér það að tala eins og sérstakir málsvarar bænda, en þegar hefur komið til að framkvæma hlutina, hafa þeir verið ráðalausir og ekkert gert. Og þá hefur alltaf verið talað um, að það væri ekki til fé, það væru ekki til peningar, og það er þess vegna ekkert nýtt, þótt við heyrum það nú, bæði hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. landbrh., að það sé ekki til fé. Hæstv. landbrh. talaði um það hér fyrir tveimur dögum, að fráfarandi ríkisstj. hafi skilið illa við, að það vanti fé í raforkuframkvæmdirnar, það vanti fé í húslánasjóðinn, það vanti fé í Búnaðarbankann, það vanti fé í fiskveiðasjóðinn og það vanti fé í sementsverksmiðjuna. En ég vil minna hæstv. landbrh. á það og aðra hv. framsóknarmenn, að það er hlutverk þeirrar stjórnar, sem fer með völd á hverjum tíma, að útvega fé í þær framkvæmdir, sem verið er að vinna að. Og hæstv. landbrh. veit það, að fram að stjórnarskiptunum var unnið látlaust og tafarlaust að öllum þessum framkvæmdum, og hæstv. ráðh. veit líka, að ef fyrrv. ríkisstj. hefði setið áfram að völdum, þá hefði hún útvegað til framhalds það fjármagn, sem vantar í þessar framkvæmdir. Úrræðaleysi núverandi ríkisstj. nær hámarki, þegar þeir koma með þessar raunatölur og ætla að reyna að skella skuldinni á fyrrverandi ríkisstj., að nú virðist allt vera keyrt í strand hjá þeim. En ástæðan til þess, að núverandi stjórn fær ef til vill ekki það fjármagn, sem fyrrverandi stjórn hefði haft ráð á, t. d. erlent fjármagn, stafar vitanlega af því, að núverandi ríkisstj. hefur lítið traust, hefur ekki traust utanlands, hefur ekki traust almennings innanlands. Ég minntist á það hér um daginn, hvernig væri varið sparifjáraukningunni. Á fyrstu 7 mánuðum þessa árs jókst spariféð um 136 millj. kr., fram að stjórnarskiptunum. Ef sparifjáraukningin hefði haldið þannig áfram árið út, hefði hún orðið á árinu 230 millj. kr., eða miklu meiri en nokkru sinni áður. Ef sparifjáraukningin hefði orðið þannig á þessu ári, þá hefði skapazt möguleiki til þess að fá lán úr íslenzkum bönkum í húslánasjóðinn, í ræktunar- og byggingarsjóðinn, í sementsverksmiðjuna og aðrar framkvæmdir, sem núna er unnið að. En eftir stjórnarskiptin skiptir alveg í tvö horn. Það er ekki aðeins það, að sparifjármyndunin stöðvist alveg, heldur er farið að eta upp það, sem hafði safnazt fyrri hluta ársins, og eru nú líkur til, að sparifjáraukning á þessu ári verði alls engin. Þegar svo er komið, er náttúrlega tilgangslaust að fara í Landsbankann eða aðra banka og segja þeim að lána í þær framkvæmdir, sem vantar fé til, og þegar svo er komið, er það vitanlegt, að það er erfiðara að fá lán erlendis en ef hægt hefði verið að sýna fram á, að okkar fjárreiður hér heima væru í lagi. Þetta er staðfesting á því, að almenningur í landinu treystir ekki þessari stjórn. Það er staðfesting á því, að almenningur í landinu sér, að þessi stjórn hefur ekki enn neina fasta stefnu í efnahags- eða atvinnumálum. Hún hefur ekkert fram að leggja nema þetta frv., sem er lítið frábreytt þeim till., sem við sjálfstæðismenn lögðum fram á s. l. vetri. Þetta frv., ef að lögum verður, gerir ekki annað en að stöðva kaupgjald og verðlag til áramóta. En hvað tekur þá við? Hefði ekki verið betra fyrir hæstv. ríkisstj. að fara eftir till. sjálfstæðismanna á s. l. vetri og festa verðlagið þá strax? Er ekki ábyrgð framsóknarmanna mikil, að þeir skyldu ekki skilja, að það hafði raunhæfa þýðingu á s. l. vetri að stöðva verðlagið strax, eftir að álögurnar höfðu verið lagðar á þjóðina til þess að atvinnuvegirnir gætu gengið? Framsóknarmenn gerðu það ekki, heldur létu þeir dýrtíðina og vísitöluna hækka í allt sumar, eða til 1. september s. l. Vísitalan hækkaði úr 173 stigum í 184 stig á þessu tímabili, um 11 stig. Skyldi það nú ekki vera þess vegna, sem hæstv. ríkisstj. hefur séð sig tilneydda að hækka fiskverðið til togaranna um 15 aura, hækka styrkinn til togaranna um 50%, úr 5000 krónum í 7500 krónur, hækka karfaverðið, hækka styrkinn til síldveiða við Faxaflóann? Er þetta undirbúningur undir það, sem koma skal um áramót, að láta vísitöluna hækka fyrst um 11 stig, síðan að hækka styrkina til útvegsins? Er það til þess að gera gönguna eitthvað léttari að hinu þráða marki að koma atvinnuvegum landsmanna á réttan kjöl og styrkjalausan grundvöll? Ég held, að framkvæmd og aðfarir hæstv. ríkisstj. þá 3 mánuði, sem hún hefur setið, sanni það, að hún er þrátt fyrir þetta frv. úrræðalaus og veit ekkert, hvað við tekur, og það er almenningur í landinu, sem fylgist með þessu, og það er þess vegna, sem nú er svo komið með okkar peningamál í bönkunum, að fjármagnið hefur hætt að skapast. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) var að tala um það hér áðan, að ég hefði hælzt um það, að litlar líkur væru til, að lán fengjust til þess að kaupa togarana. Þetta er reginmisskilningur hjá hv. þm. Ég vitanlega vildi óska þess, að það væri hægt að halda uppbyggingu atvinnuveganna og öllum framkvæmdum hér áfram, þrátt fyrir það þótt við höfum lélega stjórn í landinu um sinn. Allir hv. þm. hljóta að skilja, að ef framkvæmdirnar stöðvast og ef atvinnuleysi heldur innreið hjá okkur, þá líða allir við það. Það verður að finna önnur ráð til þess að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum heldur en þau ein, að hún fái hvergi lán. Hæstv. ríkisstj. fellur á sínum eigin verkum og sínu eigin úrræðaleysi. Ég þarf ekki raunar að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég hef rakið hér nokkuð lauslega það, sem fram hefur komið hjá hv. framsóknarmönnum í sambandi við verðlagninguna, og ég hef staðhæft það, sem er staðreynd, að það, sem ég sagði hér á mánudaginn, var rétt, það sem hæstv. landbrh. sagði, var rangt. Og ég hef enn fremur í fáum orðum rakið nokkra þætti úr starfssögu framsóknarmanna í sambandi við landbúnaðarmálin. Þeir þættir eru festir á spjöld sögunnar, og þeir þættir eru sannir og verða ekki hraktir. Það er ástæða til að rekja þá þætti nánar við betri tíma, en þetta skal nú nægja að sinni. Ég hef í fáum dráttum lýst því, hvernig úrræðaleysi hæstv. ríkisstj. leiðir til þess að skapa hér vonleysi meðal almennings í landinu og skapa grundvöll að atvinnuleysi og stöðvun allra framkvæmda. En það er eitt það hættulegasta. Vegna þess að fjármagnsmyndunin hefur nú algerlega stöðvazt, gæti komið atvinnuleysi. Og þá væri illa farið, ef við með alla hina miklu möguleika til áframhaldandi framkvæmda og velmegunar verðum að gjalda svo dýru verði fyrir það ævintýri, að Hermann Jónasson varð forsrh. í stjórn með Alþb. og Alþfl., að sú framþróun, sem unnið hefur verið að síðustu ár, stöðvist og almenningur í landinu verði um sinn að búa við kreppu og hálfgerðan sult.