Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég vil þakka síðasta ræðumanni, hv. þm. Róberti Marshall, sérstaklega fyrir ræðu hans og tek undir allt sem kom fram í henni, hún er sem töluð út úr mínu hjarta. Ég vil líka segja að þær ræður sem ég hef heyrt í þessum umræðum hafa verið mjög upplýsandi. Mér finnst einmitt það jákvæða við umræður um svona flókin málefni eins og fjáraukalagafrumvarpið, sem eru ekkert sérstaklega spennandi heiti yfir jafn mikilvægan þátt og hann er til að fá fólk til að fylgjast með, að umræðurnar sem skapast oft um þetta gefa manni mjög skýra mynd. Ég vil hvetja fólk til þess að fylgjast með umræðunum þó svo að það vanti kannski mótvægið og samræðuna. Það er ekkert nýtt en er eitthvað sem við ætluðum og höfum alltaf talað um að breyta, að minnsta kosti síðan ég kom inn á þing. Það stendur upp á okkur öll og sérstaklega þá þingmenn sem eru ekki orðnir forhertir af langri viðveru og miklum hefðbundnum átökum. Ég vil taka undir það sem sagt hefur verið um græna hagkerfið, eins og við samþykktum það öll á Alþingi, og það græna hagkerfi sem er í skúffu forsætisráðherra - ég er ekki alveg að skilja það. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. forsætisráðherra aðeins betur út í það hvað hann er að hugsa með því. Græna hagkerfið sem við samþykktum var svo sannarlega ekki eins róttækt og ég hefði viljað hafa það, en það var vel unnið mál og var í raun og veru vegvísir að framtíð landsins, undirstaða fyrir samfélag sem mér hefði hugnast mjög vel. Innan þess rúmaðist eitthvað sem pírötum finnst vera þess virði að vinna að og það er hugtakið netvæna Ísland. Það eru margir sem bíða eftir því að geta borgað góðar fjárhæðir fyrir okkar grænu orku, en því miður hefur gengið hægt að skapa það lagalega og viðskiptalega umhverfi sem það krefst. Mér finnst miður að við skulum ekki leyfa okkur að halda áfram með þá framtíðarsýn og þá framtíðarstefnu sem fólst í græna hagkerfinu. Ég veit að það var komið mjög til móts við minni hlutann síðast og þetta var ekki einvörðungu meirihlutahugmynd undir lokin heldur algjörlega þverpólitísk sýn og stefna. Þetta er það sem við hér á þingi vildum gera. Við vildum, hélt ég, búa til öðruvísi Ísland, við vildum búa til nýja Ísland. Og nýja Ísland er ekki það sem birtist fólki í þessum sal og í fjölmiðlum undanfarna daga. Ég hef það á tilfinningunni, svo ég sé frekar pragmatísk, að þetta geti bara orðið verra ef við tökum ekki ákvörðun um að höggva á þennan leiðinlega hnút vondra hefða. Við getum það, það þarf bara að taka ákvörðun og það þarf bara að hafa vegvísi. Sá vegvísir hlýtur að vera eitthvað annað en innantómt orðagjálfur fyrir kosningar. Þessi vegvísir hlýtur að vera eitthvað sem við getum sýnt í verki. Ég vil hvetja nýja þingmenn og þá þingmenn sem eru ekki orðnir forhertir af hefðum að gera allt sem þeir geta til að breyta þessu. Því miður hélt ég nákvæmlega sömu ræðu á síðasta þingi, aftur og aftur. Alltaf þegar voru átök í þinginu hélt ég þessa ræðu, alltaf þegar ég sá fram á að ég nennti ekki að taka þátt í þessu, að taka þátt í einhverjum skærum sem oft urðu hatrammar en voru samt einhvern veginn bara á yfirborðinu. Þær rista ekki það djúpt að maður geti ekki talað saman inni í matsal eða tekið í höndina á þeim sem maður er að munnhöggvast við, þær rista ekki dýpra en það. Ég ætla því að vona, og segja í tíunda skipti, að þessi einlæga ósk um breytt vinnubrögð fari að hrífa á einhverja, því að við þurfum að vera góð fyrirmynd. Við getum ekki ætlast til þess að samfélagið verði eitthvað öðruvísi ef við erum ekki góð fyrirmynd. Ég deili sambærilegri framtíðarsýn og kom fram í ræðu hv. þm. Róberts Marshalls og einlægri ósk um að almenningur, og þá sérstaklega yngri kynslóðin, verði meiri þátttakendur í samfélagi okkar. Mig langar að segja, og það er svo mikilvægt þannig að maður fari ekki héðan út í einhverju volæði, að þær breytingar sem þó hafa orðið á þessum fjáraukalögum, sem eru kannski um viðkvæmustu þættina, hafa einmitt komið til vegna þess fólk úti í samfélaginu hefur mótmælt niðurskurði. Það er einn hlutur eftir sem ég skora á ríkisstjórnina að laga og það er jólauppbótin fyrir atvinnulausa. Ég hef verið atvinnulaus og ég veit hvað það er erfitt að þurfa að fara og standa í röð hjá Mæðrastyrksnefnd. Ég veit hvað það er erfitt að fara með miðann út í Bónus til þess að eiga fyrir jólamat. Mig langar að þingmenn finni það í hjarta sínu að láta það ekki yfir fólk ganga, kannski enn ein jólin í röð, að eiga ekki fyrir mat, að eiga ekki fyrir gjöfum handa börnunum sínum. Við hljótum að geta sýnt jólaandann í verki og ekki látið fólk þurfa að fara í gegnum það sem ég veit að er erfitt. Það gerir það enginn af léttum hug. Þessi skref eru mjög þung, það veit ég. Alltaf þegar um er að ræða stórpólitískar tillögur og breytingar - og það eru alltaf stærstu pólitísku tíðindin sem eiga sér stað í fjárlögum og fjáraukalögum - eru þar góðir hlutir og hlutir sem maður er kannski ekkert endilega sammála. Umræðan í dag hefur verið athyglisverð um hve mikla þróunaaraðstoð Íslendingar fengu til þess að byggja hér upp samfélag þegar við vorum nýstofnað lýðræðisríki. Við höfum ekki enn þá náð upp í þá tölu, þá fjárhæð, á þeim árum sem liðin eru síðan við urðum lýðræðisþjóð. Við erum ekki fátæk þjóð, við erum svo langt í frá að vera fátæk þjóð. Ég veit það bara af samræðum við ungt fólk, eins og t.d. krakkana mína, að þeim þætti ekkert verra að fá aðeins minna vitandi að það mundi kannski bjarga mannslífi. Og ég er svo sammála því. Mér finnst það svo óþægilegt og eiginlega bara ógeðfellt þegar fólk ber saman barn sem er að deyja úr hungri og barn sem á kannski ekki fyrir nýjum skóm. Það er ekki það sama. Ég veit líka að það er mjög margt í samfélaginu sem hefur einhvern veginn molnað hægt og bítandi í sundur. Ég er mjög ánægð með að það eigi að reyna að setja pínulitla bremsu á það algjöra hrun sem er að eiga sér stað innan heilbrigðiskerfisins. En samfélag okkar er ekki bara byggt á heilbrigðiskerfi og við verðum að huga að framtíðinni. Þess vegna, svona að lokum, langar mig að við endurskoðum og fáum skýringu á liðnum um græna hagkerfið sem þingið samþykkti. Ég er eiginlega alveg sannfærð um að niðurstaðan yrði nákvæmlega sú sama nú ef við mundum greiða atkvæði um græna hagkerfið sem hér var samþykkt á síðasta kjörtímabili með atkvæðum allra þingmanna á græna takkanum. Því væri gríðarlega gagnlegt að fá einhverjar upplýsingar um viðsnúninginn og af hverju þetta er núna skilgreint eins og eitthvað allt annað. Ég sakna þess t.d. að hafa ekki getað rætt við hæstv. forsætisráðherra um þetta. Annars vona ég að í næstu umræðum um þessa stóru og miklu liði, t.d. um fjárlögin, verði betra jafnvægi í samræðunum. Þó svo að ég sé hér að tala og komið sé fram yfir miðnætti þá er ég að tala við ykkur, við erum að tala saman. Ég hélt að til þess væri ég í þessari vinnu, að þessi hluti vinnunnar gengi út á samtal. Ég hef oft orðið fyrir áhrifum af því að hlusta á aðra þingmenn, alveg sama úr hvaða flokki þeir eru, og ég hef jafnvel skipt um skoðun. Það er ekkert rangt við það að skipta um skoðun ef maður fær upplýsingar sem verða til þess að maður sér að ef til vill var sú skoðun ekki byggð á réttum upplýsingum eða réttum forsendum. Það er ekki neitt rangt við það að skipta um skoðun. Það sem hefur verið aðallega gagnrýnt í þessum umræðum, eða samræðum minni hlutans við sjálfan sig, eru mál sem ég held að stjórnarliðar séu ekkert endilega rosalega mikið á móti. Reynt hefur verið að koma með tillögur að úrbótum og ég vonast til þess að almenningur gefist ekki upp á okkur. Ég vonast til þess að næstu kynslóðir, fólk sem vill beita sér í samfélaginu, nýti sér þá möguleika sem við höfum. Það er til eitthvað sem heitir Betri Reykjavík sem er mjög vel heppnuð samfélagstilraun og hefur virkjað marga til þess að taka þátt í að móta og þróa nærsamfélag sitt. Við eigum líka annan grunn sem heitir Betra Ísland þar sem boðið er upp á samræður almennings þar sem hann getur átt í raunverulegum rökræðum og þarf að þjálfa sig í að gera eitthvað sem við kannski erum ekki nógu dugleg að gera hér og gefum ekki nægilega góða fyrirmynd í, og það er að færa góð rök fyrir máli sínu, með eða á móti. Ég vil þakka öllum sem hafa haldið hér ræður, efnislegar ræður, því að ég er öllu upplýstari og ég vonast til þess að næstu dagar verði ekki eins og síðustu tveir dagar. Það vona ég svo sannarlega.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir þátttökuna í þessum umræðum sem hefur að mjög stórum hluta verið málefnaleg og uppbyggileg. Ég mun eðli málsins samkvæmt á þessum síðustu tíu mínútum ekki geta farið í gegnum alla þá hluti sem hér komu fram. Ég fór í gegnum ýmislegt hér fyrr í dag eða gær - dagarnir renna svolítið saman þessa stundina - og svaraði andsvörum og hef svo tekið nokkurn þátt í umræðum. Mér finnst margt vera mjög áhugavert sem við erum að fara hér yfir. Jafn leiðinlegt og okkur finnst það verðum við að horfast í augu við staðreyndir. Og staðreyndin er þessi: Það var búist við að fjárlög fyrir árið 2013 yrðu hallalaus en hallinn var um 30 milljarðar kr. og er stór munur þar á. Staðreyndin er líka sú að sú áætlun sem gerð var í tengslum við samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn - ein kennitala var frumjöfnuður, sem hefur engan veginn gengið eftir. Það þarf 3,5% frumjöfnuð til þess að hætta að auka skuldir og 5% til að byrja að greiða niður skuldir og það átti að vera búið að ná 5,7% frumjöfnuði 2012, á árinu 2013 átti að vera 8% en hann er um 1%. Við erum því alveg víðáttulangt frá því að ná þessu markmiði og það er staðreyndin og það sem við þurfum að lifa við og taka ákvörðun út frá, því að við getum ekki búið við það að auka skuldir áfram. Hv. þm. Helgi Hjörvar fór ágætlega yfir þróunina í bæði fjárlögum og fjáraukalögum varðandi frávik, og hann fór ágætlega yfir það. En þó væri gott að fara sérstaklega yfir þá hluti vegna þess að það er mikilvægt að sú umræða sé upplýst og byggð á staðreyndum. Það er ágætlega farið í gegnum það á bls. 67 og 68 í fjáraukalagafrumvarpinu. Það var til dæmis farið yfir ákveðinn galla hvað það varðar að frávikin einkennast oft af hlutum sem kannski er erfitt að eiga við. Hér segir til dæmis, með leyfi forseta: „Sem dæmi má nefna að hluti lífeyrisréttar opinberra starfsmanna, sem er ófjármagnaður, gjaldfærist í rekstrarreikning ríkissjóðs og geta breytingar á metnum lífeyrisskuldbindingum, t.d. vegna aukinna lífslíkna eða slakari ávöxtunar lífeyrissjóðanna, hlaupið á milljörðum kr., jafnvel tugum milljarða.“ Þetta er einn af þeim þáttum sem er kannski erfitt að eiga við og skekkir samanburð. Við erum á sama tíma að horfa á það að agaleysi hefur verið mikið í ríkisfjármálunum og því miður, þó að ákveðinn árangur hafi náðst rétt eftir bankahrun hefur aftur sigið á ógæfuhliðina og nú eru um 40% af fjárlagaliðum yfir heimild. Mér vitanlega hefur það aldrei verið meira. Það er því verk að vinna að snúa þessari þróun við. Virðulegi forseti. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir fór yfir það ásamt fleiri þingmönnum að meiri hluti fjárlaganefndar skrifar nefndarálit þar sem við gagnrýnum fjáraukalagafrumvarpið. Þá erum við ekkert að hlífa okkar fólki, við erum ekki að því. Og ég tel að þannig eigi fagnefndir að vinna. Ég heyri að þetta kemur hv. stjórnarandstæðingum á óvart og þeir vita kannski ekki alveg hvernig þeir eiga að fóta sig í þessari umræðu, en ég tel að það skipti ekki máli, hvort sem um er að ræða viðkomandi ríkisstjórnarflokka eða aðra, að fagnefndir eiga að fara faglega yfir hlutina og benda á það sem miður fer. Bent hefur verið á það og það var sérstaklega tekið fram, það sem sneri að menntamálunum og sömuleiðis varðandi Íbúðalánasjóð. Munurinn á þessu tvennu liggur í því, og það er líka eitt sem við þurfum að ræða þegar við ræðum ný lög um fjárreiður ríkisins, sem við gerum væntanlega á vormánuðum, að við verðum að huga að því hvaða hvata við erum að búa til. Í menntamálum er það þannig að þar er verið að nota ónotaðar heimildir, þ.e. það sem ekki hefur verið nýtt; sem þarf ekki að vera slæmt, það er ekki markmið að nýta allar fjárheimildir þó að þær séu til staðar. Og þeim er safnað saman til að nýta við undirbúning og innleiðingu á nýrri stefnu sem hefur verið kynnt og verður örugglega og án nokkurs vafa rædd verulega hér í þinginu. Ég held að menn muni nú kalla eftir því að vel verði lagt vel upp úr góðum undirbúningi til að taka ákvarðanir út frá og það er í sjálfu sér jákvætt. En það sem hefur verið gagnrýnt er að það hefði mátt gera með öðrum hætti, þ.e. að setja fjárlagalið inn á fjárlög. Þetta eru hins vegar ekkert slæmar fréttir fyrir skattgreiðendur að því leyti til - auðvitað er þetta allt saman gagnsætt og ekki er verið að fara fram úr fjárheimildum eða setja einhverja óinnleysta tékka eða útgjöld heldur er verið að gera þetta á þennan hátt og tæknilega má gagnrýna þetta vegna þess að það má segja að alla vega hluta af þessum kostnaði mætti setja í fjárlög fyrir 2014. Síðan er annað sem minna hefur verið rætt um, sem er miklu stærra og alvarlegra mál og af allt öðrum toga, og það er það sem snýr að Íbúðalánasjóði. Þar erum við að gagnrýna að ekki sé komin aðgerðaáætlun til að stöðva gríðarlegt útstreymi úr sjóðnum, en að öllu óbreyttu þurfum við að setja 9 þús. milljónir af skattfé inn í sjóðinn, þennan húsnæðisbanka, núna fyrir jólin. Einnig erum við að fara yfir það sem við finnum og maður finnur í umræðunni að hugmyndin með fjáraukalögum er sú að það séu ófyrirséð útgjöld. Ég held að óhætt sé að segja að í þessum fjáraukalögum, eins og mörgum öðrum, hefði mátt gera betur og sumt er í það minnsta á gráu svæði hvað það varðar. Ég held hins vegar að það sé ekki nema sanngirni að halda því fram að við séum að þróa okkur á þessari braut alla vega í orði kveðnu - og ég held í raun að allir hv. þingmenn séu sammála um þetta - en það tekur nokkurn tíma að koma okkur á þann stað sem við viljum sjá. Við þurfum síðan líka að ræða þetta umhverfi, og gerum það vonandi á vormánuðum, þannig að við séum hér með þann undirbúning eða þá umgjörð sem gefur hvað réttasta mynd af stöðu ríkissjóðs á hverjum tíma og sömuleiðis sé verið að skapa réttu hvatana hvað varðar ríkisfjármálin, þannig að til dæmis sé hæstv. ráðherrum eða framkvæmdarvaldinu í raun frekar umbunað fyrir sparsemi og ráðdeild en að verið sé að ýta undir að nýta allar fjárheimildir þegar hægt er að halda aftur af útgjaldaaukningu. En þetta, virðulegi forseti, tekur tíma. Hér hefur líka verið rætt nokkuð um þróunaraðstoð í þessu samhengi, í það minnsta hér í kvöld. Ég held sömuleiðis að við þurfum að ræða þau mál mjög vel. Við þurfum að ræða bæði um framkvæmd hennar en ekki síður er að mjög stór hluti okkar þróunaraðstoðar telst ekki til þróunaraðstoðar og þá er ég að vísa til Þróunarsjóðs EFTA. Okkur var gert, þegar við fórum inn í EES, að greiða ákveðið gjald til að styrkja svæði sem þá þóttu fátæk í Evrópusambandinu, og var aðallega verið að vísa í Spán, Portúgal og Grikkland og hluta af Ítalíu, ef man rétt, í það minnsta þessi þrjú fyrstnefndu. Þegar því tímabili lauk krafðist ESB þess að við mundum greiða áfram og við erum búin að gera það síðan núna í rúmlega 20 ár. Þarna er um gríðarlega fjármuni að ræða sem ég segi fyrir sjálfan mig að ég hefði frekar viljað sjá að við mundum nýta í þróunaraðstoð til þróunarlanda í staðinn fyrir að nýta í þróunaraðstoð til ESB-landa og vek athygli á því að við höfum meira að segja greitt þróunaraðstoð til Stóra-Bretlands, nánar tiltekið Norður-Írlands. Þó að það séu grannþjóðir okkar og vinaþjóðir að mestum parti og við alla jafnan haft góð samskipti við þær þá sé ég ekki rökin fyrir því að við séum að greiða þróunaraðstoð þangað. Virðulegi forseti. Ég vil bara nota tækifærið og þakka fyrir ágæta og málefnalega umræðu. Frumvarpið fer í nefnd á milli 2. og 3. umr. og þar förum við yfir þá hluti sem fram komu í umræðunni sem og annars staðar. Það skiptir eðli málsins samkvæmt miklu máli að fara vel yfir málin og ég vona að þessi umræða sem hefur verið hér muni hjálpa okkur í vinnunni sem fram undan er.

Herra forseti. Það er nú ekki vegna þess að mig langi til að lengja umræðu hér fram á nótt eða það að suðið í hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um hvað allt hafi verið óhönduglegt og gengið illa á síðasta kjörtímabili angri mig svo mikið en hans venjubundni tónn leyndi sér ekki í þeim efnum, að allt hefði þetta náttúrlega gengið miklu verr en til stóð og hefði átt að vera. Til að rétt sé rétt vil ég leiðrétta tölur sem hann fór með um markmið úr samstarfsáætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um frumjöfnuð. Þar fór hv. þingmaður með alls úreltar tölur, væntanlega úr upphaflegu áætluninni sem var breytt, aðlöguð að breyttum aðstæðum og endurskoðuð sérstaklega haustið 2011 í samstarfi við og með fullum stuðningi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Um þetta má allt saman til dæmis lesa í greinargerð með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2012 þar sem farið var yfir það og það stutt efnahagslegum rökum að mildari aðlögunaraðgerðir ættu að duga, m.a. í ljósi þess árangurs sem þá hafði þegar náðst, og þótti mörgum nógu harkalegt það sem gert hafði verið. Upphaflegu hugmyndirnar voru satt best að segja rosalegar um að fara þyrfti í aðgerðir hér upp á um 16% af vergri landsframleiðslu en niðurstaðan varð að endingu sú að um 11% ættu að duga til að ná heildarjöfnuði. Ferlið var mildað og stefnt að vægari markmiðum um afgang á frumjöfnuði fyrir árin 2012 og 2013 og jákvæðum heildarjöfnuði árið 2014. Til að rétt sé rétt skal þetta því tekið fram og ef hv. þingmaður trúir þessu ekki þá duga mín orð ekki til að sannfæra hann, en þá skal ég sýna fram á það með 

Virðulegi forseti. Við trúum því öll að þegar við förum yfir stöðu ríkisfjármála angri það hv. þm. Steingrím J. Sigfússon ekki neitt. Það er öllum ljóst sem hlustuðu á hann að það angrar hann ekki neitt að farið sé yfir þá stöðu. Miðað við þær upplýsingar sem ég veit ekki betur en séu bestar varðandi þessa hluti þá vísa ég í frumjöfnuð fyrir ríkissjóð og voru rauntölurnar fyrir árið 2009 mínus 6,6%. Þetta er sem sagt fyrir ríkissjóð. Áætlunin gerði ráð fyrir mínus 1,6% 2010 en raunin varð mínus 5,5%. Áætlunin gerði ráð fyrir plús 2,7% 2011, raunin varð mínus 2,6%. Áætlun 2012 gerði ráð fyrir 5,7%, raunin varð 1,1% og áætlunin 2013 gerði ráð fyrir 7,9% en raunin er í kringum 1%. Þetta eru bestu upplýsingar sem ég hef. Ég fór líka yfir aðra þætti sem snúa að agaleysi í fjárlögum, þá varðandi hvað mikið af fjárlagaliðum eru á heimild. Þar varð ákveðin breyting árið 2009, þetta hafði verið 27–29% fyrir árið 2008, fór niður í 20% 2009, 2010 var þetta 23%, 2011 30% en 2013 38%. Ég hef engan áhuga á því að fara með rangar upplýsingar, þetta eru bestu upplýsingar sem ég hef haft og ég kannaði þær sérstaklega. Það er mikilvægt að vísa til þess og vera meðvitaður um það að hér á að tala um ríkissjóð því að eftir því sem ég best veit er frumjöfnuður líka fyrir ríki og sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Þetta frumvarp kom fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins, svo og umsögn frá Sálfræðingafélagi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að 10. og 11. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, verði breytt í nokkrum atriðum vegna breytinga á starfsheitum heilbrigðisstarfsmanna til að bæta úr lagatilvísunum og í ljósi breytinga á lagagrundvelli fjölmiðla. Sú athugasemd var gerð við 1. gr. frumvarpsins að þar væri óljóst hvað réði skiptingu starfsheita á milli einstakra stafliða. Var bent á að allar fagstéttir sem taldar eru upp í 10. gr. laganna, að teknu tilliti til 1. gr. frumvarpsins, væru löggiltar heilbrigðisstéttir. Kom sú skoðun fram að eðlilegra væri annaðhvort að tilgreina allar fagstéttir undir einum tölulið eða aðskilja þær fullkomlega þannig að hver stétt væri tilgreind undir sérstökum tölulið. Að mati nefndarinnar ber að líta til þess að þær heilbrigðisstéttir sem hafa fengið löggildingu eru ítarlega taldar upp í 10. gr. laga nr. 34/2012, um heilbrigðisstarfsmenn. Þá er ráðherra heimilað með útgáfu reglugerðar að fella þær starfsstéttir undir lögin sem ekki eru þar taldar upp. Í lögunum er fjallað sérstaklega um réttindi og skyldur starfsmanna, m.a. um skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis. Í lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, er hins vegar einungis að finna heimildir hins opinbera til töku ýmissa gjalda, t.d. heimildir til töku gjalda vegna veitingar atvinnuréttinda og leyfa fyrir atvinnustarfsemi. Í þeim koma hvergi fram efnisreglur af neinu öðru tagi. Lög um aukatekjur ríkissjóðs tóku gildi 1. janúar 1992 en þeim hefur verið breytt margsinnis síðan. Athugasemdir sem getið er hér að framan varðar uppsetningu þeirra. Að mati nefndarinnar er hægt að taka undir að samhengi einstakra greina sé að nokkru leyti órökrænt. Svo virðist þó hafa verið í gegnum tíðina allt frá gildistöku laganna, en líta verður til þess hver tilgangur laganna er og hvaða kröfur verður að gera til þeirra í því ljósi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Pétur H. Blöndal, Árni Páll Árnason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Vilhjálmur Bjarnason. Aðrir nefndarmenn, hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Willum Þór Þórsson, voru fjarverandi afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um nauðungarsölu, frumvarpi sem við vonumst auðvitað öll til að muni gefa heimilunum í landinu sem eru í hvað alvarlegustum fjárhagsvanda tíma og tækifæri til að fara yfir sín mál og meta hvort nýboðaðar aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna geti komið í veg fyrir nauðungaruppboð. Ég vil nota þetta tækifæri, virðulegur forseti, til að þakka þingheimi fyrir að sýna því skilning að taka málið hér fyrr á dagskrá en vænta mætti við eðlilega og hefðbundna málsmeðferð og einnig þakka þær móttökur sem ég býst við og vonast til að málið fái á þingi. Eins vil ég nota tækifærið til að þakka þeim sem hafa rætt málið á fyrri stigum og minnt okkur öll á mikilvægi þess að huga að þessu sérstaklega. Eins og komið hefur fram, virðulegur forseti, stendur til að fara í aðgerðir. Þegar liggja fyrir tillögur er varða skuldamál heimilanna sem kynntar hafa verið og munu koma til framkvæmda. Miðað er við að þær aðgerðir komi til framkvæmda um mitt næsta ár. Þess vegna er lagt til í því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir að nauðungarsölum verði frestað fram yfir þann tíma, þ.e. fram yfir mitt næsta ár. Frumvarpið er í eðli sínu og innihaldi alveg eins og frumvarp sem var flutt hér árið 2009 þegar gerð var frestun á nauðungarsölum þannig að efnislega er það alveg eins og orðalagið er líka eins. Það á að mínu mati að auðvelda vinnslu þess á þinginu og tryggja að hægt sé að ganga til verksins eins hratt og mögulegt er vegna þess að þessi aðgerð skiptir máli fyrir mörg heimili í landinu. Eins og þingheimur þekkir hefur verið nokkur umræða um þetta mál, m.a. í þingsal. Ég vil af því tilefni taka fram, eins og ég hef reyndar áður sagt úr þessum ræðustóli, að málið hefur verið til skoðunar á vettvangi ríkisstjórnar, aðallega á vettvangi innanríkisráðuneytisins en einnig í samvinnu við félags- og húsnæðismálaráðherra þar sem við höfum rætt ákveðnar aðgerðir er tengjast þingsályktunartillögu sem forsætisráðherra mælti fyrir síðasta sumar. Ég hef ítrekað sagt að við vildum skoða þetta verkefni samhliða þeim aðgerðum og einnig ítrekað sagt að við teldum, þ.e. meiri hlutinn á þingi, að frestunin á nauðungarsölum þyrfti að vera samhliða ákveðnum aðgerðum. Eins og þingheimur þekkir hefur verið óljósara með stjórnarskrárvarinn rétt þeirra sem eiga kröfurnar ef aðgerðin væri ekki tengd við ákveðnar tillögur sem nú liggja fyrir. Þess vegna er svo mikilvægt að ná að klára þetta samhliða þeim aðgerðum og tryggja að fjölskyldur fái þann tíma sem þeim er tryggður með þessu til að skoða hvort aðgerðirnar hafa þannig áhrif á fjárhag þeirra og einnig ráðstöfunartekjur að þær geti breytt stöðunni. Ég vona innilega, og veit að við gerum það öll, að þetta skili sér í því fyrir fjölskyldur í landinu að einhverjar þeirra komist undan því að fara í gegnum það ferli. Ég þarf ekki að árétta það fyrir þessum hópi hér sem hefur margítrekað rætt það. Ég held að við skiljum öll þá miklu sorg sem fylgir því fyrir fólk og fjölskyldur að lenda í þeim vanda sem við ræðum hér. Það er auðvitað gríðarlega erfitt að þurfa að horfa upp á heimili sitt fara í nauðungarsölu, ekki bara fyrir einstaklinga og fjölskyldur, heldur fyrir samfélagið allt. Það er líka rétt eins og ég hef áður nefnt úr þessum ræðustóli varðandi þetta mál að það er mikilvægt að við ræðum þessi mál af yfirvegun og förum eins rétt með staðreyndirnar og mögulegt er í þessum málum. Þess vegna vil ég halda því til haga og minna okkur á, ekki til að gera lítið úr málinu því að það er stórt, viðkvæmt og erfitt, að þrátt fyrir allt er sá fjöldi sem á þessu ári hefur horft upp á þennan vanda svipaður og hann var til dæmis árið 2003. Þetta er þar af leiðandi ekki nýtt vandamál, ekki vandamál sem einungis fylgdi því að hér urðu miklar efnahagshremmingar, heldur er þetta staða sem íslenskt samfélag hefur staðið frammi fyrir, líkt og öll önnur samfélög. Til að halda því til haga hefur nauðungarsölum fækkað frá því að fjöldinn var sem mestur í kringum árið 2010. Það þýðir að einhverjar þeirra aðgerða sem gripið var til gagnvart þeim sem harðast höfðu orðið út í þeim hremmingum sem urðu í kjölfar bankahrunsins hafa með einhverjum hætti komið fjölskyldum til varnar þannig að fjöldinn er minni en hann var á þeim tímum þegar erfiðast var. Á síðasta kjörtímabili voru gerðar breytingar en einnig ber að hafa í huga að þó að eign sé seld nauðungarsölu var því breytt af hálfu þingheims þannig að fólk missti ekki heimili sín strax, heldur hefur fólk í nokkurn tíma átt kost á því að dvelja í húsnæði sínu í 12 mánuði eftir það ferli. Þetta þekkjum við og er mikilvægt líka að halda til haga um leið og við ræðum þetta mál. Nauðungarsölur eru sem betur fer færri en þær hafa verið á hörðustu árunum í kringum bankahrunið vegna þess að lögum var þannig breytt að fjölskyldur gátu fengið að búa lengur í eignum sínum. Af því má sjá að reynt hefur verið að grípa til ákveðinna aðgerða. Af fremsta megni hefur verið reynt að ná samningum milli aðila í gegnum þetta ferli til að koma í veg fyrir að nauðungarsala gangi í gegn. Því miður næst það samt ekki alltaf. Því miður er fjöldi þessara eigna of mikill, fjöldi þeirra sem missir heimili sín með þessum hætti allt of mikill. Þess vegna grípum við til þessara aðgerða þegar gengið hefur verið frá þeim tillögum er lúta að skuldamálum heimilanna sem þannig eru útfærðar og voru útfærðar af sérfræðingahópi sem hefur starfað að málinu í nokkuð langan tíma. Útfærslan á þeim er talin vera þannig að hún geti hjálpað heimilum. Þess vegna teljum við okkur geta gripið til þessara aðgerða núna, sérstaklega og kannski ekki síst vegna þess að aðgerðirnar fela það í sér að komi til niðurfellingar og lækkunar á höfuðstól gengur það fyrst til vanskila ef einstaklingar hafa staðið frammi fyrir því, auk þess sem þessar aðgerðir eru taldar geta aukið ráðstöfunartekjur almennings sem líka geta komið til móts við þessi heimili. Virðulegur forseti. Með því frumvarpi sem hér er lagt fram getur gerðarþoli nauðungarsölu óskað þess að nauðungarsöluaðgerðum verði frestað. Hér er miðað við að það verði til 1. júlí 2014 á húsnæði sem telst vera heimili viðkomandi samkvæmt skilgreiningu í lögum þar um. Þá er lagt til að sýslumaður taki ekki ákvörðun um að hefja nauðungarsölu eigna fyrr en eftir þann tíma og á það við um allar eignir sem teljast heimili gerðarþola, sama hvar þær eru staddar í ferlinu. Það skiptir miklu máli að orðalagið sé með þessum hætti, sem þýðir að heimili þar sem uppboði hefur ekki verið lokið eða boð á almennum markaði samþykkt er hægt að fara fram á að fresta þeim aðgerðum fram yfir þann tíma sem ákveðinn verður í þessu frumvarpi. Það skiptir máli vegna þess að eins og við þekkjum eru nauðungarsölur ákveðið ferli. Þarna er verið að árétta að þó að það sé hafið geta einstaklingar og fjölskyldur óskað eftir fresti, þ.e. ef ekki er búið að ganga frá sölunni eða ef búið er að fara fram uppboð. Þetta skiptir marga miklu máli. Ég vil líka, virðulegur forseti, láta þess getið að í kjölfar þess að frumvarpið var lagt fram var öllum sýslumönnum landsins sent bréf frá innanríkisráðherra þar sem óskað var eftir því að þeir upplýstu stærstu kröfuhafa um efni frumvarpsins með tilliti til þeirra heimila sem fara eiga í fullnustuaðgerðir vegna nauðungarsölu í þessari viku. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumönnum eru sem betur fer þau heimili sem hefðu átt að fara í meðferð í þessari viku fá. Því hefur verið komið mjög skýrt áleiðis til sýslumanna að reyna að tryggja að ekki fari fram nauðungarsölur í þessari viku með tilliti til þess að þessir hlutir eru að fara að gerast. Þær jákvæðu fréttir hafa einnig borist að kröfuhafar, m.a. bankar og lífeyrissjóðir, hafa ákveðið að fresta fullnustuaðgerðum þessa vikuna vegna frumvarpsins. Við hljótum að fagna því. Þingmenn hafa, m.a. í þessum sal, hvatt kröfuhafa, banka, lífeyrissjóði og aðra, til að vinna þannig að málinu og það virðist hafa skilað árangri. Ég vil upplýsa þingheim um það að ég fékk mjög jákvæð viðbrögð frá sýslumönnum vegna þessara fyrirhuguðu aðgerða og vegna þess hvernig málið er tengt saman við þær aðgerðir sem við förum í vegna þess að í þeim felst ákveðin von. Ég vil einnig geta þess til upplýsingar fyrir þingheim, aðallega til meðferðar fyrir hv. allsherjar- og menntamálanefnd, að sýslumenn hafa í þeim bréfum sem þeir hafa skrifað mér í kjölfar málsins vakið athygli á og óskað eftir því þótt óformlega sé, vegna þess að þeir koma því sjálfsagt áleiðis til nefndarinnar, að þeir eru þeirrar skoðunar margir hverjir að fresturinn þyrfti að vera aðeins lengri. Það er réttarhlé á þessum tíma og það ræðst af því að þeir telja og benda þess vegna á, hafa gert það í bréfi til mín og þess vegna geri ég það formlega, að að þeirra mati gæti verið farsælla að lengja þann tíma sem um ræðir. Það er miðað við 1. júlí í fyrirliggjandi frumvarpi, en þeir hafa velt því upp og óskað eftir því að það verði skoðað að fresturinn nái til 1. september. Ég geri engar athugasemdir við það og í innanríkisráðuneytinu er það ekki talið hafa nein áhrif á lagastoð málsins eða réttarfarslega stöðu þess gagnvart stjórnarskrá o.s.frv., enda má ætla að aðgerðir er lúta að skuldamálum heimilanna og eru notaðar sem rökstuðningur fyrir þessari aðgerð verði fullnustaðar á þeim tíma. Það er hægt að rökstyðja það að almenningur þurfi örlítið lengri tíma þannig að ég legg það í hendur nefndarinnar að skoða hvort það muni miklu. Þeir sýslumenn sem á þetta hafi bent telja að 1. júlí sé eilítið erfið tímasetning er þetta varðar. Ég vildi koma því áleiðis hér. Rétt er einnig að taka fram að þegar þetta var gert í síðasta skipti árið 2009 var ekki um sjálfvirka frestun allrar nauðungarsölu að ræða, heldur verður gerðarþoli sjálfur að óska eftir slíkri frestun. Það er hins vegar ekki gerð krafa um að samþykki kröfuhafa liggi fyrir svo veita megi frestinn, en heimildin er bundin við fasteignir þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skrásett lögheimili, enda sé um að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu samkvæmt ákvæðum skipulags- og byggingarlaga. Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir mínar til þingsins fyrir að taka málið fljótt og örugglega á dagskrá, ítreka mikilvægi þess og vonir um að það fái hraða og örugga afgreiðslu til að tryggja að þær fjölskyldur sem standa frammi fyrir þessum veruleika í dag geti hallað sér upp að því frumvarpi sem hér liggur fyrir og vonandi þeim lögum sem við samþykkjum fljótt og örugglega til að fólki gefist ráðrúm til að meta hvort fyrirhugaðar aðgerðir hafi áhrif á stöðu þess til framtíðar.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að greiða götu þessa máls úr því það er komið af stað á annað borð og mikilvægt að það bíði ekki lengi eitthvert réttaróvissuástand eftir að væntingar eru komnar um að fullnustuaðgerðir verði stöðvaðar eða frystar tímabundið. Ég held að það sé skynsamlegt að horfa yfir það sem gert var í þessum efnum á síðasta kjörtímabili og hæstv. ráðherra kom reyndar lítillega inn á það. Þá var farið í sambærilega aðgerð í býsna langan tíma og ítrekað framlengd stöðvun á nauðungaruppboðum á meðan verið var að búa til skjól til að fólk kæmist í þau úrræði sem í boði voru og nýta sér þau. Sömuleiðis var fresturinn styttur eða ferlið stytt niður í tvö ár og opnaður farvegur fyrir fólk til að hafa aðgang að eignum sínum í vissan tíma eftir uppboð. Allt skiptir þetta máli og hefur áhrif nú þegar þessi aðgerð er aftur tekin upp. Ég tel vonbrigði í sjálfu sér, úr því í þetta er farið á annað borð, að það skyldi ekki vera gert í vor, vegna þess að væntingar fólks hafa staðið til þess að slíkar aðgerðir yrðu að veruleika allt frá kosningum og strax á vordögum. Við verðum að horfast í augu við að eitthvað af slíkum uppboðum hefur farið fram í sumar og haust þar sem aðstæður kunna að vera mjög keimlíkar þeim sem núna verða hins vegar stöðvaðar. Að síðustu verðum við jafnframt að hafa í huga, ef hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafa ekki gert það, að svo lýkur þessu tímabili, hvort sem það verður 1. júlí eða 1. september. Því miður verður að horfast í augu við reynsluna af því að þá kemur óþægilegur tími þegar aðgerðir hefjast á nýjan leik. Ósköp einfaldlega vegna þess að hinar margboðuðu aðgerðir og rómaðar sem þær eru, að minnsta kosti 

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem fram kemur hjá hv. þingmanni og varðar aðgerðir sem gripið var til á síðasta kjörtímabili og lutu að þessum hópi sem hvað verst var staddur. Ég sagði það áðan í framsöguræðu minni að tölurnar staðfestu og sýndu að þær aðgerðir skiluðu árangri fyrir hóp af þessu fólki þar sem nauðungarsölum hefur blessunarlega fækkað. Það ber merki þess að það tókst alla vega að hindra það að áfram yrði fjölgun líkt og verið hafði verið árin á undan. Þannig að ég geri ekki lítið úr því. Hvað varðar hins vegar það sem nefnt er, af hverju ekki var gripið til aðgerðanna í vor, sögðum við það ítrekað - og við getum deilt um það hér í alla nótt og sjálfsagt langa og marga sólarhringa í viðbót, en okkar skoðun í ráðuneytinu og meðal sérfræðinga var sú að um það gæti verið lagaleg óvissa hvort það mundi standast að gera það án þess að við hefðum fyrir því föst og trygg rök. Þess vegna var ítrekað sagt úr þessum ræðustól og annars staðar, að það yrði skoðað hvort aðgerðirnar sem farið væri í væru taldar nýtast þannig að hægt væri að réttlæta það með sanngjörnum og eðlilegum hætti að grípa til þeirra aðgerða sem nú er verið að boða. Í ljós kemur að þær aðgerðir, sem kynntar voru, eru þess eðlis að þær geta nýst fólki sem stendur frammi fyrir nauðungarsölu. Það var ekki sjálfgefið að þær gerðu það, en þær eru þess eðlis að við teljum að þær geti nýst ákveðnum hópi hvað það varðar. Þess vegna er þessi tímasetning sem alltaf hefur legið fyrir. Við hljótum, held ég, að fagna því að aðgerðirnar séu þess eðlis. Það var ekki sjálfgefið. Það var vandinn sem við stóðum frammi fyrir. Ég tek undir það með hv. þingmanni, ég held reyndar að hann viti það jafnvel betur en ég sem stóð í stafni hér á mörgum erfiðum árum, að það er engin ein leið sem leysir allra vanda. Við stöndum frammi fyrir því. En engu að síður tel ég það sannarlega þess virði að gefa fólki þann tíma og það tækifæri sem við gefum með þessu frumvarpi.

Herra forseti. Það má enginn skilja orð mín svo að ég sé á nokkurn hátt að leggjast gegn þessu máli. Ég tel þvert á móti að sterk efnisleg rök séu fyrir því að gera þetta núna. Það er út af fyrir sig málefnalegt sjónarmið að þegar komin er einhver mynd á þessar aðgerðir sé staðan sterkari að því leyti til að hægt sé að höfða skýrt til þess að það megi teljast málefnalegt að þar sem ætla megi að einhverjir sem eru í þessum vanda fái þannig úrlausn að þeir komist hjá nauðungaruppboðum sé skynsamlegt að búa til þennan frest. Það mun hins vegar því miður ekki breyta hinu að ýmsir munu segja, sem fyrir þessu urðu á liðnum sumar- og haustmánuðum, að þeir hefðu þegið að fá sambærilega meðferð, það er bara veruleiki sem við verðum að horfast í augu við. Út af fyrir sig má líka spyrja: Höfðu stjórnvöld, sem boðuðu þessar aðgerðir reyndar miklu umfangsmeiri en niðurstaðan virðist svo ætla að verða, ekki þá trú á þeim að þau gætu teflt þeim fram og sagt: Þetta er að koma. Við munum í krafti valdaaðstöðu okkar og meiri hluta fara í þannig aðgerðir að þær stofna efnislega rétt til þess að stöðva nauðungaruppboð? Ég ætla ekki að fara út í nánari rökræður eða deilur um lögfræðina í þeim efnum, við erum bara þar stödd þar sem við erum stödd og verðum að horfast í augu við það. En síðan endurtek ég bara þau varnaðarorð, sem ég held að hljóti megi kalla, að það er ekkert einfalt í þessum málum. Það er býsna snúið að fara inn í þetta á hvern hátt sem það er gert, meðal annars vegna þess að svo lýkur svona tímabili. Þá kemur upp erfið staða þegar hin hefðbundnu, lögbundnu ferli eru sett í gang á nýjan leik.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara í efnislega umræðu um þær tillögur sem liggja fyrir varðandi skuldavanda heimilanna og þá leiðréttingu sem við tölum fyrir í stjórnarmeirihlutanum og ég tel að sé til mikilla heilla fyrir íslenskt samfélag. Kannski verðum við hv. þingmaður seint sammála um það þannig að ég ætla ekki að eyða tímanum í það. Ég ætla hins vegar að taka undir það með hv. þingmanni, og ég held við séum öll meðvituð um það í þessum sal eins og ég sagði áðan, að engin ein leið gagnast öllum eða leysir allra manna vanda. Ég held að við getum með sanni sagt, og allur þingheimur á auðvitað að vera stoltur af því, að við erum að gera það sem við teljum best og það sem við teljum að við getum gert. Meira er varla hægt að ætlast til. Ég er alveg sammála því og tek undir það með hv. þingmanni að það er auðvitað erfitt að sú staða er uppi að þessi aðgerð getur hjálpað ákveðnum hópi en það er jafn ljóst, líkt og hv. þingmaður segir og þekkir frá þeim tíma sem nauðungarsölur voru stöðvaðar áður, að þetta mun ekki leysa vanda allra. Það er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Þá minni ég á það sem við nefndum áðan, ég veit að það er líka kaldur raunveruleiki, að ég held að ekkert samfélag geti sagt með sanni að það hafi gengið í gegnum það ferli sem við höfum gengið í gegnum, meira að segja samfélög sem ekki hafa gengið í gegnum það ferli, að ekki standi einhver heimili frammi fyrir þessum veruleika. Hann er sár og erfiður en hann er hluti af okkar samfélagi. Ég held líka og efast ekki um að aðrir munu nefna það hér í umræðunni að á því tímabili sem um ræðir, hvort sem það verður 1. júlí eða 1. september, sem ákveðin mál leysast að öllum líkindum fyrir dómstólum, getur verið að staðan skýrist gagnvart ákveðnum hlutum, sem er einnig mikilvægt.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að hrósa og þakka Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, hæstv. innanríkisráðherra, fyrir þetta frumvarp. Með því sýnir hún að hún ætli að halda virkilega vel á þessu máli. Skjólið sem þetta frumvarp veitir þýðir eins og hæstv. ráðherra benti á að innan þess tíma sem frestunin mun gilda verður búið að leysa úr ákveðnum málum fyrir dómstólum. Þar á hv. innanríkisráðherra aftur þakkir skilið fyrir frumvarp sem hún fékk samþykkt á sumarþingi um flýtimeðferð á dómsmálum sem hafa að gera með verðtryggingu og gengistryggingu. Nú hafa Hagsmunasamtök heimilanna farið af stað með dómsmál um lögmæti verðtryggingar á neytendalánum. Það er alveg ljóst að húsnæðislán féllu undir lagaramma neytendalána árið 2001 með lagabreytingu. Þetta hef ég fengið staðfest frá Neytendastofu. Þannig að innan þess skjóls sem hæstv. innanríkisráðherra er núna að kalla eftir að þingheimur veiti verðum við að öllum líkindum búin að fá niðurstöðu í dómsmál Hagsmunasamtaka heimilanna. Það ætti að taka tvo, kannski þrjá mánuði með flýtimeðferð. Það þýðir að þá fáum við niðurstöðu og á meðan er ekki verið að selja ofan af fólki, selja heimili fólks á grundvelli lánasamninga sem eru með mögulega ólögmæta skilmála, í þessu tilfelli um verðtryggingu. Við erum búin að fá gengistrygginguna staðfesta, þarna fáum við verðtrygginguna innan þessa skjóls. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Þetta er það sem við höfum verið að kalla eftir. Ég vil bara aftur þakka og hrósa hæstv. ráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir þetta frumvarp og mun að sjálfsögðu styðja það.

Virðulegi forseti. Heimilið á að vera griðastaður, staður þar sem frið og öryggi er að finna. Allir eiga að eiga þess kost að eiga heimili, eiga sitt hreiður. Núverandi ríkisstjórn leggur áherslu á að verja heimilin í landinu. Við sögðum í kosningabaráttunni í vor að við mundum standa með íslenskum heimilum og það erum við að gera og það munum við halda áfram að gera. Í júní var aðgerðaáætlun í tíu liðum samþykkt á Alþingi sem miðar að því að leysa skuldavanda heimilanna. Nú þegar hafa nokkrir liðir í þeirri áætlun komið til framkvæmda. Fyrsti liðurinn fjallaði til að mynda um að setja á fót sérfræðingahóp sem útfærði mismunandi leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána og gera tillögur þar að lútandi. Þeim áfanga var náð þann 30. nóvember síðastliðinn og ber flestum saman um að skuldaleiðréttingaráætlunin sé skynsamleg og vel útfærð og umfram allt sanngjörn. Samkvæmt framlagðri áætlun um skuldaleiðréttingu hefjast aðgerðir um mitt næsta ár. En hvers eiga þeir að gjalda sem eru í vanskilum nú og sjá fram á að missa jafnvel heimili sín áður en leiðréttingarnar koma til framkvæmda? Að mínu mati eiga heimilin alltaf að njóta vafans, ekki fjármálafyrirtæki. Því fagna ég framlögðu frumvarpi um breytingar á lögum um nauðungarsölu sem hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir mælir nú fyrir og styð það heils hugar. Með gildistöku laganna ber sýslumanni að verða við ósk gerðarþola um að fresta fram yfir 1. júlí 2014 töku ákvörðunar um byrjun uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði ef leitað er nauðungarsölu á grundvelli 6. gr. á fasteign þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skráð lögheimili. Þá gefst skuldurum tími til að leggja mat á aðgerðirnar og þau áhrif sem þær hafa á skuldastöðu. Þetta frumvarp var það sem íslensk heimili þurftu að fá fyrir jólin. Loksins smásanngirni og von um bjartari tíma. Íslenskum heimilum hefur verið haldið í gíslingu síðan haustið 2008. Núverandi ríkisstjórn vinnur nú að því að frelsa íslensk heimili úr þeirri prísund. Aðgerðir eru hafnar en þeim er langt í frá lokið.

Virðulegur forseti. Núna ræðum við frumvarp hæstv. innanríkisráðherra um frestun á nauðungarsölu. Ég er mjög ánægð að frumvarpið sé komið fram og komi á dagskrá í þinginu. Það er mikilvægt að málið fái skjóta meðferð í vinnslu þingsins svo frestun á nauðungarsölum verði sem fyrst að lögum. Samkvæmt frumvarpinu ber sýslumanni að vera við ósk gerðarþola um frestun á nauðungarsölu fram yfir 1. júlí næstkomandi og eins og fram kom í orðum hæstv. innanríkisráðherra mun sá tími jafnvel verða lengdur fram til 1. september. Því ber að fagna. Frumvarpið nær til gerðarþola sem heldur lögheimili, enda sé um að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu samkvæmt ákvörðun skipulags- og byggingaryfirvalda. Að hægt sé að stoppa nauðungarsölu er mikilvægt á meðan aðgerðir ríkisstjórnarinnar við skuldamál heimilanna ná fram að ganga. Það er að mínu mati nauðsynlegt því að miklar líkur eru á að skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar muni breyta stöðu margra heimila og forða þeim frá nauðungarsölu. Skuldaaðgerðirnar munu koma til framkvæmda um mitt næsta ár og því er ekkert nema gott um það að segja að skuldarar geti lagt mat á aðgerðirnar, þ.e. hvaða áhrif þær hafa á fjárhagsstöðu án þess að eiga á hættu að missa eign sína í nauðungarsölu á meðan skuldaaðgerðirnar ná fram að ganga. Í því samhengi verð ég að minnast á - en ég verð að viðurkenna það hér í þingsal að ég þekki ekki nógu vel til þessara mála og hvernig þeim er fyrir komið, en það getur jafnvel verið að málin séu þannig - að nauðsynlegt er að bregðast við málum þar sem heimili hafa nú þegar farið í uppboð og eru enn á samþykkisfresti. Taka þarf á því að auka samþykkisfrestinn sjálfkrafa á þeim málum svo frestur þeirra verði einnig lengdur til 1. júlí eða 1. september, alveg eins og fjallað er um í frumvarpi því sem hér um ræðir. Ég er þess fullviss að tekið verði á því og jafnræði haft að leiðarljósi við vinnslu þessara mála. Í frumvarpinu kemur fram að skuldarar verði sjálfir að óska eftir ákvörðun um frestun uppboða og að frestað verði fram yfir 1. júlí. Í kjölfar þess verði sýslumaður að vera við þeirri beiðni án þess að leitað sé eftir afstöðu gerðarbeiðanda til beiðninnar. Ég tel mikilvægt, ég verð að taka það fram, að skuldarar sæki sjálfir um þessa frestun, en sá liður frumvarpsins hefur fengið hvað mesta gagnrýni í samfélaginu. Við verðum samt að horfa til þess að sumir sjá ekki hag sinn í því að fresta málunum og vilja klára þau og taka verður tillit til þess hóps eins og þeirra sem óska eftir því að fá þennan frest. Sumir vita nú þegar að þeir geta sér enga vörn veitt og munu ekki halda eignum sínum þrátt fyrir allar þær aðgerðir sem unnið er nú að. Arion banki og Íslandsbanki hafa ákveðið að fresta nauðungarsölum fram til 1. júlí næstkomandi og vona ég að aðrar fjármálastofnanir og sjóðir geri hið sama ef ekki er búið að því nú þegar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um nauðungarsölu, nr. 90/1991. Eins og hér hefur komið fram er almennur stuðningur við málið og ég vænti þess að það gangi hratt og örugglega til nefndar og í gegnum skoðun hjá henni eins og vera ber til uppbyggilegrar meðferðar. Ég geri ekki ráð fyrir því að þar séu mörg álitamál um framkvæmd annars vegar og löggjöf hins vegar, þau höfum við séð áður og vitum í sjálfu sér hver grundvöllurinn er og hverjir núningsfletirnir eru. Mig langar í tengslum við þessa umræðu að nefna sérstaklega þingsályktunartillögu sem var mælt fyrir á sumarþingi og svo aftur á dögunum, hún er nú til umsagnar hjá allsherjar- og menntamálanefnd. Það er þingsályktunartillaga sem þrír þingmanna Vinstri grænna fluttu og hv. þm. Ögmundur Jónasson mælti fyrir hér í þinginu. Sú tillaga er sömu gerðar og tilgangur hennar er í raun og veru að reisa þær varnir sem hér eru lagðar til, þó að hér sé um að ræða aðra nálgun til að skýra lagaumhverfi málsins. Tilefnið á sínum tíma, að koma svo snemma með málið, mjög fljótlega eftir kosningar, var einmitt það sem hér hefur aðeins komið fram í samtölum þingmanna undir þessum lið. Það er í raun og veru sú óvissa sem kviknaði strax þegar hæstv. ríkisstjórn tók við og kynnti sínar aðgerðir og tíu liða aðgerðaáætlun í formi þingsályktunartillögu sem var kynnt og samþykkt í þinginu. Þar er áætlun um tiltekna þætti sem að sumu leyti fólust í löggjöf og sumu leyti voru þar hópar og sérfræðingahópar o.s.frv. sem áttu að vinna tillögur. Hluti af þeim aðgerðum er sem sagt kominn fram í dagsljósið. Við vitum núna betur hvað þær fela í sér. Þó langar mig að taka aðeins undir varnaðarorð og vangaveltur varðandi þau mál öll, vegna þess að ástæðan fyrir því að við lögðum tillöguna fram á sínum tíma var einmitt þessi óvissa, við vissum ekki nákvæmlega hvað var í pípunum. Óvissunni hefur raunar ekki verið fullkomlega eytt, þannig að við vitum ekki nákvæmlega að hve miklu leyti aðgerðirnar koma til móts við stöðu hvers og eins. Þó að jafnaði sé rætt um aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar sem almennar aðgerðir hefur það jafnframt verið kynnt að aðgerðirnar séu þeirrar gerðar að litið sé til stöðu hvers og eins, bæði skuldastöðu viðkomandi en ekki síður þess hvaða aðgerðir fyrri ríkisstjórnar hafa komið til móts við stöðu hans. Þær komi að miklu leyti til frádráttar á þeim aðgerðum sem nú hafa verið kynntar. Það má því segja að óvissunni hafi ekki verið eytt að fullu. Það er að mörgu leyti á skjön við það sem hæstv. forsætisráðherra talaði um á sínum tíma og var nú býsna brattur alveg fram undir blaðamannafundinn í Hörpu þar sem hann taldi að aðgerðunum mundi fylgja reiknivél á netinu þar sem fólk gæti bara flett því upp nákvæmlega hvað það fengi í sinn hlut og hvernig aðgerðirnar kæmu til móts við stöðu viðkomandi. Það er örugglega ekki alveg handan við hornið að hver og einn geti séð sína stöðu eða hvernig aðgerðirnar komi til móts við hann eða hana. Það sem stendur því upp úr er í raun og veru að óvissunni hefur ekki verið fyllilega eytt. Það frumvarp sem hér er lagt fram á jafn vel við núna og það átti við í vor sem leið og sumar en það má auðvitað velta því fyrir sér hvað hefur verið í gangi hjá þeim heimilunum sem erfiðasta stöðu hafa upplifað frá kosningum og fram að þessari löggjöf. Okkur mátti öllum vera ljóst að vandinn væri fyrir hendi og aðgerðunum væri ætlað að koma til móts við þau heimili sem þyrftu á því að halda. Maður veltir þess vegna fyrir sér, mér finnst það umhugsunarefni án þess að ég ætli að dvelja við það sérstaklega, hverju sætir að þessi frumvarpssmíð var ekki hluti af áætluninni eða þingsályktunartillögunni sem unnið var með í þinginu í sumar. Maður hefði mátt ætla að þessi þörf lægi fyrir, raunar enn þá frekar vegna þess að þingmenn sem höfðu setið í fyrri ríkisstjórn og haft þá reynslu sem hún hafði gengið í gegnum með sínar aðgerðir höfðu beinlínis vakið máls á því, bæði í umræðum um þingsályktunartillöguna títtnefndu en ekki síður beinlínis með framlagningu þingmála eins og þess sem hér er minnst á og fyrsti flutningsmaður að var hv. þm. Ögmundur Jónasson. Svo er það auðvitað þannig eins og kom fram í andsvari hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar við hæstv. ráðherra að vandi löggjafans er mikill og í mörgum efnum, en kannski ekki síst í svona tilviki þar sem verið er að tala um að löggjöfin snúist um að hverfa frá meginreglu, þ.e. að skapa tímabundið ástand þar sem meginregla gildir ekki. Því tímaramminn er aldrei hafinn yfir vafa, þ.e. nákvæmlega hvaða tímarammi gildir. Í öðru lagi er veruleikinn sá, það höfum við held ég öll horfst í augu við, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, að vandi þeirra sem skulda af íbúðarhúsnæði er svo margþættur. Hann er ekki bara settur saman af einu efnahagshruni heldur líka af alls konar ákvörðunum öðrum. Þess vegna er alltaf viðfangsefni á hverjum tíma að greina ástæður og það er viðfangsefni sem er eiginlega óleysanlegt; að greina í sundur ástæður þess vanda sem viðkomandi stendur frammi fyrir. Það er vegna þess að vandinn er alltaf samsettur sem og viðfangsefnið. Aðgerðunum er ætlað að vera markvissar og þeim er ætlað að taka á tilteknum efnahagsvanda sem hefur í umræðunni verið kallaður forsendubrestur. Þá er viðfangsefnið það að miða aðgerðina við þann hluta. En hvernig í ósköpunum má greina þann hluta frá öðrum ástæðum fyrir þeirri stöðu sem viðkomandi er í? Það er nánast óvinnandi vegur að gera það. Þannig að sanngirnissjónarmiðin annars vegar og hins vegar það að hver er sinnar gæfu smiður og allir bera ábyrgð á sínum skuldbindingum o.s.frv., vegast alltaf á og munu alltaf gera það. Þau gerðu það líka á fyrri tímum þegar kynslóðirnar á undan okkur sem hér erum gengu í gegnum verðbólguskeið og verðtryggingar og vaxtasprengingar og verðtryggingarbólur og allt mögulegt í gegnum tíðina. Það er líka hluti af þeim efnahagslega veruleika sem Ísland hefur búið við um árabil. Það sem við erum nákvæmlega að gera og hæstv. ríkisstjórn hefur freistað þess að ná utan um, og liggur mér við að segja að sigta frá öllu öðru, er verulega mikil áskorun. Að taka bara þennan þátt og sigta hann frá öllu öðru sem veldur vanda hvers og eins er býsna mikil áskorun. Svona aðgerð sem víkur frá meginreglu þessa hluta íslensks réttarfars, að taka ákvörðun um slíkt tímabil, er líka mikil áskorun vegna allra þeirra þátta sem ég fór hér yfir. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mál lengra, en árétta að þingflokkur Vinstri grænna mun styðja málið og gera það sem í hans valdi stendur til þess að greiða málinu leið í gegnum þing og nefnd.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst og síðast loka þessari umræðu með því að þakka fyrir viðbrögð þingmanna og þær jákvæðu undirtektir sem þetta mál fær og ítreka þakkir vegna þeirrar afgreiðslu sem er hraðari en vanalega. Ég vona innilega að í nefndinni takist einnig að hraða málinu og held að það sé mikilvægt fyrir alla aðila að við klárum það í góðan tíma fyrir hátíðarnar. Ég vil líka þakka þeim þingmönnum sem hafa komið hér með ágætisábendingar. Ég átta mig afar vel á því og hef farið margsinnis í gegnum það í huganum og einnig í vinnu í ráðuneytinu og á vettvangi ríkisstjórnarinnar hvaða tímasetning væri best í þessu. Sjálfsagt er engin tímasetning sú algilda eða sú eina rétta. Það hefur verið rætt hér um hvers vegna - og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir nefndi sérstaklega, og hið sama gerði Steingrímur J. Sigfússon, hvort ekki hefði verið tilefni til að fara í þessa frestun um leið og við tók ný ríkisstjórn. Það var auðvitað farið yfir það. En eins og ég hef margsinnis sagt var talið, og vegna raka sem ég ætla ekki að rekja hér eina ferðina enn, farsælast að bíða og sjá hvaða aðgerðir yrðu boðaðar og hvaða aðgerðum þessir sérfræðingar mundu mæla með og skoða þær aðgerðir út frá því að hægt væri að hjálpa þeim heimilum sem verst eru stödd, alla vega hluta þeirra. Það var sú ákvörðun sem var tekin. Ég held, og vil bara halda því til haga, virðulegur forseti, af því ég er þeirrar skoðunar að fyrrverandi ríkisstjórn hafi líka reynt að gera það sem í hennar valdi stóð við þær aðstæður sem hún horfðist í augu við til að koma til móts við þau heimili sem verst eru stödd, en það hefði mátt færa sömu rök, af því við erum að ræða hér um tímasetningar, fyrir því að menn hefðu átt að fresta nauðungarsölum í byrjun síðasta árs. Það var í umræðunni alla kosningabaráttuna, við þekkjum það öll sem tókum þátt í henni. Þó svo að frambjóðendur hafi með misjöfnum hætti talað um lausnir í skuldamálum heimilanna, töluðu allir um ákveðnar lausnir. Þá töluðu allir um mikilvægi þess að koma til móts við þau heimili sem verst væru stödd. Með sama hætti og hægt er að spyrja núverandi ríkisstjórn um þessa tímasetningu þá væri hægt að spyrja fulltrúa fyrrverandi ríkisstjórnar: Af hverju ekki fyrr og af hverju ekki tímasetningin í byrjun árs o.s.frv? Ég ætla ekki að dvelja við það. Aðalatriðið er það að ég veit alveg hvaða rök voru fyrir því á sínum tíma hjá þáverandi ríkisstjórn, sem eru sambærileg rök og hjá núverandi ríkisstjórn, að svona ákvörðun, vegna þess að hún er ákvörðun um að fara ekki almenna leið, verði að vera vel undirbyggð og tryggt að hún nýtist almenningi eins vel og hægt er og tryggt að hún standist alla skoðun lagalega. Þannig að ég árétta að ég er þakklát fyrir þær móttökur sem þetta fær, er sannfærð um að þetta gefur almenningi þann tíma og það rými sem fólk þarf til að fara yfir það. Það er líka rétt sem fram kom í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur hér áðan og þess vegna er tímafresturinn gefinn til þess einmitt að fjölskyldurnar fái tækifæri til að skoða nákvæmlega hvað þetta þýðir fyrir þeirra fjárhagsstöðu, ráðstöfunartekjur og framtíðarhorfur. Þess vegna er tímafresturinn gefinn og þess vegna er hann mikilvægur. Fyrst og síðast held ég að það sé farsælla fyrir okkur að klára málið, ég er þakklát fyrir það hversu góð samstaða næst um það og vona innilega að það nýtist fjölmörgum úr þeim hópi sem stendur frammi fyrir þessum veruleika.

Herra forseti. Ég ætla ekki að rjúfa þá samstöðu sem er um þetta mál í þessum sal, en í ljósi þess að hæstv. ráðherra segir að ekki hafi þótt eðlilegt að leggja málið fram fyrr en fyrir lægju tillögur frá hópi hæstv. forsætisráðherra vaknar óneitanlega spurning. Í þeim tillögum er, eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði, gert ráð fyrir því að aðgerðir fyrri ríkisstjórnar komi til frádráttar. Í aðgerðum fyrri ríkisstjórnar var reynt að mæta þeim sem voru í mestum vanda. Þegar við fórum yfir tillögurnar frá hópnum núna og fengum tækifæri til að spyrja út í þær kom fram að ekki hafði farið fram nein greining á því hvaða áhrif þetta hefði á þá verst stöddu, þessar aðgerðir væru fyrst og fremst almenn sanngirni, og að þeir sem verst væru staddir mundu að öllum líkindum áfram þurfa að leita til umboðsmanns skuldara. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra leggur þetta frumvarp fram í kjölfar tillagna frá hópi hæstv. forsætisráðherra langar mig að spyrja hvort hún hafi séð einhverja greiningu varðandi áhrif á hópinn sem nú stendur frammi fyrir nauðungarsölum og hvort hún telji aðstöðu hans skýrari eftir að þær tillögur komu fram ef það eru rökin fyrir því að frumvarpið kemur svo seint fram. Það væri mjög mikilvægt að heyra svar við því. Þetta eru áhyggjur sem við mörg sem höfum skoðað þessar tillögur höfum af því að sá hópur sem mest þarf á aðstoð að halda verði áfram skilinn eftir. Ég efa að frestur á nauðungarsölu um hálft ár skipti máli ef aðgerðir fylgja ekki á eftir.

Virðulegur forseti. Ég kýs að nálgast málið ekki þannig, ég ætla ekki að fara í meting við hv. þingmann um hver gerði hvað eða hverjum er hvað að kenna o.s.frv. Ég sagði áðan í ræðu minni, veit ekki hvort hv. þingmaður var að hlusta, að ég teldi að aðgerðir fyrri ríkisstjórnar - ég fór sérstaklega yfir tölur þar sem ég rakti að nauðungarsölum hefur farsællega farið fækkandi. Ég var ekkert að þakka mér það sérstaklega eða núverandi ríkisstjórn, ég var að segja að einhverjar þær aðgerðir sem gripið var til, og sannarlega var það gert á síðasta kjörtímabili, nýttust greinilega þessum hópi þannig að nauðungarsölum hefur sem betur fer ekki haldið áfram að fjölga. Ég held að við getum öll fagnað því að þeim hefur farið fækkandi. Varðandi það sem hv. þingmaður nefnir um áhrif á einstaka hópa er ég þeirrar skoðunar - og það er okkar mat og þess vegna leggjum við þetta fram eins og við höfum alltaf talað um í kjölfar þessara aðgerða. Já, við erum þeirrar skoðunar að þessar aðgerðir geti hjálpað þeim hópi sem stendur frammi fyrir erfiðustu málunum. Við erum þeirrar skoðunar. Og við erum þeirrar skoðunar að sannarlega eigi það fólk rétt á því að fara yfir það og meta það og komast að raun um hvort þetta breytir veruleika þess þannig að það geti komist undan því að fara í gegnum nauðungarsölur. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um það sem dró hér í lokin - ég vona reyndar að ég hafi misskilið það - þegar nefnt var að þetta skipti kannski engu sérstöku máli fyrir þann hóp. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég er þeirrar skoðunar að þetta skipti verulegu máli fyrir þann hóp, þótt ekki væri nema til að tryggja það sem er ákveðið sanngirnis- og réttlætismál, að þegar boðaðar eru þessar aðgerðir sem eru sannarlega taldar hafa almenn áhrif á langflestar fjölskyldur í landinu njóti þessi hópur þeirra réttinda og við veitum honum þau réttindi að hafa nokkra mánuði til að fara yfir það hvernig aðgerðirnar spilast gagnvart fjárhag hans.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra virðist einhvern veginn hafa túlkað orð mín svo að ég væri í metingi varðandi aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Því fer fjarri. Ég var að lýsa áhyggjum mínum í ljósi orða hennar um að ekki hefði þótt tímabært að leggja þetta frumvarp fram fyrr en tillögur lægju fyrir um aðgerðir til skuldaniðurfellingar, það þyrfti að sjá hvaða áhrif þær hefðu. Ég lýsti áhyggjum mínum af því að ekki lægi nein greining til grundvallar því hvaða áhrif hin almenna skuldaniðurfelling hefði á verst stadda hópinn. Aðgerðin er ekki almennari en svo að hún nær bara til ákveðins hóps skuldara. Það sem mér hefur sýnst og fleirum af þessari yfirferð er að þeir sem eru í allra mesta skuldavandanum muni ekki fá lausn sinna mála með þessum tillögum. Þá liggur á að fara ofan í saumana á málefnum þess hóps. Það er hægt að nýta tímann með frestun á nauðungarsölum, enda lýsti ég því yfir að ég ætlaði síst að rjúfa þá samstöðu sem væri um málið, en ég tel það ábyrgðarhlut að bíða fram á mitt næsta ár til að komast þá að því sem næstum því liggur nú ljóst fyrir ef fólk les skýrsluna og skoðar þetta - að þessi hópur er skilinn eftir. Ég kalla eftir því að á sama tíma og þessi frestun verður lögfest þannig að fólk fái grið og skjól sé tíminn nýttur vel til að fara ofan í saumana á stöðu þessa fólks og hvað sé hægt að gera ef það fellur ekki undir heimsmetið.

Virðulegur forseti. Ég deili alveg áhyggjum hv. þingmanns af þeim heimilum sem eru stödd á svo erfiðum stað, eins og við nefndum áðan í orðaskiptum milli mín og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að einhver ein aðgerð mun ekki leysa vanda allra. Það ræddum við áðan. Ég deili alveg þeim áhyggjum og við vitum að sú aðgerð að fresta nauðungarsölum tímabundið mun ekki koma í veg fyrir að framkvæmdar verði einhverjar nauðungarsölur á Íslandi á komandi missirum, því miður. Ég lít svo á að hv. þingmaður sé að varpa fram ákveðnum áhyggjum, en hvað vill þingmaðurinn þá gera? Hún hefur efasemdir um skuldaleiðréttingu núverandi ríkisstjórnar, sem þingmaðurinn hefur fullan rétt á að hafa, en áttum við þá ekki að gefa almenningi tækifæri til að skoða málin í þessum mánuði? Það er alveg hárrétt sem hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna í þessari umræðu, hvert mál fyrir sig er einstakt. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir fór vel yfir það. Sannarlega er hvert mál einstakt. Þess vegna erum við að gefa almenningi þetta tækifæri. Ég virði það og veit að þingmaðurinn er ekki að reyna að rjúfa neina samstöðu um þetta mál, enda held ég að það verði illa hægt. Ég veit samt ekki alveg, svo ég sé alveg ærleg, hvað þingmaðurinn er að fara með athugasemdunum annað en þá að tala neikvætt um hinar almennu skuldaaðgerðir. Ég kýs hins vegar að líta svo á að þetta séu meira ábendingar til okkar um það. Gott og vel, en að endingu ítreka ég þakkir mínar til þingmanna almennt um samstöðuna sem ríkir um þetta mál og ítreka að ég er þeirrar skoðunar að það skipti miklu máli. Ég vona innilega að hv. nefnd takist að afgreiða málið fljótt og örugglega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Ég þakka þingmönnum kærlega fyrir að hafa leyft að taka þetta mál til flýtimeðferðar. Það kemur fram í framhaldi af þingsályktunartillögu sem hæstv. forsætisráðherra flutti í sumar um aðgerðaáætlun í tíu liðum um það hvernig taka skuli á skuldavanda heimilanna. Markmið þessa frumvarps er að gera einstaklingum kleift að fara fram á gjaldþrotaskipti á búi sínu ef fyrir liggur að þeir eru í verulegum greiðsluerfiðleikum, hafa leitað annarra greiðsluvandaúrræða án árangurs eða umboðsmaður skuldara metur það svo að önnur greiðsluvandaúrræði muni ekki gagnast við greiðsluvanda viðkomandi. Við höfum svo sem oft farið í gegnum það á þingi, við höfum séð það í tölum frá Creditinfo, að kröfuhafar hér á landi sjá sér ekki alltaf hag í því að krefjast gjaldþrotaskipta ef þeir telja ljóst að lítið sem ekkert fáist upp í kröfur þeirra. Við þessar aðstæður getur verið nauðsynlegt og æskilegt fyrir skuldarann sjálfan að fara fram á gjaldþrotaskipti þannig að kröfur á hann fyrnist á tveimur árum líkt og nú er kveðið á um í lögum um gjaldþrotaskipti í staðinn fyrir að fara eftir almennum fyrningarreglum um kröfur þar sem þær fyrnast á fjórum eða tíu árum eftir eðli kröfunnar. Því þykir mikilvægt að veita skuldurum þannig tækifæri til að krefjast gjaldþrotaskipta á búum sínum eigi þeir enga annarra kosta völ. Fjárhagsaðstoðin mundi samkvæmt þessu frumvarpi byggjast á því markmiði. Ég legg áherslu á að gjaldþrotaskipti hljóta alltaf að vera neyðarúrræði til lausnar á vanda einstaklinga. Eins og ég sagði er því gert ráð fyrir að það sé skilyrði áður en heimilt er að veita fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta að skuldari hafi annaðhvort leitað annarra greiðsluvandaúrræða án árangurs eða að önnur úrræði gætu ekki leyst úr vanda hans að mati umboðsmanns skuldara. Þetta er ef fólk hefur engan annan valkost. Þegar síðan er litið til reynslunnar hjá umboðsmanni skuldara af umsóknum um greiðsluaðlögun sést að einstaklingar hafa í mörgum tilvikum ekki fjárhagslegt bolmagn til að reiða fram tryggingu fyrir greiðslu skiptakostnaðar samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti og fleira sem dómarar ákveða hverju sinni með tilliti til umfangs hvers máls. Það er algengast að fjárhæð trygginganna nemi 250 þús. kr. vegna skipta á búum einstaklinga og tekur þetta frumvarp mið af þeirri upphæð. Umboðsmaður skuldara skal meta hvort þessi skilyrði frumvarpsins fyrir fjárhagsaðstoð séu uppfyllt. Starfsmenn embættisins hafa sérþekkingu á þessu sviði. Þúsundir manna hafa farið í gegnum þjónustu embættisins á undanförnum árum. Við höfum líka lagt áherslu á að þarna komi þessi sérþekking að og að ákvörðunarferlið sé einfalt og geti tekið skamman tíma. Það hefur oft verið þannig, eins og við sjáum á þeim fjölda mála sem hefur komið fyrir úrskurðarnefnd um greiðsluaðlögun, að greiðsluaðlögunarferlið hefur til dæmis tekið mjög langan tíma og fólk upplifað það of flókið. Hér er reynt að leggja upp með að hafa ákvörðunarferlið einfalt og að það taki skamman tíma. Það er von mín að ef þetta verður að lögum gangi það síðan eftir. Ákveði umboðsmaður að fjárhagsaðstoð samkvæmt frumvarpinu skuli veitt komi til gjaldþrotaskipta er gert ráð fyrir að hann gefi út yfirlýsingu þess efnis sem fylgi kröfu til héraðsdóms um gjaldþrotaskiptin. Ef skuldari telur ástæðu til að fá mál sitt endurskoðað innan stjórnsýslunnar getur hann kært til ráðherra synji umboðsmaður honum um fjárhagsaðstoð. Þetta frumvarp er samið og unnið í samstarfi velferðarráðuneytisins og innanríkisráðuneytisins að höfðu samráði við umboðsmann skuldara. Það ætti þannig að koma til móts við þann hóp sem er hvað verst settur, hefur ekki gagn af öðrum úrræðum og hefur ekki fjármuni til að leggja út fyrir þessari tryggingu. Það er von okkar að með þessu sé hægt að hjálpa fólki að leysa úr sínum vanda og byrja upp á nýtt. Það sem ég vil líka nefna er að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að þetta sé varanlegt ákvæði eða verði varanleg lög. Ég hvet nefndina eindregið til að skoða hvort rétt sé að setja sólarlagsákvæði á lögin, hvort rétt sé að hafa þetta tímabundna löggjöf til að aðstoða þann hóp sem er hvað verst staddur þannig að á þeim tíma, ef það yrði niðurstaða nefndarinnar að rétt væri að gera það, gæti velferðarráðuneytið í samstarfi við innanríkisráðuneytið og umboðsmann skuldara farið yfir hvort betra sé að koma þessu fyrir með öðrum hætti. Það hefur verið bent á að það gæti verið rétt að hafa sérstakan skiptastjóra sem tæki að sér bú sem væru ekki með neinar eignir og það væri hjá ríkinu. Þá er þar með ekki greitt af þessu gjaldi sem er tekið af fjármálafyrirtækjum og væri hægt að koma því fyrir hjá öðrum stofnunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að nefndin fari mjög vel yfir hvort það sé rétt að gera það eða ekki. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að þetta mál verði afgreitt fyrir þinghlé. Þar sem gert er ráð fyrir að þessi fjárhagsaðstoð sé greidd með gjaldi sem tekið er til að fjármagna umboðsmann skuldara þarf að samþætta það við efnahags- og viðskiptanefnd og það frumvarp sem liggur þar um gjaldtöku vegna umboðsmanns skuldara. Það kemur fram í kostnaðarumsögninni að gert er ráð fyrir því að allt að 500 manns geti þurft á þessu úrræði að halda. Þetta eru ekki allir sem hafa fengið synjun um greiðsluaðlögun hjá umboðsmanni skuldara, en samt ansi stór hópur ef þetta gengur eftir. Ég held að það hafi verið talið á sínum tíma þegar lög um greiðsluaðlögun fóru fyrst í gegnum þingið að það væri svipaður fjöldi sem mundi fara í gegnum greiðsluaðlögunina eins og er verið að nefna hér varðandi þetta. Það er á mörkunum hvar þetta mál á að vera en eftir að hafa ráðfært mig við þingið tel ég rétt að frumvarpinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar. Vonandi fær það góða afgreiðslu þar og kemur fljótt aftur inn í þingsal.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram þetta frumvarp. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Það er óeðlilegt að fólk sem er komið í fjárhagslegt þrot geti ekki fengið endi á þá sorgarsögu og komist síðan út úr henni eftir að fyrningarfrestur er liðinn. Þetta er mjög jákvætt mál. Ég hefði reyndar viljað sjá það fyrr hér í þinginu. Ég hélt að það kæmi til velferðarnefndar og var búin að lesa það sérstaklega með það í huga, en ég ætla ekki að deila um í hvaða nefnd það á að fara og held að það eigi allt eins heima í allsherjarnefnd. Ég veit að svipað mál var til umfjöllunar í velferðarnefnd á síðasta kjörtímabili. Það endaði með því, ekki síst vegna umsagna, að málið kom ekki aftur inn í þingið. Ég sat ekki í velferðarnefnd þá en ég geri ráð fyrir að málið hafi takið breytingum. Nú er umboðsmaður skuldara með í vinnunni sem hafði efasemdir eftir því sem meðferð málsins vatt fram áður. Ég tel mikilvægt að málið verði sent út til umsagnar. Svo þarf að meta hvað á að gefa því langan tíma. Ég styð málið heils hugar. Ég veit að það skiptir ákveðinn hóp miklu máli. Ég velti fyrir mér og langar að spyrja ráðherrann hvort hún telji öllu máli skipta að málið verði afgreitt fyrir jól eða hvort hún sé að leggja það fram svo að hægt verði að afgreiða það strax eftir jól. Ég vildi bara heyra væntingar ráðherra til tímans.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég hefði sjálf gjarnan viljað koma með málið hingað inn fyrr. Það tafðist að ákveðnu leyti vegna þess að við vorum að fara fram og til baka með ferlið sjálft og markmiðið sem ég var að tala hér um, þ.e. hvernig við gætum reynt að hafa ferlið sem einfaldast. Tillaga kom inn í velferðarnefnd á sínum tíma frá umboðsmanni skuldara þar sem hugað var að sambærilegum þáttum. Ég flutti líka frumvarp sjálf sem var raunar hreint og beint gagnvart dómskerfinu en tengdist ekki umboðsmanni skuldara. Þar var sem sagt farið í gegnum alla þá hugsun sem tengdist þeim málum. Það má segja að það sé líka ástæðan fyrir að ég nefni hér sérstaklega sólarlagsákvæðið vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að greiðsluaðlögun sé mjög mikilvægt úrræði, skipti okkur verulega miklu máli, það sé búið að sýna sig og geri enn eins og kom fram í umfjöllun Morgunblaðsins í gær, minnir mig, um að fólk fái í einstökum tilvikum allt að því 100% afskriftir á skuldum sínum. Það er mjög mikilvægt að þessi breyting verði ekki hugsuð með það fyrir augum að koma í staðinn fyrir greiðsluaðlögun heldur eigi greiðsluaðlögun að vera vægara úrræði en gjaldþrotaskipti. Gjaldþrotaskipti eiga að vera lokaúrræði þegar menn sjá enga aðra kosti því að þau hafa alvarlegar afleiðingar. Það skiptir hins vegar máli þegar staðan er þannig að engar eignir eru til staðar og ekki er að sjá að nokkur leið sé fyrir viðkomandi að vinna úr sínum málum að hann hafi möguleika á að klára sín mál með þeirri aðstoð sem hér er verið að leggja til. Varðandi spurninguna um tímasetninguna - ég fæ að koma aftur varðandi það mál, en ég legg áherslu á að reyna að klára þetta sem fyrst.

Herra forseti. Ég skil vel að ráðherra vilji ljúka þessu máli sem fyrst. Ég held að full ástæða sé til að það verði unnið hratt hérna í þinginu. Ég vil samt ítreka, af því að þetta eru ný lög, þetta er ekki bara ein lítil breyting á lögum, það er verið að setja nýja löggjöf, að það er mikilvægt að málið verði sent út til umsagnar, en það er auðvitað hægt að hafa styttri umsagnarfrest. Ég ítreka að gefinn verði kostur á slíku. Síðan er alltaf hægt að hafa frestinn styttri. Ég vildi aðallega heyra álit ráðherra á því og vísa bara til þess að þegar við erum að setja nýja löggjöf eigum við að vanda okkur þannig að hún virki fyrir þá sem hún á að gagnast. Svo þarf bara að meta hve knappur tíminn er. Skiptir máli hvort við samþykkjum þetta hér rétt fyrir jól eða þegar við komum saman aftur? Allsherjarnefnd getur sent málið út til umsagnar og unnið það svo strax í janúar og verið komin með það til 2. umr. og til atkvæðagreiðslu um miðjan janúar. Það kann að vera of langur tími. Ég vildi bara segja þetta því að ég held að málið sé brýnt, skipti miklu máli, en það skiptir líka máli að lögin séu þannig úr garði gerð að ekki séu agnúar á þeim sem síðan komi í ljós, einhvern tímann fljótlega í febrúar.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég vona svo sannarlega að við getum klárað þetta fyrir jól snýr að gjaldtökunni, að því hvernig ætlunin er að fjármagna þetta. Það er því mikilvægt að lagaramminn liggi fyrir og þar af leiðandi hvernig standi til að fjármagna þetta. Hugsunin er að gera það með gjaldtöku á fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóði, í samræmi við hvernig umboðsmaður skuldara er fjármagnaður. Við leituðum álits á því og menn töldu að á þeirri forsendu væri rétt að afgreiða þetta svona. Ég hvet hins vegar nefndina til þess að fara mjög vel yfir það hvort hin leiðin sé möguleg. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hafa mikla reynslu af vinnslu laga um greiðsluaðlögun. Þingið er búið að taka nokkra snúninga á þeirri löggjöf. Þessar mætu konur vita svo sannarlega hversu miklu máli skiptir að vanda sig þegar kemur að slíkum málum. Hins vegar er alltaf ákveðin óvissa þegar við setjum ný lög um hvernig þau reynast. Ég geri t.d. fastlega ráð fyrir því að koma hingað inn með frumvörp sem snúa að endurskoðun á lögunum sjálfum um greiðsluaðlögun byggð á þeirri reynslu sem við höfum fengið á undanförnum árum. Ég ætla ekki að halda því fram að það sama mundi ekki gerast þó að Alþingi tæki langan tíma í að fara í gegnum þetta mál því að þegar á reynir gætu að sjálfsögðu komið upp vankantar á lögunum sem við yrðum bara að taka á síðar. Þetta mál er að mínu mati mjög mikilvægt. Við erum að tala um þann hóp sem stendur hvað verst. Það þarf þetta sértæka úrræði að mínu mati. Þess vegna legg ég þetta hér fram.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, þ.e. frumvarp til laga um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Ég fagna því að frumvarp þetta er komið fram og tel að það sé skref í rétta átt. Auðvitað er ekki auðvelt að fara í þrot og jafnframt er ekki auðvelt að horfa á eftir einstaklingum og heimilum fara í þrot. Ég held að það hljóti alltaf að vera erfið skref fyrir þá sem standa í þeim sporum að missa heimili sín. Það er heldur ekki auðvelt fyrir einstaklinga og heimili að vera hundelt af fjármálastofnunum út í hið óendanlega og vita að enginn möguleiki er á að standa við þær greiðslur sem standa þarf skil á að gera sér grein fyrir því að gjaldþrot sé raunveruleg staðreynd. Hópur einstaklinga og heimila sem eru í slíkri stöðu hafa ekki getað klárað þetta erfiða ferli og hafa ekki getað farið í þrot þar sem fjármálastofnanir leika þann leik að elta viðkomandi út í hið óendanlega og krefjast því ekki gjaldþrotaskipta þannig að enginn möguleiki er að gera hreint fyrir sínum dyrum. Þeir einstaklingar og heimili þurfa að geta að nokkrum tíma liðnum byrjað upp á nýtt. Einstaklingar og heimili þurfa að fá tækifæri til þess. Ég tel að það verði gert auðveldara með þessu frumvarpi. Vissulega á að standa skil á skuldbindingum sínum ef einhver möguleiki er á og fjárhagsleg geta er fyrir því. Mér finnst mjög mikilvægt það sem kemur fram í frumvarpinu um fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta, að þeir sem óska eftir þeirri aðstoð þurfa að fara í gegnum ákveðið ferli hjá umboðsmanni skuldara þar sem efnahagur, tekjur og fjölskyldustærð eru tekin til greina. Jafnframt þarf að telja til allar eignir, en það er nauðsynlegur þáttur í þessu mati. Mér finnst það sanngjarnt í ljósi þess að um fjárhagsaðstoð frá hinu opinbera er að ræða. Einnig er jákvætt að ef umboðsmaður skuldara synjar beiðni um slíka fjárhagsaðstoð er hægt að kæra það til ráðherra samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga. Ég tel því að frumvarpið sé skref í átt að réttlæti. Ég er ánægð með að sjá það.

Herra forseti. Þetta frumvarp getur þýtt að fjöldi manns geti gengið frjálsari inn í framtíðina. Þessu ber að fagna. Ég vil þó gera eina athugasemd við það að umboðsmaður skuldara eigi að meta það hvort fólk fái þetta tækifæri, mig langar að vara við því, ég hef að minnst kosti heyrt margar sögur af því hvernig mat umboðsmanns skuldara hefur verið misjafnt og hálfeinkennilegt. Til þess að þetta frumvarp leiði til raunverulegra lausna fyrir sem flestra taki þá hafi hæstv. ráðherra það hliðsjónar en það er gott að í þessu frumvarpi sé hægt að kæra ákvörðun umboðsmanns skuldara til ráðherra, þannig að ráðherra hefur enn þá lokaákvörðunarvaldið, þ.e. hvernig ráðherra hefur hugsað það að geta gripið inn í ef umboðsmaður skuldara tefur fyrir eða skemmir fyrir tilgangi þessara laga. Ég vona að þetta verði fjöður í hatt hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna. Það er kannski eitt atriði sem ég vildi fá að bregðast við. Það er gífurlega erfitt fyrir einstaklinga og fjölskyldur að fara í gegnum mikla fjárhagsörðugleika. Það er kannski fátt sem slítur fólki meira en akkúrat það. Það getur leitt til veikinda, líkamlegra og andlegra, skilnaða, mikils álags fyrir fjölskylduna í heild, börnin, þannig að það er ekki skrýtið þegar fólk fer í þess háttar átök að margt getur reynst mjög erfitt, sérstaklega samskipti við opinberar stofnanir. Ég tel að umboðsmaður skuldara hafi verið að reyna að vanda sig eins og hægt er við mjög erfið verkefni. Það hefur komið í ljós að í langflestum þeim málum sem hafa farið í gegnum úrskurðarnefndina varðandi greiðsluaðlögun er verið að staðfesta ákvarðanir umboðsmanns skuldara. Þar eru náttúrlega mjög skýr ákvæði í lögum um hvað getur gert það að verkum að málum er t.d. vísað frá greiðsluaðlögun. Hins vegar skal alveg viðurkennast að afgreiðsluhraði mála hefur verið algjörlega óásættanlegur. Það tengist náttúrlega því að þarna hefur farið í gegn gífurlegur málafjöldi. Það hefur gert að verkum að þjónustan hefur alls ekki verið eins og við hefðum viljað hafa hana. Við vonum svo sannarlega að við munum aldrei sjá aftur viðlíka málafjölda og hefur farið þar í gegn á undanförnum árum.

Herra forseti. Eins og hæstv. ráðherra segir er gríðarlega slítandi að þurfa að fara í gegnum þetta allt saman, hvað þá að vera fastur í þessari stöðu og geta ekki losnað. Það er það sem þetta frumvarp býður upp á, það býður fólki upp á að fara frjálsara inn í framtíðina sem er alveg ofboðslega verðmætt fyrir fólk sem er búið að standa í þessu striti. Þannig að það er hreint frábært að þetta frumvarp skuli vera komið fram. En bara til að það nái fullri virkni, frumvarpið nái tilgangi sínum, er ég að benda á þetta. Maður hefur heyrt margar slæmar sögur um umboðsmann skuldara og þess vegna er mjög gott að hæstv. ráðherra byggi inn í frumvarpið að hægt sé að kæra ákvörðun umboðsmanns til ráðherra. Ég er að benda á það og ítreka að hæstv. ráðherra haldi vel á spöðunum eftir að frumvarpið er orðið að lögum og haldi umboðsmanni svolítið við efnið þannig að full virkni þessa lagafrumvarps náist.

Herra forseti. Það er mér sérstök ánægja að fá að mæla fyrir þessu máli, nú þegar óttustund nálgast í nóttinni, sem framsögumaður efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta mál tókum við að sjálfsögðu til athugunar og fengum til okkar m.a. fulltrúa frá fjármálaráðuneyti og umsagnir frá Landsvirkjun, ríkisskattstjóra og Samorku, samtökum orku- og veitufyrirtækja. Málið á sér þá forsögu að frá því í apríl 2012 þegar Landsvirkjun varð meirihlutaeigandi í félaginu Þeistareykjum ehf. hefur félagið talist 100% dótturfélag Landsvirkjunar. Það kemur fram í greinargerð og gögnum málsins að megintilgangur Landsvirkjunar með kaupunum á hlutum í Þeistareykjum hafi verið að tryggja þau réttindi sem félagið fer með og stefna síðan að því að sameina það öðrum rekstri og starfsemi Landsvirkjunar. Í 3. mgr. 9. gr. sameignarfélagssamnings Landsvirkjunar, sem er eins og kunnugt er sameignarfélag í eigu ríkisins, segir m.a. að ákvörðun um „sameiningu eða samruna félagsins við önnur félög eða fyrirtæki eða slit félagsins sé óheimil nema að fengnu samþykki Alþingis“. Það lá því fyrir að nauðsynlegt var að afla því samþykkis og heimildar á Alþingi að af samrunanum gæti orðið. Þá heimild hefur Alþingi reyndar þegar veitt með skýrum hætti, að talið var, með 4. gr. fjáraukalaga fyrir árið 2012, en þar kom inn nýr liður, nr. 7.20, sem og í 6. gr. sjálfra fjárlaganna fyrir árið 2012. Engu að síður fór það svo að með ákvörðun, dagsettri 14. febrúar 2013, hafnaði fyrirtækjaskrá fyrirhuguðum samruna Landsvirkjunar og Þeistareykja ehf. með vísan til þess að samruninn ætti sér ekki nægilega skýra lagastoð. Að mati fyrirtækjaskrár hefur heimild sú sem veitt er í fjáraukalögum fyrir árið 2012 og fjárlögum sín lagalegu takmörk þar sem lög um Landsvirkjun heimila ekki slíkan samruna auk þess sem önnur almenn lög heimila ekki samruna sameignarfélaga og einkahlutafélaga. Í þessu ljósi er leitað eftir skýrri viðbótarheimild frá Alþingi með þeirri breytingum á lögum um Landsvirkjun sem hér eru til umfjöllunar. Nefndin telur ljóst af öllum gögnum málsins og eftir umfjöllun sína að umrædd sameining Landsvirkjunar og Þeistareykja ehf. byggist á hagræðingarsjónarmiðum sem séu til þess fallin að styrkja rekstur félaganna til framtíðar, auk þess sem Alþingi hefur auðvitað þegar samþykkt sameininguna í fjárlögum og fjáraukalögum þó að svo hafi farið að fyrirtækjaskrá telji þá heimild ekki fullnægjandi lagastoð fyrir sameiningunni eins og áður var rakið. Þar af leiðandi er mikilvægt að sú lagagrein sem samþykkt verður innihaldi mjög skýra lagatilvísun. Við verðum að vona að það takist í þessari umferð hjá Alþingi að ganga nægjanlega tryggilega lagalega frá málinu. Í því ljósi leggur nefndin reyndar til nokkra breytingu sem gerir ákvæðið efnislega skýrara eins og ég mun fara yfir á eftir. Það er okkar niðurstaða að með frumvarpinu svo breyttu fáist afdráttarlaus, skýr og ótvíræð lagaheimild fyrir samruna Þeistareykja ehf. og Landsvirkjunar sem við teljum öll rök mæla með. Þó ber þess að geta að hv. þm. Pétur H. Blöndal undirritar nefndarálitið með fyrirvara og gerir þann fyrirvara við málið að Landsvirkjun hafi losað aðra meðeigendur undan ábyrgðum með því að kaupa þá út og að Þeistareykir ehf. geti þar af leiðandi núna farið að framkvæma án þeirrar takmörkuðu ábyrgðar sem út af fyrir sig áður var í því hlutafélagi, eða einkahlutafélagi eins og ætti reyndar að standa í álitinu. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, og er fyrri málsliður hennar í raun óbreyttur frá fyrri hluta fyrri málsliðar frumvarpsins, með leyfi forseta: „1. gr. orðist svo: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Heimilt er að sameina Þeistareyki ehf. og Landsvirkjun með þeim hætti að Landsvirkjun taki yfir allar eignir, skuldir, réttindi, skuldbindingar og rekstur Þeistareykja ehf. frá og með 1. júlí 2013. Ákvæði XIV. kafla laga um einkahlutafélög gilda um sameininguna að því marki sem við á. Þrátt fyrir skilyrði 51. og 54. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, gildir ákvæðið um sameiningu Þeistareykja ehf. og Landsvirkjunar þannig að samruninn hafi ekki í för með sér skattskyldu, hvorki fyrir Þeistareyki ehf. né Landsvirkjun.“ Þessi breyting er meðal annars gerð að fengnum ábendingum og að höfðu samráði við ríkisskattstjóra fyrir hönd fyrirtækjaskrár. Það er þá að bestu manna yfirsýn hafið yfir allan vafa að nægjanlegur skýrleiki er kominn á þessa frumvarpssmíð til þess að ekki eigi að vera neinn vafi á því að sameiningin geti átt sér stað og að ekki komi upp nein vandamál í sambandi við skattskil þegar af sameiningunni verður. Ragnheiður Ríkharðsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir nefndarálitið, dagsett 4. desember 2013, rita Steingrímur J. Sigfússon framsögumaður, Frosti Sigurjónsson, formaður nefndarinnar, Líneik Anna Sævarsdóttir, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Vilhjálmur Bjarnason og Pétur H. Blöndal með fyrirvara eins og áður sagði.

Herra forseti. Að kvöldi dags að íslenskum tíma fimmtudaginn 5. desember síðastliðinn barst heiminum sú frétt að látinn væri 95 ára að aldri frelsishetjan og mannréttindafrömuðurinn Nelson Mandela. Ég hygg að ekki sé ofmælt að í hugum okkar margra sé hann merkasti og virðingarverðasti einstaklingur sem við höfum verið með á dögum og eigum jafnvel nokkru sinni eftir að verða samtíða. Mér finnst við hæfi að hér úr ræðustól á Alþingi Íslendinga sé minning hans heiðruð og honum þakkað fyrir að vera ekki aðeins Suður-Afríku sú gæfa sem hann var heldur heiminum öllum sú fyrirmynd mannvisku og réttlætisboðskapar sem raun bar vitni. Lífshlaup hans var einstætt og koma fá nöfn upp í hugann sem líkleg eru til að skipa sambærilegan sess á spjöldum sögunnar nema ef vera skyldi nafn Mahatma Gandis. Herra forseti. Einhvern tíma hefur verið risið úr sætum á Alþingi af minna tilefni. Þó að það sé utan allra hefða vil ég leyfa mér sem aldursforseti þessarar samkundu að leggja til að þeir alþingismenn sem finna sig í því rísi úr sætum og við heiðrum minningu Nelsons Mandela með andartaks þögn. - 

Virðulegi forseti. Núna þegar jólahátíðin nálgast eru flestir þannig þenkjandi að þeir hugsa til þeirra sem minna mega sín. Það veit ég að á við um okkur öll hér inni og þess vegna vil ég vekja athygli á því að atvinnuleitendur fá ekki desemberuppbót í ár. Mér finnst það fyrir neðan allar hellur að stjórnvöld ætli að leggja það af sem var komið á fyrir þremur árum, að atvinnuleitendur fengju desemberuppbót sambærilega og verkafólk og iðnverkafólk. Þetta er ekki há upphæð, rúmar 52 þúsund krónur á mánuði, en fólk sem hefur ekki úr miklu að spila, eingöngu atvinnuleysisbótum, og á í miklum erfiðleikum með að ná endum saman munar um þá upphæð í jólamánuðinum. Það kom því fólki sem er í þessum sporum virkilega á óvart að það skyldi vera vilji stjórnvalda að leggja þetta af. Það hafa komið þau svör frá Vinnumálastofnun um að hún vísi á velferðarráðherra og -ráðuneytið og það hafa líka komið þau svör að hæstv. velferðarráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, hafi vilja til þess að veita fjármagn í desemberuppbót. Þess vegna skora ég á velþenkjandi hæstvirta ráðherra að taka höndum saman og leggja þær 240 milljónir sem þarf til til að mæta þessum útgjaldalið í desemberuppbót. Annað væri skömm fyrir viðkomandi stjórnvöld.

Virðulegi forseti. Ég vil grípa boltann þar sem hv. þingmaður sleppti honum og hvetja þingheim til að samþykkja tillögu okkar í minni hluta fjárlaganefndar sem felur í sér tilfallandi kostnað desemberuppbótar til handa atvinnulausum. Það sem mig langaði aðeins að ræða í dag er auðvitað það sem gengið hefur á hérna undanfarið. Það varðar í fyrsta lagi undanhald ríkisstjórnarinnar, það dregur smátt og smátt úr og sem betur fer eru vondar ákvarðanir að ganga til baka að einhverju leyti en þó ekki öllu. Þrátt fyrir það er verið að bera rangar sakir upp á þingmenn og maður veltir því fyrir sér hvað hæstv. forseti hyggst gera í því þegar hæstv. forsætisráðherra ber upp á fólk að það sé að segja ósatt. Í rauninni er ekki boðlegt að sitja undir því. Þingmenn hafa ýmist fengið ákúrur fyrir að hafa gert það fyrir fram eða þá er vitnað í undirrituð plögg sem hafa birst á fleiri en einum stað. Í gær kom fram í sjónvarpsfréttum að hæstv. ríkisstjórn væri að fjalla um breytingar á breytingartillögum sem eru til umræðu í fjárlaganefnd. Mér fannst sérkennilegt að þegar ég leit inn á vef ráðuneytisins í morgun hafði ekki verið fært til bókar að þau mál hefðu verið rædd þar þrátt fyrir að ráðherra kæmi í sjónvarpið og segðist hafa verið að ræða málin. Ég hefði haldið að allir ættu að minnsta kosti að fá að vita að málin væru til umfjöllunar þar. Af því að hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um að við vinstri græn viljum seilast í vasa venjulegs fólks - já, við gerum það frekar en að seilast í vasa þeirra sem ekkert eiga, samanber þróunaraðstoðina sem af svo miklu lítillæti er verið að reyna að draga eitthvað örlítið til baka.

Virðulegi forseti. Hér á Alþingi megum við svo sannarlega víða gera betur eins og umræðan undanfarna daga um vinnu og skipulag hefur borið með sér. En sumt hefur verið gert af miklum myndugleik í gegnum tíðina og það er mér gleðiefni að geta greint frá góðu og samstilltu starfi þingkvenna á Alþingi og afrekum íslenskrar þjóðar, afrekum á sviði jafnréttismála. Nýlega sóttu konur úr öllum þingflokkum ásamt kvenkynsráðherrunum okkar þremur ráðstefnuna Women in Parliaments Global Forum. Þar voru í fyrsta skipi konur frá öllum þjóðþingum heims kallaðar saman til fundar til þess að bera saman bækur sínar, til þess að læra, leiðbeina og hvetja áfram til jafnréttis og frelsis kvenna. Eins og við vitum er það sums staðar síður en svo sjálfgefið og enn er það svo að ekki fyrirfinnst það ríki í heiminum sem getur státað af því að réttindi kvenna séu virt og viðhöfð til jafns við karla. En Ísland er komið langt, við teljumst fremst á meðal þjóða á helstu mælikvörðum á jafnrétti kynjanna og á ráðstefnunni veittu ráðherrar okkar þeim viðurkenningum viðtöku af miklum myndugleik og með góðum ræðum. Það var samt sem áður, herra forseti, blendin tilfinning að vera fremst í flokki en þó á þeim stað sem við Íslendingar erum á í dag. Við skulum ekki gleyma því að kynbundinn launamunur er enn staðreynd hér á landi, líka kúgun og kynbundið ofbeldi. Tækifærin sem felast í því að vera leiðandi á alþjóðavísu í jafnréttismálum eru gífurleg. Þau eru auðlind sem til dæmis fyrirtæki okkar geta og þurfa að nýta sér í miklu meira mæli í því alþjóðlega umhverfi sem þau starfa í.

Virðulegur forseti. Eins og annar hv. þingmaður hér fyrr verður að gera það að umtalsefni að það setur slæman blett á störf þingsins að í stað þess að eiga efnislega umræðu við þingmenn grípur hæstv. forsætisráðherra ítrekað til þess að saka aðra þingmenn um ósannindi. Hálfu verra er það þegar í ljós kemur að sá sem í þeim deilum fer með rangt mál er hæstv. forsætisráðherra í ræðustól Alþingis. Þetta gerðist síðast hér í gær þegar hann sagði að tillögur ríkisstjórnarinnar um lækkun barnabóta væru rangar getgátur hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Nú hefur komið fram að það sem hæstv. forsætisráðherra sagði þingheimi að væru rangar getgátur var formleg, skrifleg tillaga ríkisstjórnar hans sjálfs til fjárlaganefndar Alþingis, stíluð á formann hennar, Vigdísi Hauksdóttur, og send úr fjármálaráðuneytinu eins og segir í upphafi minnisblaðsins, fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands. Að forsætisráðherra ásaki ítrekað aðra þingmenn um að fara hér með rangt mál og sé svo augljóslega ber að því að reyna að villa um fyrir þingheimi í orðræðu sinni og kalli það rangar getgátur sem eru skrifleg bréf hans eigin ríkisstjórnar til þingsins er málefni sem ég tel að hæstv. forseti verði að láta til sín taka og sé algjörlega nauðsynlegt að formenn þingflokka ræði. Virðulegur forseti, einhverjar reglur verða að gilda hér í húsinu.

Heyr, heyr!


            

Hæstv. forseti. Það er ljóst að nú eru fram undan annasamir tímar hjá okkur þingmönnum og má segja að þeir hafi hafist í gær af fullum þunga. Það sem ég vildi vekja máls á hér er að á undanförnum þingfundum hafa þingmenn, og þá oftast þingmenn minni hlutans, kvatt sér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þar hafa þeir verið að leita eftir svörum frá stjórnarmeirihlutanum og forseta þingsins um stöðu mála og dagskrána sem fram undan er vegna þess hversu seint breytingartillögur við fjárauka og fjárlög eru lögð fyrir þingið. Það hefur komið mér á óvart að stjórnarþingmenn taka það óstinnt upp og láta í skína að málshefjendur séu að reyna að koma höggi á einstaka þingmenn eða á ríkisstjórnina. Ég spyr: Er það ekki hlutverk minni hlutans að kalla eftir svörum ef hann telur sig ekki hafa þau? Og er það ekki hlutverk minni hlutans að veita ríkjandi stjórnvöldum aðhald? Í 5. bindi rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem fjallað er um lýðræðislega umræðu segir meðal annars, með leyfi forseta: „Umræðuhlutverki þingsins eru gerð góð skil af íhaldsmanninum Edmund Burke þegar hann lýsir þinginu sem umræðusamkomu einnar þjóðar með sameiginlega hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. Þar ættu staðbundnar óskir eða fordómar ekki að ráða ferðinni heldur hagur heildarinnar sem má leiða af yfirvegun heildarinnar. Hugtakið samræðustjórnmál á rætur sínar að rekja í þessa hugsjón um þingið sem vettvang rökræðu sem tekur öðru fremur mið af almannahagsmunum. Markmið rökræðu er að lýsa upp málefni, því verður hún að byggjast á upplýsingum um staðreyndir mála. Sá sem stundar rökræðu af heilindum leitast við að hafa það sem sannara reynist. Gildi stjórnmálarökræðunnar er meðal annars fólgið í því að láta andstæð sjónarmið takast á og það er hlutverk stjórnarandstöðu að láta reyna á málflutning stjórnarliða til að skerpa röksemdir.“ Svo mörg voru þau orð og ég hvet okkur þingmenn enn og aftur til þess að bera virðingu hvert fyrir öðru, sýna auðmýkt og vera mjúklynd í hjarta í störfum okkar á komandi dögum og um alla framtíð. Höldum áfram með bjartsýni og sáttfýsi að leiðarljósi. Gangan verður okkur auðveldari ef við horfum fram á veginn heldur en ef við lítum sífellt um öxl.

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á viðtali við framkvæmdastjóra Þróunarsamvinnustofnunar sem var í Ríkisútvarpinu í morgun þar sem hann fjallaði um þróunarsamvinnuna. Að sjálfsögðu er tilefnið áform í fjárlagafrumvarpi hæstv. núverandi ríkisstjórnar um niðurskurð til þróunarsamvinnu, bæði tvíhliða þróunarsamvinnu og fjölþjóðlegrar þróunarsamvinnu. Framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar vekur athygli á því að sá niðurskurður sem er áformaður muni bitna sérstaklega á nýjasta verkefni stofnunarinnar sem er jarðhitaverkefni þar sem íslensk þekking er nýtt í þágu þróunarríkja. Hann leggur áherslu á það í máli sínu að þurfi hann að velja mannslíf annars vegar og íslenska sérþekkingu hins vegar eigi hann engan annan kost en að velja mannslíf. Þessu mati er ég að sjálfsögðu algerlega sammála og ég geri ráð fyrir að flestir deili því. Í viðtalinu lætur hann þess getið að slík verkefni, sérstaklega þau sem bjarga mannslífum, séu í raun og veru betri notkun á íslensku skattfé en önnur dæmi eru um. Þessu finnst mér mikilvægt að halda til haga og vekja þá jafnframt athygli á því að svona geta afleiðingarnar orðið af mörgum vanhugsuðum eða illa hugsuðum ráðstöfunum eins og birtast í fjárlagafrumvarpinu hvað þetta atriði varðar. Það er að sjálfsögðu jákvætt ef menn sjá eitthvað að sér í þessu efni, en mér finnst mikilvægt að við höfum í huga mikilvægi þróunarsamvinnunnar og hvað við getum lagt af mörkum vegna þess að þrátt fyrir allt eru Íslendingar rík þjóð sem á að sjálfsögðu að láta sig varða heiminn allan.

Virðulegi forseti. Það er um margt að ræða þegar við fjöllum um störf þingsins og við munum ræða ýmislegt hér á næstu dögum. Eðli málsins samkvæmt er verkefnið sem við höfum tekist á við erfitt, en það er ekki bara verkefni hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans, það er auðvitað verkefni okkar allra. Við vitum að halli á fjárlögum þessa árs sem átti ekki að vera til staðar var um 30 milljarðar kr. Það er stórt verkefni. Og við vitum að þær áætlanir sem lagt var upp með gengu ekki eftir. Virðulegi forseti. Við þekkjum vanda heilbrigðisþjónustunnar og sem betur fer virðumst við vera að ná þeim árangri að geta hagrætt og hreyft þannig til að um 4 milljarðar kr. fari til heilbrigðisþjónustunnar á sama tíma og allt lítur út fyrir að við náum hallalausum fjárlögum. Það er ekki auðvelt. Við munum alltaf geta komið hingað upp eða hvar sem er og sagt að það vanti einhvers staðar meira fjármagn. Þannig mun það alltaf verða. Það er ánægjulegt, og ég held að allir hljóti að vera sammála því, ef við náum því markmiði að halda hallalausum fjárlögum, setja 4 milljarða í heilbrigðisþjónustuna aukalega og 6 milljarða aukalega í bætur til eldri borgara og öryrkja. Það er árangur sem ber að fagna. Ef við náum því og snúum af braut 30 milljarða hallareksturs er það auðvitað árangur sem skiptir máli. Síðan verður það verkefni okkar allra, virðulegi forseti, að gera enn betur. Við vitum það alveg og jafnvel þeir sem eru í stjórnarandstöðu núna því að það er stutt síðan þeir voru í stjórnarmeirihluta og þeir náðu ekki neinni 

Virðulegi forseti. Það er gaman að fá að taka þátt í undirbúningi fjárlaga í fyrsta skipti. Það er mikil og skemmtileg vinna, eins og þingið allt. Þess vegna kemur mér svolítið á óvart að þingmenn tali um að núna fyrst sé eitthvað að gera. Það hefur verið mikið að gera hjá mér frá því að ég var kosinn á þing og verður vonandi áfram. Það er líka mjög gaman að verða vitni að því að fjárlögin, eins og hér hefur komið fram, verði hallalaus sem er auðvitað mikill áfangi fyrir okkur öll og mikilvægt að við stefnum á að halda því. Hér hefur komið fram að við ætlum að setja 4 milljarða inn í heilbrigðiskerfið. Mér finnst mjög mikilvægt að þeim peningum verði varið í jöfnum hlutföllum milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Landspítalinn þarf á auknu fé að halda og þangað verða settir töluverðir peningar. Við ætlum að lækka skatta um 5 milljarða, auka ráðstöfunartekjur fólksins, millistéttarinnar, um 5 milljarða og það er líka afar mikilvægt. Við erum að koma til baka með 6 milljarða í skerðingum á öryrkja og eldri borgara. Við vitum öll hvað það skiptir miklu máli. Það er líka ljóst að samkvæmt þeim hugmyndum sem fram eru komnar verður þróunaraðstoð á næsta ári 0,23% af landsframleiðslu, hún var á árunum 2011 og 2012 0,21%. Við stöndum okkur öll vel og er mikilvægt að halda góðum árangri til haga.


             Virðulegur forseti.  Hér hefur komið fram að það er verið að setja inn í fjárlögin, sem við væntanlega tökum til 2. umr. á föstudaginn kemur, rúmar 4.000 milljónir í heilbrigðiskerfið. Það er líka ljóst samkvæmt fjárlögum að 6.000 milljónir fara til eldri borgara og öryrkja. Það er verið að lækka skatta á hóp fólks í landinu um 5 milljarða. Það er sama hvar við stöndum í pólitík, við hljótum að geta verið sammála um að þetta sé áfangi, þetta sé skref í rétta átt. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að minni hlutinn á þingi ætli að tala niður þann árangur sem þó er sýnilegur í fjárlagafrumvarpinu. En ég ítreka að það er ljóst að í pólitík greinir menn á um leiðir að markmiði. Hér hefur líka mikið verið rætt um þróunaraðstoð. Í síðustu fjárlögum setti þáverandi ríkisstjórn aukakraft þar inn sem nam 0,26% af vergri landsframleiðslu. Það er verið að taka niður í 0,23% af vergri landsframleiðslu. Þróunaraðstoð áranna 2010, 2011 og 2012, a.m.k. 2011 og 2012, var 0,21%  Reynum í það minnsta að vera sátt við það sem vel er gert og 

Virðulegur forseti. Í síðustu viku voru samþykkt tvö frumvörp í ríkisstjórn sem ég er sérstaklega ánægð með. Annað þeirra er frumvarp um frestun nauðungaruppboða og hitt er frumvarp til laga um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta. Þótt þessi frumvörp snúist ekki beint um einhver fagnaðarefni tel ég þau mjög mikilvæg og til bóta fyrir marga sem eiga í erfiðleikum vegna skuldastöðu sinnar. Mér finnst nauðsynlegt að þessi mál komist í gegnum þingið en þau eru bæði á dagskrá í dag. Að setja stopp á nauðungaruppboð er mikilvægt og ber að fagna ákvörðun hæstv. innanríkisráðherra í þeim efnum. Þetta er mikilvægt meðan aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna ná fram að ganga. Það er að mínu mati nauðsynlegt því að miklar líkur eru á að skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar muni breyta stöðu einhverra heimila og forða þeim þannig frá nauðungarsölum. Í því samhengi vil ég minnast á að nauðsynlegt er að bregðast við málefnum þeirra heimila sem nú þegar hafa farið í uppboð og eru enn þá á samþykkisfresti. Bregðast þarf við því og auka samþykkisfrestinn sjálfkrafa á þeim málum svo hann verði til 1. júlí nk., alveg eins og með aðra frestun á nauðungarsölum. Skoðun mín er sú að gæta verði jafnræðis í þessum málum og þykist ég vita að það verði gert. Einnig ber að fagna að frumvarp um fjárhagsaðstoð vegna gjaldþrotaskipta er komið fram. En það er bara þannig að ákveðinn hluti einstaklinga á enga aðra leið færa en að fara í þrot, því miður. Ég er viss um að einhver hluti skuldsettra einstaklinga hefði gjarnan og þegar viljað geta byrjað að nýju í stað þess að standa í stappi við fjármálastofnanir í mörg ár sem elta þá út í hið óendanlega. Eftir mat á greiðslustöðu einstaklinga fá þeir sem uppfylla skilyrðin gjaldþrotaskiptin greidd og geta klárað sín mál. Auðvitað er það aldrei ánægjulegt þegar þessi staða kemur upp og það er virkilega erfitt að horfa á eftir þeim sem hafa enga aðra möguleika en að fara í þrot en ég hef fulla trú á því að þessi frumvörp muni hjálpa skuldsettum einstaklingum.

Virðulegi forseti. Í kringum árið 2006 fór að verða vart við síld í miklu magni í Breiðafirði og gekk hún inn á Grundarfjörð, Kolgrafafjörð og víðar. Þótti þetta tíðindum sæta. Við mælingar kom í ljós að um gríðarlegt magn var að ræða og fóru síldveiðiskip til veiða og hafa gert það á hverju hausti síðan. Það má til gagns og gamans geta að um 1950 voru síldveiðar stundaðar í Breiðafirði. Í annálum og skjölum frá síðustu öld má finna frásagnir af því að í kringum 1943 fóru menn að ganga fjörur í Kolgrafafirði til að tína síld sér til matar. Ég hef heyrt svipaðar sögur af síldardauða allt aftur til 1908. Allt er þetta fyrir tíma þverunar fjarðarins. Í dag vita fræðimenn að þetta er sumargotssíld sem fitar sig eftir hrygningu og leitar síðan að stöðum til vetrardvalar og þá helst í kaldari og vatnskenndari sjó, sem er að finna inni á fjörðum og flóum, og gengur á vorin til hrygningar. Síldin er mikið ólíkindatól eins og hún hefur sýnt og sannað síðustu áratugi. Síldardauðinn í Kolgrafafirði á síðasta ári vakti mikla athygli og var talað um að þarna hefðu gengið á land tugir þúsunda tonna og magnið af síld í firðinum væri 250 þús. tonn. Orsakir síldardauðans gætu átt sér nokkrar skýringar, segja menn. Súrefnismettun var mjög lítil og er talið að það sé hluti af skýringunni. Það er líka athyglisvert að í bæði skiptin sem síldin gekk á land var stórstreymi, heiðskírt og tunglið skínandi bjart á vesturhimni. Núna í haust er síldin enn og aftur komin í Kolgrafafjörð, eins og flestir landsmenn vita. Þó mælist minna magn, eða um 70 þús. tonn, og virðist súrefnismettun vera í góðu lagi. Þó að sjálfsagt sé að fylgjast með gangi mála þarna, hefði ekki mátt bíða átekta og sjá hverju fram vindur í staðinn fyrir þessar tilraunir með síldarsmölun sem hafa verið prófaðar? En mögulega getum við lært af þessu.

Virðulegi forseti. Ég hef komið áður í þennan ræðustól og kallað eftir að þingheimur sýni kjark til að forgangsraða þegar tekist er á um málin hér. Ég hef kallað eftir forgangsröðun og hef sagt að það þurfi kjark til að forgangsraða. Ég vil segja það, eins og hér hefur komið fram, að núverandi stjórnarflokkar hafa sýnt mikinn kjark þar sem þeir hafa náð að snúa 30 milljarða halla yfir í hallalaus fjárlög. Þeir eru búnir að finna 20 milljarða til að setja til heimilanna næstu árin, 6 milljarða til að leiðrétta skerðingar hjá eldri borgurum og öryrkjum, 5 milljarða í lækkun skatta á almennt launafólk og 4 milljarða til heilbrigðiskerfisins. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Ég kalla líka eftir að minni hlutinn sýni kjark. Ég spurði um leiðir, bað um að hann kæmi með einhverjar hugmyndir um hvar mætti hagræða. Ekkert hefur komið, ekki ein tillaga. Mér finnst engin efnisleg umfjöllun um þau mál sem hér eru 

Þjóðkirkjan …

Ég mundi vilja sjá það. Þið þekkið umræðuna um háhitasvæðin. Ef tekið er of mikið minnkar sú auðlind og verður á endanum ekki til. Það sama á við um tekjur og ráðstöfunarfé heimilanna. 

Forseti vill árétta að hv. þingmenn beini máli sínu til forseta en ekki beint til fundarins.

Virðulegi forseti. Sá sögulegi atburður var í lok nóvember að haldin var fyrsta alþjóðlega ráðstefna þingkvenna í heiminum. Þar komu saman yfir 400 þingkonur frá yfir 100 löndum auk annarra þátttakenda. Ég er afar þakklát fyrir tækifærið til að taka þátt í þeirri ráðstefnu. Á ráðstefnunni var Ísland í sviðsljósinu, ráðherrar tóku við viðurkenningum fyrir góðan árangur Íslendinga í jafnréttismálum og fulltrúar okkar voru meðal lykilfyrirlesara. Þrátt fyrir að koma frá landi sem náð hefur hvað bestum árangri í jafnrétti kynjanna á heimsvísu lærði ég margt á þessari ráðstefnu. Það kom mér að mörgu leyti á óvart að hitta allar þessar öflugu þingkonur, hvort sem þær voru í drögtum eða afrískum þjóðbúningum. Þingkonum fjölgar ört á heimsvísu, enn eru þó sex þjóðþing þar sem engin kona á sæti en hins vegar eru tvö þjóðþing þar sem konur eru yfir 50% þingmanna, Rúanda og Andorra. Ísland er og hefur verið í forustu jafnréttismála. Það leggur okkur þær skyldur á herðar að láta ekki staðar numið hér heldur halda áfram og finna leiðir að auknu jafnrétti. Á heimsvísu er stærsta viðfangsefnið vinnan gegn hvers konar ofbeldi og fátækt. Samhliða og sennilega nauðsynleg forsenda árangurs er að vinna að jöfnum hlut kvenna og karla í stjórnunarstöðum og stjórnmálum jafnframt því að jafna launamun kynjanna og draga úr kynjaskiptingu á vinnumarkaði. Lausnir okkar nýtast annars staðar og lausnir annars staðar frá nýtast okkur. Þess vegna fannst mér gaman að hlusta á þingkonu frá Rúanda ræða um mikilvægi fjölskylduvinsamlegs skipulags á þingi. Við ættum að hugsa um það í jólamánuðinum. Einnig fannst mér áhugavert að heyra af áherslum íbúa Jamaíku á uppbyggingu atvinnutækifæra fyrir konur 

Virðulegi forseti. Margar ræður voru fluttar hér um fjáraukalagafrumvarpið í gær. Sem tiltölulega nýr þingmaður undraðist ég orð sumra stjórnarandstöðuþingmannanna því að fjáraukalög eru eðli máls samkvæmt aðallega uppgjör um vanáætlanir fjárlagagerðar fyrra árs. Mér fannst að þau hefðu frekar átt að athuga að það er ákveðið agaleysi sem felst í fjárlagagerð ef bæta þarf mikið í varðandi fjáraukalög. Ég er ekki hingað komin til að dvelja við neikvæðni, það er nóg af henni hér, vegna þess að í mínum huga lofar framtíðin mjög góðu. Fréttir sem berast nú til okkar og einnig það sem við sjáum í skjölum hér á þinginu sýna að algjör umsnúningur er að verða varðandi fjárhag þjóðarinnar og stórbættan hag heimila í landinu. Staðinn er dyggur vörður um félags- og heilbrigðismál. Í þingskjölum má sjá að verið er að setja allt að 6 þús. millj. kr. til viðbótar í almannatryggingar og þá mest til styrktar eldri borgurum en einnig til öryrkja. Þannig er verið að draga til baka skerðingar sem eldra fólk varð fyrir á síðasta kjörtímabili. Ég las í blöðum í dag viðtal við fjármálaráðherra þar sem hann greinir frá að um 4 þús. millj. kr. komi til viðbótar í heilbrigðismálin. Þá les ég einnig út úr fjárlagafrumvarpinu að um 5 þús. millj. kr. fari í skattalækkanir á næsta ári. Þá vil ég benda á skuldaleiðréttinguna fyrir heimilin sem er metin upp á 20 þús. milljónir sem forsætis- og fjármálaráðherrar kynntu hér fyrir skemmstu. Ef ég kann að reikna gerir þetta samtals 35 þús. milljónir eða 35 milljarða kr., 35 milljarða til bjargar og eflingar heimilum þessa lands og samt tekst ríkisstjórninni að halda sig við hallalaus fjárlög. Þá liggja á borðum okkar frumvörp til frekari stuðnings 

Virðulegur forseti. Aðeins um dagskrá þingfundarins og síðustu atriðin sem hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir nefndi. Það er full ástæða til að hrósa stjórnarmeirihlutanum. Hér eru komin fram tvö þjóðþrifamál, annað frá hæstv. innanríkisráðherra sem varðar nauðungarsölur og hitt frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem varðar gjaldþrotaskipti einstaklinga. Þetta eru brýn mál sem góð samstaða er um í þinginu og var rætt við okkur í minni hlutanum um hvort þeim yrði ekki greidd leið hér í gegn þó að þau tækju ákveðinn tíma í umræðu í þinginu, m.a. vegna þess að einstaklingar hér úti eiga sumir mikið undir því að málin fái fljóta afgreiðslu. Þar sem það er alveg ljóst að fjáraukalagafrumvarpið er svo meingallað að það mun áfram taka talsvert mikinn tíma í umræðu í þinginu legg ég til við hæstv. forseta að þessi mál verði fyrst á dagskrá þingfundar og umræðu um fjáraukalögin frestað þannig að það megi koma þeim til nefnda svo að þessi góðu mál sem hjálpa fólki í vanda fái skjóta afgreiðslu í þinginu á aðventunni.

Dagskrá þessa fundar liggur fyrir. Það eru ekki áform um að breyta henni. Þar er gert ráð fyrir því að halda áfram umræðu um fjáraukalagafrumvarpið við 2. umr., sömuleiðis að taka til við tekjuöflunarþátt fjárlaganna sem er auðvitað brýnt að ljúka afgreiðslu á fyrir jólahlé þingsins. Síðan voru sett í forgang þessi tvö mál sem hv. þingmaður nefndi og ég veit að, vonast að minnsta kosti til, getur orðið góð samstaða um að afgreiða til nefndar og síðan til afgreiðslu fyrir jól.

Herra forseti. Við höfum heyrt afstöðu forseta til dagskrárinnar eins og hún liggur fyrir. Ég vil þó leyfa mér að taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar, ég teldi fulla ástæðu til þess að taka þau mál sem hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hafa lagt hér fram og var dreift í gær og eru komin á dagskrá fundarins í dag. Þetta eru mál, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, sem eru brýn og er ágæt samstaða um. Þau eru auðvitað þess eðlis að hér er verið að ræða um 1. umr. um þau mál. Þau eiga eftir að ganga til nefndar. Ég held að það færi vel á því að koma þeim að minnsta kosti til nefndar sem fyrst. Nefndirnar geta þá unnið að framgangi þeirra á meðan tekist er á um og fjallað um önnur mál í þingsal þannig að þau fái sem fyrst endanlega afgreiðslu. Ég held að um það sé góð samstaða þannig að ég hvet hæstv. forseta til að kanna hvort ekki sé hægt að hliðra að minnsta kosti til hvað þá dagskrárliði varðar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvatningu til forseta um að hugleiða aðeins endurröðun á dagskránni, ekki bara í ljósi þess að þau mál sem nefnd hafa verið eru mikilvæg og varða brýna hagsmuni heimila heldur líka vegna þess að hér komu í ljós í gærkvöldi við umræðu um fjáraukalög miklir og alvarlegir gallar á málatilbúnaðinum. Vandinn er bara sá að það voru engir stjórnarsinnar til andsvara í gærkvöldi og vörðu hvorki né útskýrðu þær tillögur sem hér eru lagðar fram. Það liggur fyrir meirihlutaálit frá fjárlaganefnd þar sem hún átelur harðlega framgöngu menntamálaráðherra í því að raka saman fjárlagaheimildum á yfirstandandi ári til að ráðast í gæluverkefni á nýju ári. Það verður ekki ráðið af áliti meiri hlutans annað en að frumvarpið sjálft svo búið, sem meiri hlutinn leggur þó fram, brjóti í bága við fjárreiðulög. Það er brýnt að kalla saman fund í fjárlaganefnd og kalla á fund fulltrúa Ríkisendurskoðunar til að fá á því álit hvort þessi 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka forseta fyrir ágæta fundarstjórn undanfarna daga. Hann hefur sýnt að hann virðir það hlutverk sitt að leyfa þingmönnum að tjá hug sinn. Mig langar til að biðja hann, þann sanngjarna mann, að endurskoða áætlunina um dagskrána í dag. Ég þykist þess fullviss að þau tvö frumvörp sem hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi áðan gætu verið afgreidd hér til nefndar á svona klukkutíma. Ég las í fréttum að þau ættu að fá flýtimeðferð í þinginu og það yrði sannkölluð flýtimeðferð ef þetta yrði bara gert kvissbang. Í þingsályktunartillögu sem við samþykktum í vor um skuldaleiðréttingar til heimilanna átti að minnsta kosti seinna frumvarpið, sem er um greiðslu tryggingagjalds vegna gjaldþrotaskipta, að liggja fyrir í september. Nú er kominn miður desember og þetta kemur hér fram þannig að mér finnst upplagt að 

Hæstv. forseti. Ég styð þá tillögu sem fram hefur komið í ræðustól um að breyting verði gerð á dagskrá Alþingis þannig að þau tvö mál sem hér hefur verið vísað til, annars vegar varðandi gjaldþrotaskipti og hins vegar um frestun á nauðungaruppboðum, verði tekin fyrir núna í upphafi þingfundar. Þau mál þola hreinlega enga bið. Gjaldþrotaskiptin eru í fullu samræmi við þingmál sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttu síðasta vor og endurfluttu nú í haust og er rík ástæða til að verði að lögum hið allra fyrsta. Það er gott að heyra hæstv. forseta tala um að hann vonist til að þetta verði fyrir jól. Þetta þarf helst að gerast í dag eða á morgun. Til þess að hægt verði að vinna málið sómasamlega þarf það að sjálfsögðu að fara til nefndar og fá efnislega umfjöllun þar þannig að eðlilegt er að málið verði tekið þegar í stað á dagskrá.

Forseti. Ég tek undir óskir um dagskrárbreytingu og á ekki von á öðru en að virðulegur forseti verði við því af því að óskin er einlæg. Við viljum greiða leið fyrir þessi tvö frumvörp og við viljum - ég er sannfærð um að allir þingmenn hér inni vilja að þetta verði að lögum fyrir helgi.

Herra forseti. Mig langar að bjóða þingforseta með á nauðungarsölu sem gæti orðið núna í millitíðinni meðan við erum að bíða eftir að þessi frumvörp verði samþykkt. Það gæti orðið nauðungarsala, mig langar að bjóða hæstv. forseta með á þá nauðungarsölu. Hæstv. innanríkisráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, sem á miklar þakkir skildar fyrir að hafa lagt fram þetta frumvarp hefur haft samband við sýslumenn og beðið um að hlutunum sé frestað, að ekki verði farið í nauðungarsölur. Ef forseti er þess alveg fullviss að það haldi þarf kannski ekki að gera þetta akkúrat núna, en ef einhver vafi leikur á því á hann að setja þetta mál strax á dagskrá svo að við getum klárað 1. umr. og sent málið í nefnd þannig að það afgreiðist sem fyrst. 
            

Virðulegur forseti. Við áttum hér umræður fram til miðnættis í gær. Það var ekki nema sjálfsagt að greiða fyrir þingstörfum og þeim mikla vanda sem skapast hefur vegna þess hversu seint stjórnarfrumvörp eru komin fram og standa vaktina til miðnættis. Reyndin varð þó einfaldlega sú að stjórnarmeirihlutinn, sem við vorum að reyna að hjálpa úr vanda sínum með því að halda áfram umræðum fram að miðnætti, lét ekki sjá sig við umræðuna og tók engan þátt í henni. Fyrst stjórnarmeirihlutinn treystir sér ekki sjálfur til að mæta til þings á kvöldin og taka þátt í umræðum getum við auðvitað ekki lengur stutt það að hér séu kvöldfundir - nema þá að það komi afdráttarlaust fram af hálfu þingflokksformanna stjórnarflokkanna að þingmenn stjórnarflokkanna verði á þessum kvöldfundum og taki þátt í umræðunum. Að öllu óbreyttu verðum við að hafna þessari beiðni virðulegs forseta fyrir okkar leyti. 
            

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég varð fyrir ákveðnum vonbrigðum með þá umræðu sem var hér í gær og ekki af því að hún væri eitthvað neikvæð eins og mér fannst hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins gefa í skyn í máli sínu áðan. Hér var einmitt sett fram málefnaleg gagnrýni. Ég velti til að mynda upp spurningum um það sem hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi áðan, það hvernig á því stendur að í fjáraukalögum séu veittar heimildir til útgjalda sem þó eiga að fara fram á næsta ári, á sama tíma og fjárlög þessa árs eru í vinnslu, og að meiri hluti hv. fjárlaganefndar átelji þau vinnubrögð stórkostlega en ætli sér ekki að aðhafast meir. Þó að vissulega hafi verið hér fulltrúar þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og hv. formaður fjárlaganefndar í húsi saknaði ég þess að fá ekki svör við því hvers vegna ekki væri til að mynda tekið á þessu máli sem hlýtur að vekja upp ýmsar spurningar um það hvernig við fylgjum eftir fjárreiðulögum. Ég tek því undir með hv. þm. Helga Hjörvar, það voru ákveðin vonbrigði að vera hér í umræðu í gærkvöldi 

Virðulegi forseti. Okkur er nokkur vandi á höndum því að hér koma mál seint inn og þegar fyrst gefst tækifæri til að ræða þau er orðið áliðið þinghalds, komið fram í miðjan desember og þingdögum farið að fækka. Við ræðum þessi mál á kvöldfundi og erum rétt byrjuð að ræða þau efnislega þegar stjórnarliðar yfirgefa að stærstum hluta þingsalinn. Hér eru tveir, þrír fulltrúar stjórnarflokkanna í salnum  Það er ekki hægt að eiga hér umræðu með þessum hætti. Hún var að sjálfsögðu góð og upplýsandi, ég fór í andsvar við hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og við reyndum að komast til botns í málinu, 

Virðulegi forseti. Varðandi tillögu forseta um lengdan þingfund í kvöld vorum við hér lengi fram eftir í gærkvöldi í töluvert miklum pólitískum óróleika úti í samfélaginu. Maður þurfti að hafa sig allan við að grípa nýjustu fréttir af vendingum að því er varðaði nýjar tillögur og breytingar á breytingartillögur ofan um fjárlagafrumvarpið. Við lögðum okkur fram um að halda uppi málefnalegri umræðu án þess að fá botn í mál, spurðum alveg gríðarlega stórra og mikilvægra spurninga. Það er tilgerð að halda uppi fundi í þingsal meðan stjórnarliðar eru ekki einu sinni tilbúnir að eiga samtal við stjórnarandstöðuna. Meðan engar væntingar eru uppi um að stjórnarliðar hyggist breyta því verklagi og þeirri nálgun sé ég enga ástæðu til að við höldum hér fund fram á kvöld - nema við fáum upplýst um að meiri hluti fjárlaganefndar ætli að taka þátt 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er nokkuð hrærður við að hlusta á þessi orð. Ég átti ekki von á því að þessir hv. þingmenn söknuðu mín svona eins og komið hefur fram, er komið í þingskjöl og verður væntanlega varðveitt í þingsögunni. Ég man eftir svipuðum tíma fyrir nákvæmlega ári og ég saknaði þá þessara hv. þingmanna. Ég tók þátt í umræðunni í gær, augljóslega samt ekki nógu mikið þannig að ég skal bara upplýsa það að hv. þingmenn þurfa ekki að sakna mín í kvöld, ég verð hér og kannski einhverjir fleiri. Ég er mjög ánægður með að hv. þingmenn skuli taka upp það sem við lögðum upp með í nefndaráliti meiri hlutans. Það segir okkur að hv. þingmenn hafa lesið það og tekið mark á því og við erum bara sammála því sem þar kemur fram. Þessi samstaða er líka nokkuð sem við hljótum að fagna, virðulegi forseti. 
            

Hæstv. forseti. Ég mun bara segja já við þessari tillögu enda mælendaskráin löng. Ég vek athygli á því að varaformaður fjárlaganefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, er á þeirri mælendaskrá þannig að menn þurfa ekki að fara á límingunum yfir því að hann ætli ekki að taka þátt í umræðunni.  Síðan þykir mér forsjárhyggja vinstri manna gengin ansi langt þegar þingflokksformaður Samfylkingarinnar krefst þess að menn setji sig á mælendaskrá og haldi ræðu.  Ég vona að umræðan verði gagnleg og góð og að við náum að komast í þau fjölmörgu mál  
            

Hæstv. forseti. Það er gaman að heyra hvað þingmenn stjórnarmeirihlutans eru vandir að virðingu sinni,  Áðan kom fram tillaga um að breyta dagskrá þessa þingfundar og taka mál sem brýnt er taka fyrir, frestun nauðungaruppboða. Það er ekki nóg að eiga orðastað við sýslumenn um frestun, þeir ráða í rauninni engu þar um. Það eru lánardrottnarnir sem verður að lögþvinga til að falla frá nauðungaruppboðum og um það snýst þetta mál. Ég skil ekki hvers vegna 

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað til að gera grein fyrir atkvæði mínu því að ég samþykki það að fundur verði hér fram eftir kvöldi. Ég vil aðeins slá á þær raddir sem hafa komið fram í dag um að formaður fjárlaganefndar hafi ekki verið staddur í þinghúsinu í gær. Ég var hér allt til loka fundarins. Það vill þannig til, virðulegi forseti, að í hádegisfréttum Stöðvar 2 og Bylgjunnar var spilað brot úr ræðu hv. þm. Helga Hjörvars þar sem hann kallaði eftir því að formaður fjárlaganefndar væri í þinghúsinu, en þegar myndbrotið er sýnt labba ég fram hjá púltinu þegar hv. þingmaður kallar eftir mér. Það er, virðulegi forseti, margt sem augað nemur ekki. Ég kem að sjálfsögðu til með að fylgja þessu máli hér í allan dag og verð í þinghúsinu á meðan málið er á dagskrá. Stjórnarandstaðan þarf ekki að vera hrædd um annað, en það er ekki þar með sagt að ég verði á stöðugu spjalli eða í fyrirspurnatíma við 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum að klára fjáraukalögin og koma þessu áfram í þinginu. Ég tek bara undir þær athugasemdir sem hér hafa komið, ég held að það skipti miklu máli að það eru einungis fjórar tillögur frá stjórnarandstöðunni sem hafa verið lagðar fram. Ein af þeim er um að borga þeim sem eru á atvinnuleysisbótum desemberuppbót. Mér finnst ekkert óeðlilegt að við ætlumst til þess að þeir sem eru í meiri hluta fjárlaganefndar geri hér grein fyrir afstöðu sinni og ræði við okkur um þetta mál. Það er tekið upp að nýju sem var áður hjá fyrri ríkisstjórnum Framsóknar og Sjálfstæðisflokks, að borga ekki þessar bætur. Hvenær eigum við sem ekki erum í nefndinni að fá tækifæri til að ræða slík mál ef ekki í þingsal? Jafnframt tel ég að hreinlega sé verið að brjóta reglur þar sem fyrrverandi ríkisstjórn samþykkti formlega sérstaka greiðslu til Landspítalans upp á 125 milljónir vegna óvæntra uppákoma þar, mikils álags vegna veirusýkinga. Því er ekki sinnt í fjárauka. Mun þetta koma fyrir 3. umr., mun það ekki koma? Eigum við að eyða tíma hér í að ræða þetta 

Hæstv. forseti. Í gærkvöldi fóru hér fram ágætar umræður að mörgu leyti og stóðu til að verða tólf. Þegar umræðu lauk voru, ef ég man rétt, tíu eða tólf þingmenn enn á mælendaskrá. Það er hins vegar dapurlegt og bágt að menn skuli fara hér með þau ósannindi að fulltrúar fjárlaganefndar hafi ekki verið í húsi því að það voru þeir vissulega. Formaður nefndarinnar var allt til loka umræðunnar og fleiri nefndarmenn víðar í húsinu í rafrænu sambandi, eins og hér hefur komið fram, og fylgdust með umræðunum. Ég mótmæli því að fulltrúar stjórnarmeirihlutans úr fjárlaganefnd hafi ekki verið hér í gærkvöldi.

Virðulegur forseti. Ég sat þennan þingfund í gærkvöldi til miðnættis og hlustaði á ræður og andsvör stjórnarandstöðunnar í millum og fannst ég upplifa það sama og við gerðum á síðasta kjörtímabili, í fjárlögum síðasta árs þegar við stóðum hér ein og sér og ræddum fjárlögin og ýmis önnur mál. Stjórnarliðar voru fjarverandi og við nýttum tímann með þessum hætti. Svona var þetta, svona er þetta og það mun ekki breytast nema við ákveðum það sjálf. Ég er ekki að kalla eftir því að þessu verði breytt núna af því að aðrir stjórnarflokkar eru við völd. Þetta segir bara meira um umræðuhefðina á Alþingi sem við tölum um oft og mörgum sinnum að við séum tilbúin að breyta en svo erum við ekki tilbúin að breyta neinu. Þá skulum við bara sætta okkur við að hlutirnir eru svona og þá væntanlega verða þeir svona, virðulegur forseti. Ég tek undir að það er margt á dagskránni og mun samþykkja lengingu þingfundar.

Virðulegi forseti. Ég hef sem ráðherra og nefndarformaður borið ábyrgð á málum og rækt það hlutverk með því að sitja í þingsal og bregðast við í andsvörum við þingmenn ef hægt er að svara á tveimur mínútum og annars flutt lokaræðu í kjölfar umræðunnar og brugðist við athugasemdum. Við áttum þess ekki kost hér í gærkvöldi að eiga samtal við neina á þann veg. Það komu efnislegar spurningar sem hefði verið hægt að svara en þeim var ekki svarað. Ég verð að segja varðandi athugasemd hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan að hún var vissulega líkamlega viðvarandi hér með hléum í gær 

Virðulegur forseti. Mér finnst í sjálfu sér í fínu lagi að hafa kvöldfund en ég var viðstaddur umræðuna í gærkvöldi og það var sláandi hversu lítil þátttaka var af hálfu stjórnarþingmanna. Raunverulega mjög merkilegar upplýsingar komu fram í ræðum þingmanna, eins og hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, sem hefði verið full ástæða til að bregðast við. Um leið og ég styð það að hafa kvöldfund í kvöld skora ég á stjórnarþingmenn að vera við þessa umræðu. Ég man ekki betur en að á síðasta kjörtímabili hafi menn setið hér lengi oft á kvöldin og fram á nótt, rætt saman og verið fulltrúar frá stjórnarmeirihluta og stjórnarandstöðu. Að minnsta kosti gerði ég það alloft í þeim málum sem heyrðu til minna nefnda og skoraðist ekki undan því. Ég skora á hv. stjórnarþingmenn að vera hérna við umræðuna, a.m.k. fólk sem situr í fjárlaganefnd.

Herra forseti. Ég kom í ræðustól í gær og ræddi fjáraukalagafrumvarpið. Ég tók sérstaklega til umræðu breytingartillögu frá minni hluta og þær áhyggjur sem ég hef af því að ekki eigi að bæta Landspítalanum þann kostnað sem skapaðist af neyðarástandi á spítalanum í upphafi árs. Ég lýsti líka yfir mjög miklum áhyggjum af því að ekki ætti að tryggja desemberuppbót til þeirra sem hafa framfærslu af atvinnuleysistryggingum sem er, til þess að upplýsa þingmenn, rúmar 170 þús. kr. á mánuði. Þetta er hópur sem kannski þyrfti umfram aðra desemberuppbót. Hvar sem þingmenn eru á meðan á þingfundi stendur varðar mig ekki mest um, en að hér sé enginn til andsvara við okkur þingmenn sem viljum fjalla málefnalega um fjáraukalög er óþolandi. Það er ekki ástæða til kvöldfunda þegar það ástand er í húsinu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér er sagt, það hefur verið kallað eftir því að við bætum umræðuhefðina í stjórnmálunum. Við leggjum okkur mjög mörg fram um það eins og hefur komið fram í mörgum ræðum á undan minni. Hér voru í gær alvöru efnislegar umræður um fjáraukalög. Ég held að vandinn liggi í því að stjórnarliðar virðast vera búnir að ákveða að hlusta ekkert á það sem sagt er, þeir eru bara að keyra sitt prógramm algjörlega óháð öllum öðrum. Það er kannski það sem við stjórnarandstöðuþingmenn munum þurfa að búa við, en það breytir því ekki að þið munuð ekki slá okkur út af því spori að ætla að halda áfram málefnalegri umfjöllun um þau mál sem fyrir liggja. Ætli við verðum þá ekki bara að segja að okkur sé nokk sama um það hvort þið takið þátt í því með okkur eða ekki? Það er samt ósanngjarnt gagnvart þeim sem kusu okkur hingað inn ef við förum í tvær blokkir sem ræðast ekki við. Það er fyrir neðan allar hellur, virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagðist ætla að vera hér í kvöld og þess vegna mun ég 

Herra forseti. Jafnréttisbaráttan stendur enn yfir. Konur í valdastöðum hafa hingað til oft rekið sig á það að karlmenn í valdastöðum sýna þeim lítilsvirðingu. Við urðum vitni að því áðan þegar formaður Samfylkingarinnar sýndi sitt rétta eðli með því að lýsa því yfir að formaður fjárlaganefndar, sem er kona, væri líkamlega viðstödd hér í salnum, og það væri mjög skemmtilegt, en ýjaði að því að hún væri andlega fjarverandi. Þetta finnst mér ekki par fínt og vek athygli á því að Samfylkingin er hér að sýna - ætli þetta sé hið rétta andlit Samfylkingarinnar?

Herra forseti. Hér hafa staðið miklar vitnaleiðslur um fundarhaldið í gær og gærkvöldi. Ég tók þátt í þeirri umræðu og sat á forsetastóli lengstan partinn eftir kvöldmat og get vitnað um það sem hér hefur verið sagt, það var nokkur skortur á því að helstu aðstandendur málsins væru til staðar til þess að minnsta kosti að hlusta á sjónarmið og spurningar sem fram komu. Það er rétt hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að menn ráða því sjálfir hvenær þeir fara í ræðustól. Engu að síður eru til ýmsar gamlar og góðar venjur sem almennt eru til bóta við slíkar umræður. Þær eru meðal annars fólgnar í því að helstu aðstandendur máls, formaður og varaformaður viðkomandi nefndar og ráðherrar viðkomandi málaflokks eða -flokka, séu við og greiði götu umræðunnar hafi þeir áhuga á að koma málunum áfram. Ein var sú tíð að það var bara litið á það sem hreina embættisskyldu ráðherra að mæta ef óskað var eftir honum í þingsal til að eiga skoðanaskipti um mál sem undir hann heyrði. Sá sem hér stendur var einu sinni á hinni öldinni vakinn á þriðja tímanum að næturlagi vegna þess að ónefndur þingmaður uppi í hinni efri deild sálugu óskaði eftir viðveru minni. Ég fór að sjálfsögðu í fötin, dreif mig hingað niður eftir  Þannig var þetta og ég vorkenni engum sem vill koma sínum málum áfram að mæta hingað og sinna þingskyldum sínum eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu um kvöldfund. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, mér finnst lítið unnið með því að vera hér í umræðum þegar enginn er til svara. Því hefur verið lofað að á því verði breyting í kvöld. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort það sé skynsamlegra að við tökum hraðútgáfur af ræðum okkar eins og við höfum gert í þessum umræðum um atkvæðagreiðsluna þar sem við höfum farið yfir helstu efnisatriði. Það er sorglegt að segja frá því að maður hefur fengið meiri viðbrögð núna en í þeim ágætu umræðum sem voru í gær.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Í gær var hér mikil og mjög málefnaleg umræða, að ég tel, um þessi fjáraukalög og hefði verið gott að hafa fleiri úr stjórnarliðinu á staðnum, til að bregðast við þeirri umræðu, og hæstv. ráðherra viðstadda. Ég ætla í upphafi að fara aðeins yfir þessi mál í stærra samhengi. Hér var mikið rætt um aga í ríkisfjármálum og að sú ríkisstjórn sem nú væri komin til valda hefði snúið frá „tærri vinstri stefnu“, eins og hv. formaður fjárlaganefndar orðaði það, að nú væri búið að breyta um kúrs. Það sýndi sig strax í fjáraukalögum þessa árs að framhaldið mundi birtast í fjárlögum fyrir næsta ár. Það er mikið til í því. Um er að ræða gjörbreytingu frá því sem unnið var eftir og haft að leiðarljósi síðustu fjögur ár. Mér hefur fundist umræðan vera svolítið á þann veg að hin hæstv. hægri ríkisstjórn, sem nú stýrir landinu, telji að hún sé að koma að hruni, að ástandið sé þannig með fjárlagagatið sem nú blasir við, að menn séu að taka við gífurlega erfiðu ástandi og ráðast þurfi í þennan mikla niðurskurð í kjölfarið á því. Mér fannst það líka með ólíkindum sem kom hér fram fyrr í dag, undir störfum þingsins, að kallað var eftir kjarki, kjarki allra hér inni til að draga úr fjárlagahallanum, 30 milljarða gatinu sem menn hafa talað um, sem er nú ekki svo stórt, að það þýddi ekkert að heimta meira og meira og fara í vasa atvinnulífsins. Mér þótti þetta mjög undarlega orðað þar sem sú ríkisstjórn og sá stjórnarmeirihluti sem vann við fordæmalausar aðstæður við að koma Íslandi út úr kreppunni eða út úr hruninu stóð frammi fyrir fjárlagahalla upp á milli 200 og 300 milljarða, 216 milljarða minnir mig. Nú eru menn að tala um brot af því, og það er eins og ekkert hafi gerst síðustu fjögur ár. Talandi um aga - ef einhver ríkisstjórn hefur sýnt aga var það síðasta ríkisstjórn sem þurfti að beita miklum aga í fjárlögum og fjárreiðum ríkisins við erfiðar aðstæður og vann með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að efnahagsáætlun fyrir landið með það að markmiði að koma á stöðugleika á gjaldeyrismarkaði og móta stefnu í ríkisfjármálum og koma á sjálfbærri skuldastöðu ríkissjóðs og endurreisa viðurkenndar leikreglur í þjóðfélaginu. Þetta var gert og stjórnvöld útskrifuðust með sóma í sjöttu endurskoðun sem fór fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum árið 2011. Þessi ríkisstjórn og þau stjórnvöld sem nú eru við völd geta ekki vísað í það að ekki hafi verið mikill agi í ríkisfjármálum við gífurlega erfiðar aðstæður. Og menn geta ekki, eins og hv. þingmenn í stjórnarliðinu gerðu hér áðan, talað um kjark, að nú vanti kjark, því að það var kjarkur sem þurfti til og var til staðar hjá þeim stjórnvöldum sem hafa staðið í stafni síðustu fjögur árin. Nú virðist kjarkurinn ekki ná lengra en að rífa af atvinnulausu fólki desemberuppbótina og krukka í barnabætur, vaxtabætur og allt það sem lýtur að velferðarkerfi þjóðarinnar. Þar liggur kjarkurinn hjá núverandi stjórnvöldum. Ég frábið mér því að þurfa að hlýða á það að núverandi stjórnarmeirihluti tali um að nú vanti kjark til að ráðast í að skila hallalausum fjárlögum, því að við værum ekki komin þangað sem við erum komin nema kjarkur hefði verið til staðar. Það þurfti að grípa til niðurskurðar, sem var ekkert auðveldur, og það þurfti líka að afla tekna, sem var heldur ekkert auðvelt við þessar aðstæður. Kjarkur núverandi stjórnvalda nær til þess eins að skera niður en kjarkurinn til að afla tekna er ekki til staðar því að hlífa skal þeim sem hafa fjármagnið og fella niður gjöld og skatta á þá sem raunverulega hafa burði til að leggja til samfélagsins, til góðra mála, og byggja það upp. Þetta er hin ólíka nálgun, sem mér finnst rétt að benda á þegar við ræðum hér fjáraukann, fyrri stjórnvalda og þeirra sem nú stjórna, þessi blandaða leið sem farin var á síðasta kjörtímabili og skilaði okkur þangað sem við erum í dag. Ef eitthvað er ættu núverandi stjórnvöld að vera full auðmýktar og þakka fyrri stjórnvöldum fyrir þann árangur sem náðst hefur. Ég held að það sé eitthvað í okkar þjóðareðli að menn kunna ekki að meta það sem vel er gert, stjórnmálamenn. Þegar stjórnarskipti verða í Noregi þá halda þeir til dæmis til haga því sem vel er gert og fylgja fyrri stefnu sem hefur reynst vel, og líka þó að umskipti verði frá vinstri til hægri. Hér virðist það vera mottó stjórnvalda að rífa allt niður sem hugsanlega hægt er koma klónum í og gera lítið úr þeim árangri sem náðst hefur en upphefja sjálf sig á móti og berja sér á brjóst og segja: Við erum kjarkmenn. Við ætlum að loka fjárlagagati ríkissjóðs á næsta ári. Til þess þurfum við að komast í pyngjur þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu og í raun breyta því velferðarkerfi sem var að byggjast upp þó að það hafi óhjákvæmilega þurft að taka á sig skerðingar þegar efnahagshrunið dundi yfir. Við vitum vel hver bar fyrst og fremst ábyrgð á því, það var frjálshyggjan og sú eiginhagsmunahyggja sem þar réð ríkjum en ekki hugsun fyrir heildina. Mér finnst rétt að við gleymum því ekki. Nú stöndum við frammi fyrir því að halli ríkissjóðs er um 1% af vergri þjóðarframleiðslu, en halli ríkissjóðs var árið 2008, í kjölfar hrunsins, 14,6% af vergri þjóðarframleiðslu, enda horfa aðrar þjóðir til Íslands með virðingu fyrir því hve vel hefur tekist, við erfiðar aðstæður, að keyra út úr þessu hruni. Þó að við séum því miður ekki komin á endastöð þá erum við komin vel á leið. Niðurskurður, eins og hann birtist í þessum fjárauka og virðist vera fram undan hjá núverandi stjórnvöldum, dregur úr hagvexti og veltu í þjóðfélaginu. Það er algjör mýta að telja að með lækkun skatta og niðurskurði fari efnahagslífið í gang. Sá árangur sem birtist í hagtölum hjá Hagstofunni, um að verðbólga sé um 3,7% og hagvöxtur sé á réttri leið - það voru góðar tölur sem komu varðandi hagvöxtinn á fyrstu tíu mánuðum ársins. Enginn mundi voga sér, eins og hér hefur verið haldið fram, að segja að það sé þeim stjórnvöldum sem tóku við fyrir sex mánuðum að þakka, að gífurlegur umsnúningur sé í kjörum heimilanna, eins og hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins nefndi hér áðan. Sá umsnúningur hefur ekki verið að gerast á einni nóttu eftir að ný ríkisstjórn kom til valda. Sá umsnúningur hefur verið að gerast hægt og bítandi, með blóði, svita og tárum, síðustu fjögur ár og fyrir það ber að þakka. En þá eiga menn líka að skynja að það þurfti að hafa fyrir því og ekki eigna sér þann heiður án þess að hafa innstæðu fyrir því; þeir eiga að vera menn til þess. Markmið með hallalausum fjárlögum mega ekki eingöngu bitna á þeim sem höllum fæti standa. Nú er talað um að það stefni í 20 milljarða halla. Við skulum þá minnast þess að núverandi ríkisstjórn afsalaði sér tekjum upp á 4–5 milljarða á þessu ári og opinberar framkvæmdir hafa verið að dragast saman. Allt er þetta lóð á þá vogarskál að í stað þess að koma svokölluðum hjólum atvinnulífsins í gang, eins og mikið var talað um fyrir kosningar, þá eru menn að draga kraftinn úr samfélaginu; það hefur ekkert gerst. Mig langar að vitna í grein eftir Indriða H. Þorláksson, þar sem hann talar um áhrif niðurskurðar á hagvöxt og veltu. Hann segir, með leyfi forseta: „Þannig hefur ekki komið fram: að það væri nánast jöfnuður í ríkisfjármálum ef ekki hefðu komið til örlætisgjörningar ríkisstjórnarinnar til handa þeim sem vel eru settir, að frumgjöld ríkissjóðs (gjöld án vaxta) hafa verið dregin tvöfalt meira saman en sem nemur hækkun vaxtagreiðslna, sem eiga þó að vera ástæðan fyrir niðurskurðinum, að kaupmáttur launa er að ná því stigi sem hann var á fyrir hrun, að landsframleiðslan er nú á svipuðu stigi og hún var um 2006, að hagvöxtur hefur verið síðan 2010 og er meiri nú en nokkurn tíma eftir hrun og meiri en í flestum öðrum löndum, að þrátt fyrir hrunið er Ísland í hópi þeirra þjóða þar sem lífskjör eru best.“ Við höfum það nefnilega ansi gott en við þurfum að laga til heima hjá okkur, í landinu okkar, þar sem er mikil misskipting. Í heild hefur þessi þjóð það gott að meðaltali en misskiptingin er að aukast. Hún var orðin mikil fyrir hrun og fyrri ríkisstjórn lagði áherslu á að draga úr misskiptingu með þrepaskiptu skattkerfi og bregðast við til að hlífa velferðarkerfinu meira en öðru þegar grípa þurfti til erfiðs niðurskurðar. Nú er skútunni snúið snögglega við og nú á að finna aurana í vösum þeirra sem minnst mega sín, hlífa útgerðinni í landinu, sem heilt yfir hefur verið að skila gífurlegum hagnaði. Það á að hlífa þeim fjölda erlendra ferðamanna sem koma til landsins við að borga hærri virðisaukaskatt ofan á gistinætur, og ég efast um að þeir ferðamenn hefðu kippt sér upp við að borga hærri virðisaukaskatt. Menn vildu hlífa þar sem eðlilegast hefði verið að ná í fjármagn til að mæta öðrum útgjöldum, til þeirra sem standa veikar fyrir í samfélagi okkar. Og niðurskurður til þróunaraðstoðar sem er til háborinnar skammar. Ég vil nefna nokkra liði í fjáraukanum, t.d. fjarskiptasjóð. Þar er ekki gert ráð fyrir að markaðar tekjur upp á 195 millj. kr. fari í lögbundið hlutverk sjóðsins - tekjur vegna útboða á 4G. Það eru mjög slæm skilaboð vegna þess að brýn þörf er á að tryggja öryggi í fjarskiptum og í háhraðatengingum, menn hafa talað fyrir því hér á þingi. Ég mælti fyrir tillögu þess efnis fyrir stuttu að efla háhraðatengingu í dreifðum byggðum landsins og fékk góðar undirtektir með þá tillögu og flutningsmenn voru margir á þeirri tillögu með mér. En þetta eru vond skilaboð til dreifðra byggða. Eins og komið hefur verið inn á er engin desemberuppbót, ekki er gert ráð fyrir henni í þessum fjárauka og það hefur miklar afleiðingar. Ég get bara ekki séð hvernig við getum horft framan í það fólk í þessum jólamánuði og sagt við það: Þið eigið að komast af með 170 þús. kr. á mánuði. Hvernig geta menn - í samhengi við það að leggja af auðlegðarskatt og leggja af sérstök veiðigjöld fyrir rúma 3 milljarða á þessu ári og rúma 6 á næsta ári - svo sagt við þá meðbræður okkar sem verst hafa það og eru í erfiðum aðstæðum: „Nei, nú ætlum við að seilast í þinn vasa til að skila hallalausum fjárlögum?“ Nei, þetta er ekki til fyrirmyndar. Til að segja eitthvað jákvætt um þessa blessuðu hægri stjórn er ég þó ánægð með að snúið var við varðandi skerðingu í ár á Rannsóknar- og vísindasjóði vegna þeirra verkefna sem farin voru af stað. Það var ekki sjálfgefið, beita þurfti miklum þrýstingi og berjast fyrir því bæði innan fjárlaganefndar og utan. En það var þó snúið við og það fékk að halda sér. Nám er vinnandi vegur er verkefni sem hefur skilað fjölda af ungu og atvinnulausu fólki aftur á rétta braut í lífinu - nú á að fara með þá fjármuni eitthvað allt annað. Og ég bara skil ekki hvernig hægt er að útdeila því sem er eyrnamerkt ákveðnum verkefnum á einhvern annan hátt án samráðs við þá aðila sem hlut eiga að máli. Við erum líka að tala um að auka eigi framlög til forsetaembættis Íslands. Ætli þörfin sé brýnust þar? Með fullri virðingu fyrir því embætti held ég að það mætti nú alveg missa sín, ég held að einhverjir aðrir gætu notið þeirra fjármuna. En svona er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, því miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Hún fór vel yfir söguna, í hvers konar ástandi við vorum að vinna hér á síðasta kjörtímabili og hvernig fyrri ríkisstjórn tók á málum. Við fórum einmitt blandaða leið, bæði niðurskurðar og skatta- og gjaldahækkana. Fara þurfti þessa blönduðu leið til að gæta þess að ganga ekki svo nærri ríkisstofnununum að þær gætu ekki þjónað þeim sem helst þyrftu á þeirri þjónustu að halda og einnig að ná í tekjur til að brúa þetta bil. Við erum sem sagt að fara úr 216 milljarða gati og stöndum frammi fyrir 20 milljarða gati. Þegar við skoðum það hvernig þetta er samsett, þessir 20 milljarðar, er stærsti hlutinn, meira en helmingurinn, á tekjuhliðinni. Tekjurnar koma ekki hratt inn, að minnsta kosti ekki á fyrri hluta ársins og á það einkum við um neysluskattana. Auðvitað hafa, eins og hv. þingmaður fór vel yfir í ræðu sinni, afslátturinn til útgerðarmanna og erlendra ferðamanna og síðan IPA-styrkirnir áhrif. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að kosningaloforð stjórnarliða hafi ekki haft áhrif á neyslu fólks, hvort fólk hafi ekki verið að bíða eftir að sjá hvað yrði nú um loforðin - þess vegna héldi fólk að sér höndum og skattarnir skili sér þá frekar nú í jólamánuðinum. Ég vil spyrja hv. þingmann um þessar áherslur og gagnrýni stjórnarliða á þennan tekjumissi.

Virðulegur forseti. Takk fyrir andsvarið. Jú, væntingarnar voru orðnar uppblásnar af núverandi stjórnvöldum fyrir kosningar. Menn töldu að fljótlega eftir kosningar, innan mánaðar, fengju þeir, eins og sagt var í hálfkæringi, feitan tékka inn um póstlúguna. Svo fór hinn kaldi veruleiki að renna upp fyrir fólki þegar fór að líða á og það sá að það hafði keypt köttinn í sekknum. Ég held að fólk hafi nú lært það af þessu hruni að menn verða að hugsa lengra fram í tímann en við Íslendingar gerum kannski yfir höfuð; við verðum að hafa borð fyrir báru. Ég held að bæði atvinnulífið og fólkið í landinu, meginhluti þess, hafi ákveðið að fara ekki með opinn tékka út í fjárfestingar og annað vitandi ekki hvernig hin nýja ríkisstjórn mundi fóta sig, hvernig hún ætlaði að standa við uppblásin loforð um skuldaleiðréttingar. Og atvinnulífið - ég held að það hafi hálfpartinn verið slegið út af laginu vegna þess að ekki var farið út í þær fjárfestingaráætlanir sem farið var af stað með af fyrri ríkisstjórn, þar voru auðvitað væntingar um að margt væri að byggjast upp í fjölbreyttum atvinnuvegum í samfélaginu. En þegar það er fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar að slá fjárfestingaráætlunina af þá held ég að mönnum hafi orðið um og ó. En auðvitað urðu sumir glaðir, enda ekkert skrýtið, menn sem fengu afslætti upp á milljarða, bæði í útgerðinni og í ferðaþjónustunni og ríkasta fólk landsins.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður dró mjög skýrt fram áherslur ríkisstjórnarinnar. Fyrr í sumar tók hún ákvarðanir sem veittu afslátt upp á rúma 4 milljarða samtals og hér er verið að leggja til að það sé tekið inn í tekjuhluta fjáraukalagafrumvarpsins. Hún leggur hins vegar ekki til aukafjárveitingu til desemberuppbótar upp á 240 millj. kr. Þetta dregur svo vel fram þær skýru línur sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt. Ég spyr hv. þingmann um fjarskiptasjóð og þau verkefni sem honum ber samkvæmt lögum skylda til að hrinda í framkvæmd og er með áætlanir um. Samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar eiga mörkuðu tekjurnar ekki að renna í sjóðinn, upp á 195 millj. kr., sem meðal annars áttu að nýtast til að leggja ljósleiðara um dreifðar byggðir landsins og fara á þau svæði sem fjarskiptafyrirtækin sinna ekki. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er landsbyggðarþingmaður, hvaða afleiðingar hún telji að það hafi á vænleg búsetuskilyrði í dreifðum byggðum landsins.

Virðulegi forseti. Takk fyrir andsvarið. Ég lýsi því enn og aftur yfir að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að ríkisstjórnin ætli ekki bakka með það að draga desemberuppbótina til baka og leggja hana inn - hún þyrfti helst að tilkynna það strax svo að fólk vissi að það gæti haldið gleðileg jól fyrir sig og sína með þessari litlu upphæð sem skiptir þó miklu máli. Varðandi fjarskiptasjóðinn þá hef ég miklar áhyggjur af því hvað þetta þýðir fyrir þann sjóð. Ég hélt að þverpólitískur vilji væri til þess - mér heyrðist það í umræðunni þegar ég mælti fyrir tillögu fyrir nokkrum dögum um háhraðatengingar í dreifbýli - að styrkja fjarskiptasjóð svo að hann gæti staðið undir því lögbundna hlutverki sínu að tryggja öryggi ljósleiðara um landið. Mér skildist á stjórnarliðum í þeirri umræðu að verið væri að vinna að því af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég er því mjög undrandi yfir því að ekki sé gert ráð fyrir að þessar mörkuðu tekjur í fjáraukanum renni í fjarskiptasjóð. Ég lýsi eftir, eins og mörg okkar hafa gert, viðkomandi hæstv. ráðherra, formanni eða varaformanni fjárlaganefndar til að útskýra það fyrir okkur, áhugafólki um góða háhraðatengingu og fjarskiptatengingu um allt land, hvað er þarna á ferðinni. Er þetta enn einn neikvæður jólaglaðningur sem ríkisstjórnin er að senda landsmönnum eða er ríkisstjórnin kannski utan þjónustusvæðis?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður fór vel yfir það sem hér var gert á síðasta kjörtímabili sem sannarlega var ekki auðvelt, að rífa ríkisbúskapinn upp frá því að ramba á barmi gjaldþrots og vera þó kominn á þann stað að stefnt sé að hallalausum fjárlögum á næsta ári. Mér heyrðist hv. þingmaður vera sammála því, og ég er mjög sammála ríkisstjórninni í þeim efnum, að við eigum umfram allt að stefna að hallalausum fjárlögum. Ég tel reyndar að óráðsía í ríkisbúskapnum fram að þeim árum sem gjarnan hafa verið kölluð góðærið, þ.e. fyrir hrun, hafi líka valdið nokkru um hvernig fór. Ég vildi kannski spyrja þingmanninn hvort við gætum verið sammála um þá söguskýringu. Hv. þingmaður minntist einnig á veiðigjöldin en ríkisstjórnin hefur ákveðið að lækka þær tekjur sem áætlaðar höfðu verið á það. Nú er hv. þingmaður utan af landi og þekkir mjög vel til þeirra mála. Menn hafa sagt að útgerðin hafi ekki ráðið við þær upphæðir sem þar voru lagðar til. Kannski hefði mátt endurskoða það hvernig það var lagt á, menn hafa sagt að einhver tæknilegur galli hafi verið á því eins og það var samþykkt á vorþinginu. En mig langaði að spyrja hv. þingmann: Er það álit hennar að útgerðin hefði ekki ráðið við þær upphæðir sem áætlaðar voru á hana í fjárlagafrumvarpinu eins og það lá fyrir?

Virðulegur forseti. Takk fyrir andsvarið. Varðandi fjárlagahalla ríkissjóðs þá er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni um það að við eigum að stefna að hallalausum fjárlögum. Hægri stjórnir hafa oft hreykt sér af því að þær einar hafi vit á efnahagsmálum. Það hefur verið mýtan að ef vinstri menn kæmust til valda færi allt til fjandans því að þeir hefðu ekki hundsvit á ríkisfjármálum. Með veru vinstri stjórnar á síðasta kjörtímabili, stjórnar vinstri manna og jafnaðarmanna, var sú mýta afsönnuð. Þá kom í ljós að það voru einmitt vinstri menn í landinu sem gátu haft þá efnahagslegu stjórn sem þurfti til að koma okkur þetta langt út úr kreppunni. Hægri stjórnir síðustu árin þar á undan - átján ára eða svo, þegar svokallað góðæri átti að vera, síðustu ár fyrir hrun - gerðu ekki það sem hygginn maður gerir að leggja fyrir og hafa eitthvað upp á að hlaupa. Búið var að skera niður í heilbrigðiskerfinu svo að það var miklu veikara fyrir að mæta þessu erfiða hruni. Ég er sammála því að við eigum að vinna að því að skila hallalausum fjárlögum en þá er það spurningin hvar við ætlum að taka peningana. Ætlum við að afsala okkur tekjum af vel stæðri útgerð eða ætlum við að skera niður velferðarkerfið og fara í vasa hjá láglaunafólki? Ég tel að þurft hefði að endurskoða veiðigjöldin á lítil og meðalstór fyrirtæki og stjórnvöld á síðasta kjörtímabili voru að móta tillögur um það. Stærstur hluti útgerðarinnar hefði algjörlega staðið undir því veiðigjaldi sem lagt var upp með en ég er sammála því að þurft hefði að endurskoða veiðigjöld á minnstu og meðalstóru útgerðirnar. Það hefði ekki kostað nálægt því fjármagni sem þeir fóru út í að lækka á útgerðinni í bolfiskgeiranum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar svör. Hér áðan var rætt nokkuð um fjarskiptasjóðinn og ég er meðflutningsmaður þingmannsins á þingsályktunartillögu um háhraðatengingar á landsbyggðinni. Ég held reyndar að ég geti montað mig af því að vera eini þingmaður höfuðborgarinnar sem er meðflutningsmaður á því enda tel ég ekki annað í boði árið 2013, ég tala ekki um þegar nær dregur árinu 2020, en háhraðatengingar séu þar sem við ætlum að hafa byggð í landi. Hv. þingmaður minntist einnig á aðrar tillögur og annað sem skorið er niður og virðist vera fært mjög einkennilega yfir í aðra liði í fjáraukalögunum. Mér skilst að sumt af því eigi ekki að nota fyrr en á næsta ári en það var nú rætt svolítið í gærkvöldi. En aftur, af því að hún er utan af landi og hún minntist sérstaklega á Nám er vinnandi vegur, langaði mig að spyrja hvort það sérstaka verkefni hafi komið vel við þau byggðarlög og það unga fólk sem býr á þeim svæðum sem hún þekkir miklu betur til en ég - ég veit að atvinnuleysi ungs fólks er þar mikið og spyr hvort þetta komi þá í bakið á því fólki.

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta andsvar. Já, ég þekki mætavel til þessa verkefnis á því svæði sem stendur mér næst, á norðanverðum Vestfjörðum. Ég veit að þar hefur þetta komið að gagni hjá mörgum ungmennum sem hafa flosnað upp úr námi af einhverjum orsökum, hafa ætlað að fara að vinna, hafa misst vinnuna og verið komin í sjálfheldu og kreppu. Þegar þetta kom til þá var það gífurlega ánægjulegt bæði fyrir margar fjölskyldur og þessa einstaklinga. Þetta er eitt af þeim góðu verkefnum sem maður er svo glaður yfir að við skulum hafa haft kjark til að fara af stað með, í hinum erfiðu aðstæðum síðustu fjögur ár, þegar ekki voru til peningar til að dreifa í kringum sig til góðra verkefna; vinnumarkaðsaðgerðir sem voru jákvæðar og uppbyggilegar og spöruðu samfélaginu fjármuni til lengri tíma litið. Við erum að koma þessu unga fólki, þeim sem þarna í hlut eiga, aftur af stað í stað þess að þau séu þiggjendur. Það er gífurlega mikilvægt að þau séu sjálfbjarga og geti fundið sig í lífinu. Af því að hæstv. ríkisstjórn talar nú um að við vinstri menn viljum helst bótavæða alla og hafa alla á bótum þá höfum við þvert á móti verið að hjálpa fólki sem einhverra hluta vegna hefur farið út af hinni beinu braut til að koma því aftur á beinu brautina og finna sína hillu í lífinu. En þessi ríkisstjórn virðist ekki ætla að fylgja þeirri góðu vinnu eftir.

Hæstv. forseti. Fyrir ýmissa hluta sakir fer hér fram fróðleg umræða um frumvarp til fjáraukalaga. Nú er það að endurtaka sig sem gerðist í gær, og hefur kannski stundum gerst áður, að stjórnarandstaðan færir fram rök fyrir sinni afstöðu og af hálfu stjórnarmeirihluta verður fátt um svör. Þannig gekk það allan gærdaginn og fram yfir miðnætti. Síðan er í upphafi þingfundar dagskrárliður sem heitir Störf þingsins og þá koma stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar fram og halda tveggja mínútna lofræður um eigið ágæti þannig að samræða er af mjög skornum skammti. Hins vegar eru menn að taka á mjög mikilvægri prinsippumræðu. Formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins sagði undir dagskrárliðnum störf þingsins í dag að fjáraukalög væru einfaldlega uppgjör við fjárlög núverandi árs og að stjórnarandstaðan nú sem að uppistöðu til var í stjórnarmeirihluta á síðasta kjörtímabili yrði að horfast í augu við eigin vanáætlun. Er þetta alveg rétt? Að sjálfsögðu er þetta að einhverju leyti rétt, en það eru liðir á fjárlögum hvers árs sem erfitt er að áætla mjög nákvæmlega, einfaldlega vegna þess að við vitum ekki hver framvindan verður. Ég nefni sem dæmi náttúruhamfarir. Það geta komið til útgjöld á árinu án þess að menn hafi órað fyrir því að til slíks kæmi. Ég nefni hælisleitendur. Það er áætlað hve margir hælisleitendur komi til landsins með tilheyrandi tilkostnaði fyrir ríkissjóð, en þetta getur aldrei verið annað en líkindareikningur. Ef þeir eru fleiri en menn áætluðu verður að sjálfsögðu um að ræða meiri útgjöld til málaflokksins. Ég held að þessi staðhæfing formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins eigi hins vegar ekki við núna nema að mjög takmörkuðu leyti vegna þess að í umræðunni um fjáraukann erum við í reynd að fást við ný fjárlög. Það er verið að breyta forsendum frá því sem samþykkt var á síðasta ári fyrir þetta ár. Menn hafa gagnrýnt það við umræðuna að það sé skaðlegt og varasamt að skapa óvissu í ríkisbúskapnum með þessum hætti. Það er óneitanlega verið að því. Nú geta menn deilt um hvort það sé rétt og siðferðilega og pólitískt stætt á því að leggja fram fjárfestingaráætlun eins og við gerðum til nokkurra ára, annars vegar þar sem gerð var grein fyrir með hvaða hætti við ætluðum að afla tekna og hins vegar hvernig þessum tekjum yrði varið. Þá erum við að taka ákvarðanir sem snúa inn í framtíðina. Menn geta gagnrýnt það. Það er alveg rétt að með nýrri ríkisstjórn kemur ný pólitík og nýjar áherslur. Það er ekkert óeðlilegt að þær breytist í tímans rás. Við höfðum til dæmis ekki þær áherslur í tíð síðustu ríkisstjórnar sem núverandi ríkisstjórn hefur varðandi skattheimtu. Við hefðum aldrei gefið útgerðarfyrirtækjum afslátt upp á 6,4 milljarða á ári eins og núverandi ríkisstjórn gerir. Við hefðum ekki fallið frá áformum um hálfan annan milljarð í skattlagningu á ferðaþjónustuna í landinu sem er aflögufær. Ég hygg að við hefðum framlengt auðlegðarskattinn sem gaf ríkissjóði 9,1 milljarð. Það hefur verið bent á að hann hafi verið tímabundinn skattur. Það er alveg rétt, við áttum eftir að taka endanlega ákvörðun í því, en ég hygg að félagshyggjufólk hefði viljað setja þann skatt á sem er skattlagning á fólk sem á hreinar eignir, einstaklinga umfram 75 milljónir og hjón umfram 100 milljónir. Ég held að talan hafi staðið í því. Þetta var gagnrýnt, m.a. á þeirri forsendu að fólki gæti verið gert erfitt að halda eign sinni, íbúð, húsnæði, fullorðnu fólki, og það var nokkuð sem við vorum tilbúin að skoða. Við vorum tilbúin að skoða það til að fyrirbyggja slík slys af því að ekkert slíkt vakti fyrir okkur, heldur prinsippið að þeir sem eiga hreinar eignir sem einhverju nemur greiði eitthvert brotabrot af því til samfélagsins. Það var 1,25% af eigninni og fór upp í 1,5% og á tímabili upp í 2% þegar komið var upp í miklu hærri upphæðir en þessu nemur. Þarna var um að ræða yfir 9 milljarða á ári í ríkissjóð. Ég held líka að ef við hefðum gert breytingar á tekjuskattskerfinu hefðum við liðkað til fyrir lægsta þrepinu, fólkinu með lægstu tekjurnar, og ekki gefið afslátt upp á 0,5% á millitekjuhópunum sem á að gefa ríkissjóði 5 þús. milljónir. Það er ekkert óeðlilegt að ríkisstjórn með þessar áherslur vilji ívilna stórútgerðinni, gefa henni afslátt upp á 6,4 milljarða, á sama tíma og hún kemur síðan til fundar eins og við urðum vitni að í vor og borgaði eigendum sínum í arð mörg þúsund milljónir. Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum borgaði 1.100 milljónir, 1,1 milljarð, í arð síðasta vor eftir að hún hafði fengið sumargjöf ríkisstjórnarinnar. Forsvarsmenn og eigendur Samherja hafa rætt um það að aldrei í sögunni hafi arður þeirra verið meiri en nú er. Ég hefði viljað fá einhverjar ræður um þetta undir liðnum um störf þingsins í dag af hálfu stjórnarmeirihlutans sem gefur afslátt hvað þetta snertir en á sama tíma ætlar hún að ráðast á sjúklinga, rukka veikt fólk sem leggst inn á sjúkrahús. Hún ætlar líka að skera niður við Ríkisútvarpið, hún er að skerða möguleika vísindafólks til starfa en aðeins áður en ég vík að þeim þáttum langar mig til að leggja áherslu á þennan fyrsta þátt í mínu máli sem snýr að þessu stóra prinsippi, nefnilega það að ríkisstjórn sem er komin til valda hefur fullt leyfi til þess að sjálfsögðu að hverfa frá áformum fyrri ríkisstjórnar ef þau eru ekki í samræmi við hennar pólitísku áherslur. Og þær eru ekki í samræmi við það. Hún vill sem sagt létta stórlega sköttum af þeim sem eru aflögufærir í þjóðfélaginu, auðlegðarskattinum, skatti á útgerðina, á ferðaþjónustuna, og þá verður náttúrlega eitthvað að gefa eftir. Það eru vísindarannsóknirnar, sjúklingarnir, Ríkisútvarpið og almannaþjónustan á ýmsum sviðum. Það er ekkert óeðlilegt að þetta þurfi að haldast í hendur. Hitt er óeðlilegt að gagnvart fjárlögum yfirstandandi árs sé ráðist í grundvallarbreytingar eins og hér er verið að gera. Þá er verið að breyta forsendum fjárlaganna og kippa fótunum undan traustri áætlanagerð hjá þeim sem eiga að njóta fjárins. Að vísu er ríkisstjórnin að hörfa til baka á ýmsum sviðum eins og hvað varðar rannsóknarsjóði til vísindamanna. Í upphaflegu tillögunum var ráðgert að skera niður framlag upp á 221 milljón til Rannsóknasjóðs Rannís. Það er verið að hörfa frá því að skerða núna tækniþróunarsjóðina eftir að Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins sendu frá sér yfirlýsingar. Það er ekki horfið frá niðurskurði á markáætlun Raunvísindastofnunar. Það eru líka peningar sem eru ætlaðir til nýliðunar. En bara svo þetta verði ekki einhverjar tölur abstrakt út í loftið langar mig til að velta því upp hvað þetta raunverulega þýðir fyrir einstaklinga. Við erum að tala um fjármuni sem ungir vísindamenn njóta þegar þeir koma hingað til starfa, iðulega eftir margra ára nám annaðhvort hér heima, í Háskóla Íslands eða öðrum háskólum, eða háskólum erlendis, iðulega með miklar námsgráður í farteskinu eftir ærin útgjöld og oft og tíðum mikið erfiði. Hvað fær þetta fólk í tekjur almennt, ungir vísindamenn sem koma til starfa hér í vísindaumhverfinu? Hvað skyldi það vera mikið? Mér er sagt að svokallaðir póstdoktorar, þ.e. fólk sem hefur lokið doktorsnámi og fær hér störf við vísindaiðkanir, séu með í tekjur á bilinu 305–315 þús. kr. á mánuði. Það er alveg rétt, það er til fólk sem er á enn lægri launum, undir 200 þús. kr., en þetta eru engu að síður ekki há laun fyrir þetta fólk. Það sem 221 millj. kr. niðurskurður hefði þýtt er að 30–40 manns á þessum launum missti vinnuna sína. Það er það sem þetta þýðir. Þegar haldið er við áform um að skerða markáætlunina um 200 milljónir, það er enn þá þráast við þar, erum við að tala um eitthvað sambærilegt. Síðan halda menn miklar ræður á hátíðarstundum um nauðsyn þess að efla vísindin, sprotafyrirtækin o.s.frv. Ég hvet alla til þess að fletta upp í Fréttablaðinu í dag, þar er ágæt úttekt á því hverju stuðningur við sprotafyrirtæki og rannsóknir hafi skilað á undangengnum árum. Arðurinn mælist í milljarðatugum, segir í fyrirsögn og ég les fyrstu setningarnar í þessari grein, með leyfi forseta: „Þau 13 fyrirtæki sem fengu styrki úr Tækniþróunarsjóði árið 2005 höfðu endurgoldið ríkissjóði framlagið 20–40-falt árið 2012. Arðurinn af fjárfestingu ríkissjóðs mælist í tugum milljarða.“ Á þetta benda menn sem handfast í þessum efnum. Þetta er samantekt frá Samtökum iðnaðarins um verðmætasköpun og tekjuöflun ríkissjóðs af fyrirtækjum sem hafa notið styrkja til nýsköpunar- og þróunarverkefna. Ég hvet fólk til að lesa þessa ágætu úttekt sem birtist í Fréttablaðinu. Svo ég taki önnur dæmi þar sem forsendum er hreyft, og sums staðar alvarlega, nefni ég samgöngumálin. Þar er skorið niður til almenns viðhalds í samgöngumálum um hálfan milljarð á þessu ári. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að Vegagerðinni er meinað að ráðast í viðgerðir sem þessari upphæð nemur á þessu ári og það er yfir þessu sem hún hefur sárlega kvartað á undanförnum árum vegna þess að við sem erum í þessum sal höfum kannski verið allt of upptekin við stórframkvæmdirnar. Menn hafa horft á göngin, ferjur, brýr og breikkun vega en sinnt í of litlum mæli viðhaldi almennt í vegakerfinu. Við reyndum að laga þetta nokkuð undir lok kjörtímabilsins. Við vorum mjög meðvituð um það hve varasamt væri að skera niður viðhaldið en þannig var það. Síðan er annað, það er skorið niður í nýframkvæmdum um 620 milljónir. Þetta eru framkvæmdir sem ýmist höfðu verið boðnar út og jafnvel gerðir samningar og áhöld um hvort ríkið sé jafnvel bótaskylt í því efni en síðan náttúrlega sér maður gamla vini eins og Vaðlaheiðargöngin. Þar er forgangsraðað. Þar voru framkvæmdir fyrr á ferðinni en margir höfðu ætlað. Þá er brugðist við í hvelli og ríkissjóði heimilað að auka lánveitingar um 300 millj. kr. Á bls. 83 í fjáraukalagafrumvarpinu stendur: „Í þriðja lagi er nú gert ráð fyrir 800 millj. kr. meiri lánveitingum ríkissjóðs en áætlað var við afgreiðslu fjárlaga, þar af 500 millj. kr. til Lánasjóðs íslenskra námsmanna og 300 millj. kr. til Vaðlaheiðarganga hf.“ Þarna er náttúrlega forgangsraðað. Þarna er mönnum gefið grænt ljós á að vera á fullu blússi en við ýmsar aðrar framkvæmdir, sem höfðu verið ákveðnar samkvæmt fjárlögum og öðrum lögum, er ekki staðið. Þarna eru komin enn fleiri dæmi þess að það stenst ekki sem formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins sagði hér fyrr í dag, að í fjáraukalögunum birtist vanáætlun fyrri ríkisstjórnar á eigin áætlunum. Það er ekki rétt. Það er einfaldlega verið að breyta öllum forsendum sem þessu nemur og ég hef vikið að. Við erum í rauninni að taka hér mjög mikilvæga prinsippumræðu. Ég greini á milli þess sem er að gerast á þessu ári og hins sem við höfðum áætlað inn í framtíðina vegna þess að þar birtast eðlilega pólitískar áherslur núverandi ríkisstjórnar og við erum farin að kynnast þeim. Þjóðin er farin að kynnast þeim. Menn koma hingað upp óskaplega sælir hver á fætur öðrum í dag, berja sér á brjóst og tala um eigin afrek. 5 þús. milljónir, sagði einhver, er verið að gefa fólki í skattafslátt en á sama tíma á að læða inn í lögin komugjaldi á spítalana. Það er gert í frumvarpi sem verður til umfjöllunar hér á eftir, þegar við höfum lokið umræðu um þetta frumvarp. Það er líka prinsippmál og prinsippumræða sem við verðum að taka alvarlega. Af því að ég er að koma að lokum ræðutíma míns verð ég að segja að ég harma mjög að stjórn þingsins skyldi ekki hafa fallist á tillögur sem komu fram í ræðustól Alþingis hér fyrr í dag um að breyta dagskránni og endurraða henni þannig að við gætum tekið frumvörp sem komið hafa frá tveimur ráðherrum í ríkisstjórn, annars vegar frá hæstv. húsnæðismálaráðherra og hins vegar innanríkisráðherra, í fyrra tilvikinu þingmál sem snýr að gjaldþrotaskiptum og í hinu síðara um frestun á nauðungarsölum, vegna þess að það eru þingmál sem þola enga bið. Það var gott að heyra forseta þingsins lýsa því yfir að hann vonaðist til að málið yrði afgreitt fyrir jól, en það er ekki nóg, það þarf helst að afgreiða þessi mál í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir sköruglega ræðu eins og hans er von og vísa. Ég kem hingað upp til að spyrja hann út í fjárlagalið sem heyrir undir hans fyrra ráðuneyti, innanríkisráðuneytið, og varðar fjarskiptasjóð. Samkvæmt tillögu meiri hluta fjárlaganefndar er 195 millj. kr. af mörkuðum tekjum sem áttu að renna til að bæta netsamband úti um land - hætt er við það og þessa fjármuni á að nýta í öðrum tilgangi innan fjarskiptasjóðs. Minni hluti fjárlaganefndar hefur lagt til að þessar 195 millj. kr. verði nýttar í það sem upphaflega stóð til enda hafa mörg sveitarfélög lýst áhyggjum sínum af skorti á netsambandi og slæmum áhrifum þess á búsetuskilyrði. Ég held að ég og hv. þingmaður, sem og aðrir þingmenn hér í þessum sal, séum sammála um að lélegt netsamband er í því samfélagi sem við búum í í dag gríðarlega vont. Það er mikið hagsmunamál að hafa gott netsamband. Það er mjög slæmt fyrir byggðaþróun ef ákveðnar byggðir verða óspennandi að þessu leyti, ef fólk vill ekki búa þar eða getur ekki unnið í fjarvinnu eða slíkt vegna lélegs netsambands. Ég vildi heyra í hv. þingmanni, sérstaklega í ljósi þess að hann var innanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili, hvað honum finnist um þessi svik við byggðir landsins.

Hæstv. forseti. Ef við værum að ráða okkur til starfa einhvers staðar á landsbyggðinni, hvað er það sem við spyrðum um áður en við tækjum endanlega ákvörðun? Við mundum að sjálfsögðu spyrja hvers eðlis starfið væri sem okkur byðist, við hvað við kæmum til með að starfa til að afla okkur lífsviðurværis. Við myndum spyrja um barnaheimili og skóla fyrir börnin ef við værum barnafólk. Við vildum hafa góðar samgöngur og löggæslu og þessa grunnþjónustu samfélagsins. En ekki síst mundum við spyrja um samband okkar við umheiminn, möguleika okkar til að taka þátt í starfi sem í mjög ríkum mæli hjá mjög mörgum byggir orðið á netsambandi, það gerir það, og síðan bara lífinu almennt vegna þess að netmiðlarnir og netsamgöngur eru samgöngur samtímans í mjög ríkum mæli. Ég kem hingað upp fyrst og fremst til að lýsa fullkominni samstöðu með þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður viðrar hér. Ég er algerlega sammála því að þetta er grundvallaratriði og eiginlega furða ég mig á því að menn skuli láta sér koma til hugar að gera þetta. Við höfum ekki farið nógu hratt fram í þessum efnum. Sú var tíðin, upphaflega var það svo, að gengið var út frá því að fjarskiptasjóður yrði ekki starfandi í framtíðinni. Menn sáu hins vegar hvers konar rugl það var því að stóru síma- og fjarskiptafyrirtækin mundu ekki sinna ýmsum svæðum. Þess vegna ákvað síðasta ríkisstjórn að framlengja líf fjarskiptasjóðs til að sinna verkefnum á borð við þetta. Ég er því algerlega sammála hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég held að í þessum sal séu í raun allir sammála því að bæta þurfi netsamband á ýmsum stöðum hér á landi. Við getum bara sett okkur í spor þeirra sem búa við lélegt netsamband. Öll þau skipti á dag sem við förum á netið, stundum til að afla okkur frétta en oft til að afla okkur upplýsinga um opinberar stofnanir eða ýmsa þjónustu sem í boði er hvort sem það er fyrir börnin okkar eða foreldra okkar eða okkur sjálf - ímyndum okkur að við hefðum ekki þetta aðgengi og þegar við þyrftum einhverjar upplýsingar þá mundum við setjast niður, draga fram símaskrána, fletta upp símanúmeri og hringja, bíða eftir því að okkur verði svarað, komast síðan að því að við séum að hringja á vitlausan stað, það sé ekki á þessum stað sem upplýsingar um viðeigandi þjónustu séu veittar. Ef við erum heppin er númerið gefið áfram á réttan stað eða þá að við fáum gefið upp númer sem við eigum að hringja í og hringjum á næsta stað. Ég velti fyrir mér hvaða þróun hv. þingmaður sjái fyrir sér ef það tefst öllu lengur að allar byggðir sitji við sama borð þegar kemur að nettengingum.

Hæstv. forseti. Ég held í reynd að við séum að tala um eitt mikilvægasta byggðamálið og þá spurningu um jafnrétti og jafnræði í landinu að hafa aðgang að netinu. Það var einmitt þetta sem við óttuðumst mörg hver þegar símakerfið var einkavætt á sínum tíma undir handarjaðri þeirra stjórnmálaflokka sem nú fara með völdin í landinu. Þá bjuggum við við símakerfi sem bauð upp á ódýrustu símtöl á byggðu bóli, hvar sem litið var í heiminum. Íslenska símakerfið var ódýrasta símakerfi í heiminum. Svo var það markaðsvætt og það átti að hafa allt gott í för með sér. Það sem við sem gagnrýndum þetta höfðum áhyggjur af var nákvæmlega þetta: Að það yrðu til köld svæði, alveg eins og í fjármálakerfinu, sem ekki borgaði sig fyrir símafyrirtækin að fara inn á með hliðsjón af arðsemisforsendum. Þess vegna var fjarskiptasjóður settur upp. Hann var settur upp til að sporna gegn því. Menn töldu að þetta þyrfti hugsanlega ekki að vera nema tímabundin aðgerð en síðasta ríkisstjórn sá að það var bjartsýni sem engin innistæða var fyrir og ákvað að framlengja líf sjóðsins til þess að taka meðal annars á þeim grundvallarmálum sem hv. þingmaður víkur hér að, að nota fjármuni úr sjóðnum til að tryggja netsamgöngur í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. 3. þm. Reykv. n., Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, sem talaði hér fyrr í dag. Ég ætla ekki að rifja þau orð upp, ætla að leyfa fólki að finna út úr því hvað hún sagði á netinu. En vel á minnst, seinustu tveir hv. þingmenn nefndu sérstaklega netsamband úti á landi og mig langar að gera það að umræðuefni vegna þess að um er að ræða grunnstoð sem við ættum í raun og veru ekki að vera ósammála um og ég hef ekki heyrt neinn vera ósammála því. Ég hef ekki heyrt neinn koma hingað í pontu og segja: Netið úti á landi er ekki svo mikilvægt, skiptir ekki öllu máli. Ég hef ekki heyrt neinn segja það. Þess vegna dreg ég þá ályktun að hér séu allir sammála um þetta. Þetta verður kannski mikilvægara og mikilvægara með tímanum vegna þess að því meira sem við notum netið því minna notum við aðrar aðferðir, svo sem pappír, bréfaskriftir, síma og slíkt, sem þýðir að fólk úti á landi hlýtur að lenda sífellt oftar í þeim aðstæðum að það finnur hreinlega ekki upplýsingarnar sem það leitar að. Því er mikilvægt að við sýnum enga linkind þegar kemur að því að netvæða landsbyggðina eftir því sem frekast er unnt. Í stað þess að endurtaka það sem hefur verið sagt hér fyrr í dag og í gær og oft og ítrekað langar mig aðeins að nefna að sem nýr þingmaður á ég stundum svolítið erfitt með að átta mig á því nákvæmlega hvernig þetta fjármögnunarferli er allt saman hugsað. Ef byrjað væri upp á nýtt og við værum núna í fyrsta sinn að koma saman og ákveða hvernig við ætluðum að haga ríkisbúskapnum þá þykir mér einhvern veginn óhjákvæmilega að við mundum gera meira eða minna allt öðruvísi. Ég held ekki að við hefðum fjárlög einu sinni á ári og fjáraukalög einu sinni á ári. Ég held að við mundum ekki ræða málin á sömu nótum. Ég held að við þyrftum ekki að eyða svona gríðarlega miklum tíma í að tala um mál, þótt það sé vissulega öðrum þáttum að kenna líka og þá kannski helst sambandi minni hlutans og meiri hlutans. Mig langar að vekja athygli á því að mér hefur sjálfum þótt - kannski er þetta bara vegna þess að ég er nýr þingmaður og ekki með langa reynslu, þó hef ég ansi mikla reynslu af tölvum og tækni og að meðhöndla tölur o.s.frv. - mjög erfitt að garfa í fjárlögunum og fjáraukalögunum og því öllu. Mér finnst það mun erfiðara en ég er vanur á eiginlega öllum öðrum sviðum með þeirri undantekningu kannski þegar ég reyndi einu sinni að reikna út húsnæðislánið mitt en það reyndist nokkurt ævintýri og því er ekki lokið. Það þarf að bera þetta saman við það til að finna einhvern heppilegan samanburð. Því langar mig að leggja til að í framtíðinni hugsum við aðeins minna um hvað við getum endurtekið, í hvað við ættum að setja peningana hér og þar og tala kannski meira um hvernig við ákveðum og greinum það og hvernig við gerum það sem auðveldast fyrir alla, þjóð og hv. þingmenn, að greina fjárlagafrumvarp, fjáraukalagafrumvarp og það allt þannig að auðveldara verði að tala um það svo að við getum haft hnitmiðaðri umræðu og komist betur að niðurstöðu. Nú veit ég að ýmislegt hefur verið gert í þeim málum en mér finnst að það eigi að gerast hraðar, það ætti þegar að vera komið í gang. Það er í raun og veru bara eitt sem mig langar að nefna í viðbót og það er mikilvægi þess að efla stofnun sem heitir Persónuvernd. Þegar talað er um að auka fjárveitingar hér og þar hef ég sagt í pontu og segi aftur að við eigum undir slíkum kringumstæðum að spyrja okkur: Getum við fengið það lánað, eigum við að fá peningana lánaða fyrir því? Mér finnst það góð spurning. En þegar kemur að grundvallarmannréttindum í samfélaginu, svo sem friðhelgi einkalífsins, þá getum við ekki beðið og ef við getum ekki beðið þá eigum við að fá lán. Við verðum að auka fjárútlát til Persónuverndar vegna þess að við erum að dragast aftur úr. Það sem gerist er að heimurinn heldur áfram að þróast, samfélagið heldur áfram og jafnvel þótt við sitjum hér í pattstöðu út árið þá heldur samfélagið áfram, tæknin heldur áfram og fyrirtækin halda áfram og þau hafa ekki það eftirlit sem þarf til að snúa við þeirri vondu þróun að auðveldara og auðveldara er að gera mistök eða fremja glæpi sem brjóta á friðhelgi einkalífsins. Ég ætla að ljúka ræðu minni á því að minna fólk aftur á það sem ég hóf mál mitt á, að netsamband úti á landi skipti sennilega hvað mestu máli akkúrat núna fyrir utan hugsanlega persónuvernd. Ég ætla að leyfa fólki sjálfu að ákveða hvort sé mikilvægara en ég myndi segja að hvort tveggja væri álíka mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst alltaf gaman að hlusta á hann og vil byrja á því að segja að mér þykir leitt að hafa ekki komist á námskeið pírata í hádeginu um daginn en ég var bundin í fjárlaganefnd. Nú veit ég ekki hvernig mætingin var en ég hvet þá til að bjóða okkur aftur eftir áramót. Þingmaðurinn ræddi töluvert um það hvernig við greinum fjárlögin og hvað við gerum. Ég held að það sé akkúrat það sem kom fram hér fyrr í umræðunni í dag. Við getum setið og greint en þetta snýst auðvitað um mismunandi áherslur og leiðir að markmiðum. Mig langar að spyrja þingmanninn af því að hann er mikill áhugamaður um netsamband, tölvur og allt sem því viðkemur og góð slík samskipti. Nú liggur fyrir breytingartillaga frá minni hlutanum til að bæta meðal annars fjarskiptasjóði upp 195 millj. kr. til að standa straum af kostnaði við hluta verkefna sinna. Mun þingmaðurinn styðja það mál?

Virðulegi forseti. Stutta svarið er já. Lengra svarið er að þegar kemur að fjarskiptasjóði og nettengingu úti á landi þá finnst mér það óhjákvæmilega svolítið eins og að skilja fólk eftir símalaust eða - ég ætla ekki að segja vatnslaust kannski en símalaust og jafnvel rafmagnslaust þegar það er netlaust eða með það lélega tengingu að það geti ekki gert það sem það þarf að gera. Í stuttu máli, já, ég mun styðja það heils hugar og bara þakka fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég ætla að halda áfram og spyrja hann af því að hann talaði hér m.a. líka um ófyrirséða hluti og annað sem væri nauðsynlegt og forgangsmál. Nú veit ég ekki hvort hann hefur skoðað breytingartillöguna sem minni hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram en þar eru nokkur atriði, m.a. 240 milljónir sem við áætlum í desemberuppbót til handa atvinnuleitendum. Ég efast ekki um að hann á stutt svar við því, en mig langar sem sagt að spyrja hann hvort hann hyggist styðja það mál og kannski önnur sem þar koma fram. Eins og ég sagði hér áðan og þingmaðurinn nefndi: Hvernig greinum við vandann? Við í minni hluta fjárlaganefndar greinum vandann með þeim hætti að þetta geti ekki beðið. Við þurfum að leggja þessu til fé sem og Landspítalanum sem varð fyrir óvæntum útgjöldum vegna sýkinga og veikinda sem komu upp í vor.

Virðulegi forseti. Ég segi bara í hreinskilni að ég hef ekki ákveðið endanlega hvort ég muni styðja það mál eða ekki. Mig langar rosalega til að styðja það en spurningin sem ég spyr mig er alltaf: Getum við og eigum við að fá það lánað? Ég veit það ekki. Ég þyrfti að ræða það við samflokksmenn mína og helst auðvitað fólkið sem ég ráðfæri mig helst við, sem er svokölluð grasrót Pírata. Helst mundi ég vilja hafa þetta þannig að þessu væri stillt upp í reiknilíkan á netinu og maður gæti togað til sín litla „levera“ hér og þar og reiknað út hvernig væri best að gera þetta. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki raunhæft endilega í raunveruleikanum en ég held að miklu fleiri mundu taka þátt í slíkum ákvarðanatökum ef það væri auðveldara og skýrara og kannski skemmtilegra sem er mikilvægt. Í tölvuleikjum er þetta voða lítið mál en þar er líka allt í litum og skemmtilegra. Ef þessu væri frekar þannig háttaði að fólk gæti nálgast fjárlögin og stillt liði eftir eigin höfði held ég að hægt væri að ná lýðræðislegri umræðu um fjárlögin. Þá þyrfti ég ekki að standa hér og útskýra hvort ég sé með eða móti þessari annars góðu hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Glöggt er gests augað og þó hv. þingmaður sé ekki gestur þá er hann nýr hérna og mér finnst áhugavert að heyra hann ræða fjárlögin. Ég er bara hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég kannaði þetta varðandi uppsetninguna sem mér finnst algerlega út í hött. Hún er bara búin að vera svona rosalega lengi, þess vegna er hún svona. Jafnvel þó að maður sé ekki alveg að byrja á þingi og sé að vinna í þessu þá er þetta heljarinnar mál, t.d. eru textinn og tölurnar ekki á sama stað. Það sem mér finnst allra verst er að maður sér ekki þróunina. Ég þurfti að hafa mjög mikið fyrir því að reyna að skoða þróunina - það var bara handavinna og ég þurfti að kalla eftir upplýsingum. En þá sá ég nokkuð sem ég held að komi flestum á óvart, í það minnsta held ég að menn hafi ekki áttað sig á því hvar við höfum verið að auka virkilega í og hvar við höfum verið að spara á undanförnum árum. En ég er bara sammála hv. þingmanni. Ég vildi bæta einu við af því að hv. þingmaður er mjög upptekinn af mikilvægum málum, tölvumálum. Ingólfur Margeirsson - blessuð sé minning hans - sagði einu sinni: Sjúkur maður á bara eina ósk, heilbrigður maður margar. 

Virðulegi forseti. Nú er ég ekki viss um að ég hafi náð því hvort þarna hafi leynst spurning eða ekki en ég ber mikla virðingu fyrir því að þessi mál eru mjög flókin og hafa lengi verið gerð á ákveðinn hátt og þá er mjög erfitt að breyta. Það er mjög erfitt að breyta um stefnu á stóru og þungu skipi. Ég ber mikla virðingu fyrir því vandamáli en þeim mun frekar finnst mér mikilvægt að hafist sé handa sem allra fyrst við að reyna að leysa það. Aftur ber ég virðingu fyrir því að við eigum við mjög erfiðan fjárhag að stríða og því ekki augljóst undir hvaða kringumstæðum maður ætti að eyða 100 milljónum í hugbúnaðargerð eða eitthvað því um líkt. En mér finnst mikilvægt að halda þeirri umræðu á lofti. Mér finnst mikilvægt að hvert skref sem við stígum, hvaða ákvörðun svo sem við tökum, þá séum við líka með hugann við það hvernig við eigum að taka ákvörðun um þetta. Mér finnst svolítið skorta hér, af góðum ástæðum, að við höfum almennilegt tækifæri til að hleypa almenningi sérstaklega inn í þá umræðu.

Virðulegi forseti. Ég var ekkert ósammála hv. þingmanni, hann má ekki taka því þannig. Og maður þarf ekkert að fara í andsvar vegna þess eins að maður sé ósammála einhverju eða vilji spyrja einhvers. Ég var bara að taka þátt í samræðunni með hv. þingmanni. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég held að öll umræða um stjórnmál yrði betri ef fjárlögin væru til dæmis sett upp á aðgengilegri hátt, yrðu skýrari. Ég tel mjög æskilegt og mikilvægt - auðvitað kostar það peninga, þetta er spurning um hvað við viljum gera - að almenningur sé meðvitaður um hvernig peningum þeirra er varið. Ég hef flutt mál þar að lútandi, með hv. varaþm. Óla Birni Kárasyni og hv. þm. Brynjari Níelssyni, um mikla opnun hvað þetta varðar. Því betur sem ég skoða málið þá kemst ég að þeirri niðurstöðu að það sé alveg hægt að breyta en þetta snúist hins vegar um viljann. Ekkert er ómögulegt og þó að þetta sé stórt mál þá snýst þetta um viljann og það er miklu betra að taka umræðuna þegar allar upplýsingar eru á borðinu heldur en þegar menn átta sig ekki á þessu og þora ekki í málið þess vegna.

Virðulegi forseti. Ég tók andsvarinu ekki sem einhvers konar gagnrýni eða því um líku. Þvert á móti tók ég eftir að hann var sammála mér, sem mér þykir mjög vænt um. Ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni. Ég er sammála hv. þingmanni um það að opnun bókhalds snýst um vilja, snýst mikið til um vilja. Það er ekki endilega auðvelt en það snýst mikið til um vilja. Ég vil að lokum þakka honum sérstaklega fyrir að leggja fram tillögu sína um að opna bókhald ríkisins og hann getur búist við fullum stuðningi mínum og alls míns þingflokks.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð umræða sem hér á sér stað, ekki síst í andsvörunum sem hv. þingmaður kveikti. Ég er algjörlega fylgjandi því að við höfum bókhald og fjárhagsleg málefni hins opinbera eins opin og mögulegt er. Þess vegna var það eitt af mínum fyrstu verkum þegar ég kom inn í fjármálaráðuneytið á síðasta ári að hefja slíka vinnu, þ.e. ég setti á laggirnar starfshóp sem fór í gegnum þetta og sótti einmitt fólk í hina svokölluðu netgrasrót til að vinna því verkefni brautargengi. Það kom mér á óvart hvað stjórnsýslan var í raun og veru opin fyrir þessu, alveg ótrúlega opin. Það er ekkert að fela. Menn þar hafa mikinn vilja til að gera þetta. Nú vantar hins vegar vilja og pólitíska forustu um þessi verkefni. Þessi vinna hefur algjörlega legið niðri síðan ég fór úr ráðuneytinu og hún á ekki 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um sitt afskaplega jákvæða verk á seinasta kjörtímabili sem var einmitt að birta gögn á sniði sem í þokkabót er mjög auðvelt fyrir tæknimenn að nota. Það hefur stundum verið gagnrýnt, hef ég heyrt, að gögnin séu ekki nógu aðgengileg til dæmis fréttamönnum, þá koma ekki litir og sæt kökurit og annað eins sem fólk vill helst sjá, heldur hrá gögn sem tæknimenn geta notað. En það hefur einmitt leitt til þess að leikmenn hafa nýtt sér þessi gögn til að birta þau á mun betri hátt. Þá vil ég nefna sérstaklega vefinn hvertferskatturinn.is en það er vefur sem vinnur úr gögnum sem hv. þingmaður lék lykilhlutverk í að opna á vefnum gogn.island.is. Hv. þingmaður og allir hv. þingmenn geta búist við fullri samvinnu við að halda slíku áfram og passa að þau verkefni sitji ekki á hakanum.

Hv. þingmaður talar um að þessi nýju gögn séu birt á hrásniði. Það var einfaldlega ákveðið að það væri meiri trúverðugleiki á bak við það vegna þess að það er engin eftirspurn eftir því að hið opinbera sjálft eða stjórnmálamenn matreiði endilega þessi gögn, heldur koma þau bara hrá og þá geta tæknimenn eða fjölmiðlarnir ráðið vel tæknilæst fólk til að vinna úr þeim þannig að þau séu þá sett fram af hlutlægum aðilum. Það má nefna ekki bara hvertferskatturinn.is heldur líka datamarket.com sem hefur gert alveg gríðarlega góða hluti. Þeir þar hafa til dæmis hjálpað kennurum sem eru að kenna fjármálalæsi í skólum við að setja þessi mál skýrt fram en við þurfum að gera meira af þessu. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að taka um þetta pólitíska ákvörðun og helst þverpólitíska ákvörðun og fela síðan hæstv. fjármálaráðherra að gera þetta héðan frá þinginu. Ég vænti þess þá að við getum náð 

Virðulegi forseti. Mér þykir svo gaman að í hvert sinn sem ég nefni tölvur, gögn og internetið og það allt í pontu eru flestir sammála, sem mér finnst alveg frábært. Aftur vil ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir að standa að þessu verkefni á seinasta ári og sömuleiðis hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir tillögu sína að því að opna gögn á sveitarstjórnarstigi. Það er líka hárrétt sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir segir um sniðið á gögnunum. Þau eru á hráu sniði og það einmitt vekur svo mikið traust vegna þess að þá getur fólk gert hvað sem það vill með þau. Við eigum ekki endilega að matreiða þessi gögn ofan í almenning, þvert á móti einmitt eins og hv. þingmaður nefnir getur það virkað ótrúverðugt. Miklu frekar er að við opnum allt. Ég held að það sé alveg satt að kerfið er ekki með það mikinn mótþróa þegar allt kemur til alls. Ég held ekki að þar liggi vandinn heldur þvert á móti þurfum við bara að vilja þetta. Ég sé að hér er samstaða milli hv. þingmanns Samfylkingar, hv. þingmanns Sjálfstæðisflokks 

Hæstv. forseti. Ég kem eiginlega upp af mjög eigingjörnum ástæðum. Hv. þingmaður sagði í upphafi máls síns áðan að hann væri sammála formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins og þá væntanlega í þeirri prinsippumræðu sem hér fór fram um gildi fjáraukalaga og hvað í þeim fælist, hvort í þeim birtist vanáætlun fyrrverandi ríkisstjórnar eða að verið væri að gerbreyta forsendum fjárlaga þessa árs eins og ég vildi halda fram. Hv. þingmaður útlistaði hins vegar ekki hvað hann ætti við með þessu, hverju hann væri sammála og hverju ekki en sagði að við gætum flett því upp á netinu. Þar birtist eigingirnin í mér, ég nenni eiginlega ekki að gera það og mig langar því til að spyrja hv. þingmann hvað hann hafi átt við með þessu.

Virðulegi forseti. Ég biðst forláts á því að hafa ekki verið mjög nákvæmur en það var vegna þess að mig langaði til að leiða umræðuna yfir í eitthvað aðeins lausnamiðaðra, með fullri virðingu og þótt ég taki undir ræðu hv. þingmanns sem hann hélt áðan, a.m.k. það sem ég man eftir. Ég var sérstaklega sammála hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um umræðuformið, þá stöðu sem við erum hér í og hvers vegna við erum að funda langt fram á kvöld í gær, hvers vegna við erum að karpa um það hver sé í þingsal og hver sé að hlusta á það sem heyrist í sjónvarpinu eða á netinu eða hvaðeina, en ítreka að það var ekki þangað sem mig langaði að leiða umræðuna. Ég vildi bara nefna það til að það væri einhvers staðar staðfest á netinu.

Hæstv. forseti. Mér finnst það góðra gjalda vert að ræða um umbúðir og tækni í samskiptum okkar, en það er lausnamiðað að tala um hvort setja eigi 200 milljónir í að fjármagna störf ungs vísindafólks eða hvort það eigi að slá þær af eins og ríkisstjórnin áformaði að gera. Það er lausnamiðað að ræða um það og færa rök fyrir því með og á móti. Það er lausnamiðað að tala um niðurskurð til almennra vegaframkvæmda, viðhalds á vegum, það er lausnamiðað að ræða það og hvaða afleiðingar það getur haft. Síðan getur hitt skipt máli hvort við getum hraðað þessum umræðum eða gert þær markvissari með því að gera þetta á netinu en þetta er innihaldið sjálft og það er lausnamiðað að færa fram rök með og á móti áformum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Bara svo það sé á hreinu er ég sammála hv. þingmanni um þessar 200 milljónir í vísindastörf. Þótt oft sé tilgangurinn sá að umræðurnar séu lausnamiðaðar get ég ekki annað en tekið eftir því sem hefur verið nefnt að hér tekur nær einungis hinn svokallaði minni hluti til máls. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að stjórnarmeirihlutinn er búinn að læra það af reynslu að með því að taka of mikinn þátt í umræðu sem þessari er hann bara að sóa tímanum. Það er reynslan. Það eru ekki fordómar af hans hálfu heldur. Það versta er að minni hlutinn getur voðalega lítið gert í þessu vegna þess að svona er sniðið, svona er formið, svona eru hefðirnar, svona eru vinnubrögðin á hinu háa Alþingi. Ég tek auðvitað undir það sem hv. þingmaður sagði um þessar 200 milljónir í vísindastörf, það var bara búið að nefna þetta svo oft og mér fannst ekki þörf á að gera það enn einu sinni.

Nei, en hver er farinn að hörfa núna? Þau eru á flótta vegna umræðunnar.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til fjáraukalaga sem er eðli málsins samkvæmt afskaplega mikilvægt. Búið er að fara yfir ýmis mál hvað það varðar og jafnvel ræða ýmislegt annað en fjáraukann eins og gengur í umræðu sem þessari. Ég held að mikilvægt sé að við séum meðvituð um hver staðan er. Á þessum dögum erum við bæði að ræða frumvarp til fjáraukalaga og frumvarp til fjárlaga. Það er auðvitað alltaf verkefni að púsla saman fjárlögum, meira að segja í góðæri því að þá telja menn að hægt sé að setja miklu meiri fjármuni í ýmislegt. Í þessu tilfelli hafa þær áætlanir sem var lagt af stað með árið 2013 því miður ekki gengið eftir. Ég held að það komi flestum á óvart að sjá að við erum að öllu óbreyttu að tala um halla upp á hátt í 30 þúsund milljónir sem er langt frá því sem lagt var upp með, langt frá því sem sagt var frá í kosningunum í vor þótt öllum hefði átt að vera ljóst, sérstaklega þeim sem fóru með völdin þá, að það var ekki staðan. Það voru gefnar væntingar um allra handa hluti, misgóða, sem engin innstæða var fyrir. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Þrátt fyrir að mér hafi fundist margt gott koma fram hjá mörgum þeim ræðumönnum sem ég hef hlustað á hér,  Þessar tvær aðgerðir skýra kannski 15%, eitthvað slíkt, 15% af hallanum. Samt sem áður er klifað á því hvar og hvenær sem er að þetta snúist um að hægt sé að innheimta miklu meiri veiðigjöld, eins og það sé einhver gullæð sem endalaust er hægt að nýta til að fjármagna allt það sem okkur langar til að fjármagna. Nú má vel vera að menn meti það þannig að í áróðursstríðinu, sem er svo sannarlega í stjórnmálum, borgi sig að tala á þennan hátt, segja hlutina nógu oft og þá verða þeir einhver útgangspunktur. Það er alla vega ekki leið til að halda uppi málefnalegri umræðu um ríkisfjármálin og þjóðmálin almennt og ég vona að við sjáum ekki slíkt áfram. Við horfum á það í þessum fjáraukalögum að ekki er tekið á sumu, og ég er að gagnrýna mína ríkisstjórn, ríkisstjórn sem ég styð, við tökum ekki enn á gríðarlegum vanda sem við verðum að taka á og það er Íbúðalánasjóður. Við gerum ráð fyrir 4,5 milljörðum í Íbúðalánasjóð. Hér tökumst við á og deilum um 10, 20, 30, 40, 50, 100 milljónir, kannski 500 milljónir en á sama tíma fara 4.500 milljónir úr ríkissjóði í húsnæðisbanka. Ef við samþykkjum fjárlögin eins og þau liggja fyrir núna verða aðrar 4.500 milljónir þar á meðan við rembumst við að halda fjárlögunum réttum megin við núllið. Við erum að tala um nokkur hundruð milljónir og engar áætlanir með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem síðasta ríkisstjórn lagði upp með, hafa gengið eftir varðandi niðurgreiðslu skulda og við að ná endum saman í ríkisfjármálum. Það tókst því miður ekki. Nú spyr kannski einhver: Erum við að byrja á þessu núna eða eru þær 9.000 milljónir sem við setjum í þetta - er það bara að byrja núna? Nei, á síðasta kjörtímabili voru held ég settar yfir 40 þúsund milljónir, ætli það séu ekki 43 þúsund milljónir, eitthvað slíkt, jafnvel meira. Þar var aldrei horfst í augu við vandann, því miður, og aldrei gerðar áætlanir sem stóðust, því miður. Við verðum að taka á þeim vanda. Það er alveg ótrúlegt miðað við stærðina á vandamálinu hve lítil umræða er um sjóðinn. Það er svo skrýtið að þannig hefur það alltaf verið. Þegar farið var í þær aðgerðir sem eru ástæðan fyrir vandanum mátti ekki ræða Íbúðalánasjóð.  Þessar upphæðir eru alvöruupphæðir. Allar upphæðir skipta miklu máli en ef við tökum ekki á stóru liðunum höldum við áfram að dæla fjármunum inn í þennan ágæta banka. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að ásaka starfsfólk eða stjórnendur bankans eða neitt slíkt, þetta er mál okkar stjórnmálamannanna. Við gerðum mistök og við þurfum þjóðarinnar vegna að taka á því sem allra, allra fyrst. Því miður ýtti síðasta ríkisstjórn þeim vanda á undan sér og vonaðist til að hann mundi lagast, sem er augljóst að hann gerði ekki. Þessi ríkisstjórn sem nú er og þingheimur allur verður að taka á málinu. Það hefur ýmislegt verið sagt í umræðunni um fjáraukann og ég ætla ekki að fara í efnisatriði um öll mál. Ég vil aðeins nefna að menn hafa gagnrýnt vinnubrögðin og sagt að hann hafi komið seint fram og það sama með frumvarp til fjárlaga. Ég ætla bara segja að það er alveg réttmæt gagnrýni, hún er réttmæt. Hún skýrist að einhverju leyti af því, og kannski að stærstum hluta, að verkefnið var stærra en menn ætluðu. Jafnvel þótt menn teldu að forsendur fjárlaga væru ekki jafn traustar og lagt var upp með af stjórnarliðum áttu þeir ekki von á þessari aðkomu, á því er enginn vafi. Það er snúið að breyta forgangsröð og taka á vanda sem þessum en það breytir því ekki að betur má ef duga skal og það er afskaplega mikilvægt að ekki verði einungis talað um mikilvægi þess að taka málið fyrr, koma með breytingartillögu fyrr, heldur að við tileinkum okkur það, og nú er ég sjálfsgagnrýninn því að ég á auðvitað minn þátt í þessu eins og allir aðrir hv. þingmenn stjórnarliðsins. Mér finnst eitt gott sem hefur komið út úr umræðunni að undanförnu og það tengist bæði fjáraukalögunum og fjárlögunum, það hefur komið umræða um IPA-aðlögunarstyrkina. Mönnum hefur fundist stærsti einstaki gallinn við Evrópumálin sá að þau byggja ekki á staðreyndum. Ég skil ekki af hverju og gagnrýni þá sem eru fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu fyrir að hafa lagt hlutina upp öðruvísi en þeir eru. Ég veit ekki alveg af hverju þeir hafa gert það vegna þess að á endanum kemur alltaf niðurstaðan, sama hver hún er, staðreyndirnar liggja á borðinu. Nákvæmlega það sama og við IPA-málið. IPA-styrkirnir eru til komnir, og allir vita það, - allir- vegna þess að verið er að styrkja viðkomandi aðildarríki til að aðlaga kerfi sitt að regluverki Evrópusambandsins, af því að þetta eru aðlögunarviðræður. Röksemd ESB fyrir því að hætta að styrkja okkur er sú að við erum ekki í aðlögun að Evrópusambandinu. Þess vegna draga þeir styrkina til baka. Við getum haft allar skoðanir á því hvort Ísland eigi að vera aðili að Evrópusambandinu og ýmislegu því tengdu en við getum alla vega hætt að deila um hvað IPA-styrkirnir eru. Það er alveg skýrt að þetta eru aðlögunarstyrkir sem eru veittir landi sem er í aðlögunarferli. Það felst mikill tímasparnaður í því að hætta að deila um það, þetta liggur fyrir. Auðvitað er ekkert eðlilegt við að veita landi IPA-aðlögunarstyrki sem er ekkert í aðlögun að Evrópusambandinu. Ég skil vel að Evrópusambandið skyldi ekki vilja halda því áfram á sínum tíma. Það er hins vegar ljóður á ráði Evrópusambandsins og ekki traustvekjandi að þeir sögðu aðra hluti, ef marka má þær upplýsingar sem við fengum í nefndinni, en síðan varð raunin, þ.e. þeir sögðust ætla að greiða styrkina í þau verkefni sem væru byrjuð en ef marka má fregnir núna og heimildir frá Brussel hættu þeir við það í miðjum klíðum. Við því er í sjálfu sér ekki mikið að gera en það er ekki traustvekjandi þegar tollabandalagið kemur svona fram því að með því eru þeir svo sannarlega að fara gegn því sem þeir lýstu áður yfir. Hér hefur líka verið rætt um aga í ríkisfjármálum og að við förum eftir reglum sem er auðvitað mikilvægt. Þetta fjárlagafrumvarp sýnir eðli málsins samkvæmt að þegar menn fara ekki eftir því standast áætlanir ekki. Við sjáum að liðir í fjárlögunum fyrir árið 2013 voru að því er virðist vera nokkurn veginn út í loftið. Það var gert ráð fyrir 4 milljörðum í tekjur af eignasölu. Ég veit ekki til að á neinum tímapunkti hafi undirbúningur að slíku farið fram. Ég held að allir séu sammála um að það skiptir miklu máli að vanda til verka þegar seld eru ríkisfyrirtæki. Síðasta ríkisstjórn ætlaði að selja ríkisfyrirtæki fyrir 4.000 millj., ætlaði að einkavæða fyrir 4.000 millj. en það virðist einungis hafa verið tala á blaði. Hæstv. fyrrverandi ríkisstjórn, ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem ætlaði að einkavæða fyrir 4.000 millj. hefði alveg eins getað sagt 6 milljónir, 8 milljónir, 2 milljarða eða hvað sem er því að þetta er augljóslega aðeins tala á blaði. Hlutir hafa verið ræddir, það átti að taka arðgreiðslur upp á 1,2 milljarða sem enginn veit hvar átti að ná í og ýmislegt fleira mætti nefna. Það er eitt mál sem margir hafa nefnt, meðal annars hv. stjórnarandstæðingar, sem ég hvet til þess að við tökum djúpa umræðu um, samstaða ætti að vera þvert á flokka þar sem þetta er gríðarlega erfitt mál, og það eru S-merktu lyfin. S-merktu lyfin eru þannig málaflokkur að ef aukningin heldur áfram eins og á horfir verður kostnaðurinn árið 2030, ég held að það sé þá, við S-merkt lyf á Íslandi orðinn jafnmikill og heilbrigðiskerfisins alls, aukningin er svo gríðarleg. Það hefur ekki tekist að halda þeim kostnaði í skefjum. Hvað eru S-merkt lyf? Dýrustu lyfin eru nýjustu og vonandi bestu lyfin sem eru mjög dýr, oft og tíðum er lítil reynsla komin á þau en þau geta reynst mjög vel, stundum og stundum ekki, og eru iðulega veitt fólki sem er mjög veikt eða langveikt. Við erum ekki eina þjóðin sem glímum við það verkefni að reyna að ná einhverju jafnvægi í því að vilja nýta okkur allra bestu lyfin og vera með bestu heilbrigðisþjónustu sem völ er á en halda kostnaði niðri á sama tíma. Þetta er mjög viðkvæmt umræðuefni og væri æskilegt ef þverpólitísk samstaða næðist um það hvernig við tækjum á þeim málum og litum þá kannski til nágrannalandanna og þess hvernig þau fara að þessu. Ég veit að sum nágrannalanda okkar fara þannig að að vera með sérstaka stofnun sem ákveður hvaða lyf eru keypt inn og hver ekki og í henni er bæði heilbrigðisstarfsfólk sem og sérfræðingar og aðrir slíkir. Þeir meta hvaða lyf á að kaupa inn og fyrir hverja og þeir sem eru í forgangi eru yngra fólk og þá sérstaklega börn. En þetta verður alltaf mjög erfitt mál og afskaplega mikilvægt að sú umræða sem við tökum um það verði bæði hófstillt og málefnaleg. Annað sem stundum hefur verið rætt, en hefur verið minna rætt eftir því sem líður á umræðuna og ég held að ástæða sé fyrir því, er það sem kallað var fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar. Það var loforðalisti sem ekki var innstæða fyrir og sumt hafði ekkert að gera með neinar fjárfestingar. Kannski er skýrasta dæmið fyrirhuguð leiga í Perlunni fyrir Náttúruminjasafnið. Þetta er ein sérkennilegasta forgangsröðun sem sést hefur, alveg sama hvaða tíma um ræðir en þó sérstaklega á þessum tímum. Forsaga málsins er að til að fjármagna kaup Reykjavíkurborgar af Orkuveitunni á Perlunni, sem var keypt ef ég man rétt á 1 milljarð kr., átti að leigja fyrir 80 millj. kr. á mánuði í 15 ár óuppsegjanlegt húsnæði undir náttúruminjasafn. Kostnaður við að setja upp sýninguna var ráðgerður 500 millj. kr. Reksturinn er um 130 millj. kr. á ári þannig að þetta var skuldbinding hjá ríkissjóði upp á milljarða króna á tímum þegar við berjumst fyrir hverri einustu krónu í grunnþjónustunni. Sem betur fer hefur Alþingi síðasta orðið í þeim málum þannig að við getum stöðvað að farið sé í þá ótrúlegu fjárfestingu og fjárskuldbindingu. Ég treysti því að þverpólitísk samstaða verði um að hafna því að fara þá leið. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það er mikilvægt að eiga náttúruminjasafn og það er að sjálfsögðu eitthvað sem við viljum öll. Það hins vegar að eyða milljörðum á þennan hátt í þeirri vegferð er vægast sagt óskynsamlegt enda er það svo að þegar síðasta ríkisstjórn gerði þennan samning við borgaryfirvöld ýttu þau frá þeim aðilum sem eiga að sjá um slíka samninga, sem eiga að gæta hagsmuna ríkisins og það eru Ríkiskaup. Þeir fengu ekki að koma nálægt samningagerðinni. Það er regla hjá ríkinu að það sé gert af augljósum ástæðum sem ekki þarf að rökstyðja frekar. Virðulegi forseti. Við fórum ekki í felur með að það er ýmislegt sem mátti betur fara og við tilgreindum það í nefndaráliti og var nokkur umræða um það undir liðnum um störf þingsins í dag. Það er mjög mikilvægt að við bætum vinnubrögð hvað varðar fjárlög og fjáraukalög. Við erum svo sannarlega á réttri braut, það leikur enginn vafi á því, en betur má ef duga skal. Verkefnið er sameiginlegt: Að snúa hallarekstrinum við og byrja að greiða niður skuldir. Með hverju árinu sem líður sem við aukum skuldirnar gerum við ekki bara þeim sem búa hérna núna miklu erfiðara fyrir heldur líka komandi kynslóðum.

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann út í það að í nefndaráliti hans og meiri hlutans er menntamálaráðuneytið átalið harðlega fyrir að safna saman fjárveitingum upp á einar 300 milljónir og ætla að flytja þær inn á næsta ár, sem er augljóslega brot á fjárreiðulögunum, að taka það inn á fjáraukalög. En þó að meiri hlutinn átelji þessi vinnubrögð harðlega þá breytir hann ekki tillögunni og enn standa þessar 300 milljónir inni í eitthvert gæluverkefni menntamálaráðherra, inn á næsta ár. Ég ítreka: Augljóst brot á fjárreiðulögunum. - Hvernig stendur á því að meiri hlutinn mótmælir tillögunni en gerir ekki breytingu á henni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdina og fyrirspurnina. Ég mótmæli því hins vegar að hér sé um að ræða gæluverkefni. Hér er um það að ræða, sem er auðvitað hafið og farið í gang, að undirbúa styttingu framhaldsskólanáms. Það hefur legið fyrir í nokkuð langan tíma - ég held þetta sé ein af fyrstu pólitísku yfirlýsingum núverandi hæstv. menntamálaráðherra og hann hefur hafið undirbúning að þeirri stóru breytingu að stytta framhaldsskólanám sem er gríðarlega mikil breyting. Það verður auðvitað ekki ókeypis. Við vekjum hins vegar athygli á því að þarna mættu hlutirnir vera skýrari og ég held að því miður séum við ekki í fyrsta skipti að sjá dæmi um það. Við höfum báðir, ég og hv. þingmaður, verið hér það lengi að við vitum það. En þess vegna vekjum við athygli á því og förum ekki í felur með það.

Virðulegur forseti. Gæluverkefni geta út af fyrir sig verið verðug. Meiri hlutinn átelur ráðuneytið hins vegar harðlega fyrir þessa tillögu en gerir hana samt að sinni. Það er algerlega ósamrýmanlegt. Ekki verður betur séð af nefndarálitinu en meiri hlutinn hafi ætlað að fella tillöguna burtu en verið beygður af menntamálaráðherra. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann hvort þetta mál sé þannig vaxið vegna þess að tillagan felur í sér að í stað þess að veita fé á fjáraukalögum fyrir útgjöldum á yfirstandandi ári er verið að láta menntamálaráðherra hafa fjárveitingu á næsta ári, árinu 2014, í fjáraukalögum fyrir 2013, og það er bara skýrt brot á fjárreiðulögum ríkisins.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki það eina sem við áteljum hæstv. ráðherra fyrir. Við tökum líka Íbúðalánasjóð, sem ég fór nokkuð vel yfir áðan. Munurinn á því máli og þessu liggur kannski stærstur í því, sem er miklu verra fyrir skattgreiðendur, að þar finnst okkur ekki hafa verið gengið nógu rösklega til verks, í að finna lausn á málefnum Íbúðalánasjóðs. Meðan við gerum það ekki þá höldum við áfram að greiða inn í Íbúðalánasjóð. Við vitum það báðir, ég og hv. þm. Helgi Hjörvar, sem er ekki að byrja í þessu í gær, að því miður hafa fjáraukalögin ekki verið alveg þannig alla tíð - eða ég held aldrei, ég man alla vega ekki eftir því - að ekki megi gera athugasemdir við þau. Ég held að það sé alla vega góð byrjun að meiri hlutinn sé ekkert að fara í felur með hvað við erum að fara heldur benda á það til að geta bætt það. Við gerum það í öllum þeim atriðum sem við teljum mikilvægt að gera það og 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. varaformanni fyrir að koma hingað inn í umræðuna og gefa okkur færi á að spyrja hann. Mig langar aðeins að spyrja um tillöguflutning minni hlutans sem eru fjögur atriði, ég ætla að sleppa fjarskiptasjóðnum en spyrja um hin þrjú atriðin. Neyðarástand kom upp á Landspítalanum á fyrri hluta ársins og óskað var eftir viðbótarfjárveitingu. Það fór í gegnum ríkisstjórn, var afgreitt fyrir fram og upphæðin síðan eftir á. Hvers vegna er þessi upphæð ekki í fjáraukalögunum, þetta eru 125 milljónir? Sjálfur þekkir hv. þingmaður líka mjög vel reglurnar varðandi húsaleigu. Fasteignir ríkisins hækkuðu húsaleiguna eftir að fjárlög höfðu verið afgreidd. Óskað er eftir því að það verði þá fjármagnað á móti inn á heilbrigðisstofnanirnar, hvernig stendur á að því er sleppt? Í síðasta lagi er ákall í fjölmiðlum til fjárlaganefndar að taka inn desemberuppbót hjá fólki í atvinnuleit. Hvernig stendur á að menn taka þann lið út miðað við yfirlýsingar um að hjálpa eigi þeim sem minna hafa?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt andsvar. Ég man ekki eftir því - það má vel vera að einhvern tíma hafi það verið en ég man ekki til þess - að fjárlaganefnd, í það minnsta meiri hlutinn, hafi verið í vinnu eins og verið hefur núna. Við höfum verið í þeirri vinnu að reyna að hagræða, finna leiðir til að setja fjármagn í heilbrigðismálin. Það hefur verið forgangsmál. Við verðum að finna peningana einhvers staðar og það höfum við sett í algeran forgang. Ég gæti líka spurt hv. þingmann sem var ráðherra í síðustu ríkisstjórn: Af hverju var ekki áætlað fyrir desemberuppbótinni? Af hverju voru þeir fjármunir sem hugsanlega geta farið í það nýttir í annað?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi varðandi desemberuppbótina þá er það ekkert sérmerktur liður, hefur aldrei verið heldur er hluti af atvinnuleysisbótunum. Það vantar síðan fé inn í Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Þarna hafa menn til dæmis verið að ráðstafa varðandi Nám er vinnandi vegur og verið að færa það til inn í framtíðarverkefni, allt annað óskylt verkefni sem einmitt væri fjármagnað að verulegu leyti úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þá spyr maður: Af hverju notuðu menn ekki þá peninga í þetta svo að dæmi sé tekið? Hins vegar varðandi spítalana. Það er í raunveruleikanum ekkert verið að gera annað við Landspítalann en að auka hallann á þessu ári því að þó menn mæti því vel á næsta ári þá er óskiljanlegt að taka formlegar ákvarðanir og taka þá ekki sérstaklega fram af hverju því var hafnað og sama gildir með húsaleiguna. Það er hægt að afgreiða þetta með því að segja: Fasteignir ríkisins fá ekki fjármagn og þá núlla menn út upphæðina. En nú þarf að mæta með niðurskurði á heilbrigðishlutanum til að borga til Fasteigna ríkisins. Þannig lítur málið út og það er raunar líka búið að senda bréf út frá fjármálaráðuneytinu um að menn þurfi ekki að borga húsaleiguna. Þá er spurningin: Hvar eru fjáraukalögin þar ef menn ætla ekki að mæta þessu?

Virðulegi forseti. Það er í raun alltaf sama svarið varðandi öll málin. Okkur var sagt, og ekki bara okkur heldur allri þjóðinni, að fjárlög yrðu hallalaus árið 2013. Þau voru ekkert hallalaus. Menn geta svo komið og pikkað í einstaka liði og sagt: Heyrðu, við lofuðum að setja pening hér, af hverju gerið þið það ekki? Menn geta sagt: Við lofuðum þessu og hinu. Menn lofuðu líka hallalausum fjárlögum, en það voru bara gúmmítékkar, það er það sem við erum að eiga við. Ég hef farið mjúkum höndum um fyrrverandi ríkisstjórn hér í umræðunni og ætla að reyna að gera það áfram, því að ég vonast til þess að umræðan verði á öðrum nótum en á pólitískum kappræðufundi, þó er ég alveg tilbúinn í það ef svo ber undir. En ég hlýt að spyrja fráfarandi hæstv. ríkisstjórn: Af hverju sögðuð þið ekki satt varðandi fjárlagahallann? Og af hverju að lofa hlutum og segja síðan við okkur: 

Hæstv. forseti. Ég er þakklátur hv. varaformanni fjárlaganefndar fyrir að taka þátt í þessari umræðu og ég er líka þakklátur honum fyrir að minna okkur á skattafsláttinn sem núverandi ríkisstjórn hefur gefið stórútgerðinni, efnafólki og stöndugum fyrirtækjum í landinu, sem að hluta til skýrir erfiðari stöðu ríkissjóðs, erfiðari en hún hefði ella þurft að vera. Þannig vil ég minna á að hækkun á virðisaukaskatti á ferðamennskuna úr 7 í 14% sem átti að koma til framkvæmda á þessu ári skilar að mati sérfræðinga 1,5 milljarði á ársgrundvelli. Það hefði mátt koma í veg fyrir það, ef menn hefðu verið þannig þenkjandi, að ríkisstjórnin færi að afla þessa fjár með því að skattleggja veikt fólk sem leggst inn á sjúkrahús landsins, það stendur til að gera það. Síðan vil ég segja hv. þingmanni að hann þarf ekki að vera feiminn við að ræða stöðu Íbúðalánasjóðs, 

Virðulegi forseti. Auðvitað léttir okkur þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson kemur og segir að það þurfi ekki að setja 9 þús. millj. kr. í Íbúðalánasjóð. Málið er bara leyst. Þetta er allt annað líf og ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir að létta af þjóðinni vanda Íbúðalánasjóðs með þessari yfirlýsingu.  En aðeins um virðisaukaskattinn á hótel- og gistiþjónustu. Hv. þingmaður er að ráðast harkalega að minni hluta fjárlaganefndar sem telur að tekjulækkun fyrir árið 2013 hafi verið 500 millj. kr.  Og það er ekki þannig að menn veiti skattalækkun þegar þeir fara ekki upp í hæstu hæðir í skattheimtu. 

Hæstv. forseti. Það verða nóg tækifæri til að taka skattaumræðuna. En ég sagði aldrei að Íbúðalánasjóður ætti ekki í vanda, ég hef aldrei sagt það. Það sem ég sagði er að ég hefði efasemdir um að núna ætti að setja 4.500 milljónir og síðan aftur 4.500 milljónir til Íbúðalánasjóðs, vegna þess að hann hefur nægilegt eigið fé. Það er hins vegar verið að reyna að sjá til þess að hann komist yfir tiltekið þrep í eiginfjárstöðu upp á 5%. Meðan við horfum upp á stofnanir sem eiga við mikinn vanda að stríða, í heilbrigðiskerfinu, skólakerfinu og síðan ýmsa grunnþætti velferðarþjónustunnar, eigum við að forgangsraða. Nú er það svo að við þurfum ekki á þessu að halda núna, Íbúðalánasjóður hefur nægilegt lausafé. Núna þarf hinar fyrirbyggjandi aðgerðir inn á Landspítalann í tækjakaupum þar, inn á sjúkrahús landsins og í skólana til að halda rekstrinum gangandi. Það er nefnilega staðreynd, 

Virðulegi forseti. Það er alla vega gott að hv. þingmaður horfist í augu við vanda Íbúðalánasjóðs. Ég held að það væri ágætt ef hv. þingmaður notaði tækifærið og mundi greina þann fjárlagahalla sem hann er að vísa til sem var í kjölfar bankahrunsins. Það var eðli málsins samkvæmt að langstærstum hluta einskiptiskostnaður sem kom til út af bankahruninu þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var við völd - sem á þeim tíma hét ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins alveg þangað til í október 2008, þá breyttist nafnið í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins. En staðan er sú að Íbúðalánasjóður er í djúpum vanda og ef við getum fundið leiðir og hv. þingmaður er með leiðir til þess að losa okkur úr þeim vanda og við hættum að þurfa að greiða peninga þar inn þá skulum við fara yfir það. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gera það sem allra fyrst. 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, varaformann fjárlaganefndar, út í lið í fjáraukalögunum sem heitir Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða. Mig langar til að hafa þennan aðdraganda að spurningunni vegna þess að á síðustu dögum höfum við séð ríkisstjórnina haga sér eins og dömu í tískuvöruverslun sem kemur inn og út úr mátunarklefanum í sífellt nýjum flíkum, kannar hvaða jarðvegur er fyrir nýjustu útfærslunni og breytir síðan hugmyndum sínum í samræmi við viðbrögðin. Hefur aldrei komið til greina í vinnu nefndarinnar að taka af þeim 165 millj. kr. sem þarna er verið að setja í sérstök verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa? Svo langar mig líka til að spyrja: Hvað er grænt við þetta verkefni?

Virðulegi forseti. Ég er partur af þessum ríkisstjórnarmeirihluta eins og aðrir hv. þingmenn og hefur mér nú ekki verið líkt við dömu áður en ég veit ekki hvað hv. þingmaður sér í mér hvað það varðar, eða hvort einhverjir aðrir í ríkisstjórnarmeirihlutanum séu þannig. En velt var upp ýmsum hliðum þegar kom að útgjöldum og einstaka liðum. Ég veit ekki hvort ég get fullyrt um að menn hafi velt öllu fyrir sér hvað varðar einstaka liði en almenna reglan er sú að menn reyndu að velta flestum steinum. Menn geta svo velt því fyrir sér hvað er grænt og hvað er ekki grænt. Ég hef aldrei týnt mér neitt sérstaklega í því og treysti bara hv. þingmanni til að meta það hvað honum finnst vera grænt í tilverunni og pólitíkinni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur þá tekið þessar hugmyndir með sér inn í 3. umr. Mig langar bara rétt til að segja, vegna þess sem hv. þingmaður sagði í upphafi ræðu sinnar, um þann halla sem verið væri að mæta og þá fullyrðingu hans að sífellt væri verið að klifa á því að þetta væri heimatilbúið vandamál, að það er ekki hægt að neita því að ríkisstjórnin er að lækka skatta sem nemur 5 milljörðum sem skilar þó ekki meiru fyrir einstaklinginn en um 1.000 kr., einstaklingi sem er með um 400 þús. kr. á mánuði - þúsund kall á mánuði sem fæst fyrir það og kostar ríkið mikla peninga. Með því að falla frá sérstöku veiðigjaldi - ef ég nota bara tölurnar sem hv. stjórnarþingmenn hafa notað, um 3 milljarða, þá eru það að minnsta kosti 3 milljarðar sem koma ekki inn. Ef ég tala bara um náttúrupassann, sem menn hefðu getað farið út í að útfæra, þá hefði hann getað skilað um milljarði. Ef ég tala um virðisaukaskattinn á ferðaþjónustuna, sem var kominn inn í gjaldskrár allra ferðaþjónustufyrirtækja, þá eru þar 1,5 milljarðar á ársgrunni. Það eru því 10 milljarðar að minnsta kosti sem eru þarna heimatilbúnir af þeim halla sem við erum að tala um.

Virðulegi forseti. Því miður er lífið ekki þannig að það sé eins og excel-skjal. Ég held líka að við höfum fengið að upplifa það í tíð síðustu ríkisstjórnar að þó svo að þú sitjir við alla hluti eins og excel-skjal og setjir síðan prósentu og hækkar skatta hér og þar þá hefur það ekki tilætluð áhrif. Ef skattstefna síðustu ríkisstjórnar hefði haft tilætluð áhrif þá hefði ekki verið halli á fjárlögum, þá væri ástandið betra. Þá hefðu menn náð markmiðum um frumjöfnuð sem samkomulag var gert um við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. En það bara gekk ekki eftir. 

Hæstv. forseti. Ég kem hér í aðra ræðu um fjáraukalögin. Það var margt sem náðist ekki að ræða í fyrri umræðunni en mig langar aðeins að byrja á einu atriði sem hefur verið töluvert rætt í dag, atriði sem er svolítið merkilegt í áliti meiri hluta fjárlaganefndar. Það varðar að meiri hluti fjárlaganefndar ávítar hv. mennta- og menningarmálaráðuneyti fyrir tillögur um að safna saman liðum upp á 300 millj. kr. í sjóð sem síðan á að ráðstafa á næsta ári. Af þessu tilefni skrifaði minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar til formanns nefndarinnar og óskaði eftir því að fá að hitta hæstv. ráðherra til þess að fá skýringar á því hvað ætti að gera við þennan sjóð. Það sem er óvenjulegt og er tekið sérstaklega fram í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er að ekki er ætlunin að nýta þessar heimildir fyrr en á næsta ári. Undir einstökum liðum má sjá að til stendur að skoða ákveðna þætti eins og brottfall úr framhaldsskólum, það á að hækka menntunarstig, það á að vinna gegn atvinnuleysi og vinna að styttingu náms á framhaldsskólastigi. Ekkert af þessu hefur komið til hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Ég tel alveg útilokað að afgreiða fjáraukalög sem í raunveruleikanum búa til fjárlög fyrir næsta ár án þess að þetta hafi komið til umræðu og við fáum tækifæri sem nefndarmenn til að fá skýringar á þessum lið. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur heldur ekki skýrt þetta umfram það sem stendur í textanum og hæstv. ráðherra hefur ekki séð ástæðu til að koma í umræðuna og gera grein fyrir hvað liggur að baki. Það er auðvitað óásættanlegt fyrir þá sem eiga að sitja í nefndum þingsins og vinna að málum að fá ekki tækifæri til þess að ræða þetta. Ég treysti því, þrátt fyrir að dagskrá sé komin fyrir morgundaginn og málið sé ekki á henni, að hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar tryggi að þessi umræða muni eiga sér stað í fyrramálið. Ég vildi bara vekja athygli á þessu í upphafi. Það er líka svolítið sérstakt að vera í tvígang með umræðu af þeim toga að annars vegar kemur hæstv. utanríkisráðherra í þingsal, flytur stutta ræðu eftir kynningu meirihlutaálitsins og gagnrýnir einn af þeim liðum sem þar eru og segir að hann sé byggður á misskilningi. Síðan kemur ekki meira fram um það í umræðunni. Stjórnarmeirihlutinn hefur ekkert gert grein fyrir því hvort breyta eigi því atriði aftur eða hvort það verður tekið til athugunar á milli 2. og 3. umr. Í öðru lagi er komið í blöð dagsins og undanfarna daga eftir viðtöl við hæstv. ráðherra félags- og húsnæðismála um desemberuppbót á bætur til atvinnuleitenda þar sem hæstv. ráðherra eiginlega ákallar þingið og biður það um að lagfæra þetta. Ég tek undir með hæstv. ráðherra og segi að það er algjörlega til skammar að desemberuppbót, sem skiptir hvergi meira máli en á heimilum þar sem atvinnulaust fólk er, vegna þess að atvinnuleysisbætur eru mjög lágar, skuli hverfa út núna í fjáraukalögum. Þetta er ekki þó hærri tala en 240 milljónir. Þetta kom á sama tíma og við sátum undir ámælum, að mörgu leyti réttilega, um að fólk ætti erfitt með að halda jól. Það er fullt af fátæku fólki á Íslandi enn þá og eitt af brýnni verkefnum fyrir íslenskt samfélag er að berjast gegn þeirri fátækt og tryggja viðunandi afkomu hjá öllum sem þurfa að reka heimili eða sjálfan sig. Hér eru samtök að safna til að hjálpa fólki að fara í gegnum jólin og hef ég áður vakið athygli á því að jafnvel þó að þau standi sig vel - og við höfum séð bókhaldið frá Fjölskylduhjálpinni, frá mæðrastyrksnefnd og frá öðrum samtökum, frá kirkjunni Hjálpræðishernum og öðrum aðilum sem hafa unnið frábært starf - þá eru þau að vinna með svona 20–40 milljónir í desembermánuði í styrkjum, í gegnum kort eða matarúthlutanir. Hér er verið að tala um 240 milljónir sem á að kippa út og snerta fyrst og fremst sama hópinn, hóp atvinnulausra. Ef meiri hluti fjárlaganefndar sér ekki að sér og bætir þessu ekki við fyrir 3. umr. ætla ég að vona að þegar tillögur minni hlutans koma til atkvæða taki þingheimur að minnsta kosti af skarið og greiði þessu atkvæði og tryggi að atvinnuleitendur fái þessa uppbót eins og á sl. þremur árum. Það er einmitt fyrirsögn í DV í dag þar sem menn setja í gæsalappir að réttmætar væntingar séu sviknar. Einn af þeim sem er atvinnuleitandi hafði reitt sig á yfirlýsingar hæstv. ráðherra en fær svo þau svör bæði hjá Tryggingastofnun og hjá Vinnumálastofnun að þessar bætur verði ekki greiddar út vegna þess að ráðherrann fái ekki stuðning frá meiri hluta í fjárlaganefnd og væntanlega í þingflokkunum, fái ekki stuðning til að sinna þessu verkefni. Það var mjög ánægjulegt að fá hér einn af stjórnarþingmönnunum, hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, varaformann fjárlaganefndar, inn í umræðuna. Ég verð að lýsa vonbrigðum með að hans aðalumræðuefni sem sneri að fjáraukanum var nú um Íbúðalánasjóð. Hann ásakaði okkur í minni hluta þingsins um að við stunduðum einhverja ákveðna klifun á orðum um tekjur og ræddum ekkert annað en veiðileyfagjald og ferðamannaskatt. En ég held að það hafi nú fáir verið með meiri klifun en hv. þingmaður varðandi Íbúðalánasjóð án þess þó að horfast í augu við þá fortíð sem þar er á bak við og þann vanda sem þarf að leysa með langtímaáætlun. Ég sit sjálfur í einum af hópunum sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur skipað til að finna lausnir á þessu og á að ræða um framtíð Íbúðalánasjóðs. Þar er byggt á mjög mikilli vinnu sem fór fram á síðasta kjörtímabili og ítarlegri skýrslu sem lögð var fram fyrir kosningarnar í aprílmánuði um það hvernig væri hægt að taka á vandanum. Eftir sem áður þarf auðvitað að skoða málið algjörlega upp á nýtt, m.a. vegna ákvarðana nýrrar ríkisstjórnar um skuldaúrvinnslu og svokallaða leiðréttingu, einnig vegna þess að ráðgjafar sem kallaðir voru til af núverandi hæstv. ríkisstjórn og eiga að meta ýmsa kosti varðandi Íbúðalánasjóð munu ekki skila áliti fyrr en um jólin eða rétt fyrir áramót. Þess vegna er búið að fresta þeirri vinnu fram yfir áramót. Við þetta er verið að glíma. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að eyða miklum tíma í þetta efni í umræðunni um fjáraukann þó að það sé líka rétt sem komið hefur fram hér í umræðunni að það má auðvitað ræða það hversu mikið á að leggja í sjóði á bak við Íbúðalánasjóð á sama tíma og hann er með ríkisábyrgð. Það kom mér líka á óvart og olli mér vonbrigðum að fyrrverandi heilbrigðisráðherra, sem sagt kollegi að því leyti, hv. þingmaður sem ég nefndi hér áðan, afgreiddi bara umræðuna um það að hér hafi verið lofað 125 millj. kr. fjárveitingu til Landspítalans og hún formlega afgreidd í fyrri ríkisstjórn en nú skuli hún vera strokuð út, með því að segja: Við áttum bara ekki pening. Það er engin röksemd, það er ekki fjallað um af hverju það er gert. Landspítalinn er þá bara látinn sýna meiri halla og vitandi að þar á að grípa inn í á næsta ári er ljóst að það viðfangsefni verður ekkert auðveldara ef þessi upphæð bætist við. Sama gildir með húsaleigu stofnananna. Ef menn víkja ekki af þeirri leið, annaðhvort með því að borga ekki hækkun inn til Fasteigna ríkisins eða með því að veita fjárveitingu til þessa eins og fyrri ríkisstjórn gerði ráð fyrir - þáverandi starfsmenn fjármálaráðuneytisins skrifuðu hverri og einni stofnun um hver upphæðin væri sem ætti að greiða til viðkomandi stofnana, allt upp í 20 milljónir - og ef menn eiga að mæta því innan ramma þessa árs þá erum við að tala um að fólk verði að skera niður hjúkrun og lækningar og aðra slíka þjónustu til þess að borga húsaleigu. Ef sú verður raunin er gjörsamlega búið að eyðileggja hugmyndina á bak við Fasteignir ríkisins. Ég treysti á að stjórnarþingmenn sjái að sér og taki þessar tillögur og samþykki þær, einfaldlega til þess að gæta réttlætis gagnvart þeim stofnunum sem hér eiga í hlut. Að lokum langar mig að benda á að það er mikilvægt að muna, þegar menn eru alltaf að tala um fyrrverandi ríkisstjórn, að 

Virðulegi forseti. Mig langar að eiga orðastað við þingmanninn og koma inn á það sem hann var að ræða. Hér hefur mikið verið talað um forgangsröðun og leiðir að markmiðum og annað slíkt og hefur auðvitað komið fram í fjölmiðlaumræðu og víðar að það er akkúrat munurinn á hægri stjórn og vinstri stjórn sem birtist í forgangsröðun, bæði fyrir fjáraukann og eins það sem er að birtast fjárlögum. Af því að komið var inn á desemberuppbót sýnist mér núverandi ríkisstjórn svolítið vísa á fyrrverandi ríkisstjórn, að hún hafi ekki áætlað fyrir henni. Það er eins og með margt annað í hagkerfinu að áætlanir eru gerðar miðað við þær tölur sem liggja fyrir og núverandi ríkisstjórn gerir það með fjárlagafrumvarpi sínu sem og fjáraukalagafrumvarpi. Það er meira að segja ekki rétt þar sem vitnað er í félagsmálaráðherra í fjölmiðlum í dag þegar hún talar um prósentur atvinnuleysis. Hún tekur fram að hún hafi farið með minnisblað fyrir ríkisstjórn og fjárlaganefnd sé upplýst um það. Við höfum rætt þetta aðeins í fjárlaganefnd. Það virðist ekki vera vilji meiri hlutans að leggja þetta fram. Ég tek undir með þingmanninum og vona að það verði gert milli umræðna. Mig langar að velta því upp hér með þingmanninum hvort hann sé sammála mér í því að þær 300 milljónir sem hafa verið lagðar inn og tíndar saman, m.a. úr Atvinnuleysistryggingasjóði, úr Nám er vinnandi vegur, og var búinn til sjóður í menntamálaráðuneytinu, að tilvalið hefði verið að nýta þær og forgangsraða í þágu þessarar desemberuppbótar.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir situr í fjárlaganefnd og ég hef nú þegar vakið athygli á því að mér finnst líka mikilvægt varðandi Nám er vinnandi vegur að átta sig á því hvaðan peningarnir inn í það verkefni komu. Ég hef ekki þá skiptingu í höfðinu en þetta er upphaflega samstarfsverkefni á milli aðila vinnumarkaðarins og stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og ráðuneyta sem var velferðarráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið. Það var samkomulag um að setja ákveðið fjármagn í að auka menntunarstig og í vinnu með ungu fólki og menntamálaráðuneytið eða ríkið lagði þar á móti. Ég hef ekki fengið svar við því, og ég bið um að það verði skoðað í nefndinni, hvað sé verið að færa á milli. Eru það peningarnir frá Atvinnuleysistryggingasjóði? Það finnst mér mjög vafasamt að gera. Aftur á móti ef það er einungis hlutinn frá ríkinu og ekki hefur verið þörf fyrir hann getur maður litið það öðrum augum. Svo er annað mál hvernig menn ráðstafa þessu Hafi þetta verið frá Atvinnuleysistryggingasjóði er svigrúm þar til þess að mæta til dæmis desemberuppbótinni og það hefði verið miklu eðlilegra að fara beint í að taka þetta út úr fjáraukanum og flytja svo nýja tillögu um 300 milljónir inn í fjárlögum. Það er rétti gangurinn í málinu og ég sé ekki af hverju menn eru hræddir við það nema þeir séu svo uppteknir af því að endar verði að ná saman. Það er auðvitað enginn munur á því ef það myndar svo aukinn halla einhvers staðar annars staðar. Ég skora á nefndina - menn verða að fá tíma á milli 2. og 3. umr. til að fara yfir málin - að skoða hvernig Nám er vinnandi vegur er fjármagnað. Það eru í gangi tvö verkefni sem eru gríðarlega mikilvæg sem varða eflingu menntunarstigs, annars vegar tilraunaverkefni á Norðurlandi vestra og hins vegar í Breiðholti þar sem verið er að leita úrræða til þess að bæta menntunarstig verkafólks og launafólks á Íslandi, 30% þeirra á vinnumarkaði eru aðeins með grunnskólamenntun. Það eru ekki nema 10% annars staðar á Norðurlöndunum og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og heiti því að við komum til með að leita eftir þessum svörum og kalla eftir stöðu þessara verkefna sem sett voru af stað, meðal annars, eins og hér kom fram, alls kyns átaksverkefni til að aðstoða þá sem misstu vinnuna. Ég nefni starfsendurhæfingarsjóð, ríkið er einhliða að skera niður framlag sitt til þess sjóðs, sem er, eins og við vitum, 1/3 á móti lífeyrissjóðum og atvinnulífinu, og það er án samráðs við þá aðila. Ég mundi vilja fá úttekt á stöðu þeirra verkefna áður en til þess niðurskurðar kemur. Mig langaði líka að varpa fram alls óskyldri spurningu af því að við höfum mikið verið að tala um leiðir að markmiðum og forgangsröðun í dag. Á bls. 89 í fjáraukalagafrumvarpinu er meðal annars verið að tala um 15,5 milljónir sem forsætisráðuneytið fær og hefur til innleiðingar nýrra verkefna í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hvað varðar vernd sögulegra og menningartengdra byggða. Það er áhugavert að velta því fyrir sér hvort þarna er verið að veita inn fé sem verður svo kannski gott að skera niður þegar ráðuneytin þurfa að skera niður um 5%. Í sjálfu sér hefur þetta ekki verið skilgreint að neinu leyti. Ég spyr hvort þingmaðurinn taki undir það að þetta gæti verið tilfærsla sem auðvelt verði að láta falla út síðar. Eins um það að flytja verkefni á milli ráðuneyta í tengslum við áhugasvið ráðherra. Það hefur komið fram í umræðunni að þetta hefur skapað mikið flækjustig. Auðvitað hefur það komið til að verkefni hafi verið flutt á milli en þarna hafa ekki komið fram fagleg rök, t.d. varðandi Hagstofuna, hvar hún á heima, eða þá þessi menningarverkefni sem mér finnst að ættu að eiga heima hjá menningarmálaráðuneytinu. Er þingmaðurinn sammála mér í því?

Hæstv. forseti. Til að fylgja eftir því sem við vorum að ræða um vinnumarkaðsúrræði og þá þjónustu sem veitt var ungu fólki, að reyna að beina þeim í nám í staðinn fyrir að vera á atvinnuleysisbótum, þá er komin út ný úttekt frá Ríkisendurskoðun. Unnin var mjög vönduð skýrsla um vinnumarkaðsúrræði og öll þau verkefni sem Vinnumálastofnun lét vinna fá gríðarlega góða umsögn. Sú vinna var meira og minna skipulögð þverpólitískt af aðilum, svokölluðum faghópum, græna hagkerfið var unnið þannig líka. Það voru vinnubrögðin sem við notuðum mjög oft, að reyna að ná breiðri samstöðu um hvernig staðið væri að hlutum. Eitt af því sem þar var gert var atvinnutorg fyrir ungt fólk þar sem sveitarfélögin áttu frumkvæði. Þetta hefur verið sett upp á Suðurnesjum, í Kópavogi, í Hafnarfirði og í Reykjavík, þar sem verið var að vinna skipulega með það fólk sem taldist í mesta áhættuhópnum, þ.e. ungt fólk sem var atvinnulaust, var jafnvel á félagslegum bótum, jafnvel ekki, og var ekkert í skólum, fólk sem nánast var týnt í samfélaginu. Þetta er verkefni sem þarf að fylgjast með, fær það að lifa, er það í gangi, verður það áfram? Vegna þess að við erum alls ekki komin svo vel út úr áfallinu að við þurfum ekki á þessu að halda áfram alveg eins og desemberuppbótinni. Varðandi tilfærslu á milli liða er þessi leikur hjá forsætisráðuneytinu nákvæmlega eins og sá hjá menntamálaráðuneytinu. Ólíkum liðum er safnað saman, settir í eina púllíu, það er engan veginn skýrt. Við getum jú sagt að við vitum að efla eigi þjóðmenningu á einhvern hátt og viðhald á húsum og öðru slíku. Hver á að úthluta því, og hvernig, eru þetta skúffupeningar hjá forsætisráðuneytinu? Það er alveg ljóst að ekki verður farið í útdeilingu á þessu - eða ég trúi því ekki að menn ætli að deila þessu út á þeim dögum sem líða frá fjáraukalögum fram til áramóta, að nokkur hundruð milljónum verði deilt út í þetta verkefni eða á annað hundrað milljónum. Þetta hefði átt að fá alveg sömu umfjöllunina í áliti meiri hluta fjárlaganefndar, að fordæma þessi vinnubrögð. Það er ekki vegna þess að verkefnin séu ekki góð, það er aðferðin við að stjórna fjármálum ríkisins þar sem gerð hefur verið sívaxandi krafa 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að ítreka þakkir til hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, varaformanns fjárlaganefndar, fyrir að taka þátt í þessari umræðu með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Hann staðnæmdist nokkuð við stöðu Íbúðalánasjóðs og vildi réttlæta framlag í sjóðinn upp á 4,5 milljarða kr. á þessu ári og samsvarandi upphæð, ef ég skil rétt, á komandi ári. - Samtals 9 milljarðar kr. er það ekki rétt?  Það eru reglur sem við höfum sett okkur og ég leyfi mér að hafa efasemdir um að gera það á þessari stundu. Ég leyfi mér að hafa efasemdir um það en það er umræða sem við eigum án efa eftir að taka síðar og almennt um stöðu Íbúðalánasjóðs vegna þess að það var jú á vegum Alþingis gerð rannsóknarskýrsla um sjóðinn sem er núna til yfirferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis. Sú nefnd mun skila áliti í byrjun næsta árs, á fyrsta mánuði næsta árs ef allar áætlanir ganga eftir, og þá mun sjóðurinn koma til umræðu í þinginu. Við vorum minnt á það af hálfu Pírata að vera lausnamiðuð í okkar umræðu um fjáraukann og fjárlögin og ég vil halda því fram að við séum það. Við erum að reyna að vera lausnamiðuð, það er mjög mikilvægt að við séum það. En ég held að það sé mjög mikilvægt að samtal sé á milli þingsins og þjóðarinnar um einstök mál. Þess vegna er gott að þessu sé ekki rumpað af í einum hvelli heldur gefist okkur í þinginu, ekki bara stjórninni heldur okkur þingmönnum almennt, ráðrúm til að hlusta á hvað samfélagið er að segja. Við höfum til dæmis verið að hlusta á unga vísindamenn að undanförnu. Ég vakti athygli á því í ræðu minni hér áðan hve miklu máli það skiptir að skerða ekki framlög til vísindarannsókna í landinu. Þarna aftur sannar gildi sitt samtalið á milli þings og þjóðar vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið að endurskoða fyrri ákvarðanir um að skera niður framlag til Rannís, í rannsóknarsjóðinn þar, upp á rúmar 20 millj. kr., 221 millj. kr. hygg ég að það hafi verið, og eins til Tækniþróunarsjóðs en enn stendur niðurskurðurinn varðandi markáætlun Rannís og það eru líka peningar sem ganga til nýliðunar einkum í vísindastarfseminni. Það er ekki nóg að við tölum fjálglega um mikilvægi vísindarannsókna. Við þurfum að láta orð fylgja. Ég vék að því að samfélagið hefði verið að ýta á okkur í þessu efni. Það er alveg rétt, við höfum heyrt unga vísindamenn tala á öldum ljósvakans og skrifa greinar í blöð og koma málstað sínum á framfæri. Ég var að grennslast fyrir um það hver væru laun þessa fólks, ungra vísindamanna sem ynnu hér að vísindastörfum og njóta þessara styrkja frá Rannís. Ég sagði að þeir sem hefðu lokið doktorsnámi væru að jafnaði að fá 305–315 þús. kr. á mánuði og nú hef ég fengið upplýsingar um það að þeir sem hafa ekki lokið slíku námi en vinna við vísindastörf fái 200 þús. kr., í allra mesta lagi 250 þús. kr. á mánuði. Ef við skerum þetta framlag niður um 200 milljónir kr., eins og til stóð að gera, þá erum við að tala um störf 30–40 ungra vísindamanna og það er lausnamiðað að taka umræðu um þetta efni upp og færa fram rök fyrir því að breyta eigi áherslunum hvað þetta varðar. Það voru efni til þess að fá fram álitsgerð Samtaka iðnaðarins sem vöruðu við því að skorið yrði niður í tækniþróun eins og til stóð að gera. Aftur þarna er verið að hörfa þannig að þessi umræða okkar í þinginu er að skila árangri. Hún mætti skila miklu meiri árangri. Að sjálfsögðu hefðum við viljað breyta um grundvallaráherslur hjá stjórnvöldum. Ég ræddi líka um prinsipp og prinsippleysi í sambandi við þessa umræðu um fjáraukalögin. Ég geri mjög skýran greinarmun á því sem er til langframa, fjárfestingaráætlun okkar til komandi ára sem byggði á fjáröflun - ég geri greinarmun á þessu annars vegar og því sem er að gerast á þessu ári hins vegar. Ég tel að það sé afar vafasamt þegar ríkisstjórn breytir forsendum í grundvallaratriðum á yfirstandandi fjárlagaári eins og þessi ríkisstjórn er að gera. Ég tel að hún hafi ekki heimild til að gera það, ekki siðferðilega heimild, varla pólitíska heimild. Hún hefur hins vegar heimild til að koma áherslum sínum í framkvæmd hvað varðar tekjuöflun og það er að sjálfsögðu hennar mál að keyra það í gegn að gefa stórútgerðinni skattafslátt upp á 6,4 milljarða kr. Henni er í sjálfsvald sett líka að falla frá auðlegðarskatti sem hefði gefið ríkissjóði yfir 9 milljarða kr. á komandi ári. Það er líka hennar að falla frá því að hækka virðisaukann í ferðaþjónustuna, úr 7% í 14%, sem hefði gefið ríkissjóði hálfan annan milljarð á næsta ári. Það er henni í sjálfsvald sett líka að falla frá 5 þús. milljón kr. skatttekjum á millitekjufólk og að sjálfsögðu er það henni í sjálfsvald sett að setja tillögu fyrir þingið um að ráðast þess í stað að sjúku fólki og byrja að rukka fólk sem leggst veikt inn á sjúkrahúsin í landinu. Það stendur til að gera það á næsta ári. Þetta eru pólitískar áherslur þessarar ríkisstjórnar og það er ekkert óeðlilegt að hún berjist fyrir þeim hugsjónum sínum að ívilna þeim sem standa betur að vígi í þjóðfélaginu og láta síðan hælinn yfir hina sem mega sín minna og hvað þá eru veikir. Þetta eru pólitískar áherslur. En á þessu fjárlagaári ber að standa við þau fjárlög sem voru samþykkt og gerð að lögum í lok síðasta árs og eiga að gilda um þetta ár. Það er fráleitt að fara að rugga til í því efni og ég tel það til framtíðar litið líka vera afar varasamt. Enda heyrir maður það núna víðs vegar í kerfinu að það gætir óróa og óöryggis og er ég þá ekki bara að vísa í þær sviptingar og þær sveiflur sem eru hér frá klukkustund til klukkustundar þar sem eina stundina er ákveðið að skerða stórlega barnabætur og næsta klukkutímann er okkur sagt að ekki eigi að gera það. Síðan er talað um skerðingu á framlögum til þróunarmála, horfið frá því að einhverju leyti, það veit enginn hvað kemur upp úr hattinum áður en yfir lýkur. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem engan veginn standast. Þannig er það rangt, sem fram kom hjá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins, að frumvarp til fjáraukalaga væri hugsað sem uppgjör við fjárlög ársins og væri endurspeglun á vanáætlun fyrrverandi ríkisstjórnar. Það er alrangt. Það er þessi ríkisstjórn sem hefur breytt forsendum og á þann hátt sem mjög óeðlilegt hlýtur að teljast.

Herra forseti. Ég tek eftir því að nefndarfólk úr fjárlaganefnd er ekki komið til fundar. Ég vona að það standi ekki svo á að fjárlaganefnd sé enn á fundinum sem hún hélt í kvöldmatarhléinu. Það væri frekar óheppilegt í ljósi þess að hér eru fjáraukalög á dagskrá og það væri náttúrlega æskilegt að forustufólk fjárlaganefndar væri viðstatt umræðuna. Ég treysti því að ekki sé verið að funda ofan í fund fjárlaganefndar og vænti þess og vona að við sjáum fjárlaganefndarfólk birtast innan skamms í þingsalnum. Það eru nokkur atriði sem ég vil gera ítarlegar að umtalsefni eða taka upp sem ný frá því sem ég ræddi í ræðu minni í gærkvöldi um þetta mál. Ég tek undir með fleiri ræðumönnum og vil þar nefna fyrst desemberuppbót til atvinnuleitenda. Við áttum um þetta nokkur orðaskipti hér í gærkvöldi og gærdag og þá voru flestir þátttakendur í umræðunni sammála um að það væri eiginlega þyngra en tárum tæki ef menn ætluðu að heykjast á því núna að greiða atvinnuleitendum á skrá desemberuppbót. Þeir eru sem betur fer miklum mun færri en þegar ástandið var hér verst 2009, 2010 og 2011 og það væri ótrúlegt ef menn réðu ekki við að greiða desemberuppbót sem þó hefur verið gert undanfarin þrjú ár. Það er enn fátt um svör frá hæstv. ríkisstjórn og aðstandendum frumvarpsins og það litla sem kemur er frekar neikvætt. Ég sá ekki betur en að einhvers staðar væri haft eftir hæstv. félagsmálaráðherra í dag að það liti ekki vel út með að í þetta yrðu settir fjármunir. Það þarf að gera í þessu fjáraukalagafrumvarpi þannig að fjárheimildirnar stofnist á þessu ári og hægt sé, þótt seint sé, að greiða bæturnar fyrir jól. Ég verð að segja alveg eins og er að ég trúi þessu ekki enn þá. Ég yrði ekki hissa þó að kostnaðurinn yrði á annað hundrað milljónum minni núna en hann var þegar hann var mestur, t.d. 2010. Er það virkilega svo að okkur hafi hrakað svona svakalega að nú ráðum við ekki við þetta? Ekki hefur staða þessa hóps batnað þannig að hægt sé að tala um það, ég tala nú ekki um þeirra sem hafa verið án atvinnu í tvö eða þrjú ár. Mér finnst einhvern veginn að við eigum skilið að fá hér skýr svör um þetta. Er þetta endanlega út úr myndinni eða er enn verið að leita leiða til að þetta nái fram að ganga? Sömuleiðis hafa hér orðið áhugaverðar umræður um miklar tilfærsluæfingar, sem ég verð að játa að ég hafði ekki alveg áttað mig á fyrr en glöggir menn vöktu athygli á þeim, og snúa að ráðuneyti menntamála. Þar á að taka fjármuni úr ýmsum liðum og að hluta til fjármuni sem ég veit ekki betur en að séu upprunalega sprottnir úr atvinnuleysistryggingagjaldinu og áttu að renna með samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda inn í menntakerfið til að greiða götu fólks til náms. Það held ég að hafi verið vel heppnað, þær viðamiklu aðgerðir sem farið var í á síðasta kjörtímabili til að auðvelda ungu fólki að fara frekar í nám en að mæla göturnar. Var ýmislegt gert í þeim efnum, bæði það að tryggja öllum undir 24 ára aldri vist í framhaldsskólum og einnig að greiða götu atvinnuleitenda, ungs fólks af atvinnuleysisskrá, inn í skólana. Þarna tóku aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld höndum saman. Þetta voru viðamiklar aðgerðir og þó að eitthvað hafi dregið úr aðsókn í einhvern hluta þessara aðgerða er ekki þar með sagt að það sé ríkisins einhliða að ákveða að taka nú þessa fjármuni og færa þá yfir í allt önnur verkefni. Hæstv. menntamálaráðherra hefur litla grein gert hér fyrir stefnu sinni sem greinilega er þarna drifkrafturinn, það sérstaka áhugamál hæstv. menntamálaráðherra að stytta nám til stúdentsprófs. Hann ætlar að safna sér í mikla og digra sjóði sem hann hafi yfir að ráða til að keyra þetta áhugamál sitt fram sem við vitum að er umdeilt. Meðal margra skólamanna eru verulegar efasemdir um ágæti þessa. Ég hef til dæmis heyrt þau sjónarmið sums staðar úti á landi að það þurfi að horfa á þann vinkil í þessum málum að það séu ekki endilega alls staðar sömu aðstæður til að nýta sér þetta. Fyrir utan það hlálega að þeim sem hafa á því áhuga og sem það hentar að hraða skólagöngu sinni með þessum hætti standa eiginlega allar leiðir færar í þeim efnum. Í velflestum framhaldsskólum landsins er það í boði og meira að segja hægt að hefja undirbúning að því strax í grunnskóla með því að taka áfanga á framhaldsskólastigi samhliða námi í 9. og 10. bekk. Þessi umræða er á köflum dálítið sérkennileg þegar að þessu er gáð og veruleikinn sá að það er heilmikill sveigjanleiki í því hversu hratt menn kjósa að ljúka námi sínu á framhaldsskólastigi eða grunnskóla- og framhaldsskólastigi til samans. Munar iðulega tveimur árum í lífaldri hjá þeim sem taka þetta hraðast og hinum sem taka það hægar. Við höfum líka óskað eftir því að hæstv. menntamálaráðherra kæmi hér og svaraði aðeins fyrir þennan hluta málsins. Ég hef áður minnt á Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og óánægju mína með að hann verði svona grátt leikinn á næsta ári eins og augljóslega allt stefnir í, þ.e. öll áform um einhverja tekjuöflun á móti þeirri miklu skerðingu sem hann á að sæta af hálfu núverandi ríkisstjórnar eru fuglar í skógi. Það er svo sem orðið alveg opinbert leyndarmál að það verður ekki af neinni slíkri gjaldtöku eða viðbótartekjuöflun á næsta ári. Það mun þýða að aftur dregur allan þrótt úr uppbyggingu og fjárfestingu í innviðum til að takast á við stóraukinn fjölda ferðamanna og það er afar dapurlegt. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson heiðraði samkvæmið með því að halda hér loksins ræðu, einn fárra stjórnarliða sem það hefur gert, og það var ágætt. Honum voru mjög hugleiknir þeir gríðarlegu erfiðleikar sem ríkisstjórnin stæði frammi fyrir við að koma saman fjárlögum. Mátti helst á honum skiljast að þetta væri svakalegasta verkefni sem menn hefðu nokkurn tímann séð framan í. Það er nú það, hann hefði átt að vera í þessum sporum 2009, blessaður maðurinn. Hvað hefðu menn mátt segja þá þegar þeir horfðust í augu við að minnsta kosti 150–170 milljarða halla á ríkissjóði eins og orðið hefði ef ekki hefði verið farið í aðgerðir til að stemma stigu við því? Það voru dálítið svakalegar tölur, en ég get ekki tekið undir að þetta sem hér er á ferðinni sé þannig að fullhraustum karlmönnum eigi að fallast hendur og vera gráti nær í ræðustól eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson yfir því hvað þetta sé erfitt. Þetta er meðal annars erfitt vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur afsalað ríkissjóði umtalsverðum tekjum strax á þessu ári og verulegum tekjum á hinu næsta. Það sem skiptir þó meira máli er að ríkisstjórnin er pólitískt heft. Það er ekki til í hugmyndafræði hennar að það sé að einhverju leyti hægt að mæta þessum vanda með tekjuöflun. Það er bara ekki til. Eina úrræðið er alltaf niðurskurður, samanber æfingarnar á síðustu klukkutímum og sólarhringum þegar ríkisstjórnin skiptir um tillögur einu sinni til tvisvar á dag. Þrautalendingin er þá að til þess að geta lagt einhvers staðar eitthvað með í fjármunum sé að fara í til dæmis flatan niðurskurð á ráðuneytum og nokkrum stofnunum. Það er rosaleg hugkvæmni. Áttu þetta ekki að vera svo nýmóðins og flottar og róttækar hagræðingartillögur sem enda í 5% flötum niðurskurði? Ríkisstjórnin afsalaði sér meðal annars verulegum tekjum af sérstöku veiðigjaldi og í dag sendi Hagstofan frá sér gögn um afkomu veiða og vinnslu á árinu 2012. Hvað kemur í ljós? Að afkoma sjávarútvegsins er fyllilega jafn góð og hún var á metárinu 2011 eftir þá hækkun veiðigjalds sem þó kom til greiðslna á árinu 2012. Framlegð sjávarútvegsins fyrir veiðigjöld hefur sennilega verið um 87 milljarðar kr. á árinu 2012. Eftir veiðigjöld upp á um það bil 7,5 milljarða er framlegðin sú sama árið 2011, 79,7 milljarðar. Muna menn hér sönginn um að allt mundi fara á hliðina, allt færi á hausinn, ef einhver veiðigjöld yrðu lögð á sjávarútveginn. Hvað mega endurskoðunarfyrirtæki og fleiri segja sem tóku þátt í hræðsluáróðrinum um að þetta mundi sliga sjávarútveginn þegar Hagstofan birtir núna gögn um staðreyndir mála sem sýna að þessi hækkun veiðigjalda á árinu 2012 nam ekki nema rétt um það bil viðbótarframlegðinni sem góð 

Hæstv. forseti. Það væri hægt að fara mjög víða í þessum umræðum en því miður er ræðutíminn almennt stuttur við 2. umr. Ég heyrði að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon átti mikið eftir af ræðu sinni þegar í lokin var komið. Hann nefndi veiðileyfagjöldin. Ég hef nú stundum strítt útgerðinni með því að spyrja: Hvenær hefur verið besta afkoman í sjávarútvegi síðan kvótakerfið kom á 1992?  Það sem mig langaði til að ræða við hv. þingmann og fá enn þá betri skýringar á er um þennan óvenjulega hlut í meirihlutaáliti fjárlaganefndar sem gagnrýnir mjög harkalega ráðuneytin en leyfir þeim eftir sem áður að fara fram með þeim hætti sem þar er gert, sérstaklega í menntamálunum. Gæti hv. þingmaður rifjað aðeins upp hvernig átakið Nám er vinnandi vegur og vinnumarkaðsúrræðin voru fjármögnuð? Eftir því sem ég best veit voru þau fjármögnuð af aðilum vinnumarkaðarins og á móti var menntamálaráðuneytið með hluta af fjárveitingu. En ég sé ekki betur en að jafnvel sé verið að taka þann hluta sem lagður var til hliðar til vinnumarkaðsúrræða og færa yfir til menntamálaráðuneytisins til ráðstöfunar á næsta ári í styttingu framhaldsnáms o.fl. Mig langar aðeins að heyra betur skoðanir þingmannsins á þessu og líka hvort með þessari breytingu, sem er gerð á forsætisráðuneytinu með því að draga saman liði og búa til púllíu af menningarþáttum í lok desember, sé ekki verið að gera það sama þar, þ.e. verið að búa til upphæð til þess 

Herra forseti. Varðandi afkomu sjávarútvegsins hvet ég fólk bara til að verða sér úti um þetta rit á heimasíðu Hagstofunnar. Það kom í gær, er afar fróðleg lesning og sýnir svart á hvítu að sá mikli hræðsluáróður sem keyrður var hér upp var algerlega tilefnislaus. Enn eitt metárið í afkomu sjávarútvegsins er þar staðfest. Reyndar bendir flest til að afkoman á þessu ári verði ágæt. Hrakspár um að afurðaverðið mundi lækka á árinu 2012 og að annað í þeim dúr mundi fara illa með greinina gengu ekki eftir og við fengum búbót í auknum þorskkvóta og ágætri loðnuvertíð. Engu að síður er niðurstaðan sú að þetta er mesta framlegð sem nokkurn tíma hefur verið í íslenskum sjávarútvegi þrátt fyrir, eins og ég segi, sennilega um það bil 7,5 milljarða í veiðigjöld í heild á árinu 2012. Ég hef þá tölu ekki nákvæmlega en ég held að þetta sé nærri lagi og þá er framlegðin áfram um 80 milljarðar eftir veiðigjöld. Það er nú ekki þannig að þessi grein sé að fara á hliðina. Varðandi vinnumarkaðsúrræðin tekur maður í fyrsta lagi undir umvöndun meiri hluta fjárlaganefndar. Það er alveg sögulegt að verða vitni að því að fjárlaganefnd taki þetta djúpt í árinni gagnvart því að einhver framsetning mála í fjárreiðulagaskilningi sé fullkomlega óeðlileg - en hún ætlar samt að láta sig hafa það. Þetta er alveg ótrúlegt. Það er ekki gott að horfa upp á þetta kæruleysi og virðingarleysi gagnvart vönduðum leikreglum í þessum efnum. Hið sama má segja um pottasullið í forsætisráðuneytinu. Og nú er skaði, herra forseti, að frumvarp hæstv. fjármálaráðherra sem boðað er um opinber fjármál skuli ekki vera komið fram þannig að við gætum mátað þessi vinnubrögð hér við fjárlagagerðina og fjáraukalagagerðina 

Hæstv. forseti. Mig langar að nota tækifærið, af því að ræðumaður er fyrrverandi fjármálaráðherra, til að spyrja um meðferð á afgreiðslum ríkisstjórnar fyrir kosningar. Ég er hér með minnisblað sem lagt var fram 23. apríl 2013 þar sem vitnað er í umfjöllun um stöðuna á Landspítalanum. Sú umfjöllun var 23. janúar á þessu ári. Þar er lögð fram ósk frá velferðarráðuneytinu um að það fengi heimild til að ráðstafa hærri upphæðum í fjárlögum. Síðan er þetta lagt fyrir þarna 23. apríl með nákvæmri sundurgreiningu á því hvar hefði orðið kostnaðarauki samanborið við janúar árið 2012. Þar er allt upp í 40–50% aukin yfirvinna, opnun á deildum, fjöldi leguplássa á göngum og öðru slíku. Þetta er svo afgreitt í ríkisstjórninni til fjáraukalaga 

Herra forseti. Við reyndum að beita mjög öguðum vinnubrögðum í síðustu ríkisstjórn við meðferð mála af þessu tagi, enda tóku allir það alvarlega að við þyrftum að taka okkur á, m.a. í kjölfar niðurstaðna úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég vil að minnsta kosti meina að við höfum reynt að sýna alla þá formfestu sem ber að gera þegar ákvarðanir eru rétt teknar af þessu tagi. Oftast komu beiðnir frá ráðuneytum eða ráðherrum um aukafjárveitingar og þá fóru þær í ráðherranefnd um ríkisfjármál sem fór yfir þær og gerði svo eftir atvikum tillögur í ríkisstjórn eða tók undir eða andmælti tillögu viðkomandi ráðherra. Það var ráðherranefnd um ríkisfjármál og það var ríkisstjórnin sjálf sem samþykkti og færði til bókar að þar hefði verið tekin stjórnskipulega gild ákvörðun um aukafjárveitingu. Góð venja er þá að upplýsa fjárlaganefnd um að til standi að sækja um fjáraukalagaheimild vegna aðstæðna sem komið hafa upp. Ég sagði hér í gær og get endurtekið það að ég lít svo á og hef þannig lært réttinn í þessum efnum að þar með sé það orðin embættisskylda þess fjármálaráðherra sem leggur fram fjáraukalagafrumvarp næsta haust 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vildi kannski fyrst og fremst fá að notfæra mér það að við höfum hér í hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni einhvern þingreyndasta þingmanninn okkar og reyndan fjármálaráðherra, en ég hef eins og margir fleiri staðnæmst við álit meiri hluta fjárlaganefndar, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sem tala mjög ákveðið og deila mjög hart á þær tillögur sem lúta að menntamálaráðuneytinu og þessari 300 millj. kr. fjárveitingu vegna styttingar framhaldsskólans, sem út af fyrir sig gæti reynst vera hið verðugasta verkefni. Það sem ég hef staðnæmst við er að þar er augljóst að verið er að veita fjármuni inn á næsta ár, árið 2014, sem menntamálaráðherra getur notað til þessara verkefna á næsta ári. Eins og ég man þetta frá því að ég sat í fjárlaganefnd 2003–2007 eru heimildir til útgjalda í fjáraukalögum bundnar við óhjákvæmileg útgjöld á yfirstandandi ári, þ.e. árinu 2013, og er á engan hátt ætlunin með fjáraukalögum að veita nýjar fjárheimildir fyrir næsta ár. Ég vildi bara spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þessi háttur sé í samræmi við fjárreiðulögin sjálf eða hvort þetta fari beinlínis gegn lögunum eða bara gegn tilgangi fjárreiðulaganna almennt.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að segja orðið sem mér var eiginlega efst í huga en með þessu er alveg óvenjulega langt gengið að mínu mati. Það sem verið er að gera í reynd er að búa til inni í fjáraukalögum nýja merkingu á þennan fjárlagalið vegna þess að það á að breyta ráðstöfun fjárins. Það á ekki að ganga í það sem það var sett inn í fjárlög ársins til að gera. Gott og vel, einhverjar eftirstöðvar mundu standa þarna eftir. Hvað gera menn þá hér? Jú, þetta er skýrt upp á nýtt. En það er ekki nóg vegna þess að þetta hlýtur að vera ávísun á það að hæstv. menntamálaráðherra tali svo við vin sinn, fjármálaráðherra, rétt fyrir áramótin og biðji hann um yfirfærslu á fjárheimildinni svo breyttri yfir á árið 2014, því að öðruvísi er ekki hægt að nota hana. Það þarf jú að samþykkja færslu fjárheimilda milli ára. Oftast er það gert samkvæmt tilteknum reglum en annars eru þær felldar niður með lokafjárlögum o.s.frv. Hér er verið að fara á svig við a.m.k. þrjú prinsipp sem á að hafa í heiðri þegar menn umgangast þessi mál. Það er mjög ljótur svipur á þessu, verð ég að segja, verandi þó ekkert að taka endilega afstöðu til þess hvort fjármununum sé vel varið eða ekki. Mér fyndist að vísu lágmark að hæstv. menntamálaráðherra útlistaði þetta og það lægi þá fyrir að hér hefði verið einhver kynning á þeirri stefnu sem þarna á að leggja til grundvallar í sambandi við breyttar áherslur í menntamálum. En þetta er algjör fjallabaksleið og sveigt þarna fram hjá tveimur, þremur góðum grundvallarreglum sem á að reyna að halda í heiðri, að ónýttar fjárveitingar séu felldar niður ef yfirfærsla þeirra milli ára er umfram þær reglur sem settar hafa verið. 

Forseti vill minna þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og vek athygli á því að við erum ekki að fjalla um gagnrýni minni hlutans, við erum að fjalla um gagnrýni meiri hlutans, alþingismanna Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, á tillögur ríkisstjórnarinnar. Ég vil inna hv. þingmann eftir mati hans sem fyrrverandi fjármálaráðherra á öðru atriði sem meiri hluti fjárlaganefndar gagnrýnir harðlega í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar og það eru framlög til Íbúðalánasjóðs. Meiri hluti fjárlaganefndar gagnrýnir harðlega að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir skuli ekki hafa gripið til fullnægjandi ráðstafana til þess að takast á við þann vanda sem uppi er í Íbúðalánasjóði. Ég held að það væri gott að fá sjónarmið hv. þingmanns um Íbúðalánasjóð enda þekkir hann vel til hans og þeirra áhrifa sem sjóðurinn kann að hafa á lánshæfi ríkissjóðs ef ekki er vel á haldið.

Herra forseti. Það er rétt, það er óvenjulegt að lesa gagnrýni af þessu tagi í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar á áformum eigin meiri hluta eins og þarna stendur, að um sé að ræða nýtt verkefni sem unnið verði á árinu 2014 og eigi því ekki að koma fram í fjáraukalögum. Eftir sem áður leggur meiri hlutinn þetta til. Reyndar er sennilega prentvilla í skjalinu í næstsíðustu línu þessa kafla því að þar er allt í einu minni hlutinn farinn að gera athugasemdir við þessi vinnubrögð. Það hlýtur að vera prentvilla og á áfram að vera hinn sami meiri hluti, það hefur slæðst þarna inn ein villa. Það breytir ekki því að þetta er alveg réttilega sagt og mætti bæta fleiru við. Þarna væri eðlilegt að spyrja líka út í og fara út í reglur um yfirfærslu fjárheimilda. Eru engin takmörk á því? Geta ráðherrar pantað að eigin geðþótta hvaða svigrúm þeir hafa í yfirfærslu fjárheimilda milli ára eftir því hvort það er þóknanlegt eða ekki? Varðandi Íbúðalánasjóð er staða hans vissulega alvarleg og er meiri hlutinn gagnrýninn á það hve lítið hafi gerst í sambandi við málefni sjóðsins. Ég verð að taka undir að það eru vonbrigði að enn eitt hálfa árið eða átta mánuðirnir eru liðnir án þess að í raun og veru 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og byrja á þeirri spurningu hvers vegna árin fjögur á síðasta kjörtímabili voru ekki notuð betur til að leysa vanda Íbúðalánasjóðs. Hv. þingmaður gagnrýndi mjög í ræðu sinni að farið væri í að hagræða í rekstri ríkisins. Hann lýsti þeirri hugmyndafræði sinni að miklu betra hefði verið fyrir ríkisstjórnina að fara frekar í aukna tekjuöflun og ég skildi hv. þingmann þannig að hann ætti þar við skattahækkanir. Það væri þá ágætt fyrir okkur hér að fá útlistun á því hvaða skattahækkanir það eru sem Vinstri grænir hefðu beitt sér fyrir væru þeir enn við stjórnvölinn. Við þurfum ekki að tala um hugmyndir hv. þingmanns um veiðigjöld, við þekkjum þær. Hvaða aðrar hugmyndir eru það? Miðað við málflutninginn sem við höfum heyrt í þingsalnum dugar sú lækkun á veiðigjöldum sem átti sér stað í sumar alls ekki fyrir þeim útgjaldahugmyndum sem þingmenn minni hlutans - þá er ég að tala um þingmenn Vinstri grænna - leggja til og hafa talað fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé á móti þeirri hugmyndafræði að skila hallalausum fjárlögum sem er markmiðið hjá okkur varðandi fjárlögin, en stór hluti ræðu þingmannsins snerist um fjáraukalögin. Hv. þingmaður minntist einnig á og gagnrýndi að rætt væri um þróunaraðstoð og framlög til þróunaraðstoðar. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var dregið úr þróunaraðstoð á árunum 2011 og 2012. Á þessi gagnrýni þá jafnframt við verk síðustu ríkisstjórnar? Ég bendi á að á þeim árum sem ég nefndi nam þróunaraðstoð 0,21% af landsframleiðslu en nú mun hún, ef fjárlagafrumvarpið verður eins og í stefnir, nema 0,23% af landsframleiðslu.

Herra forseti. Hef ég sex mínútur eða svo?  Ég var aðallega ræðu minni að velta því upp og eiginlega harma að það skyldi vera þannig hjá núverandi ríkisstjórn að henni kæmi aldrei til hugar sá möguleiki gagnvart vanda ríkisfjármálanna og því að afla fjár til að setja í brýn verkefni, eins og við erum sammála að þurfi að gera með heilbrigðiskerfið, að að einhverju leyti að minnsta kosti gæti tekjuöflun komið til greina. Það er orðin sú breyting á, klár pólitísk breyting á, að ríkisstjórnin - það er bara tabú, það er bannað að ræða það í þessari ríkisstjórn. Ég kalla það hömlun - og vona að það móðgist enginn úti í þjóðfélaginu þó að ég segi það - að menn skuli ekki einu sinni geta velt því fyrir sér. Á fyrra kjörtímabili og í tíð fyrri ríkisstjórnar fóru menn það sem kölluð hefur verið blönduð leið, blönduð leið sparnaðar og tekjuöflunar. Menn fóru ekki blinda niðurskurðarstefnu, „austerity-stefnu“, sem sætir vaxandi gagnrýni núna í hagfræðilegri umræðu alls staðar á Vesturlöndum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gaf meira að segja út tímamótaskýrslu síðastliðið vor þar sem hann lagði til við lönd í efnahagsþrengingum að afla líka tekna við slíkar aðstæður og leggja þær byrðar á breiðustu bökin. Þar hefur kannski að einhverju leyti verið litið til þess að hin blandaða leið hafði skilað góðum árangri á Íslandi. Ég hef margtekið það fram úr þessum ræðustóli að ég fagnaði því að fjárlagafrumvarpið kom fram í haust og stefnt var að hallalausum fjárlögum. Að því höfum við unnið hörðum höndum undanfarin þrjú ár - eða meira að segja fjögur og hálft - en síðustu þrjú árin eftir að við endurskoðuðum 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir svörin og fagna því að við erum sammála um að stefna að hallalausum fjárlögum. Ég kem aðallega hér upp í seinna andsvar af því að ég var svo óforskömmuð að dengja það mörgum spurningum á hv. þingmann að auðvitað gafst ekki tími til að svara þeim öllum. Það er mínúta eftir til ráðstöfunar og er spurningu minni um þróunaraðstoðina ósvarað. Ég ætla að endurtaka spurningu mína svo hún komi fram. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var dregið úr þróunaraðstoð á árunum 2011 og 2012 og nam hún þá, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, 0,21% af landsframleiðslu en ef fram fer sem horfir verður hún 0,23% af landsframleiðslu. Telur hv. þingmaður að sú gagnrýni sem hann setti fram á þá aðferðafræði okkar hér í þinginu að vera með 0,23% af landsframleiðslunni undir eigi líka við um vinnubrögð síðustu ríkisstjórnar?

Herra forseti. Það er alveg rétt að þróunaraðstoð lækkaði í framhaldi af hruninu. Reyndar er árið 2008 dálítið afbrigðilegt vegna þeirrar breytingar sem varð á gengi krónunnar innan þess árs og þar sem búið var að skuldbinda talsvert af framlögunum í erlendri mynt rokhækkaði hlutfallið í íslenskum krónum gagnvart landsframleiðslunni af þeim sökum, ekki vegna þess að menn tækju sérstaklega ákvarðanir um hitt. Árin á eftir, sérstaklega árin 2009 og 2010, lækkar þróunaraðstoðin, eða 2010 og 2011, en hún fer að aukast aftur 2012, ef ég man þetta rétt, og síðan er hún verulega hækkuð 2013 þannig að þá fer hlutfallið á nýjan leik í um 0,26% af vergri landsframleiðslu. Strax í miðri kreppunni, að segja má, þ.e. við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2012 á árinu 2011 er lagt af stað á nýjan leik í að hækka þróunaraðstoð. Menn höfðu metnað til þess þá, enda byrjaði að rofa til eða byrjaði að hilla undir land í búskap ríkisins 

Virðulegi forseti. Ég vildi vekja máls á því að okkur berast fréttir af því nú að fjárlaganefnd hafi á fundi sínum rétt í þessu tekið út fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár án nefndarálits, án þess að fyrir liggi nefndarálit. Það liggur fyrir í 29. gr. þingskapa að áður en nefnd lýkur athugun máls skal liggja fyrir tillaga að nefndaráliti til afgreiðslu. Nefndarálit skal prenta og útbýta meðal þingmanna á fundi. Það er auðvitað mjög undarlegt - eitt er það að ríkisstjórnin er komin í þennan hrikalega vanda með að ráða til lykta fjárlögum fyrir næsta ár sem hún fékk þó auka þrjár vikur til að undirbúa hér í haust, frið frá öllum skyldum í þinginu, og hún er komin langt fram yfir þann frest sem á að vera fyrir 3. umr. fjárlaga - og með ólíkindum að menn skuli láta sér detta í hug að afgreiða fjárlagafrumvarp úr nefnd og ganga beint í berhögg við þingskapaákvæði. 

Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega alveg ótækt, það sem hv. þm. Árni Páll Árnason hefur farið hér yfir að því er varðar verklag hv. fjárlaganefndar sem gengur í berhögg við þingskapalög. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alltaf bagalegt ef hlutirnir eru ekki nákvæmlega eins og þeir eiga að vera og enginn er að bera blak af því. En við vitum að í hv. fjárlaganefnd hefur verið farið yfir efnisatriði máls og það er ekki eins og langt sé í nefndarálitið. Það er ekki, án þess að ég vilji halda öðru fram en að við eigum gera hlutina eins og lagt er upp með, stóra málið og ég held að hv. fjárlaganefnd geti ekki kvartað undan því að minni hlutinn hafi ekki fengið upplýsingar, hafi ekki fengið þá gesti sem þeir hafa beðið um o.s.frv. Það er stutt til jóla og við þurfum að klára fjárlögin fyrir jól. Ég held að úr því sem komið er þurfum við að vinna þetta eins vel og mögulegt er. 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar var tekið út í ágreiningi fyrir stuttu síðan. Það er hins vegar ekki mesta áhyggjuefni okkar fulltrúa minni hlutans í nefndinni heldur það hvernig síðustu dagar hafa verið. Tillögur hafa tekið örum breytingum. Tölur hafa flogið um á blöðum og tekið breytingum og það hefur verið vandkvæðum bundið fyrir okkur að átta okkur á hlutunum, á tillögunum og á bakgrunni talnanna. Auðvitað höfum við bókað um þetta í fjárlaganefndinni einkum vegna þess að við svona aðstæður er svo mikil hætta á því að gerð verði mistök, hjá minni hlutanum og ekki síst hjá meiri hlutanum, og stofnanir ríkisins þurfi síðan að líða fyrir þau mistök 

Hæstv. forseti. Ég vil vegna þeirra umræðu sem hefur skapast um að fjárlagafrumvarpið hafi verið tekið út úr fjárlaganefnd án nefndarálits - það var kallað fram í af hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni: Hvernig var þetta á síðasta kjörtímabili? - greina frá því að þetta hefur lengi verið plagsiður í nefndum þingsins, að taka mál út án þess að fyrir liggi nefndarálit og þá voru allir sammála um að það væri slæmt. Þess vegna voru gerðar breytingar á þingskapalögum árið 2011, samhljóða af þáverandi þingskapanefnd, og það fól í sér að í 29. gr. þingskapa var sett ákvæði um að nefndarálit skyldi liggja fyrir við úttekt máls, sem ekki hafði verið áður í þingsköpum. Þar var viðleitni til að breyta vinnubrögðum til hins betra sem allir voru sammála um. Þess vegna er ekki sanngjarnt að koma hingað og kalla fram í að þetta hafi alltaf verið svona eða verið svona á síðasta kjörtímabili því að breytingarnar voru sannarlega gerðar í góðu samkomulagi allra flokka í því augnamiði að bæta vinnubrögð í þinginu. Að mínu viti hefði verið útlátalaust af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar 

Virðulegi forseti. Ég er aðeins að átta mig á þessum atburði, þ.e. að í raun og veru sé búið að loka 2. umr. í fjárlaganefnd án þess að nefndarálit hafi legið fyrir. Eins og kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar er það brot á þingskapalögum þannig að mér er til efs að það dugi að tala um að þetta sé formsatriði, jafnvel þótt efnisatriði málsins séu öllum kunn. Við höfum margoft rætt það hér að það skiptir máli að vanda sig. Meiri hluti fjárlaganefndar, eins og ég kom að í gær, bendir einmitt á að það þurfi að vanda sig þegar kemur að því hvað eigi að vera í fjáraukalögum og hvað eigi að vera í fjárlögum. Ég er sammála því. Það gengur auðvitað ekki að við setjum lög og fylgjum þeim svo ekki sjálf - ef það er raunin. Hafandi hlustað á þær athugasemdir sem hafa verið gerðar hér finnst mér mikilvægt að hæstv. forseti upplýsi þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég verð að kveðja mér hljóðs. Ég ætla að tilkynna þingheimi það, og ég fagna því mjög og vona að þingmenn geri það allir, að fjárlaganefnd hefur farið yfir frumvarpið og tekið málið út úr fjárlaganefnd. 

Virðulegur forseti. Ég er sammála því að hér þarf að bæta vinnubrögð og ekki bara nú heldur í náinni framtíð. Mig langar engu að síður, vegna þeirra orða sem hafa fallið hér, að upplýsa að 26. nóvember árið 2012 voru lagðar fram tillögur ríkisstjórnar til breytinga á fjárlögum og meiri hlutinn gerði þær að sínum að morgni 26. nóvember. Á sama tíma lá fyrir nefndarálit frá meiri hlutanum, drög að nefndaráliti. Þær tillögur sem meiri hlutinn gerði að sínum hafði minni hlutinn aldrei séð fyrr en að morgni 26. nóvember, honum gafst ekki tækifæri til að skoða þær, málið var tekið út úr nefnd, drög að nefndaráliti lágu fyrir og við sem vorum í nefndinni og í minni hluta sögðum að við mundum koma með nefndarálit minni hlutans vegna þess að okkur gafst ekki tækifæri til að fara 

Virðulegi forseti. Ég var að koma inn í salinn og heyrði af því að fjárlögin hefðu með óvenjulegum hætti verið tekin úr nefnd án nefndarálits. Ég man ekki eftir að slíkt hafi gerst áður og hvað þá eftir að við samþykktum núgildandi þingsköp. Þingsköpin eru skýr. Það þarf að liggja fyrir álit áður en mál er afgreitt úr nefnd þannig að hér hlýtur að liggja fyrir að málið hafi ekki verið afgreitt úr nefnd. Málið er enn til umfjöllunar í fjárlaganefnd miðað við þau þingsköp sem við búum við. Ég held að það sé rétt að kalla eftir því að forseti hlutist til um málið og tali við formann fjárlaganefndar og óski eftir því að hún kalli nefndina aftur saman og þar verði farið yfir nefndarálit og fjallað áfram um fjárlögin.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að málið er auðvitað enn í nefnd því að það hefur ekki verið afgreitt með löglegum hætti úr nefndinni eftir því sem ég best veit. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að mikilvægt er að bæta vinnubrögðin og enn fremur tek ég eindregið undir með hv. formanni fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, og hvet til þess að forseti geri hlé á fundinum að ósk formanns fjárlaganefndar sem hér er komin  Ég hvet sem sagt til þess að forseti úrskurði eða kalli alla saman á fund í forsætisnefnd. Við í Samfylkingunni munum senda fulltrúa okkar til slíks fundar þegar í stað.

Virðulegi forseti. Ég var að lesa 29. gr. þingskapalaga. Þar stendur alveg skýrt: „Áður en nefnd lýkur athugun máls skal liggja fyrir tillaga að nefndaráliti til afgreiðslu.“ Síðan segir að ef einhver nefndarmaður fallist ekki á álitið skuli hann tilkynna það áður en lokaafgreiðsla málsins fer fram. Ég get ekki séð að menn geti tilkynnt það ef nefndarálit liggur ekki fyrir. Það tíðkast dálítið í þessum sal að segja: Þetta hefur alltaf verið gert svona. Fyrir mér eru það ekki rök og ég vil beina því til hv. þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins að þó að lög hafi verið brotin fyrr þá er ekki í lagi að gera það.  Ég vil endilega taka undir með þeim sem hafa sagt það fyrr að farið verði að ósk hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, sem er lögfróð manneskja, 

Forseti mun skoða málið þegar mælendaskrá undir liðnum fundarstjórn forseta er lokið.

Virðulegi forseti. Ég held að mjög mikilvægt sé að við komumst í að ræða fjárlagafrumvarpið sem fyrst. Ég held að við, bara svo það sé sagt, ættum ekki að láta þessa hluti þvælast fyrir okkur. Við getum borið saman hvernig þetta hefur verið áður við hvernig þetta er núna o.s.frv., en ef það er tillaga um sátt í málinu að hv. fjárlaganefnd hittist seinna í kvöld með nefndarálit eða snemma í fyrramálið og við göngum frá þessu þá erum við í meiri hlutanum algerlega tilbúin í það. Aðalatriðið er að við þurfum að fara í fjárlagaumræðuna á föstudaginn. Það er stóra málið. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir talaði um að þegar við erum að vinna hratt sé hætta á mistökum og ég held að um leið og við förum í efnislega umræðu séu meiri líkur á því að við sjáum ef það er eitthvað sem betur má fara. Ég held að ekki sé góður bragur á því, hvað þá skynsamlegt, að vera að taka langa umræðu um þetta. Ef stjórnarandstaðan vill að við hittumst aftur í kvöld eða snemma í fyrramálið er það algerlega sjálfsagt.

Virðulegi forseti. Þetta snýst ekkert um hvað stjórnarandstaðan vill heldur að lögum og reglum sé fylgt. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að eðlilegt væri í þessari stöðu að nefndin kæmi saman aftur þannig að lögum væri fylgt og tillaga um nefndarálitið lægi fyrir og þar af leiðandi hefur málið ekki verið tekið út. Ég held satt að segja, þótt hér hafi verið óskað eftir úrskurði, að 

Virðulegur forseti. Ég var ekki að hvetja til lögbrota, eins og skilja mátti hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, langt í frá. Ég var að ræða að menn gætu bætt vinnubrögð sín nú, sem fyrr og endranær. Ég tel farsælast að forseti fresti fundi um nokkrar mínútur og taki afstöðu til þess sem hér hefur komið fram - það er alveg ljóst að 29. gr. er klár, það þurfa að liggja fyrir drög eða tillaga að nefndaráliti - og gengið verði frá því. Þannig getum við lokið þeirri umræðu sem þarf að fara fram og þurfum ekki að karpa um smáatriði, eða ekki smáatriði heldur stór atriði í þessu tilviki, til eða frá. Það er farsælast að forseti geri hlé á fundi svo hægt sé að framfylgja þeirri skyldu að leggja fram drög að nefndaráliti eða tillögu að nefndaráliti til að hægt sé að taka málið út.

Virðulegi forseti. Ég get stytt mál mitt í ljósi ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Það er alveg rétt að málið hefur ekki verið tekið út því nefndarmönnum hefur ekki gefist færi á að taka afstöðu til nefndarálits og þegar af þeirri ástæðu er málið enn þá inni í nefndinni. Ég held að mjög mikilvægt sé að úrskurðað verði mjög skýrt um það sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg þessa umræðu sem fer fram hér. Ég hef þegar óskað eftir því að forseti fresti fundi og úrskurði í málinu því að í 29. gr. þingskapalaga segir skýrt að kynna eigi og leggja fram drög að nefndaráliti. Það var nákvæmlega það sem formaður fjárlaganefndar gerði úti á nefndasviði. Það liggja fyrir allar breytingartillögur sem eru meginuppistaðan í nefndarálitinu og það hefur minni hlutinn undir höndum auk þess sem minnihlutafulltrúum var boðið að fá þau drög sem voru komin af nefndaráliti, en því var hafnað eða það afþakkað. Ég ætla að segja annað. Þetta er afar einkennilegt vegna þess að á fundinum var málið tekið til formlegrar afgreiðslu með handauppréttingu og þá gerðu fulltrúar minnihlutaflokkanna í fjárlaganefnd engar athugasemdir. Málið er því komið út úr nefndinni. Vegna þess að verið er að ásaka 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur og annarra þeirra sem hafa talað fyrir því að gert verði hlé á fundinum þar sem verði skorið úr um málið. Ég heyri það að minnsta kosti á varaformanni hv. fjárlaganefndar að vilji er til þess að halda einfaldlega fundinn þannig að málið verði hafið yfir vafa, þ.e. halda fundinn í kvöld eða í fyrramálið þar sem verður farið að þeim reglum sem við höfum komið okkur saman um. Vegna orða hv. formanns fjárlaganefndar, þó ég ætli ekki að fara í eitthvert skæklatog við hann, hefur það komið fram að minni hlutinn lagði fram bókun á fundinum og gerði athugasemdir við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Til að menn fari ekki á of stífum gormum inn í þetta fundarhlé þá tel ég óþarfa að hafa stærri orð uppi en efni standa til. Mér sýnist ósköp augljóst hvað hefur gerst. Það hafa átt sér stað mistök, það er augljóslega ekki ásetningsbrot, held ég, hjá meiri hluta fjárlaganefndar að fara á svig við þingsköp. Það hafa orðið mistök sem liggja nokkuð skýrt fyrir. Þar af leiðandi þarf bara að leiðrétta þau. Þetta mundi væntanlega á lagamáli, trúlega getur formaður fjárlaganefndar af sinni þekkingu staðfest það, flokkast undir það að vera formgalli, meinbugur á þessari afgreiðslu fjárlaganefndar út úr nefndinni og þar af leiðandi er hún ógild. Þarna hafa átt sér stað mistök og þau þarf að leiðrétta. Það er gert með því að nefndin kemur aftur saman til fundar og afgreiðir málið formlega þegar prentuð drög að nefndaráliti liggja fyrir. Það er þetta sem málið snýst um.

Gert verður 20 mínútna hlé á fundum Alþingis kl. 22 í kvöld að höfðu samráði við forustu fjárlaganefndar sem boðað hefur til fundar í nefndinni til að taka fyrir að nýju fjárlagafrumvarpið fyrir 2. umr. og ljúka afgreiðslu þess þannig að yfir allan vafa sé hafið.

Forseti. Eftir þá uppákomu sem hér varð vil ég byrja á að biðja hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins afsökunar á að nota stór orð. Ég hefði náttúrlega átt að tala um formgalla en ekki lögbrot og bið hana afsökunar á því. En eftir stendur að ég er orðin leið á þeirri röksemd - og það er ekki bara hún sem það á við heldur tíðkast það mjög í samskiptum fólks og líka hér í þessu húsi - að af því að eitthvað hafi verið gert áður þá sé í lagi að gera það aftur. Virðulegi forseti. Við tölum hér um fjáraukalög og erum í raun öll sammála um að í hinum besta heimi þyrfti ekki að leggja fram fjáraukalög. Við erum ekki komin þangað enn en ég held við nálgumst það takmark og því ber að fagna. Í lögum um fjáraukalög segir að valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þurfi til sérstakra ráðstafana sem ekki sé gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skuli leita heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Til þessa hefur oft verið vitnað í dag og í gær og ábyggilega ótal sinnum áður í umræðum um fjáraukalög. Þeir áttu, að því er mér fannst, góða umræðu um fjáraukalög í gær, hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Höskuldur Þórhallsson. Sá síðarnefndi lýsti fyrirkomulagi í Svíþjóð þar sem engin fjáraukalög eru en gert er ráð fyrir ófyrirsjáanlegum útgjöldum, svo sem eins og náttúruhamförum eða launahækkunum ríkisstarfsmanna - og þá vil ég nú kannski skjóta því inn, forseti, að þegar ég var að setja þetta niður þá hvarflaði það að mér að í huga sumra aðila í þjóðfélaginu væri stundum talað um það tvennt í sama tóni, þ.e. að hækkun á launum ríkisstarfsmanna eða launþega á almennum markaði jafnist næstum því á við náttúruhamfarir. Mér finnst oft og tíðum hugsunin vera á þann veg þegar fólk sækir um kjarabót í þessu landi. En þetta var nú útúrdúr. Það mun reyndar vera svo í mörgum löndum að ekki eru fjáraukalög heldur er áætlað fyrir óvæntum útgjöldum og upphæðir settar inn fyrir því í fjárlögunum sjálfum. Reyndar var það tekið upp í fjárlagagerð hér á síðasta kjörtímabili að einhver upphæð var sett inn fyrir ófyrirséðum útgjöldum þó að hún hafi náttúrlega verið lág. Það var nýtt og ég held að menn ættu að þróa þá aðferð áfram enda er ég hlynnt sænsku leiðinni í þessum efnum. Mér finnst samt þegar var rætt um þetta, og stundum hefur verið rætt um þetta hér í þingsal, að ég hafi heyrt einhverja þingmenn lýsa sig andvíga því fyrirkomulagi að áætla fyrir ófyrirséðum útgjöldum í fjárlögunum sjálfum og þá á þeirri forsendu að slíkum fjárheimildum yrði bara eytt í eitthvað, eins og sagt er, eða í einhver gæluverkefni fjármálaráðherra eða annarra sem kæmust með puttana í þær heimildir. Hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsti þannig þeirri skoðun sinni að sækja eigi um fjárveitingar sem ekki eru í fjárlögum til þingsins í hvert sinn. Fjáraukalögin yrðu þá svona lifandi plagg, ef svo má segja. En ég verð nú að segja að frá mínum sjónarhóli held ég að það sé ekki góð aðferð. En ég held að það sé mjög nauðsynlegt að við skiptumst á skoðunum um hvernig best er að haga þessu. En það er ekkert skrýtið þó að menn séu þeirrar skoðunar að ekki eigi að vera svigrúm innan fjárlaga - þó að það sé, eins og ég hef sagt, ekki mín skoðun - en það er einmitt vegna þess hversu frjálslega hefur verið farið með fjármuni ríkisins í fortíðinni. Í góðærinu svokallaða, eða kannski ættum við frekar að kalla það í þenslunni, sem hér ríkti fyrir hrun, var heldur lítill agi í ríkisfjármálum. Það kemur einmitt fram í inngangi að fjáraukalögunum núna að á árunum 1998–2008 var meðaltal frávika í fjáraukalögum 5% frá frumútgjöldum. Og á tímabilinu 2009–2013 var það 1,5%. Í þessu frumvarpi er það þó komið niður í 1%, og ég held að við eigum að fagna því. Virðulegi forseti. Ég verð að geta þess - þó að það þreyti suma sem nú bera ábyrgð á stjórn ríkisins og eru til dæmis í forustu fyrir vinnu fjárlaganefndar að minnst sé á að hér hafi orðið hrun - að efnahagskerfið hrundi fyrir fimm árum og ríkissjóður rambaði á barmi gjaldþrots. Nú einungis fimm árum eftir það hefur verið lagt fram frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014 sem gerir ráð fyrir að þau verði hallalaus. Ég fagna því auðvitað þó að ég hefði kosið að í mörgum efnum hefðu verið farnar aðrar leiðir en þær sem lagðar eru til. Ég mun gera nánari grein fyrir því í umfjöllun um fjárlagafrumvarpið þegar það verður til umræðu, sem mér skilst á upplýsingum hæstv. forseta að verði á föstudaginn. Einmitt sú staðreynd að stjórn og stjórnarandstaða eru sameinuð í því að hægt sé að stefna að hallalausum fjárlögum hlýtur að vera vitnisburður um að mikið hafi áunnist á síðasta kjörtímabili. En þrátt fyrir mun meiri og betri aga í ríkisfjármálum en við höfum áður þekkt þá liggur enn fyrir að samþykkja þarf fjáraukalög vegna þess að hallinn á fjárhag ríkisins er meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013, það liggur fyrir. Það er út af fyrir sig lítið upp úr því að hafa að karpa mikið um hverju er um að kenna en ég ætla samt að rifja það upp að hluti hallans er af því, og því verður aldrei neitað, að stjórnarmeirihlutinn kaus að afsala sér tekjum sem höfðu verið samþykktar. Þar ber fyrst að nefna 3,2 milljarða kr. vegna veiðigjalds og 500 milljónir kr. vegna lækkunar virðisaukaskatts á gistingu úr 14% í 7% og þá upphæð mætti jafnvel hækka, kannski um svona 10%, vegna þess að ferðamannastraumur hingað til lands síðustu fjóra mánuði ársins er mun meiri en gert var ráð fyrir þegar áætlanir um tekjur af þessum skatti voru reiknaðar. Virðulegi forseti. Þessi vísa verður aldrei of oft kveðin. Því að ef gjöld á atvinnuvegi, sem eru í blússandi gangi og aflögufærir, eru lækkuð verður fólk, einstaklingar, venjulegt fólk, að borga hærri skatta eða að skera verður niður eins og sést í þessu frumvarpi. Ég ætla að taka dæmi og ég ætla einungis að tala um, svona til að byrja með alla vega, þá liði sem minni hluti fjárlaganefndar leggur til að verði í frumvarpi til fjáraukalaga. Minni hluti fjárlaganefndar leggur til fjögur atriði og það eru allt gjöld sem annaðhvort koma af mörkuðum tekjustofnum eða höfðu verið samþykkt í fyrri ríkisstjórn, af löggiltu stjórnvaldi sem sagt. Þar er fyrst að nefna fjarskiptasjóðinn sem er upp á 195 milljónir kr. Ef fólk á að vilja búa úti á landi þá verður að tryggja að fjarskiptin séu í lagi. Annað gengur ekki þegar við nálgumst árið 2020, og það gengur heldur ekki árið 2013. Mér finnst það líka spurning hvort hægt er að segja að við bjóðum upp á fyrsta flokks ferðaþjónustu um allt land ef fólk sem er á ferðalögum kemst ekki í tölvusamband. Ég tel það því eitt af höfuðverkefnum sem þarf að ráðast í, til að tryggja að fólk vilji búa áfram úti á landi, til að unga fólkið vilji vera þar áfram og geti stundað marga þá atvinnu sem nú er hægt að stunda með því að hafa gott tölvusamband. Ég veit ekki alveg hvaða orð ég á að nota yfir það, virðulegi forseti, mér dettur helst í hug orðið „heimskulegt“ - mér finnst heimskulegt að láta sér detta í hug að fella þetta niður. En þessir peningar, þessar 195 milljónir kr., eiga að koma af mörkuðum tekjustofni. Minni hlutinn leggur síðan til 125 milljónir kr. sem eru vegna veirusýkinga, inflúensu og veikinda sem komu upp hér á landi og kostuðu Landspítalann heilmikla peninga í upphafi ársins, bæði vegna þess að fleiri sjúklingar þurftu að vera í einangrun en áður hafði þekkst og einnig voru veikindi starfsfólks meiri. Fyrrverandi ríkisstjórn samþykkti þessa aukafjárveitingu til Landspítalans og mér finnst ótrúlegt, sérstaklega í ljósi þess hve menn tala mikið um að bjarga heilbrigðiskerfinu, sem ekki er vanþörf á, að þetta sé tekið út úr fjáraukalagafrumvarpinu, mér finnst ótrúlegt að það sé ekki þar inni. Virðulegi forseti. Í þriðja lagi er 140 milljóna kr. framlag til húsaleigu heilbrigðisstofnana úti á landi. Þá vísa ég aftur til þess að í þeim vandræðum sem heilbrigðisstofnanir eru í finnst mér ótrúlegt að menn ætlist til þess að þessar stofnanir taki 140 milljónir kr. af venjulegum rekstri til að geta staðið undir húsaleigunni. Virðulegi forseti. Loks að því sem oft hefur verið nefnt fyrr í dag og það er Atvinnuleysistryggingasjóður, upp á 240 milljónir kr. Ég heyrði hæstv. ráðherra, sem fer með þessi mál, Eygló Harðardóttur, segja það í útvarpinu í dag að hún legði áherslu á að þessir peningar fengjust. Hér er tækifærið. Það er tækifæri fyrir hana að hvetja sína flokksmenn til þess að samþykkja þessa tillögu minni hlutans. Það er reyndar algjörlega ótrúlegt að fólki detti í hug að taka desemberuppbótina af fólki sem er á atvinnuleysisbótum. Virðulegi forseti. Þessi fjögur atriði eru sem sagt dæmi um hluti sem taka þarf til hliðar. Og menn segja: Það er út af því að við höfum ekki peninga til þess. Aftur vísa ég til þess að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn vísaði frá sér tekjum sem átti að taka frá atvinnuvegum sem eru mjög aflögufærir, í raun á blússandi fart. Ég ætla líka að víkja að þeirri uppákomu, sem ég vil svo kalla, sem varð hér í gær, þegar hæstv. utanríkisráðherra upplýsti að meiri hluti fjárlaganefndar hefði tekið út úr fjáraukalagafrumvarpinu fjárveitingu upp á 46,7 milljónir kr. vegna tapaðrar kröfu á hendur starfsmanni; og þeir gerðu þetta án þess að ráðgast við samherja sinn og félaga, hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. ráðherra upplýsti einnig að umrædd upphæð, af því að oft er gott að setja tölur í samhengi, samsvaraði því sem kostar að reka sendiskrifstofuna í Nuuk á einu ári. Og hvað vill meiri hluti fjárlaganefndar að utanríkisráðuneytið geri? Loki þeirri skrifstofu? Bara sisona. Það kostar nú líka peninga. Ég veit ekki hvað er ófyrirséð ef ekki það að krafa tapast á starfsmann sem farið hefur út fyrir sómasamleg mörk í því hvernig fólk á að haga sér. En þessu er ólíkt farið með forsetaembættið. Það fær 14 millj. kr. fjárveitingu vegna eftirfarandi þátta: endurnýjunar á bílakostnaði og tölvubúnaði, opinberra heimsókna forseta til annarra landa, heimsóknar Margrétar Danadrottningar vegna hátíðarhalds í tilefni af því að 350 ár eru liðin frá fæðingu Árna Magnússonar, smíði á fálkaorðum sem fram fer á nokkurra ára fresti og viðhalds á gestahúsi við Laugaveg. Ekki er nú að sjá að neinn þessara liða sé ófyrirséður eða flokkist undir óvænt útgjöld. Hæstv. forseti. Ég vil biðja afsökunar á því að vera að endurtaka þessa upptalningu hér því að það hefur verið gert nokkrum sinnum. En þetta er í raun svo fáránlegt að ekki er hægt að komast hjá því að endurtaka þetta svolítið oft, svona rétt eins og þetta með að ríkisstjórnin afsalaði sér veiðigjöldunum og lækkaði virðisaukaskatt á gistihúsin. En kannski má velta því fyrir sér hvort þessi afgreiðsla fjárlaganefndar sé í anda þess, eins og stundum er sagt, að það sé sitthvað Jón og séra Jón; það er sitthvað utanríkisráðuneytið og forsetaembættið í þeirra huga væntanlega. Eins og aðrir hafa gert á undan mér fagna ég því að horfið hefur verið frá lækkun á framlögum til Tækniþróunarsjóðs og Rannsóknasjóðs en það er einmitt áríðandi að veita fé til þessara sjóða til að hægt sé að byggja upp ný atvinnutækifæri. Þá vil ég líka taka fram að þegar menn mæla með þessu er ekki verið að stefna atvinnugreinum hverri á móti annarri, eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra segir oft þegar menn mæla með því að hækka framlög í þessa sjóði sem gera okkur vonandi kleift að byggja upp nýja atvinnuvegi og renna fleiri stoðum undir atvinnulífið í landinu - eins og glumið hefur í eyrum mínum frá því að ég var stelpa og það eru býsna mörg ár síðan það var. Virðulegi forseti. Ég vil vera svo bjartsýn að vona að sú breyting sem orðið hefur varðandi Rannsóknasjóðinn og Tækniþróunarsjóð sé vísbending um hvers vænta megi til breytinga á fjárlagafrumvarpinu á milli umræðnanna og að þar verði horfið aftur til fjárfestingaráætlunarinnar hvað varðar framlög til þessara sjóða og vonandi einnig til annarra fjárveitinga sem eru í fjárfestingaráætlun bæði til skapandi greina og sóknaráætlunar. Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um það sem ýmist er kallað bix eða skítamix, og alls konar orð notuð yfir það, hvernig verið er að færa fjárveitingar, sérstaklega í menntamálaráðuneytinu, úr Nám er vinnandi vegur, og flytja það yfir í áætlanir sem hæstv. menntamálaráðherra hefur um að breyta skólakerfinu í landinu. Hann hefur þó aldrei gert þinginu neina grein fyrir því og mér finnst nokkuð einkennilega að því farið. Og ekki síður að síðan á ekki að nota þessa peninga fyrr en á næsta ári. Ýjað var að því hér í gær að þetta stæðist hugsanlega ekki lög. Ég vil nú kannski ekki nota svoleiðis orð meira í dag, búin að gera nóg af því, heldur fara að dæmi fyrrverandi fjármálaráðherra og segja eins og hann sagði að þetta væri formgalli, afgreiðsla fjárlaganefndarinnar hér í dag. Þetta er kannski líka formgalli á fjáraukalagafrumvarpinu. En það er náttúrlega mjög umhugsunarvert og eiginlega með ólíkindum að menn láti frá sér ummæli eins og þau sem koma fram í 

Frú forseti. Vegna þess sem hv. þingmaður ræddi um stöðu fjáraukalagafrumvarpa og umræður sem urðu hér í gær, nokkuð spaklegar, um aðferðafræðina í Svíþjóð, þá er það að sönnu rétt að Svíar hafa um árabil haft öguð vinnubrögð, bæði varðandi undirbúning fjárlaga og vinnubrögð við framfylgni þeirra. Þeir nota það sem kölluð er rammaaðferðafræði og hefur í raun verið í undirbúningi hér um nokkurra ára skeið, tveggja til þriggja ára skeið, að taka upp á Íslandi; var liður í ráðgjöf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þegar hann kom hér í árdögum og leit á þessi mál, mælti eindregið með því. Í grunninn gengur sú aðferðafræði út á að afgreiddir eru á þinginu bindandi útgjaldarammar að vori. Framkvæmdarvaldið hefur síðan svigrúm til að fylla út í þá ramma en verður að halda sig innan þeirra. Þannig að fjárlagafrumvarpið kemur fram að hausti í samræmi við rammana. Hins vegar er þar síðan pottur til að ráðstafa í ófyrirséð útgjöld, nákvæmlega eins og við tókum upp hér strax á árinu 2009. Í fyrsta sinn var í fjárlögum á Íslandi stór, óskiptur varasjóður upp á milli 4 og 5 milljarða kr. - lagt upp með 5 milljarða, lækkaði reyndar nokkuð í meðförum þingsins þannig að hann var eitthvað um 4 milljarðar - og það kom sér vel strax á næsta ári þar á eftir því að náttúruhamfarirnar á Íslandi í apríl og í framhaldinu 2010 - ætli þær hafi ekki endað með því að kosta ríkissjóð eða hið opinbera eitthvað á annan milljarð króna og það fé kom allt úr þessum potti. Alþingi samþykkir ráðstöfun þess eftir á, þ.e. pottinum er skipt og síðan eru fjárheimildirnar færðar í fjáraukalögum með samþykki Alþingis yfir í þau verkefni sem komu upp á á árinu. Það er liður í því að draga úr vægi og þörf fyrir fjáraukalög. En auðvitað verður aldrei hægt að útiloka þau og það sem skiptir mestu máli er, og mesta agaleysið er, þegar smyglgóss er tekið inn í fjáraukalög 

Virðulegur forseti. Ég þóttist muna eftir þeirri umræðu sem fram fór þegar þessir peningar, til að hafa upp á að hlaupa ef eitthvað kæmi fyrir í fjárlögunum, voru í fyrsta skipti teknir inn. Ég þarf svo sem ekki að hafa um það mörg orð en ég er mjög hlynnt þeirri aðferð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti svo ágætlega. Við erum sem betur fer í þessu eins og í öðru - af því að við erum nú alltaf að skammast yfir því að allt sé ómögulegt, þá er þetta smám saman að skána pínulítið. Við erum að færa okkur inn í þennan fjárlagaramma. En það tekur tíma að kenna gömlum hundi að sitja. Það mun taka tíma að venja pólitíkusa við að starfa innan ramma; og ekki bara pólitíkusa heldur þurfa þeir sem ráðstafa peningunum líka að venja sig við að halda sig innan rammans. En ég held, hafandi starfað út um allt, að það skipti líka máli að þetta verði þannig í framtíðinni að ekki sé verið að setja fjárhæðir niður á einstaka liði heldur fái stofnanir ramma sem þær geta fært sig svolítið til innan, þ.e. hvernig þær ráðstafa peningunum því að ég held að það sé nú ekki alltaf best gert í ráðuneytum. Og þó að skoðanaskipti og samráð sé haft þar 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að seinni ræðutími er ein mínúta.

Frú forseti. Bara til að rifja það upp hvernig þessi pottur hefur nýst, eins og ég minnti á þá verður strax árið 2010 eldgosið í Eyjafjallajökli og miklar hamfarir því tengdar og umtalsvert tjón á mannvirkjum sem sumt var bætt af viðlagatryggingu, annað lenti á ríkissjóði. Verulegur kostnaður. Árið eftir gýs í Grímsvötnum og aftur verður umtalsvert tjón og aftur reynir á pottinn og árið 2012 gerir mannskaðaveður um norðanvert landið með verulegu fjártjóni og útgjöldum. Þannig að í öll þau þrjú skipti kom sér vel að hafa þennan pott og þá leiðir það til þess að halli á fjárlögum vex ekki þó að fjárheimildirnar séu síðan samþykktar í fjáraukalögum undir lok ársins. Í öðru lagi þá er það þannig að menn eru held ég of uppteknir hér kannski af því að agaleysi felist fyrst og fremst í fjáraukalagafrumvarpi. Það eru líka hlutir, eins og reglur um yfirfærslu ónýttra fjárheimilda, meðferð á uppsöfnuðum skuldahalla, afskriftir í lokafjárlögum og fleira því um líkt, sem þarf að taka miklu fastari tökum.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála því sem hér kemur fram. Auðvitað er rétt að það verður á endanum að samþykkja það sem eytt er í fjáraukalögum. Best væri auðvitað, eins og hér kemur fram, ef það væri bara samþykkt að ekki væru viðbótarfjárveitingar frá því sem áður hefur verið. Ég held að það væri mjög af hinu góða. Allt í sambandi við ónýttar fjárveitingar þarf að skoða. Stundum hefur sú gagnrýni komið fram að ríkisstofnanir eða þeir sem fá féð þar verði að eyða því öllu því að annars lækkar fjárveitingin næsta ár. Það er náttúrlega líka alveg, ef ég má nota orðið, hundómögulegt. Það gengur ekki en þetta verður allt að skoða og ræða og eins og ég segi 

Virðulegur forseti. Mig langar að bera undir hv. þingmann spurningar um það sem kemur fram í fjáraukanum um embætti forseta Íslands og ríkisstjórnina. Hún kom ágætlega inn á það hvað lægi þar á bak við þegar farið var fram á þessa aukafjárveitingu eða fjárauka upp á 14 milljónir. Þykir hv. þingmanni það ekki undarlegt þar sem í afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári fyrir þetta ár voru lagðar til viðbótar rúmar 32 milljónir til embættisins inn á þetta ár og að það þurfi þar umfram að bæta við 14 milljónum vegna þess sem talið er upp? Ég tek undir að ég sé ekki að þetta geti verið ófyrirséð. Varðandi ríkisstjórnina er líka talað um framlag upp á 97 milljónir kr. Telur hv. þingmaður að með einhverjum hætti sé hægt að bregðast við á kosningaári þegar svo miklar breytingar, endurnýjun og ríkisstjórnarskipti eru? Verður alltaf einhver breyta á kosningaári þar sem erfitt verður að gera ráð fyrir auknum kostnaði? Er þessi kostnaður hér innan eðlilegra marka eða hefði kannski hæstv. ríkisstjórn átt að sýna gott fordæmi gagnvart öðrum niðurskurði sem hún hefur boðað og hafið? Hún sjálf hefði átt að sýna gott fordæmi og spara í yfirstjórn Stjórnarráðsins og í yfirstjórn embættis forseta Íslands.

Virðulegi forseti. Ég held að við viljum öll sýna forsetaembættinu rausnarskap en hins vegar verður forsetaembættið að gæta hófs eins og allir aðrir. Við erum lítil þjóð og höfum ekki efni á að halda uppi sama rausnarskap og ríkar og stórar þjóðir. Auðvitað tel ég að forsetaembættið ætti að ganga þar á undan. Ég man ekki nákvæmlega eftir þessum 30 milljónum en það er bætt við um 30 milljónum í fjárlögum fyrir þetta ár. Það er ekkert flóknara en það, virðulegi forseti, að það var farið út í að kaupa bíl sem ekki er fjárveiting fyrir. Þá á bara að fresta því að kaupa bílinn þangað til það er til fjárveiting fyrir honum. Það tel ég að forsetaembættið eigi að gera eins og aðrir. Þegar ríkisstjórnarskipti verða er náttúrlega mjög líklegt að þar verði einhverjar tilfæringar, einhverjir ráðherrar hætta, fara á biðlaun, aðstoðarmenn sömuleiðis. Það væri ábyggilega skynsamlegt að gera ráð fyrir einhverri slíkri upphæð í fjárlögum en ef ég bara held mig við raunveruleikann held ég að það væri svolítið gaman að hlusta á umræðu um það fjárlagafrumvarp þegar lögð væri til 40 milljóna fjárveiting vegna ríkisstjórnarskipta. Já, nú er ríkisstjórnin búin að gefast upp, hún gerir ekki ráð fyrir að verða kosin aftur. Það yrði snúið mjög mikið út úr því ef við erum bara raunsæ. 

Virðulegur forseti. Ef ég skil orð hv. þingmanns rétt hefði það sparað ríkinu mikið að hafa áfram sömu ríkisstjórnina og var hérna á síðasta kjörtímabili. Við ráðum þar víst ekki einar för þó að hagsýnar húsmæður séum. Aðeins varðandi þær tekjur sem ríkið hefur verið að afsala sér. Það kom fram í umræðunni áðan að samkvæmt Hagstofunni er framlegðin á síðasta ári hjá útgerðinni 80 milljarðar eftir veiðigjöld. Það hefur líka komið fram varðandi ferðaþjónustuna, þar sem vaskurinn var áfram 7% í stað 14% eins og áætlað var að hækka í, að fjöldi erlendra ferðamanna er kominn vel yfir 700 þúsund á ári og í nóvember er tvöföldun frá sama tíma í fyrra. Allt 

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst koma inn á það sem ég talaði um í fyrra andsvari, þetta varðandi ríkisstjórnarskipti. Ef það væri einhver ákveðin upphæð sem væri hægt að hlaupa upp á væri hægt að sjá fyrir slíkum útgjöldum í slíkri upphæð og hún afgreidd síðar. Það er enginn vafi á því að útgerðin er á blússandi fart. Ég segi enn og aftur að ef atvinnuvegirnir borga ekki til samfélagsins verður fólkið að gera það nema við ætlum að skera niður samfélagsþjónustuna. Ég hef orðið fyrir vonbrigðum með atvinnuvegina af því að mér finnst þeir óábyrgir, 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ágæta ræðu. Sérstaklega gladdist ég yfir andsvari hennar þar sem hún sagði að menn ættu ekki að kaupa bíl nema eiga fyrir honum. Þetta er ég búinn að segja æðioft og ættu allir að taka sér til eftirbreytni, ekki bara forseti Íslands. Sú var tíð að menn ræddu ekki mikið um fjáraukalög. Árið 1988 voru samþykkt fjáraukalög fyrir sex ár á einu bretti. Þetta var afgangsstærð. Og sú var tíð, sérstaklega þegar minn flokkur var í stjórn, að það var eiginlega einn maður sem talaði um fjáraukalög, sá sem hér stendur, og nuddaðist í því að það væri ekki allt saman ófyrirséð sem væri í fjáraukalögum. Ég gleðst yfir auknum og sívaxandi áhuga hv. þingmanna á þessum málaflokki, fjáraukalögunum. Við hv. þm. Höskuldur Þórhallsson ræddum hér í gær um ferð hv. fjárlaganefndar til Svíþjóðar og það sem þeir kalla óvænt útgjöld. Þeir setja þar inn stóra fjárhæð til að mæta óvæntum útgjöldum. Ég er ekkert voðalega hrifinn af því vegna þess að þá er búið að flytja frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins ákvörðun um það hvað eru óvænt útgjöld. 

Virðulegi forseti. Ég held að nuddið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kallar framgöngu sína hér um fjáraukalög og önnur mál hafi skilað gífurlega miklum árangri í mjög mörgum málum og hjálpað til við það hvernig litið er hér á fjáraukalög. Það þykir æ alvarlegra ef þau eru mikið úr lagi. Ég er hins vegar ósammála hv. þingmanni um að það sé betra að vera með lifandi fjáraukalög, ef svo má að orði komast, að það þurfi að samþykkja í hvert sinn sem eitthvað á að gerast. Ég er ósammála honum um það. Ég held að það sé betra að hafa upphæð inni og þá er búið að setja þar inn kjarasamninga o.fl. Þar er búið að setja inn einhverja upphæð sem hægt er að hreyfa sig innan og framkvæmdarvaldið getur vissulega gripið til en síðan þarf þingið að samþykkja það. Þá má út af fyrir sig segja að það sé búið að samþykkja það. Kannski getum við orðað það þannig að búið sé að samþykkja fyrir fram að fjáraukalög megi vera tiltekið há og hvernig eigi að ráðstafa þeim fjármunum. Vonandi yrði það þá þannig að menn sæju að hægt væri að skilja eftir afgang af þeim líka. Það kemur hins vegar aftur inn á þessa umræðu sem ég var í við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, sá vandi að menn segja: Við verðum að eyða öllu sem við höfum því að annars lækkar fjárveitingin á næsta ári. Það er vont.

Frú forseti. Það er einmitt það sem ég óttast og þess vegna vil ég að Alþingi taki afstöðu til einstakra mála sem koma tilviljunarkennt inn, sem var ekki hægt að sjá fyrir, einmitt vegna þess að það er ekki hægt að sjá þau fyrir. Þá yrði mikil umræða um hvort hægt hefði verið að sjá fyrir hvert einstakt mál eða ekki. Það yrði miklu betri umræða, miklu minni útgjöld og meiri agi á framkvæmdarvaldinu en ef einhver heljarinnar pottur kemur í lok ársins. Ég spyr: Hvað gerist hjá Svíum ef ekkert kemur upp á? Lagast þá allt í einu fjárlögin? Er þá allt í einu góð staða á fjárlögunum sem var búið að samþykkja? Svo langar mig líka til að spyrja hv. þingmann um það þegar menn gefa út innstæðulausar ávísanir, eins og síðasta ríkisstjórn gerði. Hún lagaði barnabæturnar sem einhverjir aðrir áttu að borga, hún lagaði fæðingarorlofið sem einhverjir aðrir áttu að borga. Hún lagaði stöðu aldraðra sem einhverjir aðrir áttu að borga, jólabónus atvinnulausra. Það var ekki innstæða fyrir þessu. 

Á endanum verðum það náttúrlega við skattgreiðendur sem borgum allt sem ríkið leggur í, hvort heldur það eru barnabætur eða bíll forsetans. Ég átti ekki von á svona mikilli forsjárhyggju frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að geta ekki treyst framkvæmdarvaldinu fyrir því að vera með einhverja summu sem það hefur leyfi til að fara með og ráðstafa í ófyrirséða hluti. Og, já, ef féð klárast ekki er afgangur á fjárlögum. Stundum er afgangur á ríkisbúskap. Það gerist þó að við þekkjum ekki mikið til þess og við þekktum líka lítið til þess hér í þenslunni 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Eins og fram hefur komið í umræðunni bíða flestallir þingmenn spenntir eftir því að við breytum og bætum það lagaumhverfi sem gildir um setningu fjárlaga og þar með fjáraukalaga vegna þess að allir sem hafa komið nálægt því að vinna fjárlagavinnu hafa fengið þá tilfinningu að það sé hægt að gera hlutina miklu betur. Þegar maður er að gera áætlanir, eins og fjárhagsáætlanir eða fjárlög fyrir ríkið, eru ýmsir óvissuþættir. Það verður aldrei hægt að komast fram hjá því, t.d. áætlun varðandi tekjur og ófyrirséð útgjöld vegna náttúruhamfara. Skæðar flensur hafa áhrif á starfsmannahald o.s.frv. Draumurinn er sá að reyna að hafa fjárlögin sem nákvæmust og þannig að þau haldi sem best. Þess vegna fagna ég því að hér hefur verið lýst yfir, bæði af þeirri ríkisstjórn sem nú starfar og eins þeirri fyrri, að ný fjárreiðulög muni líta dagsins ljós og fara í gegnum þingið. Þá getum við í sameiningu farið yfir það með hvaða hætti við teljum þessum málum best fyrir komið. Frú forseti. Ég átti þess kost að taka sæti á nokkrum fundum í fjárlaganefnd þegar mál þetta var í vinnslu, þegar þetta nefndarálit var unnið og þegar farið var yfir þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Fyrst ber að fagna því að niðurstaðan lítur aðeins betur út en hún gerði þegar frumvarpið sjálft var lagt fram. Þar munar mestu að gert er ráð fyrir því að tekjurnar verði meiri, að innheimtan skili 5,3 milljörðum meira en gert var ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu vegna þess að innheimta gjalda, aðallega virðisaukaskatts og tekjuskatts, hefur komið miklu sterkari inn á síðustu mánuðum ársins en áður var hægt að þora að spá. Það er mjög jákvætt og gott. Fyrir okkur sem höfum þá skoðun að enn sé hægt að hagræða í ríkisrekstri og ná betri árangri, meiri og betri þjónustu fyrir borgara landsins fyrir það skattfé almennings sem þar rennur inn, skiptir auðvitað máli hver niðurstaða ársins 2013 er. Auðvitað eiga lokafjárlögin enn eftir að koma og niðurstaðan á þetta allt saman, en ég vona svo sannarlega að það verði enn betra útlit þegar það liggur fyrir. Við getum gert betur og við sem höfum talað heilmikið í umræðunni um hagræðingu og ríkisfjármálin höfum þá skoðun að það sé gott að stefna að því að fjárlög séu hallalaus. Ég hef þó þá skoðun að það sé enn betra að skila afgangi og það þó nokkrum afgangi. Það er auðvitað ekki raunin sem blasir við okkur hér varðandi 2013, þvert á móti, og ég vona að að ári þegar við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2014 munum við ekki horfa á tölur eins og þær sem við erum að horfa á hér, að heildarjöfnuður sé samtals mínus 19,8. Ég trúi því að okkur muni takast betur að halda okkur við þá áætlun sem við erum að leggja fram með fjárlögunum sem nú eru til meðferðar í þinginu og ég trúi því að það verði hægt að innleiða meiri aga í fjárstjórn á Íslandi. Auðvitað mun það taka einhvern tíma en fjárreiðulögin eru það atriði sem vegur þyngst í þeirri málsmeðferð allri. Ég tel nauðsynlegt að við tökum jafnframt til endurskoðunar markaðar tekjur. Sumar stofnanir fá markaðar tekjur og eru þannig svolítið í öðrum flokki en þær ríkisstofnanir og þau verkefni sem ekki hafa slíkar traustar, fastar tekjur og ég held að þetta sé verkefni fyrir fjárlaganefnd sem ég veit að hefur mikinn áhuga á að breyta þessum málum. Á síðasta kjörtímabili var jafnframt mikill áhugi á því í fjárlaganefnd og þar bar hæst fánann Ásbjörn Óttarsson, fyrrverandi þingmaður okkar sjálfstæðismanna. Ég hvet fjárlaganefndarmenn til dáða í því að halda áfram þeirri vinnu sem hafin er við skoðun á því að breyta þessu fyrirkomulagi. Frú forseti. Nokkrar tillögur hér vekja athygli og þar langar mig að tala aðeins um Keili, Bifröst og Háskólann í Reykjavík þar sem verið er að leggja til að 15 millj. kr. verði færðar til hverrar þessara stofnana vegna frumgreinanáms. Það er gert vegna náms á framhaldsstigi, vegna aðstæðna á vinnumarkaði og vegna þess að það eru ónýttar fjárheimildir á liðnum. Það er gríðarlega mikilvægt að viðhalda menntunarstigi í landinu til að hagvöxtur aukist til framtíðar. Eftir því sem við erum með betur menntaða þjóð og leggjum meiri áherslu á að okkar ágæta námsfólk klári sitt nám og standi sterkt eftir nám sitt í íslenskum skólum megum við eiga von á því í framtíðinni að hagur okkar vænkist. Að sjálfsögðu eru menntamálin ein mikilvægasta hliðin á því að styrkja samfélag okkar til framtíðar. Þessir þrír skólar hafa lagt sig fram um að þjónusta þá nemendur sem vilja komast aftur inn í skólakerfið og komast á þann stað að þeir geti hafið og lokið háskólanámi. Það ber að fagna því sérstaklega að hér sé horft til þeirra varðandi það að geta komið sterkar inn í að þjónusta þennan hóp. Frú forseti. Ég get ekki orða bundist um þann hug og þann anda sem ríkir í þeim hópi sem situr í fjárlaganefnd miðað við þá stuttu reynslu sem ég fékk um helgina af þeim störfum. Það er mjög mikilvægt að við séum með áhugasamt fólk í þessum störfum, þarna er unnið mikið starf og sérstaklega í desember er mikið álag á þingmennina í fjárlaganefnd, hvort heldur þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Og það er mjög gott að sjá eftir að hafa komið þar inn sem varamaður að þar er vel haldið á málunum. Mig langar einfaldlega að nota tækifærið til að þakka fyrir samstarfið þennan stutta tíma sem ég fékk að vera og fagna því hugarfari sem ríkir í nefndinni varðandi aga í fjármálastjórn. Þetta er mikilvægt vegna þess að ef við ætlum að ná árangri til framtíðar verðum við auðvitað að vera með rétta hugarfarið. Mér finnst mjög athyglivert að fjárlaganefndarmenn beini spurningum sínum og sjónum að því með hvaða hætti er hægt að fara enn betur með fjármuni ríkissjóðs. Mig langar að kasta kveðju á þá þingmenn sem sitja í nefndinni og hvetja þau áfram til dáða. Það var ótrúlega gaman að fá að fylgjast með starfinu þarna inni og umræðunni í þingsalnum. Svo vonast ég auðvitað til þess að þær ágætu tillögur sem hér liggja fyrir fái framgang í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um eiginlega allt sem hún sagði. Ég er sammála henni í því að agi í fjármálum ríkisins er mjög eftirsóknarverður og nauðsynlegur. Ég er sammála henni um að það sé gott að skila afgangi, sérstaklega á meðan við skuldum, til að greiða niður skuldir. Það er hins vegar spurning hvort það sé nauðsynlegt að skila afgangi ef við skuldum ekki, hvort við getum ekki notað peningana. Kannski viljum við byggja upp einhverja sjóði og svona. Þegar þar að kemur verður skemmtilegt viðfangsefni og tilhlökkunarefni að eiga við það. Ég vona sannarlega að það takist sem hv. þingmaður segir. Þessi fjárlög eru innan við 1% af landsframleiðslu eða 1% af frumjöfnuði, ég er ekki alveg klár á því hvaða mælieining það er eða man það ekki núna þegar klukkan er að verða ellefu. Vonandi tekst betur til því að öll viljum við stefna í þá átt, endilega setja ný fjárreiðulög og endilega afnema markaða tekjustofna. Ég er mjög sammála þessu öllu. Þingmaðurinn fagnaði sérstaklega fjárveitingum til skóla sem taka við fólki sem hefur hætt námi og vill byrja aftur, eins og hjá Keili. Ég er sammála því, það er góðra gjalda vert, en þá langar mig að spyrja hana um verkefnið Nám er vinnandi vegur sem er tekið úr sambandi. Það er annars konar, það er atvinnulaust fólk, ungmenni sem ekki hafa fengið vinnu. Hvað finnst henni um að það sé fellt niður? Það er mix sem er í kringum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Það er gaman þegar við tvær getum verið sammála um hlutina. Menn eru oft einfaldlega að vinna að sama markmiðinu, að reyna að gera hlutina aðeins betur og skila meiru. Ég hlakka svo sannarlega til þess þegar ástandið í ríkisfjármálunum verður orðið þannig að við verðum búin að borga niður skuldir svo við getum farið að hugsa um hvort við ætlum að byggja upp einhverja sjóði. Kannski er fordæmið þar olíusjóður Norðmanna, ég veit ekki hvort hv. þingmaður var að hugsa um það en þegar við tökum þá umræðu verður það lúxusvandamál. Ég er svo sem ekki tilbúin að lýsa því yfir hvernig við eigum að snúa okkur þá, en ég er svo sannarlega vongóð um að sú umræða verði tekin í þingsalnum, og vonandi sem fyrst. Ég fagna því sem hv. þingmaður segir um markaða tekjustofna. Það er mikilvægt að við sem erum í þinginu höfum áhuga á að tala um það. Þó að það veki kannski ekki mikla umræðu úti í samfélaginu er mjög mikilvægt að breyta þessu fyrirkomulagi til að við náum betri stjórn á því með hvaða hætti við tökum á rekstri ríkissjóðs. Millifærslurnar hjá menntamálaráðuneytinu vegna átaksins Nám er vinnandi vegur eru einfaldlega stefnubreyting. Eins og kemur fram í þessu nefndaráliti er þetta ekki eitthvað sem á að vera til staðar í svona vinnu varðandi fjáraukann. Eins og kemur fram í álitinu er það afstaða meiri hlutans að það sé ekki til fyrirmyndar að færa fé til með þessum hætti. Engu að síður hefur þetta áður verið gert og er valið að gera hér. Mikilvægast af öllu er að við tökum þessa löggjöf um utanumhald ríkisfjármála til endurskoðunar. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka til máls í þessari umræðu um frumvarp til fjáraukalaga. Það er margt sem kemur upp í hugann þegar maður les þetta frumvarp og tillögur meiri hluta fjárlaganefndar. Þó að það sé kannski ekki efni í langar ræður hér í umræðu um fjáraukalögin sem slík þá er þyngra en tárum taki að skoða þá meðferð sem Rannsóknasjóður og Tækniþróunarsjóður fá. Auðvitað er það afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar, sem er kannski annað og stærra mál að draga til baka, þ.e. þær hækkanir á framlögum í Tækniþróunarsjóð og Rannsóknasjóð sem gengist hefur verið í á undanförnum árum, en það er jafn sorglegt að sjá það verða að veruleika. Menn gleyma því stundum af hverju ákveðið var að verja meira fé til þessara verkefna. Við höfum, eins og við vitum nú allt of vel, væntingar um norræna velferð og lifnaðarhætti en við erum með tekjur á áþekku stigi og Slóvakía. Þarna er himinhrópandi munur á milli og vandinn sem við stöndum frammi fyrir og kristallast nú í efnahagslífinu, og hefur gert svo oft á undanförnum áratugum, er sá að við erum í þeirri sjálfheldu að þær útflutningsgreinar sem við eigum, þótt öflugar séu, standa ekki undir greiðslu skulda. Það er lítill sem enginn jákvæður viðskiptajöfnuður í dag og um leið og kaupmáttur eykst eru allar líkur á því að hann fari út í veður og vind; innflutningur á neysluvörum eykst með tilheyrandi þrýstingi á gengið og allir vita hvert sú vegferð leiðir okkur - í verðbólgu og kjaraskerðingu. Til að brjótast út úr þessum aðstæðum þarf aukna fjárfestingu í rannsóknum og þróun. Til þess að fyrirtæki, þekkingarfyrirtæki, vaxi hér að afli, fjölgi störfum í landinu þarf meiri fjárfestingu og þau þurfa stuðning. Framlög í þessa rannsóknarsjóði og Tækniþróunarsjóð skila samfélaginu miklu meiru en ríkið leggur til, þannig að að því leyti er þetta verra en að éta útsæðið. Það er verið að fara áratugi aftur í tímann í atvinnuþróun ef menn ákveða að hætta þeirri uppbyggingu sem gæti gefið okkur mikla fjölgun starfa og sífellt betri og verðmætari störf því að ríkisstjórnin er ekki með neitt annað plan, það er ekkert álver komið í Helguvík og það er ekkert annað að gerast hér. Síðan er ástæða til að hafa áhyggjur af því sérstaklega hvaða áhrif þetta hefur á starfsskilyrði þeirra fyrirtækja sem hafa borið uppi þekkingarstarfið í íslensku atvinnulífi á undanförnum árum. Hér eru starfandi stórar þróunardeildir fyrirtækja sem eiga alþjóðlegar höfuðstöðvar. Ef hér er ekki fjármagn í Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð, ég tala nú ekki um ef endurgreiðsla rannsóknar- og þróunarkostnaðar er ekki með því besta sem gerist þá er hætt við að þessar deildir flytji annað. Það er ekki sjálfgefið að þær séu hér. Varðandi einstaka þætti í þessu máli þá eru nokkur atriði sem mig langar sérstaklega að nefna. Í fyrsta lagi er það mál sem ég hef vikið hér að nokkrum sinnum í dag og í umræðum um fundarstjórn forseta og vakti máls á í andsvörum í gærkvöldi. Það er skítamixið í menntamálaráðuneytinu þar sem safnað er saman fjárveitingum á þessu ári til úrlausnar fyrir ungt atvinnulaust fólk og þeim breytt í þróunarfé vegna námskrár og styttingar framhaldsskólans á næsta ári. Þetta mundi orka tvímælis jafnvel þó að um væri að ræða jafngildar heimildir innan árs, en að flytja með þessum hætti fjármuni milli ára stenst enga skoðun. Ég hrósa meiri hluta nefndarinnar fyrir að átelja þessi vinnubrögð. Mér finnst borðleggjandi að kalla eftir því að þetta frumvarp gangi til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. til að þar gefist færi á því að kalla til fulltrúa Ríkisendurskoðunar og spyrja hvort þessi tilhögun standist fjárreiðulög og eðlilega reikningsskilahætti og hvort ekki sé með þessu verið að reyna að fara á svig við reglur um að fjárveitingar skuli nýtast innan árs. Ég hvet nefndina til að gera það og hrósa, eins og ég sagði, meiri hlutanum fyrir að vekja athygli á þessu og fyrir að gagnrýna þetta ráðslag. Ég held að það sé eiginlega óhjákvæmilegt í ljósi þess að maður efast um að þetta standist fjárreiðulög að kalla eftir fulltrúum Ríkisendurskoðunar milli 2. og 3. umr. til að fjalla frekar um þetta mál. Ég er ekki að lýsa andstöðu við hugmyndir um styttingu framhaldsskólanáms, langt, langt því frá. Það verður að fara rétt að hlutunum og ef menntamálaráðherra vill setja af stað vinnu við það er eðlilegt að hann fari hefðbundna leið til þess, sæki um aukafjárveitingu í fjármálaráðuneytinu eða eftir atvikum til fjárlaganefndar og sú beiðni sæti þar sambærilegri meðferð og aðrar beiðnir úr öðrum ráðuneytum. Það er undarlegt fyrir þingmenn að lesa í þessu skjali að búið sé að búa til einhverja óskaplega „stassjón“ í menntamálaráðuneytinu, sem þingið hefur aldrei verið upplýst um, fyrir peninga sem voru ætlaðir í allt, allt annað verkefni. Þetta verklag er ekki til farsældar fallið. Mig langaði aðeins að víkja að öðrum þáttum sem valda mér áhyggjum. Ég skil alveg að ríkisstjórn sem tekur við vilji breyta um stefnu. Ég skil alveg að hún vilji marka nýja atvinnustefnu eða stefnu að öðru leyti í landsmálunum og til þess hefur hún auðvitað umboð. Maður veltir samt fyrir sér tilgangi þess þegar við sem á Alþingi sitjum förum yfir mál, vinnum þau í þverpólitísku samstarfi ef ríkisstjórn virðir ekki þingvilja. Hér var á síðasta kjörtímabili unnið mjög merkilegt brautryðjendastarf varðandi græna hagkerfið, nýjar leiðir til verðmætasköpunar, því að það er ljóst að fyrir efnahagsþróun landsins er mikilvægt að nýta græna atvinnustarfsemi. Hún fer vaxandi um öll lönd. Það er vaxandi spurn eftir vörum sem unnar eru á grænum forsendum. Það er vaxandi spurn eftir þekkingu á orkunýtingu og betri nýtingu umhverfisgæða. Í því öllu eigum við að geta staðið okkur vel. Það er vaxandi spurn eftir heilnæmri matvöru og þar höfum við einstaka stöðu sem matvælaframleiðsluþjóð sem hefur náð miklum árangri á örstuttum tíma eftir að markaðir opnuðust í kjölfar EES-samningsins, eins og í vöruþróun í sjávarafurðum. Við gætum náð sambærilegum árangri í landbúnaði ef markaðir fyrir útflutningsvörur okkar opnuðust betur því að þar er tækifæri, held ég, sem bíður bara eftir að springa út og verða að miklum vaxtarbroddi í íslensku efnahagslífi, þ.e. íslenskur landbúnaður sem útflutningsatvinnugrein. En til þess þurfum við opna markaði. Áhersla á heilnæma matvælaframleiðslu jafnt á sjó og landi ásamt með áherslu á orkunýtingu og góð umhverfisgæði fellur líka að áherslum okkar sem ferðaþjónustulands. Hvað styður því við annað. Allt er þetta hluti af einni farsælli heild. Þess vegna var frumkvæðið hér á síðasta kjörtímabili, um stefnumörkun á sviði græna hagkerfisins, svo mikilvægt. Það var unnið í kjölfar þingsályktunartillögu sem þáverandi hv. þm. Skúli Helgason lagði fram. Þá var unnið að stefnumörkun í þverpólitískri nefnd og síðan var aðgerðaáætlun samþykkt á Alþingi af öllum viðstöddum þingmönnum, með atkvæðum allra þeirra sem sátu í þingsal, 43 samhljóða atkvæða. Þetta var á þeim tíma sem við gátum eiginlega ekki verið sammála um nokkurn skapaðan hlut. Á síðasta kjörtímabili voru stöðug átök um alla hluti. Að því leyti var þetta svo mikilvægt. Þetta var jákvætt innlegg og allir flokkar, jafnvel þó að þeir hefðu ólíkar skoðanir á aðild að Evrópusambandinu og ólíkar skoðanir á þessum eða hinum þáttum í atvinnustefnu, sumir hlynntari stóriðju en aðrir o.s.frv., náðu saman um að það væru vaxtarkostir fyrir íslenskt efnahagslíf í hinu græna hagkerfi og það væri mikilvægt að rækta þá vaxtarkosti og byggja upp. Lykilforsendurnar þar eru auðvitað þekking og fagmennska. Í kjölfarið var sett á fót verkefnisstjórn og fjármagn sett til þessara verkefna. Eins og ég sagði áðan skil ég að ríkisstjórnin komi að borðinu eftir ríkisstjórnarskipti með breytingar í huga, en mér finnst ekki skynsamlegt eða sérstaklega metnaðarfullt af ríkisstjórninni að ýta bara til hliðar öllum þeim þjóðþrifaverkefnum sem var svo óheppilegt, liggur mér við að segja, að skyldu lenda á fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar. Það er eins og menn hafi bara ákveðið að segja: Ja, allt sem er smitað af þessari ófétis ríkisstjórn, allt sem er smitað af þessari fjárfestingaráætlun, sem hlýtur að vera vond af því að hún kom frá síðustu ríkisstjórn, fer út. Engin sjálfstæð greining fer fram á einstökum verkefnum, kostum þeirra eða göllum. Græna hagkerfið hafði algera sérstöðu. Það var búið að leggja í mikla vinnu þvert á flokka og búið að samþykkja hér, eins og ég sagði, fyrst hugmynd um frekari vinnu og síðan verkáætlun í kjölfarið. Í lið 01-283 í fjáraukalagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að felldar verði niður allar fjárveitingar til græna hagkerfisins sem hafa legið í ráðuneytinu þetta árið. Það hefði í sjálfu sér mátt velta því fyrir sér þar sem ríkisstjórn hafði það yfirlýsta markmið að auka fjárfestingar að þarna væri gott tæki fyrir hana, 280 milljónir, til að fara í ýmis fjárfestingarverkefni í sumar. En menn ákveða sem sagt að slá þetta af. Búinn er til nýr liður, 01-305, sem kallast Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. upp á 165,5 milljónir. Ég verð nú að segja eins og er að þegar ég sá þetta fyrst gladdist ég svolítið og hugsaði: Ja, ríkisstjórnin ætlar kannski að leggja einhverja áherslu á græna hagkerfið og halda áfram að vinna verkefni á forsendum hins græna hagkerfis og hún sýnir til þess metnað með þessu, hún gerir það með einhverjum öðrum hætti. Svo fletti ég upp skýringu í frumvarpinu við lið 01-305 og þá runnu á mig tvær grímur. Ég ætla að leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta: „Sótt er um“ - ég tek fram að í liðnum sem var felldur niður voru 280 milljónir - „165,5 milljóna framlag á þennan nýja fjárlagalið til verkefna sem tengjast græna hagkerfinu og verkefnum um vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl.“ Gott og vel. En svo kemur: „Ráðgert er að fjárheimildin verði einkum nýtt til tilfærslna á aðra liði ráðuneytisins vegna tímabundins stuðnings við mikilvæg og aðkallandi verkefni á sviði byggða- og þjóðmenningarverkefna sem talið er brýnt að bregðast við. Tillagan byggir á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að íslensk þjóðmenning verði í hávegum höfð, að henni hlúð og hún efld á næstu árum. Gert er ráð fyrir að framlaginu verði skipt þannig: Þjóðminjasafn Íslands 80 millj. kr. til úrbóta á aðstöðu safnsins til varðveislu þjóðminja …“ Vel að merkja, virðulegu þingmenn, ég er að lesa lýsingu á liðnum Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Fyrst er sem sagt Þjóðminjasafnið 80 milljónir - ekki er ég að gráta það að fé sé varið til þessarar mikilvægu stofnunar. „Minjastofnun Íslands 70 millj. kr. vegna kostnaðar við sameiningu húsafriðunarnefndar við stofnunina og nýrra verkefna sem lögin kveða á um að stofnunin beri ábyrgð á og reyndust umfangsmeiri en áætlað var. Einkum er um að ræða húsnæðiskostnað, hönnunarvinnu, lögfræðikostnað og endurnýjun á tölvu- og tæknibúnaði.“ Svo fær aðalskrifstofa forsætisráðuneytisins 15,5 milljónir því að ráðuneytið „hefur undanfarna mánuði unnið að innleiðingu nýrra verkefna í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, m.a. hvað varðar vernd sögulegra og menningartengdra byggða, fornleifa o.fl. Hafin er vinna við gerð frumvarps til laga um verndarsvæði í byggð og gert er ráð fyrir að ráðnir verði sérfræðingur og ráðgjafar til þess að sinna þessum verkefnum.“ Ég held að þessi upptalning segi meira en mörg orð. Þetta er auðvitað ekki fjárlagaliður eða stefnumörkun um græna hagkerfið á nokkurn hátt. Þarna er sem sagt verið að hengja merkimiða græna hagkerfisins á lið sem er án efa mikilvægur, lið sem á að tryggja Þjóðminjasafninu peninga til að bæta aðstöðu safnsins og Minjastofnun peninga til að kosta sameiningu húsafriðunarnefndar við stofnunina og svo má lengi telja, en ekkert af þessu á nein tengsl við græna hagkerfið. Þetta finnast mér dapurleg örlög þessarar merkilegu stefnumörkunar. Mér finnst satt að segja að sitjandi ríkisstjórn ætti að taka meira eignarhald á hugmyndinni um græna hagkerfið. Það var jú þverpólitísk samstaða um verkefnið. Þetta er tækifæri til verðmætasköpunar og jafnvel einfaldara en mörg þeirra stóru tækifæra sem menn bíða oft eftir upp á von og óvön hvort og hvenær geti orðið að veruleika. Ég hefði frekar kosið að ráðuneytið hefði bara komið hreint fram, og ríkisstjórnin, og hætt einfaldlega fjárveitingum til græna hagkerfisins því að það er greinilega verið að því. Ég hef áhyggjur af því að ríkisstjórnin gangi býsna bratt fram í því að ryðja burt öllu því sem gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég er ekki sannfærður um að það hafi allt verið til ills og ég held að ráðherrar ríkisstjórnarinnar og þingmenn hennar séu það ekki heldur, ef vel er að gáð. Ég held að menn geri sér alveg grein fyrir því að það var gott að efla Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð. Það hefði verið tilraunarinnar virði að reyna að klípa einhverja agnarlitla örðu úr bankaskattinum mikla. Þar sem ekki er endilega um að ræða verkefni sem þarf að vera viðvarandi er alveg hægt að sjá fyrir sér að skynsamlegt sé að nota tímabundnar tekjur eins og bankaskattinn, sem hverfur einhvern tíma þegar búið er að skipta búunum, til þess að efla til dæmis tækniþróun akkúrat á þessum tímapunkti. Það hefði mátt taka nokkra aukastafi til viðbótar á bankaskattinn í þágu tækniþróunar og kannski líka græna hagkerfisins til að byggja það upp. Þetta er allt stefnumörkun sem núverandi stjórnarflokkar komu að með einum eða öðrum hætti. Ég ætla að segja þeim það til hróss að þetta var byggt upp með fjárveitingum til tækniþróunar- og rannsóknarsjóða í fyrri stjórnartíð þessara flokka upp úr aldamótum. Við héldum áfram með það verk og það er óþarfi að hætta því bara af því að við héldum áfram með það.

Frú forseti. Við ræðum hér enn frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013, og ég vil taka undir ræðu formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, og ítreka það að ætli menn sér að ná hallalausum fjárlögum verður það ekki gert með því að skera niður helstu vaxtarbroddana í ríkisfjármálum. En ég kom ekki hér til að ræða einkennilega ráðstöfun á fjárlagaliði þó að full ástæða sé til og ekki heldur til þess að ræða andvaxtarstefnu ríkisstjórnarinnar heldur til að ræða tvö hjartans mál sem varða annars vegar heill alls samfélagsins og hins vegar framfærslu fólk sem býr við það ástand að vera án atvinnu. Það eru tvö málefni sem ég ætla í þessari ræðu að leggja áherslu á, það er Landspítalinn – háskólasjúkrahús, sem lögum samkvæmt er aðalsjúkrahús landsins og háskólasjúkrahús, sem og desemberuppbót fyrir fólk í atvinnuleit. Svo að við byrjum á desemberuppbótinni, sem minni hluti fjárlaganefndar leggur til að 240 milljónir verði veitt í, þá er mér það fullkomlega óskiljanlegt að það þyki við hæfi að láta þann hóp sem býr við kröppust kjör í samfélaginu og tímabundið vonandi því að vonandi fær þetta fólk vinnu sem fyrst - að skerða kjör hans. Mér finnst það svo með ólíkindum og ég trúi ekki öðru en því að meiri hluti nefndarinnar liðsinni hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra í því að finna fjármuni, þessar 240 milljónir sem upp á vantar. Nú var það svo að atvinnuleysi varð heldur meira á árinu en áætlað var, þannig að þeir fjármunir sem áttu að fara í desemberuppbótina eru látnir renna í að fjármagna atvinnuleysistryggingar almennt. Það er nú stórhugurinn í hinni ungu hægri stjórn. Fólk sem hefur framfærslu af atvinnuleysistryggingum fær á mánuði 172.609 kr. Desemberuppbótin er rúmar 50 þús. kr. Ef við förum yfir tölur um atvinnuleysi þá eru 6.766 manns atvinnulausir núna, þar af 6.700 manns að fullu. 3.399 af þessum atvinnulausu hafa verið atvinnulausir lengur en í sex mánuði og meira en 1.955 manns hafa verið atvinnulausir lengur en eitt ár. En við höfum ekki efni á, að áliti meiri hlutans, að láta þetta fólk njóta desemberuppbótar eins og alla aðra í þessu samfélagi. Þetta eru 3.338 konur, 2.895 karlar. Atvinnuleysi er mest á Suðurnesjum eða 5,7% á því svæði sem er í ýmsu tilliti hvað verst statt á Íslandi. 4,4% íbúa á höfuðborgarsvæðinu eru án atvinnu. Ég sé að stjórnarþingmenn streyma hér í sal og ég heiti á þá að sýna að þeir hafi einhverja siðferðiskennd gagnvart þeim sem eru án atvinnu og þeim sem hafa framfærslu af 172 þús. kr. á mánuði. Ef sá hópur er á leigumarkaði fær hann ekki hækkun húsaleigubóta þrátt fyrir að hér sé verið að búa til stóra skattstofna, hópur sem á ekki að njóta skattalækkana hægri stjórnarinnar, hópur sem er skilinn eftir af fullkomnu miskunnarleysi. Hitt málefnið sem ég vil ræða er Landspítalinn – háskólasjúkrahús. Þá er ágætt að fara í fjáraukalögin og sjá hvað segir þar. Þar er nefnilega verið að veita 1.608 milljónir kr. í sjúkratryggingar. Og af hverju er það? Þar af koma 540 millj. kr. vegna endurmats á útgjöldum. Það er af því að meiri eftirspurn var eftir þjónustu sérgreinalækna en reiknað var með. En hvað fær Landspítalinn? Hann fær 734 eða 735 milljónir vegna jafnlaunaátaksins, sem reyndar dugir ekki til, það þarf meira til að standa við þá skuldbindingu. En Landspítalinn, þar varð meiri þjónustuþörf en reiknað var með - aðalsjúkrahús landsins, nei, þar er ekki bætt fyrir aukna þjónustuþörf, nei, nei. Og þetta er í anda þess sem nýr heilbrigðisráðherra landsins hefur boðað, þ.e. aukna einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Hér er aðalsjúkrahúsið látið líða en sérgreinalæknarnir, nei, þar er ekki ætlast til niðurskurðar. Enda er það ljóst og skal öllum vera ljóst að ef á að halda áfram niðurskurði, sem fyrrverandi ríkisstjórn var hætt við - við vorum hætt að skera niður hjá heilbrigðisstofnunum - en ef á að halda áfram að skera niður opinbera heilbrigðiskerfið þýðir það bara að það visnar upp og einkaaðilarnir stækka og vaxa. Við erum með blandað fyrirkomulag á Íslandi en það er óeðlilegt að draga úr hlutfalli hins opinbera í heilbrigðiskerfinu, enda er sú stóra eining sem Landspítalinn er hjartað í íslensku heilbrigðiskerfi. Landspítalinn hefur sjálfur sagt við ýmis tilfelli að það þurfi til viðbótar við þetta um 1.500 milljónir, 3/4 vegna aukins álags á sjúkrahúsinu á yfirstandandi ári og 1/4 af þessum 1.500 milljónum er vegna jafnlaunaátaksins og vegna þess ástands sem skapaðist í upphafi árs vegna inflúensufaraldra og nórósýkinga sem urðu til þess að fyrrverandi ríkisstjórn lofaði aukinni fjárveitingu vegna þess ástands. Þetta eru þeir tveir liðir sem ég vildi vekja sérstaka athygli á og vara við. Desemberuppbótin vegna atvinnuleysisbóta er auðvitað framlag sem skiptir einstaklinga og fjölskyldur þeirra máli núna í desembermánuði. Þetta er mikilvægt fyrir þá einstaklinga sem í hlut eiga og þetta eru ekki miklir peningar, þetta eru sáralitlir fjármunir sem skipta þó máli fyrir heimili sem eru aðþrengd vegna skorts á atvinnu. En Landspítalinn – háskólasjúkrahús, vanræksla á fjárveitingum þangað þrátt fyrir aukið álag á sjúkrahúsinu, er stefnumarkandi til framtíðar um að ekki eigi að standa vörð um sterkt opinbert heilbrigðiskerfi. Og ég heiti á meiri hlutann að taka þetta til alvarlegrar skoðunar og sýna að þau standi með þjóð sinni og tryggi trausta opinbera heilbrigðisþjónustu í aðalsjúkrahúsi landsins.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir þá góðu umræðu sem fram hefur farið um fjáraukalagafrumvarpið þó að við hefðum auðvitað gjarnan viljað sjá meiri þátttöku af hálfu stjórnarliða í henni, en það hefur nú aðeins borið á sjónarmiðum þeirra í umræðunni í kvöld sem betur fer. Á þessu stigi í umræðunni höfum við farið býsna kirfilega yfir þau atriði þar sem beinlínis er verið að fara á svig við fjárreiðulögin og tilgang fjáraukalaga og einkanlega þau atriði sem meiri hluti fjárlaganefndar sjálfur átelur harðlega í tillögunum en gerir þó að sínum tillögum með því að breyta þeim ekki í samræmi við fordæmingar sínar á því framferði, m.a. með því að breyta tilteknum fjárveitingum í 300 millj. kr. fjárveitingu fyrir menntamálaráðherra sem virðist síðan augljóst að eigi að framlengja yfir á næsta ár. Það er auðvitað ekki tilgangur fjáraukalaga að útvega mönnum nýjar fjárheimildir fyrir næsta ár heldur þvert á móti að mæta ófyrirséðum útgjöldum á þessu ári. Við höfum líka farið yfir fjölmörg atriði sem eru gagnrýnisverð og lagt fram einar fjórar breytingartillögur við fjáraukalagafrumvarpið. Við bindum auðvitað ekki síst vonir við það að meiri hlutinn sjái að sér hvað varðar Atvinnuleysistryggingasjóð og fallist á þá tillögu sem þar er uppi, enda held ég að vilji hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra standi til þess að þingið geri það. Menn hljóta líka að skoða þá alvarlegu stöðu sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur af einhverjum ástæðum ákveðið að koma hæstv. utanríkisráðherra Gunnari Braga Sveinssyni í með því að hafna tillögum ríkisstjórnar Íslands um hans ráðuneyti. Ég vil kannski í þessari ræðu, þegar langt er liðið á umræðuna, fá að nota tækifærið og í raun og veru fagna því sem frumvarpið sýnir okkur um árangur í ríkisfjármálum á undraskömmum tíma. Frá því að hafa verið hér í liðlega 200 milljarða hallarekstri tókst á örfáum árum að snúa því þannig að fjárlagafrumvarp yfirstandandi árs var lagt fram með aðeins 3,7 milljarða halla, sem er kannski u.þ.b. 0,2% af landsframleiðslu úr því að vera 15%. Þetta gerðist á aðeins fjórum árum og var gríðarlega mikill árangur. Þess vegna setti auðvitað ugg að mörgum þegar ný ríkisstjórn hafði af því áhyggjur og lýsti þeim á vordögum að ekki stefndi í 3,7 milljarða halla heldur 30 milljarða halla á yfirstandandi ári. Það sem þetta frumvarp sýnir okkur í stóru myndinni í ríkisfjármálunum er að þær áhyggjur eru tilefnislitlar. Eins og þetta stendur núna er útlit fyrir að hallinn verði 19,8 milljarðar en ekki 30, og býsna mikill bati varð á þriðja ársfjórðungi og jafnvel vonir til þess að hluti af tekjunum gæti skilað sér enn betur. Af þessum 19,8 milljörðum er það þannig að ný ríkisstjórn og skipti á stjórnarstefnunni hafa bæði leitt til tekjutaps upp á liðlega 5 milljarða a.m.k. og aukinna útgjalda upp á eina 3 milljarða, þannig að nærfellt helmingurinn af þessum tæplega 20 milljarða halla skýrist bara af því að það hafa farið fram kosningar í landinu og ný ríkisstjórn hefur tekið ákvarðanir sem hafa kostað fé bæði á tekju- og gjaldahlið. Það er bara lýðræðisleg ákvörðun þjóðarinnar í kosningum. Eftir stendur að það eru í kringum 11 milljarðar sem gæti orðið niðurstaðan úr fjárlögum fyrri ríkisstjórnar, í mínus sannarlega í heildarjöfnuðinum, þó að frumjöfnuðurinn sér orðinn jákvæður og hafi náð því fyrir allnokkru síðan. En þegar það er borið saman við fjárlögin fram lögð með tæplega 4 milljarða halla þá munar ekki stærri tölu en liðlega 7 milljörðum kr., trúlega ívið meira á tekjuhliðinni, kannski 4–5 milljörðum sem hún er veikari en ella hefði verið og síðan kannski 2–3 milljörðum á útgjaldahliðinni. Þó að 7 milljarðar séu mikið fé hygg ég að maður hafi ekki séð minni frávik frá fjárlögum í fjáraukalögum í þann áratug sem ég hef setið hér. Við höfum auðvitað á árunum eftir hrun þurft að horfa upp á miklu hærri tölur vegna þess að inn á fjáraukann hefur komið einskiptiskostnaður eða áföll vegna einstakra þrotabúa eða aðrir slíkir hlutir sem hafa hlaupið á tugum milljarða. Á árunum fyrir hrun var það þannig að framúrkeyrsla á fjárlögum og fjáraukalögum hljóp árum saman á miklu hærri tölum en þessum. Þetta eru, þegar tekið er tillit til alls, rétt liðlega 1% af ríkisrekstrinum og innan við hálft prósent af landsframleiðslunni og auðvitað eru alltaf einhverjar skekkjur í öllu. Hér verður ekki fram hjá því horft að það hjálpar verulega í niðurstöðunni að vaxtakostnaðurinn verður umtalsvert minni en lagt var upp með í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár þannig að ýmis framúrkeyrsla og veikleikar á tekjuhliðinni sleppa þess vegna. Ég vildi kannski fyrst og fremst draga fram þessa jákvæðu þætti í heildarmyndinni af því að umræðan hefur auðvitað verið talsverð neikvæð því að það er í eðli fjáraukalaga að þar er tekið á ýmsum veikleikum og málum sem eru ekki góð, eru framúrkeyrsla eða rangar áætlanir eða einhverjir slíkir hlutir. Ég held að það sé líka mikilvægt fyrir okkur að draga það fram, af því að við erum nú að sigla inn í svartasta skammdegið og byrjun á nýju ári, að þó að við gagnrýnum einstök atriði, þó að margt í þessu frumvarpi mætti vera öðruvísi og að sumt af því sem hér er á ferðinni fari jafnvel á svig við a.m.k. ætlunina með fjáraukalögum, er það engu að síður þannig að við Íslendingar höfum á undraskömmum tíma, fimm árum, snúið gegndarlausum hallarekstri og botnlausri skuldasöfnun ríkissjóðs í það að við erum fyrir allnokkru síðan komin í frumjöfnuð í fjárlögunum, erum að nálgast það að vera réttum megin við í heildarjöfnuði og frávikin frá upphaflegum áætlunum eru komin niður úr því að vera tugir milljarða á hverju ári í það að hlaupa á nokkrum milljörðum kr. Það hygg ég nú að muni oftast ef ekki alltaf vera reyndin um framkvæmd fjárlaga vegna þess að auðvitað er ekki í jafn stórri fjárhagsáætlun og fjárlögum íslenska ríkisins hægt að áætla nákvæmlega upp á krónu hvern einasta lið.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013 og hefur hér staðið yfir allnokkur umræða um ýmsar hliðar þess máls. Það eru aðallega fjögur atriði sem mig langar að gera að umtalsefni, þó ekki stóru línurnar sem hér hafa verið ræddar töluvert, heldur tilteknir þættir frumvarpsins. Mig langar til þess að gera að umtalsefni tvö atriði sem eru þess eðlis og þeirrar gerðar að það verður varla sagt að um sé að ræða gagnsæi við gerð fjáraukalaga í þessum tveimur tilvikum og er þar með ekki góður praxís, ef svo má að orði komast, sérstaklega ekki í þeirri stöðu sem nú er uppi, þ.e. á sama tíma eru opin fjáraukalög og vinna við þau og svo fjárlögin. Vil ég þá sérstaklega gera að umtalsefni nokkuð kúnstuga tilfærslu sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og er að tillögu menntamálaráðherra. Menntamálaráðherra leggur til að allnokkrum fjárlagaliðum á yfirstandandi ári sem ekki hafa nýst eða ekki hafa verið nýttir heldur eru sem sé uppsafnaðir í árslok - og er ég þá að tala um liði sem eru hér og þar innan ramma menntamálaráðuneytisins, Grunnskólar, almennt, upp á 90 milljónir, Framhaldsfræðsla upp á 32,2 milljónir og Framhaldsskólar, almennt, námskrárgerð, upp á 120 milljónir - sé sópað saman undir liðnum Framhaldsskólar, almennt, og er gert ráð fyrir því að þessir fjármunir verði nýttir á næsta ári. Á þessum lið, sem verður eins konar regnhlífarliður, eru þegar ónýttar fjárheimildir á árinu 57,8 milljónir, þannig að allt í allt gerir þetta 300 milljóna sérstakan lið í fjáraukalögum, sem hefur á sér yfirbragð, röksemdir og tilurð sem ættu heima í fjárlögum. Það er svolítið subberí í þessu verklagi, eins og kom aðeins fram í umræðum í gær, og kannski sérstaklega vegna þess að fjárlagafrumvarpið er enn þá opið, þannig að það er hægt að gera þetta rétt. Það er hægt að gera þetta þannig að ónýttar heimildir séu einfaldlega felldar niður innan ársins og síðan sé rökstudd ný tillaga, breytingartillaga við fjárlagafrumvarpið. Meiri hlutinn gerir athugasemdir við þennan máta í nefndaráliti sínu og tekur raunar dýpra í árinni en almennt gerist þegar menn eru ekki sáttir í meirihlutaáliti og átelur vinnubrögðin, þ.e. vinnubrögð menntamálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins, geri ég ráð fyrir, vegna þess að þaðan koma tillögurnar. Fjármálaráðuneytið er í einhverjum skilningi búið að leggja blessun sína yfir þessa ráðagerð og bendir fjárlaganefndin á að réttara sé, með leyfi forseta „að ónýttar heimildir falli niður og ráðherrar geri þá nýjar tillögur um útgjöld í samræmi við breytta forgangsröðun“. Það liggur í augum uppi og í hlutarins eðli að væri eðlilegur máti. Mér finnst ekki að meiri hluti fjárlaganefndar hafi í raun rökstutt það í umræðunni, af því að þetta hefur komið upp hér nokkrum sinnum, bæði í gær og í dag, af hverju hún styður þó þennan umbúnað málsins því að fjárlaganefnd er á sama tíma með fjárlagafrumvarpið til afgreiðslu og umfjöllunar. Það er umhugsunarefni. Í nefndaráliti minni hlutans er bent á að meiri hlutinn hafi í uppleggi sínu gert ráð fyrir að vera 600 millj. kr. í plús í fjárlagafrumvarpinu og að þarna séu menn komnir hættulega nálægt núllinu með því að vera komnir 300 í plús af því að þarna sé í raun og veru nýr fjárlagaliður inni á árinu 2014. Ég veit það ekki, ég ætla ekki að fara í slíkar spekúlasjónir en fólk hefur haft uppi þær vangaveltur. Þetta eru allt saman tæknileg atriði sem ég er að tala um hér og í raun og veru má segja að það sé sama hvað krónan heitir, hún er alveg sú sama hvort sem hún er afgreidd í fjárlagafrumvarpi eða í fjáraukalagafrumvarpi þó að hér séu áhöld um að farið sé að gildandi fjárreiðulögum. Það er kannski meira umhugsunarefni að hér er lagt til að þessar 300 millj. kr. séu sameinaðar á lið sem menntamálaráðherra ætlar að nýta á næsta ári til að innleiða tiltekna menntastefnu. Fram kemur í skýringum við breytingartillögurnar að þar sé gert ráð fyrir aðgerðum í framhaldsskólum sem lúta að skipulagsbreytingum, m.a. til þess að stytta námstímann til stúdentsprófs. Það er nú kannski ekki hinn hefðbundni máti við að vinna að stefnumótun, þ.e. að vinna fjáraukalagabreytingartillögu til þess að sópa saman einhverjum lið og búa til peninga fyrir næsta ár til þess að undirbyggja og innleiða stefnu sem ekki hefur verið afgreidd eða sem ekki er komin niðurstaða í. Það er því svolítið óvenjuleg röð atburða, ef svo má að orði komst. Ég hefði haldið að ráðherrann þyrfti að gera grein fyrir stefnu sinni og að ræða hana við þingið. Menntamálaráðherra segir okkur að unnið sé að hvítbók þar sem farið sé yfir sviðið í heildina og það er allt gott og blessað. Samt sem áður eru komnar hér einhverjar niðurstöður varðandi það hvað stendur til og eins eru komnir með undarlegum hætti einhverjir peningar til þess að innleiða þá niðurstöðu á næsta ári án þess að fara fjárlagaleiðina. Þetta er því kúnstugt og við, minnihlutafulltrúarnir í allsherjar- og menntamálanefnd, óskuðum í gær eftir því að menntamálaráðherra kæmi á fund allsherjar- og menntamálanefndar, sem er fagnefndin sem sér um þau mál sem undir ráðherrann heyra, og óskuðum eftir að fá hann til ráðslags við nefndina, a.m.k. að hann geri okkur grein fyrir því hvað liggi að baki þessari stefnumótun og hver aðdragandinn að því sé o.s.frv. Við óskuðum eftir því við formann nefndarinnar í gær. Er skemmst frá því að segja að svar hefur borist frá formanni nefndarinnar um að málið sé til umfjöllunar í fjárlaganefnd og þess vegna þyki ekki rétt að fagnefndin taki það til skoðunar sérstaklega. Er okkur þá nokkur vandi á höndum því að þá væntanlega þurfum við, ef ekki verður farið að halla að nóttu, að kalla á mennta- og menningarmálaráðherra hér í umræðu um fjáraukalög til þess að ræða stefnumörkun í menntamálum og þá …  Við erum komin á dálítið undarlegan stað ef við förum þá leið. Um leið og þessari umræðu og afgreiðslu fjáraukalaga lýkur getum við tekið málið upp í allsherjar- og menntamálanefnd, þ.e. faglegar hliðar þess, og ég vænti þess auðvitað að samstarf við ráðherrann verði öflugt og gott. En mér finnst þetta eiginlega alveg með ólíkindum, mér finnst þetta mjög furðuleg leið. Mér finnst það ekki gott, mér finnst það bara ekki hollt fyrir framkvæmdarvaldið að gefa það fordæmi. Svo allrar sanngirni sé gætt þá segir meiri hluti nefndarinnar að þetta sé ekki gott og að svona eigum við ekki að gera, en þó er ákveðin hvatning í því gagnvart öðrum sem með framkvæmdarvaldið fara, að fara með stækkunargler og flísatöng yfir sinn ramma þegar fer að nálgast seinni hluta árs og sópa þar saman því sem ekki hefur nýst og búa til svona laumufarþega í staðinn fyrir að standa í dagsbirtunni sem hlýst af venjulegum fjárlagabeiðnum, sem við þekkjum öll að slíkar beiðnir þurfa að þola, að þar þarf ráðherrann að hafa fyrir því að rökstyðja sín mál og allt þarf að ganga eðlilega fyrir sig. Ég velti því þess vegna enn fyrir mér hvort ekki sé rétt milli 2. og 3. umr. að nefndin búi um málið eins og meiri hlutinn segir í raun í nefndarálitinu að rétt væri að gera, og fella niður heimildirnar og taka þær inn í fjárlög eins og vera ber. Hér er annað mál sem er dæmi um umbúnað sem ekki er til fyrirmyndar, svo maður setji nú á sig kennslukonuyfirbragðið. Það er ekki í breytingartillögum meiri hlutans heldur í frumvarpinu sjálfu, þ.e. frumvarpi til fjáraukalaga. Þar er kunnuglegt setningarbrot sem er mjög víða í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. „svonefnd fjárfestingaráætlun“ fyrir árið 2015 og svo eitthvað um að forsendur um fjármögnun þeirra gangi ekki eftir. Það er sem sagt „svonefnd fjárfestingaráætlun“ og að forsendur gangi ekki eftir. Einhvern tíma væri nú gaman að finna með leitargræju hvað það kemur oft fyrir, því að það er leiðarstef í gegnum þennan texta að mönnum þykir þetta greinilega vera dálítið öflug lína, sem hefur líka komið ítrekað fram í málflutningi meiri hlutans, þ.e. yfirskriftin er „svonefnd fjárfestingaráætlun“ og svo segir að þetta sé ekki fjármagnað. Það minnir svolítið á umræðuna um „svokallað hrun“, sem var vinsæl hjá fólki í þessum armi stjórnmálanna. Þetta er svona góðlátleg glósa um að þetta standi nú varla undir nafni og megi nú kalla þetta „svonefnt“. Gott og vel. Þarna er einn af þessum liðum undir hinni „svonefndu áætlun“, sem er Græna hagkerfið. Þar var um að ræða 280 millj. kr. lið sem byggður var á gríðarlega merkilegri vinnu hér í þinginu, sem var draumaverkefni að mörgu leyti, sem var svona 63:0-vinna þar sem allir voru voða kátir. Um leið var eins og við værum í uppbyggilegu starfi í þinginu og að fólk gæti virkilega komist að uppbyggilegri og jákvæðri niðurstöðu. Einhverjir fyrirvarar voru þó þar á ferð en þetta var býsna merkilegt. Ég varð vör við það sem umhverfisráðherra í fyrri ríkisstjórn, bæði á ráðstefnum erlendis, á loftslagsráðstefnum og Ríó +20 og víðar, þar sem við vorum með eintak á ensku af þessari áætlun, að þetta þótti flott plan. Það eru allir að reyna að grænka hagkerfi sitt, þ.e. að draga úr álagi á auðlindir og sjá raunverulega möguleika á hagvexti og þroska samfélagsins án þess að gengið sé á auðlindir jarðar. Það er stefnumörkun sem er til mjög víða um heim og er alls ekkert endilega bundin við hægri og vinstri. Við sjáum það í Norðurlandaráðsumræðunni og hjá Sameinuðu þjóðunum og víðar, þannig að þetta var gott plagg. Ég var mjög vongóð vegna þess hvað það fékk mikinn stuðning. En svo heyrðust ákveðnir tónar í fjárlagaumræðunni síðast þar sem sumir höfðu horn í síðu alls þess sem grænt var og töluðu á móti því. Það snerist kannski ekki um mat á innihaldi mála. Fordómar flýta fyrir manni þannig að ef maður finnur bara allt sem grænt er og ákveður að vera á móti því þá er maður fljótari að vinna en ef maður hugsar um hvað er þar á bak við. Látum það nú allt saman vera og hér er komin ný ríkisstjórn, hér voru kosningar, eins og oft hefur verið sagt, og hér er þetta græna hagkerfi og við viljum ekki eyða peningum í það. Það er hluti af „svonefndri fjárfestingaráætlun“ og forsendur fjármögnunar þeirra ganga ekki eftir. Gott og vel. En svo gerist það í næsta lið að þar er allt í einu til einhver liður sem er dálítið furðulegur. Liðurinn er undir forsætisráðuneytinu og hefur nú aðeins borist hér í tal, líka í andsvörum, hann heitir Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Þarna er allt í einu eitthvað orðið fjármagnað og þarna er allt í einu ekkert „svonefnd fjárfestingaráætlun“ heldur er bara kominn nýr fjárlagaliður upp á 165,5 millj. kr., sem urðu einhvers staðar til, einhvers staðar í þessu vanfjármagnaða ferli og á þeim lendum sem fyrri ríkisstjórn skildi eftir. Það var allt í einu fjármagnað að fullu og það sem er merkilegt við þennan lið er að þetta er svona „o.fl.-liður“. Ég held að menn verði frekar að reyna að forðast svoleiðis liði en þarna er liður sem er fjárlagaútgáfan af stefnuræðu forsætisráðherra. Þetta er orðinn fjárlagatexti sem er eiginlega stefnuræða forsætisráðherra um varðveislu þjóðminja, íslensk þjóðmenning í hávegum höfð, að henni hlúð og alls konar svona, sem er stefnumál forsætisráðherra. Þarna eru allt í einu til peningar og þetta eru dálitlir peningar, 165,5 millj. kr., og þetta eru allt saman alveg örugglega fín verkefni, en þarna eru skrýtnir hlutir; þarna er Minjastofnun með 70 milljónir og þarna er Þjóðminjasafn með 80 milljónir, en báðar stofnanirnar eru sérstakur fjárlagaliður. Af hverju eru þessar tölur ekki þar? Af hverju eru þessar tölur undir einhverjum samansópsfurðulið forsætisráðherra? Svo ætlar hann að fara í einhverjar sögulegar og menningartengdar byggðir og fornleifar o.fl. og ýmislegt. Virðulegur forseti, ég get ekki neitað því að þetta lítur út í mínum augum eins og stærsta ráðherraskúffan. Hún er bæði djúp og breið, eins og segir í textanum. Þar er mikið fé að finna. Flestir ráðherrar þurfa nú að láta sér lynda að vera með rúmar 2 milljónir til þess að koma til móts við væntingar og þrár ýmissa sem eru að sýsla við þau verkefni sem undir ráðherrann heyra, en þarna er alveg svaka stór skúffa, 165,5 milljónir kr. í skúffu forsætisráðherra, sem býr þó við það að koma að alveg hreint svakalegu búi þar sem allt er vanfjármagnað meira og minna og lítur bara verulega illa út. Mér finnst þessi liður ekki vera til fyrirmyndar af því að ég veit að hv. fjárlaganefnd og forusta hennar hafa lagt sig fram um að sýna framkvæmdarvaldinu aðhald og þau hafa í raun verið ótrúlega brött í því. Maður hefur séð breytingartillögur milli umræðna og hér kom utanríkisráðherra í gær og bar sig aumlega yfir því að hafa ekki fengið tillögur sínar í gegn vegna þess að forusta fjárlaganefndar hafi sagt: Þetta er bara ekki nógu vel rökstutt hjá þér, kallinn minn. Og hann var eiginlega gerður afturrækur með beiðni sína. En hér er eitthvað sem forusta fjárlaganefndar gæti litið til milli 2. og 3. umr. því að þarna er eitthvað mjög sérkennilegt á ferð. Ef við viljum horfa til þess að taka til í kerfinu og hagræða og passa okkur á því að allt sé nú upp á punkt og prik í kerfinu þá þarf nú aldeilis að taka til hendinni þarna. Af því að ég veit að forustu hv. fjárlaganefndar vill hugsa út fyrir boxið þá er þarna skúffa sem má alveg kíkja í, því að það er ekki gott að vera með svona furðulið í einu ráðuneyti hjá einum tilteknum ráðherra. Og 300 millj. kr. pottur mennta- og menningarmálaráðherra er með svipuðu yfirbragði. Þar er rosalega langur listi af einhverju sem á að gera fyrir þessar 300 milljónir, mjög illa skilgreint. Það er ekki góður máti þannig að ég skora á hv. nefnd að skoða það sérstaklega. Virðulegur forseti. Það voru nú tvö önnur atriði sem ég ætlaði að nefna hér sem eru nefnd og rökstudd ágætlega í nefndaráliti minni hlutans. Það er annars vegar sú staðreynd að starfsemi Landspítalans í upphafi árs fór umfram það sem tíðkast í meðalári og var það vel rökstutt af Landspítalanum að þar stæði spítalinn frammi fyrir óvenjulegum vanda sem var uppáfallandi. Starfsfólk spítalans veiktist mikið, þar var um að ræða tilteknar veirusýkingar. Minni hlutinn gerir breytingartillögu um 125 millj. kr. framlag af þessum sökum, sem ég held að sé afar mikilvægt að skoða betur. Það passar að taka upp úr skúffunni hjá forsætisráðherra og setja fé í þetta til dæmis, ég segi það svona sem hugmynd. Hitt sem ég held að nefndin verði einfaldlega að horfa til er desemberuppbót atvinnulausra. Ég held að sú tillaga sé hreinlega þess eðlis að við förum ekki inn í jólin öðruvísi en að leysa það með sómasamlegum hætti.

Virðulegur forseti. Þessi umræða hefur að mörgu leyti verið fróðleg og ágæt. Mér finnst það samt varpa svolitlum skugga á hana hversu lítil þátttaka hefur verið í henni af hálfu hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans. Ég verð að segja að ef einhver hefði tekið þá ákvörðun í upphafi umræðunnar að byrja að fylgjast með pólitík, ef einhver hefði tekið þá ákvörðun fyrir tveimur dögum að gera það með því að horfa á útsendingu frá fundum Alþingis hefði umræðan gefið mjög bjagaða mynd af því sem við er að fást hér vegna þess að þeir voru fáir sem tóku til máls til þess að rökræða ýmis þau atriði sem eru til umfjöllunar í þessu frumvarpi til fjáraukalaga. Það skal þó sagt að auðvitað var þátttaka af hálfu forustu hv. fjárlaganefndar og ber að fagna því en hún var í mjög litlum mæli. Í þessu frumvarpi til fjáraukalaga eru liðir sem, eins og fram hefur komið, svipar meira til fjárlagaliða og eru útgjöld næsta árs fremur en viðbótin fyrir þetta ár. Ég ætla að fara ítarlegri í það á eftir sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir talaði um áðan, um græna hagkerfið, og svo má nefna breytinguna á framhaldsskólanum en það eru veigamikil atriði og verið að taka mjög stórar ákvarðanir án þess þó að pólitísk umræða um þau fari fram. Það er í rauninni verið að gera breytingar á útgjaldaliðum sem fela í sér stórkostlegar pólitískar breytingar. Það er ekkert sérstaklega við núverandi meiri hluta að sakast í þeim efnum, svona hefur þetta verið og því miður hefur fyrirkomulagið, auðvitað ásamt öðrum samverkandi þáttum, leitt af sér ákveðið sinnuleysi stórs og vaxandi þjóðfélagshóps gagnvart stjórnmálum þar sem stjórnmálin eru í raun og veru litinn hornauga og stjórnmálamenn allir sagðir eins. Öll vitum við að svo er ekki, við erum ólík, fylgjum ólíkum stefnum og höfum ólíkar hugmyndir um það til dæmis hvernig haga á ríkisrekstrinum og okkur þykir ekki gaman þegar sagt er við okkur að sami rassinn sé undir okkur öllum. Það er því miður sú áferð sem blasir við af þeirri umræðu sem fólk hefur getað horft á hér síðastliðna tvo daga vegna þess að ásakanir hafa gengið á víxl: Svona gerðuð þið þetta fyrir ári. Eða þá: Ekki gerðum við þetta svona o.s.frv. Þetta er endalaus umræða sem mun í raun og veru aldrei fást neinn botn í. Það eina sem við ættum að reyna, og væri vænlegt til árangurs, er að læra af þeim mistökum sem við höfum gert og bæta stjórnmálin og bæta pólitíkina og reyna að nálgast þetta með öðrum hætti. Stóra sorgin í þessu máli hér er að við erum eiginlega stödd á alveg nákvæmlega sama stað og við vorum í þessari umræðu fyrir einu ári, þ.e. mál koma mjög seint inn, breytingarnar koma inn á síðustu metrunum, við fáum ekki mjög mikla umfjöllun, það er lítil pólitísk samræða og í skjóli nætur er síðan samið um að haga dagskránni með einhverjum tilteknum hætti þannig að allir geti farið sáttir heim að sofa. Ein birtingarmynd þessa stjórnmálalega veruleika er tilhneiging manna til þess að hrósa sjálfum sér, að koma í fjölmiðla og hingað í þennan ræðustól og telja upp hvernig þeim hefur tekist að raða tekjuöflun ríkisins öðruvísi upp en áður var gert og raða útgjöldum ríkisins öðruvísi upp en áður var gert og tala síðan um það eins og eitthvert sérstakt afrek, eins og menn hefðu farið út og sótt fjármuni eða fundið peninga þar sem engum hafði áður dottið í hug að leita og þetta séu peningar sem menn séu komnir með til þess að færa þeim sem á þeim þurfa að halda. Þetta eru auðvitað fjármunir sem við eigum öll, sameiginlegur ríkissjóður okkar sem við erum að fjalla um og mismunandi áherslur í stjórnmálum birtast í mismunandi áherslum í útgjöldum. Það er einfaldlega þannig. Það er fráleitt að tala um endurröðun þeirra sem eitthvert sérstakt afrek, það er einfaldlega birtingarmynd pólitískrar stefnu. Ég held að ef við ætlum að mæla afrek ættum við að mæla þau í áhuga ungs fólks á því að taka þátt í stjórnmálum, í áhuga ungs fólks á að láta sig samfélagsmál varða, í áhuga fólks á umhverfismálum, í áhuga ungs fólks á að leysa fátæktarvanda heimsins, í áhuga ungs fólks á að tryggja að það verði lífvænlegt á þessari plánetu sem við búum öll á. Það er lykillinn að framtíðinni. Það eru kannski stór orð að halda því fram að slíkur lykill geti falist í umræðu um fjáraukalög á Íslandi en hann gerir það samt. Það er mikil ábyrgð á okkur lögð í því hvernig við fjöllum um pólitíkina í því tilliti. Ef við vöndum okkur ekki og ef við gerum þetta ekki vel þá fjölgar þeim sem er sama þótt skorið sé niður til þróunarmála og þá fjölgar þeim sem er sama ef illa er gengið um náttúruna, sem er sama ef lífstíll okkar, sem byggjum þetta land, er ekki sjálfbær. Ég ætla að láta þetta duga um það sem ég vil segja um þá birtingarmynd pólitíkurinnar sem birtist í umræðunni hér. Ég er ekkert að benda á neinn sérstakan í þeim efnum, ég er bara að tala um það sem mér finnst að við ættum að reyna að laga af því að mér finnst þetta vera vond pólitík og mér finnst við geta bætt hana. Svo vil ég aðeins tala um vonda stjórnsýslu og fara þá í sama lið og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir gerði svo vel í ræðu sinni áðan, þar sem fjallað er um græna hagkerfið. Það var mjög merkilegt og metnaðarfullt þverpólitískt verkefni á síðasti kjörtímabili sem skilaði eftir fjögurra ára mikla vinnu fjöldanum öllum af mjög merkilegum tillögum, gríðarlegur kostnaður og tími hefur farið í það og því er öllu kastað hér fyrir róða. Hér segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að liðurinn lækki samtals um 280 millj. kr.“ - Þetta er græna hagkerfið. - „Annars vegar er lagt til að 74,5 millj. kr. af samtals 280 millj. kr. tímabundnu framlagi, sem veitt var í fjárlögum ársins 2013 til verkefna í svonefndri fjárfestingaráætlun fyrir árin 2013–2015, verði flutt frá forsætisráðuneyti til umhverfis- og auðlindaráðuneytis en umsjón verkefnanna var flutt milli ráðuneytanna fyrr á þessu ári. Fjárhæð tillögunnar byggist á mati verkefnastjórnar græna hagkerfisins um kostnað verkefnanna á yfirstandandi ári. Gert er ráð fyrir að niður falli fjárheimild til þessara verkefna að öðru leyti, eða 205,6 millj. kr., þar sem forsendur um fjármögnun þeirra ganga ekki eftir.“ Síðan kemur hérna næsti liður í frumvarpi til fjáraukalaga: „Sótt er um 165,5 millj. kr. framlag á þennan nýja fjárlagalið til verkefna sem tengjast græna hagkerfinu og verkefnum um vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl.“ Ég hef mikið velt fyrir mér og spurt að því áður í þessum ræðustól: Hvað í þessu verkefni er grænt? Af hverju heitir liðurinn Græna hagkerfið? Þá ætla ég, með leyfi forseta, að fara í gegnum textann: „Ráðgert er að fjárheimildin verði einkum nýtt til tilfærslna á aðra liði ráðuneytisins,“ þ.e. forsætisráðuneytisins, „vegna tímabundins stuðnings við mikilvæg og aðkallandi verkefni á sviði byggða- og þjóðmenningarverkefna sem talið er brýnt að bregðast við.“ Með fullri virðingu fyrir þessum mikilsverðu verkefnum sem eru á sviði byggða- og þjóðmenningarverkefna hafa þau beðið og verið til staðar í nokkuð langan tíma og ég velti fyrir mér: Hversu brýn geta þau verið? Ég held áfram lestri mínum, með leyfi forseta: „Tillagan byggir á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að íslensk þjóðmenning verði í hávegum höfð, að henni hlúð og hún efld á næstu árum. Gert er ráð fyrir að framlaginu verði skipt þannig: Þjóðminjasafn Íslands 80 millj. kr. til úrbóta á aðstöðu safnsins til varðveislu þjóðminja og tryggja ásættanlega lausn þeirra mála til frambúðar hér á landi. Minjastofnun Íslands 70 millj. kr. vegna kostnaðar við sameiningu húsafriðunarnefndar við stofnunina og nýrra verkefna sem lögin kveða á um að stofnunin beri ábyrgð á og reyndust umfangsmeiri en áætlað var. Einkum er um að ræða húsnæðiskostnað, hönnunarvinnu, lögfræðikostnað og endurnýjun á tölvu- og tæknibúnaði. Einnig er ráðgert að veita fé til brýnna húsafriðunarverkefna. Aðalskrifstofa forsætisráðuneytis 15,5 millj. kr. Ráðuneytið hefur undanfarna mánuði unnið að innleiðingu nýrra verkefna í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, m.a. hvað varðar vernd sögulegra og menningartengdra byggða, fornleifa o.fl. Hafin er vinna við gerð frumvarps til laga um verndarsvæði í byggð og gert er ráð fyrir að ráðnir verði sérfræðingur og ráðgjafar til þess að sinna þessu verkefnum.“ Ég ítreka spurningu mína, virðulegur forseti: Hvað er það nákvæmlega í þessu sem er grænt? Það er ekkert sem tengist græna hagkerfinu í þessum lið, þetta er eiginlega alveg fráleitur titill. Og auðvitað vitum við að hann er til kominn og hefur verið færður undir forsætisráðuneytið vegna þess að forsætisráðherra hefur sérstakan áhuga á varðveislu gamalla húsa, sem er engin ástæða til þess að gera lítið úr. Það er hið besta mál og frábært að einhverjir hafi þær hugsjónir og finnist það mikilvægt. En hvers lags stjórnsýsla er þetta? Ef hæstv. forsætisráðherra hefði haft mikinn áhuga á veðrinu hefðum við þá fært Veðurstofuna undir forsætisráðuneytið bara þetta kjörtímabil út af því? Ef Jón Gnarr væri forsætisráðherra ætti þá Þjóðleikhúsið tímabundið að fara undir forsætisráðuneytið? Ef við byggjum við það að hafa sérlega drykkfelldan forsætisráðherra ætti þá ÁTVR að vera tímabundið undir forsætisráðuneytinu? Hvers lags stjórnsýsla er það að ef forsætisráðherra hefur áhuga á einhverju málefni er það sett undir hans ráðuneyti? Hvernig á að skilja það að aðalskrifstofa forsætisráðuneytisins fái þarna 15,5 milljónir og alla þessa fjármuni? Er það virkilega svo í þeirri vinnu sem unnin hefur verið síðustu daga og síðustu vikur í fjárlaganefnd þar sem menn hafa verið að kasta fram ýmsum hugmyndum - og við skulum gera ráð fyrir því að minnisblöð sem fjallað er um í ríkisstjórn og send eru úr ráðuneytinu til fjárlaganefndar séu spekúlatíf, getgátur eða vangaveltur um það hvað hugsanlega eigi að gera og hugsanlega ekki - er það þá virkilega þannig að á sama tíma og menn hafa verið að velta fyrir sér að skera niður barnabætur og draga úr þróunaraðstoð hefur þessi liður sem allur fjallar um útgjöld á næsta ári, hann fjallar allur um fyrirhuguð útgjöld upp á 165 milljónir, staðið algjörlega óhreyfður? Það hefur engum dottið í hug að hægt væri að nota eitthvað af þeim fjármunum til þess að koma til móts við fólk sem er að deyja úr fátækt úti í heimi. Út af því að það er svo sannarlega ekki hægt að segja að það eigi að fara að nýta þessa fjármuni til hjálpar einhverjum hér á Íslandi, eins veikburða og sá rökstuðningur er að halda því fram að á meðan einhver neyð sé á Íslandi eigum við ekki að standa í neyðaraðstoð eða þróunarsamvinnu, eins og þetta sé á einhvern hátt sambærilegt. Eins og við megum ekki á sama tíma og fólk glímir við heilsuleysi, örorku eða atvinnuleysi á Íslandi hjálpa þeim sem eru að deyja úr sjúkdómum og hungri. Það er alveg sérdeilis fráleitur málflutningur og því miður of margir sem láta sig hann ekki varða, of mörgum sem finnst stjórnmálaumræðan of fráhrindandi, of ruglingsleg og í raun og veru of andstyggileg til þess að taka þátt í henni. Það er áhyggjuefni. Það sem er hins vegar jákvætt við stöðu mála eins og hún er í dag er að ég held að fólk sé að vakna til vitundar um möguleika sína til þess að bregðast við þessu ástandi. Ég held að ný tækni, samfélagsmiðlar, breytt fjölmiðlun, það hvernig fólk fréttir hlutina, það hvernig fólk fræðist, sé að breyta þessu. Ég er bjartsýnn á að það muni gerast en það gerist auðvitað ekki af sjálfu sér, það þarf að berjast fyrir því, það þarf að tala fyrir því og það þarf að breyta í samræmi við það sem manni finnst í þeim efnum og reyna að nálgast stjórnmálin á nýjan hátt. Ég veit að í stjórnarliðinu eru margir þingmenn sem eru að reyna að gera það og eru mjög einbeittir í því að gera það. Það er líka mikil ábyrgð á okkur sem erum í minni hluta og höfum verið hér áður að umgangast þá þannig að leyfa þeim að varðveita þau heilindi og þann ásetning sem þau komu með inn í þetta hús sem er að reyna að leggja sitt af mörkum til þess að bæta samfélagið og bæta um leið stjórnmálin sem við iðkum hér og gera þau að þeirri göfugu list sem þau eiga að vera þar sem fólk skiptist á mismunandi hugmyndum um samfélagið, rökræðir kosti og galla, hræðist ekki skoðanaágreining, verður ekki persónulegt þó að hann sé til staðar og leysir ágreining sinn friðsamlega í atkvæðagreiðslu þar sem meiri hlutinn ræður. Gamalt form, ekki gallalaust en hefur virkað ágætlega hingað til og er kallað lýðræði.