Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Allshn. hefir flutt þetta frv. eins og það barst til hennar. Um ástæður fyrir því nægir að þessu sinni að vísa til greinargerðarinnar, sem fylgir því. Að öðru leyti vil jeg aðeins taka fram, að nefndin áskilur sjer fullan rjett til að koma síðar með brtt. við frv.

Tryggvi Þórhallsson Jeg hefi borið fram eina hækkunartill. við þennan kafla fjárlagafrv., undir I á þskj. 345, fyrra lið. Hún er um að hækka fjárveitingu til nýrra símalagninga um 11 þús. kr. Jeg ber þessa brtt. ekki fram vegna míns eigin kjördæmis, heldur eftir ósk nágranna míns, hv.þm. A.-Húnv. (GÓ), sem sæti á í hv.Ed. Tilgangurinn er sá, að þessi fjárveiting verði notuð til að gera nýja línu frá Hnausum um Hnjúk að Ási í Vatnsdal. Þessi lína er ákveðin í símalögum, og fjvn. barst erindi frá háttv.þm. A.-Húnv., um að taka fjárveitingu til hennar upp í fjárlög. Þetta erindi barst svo seint, að fjvn. gat ekki tekið neina ákvörðun um það fyrir 2. umr., og síðan gleymdist að bera það upp á fundi fyrir 3. umr. Nefndin hefir þannig ekki lýst neinni afstöðu til brtt., en hv.þm. A.-Húnv. hefir fengið landssímastjóra hana til umsagnar. Hann treysti sjer ekki til að mæla með henni að svo stöddu, en hinsvegar liggur fyrir áætlun hans um kostnað við að leggja línuna. Í fyrra áætlaði hann, að línan mundi kosta 12 þús. kr., en nú hyggur hann, að það verði nokkru minna, eða ekki yfir 11 þús. Jeg vil taka fram, að þarna er eitt hið blómlegasta landbúnaðarhjerað landsins, svo að óhætt mun að fullyrða, að línan borgi sig sæmilega vel, eins og aðrar slíkar línur. Mjer mun einnig óhætt að geta þess af hálfu hv.þm. A.- Húnv., að hjeraðið mun fáanlegt til að leggja fram meira en aðeins flutninginn á efni, til þess að fá símann þegar í stað. En aðalástæðan fyrir því, að þessi brtt. er nú fram borin, er sú, að þarna stendur alveg sjerstaklega á. Ef það ferst fyrir að leggja línuna sumarið 1928, er þess ekki að vænta, að hún geti komið á næstu árum. Því að einmitt það sumar á að endurbæta og gera við línuna frá Borðeyri áð Blönduósi, svo að símamenn verða á þessum slóðum hvort sem er. Liggur í augum uppi, að það borgar sig best fyrir ríkissjóð að leggja línuna um leið og viðgerðir eru framkvæmdar á næstu grösum; en línuna verður að leggja fyr eða síðar, sakir þess að hún er í símalögum. - Fleira þarf jeg ekki að taka fram út af þessari einu hækkunartill. minni við þennan kafla. Úr því að jeg er staðinn upp, vil jeg gera eina aths. við þennan kafla fjárlagafrv., eða þær fullyrðingar, sem fram hafa komið i umræðum. par með dettur mjer alls ekki í hug að fara inn á verksvið hv.frsm. (Þórj); jeg veit, að hann er fullkomlega maður til að standa fyrir sínu máli. Jeg vil aðeins leyfa mjer að mótmæla þeim staðhæfingum, sem fram hafa verið bornar af sumum háttv. sjútvn.- mönnum, að alt það fje, sem inn kemur í vitagjöldum, eigi að fara í byggingu nýrra vita. Mjer virðist sú skoðun ekki hafa við neitt að styðjast og svífa algerlega í lausu lofti. Skal jeg í því sambandi minna á hverjir það eru, sem borga vitagjöldin. Það eru fyrst og fremst hin íslensku fiskiskip, og þá einkum togararnir, sem borga gjaldið einu sinni á ári eftir samningum og áreiðanlega fá allmikla ívilnun; - dettur mjer engan veginn í hug að finna að því; það væri mjög bagalegt fyrir þau skip að þurfa að greiða vitagjald í hvert sinn, er þau koma í höfn. - Þá eru það millilandaskip og flutningaskip, sem einna mest af gjaldinu mun tekið af. En þeirra vegna kemur engan veginn til mála að heimta, að nýir vitar sjeu bygðir fyrir fjeð, sem inn kemur. Útgerðarfjelög þessara skipa hækka vitanlega farmgjöldin sem svarar vitagjaldinu, og kaupmenn þeir, er vörur fá með skipunum, ná gjaldinu loks af öllum almenningi. Er því ljóst, að þau skip eiga engar kröfur til nýrra vitabygginga hjer við land fyrir þetta fje. - Þriðji flokkur skipa, sem nokkurt vitagjald borgar, eru hin útlendu fiskiskip, sem hingað koma til að nota íslensk fiskimið og hafa vitanlega gagn af íslenskum vitum, oft og einatt til þess að veiða í landhelgi. Þegar þessi skip leita einhverra hluta í höfn hjer við land, eru tekin af þeim vitagjöld. Og það er alveg sjálfsagt, að þau borgi há vitagjöld, því að það er engin ástæða til annars en að þeir, sem hafa svo mikið gagn af íslenskum vitum, greiði eitthvað fyrir það. Það liggur líka í augum uppi, að engin skylda liggur á landsmönnum að byggja nýja vita fyrir það gjald, sem fæst af þessum skipum. - Í stuttu máli liggur engin skylda á Alþingi að verja vitagjöldum frekar á einn hátt en annan, og fjárveitingavaldið hefir fullan rjett til að nota þau í sínar þarfir. Þá er að síðustu ein aths. almenns efnis, sem mig langar til að gera um fjárlagafrv. Jeg vil geta þess, að frá mínu sjónarmiði er undirbúningur frv. ekki svo vel af hendi leystur, sem æskilegt væri. En góður undirbúningur er aðalundirstaðan undir því, að meðferð frv. geti orðið góð hjá Alþingi. Jeg álít, að sjerstaklega á svo erfiðum tímum sem þessum, verði að gera þá kröfu til hæstv. stjórnar, að hún fari mjög varlega, þegar hún er að undirbúa fjárlagafrv., og að hún að sínu leyti gangi frá því eins ráðdeildarlega og hægt er, hvernig hún leggur fjárlagafrv. fyrir Alþingi; því að það er grundvöllurinn undir því, hvernig það afgreiðir fjárlögin. Um þetta er það að segja að þessu sinni, að jeg álít, að hæstv. stjórn hafi alls ekki í sínum tekjuáætlunum fyrir það fyrsta farið nógu varlega. Það hefir meðal annars sýnt sig í því, að fjvn. hefir gert það, sem óvanalegt er, en það er að lækka tekjuáætlun stjórnarinnar um 50 þús. kr. Hitt er miklu tíðara að hækka hana. Þótt þetta hafi verið gert, þá held jeg að þurfi að lækka hana ennþá meira til þess að gera hana fullkomlega örugga. Og þó að tekjuáætlunin sje að mínu áliti svona óvarleg, þá er svo mikill ruglingur á gjaldamegin, að tekjuafgangur er samkv. stjfrv. ekki nema rúmar 100 þús. kr. Samkvæmt því, sem upplýstist í fyrra, er það vitanlegt, að einn liður í fjárlögunum er langsamlega of lágt áætlaður; það er jarðabótastyrkurinn, sem ríkið á að greiða samkvæmt lögum. Fjvn. telur sig knúða til þess að leggja til, að sá liður verði hækkaður. Þetta tvent, lækkun fjvn. á tekjum og hækkun hennar á þessum lið, nemur með öðrum orðum nokkrum þúsundum króna meira en tekjuafgangur stjfrv., svo að ef maður hjeldi sig eingöngu við áætlun, þá hefir frv. hæstv. stjórnar í raun og veru verið með tekjuhalla upp á nokkra tugi þúsunda. En við þetta bætist nú eitt, sem nú er kunnugt orðið. Það er vitanlegt, að tekjuáætlun stjórnarinnar má ekki vera öðruvísi en reist á grundvelli gildandi laga. En sú tekjuáætlun, sem hæstv. ríkisstjórn hefir borið fram, er ekki reist á grundvelli gildandi laga. Hæstv. stjórn hefir gert ráð fyrir áframhaldandi tekjum af gengisviðaukanum, en það hefir komið í ljós, að það þarf að framlengja þau lög, til þess að þau gildi fyrir árið 1928. Samkvæmt tekjuáætlun fyrir 1928 eru þau helstu gjöld, sem gengisviðauki er greiddur af, áætluð um 3 milj. kr. Það er vitagjald 300 þús. kr., áfengistollur 650 þús., tóbakstollu. 800 þús., kaffi- og sykurtollur 1 milj., og annað aðflutningsgjald 150 þús. Skipagjöld eru 100 þús. kr. af þessu, gengisviðaukinn, er þá 600 þús. kr. Samkvæmt gildandi lögum er m. ö. o. fjárlagafrv., eins og það kemur frá stjórnarinnar hendi, raunverulega með tekjuhalla yfir 600 þús. kr. Nú dettur mjer ekki í hug að segja, að hæstv. stjórn hafi gert þetta vísvitandi. Jeg þykist vita, að hún hafi blátt áfram gleymt því, - enda er komið fram frv. frá stjórninni um að laga þetta. Það hefir sem sje komið fyrir hæstv. stjórn, að hún hefir týnt einu skattafrv., og verð jeg að telja það mjög leiðinlegt, að annað eins hendi nokkra stjórn. Sjerstaklega álít jeg þetta mjög leitt fyrir hæstv. núverandi fjrh. (JÞ), af því að það hefir nú verið hans hrósunarefni, að hann raðaði öllu skipulega um tekjur og gjöld og væri góður að glöggva sig á tölum, - gerði góða grein fyrir því reikningslega og skipulagslega, - að honum skuli hafa á slíku sviði skjöplast svona sorglega. Jeg vildi sem sagt láta koma fram í þinginu rödd um það, að afgreiðsla hæstv. stjórnar hefir alls ekki verið eins varleg og eins ábyggileg og hún hefði átt að vera. Sjerstaklega verð jeg að lýsa minni sorg yfir því, að hæstv. stjórn skuli hafa orðið á þessi mistök, sem jeg síðast hefi lýst.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það lá nú að, að úr því að ekki varð af eldhúsdagsumræðum af hálfu hv.þm. Str. (TrÞ) á þeim tíma, sem þingið ætlast til þess, þá mundi hann þó ekki geta setið svo út þingið, að hann tæki sjer ekki sjálfur ofurlitla stund til þess að skreppa í eldhúsið. Þegar tími er ætlaður til þess, við framhald 1. umr., lýsti háttv.þm. Str. því yfir, að af því að fram væri komin tillaga um vantraust, ætlaði hann að geyma sjer sínar aðfinslur við gerðir stjórnarinnar, þangað til sú tillaga kæmi til umr.

Það er ekki rjett! Það var ekki svo orðað

. Jeg get ekki haft orðin rjett eftir, af því að jeg var ekki inni í deildinni, þegar hv.þm. talaði þau, en mjer var hermt efni þeirra á þessa leið af svo mörgum mönnum, að jeg veit, að þetta fer ekki á milli mála. - Svo kom vantraustið til umræðu, en þá var hv.þm. Str. látinn þegja, eftir því sem hægt var, að ráðstöfun síns flokks. Er því engin furða, þótt ofurlítið komi upp hjá honum nú. Hann er hjer sem frsm. meiri hl.

Nei, alls ekki!

fyrir 2. kafla fjárlaganna, sem liggja til umræðu samkv. þingsköpum, - þ. e. a. s. nú á að ræða þær brtt. við fjárlögin, sem fram eru komnar við í frv. í heild. En mjer skildist þó, að það, sem hann sagði nú um misfellur á undirbúningi fjárlaganna frá stjórnarinnar hendi, gæti hann þó ekki borið fram sem frsm. nefndarinnar, heldur vildi hann láta sjer nægja að staðhæfa það fyrir eiginn reikning. Hann ámælti stjórninni fyrir að hafa ekki farið nógu varlega í tekjuáætlunum fjárlaganna. Jeg verð að segja, að hv.fjvn. hefir ekki fundið mikið að athuga við tekjuáætlun stjfrv., sem nemur rúmum 10 milj. króna, þar sem hún hefir ekki fundið ástæðu til að gera uppástungur um nema einn einasta tekjulið, að færa hann niður um 50 þús. kr. Og þetta hefir nefndin gert eftir bendingu frá mjer, þegar við 1. umr. fjárlagafrv., þar sem jeg ljet í ljós, að ef vitneskja hefði verið fengin um tekjur af áfengisverslun árið 1926, þegar stjfrv. var samið, þá myndi stjórnin tæpast hafa þorað að áætla tekjurnar af henni eins hátt og gert var í frv. Jeg verð að segja, að það er ósanngjarnt, eftir því sem nú stendur á, að átelja stjórnina fyrir það, þótt fram kæmu einhverjar nýjar upplýsingar, sem hafa í för með sjer breytingu annaðhvort á gjaldaliðum eða tekjuliðum, frá því að stjfrv. var samið í nóvember árið áður og þangað til meðferð fjárlaganna í þinginu er lokið í apríl eða maí. Það er alveg ósanngjarnt að gera þá kröfu til stjórnarinnar í nóvember, að hún sjái svo fram í tímann, að engar nýjar upplýsingar geti komið fram, er geri einhverja breytingu á hennar tillögum. Þetta með áfengisverslunina er þannig alveg eðlilegt. Það eru nýjar upplýsingar, sem ekki lágu fyrir stjórninni í nóvember, sem urðu þess valdandi, að fjvn. gerði brtt. um þennan tekjulið. Hvað snertir varlega tekjuáætlun alment, þá verð jeg að segja, að hv.þm. Str. er ekki kjörinn hjer til þess að standa upp og ámæla í einu eða neinu fyrir ógætni á því sviði. Því að hafi nokkurn tíma komið fram ógætni um tekjuáætlun fjárlaganna, þá er það beinlínis af hvötum háttv.þm. Str. sem fjárveitinganefndarmanns og aðalfyrirsvara síns flokks innan nefndarinnar. Hann má muna þær hækkanir, sem gerðar voru á tekjuáætlun á síðasta þingi, - í það eina skifti, sem orkaði tvímælis um, hvort tekjuáætlun væri ekki of hátt sett. Hann ætti því á þessu sviði að reyna að betrast sjálfur og draga dálítinn skugga yfir sína fortíð áður en hann fer að koma með ósanngjörn ummæli í garð annara. Þá nefndi háttv.þm. tvo liði sem dæmi um slæman undirbúning. Jarðræktarstyrkurinn er áætlaður 50 þús. kr., eins og hefir verið undanfarin ár. Þegar stjfrv. var samið, lágu ekki fyrir neinar upplýsingar í þá átt, að hækka þyrfti þennan styrk. Að vísu gat maður búist við uppástungu um hækkun frá 50 þús. kr., sökum þess að liðurinn er ekki lögbundinn. Það er samkvæmt umtali - að jeg hygg - milli stjórnarinnar og háttv.fjvn., eftir hvaða taxta er farið um greiðslu jarðabótastyrksins. Á síðasta þingi ætla jeg að kæmu ummæli í þá átt, að æskilegast væri, að þessum taxta yrði haldið. Samkvæmt þeim ummælum hefir nú fyrir yfirstandandi ár verið greiddur jarðabótastyrkur eftir sömu reglu eins og hefir verið fylgt árið áður; en upphæðin er miklu hærri, vegna þess að það hafa komið meiri jarðabætur fram á skýrslum; nemur hún nú rúmum 170 þús. kr. Mjer vitanlega lá engin vitneskja fyrir um þetta í stjórnarráðinu, þegar fjárlagafrv. var samið, en sú vitneskja hefði átt að koma frá Búnaðarfjelagi Íslands; það er samkvæmt hlutarins eðli. Og þá er aðgangurinn að formanni þeirrar stofnunar um þetta, hafi stjórninni yfirsjest á þessum lið, vegna þess að hana vantaði upplýsingar. Mjer finst það sitja síst á háttv.þm. Str. (TrÞ), sem sjálfur er formaður Búnaðarfjelagsins og ber því skyldu til að láta stjórninni í tje allar nauðsynlegar upplýsingar á þessu sviði, að koma nú á eftir og átelja stjórnina fyrir að hafa ekki tekið til greina þær upplýsingar frá honum, sem hann ekki sendi.

Alt misskilningur hjá hæstv. ráðherra!

. Getur verið, að hv.þm. þyki ekki skemtilegt að hlusta á sannleikann, en misskilningurinn er enginn; það er engra upplýsinga að vænta um þetta annarsstaðar en frá Búnaðarfjelagi Íslands. Það er nú svo, að hv.fjvn. hefir borið fram till. um að hækka þennan lið úr 50 þús. upp í 150 þús. kr. En með því skilst mjer nefndin beri í raun og veru fram till. um það, að þessi styrkur sje borgaður út eftir svipuðum reglum og hefir verið gert nú. Þótt það verði nú ekki vitað, hverja upphæð muni þurfa, þykir mjer fyrir mitt leyti ekki ósennilegt, að nefndin sje nálægt því rjetta, eftir reynslunni í því efni á þessu ári. Þá kom hv.þm. (TrÞ) að því, að tekjuáætlunin væri ekki reist á grundvelli gildandi laga. Þetta er ekkert nýtt. Það hefir viðgengist nú síðustu árin og þótt alveg sjálfsagt, að stjórnir hafi búið út fjárlagafrv. sín á grundvelli þeirra laga, sem hafa gilt, með þeim framlengingum, sem til hefir þurft. Það er ekki einungis núverandi stjórn, heldur líka næsta stjórn á undan, að minsta kosti, sem hefir fylgt þessari reglu. Fjárlagafrv. byggist á því, að það verði einnig heimilt að innheimta gengisviðaukann á næsta ári. Sú eina átylla, sem hv.þm. Str. getur fengið nú í þessu máli, er það, að stjfrv. um framlengingu gengisviðaukans kom seinna fram en hin stjfrv. En það er komið fram á reglulegan hátt og hefir verið vísað til fjárhagsnefndar. Jeg verð að álíta, að það hafi komið nógu snemma, af því að þessi nefnd er ekki ennþá búin að skila frá sjer nál. um þau stjfrv., sem vísað var til hennar í þingbyrjun, nema einu, að jeg ætla. Hin eru ókomin ennþá, svo að nefndin getur ekki kvartað um, að þetta mál sje of seint til hennar komið. Enda hefir hv.þm. Str. ekkert umboð til þess fyrir nefndarinnar hönd. En það má háttv.þm. vita, að þótt það sje regla vegna okkar sjerstöku kringumstæðna, að allur þorri stjfrv. sje lagður fyrir í þingbyrjun, þá er það svo annarsstaðar, þar sem hægra er um, að stjfrv. eru lögð fyrir þingið á hvaða tíma sem er. Og það þarf ekki neitt að tefja þingstörfin, þótt svo sje í einstökum tilfellum, meðan sjeð er um, að hlutaðeigandi nefndir hafi nóg að gera. - Jeg hefi þess vegna ekki týnt neinu skattafrv., eins og sjeð er og sannanlegt með því, að það stjfrv., sem þurfti á þessu sviði, hefir verið borið fram.

Eftir 2 mánuði!

. Þetta frv. er nú ekki svo flókið, að það ætti á nokkurn hátt að vera erfitt að veita því sómasamlega afgreiðslu, það sem eftir er þingtímans. Þá held jeg, að jeg hafi tínt upp það, sem hv.þm. sagði; því að þegar hann kom með það, að raunverulegur tekjuhalli á stjfrv. væri yfir 600 þús. kr., þá er það náttúrlega staðleysa algerð, sem auðvitað er rjett að mótmæla, úr því að hún er sett fram, svo að það verði ekki efnið í næstu ræðunni, að því hafi ekki verið mótmælt. Fjárlagafrumvarp stjórnarinnar sýndi tekjuafgang 100 þús. kr.; og ef Alþingi hefði viljað afgreiða frv. með þeim tekjuafgangi óskertum, þá var það að vísu innan handar, en til þess hefði þurft að taka öðruvísi á ýmsum efnum heldur en í anda hv.þm. Str.

Benedikt Sveinsson Jeg þarf aðeins að segja fáein orð með brtt. á þskj. 336. Jeg legg til, að tekinn sje upp nýr liður um að veita 3 þús. kr. uppbót til Friðriks pósts Jónssonar á Helgastöðum, vegna langvinnrar heilsubilunar, er hann hefir hlotið að ofreynslu í póstferðum. Þetta mál þarf ekki langrar skýringar við, því að í raun og veru er nóg sagt í till. sjálfri. En fyrir þinginu hafa legið nokkur skjöl um þetta mál. Hjer á hlut að máli aldraður maður, sem hefir verið póstur í Þingeyjarsýslu síðan 1903, - þeim hluta landsins, sem einna erfiðastur er yfirferðar að vetrinum. Á þessari póstleið er Tunguheiði, bæði brött og há, mesta snjóakista og einhver versta heiði yfirferðar allra fjallvega á Norðurlandi, er óhætt að segja. Það er þrásinnis, að ekki verður komið við hestum yfir heiðina, og er þá ekki um annað að gera en bera póstflutninginn. Oft verður pósturinn að fá menn til þess að bera hann með sjer, - klífa yfir heiðina í botnlausri ófærð og bera kannske upp undir 100 pund á bakinu. Reynir því mjög á karlmensku í þessum ferðum. Sú hefir orðið raunin á um þennan mann, að þótt hann sje mjög harðgerður og hvatur að hverju sem er, þá hefir heilsa hans bilað við það mikla erfiði, sem hann hefir orðið að leggja á sig í póstferðunum. Stundum hefir hann orðið að liggja lengi eftir ferðirnar, sökum ofreynslu. Eitt skifti lá hann 8 vikur, í annað skifti eitthvað skemur; og heilsa hans er svo farin af þessum svaðilförum, að hann getur ekki unnið marga þá vinnu, sem honum er nauðsynlegt, svo sem heyskap og þessháttar. Af þessu hefir hann beðið mikil óþægindi og skaða, og því hefir hann sótt til þingsins, að það veitti honum í eitt skifti fyrir öll 8–10 þús. kr. uppbót. Hv. fjvn. hefir haft erindi þetta með höndum ásamt fylgiskjölum, en sökum þess, hve hún er föst á fjeð, hefir hún ekki treyst sjer til að taka till. upp. En jeg vona, að hún verði þó ekki þessari till. andvíg, þar sem hún er mjög sanngjörn og eðlileg. Jeg hefi ekki farið fram á jafnháa fjárhæð sem sótt var um, heldur 3000 kr., og er það fyrir þá sök eina, að jeg treysti þá fremur, að till. nái samþykki hv. deildar. Þegar litið er á það, að hjer á í hlut maður, sem starfað hefir yfir 20 ár í þjónustu landsins og beint tapað heilsunni til langframa við þau erfiðu störf og illa launuðu, þá finst mjer þetta svo sanngjörn beiðni, að hún ætti að fá einhuga fylgi háttv. deildar. Þessari umsókn fylgja vottorð frá fjórum merkum læknum um heilsufar Friðriks, og er þar tekið fram, að veikindi hans stafi af ofreynslu í bakvöðvum og margra ára vosbúð á vetrarferðalögum. Kjör pósta yfir höfuð eru þau, að þeir vinna fyrir einna lægst kaup þeirra, sem starfa í þjónustu ríkisins; enda er það nálega einsdæmi, að þeirra störf eru boðin niður, sem ekki mun eiga sjer stað um aðra fasta starfsmenn ríkisins. Margir bjóðast til starfsins og þá stundum miður hæfir, eða hafa ekkert vit á, hvað til þess þarf, og bjóða niður fyrir það, sem nokkur sannsýni er í. Þessi maður hefir auðvitað ekki getað safnað neinum auði til elliáranna; hann er kominn yfir sextugt, er eignalaus og nokkuð skuldugur. Honum er því brýn nauðsyn á þessu fje, og þótt meira væri. Hv. fjvn. hefir skotið þessum skjölum til póstmeistara, en hann segist ekkert vita um þetta mál. Þarf þá ekki að leita hans fræðslu um þetta efni. Jeg held málið liggi svo ljóst fyrir, að það þurfi ekki að fara fleiri orðum um það, og vona fastlega, að menn sýni þá sanngirni, að samþykkja Þessa tillögu.

Ingólfur Bjarnarson Jeg á að vísu enga brtt. við fjárlagafrv. að þessu sinni, en það er aðeins till.hv. samgmn., sem jeg vil gera örlitla aths. við. Hún leggur til, að styrkur til flóabáta sje hækkaður um 9300 kr. Jeg ætla ekki að ganga mikið inn á þetta í heild sinni. Það má vel vera, að hækkanir þær, sem nefndin fer fram á, sjeu bygðar á meiri og minni sanngirni. Hækkunartill. eru nú ekki margar. Til aðal-Djúpbátsins eru 5 þús. kr., til Flateyjarbátsins 2500 kr. En það, sem jeg vil gera athugasemd við, er það, að hv. nefnd byggir þessar till. sínar á því, að lækkaður sje styrkur til Eyjafjarðarbátsins. Eftir því sem nál. ber með sjer, leggur nefndin til, að ríkisstyrkurinn sje feldur niður, aðeins látinn halda sjer póststyrkurinn. Hv. frsm. upplýsti, að það væri á misskilningi bygt og nefndin væri nú horfin frá því, með öðrum orðum, ætlaðist ekki til annars en að styrkurinn yrði lækkaður um 2 þús. kr., frá því sem verið hefir. Mjer skildist líka, að það, sem sagt er hjer um þennan Eyjafjarðarbát, væri að mestu tekið aftur. En ástæður fyrir þessari lækkun eru engar færðar fram, hvorki í nál. nje í framsöguræðu hv.frsm. Hann gat að vísu um það, - jeg hygg, að jeg muni það rjett, - að þörfin væri ekki mikil, samgöngur væru svo ágætar á þessu svæði. Jeg er ekki á sömu skoðun, og það er einmitt viðvíkjandi því, sem jeg vildi gefa upplýsingar. Þegar „Hólar“ og „Skálholt“ önnuðust strandferðirnar hjer áður fyr, þá get jeg bent á það, að þau komu við á tveim stöðum við Eyjafjörð austanverðan, Svalbarðseyri og Grenivík, í hverri ferð. En nú kemur Esja þar aldrei og tvisvar í Flatey. Má af því sjá, hve ágætar samgöngurnar eru, eða hitt þó heldur. Þegar þess er gætt, að þær hafnir í Þingeyjarsýslu, sem Eyjafjarðarbáturinn kemur við á, hafa engar aðrar samgöngur á sjó, þá fæ jeg ekki sjeð, að þær sjeu ofhaldnar, þótt reynt sje að bæta úr brýnni þörf þeirra með styrk til bátsins. Það er kunnugt um þann bát, sem nú gengur, að þetta er fyrsta árið, sem ferðum hans er svo fyrir komið, að hann fer vestur á Sauðárkrók og austur á Húsavík, 36 ferðir á ári, að jeg held. Jeg hefi ekki sjeð áætlun um ferðir hans og man það því ekki glögglega. En jeg býst við, að háttv. samgmn. hafi kynt sjer það og annað, er að þessu máli lýtur. Þó er jeg ekki viss um það, því að mjer finst nál. bera þess vott, að hún hafi ekki kynt sjer vel málavöxtu og ekki talið ómaksins vert að tala við okkur þm., sem til þekkjum. En jeg skal líka játa, að um má kenna vanrækslu minni, að hafa ekki leitað á fund hv. nefndar til þess að ræða þetta við hana, enda bjóst jeg ekki við, að hún mundi leggja til að skera niður þennan styrk, án þess að leita álits okkar. Jeg þekki ekki vel til vestan megin Eyjafjarðar, en um Skagafjörð og út með Skaga að austanverðu er það upplýst, að þau hjeruð eiga ekki svo góðum samgönguskilyrðum að fagna, að vanþörf sje þessara ferða Eyjafjarðarbátsins. Jeg skal taka það fram, að það er kunnugt, að fjelagið, sem gerir út bátinn, telur þetta minsta styrk, sem hægt sje að komast af með. Það var heldur ekki farið fram á neina hækkun á honum. En þar sem till. nefndarinnar er á því bygð, að styrkurinn til bátsins sje lækkaður, get jeg ekki greitt henni mitt atkvæði.

Frsm. samgmn. (Klemens Jónsson) Hæstv. atvrh. (MG) mintist á það í fyrradag, að ekki væri rjett að tilfæra í nál. upphæð hvers styrks um sig til flóabáta. Hann bar því við, og jeg er honum þar alveg samdóma, að erfitt væri fyrir stjórnina að semja við flóabátaeigendur, er þeir vita um upphæðina, svo að þar verður engu þokað niður. Jeg er honum sammála um það, að nægilegt mundi vera að bóka einstakar upphæðir aðeins í gerðabók samgmn. og tilfæra svo heildarupphæðina alla í einu lagi. En um það tjáir ekki að tala nú, þótt sjálfsagt sje að taka það til athugunar síðar. Samt var það ekki til þess að gera þessa athugasemd, að jeg stóð upp, heldur var það háttv.þm. S.Þ. (IngB), sem knúði mig til þess. Jeg get vel skilið, að hann sje ekki ánægður. En jeg hjelt, að jeg og hæstv. atvrh. hefðum gert ljósa grein fyrir því, hvernig á því stendur, að styrkurinn er settur svo. Nefndin stóð í þeirri meiningu, að allur styrkurinn væri ekki hærri en 8 þús. kr. Háttv. þm. veit, að jeg fer þar með rjett mál, enda lágu alls engar upplýsingar fyrir nefndinni um bátinn eða styrk til hans. Háttv. þm. vildi halda því fram, að nefndin hefði ekki aflað sjer upplýsinga. Hún hafði aðeins í tvö horn að venda, til stjórnarinnar eða hlutaðeigandi alþm., úr því ekki lá fyrir neitt erindi til nefndarinnar. Af öllum flóabátunum var þessi sá eini, sem ekki lágu fyrir nein plögg eða upplýsingar um. Jeg gat mjer þess til, að það kæmi til af því, að þetta er í fyrsta skifti, sem styrkurinn er svo hár, og því væri skýrsla enn ekki komin. Nefndin fór samt til hæstv. ráðh. (MG), og frá honum hefir hún allar upplýsingar. Það hefði líka mátt leita til hv.þm. S.-Þ. (IngB) og hv.þm. Eyf. (EÁ og BSt), það játa jeg. Og jeg sje eftir því, að það skuli ekki hafa verið gert. En líka hefðu þeir getað leitað á fund nefndarinnar og talað við hana um það, er þeir hefðu sjerstaklega viljað upplýsa. Það hafa ýmsir aðrir hv.þm. gert, svo sem t. d. háttv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), er sendi nefndinni fyrst erindi og kom síðan sjálfur til tals við hana. Þannig stendur þá á þessum misgáningi, sem orðinn er í þessum efnum. Hann. er mjög leiðinlegur, en skiftir þó í raun og veru engu máli, því að hæstv. ráðh. (MG) hefir lýst því yfir, að sami styrkur verði greiddur úr póstsjóði eins og að undanförnu, svo að skaði bátsins verður enginn, enda var það ekki ætlun nefndarinnar að skerða hlut hans á nokkurn hátt. Hv. þm. S.-Þ. mintist á, að samgöngurnar austan Eyjafjarðar væru ekki góðar. Það er alveg satt. Voru þær mun betri áður, er „Hólar“ komu við í Flatey í hverri ferð. Hinsvegar er jeg honum ekki sammála, að svo mikil samgönguþörf sje í Suður-Þingeyjarsýslu við sjálfan Eyjafjörð. Á Svalbarðseyri t. d. eru svo góð samgönguskilyrði sem frekast er unt, og betri líklega en víðast hvar annarsstaðar á landinu, nema ef vera skyldi á ytri hluta Ísafjarðardjúps. Jeg er sannfærður um, að „Esja“ fengist til að koma við á Svalbarðseyri og í Grenivík, bara ef nægur flutningur fengist, eða yfirleitt væri um nokkurn flutning að ræða. Jeg tók fram eftir fengnum upplýsingum, að styrkurinn væri of lágur, en engin brtt. hefir komið frá hv.þm. (IngB), og þótt nefndin vildi leggja til að hækka hann, þá hefir hún ekki haldið neinn fund nú undanfarið. Því að eins og kunnugt er, hefir í nokkra daga ekki verið hægt að halda nefndarfundi. Þetta hefir samt enga þýðingu, því að málið á enn eftir að fara til hv.Ed., og þar situr maður, sem getur tekið að sjer að leiðrjetta þennan misgáning. Háttv. þm. S.-Þ. taldi þá styrkupphæð, er veitt var síðastliðið ár, þá minstu, er hægt væri að komast af með. Útgerðarmenn bátsins halda því vitanlega fram, sem eðlilegt er. En eftir kunnugleika mínum þar nyrðra held jeg mjer sje óhætt að fullyrða, að sómasamlega sje borgað og rúmlega það. En hitt, hvort hægt sje að komast að betri kjörum, það veit jeg ekki. Jeg er fullviss um það, að sá maður, er nú nýtur þessa styrks til að halda uppi flóabátsferðum á þessum slóðum, er vel haldinn af honum.

Magnús Torfason Jeg vil leyfa mjer að gefa þessari háttv. deild dálitlar upplýsingar út af brtt. á þskj. 336,VII, frá samþingismanni mínum, háttv. 2. þm. Árn. (JörB). Hann var því máli ekki fullkunnugur og hefir því skotist yfir aðalástæðuna. Því er svo háttað um þann mann, er þar getur, að hann var einn okkar allra mesti dugnaðarmaður og hefir staðið ágætlega í stöðu sinni, hvar sem hann hefir verið. Jeg vil geta þess sjerstaklega, að hann hefir verið háseti hjá Júlíusi Júlíussyni, núverandi skipstjóra á „Brúarfossi“, sem er alþektur sem einn okkar duglegustu skipstjóra, en þykir vinnuharður mjög. Hann hefir gefið Símoni þessum mesta ágætisorð, sjerstaklega fyrir ósjerhlífni við vinnu. Það er einmitt merkilegt, að þessi skipstjóri, sem fengið hefir það orð á sig að vera fullvinnuharður, skuli gefa honum þennan vitnisburð, og hinsvegar telur Símon skipstjóra vera ágætis húsbónda. Það sýnir, að hann er maður, sem vildi vinna og vann líka mikið, enda hefir hann heldur ekki ætlað sjer af, og er nú orðinn taugaveiklaður af ofreynslu. Seinna eignaðist hann mikið í húsi á Stokkseyri, en er hann veiktist - og nú hefir hann verið veikur í 3 ár - varð hann að veðsetja húsið til þess að kosta sig ytra, og nú er það svo veðsett, að ekki fæst meira út á það. Er skemst frá því að segja, að góðir menn austur þar á Stokkseyri hafa tekið að sjer að halda heimilinu við, meðan hann er úti. Því er þessi till. á annan veg en flestar samskonar fjárbeiðnir aðrar, því að hjer kemur fult á móti, meira en 1000 kr., sem hreppsbúar leggja til beint og óbeint. Við lítum því svo á, að það sje stór samviskusök, ef hann getur ekki verið á heilsuhælinu áfram enn um stund, einkanlega af því, að nú á síðustu tímum hefir verið gefin góð von um svo sæmilegan bata, þótt aldrei verði hann jafnheill eftir og áður, að hann muni geta gengið að flestri algengri vinnu, sem ekki er beinlínis stritvinna. Að þessu athuguðu vona jeg, að mönnum sje ljóst, að fáar sjeu þær fjárbænir til þessa þings um styrk til einstakra manna, er verðari sjeu stuðnings og samþyktar en einmitt þessi.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Mitt erindi er ekki annað en það, að gera grein fyrir afstöðu fjvn. til brtt. einstakra þingmanna. Það hafa ekki verið gerðar neinar athugasemdir við brtt.fjvn., sem jeg talaði fyrir í byrjun þessarar umræðu, og get jeg því þakkað hv. deild, hve vel hún hefir tekið í þær. Jeg get verið fáorður um brtt.hv. þingmanna, því að nefndin leggur á móti þeim flestum, af því að hún telur varhugavert að grípa til eyðslu og fjárútláta úr ríkissjóði, eftir því útliti, er virðist vera fram undan. En viðvíkjandi ýmsum brtt., er horfa til framfara og nytsemdar á annan hátt og nefndin mundi að öðrum kosti ekki hafa látið sjer til hugar koma að leggjast á móti, þá get jeg lýst því yfir fyrir hönd fjvn., að það getur vel komið fyrir, er fjárlögin koma aftur hingað í þessa hv. deild frá Ed., að þá verði að leggja til að fresta eða fella niður ýmsar framkvæmdir, er stjfrv. felur í sjer, ef fylgja á því „principi“ að afgreiða fjárlögin með sem minstum tekjuhalla. Þá tek jeg fyrir brtt. Vil jeg fyrst geta þess, að láðst hefir að taka fram viðvíkjandi brtt.fjvn. um styrk til augnlæknis á Akureyri - það er þskj. 336, V -, að það er ósk þess augnlæknis, Guðm. Guðfinnssonar, sem nefndin býst við að verði við þeim tilmælum að taka þetta að sjer, ef hann flyttist norður á þessu ári, að þá fengi hann tiltölulegan styrk þann tíma ársins, er eftir yrði. Nefndin hefir ekkert við það að athuga, en vill láta þessa getið, ef hæstv. stjórn tekur ákvörðun um þetta með hliðsjón af áliti nefndarinnar. Hjer er um svo lítið að ræða, að engu munar, hvorki til nje frá, fyrir ríkissjóð. 1. brtt. á þskj. 336 er frá háttv. 4. þm. Reykv. (HjV) og hljóðar um að fella niður skólagjöld við alla ríkisskóla. Fjvn. er ekki sammála hv.þm. um það atriði og leggur á móti samþykt till. Ástæða hennar fyrir því er fyrst og fremst sú, að þetta er þegar orðinn fastur tekjuliður á fjárlögunum og bygt á þessum tekjulið. Önnur ástæðan er sú, að fleiri skólar en ríkisskólar taka upp skólagjöld til þess að geta orðið aðnjótandi ríkissjóðsstyrks, því að styrkurinn er bundinn því skilyrði, að fje komi líka annarsstaðar frá, en eiga hinsvegar ekki völ á fje, nema með skólagjöldum. Það er sýnt, að ef skólagjöld eru á ríkisskólunum, taka aðrir skólar þau upp líka til þess að gera nemendur sína hliðstæða nemendum hinna, en það verður til þess, að meiri líkindi eru á, að ríkið muni frekar en annars styrkja þessa skóla. Einnig álítur nefndin, að skólagjöldin geti verið heppilegur hemill á aðsókn af nemendum úr Reykjavík. Telur hún það hvorki óþarft nje óholt. Að vísu er það rjett, sem hv. 4. þm. Reykv. tók fram, að það á ekki að vera hægt að hefta framgang góðra námsmanna, enda virðist nefndinni ekki, að það sje gert með skólagjöldunum. Það er kunnugt, að veittar eru undanþágur frá skólagjaldi, ef sjerstaklega efnilegir og gáfaðir námsmenn eiga í hlut. Og það er gert eftir till. skólastjóra. Hitt er og rjett, að talsverð fjárútlát eru það fyrir fátækar fjölskyldur að kosta kannske mörg börn sín á skóla; en þegar aðgætt er aðstaða þeirra gagnvart foreldrum úti um land, sem verða að kosta miklu meira fje til þessa, þá virðist það ekki vera svo erfitt, að rjett sje fyrir þá sök að fella niður þennan lið. Brtt. II frá háttv.þm. Ak. (BL) og háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) fer skemra, en þó í lækkunarátt á þessum lið, eða færir hann niður um þriðjung. Fjvn. getur heldur ekki aðhylst þessa till., þótt mikill sje munurinn á henni og þeirri fyrri. Þá er næst. brtt. IV frá fjárhagsnefnd, viðvíkjandi ríkisfjehirði, eða hækkun á mistalningarfje hans. Erindi þess efnis lá fyrir fjvn., og sendi hún það til hv.fjhn., sem hefir svo út frá því borið fram þessa till. Skal jeg því ekki fara frekari orðum um hana, og eru óbundin atkv. nefndarmanna. Næsta brtt., VI, er frá hv.þm. Barð. (HK) um styrk til Magnúsar Pjeturssonar bæjarlæknis til utanfarar. Nefndin hefir ekki getað aðhylst þessa till. Bæði þykir henni upphæðin of há, er hún er borin saman við utanfararstyrk lækna, sem ekki er áætlaður hærri en 2000 kr., og auk þess telur nefndin hægt að ná þessu marki á annan hátt, enda ekki svo mikill misbrestur á heilbrigðisráðstöfunum í þessu efni, að sjerstök nauðsyn beri til slíkrar utanfarar. Þó er nefndin ekki óskift um að leggja á móti þessum styrk. Brtt. VII, frá háttv. 2. þm. Árn. (JörB), og VIII, frá háttv.þm.N.-M. (HStef og ÁJ), lætur nefndin af sinni hálfu afskiftalausar, og hafa nefndarmenn þar óbundin atkvæði. þá er frá hv.þm. Barð. (HK) brtt. X, um styrk til byggingar sjúkraskýlis í Flatey á Breiðafirði. Fyrir nefndinni lá ekki neitt, sem venjulegt er í slíkum tilfellum sem þessu, og gat hún því ekki bygt á neinu. Er þetta lítil upphæð, ef koma ætti upp sæmilegu sjúkraskýli, eftir því sem gerist venjulega. Þá má og taka það fram, að slíkur styrkur fæst ekki útborgaður, nema fjeð sje til reiðu frá öðrum hlutaðeigendum. En hjer fylgja engar upplýsingar nje áætlanir, hvort reisa eigi nýtt hús eða kaupa hús, (jeg býst við, að það sje öllu líklegra), og þá hvort þurfi að breyta því, gera við það o. s. frv. Að svo komnu máli getur fjvn. ekki lagt til, að þessi brtt. verði samþykt. Þá er næst XI. brtt. á sama þskj. frá hv. 2. þm. Arn. (JörB), um uppbót til Halldórs Arnórssonar. Hjer er um smáhækkun að ræða, sem vitanlega skiftir ekki miklu máli, en nefndin sjer þó ekki ástæðu til að leggja með þessari brtt. Næst er XII. brtt., frá hv. 1. þm. Reykv. (JakM), um styrk til Halldórs Briems til að leita sjer lækninga og styrk til Steindórs Gunnarssonar vegna útgáfu bókar. Nefndin getur hvoruga þessa till. aðhylst. Um fyrri lið till. má segja það, að auðvitað væri gott, ef ríkið gæti altaf hlaupið undir baggann með þeim mönnum, sem þurfa að leita sjer læknishjálpar erlendis. En slíkar fjárveitingar draga jafnan óþægilegan dilk á eftir sjer, því að margir hafa þörf fyrir þesskonar styrk. Viðvíkjandi manni þeim, sem hjer er um að ræða, má líka geta þess, að eftir þeim gögnum, sem fyrir nefndinni lágu, er enginn vissa fyrir því, að hann geti fengið bata, þó að hann ætti kost á að fara utan. - Útgáfustyrknum, sem síðari liður till. fer fram á, virðist nefndinni ekki ástæða til að sinna. Útgefandi gat ekki miðað verð bókarinnar við það, að styrkur fengist til útgáfunnar eftir á. Hjer er heldur ekki um svo háa upphæð að ræða, að líklegt sje, að það hefði spilt sölu bókarinnar, þó að hún hefði verið því dýrari, sem þeirri upphæð nemur. Þá er brtt. frá hv. 1. þm.N.-M. (HStef), um að styrkja menn til þess að fá sjer gerfilimi. Þó að nefndin játi, að gott væri að geta styrkt menn, sem á slíku þurfa að halda, treystir hún sjer ekki að mæla með þessari till. Þó að einhverjir væru styrktir í þessu skyni, mundu aðrir verða útundan, og því óvíst, að svona styrkur kæmi rjettlátlega niður. Næst er brtt. XIV, frá hv.þm.N.-Þ. (BSv), um uppbót til Friðriks pósts á Helgastöðum vegna heilsubilunar, er hann hafi hlotið vegna ofreynslu í póstferðum. Nefndin hefir ekki getað lagt með því, að þessi uppbót yrði veitt. Af þeim skjölum, sem fyrir liggja, verður ekki sjeð, hvort heilsubilun þessa manns stafar af ofreynslu í póstferðum. Auðvitað getur því verið um að kenna, því að það er kunnugt, að póstferðalög eru mjög erfið. En þegar litið er á þetta mál í sambandi við umsögn aðalpóstmeistara, sem hefir fylgst með og er þessum málum kunnugur, er minni ástæða fyrir nefndina að mæla með þessari styrkveitingu. Þar kemur það fram, að ekki er rjett að veita styrk á þessum grundvelli. Það er rjett að vísu, að póstar hafa allir mjög lág laun, og það er alveg óviðeigandi að beita þeirri aðferð, sem höfð hefir verið, að bjóða störfin upp þegar þau losna. Sú aðferð hefir þrýst laununum svo mjög niður, að póstar hafa ekki getað tekið sjer fylgdarmann í erfiðar ferðir, nema sjer í skaða. Af því hefir leitt, að þeir hafa orðið að ferðast fylgdarmannslausir, en víða hagar svo til, að það er þeim ofraun. En þarna er svo mikið í húfi fyrir póstsjóðinn, að mesta nauðsyn er á, að úr þessu verði bætt. Mjer er kunnugt um, að pósturinn, sem gengur á milli Staðar og Hrútafirði og Akureyrar, hefir svo lág laun, að hann getur ekki haft með sjer fylgdarmann. En þær ferðir eru algerlega ofraun einum manni. Jeg vissi til þess í vetur, að hann var í eitt skifti 6 daga milli Akureyrar og Blönduóss, og í þeirri ferð varð hann að ganga frá öllum hestum sínum. Af tilviljun hafði hann samferðamann í þessari ferð. Annars er óvíst hvernig farið hefði. Nefndin lítur svo á, að í stað þess að taka til greina allar beiðnir um styrk eins og þá, sem hjer er um að ræða, eigi að launa póstana svo vel, að þeir þurfi ekki að hætta heilsu sinni í þessum erfiðu ferðum. Næst er brtt. frá hv.þm. Dal. (JG), um framlag til Vesturlandsvegar. Þessi till. lá einnig fyrir við 2. umr., og jeg þarf ekki annað um hana að segja en jeg tók fram þá, nefnilega að þessi framkvæmd væri ekki tímabær að áliti vegamálastjóra. En jeg get lýst því yfir, að atkv. nefndarinnar eru nú óbundin um þennan lið. Þá kemur brtt. frá hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), um 9000 kr. til vegar á Hólmahálsi. Nefndin hefir ekki getað fengið neinar upplýsingar eða álit vegamálastjóra um þennan veg. Hefir hún því ekki tekið afstöðu til þessa liðs og hefir um hann óbundin atkv. Hv. þm. Mýr. (PÞ) hefir tekið sína brtt. aftur, og þarf því ekkert um hana að segja. Þá er XVIII. brtt. frá samgmn. Nefndin hefir ekki tekið afstöðu til hennar og hefir þar óbundin atkv. Næst er till. frá hv. 1. þm. Reykv. (JakM), um styrk til Odds Valentínussonar til að kaupa vjelbát. Nefndinni fanst ekki rjett, eins og sakir standa, að ganga inn á þessa till., því að margir gætu á eftir komið. Þá er brtt. á þskj. 345 frá hv.þm. Str. (TrÞ), um símalagningu. Þetta mál lá fyrir fjvn. og var sent landssímastjóra, en hann hefir lagt á móti því. Jeg get látið þess getið, að jeg fór þess á leit við landssímastjóra, að lagður væri línuspotti í mínu kjördæmi, en fjekk sama svar. Það getur verið, að jeg beri fram till. um þetta, ef þessi till. nær samþykki. En nefndin hefir um hana óbundin atkvæði. Þá kem jeg að síðustu brtt. við þennan kafla, sem er till. frá hv. sjútvn. um 60 þús. kr. til radiovita. Það varð nokkurt umtal um þetta atriði við 2. umr. Jeg gat þess þá, að þar sem nefndin flytti till. sama efnis, gæti hún ekki fallist á þessa till., og mæltist til samkomulags við hv. sjútvn. Hv. sjútvn. vildi þá ekki taka sína till. aftur og hafði það á móti till.fjvn., að þar væri veitt fjárupphæð, án þess að ákveðið væri til hvaða vita hún gengi. Það kom fram, að 35 þús. kr. tillag var miðað við byggingu tveggja radiovita. Nefndin áleit þá, eins og nú, ráðlegra að fara ekki lengra fyr en reynsla væri fengin með þessa 2, því að hægt mundi að nota loftskeytastöðina fyrir þriðja miðunarstað. Nefndin gat ekki fengið neina ábyggilega áætlun um, hvað hver viti mundi kosta, hvorki hjá sjútvn. nje vitamálastjóra. Fyrst var giskað á 25–30 þús kr., en nú er ekki gert ráð fyrir nema 20 þús. kr., eða 60 þús. til þriggja vita. Nefndin getur ekki gert það að kappsmáli, hvað vitarnir kosta, og mun ekki gera það að ágreiningsatriði. - Það er hjer till. frá nefndinni viðvíkjandi niðurfellingu hljóðdufls á Valhúsgrunni, en jeg tók fram, að verið gæti að nefndin tæki þá till. aftur, og jeg býst við, að hún geri það, ef hv. sjútvn. tekur aftur till. sína og fer að ósk hæstv. atvrh. (MG), sem vildi, að hún fjellist á till.fjvn. og fjvn. tæki þá aftur þessa niðurfellingu. En eins og jeg tók fram í byrjun, hefi jeg ekki leyfi til að taka till. aftur af hendi fjvn. og geri það því ekki að svo stöddu. Jeg vænti þess enn, að samkomulag geti orðið um þennan lið milli sjútvn. og fjvn. Jeg held jeg þurfi ekki að taka fleira fram og get því lokið máli mínu.

Hjeðinn Valdimarsson Hv. frsm. (ÞórJ) gat þess, að hv.fjvn. vildi ekki fallast á brtt. mína, að skólagjöld fjellu niður, og sjerstaklega af því, að þessi gjöld væru þegar orðin fastur tekjuliður. Mjer finst það lítil ástæða, þó að þetta hafi tíðkast örfá ár. Hjer er um þá nýbreytni að ræða að skattleggja fróðleiksfýsn ungra manna, og hefir það rjettilega mætt mótspyrnu. Hv. frsm. gat þess, að afnám skólagjalda gerði prívatskólum erfitt fyrir, en mjer finst hv.fjvn. ætti ekki að harma það, þó að þeir settu niður skólagjöld sín. Það ætti að kappkosta eftir mætti, að sem flestir unglingar gætu fengið ókeypis skólanám. Þá gat hv.frsm. þess, að skólagjöldin væru nokkur hemill á Reykvíkinga í skólasókn. Þetta er rjett. En jeg get ekki fallist á, að það sje rjettmætt að setja á þá slíkan hemil. Það hefir yfirleitt þótt fremur bresta á kunnáttu og þroska hjá ungu fólki hjer í bænum, svo að ekki sýnist ástæða til að setja sjerstaka löggjöf til að hindra það frá skólagöngu. Hv. frsm. gat þess, að það væri ójöfn aðstaða fyrir þá, sem ættu heima utan Reykjavíkur og hina, sem væru búsettir í bænum. Það kann að vera stundum. En þess vegna er þó ekki næg ástæða til að gera svona upp á milli þeirra. Sumir sveitapiltar utan af landi eiga hjer hæga aðstöðu, og það liggur í augum uppi, að það er órjett að láta syni efnamanna úti á landi sleppa við að greiða skólagjald, en heimta það hinsvegar af fátækum piltum, sem heima eiga í Reykjavík. Frsm. gat þess, að veita mætti eftirgjöf á skólagjaldi, en til þess þarf nemandi að vera sjerstaklega efnilegur og foreldrar sjerstaklega fátækir. Það segir sig sjálft, að skólagjaldið eins og það er ákveðið hjer, 150 kr. á ungling, muni geta orðið tilfinnanlegur baggi á foreldra, jafnvel þótt þeir sjeu ekki bláfátækir, sem vildu kannske kosta 2 eða 3 börn sín á skóla. - Jeg skal ekki fara um þetta fleiri orðum. En jeg get lýst því yfir um leið, að ef þessi till. mín verður feld, mun jeg greiða atkvæði með till. þeirra hv.þm. Ak. og hv.þm. V.-Ísf., þó að mjer þyki þeir fara fram á of litla lækkun. Þá vildi jeg segja örfá orð um radiovitana. Það, sem sjútvn. byggir till. sína á, er álit vitamálastjóra, en eftir því eiga að nægja 20 þús. kr. til hvers vita. Það virðist ekki vera ástæða til að fresta þessum framkvæmdum. Allmikil reynsla er þegar fengin erlendis um gagnsemi þessara vita, og eru þeir taldir ómissandi. Ef reistir verða þrír vitar, er ætlast til, að með aðstoð loftskeytastöðvanna hjer og í Vestmannaeyjum verði hægt að ná til skipa frá Húnaflóa, suður fyrir land og norður að Langanesi, þ. e. a. s. frá öllu Vestur- Suður- og Austurlandi. Sjútvn. leggur nokkurt kapp á, að þessi till. nái fram að ganga, því að hún álítur miklu skifta að fá fremur 3 vita en 2, þar sem radiovitakerfið nær svo langt, er 3 vitar eru bygðir, að flest skip mundu sjá sjer hag í því að fá sjer miðunartæki, sem miklu óvissara væri, ef vitarnir væru aðeins tveir. Þá vil jeg ekki láta hjá líða að mótmæla því, sem hv.þm. Str. (TrÞ) sagði um vitagjöldin. Hann vildi mótmæla því, að vitagjöldin ættu að renna til byggingar og rekstrar vita eingöngu. Þetta væri venjulegur tekjustofn og útgjöld til vita venjuleg útgjöld. Nafnið á gjaldinu, vitagjald, segir nú sjálft til, að þessi gjöld muni lögð á skipin í einhverju sambandi við vitana, en ekki sem almenn tekjulind. Hann gat þess, að togarar greiddu gjaldið einu sinni á ári, en vöruflutningaskip legðu á vörurnar, sem síðan kæmi á landsmenn alla. Útlend skip ættu aftur að greiða hátt gjald. Um þetta mætti nú ýmislegt segja. Meiri hlutinn af útlendu fiskiskipunum greiðir ekki neitt gjald, þótt þau njóti vitanna, er þau koma ekki í höfn hjer. íslenskir togarar og vöruflutningaskip greiða gjaldið, og legst það á framleiðsluna og innfluttu vörurnar, en í móti kemur aftur hagnaðurinn af betri vitum og minni sjótjónum, sem leiðir af sjer lægri vátryggingargjöld, og nemur það til lengdar því, að vitagjaldið hækki ekki kostnaðinn við vörurnar, þegar því er varið til vita, nýbygginga og rekstrar. Þá er vitagjaldið ekki álögur á almenning, heldur gjald fyrir nýja vita, gleggri og áhættuminni sjóleið. Því virðast engin rök liggja að því, að vitagjaldið renni í ríkissjóð. Þegar litið er í þingtíðindin frá fyrri árum og athugað, hvernig lög þessi eru til komin, þá sjest, að 1877 kemur mál þetta fyrst til umræðu og er flutt af Halldóri Kr. Friðrikssyni til að byggja fyrir vita. En 1879 er gjaldinu breytt aftur, af því að þá þykir það orðið of hátt í samanburði við kostnaðinn af vitunum, og þá er það Tryggvi Gunnarsson, sem beitir sjer fyrir því. Honum farast svo orð: „Nú er ekki enn fullreynt, hve mikið komi til vitans, en á að giska mun það vera yfir 6000 kr. á ári, og er það óþarflega hátt gjald vitanum til viðurhalds“. En hann kvaðst samdóma því, að ríkissjóður ætti að fá kostnað sinn fullborgaðan án þess að græða. Þetta er sú regla, sem síðan hefir verið fylgt með vitagjaldið. 1911 er það svo hækkað enn á ný, og þá af þeirri ástæðu, að útgjöld landssjóðs til vitanna hafa hækkað. Nú stendur málið svo, að ríkissjóður hefir á undanförnum árum samtals lagt fram á 2. hundrað þúsund krónur meira til vitanna heldur en vitagjaldinu nemur, en hefir í aðra hönd fengið vitana að eign, sem eru um 1100 þús. kr. virði, þótt sú eign gefi ekki beinan arð. Það getur undir engum kringumstæðum komið til mála að ganga lengra en svo, að ríkissjóður fái endurgreitt af vitagjaldinu þetta á 2. hundrað þús. kr. og haldi vitunum sem eign, en síðan standist á vitagjald og kostnaður af vitunum og nýbyggingar. En hv.fjvn. virðist ætla að ganga lengra, þar sem hún vill taka á einu ári 85 þús. kr. af vitagjaldinu umfram það, sem til vitanna gengur. Það virðist því alt benda til þess, að hv.fjvn. vilji fara að gera vitagjöldin að sjerstökum tekjustofni. Hæstv. landsstjórn fór út á þessa hálu braut með fjárlagafrv., þar sem vitagjöldin eru 55 þús. kr. meiri en kostnaðurinn af vitunum, en háttv.fjvn. gengur þó enn lengra. Jeg vænti því, að háttv. deild athugi þetta og fallist á till. sjútvn. og sje jafnframt sammála um, að það sje háskaleg braut að fara að gera vitagjöldin að almennum tekjustofni.

Sveinn Ólafsson Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) hefir að miklu leyti tekið frá, mjer umtalsefnið, því að jeg kvaddi mjer hljóðs út af orðum, sem fjellu hjá hv.þm. Str. (TrÞ). Hann kom inn á till. sjútvn., um að veita 60 þús. kr. til miðunarvitanna þriggja, og ljet á sjer skilja, að nefndin vildi heimta til vitanna jafnmikið fje og vitagjöldin næmu. Út af þessu þykir mjer rjett að minna á það, að 1925 voru vitagjöldin ekki 300 þús. kr., eins og hv.þm. (TrÞ) vill telja fram, heldur nærri 400 þús. kr., en útgjöldin til vitanna alls samkvæmt þessu fjárlagafrv. verða ekki nema 179620 kr., og að viðbættum þeim 60 þús. kr., sem sjútvn. vill leggja til miðunarvitanna, tæplega 240 þús. kr. Er því ekki farið fram á að nota í þarfir vitanna nema rösklega helming af vitagjaldinu, eins og ætla má að það verði. Hinsvegar get jeg verið hv.þm. Str. sammála um það, að ekki sje sjálfsagt eða skyldugt að nota í hvert sinn alt vitagjaldið í þarfir vitanna, þegar aðrar þarfir eru aðkallandi. Jeg vona samt sem áður, að háttv. deildarmenn hallist að till. sjútvn. í þetta sinn og horfi ekki í þann tiltölulega litla mun, sem er á henni og till.hv.fjvn., því að tryggingin fæst fljótt og er ómetanleg fyrir líf og eignir sjófarenda, ef miðunarvitarnir koma allir þrír í einu. Skal jeg svo ekki fara lengra út í þetta, fyrst og fremst sakir þess, að búið er að ræða töluvert um það áður, og í öðru lagi finst mjer ekkert uppbyggilegt að tala yfir tómum stólum, þegar menn eru flestir úr deildinni farnir. Þó skal jeg lítillega minnast á till. mína á þskj. 336, XVI, um 9000 kr. til Hólmahálsvegar. Jeg tók svo eftir hjá hv.frsm. (ÞórJ), að meiri hl. nefndarinnar legðist á móti till. þessari, eins og hæstv. atvrh. gerði líka, og að mjer skildist af því, að þetta fje væri alt of lítið og kæmi því ekki að tilætluðum notum. En eins og jeg hefi minst á áður, þá bjóðast hlutaðeigandi hjeraðsbúar til þess að leggja fram hluta kostnaðarins, þótt þetta sje á lögákveðnum þjóðvegi, og stilla kröfum svo í hóf, að líklega þarf nokkur ár til þess, að vegspottinn milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar verði fullger. Og jeg skal fúslega viðurkenna, að það er eftir ráðleggingum mínum, að farið er svona hóflega á stað með fjárbeiðnina. Að síðustu skal jeg geta þess, sem mjer láðist að minnast á, þegar jeg talaði fyrir till. þessari, að á Reyðarfirði, sem er aðalbækistöð kjötútflutningsins frá Austurlandi, er engin kælistöð fyrir kjöt til útflutnings, en hún er til úti á Eskifirði. Er því æskilegt, að vegspottinn frá Eskifirði til Reyðarfjarðar verði sem fyrst gerður akfær, bæði af þessum ástæðum og öðrum, sem fyr voru taldar. Vænti jeg því, að hv.þdm. lofi þessari till. að fljóta.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil aðeins segja nokkur orð til hæstv.forsrh. (JÞ). Hann var mjög viðkvæmur yfir því, sem jeg sagði, og var að gefa í skyn, að jeg vildi fara að fremja nokkurskonar eldhúsverk. En hæstv. ráðherra þarf ekkert að vera hræddur um það, að farið verði að fremja eldhúsverk á hæstv. stjórn úr þessu. Aðstaða hennar er alt önnur en allra annara stjórna, og samkvæmt þeirri aðstöðu ber að koma fram gagnvart henni. Þá sagði hæstv. ráðherra, að jeg hefði verið látinn þegja við vantraustsyfirlýsingunni. Það er vitanlega ekki rjett, að jeg hafi verið „látinn“ þegja við henni, en hitt er annað, að jeg lagði ekki margt til þeirra mála, sem þá voru til umræðu. En það er nú svo, að það mun sjaldnast talað mikið, þegar búið er að flytja sjúklinginn úr sjúkrastofunni upp á skurðarstofuna. Það mun vera vanalegast, að gengið sje beint til verks. Út frá þessu gekk jeg einmitt, þegar hin pólitiska „operation“ var gerð á hæstv. landsstjórn. Þá sagði hæstv. ráðherra ennfremur, að hv.fjvn. hefði lítið haft að athuga við tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins, þar sem hún aðeins hefði fært áætlunina niður um 50 þús. kr. Þetta finst mjer síst vera til þess að hæla sjer af, því að það er skylda hverrar stjórnar að ganga svo frá fjárhagsáætlun fjárlaganna, að ekki þurfi að færa hana niður. Þá vildi hann telja það skuld fjvn. í fyrra, að tekjuáætlunin hefði verið ógætileg. En með því kveður hann regindóm upp yfir sinni áætlun, því að mörgum sinnum var hún ógætilegri. Og meðal annars var hann að verja sig og þvo hendur sínar af áætluninni samkvæmt jarðræktarlögunum. Jeg játa, að hann geti það á einum grundvelli, þeim grundvelli að halda sig við annan taxta en nú er farið eftir. Og það er aldrei nema rjett eftir honum að gera það, og þá þarf hann ekki að eyða 100–150 þús. kr., heldur getur komist af með 10 þús. En ætli hæstv. ráðherra að halda sig á þessum grundvelli, þá er hann aldrei nema á þeim sama grundvelli, sem hann er altaf á, þegar hann leggur eitthvað til mála landbúnaðarins. Þá kunni hæstv. ráðherra hálf illa við, að það væri sagt, að hann hefði í þingbyrjun týnt lögunum um gengisviðaukann. En hvað sem hann segir, þá held jeg fast við það, að í fjárlagafrumvarpinu sje tekið tillit til gengisviðaukans, og er því miklu góðgjarnara að segja, að hann hafi gleymt lögum þessum, þegar hann lagði fjárlagafrv. fyrir þingið, heldur en að halda því fram, að tekjurnar hafi ekki verið áætlaðar á grundvelli gildandi laga. Annars finst mjer hálf leiðinlegt, að þetta skyldi henda hæstv. fjrh. nú, ofan á alt annað, sem á undan er gengið í hinni frægu fjármálastjórn hans, svona á síðasta þinginu, sem hann á eftir að sitja sem fjármálaráðherra.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Háttv. þm. Str. (TrÞ) sagði, að það hefði verið haft rangt eftir sjer, að hann hafði sagt við framhald 1. umr. fjárlagafrv., að hann ætlaði að geyma eldhúsverkin þangað til við vantraustsumræðurnar. En jeg býst nú við, að ýmsir hafi heyrt hann segja þetta, og að minsta kosti hafa þingskrifararnir skrifað það eftir honum. Í handriti þeirra stendur: „Jeg er vanur að nota þetta tækifæri til eldhúsverka, en þar sem nú stendur svo á, að umræður um vantrauststillögu standa fyrir dyrum, get jeg komið öllum mínum aðfinslum að við það tækifæri og ætla því ekki að fara í eldhúsið nú“. Þetta hafa skrifararnir skrifað, en að vísu er ræðan óleiðrjett, og má því vel vera, að þingmaðurinn taki þetta út úr þingtíðindunum, en jeg held eigi að síður, að hann hefði getað sparað sjer að bera á móti þessu nú. Ef ekki þykir hægt að fara út í eldhúsverk við stjórnina, þá er það ekki af öðru en því, að hún hefir svo gott orð á sjer, að ekki er hægt að finna að neinu hjá henni; því að eldhúsverk eru ekkert annað í þessum skilningi en aðfinslur, sem hver stjórn má altaf eiga yfir höfði sjer. Þessi „pólitíska operation“, sem hv.þm. var að tala um, er ekkert annað en það, að vantrauststillögunni var vikið frá með brtt., sem fól í sjer, að þessi stjórn ætti að sitja fram yfir næstu kosningar, eins og líka greinilega var tekið fram af frsm. flokksins, hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ). Þetta var því líka hlutleysisyfirlýsing frá stjórnarandstæðingum, sem ekki vilja styðja stjórnina, en sjá að þeir geta ekki myndað stjórn sjálfir. Þá fann hv.þm. Str. mjög til þess, að allar ásakanir um ógætilega fjárhagsáætlun hitta fyrst hv.fjvn. Og má í þessu sambandi geta þess, að í fyrra bar hún fram till. til hækkunar á aðeins einum lið, sem nam nálega 330 þús. kr. Að jeg ekki lagðist fast á móti því þá, var fyrir þá sök, að nefndin lofaði að styðja ekki að fleiri hækkunartill., ef þessi næði fram að ganga. Það, sem mjer því er ámælt fyrir nú, er það, að jeg hefi látið fjárlagafrv. stjórnarinnar bera svip af áætlun hv.fjvn. frá síðasta þingi. En það er nú svo um þetta mál eins og öll önnur, að stjórnin verður að taka tillit til þess, sem þingið vill, og því bar henni skylda til að hafa hliðsjón af áætlun háttv. nefndar. Þá vildi hann afsaka sig og nefndina með því, að nú væri útlitið framundan um afkomu ríkissjóðs ennþá verra en í fyrra, en þetta er ekki rjett, því ef munurinn er nokkur, þá er þó bjarta útlit um afkomu ársins 1928 en var í fyrra um afkomu yfirstandandi árs. Þess vegna er það enginn regindómur yfir fjárhagsáætlun stjórnarinnar nú, þó að hún feti einmitt í þau spor, sem samþykt voru hjer fyrir ári síðan. Þá fór hann að tala um jarðræktarstyrkinn og viðurkendi nú, að engar upplýsingar hefðu legið fyrir frá Búnaðarfjelaginu um það, hve mikið fje þyrfti til hans eftir jarðræktarlögunum, og hann afsakaði Búnaðarfjelagið með því, að það hefði ekki getað gefið þessar upplýsingar, sökum þess að það hefði ekki fengið í hendur skýrslur frá búnaðarfjelögunum. En jeg vil þá spyrja, hvernig er hægt að ætlast til þess, að stjórnin viti um þetta, úr því að Búnaðarfjelagið var ekki einu sinni búið að fá skýrslurnar í sínar hendur? Þá hafði háttv.þm. mikið að því að finna, að frv. um gengisviðaukann var ekki borið fram um leið og fjárlagafrumvarpið, en þetta var alveg eðlilegt, því að stjórnin vildi athuga, hvort nægja mundi óbreytt framlenging, eða breytingar þyrfti að gera til útvegunar á tekjum, og sú athugun gat ekki farið fram fyr en niðurstaða ársins 1926 var í ljós komin. Hitt er skakt, að áætlun stjórnarinnar hafi ekki verið gerð á grundvelli núgildandi laga. Hún hefir einmitt haft það fyrir augum, því að stjórnin mátti búast við því, að þessi lög yrðu framlengd, þegar þau fjellu úr gildi. Það var vikið að því á síðasta þingi og eins nú við fyrri umr. fjárlagafrv., að til þess gæti komið, að tekjuauka þyrfti að útvega á þessu þingi og þá ganga lengra en að framlengja þessi lög. Og ekki er enn sjeð fyrir það, hvort hjá því verður komist. En nú er tækifæri fyrir hv.fjhn. að athuga það mál í sambandi við frv. um framlengingu á gengisviðaukanum. Annars tel jeg það mjög óheppilegt, ef fjárlagafrv. verður fyrir þeim útgjaldaauka í meðferð þingsins, að leggja verði þess vegna ný gjöld á þjóðina, því að það er vel hægt ennþá, þar sem fjárlagafrv. er ekki lengra komið, að afgreiða það í því formi, að hægt verði að hlífa þjóðinni við nýjum sköttum og álögum.

Hákon Kristófersson Jeg skal ekki vera langorður að þessu sinni, en ætla þó að segja nokkur orð viðvíkjandi brtt. á þskj. 336,X. Jeg tók svo eftir, að hv.frsm. (ÞórJ) segði fyrir hönd nefndarinnar, að henni væri ekki nægilega kunnugt um þetta mál. Jeg skal fúslega játa, að jeg hefi ekki skrifað hv.fjvn. um það, hvað fjelagið í Flatey ætlaði sjer að gera við þessa peninga. En jeg talaði við nefndina og sagði henni, að hugmyndin væri að byggja sjúkraskýli í sambandi við hinn væntanlega læknisbústað. Jeg hafði tjáð nefndinni, að fjelagið ætti í sjóði 3400 kr. og áætlað væri af smiði í Flatey, að fyrirtækið mundi kosta um 6500 kr. Mjer var falið af fjelaginu að fara fram á, að því yrði veittur 2000 kr. styrkur. Brtt. í þá átt flutti jeg svo við 2. umr. fjárlagafrv. og fór þá um hana nokkrum orðum, sem jeg hefi nú að nokkru orðið að endurtaka. Þessa brtt. tók jeg aftur til 3. umr. Jeg er alls ekki að setja neitt út á afstöðu nefndarinnar til þessarar hóflegu till., en mjer þykir aðeins leitt, að hún skuli hafa gleymt því samtali, sem jeg átti við hana um þetta efni. Þegar þess er gætt, að hjer er ekki nema um örlítinn hluta af þeirri upphæð að ræða, sem jeg fullyrði að byggingin muni koma til að kosta, þá vænti jeg þess, að hv.þdm. taki vel í þessa málaleitun. Mjer þætti ekki illa fara á því, að nefndin gerði slíkt hið sama, ef hún þá tekur orð mín trúanleg. Annars ætla jeg ekki að fara frekar út í umr. um þennan kafla fjárlagafrv. Jeg vildi aðeins gefa stutta skýringu, ef það gæti orðið til þess, að hv.þm. vildu frekar ljá till. þessari fylgi. En ef hún verður feld, þá er óhætt að slá því föstu, að það er algerlega móti allri venju um slíkar fjárveitingar í flestum öðrum tilfellum, þar sem svo mikill hluti fjárins kemur annarsstaðar frá.

Forseti (BSv): Umr. þessa hl. fjárlagafrv. er lokið og verður þegar hafin umr. um síðari hluta þess, en atkvgr. frestað. Jeg verð að telja heimilt að leyfa þeim hv.þm., sem talað hafa við fyrri hl. umr., að taka til máls aftur sem ný umr. sje hafin, og er það samkvæmt fastri þingvenju.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg þarf ekki að tala langt mál af hálfu fjvn. um þennan kafla fjárlagafrv. Ekki ætla jeg heldur að fara út í neinn almennan samanburð, meðan enn eru á leiðinni till. frá einstökum hv.þm. og jafnvel ekki laust við, að von sje á till. frá fjvn. Af öllum þeim fjölda brtt., sem hjer liggja fyrir, er er alveg hverfandi það, sem frá nefndinni kemur, svoleiðis að ef yfirborðið af þeim verður samþ., þá er framhjá því gengið, að fjvn. hafi nokkur veruleg áhrif á afgreiðslu fjárlaganna. Jeg ætla þá í sem stystu máli að gera grein fyrir hinum tiltölulega fáu brtt. nefndarinnar. pær er allar að finna á þskj. 336. Það eru þá fyrst 2 brtt., er snerta Landsbókasafnið. Landsbókavörður kom á fund nefndarinnar og gerði grein fyrir því, að safninu væri mjög bagalegt, ef lækkaðar væru fjárveitingarnar til bókakaupa og bókbands og til samningar handritaskrár, því að þær væru nú helst til lágar. Stjórnin lækkaði þessar upphæðir í frv. sínu, aðra um 1000 kr., en hina um 500 kr. Nefndin hefir fallist á að hækka þær aftur, þannig að þær verði eins og í núgildandi fjárlögum. Landsbókasafninu berst árlega fjöldi góðra bóka, sem engin eign er í og ekki koma að neinu gagni, nema þær sjeu bundnar inn. Um handritaskrána er það að segja, að að henni starfar nú Páll Eggert Ólason, og stendur aðeins á að gefa hana út, svo að hún megi koma að notum. Það er ekki hægt fyrir menn að nota safn þetta, nema til sje yfir það fullkomin skrá. Af því, sem nú er sagt, sjer nefndin sjer ekki annað fært en að hækka þessa liði aftur. Þá er næsta brtt. nefndarinnar undir tölulið XXXVI. Er hún aðeins leiðrjetting samkvæmt fengnum upplýsingum. Sá partur jarðabókar Árna Magnússonar, sem styrkurinn er veittur til, á að ná yfir Hegranesþing, og er því þessi brtt. sjálfsögð. 3. brtt. nefndarinnar er undir tölulið L. Er þar lagt til, að áætlunarupphæðin viðvíkjandi jarðræktarlögunum verði hækkuð um 100 þús. kr. 1 frv. stjórnarinnar er þessi upphæð áætluð 50 þús. kr., enda lágu þá ekki gögn fyrir um það, hvers vænta mátti. Nú hafa nefndinni borist gögn frá Búnaðarfjelagi Íslands um það, að útgjöldin verða í þetta sinn 176583,20 kr. Það er ljóst, að ef á að fara eftir sama taxta og áður, er ekkert vit í þeirri áætlun, sem nú er í frv., 50 þús. kr. Nefndin ber þessa brtt. fram eftir ósk Búnaðarfjelagsins, og er því tilætlun hennar, að styrkurinn verði greiddur eftir sama taxta og áður. Þá á nefndin eina brtt. við 17. gr., um að Sjúkrasamlag prentara megi fá styrk eins og önnur sjúkrasamlög. Þetta hefir staðið í fjárlögum áður, enda starfar þetta samlag alveg eins og önnur sjúkrasamlög, en það getur þó ekki heyrt undir ramma laganna eins og þau eru nú, vegna þess að það er bundið við eina stjett manna. Þetta vill nefndin lagfæra, enda mun þetta eigi nema meiru en eitthvað á annað hundrað króna, og vill nefndin leggja það til, að slík greiðsla fari einnig fram fyrir yfirstandandi ár. Þá vill nefndin, að ekkjum tveggja nýlátinna manna verði greidd nokkur eftirlaun, ekkju Forbergs landssímastjóra og ekkju Sveinbjarnar Sveinbjörnssonar tónskálds. Jeg skal geta þess, að þessar till. flytur nefndin eftir ósk hæstv. stjórnar og till., og skal jeg bæta því við, að að því er ekkju Forbergs snertir er það viðbót við eftirlaun. Jeg vænti, að allir sjeu sammála um, að þessar till. sjeu sjálfsagðar. Um yfirhjúkrunarkonu Kjær skal jeg taka það fram, að hún hefir á næsta ári starfað hjer á landi 25 ár, og frá henni hefir borist erindi um, að hún óskar eftir að fá þá lausn frá starfi sínu til að hvílast. Erindi hennar fylgja mjög eindregin meðmæli frá yfirlækni Sæm. Bjarnhjeðinssyni, enda mun óhætt að fullyrða, að hún hefir reynst hin mætasta og merkasta kona í alla staði. Okkur er vandfarið við þá útlendinga, sem svo vel reynast, og vill nefndin mæla hið besta með þessari till., með því líka að þessi kona treystir sjer ekki til að láta af starfi sínu, nema hún fái einhver eftirlaun, en þarf hinsvegar mjög að hvílast, eftir langt og vel unnið starf í okkar þágu. Til viðbótar vil jeg benda á það, að ástandið er nú orðið svo breytt, að við þurfum tæplega hjúkrunarkonu með svo mikilli mentun eins og þessi kona hefir. Það er hægt að komast af með ódýrari starfskraft, svo að óvíst er, hvort um nokkur aukin útgjöld verður að ræða. Þá flytur nefndin brtt. við 23. gr., um að heimila stjórninni að greiða halla þann, er verða kann á tilraunum Sambands íslenskra samvinnufjelaga til að senda frosið kjöt á erlendan markað haustið 1927. Á núgildandi fjárlögum eru samskonar ákvæði fyrir haustið 1926, og mun ekki þurfa til þess að taka, og jeg geri eins ráð fyrir, að þess þurfi heldur ekki nú, en það er þó öruggara fyrir þessa stofnun að hafa þessa tryggingu að baki sjer. Væntanlega verður þetta í síðasta sinn, sem farið er fram á þetta, þar sem við höfum nú eignast skip, sem gert er með sjerstöku tilliti til þessara flutninga. En nú verður að leggja alla áherslu á þetta, með því að aldrei hefir horft óvænlegar en nú með sölu á saltkjöti, og þyrfti að senda út frosið kjöt í miklu stærri stíl en áður hefir verið, og er þá nauðsynlegt og sjálfsagt, að ríkið styðji allar tilraunir í þessa átt. Fleiri eru ekki till. nefndarinnar. Um till. einstakra þm. ætla jeg ekki að tala fyr en flm. hafa gert grein fyrir þeim.

Bernharð Stefánsson Jeg var ekki við því búinn að taka til máls svona snemma, en gat þó ekki látið niður falla að minnast dálítið á 2 brtt., sem jeg er við riðinn, þótt jeg flytji hvoruga þeirra einn. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 336, LXIX, um biðlaun handa Eggert Stefánssyni símritara á Akureyri, 1800 kr., og til vara 1500 kr., þar til hann fær stöðu hjá landssímanum, með eigi lakari kjörum en hann áður hafði. Hv. þdm. mun flestum vera kunnugt um þetta mál, því að erindi um þetta hefir legið fyrir þinginu áður, og líka vegna þess, að í hittiðfyrra flutti jeg samskonar tillögu og þessa, en upphæðin var þá hærri en hún er hjer. Jeg gerði þá grein fyrir því, hvaða rök lægju til þess, að jeg flutti þá till., og þau rök eru enn óhrakin, og get jeg því að mestu látið nægja að vísa til þess, sem jeg sagði þá, en við það vil jeg þó bæta einu eða tveimur atriðum til skýringar. Eggert Stefánssyni var veitt stöðvarstjórastaðan á Borðeyri árið 1922, samkvæmt tilmælum þáverandi landssímastjóra, og hafði hann þá verið í þjónustu landssímans um mörg ár. Þessi veiting hlýtur að sýna það, að hann hafi leyst störf sín vel af hendi til þess tíma, annars hefði hann ekki fengið meðmæli frá landssímastjóra. En Eggert tók aldrei við þessari stöðu. Það varð að samkomulagi milli hans og þáv. atvinnumálaráðh., að hann fór aldrei til Borðeyrar, en var kyr við starf sitt á Akureyri. Þetta var gert vegna þess, að „Símamannafjelagið“ var óánægt með þessa veitingu, því að það vildi koma einum af sínum mönnum í stöðuna og hótaði jafnvel verkfalli, ef það fengi ekki að ráða, og Eggert dró sig til baka til þess að fyrra vandræðum. Við þetta starf á Akureyri var hann svo kyr þangað til 8. apríl 1924, að hann er sviftur stöðunni og honum gefin að sök drykkjuskaparóregla. Þetta lítur nokkuð einkennilega út. Haustið 1922 er Eggert talinn góður og gildur starfsmaður og trúað fyrir ábyrgðarmikilli stöðu, þótt svo atvikaðist, að hann tæki aldrei við henni, og það er sannanlegt, að fult ár eftir það var Eggert alger bindindismaður. Hjer getur því alls ekki hafa verið um brot að ræða í þessu efni, nema á tímabilinu frá því seint á árinu 1923 til 8. apríl 1924, þegar honum var vikið frá. Jeg hafði töluverð kynni af manninum á þessu tímabili, og var mjer alls ekki kunnugt um, að meiri brögð væru að vínnautn hans þá heldur en oft hafði verið, áður en honum var veitt stöðvarstjóraembættið og á meðan hann var talinn forsvaranlegur starfsmaður, og þótt svo kynni að hafa verið, hygg jeg, að finna megi mildandi ástæður. Hann var veikur um tíma þetta haust, 1923, og fyrsta vínnautn hans þá mun hafa verið samkvæmt læknisráði. Í öðru lagi má líta á það, að ef hann hefði farið til Borðeyrar, þar sem freistingar eru minni í þeim efnum en á Akureyri, þá hefði þetta ekki orðið honum að falli. Jeg ætla ekki að fara mikið fleiri orðum um þetta mál, en einu vil jeg slá föstu: Eggert afsalaði sjer stöðvarstjóraembættinu á Borðeyri vegna ákveðinna tilmæla landsstjórnarinnar, þótt hann hefði fylsta rjett til að halda stöðunni og allar líkur sjeu til, að þar hefði hann getað staðist þá freistingu, sem talið er að hafi orðið því valdandi, að hann var sviftur stöðu sinni á Akureyri. Hann hefir því að minsta kosti orðið fyrir óvenjulegu harðræði, og því tel jeg rjett að bæta honum það að einhverju leyti. Jeg hefi fengið upplýsingar um það, að Eggert mun hafa verið með færustu símamönnum landsins; það eru menn, sem vel kunna um það að dæma, sem það hafa vottað. Hjer er ekki farið fram á annað en að hann fái lítilsháttar biðlaun, þangað til hann fær stöðu aftur við símann. Jeg skil ekki í öðru en hann fái hana, því að hann er mjög vel fær um að taka einhverja slíka stöðu að sjer. Jeg skal ennfremur benda á það, að þegar Eggert var sagt upp stöðu sinni á Akureyri, varð hann ekki einn fyrir því, heldur var stöðvarstjórinn líka settur frá, og hann hefir nú verið tekinn aftur. Jeg verð að vænta þess, að Eggert verði látinn njóta sama rjettar, því að það, sem stöðvarstjóranum var gefið að sök, mun hafa verið öllu alvarlegra heldur en sök Eggerts á að hafa verið. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, með því að meðflm. minn, hv. 1. þm. Rang. (KIJ), mun gefa deildinni frekari upplýsingar um málið, enda er hann enn kunnugri því en Jeg. Þá er önnur brtt., sem jeg flyt ásamt hv.þm. Ak. (BL) og hv. 1. þm. Reykv. (JakM), á þskj. 345, lið VII, við 22. gr., um að heimila stjórninni að veita bræðrunum Esphólín alt að 75 þús. kr. viðlagasjóðslán til þess að koma upp tunnuverksmiðju á Siglufirði og endurbæta verksmiðju á Akureyri, gegn þeim tryggingum, sem stjórnin tekur gildar, og með öðrum þeim skilyrðum, sem sett eru í till. - Hjer er ekki farið fram á fjárveitingu, heldur aðeins lán. Áhætta er heldur ekki nein, því að það er ekki ætlast til þess, að lánið sje veitt, nema gegn fullri tryggingu að dómi stjórnarinnar. Hinsvegar er þetta mjög þarflegt fyrirtæki og vel þess vert, að þingið styðji það á þennan hátt. Það er talað um það, að útgerðin beri sig ekki, því að kaup verkafólks sje alt of hátt, o. s. frv. En þó að segja megi, að verkkaup sje of hátt um bjargræðistímann, þá er hitt víst, að verkamenn hafa ekki of mikið. Þetta stafar af því, að atvinnan er ekki stöðug, heldur koma langir atvinnuleysistímar á milli. Það er oft ekki um neina atvinnu að ræða að vetrinum til, og menn verða þá að lifa á því, sem þeir hafa aflað yfir sumarið. Það er því ekki að undra, að verkamenn krefjast mikils kaups. Þetta ólag stafar mjög af því, að menn hafa ekki komið því svo fyrir enn að vinna í landinu sjálfu ýmislegt, sem hjer er vel hægt að vinna, heldur kaupa vinnuna af útlendingum, og svo gengur fjöldi fólks hjer á landi iðjulaus yfir veturinn. Ef nú tunnuverksmiðju væri komið á fót á Siglufirði og stækkuð og endurbætt verksmiðjan á Akureyri, þá ætti að vera atvinnu að fá einmitt á veturna, þegar annars yfirleitt er sáralítið að gera. Það er líka auðsjeð, að verkamenn nyrðra sjá, hverra hagsmuna. Þeir mega vænta af þessari framkvæmd, því að verkamenn á Siglufirði hafa boðist til að taka þátt í fyrirtækinu, þannig að leggja fram vinnu sína sem hlutafje. Það hafa fróðir menn sagt mjer, að útvegurinn hjer þurfi um 270 þúsund síldartunnur á ári, og ef þær væru allar smíðaðar hjer, mundi það veita atvinnu 180 manns yfir veturinn. Þessar verksmiðjur, sem hjer er um að ræða, mundu vitanlega ekki fyrst um sinn geta smíðað allar þær tunnur, sem útvegurinn þarf, en þær yrðu þó vísir. Nú munu innfluttar síldartunnur - hingað komnar - kosta um kr. 5,50, eða m. ö. o., 270 þúsund tunnur kosta þá um hálfa aðra miljón króna. Efni í hverja tunnu kostar nú um 3 kr. hingað komið, eða efni í 270 þúsund tunnur kostar þá um 800 þús. kr. Mismunurinn á að kaupa aðeins efnið eða tunnurnar tilbúnar yrði þá um 700 þús. kr., sem yrði sparnaður fyrir þjóðarheildina, ef tunnurnar væru smíðaðar hjer, því að þá færi 700 þús. kr. minna út úr landinu en með því fyrirkomulagi, sem nú er. Fleiri kosti mætti telja, t. d. það, að það er töluvert erfitt fyrir þá, sem fást við þennan atvinnuveg, að panta tunnurnar í óvissu; þeir verða að fara eftir áætlun um það, hve mikið þeir muni þurfa af tunnum. Væru tunnuverksmiðjur hjer til, þá gætu þær orðið nokkurskonar forðabúr í þessum efnum; síldarútflytjendur gætu pantað tunnurnar jafnóðum og þörf væri fyrir þær. Jeg hefi líka oft heyrt kvartað undan því, að síldarmarkaðurinn yfirfyllist snögglega, og hefir því verið um kent, að of mikið væri flutt út af síld í einu. En það kemur meðal annars af því, að síldin er send út með skipum þeim, sem flytja tunnurnar inn í landið. Ef ekki þyrfti að miða útflutninginn við þessi skip, þá mætti haga sendingunum eftir hentugleikum. Allir geta líka sjeð, að skiprúm sparast mikið með þessu, því að efnið í tunnuna tekur minna pláss í skipinu en tilbúin tunna. Að vísu er stundum flutt inn salt í tunnunum hingað, og kemur þá rúmið að notum, en það er ekki nema lítill hluti af öllum síldartunnum, sem salt er flutt inn í. Þá hefi jeg heyrt kvartað undan því, að hinar útlendu tunnur væru mismunandi að stærð, og ylli það óánægju hjá hinum útlendu kaupendum. Með innlendri tunnuverksmiðju mætti girða fyrir þetta. Ef þessi atvinnugrein næði hjer þroska, þá mundi fara svo í framtíðinni, að einnig kjöttunnu- og lýsistunnugerðin færðist inn í landið, því að allar þrjár tunnutegundir er hægt að vinna í sömu verksmiðjum. Jeg vænti þess, að hv. deild sinni þessu máli og líti á það með fullri sanngirni. Mjer er ánægja að því að gefa háttv.þm. þær upplýsingar um þetta mál, sem jeg get, á milli funda, ef þeir æskja þess, en hinsvegar sje jeg ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um það hjer í deildinni.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það eru fáar brtt., sem jeg þarf að minnast á. Fyrst vil jeg geta brtt. XXII á þskj. 336, frá hv.þm. Dal. (JG), og í sambandi við hana brtt. frá hv.þm. Str. (TrÞ), á þskj. 345. Jeg vil leiða athygli háttv. deildar að því, að hjer er í raun og veru verið að auka þann útgjaldalið, sem felst í 14. gr. A. b. 4, framlag til prestlaunasjóðs. Því minna sem kemur í hann, því meiri verður hallinn á honum. Út af brtt.hv.þm. Str. sjerstaklega vil jeg geta þess, að á sumum prestssetrum kemur inn svo mikið fje í varpi, að það stappar nærri prestslaununum sjálfum, og finst mjer fullmikið að leggja svo mikið fje til jarðabóta. Annars hafa prestssetrin þetta 200–300 kr. til þess að vinna af sjer. Þá er brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HjV), um það að færa liðinn um kaup á listaverkum undir þjóðmenjasafnið. Það var nú svo áður, en var fært til í fyrra eða hittiðfyrra. Mjer er alveg sama, hvernig þetta verður haft nú, það er að sumu leyti betra fyrir stjórnina að vera laus við þann vanda að velja listaverkin. En annars vil jeg geta þess, að álits þjóðmenjavarðar hefir oft verið leitað, þegar um þessi kaup hefir verið að ræða. Þá kem jeg að XLIV. brtt. á þskj. 336, frá mjer, þess efnis að veita Björgu Þorláksson 3000 kr. styrk til ritstarfa. Svo stendur á þessu, að jeg hafði lagt til að hafa þennan lið, í mínu uppkasti að 15. gr. fjárlagafrv., en hæstv.forsrh. (JÞ) strikaði hann út, líklega vegna þess, að þessi kona er systir hans. Honum hefir fundist erfitt fyrir sig að leggja fram frv. með fjárveitingu til systur sinnar. En jeg vil nú ekki láta þessa konu gjalda þess, að hún er systir hans, og hefi jeg því borið fram þessa brtt., til þess að hv. deild geti látið í ljós álit sitt. Eins og mönnum mun kunnugt, er frú Björg stórgáfuð kona og hefir leyst af sendi þá þrekraun, sem engin íslensk kona hefir áður gert, að verja doktorsritgerð við franskan háskóla. Mjer er kunnugt um, að hún er fátæk, en hefir mikla löngun til þess að halda áfram ritstörfum og rannsóknum á hinu sama efni, sem doktorsritgerð hennar fjallar um. Þá er L. brtt. á sama þskj., frá hv.fjvn., um að hækka gjöldin samkvæmt II. kafla jarðræktarlaganna um 100 þús. kr. Mjer skilst, að þessi brtt. sje flutt eftir minni beiðni, því að jeg kom á fund hjá nefndinni og óskaði eftir svona brtt. En mjer er sagt, að háttv.frsm. hafi talað um, að hjer væri ónákvæm og ill áætlun hjá stjórninni. Jeg vil nú benda á, að það var ekki gott að gera nákvæma áætlun um þetta, þegar fjárlagafrv. var samið, þar sem þetta er annað árið, sem styrkur þessi er borgaður út, en í fyrra voru það 130 þús. kr., en það var í raun og veru styrkur fyrir tvö ár. Auk þess er þess að gæta, að það var hámarksupphæð, sem greidd var í fyrra. En þessi brtt. á að sýna, að það er ekki tilgangur stjórnarinnar að fara lægra 1928 í þessu efni. Þá verður næst fyrir mjer brtt. LXV. á þskj. 336, frá háttv. 1. þm. Reykv. (JakM), um eftirlaun handa ekkju Bjarna heitins frá Vogi. Jeg veit vel, að þessar till., sem hann ber hjer fram, fara lengra en venja er til með ekkjur, en jeg mun samt greiða atkvæði með hærri brtt., því að jeg lít svo á, að hjer eigi í hlut ekkja manns, sem alt gott eigi skilið. Þessum látna manni var annað betur lagið en að safna fje, svo að ekkjan á ekkert til. En hún á efnilega sonu, sem hún er að kosta til náms, en nú hefir það legið við borð, að hún yrði að láta elsta son sinn hætta námi sökum fjárskorts. En þessi piltur er einstaklega efnilegur námsmaður, svo að það er skaði, að hann þurfi að hætta. Þó jeg sjái, að þetta sje brot á reglum, sem farið hefir verið eftir í þessu efni, þá tel jeg vel forsvaranlegt, undir þessum kringumstæðum, að vera með þessu. Það stendur svo sjerstaklega á um ekkju þessa merkismanns, að hjer þarf ekki að skapast neitt fordæmi. Jeg vil mæla sem allra best með því, að þessi brtt. verði samþykt. Mjer þykir það ekki ólíklegt, að þeir muni margir vera hjer inni, sem telja sjer fært að fara að þessu sinni út fyrir þann ramma, sem þeir annars hefðu sniðið sjer. Þá er brtt. frá hv. 2. þm. Eyf. (BSt) og hv. 1. þm. Rang. (KIJ), um biðlaun til Eggerts Stefánssonar. Jeg mun nú fylgja sömu reglu og áður, að draga þetta mál ekki mikið inn í umræðurnar. En af því að mjer skildist á hv. 2. þm. Eyf., að þessum manni hefði verið vikið að ósekju úr stöðu sinni, þá nægir mjer að vísa til þess, sem áður hefir komið fram í þessu máli. Að öðru leyti fer jeg ekkert út í það. Þá eru brtt. frá hv.þm. Mýr. (PÞ), hv.þm. Ak. (BL) og hv. 1. þm. Rang. (KIJ), um lán úr viðlagasjóði. Jeg hefi altaf verið frjálslyndur gagnvart svona till. Jeg sje ekki ástæðu til þess að vera á móti þessu, en það verður um leið að undirstrika það, að með þessu er ekki slegið föstu, að lánin fáist. Það fer eftir því, hvort fje er til í viðlagasjóði eða ekki. Þá er brtt. frá mjer þess efnis að hækka styrk þann, sem stjórninni er heimilt að greiða Eimskipafjelagi Íslands samkv. 23. gr. Þessi styrkur var upphaflega hugsaður sem endurgreiðsla til fjelagsins á því, sem það greiðir í vitagjöld og skipagjöld. Það hefir þótt sanngjarnt að styrkja fjelagið á þennan hátt. En nú hefir Nielsen framkvæmdarstjóri snúið sjer til stjórnarinnar og farið fram á hækkun á þessum styrk vegna hins nýja skips, sem nú hefir bæst við, „Brúarfoss“. Mjer hefir fundist rjett að verða við þessu og halda áfram í sama stíl og byrjað hefir verið. Þetta skip verður alt árið á ferðum, bæði í strandferðum og landa á milli, og borgar því mikið bæði í skipagjöld og vitagjald, því að vitagjaldið er greitt í hvert skifti, sem skipin koma frá útlöndum. Því er ekki að leyna, að Nielsen er töluvert áhyggjufullur um það, að erfitt muni vera að standa straum af þessu skipi, og mjer var kunnugt um, að hann var altaf hikandi við að byggja þetta nýja kæliskip. Við þetta bætist, að skip þetta bætir mikið úr strandferðunum, svo að mjer finst ekki ósanngjarnt, að ríkissjóður beri dálítinn hluta af þeim bagga, sem þetta nýja skip kann að verða. Þá er brtt. frá háttv.fjvn., um að veita stjórninni heimild til þess að greiða halla þann, sem kann að verða af tilraunum Sambands íslenskra samvinnufjelaga á því að senda frosið kjöt á erlendan markað haustið 1927. Það er rjett, sem hv.frsm. (TrÞ) sagði, að þessi heimild er í núgildandi fjárlögum, en jeg hafði ímyndað mjer, að ekki þyrfti að taka þessa heimild upp aftur, eftir að við hefðum fengið hið nýja kæliskip. En af því að þetta er fyrsta árið, sem skipið starfar, og af því, að hv.frsm. lýsti yfir því, að ekki væri meiningin að hafa þennan lið áfram, þá mun jeg ekki verða á móti því að þessu sinni. En jeg vona, að ekki komi til þess að halli verði, því að ef svo reyndist, þá hefir það sennilega verið misráðið að kaupa þetta nýja kæliskip. En jeg ætla að vona, að til þessa komi ekki. Þá er að síðustu brtt. frá mjer, að keypt verði hús sýslumannsins á Sauðárkróki fyrir 27 þús. kr. Þar af á ríkissjóður að greiða 7000 kr. um leið og kaup fara fram, en að öðru leyti á kaupverðið að greiðast með því, að ríkissjóður taki að sjer áhvílandi 20 þús. kr. skuld við sparisjóð Sauðárkróks, en sýslumaður taki húsið á leigu með þeim skilmálum, að hann ávaxti og afborgi áhvílandi skuld, haldi húsinu við og greiði af því alla skatta og skyldur. Þegar þetta er greitt að fullu, þá hefir ríkissjóður eignast húsið fyrir 7000 kr., auk vaxta og vaxtavaxta. En sýslumaðurinn er fátækur maður og getur ekki borgað þessar 7000 kr., og mjer er kunnugt um það, að hann hefir ekki getað fengið annað sæmilegt húsnæði. Jeg veit, að hjer er gengið inn á nýja braut, en jeg býst ekki við, að hægt sje að sporna við því, að þar sem sýslumannssetur eru fastákveðin, þar eignist ríkissjóður bústaðina. Ríkissjóður hefir mikið hjálpað læknum og prestum í þessu efni, og jeg býst við, að svo verði líka að vera með sýslumennina. Það er erfitt fyrir fátæka kandidata að þurfa að kaupa hús eða byggja á stöðum, þar sem þeir koma óþektir og allslausir.

Pjetur Ottesen Í öllum þessum aragrúa af brtt. er aðeins ein lítil brtt., sem nafn mitt stendur við. En hún er um að veita Bjarna Sigurðssyni 1200 kr. styrk til húsagerðarnáms í Stokkhólmi. Það er svo ástatt um þennan pilt, að hann útskrifaðist síðastliðið vor og hafði fyrir löngu ákveðið að gera það að lífsstarfi sínu að vinna að húsagerð og afla sjer mentunar á því sviði, svo sem bestur er kostur á. Hann sótti um stúdentastyrk þann, sem veittur er 4 stúdentum árlega, en það vildi svo óheppilega til, að í ár sóttu óvenjulega margir um þann styrk. Nefndin, sem úthlutar styrknum, varð ósammála og klofnaði. Þessi piltur varð svo óheppinn, að meiri hluti nefndarinnar lagðist á móti honum og tók annan pilt fram yfir hann. Sá, sem meiri hluti nefndarinnar hallaðist að að veita styrkinn, var bæði frá öðru ári og hafði auk þess lægri einkunn, svo að í raun og veru voru ákvæði laganna brotin með því að taka hann fram yfir Bjarna þennan. En hvað sem öðru líður, varð niðurstaðan sú, að Bjarni Sigurðsson fjekk ekki styrkinn að þessu sinni. Hann vildi nú samt sem áður klífa þrítugan hamarinn og hefja þegar á þessu ári húsagerðarnámið, frekar en að láta af þeirri ætlun, er hann hafði altaf haft, og hann útvegaði sjer lánsfje til að fara utan síðastliðið haust. Honum hraus hugur við að eyða einu ári af æfi sinni í algerða kyrstöðu. Foreldrar hans eru mjög fátækir og geta ekkert styrkt hann, en lánið fjekk hann með tilstyrk góðra manna. Það var fyrir hvatning frá þeim Guðmundi Hannessyni prófessor og Guðjóni Samúelssyni byggingameistara, að hann fór til Stokkhólms, því að þeir álitu, að þar væri haldbesta þekkingu að fá í þessum efnum og best við hæfi Íslendinga. Jeg hefi nú flutt þessa brtt., af því að þessi efnilegi námsmaður ætlar sjer að loknu námi að vinna að hagnýtum störfum og er sjerþurfandi fyrir þessa hjálp, og svo hafa þeir Guðmundur Hannesson og Guðjón Samúelsson mjög hvatt hann til þess. Þeir líta svo á, að það sje mikil nauðsyn fyrir Íslendinga, að fá sem besta sjerþekkingu í byggingarfræði, og leiðir það af líkum, hve mikil og brýn þörf er fyrir haldgóða þekkingu á því sviði, þar sem þörfin á endurbótum á húsakynnum er svo brýn eins og hjá okkur. Þess vegna hafa þeir hvatt mig til að flytja till., og Guðmundur Hannesson hefir beinlínis skorað á mig að gera það, svo að það væri trygt, að þessi efnilegi piltur gæti haldið áfram námi. Jeg geng út frá því sem sjálfsögðu, að næst þegar stúdentastyrknum verður úthlutað, fái þessi piltur að njóta hans, og vil jeg því vona, ef þessi brtt. verður samþykt, að hann fái þennan styrk útborgaðan í ár, enda þótt hann standi í fjárlögum fyrir 1928. - Nú hefi jeg gert grein fyrir ástæðunum til þessarar brtt. og fel hv.þdm. að meta ástæðurnar fyrir henni, og vona jeg, að till. verði vel tekið.

Jón Guðnason Jeg á nokkrar brtt. við þennan kafla fjárlagafrv. Tvær hinar fyrstu eru á þskj. 336,XXXIII, 1. og 2. liður. Hinnar fyrri hefir þegar verið minst nokkuð af hæstv. atvrh., og get jeg þakkað honum undirtektir hans, sem ekki voru óvinsamlegar, enda þótt hann legði ekki beint til, að till. væri samþ. Ástæðurnar fyrir því, að jeg bar fram till., voru aðallega tvær. Hin fyrri er sú, að mjer er persónulega kunnugt, hve erfitt það er prestum að þurfa að greiða svo háa húsaleigu sem þeir verða nú að gera, með þeim launakjörum, er þeir hafa, einkum ef þeir hafa neyðst til að byggja í dýrtíðinni. Því erfiðara hlýtur þetta að vera, þar sem altaf er krafist, að til húsa á prestssetrum sje vandað svo, að þau verði til frambúðar, og því hljóta þau að vera nokkuð dýr. Yfirleitt mun óhætt að fullyrða, að þeir prestar, sem bygt hafa á síðari árum, greiði leigu af dýrara húsnæði en þeir þyrftu sjálfra sín vegna, ef ekki væri tekið tillit til, að þarna er verið að byggja framtíðarhús. Þess vegna er sanngirni í því, að þessi breyting sje gerð, því að mörgum prestum verður ljettara að vinna af sjer húsaleiguna með jarðabótum. - Hin ástæðan til að jeg flutti till. er sú, að það verður að teljast heppilegt, að húsaleigan sje notuð til að auka verðmæti jarðanna, sem eru eign ríkissjóðs. Eins og hv.þdm. er kunnugt, er nú svo háttað um lán til bygginga á prestssetrum, að fyrst er veitt 5 þús. kr. lán, sem endurborgast á 40 árum, en því næst er veittur styrkur í fjárlögum, gegn því að eftirgjald prestssetranna hækki um 4% af styrkupphæðinni. Í brtt. minni er ekki átt við vexti og afborganir af sjálfu láninu, heldur aðeins afgjaldshækkunina vegna styrksins, sem veittur hefir verið í þessu skyni í fjárlögum nokkur undanfarin ár. Það mun hafa verið fyrst árið 1921, að þessi leið var farin til að styrkja presta til húsabóta. Af umr. um málið á þingi það ár er auðsætt, að svo hefir verið litið á af þáverandi fjvn. og einnig af þáverandi fjrh., sem nú er atvrh., að það fje, se.m þannig yrði lagt í prestssetrin, yrði einskonar hluti af jörðinni. Fjvn. vildi, að það væri veitt með litlum eða engum vöxtum, en hæstv. ráðh. (MG) vildi, að vextir væru teknir, því að við næsta mat mundi þetta falla saman við matsverð jarðanna, og þá yrðu prestar að svara vöxtum af því, eins og allri jörðinni. Þennan skilning veit jeg að prestar, sem bygt hafa með þessum styrk, hafa líka haft á styrkveitingunni. í fjárlögum 1922, þar sem þetta er fyrst veitt, og 1924, sem jafnan er vitnað til síðan, er það líka tekið fram, að húsin verði jarðarhús og afgjald jarðanna hækki um 4% af upphæð styrksins. - En nú er kveðið svo á í jarðræktarlögunum, að prestar megi vinna af sjer jarðarafgjaldið með jarðabótum. Því get jeg ekki annað sjeð en að till. mín sje alveg sjálfsögð. Eins og laun presta nú eru lág, - langlægst allra sambærilegra embættismanna, - má telja það ógerning fyrir þá að greiða svo háa húsaleigu sem þeir verða nú að gera. Því hefði verið eðlilegt að fara þá leið, sem hv.fjvn. stakk upp á 1921, að láta þá enga vexti greiða af þessum húsabótastyrk. Jeg hefi þó eigi viljað koma með þá till., heldur þessa, með það fyrir augum, að ríkissjóður skyldi ekki bíða halla. En hann græðir í raun rjettri á þessu fyrirkomulagi, því að verðmæti jarðanna eykst 1/3 meira en sem nemur afgjaldinu; - í jarðræktarlögunum er kveðið svo á, að greiða megi afgjaldið með jarðabótum, þannig að aðeins 2/3 hlutar af matsverði þeirra komi til greina. - Nú í seinni tíð hafa mjög mörg prestssetur, sem áður voru fræg höfuðból, dregist aftur úr ýmsum öðrum jörðum. Liggja til þess margar ástæður, en þó aðallega sú, að prestar hafa ekki haft fjármagn til að bæta jarðir sínar, svo sem þörf var á. Það er auðsætt, að það er ekki ánægjulegt fyrir þjóðina, að því haldi áfram, en á því verður þó naumast ráðin bót, nema með því, að hið opinbera veiti til þess einhverja hjálp. Annars geta prestssetrin ekki tekið eins skjótum framförum og þau þurfa til þess að geta verið áfram það, sem þau áður voru, glæsileg höfuðból. - Hv. þm. Str. (TrÞ) hefir borið fram brtt. við þessa till. mína, og get jeg með því meiri ánægju fallist á hana, sem hún fer lengra í sömu átt og mín till. - Úr því að jeg er að tala um jarðabætur á prestssetrum, sem unnar eru upp í afgjaldið af jörðunum, langar mig til að minnast á eitt atriði, sem mjer datt í hug út af ræðu hæstv. atvrh. Hann sagði, að styrkur sá, sem á síðasta ári var úthlutað samkvæmt jarðræktarlögunum, hafi verið fyrir jarðabætur, sem unnar voru á 2 árum, 1924 og '25, en hv.þm. Str. leiðrjetti það og sagði, að hann væri aðeins fyrir 11/2 ár. Út af þessu langar mig til að skjóta fram þeirri spurningu, hvort hjer hafi verið gætt samræmis um styrkveitingu til jarðabóta á jarðeignum ríkissjóðs og annara jarða. Mjer vitanlega hefir ekki verið greitt fyrir jarðabætur á þeim jörðum nema fyrir eitt ár, fardagaárið 1925–'26. Ef þetta er svo, virðist svo sem jarðræktarlögin hafi komið seinna til framkvæmda gagnvart leiguliðum ríkissjóðs en öllum öðrum bændum, og er það mikið misrjetti. Þá er síðari liður þessarar sömu brtt., um 1000 kr. til íslenskrar safnaðarstarfsemi í Kaupmannahöfn. Þessi fjárbeiðni hefir verið hjer áður á ferð, en aldrei náð að komast í fjárlög. Þetta er þó mjög merkileg starfsemi, að reyna að sameina Íslendinga í Kaupmannahöfn til guðsþjónustuhalds. En vitanlega hlýtur hún að eiga mjög erfitt uppdráttar, meðan hún er ekki styrkt af hinu opinbera. Á þessa starfsemi má líta frá tvennu sjónarmiði; fyrst og fremst sem viðleitni í þá átt að efla kristnihald meðal Íslendinga í Kaupmannahöfn, og einnig frá því sjónarmiði, hverja þýðingu þetta getur haft fyrir íslenskt þjóðerni í Kaupmannahöfn. Það er alkunna, að hliðstæð starfsemi í Vesturheimi hefir verið eitt máttugasta aflið til að viðhalda þjóðerni Íslendinga þar, í hafi hinna enskumælandi þjóða. Og margir hinna bestu manna gera sjer vonir um, að íslenskt þjóðerni varðveitist þar lengi enn, einkum með hjálp þessarar starfsemi. Svipaða þýðingu ætti hliðstæð starfsemi að geta haft í Kaupmannahöfn. Finst mjer því skylt að veita þessa litlu upphæð. Næsta brtt. mín er á sama þskj., undir XXVII, og er um styrk til Sigurkarls Stefánssonar til háskólanáms. Jeg bar fram svipaða till., en nokkru hærri, við 2. umr., ásamt lægri varatill. Aðaltill. var þá feld, en fjekk allmörg atkv., svo að jeg tók varatill. aftur. Nú ber jeg till. fram aftur, og er aðaltill. mín um 1800 kr., en varatill. um 1200 kr. Vona jeg, að hin hærri upphæð nái samþykki hv.þd. Jeg vil aðeins minna á, að þessi stúdent stundar stærðfræði og hefir lokið miðhluta prófs síns með mjög hárri I. einkunn. Auk þess hefir hann ágæt meðmæli frá kennurum sínum í Kaupmannahöfn og dr. Ólafi Daníelssyni, sem telur hann meðal efnilegustu stærðfræðinga, sem hann hafi kent. Auk þess er hann bæði ötull og reglusamur. Íslendingar þurfa á næstunni að fá góðan mann í þessari grein. Því hefi jeg borið fram brtt., og skal jeg taka fram, að mjög tvísýnt er um það, hvort þessi maður getur lokið námi, nema hann fái styrk til þess. Þá á jeg enn brtt. á sama þskj., XLV, um styrk til Ásmundar Sveinssonar myndhöggvara til Rómaferðar. Þetta er áreiðanlega einn af bestu listamönnum okkar og sá, sem listfróðir menn byggja einna mestar framavonir á. Má því telja skylt að veita honum styrk til þess að komast þangað, sem kallað er hið fyrirheitna land allra listamanna. Þá kem jeg að síðustu brtt., sem er sú LIV. í röðinni á sama þskj. Hún fer fram á að hækka styrkinn til bryggjugerða og lendingabóta um 2 þús. kr., og að þessari upphæð - 2 þús. kr. - sje varið til þess að gera bryggju við Salthólma á Gilsfirði. Það hefir ekki verið hægt að leggja fram kostnaðaráætlun um bryggju þessa, af því að enn hefir ekki tekist að ná í verkfróðan mann til þess að framkvæma nauðsynlegustu mælingar á staðnum. En af því að jeg er þarna kunnugur, þá ætla jeg að leyfa mjer að skýra fyrir hv.þdm., hvernig hagar þarna til. Við Salthólmavík er útfiri mikið, svo að sæta verður sjávarföllum um afgreiðslu skipa. Kemur oft fyrir, að skip verða að bíða alt að 6 stundum svo, að ekkert er hægt að vinna að afgreiðslu þeirra. En þarna úti á firðinum er Salthólmi, og þó að fjari út undir hann, er þó altaf nóg dýpi við sjálfan hólmann, og því hægt að lenda við hann, þegar bryggja er komin, hvernig sem stendur á sjó. Nú er það hugsun manna, sem þarna eiga hlut að máli, að byggja bryggju við hólmann. Er það einkum kaupfjelagið, sem hefir forgöngu um þetta. En af því að gera má ráð fyrir, að bryggja þessi kosti allmikið fje, og hinsvegar óumflýjanlegt að reisa samhliða henni hús í hólmanum til vörugeymslu, þá sjer kaupfjelagið sjer ekki fært að kosta að öllu leyti þessi mannvirki, og þess vegna er það, að farið er fram á þennan styrk til þess að ljetta undir með fjelaginu. Jeg held, að þessi styrkveiting mundi margborga sig fyrir ríkissjóð, og kæmi það fram í sparnaði á rekstrarkostnaði strandferðaskipanna, sem oft hafa orðið að liggja þarna tímum saman og bíða eftir afgreiðslu. Það mun hugmyndin, að bryggja þessi verði gerð úr steinsteypu, enda er efnið nærri og fljóttekið. Jeg geng út frá því sem sjálfsögðu, að upphæð þessi verði ekki borguð út fyr en ráðuneytið hefir samþykt kostnaðaráætlun sjerfræðings, sem þetta verður látinn rannsaka og mæla. En það hefir allmikla þýðingu fyrir viðkomandi kaupfjelag, að þessi styrkur verði veittur nú, því að þá mundi þegar í sumar hafist handa á verkinu. Hirði jeg svo ekki um að hafa þessi orð fleiri, en vænti, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja þessa fjárveitingu. Jeg á svo ekki fleiri brtt. við þennan síðari kafla fjárlagafrv., en út í brtt. annara háttv.þdm. sje jeg ekki ástæðu til að fara. Þó vil jeg, áður en jeg sest niður, minnast örfáum orðum á LXV. brtt., sem háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) flytur og er um 2000 króna styrk til ekkju Bjarna heitins Jónssonar frá Vogi. Jeg vil fyrir mitt leyti mæla sem best með því, að brtt. þessi nái fram að ganga. Og jeg er viss um, að þótt mikið veður stæði oft og einatt um Bjarna sál., á meðan hann var á lífi, þá mundi það hvarvetna mælast vel fyrir, yrði styrkur þessi veittur. Vona jeg því, að háttv. deild sjái sjer fært að samþ.till.hv. 1. þm. Reykv.

Sveinn Ólafsson Nafn mitt er tengt við fjórar brtt. í þeim kafla fjárlagafrv., sem nú er til umr. Tvær þeirra fara fram á aukin gjöld úr ríkissjóði, en hinar tvær lúta að sparnaði á fje hans. Gjaldatill. nema til samans 7 þús. kr., en sparnaðartill. 21 þús. kr. Þegar jeg nú hefi lagt svona rösklega inn í viðskiftareikning minn við ríkissjóðinn, vonast jeg eftir, að vel verði tekið þessum litlu gjaldatill. mínum og þær ekki taldar eftir. Jeg skal fyrst víkja nokkrum orðum að fyrri gjaldatill. Hún er undir rómverskum 42 á þskj. 336 og er um 1000 kr. styrk til Þórarins Jónssonar tónlistarnema í Berlín. Við 2. umr. fjárlagafrv. flutti jeg brtt. um 1200 kr. styrk handa þessum manni, en hún fjell þá með litlum atkvæðamun. Jeg tel enga þörf að endurtaka það, sem jeg taldi þá þessum manni til gildis, en vil geta þess, sem er skylt að minnast og frægilegt er, að honum hefir, vegna afburðahæfileika og færleika í íþróttinni, verið boðið til Parísar til þess að vera þar. við hljómleika, sem sumpart eru hans verk. Boðinu varð hann að hafna vegna efnaskorts, en stjórn hljómleikafjelagsins ljet eigi við það staðar numið og sendi honum skotsilfur til fararinnar. Þess vegna dvelur Þórarinn líka sem stendur í París við hljómleika þessa, sem fram fara um miðjan þennan mánuð. Jeg vænti, að þetta verði í síðasta sinn, sem farið verður fram á styrk handa Þórarni í þessu efni, einkum þó ef hv.þdm. vildu nú veita honum þessa litlu hjálp, því að með því móti kynni hann að geta á næsta sumri náð takmarki því, er hann keppir að, og lokið námi. Jeg þykist ekki þurfa að fjölyrða frekar um þetta, en skal þó geta þess, að jeg hefi hjer fyrir framan mig tvær af tónsmíðum Þórarins, sem söngfróður maður hjer í bæ lánaði mjer, og lýkur hann lofsorði miklu á þær. Tónverk þessi geta þeir fengið að athuga, sem vilja, og þeir, sem á hljóðfæri kunna, geta fengið þau lánuð, og er þeim kostur ger að æfa þau og ganga úr skugga um íþrótt höfundarins. Seinni gjaldatill. er undir rómverskum 53 og fer fram á 6000 kr. fjárveitingu til húsabóta á Hallormsstað. Þessi brtt. lá fyrir við 2. umr. fjárlagafrv., en var tekin þá aftur í því skyni, að háttv.fjvn. gæti kynt sjer málið betur. Jeg ætla ekki að fjölyrða neitt um þessa till., ástæðum var öllum lýst við 2. umr. Hjer er um svo sjálfsagðan hlut að ræða, að um það ætti jafnvel ekkert að þurfa að standa í fjárlögum. Ríkið ætti að sjálfsögðu og án eftirgangsmuna að byggja þarna nothæf húsakynni, þar sem það á jörðina og skóginn, með skógræktarstöð og nýrækt. Hjer er líka mjög í hóf stilt um fjárveitingu, enda ekki um að ræða að byggja stórt, heldur ætlast til með þessu, að hægt verði að fella niður þá æfagömlu baðstofu, sem þarna stendur og er nú svo hrörleg orðin, að ekki getur lengur talist neinum boðleg til íbúðar, en fá ígildi hennar í nýju húsi. Þá kem jeg að sparnaðartill. Sú fyrri er undir rómverskum 51, en hv. 1. þm.N.-M. (HStef) flytur hana með mjer. Með þessari brtt. leggjum við til, að feldur verði niður 20 þús. króna styrkur til vegagerðar í Vestmannaeyjum. Því hefir verið haldið fram, að þessa fjárveitingu beri ekki að skoða eins og styrk til vegagerðar alment, heldur eins og styrk til ræktunarstarfsemi Vestmannaeyinga. Á yfirstandandi ári eru veittar 26250 kr. til þessarar sömu vegagerðar í Vestmannaeyjum. Þessi vegagerð á að vera í því skyni gerð, að letta kaupstaðarbúum flutning áburðar frá kaupstaðnum suður fyrir Helgafell, en þar er byrjuð útrækt nokkur, og eru þar allgóð skilyrði til aukningar henni. Þeir, sem komið hafa til Vestmannaeyja, vita, að hjer er aðeins um lítinn vegarspotta að ræða, og því er það næsta undarlegt, að samkomulag skuli hafa fengist um að leggja svona mikið fje af mörkum. Öll Heimaey er lítið stærri en meðalbújörð í sveit, og aðeins um nokkurn hluta hennar á að leggja veginn, veg, sem er líklega 11/2 km. að lengd og á að kosta 46–47 þús. kr. frá ríkissjóði. Þó að jeg leiti um öll fjárlögin, finn jeg enga upphæð, sem er jafnmikil fjarstæða og þessi vegagerðarstyrkur í Vestmannaeyjum. Það er því líkast, að við sveitabændurnir færum að biðja um 40–50 þús. kr. úr ríkissjóði til þess að leggja engjavegi á einstökum jörðum eða stekkjargötur. Vænti jeg því, að allir, sem nokkuð þekkja til í Vestmannaeyjum, standi með mjer um að fella niður þennan styrk úr fjárlagafrv. Hirði jeg ekki um að hafa þessi viðvörunarorð fleiri og læt skeika að sköpuðu, hvernig fer um brtt. þessa. Hin sparnaðartill. mín er undir rómverskum 56. Hún lýtur að því að fella niður helming þess fjár, sem í 16. gr. undir 30. lið er fyrirhugað tveimur konum, sem fengist hafa við kenslu í vefnaði og hannyrðum. Jeg legg til, að styrkurinn til Sigrúnar Pálsdóttur Blöndal í Mjóanesi falli niður, af því að hún hefir fengið sjerstakan styrk til að halda uppi húsmæðrafræðslu, eftir 14. gr. Þarf jeg ekki frekar um þessa till. að ræða og hefi þá minst á þær fjórar brtt., sem nafn mitt er tengt við í þetta sinn. En fyrir hönd sjútvn. verð jeg að gera nokkra grein fyrir LV. brtt. á þskj. 336. Með henni leggur sjútvn. til að hækka að miklum mun fjárveitingu til markaðsleitar, eða úr 5 þús. kr. upp í 30 þús. kr. Jeg get vel skilið, að hv.þdm., sumir hverjir, líti þessa till. óhýru auga og þyki fjárhæð þessi of mikil. En jeg bið alla hv.þdm. að athuga, að eftir það verðhrun, sem orðið hefir á sjávarafurðum sjerstaklega síðustu missirin, er okkur lífsnauðsyn að finna upp nýjar markaðsleiðir. Ýmsar sjávarafurðir hafa á síðasta ári fallið í verði um 20–30%, t. d. Labradorfiskur o. fl. Á síðustu verslunarskýrslum, frá 1924, nemur fiskútflutningur alls um 70 miljónum kr., og aðeins 10% verðfall af því nemur 7 miljónum. Ef sama verðfalli heldur áfram, þá munar þetta svo miklu, að efnalegri afkomu landsmanna er hætta búin. Þegar svo mikið er í húfi, held jeg, að það geti ekki talist neinar öfgar eða goðgá, þótt sjútvn. leggi til, að talsvert stærri fjárhæð verði varið í þessu skyni en venja hefir verið áður. Nefndin hefir borið þessa brtt. fram í 3 stafliðum, til þess að hv.þdm. eigi hægra með að sundurliða þetta og geti metið með sjálfum sjer, hver liðurinn eða tilraunin eigi mestan rjett á sjer. Fyrsta till. nefndarinnar er sú, að 12 þús. krónur veitist til fisksölutilrauna í Suður-Ameríku. Það hefir verið margleitað til nefndarinnar um fjárveitingu í þessu skyni. Og nú síðast hefir verið farið fram á 15 þúsund krónur af fisksölufjelagi nokkurra íslenskra botnvöruskipaeigenda, sem tilraun gera um flutning fiskjar til Suður-Ameríku, og hefir nefndin fallist á að bera fram till. um 12 þús. kr. til til stuðnings þessu eða öðru fjelagi í því skyni. Nefndin lítur svo á, eftir þeim upplýsingum að dæma, sem hún hefir aflað sjer, að búast megi við allgóðum árangri af þessum sölutilraunum, og að fjárveiting þessi muni geta komið að miklu gagni, ef vel er á haldið, því að bersýnilega er markaðurinn á Spáni að offyllast. Í öðru lagi leggur nefndin til, að veittar verði 10 þús. krónur til útbreiðslu síldarmarkaðs, sjerstaklega í Mið-Evrópulöndunum svo og Finnlandi. Um 15 þús. króna fjárveitingu í þessu skyni hefir sótt maður, sem dvalið hefir hjer um þingtímann, Ottó Tulinius, og með beiðni hans hefir sjútvn. mælt til fjvn., en hún einhverra hluta vegna ekki treyst sjer til að sinna beiðninni á neinn veg. Af þeim ástæðum hefir svo sjútvn. borið fram till. þessa. Ýmsir líta svo á, að ekki muni mikil afrek unnin verða fyrir þessa fjárupphæð, og miða það við eldri tilraunir. Þeir segja, að það, sem gert hefir verið til þess að útbreiða síldarverslun á síðari árum, hafi engan eða lítinn árangur borið. Þetta mun rjett vera, en þess ber þó að gæta, að þær ferðir, sem farnar hafa verið í þessu skyni, hafa verið snöggar eftirlitsferðir. Erindrekarnir hafa oftast brugðið sjer snögga ferð til Þýskalands eða Eystrasaltslandanna, og hafa engin tök á því haft að gera verulegar sölutilraunir, enda af vanefnum gerðar tilraunir þeirra. Nú er áformað, að þessi maður hafi fasta útsölustaði í Mið-Evrópulöndunum og Finnlandi og dvelji þar öðru hvoru. Með því veitist honum betri aðstaða til þess að vinna þessu máli gagn en hægt hefir verið áður. Þessi upphæð - 10 þús. krónur - er ekki há í samanburði við það, sem ætla má að vinnist á aukinni síldarsölu. Markaður fyrir íslenska síld er mjög takmarkaður. Jeg hygg, að það sje um 150 þús. tunnur, sem flutt hefir verið út af íslenskri síld árlega undanfarið, og að það sje það mesta, sem ætla má, að hægt hafi verið að selja með nokkurri hagnaðarvon. Væri nú hægt að útvega markað fyrir 10 þús. tunnur í viðbót, þá mundi útflutningsgjaldið eitt af þeim gera betur en nægja til þess að greiða þann kostnað, sem farið er fram á með till. Af þessu er auðsætt, að útflutningurinn þyrfti ekki að aukast mikið til þess, að ríkissjóður hagnaðist til muna, en hitt er þó meira vert, að stopul atvinna margra landsmanna mundi við það verða tryggari. Jeg held, að það sje því meiri ástæða til þess að styðja þessar tilraunir, sem meiri líkur eru til, að fleiri en áður stundi síldveiðar á næstu árum. Þessar líkur eru í því fólgnar, að austanlands hefir verið gert meira að síldveiðum síðasta ár en um langt skeið á undan. Á síðasta ári var þar síldargengd töluvert mikil, og fjöldi manna aflaði sjer veiðarfæra og er nú við því búinn að veiða, ef síldarganga verður eins öðru sinni. Eins og kunnugt er, voru Austfirðir fyrir aldamótin eitt veiðisælasta svæðið við strendur landsins, þótt lítið hafi verið um síldveiði þar síðustu tvo áratugina. Undir 3. staflið er lagt til, að veittar verði 8 þús. kr. vegna annarar markaðsleitar en þeirra nafngreindu og staðbundnu, og eru þá sjerstaklega hafðar í huga eftirgrenslanir viðvíkjandi sölu landbúnaðarafurða, jafnhliða því, að komið gæti til greina, - eftir erindi, sem legið hefir fyrir sjútvn., - að gera tilraun í Portúgal um sölu íslenskra sjávarafurða. Það hefir svo kynlega til tekist, að þótt mikið hafi verið flutt af íslenskum sjávarafurðum til Miðjarðarhafslandanna seinni árin, þá hefir sala á íslenskum fiski farið þverrandi í Portúgal, þrátt fyrir það, að innflutningur á fiski frá öðrum löndum til Portúgals hefir aukist yfirleitt mikið og fiskneysla þar í landi. Það má vitanlega segja, að þar sem fulltrúi Íslands býr suður á Spáni, þá ætti hann að geta unnið að þessari sölutilraun í nágrannalandinu. Og jeg vil vona, að hann geri þá eitthvað til þess að styðja að útbreiðslu íslensks fiskjar í þessu nágrannalandi við Spán. En hvernig sem því er varið, þá hefir sala þangað farið minkandi síðustu árin. Má vel vera, að eitthvað sje rjett í því, sem einn af umsækjendum um styrk til markaðsleitar hefir bent á, að setja þurfi upp fastar útboðsstöðvar í Portúgal, ef trygging eigi að vera fyrir útbreiðslu. Jeg hefi þá lauslega minst á þessar till. nefndarinnar og gert nokkra grein fyrir þeim. En jeg vil taka fram að lokum, að ef hv.þdm. geta ekki fallist á að styðja allar þessar tillögur sjútvn., þá lítur hún svo á, að mestu skifti um stafliðina a. og b. Af ásettu ráði hefir nefndin ekki viljað binda þessar fjárveitingar við nafn, en hinsvegar talið sennilegt, er til þess kemur að fjeð verður notað, að þá verði þessir hlutaðeigendur, sem jeg í framsögu nefndi, aðnjótandi fjárins. Jeg viðurkenni, að óhjákvæmilegt er, að stjórnin hafi eftirlit með úthlutun fjárins og síðustu ákvörðun um það, hverjir njóti þess. Það getur margt breyst áður en kemur til greiðslu þessara upphæða, sem geri það að verkum, að jafnvel aðrir aðiljar gætu fremur komið til greina heldur en þeir, sem áður hafa nefndir verið. En nefndin lítur svo á, að sem stendur sjeu þessir aðiljar líklegastir. Jeg skal ekki tefja tímann lengur. Það mun komið að þeim tíma, er ákveðið var að slíta fundi. En vera má, að jeg þurfi að víkja að þessu síðar.