Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Háttvirtir alþingismenn. Þess var minnst í gær að 100 ár voru þá liðin frá því að fyrsti íslenski ráðherrann, Hannes Hafstein, tók til starfa. Þau tímamót marka upphaf Stjórnarráðs Íslands og framfarasóknar á öllum sviðum þjóðlífsins síðustu 100 árin. Þessi tímamót eru einnig markverð í sögu Alþingis því að á þessum degi, 1. febrúar 1904, var þingræðisreglan innleidd í stjórnskipan okkar, þ.e. sú regla að ráðherrar og ríkisstjórn sitji ekki í trássi við vilja meiri hluta Alþingis. Á hana reyndi þegar 1909 og þá reglu teljum við til grundvallarreglna þó að ekki sé hún skýrlega skrifuð í stjórnarskrána. Ég minntist þess með nokkrum ávarpsorðum við upphaf þingfundar 3. október að þá voru liðin 100 ár frá því að heimastjórnarlögin voru staðfest af konungi. Í dag færi ég ríkisstjórn og Stjórnarráði Íslands árnaðaróskir Alþingis á þessum merku tímamótum.

Að loknum fyrsta dagskrárlið og atkvæðagreiðslum fer fram umræða utan dagskrár um breytingar á eignarhaldi í sjávarútvegi. Málshefjandi er hv. þm. Jón Bjarnason en hæstv. sjútvrh. Árni M. Mathiesen verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég tek auðvitað undir árnaðaróskir til ríkisstjórnar og okkar allra í tilefni af stórafmælishátíðarhöldum. Það er gott að hafa eitthvað til að gleðjast yfir og eyða tímanum í svona í svartasta skammdeginu og lyfta sér upp í leiðinni. Ég ætla að beina orðum mínum til hæstv. fjmrh. sem fer nú með málefni Landssímans, þ.e. fer með eignarhald ríkisins á Landssímanum samkvæmt nýlegri breytingu. Það eru tveir atburðir í framgöngu Langssímans að undanförnu sem ég vil ræða við þann ráðherra sem fer með eigendavaldið nánast alfarið í þessu fyrirtæki. Annar eru nýlegar ákvarðanir Landssímans um að kaupa í búlgarska símafyrirtækinu og gera það þannig að keyptur verður eignarhlutur í eignarhaldsfélaginu Carrera sem er að meiri hluta í eigu einstaklings og Síminn verður þar sem sagt minnihlutameðeigandi í þessari fjárfestingu í Búlgaríu. Upplýst er að kaupverðið eða hlutafjárframlag Símans verði um 300 millj. kr. Hinn er sú ákvörðun Landssímans að fara út í það sem kallað er á fínu máli endurmörkun eða ,,rebranding`` á erlendum málum og samkvæmt upplýsingum sérfræðinga eða mati sérfræðinga, t.d. sem birtist í viðskiptakálfi Morgunblaðsins fimmtudaginn 22. janúar, er hér um mörg hundruð millj. kr. kostnað að ræða hjá þeim tveimur fyrirtækjum sem í þetta hafa ráðist að undanförnu, þ.e. KB-banka og hins vegar Landssímanum. Það er upplýst að svissneskt ráðgjafarfyrirtæki hefur nú vit fyrir Landssímanum íslenska og kannski er hluti af ráðgjöfinni sá að fjárfesta í fjarskiptakerfum erlendra þjóða. Þetta er fyrirtækið sem ekki hefur mörg ár í röð getað séð af 35 millj. kr. til að lagfæra fjarskiptamál í Norður-Þingeyjarsýslu. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Er þessi fjárfestingarstefna með samþykki ríkisstjórnarinnar? 

Herra forseti. Landssíminn er framsækið fyrirtæki sem er í höndum nútímalega þenkjandi stjórnenda og ég geri enga athugasemd við það þó að þeir færi sér í nyt nýjar aðferðir við að efla fyrirtækið eins og t.d. það að fara út í svokallaða endurmörkun. Ég hef reyndar ekkert vit á því og hef ekki kynnt mér það út í hörgul, en ég treysti stjórnendunum til þess að taka ekki annað en skynsamlegar ákvarðanir hvað það varðar. Varðandi fjárfestingu fyrirtækisins erlendis er það að sjálfsögðu ákvörðun sem tekin er af stjórnendum og alveg áreiðanlega í umboði stjórnar félagsins. Ég held að þetta sé til marks um það að fyrirtæki eins og Síminn getur átt mjög góða framtíð ekki bara á fjarskiptamarkaði innan lands heldur einnig með því að fjárfesta og færa út kvíarnar að einhverju leyti til annarra landa þar sem hann getur boðið upp á tækniþekkingu og sérfræðiþekkingu, sem e.t.v. er ekki á boðstólum í landi eins og Búlgaríu geri ég ráð fyrir. Ég hef því engar athugasemdir gert við það heldur og treysti því að þar sé vel og skynsamlega að málum staðið. Hins vegar styttist vonandi í því að ráðherrar á Alþingi fái fyrirspurnir um einstakar fjárfestingarákvarðanir fyrirtækisins Landssímans vegna þess að slík starfsemi á að sjálfsögðu betur heima í höndum einkaaðila en ríkisins.

Herra forseti. Það er örugglega mjög framsækið og mjög nútímalegt að stjórnendurnir taki ofan bindið og haldi blaðamannafundi á skautasvellinu. Það er mjög nútímalegt og framsækið. Og það er auðvitað ekki nútímalegt og ekki framsækið að líta svo á að þetta fyrirtæki með náttúrulega einokun í fjarskiptum í landinu sem ríkið á 97, 98, 99% í eða hvað það nú er, hafi nokkrum minnstu skyldum að gegna við t.d. íbúa hinna dreifðu byggða. Það er greinilega úreltur hugsunarháttur og það er upp á hann skrifað af ríkisstjórn Íslands. Það er alveg greinilega það sem hér er á ferðinni. Hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin geta ekki notað það sem afsökun að þetta sé bara mál stjórnar fyrirtækisins. Í venjulegum fyrirtækjum móta eigendurnir meginlínur um fjárfestingarstefnu fyrirtækjanna og að sjálfsögðu getur hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin, ef hún vill svo vel við hafa, gefið fyrirtækinu almenna leiðsögn um það hvar áherslurnar eigi að liggja en þær liggja greinilega ekki lengur á Íslandi og eru ekki fólgnar í skyldum við viðskiptavinina hér í gegnum árin 

Herra forseti. Það er furðulegur tónn í málflutningi þingmannsins. Hann virðist gefa sér það að fjárfestingar í útlöndum hafi óhjákvæmilega í för með sér að þjónusta innan lands versni og þetta sé bara til marks um byggðafjandsamlega afstöðu Símans sem gegni ekki skyldum sínum innan lands. Ég hafna þessu algerlega. Ég tel að þetta sé algerlega rangt og ekki minnsti fótur fyrir því að draga ályktanir með þessum hætti eins og hv. þm. hefur gert.

Herra forseti. Síminn er sterkt fyrirtæki með geysilega öflugan eigin fjárhag og það sem við höfum ítrekað bent á er að eigi sú ógæfa fyrir mönnum að liggja að einkavæða þetta svið eins og önnur og búa hér til ríkisvædda fákeppni eins og skollið hefur hér á á hverju sviðinu á fætur öðru, þá skiptir þó talsverðu máli hvernig Síminn skilur við áður en hann fer úr opinberri eigu, hvaða fjárfesting hefur áður átt sér stað í grunnfjarskiptanetinu til þess að allir landsmenn sitji þar við sem bestan kost. Síminn neitar því ár eftir ár eftir ár að ráðast í smávægilegar fjárfestingar til að koma t.d. fjarskiptamálum á norðausturhorni landsins í lag. Símann neitar byggðarlögum sem eru með færri en 500 íbúa um að tengjast ADSL-kerfinu. Þetta eru dæmi um ákvarðanir sem Síminn hefur tekið og ég tel að stjórnvöld ættu að segja honum fyrir verkum. Og það hafa ekki allir leiðangrar verið til fjár, hæstv. fjmrh. Það er akkúrat þetta fyrirtæki sem nýháeffað fór í glæfrafjárfestingar undir forustu nýrra stjórnenda, sem Sjálfstfl. tróð þangað inn, og töpuðu 300--500 millj. kr. á því.

Herra forseti. Hæstv. viðskrh. setti á nefnd um íslenskt viðskiptaumhverfi í síðustu viku. Eftir því sem ég skil best á sú nefndarskipan rætur í ríkisstjórnarsamþykkt. Um þessa nefndarskipan er allt gott að segja. Þessi nefnd hefur það verkefni að ræða stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis og hvernig bregðast megi við aukinni samþjöppun o.s.frv., mál sem er mjög ofarlega á baugi í íslensku samfélagi í dag. Það sem hins vegar vekur sérstaka athygli er skipan þessarar nefndar. Í henni eiga sjö einstaklingar sæti. Þrír koma frá háskólasamfélaginu og svo skipta stjórnarflokkarnir hinum fjórum sín á milli. Þar eru á ferðinni þrír aðstoðarmenn ráðherra núverandi eða fyrrvernadi og yfirlýstur framsóknarmaður utan af Nesi. Ég spyr hæstv. viðskrh. hvernig á því stendur þegar jafnveigamikil nefnd er saman sett að ekki skuli vera kallaðir til liðsinnis aðilar vinnumarkaðarins, sem eru jú hinir virku í atvinnulífi hvort heldur um er að ræða fulltrúa verkalýðshreyfingar ellegar Samtaka atvinnulífsins. Einnig kalla ég sérstaklega eftir því hvernig á því standi að ekki sé leitað eftir tilnefningu frá stjórnarandstöðu í þessu stóra máli þannig að leita hefði mátt samráðs hjá henni um að ná um það tiltölulega víðtæku samkomulagi ef við á að bregðast vegna þróunar íslensks atvinnulífs. Þessi nefndarskipan er því með gamla laginu og því miður vekur hún tortryggni og er ekki til þess lagin að skapa um þetta víðtæka sátt til þess að koma þessum mikilvægu málum fram. Ég leita eftir skýringum, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það er vandasamt að skipa nefnd þannig að allir séu sáttir, ég geri mér fulla grein fyrir því. Hins vegar fannst mér að mér tækist nokkuð vel til í sambandi við nefndarskipanina og er ákaflega sátt við hvernig þessu lyktaði af hálfu viðskrn. Hv. þm. talar um að hér sé allt með gamla laginu, mér finnst það nú alls ekki vera vegna þess að hér eru þekktir einstaklingar sem hafa getið sér gott orð, t.d. í viðskiptalífinu og í Háskóla Íslands. Formaður er Gylfi Magnússon dósent og þykir mér fengur að því að hafa fengið hann til þessara starfa. Ég veit ekki hvernig hv. þm. hefði viljað hafa þetta með nýja laginu, ég hefði nú talið að það væri frekar af gamla laginu að kalla til fulltrúa frá öllum flokkum sem eiga fulltrúa á Alþingi. Það hefði vissulega getað komið til greina en niðurstaðan varð sú að gera það ekki. Hvað varðar aðila vinnumarkaðarins getur verið að það hefði mátt hugsa sér þetta þannig að fulltrúar hefðu verið tilnefndir frá ýmsum samtökum eins og ASÍ, Verslunarráði, Samtökum atvinnulífsins og þar fram eftir götunum. En sú leið var ekki farin heldur var fólkið valið vegna þeirra kosta sem það hefur yfir að búa. Ég vænti mikils af nefndarstarfinu og tel að þó svo að stjórnarandstaðan eigi ekki fulltrúa í nefndinni sé ekki ólíklegt að það geti náðst samstaða um einhvers konar niðurstöðu þegar þar að kemur. Það á eftir að koma í ljós hver niðurstaða nefndarinnar verður, það hefur að sjálfsögðu ekki verið ákveðið neitt fyrir fram um hana, heldur verður forvitnilegt að sjá hvernig nefndin telur rétt að bregðast við þeirri samþjöppun sem orðið hefur í viðskiptalífinu. En aðalatriðið er að viðskiptalífið njóti trausts.

Herra forseti. Það gefur augaleið að hvort sem það er samkvæmt gamla laginu eða nýja laginu að þeir hafa dottið af himnum ofan Orri Hauksson, Illugi Gunnarsson, aðstoðarmaður forsrh., og Páll Magnússon, aðstoðarmaður viðskrh. Þeir eru auðvitað samkvæmt gamla laginu, hér eru gömlu helmingaskiptin á ferðinni eins og fyrri daginn og gerir nefndina því miður um margt ómerka áður en hún hefur störf --- með fullri virðingu fyrir þeim ágætu þremur einstaklingum sem koma frá háskólasamfélaginu. En að engum skyldi koma til hugar að leita eftir tilnefningum eða hugmyndum frá aðilum vinnumarkaðarins er algjörlega út úr korti og þessi nefnd á að fjalla um viðskiptaumhverfi atvinnulífsins. Ég segi bara eins og er, herra forseti, að auðvitað hefði verið skynsamlegt og eðlilegt og sjálfsagt, bæði samkvæmt nýja laginu og gamla laginu, að stjórnarandstaðan kæmi hér að. En það er ekki háttur núv. ríkisstjórnar, gamla helmingaskiptaklíkan á að ráða för og hún gerir það í þessu máli eins og öðrum.

Hæstv. forseti. Mér finnst broslegt að heyra hv. þm., formann Alþýðuflokksins, tala um helmingaskiptareglu. Hver hefur gengið lengra í sambandi við helmingaskiptingu en einmitt Alþýðuflokkurinn og Sjálfstfl. þegar þeir gátu ekki komið sér saman um formann í nefnd og það var svokölluð tvíhöfða nefnd sem þá var að störfum. Er hægt að ganga lengra í því að viðhafa þessa svokölluðu helmingaskiptareglu? Ég er sannfærð um að ef hv. þm. hefði haft þá aðstöðu að sitja í ríkisstjórn núna hefði hann viljað hafa samráð við samstarfsflokkinn um hverjir skipuðu slíka nefnd og það er ekkert launungarmál að það var gert í þessu tilfelli. Ég endurtek það að nefndin er vel skipuð körlum og konum og ég vænti mikils af því starfi sem fram undan er.

Herra forseti. Mikil er trú hæstv. ráðherra, það verður að segjast eins og er. Og kastað er steinum úr glerhúsi því að hæstv. ráðherra, og raunar ráðherrar Framsfl. yfir línuna, eru svoleiðis búnir að raða á jötuna í ríkiskerfinu, hægri vinstri, upp og niður, á þessum tæplega níu árum sem liðin eru frá því að þeir komust að kjötkötlunum, að menn eru --- ja, ég segi ekki meir. 
            

Hæstv. forseti. Mig rámar eitthvað í að Alþýðuflokkurinn hafi átt aðild að ríkisstjórn fyrir ekki svo mörgum árum og að nánast allir ráðherrarnir úr ríkisstjórninni hafi farið í ákveðin embætti úti í bæ. Það er hægt að telja þá upp, Karl og Eið, fyrrv. hv. þm. og ráðherra. Ég held því að þessi ferð hv. þm. í pontuna hafi verið honum lítið til framdráttar.

Ég vil minna á að það ber að nefna menn fullu nafni.

Herra forseti. Nú er búið að leggja niður báða fiskvinnsluskóla landsins en þeir hafa gegnt gríðarlega mikilvægu hlutverki í að mennta hæfa stjórnendur í sjávarútvegsfyrirtækjum landsmanna. Þeir sem starfa við stjórnun í helstu atvinnugrein landsmanna í sjávarútvegi, svo sem framleiðslustjórar, verkstjórar og gæðastjórar, hafa lokið námi frá þessum skólum. Ég vil því spyrja hæstv. menntmrh. hvort ekki sé rétt að endurvekja fiskvinnslunám, t.d. á Dalvík, eða hvort jafnvel beri að endurvekja það í tengslum við nám á fiskeldisbraut í Hólaskóla. En öll aðstaða er fyrir hendi á Dalvík og námið er gríðarlega mikilvægt. Ég tel það í rauninni skrýtna forgangsröðun sem við erum að horfa fram á að í helstu útflutningsgrein þjóðarinnar er ekkert nám í gæðastjórnun eða verklegri þjálfun, þegar við horfum upp á að það fer fram nám í mörgum skólum, gott ef ekki fjórum skólum, í lögfræði, en ekkert í verkstjórn og gæðastjórn í helstu útflutningsgrein landsmanna. Því vil ég spyrja hæstv. menntmrh. hvort hún telji ekki rétt að fara yfir þessi mál og skoða hvort ekki eigi að hefja nám á ný í fiskvinnsluskólanum, t.d. á Dalvík.

Herra forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson spyr hvort ekki sé rétt að fara yfir málefnin sem hann ræddi um í spurningu sinni varðandi fiskvinnslumál og fiskvinnslunám. Málið er að það er einmitt verið að fara yfir þessi mál í ráðuneytinu og reynt að gera það í sem mestri heild og þá um leið í tengslum og í samvinnu við atvinnulífið. Ég vil ekki draga sérstaklega fram einn stað umfram annan sem gæti komið til álita við að byggja upp slíkt nám, þ.e. ef við komumst að þeirri niðurstöðu að við ætlum að fara í að byggja upp slíkt nám. Dalvík er góður staður eins og hver annar góður útgerðarstaður og að sjálfsögðu kemur allt til álita.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin því að ég tel gríðarlega mikilvægt að endurnýjun eigi sér stað í þessum störfum. Við getum ekki horft upp á að ekki verði nein endurnýjun gæðastjóra og framleiðslustjóra í þessum fyrirtækjum, þaðan sem helmingur útflutningstekna Íslendinga kemur. Menn verða að fara að horfa fram á rétta forgangsröðun í menntun landsmanna. Það gengur ekki að sjá atvinnugreinina drabbast niður í menntunarlegu tilliti. Það er kominn tími til að skoða þennan málaflokk og ég vonast til að hæstv. menntmrh. hraði þessari vinnu vegna þess að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða.

Forseti. Nú er haldið upp á 100 ára afmæli heimastjórnar. Þá er rétt að minnast þess líka að þegar stofnað var lýðveldi á Íslandi gaf þjóðin sjálfri sér gjöf sem var Safnahúsið við Suðurgötu þar sem Þjóðminjasafnið er nú. Nú á 100 ára afmælinu hefur það verið lokað í fjögur ár og sex mánuði upp á dag eða í níu missiri. Björn Bjarnason, hæstv. menntmrh. á þeim tíma, sagði 28. nóv. 1997 að húsið yrði opnað árið 2000. Á Þorláksmessu 1997 sagði hann að það yrði opnað 17. júní árið 2000. Þann 13. febrúar 1999 sagði sá sami að það yrði opnað 17. júní 2001. Á skilti sem stóð í byrjun aldarinnar við Þjóðminjasafnið við Suðurgötu stóð að það yrði opnað 1. desember 2002. Tómas Ingi Olrich, sem héðan er farinn en var menntmrh., hann sagði 1. febrúar 2003 að safnið yrði opnað sumardaginn fyrsta, 22. apríl 2004. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, núv. hæstv. menntmrh., sagði í Morgunblaðinu nú 30. janúar að safnið yrði opnað ,,síðar á árinu``, með leyfi forseta. Ég spyr: Liggur virkilega engin dagsetning fyrir eftir fimm ár og sex mánuði um það hvenær á að opna þetta hús? Á að opna það í vor, á að opna það í sumar, á að opna það í haust, við veturnætur, á jólaföstu, á gamlársdag? Er það virkilega þannig að í menntmrn., hjá hæstv. nýviðteknum ráðherra, liggi ekki fyrir nein dagsetning eða nein áform um það hvenær þetta safn verður opnað á ný?

Herra forseti. Eins og hv. þm. Mörður Árnason gat réttilega um kom fram í viðtali við mig í Morgunblaðinu að ég hefði frestað því að opna Þjóðminjasafnið. Það var búið að ákveða að það yrði opnað 22. apríl, á sumardaginn fyrsta. Ef ég hefði haldið í þá dagsetningu hefði ég einfaldlega farið út í að eyðileggja mjög merkar fornminjar því að hvorki skápar né fleira er tilbúið. Við erum að fá skápa. Ég veit vel að hv. þm. er vel að sér í þessum efnum og fylgist greinilega vel með málefnum Þjóðminjasafnsins. Þar af leiðandi hlýtur hann að vita að það eru mjög mikilvægir skápar sem þarf að smíða utan um þá fornmuni sem við ætlum að sýna í Þjóðminjasafninu. Þeir skápar koma því miður ekki fyrr en í byrjun júní. Að öllu samanlögðu taldi ég því rétt að fresta opnuninni. Það mesta sem ég get fullyrt í þeim efnum er að hún verður í sumar, en því miður eftir 17. júní. 
            

Forseti. Það hefur náttúrlega legið fyrir í fimm ár og sex mánuði að það þyrfti að smíða skápa utan um forngripina í Þjóðminjasafninu. Ég fagna því auðvitað sem nýrri yfirlýsingu í málinu að þetta verði opnað í sumar, þ.e. á tímabilinu frá sumardeginum fyrsta til fyrsta vetrardags. Ég tel að vísu að hæstv. menntmrh. þurfi að hugsa sinn gang með það aðeins betur, því að ferðaþjónustan þarf auðvitað að fá að vita hvenær þetta verður opnað og starfsmennirnir þurfa að vita það. Ég lýsi furðu minni á því að ekki skuli liggja fyrir betri dagsetning en þetta en fagna þó þeirri takmörkun og afmörkun sem hér er komin fram.

Herra forseti. Það er gott að við getum fagnað því saman, ég og hv. þm. Mörður Árnason, að við sjáum fram á að geta opnað Þjóðminjasafnið. Þegar Þjóðminjasafnið var byggt á sínum tíma á sjötta áratugnum, í kringum 1955 eða 1958, þegar það var steypt upp og smíðað átti aldeilis að smíða húsið til lengri tíma. En þegar verið er að gera þetta merka hús upp kemur m.a. fram að efri hæð hússins hefur verið smíðuð í frosti. Þetta átti að standa í miklu lengri tíma. Fyrsta hæðin er ekki járnbundin. Verkið var því eðli málsins samkvæmt miklu viðameira og stærra en við gerðum ráð fyrir og það vita þeir sem eru unnendur gamalla húsa að slík verk verða oft mun stærri en gert er ráð fyrir í byrjun.

Forseti. Það er stundum þannig að menn glata hinu sögulega minni og ekki er ljóst hvernig staðið er að smíði og byggingu húsa úr fortíðinni. Um þetta hús er nánast allt ljóst. Það var ákveðið 1944, það er ekki eldra. Sögulegar heimildir frá þeim tíma eru nokkuð glöggar, þrátt fyrir allt, og það var auðvitað ljóst að hægt var að gera áætlun um þetta og haga þessu öðruvísi en hæstv. menntamálaráðherrar Sjálfstfl. hafa haft gæfu til að gera með sífelldum frestunum o.s.frv. Ég vil að lokum spyrja hæstv. menntmrh.: Er ástæða þessarar frestunaróvissu kannski sú að ekkert fé er veitt á fjárlögum til að opna safnið og aðeins almenn fjárveiting fyrir hendi? Í framhaldi af því spyr ég: Hvernig gengur að fá þá aukafjárveitingu sem þarf til til að opna safnið síðar á árinu eða í sumar eins og hún hefur lofað?

Herra forseti. Það er ekki rétt. Það eru nægir fjármunir til til að geta opnað safnið með reisn. En ég lít svo á að með þessari munnlegu fyrirspurn hv. þm. Marðar Árnasonar, þ.e. svörum mínum við henni, muni hann koma til með að draga til baka skriflega fyrirspurn sína um sama efni sem nú liggur fyrir í Alþingi.

Virðulegur forseti. Síðustu tvo daga hafa verið í fréttum ummæli Runólfs Ágústssonar, rektors Viðskiptaháskólans á Bifröst, sem hann viðhafði við útskrift nemenda frá skólanum í fyrradag. Þar gerði Runólfur að umræðuefni svokallaða samkeppnisstöðu háskóla á Íslandi, sem hann kýs að kalla alþjóðleg þekkingarfyrirtæki. Rektorinn hagaði máli sínu þannig að skilja mátti að sjálfseignarstofnanir bæru verulega skarðan hlut frá borði hvað varðar fjárframlög hins opinbera til starfsemi þeirra. Þessi ummæli hafa verið gagnrýnd í fjölmiðlum og því haldið fram að framsetning rektorsins hafi verið villandi og gefið ranga mynd af raunverulegum fjárframlögum til skólanna. Undir þá gagnrýni vil ég taka. Meðal þess sem fram kom í máli rektorsins var að framlögum til rannsókna væri misskipt á milli háskólastofnana sem reknar eru alfarið af opinberu fé og hinna sem hafa auk fjárframlaga frá ríkinu heimild til að innheimta skólagjöld af nemendum sínum. Í því sambandi fór rektorinn ranglega með tölur úr fjárlagafrv. um framlög til rannsókna í íslenskum háskólum. Það vita allir sem vilja vita að sjálfseignarstofnanirnar hafa ekki enn rannsóknarsamning við hið opinbera eins og t.d. Háskóla Íslands. Í tilefni af þessum ummælum langar mig til að spyrja hæstv. menntmrh. hvernig þessum framlögum sé í raun háttað. Hvert er árlegt framlag hins opinbera á nemanda vegna kennslu í lögfræði og viðskiptagreinum, annars vegar í Háskóla Íslands og hins vegar í sjálfseignarstofnunum eins og háskólanum á Bifröst? Hvað útheimtir nám í lögfræði og viðskiptagreinum háar fjárhæðir á hvern nemanda samkvæmt reiknilíkani ráðuneytisins? Hvar í röðinni eru framlögin til lögfræðinema og viðskiptafræðinema samanborið við hina átta námsflokkana sem eru í líkani ráðuneytisins?

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að þetta eru óundirbúnar fyrirspurnir. Ég hef því ekki allar þessar nákvæmu tölur til taks. Það væri sjálfsagt mál að svara þeim nánar í skriflegri fyrirspurn. Ég skal reyna að fara yfir þetta eins og ég get og mig rekur minni til. En fjárhæðirnar sem hinn ágæti rektor, Runólfur Ágústsson, setur fram í máli sínu eru ekki fjarri sanni. Á hinn bóginn má segja að það sé ekki að öllu leyti sanngjarnt af þeim ágæta rektor að bera saman þessa tölu við Háskóla Íslands, háskóla sem hefur miklu víðfeðmara hlutverk en Viðskiptaháskólinn á Bifröst hefur í dag. Það eru miklu fleiri námsflokkar og fleiri greinar sem falla undir Háskóla Íslands og þar af leiðandi fara hærri fjárhæðir þar á hvern nemanda, þegar allt er tekið með, í Háskóla Íslands. Varðandi þær fjárhæðir sem eru m.a. í fjárlögum varðandi rannsóknir þá vil ég undirstrika að enn er ekki búið að klára rannsóknarsamning, t.d. við Háskólann í Reykjavík, hvað þá kennslusamning, og ekki heldur við Bifröst. Við erum búin að klára samninga við Háskóla Íslands, kennslu- og rannsóknarsamninga. Það var gert fyrir jól. Við erum að vinna að hinum samningunum núna og væntum góðs samstarfs af hálfu þeirra sem við komum til með að skipta við. Það er líka ljóst að það er stefna Vísinda- og tækniráðs að auka samkeppni í rannsóknum og vísindum. Að sjálfsögðu mun menntmrn. stuðla að því að þeirri stefnu verði framfylgt.

Herra forseti. Það er kannski ósanngjarnt að ætlast til að hæstv. menntmrh. komi með tölur í óundirbúnum fyrirspurnum. Ég mun hugleiða hvort ég breyti þessum spurningum yfir í skriflegar fyrirspurnir til að fá þessar tölur fram. En hitt er auðvitað afar mikilvægt, að við getum rætt um þessi mál efnislega. Það er mjög villandi þegar málsmetandi menn koma með yfirlýsingar af því tagi sem tekist er á um í fjölmiðlum núna. Ég hefði viljað heyra hæstv. menntmrn. hrekja þær staðhæfingar. Það er beinlínis rangt sem Runólfur Ágústsson sagði í fréttum í gær eða fyrradag, að á fjárlögum séu ætlaðir 3,3 milljarðar kr. í rannsóknir og af þeim 3,3 milljörðum kr. sem Alþingi veiti til rannsókna við íslenska háskóla renni eingöngu 35 millj. kr. til sjálfseignarstofnana á háskólastigi en restin fari til hina opinberu háskóla. Þessi fullyrðing er röng. Það er greinilegt að hér inni í eru allar sértekjur þessara háskóla. Það er auðvitað nauðsynlegt að hæstv. menntmrh. hreki svona fullyrðingar en taki ekki undir þær.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan eru þær fjárhæðir sem Runólfur Ágústsson gat um ekki fjarri sanni. En þegar við tölum t.d. um fjárhæðir til Háskóla Íslands þá verðum við líka að hugsa um hvaða peningar eru settir í rannsóknir þar og hversu hár hluti rannsóknarpeninganna sem fara til Háskóla Íslands renna í raun til kennsluþáttarins. Það geta verið allt að því 30--40%. Það er alltaf erfitt að bera svona tölur saman en heildarfjárhæðirnar til háskólanna eru svipaðar því sem Runólfur Ágústsson setur fram. Ég ítreka að þótt við viljum stuðla að því að efla frekari samkeppni í rannsóknum og vísindum þá, eðli málsins samkvæmt og vegna áratuga reynslu þess háskóla, kemur Háskóla Íslands alltaf til með að vera sterkari og standa betur að vígi en aðrir háskólar vegna þeirrar reynslu sem hann hefur meðal starfsmanna og vegna þess sem hann hefur með í farteskinu upp á framtíðina að gera. En samkeppni mun komast á í rannsóknum.

Virðulegur forseti. Ég vona að hæstv. menntmrh. hafi lög að mæla þegar hún segir að Háskóli Íslands muni ævinlega njóta reynslu sinnar og þeirrar sögu sem hann byggir á. Það er nauðsynlegt að maður finni að stjórnvöld standi vörð um þann þjóðarskóla sem Háskóli Íslands er. En satt að segja virðist hann eiga undir högg að sækja í þeirri umræðu sem fram hefur farið. Máli mínu til staðfestingar vil ég geta þess að tölur frá Stúdentaráði sem bárust þingmönnum ekki alls fyrir löngu gefa til kynna að Háskólinn í Reykjavík hafi úr að spila 53% hærri fjárhæð á hvern laganema en Háskóli Íslands hefur til umráða. Þarna er verið að leggja saman það sem kemur í gegnum fjárlögin annars vegar og hins vegar í gegnum skólagjöldin. Svo virðist sem stjórnvöld séu að svelta Háskóla Íslands út á þá braut að taka skólagjöld og ég tel að slíkt sé til mikils vansa fyrir stjórnvöld og íslenska þjóð.

Hæstv. forseti. Það er skoðun mín og reyndar margra annarra að nú stefni í frekara ójafnvægi í byggðamálum og hafi gert um nokkurt skeið. Við höfum flutt þáltill. um það mál, bæði í fyrra og aftur í haust. Ég tók grannt eftir því er hæstv. utanrrh. orðaði það svo fyrir nokkru síðan að nú væri komið að norðvesturhluta landsins hvað varðar áherslur í byggðamálum. Síðustu fréttir af málum tengdum byggðamálum eru af nýsköpunarverkefni sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Þar kom ýmislegt á óvart, þ.e. hvernig þeim fjármunum var deilt niður. Ég hafði satt að segja ímyndað mér að hvert tækifæri yrði notað til að reyna að jafna eitthvað stöðuna í byggðamálum. Auðvitað sjá allir að fjármunir hafa í miklum mæli streymt til austurhluta landsins á undanförnum árum. Þar fara nú fram mestu framkvæmdir í sögu ríkisins í orkuiðnaðarmálum. Þar er búið að taka ákvarðanir um að grafa ekki færri en þrenn jarðgöng. Byggðaáætlun var með sérstaka áherslu á þann hluta landsins og allt gott um það að segja. En þetta þýðir, sem ætti að hafa verið mönnum ljóst fyrir löngu síðan, að það þarf að taka á varðandi suma aðra hluti landsins. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvaða verkefni eða ráðstafanir eru í undirbúningi til að taka á þeim vanda sem í stefnir? Ég sé fulla ástæðu til að spyrja eftir þessu. Ég minni á orð hæstv. utanrrh. hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Mér finnst ágætt að fá að svara þessu vegna þess að hv. þm. hefur verið með aðdróttanir í fjölmiðlum þess efnis að um pólitíska úthlutun hafi verið að ræða varðandi úthlutun Byggðastofnunar þegar úthlutað var 350 millj. kr. til nýsköpunarverkefna á landsbyggðinni. Hið rétta er að að þeim málum var unnið faglega og engin afskipti af úthlutuninni af minni hálfu. Það að Norðausturkjördæmi skyldi fá margar úthlutanir er eingöngu komið til af því að þaðan hafa borist góðar umsóknir. Að sjálfsögðu sinnum við í ýmsum aðgerðum sem varða önnur kjördæmi og aðra landshluta. Það má t.d. nefna, sem er nýjung, að í tengslum við byggðaáætlun hefur iðnrn. gert samninga við önnur fagráðuneyti á ýmsum sviðum, menntmrn. og samgrn. og fleiri. Í þeim samningum er t.d. mjög mikið um fjárveitingar til Norðvesturkjördæmis. Ég get þó ekki talið það allt saman upp en ég reikna með að hv. þm. sé sérstaklega að horfa til þess kjördæmis. Það er staðreynd. Eins má geta þess að það er verið að vinna að byggðaáætlun fyrir Vestfirði með sérstakri áherslu á Ísafjörð. Út úr því hefur margt mjög áhugavert komið. Þar hjálpaði til að heimamenn höfðu unnið eigin byggðaáætlun og á henni byggjum við þessa áætlun. Á Ísafirði eru t.d. í gangi klasaverkefni sem er gott mál og fleira gæti ég nefnt, bæði á sviði ferðamála og menntamála.

Hæstv. forseti. Ég kann ekki við að mér sé gert það upp að hafa verið með einhverjar aðdróttanir. Ég hef bara sagt það sem satt er, hvernig þessi mál horfa við mér. Það er alveg ljóst að hæstv. ráðherra og Byggðastofnun hafa ekki gert neinar sérstakar ráðstafanir til að úthlutanir yrðu í takt við það sem í stefnir á landinu og hefur gert um tíma. Ég hef ekki látið að því liggja að hæstv. ráðherra hafi haft afskipti af þeim úthlutunum sem fram fóru. Ég held því hins vegar fram að hæstv. ráðherra þurfi að grípa öll tækifæri sem möguleg eru til að rétta af þann halla sem í stefnir. Það yrðu auðvitað, ef saman yrði tekið, býsna stórar fjárhæðir sem á vantar á undanförnum árum. Því þarf að taka á og ég hygg að margir séu sammála um það sem hafa fylgst með því hvernig þessum fjármunum hefur verið deilt niður á verkefni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. er í raun að biðja um að ekki verði fyrst og fremst unnið faglega þegar hann talar um að það hefði átt að nota þetta tækifæri til að taka þátt í fyrirtækjum, væntanlega í hans kjördæmi. Ég get ekki ætlast til þess af Byggðastofnun að hún kaupi hlut í fyrirtækjum nema hún hafi trú á að þau fyrirtæki eigi framtíð fyrir sér og hafi rekstrargrundvöll. Í þessu tilfelli var gengið út frá þeim forsendum. Í tengslum við Norðvesturkjördæmi má nefna að um 100 millj. kr. fara í verkefni þar vegna sölu Steinullarverksmiðjunnar. Eftir að ég tók við embætti iðn.- og viðskrn. var Byggðastofnun flutt út á land, hún var flutt á Sauðárkrók, sem er í hans kjördæmi. Þannig mætti lengi telja. Það er því misskilningur ef hv. þm. heldur að það sé ekki horft á landið allt þegar um byggðamál er að ræða.

Hæstv. forseti. Það er alltaf vont ef einhver misskilningur er á ferðinni. Mér finnst hins vegar ekki neinn misskilningur fólginn í að sjá hvernig þessir fjármunir hafa dreifst á landið. Það þarf ekki að fara lengi yfir málin til að sjá hversu mikið hefur hallað á hvað byggðamál varðar á undanförnum árum. Ég hef ekki verið að biðja um að ekki verði farið faglega í málin en það hlýtur að vera hægt að úthluta faglega fjármunum á þetta landsvæði alveg eins og norðausturhluta landsins. Ég veit ekki betur en að margir tugir fyrirtækja hafi sótt um, t.d. í þessu verkefni þó að ég ætli ekki að gera það að aðalatriði málsins. Aðalatriðið er að menn komi auga á þann vanda sem uppi er og taki á honum. Ég skora á hæstv. ráðherra að láta virkilega til sín taka. Hún mætti hafa orð tilvonandi forsrh. til viðmiðunar hvað það varðar, að nú sé komið að þessum hluta landsins.

Hæstv. forseti. Ég kem auga á vanda víða. Mér finnst þó að við megum ekki vera svo upptekin af því að horfa á vandann að við sjáum ekki allt það jákvæða sem er að gerast á landsbyggðinni. Mér finnst að hv. þm. sé með málflutningi sínum að ýta svolítið undir þá umræðu að vandamálin séu meiri en raun ber vitni. Það finnst mér ekki eiga að vera hlutverk þingmanna, að tala landsbyggðina niður, eins og stundum heyrist. Þar er gríðarlega margt jákvætt að gerast. Ég tel að við séum búin að ná botninum hvað flóttann frá landsbyggðinni varðar. Fram undan tel ég að sé miklu frekar uppbygging.

Virðulegi forseti. Sala Landsbankans á útgerðarrisanum Brimi, sem samanstóð af Útgerðarfélagi Akureyringa, Skagstrendingi og útgerðarfélagi Haraldar Böðvarssonar á Akranesi vakti miklar umræður. Gríðarleg óvissa ríkti um lyktir málsins, einkum á þeim stöðum sem hlut áttu að máli. Sjávarútvegurinn stendur nú fyrir meira en 60% af heildarútflutningsverðmætum þjóðarinnar. Hér var vélað um 12% af allri kvótaeigninni, setja á uppboð um áttunda hluta af öllum Íslandsmiðum. Hér var því um stórmál þjóðarinnar allrar að ræða. Fyrir rúmu ári keypti Eimskipafélag Íslands Útgerðarfélag Akureyringa, Harald Böðvarsson og Skagstrending og stofnaði útgerðarfélagið Brim. Stjórnendur Eimskips lýstu yfir að þessi kaup væru ekki gerð með stundargróða í huga heldur væri þetta liður í langtímaáformum fyrirtækisins. En þessi ákvörðun stóð ekki lengi. Einkavæddur Landsbanki, sem hafði verið seldur á spottprís, gleypti á einni nóttu Eimskip. Hinir nýju eigendur vissu hvar fjármagn var að finna, þ.e. í sjávarútvegsfyrirtækjum Eimskips. Landsbankinn var með flest þessara sjávarútvegsfyrirtækja í viðskiptum og vissi nákvæmlega hver eigna- og rekstrarstaða þeirra var. Þar á bæ vissu menn líka að þeir hefðu visst kverkatak á atvinnuveginum og viðkomandi sjávarbyggðum. Þeir gátu nánast skammtað sér það söluverð sem þeim sýndist. Þeir réðu líka lánskjörum kaupendanna. Árangurinn lét ekki á sér standa. Með sölu á Skagstrendingi, Útgerðarfélagi Akureyringa og Haraldi Böðvarssyni drógu eigendur Landsbankans í hreinan gróða eftir skatta, eftir nokkurra vikna eign á þessum fyrirtækjum, um 3 milljarða kr. ,,Hugsum fyrst og fremst um hagsmuni hluthafa,`` segir flennifyrirsögn Fréttablaðsins 19. okt. á síðasta ári. Þar var vitnað í viðtal við nýráðinn stjórnarformann Eimskips. Fyrir nokkrum árum gekk sú bylgja yfir að sjávarútvegsfyrirtæki þyrftu að vera svo stór og sterk að þau gætu boðið sig á almennum hlutabréfamarkaði og sótt þar með áhættufjármagn í greinina. Í reynd var þetta þannig að þau stærri, sem höfðu aðgang að lánsfé, keyptu hin minni upp. Það kom ekkert nýtt fjármagn inn. Skuldirnar hlóðust upp í sjávarútveginum á nýjan leik eftir að aflaheimildirnar höfðu verið gefnar útgerðinni á sínum tíma til að styrkja eiginfjárstöðu hennar. Herra forseti. Að sækja 3 milljarða kr. á örfáum dögum er ekki að fá eðlilegan arð af eignum sínum. Þetta er rán. Í stað þess að eigendur Landsbankans kæmu með nýtt fjármagn inn í sjávarútveginn og styrktu samkeppnisstöðu hans er hann á örfáum dögum blóðmjólkaður og peningarnir fluttir úr landi og virðast nú dúkka upp í kaupum á búlgarska símanum. Hvert fyrirtækið á fætur öðru er á harðahlaupum að forða sér af opnum hlutabréfamarkaði og loka á innbrot eða rán eins og átti sér stað í skjóli ranglátra laga við kaup og sölu á sjávarútvegsfyrirtækjum Brims. Söluferli Brims hefur sýnt flesta galla þess fiskveiðistjórnarkerfis sem við búum við. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að beina eftirtöldum spurningum til hæstv. sjútvrh.: Hefur ráðuneytið látið gera úttekt á því hversu mikið fjármagn var tekið út úr sjávarútveginum við sölu Landsbankans á sjávarútvegsfyrirtækjum Brims? Hve mikið jukust skuldir sjávarútvegsins við þær sölur einar sér? Hvernig voru þessi kaup fjármögnuð? Ef þau eru fjármögnuð með erlendu lánsfé þýða þau enn meira álag á gengi krónunnar og skerta samkeppnisstöðu sjávarútvegsins. Hver er eiginlega heildarskuldastaða sjávarútvegsins í dag? Hvernig hyggst ráðherra eða ríkisstjórn bregðast við til að styrkja samkeppnisstöðu útflutningsgreina sjávarútvegsins og verja atvinnuveginn gegn innrásum af því tagi sem Landsbankinn beitti við að soga fjármagn út úr fyrirtækjum Brims? Hefur ráðuneytið lagt mat á hvaða áhrif þessi viðskipti hafa á atvinnuöryggi fólks í sjávarútvegi og framtíð minni útgerðarfyrirtækja? Virðulegi forseti. Við sölu Brims kom berlega í ljós hið mikla óöryggi sem íbúar sjávarbyggðanna búa við í núverandi kvótakerfi fiskveiða. Því leyfi ég mér að spyrja: Mun ráðherra beita sér fyrir endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins sem miði að því að færa aukinn ráðstöfunarrétt aflaheimilda til byggðanna og styrkja þar með og efla atvinnu og búsetu í sjávarbyggðunum?

Herra forseti. Ég mun nota ræðutíma minn til að reifa að nokkru sjónarmið mín til þeirra álitaefna sem hér eru uppi. Fái háttvirtur málshefjandi ekki nægjanlega glögga mynd eða góð svör við þeim spurningum sem hann hefur lagt fram í dag bendi ég honum á að leggja fram fyrirspurnir á því þinglega formi sem gert er ráð fyrir til að bera fram fyrirspurnir. Umræður utan dagskrár eru ekki til þess að ráðherrar svari röð af fyrirspurnum frá þingmönnum heldur til þess að menn geti rætt málin og reifað sjónarmið sín hvað þau varðar. Fyrirspurnatíminn er fyrir fyrirspurnir og sjálfsagt að svara þeim þar. Hins vegar er ljóst, herra forseti, að meiri breytingar hafa orðið á íslensku atvinnulífi á undanförnum mánuðum og missirum en við höfum upplifað í mörg ár og jafnvel í áratugi. Angi þessara breytinga var salan á sjávarútvegsfyrirtækjum Brims sem fór fram fyrir ekki svo löngu síðan. Það er rétt sem kom fram hjá háttvirtum málshefjanda að menn höfðu áhyggjur af atvinnuöryggi og rekstraröryggi þessara fyrirtækja meðan á því ferli stóð. Hins vegar hefur niðurstaðan sýnt að kannski var minni ástæða til að hafa áhyggjur af því sem kæmi í kjölfarið á sölu fyrirtækjanna. Staðan er reyndar sú að að því er best verður séð hefur atvinnuöryggi þeirra sem hjá þessum fyrirtækjum starfa á engan hátt raskast. Þeir sem þar hafa fjárfest virðast hafa langtímasjónarmið í fjárfestingum sínum og ætla sér að standa að rekstri fyrirtækjanna. Hér er um að ræða mjög traust fyrirtæki sem eiga sér langa sögu og eru í góðum rekstri. Þar af leiðandi er engin ástæða til að hafa áhyggjur af því að sá rekstur væri betur kominn á annan hátt eða einhvers staðar annars staðar en hann er í dag. Ástæða er til að ætla að þessi fyrirtæki muni þróast í framtíðinni í takt við það sem gerist í sjávarútvegi innan lands og því sem gerist í sjávarútvegi erlendis, kannski ekki síst miðað við hvað gerist í sjávarútvegi erlendis miðað við þá erlendu samkeppni sem við höfum orðið vör við á undanförnum mánuðum. Hins vegar er líka ljóst að eitt af því sem hafði afgerandi áhrif á það hvernig þessi kaup fóru fram eru þær takmarkanir sem eru á hámarkskvótaeign hjá einu fyrirtæki eða skyldum fyrirtækjum. Það má bæði sjá á því hverjir tóku þátt í þessum viðskiptum og buðu í fyrirtækin þegar það ferli fór fram hjá Landsbankanum. Eins er áberandi hverjir ekki tóku þátt í þessu ferli og hverjir buðu ekki. Ljóst er að kaupverð fyrirtækjanna mun hafa áhrif á rekstur þeirra og mun gera mjög miklar kröfur til þeirra sem þeim rekstri stjórna um að reksturinn verði arðsamur. Hins vegar er ekki ástæða til að ætla að þessi fyrirtæki standi ekki undir þeirri kröfu og þeir sem hafa fjárfest fái ekki arð af eignum sínum á eðlilegan hátt og á eðlilegum tíma. Skylda stjórnvalda verður eftir sem áður að ganga þannig frá málum að hagstætt verði að fjárfesta í sjávarútvegi í framtíðinni sem hingað til. Ekki er að sjá af niðurstöðu þessa máls að menn séu feimnir við að fjárfesta í sjávarútvegi á Íslandi. Ég hef hins vegar áhyggjur af því sem óbeint tengist þessu, að sjávarútvegsfyrirtæki hafa farið úr Kauphöllinni, og þá er ég ekki endilega að tala um fyrirtækin sem þarna voru til sölu heldur önnur fyrirtæki og þá er verið að hverfa frá fjármögnun í gegnum hlutabréfamarkaðinn í fjármögnun í gegnum einkafyrirtæki sem eru mjög skuldsett með lánum hjá bönkum. Þetta getur haft áhrif á þá hugsun sem ríkir í rekstrinum, þá langtímahugsun sem hefur skipt svo miklu máli hvað varðar ábyrgð útgerðarinnar í fiskveiðistjórninni, ábyrgð í umgengni við auðlindina og þann aga sem Kauphöllin veitir fyrirtækjum sem þar eru skráð. Það eru því þessir hlutir, herra forseti, sem ég hef áhyggjur af en hins vegar verð ég að segja að þeir aðilar sem þarna hafa komið að hafa áður sýnt að þeir eru þess trausts verðir að hafa langtímahagsmuni þjóðarinnar og auðlindarinnar í huga.

Hæstv. forseti. Við samfylkingarmenn erum andvígir því fyrirkomulagi sem er á eignarrétti veiðiréttar en við óskum þeim góðs gengis sem fengu aflaheimildirnar í hendur. Þeir bera ekki ábyrgð á því fyrirkomulagi sem gildir. Kaupverðið segir okkur hins vegar þær fréttir að nú sé horft til upplausnarverðmætis fyrirtækjanna ekki síður en rekstrarniðurstöðu. Forsvarsmenn stórra útgerðarfyrirtækja hafa talið sig óhulta fyrir þessum vanda en eru það ekki lengur. Það eru mikil tíðindi því að rótgróin starfsemi gæti orðið í hættu og þurft að láta undan. Fjáraflamenn hafa nú nýjan akur að plægja, þurfa bara samstarf við sterka fjármálastofnun og þá mega hlutafjáreigendur í sjávarútvegsfyrirtækjum búast við upplausnarverði í bréfum sínum. Óvissan sem andstæðingar Samf. spáðu ef stefnunni yrði breytt við síðustu kosningar hefur skekið mörg byggðarlög að undanförnu og mun gera það áfram og nú líka á stöðum þar sem hún gerði það ekki fyrr. Þessa dagana er minnst afreka þeirra manna sem færðu íslensku þjóðinni frjálsræði og framfarir fyrir 100 árum. Ég er ekki í vafa um fyrir hvaða afrek þeir stjórnmálamenn sem nú eru á dögum verða frægastir eftir næstu 100 ár, verði sú einkavæðing á mikilvægustu auðlindum landsins sem fram hefur farið með blekkingum látin standa. Það glapræði verður slíkur minnisvarði um ystu öfgar frjálshyggjunnar á okkar dögum að allt annað mun þykja lítilsvert og það mun ekki síst þykja merki um vanþróað lýðræði þessara tíma að valdamenn kæra sig kollótta og fara sínu fram gegn skýrum og staðföstum vilja fólksins í landinu. Eftirmæli þeirra verða vond og það góða sem þeir líka gerðu mun hverfa í skuggann af þessu.

Hæstv. forseti. Íslenska fiskveiðistjórnarkerfið leiðir það af sér vegna framsalsins að atvinnuréttur fólks hvar sem er í landinu er í algerri óvissu, hvort sem er á Akureyri, Seyðisfirði, Sandgerði eða annars staðar. Þeim sem á stærri útgerðarstöðum búa ætti að vera þetta ljóst. Að afhenda fáum útvöldum allan fiskinn í sjónum umhverfis landið er mesta brjálæði Íslandssögunnar. Um það bil 500 milljarðar króna hafa verið gefnir fáum útvöldum og aðrir mega éta það sem úti frýs. Fólkið sem bjó til veiðireynslu fyrir sægreifana situr eftir í verðlausum eignum hringinn í kringum landið. Hetjur hafsins og hermenn þjóðarinnar sem hafa menntað sig til sjómannastarfa hafa ekki að neinu að hverfa. Helmingur sjómanna eru leiguliðar með einum eða öðrum hætti. Árangur af fiskveiðistjórnarkerfinu er ekki neitt til að hæla sér af. Skuldir upp á 220--230 milljarða hjá sjávarútvegsfyrirtækjum og margir skulda í hlutabréfum í sömu fyrirtækjum háar upphæðir. Ástand fiskstofnanna er í sögulegu lágmarki að mati Hafrannsóknastofnunar. Að stela lífsbjörginni frá fólkinu í landinu á eftir að leiða af sér harða baráttu, sennilega hörðustu baráttu í sögu þjóðarinnar. Það er enginn öruggur. Þess vegna verður að breyta um stjórn fiskveiða með góðu eða illu. Rekstur Fiskistofu kostar 650 millj. kr. til að verja fiskinn í sjónum fyrir sægreifunum. Á sama tíma er verið að setja 157 millj. kr. til fíkniefnalögreglunnar sem ætlar að berjast gegn mesta böli æskunnar og verja framtíð Íslands. Er þörfin svona mikil fyrir að verja kvótakerfið að stjórnvöld verði að verja til þess fjórfalt meiri fjármunum en til fíkniefnavarna? Verða menn ekki að staldra við og hugsa sinn gang upp á nýtt? Er ekki kominn tími til að snúa af villu vegar? Maður spyr: Hvað ætla stjórnarflokkarnir að halda þessu brjálæði lengi áfram?

Herra forseti. Það er ærið áhyggjuefni sem hv. málshefjandi kom inn á að sjávarútvegurinn er, með nýlegum eignabreytingum í fyrirtækjum og með því að Eimskipafélagið eða Burðarás gegnum Landsbankann hverfur út úr sjávarútveginum með um 20 milljarða króna, að hnýta sér umtalsverðar auknar skuldabyrðar. Stór hluti þessa kaupverðs sem þarna var reitt fram á fáeinum sólarhringum til handa fyrri eigendum endar á herðum þeirra sjávarútvegsfyrirtækja sem keyptu sem skuldir, og eru þó rekstrarskilyrði sjávarútvegsins býsna þung fyrir um þessar mundir með sterku gengi krónunnar, með háum vöxtum og með heldur veikari stöðu á mörkuðum en verið hefur um skeið. Auðvitað bitna þessar almennu efnahagsaðstæður á fleiri greinum eins og ferðaþjónustu, samkeppnisiðnaði og möguleikum til nýsköpunar í atvinnulífi en vandi sjávarútvegsins er ekki betri né minni fyrir það. Ég vil taka fram að kaupendurnir nú eru traustir aðilar og að sjálfsögðu vonar maður allt hið besta fyrir þeirra hönd og þeirra byggðarlaga sem þarna áttu í hlut en þessir nýliðnu atburðir eru okkur auðvitað aðeins enn ein áminningin um að meðan það fyrirkomulag er við lýði varðandi stjórn fiskveiða, að á sé kvótakerfi með fullkomlega frjálsu framsali veiðiheimilda án nokkurrar tengingar við byggðirnar án þess að nokkurt umtalsvert öryggisnet sé undir þessu hvað varðar hinn lífsnauðsynlega aðgöngumiða að auðlindinni, verður þetta viðvarandi ástand og á ekki að þurfa að koma neinum á óvart. Það má helst segja að það sé nýtt í stöðunni nú að jafnvel stærstu staðirnir eins og Akureyri og Akranes vakna upp við það að ekki einu sinni þeir eru öryggir í þessu kerfi. Þegar farið er að horfa fyrst og fremst til upplausnarvirðis fyrirtækjanna, innanfitunnar í þeim, er ekki von á góðu, herra forseti. Ég held því að menn verði að sjá þessa hluti í samhengi og svara því hvort þeir vilja hafa þetta svona um aldur og ævi, hafa þetta sverð hangandi í loftinu yfir byggðarlögunum og íbúum þess eða gera þar einhverjar breytingar á.

Virðulegi forseti. Á því er enginn vafi að niðurstaðan varðandi uppskiptingu hins mikla sjávarútvegsfyrirtækis Brims varð fyrir byggðirnir í Norðvesturkjördæmi betur viðunandi en margir óttuðust. Á Akranesi voru kaup Granda á Haraldi Böðvarssyni unnin að frumkvæði og í samráði við heimamenn, eigendur og stjórn þess fyrirtækis. Kaup Fiskiðjunnar Skagfirðings á Skagstrendingi er einnig unnin í sátt við heimamenn og forsvarsmenn fyrirtækisins hafa undirritað skuldbindandi yfirlýsingu um öfluga áframhaldandi starfsemi á Hólmavík og Skagaströnd, auk þess sem Höfðahreppur á Skagaströnd hefur með sölu sinni á hlutabréfum í Eimskip gríðarlega sterka fjárhagslega stöðu. Það er nauðsynlegt að vekja athygli á því að það eru þrjú fyrirtæki sem nú standa að rekstri einingar sem áður var á einni hendi. Það er athyglisvert í ljósi umræðunnar sem farið hefur fram um samþjöppun í sjávarútvegi. Brim var með um 12% allra veiðiheimilda á sinni hendi. Nú er sá veiðiréttur hjá þremur fyrirtækjum. Við vitum því miður að það eru mýmörg ljót dæmi úr fortíðinni um að uppstokkun og eignabreytingar hafa leitt til þess að kvóti hefur flust úr byggð. Atvinnustarfsemin hefur veikst í kjölfarið með tilheyrandi byggðaflótta og vandræðum. Það er því eðlilegt að sú óvissa sem hefur verið í kringum þessar eignabreytingar hafi valdið kvíða. Við eigum hins vegar ekki að ætla annað en að menn ætli að standa við fyrirætlanir sínar og áfram verði haldið uppi öflugri atvinnustarfsemi með sem líkustum hætti á þessum stöðum líkt og gefið hefur verið fyrirheit um. Þetta leiðir hins vegar í ljós að það er beint samband á milli kvótaþróunar, atvinnutekna og byggðaþróunar í byggðum landsins. Það þýðir ekkert að reyna að halda öðru fram. Menn eru víðs vegar um landið að reyna að verja burðarfyrirtækin í sjávarútveginum til að treysta stöðu byggðanna sinna. Jafnvel staðir sem eiga að mörgu öðru að hverfa gera sér það ljóst að veikari sjávarútvegur veikir byggðirnar. Það er mjög mikilvægur lærdómur sem við drögum af þessari umræðu. Ég held að hún hafi varpað að mörgu leyti nýju ljósi á þá umræðu sem farið hefur fram um sjávarútveginn og byggðirnar og brýnir okkur í því að reyna að treysta þær stoðir sem undir þessum byggðum eru og fjölga þeim svo að menn séu ekki jafnháðir sjávarútveginum og verið hefur.

Virðulegi forseti. Kemur okkur það við þegar fyrirtæki eru seld eða keypt á hinum frjálsa markaði? Er einhver ástæða til að ræða slíkt á Alþingi? Mitt svar er já, þegar verið er að ráðstafa stórum hluta af aflaheimildum á Íslandsmiðum um leið og sala á sér stað. Óvenjustór hluti aflaheimilda á Íslandsmiðum var boðinn til kaups nýlega, nánar tiltekið tæp 11% af heildarkvóta. Það gerðist þegar Eimskip ákvað að selja hæstbjóðanda eignir sínar í sjávarútvegi. Fyrirtæki ganga kaupum og sölum í öllum greinum atvinnulífs og vandséð að slíkar sölur fyrirtækja verði fundarefni í sölum Alþingis í hvert skipti. En þegar um er að ræða sölu á fyrirtækjum sem eru meginburðarstoðir atvinnulífs á hverjum stað fyrir sig er ekki undarlegt þó að staldrað sé við og spurt: Hvað á að taka við ef starfsemi slíks fyrirtækis er flutt í burtu og ekkert kemur í staðinn? Berum við einhverja ábyrgð á því að fasteignir þeirra sem búa á þessum stöðum hrynja í verði um leið og íbúar leita leiða til að flytja í burtu? Berum við einhverja ábyrgð á því að tekjur þessara sveitarfélaga hrynja og rekstur þeirra þar með gerður nánast ómögulegur. Það hljótum við að gera, virðulegi forseti, og því getum við ekki vikið okkur undan því að ræða málið af alvöru. Ég er ekki að halda því fram að aflaheimildir verði fluttar í burtu í framhaldi af sölu Brims á HB, Skagstrendingi og ÚA. En við höfum öll séð og heyrt blendin viðbrögð heimamanna við sölunni og óttinn er vissulega fyrir hendi. Við sem störfum á hinu háa Alþingi hljótum að þurfa að taka vandaða umræðu og ítarlega skoðun á hvernig hægt sé að koma til móts við byggðarlög sem hafa lent í þeirri stöðu að aflaheimildir hafa verið seldar og fluttar í burtu. Við höfum mörg dæmi um slíkt og nægir að nefna Sandgerði í því tilefni. Fylgismenn núverandi kerfis hafa sagt að þeir sem missi geti alltaf keypt til baka en við sem fylgdumst með sölu á Brimi vitum að Sandgerðingum var í raun ekki heimilað að gera raunverulegt tilboð í þann kvóta sem þaðan hafði flust á Akranes. Hróp og köll, virðulegi forseti, og tveggja mínútna andarteppuræður á Alþingi leysa ekki vandann. Við verðum að leita annarra leiða.

Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir hverjir keyptu sjávarútvegsrisann Brim. Tíminn einn mun leiða í ljós hver framvindan verður í rekstri Haraldar Böðvarssonar, Skagstrendings og Útgerðarfélags Akureyringa. Það sem stendur eftir er sú umræða sem fram fór meðan á söluferlinu stóð. Umræðan var á margan hátt athyglisverð því að í henni kristölluðust nokkrir af alvarlegustu vanköntum núverandi kvótakerfis. Í fyrsta lagi minnti umræðan vel á það gríðarlega ójafnræði sem ríkir í atvinnugreininni, þ.e. á milli stöðu útgerðaraðila sem ráða yfir miklum veiðiheimildum annars vegar og hins vegar fólksins sem býr á viðkomandi stöðum og á lífsviðurværi sitt og eignir að meira eða minna leyti undir því að útgerðarfyrirtækin séu áfram á staðnum, en ræður engu þar um. Í öðru lagi minnir kvótaverðið í þessum tilteknu viðskiptum óneitanlega á þá staðreynd að ungir, kraftmiklir einstaklingar sem í marga áratugi, fyrir daga kvótakerfisins, voru helstu drifkraftar í íslenskri útgerð eiga enga möguleika á innkomu í greinina nema vera milljarðamæringar. Í þriðja lagi ber að nefna hlut íslenskra bankastofnana í hinum illræmda viðskiptaleik sem framsalsrétturinn hefur alið af sér. Í fyrstu voru það einstaklingar sem högnuðust stórum á sölu aflaheimilda og brotthvarfi sínu frá íslenskri útgerð. Í dag hafa bankarnir tekið við færinu á þeim bænum. Íslenskar bankastofnanir og fjármálafyrirtæki hafa með lagni náð að sölsa undir sig þorra þeirrar framlegðar sem íslenskur sjávarútvegur rís undir. Að teknu tilliti til þessara alvarlegu vankanta má ljóst vera að sátt um framseljanlegt kvótakerfi er ekki í sjónmáli. Reynt hefur verið að leita leiða til sátta án nokkurs árangurs. Sátt um íslenska fiskveiðistjórn mun ekki líta dagsins ljós fyrr en stjórnarliðar viðurkenna stærstu mistök íslenskrar stjórnmálasögu, þegar framsalsrétturinn var lögleiddur fyrir rúmum áratug. Mistökin hafa kostað íslenska þjóð hundruð milljarða íslenskra króna á þeim tíma sem liðinn er.

Herra forseti. Það er eðlilegt að þessi mál beri á góma hér á Alþingi. Það eru mikil tíðindi þegar jafnöflugt og sterkt fyrirtæki og Brim er leyst upp og boðið út í þrem pörtum. Það er ekki launungarmál að við á Akureyri bundum miklar vonir við það fyrirtæki sem var alhliða fyrirtæki í sjávarútvegi og stóð fyrir margvíslegri rannsóknar- og þróunarstarfsemi, bæði hér innan lands og erlendis, og þess vegna var það mikil ákvörðun að tvístra því fyrirtæki með þeim hætti sem gert var. Leikurinn er þannig að þeir sem eiga fyrirtækin ráða hvað þeir gera við þau en auðvitað hljóta menn sem bera mikla ábyrgð að taka á sig þær þjóðfélagslegu skyldur sem slíku fylgir. Á hinn bóginn eru það góðar fréttir að Guðmundur Kristjánsson og þeir feðgar hafa ævinlega staðið vel að sínum málum og sinni útgerð, og þeim fylgir mikið traust. Við skulum ekki gleyma því að Útgerðarfélag Akureyringa var vel rekið og öflugt fyrirtæki sem stendur fyllilega undir þeim vonum sem til þess hafa verið gerðar og því trausti sem til þess var gert, sem með öðru sýnir að Eimskipafélag Íslands var mjög vel rekið fyrirtæki. Ég vil líka vekja athygli á því að mikil og öflug fyrirtæki skapa mikið atvinnuöryggi í sínum byggðarlögum. Við sjáum þetta við Eyjafjörð. Við sjáum þetta á stöðum eins og í Fjarðabyggð. Við sjáum þetta á Stöðvarfirði. Og það er auðvitað svo að ef menn vilja leggja fé sitt í sjávarútvegsfyrirtæki verða þeir líka að eiga von á því að fá greitt andvirði þeirra ef þeir vilja selja. Ég hygg að þegar á heildina er litið hafi salan á Brimi tekist vel en ég ítreka það sem ég áður sagði að ég sakna þessa sterka fyrirtækis sem var á Akureyri því margir bundu við það miklar vonir, eðlilega, eins og að því hafði verið staðið.

Virðulegi forseti. Ég ætla síður en svo að álasa kaupendum að þessum fyrirtækjum Brims og ég óska þeim allra heilla í rekstri þessara mikilvægu sjávarútvegsfyrirtækja. Hinu vil ég vekja athygli á og ítreka að við þessa sölu voru teknir nærri 3 milljarðar króna út úr þessu fyrirtæki án þess að nokkuð hafi verið lagt inn í það á móti. Á nokkurra daga eign Landsbankans á þessu fyrirtæki voru hirtir nærri 3 milljarðar króna og það eru óábyrg vinnubrögð, og það er rán að mínu mati. Þetta tel ég að hæstv. sjútvrh. hafi ekki skilið til fulls þegar hann kom í ræðustól og gat litlu svarað nema lauslegum vangaveltum um þessi mál án þess að geta leitt hugann nokkuð að því sem brennur á þessum atvinnuvegi og þjóðinni allri. Það gerir hins vegar útgerð Guðmundar Runólfssonar í Grundarfirði. Í Fréttablaðinu 23. janúar sl. segir framkvæmdastjórinn, Guðmundur Smári Guðmundsson, með leyfi forseta: ,,,,Gróðafíknin, sem lýsir sér í því að ná sem mestum hagnaði á sem skemmstum tíma, skaðar fyrirtækin þegar til lengri tíma er litið. Hugmyndafræði excel-kynslóðarinnar um hagræðingu og sameiningar og að leggja niður sem flest fyrirtæki í kringum landið gengur að okkar mati ekki upp,`` segir Guðmundur Smári. Hann segir að miklu ráði hagur Grundarfjarðar og fjölskyldan hafi viljað forðast að fyrirtækið lenti í höndum þeirra sem fyrst og fremst hugsuðu um skammtímagróða. ,,Við vildum ekki að fyrirtækið lenti inni í ferli sem við réðum ekkert við,`` segir Guðmundur Smári.`` --- Enn fremur segir hann að að sjálfsögðu þurfi að vera arður af veiðum og vinnslu en það sé ekki síður mikilvægt að störfin haldist í heimabyggð, ótrufluð af excel-kynslóðinni. Virðulegi forseti. Það er virkilegt áhyggjuefni að fyrirtæki hvert af öðru skuli hlaupa eins og fætur toga ef þau mögulega geta út af hlutabréfamarkaðnum til að verða ekki gleypt af viðskiptabönkum sínum.

Herra forseti. Ég get nú ekki annað en óskað þess að hv. þm. Jón Bjarnason hlusti meira á Guðmund Smára Guðmundsson en hann hefur gert hingað til  Það hefur mikið verið talað um upplausnarverð, en upplausnarverðið kom bara afskaplega lítið við sögu því þessi fyrirtæki voru seld miðað við rekstrarniðurstöðu og þau geta staðið undir þessum kaupum miðað við sinn rekstur. Hins vegar hefur verið blandað inn í þetta öðrum málum hér eins og Fiskistofu, rekstrarkostnaður Fiskistofu borinn saman við eiturlyfjalögregluna. Það er eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson telji að Fiskistofa geri ekkert annað en eltast við brotlega sjómenn. Það er margt annað sem þar fer fram og verið að sýsla en að eltast við þá sem eru brotlegir. Og hann nefndi einnig ástand fiskstofnanna. Við höfum bara aldrei veitt meira og aldrei tekið meira úr auðlindinni en núna síðustu árin. Og ástand fiskstofna er í jafnvægi eða á uppleið í langflestum tilfellum. Framsalið hefur líka komið við sögu hér. Framsalið er einmitt það sem hefur leitt til hagræðingarinnar. Framsalið hefur verið drifkraftur í okkar kerfi. Og ef við skoðum það núna er ekki verið að framselja heimildir, það er ekki einu sinni verið að selja skip. Það er verið að selja fyrirtæki. Og hverju hefur þetta skilað okkur? Við höfum ekki tapað hundruðum milljóna eins og einhver var að tala um, við höfum skapað hundruð milljóna með því kerfi sem hér hefur verið. Við höfum skapað milljarða með því kerfi sem hér hefur verið við lýði. Og einhver spurði: Hvað stendur eftir? Jú, hann taldi að það væri umræðan sem stæði eftir. Nei, það er rangt. Það sem stendur eftir er það 

Frú forseti. Hér hafa menn verið að ræða eitt af þeim málum sem mest er tekist á um í íslenskum samtíma. Hér er um að ræða mál sem harðar deilur hafa sprottið um og það tengist rótum íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Hér hafa fulltrúar allra flokka talað, frú forseti, nema eins. Er það virkilega þannig að Framsfl. hafi ekki skoðun á þessu máli? Eða valda einhverjir aðrir hagsmunir því að þingmenn Framsfl. taka hér ekki til máls? Virðulegi forseti. Ég treysti því að ekki hafi það verið vegna þess að forseti hafi komið í veg fyrir að hv. þm. Framsfl. töluðu hér. En þá liggur það fyrir að þingmenn Framsfl. hafa ekki skoðun á þessum uppskiptum í sjávarútveginum. Og er það þannig að Framsfl. sé skoðanalaus á svona máli sem segja má að sé kjarninn í fiskveiðistjórn á Íslandi? Ekki trúi ég því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem jafnan hefur haft dug og kraft til þess að láta í sér heyra um þessi mál, sé múlbundinn af forustumönnum sínum eða þá einhverjum forustumönnum utan þingsins.

Herra forseti. Ég var ekki hissa á því að formaður Samf. endaði ræðu sína á því að vitna til forustumanna utan þings, svo nærtækt dæmi höfum við í huga um áhrif þeirra á afstöðu þingmanna Samf. Ég vil aðeins gera grein fyrir því, úr því að það kom til umræðu að ég tók ekki til máls í þessari utandagskrárumræðu ef hæstv. forseti gerir ekki athugasemdir við það. Það stóð til að ég talaði. Ég hafði fallist á það að tala fyrir hönd flokksins í þessari umræðu en mér var sagt að umræðan byrjaði klukkan fjögur. Og þegar ég kom hér klukkan fjögur, því ég hafði öðrum störfum að sinna, var ræðu framsögumanns og ræðu ráðherra lokið og mér fannst eiginlega ómögulegt að fara inn í umræðuna án þess að vita hvað þeir hefðu haft fram að færa í málinu. Hitt er annað að ég hef miklar skoðanir í þessu máli og ég hygg að menn geti ekki borið mér það á brýn að hafa verið feiminn við að koma þeim á framfæri.

Frú forseti. Það velkist enginn í vafa um það hér í þessum sölum að hv. þm. hefur sterkar skoðanir á því máli sem hér er um að ræða. En nú hefur hann upplýst það að hann er í reynd eini þingmaður Framsfl. sem hefur slíkar skoðanir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um erfðafjárskatt sem ætlað er að leysa af hólmi núgildandi lög um erfðafjárskatt, nr. 83/1984, með síðari breytingum. Erfðafé hefur lengi verið talið eðlilegur skattstofn í þróuðum ríkjum og á sér langa sögu hér á landi. Sama er að segja um önnur aðildarríki OECD, Efnahags- og framfarastofnunarinnar, en þar er þessi skattur alls staðar lagður á nema í tveimur af 30 aðildarríkjum. Fyrir þessari skattlagningu liggja ýmis rök varðandi yfirfærslu fjár milli kynslóða en almennt talið er erfðafjárskatturinn vitaskuld einungis ein leið af mörgum til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt er meginreglan sú að skattskyldar tekjur teljast hvers konar gæði, arður, laun og hagnaður sem skattaðila hlotnast og metin verða til peningaverðs og skiptir ekki máli hvaðan þær stafa eða í hvaða formi þær eru. Sérreglur um greiðslu erfðafjárskatts af tilteknum verðmætum sem skattaðilum hlotnast eru því undantekning frá þessari meginreglu. Þannig segir í 4. tölul. a-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, að til skattskyldra tekna teljist: ,,Beinar gjafir í peningum eða öðrum verðmætum, þar með talin afhending slíkra verðmæta í hendur nákominna ættingja, nema um fyrirframgreiðslu upp í arf sé að ræða. Undanskildar eru þó tækifærisgjafir, enda sé verðmæti þeirra ekki meira en almennt gerist um slíkar gjafir ...`` Þá kemur fram í 1. tölul. 1. mgr. 28. gr. sömu laga þar sem talið er upp hvað ekki telst til tekna að þar á meðal er ,,Eignaauki vegna arftöku, fyrirframgreiðslu arfs og dánargjafa, enda hafi erfðafjárskattur verið greiddur.`` Meðal þeirra atriða sem hafa verið gagnrýnd í núgildandi lögum um erfðafjárskatt er skortur á skýrum reglum um ákvörðun gjaldstofns til erfðafjárskatts. Mest ber þó á gagnrýni á skatthlutfallið sjálft sem fer stighækkandi eftir hæð gjaldstofns og sifjatengslum og getur orðið allt að 45%. Ljóst er að stighækkandi skattur getur skapað ákveðna hættu á ýmiss konar ráðstöfunum fyrir andlát arfleifanda með það fyrir augum að draga úr skatti eða minnka skattstofninn, og síðan er að sjálfsögðu almennt talið að háir jaðarskattar ýti undir skattundandrátt. Í gildandi lögum eru matskenndar heimildir fyrir ráðherra til að undanþiggja ákveðna aðila greiðslu erfðafjárskatts. Þannig hefur ráðherra samkvæmt gildandi lögum heimild til að undanþiggja greiðslu erfðafjárskatts eins og um maka eða sambýlismann væri að ræða ,,annars konar sambúðarform ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi, svo sem varanleg örorka, alvarleg veikindi eða aðrar sambærilegar aðstæður``. Þessi heimild hefur reynst afar erfið í framkvæmd, svo matskennd sem hún er. Þá greiða kirkjur, opinberir sjóðir, líknar- og menningarstofnanir og félög ekki erfðafjárskatt. Í mörgum tilvikum er ekki augljóst hvort uppfyllt séu skilyrði fyrir umræddri undanþágu. Málsmeðferðarreglur erfðafjárskatts, sem og álagning, eftirlit og innheimta hans, hafa verið mjög frábrugðnar því sem almennt gildir um aðra skatta. Álagning og innheimta skattsins hefur alfarið verið á hendi sýslumanna, en eins konar viðbótareftirlit hjá skattstjórum og Ríkisendurskoðun. Þannig hafa skattstjórar haft það hlutverk að yfirfara erfðafjárskýrslur að lokinni innheimtu skattsins, jafnframt því að gera sýslumönnum viðvart hafi einhverju verið ábótavant við álagninguna. Að öðru leyti hafa skattyfirvöld ekki komið að álagningu og eftirliti með erfðafjárskattinum og hafa ágreiningsmál milli aðila ekki verið kæranleg til yfirskattanefndar eins og gildir um aðra skatta. Ég vil þá, virðulegur forseti, gera grein fyrir nokkrum helstu breytingum sem í frumvarpinu felast. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins eru það erfingjar sem eru skattskyldir, þ.e. þeir er taka við arfi, gjafaarfi, dánargjöfum, fyrirframgreiddum arfi og gjöfum þar sem gefandi hefur áskilið sér afnot eða tekjur af hinu gefna. Samkvæmt gildandi lögum eru maki og sambýlismaður eða sambýliskona undanþegin greiðslu erfðafjárskatts. Jafnframt er í gildandi lögum gert ráð fyrir heimild ráðherra til að undanþiggja greiðslu erfðafjárskatts með þeim hætti sem ég rakti hér áðan. Sama gildir um undanþágu frá greiðslu skattsins fyrir tiltekna aðila sem taldir eru upp í gildandi lögum. Í frumvarpi því sem nú er til umræðu er lagt til að heimildir ráðherra til að undanþiggja þessa aðila greiðslu erfðafjárskatts verði felldar brott. Maki og sambýlismaður eða sambýliskona verða þó áfram undanþegin greiðslu erfðafjárskatts. Samfara þeim lækkunum skatthlutfallsins sem lagðar eru til í frumvarpinu er talið að ekki séu lengur forsendur fyrir sérstökum undanþágum sem verið hafa í gildi hingað til auk þess sem það hefur valdið vandkvæðum í framkvæmd að meta framangreind skilyrði fyrir undanþágu. Mun breytingin leiða til þess að fyrrgreindir aðilar greiði framvegis 10% erfðafjárskatt. Í frumvarpinu er erfingjum skipað í tvo flokka í stað þriggja áður samkvæmt gildandi lögum. Skipan í skattflokka byggist á skyldleika erfingja og arfleifanda og er skatthlutfallið mishátt eftir flokkum. Í a-flokki eru niðjar arfleifanda, kjörbörn, stjúpbörn, fósturbörn og niðjar þeirra, svo og þeir bréferfingjar sem arfleifandi hefur ráðstafað fé til samkvæmt heimild í 35. gr. erfðalaga, þ.e. þegar hann á skylduerfingja á lífi. Í b-flokki eru síðan aðrir en þeir sem falla undir a-flokk, þ.e. foreldrar hins látna og niðjar þeirra, þar á meðal systkin hins látna, afi og amma og börn þeirra, þar á meðal kjörbörn og svo fjarskyldari erfingjar og óskyldir. Tvær veigamestu breytingar frumvarpsins eru annars vegar veruleg lækkun skatthlutfallsins og hins vegar hækkun skattfrelsismarka. Þannig er gert ráð fyrir að af erfðafé í a-flokki skuli greiða 5% erfðafjárskatt, í stað 5--10% í núgildandi reglum, og af erfðafé í b-flokki skuli greiða 10% erfðafjárskatt, í stað 15--45% skatts samkvæmt gildandi lögum. Ræðst skattfjárhæðin af skyldleika erfingja við arfleifanda. Skatturinn er því hærri eftir því sem skyldleikinn er firnari. Slíkar reglur eru réttlættar út frá erfðaréttarlegum sjónarmiðum, þ.e. með vísan til þess að erfðaréttur fjarskyldari ættingja er veikari en erfðaréttur náskyldra. Samkvæmt gildandi lögum er skatthlutfall þeirra erfingja sem falla munu undir a-flokk samkvæmt þessu frumvarpi 5% á gjaldstofn undir 830 þús. kr. sem hækkar um 1% fyrir hverjar 830 þús. kr. umfram það mark þar til 4,1 millj. kr. eignamarki er náð. Af eignum umfram það greiðist 10% skattur. Í gildandi lögum fer skatthlutfall þeirra erfingja sem falla munu undir b-flokk stighækkandi miðað við 830 þús. kr. eignabil fyrir hver tvö prósent frá 15% upp í 25% þar til 4,1 millj. kr. eignamarkinu er náð. En sem fyrr segir er tillaga frumvarpsins sú að allir þeir erfingjar sem samkvæmt gildandi lögum falla undir c-flokk verði skattlagðir með erfingjum í b-flokki. Í c-flokki samkvæmt gildandi lögum er skatthlutfallið á bilinu 30--45% miðað við 830 þús. kr. eignabil fyrir hver þrjú prósent. Það þýðir að erfðafjárskattur af eignum umfram 4,1 millj. kr. í c-flokki er 45% samkvæmt gildandi lögum. Nái frumvarpið fram að ganga munu þessir aðilar greiða 10% erfðafjárskatt eftir breytinguna. Af þessu sést að tillaga frumvarpsins gerir ráð fyrir að verulega verði dregið úr jaðaráhrifum erfðafjárskattsins enda eru þau óvenjumikil í gildandi kerfi. Er þá í frumvarpinu miðað við að heildarskattfrelsismörk í hverju dánarbúi verði 1 millj. kr. og að erfðafjárskattur verði eingöngu lagður á þá fjárhæð sem er umfram viðmiðunarmörkin. Í dag eru skattfrelsismörkin afar lág, eða einungis 60 þús. krónur. Þá er skatturinn lagður á alla fjárhæðina sé hún hærri en 60 þús. kr., en ekki einungis það sem umfram er. Skattfrelsismörkin hækka sem sagt úr 60 þús. kr. upp í 1 millj. Samhliða verulegri lækkun skatthlutfallsins og hækkun skattfrelsismarkanna er horfið frá ýmsum undanþágum sem verið hafa í lögunum og ég áður rakti. Há skatthlutföll vekja ávallt upp kröfur um undantekningarreglur á ýmsum sviðum. Með þeirri lækkun og einföldun á skattlagningunni sem lögð er til með frumvarpinu ætti að vera svigrúm til þess að afnema undanþágur frá greiðslu erfðafjárskatts sem verið hafa í gildi án þess að það komi of þungt niður á þeim aðilum sem hafa getað nýtt sér þær til þessa. Í frumvarpinu eru ítarlegri ákvæði um gjaldstofn erfðafjárskatts en verið hafa samkvæmt gildandi lögum, án þess að um breikkun skattstofnsins sé að ræða. Þá eru sett skýrari ákvæði um við hvaða tímamark skuli ákveða gjaldstofninn. Meginreglan verði að við ákvörðun gjaldstofns skuli miðað við almennt markaðsverðmæti viðkomandi eigna. Frá þeirri meginreglu eru fjórar undantekningar sambærilegar þeim sem eru í gildandi lögum. Ein undanþágan varðar fasteignir en þær skulu taldar á fasteignamatsverði. Hins vegar er tekið upp mikilvægt nýmæli varðandi fasteignir sem felur það í sér að sé almennt markaðsverðmæti fasteignar talið lægra en fasteignamatsverð eignarinnar er erfingjum heimilt að óska eftir mati skv. 17.--23. gr. laga nr. 90/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Er þá heimilt að leggja erfðafjárskatt á matsverð þannig fengið, enda fylgi erfðafjárskýrslu matsgjörð sem ekki er eldri en fjögurra vikna gömul. Í frumvarpinu eru lagðar til ítarlegri reglur um málsmeðferð en er að finna í gildandi lögum. Annars vegar eru reglur um hlutverk sýslumanns við ákvörðun á erfðafjárskatti og hins vegar um eftirlitshlutverk skattstjóra. Þá er lögð til sú meginbreyting að ekki er gert ráð fyrir sérstöku eftirliti Ríkisendurskoðunar. Þess í stað er kveðið skýrar á um allt eftirlit skattstjóra. Gert er ráð fyrir að skattstjóri endurákvarði erfðafjárskatt komi fram nýjar eignir eða verðmæti við eftirlit hans í stað sýslumanns eftir gildandi lögum. Miðað er við að skattstjóri ljúki yfirferð sinni eins fljótt og auðið er og eigi síðar en 40 dögum eftir að honum barst erfðafjárskýrsla frá sýslumanni. Engin slík ákvæði um málshraða er að finna í gildandi lögum, en með þessu er leitast við að ljúka þessum málum sem fyrst. Skattstjóra ber eftir sem áður að gera viðkomandi sýslumanni viðvart komi fram nýjar eignir sem ekki lágu fyrir í upphafi þar sem nauðsynlegt er að taka upp skiptin í slíkum tilvikum, sbr. lög um skipti á dánarbúum o.fl. Í frumvarpinu eru einnig ítarleg ákvæði um gjalddaga erfðafjárskatts og viðurlög sé skatturinn ekki greiddur á réttum tíma, sem og endurgreiðslu oftekins erfðafjárskatts og kæruheimild til yfirskattanefndar, en hvort tveggja er nýjung. Virðulegi forseti. Tekjur ríkissjóðs af erfðaskatti sveiflast talsvert milli ára. Erfitt er að leggja mat á tekjur af þessum skatti af nákvæmni. Tekjur af þessum skattstofni á síðasta ári, árið 2003, verða að líkindum u.þ.b. 800 millj. kr. þegar öll kurl verða komin til grafar. Erfitt er að meta með nákvæmni áhrif breytingartillagna frumvarpsins á tekjur ríkissjóðs, m.a. vegna ónógra upplýsinga um skiptingu skatttekna eftir gjaldflokkum í gildandi kerfi. Það má þó gera ráð fyrir því að ríkissjóður verði af ríflega helmingi núverandi tekna miðað við óbreyttan skattstofn. Í frv. felst því skattalækkun sem nemur u.þ.b. 400 millj. kr. á ári. Ég vil nú leyfa mér að leggja til, virðulegi forseti, að máli þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og jafnframt til hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Um efni þessa máls vil ég segja það að í öllum helstu atriðum er Samf. samþykk þessu frv. Áður en ég kem þó að efni frv. vil ég fara nokkrum orðum um þann kostnað sem af því hlýst. Mér finnst dálítið merkilegt, miðað við það að við höfum á síðustu árum verið að samþykkja á fjárlögum töluverðar upphæðir til þess að væða fjmrn. betri tölvukerfum og nákvæmari tækjum til þess að geta haldið skýrslur og útreikninga, að það gerist tiltölulega oft á seinni mánuðum og missirum, þegar við þingmenn vörpum fram spurningum til hæstv. fjmrh., að svörin sem við fáum eru þess eðlis að þau fela nánast ekkert efnislegt í sér og ástæðan sem gefin er upp er sú að ekki séu til gögn yfir málið. Ég hef ekki séð ástæðu til þess að vekja sérstaka eftirtekt á þessu eða mótmæla því. Mér finnst það samt skrýtið. Nú gerist það þegar við hlýðum á hæstv. fjmrh. reifa kostnað af þessu frv. að í ljós kemur að gögnin sem hæstv. ráðherra hefur undir höndum í ráðuneytinu eru þess eðlis að það er erfitt fyrir hann að gera glögga grein fyrir því hvað þetta frv. kostar. Hæstv. ráðherra var einn af þeim sem tók ákvörðun um það á sínum tíma að leggja ekki fram frv. af hálfu ríkisstjórnarinnar nema á þeim væri nokkuð nákvæm kostnaðargreining. Hæstv. ráðherra telur að tekjurnar sem ríkissjóður hefur árlega fengið af frv. séu í kringum 800 millj. og hann sagði jafnframt að það mætti gera ráð fyrir því að þetta frv., yrði það samþykkt, leiddi til þess að helmingur þeirra tekni félli niður. Það reiknar hann út að séu 400 millj. kr., og færa mætti rök að því miðað við þær upplýsingar sem fram komu í máli hans að það væri eilítið meira. Í frv. kemur hins vegar fram að það kunni að vera ekki nema 300 millj. Mér þætti vænt um það ef hæstv. ráðherra gæti skýrt örlítið þennan mun sem þessar upplýsingar hlaupa þarna á. Þetta er þó ekki aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins er að það er í fyrsta lagi verið að einfalda kerfið, og ég fagna því. Ég er alveg sammála því sem hæstv. ráðherra sagði, að stighækkandi skatthlutfall, eins og hæstv. ráðherra gat um, gefur ekki af sér skilvirka skattaumsýslu né skilvirk skattskil. Í öðru lagi er ég líka sammála því að það eigi að lækka sjálft skatthlutfallið. Þegar einstaklingur deyr og leifir arfi hagnast sá sem við honum tekur, eignir hans og tekjur aukast. Þetta hefur verið metið með þeim hætti að það sé verjanlegt að skattleggja það. Í reynd er hæstv. fjmrh. að taka hér upp annað viðmið, annað grundvallaratriði, og ég get í sjálfu sér alveg fallist á það grundvallaratriði líka. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé áform hans eða ætlun ríkisstjórnarinnar á næstu árum að fella þennan skatt alveg brott. Mín ályktun af því grundvallaratriði sem hæstv. ráðherra leggur sem undirstöðu að sínu máli, má þá ekki líka draga þá ályktun að fella ætti burtu með sömu röksemdafærslu gjöld eins og t.d. stimpilgjöld? Ég vek máls á þessu, virðulegi forseti, vegna þess að Samf. hefur lýst þeirri skoðun að menn eigi að feta sig að því að fella þau gjöld niður. Mér sýnist að þau séu með vissum hætti eðlislík að því leytinu til að verið er að skattleggja yfirfærslu á eignum. Ég vildi gjarnan þegar og ef hæstv. ráðherra sér ástæðu til að koma síðar upp í umræðuna, að hann færi nokkrum orðum um þetta því að hér er a.m.k. um grundvallaratriði að ræða sem varðar tiltekinn hluta skatttekna ríkisins þó smár sé. Ég hef sem sagt lýst þeirri skoðun að ég tel að málið sé ágætt. Auðvitað er það svo að Samf. hefur haft aðrar áherslur varðandi skattalækkanir. Við höfum talið að brýnast í þeim efnum væri að lækka virðisaukaskatt á matvælum, lækka lægra þrepið niður í 7%. Um það höfum við flutt þingmál og ég hef reyndar talið að það væri þokkaleg samstaða meðal þorra þingmanna um að ráðast í slíkt ef á annað borð er borð fyrir báru hjá ríkinu. Ég hlýt auðvitað líka að vekja eftirtekt á því, frú forseti, að kostnaðurinn sem hér fellur á ríkissjóð og þær tekjur sem hann lætur frá sér með annarri hendi verður ef að líkum lætur gerð tillaga um síðar í dag að verði tekinn aftur tvöfalt eða þrefalt. Ég á þá við það þingmál sem rætt verður og tengist sjómannaafslættinum sem er á dagskrá hér síðar. Þannig að þó að hæstv. ríkisstjórn sé að gera tillögu um smávægilegt tap á skatttekjum er í reynd verið að gera ráð fyrir því að á tilteknum afmörkuðum hópi þegnanna hækki skattur síðar í dag eða að gerð verði tillaga um það. Það sem ég vildi gera athugasemdir við varðandi þetta frv. er að í gildandi lögum er heimild til þess að fella niður erfðafjárskatt við sérstakar aðstæður. Það er talið upp í lögum t.d. ef um er að ræða sambúð fólks sem sætir örorku og síðan er talað um svipaðar aðrar aðstæður. Ég er þeirrar skoðunar að fjmrh. eigi að hafa heimild til að gera slíkt. Ekki ætla ég að fara að rifja upp of persónuleg dæmi en mig langar samt að segja það við hv. þingheim að við höfum séð í blöðum nýlega fara af stað söfnun handa börnum vestur á fjörðum sem urðu fyrir því óláni og ógæfu að hafa á undanförnum árum misst báða foreldra sína. Ég ímynda mér, virðulegi forseti, að það væri miskunnsamara og þægilegra fyrir þá sem hafa með skattheimtu að gera að það væri áfram heimild í lögum til þess að koma til móts við fólk við alveg sérstakar aðstæður eins og ég hef skilið að þessi heimild sem nú er verið að fella niður næði yfir í þessu tiltekna tilviki, án þess að ég ætli að ræða það frekar. Sömuleiðis er það þannig að líknarfélög hafa verið undanþegin erfðafjárskatti. Það hefur mér hugnast ákaflega vel. Mér finnst það ákaflega göfugt þegar fólk sem náð hefur að safna einhverjum eigum og hverfur úr þessum heimi yfir í aðra og æðri, lætur það verða sitt síðasta verk að að ánafna líknarfélögum sem vinna í göfugum tilgangi þann arf eða hluta þess arfs sem hinn látni leifir. Ég tel að það eigi að ýta undir slíkt og því spyr ég hæstv. ráðherra af hverju honum er svo brátt að fella þetta ágæta ákvæði í burtu. Sömuleiðis þegar ég les þetta frv. er ég ekki að öllu leyti sáttur við orðanotkun í því. Ég misskil kannski, virðulegi forseti, efnislega það sem segir í 2. gr. þar sem hugtök eru skilgreind en hví er ekki talað þar um þá sem eru í staðfestri samvist? Þar er rætt um sambýlismann, þann sem stofnað hefur til sambúðar við einstakling  Fleiri smærri dæmi gæti ég nefnt en ekki að það skipti nokkru máli, t.d. þegar ég les saman 2. gr. a og b og velti fyrir mér hvernig menn ætli að skilgreina maka og sambýlisfólk með sitt hvorum hætti, en þetta er nú bitamunur en ekki fjár sem við förum yfir í nefndinni. Almennt segi ég það að þetta er ágætismál. Þetta er réttlætismál. Þetta er kannski ekki forgangsmál miðað við þær áherslur sem við í Samf. höfum lagt í þessum efnum en ég tel að þegar búið er að fara yfir það og skjóta undir smávægilega leka sem ég sé á frv. þá geti Samf. stutt það.

Virðulegi forseti. Ég fagna framkomnu frv. og þakka ráðherra fyrir það. Fyrir ári síðan lagði undirritaður ásamt nokkrum þingmönnum Sjálfstfl. og einum þingmanni Framsfl. fram frv. af svipuðum toga, um að lækka erfðafjárskatt niður í flatan skatt, 5%, þannig að hann dygði fyrir kostnaði á skiptum búanna. Það frv. náði ekki fram að ganga en lækkun erfðafjárskatts var sett inn í stefnumál Sjálfstfl. fyrir síðustu þingkosningar, hann var einn flokka sem kom með það. Síðan var þetta sett inn í stjórnarsáttmála og er nú verið að leggja frv. fram. Þetta er annað frv. sem ríkisstjórnin leggur fram varðandi skattalækkanir. Hið fyrra var á haustmissiri um sérstakan tekjuskatt eða hátekjuskatt, sem var lækkaður úr 5% í 4% og hverfur síðan út á næstu tveimur árum. Þetta er frv. númer tvö í skattalækkunarferli ríkisstjórnarinnar. Þetta er mikið réttlætismál eins og talað var um áðan og það er kannski aðallega út af því að verið er að skatta hér fjármuni aftur, tvískatta, verið er að skatta fjármuni sem þegar er búið að greiða skatt af. Með þessu móti, það sem er breytt núna, er þetta einfaldað og undanþágum fækkað og málið gert miklu einfaldara. Eins og ráðherra kom inn á eru einungis tvö þrep, þ.e. 5% þrep þar sem tengsl eru mjög náin, með leyfi forseta, þá stendur hér í 5. gr. a-lið: ,,Af arfi, sem fellur til niðja hins látna, kjörbarna, stjúpbarna eða fósturbarna eða niðja þeirra, svo og af arfshluta sem ráðstafað hefur verið með erfðaskrá samkvæmt ákvæðum 35. gr. erfðalaga, nr. 8/1962, skal greiða 5% erfðafjárskatt.`` Af öllum öðrum tengslum er gert ráð fyrir 10% erfðafjárskatti og frítekjumarkið eða skattleysismörk verða ein milljón í báðum tilvikum. Síðan er annað mjög mikilvægt ákvæði hér, með leyfi forseta, sem kemur fram í 9. gr., 2. málsgr. c-liðar, og það varðar eignir sem fólk getur erft kannski úti á landi í afskekktum byggðum, en þar stendur: ,,Sé almennt markaðsverðmæti fasteignar talið lægra en fasteignamatsverð eignarinnar er erfingjum heimilt að óska eftir mati skv. 17.--23. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl. Er þá heimilt að leggja erfðafjárskatt á matsverð þannig fengið, enda fylgi slík matsgjörð, sem ekki er eldri en fjögurra vikna gömul, erfðafjárskýrslu. Að öðru leyti gilda ákvæði II. kafla laga nr. 20/1991 um mat samkvæmt þessum staflið.`` Þetta er mikið réttlætismál fyrir fólk sem hefur erft slíkar eignir sem hafa orðið byrði þar sem ekki hefur verið hægt að koma þeim í verð og þurft að greiða af þeim skatt sem er langt ofan markaðsvirðis. Ég fagna því þessu ákvæði sérstaklega. Síðan eru nokkur ákvæði sem eru hert viðurlög við undanskotum og öðru í þessu máli. Ef fólk er að reyna að skjóta undan þá eru refsiákvæðin stíf og ég er sammála því. Í öðrum ríkjum, OECD-ríkjum t.d., er gert ráð fyrir að erfðafjárskattur sé af svipuðum stofni og tekjuskattur og er litið á hann sem slíkan. Erfðafjárskattar eru háir í þessum löndum, t.d. í Bandaríkjunum eru þeir mjög háir. Það er nú svo að einhvern veginn nær fé að fara í skjól hvort sem það eru fjármunir eða sauðfé, það leitar alltaf skjóls undan áreiti eða veðri og vindum, og þá stofna menn minningarsjóði, eða á frummálinu Trust Funds eða Memorial Funds þar sem erfingarnir skipa sjálfum sér í stjórn viðkomandi sjóðs og starfa og þiggja þar há stjórnarlaun. Það eru því til ýmsar aðferðir til að fara í kringum þetta. Með því frv. sem hæstv. fjmrh. hefur lagt hér fram mun undanskotum fækka. Hvað þýðir það ef við lækkum skatta og fækkum undanskotum, gerum málið einfaldara? Jú, tekjur ríkissjóðs aukast allt í einu. Það er svo sérkennilegt. Það hefur gerst varðandi tekjuskatt á fyrirtæki, sem er nærtækasta dæmið. En hugsunin er sú að þetta muni duga fyrir kostnaði við skipti á búum. Í dag er þetta þannig að þetta eru þrjú þrep, eins og hæstv. fjmrh. kom inn á áðan, það er þrep sem mjög fljótlega er komið upp í 10% við nánustu sifjar, í 2. flokki upp í 25% og í 3. flokki upp í 45%. Það eru til mörg dæmi sem geta verið erfið í þessu máli, eins og eitt dæmi sem ég veit um að fjarskyldur ættingi erfði íbúð eftir frænku sína og að henni látinni erfði hana ung frænka hennar og þá var orðið lítið eftir af íbúðinni þegar búið var að borga erfðafjárskattinn af þessu í tvígang, upp í 45%. Öll slík dæmi verða náttúrlega þurrkuð út með þessum nýju lögum. Þessi skattur á eftir að aukast því að Íslendingar eru alltaf að verða ríkari og ríkari þjóð þannig að það eru alltaf meiri og meiri fjármunir sem verða fluttir á milli kynslóða. Ég er kannski ósammála mati fjmrn. að þetta séu 300--400 milljónir. Ég vil segja það og það er mín kenning og það getur vel verið að hún sé röng að skatttekjur ríkissjóðs vegna þess arna munu ekkert minnka, því eins og við vitum er reynt að fara í kringum lögin í dag og skipta ekki búum strax heldur láta þau vera í svona hægagangi eða lausagangi í einhvern tíma og skipta þeim síðan síðar þegar lítið er orðið eftir til þess að draga úr greiðslu á erfðafjárskatti. Með þessari nýju skattprósentu held ég að svo verði ekki. Þar af leiðandi er það mín skoðun að tekjutap ríkissjóðs verði ekkert. Að öðru leyti vil ég segja það að ég fagna þessu frv. enn og aftur og vil þakka fjmrh. fyrir að setja þetta hér fram og mun eðlilega styðja málið af heilum hug.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. Gunnar I. Birgisson kemur hér upp og gleðst yfir því að hæstv. ríkisstjórn skuli nú hafa lagt fram tvö skattalækkunarfrumvörp. Hv. þm. rifjar það upp að þetta hafi verið samþykkt á landsfundi Sjálfstfl. og nú sé verið að efna þau loforð. Frú forseti. Ég man ekki betur en að runa skattalækkunarhugmynda hafi verið samþykkt á landsfundi Sjálfstfl. Og hvað höfum við séð síðan? Hv. þm. talar um að hátekjuskatturinn hafi verið lækkaður. Hvað var gert hér fyrir jól varðandi hátekjuskattinn? Hann var framlengdur. Með atkvæði hv. þingmanns var verið að framlengja hátekjuskattinn. Út af fyrir sig sýti ég það ekki, síður en svo. En hv. þm. ætti að fara sér hægt í því að berja sér mjög á brjóst yfir því tiltekna máli. Það er alveg rétt að hér er verið að taka skatt og hreinsa þau lög sem tengjast erfðafjárskatti. En ansi er það nú lítið sem hér er verið að lækka skatta um miðað við alla milljarðana sem hv. þm. Sjálfstfl. hafa talað um. Og má ég, frú forseti, nota þetta tækifæri til þess að hressa aðeins upp á minni hv. þm. Gunnars Birgissonar og rifja það upp að hér fyrir jólin samþykkti ríkisstjórnin tvær skattahækkanir? Hún samþykkti hækkun á þungaskatti og hún samþykkti hækkun á sérstöku bensíngjaldi. Þær skattahækkanir gerðu auðvitað miklu meira en að ná yfir það lítilræði sem hér er verið að gera. Í annan stað, frú forseti, er ég líka ósammála því sem hv. þm. sagði um að hér á landi væri hægt að stofna minningarsjóði, Trust Funds eins og kallað er, og skjóta þannig undan fjármunum. Ég held að það sé ekki nein sérstök þörf á að taka burt undanþáguna sem er í núgildandi lögum vegna þessa. Ég er þeirrar skoðunar að sú undanþága eigi að vera til staðar til þess að fólk geti arfleitt Krabbameinsfélagið og önnur líknarfélög. Það er allt annað en þeir sjóðir sem hv. þm. talar um.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að ríkisstjórnin er að efna skattalækkunarloforð sín, það er byrjunin. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson situr í efh.- og viðskn. ásamt mér og fleirum vil ég nefna að á haustþinginu var lögfest að hátekjuskattur mundi lækka úr 5% í 4% og síðan detta út á næstu tveimur árum. Þá dettur hann út. Hæstv. fjmrh., hæstv. forseti, hefur tjáð sig með þeim hætti að í tengslum við kjarasamninga munu aðrar skattalækkanir verða ræddar. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin hafi verið að hækka þungaskatt og bensíngjald. Þau gjöld voru færð að því verðlagi. Einungis þessi skattahækkun sem hv. þm. kallar svo var í raun og veru skattalækkun. Fjmrn. láðist að færa þetta upp ár frá ári og það var gert núna fyrir þriggja ára tímabil í einu. Það er oft betra að taka verðlagsbreytingar strax á milli ára og hækka samkvæmt þeim til að hafa sama verðlag. Ef maður reiknar á sama verðlagi þungaskattinn og bensíngjaldið er það lægra en það var fyrir þremur árum. Þetta veit hv. þm. mjög vel. Ég var ekki að tala um það, hæstv. forseti, með Trust Funds að við vildum gera það hér á landi, heldur hefur það einungis verið gert erlendis og er ekki þörf á því að slíkt frv. verði hér lagt fram.

Frú forseti. Hv. þm. hefur rökhugsunina í lagi, yfirleitt. Mér fannst hann ekki hafa hana núna. Og mér fannst honum ekki fara vel í munni að reyna að tala svo að skattahækkanir væru í reynd skattalækkanir. Við getum hins vegar orðið sammála um það, ég og hv. þm., að Munchhausen reif sig líka upp úr díkinu á hárinu eins og hv. þm. var að reyna að gera núna varðandi þau brigsl sem Sjálfstfl. hefur auðvitað orðið uppvís að varðandi skattalækkunarhugmyndir sínar. Ég hef ekki hugmynd um með hvaða hætti Sjálfstfl. mun efna loforð sín. Það kemur í ljós. Ég ætla ekki að útiloka að þegar þetta kjörtímabil er úti hafi flokkurinn staðið við loforð sín. Ég vil láta flokkinn njóta velvildar vafans. Hitt þótti mér mikilvægara og merkilegra, að heyra hv. þingmann, sem er í innsta kjarna Sjálfstfl., lýsa því yfir að í komandi kjarasamningum ætti að lækka skatta. Ég hafði ekki heyrt svo afdráttarlaust talað af hálfu þingmanna Sjálfstfl., en það eru auðvitað nokkur tíðindi þegar einn af þeim sem hugsa um fjármál Sjálfstfl. og býr til stefnu í þeim efnum kemur hingað og lýsir því yfir að í þeim kjarasamningum sem nú eru að hefjast eigi að ráðast í stórfelldar skattalækkanir. Gæti hv. þm. upplýst okkur meira um hvers konar skattalækkanir það eru og um hversu mikið eigi að lækka skatta í þeim kjarasamningum sem nú eru að hefjast?

Virðulegi forseti. Varðandi síðasta atriðið sem hv. þm. kom inn á. Hann hefur væntanlega hlustað á orð fjmrh. eins og ég þar sem hann tók fram að í tengslum við næstu kjarasamninga mundu menn kíkja á frekari skattalækkanir. Sjálfstfl. hefur venjulega staðið við loforð sín varðandi skattalækkanir. Hann mun gera það væntanlega á þessu kjörtímabili sem hann hefur gert hin fyrri. Ég get alveg róað hv. þingmann niður með því máli. Varðandi þungaskatt og bensíngjaldið, til að fara í gegnum það enn og aftur, var það einungis hækkað til að ná sama verðgildi þess eins og var þremur árum áður og var það tæplega, það vantaði á. Það var því skattalækkun en ekki skattahækkun. Ég fagna því ef Samf. ætlar að styðja þetta frv. með ríkisstjórninni. Og ég segi: Batnandi mönnum er best að lifa.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessa skattalækkunarsamkeppni sem ríkir milli Sjálfstfl. og Samf. því að á þeim bæjum virðist það mesti glæpur sem hægt er að drýgja að keyra ekki niður skattbyrðina í landinu. Og mér finnst skorta mjög á að menn setji röksemdir sínar fram á heildstæðan hátt vegna þess að á því máli eru að sjálfsögðu tvær hliðar. Það má aldrei gleyma að spyrja til hvers skattar eru lagðir á þjóðina. Skattar eru m.a. lagðir á þjóðina til þess að fjármagna velferðarþjónustuna og dreifa byrðunum á réttlátan hátt í samfélaginu. Það er samhengi á milli skattalækkunaráforma ríkisstjórnarinnar og niðurskurðar t.d. á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Það er samhengi þar á milli. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hristir höfuðið vegna þess að hann og hans nótar í Sjálfstfl. eru að sjálfsögðu á því að umbylta heilbrigðiskerfinu og einkavæða það, óháð því hvort til eru peningar eða ekki. Hann vill koma þeirri þjónustu sem rekin er innan veggja sjúkrahúsanna, hins almenna heilbrigðiskerfis, út á markaðstorgið. En það er samhengi á milli skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar og niðurskurðaráforma. Það er staðreynd. Sjálfstfl. lofaði því fyrir síðustu kosningar að færa skattbyrðina niður um tæpa 30 milljarða kr. á ári hverju. Ég man ekki hvert skattalækkunarloforð Samf. var, gott ef það var ekki upp á 15 milljarða. Og Framsókn var einhvers staðar þarna á milli. Hvað er byrjað að gera? Að hverju erum við að verða vitni núna þessa dagana? Það er búið að segja upp 50 einstaklingum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Það er búið að taka ákvörðun um að skerða kjör 500 manns til viðbótar. Og við erum að fá núna fréttir úr þeirri stofnun sem vekja óhug í samfélaginu. Það er verið að svipta 40 geðsjúklinga á Arnarholti heimili sínu. Það er búið að hóta þessu fólki að loka heimilinu án þess að gefa nokkra vísbendingu um hvað verði um fólkið. Líknardeild Landspítalans er skilin eftir í uppnámi. Endurhæfing fyrir fjölfatlaða og krabbameinssjúklinga verður lögð niður og það er alls óvíst um framhaldið. Það er verið að segja upp starfsfólki á geðdeildum með þeim afleiðingum að þjónustan þar verður dregin saman. Okkur er sagt að öll svið sjúkrahússins verði fyrir þessari niðurskurðarsveðju. 10% samdráttur í þrifum. Það er verið að segja upp hreingerningarfólkinu líka. Og hvers vegna vek ég máls á þessu, hæstv. forseti? Vegna þess að það er samhengi á milli frv. af því tagi sem hér er til umræðu og þessara ráðstafana. Það er samhengi þar á milli. Hér eru gerðar ýmsar tillögur sem sumar hverjar eru til góðs, um breytingu á lögum um erfðafjárskatt. Menn eiga eftir að setjast yfir þær að sjálfsögðu. En þetta er jafnframt frv. þar sem lagt er til að rýra tekjur ríkissjóðs um 300--400 millj. kr. á ári hverju. Og það er gert með því að færa skattleysismörkin upp úr 60 þús. kr. í eina milljón, að falla frá stighækkandi skatti og taka upp tvö skattþrep, 5% og 10%. Hv. þm. Gunnar Birgisson sagði að hér væri um tvísköttun að ræða, að erfðafjárskattur væri dæmi um tvísköttun. Samkvæmt mínum skilningi er þetta rangt. Skatturinn er lagður á vegna þess að nýir eigendur, jafnvel þótt þeir séu skyldir fyrri eiganda, eru að fá eignina í sínar hendur. Nýir eigendur eru með öðrum orðum að koma til sögunnar. Hér hafa við umræðuna ýmsar greinar frv. verið ræddar og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara út í slíkar umræður. Ég vil þó taka undir ábendingu sem fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni varðandi heimildir ráðherra þar sem um er að ræða sérstakar ástæður. Í greinargerð frv. segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt gildandi lögum eru maki og sambýlismaður eða sambýliskona undanþegin greiðslu erfðafjárskatts og eru ekki lagðar til breytingar á því fyrirkomulagi. Jafnframt er í gildandi lögum gert ráð fyrir heimild ráðherra til að undanþiggja greiðslu erfðafjárskatts ,,annars konar sambúðarform ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi, svo sem varanleg örorka, alvarleg veikindi eða aðrar sambærilegar aðstæður``.`` Ég vil taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það kann að orka mjög tvímælis að nema þetta heimildarákvæði brott úr lögunum. Hv. þm. Gunnar Birgisson telur að í ljósi þess að ætla megi að þessi framkvæmd á erfðafjárskattslögunum verði skilvirkari en þau lög sem við búum við núna muni tekjur ríkissjóðs rýrna minna en ætla má samkvæmt mati fjmrn. Þetta vitum við að sjálfsögðu ekki. Hins vegar er þarna um að ræða beinar tillögur um verulegar skattalækkanir eins og ég gat um áðan, bæði með stórhækkun skattleysismarkanna og sjálfrar skattprósentunnar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. nánar á þessu stigi. Það á eftir að fara til nefndar þar sem aðskiljanlegir aðilar verða kallaðir til og farið rækilega í saumana á hverri grein. En ég legg áherslu á upphafsorð mín, við megum aldrei gleyma því að skattar eru lagðir á þjóðina til þess m.a. að fjármagna velferðarþjónustuna. Skattar eru misjafnlega réttlátir. Þeir eru það. Skattar geta verið réttlátir og ranglátir eftir atvikum. Samkvæmt mínum skilningi er erfðafjárskattur ekki ranglátur skattur. Ég áskil mér rétt til að skoða þetta frv. nánar en vildi engu að síður koma þessum almennu sjónarmiðum inn í umræðuna á þessu stigi.

Hæstv. forseti. Það er rétt að skattar voru mikið til umræðu fyrir síðustu kosningar og Samf. lagði fram tillögur sínar um skattbreytingar. Þær tillögur voru allar unnar út frá þeim sjónarmiðum sem Samf. hefur í skattamálum, þ.e. að skattar eru auðvitað hluti af velferðarkerfinu í landinu. Það hvernig skattar eru innheimtir skiptir miklu máli og hvers konar skattar eru lagðir á. Við höfum lagt áherslu á að þær breytingar sem verða verði almenningi í landinu, launþegum, millitekjufólki og öðrum launþegum, til lækkunar á álögum og t.d. matarskattur og slíkir skattar verði lækkaðir og að hluta til verði gengið til baka með þær breytingar sem orðið hafa á undanförnum árum sem eru barnafólki mjög þungar í skauti. Þessi atriði voru öll lögð til grundvallar þeim tillögum sem við höfum lagt til. Hvað varðar erfðafjárskattinn væri að mínu viti betra að ganga þá götu til enda og leggja hann af. Það er ekki vegna þess að þeir sem fá fjármunina til sín séu ekki að fá ákveðin verðmæti í sinn hlut en við vitum að í gegnum tíðina hefur það verið þannig að sá sem vill að verðmætin komist til ættingja síns eða einhvers annars getur gripið til ýmissa ráða til að láta það gerast sé skattaumhverfið ekki eins og það þarf að vera. Ég tel því að það sé skynsamlegt að breyta þessum erfðafjárskatti en mér finnst það ekki forgangsmál í skattamálum. Ég verð að segja það að ég undrast þá forgangsröðun sem hefur orðið á skattamálum hjá ríkisstjórninni að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Ég er búinn að fylgjast nokkuð vel með umræðum það sem af er þinginu eða frá síðustu kosningum. Mér finnst að umræða Samf. um skattamál hafi einkennst af því að hvetja Sjálfstfl. til að standa við loforð sín um að skerða tekjur ríkissjóðs um 30 milljarða kr. á ári. Samfylkingin lagði fram almennar tillögur um skattalækkanir upp á, ef ég man rétt, 15 milljarða kr. Þær tillögur voru ekki útfærðar að öðru leyti að því er ég minnist. Ég hef varað við því að ráðist verði í mjög umfangsmiklar skattalækkanir án þess að séð sé fyrir endann á því hvernig þetta komi til með að bitna á velferðarþjónustunni. En ég er sammála hv. þm. að því leyti að skattar eru misréttlátir. Ég sagði það sjálfur áðan. Auðvitað ber okkur að stefna að skattkerfi sem jafnar byrðunum en staðreyndin er að nú er ríkisstjórnin bráðum búin að selja það sem selt verður af eignum þjóðarinnar, alla vega í bráð. Verði í ofanálag samþykktar mjög stórtækar skattalækkanir mun það óhjákvæmilega bitna á þeirri þjónustu sem veitt er á vegum hins opinbera. Þá þurfum við að ræða hvar við viljum bregða niðurskurðarsveðjunni. Ég er ekki reiðubúinn að ljá máls á slíku, alla vega ekki í heilbrigðisþjónustunni eða í hinu félagslega kerfi. En þangað beinir ríkisstjórnin sjónum sínum. Dæmin sanna það því miður.

Hæstv. forseti. Auðvitað spyrja menn eftir þeim loforðum sem gefin voru í kosningunum. Það er nauðsynlegt fyrir stjórnarandstöðuna að vita hvað er fram undan hvað varðar skattalækkanir. Ég hef hins vegar sagt það áður hér í ræðustól að ég trúi því ekki að ef menn þurfa að velja á milli þess að standa við loforð um skattalækkanir og standa við yfirlýsingarnar um ábyrgð í fjármálum ríkisins þá velji þeir ekki síðari kostinn þegar þar að kemur. Ég trúi ekki öðru. Ég tel ekkert óeðlilegt við að menn fái upp á borðið hvað er fram undan þannig að hægt sé að ræða um það og fara nákvæmlega yfir það. Þannig gætu menn gert sér grein fyrir þeim vandamálum sem hugsanlega væru fram undan og séð skýrt hvaða afleiðingar verða af þeim skattalækkunum sem menn hafa lofað. Þetta finnst mér mikilvægt og tel þess vegna að það þurfi að spyrja grimmt eftir fyrirætlunum um skattalækkanir, spyrja ríkisstjórnina í þaula um það, til þess að þessi umræða geti farið fram og menn lendi ekki í einhverjum ógöngum þegar kemur að því að ákvarðanir verða teknar um skattalækkanir, að þá hafi ekki verið farið nákvæmlega yfir það hverjar afleiðingarnar muni verða. Til að geta valið á milli þess að svíkja annað hvort loforðið verða menn auðvitað að vita hver niðurstaðan verður.

Hæstv. forseti. Auðvitað skiptir það máli fyrir pólitískt siðferði í landinu að stjórnmálaflokkar efni loforð sín eða séu sjálfum sér samkvæmir. Það er alveg rétt og slíkt ber að virða. Hins vegar get ég trúað hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir þeirri persónulegu skoðun minni að ég vona að Sjálfstfl. efni sem allra minnst af kosningaloforðum sínum, sérstaklega þau sem lúta að heilbrigðisþjónustunni í landinu. Hana vilja þeir einkavæða. Þeir vilja koma henni út á markaðinn og þar er samhengi á milli skattalækkunaráformanna. Það á að ýta þjónustunni út fyrir veggi sjúkrahúsanna, markaðsvæða hana og láta síðan einstaklingana borga beint, borga brúsann. Í stað þess að greitt sé af samneyslunni almennt verður það hinn sjúki sem kæmi til með að axla byrðarnar. Það er vert að hafa í huga að jafnan þegar þjóðin hefur verið spurð um þetta beint, hvorn kostinn hún velji, sjúklingaálögurnar, greiðslur sjúklinga, eða fjármögnun úr almannasjóðum, þá er yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar fylgjandi því að velferðarþjónustan í landinu, þar með heilbrigðiskerfið, verði fjármagnað með skattfé.

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér hér að víkja að því máli sem hér er á dagskrá. Ég fagna breytingum á frv. til laga um erfðafjárskatt. Það er ljóst að gallar gildandi kerfis eru ýmsir og ber þar auðvitað hæst skatthlutfallið sjálft sem fer stighækkandi eftir hæð gjaldstofns og sifjatengslum og getur orðið allt að 45%. Það er ljóst að slík hækkun á skatti dregur úr skilvirkni, skapar hættu á ýmiss konar ráðstöfunum fyrir andlát arfleifanda og einnig sýnir reynslan að háir jaðarskattar ýta undir undanskot. Í gildandi lögum er jafnframt sá galli að skattstofn hefur ekki verið nægilega skýr og í mörgum tilvikum hafa skilyrði fyrir undanþágum verið mjög óljós. Tvær stærstu breytingar frv. eru í fyrsta lagi veruleg lækkun skatthlutfalls og í öðru lagi hækkun skattfrelsismarka. Þannig munu greiðslur fara allt niður í 5% í a-flokki en í b-flokki 10% skattur, sem áður gat farið í allt að 45%. Heildarskattleysismörkin í hverju dánarbúi munu hækka verulega, þ.e. úr 60 þús. kr. í 1 millj. kr. Vert er að taka fram að erfðafjárskattur verður eingöngu lagður á þá fjárhæð sem er umfram viðmiðunarmörk. Einnig vil ég geta þess að breyting í c-lið 9. gr. er mikið réttlætismál og þá sérstaklega fyrir landsbyggðina. Frv. mun án efa skila greiðendum erfðafjárskatts um 400 millj. kr. á ári samkvæmt upplýsingum í framsögu hæstv. fjmrh. og ber að fagna slíkri skattalækkun. Einnig má gera ráð fyrir því að nú, þegar reglurnar verða skýrari og réttlátari, muni undanskotum fækka. Því má búast við að tekjur ríkissjóðs aukist og nái að vega upp tekjutapið. Upp úr stendur því að lögin eru einfölduð og koma þeim sem hlut eiga að máli til góða. Að svo stöddu ætla ég ekki að fara nánar í frv. Ég mun ræða það í hv. efh.- og viðskn. Ég vil þó taka fram hér að lokum varðandi orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar að í fjárlögum þessa árs er um 9% aukning á framlögum til velferðarmála. Við vitum öll að þörfin er meiri og ég geri ekki lítið úr því. En þó er mikilvægast að halda til að haga að áðurnefndur málaflokkur er í forgangi hjá ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Ég þakka þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið í umræðunni og mér sýnist að frv. ætti að geta fengið nokkuð greiða leið í gegnum þingið. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson beindi til mín nokkrum spurningum. Hann taldi ósamræmi í þeim upplýsingum sem ég veitti varðandi hugsanlegt tekjutap af þessu frv., miðað við það sem fram kemur í frv. sjálfu. En í kostnaðarumsögn ráðuneytisins sem birtist með frv. er talað um 300--400 millj. kr. og er enginn misskilningur með það eða misræmi á milli þess sem ég sagði í ræðu minni og þess sem þar segir. Hitt er svo annað mál, sem hann gerði einnig að umtalsefni og ég gat um í framsögu minni, að það er mjög erfitt að meta þetta. Það er mjög erfitt að áætla þennan skatt frá ári til árs vegna þess að það þarf ekki annað en að einn eða tveir mjög efnaðir einstaklingar falli frá til að hafa mikil áhrif á innheimtu skattsins. Við höfum því vaðið fyrir neðan okkur í þessari áætlun og teljum að þetta geti verið um helmingurinn af því sem innheimst hefur af þessum skatti á undanförnum árum, 300 millj. kr. eða kannski öllu heldur 400 millj. kr., sem væri skattalækkunin sem í þessu máli felst. Hv. þm. spurði hvort ég gæti séð fyrir mér að þessi skattur félli alveg niður eftir einhver ár. Ég get vissulega gert það. Ég get vissulega séð það fyrir mér þó að okkur hafi þótt það fullstór biti í þetta sinn enda þarf að forgangsraða í þessum efnum eins og öðrum þegar breytingar á skattalögum og skattalækkanir eru tímasettar. Síðan er það spurningin um undanþágurnar sem hér hefur verið vikið að. Undanþágan í gildandi lögum er gagnvart öðru sambúðarformi heldur en ef um er að ræða maka eða sambýlismann. Það stendur í lögunum í dag að ráðherra geti heimilað að undanþiggja greiðslu erfðafjárskatts annars konar sambúðarform ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi, svo sem varanleg örorka, alvarleg veikindi eða aðrar sambærilegar aðstæður. Sem sagt ef fólk býr saman, hugsanlega börn með foreldrum sínum og andlát ber að þannig að foreldrarnir erfa börnin sín t.d., þá er með þessum ákvæðum hægt að koma þar til móts miðað við núgildandi reglur en þó þannig að aðstæður verða að vera eins og hér er lýst, varanleg örorka, alvarleg veikindi eða aðrar sambærilegar aðstæður. Þessi heimild er því ekki bara matskennd, hún er mjög opin og erfið meðferðar. Þetta segi ég bara vegna þess að ég hef reynslu af því að beita þessari heimild.  Sama á þar með við um undanþágurnar sem í dag gilda um kirkjur, líknarfélög og þess háttar. Þar er verið að undanþiggja skatti starfsemi sem ella hefði borgað 45% í skatt. Nú erum við að tala um að leggja á slíka starfsemi 10% skatt og ég geri ekki ráð fyrir að það fari með fjárhag neinna slíkra aðila sem eru að fá arf þó að þeir borgi 10% af honum í ríkissjóð. Þetta er sem sagt hugsað til einföldunar og samræmingar en ég geri ekki ráð fyrir því að þarna sé einhver stórfelldur tekjustofn á ferðinni, en einmitt óvissan í kringum svona hluti gerir það að verkum að það getur verið mjög erfitt að áætla tekjurnar af þessum skatti. Auðvitað mun skattheimtan af þeim þætti sem nú er undanþeginn eitthvað aukast þó að hún muni í heild dragast verulega saman vegna þess að stærsti liðurinn í þessu máli er að sjálfsögðu skatturinn sem kemur af arfi beinna niðja fólks og þar er verið að lækka hann um helming. Ég held því að það sé ekkert áhorfsmál að hér er myndarleg skattalækkun á ferðinni. Ég vil að öðrum kosti beina því til hv. efh.- og viðskn. að fara yfir önnur álitamál sem hér kunna að vera. Vissulega er það svo að í frv. af þessu tagi geta verið fjölmörg álitamál. Eitt er t.d. tímasetningin, hvenær eiga slík lög að taka gildi? Eiga þau að gera það 1. júlí eins og frv. gerir ráð fyrir, eða jafnvel eitthvað fyrr? Það er eitt af álitamálunum, og svo mætti lengi telja. En það er líka mikilvægt í þessu máli að verið er að samræma málsmeðferðarreglurnar því sem almennt gildir í skattamálum á Íslandi. Það er verið að opna möguleika fyrir fólk á kæruleiðum til yfirskattanefndar og fella þetta almennt inn í þá farvegi sem fyrir hendi eru í skattkerfi okkar. Sama er að segja um þann möguleika að endurgreiða oftekinn skatt sem um gilda sérstök lög á Íslandi en sem ekki hafa náð til erfðafjárskattsins. Við erum því auðvitað að koma þessu öllu saman í miklu nútímalegri búning og laga þetta að þeim kröfum sem almennt eru gerðar í dag til fyrirkomulags á skattheimtu. Það er því margt um þetta segja annað en bara skattalækkunina sem í þessu felst, ég held að þetta verði orðin miklu nútímalegri og betri löggjöf í framkvæmd en við höfum áður búið við á þessu sviði.

Herra forseti. Margt af því sem hæstv. ráðherra sagði er góðra gjalda vert og ég skil þann hugsanagang sem hæstv. ráðherra beitir þegar hann er að færa rök fyrir því að fella eigi brott þær undanþágur sem ég hef nú heldur mælt fyrir að verði áfram haldið í lögunum. Ég geri ráð fyrir því að Samf. muni bera fram breytingartillögu við lögin sem einmitt miði að því. Herra forseti. Í tilefni þeirra ummæla sem hv. þm. Gunnar Birgisson viðhafði hér fyrr í dag langar mig til þess að varpa spurningu til hæstv. ráðherra. Hv. þm. Gunnar Birgisson er einn af trúnaðarmönnum ríkisstjórnarinnar í efh.- og viðskn. og hlýtur auðvitað að tala af þekkingu og nokkru viti þegar hann ræðir hér um að það eigi að fara í skattalækkanir í tengslum við þá kjarasamninga sem núna eru hafnir. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Er það svo að fyrir utan þá skattalækkun sem felst í því frv. sem við hér ræðum sé ríkisstjórnin að áforma að bjóða skattalækkanir af einhverju tagi í tengslum við þá kjarasamninga sem nú eru byrjaðir?

Herra forseti. Það hefur legið fyrir mjög lengi, alveg frá því að ríkisstjórnin var mynduð, hvað hún hygðist fyrir varðandi skattalækkanir. Og það er alveg sama hvað menn segja hér í þinginu um það, þetta hefur legið fyrir í stjórnarsáttmálanum og af hálfu oddvita ríkisstjórnarinnar um langa hríð. Það sem við blasir í þeim efnum er að ríkisstjórnin ætlar sér að lögfesta í krafti meiri hluta síns á Alþingi tilteknar lagabreytingar varðandi tekjuskatt, eignarskatt og e.t.v. virðisaukaskatt þegar fyrir liggur niðurstaða varðandi kjarasamningana. Þetta stendur allt í stjórnarsáttmálanum. Og þegar niðurstaða liggur fyrir varðandi þá samninga er hægt að flytja þessi þingmál inn í þingið og lögfesta þau jafnvel þó svo að ekki kæmi allt til framkvæmda samtímis. Það væri hægt að hugsa sér að í þessum lögum yrðu tilteknar dagsetningar þar sem þetta kæmi til framkvæmda í áföngum. Allt er þetta þekkt og hefur oft komið fram áður af minni hálfu og annarra og er náttúrlega sama aðferðin og notuð var á árunum 1997--1999 þegar lögfestar voru skattalækkanir sem komu þá til framkvæmda. Ég geri mér vonir um að þetta mál skýrist kannski með þeim hætti á næstunni að við gætum séð slíkt frv. eða slík frv. verða að lögum á þessu þingi í vor. Um það get ég að sjálfsögðu ekkert fullyrt en það væri von mín og óskastaðan í málinu, held ég.

Herra forseti. Það eru ákaflega mikilvægar yfirlýsingar sem hér hafa gengið af munni hæstv. fjmrh. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að hann stefni að því að loknum kjarasamningum, þegar niðurstaða þeirra liggur fyrir, að leggja hér fram frumvörp sem eiga að hafa í för með sér þær stórfelldu skattalækkanir sem hæstv. ríkisstjórn hefur lofað og sérstaklega Sjálfstfl. Það er auðvitað mikilvægt að þetta liggi fyrir í aðdraganda kjarasamninga en ekki að þeim loknum. Það hlýtur að skipta miklu máli, og ég spyr hæstv. ráðherra: Hversu miklum fjárhæðum munu þessar skattalækkanir nema ef vilji hans nær fram að ganga á þessu þingi?

Herra forseti. Ég ætla ekkert að fara nánar út í þá sálma við þetta tækifæri. Þetta mun koma með eðlilegum hætti inn í þingið þegar þessi mál verða fullbúin af hendi ríkisstjórnarinnar en eins og ég segi, vonandi verður það fyrr en síðar.

Herra forseti. Ég var farinn að velta því fyrir mér hvort ég fengi ekki orðið í þessari umræðu. Hér eru menn farnir að ræða um kjarasamninga í véfréttastíl. Ég hef heyrt það hjá fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar að hún sé ekki að fara inn í samninga um skattamál, verkalýðshreyfingin sé fyrst og fremst að fara í samninga um laun og kjör. Og ég tel að ef menn ætla að fara í slíkar umræður hljóti allir aðilar á vinnumarkaði að vera kallaðir þar til. Það gerðist ekki í samningunum 1997 sem hæstv. fjmrh. vísaði hér til. Ég vek athygli á því að verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur verið að finna til samstöðu að undanförnu gegn áformum ríkisstjórnarinnar um stórfelldan niðurskurð í velferðarkerfinu. Það er verið að segja upp tugum og hundruðum einstaklinga á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi, verið er að skerða kjör hjá á sjötta hundrað manns og það stendur til að svipta 200--300 manns atvinnu sinni. Ég held að þegar menn fara hér út í þessar gamalkunnu hótanir um stórfelldar skattalækkanir hljóti þeir að taka þá umræðu líka hvað þeir ætli að gera við vistmenn í Arnarholti, 40 geðsjúklinga sem ríkisstjórnin hótar að reka út á gaddinn. Hvað ætla menn að gera við stoðþjónustuna við krabbameinssjúka? Hvað ætla menn að gera við líknardeildina á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi? Það þýðir ekkert að ræða þessar skattalækkunarhótanir án þess að ræða einnig um útgjöldin og fyrirhugaðan niðurskurð ríkisstjórnarinnar í velferðarþjónustunni á sjúkrahúsum landsins. Þetta er umræða sem hæstv. fjmrh. hefur skotið sér undan að taka en við hljótum að ræða einnig í þessu samhengi. Fyrir nokkrum dögum komu fulltrúar allra helstu verkalýðssamtaka í landinu saman til fundar í Austurbæ í Reykjavík. Það voru fulltrúar frá ASÍ, BHM, BSRB, Kennarasambandi Íslands, læknasamtökunum, Öryrkjabandalagi Íslands og nánast öllum sjúklingasamtökum í landinu sem stóðu þar sameiginlega að ályktun gegn niðurskurðaráformum og ekki bara áformum heldur ákvörðunum ríkisstjórnarinnar. Og það stendur til, eftir því sem mér er tjáð, að afhenda ályktun þessa fundar í Stjórnarráðinu klukkan hálftvö á morgun. Fyrst farið er að vísa til verkalýðshreyfingar og kjarasamninga og kjara almennt þá skulum við taka þessa umræðu einnig vegna þess að í tengslum við skatta þarf að ræða útgjöld og þjónustu.

Herra forseti. Það hefur lengi legið fyrir að þær skattalækkanir sem ríkisstjórnin fyrirhugar yrðu gerðar í tengslum við kjarasamninga, enda er það mjög eðlilegt. Ef skattar eru lækkaðir á hæstu laun hljóta þau sömu laun ekki að þurfa eins miklar kjarabætur og lægstu laun. Og þá er líka hægt að bæta lægstu launin umfram hæstu launin, sem lengi hefur verið markmið. Varðandi ummæli hv. þm. um Landspítala -- háskólasjúkrahús þá nefnir hann 50 uppsagnir, að í kringum 50 manns hafi fengið uppsagnir. Það kann að vera rétt. Það er 1% af fjölda starfsmanna. Ég nefni í þessu sambandi að á síðasta ári var stöðugildum fjölgað í því fyrirtæki um 113 þannig að verið er að segja upp helmingnum af aukningu síðasta árs. Einnig vil ég benda á það að sá spítali hefur fengið umtalsverða hækkun á fjárlögum hvert einasta ár svo nemur milljörðum, mörgum, mörgum milljörðum. Það er því varla hægt að tala um samdrátt, verið er að minnka aukninguna ef eitthvað er.

Hæstv. forseti. Það er mikill misskilningur ef hv. þm. Pétur H. Blöndal telur að ég telji það vera eitthvert bannorð að ræða skatta í tengslum við kjarasamninga. Ég var að vísa til þess að það væri þá æskilegt að gera það í tengslum við samninga við launaþegahreyfinguna í heild sinni. Ég var jafnframt að vekja athygli á því að samtök launafólks í landinu hafa fundið til samstöðu að undanförnu vegna áforma ríkisstjórnarinnar í því sem hv. þm. kallar fyrirtækið Landspítala -- háskólasjúkrahús, sem er stærsta sjúkrahús landsins og okkar mesta velferðarstofnun. Þar er verið að skerða kjör, bæði reka fólk og skerða kjör hjá hátt á sjötta hundrað manns og tekur til 12% starfsmanna. Ég var einnig að nefna nokkur dæmi um hvernig niðurskurðurinn bitnar á þjónustunni á geðsjúkum í Arnarholti svo dæmi sé tekið, á krabbameinssjúkum á líknardeildinni og þrifum á spítalanum. Það á að draga þau saman um 10% og þar hefur verið þrengt mjög að á undanförnum árum. Búið er að bjóða út þriðjunginn, eftir því sem ég kemst næst, af þrifum á spítalanum og það hefur yfirleitt haft í för með sér mikla kjaraskerðingu fyrir starfsfólkið sem sinnir þessum verkum og nú á enn að þrengja að. Það er alveg rétt að meiri fjármunum er varið til Landspítalans en var fyrir einhverjum árum eða missirum og við verjum miklu, miklu meira en við gerðum fyrir 10 árum, 20 árum, 50 árum og 100 árum, en menn hafa verið að bæta þessa þjónustu og laga hana að þörfum fólks. 

Herra forseti. Þjónustu sem nýbúið er að auka er verið að skerða. Þjónustu, sem var aukin á síðasta ári, er verið að skerða. Í heild sinni er verið að segja upp 50 manns en á síðasta ári bættust við 113 stöðugildi hjá þessu fyrirtæki. Ég vil nefna í þessu sambandi að það er verið að segja upp verslunarfólki í Reykjavík, því miður. Það komu fréttir um að verið er að segja upp 20 manns hjá verktakafyrirtæki á Suðurnesjum. Það er sennilega miklu stærri hluti af starfsmönnum þess fyrirtækis, og það kveinar enginn undan því.

Hæstv. forseti. Ég held að menn kveini alltaf undan því þegar fólki er sagt upp störfum, og það er alvarlegur hlutur að missa vinnu sína. 
             Það sem verið er að vekja athygli á er að með þessum uppsögnum og með þessari skerðingu á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi, sem tekur til 12% vinnuaflsins, er verið að skerða stórlega þjónustu við sjúkt fólk, og þjónusta á sjúkrahúsi er lækningar, hjúkrun og aðhlynning. Menn hafa verið að lesa um það í blöðunum og fylgst með því í fréttum að líknardeild sjúkrahússins er í uppnámi, endurhæfing fyrir fjölfatlaða og krabbameinssjúklinga verður lögð niður. Það er engin ákvörðun tekin um framhaldið, hvort hún verður einkavædd eða hvað yfirleitt verður um þá þjónustu. Það er búið að segja fjörutíu geðsjúkum einstaklingum í Arnarholti að heimili þeirra verði lagt niður, án þess að nokkrar vísbendingar séu um framhaldið. Þetta eru staðreyndirnar. Síðan kemur talsmaður Sjálfstfl. í almannatryggingum og velferðarmálum hingað upp, og talar um þetta ,,fyrirtæki``, þessi mál og þennan alvarlega niðurskurð af svo ótrúlegri léttúð og ábyrgðarleysi að það hálfa væri nóg. Hins vegar er það staðreynd að núv. ríkisstjórn er að framkvæma samkvæmt þeim yfirlýsingum og þeim orðum sem vella upp úr hv. þm. Pétri H. Blöndal, því miður.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Frumvarpið er fjórþætt. Í fyrsta lagi er lagt til að skilyrði um starfsstöð hér á landi vegna þeirra aðila er veita viðtöku iðgjaldi vegna viðbótartryggingaverndar verði afnumið. Í öðru lagi er innleidd tilskipun nr. 98/49/EB, um verndun viðbótarlífeyrisréttinda launþega og sjálfstætt starfandi einstaklinga sem flytjast á milli aðildarríkja. Í þriðja lagi eru í frv. ákvæði er snúa að heimild lífeyrissjóða til að fjárfesta í fjárfestingarsjóðum samkvæmt lögum nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Loks er lagt til að ákvæði um dreifingu innlána lífeyrissjóða hjá innlánsstofnunum verði breytt. Mun ég nú víkja nánar að hverju efnisatriði fyrir sig. Samkvæmt núgildandi lögum er viðskiptabönkum, sparisjóðum, verðbréfafyrirtækjum og líftryggingafélögum heimilt að taka við iðgjaldi með samningi um viðbótartryggingavernd, enda hafi viðkomandi fyrirtæki starfsstöð hér á landi. Þetta fyrirkomulag stangast hins vegar á við túlkun Evrópudómstólsins á 49. gr. Rómarsáttmálans og þar af leiðandi 36. gr. EES-samningsins um frjálsa þjónustustarfsemi. Þannig þykir núgildandi skilyrði um starfsstöð fjárvörsluaðila viðbótarlífeyrissparnaðar hér á landi brjóta í bága við 36. gr. EES-samningsins um frelsi ríkisborgara aðildarríkja ESB og EFTA til að veita þjónustu. Í frv. er því lagt til að erlendum viðskiptabönkum, sparisjóðum, verðbréfafyrirtækjum og líftryggingafélögum, sem hafa staðfestu og starfsleyfi í öðru ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins, verði, að uppfylltum vissum skilyrðum, heimilt að veita þjónustu skv. II. kafla laganna, þ.e. að taka við iðgjaldi með samningi um viðbótartryggingavernd. Í frv. er vísað til ákvæða laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og laga nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi, og byggt á þeirri aðferðafræði sem þar er mótuð varðandi heimildir og hlutverk Fjármálaeftirlitsins gagnvart erlendum aðilum er veita fjármálaþjónustu hér á landi. Í frv. er lagt til að fjmrh. geti sett nánari reglur um með hvaða hætti rétthöfum skuli tryggðar upplýsingar um skilmála samninga um lífeyrissparnað og viðbótartryggingavernd, svo sem um efni þeirra, form og áunnin réttindi. Með frv. er í öðru lagi lagt til að innleidd verði ákvæði 6. og 7. gr. tilskipunar nr. 98/49/EB, um verndun viðbótarlífeyrisréttinda launþega og sjálfstætt starfandi einstaklinga sem flytjast milli aðildarríkja á Evrópska efnahagssvæðinu. Markmið tilskipunarinnar er að standa vörð um réttindi félaga sem flytja frá einu aðildarríki til annars í lífeyriskerfum og stuðla þannig að því að ryðja úr vegi hindrunum fyrir frjálsum flutningum launþega og sjálfstætt starfandi einstaklinga innan bandalagsins. Ákvæðið í frv. tekur til réttinda launþega sem koma hingað til lands til starfa frá höfuðstöðvum sem eru á Evrópska efnahagssvæðinu. Samkvæmt ákvæðinu skal þeim heimilt að greiða áfram til þess lífeyriskerfis sem þeir eiga aðild að með sama hætti og þeim væri heimilt ef þeir öfluðu teknanna í því landi þar sem höfuðstöðvarnar eru að því tilskildu að lífeyriskerfið falli ekki undir reglugerð nr. 1408/71/EBE. Í þessu sambandi er rétt að árétta að hinn skyldubundni hluti lífeyrisréttinda í íslenskum lífeyrissjóðum, samanber ákvæði I. kafla laganna, fellur undir reglugerð 1408/71/EBE og þar af leiðandi ekki undir tilskipun nr. 98/49/EB. Í þriðja lagi er með frv. þessu lagt til að lífeyrissjóðum verði heimilt að fjárfesta í fjárfestingarsjóðum sem skilgreindir eru í lögum nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, með svipuðum hætti og verðbréfasjóðum. Með nýjum lögum nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, sem samþykkt voru á Alþingi sl. vor, voru gerðar breytingar á þýðingu hugtaksins ,,verðbréfasjóður`` og það þrengt frá því sem áður var. Þannig nær hugtakið ,,verðbréfasjóður`` ekki yfir nýja tegund sjóða með rýmri fjárfestingarheimildir, þ.e. fjárfestingarsjóði, sem eingöngu er heimilt að markaðssetja hérlendis. Umrædd breyting hefur áhrif á túlkun ákvæða laganna um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sem rétt þykir að bregðast við. Áður en lengra er haldið er rétt að víkja aðeins nánar að muninum á verðbréfasjóðum og fjárfestingarsjóðum. Samkvæmt fyrrnefndum lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði merkir hugtakið ,,verðbréfasjóður`` nú sjóð með starfsleyfi á Evrópska efnahagssvæðinu sem stofnaður er og rekinn af rekstrarfélagi og gefur út hlutdeildarskírteini sem eru innleysanleg að kröfu eigenda að eignum sjóðsins. Í athugasemdum með frv. því er síðar varð að lögum, nr. 30/2003, kemur m.a. fram að verðbréfasjóður uppfylli öll skilyrði tilskipunar um sameiginlega fjárfestingu í framseljanlegum verðbréfum. Þá segir enn fremur í athugasemdunum að verðbréfasjóður sé ekki vogunarsjóður með frjálslegar fjárfestingarheimildir. Til að koma í veg fyrir mikla áhættu sé verðbréfasjóði óheimilt að fjárfesta meira en 10% af eignum í öðru en skráðum verðbréfum á skipulegum verðbréfamarkaði. Að sama skapi séu ítarlegar kröfur um áhættudreifingu í fjárfestingarstefnukafla verðbréfasjóðalaga. Samkvæmt fyrrnefndum lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði merkir fjárfestingarsjóður hins vegar sjóð með starfsleyfi en án heimildar til markaðssetningar á Evrópska efnahagssvæðinu. Slíkir sjóðir gefa út hlutdeildarskírteini eða hlutabréf. Fjárfestingarsjóðir uppfylla ekki tilskipun um sameiginlega fjárfestingu og geta því ekki markaðssett skilríki sín á Evrópska efnahagssvæðinu án starfsleyfis í viðkomandi ríki. Um markaðssetningu fjárfestingarsjóða í öðru ríki fer því eftir lögum þess ríkis. Fjárfestingarsjóðir geta verið í tvenns konar formi. Þeir geta verið stofnaðir og reknir af rekstrarfélagi, líkt og verðbréfasjóðir, eða verið reknir í hlutafélagsformi. Ólíkt verðbréfasjóðum geta viðskiptavinir í fjárfestingarsjóðum ekki innleyst skírteini sín án fyrirvara. Fjárfestingarheimildir fjárfestingarsjóða eru mun áhættusamari en verðbréfasjóða, m.a. hvað varðar ótakmarkaðar heimildir til fjárfestinga í óskráðum verðbréfum, minni áhættudreifingu og heimildir til lántöku að tilteknu marki. Samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 36. gr. lífeyrislaganna kemur fram að lífeyrissjóði sé heimilt að fjárfesta í hlutdeildarskírteinum verðbréfasjóða. Samkvæmt lífeyrislögunum er lífeyrissjóðum heimilt að eiga allt að 25% af hlutdeildarskírteinum, útgefnum af sama verðbréfasjóði, en þó má samanlögð eign lífeyrissjóðs í verðbréfum, útgefnum af sama aðila eða aðilum sem tilheyra sömu samsteypunni, ekki vera meira en 10% af hreinni eign sjóðsins. Í fyrrnefndum 7. tölulið er hins vegar ekki vikið að heimildum til fjárfestinga í fjárfestingarsjóðum. Að óbreyttum lögum falla heimildir til fjárfestinga í fjárfestingarsjóðum undir 8. tölulið 36. gr., þ.e. um önnur verðbréf, og eftir atvikum 6. tölulið sömu greinar, um hlutabréf fyrirtækja. Telja verður það of þröngar skorður miðað við eðli fjárfestingarsjóðanna. Í samræmi við það sem að framan er rakið er með frv. þessu lagt til að lífeyrissjóðum verði heimilt að fjárfesta í fjárfestingarsjóðum með svipuðum hætti og verðbréfasjóðum. Í ljósi þess að um áhættusamari sjóðaafurð er að ræða, sem nýtur ekki skilyrðislausrar innlausnarskyldu að kröfu eigenda sjóðs, er lagt til að heimildir til fjárfestinga í hlutdeildarskírteinum eða hlutum sama fjárfestingarsjóðs, eða einstakrar deildar hans, verði þrengri en gildir um verðbréfasjóði. Þykir hæfilegt að miða við 15% í því efni. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, vildi ég vekja athygli á því að á sl. missirum hafa vaknað spurningar um hvernig túlka beri 5. mgr. 36. gr. lífeyrislaganna og hvort innlán falli undir þá reglu að samanlögð eign sjóðs í verðbréfum, útgefnum af sama aðila eða aðilum, sem tilheyra sömu samsteypunni, skuli ekki vera meira en 10% af hreinni eign sjóðsins. Rök hníga til þess að túlka beri umrædda lagagrein með þeim hætti að takmarkanir 5. mgr. 36. gr. laganna nái einnig til innlána. Bent hefur verið á að það sé erfiðleikum háð að dreifa innlánum á tíu aðila í ljósi þess hve fáar innlánsstofnanir eru hérlendis. Verður að telja varhugavert með tilliti til áhættudreifingar að lífeyrissjóðum sé heimilt að fela innlán sjóðs eingöngu einni lánastofnun eða sparisjóði. Til samanburðar skal bent á að skv. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, er miðað við 20% vegna innlána, þ.e. verðbréfasjóðum er ekki heimilt að binda meira en 25% af eignum sínum í innlánum sama fjármálafyrirtækis. Í frv. þessu er lagt til að lífeyrissjóði verði óheimilt að binda meira en 25% af eignum sínum í innlánum sama banka eða sparisjóðs. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frv., virðulegi forseti, og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Vriðulegi forseti. Í 4. gr. frv., sem hér liggur fyrir, er kveðið á um takmarkanir á hlutdeildareign lífeyrissjóða í fjárfestingarsjóðum, bönkum eða sparisjóðsdeildum. Ég vil beina spurningu til hæstv. fjmrh. hvort 4. gr. megi skilja sem svo að lífeyrissjóðum sé óheimilt að taka höndum saman og stofna banka. Eftir þau umskipti sem orðið hafa á fjármálamarkaði, þar ber hæst að nefna sölu ríkisbankanna á liðnum árum og í kjölfarið ótrúlegan hagnað þeirra bankastofnana sem nú eru á markaði, er útlit fyrir enn frekari samþjöppun á íslenskum bankamarkaði. Með tilliti til aðstæðna tel ég mikilvægt að lífeyrissjóðirnir skoði gaumgæfilega möguleika sinn til útrásar á bankamarkaði. Hér vitna ég til viðlíkrar bankastofnunar og gamli Alþýðubankinn var. Ég tel að slík útrás lífeyrissjóðanna mundi koma taumhaldi á þá frjálshyggju sem einkennir markaðinn og tryggja eðlileg kjör allra landsmanna á nauðsynlegri þjónustu sem bankaþjónustan er. Ég tel íslenskan bankamarkað þarfnast þess aðhalds sem felast mundi í rekstri bankastofnunar sem með dreifðri eignaraðild mundi tryggja sínum eigendum viðunandi kjör, nefnilega öllum landsmönnum.

Herra forseti. Ég held ekki að hægt sé að lesa það út úr þessari 4. gr. frv. sem hv. þm. sagði. En ég geri nú ráð fyrir að almenn túlkun á lögunum í heild, eins og þau eru núna og ekki er verið að breyta með þessu, sé sú að það falli ekki undir verksvið lífeyrissjóðanna að stofna banka.

Virðulegi forseti. Það frv. sem við ræðum hér snýr m.a. að starfsemi lífeyrissjóða. Í lögunum um starfsemi lífeyrissjóða er þeim ætlað hlutverk og þeim í raun markað hver fjárfestingarstefna þeirra megi vera. Í 37. gr. eru talin upp nokkur atriði sem lífeyrissjóðum er heimilt að fjárfesta í, svo sem ríkisvíxlar, skuldabréf, með innlánum í banka og sparisjóði o.s.frv. Nú hagar svo til, virðulegi forseti, að talsverðar líkur eru á því að hinir starfandi sparisjóðir í landinu verði jafnvel keyptir upp af bönkum ef svo heldur fram sem horfir. Frjálsl. hefur lagt fram frv. á hv. Alþingi um að stöðva þá vegferð sem þar hefur verið lagt af stað með. Við vitum svo sem ekkert hvaða afgreiðslu það mál fær eða hvort önnur mál koma hér inn sem tengjast því. Ef við gefum okkur það að sú vegferð sem núna virðist vera heimil í lögum um sparisjóði og menn virðast ætla að stefna til, að koma þeim í söluferli undir bankastofnanir í landinu, held ég að orðið sé meira en tímabært, virðulegi forseti, að fara að velta því fyrir sér hvort ekki sé eðlilegt að útvíkka starfsemi lífeyrissjóðanna. Það mætti hugsa sér að þeim yrði ekki lengur skömmtuð sú fjárfestingarstefna eða útlánastefna og ávöxtun síns fjár eins og hér er greint í þessum lögum, og verið að marka nánar í því frv. sem við núna erum að ræða, heldur gæti jafnvel komið til víðtækari starfsemi. Menn þurfa þá að velta fyrir sér hvort lífeyrissjóðirnir sem starfa vítt og breitt um landið fengju víðtækara hlutverk til lánastarfsemi en þeir hafa í dag. Í dag mega lífeyrissjóðir lána félagsmönnum sínum til fasteignakaupa og það er auðvitað einn þáttur sem kannski þyrfti að ræða, sérstaklega með tilliti til stefnu ríkisstjórnarinnar um að auka heimildir til lántakenda í húsnæðiskerfinu og hækka það lánshlutfall. Þegar lífeyrissjóðunum eru svo sett hér takmörk í þessum lögum um það hversu hátt þeir megi fara í lánshlutfalli sínu til eigin félagsmanna, þ.e. greiðendanna í lífeyrissjóðnum sem eiga rétt á að taka lán í lífeyrissjóðnum, er heimildin enn skertari. Ef ég man rétt er í lögunum um lífeyrissjóði núna heimild um það að lífeyrissjóðirnir megi eingöngu lána upp að 65% af fasteignamati. Mér sýnist stefna til þess að það verði verulegur munur á því, enda segir í 3. tölul. 1. mgr. 36. gr. að lífeyrissjóði sé heimilt að ávaxta fé sitt ,,í skuldabréfum tryggðum með veði í fasteign að hámarki 65% af metnu markaðsvirði nema þegar um er að ræða sérhæft atvinnuhúsnæði ...``. Það er auðvitað mjög margt, virðulegi forseti, sem getur verið að breytast núna í þjóðfélagi okkar varðandi lánastarfsemi og starfsemi á lánamarkaðnum annars vegar, og einnig er það sem snýr að möguleikum fólks til lántöku er varðar t.d. íbúðarhúsnæði. Lífeyrissjóðirnir hafa haft það lánahlutverk sem hér er markað við 65%. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu, virðulegi forseti, við þessa umræðu og tel að það þurfi að skoða heimildir lífeyrissjóðanna til lánastarfsemi, m.a. til lánahlutfalls til eigin félagsmanna, og hvort ekki þurfi þá að skoða einnig heimildir lífeyrissjóðanna til þess hversu hátt hlutfall þeir megi lána til félagsmanna sinna varðandi fasteignir í tengslum við þær breytingar sem þegar hafa verið boðaðar af ríkisstjórninni um húsnæðislánin. Það er jú hlutverk lífeyrissjóðanna bæði að lána til félagsmanna sinna en þó sérstaklega að ávaxta fé sjóðanna. Það er meginmarkmið þeirra að ávaxta fé lífeyrissjóðanna þannig að þeir geti tryggt félögum í lífeyrissjóðnum eðlileg og sanngjörn lífeyrisréttindi að starfsævi lokinni. Mér sýnist þetta spila inn í þessi mál öllsömul þannig að sú spurning sem hér kom fram hjá hv. þm. Gunnari Örlygssyni áðan um það hvort það væri eðlilegt að lífeyrissjóðir gætu stofnað til víðtækrar bankastarfsemi eigi fullan rétt á sér í umræðunni eins og hún er í dag. Hvernig sjá menn fyrir sér ef bankar kaupa upp sparisjóði landsmanna vítt og breitt um landið? Á þá að koma hér upp ofurvald tveggja eða þriggja bankastofnana er varðar viðskiptakjör venjulegs fólks? Hvers vegna mega þá ekki lífeyrissjóðirnir hugsanlega koma inn í almenna lánastarfsemi, í fyrsta lagi til sjóðfélaga sinna og svo jafnvel víðtækara en það? Ég held að menn verði að hafa þessa spurningu í huga og þess vegna kom ég hér upp, virðulegi forseti, til að koma með þetta sjónarmið betur inn í umræðuna. Ég held að menn verði að spyrja sig þessarar spurningar. Það er verið að breyta lánastarfseminni í landinu. Við sjáum hvert getur stefnt með sparisjóðina. Við vitum stefnumótunina varðandi það að hækka lánshlutfall í húsnæðislánakerfinu. Og allt hefur þetta auðvitað áhrif á þær heimildir sem lífeyrissjóðirnir hafa til þess að ávaxta sitt fé. Og eigi veitir nú af fyrir framtíðina að lífeyrissjóðirnir hafi þá bestu möguleika til að ávaxta sitt fé sem kostur er því í því er jú falið það að lífeyrissjóðirnir geti orðið sjálfbærir með það að tryggja fólki lífeyri. Allir í þessum sal hljóta að vera sammála um að það er auðvitað mjög mikilvægt og mikilvægasta hlutverk lífeyrissjóðanna að þeir hafi möguleika til þess að ávaxta sitt fé á þann besta hátt sem þeir telja á hverjum tíma. Ég vildi varpa þessu hér inn í umræðuna. Og þó að þetta viðhorf hafi ekki verið rætt hér almennt þegar fjmrh. mælti fyrir þessu máli vildi ég ekki láta umræðuna líða án þess að þetta kæmi fram. Það getur vissulega dregið til fákeppnissamkeppni nokkurra stórra bankastofnana sem komi til með að eignast sparisjóðina. Og hvað þá með hlutverk lífeyrissjóðanna? Eiga þeim að vera sett algjör takmörk, eða eiga þeir að fá víðtækari heimildir til að lána félagsmönnum sínum, eða jafnvel bara til almennrar lánastarfsemi þar sem þeim er gert kleift að tryggja sitt fé og ávaxta á þann besta hátt sem þeir telja á hverjum tíma? Það er alveg ljóst að lífeyrissjóðirnir sem starfa vítt og breitt um landið kunna að líta öðrum augum á ávöxtunina miðað við sitt landsvæði og þar sem þeir starfa, alveg eins og við höfum kannski talið að sparisjóðirnir gerðu að hluta til. Ég held, virðulegi forseti, að það frv. sem við erum hér að ræða, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með þeim breytingum sem þeir eru að leggja til, og einnig löggjöfin eins og hún er, eins og ég hef vakið athygli á, gefi fullt tilefni til þess að ræða þetta mál í víðara samhengi, ekki síst ef svo illa skyldi fara að sparisjóðirnir rötuðu allir undir eignaraðild bankanna. Fyrir því er auðvitað mikill vilji hjá sumum þingmönnum hér á hv. Alþingi. Ég vil beina því til hæstv. fjmrh. að hann hugleiði það sem ég hef verið að segja. Ég vonast til þess að þau viðhorf sem ég hef reifað komi til umræðu í hv. nefnd þegar þessi mál verða tekin til skoðunar. Mér finnst ekki einboðið að málið haldi áfram í þeim farvegi sem það hefur verið í og það séu sett takmörk á það hvernig lífeyrissjóðirnir geta best ávaxtað sitt fé. Það er jú hlutverk þeirra að búa til sterkan möguleika fyrir launafólkið í þessu landi til að hafa afkomu á elliárunum. Og það á ekki að setja fótinn fyrir það að lífeyrissjóðirnir geti farið þær leiðir á hverjum tíma sem þeir telja bestar og öruggastar til þess að tryggja það. Það hlýtur að vera hlutverk okkar hér á Alþingi að reyna að horfa til þess og velta upp öllum möguleikum sem koma fram og geta komið til álita í þessu sambandi.

Herra forseti. Fyrir þrem til fjórum áratugum var mikill skortur á lánsfé á Íslandi. Neikvæðir vextir brenndu upp innstæður í bönkum. Þá voru stofnaðir bankar. Þá voru stofnaðir sparisjóðir. Og þá voru meira að segja stofnaðir lífeyrissjóðir, ekki til þess að veita lífeyri, heldur til þess að nálgast lánsfé. Aðalhlutverk lífeyrissjóðanna fyrst til að byrja með, því miður, var að útvega sjóðfélögunum lánsfé. Það var meira að segja markmiðið með stofnun þeirra. Og líka sparisjóðanna, herra forseti. Þetta hefur breyst. Nú er allt yfirfljótandi í peningum. Það er ekki lengur þörf á því að stofna banka, sparisjóð eða lífeyrissjóð til þess að nálgast lánsfé. Það sem við horfum upp á í dag er afleiðing af þeirri breytingu sem ég held að sé mjög jákvæð, að fólk geti fengið lán hvar sem er. Ég vil minna hv. þingmann á það að stærstu hluthafar í Íslandsbanka, Kaupþingi, og meira að segja einn stór hluthafi í Landsbankanum, eru lífeyrissjóðir. Lífeyrissjóðirnir eru þegar, herra forseti, í bankastarfsemi sem stórir hluthafar. Þeir ráða meira að segja stórum hluta stjórnar Íslandsbanka, Lífeyrissjóður verslunarmanna, Sameinaði lífeyrissjóðurinn og fleiri. Varðandi það að lána til sjóðfélaga sinna eru 65% mörkin einmitt sett til þess að gæta öryggis. Og ég vil minna á það að fyrir nokkrum árum ákváðu stjórnir lífeyrissjóðanna að fjárfesta mikið í útlöndum en gættu ekki að sér sem skyldi og töpuðu miklu. Ég held að það sé ágætt að hafa ákveðin öryggismörk fyrir þá og ég vil minna á að margir lífeyrissjóðir hafa brennt sig illilega á því að lána til fyrirtækja í heimabyggð. Því miður.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki mikið við mál hv. þm. Péturs Blöndals að athuga varðandi upplýsingar hans um útvegun lánsfjár á sínum tíma. Ég held hins vegar að sú staða gæti alveg verið að koma upp aftur hér á landi. Mér er fyllilega kunnugt um það, hv. þm., að í hinum dreifðu byggðum Íslands hafa menn ekki sömu möguleika og á höfuðborgarsvæðinu til að fá lánsfé í bankastofnunum til framkvæmda hvort sem er til húsbygginga eða annars. Þar er mikill munur á, virðulegur forseti. Það liggur m.a. í því að bankastofnanir hafa á undanförnum árum --- þá er ég að tala um hina stóru viðskiptabanka --- horft sérstaklega til þess að fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu væri öruggara og líklegra til að hækka í gegnum árin og skárra að eiga þar hlutdeild en í hinu breytilega húsnæðisverði úti á landi, sem hefur tengst aðgerðum stjórnvalda, m.a fiskveiðistjórnarkerfinu svo að eitthvað sé nefnt. Það liggur því fyrir, virðulegi forseti, að það er allt annað mál að nálgast lánsfé úti á landi en hér í Reykjavík. Það er eitt sem hins vegar kom mér á óvart í máli hv. þm., sem ég vissi ekki. Ég tel að hann viti það sjálfsagt betur en ég, þ.e. að hér sé allt yfirfljótandi í peningum, líka peningum sem enginn á.

Herra forseti. Það má segja að eftir að bandarískir auðmenn keyptu ríkisskuldabréf á Íslandi hafi sú breyting orðið á að hér varð allt yfirfljótandi í peningum. Bandarískir auðmenn hafa þannig lækkað vexti fyrir lágtekjufólk á Íslandi, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Það er rétt hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni að landsbyggðarfólk hefur ekki sömu möguleika til lánsfjár og fólk á Reykjavíkursvæðinu. Það er vegna þess að að ríkisbankarnir brugðust. Ríkisbankarnir, sem hefðu átt að lána til landsbyggðarinnar, skrúfuðu að mestu fyrir þau útlán, hefur mér verið tjáð. Þá vantaði staðbundna þekkingu, herra forseti. Þá vantaði staðbundna þekkingu sem sparisjóðirnir búa yfir. Það er mjög verðmæt þekking. Það er þekking þess sem veit að hann Gunnar borgar aldrei lán en Jóna borgar alltaf öll lán sem hún tekur. Þá þekkingu eiga bankarnir í Reykjavík, sem núna sitja uppi með gnótt fjár, að nýta sér til að koma peningum til landsbyggðarinnar, koma út peningum sem þeir geta ekki komið út hérna í Reykjavík. En til þess þurfa þeir þessa staðbundnu þekkingu sem sparisjóðirnir búa yfir. Þetta eiga þeir að gera annaðhvort með samvinnu við sparisjóðina eða með yfirtöku á þeim. Ég átti von á því að fundur, sem boðaður var í hv. efh.- og viðskn. að beiðni hv. þm. Ögmundar Jónassonar, sem ég féllst fúslega á, mundi leiða í ljós möguleikann á slíku. Af þeim fundi hefur ekki getað orðið. Hann verður í fyrramálið.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu nema um tvær til þrjár mínútur. Mig langaði að taka undir margt sem fram kom í máli háttvirtra þingmanna Frjálsl. um mikilvægi þess að taka lífeyrislöggjöfina almennt upp, þ.e. varðandi starfsumhverfi lífeyrissjóðanna, og skoða hana í ljósi breyttra aðstæðna. Ég vil þó byrja á að leiðrétta hv. þm. Pétur H. Blöndal sem gefur í skyn að ríkisbankarnir hafi, vegna skorts á þekkingu á staðbundnum aðstæðum, skrúfað fyrir lán til landsbyggðarinnar. Það sem gerðist var að innan veggja þeirra stofnana hefur orðið ákveðin viðhorfsbreyting á undanförnum árum, eftir að þeir voru gerðir að hlutafélögum. Þeim var gert að hámarka arð sinn í öllum ákvörðunum sem teknar voru. Þá voru öll hin félagslegu viðhorf látin víkja. Varðandi hina amerísku auðmenn sem komið hafa láglaunafólki til hjálpar að mati hv. þm. Péturs H. Blöndals þá hefur það verið á ýmsa vegu. Þannig voru það íslenskir bankar sem keyptu út bandaríska áhættufjárfesta fyrir 6 þús. millj. kr., held ég, þegar deCODE fyrirtækið kom til starfa fyrir nokkrum árum. Þannig er allur gangur á þessum hlutum. Ég hef líka heyrt þessu hreyft, eftir að braskarar náðu völdum í íslenska bankakerfinu, að það væri ráð að almenningur í landinu tæki til sinna ráða og beitti m.a. lífeyrissjóðum sínum til að endurreisa banka og fjármálastofnanir sem raunverulega mundu þjóna fólkinu en væru ekki gerðir að féþúfu fyrir fjárgróðamenn. Fólki er farið að blöskra það sem hér er að gerast í samfélaginu almennt. Ég held líka, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson benti á áðan, að þessi krafa eða lögþvingun í lífeyrislöggjöfinni, sú krafa að lífeyrissjóðirnir ráðist aðeins í fjárfestingar sem gefa hámarksávöxtun hverju sinni, sé afskaplega varhugaverð. Þetta er ástæðan fyrir því að hlutafélagaformið er ekki talið henta í margs konar mikilvægri stoðþjónustu í þjóðfélaginu, símafyrirtækjum, veitufyrirtækjum o.s.frv. Það hefur sýnt sig á erlendri grundu að þegar gefur á bátinn hjá slíkum stofnunum þá flýja fjárfestarnir. Þeir eru alltaf að hámarka arðinn eins og hann gefst best á hverjum tíma. Þeir fara þá frá þessum fyrirtækjum og iðulega hefur orðið hrun hjá fyrirtækjum af þessu tagi. Ég bendi á Vivendi í Frakklandi og gæti tekið fjölmörg önnur dæmi um slíkt. Sama gildir náttúrlega um lífeyrissjóðina, sem margir sjá fyrir sér sem fjárfesta og eigendur í ýmsum stofnunum og starfsemi sem áður var á vegum opinberra aðila. Vegna þessa lagaákvæðis um hámarksarð, að þeim beri að sækjast eftir hámarksarði hverju sinni, eru þeir mjög ótraustir eigendur. Ég tel að þessi mál verði að skoða til mjög langs tíma. Þannig vegnar okkur aðeins vel í þessu landi að hagkerfið plumi sig. Ef það gerir það ekki þá munu lífeyrissjóðirnir ekki gera það heldur og þá munu lífeyrisþegar framtíðarinnar ekki fá lífeyri sinn. Til þess að hagkerfið plumi sig þá þarf að gæta að því að kröfur fjármálakerfisins séu ekki reistar of hátt, að vaxtastigið sé ekki keyrt úr hófi fram. Þetta gildir bæði gagnvart heimilum en einnig gagnvart fyrirtækjunum. Lífeyrissjóðirnir, sem eru orðnir þetta veigamikill þáttur í efnahags- og fjármálakerfi okkar, verða að hugsa á ábyrgan hátt til langs tíma litið. Þess vegna eru ákvæði af þessu tagi afskaplega varasöm. Varðandi sjóðfélagalánin vil ég upplýsa hv. þm. Pétur H. Blöndal um að þetta hefur reynst öruggasta fjárfesting lífeyrissjóðanna, að veita sjóðfélögum lán. Þetta hefur reynst besta fjárfestingin fyrir ávöxtun lífeyrissjóðanna.