arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: Samkvæmt 16. gr. þingskapanna ber að kjósa menn í fastanefndir. En þar sem ekki er gert ráð fyrir, að störf þeirra nefnda verði mikil á þessu þingi, og mundu enda ganga greiðast ef sama nefndaskipun helst, þá vil jeg gera það að till. minni, að nefndaskipunin frá síðasta þingi haldist óbreytt. Voru síðan afbrigði um það leyfð, og till. um, að nefndaskipun hjeldist óbreytt, samþ. í e. hlj. Sjá Alþt. 1918 (29. löggjafarþing) B. 40–42.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg skal leyfa mjer að láta þess getið, að jeg hefi í dag átt tal við sýslumann Dalasýslu um þetta mál, og var hann mjer sammála um, að mikla nauðsyn bæri til þess að samþykkja frv.

Einar Jónsson Þegar vjer fórum heim af aukaþinginu síðasta, var oss kunnugt, að þingið mundi aftur verða kvatt saman í september 1918. En þá var einnig látið í veðri vaka, að á því þingi skyldi sambandsmálið eitt verða til umr. En nú lítur ekki út fyrir annað en að farið verði að grauta í ýmsum fleiri málum, sem eiga lítið erindi inn á þingið, en þar sem jeg tel það hina mestu ósvinnu, þá greiddi jeg atkvæði á móti því, að afbrigði yrðu veitt viðvíkjandi þessu máli.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 4. fundi í sameinuðu þingi, þriðjudaginn 10. sept., kl. 1 miðdegis, þinglausnafundi, skýrði forseti í stuttu máli frá störfum þingsins og mælti síðan: Þetta þing, hið stysta, sem haldið hefir verið - það hefir staðið í eina 9 daga - hefir ráðið til lykta fyrir sitt leyti hinu mikilvægasta máli, sem legið hefir fyrir Alþingi, sáttmálanum við sambandsríki vort, Danmörku, um það, að Ísland skuli vera viðurkent og auglýst frjálst og fullvalda ríki, ævarandi hlutlaust í ófriði og í konungsambandi einu við Danmörku. Þessi sáttmáli hefir af vorri hálfu, Íslendinga, verið samþyktur af yfirgnæfandi meiri hluta Alþingis og verður nú bráðlega borinn undir alþingiskjósendur í landinu til samþyktar eða synjunar. Það er ósk og von þessa meiri hluta þingsins, að þjóðin taki sáttmálanum ekki lakar en þingið og að einnig yfirgnæfandi meiri hluti hennar gjaldi jákvæði sitt við honum, að Ríkisþing Dana samþykki hann fyrir sitt leyti og að sameiginlegur konungur vor staðfesti hann. Það er innileg ósk og von vor allra, að hin íslenska þjóð kunni með fullveldi sitt að fara og að gæta þess, og að það megi reynast henni í framtíðinni öflug lyftistöng til sannra framfara, bæði í andlegum og veraldlegum efnum. Það gefi guð.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg lýsi yfir því í nafni og umboði hans hátignar konungsins, að þessu 30. löggjafarþingi Íslendinga er slitið.

Sigurður Stefánsson Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn Tíundi! Tóku þingmenn undir þau orð með níföldu húrrahrópi. Var síðan af þingi gengið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: Þá er störfum þessarar hv. deildar lokið að þessu sinni og hafa ekki fleiri mál legið fyrir henni en þau tvö frv., sem nú voru afgr. En það er sögulegur viðburður, að á þessu ári hafa tvö þing verið háð, hið lengsta, 100 daga þingið, og nú hið stysta, er sögur fara af. Hverjar afleiðingarnar verða fyrir þjóðina mun framtíðin sýna. En vjer þingmenn förum hjeðan í þeirri góðu trú og von, að það verði þjóðinni til heilla og blessunar. Það kann að virðast af sumum, að í mikið sje ráðist af oss, svo fámennri þjóð, er vjer nú tökum að oss að ráða sjálfir öllum vorum málum. En sú var tíðin áður, að þessi litla þjóð hafði full forráð mála sinna, og þótt hún væri minni flestum þjóðum, var hún að sama skapi merkari. En síðan eru liðnar langar stundir, og margt hefir á dagana drifið. Hallæri og drepsóttir, eldur og ís hafa sótt á landið í sameiningu. En það voru ekki mestu meinin. Það var annað, sem kom þjóðinni á knje. Það var skorturinn á trú á sjálfa sig, von á framtíðina og kærleikanum til landsins. Það kom þjóðinni og sjálfstæði hennar á knje. En sjálfstæði hennar höfum vjer nú reist við aftur, og þá biðjum vjer þess, að hana megi aldrei skorta þetta þrent, trú á sjálfa sig, von á framtíðina og ást á landinu, því að það er víst, að sú þjóð, sem elskar land sitt, hún bíður ekki ósigur. Hennar vonir bregðast ekki. Með þeim óskum, að hið nýja sjálfstæði verði þjóðinni heilladrýgra og endingarbetra en hið forna frelsi, skiljum vjer nú á þessu þingi, og vona jeg, að vjer hittumst heilir aftur. Óska jeg yður öllum góðrar heimferðar og segi þar með slitið stöfum deildarinnar.

Kristinn Daníelsson Því var beint að mjer af háttv. þingdm., að jeg flytti hæstv. forseta kveðjuorð að vanda. Vil jeg því í nafni okkar allra enn þakka honum góða samvinnu og biðja þess að óskir hans til lands og þjóðar megi rætast. Tóku deildarmenn undir það með því að standa upp.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti skýrði frá: A. Að forsætisráðherra legði fyrir deildina þessi lagafrumvörp af hálfu stjórnarinnar: 1. Frv. til laga um hæstarjett. 2. - til laga um ríkisborgararjett, hversu menn fá hann og missa. 3. - til laga um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna. 4. Frv. til laga um stofnun og slit hjúskapar. 5. - til laga um afstöðu foreldra til skilgetinna barna. 6. - laga um breyting á lögum nr. 1, 3. jan 1890, um lögreglusamþyktir fyrir kaupstaðina. B. Að atvinnumálaráðherra legði fyrir deildina þessi stjórnarfrumvörp: 1. Frv. til laga um einkaleyfi. 2. - til laga um breyting á lögum nr. 54, 3. nóv. 1915, um stofnun brunabótafjelags Íslands. 3. - til laga um breyting á lögum nr. 54, 3. nóv. 1915, um stofnun brunabótafjelags Íslands. C. Að fjármálaráðherra legði fyrir deildina þessi stjórnarfrumvörp: 1. Frv. til laga um breyting á lögum nr. 22, 3. nóv. 1915, um fasteignamat. 2. - til laga um skrásetning skipa. 3. - til laga um breyting á lögum fyrir Ísland, nr. 17., frá 8. júlí 1902, um tilhögun á löggæslu við fiskiveiðar fyrir utan landhelgi í hafinu umhverfis Færeyjar og Ísland. 4. - til laga um breyting á siglingalög um 30. nóv. 1914. 5. - til laga um breyting á löggjöfinni um skrásetning skipa. Ljet forseti þess jafnframt getið, að öllum framantöldum frumvörpum hefði verið útbýtt á 1. fundi sameinaðs þings, þriðjudaginn 1. júlí.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Þetta frv. er afleiðing sambandssamningsins, og eru aðalákvæði þess í samræmi við það, sem áður hefir staðið um þetta efni í íslenskum og dönskum lögum, og annars yfirleitt gildir víðast hvar í löndum. Það, sem er sjerstakt við þetta frv., er ákvæðið um það, hverjir skuli teljast íslenskir og hverjir danskir ríkisborgarar nú, eða frá því að sambandslögin gengu í gildi, 1. des. f. á. Það hefði verið ekki óeðlilegt, að ákvæði um þetta hefði verið sett í sambandssamninginn sjálfan, en það var nú ekki gert og má því segja, að frv. sje í rauninni viðbót við þann samning. enda er það svo úr garði gert, komið frá ráðgjafar- eða sambandsnefndinni, sem svo er kölluð, og má því, að nokkru leyti teljast viðbótarsamningur. Jeg skil ekki, að frv. geti valdið nokkurri óánægju. Þjóðernið er lagt til grundvallar, svo Íslendingar verða íslenskir og Danir danskir ríkisborgarar, þó svo, að Danir sem hjer voru búsettir fyrir 1. des. f. á., geta fengið íslenskan ríkisborgararjett. Vona jeg, að Alþingi geti fallist á frv. og þyki það eðlilegt í alla staði. Jeg legg til, að frv. verði vísað til hv. stjórnarskrárnefndar, og mun gefa henni allar þær upplýsingar, sem hún kann að óska og jeg get gefið um málið.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg býst ekki við, að annað verði gert við þessa framhaldsumr. en að vísa málinu til nefndar. Tvær tillögur hafa fram komið um nefndarskipun, önnur um að vísa frv. til allsherjarnefndar, hin til stjórnarskrárnefndar. Jeg endurtek þau orð mín frá upphafi þessarar umr., að jeg sje ekki betur en að þetta frv. eigi rjettilega heima allsherjarnefnd. Það einasta í þessu frv., sem snert getur stjórnarskrána, er spurningin um það, hvort vjer eigum að hafa íslenskan eða danskan hæstarjett. Svarið við því yrði að eins játandi eða neitandi. Að öðru leyti er frv. rjettarfarslegs eðlis, og hafa slík mál jafnan áður gengið til allsherjarnefndar, enda sú nefnd verið skipuð með það fyrir augum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: Jeg skal geta þess, að stjórnarskrárnefndin hefir farið þess á leit að fá að bæta við sig 2 mönnum, þeim háttv.þm. Dala. (B. J.) og háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.). Þá, sem þessu eru samþykkir, bið jeg um að rjetta upp hendurnar.

Forseti: Engu af þeim frv., sem eru hjer til umr. í dag, fylgir greinargerð. Samkvæmt 19. gr. þingskapanna verða frv. ekki tekin fyrir, nema því að eins, að afbrigði verði leyfð.

Benedikt Sveinsson Jeg vil leyfa mjer að mótmæla því, að farið verði að veita afbrigði frá þingsköpum til þess, að hægt verði að ræða þessi frv. nú. Frv. þessi eru um annað hið langmikilvægasta mál, sem fyrir þessu þingi liggur. Þykir mjer því illa hlýða, ef svo umfangsmiklu og vandasömu máli sem fossamálinu á að ráða hjer til lykta með afbrigðum frá þingsköpum. Heimild þingskapanna hefir verið beitt hjer á þingi í seinni tíð í allra stærstu og vandamestu málunum, þegar síst skyldi, og er komið nóg af slíku. Fossamálin ættu ekki að verða fyrir slíkri meðferð, og legg jeg eindregið gegn því, að afbrigði sjeu leyfð.

Bjarni Jónsson Jeg var að hugsa um að biðja hæstv. forseta að taka málið af dagskrá, og liggur mjer því í ljettu rúmi, þótt svo verði gert.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Magnús Torfason) Frv. þetta er gamall kunningi frá því á þinginu 1917. Hv. deild samþykti það þá einróma, svo jeg þykist ekki þurfa að fara um það mörgum orðum. Jeg vil að eins geta þess, að frv. var líka samþ. einróma í Nd., við tvær fyrri umræðurnar, eftir að sjávarútvegsnefnd hafði veitt því stuðning sinn. En við 3. umr. var það drepið, án þess að nokkur þingdm. mælti því í gegn. Jeg skal ekki vera fjölorður um þetta athæfi, en um það mundu allir hv. þingdeildarbræður mínir vera mjer sammála, að hjer hafi ekki verið farið sjerlega þinglega að. Og þá sjerstaklega vegna þess, að hjer er um lög að ræða, sem áttu að verða nauðsynleg undirstaða meðferðar á hafnarmálum í einum helsta kaupstað landsins. Slík lög sem þessi hafa ekki einungis aðrir kaupstaðir fengið afgreidd af þinginu, heldur og ýms minni kauptún. Jeg treysti því fyllilega, að frv. fái jafngóðan byr í hv. deild og áður. Legg svo til, að því verði vísað til sjávarútvegsnefndar að umr. lokinni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhannes Jóhannesson Úr því að hv. ritari nefndarinnar (K. E.) er ekki viðstaddur á fundinum, skal jeg leyfa mjer að vekja athygli á, að nefndin hefir engar efnisbreytingar gert á frv. Nefndin hefir að eins gert fáar og lítilsverðar orðabreytingar. Jeg sje að hv. ritari nefndarinnar er kominn á fundinn og læt honum því eftir orðið.

Frsm. (Karl Einarsson) Það er engin þörf á löngu máli. Hv. þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) hefir tekið af mjer ómakið og drepið á brtt. nefndarinnar, sem allar eru orðabreytingar nema 4. brtt. Um hana skal tekið fram að nefndin vildi greiða fyrir að sami maður gæti haft ríkisborgararjett í tveim ríkjum í einu, Danmörku og Íslandi. En grein frv. má skilja svo, ef orðalaginu er ekki breytt eitthvað í líkingu við það sem brtt. fer fram á.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Benedikt Sveinsson Út af því, sem kom til orða við 2. umr. málsins, að tvímæli gæti leikið á um það, hvað yrði um vörutollinn, þegar lög þessi falla úr gildi, hefi jeg viljað leyfa mjer að bera nú fram brtt, til að varna tvímælum um þetta atriði. Brtt. er, að 3. gr. orðist svo: ............. (sjá A. 180). Eins og menn sjá, er hjer ekki um neina efnisbreytingu að ræða, heldur skýrara orðalag. Jeg leyfi mjer að afhenda hæstv. forseta till. þessa.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kristinn Daníelsson Jeg ætla að leyfa mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað í nefnd að umræðu lokinni. Jeg hygg, að öllum muni finnast frv. þetta sanngjarnt, og jeg get ekki sjeð, að það komi nokkursstaðar í bág við gildandi lög. En um þetta mál eru nú til þrenn lög, og eru hin síðustu frá árunum 1915 og 1917. Í lögunum frá 1917 er ráðgert, að stjórnin láti færa báðar breytingarnar inn í eldri lögin; en það hefir eigi verið gert, svo mjer finst rjettast að gera það nú, er 4. lögin eiga að koma. Jeg efast ekki um, að hv. deild er mjer sammála um, að það beri ekki að íþyngja nefndunum að óþörfu, en þetta er ekki mikið verk, og mjer finst sjálfsagt, að ákvæðinu frá 1917 sje nú fullnægt og lögin birtist í einni heild. Jeg legg því til, að málinu verði vísað til nefndar.

Halldór Steinsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Jeg ætla að eins að benda á, að eftir því, sem hæstv. fjármálaráðherra hefir lýst yfir, er meiningin með þessum skatti ekki að græða á sjávarútveginum, heldur einungis að ná aftur inn þeim tekjuhalla, er varð af saltkaupunum. Jeg fer því eingöngu fram á, að þetta sje tekið fram í frv. Vona jeg, að allir hv deildarmenn sjeu mjer sammála um, að þetta sje svo sanngjörn krafa, að hún verði samþykt orðalaust. Annars ætla jeg bara að koma með dálitla leiðrjettingu. Mjer hefir verið borið á brýn, að jeg hafi sagt, að sjávarútvegurinn ætti alt og gæti alt hjer á landi. Þetta hefi jeg aldrei sagt, en jeg sagði, að ef landssjóður hefði lánað sjávarútveginum fje, þá væri hann sinn eigin lánardrottinn, því allar eigur landssjóðs væru til komnar fyrir álögur á sjávarútveginn; og við þetta stend jeg. Hv. 1. þm. Rang. (E. P.) má vita, að jeg hefi aldrei ætlað mjer að taka frá honum hestana eða kýrnar, fremur en vatnið. En sú stefna virðist nú vera ríkjandi í landinu, að það eigi að leggja allar skyldur og skatta á sjávarútveginn. Vil jeg í því sambandi minna hv. 1. þm. Rang. (E. P.) á síldarskattinn, sem lagður var á árið 1916–17. Var þó langt frá, að sá atvinnuvegur væri fær um að bera þær álögur þá, enda neyddist hann til að beiðast hjálpar, en sú hjálp varð, eins og menn vita, nokkuð dýrkeypt.

Fjármálaráðherra. (S. E.) Viðvíkjandi fyrri brtt. læt jeg mjer nægja að vísa til þess, sem jeg hefi áður sagt. En um hina síðari er það að segja, að æðierfitt mun vera að segja fyrirfram nákvæmlega, hve nær hallinn verði að fullu borgaður. Mjer er líka kunnugt um, að hv.Nd. mun eigi vilja fallast á þessa breytingu. Legg jeg því til, að frv. verði samþ. óbreytt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg ímynda mjer, að ekki þurfi langt mál til þess að mæla með þessari till.; öllum mönnum er svo kunnugt, hve hjeruð þessi hafa verið um málið, eins og ritlingi sýslumannsins í Skaftafellssýslu, sem nýlega hefir verið gefinn út á landssjóðs kostnað, og öðrum gögnum. Sum hjeruðin eru nú illa stödd, og sumir bændur, sem áður voru efnamenn, eru nú eignalausir; má þar nefna Jóhannes Guðmundsson á Söndum, sem bjó á hólma í miðju Kúðafljóti, alkunnan dugnaðarmann, sem mörgum hefir hjálpað yfir fljótið. Þessi hjálp er sú minsta, sem landssjóður getur veitt; vænti jeg þess vegna, að till. verði samþykt í einu hljóði.

Eggert Pálsson Jeg tel engan vafa á því, að deildin muni fallast á till. þessa. En jeg vil vekja athygli á einu atriði í sambandi við 2. lið till., og það er spurningin um það, hvað langt sá liður gangi, með öðrum orðum hvað vítt menn hafa hugsað sjer að þetta öskusvæði nái. Mjer er ekki kunnugt um það, hvað háttv.Nd. hefir hugsað sjer í þessu efni, en jeg vil láta þess getið, að öskusvæðið tekur yfir fleiri hjeruð en Skaftafellssýslu; bæði í Landmannahreppi, Upp-Rangárvöllum og Innhlíðinni  Á þessu vildi jeg hafa vakið eftirtekt, áður en till. gengur fram, að þörfin fyrir hjálp er hjer mjög brýn í þessum sveitum, er jeg hefi nú nefnt, svo framarlega sem halda á jörðunum við.

Fjármálaráðherra, (S. E.) Það má vel vera rjett, sem háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) segir um ástandið í Rangárvallasýslu, enda hefi jeg heyrt lýsingu þaðan í sömu átt. Mjer skildist á sumum hjer, að þeir hneyksluðust á því í orðum mínum áðan, er jeg sagði, að bóndinn á Söndum ætti heima í miðju Kúðafljóti. En þetta er alveg rjett, jörðin liggur sem sje í miðju fljótinu.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það er auðvitað ekki gott að segja afdráttarlaust um það, hvernig skilja beri 2. lið. Mjer finst þó, að hann hljóti að eiga að skiljast svo, að þar, sem sannast að verulegur skaði hafi orðið, þá verði að veita hjálp, og þá einnig þeim hjeruðum, sem háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) nefndi, því að jeg efast ekki um, að skýrslur muni staðfesta ummæli hans.

Eggert Pálsson Þessa yfirlýsing hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) læt jeg mjer eftir atvikum nægja.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Steinsson) Eins og jeg gat um við 1. umr., eru allar breytingarnar, sem farið er fram á í frv., í samræmi við óskir hlutaðeigandi hjeraða Samgöngumálanefndir beggja deilda hafa fjallað um málið, og það var borið undir landssímastjórann, sem var því meðmæltur. Brtt., sem komið hafa fram hjer í hv. deild, hafa einnig verið bornar undir landssímastjórann, og fjelst hann á ástæðurnar fyrir þeim. Jeg legg því til, fyrir hönd nefndarinnar, að frv. verði samþykt með þeim brtt., sem hjer liggja fyrr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Torfason Eins og hv. þingdeildarmenn hafa tekið eftir, er komið fram tekjuaukafrv., sem öllu meira munar um en þau tekjuaukafrv., sem nú liggja fyrir deildinni, að frv. um vitagjald undanteknu, sem nefndin leggur til að verði samþykt óbreytt. Sakir þess að mjer hefir skilist, að von sje á fleirum tekjuaukafrumvörpum innan skamms - og komi þau ekki frá stjórninni, mun jeg og aðrir þm. bera þau fram - þá virðist mjer rjettara, að frv. til laga um breyting á lögum inn húsaskatt verði ekki afgreitt nú þegar, heldur geymt, þar til hægt er að fá betra yfirlit yfir tekjuauka, sem fram verða bornir á þessu þingi.

Fjármálaráðherra (S. E.) Þó það sje tilætlun stjórnarinnar að bera fram fleiri tekjuaukafrv. en fram eru komin, þá er langt frá því ástæða til að tefja nokkuð fyrir þessu máli. Ekki mun af veita tekjunum, þó sumum ofbjóði, hvað miklar þær eru.

Forseti: Þar sem tilmæli hafa komið frá hv. formanni fjárhagsnefndar um, að málinu verði frestað, og þar sem mjer er kunnugt um, að fleiri tekjuaukafrv. munu verða fram borin, þykir mjer tilhlýðilegt að verða við áskorun hans um að taka málið af dagskrá.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg ætla að eins að lýsa yfir því, að breytingarnar, sem gerðar hafa verið í neðri deild, eru allar, að undantekinni einni, lítilfjörlegustu orðabreytingar. Eina breytingin, sem breyting getur talist, er að dómskostnaður skuli greiddur þegar að hverri þingathöfn lokinni. Þetta atriði bar á góma í nefndinni hjer áður en frv. var sent til neðri deildar, en nefndin leit svo á, að dómarar fengju málskostnað greiddan af landsfje, þar til hann yrði innheimtur, með því að þeir væru skyldir til að taka landamerkjamál fyrir ex officio. En nefndin sjer ekkert á móti brtt.hv. neðri deildar; samkvæmt henni fer um þessi mál eins og hver önnur privatmál, og fyrir það verður girt, að landssjóður bíði nein útgjöld af.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Steinsson) Frv. þetta fer fram á talsverða hækkun á vitagjaldinu. Eins og kunnugt er, var það hækkað 1917 úr 25 aur. upp í 40 aur., og nú er það í frv. hækkað úr 40 aur. upp í 1 kr., og ætlast til, að tiltölulega sama hækkun verði á skemtiskipum og fiskiskipum. Þetta er talsverð hækkun, einkum þegar litið er á það, að skipagöngur verða miklu tíðari nú eftir stríðið en þær hafa verið hin síðari ár. Undanfarið hafa tekjurnar á þessum tekjulið numið litlu, og í fjárlögunum nú eru þær áætlaðar 50 þús. kr., en það er enginn vafi á því, að ef frv. verður samþykt, verða þær mikið meiri en áætlað er, eða yfir 100 þús. kr. Það hafa verið farnar ýmsar leiðir hjer á þinginu nú til að afla landssjóði tekna, og hafa flestar þeirra verið samþyktar: þó hafa þær verið allmisjafnar, en þessi leið er einna sanngjörnust þeirra, og því leggur fjárhagsnefndin til, að það verði samþykt óbreytt.

Forseti: Frv. þetta er komið hingað frá hv.Nd. og var þar í allsherjarnefnd. Jeg leyfi mjer því að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr., vísað til allsherjarnefndar.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil benda á, að samskonar mál og þetta er hjá fjárhagsnefnd, og tel jeg því rjettast að vísa þessu frv. þangað og leyfi mjer að gera það að tillögu minni.

Forseti: Samkvæmt þingsköpunum á að vísa frv. til allsherjarnefndar, ef því verður vísað til nefndar, úr því sú nefnd hafði það til meðferðar í hinni deildinni.

Jóhannes Jóhannesson Þá vil jeg óska þess, að leitað verði afbrigða frá þingsköpunum um þetta. Jeg tel sjálfsagt, að samskonar frv. sjeu hjá sömu nefndinni, en ekki dreift á milli þeirra.

Forseti: Jeg skal gjarnan leita afbrigða frá þingsköpunum, en jeg fyrir mitt leyti sje enga ástæðu til, að þau verði veitt. Það er í fyrsta sinn, sem farið er fram á afbrigði frá þeim um slík efni, og ef það færi að tíðkast, þá mundi leiða af því hinn mesta rugling og glundroða. Jeg vil spyrja hæstv. ráðherra, hvort hann leyfi afbrigðin.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg sje enga ástæðu til afbrigða frá þingsköpunum um þetta.

Magnús Torfason Jeg legg til, að frv. gangi nefndarlaust áfram.

Forseti: Það er lausn á málinu, og jeg get gjarnan fallið frá nefndartillögu minni.

Halldór Steinsson Jeg tek upp tillögu forseta um allsherjarnefndina.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Frv. þetta er, eins og hæstv. forseti tók fram, flutt af hv. launamálanefnd eftir tilmælum stjórnarinnar. - Stjórnin leit svo á, að það væri óviðeigandi að hækka eigi lítið eitt þóknun þingmanna, er sjálfsagt þykir að auka laun embættismanna að miklum mun. Jeg verð að játa, að jeg fyrir mitt leyti hafði hugsað mjer fastakaupið hærra, en niðurstaðan varð þessi, sem í frv. er, í háttv.Nd. Finst mjer lítt sæmandi, að ætla þingmönnum álíka mikið eða jafnvel minna kaup en verkstjórar fyrir smáum framkvæmdum hafa. Annaðhvort er, að þingmenn taki að sjer þingmenskuna sem borgaralega skyldu, og hafi þá engin laun fyrir, eða þá að þeir fái svo mikil laun, að þeir bíði ekki tjón við hana. - Jeg hygg, að það hafi verið misráðið að gera mismun á dagkaupi manna eftir því, hvar þeir eru búsettir. Starfið á þinginu er nú orðið svo mikið, að jeg held að allir sjeu sammála um, að borgunina eigi eingöngu að miða við það, en eigi hvort einum er dýrara að búa hjer en öðrum. Ferðakostnaðinn er nú orðið ómögulegt að fastbinda, segja að t. d. þingmenn Húnvetninga skuli hafa svo og svo mikið o. s. frv. Einasta ráðið er, að kostnaðurinn sje goldinn eftir reikningi. Jeg vona, að þessi hv. deild taki eins vel í þetta mál og hv.Nd. - Mjer finst of mikil feimni að kynoka sjer við að samþykkja þetta frv., þó það sje um laun sjálfra þingmanna. En þar að auki er þetta þing hið síðasta á kjörtímabilinu, svo það er því síður ástæða til að óttast þetta frv. Háttv. nefnd tók það ráð að haga þessu frv. á sama hátt og launafrv., láta þingmenn nú að eins hafa uppbót á gömlu þóknuninni frá 1. júlí þ. á. Fyrir mitt leyti hefði mjer fundist rjettara að láta föstu þóknunina einnig ná til þessa þings. Jeg veit, að það er fjarri því, að þingmenn starfi sjer að skaðlausu nú sem stendur. En hv. nefnd vildi haga þessu atriði á sama hátt og gert er í launafrv., og getur hún haft mikið til síns máls í því efni. Auðvitað er stjórninni það atriði ekki kappsmál, en mjer finst hv. þing sóma síns vegna ekki geta starfað fyrir nein smánarlaun.

Frsm. (Magnús Torfason) Frv. þetta hefir verið borið fram samkvæmt því, sem áður hefir verið rætt um hjer í hv. deild, að rjettara væri að hækka þá skatta, sem þegar væru á lagðir, en að búa til nýja skatta. Það er töluvert erfitt verk að breyta aukatekjulögunum, svo vel sje, en mjer fanst vel mega taka þennan lið sjerstaklega. Þessi lög eru að mestu leyti samskonar og vitagjaldslögin, sem þegar hafa verið hækkuð. Það, sem ber á milli, er ákvæðið um skip undir 30 smálestum, og stafar það af jafnrjettinu í sambandslögunum Tekjuaukinn við þessi lög verður sennilega hjer um bil sá sami og við vitagjaldslögin. Gjald þetta var upprunalega eins og vitagjald, 25 aurar af smálest. Vitagjaldið hefir síðan árið 1917 verið hækkað úr 40 aurum upp í 1 krónu, eða um 150%, en um 300% frá því, sem það var upprunalega. Hjer er því að eins farið fram á sömu hækkun. Undir þessi lög falla ekki útlend fiskiskip, svo jeg býst ekki við, að mikill munur verði á tekjuaukanum af þessum lögum og vitagjaldslögunum. Að lokum ætla jeg að leggja til, að hv. deild greiði atkvæði með brtt. á þgskj. 758.