Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Lög um happdrættislán ríkissjóðs til þess að fullgera Djúpveg voru samþ. 16. maí á s.l. vori, og í þeim segir, að ríkissjóður skuli gefa út til sölu innanlands happdrættisskuldabréf samtals að fjárhæð 80 millj. kr. Í þessum l. var sagt, að bréfin skyldu gefin út fyrir 15. maí 1974 eða degi áður en l. voru samþ. Því er nauðsyn að breyta þessum l., því að það er ætlunin að gefa út bréf til sölu á þessu ári og á næsta ári, og því var þetta frv. flutt. Enn fremur er lagt til, að heimilað verði að skipta bréfunum í allt að þrjá flokka og gefa þau út á lengra tímabili, ef í ljós kemur, að auðveldara reynist að selja þau á þann hátt en ef þau væru gefin út í einu lagi. N. hefur athugað frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft þetta mál til athugunar og ekki náðst samkomulag um það í n., þannig að n. skilar tveimur nál., meiri og minni hl. Nál. meiri hl. er á þskj. 34, en til viðbótar því mun meiri hl. einnig flytja skrifl. brtt., sem ég mun lýsa hér á eftir. Í þskj., sem merkt er 34, er að finna nokkrar brtt. frá meiri hl. n. Sú fyrsta er við 11. gr. og lýtur að 2. málsl. gr., þar sem segir: „Skráning, umskráning og skráning eigendaskipta bifreiðar skal ekki fara fram“ o.s.frv. Þarna er lagt til, að orðin „og skráning eigendaskipta“ séu felld niður, og er það gert í samræmi við álit fulltrúa dómsmrn., sem telja, að þetta eigi ekki þarna heima. Þá er 2. brtt., sem er við 14. gr. Lagt er til, að hún orðist á þessa leið: „Með lögum þessum eru úr gildi felld ákvæði XIV. kafla l. nr. 80/1973.“ Hér er um að ræða XIV. kafla í vegal. frá 1973, en hann fjallar um fjáröflun til vega- og gatnagerðar, eins og það frv., sem hér liggur fyrir, og er í raun og veru alveg shlj, að öðru leyti en því, að í kaflanum er ein gr., sem ekki er í frv. Það er 96. gr. í vegal., sem hljóðar á þessa leið: „Tekjum samkv. l. þessum skal varið til vega- og gatnagerðar, að frádregnum hálfum hundraðshluta, er varið skal til rannsókna og tilrauna við vega- og gatnagerð undir stjórn vegamálastjóra.“ Það þykir ófært að taka þessa gr. upp í frv., sökum þess að það þykir rétt, að þessi fjárhæð, sem á að fara til rannsókna og tilrauna, sé ákveðin í vegáætlun hverju sinni. Þykir eðlilegt, fyrst sett eru sérstök lög um fjáröflun til vegagerðar, að þá falli tilsvarandi kafli niður úr vegal. Hér er raunverulega um formsbreytingu að ræða, eins og ég gat um áðan, að undanskildu því, sem ég gerði grein fyrir í sambandi við 96. gr. Þá er loks lagt til, að í staðinn fyrir, að í frv. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi“ - komi: Lög þessi öðlast gildi 9. sept. 1974. - Það er gert vegna framkvæmdaástæðna. Þetta eru þær brtt., sem meiri hl. n. ber fram á þskj. 34. En auk þess hefur orðið samkomulag um það hjá meiri hl. að bera fram frekari till. um breyt. á frv., en vegna þess, hve seint náðist samkomulag um það, verðum við að leggja þær fram skriflega. Þær till., sem meiri hl. leggur til, að verði gerðar til viðbótar þeim, sem eru á þskj. 34, eru þessar: Við 1. gr., þar sem lagt er til, að sérstakt innflutningsgjald, bensíngjald, nemi 17 kr. af hverjum lítra, komi 16 kr. af hverjum lítra. Í samræmi við þetta er lagt til, að breyting verði á 5. gr., þannig að þar sem í a-lið hennar stendur, að fyrir bifreið allt að 2000 kg. að eigin þunga eða léttari greiðast 45 000 kr., komi 42 000 kr. og tilsvarandi lækkun verði á b-lið, fyrri bifreiðar 2000 kg. og þyngri greiðast 42 000 kr., og auk þess 1500 kr. fyrir hver full 100 kg umfram 2000 kg. - Þetta eru skrifl. brtt. - Svo er lagt til í þriðja lagi, að 8. gr. frv. falli niður, þar sem gert er ráð fyrir, að ráðh. skuli heimilt að hækka bensíngjald og þungaskatt í samræmi við vísitölu byggingarkostnaðar. Með þessum breytingum, sem ég hef nú gert grein fyrir, leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Það verður ekki hjá því komist og á kannske líka best við undir þessum dagskrárlið að vekja athygli á því, hvernig núv. meiri hl. á Alþ. hefur staðið að málatilbúnaði og vinnubrögðum í sambandi við þinghaldið, síðan sá meiri hl. skapaðist. Og það á kannske ekki síst við í sambandi við það mál, sem hér er nú verið að ræða. Þessu máli var vísað til n. 22. ágúst s.l. Þar lá það í nær hálfan mánuð, án þess að fundur væri boðaður í þeirri n., en síðan boðað til fundar í gærdag, þá rúmlega hálftíma til klukkutíma fundar, og málið þar hespað af á þeim tíma. Síðan gerist það í gærdag, að fundum hér í þd. vegna ágreinings innan stjórnarliðsins einmitt um þetta mál er tvívegis frestað, svo að þaulreynt sé hjá stjórnarliðum að ná samkomulagi eftir allan þann tíma, sem þetta mál hefur legið til meðferðar hjá þeim. Í dag er þingfundi í þessari hv. d. frestað enn vegna ágreinings stjórnarliða um þetta mál, og er full ástæða til að vekja athygli á því, hver vinnubrögð hér eru viðhöfð af þeim meiri hl., sem nú ræður hér á hv. Alþ. Það kom oft fyrir í tíð fyrrv. ríkisstj., að þeir hv. þm. Sjálfstfl. þá í stjórnarandstöðu, töldu sig hafa ástæðu til þess að gagnrýna vinnubrögð hjá þeim stjórnarflokkum, sem þá fóru með stjórn landsins. Ég fullyrði, að þó að kannske hafi margt mátt að þeim vinnubrögðum finna, þá komst það ekki í hálfkvisti við það, sem nú hefur gerst hjá núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar. Og það er full ástæða til þess, - ég sé, að hæstv. fjmrh. kímir, og sjálfsagt veit hann, að hér er um satt mál að ræða og hér eru staðreyndirnar einar - en ég sá ástæðu til þess að vekja athygli á þessu. Ég skal ekki hafa fleiri orð um það, en snúa mér því að ræða það mál, sem nú er hér á dagskrá. Það fer vart á milli mála, að þdm. hefur komið það nokkuð spánskt fyrir sjónir, að hv. 4. þm. Reykv., frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., skyldi á síðustu stundu, áður en málið kom fyrir hér í d., koma með og gera grein fyrir skrifl. brtt. við það nál., sem þeir voru sjálfir búnir að samþykkja á nefndarfundi fjh: og viðskn. í gærdag um að mæla með frv. óbreyttu frá því, sem það var lagt fram, að því er varðar hækkun bensínskatts, en meginatriði þess er um hækkun á bensíngjaldi um hvorki meira né minna en 7 kr. hvern lítra. Í því formi var frv. eins og það var lagt fram. Það er ástæða til að rifja það upp hér, að á s.l. vori var lagt fram frv. af þáv. ríkisstj. í sambandi við fjáröflun til Vegasjóðs. Þar var um að ræða ekki 7 kr. hækkun á lítra, heldur 4 kr. hækkun á bensínlítra. Það mál var þá stöðvað af þáv. stjórnarandstöðu, og var þar fremstur í flokki, að því er ég hygg, hv. 1. þm. Sunnl. Hefði þetta frv. náð fram að ganga, virðist liggja ljóst fyrir, að sú 4 kr. hækkun, sem það gerði ráð fyrir, hefði nægt til þess, að Vegasjóður næði saman endum á þessu ári og ekki hefði þurft að grípa til þess ráðs, eins og núv. stjórnarflokkar hyggjast gera, að hækka þetta gjald langt umfram það, sem gert var ráð fyrir. Það voru því þeir og þeir einir, sem komu í veg fyrir, að hægt væri að afgreiða þetta mál hér á Alþ. á s.l. vori. Það er því þeirra sök, og þeir eiga að bera ábyrgð á því einir, ef þeir telja nú, að það þurfi að hækka gjald á bensínlítra ekki bara um 4 kr., heldur 7 kr. Nú er að vísu þetta komið ofan í 6 kr., og má vera, að sá fjárhagsvandi vegasjóðs, sem núv. stjórnarlið taldi vera fyrir hendi í gærdag, hafi minnkað það verulega á þeim sólarhring, sem síðan er liðinn, að enn sé hægt að slá krónu af, og vildi ég leggja það á mig að vera hér einn daginn enn, ef með því móti væri hægt að koma því niður í 5 kr. á lítra. Það liggja fyrir eða a.m.k. ég hef þær upplýsingar í höndum, að í þeim stjórnarmyndunarviðræðum, sem fram fóru milli vinstri flokkanna fyrir nokkru, var því haldið fram, og mér er ekki kunnugt um, að því hafi verið mótmælt, því var haldið fram af þáv. hæstv. fjmrh. og staðfest af þáv. hæstv. forsrh., að 5 kr. hækkun á bensínlítra mundi nægja til þess, að fjárhagsvandi Vegasjóðs væri leystur. Það kemur mér því spánskt fyrir sjónir, þegar hér er lagt fram á Alþ. frv. um að hækka um 2 kr. meira gjald á bensínlítra en þörf var talin á fyrir nokkrum dögum til þess að sjá Vegasjóði farborða. Eins og greint var frá áðan af hv. 4. þm. Reykv. og frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., var fjh.- og viðskn. ekki sammála um þetta mál. Minni hl. telur, eins og fram kom áðan hjá mér, að 5 kr. hækkun á bensínlítra sé nú nóg, hafi hún, eins og upplýst hefur verið af fyrrv. hæstv. fjmrh., verið nóg fyrir nokkrum dögum. Í nál. á þskj. 32 er einnig víkið að því, hver sé valdur að því, ef það væri rétt, sem ég rengi, að nú þyrfti að hækka gjald á bensínlítra um 7 kr. Sú ábyrgð verður ekki tekin af þeim hv. þm. Sjálfstfl., því að þeir stóðu fyrir því að stöðva málið á Alþ. á s.l. vori. En fari svo, eins og við töldum allar líkur benda til, ef treysta mætti áliti og gerðum núv. meiri hl. hér á Alþ. frá degi til dags, að gjaldið yrði hækkað um 7 kr. á lítra, þá hefur verið dreift hér í d. brtt. þess efnis að 2 kr. af þessum 7, verði þær samþykktar, verði varið til varanlegrar gatnagerðar í þéttbýlisstöðum, þ.e. í bæjum og kauptúnum, sem skammt eru á veg komin með slíkar framkvæmdir. Við teljum, að þar sem það er upplýst og hefur ekki verið vefengt mér vitanlega enn, að nægileg hækkun á þessu gjaldi væri 5 kr. á lítra, ef meiri hl. Alþ. ætlar þrátt fyrir þessar staðreyndir að hækka þetta um meiri upphæð en hér um ræðir, þá eigi að leggja það til þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir, það er varanlegrar gatnagerðar á þeim stöðum, sem eru skammt á veg komnir í þeim efnum. Varðandi þá breytingu, sem nú er komin fram á síðustu stundu um að breyta úr 7 í 6, þá geri ég ráð fyrir, að við 3 þm. í þessari d., sem stöndum að brtt., höldum okkur við það, að 2 kr. af þessum 6 renni til þessa verkefnis. Það hefur einnig verið um það talað og var að vísu í öðru frv., sem hér var lagt fram á Alþ. í vor, að jafnframt þessari breytingu ætti að afnema svo til alla aðra skatta af bifreiðum eða þau gjöld, sem bifreiðaeigendur þyrftu að greiða. Stjórnarliðið núv. hefur látið í það skína, að einnig slíkt mundi gerast við það, að þetta frv. yrði samþ. hér á Alþ. En það er nú ekki aldeilis svo. Það eina, sem kemur til með að falla niður af þeim gjöldum, sem nú eru, er þungaskattur af bensínbifreiðum. Öll önnur gjöld, sem á bifreiðaeigendum hvíla nú, munu standa áfram þrátt fyrir samþykkt þessa frv., sem hér er nú verið að ræða. Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. gat þess ekki, að n. hefði borist bréf frá bifreiðastjórafélaginu Frama, allítarlegt bréf, sem í er gerð grein fyrir sjónarmiðum þeirra leigubifreiðastjóra og aths. við lagafv. Engar líkur voru á því, þegar þetta var rætt í fjh.- og viðskn., að meiri hl. ætlaði sér að taka til greina neitt af því, sem þar var um fjallað, enda kom það berlega í ljós, þegar þess var ekki einu sinni getið af meiri hl., að slíkt erindi hefði borist n. Ég hef hér í höndum þetta bréf. Ég ætla ekki að fara að ræða það út af fyrir sig, en ég tel sjálfsagt, að það komi fram, að slíkt erindi barst n. og að þar eru ýmsar aths., sem þeir gera við þetta frv., sem ég hefði talið ástæðu til að skoða frekar. Ég vil einnig geta þess, að á fundi fjh.- og viðskn. í gærdag taldi ég til þess ástæðu, að fengnar yrðu frekari upplýsingar eða réttara sagt fengnar yrðu upplýsingar um það, hvernig framkvæmdir Vegagerðarinnar á þessu ári standa og hvað er fyrirhugað að framkvæma. Meiri hl. fjh.- og viðskn. með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar taldi ekki ástæðu til þess, að slíkt yrði gert. Ég fyrir mitt leyti verð að segja það, að mér finnst, að hv. þm. eigi heimtingu á því, þegar verið er er ræða um svo stórkostlegar álögur eins og hér er gert ráð fyrir, að þeir fái á því skýringar, hvernig mál standa í þeim málaflokki, sem verið er að afla tekna til, og hvað á að gera. Þetta fékkst ekki, og mér finnst það með ólíkindum eftir allan þann tíma, sem liðinn er, síðan málinu var vísað til n., að það skyldi ekki vera hægt að koma á fundi, a.m.k. einum, til þess að nm. gætu fengið upplýsingar um það, hvað hér væri raunverulega á ferðinni og hvað ætti að gerast. Mér finnst, að þessi vinnubrögð boði ekki gott í framtíðinni. Ef núv. meiri hl. hér á Alþ. ætlar að halda áfram slíkum vinnubrögðum, þá þykir mér miður. En ég vona, að þetta breytist, eftir að menn eru sestir fastar í stóla og kannske búnir að átta sig frekar á því, sem um er að ræða. Mér þykir það satt að segja undarlegt, hvernig að þessum málum hefur verið staðið af núv. meiri hl. hér á Alþ. Það er engu líkara en stjórnarflokkarnir hafi ekki að neinu leyti komið sér saman um það, sem þeir ætluðu sér að gera í sambandi við það, sem átti að afgreiða á Alþ. á þessu aukaþingi. Ég minnist þess, að í viðræðum um vinstri stjórn undir forsæti fyrrv. hæstv. forsrh. var engu líkara en allt þyrfti að negla niður alveg fast og ákvarðað í þeim viðræðum. En það er engu líkara en Framsfl. hafi í einu hljóði gengist undir það hjá Sjálfstfl., að allt væri opið og að Sjálfstfl. fengi að verulegu leyti, ef ekki öllu leyti að ráða því, sem gert yrði. Mér þykir þetta miður, af því að mér er hlýtt til margra hv. þm. Framsfl. og ekki siður margra kjósenda þess flokks, að Framsfl. eða forusta hans kannske réttara sagt, skuli á þennan hátt hafa lagst gersamlega undir feld hjá Sjálfstfl. og ætli að láta hann ráða í einu og öllu, hvað gert er í þessum efnum. Forusta Framsfl., réttara sagt ráðh. hans í fyrrv. ríkisstj., töldu nægjanlegt að hækka þetta gjald á bensínlítra um 5 kr. Það var ekki fyrr en Sjálfstfl. var kominn í spilið með hv. 1. þm. Sunnl. í broddi fylkingar, sem stöðvaði málið hér í vor, að allt í einu var bætt 2 kr. við þetta. Það er því augljóst, hver hér ræður ferð, það er forustuflokkurinn í ríkisstj., Sjálfstfl. Ég vil að síðustu geta þess, að afstaða okkar til þessa frv., sem hér er á ferðinni, fer að sjálfsögðu eftir því, hvernig fer um þá brtt., sem hér hefur verið drepið á, og gerð verður frekari grein fyrir á eftir. Verði sú brtt. ekki samþ., sem mér þykir þó undarlegt, ef ekki verður, með tilliti til þess, að í stjórnarliðinu sjálfu er hópur af dreifbýlisþm., sem ætla mætti, að vildu leggjast á eitt um að létta þann þunga róður, sem hin ýmsu kauptún og bæjarfélög víðs vegar úti um landið eiga nú í við að koma upp varanlegu gatnakerfi, þeir vildu leggjast á sveif til að stuðla að því, að tekjustofnar fengjust, til þess að þetta næði fram að ganga. Það verður vissulega að mínu áliti eftir því tekið, hvaða þm. stjórnarliðsins greiða atkv. gegn því, að slíkur tekjustofn fáist til þessara framkvæmda. Mér er sem ég sjái það, að þm. stjórnarliðsins, t.d. af Vestfjörðum, forustumenn þar í sveitarstjórnarmálum um langa hríð, geri það með glöðu geði að vera andvígir því að fá slíkan tekjustofn, sem þeir sjálfir hafa um langt árabil hamrað á, að einmitt þyrfti að koma til framkvæmda. Og ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á og sé það, að þessir hv. þm., sem ég hef nú verið að tala um, úr stjórnarliðinu láti binda hendur sínar svo, að þeir ætli að drepa þetta þjóðþrifamál, að hluti af þessari hækkun fari til framkvæmdar varanlegrar gatnagerðar í dreifbýlinu. En fari svo, að slíkt gerist, þá harma ég það ekki kannske fyrst og fremst þeirra vegna, heldur vegna þess fólks, sem við þarf að búa nú það ástand, sem margoft hefur verið lýst í þessum bæjarfélögum og kauptúnahreppum. Sem sagt, okkar afstaða til þessa máls fer eftir því, hver verða afdrif þeirrar brtt., sem hér hefur verið dreift og gerð verður grein fyrir á eftir.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vestf., gaf mér tilefni til þess að segja örfá orð. Hv. þm. talaði um, að sér væri mjög hlýtt til margra framsóknarmanna. Ég hafði nú vænst þess, að þessum hv. þm. væri einnig hlýtt til mín og margra sjálfstæðismanna.  Ég gladdist líka yfir því að vita, að þessi hv. þm. hefur lesið talsvert af þingræðum eftir mig, las hérna upp í gær. En ég verð að vekja athygli á því, að þessi hv. þm. hefði komist hjá að tala eins og hann áðan gerði, ef hann hefði lesið ræður mínar um frv. til l. um fjáröflun til vegagerðar, sem flutt var á s.l. vori, í aprílmánuði. Þá hefði þessi hv. þm. ekki sagt, að Vegasjóði hefði verið bjargað, ef það frv. hefði verið samþ., vegna þess að það var ekki gert ráð fyrir, að það gæfi Vegasjóði í tekjur á þessu ári, þótt það hefði verið samþ. strax, meira en 330 millj. kr. En hvað vantaði Vegasjóð samkv. till. til vegáætlunar, sem lögð var fram á s.l. vori? Það voru 1900 millj. kr. Hv. 5. þm. Vestf. sagði, að ég og fleiri sjálfstæðisþm. bærum ábyrgð á því, að nú vantaði fé í Vegasjóð, vegna þess að við hefðum hindrað, að umrætt frv. yrði samþ. Hv. þm. hefur ekki leyfi til að tala svona. Í fyrsta lagi, þótt þetta frv. hefði verið samþ., gaf það ekki í tekjur nema lítið brot af því, sem Vegasjóð vantaði. Í öðru lagi reyndi aldrei á það, hvort meirihlutafylgi væri fyrir þessu frv. á hv. Alþ. á s.l. vori. Þessu frv. var vísað til hv. fjh.- og viðskn., og það kom aldrei þaðan, og ég held að ég megi fullyrða, að það hafi ekki reynt á það í hv. n., hvort fylgi væri fyrir málinu þar eða ekki. Það er gott fyrir hv. þm. að víta af þessu. Ég vil láta hv. þm. vita, að ég fyrirgef honum þessi mismæli, vegna þess að það er sagt að misskilningi og vegna þess að hann hefur ekki kynnt sér málið. Gott væri fyrir hv. þm., áður en hann kemur með fullyrðingar næst, að búa sig betur undir málefnið og fullyrða ekki annað en það, sem hann veit. Hv. þm. sagði, að Sjálfstfl. væri forustuflokkurinn í ríkisstj., og það vona ég, að hann verði áfram. En það er hreinn misskilningur að halda því fram, að þm. Sjálfstfl. hafi haft forustu um að hækka bensínið. Ég man, að ég sagði við Halldór E. Sigurðsson fyrrv. fjmrh.: Bensínverðið verður alltaf álitamál, hvað réttmætt væri að hækka það mikið. Það verður líka alltaf álitamál, hvenær bensínverðið væri komið í hámark, þannig að það hætti að seljast eins mikið og það gerir, ef verðið er lægra. - En ég sagði honum einnig, að þm., sem að hækkuninni stæðu, yrðu skammaðir alveg jafnt hvort sem hækkunin væri 5 kr., 6 kr. eða 7 kr. Og það er ekki það, sem á að ráða, hvort menn fá meiri eða minni skammir í þessu efni, heldur það, hvað er skynsamlegast. Menn eru oft skammaðir fyrir að gera það, sem er skynsamlegast að framkvæma. En hæstv. fyrrv. fjmrh. flutti þetta frv., sem um er að ræða, og því var útbýtt hér í hv. Alþ. án hans vitundar. Ég varaði hann við að flytja frv., áður en búið væri að fjalla um það í þingflokki sjálfstæðismanna. En af einhverjum misgripum var frv. flutt. Ég tel alveg rétt, að þetta komi fram. Það er þess vegna, sem þingflokkur sjálfstæðismanna hefur verið að ræða um þetta mál, að það var ekkert samkomulag um þetta frv.

Ekki við hv. þm. heldur?

Að því tilskildu, að flokkurinn væri því samþykkur. Ég hef aldrei hugsað mér að taka einræðisvald í Sjálfstfl. Ég hef aldrei hugsað, að ég gæti bundið Sjálfstfl. í einu eða öðru máli. Ég hef alltaf viljað hafa leikreglurnar lýðræðislegar, og það var þess vegna, sem ég áminnti flm. um að bíða með flutning málsins, þangað til séð væri, hvaða undirtektir það fengi í þingflokknum. Og ég get endurtekið: Það var ekki með vitund flm., að frv. var flutt þann dag, sem það var flutt. Þess vegna er ekki réttmætt að ásaka hann, þótt það hafi farið þannig fram. En þingflokkur sjálfstæðismanna hefur ekki getað fallist á 7 kr. hækkun á bensíninu. Þess vegna er flutt brtt. um, að hækkunin skuli vera 6 kr., en ekki 7 kr., og þess vegna er óréttmætt að segja, að það sé þingflokkur sjálfstæðismanna, sem hafi forustu um hækkun í þessu efni. Hv. 5. þm. Vestf. vill segja, að við sjálfstæðismenn berum ábyrgð á fjárvöntun Vegasjóðs. Ég veit, að hv. þm. er sem betur fer líkamlega hraustur. En eitthvað vantar á rökrétta hugsun, þegar fullyrðing sem þessi er fram sett. Hv. þm. veit, að Vegasjóður er í rauninni gjaldþrota. Hann vantaði 1900 millj. kr. á s.l. vori, til þess að hægt væri að standa við vegáætlun, sem gerð var 1972. Þótt þetta frv., sem flutt var til fjáröflunar, hefði verið samþ., vantaði samt nærri 1600 millj. kr. Á þessu ári hefur verið frestað framkvæmdum hjá Vegagerðinni, sem nemur 1100 millj. kr., og er enn eftir að útvega fé til þess, að frestunin þurfi ekki að verða meiri. Á næsta ári er gert ráð fyrir, að frestað verði framkvæmdum, sem nema 1360 millj. kr., miðað við þá áætlun, sem gerð var 1972. Það er gert ráð fyrir því í vegal., að vegáætlun skuli endurskoða annaðhvort ár, á tveggja ára fresti, og endurskoðun vegáætlunar hefur alltaf verið gerð með það fyrir augum að bæta við fyrri áætlunina, auka framkvæmdir. Á þessu ári verður að gera allt annað. Það verður að gera ráðstafanir til þess að afla fjár og leggja á aukin útgjöld, en eigi að síður að draga úr framkvæmdum frá fyrri áætlun. Hvers vegna er þetta? Það eru afleiðingar vinstri stjórnarinnar, stjórnleysis hennar. Vegagerðarvísitalan hefur hækkað frá apríl 1972, þegar vegáætlun var gerð, til aprílmánaðar 1974 um nærri 100%, og það er þessi mikla hækkun á vegagerðarkostnaði, sem hefur sett allt úr skorðum. Það er hreysti að segja svo, að þeir, sem voru í stjórnarandstöðu, beri ábyrgð á þessu. Ég held, ef hv. þm. tekur aftur til máls og fer að ræða þetta, að hann yrði meiri maður af, ef hann viðurkenndi það í næstu ræðu að hafa talað áður en hann hugsaði, að hann hafi gleymt að nota rök fyrir sínu máli, heldur látið sér nægja rökleysur. Ef hv. þm. gerði þetta, væri sýnilega hægt að kenna honum nokkuð í heilbrigðum rökræðum. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. neitt sérstaklega og ég sé ekki ástæðu til þess að rifja upp margt, sem sagt var á s.l. vori um vegamálin, bæði um frv. til l. um fjáröflun til vegagerðar og um till. til vegáætlunarinnar. Ég tel ekki ástæðu til að fara að flytja ræðu hér yfir hæstv. fyrrv. samgrh. og segja eitthvað í þá átt, að hann hefði átt að beita sér fyrir því að láta endurskoðun vegáætlunar fara fram. Þetta er liðin tíð, og staða Vegasjóðs batnar ekkert, þótt orðræður verði lengdar um þetta efni. En ég er sannfærður um, að við öll, sem nú sitjum á þingbekk, getum gert okkur rétta grein fyrir því, hver ástæðan er fyrir því, að svo illa er komið hjá Vegasjóði og hjá fleiri opinberum sjóðum, fjárfestingasjóðum og stofnunum. Ég held, að það þurfi ekki langar rökræður hér á Alþ. til þess, að við öll innst inni vitum ástæðuna fyrir þessu, enda þótt ýmsir hv. þm. reyni að klóra í bakkann og streitast við að standa gegn því, sem er sannleikur.



Herra forseti. Hv. 5.. þm. Vestf., sem talaði hér áðan, sagði, að meiri hl. fjh: og viðskn. hefði verið sammála um að afgreiða þetta frv. um fjáröflun til vegagerðar óbreytt. Það væri fyrirgefanlegt, ef þessi hv. þm. vissi ekkert um störf fjh.- og viðskn., að hann segði þetta, en af því að hann á sæti í þessari n. og hefði átt að heyra, hvað fram fór í n., þá er algerlega ástæðulaust að halda slíku fram. Það var tekið fram, þegar hann og fulltrúi Alþb. í n. sögðust ekki geta staðið að afgreiðslu frv. og n. klofnaði í afstöðu sinni til málsins, að meiri hl. n. legði til, að það yrði samþ. með tilteknum breytingum. Meira að segja fóru þau orðaskipti fram í lok þessa fundar fjh.- og viðskn., að við fulltrúar Sjálfstfl. í n. tókum það fram við fulltrúa Framsfl., að áður en gengið yrði frá þeim breytingum, þyrfti að ræða þetta mál enn betur í Sjálfstfl. Þess vegna finnst mér ástæðulaust fyrir nm, að koma fram hér í þingsölum með aðra eins vitleysu og þessa. En það voru fleiri vitleysur, sem þm. fór með í sínu máli, og bæði hefði þessi ræða og brtt., sem þm. er aðili að, gjarnan mátt heyrast og það alla leið vestur til Bolungarvíkur þráðlaust, því að hann talar nógu hátt til þess. Ég hefði ekkert kviðið því, þótt þessi ræða hefði heyrst þar sem annars staðar á Vestfjörðum og afstaða þessa hv. þm. til Vegasjóðs. Ég vil minna hann og aðra á það, að frá því að vinstri stjórnin kom til valda, hafa farið með samgöngumál ráðh. úr SF, flokki þessa hv. þm., alveg óslitið, þeir hafa á þessum þremur árum verið 3 eða 3/5 af upprunalegum þingflokki SF. Viðskilnaður við Vegasjóðinn er með þeim hætti, eins og hv. 1. þm. Sunnl. lýsti hér áðan, að það hefur orðið að skera niður vegaframkvæmdir á þessu ári um 1100 millj. kr., og sjáanlegt er, að skera verður niður vegaframkvæmdir um a.m.k. 1360 millj. kr. á árinu 1975. Svo kemur þessi hv. þm. hér fram og segir: Sjálfstfl. var á móti því að auka tekjur Vegasjóðs. - Sjálfstfl. hefur ekki verið á móti því að auka tekjur Vegasjóðs, það veit þessi hv. þm. mjög vel og allir aðrir þm. Vegáætlunina dagaði uppí. Sjálfstfl. setti fram þá kröfu á s.l. vori, að vinstri stjórnin færi frá, áður en hún tæki afstöðu til ýmissa mála. Hann veit alveg, hvernig þessi mál fóru. Hann veit líka, þessi hv. þm., að vegagerðarvísitalan hefur hækkað um 100%. frá því að síðasta breyting var gerð á bensíngjaldinu, en það var gert, að mig minnir, 1. jan. 1973. Verðbólgan hefur heldur betur étið upp fjármagn Vegasjóðs, þess vegna verður nú að draga saman. Þetta er einn árangurinn af starfi síðustu ríkisstj. og forustu SF í samgöngumálum Íslendinga á þremur síðustu árum. Það er af einhverju að státa. Hann belgdi sig mikið út, þessi hv. þm., þegar hann skýrði frá þeim mikla ágreiningi, sem væri á milli stjórnarflokkanna í afstöðunni til þessa frv. Það er ósköp eðlilegt, að það sé ágreiningur um afstöðuna til frv., sem stjórnarflokkarnir hafa ekkert rætt um, vegna þess að þeir voru ekki stjórnarflokkar, þegar þetta frv. var lagt fyrir Alþ. Þetta frv. er lagt fram af hæstv. fjmrh. í fyrrv. ríkisstj. og það er síðar rætt í Sjálfstfl., og margir þm. þar voru mjög andvígir mörgu í þessu frv. Þessar till., sem nú liggja hér fyrir, eru samkomulagstillögur um 6 kr. hækkun á bensíngjaldi. Ég vil láta það koma hér fram sem mína skoðun, og ég hygg, að það sé skoðun meginþorra Sjálfstfl., að við teljum enga ástæðu til þess að leggja niður þau gjöld, sem nú eru vegna skráningar bifreiða, vegna útgáfu ökuskírteina og þess háttar. En það er bent á það, t.d. af bifreiðastjórafélaginu Frama, sem sendi erindi til fjh.- og viðskn., að það telur óeðlilegt, að þeir, sem búnir eru að borga þessi gjöld, séu að borga fyrir þá, sem eiga eftir að fá þessa þjónustu, með því að borga allt í hærra bensínverði. Þetta er auðvitað mjög eðlileg ábending. Hitt er svo eðlileg ábending einnig frá þessum samtökum, að þau séu heldur óhress yfir stórfelldri hækkun á bensínskatti. En það hlýtur þó að vera nær þeirra hug að sætta sig frekar við 6 kr. hækkun en 7 kr., eins og till. meiri hl. fjh: og viðskn. núna gera ráð fyrir. Hins vegar er það svo annað mál, hvernig farið verður með mál leigubilstjóra. Það er ekki á verksviði okkar í fjh.- og viðskn. Það eru auðvitað fyrst og fremst verðlagsmál, hvort eigi að breyta gjaldskrá vegna þessarar bensínhækkunar, sem kemur til með að eiga sér stað. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða mikið um þetta mál, hv. 1. þm. Sunnl. gerði því mjög fræðileg skil, enda er ekki ætlunin að halda hér uppi mjög löngum málflutningi. Ég held, að það sé meiri ástæða til þess að reyna að hraða afgreiðslu þessara mála. Það kemur að því síðar í haust að taka kannske upp almennar umr. um efnahagsmál, um aðrar fyrirhugaðar ráðstafanir þessarar ríkisstj., sem hefur ekki setið í valdastóli nema tæplega vikutíma. Út af þeirri brtt., sem fyrir liggur, að aftan við 3. gr. bætist: „Þó skal verja fjárhæð, sem nemur 2 kr. af hverjum litra af gjaldi samkv. 1. gr., til þess að leggja bundið slitlag á vegi í þéttbýli samkv. nánari ákvæðum þar um, sem sett skulu í reglugerð,“ skal ég segja hv. ræðumanni hér áðan það, að ég tel þessa till. fulla af blekkingum, á sama tíma og Vegasjóður er kvalinn með fjármagn vegna verðbólgubálsins, að verja 1/3 af fyrirhugaðri hækkun til þess að leggja varanlegt slitlag á vegi í þéttbýli. Það hefur í för með sér, að draga verður stórkostlega úr því viðhaldi, sem er á vegakerfinu almennt, og draga verður úr öllum framkvæmdum við brúargerðir hvar sem er umfram það, sem þegar er búið að gera og fyrrv. ríkisstj. lagði til. Þetta er því ekkert annað en blekking, þessi till. Það eru nógu margar holur í vegunum á Íslandi, þó að við drögum ekki enn þá saman seglin í sambandi við viðhald vega, eins og þessir þm. leggja til með þessari till. Þessi till. verður því ekki nein skrautfjöður í þeirra hatti. Ef þeir hefðu lagt fram till. um að hækka bensíngjaldið enn umfram þetta til þess að verja því í þessum ákveðna tilgangi, þá var það allt annað mál. Þá var það matsatriði, hvort menn vildu ganga lengra í þessum efnum en þegar er gert. En ég hygg, að bensínverðið verði nógu hátt, þó að ekki sé lengra gengið. Hér er ekki um neitt gleðiefni að ræða að leggja á sífellt nýja skatta og skyldur, en þetta er ávöxturinn af þriggja ára samstarfi í síðustu ríkisstj.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að lengja þessar umr. verulega, heldur hafði ég hugsað mér að mæla hér fyrir þeirri brtt., sem ég er 1. flm. að og er á þskj. 28, en meðflm. mínir að þessari till. eru hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, og hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson. En það verður ekki komist hjá því að víkja örfáum orðum í leiðinni að því, sem hér hefur komið fram frá tveimur hv. þm. Sjálfstfl., þar sem þeir hafa verið að ræða um vegamál og vandamál Vegagerðarinnar nú að undanförnu. Það var út af fyrir sig gaman að heyra hv. 1. þm. Sunnl., Ingólf Jónsson, segja mönnum hér frá því, hvað hann hefði sagt við Halldór E. Sigurðsson, þegar þeir voru að koma sér saman um það, að hækka ætti bensínverðið um 7 kr. á lítra, og þegar hann skýrði frá því, að þetta hefði tekist þannig til hjá þeim, að Halldór hefði misskilið allt, sem hann hefði sagt, Ingólfur, og svo rösklega, að hann hefði búið til frv., lagt það fram hér á Alþ., og reyndar bætti hann því svo við, að það hefði verið misskilningur að leggja frv.fram, það hefði aldrei átt að flytja. Nú vita, hygg ég, allir þm. hér, hvað hafði verið að gerast í þessum efnum. Þessir tveir verðandi stjórnarflokkar nú fyrir nokkrum dögum, Sjálfstfl. og Framsfl., tilnefndu hvor sinn mann til þess að bræða sig saman um það, hvað skyldi hækka bensínverðið mikið, og það voru þessir tveir hv. þm. Þeir skrúfuðu sig upp stall af stalli til þess að hækka verðið, af því að málið stóð þannig, að báðir héldu, að þeir mundu verða samgrh. Ingólfur trúði því, að hann yrði samgrh., og Halldór hélt, að hann yrði samgrh., og þannig hækkuðu þeir sig og fóru upp í 7 kr. Áður höfðu menn verið að láta sér nægja að tala um 4 kr. og mest upp í 5 kr., en þeir komust eftir þessum leiðum upp í 7 kr. Svo fór þetta þannig, að þegar niðurstaðan af þessu samkomulagi þeirra birtist hér á Alþ., þá gerðist það með þessum eindæmum, að allt varð misskilningur og menn þurftu að fara að þurrka sér um hendur og segja, að enginn vildi að þessu standa. Hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, segir þó a.m.k., að Sjálfstfl. hafi aldrei viljað á þetta fallast, og bætir því við, að hann hafi ekki fallist á þetta nema að tilskildu samþykki Sjálfstfl. Hann þurfti varla að segja okkur frá því, að hann þyrfti á atkv. fleiri manna að halda en bara eigin atkv. til að fá þetta í gegn. Hitt er alveg ljóst, að þeir Ingólfur Jónsson í þessu tilfelli og Halldór E. Sigurðsson hafa komið sér saman um þessa niðurstöðu, og þannig verður það úr, að frv. er flutt hér. Og það vil ég segja við hæstv. sjútvrh., sem hér var að enda við að tala, að hann á að viðurkenna það eins og það er, að þetta frv., sem hér liggur nú fyrir til afgreiðslu, er ekki flutt af fyrrv. ríkisstj. Til þess hafði hæstv. fjmrh. í fyrrv. ríkisstj. enga heimild og leitaði ekki eftir neinu slíku samþykki. Þetta var því ekki flutt á vegum fyrrv. stjórnar, eins og hann lét hér liggja orð að. Þetta var eitt fyrsta frv., sem þeir fluttu sameiginlega, þessir verðandi stjórnarflokkar, Framsfl. og Sjálfstfl., á þennan sérkennilega hátt, sem þm. þeirra urðu svo hræddir við á eftir, þegar það var komið hér á þingborðin. Þeir töluðu hér allmikið um það, hv. 1. þm. Sunnl. og hæstv. sjútvrh.; að viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. við Vegasjóð hefði verið slæmur, framkvæmdakostnaður við vegagerð hefði hækkað um 100% á tilteknu tímabili, og auðvitað átti það allt að vera ríkisstj, að kenna, rétt eins og þessir hv. þm. viti ekki, að það hefur átt sér stað á þessu tímabili gífurleg hækkun á öllum byggingarvörum og framkvæmdavörum. Skyldi timburhækkunin í heiminum vera fyrrv. ríkisstj. að kenna? Skyldi járnhækkunin vera henni að kenna? Skyldi rekstrarkostnaður bifreiða vera henni að kenna, að bensín og aðrar olíur hækkuðu í verði? En þetta eru einmitt meginþættirnir í framkvæmdakostnaði við vega- og mannvirkjagerð, t.d. við brúargerð og vegagerð. Hins vegar voru tekjur Vegasjóðs með þeim hætti samkv. l. frá þeirri stjórn, sem þessir hv. þm. studdu, að þær voru föst upphæð í skatt á hvern innfluttan bensínlitra án tillits til verðs á bensíninu. Tekjurnar stóðu því tiltölulega fastar, nema aðeins í hlutfalli við aukna umsetningu, en útgjöldin fóru auðvitað stórvaxandi. Þegar fyrrv. ríkisstj. gerði tilraun til þess að fá þessar tekjur hækkaðar, náði það ekki fram að ganga hér á Alþ., hvað svo sem þessir hv. þm. segja. Þeir hljóta að sjá sjálfir, hvað það er fjarstæðukennt að halda því fram, að sú ríkisstj., sem flutti frv. um þetta á þinginu, hafi ekki viljað koma með frv. fram. Það vissu allir, að sjálfstæðismenn voru þeir, sem stóðu hér á móti, enda varð hæstv. sjútvrh. að viðurkenna þetta hér í sínu máli, því að hann sagði, að það hefði verið stefna Sjálfstfl., að ríkisstj. yrði að víkja, fyrrv. stjórn yrði að víkja, áður en tekin yrði afstaða til afgreiðslu á þýðingarmiklum málum. Það var þessi afstaða Sjálfstfl., sem gerði það, að hér var allt neglt fast, einnig að fá lausn á aðkallandi vandamálum eins og fjármálum Vegasjóðs. Af þessum ástæðum ber auðvitað Sjálfstfl. fyrst og fremst ábyrgð á því, að það hefur vantað fé í vegasjóð, og það er alveg þýðingarlaust fyrir þessa hv. þm. að reyna að skjóta sér undan þessari ábyrgð. Hitt er svo annað mál, að þrátt fyrir allt þetta hafa framkvæmdir, t.d. á s.l. ári og þessu ári, verið meiri en nokkru sinni áður í vegagerðarmálum og brúargerðarmálum á Íslandi, því að aflað hefur verið tekna til þessara viðbótarframkvæmda með ýmsum öðrum hætti. En eins og ég sagði, ég ætlaði ekki að fara hér í almennar umr. um þessi mál og skal því ekki fara frekar út í það að sinni, en vildi þó gera þessar aths. við það, sem fram hafði komið hjá þessum tveimur hv. þm. Sjálfstfl. En ég ætlaði að mæla fyrir þeirri brtt., sem ég flyt hér ásamt tveimur öðrum hv. þm. á þskj. 28. Þessi till. gerir ráð fyrir því, að bætt verði við 3. gr. frv., þar sem segir um það, hvernig skuli verja þeim tekjuauka, sem felst í ákvæðum þessa frv. Till. okkar er sú, að við þá gr. bætist, eins og segir í till. orðrétt: „Þó skal verja fjárhæð sem nemur 2 kr. af hverjum lítra af gjaldi samkv. 1. gr. til þess að leggja bundið slitlag á vegi í þéttbýli samkv. nánari ákvæðum þar um, sem sett skulu í reglugerð.“ Þær tekjur, sem um er að ræða samkv. 1. gr., eru hækkunin á bensíngjaldinu, og gert er ráð fyrir að hækka það um 7 kr. Það, sem í okkar till. felst, er því fyrst og fremst það, að við erum að leggja til, að verði farið í svona mikla hækkun, eins og við töldum mjög líklegt að yrði ofan á, þar sem þessir tveir stóru flokkar höfðu staðið að flutningi þessa frv., þá verði 2 kr. af þessum 7, sem hækka á um, varið til þessara sérstöku framkvæmda. Hverjar eru svo þessar framkvæmdir? Þær eru að veita viðbótarfjárhagsstuðning þeim aðilum, sem nú glíma við það mikla verkefni að koma bundnu slitlagi á vegi í öllum þorpum og kaupstöðum landsins. Við gerum hér ráð fyrir, að þær breytingar nái fram að ganga á vegal., þar sem gert er ráð fyrir því, að þessir þéttbýlisstaðir verði miðaðir við íbúatöluna 200 íbúa á stað. En ég efast ekkert um það, að allir hv. alþm. þekkja það, að það er orðið þannig nú, að eitt mesta vandamálið í öllum þéttbýlisstöðum á landinu, þorpum og kaupstöðum landsins, er einmitt að búa við þá vegi, sem þar eru nú algengastir. Þar er ástandið að verða þannig, að það er ekki líft í þessum bæjum eða þorpum, hvorki þegar þurrkar ganga yfir né heldur þegar votviðrasamt er. Af þessum ástæðum hafa forustumenn í þessum sveitarfélögum gert allmikið til þess að hefja framkvæmdir í þessum efnum, en þeim hefur miðað mjög lítið áfram vegna fjárskorts. En einmitt á þessum stöðum fer fram aðalbílaaksturinn í landinu. Það er á þessum stöðum, þar sem fólkið í landinu er flest, og það er þarna einmitt, sem aksturinn fer fyrst og fremst fram innan um fólkið og innan um alla þá starfsemi, sem þarna á sér stað. Ég efast ekkert um, að allir hv. alþm. viðurkenna, að framkvæmdir í þessum efnum séu einhverjar þær brýnustu, sem um er að ræða í vegamálum landsmanna, og þá er aðeins spurningin, hvort hér sé lagt til, að of mikið af þeirri sérstöku skatthækkun, sem hér er um að ræða, 2 kr. af 7 kr. hækkun, verði varið í þessu skyni og ákvæði um, hvernig þessu skuli varið, skuli sett í reglugerð. Það er sem sagt opið fyrir samgrh. og samgöngumálayfirvöld landsins að setja reglur um það, hvernig þessu fé skuli varið. Ég geri ráð fyrir því, að ef 2 kr. á bensínlítra yrðu teknar í þessu skyni, mundi það gefa á ársgrundvelli í kringum 200 millj. kr. En augljóst er, að ef frv. yrði samþ. óbreytt, mundu tekjur Vegasjóðs á ársgrundvelli hækka um 700 –800 millj. kr. Nú hefur komið fram í þessum umr., að þeir, sem að frv. standa, leggja til, að hækkunin á bensíngjaldinu verði nokkru minni, verði 6 kr., en ekki 7. Við, sem flytjum þessa till., værum alveg til samkomulags um að lækka þá þessa tölu okkar eitthvað, ef samkomulag gæti orðið um, að það yrðu ekki teknar 2 kr. af 6, heldur t.d. 1.50 kr. eða þess háttar eða eitthvað aðeins minna og varið í þessu skyni. Ég vil þó taka fram, að ég tel síður en svo, að það sé óeðlilegt, að 2 kr. af 6 kr. hækkun verði varið í þessu skyni. Við munum ekki breyta þessari till. okkar frá því, sem hún er nú, nema við fáum einhverjar undirtektir um, að það væri hægt að ná meginefninu fram með breiðara samkomulagi, ef sú upphæð yrði eitthvað lækkuð, sem í till. felst. Eins og hefur komið fram í þessum umr. áður, var það svo, að það var lagt til í tíð fyrrv. ríkisstj. að hækka bensíngjaldið um 4 kr. á lítra, og það hefur einnig komið fram hér í umr., að við stjórnarmyndunartilraunir höfðum við Alþb.- menn fallist á, að farið yrði upp í 5 kr. á lítra, en hér er lagt til að hækka bensínið enn meira, og því þykir okkur full ástæða til þess að koma fram með till. um það, að verulegum hluta af þessari hækkun verði varið í þessu skyni. Afstaða okkar til frv. mun mjög fara eftir því, hvernig afgreiðslu þessi till. fær. Hitt er svo aðeins uppgerð karlmennska hjá hæstv. sjútvrh. að tala um, að þessi till. sé full af blekkingum og hún sé ósanngjörn og hún miði að því að draga úr viðhaldi vega og gerð brúa í landinu. Auðvitað veit hann mætavel, að hér er um það að ræða að afla viðbótarfjár í Vegasjóð til vegaframkvæmda, en þessar framkvæmdir, sem hér er um að ræða, eru ekki síður nauðsynlegar en aðrar. Spurningin er þá, hvort vegagerð, þar sem mest er umferðin, á að njóta þess að einhverju verulegu leyti eða ekki. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. En ég vil samt vænta þess, að þeir, sem standa að þessu frv., taki það rækilega til athugunar, hvort þeir geti ekki fallist á þessa till. eins og hún er eða þá með einhverjum minni háttar breytingum.



Herra forseti. Hv. frsm. þeirrar brtt., sem hér er rædd, beindi orðum sínum sérstaklega til forustumanna sveitarfélaga úr dreifbýlinu, sem eiga hér sæti nú, en hafa að undanförnu unnið að því, að tekjustofnar fengjust til að leggja varanlegt slitlag á götur í þéttbýli. Ég hlýt að viðurkenna það, að frýjunarorð hans til okkar urðu þess valdandi, að ég kvaddi mér hér hljóðs. Ég verð að segja, að það er að ýmsu leyti girnilegt að standa að slíkri till. og veita henni brautargengi, ef ekki kæmi ýmislegt fleira til, sem þyrfti að skoða. Ég hef verið í hópi þeirra manna, sem hafa gert till. um og bent á, að þær reglur, sem settar voru í upphafi um úthlutun svokallaðs þéttbýlisfjár, hafi ekki náð tilgangi sínu m. Ég kann ekki hér og nú að nefna það ár, sem þessar reglur gengu í gildi, en þær hafa a.m.k. verið í gildi á annan áratug, og við sjáum í dag drátt úr þeirri mynd, sem sýnir okkur aðstöðumun dreifbýlisins og hinna stærri þéttbýlisstaða. Við sjáum, að sjávarþorpin hafa þarna orðið verulega út undan. Það á sér ýmsar orsakir, eins og t.d. þá, að þessir staðir hafa orðið að standa undir dýrum hafnarframkvæmdum, - hafnarframkvæmdum, sem í raun og veru hafa þjónað landinu öllu, þjóðinni allri, en ekki endilega þeim stöðum, þar sem hver og ein hafnargerð var unnin. Og þessir staðir, sem hingað til hafa aflað meginhluta útflutningsverðmætanna, hafa ekki notið þess auðs, sem þeir öfluðu, í þeim mæli, að þeir gætu bætt umhverfi sitt og gatnakerfi. Þess vegna endurtek ég, að það væri æskilegt að geta nú aðeins rétt upp höndina og staðið að nýjum tekjustofni. En ég vil benda á það, að í þeirri brtt., sem lögð er þarna fram, er ekki bundið, á hvern hátt þessu framlagi verði skipt á milli þéttbýlisstaðanna. Skipting þéttbýlis fjárins hefur verið gagnrýnd vegna þess, að það hefur ekki nægt til þess, að nokkur merkur áfangi hafi náðst á smærri stöðunum, og við höfum verið með till. um að breyta reglum um úthlutun á þessu þéttbýlisfé. Ég vil standa að nýjum tekjustofni, sem bindur það, að þau sveitarfélög, sem eru skammt á veg komin eða eiga öll verkefni óunnin á þessu sviði, hafi algjöran forgang. Ég mun því á þessu stigi af þremur ástæðum ekki greiða þessari brtt. atkv. 1. Það eru í mínu kjördæmi sem og fleiri aðkallandi verkefni í vegaframkvæmdum, sem ég vil ekki bregða fæti fyrir, að sé hægt að ljúka. 2. Af þeirri ástæðu, sem ég nefndi, að ég vil binda í tekjustofninum skiptingu á milli þeirra staða, sem skammt eru komnir, og hinna, sem eru lengra komnir og eiga nánast flestar götur með varanlegu slitlagi. 3. Þá greiði ég atkv. gegn henni í trausti þess, að vandamál vegna varanlegrar gatnagerðar verði tekin föstum og ákveðnum tökum og séð fyrir fjármagni af hálfu Alþingis þegar á næsta ári.



Herra forseti. Þeir eru nú víst hvorugir við, þeir hv. þm., sem ég helst hefði þurft að tala við nú, og þykir mér það slæmt. En það verður að hafa það, það kemst sjálfsagt til skila til þeirra, hæstv. fjmrh. verður áreiðanlega svo vænn að koma til nafna síns því, sem þar verður sagt um, og einhvern á hv. 1. þm. Sunnl. ábyggilega svo velviljaðan sér í sínu m þingflokki, að hann komi til skila einnig til hans því, sem hér verður fjallað um hann, ef hann kemur ekki til með að heyra það. Ég skal ekki verða langorður, en ég vil aðeins gera örfáar aths. við það, sem kom fram, fyrst og fremst hjá þessum hv. þm., hv. 1. þm. Sunnl. og hæstv. sjútvrh. Ég skal strax byrja á því að taka það fram, að mér er einnig hlýtt til margra hv. þm. Sjálfstfl. eins og Framsfl. En ég var að tala um minn hlýleika til þeirra framsóknarmanna í tilefni af því, hvað þeir hefðu í raun og veru lagst lágt í þeim stjórnarmyndunarviðræðum og því stjórnarsamstarfi, sem nú hefur komist á fót. Það var það, sem ég var að tala um, og í því sambandi. Hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að hefði ég lesið fleiri þingræður hans, þá hefði ég komist hjá að tala eins og ég gerði. Ég vil segja þessum hv. þm., að ég tek ekki eitt einasta orð aftur af því, sem ég sagði um hann og afstöðu Sjálfstfl. til þess máls, sem ég var um að fjalla. Það gæti frekar verið, að ég bætti einhverju við. Ég sagði hér áðan, að ég teldi, að stjórnarandstaðan á s.l. vori og þá fyrst og fremst Sjálfstfl. bæri ábyrgð á því, að ekki var gengið frá tekjuöflun til Vegasjóðs á þinginu á síðasta vori, og hæstv. sjútvrh. viðurkenndi þetta allt saman áðan. Hann sagði orðrétt: Það var krafa okkar sjálfstæðismanna, að vinstri stjórnin færi frá, áður en afstaða væri tekin til þessa máls. - Og þetta þýðir sem sagt: Stjórnarandstaða Sjálfstfl. þá neitaði að taka afstöðu til þess máls, sem hér um ræðir, þ.e. að afla tekna til Vegasjóðs. Hver annar er sá aðili, sem neitar að taka afstöðu til málsins undir þeim kringumstæðum, sem þá voru hér á Alþ., getur borið ábyrgð á því, sem gerst hefur? Það er öllum kunnugt, hver staða var hér á þinginu á þessum tíma. Fyrrv. ríkisstj. hafði ekki þingstyrk til þess að koma málinu í gegn, stjórnarandstaðan hafði stöðvunarvald í þinginu, og það er því hún og hún ein, sem ber ábyrgð á því, að þessara tekna var ekki aflað. Þar um breytir engu, hvað hv. 1. þm. Sunnl. segir, né það, sem fram kann að koma af hálfu hæstv. sjútvrh., sem í raun og veru viðurkenndi þetta í ræðu sinni áðan. Það er raunar furðulegt að heyra það, þegar hv. 1. þm. Sunnl. var að afsaka framlagningu þess frv., sem hér um ræðir. Það var upplýst hér áðan af einum ráðh. úr fyrrv. ríkisstj., og ég hygg, að þeir geti borið það fleiri, að það frv. var ekki flutt í nafni ríkisstj. Ég dreg í efa, að fyrrv. samgrh. hafi haft vitneskju um það, að þetta frv. átti að leggja fram. Það var því ekki flutt af fyrrv. ríkisstj. Það var ekki flutt fyrr en það var búið a.m.k. að mati tveggja manna í núv. stjórnarsamstarfi, þ.e.a.s. hæstv. samgrh. og hv. þm. Ingólfs Jónssonar. Þeir tveir höfðu örugglega komið sér saman um, hvað ætti að gera. Hitt má vel vera og var raunar ljóst strax, þegar umr. hófust um þetta mál hér í d., að ýmsir þm. hv. Sjálfstfl. höfðu ekki gefið samþykki sitt til þessa. Það vantaði þar á. Það kom skýrlega fram, a.m.k. í afstöðu eins þm. Sjálfstfl. við 1. umr. um þetta mál hér í deildinni. Hv. 1. þm. Sunnl. reyndi á alla vegu að bera það af sér og sínum flokksbræðrum, að það væru þeir, sem á því bæru ábyrgð, að ekki var aflað tekna í Vegasjóð. Mér er fullkunnugt um það, að sá samgrh., sem var á þessum tíma, þegar þetta mál var hér til umr, í þinginu, átti margar viðræður einmitt við hv. 1. þm. Sunnl. um að hleypa málinu í gegn, a.m.k. að einhverju verulegu leyti. En það strandaði á því, að samþykki Sjálfstfl. fengist fyrir því, að það færi í gegn. Það þýðir því ekki, hvorki fyrir þennan hv. þm. Sjálfstfl. né neinn annan úr þeim hópi, að vera með afsakanir uppi hér og nú vegna þessa máls. Hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að það hefði aldrei reynt á það í fjh.- og viðskn., hvort málið hefði meiri hl. Meðan ekki fékkst um það vitneskja, eins og staðan var í þinginu, hvort stjórnarandstaðan ætlaði að hleypa málinu í gegn eða ekki, var vitað, að enginn meiri hl. var til í n. og þess vegna ekki um það að ræða, að n. skilaði málinu frá sér. Ég segi því hv. 1. þm. Sunnl.: Ég talaði ekki áðan, áður en ég hugsaði. Mér var löngu orðið kunnugt um, hver afstaða þessa hv. þm. og annarra þm. Sjálfstfl. var til þessa máls á s.l. vori. Það er fróðlegt að hugleiða örfá orð úr því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði við 1. umr. á s.l. vori hér í þinginu, þegar það mál var til meðferðar, miðað við það svo, sem þessi hv. þm. stendur nú að og ætlar að samþykkja. En þá sagði þessi hv. þm. á einum stað í ræðu sinni: „Og eins og ég minntist á í dag, er ég hræddur um, að af þessari miklu hækkun á bensíni, ef að lögum verður, leiði, að notkunin minnki frá því, sem verið hefur, og það sé mjög vafasamt, að tekjur Vegasjóðs aukist við þetta.“ Það var mjög vafasamt að mati hv. 1. þm. Sunnl. á s.l. vori, að tekjur Vegasjóðs ykjust við 4 kr. hækkun á lítra af bensíni. Hann telur sjálfsagt fullvíst nú, að þær aukist við 6–7 kr. hækkun. En þessi vafi í huga þessa hv. þm, á s.l. vori var vegna þess, að hann taldi, að svo mikið drægi úr notkuninni. Það gildir kannske ekki sama lögmál enn, þegar hækkunin er nógu mikil, að það dragi úr notkuninni? Ég minntist á það hér áðan í minni fyrri ræðu, að ég hefði talið eðlilegt og sjálfsagt, að sú n., sem um málíð fjallaði, hefði fengið frekari vitneskju og grg. um það, hvernig þessi mál standa, hvað hefur verið gert og hvað á að gera hjá Vegagerð ríkisins í framkvæmdum. Ég sé, að á einum stað í ræðu þessa hv. þm., 1. þm. Sunnl., hefur hann einmitt vikið að þessu. Hann segir, að eftir að þetta mál sé komið til n. og þegar það komi þaðan aftur, þá hljóti hæstv. þáv. ríkisstj. að þurfa að svara mörgum spurningum og leggja öll gögn á borðið. Hvaða gögn hafa nú verið lögð á borðið fyrir hv. þm., til þess að þeir geti áttað sig á því, hvað hér er um að vera? Það hefur beinlínis verið neitað um að fá upplýsingar af hálfu Vegagerðar ríkisins um það, sem óskað hefur verið. Hæstv. sjútvrh. hneykslaðist á því, eins og hann taldi, að ég hefði gert, að segja hér, að meiri hl. fjh.- og viðskn. hefði mælt með frv. óbreyttu. Ég sagði, að á fundi í gærdag hefði a.m.k. minni hl. fjh.- og viðskn. ekki vitað annað en meiri hl. fjh.- og viðskn. hefði mælt með hækkuninni á bensíngjaldinu óbreyttri. Og ég held, að nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. beri það með sér, að ég hafi farið hér með rétt mál. Í því nál. mælir meiri hl. fjh.- og viðskn. með því að hækka bensínskattinn í 17 kr., þannig að á þessum fundi í gær mælti meiri hl. fjh.- og viðskn. með því, að þetta væri óbreytt frá því, sem frv. gerði ráð fyrir, einmitt þetta atriði, sem ég var að tala um. Mér var fullvel um það kunnugt, þó að ég að sjálfsögðu megi mín lítils í n., þar sem 4 ráðh. eiga sæti, að það var von á brtt. frá meiri hl. n. um tiltekin atriði. En þetta stóð óbreytt. Hæstv. sjútvrh. var að tala um, að það kæmi úr hörðustu átt, að ég væri að tala um þau vandkvæði eða vandamál, sem Vegasjóður ætti nú við að glíma, vegna þess að allt frá 1971 hefði setið í ráðherrastól samgrh. frá SF. Hvað sem um þetta er, þá þori ég vel að bera saman þær framkvæmdir, sem unnar hafa verið í vegamálum á Íslandi þau 3 ár, sem fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, miðað við hin, þegar viðreisnarstjórnin sat að völdum, sem þessi hæstv. ráðh. studdi hvað dyggilegast þau 12 ár, og framkvæmdir, sem unnar voru á því tímabili. Og mér þykir alveg furðulegt, að hver og einn einasti hv. þm. Framsfl. skuli sitja undir því lon og don, hvernig sem samstarfsflokkur hans í ríkisstj. níðir niður það framtak, sem ég fullyrði, að átti sér stað á s.l. 3 árum í alhliða uppbyggingu úti á landsbyggðinni. Mér kemur það undarlega fyrir sjónir, að þm. Framsfl. skuli vera svo illa haldnir af því að vera í þessu samstarfi við Sjálfstfl., að það er engu líkara en þeim hafi verið bannað að tala, og það er furðulegt. Mörgum þótti hv. 4. þm. Reykv. taka sjaldan til máls á s.l. þremur árum í stjórnaraðstöðu. En engar líkur sýnast mér vera til þess, að hann ætli að taka oftar til máls í þeirri stjórnaraðstöðu, sem hann er nú kominn i. Ég man ekki betur en ég hafi lesið það í dagblaðinu Tímanum, í viðtali við fyrrv. hæstv. forsrh., að það, sem honum væri einna hugleiknast úr starfi og framkvæmdum af því, sem fyrrv. ríkisstj. hefur komið til framkvæmda, væri einmitt sú alhliða uppbygging, sem samstarfsflokkur Framsfl. í núv. ríkisstj. telur hafa verið hvað mesta hneykslið í eyðslu á s.l. þremur árum. Eigi að síður ætlar Framsóknarliðið allt í heild að þegja þunnu hljóði, hvað sem Sjálfstfl. og hans málsvarar segja um þessi mál. Hæstv. sjútvrh. þótti furðulegt, að ég skyldi ekki hafa orðið var við orðaskipti, sem hefðu átt sér stað í lok fundar í fjh.- og viðskn. milli þeirra stjórnarsinna. Ég legg ekkert sérstakt upp úr því að heyra allt það tal, sem þeim fer á milli í lok funda, hvort sem það er í þessari n. eða annarri. Ég met fyrst og fremst það, sem fram kemur á fundum, og á þessum fundi í fjh: og viðskn. var ekkert, sem benti til þess, að meiri hl. fjh: og viðskn. ætlaði að gera annað en að mæla með þessari bensínhækkun óbreyttri, eins og frv. gerði ráð fyrir. Hvað sem þeir hafa verið að tala um í lok fundar sín á milli, það breytir engu um þetta. Hæstv. sjútvrh. sagði, að sú brtt., sem hér var gerð grein fyrir áðan og getið er í nál. okkar í minni hl., væri full af blekkingum, það yrði að draga úr öllum framkvæmdum, það yrði að draga úr öllu viðhaldi, samdráttur í vegum og brúm. Ég held, að þetta þurfi ekki. Hér er verið að afla þeirra tekna, sem eiga að verða til þess að halda þessum framkvæmdum áfram, en ekki draga úr þeim. En þessum hæstv. ráðh. hefur greinilega ekki fundist nógu slæmt ástandið í kauptúnum og bæjarfélögum víðs vegar úti á landi að því er varðar gatnamálin þar. Hann sagði, að það væri nóg af holum í vegum víðs vegar í kringum landið, og það er auðvitað alveg rétt. En þetta merkir það í reynd, að honum finnst ekki nóg af holum í kauptúnum og sjávarþorpum víðsvegar í kringum landið. Þær holur mega vera áfram ótiltekinn tíma undir stjórn núv. valdhafa. Viðvíkjandi því, sem hv. 4. þm. Vestf. sagði hér áðan, þá heyrði ég það á honum, að honum þykir miður, fái hann ekki til þess leyfi að greiða atkv. með þessari brtt. En það virðist orðið upplýst af hans máli, að hann er þegar bundinn af sínu m þingflokki að vera á móti henni. Það er slæmt. En það, sem hann hafði fyrst og fremst út á þetta að setja, var um þær reglur, sem hugsanlega yrðu settar varðandi þetta fjármagn. Ég skal taka það skýrt fram, að mín meining er ekki sú, að þar ráði höfðatölureglan, eins og skiptingin er núna á þéttbýlisfénu. En ég ber það traust til núv. hæstv. samgrh., sem sjálfsagt kemur til með að ganga frá þessari reglugerð, - ég ber það traust til hans, að hann sem einn af dreifbýlisþm. sjái svo um, að þetta fari á þá staði, sem það á fyrst og fremst að fara á. Þó að hv. 4. þm. Vestf., flokksbróðir hæstv. samgrh., treysti honum ekki til þess að sjá um réttilega skiptingu á framkvæmdum fyrir þetta fé, þá treysti ég honum til þess, a.m.k. þangað til annað kemur í ljós. Og það er einmitt tiltekið í nál. okkar í minni hl., að þetta eigi að fara til þeirra bæja og kauptúna, sem eru skammt á veg komin í þeim framkvæmdum. Hefði hv. 4. þm. Vestf. lesið nál. og það, sem þar er sagt, hefði hann séð þetta. Hann sagði svo, að hann vildi ekki bregða fæti fyrir það, að hægt væri að ljúka þeim vegaframkvæmdum, sem væru t.d. í Vestfjarðakjördæmi og væri byrjað á, en þyrfti að ljúka. Hver vill gera það? Er þessi till. um að bregða fæti fyrir framkvæmdir, sem byrjað er á og verið er að framkvæma? Nei, hér er verið að afla fjár til framkvæmda. Það, sem við erum að gera með brtt., er, að það verði opnuð leið fyrir bæi og kauptúnahreppa, til þess að þeir geti leyst af hendi eitt mesta vandamál, sem þessir aðilar eiga nú við að glíma, þ.e. að koma á varanlegu gatnakerfi á þessum stöðum. Þetta er eitt brýnasta verkefnið, sem sveitarfélögin eiga nú við að glíma á þessum stöðum, - verkefni, sem verður að vinna, og ef það vinnst ekki, þá þýðir það aukinn fólksflótta frá þessum stöðum. Ég á ekki von á því, að hv. 4. þm. Vestf. vilji stuðla að því, og þess vegna ætti hann að láta flokksfjötrana falla og greiða þessari till. atkv.



Herra forseti. Mér láðist að geta þess, þegar ég mælti fyrir till. meiri hl. fjh.- og viðskn. áðan, að meiri hl. lítur þannig á, að með till. þeirri, sem hann flytur um lækkun á bensíngjaldinu um 1 kr., ef hún verður samþ., sé niður fallin sú skuldbinding, sem felst í grg. frv. um lækkun þeirra gjalda, sem þar eru talin upp.



Herra forseti. Þar sem till. þessi, ef samþ. verður, hefur í för með sér minnkandi fjármagn til viðhalds vega, nýbyggingar á þjóðbrautum og landsbrautum og byggingar brúa, segi ég nei.



Herra forseti. Þar sem með frv. því, sem hér er til umr., er verið að leysa brýnustu fjárþarfir Vegasjóðs og sýnt hefur verið fram á, að þrátt fyrir ráðgerða hækkun á tekjum hans verður um verulegan niðurskurð framkvæmda að ræða, tel ég ekki fært að binda hluta af tekjum Vegasjóðs við sérstakar nýjar framkvæmdir í þéttbýli, þótt nauðsynlegar séu. Ég segi því nei.



Herra forseti. Mér er það ljóst, að það mál, sem lagt er til að veita fé til með þessari till., er hið mesta nauðsynjamál, og ég tel brýna nauðsyn bera til að leita að leiðum til þess að leggja því máli lið. Hins vegar vil ég taka undir það, að Vegasjóður hefur ekki möguleika til þess að bæta á sig verkefnum, því að svo skortir hann fé til að sinna þeim verkefnum, sem hann hefur nú, og verður því að skoða þetta mál síðar. Ég segi því nei við þessari till.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var flutt af hæstv. fyrrv. iðnrh., og hefur það verið í iðnn. nú um nokkurra vikna skeið til athugunar. Með frv. er lagt til, að verðjöfnunargjald verði lögfest 13% af seldri raforku í smásölu og renni það í Orkusjóð. Gjald þetta á að lögfesta til þess að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins, sem er mjög slæmur. Með frv. fylgir tafla, þar sem áætlun er gerð um tekjur og gjöld rafmagnsveitnanna næstu ár, árin 1974–1980. Í þessari töflu er gert ráð fyrir, að hallinn hjá rafmagnsveitunum verði á þessu ári 272 millj., en nýjustu athuganir sýna, að hallinn verður allmiklu meiri, sennilega hátt á fjórða hundrað millj. Í töflunni er sýnt, að fjárhagur rafmagnsveitnanna á að batna, þegar árið 1975 er liðið, og munar allmiklu á áætluðum halla 1976 og tveimur árunum á undan. Standa vonir til, að rekstrargrundvöllur Rafmagnsveitna ríkisins geti batnað, og verður gengið í að athuga möguleika á aukinni hagkvæmni þar og minnkandi rekstrarhalla. Þess vegna er gert ráð fyrir, að þetta gjald verði lögfest aðeins til ársloka 1975. Á næstu mánuðum þessa árs og næsta ári gefst þá tími til að athuga nánar, hvað gera skal, hvort framlengja þarf gjaldið í þessu formi eða öðru. Ég hefði talið, að það væri miklu heppilegra að hafa þetta fast gjald, annaðhvort eins og það var lögfest fyrst, 1965, og aftur 1970 eða þá fast gjald, sem miðast við selda kwst. Á síðasta stigi. Menn urðu ekki sammála um þetta, og þar sem ekki er gert ráð fyrir að þessi lög, ef frv. verður samþykkt., gildi nema til ársloka 1976, taldi ég ekki ástæðu til að snúast gegn tekjuöflun í þessu formi, sem fyrrv. hæstv. iðnrh. lagði til og núv. hæstv. iðnrh. einnig er samþykkur. Meiri hl. þeirra, sem mættu á fundi iðnn. í morgun, mælir með því, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum, sem fluttar ern á þskj. 33. Þar er gert ráð fyrir að umorða 1. gr. lítið eitt. Það er aðeins orðabreyting, en þó nokkur meiningarmunur, þannig að eins og gr. er orðuð í frv., mætti skilja það svo, að ráð Orkustofnunar væru meiri en ráð ráðh. En auðvitað er það svo, að ráðh. sendir málin til umsagnar í þær stofnanir, sem undir hann heyra, og hann hefur svo síðast úrslitavald. Gr. er breytt í það form. Þá er gert ráð fyrir, að 2. mgr. 2. gr. falli niður, en sú mgr. er um raforku til húshitunar. Ef sú gr. væri látin vera óbreytt, yrði raforka til húshitunar einnig skattlögð. En það sýnist vera mjög ósanngjarnt og óeðlilegt, og eins og nú er komið málum, er dýrara að hita upp með raforku en olíu, því að rafmagn til húshitunar hefur hækkað á stuttum tíma um allt að 100%. Hefur verið sagt, að nauðsynlegt væri að hvetja menn til þess að nota innlendan orkugjafa, og mörg íbúðarhús hafa á undanförnum árum verið byggð þannig, að þau yrðu hituð upp með raforku. Nú vakna þeir, sem nota raforku til húshitunar, upp við það, að rafmagnshitunin er allt í einu orðin dýrari en olíuhitun, eftir að olían var greidd niður. Ég minntist á þetta við 1. umr. um þetta mál, og þá eftir umr. vék þáv. hæstv. viðskrh. sér að mér og sagði, að það væri meiningin að greiða rafmagnshitunina einnig niður, þannig að hún yrði a.m.k. ekki dýrari en olíukyndingin. Ég hef spurst fyrir um þetta síðan, og hefur enn ekki neitt verið gert í þessu máli. Í gær talaði ég við fyrrv. viðskrh. og gat þess, að ég mundi minnast á þetta einnig nú, og óskaði eftir, að hann gæfi yfirlýsingu í þessu máli, á hvaða stigi þessi afgreiðsla er, hvort hann hafi, áður en hann fór úr viðskrn., gert ráðstafanir til, að rafmagn til húshitunar yrði greitt niður, þannig, að það yrði a.m.k. ekki dýrara en olíukyndingin. Nú sé ég, að hv. þm. er ekki hér í salnum, og væri mér kært, ef hæstv. forseti vildi gera ráðstafanir til að ná til hans, til þess að hann fái þetta tækifæri, sem ég bauð honum í gær. Ég tók það svo í gær, að hann teldi, að að það væri gott að fá þetta tækifæri, og hafi þetta mál verið undirbúið í viðskrn., er gott, að það komi fram. Ég veit, að það var ekki stefna hæstv. fyrrv. iðnrh. að gera rafmagnshitun til húshitunar það dýra, að hún yrði ekki eftirsóknarverð og ekki samkeppnisfær. Það hefur verið stefna okkar allra að nota innlenda orkugjafa frekar heldur en innflutta olíu, og það verður að vera hvatning hjá mönnum að nota rafmagnið, þegar það er fáanlegt frá þeim virkjunum, sem verið er að gera, frekar en það, að menn hverfi aftur frá þessari stefnu. Ég vona, að það sé rétt, sem fyrrv. viðskrh. sagði, að þetta mál hafi verið undirbúið í viðskrn. og það verði framhald á því, þannig að rafmagn til húshitunar verði a.m.k. samkeppnisfært við olíuna. Þá er hér brtt. við 3. gr. frv., sem skýrir framkvæmdina betur en gr. eins og hún er orðuð. Í frv. er talað um, að það eigi að standa skil á gjaldinu mánaðarlega. Það liggur í augum uppi, að yfirleitt er ekki hægt að gera þetta mánaðarlega, bar sem ekki er lesið á gjaldmæla nema ársfjórðungslega. Þess vegna er tekið fram í þessum brtt., að það verði gefinn frestur til þess að skila gjaldinu, þangað til reikningur hefur verið gerður yfir þá upphæð, sem greiða á. Þegar lesið er á aðeins á þriggja mánaða fresti, tekur það vitanlega nokkra daga að ganga frá reikningum og koma rukkuninni af stað. Með þeirri skilgreiningu, sem er komin inn í þessa brtt., ætti að vera skiljanlegt, hvernig þetta á að framkvæma. Auk þess er gert ráð fyrir því í frv., að reglugerð verði samin samkv. 9. gr. um framkvæmd 1., og má taka nánar fram þar, hvernig framkvæmd skuli hagað. Þá er það 7. gr. Þar er einnig tekið fram, að undanþegin þessu gjaldi skuli vera Áburðarverksmiðjan, Íslenska álfélagið og rafmagn til húshitunar. Þá er dálítil breyting við 12. gr. Það er um eftirgjöf af lánum, sem gert var ráð fyrir í frv. Upphæðin breytist úr 147 millj. kr. í 148.3 millj. nákvæmlega. Þá er 16. gr. Það er breyting við hana um, að lög þessi öðlist gildi 1. okt., en ekki strax eftir að frv. hefur verið samþ., og að l. falli úr gildi í árslok 1975. Það gefur tilefni til þess, að rekstur rafmagnsveitnanna verði endurskoðaður og verði athugað nánar, ef verðjöfnunargjald þarf að innheimta áfram, hvort ekki er tækifæri til að hafa það í öðru og einfaldara formi. Þá er hér einnig till. okkar þremenninganna um 16. gr., að umboð núv. stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins falli niður við gildistöku l., en við þessa brtt. er komin önnur brtt., þ.e. að síðasti málsl. þessarar gr. falli niður og í stað þess, að umboð stjórnarinnar falli niður, verði bætt tveimur mönnum í stjórnina. Út af fyrir sig getum við, sem skrifað höfum undir meðmæli með því, að frv. verði samþ. með þessum breytingum. fallist á þá brtt. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv., en ég sé, að hv. þm. Lúðvík Jósepsson er ekki hér. 



Herra forseti. Frv. þetta er flutt nú öðru sinni. Á fyrra og þessu þingi, þegar það kom fram. bæði þessi skipti var höfuðröksemdin fyrir því að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins, og um það er út af fyrir sig enginn ágreiningur, hvorki þá né nú, að þess sé þörf. En frá því að frv. þetta var flutt, hafa orðið ýmsar breytingar og margt gerst, sem gerir það að verkum, að afstaða mín til frv. getur ekki verið hin sama. Eftir að núv. ríkisstj., - hvað eigum við að segja? - var að verða til og varð til, var farið að fjalla um þetta frv. í iðnn. og komu fram ýmsar till. frá núv. stjórnarsinnum í n. Fyrst átti að lækka prósentutöluna úr 13 í 10, sem hér er um rædd, síðan að taka upp fast gjald, og átti það þá að vera kannske 1 kr. eða allt niður í 50 aura, sem ekki var komið á hreint, en síðast á fundi í morgun er þetta allt komið í gamla horfið aftur og er nú lagt til, að gjaldið verði óbreytt, 13%. Ég vil segja það, að ég tel út af fyrir sig mjög varhugavert að fara í þessu efni inn á prósentugjald. Það er þess eðlis, að verðjöfnunargjald getur tekið breytingum í raun og veru, sem eru óháðar þeim kostnaði, sem Rafmagnsveitur ríkisins kannske þurfa að standa undir. Ljóst er, að hvort tveggja gerist, að rafmagnsnotkunin fer vaxandi og raforkuverðið hefur hækkað allverulega, og sjáanlegt er, að fram undan eru nýjar hækkanir þar, og ég held, að þeir útreikningar, sem eru í grg. frv., útkoman á þessu gjaldi verði allt önnur en sú, sem þar er gert ráð fyrir. Mætti segja mér, að á næsta ári yrði þessi skattur, þetta verðjöfnunargjald, 13% gjaldið, áreiðanlega ekki undir 400–500 millj. kr. Eins og ég sagði, hefur margt gerst á þessu bili, frá því að frv. var lagt fram og þar til það kemur nú til afgreiðslu, og þá fyrst og fremst það, að till. eru uppi, sem sjálfsagt verða afgreiddar, um það fara í stórfellda nýja skattheimtu til ríkissjóðs til viðbótar gengisfellingu, sem orðin er. Hér er náttúrlega um að ræða gerbreytingu fyrir ríkissjóð. Og það er eftirtektarvert, að einmitt ein af röksemdunum í frv. til hækkunar söluskattsins er sú, að jafna þurfi tekjuhallann eða hlaupa undir bagga með fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins. Það virðist sem sé, að hér sé á ferðinni alger tvísköttun: annars vegar þetta verðjöfnunargjald og hins vegar sú skattheimta, sem tekin er með hækkun söluskattsins. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál hér og þær breytingar, sem um er að ræða á frv. að öðru leyti. Það var talið útilokað, að mánaðarleg innheimta gæti orðið á þessu gjaldi. En ég hygg, að við að lesa þær brtt., sem fyrir liggja, og bera þær saman við frv., þurfi alveg sérstaka sérfræðinga til þess að lesa það út úr málinu, að ekki sé um mánaðarlega innheimtu að ræða. En samkv. umsögn þeirra fræðimanna, sem mættu á fundi hjá iðnn. í morgun, er það ekki ætlunin. Hins vegar virðist mér frv. alls ekki bera það með sér. Þá eru hér einkanlega tvær breytingar, sem ég vil benda á. Það er í fyrsta lagi við 1. gr., þar sem ég fæ ekki betur séð en sé verið að færa aukið vald til ráðh. frá stjórn Orkusjóðs. Það virðist a.m.k. vera tilhneiging í þá átt. Hins vegar er sú breyting, sem felst í 7. brtt. við 16. gr., þ.e.a.s. að umboð núv. stjórnar rafmagnsveitnanna ætti að falla niður við gildistöku þessara laga. Var sagt á fundinum í morgun, að hér væri um till. hæstv. iðnrh. að ræða. En nú sé ég, að hann hefur flutt brtt. við þessa brtt., að í stað þess að leggja niður umboð stjórnarinnar og sjálfsagt að skipta þar um menn, verði fjölgað í stjórninni. Stjórn Rafmagnsveitna ríkisins var skipuð í sumar, og veit ég ekki betur en þetta sé mjög óvenjuleg aðferð, þó að mannaskipti verði í ráðherrastólum, og man ekki a.m.k. nein dæmi þess í bili. Sjálfsagt mildar síðari brtt. hæstv. ráðh. málið eitthvað, en mjög finnst mér þetta óviðkunnanlegt, svo að ekki sé meira sagt. Niðurstaða okkar tveggja, sem erum í minni hl. iðnn., mín og Eyjólfs Sigurðssonar, er sú, að við leggjum til, að eins og málum er nú komið í allri skattlagningunni og eins og mál standa í allri þeirri óvissu, sem enn er um, hvað gera á, og þá ekki síst, með hvaða hætti almennu launafólki yrðu bætt þau áföll, sem það verður fyrir, bæði vegna gengisfellingarinnar og nýrrar skattheimtu og aukinnar dýrtíðar, verulega aukinnar dýrtíðar, - meðan mál standa svo og eins hitt, að engin heildarmynd er af, hvað gera eigi í raun og veru til þess að leysa þann efnahagsvanda, sem svo mjög er fjölyrt um nú, að fyrir höndum sé, þá er það álit okkar, að ekki eigi að afgreiða þetta frv., ekki eigi að samþykkja það. Það er þess vegna till. okkar, að málinu verði vísað til ríkisstj. til meðferðar með öðrum heildarlausnum í efnahagsvandamálunum, en verði það hins vegar ekki gert, fái sú till. ekki nægan stuðning, þá verði frv. fellt. Of skammt var liðið frá 2. umr. - Afbrigði samþ. með 28 shlj. atkv.