Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í ljósi umræðna sem áttu sér stað á fyrri fundi, og einnig vísa ég til orða hæstv. forseta frá því á miðvikudaginn í síðustu viku, vil ég gjarnan fá á hreint í upphafi þessa þingfundar hvort það sé þá ekki örugglega þannig, fyrst allir hafa verið hér í húsi, bæði þeir nefndarmenn allsherjar- og menntamálanefndar sem eru á meirihlutaálitinu sem tengist forvirku rannsóknarheimildunum - og hér gengur hæstv. innanríkisráðherra í salinn, sem væri óskaplega gott að væri við umræðuna þegar kemur að 2. dagskrármálinu - að það mál verði hér á dagskrá í ljósi þeirrar orðræðu sem hefur átt sér stað í þingsal vegna dagskrár fundarins. Ég tel mikilvægt að menn ræði málið og tek undir það sem hv. þingmenn hafa sagt, að mikilvægt sé að ræða málið. Þess vegna vonast ég til að málið verði tekið til umræðu til að við getum rætt það og síðan tekið það til afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði einungis að koma á framfæri sömu spurningu og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Það er rétt sem fram kom í örstuttri umræðu sem átti sér stað á síðasta fundi að þetta þingmál er á dagskrá fundarins, en að gefnu tilefni finnst okkur þingmönnum, sem áhuga höfum á að ræða þetta mál, rétt að spyrja forseta hvort til standi að ræða málið eins og því er skipað í dagskrána eða hvort því verði frestað.

Hæstv. forseti. Ég er með sömu spurningu varðandi dagskrána og þeir tveir hv. þingmenn sem hafa talað á undan mér. Ég tel að mjög brýnt sé varðandi framgang þessa fundar að við fáum upplýsingar um hvort til standi að halda sig við þá dagskrá sem liggur fyrir, að 2. dagskrármálið, þ.e. forvirkar rannsóknarheimildir lögreglu, komist til umræðu. Nú hefur þingflokksformaður Vinstri grænna upplýst það að á miðvikudaginn hafi atvik verið með þeim hætti að þingflokkur Vinstri grænna hafi óskað eftir því að málið væri ekki á dagskrá þá, en í dag er mánudagur og hæstv. innanríkisráðherra er hér í húsi. Þess vegna liggur beint við að halda sig við dagskrána þar sem ráðherrann er greinilega til viðtals og hefur hvatt til þess fyrr í dag að tekin verði góð umræða um málið. Það er þá ekki eftir neinu að bíða. Ég bið hæstv. forseta að upplýsa okkur um hvort standi ekki örugglega til að halda sig við auglýsta dagskrá.

Herra forseti. Ég var reiðubúin að falla frá orðinu ef hæstv. forseti hefði upplýst eða gefið svar við þeirri spurningu sem lögð hefur verið fram og var lögð fram á síðasta fundi líka. Ég tel afar mikilvægt að skýr svör komi frá hæstv. forseta. Ef ekki hljótum við að fara fram á það að formenn þingflokka verði kallaðir saman og ræði það ef til stendur að taka málið út af dagskrá. Málið er á dagskrá. Ég vil fá skýr svör og óska eftir því við hæstv. forseta hvort það verði ekki örugglega þannig að það verði rætt á eftir. Mér þótti nefnilega umræðan sem fór fram hér áðan dálítið hættuleg. Mér fannst hættulegt að hæstv. ráðherra gerði sig sekan um það með grímulausum hætti að reyna að hafa áhrif á dagskrá þingsins. Mér þykir afar mikilvægt að hæstv. forseti skýri það og veiti okkur svar um það atriði.

Áður en forseti hleypir fleirum að til að ræða fundarstjórn forseta vill forseti upplýsa að á fundi forseta með þingflokksformönnum fyrr í dag var tekin sú ákvörðun af forseta Alþingis að málið yrði tekið af dagskrá í dag og biði afgreiðslu og umræðu til seinni tíma. Vill forseti lýsa því hér yfir og tekur þar með málið af dagskrá í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemdir við að málið verði ekki á dagskrá. Komið hafa fram mjög misvísandi upplýsingar um það í umræðunni, bæði á síðasta fundi og eins nú, hvaða ástæður liggja að baki því að málið sé tekið af dagskrá. Annars vegar vísar þingflokksformaður Vinstri grænna til einhverra atvika sem áttu sér stað síðasta miðvikudag varðandi viðræður og það hefði haft einhver áhrif á hvað er að gerast hér á mánudegi. Ég skil ekki þá umræðu. Á hinn bóginn kemur ráðherrann hingað upp og segir að ekki gangi að málið sé til umræðu áður en frumvarp hans komist á dagskrá þingsins. Ef það er hin rétta ástæða er það ekki boðlegt, herra forseti. Ég get ekki sætt mig við það að ráðherrann komi hér fram og segi það ekki ganga að mál sem afgreitt er frá nefnd þar sem á nefndaráliti eru þingmenn meðal annars úr hans eigin flokki - menn í nefndinni komu sér saman um að afgreiða málið og vilja fá það hingað inn í umræðuna - að ráðherrann komi og heimti það út vegna þess að hann er móðgaður yfir því í hvaða röð 

Herra forseti. Þetta er náttúrlega algjörlega makalaust. Ég vil gjarnan fá að heyra það af hálfu hæstv. forseta á hvaða forsendum hæstv. forseti er búinn að ákveða að taka málið út af dagskrá. Hvaða viðbótarröksemdir voru settar fram af hálfu forseta við það sem hann setti fram sjálfur og tók undir með Vinstri grænum þegar þeir voru að ræða um að taka málið út af dagskrá? Við höfum hæstv. innanríkisráðherra í húsinu. Við höfum flutningsmenn í húsinu. Það eru liðnir fjórir, fimm dagar fyrir Vinstri græna til að fara yfir málið og kynna sér grunninn að því. Hvað er því til fyrirstöðu annað en kergja og óeining innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varðandi málið sem hindrar að það komist á dagskrá? Ég vil fá rökstuðning af hálfu hæstv. forseta af hverju verið er að koma, að mínu mati með valdi af hálfu hæstv. innanríkisráðherra, í veg fyrir að við fáum tækifæri til að ræða málið sem er svo mikilvægt að umræða fari fram um. Það er eins og það sé að verða lenska af hálfu hæstv. innanríkisráðherra að skipta sér af því sem honum kemur akkúrat ekkert við, hvort sem það er varðandi mál sem heyra undir 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, þetta er algjörlega ótækt. Ég krefst þess að hæstv. forseti útskýri og færi fram rök fyrir því af hverju málið er tekið af dagskrá. Er það svo, herra forseti, að hingað geti hæstv. ráðherrar komið og breytt dagskrá þingsins í einu vetfangi? Er það þannig að hæstv. forseti taki við fyrirskipunum frá framkvæmdarvaldinu um það hvernig dagskrá þingsins eigi að vera? Mér þykir það líta þannig út vegna þess að eins og hér var rakið áðan eru engin af þeim rökum sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir beitti fyrir sig áðan enn þá til staðar. Hér er ráðherrann á staðnum. Hér hefur þingmaðurinn haft marga daga til að kynna sér málið. Hér eru flutningsmenn á staðnum. Hér eru allar aðstæður til að ræða málið, nema þær að hæstv. ráðherra vill það ekki. Hæstv. forseti. Ég fer fram á að gert verði hlé á þessum þingfundi og 

Virðulegur forseti. Ég tel að við eigum heimtingu á að fá skýringar hjá hæstv. forseta af hverju málið er tekið af dagskrá. Það er á dagskrá og maður gengur út frá því að henni verði haldið. Ég tel að það sé algjörlega ófært ef hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, á að hafa eitthvert úrslitavald um það hvort málið sé á dagskrá eða ekki og blandi sínu máli inn í, sem er um skilyrði fyrir beitingu símahlustunar. Það er ekki sama málið, það er annað mál. Sumt af því er líkt, en er samt annað mál og þarf miklu meiri skoðunar við en það mál sem hann flytur sem frumvarp. Þetta er þingsályktunartillaga. Það kom líka fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að nefndaráliti hafi verið dreift skömmu áður en málið var tekið á dagskrá. Ég vil benda á að þetta nefndarálit er nánast nákvæmlega eins og nefndarálitið í fyrra. Það er ekkert nýtt að gerast í þessu máli. Það er því alveg hægt að taka þessa umræðu. Ég tel að hæstv. forseti skuldi okkur skýringu á því að ef taka á þetta mál virkilega af dagskrá 

Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni upplýsa að það var sú sem hér stendur sem óskaði eftir því á fundi forseta með formönnum þingflokka í dag að umræðu um þetta tiltekna mál yrði frestað. Þar var ekki öðrum til að dreifa, hvorki ráðherrum né öðrum, það gerði ég sem formaður þingflokks Vinstri grænna, svo það sé ljóst.

Virðulegur forseti. Þá tel ég algjörlega einboðið að spyrja - fyrst hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gengur hér fram fyrir skjöldu til að verja væntanlega hæstv. innanríkisráðherra, Ögmund Jónasson, sem fór að tala um allt annað mál áðan og pota í allsherjar- og menntamálanefnd, hún væri að heykjast á málinu og ætti þess vegna ekki að afgreiða það og fara í umræðu um forvirkar rannsóknarheimildir, sem sú er hér stendur er 1. flutningsmaður að og hef fylgst með frá upphafi. Þetta er ekki nýtt mál og löngu orðið tímabært að taka það til umræðu aftur og klára það. Því ætla ég að spyrja og fá svör við því, fyrst hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gengur hér fram og segir: Það var ég, það var ég sem bað um frestun á þessu máli og að það yrði tekið af dagskrá. Því spyr ég: Af hverju í ósköpunum? Er það þannig að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir stjórni Alþingi Íslendinga? Hvert erum við komin með Alþingi Íslendinga? Ég tel að þingflokksformenn verði að fara yfir málið og komi sér saman um dagskrá þingsins, af því að ekki er hægt að vinna þetta svona eins og hér er gert.

Herra forseti. Nú heitir það að sú sem hér stendur stjórni Alþingi. Fyrir nokkrum mínútum hét það að það væri hæstv. ráðherra sem stjórnaði dagskrá Alþingis. Þess vegna kom ég hingað upp til að upplýsa það að ég óskaði eftir því á fundi forseta með formönnum þingflokka fyrr í dag að umræða um þetta mál yrði geymd. Ég vil taka sérstaklega fram vegna orða hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að sú beiðni kom fram af minni hálfu áður en sú umræða sem hún vísaði til áðan fór fram. Ég hafði ekki heyrt hana eða þær umræður sem fóru - ég heyrði þær reyndar ekki, vissi ekki af þeirri umræðu, heyrði ekki það sem hæstv. ráðherra sagði. Mín beiðni byggðist því ekki á því að hæstv. ráðherra hefði sagt eitthvað hér í ræðustól, svo það sé alveg ljóst. Ég bara bið menn um að fara  
            

Forseti. Það má segja að ferlið í kringum frumvarpið hafi verið bæði lærdómsríkt, langt og gagnlegt og ég fagna því að við erum þó komin þetta langt áleiðis með málið. Það eru nokkur atriði sem hafa verið mér hugleikin í nefndastarfinu og ég ætla aðeins að fara yfir og ég ætla jafnframt að fara yfir hversu vel mér finnst hafa tekist til hjá nefndinni. Ég er líka með ábendingar og svolitlar áhyggjur af aðgengi að þeim ríkisfjölmiðli í kringum ýmiss konar atkvæðagreiðslur, hvort sem það eru þjóðaratkvæðagreiðslur eða kosningar til Alþingis eða sveitarstjórna. Það er kannski ágætt að rifja upp almenna ákvæðið um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Í 1. gr. segir: „Markmið laga þessara er að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni í íslensku samfélagi með fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ríkisútvarpinu er falin framkvæmd hennar eins og nánar er kveðið á um í lögum þessum. Ríkisútvarpið er þjóðarmiðill og skal rækja fjölbreytt hlutverk sitt af fagmennsku, metnaði, heiðarleika og virðingu. Það skal leggja rækt við íslenska tungu, menningu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð.“ Sumir hafa gagnrýnt frumvarpið. Það er mjög margt gott í því og það er gott að hafa heildræna stefnu um hlutverk þessa fjölmiðils sem allir borga sinn nefskatt til. Margir hafa haft orð á því að efnisatriði þess verði fljótt úrelt og persónulega finnst mér ekki vera gert nægilega mikið ráð fyrir þeim miklu breytingum sem eiga sér stað í heimi fjölmiðla og mér finnst furðulegt að vefur Ríkisútvarpsins megi ekki hafa neinar tekjur. Það var rætt gríðarlega mikið um auglýsingar í störfum nefndarinnar, meira og minna allir fundirnir sem við fengum gesti á höfðu þann fókus og mér fannst stundum pínulítið nóg um. Þó svo að RÚV hafi forskot á aðra fjölmiðla varðandi auglýsingar og nefskatt er svo margt annað sem skiptir máli fyrst við erum með þann miðil. Það skiptir miklu máli að rétt sé að honum staðið og umbúnaðurinn og umgjörðin þurfa að vera mjög skýr svo hann geti þjónað almennu ákvæðismarkmiði sínu. Mér fannst í raun og veru komið töluvert til móts við margt af þeim sjónarmiðum sem komu fram á fundum okkar sem voru töluvert margir og tóku langan tíma. Eins og ég segi hefði ég viljað sjá meiri áherslu lagða á tækniþróunina og meðvitund um þá miklu þróun sem á sér stað núna varðandi t.d. sjónvarpsefni og hvernig fólk sækir sér sjónvarpsefni. Það er eiginlega orðið þannig að heilu kynslóðirnar horfa aldrei á sjónvarp og heilu kynslóðirnar hlusta aldrei á útvarp nema á þann hátt að ná sér í efni sem sérhvern langar í hverju sinni. Fólk notar ekki endilega einn fjölmiðil eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, að það sé einhvern veginn samfelld og línulaga notkun á miðlinum. Fólk sem er uppalið á internetinu nær sér í auknum mæli í eina frétt á einum stað og aðra frétt á öðrum stað og notar miðilinn þar sem það náði sér í frétt kannski aldrei aftur nema eitthvað laði það að honum. Það sem mér finnst verst með fréttamiðil RÚV á netinu er að hann er í raun og veru ekki fréttamiðill. Hann er ekki sjálfstæður miðill af neinu tagi heldur er eingöngu unnið upp úr helstu fréttum útvarpsins eða sjónvarpsfrétta. Ég hefði viljað sjá gert meira ráð fyrir því að nauðsynlegt sé fyrir RÚV að hafa einhverja forsendu fyrir því að fá fólk til fara inn á vefinn og nýta sér þá þjónustu sem við leggjum til að RÚV veiti. Ég held að RÚV verði ekki miðill ungs fólks, því miður. Ég vona því að þetta sé bara fyrsta skrefið og fljótlega verði farið í að vinna betri ramma utan um þá staðreynd að RÚV verður að vera með gagnlegri og áhugaverðari vef, sérstaklega hvað lýtur að ítarefni og rannsóknarblaðamennsku. RÚV hefur staðið sig mjög vel á sumum sviðum eins og hefur komið fram undanfarin missiri en ég tel að RÚV þurfi meiri stuðning til að geta aukið og eflt þá rannsóknarblaðamennsku sem miðillinn hefur innt vel af hendi. Það eru önnur atriði sem ég vakti athygli á og ég veit ekki hvort er búið að laga. Ég vakti athygli á því að þegar vefur RÚV var uppfærður fyrir einu og hálfu ári síðan hurfu allar eldri fréttir út af honum. Það er mjög bagalegt á þeim tímum sem við lifum að ekki sé hægt að ná í fréttir aftur í tímann þegar fólk er að rannsaka og skoða samhengi og tímalínur. Þrátt fyrir að allur gamli vefurinn hafi horfið þegar hann var uppfærður var ekki búið að lagfæra það einu og hálfu ári síðar og því miður virtist yfirstjórn RÚV ekki meðvituð um að allt gagnsafnið væri ekki aðgengilegt almenningi. Ég nefni það af því að skilning virðist skorta á mikilvægi þess að ríkisfjölmiðilinn okkar vanti ekki hreinlega á eina burðarstoð framtíðarinnar í fjölmiðlum. Það eru fleiri hlutir sem ég vil gagnrýna en áður en ég geri það langar mig að benda á nokkur atriði sem ég er mjög ánægð með að okkur hefur tekist að ná í gegn. Sem dæmi má nefna textunina og táknmálstúlkunina og sér í lagi í kringum fréttir sem mér finnst frábært. Ég er líka mjög ánægð með að gera eigi sögusafn, hið sögulega og stórmerkilega safn RÚV af gömlu efni, aðgengilegt. Ég vil benda á að enn þá hverfur bæði sjónvarpsefni og útvarpsefni, og þá er ég að tala um fréttir og fréttatengda útvarpsþætti og sjónvarpsþætti, af netinu eftir tvær vikur. Það er mjög bagalegt af því að maður vill oft geta vísað í efni þótt tvær vikur séu liðnar. Sumt er hreinlega þess eðlis að það er ekki háð tíma og rúmi. Það væri því mjög gagnlegt ef tekið væri tillit til þess þegar gerð verður, vonandi einhvern tíma, heildstæð stefna um hvernig RÚV á að vera á netinu. Ég vona að það rúmist innan þess ramma og heimilda sem RÚV fékk til að gera tilraunir í allt að 24 mánuði til að þróa betur starfsemi sína út frá þeirri tækni sem við búum við í dag. RÚV hefur til dæmis ekki náð að þróast þannig að við getum nýtt miðilinn nógu vel á öllum okkar gasalega fínu símum. Ég var fegin að fá til nefndarinnar okkar nefnd um aðgang stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Það vildi svo til að þegar OECD kom til Íslands eftir kosningar átti ég ásamt fleirum fundi með þeim og við gerðum alvarlegar athugasemdir við aðgengi framboða að RÚV. Útvarpsstjóri hefur viðurkennt að gerð hafi verið mistök þegar ákveðið var að spyrja fjórflokkinn hvort honum fyndist ástæða til að hafa kynningarefni fyrir sig og nýju flokkana eins og hefur oft verið þar sem flokkarnir, nýju framboðin og bara öll framboð, hafa fengið u.þ.b. 15 mínútur til að kynna helstu stefnumál sín. Það brá svo við að nokkrir af flokkunum sögðu að ekki væri þörf á því og þá var ákveðið að hafa það ekki. Mig langar að hvetja fólk til að lesa álit nefndarinnar um aðgang stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Ég ætla aðeins að grípa niður í álitið af því að mér finnst við ekki hafa gengið nægilega langt, þótt ég sætti mig við að við höfum gengið hálfa leið. Ég hefði viljað ganga mun lengra varðandi aðgengi stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að RÚV í aðdraganda kosninga. Það er einmitt mjög mikilvægt núna ef það verður svo að framboðin verði 15 eða 16 og ef við verðum t.d. með persónukjör, hvernig ætlar RÚV að tækla það? Það er ekki alveg ljóst. Þess vegna segi ég að þetta er ágætisgrunnur til að byggja á en það er augljóst að mjög fljótlega þarf að skoða, í nýjum veruleika, úrbætur til að byggja ofan á þann fína grunn. Það sem ég lagði áherslu á og fékk ekki í gegn var að þegar flokkarnir, mismunandi framboð, kynna stefnumál sín sé það á hinum svokallaða kjörtíma eða „prime time“. Ástæða þess að ég hefði viljað það er að fólk er ekkert endilega að horfa á sjónvarp eftir klukkan korter yfir tíu eða seinna á kvöldin. Það er sá tími sem hefur yfirleitt verið notaður fyrir kynningu framboða á stefnumálum sínum. Ég held að fólk geri sér almennt ekki grein fyrir því hversu mikilvægt þetta er af því að stefna flokkanna er sá grunnur sem verður byggt á næstu fjögur ár í landinu og að það þyki ekki jafnmerkilegt og Eurovision-söngvakeppnin eða einhverjir íþróttaleikir finnst mér mjög sérstakt. Útvarpsstjóri brást mjög illa við þeim tillögum að slíkt efni yrði sýnt á kjörtíma. Þetta er ekki nema örfáum sinnum, alveg eins og stóru íþróttaviðburðirnir og annað sem hafa ekki eins mikil áhrif á okkar daglega líf og stefnur flokkanna, og það er mjög mikilvægt að fólk sé upplýst um hverjar stefnurnar eru. Ég vonast til þess að það verði sett á þannig dagskrártíma að einhverjir hafi tök á að horfa. Í tengslum við þá gagnrýni og þær áhyggjur er ég ánægð með að okkur hafi tekist að setja inn hér, og vona að þingmenn styðji það, að hvert framboð fái 15 mínútur. Það eru önnur atriði sem eru töluvert mikilvæg og mig langar að grípa aðeins niður í álitið sem við fengum frá nefndinni með langa nafnið, nefnd um aðgang stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Svo að það sé skjalfest í orði, með leyfi forseta: „Nefndin var skipuð að tillögu meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar eins og lagt var til í nefndaráliti. […] Nefndinni er ætlað að fjalla um athugasemdir Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu […] um framkvæmd kosninga til Alþingis árið 2009 og móta af því tilefni reglur um aðgang stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Nefndin hefur í samráði við mennta- og menningarmálaráðherra ekki takmarkað umfjöllun sína við reglur um aðgang að fjölmiðlum svo sem rakið var í skipunarbréfi hennar heldur einnig horft til hlutverks og starfsemi fjölmiðla í aðdraganda kosninga og þeirra reglna sem um þá gilda. Nefndin hefur haldið níu fundi og fengið til sín ýmsa gesti einkum forsvarsmenn fjölmiðla, fagfélaga blaða- og fréttamanna auk fulltrúa fjölmiðlanefndar. Þá stóð nefndin fyrir opnu málþingi um skyldur fjölmiðla í byrjun janúarmánaðar. Stefnt er að því að nefndin skili skýrslu sinni til ráðherra í þriðju viku febrúarmánaðar. Nefndin hefur haft til umfjöllunar gjaldfrjálsan útsendingartíma (e. free airtime)“ - það er eitthvað sem mér finnst mjög athyglisvert - „sem er þekkt og virkt úrræði í fjölmörgum ríkjum. Með hliðsjón af beiðni allsherjar- og menntamálanefndar hefur nefndin flýtt umfjöllun um þetta atriði enda á það að mati hennar heima í frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðils í almannaþágu. Bréf þetta hefur verið lesið yfir og samþykkt af meiri hluta nefndarmanna.“ Mér finnst mjög brýnt að við höldum tillögunum frá nefndinni til haga. Okkur tókst ekki að ganga eins langt og nefndin lagði til og því tel ég mikilvægt að við í það minnsta höfum tillögurnar til hliðsjónar ef einhvern tíma kemur upp ágreiningur eins og í aðdraganda kosninga 2009. Með leyfi forseta: „Ein hinna efnislegu athugasemda sem sett er fram í skýrslu ÖSE tengdist því hvernig Ríkisútvarpið stóð að undirbúningi gjaldfrjáls útsendingartíma fyrir þau framboð sem buðu fram árið 2009 til alþingiskosninga. Með þeirri nálgun, að áskilja þátttöku allra framboða til þess að í boði væri gjaldfrjáls útsendingartími, hefði hinum rótgrónari flokkum í raun verið gert kleift að útiloka að hin nýrri framboð ættu kost á því að kynna framboð sín í sjónvarpi á eigin forsendum. Því er bent á í skýrslunni hvort ástæða sé til að huga að setningu reglna hvernig standa skuli að úthlutun útsendingartíma og tryggja þannig samræmi milli kosninga. Frjáls útsendingartími í sjónvarpi hefur mikla þýðingu. Almennt virðist yfir vafa hafið að sjónvarp er í eðli sínu svo kröftugur miðill og þannig ein áhrifamesta leiðin til að ná til kjósenda í kosningabaráttu. Þetta endurspeglast í því að framboð leggja mikla áherslu á að hljóta umfjöllun með því að haga viðburðum og kynningum sínum svo þær nái í gegn í sjónvarpi. Þá endurspeglast hið sama í því að framboð hér á landi hafi veitt háum fjárhæðum til auglýsinga í sjónvarpi þrátt fyrir að kostnaður við það sé umtalsvert meiri en við kaup á annars konar auglýsingum. Áhrifamáttur sjónvarps á kosningabaráttu endurspeglast einnig í því að í mörgum ríkjum hefur verið lagt bann við sjónvarpsauglýsingum stjórnmálaflokka eða framboða vegna neikvæðra áhrifa sem þær geta haft á gæði stjórnmálaumræðunnar, m.a. með því að brengla eða afvegaleiða lýðræðislega umræðu um flókin samfélagsleg viðfangsefni. Til stuðnings slíku banni er einnig iðulega vísað til þess forskots sem fjársterkari framboð eða hagsmunaaðilar gætu öðlast í kosningabaráttu á kostnað veikari eða nýrri framboða.“ Það má geta þess í því samhengi að ég var að hlusta á fréttir á BBC gær og þar kom fram að Berlusconi hlýtur, þrátt fyrir allt sem á undan er gengið, þokkalega kosningu af því að hann hefur beitt fjölmiðlum sínum, sjónvarpsstöðvum sínum, á mjög flókinn hátt viðstöðulaust í stofum allra Ítala og hefur þar af leiðandi einmitt náð að afvegaleiða kjósendur. Ég gríp aftur niður í álitið frá nefndinni, með leyfi forseta: „Í tilmælum ráðherranefndar Evrópuráðsins CM/Rec (2007/15) til aðildarríkja um úrræði varðandi fjölmiðlaumfjöllun um kosningabaráttu er í II hluta sérstaklega fjallað um úrræði vegna ljósvakamiðla. Í 14. gr. II. kafla er fjallað um gjaldfrjálsan útsendingartíma. Tilmælin gera ráð fyrir að ríki meti gildi þess að reglur um umfjöllun fjölmiðla um kosningar geri ráð fyrir að ljósvakamiðlar í almannaþjónustu megi úthluta útsendingartíma án endurgjalds til flokka eða framboða meðan á kosningabaráttu stendur. Þetta geti átt við jafnt hvort sem um er að ræða línulega eða ólínulega dagskrá en í hinu síðarnefnda tilfelli skuli þess gætt að sýnileiki allra framboð sé jafn. Úrræðinu verði beitt af sanngirni, jafnræði, gagnsæi og hlutlægni.“ Nú sýnist mér ég vera búin með tímann minn. Ég vil endilega og einlæglega hvetja þingmenn og aðra sem er umhugað um að Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu til að hann sé nýttur til almannaþágu, ekki bara til afþreyingar heldur líka til upplýsingar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Ég ætla að taka fyrir í ræðu minni þau áhrif sem frumvarpið hefur á ríkisútgjöld eða ríkissjóðinn okkar. Manni finnst þó yfirleitt vera þannig að mjög fáir hafi áhyggjur af stöðu hans hvort sem um er að ræða útgjöld eða að tala fyrir því að farið sé varlega í að auka ríkisútgjöldin. Verði frumvarpið óbreytt að lögum þýðir það að frá og með næsta ári, þ.e. 1. janúar 2014, munu ríkisútgjöld aukast um tæpar 900 millj. kr. Það fara 900 millj. kr. meira úr ríkissjóði í rekstur Ríkisútvarpsins. Ég staldra við þetta. Ég er eingöngu að tala um forgangsröðun á fjármunum ríkissjóðs. Á sama tíma og þingið er með til meðferðar að auka ríkisútgjöld um 900 millj. kr., einungis til Ríkisútvarpsins, heyrum við í sama fjölmiðli fréttir af bágri stöðu á Landspítalanum, í heilbrigðiskerfinu víða um landið og í löggæslunni. Ég veit eiginlega ekki hvernig maður á að vekja athygli sumra á mikilvægi þess að þeir fari að forgangsraða rétt í ríkisfjármálum. Eða er það kannski þannig, virðulegi forseti, að ástandið verði það alvarlegt, til að mynda í heilbrigðisþjónustunni eða löggæslunni, að það kalli á aukin útgjöld Ríkisútvarpsins til að flytja fréttir af bágri stöðu? Það er kannski veruleikinn sem blasir við. Ég geri mér fulla grein fyrir því að frumvarpið mun líka hafa áhrif á þær tekjur sem Ríkisútvarpið hefur náð sér í á auglýsingamarkaði. Það kemur reyndar skýrt fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að gróflega er áætlað að fjárframlög til Ríkisútvarpsins verði helmingi meiri en það sem talið er að muni draga úr tekjum þess. Nú hef ég engar forsendur til að meta þetta. Það er líka mjög merkilegt að nefndin sem fjallar um málið skuli ekki gera neina tilraun til að fjalla um þennan þátt málsins, þ.e. aukningu á ríkisútgjöldum, í nefndarálitinu. Það er eins og hv. allsherjar- og menntamálanefnd hafi nákvæmlega ekkert fjallað um þann þátt þrátt fyrir að í umsögn sinni til hv. allsherjar- og menntamálanefndar leggist hv. fjárlaganefnd öll gegn því að þetta verði óbreytt að lögum. Engin tilraun, ekki nokkur einasta, er gerð til þess að fjalla um þessar athugasemdir. Ég gerði í 1. umr. um málið mjög alvarlegar athugasemdir við það að á sama tíma og ástandið er eins og það er í heilbrigðismálunum, neyðarástand á Landspítalanum og bág staða löggæslunnar, finnist mönnum ekkert mál að henda 900 millj. kr. í aukinn rekstur Ríkisútvarpsins. Hvers konar endemis vitleysa er þetta? Ég bara leyfi mér að nota það orð. Ég hefði haldið að hér sæti hæstv. fjármálaráðherra og mundi aldeilis berja í borðið og reyna að stoppa þessa vitleysu af. Nei, eins og venjan er þegar menn tala um eitthvað sem snýr að ríkisútgjöldunum er þingsalurinn nánast tómur, þó svo að hér sitji hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Mjög fáir virðast hafa áhuga á þessu. Ég bara spyr: Á hvaða vegferð erum við? Ég hef verulegar áhyggjur af því. Þegar maður kemur að forgangsatriðum í ríkisfjármálunum geta menn í raun og veru aldrei tekið þá umræðu. Alltaf er farin sú leið, að mínu mati, að henda byrðunum yfir á börnin og barnabörnin. Það er staðreynd málsins. Það er aldrei tekið á vandamálunum, aldrei er tekin rökræða eða umræða um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Það er með ólíkindum að lagt skuli vera til að auka útgjöld ríkisins um 900 millj. kr. sisvona, 27% aukning til Ríkisútvarpsins, á sama tíma og ástandið er eins og það er í heilbrigðismálunum og í löggæslunni. Manni er gersamlega ofboðið. Síðan er auðvitað merkilegt í þessu samhengi að við í hv. fjárlaganefnd höfum átt góða fundi með breiðum hópi fólks úr stjórnsýslunni og farið yfir mikilvægi þess að setja ný lög um fjárreiður ríkisins og hverju við þurfum að breyta, hvort sem það er í ríkisútgjöldunum eða framkvæmd fjárlaga eða eftirlitshlutverkinu og öllu því til að ná tökum á því stjórnleysi sem ríkir í ríkisfjármálunum. Þar ríkir algert stjórnleysi. Það verður að setja rammafjárlög og inn í rammann þurfa að fara ákveðnir fjármunir. En svo vinnur þingið sjálft og aðrar nefndir þingsins í allt aðra átt. Það er hreint með ólíkindum. Maður spyr sig hvort engin samfella sé í störfum á hv. Alþingi. Það er líka mjög dapurlegt að þegar skýr gagnrýni kemur fram í umsögn hv. fjárlaganefndar að ekkert tillit skuli vera tekið til hennar. Það er ekki minnst á hana í nefndaráliti meiri hlutans eða hvernig þetta eigi að vera. - Nú gengur hæstv. menntamálaráðherra í salinn og ég fagna komu hennar. Ég tók eftir því í fréttum í gær eða um helgina að hæstv. menntamálaráðherra, sem er nýr formaður Vinstri grænna og ég óska henni til hamingju með það, sagði þar ákveðnar setningar sem hugnuðust mér mjög vel. Hún varaði við því að menn væru með gylliboð og sagði að það ætti að tala ábyrgt í ríkisfjármálum. Þar er ég algerlega sammála hæstv. ráðherra. En hver eru síðan verkin þegar þau eru skoðuð? Þar fara ekki saman orð og aðgerðir, því miður. Ég spyr mig þeirrar spurningar mun oftar eftir því sem tíminn líður: Erum við í raun og veru að fara beint inn á hina svokölluðu grísku leið? Það er kannski ekki að undra þótt fyrrverandi formaður Vinstri grænna, núverandi hæstv. atvinnuvegaráðherra, hafi fengið sérstakt tilboð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að fara og stýra þar málum því hann þekkir væntanlega mjög vel til hvernig það er gert. Af hverju skyldi ég segja þetta? Af hverju skyldi maður hafa þessar áhyggjur og fullyrða að þeir sem nú starfa vinni svona? Ég ætla að nefna tvennt því til rökstuðnings. Í fyrsta lagi sú aukning til Fæðingarorlofssjóðs sem samþykkt var í lok síðasta árs. Þá voru samþykkt lög sem gera það að verkum að á árinu 2013 aukast útgjöldin um 490 millj. kr. Samkvæmt lögunum er áætlað að aukning á ríkisútgjöldum á næsta kjörtímabili verði meiri en 4 milljarðar. Síðan kemur skýrt fram í meðförum nefndarinnar að væntanlega mun þessi tala vera nær 7 ef ekki 8 milljörðum en þeim 4 sem lagt var upp með. Og ég spyr: Á hvaða vegferð erum við? Síðan ætla ég að nefna annað þessu til rökstuðnings. Þegar farið var í að byggja hús íslenskra fræða, hvað sem okkur finnst nú um þá vitleysu, verður maður að skoða hvernig staðið var að því. Það er ágætt að rifja það upp í þessari umræðu. Tekin er ákvörðun um að byggja hús íslenskra fræða sem kostar 3,7 milljarða. Að mínu viti er alger vitleysa að fara í þá vegferð, algert rugl. Spyrjum okkur að því hvernig staðið er að framkvæmdinni. Hlutur ríkisins eða heildarbyggingarkostnaðurinn er 3,7 milljarðar. Þegar er búið að leggja út í 300 millj. kr. kostnað við hönnun á húsinu og undirbúning verksins. Sá kostnaður var greiddur á árinu 2008. Eftir standa 3,4 milljarðar og sá kostnaður fellur á næstu þrjú ár. Þar er hlutur ríkisins 2,4 milljarðar og hlutur Happdrættis Háskóla Íslands 1 milljarður kr. Í upphaflegu tillögunum var gert ráð fyrir því að ríkið mundi greiða 1/3 af sínum hluta á hverju ári fyrir sig, sem er auðvitað eðlilegt, og happdrættið 1/3. En hverju var svo breytt í meðförum þingsins? Tillögunum var breytt á þann veg að happdrættið greiðir nánast allan sinn hluta á næsta ári, þ.e. 650 millj. kr., en ríkissjóður greiðir á árinu 2013 150 millj. kr. af þeim 2,4 milljörðum sem hann á að greiða á þremur árum. Á næstu tveimur árum, þ.e. árunum 2014 og 2015, þarf því að auka ríkisútgjöldin um 2 milljarða og 250 millj. kr. Auðvitað er þetta ekkert annað en kosningavíxill fyrir stjórnmálamenn sem samþykkja svona vitleysistillögur. Þá spyr maður auðvitað þeirrar eðlilegu spurningar og við þurfum að spyrja okkur öll að henni: Eiga hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar yfir höfuð að komast upp með svona vinnubrögð? Ég segi nei. Þarna ætla menn að taka skóflustungur til að baða sig í sviðsljósunum í kosningunum og svo eiga aðrir að sjá um vandamálið. Og það sem verra er og liggur fyrir: Þetta mun lenda á börnunum og barnabörnunum. Síðan koma hingað hæstv. ráðherrar og segja: Við erum búnir að ná tökum á ríkisfjármálunum. Það er ekkert búið að gera það. Það er langur vegur þar frá. Á þessu ári erum við greiða um tæpa 90 milljarða bara í vexti. Á næstu fjórum árum greiðum við um 400 milljarða í vexti. Ég verð að segja að ekki virðist skipta neinu máli hversu margar ræður eru haldnar hér um mikilvægi þess að sýna ráðdeild í ríkisfjármálum, það er akkúrat ekkert mark tekið á því, bókstaflega ekki neitt. Og þetta þýðir bara að byrðin mun færast inn í framtíðina. Þetta er algerlega óþolandi og ólíðandi. Setjum þetta í samhengi við það sem ég sagði áðan um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Allir verða að forgangsraða þegar þeir eiga lítið fé, hvort sem það er ríkissjóður, fjölskyldurnar eða fyrirtækin eða einhver annar. Ég hef stundum sagt og get sagt það einu sinni enn: Forgangsröðunin í ríkisfjármálum virðist vera þannig, ef við yfirfærum hana yfir á fjölskyldurnar, að hún er eins og ef foreldrarnir byrjuðu fyrst á því að fara út í búð og kaupa sér áfengi og tóbak og mundu síðan spá í því hvort þeir ættu fyrir mat fyrir börnin. Þannig blasir þetta við mér. Á sama tíma og verið er að auka útgjöld ríkissjóðs um 900 millj. kr. til reksturs Ríkisútvarpsins ríkir neyðarástand á Landspítalanum. Þess vegna set ég forgangsröðunina í þetta samhengi. Eru miklar deilur á milli stjórnmálamanna eða stjórnmálaafla um að forgangsraða til velferðarmála? Nei, það er ekki þannig. Það eru engar deilur, ég hef ekki orðið var við þær. Og ég hef heyrt hæstv. velferðarráðherra koma hingað og segja: Þetta er auðvitað bagalegt. Ríkið tapaði 25% af tekjum sínum. En þegar kemur að einhverjum gæluverkefnum og vitleysum eru alltaf til nógir peningar. Þetta er að mínu viti orðið gersamlega stjórnlaust rugl. Við getum tekið löggæsluna sem dæmi, síðast í dag var verið að ræða um ástandið þar. Það er mjög alvarlegt ástand í löggæslunni. Erum við að forgangsraða fé þangað? Nei, það er ekki gert. Hefur einhver greining verið unnin af hæstv. ráðherra áður en hann leggur þetta mál fram á því hversu mikil þörf er fyrir þessar breytingar og hversu mikil þörf er fyrir að auka ríkisútgjöldin um alla þessa peninga til Ríkisútvarpsins? Nei, engin slík vinna liggur á bak við þetta. En við fáum fréttir af því daglega, meira að segja í gegnum þann fjölmiðil sem á að auka útgjöldin til, hversu alvarlegt ástandið er til að mynda á Landspítalanum. Það liggja fyrir margar greiningar á því frá fagfólki hvað þarf að gera til að bregðast við. En nei, peningunum er forgangsraðað í þessa átt. Ég hef ekki heyrt það úr í þessum ræðustól eða annars staðar að deildar meiningar séu um það hverjar séu grunnstoðir samfélagsins sem við viljum verja fyrst og fremst. Það er auðvitað heilbrigðisþjónustan og velferðarmálin, löggæslan o.s.frv. En á sama tíma og við getum ekki sett peninga í það erum við að auka ríkisútgjöldin hér upp á 900 millj. kr. Svo að allrar sanngirni sé gætt er gert ráð fyrir því að verði þetta frumvarp að lögum, sem kallar á tæpar 900 millj. kr. í útgjaldaaukningu, 27% aukningu til Ríkisútvarpsins á einu ári, mun ríkissjóður líka tapa ákveðnum tekjum. Þó eru skiptar skoðanir á því hjá hv. þingmönnum um það hversu háar þær verði. Það er dálítið á flökti hvað þetta þýðir nákvæmlega. En ef maður les það sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofunnar er gróflega áætlað að hækkun framlagsins til Ríkisútvarpsins verði helmingi meiri, a.m.k. helmingsaukning. Málið snýst um þetta, um forgangsröðun ríkisins í fjármálum, ekkert annað. En það er aldrei hægt að koma umræðunni þangað og enginn kemur í andsvör eða ver það af hverju þetta sé gert og hvers vegna sé nauðsynlegt að gera þetta á meðan ástandið í samfélaginu er eins og það er. Þetta er hreint með ólíkindum. Þótt maður segi það kannski meira í gríni en alvöru blasir við að ástandið verði það alvarlegt að auka þurfi útgjöldin til að hægt verði að flytja af því fréttir. Það sem verst er er að alltaf er verið að færa vandamálin yfir á komandi kynslóðir. Það er ekki tekið á þeim. Ég get haldið hér langar og margar ræður um það og hef gert það í gegnum tíðina en einhvern veginn virðist ekkert breytast. Þegar maður fer yfir það hvernig staðið er að útgjaldaaukningunni þá á að fylgja ákveðnum reglum og lögum þegar frumvörp eru lögð fram. En það er ekkert farið eftir því, ekki nokkurn skapaðan hlut. Ekkert er farið eftir því hvernig á að meta hvað viðkomandi framkvæmd mun kosta, rekstrarútgjöld ríkissjóðs eða nokkurn skapaðan hlut. Þess vegna segi ég: Þetta er algerlega stjórnlaus vitleysa. Hefði ekki verið nær að skoða og greina hvort þörf sé fyrir alla þá starfsemi sem Ríkisútvarpið er með? Það væri kannski æskilegra að gera það og meta hvort ekki mætti bara skera meira niður heldur en að auka útgjöldin. Ég verð að segja fyrir mig að ég mundi frekar vilja sleppa við nefskattinn og greiða hann til einhvers annars miðils. Ég mundi ekki sakna neins nema kannski fréttanna, veðurfréttanna, Kastljóssins og Landans. Það mundi ekki trufla mitt daglega líf ef ég missti af öllu öðru. Ég mundi frekar vilja setja hluta af nefskattinum sem á að fara til Ríkisútvarpsins annað, breyta skattinum þannig að meira af honum færi til Landspítalans eða löggæslunnar. En það er auðvitað ekki spurt að því. Hér er verið að auka útgjöld ríkissjóðs um 900 millj. kr., auðvitað frá og með 1. janúar 2014 þegar ríkisstjórnin er farin frá. Það er alltaf verið að auka inn í framtíðina. Þetta snýst að mínu viti um forgangsröðun í ríkisfjármálum og hvað við viljum verja. Viljum við verja velferðarkerfið eða viljum við auka umsvif Ríkisútvarpsins? Að mínu viti liggur ekki til grundvallar þessu máli að þörf sé fyrir aukningu. Það geta verið aðrir sem eru annarrar skoðunar en það er mjög dapurlegt þegar hv. stjórnarliðar sem verja þetta mál treysta sér ekki til að koma hingað upp í andsvör og svara þessum athugasemdum og sjá sér ekki fært í meðförum nefndarinnar að setja einu sinni eina línu um útgjöld til Ríkisútvarpsins í nefndarálitið. Þó að það hafi komið hörð og réttlát gagnrýni á þá hluti er ekki ein lína um það.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Allnokkrir þingmenn hafa blandað sér í þessa umræðu og það er ýmislegt í frumvarpinu sem er skárra en í þeim frumvörpum sem við höfum rætt um þetta sama mál á fyrri þingum, en engu að síður er ýmislegt sem vert er að ræða um. Ég tel að hlutverk Ríkisútvarpsins sem er skilgreint í 3. gr. frumvarpsins sé enn allt of víðtækt. Engin tilraun er gerð til að mæta þeirri miklu umræðu og þeim hörðu athugasemdum sem komið hafa fram, sérstaklega frá þeim sem eru að reyna að starfrækja einkarekna fjölmiðla hér á landi, gagnvart því ofurefli sem RÚV er. Í 3. tölulið 3. gr. er fjallað um hvaða fjölmiðlaefni skuli vera hið minnsta hjá Ríkisútvarpinu. Þar kemur fram að: „Fjölmiðlaefnið skal hið minnsta vera fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni.“ Einkareknu fyrirtækin hafa aðallega gert athugasemdir við orðalagið „afþreying af ýmsum toga“ og ég get ekki séð að því hafi verið breytt á nokkurn máta í meðförum nefndarinnar þrátt fyrir að ýmsir, meðal annars Skjár einn, hafi sent inn athugasemdir nú eins og svo oft áður. Hann gerir vel grein fyrir athugasemdum sínum í umsögn sinni og spyr hvers vegna skilgreiningin sé ekki þrengri þar sem Ríkisútvarpið hafi til þessa talið hlutverk sitt vera að bjóða upp á afþreyingarefni sem hafi í rauninni enga skírskotun til menningarlegs eða listræns íslensks efnis. Við þekkjum að á RÚV eru til dæmis sýndir ýmsir bandarískir þættir sem njóta mikilla vinsælda og kosta væntanlega mikið. Ég skil vel athugasemdirnar frá þeim sem eru að reyna að keppa á þessum markaði, sérstaklega í ljósi þess að ekki er gerð tilraun með nægilega skýrum hætti til þess að sporna gegn því að Ríkisútvarpið sé jafnöflugt á auglýsingamarkaði og raun ber vitni. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór ítarlega yfir að gert er ráð fyrir að frumvarpið kosti tæpar 900 millj. kr., þ.e. að 900 millj. kr. viðbót komi inn í rekstur RÚV á ári. Það er gagnrýnt mjög harðlega af hálfu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, að ekki sé gerð tilraun til þess að afmarka fjárhagslega þetta almannaþjónustuhlutverk RÚV. Við þekkjum að helstu sjónarmið og rökstuðningur fyrir því að RÚV sé til er sá að stofnunin hafi sérstakt almannaþjónustuhlutverk og ég get staðfest að stundum þarf að grípa til þess þegar hér verða náttúruhamfarir, jarðskjálftar, eldgos og svo framvegis og mikilvægt er að það sé til staðar. Hins vegar verður að vera alveg ljóst að RÚV og tilvist þess ýti ekki öðrum út af markaðinum og geri einkaaðilum ókleift að starfa í samkeppni við ríkisrekna fjölmiðilinn. Þessvegna þarf að vanda til verka og fyrst menn eru hér að leggja til heildarlög um Ríkisútvarpið þá tel ég rétt að taka meira mark á þessum sjónarmiðum og ég hefði viljað sjá frekari breytingar í þá átt. Það veldur mér ákveðnum vonbrigðum að þeir þingmenn sem leggja fram þetta mál hafi ekki farið í andsvör við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson til að reyna að upplýsa okkur betur um það hvers vegna menn telja nauðsynlegt, nú á þessum tímum þegar við horfum upp á niðurskurð í ríkisrekstri, að bæta 900 millj. kr. inn í fjárheimildir þessa ríkisrekna fjölmiðils. Ég átti orðastað við hæstv. innanríkisráðherra fyrir um það bil klukkustund um löggæslumál. Sá ágæti ráðherra hélt því fram að við sjálfstæðismenn værum ekki samkvæm sjálfum okkur þegar við töluðum í einu orðinu um að bæta þyrfti í hvað varðar löggæsluna, það væri búið að skera of mikið niður á því sviði, en gætum ekki bent á neitt annað sem út ætti að fara. Hér er dæmi um eitthvað sem ég tel að eigi ekki að gera, ég tel að ekki eigi að auka fjárframlög til Ríkisútvarpsins um 900 millj. kr.  Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar segir jafnframt að ekki komi fram nægjanlegar upplýsingar í rökstuðningi ráðuneytisins fyrir því að þessar breytingar séu nauðsynlegar, hvers vegna hækka þurfi framlagið svona mikið. Ég verð að segja, herra forseti, að ég þarf að fá upplýsingar um þetta. Umsögn fjárlagaskrifstofunnar er mjög athyglisverð, af því að hér segir, með leyfi forseta: „Jafnvel þótt fyrirtækið þyrfti á engan hátt að laga starfsemi sína að breyttu hlutverki og rekstrarskilyrðum vegna ákvæða frumvarpsins, heldur ætti að mæta því að fullu með auknum ríkisframlögum, verður ekki annað séð en að hækkun framlagsins yrði gróflega áætluð helmingi meiri.“ Síðan er það gagnrýnt og sett í samhengi við að ríkisstjórnin hafi sett fram stefnumörkun í ríkisfjármálum um að ríkissjóður verði orðinn hallalaus árið 2014. Hér er komið fram verulegt frávik frá settum markmiðum og því tel ég að það sé rökstutt sérstaklega hvers vegna menn leggja þetta til hér, ekki síst fyrst að fjárlagaskrifstofan gerir þessar harðorðu athugasemdir við málatilbúnað menntamálaráðuneytisins. Herra forseti. Ég tel að Ríkisútvarpið og hlutverk þess eigi að vera í stöðugri endurskoðun. Ég tel að ríkisrekstur á þessum fjölmiðli okkar eigi ekki að verða til þess að frjáls samkeppni á markaðinum leggist af eða laskist, líkt og fullyrt er í þeim umsögnum sem hafa borist frá einkaaðilum á þessum markaði. Fram kemur í nýlegri landsfundarsamþykkt okkar sjálfstæðismanna að landsfundurinn telur að endurskilgreina beri þörf samfélagsins fyrir ríkisfjölmiðil og ég er sammála því. Ég tel að við eigum að nota tækifærið, fyrst að verið er að leggja fram þetta mál og fyrst að þessi umræða á sér stað, og kalla eftir því að þingmenn allra flokka setjist saman yfir það hver raunveruleg þörf samfélagsins sé fyrir ríkisfjölmiðil. Telja allir hér inni að hægt sé að rökstyðja á grundvelli samfélagshagsmuna að Rás 2 sé til staðar? Ég skil rökin varðandi almannahættuna og þegar upp koma tilvik eins og ég taldi upp áðan varðandi náttúruvá og svo framvegis, að þá þurfi að vera til eitthvert apparat sem hægt er að nýta til þess að boða menn og koma á framfæri tilkynningum og svo framvegis, þegar svo ber undir. En hvers vegna þarf Rás 2 að vera ríkisrekin? Ég hef enn ekki alveg áttað mig á því. Jafnframt kemur fram í landsfundarályktun okkar að þegar þessi endurskoðun og endurskilgreining á þörf samfélagsins fyrir ríkisfjölmiðil hafi farið fram sé rétt að endurskoða tilvist og hlutverk Ríkisútvarpsins ef ástæða þykir til. Ég held að við þurfum að fara í þessa vinnu, ég held að það sé það besta sem við getum gert og ég sakna þess svolítið að við höfum ekki tekið meiri umræðu um þetta hér í þinginu á þverpólitískum grunni. Sjálfsagt á sú umræða að fara fram í dag, en það eru ekki margir hér í salnum sem ætla sér að blanda sér í umræðuna. Herra forseti. Ég var ekki búin að fjalla um 3. gr. þar sem reynt er að skilgreina hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins og þar sem fjallað er um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Þar er fyrst talið upp að markmið fjölmiðlaþjónustu RÚV sé: „Að mæta lýðræðislegum, menningarlegum og samfélagslegum þörfum í íslensku samfélagi með miðlun texta, hljóðs og mynda.“ Gott og vel, maður getur svo sem skilið það. Síðan kemur fram í öðru lagi að: „Ríkisútvarpið skal framleiða og miðla vönduðu og fjölbreyttu efni með mismunandi tæknilegum aðferðum til allra landsmanna óháð búsetu. Ríkisútvarpið skal gera ráðstafanir til að hægt sé að flytja fréttir og framleiða efni utan höfuðborgarsvæðisins.“ Hér er sem sagt lögð áhersla á bæði fjölbreytt og vandað efni, sem og fréttaflutning alls staðar að af landinu. Í ljósi þess að Ríkisútvarpið hefur lagt niður starfsstöðvar sínar hringinn í kringum landið á kjörtímabilinu spyr maður sig hvort það sé álit bæði ráðherra og menntamálanefndar, sem er í rauninni að taka undir, eða ég skil það þannig, að of langt hafi verið gengið í þessum efnum og vill hverfa til baka, að RÚV hafi verið á rangri leið á kjörtímabilinu með því að leggja þessar starfsstöðvar niður. Herra forseti. Við upplifum mikla breytingatíma og auðvitað er eðlilegt að við tökum starfsemi Ríkisútvarpsins til endurskoðunar. Ég hélt að við værum meðal annars að gera það til þess að reyna að ná fram meiri hagræðingu og ná betur utan um almannahlutverkið. Ég hélt að við mundum fá út úr þessu öllu saman minni umgjörð, minni heimildir og lægri fjárframlög, en það er ekki alveg þannig. Ég verð að spyrja þá stjórnarliða sem hér eru og ætla sér væntanlega að taka til máls í lok umræðunnar: Hvers vegna notuðu menn ekki tækifærið við þessa endurskoðun á lögunum og þá endurskoðun um starfsemi Ríkisútvarpsins sem hér hefur væntanlega farið fram í undirbúningi málsins til þess að draga saman seglin, til þess að hagræða og til þess að stuðla að því að lækka útgjöld ríkissjóðs? Það sem er veigamest í frumvarpinu gagnvart fjármálum þessa opinbera hlutafélags og þá ríkissjóði eru ákveðnar takmarkanir á umsvifum á auglýsingamarkaði, ég tel rétt að taka það fram svo allrar sanngirni sé gætt, en ég tel einfaldlega að ekki sé nægjanlega langt gengið. Það er meðal annars bannað að brjóta upp einstaka dagskrárliði, gera hlé á útsendingu og setja inn auglýsingar, og jafnframt er bannað í tilteknum atriðum að vera með kostun. Örlítil breyting er gerð á því í breytingartillögum nefndarinnar, hér er nefndin að leggja til að eftirfarandi texti komi inn: „Ríkisútvarpinu er óheimilt að afla tekna með kostun dagskrárefnis en þó má víkja frá því í eftirfarandi tilvikum: a. við útsendingu íburðarmikilla dagskrárliða til að mæta útgjöldum við framleiðslu eða kaup á sýningarrétti, b. við útsendingu innlendra íþróttaviðburða og umfjöllun um þá.“ Herra forseti. Þá spyr maður sig hvort umræðan í nefndinni hafi náð nægjanlega langt, ef verið er að leggja til þessa breytingu á 7. gr. frumvarpsins. Tóku menn það til alvarlegrar skoðunar inni í nefndinni að banna þetta alfarið? Átti sú umræða sér stað? Fóru menn í það að rannsaka það og fullvinna skoðun á því hvaða afleiðingar þetta mundi hafa fyrir fjárhag stofnunarinnar og eins hvaða áhrif þetta mundi hafa á möguleika annarra stöðva til þess að taka að sér að sýna svona íburðarmikla dagskrárliði, eins og þetta er kallað hérna í textanum? Ég held að menn þurfi að skoða málin betur því ég tel að menn hefðu átt að ganga lengra. Síðan er ákvæði í 9. gr. sem er vert að ræða og fjallar um stjórn Ríkisútvarpsins. Í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar get ég ekki séð að menn hafi lagt til nokkrar breytingar á stjórn Ríkisútvarpsins, miðað við hvernig þær koma frá ráðuneytinu. Miðað við frumvarpið eiga að sitja sjö menn í stjórn, jafnmargir til vara, og er hún kosin til tveggja ára í senn. Valnefnd tilnefnir fimm fulltrúa í stjórn og fimm til vara en það er ráðherrann sem skipar í þessa valnefnd. Ráðherra skipar fimm manns og jafnmarga til vara í valnefnd til tveggja ára í senn. Síðan er það allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis sem tilnefnir þrjá fulltrúa og jafnmarga til vara. Herra forseti. Er einhver hefð fyrir því að nefndir Alþingis séu með tilnefningarrétt inn í stjórnir opinberra hlutafélaga eða hér fyrrum daga inn í stjórnir ríkisfyrirtækja? Er það eitthvað sem tíðkast? Ég kannast ekki við það. Við kjósum stundum fulltrúa inn í ýmsar stjórnir hér í þinginu en ég kannast ekki við að nefndir Alþingis almennt séu með slíkt vald og kalla eftir skýringu á því hvers vegna þetta kemur inn með þessum hætti. Af hverju er það ekki þingið sjálft sem hefur þetta tilnefningarvald? Kannski er svörin við þessu öllu að finna í greinargerðinni, en ég kannast ekki við að nein umræða hafi farið fram um að breyta eigi þessum tilnefningarrétti almennt. Ég get heldur ekki séð rökstuðning í greinargerðinni fyrir breytingum á þeim hefðum sem hingað til hafa gilt varðandi tilnefningar og skipanir frá Alþingi inn í stjórnir. Nefndir Alþingis hafa aðallega það hlutverk að fjalla um ýmis málefni en ekki menn og það er almenna reglan. Er þetta einhver ný regla, herra forseti, er þetta það sem koma skal almennt varðandi tilnefningar í tilvonandi löggjöf á öðrum sviðum? Ég veit það ekki, herra forseti, mér finnst ekki fara vel á þessari breytingu. Svo ég klári að fara yfir hverjir sitja í stjórn þá tilnefnir Bandalag íslenskra listamanna einn fulltrúa og annan til vara og Samstarfsnefnd háskólastigsins tilnefnir einn fulltrúa og annan til vara. Síðan er það valnefndin sem tilnefnir fimm fulltrúa í stjórn og fimm til vara. Hér kemur fram að hafa skuli: „… hagsmuni Ríkisútvarpsins að leiðarljósi og að meðal stjórnarmanna sé m.a. þekking og reynsla af fjölmiðlun, menningarmálum, nýjum miðlum á hverjum tíma, rekstri og stjórnun fyrirtækja. Þá skal gæta að jafnrétti kynjanna …“ Það er gott að verið sé að reyna að gera ráð fyrir því að þarna inn komi aðilar með þekkingu á öllum þessum sviðum, en hvernig verður þessi valnefnd skipuð? Hverjir eiga að sitja í henni? Miðað við frumvarpið þá velur ráðherrann í þessa nefnd, hvers vegna er það ekki bara ráðherrann sjálfur sem velur og tilnefnir þessa fimm aðila? Er það ekki hreinna og beinna en að reyna að búa til einhverja valnefnd,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við ákalli frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur varðandi það að fá útskýringar á þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu og meiri hlutinn tekur undir um tekjur Ríkisútvarpsins. Er rétt að árétta að þarna er verið að leggja til að útvarpsgjaldið, sem tekið er af skattborgurum landsins, renni óskipt til Ríkisútvarpsins og röksemdin - þetta er reyndar reifað í frumvarpinu og var reifað í áliti meiri hlutans á síðasta þingi. Ástæðan er sú að menn telja að þetta sé farsælasta leiðin til að reyna að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og auka möguleika þess á að það sé ekki háð því á hverjum tíma að hið pólitíska vald geti valdið óeðlilegum sveiflum í fjárhag þessa fjölmiðils. Það er mikilvægt að hafa í huga að þetta er mjög sérstakt fyrirbæri og þessi miðill hefur það hlutverk að hann þarf að fjalla um samfélagsleg málefni og veita almenningi upplýsingar um það sem efst er á baugi á hverjum tíma en fær lifibrauð sitt að miklu leyti frá þessari samkomu hér, frá löggjafarvaldinu. Það er skýringin á því að lagt er til að útvarpsgjaldið renni sem sagt alfarið til útvarpsins. Það er rétt að vekja athygli á því að við áttum orðastað um þetta efni, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, þegar ég flutti framsöguræðu mína og hann kom í andsvar við mig um nákvæmlega þetta atriði. Fjárlaganefnd benti vissulega á að þetta markmið um fjárhagslegt sjálfstæði væri mikilvægt en ætti að geta staðið óbreytt þó að fjármögnun væri ekki breytt frá því sem nú er en nefndi engar sérstakar leiðir í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér upp og eiga þessa samræðu við mig. En það kemur líka fram í áliti fjárlagaskrifstofunnar að hún telur það, þetta er á bls. 46, misskilning á fjárstjórnarvaldi Alþingis og hlutverki fjárlaga sem komi fram í greinargerð frumvarpsins að með mörkun útvarpsskattsins til RÚV verði þetta félag í eigu ríkisins sjálfstætt eða óháð hinu pólitíska og efnahagslega valdi stjórnvalda, eins og reifað er svo áfram í umsögninni og hv. þingmaður kannast við. Er ekki einfaldlega rangt að nálgast málið með þessum hætti og rétt að leiðrétta það hér í þinginu áður en lengra er haldið? Síðan langar mig, fyrst hv. þingmaður kom hér í andsvar við mig, að spyrja hvort hann geti gefið mér einhverja skýringu á því hvers vegna allsherjar- og menntamálanefnd er falið það vald að skipa þrjá stjórnarmenn, eins og ég fór yfir í ræðu minni, og mér finnst afskaplega sérkennileg breyting á því hvernig við skipum í stjórnir opinberra hlutafélaga.

Virðulegi forseti. Ég held að það verði að segjast eins og er að meiri hlutinn er þeirrar skoðunar, bæði á fyrra þingi og þessu, að þetta sé skýrasta og hnitmiðaðasta leiðin til að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði stofnunarinnar að RÚV fái útvarpsgjaldið allt til sín. Við höfum ekki fundið neinar aðrar leiðir og eins og ég nefndi áðan; fjárlaganefnd, sem telur að fyrirkomulagið eigi að vera óbreytt, nefnir engar aðrar leiðir til að virða þetta fjárhagslega sjálfstæði sem sú nefnd telur sömuleiðis að sé mikilvægt. Varðandi stjórnina er það kannski að hluta til af sama meiði. Það breytta fyrirkomulag sem þar er lagt til frá því sem núna er er lagt til með einmitt þetta sama sjálfstæði, ekki fjárhagslegt sjálfstæði en sjálfstæði RÚV gagnvart beinni íhlutun hins pólitíska valds, að það verði ekki lengur þannig að Alþingi skipi beint fulltrúana í stjórnina en aðkoma Alþingis verði í gegnum það að skipa fulltrúa í þessa valnefnd og sú nefnd hafi það hlutverk að velja saman fulltrúa sem geti þá lagt í púkkið reynslu úr ólíkum áttum sem geti nýst Ríkisútvarpinu hvað varðar menningarleg, lýðræðisleg og samfélagsleg verkefni. Þarna er því verið að skapa þessa armslengdarfjarlægð sem menn telja mikilvægt að sé á milli pólitíska valdsins annars vegar og Ríkisútvarpsins hins vegar þannig að bæði þessi atriði, varðandi útvarpsgjaldið og auknar tekjur og stjórnina, eru af sama meiði, að reyna að auka sjálfstæði þessa fjölmiðils sem hefur þetta mikilvæga hlutverk. Það er líka mikilvægt að vekja athygli á því að með þessu frumvarpi er verið að reyna að skapa betra jafnvægi á þessum markaði þannig að það eru ekki eingöngu meiri tekjur sem renna til RÚV í gegnum útvarpsgjaldið, á móti er verið að minnka tekjur RÚV um 350–400 milljónir 

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma inn á í þessari ræðu. Hér liggur fyrir frumvarp sem hefur að sönnu komið fyrir þingið áður, en fékk ekki mikla umræðu í þingsal þótt það hafi örugglega fengið ágæta yfirferð í nefndinni á síðasta þingi. Ég hef ekki fyrr í þessari umræðu tjáð mig um frumvarpið svo neinu nemi. Tilgangur þess virðist tvíþættur. Annars vegar er um það að ræða að verið er að koma til móts við evrópskar tilskipanir og hins vegar er að einhverju leyti, a.m.k. á yfirborðinu, verið að bregðast við athugasemdum sem hafa komið fram um hversu víðfeðm starfsemi Ríkisútvarpsins er eða getur verið í ljósi núgildandi laga. Þegar ég les þetta velti ég mjög fyrir mér hvort frumvarpið nái þeim markmiðum sem að er stefnt. Ég velti til dæmis fyrir mér þegar ég les þau fjölmörgu atriði sem felld eru undir hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins hvort þar sé í raun og veru skýrður nokkur skapaður hlutur miðað við það sem nú er í lögum, hvort við stöndum ekki einfaldlega frammi fyrir því að verði frumvarpið samþykkt verði jafnóljóst og verið hefur til þessa hvað flokkast undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu sem er lykilhugtakið, má segja, í sambandi við skilgreiningu á verkefnum Ríkisútvarpsins. Ég horfi á 3. gr. auðvitað sérstaklega í því sambandi og þá löngu lista sem þar er að finna um öll þau fjöldamörgu atriði sem teljast til fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ég er, eins og alveg örugglega flestir þingmenn, sammála mjög mörgu þarna. Ég tel að margt sem þarna er að finna geti vel flokkast undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ég sé hins vegar í hendi mér, og held að það geri þingmenn almennt, að harla fátt fellur ekki undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu miðað við þessa upptalningu. Hér er fjallað um að fjölmiðlaþjónustan hafi það að markmiði að gæta lýðræðislegra, menningarlegra og samfélagslegra þarfa með miðlun texta, hljóðs og mynda. Síðan er upptalning á mörgum atriðum, talað um fréttir, fréttaskýringar, fræðsluefni, menningarefni, listaefni, íþróttaefni o.s.frv. Svo er á öðrum stað talað um að miðla afþreyingarefni og menningarefni við hæfi fólks á öllum aldri. Erlent efni skal vera frá mismunandi menningarheimum. Þetta eru ekkert óskaplega skýr skil, þetta er ekkert óskaplega skarpt. Þetta takmarkar ekki starfsemi Ríkisútvarpsins mjög mikið ef menn eru að hugsa um það. Þetta setur starfsemi Ríkisútvarpsins, efnisvali og öðru slíku ekki miklar skorður. Ég velti fyrir mér hvort það sé í sjálfu sér einhver ávinningur af því að samþykkja lagatexta upp á tvær blaðsíður sem felur í sér langa upptalningu á verkefnum af þessu tagi ef við sjáum þegar upp er staðið einfaldlega fram á það að upptalningin er svo víðtæk að hún getur náð til nánast alls undir sólinni. Ég velti líka fyrir mér ákvæðinu sem kemur þar í kjölfarið, 4. gr. sem fjallar um dótturfélög. Ég fæ ekki betur séð en að heimild Ríkisútvarpsins til að stofna dótturfélög sem fást við svo til hvað sem er sé bara býsna opin miðað við þessa frumvarpsgrein. Ég sé ekki betur en að hægt sé að gera afskaplega margt á þeim grundvelli sem þarna er að finna. Þegar þetta tvennt er skoðað, annars vegar markmið Ríkisútvarpsins, tilgangur og skyldur miðað við 3. gr., og hins vegar heimildir til að fara út í aðra starfsemi í formi dótturfélaga, virðist Ríkisútvarpið svo til algjörlega frjálst að því að velja þá starfsemi sem það kýs til þess að beina kröftum sínum að. Það má auðvitað lesa út að það er hægt að gera til þess vissar kröfur en það hefur út af fyrir sig verið hægt að gera á grundvelli gildandi laga. Það er nú þegar öryggistæki, vettvangur fréttamiðlunar og menningarlegur fjölmiðill, það eru ákvæði í núgildandi lögum sem kveða á um allt slíkt. Mér finnst verið að fara í afskaplega mikla lagasmíð og mikil textaskrif án þess að það breyti endilega svo miklu um þá stöðu sem er uppi í dag. Ég velti fyrir mér, spyr enn og nú hv. framsögumann málsins sem hér er staddur, hv. þm. Skúla Helgason: Að hvaða leyti telur hann að frumvarpið setji starfsemi Ríkisútvarpsins skorður? Er á einhvern hátt verið að því? Hvað er það sem Ríkisútvarpið hefur verið að gera eða gæti verið að fara að gera sem það getur ekki gert nái þetta frumvarp fram að ganga? Er eitthvað í frumvarpinu sem þrengir að starfsemi Ríkisútvarpsins eða setur því skorður miðað við það fyrirkomulag sem við þekkjum í dag? Er ekki einfaldlega um það að ræða að allt sem í dag er talið á verksviði Ríkisútvarpsins verður áfram á verksviði Ríkisútvarpsins? Því til viðbótar getur Ríkisútvarpið stofnað dótturfélag um svo sem hvað sem er. Ég hef ekki átt sæti í allsherjar- og menntamálanefnd sem hefur fjallað um þetta, en af gögnum málsins, frumvarpinu, greinargerð og nefndaráliti, get ég ekki séð að þarna sé um neitt annað að ræða en að verið sé að segja að Ríkisútvarpið geti gert nokkurn veginn það sem það er að gera á grundvelli gildandi laga með aðeins meiri orðaflaumi, fleiri ákvæðum, fleiri málsgreinum og greinum. Ef það ætlar að gera eitthvað til viðbótar því sem það er að gera í dag verður það að gjöra svo vel að stofna dótturfélag um það, en það eru engin takmörk á því um hvað dótturfélagið getur snúist. Það eru engin takmörk fyrir því eftir því sem ég fæ best séð en auðvitað kann að vera að mér sjáist yfir eitthvað í þessu sambandi. Ég velti líka fyrir mér stjórnskipun Ríkisútvarpsins, bara svo ég nefni annað atriði sem ég skil ekki alveg. Ég verð að játa að í 9. gr. sérstaklega, þar sem fjallað er um stjórnina, finnst mér menn flækja hlutina alveg óskaplega mikið. Ætli það sé jafnflókið í nokkurri stjórn í nokkru opinberu fyrirtæki að koma saman stjórn? Mér finnst þetta alveg óskaplega flókið. Auðvitað má segja að markmiðin séu jákvæð og góð, að það eigi að stuðla að því með einum eða öðrum hætti að ólíkir straumar og ólík sjónarmið komist að. Auðvitað er markmiðið að þarna eigi að vera breið stjórn sem byggir á faglegum og fræðilegum grundvelli og allt það, en það er verið að fara alveg óskaplega flókna leið til þess. Það er verið að flækja hlutina töluvert mikið. Það er svolítið í tísku að tilnefna valnefndir til að velja í stöður, embætti eða annað þess háttar. Ég verð að játa að mér finnst ansi mikið í lagt að hafa valnefnd með tiltölulega flókinni samsetningu vegna stjórnarsæta í Ríkisútvarpinu, jafnvel þó að þar sé um að ræða ágæta og mikilvæga stofnun. Mér finnst bara ansi mikið í lagt að fara þessa leið. Eins og kemur fram í 9. gr. er gert ráð fyrir því að stjórn Ríkisútvarpsins sé þannig skipuð að í fyrsta lagi tilnefni ráðherra einn mann sem kjörinn skuli formaður og einn til vara. Það er ágætt að trúnaðarmaður ráðherra starfi þá á hans ábyrgð sem formaður. Það vekur athygli að valnefnd þarf ekkert að leggja mat á þá sem koma til greina í þá stöðu. Hið sama á við um fulltrúa starfsmannasamtakanna sem einnig er gert ráð fyrir að fari inn í stjórnina án aðkomu valnefndar. Svo er gert ráð fyrir að fimm til viðbótar séu valdir af þessari valnefnd. Þar á skipanin að vera með þeim hætti, eins og hér hefur komið fram, að Bandalag íslenskra listamanna tilnefnir einn og Samstarfsnefnd háskólastigsins annan. Allt í góðu með það, ég hef engar sérstakar athugasemdir við að þessir aðilar tilnefni þarna menn inn. Ég verð hins vegar að játa að mér finnst, eins og hv. síðasta ræðumanni, Unni Brá Konráðsdóttur, mjög sérkennilegt að allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis tilnefni þrjá fulltrúa og þrjá til vara, ekki vegna þess að ég sé eitthvað smeykur í sjálfu sér við aðkomu Alþingis að skipun í stjórnir, en mér finnst mjög sérkennilegt, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir benti réttilega á, að einni fagnefnd þingsins skuli falið tilnefningarhlutverk í þessu sambandi þegar horft er til þess að nefndir þingsins hafa almennt ekki hlutverki að gegna þegar kemur að skipunum í svona nefndir. Alþingi kýs fólk í stjórnir og nefndir og fyrir því er löng hefð. Alþingi kýs og þá er það jafnan þannig að hér eru lagðir fram listar sem venjulega eru afgreiddir ágreiningslaust, listar yfir stjórnir stofnana, sjóða og þess háttar. Þess er þá að jafnaði gætt að það sé einhver hlutfallslegur stöðugleiki í því, ef ég mætti nota það orðalag, þannig að áhrif manna á skipanina ráðist að einhverju leyti af hlutföllum í þinginu.  Hvernig á þetta að vera þegar allsherjar- og menntamálanefnd tilnefnir þrjá fulltrúa? Hvernig sjá menn það fyrir sér? Er það þá meiri hlutinn í allsherjar- og menntamálanefnd sem getur tilnefnt alla þrjá fulltrúana? Gildir einhver hlutfallskosning eða eitthvað þess háttar? Við skulum gefa okkur að það geti verið ágreiningur og þá verða reglurnar að minnsta kosti að vera þannig úr garði gerðar að þær geti tekist á við hann. Reyndar er ekki alveg óþekkt að nefnd á vegum þingsins sé valin með hreinni meirihlutakosningu eins og var með hið svokallaða stjórnlagaráð sem er sennilega eina dæmið í seinni tíð þar sem fjölskipuð nefnd á vegum þingsins er valin þannig að meiri hlutinn kýs alla og minni hlutinn engan. En það er önnur saga. Í þessu tilviki velti ég fyrir mér og varpa því inn í umræðuna hvort það sé ekki einhver misskilningur að segja að allsherjar- og menntamálanefnd eigi að hafa þetta hlutverk. Er það ekki einhver misskilningur? Á þetta ekki að vera Alþingi? Á ekki Alþingi að kjósa þrjá menn í valnefnd ef það er á annað borð nauðsynlegt að hafa þessa nefnd og hafa þessar flækjur í sambandi við aðdraganda þess að menn taka sæti í stjórn? Ég virði það alveg við hæstv. ráðherra og stjórnarmeirihlutann að vilja stíga varlega til jarðar varðandi stjórn Ríkisútvarpsins og gæta þess að gengið sé þannig frá málum að sem flest sjónarmið komist að o.s.frv. Mér finnst samt fyrirkomulagið sem valið er í 9. gr. allt of flókið miðað við það tilefni sem um er að ræða. Ég vísa bara til 10. gr. og velti hreinlega fyrir mér hvort verkefni stjórnar Ríkisútvarpsins miðað við lögin séu þess eðlis að það sé ástæða til að hafa allar þessar krúsidúllur í sambandi við skipun í stjórnina. En það er önnur saga. Ég hef mikla fyrirvara og efasemdir um þetta. Hæstv. forseti. Ég ætla svo sem ekki að staldra öllu lengur við þessa umræðu. Þegar ég horfi á breytingartillögu meiri hlutans í hv. allsherjar- og menntamálanefnd um framboðskynningu og þess háttar velti ég fyrir mér hvort þar sé hinn ágæti meiri hluti í nefndinni hugsanlega að flækja hlutina dálítið mikið. Er ekki einfaldlega hægt að gera þá almennu kröfu til Ríkisútvarpsins að það gæti jafnræðis í aðdraganda kosninga, hvaða kosningar sem það svo sem eru? Er ekki hægt að gera almennt þá kröfu að jafnræðis sé gætt? Þarf að skrifa þetta út eins og þarna er gert? Vilji menn hafa ríkisútvarp, er þá ekki ástæða til að treysta því til að framfylgja þessu? Þarf að skrifa inn svona texta? Ekkert af því sem ég rek augun í þarna sjokkerar mig eða veldur mér sérstökum áhyggjum en ég velti fyrir mér hvort verið sé að gera hlutina kannski ívið of flókna. Þarna eru hins vegar atriði sem ég hef svolitlar áhyggjur af og þau snerta möguleika annarra aðila á fjölmiðlamarkaði til að reka sína starfsemi. Það er einmitt þess vegna sem ég tek hér til umræðu þau ákvæði sem varða hlutverk Ríkisútvarpsins, þ.e. það svið sem það getur starfað á. Ríkisútvarpið hefur ótvírætt mikið forskot á aðra aðila varðandi fjölmiðlastarfsemi vegna tekjumöguleika sem ég ræði ekki í þessari lotu en verð að játa að það fyrirkomulag sem hér er gert ráð fyrir, og hefur raunar verið, er þess eðlis að mér finnst full ástæða til að efast um það. Látum það vera. Meðan Ríkisútvarpið hefur tekjur sínar að stórum hluta af sköttum með þeim hætti sem nú er gert ráð fyrir er augljóst að Ríkisútvarpið hefur mikið forskot á aðra aðila á fjölmiðlamarkaði. Í ljósi þess forskots er ekki óeðlilegt að gerð sé sú krafa til Ríkisútvarpsins að það beini kröftum sínum fyrst og fremst að þeim verkefnum sem aðrir sinna ekki, að það standi sig í fréttaflutningi, á sviði menningarmála og fræðsluefnis þar sem markaðsöflin geta kannski ekki haldið uppi nægilega öflugri starfsemi. Þegar við beitum skatttekjum og ríkisframlagi til að halda uppi starfsemi á sviði öryggismála, fræðslumála, fréttamála og menningarmála finnst mér mikið álitamál að hve miklu leyti ríkisútvarp á yfir höfuð að starfa og keppa á afþreyingarmarkaðnum þar sem leikararnir á sviðinu eru fleiri, samkeppnin er meiri og möguleikar annarra skerðast þar með. Mér finnst það mikið álitamál og geri út af fyrir sig 

Virðulegi forseti. Mig langaði að koma hingað upp og svara þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Birgir Ármannsson varpaði fram í ágætri og málefnalegri ræðu sinni. Hún lýtur í raun og veru að tilganginum með þessu frumvarpi og ekki síst því sem lýtur að því að afmarka betur almannaþjónustuhlutverkið, eins og nefnt er í nefndarálitinu. Það er rétt að annað af meginmarkmiðum frumvarpsins er að afmarka betur og greina að þessi tvö hlutverk, annars vegar almannaþjónustuhlutverkið og hins vegar það sem við getum flokkað undir samkeppnisrekstur. Hvort tveggja er gert með því að útlista í býsna nákvæmu máli í 3. gr. hvað fellur undir almannaþjónustuhlutverk. Það er vissulega víðtækt. Það má taka undir að það er býsna breitt svið rétt eins og í gildandi lögum. Ég vek athygli á því að heimild Ríkisútvarpsins að fara býsna vítt og breitt í starfsemi sinni er mjög almenn og opin. Í 4. gr. er síðan sá áskilnaður sem á rætur í athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA um að takmarka þurfi miklu betur samkeppnisreksturinn og ramma hann inn í ljósi reglna Evrópusambandsins um ríkisaðstoð. Í greinargerð með frumvarpinu er einmitt áskilið hvaða starfsemi Ríkisútvarpsins eigi heima í dótturfélögum. Ég tel eðlilegt, með leyfi forseta, að fara hér nokkrum orðum um það. Þar er talið upp: Sala auglýsinga og kostunarrýmis í dagskrá móðurfélagsins. Sala á dagskrárefni og sýningarrétti á eigin framleiðslu. Samframleiðsla á efni með erlendum sjónvarpsstöðvum og fyrirtækjum. Sala á dagskrárefni til almennings. Leiga á aðstöðu, tækjum og búnaði. Sala á þjónustu og hlutum sem tengjast dagskrárefni. Það er því skýrt í frumvarpinu hvaða þættir það eru í núverandi starfsemi Ríkisútvarpsins sem eiga erindi og heima í dótturfélagarekstri í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað rétt að í 3. gr. er listað upp í talsvert löngu máli hvað fellur undir almannaþjónustuhlutverkið og má segja að það sé eiginlega öll hefðbundin fjölmiðlastarfsemi. Ef við notum síðan skilgreininguna á því hvað fellur undir dótturfélög, miðað við greinargerðina, þá er það hliðarstarfsemi, ekki fjölmiðlarekstur, þ.e. ekki kjarnastarfsemi heldur afleidd starfsemi eða tengd starfsemi. Matið er eiginlega þannig að allt sem lýtur að fjölmiðlastarfsemi sé fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu, eða er það rangt skilið hjá mér? Er það ekki nokkuð ljóst að allt í fjölmiðlastarfsemi, hinni eiginlegu fjölmiðlastarfsemi, sjónvarpi, útvarpi og eftir atvikum vef Ríkisútvarpsins, sem felur í sér að koma einhvers konar boðum á framfæri við neytendur, þ.e. hlustendur eða áhorfendur, falli undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, að ekkert breytist í því? Stoðdeildir eða hliðardeildir eru settar utan við fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Það er reyndar umræða út af fyrir sig hvort eðlilegt sé að líta svo á að tekjuöflunarbatterí svona stofnunar eigi að vera rekið í dótturfélagi. Hvernig er síðan með auglýsingasöluna? Það er skipulagsatriði. Það er alla vega dálítið sérstakt að tekjupósturinn skuli allur vera settur í eina sérdeild. 
             Eftir því sem ég les þetta er allt sem lýtur að fjölmiðlun flokkað sem fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu, en stoðdeildirnar og hliðarstarfsemi, 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni og ég legg áherslu á það að þetta er ekki bannfrumvarp. Þetta er ekki frumvarp sem bannar einhverjar tilteknar tegundir af dagskrárefni í Ríkisútvarpinu. Það er ekki tilgangur þess, tilgangur þess er ekki að segja að Ríkisútvarpið megi ekki senda út tiltekna tegund af efni, ekki senda út þætti frá tilteknum málsvæðum eða afþreyingarefni sé bannað eða eitthvað slíkt. Tilgangurinn er fyrst og fremst að treysta sjálfstæði Ríkisútvarpsins, bæði fjárhagslegt sjálfstæði í gegnum útvarpsgjaldið, í gegnum það verði stöðugleiki í fjárveitingum til stofnunarinnar, og að tryggja hið faglega sjálfstæði með 9. gr. sem fjallar um stjórnina. Ég held að það sé markmið sem skiptir miklu máli. Ég held að það skipti miklu máli að Ríkisútvarpið hafi þetta sjálfstæði og það endurspeglist í þeim mikla stuðningi sem er við þetta mál í nefndinni þar sem allir flokkar nema einn styðja það og vilja framgang þess í þinginu. Hlutverk Ríkisútvarpsins hefur alltaf verið mikilvægt, en ég er þeirrar skoðunar að það hafi kannski aldrei verið mikilvægara en einmitt nú þegar samfélagið er allt í ákveðinni endurskoðun eftir hrunið og mikilvægt er að til sé fjölmiðill sem nýtur almenns trausts þjóðarinnar varðandi fréttaflutning og umfjöllun um samfélagsmálefni. Það gerir Ríkisútvarpið sannarlega. Ef svo væri ekki væri ef til vill tilefni til þess að fara með róttækum hætti og skera upp þessa starfsemi, en það er ljóst að þjóðin metur þá starfsemi sem þarna fer fram og enginn vilji er hjá meiri hlutanum að breyta henni að neinu marki.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að margt mjög gott má segja um Ríkisútvarpið, en það breytir ekki því að það geta verið gallar á þessu frumvarpi. Ég er enn þeirrar skoðunar að eðlilegra hefði verið að setja Ríkisútvarpinu þrengri skorður miðað við þetta, skilgreina almannaþjónustuhlutverkið þrengra, skýra það nánar, vegna þess að við erum með ríkisútvarp í einhverjum tilgangi, ekki bara út af því að okkur langi til að reka öflugan fjölmiðil heldur í sérstökum tilgangi. Hver er sá tilgangur? Jú, Ríkisútvarpið hefur öryggishlutverk. Það hefur hlutverk sem fréttamiðill í lýðræðisþjóðfélagi. Það hefur fræðsluhlutverk og menningarhlutverk. Þetta er í mínum hluta réttlæting fyrir því að hafa ríkisútvarp. En um leið spyr ég: Af hverju þarf Ríkisútvarpið að fást við hluti sem einkaaðilar geta vel séð um? Ég velti því fyrir mér og ég velti fyrir mér hvort ríkisvaldið eigi í litlu samfélagi, litlu málsvæði, þar sem möguleikar annarra aðila til að reka starfsemi af þessu tagi eru vissulega takmarkaðir, hreinlega bara af náttúrulegum ástæðum, vegna mannfæðar og annað, að halda uppi samkeppni á jafnmörgum sviðum og það gerir í gegnum Ríkisútvarpið þegar það á í harðri samkeppni á afþreyingarmarkaðnum, bæði í útvarpi og sjónvarpi, svo að það sé tekið sem dæmi. Ég velti því fyrir mér. Mér finnst það ekki sjálfgefið, jafnvel þótt ég virði menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins, hlutverk þess sem fréttamiðils og sem vettvangs fyrir lýðræðislega umræðu, þá velti ég því mikið fyrir mér hvað ríkið er að gera sem stór keppandi á markaðnum fyrir afþreyingarefni. Ég veit, eins og hv. þingmaður sagði, að það er ekki ætlunin með þessu frumvarpi að takmarka starfsemina, en gallinn á frumvarpinu felst í því að almannaþjónustuhlutverkið er skilgreint svo vítt að 

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að dagskrá Alþingis þessa dagana er mjög sérstök og furðulegt að við skulum hvorki vera að ræða það almennt hvernig við getum eflt atvinnulífið né hvernig við getum aðstoðað þau heimili sem eru í vanda stödd. Nei, þá tökum við að okkur ýmis verkefni sem núverandi meiri hluta þykja brýn eins og það frumvarp sem hér um ræðir, frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Þær munu örugglega ekki skipta fólkið í landinu neinu máli, þær breytingar sem við erum að gera á Ríkisútvarpinu, það mun ekki koma fólkinu í landinu til góða á nokkurn hátt. Mig langar að ræða nokkrar greinar. Mig langar að byrja á 4. gr. sem tekur til annarrar starfsemi en þeirrar sem tilgreind er í 3. gr., sem er fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu. Við hugsum alltaf stórt, Íslendingar. Eins og kemur fram í greinargerð þá vísum við til þess að í Noregi og í Bretlandi eru dótturfélög sett utan um rekstur svipaðan og þann sem verið er að fjalla um í 4. gr. Við sem erum 320 þúsund ætlum að fela Ríkisútvarpinu að vera á markaði á sama hátt og milljónasamfélög í kringum okkur, í stað þess að gefa þeim einkareknu útvarps- og sjónvarpsstöðvum sem fyrir eru í landinu tækifæri til að blómstra á þeim vettvangi og að Ríkisútvarpið haldi sig við verksvið sitt, þ.e. að vera fjölmiðlaveita eða fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu. Í því hlutverki felst ekki að miðla almennri afþreyingu erlends dagskrárefnis, en 4. gr. tekur til dæmis aðeins til þess sem og auglýsinga og kostunar. Talað er um og sérstaklega tekið fram að tryggja eigi ritstjórnarlegan aðskilnað á milli Ríkisútvarpsins og dótturfélags þess. Það er líka talað um að ekki eigi að verja ríkisstyrknum eða útvarpsgjöldunum í þessi félög. Hins vegar er hvergi talað um í 4. gr. að jafnframt eigi að tryggja fjárhagslegan aðskilnað á milli Ríkisútvarpsins og dótturfélaganna á sama hátt og tryggja á ritstjórnarlegan aðskilnað á milli Ríkisútvarpsins og dótturfélagsins. Ég held því að skerpa þurfi á því akkúrat þarna. Þessi 4. gr. er æðivíðfeðm en í greinargerð með frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Lagt er til að eftirfarandi starfsemi Ríkisútvarpsins fari fram í dótturfélögum: sala auglýsinga- og kostunarrýmis í dagskrá móðurfélagsins, sala á dagskrárefni og sýningarrétti á eigin framleiðslu, samframleiðsla á efni með erlendum sjónvarpsstöðvum og fyrirtækjum, sala á dagskrárefni til almennings, leiga á aðstöðu, tækjum og búnaði, og sala á þjónustu og hlutum sem tengjast dagskrárefni.“ Kannski er það einmitt það sem hinar einkareknu sjónvarpsstöðvar eru að fást við frá degi til dags, það sem þeir sem þeirrar dagskrár njóta kaupa aðgengi að. Að mínu mati er Ríkisútvarpið hér að fara í beina samkeppni í því og ég hefði talið að við ættum að sleppa því. Ég hefði talið að við ættum að veita einkareknum útvarps- og sjónvarpsstöðvum tækifæri til að fara inn á þennan markað og að Ríkisútvarpið sinnti því hlutverki sem það ætti að gera, að vera fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu. Í greinargerð með 4. gr. er talað um sölu á auglýsinga- og kostunarrými í dagskrá móðurfélagsins en í 7. gr. er þó gengið skemur í kostun en gert var ráð fyrir í breytingartillögu frá meiri hlutanum. Engu að síður er tilgreint í 4. gr. að þetta sé eitt af þeim verkefnum sem dótturfélögin eigi að hafa, þ.e. sala auglýsinga- og kostunarrýmis. Með breytingartillögunni erum við að draga úr því sem heimilt er að kosta. Hér stendur, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpinu er óheimilt að afla tekna með kostun dagskrárefnis en þó má víkja frá því í eftirfarandi tilvikum: a. við útsendingu íburðarmikilla dagskrárliða til að mæta útgjöldum við framleiðslu eða kaup á sýningarrétti, b. við útsendingu innlendra íþróttaviðburða og umfjöllun um þá.“ Þá veltir maður fyrir sér: Hvað eru íburðarmiklir dagskrárliðir þar sem mæta á útgjöldum við annaðhvort framleiðslu eða kaup á sýningarrétti með kostun? Erum við til dæmis að tala um það ef Ríkisútvarpið næði í enska boltann, þ.e. að til þess að geta sýnt enska boltann í Ríkisútvarpinu og til þess að fjármagna kaup á sýningarrétti væri heimilt að kosta slíka samninga? Þessu er ósvarað í greinargerðinni og þessu er líka ósvarað í nefndaráliti meiri hlutans. Þessari spurningu þyrfti að svara. Er hér verið að segja að Ríkisútvarpið geti boðið í enska boltann og fjármagnað þau kaup á sýningarrétti með almennri kostun? Mér finnst það ekki koma nægjanlega skýrt fram í frumvarpinu. Það kann líka að vera að það sé algjörlega klárt í hugum þeirra sem skrifuðu frumvarpið og aftur nefndarinnar að við séum líka, samkvæmt 4. gr., að tala um fjárhagslegt sjálfstæði þessara dótturfélaga ásamt ritstjórnarlegum aðskilnaði á milli Ríkisútvarpsins og dótturfélaga þess. Þá þarf að orða það skýrar í þessari grein svo að það fari ekki milli mála. Þá veltir maður fyrir sér hvaða kostnað þetta hafi í för með sér fyrir Ríkisútvarpið sjálft. Horfum við fram á að skipa þurfi fleiri stjórnir og fleiri stjóra ef ritstjórnarlegt og fjárhagslegt sjálfstæði á að vera aðskilið frá Ríkisútvarpinu, ef aðskilnaðurinn á að vera algjör? Erum við þá að tala um fleiri stjórnir? Erum við að tala um fleiri framkvæmdastjóra? Eða horfum við til þess að stjórn Ríkisútvarpsins hafi yfirumsjón með þessum dótturfélögum líka? Ef svo er, þyrfti það að koma fram. Hér stendur: „Nánar skal kveða á um skipan stjórna í dótturfélögum Ríkisútvarpsins í samþykktum þess.“ Þá er væntanlega átt við samþykktir Ríkisútvarpsins, en ekkert er talað um það hvort sama stjórn og ríkir yfir Ríkisútvarpinu geti einnig verið stjórn dótturfélaganna sem hér eru tilnefnd. Í 4. gr. kemur reyndar fram að fjárreiðum vegna sölu á birtingu viðskiptaboða, samkvæmt 7. gr., skuli halda aðgreindum frá starfsemi sem fellur undir 3. gr. Jafnframt stendur, og þá vitna ég í 3. lið um menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Bjóða fjölbreytt og vandað menningarefni og fjalla um ólík svið menningar, lista og íþrótta á Íslandi og erlendis, auk þess að vera vettvangur umræðna og skoðanaskipta um íslenska menningu og samfélag.“ Geta viðskiptaboð samkvæmt 7. gr. átt heima samkvæmt 3. gr. frumvarpsins í 3. lið um menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins? Það er ýmislegt hér, virðulegur forseti, sem kannski þarf að skoða. Í 5. gr. segir: „Halda skal fjárreiðum alls reksturs vegna fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu samkvæmt 3. gr. aðskildum frá fjárreiðum annars reksturs á vegum Ríkisútvarpsins eða dótturfélaga þess.“ Væntanlega er þá þannig komið að þessi dótturfélög þurfi að hafa algjörlega fjárhagslegt sjálfstæði. Þá veltir maður fyrir sér: Til hvers er þá verið að stofna dótturfélög? Af hverju er þessu ekki einfaldlega beint til annarra sem eru á markaði og sú þjónusta sem hugsanlega þarf að vera til staðar keypt af þeim? Virðulegur forseti. Í 7. gr. um auglýsingar eða viðskiptaboð kemur ný málsgrein, eins og ég las upp áðan, um það að Ríkisútvarpinu sé óheimilt að afla tekna nema við ákveðin tækifæri. Mig langar að spyrja hv. framsögumann nefndarinnar, Skúla Helgason, hvort 3. mgr., þar sem við tölum í 7. gr. um myndmiðlun, og það sem þar kemur fram í a- og b-lið, muni ekki standa óbreytt þrátt fyrir að á eftir 1. mgr. komi ný málsgrein. Eða er það svo að hitt falli brott? Ég gat ekki skilið það þannig að svo væri, en vildi gjarnan fá nánari skýringar á því af hálfu hv. þingmanns ef hann vildi vera svo vinsamlegur að útskýra það frekar. Í breytingartillögunum er eingöngu sagt að á eftir 1. mgr. komi ný málsgrein, en ég get ekki séð að hin eigi að falla brott. Ég bið hv. þingmann um að útskýra það aðeins nánar. Ef það hefur verið tilgangur breytingartillagna meiri hlutans vantar aðeins upp á skýrleika þess. Mig langar síðan að víkja aðeins að 9. gr., um stjórn Ríkisútvarpsins. Mér finnst þetta flókið og tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni og spyr af hverju það er allsherjar- og menntamálanefnd en ekki bara Alþingi sem tilnefnir fulltrúa. Mig langar líka að biðja hv. þingmann um að svara þessu ef hann er til þess bær: Kjósa á valnefnd til að tilnefna fimm fulltrúa, „sem skulu kosnir í stjórn Ríkisútvarpsins“, eins og segir í frumvarpinu. Þessi valnefnd tilnefnir því aðila sem aðalfundi er svo væntanlega skylt að kjósa í stjórn Ríkisútvarpsins, því að það stendur beinlínis að þeir skuli kosnir í stjórn. Hvað ef aðrir aðilar eru tilnefndir á aðalfundi Ríkisútvarpsins? Er kosið um þá? Eða getur aðalfundur ekki komið með tilnefningu til stjórnar af því að þetta er orðað á þann veg að þeir skuli kjörnir? Ef svo er þá tilnefnir valnefnd fimm aðila og aðalfundi ber að kjósa þá fimm sem valnefndin hefur tilnefnt í stjórn, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, þeim sem eiga sæti á aðalfundi Ríkisútvarpsins. Mér finnst örlítið vanta upp á þarna, hvort þetta er sá skilningur sem á að leggja í þetta. Gæti það hugsanlega komið upp á aðalfundi, þegar kjósa á stjórn Ríkisútvarpsins, að fram komi önnur tillaga þar sem stjórnarmenn uppfylla hæfi samkvæmt 66. gr. laga um hlutafélög, nr. 2/1995, með síðari lagabreytingu - hvernig ætti að meðhöndla slíka tillögu? Allt getur gerst. Þessar hugleiðingar kviknuðu við lestur þessa frumvarps, þannig að mig langar að spyrja hv. þingmann hvort slíkt gæti hugsanlega komið upp, eða hvort þessi nálgun mín er víðs fjarri því sem við gætum staðið frammi fyrir. Virðulegur forseti. Ég kem líka örstutt að 12. gr. um réttindi og skyldur starfsmanna fréttastofu og dagskrárgerðarmanna. Ég verð að segja að mér finnst það með ólíkindum að binda í lög, hjá slíku einkahlutafélagi sem Ríkisútvarpið er, réttindi og skyldur starfsmanna fréttastofu og dagskrárgerðarmanna einna og láta alla aðra sem hjá þessu sama fyrirtæki starfa vera háða einhverjum öðrum greinum. Það er alveg ljóst að þetta tekur eingöngu til starfsmanna fréttastofu og dagskrárgerðarmanna. Ég vil spyrja hv. þm. Skúla Helgason hvernig á því standi. Af hverju þarf í lögum um Ríkisútvarpið að tilgreina þessa tvo hópa starfsmanna Ríkisútvarpsins umfram aðra? Af hverju þarf löggjafinn að setja inn það sem þarf að standa í þeim starfsreglum sem starfsmannafélög Ríkisútvarpsins setja sér? Er það löggjafans að mæla fyrir um að í þeim starfsreglum þurfi þetta eða hitt að standa? Mér finnst þetta - ég ætla ekki að nota orðið ógeðfellt, en það nálgast það. Í 14. gr. er rætt um markaðar tekjur til Ríkisútvarpsins. Fjárlaganefnd Alþingis hefur í heild sinni lagt fram frumvarp þar sem lagt er til að dregið verði úr og alfarið horfið frá hinum mörkuðu tekjum og allt fari inn í ríkissjóð og þaðan út. Nú er það svo að með þær mörkuðu tekjur sem hér eru - þetta er ekki nefskattur, vegna þess að eingöngu þeim sem skattskyldir eru samkvæmt 1. gr. laga um tekjuskatt og þeim lögaðilum sem skattskyldir eru og bera sjálfstæða skattaðild ber að greiða þennan skatt til Ríkisútvarpsins. Ég spyr: Þegar fyrir liggur frá meðal annars fjárlaganefnd - mér er reyndar kunnugt um að hvorugur stjórnarflokkanna hefur afgreitt það mál úr sínum þingflokki, sem fjárlaganefndin stendur þó öll að - hvernig stendur þá á því að verið er að leggja fram í þessu frumvarpi að með tekjustofn Ríkisútvarpsins skuli farið á þennan hátt, þegar verið er að reyna að draga úr þessum mörkuðu tekjum á öðrum vígstöðvum? Þetta skýtur skökku við. Virðulegur forseti. Ég sé að tími minn er á þrotum að sinni. Ég bið hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá því að ég var ekki alveg búin með það sem ég ætlaði að nefna til sögunnar varðandi frumvarp til laga um Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir málefnalega ræðu. Hún beindi til mín allnokkrum spurningum sem ég mun reyna að komast yfir á þessum stutta tíma. Reyndar svaraði hv. þingmaður sjálf eiginlega fyrstu spurningunni um samhengið á milli 4. gr. og 5. gr. Það er rétt að ekki er sérstaklega kveðið á um þennan fjárhagslega aðskilnað dótturfélaganna frá móðurfélaginu í 4. gr., en það er hins vegar gert í 5. gr. Það er býsna skýrt að mínu mati kveðið á um að þarna sé ekki eingöngu á ferðinni ritstjórnarlegur aðskilnaður heldur fjárhagslegur sömuleiðis. Varðandi greinina sem fjallar um kostun er rétt að vekja athygli á því að þarna er verið að stíga mjög merkileg skref. Þarna eru lagðar til meiri takmarkanir á umsvifum Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði en nokkur dæmi eru um í sögu þess. Það er auðvitað gert í þeim tilgangi að við séum með öflugt ríkisútvarp á fjölmiðlamarkaði en sömuleiðis og ekki síður einkamiðla sem geta vel þrifist á þeim markaði. Með frumvarpinu er verið að færa 350–400 milljónir frá Ríkisútvarpinu og yfir á einkamiðlana þannig að þeir geti keppt um þá fjármuni. Varðandi íburðarmikla dagskrárliði sem nefndir eru í undanþágutilvikinu eru þeir sérstaklega nefndir í greinargerðinni. Þar er átt við stórviðburði á íþróttasviðinu eins og Ólympíuleika, heimsmeistarakeppni í knattspyrnu og handknattleik og síðan Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og undankeppnina hér heima. Ég vek sérstaka athygli á því að meiri hlutinn í nefndaráliti sínu kveður sérstaklega á um að þetta undanþáguákvæði skuli skilgreina þröngt og lítur svo á að þetta sé tæmandi upptalning. Ríkisútvarpið hafi því ekki heimild til að setja aðra hluti þarna inn eins og t.d. enska boltann eða aðra þætti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mig langar að spyrja hann aftur um 7. gr. vegna 3. breytingartillögu nefndarinnar, um þá nýju málsgrein sem á að koma á eftir 1. mgr. 7. gr. Mun þá 3. mgr. eins og hún er í 7. gr. standa óbreytt þrátt fyrir þá breytingartillögu sem meiri hluti hv. allsherjar- og menntamálanefndar leggur til? Er þetta viðbót við greinina eða erum við að breyta greininni að öðru leyti? Mér þykir þetta ekki alveg nógu skýrt. Síðan þætti mér vænt um ef hv. þm. Skúli Helgason færi aðeins í þessar tilnefningar og hvort það gæti komið upp sú staða að aðalfundurinn sjálfur tilnefndi aðila og hvað við gætum gert ef slík staða kæmi upp.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um 7. gr. sem fjallar um viðskiptaboð og kostun. Ég get upplýst það hér að sú breytingartillaga sem nefndin leggur til á eingöngu við um 2. mgr., það er eingöngu verið að hnykkja skýrar á því eða þrengja í raun og veru þá undanþáguheimild sem var opnari í frumvarpinu eins og það var lagt fram. Önnur ákvæði sem tilheyra 7. gr. standa sannarlega eftir óbreytt, þar á meðal þessi afar mikilvæga grein sem fjallar um þakið á auglýsingatímanum, að auglýsingar skuli ekki fara yfir 8 mínútur á hverri klukkustund. Það skiptir miklu máli í því heildarsamhengi sem takmarkanir á veru RÚV á auglýsingamarkaðnum eru. Varðandi 9. gr. er þetta sjónarmið sem hefur ekki komið fram í umfjöllun nefndarinnar, en það er alfarið okkar skilningur að eina breytingin sem verið er að gera hér er sú að verið er að hverfa frá því að þingið sjálft skipi fulltrúana beint í stjórnina. Aðkoma þingsins er núna í gegnum allsherjar- og menntamálanefnd að tilnefna fulltrúa í þá valnefnd sem skipar síðan stjórnina. Rétt eins og núna er ekki um að ræða að opið sé fyrir það að aðalfundur ákveði að hafa þessar tilnefningar að engu. Eina breytingin er því sú að þarna er búin til þessi fjarlægð, sem menn hafa kallað armslengdarfjarlægð, frá pólitíska valdinu yfir í skipan stjórnarinnar. Rétt er að ítreka að þetta atriði, rétt eins og það að RÚV fái útvarpsgjaldið allt til ráðstöfunar en ekki einhvern hluta þess sem ákveðinn sé í fjárlögum hvers árs, er til að treysta fjárhagslegt og efnislegt sjálfstæði þessarar stofnunar sem hefur svo mikilvægu hlutverki að gegna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og þau svör sem hann veitti um 7. gr. og síðan um 9. gr., að sá skilningur sé réttur að valnefndin tilnefni í raun þá aðila sem eigi að kjósa í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég er reyndar örlítið hugsi yfir því ferli og mun taka það upp í seinni ræðu minni. Það er ósanngjarnt, virðulegur forseti, að ætla að spyrja hv. þingmann aftur þar sem honum gefst ekki tækifæri núna að koma í andsvar til að ræða þau álitamál sem ég tel í það minnsta að séu hér til staðar. Ég vil því þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir svör hans og það sem hann hefur reifað hér. Ég mun koma aftur í ræðu síðar og taka á fleiri þáttum er varða þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Nú er frumvarpið komið úr nefnd en ég ræddi það nokkuð þegar það var lagt fram. Ég spurði þá sérstaklega um það, virðulegi forseti, af hverju hlutverk Ríkisútvarpsins er ekki skilgreint betur því að - forseti, á ég ekki að fá lengri ræðutíma? Ég fæ bara 20 mínútur, það er lítið fyrir þetta stóra mál. - Í frumvarpinu finnst mér ekki vera gerð tilraun til þess sem ég tel vera algjörlega nauðsynlegt að gera þegar við erum að tala um ríkisfjölmiðil, þ.e. að skilgreina hvað hann á að gera. Ég get ekki séð í þeim breytingartillögum sem hér eru að neitt hafi verið reynt að gera til að koma til móts við þau sjónarmið. Í II. kafla frumvarpsins um hlutverk og skyldur, í 3. tölulið 3. gr., segir: „Fjölmiðlaefnið skal hið minnsta vera fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni.“ Virðulegi forseti. Þetta er „hið minnsta“. Nokkrir hv. þingmenn eru í salnum og mér þætti vænt um ef þeir gætu bent mér á hverju væri hægt að bæta þarna við, því að þetta er hið minnsta. En mér sýnist þetta vera nokkuð góð upptalning á öllu því sem er hægt að hafa í fjölmiðlum. Nú getur vel verið að ég sé að missa af einhverju, en það segir hér: „… fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni.“ Kannski veit hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hverju er hægt að bæta við. Þetta er samt sem áður ekki fullnægjandi upptalning í frumvarpinu því að tekið er fram að þetta sé hið minnsta. Það verður að minnsta kosti að vera þetta en síðan geta menn bætt einhverju við. Svo segir í 4. tölulið: „Ríkisútvarpið skal dreifa efni til alls landsins og næstu miða með að minnsta kosti tveimur hljóðvarpsdagskrám og einni sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ Enn erum við á þeim stað að þetta á að vera „að minnsta kosti“. Við gætum auðvitað verið með 20 hljóðvarpsdagskrár og 50 sjónvarpsdagskrár ef svo bæri undir og það mundi ekki fara gegn þessum lögum. Ég skil ekki alveg af hverju verið er að fara í þetta verkefni. Ég ætla að við undirbúning málsins og vinnu nefndarinnar, þar sem kallaðir voru til fjölmargir aðilar, hafi nefndin farið vel yfir málið. En ég skil ekki af hverju við erum ekki komin með neinar skilgreiningar á því hvað Ríkisútvarpið á að gera, hvað ríkið á að gera á fjölmiðlamarkaði. Er ekki hreinlegra að segja: Ríkisútvarpið á að gera nákvæmlega það sem stjórnendum þess dettur í hug þá og þegar þeir fá hugmyndir um að vera með dagskrárefni? Einhver kynni að segja: Er það ekki allt í lagi? Er ekki bara sjálfsagt að Ríkisútvarpið sé alls staðar þar sem hugurinn girnist, ef þannig má að orði komast? Ég held að það sé mjög óskynsamlegt, virðulegi forseti. Ég vek athygli á því ef marka má umsögn fjárlagaskrifstofunnar þá mun frumvarpið, ef það nær fram að ganga, auka útgjöld ríkissjóðs um 700 milljónir á ári. [Sjá leiðréttingu þingmanns kl. 20.58.] Ég hef farið í gegnum breytingartillögurnar og blaðað í gegnum nefndarálit meiri hlutans. Ég sé ekki að komið sé til móts við það hvernig menn ætla að ná þessu því að þetta er þvert á stefnu núverandi ríkisstjórnar og þá stefnu sem ég tel nú vera sátt um, að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Ég nefndi líka í ræðu minni þegar farið var yfir málið að mér fyndist mikilvægt - og ég skal alveg viðurkenna að erfitt er að gera það, vegna þess að þetta er viðkvæmt, við erum fámenn þjóð, við erum hér 63 þingmenn, fjölmiðlafólkið í landinu er heldur ekki fjölmennt, þetta er ekki fjölmennasta stéttin. Og ég held að fjölmiðlamenn og fréttamenn eigi það sameiginlegt með stjórnmálamönnum að vera frekar viðkvæmir fyrir gagnrýni. Ég held að ég taki ekki of djúpt í árinni þegar ég segi að stjórnendur Ríkisútvarpsins séu sömuleiðis mjög viðkvæmir fyrir gagnrýni og þarf ekki annað en að vitna í viðtöl við þá stjórnendur og facebook-færslur. Aðgát skal höfð í nærveru sálar. Virðulegi forseti. Í 3. gr. í II. kafla segir einnig: „Ríkisútvarpið skal sinna lýðræðislegu hlutverki sínu m.a. með því að: Veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga frétta- og fréttaskýringarþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar.“ Það er gömul saga og ný, virðulegi forseti, að menn hafa tekist á um þetta og ef einhver heldur að þetta sé nýtt af nálinni, þ.e. að stjórnmálamenn telji að það markmið hafi náð fram, þá geta menn flett gömlum þingræðum og farið sömuleiðis í gegnum fjölmiðlaumfjöllun, ég hef nú ekki gert það, ég hef aðeins blaðað í gömlum þingræðum þar sem menn eru að taka svipaða umræðu. Og svo sannarlega er þetta ekki einfalt mál. Það er ekki hægt að ná fullkomnun í þessu og síðan er það þannig að fólk hefur misjafnar skoðanir á því hvað er hlutlægt í fréttum. Ég er einn af þeim sem hefur fundist frétta- og fréttaskýringarþjónusta Ríkisútvarpsins og jafnvel fleiri fjölmiðla vera nokkuð einsleit og hafa þau einkenni að það prýðisgóða starfsfólk sem þar vinnur, og vill flestallt örugglega gera hlutina eins vel og mögulegt er, sé svolítið einsleitur hópur. Það er alltaf hættulegt alveg sama hvar það er. Ég held að það væri jafnvel ekki gott, virðulegi forseti, fyrir lýðræðið í landinu að Sjálfstæðisflokkurinn væri með 63 hv. þingmenn af 63. Ég held að það væri ekki gott.  Þegar við fjöllum um ríkisfjölmiðil tel ég mjög mikilvægt að við gerum tvennt. Annars vegar að skilgreina hvað ríkisfjölmiðillinn á að gera og hins vegar hvað hann á ekki að gera, og vonandi að sem best sátt náist um það. Ég held að óskynsamlegt sé að hafa það opið. Ég tel sömuleiðis það skipta máli að einkareknir miðlar hafi svigrúm til að starfa á þeim markaði. Ég held að ein af ástæðunum fyrir því hve rekstrarumhverfi fjölmiðla hefur verið erfitt, hve fjölmiðlum hefur gengið illa að reka sig og hversu mikil samþjöppun hefur orðið á einkamarkaði sé til komin vegna þess að við stjórnmálamenn höfum ekki sinnt því hlutverki að ná sátt um hvað Ríkisútvarpið á að gera, hvar það á að starfa og hvar við teljum að frjáls félagasamtök og einkaframtakið geti sinnt þeirri þjónustu. Við erum því komin í ákveðinn vítahring sem felst í því að þegar rætt er um þessi mál er svarið ávallt það þegar viðkomandi aðili fer á þá braut að benda á hið augljósa að mínu áliti, þ.e. að skynsamlegt sé að skilgreina hvar Ríkisútvarpið á að gera og hvað ekki, þá er sagt að viðkomandi muni færa auglýsingatekjur eða eitthvað slíkt yfir til stóra aðilans á einkamarkaði. Það er að vísu ekki sanngjarnt. Það hefur aldrei komið betur í ljós en núna, við erum að sjá svo miklar breytingar í fjölmiðlun, við erum að sjá að bæði myndefni, blöð og annað slíkt er að renna saman með ógnarhraða og er tilkoma alheimsnetsins auðvitað grunnurinn í því. Og sömuleiðis er ódýrara og einfaldara að framleiða myndefni en áður. Því má alveg færa rök fyrir því að þegar maður notar vefmiðla eins og mbl.is eða aðra í öðrum löndum, þá sé það eitthvað sem renni mjög saman, þ.e. skrifað efni og síðan myndefni. Þá er ég ekki að tala um ljósmyndir heldur myndbönd. Virðulegi forseti. Síðast þegar ég ræddi þetta var ég með útskrift úr Viðskiptablaðinu frá 4. apríl 2012 sem hafði tekið út eina fréttaskýringaþáttinn í Ríkisútvarpinu um stjórnmál. Það er bara einn. Þeir tóku þetta út í Speglinum, hlutfallið á milli stjórnmálaflokkanna frá síðustu kosningum og niðurstaðan var sú að stjórnarandstaðan var með 25% af viðmælendum en stjórnin 75%. Ef við tökum þetta eftir flokkum - þetta var sett fram myndrænt, aðgangur stjórnmálaflokkanna að Speglinum, þá höfðu viðtölin skipst þannig að Framsóknarflokkurinn var 18 sinnum, Sjálfstæðisflokkurinn: 23 sinnum kom viðmælandi frá honum, Samfylkingin: hjá henni sjáum við stökk upp í 60 sinnum, en Vinstri grænir sem hafa nú kannski ekki verið neitt sérstaklega stór flokkur, eiginlega ekki verið það, hann var 82 sinnum. Hann var fjórum sinnum oftar en Sjálfstæðisflokkurinn. 44% af viðmælendum stjórnmálaflokkanna voru frá Vinstri grænum. Hreyfingin var síðan bara fjórum sinnum. Virðulegi forseti. Ég fullyrði að ef það hefði verið ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem hefði verið í því embætti og hlutföllin hefðu verið með þeim hætti, við getum sagt Sjálfstæðisflokknum í vil, þá held ég að það hefði nú heyrst mjög mikið, virðulegi forseti. Það hefði orðið mikill úlfaþytur í fjölmiðlum. Viðskiptablaðið tekur fleira til, líka þennan eina pólitíska þátt í sjónvarpinu, sem er Silfur Egils og tekur þar viðmælendur. Ég ætla ekki að lesa það allt saman upp en ég held að óhætt sé að segja að þar sé ákveðin slagsíða. En við gerum ekkert í því sem liðið er, þetta er búið. Spurningin er: Er eitthvað hægt að gera til að sjá til þess að hlutirnir verði, eins og hér segir, áreiðanlegir, almennir, hlutlægir frétta- og fréttaskýringarþjónustuþættir? Getum við komið hlutum þannig fyrir að ef menn telja að á sig sé hallað sé hægt að hafa eitthvert kerfi á því að koma athugasemdum áleiðis? Mér sýnist á nefndarálitum að gert sé ráð fyrir að nota Fjölmiðlastofu í slíkum málum. Ég veit ekki hvort það er gott fyrirkomulag. Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi sakna ég þess að ekki er reynt að skilgreina hvað Ríkisútvarpið á að gera, það er númer eitt, og hver sé almenningsþjónusta Ríkisútvarpsins. Það tengist, má segja í öðru lagi, hvar ætlar Ríkisútvarpið ekki að vera og þá er ég að vísa í auglýsingamálin o.s.frv. Ég sé að í breytingunum er gert ráð fyrir að kostun sé tekin út. Ég verð að viðurkenna - ég hlustaði á orðaskipti hv. þm. Skúla Helgasonar og hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur - að mér fannst svona undanþáguákvæði varðandi kostun dagskrárefnisins taka yfir kannski flest það sem manni dettur í hug þegar kemur að kostun dagskrárliða, en hér segir í 7. gr. „við útsendingu íburðarmikilla dagskrárliða“. Mér fannst hv. þm. Skúli Helgason, sem hefur verið við umræðuna og svarað fyrirspurnum skilmerkilega og geri ég svo sannarlega ekki athugasemdir við það, þvert á móti, en mér fannst svona í upptalningunni hjá hv. þingmanni að það væri nú ekki mjög mikið eftir. Ég er ekki að segja að það sé ekki neitt eftir en ef kostun hefur verið í Ríkisútvarpinu á minni hlutum fram til þessa þá eru þau væntanlega að ganga mjög langt í þessum kostunarmálum. Virðulegi forseti. Síðan er hitt, kannski getum við ekki tekið þá umræðu, ég hafði hins vegar ætlað að gott væri ef við gætum talað málefnalega um það hvernig best er að koma málum þannig fyrir að sem best sátt sé um frétta- og fréttaskýringaþætti. Ég verð að viðurkenna að hvarflað hefur að mér hvort ekki væri skynsamlegt að hafa þá fleiri en færri og hafa þá kannski aðeins fjölbreyttari stjórnendur en nú eru. Hvort það gæti ekki verið góð lausn, ég velti því aðeins upp. Að síðustu, og það er þá í fjórða lagi, hvernig ætla menn að ná 700 milljónum á ári? Sem er, ef marka má fjárlagaskrifstofuna, aukinn kostnaður vegna þessa frumvarps. Það eru ekki litlir peningar, virðulegi forseti. Þeir eru náttúrlega aldrei litlir, 700 milljónir er mikið á hverju einasta ári, en þeir eru enn meiri svona hlutfallslega séð af því að við eigum þá ekki og þurfum að taka lán fyrir þeim. Það væri því ágætt, virðulegi forseti, ef við fengjum einhverjar skýringar á þessu. Ef ég hef misskilið þetta, virðulegi forseti, ég hef nú bara fylgst með umræðunni og lesið það sem fyrir okkur er lagt, þá væri gott að fá upplýsingar um þessa þætti.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði hvernig á því stæði að honum fyndist vera halli á fréttaflutningi RÚV. Við því er bara eitt svar og það er þekkt, það er einn eigandi og eigandinn er ríkið. Eigandinn er ríkisstjórnin, hún fer með vald ríkisins, og þó að starfsfólkið sé allt af vilja gert til þess að gæta hlutleysis - heiður fréttamanna er að veði í því - þá gildir nákvæmlega það sama með þennan fjölmiðil og aðra sem eru í eigu eins aðila að starfsfólkið veit hver borgar saltið í grautinn hjá því, hvort sem um er að ræða fjölmiðil í einkaeigu þar sem eigandinn hefur um það að segja hvort sett sé fjármagn í þetta eða hitt í starfseminni eða ríkisvaldið sem ákveður hvort fjármagn verði sett í hitt og þetta í starfseminni, hvort eitthvað verði aukið, hvort farið verði í nýja starfsemi o.s.frv., þá vita þessir starfsmenn að það er eigandinn sem ræður. Þetta er svarið og þess vegna stóðum við í fjölmiðlalögunum á sínum tíma, þ.e. til að finna út úr þessu og reyna að takmarka eignarhaldið. Reyndar var Ríkisútvarpið undanskilið, merkilegt nokk, þar sem er bara einn eigandi og hann má ekki einu sinni selja samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum hér. Hv. þingmaður spurði hvað væri til ráða. Það er bara eitt: Að selja Ríkisútvarpið. Það er mjög einfalt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég man eftir fjölmiðlalögunum. Það var aðeins meira fjör hér í salnum þegar ég hélt ræðu um fjölmiðlalögin. Það var svolítið eins og í fuglabjargi. Mikill hiti var í hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar,  Hv. þingmaður nefndi að vandinn væri sá að hér væri um að ræða einn eiganda. Ég held að vísu að málið sé ekki alveg svo einfalt. Það hefur örugglega eitthvað með málið að gera en ég held að það séu fleiri þættir. Ég held, virðulegi forseti, að við sjáum ekki þá breytingu að Ríkisútvarpið verði selt. Oft er talað um að hér séu mikil átök, en nú er slík friðsemd í salnum að annað eins hefur varla gerst. Ég ætla þess vegna að gera heiðarlega tilraun og sjá hvort við getum rætt það og komið okkur saman um, úr því að við erum með ríkisfjölmiðil, hvernig þessu máli sé best fyrir komið. Það væri áhugavert að heyra frá hv. þm. Pétri Blöndal, sem oftar en ekki hugsar út fyrir boxið, hvort hann sjái einhverja lausn á þessu máli 

Frú forseti. Maður hefur ákveðna tilfinningu fyrir hlutunum. Hún þarf ekki endilega að vera rétt. Manni finnst eitthvað. Manni finnst til dæmis Spegillinn vera hallur undir vinstri menn. Mér og hv. þingmanni finnst það af því að við erum hægri sinnar. Það getur vel verið að sú tilfinning sé röng. Ég hygg að þegar núverandi stjórnarliðar verða komnir í stjórnarandstöðu muni þeir upplifa það sama vegna þess að þá verða kallaðir til ráðherrar nýrrar ríkisstjórnar, þá verða kallaðir til formenn nefnda og aðrir. Þeir munu þá upplifa að miklu meira hafi verið talað við stjórnarliða en stjórnarandstæðinga. Þetta er bara skekkja sem leiðir af því að það er einn eigandi að fjölmiðlinum og hann er ríkisvaldið. Þetta er nákvæmlega eins og í öðrum fjölmiðlum. Þegar einn aðili kaupir allt í einu einkafjölmiðil af öðrum þá breytist afstaða manna til viðkomandi. Sama mun gerast þegar skipt verður um eiganda með nýrri ríkisstjórn, jafnvel þó að þeir starfsmenn sem þarna starfa reyni eins og þeir mögulega geta að gæta hlutleysis og fá allar skoðanir fram. Ég hef einu sinni verið kallaður í Spegilinn. Það var vegna þess að ég var með frumvarp sem var í andstöðu við frumvarp flokks míns, kvótafrumvarpið. Það var rætt mikið um það. Það var greinilega áhugavert að heyra eitthvað sem var í andstöðu við minn flokk. Hvað er til ráða? Ég held að það sé ekkert. Ríkisfjölmiðill verður alltaf ríkisfjölmiðill hvort sem hann er ríkisdagblað eða ríkisútvarp eða hvað hann kallast, hann verður alltaf ríkisfjölmiðill, hann verður alltaf í eigu eins aðila. Það eina sem getur gerst er að þróunin gangi að ríkisfjölmiðlinum dauðum vegna þess að það er gífurleg breyting á fjölmiðlamarkaði, 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að segja að hv. þingmaður sé bjartsýnn eða svartsýnn.  Ég held að vísu að við séum einhverra hluta vegna í þessari stöðu. Í Noregi var einhvern tíma gerð skoðanakönnun, og í fleiri löndum, um hvað fréttamenn kysu. Um 80–90% kusu vinstri flokka. Það er svo sem þekkt þegar menn greiða úr skoðanakönnunum og flokka eftir stéttum þá er svolítið misjafnt hvernig litrófið er. Nú er auðvitað ekki æskilegt að setja kvóta á þessa hluti, ég er ekki að halda því fram, en það er hins vegar vont ef það er slagsíða hjá ríkisfjölmiðlum, alveg sama í hvora áttina eða í hvaða átt hún er. Það eru kjöraðstæður fyrir okkur núna, virðulegi forseti, þegar stutt er til kosninga og enginn veit hvernig næsta ríkisstjórn verður, að fara yfir þetta og reyna að gera breytingar til bóta sem gera það að verkum að hér verði meiri hlutlægni í fréttum og fréttaskýringum hjá ríkisfjölmiðlinum. Ég sé hins vegar ekkert í þessu frumvarpi sem miðar að því. Ég sé ekkert í þessu frumvarpi sem miðar að því að taka alvöruskref hvað varðar að skilgreina hlutverk 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðuna. Hann kom víða við. Það var tvennt sem ég vildi vekja athygli á eða taka upp við þingmanninn. Í fyrsta lagi það sem lýtur að hlutverki og skyldum Ríkisútvarpsins. Það er hárrétt hjá þingmanninum að býsna ítarlega er farið í gegnum það í 3. gr. frumvarpsins hvert hlutverk Ríkisútvarpsins sé. Því er skipt niður í þríþætt hlutverk, lýðræðislegt, menningarlegt og félagslegt. Í lokagreinunum er reyndar hnykkt á starfsháttum sem Ríkisútvarpið eigi að hafa í heiðri. Ég vek hins vegar athygli á því að í gildandi lögum um Ríkisútvarpið er að finna mjög sambærilega skilgreiningu á útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hún er svo ítarleg að ég hef enga möguleika á því að fara yfir hana hér í stuttu andsvari. Hún er í 13 liðum. Þar segir meðal annars, svo að ég grípi einhvers staðar niður, að útvarpsþjónusta í almannaþágu feli í sér að senda út til alls landsins og næstu miða að minnsta kosti eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring, sömuleiðis að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar, efnið skal fullnægja eðlilegum kröfum almennings um gæði og fjölbreytni, að veita almenna fræðslu og gera dagskrárþætti er snerta málefni lands og þjóðar sérstaklega og tryggja með þeim hætti hlutlæga upplýsingagjöf um íslenskt samfélag. Það eru þó ekki nema sjö liðir en ekki 13 í þessu frumvarpi varðandi almannaþjónustuhlutverkið. Ef við erum á því að þrengja þurfi hlutverk Ríkisútvarpsins er það sannarlega ekki gert í gildandi lögum og heldur ekki í þessu frumvarpi. Það er sérstakt viðfangsefni sem væri svo sem áhugavert að fara í gegnum. En ég vek athygli á því að í efnismeðferð þessa máls hafa aldrei komið fram neinar tillögur um hvernig ætti að þrengja hlutverk Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Það breytir engu um eðli vandamálsins þó að það hafi verið til staðar lengi. Ef hv. þingmaður er að segja: Þið sjálfstæðismenn voruð bara ekkert skárri - þá skal ég taka því, en það breytir ekkert málinu. Ég skal bara taka það á mig persónulega ef svo ber undir, það er ekkert vandamál. En ef við getum farið á þann stað að ræða þetta vil ég spyrja hv. þingmann: Finnst honum ekki eðlilegt að skilgreina, svo að við vitum hvar við höfum Ríkisútvarpið, hvað það á að gera, burt séð frá því að við getum verið ósammála um hvað það geri? Það er engin skilgreining á því núna. Ég las hér upp áðan: „Fjölmiðlaefnið skal hið minnsta vera fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni.“ Mér dettur ekkert í hug sem er fyrir utan þetta, en þetta er samt hið minnsta. Ef við gætum bara komist á þann stað að diskútera og deila - ég vil að eitthvað sé inni en hv. þingmaður vill kannski hafa eitthvað annað inni en ég ekki - held ég að við værum komin eitthvað áleiðis. Ég heyri alla vega, miðað við þessa upptalningu, að farið sé fram á að lágmarkið þurfi að vera tvær hljóðvarpsrásir í staðinn fyrir eina. Það er ekki stærsta einstaka málið. Ég tel afskaplega mikilvægt að við skilgreinum hlutverkið. Það er ekki gert, hefur ekki verið gert, þarf að gera. Sömuleiðis sé ég ekkert í umræðunni varðandi hlutlægnina. Við getum kannski skipst á skoðunum um það mál á eftir. Það væri hins vegar ágætt að hv. þingmaður upplýsti mig, það hefur kannski farið fram hjá mér, en í umsögn fjárlagaskrifstofunnar er gert ráð fyrir því að þetta kosti 700 milljónum meira á hverju ári. [Sjá leiðréttingu þingmanns kl. 20.58.] Er eitthvað komið til móts við það í umfjöllun eða tillögum nefndarinnar að lækka þá upphæð?

Virðulegi forseti. Fyrst viðbrögð við þessu síðasta. Já, það er sannarlega komið til móts við það í frumvarpinu að lækka það fjármagn sem RÚV hefur til ráðstöfunar og er það gert með þeim tillögum sem eru í frumvarpinu og hafa aldrei verið áður í frumvarpi um Ríkisútvarpið, að taka takmarka verulega umsvif þess á auglýsingamarkaðnum. Það er metið sem svo að það muni minnka tekjur Ríkisútvarpsins um 350–400 milljónir á hverju ári. Það er einmitt þetta sem hefur vakað fyrir bæði framkvæmdarvaldinu og meiri hlutanum í þessari vinnu, þ.e. að reyna að skapa betra jafnvægi þannig að Ríkisútvarpið geti þrifist og sannarlega líka einkaaðilar á markaðnum. Það var athyglisverð umfjöllun hv. þingmanns varðandi pólitíkina, það sem hann kallaði einsleitni í umfjöllun hjá Ríkisútvarpinu hvað varðar stjórnmál. Þetta eru sjónarmið sem heyrast reyndar á báða bóga. Þingmaðurinn benti hér á Spegilinn og Silfur Egils þar sem honum fannst vera pólitísk skekkja í þeirri umfjöllun. Á móti hafa margir bent á að oft sé skekkja í fréttaumfjöllun frá þinginu, sérstaklega í ríkissjónvarpinu. Ég ætla ekkert að gerast dómari í því máli og vil raunar ganga svo langt að segja að það skiptir engu máli hvað mér finnst. Reyndar skiptir máli að það sem mér finnst eða öðrum þingmönnum í salnum hafi einmitt ekki áhrif á dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins og fréttamat. Ég vek athygli á því að í frumvarpinu er áskilnaður, sem hefur ekki verið inni áður, um að Ríkisútvarpið skuli í starfsháttum sínum vera óháð stjórnmálalegum, hugmyndafræðilegum og efnahagslegum hagsmunum í efnismeðferð og ritstjórnarákvörðunum. Það skapar held ég mjög mikilvægt aðhald sem menn geta notað til þess að halda fréttamönnum og starfsmönnum Ríkisútvarpsins við efnið.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér skiptir litlu máli hvað stendur í lögum ef ekkert aðhald er eða einhver trygging fyrir því að farið sé eftir þeim. Ég held að það hafi alltaf verið í lögum um Ríkisútvarpið að menn eigi að gæta hlutlægni. Ég man ekki eftir öðru, get ekki ímyndað mér að menn hafi sett eitthvað annað inn, eins og að það ætti að taka tillit til stjórnmálaskoðana einstakra þingmanna eða flokka, ég get ekki ímyndað mér það. Ég var í sjálfu sér bara að vísa í umfjöllun Viðskiptablaðsins þar sem þeir tóku fyrir viðmælendurna, ég las það upp. Ég fór ekki mikið í það hvað mér finnst. Ég hef svo sem sterkar skoðanir á þessu máli en ætlaði ekki að fara sérstaklega í það. Það er hægt að mæla ýmsa hluti og þetta eru eftir því sem ég best veit staðreyndir sem liggja fyrir. Þær hljóta að vekja athygli, það getur ekki annað verið. Ég hef að vísu ekki heyrt umræðu um fréttirnar, að það sé slagsíða varðandi þær nema á hinn veginn, en gott og vel. Spurningin er hvort það sé eitthvað hægt að mæla það. Ég spurði hv. þingmann út í ríkisútgjöldin því að þau hækka um 700 milljónir á ári ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Kannski hefur hv. þingmaður eitthvað misskilið mig. Ég sé hvergi að komið sé til móts við þá hækkun. Hún gengur þvert á áætlanir í ríkisfjármálum. Ef hv. þingmaður er að vísa í það sem var í frumvarpinu varðandi takmörkun á auglýsingatíma hefur verið bent á að það muni ekki skila sér í neinni lækkun sem neinu nemi varðandi auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins. Við tókum nokkuð mikla umræðu um það hér þegar frumvarpið var lagt fram. Sömuleiðis, varðandi kostunina, sýnist mér að allir stærri þættir séu inni í undanþáguákvæðinu þannig að það er ekki hægt að sjá  Við þurfum líka að horfa á ríkissjóðinn og sjá til þess að við náum endum saman fyrr en seinna.

Frú forseti. Að mínu viti er óhætt að segja að Ríkisútvarpið, fjölmiðill í almannaþágu, eins og segir í frumvarpinu, sé ein af mikilvægustu stofnunum samfélagsins. Það er dýrmætt fyrir okkur öll, fyrir þjóðina, að slík stofnun sé til og að hún sinni einmitt þeim hlutverkum sem getið er um í 3. gr. frumvarpsins. Ég fagna því sérstaklega að í 3. gr. er farið yfir hlutverkin, bæði sem fjölmiðils í almannaþágu, einnig skilgreint sérstaklega hvert hið lýðræðislega hlutverk Ríkisútvarpsins er sem og hið menningarlega hlutverk og með hvaða hætti Ríkisútvarpið skuli starfa. Allt eru þetta mjög mikilvægir þættir sem meiri hluti nefndarinnar hefur komið inn á í nefndaráliti sínu. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt hefur meiri hluti nefndarinnar gert breytingartillögu við 7. tölulið 2. mgr. þar sem fjallað er um kynningu á stjórnmálasamtökum. Þarna er verið að ræða allítarlega, og náttúrlega um leið með mikilvægum hætti, hvernig Ríkisútvarpið skuli standa að slíkum kynningum. Það er algjört grundvallaratriði að Ríkisútvarpið geti í krafti lagastoðar tekið af myndugleik á því að kynna stjórnmálasamtök og koma þeim á framfæri en jafnframt tryggja að allir hafi aðgang og að engum sé ýtt til hliðar í þeirri umfjöllun. Í því sambandi vil ég meðal annars nefna að ég hef ekki í gegnum tíðina haft neinar stórar áhyggjur af því að það væri einhver tiltekin pólitísk slagsíða á Ríkisútvarpinu á einn eða annan veg, hvorki í einhverju sérstöku fréttatengdu efni né einhverjum tilteknum þáttum. Af þessu hef ég ekki haft áhyggjur, frú forseti. Ég held að það sé kannski að sumu leyti eðlislægt á hverjum tíma að Ríkisútvarpið tali meira við þá sem eru við völd hverju sinni óháð því endilega, eins og hefur komið fram í máli sumra þingmanna, hvort einhver tiltekinn stjórnmálaflokkur er við völd og þar með í þeirri stöðu að stýra hlutabréfinu í Ríkisútvarpinu, ef svo má segja. Það held ég að sé ekki sérstakt áhyggjuefni. Ég held að tilhneigingin til að tala meira við þá sem eru við völd hverju sinni stafi að einhverju leyti af því að stór hluti þess sem kannski má kalla dagskrá valdsins í samfélaginu liggi einmitt hjá ríkjandi valdhöfum hverju sinni. Þá er það einmitt frekar hlutverk stjórnarandstöðu á hverjum tíma, ef menn líta á þetta sem vandamál, að vera vakandi fyrir því að taka þátt í þeirri umræðu og komast að í henni. Ég er ekki áhyggjufullur með tilliti til þessa. Ég held að ef maður horfir meira en eitt eða tvö kjörtímabil fram eða aftur, eða eitt eða tvö ár fram eða aftur, jafnist þetta nokkuð út. Þess vegna held ég að það sé rétt sem hefur komið fram í máli nokkurra þingmanna að á hverjum tíma finnist stjórnarandstöðunni nokkuð á hana hallað í þessum miðli. Ég kann ekki, frú forseti, leiðir til þess að bregðast þannig við þessu að öllum gæti líkað en ég held að þau varnaðarorð sem iðulega falla í umræðunni séu einmitt til þess fallin að halda Ríkisútvarpinu og stjórnendum þar við efnið í þessu tilfelli. Þess vegna er í rauninni ljómandi gott að þessi umræða sé í gangi. Ég ætla að ræða aðeins meira um títtnefndan 7. tölulið 2. mgr. 3. gr. því að það varð allmikil umræða í nefndinni um hann, m.a. um það atriði hvort ritstjórnarlegt vald á efni er sneri að kynningum stjórnmálasamtaka ætti að vera hjá Ríkisútvarpinu eða ekki. Meiri hlutinn leggur til, eins og þingheimi er kunnugt, að þetta ritstjórnarlega vald liggi hjá miðlinum. Ég lít hins vegar ekki svo á að þarna sé um eiginlega ritskoðun að ræða, eins og einhverjir hafa jafnvel kastað fram í umræðunni, heldur lít ég svo á að þetta ritstjórnarlega forræði, ef við getum sagt sem svo, snúi fyrst og fremst að því að tryggja að ekki sé beinlínis óviðurkvæmilegur málflutningur, hatursfullur áróður eða hreinlega efni sem brýtur í bága við lög. Ég hef því ekki miklar áhyggjur af því að stjórnmálasamtök sem koma til með að kynna sig eða sín stefnumál þarna lendi í miklum hindrunum hjá stjórnendum útvarpsins og tel því að það geti farið vel á því að hafa þetta svona. Mig langar aðeins að nefna lagagrein sem hefur ekki verið nefnd mikið í umræðunni, m.a. vegna þess að ég geri ekki ráð fyrir að um hana sé mikill ágreiningur. Það er 6. gr. í frumvarpinu, sú sem fjallar um textun og táknmálstúlkun. Þar er um gríðarlega mikilvægt atriði að ræða. Ég held að það sé mikilsvert að benda á að þetta snertir fleiri en bara þá sem eru heyrnarskertir eða daufblindir eða eiga við einhverjar þess háttar fatlanir að stríða. Þetta snertir miklu fleiri, til að mynda tækni, þ.e. að menn geti fylgst með sjónvarpsefni án þess að þurfa að hafa hljóðið á, þótt ekki sé annað. Sumir velja það hreinlega. Þetta snertir líka margt eldra fólk sem er farið að tapa heyrn þótt það hafi ekki verið heyrnardauft eða heyrnarlaust. Þetta getur skipt þann hóp sem er býsna stór alveg gríðarlega miklu máli. Þess vegna er rétt að nefna það hér. Frú forseti. Ég lýsi ánægju minni með þetta frumvarp og með að þetta góð samstaða hafi náðst um málið í allsherjar- og menntamálanefnd. Eins og þingmönnum er kunnugt eru sjö af nefndarmönnum á meirihlutaálitinu. Það er líklega hægt að segja með þokkalega mikilli vissu að það sé mikilli minni hluti, a.m.k. þingmanna ef ekki í samfélaginu, sem lítur þetta mál neikvæðum augum. Ég tel því mikilvægt að við klárum málið á þessu þingi og sköpum þar með Ríkisútvarpinu þá umgjörð sem augljóslega meiri hluti þingmanna vill að verði gert.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég vildi spyrja hann um tvennt. Það er annars vegar, af því að hann hefur ekki neinar áhyggjur af hlutleysi eða meðferð í fréttum og fréttaþáttum, hvort það veki hann ekki til umhugsunar að frá kosningum til apríl 2012 hafi flokkurinn hans verið 82 sinnum í Speglinum, Sjálfstæðisflokkurinn 23 sinnum og Framsóknarflokkurinn 18 sinnum. Vekur það ekki upp neinar spurningar? Hitt er hvort hv. þingmaður telji einhverja ástæðu til að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins eða hvort hann telji eðlilegt að það sé úti um allt. Í þriðja lagi kallar þetta á 700 millj. kr. aukakostnað árlega af hendi ríkissjóðs. [Sjá leiðréttingu þingmanns kl. 20.58.] Veldur það hv. þingmanni ekki áhyggjum og sér hann fyrir sér að því gati verði lokað með skattahækkunum eða niðurskurði?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann spyr hvort ég hafi áhyggjur af því að fleiri viðmælendur í einum tilteknum fréttaskýringarþætti hafi verið frá Vinstri grænum en Sjálfstæðisflokknum. Ég rakti það í ræðu minni að ég tel í sjálfu sér ekki undarlegt að þeir flokkar sem eru við völd hverju sinni séu líklegri til að stjórna dagskrá umræðna með einhverju móti og vera þess vegna meira í umræðunni. Ég held að það jafnist út á löngum tíma og ég hef því ekki stórar áhyggjur af því. Varðandi spurninguna um að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins eru takmarkanir á hlutverki þess í frumvarpinu eins og þingmanninum er kunnugt um. Ég tel að þær séu nægjanlegar. Ég mun víkja að þriðju spurningu 

Virðulegi forseti. Það að hv. þingmaður telji ríkisstjórnarflokkana hafa dagskrárvaldið skýrir ekki af hverju VG er 82 sinnum í Speglinum en Samfylkingin 60 sinnum en látum það liggja á milli hluta. Ég vil minna hv. þingmann á, af því að hann segir að hér sé um að ræða takmörkun, að í frumvarpinu segir að fjölmiðlaefni skuli hið minnsta vera fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni. Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á því hvað er takmarkað þarna. Hvað nákvæmlega má Ríkisútvarpið ekki gera, ef hv. þingmaður upplýsir okkur um það? Svo bíð ég spenntur eftir svari við spurningunni um hvernig við náum í 700 milljónir á ári af því að við eigum þær ekki til.

Frú forseti. Ég hef í stuttu andsvari kannski ekki tíma til að telja upp allar þær takmarkanir sem eru á hlutverki Ríkisútvarpsins. Þær eru meðal annars fólgnar í því að takmarkanir útvarpsins á auglýsingamarkaði eru allverulegar sem gerir það að verkum að það getur ekki tekið þátt í allri samkeppni við aðra fjölmiðla á sama hátt og annars væri hægt. Það eru líka töluverðar takmarkanir í 16. gr., eins og þingmanninum er kunnugt, og víðar í frumvarpinu. Varðandi aukakostnaðinn er ég ekki svör með á reiðum höndum um hvernig eða hvar við munum ná í þá peninga. Ég tel að ágæt samstaða eigi að geta náðst í þinginu um að 

Virðulegi forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með spurninguna sem snýr að því hvernig eigi að ná í peningana sem eiga að koma úr ríkissjóði 1. janúar 2014 þegar lögin hafa tekið gildi, ef þau verða samþykkt hér. Ríkisútgjöldin aukast reyndar um 875 milljónir. Ég held hins vegar að ég og hv. þingmaður getum verið sammála um að á meðan við setjum peninga í Ríkisútvarpið setjum við ekki peninga í Landspítalann. Af því að þetta snýst um forgangsröðun í ríkisfjármálunum langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann geti verið sammála mér um að meiri þörf sé á að setja 900 milljónir í Landspítalann en að auka útgjöld Ríkisútvarpsins.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er náttúrlega þannig að þegar borið er saman það sem stundum er kallað epli og appelsínur getur mönnum þótt hvort tveggja gott og svo er þarna. Báðar þær stofnanir sem hv. þingmaður nefnir gegna mjög mikilvægri almannaþjónustu. Ef menn vilja nota þá samlíkingu er hægt að benda á að Ríkisútvarpið gegnir mjög mikilvægu öryggishlutverki, til að mynda með þeirri lagaskyldu útvarpsins að vera með útsendingar sem ná yfir allt landið á a.m.k. þremur rásum, tveimur útvarpsrásum og einni sjónvarpsrás. Það hlutverk er gríðarlega mikilvægt og á sama hátt má kannski segja að Landspítalinn sé stofnun eða sjúkrahús sem sinnir öllu landinu og því 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi Ríkisútvarpsins í þágu almannavarna og almannaheillar í landinu. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt á undanförnum vikum, mánuðum eða jafnvel missirum að ástandið væri þannig hjá Ríkisútvarpinu að það gæti ekki sinnt þeirri lagalegu skyldu sinni. Við erum að auka ríkisútgjöldin um tæpar 900 milljónir frá og með næstu áramótum og þess vegna eru samanburðurinn og samlíkingin að mínu viti sanngjörn og eðlileg. Eins og ég segi man ég ekki eftir því að hafa heyrt að eitthvert neyðarástand ríkti hjá Ríkisútvarpinu og það gæti þess vegna ekki sinnt lagalegri skyldu sinni. Ég hef hins vegar heyrt Ríkisútvarpið flytja fréttir af neyðarástandi á Landspítalanum og lít þess vegna svo á að það sé eðlileg spurning og eðlileg krafa þar sem þetta fjallar fyrst og fremst um forgangsröðun fjármuna, sérstaklega þegar lítið er til af þeim.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að auðvitað er allt í samfélaginu spurning um forgangsröðun. Ég og hv. þingmaður getum væntanlega verið sammála um, og hann kom raunar inn á það í seinna andsvari sínu, að báðar stofnanirnar hafa mikilvægu hlutverki að gegna. Ég ætla ekki að fara út í það sem ég vil kalla hráskinnaleik og segja að af því að við ætlum að setja peninga þangað getum við alls ekki sett þá hingað, og að þar sem þessi stofnunin er í svo miklum erfiðleikum þýðir það að við megum ekki tala um að önnur stofnun fái peninga. Það er held ég ekki góð stjórnsýsla. Við eigum sem löggjafarsamkunda að ákveða hvernig fjármunum ríkisins er varið. Ég treysti því að þingheimur bregðist ekki þeirri skyldu sinni, hvorki gagnvart Landspítalanum né Ríkisútvarpinu.

Virðulegur forseti. Ég hef verið að ígrunda hvort ég eigi að flytja breytingartillögu við þetta mál eða ekki. Hún lýtur þá að alveg sérhæfðu atriði og varðar kynningu stjórnmálaflokka á framboði til almennra kosninga. Ég náði ekki að fara mjög vandlega ofan í það nefndinni í lokin en við völdum að RÚV hefði ritstjórnarlegt vald á þeim kynningum sem fram færu. Ég er á nefndarálitinu með hv. þm. Ólafi Gunnarssyni o.fl. en ég er með fyrirvara sem lýtur að því að ég hefði líka viljað sjá það sem Finnur Beck og nefnd hans lagði til, þ.e. að hægt væri að kynna framboð í eins konar hefðbundnum auglýsingatíma, það sem kallast „free airtime“, þ.e. ókeypis tími í loftinu, auglýsingatíma þar sem Ríkisútvarpið hefði ekki þetta ritstjórnarlega vald. Þetta væri bara eins og hver önnur auglýsing nema ekki væri greitt fyrir hana. Slíkt form gæti verið mikilvægt fyrir framboð. Mundi hv. þingmaður 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur andsvarið. Það er rétt sem þingmaðurinn kom inn á, í umræðunni í nefndinni var lítið eitt komið inn á þetta og eins og hv. þingmanni er kunnugt fór fram allnokkur umræða og nokkrir nefndarmenn sögðu, þar með talinn undirritaður, að það gæti farið vel á að bjóða upp á hvort tveggja. Ég hef ekki séð breytingartillögu hv. þingmanns en ég mundi sannarlega íhuga að styðja tillögu um þessa blönduðu aðferð, þ.e. þætti annars vegar og beinar kynningar hins vegar. Það gæti farið ágætlega saman en yrði þá að vera þannig að fjölmiðillinn hefði eitthvað um það að segja að þurfa ekki að sýna hvað sem væri 

Virðulegur forseti. Þetta svar ýtir aðeins við mér til að vinna þá frekar í hugsanlegri breytingartillögu. Hún er ekki komin fram þannig að hv. þingmaður hefur að sjálfsögðu ekki séð hana. Ég heyri að hv. þingmaður útilokar ekki að þetta geti farið vel saman. Ég held sjálf að þetta gæti farið mjög vel saman af því að þá gæti maður verið nokkuð öruggur um að framboð, sérstaklega ný framboð sem eru kannski mjög upptekin af einu máli, og það væri þá á þeirra valdi að koma því vel til skila. Ég er ekki alveg viss um að þó að Ríkisútvarpið setji reglur um framboðsmálin muni það algjörlega mæta þessu sjónarmiði. Menn geta einhvern veginn lent milli skips og bryggju í því. Ef við hefðum hlutfallslegar mínútur á hvert framboð eftir því hvar þau bjóða fram, í hve mörgum kjördæmum o.s.frv., yrðu þetta bara X mínútur sem yrðu þá ókeypis auglýsing en Ríkisútvarpið hefði sama vald og í auglýsingum í dag, þ.e. ekki væri hægt að sýna hvað sem er. 

Frú forseti. Já, ég tek undir þetta með þingmanninum, auðvitað á ég ekki við að það ætti að vera bein ritstýring eða ritskoðun á því efni sem kæmi fram. Hins vegar þyrfti efnið að vera í samræmi við lög og ekki meiðandi eða hatursfullt. Ég er sammála þingmanninum að því leyti að þetta tvennt getur farið ágætlega saman. Það er einmitt ekki alveg gefið eins og þingmaðurinn kemur inn á að til að mynda stjórnmálasamtök sem hafa kannski tiltölulega þrönga sýn á tiltölulega fá málefni gætu komið stefnumálum sínum á framfæri í stöðluðu formi og eru því kannski sjálf betur fær til þess, eða aðilar á þeirra vegum, að búa það efni til. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég ætlaði að spyrja um athugasemdir ÖSE, en hv. þingmaður er búinn að svara þeirri spurningu. Mig langaði til að spyrja hann hvort hann teldi nauðsynlegt að stjórnarandstaðan í landinu hefði dagskrárvald og gæti komið sjónarmiðum sínum að í fjölmiðlunum og hvort þetta frumvarp tryggi það. Hv. þingmaður sagði nefnilega að ríkisvaldið hefði alltaf yfirgnæfandi dagskrárvald. Síðan er spurningin: Hvernig telur hv. þingmaður að samkeppni geti átt sér stað á fjölmiðlamarkaði yfirleitt við þessar aðstæður? Finnst honum núverandi samkeppni lífleg, lífvænleg og sterk og veita Ríkisútvarpinu raunverulega samkeppni eða vill hann hafa Ríkisútvarpið yfirgnæfandi á markaðnum eins og það er í dag? Þá vil ég spyrja hann, ef hann er hlynntur því eins og hann talaði, hvort þá væri ekki rétt að taka upp ríkisdagblöð líka, ríkisútgáfu námsbóka og annað slíkt?

Frú forseti. Ef ég heyrði rétt fyrstu spurningu hv. þingmanns snerist hún um það hvort stjórnarandstaðan á hverjum tíma ætti að hafa eitthvert dagskrárvald. Var það spurningin? Já, hv. þingmaður kinkar kolli. Ef það væri með góðu móti hægt að útfæra það kann vel að vera að það væri skoðandi, en eins og ég nefndi í ræðu minni getur það „dagskrárvald“, ef maður getur orðað það svo, til að mynda falist í því að stjórnarandstaðan á hverjum tíma veki af myndugleik athygli á málum eins og hún hefur til dæmis tök á hér á þingi og gerir iðulega. Það er einmitt það sem kannski kom fram í máli hv. þm. Skúla Helgasonar fyrr í dag, að tilteknir dagskrárliðir þingsins eru þannig uppbyggðir og uppsettir að stjórnarandstaðan hefur þar töluvert mikið fram að færa, sem er vel,  Seinni spurningunum mun ég reyna að svara í seinna andsvari.

Frú forseti. Ég spurði hvort hv. þingmaður teldi að stjórnarandstaðan ætti að hafa eitthvert dagskrárvald. Hann sagði í ræðu sinni að stjórnvöld hefðu yfirleitt alltaf dagskrárvaldið. Hv. þingmaður sagði að við, hv. þingmenn og stjórnarandstaðan hér, hefðum heilmikið vald. Þegar ég kem heim og þá sjaldan ég hlusta á fréttir í ríkissjónvarpinu er verið að segja frá allt öðrum fundi en ég upplifði. Það eru upphrópanir og annað slíkt og efni þeirra mála sem eru rædd á þingi koma sjaldan fram enda er mikil almenn vanþekking á þeim málum sem stjórnarandstaðan flytur.

Forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að oft upplifir maður ekki alveg að maður hafi verið á þeim fundum sem sagt er frá í fjölmiðlum. Það á bæði við um ríkisfjölmiðlana og aðra fjölmiðla, ég held að það sé ekki bara á annað borðið. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði út í varðandi samkeppni og hvernig hún ætti að geta átt sér stað er að mínu viti vikið að því í þessu frumvarpi að nokkru leyti, sérstaklega þar sem komið er inn á takmarkanir á auglýsingum og kostun í ríkisfjölmiðlunum. Það er komið inn á þá þætti, að það er mikilvægt að takmarka hliðrun í samkeppni sem klárlega er þegar Ríkisútvarpið er af fullum krafti á auglýsingamarkaði eins og getur orðið án þessara laga 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér áfram frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Mig langar að halda áfram þar sem ég var í andsvörum við hv. þm. Ólaf Þór Gunnarsson áðan um forgangsröðun fjármuna ríkissjóðs. Það kemur alltaf upp sú spurning hvort sanngjarnt sé að bera saman eina stofnun við aðra, en hins vegar liggur hér fyrir að það á að auka útgjöld ríkisins. Ég nefndi Fæðingarorlofssjóð í fyrri ræðu minni í dag og þegar maður ræðir þessa hluti blasir hér við mjög mikil aukning á ríkisútgjöldum. Þess vegna nefni ég þessi dæmi, ekki út af neinu öðru. Á sama tíma er verið er að skera niður og fjárþörfin til að mynda á Landspítalanum æpir á mann eða blasir við, það er auðvitað réttara orð. Mig langar að beina því til hv. þm. Skúla Helgasonar, því ég sé að hann er að hlusta, hvort það hafi verið greint í nefndinni hver tekjuskerðingin verður. Það kemur ekki fram í nefndarálitinu. Samkvæmt gróflegu mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er áætlað að þessi útgjöld, 875 millj. kr., verði að minnsta kosti helmingi meiri en sem nemur þeirri tekjuskerðingu sem verður hjá Ríkisútvarpinu við þær hömlur sem settar eru á stöðu þess á auglýsingamarkaði auk annars. Mig langar að spyrja hvort það hafi komið fram í meðförum nefndarinnar hver sú tala er, hvað sé áætlað að tekjur Ríkisútvarpsins muni dragast saman um á árinu 2014 vegna þeirra ákvæða sem eru í frumvarpinu. Nú á ég ekki sæti í hv. nefnd þannig að það væri mjög fínt ef þetta kæmi fram. Ég hef hlustað hér á nokkrar ræður og menn virðast ekki alveg ná að fóta sig þarna, hvað þetta þýði í raun og veru. Það á að setja 875 millj. kr. þarna inn og sumir halda því fram að þetta muni hafa óveruleg áhrif, aðrir mikil og þar fram eftir götunum. Það væri gott að vita ef þetta lægi fyrir og hefði verið greint og skoðað í nefndinni. Ég vil líka ítreka áður en ég held lengra áfram að ég geri mér fulla grein fyrir mikilvægi Ríkisútvarpsins, t.d. því sem snýr að almannavarnaþættinum. Ég vil að það fari ekkert á milli mála og komi skýrt fram svo að ekki sé hægt að snúa út úr því seinna meir. Þetta liggur alveg fyrir. Síðan er alltaf sagt þegar verið er að bera saman fjármuni sem settir eru til einstakra stofnanir ríkisins að ekki megi bera saman hina og þessa stofnunina, það sé ekki réttlætanlegt. En af hverju skyldi ég gera það í þessu tilfelli? Það er vegna þess að hér er verið að auka útgjöld um þessa upphæð. Þess vegna ber ég saman þessa stofnun, en ekki einhverja aðra, og fjárþörf hennar og þá fjárþörf sem blasir við á öðrum stöðum, til að mynda í heilbrigðiskerfinu eða í löggæslunni. Ég vil líka koma aðeins inn á andsvar sem hv. þm. Skúli Helgason átti við hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Hún vísaði í umsögn fjárlaganefndar og sagði að fjárlaganefnd tæki undir mikilvægi þess að Ríkisútvarpið væri ekki undir pólitískum áhrifum eða þrýstingi, eða hvað sem við eigum að kalla það, og að tryggja ætti sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Við erum öll sammála um það þó svo að við getum deilt um hvernig það virki. En það er alveg klárt. Niðurlagið í umsögn fjárlaganefndar hljóðar þannig að það sé engin ástæða til að breyta því fyrirkomulagi sem núna er. Þá blasir auðvitað við sú spurning hvort þeir sem vilja halda þessari leið fram telji að það sé brýn þörf á því að bregðast við núna, það hafi verið óeðlileg pólitísk afskipti af Ríkisútvarpinu. Hefur það komið fram í meðförum nefndarinnar? Það væri ágætt að það kæmi fram. Ég vil líka koma því að í umræðunni að ég man eftir því við fjárlagagerðina fyrir árið 2011, haustið 2010, þegar kom fram tillaga inn í meiri hluta fjárlaganefndar um að auka útgjöld Ríkisútvarpsins um ákveðna upphæð til að tryggja hlut landsbyggðarinnar eða svæðisstöðvanna úti á landsbyggðinni. Ég man að mér líkaði þetta afskaplega illa og fannst liggja ákveðin hótun í því um að ef þetta yrði ekki gert yrði skorið niður á þessum stað en ekki öðrum. Ég sagði meira að segja, þegar þessi tillaga var kynnt, að mín skoðun væri sú að fyrst þetta væri komið í þennan farveg væri best að leggja bara Ríkisútvarpið niður, það væri mín skoðun ef menn væru farnir að vinna svona. En síðan kom hið rétta í ljós þegar útvarpsstjóri mætti á fund fjárlaganefndar. Þessi beiðni kom nefnilega ekki frá útvarpsstjóranum. Hún kom frá hluta af meiri hlutanum í fjárlaganefndinni sem setti þetta fram svona. Það eru þau einu beinu pólitísku afskipti af þessum fjölmiðli sem ég hef getað séð. En það er auðvitað mikilvægt að fá það fram hvort nefndin hafi talið fulla ástæðu til að bregðast við einmitt núna og færa í þann farveg að setja í útvarpið tæpar 900 millj. kr. Af hverju skyldi hv. fjárlaganefnd gera athugasemd við þetta? Þar er ekki pólitískur ágreiningur um að ná þurfi tökum á mörkuðum tekjustofnum, allir hv. þingmenn sem sitja í nefndinni eru á þeirri skoðun. Af hverju skyldi það vera? Það er ekki vegna þess að okkur sé prívat og persónulega illa við þær stofnanir sem hafa markaða tekjustofna, að við höfum eitthvert horn í síðu þeirra. Það er ekki vegna þess. Það er eingöngu til að ná meiri aga í fjárstjórnarvaldi Alþingis og ekki bara það heldur líka til að styrkja í raun og veru fjárstjórnarvald Alþingis. Og hvers vegna? Hvað getið þið ímyndað ykkur að markaðir tekjustofnar séu miklir? Þeir nema um 100 milljörðum í fjárlögunum, rúm 20% fjárlaga er í mörkuðum tekjustofnum sem ákvörðunarvald Alþingis kemur ekki að með eðlilegum hætti að mínu mati. Þess vegna hefur hv. fjárlaganefnd unnið að því á þessu kjörtímabili, í nánu samstarfi við fjármálaráðuneytið, í þeim eina tilgangi að efla fjárstjórnarvald Alþingis og til að stofnanir standi jafnt, þær njóti sanngirni. Þetta fyrirkomulag með markaða tekjustofna er mjög ósanngjarnt. Ég geri mér fulla grein fyrir því í tilfelli Ríkisútvarpsins, þar sem um er að ræða skatt, að gjaldið þurfi ekki að renna allt til þess. Það er eingöngu vegna þessa sem fjárlaganefnd gerir athugasemd. Og síðast en ekki síst, það er best að muna eftir að nefna það líka, til að bæta vinnubrögðin. Núna er fjárlaganefnd að fjalla um lokafjárlög ársins 2011. Ef við værum í eðlilegum fyrirtækjarekstri værum við að fjalla um lokafjárlög, niðurstöðu ríkisreiknings og reksturs fyrir árið 2012. Þetta er nefnilega einn liðurinn í því að við getum fært framar þá vinnu, einn liðurinn til viðbótar. Þess vegna hefur nefndin verið að fjalla um þessi mál. Þess vegna vakna svo margar spurningar hjá mér við þetta mál. Ég skil ekki og næ því ekki að á sama tíma og við búum við þann veruleika að fjármuni vantar í þau verkefni sem allir telja vera brýnust skuli eiga að auka útgjöld Ríkisútvarpsins um 900 millj. kr.

Hvernig var ræða Bjarna … út í það?

Ég vil auðvitað hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að koma hingað og taka þátt í umræðunni, hann gæti komið hingað í andsvar og átt málefnaleg orðaskipti við mig. Ég get hins vegar skilið að hæstv. utanríkisráðherra treysti sér ekki til þess, það sé betra fyrir hann að gjamma úti í sal til að gefa ekki færi á því, það er hið besta mál.

… fyrir sjómenn að tala um sjó.

Og ef hæstv. utanríkisráðherra færi í ræðu skal ég heita honum því að ég kæmi hingað í andsvör og ræddi þetta við hann. Hann sem einn af forustumönnum ríkisstjórnarinnar hlýtur að vera með svör á reiðum höndum um það hvers vegna hægt er að auka útgjöld ríkissjóðs til Ríkisútvarpsins um 900 millj. kr. þegar ekki er hægt að sinna brýnustu verkefnum og það er neyðarástand á Landspítalanum. Hvers vegna? Það getur ekki verið að það standi í hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðu hans. Hann er ötull í því að gagnrýna þessa ráðstöfun útvarpsgjaldsins. Við erum bara hjartanlega ósammála um það. Ég er reyndar sammála þingmanninum um að það sé allt of mikið um markaða tekjustofna í ríkisbúskapnum, en ég tel hins vegar að sérstakt eðli Ríkisútvarpsins sé þannig og mikilvægi þess að tryggja Ríkisútvarpinu sjálfstæði undan íhlutunum hins pólitíska valds réttlæti að gera þá undantekningu að útvarpsgjaldið, sem er lagt á gjaldendur í landinu renni að öllu leyti til Ríkisútvarpsins. Það er gert til að tryggja þetta sjálfstæði. Það er gaman að því, þar sem hv. þingmaður er frambjóðandi fyrir flokk sem heitir Sjálfstæðisflokkurinn, að þingmenn þess flokks virðast ekki hafa neinn skilning á mikilvægi þess að sú stofnun njóti bæði fjárhagslegs og faglegs sjálfstæðis frá þingheimi. Hann sér ofsjónum yfir þeim rúmum 800 millj. kr. sem eiga að fara til Ríkisútvarpsins til viðbótar í gegnum útvarpsgjaldið. Það er verið að leggja þetta gjald á skattborgarana í landinu í þessum tilgangi. Þegar slíkt er gert með skilgreindum hætti set ég spurningarmerki við það að fjármunirnir séu notaðir í eitthvað annað. Ég tel að það sé ekki góður bragur á því. Varðandi tekjuskerðingarnar sem koma á móti eru þær vel á fjórða hundrað millj. kr. Þær koma í gegnum þrjá þætti; bann við að rjúfa dagskrárliðinn með auglýsingum, bann við kostun og með þaki á auglýsingar. Þessir þættir eru taldir nema, samkvæmt áætlun mennta- og menningarmálaráðuneytisins, 365 millj. kr., en sú upphæð losar um fimmtung af samanlögðum auglýsinga- og kostunartekjum Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þær upplýsingar sem komu fram og ég kallaði einmitt eftir í ræðu minni. Það mun þá draga úr tekjum Ríkisútvarpsins um 365 millj. kr. að mati ráðuneytisins vegna þeirra ákvæða sem eru í frumvarpinu og takmarka m.a. stöðu þess á auglýsingamarkaði. Hv. þingmaður segir að það sé mikilvægt að útvarpsgjaldið renni beint til Ríkisútvarpsins til að halda hinu pólitíska valdi frá og þar séum við ósammála um hvernig beri að fara með þetta. Það er allt í fínu lagi. Við getum ekki tekið rökræðuna öðruvísi. Ég er ekki að segja að allir eigi að vera mér sammála, en ég er hins vegar bara að benda á hið augljósa um aukningu útgjalda. Síðan koma alltaf þessi rök upp: Ríkisútvarpið hefur algerlega sérstöðu. Þá spyr maður: Hefur ekki Hæstiréttur algera sérstöðu? Hefur ekki forsetaembættið algera sérstöðu o.s.frv.? Ég vil líka benda á í þessari umræðu að Alþingi setur regluverkið um útvarpsgjaldið, hvernig það er innheimt og ákveður upphæðina sem greidd er. Það ákveður líka hverjir eru undanskildir því vegna aldurs, eru of gamlir eða of ungir, eða annars, svo sem öryrkjar. Að mínu mati er því ekki verið að færa þessa línu eins langt frá og hv. þingmaður vill meina. Síðan segir hv. þingmaður að ég tilheyri flokki sem skilji ekki eða geri lítið úr faglegu og fjárhagslegu sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Mig langar að biðja hv. þingmann að útskýra betur hvað hann átti við með þeim ummælum.

Virðulegi forseti. Það sem ég á við er að við erum að fjalla um frumvarpið um Ríkisútvarpið og það er mikil samstaða um það en það er einungis einn flokkur sem stendur á móti þessari afgreiðslu á málinu og það er Sjálfstæðisflokkurinn. Hann leggur mjög þunga áherslu á að það sé óeðlilegt að útvarpsgjaldið sem er lagt á skattborgara landsins í þeim tilgangi að standa straum af rekstri Ríkisútvarpsins, sé notað í þeim tilgangi. Ég set bara stórt spurningarmerki við það yfir höfuð, ekki sérstaklega út af Ríkisútvarpinu heldur almennt, að markaðir tekjustofnar, ef við erum með þá, séu að verulegu leyti notaðir í eitthvað annað. Mér finnst það óeðlileg vinnubrögð. Ég vísa til þess fyrirkomulags sem er víða í löndum í kringum okkur, ég nefni t.d. Bandaríkin. Það er alsiða í fylkjum Bandaríkjanna að kjósendum gefist kostur á því að taka ákvarðanir um skattaleg málefni og þeir spurðir hvort þeir hafi áhuga á því að tekinn sé af þeim aukinn skattur til að nota í tiltekin verkefni, hvort sem það eru menntamál, heilbrigðismál eða önnur málefni, og menn geta kosið sig annaðhvort frá því eða samþykkt að taka á sig auknar álögur í þeim skilgreinda tilgangi. Þá er ekki góður praxís að þær tekjur séu notaðar í eitthvað annað. En mér finnst það vera grundvallaratriði að virða fjárhagslegt sjálfstæði stofnunarinnar og sé að fjárlaganefnd er mér sammála um það. Ég hefði gaman af því að þingmaðurinn gæfi mér einhverjar aðrar leiðir. Hvaða leiðir höfum við til að verja fjárhagslegt sjálfstæði stofnunarinnar sem eru betri en þær sem farnar eru í frumvarpinu? Það kemur því miður ekki fram í þeirri umsögn sem fjárlaganefnd sendi allsherjar- og menntamálanefnd í tengslum við þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja þar sem hv. þingmaður endaði. Það liggur fyrir að við höfum fljótt á litið kannski tvær aðferðir til að gera þetta. Ríkisútvarpið er náttúrlega bæði á fjárlögum og fær allan skattinn og síðan á auglýsingamarkaði og nær í tekjur þannig. Ég held að það séu engar deilur um það í þinginu að menn vilji sjálfstæði Ríkisútvarpsins, það eru væntanlega engar deilur um það. En ég bendi á að niðurstaða fjárlaganefndar er alveg klár, og þar skiptir ekki máli hver á sæti í henni, þar sitja fulltrúar allra flokka. Ég vil lesa orðrétt úr umsögn nefndarinnar, með leyfi forseta: „Fjárlaganefnd tekur undir nauðsyn þess að standa þurfi vörð um sjálfstæði Ríkisútvarpsins sem ætlað er veigamikið hlutverk í fjölmiðlun á Íslandi. Það á ekki síst við um fjárhagslegt sjálfstæði stofnunarinnar. Nefndin bendir hins vegar á að það markmið á að geta staðið óbreytt, þó að fjármögnun stofnunarinnar sé ekki breytt frá því sem nú er.“ Þarna kemur alveg skýrt fram hvert álit hv. fjárlaganefndar er. Ég er hins vegar ekki alveg sáttur við það, þó svo að ég hafi haldið tvær ræður um gjaldið og þessa útgjaldaaukningu, að þingmaðurinn segi að Sjálfstæðisflokkurinn sé allur á móti málinu. Allir nefndarmenn í fjárlaganefnd eru sammála um að breyta þessu vinnulagi. Það kemur mér verulega á óvart að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki standa hér á orginu vegna þessa máls vegna þess að þetta snýst einmitt um það sem verið er að reyna að vinna í samvinnu við ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra, að ná tökum á fjárstjórnarvaldi Alþingis. Að halda því fram að við séum á móti Ríkisútvarpinu er svipað og ef ég héldi því fram að hv. þingmaður væri á móti Landspítalanum. Þetta er ekki sanngjörn umræða. Þetta snýst um það hvernig við förum með markaðar tekjur og sértekjur. Það er mín skoðun, alveg sama hver á í hlut, hvort sem það er Ríkisútvarpið eða einhver önnur stofnun, það á allt að fara í ríkissjóð til að styrkja fjárstjórnarvald Alþingis. Við megum því ekki setja þetta svona upp og setja heilan flokk undir þó svo að ég sé algerlega á móti þessu vegna þess að þetta er prinsippmál. Menn eiga standa við ákveðin prinsipp.

Frú forseti. Við ræðum áfram um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Falleg orð, frú forseti. Nokkuð hefur verið rætt um markaðar tekjur og tekjustofna. Ég held því fram, frú forseti, að markaðar tekjur séu andstæðar stjórnarskránni því að í henni segir: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Það er sem sagt Alþingi Íslendinga sem setur fjárlög eða fjáraukalög um útgjöld ríkissjóðs. Það getur ekki komið fram í einstökum frumvörpum eða lögum annars staðar. Ef það á að greiða eitthvað úr ríkissjóði verður það að standa í fjárlögum eða fjáraukalögum. Markaðir tekjustofnar eru þannig í andstöðu við þetta ákvæði stjórnarskrárinnar að mínu mati, frú forseti. Ég vildi gjarnan að það yrði skoðað ítarlega. Svo segir í 40. gr. stjórnarskrárinnar: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.“ Skattlagningarvaldið er hjá Alþingi. Það er búið að leggja á útvarpsgjald, sem er skattur. Ráðstöfunarrétturinn, fjárveitingavaldið, er hjá Alþingi og hvergi annars staðar. Ég ætla rétt aðeins að koma þessu að. Þess vegna held ég að þessir mörkuðu tekjustofnar og það sem stendur í þessu frumvarpi um að útvarpsgjaldið skuli renna til Ríkisútvarpsins standist bara ekki stjórnarskrá. Það er mjög einfalt. Hér hefur verið umræða um að menn eigi nóga peninga í viss verkefni og ekki neina peninga í önnur verkefni, Landspítalinn var nefndur. Það eru fjöldamörg önnur verkefni sem knýja á um meiri fjárveitingar. Ég nefni atvinnuleysistryggingar, bætur til öryrkja og svo framvegis. Það er ekki bara hér sem menn eiga pening til þess að setja í ný verkefni, heldur vil ég minna á að umsókn um aðild að ESB kostar óhemju, jafnvel milljarða á ákveðnu árabili. Það sem ég ætla að tala um fyrst og fremst eru ónot sem ég hef út í Ríkisútvarpið. Ég horfi eiginlega aldrei á RÚV, á sjónvarpið, en ég hlusta nokkuð reglulega á Rás 2. Þar lendi ég í því oft á tíðum þegar ég er búinn að flýta mér heim til að hlusta á fréttirnar klukkan sex, að þar er fótbolti í gangi.  Svo kom hv. þm. Skúli Helgason, sem ég vil þakka fyrir að hann hafa verið ötull í málefnalegri umræðu um þetta mál, og sagði að auka þyrfti sjálfstæði stofnunarinnar undan íhlutun ríkisvaldsins. Frú forseti, hann sagði einmitt það sem ég hafði undirstrikað, að stofnunin er í eigu eins aðila sem heitir ríkið, með ákveðna kennitölu. Fyrir ríkinu fer hæstv. ríkisstjórn og hana styður stjórnarmeirihluti. Það fólk stjórnar þessum fjölmiðli sem eini eigandinn. Hv. þm. Skúli Helgason var eiginlega að staðfesta það sem ég hafði sagt, að Ríkisútvarpið fer að sjálfsögðu eftir þessum eina eiganda sínum og því þurfi að undanskilja fjárveitingavaldið frá Alþingi. Meiri hlutinn stýrir ekki bara með fjárveitingavaldi, hann getur nefnilega breytt öllum lögum um stofnunina hvenær sem er með tiltölulega stuttum fyrirvara. Það sem ég ætla að tala um í þessari ræðu er hvernig ég sé fjölmiðla til skamms tíma, til fimm ára eða svo, og hvernig ég sé þá til langframa, til næstu 50 ára eða eitthvað svoleiðis. Til skamms tíma, ef maður horfir nokkur ár aftur í tímann, þá hefur orðið alveg gífurleg þróun á fjölmiðlamarkaði. Ég rek til dæmis ákveðinn fjölmiðil sem heitir Facebook. Á Facebook-síðunni minni kem ég skoðunum mínum á framfæri og þar er ég eins konar dagskrárstjóri. Ég þarf ekki að leita til Morgunblaðsins eða Ríkisútvarpsins eða Fréttablaðsins eða einhverra annarra aðila sem eru í eigu ákveðinna aðila, annaðhvort ríkisins eða annarra, ég þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Ég hugsa hins vegar að það ofurvald sem Ríkisútvarpinu er veitt í þessum lögum, og þeim lögum sem gilda hingað til, muni halda því á floti í kannski fimm ár að hámarki. Eftir það mun fjara undan risanum og hann verður að steindranga einhvers staðar eins og þekkt er úr þjóðsögum, tröllin urðu að steini. Þegar maður horfir til lengri tíma munu ófyrirséðir hlutir gerast varðandi fjölmiðlun þar sem almenningur mun taka þátt í henni í gegnum netið í vaxandi mæli, gegnum símana sína og svo framvegis. Þetta ofurvald ríkisins á fjölmiðlum mun hverfa. Þess vegna spurði ég áðan, frú forseti, hvort ekki væri ástæða til að hafa ríkisdagblöð líka og ríkisnetmiðla og svo framvegis, til að reyna að halda ákveðnu lífi í þessum ríkisrisa. Ég hugsa að þetta muni gerast fljótlega. Ég hef nokkrum sinnum lagt fram frumvarp um að selja RÚV, tvisvar held ég. Þá vildi ég að útvarpsráð starfaði áfram og deildi út ákveðnum peningum og byði út til dæmis almannavarnaþáttinn. RÚV hefur tvisvar brugðist í hættulegri stöðu. Einhvern tímann varð jarðskjálfti á Suðurlandi, þá héldu menn áfram að senda út fótboltaleik. Það mátti ekki rjúfa þá dagskrá af því að hún var svo ógurlega mikilvæg fyrir þá sem horfðu á boltaleikinn. Svo kom einhvern tímann maður inn í útvarpið og bara hreinlega slökkti á því. Það var ekki gott fyrir öryggið. RÚV hefur brugðist að þessu leyti varðandi almannavarnaþáttinn. Mér finnst miklu betra að bjóða þetta út. Ef einhver slökkti á þeim miðli væri því útboði alla vega kippt til baka og boðið út að nýju. Það má líka bjóða út fréttir. Þá mundu menn passa betur upp á að þær væru hlutlausar. Það mætti líka bjóða út skemmtiþætti og barnaefni og svo framvegis. Þá mundi myndast líf á þessum markaði, mikið líf sem er ekki til staðar í dag vegna þess að engin samkeppni er í fjölmiðlaheiminum nema náttúrlega á netinu. Þar er óskaplega mikil samkeppni og gróska sem mun væntanlega taka yfir eftir einhver ár. Þá er bara spurningin hvað gerist með RÚV, hvort það dagi bara ekki uppi eins og hvert annað tröll og verði að steini.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór víða um fjölmiðlavöllinn og upplýsti að hann ætti fjölmiðil. Því fylgja skyldur, virðulegi forseti. Ég vildi kanna hjá hv. þingmanni, því eftir því sem ég best veit er það bundið í lög, hvort hann sé búinn að skila skýrslu til Fjölmiðlastofu. Ef ekki, hvort hann sé ekki á leiðinni að gera það. Einnig hvort ritstjórnarlegt sjálfstæði sé ekki örugglega tryggt á þessum fjölmiðli, því þetta er allt saman bundið í lög og ég treysti því að hv. þingmaður vilji fara að lögum. Reyndar veit ég það að hv. þingmaður vill það.

Frú forseti. Þetta er mjög skemmtilegur vinkill sem hv. þingmaður kom með á málið. Rjóminn af þjóðinni er sennilega inni á Facebook og Twitter og hvað þetta heitir nú allt, og er í rauninni hver um sig fjölmiðill. Fólk birtir skoðanir sínar, birtir myndir og svo framvegis. Mér skilst nú ekki að menn telji að þeir falli undir fjölmiðlalög eða annað slíkt, enda mundi það æra óstöðugan ef allir færu að skila þessum upplýsingum sem hv. þingmaður nefndi. Það gæti reyndar verið gaman ef menn byrjuðu að dæla inn slíkum upplýsingum. Ég lít á það þannig að þegar ég birti pólitískar upplýsingar eða pólitíska skoðun mína er ég ekkert að draga það undan að þetta er pólitísk skoðun mín sem birtist. Það vita þeir sem lesa og allir vinir mínir á Facebook, sem eru að held ég að nálgast 3.000, að þessi fjölmiðill er litaður af mínum skoðunum og engu öðru. Það er ekkert verið að fela það neitt og þykjast vera óháður eða eitthvað slíkt, enda hef ég ekki enn þá hitt þann mann sem er algjörlega óháður og skoðanalaus.

Virðulegi forseti. Það er ekki bara af gáska sem ég spurði hv. þingmann að þessu, því þetta er líka umhugsunarefni. Sérstaklega ef eitthvað sem getur byrjað sem bloggsíða verður vinsælla verður það eðli málsins samkvæmt að fjölmiðli. Við fórum þá leið að setja upp mun stærra batterí en var til staðar. Það var hér útvarpsréttarnefnd, Fjölmiðlastofa, sem á að fylgjast með þessu öllu saman. Það er umhugsunarefni, virðulegi forseti, hvað við ætlum að ganga langt í eftirlitinu. Ef við getum komist að þeirri niðurstöðu, sem er ekkert algjörlega út í hött, að samanlögð notkun hjá þingmönnum og vinsælum bloggurum getur farið alla vega hátt upp í það sem gerist hjá öðrum fjölmiðlum, kannski sérstaklega prentmiðlum því að þeir eiga undir högg að sækja, þá gætu menn fært rök fyrir því að þetta þyrfti að fara undir það eftirlit. Ég á voða erfitt með að ræða um Ríkisútvarpið án þess að ræða aðra fjölmiðla. Allt saman er þetta ein heild. Ég hef áhyggjur af ýmsum þáttum í þessu, en á sama hátt sé ég mörg tækifæri. Mér finnst einfaldlega frábær þróun að fleiri hafi tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og koma efni sínu á framfæri, sem tæknibreytingarnar og tækninýjungarnar hafa gert að verkum. Sá sem ræður yfir upplýsingaveitunni, sá sem kemur upplýsingunum áleiðis, er með gríðarleg völd. Fjölmiðlar eins og þeir hafa verið fram til þessa hafa haft gríðarleg völd, þá kannski sérstaklega ríkisfjölmiðillinn. Ég held að það sé ekkert verra að búa í þjóðfélagi þar sem fleiri hafi völd heldur en færri. Reyndar held ég að það sé miklu betra.

Frú forseti. Mér sýnist hv. þingmaður koma með mjög skarpan nýjan vinkil inn á þetta mál. Spurningin er hvort eftirlitið sem við erum að setja í stórum stíl til þess að fylgjast með vissum fjölmiðlum kunni hugsanlega að kæfa þá og kyrkja í samkeppni við netið. Ég held að hv. þingmaður hafi verið ansi veikur í mati sínu, hann sagði að þetta væri kannski svipað áhorf. Ég held að miklu meira áhorf sé á Facebook hér á landi en á þá fjölmiðla sem við erum að tala um. Miklu, miklu meira, því það eru hundrað þúsund manns alla vega að fylgjast hver með öðrum. Þá verður svo mikil virkni á milli. Þarna koma fram alls konar skoðanir og alls konar upplýsingar, svo maður tali nú ekki um upplýsingarnar sem maður getur fengið í gegnum leitarvélar sem hafa vaxið svo hratt undanfarinn áratug. Maður þarf ekki einu sinni að fara nema einn áratug aftur í tímann og maður sér ekki alveg fyrir sér hvernig þetta muni verða eftir annan áratug, svo maður tali nú ekki um eftir 50 ár. Þá er ég ansi hræddur um að þessir risar sem við köllum svo, sem fjölmiðlanefnd og aðrir skulu hafa eftirlit með, séu bara farnir og kæfðir einhvers staðar með þessu mikla eftirliti sem menn eru að setja á þá.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Mig langar að halda aðeins áfram frá því sem var í fyrri ræðu minni um 7. gr. þar sem vikið er að fækkun þeirra mínútna sem Ríkisútvarpið má nota í auglýsingar. Engu að síður er sagt, með leyfi forseta: „Í merkingu þessa ákvæðis telst eftirfarandi ekki til auglýsinga: a. Tilkynningar frá Ríkisútvarpinu um myndmiðlunarefni þess og stoðframleiðslu sem leiðir beint af því efni, kostunartilkynningar og tilkynningar um vöruinnsetningu og sýndarauglýsingar. b. Tilkynningar um opinbera þjónustu og hjálparbeiðnir líknarstofnana sem birtar eru endurgjaldslaust.“ Látum vera með b-liðinn en ég er hugsi yfir a-lið í þessari 3. mgr. 7. gr. frumvarpsins þar sem rætt er um kostunartilkynningar vegna þess að við erum jafnframt að tala um að ekki eigi að heimila kostun nema að mjög takmörkuðu leyti. Svo er talað um tilkynningar um vöruinnsetningu og sýndarauglýsingar. Hvað er frumvarpið að fara hvað þetta varðar? Vart er verið að tala um stóra og mikla sérdagskrárliði sem hugsanlega má kosta því að þeir eru taldir sérstaklega upp. Í ríkissjónvarpinu birtast oft eftir ýmsa þætti, oftar en ekki fasta þætti, leiknar auglýsingar frá ákveðnu bifreiðaumboði hér á landi og fer stærð bílanna væntanlega eftir því hversu mikið áhorfið er talið vera á hvern og einn þátt. Væntanlega fellur þetta brott en mig langar að biðja hv. þm. Skúla Helgason sem situr hér í salnum - og ég tek undir með Pétri H. Blöndal, það er virðingarvert að framsögumaður þessa frumvarps í allsherjarnefnd sé við umræðuna og reiðubúinn að svara spurningum okkar sem ekki sitjum í allsherjarnefnd og höfum kannski ekki spurt okkar eigin fulltrúa út í hlutina - að líta aðeins á þennan a-lið og hvort þær kostunartilkynningar sem eru í 3. mgr. 7. gr. eigi þá við þessa stóru og miklu atburði sem við erum að tala um að megi kostnaðargreina. Í nefndaráliti meiri hlutans er á bls. 4 talað um þessa þætti, að fram hafi komið nokkur gagnrýni á ákvæðið. Þar segir, með leyfi forseta: „Þó kom nokkur gagnrýni kom fram á ákvæðið, m.a. um að bann við kostun mundi hafa það í för með sér að sýnileiki ýmissa íþróttagreina mundi dragast saman og voru þá sérstaklega tekin sem dæmi mót kvenna og yngri iðkenda.“ Reynsla mín af íþróttum barna og barnabarna er sú að oftar en ekki fá drengir í yngri flokkum og karlmenn í eldri flokkum kostunina en síður yngri iðkendur almennt, hvað þá konur, nema þegar um er að ræða þessar stóru deildir eins og N1-deildina í handbolta sem er jafnt handbolti karla og kvenna. Það kann að vera að þarna liggi að baki einhver sérkönnun hvað þetta varðar. Í seinni hluta ræðu minnar ætla ég að gera 16. gr. að umtalsefni. Þær breytingar sem gerðar eru á henni eru verulega til bóta. Því ber að fagna. Í 4. mgr. er Ríkisútvarpinu heimilað að setja á fót nýja fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu til reynslu í allt að 24 mánuði án þess að þurfa að leita til fjölmiðlanefndar. Tveggja ára reynsla af einhvers konar fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu gæti verið komin til að vera. Þessi ákvæði í 4. mgr. 16. gr. eru verulega skert og ber að fagna því að meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar skuli hafa tekið svo kröftuglega á því með því að nú er Ríkisútvarpinu heimilt, að undangenginni tilkynningu til fjölmiðlanefndar, að setja á fót nýja fjölmiðlaþjónustu í allt að 24 mánuði. Ég held að þessi breyting sé mjög af hinu góða því að þar að auki þarf fjölmiðlanefnd að leggja mat á það hvort þau skilyrði sem fram eru sett séu uppfyllt fyrir fyrirhugaða tilraunaþjónustu. Í frumvarpinu er ýmislegt bætt frá því sem áður var, sérstaklega þetta atriði í 4. mgr. 16. gr. Það er algjörlega skýrt að óheimilt er að nýta reynslutímann til að koma upp umfangsmikilli, nýrri og fullmótaðri hljóð- og myndþjónustu sem fellur undir 1. mgr. 16. gr. eins og stendur í nefndaráliti meiri hlutans. Ég ítreka að þessi breyting á 16. gr. er verulega til bóta. Það má svo sem líka segja að breyting á 7. gr. frumvarpsins, eins og hún er sett fram, sé verulega til bóta. Þar er dregið úr kostun dagskrárefnis eins og gert er með 1. mgr. 7. gr. sem kemur ný inn. Mér þykir samt ástæða til að óska eftir því við hv. þm. Skúla Helgason að hann fari aðeins yfir a-liðinn í 3. mgr. 7. gr. og útskýri frekar að hverju sú kostunartilkynning sem þar er nefnd lýtur, hvort þar er átt við nýju málsgreinina sem kemur inn á eftir 1. mgr. eða hvort átt er við eitthvað annað. Virðulegur forseti. Ég ítreka að sú breyting sem meiri hluti allsherjarnefndar hefur gert á 16. gr. er til bóta. Ég held að þar sé verulega komið til móts við marga þá sem ræddu þá grein og höfðu áhyggjur af að Ríkisútvarpið gæti með einum eða öðrum hætti farið inn á þann markað sem einkasjónvarpsstöðvarnar eru fyrir á og verið þar óáreitt í 24 mánuði. Nú eru settar skýrar skorður þar við og því ber að fagna.

Virðulegi forseti. Það er ljúft og skylt að útskýra betur þessa 7. gr. Skilningur hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur er hárréttur um það sem verið er að tala um undanþágur frá því hvað teljist til auglýsinga í 3. mgr. 7. gr. Þar er átt við undantekningar frá kostunarbanninu. Þær eru örfáar eins og ég rakti áðan og af tvennu tagi. Annars vegar eru þá þessir íburðarmiklu dagskrárliðir sem eru sérstaklega nefndir í nefndarálitinu. Við leggjum mikla áherslu á að þar sé tæmandi listi yfir stórviðburði á íþróttasviðinu, alþjóðlega viðburði og síðan söngvakeppnina. Það eru tilkynningar um þá viðburði sem hér er átt við að telji ekki upp í þetta átta mínútna auglýsingaþak. Að öðru leyti þakka ég þingmanninum fyrir málefnalega ræðu sem dregur fram kosti og galla í frumvarpinu og ég tel það gagnlegt fyrir umræðuna.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir andsvarið. Hann upplýsti að þær kostunartilkynningar sem þarna eru tilgreindar eigi við um þá sértæku atburði sem heimilt er að kalla eftir kostun á. Ég get fallist á að skerðingin eins og hún er hvað það varðar sé í lagi að svo komnu máli. Það hlýtur svo að verða seinni tíma mál að afnema kostun með öllu en ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir svarið.

Virðulegi forseti. Ég vil biðjast afsökunar á því að ég hef farið rangt með tölur hér áðan, það eru ekki 700 millj. kr. heldur 875 millj. kr. sem ríkissjóður þarf að reiða fram ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Ég veit ekki hvort ég er einn um það að finnast þetta vera sérstök forgangsröðun, með fullri virðingu fyrir ríkisfjölmiðlinum. Ég hef spurt að því hvernig menn ætla að ná þessu fram, þ.e. tæplega 900 millj. kr. á ári. Það verður væntanlega gert með tvennum hætti eða kannski þrennum. Í fyrsta lagi með niðurskurði einhvers staðar annars staðar eða með því að auka tekjur, hugsanlega með skattahækkunum eða lántöku. Ég vil ekki gera lítið úr ýmsum þáttum málsins en ég held að það væri fullkomið ábyrgðarleysi að klára umræðuna án þess að upplýst verði hvert eigi að sækja þessa peninga. Þetta eru mjög miklir peningar og ég vek athygli á því að þetta er á hverju einasta ári. Mér finnst umræðan hafa verið ágæt, ég veit ekki hvað hún stendur lengi, en hins vegar finnst mér vanta svör við spurningum. Ég og hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Pétur Blöndal og fleiri hafa spurst fyrir um hvert hlutverk Ríkisútvarpsins eigi að vera og hvernig það sé takmarkað. Ekki hafa komið nein svör önnur en þau að þetta sé svipað núna og er í núgildandi lögum. Ég ætla ekki að draga það í efa. Mér sýnist samt að í þessu frumvarpi sé gert ráð fyrir að lágmarki tveimur hljóðvarpsrásum en í núgildandi lögum er gert ráð fyrir einni. En eftir stendur að fjölmiðlaefnið skal hið minnsta vera fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni. Að minnsta kosti. Það getur vel verið að til séu fleiri efnisflokkar en ég veit alla vega ekki hverjir þeir gætu verið. Nú gæti einhver sagt: Þetta er bara tal einstaklings sem er lítið hrifinn af Ríkisútvarpinu. En reyndar má segja að þeir sem svona tala og velta þessu fyrir sér séu ekki bara vinir Ríkisútvarpsins heldur bestu vinir Ríkisútvarpsins, kannski einfaldlega vegna þess sem við hv. þm. Pétur Blöndal ræddum hér og skiptumst á skoðunum um. Við erum að sjá mikla og öra þróun á fjölmiðlamarkaði og þess þá heldur er mikilvægt að skilgreina hvað Ríkisútvarpið eigi að vera og hversu sterkt og öflugt við ætlum að hafa Ríkisútvarpið. Ég er þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið eigi fyrst og fremst að einbeita sér að innlendu efni. Ég hef verið þeirrar skoðunar í langan tíma. Vanalega koma þau rök á móti að dagskráin þurfi að vera blönduð, annars nenni fólk ekki að fylgjast með o.s.frv., en ég held að það eigi bara ekki við. Ég held að það sé sérstaklega mikil eftirspurn eftir innlendu efni núna og muni bara aukast því á sama tíma og heimurinn er að þróast í þá átt að við sjáum alls staðar sömu fréttirnar, hlustum á sömu tónlistina og fáum sömu upplifun er þeim mun meiri eftirspurn eftir efni úr nærumhverfinu. Ég tel að þá fjármuni sem við setjum í Ríkisútvarpið, sem eru umtalsverðir, eigi fyrst og fremst að nota til að vekja athygli á og viðhalda íslenskri menningu og tungu. Mér finnst þessu ekki sinnt núna. Ég er til dæmis aðdáandi eins dagskrárliðar í Ríkisútvarpinu sem er útvarpsleikhúsið. Það er mjög langt síðan að ég hætti að geta skipulagt tíma minn þannig að ég geti sest niður nákvæmlega á þeim tíma þegar einhver sérstakur liður er á dagskrá. Það gildir svo sannarlega um útvarpsleikritið sem er núna á sunnudögum. Í gamla daga var það alltaf á fimmtudagskvöldum þegar ekkert sjónvarp var, og þá byrjaði ég að hlusta á útvarpsleikritið mér til ánægju. Í dag reiði ég mig á netið. Síðast þegar ég kannaði þetta var ekki búið að setja útvarpsleikritið þannig fram að auðvelt og aðgengilegt væri að nálgast það. Ég nota mjög mikið einn ríkisfjölmiðil sem er að vísu breskur og heitir BBC. Mér finnst við getum alveg litið til þeirra til að læra af því hvernig er hægt að setja fram efni sem fólk hefur áhuga á og nálgast það. Ég held að hægt væri að ná góðri sátt um að afmarka hlutverk Ríkisútvarpsins fyrst og fremst við innlent efni sem viðkemur sögu okkar og menningu. Þar eru endalaus verkefni þar og þar geta unnið saman bæði opinberir aðilar og einkaaðilar. Við erum með öfluga háskóla sem sinna allra handa rannsóknastarfsemi á hinum ýmsu sviðum og ég held að það væri öllum til hagsbóta, bæði þessum stofnunum og ég tala nú ekki um þjóðinni, ef við mundum með skipulegum hætti koma á framfæri allri þeirri vinnu sem þar fer fram sem oftar en ekki er mjög áhugaverð. Svo mikið er víst, virðulegi forseti, að ef við sinnum þessum ekki, íslensk þjóð, gerir enginn það. Mér hefur fundist í þessu eins og mörgu öðru að Ríkisútvarpið sé oftar en ekki að eltast við einkaaðilana. Það hafa ótrúlegustu einkaaðilar, oft af litlum mætti, farið af stað með innlent efni og þegar það hefur gengið vel hefur það stundum verið tekið og einhvern veginn kippt yfir á Ríkisútvarpið. Það tel ég ekki vera sérstaklega æskilegt. Það væri æskilegra ef Ríkisútvarpið væri vettvangur fyrir nýjungar og við sæjum þar meiri tilraunastarfsemi, getum við sagt, á þessu sviði. Ef einhvers staðar ætti að vinna vandað efni, efni sem mikið er í lagt, ætti það að vera hjá ríkisfjölmiðlum. Ég sakna þess að þegar ríkisstjórnin er að reyna að koma þessu frumvarpi í gegn er lítil umræða um þennan þátt. Reyndar hef ég ekki orðið var við hana á neinn hátt. Mér finnst líka mjög dapurt að hér sé verið að fara í gegn með frumvarp þar sem hlutverk Ríkisútvarpsins er ekki skilgreint. Bent hefur verið á að þær takmarkanir sem settar eru á auglýsingatekjur eru mjög litlar, ef einhverjar í raun, og ríkisútgjöld munu aukast um 900 millj. kr. á ári. Það fé kemur úr sameiginlegum sjóðum og í það minnsta fer það ekki í heilbrigðiskerfið meðan það fer í Ríkisútvarpið. Síðan reyndi ég að ræða um hlutlægnina og að vísu gekk það ágætlega að því leyti til að það varð málefnaleg umræða um hlutlægnina. Það sem var kannski sérstaklega áhugavert var að hér kom í það minnsta einn hv. stjórnarþingmaður sem taldi eðlilegt og sjálfsagt að þeir sem væru ráðandi á hverjum tíma, þau pólitísku öfl sem væru ráðandi, hefðu dagskrárvaldið í umræðunni. Ég held að við ættum að gefa þessum orðum svolítinn gaum. Er það eðlilegt að stjórnarflokkar á hverjum tíma hafi dagskrárvaldið? Er það lýðræðislegt? Ég held einnig að við ættum með skipulegum hætti að reyna að búa til umhverfi sem auðveldar rekstur einkamiðla á sama tíma og við takmörkum og skilgreinum hlutverk ríkismiðilsins. Ég tel að helsta hindrunin fyrir einkamiðla til að koma á markaðinn sé meðal annars sú að þeir hafa ekki efni á því að gera dýrar hlustenda- eða áhorfendakannanir og sjónvarpskannanir. Ef hið opinbera ætti að gera eitthvað á þessu sviði - ég er ekki að leggja til aukin ríkisútgjöld, ég held að hægt sé að taka þau annars staðar af Fjölmiðlastofu - væri það að fjármagna kannanir þar sem allir einkaaðilarnir væru með. Það mundi gera að verkum að þeir gætu nýtt sér góðar niðurstöður úr könnunum við sölu á auglýsingum og kostunum, það gæti skilað sér í auglýsingatekjum, því að á þeim lifa einkaaðilar. Þeir geta ekki gengið í opinbera sjóði.

Hæstv. forseti. Í fyrri ræðu minni vék ég að nokkrum þáttum varðandi þetta frumvarp og er ástæða til að hnykkja á því. Ef ég nefni hlutina í öfugri röð miðað við áðan verð ég að segja að mér finnst stjórnskipulagið sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu vera nokkuð sérkennilegt og velti fyrir mér hvort það sé hugsað til enda. Kannski mun ekki koma að neinni sérstakri sök þó að það séu einkennilegheit í því en ég verð þó aftur að gera sérstakar athugasemdir við það fyrirkomulag að allsherjar- og menntamálanefnd sé falið eitthvert hlutverk í þessu sambandi. Ég byggi það á þeirri skoðun minni að það er ekki verkefni einstakra nefnda þingsins að koma að stjórnsýslulegum ákvörðunum á þann hátt sem hér er um að ræða. Ef menn vilja láta þingið velja í einhverja nefnd á þingið bara að kjósa, eins og þingið kýs í aðrar nefndir, fjöldamargar nefndir á fjölmörgum sviðum. Það er þá þingið allt en ekki einstakar nefndir þess. Í annan stað verð ég að játa að ég er eiginlega jafnnær um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ég velti fyrir mér hvort mat manna sé það og hvort út frá því sé gengið í frumvarpinu, bæði af hálfu ráðherra og nefndarinnar, að öll fjölmiðlastarfsemi Ríkisútvarpsins sé sjálfkrafa í almannaþágu, hvort það sé óhugsandi að bein fjölmiðlaþjónusta á vegum Ríkisútvarpsins geti verið annað en í almannaþágu. Í greinargerð og síðan öðrum greinum sem varða t.d. starfsemi dótturfélaga virðist alltaf gert ráð fyrir að það sem fellur utan við almannaþjónustuhlutverkið sé önnur starfsemi, sala á einstökum vörum, sala á þáttum, sala á birtingarrétti eða annað slíkt, leiga á tækjum eða eitthvað þess háttar, ekkert sem varðar fjölmiðlastarfsemina sem slíka. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er auðvitað sú að það snertir kjarna málsins. Er það virkilega svo að einhver fjölmiðlaþjónusta eða fjölmiðlastarfsemi geti fallið utan við almannaþjónustuhlutverkið samkvæmt 3. gr.? Hvers konar fjölmiðlastarfsemi væri það? Það væri forvitnilegt að vita hvort hv. allsherjar- og menntamálanefnd hafi velt því fyrir sér. Telst einhver fjölmiðlastarfsemi eða fjölmiðlarekstur, einhver fjölmiðlun ekki vera almannaþjónustufjölmiðlun miðað við skilgreiningar 3. gr.? Þetta skiptir máli af því að það er m.a. hlutverk fjölmiðlanefndar samkvæmt frumvarpinu að meta hvort starfsemi Ríkisútvarpsins sé í samræmi við 3. gr., og væntanlega að meta hvort Ríkisútvarpið uppfylli kröfurnar um almannaþjónustu sem settar eru fram í 3. gr. og líka, hefði ég haldið a.m.k., hvort Ríkisútvarpið fari út fyrir almannaþjónustuhlutverkið. Þetta skiptir lykilmáli þegar haft er í huga að kannski er annar aðaltilgangur frumvarpsins að koma til móts við ábendingar, athugasemdir og tilmæli sem komið hafa um að almannafé, skattfé, sé ekki notað til að niðurgreiða samkeppnisrekstur. Hver er samkeppnisreksturinn? Er hann bara sala á myndböndum af Stiklum Ómars Ragnarssonar eða sýningarrétti á einhverjum myndum eða eitthvað þess háttar? Nei, samkeppnisreksturinn getur líka verið í fjölmiðlastarfseminni sem slíkri. Útvarpsstarfsemi sum hver sem rekin er á vegum Ríkisútvarpsins er augljóslega í samkeppni við útvarpsrekstur sem rekinn er af einkaaðilum í landinu. Sjónvarpsrekstur er að hluta til í samkeppni við sjónvarpsrekstur í landinu eða það skyldi ég ætla. Er allur greinarmunur á því hvort þátturinn Sturm der Liebe er sýndur í ríkissjónvarpi eða á einkastöð, svo ég taki sem dæmi ágæta þýska sápuóperu sem sýnd er síðdegis? 

Ef það væri Sturm und Drang.

Það er tæpast mikið menningarlegt hlutverk í þessu nema auðvitað kann einhverjum að þykja það menningarlegra að heyra froðuna á þýsku en ensku, það kann að vera. En hins vegar hlýtur maður að velta fyrir sér: Er það svo að ekki geti verið um að ræða samkeppnisrekstur á sviði venjulegrar fjölmiðlunar, að fjölmiðlaútsendingar, þ.e. útvarpsútsendingar eða sjónvarpsútsendingar Ríkisútvarpsins, geti ekki hugsanlega verið í samkeppnisrekstri við einkaaðila? Er það mat nefndarinnar, er það mat ráðherra? Við verðum að hafa í huga að ástæðan fyrir því að ráðherra og ráðuneyti leggja í þetta ferðalag eru athugasemdir um að þess verði að gæta að almannafé sé ekki notað til að niðurgreiða samkeppnisrekstur. Það er ekki bara samkeppnisrekstur í því að selja myndbönd, birtingarrétt eða eitthvað þess háttar. Það er líka samkeppnisrekstur í hinni eiginlegu fjölmiðlun. Ég verð að segja, nú þegar líður að lokum þessarar umræðu, að hafi það raunverulega verið ætlun frumvarpshöfunda að skýra og skerpa almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins með frumvarpinu hefur það að mínu mati ekki tekist. Það sem hefur tekist er að verið er að segja sömu hluti og eru nú í lögum í tíu sinnum lengra máli, með tíu sinnum fleiri orðum. Innihaldið er það sama og eftir sem áður eru skilgreiningarnar svo víðtækar í 3. gr. að hægt er að fella svo til allt, geri ég ráð fyrir, fjölmiðlaefni þar undir. Því til viðbótar er opnuð opin heimild fyrir Ríkisútvarp til að stofna dótturfyrirtæki um hvað sem er. Nefnd eru nokkur dæmi um verkefni sem eigi að vera í dótturfélögum en á sama hátt er gefin opin heimild til að hafa dótturfélög um hvaða starfsemi er. Við höfum séð á undanförnum árum að slíkar heimildir til opinberra fyrirtækja geta verið pínulítið varasamar. Lítum til dæmis nokkur ár aftur í tímann og hugsum um Orkuveitu Reykjavíkur þar sem menn voru að stofna dótturfélög um mér liggur við að segja um allt mögulegt sem hafði óveruleg tengsl við hinn eiginlega rekstur. Ég sé því miður ekki fyrir mér annað en að heimilt sé að Ríkisútvarpið stofni dótturfélög um rekstur sem geti verið töluvert langt frá því kjarnahlutverki sem þeirri stofnun er ætlað að sinna. Ég verð að segja að þegar horft er á þessa þætti, þegar horft er á það hve langt menn eru frá því að ná þeim markmiðum að skýra almannaþjónustuhlutverkið, hve langt þeir eru frá því að komast að vitrænni niðurstöðu um stjórnskipulag Ríkisútvarpsins, svo ekki sé talað um fjármögnunina sem ég hef ekki minnst mikið á en hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur fjallað töluvert um, held ég að það væri betur heima setið en af stað farið með þetta mál. Ég held að við færum ekki hlutina á neinn hátt fram á við með því að samþykkja frumvarpið. Ég held að við næðum ekki neinum sérstökum árangri með því, ekki einu sinni þótt menn vilji hag Ríkisútvarpsins sem allra bestan og mestan. Ég held að menn séu einfaldlega að flækja stöðuna töluvert með þessu frumvarpi. Ef einhverjum er alvara með því að setja eigi Ríkisútvarpinu einhverjar takmarkanir, hugsanlega til að gefa öðrum aðilum á þessum markaði aðeins meira svigrúm, nær frumvarpið augljóslega ekki þeim tilgangi. Ég mælist þess vegna til þess, af því að hér er kominn aftur hv. framsögumaður málsins í allsherjarnefnd, að málið verði tekið aftur til skoðunar í nefndinni milli umræðna og menn velti því einfaldlega fyrir sér: Erum við að stíga skref fram á við með frumvarpinu eða erum við bara að flækjast fyrir sjálfum okkur með orðavaðli og texta?

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram að ræða Ríkisútvarpið og alveg sérstaklega samkeppni á fjölmiðlamarkaði. Velflestir lýðræðissinnar eru hlynntir samkeppni. Það hefur sýnt sig að hún hvetur til dáða, lækkar verð, bætir þjónustu að mörgu leyti og eykur framboð. Það sá maður mjög vel í austantjaldslöndunum meðan þau voru við lýði en þegar maður kom þangað var afskaplega fátæklegt framboð af vörum í verslunum, stundum var bara eitt brauð í bakaríunum og þjónustan var mjög léleg. Samkeppni ýtir undir að þeir sem eru í rekstri tipli á tánum, reyni að veita betri og ódýrari þjónustu og reyni að ná til fjöldans með því að vera liprir í samskiptum. Það sama á við um fjölmiðla. Það sem við gerum með frumvarpinu, og höfum gert undanfarin ár, er að minnka samkeppni á markaðnum. Við gefum einum fjölmiðli óskaplegan forgang umfram aðra. Hann fær 3.000 milljónir af skattfé, um 10 þús. kr. á mann, og getur verið í rólegheitum og keypt alla aðra starfsemi. Auk þess er hann á auglýsingamarkaði sem á reyndar að reyna að takmarka í frumvarpinu en ég á eftir að sjá það gerast. Aðrir fjölmiðlar verða mjög lítið virkir vegna þess að samkeppnin er svo yfirgnæfandi, þeir berjast í bökkum og eiga mjög erfitt uppdráttar. Ef þessi fjölmiðill yrði til dæmis seldur til starfsmanna, en ég hef lagt til að þeir fái forgang í því að kaupa fyrirtækið þar sem þeir eru uppistaðan í því, er viðbúið að öll samkeppni á markaðnum færi í gang. Fjölmiðillinn yrði miklu betri, virkari og skemmtilegri og framboðið yrði miklu meira og ódýrara. Það er trú þeirra sem hafa trú á markaðnum. Eiginlega allir þingflokkar á Alþingi trúa á markað, markaðsvæðingu, samkeppni og slíkt nema kannski hv. þingmenn Vinstri grænna. Ég ætla ekki að leggja þeim til þá skoðun en það væri mjög gaman að heyra þá tala um gildi samkeppninnar og þá sérstaklega gildi hennar í fjölmiðlum. Ég hef spurt af hverju við erum ekki með ríkisdagblað. Af hverju erum við ekki með ríkisútgáfu bóka og annað slíkt? Reyndar hefur það gerst endrum og eins að Alþingi hefur staðið að útgáfu ýmissa bóka og það eru þá bækur sem enginn vill kaupa eða lesa, þar sem menn setja ákveðið hugðarefni á prent. Það er kannski fullmikið sagt að enginn vilji lesa bækurnar en ég hugsa að þær séu ekki mikið lesnar. Markaðurinn reynir að ná til þeirra sem nota fjölmiðlana. Það sem er að gerast núna með netið er að þar ríkir mjög mikil og hörð samkeppni um hvernig menn ná til fjöldans og það má segja að netmiðlarnir geri það. Ég þekki fólk sem fer daglega og mörgum sinnum á dag inn á Facebook og Twitter, og hvað það heitir allt saman, vegna þess að þeir samskiptamiðlar ná til fjöldans sem hinir opinberu miðlar gera í sífellt minna mæli. Þetta ætti að vera viðmiðunin fyrir til dæmis Ríkisútvarpið og stjórn þess. Hún ætti í rauninni að leggja til að stofnunin verði seld til að hún standi sig betur í samkeppninni og hér myndist gróskumikið menningarlíf sem ekki gerist á meðan öllu saman er stjórnað af ríkinu.

Virðulegi forseti. Það eru í það minnsta nokkrir hv. þingmenn sem hafa mikinn áhuga á málinu. Ég er enn þá að bíða eftir því að hv. þm. Skúli Helgason upplýsi mig um hvert hann ætlar að sækja peningana fyrir frumvarpið og ég fullyrði að ég er ekki einn um að hafa áhuga á því af þeim sem hafa farið yfir það. Það segir sig sjálft að þegar fjárlagaskrifstofan segir það ekki samræmast stefnu sem mörkuð hefur verið varðandi ríkisfjármálin hljóta hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn að svara því hvert þeir ætli að sækja peningana. Hv. þingmaður segir að löngu sé búið að svara því og ég hvet hv. þingmann til að fara í eitt örstutt andsvar og upplýsa það aftur því að það fór fram hjá einhverjum af okkur hérna. Ég veit reyndar ekki um neinn hv. þingmann sem hefur fengið þær upplýsingar og það er auðvitað miður ef það hefur komið skýrt fram einhvers staðar án þess að berast til okkar. Það væri ágætt að fá fram og eiginlega alveg nauðsynlegt. Þótt ég fagni því að hv. þingmenn stjórnarliðsins hafi tekið þátt í umræðunni hefur mér ekki fundist nein skýring gefin á því af hverju hlutverk Ríkisútvarpsins er ekki skilgreint. Þótt ég sé ekki í neinni sérstakri hagsmunagæslu fyrir þann hóp eða aðra hópa held ég að það sé erfiðast fyrir hóp þeirra sem starfa hjá Ríkisútvarpinu. Það er augljóslega mjög mikilvægt, sama hvar maður starfar, að vita innan hvaða ramma viðkomandi starfsemi á að vera. Ég fór aðeins yfir þróun á fjömiðlamarkaði áðan sem við höfum rætt og svolítið umræða spunnist um hér og ég skal alveg viðurkenna að ég sé ekki fyrir. Ég ætla ekki að segja hvernig ástandið verður eftir eitt eða tvö ár, ég veit ekki einu sinni hvernig ástandið verður á morgun þó svo ég eigi ekki von á neinum róttækum breytingum hvað varðar fjölmiðla. Við vitum að þeir þróast mjög hratt og það verður auðveldara að koma fram með efni og að mörgu leyti auðveldara að koma fram með fjölmiðla. Ég tel að ef við erum með ríkisfjölmiðil eigi hann fyrst og fremst, og aldrei meira en nú, að vera sú stofnun sem hefur íslenska menningu og tungu í heiðri og ég tel að endalausir möguleikar séu á því sviði. Það má alveg rusla út, fyrirgefið orðbragðið, ýmsu af dagskrá Ríkisútvarpsins til að koma meira af slíku efni fyrir. Það væri örugglega það besta sem væri hægt að gera fyrir íslenska listamenn ef Ríkisútvarpið legði meiri áherslu á það. Það er alveg nægt framboð af hinu alls staðar annars staðar, hvort sem það er á öðrum rásum eða á alnetinu. Við ættum að sjá sóma okkar í því núna að skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins og koma með stefnu sem getur náðst þokkaleg sátt um. Við erum ekki einu sinni komin á þann stað að vera að ræða hana, við erum ekki komin á þann stað að skiptast á skoðunum um hvar Ríkisútvarpið eigi að vera og hvar það eigi ekki að vera. Það er mín skoðun. Mér finnst að það eigi að vera forgangsmálið og aðalatriðið. Ríkisútvarpið gerir margt gott í því og hefur gert í gegnum árin og áratugina. Ég fór inn á einn samskiptamiðil áðan, nánar tiltekið Facebook, og fékk svar við spurningu sem ég velti upp áðan. Svona eru boðleiðirnar stuttar og núna veit ég nákvæmlega hvernig ég á að komast í útvarpsleikhúsið og fylgjast með því. Það er lítið mál og umræðan hefur í það minnsta skilað því. Eftir stendur að við eigum eftir að svara stóru spurningunum um málið.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka kærlega fyrir þá umræðu sem hér hefur staðið yfir um Ríkisútvarpið, hún hefur verið málefnaleg. Fram hafa komið ýmis sjónarmið um þessa stofnun sem ég tel afar mikilvæga í samfélagi okkar. Hún hefur lýðræðislegu, menningarlegu og félagslegu hlutverki að gegna eins og kemur vel fram í frumvarpinu sjálfu. Rætt hefur verið um að þetta er fjölmiðill sem þarf að hafa skýr rekstrarskilyrði, þarf að hafa ákveðið sjálfstæði í fjárhagslegum málefnum og faglegum á sama tíma og hann stendur vörð um þessi gildi, stendur vörð um innlenda dagskrárgerð, stendur vörð um að upplýsa almenning um það sem gerist hér í þinginu og í samfélaginu öllu og hefur í heiðri jafnræði og að ekki sé komið fram af hlutdrægni gagnvart ólíkum málsaðilum. Upp hafa komið hugmyndir í þessari umræðu sem eru allrar athygli verðar, sjónarmið frá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni varðandi ljósleiðaravæðingu, að það sé mikilvægt framtíðarverkefni að ljósleiðaravæða öll heimili landsins. Það er hugmynd sem við þurfum að taka alvarlega. Það er mjög mikilvægt að landsmenn allir hafi jafnt aðgengi að þeirri dagskrá sem Ríkisútvarpið er að bjóða og mætti vel hugsa sér, ef ríkið fer út í að selja eitthvað af eignum sínum í framtíðinni, að tekjur af því yrðu að einhverju leyti settar í slíkt verkefni í samvinnu við fjarskiptafélög og fjarskiptasjóð. Ég vil vekja athygli á því að mikil og góð samstaða hefur verið um þetta mál í nefndinni og sjö af níu nefndarmönnum í allsherjar- og menntamálanefnd styðja þetta mál og standa að áliti meiri hlutans. Ég vil einnig þakka fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni fyrir gott innlegg, góða vinnu í því að bæta og breyta frumvarpinu. Allmargar tillögur voru gerðar af hálfu nefndarinnar á síðasta þingi sem meðal annars lutu að því að þrengja að umsvifum Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það var gert í ákveðnum tilgangi til að skapa einkamiðlunum tækifæri til að blómstra á þessum markaði. Við viljum umfram allt tryggja að gott jafnvægi sé á fjölmiðlamarkaðnum, RÚV sé sterkt og öflugt en einnig að einkamiðlarnir hafi meira svigrúm til að athafna sig. Taka má undir það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi: Við þurfum fleiri fjölmiðla til að segja fréttir, við þurfum fleiri sjónarmið, við þurfum fleiri fréttaskýringaþætti, bæði á RÚV og á markaðnum öllum. Það er með þeim hætti sem við stöndum vörð um hagsmuni almennings í þessu efni. Ég ítreka þakkir mínar til þingheims fyrir þessa vönduðu umræðu og vona að við stígum hér eitt skref sem við getum síðan haldið áfram með í framtíðinni varðandi það að ná aukinni sátt um þessa mikilvægu stofnun.

Hæstv. forseti. Það er eitt sem ég vildi spyrja hv. þm. Skúla Helgason sérstaklega um, þ.e. hvort fram hefði komið í störfum allsherjar- og menntamálanefndar að mat hefði farið fram af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA á því hvort þær breytingar sem verið er að gera með frumvarpinu, sérstaklega 3. gr., komi til móts við þær athugasemdir og þær viðmiðunarreglur eða leiðbeiningar sem frá stofnuninni hafa komið um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir þessa fyrirspurn. Við spurðum nákvæmlega að þessu í umfjöllun nefndarinnar. Við fengum þær upplýsingar frá ráðuneytinu að farið hefði verið yfir þessar breytingar, að frumvarpið hefði verið sent Eftirlitsstofnun EFTA, sem ekki hefði gert athugasemdir við þá aðferð og það upplegg sem er í frumvarpinu hvað varðar frekari skilgreiningu á ríkisaðstoðinni og sérstaklega aðgreiningu á milli almannaþjónustuþáttarins og þess þáttar sem fellur undir samkeppnisrekstur.

Hæstv. forseti. Það leiðir þá hugann að því sem ég hef áður velt fyrir mér í þessari umræðu og snertir það hvort um geti verið að ræða einhverja fjölmiðlaþjónustu sem talin er í samkeppnisrekstri - mér hefur sýnst sem svo að það sem skilgreint er sem samkeppnisrekstur, sem setja á í dótturfélög, sé allt saman önnur starfsemi Ríkisútvarpsins en eiginleg fjölmiðlastarfsemi, þ.e. afleidd starfsemi, hliðarstarfsemi, stoðdeildarstarfsemi eða eitthvað þess háttar. Það kæmi mér spánskt fyrir sjónir ef það væri mat Eftirlitsstofnunar EFTA að ekki gæti verið um að ræða samkeppni á sviði fjölmiðlunar vegna þess að ég held að tilurð reglna á þessu sviði sé einmitt sú að Eftirlitsstofnunin, á grundvelli samevrópskra reglna, sé að reyna að ná utan um það að skattfé almennings sé ekki notað til að niðurgreiða samkeppnisstarfsemi í fjölmiðlun, ekki bara leigu á tækjum eða myndbandaleigustarfsemi eða sölu á hljóðupptökum eða einhverju slíku, heldur hinni eiginlegu fjölmiðlastarfsemi. Ég ætla ekki að deila um þetta við hv. þingmann en ég tel ljóst að um þetta hljóti að verða spurt nánar þegar málið kemur til 3. umr.

Virðulegi forseti. Já, það hafa svo sem öll sjónarmið komið fram hvað þetta atriði varðar. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins, margir hverjir, hafa haft af því áhyggjur að ekki væri verið að skilgreina nægilega þröngt hlutverk Ríkisútvarpsins. Það er þeirra skoðun. Það er ekki skoðun þess sem hér stendur að sérstök þörf sé á því að banna Ríkisútvarpinu að fjalla um tiltekin atriði eða sýna tiltekið efni á rásum sínum. Það kann að vera verkefni framtíðarinnar að knýja á um tiltekna skýrari forgangsröðun í því hvernig fjármunum þessarar stofnunar er varið eins og í öðrum stofnunum á vegum hins opinbera og það væri gagnleg vinna. En frumvarpið miðar að því að tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt með sóma því lýðræðislega, menningarlega og félagslega hlutverki sem er vel útlistað í frumvarpinu á sama tíma og við sköpum einkamiðlunum meira svigrúm til að athafna sig en þeir hafa fengið tækifæri til á undanförnum árum og áratugum. Ég tel að það sé talsverður árangur að ná að stíga það skref.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir umræðuna. Ég held að hún hafi verið hófstillt og málefnaleg en mér hefur ekki alveg fundist hún vera nægilega upplýsandi. Af því að hv. þingmaður kallaði áðan að búið væri að svara því hvernig sækja ætti þessar tæpar 900 millj. kr. sem þarf á hverju ári í reksturinn vildi ég vinsamlegast biðja hann um að upplýsa það hvernig það er gert. Það hefur bara farið fram hjá okkur sem tókum þátt í þessari umræðu. Hv. þingmaður segir að við höfum verið að tala um að hlutverkið sé ekki skilgreint nægilega þröngt. Það er misskilningur. Mitt sjónarmið og ég held flestra sem hafa talað hér er að það sé ekki skilgreint. Ég las hér upp efnisgreinina um hvaða efni Ríkisútvarpið ætti að hafa og það er, eftir því sem mér skilst og er ég búinn að lesa það nokkrum sinnum, bara allt. Ég held að það sé ekki nægilega góð skilgreining. Ef hún er þarna þá er kannski miklu hreinlegra að segja bara að ekkert sé undanskilið. Hv. þingmaður nefndi að þetta væri ekki mikil breyting frá því sem áður hefði verið og ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni en það breytir ekki eðli málsins. Ég vildi spyrja út í þessar 875 millj. kr. og sömuleiðis takmörkun varðandi auglýsingaöflunina. Nú var í umsögnum við frumvarpið himinn og haf á milli túlkunar Ríkisútvarpsins og nefndarinnar á því hvaða áhrif þetta hefði og samkeppnisaðilanna. Ég sá til dæmis umsögn frá Skjánum þar sem þeir bentu á að þetta væri ekki rétt, þetta mundi ekki hafa þessi áhrif á tekjuöflun Ríkisútvarpsins. Ég spyr: Er komin einhver sátt í þetta? Eru menn sammála um hvaða áhrif þetta muni hafa, þ.e. þær takmarkanir sem þarna er um að ræða?

Virðulegi forseti. Það er reyndar ákveðinn misskilningur okkar á milli. Ég kallaði fram í að við hefðum farið vel yfir þessa umræðu sem snýst um markaða tekjustofna og muninn á því hvort menn eru almennt fylgjandi því að mörkuðum tekjustofnum verði útrýmt sem meginreglu í ríkisbúskapnum eða hinu að menn vilji standa vörð um sérstakt eðli Ríkisútvarpsins, að það sé mjög viðkvæmt fyrir því að hægt sé að draga verulega úr rekstrartekjum þess með pólitískum ákvörðunum meiri hlutans á þingi á hverjum tíma. Við ræddum það meðal annars hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og sá sem hér stendur fyrr í þessari umræðu. Þetta eru ekki þær upphæðir sem munu skipta sköpum í ríkisbúskapnum sem hér er verið að tala um að Ríkisútvarpið fái til sín af útvarpsgjaldinu. Ég hef þegar viðrað þær skoðanir að þegar menn eru á annað borð að leggja sérstök gjöld á skattborgarana, sem eru skilgreind sem útvarpsgjald og eiga að vera til þess að Ríkisútvarpið geti sinnt starfi sínu, þá sé ekki eðlilegt að verulegur hluti af þeim fjármunum sé notaður til annarra þarfa. Það er mikilvægt að menn standi vörð um fjárhagslega sjálfstæðið eins og fjárlaganefnd viðurkennir reyndar sjálf í umsögn sem hún hefur sett fram þó að hún sé þeirrar skoðunar að eðlilegra væri að hafa hlutina með óbreyttum hætti. Ég mun koma að öðrum þáttum í mínu síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við vitum þá að því hefur ekki verið svarað hvað varðar ríkisútgjöldin, hvernig komið verður til móts við það. Ég held að við getum verið sammála um þann þáttinn, það var ákveðinn misskilningur þarna á milli. En niðurstaðan er sú að við vitum ekki hvernig við eigum að ná þessum 900 millj. kr., sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins talar um nái frumvarpið fram að ganga. Hv. þingmaður segir að þetta skipti ekki sköpum í ríkisbúskapnum. Í þeim málaflokki sem er mér mjög hugleikinn, sem eru heilbrigðismálin, skiptir hins vegar hver hundrað þúsund kall miklu máli. Allur sparnaður sem hefur náðst á Landspítalanum, sem er mikið í umræðunni, er til kominn í litlu upphæðunum. Ef við leikum okkur með það þá yrði það mjög vel þegið hjá þeirri heilbrigðisstofnun og öðrum að fá þessar upphæðir. Það segir sig sjálft að ef við munum auka ríkisútgjöldin vegna þessa um 900 millj. kr. þá mundi það koma einhvers staðar niður. Mér finnst að við verðum að svara því hvernig við ætlum að mæta því. Það hefur ekki verið gert í þessari umræðu. Síðan er hitt, og við höfum tekið umræðu um það áður, að hægt er að setja takmarkanir eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þær þurfa þess vegna ekki að vera neikvæðar - það eru takmarkanir á ákveðnum mínútum, á auglýsingum. Þeir sem eru á þessum markaði telja að það hafi engin áhrif á Ríkisútvarpið einfaldlega vegna þess að nú þegar fyllir það ekki þann kvóta, ef ég man það atriði rétt. En hvort heldur sem er þá held ég að það skipti máli að við vitum nákvæmlega hvaða áhrif þetta hefur og væri ágætt að vita hvort niðurstaða væri komin í það mál í nefndinni.

Virðulegi forseti. Þetta er sú áætlun sem við unnum út frá. Eins og ég fór yfir í umræðunni fyrr í kvöld er það mat menntamálaráðuneytisins að þetta muni hafa áhrif sem nemur 365 millj. kr. eins og tiltekið er í greinargerð með frumvarpinu. Mun það skapa fullkomna sátt um málið? Ég hef ekki aðstöðu til að meta það. Það voru aðilar sem drógu í efa að þetta hefði tilætluð áhrif. Ég get þó vitnað í það að forsvarsmaður eins af þeim fjölmiðlum sem hvað umsvifamestir eru á einkamarkaðnum lýsti því yfir í umræðum fyrir nefndinni að hann teldi þær breytingar sem við leggjum til á frumvarpinu, sem þrengja enn frekar umsvifin t.d. varðandi kostunina, hafa þau áhrif að það sé betra að þetta frumvarp nái fram að ganga heldur en ekki. Þeir hafa sem sagt breytt um afstöðu, telja að þetta sé jákvætt skref en voru áður þeirrar skoðunar að það mundi ekki hafa tilætluð áhrif. Ég tel að það sé að minnsta kosti vísbending um að þetta frumvarp og þessar aðgerðir, sem eru fordæmalausar, að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaðnum, muni hafa þau áhrif sem við ætlumst til, þ.e. að auka jafnvægið á þessum mikilvæga markaði.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir það hversu vel hann hefur staðið sig í umræðum um þetta mál og svarað þeim spurningum sem komið hafa fram. Ég tel að umræðurnar hafi verið mjög málefnalegar og gagnlegt fyrir okkur öll að hlusta á ákveðin sjónarmið. Mig langar að kalla eftir viðbrögðum því að það kom fram í síðasta andsvari hv. þingmanns  Ég segi þetta vegna þess að mér er auðvitað, eins og öllum öðrum hér, mjög annt um hag ríkissjóðs og hef mjög sterkar skoðanir á því hvernig beri að forgangsraða þessum fjármunum í aðra þætti. Ég er þó ekki að gera lítið úr því - það er alltaf snúið þannig út úr því þegar menn gera athugasemdir við að auka útgjöld og sagt að maður hafi ekki skilning á því hversu mikilvægt hlutverk Ríkisútvarpsins er. Ég hef fullan skilning á því. Mig langar að hvetja hv. þingmann til að skoða þetta í hv. allsherjar- og menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. Eftir að ég las fyrirspurn frá einum hv. þingmanni til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í september, þegar fram kom í fréttum að uppsagnir stæðu fyrir dyrum hjá Ríkisútvarpinu, þá verð ég að gera þá játningu hér að ég hef kannski ekki áttað mig algerlega á því sjálfstæði sem Ríkisútvarpið þarf að hafa gagnvart pólitískum afskiptum. Ég hef kannski gert of lítið úr því og ég ætla að hugsa það betur áður en ég kem hingað í 3. umr. Þetta rifjaðist upp fyrir mér áður en ég kom í þessa ræðu, ég fór yfir fyrirspurnina og svör hæstv. ráðherra og tel að ég hafi hugsanlega gert of lítið úr þeim pólitísku afskiptum sem forustumenn Ríkisútvarpsins hafa verið að benda á.

Virðulegur forseti. Ég hyggst á þessum þingfundi, þegar langt er liðið á kvöld, gera stuttlega grein fyrir nefndaráliti meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um neytendalán sem hér kemur til 2. umr. Enn eru ekki komin fram nefndarálit minni hluta nefndarinnar, en þau gera það vonandi síðar á fundinum eða í upphafi fundar á morgun og gefst þá færi á því að mæla fyrir þeim. Frumvarp til laga um neytendalán, sem hér er til umfjöllunar, miðar að því að styrkja stöðu neytenda á fjármálamarkaði og er innleiðing á tilskipunum Evrópusambandsins. Meðal þeirra nýmæla sem í frumvarpinu er að finna er hámark á þá vexti sem krefja má neytendur um, en umtalsverð umræða hefur farið fram meðal annars um svokölluð smálánafyrirtæki og ræddi nefndin þetta nýmæli nokkuð í sinni umfjöllun. Það þak sem sett er á vaxtatöku er 50% árlegs kostnaðar auk stýrivaxta Seðlabankans eins og þeir eru á hverjum tíma, nú um 6%. Þar af leiðandi væri þakið 56% ef það væri í gildi í dag. Það þýðir að allur kostnaður lántaka af láni á ársgrundvelli má ekki fara yfir þessa prósentutölu, 56%, og þá er allur kostnaður lántakans við lántökuna með talinn, hvort sem það eru verðbætur, vextir eða annar kostnaður í kringum lántökuna. Við umfjöllun nefndarinnar kom í ljós að þetta mun ná til fleiri lána en lána smálánafyrirtækja og vekur það út af fyrir sig athygli að ýmis lán fara yfir þessi vaxtamörk sem sett eru, meðal annars lán sem markaðssett eru sem vaxtalaus lán. Nefndin telur þó að þessi mörk séu fullkomlega hófleg. Yfir helmingur í vexti af fjárhæð á ársgrunni er auðvitað gríðarlega mikil ávöxtun og öll færi eiga að vera fyrir fjármálafyrirtæki að bjóða þær vörur sem máli skipta innan þess ramma. Það að hluti af þakinu séu stýrivextir Seðlabankans gerir að verkum að ef verðlagsþróun verður mjög ör, verðbólga mikil í skamman tíma eða lengri, þá er þakið þannig hannað að það mætir því, að minnsta kosti að svo miklu leyti sem stýrivextir Seðlabankans fylgja verðlagsþróuninni. Þá hækkar þakið eftir því sem stýrivextir Seðlabankans hækka. Því má tala um breytilegt þak á vexti og gerir nefndin ekki tillögur um sérstakar breytingar á því þaki sem lagt var til. Það viðhorf kom þó fram og það er ástæðan fyrir því að einn hv. þingmanna meiri hlutans hefur fyrirvara á nefndarálitinu, Árni Þór Sigurðsson. Hann hefði viljað ganga lengra í því að setja skorður við þeim kostnaði sem má innheimta af neytendum og fara með þakið niður fyrir 50%, en því mun hann lýsa í umræðunni sjálfur síðar. Meiri hlutinn gerði ýmsar breytingar á tillögum frumvarpsins, meðal annars sem lutu að greiðslumati. Nokkrar áhyggjur voru af því að það ferli allt gæti verið of þungt eða hamlað of mikið eðlilegri lánastarfsemi og því sem hér hefur viðgengist, en lögð er áhersla á að lánveitendur eigi að meta greiðsluhæfi þeirra sem eiga að fá lán. Nefndin leggur til að þau mörk sem lánveitingin þarf að fara yfir séu tvöfölduð til að þau kalli á greiðslumat og séu fyrir einstakling 2 millj. kr. en fyrir hjón 4 millj. kr. Nefndin gerir ýmsar aðrar breytingartillögur sem eru út af fyrir sig ekki veigamiklar, aðrar en þær sem snúa að árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Það atriði hefur verið nokkuð til umfjöllunar undanfarið, meðal annars í framhaldi af svari frá Evrópusambandinu til Elviru Méndez í lagadeild Háskóla Íslands sem spurðist fyrir um ýmis atriði er lúta að framkvæmd verðtryggðra lána hér á Íslandi. Áður en þau svör höfðu borist hafði meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar kynnt þá niðurstöðu sína í nefndinni að rétt sé að neytendum sé gerð grein fyrir kostnaðinum við verðbætur þegar gerð er grein fyrir kostnaði við lántöku. Þá eigum við við að ekki sé nóg að upplýsa neytandann um hvað afborgunin og vextirnir og innheimtukostnaður og aðrir slíkir þættir munu kosta hann, heldur þurfi líka að sýna honum hvaða kostnaður fylgi verðbótaþætti lántökunnar, ef um verðtryggt lán er að ræða, og ekki út frá verðbólgumarkmiði Seðlabankans, sem er umtalsvert undir þeirri verðbólgu sem hér hefur verið lengst af, heldur væri miðað við verðbólguna eins og hún er á hverjum tíma. Ef það er 5% verðbólga og árlegur kostnaður án verðbótaþáttar er 5% þá þarf að sýna hinn árlega kostnað við lántökuna sem 10%, þ.e. 5% vegna verðbótanna og 5% vegna vaxtaafborgana og annars kostnaðar. Neytandanum þarf að vera algerlega ljós allur kostnaður sem er við lántökuna. Að mörgu leyti svipar verðtryggingu og raunvöxtum samanlagt til breytilegra vaxta, þó það sé nokkuð eðlisólíkt, og eðlilegt að sá kostnaður sé allur sýndur eins og í tilfelli lána með breytilegum vöxtum. Bæði er það tilgangur hinna evrópsku tilskipana sem eiga að tryggja réttindi neytenda að neytandinn sé upplýstur um allan kostnað við lántökuna og verðbætur eru klárlega kostnaður við lántöku að mati meiri hlutans. Einnig er tilgangurinn með árlegri hlutfallstölu kostnaðar augljóslega sá að auðvelda neytanda samanburð. Ef hann á að bera saman óverðtryggð lán með breytilegum vöxtum annars vegar og verðtryggð lán með raunvöxtum hins vegar þá er grundvallaratriði að inni í árlegri hlutfallstölu kostnaðar við verðtryggða lánið sé verðbólgan eins og hún er á hverjum tíma, ella mun verðtryggða lánið alltaf virðast vera miklu ódýrara heldur en óverðtryggt lán með breytilegum vöxtum, ef verðbótaþættinum er einfaldlega sleppt. Það mundi skekkja allan samanburð og leiða til þess að fleiri tækju verðtryggð lán í þeirri trú að þau væru ódýrari en aðrir valkostir á markaðnum vegna þess að hin árlega hlutfallstala kostnaðar sem væri gefin upp lögum samkvæmt væri svo miklu lægri á verðtryggðum lánum heldur en á óverðtryggðum lánum með breytilegum vöxtum. Nú er það ekki hlutverk nefndarinnar að skera úr um hvort framkvæmdin hafi að þessu leyti verið lögmæt hingað til eða ekki, en augljóst er af afstöðu meiri hlutans að við teljum eðlilegt að þessi kostnaður, verðbæturnar, sé inni í árlegri hlutfallstölu kostnaðar og að neytandinn sé upplýstur um hann. Það er bæði til að neytandinn sé upplýstur um allan kostnað við lántöku og til þess að þær upplýsingar sem honum eru birtar um árlega hlutfallstölu kostnaðar ólíkra valkosta á markaði séu sambærilegar. Nú er það auðvitað þannig að verðbólga breytist og það sem nefndin á eftir að fara yfir og mun fara yfir milli 2. og 3. umr. er með hvaða hætti sé rétt að neytandanum sé tilkynnt um það þegar vextir og/eða verðbótaþáttur hækkar frá því sem var þegar hann tók lánið. Er fullnægjandi að hann fái senda greiðslutilkynningu í pósti þar sem fram kemur í sérstökum reit að þessi þáttur hafi hækkað eða þarf að tilkynna honum það bréflega? Er nægilegt að gera það á vefsíðu? Á að gera það með eins mánaða fyrirvara, þriggja mánaða fyrirvara eða 12 mánaða fyrirvara? Allt eru þetta álitamál sem nefndin mun fara yfir milli 2. og 3. umr. en sú grundvallarafstaða liggur fyrir að upplýsa á neytandann um allan kostnað við lántökuna. Eins og fram kom í máli mínu eru þetta meginbreytingarnar efnislega, en til þess að tryggja enn betur upplýsingar til neytenda er lögð áhersla á að upplýsingar um verðbólgu og kaupmáttarþróun, sem auðvitað hefur áhrif á það í hvaða færum fólk er til að standa í skilum með lán sín, séu birtar neytendum tíu ár aftur í tímann. Þá geta neytendur séð hver þróunin hefur verið sl. tíu ár þegar þeir meta hvort þeir eigi að taka lán til einhverra ára fram í tímann með slíkum tengingum, hvort heldur er breytilegum vöxtum eða verðtryggingu. Í breytingartillögu meiri hlutans er jafnframt gert ráð fyrir að Neytendastofa fái heimildir til að beita tvöfalt hærri stjórnvaldssektum ef ekki er farið að lögunum. Þær fjárhæðir fari úr 10 milljónum í 20 milljónir, enda bendir ýmislegt til þess að Neytendastofu veiti ekki af að hafa handbær og haldbær tæki til að sjá til þess að fjármálafyrirtæki fylgi þeim fyrirmælum um framkvæmd lánveitinga sem í lögum eru hverju sinni. Með þessum breytingum leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt en að málið verði tekið til frekari umfjöllunar milli 2. og 3. umr. Það er í fyrsta lagi vegna þeirra þátta sem lúta að tilkynningum um breytingar á kjörum, í öðru lagi til að fara yfir þætti er lúta að gildistökunni og í þriðja lagi til að fara yfir sjónarmið sem varða samningssambandið milli lánveitanda og skuldara og þann ólíka hátt sem hafður er á í mismunandi löndum Evrópska efnahagssvæðisins.

Frú forseti. Með þeirri tillögu til þingsályktunar sem ég mæli fyrir er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 210/2012. Hún fjallar um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun. Sömuleiðis felst í tillögunni að inn í samninginn verði felld reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 286/2012 frá 27. janúar sama ár. Með reglugerðinni er tiltekinni trefjategund bætt við á skrá yfir textíltrefjar í reglugerð nr. 1007/2011 sem varðar heiti textíltrefja og merkimiða og merkingar varðandi trefjasamsetningu textílvara. Þá voru líka skilgreindar samræmdar prófunaraðferðir fyrir trefjategundina. Innleiðing reglugerðar nr. 1007/2011 hér á landi kallar á að hér verði sett lög um textílheiti, textílmerkingar o.fl. Fyrirhugað er að innanríkisráðherra leggi fram frumvarp til laga um efnið á komandi löggjafarþingi og að í því lagafrumvarpi verði kveðið á um innleiðingu reglugerðar nr. 286/2012. Frú forseti. Ekki er gert ráð fyrir því að innleiðing reglugerðanna muni hafa í för með sér neinar efnahagslegar og stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi. Þar sem ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Þess vegna er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem felst í ákvörðuninni svo unnt verði að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara. Frú forseti. Ég legg til að þegar umræðunni slotar um síðir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir góða ræðu en ég vil spyrja hvort hann geti gert okkur aðeins nánari grein fyrir því hvaða efnisleg áhrif breytingin mun hafa, t.d. fyrir íslenskan textíliðnað.

Frú forseti. Eins og kom fram í ræðu minni, og ég veit að hv. þingmaður sem er vel að sér um málið og býr sig alla jafnan vel undir þær umræður sem hann tekur þátt í hefur þegar lesið það í þingsályktunartillögunni, er það til dæmis svo að verið er að skilgreina samræmdar prófunaraðferðir fyrir þær trefjategundir sem eru undir þar. Það hefur náttúrlega ákaflega jákvæð áhrif fyrir þá sem véla um þau mál, eins og ég veit að hv. þingmaður gerir sér grein fyrir. Sömuleiðis skiptir máli að við erum að innleiða þá tæknilegu reglugerð sem varðar bæði hver heiti textíltrefja verða og sömuleiðis hvernig á að merkja þær. Ég tel það töluvert mikilvægt en hins vegar treysti ég mér ekki til að segja hversu djúprist áhrifin eru. Ég veit það eitt að margir munu varpa öndinni léttar þegar málið er frá.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra verður að virða mér það til vorkunnar að ég hafði ekki kynnt mér málið ítarlega fyrir umræðuna. Ég verð þó að segja að það er nokkur léttir að vita að um er að ræða breytingu sem ætti að vera til hagsbóta fyrir íslenskan iðnað. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort eitthvað sérstakt sé í samningaviðræðunum um aðild Íslands að Evrópusambandinu sem kallar á að reynt sé að koma breytingunni í gegnum þingið á lokadögum þess við lok kjörtímabilsins.

Forseti. Ef hv. þingmaður á hugsanlega við hvort samþykkt þingsályktunartillögunnar greiði með einhverjum hætti fyrir samningaviðræðum til dæmis varðandi lokun eða opnun kafla er mér ekki kunnugt um það, svo það sé algjörlega skýrt. Ég hygg að sú nauður sem rekur til samþykktar tillögunnar núna á þeim stutta tíma sem við höfum til umráða áður en þing stendur upp og við hefjum kosningabaráttu sé sú staðreynd að aflétta þarf hinum stjórnskipulega fyrirvara innan sex mánaða. Það er ástæðan.

Virðulegi forseti. Við sem störfum í þinginu vitum að hæstv. ráðherra undirbýr sig vel fyrir mál og er sá ráðherra sem er duglegastur að taka þátt í umræðum, fylgjast með í þinginu og hann virðir þingið. Ég vil nota tækifærið þótt það tengist ekki málinu og þakka hæstv. ráðherra fyrir það. Hæstv. ráðherra er auðvitað að tala fyrir merku máli ef ég skildi hann rétt en mér fannst kannski ekki alveg nógu skýrt í stuttri framsögu hans hvaða áhrif þetta spennandi mál hefur nákvæmlega á almenning í landinu. Hæstv. ráðherra nefndi samræmdar prófanir og merkingar en það er spurning hvort hann geti farið aðeins ítarlegar í hvað það þýðir fyrir almenning í landinu. Ég efast ekki um að það er til mikilla bóta en það var ekki nógu skýrt í stuttri framsögunni hver áhrifin eru á íslenska þjóð. Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og fara þess á leit við hæstv. ráðherra að hann setji okkur betur inn í málið því að margir fylgjast með umræðunni. Málið um textílvörur er spennandi og það væri áhugavert að heyra hæstv. ráðherra fara aðeins betur yfir það.

Frú forseti. Ég er snortinn yfir þeim hlýju orðum sem hv. þingmaður beindi til mín. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég geri mér far um að taka þátt í umræðum og reyna að greiða fyrir afgreiðslu þingmála eftir því sem mín léttvæga geta heimilar. Það kynni að hafa verið til bóta fyrir hv. þingmann ef hann hefði verið í salnum þegar þessi merka umræða hófst en hann skaust inn í hann rétt …  Skilyrði fyrir því að hægt sé að markaðssetja textílvöru eru að trefjasamsetning hennar hafi verið merkt í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar. Það tryggir að hægt sé samkvæmt þar til gerðum stöðlum að framkvæma prófanir sem er nauðsynlegt að gera til að staðreyna hvort trefjasamsetning þeirra umræddu textílvara sé í samræmi við upplýsingarnar sem er að finna á merkimiða vörunnar. Ég þarf ekki að skýra það út fyrir hv. þingmanni, sem hefur svona öðrum fremur gleggri skil á eðli og gangvirki markaða, hversu mikilvægt er að sá sem kaupir vöru geti verið fullviss um að hann sé ekki að kaupa kött í sekk.

Virðulegi forseti. Þetta er allt að skýrast betur. Um ræðir hvorki meira né minna en trefjasamsetningu vöru og að hún sé í samræmi við staðla þannig að merkingar séu alveg réttar. Auðvitað er afskaplega mikilvægt að við fáum það inn hér. Það er synd hversu fáir eru í salnum vegna þess að málið kallar náttúrlega á djúpa umræðu. Það væri kannski gott ef hæstv. ráðherra mundi í stuttu andsvari fara aðeins yfir hverjar vörurnar eru nákvæmlega af því að auðvitað falla textílvörur undir mjög breitt svið og þetta á örugglega við einhvern ákveðinn þátt vara. Það gæti jafnvel tengst, sem kom ekki alveg nógu skýrt fram hjá hæstv. ráðherra, ákveðinni innlendri framleiðslu sem er í miklum blóma núna. Virðulegi forseti. Það væri mjög upplýsandi ef hæstv. ráðherra færi aðeins dýpra í þann þátt. Ég spyr: Hvaða vörur er helst um að ræða? Við sjáum að fataiðnaðurinn vex á mörgum sviðum. Ég veit að fólk fylgist með umræðunni og heiti tillögunnar er þess eðlis að vekja forvitni margra og snertir miklu fleiri en menn kannski ætla. Ég met hversu skilmerkilega hæstv. ráðherra hefur svarað fram til þessa en gott væri ef hann færi meira í það sem snýr að því hverjar vörurnar eru sem um ræðir. Hann er búinn að fara vel yfir samræmdu prófanirnar og trefjasamsetninguna en hvað erum við að tala um? Hvaða íslensku framleiðendur eða innflytjendur, þótt ég eigi nú frekar von á því að það séu framleiðendur, snertir þetta?

Frú forseti. Það gleður mig að mér hefur áunnist eitthvað í þeirri litlu kennslustund sem hv. þingmaður hefur beðið mig um að fara í varðandi markaðssetningu og merkingar og þess vegna samræmdar prófanir á trefjasamsetningu textílvarnings sem er markaðssettur hér á landi, sem er auðvitað partur af innri markaðnum. Til að upplýsa hv. þingmann frekar á það við um allar textílvörur sem eru markaðssettar. Til dæmis gólfteppi og sokkana sem ég eða hv. þingmaður erum í og kaupum hugsanlega á hinum íslenska markaði, sem er partur af innri markaðnum í Evrópu og skiptir auðvitað miklu máli. Í fyrra andsvari mínu gat ég þess undir lok ræðu minnar að þetta væri til þess að neytendur keyptu ekki köttinn í sekknum. Sekkir, sérstaklega ef þeir eru úr striga, eru til dæmis partur af því. Auðvitað er það til hagræðis fyrir marga sem framleiða fatnað og alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að undir núverandi ríkisstjórn hefur innlendur iðnaður sem betur fer blómstrað. Það sem hann sagði um að innlendur fataiðnaður væri í örum vexti er líka rétt. Ég gæti nefnt ýmiss konar framleiðslufyrirtæki sem bæði framleiða fatnað hér á landi en líka í fjörrum löndum og flytja hann aftur hingað og á innri markaðinn. Það er ekki síst þess vegna sem reglurnar eru settar, til að tryggja að við slík tilvik sé í gadda slegið, eins og ég sagði áðan, að menn kaupi ekki köttinn í sekknum ef þeir verða sér úti um …  Frú forseti. Ég tel að við séum nú fullsáttir, ég og hv. þingmaður, og séum komnir niður á sameiginlegan grunn í skilningsskiptum okkar varðandi málið.

Frú forseti. Það mál sem ég flyt hér er kannski ekki jafndjúpt og merkilegt og það sem ég reifaði áðan, en eigi að síður er það svipaðs eðlis. Hér mæli ég fyrir tillögu til þingsályktunar þar sem leitað er heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem að þessu sinni er nr. 217/2012. Hún er um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn. Hann fjallar um tæknilegar reglugerðir, staðlaprófanir og vottun og að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins, sem er númeruð 210/30/ESB, um merkingar og staðlaðar vörulýsingar á orkutengdum vörum sem greina frá notkun viðkomandi varnings á orku. Markmiðið er að stuðla að því að orka sé notuð á skynsamlegan og hagkvæman hátt með því að tryggja að neytendur hafi jafnan greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um orkunotkun vara sem nýta orku. Tilskipunin leggur skyldur á herðar þeim sem markaðssetur vöru, að hann láti neytendum jafnan í té upplýsingar um orkunotkun vörunnar sem seld er eða leigð og sömuleiðis hversu nýtinn sá tiltekni varningur er af orku. Innleiðing á tilskipuninni kallar á breytingar á lögum nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl. Fyrirhugað er að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra leggi fram frumvarp til slíkra laga til innleiðingar á tilskipuninni á næsta löggjafarþingi. Sú tilskipun er hluti af stærri lagaramma. Hún felur í sér auknar kröfur til eftirlits. Neytendastofa mun í flestum tilvikum fara með eftirlit með merkingum og upplýsingaskyldu varðandi þær vörur sem í þennan flokk falla, þ.e. vörur sem nýta orku. Tilskipunin eykur umfang eftirlitsins því að hún tekur til fleiri tegunda af varningi en eldri tilskipun um sama efni, eins og reifað er ítarlegar í tillögunni. Reynslan sýnir að auka þarf eftirlitsheimildir Neytendastofu og jafnframt að tryggja þarf mannafla svo hægt sé að sinna eftirlitinu. Til þess telur atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið að þurfi auknar fjárheimildir. Innleiðingin kallar jafnframt á aukna upplýsingagjöf fyrirtækja sem framleiða, flytja inn og selja vörur sem nýta orku. Þar sem ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er hér óskað eftir samþykki þingsins fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst þannig að aflétta megi þeim stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar umræðu lýkur um málið verði því sem hinum fyrri vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Enn mæli ég fyrir þingsályktunartillögu þar sem er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun hinnar sameiginlegu EES-nefndar nr. 229/2012, um breytingu á XIX. viðauka við EES-samninginn. Hann fjallar um neytendavernd. Sömuleiðis felst í tillögunni að inn í samninginn verði felld tilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2011/90/ESB. Með tilskipuninni er gerð breyting á fyrri tilskipun ESB, sem varðar lánasamninga fyrir neytendur. Breytingin felst í því að þær viðbótarforsendur sem miða skal við við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar vegna lánasamninga verða nokkuð ítarlegri en áður. Þarna er sem sagt verið að skýra betur skuldbindingar sem lántakendur axla með samningnum. Hv. þm. Helgi Hjörvar fór mjög ítarlega yfir það áðan í framsögu sinni fyrir þeim lagabálki sem málið tengist. Það er einmitt það frumvarp sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra lagði fram fyrr á þessu löggjafarþingi til laga um neytendalán, samanber þskj. 228. Ef frumvarpið verður að lögum óbreytt er komin viðhlítandi lagastoð til innleiðingar á tilskipuninni. Ekki er gert ráð fyrir að teljanlegur kostnaður hljótist af innleiðingu hennar hér á landi. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar var hún, eins og hinar tvær fyrri sem ég hef hér reifað í kvöld, tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað hér eftir samþykki Alþingis til þess að aflétta megi þeim fyrirvara. Legg til, frú forseti, að þegar þingmenn hafa rætt nægju sína um málið verði þessari tillögu vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vildi ekki spyrja hæstv. ráðherra mikið um efnisatriði málsins. Fram kemur í tillögunni sem liggur fyrir þinginu að hér sé um að ræða ítarlegri útfærslu á upplýsingum um lán en verið hefur fram til þessa. Síðan eru tilgreind ýmis lán, yfirdráttarlán og ýmis önnur. Við höfum verið að vinna í frumvarpi um neytendalánin og málið fjallar um neytendalán. Við erum að ganga frá því núna á síðustu dögum þingsins. Væri ekki skynsamlegt að vísa málinu líka til umsagnar til hv. efnahags- og viðskiptanefndar í það minnsta þannig að við getum fengið umsögn fram sem allra fyrst vegna þess að við erum að ganga frá neytendalánafrumvarpinu þessa dagana? Hafa embættismenn ráðuneyta séð eitthvað nýtt þarna við yfirferð á málinu í þessari umferð? Ég geri ráð fyrir því. Það væri kauðskt ef við þyrftum að fara að taka neytendalánalögin fljótlega upp aftur vegna þess að hér væri að koma fram breytt tilskipun. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort málið hafi verið skoðað eitthvað í samhengi við neytendalánin. Er ekki skynsamlegt að við skoðum málið í því samhengi sem allra fyrst?

Frú forseti. Ég held að það séu skynsamleg vinnubrögð að fá umsögn og álit efnahags- og viðskiptanefndar á málinu. Hún hefur unnið að því að fjalla um frumvarpið sem hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra lagði fram, eins og kom skýrt fram hér í kvöld og við höfum heyrt miklar umræður um í fréttum. Verið er að lesa það saman við t.d. þær ályktanir sem menn drógu af bréfi framkvæmdastjórnarinnar til Elviru Méndez Pinedo. Það bréf varðar að vísu ekki þá neytendatilskipun sem ályktunin tengist, þ.e. innleiðingin varðar aðra neytendalánatilskipunina. Lögin sem í gildi eru og sem spurt var um í bréfi viðkomandi einstaklings til framkvæmdastjórnarinnar varða sem sagt einungis fyrstu neytendatilskipunina. Helsta breytingin er, og það kemur fram í greinargerð þingsályktunartillögunnar, að tilskipunin gerir kröfu um að það sé skýrt miklu betur út fyrir neytendum en kröfur voru gerðar um í fyrri tilskipuninni hvers konar kostnaður kann að falla á þau lán sem viðkomandi tekur. Var sérstaklega talað um að þótt verðtrygging sé síður en svo bönnuð samkvæmt reglum og tilskipunum verður kostnaðurinn sem tengist verðbótum að koma inn í hina árlegu hlutfallstölu. Ýmislegt fleira kemur þarna fram sem hnígur allt að þeim ósi að tryggja betur stöðu neytandans. Það eru meginbreytingarnar í þessu. Meira að segja kemur fram í fylgiskjali við viðauka sem er að finna í tillögunni að menn eru þeirrar skoðunar að fyrri tilskipanir hafi ekki gert nógu ítarlegar kröfur að þessu leyti til.

Virðulegi forseti. Ég heyri að ég og hæstv. ráðherra erum sammála um þetta. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en þó að það sé alls ekki ljóst hver niðurstaðan verður í málinu varðandi þau álitaefni sem Elvira Méndez Pinedo velti upp - hv. þm. Pétur Blöndal og ég fengum hana á fund efnahags- og viðskiptanefndar til þess að ræða það bréf sem hún fékk frá sérfræðingi framkvæmdastjórnarinnar - liggur hins vegar fyrir að ef gerð hafa verið mistök snúa þau væntanlega að innleiðingu tilskipana. Ef mistök hafa verið gerð er ansi líklegt að einhver kostnaður muni falla á ríkissjóð, í það minnsta er um að ræða um miklar breytingar og þá er ljóst að það sem menn hafa talið vera rétt og talið að stæðist gerir það ekki. Það og ýmislegt fleira ætti að kenna okkur að það borgar sig almennt að vanda sig en þó sérstaklega í þessum málum. Nú er málið komið í þingið. Þótt ég sé ekki sérfræðingur á þessu sviði held ég að hætta sé á því að ef við gerum einhver mistök, ef við gerum eitthvað sem er á skjön við þá tilskipun sem hér er, að það kunni að koma niður á okkur í náinni framtíð. Ég mælist nú til þess að við skoðum málin í samhengi. Ég heyri að hæstv. ráðherra er sammála mér og ég treysti því að aðrir sem að málinu koma séu líka sammála því, því að mikið er undir. Við þurfum ekki að fara yfir hvað mistök geta kostað, þau geta valdið miklum skaða. Færa má rök fyrir því að mistökin sem gerð voru af fjármálafyrirtækjunum hafi verið mikið lán fyrir íslenska lántakendur þegar kom að erlendu lánunum, en það er aukaatriði. Aðalatriðið er að 

Frú forseti. Ég hygg að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ef í ljós kemur að gallar hafi verið á innleiðingu þessarar tilskipunar sé óhjákvæmilegt að draga þá ályktun, m.a. út frá hinum fræga dómi sem kenndur er við Erlu Maríu, að það kunni að baka ríkinu skaðabótaábyrgð. Muni ég rétt varðaði bréf Elviru Méndez Pinedo til framkvæmdastjórnarinnar þá tilskipun sem við erum nú að fjalla um innleiðingu á og sem leidd var í lög Evrópusambandsins árið 2008 og er fyrst núna verið að innleiða. Svar framkvæmdastjórnarinnar til hennar sagði alveg skýrt að sú tilskipun gerði kröfur um að verðbótaþáttarins væri getið þegar kostnaðinum, sem hljótast mundi af láninu, væri lýst fyrir lántakanda. Ég þori ekkert að fullyrða um það en ekki er hægt að útiloka að vísað hafi verið með einhverjum hætti til slíkra krafna í fyrri tilskipuninni. Þá hygg ég að hugsanlegt sé að slík ábyrgð sem hv. þingmaður gat um að mundi stofnast sé til staðar. Það er eitt af því sem hugsanlega verður skoðað í nefndum þingsins. Jafnframt sýnist mér að það mál sé þannig vaxið að það verði líkast til ekki útkljáð nema hugsanlega fyrir dómstólum. Það er ekki hægt að lesa það algjörlega skýrt, segja sérfræðingar mér, en þeir treysta sér ekki til þess að fortaka það.

Frú forseti. Ég vil vara hæstv. ráðherra og hv. þingmenn við því að búa til miklar skuldbindingar á ríkissjóð með því að gefa sér eitthvað um að eitthvað sé í lagi. Þessi tilskipun gengur út á breytingu á þeirri tilskipun sem er grundvöllur neytendalána. Um reynsluna af þeirri framkvæmd segir hér, með leyfi frú forseta: „Sú reynsla, sem aðildarríkin hafa aflað með framkvæmd tilskipunar 2008/48/EB hefur leitt í ljós að forsendurnar, sem settar eru fram í II. hluta I. viðauka við þá tilskipun, nægja ekki til að reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar á samræmdan hátt og enn fremur að þær eru ekki lengur lagaðar að stöðu viðskipta á markaðnum.“ Fyrir utan þetta inniheldur sú tilskipun sem ég nefndi áðan ekki lán til fasteignakaupa. Núna er verið að vinna að tilskipun og komin fram drög að henni sem er tilskipun Evrópusambandsins um lán til fasteignakaupa. Það er því verið að vinna að nýrri tilskipun um fasteignalán sem er meginhluti lána hér á landi. Það er athyglisvert hvað gerist þegar og ef sú tilskipun nær fram. Það sem ég held að sé vandmeðfarið hérna lögfræðilega, án þess að ég sé lögfræðingur, er að íbúðalán eru undanskilin í tilskipuninni, en Íslendingar innleiddu þau engu að síður árið 2000. Þá er spurningin hvort gildir.

Frú forseti. Ég vil bera hönd fyrir höfuð bæði mín og hv. þm. Guðlaugs Þór Þórðarsonar. Við áttum orðastað áðan um þessi mál. Ég held að við höfum gætt þess mjög að hafa allan fyrirvara á þeim ályktunum sem við drógum. Það var alveg skýrt að ég sagði að ekki væri hægt að útiloka að í fyrstu tilskipuninni sem núverandi lög byggja á hafi verið að finna einhvers konar ákvæði sem vísuðu til krafna um að verðbætur væru líka hafðar inni sem hluti af þeirri tölu sem sýnir árlegan hlutfallskostnað lántakanda. Þetta vildi ég segja í fyrsta lagi. Í öðru lagi er klárt að húsnæðislánin eru undanskilin. Hv. þingmaður beinir svo til mín þeirri spurningu sem byggir á því að Íslendingar sjálfir ákváðu að fella líka íbúðalán inn í þessi lög árið 2000. Ég treysti mér ekki til að kveða upp úr um hvort hægt sé að beita einhvers konar lögjöfnun til að ákveða þar með að þær kröfur eigi líka hér á landi að ná yfir íbúðalán, þótt í sjálfri neytendatilskipuninni sé algjörlega fortakslaust kveðið skýrt á um að hún nái ekki yfir húsnæðislánin. Ég mundi hins vegar telja svona „på stående fod“, með leyfi forseta, að svo væri ekki. Tilskipunin tekur einungis til þeirra lána sem eru andlag hennar. Það er skýrt tekið fram að íbúðalánin eru það ekki. Svo ég mundi hneigjast til að álykta að það hefði ekki áhrif.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tek líka undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að málinu verði vísað eins hratt og hægt er til efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar þar sem sú nefnd er einmitt að fjalla um þessi mál í lagafrumvarpi um neytendalán sem við ræddum hér áðan. Sú sérkennilega staða getur komið upp að Evrópusambandið er að vinna tilskipun um fasteignalán sem það skilgreinir ekki sem neytendalán. Ég hef reynt að glöggva mig á þeirri tilskipun en hún er með allt öðrum hætti og kemur til vegna þess að menn hafa lent í því víða um Evrópu að fasteignaverð hefur hrunið. Það hefur valdið óskaplegu tjóni fyrir það fólk sem hefur keypt fasteignir, svo sem bæði á Írlandi og Spáni. Þar er ágætis evra til að miða við og engin verðtrygging en þar situr fólk uppi með vanda sem er jafnvel stærri en hér á landi varðandi tapað eigið fé og skuldar miklu meira en það á. Í þessari tilskipun sem er í smíðum er reynt að taka að einhverju leyti á þessum vanda þó að það kannski sé erfitt að taka á bóluvanda í fasteignaviðskiptum. Það segir svo í þessari tilskipun að framkvæmdin eða forsendan sem sett var fram í tilskipuninni sem við leggjum til grundvallar neytendalánum hafi ekki staðist og þurfi að lagfæra hana með þeirri tilskipun sem við ræðum hér. Það er verið að skerpa á tilskipun um neytendalán sem er í hugum Evrópusambandsins allt annað en fasteignalán.

Hv. þingmaður þekkir lánalöggjöfina örugglega miklu betur en ég og hefur að henni starfað og unnið, bæði á þinginu og utan þess, miklu lengur en ég. En muni ég rétt segja lög um neytendalán á Íslandi að þar sé um að ræða skammtímalán til fjögurra til sex ára. Þetta er að vísu haft eftir rosknu minni, en svona stendur það í mínum haus. Miðað við það er ljóst að húsnæðislán sem að öllu jöfnu eru til miklu lengri tíma en það falla ekki einu sinni undir það sem við á Íslandi höfum skilgreint sem neytendalán. Hitt er klárt að Evrópusambandið hefur gert nokkuð skýran greinarmun á þessu tvennu. Eins og hv. þingmaður gat um í sínu síðara andsvari en líka undir lok hins fyrra er þessi tilskipun sett á grundvelli reynslu. Reynslan hefur leitt í ljós að fyrri neytendatilskipunin dugði ekki nægjanlega vel að því marki að skýra út fyrir þeim sem lán taka hvers konar kostnaður er líklegur til að falla á þá. Að minnsta kosti liggur ljóst fyrir að í sumum löndum innri markaðarins er svo ekki, Ísland þar með talið. Þarna er verið að reyna að gera bragarbót á því. Ég vil að síðustu taka undir með hv. þingmanni og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að ég tel að þetta mál sé það mikilvægt og flókið að sjálfsagt sé að efnahags- og viðskiptanefnd fái það til umfjöllunar, sér í lagi sökum þess að þessa dagana er hún upp að öxlum í því að vinna að löggjöf sem innleiðir þessa tilskipun. Hún er því í góðum færum með að ausa af brunnum þekkingar sinnar og nýfenginnar reynslu af málinu yfir til hæstv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á þessi mál. Hæstiréttur dæmdi gengistryggðu lánin ólögleg. Við það lækkaði lánskostnaður þeirra sem þau skulduðu verulega og eignir þeirra löguðust mikið vegna þess að þau lán höfðu í fyrsta lagi hækkað óskaplega með fallandi gengi, sérstaklega eftir hrun. Það var dæmt ólöglegt fyrst. Síðan voru sett þessi frægu lög um að notast við íslenska krónu og íslenska vexti, en svo felldi Hæstiréttur aftur dóm og sagði að notast ætti við íslenska krónu en erlenda vexti, vexti sem voru á láninu og miðuðust við allt aðra mynt, oft á tíðum jen eða svissneska franka. Þeir vextir eru miklu lægri. Þá breyttust þessi lán í það að verða, vil ég segja, hagstæðustu lán Íslandssögunnar með föstum 2–3% vöxtum, óverðtryggt, í ákveðinn tíma. Eftir þann tíma tóku svo við hefðbundin lánskjör sem menn gátu valið um. Þetta er staðan sem aðrir fasteignakaupendur standa frammi fyrir. Þeir sem tóku verðtryggð lán eru í reynd miklu verr settir vegna þess að þau lán hafa hækkað eins og hefðbundið er hér á landi miðað við verðtryggð lán. Það fólk eygir ákveðna von í þeim umræðum sem hafa átt sér stað um að verðtryggð lán geti hugsanlega verið ólögleg eins og gengistryggðu lánin. Ég geri ráð fyrir því að einhverjir hafi miklar væntingar um að verðtryggð lán verði dæmd ógild frá ákveðnum tíma. Ég tek ekki undir þær væntingar enda tel ég að það yrði mikil umturnun á íslensku þjóðfélagi. Þannig er að 25% heimila eru leigjendur sem ekki skulda vegna íbúðarhúsnæðis og falla þar af leiðandi ekki undir þessi lög. Þeir fengju því ekkert endurgreitt. Um 21% eru í þeirri stöðu að búa í skuldlausri eign og það fólk fengi ekki neitt. Báðir hóparnir yrðu hins vegar að greiða, nettó, til hinna sem fengju greitt úr ríkissjóði vegna þess að þetta er sennilega mestallt eða mikið til gegnum Íbúðalánasjóð sem er með ríkisábyrgð samkvæmt fjáraukalögum eða fjárlögum og lendir á skattgreiðendum. Ef verðtryggingin yrði dæmd ógild mundu væntanlega falla óskaplegar byrðar á Íbúðalánasjóð sem kæmi fram sem skattlagning á alla Íslendinga. Sumir fengju greitt, þeir sem skulda, og þeir sem ekki skulda mundu greiða og þar á meðal eru leigjendur, fjórðungur heimila, sem að mínu mati, frú forseti, eru nú þegar í mjög alvarlegri stöðu í dag. Það mundi ekki bæta stöðuna ef verðtryggingin yrði dæmd ógild. Nú er ég alls ekki að segja að svo verði. Ég hef frekar litla trú á því vegna þess í fyrsta lagi undanskilur Evrópusambandið íbúðalán frá sinni tilskipun. Svo kæmu fyrningarfrestir og annað slíkt inn í þetta líka. Ég held því að þetta sé ekki sambærilegt við gengislánin. Engu að síður eru komnar upp ákveðnar væntingar og því tel ég mjög brýnt að leitt verði í ljós hver raunveruleikinn er. Ég vil benda á að það yrðu mikil tíðindi ef verðtryggingin yrði dæmd ógild. Ég tel mjög brýnt að hv. utanríkismálanefnd vísi málinu hið snarasta til efnahags- og viðskiptanefndar sem er að fjalla um þessi mál. Það eru örfáir dagar eftir af þinginu. Ég tel mikilvægt að fenginn verði botn í þetta áður en mál um neytendalán verður afgreitt úr efnahags- og viðskiptanefnd. Það er eflaust ekkert einfalt mál lögfræðilega að álykta út frá tilskipun sem ekki á við ákveðinn lánaflokk yfir á lánaflokkinn. Það geta komið alls konar sjónarmið fram um það. Ég held að hv. efnahags- og viðskiptanefnd þurfi að taka á honum stóra sínum við að leiða fram hið sanna í málinu. Ég mun ekki liggja á liði mínu þar, ég á sæti í þeirri nefnd, og mun taka þátt í því starfi um leið og kemur beiðni um það frá hv. utanríkismálanefnd.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi. Þetta er 605. mál á þingskjali 1028. Nú er það svo að við Íslendingar erum auðvitað í þeirri öfundsverðu stöðu að segja má að nær öll orka sem fólgin er í rafmagni og hita og er nýtt innan lands kemur úr innlendum, endurnýjanlegum orkugjöfum úr vatnsafli og jarðhita. Nýverið bættist vindorkan við, þó að í litlu sé, úr vindmyllum Landsvirkjunar. Öðru máli gegnir um samgöngur á landi, á láði og legi þar sem orkugjafinn sem nýttur er á samgöngutækin er enn sem komið er nánast alfarið innflutt jarðefnaeldsneyti. Einungis um 0,5% allrar orku sem nýtt er á samgöngutæki á landi er enn sem komið er af endurnýjanlegum uppruna og er að mestu leyti frá metani komið. Markmið frumvarpsins er að hrinda af stað markvissum aðgerðum til að hvetja til orkuskipta í samgöngum með aukinni notkun endurnýjanlegs eldsneytis. Það er mikilvægt til að Ísland geti staðið sig í stykkinu og uppfyllt skyldur og kröfur sem meðal annars alþjóðasamþykktir gera til landsins um losun gróðurhúsalofttegunda og að draga úr slíkri losun, um orkusparnað og hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum. Það er í samræmi við markmið fjölmargra aðgerðaáætlana og þingsályktunartillagna sem hafa komið fram á undanförnum árum. Það er auðvitað aðeins liður í miklu víðtækari aðgerðum sem hefur að verulegu leyti verið hrint í framkvæmd nú þegar, svo sem eins og með gjörbreyttri skattlagningu á umferð og með því að gera losun gróðurhúsalofttegunda að andlagi bifreiðagjalda og aðflutningsgjalda þannig að slík gjöld séu þeim mun lægri sem losunin er minni. Með frumvarpinu er líka á ferðinni innleiðing á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/28/EB um að leggja af stað í áttina að því að uppfylla bindandi skilyrði um 10% hlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum fyrir árið 2020. Auk þess er gerð sú krafa samkvæmt tilskipuninni og í frumvarpinu að allt lífeldsneyti til samgangna á landi skuli vera framleitt með sjálfbærum hætti þannig að gerðar eru þær kröfur til hinna endurnýjanlegu orkugjafa að framleiðsla þeirra sem slíkra sé líka sjálfbær. Það er auðvitað ljóst að ærið verkefni er fram undan í þeim efnum ef við ætlum að margfalda hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum, í raun og veru kannski tuttugufalda þann hlut miðað við núverandi stöðu samanber það sem áður sagði. Orkuskipti taka yfirleitt nokkurn tíma og það þekkjum við Íslendingar til dæmis hvað varðar okkar hitaveituvæðingu sem tók auðvitað fleiri áratugi og stendur reyndar yfir enn þar sem jarðhitaleit á köldum svæðum er haldið áfram og fleiri þéttbýliskjarnar og sveitir eru að bætast inn í hitaveituvæðingu. Það sem oft hamlar orkuskiptum er að uppbygging nýrrar orkuframleiðslu þarf að koma til. Það þarf innviði og tækni sem þarf að þróa og getur allt tekið sinn tíma. Síðan þarf sú nýja tækni eða vara að vera aðgengileg almenningi og á samkeppnisfæru verði o.s.frv. Það þarf í raun óslitna keðju allt frá orkuframleiðslunni í gegnum dreifingargáttir og til viðtakandans eða kaupandans. Augljóst er að rafmagn til samgangna á landi væri að mörgu leyti augljósasti kosturinn fyrir okkur Íslendinga þegar og ef, eða þegar skulum við segja, rafbílar verða almennt komnir í almannaeigu og samkeppnisfærir. Þar væru hæg heimatökin hjá okkur með næga raforkuframleiðslu og alla þá innviði sem þarf til dreifingar hennar þó að mögulega þyrfti einhvers staðar að koma til styrking. Keðjan þarf náttúrlega að vera óslitin út á endann og viðtakandinn eða kaupandinn, þ.e. rafbíllinn, er náttúrlega enn aðeins til staðar í afar takmörkuðum mæli. Metannotkun í samgöngum hefur hins vegar farið ágætlega af stað og verið stuðlað að slíkri þróun, bæði með því að gera metanbíla ódýrari í innkaupum og eins með því að styrkja fjárhagslega breytingu eldri bíla yfir á metan. Innan skamms kemur að því að huga þarf að aukinni framleiðslu og að sjálfsögðu að því að stórauka dreifingarnetið ef slík þróun á að geta gengið hnökralaust fyrir sig áfram. Frú forseti. Til að gefa í og auka verulega þá hlutdeild miðað við núverandi aðstæður þarf að virkja menn til þátttöku. Við þekkjum hættuna af loftslagsbreytingunum og viljum gera okkar til að draga úr losun eftir því sem mögulegt er. Í tilviki Íslands eru samgöngurnar augljóslega nærtækasti og langþýðingarmesti kosturinn, samanber það sem áður sagði um hátt hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa til raforku, kyndingar, ljósa og hitunar með rafmagni eða að uppistöðu til með jarðvarma. Nýting lífeldsneytis til samgangna er ólíkt öðrum orkugjöfum ekki bundin við að nýir innviðir verði settir á laggirnar eða að við endurnýjum allan tækjakostinn í samgöngunum. Þess vegna hafa mjög mörg ríki horft til þess að leggja skyldur á söluaðila um að bjóða lífeldsneyti til sölu til að flýta fyrir þróuninni, styðja við framleiðendur nýrra orkugjafa og mæta þannig kröfunni um aukinn hlut endurnýjanlegrar orku í samgöngum. Nær allar þjóðir Evrópusambandsins auk Noregs hafa þegar innleitt kvaðir um íblöndun eða lágmarkssölu á eldsneyti af endurnýjanlegum uppruna. Með frumvarpinu er söluaðilum eldsneytis á Íslandi gert skylt að tryggja að að minnsta kosti 3,5% af heildarorkugildi eldsneytis í vökva- eða gasformi sem þeir selja til notkunar í samgöngum á landi sé af endurnýjanlegum uppruna eigi síðar en 1. janúar 2015 en 5% frá og með janúar 2016. Söluaðilum er frjálst að velja hvaða eldsneytistegundir þeir hafa í boði, hvort um er að ræða eldsneyti í hreinu formi, t.d. metan eða lífdísil, eða jarðefnaeldsneyti með ákveðnu hlutfalli af endurnýjanlegu eldsneyti blönduðu saman við, t.d. etanól eða metanól. Til að eldsneyti megi telja með í lágmarksorkugildinu þarf það að uppfylla skilyrði tilskipunarinnar um sjálfbæra framleiðslu. Eldsneytið skal uppfylla lágmarkskröfur um takmarkaða losun gróðurhúsalofttegunda samanborið við jarðefnaeldsneyti. Auknar kröfur eru gerðar til fyrstu kynslóðar eldsneytis sem framleitt er úr orkuplöntum þar sem framleiðsla þess og landnotkun getur mögulega ógnað lífríki eða landi sem hefur mikla kolefnisbindingu, svo sem votlendi. Auk þess eru áhyggjur um að sú framleiðsla geti haft áhrif á fæðuöryggi þar sem framleiðsla orkuplantna getur þrengt að möguleikum fæðuframleiðslunnar. Það er því mjög mikilvægt að skilgreina sjálfbærniskröfurnar eða skilyrðin vel hér. Annarrar kynslóðar eldsneyti, þ.e. eldsneyti sem framleitt er með sjálfbærum hætti t.d. úr úrgangi, annaðhvort lífrænum eða ólífrænum, fær tvöfalt vægi í markmiðinu enda ekki bundið fyrrgreindum annmörkum eldsneytis af fyrstu kynslóð. Eldsneytisaðilar þurfa að sýna fram á að endurnýjanlegt eldsneyti sem þeir selja hafi í raun endurnýjanlegan uppruna og að framleiðslan sé sjálfbær á allan hátt. Nánari reglur um skilyrði varðandi sjálfbærni, framleiðslu og kröfur til eldsneytissala um gagnaskil til eftirlitsaðila verða settar í reglugerð í samráði við umhverfis- og auðlindaráðuneyti, þ.e. atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og umhverfis- og auðlindaráðuneytið munu vinna saman að því og umhverfis- og auðlindaráðuneytið leggja til fagþekkinguna varðandi skilgreiningar um sjálfbærni og annað því um líkt. Frú forseti. Orkuskiptin verða með því hlutverk okkar allra sem erum á vegunum og nýtum samgöngutækin og það er líka mikilvægur þáttur málsins að virkja alla til meðvitundar um það. Sameiginlega stíga menn ákveðin skref í þeim efnum í gegnum vaxandi íblöndun í jarðefnaeldsneyti sem við sitjum sjálfsagt uppi með að nota einhver ár inn í framtíðina. Hér er eins og svo oft áður verið að hefja nýja vegferð og allar ferðir byrja á einu skrefi. Ég vænti þess að málinu verði vel tekið og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Málið sem er flutt hér fjallar um breytingu á nokkrum lögum vegna sameiningar rannsóknarnefndar flugslysa, sjóslysa og umferðarslysa í sameiginlega nefnd, rannsóknarnefnd samgönguslysa. Frumvarpið er flutt sem sem fylgifrumvarp með frumvarpi til laga um rannsókn samgönguslysa. Með frumvarpi til laga um rannsókn samgönguslysa voru rannsóknarnefnd flugslysa, rannsóknarnefnd sjóslysa og rannsóknarnefnd umferðarslysa sameinaðar í eina rannsóknarnefnd samgönguslysa. Með þessu frumvarpi er ákvæðum sérlaga sem vísa í rannsóknarnefndirnar þrjár breytt þannig að vísað er til rannsóknarnefndar samgönguslysa þar sem það á við í viðeigandi lögum. Frumvarpið er því fyrst og fremst tæknilegs eðlis og ekki ástæða til að fjölyrða meira um það.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, lögum nr. 97/1987, um vörugjald, með síðari breytingum og lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Frumvarpinu er ætlað að framlengja þá aðgerð stjórnvalda sem áður hefur verið gripið til vegna greiðsluerfiðleika fyrirtækja. Lagt er til að hefðbundnum gjalddögum aðflutningsgjalda og vörugjalda verði dreift á tvo gjalddaga á árinu 2013 eins og gert var á árinu 2011 og 2012. Eins og áður er lagt til að fyrirkomulagið skerði ekki heimild til að færa til innskatts allan virðisaukaskatt viðkomandi tímabils þótt einungis hluti hans hafi verið greiddur. Fjölgun gjalddaga á aðflutnings- og vörugjöldum hefur verið lögfest nokkrum sinnum áður og síðast með lögum nr. 18/2012, þar sem dreifingin var lögfest fyrir árið 2012. Verði frumvarpið að lögum hefur það engin áhrif á tekjur ríkissjóðs á árinu 2013 þar sem einungis er um að ræða tilfærslu í innheimtu innan ársins. Skil á gjöldunum ættu jafnvel að verða betri vegna þessa ívilnandi úrræðis fyrir atvinnulífið. Að því sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. og efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um aukin áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á vettvangi Evrópusamstarfs. Nefndarálitið er frá utanríkismálanefnd, en tillagan til þingsályktunar er frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og fleirum. Þingsályktunartillagan hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að efla beri þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmiði að auka áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á vettvangi Evrópusamstarfs.“ Þessi tillaga var áður flutt á 140. löggjafarþingi og er vísað í greinargerð sem fylgdi málinu þá. Markmið tillögunnar er að efla þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi til að auka áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á vettvangi Evrópusamstarfs. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og fengið meðal annars umsögn frá utanríkisráðuneytinu. Í greinargerð með tillögunni er vísað til þess að með því samstarfi sem nú fer fram á grundvelli EES-samningsins hafi Íslendingar takmörkuð áhrif og lúti því að taka við tilskipunum og ákvörðunum frá Evrópusambandinu án þess að hafa lagt þar mikið til máls. Því næst er í tillögunni er farið yfir þær tillögur sem komu fram í skýrslu Evrópunefndar forsætisráðuneytisins um tengsl Íslands og Evrópusambandsins frá því í mars 2007. Sú nefnd var skipuð fulltrúum allra þingflokka og laut forustu þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar. Í nefndinni sátu auk hans þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, sem er 1. flutningsmaður þessarar tillögu, frá Framsóknarflokki þingmaðurinn Hjálmar Árnason og Jónína Bjartmarz, þáverandi umhverfisráðherra, frá Samfylkingunni þingmennirnir Össur Skarphéðinsson, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, og Bryndís Hlöðversdóttir, en Ágúst Ólafur Ágústsson tók síðar sæti hennar, frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði Ragnar Arnalds og Katrín Jakobsdóttir, núverandi hæstv. menntamálaráðherra, og frá Frjálslynda flokknum Brynjar Sindri Sigurðsson. Í þeim tillögum sem Evrópunefnd forsætisráðuneytisins lagði til í skýrslu sinni er meðal annars lögð áhersla á eftirtalda þætti: 1. Auka eigi tengsl stjórnmálamanna Íslands og ríkja Evrópusambandsins og það eigi jafnt að gilda um samstarf á vettvangi ríkisstjórnar og Alþingis. 2. Nýttur verði réttur sem Ísland hafi til þess að auka aðkomu embættismanna að undirbúningi mála á vegum Evrópusambandsins. 3. Lögð verði áhersla á að rækja samstarf EFTA-ríkjanna við framkvæmd EES-samningsins. 4. Aukið verði við upplýsingagjöf um málefni sem snerti samstarf okkar við ESB og starf okkar á vettvangi EFTA. Sérstaklega verði tryggt að almenningur hafi tækifæri til að kynna sér þátttöku Íslands í Evrópusamstarfi. 5. Samstarf sem hefur þróast á milli ýmissa hagsmunasamtaka á Evrópuvettvangi verði eflt. 6. Fagnað er aukinni kennslu í háskólum landsins á sviði Evrópufræða, en nefndin taldi hana nauðsynlega til að efla þekkingu á þátttöku Íslands í Evrópusamstarfi. Námsmönnum verði gefin tækifæri til starfsnáms, þátttöku í fundum í Brussel og greiningar á einstökum viðfangsefnum á vettvangi Evrópusamstarfs. 7. Hvatt er til virkrar þátttöku í Schengen-samstarfinu, og fleira var nefnt. Einnig er vísað í skýrslu utanríkismálanefndar Alþingis um þinglega meðferð EES-mála frá því í október 2008. Nefndin hafði að sjálfsögðu skýrslu Evrópunefndarinnar til hliðsjónar og lagði fram fjölmargar tillögur þar að lútandi. Utanríkismálanefnd bendir á að á grundvelli framangreindrar skýrslu og tillagna utanríkismálanefndar voru reglur forsætisnefndar um þinglega meðferð EES-mála endurskoðaðar í ágúst 2010. Samkvæmt þeim reglum koma EES-mál alla jafna til meðferðar Alþingis á fjórum mismunandi stigum, sem eru rakin í nefndarálitinu. Nefndin bendir einnig á það starf sem fer fram á vettvangi þingmannanefndar EES sem starfar samkvæmt EES-samningnum. Þingmannanefnd EES samanstendur af þingmönnum frá þjóðþingum EES/EFTA-ríkjanna þriggja og af Evrópuþinginu. Þingmannanefndin fylgist með framkvæmd og þróun EES-samningsins og hefur á síðustu missirum meðal annars fjallað um stjórnskipuleg álitamál innan EES/EFTA-ríkjanna varðandi rekstur samningsins og beint sjónum sínum sérstaklega að áhrifum þjóðþinga EFTA-ríkjanna á EES-samninginn og lagasetningu í tengslum við hann. Nefndin vekur jafnframt athygli á ítarlegri umfjöllun um EES-samstarfið í skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál sem var lögð fram á Alþingi 14. febrúar og hefur þegar verið rædd hér í þinginu. Í þeirri skýrslu er meðal annars farið yfir hið pólitíska umhverfi EES-samningsins, stjórnskipuleg álitamál tengd aðild Íslands að EES og erfiðleika við að fá viðurkennda sérstöðu Íslands í ýmsum brýnum málum. Loks telur utanríkismálanefnd mikilvægt og rétt að minna á yfirgripsmikla úttekt Norðmanna á EES-samningnum og tvíhliða samningum Noregs og ESB, skýrslu svokallaðrar Sejersted-nefndar frá því í janúar 2012 og einnig hvítbók norsku ríkisstjórnarinnar frá október 2012. Í skýrslu Sejersted-nefndarinnar er farið ofan í saumana á pólitískum, lagalegum, stjórnsýslulegum, efnahagslegum og samfélagslegum afleiðingum EES-samningsins auk reynslunnar af Schengen-samkomulaginu og annarri samvinnu Noregs og Evrópusambandsins. Þar er fjallað um þann lýðræðislega vanda að Noregur á engan fulltrúa í ákvarðanatökuferli sem hefur beinar afleiðingar fyrir Noreg. Þetta er að sjálfsögðu sameiginlegur vandi EES/EFTA-ríkjanna og á við Ísland með sama hætti. Í hvítbók ríkisstjórnarinnar kemur meðal annars fram sú áhersla að auka beri áhrif og þátttöku Noregs í samstarfi á vettvangi EES-samningsins og nýta það svigrúm sem samningurinn veitir til að hafa áhrif á mál sem eru mikilvæg Noregi. Utanríkismálanefnd undirstrikar að ýmsum tillögum Evrópunefndar og utanríkismálanefndar, sem fram komu í fyrrnefndum skýrslum um tengsl Íslands og Evrópusambandsins og þinglega meðferð EES-mála, hefur þegar verið hrundið í framkvæmd og orðið til bóta. Nefndin leggur áherslu á að íslensk stjórnvöld þurfi á hverjum tíma að leita allra mögulegra leiða til að auka áhrif Íslands á vettvangi Evrópusamstarfs. Nefndin tekur því undir markmið tillöguflytjenda um að efla þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmiði að auka áhrif Íslands á mótun ákvarðana á evrópskum vettvangi. Nefndin minnir á að ljóst sé að aukin þátttaka á þessu sviði muni hafa aukinn kostnað í för með sér og vekur athygli á því að tryggja þurfi fjárveitingu til þess starfs á fjárlögum. Nefndin er samdóma um að leggja til breytingu annars vegar á tillögugreininni og hins vegar fyrirsögn. Það er fyrst og fremst snyrting á orðalagi. Það er lagt til að tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að efla beri þátttöku stjórnmálamanna og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmiði að auka áhrif Íslands á ákvarðanir á vettvangi Evrópusamstarfs. Fyrirsögn tillögunnar verði: Tillaga til þingsályktunar um aukin áhrif Íslands á ákvarðanir á vettvangi Evrópusamstarfs. Þingmennirnir Helgi Hjörvar og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Gunnar Bragi Sveinsson, Lúðvík Geirsson og Ragnheiður Elín Árnadóttir. Mig langar, frú forseti, í tilefni af því ég er að gera grein fyrir nefndaráliti um þetta mál að ræða aðeins um EES-samninginn og stöðu hans. Það er alveg ljóst og við höfum ítrekað rætt það í þingsal á undanförnum mánuðum og missirum að EES-samningurinn er að vissu marki, þó að hann hafi þjónað íslenskum hagsmunum í tengslum við útflutningsviðskipti okkar, kominn í visst öngstræti að því leyti til að umfang hans hefur vaxið ár frá ári. Sífellt eru ný svið að bætast við samninginn og hann er orðinn það viðamikill að ég held að óhætt sé að fullyrða að hefðu menn séð það fyrir árið 1993 þegar EES-samningurinn var gerður hvernig hann mundi þróast hefði væntanlega ekki verið vafi í huga nokkurs manns á þeim tímapunkti að hann stæðist varla stjórnarskrá lýðveldisins Íslands óbreytta. Þetta höfum við rekið okkur á með nýjum og nýjum tilskipunum sem koma frá Evrópusambandinu og sem heyra undir málasvið EES-samningsins og við þurfum að innleiða. Það er farið að teygjast svolítið á stjórnarskránni að því leyti að með vaxandi umfangi hefur vald verið framselt í auknum mæli frá Íslandi til Evrópu í gegnum EES-samninginn. Það má vissulega halda því fram að hvert og eitt slíkt mál sé lítið í sjálfu sér og takmarkað en þegar allt er lagt saman held ég að óhætt sé að fullyrða að við erum komin í nokkurt öngstræti með þróun EES-samningsins á grundvelli gildandi ákvæða í stjórnarskrá. Þess vegna er brýnt að við setjum þetta mál í samhengi. Hér er í þinginu til umfjöllunar frumvarp til nýrrar stjórnarskrár, sem m.a. tekur á þessum þætti, meðferð utanríkismála og framsalsmála þegar það á við og setur ákveðinn ramma utan um það. Ég vonast svo sannarlega til að unnt verði að afgreiða þær stjórnarskrárbreytingar á yfirstandandi þingi, því að það er brýnt. Takist það ekki er alveg ljóst að við munum lenda í talsverðum erfiðleikum með að innleiða nýjar reglur á vettvangi Evrópusamstarfsins. Ég ætla að leyfa mér að nefna í þessu samhengi fyrirkomulag sem er í undirbúningi á vettvangi Evrópusambandsins um sameiginlegt banka- og fjármálaeftirlit. Það hefur í för með sér umtalsvert framsal á valdi frá þjóðríkjunum og til miðlægra stofnana. Miðað við það að við séum ekki aðilar að Evrópusambandinu munum við ekki geta innleitt þá tilskipun hér á landi að óbreyttu. Þetta vekur auðvitað upp spurningar um stöðu EES-samningsins. Ég sagði áðan að hann hefði þjónað íslenskum hagsmunum í útflutningi og í viðskiptum ágætlega en ég er ekki svo sannfærður um að hann eigi ýkja mörg ár fyrir höndum. Ég held að þess vegna sé þýðingarmikið fyrir okkur að ræða framtíðartengsl okkar við Evrópusambandið í því ljósi. Þá finnst mér ekki nóg að menn ræði bara um aðild að Evrópusambandinu með eða á móti, heldur verði líka að ræða eftirfarandi spurningu: Hvað vilja menn þá með EES-samninginn? Ef við lendum í ógöngum með hann, blasir þá ekki við, ef þjóðin vill ekki ganga í Evrópusambandið, að freista verði þess að ná tvíhliða viðræðum eða samningum við Evrópusambandið? Og er sú leið yfirleitt í boði? Ég hef sjálfur miklar efasemdir um það. Ég heyri það frá félögum okkar í Noregi að þeir eru sama sinnis, þeir telja ósennilegt, margir hverjir, að raunhæfur kostur sé að ná tvíhliða samningum við Evrópusambandið sem væru eitthvað í líkingu við þann ávinning sem EES-samningurinn færði okkur. Það kann því vel að vera að á næstu missirum og árum verðum við að glíma við þá spurningu hér á landi hvernig tengslum okkar við Evrópusambandið verður háttað til lengri tíma litið. Spurningin um aðild eða ekki aðild að Evrópusambandinu er aðeins einn angi af þeirri umræðu. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, frú forseti, að sú tillaga til þingsályktunar sem hér er til umræðu og er flutt af nokkrum þingmönnum undir forustu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar sé vel til þess fallin, verði hún samþykkt, að treysta aðkomu okkar kjörinna fulltrúa að samstarfi og treysta áhrif okkar á þá löggjöf sem verið er að setja í Evrópu og við munum innleiða. Þess vegna er það mér mikil ánægja að gera grein fyrir því hér að utanríkismálanefnd er samdóma í því áliti sínu að leggja til að tillagan verði samþykkt. Ég vænti þess og vona að þingheimur verði sama sinnis þegar málið kemur til atkvæðagreiðslu og að ályktunin verði að veruleika og að í framhaldinu verði hægt að fara að undirbúa að þingmenn og Alþingi geti í ríkari mæli beitt sér á vettvangi Evrópusamstarfsins og átt nánari samskipti og tengsl við pólitíska flokka á Evrópuþinginu en það tel ég vera nauðsynlegt. Pólitísku flokkarnir á Alþingi eru í samstarfi, sumir í mjög nánu samstarfi, við systurflokka á Evrópuþinginu, aðrir í laustengdara samstarfi. Ég tel mikilvægt að vinna að þessu vegna þess að burt séð frá því, svo að ég segi það eina ferðina enn, hvernig spurningunni um aðild að Evrópusambandinu lyktar eru það miklir hagsmunir fyrir okkur að eiga náin og góð samskipti við Evrópusambandið, geta haft áhrif á þá löggjöf sem þar er sett og mun taka gildi í fyllingu tímans hér á landi í gegnum EES-samninginn eða hugsanlega í gegnum annars konar samstarf ef það yrði niðurstaðan til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að ræða þingsályktunartillögu um aukin áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á vettvangi Evrópusambandsins. Í tillögunni er meðal annars kveðið á um að efla beri þátttöku stjórnmála- og embættismanna í hagsmunagæslu tengdri Evrópusamstarfi með það að markmiði að auka áhrif Íslands í mótun og töku ákvarðana á vettvangi Evrópusamstarfs. Ég vil byrja á því að segja að í prinsippinu er ég alveg sammála þessari tillögu og sem einlægur Evrópusinni get ég ekki annað en glaðst yfir því að fulltrúar þeirra flokka sem hvað harðast hafa lagst gegn áframhaldandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið skuli taka þátt í að leggja fram þingsályktunartillögu sem hvetur til náins og góðs samstarfs við það sama samband. EES-samningurinn hefur verið okkur happadrjúgur undanfarna tvo áratugi og það er rétt sem fram kemur í greinargerð með tillögunni og nefndaráliti sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson var að mæla fyrir, að við höfum ekki nýtt okkur kosti EES-samningsins sem skyldi til að gæta hagsmuna Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Ég vil þó segja í þessu sambandi að ég tel mig sjálfa hafa lagt ýmislegt af mörkum í þeim efnum en á árunum 2006–2009 vann ég að því ásamt fleirum að undirbúa stofnun svokallaðs sveitarstjórnarvettvangs innan EFTA sem tók til starfa árið 2009. Hann var beinlínis settur á laggirnar til þess að koma til móts við þann lýðræðishalla sem var orðinn í íslenskum sveitarfélögum vegna þess að ekki var til vettvangur innan EFTA-strúktúrsins fyrir sveitarstjórnarmenn og af mörgum var talið mjög brýnt að bæta úr því. Þessi sveitarstjórnarvettvangur EFTA sem var stofnaður árið 2010 er skipaður sveitarstjórnarmönnum og frá Íslandi eru sex kjörnir fulltrúar úr sveitarfélögum alls staðar á landinu. Þeir taka þátt í starfi þessa vettvangs og veit ég fyrir víst að þeim hefur tekist að halda til haga ýmsum hagsmunum íslenskra sveitarfélaga með því að koma þeim á framfæri við Evrópusambandið í gegnum héraðanefnd Evrópusambandsins. Sveitarstjórnarmenn tala við sveitarstjórnarmenn á vettvangi Evrópusambandsins og koma hagsmunum íslenskra sveitarfélaga þar á framfæri. Þetta er ágætisdæmi um það hvaða aðferðum við beitum til þess að efla áhrif okkar í samstarfi við Evrópusambandið, en á stundum má segja að þetta sé eins og að fara allan hringinn þó að menn ætli bara að skreppa frá Reykjavík upp á Skaga, þetta er mikill útúrdúr. Í stað þess að vera aðilar að Evrópusambandinu og koma sjónarmiðum okkar á framfæri beint förum við í gegnum EES-samninginn og ýmsa farvegi í þeim efnum. Ég er eins og áður segir, virðulegur forseti, mjög hlynnt því að efla samstarf Íslands við Evrópusambandið. EES-samningurinn er sá vettvangur sem við höfum til þess í dag og hann eigum við að nýta sem best við getum. Ég er algjörlega ósammála því sem fram kemur í fylgiskjali I við þingsályktunartillöguna sem um ræðir þar sem vísað er í niðurstöður og tillögur nefndar frá árinu 2007 um tengsl Íslands við Evrópusambandið, þá nefnd sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi áðan og var undir forsæti Björns Bjarnasonar. Þar segir meðal annars, virðulegur forseti: „Nefndin telur að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið (EES-samningurinn) hafi staðist tímans tönn og að hann sé sá grundvöllur sem samskipti Íslands og ESB byggjast á og rétt er að þróa áfram. Breytingar innan Evrópusambandsins, aukið vægi þings þess og fjölgun aðildarríkja hafa ekki hróflað við EES-samningnum.“ Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá því í desember sl. kemur fram að EES-samningurinn hafi dugað báðum aðilum samningsins vel til þessa, bæði Evrópusambandinu og EES-ríkjunum. En eins og fram kemur í áliti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins eru blikur á lofti vegna þess að aðildarríki Evrópusambandsins eru orðin þreytt á þessum samningi og kannski mest á afstöðu EES-ríkjanna að þau geti staðið fyrir utan Evrópusambandið og fleytt rjómann af sambandinu eða starfinu sem þar fer fram án þess að taka þátt í því á ábyrgan hátt. Annað mál sem varpar aðeins ljósi á hvernig EES-samningurinn hefur breyst, meðal annars með breyttri stjórnskipan Evrópusambandsins, eru breytingar á þátttöku EES-ríkjanna við stefnumótun í menntamálum, rannsóknum, þróun og vísindamálum. Stefnumótun Evrópusambandsins á sér sífellt meira stað á vegum ráðsins og þingsins og er þar með komið úr höndum framkvæmdastjórnarinnar, sem þýðir að EES-ríkin fá ekki aðgang að stefnumótun eins og var lengst framan af frá því að EES-samningurinn tók gildi árið 1993 og fram til ársins 2008 eða 2009. Þá höfðu Íslendingar greiðan aðgang til dæmis að stefnumótun í mennta- og menningarmálum, rannsóknum og þróun, en nú hefur orðið breyting á. Í þessu sambandi má nefna að nýjar reglur hafa tekið gildi um samráð við gerð og útfærslu á reglum og reglugerðum sem byggja á tilskipunum. Í stuttu máli felst breytingin í því að við gerð tilskipana er ákveðið að hvaða leyti framkvæmdastjórninni er heimilt að setja nánari fyrirmæli í reglur og reglugerðir og hvernig henni er skylt að hafa samráð og fá samþykki ráðsins. Af þessu leiðir að sífellt fleiri tilskipanir og nánari útfærslur þeirra eru á hendi hinna pólitísku fulltrúa, þ.e. fulltrúa ríkisstjórnanna á Evrópuþinginu og í Evrópuráðinu og EES-ríkin geta þar hvergi komið nærri. Almennt hafa áhrif ráðsins og Evrópuþingsins aukist á öllum sviðum ESB-samstarfsins og að sama skapi minnkar vald framkvæmdastjórnarinnar og það dregur úr möguleikum EES-ríkjanna til áhrifa. Í þessu sambandi, sem skiptir kannski ekki stórmáli en skiptir okkur þó verulegu máli, má nefna sérstaka stöðu okkar í sambandi við samninga um þátttöku í hinum ýmsu áætlunum Evrópusambandsins, eins og vísindaáætlunum sem eru íslenskum vísindastofnunum og hátæknifyrirtækjum bráðnauðsynlegar. Það er ekki víst að allir geri sér grein fyrir því að til þess að við getum haft aðgang að áætlunum Evrópusambandsins, eins og vísindaáætluninni, þurfa EES-ríkin að koma sér saman um í hvaða áætlunum þau vilja taka þátt. Þá er undir hælinn lagt hvort hagsmunir ríkjanna fari saman. Það gerist æ oftar að Norðmenn og Liechtensteinar hafa miklu minni áhuga á þátttöku í til dæmis vísindaáætluninni en Íslendingar vegna þess að þeirra eigin sjóðir duga ansi vel til að fjármagna mikilvægar rannsóknir og nýsköpun. Við höfum lent í því og munum lenda í því aftur að þurfa eilíflega að vera að semja við þessi ríki sem eru í allt annarri stöðu en við um hvort taka eigi þátt í einstökum áætlunum. Við getum lent í því að þau dragi lappirnar og jafnvel beinlínis neiti að semja við Evrópusambandið um þátttöku í slíkum áætlunum. Þetta getur þýtt að við missum af mörg hundruð milljónum eða jafnvel milljörðum króna til íslenska vísindasamfélagsins ef okkur tekst ekki að semja við Noreg og Liechtenstein um þátttöku í prógrömmunum. Þá held ég að vísindarannsóknum okkar í háskólum og öðru því um líku verði illa fyrir komið. Þetta setur EES-samninginn í það samhengi að í stað þess að vera einn af 27 aðilum sem semja um hvernig þessar vísindaáætlanir þróist og hversu mikið fjármagn fer í þær þá erum við í annarri umferð, ef svo má segja, að reyna að semja við Norðmenn og Liechtenstein um að taka þátt í þeim. Ákvarðanir eru nefnilega fyrst teknar á vettvangi Evrópusambandsins, við komum ekki að þeim. Þær ganga svo til EES-ríkjanna. Þá hefjast samningaviðræður okkar á milli og það er ekki alltaf þannig að hagsmunir Íslands og Noregs fari saman og Norðmenn hafa jú miklu sterkari stöðu í þessum samningi en nokkurn tíma Íslendingar. Ég tel því mjög mikilvægt að við stöndum jafnfætis öðrum Evrópuþjóðum, verðum á vettvangi og tökum ákvarðanir með öðrum Evrópuríkjum á jafnræðisgrundvelli en ekki í þeirri skekkju sem EES-samningurinn oft er. Þetta eru bara tvö dæmi um það hvernig samningurinn sem slíkur er að veikjast og verða minna hentugur fyrir bæði EES-ríkin og aðildarríki Evrópusambandsins. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi banka- og fjármálaeftirlitið sem nú er í uppsiglingu, ýmsar blikur eru á lofti um að við munum ekki verða aðilar að því. Þetta eftirlit er nefnilega fyrir utan ramma EES-samningsins og það hefur flogið fyrir að Liechtenstein, svo dæmi sé tekið, sé byrjað að reyna að snúa sér út úr EES-samningnum með því að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið um aðkomu í banka- og fjármálaeftirlitinu, enda telja þeir það mjög mikilvægt fyrir sína hagsmuni. Þetta er eitt dæmið um hvernig samstaða um að viðhalda EES-samningnum er að rofna og hvernig hann verður sífellt erfiðari í framkvæmd. Því segi ég að mér finnst ákveðin þversögn í afstöðu sumra flokka, t.d. Sjálfstæðisflokksins, sem samþykkti á landsfundi sínum um helgina að loka algjörlega fyrir aðkomu eða framhald á aðildarviðræðunum við Evrópusambandið. Mér finnst það dauðans alvara að viðhafa svona pólitík, haltu mér/slepptu mér, og segja annars vegar: Við skulum efla þátttöku okkar í hagsmunagæslu á vettvangi EES-samningsins. Hann er farinn að veikjast. Hins vegar neita menn að horfast í augu við að eina leiðin til þess að hafa veruleg áhrif og virkilega standa vörð um hagsmuni Íslands er að vera fullgildur aðili að Evrópusambandinu. Því segi ég, virðulegi forseti, að mér finnst orðið tímabært að þeir stjórnmálaflokkar á Íslandi sem alfarið leggjast gegn því að við höldum áfram aðildarviðræðum og ljúkum þeim með góðum samningi og göngum inn sýni þjóðinni hvaða ábyrgu stefnu í utanríkisviðskiptum og samskiptum við Evrópusambandið þeir ætla að bjóða Íslendingum til framtíðar. Ekki stinga hausnum í sandinn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 957 um hvernig minnast skuli 100 ára afmælis kosningarréttar íslenskra kvenna 19. júní 2015. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar í tilefni af 100 ára afmæli kosningarréttar og kjörgengis kvenna 19. júní 2015 að fela forsætisnefnd þingsins: a. að kalla saman til undirbúningsfundar fulltrúa sem flestra samtaka íslenskra kvenna, svo og stofnana sem fást við jafnréttismál kvenna og karla, til þess að safna hugmyndum og gera tillögur um hvernig minnast skuli tímamótanna, auka jafnréttis- og lýðræðisvitund og blása til nýrrar sóknar í jafnréttis- og mannréttindamálum. Fulltrúarnir kjósi fimm manna framkvæmdanefnd sem móti endanlegar tillögur og annist frekari undirbúning fyrir afmælisárið 2015, b. að ráða framkvæmdastjóra verkefnisins og annað starfslið eftir þörfum, c. að sjá framkvæmdanefnd og framkvæmdastjóra fyrir starfsaðstöðu, d. að undirbúa tillögur um fjárframlög til verkefnisins 2013–2015.“ Að flutningi þessarar tillögu standa auk mín varaforsetar þingsins, formenn þingflokka og fulltrúar þingmanna utan flokka. Það er því ljóst að tillagan nýtur breiðs stuðnings á Alþingi. Slíkt þarf ekki að koma á óvart enda var ákvörðun Alþingis 1915 um að veita konum kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis mjög mikilvægur atburður í okkar þjóðarsögu. Ísland er í reynd í hópi þeirra landa í heiminum sem fyrst urðu til að veita konum kosningarrétt. Sú sem hér stendur hefur um langt skeið verið mjög áhugasöm um að Alþingi minnist þessara merku tímamóta í jafnréttisbaráttu á Íslandi með þeim hætti að það verði þinginu til sóma. Eftir að ég var kjörin forseti Alþingis fór ég að huga að þessu máli og í mars á síðasta ári boðaði ég fulltrúa kvenna- og jafnréttissamtaka á Íslandi til fundar í Alþingishúsinu til að ræða þetta mál. Fundurinn var vel sóttur og á honum kom fram mikill áhugi á því að minnast þessara tímamóta með veglegum hætti. Þar voru reifaðar fjölmargar hugmyndir um hvernig væri viðeigandi að halda upp á þessi merku tímamót í sögu landsins og hvernig mætti um leið blása til nýrrar sóknar í jafnréttismálum. Sú framkvæmdanefnd sem kveðið er á um í þingsályktunartillögunni fær því mikið og gott tillögusafn í veganesti sem hún getur stuðst við í sínu starfi. Ljóst er af þeim umræðum sem spunnust á fundinum að áhugi er mikill meðal kvenna að koma að undirbúningi þessa verkefnis, reyndar karla líka. Það fékk ég enn frekar staðfest þegar ég átti fund með ýmsum áhugakonum um þetta verkefni fyrr í þessum mánuði. Sá fundur styrkti mig í þeirri sannfæringu að það verður engum vandkvæðum bundið að virkja konur til að standa að glæsilegri hátíðardagskrá sem spanni allt árið 2015. Þó að ljóst sé að ekki skorti hugmyndir um viðburði í tengslum við afmælið vitum við líka að umfang hátíðarhalda og fjöldi viðburða mun ráðast af því fjármagni sem Alþingi samþykkir að veitt verði í verkið. Við höfum á undanförnum árum staðið myndarlega að því að minnast merkra tímamóta í sögu lands og þjóðar og má þar nefna 200 ára afmæli Jóns Sigurðssonar 2011, en til að undirbúa það hátíðarár voru veittar um 100 millj. kr. í fjárlögum á árunum 2008–2011. Með sama hætti var veglega staðið að því að minnast 100 ára afmælis heimastjórnar árið 2004 og ég treysti því að Alþingi sýni ekki minni rausnarskap þegar kemur að því að minnast 100 ára afmælis kosningarréttar og kjörgengis kvenna. Hvet ég til þess að það verði skoðað hversu miklar fjárveitingar voru settar í ýmsar hátíðir sem marka slík tímamót. Ég tel brýnt að við getum byrjað sem fyrst að skipuleggja þetta stóra verkefni og að fjárframlög til þess komi þegar á þessu ári þannig að nægur tími gefist til þess að undirbúa menningar-, lista- og fræðaviðburði áður en afmælisárið gengur í garð. Ég hvet því þingheim til að stuðla að því að mál þetta fái afgreiðslu fyrir lok þessa þings. Þess ber loks að geta að við staðfestingu stjórnarskrárbreytingarinnar 19. júní 1915 var ekki aðeins lögfestur kosningarréttur kvenna heldur einnig hjúa svo og kaupstaðarborgara, þurrabúðarmanna og lausamanna, sem greiddu að minnsta kosti 4 krónur í aukaútsvar. Með öðrum orðum, fátækt fólk og öðrum háð fékk líka þau mannréttindi sem í kosningarréttinum felst. Vel færi á því að þess væri einnig minnst við þau tímamót sem verða árið 2015. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar til skjótrar afgreiðslu.