Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Á þskj. 580 hefur fjvn. gert grein fyrir að kalla öllum brtt., sem hún hefur gert við fjárlfrv. fyrir árið 1945. Þar er og sagt frá vinnubrögðum n. Þar er á það drepið, að frv. var ekki útbýtt á Alþ. fyrr en 23. sept., en n. hafði þá þegar tekið til starfa. Hún hélt 65 fundi, og 410 erindi bárust henni, nú eru að vísu bæði fundir og erindi orðin fleiri. Meðal þess, sem nú hlaut að tef ja störf n., verður að minna á stjórnarskipti og síðan tveggja vikna þinghlé, og að mestu varð þá einnig hlé á fundum n. - Ég skal án frekari formála víkja að niðurstöðum n. um frv. og þá fyrst að tekjubálkinum. Við áætlun tekna hefur n. haft hliðsjón af tekjunum 1943 og leitazt við að afla sér vitneskju hjá fjmrn., ríkisbókhaldinu og öðrum aðilum um það, hvernig hagurinn stendur. N. hefur nú síðast fengið skýrslu um tekjur og gjöld ríkissjóðs til loka okt. s.l. N. áleit, að rétt væri að hækka tekjuáætlun 2. gr. um 6,1 millj. kr., og skal ég víkja litið eitt að því. Þá er fyrst á 2. gr. tekju- og eignarskattur hækkaður um 11/2 millj. kr. og stríðsgróðaskattur, hluti ríkissjóðs, áætlaður 1/2 millj. kr. hærri en frv. gerir ráð fyrir. Hækkun á vörumagnstolli nemur 1 millj. og á verðtolli 3 millj., og loks er hækkun á innflutningsgjaldi af benzíni 0,1 millj. Hækkanir á 3. gr. nema 7,067,169 kr., og er það haft svo nákvæmt til þess, að betur standi á reikningstölum. Þar er það rekstrarhagnaður áfengisverzlunar, sem áætlaður er rúmlega 6,6 millj. kr. hærri en var, og hagnaður tóbakseinkasölu, sem áætlaður er liðlega 400 þús. kr. hærri en var. Þegar frá eru dregnar gjaldahækkanir, sem orðið hafa á sömu liðum, 800 þús. kr. alls, nemur tekjuhækkunin 6.267.179 kr. nettó. Samtals nema þá tekjuhækkanir á 2.–3. gr. 12.367.179 kr. Nú hefur svo til borið, að tveir af nm. hafa tekið afstöðu gegn þessum till. um hækkun tekjuáætlunar, og komast þeir þannig að orði í aths. sínum, að fjárhag ríkissjóðs sé teflt í tvísýnu með þeirri hækkun, sem felst í till. n. Út af því vildi ég segja nokkur orð. Frá. sjónarmiði meiri hl. er sú tvísýna ekki meiri en sú tvísýna, sem nú er á öllum áætlunum yfirleitt vegna breytilegs ástands. Auðvitað má segja svo; að öll afkoma landsmanna sé í tvísýnu, geti ekki öðruvísi verið. Engu að síður er nauðsyn, að áætlanir séu ekki vitandi vits látnar fara mjög fjarri sanni. Það virðist orðinn nokkuð rótgróinn siður að áætla ýmsar tekjur ríkissjóðs miklu lægri en nokkrar líkur eru til, að þær geti orðið. Í fjárláætlun fyrir 1942 voru tekjurnar áætlaðar 23,2 millj., en reyndust 62,9 millj. Áætlunin fyrir 1943 nam 66,3 millj., en hækkaði um meir en 44 millj. kr. Um það, er tekjur ársins 1944 snertir, er vitað, að í lok okt. þegar 1/6 árs var eftir, voru tekjurnar orðnar 94.848.118 kr., þegar frá eru dregnar eftirstöðvar frá fyrra ári, að upphæð 4.237.725 kr. Og eftir því, sem kunnugir menn í fjmrn. hafa látið í ljós, er þess vænzt, að viðbótartekjur tvo síðustu mánuði ársins verði það miklar, að árstekjurnar verði ekki lægri en 115 millj. kr. Gjöldin voru í lok okt. orðin 85 millj., og má náttúrlega búast við talsverðri hækkun á þeim. En þótt þau yrðu yfir 100 millj., ætti að mega vænta þess, að einhver töluverður tekjuafgangur verði óráðstafaður frá þessu ári. Af því að hækkunin á hagnaði á áfengissölu munar mestu í hækkunum 3. gr., vil ég geta þess, að í lok okt. voru tekjur þessa árs af henni orðnar 221/3 úr millj. kr., og hagnaður af tóbakseinkasölunni 61/3 millj. Þetta gæti kannske skýrt dálítið ástæðuna til þess, að þessi liður var hækkaður í n. Það er að vísu rétt að hafa þá reglu að áætla tekjurnar varlega, enda nauðsynlegt. En þó verður að gæta nokkurs hófs í þessum efnum sem öðrum og áætla ekki tekjurnar neðan við skynsamlegt mark, áætla ekki vitandi vits langt frá því, sem raunveruleikinn hefur orðið og útlit er fyrir að hann verði. Í þessum efnum varðar mestu að komast sem næst því rétta. Þá má enn fremur gæta að því, til afsökunar því, að þessir liðir eru hækkaðir í áætluninni, hver þörfin er, þegar um þessi mál er fjallað. Það er miklu léttara að leggja til hliðar svo og svo mikið af þeim tekjum, sem maður veit að koma i ríkiskassann, ef hægt er að afla tekna á annan hátt. Nú horfir svo við hjá okkur, ég held að allra dómi, að þörfin fyrir tekjur er vaxandi og mikil. En hins vegar eru skatta- og tollabyrðar orðnar nokkuð þungar, og ekki er auðvelt í fljótu bragði að benda þar á tekjuöflunarleið, sem miklar tekjur geta gefið. Má búast við, að leiðirnar verði fleiri, sem ekki munu þykja færar. En væri mikið af tekjuöflunarleiðum fyrir hendi, þá gæti maður litið með miklu meiri rósemi á það, að tekjuliðir eins og þeir, sem n. leggur til, að hækki, verði látnir standa í áætluninni með tvöfalt lægri tölum en líkur benda til, að þeir verði, eins og gert hefur verið á síðari árum. Enn fremur má gæta annars sjónarmiðs í þessu sambandi. Hvað verða gjöldin utan fjárl.? Og hvað verða tekjurnar miklar, sem stj. hefur úr að spila utan fjárl.? - Það virðist svo, að árin 1942–43 hafi þetta verið geysimikið fé. Landsreikningurinn 1942 sýnir útgjöld upp á 72 millj. kr., þar sem fjárl. ætluðust til, að gjöldin yrðu 26 millj. kr. Landsreikningurinn 1943 sýnir útgjöld upp á 923/4 millj. kr., þar sem fjárl. gera ráð fyrir 651/2 millj. kr. Um árið í ár skal ég ekkert segja með vissu. Ég álít þessi dæmi nægja til að sýna fram á þær geysilegu umframgreiðslur, sem hér hafa átt sér stað. Ég hygg, að þegar gengið er að því vitandi vits að hafa tekjuhlið fjárl. miklu lægri en líklegt er, að tekjurnar verði, þá ýti það beinlínis undir umframgreiðslur. Vegna þess að þessar umframgreiðslur eru að mestu eða öllu leyti eftir sérstökum l. eða þál. og þar sem gjöldin eru í mörgum heimildum á valdi ríkisstj., þá á ríkisstj. vont með að rísa á móti þessum kröfum, ef vitað er, að tekjur ríkissjóðs eru miklu meiri en gefið er upp í fjárl. Mér virðist, að gerður hafi verið leikur að því á undanförnum árum að ýta undir þessar umframgreiðslur með því að áætla tekjurnar of lágt. Þetta sjónarmið óska ég, að menn hefðu í minni, þegar þeir kynna sér, hvort það sé svo mikil fjarstæða að áætla tekjurnar þetta ár eins og n. hefur gert. Þetta er tilraun til þess að komast sem næst því rétta. En enginn getur vitað það fyrir fram, hver útkoman verður. Þá kem ég að áfenginu. Það er ekkert ánægjuverk að skrúfa þennan lið upp. En það er ekki fjvn., sem gerir það. Reynslan sýnir, að þessu er eytt. Og þegar reynslan sýnir, að þessi óþarfavara er svona mikið notuð, þá verður að taka tillit til ástandsins, eins og það er, þegar fjárl. eru samin. En engan veginn ber að líta á það sem ósk n., að þetta ástand haldist. Um aðra tekjuliði er það að segja, að verðtollurinn hefur verið hækkaður. Mætti e.t.v. segja, að það sé tvísýn ráðstöfun. En í því sambandi vil ég vísa til ræðu hæstv. viðskmrh. (PM). Hér er starfandi stofnun, sem heitir viðskiptaráð og kostar þjóðina 11/2 millj. kr. á ári. Þessi stofnun var sett á fót af fyrrv. stj. með það fyrir augum, að hún greiddi fyrir viðskiptum. En að mínum dómi og margra annarra verzlunarmanna gerir hún það ekki. Og reynslan hefur sýnt, að í mörgum tilfellum torveldar hún þróun eðlilegra viðskipta. Það er eins og ráðið líti á sig sem eins konar skömmtunarskrifstofu. En þess þarf það ekki. Hér eru starfandi skömmtunarskrifstofur fyrir þær vörur, sem skammtaðar eru í landinu. Þarna gætir allt of mikillar skriffinnsku og beins andófs gegn innflutningi margra vara, sem alls ekki geta talizt munaðarvörur, t.d. byggingarvara. Þessar gerðir ráðsins geta auðveldlega leitt til þess, að dragi úr innflutningi vara. Sérstaklega er þetta alvarlegt, hvað snertir þær vörur, sem hömlur eru á um útflutning vestanhafs. - Það kom til tals í n. að athuga gang þessara mála, og voru tveir nm. tilnefndir til að gera það. En með öllum þeim störfum, sem n. hefur, reyndist það ógerlegt. Ég er mjög hræddur um, að þessi dýra stofnun sé farin að misskilja hlutverk sitt. Ef nauðsyn er á innflutningshömlum nú, er það ekki vegna gjaldeyrisskorts, heldur vegna skipaskorts. Og það afsakar það ekki að láta nauðsynlega byggingarvöru liggja mánuðum saman á hafnarbakkanum, vegna þess að viðkomandi firma hefur ekki fengið nægilegan „kvóta“, eins og það er kallað, hjá þessu háa ráði. Viðskiptaráð heldur fast við þá biblíusetningu að leyfa hvorki pöntun á byggingarvörum né öðru, nema útflutningsleyfi liggi fyrir um það. En það er vitað mál, að fjölda vara, sem vitað er, að stórar hömlur eru lagðar á vestan hafs, tekst mörgum að festa kaup á eftir ýmsum leiðum utan við skömmtunina. Þess vegna finnst mér, að viðskiptaráð þurfi ekki að vera kristnara en páfinn sjálfur í þessum efnum. Ef þjóðin hefði ætíð, síðan viðskiptaráð var stofnað, gengið hina troðnu braut þess, þá væri áreiðanlega skortur á miklu fleiri vörutegundum í landinu. Það, sem bjargað hefur, er það, að ýmsir hafa flutt inn vörur án þess að hafa fengið samþykki ráðsins fyrir fram. Mér finnst nauðsynlegt, að þetta sé tekið fram til athugunar fyrir hlutaðeigandi ráðherra. Þá kem ég að gjaldabálknum. - N. leggur til, að liðurinn til póstflutninga hækki um 200 þús. kr. Þessi hækkun er gerð í samráði við samgmrh. með það fyrir augum, að samgöngur verði bættar á árinu. Eins og kunnugt er, var mþn. sett til að gera till. um betri póstsamgöngur. Hún hefur skilað áliti og lagt til, að gerðar verði miklar breyt., sem í heild sinni kostar mikið að framkvæma. En fjvn. stefnir í þá átt að koma bótum á og nota þau góðu ráð, sem n. hefur lagt til. Gert er ráð fyrir, að framlag, til notendasíma í sveitum hækki um 400 þús. kr. Ég vil sérstaklega, að þeir, sem eru fulltrúar fyrir sveitafólkið, fái að vita, að n. hefur tekið á sig mikla ábyrgð og ámæli frá sumum fyrir að leggja til, að þessi hækkun fari fram. En n. gerði það vegna þess, að hún vildi leitast við að sýna það, að hún skildi þá erfiðleika, sem dreifbýlið á við að stríða í þessum efnum, og telji þessar ráðstafanir verjandi, þótt dýrar séu. Þá leggur n. til, að framlag til símstöðva og eftirlitsstöðva hækki um 200 þús. kr. Samkv. ósk atvmrh. lagði n. til, að smávægilegar breyt. yrðu gerðar á launagreiðslum til sendiráðanna í Washington og London og einum manni bætt við á öðrum staðnum; einnig, að ferðakostnaður yrði tekinn upp sem sérstakur liður. Þetta er smávægilegur kostnaður. Framlag til landhelgisgæzlu leggur n. til, að hækki um 800 þús. kr. Er það gert í samræmi við þá reynslu, er fengizt hefur af rekstri landhelgisgæzlunnar árið 1943 og það, sem liðið er af þessu ári. Nú á stríðsárunum hefur fé á þessum lið jöfnum höndum runnið til strandferða. Öllum er kunnugt, hve varðskipin eiga mikinn þátt í strandferðum. Og þetta er lítt sundur skilið. Skipaútgerðin hefur bókhald yfir allt þetta, og mikið af þeim kostnaði, sem varið er til landhelgisgæzlu, rennur til strandferða. En þar sem hvort tveggja er gert fyrir þjóðina og allir vita, að þetta verður ekki aðgreint í bili, sér n. ekki ástæðu til að skipta sér af því, hvað þessi liður verður látinn heita. Samkv. ósk dómsmrh. leggur n. til, að 165 þús. kr. séu veittar til viðgerðar á hegningarhúsinu í Reykjavík , og einnig 100 þús. kr. til að gera við fangahúsið að Litla-Hrauni. Bæjarfógetinn í Hafnarfirði sótti um 75 þús. kr. fjárveitingu til fangahússbyggingar þar. En n. leggur til, að veittur sé helmingur þeirrar upphæðar. Kemur þetta fram á brtt. n. á þskj. 579, í 16. –17. –18. brtt. Um 19. brtt, skal það sagt, að hún féll úr frv. fyrrv. stj., en n. þótti rétt að taka hana upp í það aftur. Þar er um að ræða greiðslur fyrir eftirlit á vegum. Starfsmaðurinn hefur einnig það með höndum að koma í veg fyrir slæma þróun í áfengismálum í sveitum landsins. 20. brtt. snertir viðskiptaráð; er þar leiðrétt prentvilla. 21. brtt. er um hækkun skrifstofukostnaðar til landlæknis. Hann hefur ekki verið kröfuharður um rekstrarkostnað. Þar eru veittar 1000 kr. til hækkunar. 22. brtt. er 100 þús. kr. fjárveiting til viðbótarbyggingar við fávitahælið á Kleppjárnsreykjum. Með því er reynt að bæta úr þeim vandræðum, sem stafað hafa af því, hvað það er lítið. 24. brtt. er um styrk til sjúkrahússbygginga, læknisbústaða og sjúkraskýla, eftir till. ráðh. 1.100.000 kr. 25. brtt. er til vegamála. Í nál. er bent á, að í fjárlfrv. fyrrv. stj. hafi framlag til nýrra akvega verið lækkað mjög verulega frá því sem er í núgildandi fjárl. N. átti ýtarlegar umr. um þetta við vegamálastjóra og samgmrh. Kom það í ljós, að ríkisstj. lagði á það sérstaka áherzlu, að hraðað yrði lagningu þriggja vega, sem tengja munu kaupstaði við aðalvegakerfi landsins, einnig lagningu Krýsuvíkurvegarins og vegar yfir Þorskafjarðarheiði. Lét n. fyrir sitt leyti að óskum ríkisstj. í þessu efni. Svo hafði n. það sérsjónarmið að leggja áherzlu á það, að sem minnst yrði dregið úr fjárframlögum til vega frá því, sem verið hafði í fjárl. 1944, og um það náðist svo samkomulag, eins og fram kemur í brtt. fjvn. Ég vil geta þess til skýringar, að þetta þýðir það, að yfir 40 vegi, sem sleppt hafði verið í frv. stj. samanborið við gildandi fjárl., tók n. nú á ný inn í brtt. sína. Um brúargerðir er það að segja, að n. leggur til, að sá liður hækki um 315 þús. kr. og verði 815 þús. kr. og skiptist eins og segir í nál. Annars er það upplýst, að samkv. fjárveitingu frá 1943 og 1944 liggja fyrir fjárveitingar til yfir 20 brúa, sem ósmíðaðar eru, annaðhvort af því, að ekki hefur fengizt nægilegt efni, eða brúarsmíði hefur vantað, nema þá hvort tveggja hafi komið til. - Nú stendur til, að Ölfusárbrú verði endursmíðuð og brú á Jökulsá á Fjöllum, og þegar hækkanir n. eru teknar með, er, eins og nú standa sakir, búið að ákveða 5 millj. kr. í brýr, sem ekki eru smíðaðar. Það er ótrúlegt, að hægt verði á fjárlagaárinu að vinna fyrir hærri upphæð. Mér láðist að geta þess, þegar ég talaði um vegina, að til Krýsuvíkurvegarins eru ætlaðar 500 þús. kr. í frv. Nú hefur n. fengið þær upplýsingar hjá ríkisstj., að þetta fé sé greitt af tekjum ársins 1944, og er það þess vegna, sem þessi 1/2 millj. kr. samkv. þál. frá því í sumar hefur ekki verið tekin upp í till. n. Þá er brtt. nr. 27, um hafnarmannvirki. - N. óskar þess, að ríflegar fjárveitingar verði til hafnarbóta, og skýrir brtt. sig sjálf, eins og hún er sundurliðuð í brtt. n., bæði að því er snertir hafnargerðir og lendingarbætur. Samkv. 28. brtt. er gert ráð fyrir að hækka fjárveitingar til flugmála úr 600 þús. kr. í 700 þús. kr., þar af byrjunarstyrkir til flugvallar í Vestmannaeyjum 300 þús. kr. og til dráttarbrautar og flugskýlis á Ísafirði 100 þús. kr. Það er vitað, að á leiðinni gegnum þingið er frv. um, að ríkið veiti styrk til slíkra mannvirkja. Um 29. brtt. vil ég segja það, að rétt þótti að taka upp smá-fjárveitingar til nokkurra kirkna, sem upp eru taldar, eins og sést í brtt. n. Það eru 5 kirkjur með 15 þús. hver og 6. kirkjan með 10 þús. kr. fjárveitingu. Það hefur undanfarið verið þannig, að einstakir þm. hafa beitt sér fyrir, því, að þ. veitti lítils háttar styrki til þess að endurbyggja kirkjur, og er fjarri, að ég telji ekki vel afsakanlegt og verjanlegt að verja nokkru fé til þeirra hluta. Vitaskuld verður að gæta þess, að það er ekki hægt að taka fyrir í einu allar kirkjur í landinu, sem endurbyggja þarf, en mér virðist þessari upphæð svo í hóf stillt, að það ætti að vera hægt að fallast á hana. 30. brtt. n. fjallar um það, að liðurinn til ísl. stúdenta í erlendum háskólum hækki um 50 þús kr. Það mun alls staðar reynast svo, að dvölin erlendis reynist öllum miklu dýrari en gert er ráð fyrir og látið í veðri vaka af þeim, sem hafa með höndum upplýsingastarfsemi um þessi mál. Af þeirri reynslu, sem fengin er, tel ég það mjög æskilegt, að þeir, sem gefa námsfólki upplýsingar um þessi efni, vandi betur til þeirra en verið hefur til þessa. Útkoman hefur. verið sú, að kostnaðurinn hefur að jafnaði orðið miklu meiri en gefið hefur verið í skyn. Samkv. 31. brtt. er um lítils háttar hækkun á framlagi til Íþöku að ræða. 32. brtt. er um byggingu tilraunaskóla, sem jafnframt sé æfingaskóli fyrir nemendur Kennaraskólans. Ætlazt er til, að Handíðaskólinn fái húsrúm í sömu byggingunni fyrir starfsemi sína. 33. brtt. fjallar um stundakennslu í Stýrimannaskólanum. Liður sá verður að hækka eins og þar segir af þeim ástæðum, sem getið er um í nál. 34. brtt. er um lítils háttar hækkun til aukakennslu, eldiviðar, ljósa o.fl. Í 35. brtt. er hækkuð lítils háttar fjárveiting til smíða- og leikfimiskennslu á Hvanneyri. Enn fremur leggur n. til, að veittar verói 25 þús. kr. til vatnsveitu til heimilisnota. Vatnsbólið á Hvanneyri virðist vera óviðunandi, og þar sem það stendur til, að það verði lagfært, en kostnaður allmikill, hefur n. ekki þótt annað fært en verða við tilmælum skólastjóra að hálfu leyti. Í 36. brtt. leggur n. til, að hækkað verði framlag til smíðakennslu o.fl. 37. brtt., sem er viðvíkjandi iðnskólahaldi, í 38. brtt., sem varðar Verzlunarskólann, og í 39. brtt., varðandi Samvinnuskólann, er aukið framlagið til þessara skóla. Þá er 40. brtt., og er hún um Kvennaskólann í Reykjavík. Sá skóli hefur, eins og flestir vita, notið nokkurs styrks frá ríkinu og er eflaust álitinn mjög góður skóli. Skólahúsið er orðið gamalt og þarf viðgerða við. Þótti n. ekki annað fært en veita fé til þess að gera við hann. 41. brtt. er um barnaskólabyggingar utan kaupstaða. Hæstv. menntmrh. lagði til að hækka þennan lið upp í 1 millj. kr. N. kom til móts við ráðh. og hækkaði upphæðina upp í 800 þús. kr. Það er víst, að slíkra skólahúsa er víða þörf, en n. treystist þó ekki til að hafa þennan lið hærri. 42. brtt. er um stofnkostnað héraðsskóla. Hæstv. menntmrh. lagði til, að sú fjárveiting yrði hækkuð upp í 1.180.000 kr. N. lagði til að hækka liðinn upp í 800 þús. kr., sem skiptist eins og segir í grg. 43. brtt. er sama eðlis. Þar er líka nokkur hækkun á byggingarstyrk til gagnfræðaskóla og skiptist eins og greinir í nál. 44. brtt. er um húsmæðraskóla. Er þar um smávegis hækkun að ræða, fyrir 100 þús. koma 110 þús kr. Stafar þessi hækkun aðallega af hækkun á stundakennslu. Þá er 45. brtt., og er hún um húsmæðraskóla í kaupstöðum. N. leggur til, að sá liður verði 400 þús. kr. í stað 340 þús. kr. og skiptist í fjóra staði, eins og sést í nál. 46. brtt. er um húsmæðraskóla í sveitum. Leggur n. til, að til byggingar húsmæðraskóla í sveitum séu veittar 400 þús. kr. Hæstv. menntmrh. lagði til við n., að tekinn yrði upp nýr liður: styrkur til íþróttakennaraskóla, 150 þús. kr., og hefur n. orðið við því og gerir um það till.; þá 47. 48. brtt. er um það að auka framlagið til íþróttasjóðs. Lagði hæstv. menntmrh. til, að liðurinn yrði hækkaður upp í 650 þús. kr., en n. kom til móts við þá ósk og leggur til, að sá liður verði hækkaður upp í 600 þús. kr. Í 49. brtt. eru nýir liðir: styrkur til menningarsjóðs Blaðamannafélags Íslands og til Alþýðusambands Íslands, fjárhagslega lítilvægir liðir, en n. leggur til, að þeim sé bætt inn á fjárl. Þá er komið að Landsbókasafninu, í 50. brtt. Það var ósk menntmrh., að þrír liðir tilheyrandi Landsbókasafninu yrðu hækkaðir, þar á meðal til bókakaupa og bókbands, upp í 150 þús. kr. Til viðhalds fornmenjum á nokkrum stöðum, samkv. beiðni þjóðmenjavarðar, leggur n. til, að veittar verði 25 þús. kr. N. leggur til, að bókasöfn og lesstofur verði studdar meir en verið hefur og sérstaklega bókasafnið á Ísafirði, sem á að bera nafn Jóns Sigurðssonar, og er því veittur 20 þús. kr. byggingarstyrkur og um leið veitt fé til viðgerðar og stækkunar á bókhlöðunni á Húsavík. Svo er nýr liður, þar sem fé er veitt til lesstofu fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavík. 53. brtt. er um smávægilegar hækkanir til Fornleifafélagsins og einnig til Vísindafélags Íslendinga, og undir sama lið, að dr. Jóni Dúasyni verði veitt verðlagsuppbót á þann grunnstyrk, sem hann fær til útgáfu rita sinna, en hann hefur hingað til ekki fengið neinar uppbætur. N. telur, að starf Jóns sé svo mikilsvert, að ekki sé rétt að láta hann einan fara á mis við verðlagsuppbót. Þá er 54. brtt. um framlag til skálda, rithöfunda og listamanna, eins og segir í nál. Hæstv. menntmrh. lagði til, að styrkurinn yrði hækkaður úr 375 þús. kr. í 500 þús. kr., en n. samþ. að leggja til, að styrkurinn yrði hækkaður í 437.500 kr. Enn fremur leggur n. til, að úthlutun styrkjanna fari fram með öðrum hætti en verið hefur, eins og sjá má í 54. brtt. n. 55. brtt. snertir leiklistarstarfsemi. Þar er tillag til leikskóla Jóns Norðfjörðs hækkað lítillega. 56. brtt. er viðvíkjandi Fiskifélagi Íslands. Hæstv. atvmrh. lagði til við n., að teknar yrðu upp nokkrar hækkanir við Atvinnudeild háskólans, fiskideildina, og leggur n. til, að liðurinn „Ýmislegur rekstrarkostnaður“ hækki um 50 þús. kr. og að veittar verði til fiskirannsókna í Faxaflóa 50 þús. kr., enn fremur til áhaldakaupa og útgáfustarfsemi 20 þús. kr. Í 57. brtt. leggur n. til, að framlag til fjárræktarbúsins á Hesti hækki upp í 110 þús. kr. Í gildandi fjárl. er fjárveiting til þess að koma upp tilraunabúi á Hesti í Borgarfirði, sem hefur það markmið að ala þar upp fé af þeim stofnum, sem reynzt hafa sterkastir gegn sauðfjársjúkdómum. Nú er þetta bú tekið til starfa og viðbótin ætluð sumpart til búrekstrarins og nokkuð til endurbóta á bæjarhúsum. Þorkell Þorkelsson veðurfræðingur hefur óskað eftir því við stj., og hún gerir það að till. sinni, að honum verði veittur kostur á að kaupa ný tæki til landskjálftamælinga, og er með 58. brtt. orðið við þeim óskum. 59. brtt. er viðvíkjandi jarðabótastyrkjum, í stað 700 þús. komi 1 millj. kr. Hins vegar fellur framlag til ræktunarframkvæmda vélasjóðs niður. Greiðslur þessar eru samkv. jarðræktarl., önnur samkv. 2. kafla, en hin samkv. 5. kafla. 60. brtt. fjallar um framræslu á löndum ríkissjóðs á Stokkseyri og Eyrarbakka, og eru veittar til þess 300 þús. kr., og er það ein greiðsla af þremur. Lönd þessi liggja undir skemmdum af vatnagangi, svo að til eyðileggingar horfir, og þótti rétt að veita nokkurt fé til þess að varðveita eigur ríkissjóðs, og þótti hentara að veita ekki allt féð í einu, heldur í þrennu lagi. 61. brtt. er líka til þess að varna ágangi vatns, bæði undir Eyjafjöllum og til fyrirhleðslu á tveim stöðum í Austur-Skaftafellssýslu, og er fjárveitingin eins og greint er í till. n. Þá kem ég að 62. brtt. fjvn. Þessi liður, sem tekinn er upp í samráði við fjmrh., fjallar um vélasjóð og fer fram á 500 þús. kr., sem verja á til verkfærakaupa. Verkfæri þessi á svo að nota til landþurrkunar, því að eins og menn vita, er mikið verkefni fyrir slík tæki víðs vegar um land, þar sem þau gera mönnum unnt að breyta flóum og mýrum í valllendi. 63. brtt. fer fram á að hækka lítils háttar fjárveitingu til sandgræðslustöðva, úr 135 þús. kr. upp í 147 þús. kr. Ætlazt er til, að þessi hækkun gangi til sandgræðslu á Grænavatni í Mývatnssveit, þó að því tilskildu, að samkomulag náist milli jarðareiganda og ríkisstj. um afnot landsins. 64. brtt., a-liður, fer fram á lítils háttar hækkun á grunnstyrk til einstakra manna til þess að stunda dýralækningar. Er ætlazt til, að þessi grunnstyrkur hækki úr 5.500 kr. upp í 6.500 kr., og er hann ætlaður dýralækni, sem nýráðinn er til Vestmannaeyja. - B-liður sömu brtt. fer fram á, að verðlagsuppbót á þessum grunnstyrk hækki úr 8.250 kr. upp í 9.750 kr. - Í c-lið sömu brtt. leggur n. til, að veittar verði 50.000 kr. til dýralæknisbústaðar á Egilsstöðum, sem ætlazt er til, að verði fyrir allan Austfirðingafjórðung. 65. brtt. fjvn. fjallar um kostnað vegna sauðfjársjúkdóma, en sauðfjársjúkdóman. þótti gr. illa orðuð, eins og hún var í frv. hæstv. ríkisstj., en vill hafa hana ósundurliðaða. Um þetta var allmikið rætt í fjvn., og hafði hún fund með sauðfjársjúkdóman., þar sem rætt var um það, hvort fjárveitingar til uppeldisstyrks og til girðinga væru þær réttu eða ættu að vera öfugt. Varð niðurstaðan sú að veita féð í einu lagi án skilgreiningar, til þess að ríkisstj. hefði frjálsar hendur um að verja fénu eins og reynslan kann að benda á, að rétt reynist. Jafnframt var liðurinn hækkaður lítils háttar eða um 38.000 kr. frá því, sem stjfrv. var. Voru þau rök færð fyrir þessu, að styrkurinn væri allt of lágt áætlaður í stjfrv., - þótt þess beri að geta, að þessi 38.000 kr. hækkun sé ekki nógu mikil, - en hins vegar gæti ríkisstj. fært til féð milli liða með því að hafa þessa liði ekki sundurgreinda í frv., eftir því sem þörfin kallaði eftir og rétt reyndist á því fjárhagsári, sem hér um ræðir. Brtt. 65, b-liður, er nýr liður, sem fer fram á fjárveitingu til vélsmiðju í Hólmi í Landbroti, og sé stofnkostnaður 25000 kr. Allir landsmenn kannast við þetta bæjarnafn fyrir það, að þar bjó Bjarni Runólfsson, sá mikilvirki og vinsæli maður. Hann er nú fallinn frá, eins og kunnugt er, og stendur nú til, að Hólmur verði áfram smíðamiðstöð fyrir Skaftafellssýslur og reyndar fleiri sýslur. Sá maður, sem veita mun vélsmiðjunni forstöðu, er Valdimar Runólfsson, bróðir Bjarna. Hann hefur reist þarna stórt hús fyrir smíðar, og með tilliti til allra aðstæðna þótti fjvn. rétt að veita þessar 25000 kr. í stofnkostnað. 66. brtt. n. er 3 nýir töluliðir, sem eru verðlaun til þriggja gamalla bænda, Guðmundar Einarssonar, Brekku, Kristjáns Jónssonar, Mýrlaugsstöðum, og Magnúsar Ólafssonar, Krýsuvík. Hér er ekki um stórar upphæðir að ræða, - þeim tveim fyrrgreindu eru ætlaðar 2500 kr. hvorum um sig, en Magnúsi 1000 kr., - en þessir menn hafa hver á sínu sviði unnið til þess, að þeim sé einhver sómi sýndur, og þótti fjvn. því rétt að veita þeim þessa upphæð í eitt skipti fyrir öll. 67. brtt. fer fram á 100 þús. kr. hækkun til Fiskifélags Íslands. Þessi hækkun á að verða til þess, að félagið geti aflað sér nýrra og nauðsynlegra áhalda í hina nýju rannsóknarstofu, sem reist verður á vegum félagsins. - Mér er sérstök ánægja að því að mæla með þessu, þar sem ég hef þannig stöðu í atvinnulífinu, að ég hef mikið saman að sælda við Fiskifélagið og veit því, að það er til hins mesta gagns fyrir þjóðfélagið. Fiskifélagið hefur þegar áunnið sér svo mikið traust, að vottorð þess til að sanna með gæði meðalalýsis hafa verið viðurkennd bæði af brezku og sænsku ríkisstj., sem báðar hafa keypt miklar birgðir af meðalalýsi frá Íslandi. Ég lít svo á, að hins bezta megi vænta af starfsemi Fiskifélags Íslands til þess að vinna fiskiðnaði vorum og sjávarútvegi gagn. 68. brtt. er nýr liður, um fjárveitingu til reikningsskrifstofu sjávarútvegsins. Um hana þarf ekki að fjölyrða, þar sem hún er stofnuð með l. 69. brtt. fjallar um byggingu iðnskóla i Reykjavík, og fer n. fram á að hækka byggingarstyrkinn um 100 þús. kr. Fór fjvn. þar eftir kröfu og ósk samgmrn. Þessi skóli er mjög fjölmennur, en vantar tilfinnanlega húsnæði. Má það ekki vera honum til tálmunar. 70. brtt. fjvn. fjallar um hækkun til styrktar- og sjúkrasjóða, fyrir 14650 kr. komi 15150 kr. - Ég skal geta þess í sambandi við þessa hækkun, að fjvn. hefur borizt erindi frá Sjúkrafélagi Norðfjarðar, sem óskar eftir því að verða aðnjótandi svipaðs styrks og þessi hækkun nemur, og þótti n. rétt að verða við þessum tilmælum. 71. brtt. fjvn. er viðvíkjandi sumardvöl barna í sveit, en ætlazt er til, að sá liður falli niður. - Eins og kunnugt er, hafa börn úr kaupstöðum, - aðallega úr Reykjavík, - verið send til sumardvalar upp í sveit á undanförnum stríðsárum, aðallega til þess að forða þeim frá loftárásahættu. Þar sem nær eingöngu Reykjavíkurbörn hafa notið þessa og hér er um almenningsfé að ræða og þar sem loftárásahætta virðist vera liðin hjá, þótti rétt að fella þessa fjárveitingu niður. 72. brtt. fjvn. er nýr liður, er fer fram á fjárveitingu til barnaheimilis á Sólheimum. Síðan fávitahælið á Kleppjárnsreykjum tók til starfa og tók við börnum frá Sólheimum, hefur orðið á breyting á starfsemi þess barnaheimilis. Forstöðukonan á Sólheimum, Sesselja Sigmundsdóttir, sem af dugnaði miklum hefur haldið uppi starfsemi þarna, hyggst nú að reka þar barnaheimili eingöngu, og vill því fjvn. veita 7000 kr. fjárhæð til þessa barnaheimilis, bæði til þess að sýna Sesselju viðurkenningu fyrir unnin störf á síðastliðnum árum og jafnframt stuðla að því, að þarna verði barnaheimili framvegis. 73. brtt. fjvn. er varðandi styrk til mæðrastyrksnefnda, og er hækkun á þeim lið alls 25000 kr. Ætlazt er til, að af þeirri hækkun renni 15000 kr. til mæðrastyrksnefnda utan Reykjavíkur. Þetta er í fyrsta skipti, sem slíkur styrkur er veittur mæðrastyrksnefndum utan Reykjavíkur, en fjvn: þótti rétt, þar sem mæðrastyrksnefndin í Reykjavík fær fé úr ríkissjóði, að opna einnig leið fyrir slíka starfsemi, sem hefur aðsetur sitt annars staðar á landinu, þannig að hún fái að njóta nokkurs góðs af þessu fé. Ætlazt er til þess, að úthlutun þessi fari fram að fengnum till. mæðrastyrksnefndar í Reykjavík. 74. brtt. fjvn. fjallar um slysavarnir, og leggur n. til i a-lið, að fjárveiting til þeirra hækki úr 50 þús. kr. upp í 100 þús. kr. En b-liður sömu brtt. fjallar um það að styrkja Lárus Eggertsson til björgunarnáms í Bandaríkjunum. Eftir því sem vottorð bera með sér, er lágu fyrir í fjvn., er hér um ungan og efnilegan mann að ræða, er hefur tekizt á hendur nám þetta, og hefur hann af eigin rammleik staðið straum af námskostnaði sínum á yfirstandandi ári. En þar með er fé hans á þrotum. Þarf hann að vera eitt ár í viðbót til þess að ljúka námi, og leggur n. því til að veita honum 14000 kr. styrk til þess að ljúka umræddu björgunarnámi í Bandaríkjunum. Fjvn. litur svo á, að henni hafi verið færðar nægilegar sönnur á, að þessi maður hafi stundað námið af alúð og sé hæfileikum búinn fyrir þetta starf, og hins vegar álítur hún, að nauðsynlegt sé, einmitt að því er varðar slysavarnir, að hafa mann til staðar, er hafi fullkomna þekkingu til þess að fara með björgunartæki og stjórna björgunaraðgerðum. 75. brtt. fjvn. er viðvíkjandi stórstúku Íslands. Ætlazt er til, að styrkurinn til bindindisstarfsemi hækki um 20000 kr. frá því, sem stjfrv. gerir ráð fyrir, en þar af eiga 8000 kr. að renna til bindindisfélaga í skólum landsins. 76. brtt. fjvn. er nýr liður, sem er styrkur til verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, að upphæð 12000 kr. Skal geta þess í sambandi við þennan styrk, að bæði hæstv. menntmrh. og hæstv. dómsmrh. báru fram ósk um þetta við fjvn., og var samþ. að verða við þeim tilmælum. 77. brtt. fjvn. er , nýr liður varðandi styrk til Kvenréttindafélags Íslands, að upphæð 2000 kr. Á síðustu fjárl. fékk félagið 600 kr., en nú bárust n. tilmæli frá ungfrú Laufeyju Valdimarsdóttur að fá styrkinn hækkaðan, og fannst fjvn. rétt að verða við þeim. 78. brtt. fjvn. er um rekstrarhalla kreppulánasjóðs. Búnaðarbanki Íslands hefur skýrt n. svo frá, að vegna þess að kreppulánin greiðast örar en gert var ráð fyrir, sökum þess að greiðslu geta sveitarfélaganna er meiri en áður, hefur það leitt til vaxtataps fyrir bankann. Mun hann því eiga kröfu á að fá það nokkuð bætt upp af hinu opinbera, og þótti n. rétt að taka tillit til þess og leggur til, að þessi rekstrarhalli sé hækkaður úr 40 þús. kr. upp í 100 þús. - B-liður sömu brtt. er nýr liður, sem er 250 þús. kr. fjárveiting til alþjóðastarfseminnar. Eins og kunnugt er, eiga Íslendingar að taka lítils háttar þátt í alþjóðahjálparstarfseminni, og hefur fjárframlag landsins verið ákveðið 51/2 millj. kr. Nú þegar er búið að greiða 3380000 kr., og þykir því rétt að taka þessa upphæð nú í fjárl. Ég vil benda á, að á nál. fjvn. á þskj. 580, 17. gr., er sagt, að fjmrh. hafi óskað þess, að n. legði til, að tekin yrði upp 21/2 millj. kr. greiðsla í þessu skyni, en þar er um prentvillu að ræða, og á að vera 250000 kr., eins og segir í brtt. fjvn. á þskj. 579, 78, b. Er þá komið að breyt. á 18. gr. stjfrv., sem fjvn. flytur nokkrar till. við. - Eins og venja hefur verið, hafa þar verið tekin upp nokkur ný nöfn, sérstaklega gamalla embættismanna, sem rétt þykir að styrkja lítils háttar. Aðalbreyt. er sú, að styrkur til 43 prestsekkna, sem nafngreindar eru í þessum till. n., hefur verið hækkaður um 400 kr. fyrir hverja ekkju yfirleitt. Ein er þó hækkuð um 600 kr. vegna mjög erfiðra aðstæðna. Tilmæli bárust til fjvn. frá fjmrh. eftir tillögu biskups, um að n. legði til þessar breyt., sem hún hefur nú gert. Tel ég ekki þörf vera á því að ræða allar þessar brtt., enda mundi það taka of langan tíma, en eins og sjá má af brtt. fjvn., á þskj. 579, ná þessar brtt. við 18. gr. stjfrv. frá 79. til 108. brtt., að báðum meðtöldum. Að ræða um þær frekar kýs ég ekki nema af sérstöku tilefni. 109. brtt. fjvn. er nýr liður, sem fjallar um fjárveitingar til óvissra útgjalda o.fl. Þar leggur n. til, að greiddar verði 4 millj. kr. vegna vantalinnar verðlagsuppbótar. Stafar þetta af því, að eins og stjfrv. var lagt hér fram, er miðað við vísitöluna 250, en eins og kunnugt er, er vísitalan miklu hærri, og er þess vegna farið fram á þessa hækkun, til þess að verðlagsuppbótin samsvari a.m.k. þeirri dýrtíð, sem er í dag, en hún er nú 271 stig, og hefur það ástand nú um alllangt skeið haldizt nokkuð óbreytt. 110. brtt. fjvn. fer fram á hækkun á fjárveitingu til nýrra vita, þannig að fyrir 350 þús. kr. komi 600 þús. kr. 111. brtt., a-liður, fer fram á viðbótarhúsnæði ríkisspítala og leggur til, að framlagið sé hækkað úr 1 millj. kr. upp í 2 millj. kr. Er þetta gert samkv. ósk hæstv. dómsmrh. Byggingar þær, sem hér um ræðir, eru: hjúkrunarkvennaskóli, hús , fyrir starfsfólk Landsspítalans og fæðingardeild. Ég vil geta þess, að hér er ekki gert ráð fyrir húsnæði, sem vantar mjög tilfinnanlega, en það er húsnæði fyrir geðveikt fólk. 111. brtt., b-liður, er nýr liður, þar sem fjvn. fer fram á 1 millj. kr. til byggingar þjóðminjasafns, og er það eftir till. hæstv. fjmrh. Eins og kunnugt er, var á sumarþinginu, sem haldið var í tilefni af lýðveldisstofnuninni, samþ. þáltill. um byggingu þjóðminjasafnshúss, er gert var ráð fyrir, að kosta mundi um 3 millj. kr., og þess vegna vill n. leggja til að taka upp í fjárlfrv. fjárveitingu í þessu skyni. 112. brtt. fjallar um smíði varðskips. - Hæstv. dómsmrh.; bar fram ósk um, að fé yrði veitt í þessu skyni sökum aukinnar þarfar, og var n. auðvitað samþykk því. 113. brtt. snertir 22. gr. fjárl. Þar vil ég taka það fram, að ég bið um fyrir hönd n., að teknar verði aftur brtt. undir staflið b. og g. - Um hina stafliðina skal ég drepa á viðbótarlán til hitaveitu í Ólafsfirði. Ólafsfirðingar eru hinir mestu framkvæmdamenn og hafa ráðizt í rafveitu og hafnargerð, og er þess að vænta, að staðurinn vaxi og blómgist á næstunni. Nú tek ég eftir því, að ég hef hlaupið yfir eitt atriði, en það er um húsmæðraskólastyrk í 44. brtt., um 25 þús. kr. styrk til skóla Ingibjargar Jóhannsdóttur. Styrkur sem þessi á sér fordæmi í styrkveitingu til húsmæðraskóla Árnýjar Filippusdóttur i Hveragerði. Ég vík þá aftur að 22. gr. Þar er tekin upp heimild, sem staðið hefur í fjárl. að undanförnu, að verja allt að 100 þús. kr. til verðlagsuppbóta á endurbyggingarstyrk til sveitabýla. Það er skylt að stuðla að nýbyggingum í sveitunum, og byggingarstyrkur er því atriði, sem eigi verður deilt um. - Ég minnist ekki á þá liði, sem teknir verða aftur til 3. umr. Þá leggur og n. til, að endurnýjaðar verði tvær heimildir, sem snerta Vestmannaeyjakaupstað. Ég ætla þá ekki að fara fleiri orðum um brtt. n. Gjaldahækkun sú, er n. gerir ráð fyrir, nemur því alls 14971394 kr. - Ég hef áður minnzt á hækkun tekna, og er því mismunurinn samkv. sjóðsyfirliti, sem nemur 5669739 kr., sem gjöldin eru áætluð hærri en tekjurnar. Þetta kann að vera of hart í farið, og hefur þegar verið getið um það í útvarpi og blöðum og n. verið sökuð um að vera of ör á fjárveitingar, en þó er hér eigi allt talið, sem taka verður á gjaldalið. Ég fer ekki út í það hér, sem getið er um í nál., um dýrtíðarráðstafanir. Ég vil þá að lokum minnast á helztu liðina, sem n. hefur hækkað. Það er þá fyrst, að liðurinn til póstflutninga verði hækkaður um 200 þús. kr., að framlagið til notendasíma í sveitum verði hækkað um 400 þús. kr., að fjárframlag til símastöðva og eftirlitsstöðva verði hækkað um 200 þús. kr., að liðurinn um fjárveitingu til vega hækki um 3476000 kr., að fjárveiting til brúargerða verði hækkuð um 315 þús. kr., að fjárframlög til hafnarmannvirkja hækki um 3268000 kr., að liðurinn um fjárveitingu til jarðræktarframkvæmda verði hækkaður um 1 millj. kr., að greitt verði til framræslu á löndum ríkissjóðs á Stokkseyri og Eyrarbakka 100 þús. kr., að tekinn verði upp nýr liður, til fyrirhleðslu á Kaldaklifsá undir Eyjafjöllum, 50 þús. kr., að veitt verði til vélasjóðs til verkfærakaupa, 500 þús. kr., að lagt verði til dýralæknisbústaðar á Egilsstöðum, 50 þús. kr. Hækkun til skólabygginga nemur um 1690000 kr., hækkun til sjúkrahúsbygginga 450 þús. kr., og framlagið til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana verði hækkað upp í 2 millj. kr. Svo leggur og n. til, að framlagið til að gera nýja vita verði hækkað upp í 600 þús. kr. - Ég vildi benda á þessa helztu liði, en hækkun þeirra nemur um 12 millj. kr., og mest af þeirri hækkun er til verklegra framkvæmda, enda lögð áherzla á það af hálfu n. Eins og ég sagði áðan, hefur n., verið legið á hálsi fyrir gerðir sínar, en viðhorfið til afgreiðslu fjárl. getur breytzt frá 1. umr. til 2. og 3. umr. Ég hef ekki leyfi til að mæla fyrir hönd n., en ég vildi segja þetta, að það, sem n. hefur gert, er háð gagnrýni, og verði talið nauðsynlegt að lækka fjárl., þá er það skoðun mín, að helzt beri að lækka þá liði, sem eigi koma strax til framkvæmda. Í sambandi við brtt. á þskj. 612 og 626, þá finnst mér, að þar ríki enn meiri bjartsýni en hjá n., og þykir mér það eigi samrýmanlegt þeirri gagnrýni, sem fram hefur komið gegn gerðum n. Þetta er sagt, án þess að ég taki afstöðu til nokkurra einstakra till., slíkt heyrir undir n., þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér fáu að bæta við það, sem hv. frsm. fjvn. (JJós) tók fram í sinni ýtarlegu ræðu. Hann gerði mjög ljósa grein fyrir till. fjvn. um tekjur og útgjöld. Ég skal geta þess, að eftir að störf hófust í n. eftir fundahléð, hef ég fylgzt vel með störfum hennar og oft komið á fundi, og eru margar till. hennar gerðar í samráði við mig. Yfirleitt hef ég verið sammála n. um þær till., sem hún hefur borið fram. Það, sem aflaga kynni að fara, á því að lenda jafnt á mínum herðum og nefndarinnar. Það hefur komið fram nokkur gagnrýni bæði á tekju- og útgjaldaáætlun fjvn. Tveir menn úr n. hafa látið í ljós þá skoðun sína, að með óvarlegri tekjuáætlun væri fjárhag landsins teflt í tvísýnu. Ég skal geta þess að sú hækkun, sem gerð var á tekjuáætluninni, var gerð í samráði við mig. Það er ótrúlega erfitt, eins og högum er nú háttað, að gera tekjuáætlun fyrir næsta ár. Ég hef það sjónarmið, að tekjuáætlun eigi að gera eins rétta og unnt er á þeim tíma, sem hún er gerð á. Sú venja hefur tíðkazt að hafa tekjuáætlunina nokkru lægri en von hefur staðið til um, að tekjur mundu verða, og útgjaldaáætlunin hefur og verið höfð lægri en fyrir fram hefur verið vitað, að gjöldin mundu verða. Þetta er ekki heppileg tilhögun og getur leitt til þess, að stj. sjáist minna fyrir en ella um útgjöld. Mér er ljóst, að það er erfitt að áætla útgjöldin svo nakvæmlega, að ekki fari ýmsir liðir fram úr áætlun og jafnvel komi útgjöld, sem ekki er unnt að sjá fyrir, um það leyti, sem gengið er frá fjárl. En ég álit, að heppilegri aðferð til þess að mæta þeim óvissu útgjöldum væri að hækka meira til óvissra útgjalda á fjárl. en að draga úr tekjuáætlun. Og ég skal fúslega játa það, að því fer fjarri, að ég treysti mér til að fullyrða, að ekki verði margir útgjaldaliðir á fjárl., eins og gengið hefur verið frá þeim af fjvn., sem fara ekki meira og minna fram úr áætlun. Tekjuáætlunin hlýtur að miðast við það, hvert útlitið er í atvinnulífi þjóðarinnar. Tekjur velta mjög á því, hve fjörugt atvinnulífið er og hversu mikil hagsæld landsmanna er þar af leiðandi á hverjum tíma. Það má segja, að erfiðara sé að gera sér grein fyrir nú en oft áður - og þá sérstaklega hin síðustu ár, þó að það hafi líka verið ákaflega erfitt fyrsta stríðsárið, - hvernig yfirleitt afkomu landsmanna og atvinnulífi muni vegna. En bæði árið 1942 og 1943 var í það minnsta ekki útlit fyrir annað en atvinna héldist í því horfi, eins og á þeim tíma, er fjárl. voru samin. Þetta er allt óvissara nú. Því verður að játa, að það má á það minnast, að enn sem komið er hefur ekki verið gengið frá um afurðasölu landsmanna á næsta ári. Og það er þess vegna ekki hægt að fullyrða enn um það, hvaða verð verður á vörum, sem út verða fluttar á næsta ári. Hins vegar er það vitað, að vöruskortur er nú yfirleitt í heiminum, og ég get því ekki séð, að ástæða sé til að búast við, að stórkostlegt verðfall skelli yfir á næsta ári. Meiri vafi væri kannske á því, að ekki næðust samningar um afurðasölu og útflutning á afurðum landsmanna og hvernig gengi með það að fa vöruna flutta út úr landinu. Það er vitanlegt, að mikill skortur er á, að við höfum nægileg skip í landinu til þess að koma fiskafurðum út, jafnóðum og fiskurinn er veiddur, svo sem gert hefur verið undanfarið, vegna þess að Bretar, sem keyptu fiskinn af okkur, hafa haft mörg skip í förum. Hefur það a.m.k. jafnaðarlega nægt til þess að flytja út fiskinn, jafnóðum og hann hefur veiðzt, að undanteknu því, sem farið hefur til hraðfrystihúsanna. En þó að segja megi, að nokkur vafi leiki á um allt þetta, bæði verðlag og möguleikana til þess að koma afurðum frá sér, sýnist mér nú ekki mikil ástæða til svartsýni í þessum efnum, þ.e.a.s., ef ekkert óvænt kemur fyrir og ef ekki skella yfir einhver vandræði, sem alls ekki hefur verið búizt við eða reiknað með. - Ég þarf náttúrlega ekki að geta þess, að ef svo færi, að Faxaflóa yrði lokað hér alla næstu vetrarvertíð, þá skapast alveg nýtt viðhorf, sem mundi útheimta alveg nýjar aðferðir, sem óhugsanlegt er á þessu stigi að reikna með eða taka með í reikninginn, þegar gengið er frá fjárlfrv. Nú er mér það algerlega ljóst, að um allt þetta má deila, og það má sjálfsagt, - þótt ég sé þeirrar skoðunar, að ekki sé beint ástæða til svartsýni, hvað atvinnulíf snertir á næsta ári, - færa ýmis rök fyrir hinu gagnstæða. En ef sú skoðun mín fær staðizt, að við getum verið nokkurn veginn vongóðir um það, að atvinnulífið á næsta ári haldist í líku horfi og verið hefur á undanförnum árum, þá get ég fyrir mitt leyti ekki fallizt á, að tekjuhækkun fjárl., eins og hv. fjvn. hefur gengið frá henni, sé óvarleg. - Ég skal, þó að hv. frsm. fjvn. hafi gert það að nokkru leyti, aðeins minnast á aðalhækkunina, sem gerð hefur verið á fjárlfrv. Tekju- og eignarskatturinn hefur verið hækkaður um 1500 þús. kr. og stríðsgróðaskatturinn um 500 þús. kr. En þetta er miðað við álagðan tekjuskatt fyrir árið 1944, sem var, að mig minnir, tæpar 25 millj. kr. Og álitið er almennt, að afkoma atvinnuveganna á þessu ári sé a.m.k. ekki verri en á árinu 1943. Nú ætti því að mega gera ráð fyrir, að samanlagður tekju- og eignarskattur og stríðsgróðaskattur næsta árs yrði a.m.k. eins mikill og sá, sem var á lagður á þessum árum. Nú er allt í meiri óvissu, hvernig þetta gengur á næsta ári. Ef samdráttur kemur í atvinnulífið, má búast við því, að skatturinn innheimtist ekki eins vel og gera má ráð fyrir, að hann geri á þessu ári. Þess vegna hefur ekki þótt fært að fara með hann nærri eða, upp í sömu fjárhæð og á var lögð á þessu ári og væntanlega innheimtist. Vörumagnstollur hefur verið hækkaður um 1 millj. kr. Hann er áætlaður í frv. 8 millj. kr., en í núverandi fjárl. fyrir 1944 er hann áætlaður 8 millj. kr., en var í okt. s.l. kominn upp í 8,9 millj. kr. Það er því greinilegt, að hann mun á þessu ári fara upp i nálægt 11 millj. kr., og sýnist þá ekki óvarlegt að áætla hann á næsta ári 9 millj. kr. - Ég sé ekki ástæðu til þess að gera ráð fyrir, að þungatollur verði minni á næsta ári en á þessu, nema eitthvað ófyrirsjáanlegt komi fyrir. Verðtollur hefur verið hækkaður úr 25 millj. kr. upp í 28 millj., þ.e., að hann hefur verið hækkaður um 3 millj. kr. Hann er á þessa árs fjárl. 30 millj. kr., en í okt. er hann kominn upp í 29 millj. kr. og fer því væntanlega upp í nálægt 33 millj. kr. Þar eru þá 5 millj. kr. upp á að hlaupa, frá því sem var á þessu ári. Ég sé fyrir mitt leyti ekki heldur, að nein ástæða sé til að ætla, að verðtollurinn á næsta ári verði í það minnsta til muna minni en á þessu ári, þótt aldrei sé hægt um það að segja fyrir fram, nema frekari skorður verði reistar við útflutningi frá öðrum löndum en nú er á þessu ári. Þó er þess að gæta, að það hefur verið rýmkað nokkuð til um útflutningsleyfi frá Englandi, einmitt á þeim vörum, sem gefa okkur mikinn verðtoll. Mætti því búast við, að þessi útflutningur frá Englandi mundi fremur auka verðtollinn en rýra hann. Innflutningsgjald af benzíni hirði ég ekki að ræða, því að það er nokkuð, sem skiptir ekki miklu máli. Um hækkun á ríkisstofnunum er svo það að segja, að þótt þar sé um verulega hækkun að ræða, þá má þó sala á þessum lúxusvörum lækka um 25% frá því, sem verið hefur á þessu ári, til þess að tekjuáætlun fái ekki staðizt. Hagnaður af áfengissölu og tóbakseinkasölu í okt. var kominn upp í nálægt 29 millj. kr., og það má því gera ráð fyrir, að hann fari upp í nálega 34 millj. kr. á árinu. Og það má því minnka töluvert neyzla á þessum vörum, til þess að tekjuhækkunin standist ekki, þrátt fyrir þá hækkun, sem gerð hefur verið á fjárl. Þó að ég hafi verið því meðmæltur, að hækkað yrði framlag til stórstúku Íslands, - mér fannst það sanngjarnt með tilliti til þess, hve ríkið hefur mikinn hagnað af áfengissölu, - þá hef ég ekki trú á því, að svo sterk bindindisalda gangi yfir á næsta ári, að menn af þeim ástæðum minnki neyzlu á þessum vörum. Hitt gæti átt sér stað, að fjárhagsástæður manna yllu því, að minna yrði notað af óþarfavörum en gert hefur verið á undanförnum árum, og veltur því á því sama, hvað bjartsýnn maður má vera um atvinnuhorfur á næsta ári. Út af því, sem hv. frsm. fjvn. sagði, að útlit væri fyrir, að tekjuafgangur yrði á þessu ári, vil ég láta þess getið, að ég hef latið fara yfir, hva,ð ógreitt er af gjöldum þessa árs. Og eftir því sem skrifstofustjóri í fjmrn. telur, má ekki reikna með neinum verulegum tekjuafgangi á þessu ári. Það er svo mikið eftir að borga enn þá, að enda þótt tekjur hafi farið allmikið fram úr áætlun og þó að nú sem stendur sé nokkur afgangur, þá er ekki hægt að syndga upp á náðina í þeim efnum. Náttúrlega skal þess getið, að þetta er miklu frekar ágizkun en áætlun. Það er ekki hægt á stuttum tíma að gera þetta upp með nokkurri nákvæmni. Það getur alltaf hlaupið á nokkrum millj. kr. En ég skal ekki fullyrða, að það geti ekki orðið afgangur. En vonandi er hægt að fullyrða, að ekki verði tekjuhalli á þessu ári. En hitt er víst, að það má ekki reikna með þeim tekjuafgangi, að ekki verði að miða við það við samning fjárlfrv. nú, að tekjur og gjöld standist nokkurn veginn á samkvæmt þeim. Þegar þess alls er gætt, sem ég hef hér talið, get ég fyrir mitt leyti ekki fallizt á, að vítaverð óvarkárni hafi verið sýnd við samning tekjuáætlunarinnar í frumvarpinu. Eins og ég hef tekið fram, er mér ljóst, að um þetta geta verið skiptar skoðanir - og það alveg réttilega - og um það, hvernig útlitið sé fyrir atvinnuvegina á næsta ári. Það er ekki nein ástæða til þeirrar svartsýni að ætla, að þessi tekjuöflun, eins og gengið er frá henni nú, fái ekki nokkurn veginn staðizt. Hitt er mér svo alveg ljóst, að með miklu meiri rétti má segja, að útgjaldaliðir fjárlfrv. séu óvarfærnislega áætlaðir. Ég verð að segja það eins og það er, að þegar ég byrjaði að fást við þetta verkefni, þá gekk ég að því með þeim huga að reyna að draga úr útgjöldunum og skera niður, eftir því sem frekast væri unnt, og standa á móti útgjöldum, sem komizt yrði hjá. Mér var í öndverðu ljóst, eins og í pottinn er búið nú og eins og nú var gengið frá fjármálunum, þegar núv. ríkisstj. tók við þeim, að ekki mundi vera hægt að afgr. fjárl. nema annaðhvort með stórkostlegum tekjuhalla eða stórkostlegum skattaálögum. En þrátt fyrir þennan vilja minn, hefur nú árangurinn orðið eins og hv. frsm. fjvn. skýrði frá í ræðu sinni. Menn hafa nú heyrt grg. hans, og þeir geta því sjálfir dæmt um það, hversu auðvelt muni að standa á móti þeim útgjöldum, sem gert er ráð fyrir á fjárlögum. Nú má enginn ætla, að enginn niðurskurður hafi átt sér stað í fjárlfrv. Það hafa komið fram háar og margar kröfur, sem skipt hafa millj. króna og skornar hafa verið niður stórkostlega. Og hefur hv. fjvn. staðið jafnt og ég að því að gera þann niðurskurð. Og ýmislegt var ég búinn að skera niður, áður en frv. kom til hv. fjvn. En sannleikurinn er sá, að það er ótrúlega erfitt, eftir að fjárl. eru einu sinni orðin svona há, að fara leiðina til baka. Ibsen sagði: „Atter og frem, det er lige langt“, - og það er sjálfsagt ákaflega erfitt að hnekkja þessari hendingu stærðfræðilega. En hitt er víst, að leiðin til baka er erfið, og hún virðist vera lengri. Ég ætla ekki að fara út í einstaka liði hér, enda hef ég engu við það að bæta, er hv. frsm. fjvn. sagði. En líti maður á þessa liði, svo sem fjárframlög til skóla og sjúkrahúsa, þá hygg ég, að hv. þm., hverjum um sig, reynist erfitt að benda á, hvar draga á úr. Um sjúkrahúsin og skólana er það að segja, að margar af þeim byggingum eru komnar eitthvað áleiðis, og þeim verður að ljúka. Það er ekki hægt nema með stórkostlegu tjóni á verðmætum að hætta við slíkar byggingar. Um vegaféð er það aftur á móti að segja, að þar hefði verið möguleiki til lækkunar, og eins og ég drap á við 1. umr. fjárl., er það ákaflega hæpin hagsýni að verja svo miklu fé til vegagerða sem gert er ráð fyrir s frv., nema með því, að hægt sé að útvega nægilega mikið af vélum, til þess að unnt sé að vinna nær einvörðungu með þeim að vegagerð. Gamla aðferðin með skóflu og haka er úrelt. Og reynslan er búin að kenna okkur það, að við höfum haft svo mikinn skaða af þeim vinnubrögðum, að maður hlýtur að bera kinnroða fyrir það, hve lengi það hefur haldizt hér á landi, þar sem verkefnin eru óteljandi, því að það vitum við, að leggja má nokkurra km langan veg, áður en það verkefni tæmist. En það, sem gerði það samt sem áður að verkum, að ég treysti mér ekki til þess að standa á móti þessum milljónaháu útgjöldum, var það m.a., að enn sem komið er, er a.m.k. allt í óvissu um, hvernig vinnubrögðum verður háttað hér á landi næsta sumar. Og enginn veit, hve mikið vinnuafl framleiðslunnar skiptist hér á landi næsta sumar. Það þótti því hyggilegra að gera ráð fyrir þeim möguleika, að nokkuð mikið af vinnuafli gengi til opinberra framkvæmda, enda álít ég, að áður en gengið er endanlega frá fjárl., eigi ríkisstj. að fá heimildir til þess að draga úr þessum og kannske fleiri liðum, svo framarlega að not verði fyrir vinnuaflið til annarra nauðsynlegra hluta en þessa, - því að fyrst og fremst verður framleiðslan í landinu vitanlega að hafa nægilegt vinnuafl. Það hefur þó meira að segja, að henni sé haldið við, en að leggja það í opinbera vinnu, því að ekki verður hægt að leggja peninga í opinbera vinnu í landinu, ef framleiðslan dregst saman. En þrátt fyrir það að erfitt hafi verið að standa á móti þessari hækkun á fjárl., þá mun þó verða athugað til 3. umr. með samvinnu milli hv. fjvn. og ríkisstj., hvort ekki mundi kleift að færa niður nokkra liði á fjárl., sem þó dálítið munar um, þó að það sé náttúrlega ekki nægilegt til þess að ná greiðslujöfnuði, eins og fjárl. eru nú. Og ríkisstj. hefur þegar gert nokkrar athuganir á þessu, og vitanlega kemur það í ljós, áður en langt líður, hvort hún treystir sér til þess að gera till. um niðurfærslur í þessum efnum. Eins og nál. hv. fjvn. ber með sér, þá vantar nú rúmar fimm og hálfa millj. kr., til þess að greiðslujöfnuður fáist á frv. Það væri nú út af fyrir sig ekki svo voðalegt, ef ekki væri um annað að ræða en þetta. Það er vafasamt, hvort þá þyrfti nýjar skattaálögur, því að þá yrði að ganga harðar að niðurfærslu útgjaldaliðanna. En það er ekki því að heilsa. Það eru, eins og hv. frsm. fjvn. tók fram, nokkrir útgjaldaliðir, sem eru ekki enn komnir í fjárlfrv. Má fyrst nefna hækkun, sem gert er ráð fyrir, að verði á rekstri ríkisstofnananna vegna hækkunar á launal. Hve mikil sú hækkun verður, er ekki hægt að segja enn þá, en það fer eftir því, hvernig launal. verða afgreidd. En eins og kunnugt er, eru þau ekki komin úr n. enn þá. En það má a.m.k. ekki gera ráð fyrir, að sú hækkun, sem breyt. á launal. hefur í för með sér, verði minni á næsta ári en þrjár til fjórar millj. kr. Hygg ég, að það sé það minnsta, sem reikna megi með. Ég geri ráð fyrir, að hin árlega hækkun, sem þau hafa í för með sér, verði enn þá meiri. Hins vegar er það fyrirsjáanlegt, að launal. geta ekki gengið í gildi í ársbyrjun, hvort sem þau gera það eftir ársfjórðung eða hálft ár, en það dregur nokkuð úr útgjöldum, sem þó koma til með að hækka á næsta ári. Þá hafa ekki enn verið teknar í fjárlfrv. þær greiðslur, sem þó verður að greiða vegna uppbóta og niðurgreiðslu á landbúnaðarafurðum. Það er vitanlega ekki með fullri vissu hægt að segja, hve miklar þær niðurgreiðslur verða, en eftir því sem komizt verður næst, geta þær farið upp í allt að 25 millj. kr., en það fer nokkuð eftir því, hvernig gengur með þær vörur, sem enn eru í landinu. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir, að öll þessi fjárhæð komi til greiðslu á næsta ári. Það hefur nú nokkuð verið um þetta rætt, og ég hygg, að menn hafi verið nokkuð sammála um það, að rétt væri a.m.k. að athuga möguleika á sölu á ýmsum landbúnaðarafurðum, sérstaklega ull og gærum, og líka að athuga það í fleiri löndum en nú gæti komið til greina. Það er vafalaust, að ullarskortur er víða um heim. Og það er ekki óhugsandi, að hægt væri að fá hærra verð annars staðar en í Ameríku eða Bretlandi, sem eru einu löndin, er nú koma til greina. Hins vegar er ekki hægt að fullyrða nokkuð um það. En þetta verður reynt eins fljótt og kostur er á, og að þeirri rannsókn lokinni verður svo ákvörðun tekin um það, hvort þessar afurðir verða fluttar út eða ekki á næsta ári. Ríkisstj. hefur nú talið, - þótt vel megi verða, að hún hafi ekki sýnt nógu mikla varfærni, - að það muni mega komast af með 18 millj. kr. til niðurgreiðslu á þessum afurðum. Gera má ráð fyrir, að eftir séu einhverjar hækkanir enn þá á frv., því að aldrei er það svo, að ekkert verði samþ. af brtt. einstakra þm., og enn fremur kann að vera, að fjvn. sjái sig knúða til milli umr. að bera fram till. um frekari hækkanir. Gera mætti sér von um, að þær hækkanir, sem á frv. verða, nemi ekki meira en lækkanir, sem hugsanlegt væri, að gerðar yrðu á frv. við 3. umr. En samt sem áður verður niðurstaðan sú, hvernig sem á þetta er litið og hversu vel sem þetta kynni að ráðast, að 25–30 millj. vantar til að jöfnuður náist. Þessu fé verður að ná. Stj. hefur látið gera allmiklar athuganir á því, hvaða möguleikar væru á að ná inn fé með nýjum sköttum, og það er hægt að segja, að það verða gerðar ráðstafanir, og áður en langt líður verða lögð fram frv. til nýrra skattaálagninga. En á þessu stigi get ég ekki upplýst, hve mikið fé það verður, sem gera má ráð fyrir, að aflist með þeim álögum, sem stj. hefur hugsað sér að framkvæma, áður en þessu þingi lýkur. Ég vil þó enn þá gera ráð fyrir þeim möguleika, að ekki verði hægt að ná greiðslujöfnuði nema með lántökuheimild. Þetta er ekki skemmtilegt, það verður að játa, en það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur, og þess er að gæta, að sú háa upphæð, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. uppbæturnar eða niðurgreiðslurnar, er þó ekki venjuleg rekstrarútgjöld ríkisins, og það gegnir því nokkuð öðru máli, þó að þeim kostnaði væri dreift á tvö eða þrjú ár, en ef um venjuleg rekstrarútgjöld væri að ræða. En leiðinlegt er samt sem áður að fara þessa leið til að ná greiðslujöfnuði. En ég álít samt, að sú leið sé betri en fara í svo róttækar skattaálögur, að hætt væri við, að það hefði veruleg áhrif á atvinnulíf landsins. En eins og ég hef áður sagt, mun það koma í ljós bráðlega, hversu miklu fé stj. treystir sér til að ná með nýjum álögum, og verður Alþ. þá um leið að taka sína ákvörðun, hvernig þess yrði aflað, sem afgangs kynni að verða, þegar stj. er búin að bera fram till. sínar um álagningu skatta. Það var aðeins eitt atriði í ræðu hv. frsm., sem ég vil, áður en ég lýk máli mínu, drepa stuttlega á. Það er viðvíkjandi því, sem hann sagði um viðskiptaráð. Hv. frsm. sagði, að þessi stofnun væri yfirleitt þröskuldur í vegi fyrir heilbrigðum viðskiptum í landinu og hefði alveg að óþörfu truflað innflutning landsmanna. Ég er ekki viss um, að þetta sé rétt skoðun hjá hv. frsm. Ég skal að vísu játa, að ég hef ekki haft neitt tækifæri til að kynna mér þau atvik, sem hann benti á, en hitt er mér ljóst, að eins og sakir standa, getum við ekki komizt hjá að leggja nokkuð miklar hömlur á innflutninginn, fyrst og fremst vegna skipakostsins, og hefur þá ráðið orðið að hindra innflutning á vörum, sem þóttu miður nauðsynlegar, til að fá þær fluttar inn, sem nauðsynlegastar þóttu. Svo er það, að meðan verzlunin verður ekki gefin frjáls, því að það er hún ekki nú, er ekki hægt að komast hjá að setja fastar reglur, sem fara verður eftir, og þá er ekki hægt að gera það, án þess að það komi við menn, úr því að ekki er heimilt að flytja inn vörur án þess að hafa leyfi til þess. Verður þá ráðið að ganga eftir, ef ekki á að skapast glundroði, að leyfi liggi fyrir, áður en varan er flutt inn. Hins vegar er mér ljóst, að margt mælir með, að hægt væri að slaka eitthvað til á þeim ströngu höftum, sem á verzlunina hafa verið lögð, því að það bakar ekki aðeins innflytjendum, kaupmönnum og kaupfélögum, margs konar erfiðleika að þurfa að hafa þessi ströngu höft, heldur er einnig hitt, sem verra er, að einmitt hin þröngu viðskipti leiða óhjákvæmilega til þess, að margar vörur eru seldar langtum hærra verði en þyrfti að vera, ef verzlunin væri frjáls. Það er meira að segja ákaflega mikil hætta á, að þetta verzlunarfyrirkomulag leiði til hreinnar siðspillingar í verzlun. Þegar innflytjendur eru búnir að missa allan áhuga á að gera sem bezt innkaup og jafnvel er arðvænlegra að kaupa allt sem hæstu verði, þá eru margir ekki sterkari á svellinu en svo, að þeir láta undan freistingunni, þó að fjöldamargar undantekningar séu, og sem betur fer er það sjaldgæft, að menn reyni ekki að ná sem beztum innkaupum. En það segir sig sjálft, að þetta er ekki heppileg tilhögun. Ég held, að segja megi, að stj. hafi opin augun fyrir þessu og fullan vilja á að koma betra skipulagi á verzlunina að þessu leyti en verið hefur. Hins vegar verða hv. þm. að gæta þess, að hér eru mörg ljón á veginum, ekki aðeins þeir erfiðleikar, sem ég gat áður um, heldur öllu fremur þeir utan að komandi, sem sé þær hömlur, sem viðskiptaþjóðirnar leggja á útflutninginn frá sér, og þær eru kannske það erfiðasta fyrir okkur, þegar við erum að reyna að koma sem heppilegustu skipulagi á innflutningsverzlun okkar. Annars held ég, að fullyrða megi, að stj. gerir það, sem í hennar valdi stendur, til að bæta úr þeim ágöllum, sem öllum er augljóst, að átt hafi sér stað í innflutningsverzluninni. Að endingu vil ég mega mælast til þess við hv. fjvn., að hún taki aftur eina smátill. Það er 29. brtt. á þskj. 579, kirkjubyggingastyrkir. Eins og hv. þm. er kunnugt, liggur fyrir frv. um þetta efni, þátttöku ríkisins í kirkjubyggingum. Ég geri ráð fyrir, að það mál verði rætt í Nd. a.m.k. og kannske í báðum d. og þá tekin ákvörðun um, hvort ríkið skuli fara inn á þær brautir að kosta kirkjubyggingar að meira eða minna leyti. Ég skal í þessu sambandi ekkert um það segja, hvort þetta væri heppileg leið eða ekki. Þetta er ný leið, því að ég ætla, að það hafi fyrst verið í fyrra, sem ríkið hafi lagt fé til kirkjubygginga, annarra en dómkirkjunnar, og ég skal ekki ábyrgjast um nokkrar aðrar öndvegiskirkjur.

Það hefur verið gert tvö undanfarin ár.

Já, það er rétt, það hefur verið gert á tveimur undanförnum þingum. En hvað sem þessu líður, þá er það að mínu viti fjarri lagi að ákveða þetta með fjárlagaákvæði. Og þó að það hafi verið gert á tveimur síðustu þingum, þá legg ég ekki mikið upp úr því, því að fjárlagaafgreiðslan á þeim þingum hefur verið nokkuð losaraleg og hending ráðið nokkuð miklu um, hvað þar varð ofan á. Það má ekki halda þessu áfram, heldur verður að slá því föstu í eitt skipti fyrir öll með löggjöf, hvort ríkið á að taka að sér kirkjubyggingar. En það er augljóst, að ætli ríkið að fara að leggja meira og minna fé í kirkjubyggingar, þá hlýtur að því að reka, að ríkið taki að sér allar kirkjur, því að það er ekkert réttlæti, að ríkið taki að sér að reisa sumar kirkjur, en ekki aðrar. Mér er fullkomlega ljóst, að fjöldamargar kirkjur eiga mjög mikinn rétt og talsvert meiri til að fá nokkurn styrk en sumar af þeim kirkjum, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. - Síðan brtt. mínar við brtt. hv. fjvn. voru birtar, hafa fleiri en einn þm. látið í ljós, að ef þessi stefna ætti að ríkja hér á þingi, þá mundi það hafa þau áhrif, að fjárl. hækkuðu um 50 millj. kr. Það er því ekki óeðlilegt, að hæstv. forseti gefur mér orðið næst á eftir hæstv. fjmrh. til að gera grein fyrir þessari stefnu, sem hér er tekin upp. Ég vil þá fyrst minnast á brtt. á þskj. 612,1, sem ég er meðflm. að, sá síðasti. Hún er ekki borin fram af mér, en mér þótti skylt að vera meðflm. að þeirri till., þar sem ég átti sæti í mþn. í póstmálum og get borið því vitni, að svo að segja hver einasti hv. þm., sem kallaður var á fund n. til að ræða till. hennar, lét í ljós ánægju sína yfir þeim till., og þó að það bindi ekki atkv. þeirra á Alþ., var það skilningur n., að í náinni framtíð kæmist það í framkvæmd, sem þeir að heita mátti allir höfðu látið í ljós ánægju sína yfir. - Ég minnist á þetta vegna þess, að ef ekki er veitt nægilegt fé á næsta ári eða árum til að koma öllum þessum till. í framkvæmd, þá vil ég vænta þess, að það fé, sem veitt verður, verði ekki notað til að fjölga póstferðum, þar sem þær eru flestar, því að nú er það svo, að sumar sveitir hafa póstferðir vikulega árið um kring og hafa haft lengi og sumar tvisvar eða þrisvar í viku, en svo eru önnur svæði, sem hafa ekki póstferðir nema einu sinni í mánuði og sumar árstíðir kannske ekki nema annan hvern mánuð. Þess vegna legg ég áherzlu á það fyrir hönd n., þó að ég væri þar ekki form., að fyrst verði bætt úr þar, sem mestir eru erfiðleikarnir. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þessa till. Um aðra till., sem er sú III. á sama þskj., er það að segja, að oddviti Patreksfjarðarhrepps hefur óskað, að ég bæri hana fram af þeirri einföldu ástæðu, að ég vil gjarnan færa hv., fjvn. heim sanninn um, að það hefur margsinnis verið beðið um framlag frá ríkissjóði til þess að leggja á móti framlagi hreppsins til að byggja þetta hús samkvæmt l. Þeir telja sig eiga heimtingu á þessu samkvæmt l., og ég skil ekki, hvers vegna dómsmrn. hefur ekki viljað sinna þeim beiðnum, sem þeir þykjast hafa heimtingu á, að orðið sé við l. samkv. V. brtt. er tekin aftur til 3. umr., vegna þess að hv. fjvn. hefur óskað að fá að vita, hversu há skuldin sé á læknisbústaðnum á Reykhólum, og mun ég senda hv. fjvn. þau gögn strax á morgun. Þessi liður hefur staðið í fjárl. í mörg ár til að létta undir með þessu fátæka héraði. Þá kemur stærsti liðurinn, sá VII., vegamál. Ég vil leyfa mér að benda hv. n. á og einnig hæstv. fjmrh. og vona, að hann komi því til hæstv. meðráðh. sinna, að mér skilst, að samkvæmt 13. gr. og nal. sé það fyrst og fremst vilji hæstv. stj. að koma sem fyrst í framkvæmd veginum yfir Siglufjarðarskarð, Oddsskarð, Lágheiði og auk þess Krýsuvíkurvegi. Síðan varð samkomulag um það við n. að fara þann gullna meðalveg, að framlag til vega lækkuðu ekki frá því, sem nú er. Nú vil ég geta beygt mig undir það, þó að ég vilji ekki viðurkenna, að þau héruð, sem ávallt hafa verið mest út undan, eigi að sitja í sömu sporunum, þegar erfiðleikar koma um framlög til vega. En ég vil benda á, að þessari stefnu hefur ekki verið haldið um Barðastrandarsýslu og aðra sýslu til, Norður-Ísafjarðarsýslu. Ég hygg, að þetta séu einu sýslurnar á landinu, sem hafa fengið lækkun á vegafjárframlagi sínu. Undantekning er þó Fjarðarheiði. Ég skal færa fyrir þessu frekari rök. Í síðustu fjárl. eru veittar til Barðastrandarsýslu 175 þús. kr. til vega og þar fyrir utan til Þorskaf jarðarheiðar 310 þús. kr. Tel ég, að Barðastrandarsýsla hafi fengið helminginn af því eða 155 þús. kr. Nú er þetta lækkað. Þorskaf jarðarheiði er lækkuð um 140 þús. kr. Kann að vera, að það sé skoðun vegamálastjóra eða hæstv. samgmrh., að hægt sé að leggja veginn fyrir þetta verð, en það gaf enga ástæðu til að lækka heildarframlag til vega í sýslunni, meðan aðrir vegir í sýslunni eru ógerðir. Þess vegna var sjálfsagt, að það, sem lækkað var til þessa vegar, hefði verið látið ganga til annarra vega í sýslunni, svo að það sama gengi yfir hana í fjárl. og aðrar sýslur landsins. Ef þessu er skipt jafnt milli Barðastrandarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu, þá hefur Barðastrandarsýsla lækkað um 70 þús. kr. eða rúmlega 20%, og mundi það nema meira en einni millj. á öllu vegafjárframlaginu. Ef sá háttur væri tekinn upp að lækka fjárl. sem þessu svaraði, þá mundi það spara eina millj. á þessum eina lið, auk þess sem þá mundi hverfa 500 þús. kr. hækkun á vegaframlaginu. Nú vil ég ekki segja að ég mundi fallast á, að slíkt væri gert, en ég vil þó miklu síður fallast á, að framlag til þeirrar sýslu, sem alltaf hefur átt erfiðast um samúð hv. þm. um framlög, verði fyrst skorið niður, þegar erfiðleikar steðja að. Ég sé, að hv. þm. N.-Ísf. mun hafa litið nokkurn veginn sömu augum á þessi mál og ég, án þess að ég hafi nokkuð borið mig saman við hann, því að ég sé, að hann fer fram á, að framlag til vega í sýslu hans verði hækkað um sama og sparast á Þorskafjarðarheiði að hálfu leyti, og tel ég það sanngjarnt. Af þessari ástæðu er það, að ég hef borið fram till. um - og vænti, að fjvn. taki þessar sanngjörnu kröfur til greina, - að hækkuð verði fjárveiting til nokkurra vega, sem ég skal nú nánar koma að. Ég skal viðurkenna, að vegurinn yfir Lágheiði er mjög nauðsynlegur, og skal engan veginn mæla á móti, að hann sé hækkaður upp í 200 þús. kr. Hér liggur til grundvallar að tengja þorp, sem mun hafa um eitt þús. íbúa, við aðalvegakerfi landsins, þó að það hafi viðunandi samgöngur á sjó. En um leið og viðurkennt er, að það sé nauðsynlegt, hvernig er þá hægt að standa á móti því, að ekki einungis kaupstaður eins og Patreksfjörður, heldur einnig öll Vestur Barðastrandarsýsla fái sams konar fjárframlag árlega til þess að komast ekki aðeins í samband við aðalvegakerfi landsins, heldur til að fá möguleika til að komast í samband við þau skip og báta, sem geta flutt farþega og komið þeim í samband við aðalvegakerfi landsins, - en það er það eina, sem hér er krafizt, - og að bæta úr aðkallandi mjólkurskorti þorps, sem haldið er í mjólkurhungri? Ef menn vilja athuga þetta, þá geta þeir ekki mælt á móti því með sanngirni, að lagðar séu fram 200 þús. kr. í þessu skyni, eins og til Ólafsfjarðar. - Sama er að segja um Oddsskarð. Þar er stórkostleg hækkun, þó að engin króna hafi verið notuð af því fé, sem veitt var á síðasta ári, en allt notað í Barðastrandarsýslu vegna óhjákvæmilegrar nauðsynjar á að komast sem allra fyrst í samband við aðalveginn. Ég vil benda á, að hér er ekki ætlazt til, að komið verði á bílvegasambandi við Dalahrepp, og engin till. gerð um að bæta úr þeirri einangrun, og er það af því, að ég ætla að halda mér einungis að því, sem er allra nauðsynlegast. Að ég hef beðið um hækkun til Reykhólavegar, er af því, að ákveðið er, að ríkið reisi mannvirki á Reykhólum, tilraunastöð, sem hefur verið samþ. oftar en einu sinni. Á síðasta ári var farið fram á að fá flutt frá Gufudalssveitarvegi í Reykhólaveg til þess að þoka þessum vegi eitthvað áfram. Þetta var á síðasta sumri, en það fékkst ekki, af því að vegamálastjóri taldi sig ekki hafa heimild til þess. Þeir buðu einnig fram stórkostlegt lán frá sjálfum sér, þar til fjarveiting fengist til að ljúka veginum, en vitamálastjóri taldi sig ekki heldur hafa heimild til að sinna því. Þetta sýnir, hversu mikill áhugi og þörf er á að koma þessu í framkvæmd. Vegamálastjóri hringdi til mín, og spurði mig, um leið og hann tjáði mér þetta samkomulag, sem ég tel, að hafi ekki verið haldið, hvort ég vildi ekki leggja til, að fært yrði milli vega í sýslunni. Ég lagði til, að 10 þús. kr. af því fé, sem ætlað var til Gufudalssveitarvegar, yrði fært til, og var það síðan gert, en þegar ég sé, að mér er ekki skammtað í sömu sleif og öðrum, þá virðist mér það full sanngirni, að hv. fjvn. athugi þetta og leggi til, að þær till. verði samþ., sem ég ber fram, að hækkað verði til Gufudalssveitarvegar upp í það sama og var á síðasta ári. Ég hef lagt til, að Barðastrandarsýsla hækki um 150 þús. kr. og varið til þeirra vega, þar sem þörfin er svo aðkallandi, að ekki er hægt að standa á móti. Ég hef lagt fram till. um, að fjárframlag til Tálknafjarðarvegar verði hækkað úr 20 þús. kr. upp í 50 þús. kr., og vona ég, að hv. fjvn. fallist á þetta, þar sem svo mikil nauðsyn er til úrbóta sem raun er á hér, og væri strax mikil bót, ef vegurinn kæmist að Sveinseyri. Ég hef einnig borið fram till. um, að fjárframlag til Dalahreppsvegar hækki um 10 þús. kr. Öllu fénu var eytt í fyrra, og vona ég, að hv. fjvn. taki tillit til þessa. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég minnast á það, að af öllum fjárframlögum til lendingarbóta eru einungis lagðar 42 þús. kr. til lendingarbóta í Barðastrandarsýslu og þar af mest til eins staðar, sem á við mjög erfiðar samgöngur að búa. Þykir mér því eigi ósanngjarnt, að fjárframlög til veganna yrðu hækkuð. Ég hef og farið fram á, að 4 brýr yrðu gerðar. Tvær þeirra eru síðan 1942. En þó hef ég orðið að standa í þjarki við ríkisstj. að fá að nota féð, sem fyrrv. atvmrh. hefur ranglega haldið fyrir sýslunni. - Ég vil benda á það í þessu sambandi, hvort það þættu eigi harðir kostir, að ekki sé hægt að reka fé til slátrunar án þess að sundleggja það. Það má vera, að þetta sé meðalið til þess að halda dreifbýlinu við, en ég hef ekki trú á því, að það sé rétta ráðið. Ég vona því, að hv. fjvn. fallist á, að fé verði veitt til allra þessara brúa. Þá hef ég einnig borið fram þá ósk Barðstrendingafélagsins, að 100 þús. kr. yrðu veittar til byggingar tveggja ferðamannaskála, að Kinnarstöðum og Brjánslæk, 50 þús. kr. til hvors. Eru þeir báðir nauðsynlegir ferðamönnum, sem þarna eiga leið um. Þá hef ég borið fram till. um fjárveitingu til lendingarbóta í Selárdal, 10 þús. kr. Þessi till. er hjá sjútvn. og verður væntanlega samþ. Þá er hér og till. um 1.200 kr. styrk til sjómannalesstofu á Bíldudal. Þar eru nú gerðir út tveir togarar, og læt ég hv. fjvn. um það, hvernig hún tekur þessu máli, en sé, að hún hefur sinnt svipuðum málum. Þá er till. um 3.000 kr. styrk til gamalmennahælis á Patreksfirði. Þá vildi ég sérstaklega biðja n. um að athuga hér eitt, en það er um að hækka laun frú Sigríðar Snæbjörnssen um 300 kr., og vona ég, að n. sjái sér fært að taka þetta til greina. Ég sé svo eigi ástæðu til að hafa þetta lengra.



Herra forseti. - Ég hef aðeins flutt fáar brtt. við till. fjvn. Fyrsta till., sem ég flyt ásamt hv. 5. landsk., er um styrk til starfrækslu talstöðva á afskekktum stöðum, 1000 kr. Þessi styrkur hefur staðið á fjárl. tvö síðustu ár, en hefur nú ekki verið tekinn upp. Ég þarf ekki að færa rök fyrir nauðsyn þessa, en vil einungis benda á, hvað þetta er smávægilegt, og hygg ég, að hv. fjvn. fallist á, að þessi fjárveiting verði tekin upp á núv. fjárl. Önnur till., sem ég flyt, einnig ásamt hv. 5. landsk., er um fjárveitingu til greiðslu vaxta af skuldum vegna læknisbústaða í Ögurhéraði og Hesteyrarhéraði, 900 kr. til hvors. - Þessi fjárveiting hefur staðið lengi á fjárl., og er mér með öllu óskiljanlegt, að hv. fjvn. skuli ekki hafa tekið þessa fjárveitingu á till. sínar. Ég hef aflað mér upplýsinga um þetta, og eru skuldir þær, sem hvíla á spítalanum í Ögri, 14 þús. kr., en á Hesteyri 7 þús kr. Og þar að auki er læknislaust á báðum þessum stöðum, og ætti það að vera nægilegt, þótt þeir séu eigi einnig sviptir þessum styrkjum Vona ég, að n. muni að fengnum þessum upplýsingum verða fús til að leiðrétta þetta við 3. umr. Þá eru það brtt. í sambandi við vegamálin. Það hefur verið venja fjvn. að úthluta fjárveitingum til þjóðveganna í líkingu við það, sem gert var síðastliðið ár. Þótt ég telji þetta eigi ófrávíkjanlega reglu, hef ég orðið fyrir vonbrigðum viðvíkjandi mínu héraði. - Við hv. 5. landsk. skrifuðum fjvn., að tekin yrði á fjárl. fjárveiting til tveggja vega og lítils háttar til þess þriðja. Ég sé nú, að hv. fjvn. hefur ekki tekið minnsta tillit til þessa. Það hefur verið skoðun vegamálastjórnarinnar, að Bolungavíkurvegur kæmi næstur á eftir Þorskafjarðarheiðarvegi, sem þegar er kominn nokkuð áleiðis, en nú hefur engin fjárveiting verið tekin upp til þessa vegar. Þetta hefur verið áhyggjuefni bæði íbúum Ísaf jarðarkaupstaðar og þeim, sem vilja, að fullnægt sé þörf Ísafjarðarkaupstaðar í þessum efnum. Nú hefur bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar fyrir nokkru sent okkur, þm. Ísaf. og N.-Ísf. og landsk. þm. úr þeim landshlutum, eindregna ósk um, að við beitum okkur fyrir því, að aukið og helzt töluvert meira fé fáist til þess að hraða þessari vegargerð. Ég hygg, að ég taki ekki djúpt í árinni með því að segja, að þessi vegargerð sé bein lífsnauðsyn, ekki aðeins fyrir Norður-Ísfirðinga, sem þarna eiga hlut að máli, heldur fyrir íbúa Ísafjarðarkaupstaðar. Það er fyrst og fremst fyrir þá, sem rík nauðsyn ber til þess, að þessari vegargerð verði hraðað. Ef hins vegar er litið á sögu þessarar vegargerðar, þá hygg ég, að í ljós komi, að hún sé endemislegasti seinagangur og slóðaskapur, sem hægt er að benda á í þessu landi. Það vill nú svo hlægilega til, að það er tiltölulega þýðingarlítið að rekja sögu þessa máls hér á Alþ., þar sem tiltölulega fáir þeirra hv. þm. eru hér viðstaddir, sem hægt væri að ná til. Ég vil þó rekja þessa sögu nokkuð: Fyrir allmörgum árum er byrjuð vegargerð á þessum slóðum, frá Ísafirði á leið til Arnardals, sem er sveitarbýli utarlega við Skutilsfjörð og selt hefur mjólk til Ísafjarðar. Þessi vegargerð var hafin, og áhuginn var svo mikill, að margir menn á þessum slóðum lögðu fram ókeypis vinnu í því skyni. En það, sem gerðist í þessari vegargerð og gerzt hefur á síðustu sex árum, er, að lagður hefur verið vegarspotti, sem ekkert samband er við á hvorugum endanum. Hann leikur í lausu lofti á leiðinni út með Skutulsfirðinum. Er þessi vegarspotti ekki einu sinni fullgerður og er að verða alveg ónýtur, vegna þess að aldrei er borið ofan í hann og honum er ekki haldið við á neinn hátt. Hann liggur þarna með hlíðinni, í rauninni aðeins ruddur, en skortir á allt, sem þarf til að gera hann akfæran. Öllum er ljóst, að þessar aðfarir kosta ríkissjóð margfalt á við það, ef farið hefði verið að eins og fara á í vegagerðum. Þessi vegarspotti er sem sagt að grotna niður. Til þessa vegar fékk ég á s.l. ári 30 þús. kr. Fyrir þetta fé tókst að leggja veg töluvert út með Skutilsfirði, en þó ekki þannig, að tækist að tengja hann við vegarspottann, sem er að grotna niður. Þetta er einstakt um framkvæmdir í vegamálum. Ég hygg, að 45 þús. kr. næðu skammt til að ná í skottið á þessum veg og mjög skammt til að fullgera þennan veg, ef veg skyldi kalla. Ég hygg, þegar á þetta er litið ásamt hinni brýnu þörf, sem fólkið í Ísafjarðarkaupstað hefur fyrir að komast í samband við landið í Álftafirði, að ekki verði h já því komizt fyrir okkur flm. að leggja ríka áherzlu við hv. fjvn., að hún sjái sér fært að taka þessar brtt. okkar um 100 þús. kr. framlag upp í till. við 3. umr. fjárl. Ef hv. n. eða hv. frsm. hennar sjá sér það ekki fært, munum við flm. láta skeika að sköpuðu við þessa umr. Ég vil, áður en ég skil við vegamálin, aðeins taka fram, að þessar brtt. okkar hv. 5. landsk. eru einungis í beinu áframhaldi af þeirri stefnu, sem við höfum tekið í vegamálum vesturhéraðanna, að láta ekki niður falla baráttuna fyrir vegamálum þessara héraða, þó að lokið sé því fyrsta átaki að skapa akvegasamband við heildarakvegakerfi landsins. Fjárveiting handa héraðinu er aðeins örlítið hærri en fjárveiting héraðsins á síðustu fjárl. til vegalagninga. Ég vil þess vegna treysta því, að hv. fjvn. hlutist til um, að það hérað, sem lengur en flest önnur hefur verið látið bíða eftir samgöngubótum, fái leiðrétting mála sinna. Læt ég svo útrætt um þessa brtt. mína. Þá vil ég greina frá því, að ég, ásamt 5. landsk., flyt brtt. um, að upp verði tekinn í fjárlög 1 þús. kr. styrkur til að hafa lærða hjúkrunarkonu í Bolungavík. Þessari brtt. hefur að vísu ekki enn verið útbýtt, en ég vil biðja hv. forseta velvirðingar á því, að ég skuli samt sem áður gera hana að umtalsefni, vegna þess að hér er eingöngu um leiðréttingu til samræmis að r æða, þar sem fjárveiting þessi var tekin upp á síðasta Alþ. Vænti ég því, að þessar þúsund krónur verði teknar upp í fjárlfrv. núna, og tel ég sjálfsagt, að ég þurfi ekki að endurtaka þau tilmæli. Þá vil ég benda hv. fjvn. á, að úr 18. gr. fjárl. hefur fallið eitt nafn, sem ég veit af viðtali við hv. n., að er alger misgáningur. Þetta er nafn fiskimatsmanns, sem kom á fjárl. þessa árs með 300 kr. eftirlaun. Ég veit, að hér er aðeins um misgáning að ræða og hv. n. tekur þetta til athugunar og leiðréttir það.

Má ég geta þess, að það hefur verið tekinn upp nýr háttur, þannig að matsmenn eru ekki greindir með nafni.

Ég hef haft samráð við þann mann í fjvn., sem mest hefur um þetta fjallað, og hann hefur tjáð mér, að þessi styrkþegi heyri ekki undir þann lið. Ég vil svo að lokum rétt aðeins drepa á brtt., sem ég flyt að vísu ekki, en nokkrir aðrir hv. þm. Það er brtt. á þskj. 626, um læknisvitjanastyrki. Hv. n. hefur fellt þá alla niður. Ég skil satt að segja ekki, hvað liggur til grundvallar þeirri ákvörðun hv. n.

Þetta er til athugunar í n.

Ég veit, að það er til athugunar í n., en ég vil aðeins taka fram, að ég álít, að ekki eigi að fella þá niður, ekki sízt hvað áhrærir það hérað, sem ég heyri til. Í því eru 4 læknishéruð og 2 læknislaus, og lítur ekki út fyrir, að nein leiðrétting fáist í því efni. Ég tel, að ég hafi gert grein fyrir þeim brtt., sem ég kem með. Þær eru fáar og lítil útgjöld í sambandi við þær. Ég ætla ekki að áfellast hv. fjvn. í því skyni. Hún hefur auðvitað í mörg horn að líta og vandratað milli skers og, báru í öllu því umróti, sem fyrir henni liggur. Ég virðist hafa sýnt fram á varðandi þær aðalbrtt., sem ég flyt, að ekki sé aðeins nauðsyn, heldur knýjandi nauðsyn, að úr þeim verði greitt og þær, fjárveitingar, sem þær fara fram á, samþ. Ég vil treysta, því, að hv. fjvn. taki þær till. til athugunar. Ég er fús að taka þær, sem ráðlegt þætti aftur til 3. umr. og hafa um þær það samráð; sem nauðsynlegt kynni að þykja.



Ég hef leyft mér að flytja örfáar brtt., prentaðar á þskj. 612. Ég ætla aðeins að fara örfáum orðum um þær. Fyrsta brtt. er undir rómverskum IV, brtt. við 12. gr. fjárl. Í fjárl. er veittur 750 þús. kr. styrkur til að reisa læknisbústaði, en fjvn. hefur í till. sínum á þskj. 579 gert brtt. við þennan lið um, að hann orðist þannig: Styrkir til sjúkrahúsbygginga, læknisbústaða og sjúkraskýla, kr. 1100000,00. Þar er hann að vísu nokkuð hækkaður, en fjvn. hefur ekki sundurliðað þessa upphæð neitt í till. sínum, ekki a.m.k. eins og till. birtist á þskj. 579. Hins vegar hef ég fengið upplýsingar um, að hv. n. hafi gert sundurgreiningu á þessu og áætlað, hvað af þessari upphæð færi til einstakra staða á landinu.

Hún hefur fengið till. frá landlækni.

Og mér er sagt, að í þeirri sundurgreiningu séu áætlaðar 200 þús. kr. til byggingar væntanlegs sjúkrahúss á Akureyri. - Ég hef leyft mér að flytja við þetta brtt. á þann veg, að þessi liður verði hækkaður um 300 þús. kr. og að sú hækkun kæmi þannig fram, að 500 þús. kr. yrði varið til byggingar sjúkrahúss á Akureyri. Ég býst við, að hv. þm. sé yfirleitt kunnugt um, að það verður ekki lengur komizt undan þeirri nauðsyn að reisa nýtt sjúkrahús á Akureyri, vegna þess að það mál hefur nokkuð verið til umr. meðal þm. undanfarið. Ég geri ráð fyrir, að þegar á næsta ári verði hafizt handa um að reisa á Akureyri nýtt sjúkrahús, og þó að enn sé hvorki búið að ganga til fullnustu frá áætlun né teikningu á þessu sjúkrahúsi og ekki vitað með vissu, hvað dýrt það verður, og ekki enn búið að ganga frá til fulls, hvaða þátt ríkissjóður taki í byggingunni, þá held ég, að óhætt sé að slá því föstu, að kostnaður við byggingu sjúkrahússins verði ekki mikið innan við 2 millj. kr., ef það verður reist með það fyrir augum að fullnægja ekki aðeins þörf Akureyrarkaupstaðar, heldur þeirra héraða á Norðurlandi, sem sótt hafa til Akureyrar um sjúkrahússvist. Að hinu leytinu er ekki búið að ganga frá þátttöku ríkissjóðs, en það verður væntanlega gert á þessu þingi. Þótt ekki sé vitað, hve mikil sú þátttaka verður, þá má gera ráð fyrir, að hlutur ríkissjóðs í væntanlegri sjúkrahússbyggingu á Akureyri verði sennilega nokkuð hærri en hér er farið fram á. En hins vegar mundi ekki vera óeðlilegt, að framlagi ríkissjóðs til þessa yrði dreift á tvö ár og hafa þessa till. ekki hærri, en að hinu leytinu er hún sniðin eftir óskum bæjarstjórnar Akureyrar, sem hefur sent Alþ. beiðni um að taka á fjárl. næsta ár 500 þús. kr. til byggingar sjúkrahúss. Önnur breyt., sem ég flyt, er undir rómverskum XXVIII á sama þskj. og er við brtt. hv. fjvn. á þskj. 579. Er það 27. brtt. n., um framlag til hafnarmannvirkja. Hv. fjvn. hefur, - auk þess sem hún hefur lagt til að auka allverulega framlag til hafnarmannvirkja, - tekið upp í till. sínar sundurliðaða fjárhæð um, hve miklu fé skuli varið til einstakra staða á landinu. En í þeirri sundurliðun er ekki gert ráð fyrir neinu framlagi til hafnarmannvirkja á Akureyri. Nú er það svo, að á Akureyri eru að vísu gömul hafnarmannvirki, sem reist hafa verið, án þess að ríkissjóður hafi tekið nokkurn þátt í kostnaðinum við þau, því að þau hafa verið reist fyrir þann tíma, sem þau ákvæði voru sett í hafnarl., að ríkissjóður skyldi taka þátt í slíkum mannvirkjum. Nú eru hins vegar á döfinni á Akureyri fyrirætlanir um að reisa ný hafnarmannvirki og á öðrum stað en þau gömlu, vegna þess að gömlu hafnarmannvirkin eru orðin ófullnægjandi fyrir kaupstaðinn. Hafa verið gerðar áætlanir og uppdrættir, sem í aðalatriðum hafa verið samþ. af trúnaðarmönnum ríkisins á því sviði, og hér á þingi hefur nýlega verið samþ. breyt. á hafnarl. fyrir Akureyri, þar sem tekið er fram í samræmi við hafnarmannvirki annarra kaupstaða, að ríkissjóður skuli taka þátt í þeim. Framkvæmdir við þessi nýju hafnarmannvirki eru að vísu skammt á veg komnar enn þá, en þó er aðeins byrjað að byggja brimgarðinn, sem á að lykja um þessi nýju hafnarmannvirki. Það mun vera óhætt að slá því föstu, að á næsta ári verði þessu verki haldið áfram, hversu langt sem því kann að miða, og hlýtur að líða að því, að ríkissjóður verði að taka nokkurn þátt í kostnaðinum við þær framkvæmdir. Þess vegna er það að mínu áliti ekki aðeins rétt, heldur sjálfsagt, að á fjárl. þessa árs verði tekið nokkurt framlag til þessa verks. Ég hef því leyft mér að leggja hér til, að í þessar till. hv. fjvn. verði bætt nýjum staflið, sem væri hafnarmannvirki á Akureyri, 300 þús. kr. - Það má að vísu segja, að sú upphæð sé að nokkru leyti út í bláinn, vegna þess að ekkert liggur fyrir um, hversu miklar framkvæmdir verði á næsta ári, en mér þykir sennilegt, að þær muni ekki verða öllu minni. Þessar 300 þús. kr. mundu svara til lögboðins framlags ríkisins og mér virðist það því í nokkru samræmi við þau fjárframlög önnur, sem fjvn. leggur til nokkurra staða á landinu, t.d. til Akraness 300 þús. kr., og svo að vísu minna framlag til annarra staða, en ég tel Akureyri a.m.k. sambærilega við hina staðina. - Ég vænti þess, að hv. fjvn. og þm. aðrir fallist á að veita nokkurt fé til Akureyrar í þessu skyni og fallist helzt á þá till., sem ég hef leyft mér að flytja hér. Þá er 3. brtt. undir rómverskum XXXII á sama þskj., við 14. gr. B á fjárl., framlag til byggingar húsmæðraskóla í kaupstöðum. Hv. fjvn. leggur til, að það verði hækkað upp i 400 þús. kr. og að ríkið greiði 3/4 hluta byggingarkostnaðar. Framkvæmdum er þannig komið um byggingu húsmæðraskóla á Akureyri, að byggingin er nú þegar komin undir þak, og í vetur verður haldið áfram innanhúss, og að því loknu er gert ráð fyrir, að skólinn taki þegar til starfa. Það mun þess vegna fara svo, að allt framlag ríkisins skv. l. um byggingu húsmæðraskóla falli í gjalddaga á næsta fjárhagsári. Það hefur verið áætlað af húsameistara ríkisins, að bygging þessa skóla kosti allt að 1 millj. kr. Samkv. því ætti ríkissjóður að leggja fram 750 þús. kr. Nú þegar mun ríkið hafa greitt til þessarar byggingar rúmlega 300 þús. kr., og mundi þá, ef þessi áætlun reyndist rétt, eiga eftir að greiða a.m.k. 400 þús. kr. eða rúmlega það. Nú hefur samkv. því, sem húsameistari áætlaði um kostnaðinn við að koma þessari byggingu undir þak, raunin orðið sú, að kostnaður hefur orðið heldur minni en ætlað var. Ef eins færi um hlutann, sem eftir er af þessari byggingu, mundi því ef til vill eitthvað lægri sú upphæð, sem ríkið þyrfti að leggja í þetta, heldur en búizt var við. En það, sem ríkið á eftir að greiða til þessarar byggingar og greiðslukræft er samkv. l., er aldrei minna en 300 þús. kr. Ég hef því talið ástæðu til að vekja athygli hæstv. Alþ. á þessu og flyt brtt. um það, að þessi liður verði hækkaður þannig, að hægt væri án þess að rýra fyrirhugað framlag fjárl. til annarra staða í sama skyni, að greiða til byggingar húsmæðraskólans á Akureyri 300 þús. kr., og er það sú fjárhæð, sem greiðslukræf yrði í ár. Legg ég því til, að til byggingar húsmæðraskóla í kaupstöðum verði varið 600 þús. kr. og til húsmæðraskólans á Akureyri 300 þús. kr. Þá er fjórða brtt. mín, en það er aðeins smávægileg útgjaldaaukning, sem hún mundi hafa í för með sér. Á þskj. 612, XXV er brtt. við till. fjvn. á þskj. 579,55 um framlag til leikstarfsemi. Hv. fjvn. leggur til, að sá liður, sem hér um ræðir, verði orðaður þannig, að veitt verði til leikskóla Lárusar Pálssonar 3500 kr., Soffíu Guðlaugsdóttur 2500 kr. og Jóns Norðfjörðs 2 þús. kr. Ég álít, að það sé ekki ástæða til þess að styrkurinn til leiklistarstarfsemi Jóns Norðfjörðs sé lægri en sams konar styrkur til Soffíu Guðlaugsdóttur, og hef ég því leyft mér að flytja till. um, að þessi upphæð til Jóns Norðfjörðs hækki um 500 kr., úr 2 þús. kr. upp í 2500 kr. - Einn fjvn.- maður hefur sagt mér, að þessi till. um styrk til Jóns Norðfjörðs sé miðuð við það, sem hann hafi sjálfur beðið um, hann hafi farið fram á 2 þús. kr. En mér er kunnugt um það, að þessi beiðni Jóns var fram komin vegna þess, að hann var óánægður með það, að á fjárl. síðasta árs fékk hann mun lægri upphæð en Soffía Guðlaugsdóttir, og þegar hann sendi þessa umsókn, hafði hann miðað við, að þeim yrði á fjárl. næsta árs gert jafnhátt undir höfði, og nefndi hann því 2 þús. kr., þá upphæð, sem Soffía hafði fengið á síðustu fjárl. Nú hefur n. hækkað upphæðina til hennar um 500 kr., en hefur ekki um leið bætt við Jón. En mér þykir sennilegt, að hv. fjvn. og hv. þm. muni geta fallizt á að bæta þessum 500 kr. einnig við Jón. Ég skal geta þess, að nú í vetur gefur Jón Norðfjörð sig eingöngu að leiklistarstarfsemi í Hafnarfirði sem leikstjóri við leiksýningar þar og heldur jafnframt uppi leikskóla, sem hefur mikla aðsókn. Hann hefur,því einnig mikið að gera vegna þeirrar starfsemi. Ég álít því, að það sé réttmætt, að honum sé greiddur nokkur styrkur fyrir þá starfsemi og hann sé ekki metinn minna, hvað þetta snertir, en leikskóli Soffíu Guðlaugsdóttur, sem ég hygg, að megi leggja að jöfnu við leikskóla Jóns. Að lokum er hér síðasta brtt. mín, sem er einnig síðasta brtt. á þskj. 612, og er hún um það, að á heimildargr. verði veitt heimild til þess að greiða 50 þús. kr. sem stofnkostnaðarstyrk til vatnsveitufélags Glerárþorps. Það má segja, að það hafi ekki verið venja, að ríkið legði fram fé til vatnsveitna í bæjum eða þorpum. Þó mun það hafa komið fyrir, að það hafi verið gert áður. Ég held, að á fjárl. s.l. árs hafi verið veitt upphæð til vatnsveitu í Grímsey, og einnig er nú í till. ríkisstj. heimilað að greiða fé til vatnsleitar í Vestmannaeyjum. En ég held, hvað sem líður venju um þetta, að þannig standi á um þessa vatnsveitu fyrir Glerárþorp, að full ástæða sé til þess, að ríkið hlaupi þar undir bagga. Það háttar svo til í Glerárþorpi, að vatnsból eru engin önnur en brunnar, sem voru slæmir, og var búið að ræða um það, fyrst af fyrrv. landlækni og nú hin síðari ár af núv. landlækni, að af þessum vatnsbólum stafaði mikil sýkingarhætta fyrir íbúa Glerárþorps og hluta af Glæsibæjarhreppi. Íbúar Glerárþorps hafa ekki talið sig hafa bolmagn til þess að fara að leggja vatnsveitu í þorpið, en þó varð það úr eftir miklar bollaleggingar, að þorpið sótti um að mega taka vatn úr vatnsleiðslu Akureyrar og leiða það um þorpið. Það var svo hafizt handa um þetta, þegar komið var fram á haust á s.l. ári (1943). Vatnsveitufélagið hafði þá pantað efni, til þess að hægt væri að hefjast handa, og var farið að grafa skurði fyrir vatnsæðarnar. Nú fór svo, þegar búið var að grafa mikið af þessum skurðum, að pöntunin fékkst ekki afgr., þannig að ekki var hægt að halda verkinu áfram, svo að á s.l. vetri féllu þessir skurðir að miklu leyti saman, og varð að vinna það verk aftur á s.l. sumri. Þetta verk varð þess vegna miklum mun dýrara en áætlað hafði verið, þegar í það var ráðizt, og hafði þó Glerárþorpsbúum, sem eru fátækir menn, vaxið í augum sá kostnaður, sem í fyrstunni hafði verið áætlaður. En þessi vatnsveita fyrir 76 heimili, sem öll eru fátæk heimili, hafði kostað samkvæmt yfirliti, sem formaður vatnsveitufélagsins hefur sent með erindi um styrkbeiðni, 160 þús. kr. rúmlega. Þetta fé hefur svo vatnsveitufélagið orðið að taka að láni, eða 150 þús. til 20 ára. Samkvæmt yfirliti, sem form. vatnsveitufélagsins hefur látið í té, mun árlegur kostnaður . af vatnsveitunni, vextir og afborganir af þessu láni og lítils háttar innheimtukostnaður og eftirlit með vatnsveitunni, þó ekki áætlaður nema 2800 kr., verða um 15 þús. kr. Fasteignamat þeirra býla, sem þarna eiga hlut að máli, mun vera um 308 þús. kr., og sá vatnsskattur, sem yrði að leggja á, ef farið yrði eftir því að leggja á fasteignamat þeirra býla, eins og venja er í kaupstöðum, til þess að standast þennan kostnað mundi því verða um 4,6% af fasteignamati. Til samanburðar skal ég geta þess, að á Akureyri er vatnsskattur 1,5% af fasteignamati. Nú er í þessu ekki gert ráð fyrir neinu viðhaldi, sem þó er óhjákvæmilegt, þannig að með því þykir mér sennilegt, að vatnsveitufélagið yrði að leggja á skatt, sem næmi allt að 6% af fasteignamati þessara býla. Þess vegna er sjáanlegt, að það er erfitt fyrir þetta fátæka vatnsveitufélag að standa undir þessum kostnaði, sem í fyrsta lagi hefur orðið mikill vegna þess, hvað þessi býli eru strjál og liggja óreglulega, og verða því leiðslurnar að vera tiltölulega lengri en í kaupstöðum yfirleitt. Þar við bætast svo óhöpp eins og það, að þurft hefur að vinna verkið tvisvar sinnum vegna ást2eðna, sem íbúar þorpsins gátu á engan hátt ráðið við. Þetta fyrirtæki verður því svo dýrt fyrir þetta félag, að ég tel sanngjarnt, að ríkið hlaupi þarna undir bagga. Ég hef þess vegna leyft mér að leggja til, að ríkið greiði 50 þús kr. sem stofnkostnað til vatnsveitunnar, því að 30% af stofnkostnaði mun þykja ríflegt, en fyrir ríkið er þetta ekki há upphæð, en mundi hins vegar auðvelda fólkinu, sem þarna á hlut að máli, að standa undir því, .sem þá er eftir af stofnkostnaðinum, og gera því kleift að halda því mannvirki við og fá með viðráðanlegu móti neyzluvatn, sem því er óhjákvæmilegt að fá. Eftir að ég lagði fram þessa till., sá ég, að þm. Eyf. hafa einnig flutt till. um styrk til þessarar vatnsveitu. Að vísu er þar tiltekin nokkru lægri upphæð eða 20 þús. kr., og þeir hafa flutt hana sem brtt. við einn lið á fjárl., en þar sem till. mín gengur lengra, ætti hún að vera borin upp fyrr, en það mun ekki vera hægt að gera það, ef hún er miðuð við grein, sem kemur síðar á fjárl. Ég mundi þess vegna vilja fá tækifæri til þess að breyta till. þannig, að hún sé flutt sem brtt., og vildi ég spyrja hæstv. forseta, hvort hann vildi taka það til greina, að ég flytti um það sérstaka brtt., og mundi ég þá í staðinn fyrir að taka til 22. gr. flytja þetta sem sérstaka brtt. við i6. gr., a, 9, eins og till. hv. þm. Eyf. er flutt. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Ég vildi að lokum vekja athygli á því, að þær þrjár af brtt. mínum, sem hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, eru allar fluttar á grundvelli laga, sem þegar eru að taka gildi, tvær þeirra samkv. l., sem þegar eru í gildi, en sú þriðja er flutt á grundvelli frv., sem nú liggur fyrir þinginu og væntanlega verður afgr. bráðlega sem lög. Þær binda því ríkissjóði ákveðinn bagga á þá leið, sem till. fjalla um, og þær framkvæmdir, sem hér um ræðir, eru allar þegar á leiðinni, þannig að það virðist óhjákvæmilegt fyrir ríkið að taka upp á næstu fjárl. fjárveitingu til þessara framkvæmda. Hinar tvær till. eru um miklu minni fjárhæð, og ég vænti þess, að um þær gæti líka orðið nokkurt samkomulag.

Forseti (GSv): Hv. þm. spurðist fyrir um meðferð þessarar till., hvort hún mundi geta gengið öðruvísi. Það verður að teljast, að svo sé, og getur þá hv. þm. borið fram brtt. í samráði við skrifstofuna, og væri rétt, að það gerðist nú þegar.



Ég á hér brtt. á þskj. 612, sem ég vildi fara um örfáum orðum. Í fyrsta lagi er það þá um mikinn farartálma fyrir vegasamgöngur frá Skaftafellssýslu til Austurlands. Fyrir nokkrum árum var byrjað að leggja veg frá Fljótsdalshéraði að Hornafjarðarfljóti, og er þessi vegur nú kominn að Berufirði, og ætlunin mun vera, að bílferja komi yfir hann. Síðan er vegur frá Djúpavogi alla leið að Hornafirði, en stærsta vatnsfallið á þeirri leið er Jökulsá í Lóni. Ég hef ekki flutt till. um að brúa hana, en fjárveiting er um vegarkafla að henni og annan að Laxá, sem óhjákvæmilegt verður að brúa, áður en farið er að hugsa til þess að brúa Jökulsá í Lóni. Jökulsá er þó stærsti farartálmi þess, að hægt sé að koma Skaftafellssýslu í samband við Austurland, og þegar Skaftfellingar tala um, hver þeim þykir nauðsynlegasta samgöngubótin á landi, þá er það fyrst og fremst það, að þetta vegasamband komist á. Af því að þessi brtt. um brú á Laxá er ekki hærri en 60 þús. kr., geri ég mér miklar vonir um, að hæstv. Alþ. sjái sér fært að taka þessa fjárveitingu upp til þess að ljúka af einum áfanga á þeirri leið, að Skaftafellssýsla geti komizt í vegasamband við Austfirði. Svo er till. um hækkun til hafnargerðar í Höfn í Hornafirði. Það er nú svo um Höfn í Hornafirði, að þær hafnarbætur, sem þar eru gerðar, eru ekki eingöngu fyrir Skaftafellssýslu, heldur eru þær einnig mikið fyrir aðra. Það er kunnugt, að Höfn er mikil verstöð, og nú um tvo áratugi hafa vélbátar frá Austfjörðum stundað þar fiskveiðar á vertíðinni. Mér er kunnugt um, að Austfirðingar telja sér mikils virði að geta stundað útgerð á vetrarvertíð frá Hornafirði. Nú er það svo, að þarna í Hornafirði eru skilyrði slæm, sérstaklega það, að ekki er hægt að hafa þar stóra vélbáta. En væri höfnin bætt og gerður sandvarnargarður fyrir vélbátalægi, mætti hafa þar 40–50 tonna vélbáta og þar með skapa skilyrði til þess, að þessi verstöð gæti orðið að miklu meira gagni en nú er. Gæti þá miklu meira verðmæti orðið skilað þar á land en nú er. Þess vegna má telja hafnargerð þessa mjög mikið framfaramál fyrir Skaftfellinga og fyrir Hornafjörð. En hins vegar vil ég benda á það, að sá aðili, sem þarna á hlut að máli, er tiltölulega fámennur staður, og það er mikið í ráðizt fyrir fámennan hrepp að leggja í hafnarbætur fyrir 1 millj. kr. Það er þess vegna ekki ófyrirsynju, að farið er fram á að hækka nokkuð þessa fjárveitingu, til þess að fremur sé hægt að ætlast til þess, að hreppurinn vilji verja fé til þess að koma þessu verki eitthvað áleiðis. En aftur á móti má vænta þess, að þegar fé safnast fyrir í hafnarsjóði, þá sé fært að leggja fé fram á móti í þessu skyni, svo að hafizt verði handa um framkvæmdir. Þetta virðast vera hóflegar till., og vona ég, að hæstv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þær. - Hef ég svo ekki meira um þetta að segja.



Herra forseti. - Ég vil í fáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni sem eins nm. í fjvn. til þeirra till., sem n. flytur, og mun mega líta á það sem afstöðu okkar beggja sósíalistanna, sem sæti eigum í fjvn. Það álit hefur komið hér fram, að tekjuáætlunin væri óvarleg. Ég get ekki fallizt á, að þetta sé rétt. Meira að segja tel ég, að í einstökum atriðum hefði mátt áætla tekjurnar hærri en gert er, og fer ég þar eftir reynslu undanfarinna ára. - Það eru einkum 6 liðir, sem n. hækkar. Tekju- og eignarskattur er í frv. áætlaður 21 millj. kr., en n. áætlar hann 22,5 millj. kr. Nú á þessu ári er þessi skattur álagður 24 millj. kr., og eftir því sem nú horfir, má búast við, að tekjur manna verði hærri. Þess vegna mætti búast við, að þessi liður verði 24 millj. kr., en n. hefur, eins og áður er sagt, einungis áætlað hann 22,5 millj. kr. Það er að vísu rétt, að erfitt gæti orðið að innheimta þetta, ef verulegt hrun kæmi, en ég tel ekki ástæðu til að óttast það svo mjög. Annar liður, sem n. hækkar, er stríðsgróðaskatturinn. Hann er í frv. 8 millj., en hjá n. 9 millj. kr. Nú í ár er stríðsgróðaskatturinn álagður 9,5 millj. kr., og eins og fyrr er sagt, eru tekjur fyrirtækja á þessu ári yfirleitt meiri en áður, svo sem stórútgerðarinnar. Þess vegna er full ástæða til að ætla, að þessi liður verði a.m.k. eins hár og n. áætlar. Þriðji liðurinn er verðtollurinn. Í frv. er hann áætlaður 25 millj. kr., en hjá n. 28 millj. kr. Núna í októberlok var verðtollurinn þegar orðinn 28 millj. kr., og eru þá tveir mánuðir eftir. Enn fremur má geta þess, að á sama tíma í fyrra var verðtollurinn 2 millj. kr. lægri en hann er nú, en varð þá 34 millj. kr. Má því búast við allmikilli rýrnun á þessum lið, ef hann skal talinn óvarlegur. Að minni hyggju hefði mátt áætla hann hærra en gert er. Fjórði liður er vörumagnstollur. Hann er í frv. áætlaður 8 millj. kr., en hjá n. 9 millj. kr. Þessi tollur er nú í nóv. orðinn 9 millj. kr., svo að sýnilegt er, að hann fer í 10 millj. Hann er því áætlaður 1 millj. lægri en hann verður. Þá kem ég að fimmta lið, sem er tekjur af áfengisverzluninni. Þar gerir frv. ráð fyrir 13,3 millj. kr., en n. 22,1 millj. kr. Eins og komið hefur fram í umr., eru líkur til, að tekjur af áfengisverzluninni verði nú 27 millj. kr. Er því áætlun n. 5 millj. kr. lægri en líklegt er, að verði í reynd. Ég skal taka það fram, að ég er ekki ánægður með, að þessi liður skuli vera svo hár, og skal verða fyrstur til að vinna gegn því. En ég sé ekki ástæðu til að áætla þetta öðruvísi en sýnt er, að það verður. Það mun rétt, að þessi liður lækkar, ef atvinnutekjur lækka, enda er gert nokkuð fyrir því í áætlun n. Loks er sjötti og síðasti liðurinn, og það eru tekjur af tóbakseinkasölunni. Þar áætlar frv. 6,5 millj., en n. 7,9 millj. kr. Í ár munu tekjur af þessum lið fara 1/2 millj. fram úr áætlun n., og ég lít svo á, að þetta séu nokkuð öruggar og stöðugar tekjur. Þessi áætlun mun því vera síður en svo of há. Í nál. getum við þess, að ýmsir útgjaldaliðir megi vera lægri að okkar áliti, en höfum hins vegar ekki viljað gera ágreining út af því. Sömuleiðis viljum við hækka suma útgjaldaliði, en þær till. fengu ekki áheyrn í n. T.d. er það skoðun mín, að ýmsir liðir, sem eru undir nafninu „eftirlit“, mættu falla niður, og sama má segja um liðinn um kirkjubyggingar. - Viðvíkjandi framlagi til dvalar barna í sveit leggur n. til, að það verði fellt niður. Þessum lið hefði ég viljað halda, en verja fénu nokkuð öðruvísi en gert hefur verið. Þá vil ég geta þess, að nokkrir liðir hafa síðan komið fyrir n. og bíða 3. umr., t.d. 250 þús. kr. til framfærslumála og atvinnubáta. Þessi liður er með öllu óþarfur, og sú n., sem með þetta hefur að gera, er nú orðin dýrari en styrkþegarnir, þannig að á síðasta ári námu laun framfærslumálan. 45 þús. kr., en styrkir þeir, er hún veitti, einungis 35 þús. kr. - Ég vildi, að framlag til íþróttasjóða væri hærra, en till. mín í þá átt bar ekki árangur, og sama er að segja um fleiri liði, sem ég hefði kosið, að væru hærri. Að öðru leyti er ég ánægður með þá afgreiðslu, sem n. hefur haft á frv., svo sem með hækkanir til vega og hafnargerða. Ég held, að ég þurfi svo ekki að taka fleira fram. Ég stend ekki að neinum brtt. nema sem nm., og það, sem ég er óánægður með, vænti ég að fá lagfært fyrir 3. umr.



Herra forseti. - Við hv. 2. þm. Skagf. flytjum brtt. á þskj. 612, merkt rómverskum XVI. Þessi brtt. er um að fella inn á fjárl. fjárveitingu fyrir brú á Svartá hjá Mælifelli í Skagafirði. Þar, sem þessi brú á að koma, er ríkissjóðsvegur og sýsluvegur. Það er svo, að brú á Svartá hefur verið tekin inn í brúal., og var þá mikil nauðsyn á, að slík brú kæmi, en nú má það teljast lífsnauðsyn, þar sem svo hagar til, að mæðiveikin hefur herjað byggðina. Og til þess að byggðin geti þrifizt, verður brúin að koma, því að án brúar verður ekki unnt fyrir bændur að breyta búskaparháttum sínum þannig, að þeir geti framleitt mjólk. Nú er það svo, að bændur eru staðráðnir í því að gera veg, hvað sem það kostar, handan árinnar, en sá vegur er til einskis gagns, nema brú komi á Svartá. Er talið líklegt, að slík brú mundi kosta nálægt 60 þús. kr. Hafa okkur þm. borizt fjöldamargar undirskriftir og áskoranir um að leggja allt kapp á, að fé fáist til þessarar brúargerðar, og gerum við það hér með. Raunar má segja, að einhvers staðar sé meiri þörf fyrir brýr en þarna, en ég vil undirstrika það, að óvíða er meiri þörf fyrir brú en á þessum stað, þar sem annars má telja víst, að þessi blómlega byggð biði svo mikinn hnekki í framtíðinni, að ekki verði á skömmum tíma bætt það tjón. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta. Ég veit, að hv. þm. skilja nauðsyn þessa máls, og vænti, að hv. fjvn. taki þetta á ný til athugunar og sjái sér fært að verða við þessum óskum.



Herra forseti. - Það má að vísu segja, að tilgangslítið sé til áhrifa á mál að halda ræður, þegar svona fámennt er í deildinni. Ég tel þó rétt að segja nokkur orð til skýringar þeim till., er ég flyt á þskj. 612, einkum þar sem hv. fjvn. hlustar þó á skýringar þm. Ég flyt hér nokkrar till. til hækkunar á vegafé í Austur-Skaftafellssýslu. Ætla ég að gera tvo töluliði þeirra sérstaklega að umtalsefni. Það hefur verið frá því skýrt, að hv. fjvn. hafi miðað till. sínar um framlög til vega við það, sem lagt var fram í fyrra í því skyni. Má segja, að eðlilegt væri að sætta sig við það í meginatriðum. Þó geta komið þar til undantekningar, og hafa tveir hv. þm. lýst því hér í kvöld. Á fjárl. þessa árs eru veittar 12 þús. kr. til vegagerðar í Mýrahreppi. En á fjárl. ársins 1943 voru veitar 22 þús. kr. til vegagerðar í þeim hreppi. Ástæðan fyrir því, að þetta var hækkað svona í fyrra, var sú, að vegamálastjóri gerði sér vonir um að geta látið vinna nokkuð á þessum stöðum fyrir fé, sem setuliðið lagði til viðhalds vegum, en þá hafði allfjölmennt setulið aðsetur á Melatanga við Hornafjörð. Nú er það setulið flutt burtu að mestu, og hefur raunar ekkert verið framkvæmt af vegabótum fyrir fé frá því. Mér finnst því eðlilegt, að nokkur hækkun yrði gerð í þessu efni. Hinn liðurinn, sem ég ætla að drepa á, er Suðursveitarvegur. Fyrir liggur að brúa svo nefnd Heinabergsvötn svo fljótt sem auðið er. En til þess að brúin komi að notum, þarf nokkra vegarbót vestan hennar, sem telst til Suðursveitarvegar. Hygg ég, að sú upphæð, sem ætluð er í þá sveit í till. n., muni ekki gera betur en nægja til þeirrar framkvæmdar. En á öðrum stað í sveitinni þarf óhjákvæmilega nokkra vegarbót, einkum vegna þess, að nú er notaður stærri bíll til vöruflutninga um sveitina en áður var. Hef ég fengið umkvörtun um þetta að nýju. Ég mun fús til að taka þessar till. aftur til 3. umr. og ekki etja kappi um þær í atkvgr. nú., ef verða mætti samkomulag um þær við hv. fjvn. milli umr. Þá flyt ég á sama þskj. till. um framlag til þriggja brúa. Fyrst er þar talin brú á Holtakíl í Mýrahreppi. Það er tiltölulega smá brú. Eins og ég hef áður drepið á, er ósmíðuð brú á Heinabergsvötn, en það verður gert á næsta ári, svo framarlega sem efni fæst. Nú getur það oft verið hagkvæmt að vinna allmikið í einu í afskekktum héruðum, þegar búið er að flytja þangað efni á annað borð. Holtakíll er mjög skammt frá Heinabergsvötnum, og mér er kunnugt um það, að vegamálastjóri telur hagkvæmt að smíða þessa smábrú á hamri í sama flóðinu og hin stærri brú verður gerð á Heinabergsvötn. Með tilliti til þess er till. flutt. Hv. 11. landsk. þm. hefur mælt fyrir till. um brú á Laxá í Lóni, og þarf ég engu við það að bæta. Þriðja till. er brú á Jökulsá, sem er mjög til trafala í miðri sveit og hamlar einkum umferð bifreiða um sveitina. Jökulvötnin, sem koma frá rótum jökulsins, eru erfiðustu farartálmarnir í Austur-Skaftafellssýslu og torvelda umferð bifreiða tilfinnanlega. Þetta var svipað um Vestur-Skaftafellssýslu fyrir 10–20 árum, en nú er þjóðbrautin þar orðin örugg hér um bil á sýsluenda. En hið sama verður ekki sagt um Austur-Skaftafellssýslu enn sem komið er. Þar hefur verið unnið mjög lítið að brúargerðum fram að þessu. Hv. fjvn. hefur sýnt mér þá góðvild að taka upp í till. sínar nokkurn styrk til kirkjubyggingar á einum stað í mínu héraði, þ.e. Brunnhólskirkju. Vil ég vænta þess, að n. haldi fast við þá till. sína þrátt fyrir þau tilmæli, sem hér hafa komið fram