Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp í fundarstjórn forseta í upphafi þingfundar vegna þess að ég er með spurningar um þinghaldið og mig þyrstir í svör forseta við ákveðnum vangaveltum sem sækja á mig og ég veit aðra þingmenn. Ég hef skilið það svo að það sé lykilatriði í þingstörfum allra þingmanna að starfa í þingnefndum. Núna fer t.d. í hönd þriggja daga nefndafundalota þar sem við munum bara sitja í þingnefndum. Þess vegna kemur það mér spánskt fyrir sjónir að það er einn óbreyttur þingmaður á meðal okkar sem situr ekki í neinni þingnefnd. Það er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem var áður forsætisráðherra en er núna þingmaður. Hann er á fullu þingfararkaupi og í raun og veru með 50% álagi vegna flokksformennsku og hann er með aðstoðarmann líka. Eru fordæmi fyrir því að óbreyttir þingmenn sitji ekki í neinni þingnefnd og taki þar með ekki þátt í nefndastörfum, 

Forseti hefur ekki skoðað það sögulega hvort dæmi séu um það að einstakir þingmenn hafi ekki setið í þingnefndum um lengri eða skemmri tíma. Þetta er mál sem er fyrst og fremst í höndum þeirra þingflokka sem í hlut eiga. Það eru, eins og við vitum, þingflokkarnir sem taka ákvörðun um skipan í nefndir í krafti þess þingstyrks sem viðkomandi þingflokkar hafa. Það hefur aldrei verið svo þannig að forseta sé kunnugt um að forseti hafi haft afskipti af slíku enda mundi slíkt væntanlega vera talin óeðlileg afskipti af hálfu forseta varðandi þá skipan. Forseti treystir sér hins vegar ekki til þess að svara því hvort þau dæmi sem hv. þingmaður vísar til hafi þekkst í fortíðinni.

Forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið undir að það ætti ekki að vera í verkahring forseta að skipa þingmönnum fyrir um hvort þeir starfi í nefndum eða ekki. Ég vil vekja athygli á því að nú er að fara að hefjast mikil lota í efnahags- og viðskiptanefnd um mál sem hv. þingmaður sem fjallað er um kom mikið að. Það væri ómetanlegt að fá hv. þingmann í nefndina til þess að létta öðrum þingmönnum byrðina og í raun og veru ótrúlegt að svo mikil vinna sé lögð á herðar annarra þingmanna sem við þurfum svo sannarlega að fá aðstoð hv. þingmanns til þess að koma hratt og vel í þingið, en ég vænti þess að hv. þingmaður sé sérfræðingur í þeim málum sem eru í efnahags- og viðskiptanefnd.

Út af þessu vill forseti taka það fram að efnahags- og viðskiptanefnd er ákaflega vel skipuð eins og aðrar nefndir þingsins og hv. þingmenn sem þar sitja eru fullburðugir til að takast á við þessi verkefni.

Virðulegur forseti. Ég hyggst nýta rétt minn til að koma hér upp aftur til að bregðast við svari hæstv. forseta. Ég geri mér grein fyrir því að frelsi þingmanna til að haga sínum málum er mjög mikið. En ég velti þessu fyrir mér vegna þess að hér erum við þá að tala um fordæmi sem er gefið, er það ekki? Ef allir þingmenn ákveða að mæta ekki í atkvæðagreiðslur, taka ekki til máls, starfa ekki í þingnefndum, hver væru þá þingstörfin? Er þetta æskilegt fordæmi sem er verið að reisa? Má ég ákveða það upp á mitt eindæmi að ég ætli núna ekki að taka þátt í þingstörfum og í rauninni ekki gera neitt annað á þingi en samt þiggja þingfararkaup? Er ekki ástæða til að gera athugasemdir við þetta, hæstv. forseti, svo þetta fordæmi sé ekki gefið? Það verður væntanlega mjög mikil nýliðun á þingi eftir kosningar. Viljum við að fordæmi sé fyrir því að fólk geti bara ákveðið að starfa ekki í þingnefndum? Hvað verður þá um þingnefndastarfið? Hvað verður þá um umfjöllun þingsins um frumvörp? Þetta eru ekki alveg fullnægjandi svör, finnst mér, hæstv. forseti.

Forseti freistaði þess áðan að reyna að svara þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Það má auðvitað alltaf deila um svör forseta eins og annað sem hrýtur af vörum manna hér í þingsalnum. Það er auðvitað almenna reglan, eins og við vitum, að þingmenn starfa í nefndum. En það er engin þingleg skylda sem kveðið er á um það í lögum um þingsköp Alþingis. Hér er því um að ræða frjálst val þingmanna. Og eins og forseti hefur áréttað er það svo að það eru þingflokkarnir sem ákveða með hvaða hætti og með hliðsjón af sínum þingstyrk hvernig og hvort þeir skipa í sínar nefndir.

Forseti. Það sem rekur mig hér upp í dag eru fréttir sem hafa borist frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu um að í júlímánuði síðastliðnum hafi verið tilkynnt um fleiri kynferðisbrot á höfuðborgarsvæðinu en síðan í ágúst 2013. Það virðist sem þessi þróun haldi áfram í ágúst og það hefur m.a. annars verið upplýst að fjórar nauðganir hafi verið kærðar eftir síðastliðna menningarnótt í Reykjavík. Þetta er mikið alvörumál að mínum dómi og það er satt að setja óþolandi að konur, því að mest eru það konur sem verða fyrir barðinu á þessum þrælmennum, geti ekki verið óhultar í Reykjavík. Við höfum ekki upplýsingar um þessi brot, þ.e. við höfum ekki upplýsingar um eðli þeirra, þær vantar. Það vantar að vita hvort kringumstæður eru eitthvað svipaðar í þessum málum. Það vantar að vita hvort verið er að byrla konum ólyfjan. Það þurfum við vita vegna þess að við blasir að grípa þarf til aðgerða til að hindra þessa þróun. Það þarf að grípa til forvarna sem mest eru í því fólgnar að beina kastljósinu að gerendum í þessum málaflokki, sem eru að miklum meiri hluta til karlar. Það þýðir að innprenta þarf ungum piltum snemma hvernig maður kemur ekki fram við konur. Þetta þarf að innprenta og karlmenn þurfa að grípa til ráða og tala við aðra karlmenn um að þessi hegðun sé ekki líðandi og ekki sé líðandi að neyta aflsmunar til að koma fram vilja sínum gagnvart konum. Þess vegna hvet ég til þess, herra forseti, að lögreglan á höfðuborgarsvæðinu og Stígamót taki höndum saman og upplýsi okkur betur um kringumstæður þeirra mála sem hér um ræðir, þannig að hægt sé að grípa til ráðstafana til þess að hamla þessari öfugþróun.

Herra forseti. Í gær birtist okkur í hnotskurn ein af ástæðum þess að stjórnmál og umræðuhefð á Íslandi eru í alvarlegum vanda þegar formaður og varaformaður fjárlaganefndar boðuðu til blaðamannafundar um svokallaða skýrslu sem heitir Einkavæðing bankanna hin síðari. Skýrsla hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur er sögð unnin af og fyrir meiri hluta fjárlaganefndar, en enginn leggur þó nafn sitt formlega við hana. Hún hefur hvorki verið kynnt fjárlaganefnd með neinum formlegum hætti né hefur efni hennar og innihald verið lagt fyrir nefndina til umfjöllunar og við í minni hluta fjárlaganefndar gerum við það alvarlegar athugasemdir. Þetta birtist mér sem heimavinna þingmanna og byggir meira og minna á klippum úr öðrum skýrslum sem er raðað saman í eina súra samsæriskenningu um að þáverandi fjármálaráðherra gengi erinda erlendra kröfuhafa. Við blasir að formaður og varaformaður fjárlaganefndar eru augljóslega að misnota nefndina í marklausum pólitískum leiðangri. Ég get ekki annað en óskað eftir viðbrögðum annarra hv. þingmanna meiri hluta fjárlaganefndar, Haraldar Benediktssonar, Valgerðar Gunnarsdóttur, Ásmundar Einars Daðasonar og Páls Jóhanns Pálssonar. Eruð þið sammála framsetningu skýrslunnar og innihaldi og þeim ásökunum sem þar birtast? Eruð þið þá um leið ósammála niðurstöðu hv. þm. Brynjars Níelssonar sem vann málið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd? Þær ásakanir sem hér birtast eru í meginatriðum þær sömu og hv. þm. Brynjar Níelsson var með til umfjöllunar, en hann komst að þeirri niðurstöðu að ásakanir sem fram komu varðandi hlut á aðkomu fyrrverandi fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytisins í endurreisn bankakerfisins ættu sér ekki stoð í raunveruleikanum. Það má gagnrýna margar gjörðir þeirrar ríkisstjórnar sem sat á síðasta kjörtímabili, en sú leið sem farin var við að endurfjármagna bankana var vel heppnuð. Ávöxtun ríkisins af þeim fjármunum er svo meira en viðunandi og mun nýtast við frekari uppbyggingu hér á landi. Nær væri að stjórnmálaflokkar töluðu um það með hvaða hætti á að ráðstafa þessum fjármunum til frekari uppbyggingar á Íslandi. Í kosningabaráttunni ættu flokkarnir að bjóða fólki upp á framtíðarsýn fremur en að afhjúpa sig á hvers konar endastöð íslensk stjórnmálahefð er komin.

Hæstv. forseti. Þegar ég lagði fram fyrirspurn þess efnis hvort ekki væri hægt að koma á ættleiðingum úr flóttamannabúðum fékk ég mörg og mismunandi viðbrögð. Aldrei mundi mér detta í hug að leggja til að börn sem ættu foreldra þarna úti yrðu tekin frá þeim. Ég er að sjálfsögðu að horfa til þeirra barna sem mörg hver hafa horft á eftir fjölskyldu sinni verða sprengjum og byssukúlum að bráð, ættingjar eru órafjarri og/eða hafa enga burði til að sinna þeim. Núna hverfa börn og ungar stúlkur úr þessum búðum nærri því á hverjum degi og það er ekki af því að foreldrar þeirra eða ættingjar hafi komið og sótt þau. Það er vegna þess að litið er á þau sem ódýrt vinnuafl og góðan varning í mansal. Krakkar sem enginn leitar að því það er enginn eftir til að leita að þeim. Smyglarar sem stunda mansal eru núna farnir að nota flóttamannabúðir sem ódýrar stoppistöðvar fyrir varning sinn sem þeir smygla frá öðrum löndum. Erum við virkilega að útiloka alla möguleika yfir höfuð á því að hægt væri að veita einhverjum af þessum börnum örugga framtíð, ást og umhyggju, með aðstoð allra þeirra hjálparsamtaka sem þarna vinna? Ekki einu sinni þeim börnum sem missa foreldra sína eftir að þau komu í flóttamannabúðir svo enginn vafi leikur á að þau standa ein? Þarna eru fimm ára börn sem geta lýst því í smáatriðum hvernig foreldrar þeirra voru myrtir og framtíðin sem blasir við þeim er að dvelja í yfirfullum flóttamannabúðum, þ.e. ef þau eru heppin og lenda ekki í höndum glæpamanna. Það eru til tölur um að nær helmingur barna sem eru fylgdarlaus í flóttamannabúðum í Evrópu hverfi árlega, mörg á innan við 48 klukkustundum eftir að þau koma þangað og mörg hver þeirra finnast aldrei aftur. Börn eru stundum aðskilin viljandi frá fjölskyldum af hálfu smyglara og þeirra sem stunda mansal. Herra forseti. Ég spyr þá sem að málinu koma og alla þá sem málið snertir: Er virkilega enginn möguleiki og er þetta virkilega svona afkáraleg spurning hjá mér?

Forseti. Það verður að viðurkennast að ég er svolítið ringluð yfir vinnubrögðum við skýrsluna eða ritgerðina sem var unnin af „meiri hluta fjárlaganefndar“. Þetta er ekki þingskjal, bara hv. þm. Guðlaugur Þór  Mér finnst þetta hið furðulegasta mál, forseti, í alla staði. Kannski fæ ég einhver svör hér. Kannski svara hv. þingmenn úr fjárlaganefnd okkur þingmönnum sem finnst þetta mál í alla staði skringilegt. Það væri ákaflega gagnlegt að heyra í öðrum þingmönnum úr meiri hluta fjárlaganefndar um þátttöku þeirra í þessu verki. Það er furðulegt, ef þetta er gert í umboði nefndarinnar, að minni hlutinn sé ekkert upplýstur fyrir blaðamannafund í gær um inntak skýrslu sem sett er fram í nafni fastanefndar Alþingis. Mér finnst makalaust að hvorki fyrrverandi fjármálaráðherra og annar varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, hafi verið upplýst um þetta né hafi þingmenn í minni hluta nefndarinnar fengið tækifæri til að kynna sér þessa skýrslu eða ritgerð áður en blaðamannafundurinn var haldinn. Síðan kemur fram í fréttum í dag, með leyfi forseta: „Aðspurður út í hvort skýrslan sé opinbert gagn og verði birt eins og önnur þingskjöl segir Guðlaugur að enn eigi eftir að meta næstu skref og hvernig farveg skýrslan verði sett í. Helgi Bernódusson, skrifstofustjóri Alþingis, segir við mbl.is að til að skjöl frá þingnefndum séu birt þurfi þau að fara í gegnum nefndina.“ Ég verð að segja, forseti, að þetta eru alveg ótrúlega 

Virðulegi forseti. Þá hefur Sjálfstæðisflokkurinn haldið fimm prófkjör á síðustu dögum og valið á lista, með kjördæmaráði í einu tilfelli, á síðustu dögum. Á næstu örfáu dögum munu framboðslistar Sjálfstæðisflokksins í sex kjördæmum landsins líta dagsins ljós. Í þessum prófkjörum hafa tekið þátt þúsundir flokksmanna og valið á lista samkvæmt eigin samvisku. Með þessu lagi hefur Sjálfstæðisflokkurinn algjöra sérstöðu meðal pólitískra afla á Íslandi hvernig valið er á lista flokksins þar sem mikill fjöldi fólks kemur að, tekur þátt í að marka listana og taka þátt í starfi flokksins. 
            

Þetta eru störf þingsins.

Það eru listar flokksins og listar fólksins, 

Við höfum þúsund manns.

Svo situr bara einn í 

Vertu ekki að fara með …

Þú ert nú bara að  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Þú ættir nú bara …  
            

Hættu að ljúga.

í þingsalnum.) trufla mig þegar þú hendir fólki út í hafsauga af listunum þínum dag  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum og biður hv. þingmenn, hvort sem þeir eru í ræðustól eða úr sætum sínum, að gæta að orðum sínum. Það var ekki gert í þeirri umræðu sem fór hér fram.

Hæstv. forseti. Í ársbyrjun 2014 skipaði hæstv. félagsmálaráðherra starfshóp til þess að endurskoða lög um málefni fatlaðs fólks og lög um félagsþjónustu sveitarfélaga. Þar eiga auk mín sæti fjölmargir fulltrúar þeirra sem málið varðar eins og fulltrúar sveitarfélaga, ráðuneyta, samtaka, félagsmálastjóra, Þroskahjálpar, Landssambands eldri borgara, Öryrkjabandalagsins og kirkjunnar. Það er öflugur hópur sem unnið hefur ötullega við þá endurskoðun sem er meðal annars ætlað að greiða fyrir innleiðingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, en hann bíður enn fullgildingar þrátt fyrir að hafa verið undirritaður fyrir margt löngu af Íslands hálfu, eða þann 30. mars 2007. Í sumarbyrjun lágu fyrir drög að tveimur frumvörpum. Annað er frumvarp til nýrra laga um þjónustu við fatlað fólk sem ætlað er að leysa núgildandi lög af hólmi þar sem lögð er áhersla á ákvæði um þjónustu sem taka mið af og samræmast samningi Sameinuðu þjóðanna. Hitt varðar breytingar á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga til þess að bregðast við samfélagsþróuninni og er það jafnframt til samræmis við hin nýju lög. Nú erum við í starfshópnum að leggja lokahönd á að vinna úr umsögnum sem bárust fyrr í sumar og nú á síðustu dögum, og ganga frá greinargerð. Á dagskrá þingfundar í dag er þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það fellur ágætlega saman að fullgilda samninginn og að endurskoða lögin. Það er ekki endastöð heldur er það hluti af vegferð þar sem við verðum stöðugt að bæta lagaumhverfið til þess að tryggja jöfn tækifæri, jafnt aðgengi, mannréttindi og virka þátttöku allra í samfélaginu. Auðvitað er tímabært að fullgilda samninginn og þótt fyrr hefði verið. Nú þegar tækifæri gefst er ég ekki í vafa um að samstaða næst hér á Alþingi um það.

Virðulegi forseti. Það er ærið tilefni í kjölfar ræðu hv. 7. þm. Suðurk. til að ræða heiðarleika í stjórnmálum. Það var að vísu ekki ræða hans sem fékk mig til að vilja tala aðeins um það heldur atburðir síðustu daga þar sem komið hefur fram opinberlega að fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra telji að brotist hafi verið inn í tölvuna sína sem allir hljóta auðvitað að átta sig á að er mjög alvarlegt. Nú get ég ekki að því gert að þetta mál er farið að minna mig mjög mikið á hið svokallaða lekamál. Maður á sem sagt að venjast því að taka öllu með mjög miklum fyrirvara. Maður á að venjast því að salta allt sem stjórnmálamenn segja vegna þess að þeim er ekki treystandi til að segja nokkurn tímann eitthvað sem hægt er að staðfesta með raunverulegum gögnum. Þegar hlutirnir eru athugaðir kemur í ljós að það var í skásta falli mjög, mjög villandi sem var sagt. Þessu eigum við að venjast, þessu á almenningur bara að venjast. Þetta á bara að vera hluti af pólitíkinni. Svona haga stjórnmálamenn sér. Það er til skammar hvernig stjórnmálamenn leyfa sér að hagræða sannleikanum til þess eins að koma höggi á aðra eða lyfta sjálfum sér upp. Það er til skammar fyrir okkur sem fólk, sem manneskjur, ekki bara sem stjórnmálamenn, ekki bara fyrir þessa iðngrein eða hvað við eigum að kalla það. Fólk á ekki að haga sér svona hvort sem það er í stjórnmálum eða ekki. Mér finnst alveg kominn tími til þess að við förum að ræða það sem samviskuspurningu, ekki bara pólitíska spurningu. Það getur kostað smávinnu að vera heiðarlegur því að stundum þarf maður að leggja vinnu í að kynna sér gögn og hugsa málin til enda. Þegar fólk leyfir sér að sleppa því bara til þess að fá betri höggstað á andstæðingi sínum er það ekki í lagi. Það er óheiðarlegt, virðulegi forseti. Það er þessi hefð, þessi hegðun, sem dregur úr virðingu hins háa Alþingis, ríkisstjórnar og stjórnmálamanna almennt. Mér finnst kominn tími til að við hugsum öll um þetta. Öll sem eitt.

Virðulegur forseti. Mig langar að ræða hér eina skýrslu sem er McKinsey-skýrslan um Landspítalann. Mér finnst það mjög áhugaverð skýrsla og við höfum fengið kynningu á henni í fjárlaganefnd. Svo var haldinn kynningarfundur í heilbrigðisráðuneytinu. Ég hélt að þessi skýrsla mundi fá miklu meiri athygli í fjölmiðlum og mundi verða rædd. Mér finnast góðar tillögur sem þar eru, a.m.k. er þess virði að skoða þær betur. Þar er rætt um kerfisbreytingar að einhverju leyti og svo er það spurningin um hvað við fáum fyrir peninginn. Mér hefur fundist krafan um að setja sífellt meira fé í heilbrigðiskerfið háværari en spurningin um hvað við fáum fyrir peninginn. Hér er t.d. verið að gagnrýna að árangursmælingar skorti. Hvernig vitum við hvað við fáum fyrir peninginn ef við mælum ekki árangurinn? Það kom mér svolítið á óvart að sjá síðan skýrslu sem kallast skýrsla meiri hluta fjárlaganefndar, fá töluvert mikla athygli í fjölmiðlum. Mitt fréttamat hefði verið að þessi skýrsla hér ætti að fá það pláss. Ég vænti þess að skýrslan verði líka innlegg í kosningabaráttuna. Ég er í það minnsta forvitin að heyra hvað flokkunum finnst um skýrsluna og hvort þeir sem ná hér völdum muni kannski halda á þá braut sem McKinsey leggur til. Ég hvet fólk til að kíkja á skýrsluna, þetta er ekki erfið eða löng lesning. Ég hvet líka RÚV til að skella í nokkra fréttaskýringarþætti um heilbrigðiskerfið og gera meira af fréttaskýringarþáttum yfirleitt. Ég vil að afnotagjöldin mín fari í það.

Herra forseti. Ég hafði óskað eftir að komast á mælendaskrá í störfum þingsins út af öðru máli eða annarri ræðu sem ég ætlaði að flytja en hún má alveg bíða, hún er tímalaus snilld. En hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir beindi til mín spurningu sem mér er bæði létt og ljúft að svara um þá skýrslu sem hefur verið aðeins til umfjöllunar undir þessum dagskrárlið. Um það vil ég segja að á fundi fjárlaganefndar 27. apríl, ef ég man rétt, var spurningalisti á dagskrá og sýndur nefndarmönnum og öllum í nefndinni kynntur hann og þeim boðið að bæta við hann þannig að málið fór formlega af stað þá í nefndinni og hefur þar af leiðandi verið á dagskrá hennar áður. Spurningar hv. þingmanns um aðdraganda skýrslunnar verða því að skoðast í því samhengi. Í öðru lagi vil ég segja að í sjálfu sér er ég ekkert ósammála niðurstöðu úttektar hv. þm. Brynjars Níelssonar. En ég vil líka benda á að í skýrslu hans segir, með leyfi forseta: „Því kann að vakna sú spurning, með hliðsjón af óvissu um verðmæti eignanna, af hverju ekki var gert samkomulag um skiptingu virðisauka eins og gert var í samningum um Landsbankann.“ Hann hefur því líka uppi ákveðin viðvörunarorð og spurningar sem er kannski verið að reyna að fjalla um í þeirri skýrslu sem nú hefur verið unnin og hún byggir líka á nýjum upplýsingum. Ég vil líka benda á að í þeirri skýrslu eru dregin saman þau fylgiskjöl og heimildir sem vísað er í þannig að fólk getur flett því upp. Skýrslan kemur til umræðu í fjárlaganefnd á morgun. Þar sitjum við hv. þingmaður bæði. Þá höldum við þessari umræðu áfram.

Herra forseti. Þann 2. september sl. birtist í Fréttablaðinu grein eftir framkvæmdastjóra Barnaheilla – Save the Children á Íslandi, Ernu Reynisdóttur. Í þeirri grein, sem bar fyrirsögnina „Tökum höndum saman um gjaldfrjálsa grunnmenntun“, segir hún m.a., með leyfi forseta: „Kostnaður foreldra vegna innkaupa á námsgögnum í upphafi skólaárs getur verið töluverður baggi fyrir barnafjölskyldur. Hefðin fyrir þessari gjaldtöku hefur haldist hér á landi þrátt fyrir að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna hafi verið lögfestur, en í honum er kveðið á um rétt barna til grunnmenntunar án endurgjalds. Kostnaðarþátttaka foreldra er því í raun ólögleg samkvæmt sáttmálanum […] Krafan um að foreldrar greiði fyrir námsgögn getur auk þess stuðlað að mismunun sem stríðir gegn ákvæðum barnasáttmálans. Gleymum ekki að skólinn er hornsteinn jafnræðis í samfélaginu og þar eiga börn að geta verið þátttakendur án þess að finna fyrir mismunandi efnahagsstöðu foreldra sinna.“ Það er sorgleg staðreynd að hér á landi þurfa hundruð barna aðstoð frá félagsþjónustu og hjálparsamtökum til að geta keypt námsgögn. Barnaheill – Save the Children á Íslandi hafa hrundið af stað undirskriftasöfnun á vef samtakanna til að kalla eftir stuðningi almennings við að þrýsta á yfirvöld að gera grunnskólann gjaldfrjálsan í raun og virða þau réttindi sem öll börn eiga samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er mjög þörf áskorun hjá samtökunum. Þann 16. ágúst sl. lagði ég fram frumvarp ásamt fleirum sem tekur einmitt á þessu máli og vil leyfa mér að skora á stjórn þingsins að veita málinu brautargengi nú á þessu þingi og svara með því ákalli sem okkur hefur borist utan úr samfélaginu. Það er mikilvægt að við tryggjum að börn sem búa við bágan efnahag fái örugglega öll þau námsgögn sem þau þurfa. Annars er augljóslega mikil hætta á því að þau fái ekki sömu tækifæri til náms og önnur börn og viðhorf þeirra til skólans verði neikvæð. Herra forseti. Ég er sannfærður um að íslenska þjóðin er einhuga um að reyna að koma í veg fyrir það og vill að þetta verði tryggt með lögum. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að fjalla um mál sem hefur verið mér hugleikið um skeið og tengist þingsályktunartillögu sem ég flutti og var samþykkt árið 2014 þar sem Alþingi fól hæstv. utanríkisráðherra að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir því að sjálfsákvörðunarréttur íbúa Vestur-Sahara væri virtur í samræmi við ályktanir Sameinuðu þjóðanna. Í gær kynnti embætti lögsögumanns Evrópusambandsins álitsgerð sína í afar veigamiklu máli sem liggur fyrir Evrópudómstólnum og varðar það hvort viðskiptasamningar Evrópusambandsins og Marokkós geti náð til hernumdra svæða í Vestur-Sahara, t.d. vegna fiskafurða og fisks sem veiddur er í lögsögu hins hernumda lands. Í stuttu máli sagt var niðurstaða lögsögumannsins að svo væri ekki. Þetta mál er ekki bindandi fyrir dómstólinn en er talið munu hafa mjög mikil áhrif á niðurstöðu málsins. Það er risastórt hagsmunamál fyrir hina hernumdu þjóð að yfirlýst verði að Vestur-Sahara teljist ekki hluti af Marokkó samkvæmt samkomulaginu. Í álitsgerðinni er sérstaklega vitnað til orða hæstv. utanríkisráðherra, Lilju Daggar Alfreðsdóttur, í sölum Alþingis þann 18. apríl sl., þar sem hún svaraði fyrirspurn minni um túlkun á því hvort fríverslunarsamningur EFTA við Marokkó næði líka til Vestur-Sahara. Svar hæstv. ráðherra var einfalt og afdráttarlaust nei. Það er afar gleðilegt að sjá með beinum hætti dæmi um þingmál, fyrirspurnir og umræður á Alþingi sem hafa bein, jákvæð áhrif á gang mála erlendis. Þetta mál er líka góð áminning um að við Íslendingar getum með jákvæðum hætti lagt okkar lóð á vogarskálar frelsis og lýðræðis 

Forseti. Það er rétt að staldra við það að í dag hefðum við gengið hér undir eðlilegum kringumstæðum til nýs þings. Í dag er annar þriðjudagur í september og í dag hefði 146. þing hafist að öðru óbreyttu. Í dag horfumst við í augu við þá pólitísku staðreynd að við erum að upplifa mjög óvenjulega tíma. Við erum að horfast í augu við þá staðreynd að fráfarandi ríkisstjórn sá sig tilneydda að boða til þingkosninga áður en umboð hennar var í raun útrunnið. Við erum að sjá núna, virðulegur forseti, þegar við erum komin fram í september, mjög alvarlegar innantökur í báðum stjórnarflokkunum. Staðan er orðin þannig að það eru orðnar aðkallandi spurningar um hvort boðlegt sé að ætla Alþingi að ljúka málum undir þessum kringumstæðum. Forseti. Stjórnmál snúast um traust og stjórnmál snúast um það að horfa um öxl og horfa fram á veginn. Við eigum að muna þegar við göngum til kosninga í haust hvað það var sem gerðist, að alþjóðleg umfjöllun um skattaskjól og aflandsfélög, Panama-skjölin sem voru afhjúpuð, leiddu það í ljós að forusta íslensku stjórnarflokkanna var persónulega vafin inn í þau mál sem þar voru afhjúpuð. Hversu trúverðugt er það, virðulegi forseti, að þeir flokkar takist á hendur þau mikilvægu málefni sem blasa við í íslensku þjóðlífi, sem er sú staðreynd að innviðir samfélagsins eru í uppnámi, heilbrigðiskerfið, vegakerfið og menntakerfið eru öll í þeirri stöðu að taka þarf ærlega til hendinni. Það verður verkefni næstu ríkisstjórnar og sú ríkisstjórn verður félagshyggjustjórn.

Hæstv. forseti. Það er gott að vera minntur á að í dag hefði nýtt þing átt að koma saman. Með öðrum orðum, það hefði verið betra á stigafundinum hinn umrædda miðvikudag ef tilkynning hv. þm. Höskulds Þórhallssonar á Alþingi um nýja ríkisstjórn hefði verið látin duga en forustumenn ríkisstjórnarinnar ekki komið þar á eftir. Það hefði verið miklu minna klúður út frá því. Ég segi það vegna þess að krafan var um kosningar. Við hefðum átt að vera búin að kjósa, t.d. í byrjun ágúst, en 29. október er í raun allra vitlausasti tíminn sem hægt var að ákveða fyrir kosningar með tilliti til fjárlagagerðar. Þetta vildi ég bara segja í tilefni dagsins. Hitt atriðið sem mig langar að ræða um er sala á landi Reykjavíkurflugvallar sem hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson stóð fyrir nýlega. Ég tel að hann hafi enga heimild til að selja þetta land. Heimildin var í fjárlögum 2013, í 6. gr. sem fjallaði um að selja land utan girðingar flugvallarins. Þetta er innan girðingar. Þar fyrir utan er þetta gjöf en ekki sala á þessu landi. Ég gagnrýni mjög samning Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, fyrrverandi innanríkisráðherra, um lokun neyðarbrautarinnar sem leiðir svo til þessarar sölu hér í lokin. Þetta eiga sjálfstæðismenn skuldlaust. Hitt atriðið sem ég vil ræða varðar fyrirspurn mína í gær til hæstv. iðnaðarráðherra um framkvæmdir á Bakka. Ég ætla að fylgja því aðeins eftir. Það mál þolir enga bið út af veðrum. Þarna er framkvæmdatíminn ekki 12 mánuðir heldur kannski sex mánuðir. Þess vegna erum við að bíða eftir frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessu grafalvarlega máli? Ég segi fyrir mitt leyti: Við alþingismenn verðum að reyna að sameinast um að finna lausn sem allir geta unað við til þess að halda áfram með það verk sem þarna er hafið.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið nokkuð rætt um skýrslu þá sem kynnt var í gær og snýr að einkavæðingunni hinni síðari. Það er áhugavert að fyrst og fremst er verið að ræða um formið en við erum ekki enn farin að ræða um efnið. Ég vonast til þess að við komumst á þann stað að ræða efnið. Það er rétt hjá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að þar er vísað í skýrslur og úttektir og svör. Þetta er gert til þess að aðilar geti rakið sig áfram í gegnum þetta. Ég mundi ætla að þeir sem tala um mikilvægi þess að hafa allt uppi á borðum og gagnsæi og annað slíkt ættu að fagna því að þessar upplýsingar séu settar fram með þessum hætti. En svo er ekki. Niðurstaðan er einfaldlega sú að við einkavæðinguna var ábyrgðin því miður fyrst og fremst hjá skattgreiðendum en ávinningurinn fór allur til eigendanna eða kröfuhafanna. Sem betur fer hefur þetta mál farið vel vegna þess að núverandi ríkisstjórn hefur haldið vel á málum og haldið vel utan um hagsmuni skattgreiðenda hvað þetta varðar. Það sjáum við bæði í bankaskattinum og í stöðugleikaframlaginu. En við komumst ekki hjá því að skoða þessi mál í samhengi við önnur sambærileg mál á síðasta kjörtímabili og er ég þá t.d. að vísa til Icesave, máls Sparisjóðs Keflavíkur og Dróma. Við getum ekki annað en komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið haldið vel á málum af hálfu pólitískra aðila sem þá voru í forustu í landsstjórninni og svo sannarlega, ef við skoðum þau mál sem við höfum nú ekki gert að fullu, eins og t.d. Icesave-málið, að of mikil virðing hafi verið borin fyrir kröfuhöfunum. Ég vona að okkur auðnist að ræða þessi mál málefnalega og af hófsemd því að það er mikilvægt að læra af mistökunum, sjá hvað vel hefur verið gert og hvað hefur farið miður. 

Virðulegi forseti. Eitt mesta félagslega ranglætið sem viðgengst á Íslandi er launamunur kynjanna. Sú staðreynd að konur eru með lægri laun en karlar fyrir sömu störf, sú staðreynd að konur eru í færri stjórnum, færri stjórnunarstöðum, er stærsta félagslega ranglætið sem þrífst í samfélagi okkar og er brýnt mál að laga það. Við höfum sem betur fer verið á þeirri leið hægt og bítandi, ekki nógu hratt að vísu. Ég nefni þetta hér vegna þess að þessi ræða er aldrei nógu oft flutt. Og það er sérstaklega ástæða til að gera það í kjölfar þess að hv. þm. Ásmundur Friðriksson sér ástæðu til að koma hér upp og breyta þessum dagskrárlið, sem heitir jafnan störf þingsins, í störf flokksins til að guma sig af því sem gerðist í kjördæmi hans og Suðvesturkjördæmi hjá Sjálfstæðisflokknum um liðna helgi. Þó að það sé auðvitað réttur hvers flokks fyrir sig að ákveða hvernig hann skipar á sína framboðslista er ekki hægt að segja neitt annað en að þetta sé alger afturför. Það var algerlega fráleitt fyrir nokkurn þann sem er hlynntur því að afnema það félagslega ranglæti sem felst í ójafnri stöðu kynjanna að kjósa þennan flokk í þessum kjördæmum, algerlega fráleitt. Ég held að það væri miklu frekar ástæða fyrir kjósendur á Íslandi að taka höndum saman um að ganga enn lengra en gert hefur verið í þinginu, þar sem 46% þingmanna eru konur, og tryggja í næstu kosningum að meiri hluti þingmanna í þessum sal verði konur.

Heyr, heyr.

Þannig stígum við skref í áttina til framtíðar, til bættrar stöðu kynjanna og í átt að því að afnema það félagslega ranglæti sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson virðist bara ekki gera sér grein fyrir. Hann virðist tilheyra einhverri allt annarri öld í því samhengi. 
            

Hæstv. forseti. Já, hér koma búvörulög, það frumvarp sem er bak við búvörulög, til lokaafgreiðslu á Alþingi eftir þrjár umræður og mikla vinnu í atvinnuveganefnd sem ég vil taka fram að var sérstaklega góð og var farið vel yfir það mál. Ég flyt tvær breytingartillögur nú við 3. umr. og vænti þess að stjórnarþingmenn hafi kynnt sér þær vel og hugleiði hvort þær séu ekki liður í að skapa meiri sátt um landbúnað á Íslandi. Ég tel svo vera. Þess vegna eru tillögurnar fluttar. Hins vegar eru líka í breytingartillögum meiri hlutans tillögur varðandi tollkvóta á sérmerktum ostum þar sem fjallað er um að auka þann innflutning og, að sjálfsögðu, að hætta þá ofurtolllagningu á þá osta sem ekki eru framleiddir á Íslandi. Þetta teljum við til mikilla bóta og munum greiða atkvæði með þeirri tillögu. Ég vek athygli á nefndaráliti meiri hlutans þar sem stendur, með leyfi forseta: 
             „Meiri hlutinn hefur sammælst um það við ráðherra að hraða innleiðingu á auknum kvótum vegna innflutnings á sérostum …“ Ég trúi því og treysti að hæstv. landbúnaðarráðherra klári það áður en hann fer úr þeim stóli.

Herra forseti. Við erum komin í atkvæðagreiðslu í 3. umr. um búvörusamninga. Ég vil segja og vísa í skýrslu er nýlega var birt á vefnum og gerð er af greiningardeild Arion banka þar sem rækilega er tekið fram hve mikil framleiðniaukning hefur verið á undanförnum árum í íslenskum landbúnaði, hver verðmætaaukning hefur verið og hvernig landbúnaðurinn hefur sótt fram til aukinnar hagræðingar. Það er á þeim grunni sem við samþykkjum þessa búvörusamninga í dag. Við viljum sækja enn lengra fram á þeim sviðum, því að landbúnaðurinn þarf á því að halda. Kerfið er ekki fullkomið. Kerfi eru í þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við utanumhald um bændur, um matvælaframleiðslu. Við getum endalaust rætt um þau, endalaust deilt um þau og verið ósammála um þau en í dag ætlum við að ganga áfram. Við höfum undirbúið öflugan farveg fyrir það að skapa meiri sátt um íslenskan landbúnað. Því hvet ég til góðrar samstöðu um þá afgreiðslu sem við tökum nú á hér.

Virðulegi forseti. Við í Bjartri framtíð lögðum fram frávísunartillögu á málið í heild sinni og röktum í 13 liðum af hverju málið væri ótækt. Það er auðvitað fyrst og fremst af því að lítið sem ekkert samráð var haft við lykilaðila um þetta stóra mál, búvörusamninga. Það var ekki haft samráð við neytendur, eitthvert samráð við suma bændur í forustu en ekkert samráð við verslunina o.s.frv. Þessir samningar eru samningar um óbreytt ástand. Þetta eru samningar fyrir gamla Ísland. Þetta eru samningar sem hækka tolla á osta. Þetta eru samningar þar sem verðsamráð verður enn þá við lýði í mjólkuriðnaði. Þetta eru samningar þar sem gömlu flokkarnir ríghalda í aðferðir sínar við að stjórna. Það er ólíðandi og við getum ekki stutt þessa samninga, 

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um búvörusamninginn. Við vinstri græn teljum mjög brýnt að skapa landbúnaði í landinu framtíðarsýn og að starfsöryggi sé tryggt til lengri tíma, að fyrirsjáanleiki sé í þeirri atvinnugrein jafnt sem öðrum. Við teljum að það hafi ekki verið góð vinnubrögð varðandi þennan búvörusamning sem liggur fyrir og aðkoma fárra að þeirri vinnu í upphafi. Atvinnuveganefnd hefur reynt að gera bragarbót þar á og við vinstri græn höfum lagt því máli lið og reynt að laga þennan samning eins og við höfum getað í nefndinni. En það er ekki nóg. Ég tel gott að það sé skýrt endurskoðunarákvæði eftir þrjú ár þar sem hægt er að greiða aftur atkvæði um samninginn og tíminn sé notaður vel til þess að skoða þá annmarka sem eru á samningnum gagnvart mörgum greinum, eins og sauðfjárbændum og fleirum þar sem óánægja hefur komið upp. Við vinstri græn leggjum fram breytingartillögu um dýravelferð 

Virðulegi forseti. Í upphafi þessa máls lýsti ég efasemdum mínum um búvörusamning eins og hann lá fyrir.  Það sem gerir að verkum að ég treysti mér til að greiða atkvæði með þessu að sinni er að hér verður hugað að þriggja ára tímabili. Þar verður hugað að athugun, gerð athugun á hag landbúnaðarins í heild sinni. En mér væri skapi næst að bæta við einni breytingartillögu sem gengi út á að hvert það lögbýli sem heldur bílakirkjugarð heima hjá sér verði svipt beingreiðslum, ekki nema af umhverfisástæðum. En ég læt það væntanlegri endurskoðun eftir að vinna það mál. 
             Virðulegi forseti. Ég lýk máli mínu með þessum orðum. 
            

Virðulegi forseti. Mér er skapi næst að taka undir breytingartillögu hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar um bílakirkjugarða. Það er sumt til bóta sem hefur verið gert varðandi þennan búvörusamning í meðförum hv. atvinnuveganefndar. En það er alveg rétt að þetta er mjög umdeildur samningur. Það er margt sem má betur fara. Ég held að við þurfum að fara að temja okkur betri vinnubrögð þegar við erum að vinna til langtíma eins og búvörusamningarnir gera. Við píratar munum í ljósi þess að ekki var nógu mikið samráð haft við alla mögulega aðila sem komu að búnaðarvörumsamningnum sitja hjá, nema í þeim tilfellum þar sem augljóst er að verið er að bæta um betur, þá sér í lagi með tilliti til dýravelferðar. Svo mundi ég vilja sjá þessa breytingartillögu um bílakirkjugarða frá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni. Ég held að það yrði sannarlega bragarbót 

Hæstv. forseti. Hér er tillaga mín um að mjólkuriðnaðurinn skuli falla undir samkeppnislög eins og aðrar atvinnugreinar í landinu og nokkrar aðrar búgreinar, eins og sauðfjárrækt og litlu mjólkurstöðvarnar, Mjólka, Arna og Kú. En hér er hins vegar komið til móts við sjónarmið sem fram komu við fyrri umræður, sérstaklega hjá nokkrum sjálfstæðismönnum, um að þetta taki ekki gildi strax. Þess vegna er sett hér inn bráðabirgðaákvæði að undanþágan skuli afnumin frá og með 1. janúar 2020. Það eiginlega beinlínis gert til þess að sjálfstæðismenn geti þá loksins fylkt sér bak við þessa tillögu, vegna þess að aðalröksemd sjálfstæðismanna hingað til hefur verið sú að ekki sé hægt að gera þetta um leið og lagagreinin er samþykkt. En hér er sólarlagsákvæði. Gjörið svo vel, sjálfstæðismenn, sýnið hvað þið viljið í frjálsum viðskiptum og hvaða grundvöll menn vilja skapa  
            

Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að sjá þessa atkvæðagreiðslu og heyra ítrekaðar yfirlýsingar sjálfstæðismanna um að andstaða við að undanþága mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum sé vegna praktískra ástæðna. Það er engin innstæða fyrir þeim yfirlýsingum. Núna þegar mönnum er boðið upp á þriggja ára aðlögunartíma, sem er fullnægur fyrir greinina til þess að grípa til fullnægjandi aðgerða, ætla menn samt að greiða atkvæði gegn því. Það er dapurlegt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli ekki heldur treysta sér til að styðja þessa hófsömu tillögu. Við hljótum að ætlast til þess að um þessa atvinnugrein gildi hömlur á því að hægt sé að beita litla samkeppnisaðila ofbeldi. Það hefur ítrekað verið gert hingað til. Nú sjáum við að það er beinlínis stefna stjórnarmeirihlutans að girða ekki fyrir það. Það er áhyggjuefni. Það er dapurlegt að sjá að frjálsræðistaugin skuli ekki liggja dýpra hér í þessum sal.

Heyr, heyr.

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu um svokallaða upphækkun á tollverðsgengi í svokallaðri SDR-mynd. Hún er líka í boði stjórnarmeirihlutans, sem ætlaði sér í byrjun að hækka þetta viðmiðunarverð um 150%, en sá að sér og býður upp á 75% hækkun. Hér er útfærsla á því hvernig það á að gera miðað við 1. mars næstkomandi og ár hvert, að hreyfa það miðað við gengisvísitölu. Þetta ákvæði með 75% hækkun tekur stóran hluta út af þeim ávinningi sem neytendur eiga að fá með því að fella niður tollana af sérmerktum ostum, eins og kemur hér fram á eftir og við munum styðja. Það er rétt að stjórnarmeirihlutinn hafi það í huga. Og næst þegar neytendur kaupa þessa sérmerktu osta er lækkunin ekki eins mikil og hún hefði átt að vera þegar ríkið sleppir takinu á tollinum, vegna hækkunar á viðmiðunarverðinu. Gjörið svo vel, góðir Íslendingar. Þetta er í boði sjálfstæðismanna og framsóknarmanna.

Heyr, heyr.

Heyr, heyr.

Virðulegur forseti. Hér leggjum við vinstri græn fram tillögu sem hljóðar svo, 1. mgr.: „Við vörslusviptingu skv. 1. mgr. er Matvælastofnun skylt að fella niður allar opinberar stuðningsgreiðslur samkvæmt ákvæðum búvörulaga, nr. 99/1993, og búnaðarlaga, nr. 70/1998.“ Við göngum þarna alla leið og teljum ekki eðlilegt að neinar opinberar stuðningsgreiðslur í nokkru formi fari til þeirra sem brjóta lög um dýravelferð og eru búnir að fá ítrekaðar aðvaranir fyrir alvarleg brot. Þetta eigi ekki bara við um það skepnuhald sem fellur undir beingreiðslur heldur líka um þær skepnur sem eru á viðkomandi búi og brotið er á samkvæmt lögum um dýravelferð. Við eigum að ganga alla leið gagnvart því þegar skynlausar skepnur eiga í hlut. Meiri hlutinn kemur með tillögu hér á eftir sem gengur ekki eins langt og tillaga okkar, þ.e. að þetta eigi við um allar skepnur hvort sem þær falla undir beingreiðslur eða ekki. Ég hvet þingheim til að standa með varnarlausum dýrum í þessu landi  
            

Forseti. Ef ég á að nefna eitthvað eitt sem ég hef tekið eftir sem er gegnumgangandi í íslenskri stjórnsýslu er það óskýrleiki og að ekki séu almennileg viðurlög við því þegar einhverjir gerast brotlegir, sér í lagi þegar það heyrir undir ríkið. Auðvitað er það þannig að búvörusamningar eru einhver mestu ríkisafskipti sem til eru í samfélagi okkar. En mér finnst dapurlegt að sjá að ekki eigi að samþykkja þessa tillögu því að það er þá á okkar ábyrgð ef dýraníð fær að viðgangast á ríkisstyrkjum.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi að þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið vakin varðandi dýraníð. Ég tel að meiri hlutinn bregðist hárrétt við þeim athugasemdum sem komu fram. Sú tillaga sem var lögð fram áðan gengur að mínu mati of langt vegna nokkurra atriða. Í fyrsta lagi er það þannig að greiðslur til bænda geta verið grundvöllur til þess að bæta og laga til hjá sér til að koma í veg fyrir frekari slys eða dýraníð eða eitthvað slíkt. Í öðru lagi getum við ekki horft fram hjá því að það eru margar ástæður fyrir því að svona vondir atburðir, sem við köllum kannski dýraníð, vanhirðu eða eitthvað slíkt, gerast á búum. Það geta einfaldlega verið veikindi. Það geta verið veikindi ábúenda, það eru svo margir hlutir sem geta orsakað þetta. Við hljótum að vilja gefa þessu fólki sem á það alla vega skilið séns á að koma undir sig fótunum aftur og halda áfram búskap. Það er of hart að taka allar greiðslur af. En að taka greiðslur af þeim dýrum t.d. sem farið er illa með er hárrétt að gera. Það á ekki að leyfast neinum að fara illa með dýr. En ef við ætlum að taka t.d. jarðræktargreiðslur, greiðslur sem koma fyrir aðra gripi, annan búfénað, þá er gengið allt of langt. Þá er verið að segja að við ætlum bara að kippa öllu undan þessu fólki, í staðinn fyrir vítur, ávíta 

Hæstv. forseti. Hér kemur tillaga frá meiri hlutanum sem gengur ekki eins langt og tillaga sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir flutti hér áðan sem var mjög svipuð tillaga og ég flutti við 2. umr., bara breyting á lögum um velferð dýra. Þarna er gengið styttra. Það hefði verið betra að samþykkja hina tillöguna að mínu mati og hún var nálægt því að fá samþykki hér á Alþingi. Ég vek athygli á því að sú tillaga var felld með einu atkvæði. 20 atkvæði gegn 19. Fjórir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sátu hjá.  Þannig er staðan nú. Hins vegar vil ég líka vekja athygli á því að við atkvæðagreiðslu um þennan stóra og mikla samning eru ekki nema 20–24 þingmenn stjórnarflokkanna sem samþykkja þetta. Það er ekki meiri hluti Alþingismanna sem stendur á bak við 

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu um að fella niður stuðning við dýraeigendur sem verða uppvísir að alvarlegum brotum. Við boðuðum það milli umræðna að við mundum flytja þessa breytingartillögu við 3. umr. því að það er vandaverk að setja lögin þannig að þau virki og að setja þetta íþyngjandi ákvæði á réttum stað. Hvort sem hún gengur lengra eða styttra þá er þetta skýlaus heimild til Matvælastofnunar, í samhengi við önnur úrræði sem stofnunin hefur, að beita þessu úrræði til að knýja fram úrbætur. Ég hvet þingheim til að samþykkja tillöguna.

Hæstv. forseti. Manni líður svolítið eins og maður sé að koma hingað upp til að bera af sér sakir. En ég vil minna á að í landinu eru í gildi í dag lög um velferð dýra þar sem kemur m.a. fram að leiki grunur á að um sé að ræða alvarlegt brot gegn lögunum eða reglugerðum sem eru settar með stoð í þeim getur lögregla fyrirvaralaust tekið dýr úr vörslum eiganda eða umráðamanns samkvæmt ákvörðun Matvælastofnunar. Mér finnst alltaf vera númer eitt, tvö og þrjú í þeim málum þar sem velferð dýra er í húfi að fjarlægja dýrin úr umönnun þeirra aðila. Svo er tillagan sem hér er borin fram, eins og hefur komið fram í atkvæðaskýringu hv. þm. Haralds Benediktssonar, að sjálfsögðu í samræmi við þau lög sem fyrir eru og er skýlaus heimild sem Matvælastofnun getur haft styrk af ef svo ber undir. En við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því sem stendur í dýravelferðarlögum, sem við erum ekki að finna upp hérna í dag eða í þessari umræðu, og hefur verið til staðar í fjölda ára. Það getur verið um minni brot að ræða sem hægt er að leysa úr bara með því að benda fólki á það.

Herra forseti. Það er ekki íþyngjandi að fara vel með skepnur. Það er ekki íþyngjandi, það er sjálfsagður hlutur. Við getum alveg, þingið, gengið alla leið. Við þekkjum að það er langur aðdragandi að því að gengið sé það langt að svipta menn beingreiðslum eða öðrum styrkjum, ákveða sektargreiðslur og annað því um líkt. Matvælastofnun þarf að hafa skýr skilaboð frá Alþingi um að dýraníð eigi ekki að líðast og það eigi að fara fyrst eftir þeim ferlum sem eru í gildi varðandi lög um dýravelferð og Matvælastofnun vinnur eftir, en af hverju í ósköpunum ætti eitthvert bú að halda áfram að fá stuðningsgreiðslur frá ríkinu ef brotið er gegn dýravelferð á hluta bústofnsins? Hvaða skynsemi er í því? Þetta er eitthvað sem kemur óorði á bændur. Bændur vilja ekki heilt yfir að lög um velferð dýra séu brotin. Við á Alþingi 

Virðulegur forseti. Í gegnum alla þessa vinnu atvinnuveganefndar hefur þetta verið einn af þeim punktum sem við í minni hlutanum höfum talað mest um. Þetta var eitt af þeim atriðum í þrettán liðum sem við í Bjartri framtíð höfðum í frávísunartillögu okkar. Þar er einmitt rakið hvernig atvinnuveganefnd tók þetta viðurlag út árið 2012 úr lögum um velferð dýra til þess að setja það inn í búvörusamningum. Hér er ekki gengið nógu langt. Ég skil ekki af hverju. Ég hef ekki ímyndunarafl í að ná utan um af hverju fólk vill hafa einhvern varnagla á því að ekki megi refsa þeim eða taka af þeim styrki sem fara ekki vel með skepnur. Ég næ bara ekki utan um það. Ég skil ekki hvernig Alþingi Íslendinga getur ekki haft þetta á hreinu. Við munum greiða atkvæði með tillögu meiri hlutans en hún gengur allt of skammt. 
            

Hæstv. forseti. Við umræðu um þetta mál og afgreiðslu og atkvæðagreiðslu um það eftir 2. umr. var birt mynd af nokkrum þingmönnum úr þessum sal og þeir voru úthrópaðir sem dýraníðingar fyrir að styðja ekki tillögu sem þá kom fram. Nú þykir mér rétt að það komi fram hverjir það eru sem styðja tillögu sem kemur í veg fyrir dýraníð á bújörðum landsins. - Ég tek eftir því að mönnum þykir þetta skemmtilegt og það er gott. Ég vona að það sé til vitnis um að þeir séu ánægðir með þetta og muni greiða atkvæði með þessu. En ég ætlast náttúrlega til þess, í fjölmiðlaumræðunni á Íslandi, að það komi mynd af mér núna í sama fjölmiðli þar sem það er útskýrt að ég sé ekki dýraníðingur og félagar mínir ekki heldur. Ég segi já, herra forseti.

Virðulegi forseti. Í umræðunni um þetta mál og þennan þátt málsins finnst mér hafa komið í ljós mikill vandi í nálgun stjórnarliða á stöðu landbúnaðarins í íslensku samfélagi. Það er rosalega mikilvægt að það sé tiltrú og traust í garð þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Það er ekki verið að gera neinum greiða með því að draga úr möguleikum hins opinbera til að hafa agavald á þeim sem fara illa með skepnur. Hér er verið að reyna að finna leiðir til þess að gera viðurlög við misnotkun á dýrum eins lítil og mögulegt er. Ég segi með hálfum hug já við þessu því að mér þykir satt að segja alls ekki nógu langt gengið og miklu eðlilegra að hafa víðtækar heimildir til að taka opinberan stuðning af þeim sem misfara með dýr. 

Virðulegi forseti. Ég segi já eins og ég skýrði hér áðan. Það hefði kannski verið betra fyrir hv. þm. Þorstein Sæmundsson að hringja bara í DV ef hann vantaði þennan fjölmiðlasirkus.  
            

Hv. þingmaður segir?

Ég er búin að segja já.

Forseti biðst velvirðingar, það hafði farið fram hjá forseta þannig að hann vildi vera viss.

Virðulegur forseti. Ég þakka góð orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem sýnir mér alltaf jafn mikla væntumþykju. Mig langar nú bara að leiðrétta hér aðeins að vitanlega er það alrangt sem fram kom hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að verið sé að draga úr möguleikum hins opinbera. Það er einmitt verið að auka möguleika hins opinbera með þessari tillögu til að taka á þeim sem fara mögulega ekki vel með dýr og skepnur, stunda svo sem dýraníð, eins og við höfum verið að tala um hér. Það er hins vegar alveg sanngjarnt að hér komi menn upp og sé býsna heitt í hamsi eftir þá umræðu sem var síðast þegar við ræddum þessi mál þar sem menn voru einmitt úthrópaðir dýraníðingar fyrir að vilja ekki samþykkja þá tillögu sem þá var lögð fram. Það góða er að sú tillaga hreyfði við þessu máli. Ég er þakklátur fyrir það. Upp úr stendur að við erum komin með góða tillögu sem styrkja mun Matvælastofnun og bæta við þau fjölbreyttu úrræði sem sú stofnun hefur í dag til að taka á þessum hlutum. Ég segi já.

Virðulegu forseti. Ég vek athygli á því að við erum að reyna að vanda lagasetningu. Við erum að setja ákvæði við 37. gr. laga um velferð dýra. Við erum að reyna að gæta þess að þar komi það á réttan stað þannig að það verði virkt úrræði. Ég frábið mér þær fullyrðingar sem hér hafa komið fram, að við séum að gefa einhvern afslátt. Matvælastofnun hefur víðtæk úrræði, mjög sterk úrræði. Hún getur gert allar tekjur dýraeigenda upptækar með athöfnum sínum frá því hvort við horfum til einnar búgreinar eða fleiri. Veruleikinn er því miður sá að þar sem þessi vandamál koma upp er ekki bara ein tegund af dýrum undir í þeim efnum. Það er yfirleitt allt búið. Því miður. En þarna viljum við ganga skýrt til verka. Ég þakka góðan stuðning sem tillagan fær.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega með ólíkindum að þurfa að koma upp í pontu Alþingis og frábiðja sér þann málflutning að maður sé dýraníðingur. Hérna eru tvær tillögur. Önnur segir að Matvælastofnun sé skylt að fella niður allan opinberan stuðning. Hin segir að Matvælastofnun sé heimilt að fella niður opinberan stuðning. Ég er búfræðingur frá Bændaskólanum á Hvanneyri en ég er enginn sérfræðingur hjá Matvælastofnun og hef að mínu viti ekki menntun einu sinni til að starfa þar þótt auglýst væri starf þar, þannig að ég ætla að láta þá um að ákveða hvenær heimildin er notuð til þess að fella niður stuðninginn. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég segi já við þessari tillögu vegna þess að hún er skömminni skárri en ekki neitt. En ég minni á að í tengslum við frumvarp um breytingu á lögum um velferð dýra óskaði atvinnuveganefnd eftir því við ráðuneytið að það kæmi með skýrt ákvæði um dýraníð við gerð búvörusamninga. Það var ekki gert. Þess vegna tekur nefndin þetta upp hér. Tillaga sem ég flutti við 2. umr. um breytingu á lögum um velferð dýra átti að vera þar. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir flutti hér tillögu áðan um að það væri skylt. Það er mikill munur á skylt eða heimilt. En hér er gengið aðeins styttra. Skömminni skárra, eins og ég segi. Ég vil bara minna á að við höfum séð fréttir í sjónvarpi af vanhöldum dýra í ákveðnum hreppi hér á landi. Það var með stuðningi ríkisins. Það þarf enginn að segja mér 

Herra forseti. Hér koma þingmenn upp og tala eins og það hafi bara verið sjálfgefið að þessi tillaga yrði til afgreiðslu núna. Það er langt í frá. Ég sit í atvinnuveganefnd og það stóð ekki til að opna búvörulögin til að koma svona tillögu inn fyrr en breytingartillaga frá mér og fleirum kom um sama efni. Þannig var það. Hún hefur kannski líka haft áhrif, umfjöllunin eins og í DV í þessu máli, til að menn hröktust til að standa með þessu eins og er verið að afgreiða það núna. Hér er ekki nógu langt gengið. En vitaskuld munum við vinstri græn greiða atkvæði með þessari tillögu. En við skiljum ekki þá meinbægni í þingmönnum að geta ekki gengið alla leið. Skal og heimilt, þar er mikill munur á. Auðvitað er það að undangenginni aðvörun og löngu ferli að menn grípa til slíkra aðgerða. Við erum líka að tala um allan bústofninn, ekki bara skepnur sem falla undir opinberan stuðning, svo þetta komist nú alveg til skila. Menn eiga ekki 

Þingmaðurinn segir?

Já.

Virðulegur forseti. Hér er gengið skemur en í tillögunni sem var felld áðan. Hér er m.a. verið að heimila að halda áfram stuðningi við sum dýr þó svo að sýnt sé fram á dýraníð gagnvart öðrum dýrum á sama búi. Mér finnst þetta óskiljanlegt. Dýraníð er eitthvað sem á ekki að líðast. Auðvitað eigum við að hafa sterkar heimildir og stofnanir að hafa skyldu til að nýta sterkar heimildir til að koma í veg fyrir dýraníð. Dýraníð er ekki eitthvað sem bara gerist og er síðan brugðist við eftir á svona óvart eins og við hverjum öðrum sjúkdómi. Dýraníð er hægt að koma í veg fyrir með því að þeir sem haldi dýr séu meðvitaðir um að gera það vel. Það er með ákveðinni sorg í hjarta að ég segi já við þessari tillögu. Hún er mikil bót frá því sem nú er en mikið hefði verið betra og betra afspurnar fyrir þingið hefðum við samþykkt tillöguna sem var felld hérna áðan.

Hæstv. forseti. Hér flyt ég tillögu sem er um að reyna að skapa meiri sátt um gerð búvörusamninga. Landbúnaðarráðherra leggi fyrir Alþingi þingsályktunartillögu með samningsmarkmiðum ríkisins sem eru rædd við fyrri umr., málið gangi til nefndar milli umræðna, komi svo til síðari umr. til samþykktar eða synjunar eins og gengur og gerist og Alþingi komi þar með að gerð búvörusamnings áður en ráðherrar og Bændasamtökin setjast niður. Þetta er tvímælalaust til bóta að mínu mati. Ég trúi ekki því sem ég sé hér að meiri hlutinn, sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, greiði atkvæði gegn þessari tillögu sem sett er fram á þann hátt sem ég var að lýsa. Það er mín bjargfasta trú að samþykkt þessarar tillögu mundi auðvelda vinnu Alþingis við gerð búvörusamninga, hvort sem það verður eftir tvö eða þrjú ár eða tíu ár eins og sumir framsóknarmenn halda fram en sjálfstæðismenn reyna  Virðulegi forseti. Ég skora á stjórnarliða að endurskoða afstöðu sína. Sjálfstæðismönnum fer það illa að vera svona rauðir.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp til að þakka alþingismönnum, að sjálfsögðu bæði í meiri og minni hluta í atvinnuveganefnd, fyrir þeirra störf. Ég vil líka þakka þinginu fyrir hvernig þetta mál hefur gengið fyrir sig. Mig langar líka að nefna Bændasamtökin, viðsemjendur ríkisins í þessu tilfelli, og ráðuneytisstarfsfólkið sem að þessu kom, ég þakka þeim fyrir þeirra störf. Nú tekur við að vinna úr þeim samningi sem verið er að samþykkja hér. Það er ýmsu beint til ráðherra sem þarf að hrinda í framkvæmd. Við munum að sjálfsögðu reyna að hrinda eins miklu af því, helst öllu, í framkvæmd áður en verður kosið í lok október þannig að þetta komist nú allt á skrið fyrir kosningar.

Hæstv. forseti. Við lokaafgreiðslu þessa máls munum við þingmenn jafnaðarmanna sitja hjá við frumvarpið í heild sinni. Við höfum flutt breytingartillögur sem við töldum vera til bóta fyrir málið sem hafa verið felldar. Það hefur eitthvað breyst í meðförum nefndarinnar en allt of lítið. Enn þá horfumst við í augu við það að Alþingi stendur frammi fyrir gjörðum hlut og getur engu breytt eins og ég mundi gjarnan vilja gera núna, eins og vegna nýjustu upplýsinga varðandi sauðfjárrækt, þ.e. um hrun á erlendum mörkuðum og slæma stöðu vegna gengisstyrkingar. Ég hefði viljað koma til móts við sauðfjárbændur í þessum samningi með tilliti til þessa. En ég get ekki annað en sagt í lokin að ég óska bændum góðs gengis og þakka þeim fyrir frábæra framleiðslu á góðum og heilnæmum vörum, frábærum landbúnaðarvörum. Ég óttast hins vegar að þessi samningur sé ekki góður fyrir 

Virðulegur forseti. Okkur í Bjartri framtíð þykir afskaplega vænt um íslenskan landbúnað. Það er mjög mikilvægt að um hann ríki sátt. Hér er verið að leggja fram búvörusamninga sem eru gerðir án samráðs við mjög mikilvæga aðila, aðila í umhverfismálum, neytendur o.s.frv. Hér er ekki tekið tillit til samkeppnissjónarmiða og það er ekkert í þessari vinnu sem er líklegt til að leiða til aukinnar sáttar um íslenskan landbúnað. Það er miður. Hér er verið að samþykkja samning sem breytir miklu, sem er ekki endilega til góðs. Það er sagt: Gerum það en bara til þriggja ára þannig að það sé aftur hægt að hefja ferlið og kannski með betra samráði. Tökum samráðið eftir á en samþykkjum þetta fyrst. Ég hef sagt það áður: Þrjú slæm ár er skárra en tíu ár. En þrjú slæm ár eru slæm ár og það er ekki nokkur leið að styðja samning sem býður upp á þetta. Við segjum nei.

Herra forseti. Við lokaatkvæðagreiðslu um þetta stóra mál er mér efst í huga þakklæti til samnefndarmanna í hv. atvinnuveganefnd fyrir gott samstarf og fyrir góðar umræður í þinginu. Við tókum þetta mál í góðri samvinnu í nefndinni, unnum málefnalega að framgangi þess, gerðum á því mjög margar og ítarlegar breytingar sem ég held að verði málinu til heilla þegar til lengdar lætur. Ég er nokkurn veginn sannfærður um að ef við værum ekki svona nálægt kosningum og hefðum haft aðeins meiri tíma hefðum við náð að mynda miklu breiðari sátt um þetta stóra mál en er kannski raunin hér við lokaafgreiðslu.

Herra forseti. Við vinstri græn greiðum ekki atkvæði við lokaafgreiðslu á búvörusamningi. Við munum sitja hjá og teljum að núverandi stjórnvöld eigi að bera ábyrgð á samningnum. Hefðum við haft eitthvað um það að segja hefði undirbúningur hans verið með allt öðrum hætti, það hefði verið reynt að ná miklu breiðari sátt og vinna með þeim greinum sem í hlut eiga til að ná fram sem öflugastri niðurstöðu fyrir íslenskan landbúnað. Við vinstri græn viljum að íslenskur landbúnaður vaxi og dafni hér innan lands og teljum að það sé til hagsbóta fyrir neytendur landsins að hafa framleiðslu sem næst neytendum. Það er líka umhverfisvænt og við höfum lagt fram breytingu á samningnum núna þar sem umhverfisáhrif verða mæld og skoðuð ásamt mörgu fleiru í þeirri endurskoðun sem fer fram næstu þrjú árin. Við teljum að unnið hafi verið ágætlega í atvinnuveganefnd að því að reyna að bæta þetta. En það varð ekki lengra komist. Við höfum stutt tillögur 

Virðulegi forseti. Það eru þrjú ár síðan þingflokkur Bjartrar framtíðar kom í þessum sal með fyrirspurnir og hvatningu, fyrst fyrir þremur árum, til þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um það hvernig við ættum að standa að þeim búvörusamningum sem þá voru í burðarliðnum. Við sögðum, fyrir þremur árum, að við skyldum gera þetta almennilega, við skyldum koma á samráði. Á það var ekki hlustað en samt var eins og það rynni upp ljós fyrir meiri hlutanum í atvinnuveganefnd og þau reyndu eins og þau gátu á síðustu metrunum að bæta um og sögðu: Við skulum skoða þetta eftir þrjú ár og þá skulum við fara að gera hitt og þetta. Þau settu það upp í falleg orð í nefndaráliti hjá sér. Það er ekkert garantí fyrir að það verði gert. Hér erum við að greiða atkvæði um samninga til tíu ára um óbreytt ástand og það er óþolandi. Það er vont fyrir bændur. Þetta er ekki góður samningur fyrir bændur og mér þykir ömurlega leiðinlegt að Sjálfstæðisflokkur 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað enn þá margt í þessum samningi sem eftir á að útfæra betur, m.a. þau verkefni sem beint var til Byggðastofnunar. Ég kem aðallega hingað upp til að hvetja til þess að sú vinna verði hafin hið fyrsta þannig að tillögur Byggðastofnunar vegna brothættari svæða komi fram og þeir bændur sem þar búa og stunda landbúnað í dag lifi ekki í óvissu um framhaldið í sínum búskap.

Virðulegi forseti. Þessi atkvæðagreiðsla rennir stoðum undir búvörusamninga sem gerðir hafa verið til tíu ára. Í þeim samningum er engin tilraun gerð til að vinda ofan af hinu ríkisrekna landbúnaðarkerfi. Engin tilraun. Það er gert ráð fyrir 14 milljarða króna beingreiðslum á ári, styrkjum með beinum hætti, og ætli þeir fari ekki hátt í það styrkirnir sem settir eru fram með tollmúrum. Í þessu ljósi og í ljósi þess að nægur tími er til að endurskoða þetta kerfi frá grunni og miðað við þann hljómgrunn sem mér hefur þótt vera í þingsal fyrir slíkri endurskoðun get ég ekki annað en greitt atkvæði gegn þessum breytingum á lögunum í heild sinni.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um mikilvægan tollasamning. Hann hófst í minni tíð í utanríkisráðuneytinu. Hann er umdeildur. Því miður hefur komið í ljós að frá miðju ári 2013 hefur nánast ekkert samráð verið haft við bændur. Ég held eigi að síður að þessi samningur skapi mikil sóknarfæri, bæði fyrir neytendur sem munu eiga völ á vöru á lægra verði en áður og sömuleiðis, ef rétt er á haldið, að hann geti líka skapað mikil sóknarfæri fyrir landbúnað, ekki síst í þeirri stöðu sem nú er komin upp á markaði fyrir sauðfjárafurðir. Með þessum samningi er möguleiki á því að koma meiru af þeim á framfæri á markað innan Evrópu en áður og í ýmsum öðrum greinum tel ég líka að þarna sé um framfarir að ræða fyrir bændur. Ég tel því að hér sé í reynd vinningsstaða bæði fyrir neytendur og landbúnaðinn. Ég harma þó að 

Virðulegur forseti. Ég vil núna þegar komið er að lokum þessarar umræðu fyrst og síðast nota tækifærið til að þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir góða vinnu við þennan mikilvæga og stóra samning. Umræðan var löng og á köflum nokkuð ströng en okkur tókst að skila þessu í hús þannig að allir voru sammála um að leggja til að þessi samningur yrði staðfestur að undanskildum fulltrúa Vinstri grænna sem skilaði séráliti. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé á ferðinni góður samningur, feli í sér tækifæri fyrir landbúnaðinn og fyrir neytendur. Ég segi líkt og sumir aðrir hafa sagt í umræðunni á undan, ég held að íslenskur landbúnaður sé löngu tilbúinn að taka þátt í samkeppninni. Það er okkar sem sitjum í þessum sal að treysta honum og okkur sjálfum til þess.

Hæstv. forseti. Minni hlutinn í atvinnuveganefnd leggur til að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar sem láti fara fram heildstæða greiningarvinnu á áhrifum samningsins, en slík greiningarvinna liggur ekki fyrir, og að því loknu verði tekin upplýst afstaða til þess hvort hafna beri samningnum eða samþykkja hann með tilliti til heildarhagsmuna íslensks samfélags. Við vinstri græn munum því greiða atkvæði með málsmeðferðartillögunni. Það má eiginlega segja að njóti hún ekki stuðnings segi sig sjálft að við munum greiða atkvæði gegn því að þingsályktunartillagan verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð erum þess fullviss að íslenskur landbúnaður geti staðist samkeppni við innfluttar matvörur og sömuleiðis við erlendar matvörur á erlendum mörkuðum. Þess vegna er mikilvægt að opna fyrir meiri innflutning og útflutning íslenskra landbúnaðarvara hreinlega til þess að gefa íslenskum landbúnaði tækifæri. Við eigum að treysta íslenskum landbúnaði til þess. Hér er verið að stíga skref en ég vek athygli á því að þetta er pínulítið skref vegna þess að meiri hlutinn af þeim erlendu matvælum sem verið er að leyfa innflutning á er nú þegar fluttur inn á undanþágum vegna skorts á þeim á íslenskum markaði. Hér er verið að taka pínulítið skref. Í búvörusamningnum sem var samþykktur rétt áðan voru hækkaðar álögur á innflutta osta sem draga úr jákvæðum áhrifum á íslenskum neytendamarkaði 

Virðulegi forseti. Það góða við þennan samning er að hann skapar sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað, möguleika til að auka framleiðslu og selja á erlenda markaði. Það er mjög mikilvægt að menn nálgist landbúnaðinn sem alvörugrein sem geti sótt fram. Það er það góða. Vandinn við innleiðinguna hér er hins vegar sá að hætta er á því að neytendur njóti ekki til fulls þess ávinnings sem gert er ráð fyrir að milliríkjasamningar hafi í för með sér. Ísland hefur skrifað undir samningsskuldbindingar um að markmiðið með milliríkjasamningum um frelsi í viðskiptum með landbúnaðarafurðir sé að auka samkeppni í gæðum og verði. Aðferðafræðin sem stjórnarmeirihlutinn heldur fast í við úthlutun innflutningskvóta, sem er að bjóða þá upp, kemur hins vegar bæði í veg fyrir gæðaaðhald og verðaðhald vegna þess að hin innflutta vara verður of dýr og of léleg vara er flutt inn. Það er mjög mikilvægt að breyta þessu kerfi. Engu að síður styð ég þennan samning og hann er vissulega mikið skref í rétta átt.

Virðulegi forseti. Evrópusambandið er tollabandalag og harðdrægt í viðskiptasamningum. Það er vel að við skyldum ná samningum við það. Þetta er umtalsvert mikil aukning. Í heildina held ég að þetta fari úr 700 tonnum í 3.800 tonn. Það er rétt sem hér hefur komið fram, það skiptir miklu máli hvernig þetta er framkvæmt og uppboðsleiðin hefur ekki verið vænleg. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að mikil tækifæri eru í fríverslun í nánustu framtíð. Útganga Breta úr tollabandalaginu mun kalla á aukna fríverslun víða um heiminn sem við getum auðveldlega tekið þátt í, ég tala nú ekki um ef Bretar verða aðilar að EFTA. Sömuleiðis sjáum við að það er enn umræða um TTIP og ýmislegt annað. Þetta er nokkuð sem við þurfum að búa okkur undir. Við eigum heilnæman og góðan íslenskan landbúnað sem getur svo sannarlega staðist öllum öðrum landbúnaði snúning þegar kemur að gæðum og þannig eigum við að nálgast málið. Ég greiði atkvæði með þessum fríverslunarsamningi.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur viljum við vinstri græn að þessi samningur fari aftur til ríkisstjórnarinnar og að áhrif hans á landbúnað í landinu verði greind sem og á margt fleira sem liggur þar undir. Það er mjög mikilvægt því að þarna er verið að tala um gífurlega magnaukningu í hvítu kjöti og annarri landbúnaðarvöru sem við getum vissulega framleitt innan lands. Þetta varðar líka umhverfismál, neytendasjónarmið, vinnumarkaðsmál og svo mætti lengi áfram telja því að þetta hefur allt áhrif á hvernig og hvað við getum framleitt hér sjálf og hvað við ætlum að flytja inn í landið af landbúnaðarafurðum sem uppfylla ekki sömu gæðakröfu og við gerum til íslensks landbúnaðar. Við vitum ekkert hvaðan þær kjúklingabringur sem eru fluttar hingað inn koma, við hvaða skilyrði þær hafa verið framleiddar og hvort dýravelferðarlög hafi 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði með tillögunni og á móti frávísunartillögunni. Tollar eru að mínu mati þess eðlis að sönnunarbyrðin er á þeim sem vilja halda þeim uppi. Ég tel tolla mjög vonda tegund af skattheimtu, ef svo mætti að orði komast, og er almennt á móti þeim og þykja þeir ekki réttmætir nema það séu mjög skýrar ástæður fyrir þeim og búið að sýna fram á að þær ástæður séu réttmætar. Þótt alltaf sé hægt að velta fyrir sér hvort eitthvað eitt eða annað geti gerst við það að fella niður tolla er ég þeirrar skoðunar að við eigum að fella niður tolla þegar ekkert er því til fyrirstöðu. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að samþykkja þetta mál og af þeim ástæðum greiði ég atkvæði með því og vona að á endanum losnum við við alla tolla alls staðar í heiminum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessum samningi og vil bara hafa það alveg skýrt að við í Bjartri framtíð viljum hafa það þannig að við treystum fólki til að velja sjálft hvað það vill kaupa, hvort það séu erlendar vörur eða íslenskar. Við viljum ekki forræðishyggju, að löggjafinn hafi sífellt vit fyrir fólki, hvað það fær að kaupa og hvað ekki. Neytendur eru vel í stakk búnir til að velja fyrir sig en við þurfum auðvitað að búa svo um hnútana að þeir geti lesið sér til um hvernig vörur þeir eru að kaupa. Það er það sem við sem löggjafinn eigum að einbeita okkur að en ekki skipta okkur af því hvort þeir kaupa erlent eða íslenskt. Það er ekki okkar hlutverk.

Virðulegi forseti. Ég kem aðeins upp til að vekja athygli á því sem fram kom fyrir utanríkismálanefnd þegar nefndin fjallaði um þessi mál og þennan tollasamning sem við getum ekki breytt. Við getum bara annaðhvort samþykkt hann eða synjað honum í þinginu. Það kom mér á óvart hversu margir komu fyrir nefndina til að vara við þessum samningi. Við höfum öll hag neytenda að leiðarljósi, við viljum tryggja að íslenskir neytendur geti haft aðgang að hollum, góðum og heilnæmum matvælum, matvælaöryggi, lýðheilsu og svo eru byggðasjónarmiðin.

Við viljum slátur.

Við viljum slátur, eins og Össur segir. Þá er spurningin: Er afnám tolla rétta leiðin til þess? Hérna hefur hver þingmaðurinn af öðrum komið upp og sagt: Við höfum fulla trú á íslenskum landbúnaði, gæðum hans og að hann geti keppt í samkeppni við algjörlega niðurgreiddan landbúnað þar sem allar reglur um dýravelferð, lyfjanotkun, sýklavarnir og vinnumarkað eru brotnar. Ætlum við að fela okkar íslenska landbúnaði að keppa við þetta uppi á Íslandi?  Ég mun sitja hjá.

Virðulegi forseti. Við höfum fyrir framan okkur tollasamning við Evrópusambandið. Mér heyrist að í umræðunni bregði því fyrir að það sé lítið í þessu fyrir okkur Íslendinga, þ.e. þótt Evrópusambandið sé að gefa eftir verði hindranir samt sem áður á innflutningi til Íslands. Menn geta huggað sig við að Evrópusambandið hefði aldrei gert slíkan tvíhliða samning við Íslendinga sem opnaði ekki fyrir aukinn innflutning inn til Íslands, það er alveg öruggt, þannig að við getum hætt þeirri umræðu. Við erum hins vegar með dæmi um samning sem er öndverður við aðrar aðgerðir sem við höfum beitt okkur fyrir í tollamálum á þessu kjörtímabili þar sem við felldum einhliða niður tolla upp á u.þ.b. 5–6 milljarða á ári. Þetta eru þessir tveir heimar sem eru í tollamálum, annars vegar að menn taki einhliða ákvörðun um að fella niður tolla í þágu neytenda í heimaríkinu og hins vegar að menn noti tvíhliða samninga til að sækja inn á aðra markaði. Þetta er dæmi um slíkan samning sem ég styð heils hugar. En höfum í huga í umræðunni um að við ættum að taka meira af vörum frá Evrópusambandinu 

Þorir Framsóknarflokkurinn ekki í ESB?

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um áætlun og vernd og orkunýtingu landsvæða. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, eða rammaáætlun eins og hún er nefnd í daglegu tali, skal eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Í áætluninni skal í samræmi við markmið fyrrnefndra laga lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar, þar með talið verndunar. Tillagan sem ég mæli hér fyrir er lokapunkturinn við vinnu á 3. áfanga rammaáætlunar sem hefur farið fram frá árinu 2013. Það er mikilvægt að minna á að þetta er í fyrsta skipti sem vinnan við rammaáætlun er unnin í samræmi við lög um vernd og orkunýtingu landsvæða, en þau tóku að fullu gildi 2013. Það ferli sem við höfum núna farið í gegnum í fyrsta skipti samkvæmt lögunum er því afar lærdómsríkt og skiptir miklu að draga lærdóm af því. Núna getum við litið til baka og farið yfir hvort einhverjir hnökrar séu á því lagaumhverfi sem um rammaáætlun gildir og Alþingi setti og metið hvort nauðsynlegt sé að gera einhverjar umbætur til að treysta það undirlag í lögum sem öll þessi vinna byggir á. Rammaáætlun tekur til landsvæða og virkjunarkosta sem verkefnisstjórn áætlunarinnar hefur fjallað um og hafa uppsett rafmagn 10 MW eða meira, eða uppsett varmaafl 50 MW eða meira. Mun ég nú rekja nokkrar dagsetningar varðandi vinnuferlið. Þann 14. janúar 2013 var gildandi rammaáætlun samþykkt á Alþingi og tóku þá gildi lög nr. 48/2011, að frátöldum 1.–3. gr. laganna sem höfðu öðlast gildi 20. maí 2011. Þann 25. mars 2013 skipaði þáverandi umhverfis- og auðlindaráðherra verkefnisstjórn áætlunarinnar í samræmi við 8. gr. laga nr. 48/2011 og hófst þá vinna við 3. áfanga rammaáætlunar sem hér er verið að mæla fyrir. Það er rétt að nefna hér að hinn 21. mars 2014 skilaði verkefnisstjórn tillögum til ráðherra um flokkun þriggja virkjunarkosta, en í viðauka við erindisbréf hennar var þeim tilmælum beint til verkefnisstjórnar að forgangsraða vinnu sinni þannig að hún mundi framkvæma eins fljótt og auðið væri faglegt mat á þeim sex virkjunarkostum sem færðir voru úr nýtingarflokki í biðflokk eftir umsagnarferli 2. áfanga rammaáætlunar og þeim tveimur kostum sem ekki fengu fullnægjandi mat í meðförum verkefnisstjórnar 2. áfanga. Tillaga til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða var samþykkt á Alþingi 1. júlí 2015. Með samþykktinni var virkjunarkosturinn Hvammsvirkjun færður úr biðflokki í orkunýtingarflokk í samræmi við tillögur verkefnisstjórnar. Sú viðbót er hluti tillögunnar sem ég mæli hér fyrir í dag. Samhliða umfjöllun um þá virkjunarkosti sem voru í forgangsröðun samkvæmt viðauka við erindisbréf verkefnisstjórnar vann hún að umfjöllun um þá virkjunarkosti sem henni voru sendir til umfjöllunar í 3. áfanga rammaáætlunar af Orkustofnunar, eins og lögin kveða á um. Þann 10. mars 2014 lágu fyrir fyrstu drög Orkustofnunar að lista með virkjunarkostum verkefnisstjórnar til umfjöllunar, en verkefnisstjórn fékk hana afhenta formlega 21. febrúar 2015. Hvað varðar störf verkefnisstjórnar skipaði hún fjóra faghópa til þess að fara yfir virkjunaráform hver frá sínum sjónarhóli, meta þá með stigagjöf og gera tillögur til verkefnisstjórnar. Samkvæmt 3. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 48/2011 er fjöldi faghópa samsetning þeirra og skipan þeirra ákveðin af verkefnisstjórn. Faghópar 1 og 2 voru skipaðir 16. apríl 2014 og tóku til starfa í maí sama ár. Verkefni starfshóps 1 var að meta virkjunarkosti og landsvæði með tilliti náttúru, menningarminja, landslags og víðerna. Verkefni faghóps 2 var að meta virkjunarkosti á landsvæði með tilliti til annarrar nýtingar en orkuvinnslu, svo sem vegna ferðaþjónustu, útivistar og landbúnaðar. Faghópur 3 var skipaður 9. júlí 2015 og tók til starfa í ágúst 2015. Verkefni faghóps 3 var að meta virkjunarkosti og landsvæði með tilliti til áhrifa þeirra á samfélagið, svo sem áhrifa á félagslega velferð íbúa, samfélagslega fjölbreytni, samskipti, samstöðu, virkni og aðra þá þætti sem hópurinn taldi æskileg og mögulegt að leggja mat á. Faghópur 4 var skipaður 12. október 2015. Verkefni faghóps 4 var að fjalla um virkjunarkosti og landsvæði með tilliti til hagrænna þátta, einkum út frá áhrifum einstakra virkjunarkosta, eða hópa virkjunarkosta, á þjóðarhag. Eins og kveðið er á um í lögum nr. 48/2011 kynnti verkefnisstjórn drög að tillögum sínum og gafst stofnunum, almenningi og hagsmunaaðilum færi á að veita umsagnir um framkomin drög. Það samráðsferli stóð í þrjár vikur, frá 31. mars til 20. apríl 2016. Í því umsagnarferli bárust verkefnisstjórn 18 umsagnir frá 15 aðilum. Í kjölfarið vann verkefnisstjórn úr tillögum sínum um flokkun virkjunarkosta, fór í lögbundið 12 vikna samráðsferli sem stóð frá 11. maí 2016 til 3. ágúst sl. Í síðara samráðsferlinu bárust verkefnisstjórn 69 umsagnir frá alls 44 aðilum. Endanlegar tillögur verkefnisstjórnar bárust mér 26. ágúst sl. og í þeim er lögð til flokkun alls 82 virkjunarkosta. Tillögur verkefnisstjórnar eru einróma ef frá er talinn virkjunarkosturinn Hólmsárvirkjun við Atley þar sem tveir fulltrúar í verkefnisstjórn skiluðu séráliti. Ég hef nú farið yfir tillögur verkefnisstjórnar að höfðu samráði við iðnaðar- og viðskiptaráðherra, eins og lög gera ráð fyrir, og legg þær nú fram hér á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögunum óbreyttum eins og þær voru settar fram af verkefnisstjórn til umfjöllunar og afgreiðslu Alþingis. Samkvæmt skýrslu verkefnisstjórnar fór umhverfismat áætlunar fram samhliða gerð áætlunarinnar. Ég hef átt reglubundna upplýsingafundi með formanni verkefnisstjórnar þar sem hann hefur kynnt fyrir mér stöðu mála við vinnu 3. áfanga rammaáætlunar. Ég ætla ekki að fara yfir rökstuðning fyrir flokkun hvers virkjunarkosts fyrir sig en vísa þar til skýrslu verkefnisstjórnar og þá sérstaklega kafla 9.3 á bls. 165. Þó vil ég nefna að í tillögunum er lagt til að alls verði 18 virkjunarkostir færðir í nýtingarflokk, 38 í biðflokk og 26 í verndarflokk. Eins og ég nefndi áðan bárust verkefnisstjórn fjölmargar umsagnir í þeim lögbundnu umsagnarferlum sem tillögur hennar fóru í. Meðal annars hefur verið bent á að við flokkun virkjunarkosta hafi einungis verið byggt á niðurstöðum tveggja faghópa, þ.e. faghópa 1 og 2, en niðurstöður faghópa 3 og 4 hafi haft lítil áhrif á flokkun einstakra virkjunarkosta og því hafi vægi samfélagslegra og efnahagslegra áhrifa virkjana verið minna en æskilegt væri. Þar er rétt að benda á að í lokaskýrslu verkefnisstjórnar er að finna niðurstöður faghópa 3 og 4 þar sem kemur fram að aðferðafræðin sem notuð er við flokkun virkjunarkosta, þ.e. svokölluð fjölþátta flokkun, henti ekki vel þegar meta þarf samfélagsleg og efnahagsleg áhrif í ljósi fyrirliggjandi þekkingar. Ég vek athygli á að það atriði var einnig viðfangsefni í öðrum áfanga rammaáætlunar. Þó að þekking og mat á þessum þáttum hafi farið fram er enn margt óljóst um það hvernig því skuli beitt við ákvarðanatöku á vettvangi rammaáætlunar. Ég tel því mikilvægt að leggja áherslu á að þróa aðferðafræði rammaáætlunar þegar fjallað er um samfélagsleg áhrif einstakra virkjunarkosta svo og efnahagsleg áhrif þeirra og tel að sú vinna eigi að hafa forgang í næsta áfanga rammaáætlunar. Jafnframt vil ég ítreka hversu mikilvægt stjórntæki rammaáætlun er fyrir ákvarðanatöku stjórnvalda um mikla hagsmuni og málefni sem hafa stundum valdið átökum í samfélagi okkar. Ég tel að rammaáætlun sé grundvallartæki til þess að vinna undirlag fyrir ákvarðanatöku um það hvaða landsvæði við viljum taka undir virkjanir og hvaða landsvæði við viljum vernda til framtíðar. Ég hef lagt á það ofuráherslu sem umhverfis- og auðlindaráðherra að standa vörð um þetta stjórntæki og að það fái að vinna eins og lögin segja til um og komist fullbúið hingað inn á Alþingi til endanlegrar umfjöllunar og afgreiðslu. Einnig megum við ekki tapa sjónum af því að rammaáætlun er ætlað að leggja hinar stóru línur fyrir áform stjórnvalda um vernd og nýtingu orkukosta. Hún á þannig að gefa ákveðna heildarmynd en á ekki að fara niður á það stig að fara í of ítarlegar greiningar á smærri atriðum. Að lokum vil ég nefna að tillagan sem ég mæli hér fyrir er í senn öflug orkunýtingaráætlun á sama tíma og hún er metnaðarfull verndaráætlun. Fyrirliggjandi tillaga felur í sér mikla möguleika til orkuöflunar, eða rúmlega 1.400 MW. Til samanburðar vil ég benda á að uppsett afl allra núverandi virkjana á Íslandi er um 2.500 MW. Á sama tíma er lagt til að mörg mikilvæg svæði verði sett í vernd. Vinnur tillagan þannig til beggja handa, eins og ég hef stundum nefnt að rammaáætlun verði að gera. Að auki er í tillögunni stór biðflokkur þar sem er að finna virkjunarkosti sem lagt er til að skoðaðir séu betur í framtíðinni. Ég tel í raun gott að við tökum örugg skref og flýtum okkur hægt þegar um er að ræða framtíðarnýtingu landsvæða, enda er tækniþróun hröð, hagsmunamat breytist og við vitum ekki hvernig staðan verður eftir fimm eða tíu ár. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessarar tillögu. Ég legg til að henni verði að lokinni fyrri umræðu vísað til hæstv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að málið sé fram komið með þeim hætti sem hér er lagt upp með og þessu ferli í rammaáætlun sé haldið áfram og menn reyni að halda áfram með þetta sáttaferli eða ferli sem lagt hefur verið upp með þannig að leikreglurnar séu skýrar. Það sem truflar mig hins vegar er að hæstv. ráðherra skuli í lok ræðu sinnar kynna það að málið eigi að fara til atvinnuveganefndar. Ástæðan fyrir því að það truflar mig er sú að þegar við gerðum þær breytingar að færa málefni rammaáætlunar yfir til umhverfisráðuneytisins á síðasta kjörtímabili, þá var það gert með það fyrir augum að málið væri að fá breiðari ásýnd, þ.e. að við ætluðum að gera verndinni jafn hátt undir höfði og nýtingunni. Nú gerist það í annað sinn á þessu kjörtímabili að ákveðið er að horfa á málið út frá nýtingunni og leggja til af ráðherra sjálfum að málaflokkurinn eða umfjöllun um þetta mál fari til atvinnuveganefndar. Þegar við gerðum athugasemdir við það þegar hæstv. núverandi forsætisráðherra og þáverandi hæstv. umhverfisráðherra lagði hið sama til fyrr á þessu kjörtímabili, þegar um var að ræða Hvammsvirkjun, þá sagði þáverandi hæstv. ráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, að ástæðan fyrir því að hann legði til að málið færi til atvinnuveganefndar væri vegna þess að í því tilfelli væri eingöngu um að ræða flutning úr bið í nýtingu og ekki væri verið að fjalla um verndarflokkinn og þar af leiðandi taldi hann rétt að málið færi til atvinnuveganefndar. Núna er hins vegar allt undir og ekki hægt að beita sömu röksemdafærslu. Að mínu mati er algjörlega ófært að ráðherra umhverfismála sem fer með þennan málaflokk skuli leggja til að málið fari í sama farveg og fyrrverandi ráðherra rökstuddi að væri gert á forsendum nýtingar. Hér eigum við að fjalla um málið á breiðum grunni. Ég bið 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og get alveg skilið að það geti að einhverju leyti truflað hana, svo ég noti sama orð og hv. þingmaður nefndi. Vitaskuld tókum við þetta til skoðunar og það var rætt í ráðuneytinu, ég er alveg hreinskilin með það. En mér fannst vegna þeirrar umfjöllunar sem hefur verið á þessu kjörtímabili um þennan málaflokk, þá liggur miklu meiri vitneskja þegar fyrir hjá þeim þingmönnum sem sitja í atvinnuveganefnd en hjá öðrum. Ég verð að segja að ég er nú bara mjög ánægð ef þetta er það eina sem truflar hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Fer hæstv. ráðherra núna í það að ákveða hjá hvaða þingmönnum liggi meiri vitneskja um rammaáætlun? Er það virkilega svo? Í umhverfis- og samgöngunefnd, ef menn ætla að leggja einhvern slíkan dóm á þingmenn og þeirra mögulegu getu til að fjalla um þetta mál, þá sitja nú hér fyrrverandi iðnaðarráðherrar sem þá fóru með þennan málaflokk og fyrrverandi umhverfisráðherra sem jafnframt kom að gerð rammaáætlunar á síðasta kjörtímabili. Ef hæstv. ráðherra vill fá ferilskrá þingmanna til að kanna getu þeirra til að fjalla um málið þá er það sjálfsagt. Hún er ansi þung og öflug í umhverfis- og samgöngunefnd. Það sem hér er um að ræða er viðsnúningur á röksemdafærslu fráfarandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, þegar hann sagði á þessu kjörtímabili að það væri í þessu tilfelli þar sem eingöngu væri um að ræða flutning á Hvammsvirkjun yfir í nýtingarflokk, út af því tilfelli að þessu sinni. - Hæstv. ráðherra getur hrist höfuðið eins og hún vill, en ég get náð í þessa ræðu þar sem vitnað er beint í fyrrverandi ráðherra 

Virðulegi forseti. Það er nú bara þannig að ráðherra metur það hvert hann sendir tillögu sem hann mælir fyrir. Ég stend alveg keik að því og ég hlustaði og sat yfir umræðum um þetta mál. Ég er ekkert að tala niður umhverfis- og samgöngunefnd, síður en svo, hef margoft hælt henni fyrir störf hennar. En ég segi það bara einarðlega og ég meina það að miðað við þá umræðu sem átti sér stað á þessu kjörtímabili og ef menn skoða þá tillögu sem ég er að leggja fram óbreytta frá verkefnisstjórn þá hefur verkefnisstjórn um rammaáætlun raunverulega komist að þeirri niðurstöðu að þeir virkjunarkostir sem þar voru til umsagnar og umræðu eru þeir sömu og fram eru settir.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í skipan faghópanna vegna þess að hér kemur fram að faghópur 3 var ekki skipaður fyrr en 9. júlí 2015 og tók til starfa í ágúst 2015. Faghópur 4 var ekki skipaður fyrr en 12. október 2015 og í niðurstöðu í þessari þingsályktunartillögu um faghóp 4 stendur m.a., með leyfi forseta: „Faghópur 4 komst að þeirri niðurstöðu að ekki séu forsendur til að meta þjóðhagslega hagkvæmni þeirra virkjunarkosta sem til umfjöllunar eru í 3. áfanga verndar- og orkunýtingaráætlunar.“ Það var ekki um aðra niðurstöðu að ræða frá þeim faghópi. Það hefur komið skýrt fram á einum fundi atvinnuveganefndar, þar sem okkur var kynnt væntanleg þingsályktunartillaga eða niðurstaða rammaáætlunar 3. áfanga, virðulegi forseti, að vegna þess að umhverfis- og auðlindaráðuneyti gat ekki tryggt fjármuni og sagt hvernig ætti að greiða þeim sem tóku að sér vinnu í faghóp 3 og 4 laun, þá tók hópurinn ekki til starfa. Það kom alveg skýrt fram á fundi nefndarinnar að það væri umhverfis- og auðlindaráðuneytið sem hefði ekki tekist að koma með fjármagn til að borga þessu fólki fyrir sína vinnu, laun fyrir sína vinnu, og þess vegna var faghópur 3 og 4 ekki skipaður. Virðulegi forseti. Af hverju nefni ég þetta? Jú, vegna þess að þegar er kominn upp ágreiningur vegna þess að faghópur 3 og 4 störfuðu ekki. Mér er umhugað um að öll þessi vinna sé sem faglegust vegna þess að ég tók þátt í því, virðulegur forseti, sem formaður þáverandi iðnaðarnefndar að leiða til lykta og til fullra sátta og samþykktar það sem varð svo að lögum nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Þarna tel ég að ráðuneyti hafi ekki staðið sig 

Virðulegi forseti. Út af lokaorðum þingmannsins þá skil ég ekki hvað hann kallar klúður þegar ég legg hér fram óbreytta tillögu frá þessum fagaðilum. Varðandi faghópana þá bendi ég honum á það sem ég sagði í ræðu minni að bæði faghópar 1 og 2 voru ekki skipaðir fyrr en 16. apríl 2014. Rammaáætlun og lögin voru náttúrlega samþykkt 2013. Það leið ár þangað til faghópar voru skipaðir. Faghópar eru skipaðir af verkefnisstjórn en ekki ráðuneytinu. Það er þessi armslengd frá okkur, þess vegna er það verkefnisstjórnin sem skipar faghópana. Það er rétt, ég hef heyrt það, að þetta fyrsta ár voru deilur um laun til faghópa, en það snerti faghópana alla í heild sinni en ekki síst faghóp 1 og 2 sem tóku til starfa í maí 2014 en hinir tóku ekki til starfa fyrr en síðar eins og fram kom í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Hér staðfestir hæstv. ráðherra það sem ég er að segja að ágreiningur eða það að ráðuneytið gat ekki tryggt fjármuni til að greiða faghópum fyrir vinnu sína varð þess valdandi að faghópar 3 og 4 tóku ekki til starfa fyrr en fyrir einu ári síðan. Faghópar 1 og 2, það er rétt, þeir byrjuðu fyrr, en faghópar 3 og 4, sem eiga að meta þessa þætti og það er auðvitað liður í því að skapa sem mesta sátt um rammaáætlun sem ég ber fyrir brjósti að verði gert, gátu ekki tekið til starfa vegna þess að fjármuni vantaði. Þetta hefur komið fram, virðulegi forseti, í umfjöllun í atvinnuveganefnd um þá tillögu sem hér er lögð fram eða þá skýrslu sem verkefnisstjórn leggur fram við 3. áfanga rammaáætlunar. Það er alveg skýrt og eftir því verður gengið frekar ef það er einhver skoðanamunur milli ráðherrans og þeirra sem komu til fundarins um þetta. En þarna var talað alveg skýrt enda kemur það hér 

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að segja það en það er misskilningur í máli þingmannsins. Ég er að segja að það er hægt að segja að skipun faghópa 1 og 2 hafi farið ári seinna af stað af því að menn voru að takast á um launagreiðslur. Það hefur ekkert að gera með skipun faghópa 3 og 4, því miður. Það var álit verkefnisstjórnar að skipa ekki þá faghópa, ég kann ekki að segja út af hverju það var, ég var ekki í ráðuneytinu á þeim tíma. Þegar ég kom til starfa lagði ég ríka áherslu á það að ég vildi að hópar 3 og 4 færu líka af stað. Þess vegna fóru þeir seinna af stað. Það er rétt að segja má að faghópar 1 og 2 hafi farið ári seinna af stað en hefði þurft, vegna þess að það var eitthvert vesen út af launum hef ég heyrt, en það hefur ekkert að gera með hópa 3 og 4. Ekkert. Það eru aðrar ástæður þar að baki.

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég gera það að formlegri tillögu minni að þessu máli verði vísað að lokinni fyrri umr. til umhverfis- og samgöngunefndar og óska eftir því við frú forseta að sú tillaga verði borin undir atkvæði ef svo ber undir hér á eftir. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er sú staða sem hefur komið fram eða það sem hefur verið bent á í umsögnum sem varðar villta laxinn í Þjórsá og hefur verið staðfest að engri óvissu um afdrif laxfiska hefur verið eytt í þeim rannsóknum sem hafa verið unnar. Sú óvissa er enn fyrir hendi fyrir utan þá staðreynd að umhverfismat á þessum framkvæmdum, Urriðafossvirkjun og Holtavirkjun, er frá árunum 2001–2003 og það hefur verið kært til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála að þetta gamla umhverfismat sé enn í gildi þannig að enn er beðið úrskurðar, vænti ég. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi ekki áhyggjur af stöðu villta laxins, sem er auðvitað gríðarleg verðmæti fyrir vistkerfið, að þessi óvissa sé uppi um afdrif hans. Ég átta mig alveg á því að um það er deilt hvort það er á borði verkefnisstjórnar að taka afstöðu til þess miðað við þann ramma sem hún starfar innan. En það er eigi að síður á ábyrgð hæstv. ráðherra að engar ákvarðanir verði teknar sem geti ógnað þeim verðmætum sem við eigum í lífríkinu, fyrir utan að hér hefur ekki verið minnst á efnahagslegu verðmætin sem felast í laxinum. Það er stundum eins og efnahagsleg verðmæti séu mjög þröngt skilgreind og fyrst og fremst út frá orkunýtingu. En við vitum það auðvitað sem hér erum að þau geta verið víðfeðmari, t.d. hvað varðar villta laxinn sem felur í sér mikil efnahagsleg verðmæti.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina en ég sagði það jafnframt í ræðu minni að ég ætla mér ekki að fjalla um kosti og galla við hvern kost sem hér er settur fram, hvort sem hann fer til hægri eða vinstri eða í orku eða vernd eða bið. Hins vegar er svar mitt vitaskuld já, ég ber velferð villtra laxa fyrir brjósti, mjög svo. Ég get líka lýst því, þó að það komi málinu sem við fjöllum um hér ekkert við, að ég held að við mættum líka fara að passa okkur talsvert í laxeldi sem við framkvæmum vítt og breitt um landið. Það sýnir að ég hef áhyggjur af villta laxinum. En það kemur þessu máli ekki alfarið við vegna þess að ég ætla mér ekki að fara ofan í það að fjalla um ákveðna galla eða kosti við þessi áform. Ég legg þetta fram með þeim rökskýringum og öðru sem kemur fram í tillögunni frá verkefnisstjórninni og þeim faghópum sem hafa starfað. Það verða mín rök í þessu máli.

Frú forseti. Þá er okkur ákveðinn vandi á höndum ef hæstv. ráðherra ætlar sér ekki að ræða í fyrri umr. um rammaáætlun um kosti og galla einstakra kosta. Hæstv. ráðherra leggur þessa tillögu fram sem sína tillögu og gerir tillögu verkefnisstjórnar að sinni tillögu, væntanlega eftir að hæstv. ráðherra hefur farið yfir kosti og galla hvers einasta kosts sem fjallað er um. Hæstv. ráðherra ber ábyrgð á því að verja vistkerfið og verja líffræðilega fjölbreytni. Hvernig ætlar þá hæstv. ráðherra að verja villta laxastofninn? Hvaða önnur tæki hefur hæstv. ráðherra innan stjórnkerfisins þegar búið er að setja þessar virkjanir í nýtingarflokk? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við því sem hér kemur fram um að engri óvissu um afdrif villta laxins sé eytt í þeim rannsóknum sem hafa verið unnar? Þetta er tillaga hæstv. ráðherra sem hér er undir. Ég hlýt þá að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hún 

Virðulegi forseti. Þessi tillaga, þessi tiltekna virkjun, á náttúrlega eftir að fara í mat á umhverfisáhrifum framkvæmda eins og allar aðrar.

Gamalt umhverfismat sem er búið að kæra …

Ég er búin að leggja fram þessar tillögur og vitaskuld veit ég að þar með eru þær bornar fram í mínu nafni. Þessi tillaga, ég er að samþykkja hana eins og verkefnisstjórn um rammaáætlun leggur hana fram vegna þess að ég trúi á það, þegar kemur að því mati, og ég sagði það í ræðu minni að það ætti ekki að fara ofan í ákveðin atriði, verkefnisstjórnin fer ekki ofan í ákveðin atriði heldur er þetta heildarmat. Þannig eru lögin. Þess vegna höfum við fleiri þætti sem eiga að taka á þessu eins og þeim virkjunum sem hv. þingmaður gat um. Það er mat á umhverfisáhrifum framkvæmda þegar þar að kemur.

Frú forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins inn í umræðuna. Hæstv. ráðherra leggur hér fram tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Verkefnisstjórn 3. áfanga hefur lagt þessa tillögu fram til ráðherra og ráðherra flytur hana óbreytta hér í þinginu. Eins og við vitum eru ekki margir dagar eftir af þessu þingi sem nú starfar, svo maður veltir fyrir sér hvort hæstv. ráðherra reikni með að þessi þingsályktunartillaga fáist afgreidd á þessu þingi fyrir þær kosningar sem fram undan eru. Ég veit ekki alveg hvort hægt er að meta það þannig að það sé málinu til góðs eða ills, hvort það bíður eða bíður ekki, það er svona umhugsunarefni, finnst mér. Þetta er stórt og mikið mál sem hefur verið í vinnslu og faghópar hafa farið í gegnum það, og leggja þetta til. Þetta er auðvitað í mörgum tilfellum ákveðinn salómonsdómur og kannski eins og formaður verkefnisstjórnar hefur orðað það að það eru allir óánægðir með eitthvað hver úr sinni áttinni, bæði þeir sem vilja meira í vernd og þeir sem vilja meiri nýtingu og þeir sem vilja hvað varðar neðri hluta Þjórsár skoða enn frekar áhrif virkjana á þann laxastofn sem er einstakur þar og hvað verður um afdrif hans ef neðri hluti Þjórsár fer í orkunýtingu og virkjað verður þar. Það eru auðvitað ótal spurningar þarna sem ekki er svarað og varla getur maður reiknað með að það náist að fjalla með vönduðum hætti um þetta á þeim stutta tíma sem eftir er af þinginu. Ég hef sagt að ég met það verkfæri, sem rammaáætlun er, mikils og tel hana vera það verkfæri sem við höfum komið okkur saman um og eigum að nýta. Auðvitað getur alltaf orðið sú niðurstaða að menn af ýmsum ástæðum greiði ekki atkvæði með endanlegri tillögu sem kemur fram af hálfu verkefnisstjórnar hverju sinni og menn verða líka að hafa frelsi til þess að hafa ólíkar skoðanir í þeim efnum. En þarna tel ég að menn séu að reyna að nálgast og mætast í sjónarmiðum í þessum málum með mikilli vinnu faghópa í að greina og flokka þessa kosti og eftir þeirri aðferðafræði sem nefndin vinnur eftir. Ég hef lagt mikið traust á þá verkefnisstjórn sem hefur verið að störfum. Hún var skipuð í mars 2013 og skipunartími hennar rennur út í mars 2017. Ég tel að við höfum verið mjög heppin með fagfólk þar innan borðs og nefni að öðrum ólöstuðum formann verkefnisstjórnarinnar, Stefán Gíslason, sem er mikill fagmaður á þessu sviði og leggur stund á mjög vönduð vinnubrögð. Það er líka rétt að oftar en ekki hefur komið fram að fjármuni skortir í það að faghópar hafi getað unnið sem skyldi. Það er líka eitthvað sem við þurfum að taka til okkar hér, fjárveitingavaldið og viðkomandi ráðherra, að tryggja nægt fjármagn til þessarar vinnu svo vel að verki sé staðið og það dragist ekki vegna fjármagnsskorts. Og það sem hefur líka verið gagnrýnt að þegar ákveðin svæði eru komin í vernd og friðlýsingu þá er eins og það ferli stoppi, friðlýsingarferlið, og það dragist að ljúka þeim málum, hvort sem er vegna skorts á fjármagni eða annarra hluta. En mér finnst mjög mikilvægt að koma þeim svæðum sem hafa verið friðlýst í algjört skjól og friðlýsingu og því ferli ljúki sem þarf til þess að svo verði. Það eru þarna kostir sem hafa verið í umræðunni varðandi orkunýtingu, Skrokkalda, Þjórsá og þar undir Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun og Hvammsvirkjun var komin þarna inn. Svo er á Vestfjörðum Austurgil, Austurgilsvirkjun, Ófeigsfjörður, Hvalárvirkjun, Blanda og veituleið Blönduvirkjunar. Ef ég nefni aðeins það sem er á mínu stórheimasvæði á Vestfjörðum, þ.e. Hvalárvirkjun sem var í nýtingarflokki og er þar áfram, varðandi þessa niðurstöðu þá var Austurgilsvirkjun forsenda þess að þar yrði hægt að fara að virkja. Ég veit að heimamenn bíða þar óþreyjufullir eftir því að það verkefni fari af stað því að Vestfirðir eru þannig í sveit settir að þar vantar afhendingaröryggi rafmagns. Það væri gífurlega mikilvægt að fá þessa hringtengingu þar inn og spennivirki í botn Ísafjarðardjúps. Mér finnst að þetta sé svona að smella saman og það gæti orðið. Yrði það gífurleg framför fyrir þann fjórðung. Auðvitað leggja Vestfirðingar áherslu á að sú orka sem framleidd verður á því svæði nýtist til atvinnuuppbyggingar á Vestfjörðum. Ég held að nú sé kominn tími til að þar sé ýtt undir að þar geti atvinna og mannlíf blómstrað og þar sé hægt að koma af stað fyrirtækjum sem verða auðvitað engar stóriðjur á þeim mælikvarða sem við þekkjum hér á höfuðborgarsvæðinu og á Austfjörðum, heldur minni iðnfyrirtæki en skipta samt gífurlegu máli fyrir viðkomandi svæði og erum við þá að tala um kannski fyrirtæki sem mundu taka 10–30 megavött eða rúm 10 megavött kannski að meðaltali. Við þekkjum kalkþörungaverksmiðjuna á Bíldudal og annan iðnað sem er í pípunum ef af þessu yrði. Ég tel að það eigi auðvitað að vanda vel til verka. Þessi tillaga er komin fram og þeir sem standa að henni eru aðilar sem hafa stundað vönduð vinnubrögð. Það má vel segja að það skorti einhverja þætti þarna inn til að gera þetta verkfæri, sem rammaáætlun er, enn betra og bæta í eins og samfélagsáhrif út frá mörgum forsendum og að styrkja ferlana í þessu, bæði aðkomu almennings á fyrri stigum varðandi umhverfismat og annað því um líkt, að hægt sé að koma að því, ekki bara í lokin þegar framkvæmdaleyfi liggur fyrir. Það er auðvitað hlutverk Alþingis hverju sinni að laga og bæta og læra af reynslunni. Ég held að það megi alltaf bæta öll þau verkfæri sem við höfum orðið sammála um. En þetta er verkfæri sem hefur náð þverpólitískt saman og við séum sammála um að vinna eftir. Það var mjög slæmt þegar atvinnuveganefnd á sínum tíma fór að rífa út úr vinnu verkefnisstjórnar ákveðna kosti og ætlaði einhliða að fara að leggja það fram, það er algjört stílbrot og er ekki til fyrirmyndar og segir ekkert til um vit þeirra sem eru í atvinnuveganefnd hvað varðar þennan málaflokk. Það lýsir frekar frekju en einhverju öðru og yfirgangi. Gott og vel. Það gekk ekki eftir og ég held að menn hafi lært af þeirri reynslu að vera ekki að taka eitthvað til sín sem við höfum verið sammála um sem þjóð og sem Alþingi að fela verkefnisstjórn rammaáætlunar að vinna að með sínum faghópum og leggja fyrir ráðherra og líka það umsagnarferli þar sem almenningur hefur möguleika á að gera athugasemdir við niðurstöðurnar. Ég held að heilt yfir sé þetta í góðum farvegi sem slíkt þó að við séum ekki endilega alltaf sammála um útkomuna. En það er okkar að vinna áfram með þetta á Alþingi sem gert verður.

Virðulegi forseti. Ég fagna því lúmskt að málið sé komið fram en samt ekki mikið. Það minnir óneitanlega á umræðuna sem var hér seinast þegar við fjölluðum um rammaáætlun, hún var hatrömm og leiðinleg. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður telji miklar líkur á því að svo verði aftur ef menn ætla að fara með þetta svona seint inn á þingið og sömuleiðis ef málið fer til atvinnuveganefndar. Þá spyr ég sérstaklega vegna þess að seinast var réttlætt að hv. atvinnuveganefnd tæki við málinu vegna þess að þá var verið að flytja úr biðflokki yfir í nýtingarflokk. Hér er verið að gera hvort tveggja, setja í verndarflokk einnig. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í Urriðafoss. Þegar við vorum seinast að ræða þetta þá var umræðan hvað mest um neðri hluta Þjórsár. Ég kynnti mér á sínum tíma þessar tilteknu þrjár virkjanir þarna. Hvað varðaði efri virkjanirnar þá mýktist ég aðeins í afstöðunni til að virkja þar enda er ég ekki á móti vatnsaflsvirkjunum. Þetta er mjög góð leið til að búa til rafmagn og ein sú besta sem við þekkjum reyndar ef út í það er farið. Það er því mikilvægur þáttur í því að reyna að bjarga því sem bjarga má í framtíðinni gagnvart loftslagsbreytingum til dæmis. Þegar ég fór hins vegar og leit á Urriðafoss hugsaði ég með mér: Það er galið að virkja þetta. Það er gjörsamlega galið. Ég sá með eigin augum, með því að horfa á náttúruna, að ég hefði ekki getað skrifað niður nema í ljóðformi hvers vegna. Þess vegna velti ég fyrir mér ef Urriðafoss er settur í virkjunarflokk, eins og tillagan gerir ráð fyrir, hvaða trú hv. þingmaður hefur á því að það sé þá stöðvað á grundvelli slíkra sjónarmiða seinna í ferlinu þegar að því kemur að meta næstu skref? Hversu mikla hættu telur hv. þingmaður á því að Urriðafoss verði virkjaður ef þessi tillaga verður samþykkt hér á þinginu?

Frú forseti. Ég hef ekki verið sátt við það að virkja neðri hluta Þjórsár og hef talað gegn því hér á þingi. Ég tel að meta eigi ýmsa aðra kosti og sjónrænir kostir skipta líka máli. Gildismat er með ýmsum hætti þó að það sem verkefnisstjórn hefur í höndunum segi kannski ekki til um það að eingöngu eigi að horfa til þess varðandi upplifun almennings af viðkomandi virkjunarkosti. En mér finnst að það eigi að draga það inn í og ég held að tíminn vinni með okkur í þeim efnum, okkur sem erum náttúruverndarsinnar og teljum að við eigum að fara varlega í að virkja. Ég tel að við þurfum að horfa til ýmissa fleiri kosta, verðmætagildis Urriðafoss og þessa svæðis sem við erum að tala um þar. Við vitum að þetta svæði, það sem við köllum vatnsaflsvirkjanir, er gegnumstreymi og hægt væri að draga það til baka afturkræft að einhverju leyti. En ég hef líka áhyggjur af þessum einstaka laxastofni í ánni. Ég held að full ástæða sé til að hafa áhyggjur af því. Varðandi það hvort ég hafi áhyggjur af því að allt fari upp í loft ef málið fer í atvinnuveganefnd, og þar séu menn vígmóðir í þessum málum og vilji fara að krukka of mikið í þessu sjálfir - ég bara geri mér ekki grein fyrir því. Ég sit í atvinnuveganefnd en atvinnuveganefnd hættir störfum samhliða þinginu í lok þessa mánaðar svo að ég tel að ekki gefist mikill tími til að gera hvorki gott né slæmt í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það er ekki út af þeim hv. þingmönnum sem sitja í atvinnuveganefnd sem ég spyr þó að ég skilji að það geti vissulega litið þannig út, heldur vegna þess að það er hv. atvinnuveganefnd en ekki hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem ég hefði haldið að væri miklu eðlilegra að tæki þessi mál fyrir, ekki síst þar sem rökstuðningur hæstv. þáverandi umhverfisráðherra var sá að þetta færi í atvinnuveganefnd vegna þess að þar væri sérstök áhersla á nýtingarhlutann. En ég læt það nú liggja milli hluta. Sjáum til hvernig fer með það allt saman og þingstarfið í kjölfarið. Ég tók eftir því hér í tillögunni að við Urriðafossvirkjun stendur, með leyfi forseta: „Rökstuðningur: Óvissu um virkni seiðafleytna og um áhrif vatnsmagns- og rennslisbreytinga á gönguleiðir, hrygningarstöðvar og uppeldisstöðvar laxfiska verður ekki eytt á því stjórnsýslustigi sem verkefnisstjórnin starfar á. Eðlilegt er að um hana sé fjallað í mati á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar og við leyfisveitingar.“ Nú er ég ekki sérfræðingur í þessu máli enda frekar stórt og það varð til fyrir mína tíð hér á Alþingi. Ég þekki efnið aðallega út frá bröltinu sem það fór í gegnum fyrr á kjörtímabilinu eins og við munum öll því miður. En það sem ég tek eftir í þessum rökstuðningi er að hvergi er bent á þessi sjónrænu viðmið. Ég átta mig ekki á því hvar þau eiga að koma við. Hér er talað um gönguleiðir og hrygningarstöðvar og uppeldisstöðvar laxfiska. Það er allt rökstuðningur sem er góðra gjalda verður og þess virði að skoða. Ég geri ráð fyrir því að það séu þá viðunandi ferlar sem taki við, ef þetta verður samþykkt hér, sem taki á þessum tilteknu sjónarmiðum. En ég óttast að sjónrænu áhrifin verði hreinlega eftir vegna þess að hvergi er gert ráð fyrir þeim í ferlinu eftir þetta ef skilningur minn er réttur sem ég er ekki viss um að sé tilfellið. Mig langaði því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þann þátt raunverulega verða eftir ef við samþykkjum þetta og við taki einhverjir ferlar sem einungis fari út í þann rökstuðning sem hér er nefndur.

Frú forseti. Ég held að margir séu óöruggir með það hvað verður í framhaldinu varðandi neðri hluta Þjórsár ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt. Er einhver möguleiki á að treysta því, hvað varðar þær leiðir sem eru í framhaldinu, ef farið verður út í virkjun, að þá tryggi umhverfismatið varðandi framkvæmdaleyfið enn frekari rannsóknir á því hvað seiðafleytur gera yfir höfuð? Fagaðilar hafa mismunandi skoðanir á því hvort þær tryggi það sem tryggja þarf í þeim efnum. Það eru mjög skiptar skoðanir á því og þeir sem hafa gagnrýnt að verið sé að stofna laxastofninum í hættu hafa ekki treyst á þessar seiðafleytur. Hvernig getum við þá, sem erum ekki fagmenn, metið það svo að þeim sé treystandi? Það sem ég get sagt í þessu máli er að maður verður að velta kostum og göllum við þetta heildarmál fyrir sér og ég mun gera það í sjálfu sér. Það er kannski heldur ekki gott að rífa þetta mál allt upp. Þeir sem eru miklir nýtingarsinnar ætla að fara að rífa marga kosti út úr verndarflokki. Við sem erum frekar þeim megin að vera verndunarsinnar ætlum að fara að rífa út úr nýtingarflokki ákveðna þætti sem við viljum taka þar úr. Ég er svolítið hrædd um að ef við förum að opna allt þetta mál þá köllum við á eitthvað sem við ráðum kannski ekkert við. Við erum ekki bara ein ef við á annað borð opnum þetta mál allt. Ég vildi gjarnan sjá að það væri í framhaldinu, ef við förum að afgreiða þessa tillögu, sem ég er ekki að segja að verði endirinn á næstu vikum, 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur sem flutti hér ræðu um Hvalárvirkjun, sem mér skilst á henni að hún bíði eftir af nokkurri óþreyju, hvort hv. þingmaður hafi lesið umsögn Umhverfisstofnunar vegna mats á umhverfisáhrifum sem Umhverfisstofnun hefur núna skilað til Skipulagsstofnunar þar sem fram kemur að ef þessar framkvæmdir ganga eftir sem gert er ráð fyrir vegna Hvalárvirkjunar þá muni, eins og þar segir, „óbyggð víðerni á Vestfjörðum minnka um allt að 21% frá því sem nú er. Ráðgert er að mynda þrjú lón þar sem nú eru nokkur stöðuvötn. Þau geta orðið samtals allt að 9 ferkílómetrar að flatarmáli. Með efnistöku og byggingu stíflu eru áhrifin talin varanleg og óafturkræf. Þau vötn sem fara undir lón virkjunarinnar falla öll í þann flokk að njóta sérstakrar verndar samkvæmt a-lið í 61. gr. laga nr. 60/2013, um náttúruvernd. Forðast ber að raska vistkerfum og jarðmunum sem taldar eru þar upp nema brýna nauðsyn beri til. Í umræddri lagagrein kemur einnig fram sú málsmeðferð að skal viðhafa vegna framkvæmda sem hafa í för með sér röskun slíkra náttúrufyrirbæra.“ Þá segir enn fremur, virðulegi forseti: „Fram kemur í frummatsskýrslu að skilyrði lífvera í þeim vötnum sem um ræðir muni breytast verulega vegna mikilla breytinga á vatnshæð og eru þau talin talsvert neikvæð, en mögulega afturkræf.“ Ég vil rekja þetta vegna þess að ég hef áður heyrt hv. þingmann sem er þingmaður Vinstri grænna tala mjög ákveðið fyrir þessari virkjun. Ég er mjög andvígur henni. Ég held að hún mundi hafa verulega neikvæð áhrif, ekki bara á Hvalá heldur líka mjög neikvæð áhrif á glæsilegt fossakerfi í Eyvindarfjarðará og á ána Rjúkandi. Það kemur auðvitað fram í þessari umsögn frá Umhverfisstofnun. Þess vegna velti ég fyrir mér hvernig hv. þingmaður getur talað um sjálfa sig sem verndunarsinna þegar hún er fylgjandi þessari virkjun eftir því sem mér heyrist og raun ber vitni.

Frú forseti. Ég er verndarsinni og ég er nýtingarsinni. Ég bý á Íslandi og ég bý á Vestfjörðum þar sem þessir tveir kostir þurfa að spila saman. Það er ekki hægt á Vestfjörðum frekar en annars staðar á landinu að hafa náttúruna þannig að ekki sjáist að þar búi fólk eða að ekki þurfi að hrófla neitt við henni. Þannig er bara lífið í landinu. Við mundum ekki byggja Ísland ef ekki væri hróflað við einu eða neinu. Ég hef metið þau umhverfisáhrif sem þarna eru á ferðinni þannig að hagsmunir þeirrar byggðar sem er á Vestfjörðum séu meira virði, til að þar sé vænlegt að búa og styrkja byggð þar. Ég held að það yrði lítils virði að ferðast um Vestfirði ef enginn byggi þar lengur. Ég vil ekki sjá þannig Vestfirði. Við verðum líka að horfa á það og vera raunsæ og jarðbundin í þeim efnum að einhvers staðar þurfum við að virkja til þess að halda uppi eðlilegu atvinnulífi og mannlífi í landinu. Við reynum auðvitað að lágmarka allt rask og að það sé verið að raska ósnortinni náttúru, en við komumst aldrei hjá því. Þess vegna höfum við þau verkfæri sem við erum með hér í höndunum, rammaáætlun, þar sem flokkað er eftir ákveðnum stöðlum í vernd, nýtingu og bið. Verkefnisstjórn hefur sett þessa tvo kosti, Hvalárvirkjun og Austurgilsvirkjun, í nýtingarflokk. Ég segi hér og nú og veigra mér ekkert við að segja það að ég er náttúruverndarsinni og ég vil vernda það sem hægt er að vernda og berjast fyrir því, en í þessu tilfelli tel ég að það eigi að hugsa líka 

Virðulegur forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann til þess að endurskoða afstöðu sína gagnvart þeirri virkjun sem þarna um ræðir og a.m.k. kynna sér þá umsögn sem er frá síðasta mánuði sem er frá Umhverfisstofnun um þessa framkvæmd. Samkvæmt 3. gr. laga nýsamþykktra laga um náttúruvernd skal stefnt að því að varðveita landslag sem er sérstætt eða fágætt eða sérlega verðmætt vegna fagurfræðilegs og/eða menningarlegs gildis, vernda vatnsfarvegi, fossa og stöðuvötn svo sem kostur er og standa vörð um óbyggð víðerni landsins. Óbyggðum víðernum landsins, sem er sérstök skilgreining á landi, fer mjög fækkandi. Okkur ber að vernda þau. Okkur ber að viðhalda þeim vegna þess að ef við gerum það ekki þá verður það á endanum til þess að ekkert verður eftir sem heitir óbyggð víðerni. Mér finnst því full ástæða til þess að menn endurskoði þessi áform. Ég fagna mjög að höfð eru uppi, í samræmi við náttúruverndarlög nýsamþykkt, mjög mikil varnaðarorð af hálfu Umhverfisstofnunar þegar kemur að þessari framkvæmd. Ég held að sú ákvörðun að setja þessa virkjun og þessa hugmynd í nýtingu á sínum tíma hafi verið tekin í allt öðru andrúmslofti, allt öðru umhverfi en við erum í núna. Núna erum við sem samfélag stödd á allt öðrum stað en bara fyrir fimm eða tíu árum. Það er ekki þannig að það sé atvinnuleysi í landinu. Það er beinlínis þannig að við erum að flytja inn fólk, við þurfum að flytja inn fólk til þess að sinna þeim störfum sem til falla. Þau rök að það sé nauðsynlegt að gera þetta og menn verði að vega og meta búskilyrði á svæðum eiga einfaldlega ekki við í dag. Ég velti fyrir mér: Hver hagnast á þessari framkvæmd? Af hverju er ekki ástæða til þess að leyfa náttúrunni að njóta vafans? Það svæði sem um ræðir, sem eru Strandir á Vestfjörðum, er að mestu leyti ósnert, það er gríðarlega verðmætt ósnert eins og það er, 

Frú forseti. Það er nú þannig að þessi mál verða alltaf umdeild. Við verðum bara að finna það í hjarta okkar hvar við lendum í þeim efnum. Það er auðvitað enginn möguleiki á því að friða allt sem við gætum hugsað okkur. Það fólk sem talar fyrir að nýting og vernd geti spilað saman er alveg jafn miklir umhverfissinnar og þeir sem kannski taka ekki skrefið í þá áttina að líka þurfi að horfa til þess að við þurfum að virkja eins og á þessu svæði til að styrkja afhendingaröryggi rafmagns og uppbyggingu atvinnu. Heimamenn sem búa þarna vita og við þekkjum nú svæðið í Árneshreppi og á Ströndum að þar er byggð orðin mjög veikburða. Ég vil ekki sjá þá byggð verða eins og Hesteyri í Jökulfjörðum eða Aðalvík á Hornströndum. Það getur vel verið að mörgum þyki gott að koma til Vestfjarða og fara á Hornstrandir og ganga um þessi svæði og hitta ekki annað en aðra ferðamenn, en það er líka fólk sem býr á þessu svæði 

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að það kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir að nú skuli stjórnarmeirihlutinn ákveða að koma hér inn með tillögu til þingsályktunar á tíma þar sem í raun og veru hefði átt að vera kallað til nýs þings ef allt hefði verið eðlilegt og auðvitað er það mín skoðun að fyrir löngu hefði átt að vera búið að slíta þessu þingi. Nú eru menn hins vegar á einhverjum lokametrum að reyna að klára mál sem ríkisstjórnin telur vera mikilvægt að klára áður en farið er í þinghlé og svo kosningar. Nú skilst mér að samkvæmt starfsáætlun þingsins sé gert ráð fyrir því að þing starfi út þennan mánuð, eða til 29. september. Hversu margir þingdagar eru nákvæmlega inni í þeirri áætlun hef ég ekki farið yfir, en ég geri ráð fyrir að þeir séu sennilega ekki fleiri en tíu eða svo og einhverjir nefndadagar á móti væntanlega. Í mínum huga er það ekki nándar nærri nógur tími til þess að fara í þá vinnu sem nauðsynleg er til að fara vandlega yfir þá tillögu sem hér er mælt fyrir af hálfu hæstv. umhverfisráðherra. Ég fagna því að vísu að í þessari tillögu sem ráðherra leggur fram óbreytta frá verkefnisstjórninni eru virkjunarkostir sem hafa farið í gegnum faglega meðferð verkefnisstjórnar, það er mjög jákvætt og gott, en eins og fram kom í andsvari hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar áðan og í orðaskiptum mínum og hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur hér áðan líka þá eru sjónarmið þarna sem eru pólitísks eðlis. Það er einfaldlega spurningin um það hvað við viljum gera og hvernig við viljum taka ákvarðanir byggðar á þeim faglegu gögnum sem við höfum og öðrum sjónarmiðum sem okkur kann að finnast mikilvæg sem kjörnum fulltrúum þjóðarinnar áður en ákvörðun er tekin. Þótt mikilvægt sé að fara með mál í ferli og byggja á faglegri úttekt þá er það auðvitað alltaf þannig á endanum að það er almenningur í landinu með vali sínu á fulltrúum á þjóðþingið sem ræður för og ákveður til hvaða sjónarmiða skuli tekið þegar hlutir eru ákveðnir og þar með talið hvað skuli verndað og hvað skuli nýtt þegar kemur að virkjunarhugmyndum. Hér eru á ferðinni til viðbótar við það sem á undan hefur farið tvær virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Það að taka ákvörðun um virkjun í byggð í stærsta vatnsfalli þjóðarinnar, Þjórsánni, sem þegar hefur verið virkjuð mörgum sinnum, felur í sér að mínu mati ekki bara faglega heldur líka pólitíska ákvarðanatöku. Mér finnst full ástæða til þess á þeim tímapunkti sem við stöndum núna sem samfélag að bera afstöðu stjórnmálaflokka til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir undir kjósendur og það séu kjósendur í landinu, almenningur í landinu, sem marki stefnuna þegar kemur að þessu. Þar fyrir utan finnst mér fráleitt að málið komi ekki til umfjöllunar hjá umhverfis- og samgöngunefnd þingsins. Það er hluti af því hvernig stjórnarmeirihlutinn hefur misfarið með þennan málaflokk allt þetta kjörtímabil, ýmist með því að ætla í fyrstu að leggja niður umhverfisráðuneytið, hafa það sem aukastarf annars hæstv. ráðherra eða þá að gera stórkostlegar breytingar með alls konar digurmælum og yfirlýsingum af hálfu fulltrúa þingmeirihlutans þegar þessar tillögur hafa komið til umfjöllunar í þinginu eins og frægt er orðið. Því miður hefur enginn friður verið um þetta ferli á þessu kjörtímabil. Það skrifast alfarið á reikning meiri hlutans í þinginu hvernig á því máli hefur verið haldið. Það hefur engin tilraun verið gerð til þess að gera þetta þannig að skapist geti nokkur sátt eða friður um ferlið. Þess vegna finnst mér fullkomin ástæða til þess að málið sé látið bíða þess að nýtt þing komi saman, að nýr meiri hluti ákveði framhaldið í krafti þess stuðnings sem stjórnmálaflokkarnir fá í komandi kosningum. Ég geri mér grein fyrir því að með því er ég að segja mig frá þeirri vinnu vegna þess að ég er ekki í framboði í næstu kosningum. En ég held að staðan sé einfaldlega þessi. Það er of skammur tími til stefnu til þess að klára þetta mál. Í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þingsins, sem auðvitað ætti að fjalla um þetta mál, hefur ekki tekist af hálfu stjórnarmeirihlutans að afgreiða samgönguáætlun, þrjú og hálft ár hefur ekki dugað til þess. Ætla menn að það sé hægt á einhverjum tíu dögum að afgreiða tillögu til þingsályktunar um vernd og orkunýtingu landsvæða? Þar fyrir utan er það alveg sérstakt áhyggjuefni hvernig stjórnarmeirihlutinn hefur haldið á friðlýsingarferli þegar kemur að þeim virkjunarhugmyndum sem hafa verið settar í verndarflokk rammaáætlunar. Það hefur akkúrat ekkert verið gert í þeim efnum, engin vinna farið fram allt frá því að menn stöðvuðu friðlýsingarferlið við Þjórsá sem var komið af stað í byrjun kjörtímabilsins. Ég vil aukinheldur benda á að það er mikil mótstaða við virkjunaráform á miðhálendi Íslands. Hér er verið að leggja til Skrokkölduvirkjun sem erfitt er að sjá fyrir sér að verði gerð án mikils rasks og án þess að menn fari í sérstaka línulögn yfir Sprengisand eða á Sprengisandi og á miðhálendi Íslands. Meira að segja formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst yfir að hann vilji alls ekki sjá slíkt. Er þá ekki ástæða fyrir menn að bíði við þegar það er orðin þverpólitísk samstaða um það, virðulegur forseti, um að staldra við og hugsa okkar gang í þessum efnum? Mér finnst það. Ég held líka í ljósi þess sem fram kom í orðaskiptum mínum við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að menn eigi að endurskoða áform um Hvalárvirkjun. Ég held að menn eigi líka að velta fyrir sér þeim fregnum og þeim tíðindum sem við höfum heyrt undanfarin missiri af því hverju stóriðjan er að skila til samfélagsins, hvað það er sem kemur af hagnaði þeirra, hvernig íslenskt samfélag græðir á þeim framkvæmdum sem hér um ræðir. Hvaða peningar eru að koma í kassann? Ef engir peningar koma í kassann þá geta verið aðrar knýjandi ástæður fyrir því að ráðast í þessar framkvæmdir, jú, það vantar störf. En það vantar ekki störf, það vantar fólk. Við þurfum að flytja inn vinnuafl til landsins til þess að geta unnið öll þau störf sem þarf að inna af hendi. Það er af þessum ástæðum sem ég hef rakið í ræðu minni sem mér finnst full ástæða til þess að velta fyrir sér á hvaða vegferð meiri hluti þingsins er með því að leggja þessa tillögu til þingsályktunar fram núna á þessum tímapunkti. Ég skil ekki alveg hvað vakir fyrir stjórnarmeirihlutanum, hvort það sé í alvöru hugmynd hans að á örskömmum tíma, í einhvers konar flýtimeðferð og vegna þess að í þetta skipti hefur stjórnarmeirihlutinn allrar náðarsamlegast sleppt því að gera stórkarlalegar breytingar á tillögum verkefnisstjórnar, eigi þetta bara að fara hægt og rólega og hægt og hljótt í gegnum þingið. Ég er ekki tilbúinn til að taka þátt í því. Ég mun aldrei, aldrei nokkurn tímann á meðan ég lifi, sætta mig við það að Urriðafoss verði virkjaður. Aldrei nokkurn tímann.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Hann gerði meðal annars að umtalsefni virkjanir í Þjórsá. Það kemur skýrt fram, í þeim gögnum sem hér liggja fyrir, að engri óvissu er eytt um afdrif villta laxastofnsins. Þó að þau málefni hafi að sjálfsögðu verið til skoðunar virðist það vera sem svo að ramminn sem markaður er í kringum þessa vinnu geri ekki ráð fyrir því að hægt sé að fullkanna þetta mál þannig að við getum með óyggjandi hætti sagt að áætlaðar virkjanir muni ekki skaða þennan stofn. Ég spurði hæstv. ráðherra um þetta áðan því að mér finnst það stórmál ef Alþingi ætlar að taka ákvörðun um að setja þessa tilteknu kosti í nýtingarflokk sem kann að hafa þau áhrif að þessum stofni sé ógnað, sem er auðvitað hluti af þeirri líffræðilega fjölbreytni sem við eigum, sem er verðmæti sem okkur ber að standa vörð um. Ég hef ekki enn, og fékk það ekki frá hæstv. ráðherra, fengið fullnægjandi svör við því hvað er þá hægt að gera. Hvar er hægt að stoppa málið í ljósi þess að fyrir liggur umhverfismat þótt gamalt sé og það hefur verið kært og er til meðferðar í úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála á þessum virkjunum, en við erum ekki komin með niðurstöðu úr því ferli. Ef hér er ákveðið er að setja þessar virkjanir í nýtingarflokk þá hef ég alla vega ekki fengið svör við því hvernig við getum þá gripið inn í ef við metum það sem svo að villta laxastofninum sé ógnað. Eins og ég benti hér á áðan þá er þetta ekki bara spurning um verðmæti í lífríkinu, þetta eru auðvitað mikil efnahagsleg verðmæti sem mér er ekki kunnugt um að hafi kannski verið lagt sérstakt mat á. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem þekkir þessi mál mjög vel, þetta fyrirkomulag allt saman, hvað hann telur um þessa tilteknu breytu í þessu samhengi.

Virðulegur forseti. Það er svolítið athyglisvert, þegar farið er yfir forsögu þessa máls og forsögu virkjana í Þjórsá, að gripið hefur verið til mjög ákveðinna aðgerða til að stemma stigu við áhrifum virkjana á laxastofninn í ánni sem hefur leitt til þess að hann hefur dafnað mjög vel. Menn hafa með einhverjum hætti, sérstaklega þegar tekin var ákvörðun um Hvammsvirkjun, talið sér það til tekna; að það sé búið að gera svo mikið að þess vegna megi ganga á það sem gert hefur verið. Menn horfa algjörlega fram hjá því að það var hluti af mótvægisaðgerðum og vegna þess að það hafi tekist vel megi aðeins ganga inn á þetta. Það er laukrétt sem hv. þingmaður spyr hér um - hér er ekki búið að ganga úr skugga um það að þetta hafi ekki neikvæð áhrif á villta laxastofninn. Það er ekki búið að ganga þannig fram í þessu máli að náttúran njóti vafans, heldur væri Alþingi að taka ákvörðun án þess að vita nákvæmlega hvaða áhrif þetta hefur. Það sem ég er að segja er: Hvers vegna ætla menn að gera þetta? Því er yfirleitt haldið fram, þegar menn tala um mikilvægi þess að ráðast í slíkar framkvæmdir, sérstaklega heimamenn, að orkan verði nýtt á heimasvæðinu. Það er blússandi stóriðja í gangi á þessu heimasvæði. Það er allt vaðandi í ferðamönnum. Það er brjáluð traffík allan ársins hring á þessu svæði. Fyrir hvað eru menn að fara að virkja? Af hverju? Hverjir eiga að vinna við þær virkjanir og við þau störf sem mikilvægt er að mati heimamanna er að verði til á þessu svæði? Mér er það gersamlega óskiljanlegt að menn skuli fara þannig fram og nýta ekki 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tel að verkefnisstjórnin sé að vinna eins vel og hún getur innan þess ramma sem henni er markaður. Kannski er það ekki nægjanlegt til þess að svara öllum þeim spurningum sem upp kunna að koma. Þá veltir maður því fyrir sér, og það er það sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, að hann lýsir áhyggjum af tímafrestinum. Ég ætla að taka undir þær áhyggjur hv. þingmanns, því að hér er tillaga verkefnisstjórnar lögð fram óbreytt. Það er margt gott í þessari tillögu, ég tek það fram, og ég tel, eins og ég sagði, að hér hafi verið unnið eftir fremsta megni innan þess ramma sem verkefnisstjórn er ætlaður. En eftir standa ýmsar spurningar, spurningar um samfélagslegu áhrifin og efnahagslegu áhrifin sem hafa verið rædd og þau hafa kannski verið skilgreind allt of þröngt í umræðunni til þessa. Ég nefndi hér áðan, í lok fyrra andsvars míns, að í villta laxinum kynnu að felast jafn mikil efnahagsleg verðmæti og t.d. í einhvers konar orkunýtingu svo að dæmi sé tekið. Aðalmálið er kannski það að þegar búið er að samþykkja þær tillögur sem hér liggja fyrir þá eru kannski engar sérstakar leiðir til þess að skoða þau mál betur. Hv. þingmaður kom að því í svari sínu áðan að í raun og veru ýtti ekkert á, það væri engin pressa. Maður veltir því fyrir sér hvort við séum á köflum, þó að það hafi nú verið að breytast á undanförnum árum, of miðuð að því að telja að ávallt þurfi einhverjar framkvæmdir að vera í gangi, að það sé mjög mikilvægt að við séum með stöðugar framkvæmdir í gangi jafnvel þó að ekki sé vitað í hvað sú orka eigi að renna. Það er vissulega mikilvægt að hafa þessa flokkun, en þegar fyrir liggja 

Virðulegur forseti. Það eru ekki mörg dæmi þess að umhverfismat hafi snúið við ákvörðunum um það að fara í virkjun ef einhver. Það er von að menn spyrji: Er ekki ástæða til að staldra við og fara aðeins betur yfir málið vegna þess að það er þá verið að taka ákvarðanir sem verður mjög erfitt að snúa til baka? Auðvitað treysti ég verkefnisstjórn og þeim faghópum sem hafa verið að starfa mjög vel til sinna starfa. Við verðum samt sem áður að skoða í hvaða pólitíska andrúmslofti verkefnisstjórnin hefur starfað á þessu kjörtímabili. Það hefur ekki verið þannig að stjórnvöld hafi falið þessari verkefnisstjórn ákveðið verkefni og látið hana síðan algerlega afskiptalausa. Nei, þvert á móti, það hefur beinlínis verið gengið þannig fram að sérstakir virkjunarkostir hafa verið teknir út fyrir sviga, því beint til verkefnisstjórnarinnar að það eigi að skoða þá sérstaklega. Þetta var gert 2013 eða þegar verkefnisstjórnin sagðist hvorki hafa tíma né stöðu til að fara yfir þá virkjunarkosti sem ráðherra fól henni að fara yfir. Þá var bölsótast yfir því. Málið kom hérna inn í þingið, meiri hluti atvinnuveganefndar, sem á ekkert að fjalla um þessar tillögur, gerði stórkostlegar breytingar, bætti við alls konar virkjunarkostum, hélt því fram að nefndin hefði sjálf unnið þá faglegu úttektir sem skorti og væri búin að ákveða að setja mætti alla þessa virkjunarkosti í nýtingu. Það er í slíku pólitísku andrúmslofti sem verkefnisstjórnin er að skila þessum tillögum til okkar núna. Ég tel því fullkomlega eðlilegt, í ljósi þess hversu mikill ófriður hefur verið í kringum þessi mál og framgöngu meiri hlutans hér í þinginu gagnvart þeim, að málið verði geymt til næsta kjörtímabils og farið sé yfir það í öðru pólitísku andrúmslofti og af öðrum pólitískum meiri hluta hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Reykjav. s. lýkur andsvari á þeim stað sem ég vildi taka við því. Ég heyrði á ágætri ræðu hv. þingmanns, sem er ávallt sannfærandi þegar kemur að þessum málaflokki, að hann er herskárri í þessum málaflokki en sá sem hér stendur þótt ég telji mig vissulega náttúruverndarsinna eins og ég hygg reyndar að flestir hér inni kalli sig. Eitt af því sem ég hef lent í vandræðum með gagnvart þessum málaflokki er það að við að kanna vatnsaflsvirkjanir kemst ég ekki hjá því að vera hlynntur þeim, samt ekki öllum. Nú vona ég að ég sé ekki að misskilja hv. þingmann, hann leiðréttir mig bara ef svo er, en mér finnst af orðræðu hans hann almennt vera á móti vatnsaflsvirkjunum; ég ætla ekki að leggja honum orð í munn, hann bara leiðréttir það þá hér. Það sem ég velti fyrir mér er hvernig hv. þingmaður mundi vilja hafa ferli eins og rammaáætlun þannig að það væri í samræmi við væntingar hans til náttúruverndar og nýtingaráætlunar sem hægt væri að keyra í gegnum Alþingi á einhvern hátt í sátt og samlyndi. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að hér er málið lagt fram, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, án þess að hæstv. ráðherra hafi breytt því eða að það liggi fyrir að menn ætli að breyta þessu, enda fór annar hv. þingmaður inn á það að það fylgir því ákveðin pólitísk hætta fyrir málið sjálft. Hugmyndin á bak við málið allt, rammaáætlun, er auðvitað sú að búa til verklag sem fólk getur verið sátt um þótt auðvitað verði aldrei allir sáttir um niðurstöðuna og eðlilega ekki, þetta er þannig málaflokkur. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhverjar hugmyndir um það hvernig hægt sé að gera þetta ferli betra en það raunverulega er ef þetta er ekki hið rétta ferli og ef þetta er faglegt ferli, og ég hef enga ástæðu til að halda að svo sé ekki, þá velti ég fyrir mér í stuttu máli hvers vegna bíða eigi með málið. Hvers vegna ekki afgreiða það á þessu þingi?

Virðulegur forseti. Ég tel að á þessu kjörtímabili hafi verið stigin skref, heillaskref, í átt að því að fara betur yfir þessi mál með góðri og jákvæðri löggjöf um náttúruvernd sem okkur tókst í sameiningu að klára hér í þinginu og í umhverfis- og samgöngunefnd. Það er á grundvelli þeirra laga sem við sjáum núna umsagnir frá Umhverfisstofnun um Hvalárvirkjun þar sem verið er að vísa í ákvæði sem við samþykktum í þeirri löggjöf. Það væri æskilegt að við þyrftum ekki að vera í því togi á milli náttúruverndarsinna og nýtingarsinna sem einkennt hefur þessa umræðu síðustu áratugi þar sem menn eru alltaf einhvern veginn í pókerspili með þá kosti sem um ræðir og umræðan hefur einkennst svolítið af því að menn fara fram með gífurlegum gassagangi, leggja til dæmis til að bætt sé við sex eða sjö virkjunarkostum sem þeir ætla ekki að ná fram heldur er það bara samningatækni. Hugmyndin er að ná einhverjum öðrum í staðinn, einhverjum tveimur eða þremur og það sé lágmarksmarkmið. Það er það sem við sjáum í þeim tillögum sem hér blasa við. Það koma tillögur um að bæta við virkjunarkostum sem meiri hlutinn hefur talið gríðarlega mikilvægt að ná í gegn. Þetta er pólitísk togstreita, það er miður, en það er okkar sem stöndum verndarmegin í þeirri togstreitu - það er ekkert annað í stöðunni en að toga á móti og tala fyrir náttúruna og vera talsmenn hennar í öllu. Ef það er ekki gert þá fækkar á endanum ósnertum víðernum, þá fækkar fossunum, þá sökkva dalir og náttúrufyrirbrigði, sem við mundum vilja eiga og mundum vilja skila til komandi kynslóða, hverfa.

Virðulegi forseti. Þýðir það þá ekki að við þurfum aðeins breytt kerfi, aðeins breytta verkferla til þess að nálgast þessar ákvarðanir? Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni, ég mun aldrei greiða atkvæði með því að virkja Urriðafoss, mér finnst það galið. Mér finnst það algjörlega úti á túni að ætla að virkja þarna. Eins og ég fór yfir, í andsvörum við annan hv. þingmann, þá er það ekki af faglegum ástæðum - ég bara sé fossinn og ég hugsa með mér: Ætla menn að virkja þetta? Eru þeir brjálaðir? Það er í raun það eina sem ég hef til að rökstyðja það í sjálfu sér, enda þarna um fagurfræðilegt fyrirbrigði að ræða og vissulega pólitíska afstöðu þegar allt kemur til alls. En þá velti ég fyrir mér: Hér eru allnokkrir kostir sem fara í verndarflokk sem ég verð reyndar að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér enn þá en þarna eru í orkunýtingarflokki hlutir sem maður kannast við frá umræðunni af þessu kjörtímabili, svo sem Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun og Hvammsvirkjun og Skrokkalda. En eftir stendur að ég er sammála hv. þingmanni. Þetta er alltaf pólitísk togstreita. Við þurfum einhvern veginn að geta útkljáð það þegar við erum hreinlega ósammála um það hvað okkur finnst „galið“ að virkja og hvað er ekki svo „galið“ að virkja, svo sem Urriðafoss. En ég sé hvergi ferli fyrir það sjónarmið sem ég veit að ég deili með hv. þingmanni gagnvart Urriðafossvirkjun. Ég sé ekki skýrt, alla vega ekki á þessum tímapunkti, ferli í þessu mengi öllu saman, rammaáætlun svokallaðri, sem tekur tillit til þessarar togstreitu og býr til færi á því að útkljá hana á þeim grunni sem ég var að lýsa, nefnilega fagurfræðilegum. Þetta er alltaf faglegt mat. Þetta er alltaf spurning um nokkuð sem hægt er að rannsaka og setja í box, eitthvert ferli, sem þarf að vera ef það á að vera faglegt. En eftir stendur spurningin: Mun þetta í raun duga til þess að útkljá þessar pólitísku spurningar ef ekki í gegnum ferli þar sem Alþingi breytir tillögum?

Virðulegur forseti. Við getum auðvitað byrjað á því að virða þau ferli sem þegar hefur verið ákveðið að nýta í þessu. Ég nefni sem dæmi lögin um vernd og nýtingu sem þingsályktunartillagan byggir á. Hvergi í lögunum er gert ráð fyrir að sérstakir virkjunarkostir séu teknir út með einhverjum tilteknum hætti heldur er gert ráð fyrir því að ferlið sé endurtekið reglulega þar sem verkefnisstjórnir fara yfir ákveðna virkjunarkosti, skoða ákveðna parametra sem fyrir fram er búið að skilgreina og síðan sé þessu skilað reglulega inn til ráðherra sem leggur tillögu fyrir þingið eins og þá sem hér er til umræðu. Það var ekki gert á þessu kjörtímabili. Menn ákváðu hins vegar að taka sérstaka virkjunarkosti vegna þess að það hentaði þeim ekki pólitískt að fylgja löggjöfinni eins og hún hefur verið teiknuð upp, fylgja ferlinu eins og gert var ráð fyrir að það mundi líta út. Auðvitað var það allt gert með það sem skálkaskjól að síðasti meiri hluti hefði gert alls konar breytingar og ekki farið að lögum og þess vegna hefðu menn heimild til að vera líka með sínar breytingar í þessu o.s.frv. Þetta er nákvæmlega það sama og við sjáum til dæmis með Vatnajökulsþjóðgarð sem er eiginlega nokkurs konar andsvar við Kárahnjúkavirkjun, sem er sárabót fyrir Kárahnjúkavirkjun. Og ákvarðanataka sem byggir á svona togstreitu getur aldrei verið góð. Auðvitað mun ákvarðanataka af þessu tagi leiða til þess að það sem okkur er heilagast og dýrmætast hverfur, það sem við eigum og okkur ber skylda til að skila til komandi kynslóða. Það verður ekkert eftir af því. Bara með þessari „sakleysislegu“ virkjun Hvalár á Ströndum á Vestfjörðum hverfa 21% af óbyggðum víðernum Vestfjarða. Það er ekkert smáræði.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra fyrir að leggja þessa þingsályktunartillögu fram. Ég segi: Hver tekur því ekki fagnandi þegar lögformlegu ferli er fylgt svona í hvívetna? Hér erum við með skýrslu upp á 367 blaðsíður frá helstu sérfræðingum landsins á þessu sviði. Ég hef ekki tölu á hvað það eru margir sérfræðingar sem eru búnir að koma að málinu. Ráðherra leggur þetta óbreytt fram án þess að breyta því handvirkt eins og fyrrverandi ráðherra, Svandís Svavarsdóttir, gerði þar sem hún tók fram fyrir hendurnar á öllum þessum sérfræðingum og kom með þá tillögu. Síðan kemur hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, og spyr hæstv. ráðherra hvernig hún ætli að bregðast við hinu og þessu sem er í skýrslunni, þessum álitum frá sérfræðingunum, og um laxastofninn í neðri hluta Þjórsár o.s.frv. Svo tala hv. þingmenn um lögformlegt ferli þess á milli. Þessir sérfræðingar hafa unnið innan þess ramma. Við erum hérna með rammaáætlun. Auðvitað er unnið innan þess ramma. Ég veit að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir veit betur. Hún segir að engar leiðir séu eftir eftir að búið er að samþykkja þetta.

Það er ekki rétt.

Það er bara akkúrat það sem þessir sérfræðingar benda á, akkúrat í þessum atriðum varðandi laxastofnana og ég skal bara lesa hérna orðrétt, en þar er verið að gefa álit á Holtavirkjun, með leyfi forseta: „Verkefnisstjórn telur nú sýnt að umræddri óvissu verði ekki eytt á því stjórnsýslustigi sem verkefnisstjórnin starfar á, heldur sé eðlilegt að um hana verði fjallað í mati á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar og við leyfisveitingar.“ Er ekki hægt að grípa inn í þetta í þessu ferli?

Pólitískt?

Ja, pólitískt eða faglega? Ekki pólitískt, bara faglega. Ég segi nú bara ekki annað en það að þetta er nákvæmlega það sem hv. atvinnuveganefnd benti á í rökstuðningi sínum þegar hún mælti með og gerði þær tillögur að þessir virkjunarkostir kæmu til framkvæmda. Værum við þá komin alla vega ári lengra en við erum núna. Þessir sérfræðingar fallast bara akkúrat á rök atvinnuveganefndar í síðustu orrustu hér um rammaáætlun að í mati á umhverfisáhrifum framkvæmda sé tekið á þessu máli. Allt tal um að þetta sé ekki lögformlegt ferli, ég fæ það á tilfinninguna að þegar við förum að ræða rammaáætlunina þá fari allt á hvolf. Hv. þingmenn Róbert Marshall og einhverjir fleiri töluðu um pólitíska togstreitu. Núna er ráðherra akkúrat að fylgja lögformlegu ferli. Þá koma menn, bara fyrstu ræðumenn og tala um pólitíska togstreitu. Ég get svarið það, ég veit eiginlega ekki hvernig ætlast er til að þetta sé unnið, nema það sé kannski bara þannig að ef þessir sérfræðingar skila ekki skýrslu akkúrat í takt við pólitíska hugsun þá sé þetta ómögulegt, þá eigi að grípa fram fyrir hendurnar á þessum sérfræðingum. Það var annað hljóð í strokknum hérna í síðustu orrustu. Það kom til umræðu áðan hvort þetta mál ætti að fara til atvinnuveganefndar frekar en umhverfis- og samgöngunefndar. Einhverjir hv. þingmenn gerðu athugasemdir við það og töldu að sú nefnd væri hæfari eða vanhæfari eða hvað var sagt. En ég vil benda á að þeir virkjunarkostir sem atvinnuveganefnd var að basla við að koma í framkvæmd á síðasta þingi, það fæst staðfest hérna í þessari skýrslu sérfræðinga ef menn vilja lesa um það. Ef við rennum aðeins yfir þessa helstu virkjunarkosti, sem ég fagna, og atvinnuveganefnd reyndi að koma inn á síðasta þingi, þ.e. Skrokkölduvirkjun, þá fallast sérfræðingarnir á að hún eigi heima í nýtingarflokki. Akkúrat þau rök sem atvinnuveganefnd benti á, það lá alveg ljóst fyrir, það eru engin ný gögn eftir frá því á síðasta þingi um þá virkjun, en fram kemur að þar verður línan lögð í jarðstreng. Þetta lá allt ljóst fyrir. Svo með Holtavirkjun eins og ég sagði áðan, þá er það umhverfismat framkvæmda sem fer í gegnum áhrif á laxastofnana. Austurengjar í Krýsuvík eru í nýtingarflokki. Þar meta þeir það svo að Austurengjar eða Trölladyngja, þeir tengja þetta svolítið saman, þessa kosti, en þeir leggja alla vega til að annar kosturinn verði virkjaður. Gott og vel. Ég er sammála um Austurengjarnar, það er betra að prófa sig áfram þar. En mikill ferðamannastraumur er nálægt Austurengjum og við hverinn Seltún og annað þarna er mikil traffík. Þess vegna undrast ég svolítið að Búrfellslundur skuli vera í biðflokki á þeim forsendum að svo margir ferðamenn sjái hann og það geti eyðilagt fyrir þeim ferðina að sjá allar þessar vindmyllur í Búrfellslundi. Þannig að ég hnýt aðeins um það hjá þessum ágætu sérfræðingum. Eldvörpin eru áfram í nýtingarflokki. Ég verð að segja að ég var hissa á því í síðasta ramma að Eldvörpin væru í nýtingarflokki. Ég verð að viðurkenna að mér varð aðeins um að þeir sérfræðingar skyldu komast að þeirri niðurstöðu, nema það hafi verið pólitísk færsla á milli flokka, kannski var það þannig. En varðandi Eldvörp, þar greip bæjarstjórn Grindavíkur inn í og setti inn í aðalskipulag, Eldvörp og Eldvarpahraun. Þar setti hún inn í aðalskipulag að það væri hverfisverndarsvæði og er þar með búin að tryggja að boranir í garðinum, í sjálfum Eldvörpunum, akkúrat þessum Eldvarpagarði, verði ekki leyfðar. Þar verður því bara borað meðfram þeim garði þannig að gígaröðin helst óhreyfð. Við getum haft okkar skoðanir á einstökum virkjunum. Sveifluháls í Krýsuvík, ég get alveg tekið undir að skiptar skoðanir séu um hann og set spurningarmerki við hann. En þessi einkunnagjöf, ef við ætlum að fara eftir einhverju lögformlegu ferli verðum við að gera það, við verðum þá að taka mark á því. Mig langar að enda þetta á orðum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur sem segir að við byggjum ekki Ísland 

Virðulegi forseti. Ég hefði nú viljað halda áfram samtali mínu við hv. 6. þm. Reykv. s., að 5. þm. Suðurk. algjörlega ólöstuðum og þakka honum fyrir ræðuna. En ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um að einhver teldi þetta ekki vera lögformlegt ferli. Ég verð að viðurkenna að ég hef aðeins skroppið hérna fram af og til en ég hef ekki tekið eftir því að umræðan í dag hafi snúist um það hvort þetta væri lögformlegt ferli eða ekki, ég hef ekki heyrt neinn ágreining um það. Helsti ágreiningurinn sem ég hef heyrt í dag hefur fjallað um það í hvaða nefnd málið eigi heima, þ.e. hvort málið eigi heima í hv. atvinnuveganefnd eða hv. umhverfis- og samgöngunefnd, ekki síst vegna orða hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, síðast þegar við vorum að bítast um þessi mál. Ég vil halda því til haga að ég er alveg sammála því að við þurfum að hafa eitthvert lögformlegt ferli í kringum þessar ákvarðanatökur, ferli sem ríki sátt um og vek athygli á því að ég hef ekki séð miklar mótbárur við þetta mál í dag þótt fólk hafi auðvitað sínar skoðanir á einstaka kostum, til að mynda ég. Ég er á móti Urriðafossvirkjun og verð það áfram ásamt hv. 6. þm. Reykv. s., Róberti Marshall. En það hlýtur samt að vera eitthvert svigrúm fyrir hina svokölluðu pólitíska togstreitu. Ég spyr vegna þess að ég á í vandræðum með þetta sjálfur, langar að heyra meira frá hv. þingmanni um það. Ef þetta ferli á vera einfaldlega þannig að við stimplum allt hér í gegn þá veltir maður auðvitað fyrir sér hvað við erum að gera hérna og tala um þetta. Ef við ætlum að breyta þessu þá setjum við allt í háaloft vegna þess að við ætluðum að búa til þetta lögformlega ferli sem væri sátt um, sem auðvitað hefur verið brestur á, burt séð frá því hverjum það var að kenna hverju sinni í gegnum tíðina. Eigum við ekki að ræða þessa 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég get alveg tekið undir að það er mjög erfitt að meta það hvað er pólitík og hvað er ekki. Ég hef reynt að hugsa málin ekki pólitískt, ég er bara þannig gerður. En hvað er pólitík? Það eru skoðanir manna, þær mæla hvar þú ert í pólitík, vinstri sinnaður eða hægri sinnaður. Það er komin hefð fyrir því að einhver greinarmunur sé þar á. Mín sýn á þetta er að við verðum að hlusta á sérfræðingana og svo er það pólitískt mat. Hvað er pólitík? Ég segi: Það er pólitík ef þú vilt virkja á þínu svæði, á þínu heimasvæði, þar ert þú með allt aðra hugsun þar sem það hentar þér og þínum nánustu eða þínu nærumhverfi, en svo ef það á að virkja einhvers staðar annars staðar á landinu þá er það ómögulegt, þá hentar það ekki. Að því leytinu til litast svo sem allt af pólitík en kannski meira af persónulegum skoðunum sem ég hefði talið að væri meira virði í þessu en einhver pólitík.

Virðulegi forseti. Það hvarflaði að mér áðan að ræða um fundarstjórn og kvarta undan því að andsvör séu einungis leyfð tvisvar sinnum fyrir hvern þingmann vegna þess að þetta er samtal sem ég mundi gjarnan vilja halda áfram nokkur skipti í viðbót,  Hv. þingmaður spyr: Hvað er pólitík? Ég get ekki gefið greinargott svar við því hér og nú, en þegar kemur að þessu máli mundi ég halda að í sínu einfaldasta sniði væri þetta spurning um náttúruvernd á móti iðnaði þar sem það fer ekkert alltaf saman. Stundum fer það saman. Ég er t.d. almennt hlynntur því eða er þeirrar skoðunar almennt að við þurfum fallvatnsvirkjanir til þess að búa til orku með skynsamlegum hætti. Við þurfum að búa til orku, það er ekki beinlínis valkvætt. En hins vegar finnst mér samt sem áður skorta á það í ræðu hv. þingmanns að þessari pólitísku togstreitu eins og við kölluðum það áðan sé tekið fagnandi. Ég heyrði hv. þingmann gagnrýna það áðan að einhver kallaði þetta ekki lögformlegt ferli, eitthvað sem ég átta mig ekki enn þá á hvað hv. þingmaður átti nákvæmlega við með, en hann hóf ræðu sína á því að spyrja: Ber okkur ekki að fagna þegar við förum að lögum? Og fór síðan að ræða um fyrrverandi hæstv. ráðherra Svandísi Svavarsdóttur um hvernig hún hefði gert eitthvað. Þá erum við auðvitað komin nálægt því umræðuefni sem við höfum verið í þegar kemur að þessum málaflokki á kjörtímabilinu, að spyrja spurninga um það hver var vondur fyrst, hver byrjaði og hver fór eftir ferlinu og hver ekki. Hér sé ég engan ágreining um að farið sé eftir lögformlegu ferli. Ég heyri bara að fólk vill tala um þetta vegna þess að því er annt um Ísland í öllum skilningi, hvort sem það er á forsendum náttúruverndar eða nýtingar sem ég átta mig á að fólk vill stundum af einskærri umhyggju fyrir landi og þjóð. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmaður hafi átt við þegar hann fór út í þá sálma þegar hann gagnrýnir á sama 

Virðulegi forseti. Það var hv. þingmaður áðan sem spurði að því hvenær við ætluðum að fara eftir ferlinu. Ég heyrði ekki betur en hv. þingmaður hefði sagt það. Kannski misheyrðist mér eitthvað. Pólitísk umræða, mér fannst hún svolítið litast af því á síðasta þingi þegar við í góðri trú um að við værum að gera rétt, sem staðfestist hér af öllum þessum sérfræðingum, komum með tillögur um að breyta þessari tillögu, töldum að þingið hefði vald til þess að breyta henni þannig að ákveðnir virkjunarkostir færu í nýtingu. Þá vorum við úthrópaðir og kallaðir öllum illum nöfnum. Við vorum uppnefndir talíbanar og ég veit ekki hvað og hvað.

Ég bað þig afsökunar á því.

Já, en það lýsir andrúmsloftinu sem var þá. 

Herra forseti. Þetta eru áhugaverðar umræður hér. Ég verð nú að byrja á því sem hv. þingmaður endaði á. Hann byrjaði nú áðan á að tala um að hann hefði tamið sér að hugsa ekki um málið pólitískt, það stingur svolítið í stúf þegar hann hefur staðið hér sjálfur og sagst vera fulltrúi ákveðinna hagsmunaaðila, það er auðvitað pólitík. Það að vera hér og rifja upp þessa síðustu daga sem við ræddum rammaáætlun og barma sér yfir því hvaða orð voru látin falla, það er kannski í ætt við það hvernig að því máli var staðið. Það að vilja hafa áhrif á tiltekið ferli með einhverjum hætti, þó að það sé faglegt, hefur okkur þingmenn ekki yfir það að hafa ekki á því skoðun eða taka um það ákvarðanir. Það hefur enginn að mínu viti sagt hér inni, en það breytir því ekki, og þingmaðurinn getur ekki neitað því, að það var algjör ruddapólitík í gangi þegar hér var öllu bókstaflega snúið á hvolf. Sem betur fer var það sent til föðurhúsanna aftur og málin geymd. Ég held að það hafi verið það besta fyrir málið. Hér voru líka ákveðnar mistúlkanir í máli hv. þingmanns gagnvart formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hún þurfti því miður að bregða sér frá og gat ekki farið í andsvar við þingmanninn til að leiðrétta hann, sem hún ætlaði að gera, en hún á örugglega eftir að koma því að þegar þetta mál kemur til umræðu síðar. Varðandi það sem hér er undir og þær breytingar sem hér eru er það eins og gengur og gerist í svo viðkvæmu máli sem náttúra Íslands er að það verður aldrei svo að við getum öll verið sátt. Ég held að við séum öll svo skynsöm að við áttum okkur á því. Það þýðir heldur ekki að við getum ekki beitt okkur af öllu afli fyrir einhverju sem við trúum ekki á eða fyrir því sem við trúum á. Þegar hér eru tilfinningaþrungin orð látin falla, eins og hv. þm. Róbert Marshall sagði að Urriðafoss yrði ekki virkjaður meðan hann lifði. Þetta er bara tilfinning og hans mál sem maður skilur svo þegar maður er búinn að koma og sjá hann. Það er pólitík að hlusta eftir því sem manni finnst og það sem maður kann að meta og ég tala nú ekki um þetta fólk sem er mjög víða og mikið úti í náttúrunni og umgengst hana af mikilli virðingu. Hér undir eru breytingar sem fólk er missátt við. Af því að þingmaðurinn nefndi að mikið væri talað um það að það mætti virkja einhvers staðar annars staðar en í eigin ranni, þá væri það í lagi en ekki annars staðar. Ég fagna ákveðnum niðurstöðum sem hér birtast. Það fellur ekkert endilega í kramið hjá mörgum í mínu kjördæmi svo að ég segi það nú bara hér. Miðað við þær umsagnir sem komið hafa fram um málin er það alveg ljóst að að okkur er sótt um Hrafnabjargarhugmyndir og virkjanir þar. Það fellur til dæmis ekki að mínu skapi. Ég styð algerlega við niðurstöðu nefndarinnar hvað það varðar og er í raun með Skjálfandafljótið allt saman og jökulárnar í Skagafirði og hvað það er afskaplega glöð yfir þessari niðurstöðu. Ef við tökum ekki mark á því, þegar jafnvel er talað um þriðja hæsta verðmætamat allra landsvæða sem fjallað er um - svo getum við deilt um hvernig við nálgumst það sem er ekki jafn skýrt rökstutt - en þegar það liggur fyrir og er vel rökstutt hvað þetta hefur í för með sér. Ég fór sjálf að Aldeyjarfossi í sumar og hafði þá ekki komið þangað frá því ég var krakki. Þetta er stórkostlegt umhverfi og yrði stórslys ef virkjað yrði þarna þannig að bæði Ingvararfoss og Aldeyjarfoss mundu breytast svo mikið að þetta yrði ekki sama svæði. Svo er líka rökstutt hér hvað er í raun undir, ekki bara mundi draga úr ásókn ferðamanna sem sækja þarna mikið, heldur í raun varpstöðvar heiðagæsa og fálka, framburður og varpstaða á landinu, 16 tegundir fugla á válista o.s.frv. og menningarlegt landslag og ýmislegt fleira er hér tiltekið. Það eru auðvitað margar tillögur til virkjunarkosta hér sem eru settar í vernd sem hafa verið umdeildar og verða áfram. Það er kannski mat manns sjálfs á aðstöðunni, en ég skil ekki hvernig einhverjum dettur í hug að virkja jökulárnar. Mér finnst það svo galið að ég sé ekki skynsemina í því. Þarna hefur orðið til gríðarleg ferðamennska, ekki bara fyrir Skagfirðinga heldur í raun allt landið. Við þekkjum flúðaferðirnar og annað slíkt og fuglaskoðun og ýmislegt fleira sem þarna er. Ég ætla að leyfa mér að lesa hér upp af því við Vinstri græn höfum náttúrlega sterkar skoðanir á þessum málum. Það er ekki svo að það sé endilega eitt eða allt hjá okkur, heldur reynum við að horfa á þetta með skynsemi. En Vinstri hreyfingin – grænt framboð í Skagafirði sendi frá sér ályktun sem er frá 2005 og hún hefur ekki breyst. Hún hljómar svo, með leyfi forseta: „Héraðsvötin og jökulárnar móta ásýnd og ímynd Skagafjarðar og eru undirstaða hins síkvika lífkerfis héraðsins allt frá jöklum til hafs. Tækifæri framtíðarinnar felast í að vernda þau og nýta óspjölluð í tengslum við fjölþætta útivist, veiði, ferðaþjónustu, landbúnað og aðra umhverfisvæna atvinnustarfsemi. Þýðing vatnanna fyrir fuglalíf, uppeldi fiskseiða, bæði ferskvatnsfiska og sjávarfiska, er einnig ómetanleg.“ Svo er verið að tala hér um ferðaþjónustuna í Skagafirði sem er í örum vexti og minnst á fljótasiglingarnar sem skapað hafa svæðinu mikla sérstöðu, og ég fór hér inn á áður. Þær eru mikilvægar þessar ár fyrir lífríkið í heild sinni. Þörfin fyrir rafmagnið er ekki svo ýkja mikil að við getum lagt svo mikið undir. Það held ég að sé alveg ljóst. Við þurfum miklu frekar að horfa í það sem við þó þegar höfum framkvæmt og sjá hvort við getum nýtt það sem fyrir er betur og svo er auðvitað alltaf þessi síkvika spurning um að selja rafmagnið til álvera og annarrar stóriðju á allt of lágu verði. Það er kapítuli út af fyrir sig sem hér hefur ítrekað verið ræddur. Ég ákvað að taka þessi svæði sérstaklega í þessum stutta tíma til þess að ræða það sem kemur inn í norðurkjördæmin, vestur og austur, af því að það er nú kannski það sem snýr beint að mínu kjördæmi og rúmlega það reyndar. En aðrir hafa kannski talað meira um það sem snýr að Þjórsá og Skrokköldu og fleiru, þannig að þetta er málefni sem maður velkist í vafa um hvort eigi yfir höfuð að ná fram að ganga á þessu þingi þegar svo stutt er eftir í ljósi þess hvernig málum hefur verið háttað fram til þessa af núverandi ríkisstjórn og þingmönnum hennar. Það eru góðir hlutir hérna að mínu mati, sem ég var hér meðal annars að fara yfir, en það eru líka aðrir hlutir hérna sem ég á erfitt með að fella mig við. Um leið og ég segi að það verður sjálfsagt sjaldan þannig að hægt sé að koma til móts við alla í þessu þá er það auðvitað réttur okkar þingmanna að berjast fyrir því sem við teljum vera réttast og reyna að rökstyðja mál okkar með sannfærandi hætti.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér aftur rammaáætlun eins og við höfum gert nokkrum sinnum og allmikið á þessu kjörtímabili. Ég vil byrja á að segja það að þrátt fyrir ágætt samtal sem ég átti hér við hv. 6. þm. Reykv. s., Róbert Marshall, og fleiri ágæta hv. þingmenn þá þykir mér mjög mikilvægt í þessu máli að við höldum okkur við það sem kemur úr faglegu mati. Ég á þó við smávandamál að stríða sem ég hef aðeins farið yfir í andsvörum áðan. Mér finnst vanta stað fyrir álit sem byggja ekki endilega á faglegum grunni, það er kannski heili vandinn við málaflokkinn í heild sinni að hann er umdeildur í eðli sínu, þetta er spurning um gildismat og mér finnst stundum erfitt að sjá hvar eigi að koma þessu gildismati að. Þá nefni ég enn og aftur Urriðafoss sem ég get ekki greitt atkvæði með tillögu um að virkja. Ég ætla að sjá hvernig umræðan fer varðandi tillöguna í heild sinni, en í ljósi þess að Urriðafoss er undir orkunýtingarflokki þá á ég mjög erfitt með þessa tillögu. Ég ætti strax mun auðveldara með hana ef hann væri ekki þarna inni eftir að hafa skoðað allnokkra aðra kosti sem eru í orkunýtingarflokknum. Það verður líka að segjast eins og er að nokkuð margir kostir eru í verndarflokki sem kemur á móti og róar auðvitað taugarnar mikið gagnvart þessari tillögu, en enn á ég við það vandamál að stríða að ég átta mig ekki á því hvar við ætlum að koma að hinu pólitíska gildismati, ef við getum kallað það svo. Í þessari umræðu er alltaf hætt við því að farið sé út í þessa umkenningaleiki, hver hafi byrjað á því að brjóta lög eða eitthvað því um líkt. Sú umræða var og er mjög leiðinleg og það er leiðinlegt að við þurfum að eiga hana. Ég man að síðast þegar við vorum að ræða um mál tengd rammaáætlun fannst mér mikilvægast af öllu að bjarga rammaáætlun, ég leit þannig á það, þannig að ferlið gæti a.m.k. haldið áfram í sátt jafnvel þó að fólk væri ósátt við tiltekna virkjunarkosti. Ég er enn þá þeirrar sannfæringar. Mér finnst lykilatriði að sátt sé um ferlið vegna þess að ef svo er ekki endar þetta í sömu bitru, hatrömmu umræðunni og við lentum í fyrr á kjörtímabilinu. Sú umræða verður náttúrlega aldrei mjög fagleg, hún verður mjög fljótt ómálefnaleg og hún er þinginu ekki til mikils sóma út á við heldur, sem er nokkuð sem ég hygg nú að flestir þingmenn leyfi sér að hafa áhyggjur af endrum og sinnum enda þó nokkur ástæða til, en kannski ekki á hverri sekúndu enda væri erfitt að koma einhverju að ef maður ætlaði stanslaust að hafa áhyggjur af því og mundi taka mikið rými í lífi hvers þingmanns. Þegar ég sá þessa tillögu fyrst langaði mig ekki sérstaklega til að fagna, verð ég að viðurkenna. Mér finnst samt gott að hún sé komin fram jafnvel þó að hún fari bara til nefndar og til umsagnar. Ég verð þó að segja að ég átta mig ekki á því hvernig hæstv. ráðherra sér fyrir sér framhald málsins, hvort væntingarnar séu þær að málið klárist á þessu þingi. Eins og alltaf þá er óljóst hvernig menn ætla að forgangsraða núna, Alþingi er ekki skipulagðara en svo, því miður, en ég sé a.m.k. ekki fyrir mér hvernig menn ætla að fara með þetta mál í gegn á þessu þingi. Það er skammur tími eftir. Ég geri ráð fyrir því að nefndin, hvaða nefnd sem það verður, þurfi sinn tíma til þess að fara yfir málið. Hér er þó nokkuð meira af hlutum til að ræða en síðast því að þá vorum við að ræða um breytingartillögur hv. atvinnuveganefndar sem voru ekki svona umfangsmiklar. Ég sé ekki hvernig þetta kemst fyrir tímans vegna í starfsáætlun þingsins. Annað sem ég vil nefna sérstaklega er að nú þegar er kominn upp sami ágreiningur og kom upp síðast, sem er í hvaða nefnd málið á að fara. Það skiptir máli. Það skiptir máli vegna þess að verkefni nefndanna eru ekki þau sömu. Eins og kemur fram í ræðu þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, hana má finna á vef Alþingis, fór málið síðast til hv. atvinnuveganefndar á þeim forsendum að verið væri að flytja kosti úr biðflokki yfir í nýtingarflokk, ekkert inn í verndarflokk. Það var séð sem ákveðið atvinnuveganefndarmál á þeim tíma samkvæmt þáverandi hæstv. ráðherra en ekki samkvæmt þáverandi hv. formanni atvinnuveganefndar. Þá var orðræðan öðruvísi. Orðræðan fór beinustu leið út í það að þetta væri eitthvað sem þeir hefðu viljað á sínum tíma á síðasta kjörtímabili, nú ætluðu þeir að kýla það í gegn vegna þess að þannig virkar pólitíkin. Leiðinlegur málflutningur eins og gefur að skilja og við munum öll. Það var því ekki einu sinni samhljómur meðal meirihlutaflokkanna um það hvers vegna menn vildu að málið færi til þessarar nefndar. Það mátti vissulega finna það viðhorf hjá sumum að málið væri einfaldlega atvinnuveganefndareðlis og ég hygg að það viðhorf sé enn til staðar með hliðsjón af þeirri staðreynd að málið á að fara til hv. atvinnuveganefndar aftur. Ég er þessu algjörlega ósammála. Málið á alveg klárlega heima í umhverfis- og samgöngunefnd. Mér finnst það engin spurning. Ef það væri bara ein ástæða til þess að setja málið þangað þá er það sú staðreynd að þarna er líka verið að setja virkjunarkosti í verndarflokk ásamt nýtingarflokki og í biðflokk, en miklu fleiri í verndarflokk. Ef við viljum bítast um það í hvaða nefnd þetta á að fara út frá því hvort verið sé að setja kosti í verndar- eða nýtingarflokk þá hlýtur áherslan að vera meiri á umhverfis- og samgöngunefnd ef það eru gild rök. Að vísu er ég þeirrar skoðunar að þetta eigi einfaldlega heima í umhverfis- og samgöngunefnd og met það svo út frá stuttri ræðu virðulegs forseta frá þeim tíma sem við vorum síðast að bítast um þetta mál. Það er annað sem vekur mér líka ákveðinn óhug við að sjá Urriðafossvirkjun þarna inni, en það er einn af mjög fáum kostum sem ég hef skoðað eitthvað af viti af þeim sem eru taldir upp í allri tillögunni enda hef ég nánast einvörðungu komið að þessu máli við meðferð þingsins á því áður á kjörtímabilinu, þ.e. með öllu því sem fylgdi meðferð málsins hjá hv. formanni atvinnuveganefndar á sínum tíma. Sú staðreynd að mönnum detti í hug að virkja Urriðafoss grefur satt best að segja undan trú minni á ferlinu. Þá er ég ekki að gefa í skyn að ég muni á einhvern hátt reyna að standa í vegi fyrir því eða koma fram með einhverjar breytingartillögur, það stendur ekki til af minni hálfu né nokkurs annars svo ég viti á hinu háa Alþingi, en mér finnst þess virði að nefna þetta vegna þess að við hljótum að ætla að meta ferlið og niðurstöðurnar einhvern veginn innan þess sem maður kallar ramma raunveruleikans. Ég hefði ekki haldið að fyrra bragði að Urriðafoss kæmi til greina. Vissulega hefur maður tekið eftir því að það er ekki mikill túrismi þar, var það ekki síðast þegar ég sá hann og ekki þarsíðast heldur en það getur breyst og burt séð frá því þá er um að ræða náttúruperlu sem engum dettur í hug að virkja. Það er auðvitað erfitt að koma svona sjónarmiðum að í faglegu ferli með góðum árangri, ef það er þá mögulegt, og í því liggur vandinn. Í því liggur vandi minn gagnvart þessari tillögu. Það er nákvæmlega þar. Í því felst engin gagnrýni á faglegheitin. Þvert á móti er þetta vandamál vegna þess að faglegheitin gera þessi sjónarmið í raun erfiðari þannig að ég á í vandræðum með þetta. Á sama tíma eins og ég hef útlistað þykir mér afskaplega mikilvægt að ferlið njóti einhverrar sáttar og finnst mikilvægt að rammaáætlun verði áfram sú leið sem við notum til þess að fara með málið. Hvaða kostir felast í því er eitthvað sem ég tel að taki tíma að skoða hér á hinu háa Alþingi. Hér er um allmarga kosti að ræða. Bara eftir að hafa skoðað Urriðafoss, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun og Skrokkölduvirkjun þegar við töluðum um þetta síðast þá tel ég að hér séu miklu fleiri kostir sem hljóti líka að verðskulda sambærilega athugun til þess að við vitum hvort niðurstöðurnar eru í samræmi við þá pólitísku sýn sem við höfum á markmið rammaáætlunar. Það er ekki til þess að storka fagmennskunni á bak við rammaáætlun. Það er bara til þess að við stöndum okkar plikt og förum pólitískt í málið því að það er það sem við eigum að gera hér. Við getum ekki hafnað því hlutverki. Í því liggur vandinn.

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, þakka honum fyrst fyrir mjög góða ræðu, og ég er honum hjartanlega sammála þegar kemur að Urriðafossi. Ég held að hver sá einstaklingur sem mundi fara þangað og skoða það náttúrufyrirbæri, sem er svo nálægt okkur hér á höfuðborgarsvæðinu, 45–50 mínútna akstur að fossinum, mundi komast að sömu niðurstöðu, eða mjög margir að minnsta kosti, og ekki tíma að missa þetta náttúrufyrirbæri, þennan foss, og fórna honum í einhverja slíka virkjun. Mig langar að spyrja af því að hv. þingmaður er þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að á bak við slíka ákvarðanatöku, sem felst í þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar, komi pólitískt mat sem getur auðvitað líka byggt á fagurfræði, þetta er bara byggt á gildi náttúrufyrirbærisins í sjálfu sér, hvort hv. þingmaður hafi með sambærilegum hætti skoðað öll þau náttúrufyrirbæri sem eru í nýtingarflokki og lagt er til að verði í nýtingarflokki. Og hvort hann sé þeirrar skoðunar að það sé ekki eðlilegt að sambærilegt mat liggi til grundvallar hjá þingmönnum áður en tekin er ákvörðun um að setja virkjunarkosti í nýtingarflokk. Ber ekki mönnum að fara að Skrokköldu, fara að Hvalárvirkjun og fara upp að þeim vötnum sem um er rætt að sameina eigi í eitt og skoða þau óbyggðu víðerni sem tapast, þannig að menn séu algjörlega með það á hreinu, þeir sem taka þessar ákvarðanir, hvað sé í húfi?

Virðulegi forseti. Svarið við spurningunni um hvort ég hafi sjálfur skoðað alla hina kostina eða hluta af þeim, er nei, því miður. Ég sé hérna heilmikið af stöðum sem mig langar núna til að líta á til að leggja á þetta tilgreinda mat. Því að þegar ég skoðaði þetta á sínum tíma, byrjaði á því, þá gerði ég mikið af því að fletta upp kortum og reyna að sjá þetta úr lofti, reyna að öðlast einhverja tilfinningu fyrir þessum svæðum og lesa auðvitað úr gögnum 2. áfanga rammaáætlunar. Þau gáfu manni einhverja svipmynd af svæðinu. Það er aldrei í líkingu við það að mæta á svæðið sjálfur og sjá það. Þegar ég sá Urriðafoss í fyrsta sinn, hef séð hann áður vegna þess að ég átti heima ekki mjög langt í burtu þarna, en ég hafði einhvern veginn ekki áttað mig á því að þetta væri sá foss sem menn væru í alvöru að tala um að virkja, mér fannst það fáránleg hugmynd um leið og ég sá hana. Svo hef ég rekist á annan stað sem mér þykir ekki jafn vænt um vegna þess að ég sé ekki sömu perluna þar, enda er ekki allt, ekki hver einasti fermetri af landinu endilega þess eðlis að ekki megi virkja, eins fallegt og landið er og allt það. Ég meina, ég er hlynntur vatnsfallsvirkjunum í grundvallaratriðum, bara ekki alltaf og ekki hvenær sem er og ekki bara út frá faglegum sjónarmiðum því að menn komast að þeirri niðurstöðu með Urriðafoss, alla vega enn sem komið er. Svo veit maður ekkert hvernig fer eftir það. Ég sé alla vega ekki hver verði næstu skrefin eftir að málið er samþykkt, ef við gefum okkur að þetta verði samþykkt á Alþingi, en að þá sé til staðar ferli til að taka við þessu fagurfræðilega mati. Ég velti fyrir mér hvort það væri hægt ef við gætum spólað aftur í tímann eða búið til nýtt ferli. Ég velti fyrir mér hvort hægt væri að gefa þingheimi, fulltrúum þingheims eða almenningi færi á að búa til einhvers konar ferli þar sem fólk gæti greitt atkvæði um þessar virkjanir út frá því að hafa séð svæðin. Ég velti fyrir 

Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé ákveðið lykilatriði. Ég geri ekki lítið úr því að menn skoði þá faglegu vinnu sem liggur til grundvallar og vinnu verkefnisstjórnar, en svo er bara hitt að koma á svæðið og skoða og sjá hvað ákvörðunin felur í sér. Ég held að hún sé gríðarlega mikilvæg. Ég held að það sé tækifæri fyrir þingið að vinna með þeim hætti, væri æskilegt að þeir sem véla um þessi mál, í þessu tilfelli atvinnuveganefnd og auðvitað ætti umhverfisnefnd þingsins, það segir sig sjálft, að hafa þessi mál til umfjöllunar á sínum vettvangi. Sárgrætilegt til þess að hugsa að menn taki ákvarðanir hugsanlega án þess að hafa kynnt sér nákvæmlega hvað um ræðir. Tökum til dæmis Skrokköldu, í sjálfu sér er virkjunin ekki umfangsmikið mannvirki miðað við þær lýsingar sem liggja til grundvallar. Menn eru ekki að búa til nýtt lón, verið er að búa til göng úr Hálslóni sem þegar er til og við erum að tala um stöðvarhús sem mögulega getur legið afskaplega vel inni í landslagi eins og margar þær virkjanir sem við eigum nú þegar gera. Það er auðvitað bara umhverfið, hvað leiðir af þessu, hvaða mannvirki þarf að gera til að koma að þessu, hvaða mannvirki þarf að gera til að taka rafmagnið burt af þessum stað, sem skiptir máli? Í því samhengi má nefna svæði eins og þá umræðu sem er í gangi varðandi Þeistareyki og Bakka núna þar sem menn koma eftir á og þurfa að breyta formerkjum framkvæmdarinnar og eru miður sín yfir því að lögin gera ráð fyrir að þá þurfi að skoða þau upp á nýtt. Þetta er alltaf sama sagan. Það er alltaf komið eftir á og verið að breyta einhverju. Það er eins og ekki sé hægt að virða ferli. Því er von að menn hafi varann á sér þegar verið er að ræða þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það hljómi fyrir öðrum, þegar ég segi það, eins og það hljómaði fyrir mér á sínum tíma þegar ég heyrði fólk tala um Kárahnjúkavirkjun. Ég man að ég hafði nú ekki brennandi áhuga á málinu á þeim tíma, en tók eftir að fólk sem hafði farið þangað var almennt á móti virkjuninni. Tók eftir því að fólk sem hafði raunverulega reynslu af því að vera þarna eitthvað var á móti virkjuninni. Ég tók eftir þessu. Kannski mundi maður gera ráð fyrir því að ákveðin fylgni væri á milli fólks sem hefur áhuga á að fara út á land og sérstaklega inn á miðhálendið til þess að skoða náttúruna sem mundi þá kunna að meta náttúruna langt umfram vatnsaflsvirkjanir eða virkjanir af nokkru tagi. Þess vegna held ég að það gæti verið áhugaverð tilraun ef hún væri raunhæf, sem ég efast reyndar um að hún sé, að allir þingmenn sem taki þátt í þessu fari og skoði þessi svæði. Ég held að ef það mundi gerast þá hefði það verulega mikil áhrif á atkvæðagreiðsluna. Þá held ég að hlutverk okkar hér sem er svona í sjálfu sér þegar allt kemur til alls að hafna þessu eða samþykkja, ekki að breyta þessu eða móta þetta, þá held ég að það hefði veruleg áhrif á þá ákvarðanatöku. Ég hygg að þá yrði sennilega, held ég, meiri sátt um að taka meira inn í spilið þessi fagurfræðilegu sjónarmið. En auðvitað kostar þetta gríðarlegan tíma og þetta krefst þess af þeim sem taka slíkar ákvarðanir að skoða alla þessa staði. Þetta eru mjög margir staðir. Mér finnst það þess virði að velta því fyrir sér vegna þess að ég tek núna miklu meira mark á því, ég heyri miklu betur það sem fólk var að segja í sambandi við Kárahnjúkavirkjun eins og t.d. þegar hv. þingmaður hefur spurt að þessu. Hefur fólk séð þessa staði? Hefur fólk verið þarna og séð hvað það er að taka ákvörðun um? Ég hygg að svarið sé oftar en manni finnst þægilegt: Nei. Það er auðvitað eitthvað sem 

Hæstv. forseti. Hæstv. umhverfisráðherra leggur hér fram tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða sem er byggð á lögum nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Um þessi lög og um þennan aðdraganda ætla ég að fara nokkrum orðum. Fyrir það fyrsta vil ég segja að með setningu þessa frumvarps sem tókst að fylgja hér í gegnum Alþingi og gera að lögum tókst samvinna milli allra flokka sem þá skipuðu Alþingi Íslendinga, þingmanna sem þar voru. Lögin voru samþykkt eftir mikið samráð og góða vinnu af fulltrúum allra flokka og samþykkt samhljóða. Það var merkileg niðurstaða sem þar fékkst. Mér hefur alltaf fundist að í framhaldi af því ætti okkur að takast að vinna eftir þeim lögum á faglegan hátt, sem leiðir svo til þingsályktunartillögu eins og liggur frammi. Þá er það sett í hendur Alþingis að ræða þessa áætlun við tvær umræður, við vinnu í nefnd þar sem umsagna er leitað, allir aðilar geta sett inn umsögn, sent inn athugasemdir eða gert athugasemdir o.s.frv. Lögin sem við settum 2011, lög um verndar- og orkunýtingaráætlun, taka mið af norsku lögunum sem voru búin að vera í gildi í nokkuð langan tíma. Við breyttum þó ýmsum þáttum eins og t.d., ef ég man rétt, að hafa sett í lögin að eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti leggur ráðherra fyrir Alþingi þingsályktunartillögu um áætlun, vernd og orkunýtingu landsvæði. Ég man að upphaflega frumvarpinu var sagt á fjögurra ára fresti. Því var breytt í meðförum Alþingis. Ég segi þetta, virðulegi forseti, vegna þess að ég bar þá von í brjósti að um þetta yrði þar með samhljómur meðal flokka á Alþingi Íslendinga um hvernig skyldi vinna tillöguna til Alþingis. Það er ljóst í mínum huga að þegar tillagan kemur fram getur hún tekið breytingum í meðförum Alþingis. Alþingi er hinn endanlega afgreiðsla á rammaáætlun. Þingmenn geta gert breytingartillögur og meiri hluti Alþingis ræður að lokum. Það á að takast að menn verði sáttir um þetta ferli, en það hefur ekki alltaf verið þannig. Ég nefni deilur sem urðu hér síðast þegar hluti var tekinn eftir flýtimeðferð, þá urðu miklar deilur um ferlið. Ég get ekki heyrt að það sé nein gagnrýni núna á ferlið. Í því gagni sem hér er lagt fram, í þessari stóru og miklu lokaskýrslu verkefnisstjórnar 3. áfanga verndar- og orkunýtingaráætlunar 2013–2017, er mörkuð leið eftir lögunum þó svo að tala megi um ýmsa hluti, eins og ég gerði í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra þegar hún flutti málið fyrr í dag, um skipan verkefnahópa 3 og 4. Ég á enga heitari ósk, virðulegi forseti, en að um vinnuna skapist sátt, en auðvitað kann að verða ágreiningur um hvað á að fara í nýtingu, hvað á að fara í vernd og hvað á að vera í biðflokki. Það er ekkert óeðlilegt við það. En að lokum ræður meiri hluti alþingismanna. Ég vona að það geti áfram verið svo að menn reyni að tala sig til niðurstöðu. Lögin eru ekki mjög gömul, þau eru aðeins fimm ára, en ferlið, eins og rakið er í þessari ágætu tillögu, má rekja alveg aftur til 1971 þegar lög um náttúruvernd voru fyrst samþykkt. Svo er farið í gegnum ferlið allt, frá 1. áfanga sem stóð yfir 1999–2003. Árið 1999 var skipuð verkefnisstjórn og farið í gegnum þetta. Sú verkefnisstjórn mótaði aðferðafræði og vinnureglur á grundvelli tillagna faghópanna sem fóru svo yfir gögn um virkjunarhugmyndir og mátu og skiluðu niðurstöðum til verkefnisstjórnarinnar. Í kjölfarið vann verkefnisstjórnin úr niðurstöðum faghópanna og áfram leiddi þetta til þess. Síðan var í fyrri hluta 2. áfanga rammaáætlunar 2004–2007 frekari rannsóknir um mat og framhald í höndum þriggja manna verkefnisstjórnar þar sem Sveinbjörn Björnsson, fyrrverandi háskólarektor, leiddi þá vinnu. Áfram var farið í þá vinnu og hún rakin mjög vel þar til kom að stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem tóku við völdum í kjölfar alþingiskosninga í maí 2007. Þar kom fram að ljúka skyldi gerð rammaáætlunar. 12 manna verkefnisstjórn tók við í september 2007 sem, ef ég man rétt, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, skipaði. Henni var ætlað að leiða starfið til lykta fyrir lok árs 2009. Síðan kom síðari verkefnisstjórn 2. áfanga sem lauk störfum í byrjun júlí 2011 og var undir röggsamri stjórn Svanfríðar Jónasdóttur, fyrrverandi alþingismanns og bæjarstjóra í Dalvíkurbyggð. Árið 2011 voru loksins samþykkt lög um verndar- og orkunýtingaráætlun og eftir þeim lögum hefur verið unnið síðan. En ég ítreka að það varð ágreiningur og mikið rifrildi á Alþingi um tillöguna sem kom að ég held fyrir ári síðan. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. umhverfisráðherra út í það. Þessi lög eru orðin fimm ára gömul og nú er komin töluverð reynsla á þau. Að mínu mati hefur komið fram ýmislegt sem þarf að skerpa betur á og gera línur skýrari til þess að eyða rifrildi og ágreiningi um aðferðafræði. Þess vegna spyr ég hæstv. umhverfisráðherra, sem gæti kannski svarað mér í stuttu andsvari á eftir: Hefur ekki komið til tals í umhverfisráðuneytinu að skipa þverpólitískan hóp með fulltrúum hagsmunaaðila, Landvernd og öðrum, til að fara yfir lögin í ljósi reynslunnar? Getum við ekki sest niður og komist að samkomulagi um þær breytingar sem þarf að gera, sem ég tel að þurfi að gera í ljósi reynslunnar, og reynt að setja lög sem aftur mundi skapast þverpólitísk sátt um? Leikreglurnar verða að vera skýrar. Lögin þurfa að vera það skýr að menn geti ekki túlkað þau út og suður. Þetta vildi ég m.a. spyrja um á þeim tíu mínútum sem ég hef til að fjalla um þetta mál. Ég ætla mér ekki að fara í tillögur verkefnisstjórnar um hverju er raðað í orkunýtingarflokk, hverju er raðað í biðflokk og hverju í verndarflokk að þessu sinni. Ef málið kemur til atvinnuveganefndar, sem ég sit í, verður málið krufið og farið í gegnum það. Í því stóra máli sem lagt er fram á þessari stundu við sérstakar kringumstæður á Alþingi, þar sem boðaðar hafa verið kosningar eftir einn og hálfan mánuð, þá spyr maður sig auðvitað: Er hægt að vinna þessi gögn? Ég þykist sjá það á vinnunni að verkefnisstjórnin skilar tillögum til ráðherra og lögum samkvæmt kýs ráðherra að gera engar breytingar og þá þarf málið ekki nýtt umsagnarferli, það eru átta vikur og tólf vikur ef ég man rétt, þar sem aðilar geta tjáð sig um breytingartillögur sem ráðherrann kýs að gera, heldur tekur ráðherrann núna tillögurnar beint, nákvæmlega eins og þær koma frá verkefnisstjórninni, og gerir þær tillögur að sínum. Það er alveg í samræmi við lögin. Það er heimilt. Þess vegna kemur málið svona snemma inn til Alþingis. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að efast um að við náum að vinna þetta á þeim stutta tíma sem Alþingi er ætlað til þess á þessu hausti, vegna þess að ef ég man rétt er það 29. núna þessa mánaðar, septembermánaðar, 

Herra forseti. Ég ætla ekkert sérstaklega að lengja þessa umræðu en finn mig knúna til að koma hér upp af því að ég hafði ekki tíma til að fara í andsvar áðan við hv. þm. Pál Jóhann Pálsson sem hélt því fram að ég hefði nefnt það að ekki væri um lögformlegt ferli að ræða. Það gerði ég alls ekki, hér er algjörlega um lögformlegt ferli að ræða. Það sem ég var velta upp í andsvörum mínum, bæði við hæstv. ráðherra og hv. þm. Róbert Marshall, var hver ábyrgð okkar sem stjórnmálamanna væri þegar fram kemur í umfjöllun verkefnisstjórnar um virkjanir í neðri hluta Þjórsár að ekki sé unnt að eyða óvissu um villta laxastofninn. Hver er þá ábyrgð okkar stjórnmálamanna sérstaklega í ljósi þeirrar stöðu sem það mál er í? Þar er í gildi umhverfismat, vissulega gamalt umhverfismat sem ætti að mínu viti að endurskoða, en er þó ekkert sem segir að endilega þurfi að endurskoða og liggur í kæruferli hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þá velti ég því upp, í ljósi þess sem hér hefur komið fram, að ekki þykir eðlilegt að ljúka umfjöllun um þetta mál á þessu stjórnsýslustigi, en hvar á þá að fjalla um málið? Mér finnst mikilvægt að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson heyri það sem ég hef að segja því að hann hélt því fram áðan að ég hefði talað um að ekki væri um lögformlegt ferli að ræða. Það sagði ég aldrei, heldur var ég að velta því upp hvernig við ætlum að taka á málum sem ekki er hægt að leysa á þessu stjórnsýslustigi. Mér finnst það umhugsunarefni þegar stjórnmálamönnum, hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum, er til að mynda bent á þessa ávísun hvað varðar laxinn. Þá finnst mér mikilvægt að við getum svarað því hvar eigi þá að taka á því máli, sérstaklega þegar umhverfismat er í gildi. Þetta ætti að ræða ítarlega á vettvangi þingsins því að hér erum við með tiltekið tæki, verkefnisstjórnin er búin að skila sinni vinnu, það er enginn að gera athugasemd við það. Þau flagga þessu og benda á þetta og segja: Þetta er eitthvað sem við getum ekki útkljáð. Við tökum mark á því. En þá er fullkomlega eðlilegt að spyrja: Hvar ætlum við þá að skoða þetta mál í ljósi þess að umhverfismat er í gildi? Það á ekkert að gera umhverfismat. Hvar ætlum við þá að taka á þessu máli? Þurfum við þingmenn ekki að svara því? Ég nefni það líka, og það er kannski annars eðlis, að hér er lagt til að Skrokkalda verði sett í nýtingarflokk. Ég hafði ekki tíma til að ræða það við hæstv. ráðherra áðan en hún kemur væntanlega upp hér í lok umræðunnar. Nú hefur hæstv. ráðherra hafið vinnu, eins og hefur komið fram, við að skoða miðhálendisþjóðgarð. Hvernig telur hæstv. ráðherra þá að þessi tillaga fari saman við vinnu sem fyrir liggur? Ég veit að hæstv. ráðherra hefur ekki tekið afstöðu til þess hvort hún sé fylgjandi miðhálendisþjóðgarði. Ég er mjög fylgjandi miðhálendisþjóðgarði. Við höfum lagt fram tillögu þess efnis hér í þinginu. Ég held raunar að það væri afskaplega jákvætt skref að samþykkja slíka tillögu. En segjum sem svo að hæstv. ráðherra komist á þá skoðun, þegar nefndarvinnu í hennar ráðuneyti er lokið, um að hér eigi að setja á laggirnar þjóðgarð. Þessi vinna stendur yfir núna. Eigum við þá á sama tíma að ákveða að setja þessa virkjun í nýtingarflokk og hvernig fer það saman við þá vinnu? Þetta er eitthvað sem mér finnst líka að þurfi að ræða hér í þinginu. Mér finnst dálítið merkilegt að hlusta á hv. þingmenn, suma hverja, ræða það að hér liggi fyrir tillaga sem helst megi ekki ræða. Það finnst mér misskilningur á lögunum um rammaáætlun. Það finnst mér misskilningur á hlutverki stjórnmálamanna. Auðvitað hlýtur það að vera okkar hlutverk. Það er enginn að draga neitt úr faglegu vægi þeirrar vinnu sem liggur að baki. Ekki nokkur maður hefur gert það hér í dag. En hins vegar er það þannig í lögunum að nú kemur til okkar kasta að taka umræðuna um þessi mál, hvað við erum reiðubúin að gera að okkar tillögu í stuttu máli sagt, því að það er auðvitað samþykkt þingsins sem hefur gildi í þessu máli á endanum. Það er þingið sem ber ábyrgð á afgreiðslunni og ráðherra sem ber ábyrgð á tillögunni. Þess vegna finnst mér mikilvægt að við getum, í ferli þessa máls hér í þinginu, svarað þessum spurningum. Mun þingið geta sagt eitthvað til um það að framkvæmdarleyfi verði ekki veitt fyrr en óvissu hefur verið eytt um villtan laxastofn? Eða er það ráðherra sem getur tekið slíka ákvörðun og sagt: Ja, það verður ekkert framkvæmdaleyfi veitt? Er það eitthvað sem þingið getur bundið hendur framkvæmdavaldsins með? Ég er ekki viss um það, herra forseti. Mér finnst mikilvægt að þessir ferlar liggi allir fyrir. Sama má segja um afstöðuna, því að það skiptir líka máli að við þurfum kannski samhliða þessari vinnu að taka afstöðu til þess hér á Alþingi hvort við viljum fara í stofnun miðhálendisþjóðgarðs eða ekki. Það er hægur vandi að gera það í ljósi þess að sú tillaga liggur fyrir og hefur fengið afar jákvæðar umsagnir. Þá er hægur vandi að taka afstöðu til þeirrar tillögu og kanna það og skoða hvort við teljum að Skrokkölduvirkjun rúmist innan slíks þjóðgarðs út frá þeim rökum sem hér hafa verið færð að það fari lítið fyrir henni í landslagi. Við þekkjum þetta. Þetta hefur margoft verið rætt hér. Teljum við að hún rúmist innan slíks þjóðgarðs eða erum við á einhvern hátt að draga úr möguleikum á honum? Herra forseti. Þetta eru nú spurningarnar. Ég frábið mér að hér sé rætt um það að ég sé að draga úr lögformlegu gildi þessarar vinnu. Það hef ég ekki gert, hvorki í andsvörum né í ræðu. En hins vegar undrast ég það ef hv. þingmenn treysta sér ekki til að eiga efnislega umræðu um tillöguna, því að til þess erum við hér, til þess er það hluti af löggjöfinni að ráðherra mæli fyrir máli og þingið taki afstöðu til þess, það er til þess að við getum rætt málið efnislega en ekki bara um það hvort formið hafi verið uppfyllt eða ekki. Það er ekki það sem ég er að ræða. Ég vil hins vegar að við tökum efnislega afstöðu og ætlast að sjálfsögðu til þess að allir þessir þættir verði skoðaðir í vinnu þeirrar nefndar sem á endanum mun fá málið til umfjöllunar. Það liggja náttúrlega fyrir tvær tillögur um það hvaða nefnd eigi að taka málið fyrir. Ég vil að lokum minna á það, herra forseti, að þessi ágæta tillaga var síðast send til hv. atvinnuveganefndar á þeim forsendum að hún snerist um nýtingu, þ.e. það var ein tillaga um nýtingu sem var Hvammsvirkjun, en í þingsköpum er tiltekið að í atvinnuveganefnd eigi einmitt að fjalla um auðlindanýtingu. Þar er líka tiltekið að í umhverfis- og samgöngunefnd eigi að fjalla um vernd. Hér eru ansi margar tillögur sem lúta að vernd ýmissa svæða og virkjunarkosta. Ég er því alveg hætt að átta mig á því, herra forseti, hvaða rök menn hafa fyrir því hvert málið fer til nefndar, mér sýnist það frekar vera geðþótti sem ræður því, en við getum tekið þá umræðu þegar við greiðum atkvæði um þessar tillögur. Að öðru leyti vona ég bara að umræðan í þeirri nefnd sem málið fer til umfjöllunar hjá snúist um efnisatriði málsins og snúist um að hægt sé að skoða það með óyggjandi hætti hvernig nákvæmlega við sjáum ferlana fram undan í því verði þessi tillaga samþykkt á Alþingi, hvernig við sjáum ferlana fram undan við það sem hér hefur verið bent á, raunveruleg mál sem við verðum að sjálfsögðu að taka pólitíska ábyrgð á, hvort sem það er villti laxastofninn, miðhálendisþjóðgarður eða hvað annað. Undan þeirri ábyrgð getum við aldrei skotið okkur, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vil aðeins hnykkja á því að það sem ég hafði eftir og skrifaði eftir málflutningi hennar var það að hún spurði hæstv. ráðherra að því hvernig hún ætlaði að bregðast við og verja þessa villtu laxastofna sem eru í neðri hluta Þjórsár, hvernig hún ætlaði að bregðast við áliti og tillögum frá þessum sérfræðingum. Það var það sem ég gerði athugasemdir við, þar sem ráðherrann er að vinna þetta í lögformlegu ferli. Ég gerði einnig athugasemd við það að hv. þingmaður teldi að engar leiðir væru til eftir að þetta yrði samþykkt hér á Alþingi. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort við séum ekki sammála þessum sérfræðingum um að umhverfismat framkvæmda eigi eftir að fara fram og þar muni þetta verða tekið fyrir og þar á eftir eigi leyfisveitingarnar eftir að fara fram. Það var akkúrat það sem styrinn hefur staðið um, hvort athugun á þessum villtu laxastofnum eigi heima í umhverfismati framkvæmda eða í öðru umhverfismati sem búið er. Ég spyr hv. þingmann: Erum við ekki sammála um að þar á þessi athugun heima?

Herra forseti. Svo að ég fái tækifæri til að skýra mitt mál fyrir hv. þingmanni þá geri ég enga athugasemd við það að hæstv. ráðherra leggi fram tillögu verkefnisstjórnar og fylgi þar með lögformlegu ferli. Það var ekki mín athugasemd. En hæstv. ráðherra ber ábyrgð á ýmsu fleiru en rammaáætlun. Hún ber ábyrgð á málaflokki umhverfismála í heild sinni og þar undir er líffræðileg fjölbreytni. Hæstv. ráðherra hlýtur því að staldra við þetta mat sérfræðinganna á því að uppi sé töluverð óvissa um afdrif villta laxastofnsins. Þá spurði ég hæstv. ráðherra hér áðan: Hvaða önnur tæki en rammaáætlun er hægt að nota? Hv. þingmaður nefnir í andsvari við mig, af því þetta kom ekki endilega fram í svari hæstv. ráðherra áðan, að hægt sé að horfa til umhverfismats framkvæmda. En eins og ég fór yfir í ræðu minni þá liggur umhverfismat framkvæmda þegar fyrir, það er að vísu í kæruferli, eins og hér hefur komið fram, hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. En umhverfismat, þó að það liggi fyrir, felur ekki í sér neina ákvörðun. Það felur bara í sér mat á aðstæðum. Þannig að eina ákvörðunin sem er eftir er framkvæmdarleyfið. Þar erum við hv. þingmaður sammála. Það væri vissulega hægt að hafna því að veita framkvæmdarleyfi ef einhver gögn liggja fyrir. Þess vegna spyr ég: Hver er pólitísk ábyrgð okkar? Pólitísk ábyrgð okkar sem þingmanna og hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á málaflokki umhverfisnefndar í heild, ekki bara rammaáætlun heldur því að standa vörð um líffræðilegan fjölbreytileika hér á landi. Hver er pólitísk ábyrgð okkar? Ætlum við að binda hendur framkvæmdarvaldsins fram í tímann - ef við erum ekki með gögn sem eyði óvissu um villta laxastofninn þá verði framkvæmdaleyfi ekki veitt? Ég kallaði einfaldlega eftir því í ræðu minni að þessi ferill verði að vera skýr. Við stöndum frammi fyrir því hér á alþingi að við eigum að taka ákvörðun, það er búið að segja okkur að við vitum ekki hvaða afleiðingar hún hefur. Ætlum við að segja: Heyrðu, við skilum því bara 

Virðulegi forseti. Ferlið er alveg skýrt. Það er umhverfismat áætlana sem rammaáætlun byggist á og þar kemur þessi tillaga. Auðvitað getum við ekkert bundið hendur framkvæmdarvaldsins.

Nei.

Nei, við erum sammála því að hið eðlilega ferli er að umhverfismat framkvæmda sé næsta stig, svo koma leyfisveitingarnar. Við verðum að treysta öðrum en okkur. Það er til fagfólk sem ég treysti alveg til að fjalla um þessi mál, eins og ég vitnaði í, og sveitarstjórnir geta gripið inn í og verndað svæði með hverfisvernd og ýmsar leiðir eru til. Við byggjum ákvörðun okkar hér, pólitíska ákvörðun, og berum ábyrgð á því, á grundvelli umhverfismats áætlana og 

Herra forseti. Þarna kemur kannski að því sem við hv. þingmaður erum ósammála um. Við erum með ferli, í umhverfismati eru ekki teknar neinar ákvarðanir, það er bara bent á hver hættan sé og hver hættan sé ekki. Það á síðan að nýta, verði gert nýtt umhverfismat sem við vitum ekkert um. Síðan er gefið út leyfi.  Mér finnst að við sem þingmenn og kjörnir fulltrúar þurfum að taka það alvarlega þegar á það er bent að þessi óvissa sé uppi. Við þurfum þá að taka ákvörðun með augun opin um að við séum tilbúin að taka áhættuna 

Herra forseti. Hér erum við að tala um mál sem við höfum verið að rífast um árum saman. Deilur hafa verið miklar á þinginu og skoðanir skiptar. Hv. þingmaður reifaði það í ræðu sinni að þetta mál þyrfti að fara til nefndar og skoðast vel. Þetta eru þau mál sem þingið hefur skoðað hvað dýpst, þ.e. þingsályktunartillögur og önnur mál sem hingað hafa komið til þingsins. Þau hafa öll farið í gegnum mjög rækilegar skoðanir. Nú er þinginu að slota innan skamms. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Telur hún að einhver grundvöllur sé fyrir því að taka jafn flókið mál og þetta og afgreiða það á þessu þingi? Ég mundi telja að afstaða hv. þingmanns réði mestu um það af öllum þingmönnum sem hér sitja. Það er alveg hugsanlegt að það sé góð hugmynd fyrir alla að samþykkja þessa tillögu. Ég tel að enginn möguleiki sé á því að þetta fari í gegnum þingið ef menn ætla að byrja að rekja þetta upp. Ég er þeirrar skoðunar. Ég velti fyrir mér svona upphátt í ræðustól: Væri þingið að vinna vinnuna sína ef það afgreiddi þetta með tiltölulega miklum hraða á örfáum dögum án þess að saumfara það eins og við höfum alltaf gert með þessi umdeildu mál? Hver er afstaða hv. þingmanns til þessarar spurningar: Telur hún að möguleiki sé á því að málið nái þeirri samstöðu að hægt sé að afgreiða það á þessu þingi?

Herra forseti. Ég skil vel þann vilja hæstv. ráðherra að vilja mæla fyrir þessu máli, en að sjálfsögðu hef ég bent á það hér á þingi að mjög skammur tími er til stefnu, u.þ.b. tíu þingfundadagar, níu þingfundadagar samkvæmt nýrri starfsáætlun hæstv. forseta, sem er ekki langur tími miðað við öll þau mál sem við eigum eftir að ræða í þinginu, til að mynda grundvallarbreytingar á almannatryggingakerfi fyrir eldri borgara sem mikið er líka búið að þrýsta á að fá hér til umfjöllunar. Það eina sem ég er að benda á er að í umsögnum er verið að benda okkur, pólitískum fulltrúum, á stór vafaatriði sem verkefnisstjórn segir réttilega: Þetta verður ekki útkljáð á þessu stjórnsýslustigi. Hvað ætlum við að gera sem pólitískir fulltrúar með ábyrgð gagnvart náttúru landsins, af því að hér er um að ræða óafturkræfar ákvarðanir? Það er svo að þessar ákvarðanir eru óafturkræfar ekki síst þegar um er að ræða nýtingarflokkinn. Það er í sjálfu sér hægt að snúa við með pólitískum ákvörðunum seinna meir. En nýtingarflokknum er erfitt að snúa við þegar búið er að virkja. Þá vil ég spyrja: Hvers konar staða er það sem er verið að setja okkur þingmenn í, biðja okkur um að taka ákvarðanir t.d. um virkjanir í neðri hluta Þjórsár þar sem búið er að segja: Hér er uppi gríðarleg óvissa um framtíð villta laxastofnsins á Íslandi. Svarið sem ég fæ í þessum umræðum er: Við verðum bara að ýta ábyrgðinni eitthvert annað. Við verðum að setja þetta til einhverra annarra aðila því að Alþingi ætlar ekki að taka ábyrgð á þessari ákvörðun. Þá velti ég fyrir mér, af því að hv. þingmaður spyr hvort tími sé til stefnu, hvort tími er til stefnu til að taka nægjanlega vandaða umfjöllun um svona mál sem felur í sér óafturkræfar ákvarðanir. Svo minni ég á hversu mikilvægt það 

Herra forseti. Þetta var meistaralegt svar. Ég varpaði einfaldri spurningu til hv. þingmanns og hún sveiflaði sér út á ísinn eins og hún væri Ólympíumethafi í skautum, í listskautum jafnvel. Ég held hún hafi fleygt til mín fleiri spurningum en mér tókst að koma fyrir í mínu svari, en það er allt í lagi. Ég var svona að velta fyrir mér hvort mínir góðu vinir í VG hefðu ákveðið að setja þessa þingsályktunartillögu á. Það væri ávinningur í því en ákveðnir gallar líka. Ég hef miklar efasemdir um að hægt sé að verja það að sippa þessu í gegnum þingið á síðustu dögunum án þess að skoða það mjög rækilega. En ég ætla ekki að ítreka spurningu mína eða pína mína góðu stallsystur í VG neitt frekar með þessu máli. Hv. þingmaður, sem er mjög skilningsrík eins og ég veit af nánu samstarfi við hana og ég veit líka hvað henni er tamt að fyrirgefa þeim sem hafa jafnvel á síðustu dögum orðið kannski misdægurt með orðum sínum, sagði hér áðan, herra forseti, að hún skildi vel að ráðherra vildi leggja þetta mál fram. En eigum 

Herra forseti. Ég ætla bara að segja það strax að ég fyrirgef hv. þingmanni allar hans misgjörðir og ég ætla að hætta að kalla hann „og fleiri“. Hvað varðar spurninguna er svarið einfalt: Það er mjög skammur tími til stefnu. Það eru mjög mörg stór mál uppi. Við getum ekki náð að afgreiða öll þessi mál. Það er algjörlega á hreinu, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði inn á svipaða sálma. Nóttin er ung eins og sagt er og þessi þingfundur getur alveg staðið til miðnættis samkvæmt þingsköpum. En eftir stendur að ég sé ekki fram á að nægur tími sé til stefnu það sem eftir er af þessu þingi, alla vega miðað við gildandi starfsáætlun, til að ljúka þessu máli. Þá velti ég fyrir mér vegna þess að ég verð ekki hérna á næsta þingi, né heldur hv. 6. þm. Reykv. s. en við vorum áðan að tala um það að ef þingmenn hefðu raunverulega séð þá staði sem um ræðir þá hefði það kannski áhrif á álit þeirra. Við vorum sérstaklega að ræða Urriðafoss sem okkur er báðum mjög annt um. En ég velti fyrir mér, ef nægur tími væri til stefnu, ef við værum að hefja þing eins og við ættum að vera að gera, hvernig væri hægt að koma þessum fagurfræðilega þætti að í þingferlinu með öllum þeim tíma sem þyrfti, þætti sem er ekki faglegur á neinn hátt því eins og ég hef sagt áður þá sér maður Urriðafoss og finnst það galið að einhver vilji virkja hann. Ég hef í sjálfu sér ekki sterkari rök en það, mér finnst bara galið að virkja hann. Ég held að eina leiðin til þess að þingmenn geti farið út í þá sálma sé með því að upplifa svæðið á einhvern hátt. Jú, það er hægt að skoða loftmyndir, skýrslur, greinar og marglit gröf og allt þetta, en það er varla raunhæft að allur þingheimur sjái staðinn sjálfan, jafnvel ekki öll nefndin, til þess að geta dregið slíkar ályktanir einfaldlega út af fjölda tillagna eða virkjunarkosta, nema ef þeir væru takmarkaðir við þá sem eru settir í nýtingarflokk. Ég velti fyrir mér hvort við getum gefið einhver skilaboð fyrir næsta þing og næsta kjörtímabil miðað við þann stutta tíma sem við höfum um það hvernig þingmenn geti komið að þessum fagurfræðilega þætti, að því gefnu að við hefðum tíma sem við höfum klárlega ekki. Ég spyr vegna þess að ég held að við höfum ekki tíma til að klára þetta hér.

Herra forseti. Ég held reyndar að það megi líka tala um fagurfræðilegt mat fagmannanna því að það er auðvitað verið að leggja ákveðið faglegt mat á fagurfræði með því að tala um landslagsheildir og annað slíkt í skýrslu verkefnisstjórnar. Það er reynt að horfa á hvar við erum með ákveðnar landslagsheildir þar sem er ósnortin náttúra og annað slíkt sem truflar ekki fagurfræðilega upplifun. Og auðvitað hefur það mat breyst. Á sínum tíma töldu Íslendingar gróin og búsældarleg tún það fallegasta af því að þá tengdu þeir fegurðina við nytjagildið sem var fullkomlega eðlileg upplifun. Síðan þróast þessi fagurfræðilega upplifun yfir í það að snúast meira um hið háleita og þá fara menn að meta í auknum mæli fossa eins og Dettifoss eða Gullfoss af því að þeir tákna á einhvern hátt hið háleita í fagurfræðilegum skilningi. Auðvitað breytir það að sjálfsögðu skoðunum allra þvert á flokka að kynnast stöðum og upplifa þá. Öll náttúruverndarumræða hefur gerbreyst með því að Íslendingar eru farnir að ferðast meira um landið og upplifa landið með allt öðrum hætti. Þess vegna er svo mikilvægt að fólk gefi sér nákvæmlega þann tíma sem hv. þingmaður er að tala um til að upplifa og sjá landið sitt. Það er annað að lesa skýrslu um foss en horfa á foss eins og hv. þingmaður nefnir með Urriðafoss. Það er vissulega reynt að leggja ákveðið fagurfræðilegt mat í skýrslu verkefnisstjórnar, en það kemur ekki í staðinn fyrir það að hv. þingmenn kynni sér málin af eigin raun og reyni að taka upplýsta afstöðu til þess fagurfræðilega mats sem þar er lagt fram og reynt að gera grein fyrir. Það sem skiptir líka máli í því er samhengið. Við á Íslandi erum með fremur stóran hluta af okkar landi ósnortinn eins og við höfum rætt, það er miðhálendisþjóðgarðurinn sem mér er svo annt um að verði að veruleika, og það er verðmæti í sjálfu sér. 

Virðulegi forseti. Mér er þetta hugleikið sérstaklega þar sem ég sé ekki fram á að verða með í atkvæðagreiðslunni um þetta mál, nema það komist til atkvæðagreiðslu á þessu þingi sem við erum sammála um að sé verulega ólíklegt og vissulega ekki mögulegt ef menn ætla að skoða þessa kosti af einhverri alvöru í nefnd. Það er einfaldlega ekki nógu mikill tími til þess á þeim stutta tíma sem við höfum. Þá velti ég fyrir mér, þar sem ég er verðandi óbreyttur borgari, lýðræðisvinklinum, með þeim fyrirvara að ég er ekki þeirrar skoðunar að stjórnmálamenn eigi almennt að setja hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu bara vegna þess að þeir eigi eitthvað erfitt með að taka ákvarðanir sjálfir eða erfitt með að sannfæra kollega sína. Mér finnst að frumkvæðið eigi að koma frá þjóðinni. Að því frumkvæði gefnu, við sáum það t.d. í Kárahnjúkamálinu og ég held að það væri mjög líklegt ef það væri áhugi meðal almennings á því að koma að ákvarðanatökunni, þá velti ég fyrir mér hvort hægt væri að koma því fyrir á þessu stigi eða hvort rammaáætlun sé komin á það stig að ekki sé hægt að grípa þann möguleika. Ég velti þessu upp sem möguleika, þetta er alls ekki eitthvað sem ég ætla að leggja til á þessu þingi vegna þess að við viljum auðvitað hafa ferli sem ríkir sátt um.

Herra forseti. Það var talsvert tekist á um þetta í stjórnarskrárnefndinni. Það má segja að gerð hafi verið í þeim tillögum sem hér liggja inni opnun á að hægt sé að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um tilteknar þingsályktanir. Rammaáætlun er auðvitað þingsályktun. Ástæða þess að mér hefur fundist það mikilvægt að almenningur eigi að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um t.d. afmarkaða þætti rammaáætlunar eða náttúruverndaráætlunar er að þetta eru áætlanir sem byggja á því að þar tökum við ákveðnar óafturkræfar ákvarðanir fyrir þjóðina sem lúta að landi okkar. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það sem er opnað á í þessum tillögum, sem náðist því miður ekki full samstaða um, að lagasetning verði um það hvaða þingsályktanir eigi að falla undir það að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um þær. Mér finnst það ekkert óeðlilegt miðað við þá þróun sem er orðin, að við viljum veita fólkinu í landinu meira vald. Það er t.d. hægt að gera það með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög mikið en vil byrja á að þakka hæstv. umhverfisráðherra Sigrúnu Magnúsdóttur fyrir að leggja fram tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Hún leggur þessa tillögu fram óbreytta frá því að sérfræðihópur, hópur um rammaáætlun sem við höfum kallað svo í daglegu tali, lagði hana fram en samkvæmt henni yrði tryggt að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggðist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið yrði tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Ég held að eftir þær löngu umræður sem urðu á vorþinginu um rammaáætlun sé tvennt í umræðunni hér í dag. Mér finnst ástæða til að þakka fyrir það að tónninn í þessari umræðu er allur annar en var áður og ég velti fyrir mér hvort við getum ekki lokið þessu máli á þeim stutta tíma sem eftir er. Ég held að ef þingið ætlar sér að fara að þeim lögum sem hafa verið sett um þessi verkefni sé tækifærið núna. Mér finnst mjög merkilegt að það er engin breytingartillaga við tillögu nefndarinnar þrátt fyrir að vissulega séu mörg álitaefni hér. Trúlega liti þetta öðruvísi út ef hver og einn þingmaður í þessum sal mundi leggja fram sína tillögu þannig að til að ná saman um málið held ég að við þurfum, eins og ég sagði í umræðum hér í vor, að treysta þeim sem eru sérfræðingarnir. Hérna eru fjórir hópar af sérfræðingum sem hafa fjallað um mismunandi mál og, eins og ég segi, þótt ég sé ekki sammála öllu sem hérna kemur fram held ég að eina leiðin til að við náum einhverjum árangri og getum haldið áfram vegferðinni sé að þingið reyni að ljúka þessu máli. Það gerist ekki öðruvísi en að við opnum það ekki, eins og hér hefur komið fram í umræðunni. Það er ekki hægt að rekja upp málið, taka út einhverja þætti og reyna að þrýsta því í gegn á þann hátt. Ég held að samstaða verði að vera um að treysta sérfræðingunum, treysta þeim sem hafa verið valdir til að leiðbeina okkur til að taka réttar ákvarðanir. Með því náum við samstöðu á grundvelli verndar og orkunýtingar landsvæða. Hér hefur verið talað um laxinn í Þjórsá sem við ræddum svo mikið í vor. Þetta er mest rannsakaði laxastofn í heimi. Í áætlunum er umhverfismatið framkvæmt og þar verður lagt frekara mat á þann stofn, seiðafleytingar og annað sem við höfum rætt oft áður. Við erum að tala um að í Suðurkjördæmi eru 12 virkjunarkostir í orkunýtingarflokki af 17 í Suðurkjördæmi. Í biðflokknum eru 37, og 20 af þeim kostum eru á Suðurlandi og Reykjanesi. Í mínu kjördæmi eru miklir kostir. Ég geri mér enga hugmynd um að allir þessir kostir verði að lokum nýttir en hér er búið að raða þeim upp og ég tel þetta örugglega góða vinnu. Ég ætla að standa með ráðherranum í þessu máli, vona að það komi til atvinnuveganefndar, að við förum yfir það þar og getum klárað það fyrir þinglok.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um vernd og orkunýtingu landsvæða, rammaáætlun, en samkvæmt forsetaúrskurði heyrir rammaáætlun undir umhverfisráðherra og samkvæmt þingsköpum heyra málefni verndar undir umhverfis- og samgöngunefnd þingsins. Því vil ég byrja ræðu mína á að taka undir þau sjónarmið að þetta þingmál eigi heima í umhverfis- og samgöngunefnd og ég lýsi vonbrigðum með það að hæstv. ráðherra skyldi rökstyðja þá vísan sína eða tillögu um vísun til atvinnuveganefndar með því að þar væri meiri þekking á rammaáætlun en í umhverfis- og samgöngunefnd, sem mér finnst raunar með stökustu ólíkindum að ráðherra umhverfismála skuli bera hér á borð fyrir Alþingi eftir að umhverfis- og samgöngunefnd hefur leitt hvert málið af öðru til lykta sem heyrir undir málaflokk hæstv. umhverfisráðherra. Í nefndinni eru bæði fyrrverandi umhverfisráðherra og fyrrverandi iðnaðarráðherra sem báðar hafa starfað að þessum málum og þekkja afar vel. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra muni ekki andmæla mér í þeim efnum. Mig langar til að koma inn á nokkur atriði. Hér hafa aðeins verið rædd þau mál sem lúta að þeim tíma sem við höfum í þinginu til þess að fjalla um þetta mál. Ég held að öllum megi vera ljóst að hann er afar knappur. Hér er stórt og mikið mál undir. Það er hins vegar eftir því tekið og rétt að geta þess að það er jákvætt að hæstv. ráðherra haldi sig við þann tímaramma sem settur hefur verið. Ég vil sérstaklega hrósa verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar fyrir að hafa haldið tímaáætlun sína og hæstv. ráðherra fyrir að hafa ávallt talað máli verkefnisstjórnarinnar og þeirrar vinnu sem þar hefur farið fram. Það hefur skipt miklu máli þegar að þeirri vinnu hefur verið sótt úr ýmsum áttum. Mig langar til að nefna þá staðreynd að hér erum við að tala um gríðarlega mikilvægt verkefni. Við erum að tala um verkfæri, virðulegur forseti, gott verkfæri sem skilar greinilega mjög mikilvægri niðurstöðu. Hins vegar er verkfærið líka mannanna verk og við bjuggum það verkfæri til á Alþingi með öllum greiddum atkvæðum og það er greinilegt af því sem er hér afurð 3. áfanga rammaáætlunar, að því verkfæri er fært að skila mjög öflugri sýn að því er varðar verndarflokkinn, vegna þess að við erum að tala um stór vatnasvið sem hafa verið til umfjöllunar og til umræðu meðal náttúruverndarfólks um margra áratuga skeið. Þar erum við bæði að tala um jökulárnar í Skagafirði, Skjálfandafljót og Skaftá, við erum líka að tala um að lögð sé til vernd á svæði sem hefur verið kennt við Norðlingaölduveitu og síðar Kjalölduveitu í sértækri tillögu Landsvirkjunar og hefur stundum verið kennd við Þjórsá vestur og stækkun friðlandsins í Þjórsárverum, sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir vel. Öllum þessum þáttum ber sérstaklega að fagna, þ.e. þeim atriðum sem eru í verndarflokknum. Síðan eru hér atriði sem eru umhugsunarverð, þ.e. hvernig rammaáætlun kallast á við aðra ákvörðunartökuferla og aðra þá umræðu sem er í gangi og hefur verið í gangi á vettvangi náttúruverndar undanfarin ár. Þá vil ég í fyrsta lagi nefna tillögurnar um að bæði Urriðafossvirkjun og Holtavirkjun fari í nýtingarflokk á meðan við erum að tala um þann veruleika að við höfum nýverið fært varúðarreglu umhverfisréttarins inn í náttúruverndarlöggjöfina á Íslandi þar sem kemur fram með mjög skýrum hætti að náttúran skuli njóta vafans þegar vísindaleg óvissa er fyrir hendi. Þegar vísindaleg óvissa er fyrir hendi þá skuli náttúran njóta vafans. Þetta er lögfest í varúðarreglunni sem hefur verið tekin upp í íslenska löggjöf með samþykkt náttúruverndarlaga, nr. 60/2013. Þessi regla á sérstaklega vel við þegar kemur að rammaáætlun þar sem sérstaklega mikið er um vísindalega óvissu. Við erum með gríðarlega marga orkukosti undir, m.a. þá sem hér eru nefndir, en ekki síður þá orkukosti sem hafa snúist um jarðvarmavirkjanir þar sem mikil óvissa ríkir um áhrif þeirra og ósjálfbærni núverandi nýtingar þeirra þar sem mætti með réttu, með því að skjóta stoðum varúðarreglunnar og nýrra náttúruverndarlaga undir verkferla rammaáætlunar, rökstyðja það að mun fleiri virkjunarhugmyndir ættu heima annars staðar en í nýtingarflokki með þeim rökum. Hitt er það hvernig rammaáætlun kallast á við önnur áform sem njóta núna vaxandi fylgis, eins og áformin eða hugmyndin um miðhálendisþjóðgarð, og þá jafnframt umfjöllun verkefnisstjórnar rammaáætlunar um virkjunarhugmyndir sem eiga heima innan miðhálendislínunnar. Það er umhugsunarefni og ég vil sérstaklega fagna því að sú umræða hefur verið tekin hér að hluta, en lýsi jafnframt vonbrigðum yfir því að bæði hæstv. ráðherra og stjórnarþingmenn hafa verið bangnir við það að ræða þennan veruleika, þ.e. hvernig þessi viðfangsefni öll sömul kallast á. Einnig hefur verið fjallað um þá staðreynd hversu mikil ákvörðun felst í því að setja virkjunarkost í nýtingarflokk því að hún er býsna bindandi vegna þess að sveitarfélaginu, það þurfum við að hugsa um, er skylt að setja niðurstöður rammaáætlunar á skipulag. Þannig tekur rammaáætlunin yfir hið hefðbundna skipulagsvald sveitarfélaganna. Sveitarfélag sem ætlar síðan með virkjunarframkvæmdina í gegnum umhverfismat framkvæmda er samt með svæðið á skipulagi sem orkunýtingarsvæði. Ákvörðun sem við tökum hér er nánast stjórnsýsluákvörðun vegna þess að hún varðar vald sveitarfélagsins til þess að taka ákvarðanir um landsvæði. Þetta er umhugsunarefni. Einnig vil ég segja, og það er bara eitthvað fyrir okkur til að skoða því að almennt vinnur tíminn með verndarsjónarmiðum, að þó að lög um rammaáætlun séu ekki gömul endurspegla þau samt þá hugsun að bæði vatnsföll og jarðhitasvæði séu í grunninn svæði til að nýta og sönnunarbyrðin sé frekar þeirra sem vilja vernda en þeirra sem vilja nýta. Þetta ætti að mínu mati að snúa þveröfugt. Ég vil líka nefna það - af því að ég er ekki að leggja til að lögin um rammaáætlun verði opnuð - sem ég tel vera augljósa reynslu, bæði þeirrar sem hér stendur og ekki síður þess ráðherra sem mælir núna fyrir þessari tillögu, að það verður að einfalda friðlýsingarferlið á grundvelli rammaáætlunar. Það gengur ekki að friðlýsingarferli þeirra kosta sem falla í verndarflokk sé með svo seigfljótandi hætti sem raun ber vitni, að það taki þennan ógurlega tíma fyrir hvern og einn kost. Það þarf að vera þannig að um leið og þingið hefur ákveðið svæði í verndarflokk þá séu svæðin þar með vernduð fyrir orkunýtingu. Síðan væri hugsanlegt að fara í hefðbundnar friðlýsingarleiðir út frá öðrum verndarþáttum og annars konar verndargildi viðkomandi svæða, en þetta er eitthvað sem við verðum að laga í fyllingu tímans. Virðulegi forseti. Þetta er ekki langur ræðutími sem maður hefur til að fjalla um svo stórt og viðamikið mál, en ég hef reynt að drepa á nokkrum þeim þáttum sem ég tel standa upp úr í þessari umfjöllun og vonast auðvitað til þess að málið fari til þeirrar nefndar sem eðlilegast er samkvæmt þingsköpum að það fari til, þ.e. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Fyrst langar mig að þakka hv. þingmönnum fyrir góða, hófstillta og efnislega umræðu um þetta umdeilda mál. Það að ég flyt þessa tillögu óbreytta er ekki hvað síst út af því að ég tel mig hvorki hafa meira vit né þekkingu en það fagfólk sem hefur komið að þessari vinnu þó að hægt sé að deila um einstakar ákvarðanir. Ég held að það sé enginn, hvorki hér í þingsal né vítt og breitt um landið, sem ekki hefur skoðun á ákveðnum kostum, hvort sem það er til verndar eða virkjunar. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa úr bók sem heitir Veröld í vanda – umhverfismál í brennidepli eftir Ara Trausta Guðmundsson. Kaflinn heitir „Hófleg nýting og nægileg vernd“, sem sagt nákvæmlega það sem við erum að fjalla um hér. Þar stendur: „Mótsagnir náttúrunýtingar og náttúruverndar verður að leysa með málamiðlunum. Hugmyndir um að nýta ekki einhverja undirstöðuauðlind landsins eru óraunhæfar. Með hugtakinu sjálfbærni ýtum við ekki náttúrunytjum út af borðinu og tökum aðeins upp náttúruvernd. Þvert á móti. Við hættum hvorki að veiða fisk, yrkja jörðina, grafa upp möl né gera okkur mat úr hvítagulli landsins, heitu og köldu vatni. Skilyrði nytjanna er einfalt í orði en erfitt á borði. Þær skulu fara þannig fram að komandi kynslóðum hlotnist auðlindirnar sem allra minnst skertar eftir okkar daga.“ Þetta er nákvæmlega það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir gat um í upphafsræðu um þetta mál. Þegar aðalumræðan átti sér stað í þessum þingsal fyrir tæpum tveimur árum voru flestir sem töluðu við mig og voru í andsvörum sammála um að láta ferlið njóta sín. Þá þótti mönnum að það væri brot á ferlinu sem þá átti sér stað. Ég var ákveðin í því frá fyrstu dögum mínum í ráðuneytinu að reyna að vinna vel með verkefnisstjórninni, fá upplýsingar - maður stýrir ekki verkefnisstjórninni en maður getur fengið upplýsingar um það hvernig vinnan gangi. Ég var algjörlega að reyna eftir bestu getu að láta þetta ferli og þessi lög ganga sinn gang. Ég er þess vegna stolt að standa hér og mæla fyrir þingsályktunartillögu því að þannig átti ferlið að enda. Ég ítreka enn og aftur að auðvitað koma upp margar pólitískar spurningar og menn hafa sínar skoðanir - eðlilega - á því hvað betur mætti fara. Þingmaður nefndi Skrokköldu. Ég hef sagt það áður úr þessum stól og get endurtekið það að út frá umhverfissjónarmiðum tel ég Skrokköldu mjög hagkvæma. Þarna eru sandöldur og virkjunin er þannig að ekki munu sjást mikil ummerki þar og nánast engin. Menn eru hins vegar kannski á móti Skrokkölduvirkjun út af því hvað hún nálgast miðhálendið. Það er sjónarmið út af fyrir sig, en út frá hreinu umhverfissjónarmiði mundi ég jafnvel flokka Skrokkölduvirkjun sem þá albestu og ég hika ekki við að segja að ég tæki hana fram yfir Urriðafossvirkjun. Ég ætla ekki að fara að tala hér um ákveðna virkjunarkosti, ég hef lagt þetta í hendur á verkefnisstjórninni sem síðar skipaði faghópana. Nú er þetta komið hingað inn á Alþingi. Þannig enda verkin yfirleitt, þau enda hér. Margir hafa talað um það að auðvitað séu það þingmenn sem eigi að taka ákvarðanir og ég tek undir það. Ég geri mér grein fyrir því að tíminn er knappur, ég geri mér grein fyrir því. En þetta tímaplan hefur samt algjörlega verið haldið og meira að segja skilaði verkefnisstjórnin tillögum til mín með þriggja eða fjögurra daga fyrirvara. En 1. september var það tímaplan sett að ég mundi fá það í hendur til skoðunar, gat haft aðeins meiri tíma, lagði það þannig hingað inn á þingi eftir að hafa lesið það yfir. Tímaplanið var þannig að ef ég mundi gera breytingar mundi ég í síðasta lagi flytja tillögu hér 11.11. sem mér fannst skemmtilegur dagur út af því að það er friðardagur fyrri heimsstyrjaldarinnar. Af því ég hafði svo mikla tilfinningu fyrir því að reyna að sigla þessu máli nokkurn veginn með friði í gegn. Ég vil taka undir með hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni að löngun mín stendur til þess að hægt sé að klára þetta. Rök mín í því eru þau að þetta er nákvæmlega sams konar tillaga og var lögð fram hér í marsmánuði, hún hefur ekkert breyst. Hún hefur nánast ekkert breyst. Þingmenn hafa þess vegna haft hálft ár. Þeir vita nákvæmlega hvað var í gerjun. Þegar verkefnisstjórnin sendi þetta í fyrra umsagnarferli sitt í aprílmánuði þá var tillagan nánast eins og hún kom fyrir af skepnunni aftur í lok ágúst. Það er þannig. Þá var þetta sent í opið ferli. Þá voru haldnir fundir vítt og breitt um landið þar sem menn gátu mætt á fundi. Þannig að bæði þingmenn og almenningur, sveitarfélög og aðrir hafa haft þetta til þess að skoða. Þetta er ákveðið verkfæri. Eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom inn á er þetta verkfæri, er mannanna verk og hefur að mörgu leyti reynst vel. Aðrir hafa talað um hvort ég mundi ekki vilja gera lagfæringu á þessum lögum, gera leikreglur skýrari. Ég held að það hafi verið hv. þm. Kristján Möller sem ræddi um það að fara yfir lögin. Um það hefur verið rætt í ráðuneytinu. Við höfum tekið eftir að það hafa komið, og ég sagði það í ræðu minni, ákveðnir hnökrar sem við sjáum og er eðlilegt að eitthvað verði gert í. Ráðuneytið er mjög meðvitað um það að setja slíka vinnu í gang. Það verður örugglega gert. Mér finnst það þá bara eðlilegt að næsti ráðherra - það verður stutt í að ráðuneytið fái nýjan ráðherra - velji slíkan hóp saman. Mér finnst ekki að á mínum síðustu dögum eigi ég að vera að gera það. En við höfum sannarlega séð það og munum taka það til meðferðar, eða ráðuneytið. Ég veit ekki hvað ég skal segja meira. Ég get tekið undir það með Svandísi Svavarsdóttur að það er leiðinlegt - og ég hef fengið miklar fyrirspurnir hér um friðlýsingar, t.d. hefur verið reynt að friðlýsa Kerlingarfjöll. Þar með væru einir fjórir virkjunarkostir komnir í vernd. Það hefur aðeins stöðvast varðandi skipulagsmál, en ég vona sannarlega að við munum geta lokið því máli nú á haustdögum að friðlýsing Kerlingarfjalla nái í gegn.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra flutti hér ágætisræðu, mjög málefnalega og rökstudda og drap, held ég, á öllum þeim spurningum og álitaefnum sem varpað hefur verið inn í umræðuna í dag. Það var sannarlega góður endir á góðri ræðu þegar hún, undir blálok síns máls, sagðist vænta þess að í haust yrði hugsanlega hægt að ljúka friðlýsingu Kerlingarfjalla. Það skiptir miklu máli. Það mál var hafið í tíð ríkisstjórnar sem ég sat í sem iðnaðarráðherra á sínum tíma og hófst árið 2007. Nú vil ég segja það alveg skýrt að þrátt fyrir mín ummæli hér og orðaskipti við formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem hér skautaði eins og sannkallaður listdansari á hinu pólitíska svelli í dag, þá er ég ekki á þeirri skoðun að eitthvað komi í veg fyrir að þessi tillaga verði samþykkt. Ég held að það verði hins vegar erfitt. Ég sagði þá að það væri siður þingsins og góð vinnuregla að kafa mjög djúpt ofan í mál af þessu tagi. Hæstv. ráðherra færir sem rök gegn því þá staðreynd að málið hefur verið til umsagnar hjá sveitarfélögum og hjá samtökum og hjá ríki síðan í mars. Það er alveg rétt hjá henni. En það sem eftir er er hins vegar úrvinnslan af hálfu þingsins. Það er samkvæmt reynslunni mjög erfitt mál og tafsamt. Ég vildi bara láta þá skoðun mína liggja hér eftir, eins og ég sagði í dag, að mér finnst alveg koma til greina að samþykkja þessa tillögu. Það yrði þá að gera það að henni óbreyttri vegna þess að ella rekst málið allt upp. En af nokkurri reynslu dreg ég í efa að það takist nema algjör samstaða náist 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum. Hann kom náttúrlega inn á Kerlingarfjöll. Það er orðið talsvert erfitt þegar það tekur orðið áratugi að koma slíku í framkvæmd. Ég var næstum því farin að baka sjálf í vor, mér finnst ég vera komin með höndina á friðlýsinguna. En það er nú svona, mál geta greinilega stundum reynst erfið. Gaman að við höfum þetta sameiginlega áhugamál og ef mér tekst þetta þá sé ég að ég verð að hafa fylgdarsvein með mér héðan frá Alþingi. Vitaskuld tek ég undir það að þetta er knappur tími hér á Alþingi Íslendinga að vinna úr þessu, en get svo sem engu þar við bætt annað en það sem ég sagði hér fyrr að ég held að flestöllum þingmönnum sé mjög kunnugt um hvað þarna er í gangi og að hverju hefur verið unnið vegna þess langa umsagnarferlis sem hefur verið. Ég held að það séu fá mál sem fara fyrst á almenna fundi sem haldnir eru um landið, einir sex, sjö ef ég man rétt, og fengnar umsagnir af þeim, unnið úr því og sett svo aftur í 12 vikna umsagnarferli. Það voru náttúrlega mun fleiri sem komu með umsagnir í seinna ferlinu, en þannig var þetta og mjög margir ættu að vera búnir að koma að málinu síðastliðið hálfa ár. Ég endurtek að það er ósk mín að málið verði klárað, en ég skil samt alveg að fólk kjósi og hefði gjarnan viljað hafa lengri tíma.

Virðulegur forseti. Hér mæli ég fyrir þingsályktunartillögu þar sem leitað er heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 97/2016, um að fella inn í samninginn þrjár gerðir sem varða opinber innkaup og gerð sérleyfissamninga. Virðulegi forseti. Hér er um að ræða þrjár tilskipanir Evrópusambandsins upp í EES-samninginn og varða fyrstu tvær tilskipanirnar opinber innkaup. Helsta markmið þeirra er að tryggja gagnsæi, jafnt aðgengi og að auka samkeppni um opinbera samninga á Evrópska efnahagssvæðinu. Með þessu eru stigin skref í þá átt að nútímavæða opinber innkaup með því að einfalda innkaupaferlið og gera það sveigjanlegra. Sérstök áhersla er lögð á að auka möguleika á rafrænum innkaupum. Þessar tilskipanir mæla einnig fyrir um að við innkaup hins opinbera verði í auknum mæli heimilt að taka tillit til samfélagslegra þátta á borð við umhverfisvernd, nýsköpun og félagslega ábyrgð. Þá er litlum og meðalstórum fyrirtækjum einnig gert auðveldara fyrir að taka þátt í útboðum t.d. með því að draga úr skrifræðiskröfum, en einnig verður heimilt að skipta samningum upp í smærri einingar til að auðvelda minni fyrirtækjum að taka þátt í útboðum. Þriðja tilskipunin felur í sér heildstæðar reglur um gerð sérleyfissamninga, en slíkar reglur hafa ekki verið settar áður á vegum Evrópusambandsins. Í tilskipuninni eru sérleyfissamningar skilgreindir með skýrum og nákvæmum hætti vegna erfiðleika sem hafa komið upp við að greina á milli sérleyfissamninga og annarra opinberra innkaupa. Þá kveður tilskipunin á um almennar reglur sem varða val og valforsendur við útgáfu sérleyfis. Þeim er ætlað að tryggja að valforsendur og önnur viðmið séu birt fyrir fram, hlutlæg og án mismunar. Innleiðing gerðanna þriggja kallar á heildarendurskoðun núgildandi löggjafar um opinber innkaup. Fjármálaráðherra hefur nú þegar lagt fram frumvarp til nýrra laga um opinber innkaup. Ég ætla, með leyfi forseta, að gera grein fyrir aðdraganda þessarar þingsályktunartillögu. Þessi ákvörðun var tekin á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar hinn 29. apríl. Þar sem ákvörðunin kallar á lagabreytingar var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Á þeim tímapunkti var hins vegar liðinn hefðbundinn framlagningarfrestur fyrir ný þingmál. Hins vegar hafði fjármálaráðherra lagt fram frumvarp um opinber innkaup sem felur í sér innleiðingu á tilskipununum þremur. Af þeim ástæðum var ákveðið að fara þá leið að óska eftir heimild til afléttingar stjórnskipulegs fyrirvara í frumvarpi um innleiðinguna fremur en að leggja fram sérstaka þingsályktunartillögu. Það er vissulega óvanaleg leið en þó er fyrir henni sérstök heimild í reglum Alþingis um þinglega meðferð EES-mála. Þegar sú beiðni var kynnt fyrir utanríkismálanefnd kom hins vegar fram eindregin áskorun frá nefndarmönnum um að farin yrði hefðbundin leið til þess að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara á þessari ákvörðun, þ.e. með framlagningu þingsályktunartillögu. Það var sjálfsagt að verða við þeirri beiðni. Það er hins vegar ljóst að hafa þarf hröð handtök til þess að samþykkja megi þingsályktunartillöguna á þessu þingi. Ef ekki, mun gildistaka ákvörðunar frestast talsvert. Það væri bagalegt því að mínu mati er mjög mikilvægt að sameiginlegar reglur gildi á öllu EES-svæðinu um opinber innkaup og í þessum nýju reglum felast talsverðar umbætur á lagaumhverfi á sviði opinberra innkaupa. Ég legg til, virðulegur forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Mér þykir þetta mál eins og mörg EES-mál sem ég hef tekið eftir upp á síðkastið afskaplega gott og ég sé ekki neina ástæðu til þess að samþykkja þau ekki. Ég hef samt heyrt reglulega út undan mér og sérstaklega frá hæstv. Framsóknarflokki, já, hæstvirtum, að við höfum ekkert um þessar EES-reglur að segja o.s.frv. En svo sé ég alltaf þessar frekar vel ígrunduðu hugmyndir koma fram. Ég hugsa með mér: Kæmi þetta mál fram ef við værum ekki í EES? Höfum við einhverja ástæðu til þess að hafna því eða er þetta mál sem við mundum að eigin frumkvæði taka upp? Mundum við taka upp þessa rafrænu hluti sem eru nefndir þarna? Mig langar að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir þessu vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra er mestmegnis að vinna með þessi EES-mál og leggur þau fram. Þetta eru samt mál sem væru væntanlega á könnu innanríkisráðherra ef þau væru upprunnin hér. Telur hæstv. ráðherra þessi EES-mál almennt vera til bóta? Það er spurningin sem ég er að koma að hérna. Ég tengi þetta umræðunni um ESB og auðvitað EES sérstaklega og umræðunni um að þarna sé alls konar málum neytt upp á okkur, prangað upp á okkur og við höfum ekkert um þau að segja, en svo sé ég það eiginlega ekki gerast að yfirvöld reyni að streitast á móti nema mjög sjaldan. Yfirleitt virðist þetta bara vera fín löggjöf, fínar hugmyndir eins og þessi. Ég velti fyrir mér hver sýn hæstv. utanríkisráðherra er á það. Telur hæstv. utanríkisráðherra að þetta mál væri lagt fram hér á þingi ef við værum ekki í EES? Ættum við ekki í raun og veru að þakka fyrir það að vera í EES? Ættum við ekki að þakka fyrir að það sé galvaskur hópur bírókrata og stjórnmálamanna annars staðar að búa til jafn fágaða og fína löggjöf fyrir okkur til þess að við getum tekið hana inn?

Virðulegur forseti. Ég hef alltaf sagt það að EES-samningurinn er einn mikilvægasti viðskiptasamningur sem þjóðin hefur gert. Í kringum 80% af öllum okkar útflutningi fer á það svæði þannig að auðvitað skiptir fjórfrelsið okkur miklu máli. Ég hef verið því afskaplega hlynnt. Varðandi það efni sem ég mæli fyrir í þessari þingsályktunartillögu þá er ég mjög hlynnt því. Ég er mjög hlynnt því að við tökum inn tvær tilskipanir um opinber innkaup sem tryggja hvað? Jú, aukið gagnsæi, jafnt aðgengi og aukna samkeppni um opinbera samninga á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég held að það fyrirkomulag sem við búum við er varðar EES-samninginn hafi hentað Íslandi mjög vel. Ég vil líka nefna það sem við höfum verið að gera núna á vettvangi ríkisstjórnarinnar, við höfum verið með ákveðinn hóp sem hefur verið að flokka þessar tilskipanir, ákvarðanir og reglugerðir út frá mikilvægi þeirra og lagt meiri vinnu í þær tilskipanir sem varða okkar hagsmuni meira en aðrar. Mér finnst mikilvægt að leggja á það áherslu að EES-samningurinn skiptir okkur máli vegna þeirra viðskiptalegu hagsmuna sem eru í húfi fyrir þjóðarbúið.

Virðulegi forseti. Biðst nú fyrst velvirðingar á því að hafa mismælt mig eitthvað hérna í formlegheitunum. Málið er nefnilega það að ég er líka hlynntur aðild okkar að EES en hef samt sem áður sömu áhyggjur og eru oft viðraðar, að við höfum ekki svo mikið um þessi mál að segja. En eftir því sem ég sé fleiri mál þá velti ég fyrir mér: Hvað með það? Þetta eru fín mál og þar á meðal þetta. Ég velti fyrir mér hver sýn hæstv. utanríkisráðherra sé í fyrsta lagi á það hvernig við getum betur komið að okkar sjónarmiðum til þess að hafa áhrif á þessa löggjöf. Síðari spurningin er: Hvers vegna? Hvað er það sem við ættum að hafa meiri áhrif á? Hvað er það í þessari löggjöf, í EES-samstarfinu sem við ættum að vilja hafa meira um að segja? Kannski önnur og hálfa spurningin: Hvernig getum við það án þess að fara inn í ESB?

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir spurningu hv. þingmanns. Við höfum aðkomu að þessu, til að mynda í sameiginlegu EES-nefndinni. Við erum að sjálfsögðu með starfsfólk sem starfar í Brussel í sendiráðinu okkar sem vaktar þessar tilskipanir. Við erum með ansi góða sveit þar sem flokkar þetta eins og ég nefndi áðan. Það skiptir okkur miklu máli. Þegar við lítum á hagsmuni Íslands þá skipta auðvitað ákveðnar atvinnugreinar máli, til að mynda útflutningsgreinarnar sem við viljum passa upp á að gangi allar vel og hafi greiðan aðgang að þeim mörkuðum sem skipta okkur máli. Svo eru aðrar tilskipanir til að mynda varðandi heilbrigðismál jafnvel sem við þurfum kannski að huga sérstaklega að hvernig við innleiðum og annað slíkt. Við erum auðvitað líka með fólk í öllum okkar ráðuneytum sem er með þessa vöktun í gangi. Það vill þannig til að við erum að setja aukið fjármagn í þennan málaflokk til að gera einmitt það sem hv. þingmaður er að nefna, að skoða þetta betur og reyna að hafa enn frekari áhrif á fyrri stigum málsins.

Herra forseti. Þetta er athyglisverð umræða sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson bryddar hér upp á. Hann er að velta því fyrir sér með hvaða hætti við getum haft áhrif á innihald þeirra gerða sem eru samþykktar úti í Evrópu og við þurfum samkvæmt EES-samningnum að taka upp. Hér áður fyrri höfðum við óbeina möguleika til að hafa töluverð áhrif ef við á annað borð gátum komist að því að einhvers konar galla væri að finna á gerð sem varðaði Ísland. Á þeim tíma var framkvæmdastjórnin nánast allsráðandi og réði öllu og nálægt henni var hægt að koma íslenskum sjónarmiðum að. Síðan hefur ferlið sem ræður ákvörðunum gjörbreyst innan Evrópusambandsins, þ.e. þingið hefur fengið miklu meiri völd en áður. Það er sérstakt lögskipað ferli um samráð sem á að leiða til niðurstöðu. Ef enn er ágreiningur þegar því er lokið þá er það í reynd Evrópuþingið sem ræður. Í dag höfum við hins vegar enga aðkomu að því þar sem við erum ekki í Evrópusambandinu og eigum ekki þingmenn þar. Mig langar, af því að hv. þingmaður er pælari, hefur gaman af að velta fyrir sér hlutum, að benda honum á leið sem ég hef stundum tekið hér upp í umræðum um það hvernig hægt er að undirstrika og auka áhrif Íslands. Það er þannig að allir flokkahópar sem eiga sæti á Alþingi eiga sér systurflokka á þinginu, líka að ég hygg Píratar. Það hefur alltaf verið gott samstarf á millum einstakra þingflokka hér og systurþingflokka úti í Evrópuþinginu. Í sumum tilvikum eins og í tilviki Samfylkingarinnar er standandi boð um að fá að taka varanlega þátt í störfum þeirra þingflokka. Okkar flokkur hefur nýtt sér það að því marki að við höfum starfslegt samband við þá. Ég er þeirrar skoðunar að besta leiðin til að slá í gadda áhrif, þegar kemur að stórmálum sem þingið ákveður og þarf að hafa sterk áhrif á niðurstöðu í, sé fólgin í því að þingflokkarnir komi sér upp starfslegum tengslum og hefðu hugsanlega fulltrúa sem sætu reglulega fundi þingflokkanna í Evrópuþinginu. Þá hefur reynslan sýnt að yfirleitt eru allir stjórnmálaflokkarnir sammála um það sem varðar íslenska hagsmuni. Þeir mundu geta, í gegnum sína þinghópa á Evrópuþinginu, komið sínum málum fram. Þetta gæti skipt verulega miklu máli, hefði til dæmis skipt máli varðandi bann Evrópusambandsins við notkun tiltekinna aukefna í saltfiski sem okkur tókst með ærnu erfiði og miklum barningi, og reyndar með samstarfi þingsins og framkvæmdarvaldsins, að yfirvinna. Það er reyndar eina skiptið sem ég man eftir því að þingið og framkvæmdarvaldið hafi unnið saman að því að útrýma tálma í vegi viðskipta. Aftur að því máli sem hér liggur fyrir, sem er hið besta mál. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson velti því fyrir sér hvort allar EES-gerðir væru góðar. Flestar eru það. Félagsleg réttindi á Íslandi eru miklu meiri vegna aðildar okkar að EES. Þetta mál er enn eitt dæmi um það hvernig réttindum er að þoka fram, t.d. réttindum lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í því máli sem við samþykkjum hér er verið að draga stórlega úr skrifræðisfargani, þ.e. ef um er að ræða ákveðna tegund útboða sem í þessari gerð er kölluð samkeppnisútboð. Þá þarf kannski, til þess að koma tilboði fram, að vera búið að leggja fram fjölmörg vottorð sem lítil fyrirtæki geta einfaldlega ekki, vegna smæðar sinnar, lagt kostnað og vinnu í að verða sér út um; vottorð sem þarf í dag, að þessu ósamþykktu, til þess að komast inn í tilboðsgjöfina. Í frumvarpinu er í reynd sett upp regla sem er þannig að fyrirtækin þurfi ekki að útvega þessi vottorð og leggja fram hin og þessi gögn fyrr en komið er að tilboðsvalinu sjálfu og ljóst er að þau hafa mikla möguleika á að ná málinu. Þetta er eitt dæmi um fjölmarga þætti sem frumvarpið varðar. Það sem ég vildi segja lýtur að upphafsmáli hæstv. ráðherra sem sannferðuglega greindi frá því að utanríkisráðuneytið - að þessu sinni sökum tímapressu sem það upplifði og óvissu um lyktir þingsins - hefði reynt að fá þingið til að beita áður óreyndri reglu sem ég er ekki alveg sannfærður um að sé jafn rækilega til í veruleikanum og ráðuneytið telur, þ.e. að samþykkja afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara án þess að málið komi fyrir þingið. Sameiginlega EES-nefndin hefur möguleika til að taka ákvarðanir sem binda Ísland að þjóðarrétti. En ef um er að ræða ákvarðanir sem leiða til breytinga á lögum þá er samkvæmt stjórnarskránni, eins og við öll höfum skilið hana, ekki hægt að gera það nema með sérstökum fyrirvara af þessum stjórnskipulega tæknilegu ástæðum. Þetta er hinn stjórnskipulegi fyrirvari. Enginn á að geta aflétt honum nema Alþingi Íslendinga. Það var þess vegna sem ég og fleiri í utanríkismálanefnd brugðumst ekki vel við málaleitan utanríkisráðuneytisins til þess að sneiða hjá þinginu, vegna þess að í því fælist fordæmi sem ég er sannfærður um, í krafti reynslu minnar af kansellíinu, að mundi verða notað aftur og hugsanlega oftar. Það vil ég ekki. Ég tel að það geti enginn og megi enginn aflétta stjórnskipulegum fyrirvara nema Alþingi sjálft. Ráðuneytinu var bent á að tími væri til þess að koma þessum málum fyrir þingið. Ég fyrir mitt leyti sagði í nefndinni og segi það enn og aftur hér: Þetta er miklu hreinlegri aðferð fyrir alla aðila. Þess vegna lýsti ég því yfir þá og geri aftur hér að ég tel að þingið eigi að samþykkja þetta mál með hraði og mun leggja minn atbeina að því að það verði gert. Það var yfirlýsing sem ég gaf fyrir hönd míns flokks. Ég er því þeirrar skoðunar að þetta mál eigum við á þinginu að afgreiða eins hratt og fljótt og við getum og áður en þingi slotar.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta, vil bara fyrst lýsa ánægju minni með málið, en ég kem hér upp til þess að svara hv. 4. þm. Reykv. n., Össuri Skarphéðinssyni,  Talandi um ógagnsæi. Sú tillaga sem liggur hér fyrir frá hæstv. utanríkisráðherra kemur til með að auka gagnsæi og auðvelda þá ferla sem varða opinber innkaup. Eftir að hafa skoðað þetta mál aðeins þá fékk ég þá hugljómun að ekki væri hægt að vera á móti þessu, ekki eins og málið kemur fram hérna. Kannski er eitthvað í ítargögnum sem menn gætu komist að að væri algjörlega hræðilegt, en ef maður les tillöguna eins og hún er blasir við að þetta er einfaldlega gott mál. Og þá allt í einu átta ég mig á því að ég fæ yfirleitt þessa tilfinningu við að lesa EES-mál. Þetta virðast almennt vera vel gerð mál. Það er búið að hugsa mikið um þau, mjög margt hefur verið haft til hliðsjónar við að reyna að finna lausnir sem henta öllum, enda er það jú heili punkturinn á bak við Evrópusambandið, að samræma markaði þannig að þeir virki sem best saman. Það er heila pælingin. Mér verður stundum hugsað til farsímanna, ég er með Android farsíma og hann er með USB-tengi. Það er ekki slæmt að aðrir framleiðendur hafa ekki aðlagað sig að einhverri allt annarri tækni, það er gott að þeir hafa komið sér saman um staðal sem virkar sem best fyrir alla. Það er í eðli sínu jákvætt. En hins vegar er á Íslandi almennt talað um að íslenskur markaður þurfi að aðlaga sig Evrópumarkaði, það sé einhvern veginn slæmt, það sé árás gagnvart sjálfstæði sem er auðvitað bara bull, virðulegi forseti, með fullri virðingu. Sú umræða að Evrópumarkaður ætti að aðlaga sig okkar aðstæðum og okkar kerfum vegna þess að það sé eitthvað sjálfstæðismál er algjörlega á villigötum, virðulegi forseti. Þetta er ekkert spurning um þjóðarstolt. Þetta er spurning um það hvort það er skynsamlegt eða ekki að vera með samhæfðar reglur við aðra markaði þannig að þær virki sem best saman. Þá velti ég fyrir mér þegar við fáum svona glæsilegar tillögur inn á þing, hvers vegna erum við ekki þakklát fyrir það. Eða erum við það kannski? Er það kannski þess vegna sem hæstv. ríkisstjórn leggur svo mikið kapp á það að koma svona málum í gegn? Þetta eru almennt góð mál og vel unnin af miklu fleira fólki en við höfum efni á að borga og í miklu stærra samhengi en við höfum nokkurt tækifæri til að hugsa um. Ég brydda upp á þessu bara til umhugsunar, enda pælari eins og hv. þingmaður nefndi áðan. Þetta er ekki endilega stuðningsyfirlýsingu við aðildarumsókn að Evrópusambandinu, heldur bara það  Mig langaði að troða þessum pælingum inn í umræðuna til umhugsunar vegna þess að þegar við fáum þessi góðu mál þá ættum við kannski að minna okkur á að við fáum svona mál þegar umræðan snýst við og við förum að bölva því í sand og ösku að hafa ekkert að segja um hlutina innan ESB. Að því sögðu þá er þess virði að hlýða á það þegar menn segja að það er ákveðin togstreita til staðar sem verður að sögn meiri og meiri sem er sú að EES krefur okkur um breytingar sem við höfum ekkert um að segja. Fyrr eða síðar fer það að verða alvarlegt vandamál gagnvart stjórnarskrá lýðveldisins og fyrr eða síðar getum við ekki stjórnað framgangi mála. Á einhverjum tímapunkti er það orðið spurning um sjálfstæði. Ég sé það ekki enn þá gerast ef ég segi alveg eins og er vegna þess að þetta er næstum því allt eitthvað sem við viljum taka upp eftir því sem ég best veit. En ég held ekki að sú staðreynd að við fáum tiltölulega vinsæl og góð mál frá EES eigi eftir að slökkva í Evrópusambandsumræðunni á næstunni. Í andrúmsloftinu núna er þessi hugmynd um að Evrópusambandið sé búið að vera og það þýði ekkert að pæla í því lengur. Ég held ekki að það sé tilfellið. Mér þykir mál eins og þessi og sú staðreynd að þetta er gott mál bera því vitni.

Hæstv. forseti. Ég hafði gaman af ræðu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Eftir allar hans pælingar í þessum málum braust hér fram eldheitur Evrópusinni og það gladdi mitt gamla hjarta. Hv. þingmaður hefur greinilega komist að þeirri niðurstöðu að einn af kostunum við það að vera aðili að Evrópusambandinu er sá að þar eru mörg og miklu fleiri augu á stjórnkerfinu en við höfum. Það er bara fullkomlega eðlilegt. Að vísu færri sem vinna innan höfuðstöðva á vegum Evrópusambandsins en er að finna t.d. í landbúnaðarráðuneytinu franska. Það eru samt 18 þús. manns sem huga að mörgu, margir góðir sérfræðingar. Það er hárrétt hjá honum að þeir leggja sig sérstaklega eftir ýmsum misfellum í markaðnum og koma með frumvarp eins og þetta sem er fullt af alls konar brilljant hlutum sem ólíklegt er að íslenska stjórnkerfið hefði tóm og tíma til að sinna og varða kannski ekki miklu en skiptir samt máli fyrir lítil fyrirtæki sem eru að hasla sér völl, bæði hér á heimamarkaði og erlendis. Hv. þingmaður drap nokkrum orðum að þeirri hugmynd minni um það sem ég hef varpað hér áður fram, hvernig við getum haft áhrif á gerðir sem Evrópuþingið hefur lokaumsögn um eftir ágreining innan framkvæmdastjórnar þess. Það er alveg rétt hjá honum að þar er ekki um formlegt ferli að ræða. En það eru engir möguleikar fyrir Ísland til að hafa formlegt ferli í gangi til að hafa áhrif á gerðirnar. Það er eðli samningsins. Hann er með þessum hætti. Hver ríkisstjórn sem hefur ámálgað breytingar á EES-samningnum hefur gengið bónleið til búðar. Ég rifja það upp fyrir þessum minnuga pælara sem hæstv. núverandi landbúnaðarráðherra og sjávarútvegsráðherra sagði í upphafi tíðar sinnar sem utanríkisráðherra að fyrsta mál hans væri að ná í gegn breytingum á EES-samningnum. Hann reyndi. Að sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að segja til um það hvort ég sé hlynntur inngöngu Íslands í Evrópusambandið fyrr en það  En í Evrópumálunum birtast, finnst mér, ákveðnar mótsagnir, eins og sú að við viljum ólm taka upp þessa löggjöf en erum einhvern veginn samt á móti því að þurfa að gera það. Ég sé ekki alveg hvernig menn eru að nálgast þetta heildstætt án þess að takast á við spurninguna á endanum, hvort við viljum vera aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. Sú spurning fer líka fyrr eða síðar út í EES-samstarfið út af þessari togstreitu. Ég er svo sem ekki með neina heildarlausn á því. En ef menn ætla að fara að endurskoða það hljóta þeir raunverulega að ætla að gera það. En þá velti ég líka fyrir mér í hvaða samningsstöðu þeir telja Ísland vera, vegna þess að við erum orðin ansi háð þeim markaði og með réttu vegna þess að við höfum þennan aðgang. Við viljum auðvitað ekki missa þau góðu tækifæri sem við höfum. Ég sé því ekki alveg hvernig menn horfa fram á veginn þar án þess að ræða alvarlega í það minnsta að halda áfram aðildarviðræðunum og fá fram samning. Sömuleiðis, vel á minnst. Það er önnur mótsögn í þessu sem ég sé. Menn kvarta undan því og kvörtuðu sáran undan því á síðasta kjörtímabili að þetta væru aðlögunarviðræður, að með viðræðunum væri verið að aðlaga Ísland svo mikið. Nú hef ég ekki séð eitt einasta þingmál lagt fram af hæstv. ríkisstjórn til að taka burt þann meinta skaða. Ekki eitt. Ég sé hins vegar dælt inn EES-málum sem eru meiri aðlögun, sem við höfum ekkert um að segja sem síðan er kvartað undan því að við höfum ekkert um að segja. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að ég get tekið undir margt sem hv. þingmaður sagði, en ég sé alla vega ekki að umræðunni um ESB sé lokið í bili, sama hvað mönnum finnst um ástandið akkúrat eins og það er núna.

Hæstv. forseti. Það er ekkert markmið í sjálfu sér séð frá mínum sjónarhóli að ganga í Evrópusambandið bara til þess að vera partur af því. Innganga í Evrópusambandið er tæki til þess að ná ákveðnum markmiðum. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að umræðunni um það síkvika samband verður sennilega aldrei lokið. Það er ekki endilega þannig að menn séu ólmir í að taka upp þessar gerðir, eins og við höfum orðið vitni að í umræðum hér á síðustu árum. Það eru margir því afskaplega andsnúnir, m.a. sá þingmaður sem stakk hér höfðinu í gættina áðan, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, hann kallaði þetta alltaf, þegar viðræðurnar voru í gangi, aðlögunarviðræður. En eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson benti á eru Íslendingar eða hið íslenska þing nánast á hverjum degi að taka upp nýjar og nýjar aðlaganir að Evrópusambandinu, þ.e. innleiðing allra þessara gerða. Þá eru ótaldar þeir tugir ef ekki hundruð gerða sem á hverjum mánuði eða á hverju missiri eru teknar upp án þess að lagabreytingar þurfi við. Við erum með öðrum orðum stöðugt að aðlaga okkur regluverki ESB. Mig langar aðeins að drepa á það sem hv. þingmaður sagði í fyrra andsvari sínu sem laut að því að fyrr eða síðar kæmum við að þeim punkti að stjórnarskráin þyldi ekki meira. Það eru mörg dæmi um það frá allra síðustu árum þar sem við erum að framselja vald sem vafasamt er að stjórnarskráin heimili. Ég nefni t.d. í nokkrum málum að framselja sektarheimildir úr landi. Það er bókstaflega óheimilt samkvæmt stjórnarskránni. Þá hafa stjórnskipulegir sérfræðingar bent á að í hvert skipti sé um að ræða lítið afmarkað svið. En þegar við leggjum saman þessi mörgu litlu afmörkuðu svið þá er það mín skoðun að við séum komin út yfir þetta gráa svæði. EES-samningurinn og stjórnarskráin ríma ekki lengur. Leiðirnar til þess að bæta úr því eru tvær, annars vegar að ganga í Evrópusambandið eða þá 

Virðulegi forseti. Ég fékk þá útskýringu um daginn að ástæðan fyrir því að stjórnarskráin þolir EES-samstarfið sé nú aðallega vegna þess að réttarfarsleiðin til að takast á við það sé í reynd ekki fyrir hendi og ekki hægt að reyna á hana til fullnustu sem er auðvitað það sem við tölvumennirnir köllum hakk, ég kann ekki að segja það á skárri íslensku, virðulegi forseti, það er einhvers konar mix. Það virkar ekki alveg ef maður hugsar það til enda, en einhvern veginn tollir það saman bara út af því hvernig réttarkerfið og stjórnarskráin virkar, en vissulega ekki samkvæmt hönnun heldur samkvæmt því hvernig hlutirnir æxluðust. Mér finnst það góðra gjalda vert og einnig mikilvægt þegar við ræðum um ESB, vegna þess að núna hef ég talað á hátt sem alla vega hv. þingmaður telur jákvæðan og sjálfsagt margir aðrir, að það er eitt sem við þurfum að hafa mjög vel í huga þegar kemur að Evrópusambandinu og það er að læra af mistökunum sem hafa verið gerð. Þá ætla ég að nefna Brexit hérna á seinustu mínútunni. Ég dró þann lærdóm af Brexit og þeirri andúð sem hefur vaxið víða í Evrópu gagnvart Evrópusambandinu að Evrópusambandið hefur þá ímynd að það virði lýðræðið að vettugi. Hvort sem það er rétt eða ekki þá er mjög mikilvægt að sú ímynd sé ekki til staðar. Það er alveg eins með réttarfarið. Það er ekki nóg að réttlætinu sé fullnægt, það þarf líka að sjást að réttlætinu sé fullnægt. Þarna held ég að ef við höldum áfram aðildarviðræðum að Evrópusambandinu að það liggi verulega á að við sýnum gott fordæmi í því og séum trú okkar orðum um að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild bindandi þannig að ekkert vafamál sé um að það sé þjóðin sem ákveði það. Þetta þykir mér algjört lykilatriði. Ég hygg að ef menn ætla að fara einhverja aðra leiðir en þær þá munu þeir bara lenda í ógöngum síðar meir. Ég tel Brexit vera eina birtingarmynd þess. Ég óttast að þær verði fleiri. En áhrifin þar hafa verið reyndar verið í þá átt að maður sér ekki fram á að margar aðrar stórþjóðir sjái sér hag í því að fara úr sambandinu, en að sama skapi mikilvægt að Evrópusambandið lagi þessa ímynd, hvort sem hún er rétt eða röng.

Virðulegi forseti. Það er sönn ánægja að vera hér í kvöld og mæla fyrir þingsályktunartillögu um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Vænti ég að tillaga þessi njóti víðtæks stuðnings þingsins. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks var undirritaður af hálfu Íslands 30. mars 2007. Síðan þá hafa 166 ríki fullgilt samninginn. Markmið samningsins er að fatlað fólk njóti allra mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við aðra, jafnframt því að vernda og tryggja slík réttindi og frelsi og að auka virðingu fyrir eðlislægri mannlegri reisn þess. Full þörf er að ljúka við að fullgilda samninginn enda hefur Ísland þegar með undirrituð gengist undir það að virða meginreglur hans. Óumdeilt er að fullgilding samningsins muni marka mikilvægan áfanga í réttindabaráttu fatlaðs fólks. Með því að fullgilda samninginn virkjum við tvíþætt eftirlitskerfi hans, annars vegar alþjóðlegt eftirlit, sem fram fer með skýrslugjöf til sérfræðinganefndar, og hins vegar eftirlit innan lands með því að koma á fót sjálfstæðri mannréttindastofnun. Hefur innanríkisráðherra unnið frumvarp þess efnis að koma á fót slíkri stofnun sem fullnægir svokölluðum Parísarviðmiðum sem tryggja eiga sjálfstæði slíkra stofnana. Sú stofnun er ekki bundin við framkvæmd þessa samnings heldur á hún að hafa eftirlit með framkvæmd mannréttindasamninga og skuldbindinga Íslands. Með þingsályktun um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks til ársins 2014, sem samþykkt var í júní 2012, ályktaði Alþingi að ljúka skyldi vinnu við aðlögun íslenskrar löggjafar með ákvæðum samningsins á árinu 2013. Undirbúningur fullgildingar tók hins vegar lengri tíma en áætlað var. Þegar hafa verið gerðar ýmsar breytingar á íslenskri löggjöf til undirbúning fullgildingar samningsins. Þar má nefna að á árinu 2011 samþykkti Alþingi lög um réttindagæslu fatlaðs fólks m.a. með hliðsjón af 12. gr. samningsins. Þá má einnig nefna breytingar á lögræðislögum, lögum um kosningar til Alþingis og lögum um kosningar til sveitarstjórna. Enn fremur hefur sáttmáli Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins verið lögfestur. Frá árinu 2011 hafa verið starfrækt tilraunaverkefni um notendastýrða aðstoð á grundvelli bráðabirgðaákvæðis IV við lög um málefni fatlaðs fólks. Samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu skal festa ákvæði um notendastýrða aðstoð í lög fyrir árslok 2016. Þá er stór hluti þeirra skyldna sem lagðar eru á ríki samkvæmt samningnum í formi aðgerða sem ekki eru háðar lagabreytingum. Má þar nefna vitundarvakningu, þjálfun og fræðslu. Við fullgildingu verður hægt að hefjast handa við fjölda verkefna á þeim sviðum. Þá kveður eftirlitskerfi samningsins á um starfsemi nefnda á vegum Sameinuðu þjóðanna og skýrslugjöf til hennar um framkvæmd samningsins sem er mikilvægur spegill á störf stjórnvalda og mikilvægur vettvangur fyrir réttindabaráttu fatlaðs fólks. Við fullgildingu samningsins virkjast þetta eftirlitskerfi. Loks er það viðverandi verkefni stjórnvalda að þróa og útfæra réttindi sem samningurinn kveður á um óháð einstaka lagabreytingum. Fullgilding samningsins kallar hins vegar á nokkrar frekari lagabreytingar til að íslensk löggjöf sé að fullu aðlöguð að ákvæðum hans. Lög um þjónustu við fatlað fólk og lög um félagsþjónustu sveitarfélaga þarf m.a. að breyta til samrýmis við ýmis ákvæði samningsins og skerpa á samspili þeirra. Er stefnt að leggja frumvarp fram á komandi vetri sem mætir þeim atriðum sem enn standa út af. Þá er í undirbúningi frumvarp til laga við bann við mismunun og frekari frumvörp til að mæta skuldbindingum samningsins. Hv. forseti. Með þessum orðum hef ég mælt fyrir þingsályktunartillögu um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hæstv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það væri henni sönn ánægja að flytja þessa tillögu til þingsályktunar og hún vænti þess að tillagan nyti víðtæks stuðnings hér í þinginu. Já, ég held að svo sé. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sem flytur þessa tillögu. Tillögugreinin er nær óbreytt frá þeirri tillögu sem ég er 1. flutningsmaður að og var lögð fram á Alþingi 6. október 2015. Hún hefur verið til umfjöllunar í velferðarnefnd, gestir hafa komið til fundar við nefndina, umsagnir hafa verið sendar o.s.frv., allt saman eins og lög gera ráð fyrir ferli þingsályktunartillagna á Alþingi. Var hæstv. utanríkisráðherra kunnugt um þingsályktunartillögu mína? Var það rætt í ríkisstjórn þegar hún fór með þessa tillögu inn að nákvæmlega eins tillaga lægi fyrir þinginu, að vísu frá minni hluta þingsins? Ég vil ekki kalla mig stjórnarandstæðing í þessu máli, ég sit í minni hluta. Hvers vegna ákvað bara ríkisstjórnin ekki að láta þá tillögu sem ég og 12 aðrir þingmenn erum flutningsmenn að, ganga í gegnum þingið? Þá gætum við þess vegna samþykkt þá tillögu á morgun? Hér leggur hæstv. utanríkisráðherra fram nákvæmlega eins orðaða tillögu og í raun er greinargerðin keimlík líka, en tillagan á að ganga til allsherjar- og menntamálanefndar. Ég held að sú tillaga geti ekki klárast á þeim dögum sem eftir eru af þinginu. Virðulegi forseti. Því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra þessara spurninga. Er það kannski þannig að ríkisstjórnin er það smá í hugsun að hún getur ekki hugsað sér að samþykkja 

Virðulegur forseti. Ég þakka spurninguna. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að við vinnum saman að þessu máli. Það hefur tekið ákveðinn tíma. Ég var upplýst um að það þyrfti aðeins meiri vinnu við málið áður en ég gæti komið fram með það. Ég hef ekki borið þá tillögu sem kom frá hv. þingmanni saman við það sem við komum hér fram með, en ég vænti þess vegna mikilvægi þessa máls að við getum öll staðið saman og veitt þessu máli brautargengi. Ég geri fastlega ráð fyrir því að svo verði vegna þess að það er með ólíkindum, ég verð bara að segja eins og er, að við séum ekki komin lengra með málið. Ísland ritaði undir þennan samning árið 2007. Eins og ég sagði í framsögu minni er auðvitað búið að gera heilmikið til þess að bæta stöðu fatlaðs fólks á Íslandi og við þurfum enn frekar að vinna að því. Ég tel til að mynda að það eftirlitskerfi sem felst í samningnum sé afskaplega mikilvægt. Ég held og ég treysti reyndar á það að við munum öll standa saman að því í þessu húsi.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra treystir því að við getum staðið saman í þessu húsi um samþykkt þessarar tillögu. Við getum staðið saman um að samþykkja þessa tillögu þess vegna næsta mánudag eða þriðjudag eftir ríkisstjórnarfund ef hæstv. utanríkisráðherra færi með málið þar aftur inn. Eins og ég sagði áðan hefst ný nefndarvinna um þessa tillögu í nýrri nefnd, allsherjar- og menntamálanefnd. Það tekur tíma. Þess vegna spyr ég aftur: Af hverju leggur ekki bara hæstv. utanríkisráðherra það fyrir ríkisstjórnina að tillaga til þingsályktunar frá 13 þingmönnum í minni hluta, sem tekur algjörlega á þessu máli og er nákvæmlega eins orðuð, verði samþykkt? Það er spurning mín til hæstv. ráðherra. Það væri mikill bragur að því ef ríkisstjórnin mundi nú aðeins líta yfir hól sinn og sjá til þess að þessi tillaga yrði samþykkt. Ég býð upp á að tillagan verði samþykkt á mánudag eða þriðjudag vegna þess að þá verður nefndavinnu og umfjöllun lokið.

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan tel ég afskaplega mikilvægt að við klárum þetta mál. Ég treysti á það vegna mikilvægi þess. Ég trúi því ekki að við ætlum að fara að rífast um málefni þess, að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það kemur mér svolítið á óvart reyndar að ég skuli eiga í þessum orðaskiptum hér vegna þess að það er búið að bíða heillengi eftir þessu máli. Ég nefndi það áðan að árið 2007 var skrifað undir samninginn. Nú þegar 

Þið eruð að gera það pólitískt.

Hæstv. forseti. Frá því að ég tók sæti á Alþingi fyrir tveimur árum hef ég þó nokkuð oft í hinum ýmsu umræðum kallað eftir því að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks verði fullgiltur af Íslands hálfu enda er hér um alveg gríðarlega mikilvægan sáttmála að ræða, eins og kemur fram í athugasemd með þingsályktunartillögunni, með leyfi hæstv. forseta: „Ástæða fyrir tilurð alþjóðlegs mannréttindasáttmála um réttindi fatlaðs fólks er sú staðreynd að þrátt fyrir að fatlað fólk eigi sömu mannréttindi og aðrir þá er því oft ekki gert kleift að nýta sér réttindi sín.“ Það er auðvitað megininntak samningsins. Ég var meðflutningsmaður þingsályktunartillögu hv. þm. Kristjáns Möllers sem átti orðastað hér áðan við hæstv. ráðherra. Ég verð að viðurkenna að þegar ég sá að þetta mál væri nú að koma fram frá hæstv. ráðherra kviknaði sú spurning í mínum huga: Af hverju núna? Af hverju kemur þetta mál fram núna frá hæstv. ráðherra? Hvað hefur að mati hæstv. ráðherra breyst frá því að við kölluðum eftir því að þessi samningur yrði fullgiltur? Það er reifað ágætlega í athugasemdum með málinu hvaða lögum á eftir að breyta, sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. innanríkisráðherra hafa m.a. notað sem rök fyrir því 

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Mér finnst afskaplega mikilvægt að við klárum þetta mál, ég skal bara viðurkenna það. Jafnvel þó að ekki sé búið að fara í allar þær lagabreytingar sem margir töldu að þyrfti að fara í tel ég að það muni frekar hreyfa við málunum ef við náum að fullgilda samninginn. Það er mín persónulega skoðun. Þegar málið kom til mín í ráðuneytið fannst mér afskaplega mikilvægt að klára það og gera það með þeim hætti eins og við erum að gera. Það kann að vera að menn séu að deila um þingsályktunartillöguna sem nefnd hefur verið fyrr í kvöld. En ef ég á að segja ykkur alveg eins og er þá finnst mér það bara ekki skipta öllu máli. Það sem skiptir mestu máli er að við náum að klára málið og jafnvel þó að ekki sé búið að fara í allar þær lagabreytingar sem menn hafa nefnt að væru nauðsynlegar tel ég að þegar við fullgildum samninginn muni það ýta enn frekar á þær nauðsynlegu lagabreytingar sem þörf er á. Nefni ég þar til að mynda frumvarp til laga um þjónustu við fatlað fólk og breytingar á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Við gerum ráð fyrir því að það verði lagt fyrir á þinginu 2016–2017. Frumvarp til laga við bann við mismunun. Þegar við fullgildum samninginn mun það ýta frekar á að samþykka þessi mál.

Hæstv. forseti. Mér dettur ekki í hug að gera nokkra einustu athugasemd við að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sé fullgiltur án þess að búið sé að fara í allar þær lagabreytingar sem taldar hafa verið upp og liggur fyrir að fara þarf í. Mér dettur það ekki í hug. Mér finnst það hins vegar óskaplega sérstakt að þetta mál komi fram akkúrat núna vegna þess að við höfum lungann úr kjörtímabilinu verið að kalla eftir þessari fullgildingu og kallað eftir því að vinnunni sé hraðað. Það er mjög sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að vegna þess hversu hægt hefur gengið var flutt þingmannamál um að klára fullgildinguna. Ég sé ekki betur en að þetta mál sé núna á lokadögum þessa þings því miður að fara í þá átt að hæstv. ríkisstjórn vilji geta eignað sér málið. Hæstv. ríkisstjórn vill geta kvittað fyrir það að hún hafi fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er auðvitað rosalega gott að geta farið inn í kosningabaráttu með það á ferilskránni. Ég mun styðja það að þessi samningur verði fullgiltur vegna þess að það skiptir máli efnislega fyrir alveg fullt af fólki úti í samfélaginu. En mér finnst dapurlegt ef klára á málið á síðustu dögum þingsins þegar það liggur fyrir að hæstv. ríkisstjórn hefur að öðru leyti gert 

Virðulegi forseti. Það sem vantaði í þingsályktunartillöguna sem borin var fram var samningstextinn og þýðingin á honum, skilst mér, þannig að þetta var líka tæknilegs eðlis. Hins vegar verð ég líka að segja alveg eins að þetta er bara það stórt mál og jafnvel þó að það komi inn á síðustu dögum þingsins er búið að vera talsverður aðdragandi að því. Þeim ráðherra sem hér stendur er það mikið kappsmál að reyna að ýta við málinu þannig að það komi enn frekari þrýstingur á aðrar lagabreytingar er varða réttindi fatlaðs fólks. Mér finnst það hið besta mál og ég verð bara afskaplega hissa ef menn ætla að fara að gera það að pólitísku þrætumáli að við ætlum að fullgilda  
            

Herra forseti. Það er sögulegur áfangi þegar fyrir liggur að það er fullur vilji framkvæmdarvaldsins ásamt fullum vilja Alþingis, eins og hér hefur verið rakið, til þess að fullgilda hér samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það hefur verið baráttumál mjög margra um mjög langa hríð. Fatlað fólk hefur barist ákaflega lengi fyrir því. Þegar ég var utanríkisráðherra og tók þetta mál upp í ríkisstjórninni var niðurstaðan sú að farið yrði í það að skoða með hvaða hætti þyrfti að breyta lögum og ýmsum gerningum til þess að hægt yrði að standa við þær skuldbindingar sem fullgilding samningsins fæli í sér. Ef ég man rétt og eftir mínu roskna og dvínandi minni voru það líkast til 17 breytingar sem gera þurfti á íslenskum lögum. Það þurfti sömuleiðis að koma upp ákveðnum umbúnaði stofnana til þess að hægt yrði að fullgilda samninginn þannig að stjórnvaldið gæti í reynd staðið við skuldbindingarnar sem það axlaði með þessu. Hæstv. ráðherra á þakkir skildar fyrir að upplýsa það sem ég vissi ekki áður, að eitt af því sem fyrirhugað er er að koma upp innlendri mannréttindastofnun, eða ég skildi a.m.k. hæstv. ráðherra með þeim hætti. Hugsanlegt er að sökum persónulegra aðstæðna síðustu viku, tíu daga hafi það farið fram hjá mér, en ég hef ekki séð það frumvarp hér í þinginu og veit ekki hvort búið er að leggja það fram. En þar er um að ræða mál sem sannarlega væri hægt að ræða mikið um. Ég ætla ekki að gera það hér og nú, en ég hef haft mjög sterkar skoðanir á því hver ættu að vera verkefni slíkrar stofnunar og hefði getað spurt hæstv. ráðherra um hvort það væri vilji ríkisstjórnarinnar að t.d. eftirlit með framfylgd samningsins gegn pyndingum væri þar undir, og ég gæti nefnt ýmis önnur verkefni. Ég ætla ekki að gera það. Ég lýsi einungis ánægju minni yfir því að málið skuli vera komið það langt að það liggur fyrir að ríkisstjórnin er á bak við það og hefur sýnt fullan vilja með framlagningu þessa máls til þess að samningurinn verði staðfestur. Sömuleiðis liggur það fyrir með þeirri vinnu sem fram hefur farið í viðeigandi fagnefndum að stjórnarandstaðan í þinginu og stjórnarmeirihlutinn í þinginu eru sammála um málið. Eins og hér var upplýst áðan var búið að ganga frá og fjalla um tillögu sem var efnislega samhljóða þeirri sem nú hefur verið lögð fram. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að enginn munur sé á henni og þeirri tillögu og hún leggur fram nema að það vantaði íslenska þýðingu á enskum samningstexta. Þetta eru mjög góð tíðindi fyrir fatlað fólk. Þetta skiptir mjög miklu máli. Ekki vil ég spilla ánægju ríkisstjórnarinnar og veislugleði hæstv. utanríkisráðherra með því að benda þó á sitthvað sem sýnir kannski ekki alls staðar sama góða viljann hjá þessari ríkisstjórn og birtist í ræðu hæstv. ráðherra. Á nákvæmlega sama tíma og við fjöllum um samning sem bannar mismunun gegn fötluðu fólki er staðan samt sem áður sú að fatlað fólk sem nýtur notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar, svokallaðrar NPA-stuðnings, er með sín mál í fullkominni óvissu. Eins og menn muna var hér ákveðið tilraunaverkefni í gangi sem fól m.a. núverandi ríkisstjórn þá skyldu á herðar að fyrir árið 2014 skyldi vera búið að koma þeim málum á hreint hvernig ætti að fjármagna það til framtíðar. Var ríkisstjórninni sömuleiðis fyrirlagt af samþykkt Alþingis varðandi framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks að fyrir árslok 2015 skyldi vera búið að leggja fram frumvarp um hvernig notendastýrðri persónulegri aðstoð skyldi háttað. Það mál var framlengt um eitt ár. Enn hvílir því sú skylda á þessari ríkisstjórn að leggja fram slíkt mál. Á meðan eru tugir mjög fatlaðra einstaklinga sem geta varla unnið sér það frelsi sem þeir eiga skilið samkvæmt 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði og jafnrétti, að fá að lifa sínu lífi. NPA var ein glæsileg leið til þess, kostnaðarsöm að vísu, en enn þá eru deilur á millum ráðuneyta og millum stjórnvaldsins og sveitarfélaga um með hvaða hætti ríkið á að greiða sinn part af kostnaðinum. Það þýðir t.d. að í Reykjavík, í mínu kjördæmi, eru 13 einstaklingar sem njóta vissulega slíkrar liðveislu, en það eru fleiri á biðlista. Það er ekki hægt að ganga frá þessum málum vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við sitt. Ég er ekki að skamma hæstv. ráðherra fyrir það. Ég er bara að benda á að það er eins og hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri er að gera. Sá góði hugur sem birtist hjá hæstv. utanríkisráðherra í ræðum til að fylgja fram þessu máli birtist ekki hjá þeim hæstv. ráðherra sem á að sjá um þetta. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að hér er verður ekki þing næstu daga. Því máli verðum við með einhverjum hætti að ljúka fyrir þinglok og ekki er færi á að taka þetta upp við hæstv. félagsmálaráðherra. Þess vegna nota ég tækifærið til þess að segja þetta hér. Ég lýsi miklum stuðningi við þetta mál, eins og ég hef áður gert bæði innan og utan ríkisstjórnar. Áætlað er að u.þ.b. 10% af öllum þeim sem búa á hnettinum teljist til fatlaðs fólks. Það er því sannarlega hægt, eins og stendur einhvers staðar í greinargerð, að líta svo á að þessi 10% séu langstærsti minnihlutahópur heimsins. Hingað til hefur fyrst og fremst verið fjallað um málefni þessa hóps innan þeirra kerfa sem við fellum undir velferð og heilbrigðisþjónustu, en það er mjög sjaldan sem málefni þeirra eru rædd á grundvelli mannréttinda einstaklinga. Þessi samningur snýst um mannréttindi einstaklinga. Það er þannig sem við eigum að nálgast það, ekki síst við sem höfum verið hér lengi á dögum og við sem viljum vinna að því að koma upp velferðarsamfélagi þar sem er pláss fyrir alla og þar sem er tekið utan um alla. Í þessum samningi er að finna ákveðin meginsjónarmið sem eru sannarlega jákvæð. Það sem skiptir kannski mestu máli er að hæstv. ráðherra nefndi að hér væri á leiðinni sérstakt frumvarp sem varðaði það mál, þ.e. bann við mismunun, sem er að finna í 5. gr. þessa samnings. Það sætir furðu að á Íslandi skuli ekki vera fyrir löngu búið að samþykkja slík lög, sér í lagi þegar horft er til þess að innan Evrópusambandsins er fyrir löngu búið að taka upp slík réttindi í gegnum lagasetningu að ég held í flestum löndum ESB. En af einhverjum ástæðum hafa EFTA-ríkin eða EES/EFTA-ríkin hliðrað sér fram hjá því að taka þetta upp. Með þessum samningi er verið að skjóta fyrir það. Fyrir utan bann við mismunun byggir samningurinn á því að allir eigi að hafa jöfn tækifæri. Það sem gleður mig alveg sérstaklega er að sérstaklega er tekið á tækifærum fatlaðra barna og undirstrikað að við, stjórnvaldið, eigum að bera virðingu fyrir getu þeirra og líka fyrir því með hvaða hætti þau þróast og breytast með aldrinum. Við eigum öll að sýna virðingu, ekki síst stjórnvaldið, fyrir rétti þeirra til þess að varðveita sjálfsmynd sína. Það er það sem skiptir svo miklu máli fyrir ákaflega marga. Að lokum, þó ég gæti haldið miklu lengri ræðu um þetta vil ég lýsa ánægju minni með þetta mál. Ég tel einfaldlega að hér sé um að ræða svo mikilvægan áfanga í réttindabaráttu fatlaðs fólk að þingið þurfi að skoða hug sinn ákaflega vel varðandi framvindu þess. Jafnvel þótt ekki liggi fyrir öll frumvörp um nauðsynlegar lagabreytingar er fullgildingin miklu meira en táfesta í réttindabaráttu fatlaðs fólks sem við höfum, öll sem höfum látið okkur þann málaflokk varða, alltaf stutt í gegnum árin. Ég er viss um að ég á eftir að heyra það í ræðum sem hér verða fluttar á eftir. Menn hafa rætt þá staðreynd að fyrir liggur þingmál frá ýmsum þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem er orðað næstum nákvæmlega á sama hátt. Sömuleiðis hefur verið upplýst að það mál hefur nánast verið afgreitt út úr nefnd, þannig að samstaða er um það. Hér hafa verið bornar brigður á að hægt væri að afgreiða málið vegna tímaskorts. Þá hlýt ég að velta fyrir mér: Ekki þarf að tvívinna þessi mál ef búið er að vinna hitt málið, leita umsagna og sömuleiðis að skoða hnökra á framkvæmdinni eins og hún liggur fyrir. Þá hlýtur að vera hægt að nota þá vinnu og fella hana saman við umfjöllun þessa máls án þess að það þurfi sérstaklega að senda það út til umsagnar. Ég leyfi mér sem sagt þann munað að hugsa hér upphátt í ræðustól á þennan veg: Getur ekki verið að vinnan sem þarf að inna af höndum til þess að geta lokið afgreiðslu þessarar tillögu sé þegar fyrir hendi og við getum nýtt hana til þess að afgreiða þetta mál þótt ekki séu nema níu þingdagar eftir?

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hæstv. ráðherra að það er mikill gleðidagur í dag þegar samningurinn er lagður fram til fullgildingar. Ég segi það vegna þess að ég var staddur hér um daginn þegar Stoltgangan var gengin, þegar fundur fólksins var úti við Norræna hús og fleiri hundruð manns gengu. Þá kvisaðist það út að búið væri að ákveða það innan ríkisstjórnarinnar að leggja það fram að fullgilda þennan samning. Það var almenn og mikil gleði með það. Ég held að við ættum ekkert að fara í neina pissukeppni um það hver hefur lagt þetta mál fram áður eða hvernig sem það er. Það hefur verið rætt um tillöguna sem var vissulega lögð fram af minnihlutaþingmönnum og fór til velferðarnefndar til umræðu. Við fengum fullt af gestum til að fara í gegnum málið, vítt og breitt. Þar var m.a. bent á það sem kom fram í sumum umsögnum, t.d. frá Tabú sem er femínísk hreyfing sem einbeitir sér sérstaklega að því að verja réttindi fatlaðs fólks og þá einkum kvenna, sem er sá hópur sem hefur mátt mæta mestri kúgun og mismunun í heiminum, sennilega er enginn annar hópur fólks sem hefur orðið fyrir öðru eins ofbeldi og fatlaðar konur. Þær benda m.a. á það í umsögnum sínum að það hafi verið lögð fram tillaga þess efnis og það kemur fram í skýrslu sem velferðarnefnd lagði fyrir ríkisstjórnina í framhaldi af málinu sem var lagt fram og hv. þingmenn hafa nefnt. Í skýrslunni segir m.a., með leyfi forseta: „Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks var samþykktur 13. desember 2006 með ályktun allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna nr. 61/611. Hann var lagður fram til undirritunar 30. mars 2007 og undirritaður fyrir Íslands hönd sama dag. Samningurinn tók svo gildi 3. maí 2008 þegar 20 ríki höfðu fullgilt hann. 11. júní 2012 samþykkti Alþingi þingsályktun nr. 43/140, um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks til ársins 2014. Samkvæmt lið F.1 í III. kafla ályktunarinnar átti að leggja fram frumvarp til fullgildingar samningsins eigi síðar en á vorþingi 2013. Nú er langt liðið á árið 2016 og enn hefur samningurinn ekki verið fullgiltur. Nefndin telur óforsvaranlegt að svo langt hafi liðið frá samþykkt framangreindrar þingsályktunar án fullgildingar og lítur svo á að stjórnvöld hafi ekki staðið sig sem skyldi í þessum mikilvæga málaflokki.“ Og þá er hægt að tala um fleiri stjórnvöld en sem nú eru. Þetta hefur dankast í kerfinu allt of lengi. Ég held áfram að vitna í þessa skýrslu: „Í ljósi þess að Alþingi hefur nú þegar samþykkt að fullgilda beri samninginn telur nefndin ekki þörf á að samþykkja þingsályktunartillögu þessa en beinir því til stjórnvalda að fullgilda samninginn án tafar og fylgja fullgildingunni eftir með lögfestingu hans, líkt og gert hefur verið með mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins með lögum, sbr. lög nr. 19/2013.“ Þannig liggur í þessu máli. Ég held að þeir sem lögðu fram tillöguna í haust, hv. þm. Kristján L. Möller og fleiri, geti verið stoltir af því. Ég held að það hafi nefnilega gert það að verkum að verið er að leggja þetta mál fram núna eftir afgreiðslu frá velferðarnefnd. Ég held að ekki sé á neinn hallað þótt ég segi að af þeim sem komu til okkar í nefndinni eigi Tabú og málflutningur þeirra stærstan þátt í því að þetta var lagt fram, málflutningurinn var einstakur og skildi alla eftir orðlausa. Það fór ekkert á milli mála að ef við ætluðum að teljast til siðaðra og góðra landa þá yrðum við að samþykkja þennan samning og lögfesta sem fyrst. Eins og ég nefndi áðan var samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og valflrjálsa bókun hans undirritaður fyrir Íslands hönd 2007. Síðan eru liðin níu ár og enn hefur hann ekki verið fullgiltur né lögfestur þrátt fyrir skýra stefnu um það í framkvæmdaáætlunum og löggjöf í tengslum við réttindi fatlaðs fólks. En nú hefur hæstv. utanríkisráðherra lagt fram stjórnartillögu um fullgildingu samningsins strax og því ber að fagna. Það er það sem við ættum að gera í dag, og alltaf, að fagna því mjög mikið og líta á það sem upphaf að einhverju stórkostlegu í málefnum og lífi fatlaðs fólks. Það hefur náttúrlega verið unnið að fullgildingu samningsins og ákveðnu fjármagni verið varið í þetta verkefni frá upphafi og undirritun. Það má gera athugasemdir við margt í því ferli, t.d. er þýðingarvinnan enn þá ófullnægjandi. Umdeilt er hvort þær lagabreytingar og kerfisbreytingar sem farið hefur verið í í því skyni að fullgilda séu marktækar og í samræmi við ákvæði samningsins. Þetta hefur Tabú m.a. bent á og í umsögn þeirra eru gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við þýðingu samningsins á íslensku þar sem í mörgum tilfellum virðist reynt að draga úr skyldu ríkisins á kostnað mannréttinda fatlaðs fólks. Þetta er eitthvað sem við verðum að skoða mjög alvarlega því að þær gera mjög mikla kröfu til þess að þetta verði lagað. Við gerum það líka. Rót þessa vanda er í rauninni augljós og kemur inn á aðra brotalöm í ferlinu og það er skortur á raunverulegu samráði við fatlað fólk. Því þarf að taka alvarlega og gera bót á. Það er algert lykilatriði og hefur alltaf verið að þessi vinna á að fara fram í fullu samráði og samvinnu við fatlað fólk, þ.e. við þau sem málið fjallar um. Við getum hins vegar ekki látið fatlað fólk bíða lengur eftir öruggari réttarstöðu og vernd gegn því misrétti sem er hversdagslegur veruleiki þess. Eins og ég nefndi áðan er um að ræða einn stærsta minnihlutahópinn sem er hvað mest jaðarsettur á heimsvísu. Það kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan. Við í Bjartri framtíð styðjum því heils hugar að samningurinn verði fullgiltur fyrir þinglok núna og með það fyrir augum að fram undan sé mikið verk að vinna, bæði lagalega innan stjórnsýslunnar og í samfélaginu öllu við að hrinda þessum alþjóðlegu skuldbindingum í framkvæmd. Ég hjó eftir því og það hefur verið nefnt að eitt af því sem þyrfti að gera til að fullgilda þennan samning væri að leggja fram frumvarp um bann við mismunun. Nú eru nokkrir dagar í það að ár sé liðið síðan Björt framtíð lagði fram frumvarp akkúrat þess efnis. Það er alveg hreint með ólíkindum að það hafi ekki fengið brautargengi á þingi, því að það var lagt fram sérstaklega til þess að hjálpa við innleiðingu samningsins. Það var lagt fram af Freyju Haraldsdóttur, sem er varamaður fyrir Bjarta framtíð. Ég mælti fyrir málinu fyrir hennar hönd í mars en það hefur ekki fengið neina umræðu í nefnd og hefur bara verið látið liggja, þótt það sé mjög mikilvægt að þetta mál komi fram af því að það þarf að breyta þessum lögum. Því veltir maður fyrir sér: Hvað er á bak við? Af hverju er þetta ekki gert? Það er eins og það er, það er kannski eignarhald á frumvörpum og hugmyndum sem tefur oft þingstörf. Eins ótrúlegt og það hljómar rífast menn endalaust í pólitík á Íslandi um eignarhald á hugmyndum eða tillögum eða frumvörpum. Það er alveg hreint ævintýralega fáránlegt. Á meðan bíður fólk úti í samfélaginu og getur ekkert gert. Við erum náttúrlega fulltrúar fólksins og leggjum þetta fram að beiðni þess. Við teljum líka mikilvægt að valfrjálsa bókunin verði fullgilt. Ég minni enn og aftur á að öll þessi vinna verður að vera leidd af fötluðu fólki og unnin með fullri aðkomu þess, eins og samningurinn sem um ræðir kveður á um. Þar er nefnilega kveðið um það mjög skýrt að öll sú vinna sem viðkemur þessum samningi og innleiðingu hans, og þegar verið er að ræða um fatlað fólk, eigi að vera í samráði við fatlað fólk og það á að leiða vinnuna. Ef við gerum það komum við í veg fyrir frekari brotalamir og tafir á komandi ferli. Síðast en ekki síst leggjum við áherslu á og styðjum og tökum undir þá kröfu fatlaðs fólks að samningurinn verði lögfestur strax. Ég held að það sé algjört lykilatriði. Það var talið nauðsynlegt á sínum tíma að lögfesta barnasáttmálann svo að hann öðlaðist raunverulega þýðingu fyrir réttarstöðu barna. Teljum við það sama gilda um réttarstöðu fatlaðs fólks. Reynsla þess og íslenskar rannsóknir á því sviði sýna einfaldlega fram á að jaðarsetning fatlaðs fólks er svo alvarleg að grípa verður til róttækra aðgerða til að snúa þeirri þróun við. Þessi valfrjálsa bókun tengist náttúrlega möguleikum fatlaðs fólks til þess að geta kært slugshátt hér á landi til Mannréttindadómstóls Sameinuðu þjóðanna. Þetta er líka lykilatriði hvað varðar eftirlit með íslenska ríkinu og möguleika fatlaðra til að koma málum áfram ef þau stoppa hér, ekki síst í ljósi þess að við erum dálítið eftir á hvað varðar réttindagæslu fatlaðs fólks á Íslandi. Enn og aftur segi ég það að ég gleðst yfir þessu máli og mun ekki tefja framgang þess, það er alveg ljóst. Ég vona svo sannarlega að við náum að klára þetta fyrir þinglok þótt það megi alveg spyrja sig af hverju þetta komi svona seint. Ég tel að það sé vegna þess sem ég nefndi fyrst, það er skýrsla frá velferðarnefnd vegna þingsályktunartillögu minnihlutaþingmanna sem ýtti á að þetta var gert. Því ber svo sannarlega að fagna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta mál sé komið fram eins og aðrir sem hér hafa talað. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þetta mál sé þess eðlis að það ætti að renna mjög mjúklega í gegn. Ég legg til að þingmenn einbeiti sér að því, allir sem einn, að tryggja að það verði raunin, að þetta fari hratt í gegnum nefnd og komist sem fyrst til atkvæðagreiðslu. Þá legg ég til að það verði sem allra fyrst til þess að það sé þá útkljáð og sé ekki hluti af stíflu sem gæti myndast hér á lokadögum þingsins eins og frægt er orðið. Það er leiðinlegt að kvarta þegar gott mál kemur fram, mikilvægt mál og nauðsynlegt mál sem margsinnis og í mjög langan tíma hefur verið bent á að sé nauðsynlegt. Og það hafa margir kvartað réttilega undan því að þetta hafi komið seint fram og að við séum seint að þessu. En ég hygg líka að það sé í sjálfu sér ekki við hæstv. utanríkisráðherra að sakast þar. Eins og bent hefur verið á í ágætri ræðu hv. 10. þm. Suðurkjördæmis, Páls Vals Björnssonar, hafa verið lögð fram mál og það hefur komið fram í gögnum þingsins að við eigum að vera löngu búin að geta gert þetta. Það var til dæmis tillaga hv. 7. þm. Norðaust. Kristjáns L. Möllers. Af hverju var sú tillaga ekki samþykkt? Af hverju hefur hún ekki fengið fulla þinglega meðferð? Mig langar aðeins að drepa á því sama og hv. þm. Páll Valur Björnsson nefndi hér áðan að hættan við svona mál, eins og við öll önnur mál, væri sú að egóið þvældist fyrir okkur, að egóið þvældist fyrir þingstörfum. Ef réttu nöfnin væru einfaldlega á þessari tillögu þá fullyrði ég að hún hefði fengið allt öðruvísi meðferð. Þetta er því miður pólitísk staðreynd á Íslandi, sennilega alls staðar. Það er ekki víst að mikið sé við því að gera, en það er rétt að minnast á það þegar maður sér að það er bersýnilega tilfellið. Í því felst ekki áfellisdómur yfir einstaka hæstv. ráðherra eða einstaka hv. þingmönnum, ekki einu sinni virðulegum forseta, heldur einfaldlega ábending um það hvernig svona kerfi geta brugðist fötluðu fólki vegna þess að við stjórnmálamennirnir erum of uppfullir af okkar eigin egói til þess að láta hagsmuni þeirra og réttindi hafa forgang. Aftur. Ég er ekkert viss um að það sé endilega hægt að gera mikið í því þegar til lengri tíma er litið, en það er eins gott að við áttum okkur á því ef við ætlum einhvern tímann að reyna að gera betur en það. Ef við værum algjörlega laus við það hvaðan tillögur kæmu þá held ég að þingsályktunartillaga hv. þm. Kristjáns L. Möllers væri löngu orðin að ályktun Alþingis. Ég held sömuleiðis að frumvarp hv. þm. Freyju Haraldsdóttur, varaþingmanns Bjartrar framtíðar, væri orðið að lögum. Það er nú reyndar eitt atriði þarna sem ég hefði aðeins getað kvartað undan sem er 233. gr. a í almennum hegningarlögum, en það er vegna þess að ég er á móti því hvernig greinin sjálf er orðuð - það er ekki upptalningin sem ég hef út á að setja, hún er réttmæt - og mundi þess vegna styðja málið hvort sem er. En það er eiginlega allt og sumt sem hægt er að segja að sé raunverulega pólitískt til fyrirstöðu þessum málum annað en hver leggur þau fram. Mér finnst rétt að benda á þetta. Sömuleiðis er alveg þess virði að velta því fyrir sér hvort yfir höfuð sé þörf á því að þingið álykti um það sérstaklega að fullgilda þennan samning, hvort það sé ekki fullkomlega löglegt nú þegar. Það gildir í sjálfu sér einu vegna þess að Alþingi ætti ekki að eiga í neinum vandræðum með að fullgilda það sjálft. Það væri reyndar hollt fyrir málið til að sýna það sem ég vænti fastlega að verði algjör samstaða þingheims um, þ.e. að samþykkja þetta mikilvæga mál og þar með undirstrika mikilvægi og réttmæti málsins. Það er ekki meira sem mig langar að segja að sinni, virðulegi forseti. Mér fannst rétt að koma þessu áleiðis. En auðvitað skulum við, fyrst hingað er komið, líta björtum augum á málið og sameinast um að þetta mál nái til fullrar þinglegrar meðferðar og til atkvæðagreiðslu sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er að mínu mati einhver merkilegasti mannréttindasáttmáli sem hefur verið gerður. Það sem er svo merkilegt við þennan samning er að hann tryggir ekki neinum nein ný mannréttindi, það er ekkert sem ekki hefur verið sett inn í aðra mannréttindasáttmála áður. Þetta felur sem sagt ekki í sér nein ný réttindi til fatlaðs fólks. Staðreyndin er sú að fatlað fólk hefur ekki notið sinna mannréttinda líkt og aðrir, þ.e. aðrir almennir mannréttindasáttmálar hafa ekki náð til fatlaðs fólks þegar til kastanna hefur komið. Það sem samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks gerir er að hann viðurkennir og undirstrikar að mannréttindi fatlaðs fólks séu þau sömu og annarra og staðfestir rétt fatlaðs fólks til þess að njóta þessara réttinda. Það er það sem er svo merkilegt við þennan samning. Hingað til hefur verið litið á málefni fatlaðs fólks sem viðfangsefni heilbrigðiskerfisins, sem viðfangsefni velferðarkerfisins, oft sem viðfangsefni einhvers sem við þurfum að fjalla um og setja sérstakar reglur um til hliðar við annað í samfélaginu. Ástæðan fyrir tilurð þessara alþjóðlegu mannréttindasáttmála er sú staðreynd að þrátt fyrir að fatlað fólk eigi í orði kveðnu að eiga sömu mannréttindi og aðrir þá höfum við með kerfunum okkar ekki gert fólki kleift að nýta þessi réttindi sín. Það var auðvitað þess vegna sem það var svo mikilvægt, og fólk fagnaði eðlilega, þegar Ísland skrifaði undir samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks hinn 30. mars árið 2007. Það er auðvitað af þessari sömu ástæðu sem fatlað fólk og ýmis baráttu- og hagsmunasamtök fatlaðs fólks hafa kallað eftir að við fullgildum þennan sama samning. Ég fagna því svo sannarlega að nú virðist loksins komið að því að Ísland muni fullgilda samninginn. Ég hefði svo gjarnan viljað að það hefði verið gert fyrr og hef raunar kallað eftir því héðan úr þessum ræðustól að vinnu við lagabreytingar sem hafa verið listaðar upp og nauðsynlegt er að fara í, breytingar á íslenskri löggjöf, verði hraðað vegna þess að það hefur verið notað sem rök fyrir því af hverju ekki er búið að fullgilda samninginn að breyta þurfi íslenskri löggjöf. Nú bregður allt í einu svo við að hæstv. ríkisstjórn virðist telja sig geta spólað yfir þann part og að hægt sé að fara í fullgildingu án þess að búið sé að breyta öllum lögunum. Ég ætla svo sannarlega ekki að gera ágreining um það, en vek hins vegar athygli á tímasetningunni. Mér finnst það svolítið sérstakt að þessi breyting á stefnu verði hér nú á síðustu dögum þingsins. Og líkt og hefur verið rakið hér í andsvörum þá var lagt fram þingmannamál sem var samhljóða þeirri þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram í nafni hæstv. utanríkisráðherra sem við erum búin að ræða og hefur verið til meðferðar í þinginu. Þannig að við hefðum að mínu mati alveg getað verið búin að gera þetta fyrir mörgum vikum eða mánuðum. Það er ekkert sem hefur breyst í hinu lagalega umhverfi á þessum tíma. Ég get bara ekkert að því gert, en mér finnst þess vegna því miður líkt og hæstv. ríkisstjórn sé að nota þetta mál í aðdraganda kosninga. Mér finnst það svolítið leiðinlegt að það sé þannig sem Alþingi Íslendinga klárar málið. Að því sögðu mun ég svo sannarlega engu að síður leggja mitt af mörkum til þess að samningurinn verði fullgiltur vegna þess að það skiptir máli fyrir fatlað fólk, alveg gríðarlegu máli fyrir fatlað fólk. Það er ágætlega gert hér, hvernig það er listað upp í athugasemdum með þessari þingsályktunartillögu, hvaða lög það eru sem þarf að breyta til þess að íslensk löggjöf sé í samræmi við þennan samning. Það er bara vinna sem nýtt þing stendur frammi fyrir að loknum kosningum og í raun er búið að búa í haginn, búið að vinna þar ákveðna undirbúningsvinnu. Það er vinna sem hefur verið í gangi allt frá því hv. þm. Ögmundur Jónasson var hæstv. innanríkisráðherra. En við búum auðvitað að þeirri vinnu því að auðvitað þarf að breyta lögunum. Það sem kannski er stóra málið og mun, þegar á hólminn er komið, kannski reynast það erfiðasta, þegar kemur að þessum samningi og inntaki hans, er að við sem þingmenn og við sem samfélag tileinkum okkur inntak þessa samnings til þess að hann virki. Til þess að ná tilætluðum árangri og til þess að tryggja, líkt og samningurinn gerir ráð fyrir, mannréttindi fatlaðs fólks þurfum við í raun að hafa í huga, í öllu okkar starfi hér á Alþingi, að öll þau lög sem samþykkt eru á Alþingi þarf að spegla í þessum samningi til þess að athuga hvort þau muni nú ekki örugglega ná til fatlaðs fólks þegar á reynir. Í því liggur stóra breytingin sem mannréttindasamningur af þessu tagi á að tryggja. Þess vegna tel ég reyndar, líkt og ýmis samtök fatlaðs fólks hafa bent á og raunar krafist, að það skipti svo miklu máli að við stígum næsta skref. Nú fullgildum við samninginn en svo stígum við skrefið alla leið og lögfestum hann líka til þess að fatlað fólk geti þá kært til Sameinuðu þjóðanna ef það telur að íslensk stjórnvöld séu að brjóta á rétti þess. Ég trúi því og treysti að þessi samningur verði 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir hennar ræðu hér og eins þegar við fluttum tillögu okkar. Hún er einn af flutningsmönnum tillögunnar sem ég er 1. flutningsmaður að og hefur verið gerð að umtalsefni og vil ég þakka henn enn einu sinni fyrir að bera þessi mál eins vel hér inn til Alþingis og hún hefur gert. Ég vil aðeins segja það, virðulegi forseti, og er hálfpartinn að misnota andsvar, að ég vil leita leiða til að ljúka þessu máli áður en við förum heim, áður en þessu þingi lýkur, lausnamiðaður. Við frekari skoðun á þessu máli tel ég í fyrsta lagi að málið eigi að ganga til utanríkismálanefndar samkvæmt þingsköpum. Um er að ræða staðfestingu á alþjóðasamkomulagi og það er líkt og gert var varðandi Parísarsamkomulagið sem hæstv. utanríkisráðherra flutti ekki alls fyrir löngu. Ég spyr þingmanninn hvort við sem flutningsmenn og áhugamenn um að staðfesta þessa þingsályktunartillögu ættum að leita lausna - og ég segi þetta vegna þess að tveir ef ekki fleiri þingmenn, og meðal annars flutningsmenn að minni tillögu, eiga sæti í utanríkismálanefnd - og nýta okkur innsend erindi og gestakomur í velferðarnefnd og leita eftir áliti frá velferðarnefnd til að hraða þessu í gegn. Það sem ég óttaðist við allsherjar- og menntamálanefnd er að þá færi málið í hefðbundið umsagnarferli og nýtt ferli. Við eigum að geta nýtt okkur þau gögn sem þar eru fyrir. Ég spyr hv. þingmann hvort við sem umbjóðendur eða flutningsmenn að tillögunni - áhugamenn eins og allir þingmenn eru um að staðfesta þessa tillögu sem fyrst og samþykkja - getum ekki sameinast um að þessi leið verði farin með ósk um að utanríkismálanefnd bretti upp ermar og klári þetta „en-to-tre“, svo að maður sletti aðeins.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu vil ég alltaf vera lausnamiðuð og hvað þá þegar um er að ræða mál sem eru mér hjartans mál. Ég verð að viðurkenna að þá verð ég enn lausnamiðaðri en ég er dags daglega. Mér finnst það góð tillaga hjá hv. þingmanni að þetta fari til utanríkismálanefndar. Ég er alveg sammála því að auðvitað á að nota þá vinnu sem þingið hefur farið í, hv. velferðarnefnd í þessu tilviki, til að leita umsagna um samninginn. Skárra væri það nú. Það eru næg verkefni sem við höfum hérna þó svo að við förum ekki að gera okkur það að leik að vinna málin upp oftar en við þurfum að gera. Ég verð að viðurkenna að ég er kannski ekki nógu góð í því ferli hvort mannréttindasáttmálar fara stundum aðra leið í gegnum þingnefndir Alþingis en önnur þau þingmál sem eru á þess könnu og lúta að utanríkismálum. En í utanríkismálanefnd erum við alltaf að takast á við eitthvað sem hæstv. ráðherra hefur gert í umboði Íslands og með stjórnskipulegum fyrirvara. Þannig að ég get ekki séð hvað ætti að koma í veg fyrir að þessi leið sé farin. Það er jú einhverra hluta vegna hæstv. utanríkisráðherra  Jú, mér finnst það góð hugmynd og held 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og þann skilning sem hún hefur talað um. Þetta er hennar hjartans mál, segir hún. Það er það líka hjá mér og hefur verið alla tíð þó að ég hafi kannski ekki á sama hátt haft mig í frammi hér í þinginu við flutning á svona tillögum, ég hef þó tekið þátt í umræðum og átti eitt sinn sæti í velferðarnefnd. Ég er ekki að leggja það til, virðulegi forseti, að málið gangi til utanríkismálanefndar. Ég nefni þetta hins vegar til lausnar á málinu og til að fá hraðari framgang. Ég ætla þá bara að eftirláta hæstv. utanríkisráðherra, í lokaræðu sinni, að hugleiða þann möguleika sem ég hef hér nefnt. Ég vil jafnframt taka það fram, virðulegi forseti, að miðað við það hve fáir dagar eru eftir þá er mjög mikilvægt að það fylgi frá þessum sal við fyrri umr. að utanríkismálanefnd, ef þetta fer þangað, nýti sér gögn og annað sem liggur fyrir í velferðarnefnd um umsögn við þá þingsályktunartillögu sem ég og aðrir þingmenn höfum flutt. Þannig er ég sannfærður um að við munum klára þetta mál á þeim níu dögum sem eftir eru. Það yrði þá bragur að því að Alþingi klári þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég vildi bara koma upp í þessu síðara andsvari til að undirstrika að ég mun leggja mig fram um það að þar sem ég get komið að málum - ég á jú sæti í hv. utanríkismálanefnd og þar mun ég vinna að því að við getum klárað þetta mál og að við getum fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þó svo að ég hafi gagnrýnt það hvað málið kemur svolítið skringilega inn í þingið og búið sé að kalla eftir þessu lengi, þá er málið einfaldlega þannig að ég held að allir muni greiða atkvæði með því að við fullgildum samninginn. Það skiptir svo miklu máli fyrir fatlað fólk að við klárum þetta.

Það þolir ekki frekari bið.

Það þolir ekki frekari bið, líkt og hv. þingmaður segir. Fullgilding Íslands á þessum samningi mun ekki gera það að verkum að smjör drjúpi hér af hverju strái og að fatlað fólk muni ekki mæta neinum hindrunum í samfélaginu. Það er ekki þannig. Baráttumálin verða áfram fjölmörg og hindranirnar sem eru í vegi fatlaðs fólks verða þar áfram, en það verður þá hægt að taka næstu skref og einhenda sér í næstu áfanga í baráttunni sem eru líka mjög mikilvægir.

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða og innihaldsríka ræðu um þetta mikilvæga málefni, sem maður er svo meðvitaður um að er þingmanninum hjartans mál miðað við málflutning hennar í gegnum tíðina hér á þingi og tilraunir til að koma þessu máli og öðrum á dagskrá. Ég vil í rauninni taka undir þær umræður sem áttu sér stað í fyrri andsvörum milli hv. þm. Kristjáns L. Möllers og hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur. Það er mjög brýnt að til að þetta klárist núna og til að hægt sé að setja einhverja hluti í ferli séu þau álit endurnýtt sem hafa þegar komið fram ef þetta á að fara í utanríkismálanefnd. Ég verð eiginlega að spyrja hv. þingmann um eitt sem snýr að stjórnsýslunni hérna á þingi er lýtur að svona málum. Að sjálfsögðu hefði þetta mál frekar átt að vera í velferðarnefnd. Fjallað hefur verið um málið í velferðarnefnd og eðlilega hefði mér fundist, þrátt fyrir að það sé utanríkisráðherra sem flytji málið, að vinnan hefði átt sér stað þar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að fljótlegra sé að taka þetta í gegnum utanríkismálanefnd eða í gegnum velferðarnefnd til að við náum að taka það í gegn núna á þessum stutta tíma. Þetta mál er vel þekkt. Þó er það samt alltaf þannig að maður veit í rauninni ekki hvort það sé alveg nákvæmlega eins og það sem lagt var fram. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún hafi rekið augun í eitthvað sem er ekki 

Hæstv. forseti. Líkt og ég sagði í andsvari áðan verð ég bara að viðurkenna að ég er ef til vill ekki nógu sjóuð í ferlum hér eftir að umræðu lýkur og kemur að því að máli sé vísað til nefndar til að geta haft algjörlega fastmótaða skoðun á því hvert nákvæmlega þetta tiltekna mál eigi að fara. Mér finnst það oft vera mjög augljóst og liggja í augum uppi hvert eigi að vísa málum. En þetta er mál af þeirri stærðargráðu og mál sem snýr að öllu í samfélaginu. Að sumu leyti finnst mér ekki skrýtið að hæstv. ráðherra hafi lagt það til í framsöguræðu sinni að vísa málinu til allsherjar- og menntamálanefndar, þ.e. allsherjarhlutans af henni, af því að líkt og segir hreinlega í athugasemdum með samningnum hafa málefni fatlaðs fólks svo oft verið skoðuð sem velferðar- eða heilbrigðismál. Málefni fatlaðs fólks eru bara svo miklu stærri og víðari en það. Málefni fatlaðs fólks eru málefni fólks. Það er í rauninni ekki flóknara en það. Ég held að ef utanríkismálanefndarlending geti verið einhver leið til þess að við getum klárað málið þá finnst mér það bara vera hið besta mál. Mér finnst í rauninni ekki stóra álitamálið vera hvaða þingnefnd fær málið til umfjöllunar heldur það að sú þingnefnd sem fær málið 

Forseti. Ég þakka svarið og get alveg tekið undir með hv. þingmanni að í hvaða nefnd málið lendir er kannski ekki aðalmálið, heldur að sú vinna sem þegar hefur átt sér stað verði nýtt. Það var nú þannig, svo maður fari hérna í smá söguskýringar, á síðasta kjörtímabili að þá var ákveðið að breyta nefndaskipan. Nefndunum var fækkað í stærri nefndir til að nefndirnar væru í raun og veru sjálfstæðari gagnvart ráðuneytunum en áður var. Ég er ekki alveg viss um að það hafi heppnast. En í raun og veru á ekki að skipta máli í hvaða nefnd mál fara ef það er augljóst að þau eiga heima í einhverri annarri nefnd en heyrir beint undir ráðherra. Innanríkisráðuneytið er með samgöngumál líka, ættu þá öll mál frá innanríkisráðuneytinu að fara t.d. til allsherjarnefndar? Ég mun alla vega leggja mitt af mörkum sem þingflokksformaður að leggja áherslu á að þetta mál verði eitt af forgangsmálunum sem fari í gegn. Mér skilst að það sé markmið hjá bæði formönnum flokka og vonandi þingflokksformönnum öðrum. Þannig að ég er mjög bjartsýn á að málið klárist, sér í lagi af því að það er ekki mikill þungi á málum í þeim nefndum sem standa til boða, og það fari í gegn. Mér finnst frábært að heyra þær lausnamiðuðu tillögur sem hér hafa komið fram í andsvörum um hvað hægt sé að gera til þess að tryggja að málið verði endanlega og loksins samþykkt hér á landi. Það er hneisa hversu langan tíma það hefur tekið, en tek undir með hv. þingmanni að ljóst er að það mun ekki þýða, því miður, að allir sem búa við fötlun 

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að vera dálítið bjartsýn á að við munum ná, þrátt fyrir þessa umræðu um nefndirnar, að klára þetta mál einmitt vegna þess að hinn eindregni vilji er fyrir hendi. Ég trúi því ekki að við látum svona innanhússflækju standa í vegi fyrir því að samþykkja mikilvægt mál. En hins vegar velti ég fyrir mér og ætla alls ekki að segja þetta til að flækja málið nokkuð frekar en mig langar að vekja á því athygli að við þurfum samt auðvitað að hafa það í huga að líkt og tillögugreinin er orðuð þá virðist hún ekki ná til valfrjálsu bókunarinnar. Ísland skrifaði undir bæði samninginn og hina valfrjálsu bókun. Mér finnst að sú nefnd sem mun taka málið til umfjöllunar að lokum verði að skoða það hvort þessi fullgilding taki ekki til alls pakkans, þ.e. bæði til samningsins sjálfs og hinnar valfrjálsu bókunar. Ef svo er ekki finnst mér við þurfa að bregðast við því þó svo það megi auðvitað á alls engan hátt verða til þess að tefja fyrir fullgildingunni á nokkurn hátt. En það skiptir gríðarlega miklu máli að bæði samningurinn og bókunin séu hérna undir.

Virðulegi forseti. Það er með mikilli gleði að ég tala hér um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég held að við séum öll sammála um það sem höfum talað í þessari umræðu, sem hefur verið mjög góð, að við þurfum ekki að vera með neinn hráskinnaleik með að þetta mál þarf að klárast fyrir þinglok. Það er auðvitað bara í okkar höndum, það er í höndum þingsins, það er í höndum nefndanna og nefndarinnar og það er okkar að sjá til þess að þetta klárist. Þessi samningur var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 2006, og árið 2007 var 81 þjóð búin að skrifa undir samninginn, síðan hafa þær samtals orðið 166 og Íslendingar eru meðal þeirra þjóða sem hafa skrifað undir þennan samning og núna þurfum við að fullgilda hann. Við þurfum að ljúka því fyrir þinglok og við þurfum að nýta þau gögn sem eru til í þessu máli eins og hér hefur komið fram til að flýta þessari afgreiðslu sem mest má. Síðan þarf að fara í þær lagabreytingar sem tryggja þau réttindi sem fatlaðir einstaklingar hafa beðið eftir og ég veit að það ríkir mikil gleði víða í samfélaginu þar sem einstaklingar með fötlun búa á sínum heimilum eða sambýlum og þeir hafa beðið eftir þessum degi. Ég vona að við rísum undir því að gleðja þá. Markmið þessa samnings er að stuðla að, verja og tryggja að allt fatlað fólk njóti til fulls og að jöfnu allra mannréttinda og mannfrelsis og að stuðla að virðingu fyrir eðlislægri reisn þess. Í skilgreiningum með þessum samningi segir m.a. að tungumál taki til talaðs máls og táknmáls og annars konar máls sem ekki er talað. Mismunun vegna fötlunar merkir hvers konar aðgreiningu, útilokun eða takmörkun vegna fötlunarinnar. Ég hef talað hér um vandamál heyrnarlausra sem fá ekki bækur til að læra í skólanum. Nú er það liðin tíð. Það verður ólöglegt að láta það endurtaka sig eins og hefur gerst oft áður. Það er bann við mismunun með þessum samningi og við skulum virða það. Full og virk þátttaka í samfélaginu án aðgreiningar fyrir alla, jöfn tækifæri, jafnt aðgengi, jafnrétti milli karla og kvenna. Aðildarríkin skuldbinda sig til þess að tryggja og stuðla að því að öll mannréttindi og mannfrelsi verði í einu og öllu að veruleika fyrir allt fatlað fólk án mismununar af nokkru tagi vegna fötlunar þess. Við erum að tala um velferð fyrir alla. Þá segi ég fyrir okkur öll: Ég lýsi yfir ánægju minni með þetta mál. Ég lýsi yfir ánægju minni með það hvernig þingmenn hafa talað hér í dag og ég ætla sérstaklega að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að koma með þetta mál inn í þingið. Ég hvet hana og mun hjálpa henni til að ljúka þessu máli fyrir þinglok. Við getum ekki boðið upp á neitt annað.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég vil byrja á að taka undir með öðrum þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað og fagna því að hæstv. utanríkisráðherra mæli fyrir þessu máli og kemur með það inn í þingið. Vissulega er tíminn knappur en það á ekki að koma í veg fyrir það að við getum klárað það. Það hefur jafnframt komið fram í máli hv. þingmanna sem hafa talað að þetta væri forgangsmál og við ættum að einhenda okkur í að klára þetta mikilvæga mál. Þetta er, eins og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sagði svo réttilega, einn merkilegasti mannréttindasáttmáli sem gerður hefur verið, ekki vegna þess að það sé eitthvað nýtt í honum heldur staðfesting á almennum mannréttindum. Það er auðvitað rétt sem komið hefur fram að það er löngu tímabært að fullgilda þennan samning og hefur örlað skulum við segja á þeirri skoðun að það hefði mátt klára miklu fyrr og hér lægi fyrir þingmannamál sem hv. þm. Kristján L. Möller hefur lagt fram. Ég ætla ekki að rengja það að við hefðum getað gert þetta fyrr. Hins vegar koma ágætlega fram í greinargerð með tillögunni rök fyrir því að við erum ekki fyrr á ferðinni með fullgildingu því að þetta kallar á mikla samræmingarvinnu. Hér var lögð fram framkvæmdaáætlun þar sem lagt var upp með að samræma texta og breytingu laga á milli ráðuneyta, það hefur gengið ágætlega. Þá lá fyrir að fara í endurskoðun á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og lögum um málefni fatlaðs fólks. Það vill svo til að ég á sæti í þeim starfshópi sem var skipaður af hæstv. félagsmálaráðherra. Í ársbyrjun 2014 skipaði hæstv. félagsmálaráðherra þann starfshóp til að endurskoða lög um málefni fatlaðs fólks og lög um félagsþjónustu sveitarfélaga. Tilefni endurskoðunar þá var m.a. í samræmi við lög að innleiða samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er ýmislegt sem hefur gerst á þeirri leið og ég gæti tínt til sem hefur tafið þá vinnu. Þetta er öflugur hópur með fullt af góðu fólki, fagfólki, sem þekkir kerfið mjög vel og er skipaður fulltrúum m.a. frá velferðarráðuneyti, innanríkisráðuneyti, Reykjavíkurborg, Akureyrarbæ, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum félagsmálastjóra, Landssamtökum Þroskahjálpar, Landssambandi eldri borgara, Öryrkjabandalagi Íslands og Hjálparstarfi kirkjunnar. Kannski dregur það fram hversu víðfeðm slík vinna er. Nú liggja fyrir drög að tveimur frumvörpum. Það er kannski til áréttingar á því hversu mikil áhersla hefur verið lögð á þann þátt, þ.e. að fullgilda samninginn, að lög um málefni fatlaðs fólks hafa verið lögð fram, eða búið er að leggja fram drög að nýjum lögum og svo breyting á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaganna, breytingalög, til samræmis við þær breytingar eða þau nýmæli sem koma fram í lögum um málefni fatlaðs fólks. Þar hefur samningurinn verið hafður allan tímann til hliðsjónar. Hér er komið inn á vinnu þessa starfshóps í greinargerð með þingsályktunartillögunni á bls. 6 þar sem sagt er frá þeirri vinnu og að hluta til það sem þurfti að klára áður en að fullgildingu kom. Þetta er ágætlega tiltekið hér og kannski í ekki ástæða í fyrri umr. til að fara mjög nákvæmlega yfir það hvaða nýmæli við sjáum í þessum lögum og í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna sem hér er allur með sem viðauki, en nefna má þar nýmæli varðandi notendasamninga, notendastýrða persónulega aðstoð, sem eru auðvitað sjálfsögð mannréttindi og er kerfi sem við höfum verið að þróa, sértæka frístundaþjónustu fyrir fötluð börn og ráðgjafaþjónustu við börn með miklar þroska- og geðraskanir. Þá er þar jafnframt samspil laga um þjónustu við fatlað fólk og félagsþjónustulaganna sem ég kom inn á, en þar er verið að skerpa á allri almennri þjónustu sem veitt er á grundvelli laga um félagsþjónustu. Þetta er mjög mikilvægt. Má þar nefna kafla sem fjalla um félagslega heimaþjónustu og ferðaþjónustu. Þá eru þar ýmis nýmæli sem snúa að notendaráði fyrir þá hópa sem nýta sér þjónustu sveitarfélaga, auk þess sem lagt er til að setja á fót samráðsnefnd um málefni fatlaðs fólks. Þá er mjög margt og flókið samspil sem snýr að húsnæðismálum, en eins og við þekkjum þurfti að fara mjög gaumgæfilega yfir þær breytingar sem urðu á lagaumhverfi húsnæðismála. Allt að einu, virðulegi forseti, þá erum við komin á þennan tímapunkt hér og starfshópurinn er að vinna hörðum höndum að greinargerð með þessum tveimur frumvörpum og fara í gegnum umsagnir, þannig að það ætti ekki að vera neitt því til fyrirstöðu að leggja þau frumvörp fyrir nýtt þing. Mér finnst jafnframt ágætlega farið í greinargerðinni yfir rök fyrir því að við eigum að ganga skrefið núna til fulls. Ég tek svo heils hugar undir með öllum þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað að það er afar mikilvægt vegna þess að þetta er má segja vegferð. Þetta er vegferð sem við erum í en ekki einhver endastöð að fullgilda samninginn. Við verðum ávallt að vera tilbúin að ná fram sjálfsögðum mannréttindum, tryggja jöfn tækifæri og jafnt aðgengi að mannvirkjum og virkja þátttöku allra í samfélaginu. Þá er mikilvægt að við tökum skrefið hér til fulls og bætum svo í þar sem þarf að laga og aðlögum lagaverkið og regluverkið að því fólki sem þörf þykir. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti, en árétta það hins vegar að mikilvægt er að við klárum þetta núna fyrir þinglok. Það hefur aðeins verið rætt hvar þetta mál ætti heima, hjá hvaða nefnd. Fram kom í andsvörum og máli hv. þm. Kristjáns L. Möllers og hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur að þetta ætti jafnvel heima og það mundi flýta fyrir málinu ef þetta færi í hv. utanríkismálanefnd. Ég ætla ekki að leggja dóm á það, en ef það er til þess fallið að nýta einhverjar upplýsingar sem fyrir liggja þá styð ég það.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum sammála um frágang málsins og fagna þeim einhug sem ríkir hér í kvöld. Um er að ræða mjög mikilvægan áfangasigur í réttindabaráttu fatlaðs fólks. Ég vil nefna nokkrar framfarir sem hafa átt sér stað í því umhverfi núna á undanförnum árum, til að mynda aðgerðaáætlun Alþingis frá árinu 2012 um fatlað fólk og lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk sem voru samþykkt á árinu 2011, en þar er um að ræða réttindavaktina, kerfi persónulegra talsmanna og kerfi sérstakra réttindagæslumanna fatlaðs fólks svo eitthvað sé nefnt. Einnig vil ég nefna fullgildingu á svokölluðu OPCAT, breytingar sem hafa orðið á lögræðislögunum á árinu 2015 og tilraunaverkefni sem kallast notendastýrð persónuleg aðstoð sem var virkjað árið 2011. Hv. þm. Willum Þór Þórsson gerði einnig mjög vel grein fyrir breytingum og þeim góðu framförum sem hafa átt sér stað og munu eiga sér stað á þessu kjörtímabili. Hins vegar lítum við líka til þess að til að við náum algjörlega utan um samninginn þá er þörf á frekari lagabreytingum. Þar nefni ég til að mynda frumvarp til laga um þjónustu við fatlað fólk, breytingar á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, frumvarp til laga um bann við mismunun og frumvarp til laga um sjálfstæða mannréttindastofnun. Ég lít á það sem við erum að gera hér í kvöld, með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, þannig að við séum að virkja enn frekar þann kraft þeirra aðila sem koma að þessari baráttu. Ég held að það sé gríðarlega þýðingarmikið að við náum að samþykkja þetta. Þess vegna tek ég heils hugar undir þá tillögu sem hv. þm. Kristján Möller lagði til að málinu verði vísað til utanríkismálanefndar vegna þess að þar getum við nýtt þær umsagnir sem nú þegar hafa komið fram og ef það verður til þess að við náum að flýta fyrir afgreiðslu málsins þá fagna ég því eindregið. Vil ég þá ljúka máli mínu á því að segja að ég vísa þessari þingsályktunartillögu til hv. utanríkismálanefndar.