Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 24. mars 1976. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþfl., Bragi í Sigurjónsson bankaútibússtjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Jón Árm. Héðinsson, 1. landsk. þm.“ Bragi Sigurjónsson hefur setið áður á Alþingi og þarf því engar sérstakar ráðstafanir að gera í sambandi við komu hans, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Sú till., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 428, er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um það nú þegar, að hafnar verði tilraunaveiðar á rækju á djúpslóðum fyrir Austurlandi. Fengin verði a.m.k. tvö skip til þessara veiða, veiðitilraunir standi eigi skemur en þrjá mánuði og verði rekstur skipanna í sem nánustu samráði við fiskifræðinga.“ Upphaf þessarar till. má rekja til mikillar umræðu eystra og þá einkanlega í sveitarstjórn Reyðarfjarðar í janúar í vetur. Sú umr, var um atvinnumál. Þá var einmitt mjög til þessa þáttar horft. Fréttirnar, sem við fengum af veiðitilraunum úti fyrir Reyðarfirði á s.l. sumri, voru þess valdandi. Þá þegar voru uppi beinar óskir um að koma þessu sem best á framfæri við stjórnvöld og jafnvel með tillöguflutningi ef það þætti líklegast. Það að þessi till. er ekki fyrr fram komin er fyrst og fremst vegna þess að annarra leiða var nokkuð leitað. Þar var velviljinn nægur, en það, sem máli skipti skorti yfirleitt, þ.e.a.s. fjármagnið. Nú kom fram fljótlega eftir þinghlé í vetur till. frá hv. þm. Tómasi Árnasyni um fiskileit og tilraunaveiðar, almenna en ágæta stefnumörkun, en þar var um aðrar sjávartegundir rætt, þ.e. loðnu, kolmunna og spærling. Ég hafði lengi í huga að flytja við þessa till. brtt. um rækjuna og hafa þá þann líð jafnákveðinn og hér er lagt til, en sá fljótlega að þar mundi vera um hæpna leið að ræða þar sem hin till. var svo almenn og náði yfir landið allt. Þegar svo þessi mál vorn ítrekuð nýlega á fundi eystra þótti mér sjálfsagt að bera till. fram og freista þess að fá hana í gegn, þó að ég viti að helstu annmarkar hennar séu þeir hve ákveðin hún er, og ef til vill þykir mönnum fram á mikið farið, a.m.k. hef ég þegar fengið um það athugasemd. En ef alvara á hér að vera í málsmeðferð og ef ganga á úr skugga um möguleika á veiðum og vinnslu þarf að gera þar myndarlegt átak, hvort sem það verður í því formi, sem hér er lagt til, eða önnur leið valin, að því er sumir mundu segja öllu hófsamari. Um þetta má deila svo og hvort réttari leið hefði verið viðbótartill. í Sþ. við till. hv. þm. Tómasar Árnasonar. En það er mér ekkert atriði. Hér er um að ræða mál sem hlýtur að vera eðlilegt að sé rætt frá mörgum hliðum og leitast sé við að finna sem farsælasta lausn þess og það sem allra fyrst. Ég ætla mér ekki hér og nú að fara að endurtaka þær gífurlegu umr. sem orðið hafa um nýtingu auðlinda hafsins, ástand veiðistofna í hafinu umhverfis okkur og verndun þeirra. Þá umr. þekkja allir. Sú dökka mynd, sem því miður hefur reynst of sönn, er öllum kunn og óþarft að tíunda hér. Það nýjasta í þessum efnum, till. um að leggja fiskiskipaflota okkar um lengri eða skemmri tíma, jafnvel 2–4 mánuði í sumar, ætla ég ekki heldur að fara út í. Þær till. koma eflaust til umr. á Alþ. í einhverri þeirri mynd sem geri það a.m.k. nauðsyn fyrir okkur að huga sem best að öllum nýjum leiðum, öllum nýjum möguleikum sem veiðar okkar gætu beinst að, skapað atvinnu og öryggi, einkum þeirra staða sem háðastir eru sjávarafla, og um leið forðað frá þjóðarvoða atvinnulega sem efnahagslega. Ég hef því i.alið nauðsyn á því að flytja þessa till. hingað beint inn til umr. og umhugsunar og vonandi til raunhæfra aðgerða í kjölfarið. Ég leyfi mér að vitna orðrétt í grg. mína, en þar segir svo: „Þegar um nýja möguleika er rætt er eðlilegt að lítið sé til úthafsrækjunnar, og þá ekki síst hafa austfirðingar áhuga á því að veiðimöguleikar séu kannaðir í fullri alvöru. Þar dugar ekki skammtímaleit, heldur beinar tilraunaveiðar, og til þeirra þarf að tryggja hentug skip og veita þeim þá aðstöðu, sem gerði veiðarnar sem marktækastar. Til þessara tilraunaveiða þarf verulegan fjárstuðning, eða þá að ríkið sjálft stæði beinlínis að veiðunum. Útgerðaraðilar hafa ekki möguleika á því að stunda veiðar sem þessar, aukakostnaður er mikill í byrjun og áhættan of mikil, því enn ríkir algjör óvissa um hversu til mundi takast, þó horfur virðist góðar. Sjómenn hafa löngum orðið varir rækju fyrir Austfjörðum. Sumarið 1975 fór Hafþór í rækjuleit fyrir Austfjörðum, og þar kom í ljós að viða fannst rækja og djúpt úti af Vattarnesi fékk Hafþór ágætan afla, eða 200 kg á togtíma af stórri og góðri rækju. Áður hafði fengist ágætur afli í skyndileit út af Héraðsflóa. Þessi rækja þykir sérstaklega hentug til sölu - sveiflur á markaðsverði minni en varðandi smærri rækju - auk þess sem hér gæti opnast ný veiðislóð fyrir þorskveiðibáta okkar - þá sem nú jafnvel uppi till. um að leggja í 2–4 mánuði á næsta sumri. Það hlýtur því að teljast sjálfsagt að allra leiða sé leitað. Ég tel að málið sé það brýnt, að skipulegar veiðar eigi að hefja á sumri komanda með beinni aðstoð opinberra aðila, svo sem Fiskimálasjóðs, og undir umsjá Hafrannsóknastofnunar. Sérstakar óskir hafa komið fram frá reyðfirðingum um það, að þessar veiðar fari fram einkum með tilliti til þeirrar jákvæðu niðurstöðu sem Hafþór fékk sumarið 1975 út af Vattarnesi. Þar þykir mönnum einsýnt, að sem fyrst þurfi að ganga úr skugga um það, hvort hér sé um það magn að ræða sem á mætti byggja veiðar með tilheyrandi vinnslu. Áhugi reyðfirðinga sérstaklega á þessu máli er auðskilinn. Miðin eru út af firðinum, sjávarútvegur og fiskvinnsla eru þar enn í lágmarki miðað við Austfirði almennt, en til er á staðnum aðstaða, sem hentar vel til rækjuvinnslu, en er nú ónotuð með öllu. Þar er einnig að finna skip sem kjörin eru til þessara veiða, en óvíst um möguleika þeirra til veiðiskapar í sumar. Það er því að vonum að menn vilji fá úr því skorið sem fyrst, hvers vænta má af rækjuveiðum út af Austfjörðum. Miðað við útlit og horfur og nýlegar till. um stöðvun fiskiskipastóls okkar hlýtur hér að vera um þjóðhagslega nauðsyn að ræða einnig, því einskis má láta ófreistað að koma í veg fyrir allar ógæfutillögur af þessu tagi. Hér er því beint lagt til að skip verði fengin til veiða í sumar með atbeina rn. og Hafrannsóknastofnunar og tilheyrandi fjárhagsaðstoð og skipulegar veiðar verði stundaðar í a.m.k. 3 mánuði.“ Við þessa grg. er raunar litlu að bæta. Þó vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa hér þá grg. sem fiskifræðingur Hafrannsóknastofnunar lét frá sér fara eftir rækjuleitina 1975, en hún er svo hljóðandi: „Nýlokið er leiðangri með Hafþór sem farinn var gagngert til rækjuleitar á djúpslóðum. Athugað var Lónsdýpi, Bernfjarðaráll og svæðið milli Vattarness og Dalatanga rúmar 50 sjómílur undan landi. Sæmilegur rækjuafli fékkst í Lónsdýpi, eða 45 kg á togtíma, en fremur lítill í Berufjarðarál. Aftur á móti fékkst ágætur afli djúpt af Vattarnesi, eða 200 kg á togtíma, en þar var um að ræða 494 m dýpi. Síðan fylgdum við 400 m dýptarlínunni norður fyrir Gletting móts við Vopnafjarðargrunn og fengum alls staðar rækju, en í litlum mæli. Í fyrir leiðöngrum hefur ágætur rækjuafli fengist við Héraðsflóadjúp og á Bakkaflóadjúpi, eða allt upp í 210 kg á togtíma í Héraðsflóadjúpi og 105 kg á togtíma í Bakkaflóadjúpi að jafnaði. Að vísu hefur ekki gefist tækifæri til þess að athuga þessi svæði á hinum mismunandi árstímum og ræður veður þar mestu um. Þessi svæði eru á það djúpu vatni og langt undan landi að aðeins stærri skip gætu hugsanlega stundað rækjuveiðar þarna.“ Hér virðist sem sé ljóst að um geti verið að ræða umtalsvert rækjumagn, og ég álít að það megi einskis láta ófreistað að ganga úr skugga um hvort um það magn sé að ræða sem á megi byggja ef til vill verulegar veiðar. Skýrslan sýnir einnig glögglega að leit eins og sú, sem þarna fór fram, og reyndar sú, sem áður hafði farið fram, dugar ekki, meira þarf til svo að úr megi skera. Ég álít okkur ekki hafa efni á því að láta þetta verkefni óhreyft. Það fer óneitanlega um okkur kaldur hrollur við tilhugsunina um veiðistöðvun svo mánuðum skipti. Fyrir fjölmarga staði mundi nánast vera um algjört atvinnuleysi að ræða, svo mjög sem framkvæmdagildi opinberra framkvæmda hefur rýrnað og fyrirsjáanlegur er samdráttur bæði þar og í framkvæmdum almennt. Ég held því að fleiri en sveitarstjórn minnar heimabyggðar hafi um þessi mál fjallað beint. Nýlega sá ég ályktun frá bæjarstjórn Neskaupstaðar sem mjög gekk í sömu átt, og frá Eskifirði fékk ég í gær einnig ákveðna stuðningsyfirlýsingu við þessa till. frá þeim aðila þar sem ég met mest hvað öll sjávarútvegsmál snertir. En allar vangaveltur og hik duga ekki. Hér verður að taka af skarið - annað hvort eða - og gera marktækar tilraunir til veiða eða þá að aðhafast ekkert. Ég álít að við höfum ekki efni á því að láta neitt tækifæri ónotað og því er till. þessi flutt. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv. sjútvn.

Fjmrh. (Matthías Á Mathiesen): Herra forseti. Eins og kunnugt er hafa bókmenntaverðlaun og tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs fyrir árið 1976 fallið íslendingum í skaut, þeim Ólafi Jóhanni Sigurðssyni rithöfundi og Atla Heimi Sveinssyni tónskáldi. Ríkisstj. telur eðlilegt að verðlaun þessi verði undanþegin tekjuskatti og útsvari, en að óbreyttum lögum er 1/4 hluti þeirra skattskyldur. Þegar Halldór Laxness rithöfundur hlaut Nóbelsverðlaunin voru þau með sérstökum lögum undanþegin tekjuskatti og útsvari, og á sama hátt voru Sonningverðlaun, er sami rithöfundur hlaut, undanþegin þessum gjöldum með sérstökum lögum. Á Norðurlöndum gilda mismunandi reglur um skattlagningu slíkra verðlauna. Á Íslandi eru slík verðlaun, eins og áður segir, skattlögð að einum fjórða hluta, en í Danmörku greiðist skattur af allri fjárhæðinni, í Svíþjóð eru verðlaunin skattfrjáls, en nokkurt vafamál virðist vera að hve miklu leyti verðlaunin eru skattskyld í Finnlandi og Noregi, en þó er talið líklegt að ekki væri krafist skatts af þeim. Á fundi menntmrh. Norðurlanda, sem haldinn var í Kaupmannahöfn fyrir skömmu, kom fram að dönsk stjórnvöld hafa í hyggju að gera bókmennta- og tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs skattfrjáls, og af Íslands hálfu var lagt til að þau yrðu gerð skattfrjáls í öllum aðildarlöndunum. Í samræmi við það, er þetta frv. flutt. Í framsöguræðu fyrir þessu frv. í Nd. var gerð grein fyrir verðlaunum, er fyrrv. háskólarektor, Magnús Már Lárusson, hafði fengið, og meðferð þeirra og því jafnframt lýst yfir að með sams konar verðlaun, sem féllu í skaut Hannesi Péturssyni rithöfundi, yrði farið með sama hætti. Hér er um að ræða frv. til l. um skattfrelsi bókmennta- og tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs eingöngu. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þetta frv. og hefði samt ekki komið hingað í ræðustól til þess eins, heldur látíð atkv. mitt nægja, ef ekki hefðu verið orð sem hv. síðasti ræðumaður, Jón G. Sólnes, lét falla varðandi listamenn þá sem hér er nú ætlað að fá undanþágu frá skatti varðandi verðlaunin sem nýlega voru veitt. Ég er alveg viss um það að hvorki hv. síðasti ræðumaður, Jón G. Sólnes, né nokkur annar hv. þm. hefur heyrt Ólaf Jóhann Sigurðsson eða Atla Heimi Sveinsson kalla sig menningarvíta. Ég er alveg viss um það að enginn hv. þm. hefur heyrt nokkurn mann velviljaðan þessum tveimur listamönnum, sem hér um ræðir, kalla þá menningarvita. Þetta orð er notað í hæðnis- og illgirnistón um suma listamenn okkar. Nú er ég næstum því alveg viss um það að hv. síðasti ræðumaður vildi ekki víkja illu að þessum mönnum þótt hann notaði þetta háðungarheiti yfir þá. Hann vildi það ekki. Það var annað sem vakti fyrir honum. Ég get fyllilega tekið undir þau ummæli hans að veita beri viðurkenningu fyrir fleiri hugverk en þau sem lúta að gerð góðrar skáldsögu eða góðs tónverks. Ég lít svo á að afrek í þágu íslenskrar verkmenningar séu ekki síður verðlaunaverð, launaverð. Ég er honum innilega sammála um það. En rithöfundar okkar á borð við Ólaf Jóhann Sigurðsson og tónskáld á borð við Atla Heimi Sveinsson, sem leggja þrátt fyrir allt af mörkum til þessa samfélags okkar verðmæti sem ekki eru til þess fallin að bera þeim arð: vel skrifaða, vel sagða sögu, sem gleður þúsundir manna á þessu landi án þess að þeir inni af höndum beina greiðslu til þeirra aðila sem lögðu vinnu í það og hugkvæmni og kannske þegar best lætur hluta af sálu sinni að setja þessa sögu saman fyrir þá sem ekki inna af höndum greiðslu fyrir þessi verðmæti beinlínis til þeirra, - nú, fallegt, dýrðlegt tónverk eða stef sem ómar í eyrum og jafnvel í huga þúsundanna hér á landi, þúsunda manna sem ekki inna af höndum prívat og persónulega fyrir sig greiðslu fyrir þá gleði, - staða þessara manna er þess háttar, er bara beinlínis þess háttar að þeir fá ekki í greiðslu umbun verka sinna. En þeir, sem koma fram, margir hverjir, með nýjung eða framlag í þágu verkmenningarinnar, fá greiðslu fyrir framlag sitt. Ég er alveg viss um að hv. þm. Jón G. Sólnes mun með glöðu geði viðurkenna mismuninn á stöðu þessara aðila, á sama hátt og ég viðurkenni með glöðu geði að okkur beri að verðlauna, fyllilega til jafns við - við skulum segja: þessi kúltúrverk, þau verk sem unnin eru til þess að fremja eða ýta undir framgang íslenskrar verkmenningar á ýmsan hátt. Mér er eins og hv. síðasta ræðumanni kunnugt um hugverk sem unnin hafa verið hér á landi í sambandi við íslenska verkmenningu sem ollu gjörbreytingu í ákveðnum atvinnugreinum án þess að fyrir kæmi nokkur greiðsla, - gjörbreytingu, jafnvel ekki aðeins hér á Íslandi, heldur á allri norðurslóð. Ég man eftir lagningarkarlinum, línurennunni, sem Kristinn í Leirhöfn fann upp á sínum tíma og fimmtánfaldaði, að því er talið er, afköst við línuveiðar hér á landi og er auk þess fallegur gripur þegar hún er sæmilega smíðuð og nú er í notkun á öllu norðurhveli þar sem veitt er með línu. Fyrir þetta hygg ég, að Kristinn í Leirhöfn hafi ekki fengið grænan eyri. Það var slæmt og fór illa að hann skyldi ekki fá viðurkenningu fyrir þessa snjöllu uppfinningu. Dæmin um þetta eru mörg, en aðeins í lokin aftur: Ég andmæli því enn að nokkur velviljaður maður íslenskum rithöfundum og þá fyrst og fremst Ólafi Jóhanni Sigurðssyni og Atla Heimi Sveinssyni tónskáldi kalli þá menningarvita. Ég mótmæli því að slík heiti séu höfð um þessa ágætu listamenn hér á Alþ. í háðungarskyni. E.t.v. mun hv. þm. Jón G. Sólnes koma hér upp á eftir og segja að hann hafi ekki viðhaft þetta heiti um þá í háðungarskyni, heldur í hinu gagnstæða skyni, þeim til hróss. Þá erum við bara rétt einu sinni komnir að mismunandi skilningi á hugtökum.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. mun vera með einhverjum allra orðhögustu og orðfærustu mönnum sem á þingi sitja, ég held að það efi enginn. En hann mun líka geta átt það til að vera einhver allra mesti snillingur í því að snúa út úr og rangtúlka það sem aðrir segja í ræðu ef honum gefst tækifæri til. og það hefur þessi hv. þm. einmitt gert prýðilega vel nú í þessari síðustu ræðu sinni. Í þeim fáu orðum, sem ég sagði í sambandi við þetta frv. í máli mínu hér á undan, þá einmitt hóf ég mál mitt á því að það gleddi okkur alla sem íslendinga þegar einhver af okkar þjóð yrði slíkrar viðurkenningar aðnjótandi eins og þessir heiðursmenn hefðu fengið og ég beinlínis fagnaði því. Að ég hafi í ræðu minni eitthvað verið að tala um menningarvita í óhróðursskyni við þessa mætu menn er hinn mesti misskilningur og hreinn útúrsnúningur hjá hv. þm. Ég nefndi þetta orð, sem honum virðist vera svo óskaplega illa við menningarviti, í sambandi við þá stefnumörkun, sem ég frá mínum bæjardyrum var að lýsa að ætti svo miklu fylgi að fagna og hefði átt á undanförnum árum hjá hinu háa Alþ., að meta meira hugverk manna í sambandi við ritað mál en annað. Það var þar sem orðið menningarviti kom inn í mál mitt og ég ætla ekkert að snúa til baka með það. Hvort sem hv. þm. telur orðið menningarviti vera eitthvert háðsyrði eða annað, þá er það a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð, að áhrifa þeirra hefur gætt of mikið hér í sölum Alþ. á undanförnum árum og sýnir sig í því t.a.m. að mínu mati hvað við ausum allt of miklum fjármunum til allt of margra aðila fyrir nauða-ómerkileg verk og erum að verðlauna og þeyta út í hinar og þessar áttir, - fyrir verk sem enginn maður nennir að lesa, enginn maður vill lesa og sem sagt liggja gleymd og grafin og eru engum að gagni. En það eru mörg dæmi þess að þarna eru aðilar sem eru styrktir og hafa fengið styrki og peninga af almannafé fyrir áhrif mannanna sem telja sig umfram alla aðra vera þess umkomna að segja hvað sé list og hvað sé menning. Þetta voru mennirnir sem ég var að lýsa og var að reyna að skýra að væru menningarvitar. Ég vísa því algjörlega heim til föðurhúsanna að í þeim orðum hafi falist minnsta óvirðing í garð þeirra mætu manna sem er verið að ræða um í þessu frv., því að ég endurtek að ég tel að þeir hafi fyllilega átt skilið þá viðurkenningu sem þeim hefur hlotnast. Og ég samfagna eins og aðrir góðir íslendingar að þessi viðurkenning hefur fallið í skaut þeirra, aukið þeirra vegsemd og virðingu þjóðarinnar í heild. En það dregur ekkert úr því áliti mínu að svokallaðir menningarvitar eru enn þá með þjóðinni og vinna henni að mínu mati vafasamt gagn.



Herra forseti. Það var ekki til þess að taka þátt í þeirri mjög svo áhugaverðu deilu um hver sé menningarviti og hver ekki sem ég kvaddi mér hér hljóðs. Ég ætla að leiða það hjá mér, enda eigast þeir einir við sem geta séð um sinn málstað, heyrist mér. En ég ætlaði að láta það koma hér fram sem mitt sjónarmið að við erum nógu lengi, alþm. búnir að verða okkur til skammar að því er snertir Ólaf Jóhann Sigurðsson og viðurkenningu hans sem rithöfundar, eins hins besta rithöfundar sem hér hefur skrifað, þó að við förum nú ekki að kroppa í þau fátæklegu heiðurslaun sem Norðurlandaráð veitir honum að þessu sinni mjög maklega. Ég held að við getum lifað jafnvel eða illa í þessu landi okkar þó að við látum það vera að seilast í vasa þeirra manna sem með ótvíræðri snilld hafa aflað sér viðurkenningar erlendis, þó í fjármunum sé mælt. Ég geri síður að umtalsefni tónskáldið okkar, ég hef ekki fylgst nægilega með því. En ég tel einsýnt að hann eigi að sitja við sama borð, enda hefur þessi stefna verið mörkuð varðandi heiðurslaun íslenskra listamanna, og ég vona að henni verði haldið áfram og Alþ. fari aldrei svo langt niður stigann að seilast til að drýgja ríkistekjurnar með skattlagningu heiðurslauna, þó ekki væri væri vanþörf á að auka þær.



Herra forseti. Ég ákvað að nota strax síðari skammtinn minn, sem mér er ætlaður við þessa umr., til þess að lýsa yfir ánægju minni með nánari útskýringu hv. þm. Jóns G. Sólness á afstöðu hans í þessu máli. Ég tek skýringu hans fyllilega gilda. Það má vel vera að það hafi beinlínis verið að kenna skilningsskorti af minni hálfu að ég leit svo til að hann viki: aths. sinni um menningarvitana beinlínis að rithöfundinum og tónskáldinu sem hér um ræðir, sem þegið hafa verðlaun og fjallað er um í þessu frv. að skuli að fá eftirgjöf á skatti fyrir þessi verðlaun sin. Ég ætla nú samt að það hafi verið til nokkurra bóta að ég skyldi gefa hv. þm. tækifæri til að undirstrika þessa sína frómu afstöðu öllu betur en hann gerði í fyrra sinnið ef vera mætti að fleiri hefðu misskilið hann en ég. Varðandi vita þá, sem hv. þm. ræddi hér um, hina svonefndu menningarvita, sem eiga að vísa okkur leiðina í málefnum hinna æðri lista, þá get ég náttúrlega tekið undir það, ég hlýt að taka undir það með hv. þm. að þessir vitar, sem hér um ræðir, þeir hafa lýst hvítt yfir býsna mörg blindskerin á liðnum árum og þeir, sem eftir þeim hafa stýrt, hafa viðast steytt á skeri fyrir bragðið. Ég er þeirrar skoðunar að það færi vel að hv. alþm. leyfðu sér ekki að greiða atkv. um gildi annarra bókmennta t.d. hér á hv. Alþ. - annarra bóka en þeirra sem þeir hefðu lesið sjálfir - og reyndu þá að fara eftir sínum eigin smekk prívat og persónulega þegar þeir kveða á um það hvort þær bækur eða þær bókmenntir séu verðlaunahæfar, og jafnvel mætti þetta gilda um tónlist og myndlist líka. En sem sagt, ég ítreka þetta: Það gleður mig stórlega að ég skyldi misskilja orð hv. þm., og ég sætti mig mjög vel við þá skilgreiningu sem hann gaf síðar í ræðu sinni.



Herra forseti. Það er nú öllum ljóst að þeir hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 2. þm. Norðurl. e. sitja í faðmlögum eftir þessar umr. og er það falleg og góð mynd. Ég vil leyfa mér að taka undir það sem hæstv. utanrrh. sagði í ræðu sinni, að það yrði okkur til skammar og minnkunar ef Alþ. ætti að seilast niður í vasa þeirra höfðingsmanna sem viðurkenningu hljóta erlendis. Ég tel þá aðila, sem um ræðir í frv., Ólaf Jóhann Sigurðsson og Atla Heimi Sveinsson, mjög vel að þessum verðlaunum komna og fagna því að við skulum hafa fengið þarna tvenn verðlaun á sama árinu, tvær mikilvægar viðurkenningar frá Norðurlöndum til viðbótar við það sem áður var komið, eins og kemur fram í grg. með frv., Nóbelsverðlaun Halldórs Laxness og Sonningverðlaunin. Og ég lýsi stuðningi mínum við þetta frv. og mun greiða götu þess. En ég hefði talið eðlilegt að undanþiggja alla afreksmenn þjóðarinnar sköttum og útsvörum þegar þeir hljóta viðurkenningu þá sem í því felst að óskað er eftir því að þeir flytji boðskap sinn eða tjáningarform meðal erlendra þjóða. Hér á ég við þá leiklistarmenn eða aðra listamenn sem koma fram erlendis sem gestaleikarar eða gestir án fastráðningar. Ég vil undirstrika það, að ég á þar við alla listamenn og úr öðrum listgreinum en þeim sem ég tiltók, að þeir njóti skilnings okkar sem heima sitjum og fyllumst stolti, - ég vil segja það, því ég fyllist stolti þegar ég sé í fjölmiðlum, í sjónvarpi eða annars staðar, að íslendingur hafi verið boðberi íslenskrar menningar á einhverju sviði og vekur athygli meðal erlendra þjóða á okkar litla þjóðfélagi. Mér finnst að við eigum að vera það stórir, sem heima sitjum, að við eigum að veita þeim þá viðurkenningu sem við getum. Nokkrum sinnum hefur Róbert Arnfinnsson verið heiðraður sem leikari með boði um að leika sem gestaleikari erlendis. Að sjálfsögðu tekur hann þóknun fyrir slíkar ferðir. En tekjur þær, sem hann hefur fengið erlendis, hafa íþyngt honum svo skattalega að hann telur sig ekki lengur geta án fjárhagstjóns tekið slíkum boðum. Ég tel það skaða fyrir íslensku þjóðina. Ég tel það hreint og beint skaða íslensku þjóðina ef menn í einhverri listgrein geta ekki um stundarsakir tekið erlendum boðum og þar með túlkað íslenska menningu meðal stórþjóðanna án þess að hreinlega bíða fjárhagslegt tjón af því. Ég vil segja það, að þegar þjóðin eignast afreksmenn á einhverju sviði, - ég vil ítreka það, ég er reyndar búinn að segja það áður, - þá á hún að kunna að meta þá öfundarlaust og greiða götu þeirra á öllum sviðum svo að frami þeirra heima og erlendis verði þeim sjálfum ekki síður en þjóðinni til ánægju. Ég beini því til hæstv. fjmrh. að hann beiti sér fyrir frv. til l. sem geri listamönnum okkar almennt auðveldara að njóta uppskeru vinnu sinnar að dagsverki loknu, og ég vil ítreka fylgi mitt við þetta frv. sem hér er um rætt.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði, langar mig aðeins til að vekja athygli á því, að á því er munur hvort um er að ræða að einstaklingum eru veitt heiðurslaun og því, sem hv. þm. vakti athygli á áðan, að einstökum listamönnum er gefið tækifæri til þess að koma fram erlendis og þá um leið eru þeir að afla sér atvinnutekna. Það eru samningar á milli þjóða þannig að ekki verði um tvísköttun að ræða, og í því tilfelli, sem var vikið að áðan, eru tvísköttunarsamningar þannig, að viðkomandi listamaður hefur verið skattlagður í því landi þar sem honum var boðið að koma fram. Þegar svo dæmi hans er gert upp hér heima, þá er um að ræða frádrátt vegna þess sem hann hefur greitt í skatt í viðkomandi landi. Við megum ekki blanda saman heiðurslaunum, eins og hér er verið að tala um, þ.e.a.s. verðlaunum Norðurlandaráðs, og því þegar listamenn fá tækifæri til þess að koma fram á erlendri grund, en eru þá um leið að afla sér atvinnutekna. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að það frv., sem hér um ræðir, fjallar eingöngu um heiðurslaun bókmennta- og tónverka hjá Norðurlandaráði, en ekki að það sé verið að veita skattfríðindi af atvinnutekjum sem menn hafa með verkum sínum eða vinnu aflað sér á erlendri grund. Við getum að sjálfsögðu, þegar hin almennu skattalög eru til meðferðar, haft skoðanir á því með hvaða hætti við viljum skattleggja tekjur listamanna sem þeir afla á erlendri grund þar sem þeim hefur verið boðið að koma fram.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var borið fram í Nd. og þar voru gerðar á því smávægilegar breytingar sem felast í því, að breytt var aldurstakmarki þeirra sem fá leyfi til kafarastarfa og Siglingamálastofnuninni var falið að meta hvort heilbrigðisvottorð væru fullnægjandi. Allshn. Ed. hefur athugað frv. og leggur til að það verði samþ. óbreytt eins og það kemur frá Nd. Fjarverandi afgreiðslu málsins í n. voru Jón G. Sólnes, Eggert G. Þorsteinsson og Geir Gunnarsson.