Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. miðar að því, að þeir geti neytt kosningarréttar síns, sem fjarstaddir eru á kjördegi. Um þetta er ekkert nema gott að segja, en mig langar að benda á stóran hóp manna, sem varnað er að neyta kosningarréttarins, en það eru sjúkir menn. Nú legg ég ekki til, að heimakosningar verði teknar upp aftur, en það er fjöldi manns og þeim fjölgar alltaf, sem liggja á sjúkrahúsum og fá ekki að kjósa. - Það er einkennilegt misræmi í því, sem við Reykvíkingar erum áhorfendur að við hverjar kosningar, að sjúklingar á geðveikrahælum, sem eru rétt rólfærir, fá að kjósa, en fjölda manna á spítölum er meinað um þessi réttindi, þótt þeir séu fullkomlega andlega heilbrigðir. Nú vil ég mælast til þess, þegar Alþ. gefur sér tíma til að gefa ferðamönnum erlendis kosningarrétt, að bætt verði úr þessu misrétti um leið: Vil ég því leyfa mér að flytja svofellda skriflega brtt.: „1. Við 1. gr. Á eftir „hreppstjóri“ komi: læknar, sem veita íslenzkum sjúkrahúsum forstöðu. 2. Við 2. gr. Á eftir „heimili hreppstjóra“ komi : í íslenzku sjúkrahúsi. Ég ætla að láta þessi orð nægja til að mæla fyrir þessari brtt. og afhendi forseta hana.



Þessi breyt., sem hér er á ferðinni á kosningalögunum, er þess efnis að leyfa mönnum að greiða atkvæði hjá útsendum mönnum erlendis. Hv. 8. þm. Reykv. hefur nú flutt brtt. þess efnis að leyfa einnig mönnum á sjúkrahúsum að kjósa. Þetta er sanngirnismál, og hefur mörgum sviðið það, að þessir menn skuli ekki fá að kjósa, en þegar þessi l. voru sett, þótti ekki fært að ganga lengra en þau ákveða, enda er sannast sagna erfitt að ákveða, hvar á að nema staðar, ef farið er að rýmka þessi ákvæði, en gömlu heimakosningarnar mun enginn vilja. - Ég tel, að þessi brtt. sé varhugaverð, t. d. eru læknar sjúkrahúsanna ættir í mikinn vanda, þar eð þeir geta auðveldlega verið vændir um að hleypa sjúklingum inn á sjúkrahúsin fyrir kjördag í pólitísku augnamiði. Ég vildi mælast til, að málinu yrði frestað til morguns, þar sem erfitt er að koma með brtt. án nokkurs undirbúnings.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Þar sem hæstv. dómsmrh. er hér ekki staddur, vildi ég leyfa mér að segja hér nokkur orð. - Mér virðist, að hér sé blandað saman 2 málum, öðru, sem allir eru sammála um, en hinu, sem orkað getur tvímælis. Ég tek undir það með hv. 2. þm. S.-M., að mörgum hefur sviðið það sárt, að sjúklingar, kannske andlega fullfrískir, hafa ekki getað vegna sjúkdóms greitt atkv. Og það gildir jafnt um þá, sem eru utan sjúkrahúsa, og þá, sem eru í sjúkrahúsum. Ég tel, að um þetta verði að fara mjög varlega, því að hér geta komið fyrir ýmis tilvik, sem vandfarið er með. Ég vildi með þessum orðum leyfa mér að styðja þá uppástungu sem fram hefur komið, að málinu verði frestað og það athugað í n. til morguns og reynt að finna form, sem menn gætu komið sér saman um, og hef ég sízt á móti því, að það tækist, en að öðrum kosti verði aðeins það af málinu afgreitt, sem sjálfsagt er að afgreiða, að Íslendingar erlendis, sem notið geta aðstoðar sendiherra, fái að greiða sitt atkv. En ég vildi mjög fara þess á leit, að hin vafasömu atriði yrðu ekki látin verða til þess, að aðalatriði málsins yrðu kannske tafin eða þeim slegið á frest. Það er óþarft. En ef heimakosningar eða kosningar sjúkra manna verða teknar hér upp til afgreiðslu, er það raunverulega erfiðara mál og margbrotnara en að hægt sé að afgr. það svona í þinglokin á einum til tveimur klukkutímum.

Forseti (BG) : Ég mun taka til greina ósk hæstv. samgmrh. og hv. 2. þm. S.-M. um að fresta umr.



Ég vil sérstaklega benda hv. n., sem á að taka frv. til athugunar, á það, að mér skilst nafnið yfirlæknir í brtt. muni eingöngu eiga við þá lækna, sem eru yfir spítölum, sem margir starfa við, og mun hv. flm. hafa haft í huga sérstaka spítala hér í Reykjavík, en aðra ekki. En það er fjöldi spítala úti á landi, sem engan yfirlækni hafa. Þar er bara einn læknir. Brtt. leyfir ekki sjúklingum á þessum sjúkrahúsum að kjósa. Brtt. nær aðeins til 2–3 sjúkrahúsa í Reykjavík, nema með þeirri túlkun, að læknirinn sé líka yfirlæknir, þótt hann sé einn.



Ég er þakklátur þeirri till., að málið sé tekið af dagskrá og athugað nánar af n. eða ef hv. flm. vildu athuga það. - Varðandi aths. hv. 2. þm. N.-M. út af orðinu yfirlæknir, þá vil ég geta þess, að fyrir mér vakti, að sjúklingar á öllum sjúkrahúsum landsins fengju þennan rétt, og þar, sem aðeins var einn læknir, þá væri hann skoðaður yfirlæknir. En ef athuga á þetta nánar, er sjálfsagt að nota athugunina til þess að leiðrétta það. - Viðvíkjandi hinu atriðinu, þá er það rétt, að nokkur vandi er að gera upp á milli sjúklinga á spítölum og í heimahúsum. En eins og ég benti á, tel ég alla sammála um, að ekki beri að innleiða almennar heimakosningar, því að það mundi leiða til misnotkunar. Aftur á móti tel ég ekki sérstaka hættu á því, að þetta sé misnotað í sambandi við sjúkrahúsin. Ég sé því ekki, að það sé neitt vandamál að gera þarna upp á milli og veita þeim réttinn, sem talið er fært að veita hann, þótt ekki sé talið fært að veita hann öllum, sem þurfa að fá hann. Ég vil benda á í sambandi við það, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði varðandi það, að eftirsótt mundi verða að komast á sjúkrahús fyrir kosningar, því að það þýddi sama og kosningarrétt, að ef svo er ástatt, að maðurinn sækir fast að komast á sjúkrahús til þess að fá kosningarrétt, þá er hugsanlegt fyrir hann að láta flytja sig í skrifstofu sýslumanns eða hreppstjóra til að kjósa. Hann er þá í flestum tilfellum það hraustur, að slíkur flutningur er framkvæmanlegur eins og að flytja hann á sjúkrahús. Ég held, að yfirlæknar mundu ekki hafa neina tilhneigingu til þess að misnota þetta með því að meina einstökum mönnum að komast á sjúkrahús, ef þeir ættu að öðru leyti rétt og kost á því, til þess að meina þeim um kosningarrétt, en taka svo aðra inn til þess að gefa þeim kosningarrétt. Slíkt tel ég alltof mikið vantraust á yfirlæknum okkar.



Ég vil benda á, að þetta mál er komið frá hæstv. dómsmrh., þótt flm. séu fjórir. Væri því eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. athugaði þetta og vísaði því svo til n. En hafi hæstv. stj. öðrum hnöppum að hneppa en að bollaleggja um slík málefni, er eðlilegast að vísa málinu til allshn. En ég vil benda á, að þetta mál er mjög vandasamt. Hugsum okkur sjúkrahús. Hvað er sjúkrahús? Í raun og veru mætti hugsa sér, að það sé hvert heimili héraðslæknis, þar sem sjúklingur liggur. Það, sem ég átti við efnislega, var, að læknar yrðu svo aðkrepptir, að engu tali tekur varðandi sjúklinga, sem þangað séu fluttir til sjúkravistar. Ég átti ekki við það, að menn létu flytja sig á sjúkrahús að nauðsynjalausu. Þetta snýr aðallega að mönnum, sem þurfa að komast á sjúkrahús, en fá ekki pláss. Þeir mundu sækja það fast að komast þangað til að öðlast þar um leið kosningarrétt. Og það er höfuðmunur á því, hvort sjúklingur er tekinn upp og fluttur á kjörstað eða á sjúkrahús til dvalar þar. Málið er ákaflega vandasamt og full nauðsyn á því, að það sé athugað í allshn.

Forseti (BG) : Umr. er frestað. Fyrir liggur, till. um að vísa málinu til allshn. til athugunar.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég var ekki hér viðstaddur, þegar 1. umr. fór fram um málið áðan, en mér er sagt, að málið hafi verið afgr. á þann hátt, að því var vísað áfram. Það er náttúrlega fyrir sig eðlilegt, að þessi tilhögun sé viðhöfð til að koma málinu fram í þinglokin. En telja verður þó, að þetta mál sé svo stórt, að rétt væri að athuga það í n., áður en það yrði afgreitt 



Mér skilst af þeim umr., sem fram hafa farið um málið bæði fyrr og nú, að þá sjáist hæstv. samgmrh. yfir um eitt stórvægilegt atriði. Það er sem sé hin bráða og aðkallandi þörf vegna hins aukna bátaflota, aðeins þess vegna hefur skapazt óvenjuleg nauðsyn til að bæta hafnarskilyrðin mikið. Þess vegna sé ég ekki, að hægt sé að miða við þau skilyrði, sem gilda um þátttöku ríkisins í þessum málum og miðuð eru við venjulegar kringumstæður. Hér verður að líta miklu lengra og stærra í þessu efni. Það er vitanlegt, að það er ákaflega dýrt miðað við þá dýrtíð, sem er í landinu, að koma þessu í framkvæmd nú. Og ríkisvaldið hefur litið svo á, að með tilliti til uppbyggingar fiskiflotans yrði að gera óvenjulegar ráðstafanir til þess að draga úr þeim miklu erfiðleikum, sem fyrir hendi eru. Og tekið hefur verið til þess ráðs að veita betri vaxtakjör. Þess vegna er það alveg í samræmi við það, sem gert hefur verið í þessu efni. Og það er engu minni nauðsyn fyrir hendi nú en áður að draga úr þeim þunga, sem leiðir af stórfelldum lántökum til þessara framkvæmda. Þess vegna er þetta yfirleitt alveg í fullu samræmi við það, sem Alþ. hefur gert varðandi hliðstæðar framkvæmdir. En þessar framkvæmdir eru þeim mun þýðingarmeiri, því að á þeim veltur yfirleitt það, hvort sá árangur næst, sem stefnt er að með hinni stórfelldu aukningu skipaflotans, sem Alþ. er nú búið að sýna mikla rækt og gert miklar ráðstafanir til þess að greiða úr fyrir. Og það er afar þýðingarmikið fyrir þessar framkvæmdir, að þeir aðilar, sem eiga hlut að máli, hafi vissu fyrir að fá lán með þeim vaxtakjörum, sem hér er um að ræða, heldur en sæta miklu þyngri skilyrðum um vexti af stórfelldum lánum. Þess vegna er það ekki alls kostar rétt hjá hæstv. ráðh., að þetta frv. feli ekki í sér aukningu á þeim möguleikum, sem fyrir hendi eru nú um stórtækar framkvæmdir í þessu efni. Þvert á móti, því er þannig varið, að þessi aðstaða er stórbætt með þessu frv. Og ef þetta verður samþ., verður innt af hendi miklu meira verk í þessu efni en gert hefði verið ella. - Ég hef að vísu forðazt að spá hrakspám í sambandi við þá erfiðleika, sem hinn aukni skipafloti skapar í sambandi við hafnleysur víða úti um land, en vel gæti það fyrir komið, að þá menn, sem máske verða valdir að því, að frv. þetta verður ekki samþ., mundi iðra þess eftir á að hafa tekið þannig í strenginn.