Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég hef í ræðum mínum að undanförnu talið upp þau atriði sem ég tel allra mikilvægast að nefna í þessu máli og reynt að tala stuttlega um hvert þeirra. Nú er tíminn sem eftir er af þessari umræðu því miður takmarkaður svo ég verð að reyna að fara enn hraðar í gegnum þau. Ég var kominn að atriði númer 41 og var byrjaður að tala um allan þann spuna sem settur hefur verið af stað í þessu máli til að afvegaleiða umræðuna. Þar er eitt stórt atriði, fullyrðingar þess efnis eða a.m.k. vangaveltur sem víða er haldið á lofti, að á endanum munum við ekki þurfa að greiða þetta, það sé langskynsamlegast að byrja á því að afgreiða málið frá þinginu og á einhvern hátt komumst við hjá því síðar, þetta sem sagt reddist á einn eða annan hátt án þess að það sé útskýrt nánar. Þetta er að sjálfsögðu afar hættulegt viðhorf því að það er ekki byggt á neinum rökum. Maður gæti skilið það ef viðkomandi væri þeirrar skoðunar að samningarnir væru ólögmætir vegna þess að um nauðungarsamninga væri að ræða eða eitthvað slíkt en, nei, þetta er ekki sett fram á þeim forsendum. Þetta er sett fram á þeim forsendum að ef við samþykkjum þetta nú muni menn sjá síðar að við ráðum ekki við að greiða þetta eða þá að einhvers konar nýir styrkir komi frá Evrópusambandinu þannig að Ísland verði fyrst ríkja á framfæri Evrópusambandsins sem muni borga fyrir það skuldirnar þó að að sjálfsögðu séu engin dæmi um slíkt, eins og nýleg dæmi af Lettlandi, Ungverjalandi og fleiri ríkjum sanna. Þessu er haldið á lofti til að draga úr áhyggjunum nú. Þetta er því miður það hugarfar sem hefur valdið þessari þjóð alveg gríðarlegu tjóni, að hugsa sem svo að hlutirnir hljóti að reddast með einhverjum hætti svoleiðis að það eigi ekki að vera að hafa of miklar áhyggjur af því hverju sinni. Í þessu máli er þetta stórhættulegt hugarfar. Því skyldu Bretar og Hollendingar sem ganga svo hart fram núna og gerðu á okkar erfiðustu stundu segja sem svo einhvern tíma seinna þegar búið er að skjalfesta þetta og skrifa undir skuldabréf: Jæja, þið þurfið ekki að borga þetta? Að mönnum skuli detta í hug að viðhafa svona málflutning er algjörlega fráleitt en því miður í samræmi við það hugarfar sem hefur verið ríkjandi hjá ríkisstjórninni í þessu máli. Þegar menn eru þetta óábyrgir í máli sem getur varðað 1.000 milljarða kr. er því miður ekki von á góðu. Númer 42 er alveg hreint ævintýralega vitlaust. Það eru fullyrðingarnar sem fallið hafa nú síðast, held ég, frá hæstv. utanríkisráðherra, þar áður frá formanni fjárlaganefndar, um að það frumvarp sem nú er lagt fyrir Alþingi og þeir fyrirvarar sem í því felast séu líklega betri ef eitthvað er en það sem Alþingi afgreiddi síðast, fyrirvararnir hafi styrkst við það að lögfræðingar og aðrir sérfræðingar Breta og Hollendinga hafi legið yfir þessu og tætt það í sig vikum saman, þeir séu með öðrum orðum búnir að gæta hagsmuna Íslendinga betur en fulltrúar Íslands. Þetta er að sjálfsögðu eins órökrétt og frekast má verða en þessu hefur verið haldið fram og er enn eitt dæmið um það hversu fráleit umræðan í þessu máli hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Að reyna að halda því fram að frumvarpið sem nú kemur fram sé betra vegna þess að það sé búið að fara betur í gegnum það og búið að verða við óskum Breta og Hollendinga sem hafa gengið alveg ótrúlega hart fram í málinu stenst enga rökskoðun. Mikilvægt er þó að hafa þetta í huga og setja í samhengi við aðra hluti því að oft og tíðum velta menn því fyrir sér að það hljóti að vera einhver rökrétt ástæða að baki því hversu mikla áherslu ríkisstjórnin leggur á að þetta mál verði klárað. En menn skyldu ekki gefa sér það og ég tel að þetta sé eitt af dæmunum sem sýni að svo er alls ekki: Það vantar alla rökhugsun í það hvernig stjórnin vinnur þetta mál og ber að leita skýringa á því annars staðar, m.a. í því að ráðherrar í ríkisstjórninni hafa einfaldlega verið búnir að segja of mikið, búnir að grafa sig of djúpt í skotgröfina og treysti sér ekki upp úr henni aftur. Númer 43 er ekki skárra, alveg ævintýralega vitlaust, það varðar Brussel-viðmiðin í þessu nýja frumvarpi. Brussel-viðmiðin margumræddu voru eins konar söluábyrgð, þ.e. það má líkja því við það að þegar menn gera samning um að kaupa vöru fylgi einhver ábyrgð á því að varan sé í lagi. Íslendingar ákváðu að ganga til samninga en því fylgdi sú ábyrgð að þeir samningar yrðu í lagi, þeir yrðu í samræmi við ákveðin gæðaviðmið og öryggisviðmið - en hvað gerist svo? Svo kemur á daginn að þeir samningar sem við sitjum uppi með standast engin þessara viðmiða, eru sem sagt í algjöru ólagi. Það er ekki búið að uppfylla á nokkurn hátt þessi margumtöluðu Brussel-viðmið. Hvað gerir ríkisstjórnin þá? Hvað gerðist núna varðandi Brussel-viðmiðin í samskiptum við Breta og Hollendinga? Jú, þeir voru fengnir til að staðfesta skriflega að samningarnir væru í samræmi við Brussel-viðmiðin og þetta kynnti ríkisstjórnin sem sigur fyrir sig í málinu. Til að setja þetta í samhengi er þetta eins og ef einhver kaupir vöru, raftæki, tökum sem dæmi sjónvarp og fær ábyrgð með sjónvarpinu, það sé í lagi með það, öryggið í lagi og gæðin. Svo fer viðkomandi heim með sjónvarpið og kemst að því að það kviknar ekki á því, það neistar úr því og er nánast búið að kveikja í húsinu. Hann fer í búðina með sjónvarpið og segir: Hér er ég með sjónvarp og ég er með ábyrgð vegna kaupa á þessu sjónvarpi. Verslunarmaðurinn, sem í þessu tilviki táknar þá Breta og Hollendinga, segir: Já, viltu fá nýtt sjónvarp eða láta laga þetta? Nei. Nei, nei, ég vil það ekki, ég vil bara að þú skrifir upp á að þetta sjónvarp sé í lagi og ég sé með ábyrgð. Jaá, hvað áttu við með því? Ég vil bara fá staðfestingu á því að þetta sjónvarp sé í samræmi við ábyrgðina. Já, en varstu ekki að segja að það væri ónýtt? Nei, það er ekki atriðið. Ég vil bara að þú staðfestir að það sé ábyrgð á því og þetta sé í samræmi við ábyrgðina. Svona var gengið til samninga um þessi Brussel-viðmið. Ríkisstjórnin vildi eingöngu ná því fram að Bretar og Hollendingar fullyrtu að samningarnir væru í samræmi við Brussel-viðmiðin þótt þeir væru það ekki. Þetta er algjörlega óskiljanlegt og reyndar því miður í samræmi við annað atriði sem ríkisstjórnin taldi sigur sinn í þessu máli, varðandi lagalega fyrirvarann, þegar því var haldið fram að það væri gott fyrir okkur að nú væru Bretar og Hollendingar búnir að viðurkenna að við Íslendingar teldum okkur ekki lagalega skuldbundin í málinu. Þeir viðurkenndu ekki neitt nema það að þeir vissu að við teldum okkur ekki skuldbundin. Er þetta betra fyrir okkur? Nei, augljóslega ekki vegna þess að þá liggur fyrir að þeir gera sér grein fyrir því að við teljum okkur ekki lagalega skuldbundin en samt ætlum við að taka á okkur skuldbindingarnar. Þá þýðir væntanlega lítið fyrir okkur að koma síðar, eða hvað, og segja að við höfum ekki verið raunverulega skuldbundin því að við erum búin að segjast ætla að taka þetta á okkur þrátt fyrir það. Þetta taldi ríkisstjórnin sér einnig einhvern veginn til tekna í málinu. Númer 44 er þetta endalausa tal um neyðarlögin og fullyrðingar um að það sé á einhvern hátt verið að stofna neyðarlögunum í hættu ef við föllumst ekki á allar kröfur Breta og Hollendinga. Þetta stenst enga skoðun frekar en fyrrnefnda atriðið. Í fyrsta lagi hafa Bretar og Hollendingar gríðarlegan hag af neyðarlögunum því að þau setja innstæðueigendur, skjólstæðinga þeirra, ofar en aðra kröfuhafa í kröfuhafaröðinni. Ef neyðarlögin féllu mundi það fyrst og fremst skaða Breta og Hollendinga. Í öðru lagi hefur hvort eð er verið og verður áfram látið reyna á neyðarlögin. Það þarf ekki Breta og Hollendinga til þess. Það er þegar búið að höfða mál vegna neyðarlaganna og þau verða eflaust mörg og Icesave-samkomulagið kemur á engan hátt í veg fyrir það eða breytir á nokkurn hátt niðurstöðu slíkra málaferla. Í þriðja lagi skaða Icesave-samningarnir okkur alveg gífurlega ef svo óheppilega og illa skyldi fara að neyðarlögin héldu ekki. Hver er staðan þá? Þá erum búin að ráðstafa öllum eignum gamla Landsbankans á einn aðila sem síðan er dæmt að megi ekki einn fá þessar eignir. Þá þarf ríkið að bæta hinum aðilanum, þ.e. hinum kröfuhöfunum, vegna þess að allar eignirnar voru farnar yfir á innstæðueigendurna. Þetta getur valdið alveg gífurlegu tjóni og eru alveg óhemjuupphæðir nefndar í því sambandi, hundruð milljarða, en jafnvel má líta svo á að tjónið gæti orðið enn meira vegna þess að krafan gæti orðið sú að ekki aðeins yrði öðrum kröfuhöfum bætt það sem tekið var af þeim og sett yfir á innstæðueigendur heldur ættu þeir að njóta jafnræðis við innstæðueigendurna, það ætti að gera jafn vel við aðra kröfuhafa og gert var við innstæðueigendur svo að ríkið þyrfti enn meira að leggja til til hinna kröfuhafanna. Að halda því fram að þessir Icesave-samningar verji okkur á einhvern hátt hvað varðar neyðarlögin er algjör fjarstæða. Það er 180° frá sannleikanum. Númer 45 er sú endalausa hringavitleysa sem hefur átt sér stað í þessari umræðu. Samfylkingin hélt því fram eftir að samningarnir voru loksins birtir að alltaf hefði staðið til að birta þá. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá umræðu hér. Það er búið að gera ítarlega grein fyrir því að það er að sjálfsögðu ekki rétt. Ég þarf ekki annað en að fletta upp í gömlum fréttum til að sjá það. Svo jókst ósvífnin þegar tókst eftir margra vikna baráttu að berja saman fyrirvarana sem voru samþykktir af Alþingi. Þá fullyrtu þingmenn ríkisstjórnarinnar að að sjálfsögðu hefði alltaf staðið til að setja fyrirvara, eins fráleitt og það er og hafði birst á sjónvarpsstöðvum, í blöðunum og í þinginu vikum saman í harðri baráttu fyrir því að fá fyrirvara setta. Fram að því hafði því verið haldið fram að slíkt þyrfti að sjálfsögðu ekki. Hvað gerist svo nú þegar búið er að henda fyrirvörunum? Þá kemur sama fólk enn og aftur og segir: Auðvitað var aldrei raunhæft að hafa þessa fyrirvara. Hvernig datt mönnum það í hug? Svona hefur þessi umræða gengið fyrir sig með endalausri hringavitleysu. Frú forseti. Nú hef ég ekki náð lengra en að atriði númer 45 og þarf að nota síðustu mínútur ræðu minnar til að gera grein fyrir því hvers vegna ég mun jafnvel ekki hafa tíma til að fara í gegnum öll atriðin með takmörkun ræðutíma, en það er vegna þess að nú hefur verið gert samkomulag um að ljúka 2. umr. þessa máls. Það er mikilvægt að hafa í huga að það er gert til að knýja á um að hlutir sem í heilt ár hafa ekki verið skoðaðir, grundvallaratriði málsins verði skoðuð, svo sem eins og að fá mat enskra lögfræðinga á þessum samningum sem ensk lög eiga að gilda um eða þá mat á því hvort frumvarpið yfir höfuð stenst stjórnarskrá eða þá mat á því hvort íslenska ríkið mun ráða við að borga samninginn, samtals 16 grundvallaratriði málsins. Nú hefur það verið staðfest og er þá eins gott að ríkisstjórnin og þingið standi við það að fjárlaganefnd muni fara í gegnum öll þessi mál og fá greinargerðir um þau. Það er ákaflega mikilvægt því að þó að staðan sé þegar orðin sú að enginn geti nokkurn tíma í framtíðinni haldið því fram að ekki hafi legið fyrir nægar staðreyndir í málinu til að hægt væri að taka upplýsta ákvörðun, það getur enginn afsakað sig með því að hann hafi ekki fengið allar upplýsingarnar, held ég að ekki veiti af því að þetta liggi allt saman formlega fyrir og búið sé að fá allar þær upplýsingar sem hugsanlega geta orðið til þess að koma vitinu, leyfi ég mér að segja, fyrir stjórnarliða í þessu máli því að tjónið af því að samþykkja þetta er óbætanlegt og viðvarandi.

Frú forseti. Gagnrýnismaðurinn, Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, kemur vart hingað upp í ræðustól nema til að gera grín að útliti fólks eða gera athugasemdir. Hann heldur síðan því uppátæki sínu áfram í blöðum. Í morgun segir hann, með leyfi forseta: „Reynum að koma vitinu fyrir þau.“ - Það stendur á vísi.is. „Auðvitað eru þarna ungir og reynslulitlir menn í forustu og verða að hafa tíma til að sanna sig, en þeir mega þá ekki færast of mikið í fang. Við höfum gert þrjár meiri háttar tilraunir til að koma vitinu fyrir þau.“ Mínar spurningar til formanns Framsóknarflokksins, þessa unga og kjarkmikla manns, vil ég segja, eru þessar: Hver er að koma vitinu fyrir hvern í þessari umræðu? Hvaða tilraunir er nákvæmlega um að ræða sem komu frá ríkisstjórninni? Hvaða tilboð komu þau með í öll þessi skipti sem þau reyndu að semja? Það eru þessar tvær spurningar sem ég vildi fá svar við frá hv. þingmanni. Þegar maður les svona fréttir, eftir að náðst hefur samkomulag, eru menn að gera sig stærri á kostnað annarra. Það er aldrei mjög stórt, slíkir menn verða bara litlir og á endanum heyrir maður ekki það sem þeir segja.

Frú forseti. Ég held að óhætt sé að segja að á endanum hafi þinginu, og sérstaklega stjórnarandstöðunni að sjálfsögðu, með samhentu átaki, tekist að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina að einhverju leyti. Menn munu a.m.k. skoða þau grundvallaratriði sem ég gat um áðan, en það þurfti töluvert mikið til. Hv. þingmaður spyr mig út í hvað hafi verið í boði, hvað þau hafi boðið fram í þessum viðræðum. Það var ekki ýkja mikið lengst af. Það var ekki annað en það að ljúka umræðunni á tilsettum degi einhvern tímann í framtíðinni, þ.e. að við fengjum tvo eða þrjá daga til þess að tala okkur út um málið, eins og það var orðað, svo að stjórnin gæti haldið áfram að líta fram hjá því. Það stóð sem sagt ekki til að gera neitt til að koma til móts við stjórnarandstöðuna á nokkurn einasta hátt. En það hafðist með samhentu átaki 

Frú forseti. Það er mikilvægt að fá fram þessa samstöðu stjórnarandstöðu sem hefði verið óskandi að hefði verið samstaða alls þings. Við höfum undirstrikað það í ræðu eftir ræðu hér á síðustu dögum að samstaðan hefði verið það sem allir hefðu kosið nema greinilega ríkisstjórnin. Það er mikilvægt að draga það fram hvað það er nákvæmlega sem stjórnarandstaðan hefur þó fengið í gegnum þetta samkomulag sem náðist við ríkisstjórnina. Það er líka mikilvægt að fá það fram, af því að það kemur hvergi fram í viðtalinu við hæstv. fjármálaráðherra, hvað hefur þó áunnist. Það er alveg ljóst að í byrjun ætlaði ríkisstjórnin ekki að koma neitt til móts við kröfur okkar varðandi það að fara betur yfir málið í nefnd, yfir stjórnarskrárfyrirvarana, yfir efnahagslegu fyrirvarana, yfir efnahagslegu hætturnar sem stafa af því að samþykkja þennan makalausa samning. Ég vil því gjarnan fá að heyra það betur frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni hvað hann telur að þó hafi áorkast á 

Frú forseti. Við vorum búin að reyna ýmsar leiðir til að koma til móts við stjórnarliða og við bentum þeim ítrekað á að þau gætu komið hér inn með hvaða mál sem væri. Málflutningur þeirra, um að við værum á einhvern hátt að taka þingið í gíslingu, var þess vegna alla tíð algjörlega fráleitur. Það sem stjórnarandstaðan náði fram með þessari baráttu, leyfi ég mér að segja, var það að 16 grundvallaratriði málsins verða nú skoðuðu eins vel og þarf, eins vel og þurfa þykir, að mati bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Þetta ætti auðvitað að vera sjálfsagt í svona stóru máli en hefur því miður ekki verið það. Þarna eru grundvallaratriði til að mynda, svo að ég grípi bara einhvers staðar niður í skjalið, varðandi mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á greiðsluþoli ríkisins. Það verður skoðað. Það verður farið yfir gengisáhættuna - ótrúlegt en satt, ríkisstjórnin hafði ekki gert sér grein 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í upphafi ræðu sinnar að margir hv. stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherrar héldu því fram að ef við mundum samþykkja samningana núna gætum við sloppið frá þeim seinna og við mundum ekki þurfa að greiða þetta. Ég vil því fá að vitna í það sem haft var eftir Gordon Brown. Hann segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið um Icesave-málið, sem nú er verið að ræða á Alþingi“ - þ.e. seinna frumvarpið um það mál - „mun tryggja að lánasamningarnir verði lögfræðilega skotheldir“ - lögfræðilega skotheldir. „Það er mikilvægt skref fyrir alla aðila“, segir hann og kveðst fagna því að ríkisstjórn Jóhönnu vilji tryggja að skuldbinding íslensku innstæðutryggingarsjóðsins sé bindandi. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort ekki sé mikilvægt fyrir þá stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherra að lesa þó ekki væri nema þetta eina plagg um það til þess að hætta að lifa í þeirri sjálfsblekkingu að með því að samþykkja frumvarpið eins og það er geti þeir sett einhver lög og breytt því seinna.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, þetta atriði ætti að nægja til þess. Og þetta er bara eitt af fjölmörgum atriðum sem ættu að nægja til að sannfæra ríkisstjórnina um þennan grundvallarþátt málsins. Það er raunar algjörlega fráleitt að þau skuli leyfa sér að halda því fram enn þá sum, eða gefa a.m.k. í skyn, að frá þessu sé hægt að sleppa síðar á einhvern óskilgreindan hátt. Mig minnir að það sem hv. þingmaður las hér upp sé úr bréfi sem forsætisráðherra Bretlands, Gordon Brown, sendi hæstv. forsætisráðherra Íslands. Það var heldur snubbótt, nokkrar línur, ég held að hv. þingmaður hafi nánast lesið allt bréfið, og kom til forsætisráðherra tæpum þremur mánuðum eftir að hún hafði sent erindi til Gordons Browns og þó ekki fyrr en farið var að fjalla um það í íslenskum fjölmiðlum að breski forsætisráðherrann hefði ekki svarað. Þá sendir hann þetta snubbótta svar og segir: „Gott, þú ert að standa þig vel, þú ert að tryggja það að samningarnir verði skotheldir og þið hafið enga undankomuleið.“ 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Hann kom inn á það í ræðu sinni að þegar búið hefði verið að samþykkja lögin frá Alþingi hér í lok ágúst hefði ríkisstjórnin aldrei haft neina trú á því að hún gæti komið þessum skilaboðum til skila til breskra og hollenskra stjórnvalda. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því við erum að ræða hér bréfaskriftir milli Gordons Browns og hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, hvort hann telji að hægt sé að leysa svona milliríkjadeilu án þess að forsætisráðherrar Bretlands og Hollands og Íslands hittist með formlegum hætti og ræði málið. Telur hv. þingmaður það ásættanleg vinnubrögð hjá ríkisstjórninni að reyna að leysa þessa erfiðustu milliríkjadeilu okkar í mjög langan tíma með því að skrifa bréf og óska eftir fundi ef þurfa þykir? Hver er skoðun hv. þingmanns á þeim vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar að gera þetta í staðinn fyrir að krefjast þess að hitta menn og ræða um og fylgja eftir lögum frá Alþingi Íslendinga?

Frú forseti. Það er grundvallaratriði í máli af þessu tagi að menn tali saman. Það hefur ekki verið gert. Þingmenn, margir hverjir, hafa rekið sig á það í hvert sinn sem þeir fara til útlanda eða hitta erlenda menn hér, hvort heldur er stjórnmálamenn, blaðamenn eða aðra, að þeir þekkja ekki grunnatriði málsins. Það hefur einfaldlega ekki verið reynt að útskýra það fyrir þeim eins ótrúlegt og það nú er, hvað þá að forsætisráðherrar ríkjanna hafi talað saman, sem hefði átt að vera fyrsta skrefið í þessu máli, fundir forsætisráðherranna, leysa þetta á pólitískan hátt. Nei, það hefur ekki verið gert. Í stað þess berjast ráðherrarnir í ríkisstjórn Íslands fyrir málstað Breta og Hollendinga af hörku og reyna að afvegaleiða umræðuna, í stað þess að færa hana á réttar brautir í útlöndum. Síðast í gærkvöldi var í viðtali í kvöldfréttum útvarps, að mig minnir, stjórnsýslufræðingur, sem benti á það, að í Hollandi vantaði ekkert nema það að Íslendingar útskýrðu málstað sinn. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Þetta er allt jafnskýrt, atriði 42–45 voru síst verri en atriði 27–33 sem ég hlýddi á hér í fyrradag. Gott að hafa málflutning skýran. En ekki er hægt að segja það sama um stjórnarliða, varla er hægt að segja að þeir hafi tekið þátt í þessum umræðum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um atriði í ákvæði 2.1.3 í samningunum, þar sem fram kemur að ríkisstjórnin hefur undirritað samninga þar sem tekið er fram að Alþingi muni taka fyrir frumvarp og afgreiða frumvarp, þar sem kveðið er á um að íslenska ríkið fái heimild án skilyrða og fyrirvara til að taka á sig ábyrgð samkvæmt breyttum lánssamningi - getur verið að þetta ákvæði sé notað á stjórnarliða til að hindra þá í að taka þátt í þessari umræðu hér og til þess að hindra að það fari af stað sú vinna hér í þinginu sem ég tel nauðsynlega og hef talið nauðsynlega í öllu þessu máli, að aðilar úr öllum flokkum setjist niður, fari yfir þetta mál og reyni að laga það eins og við löguðum frumvarp ríkisstjórnarinnar 

Frú forseti. Hér kom fram mjög áhugaverður punktur frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Ég tel raunar fulla ástæðu til þess að hæstv. forseti líti sérstaklega á þetta mál, það er þess eðlis. Eins og umræðan hefur þróast, því miður, sýnist mér að allar líkur séu á því að eitthvað sé til í þessu hjá hv. þingmanni. Raunar var það nú svo að til stóð að keyra þetta mál í gegn án þess að skoða þessi grundvallaratriði og hæstv. viðskiptaráðherra lýsti því yfir á fundi í útlöndum að frumvarpið færi í gegn óbreytt - hæstv. viðskiptaráðherra sem er ekki einu sinni þingmaður og ætti þar af leiðandi ekki að geta sagt fyrir um það hvað þingið gerir. Þessi svokallaði ópólitíski ráðherra fullyrti að þingið mundi samþykkja samningana óbreytta og það stóð svo sannarlega til að gera það, því miður. En með samstöðu stjórnarandstöðunnar hefur nú tekist að ná því í gegn að 16 grundvallaratriði málsins verða skoðuð og ég vona að það verði gert til þrautar því að ekki veitir af.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. En mér hefur fundist hafa legið hér í loftinu, við alla þessa umræðu, við alla meðferð þessa máls hér, ákveðinn pirringur af hálfu ríkisstjórnarinnar yfir því að við þurfum að hanga yfir þessu - hanga yfir þessu máli. Þetta er gríðarlega furðulegt. En það virðist vera svo að Bretar og Hollendingar hafi ekki viljað fá slíka sendingu frá Alþingi Íslendinga sem þeir fengu í sumar, að við ætluðum okkur að hafa áhrif á það hvernig þetta mál endar. Ég tel það gríðarlega alvarlegan hlut að ríkisstjórnarflokkarnir líti svo á að Alþingi sé einhver afgreiðslustofnun. Því erum við ekki sammála, ekki við þingmenn stjórnarliðsins. Og ég skora enn og aftur á hina hugrökku þingmenn stjórnarliða sem þorðu í sumar að standa upp og mótmæla gjörðum ríkisstjórnarinnar, taka málið aftur í skoðun, fara yfir það og reyna að laga þá herfilegu samninga sem ríkisstjórnin er búin að skrifa upp á fyrir hönd Íslands. Ég tel að það sé ekki of seint, háttvirtir þingmenn, ég sé að sumir þessara hugrökku þingmanna sitja hér og hlýða á mál mitt, það er ekki of seint. Við skulum taka málið í okkar eigin hendur, háttvirtir þingmenn, og laga þetta mál ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég held að óhætt sé að segja að ekki hafi vantað upp á pirringinn hjá stjórnarliðinu yfir því að þurfa yfir höfuð að vera að ræða þetta mál. Það má segja að stjórnin hafi verið orðin haldin býsna mikilli lýðræðisþreytu sem hefur birst aftur og aftur nú síðustu daga. Er nú heldur dapurlegt að flokkar sem hvað mest hafa talað fyrir því að breyta ætti vinnubrögðum, að menn ættu að hafa rétt á því að tjá sig, og ná fram breytingum í þinginu - sjálfstæði þingsins, það var oft nefnt af þessum flokkum. Þessir sömu flokkar stóðu líka vörð um þingsköpin hvað varðaði rétt þingmanna til þess að tjá sig að vild, en snúast nú öndverðir í því máli eins og svo mörgu öðru og lýðræðisþreytan varð allsráðandi. Meira að segja gekk hún svo langt, því miður frú forseti, að því var hótað að þetta mál yrði tekið úr umræðu án þess að það væri fullrætt. Því miður tel ég að veruleg hætta hafi verið á því að það yrði gert.

Virðulegi forseti. Í morgun þegar ég opnaði Morgunblaðið og las málflutning hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar duttu mér í hug nokkrar línur úr ljóði sem þeir fluttu, Þursaflokkurinn, á sínum tíma, sem voru einhvern veginn á þann veg: Þú ert pínulítill karl, þú ert minni, minni, jafnvel minni en þú varst í gær … Að saka þá sem reyna að standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar um reynsluleysi og ungæðishátt er fyrir neðan allar hellur. En það sem mig langar til þess að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson er þetta: Eigum við að taka okkur saman og biðja um heildarmat á samningunum frá t.d. manni eins og Lee Buchheit núna þegar við erum búin að fá 

Frú forseti. Að sjálfsögðu eigum við að biðja um mat frá manni eins og Lee Buchheit og í raun er alveg ótrúlegt að í svona miklu hagsmunamáli, 800 milljarðar a.m.k., skuli ekki hafa verið leitað eftir mati eins einasta erlends sérfræðings í svona samningum. Það er algjörlega óskiljanlegt. Ég held að ekkert íslenskt smáfyrirtæki hefði gert samning sem ensk lög ættu að gilda um án þess að fá a.m.k. einn mann með þekkingu á enskum lögum til að lesa hann yfir. Það hvernig á þessu hefur verið haldið er með hreinum ólíkindum. Og af því Lee Buchheit er nefndur þá er það nú svo að menn bentu á þetta fyrir nokkrum mánuðum og hann kom hingað til landsins og strax við fyrstu yfirsýn, við fyrsta yfirlestur gat hann bent á nokkra grundvallargalla í málinu. Þá var lagt til að hann yrði fenginn til að fara yfir málið í heild en nei, það var sagt að ekki væri tími til þess. Síðan eru liðnir einhverjir mánuðir. Ég held því að við ættum ekki að missa það tækifæri aftur að láta fara yfir samningana.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður skuli taka svona vel undir þessa tillögu vegna þess að eftir allt saman erum við ungir og reynslulausir í alþjóðasamningum. Við viðurkennum það en ríkisstjórnin viðurkennir það ekki, hún getur ekki skýlt sér á bak við að vera ung og reynslulaus, hún er getur einungis vísað til þess að hún sé kærulaus. Og þá vil ég frekar vera ungur og reynslulaus en kærulaus. Eigum við að taka okkur saman bara næstu einn tvo daga, stjórnarandstaðan, og senda fyrirspurn til Lees Buchheits, sammælast um það að athuga hvort hann geti gefið einhvers konar mat, heildarmat, ekki eingöngu lögfræðilegt heldur hvort þetta séu eðlilegir samningar í því samhengi 

Frú forseti. Við skulum gera það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lagði til, svo sannarlega skulum við gera það, og í rauninni eins og hv. þingmaður nefndi hefur kæruleysi ríkisstjórnarinnar í þessu máli verið algjört. Ég nefndi áðan að ekkert smáfyrirtæki hefði gert samning við erlendan aðila án þess að láta lesa hann yfir. Hér er ríkisstjórn Íslands búin, fyrir hönd landsins alls, að leggja alla framtíðina undir efnahagslega og líka framtíð samfélagsins, samfélagsgerðarinnar jafnvel, án þess að leita sér tilhlýðilegrar aðstoðar. Það er í rauninni algjörlega óskiljanlegt að staðan skuli vera þessi. En núna þegar við höfum náð fram þessu svigrúmi til að skoða hlutina verðum við vissulega að nýta það vel og ég fagna tillögu hv. þingmanns um að hafa samband við Lee Buchheit sem hefur þegar komið aðeins að málum og kemur því ekki alveg nýr að og verður vonandi í aðstöðu til að fara yfir það í heild 

Frú forseti. Já, það var skemmtilegt að lesa blöðin í morgun með morgunkaffinu, eða þannig. Hér hefur verið rætt um ummæli hæstv. fjármálaráðherra sem hann lét hafa eftir sér í blöðunum í morgun, bæði í Morgunblaðinu og í Fréttablaðinu. Ég verð að segja að þarna talar rökþrota, ráðalaus og þreyttur stjórnmálamaður, sem vogar sér að tala svona um stjórnarandstöðuna sem er að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar í þessu stóra og mikla máli. Þetta er rökþrota og ráðalaus stjórnmálamaður. Með sömu rökum snúum við málflutningnum. Hann segir, með leyfi forseta, í Fréttablaðinu: „Auðvitað eru þarna ungir og reynslulitlir menn í forustu og verða að hafa tíma til að sanna sig, en þeir mega þá ekki færast of mikið í fang.“ Þvílíkur hroki, frú forseti. Þetta er ótrúlegur hroki sem þarna kemur fram af hálfu hæstv. fjármálaráðherra, sem væntanlega um svipað leyti var, eins og hann segir hérna sjálfur, að gera tilraun til að koma vitinu fyrir þessa sömu stjórnmálamenn. Þetta er mikil viðleitni í þá átt. Með sömu rökum snúum við málflutningnum. Ég leyfi mér að spyrja: Er ekki betra að hafa unga, óþreytta stjórnmálamenn í forustu fyrir þjóðina á svona ögurstundu, heldur en þá væntanlega gamla og hokna af reynslu en algjörlega uppgefna á verkefninu? Hvort er nú betra á slíkri ögurstundu að vera með? Ég veit ekki um neitt einasta fótboltalið sem skiptir inn gömlu, þreyttu leikmönnunum þegar mest þarf á því að halda að hafa unga og óþreytta, fríska og spræka leikmenn. Og hvar er nýja Ísland? Hvar er nýja Ísland sem þetta fólk boðaði? Það er gamalt og þreytt í þeirra augum, gamalt og þreytt. Og Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, hefur lengi verið í pólitík, það deilir enginn á þá fullyrðingu. En Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, hefur ekki verið lengi formaður flokks. Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, hefur jafnvel minni og styttri formannsreynslu en t.d. hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Ég veit ekki betur en Jóhanna Sigurðardóttir hafi verið kjörinn formaður Samfylkingarinnar einhvern tímann í hvað, mars? Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var kjörinn í janúar. Ég mundi segja að þar væri meiri reynsla. Jú, Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, hefur verið lengi í pólitík. Hún hefur stundað andófspólitík, grímulausa andófspólitík, hvort sem hún hefur verið innan eða utan ríkisstjórnar, öll þau ár sem hún hefur verið í pólitík og hún hefur aldrei miðlað málum um eitt eða neitt. Aldrei. Ég leyfi mér að fullyrða það. Þegar hæstv. fjármálaráðherra segir: „Við höfum gert þrjár meiri háttar tilraunir til að koma vitinu fyrir þau, en þær hafa ekki borið árangur enn þá“ þá skal ég upplýsa þingheim og þjóð hvað hefur falist í þeim tilraunum. Tilraunin er sú að spyrja: Og hvenær ætlið þið að hætta að tala í þessu máli? Það er tilboðið. Og eins og hæstv. fjármálaráðherra segir hafa þeir boðist til að lengja umræðuna og bæta við dögum, en alltaf hefur verið spurt: Hvenær ætlið þið að leggja ykkar vopn niður? Í mínum huga eru það engir samningar, það eru engin samningstilboð. Það eru bara alls engin samningstilboð, enda ekki von á neinu frá hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur skellt hurðum í þrjátíu ár. Hvað með nýja Ísland? Átti ekki að breyta vinnubrögðunum? Það átti að vera samstaða meðal stjórnar og stjórnarandstöðu. Sér er nú hver samstaðan. Nei, frú forseti, þetta er ótrúlega lágkúrulegur málflutningur af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og hann gerir ekkert með þessu annað en að ergja okkur hér. Og ég verð að segja að það samkomulag sem náðist milli stjórnar og stjórnarandstöðu í gær var ágætt vegna þess að ég mundi segja að allir hefðu grætt á því. Stjórnin fékk þessa töfradagsetningu sem hún var að leita eftir, hvenær við mundum fallast á að hleypa málinu út úr 2. umr. Og hvað fékk stjórnarandstaðan í staðinn? Stjórnarandstaðan sem er ekki að þessu til að halda uppi grímulausu málþófi eins og þetta fólk heldur fram, stjórnarandstaðan er að þessu til að tryggja það að málið fái efnislega meðferð. Það sem vakir mest fyrir okkur er að málið fari inn í nefnd og fái efnislega meðferð. Þannig tryggðum við með 16 atriða lista að ekki yrði farið með þetta mál í einhverri sýndarmennsku inn í fjárlaganefnd þannig að hv. þm. Guðbjartur Hannesson gæti sagt að hann væri örmagna eftir að hafa hlustað á alla þessa sérfræðinga. Nei, við erum að tryggja það að hv. þm. Guðbjartur Hannesson þurfi nú að taka almennilega á þessu máli til þess að það væri einhver leið til að bjarga því sem bjargað verður. Ég mundi því segja að þetta væri gott samkomulag en þetta eru viðbrögðin: Menn eru ungir og reynslulitlir og verða að fá að spreyta sig. Hvers lags bull, þetta er manninum til minnkunar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er allt í einu með miklar yfirlýsingar núna í blöðum, þrátt fyrir að hann hafi talað í fjórar mínútur samtals á þessu haustþingi samkvæmt blöðunum í dag. Í gær var umfjöllun á vefsíðunni amx.is. Þar er verið að fara yfir ritdóm sem hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifaði í tímaritið Þjóðmál. Þar segir Ögmundur Jónasson, með leyfi forseta: „Engin alvöru tilraun hefur verið gerð til að notfæra þá velvild sem er til staðar gagnvart Íslandi við lausn á Icesave-deilunni.“ Ögmundur Jónasson segir í lokin, með leyfi forseta: „Þegar málið hafi borið á góma í pólitískum samskiptum hafi verið hvíslast á um það í bakherbergjum, en með slíkum vinnubrögðum sé málstaður Íslands dauðadæmdur.“ - Að mati Ögmundar. Og Ögmundur heldur áfram: „Völdin og ofbeldið sem Íslendingar hafa verið beittir hefðu aldrei þolað dagsljósið. Þetta er mergurinn málsins sem íslensk stjórnvöld hafa ekki skilið. Það gera hins vegar andstæðingar okkar enda eru það þeir sem krefjast leyndar. Og við hlýðum! Ég leyfi mér að fullyrða að almenningur á Norðurlöndum hefði aldrei liðið ríkisstjórnum sínum að koma fram gagnvart Íslandi eins og þær hafa gert - sem handbendi lánardrottna okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - ef framkomu þeirra hefði verið gerð skil í fjölmiðlum.“ Ég segi við hv. þm. Ögmund Jónasson, sem ég trúi ekki öðru en að sé að segja þetta vegna þess að hann viti eitthvað, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hér með skora ég á þig að upplýsa það sem þú veist. Og ég skora á fjölmiðla þessa lands að vakna og ganga eftir því við hv. þm. Ögmund Jónasson hvað hann veit. Hvaða hótanir eru þetta sem hann veit um? Komdu með okkur í lið, hv. þm. Ögmundur Jónasson, og upplýsum þetta. Frú forseti. Ég á eftir tvær mínútur og eins og áður er alveg með ólíkindum hve tíminn líður hér hratt. Ég á nefnilega alveg eftir að ræða ummæli hins ópólitíska fræðimanns úr fílabeinsturninum, hins ópólitíska hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfa Magnússonar. Hann fer í fjarveru hæstv. fjármálaráðherra á fund norrænna fjármálaráðherra og kemur heldur betur brattur í fjölmiðla og segir að það sé nú ekki vandamál með þetta Icesave-mál, þetta geti ekki haldið áfram endalaust, málinu hljóti að ljúka einhvern tímann. Það væri betra ef við gætum fengið stjórnarandstöðuna með okkur í lið en það er ekki nauðsynlegt, segir þessi mikli lýðræðissinni sem enginn hefur kosið. Það hefur enginn kosið þennan mann til að fara með hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Og hann stendur ekki og fellur og þarf ekki að vera ábyrgur gagnvart einum eða neinum kjósanda. Þessi mikli lýðræðissinni segir: Ríkisstjórnin fær frumvarpið samþykkt - og það sem meira er, óbreytt. Hann heldur því fram fullum fetum. Og hvar er þetta nú komið? Þetta er komið á New York Times. Og ég er eiginlega næstum því viss um að það eru einhverjir breskir viðsemjendur okkar og það eru einhverjir hollenskir viðsemjendur okkar sem geta nú andað rólega vegna þess að það er hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands sem talar með þessum ömurlega óábyrga hætti. Þetta er ekki boðlegt, frú forseti. Við erum hér á sama tíma og ég vænti þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafi verið upplýstur um að það séu þreifingar á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að gera einhvers konar samkomulag sem í mundu felast skyldur af hálfu ríkisstjórnarinnar til að setja málið í ákveðinn farveg. Maður hefði ætlað að þessi ráðherra, sem enginn hefur kosið, hefði verið upplýstur um það. Nei, hann fer mjög „tapper“ eins og móðir mín hefði notað, „tapper“ er orðið, og segir: Þetta mál fer í gegn óbreytt. Ég vil segja við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Nei, ég skal tryggja það að þetta mál fer ekki í gegn óbreytt. Og ég skal láta þann ráðherra vita 

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka fram að ég er ein af þessum reynslulausu þingmönnum og er í forustu Framsóknarflokksins. Ég verð að segja að eftir að hafa lesið í morgun það sem haft hefur verið eftir hæstv. fjármálaráðherra og eftir að hafa horft upp á þau vinnubrögð hjá hæstv. fjármálaráðherra er ég mjög stolt af því að vera reynslulítill þingmaður. Eftir hrunið var kallað eftir því að hlutunum yrði breytt. Ég mundi gjarnan vilja heyra álit hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur á því hvort það sem ég nefni hérna hafi verið það sem var verið að kalla eftir þegar fólk stóð á Austurvelli og þegar við horfðum fram á það sem var að gerast hérna. Í fyrradag var hæstv. fjármálaráðherra spurður út í það hvort það gæti staðist að skuldir Íslands væru meiri en áður hafði verið áætlað, og það var bara fyrir nokkrum vikum. Í svarinu segir hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Mér er ekki kunnugt um að til séu neinar nýrri tölur en þær sem hafa verið unnar og birtast í starfsmannaskýrslunni í tengslum við fyrstu endurskoðun samstarfsáætlunarinnar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum …“ Síðan staðfestu hins vegar, nánast þann sama dag, fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þetta væri rétt. Telur hv. þingmaður að þarna hafi hæstv. fjármálaráðherra annaðhvort logið að þinginu eða verið svona illa upplýstur? Ef svo er, ætli það séu þau nýju vinnubrögð sem var kallað eftir? Ætli það sé nokkur möguleiki á því að treysta þessu reynslumikla fólki þegar það stendur í ræðustól, annaðhvort illa undirbúið, illa upplýst, greinilega ekki starfi sínu vaxið eða hreinlega lýgur 

Forseti biður hv. þingmann og aðra þingmenn að gæta orða sinna.

Frú forseti. Nei, ég svara hv. þm. Eygló Harðardóttur þannig að ég held að ekki hafi verið kallað eftir þeim vinnubrögðum sem hér birtast í þessu máli. Það er hreint með ólíkindum. Þingmaðurinn fór yfir þær upplýsingar um skuldaþolið sem fram koma hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Verum minnug þess hverjir ganga eftir upplýsingum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þessa dagana. Það eru borgarar þessa lands. Það er leikstjóri úti í bæ sem fer á fund Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með hóp með sér og upplýsir um það sem er að gerast. Og hvað segir hæstv. fjármálaráðherra þá? Hann segir: Þetta eru óábyrgar upplýsingar. Ég þarf að fletta því upp hvað hann sagði nákvæmlega, ég man það ekki, en það var ekki mikil virðing í þeim ummælum hjá hæstv. fjármálaráðherra. Og það er það sem hefur verið gegnumgangandi í öllu þessu ferli, ef einhver vogar sér að gagnrýna þennan ömurleg samning og þetta ömurlega vinnulag er gert lítið úr því fólki. Hæstv. forsætisráðherra segir: Ég er þessu ekki sammála. Hún hefur staðið í þessum stól og sagst ekki vera sammála framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þegar hann upplýsir um tengsl eða ekki tengsl Icesave við áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hæstv. forsætisráðherra segist ekki vera sammála því. Hv. þingmaður spyr hvort hæstv. fjármálaráðherra. hafi logið eða verið illa upplýstur. Ég held að hann sé bara orðinn svo þreyttur og pirraður, kannski vegna þess að hann er búinn að vera svo lengi í pólitík og er ekki lengur ungur og sprækur. Það gæti verið það og ég tek undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur, frekar vil ég vera ung og reynslulaus en gömul og þreytt í pólitík.

Og laus við pirringinn eins og hv. þingmaður.


            

Frú forseti. Ég mótmæli harðlega þeirri athugasemd sem frú forseti gerði við ummæli mín. Ég er með pappíra um þetta þar sem gjörsamlega nánast sama dag stangast á þau orð sem ráðherrann lét falla hérna og síðan það sem segir seinna um daginn. Þegar fólk segir svona hluti við mig get ég ekki túlkað þá öðruvísi en að hreinlega sé verið að ljúga að manni.  
             
             
            

Hljóð í salnum.

Ég skal viðurkenna að ég er alveg ofboðslega reið yfir þessu. Ég er mjög ósátt. Það er talað um að stjórnarandstaðan sé með einhvern hræðsluáróður þegar við erum að benda á 

Ég bið hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Frú forseti. Þetta er algjörlega málið. Þótt við séum ung og reynslulaus, að mati hæstv. fjármálaráðherra, get ég fullvissað hæstv. fjármálaráðherra um að við erum orðin stór. Við þolum alveg að fá stóru fréttirnar. Við viljum frekar láta rífa plásturinn af í einum rykk en að mjatla hann af okkur sem tekur miklu lengri tíma og gerir engum gagn. Þetta er orðið svo þreytandi. Það er orðið svo þreytandi að þetta mál skuli vera þannig að við stöndum hérna dag eftir dag og rífumst innbyrðis og gerum með því ekkert annað en að styrkja málstað Breta og Hollendinga. Þá koma ummæli eins og höfð eru eftir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í heimsblöðunum: Ríkisstjórnin mun ná þessu máli í gegn, þetta er bara spurning um tíma. Og það verður óbreytt. Maður sem segir slíkt er að mínu viti  
            

Virðulegi forseti. Margt merkilegt kom fram í ræðu hv. þingmanns, m.a. fór hún yfir orð sem hæstv. fjármálaráðherra hefur látið falla í blöðum og lýsa í raun kannski því sundi sem hæstv. ráðherra er að lokast inni í með þau mál sem hann þarf að koma í gegnum þingið. Ráðherrann virðist vera kominn út í horn í einhverju skuggasundi með mál sem eru mjög brýn og ég held að það hafi verið ástæðan fyrir því að í gær náðist hér samkomulag um að taka tillit til nánast allra óska stjórnarandstöðunnar um hvað þyrfti að skoða betur og fara betur yfir í þessu Icesave-máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér um að þetta hafi verið gríðarlegur áfangi í þeirri baráttu sem stjórnarandstaðan hafi haft hér uppi við að ná að skoða nauðsynlega þætti áður en þetta frumvarp verður endanlega samþykkt. Samþykkt var að 16 atriði yrðu skoðuð, atriði sem öll skipta gríðarlega miklu máli varðandi framtíð og lok þessa máls. Nú hefur fjárlaganefnd fengið það hlutverk að skoða þessi atriði. Er þingmaðurinn sammála mér um að þetta hafi verið gríðarlega mikilvægt og mér liggur við að segja góður sigur stjórnarandstöðunnar í þeirri baráttu sem hún hefur haft uppi í þinginu? Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann hvort hún muni þess dæmi úr seinni tíð, eða frá því að hún kom á þing öllu fremur, að ráðherrar hafi látið falla jafnniðrandi orð um samþingmenn sína og hæstv. fjármálaráðherra 

Frú forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni áðan hversu mikilvægt ég teldi þetta samkomulag vera sem náðist hér í gær. Þegar ég fór heim í gær taldi ég að þarna hefði unnist áfangasigur. Ég tek undir með hv. þingmanni, við náðum gríðarlegum áfanga í þessu máli vegna þess að með því erum við að tryggja að það fái efnislega meðferð. Ríkisstjórnin sem ber náttúrlega ábyrgð á því að koma hér með fjárlög, koma tekjuáætlun fjárlaga þannig fyrir að hér verði fjárlög í gildi 1. janúar 2010, náði líka áfanga með þessu samkomulagi vegna þess að þá var hún að tryggja að hún kæmi sínum málum að í þinginu. Ég taldi að þetta væri góður samningur fyrir báða aðila, eins og samningar eiga að vera, að báðir aðilar gætu vel við unað. En það er greinilegt að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki liðið þannig vegna þess að hann mælir þessi orð og hefur þessi ummæli eins og höfð hafa verið eftir honum. Ég er alveg sammála því að hann hefur upplifað sig lokaðan inni í einhvers konar skuggasundi og getur ekki leynt því hvað hann er ósáttur við að þurfa að gefa það eftir að láta málið fá efnislega meðferð í þinginu. Ég held að þetta sé góður sigur fyrir okkur í stjórnarandstöðunni. Ég held að þetta sé gríðarlegur sigur fyrir íslenska þjóð ef þau meina eitthvað með þessu. Við þurfum að passa upp á að þetta verði ekki enn eitt leikritið, enn ein brellupólitíkin, að „spinnarar“ Samfylkingarinnar sem hafa strokað hana út úr ríkisstjórn 2007–2009, eins og við sáum í pósti sem sendur er félagsmönnum Samfylkingarinnar, geri ekki úr þessu leikrit. Varðandi það hvort þingmenn og ráðherrar hafi haft niðrandi orð um 

Hv. þingmenn eru vinsamlegast beðnir um að hlýða bjöllunni.

Virðulegi forseti. Ég hygg að þau orð sem hv. þingmaður var að vitna til að ráðherrann hefði haft uppi sem hún kunni, held ég, ekki við að nefna - þar sem ég er frekar óheflaður ætla ég að nefna þau - eru orðin „gunga og drusla“ og „étt'ann sjálfur“ sem hæstv. ráðherra hefur látið falla hér, annaðhvort í ræðustól eða fyrir framan ræðustólinn. Reynum að koma vitinu fyrir þau, er það sem haft er eftir ráðherranum. Ég vona að ráðherra túlki þá þann árangur sem náðist hér,  Gott ef hv. þingmaður gæti rifjað upp Rauða þráðinn svokallaða í örstuttu máli í 

Virðulegur forseti. Þessi orð sem hv. þingmaður viðhafði hér eru sannarlega þau orð sem ég vildi ekki viðhafa. Þetta voru einmitt þau orð sem ég hafði í huga. Af því að þingmaðurinn bað um að Rauði þráðurinn yrði rifjaður upp geri ég það hér. Í gær var sendur út á póstlista Samfylkingarinnar pistill undir nafninu „Icesave eða ísöld“ þar sem ráðþrota og röklaus Samfylking reynir að þjappa liðinu sínu í takt og þá gerir hún það með því að grípa til ósanninda og sögufölsunar, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn framkölluðu hrun íslensks efnahagskerfis, rauð ljós blikkuðu á íslenska fjármálastarfsemi og að lokum var Ísland fryst. Búið er að eyða ómældum kröftum í að breyta þessu og er Icesave lykillinn að viðreisn.“ Ég spyr, eins og ég spurði hér í gær: Hvar var Samfylkingin á þessum tíma? Hver fór með bankamálin? Hver hafði yfirumsjón með Fjármálaeftirlitinu? Og hver var utanríkisráðherra á þessum tíma?  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður velti hér ágætlega fyrir sér og útlistaði undarlega afstöðu hæstv. fjármálaráðherra til málsins en einnig þann undarlega málflutning sem hann hefur viðhaft og verður sífellt óbilgjarnari, skulum við segja. Maður getur ekki annað en velt því fyrir sér hvað veldur. Ég tel reyndar að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni að þetta hafi ýmislegt með það að gera að ráðherrann sé ósáttur við að hafa þurft að gera einhverja málamiðlun, ósáttur við að þetta mál sem hér er til umræðu verði skoðað nánar því að eins og við vitum nú þegar þolir það enga skoðun. Maður getur samt ekki annað en velt því fyrir sér hvers vegna þessi hæstv. ráðherra og núverandi ríkisstjórn heldur áfram að tala af þessari hörku fyrir máli sem öllum má vera ljóst að er ekki aðeins illa unnið heldur stórhættulegt fyrir efnahagslega framtíð þjóðarinnar. Ég velti fyrir mér hvort það geti verið svo einföld skýring á því að þessir stjórnarliðar, sem við höfum nú séð aftur og aftur viðhafa heldur gömul vinnubrögð í pólitík sinni, hafi verið búnir að leggja sjálfa sig undir, sig og hugsanlega vini sína að einhverju leyti, með því að halda því fram að þetta væri hin rétta lausn. Þegar svo kemur betur og betur í ljós að svo er ekki bregðast þeir ekki við með því að reyna að laga niðurstöðuna eða koma til móts við þá sem benda á gallana heldur með því að grafa sig dýpra og dýpra í skotgröfina. Þetta sé sem sagt ekki flóknara en svo að viðkomandi ráðherrar hafi verið byrjaðir að tala fyrir þessari niðurstöðu og ekki getað bakkað af þvermóðskunni einni saman. Er þá raunin sú að Ísland verði skuldsett, líklega um fram það sem landið ræður við, alla vega svo mikið að það verður ekki samt eftir, út á þvermóðsku ráðherranna og gamaldagshugsunarhátt?

Frú forseti. Ég hef velt því mikið fyrir mér hvað vaki fyrir hæstv. ráðherrum, ég trúi ekki öðru en t.d. hæstv. fjármálaráðherra sem hefur setið hér - hann hefur verið mjög ötull við að sitja hér, hann hefur hlustað á röksemdir, hann hefur hlustað á gagnrýni, hann hefur hlustað á þetta og séð þetta frá því í júní. Ég skil ekki af hverju þetta fer ekki í gegn. Ég veit það bara að ef það er eitthvað sem stjórnmálamenn alls staðar í heiminum skilja, sama hvaðan þeir eru, er það sá vandi sem því fylgir að koma málum gegnum þingið og virðingin við þingið. Ég hefði haldið að hæstv. fjármálaráðherra hefði á einhverjum tímapunkti einfaldlega átt að fara til Breta og Hollendinga og segja: „Vitið þið hvað, eins og þið manna best skiljið getur maður ekki boðið þjóðþingi upp á hvað sem er. Ég mun ekki koma þessu máli óbreyttu í gegnum þingið, það er bara þannig. Ég þarf að standa með mínu fólki, ég þarf að standa með mínu þingi og ég vil fá skilning á því sjónarmiði.“ - Þetta hafði hann tækifæri til að gera eftir að fyrirvararnir voru samþykktir. Hv. þingmaður spyr: „Var hæstv. fjármálaráðherra búinn að leggja sjálfan sig undir?“ Það er náttúrlega sögusögnin sem maður heyrir. Maður heyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi einmitt sagt það við flokksmenn sína: „Ef þetta verður ekki samþykkt í þessari tilraun er ég hættur.“ Ef það er röksemd fyrir því að samþykkja þetta mál óbreytt finnst mér hún ekki duga. Ég get ekki tekið það að viðhalda fyrstu hreinu vinstri stjórninni sem nægilegri ástæðu fyrir að stofna íslensku þjóðinni í slíka áhættu eins og að samþykkja þessa samninga. 
             Ég segi: Mér er alveg sama þótt þessi vinstri stjórn 

Frú forseti. Ég mundi gjarnan vilja heyra hv. þingmann fjalla aðeins nánar um hinn svokallaða Rauða þráð sem hér hefur borið á góma. Ég hef stundum verið dálítið ósáttur við það hversu umburðarlyndur Sjálfstæðisflokkurinn er gagnvart fyrrum félögum sínum í ríkisstjórn, Samfylkingunni, og lætur ganga yfir sig, leyfi ég mér að segja. Ég skil ekki þessa fórnfýsi Sjálfstæðisflokksins og velti því fyrir mér hvenær hann ætli að fara að útlista hvernig þetta raunverulega gekk fyrir sig með Samfylkinguna sem gleymir jafnharðan aðgerðum sínum dag frá degi. Í þessu sambandi langar mig að rifja upp orð sem mikil vinstri kona sem ég þekki viðhafði um Samfylkinguna í samanburði við Sjálfstæðisflokkinn. Hún hefur í gegnum tíðina ekki verið aðdáandi Sjálfstæðisflokks, svo að ekki sé meira sagt, en sagði eftir umræður hér í þinginu og valdbeitingu Samfylkingarinnar að nú væri Sjálfstæðisflokkurinn orðinn 

Frú forseti. Hv. þingmaður talar um umburðarlyndi Sjálfstæðisflokksins. Það getur vel verið að við höfum verið of umburðarlynd en ég get fullvissað hv. þingmann um að sú sem hér stendur er ekki lengur á þeim buxunum að vera umburðarlynd. Ég held að ég hafi kannski sýnt það með æsingi mínum hér áðan. Ég spyr hv. þingmann, og bið hann að svara mér næst þegar hann hefur tækifæri til að halda ræðu, þar sem hann hefur ekki tækifæri aftur í andsvari, um það umburðarlyndi sem Samfylkingin fær í þessum þingsal. Við erum hér með fyrrverandi bankamálaráðherra sem var bankamálaráðherra á þessari vakt, sem var yfirmaður Fjármálaeftirlitsins, sem var í hringiðunni miðri og vissi nákvæmlega hvað hver sagði og hver gerði. Þessi hv. þingmaður, Björgvin G. Sigurðsson, hefur enn ekki tekið til máls um Icesave-málið. 

Virðulegi forseti. Við ræðum enn Icesave-málið og ekki að ástæðulausu, vinnubrögðin í efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd gera það að verkum að við þurfum að ræða þetta mjög ítarlega, enda var til þess vísað í þeirri umræðu sem átti sér stað þar að menn yrðu að taka umræðuna í þingsal. Áður en ég fer að ræða nokkra efnislega þætti þessa máls get ég ekki annað en staldrað við og komið hér aðeins inn á, eins og áður hefur verið gert, ummæli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússonar, sem eru algjörlega með eindæmum. Hann heldur því fram, í viðtali sem birt hefur verið í New York Times, að ríkisstjórnin muni að sjálfsögðu fá Icesave-samningana samþykkta, eða þetta frumvarp, algjörlega óbreytt. Hann hefur það lítið fylgst með umræðunni í þingsal að hann telur meira að segja að hægt verði að gera ráð fyrir að ríkisstjórnin nái að semja við stjórnarandstöðuna og Icesave-frumvarpið verði óbreytt. Þetta segir okkur allt um það, virðulegi forseti, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur ekki verið að fylgjast mikið með þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað. Til þess að árétta það hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra aldrei tekið til máls við þessa umræðu hér og aldrei flutt ræðu. Hann hefur einungis komið hér í örstutt andsvör en aldrei séð sig knúinn til þess að halda ræðu í þeim stól sem ég stend nú í. Það er algjörlega óskiljanlegt, vegna þess að þessir Icesave-samningar fjalla fyrst og fremst um efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar til framtíðar og það er margbúið að koma inn á það hér hversu gríðarlegar hættur fylgja þessu máli. En hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra telur sitt mikilvæga innlegg í málið vera það að senda skeyti að utan, þessi ópólitíski ráðherra, og er það mjög dapurlegur málflutningur. Í fréttum í gær var viðtal við mjög reyndan hagfræðing og viðurkenndan, sem heitir Ólafur Ísleifsson. Hann sagði að mjög mikilvægt væri að menn mundu ekki samþykkja Icesave-samningana strax og varaði við því. Hann benti á þá gríðarlegu óvissu sem fylgdi skuldsetningu þjóðarinnar og minnti á að ástandið væri mjög brothætt, menn skyldu fara sér varlega. Það er með ólíkindum að menn skuli ekki geta tekið undir það að nokkrir dagar eða vikur skipta ekki máli eða sá tími sem við þurfum að fá til þess að gera okkur grein fyrir því hvað þetta þýðir. Þetta segir manni einna helst að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, margir hverjir, vilja ekkert læra af bankahruninu síðasta haust. Það er bara sama hugsunin, þetta reddast og við skoðum þetta bara seinna. Það er alveg með ólíkindum að hlutirnir skuli enn vera með þeim hætti. Ég vil í framhaldi af þessum ummælum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra velta því upp, virðulegi forseti, hver raunveruleg afgreiðsla málsins hefur verið alveg frá upphafi, ekki bara núna heldur alveg frá upphafi. Það gerðist hér 5. júní, þegar samningarnir voru fyrst lagðir fram, að forustumenn Samfylkingarinnar komu fram og sögðu í fréttum að það væri alveg klárt að þessir samningar yrðu samþykktir af hálfu Samfylkingarinnar og ekkert stæði í vegi fyrir því. Þetta væri glæsileg niðurstaða, menn skyldu bara snúa sér að því að afgreiða þá þegjandi og hljóðalaust. Og ekki bara það heldur gekk svo mikið á á stjórnarheimilinu eftir frekju og ólæti hæstv. forsætisráðherra að hún afrekaði það að hrekja einn hæstv. ráðherra úr ríkisstjórninni, einmitt úr af þeim vinnubrögðum sem verið er að gagnrýna hér af hálfu stjórnarandstöðunnar. Af hverju segi ég þetta, frú forseti? Vegna þess að ég held, og það er það sem skilaboð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra senda hingað inn í þingið, að þingið sé bara afgreiðslustofnun. Það á ekkert að fjalla um þetta. Þetta skal samþykkt óbreytt, það sé með þeim hætti. Eftir að þetta kom inn í þingið í sumar tók þingið ráðin af framkvæmdarvaldinu og sá til þess að settir voru lagalegir fyrirvarar til þess að reyna að bjarga framtíð íslenskrar þjóðar og vinna að því að hún gæti endurreist sig út úr þessu efnahagsástandi. Það er mjög gott að rifja það aðeins upp, virðulegi forseti, hvað gerðist eftir að búið var að samþykkja hina efnahagslegu fyrirvara. Þá gerðist það að menn fóru að spyrja ríkisstjórnina og forustumenn hennar út í það hvort þessir efnahagslegu fyrirvarar væru ekki þess eðlis að skynsamlegra hefði verið að setja þá inn í upphafi. Forustumenn ríkisstjórnarinnar sögðu að efnahagslegu fyrirvararnir rúmuðust allir innan samninganna. Það þyrfti ekkert að hafa áhyggjur af því, þetta rúmaðist innan samninganna. Ekki nóg með það, heldur gerðist það líka í framhaldinu að margir hv. þingmenn, sem höfðu gefið þá yfirlýsingu strax í upphafi að þeir væru tilbúnir að samþykkja samningana, fóru að skrifa greinar í blöð og halda því fram eftir á að hyggja að þeir hefðu alla tíð viljað setja þessa efnahagslegu fyrirvara og það hefði verið mikil og rík krafa innan úr Samfylkingunni um það. En það heyrðist ekki fyrr en eftir á. Þegar búið var að samþykkja þessa efnahagslegu fyrirvara, á að fara að kynna þá fyrir Bretum og Hollendingum, eins og var krafa í fyrirvörunum, að bresk og hollensk stjórnvöld mundu staðfesta það að þau mundu gangast að þeim, var þannig staðið að því að það var alveg hreint með ólíkindum. Hæstv. forsætisráðherra skrifar bréf til forustumanna Hollands og Bretlands um það og er að kynna þeim fyrirvarana með þeim hætti, sem eru alveg óþolandi vinnubrögð. Afsakið, frú forseti. Ég var að koma að því hvernig gengið var frá málinu þegar búið var að samþykkja það á Alþingi og hvernig staðið var að því að kynna það og það var með ólíkindum. En, virðulegi forseti, ég verð því miður að hætta ræðu minni núna og biðja þig að setja mig aftur á mælendaskrá þar sem ég get hreinlega ekki hætt að hósta.

Hæstv. forseti. Ég heyri að menn eru farnir að missa röddina í umræðunni en við skulum reyna að halda áfram engu að síður. Það er rétt að á þessum tímapunkti umræðunnar um eitt mikilvægasta mál Íslandssögunnar að við stöldrum aðeins við og skoðum hvaða árangri umræðan hefur skilað og hvert við erum komin. Nú er það svo, frú forseti, að þegar málið kom fyrst inn í þingið var algerlega augljóst af hálfu ríkisstjórnarinnar að málið skyldi keyra óbreytt í gegnum þingið. Ekki skyldi breyta einum stafkrók í því frumvarpi sem hér liggur fyrir, hér skyldi ekki færa til eina einustu kommu. Sama hvaða rök yrðu færð fram í málinu, á þau skyldi ekki hlustað og það væri engin ástæða til að fara betur yfir þetta mál. Frú forseti. Þessu var stjórnarandstaðan að sjálfsögðu ekki sammála, enda búið að kollvarpa þeirri miklu vinnu sem þingmenn fóru í í sumar við að smíða fyrirvarana sem urðu til þess að einhvers konar sátt skapaðist um þetta ömurlega mál. Þeirri vinnu hrósuðu þingmenn allra flokka við þá atkvæðagreiðslu og þess vegna er mér fyrirmunað að skilja, frú forseti, hvers vegna ríkisstjórnin náði að halda svo óhönduglega á málum eftir þessa mikla tímamótavinnu Alþingis að fyrirvararnir hafa allir fengið að fjúka út um gluggann. Ég næ því ekki hvernig nokkur ríkisstjórn þar sem fulltrúar hennar stóðu hér í lok sumarþingsins og hrósuðu þingmönnum fyrir þetta framlag þeirra, náði að klúðra þessum málum algerlega þannig að nú stöndum við hér, þingmenn þjóðarinnar, og rökræðum við okkur sjálf í marga daga um málið þar sem við ætlum ekki að gefast upp. Við munum ekki gefast upp fyrir því að ríkisstjórnin nái að koma þessu máli óbreytt í gegnum þingið. Það væri óábyrgt af okkur, frú forseti, og það er ekki í samræmi við það hlutverk sem við höfum á þingi þjóðarinnar. Eitt aðalumræðuefnið í umræðunni núna hefur verið hvernig þetta mál snúi að stjórnarskránni. Komið hafa fram miklar efasemdir um það frá virtum lögspekingum að það mál sem hér er rætt standist ekki skoðun stjórnarskrár. Í Morgunblaðinu í dag, frú forseti, birtist grein eftir hæstaréttarlögmanninn Þorstein Einarsson þar sem fram kemur að að hans mati beri Alþingi skylda til að standa vörð um stjórnarskrá Íslands, og það höfum við í stjórnarandstöðunni verið að gera. Hér sé um að ræða skýrt brot á stjórnarskrá. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu skal Hæstiréttur Íslands því ekki eiga lokaorð um þann ágreining hvort okkur beri skylda til greiðslu þó að dómur gangi um það fyrir réttinum. Það vald er flutt til EFTA-dómstólsins eða eftir atvikum Evrópudómstólsins. Fyrrgreint ákvæði frumvarpsins er í andstöðu við 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, en samkvæmt greininni fara dómstólar landsins, héraðsdómstólar og Hæstiréttur Íslands, með dómsvaldið.“ Frú forseti. Enn eru að koma fram aðilar, enn koma fram hugrakkir aðilar sem verja tíma sínum í að skoða þetta atriði og á öll þessi rök blása ríkisstjórnarflokkarnir. Það er hreint með ólíkindum. Og ég minnist enn og aftur á það, frú forseti, að ég hélt ræðu um kl. 5.21 á fimmtudagsmorgun þar sem ég hafði haft áhyggjur af stjórnarskránni og þessum sjónarmiðum og fékk þá í andsvar við mig hæstv. fjármálaráðherra sem blés á rök mín og sagði: „Þetta var allt saman skoðað af hálfu ríkisstjórnarinnar áður en við skrifuðum undir. Það er óþarfi að eyða tíma í þetta mál.“ Ég spyr enn og aftur, frú forseti, hvers vegna hefur hæstv. fjármálaráðherra þá ekki einfaldlega lagt fram þau gögn og þær skoðanir sem hann hafði í höndum þegar hann undirritaði þennan samning? Og hvers vegna hefur hæstv. ráðherra ekki einfaldlega komið fram í rökræðunni og sannfært mig, sannfært þjóðina, sannfært þá lögmenn sem skrifa í blöð landsins, um að hann sé með rökin sín megin? Hvers vegna hafa hv. þingmenn stjórnarliðsins ekki séð sér fært að blanda sér í umræðuna? Við ræðum hér sjálfa stjórnarskrána og hugsanlegt brot gegn henni. Hvers vegna ekki, frú forseti? Ég hef staðið í þessum stól frammi fyrir hálftómum þingsal þar sem sæti stjórnarþingmanna eru auð, þeir þora hins vegar að sitja í hliðarsalnum og kalla fram í fyrir mér. Þeir hafa gert það næturlangt og það er hreint með ólíkindum. Fullyrt hefur verið úr hliðarsölum Alþingis, sem ég veit ekki hvort teljast fullgild frammíköll eða ekki eða einfaldlega bara hrein truflun á ræðu minni að þessi atriði hafi öll verið skoðuð og þetta liggi allt saman fyrir. Því er ég algerlega ósammála. Síðan er það svo, frú forseti, að hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa ekki komið hér upp og útskýrt og rökstutt fyrir mér hvers vegna þeir ætla að styðja þetta mál, en ég las það hins vegar í Morgunblaðinu í dag, á bls. 22, hver afstaða ýmissa þingmanna er sem ekki hafa tekið þátt í málinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Afstaða mín styrkst ef eitthvað er“, segir hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. „Verkefni sem við verðum að leysa“, segir hv. þm. Oddný Harðardóttir o.s.frv. Ég spyr, frú forseti: Hvers vegna er þetta fólk á þingi ef það getur ekki komið í ræðustólinn og rökstutt sitt mál? Hvers vegna talar fólk við fjölmiðla og birtir skoðanir sínar þar? Er það vegna þess að fólk þorir ekki að láta standa í þingtíðindum hvaða skoðun það hefur og hvernig það rökstyður mál sitt? Er það þess vegna, frú forseti? Það er von að maður spyrji. Frú forseti. Frá því að þetta mál kom inn í þingið hefur verið augljóst að ríkisstjórnin vildi ekki að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna kæmu og ræddu málið og ég held að ég sé búin að finna skýringuna á því, að ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið hafi samið þannig við Breta og Hollendinga að það kæmi ekki til greina að þingið breytti því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég leyfi mér að vísa í grein 2.1.3 í samningnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið mun: (a) strax og raunhæft reynist eftir dagsetningu þessa samnings leggja fyrir Alþingi frumvarp þar sem kveðið er á um að íslenska ríkið fái heimild, án skilyrða og fyrirvara, til að taka á sig ábyrgð samkvæmt breyttum lánssamningi …“ Frú forseti. Án skilyrða og fyrirvara. Hér er undirritað af hálfu framkvæmdarvaldsins að Alþingi muni ekki hafa skoðun á því frumvarpi sem kemur inn í þingið af hálfu ríkisstjórnarinnar og muni ekki fara í viðlíka vinnu og farið var í í sumar við að reyna að lagfæra verk ríkisstjórnarinnar. Framkvæmdarvaldið er búið að afsala þessum rétti fyrir hönd Alþingis, þingmenn stjórnarliðsins samþykkja það einfaldlega, taka ekki þátt í umræðunni og það eina sem þeir þora að gera er að tjá sig í Morgunblaðinu. Þetta er með hreinum ólíkindum og ég varð hálfsorgmædd, frú forseti, að horfa upp á alla þá vinnu sem fram fór í sumar, þá samstöðu sem ég taldi að væri að myndast um ný vinnubrögð, um það hvernig skyldi taka á málum í kjölfar þess mikla efnahagshruns sem hér hefur orðið. Ég taldi að það hefði orðið einhver ákveðin stefnubreyting hjá hv. þingmönnum en nú er það algerlega ljóst og grímulaust að ríkisstjórnin stjórnar Alþingi. Það er einfaldlega þannig að framkvæmdarvaldið stjórnar löggjafarvaldinu og hv. þingmenn stjórnarliðsins láta gott heita, samþykkja þau vinnubrögð og segja pass. Frú forseti. Ég er ekki þreytt. Ég er ekki orðin þreytt á þessu máli og ég mun aldrei gefast upp í þeirri baráttu að reyna að sannfæra stjórnarliða um að þeir hafi valdið í sínum höndum. Hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa valdið í sínum höndum. Við getum tekið þetta mál og breytt því, við höfum valdið til þess, við höfum getuna til þess, það sýndum við í sumar. Það er einfaldlega þannig, frú forseti, að við þingmenn eigum að taka okkur tak, setjast niður, fara yfir þetta frumvarp enn og aftur og skoða það út frá þeim rökum sem komið hafa fram, skoða þau gögn sem nú verður safnað í kjölfar þeirrar miklu vinnu sem stjórnarandstaðan hefur náð fram með samningum varðandi þetta mál. Við skulum ekki, frú forseti, láta framkvæmdarvaldið svínbeygja Alþingi í þessu máli. Það kemur einfaldlega ekki til greina. Okkar er ábyrgðin. Við komum til með að standa hér og svara komandi kynslóðum hvernig við tókum á þessu máli. Er ekki rétt, frú forseti, að við tökum okkur saman, þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu, leitum réttu leiðanna, reynum að bæta málið eins og hægt er þrátt fyrir að við séum vissulega í þröngri stöðu, eins og sumir þingmenn stjórnarliðsins segja, t.d. hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, eins og ég les í Morgunblaðinu? Er ekki rétt að við tökum einn snúning á þessu enn, frú forseti? 

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að ég er svo sannarlega ekki þreytt og er tilbúin til að berjast áfram. Mér finnst alveg ótrúlegt að horfa upp á vinnubrögðin hjá stjórnarliðum og ég er sannfærð um að fólk hefur hreinlega ekki kynnt sér málið, það getur ekki verið þar sem þetta fólk hefur ekki sést í umræðunni. Miðað við umfang málsins og afstöðu fólks getur hreinlega ekki verið að það sé búið að kynna sér málið til hlítar, meira að segja þeir sem hafa setið í fjárlaganefnd þegar þeir tala um þetta eins og hvert annað verkefni sem þurfi að ljúka, eins og eitthvert uppvask sem bíður í eldhúsinu heima. Þetta eru ansi mörg atriði, 16 liðir, á blaðinu sem var undirritað í gærkvöldi vegna kröfu stjórnarandstöðunnar um að farið verði í gegnum m.a. hvort frumvarpið samrýmist ákvæðum stjórnarskrárinnar, sem við höfum öll heitið að hlíta, hversu miklar fjárhagsskuldbindingar samningarnir feli í sér, hvaða efnahagslegar hættur fylgi því að hafa skilyrðislausa greiðsluskyldu á vöxtum, að könnuð verði áhrif breytinga sem gerðar voru á efnahagslegu fyrirvörunum, sem ég hef haft miklar áhyggjur af, og áhrif breyttra reglna á úthlutun úr þrotabúi Landsbankans og hver möguleg gengisáhætta sé. Það er líka talað um að við þurfum að skoða nýjar upplýsingar sem hafa verið að koma fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og margt margt fleira. Ég spyr: Er þetta ekki eitthvað sem hefði átt að vera búið að skoða hjá fjárlaganefnd áður en málið var rifið þaðan út af stjórnarliðum, þar sem þeir töldu að málið væri fullrætt og það væru ekki lengur neinar spurningar, þegar liggur núna fyrir undirritað skjal í 16 liðum að kröfu stjórnarandstöðunnar þar sem á að fara í gegnum mál sem eru ekki fullkönnuð og þessar upplýsingar liggja ekki fyrir, þar á meðal t.d. gengisáhættan?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurninguna. Jú, að sjálfsögðu hefði átt að vera búið að skoða þessa liði en ég tel að undir umræðunni hér hafi upplýst hvers vegna það var ekki búið. Hér sátu hv. þingmenn stjórnarliðsins í hliðarsal þegar ég var í ræðustól að kalla eftir þessum upplýsingum, og kölluðu fram í að þetta lægi allt saman fyrir og það væri búið að skoða þetta allt saman. Vissulega voru sum þessara atriða skoðuð í sumar en málið er gjörbreytt, það er búið að gjörbreyta málinu með þessum nýju samningum sem ríkisstjórnin undirritaði. Fallið hefur verið frá nánast öllum atriðum fyrirvaranna og bara vaxtaákvæðið eitt gjörbreytir því hvernig greiðslum okkar kemur til með að verða háttað, verði frumvarpið samþykkt. Jú, að sjálfsögðu hefði átt að vera búið að skoða þetta og meðan hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa verið að kvarta yfir því hvað við eyðum miklum tíma í þetta mál hefði t.d. verið hægt að nota þann tíma betur. Það hefði verið hægt að nota þann tíma í að skoða þessi atriði. Ég tel það alveg fullljóst, frú forseti. Varðandi samkomulagið sem undirritað var í gær eru það í rauninni ákveðin tímamót í þessu máli að loksins fellst ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir á Alþingi á það að rétt sé að kanna betur ýmis atriði og er það vel. Ég hrósa stjórnarliðum fyrir það að sjá loksins ljósið í því máli. Ég ætla rétt að vona, frú forseti, að þetta samkomulag haldi, að það verði í raun og veru farið yfir þessi atriði og þau skjöl og þau gögn sem koma út úr því verði skoðuð og að fólk hér sé ekki búið að múlbinda sig svo við málstað ríkisstjórnarinnar að það geti ekki tekið rökum, að það geti einfaldlega ekki breytt um afstöðu þegar það sér að sá málflutningur sem við höfum haldið fram er réttur og á við rök að styðjast.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hennar. Ég vil taka það fram að ég er ekki alveg sannfærð um að forustumenn stjórnarflokkanna hafi séð nokkurt ljós vegna þess að samkomulag sem var undirritað í gærkvöldi var að frumkvæði og vegna mikillar vinnu formanna stjórnarandstöðuflokkanna og forseta Alþingis. Ég vil að það liggi algjörlega fyrir að það samkomulag var undirritað við forseta Alþingis og ég tel að blekið hafi varla verið orðið þurrt þegar þeir sem eru í forustunni voru farnir að hafa einhverjar efasemdir um þetta. Þarna kemur fram að það var alls ekki búið að vinna þetta nógu vel og með hverjum deginum, við höfum séð þetta svo vel undanfarið, hafa komið fram nýjar upplýsingar um að staða Íslands er mun verri en menn voru tilbúnir til að trúa þegar við samþykktum þetta mál 28. ágúst. sl. Mig langar að vitna í grein eftir Kenneth Rogoff, sem er fyrrum aðalhagfræðingur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og Carmen Reinhart en þau eru kennarar og prófessorar við Harvard-háskóla. Þau hafa verið að rannsaka efnahagskreppur og í niðurstöðum þeirra kemur mjög skýrt fram hvað það skiptir miklu máli að fara varlega þegar verið er að taka bindandi ákvarðanir. Áhrif kreppu taka töluvert langan tíma að koma fram og ein af niðurstöðum þeirra er sú að skuldir ríkissjóðs aukist að meðaltali um 86%. Það má segja að við séum lifandi sönnun á því, fórum úr 20% og upp í u.þ.b. 120% samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum í dag. Þau segja að meðaltali yfir þrjú ár, þannig að töluvert á eftir að bætast við skuldir ríkissjóðs áður en yfir lýkur. Þau beina líka sjónum að húsnæðisverði, 

Forseti vill biðja þingmenn um að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Eygló Harðardóttur að vissulega á forseti Alþingis mikið hrós skilið fyrir það að ná að leysa þetta mál á þennan hátt. Það kemur fram í máli hv. þingmanns að hún hafi litla trú á því að einhver alvara sé að baki þessu af hálfu forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar. En ég hef þá trú að þeir þingmenn sem hér sitja í þingsölum hafi sjálfstæðar skoðanir og þeir ætli sér ekki að hlýða í blindni forustumönnum ríkisstjórnarinnar.  Enn og aftur skora ég á það hugrakka fólk sem þar sýndi að það er með bein í nefinu og þorði að láta rökin stjórna málinu en ekki beinar fyrirskipanir frá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar. Þess vegna stend ég hér og er ekki þreytt. Ég fagna því að hv. þm. Eygló Harðardóttir er heldur ekki þreytt vegna þess að við skulum ekki gefast upp í þessu máli. Það vaknar hjá manni smávon, frú forseti, þegar maður les Morgunblaðið og reynir að átta sig á skoðunum stjórnarþingmanna. „Ég fylgist bara með“, segir hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir. Hv. þingmenn og ráðherrar stjórnarliðsins eru þó að fylgjast með, les maður í Morgunblaðinu . Ég hef enn þá trú, frú forseti, að þingmenn komi til með að skoða þau gögn sem verða til í kjölfar þess samkomulags sem hér fæddist í gær, skoði þau gögn með opnum huga og láti ekki undan ofurþrýstingi ríkisstjórnarinnar og ráðherra hennar sem m.a. hafa spáð miklum frostavetri og þrátt fyrir ósvífinn fjölpóst á alla samfylkingarmenn með 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni grein í Morgunblaðinu í dag þar sem enn einn lögmaðurinn varar við því að um sé að ræða stjórnarskrárbrot í því lagafrumvarpi sem nú liggur fyrir. Það er mjög athyglisvert að hann skuli benda á þetta því að þetta er einn þátturinn enn sem hægt er að benda á þar sem a.m.k. ríkir vafi um stjórnarskrána sem við höfum öll unnið eið að. Í þeim 16 atriðum sem samþykkt voru í gær fyrir tilstilli hæstv. forseta - og ber að þakka henni það - að skoðuð yrðu ofan í kjölinn er m.a. það að lögfræðilegt álit verði veitt varðandi það hvort frumvarpið standist ákvæði stjórnarskrár. Það ætti að svara, a.m.k. að hluta til, þeim spurningum sem við þingmenn höfum haft uppi varðandi þennan hluta. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hún er löglærð ef ég veit rétt, hvort það sé hennar mat að þessi ákvæði sem hafa verið dregin í efa, m.a. af Þorsteini Einarssyni í dag, Sigurði Líndal, Stefáni Má Stefánssyni og Lárusi L. Blöndal, svo einhverjir séu nefndir, og einnig af Ragnari H. Hall - þetta er að verða býsna föngulegur hópur lögmanna. Telur hún samkvæmt sínu eigin áliti og eigin reynslu að það þurfi að skoða 

Frú forseti. Það er vissulega svo að margir löglærðir menn og miklir fræðimenn hafa tjáð sig í þessu máli og forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa verið ósparir á að vísa í rök þeirra sem hafa frekar hallast að málstað ríkisstjórnarflokkanna. En þegar vafi rís um það hvort Alþingi Íslendinga sé að samþykkja frumvarp og gera það að lögum sem brjóti gegn sjálfri stjórnarskránni getur maður einfaldlega ekki tekið léttvægt á slíkum málflutningi. Ég hallast að því, frú forseti, að það ákvæði sem hæstaréttarlögmaðurinn Þorsteinn Einarsson hefur ritað grein um í Morgunblaðið í dag sé brot á stjórnarskránni. Ég hallast að því að það sé réttur skilningur. Ég vísa, með leyfi forseta, í niðurlag greinarinnar. Þar segir: „Þar sem fyrrgreint ákvæði frumvarpsins brýtur augljóslega gegn stjórnarskránni er það í raun markleysa. Alþingi ber skylda til að standa vörð um stjórnarskrá Íslands og ber því að fella frumvarpið. Samþykkt frumvarpsins myndi verða Alþingi til ævarandi skammar og ljótur blettur í sögu eins elsta þings þjóðanna.“ „Til ævarandi skammar,“ fullyrðir hæstaréttarlögmaðurinn og undir því getum við einfaldlega ekki setið, frú forseti. Við verðum að kanna það ofan í kjölinn. Ég er þess fullviss að fjárlaganefnd mun standa fyrir slíkri vinnu og það verði kannað í þaula. Ég fullyrði að enginn hv. þingmaður hefur áhuga á því að brjóta stjórnarskrána. Við höfum öll undirritað drengskapareið að stjórnarskránni og okkur ber full og takmarkalaus skylda til þess að gæta þess í hvívetna að Alþingi Íslendinga virði stjórnarskrána. Hvernig væri annars fyrir okkur komið, frú forseti? Ég fullyrði að hv. þingmenn láta ekki blekkjast heldur koma til með að kanna þetta til þrautar.

Virðulegi forseti. Nú hafa Icesave-flokkarnir, Samfylking og Vinstri græn, reynt að keyra þetta mál áfram af mikilli hörku og augljóst að margir hv. þingmenn eru undir mikilli pressu að „gera enga vitleysu“ í þessu máli. Væntanlega er enn og aftur verið að hóta stjórnarslitum, að vinstri stjórnin fari frá og allt slíkt. Ég benti á það í gær að stjórnunarstíll forsætisráðherra Íslands er þá ekki ólíkur stjórnunarstíl forsætisráðherra Noregs miðað við þær fréttir sem bárust frá Noregi fyrir skömmu. Eitt af þessum 16 atriðum sem við lögðum áherslu á að yrði skoðað og verður skoðað er lögfræðiálit sérfræðinga í enskum lögum á texta samninganna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé þeirrar skoðunar að þetta sé gríðarlega mikilvægt í ljósi þess að um samninginn gilda ensk lög. Nú ítreka ég það sem ég hef áður sagt að ég er ekki sérfræðingur í enskum lögum eða lögum yfirleitt, en einhvern veginn finnst manni að mikilvægt sé að fá sérfræðitúlkun á því hvernig lagatextinn yrði væntanlega túlkaður og með hann farið fyrir breskum dómstólum, líkt og ég held að erlendu aðilarnir, Bretar og Hollendingar, hljóti að hafa gert varðandi íslensk lög vegna þess að þeir eru greinilega skelfingu lostnir að fara með málið fyrir íslenska dómstóla. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort hún telji það mikilvægan punkt að fá þetta álit út frá þeirri hugsun sem ég setti hér fram.

Frú forseti. Fyrir þeim sem sækja þurfa rétt sinn fyrir enskum dómstólum virðast þar miklar lagaflækjur viðhafðar og mjög flókin lögfræði ástunduð sem varla nokkur kemst yfir nema fuglinn fljúgandi og þá innlendir aðilar sem unnið hafa í lögfræðigeiranum í áratugi. Ég tel því gríðarlega mikilvægt að forseti Alþingis beitti sér fyrir því hér í gær að þetta atriði yrði kannað nánar. Ég tel það gríðarlega mikinn ávinning og mikinn áfanga og ég tel augljóst að það sem kemur út úr þeirri athugun verður ekki eitthvert plagg sem þingmenn geta stungið ofan í skúffu og ætla sér ekki að skoða. Ég er þess fullviss að þetta mál og þessi áfangi í þeirri vinnu sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að reyna að koma í gegn komi til með að skipta sköpum, ekki bara gagnvart því hvernig þetta frumvarp fer í gegnum þingið heldur líka fyrir framtíðina og hvernig við ætlum að rökstyðja það hvernig við tökum ákvörðun í þessu máli. Ég tel að það sé grundvallaratriði að þetta liggi fyrir þegar við sem nú sitjum á þingi þjóðarinnar komum til með að þurfa að útskýra fyrir komandi kynslóðum hvers vegna við tökum þá afstöðu sem liggja mun fyrir þegar þessu máli lýkur. Hv. þingmaður minntist líka á það hvort stjórnarslit lægju í loftinu. Alls ekki, frú forseti. Þetta er erfitt mál, við áttum okkur öll á því. Við sem hér stöndum berum öll ábyrgð á því að koma þjóðinni upp úr þeirri efnahagslægð sem hér er. Það eru einfaldlega rangfærslur af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að halda því fram að þetta sé atlaga að því að ríkisstjórnin starfi áfram í landinu. Ef þessi ríkisstjórn vill starfa áfram þá gerir hún það einfaldlega, það hlýtur að vera eitthvert samkomulag 

Forseti vill enn ítreka að menn virði tímamörk.

Hæstv. forseti. Sá söngur hefur töluvert verið hafður uppi af hálfu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna að í þessari umræðu og meðan á meðferð þessa máls hefur staðið í þinginu hafi ekkert nýtt komið fram. Áhugasamir þurfa ekki að fletta lengi í þingræðum frá þessu tímabili til að sjá að svo er ekki. Fjölmörg ný sjónarmið hafa komið fram, ítarlegur rökstuðningur fyrir veigamiklum athugasemdum við frumvarpið eins og það liggur fyrir auk þess sem komið hafa fram nýjar upplýsingar eins og rakið hefur verið, bæði hvað varðar efnahagslega þætti og eins lagalega. Samt er sagt að ekkert nýtt hafi komið fram. Helsta innlegg stjórnarliða til þessarar umræðu síðustu daga hefur verið tvennt, annars vegar: Hér hefur ekkert nýtt komið fram. Jafnvel hv. þingmenn sem ekki hafa sést í þingsal dögum saman koma í ræðustól og segja: Hér hefur ekkert nýtt komið fram. Og hins vegar er sagt að stjórnarandstaðan sé í málþófi. Sumir fjölmiðlar virðast dansa með, dansa eftir þessum pípum ríkisstjórnarflokkanna með því að leggja aðaláherslu á að telja mínútur og ferðir í ræðustól í stað þess að reyna að gera tilraun til að átta sig á um hvað deilan snýst. Um hvað snýst deilan? Hún snýst auðvitað í grundvallaratriðum um það hvort Alþingi Íslendinga ætlar að breyta lögum sem Alþingi setti í lok sumars um að ríkisábyrgð vegna skuldbindinga Tryggingarsjóðs innstæðueigenda væri bundin ákveðnum, öflugum og sterkum fyrirvörum. Við minnumst þess í umræðunni að hv. þingmenn, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, lögðu á sig margar ferðir upp í ræðustól í lok sumars til að bera lof á þessa fyrirvara, lýsa mikilvægi þeirra og lýsa því að fyrirvararnir væru forsenda þess að þeir gætu stutt frumvarpið sem þá lá fyrir. Þær raddir heyrðust ekki síst frá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem komu bæði í ræðustól Alþingis og fjölmiðla og lýstu því yfir að fyrirvararnir væru algjör forsenda þess að þeir gætu stutt það frumvarp sem fyrir lægi og stutt ríkisábyrgð vegna Icesave. Eins og hv. þingmenn þekkja kom svo inn nýtt frumvarp á haustdögum og á það hefur verið bent af mörgum aðilum innan þings og utan, bæði hv. þingmönnum, fræðimönnum og öðrum, að fyrirvararnir sem voru samþykktir í lok sumars og voru öflugir og sterkir - og algjör forsenda þess að hægt væri að samþykkja ríkisábyrgðina - hafa verið þynntir út, sumir felldir út alfarið, aðrir settir í búning sem gerir það að verkum að þeir hafa ekkert hald þegar mest á reynir. Þessar röksemdir hafa ítrekað komið fram en af hálfu ríkisstjórnarflokkanna hefur þessum röksemdum ekki verið svarað og að því leyti er það rétt hjá hv. þingmönnum stjórnarflokkanna að ekkert nýtt hefur komið fram, ekkert nýtt hefur komið fram af þeirra hálfu, ekki neitt, ekki neitt nýtt hefur komið fram af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar eða ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli,  Fyrst vil ég auðvitað nefna að í ágætri fréttatilkynningu formanna stjórnarandstöðuflokkanna í gær voru dregin saman ein 16 atriði sem nauðsynlegt er að skoða betur. Það eru auðvitað veigamestu atriðin af þeim sem hér eru til umræðu. Ég ætla að nefna nokkur atriði um málflutning sem ekki hefur verið svarað. Ég hef ekki tíma til að fara efnislega í einstaka þætti. Ég ætla bara að nefna þetta þannig að hv. þingmenn geti farið í plögg sín, kynnt sér gögnin og reynt að átta sig á því hvort búið er að svara þessu. Til að taka þetta í tímaröð nefni ég að 31. október, fyrir meira en mánuði, birtu lögfræðingarnir Stefán Már Stefánsson og Lárus Blöndal ítarlega og vel rökstudda grein í Morgunblaðinu þar sem þeir sýndu fram á að fyrirvararnir frá því í sumar væru komnir í rúst í nýja frumvarpinu og að ekkert hald væri í veigamestu fyrirvörunum. Þessa grein birtu lögfræðingarnir 31. október. Ég hef hvergi séð svör, hvorki opinberlega né innan þings, við ítarlegum og tölusettum athugasemdum þessara tveggja lögfræðinga. Hafi einhverjir aðrir þingmenn séð þessi svör bið ég þá að gefa sig fram. Þann 2. nóvember kom ítarleg og vel rökstudd samantekt frá Indefence-hópnum sem hafði farið lið fyrir lið yfir efni nýja frumvarpsins og borið það saman við frumvarpið sem var samþykkt í sumar. Hópurinn fór yfir það lið fyrir lið og birti rökstuðning í hverju tilviki fyrir sig. Það var 2. nóvember, fyrir meira en mánuði. Ég hef hvergi séð tilraun, hvorki opinberlega né í sölum Alþingis, til að svara þessum athugasemdum. Ég nefni það að málið fór til meðferðar í efnahags- og skattanefnd. 16. nóvember sendu ýmsir minni hlutar í nefndinni frá sér álit undir mikilli tímapressu, það er rétt að hafa í huga. Það komu athugasemdir í öllum þessum álitum nema einu, áliti þingmanna Samfylkingarinnar. Ítarleg og góð rök komu fram í áliti fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Lilju Mósesdóttur og Ögmundar Jónassonar. Þeim hefur ekki verið svarað opinberlega og ekki verið svarað í þingsölum. Það kom greinargott álit frá hv. þm. Þór Saari. Honum hefur ekki verið svarað efnislega. Það kom greinargott álit frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í nefndinni. Engu atriði sem þar er nefnt hefur verið svarað. Þetta er 16. nóvember, það eru liðnar þrjár vikur. Enginn hefur svarað efnislega þeim athugasemdum sem komu fram í þessum nefndarálitum. Fjárlaganefnd tók við álitunum og birti þau sem fylgiskjöl með áliti meiri hlutans en enginn hefur svarað, og ekki fjárlaganefnd, efnislega þeim athugasemdum sem þessir fulltrúar í efnahags- og skattanefnd skiluðu. Þann 17. nóvember voru birt álit minni hluta í fjárlaganefnd frá hv. þm. Þór Saari, frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og frá þremur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þetta eru ítarleg álit, vel rökstudd, vel fram sett - engin svör, engin svör úr röðum ríkisstjórnarinnar á þeim þrem vikum sem liðnar eru frá því að þessi álit komu fram. Engin tilraun er gerð til að svara því efnislega sem þar er sett fram. Við getum nefnt atriði sem hafa komið fram í fjölmiðlum. Ég nefni grein Sigurðar Líndals frá 19. nóvember. Ég hef ekki séð í fjölmiðlum svör við þeirri grein. Ég hef ekki heyrt í ræðum þingmanna á hinu háa Alþingi svör við þeim athugasemdum sem hann setur fram. Ég hef heyrt að menn telji sig ekki þurfa að hafa áhyggjur af þeim þáttum sem Sigurður Líndal hefur áhyggjur af en ég hef engan rökstuðning heyrt, ekki orð sem hægt er að líta á sem rökstuðning í því máli. Ég nefni nýlega grein Ragnars H. Halls hæstaréttarlögmanns frá 30. nóvember. Engin svör, að sjálfsögðu ekki, hvorki í fjölmiðlum né í þinginu. 2. desember kom vel rökstudd og greinargóð blaðagrein frá Sigurði Líndal, Lárusi Blöndal og Stefáni Má Stefánssyni. Enginn hefur svarað henni, hvorki opinberlega né innan veggja þingsins. Ég get nefnt af handahófi fleira sem hefur komið fram í fjölmiðlum, t.d. góða greiningu stofnunar úti í bæ, IFS Greiningar, frá 20. nóvember. Ég hef engin svör heyrt. Ég hef reyndar heyrt athugasemd hafða eftir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að þetta standist ekki, en ég hef líka séð svör IFS Greiningar 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fínu yfirferð. Þingmanninum gafst ekki tími til að fara yfir allar staðreyndir málsins eðli málsins samkvæmt, enda ekki nema 10 mínútur til umráða. Það sem hv. þingmaður benti á er alveg hárrétt, dag eftir dag hefur með skýrum og skilmerkilegum hætti verið reynt að benda ríkisstjórninni á galla þessa máls og því hefur ekki verið svarað. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort það kunni að vera af þeirri einföldu ástæðu að innst inni viti þingmenn stjórnarinnar að þeir séu að gera rangt, þeir viti að þeir séu ekki með rökin til að verja ákvörðun sína. Þá kemur upp næsta spurning: Eru menn eitthvað betur settir þegar horft er til framtíðar með það að bera því við að þeir hafi ekki þekkt málið eða ekki kynnt sér það þegar staðreyndir þess liggja á endanum fyrir? Eins og hv. þingmaður fór rækilega yfir er búið að benda á svo fjölmörg atriði sem hvert og eitt ætti að nægja mönnum, ekki aðeins til að hugsa sinn gang heldur vera handvissir um að eina vitið sé að ýta á nei-takkann í þessum fráleita málatilbúnaði. Þetta kemur enn, síðast í dag birtist í Morgunblaðinu grein eftir hæstaréttarlögmanninn Þorstein Einarsson undir yfirskriftinni „Skýrt brot á stjórnarskrá“ þar sem hann fullyrðir að Alþingi megi ekki samþykkja þetta frumvarp. Ef við hugsum nokkur ár fram í tímann og veltum því upp að þegar allt sem reynt hefur verið að vara við núna er komið fram, ef svo illa fer að þetta frumvarp verði samþykkt, má spyrja: Er það einhver afsökun að mati hv. þingmanns fyrir hæstv. ráðherra og hv. þingmenn stjórnarflokkanna að þeir hafi ekki þekkt málið?

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu getur það aldrei verið afsökun fyrir hv. þingmenn eða hæstv. ráðherra þegar þeir taka ákvarðanir eða greiða atkvæði um frumvörp að þeir þekki ekki málið. Það getur verið raunveruleg ástæða, þ.e. málum getur verið svo háttað að einhverjar upplýsingar hafi ekki komið fram eða menn hafi ekki haft tök á að kynna sér efnisatriði málsins, en þegar athugsemdirnar hafa verið gerðar, þegar athugasemdirnar hafa komið fram í þinginu, þegar athugasemdirnar hafa komið fram í skriflegum gögnum sem lögð hafa verið fyrir þingið og þegar athugasemdirnar hafa hvað eftir annað komið fram í fjölmiðlum hafa menn auðvitað ekki afsökun. Allir eru mannlegir og menn geta auðvitað misskilið hluti og menn geta dregið rangar ályktanir af því sem þeir sjá. Það er mannlegt. Á hinn bóginn er ekki nein afsökun fólgin í því að loka augum og eyrum fyrir því sem hér hefur hljómað í sölum þingsins eða hefur verið á síðum dagblaðanna eða í öðrum fjölmiðlum. Ef hv. þingmenn eða hæstv. ráðherrar ætla í framtíðinni að nota það sem einhverja afsökun að þeir hafi ekki vitað af vafamálunum, af áhættuatriðunum, af ógnunum sem í þessu felast sinna þeir ekki starfi sínu vegna þess að auðvitað hafa athugasemdirnar komið fram hvað eftir annað, innan þings og utan. Allir hafa átt kost á að fara yfir þau rök sem hafa komið fram og hafa haft næg tækifæri til að koma á framfæri gagnrökum sínum. Það er hins vegar á ábyrgð þessara hv. þingmanna og ráðherra sjálfra ef þeir kjósa að loka augum 

Frú forseti. Já, við höfum reyndar orðið vör við það, þingmenn sem höfum staðið hér og rætt þetta mál, að þeir örfáu stjórnarliðar sem hafa hætt sér í ræðustól og þá ekki til að standa fyrir máli sínu í ræðu heldur í stuttum andsvörum hafa sýnt fram á að þeir hafa ekki fylgst með þróun málsins síðustu vikurnar eða mánuðina. Hjá þeim birtast gamlar fullyrðingar sem fyrir löngu er búið að hrekja en menn virðast einfaldlega ekki hafa áttað sig á því. Þetta þykir mér benda til þess að þessir sömu þingmenn séu að reyna að komast í gegnum þetta mál með því sem stundum er kallað strútsaðferðin, að stinga höfðinu í sandinn. Ábyrgðin er engu að síður mikil þegar fram líða stundir og afleiðingarnar koma í ljós. Það eru ekki bara efnahagslegar afleiðingar, heldur að sjálfsögðu líka lagalegar. Allt hangir þetta saman og mun hafa veruleg áhrif á íslenskt samfélag vegna þess að þegar teknar verða 100 millj. kr. í erlendri mynt af íslensku samfélagi á hverjum einasta degi ár eftir ár mun það hafa áhrif á líf hvers einasta Íslendings. Þess vegna langar mig að heyra álit hv. þingmanns á því hvað honum finnst um það þegar stjórnarliðar og talsmenn ríkisstjórnarinnar leyfa sér í rauninni að brengla umræðuna, viljandi vil ég meina, og augljóslega í sumum tilvikum eins og í því sem kallað er Rauði þráðurinn hjá Samfylkingunni og hefur verið rætt, þ.e. boð sem gengu út til samfylkingarmanna með hreinum ósannindum, því miður, sem stóð til að nota í áróðursskyni og afvegaleiða umræðuna um þetta mikilvæga mál. Eitt er ábyrgð þeirra sem hlusta ekki, en hvað með ábyrgð þeirra sem 

Hæstv. forseti. Ábyrgð þeirra sem reyna viljandi að afvegaleiða umræðuna er auðvitað þung. Ég ætla ekki að kafa djúpt í sálarlíf hv. þingmanna stjórnarflokkanna. Ég hef ekki neinar forsendur til þess. En ég veit það bara með sjálfan mig að ef ég væri í sporum hv. þingmanna stjórnarflokkanna sem virðast ætla að greiða þessu frumvarpi atkvæði sitt væri ég virkilega órólegur vegna þess að ég geri ráð fyrir því að í hópi þingmanna stjórnarflokkanna séu fjölmargir sem fylgst hafa með gangi þessa máls og heyrt þær athugasemdir og röksemdir sem komið hafa fram. Ég þykist vita að í hópi hv. þingmanna stjórnarflokkanna sé margt samviskusamt fólk sem vill reyna að vinna vinnuna sína af sanngirni en í þessu máli virðist vera búið að kúga það til hlýðni. Þannig blasir það við mér sem þingmanni á hinu háa Alþingi, að búið sé að kúga þetta fólk til að styðja málið með einhverjum hótunum, hótunum um stjórnarslit, hótunum um ísaldir, frostavetur og ég veit ekki hvað og hvað. Það virðist vera búið að kúga þetta fólk til stuðnings við málið og þagga niður í því vegna þess að ég hef á tilfinningunni að það sé mikil pressa á þessa einstaklinga sem innst inni vilja örugglega vinna vinnuna sína af einlægni og samviskusemi. Það er ábyggilega búið að pressa á þá að tjá sig ekki í þessu máli vegna þess að forusta ríkisstjórnarinnar hefur áhyggjur af því að þá gæti eitthvað komið upp sem raskar því ógnarjafnvægi 

Virðulegi forseti. Það voru ágætar vangaveltur sem komu fram í ræðu hv. þingmanns varðandi Icesave-flokkana sem nú eru í ríkisstjórn, flokkana sem virðast ætla að bera þetta mál í gegnum þingið. Hv. þingmaður velti fyrir sér hvaða rök væru þar á bak við vegna þess að hér er, eins og hv. þingmaður benti á, búið að draga fram í sviðsljósið álit, skýrslur, varúðarorð, greinar og ýmislegt annað sem virðist ekki ná í gegn til þeirra sem stjórna málinu og halda á því. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann geti með einhverjum hætti komist til botns í því með mér hvers vegna það koma engin rök, hvers vegna þingmenn Icesave-flokkanna sem eru við stjórnvölinn og halda á þessu máli áfram inni í þinginu, koma ekki í ræðustól hver á fætur öðrum og rökstyðja hvers vegna þetta mál á að fara í gegnum þingið eins og það lítur út í dag. Stjórnarþingmenn hafa frá því fyrst í sumar látið orð falla um að samningurinn væri mjög góður sem þá kom, og eins að það sem samþykkt var í lok ágúst hafi verið gríðarlega gott, að þar höfum við náð miklum árangri. Nú erum við með þriðju útgáfuna í þinginu sem er allt öðruvísi. Hvers vegna koma þessir ágætu þingmenn ekki hingað og rökstyðja mál sitt?

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað ákveðin ráðgáta sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vísar í. Ég velti því fyrir mér hvernig þetta mundi vera við réttarhald í réttarsal. Annar aðilinn mætir með málflytjanda sinn sem fer yfir röksemdir og sjónarmið og reifar álitaefnin, fer ofan í þau og færir rök fyrir máli sínu. Hinn aðilinn hinum megin mætir annaðhvort ekki í réttarhaldið eða kemur og segir: Þú ert bara að reyna að tefja fyrir. Hvernig ætti dómari að meta slíkan málflutning? Ég efast um að sá aðili sem annaðhvort léti það ógert að mæta í réttarsalinn til að standa fyrir máli sínu, mætti ekki eða kæmi þangað og þegði, að hann hefði mikil tækifæri til að hafa áhrif á dómarann. Ég held að það yrði álitinn frekar slappur málflutningur, slöpp hagsmunagæsla eða röksemdafærsla. Þögnin svarar ekki rökstuddum athugasemdum þannig að þeir sem kjósa að láta þessar umræður í þinginu ganga yfir og gera ekki tilraun til að standa fyrir máli sínu, til að rökstyðja afstöðu sína, dæma sig úr leik og skila bara auðu í umræðunum. Ég spyr á móti: Hvernig er með kjósendur þessara ágætu flokka, Samfylkingar og Vinstri grænna, finnst þeim boðlegt að kjörnir fulltrúar þeirra á Alþingi reyni að þegja sig í gegnum þetta mál?

Virðulegi forseti. Meiri hluti kjósenda kaus þessa svokölluðu Icesave-flokka og það var ágætt þegar hv. þingmaður velti þessu fyrir sér: Hvað ætli kjósendur þeirra hugsi í dag? Ég get ekki ímyndað mér það. Ég alla vega fæ mjög sterk og ákveðin viðbrögð frá kjósendum úr mínu kjördæmi um hvernig haldið er á þessu máli og það er mikið kallað eftir því að við þingmenn sem ræðum þetta mál komum fram með álitaefni sem við fáum þó engin svör við. Því er mjög haldið að okkur að við höldum okkar striki við að draga fram það sem máli skiptir í þessari umræðu og í þessu gríðarstóra máli. Því er það mikill áfangi að nú skuli vera orðið ljóst að þau 16 atriði sem við höfum lagt hvað mesta áherslu á - það eru eflaust fleiri atriði sem við höfum tínt til - verði tekin til rækilegrar endurskoðunar. Mig langar því í framhaldi af því að spyrja hv. þingmann - þetta er undarleg spurning í ljósi sögunnar: Er einhver von til þess að hv. stjórnarliðar og stjórnarþingmenn komi yfirleitt inn í þessa umræðu með nokkrum hætti? Er það ekki eðlileg krafa bæði okkar sem köllum eftir upplýsingum og væntanlega kjósenda þessara ágætu hv. þingmanna að þeir komi og skýri mál sitt?

Hæstv. forseti. Ég held að allir sem tekið hafa til máls í þessari umræðu, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, hafi áréttað mikilvægi þessa máls, stærð þess og umfang. Þetta eru gríðarlegar skuldbindingar sem verið er að leggja á íslensku þjóðina. Það er verið að taka gríðarlega áhættu út frá mörgum þáttum bæði varðandi efnahagslega þætti og efnahagslega framtíð þjóðarinnar. Það er verið að leggja á okkur byrðar, við getum nefnt dæmi: Hv. þingmaður Þór Saari hefur nefnt að hér þurfi 79 þúsund skattgreiðendur bara til að standa undir vaxtagreiðslunum. Við getum snúið því við og sagt að vaxtagreiðslurnar á ári séu sem svarar öllum útgjöldum til Landspítalans – háskólasjúkrahúss, bara svo dæmi sé tekið, ekki höfuðstóllinn bara vextirnir, þannig að þar eru gríðarlegir hagsmunir. Að sjálfsögðu afgreiða menn þau ekki með þögninni þegar stórmál eru til meðferðar á Alþingi. Menn afgreiða þau ekki án þess að koma og færa rök fyrir máli sínu. Menn afgreiða þau ekki án þess að koma hingað og velta upp öðrum möguleikum, að sjálfsögðu ekki. Þegar stórmál eru til umræðu eru þau að sjálfsögðu rædd og þegar þau eru síðan skoðuð í baksýnisspeglinum, hvort sem það er við næstu kosningar, við kosningar einhvern tíma í framtíðinni eða þegar sagnfræðingar fara að velta fyrir sér af hverju við borgum alla þessa peninga til Bretlands og Hollands, munu menn auðvitað spyrja: Á hvaða forsendum voru þessar ákvarðanir teknar? Menn munu hafa nægan aðgang að röksemdum okkar sem stöndum gegn þessu. Það verður enginn skortur á því. En fyrir sagnfræðinga eða stjórnmálafræðinga framtíðarinnar sem skoða þetta, munu þeir reka sig á risastórt gat í röksemdafærslunni. Það verður gríðarlegt gat í heimildunum þar sem kemur að afstöðu stjórnarflokkanna. Ég velti fyrir mér: Hvað ætla þingmenn þessara flokka að segja við kjósendur sína þegar þeir óska eftir endurkjöri?

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir eftirfarandi þremur frumvörpum: Frumvarpi til laga um ráðstafanir í skattamálum, frumvarpi til laga um tekjuöflun ríkisins og frumvarpi til laga um umhverfis- og auðlindagjald. Í þeirri áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum sem lögð var fram á Alþingi í lok júní sl. var fjallað um stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og þá þætti í endurreisn íslensks efnahagslífs eftir þau áföll sem hrun bankanna o.fl. hafði leitt yfir sem þar komu við sögu. Í þessari áætlun er almenn stefna fyrir tekjuöflun ríkisins mótuð og segir þar m.a.: „Traustir tekjustofnar eru forsenda öflugs velferðarkerfis og samfélagslegs jöfnuðar og styrking þeirra er nauðsynleg til að ná markmiðum þessarar áætlunar. Þær breytingar sem gera þarf til að auka tekjur ríkissjóðs þurfa að verulegu leyti að vera varanlegar. Breytingar sem gerðar hafa verið á skattkerfinu á löngu tímabili stöðugs hagvaxtar hafa gert það að verkum að núverandi gerð skattkerfisins er ekki þess umkomin að afla tekna fyrir það stig almannaþjónustu sem byggt hefur verið upp á síðustu árum og jafnvel ekki þótt hún verði skert merkjanlega. Auk þess er ástæða til að leiðrétta þá sýn á markmið skattkerfisins sem miðað var við á undanförnum árum og stefna að meiri félagslegum jöfnuði.“ Í skýrslunni eru einnig dregin upp nokkur þeirra skilyrða sem skattkerfið þarf að uppfylla og þeirra markmiða sem stefnt skal að með því, svo sem: Jafnræði í skattlagningu. Sanngjarni dreifingu skattbyrði. Jöfnun á tekjudreifingu í þjóðfélaginu. Stuðningi við félagsleg markmið og félagslegt öryggi. Að auka hlutdeild þjóðarinnar í arði af auðlindum hennar. Að leiðrétta markaðsbresti, m.a. með notkun umhverfisskatta. Í þeim frumvörpum sem ég mæli nú fyrir er unnið samkvæmt þessari stefnu. Um leið og verið er að mæta þörf ríkissjóðs fyrir auknar tekjur til að halda uppi velferðarkerfi á Íslandi er nú í fyrsta skipti í langan tíma fylgt skattstefnu sem sæmir velferðarríki og markviss áhersla lögð á grundvallarsjónarmið í umhverfis- og auðlindamálum. Þörf ríkisins fyrir nýja tekjuöflun á næstu árum er mjög mikil. Stafar það af því að tekjur ríkissjóðs hafa dregist mjög saman í niðursveiflunni m.a. vegna þess að skattkerfið hafði verið lagað að því uppblásna hagkerfi sem var við lýði á síðustu árum og kemur það okkur í koll nú þegar blaðran er sprungin. Halli á ríkissjóði á yfirstandandi ári stefndi samkvæmt áætlunum í um 180 milljarða kr. þó að nú stefni sem betur fer í að hann verði nokkru minni bæði vegna aðgerða ríkisstjórnar og Alþingis á miðju ári auk þess sem horfur hafa heldur batnað á síðari helmingi ársins. Engu að síður mun þessi halli ásamt öðrum skuldum sem bætast á ríkissjóð og bættust á ríkissjóð á síðasta ári leiða til mikillar vaxtabyrði sem mun fara vaxandi á næstu árum ef ekki verður að gert. Ríkisstjórnin hefur gripið til umfangsmikils niðurskurðar á öllum sviðum ríkisútgjalda sem þrátt fyrir það átak eru hærri en áður var vegna þeirra krepputengdu útgjalda sem óhjákvæmilegt er að mæta. Aukin tekjuöflun er óhjákvæmileg til að koma á jafnvægi í ríkisfjármálum. Nokkuð hefur verið um það rætt að fara megi aðrar leiðir en leið niðurskurðar útgjalda eða aukinnar tekjuöflunar til þess að draga úr fjárlagahallanum, leiðir sem ekki komi niður á fjölskyldum og fyrirtækjum í landinu. Slíkar staðhæfingar eru vafasamar. Með ákvörðun ríkisútgjalda hefur Alþingi ákveðið umfang samneyslu og tilfærslna og ráðstafað þannig þeim hluta af landsframleiðslunni. Með þeirri ákvörðun er líka ákveðið hvað er til ráðstöfunar í annað, þ.e. til einkaneyslu og fjárfestingar. Meginhlutverk fjáröflunar ríkissjóðs er að sjá til þess að í höndum hvors aðila um sig, hins opinbera og einkaaðila, séu ráðstöfunartekjur sem samsvara hlutdeild hvors aðila í landsframleiðslunni eins og hún birtist í fjárlögum. Þegar til lengri tíma er litið verður þetta einungis gert með skattheimtu í einu eða öðru formi þótt til skemmri tíma sé unnt að ná þessu marki með lántöku ríkisins hjá einkaaðilum. Kenningar um að unnt sé að fjármagna útgjöld ríkissjóðs til langs tíma án þess að það skerði ráðstöfunarfé einkaaðila fá ekki staðist. Skattlagning eigna eða tekna lífeyrissjóðanna hefur verið rædd í þessu sambandi. Eignir og tekjur lífeyrissjóðanna eru sá hluti landsframleiðslunnar sem lagður hefur verið til hliðar sem sparnaður og er ætlaður til neyslu síðar. Með því að taka hluta hans til að fjármagna útgjöld ríkissjóðs nú er dregið úr sparnaði og þar með úr neyslu í framtíðinni. Þessi sparnaður er að jafnaði ekki geymdur óvirkur heldur er honum ráðstafað til fjárfestinga hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Sé sparnaðurinn skertur dregst ráðstöfunarfé þessara aðila saman. Efnahagsleg áhrif af þessu eru því hin sömu og af lántöku ríkisins hjá einkaaðilum. Skattlagning eigna eða tekna lífeyrissjóðanna hefur öll einkenni og áhrif lántöku og hana ætti að meta með tilliti til þess hvort lántaka til að fjármagna útgjöld ríkissjóðs sé æskileg og ef svo er í hvaða formi slík lántaka eigi að vera. Því er oft haldið fram að fjármögnun ríkisútgjalda með skatttekjum hafi neikvæð áhrif á efnahags- og atvinnulíf, valdi samdrætti í eftirspurn o.s.frv. Slíkar alhæfingar eru vafasamar. Ríkisútgjöld sem fjármögnuð eru með sköttum hafa örvandi áhrif á hagkerfið, einkum þegar það einkennist af skorti á eftirspurn. Í stað þeirrar einkaneyslu sem dregst saman kemur eftirspurn frá ríkinu þegar fénu er ráðstafað. Þar sem skattlagningin mun að hluta til draga úr sparnaði er líklegt að til skamms tíma verði þensla vegna útgjalda hins opinbera meiri en samdráttur einkaneyslunnar. Áhrif af þessu koma fram í þjóðhagslíkönum sem notuð eru hér á landi og benda til þess að sambærileg hækkun skatta og lækkun útgjalda hafi mismunandi áhrif á tekjuafkomu ríkissjóðs og hagvöxt. Lækkun útgjalda hefur meiri áhrif til lækkunar á framleiðslustigi og dregur meira úr hagvexti en sambærileg hækkun skatta a.m.k. þegar litið er til skamms tíma. Aukning á útgjöldum ríkissjóðs eykur eftirspurn í hagkerfinu meira en sem nemur samdrætti einkaneyslu vegna samsvarandi skattheimtu. Áhrif til lengri tíma kunna að vera minna afgerandi og ráðast einnig meira af öðrum þáttum. Þegar horft er til þess að íslenskt efnahagslíf er í niðursveiflu og að lánsfjármögnun ríkissjóðs eru takmörk sett vegna skuldastöðu hans er efnahagslega skynsamlegt að beita skattahækkunum innan hóflegra marka til að draga úr halla á ríkissjóði þar sem þær hafa minni áhrif til að lækka landsframleiðslu og hagvöxt en niðurskurður útgjalda af sömu stærðargráðu. Skattheimta hins opinbera á Íslandi hefur vaxið mikið á undanförnum árum. Samkvæmt nýrri skýrslu OECD um tekjur hins opinbera í aðildarríkjunum er Ísland í 9. efsta sæti aðildarríkjanna og eru tekjur hins opinbera taldar 40,9% af vergri landsframleiðslu. Þar kemur einnig fram að þetta hlutfall hefur hækkað um 9,7% frá 1995 sem er meiri hækkun en í nokkru öðru aðildarríki OECD. Skýrsla OECD ber einnig með sér að flest ríkin hafa orðið fyrir tekjutapi vegna kreppunnar. Er lækkunin á Íslandi áætluð 4,8% af vergri landsframleiðslu sem er til muna meira en í öðrum ríkjum OECD. Tekjur ríkissjóðs á árunum 2005–2007 voru 35% af vergri landsframleiðslu, þar af voru skattar 30–31%. Beinir skattar á þessum árum voru um 14% af vergri landsframleiðslu en óbeinir skattar 16–17%. Áhrif hrunsins á tekjuöflun ríkissjóðs eru gríðarleg. Tekjur hans 2009 eru nú áætlaðar um 27,5% af vergri landsframleiðslu og hafa þá lækkað um 7–8 prósentustig frá því sem var á árunum fyrir hrun. Skatttekjur 2009 eru áætlaðar um 23,7% vergri landsframleiðslu í stað um 31% á árunum 2005 til 2007. Mismunurinn er um 7% sem svarar til um 105 milljarða kr. Skattheimta 2010 samkvæmt þeim skattbreytingum sem kynntar hafa verið og mælt er hér fyrir er áætluð um 25,8% af vergri landsframleiðslu og því rúmlega 2% hærri en hún verður 2009. Vantar því enn rúmlega 4–5% af vergri landsframleiðslu eða jafngildi yfir 60–75 milljarða kr. á það að skattheimtan nái því stigi sem hún var í á árunum 2005–2007. Í þeim tillögum sem gerðar eru um tekjur ríkisins felast breytingar á beinum sköttum og óbeinum en einnig að lögð verði aukin áhersla á umhverfis- og auðlindagjöld. Skattbyrði vegna stóru skattaflokkanna, þ.e. tekjuskatts og skatts á vöru og þjónustu, verður lægri en verið hefur á mörgum undanförnum árum og verður aðeins lítið eitt hærri en skattbyrðin var á yfirstandandi ári. Tryggingagjald hækkar verulega sem skýrist af stórauknu atvinnuleysi. Eignarskattar hækka eitthvað vegna tilkomu auðlegðarskatts en eru þó lægri en þeir voru fyrir fáeinum árum. Með tilkomu nýrra skatta á orku og fljótandi kolefnaeldsneyti má segja að umhverfis- og auðlindagjöld hafi komist á blað. Tilkoma slíkra skatta léttir álagi af hinum hefðbundnu neyslu- og tekjusköttum. Í frumvarpi um tekjuöflun ríkisins er fjallað um þann hluta skattbreytinganna sem felast í breytingum á beinum sköttum, þ.e. tekjusköttum, sköttum á eignir og tryggingagjaldi. Með tillögum sínum hefur ríkisstjórnin lagt fram tillögur að réttlátara tekjuskattskerfi. Markmið þess er að tryggja réttláta dreifingu skattbyrðanna sem og að færa til baka þær byrðar sem ríkisstjórnir undanfarinna áratuga hafa velt af þeim tekjuhæstu yfir á þá tekjulægstu. Tekjuskattur sem hlutfall af heildartekjum jókst úr 17% árið 1993 í 22% árið 2007 eða um 5 prósentustig. Það svarar til um 75 milljarða kr. Þessi aukning varð þrátt fyrir að skatthlutföll hafi verið lækkuð og sérstakur hátekjuskattur verið lagður af. Á sama tíma færðist skattbyrðin af þeim tekjuhærri yfir á þá tekjulægri. Skattbyrði tekjulægsta fjórðungs hjóna hækkaði um meira en 10 prósentustig en innan við 2 prósentustig hjá tekjuhæsta fjórðungnum og lækkaði reyndar um 10 prósentustig hjá tekjuhæsta hópnum. Lág skattlagning fjármagnstekna ásamt lítilli hækkun persónuafsláttar er meginorsök þessarar þróunar. Hlutdeild fjármagnstekna í tekjum einstaklinga hefur vaxið stöðugt, frá því að vera innan við 5% heildartekna fyrir árið 2000 í nærri 20% síðustu árin. Ástæðan er aukning peningalegra eigna og samþjöppun þeirra á fáar hendur. Meginbreytingin í hinu nýja tekjuskattskerfi, sem tillaga er gerð um, er að tekin er upp álagning með stighækkandi skatthlutföllum. Þannig er lagður grunnur að sveigjanlegri skattlagningu þar sem unnt er að stýra dreifingu skattlagningar betur en áður var og ná fram stígandi skattlagningu eftir því sem sanngjarnt þykir. Með eins þreps kerfi er í reynd nær eingöngu hægt að stýra dreifingu skattbyrði milli lágra tekna og miðlungstekna. Mismunur á skattbyrði miðlungstekna og hárra tekna verður hins vegar óverulegur og ekki hægt að hafa veruleg áhrif þar á. Í hinu nýja kerfi fyrir laun og aðrar starfstengdar tekjur eru þrjú þrep. Hið lægsta þeirra er fyrir tekjur undir 200.000 kr. á mánuði. Næsta þrep tekur til tekna frá því marki og að 650.000 kr. á mánuði sem er verulega yfir meðaltekjum og þriðja þrepið nær til tekna yfir því marki. Í hinu nýja kerfi er persónuafsláttur að fullu millifæranlegur milli hjóna eða sambúðarfólks og ónotaður hluti skattþreps neðan 650.000 kr. markanna verður að hluta nýttur af þeim maka sem er með tekjur ofan þeirra marka. Að þessu sinni reyndist ekki unnt að lækka skatthlutfall fyrsta skattþrepsins eins og æskilegt hefði verið en engu að síður mun hækkun skattleysismarka leiða til lækkunar tekjuskatts hjá einstaklingum með mánaðartekjur undir 270.000 kr. Skatthlutfall á lægstu tekjur verður óbreytt á meðan skatthlutfall á aðrar tekjur hækkar til að koma til móts við aukna tekjuþörf ríkissjóðs. Nýja kerfið er sveigjanlegt og standa vonir til að þegar betur árar verði unnt að ganga lengra í þessum efnum og lækka skatthlutfall á lægstu tekjur. Fjármagnstekjur hafa verið vaxandi þáttur í tekjum einstaklinga. Að hluta hefur sá vöxtur byggst á tilflutningi tekna úr launatekjum í fjármagnstekjur sem hefur orðið auðveldari og skattalega eftirsóknarverðari á síðustu árum. Fjármagnstekjuskattur sem lengi hefur verið 10% og þar með langtum lægri en víðast annars staðar var hækkaður í 15% frá 1. júlí sl. fyrir fjármagnstekjur yfir tilteknum mörkum. Hann er nú hækkaður almennt í 18%. Jafnframt eru 100.000 kr. vaxtatekna einstaklinga undanþegnar skattinum. Fólk með vaxtatekjur undir þeim mörkum af launareikningum o.s.frv. mun því ekki borga skatt af þeim vegna frítekjumarksins og einnig verður fjármagnstekjuskattur umtalsvert lægri en 18% af sömu ástæðum. Núverandi skattlagning á hagnað félaga hefur haft í för með sér ýmis vandamál og misræmi. Samspil í skattlagningu félaga og arðs leiðir til þess að tekjur einstaklinga af atvinnurekstri skattleggjast nú með 23,5% skatti í samanburði við allt að 36% skatt á launatekjur og rekstrarhagnað einstaklinga með rekstur. Þetta samrýmist illa jafnræði í skattlagningu og hefur leitt til umtalsverðrar tekjuhliðrunar. Með hækkun á skattlagningu arðs, samanber hér að framan, dregur nokkuð úr þessu misræmi en ef losna á við það þarf einnig að koma til hækkun á skatthlutfalli félaga. Ísland skattleggur hagnað af atvinnurekstri miklu vægar en sambærileg lönd. Samanlögð skattlagning hagnaðar í félaginu og þegar hann er tekinn út sem arður er nú 23,5% hér á landi eins og áður sagði en nærri 44% að meðaltali í OECD-ríkjunum og milli 40 og 50% á hinum Norðurlöndunum. Lág skattlagning félaga hefur haft mikil áhrif á tekjur landsins af starfsemi félaga í eigu erlendra aðila. Tekjuskattur slíkra félaga er einn helsti efnahagslegi ávinningur landsins af beinni erlendri fjárfestingu, einkum í starfsemi sem ekki er mannaflsfrek eins og áliðnaður og önnur orkufrek starfsemi. Lágur tekjuskattur á slík félög felur því í sér afsal landsins á hlutdeild í hagnaði og virðisauka sem myndast hér á landi og líklega einnig í arði af náttúruauðlindum landsins. Skatthlutfall félaga er hækkað úr 15% í 18% og samanlögð skattlagning hagnaðar og arðs verður því 32,76% og verður enn til mikilla muna lægra en í flestum öðrum löndum. Aðstæður í efnahagslífi og atvinnustarfsemi eru með þeim hætti að ekki þykir ráðlegt að ganga lengra auk þess sem fjárfestingarsamningar sem gerðir hafa verið við erlend stóriðjufyrirtæki koma í veg fyrir að lengra sé gengið að sinni án þess að mismuna innlendum aðilum gagnvart erlendum. Á undanförnum árum auðgaðist tiltölulega fámennur hópur fólks mikið á útþenslu fjármálakerfisins sem hrundi síðan með alvarlegum afleiðingum fyrir almenning. Af þessum ástæðum þykir nú sanngjarnt að taka upp sérstakan auðlegðarskatt og nýta tekjur af honum til að verja barnabótakerfið og hækka vaxtabætur. Auðlegðarskatturinn verður 1,25% á hreina eign yfir mjög háu fríeignamarki eða 90 millj. kr. fyrir einstaklinga og 120 millj. kr. fyrir hjón og sambúðarfólk. Hann mun fyrst og fremst leggjast á tekjuberandi peningalegar eignir en almennar eignir fólks, svo sem íbúðarhúsnæði, bílar og því um líkt, verða neðan skattleysismarkanna. Samkvæmt skattframtölum 2009 áttu um 1.400 hjón hreina eign sem nam samtals 408 milljörðum kr. eða að meðaltali um 290 millj. kr. á hjón. Þessi 2,2% hjóna áttu um fjórðung hreinna eigna. Augljóst má telja að þeir aðilar sem safnað hafa miklum eignum á undanförnum árum og hafa notið þess að skattur á fjármagnstekjur hefur verið lágur auk annarra hagstæðra skattareglna hafa því notið lækkandi skattlagningar á meðan allur almenningur hefur axlað þyngri byrðar. Af þeim sökum þykir ekki óeðlilegt að við þær aðstæður sem nú eru verði skattbyrði þessa hóps aukin nokkuð frá því sem áður var. Auk þeirra ákvæða sem snerta meginþætti laganna eru í frumvarpinu ýmis atriði sem fyrst og fremst miða að bættri skattaframkvæmd en hafa sum jafnframt einhver tekjuáhrif. Sjómannaafsláttur hefur lengi verið umdeildur og gagnrýni á hann hefur vaxið á undanförnum árum af ýmsum ástæðum. Forsendur fyrir honum hafa breyst mjög frá því sem upphaflega var og erfitt að rökstyðja hann gagnvart ýmsum hópum sem að einhverju leyti eru í sambærilegri stöðu eða starfa við sambærilegar aðstæður. Þá hafa vaknað spurningar um sjómannaafsláttinn með tilliti til samkeppnisstöðu og ríkisaðstoðar við atvinnurekstur. Rök fyrir sjómannaafslætti á sínum tíma voru m.a. langar fjarvistir frá heimili, slæmar vinnuaðstæður og þörf á sérstökum vinnufatnaði. Öll þessi atriði hafa breyst eða dregið hefur úr gildi þeirra í samanburði við aðra launþega. Afskipti ríkisins af kjörum einstakra starfsstétta heyra nú sögunni til og er eðlilegt að þau ráðist í samskiptum launþega og vinnuveitenda og eðlilegt er að hver atvinnugrein beri launakostnað af starfseminni þar sem annað veldur misræmi á kostnaði og óhagkvæmni. Hluti af þeim störfum sem nú eru unnin á sjó voru áður unnin í landi án þess að því fylgdi nokkur skattaívilnun. Sambærileg störf eru einnig unnin í landi og felst því mismunun í sjómannaafslættinum milli fólks eftir vinnustað. Erfitt hefur reynst að ná samstöðu um þetta mál og því fer ríkisstjórnin nú þær leiðir að láta sjómannaafsláttinn fjara út í áföngum á fjórum árum frá og með tekjuárinu 2011. Gerðar eru tillögur um ýmsar breytingar sem snerta einkahlutafélög og miða að því að draga úr misræmi á skattlagningu tekna úr þeim og annarra tekna. Helsta breytingin, auk framangreindra breytinga á skatthlutföllum lögaðila og arði, er að draga úr hættu á því að launatekjur séu færðar í búning fjármagnstekna. Er það gert með því að ákveða að ef arðsúthlutun fer umfram 20% ávöxtun á eigið fé hlutafélags skuli það sem úthlutað er umfram þau mörk skattlagt sem launatekjur hjá ráðandi eigendum. Allmikið hefur borið á því að mjög háar fjárhæðir hafa verið greiddar inn í lífeyrissjóði, einkum séreignarsjóði, vegna einstakra manna. Því er sett þak á slíkar greiðslur, þó þannig að hvergi er haggað við slíkum greiðslum samkvæmt kjarasamningum. Nokkur ákvæði í frumvarpinu snerta skattfrelsi arðs á milli félaga og söluhagnaðar af hlutabréfum sem eiga einkum að koma í veg fyrir óeðlilega uppsöfnun á yfirfæranlegu tapi vegna vaxtakostnaðar sem stofnað hefur verið til vegna kaupa á hlutabréfum þótt tekjur af þeim séu ekki skattskyldar sem samrýmist illa meginreglu skattalaga í þessum efnum. Tillagan gerir ráð fyrir að til þess að arður og söluhagnaður sé frádráttarbær frá skattskyldum tekjum verði eignarhald á viðkomandi félagi að hafa verið a.m.k. 10% og að að yfirfæranlegt tap verði jafnað. Í þessum efnum er tekið mið af evrópskum reglum um skattlagningu arðs á milli félaga sem kveða á um skattleysi þeirra ef eignarhald er meira en 10%. Aðrar breytingar frumvarpsins lúta að ýmsum framkvæmdaratriðum tekjuskattslaganna. Með þessu frumvarpi er einnig lögð til sú breyting á tryggingagjaldi sem nauðsynleg er til þess að atvinnutryggingagjald fjármagni að fullu útgjöld vegna aukins atvinnuleysis. Þá vík ég að frumvarpi þar sem lagðar eru til breytingar á ýmsum lögum er varða tekjuöflun ríkissjóðs. Þær eru að mestu í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2010, þó að teknu tilliti til breyttra áforma varðandi einstaka tekjuliði frá því að frumvarpið kom fram. Þessi tekjuöflun er mikilvægur liður í víðtækri áætlun ríkisstjórnarinnar um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á næstu þremur árum. Frumvarpið inniheldur sem fyrr segir ýmsar breytingar á skattalögum, einkum þó á sviði óbeinna skatta, og samanlagt eru þessar breytingar taldar skila ríkissjóði 14,7 milljörðum kr. á heilu ári. Tekjuáhrifin árið 2010 verða heldur minni, eða 13,9 milljarðar kr. vegna þess að lagt er til að breyting á virðisaukaskatti komi fram í tveimur áföngum, þ.e. 1. janúar og 1. mars nk. Áhrif þessara breytinga á verðlag eru áætluð 0,85% í heild sinni, þar af gætu 0,45% komið til framkvæmda í desember og janúar en 0,4% í mars þegar seinni áfangi í breytingum virðisaukaskatts kemur til framkvæmda. Helstu tillögur frumvarpsins eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lögð til 10% hækkun á áfengis- og tóbaksgjöldum. Í öðru lagi er lagt til að almennt bensíngjald hækki um 2,50 kr. á hvern lítra og olíugjald um 1,65 kr. á hvern lítra. Þetta er nokkru minni hækkun en miðað er við í forsendum fjárlagafrumvarps og er gert ráð fyrir að mismunurinn á forsendum fjárlagafrumvarps og þeirri tillögu sem hér er kynnt, samtals um 900 millj. kr., verði lagður á bensín og dísilolíu í formi kolefnisgjalds. Áhrif hækkunarinnar í þessu frumvarpi á vísitölu neysluverðs eru talin verða nálægt 0,1%. Í þriðja lagi er lagt til að bifreiðagjald hækki um 10% frá og með næstu áramótum sem gert er ráð fyrir að skili ríkissjóði um 500 millj. kr. í viðbótartekjur á árinu 2010. Í fjórða lagi eru í frumvarpi þessu lagðar til allnokkrar breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Í forsendum fjárlagafrumvarps er gert ráð fyrir 8 milljarða kr. tekjuauka af þeim tekjustofni á árinu 2010. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er reiknað með að tekjuaukinn verði heldur minni, eða nálægt 6 milljörðum kr. á heilu ári. Breytingum frumvarpsins á virðisaukaskatti má í grófum dráttum skipta í tvennt. Annars vegar er lagt til að almenna þrepið í virðisaukaskatti fari úr 24,5% í 25% frá og með 1. janúar 2010, en sú hækkun er talin skila ríkissjóði um 2 milljörðum kr. á heilu ári. Verðlagsáhrif af þeirri breytingu eru áætluð 0,2%. Hins vegar er gerð tillaga um nýtt 14% þrep sem taki gildi 1. mars 2010, en undir það þrep falli sykurvörur, óáfengar drykkjarvörur og sala veitingahúsa og kaffihúsa. Áætlaður tekjuauki af þessu nýja þrepi er talinn nema nálægt 4 milljörðum kr. á heilu ári, en 3,2 milljörðum kr. á árinu 2010. Áhrif hækkunarinnar á vísitölu neysluverðs eru talin verða nálægt 0,4%. Í fimmta lagi er í frumvarpi þessu að finna tillögu um hækkun margvíslegra gjalda í lögum um aukatekjur ríkissjóðs sem flest hver hafa haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 2004. Til samanburðar má nefna að vísitala neysluverðs hefur hækkað um tæplega 51% frá árinu 2004. Lagt er til að gjöldin hækki nálægt 50% að jafnaði en dómsmálagjöldin þó meira. Er það gert til þess að mæta auknum kostnaði við rekstur dómskerfisins og einnig til þess að draga úr þeim mikla fjölda smærri mála sem berast því með tilheyrandi álagi og töfum. Í heild eru þessar breytingar á aukatekjum taldar skila um 1,5 milljörðum kr. á ársgrundvelli en ekki var gert ráð fyrir þessari hækkun í forsendum fjárlagafrumvarpsins. Í sjötta lagi er, með vísan til þess erfiða efnahagsástands sem ríkir hjá mörgum íslenskum fjölskyldum, gert ráð fyrir að áfram verði mögulegt að taka út af séreignarsparnaði og að þessu sinni að leysa út allt að 1,5 milljónum í viðbót fyrir staðgreiðslu tekjuskatts og útsvars, í viðbót við þá 1 milljón sem áður var heimilað að greiða út á þessu ári. Áætlað er að þessar tekjur geti þýtt útgreiðslur upp á um 20 milljarða kr. sem mundi fela í sér viðbótartekjur fyrir ríkissjóð upp á 5 milljarða og viðbótarútsvarstekjur fyrir sveitarfélög upp á 2,6 milljarða kr. á næstu árum. Loks er í þessu frumvarpi að finna tillögur um ýmsar minni háttar breytingar á öðrum lögum án þess að þær hafi bein áhrif á tekjuöflun ríkissjóðs. Ég vík nú loks stuttlega að frumvarpi til laga um umhverfis- og auðlindaskatta Álagning kolefnisgjalds er fyrsti liður í áætlun stjórnvalda um samræmingu í skattlagningu ökutækja og eldsneytis þar sem umhverfissjónarmið eru höfð í öndvegi. Stefnt er að því að leggja fram á Alþingi hið fyrsta frumvörp um frekari breytingar á skattlagningu ökutækja og eldsneytis með það að markmiði að hvetja til notkunar vistvænni ökutækja, orkusparnaðar, minni losunar gróðurhúsalofttegunda og aukinnar notkunar á innlendum orkugjöfum. Í frumvarpinu er lagt til kolefnisgjald sem leggist á bensín, dísilolíu, flugvéla- og þotueldsneyti og svartolíu. Gjaldtakan er byggð á kolefnisinnihaldi hverrar tegundar eldsneytis fyrir sig og tekur gjaldið því mið af verði losunarheimilda á uppboðsmarkaði ESB. Í frumvarpinu er gjaldið miðað við 4.000 kr. á hvert tonn af kolefni sem lætur nærri að vera um 50% eða helmingur af nefndum viðmiðunarverðum í ESB. Gjaldtakan verður því mishá fyrir hverja tegund eldsneytis þar sem kolefnisinnihald er mismikið eftir eldsneytistegund. Áætlað er að kolefnisgjald á fljótandi jarðefnaeldsneyti komi til með að skila rúmlega 2,5 milljörðum kr. í ríkissjóð árlega og reiknað er með að skattlagningin hafi 0,07% áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Í II. kafla frumvarpsins er svo lagt til að sérstakur skattur verði lagður á sölu á raforku og heitu vatni, sérstakt auðlindagjald. Lagt er til að skatturinn nemi 0,12 kr. á hverja kílóvattstund af seldri raforku og 2% af smásöluverði á heitu vatni. Lagt er til að sá aðili sem selur raforkuna eða heita vatnið til endanlegs notanda verði sá sem innheimtir skattinn og skili honum í ríkissjóð. Jafnframt er lagt til að skattskyldan nái til aðila sem annast framleiðslu sína á raforku og heitu vatni sjálfir en skatturinn leggist þó ekki á sölu eða eigin notkun á raforku og heitu vatni til framleiðslu á raforku eða heitu vatni. Lagt er til að ríkisskattstjóri hafi eftirlit með að hinir skattskyldu aðilar innheimti og skili skatti af þeirri raforku og því heita vatni sem þeir selja eða nota. Fyrir liggur að taka þarf tillit til garðyrkjubænda og íbúðarhúsnæðis á köldum svæðum við álagningu skattsins og verður það gert að fullu í gegnum þau endurgreiðslukerfi sem þegar eru til staðar. Áætlað er að tekjur ríkissjóðs af skatti á raforku komi til með að nema tæpum 2 milljörðum kr. árlega og skattur af heitu vatni er talinn skila tæpum 200 millj. kr. á ári. Reiknað er með að umræddur skattur af raforku og heitu vatni hafi 0,04% áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Í frumvarpi þessu og öðrum skattafrumvörpum sem lögð hafa verið fram felast vissulega verulegar hækkanir á sköttum frá því sem þeir eru á þessu ári. Þessar hækkanir eru óhjákvæmilegar. Á þeim miklu erfiðleikatímum sem nú standa yfir er mikilvægt að hlúa að meginstoðum velferðarkerfisins. Tryggja þarf grunnþjónustu heilbrigðiskerfisins, viðhalda öryggisneti félagskerfisins og tryggja að skólarnir geti veitt börnum og unglingum þá menntun sem þeim og þjóðinni er nauðsyn á. Þrátt fyrir stíft aðhald í ríkisrekstri og umtalsverðan niðurskurð verður ekki undan hækkun skatta vikist. Skattbyrði landsmanna verður þó engu að síður minni en mörg undanfarin ár og það sem skiptir mestu er að með nýju skattkerfi verður það tryggt að þessar auknu byrðar leggist síst á þá sem höllustum fæti standa. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvörpum þessum verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Það er náttúrlega ævintýralegt verklag á Alþingi að ætla að breyta skattalöggjöfinni á nokkrum dögum nú fyrir jól en við erum orðin vön því í stjórnarandstöðunni að ekkert samráð er haft við okkur þegar kemur að veigamiklum málum. Alþýðusamband Íslands hefur mótmælt þessum áformum ríkisstjórnarinnar harðlega og varaforseti sambandsins, Ingibjörg R. Guðmundsdóttir, sagði að það samráðsleysi sem hefði verið viðhaft í tengslum við þessar breytingar væri einsdæmi, auk þess sem Alþýðusambandið hefur bent á að þær skattahækkanir sem ríkisstjórnin er að fara fram með séu mun meiri gagnvart heimilunum en stöðugleikasáttmálinn gerir ráð fyrir. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji að heimilin geti staðið undir þessum skattahækkunum, hvort einhver úttekt hafi verið gerð á því af hálfu hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Það er alveg rétt að þetta eru viðamiklar aðgerðir en aðstæður okkar kalla á slíkt. Við verðum öll að gera okkar besta í því að glíma við aðstæður og gera það sem gera þarf sem talið er nauðsynlegt til að ná þeim árangri sem við stefnum að bæði í ríkisfjármálum og á öðrum sviðum. Alþýðusambandið hefur lýst áhyggjum sínum af vissum þáttum þessa máls, það er rétt, en það hefur þó um leið t.d. fagnað upptöku þrepaskatts og fagnað því sérstaklega að reynt sé að verja lægstu laun með þeirri útfærslu sem hér er á ferðinni. Þessar skattbreytingar og umfang þessara aðgerða eru mjög í takti við þá aðlögunaráætlun sem lagt var upp með síðastliðið vor. Það er rétt að það eru kannski ekki nákvæmlega þau hlutföll sem menn sáu fyrir sér að meðaltali milli t.d. niðurskurðar og skattahækkana yfir allt tímabilið en þetta er upphafsáfanginn og stærsti einstaki áfanginn, og ég held að það sé mjög vel kortlagt að um það bil sú blanda af niðurskurði og tekjuöflun sem hér er á ferðinni sé það sem bæði er efnahagslega skynsamlegast og gerlegast við þessar aðstæður.

Frú forseti. Okkar bíður mikið verk í efnahags- og skattanefnd að fara yfir heildarsamhengið gagnvart þeim breytingum á skattkerfinu sem ríkisstjórnin áformar núna. Ég vil minna hæstv. ráðherra á hvaða áhrif það hefur á skuldir heimilanna þegar menn hækka bensín, áfengi og virðisaukaskatt og það er annað en í mörgum öðrum löndum, um leið og ríkisstjórnin beitir sér fyrir þeim hækkunum hækka lán heimilanna um tugi milljarða króna. Ég endurtek því enn og aftur hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi gert úttekt á því hvort heimilin í landinu ráði við alla þá skattlagningu sem hér um ræðir. Ég efa það og veit að þetta verður mörgum mjög erfitt en ég spyr enn og aftur að því hvort þetta hafi verið skoðað. Og svo spyr ég hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki komið til greina, um leið og menn vinna að umfangsmiklum breytingum, róttækum breytingum á skattkerfinu, að hækka skattleysishlutfallið enn frekar og tekjuskattsprósentuna til að koma til móts við þá lægst settu 

Frú forseti. Með þeim breytingum sem gerðar hafa verið í ljósi nýrra aðstæðna hefur sem betur fer skapast allnokkurt svigrúm til að draga úr skattahækkunum og við nýtum það svigrúm að fullu til að draga úr hækkun tekjuskatts á einstaklinga en höldum öðrum áformum um skattlagningu, bæði orku- og auðlindasköttum, hækkun tryggingagjalds vegna atvinnuleysisins og öðrum slíkum aðgerðum, notum til fulls svigrúm upp á yfir 20 milljarða kr. sem nýir þjóðhagslegir útreikningar sýna að við höfum sem og lægri vaxtakostnaður ríkisins, minna atvinnuleysi og fleiri þættir, það notum við að fullu til að leggja vægar tekjuskatta á almennar launatekjur. Ég svara spurningunni hiklaust játandi, þessar tillögur eru vel útfærðar og eins bærilegar og þær geta orðið fyrir heimilin í landinu, sérstaklega þau heimili sem hafa úr minnstu að moða, samanber það að okkur tekst með þessari útfærslu að lækka skatta á laun undir 270 þús. kr. 
            

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram mikil gagnrýni á þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar, að boða á sama tíma niðurskurð í ríkisútgjöldum og stórkostlegar skattahækkanir á fyrirtæki, atvinnulíf og heimili sem verði til þess að dýpka og lengja kreppuna, þ.e. að það dragi úr eftirspurn í hagkerfinu sem leiðir til þessa. Við þessu er brugðist í greinargerð með því að segja: „Sá misskilningur virðist algengur að skattheimta samfara útgjaldaaukningu dragi úr eftirspurn í hagkerfinu og leiði til samdráttar. Í reynd er því öfugt farið.“ Finnst hæstv. fjármálaráðherra boðlegt að vera með svona útúrsnúninga í greinargerð? Eða er það einfaldlega þannig að starfsmenn fjármálaráðuneytisins skilja ekki þá gagnrýni sem hefur komið á það að gera þetta samtímis á þennan hátt?

Frú forseti. Í hinum besta heimi allra heima stæðum við svo vel að vígi að við gætum fleytt okkur í gegnum þessa niðursveiflu án þess að draga nokkuð úr ríkisútgjöldum og án þess að hækka skatta, jafnvel gætum við lækkað skatta. Ef við hefðum staðið betur að vígi og skattkerfið hefði ekki verið útleikið eins og það var leikið á undanförnum árum hefði þetta verið mögulegt. Ef eðlilegu skattstigi hefði verið haldið á árunum 2003–2007, hátekjuskattur ekki felldur niður og menn ekki lækkað skatta á hærri laun og fjármagnstekjur í miðri þenslunni, hefðum við átt að eiga nokkur hundruð milljarða innstæður í Seðlabankanum sem við hefðum getað gripið til nú en þær eigum við ekki. Þvert á móti fór Seðlabankinn á hausinn haustið 2008 og ríkið varð að taka á sig byrðar upp á um 300 milljarða kr. vegna þess. Aðstæður okkar marka okkur það hvað við getum gert í þessum efnum og það er engin önnur leið en að takast á við þetta hér og nú frá báðum hliðum, bæði með því að draga úr útgjöldum og afla aukinna tekna.

Virðulegi forseti. Ég er algerlega sammála hæstv. fjármálaráðherra að það þarf að taka bæði á tekjuhlutanum og á útgjaldahlutanum, skera niður og auka tekjur. Við erum ósammála um hvernig á að auka tekjurnar. Við sjálfstæðismenn höfum bent á leið til þess, eins og ég mun fara betur yfir í ræðu minni á eftir, en hvað varðar breytingar á skattkerfinu er þetta enn ein blekkingin sem er verið að reyna að halda fram. Við fall bankanna voru 170 milljarðar í sjóðum inni í Seðlabankanum sem hafði verið aflað með skattheimtu. Það var búið að borga niður stórkostlega, um tugi næstum því 100 milljarða, lífeyrisskuldbindingar í lífeyrissjóði ríkisins. Það var búið að borga niður erlendar skuldir stórkostlega. Af hverju? Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra boðið okkur upp á það að ekki hafi verið búið að safna í kornhlöðurnar fyrir þetta fall?

Frú forseti. Ég vitna í forvera minn, Árna M. Mathiesen, fyrrverandi. hæstv. fjármálaráðherra, sem í blaðaviðtali fyrir skemmstu í afar góðu viðtali sagði að ef það væri eitthvað sem hann sæi sérstaklega eftir og mætti kalla að hann hefði ekki staðið sig sem skyldi væri það nákvæmlega þetta sem við ræðum hér um. Það var heiðarlegt og á margan hátt drengilegt af honum að viðurkenna það að auðvitað, litið til baka, væri þetta kannski mesta yfirsjónin að hafa ekki áttað sig betur á því að froðutekjurnar mundu hverfa, að við mundum þurfa bæði innstæður til að eiga upp á að hlaupa og traustari tekjustofna til að takast á við erfiðleikana þegar þeir gengju í garð. Varðandi innstæður í Seðlabankanum, já, vissulega og að sjálfsögðu var borgað inn á lífeyrisskuldbindingar en við skulum ekki gleyma því að inni í þessu er sala eigna upp á um 120 milljarða kr.  
            

Virðulegi forseti. Ég mun flytja ræðu á eftir og fara yfir málið í hinu víða samhengi. En ég get ekki fellt mig við það að hæstv. fjármálaráðherra komi ítrekað upp í ræðustól Alþingis og láti hafa það eftir sér í fjölmiðlum að með aðgerðum ríkisstjórnarinnar sé verið að lækka skatta á þá sem hafa 270 þúsund kr. eða lægra í mánaðarlaun. Ég vil biðja hæstv. fjármálaráðherra að koma upp og bera saman óbreytt skattkerfi, sem gerir ráð fyrir því að persónuafsláttur verði færður upp til verðlags núna um áramótin og að auki verði persónuafslátturinn hækkaður um 2.000 kr. í samræmi við samkomulag sem gert var á síðasta ári, og svo þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Er það ekki satt og rétt að ef skattkerfið væri látið algerlega ósnert kæmi það betur út fyrir þann launahóp sem hér er verið að ræða um?

Jú, ef menn eru fastir í 2007 eða 2008 og telja hægt að nálgast hlutina -  
             Frú forseti. Á ég að reyna að svara hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins eða á ég að sleppa því?

Forseti biður hv. þingmenn að gefa hæstv. ráðherra tækifæri til að svara í þessa einu mínútu sem ráðherrann hefur í andsvari.

Við drögum enga dul á það að við erum hér að ná út úr tekjuskattskerfinu umtalsverðum tekjuauka, hátt á annan tug milljarða kr. Það verður ekki gert nema með umfangsmiklum breytingum og það verður ekki gert nema hækka skattbyrðina á einhverja og það gerum við á efri millitekjur og háar tekjur.  
            

Gildandi lög, það er það eina sem við förum fram á.

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki að biðja um að við reynum að máta okkur inn í veruleika ársins 2007. Ég er einfaldlega að spyrja eftir þessu: Ef skattkerfið væri látið ósnert og engu breytt, bara gildandi lög væru látin standa, og sá veruleiki borinn saman við aðgerðir ríkisstjórnarinnar, væri þá skattbyrðin að léttast á þennan tekjuhóp, þá sem hafa undir 270.000 kr. á mánuði, eða ekki? Ég skil hæstv. fjármálaráðherra þannig að svo sé ekki. Hann bendir hins vegar á allt aðra umræðu. Hann bendir á að við höfum ekki efni á að láta persónuafsláttinn fylgja verðlagi núna um áramótin. Við getum rætt það. Ég held að það sé ýmislegt til í því. Ég bara bið um að þegar verið er að máta þessar breytingar ríkisstjórnarinnar við veruleikann í dag haldi menn því ekki fram að skattbyrðin sé að léttast á láglaunafólk þegar staðreyndin er sú að hún verður því miður að vaxa. Hún mun vaxa minna á láglaunafólk en þá sem hærri hafa tekjurnar, en hún mun samt vaxa. 
            

Frú forseti. Þetta er held ég ekkert mjög frjótt og skilar okkur ekki langt. Ég held að við eigum  Hefði það verið réttlátari og sanngjarnari skattbyrði sem hefði lagst mjög þungt  
             Ég veit auðvitað alveg hvern Sjálfstæðisflokkurinn hugsar um, það er hátekjufólkið í landinu. 
            

Frú forseti. Ríkisstjórnin er að leggja fram skattálögur í mörgum liðum, skattleggja fyrirtæki og heimili í landinu, auk þess sem hún gefur fjárfestum úti í heimi sem hugsanlega vilja fjárfesta á Íslandi það merki að ekkert sé að marka samninga sem íslenska ríkið gerir um orkukaup. Sjálfstæðismenn hafa bent á aðra leið sem er skattlagning séreignarsparnaðar. Hana þurrkar hæstv. fjármálaráðherra léttilega af borðinu og ræðir ekki frekar. Sú leið kemur hvorki við sjóðina né fólkið sem sparar. Hún kemur ekki við neinn. Ég skora á hæstv. ráðherra að koma nánar inn á það af hverju hann hafnar þessu. Þetta er sú leið sem gerir allar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar óþarfar og við getum meira að segja lækkað tryggingagjaldið sem er ekkert annað en skattur á atvinnu.

Frú forseti. Í fyrsta lagi erum við að rýmka réttindi manna til útgreiðslna á séreignarsparnaði og það hefur að sjálfsögðu jákvæð tekjuáhrif fyrir ríki og sveitarfélög. Sú aðgerð hefur heppnast mjög vel á þessu ári og gerir það vonandi og örugglega áfram á næsta ári.  Í öðru lagi svaraði ég þessu ítarlega í ræðu minni, í efnahagslegum skilningi er þetta lántaka rétt eins og hver önnur. 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra segist vera í viðræðum við lífeyrissjóðina um hvort eigi að skattleggja þá. Hefur hann rætt við Jón Jónsson á götunni um hvort hann eigi að skattleggja hann, t.d. með hækkun bensíngjalds? Þegar hæstv. ráðherra segir að það ætti að hlífa lægstu laununum er það rétt, en hann skattar þau jafnframt, t.d. í gegnum bensíngjald. Láglaunafólk keyrir líka bíla og greiðir alls konar skatta annars staðar. Fyrir utan það eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á ættu samkvæmt gildandi lögum skattar á lágtekjufólk að vera lægri en ríkisstjórnin gerir ráð fyrir. Svo getur verið að það sé efnahagsleg nauðsyn að gera eitthvað annað, en þá eiga menn ekki að segja að það sé verið að lækka skattana á það. Menn eiga ekki að segja það, menn eiga að segja satt. Samkvæmt gildandi lögum mundi lágtekjufólkið borga minni skatta en því miður höfum við ekki efni á því þannig að við skulum breyta gildandi lögum. Það er akkúrat það frumvarp sem við erum að ræða um núna.

Frú forseti. Í mínum huga eru 200.000 kr. eða 250.000 kr. eða 270.000 kr. ekki há laun. Þetta fólk hefði allt saman fengið þyngri skatta, kúrfan skerst mjög hratt þótt við hefðum að fullu verðtryggt persónufrádrátt og bætt við 2.000 krónum ef við hefðum neyðst til að hækka síðan álagningarprósentuna um kannski 2,3% eða jafnvel þaðan af meira.  Ég hefði gjarnan viljað eins og ég sagði, frú forseti, að við hefðum haft efnahagslegar aðstæður til að lækka prósentuna á lægstu launin, ekki bara halda henni óbreyttri. Að því stefni ég um leið og efnahagslegar aðstæður leyfa því að það er það sem við eigum að gera. Þá erum við komin með almennilega framsækinn skattstiga sem stenst norræn velferðarsjónarmið og jafnaðarsjónarmið.

Þú getur ekki …

Virðulegi forseti. Við höfum ákveðið að taka saman á dagskrána þrjú stór frumvörp frá ríkisstjórninni og við þingmenn höfum takmarkaðan tíma til að fjalla um þau. Markast umræðan að sjálfsögðu að nokkru af því en ég treysti því að sjálfsögðu að efnahags- og skattanefnd fái góðan tíma til að fara vandlega yfir þessi frumvörp og meta heildaráhrif þeirra. Það er brýn nauðsyn að okkur á þinginu takist að meðhöndla þessi stóru mál með þeim hætti að t.d. umsagnaraðilum gefist gott ráðrúm til þess að bregðast við og koma athugasemdum sínum að og veita umsagnir. Jafnframt þarf að hafa til hliðsjónar ýmis atriði sem lúta að áhrifum frumvarpanna á hagkerfið og efnahagslífið, bæði til skamms tíma og lengri tíma. Ég vil byrja á að segja að við stöndum frammi fyrir gríðarlega erfiðu verkefni sem er það að loka fjárlagagatinu. Við sem þjóð getum að sjálfsögðu ekki búið við það að hallinn á ríkissjóði sé á annað hundrað milljarðar. Það er ómögulegt, við stefnum hraðbyri í greiðsluþrot ef við rekum ríkið með þeim hætti, ef við högum útgjöldum okkar þannig að við höfum ekki tekjur til að standa undir þeim. Þess vegna á það að vera sameiginlegt verkefni okkar allra á þinginu að búa þannig um hnútana að þessu gati verði lokað sem allra fyrst. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir þessum frumvörpum og þau snúa að tekjuhliðinni. Við höfum að sjálfsögðu líka í tengslum við fjárlagafrumvarpið verið að tala um útgjaldahliðina. Ég vil draga saman megináherslur okkar sjálfstæðismanna í efnahagsmálum og segja: Á útgjaldahliðinni gerum við ekki stóran ágreining um það hversu mikið ríkisstjórnin hyggst skera niður. Hér erum við hins vegar að ræða tekjuhliðina og hér er meginágreiningur í efnahagsmálum við ríkisstjórnina. Hann snýst um að við teljum að við þær aðstæður sem núna eru uppi í þjóðfélaginu sé óskynsamlegt og beri að varast með öllum tiltækum ráðum að leggja auknar byrðar á heimili og fyrirtæki í landinu, á atvinnustarfsemina. Við teljum nauðsynlegt að leita allra annarra ráða til að það verði ekki enn erfiðara fyrir fyrirtækin í landinu að komast í gegnum þennan krappa tíma og djúpa dal sem við höfum ratað í og að það sama gildi fyrir heimilin þar sem kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur stórlækkað og atvinnuleysi farið vaxandi. Skuldastaða heimilanna er alveg sérstakt vandamál. Þess vegna höfum við teflt fram valkosti við þessa leið ríkisstjórnarinnar sem felst í því að við sækjum frestaðar skatttekjur í séreignarsparnaðarkerfinu. Við höfum undanfarið hálft ár velt upp ólíkum möguleikum og boðið upp á viðræður við alla hagsmunaaðila um þá nálgun. Við höfum fjallað um það hvort við ættum mögulega að gera kerfisbreytingu á inngreiðslu í almenna lífeyrissparnaðarkerfið. Núna eftir að umræðan hefur þroskast höfum við talið rétt að leggja áherslu á að ríkið taki til sín frestaðar skatttekjur úr séreignarsparnaðarkerfinu vegna þess að það hefur miklu minni langtímaáhrif á skattstofna ríkisins. Þessum vangaveltum er hins vegar öllum snúið á hvolf í þessu frumvarpi og greinargerðin með frumvarpi um tekjuöflun ríkisins er algjörlega ótrúleg lesning þegar kemur að þessari umræðu, þegar kemur að því að máta við raunveruleikann þær ólíku leiðir sem við höfum val um. Því er t.d. haldið fram á bls. 11 í frumvarpinu í kaflanum um áhrif skattheimtu að með því að ríkið taki til sín skatttekjur úr séreignarsparnaðarkerfinu sé verið að taka lán. Bíðum nú við, er það ekki þannig að þegar við komum upp séreignarsparnaðarkerfinu tókum við alveg sérstaka ákvörðun um að við uppbyggingu þess mundi ríkið ekki taka til sín tekjuskatt af inngreiðslunum? Var það ekki bara ákvörðun sem við tókum? Er það ekki þá þannig að ríkið á í reynd stóran hluta af því fjármagni sem er í séreignarsparnaðarkerfinu? Bíður það ekki þess að ríkið taki það til sín einhvern tíma í framtíðinni? Hvernig má það vera þegar þessar staðreyndir ættu að vera mönnum svo augljósar að menn komist að þeirri niðurstöðu í frumvarpinu að það sé verið að taka lán hjá séreignarsparnaðareigendum? Hér segir meira að segja að þegar borin er saman þessi leið og skattlagningarleið ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: „Helsti munurinn er sá að lántakan er ekki gerð á markaði þar sem lántakandi og lánveitandi komast að niðurstöðu um lánveitingu og lánsskilmála heldur er lánveitingin þvinguð fram með skyldu manna til að leggja fé í lífeyrissjóði og síðan upptöku hluta þess fjár í ríkissjóð.“ Því er haldið fram í frumvarpinu að ríkið væri með þessu að gera upptækar eignir fólks. Þetta er algjörlega ótrúleg staðhæfing sem er að finna í frumvarpinu um tekjuöflun ríkisins og reyndar er allur kaflinn um áhrif skattheimtu alveg makalaus. Því er t.d. haldið fram í þessum kafla að það geti verið skynsamlegt að stýra umsvifunum í hagkerfinu í gegnum ríkissjóð með því að halda uppi hagvexti, það sé gott við þessar aðstæður að ríkið auki nokkuð við tekjur sínar með nýjum sköttum og deili þeim síðan aftur út í þjóðfélagið til að halda lífi í hagkerfinu. Ég held að það sé orðað einhvern veginn á þann hátt að ríkið hafi þann valkost að auka nokkuð við útgjöld sín og geti þannig náð þessum áhrifum fram. Bíðum nú við, hver er veruleikinn sem við erum stödd í í dag? Við skulum ekki gleyma honum. Mér sýnist að menn sem skrifuðu þessa greinargerð séu fastir í einhverjum fræðimannaheimi sem reyndar er dálítið einkennilegur og stenst enga skoðun. Staðreyndin er sú að við stöndum hér frammi fyrir því að þurfa að minnka útgjöld ríkisins. Ég minntist á það áðan að hallinn á ríkissjóði er yfir 100 milljarðar, langt yfir það, hann nálgast 200 milljarða. Við stöndum að sjálfsögðu ekki frammi fyrir þeim valkosti sem er verið að gæla við í frumvarpinu að ríkið fari eitthvað að auka útgjöld sín við þessar aðstæður. Þvert á móti verður það að draga úr útgjöldum sínum. Þetta frumvarp gengur hins vegar út frá því að það sé skynsamlegt að ríkið taki til sín u.þ.b. 50 milljarða úr hagkerfinu sem yrðu þá teknir frá fyrirtækjum og heimilum og að ríkið verði þeim til þess að vinna aðeins á fjárlagahallanum. Samhliða þessu ætlar ríkið að draga úr útgjöldum sínum. Við erum þeirrar skoðunar að þessir 50 milljarðar séu betur geymdir hjá fyrirtækjunum og einstaklingunum og við eigum að fara aðrar leiðir til að auka tekjur ríkisins en skattlagningarleiðina. Ég ætla hins vegar líka að segja annað. Ef við stæðum frammi fyrir þeirri stöðu eftir þrjú ár, skulum við segja, að þrátt fyrir að hafa farið leið skattlagningar á séreignarsparnaðinn, þ.e. að flýta töku skattanna úr séreignarsparnaðarkerfinu, og hefðum nýtt tekjurnar úr því kerfi næstu 2–3 árin til að draga úr hallarekstri ríkisins og ná fram sparnaði en við værum enn þá með óviðráðanlegan halla á ríkissjóði væri ljóst fyrir mér að við stæðum frammi fyrir því að skoða það að hækka skatta. Þá þyrftum við að fara yfir það hvar mætti gera það þannig að það kæmi best út fyrir efnahagslífið. Mér þótti athyglisvert þegar ég frétti af því í vikunni að efnahagsráðgjafar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa ítrekað boðið fram aðstoð sína við að finna hagkvæmustu leiðir við að hækka skatta á Íslandi. Það lá fyrir að nýja ríkisstjórnin vildi fara skattahækkunarleiðina og þá komu fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og sögðu: Ja, ástandið er viðkvæmt, við bjóðum fram aðstoð okkar færustu sérfræðinga við að finna út hvar skynsamlegt væri - að því gefnu að menn ætli að gera það - að hækka skattana þannig að sem minnst neikvæð áhrif hefði á efnahagslífið. Þessari aðstoð hefur algjörlega verið hafnað oftar en einu sinni. Menn töldu að þeir hefðu alla sérfræðiþekkinguna uppi í fjármálaráðuneyti og í ríkisstjórninni til að gera þetta. Ég hef fyrir þessu traustar heimildir. Hér hafa verið til umræðu undanfarnar vikur, frá því að frumvörpin komu fram, áhrif þeirra á ráðstöfunartekjur heimilanna. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á að þeir sem hafa heildartekjur um 270.000 kr. eða lægri komi betur út úr þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar en verið hefði. Eins og ég gat um í andsvari mínu rétt áðan er þetta rangt, þetta stenst enga skoðun. Staðreyndin er sú að samkvæmt gildandi lögum á persónuafslátturinn að færast upp til verðlags núna um áramótin. Það er algjörlega kristaltært vegna þess að hér er um reiknanlegar staðreyndir að ræða, við getum bara reiknað okkur til niðurstöðu í þessu, að ef þetta næði fram að ganga samkvæmt gildandi lögum kæmi það betur út fyrir láglaunafólk í landinu en þessi aðgerðapakki ríkisstjórnarinnar. Við getum síðan deilt um það hvort ríkið hafi efni á að láta persónuafsláttinn færast upp til verðlags um áramótin eða ekki. En það er óboðlegt að ríkisstjórnin komi fram með þessar aðgerðir sínar, haldi fram þessari rangfærslu og bjóði upp á það við kynningu á jafnmikilvægu máli og þessu að umræðan sé leidd af röngum forsendum. Ég held að samt sem áður sé mjög einföld skýring á því hvers vegna ríkisstjórnin hefur viljað halda þessu á lofti og gert lítið úr því að hún er að afnema vísitölutengingu persónuafsláttarins. Ástæðan er sú að þeir tveir flokkar sem núna eru í ríkisstjórn hafa í svo langan tíma og svo oft bent á Sjálfstæðisflokk og á sínum tíma Framsóknarflokkinn og sagt: Þessir flokkar hafa níðst á láglaunafólki í landinu með því að láta þennan sama persónuafslátt ekki fylgja verðlagi. Einhver mesta gagnrýnin sem færð hefur verið fram á skattstefnu fyrri ríkisstjórna snerist nákvæmlega um þetta atriði. Það var samt þannig árið 2007 að Sjálfstæðisflokkur og Samfylking hrintu þessari breytingu í framkvæmd, tengdu persónuafsláttinn við vísitölu og ákváðu reyndar síðan í fyrra að bæta 7.000 kr. ofan á persónuafsláttinn í þremur áföngum til viðbótar við vísitölutrygginguna. Þess vegna er ekkert skrýtið að þegar þessir tveir flokkar, sem hafa haft svona hátt um skattstefnu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins grípa til aðgerða sem ganga þvert á þessi stóru orð, hlaupi menn dálítið út undan sér, detti í þann pytt að halda fram röngum upplýsingum, röngum niðurstöðum, fara með rangt mál og kannast ekkert við aðgerðir sínar. Þetta er samt sem áður afskaplega aumkunarvert. Ég ætla að lýsa því hér að lokum, þar sem ræðutíma mínum er brátt lokið, að ég skil einfaldlega ekkert í umræðunni um að á undanförnum árum hafi skattbyrðin á Íslandi vaxið svo mikið að sett hafi verið heimsmet, skattbyrðin á undanförnum 10 árum hafi sett einhvers konar met í öllum útreikningum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hún hafi orðið sem hlutfall af landsframleiðslu með því hæsta sem gerist í heiminum. Þessu hefur oft verið haldið á lofti í umræðunni. Það sem ég skil ekki er þetta: Hvernig komast menn síðan að þeirri niðurstöðu í ljósi þessarar staðreyndar að það sé mikilvægt að hækka núna skatta? Hvernig komast menn að þeirri niðurstöðu? Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin horfir svona mikið til Norðurlandanna í mótun skattstefnu sinnar? Við vitum öll að á Norðurlöndunum er skattbyrðin hæst í heiminum. Við vitum líka að á Norðurlöndunum er skattbyrðin á þá sem eru með lág laun miklu meiri en á Íslandi. Persónuafslátturinn á Íslandi tryggir miklu hærra frítekjumark láglaunafólks en gildir annars staðar á Norðurlöndunum. Þess vegna skil ég ómögulega þá röksemdafærslu ríkisstjórnarinnar að nú sé mikilvægt að hækka skatta vegna þess að skattbyrðin hafi vaxið svo gríðarlega í tíð Sjálfstæðisflokksins. Sömuleiðis er algjörlega óskiljanleg fullyrðingin um að ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokks hafi rústað skattkerfið, skilið við það þannig að það skili ríkinu engum tekjum lengur, þess vegna sé svo mikil nauðsyn á að hækka skattana núna, þetta bara dugi ekki, ríkið sé rekið með miklum halla. Í hinu orðinu er sagt að skattbyrðin hafi vaxið mest í heiminum og sett heimsmet. Allar þessar fullyrðingar stangast á, það virðist vera 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans. Ég hef áhuga á að spyrja þingmanninn um þessa einkennilegu fullyrðingu frá ríkisstjórninni að það sé nauðsynlegt að hækka skatta vegna þess að þeir hafi lækkað svo mikið, þrátt fyrir að tölur sýni fram á að skattbyrði hafi aukist. Ég vil benda hv. þingmanni á að nýjar tölur hafa komið fram sem sýna að skattar sem hlutfall af landsframleiðslu hafa hrunið að undanförnu og það er að sjálfsögðu afleiðing af hruninu. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því að það sé nauðsynlegt að hækka skatta og þá hvaða skatta, fyrir utan þá tillögu sem komið hefur frá sjálfstæðismönnum um séreignarsparnaðinn. Eru það einhverjir aðrir skattar sem Sjálfstæðisflokkurinn sér fyrir sér að megi hækka? Síðan hef ég mikinn áhuga að heyra frá þingmanninum hvort hann telur að áhrifin af hruninu séu raunverulega öll komin fram. Sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður studdi og þessi ríkisstjórn, bæði sem minnihlutastjórn og sem meirihlutastjórn, hafa verið að hækka sömu skattana, sem sagt áfengisgjaldið, bensín-, olíu- og tryggingagjaldið. Ég held að tryggingagjaldið sé að hækka í þriðja skiptið. Telur hv. þingmaður að þessar áætlanir munu standast og hvort áhrifin, tekjustofnar ríkisins, séu raunverulega komin fram. Í seinna andsvari mínu hef ég áhuga á því að fara í gegnum tölur þar sem rannsökuð hafa verið áhrif af þeim efnahagskreppum sem verið hafa alla vega síðustu öldina.

Virðulegi forseti. Það á aldrei að vera markmiðið að setja eitthvert tiltekið hlutfall af landsframleiðslu í skatta, alls ekki. Okkar markmið er að veita borgurunum góða þjónustu, búa þeim öflugt velferðarkerfi og tryggja þeim öryggi, skapa fjölskyldunum eftirsóknarvert umhverfi, hafa öflugt heilbrigðis- og menntakerfi og við þurfum síðan að nýta skattstofnana til að gera þetta. Væntanlega eru ekki öll áhrifin af hruninu komin fram. Ég hef áhyggjur af því að þessar reiknuðu tekjur sem ríkisstjórnin kynnir muni ekki alla skila sér. Það er einmitt það sem við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á, að það þarf að auka tekjur ríkissjóðs en bara ekki með þessum sköttum. Við viljum efla skattstofnana, fá þá til þess að skila tekjum að nýju til ríkisins og við bendum á fjölmargar leiðir til þess í efnahagstillögum okkar. Ég get nefnt sem dæmi að við viljum auka veiðar, við viljum auka fjárfestingar í landinu, við viljum koma af stað framkvæmdum við verkefni sem eru tilbúin og bíða á teikniborðinu. Við teljum líka að við eigum að fara séreignarsparnaðarleiðina til að hlífa fyrirtækjum og fjölskyldum í gegnum erfiðasta tímabilið. Við teljum að með því muni ríkið fá að nýju til sín skatttekjur. Ég tel að okkar helsta vandamál liggi að útgjaldahliðinni. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra vera að snúa út úr áðan þegar hann vísaði í orð fyrri fjármálaráðherra, Árna Mathiesens þegar hann sagði að fyrrverandi ráðherra hefði sagt í viðtali nýlega að aðhaldsstigið hefði ekki verið nægilega hátt. Þar átti fyrrverandi fjármálaráðherra fyrst og fremst við að útgjöldin hefðu aukist um of og okkar vandi næstu árin mundi snúa að því að vinda ofan af þessari útgjaldaaukningu. Verkefnið er ekki að finna leiðir til að hækka skattana fram úr öllu hófi og standa áfram undir óskynsamlegu útgjaldastigi. Við verðum einfaldlega að draga úr útgjöldunum og við þurfum að horfast í augu við það.

Frú forseti. Bara hækkunin á tryggingagjaldinu er áætlað að skili 12 milljörðum. Ég vil benda á að komið hefur fram að gert var ráð fyrir 150 milljarða kr. halla á þessu ári en núna virðist hann stefna í allt að því 200 milljarða. Ríkisstjórnin virðist ekki almennilega gera sér grein fyrir því hvernig hún ætlar að dekka bara þessa 30 milljarða. Þegar menn eru búnir að vera á kafi í Icesave virka 30 milljarðar ekki sérstaklega há upphæð. En rannsóknin sem ég nefndi í fyrra andsvari mínu sneri að því að prófessorinn Kenneth Rogoff og Carmen Reinhart hafa skoðað efnahagskreppur allt að því 800 ár aftur í tímann. Þau fóru sérstaklega í gegnum þær kreppur sem hafa verið núna síðustu 100 árin. Þar kemur fram að skuldir ríkissjóðs, í þeim löndum þar sem banka- eða efnahagskreppa verður, aukast að meðaltali um 86%. Þau rekja þessa aukningu fyrst og fremst til kostnaðarins við kreppuna, ekki vegna þess að lagðir séu svo miklir fjármunir í að endurreisa bankakerfið eða eitthvað þess háttar heldur vegna þess að tekjustofnar ríkissjóðs hrynja. Við vorum þegar komin í þetta meðaltal 2008 þannig að það má alveg gera ráð fyrir að það muni bætast töluvert við skuldir ríkissjóðs ef þetta rætist, sem þessi sögulega rannsókn bendir til. Það er líka bent á að landsframleiðslan í þeim löndum þar sem efnahagskreppa er dregst verulega saman og atvinnuleysi líka. Ég verð að segja að miðað við útgjaldaliðinn hjá ríkinu og þessar skattatillögur tel ég að það séu mjög miklar líkur á því að áætlunin gangi ekki eftir eins og menn eru að vonast til, og að hlutirnir muni líta mun verr út en áætlað er. Ég tel að þetta sé ekki raunhæft. Ég held því að það skipti mjög miklu máli að gera það sem hv. þingmaður talaði um, að skoða betur útgjaldahliðina, 

Virðulegi forseti. Varðandi tryggingagjaldið þá er það mikið áhyggjuefni hversu mjög hefur þurft að hækka það á skömmum tíma. Mér telst til að tryggingagjaldið hafi hækkað í nokkrum skrefum um 60% á einu ári. Það er þannig að tryggingagjaldið reiknast af brúttólaunum og í dag er það komið upp í 8,6%. Það má hugsa þetta sem sérstakan skatt á það að ráða til sín fólk. Það er samið um kaup og kjör og síðan verður að standa skil á 8,6% gjaldi ofan á brúttólaunin í Atvinnuleysistryggingasjóð. Við vitum að gjaldinu er ætlað að fjármagna atvinnuleysisbætur og einmitt af þeirri ástæðu, vegna þess að gjaldið er svo íþyngjandi og leggst svo þungt á fyrirtæki og alla þá sem þurfa að ráða til sín fólk, þá hljótum við að róa að því öllum árum að skapa ný störf, að eyða atvinnuleysinu. Lítið fer fyrir umræðu um það t.d. hvernig við getum mögulega unnið að því að lækka vexti og á haustdögum hefur ríkisstjórnin gripið til ýmissa aðgerða sem hafa orðið til þess að framkvæmdir sem hafa verið á teikniborðinu hafa tafist og frestast. Það frestar því að ný störf verði til. Ríkisstjórninni virðist algerlega hafa mistekist að nota þetta ár til að finna leiðir svo að létta megi þrýstingi af krónunni og stuðla þannig að því að gjaldeyrishöftum verði aflétt fyrr og skapa þannig skilyrði fyrir vaxtalækkun. Ríkisstjórninni er algerlega að mistakast stóra verkefnið sem er að berjast gegn atvinnuleysi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni kærlega fyrir innlegg hans til þessarar umræðu. Það er mikilvægt að fá fram sjónarmið formanns Sjálfstæðisflokksins í henni. Ég vil af þessu tilefni spyrja hv. þingmann hvort hann sé því raunverulega ósammála að það hafi verið óskynsamlegt, og verið skammsýni af okkur í þinginu, að ráðast á hápunkti góðærisins í umtalsverðar skattalækkanir sem nú eftir hrun virðast hafa verið vanhugsaðar þegar ríkissjóð vantar sárlega tekjur. Ég vil spyrja hvort þingmaðurinn sé virkilega á móti því að við lærum það af hruninu að í aðdraganda þess höfum við gengið of langt í skattalækkunum og afturköllum þær skattalækkanir að nokkru marki. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki ástæðu til að draga þá ályktun af hruninu að við þurfum í skattkerfinu að auka tekjujöfnunina í samfélaginu. Síðast en ekki síst, um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir tillögu Sjálfstæðisflokksins um ýmsa aðra hluti eins og skattlagningu á séreignarsparnað og annað slíkt, sem hæstv. fjármálaráðherra hefur upplýst að enn sé verið að ræða við lífeyrissjóðina um, vil ég spyrja hv. þingmann: Á virkilega að skilja ræðu hans svo að hann styðji enga af þeim tillögum til skattbreytinga sem kynntar hafa verið af hæstv. fjármálaráðherra hér í dag? Er engin af þeim tillögum þess eðlis að Sjálfstæðisflokkurinn geti á málefnalegum grunni stutt hana? Er Sjálfstæðisflokkurinn yfir höfuð á móti öllum skattabreytingum eða getur hv. þingmaður tilgreint einhverjar skattabreytingar í tillögum hæstv. fjármálaráðherra sem Sjálfstæðisflokkurinn getur fellt sig við?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins varðandi skattalækkanir fyrri ríkisstjórnar. Það sem var rangt við framkvæmd þeirrar skattalækkunar var tímasetningin. Lækkun skatta á þeim tíma samhliða þeim gríðarlega vexti einkaneyslu sem var í landinu, þar sem gengi krónunnar var allt of sterkt um þær mundir og framkvæmdastig hátt - ég tel eftir á að hyggja að við höfum farið of geyst. Það breytir því ekki að skattprósentan þarf ekki endilega að vera orðin of lág. Ég vék að því í máli mínu áðan að helsti vandi okkar væri á útgjaldahliðinni. Þess vegna tel ég að jafnvel þó að tímasetning þessarar skattalækkunar hafi ekki verið heppileg megi skattarnir eftir sem áður vel vera um það bil af þeirri skattprósentu sem við tókum ákvörðun um. Við getum tekið hátekjuskattinn sem dæmi. Af hverju vildum við losna við hann? Vegna þess að hann var enginn hátekjuskattur. Vegna þess að hann var skattur á millitekjur. Það sést t.d. af tillögum ríkisstjórnarinnar sem nú liggja frammi að skattþrepin sem þar er um að ræða bera það með sér að við vorum á sínum tíma með hátekjuskatt á millitekjur af því að nú erum við komnir með skattþrep sem miðar við miklu hærri tekjur en við gerðum á þeim tíma. Varðandi tekjujöfnunina þá held ég að þetta sé ekki góður tími til að fara að reyna að auka á tekjujöfnunaráhrif skattkerfisins. Við erum auðvitað með mjög sterkt tekjujöfnunartól inni í skattkerfinu í dag sem er í gegnum frítekjumarkið og persónuafsláttinn sem tryggir að það eru í raun og veru óendanlega mörg skattþrep í skattkerfinu. Sá sem er með þúsund krónum meira en næsti í heildarlaun borgar hærra hlutfall af laununum sínum í skatt en sá sem er fyrir neðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Við erum þó sammála um að það var misráðið af okkur að ráðast í skattalækkanir þegar góðærið var í hámarki á síðasta kjörtímabili og það er vel. Við erum hins vegar ósammála um að nauðsynlegt sé að grípa til aðgerða til að leiðrétta þau mistök. Hér heldur hv. formaður Sjálfstæðisflokksins því fram að hægt sé að fara í gegnum þennan skafl án þess að grípa til skattahækkana. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég tel að það sé algerlega óraunsæ yfirlýsing af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins að hægt sé að fara í gegnum stærsta átak í ríkisfjármálum í Íslandssögunni án þess að gera nokkrar skattabreytingar, að hægt sé að loka stærsta gati á ríkissjóði í sögunni án þess að fara í neinar skattahækkanir, að hægt sé að taka það allt á útgjaldahliðinni sem að uppistöðu til eru bætur og velferðarþjónusta. Það er einfaldlega fullkomlega óraunsætt og ég tel raunar að ekki sé pólitískur vilji fyrir því í röðum sjálfstæðismanna að ráðast í þann blóðuga niðurskurð sem slíku mundi fylgja og sannarlega þeim neikvæðu áhrifum fyrir efnahagslífið sem það líka hefur rétt eins og skattahækkanir. Hér er ekki góðra kosta völ heldur valið á milli vondra kosta í því að leysa úr erfiðri stöðu. Ég verð að síðustu jafnframt að lýsa mig ósammála því að þetta sé ekki tímapunkturinn til að auka tekjujöfnun í kerfinu. Ég held að þetta sé einmitt tímapunkturinn, eftir hrun, eins og við fórum í gegnum, að draga þá ályktun að við gengum of langt í því að búa til ólíkar stéttir í landinu, að búa til gríðarlega auðmenn og mikla fátækt. Við eigum að læra af því og gera nauðsynlegar breytingar á skattkerfinu til að vinda ofan af vitleysu eins og þeirri sem við gerðum þegar við gengum of langt í skattalækkun.

Virðulegi forseti. Þegar ég segi að skattalækkun fyrri ríkisstjórnar hafi ekki verið vel tímasett þá liggur í þeim orðum að lækkun skatta var vel framkvæmanleg en á þeim tíma var hún kannski óheppileg. Ef maður á að draga þetta saman í örstuttu máli held ég að það megi alveg eins halda því fram að mistökin hafi legið í því að við vorum að auka útgjöld ríkisins, hækka t.d. laun opinberra starfsmanna á almennum markaði allt of mikið á þessum sama tíma og þetta fór illa saman. Vandinn við skattatillögur ríkisstjórnarinnar liggur ekki bara í því að menn eru að kynna til sögunnar nýja skatta og hækka suma, eins og t.d. tekjuskatta einstaklinga. Hann liggur líka í því að hér er verið að auka flækjustigið. Þegar ég er spurður að því hvort ég geti ekki tekið undir einhverjar af skattatillögum ríkisstjórnarinnar verð ég því miður að svara því neitandi, m.a. vegna þess að heildaráhrifin af þessum skattapakka sem við ræðum nú saman, þrjú frumvörp, eru slæm og flækjustigið er mjög aukið. Er það þá þannig að sjálfstæðismenn séu um alla framtíð á móti öllum skattahækkunum? Auðvitað er það ekki þannig. Auðvitað væri það á engan hátt í andstöðu við skattstefnu sjálfstæðismanna að virkilega háar tekjur bæru eitthvað hærra skatthlutfall en hinar lægri. En við erum reyndar með þannig kerfi í dag. Við erum með kerfi þar sem skatturinn vex sífellt eftir því sem tekjurnar eru hærri og einhverjar minni háttar stillingar á því væru í engu í andstöðu við þá skattaframkvæmd sem við höfum verið að fylgja. En meginatriðið er það að skattahækkanir við þær efnahagslegu aðstæður sem nú eru eru að okkar mati líklegar til að dýpka kreppuna.

Frú forseti. Í dag er 5. desember og við höfum beðið lengi eftir því að sjá þá stefnu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa mótað sér í skattamálum, 5. desember og nokkrir dagar til áramóta og stjórnarflokkarnir leggja fram gríðarlegar breytingar í grundvallaratriðum á skattkerfinu. Þetta vinnulag er einfaldlega óþolandi. Það eru ekki bara við í minni hlutanum á þingi sem gagnrýnum ríkisstjórnina fyrir þetta sleifarlag heldur m.a. aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Íslands hefur t.d. gagnrýnt þessi fyrirhuguðu áform stjórnvalda mjög harkalega og gagnrýnt það samráðsleysi sem einkennir þetta mál og öll önnur sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir þessi missirin og er það miður. Hér er verið að tala um að leggja um 50 milljarða kr. á heimilin og fyrirtækin í landinu á næsta ári. Við höfum verið gagnrýnd dálítið, minni hlutinn, fyrir mikla umræðu um Icesave-samningana svokölluðu en í því samhengi má benda á að árlegir vextir af Icesave-samningunum eru hátt í þessi upphæð eða rúmir 40 milljarðar kr. og því er eðlilegt að það mál sé rætt í þaula og allt skoðað í því samhengi því að umfang þess máls er þvílíkt. Hverfa á frá núgildandi skattkerfi og taka upp fjölþrepakerfi sem mun flækja skattframkvæmdina verulega og leiða til aukins kostnaðar. Svo ég vitni bara í kostnaðarumsögn með frumvarpinu þá stendur þar, með leyfi forseta: „Reiknað er með að gera þurfi breytingar á tölvukerfum skattkerfisins, auk auglýsinga- og kynningarefnis. Áætlanir gera ráð fyrir að kostnaðarauki vegna þessa gæti orðið á bilinu 90–100 millj. kr. Til viðbótar má, þegar frá líður, gera ráð fyrir að auka þurfi skatteftirlit vegna flóknara skattkerfis. Þessi kostnaðarliður hefur ekki verið metinn til fulls en fyrstu áætlanir gera ráð fyrir allt að sjö stöðugildum.“ Hér er verið að leggja til grundvallarbreytingar á skattkerfinu í mikilli tímaþröng og ég hefði haldið, í ljósi sögunnar síðasta árið hvernig Alþingi hefur starfað, að við ættum að fara að temja okkur ný vinnubrögð í þeim efnum. Knýja á fram í miklum flýti grundvallarbreytingar á skattkerfinu. Efnahags- og skattanefnd mun ekki hafa mikinn tíma til að fara yfir þetta umfangsmikla mál ef marka má starfsáætlun þingsins. Það er eðlilegt að við spyrjum að því, og ég spurði hæstv. ráðherra að því áðan, hann svaraði reyndar ekki þeirri fyrirspurn, hvort ríkisstjórnin hefði ekki skoðað það að hægt væri að ná svipuðum árangri með því að hækka tekjuskattsprósentuna og hækka skattleysismörkin jafnframt og ná þannig svipuðum árangri, svipaðri stefnu og hér er lagt til, og vinna þá með betri hætti að þeirri grundvallarbreytingu sem hér er lögð til. Þetta eru náttúrlega engin vinnubrögð, og þegar Alþýðusamband Íslands, sem eru samtök 120 þúsund launamanna hér á landi, er farið að gagnrýna þetta samráðsleysi allharkalega, að við tölum ekki um okkur í stjórnarandstöðunni, verður ríkisstjórnin að fara að hugsa sinn gang. Ég spyr enn og aftur: Er búið að undirbyggja þessar breytingar með nægilega vel? Við skulum ekki gleyma því að 90% Íslendinga þurfa einungis að ýta á enter-takkann á tölvunni til að skila inn skattframtali sínu. Hvaða áhrif mun þetta hafa á það ágæta fyrirkomulag sem verið hefur, þ.e. skattalegu framkvæmdina? Hafa stjórnvöld undirbúið þetta nægilega vel? Það er ósköp eðlilegt að við spyrjum að því vegna þess að þetta mál er lagt fram í miklum flýti og mér sýnist að það hafi ekki verið undirbúið nægilega vel. Ég spyr hæstv. ráðherra aftur í ljósi þess að staða heimilanna er mjög slæm, verið er að leggja á ýmis gjöld sem leiða til hækkunar á verðlagsvísitölu, sem leiða til þess að skuldir íslenskra heimila munu á næsta ári hækka um tugi milljarða króna: Hefur verið gerð einhver úttekt á því hvert greiðsluþol heimilanna er? Það er gríðarlega erfið staða hjá mörgum heimilum í dag og því er eðlilegt að við spyrjum, í ljósi þeirra breytinga sem hér eru lagðar til, 50 milljarðar í auknar álögur á heimilin og fyrirtækin í landinu, sem mörg hver og flest standa mjög illa, hvort þetta séu raunhæfar leiðir. Að sjálfsögðu er verkefnið erfitt, og hæstv. ríkisstjórn á alla mína samúð í þeim efnum, og við gerum okkur grein fyrir því, framsóknarmenn, að það þarf að fjalla um þessi mál af ábyrgð og að sjálfsögðu þurfum við að auka tekjustofna ríkisins og við útilokum að sjálfsögðu ekki skattahækkanir í þeim efnum, en það verður að vera einhver skynsemi í þessu. Við verðum að hafa fyrir framan okkur raunverulega útreikninga á heildarsamhenginu, þ.e. gagnvart heimilunum og gagnvart fyrirtækjunum og greiðsluþoli þeirra, því að ef fólk og fyrirtæki standa ekki undir þessu bitnar það óhjákvæmilega á hagsmunum ríkissjóðs, okkar allra, og getur mögulega leitt til þess að margir sjái sér farborða með því einfaldlega að yfirgefa landið og starfa á erlendri grundu, sem er raunveruleg hætta í dag. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra líka um þann eignarskatt sem hér er lagður til, eða auðlegðarskatt eins og ríkisstjórnin kallar hann, hvers vegna menn niðurlægja hjónabandið með þeim hætti sem þar er gert, þ.e. fólk sem á verulega fjármuni er skattlagt mun meira í hjónabandi en sem einstaklingar. Það er 90 millj. kr. frítekjumark hjá einstaklingum en einungis 120 millj. hjá hjónum. Samkvæmt því gæti borgað sig fyrir það sambúðarfólk, sem eru kannski eldri borgarar, að skilja, það getur munað 7,3 millj. kr. á ári, og hvers vegna menn gæti ekki samræmis í þessu og virði hjónabandið með þeim hætti að löggjöfin sé þannig að fólk gjaldi þess ekki að vera í sambúð og knýi ekki á að fólk skilji að skiptum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því þegar hann nefnir vísitöluhækkanir, m.a. út af hækkunum á virðisaukaskatti, olíu og bensíni, hvaða afleiðingar það hafi fyrir skuldug heimili. Erum við ekki að tala þar um tugi milljarða sem skuldir heimilanna muni aukast vegna þeirra framkvæmda? Hafa menn ekki lært af því að það er ekki endalaust hægt að hækka verðlagið í landinu sem hefur þau slæmu áhrif á stöðu heimilanna að skuldirnar hækka enn frekar og voru þær nægar fyrir? Hefur hæstv. ráðherra velt því fyrir sér að reyna að ráðast í einhverjar aðrar aðgerðir til að auka tekjur ríkissjóðs en þær sem fara beint út í verðlagið? Frú forseti. Okkar þingmanna bíður mikil vinna - og ég sé að hv. formaður efnahags- og skattanefndar labbar hér fram hjá púltinu - í efnahags- og skattanefnd. Ég vara við því að við afgreiðum þetta mál í einhverjum andarteppustíl. Ég gagnrýni það harðlega hversu seint ríkisstjórnin kemur fram með þetta mál. Hér er verið að flækja framkvæmdina í skattkerfinu og auka kostnaðinn hjá hinu opinbera því samfara. Ég tel að þetta mál hefði þurft að vinna mun betur. Ég hefði sjálfur viljað fá að koma að því á fyrri stigum hver hugmyndafræðin er á bak við þetta. Alþýðusamband Íslands hefur líka kallað eftir því og aðrir aðilar á vinnumarkaði en það er í þessu máli eins og svo mörgum öðrum að ríkisstjórnin hlustar einfaldlega ekki. Það er ekki kallað eftir neinu samráði. Ég vil skoða það gaumgæfilega og tek undir og er mjög ánægður með það að hæstv. ráðherra sé að skoða það í reynd að skattleggja séreignarsparnaðinn, þannig að við fáum auknar tekjur því samfara. Um leið árétta ég það að við þurfum að standa vörð um íslenska lífeyrissjóðakerfið, ég tel að með því að horfa eingöngu til séreignarsparnaðarins stöndum við vörð um þá hugmyndafræði sem við höfum byggt upp á undangengnum árum, því að við eigum eitt besta lífeyrissjóðakerfi um víða veröld og það er það sem er ljósi punkturinn í öllum þeim erfiðleikum sem blasa við okkur í því árferði sem við búum nú við. Hæstv. forseti. Það þarf hófsemd í þetta. Mér er til efs að 50 milljarðar á heimilin og fyrirtækin í formi aukinna skatta á næsta ári sé raunhæf leið og þess vegna þurfum við að skoða aðrar leiðir því samfara til að minnka það högg gagnvart atvinnulífinu og heimilunum í landinu, því að margir eiga mjög erfitt með að ná endum saman í dag. Og fyrir utan það eru það ekki ásættanleg vinnubrögð að ætla að breyta skattkerfi þjóðarinnar í grundvallaratriðum á nokkrum dögum í meðförum Alþingis. Þetta er mál sem hefði þurft mikla yfirlegu og mikla vinnu, við erum að breyta tugum greina sem snerta skattkerfið og geta haft viðamikil áhrif. Þetta er mjög vandasamt verkefni og þess vegna er eðlilegt að hæstv. ráðherra svari því hvort það væri ekki skynsamlegt að menn legðust yfir þetta mál þverpólitískt með aðilum vinnumarkaðarins og skoðuðu í þaula hvernig menn vildu sjá íslenska skattkerfið þróast á næstu árum. Ég útiloka að sjálfsögðu engar breytingar í því, en vinnulagið verður að vera í lagi, frú forseti. Við skattleggjum okkur ekki út úr þessari kreppu þó að við framsóknarmenn höfnum ekki skattahækkunum en það verður að vera einhver hófsemd í þessu og því miður sýnist mér að heimilin muni ekki ráða við allar þær auknu álögur sem hér eru boðaðar. Að lokum vildi ég spyrja hæstv. ráðherra að því í ljósi þessarar grundvallarbreytingar á skattkerfinu. Hingað til hafa vinnuveitendur verið ábyrgir fyrir því að skila inn gögnum sem snerta staðgreiðslu hjá starfsmönnum, hvernig verður það í nýju þrepaskiptu kerfi ef einstaklingur vinnur hjá tveimur vinnuveitendum? Ég get ekki séð annað en að verið sé að færa ábyrgðina af vinnuveitandanum yfir til hins almenna launamanns gagnvart skattyfirvöldum vegna þessa forms sem þrepaskiptingin er, ég hef miklar áhyggjur af því - það þarf mikla kynningu gagnvart almenningi hvað þetta varðar - og að við séum að ganga fullrösklega fram í grundvallarbreytingum. Ég mælist því til þess að efnahags- og skattanefnd fái allan þann tíma sem hún þarf til að fara yfir þessi viðamiklu mál. Ég vona að ég fái ekki einhvern málþófsstimpil á mig þó að ég vilji að við förum ítarlega yfir þetta mál í nefnd vegna þess að við erum að tala hér um grundvallarmál, um það hvernig við viljum byggja upp íslenskt samfélag og hvernig við viljum skipta kjörunum í okkar samfélagi og það er kannski æskilegt að gera það á þessum punkti í kjölfar hrunsins. Við þurfum að hugsa hlutina upp á nýtt og ég hafna síður en svo nýjum hugmyndum en við verðum að fara að stunda þau vinnubrögð í þinginu að okkur sé sómi að og ég trúi því varla að framkvæmdarvaldið ætli að reyna að bola í gegnum þingið öllum þessum breytingum á skattkerfinu í mikilli tímaþröng rétt fyrir jól þegar við eigum eftir að afgreiða fjárlögin og Icesave-samkomulagið. En ég vonast til og veit að samvinnan í efnahags- og skattanefnd verður góð eins og fyrri daginn en því miður er ég hræddur um að framkvæmdarvaldið muni af öllum sínum þunga reyna að þrýsta þessum málum eins fljótt í gegnum þingið og hægt er. Við þekkjum hvernig það hefur gert sig á síðustu mánuðum, mörg mistök hafa verið gerð í lagasetningu á Alþingi Íslendinga og það er einkum vegna þess að þau frumvörp sem við höfum rætt og gert að lögum hafa verið unnin í mikilli tímaþröng og undir mikilli pressu af hálfu framkvæmdarvaldsins. Við verðum að fara að ástunda það hér að bera virðingu fyrir þingræðinu og að Alþingi Íslendinga geti rækt hlutverk sitt með sóma. Ég trúi ekki öðru, eins og ég hef sagt fyrr, en að efnahags- og skattanefnd fái allan þann tíma sem þarf til að fara yfir þetta viðamikla mál og ég trúi því vart að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands reyni að þröngva málinu í gegnum þingið á nokkrum dögum rétt fyrir jól, því að eins og ég hef komið inn á erum við að tala um gríðarlega stórt mál að umfangi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að við skattleggjum okkur ekki út úr kreppunni. Það er nákvæmlega þess vegna sem stjórnarflokkarnir í nánu samráði sín á milli hafa ákveðið að fara blandaða leið sem er ágætlega útfærð bæði í þessum skattafrumvörpum sem og í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil þó segja að það er mjög þungbært á tímum sem þessum að þurfa að grípa til skattahækkana en þá er gott að rifja upp að það er kannski afleiðing þeirrar skammtímahugsunar sem ríkti í efnahagsstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks þar sem skattar voru lækkaðir á mesta þensluskeiði Íslandssögunnar. En við fáum væntanlega tækifæri til að ræða um það síðar, ég og hv. þingmaður, en ég vildi beina þeirri spurningu til hans hvort hann, sem virðist vera jafnannt um lífeyrissjóðina og þeirri sem hér stendur, telji að við séum að standa vörð um lífeyrissjóðina með því að sækja þangað tekjur nú sem á að nota í framtíðinni.

Frú forseti. Það er með ólíkindum að hlusta á þingmenn Samfylkingarinnar koma upp og tala um efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Framsóknarflokkurinn hefur ekki verið í ríkisstjórn í hátt í þrjú ár en þann tíma hefur Samfylkingin ríkt hér á landi. Hvenær átti hrunið sér stað? Var það ekki á vakt Samfylkingarinnar? Ber Samfylkingin enga ábyrgð á því hvernig fyrir er komið í okkar þjóðfélagi? Hver fór með málefni bankanna í tíð Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á árunum 2007 og 2008? Var það ekki Samfylkingin? Var það ekki á þeim tíma sem Icesave-samningarnir þöndust út? Var það ekki á þeim tíma, á vakt Samfylkingarinnar, sem menn opnuðu útibú í Hollandi með leyfi Samfylkingarinnar til að halda Icesave-ævintýrinu áfram? Það er með ólíkindum að samfylkingarmenn skuli koma hingað upp eins og hvítþvegnir - ég ætla ekki að nota orðið englar því þeir eru engir englar, það er með ólíkindum að svo virðist sem skammtímaminnið sé alveg gersamlega horfið hjá hv. þingmanni og jafnvel langtímaminnið líka vegna þess að Samfylkingin er búin að vera hátt í þrjú ár í ríkisstjórn og Samfylkingin er í ríkisstjórn. Þegar við tölum um hrunið hér skal Framsóknarflokkurinn ekki víkja sér undan ábyrgð en að heyra hvern samfylkingarmanninn á fætur öðrum koma hér upp eins og Samfylkingin hafi hvergi komið nærri, þá er það kannski þannig að það er Samfylkingin sem ber hvað mesta ábyrgð á Icesave-klúðrinu. Það er með ólíkindum að hafa þurft að taka þátt í umræðu hér um það mikla klúður, þar sem Samfylkingin skilar algerlega auðu í umræðunni, klyfjar upp á hundruð milljarða sem verið er að setja á kynslóðir Íslendinga langt inn í framtíðina.

Frú forseti. Það var fróðlegt að fylgjast með svari hv. þingmanns. Ég veit ekki hvort æsti hann meira, sú tilhugsun að hugmyndin um að fara inn í lífeyrissjóðina væri óraunhæf  
             Ég tek undir það með hv. þingmanni að sannarlega situr Samfylkingin í ríkisstjórn og ég leyfi mér að segja guði sé lof, því að í þessu uppbyggingarstarfi 

Icesave.

Ég heyri að hv. þingmenn í Framsóknarflokki kalla hér mjög fram í enda virðist þeim þykja þetta óþægilegt. Ég ætla líka að minna á að þeir voru svo sannarlega við völd í viðskiptaráðuneytinu þegar bankarnir voru einkavæddir. Það fer kannski  Svo þætti mér líka ákaflega vænt um ef hv. þingmaður léti svo lítið að svara spurningu minni um hvort það kallast að standa vörð um lífeyrissjóðina að fara inn í þá með þeim hætti sem hann leggur til hér.

Frú forseti. Svo ég svari spurningunni stuttlega tel ég að með því að hlífa almenna lífeyrissjóðakerfinu en að skoða séreignarsparnaðinn séum við ekki vega að íslenska lífeyrissjóðakerfinu. Mig langar að halda aðeins áfram með sögu Samfylkingarinnar í þessum málum öllum. Hv. þingmaður hefur haldið því hér fram oftsinnis að hún sé að þrífa upp skítinn eftir Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn. Hver er skítur Samfylkingarinnar í þessari umræðu? Hefur Samfylkingin ekki borið höfuðábyrgð á því hvernig Icesave-samningarnir þöndust út? Voru hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson, Kristján L. Möller ekki þá í ríkisstjórn? Var þetta fólk ekki í ríkisstjórn á meðan á öllu þessu hruni stóð? 
             Menn horfðu upp á þessa reikninga belgjast út, þeir eru orðnir mörg hundruð milljarðar í dag, og svo kallar almenningur eftir að fólk axli ábyrgð. Hver er ábyrgð þessa fólks? Nei, það er gefið út á netinu - hvað heitir það, Rauði …  
            

Virðulegur forseti. Við ræðum hér skattahækkanir og leiðir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Þeir sem töluðu rétt á undan mér settu þetta mál að einhverju leyti í samhengi, að vegna Icesave-klúðursins m.a. væri verið að hækka hér skatta. Þetta útrásarskeið hefur verið dýrt ævintýri fyrir Íslendinga, það er erfitt að reka ríkissjóð þessa dagana, þessa mánuðina og þessi árin. Hvar á að skera niður og hvar á að hækka skatta? Ég get svo sem ekki haldið því fram að hæstv. fjármálaráðherra gangi illt til með þessum tekjuskattshækkunum og skattahækkunum, eins og sumir hafa verið að gera hér, en hann býr ekki við gott bú og það er vandasamt verk sem hæstv. ráðherra og fjármálaráðuneytið þurfa að takast á við. Það er verið að tala hér um að fara blandaða leið, skera niður og hækka skatta í einhverjum ákveðnum hlutföllum. Að mínu viti er hægt að gera það með blandaðri leið en jafnframt með niðurskurði og minni skattahækkunum, eins og hér er verið að fara fram á. Ég aðhyllist sjálfur þá hugmyndafræði sem kemur fram í þessum skattafrumvörpum, þ.e. að hér verði þrepaskipt skattkerfi svo fremi sem hátekjuskattur er á raunverulegar hátekjur. Ég aðhyllist þá jafnaðarhugmynd sem er í þessum frumvörpum líka, að þeir sem hafi meira fé á milli handanna greiði hlutfallslega meira til samfélagsins einfaldlega vegna þeirrar staðreyndar að þeir eru betur aflögufærir. Það gerir okkur vonandi kleift að búa í betra samfélagi fyrir alla þegna samfélagsins. Að því leyti er gott að hafa þessa flokka við völd. Það má hins vegar velta því alvarlega fyrir sér, og þar koma athugasemdir mínar og gagnrýni helst fram, að á þessum tíma er ekki tímabært að hækka skatta. Heimilin, almenningur, standa frammi fyrir því að vera við mörk greiðsluþrots, þau standa illa, almenningur stendur jafnvel ekki undir hækkunum á sköttum. Í þessum þremur frumvörpum kemur fram að hækkun á virðisaukaskatti og fleiri óbeinum sköttum mun leiða til 14,7 milljarða kr. tekna fyrir ríkissjóð. Samhliða því munu þó skuldir heimilanna hækka um einhverja tugi milljarða vegna verðtryggingarinnar þannig að hér er verið að vega enn frekar að skuldugum heimilum landsins með hækkunum á óbeinu sköttunum. Tekjurnar af hækkun beinu skattanna eru óljósar. Ég var að reyna að lúslesa þetta frumvarp og ég sé ekki nákvæmlega hvaða tekjur eiga að koma í kassann af þessum hækkunum á tekjusköttum. Umhverfis- og auðlindaskattar eru að mínu mati tímabærir. Við búum í heimi þar sem þrengir að vegna hins kapítalíska neyslusamfélags sem öllu eyðir og það þarf að fara að setja hér skatta á það tjón sem slíkt samfélag veldur. 2,2 milljarðar eiga að koma þar inn. Heimili landsins eru í vanda og þola þetta annaðhvort ekki eða illa og það er ekki gert nægilega mikið fyrir þau. Það er ekki verið að aðlaga skuldir þeirra nægilega vel að þeim raunveruleika sem þau búa við. Það er ekki verið að lækka höfuðstól íbúðalána, sem mundi hleypa nýju lífi í efnahagslífið og nýju lífi í fólk vegna þess að þá mundi aukast bjartsýni á framtíðina. Það er hlutur sem ég held að menn verði að velta svolítið fyrir sér. Ég tala við svo margt fólk sem sér ekkert ljós fram undan og það þurfa að koma aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna til þess að kveikja það ljós og gera fólki betur grein fyrir því að veruleiki þess muni verða betri en hann er nú. Það er vont að hækka skatta á almenning og fyrirtæki núna. Það verður kannski ekki undan því komist að einhverju marki en hvað fyrirtækin varðar er hér fyrst og fremst verið að hækka tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið er gríðarlegur baggi á fyrirtækjarekstri. Það sem ég sakna helst í þessum skattahækkunum er að það vantar nýja hugsun um nýjar leiðir í skattheimtu, algjörlega nýja hugsun. Hér er verið að fara þessar gömlu hefðbundnu leiðir, að hækka skatta á fyrirtæki þegar löngu er orðið ljóst að tekjuskattar á fyrirtæki eru mjög óstöðugur og vondur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Hér mætti auðveldlega hugsa upp nýjar leiðir til mikillar einföldunar á skattkerfinu hvað varðar skattheimtu á atvinnustarfsemi. Það vantar algjörlega nýja hugsun hvað varðar nýja tekjustofna fyrir ríkissjóð. Verið er að fara þessa gömlu, þekktu leið að hækka tekjuskattsprósentuna á almenning í landinu. Almenningur á engin samtök til að knýja fram breytingar eins og Samtök atvinnulífsins og fjöldinn allur af öðrum greinum samfélagsins. Tekjuskattshækkanir á almenning í landinu fara því í gegn án mikillar mótstöðu frá almenningi. Ég lýsi eftir nýrri hugsun í þessum málum og nýjum leiðum í skattheimtu. Ef ekki núna þá hvenær? Hér höfum við dæmi úti um allt þar sem t.d. náttúruauðlindir þjóðarinnar eru einfaldlega gefnar þeim sem nýta þær, endurgjaldslaust og fluttar úr landi. Hér er um að ræða ferðaþjónustu, hér er um að ræða stóriðju og hér er um að ræða fiskveiðar, sjávarútveg. Þetta eru þrjár helstu auðlindir þjóðarinnar: Það er hin fallega náttúra sem ferðamenn koma í síauknum mæli til að berja augum og njóta. Hér er um að ræða útflutning á áli og járnblendi þar sem raforkan, einn meginhráefniskostnaðurinn, er afhent þeim nánast endurgjaldslaust. Það er rétt svo og þó varla að þær virkjanir sem þarf að reisa til þess að þjóna þessum verksmiðjum standi undir sér. Svo er það aðalmálið, sjávarútvegurinn, gjafakvótakerfið sem hefur verið gefið útgerðarmönnum endurgjaldslaust eftir ákveðnu fyrirkomulagi í bráðum tvo áratugi ef ekki meira, fyrirkomulag sem er svo óréttlátt og brenglað að engu tali tekur. Það eru engar hugmyndir í þessum skattahækkunarfrumvörpum um að skattleggja þessar auðlindir. Að vísu hefur í frumvarpi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra komið fram tillaga um 120 kr. gjald á hvert kíló af veiddum skötusel, sem er skref í rétta átt. Með því að skattleggja þessa geira mjög hóflega er hægt að ná inn umtalsverðum tekjum fyrir ríkissjóð, en ríkisstjórnin kýs að fara ekki þá leið. Ég hef slegið á örfáar tölur í þessu sambandi og mun fara hér stuttlega yfir þær. Gistináttagjald á ferðaþjónustu, sem er algengt í fjölmörgum nágrannalöndum, gæti, ef miðað væri við t.d. 11 evrur á hverja gistinótt er hér um tæplega 5,5 milljarða kr. tekjur að ræða fyrir ríkissjóð. Þess má geta að þessi leið er náttúrlega miklu heppilegri en það sem menn hafa verið að tala um, að setja upp hlið á Þingvöllum og rukka menn fyrir aðgang. Það er ekki vinnandi vegur að vera með slíka skattlagningu. Við höfum velt fyrir okkur raforkusölu til stóriðju og ég hef m.a. rætt það við hæstv. fjármálaráðherra, sem hefur útskýrt fyrir mér að raforkuverð til járnblendisins á Grundartanga er meitlað í stein og að ekki sé hægt að breyta neinu þar um. Íslendingar seldu rafmagn til stóriðju, alls um 12.400 gígawattstundir árið 2008 samkvæmt Orkustofnun. Gjald á hverja kílówattstund upp á eina krónu mundi skila 12,4 milljörðum kr. í tekjur til ríkissjóðs. Ef það gjald væri helmingað niður í 50 aura á kwst. værum við komin þarna niður 6 til 7 milljarða. Þetta eru skattstofnar sem eru breiðir og stöðugir, þeir valda ekki heimilum eða útflutningsfyrirtækjum þungum búsifjum því að í umhverfi þar sem gengi krónunnar er mjög lágt eru það einmitt þessir geirar atvinnulífsins sem hagnast mest. Síðast en ekki síst er tillaga frá okkur um aflagjald, þ.e. að úthlutaðar fiskveiðiheimildir verði skattlagðar um 50 kr. á hvert kíló á jafnaði. Slíkt aflagjald gæti skilað tæplega 28 milljörðum kr. í ríkissjóð. Það er athyglisvert í því samhengi að velta því fyrir sér að leiguverð í þessu blessaða kvótakerfisfyrirkomulagi er 230 kr. á kílóið í dag. Það eru menn í samfélaginu sem treysta sér til að veiða þorsk og borga 230 kr. fyrir veiðileyfið á kílóið, þannig að 50 kr. á hvert kíló sýnist kannski ekki mikið í því samhengi. Hér er um að ræða enn einn breiða tekjustofninn á atvinnugrein sem fengið hefur auðlindina afhenta án endurgjalds áratugum saman, hefur hagnast á því um milljarða og sólundað því fé í afspyrnuslæma skuldsetningu vegna alls konar brasks. Það er einfaldlega kominn tími til að mínu mati að hér verði breyting á og komið verði á réttlæti í skattkerfinu með því að þeir sem nýta auðlindirnar greiði fyrir þær. Eins og ég tæpti á áðan hafa þessir geirar nú sem stendur einmitt bolmagn til þess að standa undir þessum sköttum og það er líklegt, samkvæmt spám Seðlabankans sem við höfum séð, t.d. varðandi þessar Icesave-greiðslur, að gengi krónunnar muni haldast hér mjög lágt í mjög langan tíma. Það er því ekki útlit fyrir annað en að þessir tekjustofnar muni halda og vera aflögufærir fyrir fyrirtækin í allmörg ár. Því skora ég á hv. formann efnahags- og skattanefndar og hæstv. fjármálaráðherra að veita þessum tillögum athygli og velta því fyrir sér hvort hér sé ekki komin leið sem mundi, þrátt fyrir hróp og væl sérhagsmunasamtaka, vera betri fyrir almenning í landinu og leiða til minni deilna en þeirra sem við höfum t.d. heyrt frá Sjálfstæðisflokknum í þingsal í dag. Ég hef aldrei gefið mikið fyrir tillögur þeirra eða stefnu í skattamálum en það væri þó alla vega hægt að halda því fram að hér væri verið að hlífa almenningi í landinu við skattheimtu. Þessar skattahækkanir eru óréttlátar gagnvart almenningi. Það hefur komið í ljós að tekjuskattar 79 þúsund einstaklinga fara t.d. eingöngu í það að greiða vextina af Icesave á hverju ári þannig að menn upplifa þetta sem óréttlæti, ósanngirni og þetta veldur óróa í samfélaginu. Hér höfum við bent á leiðir til þess að reyna að slá á þann óróa og þá ósanngirni og ég vonast til þess að þeim verði veitt athygli.

Frú forseti. Það hefur verið vinsæll frasi í þessum sal að þakka ræðuhaldara fyrir áhugaverða ræðu og ég ætla að gera það sömuleiðis hér. Ég var sammála mörgu sem ræðumaður minntist á, ekki öllu, en þakka ber fyrir það sem vel er gert. Þess vegna langar mig að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir umræðu um gjald fyrir auðlindir og þá sanngjörnu kröfu almennings að þeir sem fá úthlutað auðlindum okkar greiði fyrir það sanngjarnt gjald. Þar erum við hjartanlega sammála og ég hlakka til að við í Samfylkingunni, og Hreyfingin, tökum þá umræðu lengra á komandi kjörtímabili. Ég held að við séum núna að taka fyrsta skrefið í þá átt og ég tel að við eigum það verkefni sameiginlegt að halda áfram. Alveg eins og menn borga fyrir heita vatnið, gufuna, eiga menn að borga fyrir fiskinn í sjónum því að hann er okkar verðmætasta auðlind.

Virðulegur forseti. Þetta féll vel í mín eyru. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir athugasemdirnar. Ég er alveg hjartanlega sammála því að tími sé kominn til að fara þessa leið. Ég hældi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra í hástert þegar hann kom með 120 kr. skötuselsgjaldið. Það vakti upp vein og væl hjá ákveðnum stjórnmálaflokki á þinginu, en við öðru var svo sem ekki að búast. Þetta eru sanngjörn atriði og þetta eru breiðir tekjustofnar sem á að greiða gjald af. Einfaldasta leiðin til að ná inn tekjum af þessum auðlindum er að fara þessa leið. Það er ekki farsælt að vera með einhverjar fabúleringar um veiðileyfagjald sem hlutfall af tekjum fyrirtækja enda vitum við öll hvernig hægt er að kokka upp hverjar tekjur fyrirtækja eru þegar kemur að skattinum. Ég mun að sjálfsögðu leggja mitt af mörkum, þá í samvinnu við a.m.k. Samfylkinguna og vonandi Vinstri græna líka, um að vinna þessum hugmyndum frekari farveg, bæði nú fyrir þetta fjárlagafrumvarp sem og í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir góða greinargerð fyrir þeim málum sem hann hefur lagt fram og hv. þingmönnum fyrir ágæt innlegg í þá mikilvægu umræðu sem fram undan er um þessi mál. Sannarlega er tíminn auðvitað orðinn býsna skammur til þeirrar mikilvægu umfjöllunar þegar komið er fram í desembermánuð. Það er ljóst að efnahags- og skattanefnd mun þurfa að halda vel á spöðunum til að geta farið í gegnum þær umfangsmiklu breytingar sem hér eru lagðar til á þeim skamma tíma. Verður hafist handa við það þegar í dag að lokinni þessari umræðu að setja þá vinnu í gang. Almennt má um þennan skattapakka segja að hann er miklum mun léttari hvað varðar tekjuskatt almennings en ráð var fyrir gert í fjárlagafrumvarpinu. Hér er gert ráð fyrir 23 milljarða kr. lækkun á tekjuskatti frá því sem áætlað var í fjárlagafrumvarpinu og það stafar af bættum aðstæðum í efnahagslífi þjóðarinnar og í fjármálum ríkissjóðs og nemur sem svarar 230.000 kr. fyrir hvert heimili í landinu í lægri tekjuskatti en áformað var í fjárlagafrumvarpinu. Engu að síður mun tekjuskattur aukast. Þetta er sérstakt fagnaðarefni því að þær kröfur um aðhald á tekjuhliðinni sem uppi voru við framlagningu fjárlagafrumvarpsins voru alveg á mörkum hins gerlega. Það er mikið ánægjuefni að tekist hefur að draga úr þessari þörf því að sannarlega er engu að síður talsvert lagt á heimilin í landinu. Ég verð þó að segja að á tekjuskattshliðinni, held ég, miðað við þær erfiðu aðstæður sem við erum að glíma við verði að teljast mjög viðunandi að hafa tekist að skipa málum þannig að tekjur undir 270.000 kr. séu varðar og að við hin sem erum yfir 270.000 kr. á mánuði fáum þó ekki á okkur meiri hækkanir en sem nemur 0–2% af tekjum okkar. Auðvitað kemur það misilla við heimilin í landinu sem mörg hver mega ekki við neinu, en ég held að okkur sé öllum ljóst að staðan er erfið, hún er ströng og það verður ekki úr henni leyst nema það leggist á marga og margir komi að því að leggja ríkissjóði lið í þessum mikla og erfiða leiðangri. Þegar tekið er tillit til þessara aðstæðna sést að í tekjuskattinum eru varðar tekjur undir 270.000 kr. sem fá þá ekki hækkun á tekjuskatti á næsta ári þrátt fyrir mestu erfiðleika í ríkisfjármálum í sögunni og það að hækkunin er allt að 2% á aðra tekjuhópa verður að teljast viðunandi. Ég lýsi líka ánægju minni með það að gert er ráð fyrir því í fjármagnstekjuskattinum að ekki sé farið í umfangsmiklar kerfisbreytingar á því kerfi. Okkur hefur þótt það að mörgu leyti gefa góða raun að hafa það kerfi allt einfalt og almennt og hafa skattprósentu þar heldur lægri en ekki flóknar reglur um frádrætti og hvað teljast eigi til tekna og hitt sem ekki eigi að teljast til tekna heldur hafa einfaldlega eina prósentu á allar fjármagnstekjur. Hún hækkar núna verulega, enda hefur skattur á fjármagn verið lágur. Hún fer í 18%, en þess má geta að hinar upphaflegu tillögur Alþýðusambands Íslands um fjármagnstekjuskatt hljóðuðu einmitt upp á það snemma á síðasta áratug, 18% hygg ég vera. Þegar við horfum á verðbólguvæntingar næsta árs lætur nærri að sú skattlagning á brúttófjármagnstekjur, þ.e. bæði þær verðbætur sem fólk fær og vaxtatekjur, sem sagt raunvaxtaþátturinn sé kominn býsna nærri hinni almennu tekjuskattsprósentu. Þar með er í raun og veru búið að taka talsvert skref til þess að jafna á milli skattlagningar á launatekjur annars vegar og hins vegar á fjármagnstekjur. Hér hefur aðeins verið nefnd sú kerfisbreyting sem gert er ráð fyrir að fara í og hefur verið að undangenginni umtalsverðri umræðu og skoðun, ekki bara í ár, heldur um langt árabil, gamalt baráttumál m.a. Alþýðusambandsins, um að innleiða þriggja þrepa skattkerfi. Spurt hefur verið í umræðunni hvort ekki hefði mátt ná svipuðum markmiðum með því að halda sig við núverandi kerfi, þ.e. það tveggja þrepa kerfi sem við erum í raun og veru með frá því í sumar, með sérstöku hátekjuþrepi, með því einfaldlega að hækka persónuafsláttinn eins og lög gera ráð fyrir og síðan hækka hina almennu tekjuskattsprósentu um kannski 2,3%. Það má til sanns vegar færa að í öllum aðalatriðum kæmi það út með svipuðum hætti, nema hvað að hópur lágtekjufólks kemur sannarlega betur út úr þessu fyrirkomulagi en hinni leiðinni. Þó að mönnum kunni að þykja það lágar upphæðir er það einmitt þar sem lágar upphæðir skipta verulegu máli. Þriggja þrepa skattkerfi eru býsna útbreidd í okkar heimshluta, hér í Evrópu. Þau hafa að mörgu leyti þótt gott tæki til tekjujöfnunar og þó að hér séu ekki gerðar neinar kollsteypur á því hvernig tekjuskattsbyrðinni er dreift með hinu nýja kerfi gefur það tækifæri til þess þegar til lengri tíma er litið að auka tekjujöfnunaráhrifin, einkanlega ef hægt er að ná fram áformum eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst áhuga á um það að lækka prósentuhlutfallið í neðsta þrepinu þegar hagur strympu, þ.e. ríkissjóðs Íslands, vænkast og við verðum komin í gegnum þessa erfiðleika. Þá verður ríkissjóður betur í færum til að auka enn á tekjujöfnunina í gegnum skattkerfið með því að hafa þriggja þrepa kerfi til þess. Ein af stóru ástæðunum fyrir því að það tekst að hlífa tekjuskatti einstaklinga svo mikið sem raun ber vitni er sú að víða er leitað fanga. Aðeins um fjórðungur af tekjuöflunarþörfinni er borinn af tekjuskatti einstaklings. Þrír fjórðu hlutar af tekjuöflunarþörfinni eru sóttir annað, að verulegu leyti til auðlinda- og umhverfisgjalda og sömuleiðis gjalda sem atvinnulífið ber í gegnum tryggingagjald. Þar er um að ræða ótvíræð framfaraskref að mínu áliti í skattheimtunni þar sem verið er að taka tekjur í sjóði almennings af þeim auðlindum sem okkur verður gjarnan tíðrætt um að íslenskur almenningur eigi, og eigi að njóta afraksturs af. Þess vegna er mikilvægt grundvallaratriði að við búum svo um í lagasetningu að sá réttur okkar til að almenningur hafi arð af orkuauðlindum landsins sé alveg skýr og ótvíræður, að við höfum það skattlagningarvald og að við getum með skattlagningu á auðlindir okkar létt á tekjusköttum okkar. Hver króna sem tekin er inn í auðlinda- og umhverfisgjöldum dregur úr þörfum fyrir hækkanir á tekjusköttum og sömuleiðis á því sem ber talsverðan hluta af þessari tekjuöflun sem er óbeinu skattarnir, bæði breytingar í virðisaukaskatti, vörugjöldum og síðan endurskoðun á margvíslegum gjöldum í ríkiskerfinu. Í þessum nýju auðlinda- og umhverfisgjöldum er ekki síst mikilvægt að umhverfissjónarmið koma inn í skattlagninguna. Ég held að það sé sannarlega þáttur sem muni, ekki bara á Íslandi, heldur víða um heim, vega æ þyngra í skattlagningunni. Það eru hin svokölluðu grænu gjöld, gjöld sem eru til þess gerð að hvetja atvinnulífið og almenning, skapa almenn skilyrði sem hvetja til þess að menn dragi úr mengun, breyti lífsháttum sínum, eða starfsháttum í tilfelli fyrirtækja, breyti verkferlum og framleiðsluferlum þannig að þeir mengi ekki og skaði ekki umhverfið. Kolefnisgjaldið sem hér er kynnt til sögunnar gegnir þar einmitt mikilvægu hlutverki. Fyrir utan þessar stærstu og helstu skattbreytingar er hreyft ýmsum öðrum breytingum á lögum um tekjuskatt, sumum raunar býsna tæknilegs eðlis sem óvíst er að tóm gefist, í þeim tímaramma sem við erum að vinna þessi mál, til að kanna nægilega ítarlega til að þau megi gera að veruleika. Ég tel þó að allar stærstu breytingarnar og tekjuöflunin sem hér um ræðir hafi á undanförnum vikum og mánuðum fengið býsna mikla og almenna kynningu, bæði úti í samfélaginu, í samráði við aðila vinnumarkaðarins og fjölmarga aðra aðila, og í hinni pólitísku umræðu. Umræðan um þessar skattkerfisbreytingar er þegar orðin býsna þroskuð og efnahags- og skattanefnd mun njóta þess í sinni vinnu að hugmyndirnar eru ekki að koma fram fyrst núna, heldur hafa þær verið kynntar fyrir allnokkru og leitað eftir viðbrögðum frá hagsmunaaðilum og eftir atvikum leitað leiða til að sætta sjónarmið. Það hefur verið dregið úr ýmsum hugmyndum sem farið var með fram í upphafi til að sætta sjónarmið í þessu efni. Þar er þó einn þáttur sem enn er ólokið og hæstv. fjármálaráðherra nefndi í ræðu sinni, enn standa yfir viðræður við lífeyrissjóðina í landinu. Ég tel mjög mikilvægt að þeim viðræðum verði lokið sem hluta af þessari vinnu því að þar hafa komið fram ýmsar hugmyndir sem full ástæða er til að skoða þegar skattheimta af þeirri stærðargráðu sem við erum að ræða er annars vegar. Ég vil sérstaklega nefna þar skattlagningu séreignarsparnaðar sem er í sjálfu sér bara frestun á skattgreiðslum fólks af sparnaði og alla jafna staðgreiðum við skatta af þeim fjármunum sem við leggjum til hliðar og ætlum að spara til síðari tíma þannig að það er ekki umbylting, að ég hygg, á neinum grundvallaratriðum neins kerfis þó svo að sú skattfrestun sé tekin til endurskoðunar í viðræðum við lífeyrissjóðina. Það er nærtækt að álykta að sá stóri og öflugi aðili sem lífeyrissjóðirnir í landinu eru komi með einum eða öðrum hætti að því risavaxna verkefni sem við stöndum andspænis, einfaldlega þannig að ekki þurfi að leggja of þungar byrðar á annars staðar svo fram úr hófi keyri. Hér er líka að verulegu leyti fyrst og fremst verið að kalla til baka skattalækkanir sem ráðist var í hér í hámarki góðærisins og voru illa tímasettar. Ríkissjóður hefur einfaldlega ekki efni á þeim og ég held að við eigum að horfa á það þeim augum að flest þau gjöld og þær skattprósentur sem við sjáum eru einfaldlega ekki hærri en við höfum áður séð, raunar lægri flestar en við höfum áður séð í íslensku samfélagi. Við réðum við það þá og það verður að telja líkur til þess að við ráðum við það verkefni núna. Eitt af því sem hér er tekið til endurskoðunar er skattbreyting sem við í Samfylkingunni stóðum ótrauð að á síðasta kjörtímabili í því skyni að lækka m.a. matvöruverð í landinu, en ýmislegt annað flaut með. Það var þegar ráðist var í að lækka neðra virðisaukaskattsþrepið úr 14% í 7%. Ég held að þegar menn skoði tekjuöflunarmöguleika ríkissjóðs til lengri tíma og efnahagshorfurnar fram undan hafi einfaldlega sú aðgerð verið ein af þeim skattaaðgerðum sem varla var innstæða fyrir af hálfu ríkissjóðs. Hér eru m.a. tekin ákveðin skref til að endurskoða þær skattalækkanir. Ég geri ráð fyrir að þær breytingar verði áfram til skoðunar fram eftir kjörtímabilinu. Virðulegur forseti. Að lokum ítreka ég ánægju mína með að hæstv. fjármálaráðherra hafi tekist að vinna úr málum frá því að frumvarpið kom fram og að þau jákvæðu teikn séu nú á lofti um hag ríkissjóðs og stöðuna í efnahagsmálum almennt, að það hafi tekist að draga úr kröfunni á tekjuskattinn um 23 milljarða kr. frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Það er gríðarlega mikilvægt því að það verður auðvitað, og það vitum við öll í þessum sal, að hlífa heimilunum í landinu eins og nokkur kostur er við óhóflegum byrðum þó að ekki verði hjá því komist að hækka skatta víðast hvar í íslensku samfélagi þegar við stöndum frammi fyrir því risavaxna verkefni sem hallarekstur ríkissjóðs er.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágæta ræðu. Hún var málefnaleg og skynsamleg, að mér fannst. Við erum ósammála um vissa hluti og við gerum okkur báðir grein fyrir því og það er svo sem ekki mikið um það að segja. Eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þingmanns heyri ég að hann tekur afar vel undir þær tillögur sem við sjálfstæðismenn höfum verið með um að skattleggja séreignarlífeyrissparnað, eða réttara sagt að breyta því hvernig hann er skattlagður, hv. þingmaður gerir sér vel grein fyrir því að það mun þýða miklar tekjur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Ef sú leið yrði farin að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði, séreignarsparnað, í staðinn fyrir útgreiðslur, sæi hann fyrir sér að einhverjum öðrum sköttum yrði sleppt, þ.e. mundi það gefa okkur færi á að sleppa við aðrar skattahækkanir, eða yrði þetta bara til þess að bæta við skattheimtu ríkissjóðs? Hvað sér hv. þingmaður þá fyrir sér að yrði gert við þessar tekjur?

Virðulegur forseti. Ég held að það væri til lítils að leita annarra leiða við skattlagningu ef það væri bara til þess að auka hana frá því sem ætlað er. Við höfum gert áætlun um það til nokkurra ára hvernig brúa eigi hallann í rekstri ríkissjóðs og þar er gert ráð fyrir ákveðinni skiptingu, annars vegar á milli tekjuhliðarinnar og hins vegar gjaldahliðarinnar, þannig að tekjuhliðin eigi að bera um 45% af því sem brúa þarf en gjaldahliðin 55% eða meiri hlutann. Tekjuhliðin tekur stærri hlut framan af tímabilinu vegna þess að við eigum á tekjuhliðinni auðveldara með að taka ákvarðanir sem hafa áhrif þegar í stað en ákvarðanir um sparnað koma fram á lengri tíma. Þess vegna mundi tekjuöflun í tengslum við skattlagningu séreignarsparnaðar draga úr þörf fyrir aðra skattlagningu. Ég tel þó ekki nauðsynlega að það eigi við um þær fyrirætlanir sem eru um skattbreytingar á næsta ári vegna þess að þær eru fyrst og fremst til þess að styrkja sjálfan grundvöll tekjuöflunar ríkissjóðs, en tekjuöflunin í séreignarsjóðunum er auðvitað aðgerð sem skilar sér einu sinni, og þetta er blanda af því annars vegar að brúa bilið á þessum þremur árum og hins vegar að því að styrkja tekjugrundvöll ríkissjóðs til framtíðar. En það mundi sannarlega létta á tekjuöflunarþörfinni yfir tímabilið, næstu þrjú árin, ef hægt væri að sækja meira fé en áætlað hefur verið í til að mynda einhvers konar breytingar á skattlagningu séreignarsparnaðar.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt svar. Stjórnarþingmönnum og ráðherrum hefur orðið tíðrætt um að þessi breyting sem verið er að gera á skattkerfinu, þessi tekjujöfnunarbreyting, muni leiða til skattkerfis sem þeir telja réttlátara og að það sé meira í stíl við það sem við sjáum í nágrannalöndunum o.s.frv. Ég geri svo sem engar athugasemdir við það þó að ég sé ekki sammála því að fara þessa leið. En það er eitt sem mig langar til þess að spyrja hv. þingmann. Nú liggur ljóst fyrir að um áramótin á, samkvæmt núgildandi lögum, persónufrádráttur að hækka um 2.000 kr. vegna samningsbundinna hækkana á persónufrádrætti, samninga sem voru gerðir fyrir einu og hálfu eða tveimur árum. Í öðru lagi á að hækka persónufrádráttinn eða verðbæta persónufrádráttinn um 3.400 kr. samkvæmt lögum, þannig að samtals hefði persónufrádrátturinn, að óbreyttum lögum, hækkað um 5.400 kr. u.þ.b., 5.400–5.500 eftir því hver verðbólgan verður í desember. Það að hækkunin verður einungis 2.000 kr. í staðinn fyrir 5.400 kr. þýðir að þá verða fleiri sem borga skatta. Ég er ekki að segja að þeir borgi mikla skatta en þeir borga skatta af því að vísitölutengingin verður afnumin. Það verða fleiri sem borga skatta og allir munu borga hærri skatta út af þessu af því persónufrádrátturinn er lægri. Á sama tíma kynnir ríkisstjórnin, talsmenn hennar, það fyrir landslýð trekk í trekk að verið sé að lækka skatta á tekjur undir 270.000 kr. á mánuði. 

Virðulegur forseti. Það er nú eins og um svo margt í umræðum um skattamál að það fer nokkuð eftir því við hvað er miðað. Það er vissulega rétt að ef lagaákvæðum og þeim atriðum sem samið var um sérstaklega, um umframhækkanir á persónuafslætti, væri fylgt að fullu mundi persónuafslátturinn hækka um 5.500 kr. um áramótin. Það hefði, eins og kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hér fyrr í umræðunni, leitt til 9 milljarða útgjaldaaukningar fyrir ríkissjóð sem hann hefði aftur þurft að sækja sér með aukinni skattheimtu. Í fjárlagafrumvarpi sem lagt var fram 1. október var hins vegar ekki gert ráð fyrir því að vísitöluhækkanir eins og þær sem gert var ráð fyrir í persónuafslættinum, eða í almannatryggingakerfinu, eða í raun og veru nokkru öðru kerfi, kæmu til framkvæmda. Ég held að það hafi bara verið almennur skilningur á því í samfélaginu að við þessar aðstæður geti sjálfvirkar hækkanir tengdar vísitölum á útgjöldum ríkissjóðs einfaldlega ekki komið til framkvæmda, vegna þess að hér væri við svo gríðarlega mikinn vanda að eiga. Ég held að út af fyrir sig hafi verið nokkuð þverpólitískur skilningur á því. En það held ég að sé þó fagnaðarefni að frá því að fjárlagafrumvarpið kom fram og nú þegar kröfunni á tekjuskattinn hefur verið létt um eina 23 milljarða kr. hefur skapast svigrúm til þess að hækka persónuafsláttinn sem ekki var gert ráð fyrir í frumvarpinu um 2.000 kr. á mann á mánuði og það mun koma hinum tekjulægstu vel. Það er rétt að hér er verið að verja tekjur undir 270.000 kr. þó að hitt sé svo aftur líka rétt að ef persónuafslátturinn hefði verið bættur að fullu og leiðréttur líka að nokkru aftur í tímann, með 2.000 kr. hækkuninni, 

Virðulegur forseti. Eftir rúmlega 10 mínútur er að hefjast hér á Austurvelli útifundur sem haldinn er á vegum Hagsmunasamtaka heimilanna og félags sem kallar sig Nýtt Ísland. Þar verður farið yfir þau mál sem brýnast snúa að stórum hluta almennings hér á landi. Mig langar því að gera það að tillögu minni að hæstv. forseti fresti þingfundi á meðan sá fundur fer fram, þannig að þingmenn geti komist aðeins út í ferskt loft og hlýtt á ræður fólks sem bera keim af því sem raunverulega er að gerast hjá almenningi. Við höfum ekki komist mikið út úr dyrum undanfarna daga vegna umræðu um önnur mál og mig langar einfaldlega að leggja þetta til. Þetta gæti hugsanlega verið hálftíma til klukkutíma frestun á þingfundi.

Forseti vill taka það fram vegna ágætrar ábendingar frá hv. þingmanni að gert er ráð fyrir að þingfundur haldi áfram eitthvað fram eftir og mun dagskráin taka mið af því.

Frú forseti. Þetta var ágætisábending hjá hv. þm. Þór Saari að við reyndum að snerta grasrótina en það er ekki tími til þess. Það sem ég ætlaði að tala um er í fyrsta lagi fortíðin. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom hér áðan og ræddi um fortíðina og það var eiginlega dálítið merkilegt því að þögn hv. þingmanns í Icesave-málinu er æpandi. Hún hefur aldrei tekið til máls í því máli og er þó í efnahags- og skattanefnd og er hagfræðingur. Mjög athyglisvert. En hún fór að tala um það að hér hefðu verið lækkaðir skattar þegar síst skyldi og það væri svona ástæða fyrir vandanum að einhverju leyti. Nú vill svo til að þegar skattar voru lækkaðir þá hækkuðu skatttekjurnar. Stundum heyrir maður hjá hæstv. ráðherra að skatttekjurnar hafi hækkað og skattarnir hafi hækkað. Nú er spurningin: Hækkuðu skattarnir eða lækkuðu þeir? Það sem gerðist var að skattstofninn stórjókst einmitt samkvæmt kenningunni og tekjur einstaklinga á Íslandi uxu sem hvergi annars staðar í heiminum en það er kannski slæmt í huga sumra. Þess vegna eru menn sennilega að skattleggja tekjurnar núna til að reyna að minnka þær aftur eða maður gæti haldið það. Það var nefnilega þannig að þetta voru skattahækkanir. Það eru ótrúlegir gallar í þessu frumvarpi. Það stendur t.d. hérna í 2. gr. í frumvarpinu um tekjuöflun ríkisins, að áfallinn gengishagnað á hverja úttekt á reikningum í innlánsstofnunum af kröfu í erlendum gjaldmiðli skuli færa til tekna. Það getur verið að einhver sé að leggja inn og taka út og leggja inn og taka út og gengið hækkar og lækkar, og þegar það hækkar verður hann að borga tekjuskatt en þegar það lækkar gerist ekki neitt, þannig að hann getur lent í stórum mínus yfir árið. Þetta þarf náttúrlega að skoða miklu, miklu nánar eins og margt af því sem menn eru að gera hér varðandi fjármagnstekjuskattinn vegna þess að fjármagnstekjuskatturinn hefur þann eiginleika að fjármagnstekjur eru oftast nær ekki nema að hluta til tekjur, verðbótaþáttur, verðbætur og gengishagnaður og annað slíkt eru oft og tíðum ekki tekjur. Í hlutabréfum er áhætta, fjöldi manns er búinn að tapa óhemjufé og það kemur skattinum bara ekkert við, en ef eitthvað hækkar kemur það honum við. Þess vegna er fjármagnstekjuskatturinn ákveðinn 10% en ekki eins og skattur á launatekjur. Í húsnæðiskostnaði er kostnaður af leigu og skattar á húsnæði og annað slíkt sem þyrfti að koma til frádráttar og er reyndar tekið tillit til í þessum breytingum, en þessar breytingar á fjármagnstekjum snúa allar til verri vegar af því að þær taka ekki mið af því að fjármagnstekjur eru yfirleitt ekki tekjur. Og núna t.d. í verðbólgunni undanfarið hef ég ekki heyrt neinn kvarta undan því að maður sem er með 15% vexti í 18% verðbólgu borgi 1,5% í skatt og sé á sama tíma að tapa. Hann borgar skatt af tapinu. Ég ætla ekki að fara mikið í þetta, ég ætla að ræða um helstu breytingarnar, þ.e. breytingar á fjármagnstekjum upp í 15%, það er tekjuskattur, þriggja þrepa skattur, og það er eðlilegt miðað við lífssýn vinstri manna, þá dreymir um að geta skattlagt menn nánast eftir þörfum. Svo eru hækkaðir skattar á hagnað fyrirtækja og menn gera sér ekki grein fyrir því hve hagnaður fyrirtækja er óskaplega hvikull skattstofn. Það er enginn vandi að láta hann hverfa. Þetta er einn hvikulasti skattstofninn fyrir utan náttúrlega söluhagnað sem menn geta nánast ráðið hvort verður til eða ekki með því hreinlega að selja ekki. Sjómannaafslátturinn er það eina sem ég er hlynntur. Ég er búinn að flytja mörgum sinnum, frú forseti, frumvörp um að afnema sjómannaafsláttinn við lítinn fögnuð. Hér er loksins eitthvað sem ég er hlynntur, reyndar er tímasetningin mjög merkileg sem sýnir að þetta er hrædd ríkisstjórn, hún er mjög hrædd við yfirleitt alla hluti. Hún tekur ekki á hagsmunum sjómanna, hún ætlar að slást við þá í fjögur ár, gera þetta hægt og rólega. En fæðingarorlof, frú forseti, þó að við séum að ræða hérna skattamál, má ég til með að koma inn á það, meira að segja konur sem eru orðnar ófrískar skulu hljóta skerðingu strax. Þetta er afskaplega merkilegt, að stilla saman fæðingarorlofi og sjómannaafslætti annars vegar, karlastétt og konum, já og foreldrum hins vegar. Svo er hérna kolefnisskattur. Ég vildi gjarnan að það yrði rætt mjög nákvæmlega, vegna þess að ef menn trúa því að jörðin sé að hitna vegna koltvíoxíðsmengunar, þ.e. ef sú kenning, sem er bara kenning, skyldi nú vera rétt, er mjög mikilvægt að skattleggja kolefni en mér finnst ekki farin rétt leið hérna. Hér er verið að skattleggja lítra af bensíni og olíu, en það ætti að skattleggja kolefnisatómið sem er notað til brennslu og þá verður þetta mjög hreint og klárt. Hér er stóreignaskattur sem á að gilda í þrjú ár en menn hafa nú reynslu af því að slíkt er framlengt, margir skattar áttu bara að gilda í eitt ár, kvótakerfið átti að gilda í eitt ár t.d. og sitthvað fleira, og margir, margir þættir, tekjutrygging í almannatryggingum átti að gilda í eitt ár og svo er þetta framlengt og framlengt og hættan er sú að þetta verði viðvarandi. Mönnum hefur dálítið orðið tíðrætt um fátækt fólk. Sumir eru þannig gerðir að þeir hugsa mikið um fátæka fólkið og tekjulága og yrðu sennilega alveg miður sín ef það væri ekki lengur til, þ.e. það fengi sæmilegar tekjur. Menn hafa talað mikið um að tekjuskattskerfið verndi fátækt fólk. Samkvæmt gildandi lögum ætti persónuafslátturinn að hækka upp í 47.471 á mánuði en er hækkaður upp í 44 þúsund og þá eru menn voðalega góðir. En samkvæmt gildandi lögum, sem eru í gildi í dag, mundi lágtekjufólkið borga lægri skatt. Og það er lygi, eða ég veit ekki hvað á að kalla það, ósannindi, við skulum orða það þannig, við skulum hafa þetta dálítið fallegt, frú forseti, af því að þetta meiðir kannski einhverja. En það eru ósannindi að halda því fram að lágtekjufólk sé betur sett með þessari breytingu en með óbreyttum lögum, það er ekki rétt. Hins vegar held ég að flestir séu á því að það þurfi kannski að ná inn meiri tekjum, reyndar kem ég inn á að það er kannski ekki alveg nauðsynlegt. Tilkynntar hafa verið hugmyndir um fjármagnstekjuskatt og svo er þessi kolefnisskattur sem gefa þau merki út í heim að Íslendingar ætli ekki að standa við samninga, því að það er búið að gera samninga við mörg stóriðjufyrirtæki um að skattarnir séu óbreyttir og það er verið að breyta því. Þetta er dálítið skrýtið allt saman og ég hugsa að menn úti í heimi sem ætla sér að fjárfesta í íslenskri orku, og þeir eru eflaust einhverjir, kippi að sér höndunum þegar þeir fá svona merki, því að þeim er alveg sama hvort þeir fjárfesta á Íslandi eða einhvers staðar annars staðar, það er bara spurning um hvar þetta er hagkvæmt og hvar er staðarvalið gott. Talandi um fátækt fólk aftur, lágtekjufólk með 200 þús. kr. á mánuði, því miður er fjöldi fólks með þær tekjur. Þessi pakki sem við erum að ræða hérna, þessi þrjú frumvörp, stórauka útgjöld þessa fólks, því að það vill svo til að sá sem er með 200 þús. kr. á mánuði þarf líka að keyra í vinnuna. Hann þarf að eiga bíl og hann þarf að borga bensín og hvort tveggja hækkar. Það er sem sagt verið að hækka á hann álögur hingað og þangað. Það er ekki bara tekjuskatturinn, það eru álögur út um allt sem verða hækkaðar. Þá kem ég að samanburði við skattlagningu á séreignarsparnað sem við sjálfstæðismenn höfum flutt tillögu um, og það er víst miður, frú forseti, að það skuli hafa verið sjálfstæðismenn sem fluttu þá tillögu. Ef einhverjir aðrir hefðu flutt hana hefði hún örugglega notið meiri velvilja. Það er ekkert í þeirri tillögu sem menn geta í rauninni gagnrýnt. Þarna er ákveðin eign sem ríkið á. Ríkið á fjölda eigna, ríkið á líka mikið af skuldum. Skuldirnar eru náttúrlega þessar þekktu og svo eru það skuldbindingarnar gagnvart B-deild LSR, sem eru upp á 300 eða 400 milljarða. Svo skuldar ríkið út af Tryggingastofnun. Við hættum ekki að borga lífeyri á morgun, við þurfum borga um alla framtíð með Tryggingastofnun og það er gífurleg skuldbinding. En við eigum líka eignir sem eru óskattað fé lífeyrissjóðanna og sérstaklega séreignarsparnaðarins. Hann er sérstaklega góður í þessu skyni af því að honum er haldið algjörlega aðgreindum, hann er eign viðkomandi manns eða erfingja hans. Það er hægt að færa skattinn inn á yfirlitið, greiddur skattur þetta mikill og þar af leiðandi er upphæðin skattfrjáls þegar hún er greidd út. Þetta kemur því ekkert við sjóðfélaga. Ef sjóðfélaginn skyldi vera undir frítekjumarkinu - já, ég ætlaði kannski að gera athugasemd við það, frú forseti, að þetta frumvarp skuli ekki vera rætt samhliða hinum þremur. Ég geri eiginlega mjög alvarlega athugasemd við stjórn fundarins að dagskráin skuli vera sett svona upp. En engu að síður er þetta gert þannig að ef einhver skyldi lenda undir skattleysismörkum eða borga minni skatt þegar kemur að útgreiðslu lífeyrissparnaðarins, séreignarsparnaðarins, getur sá sótt um það að fá persónuafsláttinn sem hann notar ekki endurgreiddan. Það er séð fyrir því líka. Gagnvart sjóðunum er þetta leyst á mjög snjallan hátt. Þeim er heimilað að gefa út skuldabréf þar sem þeir borga skattinn með skuldabréfi sem verður með gjalddaga á svipuðum tíma og útgreiðslurnar og ávöxtunin getur verið sú sama eins og er hjá sjóðnum sjálfum. Hann verður því ekki var við þetta, hann verður heldur ekki var við það að ríkið tekur til sín þessa eign. Þessi skuldabréf verða framseljanleg og í stöðluðum einingum og gætu jafnvel orðið alveg ágætismarkaðsvara. Ég hugsa að margir mundu vilja kaupa skuldabréf frá lífeyrissjóði af því það er sennilega einn altryggasti skuldari á landinu. Mér finnst mjög miður, frú forseti, að þetta skuli ekki vera rætt og að stjórnvöld skuli slá þetta út af borðinu, vegna þess að þetta gæfi ríkissjóði 75 milljarða, reyndar í eitt skipti. Við skulum hafa það alveg á tæru að það er verið að nota þessa eign í eitt skipti, hún verður ekki notuð aftur. Hún mundi gefa ríkissjóði 75 milljarða, þ.e. töluvert miklu meira, nánast tvöfalt meira en allt það sem menn eru að leggja hér til. Við mundum komast hjá því að skattleggja löskuð heimili og fyrirtæki landsins á þessu erfiðasta ári sem við okkur blasir, 2010, og strax 2011 verða fyrirtækin og landsmenn, fjölskyldurnar, betur í stakk búin til að taka á sig skattahækkanir ef þær þarf þá. Það getur vel verið að umsetningin verði það mikil á þeim tíma, vegna þess að við skattleggjum ekki eða hækkun ekki skatta, að tekjur af henni gefi ríkissjóði nauðsynlegar tekjur. Ég mundi jafnvel leggja til að menn lækkuðu tryggingagjaldið. Ég hef verulega miklar efasemdir um tryggingagjaldið vegna þess að það er skattur á atvinnu. Fyrirtæki sem ræður mann með meðallaun upp á 400 þúsundkall, fer að borga 6 þúsund krónum meira út af tryggingagjaldinu til viðbótar við 28 þús. kr. sem það borgar fyrir að hafa manninn í vinnu. Það er sem sagt 34 þúsundkall sem fyrirtækið borgar fyrir að hafa þennan mann í vinnu, það borgar 34 þúsundkall á mánuði fyrir að búa til atvinnu. Þetta er náttúrlega ekki skynsamlegt þegar við þurfum atvinnu út um allt. Það gæfi okkur miklu meira að hafa vinnandi skattgreiðendur heldur en atvinnulaust fólk sem kostar ríkissjóð. Ég bara skil ekki þessa hugsun og vildi gjarnan fá rökstuðning fyrir því af hverju tryggingagjaldið er hækkað. Það er eitt sem við þurfum að varast, frú forseti, í svona kreppu alveg sérstaklega og það er brottflutningur á fólki. Mannauðurinn er sú auðlind sem er langmest virði. Ég gef lítið fyrir alla hinar auðlindirnar, sjávarútveg og orkuna, raforkuna, ef ekki er mannauður, því að mannauðurinn býr til hinar auðlindirnar. Ef mannauðurinn fer, eins og gerðist í Færeyjum, er mikil hætta á að yngsta og best menntaða fólkið fari af því að það á möguleika á hærri launum erlendis, það fær laun í evrum og dollurum og öðrum myntum sem hafa hækkað mikið í verði og þegar það sér til viðbótar skattlagningu, er mikil hætta á því að þessi mannauður fari. Hvað gerist þá, frú forseti? Við lendum í vítahring vegna þess að skattgreiðendum fækkar, bótaþegarnir sitja eftir, gamla fólkið og öryrkjarnir, þeir fara ekki neitt, og við þurfum sífellt að vera að hækka skattana til að ná endum saman og við það flytja fleiri burt o.s.frv. Við getum lent í óskaplegum vítahring sem við verðum að hindra. Þess vegna vil ég endilega í alvöru, frú forseti, að menn skoði skattlagningu á séreignarsparnað, jafnvel þó að það sé tillaga frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir framsögu hans. Ég hjó eftir því í upphafi máls hv. þingmanns að hann sagði að það væri ósannað að kolefni væru mengunarvaldandi. Ég get ekki alveg tekið undir þá röksemdafærslu. Ég vildi spyrja hann um tvö atriði: Telur hann að afnema eigi sjómannaafsláttinn í einu vetfangi? Er það skoðun Sjálfstæðisflokksins í heild? Af öðrum ræðum hér fyrr í dag hef ég ekki áttað mig á því hver afstaða flokksins er í heild. Á hann sér fylgismenn innan flokksins eður ei? Ég mundi einnig vilja fræðast um afstöðu þingmannsins til auðlindagjalds. Nú erum við í frumvarpinu að opna á það að menn greiði fyrir auðlindirnar og við látum fólk borga fyrir heita vatnið og gufuna. En hver er afstaða þingmannsins gagnvart þeim auðlindum sem eru í sjónum? Við getum verið sammála um að langt er seilst í tryggingagjaldinu en nú lögðu hagsmunasamtök atvinnurekenda ríka áherslu á að menn færu fremur í hækkun tryggingagjalds en að auka skattlagningu á t.d. auðlindir eins og hugmyndir voru uppi um.

Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á ákveðið vandamál sem ég hef haft miklar áhyggjur af og það er flokksræðið. Hann er múlbundinn í flokksræði gagnvart Icesave og mörgum öðrum málum og hann reiknar með að ég sé það líka. Ég er það ekki. Ég hef iðulega greitt atkvæði gegn mínum flokki ef það meiðir mína sannfæringu, í gegnum tíðina, alla tíðina, og ég mun ekki skirrast við það í þessu. Sjómannaafslátturinn er umdeildur í mínum flokki og alls ekki í stefnu flokksins. Ég hef engar áhyggjur af því að halda því fram að ég vilji afnema sjómannaafsláttinn og ég mundi gera það í einum rykk, vegna þess að þá er baráttan bara í sex vikur en ekki í fjögur ár. Útgerðin stendur mjög vel eins og er og það mætti breyta þessu yfir í daggjaldakerfi, þá yrði það í samræmi við aðra. Ég hef ekkert á móti sjómönnum en ég hef á móti því að menn séu ekki jafnir fyrir lögum, skattalögum, það er það sem ég hef á móti. Menn geta sem sagt borgað fyrir húsnæði um borð eða matinn, þetta er einn dýrasti matur í heimi, kokkurinn er á hlut, einum og hálfum. Ef þeir borguðu fyrir matinn og húsnæðið gætu þeir fengið dagpeninga eins og opinberir starfsmenn, vandinn er leystur. Varðandi auðlindagjaldið þá lagði ég til að dreifa kvótanum á alla þjóðina. Ég er eini þingmaðurinn sem hefur sett fram þá hugmynd að dreifa kvótanum um alla þjóðina þannig að hver einasti maður fengi úthlutað veiðiheimildum hvers árs. 

Þakka þér fyrir, frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvör hans. Ég verð þó að mótmæla einu: Ég er ekki múlbundinn flokksræði er kemur að afstöðu til Icesave-samkomulagsins. Það er sannfæring mín að okkur beri að standa skil á þeim skuldbindingum sem við tókumst á hendur með innleiðingu á þessari tilskipun á tíunda áratugnum. Hjá því eigum við ekki að komast. Við þurfum að leysa þetta mál með pólitískum hætti með samningum og það hafa menn verið að reyna að gera í tólf mánuði samfleytt. Eins og ég er nú sammála stórum hluta í því andsvari sem mér var veitt hér áðan verð ég að mótmæla því. Það er mín hjartans sannfæring að þetta sé besti fáanlegi samningur sem við höfum fyrir framan okkur og þess vegna beri að samþykkja hann áður en tjónið verður allt of mikið fyrir íslenska þjóð.

Frú forseti. Ég er búinn að lista út alla þingmenn, hvað þeir hafa talað oft, og hv. þingmaður hefur talað fjórum sinnum í andsvörum, aldrei í ræðu. Nú á ég væntanlega von á því að fá ræðu frá hv. þingmanni þar sem hann færir rök fyrir því af hverju okkur beri skylda til að borga þetta. Það er mjög ánægjulegt. Hv. þingmaður hefur örugglega fylgst með umræðum, því að það er lagaskylda, og hann hefur örugglega heyrt að í Icesave-málinu höfum við stjórnarandstæðingar kvartað sáran undan þátttökuleysi stjórnarliða í málinu. Nú er sem sagt búið að tilkynna að í kvöld verður haldin ræða um Icesave þar sem rökstutt verður að Íslendingar eigi að borga. Ég hefði sérstaklega gaman af því að heyra þann rökstuðning vegna þess að ég færði rök fyrir því í ræðu minni - sem hv. þingmaður hefur hlustað á, en var ekki í salnum og fór ekki í andsvar - að samkvæmt tilskipuninni eru það innlánsstofnanirnar sem eiga að borga það og ríkið má ekki borga það, samkvæmt tilskipuninni sem um er að ræða - ég las það upp fyrir hann, þannig að ríkið má ekki borga. Við erum að brjóta reglur Evrópusambandsins með þessu samkomulagi sem við erum að ræða í Icesave. Það er því mjög ánægjulegt að hv. þingmaður skuli ekki vera bundinn flokksaga. Hann greiðir þá væntanlega atkvæði gegn Icesave.

Frú forseti, þakka þér fyrir. Ég vildi bara örstutt ræða það undir þessum lið að hv. þm. Pétur H. Blöndal fór rangt með er hann gat þess að ég hefði ekki flutt ræðu um Icesave. Það gerði ég við upphaf þeirrar umræðu sem frestað var fyrr í dag og flutti þar álit 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Ég listaði út ræður allra þingmanna og þarf þá að kanna það betur ef svo er. Ég biðst þá velvirðingar á því.

Virðulegi forseti. Við upphaf hrunsins sem varð hér í október í fyrra var ljóst að skattstofnar ríkisins mundu skreppa gríðarlega mikið saman auk þess sem það lá fyrir að útgjöld mundu aukast af ýmsum ástæðum, útgjöld sem voru tengd þessari kreppu, svo sem eins og atvinnuleysisbætur. Það lá því ljóst fyrir að rekstur ríkissjóðs yrði mjög erfiður á þessu ári og á komandi árum. Í samkomulagi sem gert var við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn komust íslensk stjórnvöld og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að samkomulagi um það að ríkissjóður yrði rekinn með 150 milljarða halla á ári og síðan yrði stoppað upp í það gat á næstu þremur árum. Ljóst er að mikið verk liggur fyrir stjórnvöldum að ná þeim markmiðum og það er alls ekki auðvelt. Það er hægt að loka þessu gati á þrennan hátt, í fyrsta lagi með því að spara útgjöld, í öðru lagi með því að hækka skatttekjur og í þriðja lagi með því að breikka skattstofnana. Samsetning á þessum leiðum hefur mjög mikið að segja um hvernig hagvöxtur mun þróast hérna á næstu árum vegna þess að taka þarf svo afdrifaríkar ákvarðanir og gera slíkar breytingar á bæði skattkerfinu og útgjaldaliðunum að það mun hafa áhrif á eftirspurn í landinu, sem mun væntanlega dragast saman ef farin verður sú leið sem hér hefur verið boðuð. Þessu er að vísu neitað í greinargerð með frumvarpi til laga um tekjuöflun ríkisins. Þar er því haldið fram að málflutningur þeirra sem hafa bent á að kreppan geti dýpkað og lengst við þessar aðgerðir sé rangur. Þar er sagt að málflutningurinn hafi verið sá að hækkun skatta og hækkun útgjalda ríkisins muni leiða til minni eftirspurnar og því er haldið fram þar að það sé ekki rétt. Það hefur enginn haldið því fram. Það er því einfaldlega rangt í greinargerðinni að þessu sé haldið fram og einhvern veginn er snúið út úr þeim málflutningi sem bæði stjórnarandstæðingar, matsfyrirtæki og hagfræðingar hafa haldið fram. Það er ljóst að eitthvað þarf að gera. Við sjálfstæðismenn höfum bent á að við viljum frekar fara þá leið að breikka skattstofnana og við viljum gera breytingar á skattheimtu séreignarlífeyrissparnaðar en því er raunverulega hafnað í greinargerð með frumvarpinu sem einhvers konar óráðsíuhugmynd. Hv. formaður efnahags- og skattanefndar tók reyndar vel undir þetta í ræðu fyrr í dag og talaði skynsamlega um þessa leið. Þetta er svona almennt það sem ég hefði viljað segja um þau frumvörp sem hér liggja fyrir. Ljóst er að þetta eru gríðarlega víðfeðmar breytingar, lagfæringar og hagræðingar á skattkerfinu sem á að fara út í ef frumvarp þetta nær óbreytt fram að ganga, en auðvitað á það eftir að fá meðferð þingsins. Það á eftir að fá meðferð í efnahags- og skattanefnd þar sem einhverjar breytingar verða eflaust gerðar. Ef við byrjum á frumvarpi um tekjuöflun ríkisins, þskj. 292, þá langar mig aðeins til að grípa niður í nokkrar greinar. Ég ætla að reyna að tala ekki um það sem hefur komið fram áður heldur einbeita mér kannski að því að taka dæmi um tæknilegar breytingar sem er verið að gera, sem ég tel vera vanhugsaðar, settar fram hugsanlega af skilningsleysi, en í besta falli eru þær óskynsamlegar. Í 2. gr. er talað um að áfallinn gengishagnað á hverja úttekt af reikningi í innlánsstofnunum skuli færa til tekna. Ef ég lýsi vandamáli sem gæti komið upp, segjum sem svo að hér sé einhver sem eigi gjaldeyri á reikningi í byrjun árs 2010. Síðan muni gengið styrkjast út árið og um áramótin 2011 er gengið orðið mun sterkara. Þá hefur myndast gengishagnaður og samkvæmt því á að færa það til tekna. Síðan er borgaður skattur af því. Segjum síðan að á næsta ári, 2011, liggi upphæðin áfram inni á reikningnum og að gengið muni veikjast út árið og um áramótin 2012 hafi myndast gengistap. Það er ekki frádráttarbært frá skatti. Það sem hefur gerst þarna er að peningur sem hefur legið algjörlega óhreyfður á reikningi hefur verið skattlagður þrátt fyrir að það hafi á engan hátt orðið tekjuauki hjá þeim sem á reikninginn. Í greinargerðinni er sagt með þessu að verið sé að herða á óskýru orðalagi. Ég get sagt það að í lögunum eins og þau eru núna er eitthvað í þá áttina en þetta hefur aldrei komið til framkvæmda vegna þess að það er ekki hægt að framkvæma þetta. Það er allt of, allt of flókið og því sem næst ómögulegt að áliti endurskoðenda að framkvæma þetta. Að því leytinu til á þetta sammerkt með afdráttarsköttunum sem voru samþykktir í sumar að þetta lítur ágætlega út á blaði en í praxís er ekki hægt að framkvæma þetta. Tökum annað dæmi af 3. gr. Hún fjallar um arðsúthlutun eða hvernig henni á að vera háttað. Ef arðsúthlutun félags er samtals umfram 20% af skattalega bókfærðu fé skal meðhöndla hana eins og tekjur. Hugsum okkur dæmi af fyrirtæki sem fimm menn eiga saman og hver þeirra á 20%. Hvernig á að fara með það? Það er ómögulegt í framkvæmd. Auk þess sem 20% vegna t.d. arðsemiskrafna, sem eru m.a. vegna verðbólgu og hárra vaxta og annars slíks, er allt of lág prósenta. Ef menn vilja ná fram því sjónarmiði, þ.e. að í raun sé ekki hægt að setja inn í einhver einkahlutafélög til að sleppa undan skattkerfinu, þá þarf að hugsa það allt öðruvísi en gert er hérna, þetta er vanhugsað. Aftur á móti skil ég markmiðið með ráðstöfuninni og ég geri svo sem engar athugasemdir við það vegna þess að það hefur verið allt of algengt að menn hafa getað fært sig inn í einkahlutafélög til þess að borga lægri skatta og sleppa undan sköttum. En þessi leið er ekki fær, þetta leiðir ekki af sér góða niðurstöðu. Víkur þá að 5. gr. Þar er sett þak á framlag launagreiðenda til öflunar lífeyrisréttinda. Þar er miðað við tiltölulega lága upphæð eða 2 millj. kr. á ári. Þetta kann að mismuna tekjuháum, og ekki bara tekjuháum heldur þeim sem hafa stutta starfsævi. Hugsum okkur t.d. flugstjóra, ég veit ekki nákvæmlega hvenær þeir hætta að vinna en ég gæti ímyndað mér að upp úr 55 ára aldri færu þeir á eftirlaun eða færu að starfa við eitthvað annað, en segjum sem svo að þeir fari á eftirlaun. Það er ljóst að þeir þurfa að leggja mun hærra hlutfall tekna sinna á starfsævinni í lífeyrisgreiðslur til þess að standa undir lífeyrisréttindum sínum. Þetta gæti átt við um fleiri stéttir þannig að þetta er of lág upphæð og þetta leiðir hugsanlega til þess að það brjóti einhvern veginn í bága við jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar. Sá sem á stutta starfsævi vegna starfa sinna, við getum ímyndað okkur eins og ég sagði flugstjóra eða slökkviliðsmenn o.s.frv. - þetta gæti komið niður á þeim. Ég ætla að taka þriðja dæmið af 7. gr. Með því að innheimta skatta af tekjum af arði og gengishagnaði af sölu hlutabréfa í eigu hlutafélaga er gerð tilraun til þess að tvískattleggja tekjur vegna gengishagnaðar, fyrst þegar viðkomandi hlutafélag greiðir skatta af tekjum eða hagnaði og síðan þegar þessi hagnaður er greiddur til eigenda félagsins í formi arðs. Þetta held ég að sé mjög óskynsamleg leið og hún muni leiða til minni fjárfestingar í framtíðinni og jafnvel enn meiri flótta með fyrirtæki úr landi, fjárflótta, þegar gjaldeyrishöftin verða afnumin, sem við skulum vona vegna okkar allra að verði sem fyrst. Þá kemur að 8. gr. Hún toppar eiginlega þetta allt saman. Þar bætast við þrír nýir málsliðir þar sem talað er um vaxtagjöld af skuldum sem færast yfir við samruna og annað slíkt. Ákvæðið á væntanlega að taka á því að koma í veg fyrir skuldsettar yfirtökur. Nú er það svo að þegar eitt fyrirtæki kaupir annað er ákveðið eitthvert verð, svo er það bókfært á því verði og munurinn á bókfærðu virði í fyrirtækinu sem var keypt og kaupverðinu er bókað inn sem „good-will“. Ef þetta verður að raunveruleika verður það úr sögunni að hagræðing geti átt sér stað og kaup og sala á fyrirtækjum nema þá að verð á fyrirtækjum lækki einfaldlega og fyrirtæki verði aldrei seld nema sem nemur bókfærðu verði. Ef þetta fer í lög seinkar það þeirri endurreisn sem er hérna. Ég sé alveg hver hugmyndin er og ég hef heyrt í starfsmönnum skattsins tala fjálglega um að „good-will“ sé bara froða og loftbóla og menn tala í því samhengi um eignarhaldsfélögin og annað slíkt. Það er gott og vel og ágætismarkmið í sjálfu sér að reyna að koma í veg yfir að eignarhaldsfélögin þenjist svona út. Aftur á móti kemur þetta í veg fyrir raunverulega sameiningu fyrirtækja, rekstrarfélaga, vegna þess að þetta gildir um það allt. Þetta er vanhugsað og ég mun gera stórkostlegar athugasemdir við þetta í hv. efnahags- og skattanefnd. Ég er kominn núna í fyrstu átta greinarnar af ég veit ekki, kannski 60, 70 greinum, þannig að af nógu er að taka. Mér sýnist að nefndarálit minni hlutans verði ekki eins og hefðbundið er, nokkrar blaðsíður, heldur muni það frekar líkjast einhvers konar bókmenntaverki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og við munum auðvitað fjalla um þær athugasemdir sem hann flutti hér í störfum nefndarinnar. Ég vildi inna hv. þingmann eftir því, vegna þess að hann talaði um að aðgerðirnar gætu leitt til samdráttar í eftirspurn, hvort hann meti stöðuna með þeim hætti að við förum í gegnum þær breytingar sem við þurfum að fara í gegnum án þess að draga úr eftirspurn í hagkerfinu og hvort hann telji að við getum farið í gegnum hrunið og alla þá erfiðleika sem því fylgir fyrir heimilin, fyrir atvinnulífið og fyrir ríkissjóð og sveitarfélögin, án þess að draga úr eftirspurn í hagkerfinu. Hvort hann telji ekki að neyslan hafi einfaldlega verið orðin of mikil til þess að tekjuöflun okkar standi undir því og það sé hluti af verkefninu að draga þurfi úr eftirspurninni. Hins vegar kannski um röð aðgerða. Hér er verið að kynna ýmsar grundvallarákvarðanir í skattamálunum, m.a. að taka á gömlum meinum í skattkerfinu, afnema undanþágur eða afslætti sem verið hafa, afturkalla skattalækkanir o.s.frv. Hv. þingmaður hefur lagt mikla áherslu á skattlagningu séreignarsjóða, sem ég hef talið góðra gjalda vert að skoða, en tel engu að síður nauðsynlegt að ráðast í grundvallaraðgerðir núna, m.a. á grundvelli þess sem við heyrðum frá Göran Persson sem hafði mikla reynslu af svipuðu ástandi í Svíþjóð. Hann lagði að okkur að við ættum að grípa til aðgerða sem fyrst í ferlinu, taka hinar erfiðu ákvarðanir sem fyrst í ferlinu, sem næst hruninu, vegna þess að eftir því sem liði lengra frá hruninu drægi og drægi með hverjum mánuðinum úr skilningnum fyrir aðgerðum. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann telji þetta ekki vera rétta tímapunktinn til að ráðast í 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur sér það til afsökunar að hafa verið veikur núna í marga daga þannig að hann hefur greinilega ekki náð að hlusta á ræðu mína þar sem ég fjallaði í mjög löngu og ítarlegu máli um hvernig eftirspurn breytist í þjóðfélaginu við það sem gerðist hérna. Það sem hefur gerst er að einkaneysla er búin að dragast saman um 25%, sem er of mikið, það er of mikið miðað við það áfall sem við höfum orðið fyrir. Það mátti reikna með því að hún drægist eitthvað saman en þetta er of mikið og þessar aðgerðir munu draga enn meira úr henni. Eftirspurn samanstendur af einkaneyslu, ríkisútgjöldum og fjárfestingum. Allir þessir þrír þættir munu dragast saman enn meira við þetta. Ég vil því orða það svo að það er ekki þannig að draga þurfi úr eftirspurn, það hefur dregið gríðarlega mikið úr eftirspurn og við þurfum að passa okkur á að draga ekki meira úr henni. Hvað varðar ummæli Görans Perssons er ég sammála honum í því að við hefðum þurft að grípa til miklu róttækari aðgerða fyrr og hlusta á ráð hans en við tökum ekki eitthvað eitt úr því sem hann sagði og segjum: Svona hefðum við átt að bregðast við. Það hefði þurft að bregðast miklu heildstæðar við og fyrr. Það er alveg rétt að maður á að nota, eins og orðað er, maður á aldrei að láta góða kreppu fram hjá sér fara til að koma af stað umbótum. En málið er að þetta snýst ekki um einhverjar grundvallarumbætur sem menn eru sammála um að þurfi að gera. Það ríkir mikið ósamkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu almennt, held ég, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og ég held að við séum sannarlega sammála um að mikilvægt er að samdrátturinn í efnahagslífinu verði ekki of mikill. Það skiptir líka máli á hvaða sviðum við ætlum að örva það og ég held að mestu varði að örva efnahagslífið í verðmætasköpun í atvinnulífinu sjálfu með því að stuðla að og greiða fyrir ýmiss konar framkvæmdum og nýsköpun í atvinnulífinu með því að skapa þar ný störf sem geta skapað vinnu fyrir fólk, sem er auðvitað mikilvægt félagslega og bara í lífinu yfir höfuð, en líka mikilvægt tekjulega fyrir það fólk og einnig hvað varðar útgjöld ríkissjóðs. Um aðgerðirnar held ég að við séum að ýmsu leyti sammála, ég og hv. þingmaður, að sumt af þeim hefði kannski mátt koma fyrr eftir hrunið vegna þess að kannski vikum við okkur undan því næst eftir það að taka ýmsar ákvarðanir sem þá hefði verið rétt að taka. En það voru algjörlega einstæðir tímar sem þá voru uppi. Ég hlýt þó að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki, þegar allt er virt, að þær breytingar á tekjusköttum á almenningi sem verið er að boða í þessum málum, sem fela í sér að skattar fólks með undir 270 þús. kr. muni ekki hækka á næsta ári frá því sem núna er, að skattar á okkur hin hækki um 0–2% af tekjum okkar, hvort hann telji ekki að þær skattahækkanir séu í ljósi þeirra miklu áfalla sem dunið hafa yfir og kannski í ljósi þeirra hugmynda eða þess ótta sem menn höfðu um framtíðina fyrir ári síðan, miklum mun hóflegri en ástæða var til að óttast og í raun 

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður erum algerlega sammála um að hér þarf að skapa ný störf, það þarf að breikka tekjustofnana fyrir ríkið og veita vinnufúsum höndum atvinnu. Allar kreppur eiga það sameiginlegt að of lítið er gert of seint sem verður til þess að þær dýpka og lengjast úr hófi fram. Hvort það að breyta skattkerfinu með því að taka upp þennan þrepaskatt og annað slíkt hafi verið nauðsynlegur liður í því að takast á við það mikla hrun sem varð hér seinasta haust, þá sé ég ekki augljóst samhengi þar á milli. Mér finnst það frekar vera hugmyndafræðileg breyting sem hefur ekkert að gera með þær skatttekjur sem þarf að setja í ríkissjóð. Jafnframt vil ég árétta að álit mitt er að miðað við núgildandi lög, alveg óháð því hvernig þau hafa annars verið meðhöndluð, þá liggur ljóst fyrir að þessar skattahækkanir leggjast á alla, líka fólk með tekjur undir 270 þús. kr. Aftur á móti er rétt að skattkerfið verður brattara þannig að fyrir millistéttina eykst skattþunginn mjög mikið. Hægt er að sýna fram á það að þegar allar skattahækkanirnar eru lagðar saman minnka ráðstöfunartekjur hjá fólki með millitekjur um u.þ.b. milljón á ári. 

Virðulegi forseti. Mig langar til að blanda mér í umræðuna um þrepaskipt skattkerfi og vil eiginlega fá að heyra viðbrögð hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar. Hann komst ágætlega að orði áðan og sagði að við ættum ekki að láta góða kreppu fram hjá okkur fara. Þær hugmyndir sem uppi eru um þrepaskipt tekjuskattskerfi eru einmitt gott dæmi um aðgerðir sem gott er að grípa til vegna þess að eins og fræðimenn hafa sýnt fram á bjuggum við kannski við hvað hægri sinnaðasta skattkerfið af þeim öllum. Það eru til efnuð ríki innan OECD sem búa við þrepaskipt skattkerfi og meira að segja í Bandaríkjunum eru sex tekjuskattsþrep fyrir einstaklinga. Fyrir mitt leyti hefur skattlagning séreignarsparnaðar alls ekki verið tekin út af borðinu og ég sé fyrir mér að ef meiri hluti reynist fyrir sé það verkefni efnahags- og skattanefndar að útfæra nánar hvernig við getum aukið tekjur ríkissjóðs af skattlagningu séreignarsparnaðar og þar er ég fylgjandi þeim hugmyndum sem fram hafa komið. Hins vegar hefur það kannski skemmt eilítið fyrir umræðunni að við megum ekki gleyma því að aðlögunarþörf ríkisins er mikil og besta leiðin til að mæta ástandinu er að auka tekjurnar og minnka gjöldin og þar af leiðandi er blönduð leið hagfelld. Sú umræða sem hefur komið frá Sjálfstæðisflokknum um skattlagningu séreignarsparnaðar með einskiptisaðgerð hefur að einhverju leyti kannski skemmt fyrir þeirri hugmynd að skattleggja séreignarsparnaðinn og styrkja þá tekjustofna ríkissjóðs um lengri tíma.

Virðulegi forseti. Á dögunum birtist grein þar sem skattkerfi heimsins voru flokkuð í hægri og vinstri sinnuð kerfi. Ég sendi höfundi þessarar greinar mynd, sem því miður er ekki hægt að sýna í þingtíðindum, sem sýnir að sú skattbreyting sem á sér stað núna gerir eiginlegt skatthlutfall brattara en áður, en hún er mjög í anda eða svipuð í laginu og skattkerfin á Norðurlöndunum, líkt og núverandi kerfi. Ég benti höfundinum á þetta, fræðimanninum sem var vitnað til, og hann viðurkenndi að þetta væri rétt hjá mér að þetta væri ekki eðlisbreyting á skattkerfinu og sér til afsökunar sagði hann: Ja, norrænu kerfin eru hægri sinnuðustu kerfi í heimi. Þannig sneri hann sig út úr því. Ég held og skal sýna hv. þingmanni fram á að sú breyting á kerfinu sem er verið að gera núna er ekki sú breyting sem vinstri menn hafa verið að predika um, alls ekki. Svo mörg voru þau orð og ég held að ég hafi ekkert meira um það að segja.

Frú forseti. Ég get svarað því að ég er fylgjandi þeirri leið sem er stigin hér í þrepaskiptu skattkerfi vegna þess að ég tel að sú útfærsla auki jöfnuð í samfélaginu. Ég tel að þegar hart er í ári eigum við að láta þá sem breiðustu bökin hafa leggja meira til samfélagsins. Það væri kannski fróðlegt að heyra hvort við deilum þessari grundvallarhugsun því mín skoðun er sú að við eigum að ná þessu markmiði í gegnum skattheimtu.

Virðulegi forseti. Ef hugur fylgdi máli hefði þingmaðurinn barist fyrir því að persónufrádrátturinn mundi hækka eins og lög kveða á um og að hér yrði settur á hátekjuskattur. Það hefði verið baráttumálið ef hugur fylgdi máli. 

Get ekki svarað.

Nei, ég meina að það er staðreyndin í málinu, það er ósköp auðvelt að koma hér upp og gera sig breiðan og segja: Við erum að jafna tekjur í þjóðfélaginu. En það er ekki rétt. Það er verið að búa til þyngri byrði á millitekjuhópinn. Vinstri menn, þ.e. sósíalistar og Vinstri grænir, slepptu þessu tækifæri til að setja á hátekjuskatt, skattleggja kapítalismann. Þeir slepptu þessu tækifæri og þyngdu frekar byrði þeirra sem lægst hafa launin og millitekjufólks, 

Virðulegi forseti. Okkur er vandi á höndum að ræða þennan skattapakka ríkisstjórnarinnar í 1. umr. Hér er um umtalsverðar breytingar að ræða og á margan hátt grundvallarbreytingar á íslensku skattkerfi. Þessar tillögur þarfnast mikillar skoðunar og mér finnst eðlilegt að í 1. umr., á þeim takmarkaða tíma sem þar er, nýti ég tímann til að fara gróflega yfir málið og benda á þau atriði sem mér þætti æskilegt að tekin yrðu til skoðunar í hv. efnahags- og skattanefnd. Langt er liðið á desembermánuð og við vitum að þessi umræða mun takmarkast við þann mánuð, þetta verður að klárast fyrir áramót. Ég hygg að allir þingmenn muni leggja sitt af mörkum til að svo geti orðið. Ég vil því leggja áherslu á það hér í upphafi að það er mjög brýnt að hv. efnahags- og skattanefnd fái gott tækifæri til að fara mjög ítarlega yfir þessar breytingar. Nefndin þarf einnig að skila hv. fjárlaganefnd skoðun sinni á fjárlagafrumvarpinu sem fyrir liggur. Það hefur tekið töluverðan tíma fyrir hv. efnahags- og skattanefnd að skila þeirri umsögn. Hún hefur ekki enn borist og getur ekki borist fyrr en nefndin hefur skoðað þær tillögur sem fyrir liggja. Við fyrstu sýn virðast þær breytingar sem hér eru lagðar til verulega flóknar. Ég vil segja, vegna umræðna um skattahækkanir almennt, og þá gagnrýni sem komið hefur fram á Sjálfstæðisflokkinn, að hann sé í þessari atrennu á móti skattahækkunum, og það er alveg rétt - Sjálfstæðisflokkurinn vill í þessari atrennu að menn líti til annarra átta við að auka tekjur. En ég vil að það komi skýrt fram að Sjálfstæðisflokkurinn stóð að skattahækkunum um síðustu áramót, stóð að hækkun á tekjuskatti, stóð að hækkun á óbeinum sköttum og gerði töluverðar breytingar í átt að skattahækkunum vegna þess efnahagsástands sem kom upp nú síðasta haust og við þekkjum svo vel. Það er skoðun Sjálfstæðisflokksins að ekki verði gengið lengra en þar var gert í skattahækkunum vegna þess erfiða ástands sem er á íslenskum heimilum og hjá fjöldamörgum fyrirtækjum. Ég held að hv. efnahags- og skattanefnd verði í athugun sinni að líta sérstaklega til þess hvaða áhrif þessar umtalsverðu breytingar hafa á meðalfjölskyldu á Íslandi. Þá er ég ekki einungis að tala um breytingar á tekjuskatti heldur einnig þær breytingar sem lagðar eru til á óbeinum sköttum og ýmiss konar neyslusköttum og breytingar á virðisaukaskatti, hvaða áhrif það muni hafa á rekstur meðalfjölskyldu með meðaltekjur. Ég tel mjög mikilvægt að það sé skoðað mjög rækilega. Það er líka nauðsynlegt fyrir hv. efnahags- og skattanefnd að skoða rækilega hvaða áhrif þessar breytingar hafa á venjuleg fyrirtæki á Íslandi. Þá er ég ekki að tala um stærstu fyrirtækin. Mikið hefur verið fjallað um þau að undanförnu en það er líka mjög brýnt að menn skoði hinn almenna atvinnurekstur í landinu. Ég held að flestir þeir sem reka meðalstór og jafnvel minni fyrirtæki hafi reynt eins og hægt er að halda starfsfólki sínu eftir að hrunið varð og verja þau störf sem þar eru. Ekki fer alltaf mörgum sögum af því þegar fólki er sagt upp í slíkum fyrirtækjum, einfaldlega vegna þess að þar er kannski verið að segja upp þremur, fjórum eða fimm manneskjum en ekki 30 eða 40 eins og fréttir bárust af í stærri fyrirtækjum í síðustu viku. Mér finnst því mjög brýnt að áhrif þessara breytinga á þennan hóp fyrirtækja verði skoðuð, sérstaklega vegna þess að þau skipta mjög miklu máli. Það held ég að við séum öll sammála um, þau skipta mjög miklu máli í íslensku atvinnulífi, þessi massafjöldi fyrirtækja sem meðalstóru fyrirtækin eru. Það væri því mjög æskilegt að hv. efnahags- og skattanefnd fengi ráðrúm til að fara rækilega yfir þennan þátt málsins. Vegna þessara hluta allra held ég einnig að þessi hækkun á tryggingagjaldinu, sem er veruleg, og ég tók eftir því að samtök atvinnulífsins tóku undir það að tryggingagjaldið yrði hækkað verulega, hafi mikil áhrif á þessi minni fyrirtæki í landinu. Að öllu þessu sögðu vil ég að það komi fram að ég er ekki að gera lítið úr þeim vanda sem fram undan er í ríkisrekstrinum. Ég veit fullvel að afla þarf mikilla tekna til að standa undir þeim áföllum sem íslenskur ríkissjóður hefur orðið fyrir í kjölfar þessa hruns. En þar sem svo skammur tími hefur gefist til að undirbúa svona gríðarlegar breytingar held ég að það þurfi að kanna heildaráhrifin mjög vel. Ég tel enn fremur að hv. efnahags- og skattanefnd þyrfti að skoða sérstaklega þær forsendur sem eru undir þeim útreikningum sem skattstofnarnir eiga að gefa. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar hefur nefnilega komið fram að sú aðlögun sem gerð var á miðju ári virðist ekki hafa skilað þeim árangri sem að var stefnt. Það á bæði við um aðhaldsaðgerðir, í því efni er sjálfsagt að viðurkenna að mjög erfitt er að fara í slíkar aðgerðir á miðju ári, og tekjuhliðina eða skattahliðina, þar hafa þessar aðgerðir ekki skilað þeim árangri sem að var stefnt. Ríkisendurskoðun hefur sagt í álitum sínum til hv. fjárlaganefndar að það virðist að hluta til vera vegna þess að þeir skattstofnar sem undir eru eru rýrari en menn höfðu gert ráð fyrir í þeim áætlunum sem fyrir liggja. Það er vegna þess að hér hefur orðið hrun og tekjur einstaklinga hafa dregist saman og fyrirtæki hafa líka verið að reyna að laga sig að breyttum aðstæðum og tekjur þeirra hafa á mörgum stöðum verulega dregist saman. Allt þetta þarf að skoða mjög rækilega í hv. efnahags- og skattanefnd til að hægt sé að leggja mat á þær breytingar sem verða lagðar til í 2. umr. um þennan skattapakka. Þegar farið var að gera breytingar á skattkerfinu, árið 1988, draga úr þrepaskiptingu og taka upp staðgreiðslukerfi með háum persónuafslætti var litið á það sem mikið framfaraskref. Skattkerfið hefur á liðnum árum einkennst af því að vera frekar einfalt og skýrt og menn hafa átt mjög auðvelt með að reikna sig niður á sína prívatskatta. Við fyrstu sýn virðist mér, þetta þarf að skoðast miklu betur, mér finnst ekki ábyrgt að hafa uppi stóryrði í 1. umr., að hér sé verið að flækja hlutina verulega þannig að skattkerfið verði mun ógegnsærra en það er nú. Það veldur mér verulegum áhyggjum vegna þess að bæði er erfitt að gera sér grein fyrir því hvernig skattkerfið er upp byggt og einnig er hætta á að undanskot verði í skattkerfinu og menn fari að fara meira í svarta atvinnustarfsemi og slíka hluti. Ég hef áhyggjur af því og mér finnst nauðsynlegt að menn fari líka rækilega yfir þann þátt, að skattkerfið sé þannig búið að allt sé sjáanlegt þar og ekki verði hætta á því að menn fari að skjóta sér undan sköttum. Það viljum við alls ekki að verði. Ég tek eftir því að aðilar vinnumarkaðarins hafa töluverðar áhyggjur af þessum breytingum. Það hefur komið fram hjá Samtökum atvinnulífsins og einnig hjá ASÍ. Menn hafa áhyggjur af því að verið sé að ganga of langt í fyrsta kasti og að þurfti hefði að fara hægar í skattahækkanirnar og gera aðrar breytingar. Ég vil í því sambandi enn og aftur vonast til þess að menn skoði aðrar leiðir í vinnu efnahags- og skattanefndar. Ég hjó eftir því, bæði í ræðu formanns efnahags- og skattanefndar, Helga Hjörvars, og einnig í andsvari frá hv. þm. Magnúsi Orra Schram, sem ég hygg að hafi sæti í efnahags- og skattanefnd, að þeir telja nauðsynlegt að líta til annarra átta líka og þar nefndu þeir hugmyndina um skattlagningu á séreignarsparnaðinum og hvenær sú skattlagning eigi sér stað. Við skulum ekki gleyma því að þarna var um frestun að ræða og það er alveg sjálfsagt að skoða það við þær aðstæður sem nú eru hvort ástæða sé til að taka þá ákvörðun aftur. Nú tala menn um að það þurfi að taka aftur ákvarðanir um skattalækkanir og þá er alveg eins hægt að segja að taka megi aftur ákvarðanir um að fresta ekki þessum sköttum, með alveg nákvæmlega sömu rökum. Ef það verður til þess að hlífa íslenskum heimilum og íslenskum fyrirtækjum við mjög þungum sköttum er sjálfsagt að líta til þess. Það er gríðarlega mikilvægt að við fáum hjólin aftur í gang og það þarf að auka neyslu í landinu. Í því skyni skiptir verulegu máli að við séum ekki að leggja á skatta sem eru of þungbærir fyrir hinn almenna Íslending. Einnig virðast vera í þessu, og það á eftir að koma betur í ljós þegar menn fara að skoða málin, atriði sem þarf að skoða, hvort það hafi verið tilgangurinn með þessum breytingum. Til dæmis hefur verið bent á það að breytingar á neyslusköttunum hafi þau áhrif að verið sé að mismuna fyrirtækjum eftir því hvers konar starfsemi þar er. Ef maður kaupir tilbúinn mat úti í söluskála borgar maður 7% skatt en ef maður kaupir tilbúinn mat á veitingahúsi borgar maður 14% skatt. Þarna hlýtur að hafa orðið einhver misskilningur í þessari skattlagningu og þetta er eitt atriði sem þarf þá að athuga hvort ekki þurfi að laga. Það vekur mann til umhugsunar um það hvort fleiri slík atriði þurfi að gaumgæfa gætilega svo að ekki verði þau mistök í lagasetningunni sem þurfi að laga þegar lengra er haldið. Mig langar til að hæstv. fjármálaráðherra svari því í lokaræðu sinni á eftir hvort það er rétt, sem kom fram í umræðunni í dag, að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins telji að fjármálaráðuneytið hafi ekki leitað samstarfs við AGS um þær skattbreytingar sem hér eru til umfjöllunar. Mig langar að forvitnast um það hjá hæstv. fjármálaráðherra hvernig samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er háttað þegar kemur að aðlögun í ríkisfjármálum. Ég taldi alveg einsýnt að þegar farið væri út í stórkostlegar breytingar á skattkerfinu á grundvelli þessarar samstarfsáætlunar væri það í samstarfi við AGS. Mig langar til að fá viðhorf hæstv. fjármálaráðherra til þess og svar við því hvernig það er. Að lokum langar mig að geta þess að ég vonast til að efnismikil umræða fari fram í efnahags- og skattanefnd, að menn leiti umsagna víða. Ég vona að menn fái tækifæri til að gefa ítarlegar umsagnir og að vinnan verði eins vönduð og hægt er þannig að í 2. umr. verði hægt að fara efnislega í einstaka þætti þessa máls. Í 1. umr. er einungis hægt að fara mjög almennt yfir hlutina og setja fram almenn sjónarmið um þessi efni.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur orðið, hún er mjög málefnaleg og gagnleg og við höfum tekið niður ýmsar athugasemdir og spurningar sem eðlilega hafa vaknað. Það er allt rétt sem sagt er að hér er um býsna viðamiklar breytingar að ræða. En það byggist einfaldlega á því mati okkar að núverandi og óbreytt fyrirkomulag skattlagningar ráði ekki við það verkefni að skila ríkissjóði umtalsvert auknum tekjum öðruvísi en að farið sé í verulegar breytingar, bæði hvað varðar hina hefðbundnu skattstofna sem og í því að reyna að afla nýrra og dreifa þessum byrðum á fleiri aðila, eins og hér er sannarlega gert því til sögunnar koma nýir skattstofnar og byrðunum er dreift á fleiri en hafa kannski lagt sitt af mörkum að undanförnu. Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði hér fyrstur og nefndi það sem mér fannst ánægjulegt að heyra að í aðalatriðum gerðu sjálfstæðismenn og stjórnarandstaðan ekki athugasemdir við markmið á útgjaldahlið, þann sparnað sem þar er reynt að ná fram, en ágreiningur væri frekar um tekjuöflunarhliðina og væri þá spurning um aðferðir í þeim efnum. Það er engu að síður mikilvægt að hafa í huga að ekki virðist vera ágreiningur uppi um það verkefni sem þarf að ráðast í, að ná niður halla ríkissjóðs, heldur fyrst og fremst hvernig eigi að svo miklu leyti sem það er gert að afla tekna á tekjuhlið til að brúa bilið úr báðum áttum, með sparnaði og niðurskurði annars vegar og tekjuöflun hins vegar. Hv. þm. Bjarni Benediktsson nefndi aðeins greinargerð frumvarpsins um tekjuöflun og þá fræðilegu og faglegu umfjöllun sem þar er að finna um mismunandi leiðir og kenningar og áhrif ólíkra aðferða. Greinargerðin er byggð á viðurkenndum kenningum og reiknilíkönum sem sýna tiltekna hluti eins og hvernig það að taka skatttekjur og endurráðstafa þeim í gegnum samneysluna hefur jákvæð áhrif, a.m.k. tímabundið, í hagvaxtarlegu tilliti og hvað varðar eftirspurn í samfélaginu. Þetta má m.a. skýra með þeirri augljósu staðreynd að hluti teknanna fer í sparnað en allt sem ríkið tekur til sín í sköttum við þessar aðstæður, sem eru þegar halli er á ríkissjóði og slaki í hagkerfinu, fer til eftirspurnarhvetjandi ráðstöfunar úti í samfélaginu. Ég held að þessu verði ekki á móti mælt. Það verður þá að hafa það ef ákveðnar fræðilegar niðurstöður eða vangaveltur í greinargerð fara eitthvað í taugarnar á sjálfstæðismönnum, kannski vegna þess að það passar ekki alveg inn í stundum dálítið staðlaðar kenningar um að alltaf hljóti að vera neikvætt að afla ríkissjóði og sveitarfélögum tekna í þágu samneyslunnar. Varðandi þá aðstoð sem sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa boðið fram á sviði skattamála þá fer fjarri að slíkt hafi verið afþakkað, það er einfaldlega rangt. Það hefur a.m.k. ekki með mínu leyfi verið afþökkuð nein aðstoð frá þeim og við höfum stuðst við vinnu sem sérfræðingahópar á þeirra vegum hafa unnið á fjölmörgum sviðum og fleiri eru væntanlegir á næstunni. A.m.k. þrjár ef ekki fjórar sendinefndir hafa komið hingað frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, dvalið í viku eða tíu daga og farið yfir ákveðna þætti svo sem framkvæmd fjárlaga og eftirfylgni, skuldastýringarstefnu og aðferðir og skilað skýrslum sem eru gagnleg plögg, sem við höfum til hliðsjónar. Þar fyrir utan eru sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins einmitt á þessu sviði ríkisfjármála kannski nánustu samstarfsmennirnir og þeir sem við erum oftast í samskiptum við, þar á meðal deildarstjóri þeirra mála hvað Ísland varðar, sem snúa að ríkisfjármálunum, tekjuöflun og útgjöldum, og hefur komið hingað oftar en einu sinni, bæði með formlegum sendinefndum og þar fyrir utan. Ég hygg hins vegar að það sé rétt að enn hafi ekki komið sérstök sendinefnd á sviði skattahliðarinnar en vel gæti verið að einmitt ein slík væri væntanleg einhvern tíma á fyrri hluta næsta árs. Það þýðir ekki að við höfum ekki verið í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um þessa hluti. En auðvitað er það einu sinni þannig að íslenskir skattaðilar þekkja íslenska skattkerfið best og mestrar sérfræðiþekkingar er að leita hjá fjármálaráðuneytinu, ríkisskattstjóra og öðrum slíkum aðilum og því verður varla á móti mælt að á því hljótum við að þurfa að byggja. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi þær viðamiklu skattkerfisbreytingar sem hér er ráðist í og ég hef að hluta til svarað því hvers vegna þær eru niðurstaða okkar. Hann spurði: Var ekki hægt að hækka álagsstöður í óbreyttu skattkerfi og ná tekjumarkmiðinu þannig? Svar okkar er nei. Núverandi skattkerfi ræður óbreytt mjög illa við það verkefni að skýra frá þeim tekjuauka og ég bendi á þær umtalsverðu tekjur sem koma inn með nýjum ráðstöfunum af ýmsu tagi, en svo kemur auðvitað annað til og best að ræða það eins og það er. Þetta er líka spurning um áherslur og pólitík, um dreifingu byrðanna og hvernig við sem berum ábyrgð á þessu hverju sinni teljum að slíkt sé best gert og réttlæti og sanngirni best náð fram. Þar er stærsta einstaka kerfisbreytingin auðvitað sú að þrepaskipta tekjuskatti til að ná fram mýkri kúrfu hvað varðar skattbyrðina þannig að hægt sé að hlífa launum upp að 270 þús. kr. við skatttengingu og þyngja síðan byrðarnar jafnt og þétt eftir því sem tekjur einstaklinga eða heimila aukast. Nokkrir hafa spurt um útkomuna fyrir heimilin, hvaða beinu áhrif þetta hafi og hvort það hafi verið skoðað. Já, að sjálfsögðu og ég vísa í dæmi sem fylgja greinargerð meginfrumvarpsins í þeim efnum þar sem tekjuhópar, bæði einstaklingar og fjölskyldur eru bornir saman og reiknuð út áhrifin. Ég hef sjálfur skoðað allmörg dæmi og það er einfaldlega þannig að skattbyrðin fer að aukast þegar komið er upp í millitekjur og vex svo eftir það en þó þannig að mjög tekjuhá heimili verða að hámarki fyrir kannski um 3% þyngingu skattbyrði miðað við heildartekjur og mjög algengt er að í millitekjuhópum og efri millitekjuhópum vaxi skattbyrðin á bilinu 1–1,5%, kannski 2% af heildartekjum. Er það ekki ásættanlegt? Er það mjög mikið? Það gladdi mig mjög um daginn þegar ég fékk eitt af fjölmörgum bréfum þar sem ung fjölskylda hafði tekið þær tillögur sem kynntar höfðu verið og reiknað út útkomu sína. Þar aflaði annar aðilinn, reyndar eiginkonan í þessu tilviki, meginhluta teknanna og segja má að sú fjölskylda hafi haft millitekjur, kannski á milli 700 þús. kr. og 1 millj. á mánuði, og niðurstaðan kom nákvæmlega rétt út hjá þessari glöggu manneskju að skattbyrði þess heimilis ykist um 2–2,5% af heildartekjum og það fannst viðkomandi sanngjarnt og sagði: Þetta ráðum við vel við, þetta finnst okkur sanngjarnt. Mikið væri gaman að sem flestir gætu tekið þessu svona að vera tilbúnir til að leggja sitt af mörkum, enda sé það hóflegt og sanngjarnt miðað við þær aðstæður og það verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Ég verð að segja alveg eins og er að miðað við hversu umfangsmikið þetta er og viðamiklar ráðstafanir þá hefur mér fundist umhverfið, þjóðin, taka þessu af mikilli yfirvegun og skynsemi og það hefur ekki orðið það fjaðrafok sem einhverjir héldu að yrði, þeir sem höfðu undirbúið samviskusamlega vikurnar áður en þetta var kynnt að hinn hroðalegi skattmann allra tíma væri nú mættur á sviðið og fólk mundi heldur betur fá að finna fyrir því. Þetta sýnir enn og aftur hversu sterk þjóðin er og skynsöm. Það átta sig allir á því að við verðum að leggja tímabundið dálítið á okkur á meðan við göngum í gegnum erfiðasta tímann. Þetta verða tvö, þrjú ár, vonandi ekki mikið meira þangað til dæmið fer að snúast við, einnig í þeim skilningi að við getum farið að milda ýmsar aðgerðir bæði á sviði niðurskurðar eða sparnaðar og tekjuöflunar sem nú er tímabundið óhjákvæmilegt að ráðast í og þeim mun fleiri sem nálgast þetta svona, þeim mun betra. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson spurði einnig um samsköttun og áhrif auðlegðarskattsins og af hverju tekjumörk væru 90 millj. kr. fyrir einstaklinga og 120 millj. kr. fyrir fjölskyldur. Það er einfaldlega vegna þess að þegar komið er upp í svona háar tölur og háar eignir er fjölskylda auðvitað mun betur sett en einstaklingur og það er ekki ástæða til að hafa þarna tvöföld tekjumörk þegar hjón eiga í hlut. Það er einfaldlega okkar afstaða. Það sama gildir um millifæranleikann þegar tekjur lenda í efsta þrepinu yfir 650 þús. kr. að þá er ekki farið í þetta með sama hætti og þegar gamli hátekjuskatturinn var að það séu algerlega tvöföld tekjumörk í tilviki hjóna eða samskattaðra aðila heldur er farið bil beggja og leyfður ákveðinn millifæranleiki á milli þrepanna, eins og menn geta lesið sér nánar til um í gögnum með frumvarpinu. Varðandi vísitöluáhrifin sem hv. þingmaður spurði um er reynt að dreifa þeim. Það er ein af ástæðunum fyrir því að virðisaukaskattshækkunin kemur inn í áföngum og að samtals eru vísitöluáhrifin þó ekki meiri en raun ber vitni, eitthvað um 2%, sem dreifist á allnokkur tímabil og nú á tímum, sem betur fer, lækkandi verðbólgu þá eigum við að geta sætt okkur betur við það en auðvitað verður ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki bæði hægt að afla aukinna tekna, allra síst með hækkun óbeinna skatta sem fara beint inn í verðlag, og komast hjá hinu. Menn verða líka að hafa í huga, eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur reyndar útskýrt mjög vel, að það er misskilningur að í þessum efnum sé einhver grundvallarmunur fyrir fjölskyldurnar á hækkun beinna og óbeinna skatta. Hækkun beinna skatta leiðir einfaldlega til þess að minna verður eftir í buddunni, hækkun óbeinna skatta þýðir að það sem fólk kaupir, það sem fólk ráðstafar tekjunum í fækkar en þar hefur það líka meira val. Breytingar á tekjuskattskerfinu taka mið af þessu. Þar er reynt að hlífa að fullu mikilvægasta einstaka útgjaldaflokki heimilanna við þessar aðstæður, matvælunum. Þar verður engin hækkun þrátt fyrir þá rausnarlegu lækkun sem gripið var til í góðærinu að færa neðra þrep virðisaukaskatts alla leið úr 14% og niður í 7%, sem er eitt lægsta skattþrep í virðisaukaskatti sem þekkist á byggðu bóli.  Hv. þm. Þór Saari nefndi gistináttagjald eða farþegaskatt og ég vil upplýsa að það hefur síður en svo verið afskrifað. Sú nefnd starfar áfram. Ég bind enn vonir við að samtök ferðaþjónustunnar og aðrir aðilar komist að sameiginlegri niðurstöðu um að það verði gott fyrir greinina að fá þar tekjustofn til að ráðstafa við uppbyggingu í þjóðgörðum og fjölsóttum ferðamannastöðum og við erum tilbúin til samkomulags um að ríkið sleppi því alveg að eiga hlutdeild í þeim tekjum. Vissulega var hugmyndin í byrjun að ríkið og atvinnugreinin deildu með sér tekjunum á mesta erfiðleikatímabilinu, en frekar en ekkert mundi ég styðja það að atvinnugreinin ein og sér sæti að einhverjum tekjum sem hún mundi sækja sér þannig að við fengjum fjármagn til að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar og úrbætur sem eru algerlega nauðsynlegar fyrir okkur Íslendinga komi ferðaþjónustan til með að vaxa áfram á næstu árum eins og hún hefur gert að undanförnu. Við munum ekki taka á móti einni milljón ferðamanna innan tiltölulega fárra ára öðruvísi en að ráðast í viðamiklar undirbúningsaðgerðir til að ekki fari illa. Aðrar tekjuöflunarhugmyndir hv. þingmanns eru þekktar eins og að hækka auðlindagjaldið eða veiðileyfagjaldið. Hvort tveggja er gert nú en kannski minna en hv. þm. Þór Saari telur mögulegt. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, ræddi skattkerfisbreytingarnar og nefndi það sem er rétt að við hyggjum á viðamikla og heildstæðari endurskoðun. Strax í byrjun næsta árs verður sú vinna sett af stað, þar á meðal að skoða möguleikana á því að samþætta í einn breiðan tekjustofn bæði launatekjur og fjármagnstekjur með tilteknum reikniaðferðum þannig að út úr því komi einn prógressífur og sanngjarn skattstigi sem færði þá skattbyrðina með réttlátum hætti á efri hluta tekjubilsins. Varðandi séreignarsparnaðinn og það sem hér verður nefnt um að fara þá leið, þá nefndi hv. þm. Pétur Blöndal 75 milljarða sem hægt væri að sækja inn í séreignarsparnaðarkerfið á einu bretti og þá þyrfti ekki að hækka aðra skatta í staðinn. Þetta eru í fyrsta lagi einskiptistekjur sem verða bara notaðar einu sinni og eitthvað þarf þá að gera á næsta ári. Í öðru lagi er það þannig að kerfið mundi mjög illa ráða við það á einu bretti ef menn vildu fara í þá breytingu að viðbættum þeim miklu útgreiðslum sem við höfum gert fólki kleift að fá á þessu ári og munum gera á hinu næsta sem eru tugir og aftur tugir milljarða. Menn verða auðvitað að horfa líka á möguleika kerfisins til að ráða við þær breytingar sem talað er um. Hv. þm. Tryggvi Þór nefndi ýmsar tæknilegar breytingar og kom með spurningar eða ábendingar sem sjálfsagt er að fara yfir og að lokum ræddi hv. þm. Ólöf Nordal nokkur atriði sem ég hef þegar komið inn á að mestu leyti  Ég þakka svo aftur og enn þá ágætu umræðu sem hér hefur orðið og óska efnahags- og skattanefnd góðs gengis við að glíma við málið.

Ekki veitir af.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra þessa yfirferð. Það er tvennt sem mig langar til að vekja athygli á. Annars vegar umræðunni um hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði eitthvað komið að þessum skattkerfisbreytingum. Það er eitt sem virðist vera svolítill plagsiður og birtist í þessum breytingum og í bandorminum í sumar og það er að Íslendingar nýta sér ekki þau tækifæri sem þeir hafa til að fá sérfræðihjálp við svona breytingar. Þá er ég ekki að tala um tekjuskattskerfisbreytingarnar, þær eru tiltölulega „straight forward“, en aftur á móti öll þessi tæknilegu atriði. Það er ljóst að gríðarlega mikil mistök voru gerð, þrátt fyrir að ríkisstjórnin væri eindregið vöruð við því að setja á þessa afdráttarskatta enda er þeim frestað trekk í trekk vegna þess að næstum því ómögulegt er að útfæra þá tæknilega og þeir skila engum tekjum. Hins vegar er það sem við erum að sjá núna og ég nefndi áðan sem dæmi þetta með skuldsettu yfirtökurnar sem er einhver meinloka sem hefur verið í gangi en skilar raunverulega ekki neinu, skemmir fyrir frekar en hitt. Þarna hefðu t.d. skattasérfræðingar OECD getað komið að góðum notum. Mig langar til að minnast á eitt. Hér er sagt að ekki skipti máli hvort skattar séu beinir eða óbeinir, að heimilin séu jafnsett. Það er ekki alveg rétt vegna þess að skuldir heimilanna hækka út af hækkun neysluvísitölu. Þær skattahækkanir sem eru boðaðar hér og við sáum í sumar eru rúm 2% 

Frú forseti. Ég fór yfir það hvernig samstarfinu í þessum efnum væri almennt háttað við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er að sjálfsögðu ekki þannig að hann komi að ákvarðanatöku um einstök atriði í skattamálum eða útfærslur á einstökum atriðum. Það er ekki þannig. Starfsmenn hans hafa sjálfir orðað þetta þannig að þeir kunni að áskilja sér rétt til að hafa skoðun á einhverju sem við ákveðum en sem betur fer er það ekki þannig að ákvörðunarvald varðandi útfærslu skattkerfisbreytinga hafi verið framselt úr landi. Þeir hafa ekkert verið með nefið ofan í því hvernig þetta er gert. Aðhaldsmarkmiðin, útlínur og meginmarkmið efnahagsáætlunarinnar eru unnin í samráði við þá en ekki ákvarðanir um einstök atriði, útfærslur og tæknilega hluti eða annað í þeim efnum og þaðan af síður pólitíkin enda hef ég aldrei látið hana úr mínum höndum og við sem stöndum að þessari ríkisstjórn getum ekki farið í breytingar á skattkerfinu til að laga það í rétta átt að tekjujafnandi norrænu velferðarskattakerfi. Varðandi skuldirnar, þá sagði ég ekki að það hefði ekki áhrif á verðlag hvort valin væri leið hækkunar óbeinna skatta eða beinna, það gerir það að sjálfsögðu, því miður, vegna þeirrar víðtæku verðtryggingar sem hér er í gangi og við þurfum einhvern veginn að finna leið til að vinda ofan af. En þegar kemur að ráðstöfunartekjum heimilanna er munurinn ekki sá sem margir virðast halda, alls ekki, því eins og ég sagði þá er þetta einfaldlega spurningin um það að lækka fyrst það sem kemur í budduna eða það sem eftir verður þegar fólk fer út að versla. En verðlagsáhrifin eru þarna og það er m.a. þeirra vegna sem við förum vægt í óbeinu skattana og virðisaukaskattstofninum er ætlað að skila miklu minna en öðrum skattstofnum einmitt af þessum ástæðum. Við erum í raun og veru aðeins að tala um 6 milljarða kr. tekjuauka í þessum breytingum á móti miklu hærri tölum í beinu sköttunum og ýmsum öðrum tekjustofnum sem við innleiðum til að reyna að hafa verðlagsáhrifin í lágmarki.

Það er reyndar svo að þegar lánin hækka vegna vísitölutenginga þyngist greiðslubyrðin. Það er einfaldlega þannig, annars skipti þetta auðvitað ekki máli. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn útfærir ekki einstakar skattbreytingar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir kröfu um visst aðhald en skiptir sér ekki af því hvernig komið er að skattkerfisbreytingum eða niðurskurði vegna þess, eins og þeir lýsa yfir sjálfir, að þeir skipta sér ekki af tekjudreifingunni í hverju landi. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri ekki rétti aðilinn til að hjálpa okkur með þær tæknilegu breytingar sem eru á skattkerfinu. Þar er einfaldlega ekki sú þekking sem þyrfti til. Aftur á móti höfum við aðgang að OECD og OECD hefur skattasérfræðinga á sínum vegum sem þekkja vel skattareglur innan OECD. Hér er verið að hrinda í framkvæmd, og var hrint í framkvæmd í sumar, tæknilegum breytingum sem ég nefndi dæmi um, eins og afdráttarskattar, eins og skattlagning á skuldsettum yfirtökum o.s.frv., o.s.frv. Þarna hefði ég talið að starfsmenn fjármálaráðuneytisins hefðu átt að fá ráðgjöf og hjálp frá OECD og þá hefði kannski verið afstýrt svona klaufalegum gjörðum, vegna þess að það er verið að gera hluti, sem voru meinlokur hjá vissum mönnum, sem ganga ekki upp og bara flækja kerfið og geta haft í för með sér mjög alvarlegar afleiðingar. Það er þetta sem ég var að benda á og ég mundi hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að nýta sér þá þekkingu sem er innan OECD í þessum efnum.

Frú forseti. Það er vissulega hárrétt hjá hv. þingmanni að þegar höfuðstóll verðtryggðra lána hækkar þá hækkar greiðslubyrðin, en þannig virkar verðtryggingin á löngu verðtryggðu láni að það dreifist auðvitað yfir mjög langan tíma og er stundum nefnt sem einn af kostum þess fyrirkomulags þrátt fyrir fjölmarga galla á móti. Varðandi ráðgjöf erlendis frá er ég alveg sammála hv. þingmanni, ég held að OECD sé þrátt fyrir allt miklu vænlegri kostur í þeim efnum og þar er mikla sérfræðiþekkingu að finna í þessum efnum sem og náttúrlega hefur hliðsjón af evrópskum reglum. Við lítum gjarnan til Norðurlandanna þegar við berum okkur saman og aðlögum okkar löggjöf að nýjum tímum. Ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að það er stuðst heilmikið við vinnu frá Efnahags- og framfarastofnuninni og það kemur fram hér í gögnum að það er bæði vitnað í OECD og evrópskar reglur varðandi t.d. skattlagningu fyrirtækja og fleira. Ein meginráðgjöf OECD til Íslendinga eftir hrunið, hver er hún, hver var hún í síðustu skýrslu? Að taka til baka allar skattalækkanir áranna 2003–2007. OECD segir einfaldlega: Þetta var óskynsamlegt, þið hafið ekki aðstöðu til að viðhalda þessum miklu skattalækkunum sem þarna var gripið til og þær eiga bara að ganga til baka. Við erum ekki að fara nálægt því alla þá leið, eins og glöggt sést þegar hlutföll skatta af vergri landsframleiðslu eru skoðuð, en við erum að leggja af stað eitthvað í áttina til baka, það er óumflýjanlegt. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna OECD hér til sögunnar og þangað er að sækja ráðgjöf í þessum efnum, sem rímar að vísu ekki alveg beinlínis við niðurstöðu Sjálfstæðisflokksins sem vill fyrst og fremst fara aðrar leiðir en þær að hækka núgildandi skattstofna og grípa til væntra tekna ríkis og sveitarfélaga út úr lífeyrissjóðakerfinu, sem er hlutur sem ég hef reyndar sagt eins og fleiri hér í umræðunum að við höfum í engu lokað á. Við höfum rætt og erum að ræða við lífeyrissjóðina um mögulega aukna þátttöku þeirra í því verkefni okkar 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta sem er á þingskjali 291 og er 255. mál þingsins. Núgildandi lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, nr. 98/1999, tóku gildi þann 1. janúar 2000. Markmið laganna er að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laganna. Með lögunum voru innleiddar tvær tilskipanir Evrópusambandsins; annars vegar um tryggingakerfi fyrir fjárfesta númer 9 frá 1997 og hins vegar um innlánatryggingakerfi númer 19 frá 1994. Sú fyrrnefnda kveður á um samræmdar reglur um lágmarksvernd fyrir fjárfesta sem eiga kröfu vegna viðskipta með verðbréf á hendur fyrirtæki í verðbréfaþjónustu og lánastofnanir í tengslum við greiðsluerfiðleika viðkomandi fyrirtækis. Þeirri síðarnefndu er ætlað að tryggja innstæðueigendur, upp að vissu marki, gegn greiðsluerfiðleikum viðskiptabanka og sparisjóða. Tilskipanirnar voru liður í aðgerðum Evrópusambandsins til að mynda sameiginlegan markað fyrir banka- og verðbréfaþjónustu innan Evrópska efnahagssvæðisins. Með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 98/1999 var lagt til að Tryggingarsjóður viðskiptabanka, innstæðudeild Tryggingarsjóðs sparisjóða og nýtt tryggingakerfi fyrir fjárfesta rynnu saman í einn sjóð, Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta, sem í daglegu tali er nefndur tryggingarsjóður, tók til starfa við gildistöku laganna þann 1. janúar 2000. Samkvæmt lögunum er sjóðurinn sjálfseignarstofnun sem skipt er í tvær deildir; innstæðudeild og verðbréfadeild. Hvorug deildin ber ábyrgð á skuldbindingum hinnar. Viðskiptabankar, sparisjóðir, fyrirtæki í verðbréfaþjónustu og aðrir sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf í samræmi við lög um verðbréfaviðskipti og hafa staðfestu hér á landi skulu eiga aðild að sjóðnum. Sama gildir um útibú þessara aðila innan EES og í aðildarríkjum stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu. Heildareign innstæðudeildar sjóðsins skal nema a.m.k. 1% af meðaltali tryggðra innstæðna í viðskiptabönkum og sparisjóðum á næstliðnu ári og heildareign verðbréfadeildar nema a.m.k. 100 millj. kr. Í lögunum er m.a. kveðið á um rekstur, fjármögnun, greiðsluskyldu og fjárhæð greiðslna úr sjóðnum. Þar kemur fram að dugi eignir sjóðsins ekki til fullrar tryggingar skuli krafa hvers tryggðs innstæðueiganda að 1,7 milljónum króna greidd að fullu en eftir það skuli greitt hlutfallslega inn á allar kröfur. Þessi fjárhæð er tengd við gengi evru eins og það var 5. janúar 1999 og telst vera 20.887 evrur. Ólgan sem ríkt hefur á alþjóðlegum fjármálamörkuðum undanfarin missiri hefur m.a. orðið til þess að Evrópusambandið hefur þegar hafið endurskoðun á regluverki sínu á þessu sviði en þann 11. mars 2009 tók gildi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um breytingu á tilskipun nr. 19 frá 1994 að því er varðar fjárhæðir innstæðutrygginga og greiðslufresti. Tilskipunin, sem hefur númerið 14 frá 2009, er þó aðeins fyrsta skrefið sem stigið hefur verið við endurskoðun tryggingakerfisins og er vinna í gangi um frekari breytingar. Um fyrrgreinda atriðið segir í aðfaraorðum tilskipunarinnar að það sé sýnt að sú fjárhæð sem tilskipun númer 19 frá 1994 tryggi, þ.e. 20.000 evrur, sé ófullnægjandi og með það að markmiði að viðhalda trausti innstæðueigenda og til að endurheimta stöðugleika á fjármálamörkuðum þurfi strax að hækka fjárhæðina í 50.000 evrur. Jafnframt er í tilskipuninni kveðið á um að fyrir árslok 2010 skuli tryggð heildarfjárhæð hvers innstæðueiganda miðast við 100.000 evrur. Sá fyrirvari er þó settur við síðastgreinda atriðið að framkvæmdastjórninni er ætlað, fyrir árslok 2009, að skila Evrópuþinginu og ráðinu mati sínu á áhrifum þetta mikillar hækkunar tryggingarfjárhæðar. Verði það mat framkvæmdastjórnarinnar að þetta mikil hækkun sé óviðeigandi skal hún skila Evrópuþinginu og ráðinu tillögum til viðeigandi lausnar. Þess má geta þessu til viðbótar að frændur okkar Norðmenn hafa barist fyrir því að tryggingarfjárhæðin sé talsvert hærri eða ríflega 200.000 evrur eða 2 milljónir norskra króna. Síðargreinda atriðið, þ.e. stytting greiðslufresta, kveður því á um að rétthafar úr tryggingakerfinu skuli hljóta greiðslu fyrr en áður. Ísland hefur eins og alkunna er ekki farið varhluta af þeirri ólgu sem undanfarið hefur ríkt á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Eftir hrun þriggja stærstu viðskiptabanka landsins haustið 2008 þykir sýnt að breyta þurfi gildandi löggjöf um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta enda hafa gríðarlegar ábyrgðir fallið á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta einkum vegna starfsemi erlendra útibúa Landsbankans í Bretlandi og Hollandi vegna Icesave-reikninganna en innan EES gildir það fyrirkomulag að útibú er að meginstefnu til undir eftirliti stjórnvalda í heimaríki ásamt því sem það fellur undir tryggingakerfi innstæðna í heimaríkinu. Ekki verður hér gerð frekari grein fyrir ábyrgðunum sem féllu á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta heldur vísast til athugasemda með frumvarpi til laga um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Þau tvö atriði sem hér hefur verið gerð grein fyrir, annars vegar breytingar á regluverki Evrópusambandsins og hins vegar þær ábyrgðir sem fallið hafa á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta kalla á heildarendurskoðun á lögunum. Frumvarpið skiptist í átta kafla og eru almenn ákvæði í I. kafla. Þar er farin sú leið að skýra merkingar tiltekinna orða sem tíðum koma fyrir í frumvarpinu. Í II. kafla er einkum að finna greinar sem varða stofnun, skipulag og starfsemi Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta, sem í frumvarpinu er nefndur sjóðurinn. Í III. kafla frumvarpsins eru greinar sem varða vernd innstæðueigenda en í IV. kafla greinar sem varða vernd fjárfesta. Þessi aðgreining þykir til þess fallin að vera til skýringar enda byggir tryggingavernd innstæðueigenda annars vegar og tryggingavernd fjárfesta hins vegar ekki á einni og sömu tilskipun Evrópusambandsins. Í III. kafla frumvarpsins er gert ráð fyrir tveimur innstæðudeildum, A-deild og B-deild. A-deildinni er ætlað að vera hin nýja innstæðudeild er taki til starfa þann 1. janúar 2010, verði frumvarpið að lögum. Frá þeim tíma skulu innlánsstofnanir greiða iðgjald til A-deildar. B-deildinni er ætlað að starfa samkvæmt gildandi lögum nr. 98/1998, að undanskildum nánar tilteknum ákvæðum. Verði frumvarpið að lögum skal B-deild lögð niður þegar greiðslu skuldbindinga hennar er lokið vegna ábyrgða sem fallið hafa á innstæðudeild sjóðsins fyrir gildistöku laganna. Mun ég nú, hæstv. forseti, víkja að helstu nýmælum eða breytingum sem gerð er tillaga um í frumvarpinu. Lögð er til stofnun nýrrar innstæðudeildar, A-deildar, sem taki við iðgjaldi frá innlánsstofnunum frá 1. janúar 2010, verði frumvarpið að lögum. Lagt er til að heildarfjárhæð tryggðra greiðslna hvers einstaks innstæðueiganda úr A-deild skuli nema heildarfjárhæð tryggðra innstæðna hans í hlutaðeigandi innlánsstofnun, þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur jafnvirði 50.000 evra og að sjóðurinn verði ekki krafinn um frekari greiðslu. Þannig er í frumvarpinu lögð til talsverð hækkun lágmarkstryggingaverndar innstæðueigenda frá því sem kveðið er á um í núgildandi lögum, en samkvæmt gildandi lögum er lágmarkstryggingaverndin rúmar 20.000 evrur en ekkert hámark er hins vegar á verndinni. Þannig er í frumvarpinu í raun fallið frá því að kveða á um lágmarkstryggingu og í staðinn kveðið á um hámarkstryggingu. Ekki er á þessu stigi lagt til að tryggingin hækki í 100.000 evrur þann 1. janúar 2010 líkt og tilskipun Evrópusambandsins númer 14 frá 2009 ráðgerir. Sú ákvörðun að ganga ekki lengra í þessum efnum mótast af því að í tilskipuninni er fyrirvari um að hugsanlega verði ekki, á vettvangi sambandsins, um slíka hækkun að ræða. Samkvæmt tilskipuninni ræðst framangreint af mati framkvæmdastjórnarinnar á hækkuninni sem framkvæmdastjórninni er ætlað að skila Evrópuþinginu og ráðinu fyrir árslok 2009. Því þykir eðlilegra að gera síðar, gerist þess þörf, samsvarandi breytingar á hérlendum lögum, þ.e. til samræmis við mat framkvæmdastjórnarinnar og ákvörðun Evrópusambandsins um þetta atriði en skiptar skoðanir eru um fjárhæðarmörkin innan sambandsins. Samkvæmt núgildandi lögum er iðgjald til tryggingarsjóðs greitt eftir á vegna nýliðins árs. Fundin er staða tryggðra innstæðna í viðskiptabönkum og sparisjóðum annars vegar við upphaf árs og hins vegar í lok árs en síðan tekið meðaltal. Heildareign innstæðudeildar sjóðsins skal að lágmarki nema 1% af meðaltalinu. Þetta fyrirkomulag hefur þann ókost að þegar mikil aukning verður á innstæðum á skömmum tíma hefur ekkert iðgjald verið greitt af aukningunni fyrr en löngu síðar. Þannig má segja að áhættan sé tryggð án þess þó að iðgjald hafi verið greitt. Ekki síst vegna þessa er í frumvarpinu gerð tillaga um verulega breytt fyrirkomulag hvað varðar innheimtu iðgjalds og að innlánsstofnanir greiði viðbótariðgjald vegna tiltekinna áhættuþátta. Lögð er til hækkun fastaiðgjaldsins úr 0,15% á ársgrundvelli í 0,3% á ársgrundvelli og að sjóðurinn skuli ná 4% af heildartryggðum innstæðum áður en kemur til afsláttar á iðgjaldi. Lagt er til að iðgjald greiðist ársfjórðungslega og að það miðist við bókfærða stöðu tryggðra innstæðna í lok næstliðins ársfjórðungs fyrir gjalddaga. Þá skuli innlánsstofnanir greiða viðbótariðgjald ef markaðshlutdeild þeirra fer yfir 25% og eins ef hlutfall innstæðna viðkomandi innlánsstofnana á móti tilteknum eignum fer niður fyrir tiltekin mörk. Með tillögu um breytingar í þessa veru er markmiðið það að iðgjöld til sjóðsins endurspegli sem best þá áhættu sem til staðar er hverju sinni. Enn fremur er gerð tillaga um verulega hækkun tryggingarfjárhæðar og breytt greiðslufyrirkomulag við útgreiðslu úr sjóðnum. Með þeim breytingum eru innleidd ákvæði tilskipunar ESB nr. 14 frá 2009, eins og áður segir. Sá þriggja mánaðar frestur sem tilskipun nr. 19 frá 1994 heimilar til útgreiðslu úr tryggingakerfinu er að flestra mati of rúmur, auk þess að stríða bæði gegn hagsmunum innstæðueigenda og þörfinni á að viðhalda trausti þeirra á fjármálakerfinu. Er tímafrestur þessi fastsettur við tuttugu daga. Eins eru styttir tímafrestir sem eftirlitsaðilar hafa til að ákveða hvort reyni á greiðsluskyldu tryggingakerfisins. Lagt er til að nýttar verði heimildir tilskipunar Evrópusambandsins að undanskilja tryggingavernd innstæður tiltekinna innstæðueigenda umfram það sem er í gildandi lögum. Því er í frumvarpinu tiltekið að ákveðnar innstæður njóti ekki verndar. Sama á við um heimildir til að takmarka tryggingavernd fjárfesta vegna tiltekinna verðbréfa og reiðufjár. Sérstaka grein er að finna í frumvarpinu og í bráðabirgðaákvæði með því um svokallaða B-deild. Tiltekin ákvæði gildandi laga gilda áfram um þá deild vegna ábyrgða sem fallið hafa á innstæðudeild sjóðsins. Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram í máli mínu verður lágmarksvernd innstæðueigenda hækkuð úr 20.887 evrum í 50.000 evrur, verði frumvarp þetta að lögum. Umreiknað á genginu 180 krónur fyrir evruna hækkar því tryggingaverndin úr tæpum 3,8 milljónum í 9 milljónir króna. Verði enn hækkun á lágmarksverndinni upp í 100.000 evrur um áramótin 2010/2011 verður hún þá komin upp í 18 milljónir króna að óbreyttu gengi. Að teknu tilliti til þessarar auknu tryggingaverndar, mikillar hækkunar iðgjaldagreiðslna í tryggingarsjóð, sem aftur flýtir sjóðsmyndun hans og að mun hraðar hefur gengið að endurskipuleggja fjármálamarkaðinn en bjartsýnustu menn þorðu að vona er þess að vænta að ekki verði talin þörf fyrir aðrar innstæðutryggingar eða ábyrgðir. Þrátt fyrir það sem sagt er hér að framan liggja engar fyrirætlanir fyrir um það að afnema eða breyta yfirlýsingunni frá því í október 2008 um ábyrgðir á innstæðum. Vil ég að þetta komi skýrt fram í tilefni af vangaveltum sem verið hafa í fjölmiðlum að undanförnu. Þegar að því kemur að ríkisábyrgð verður aflétt af innstæðum hér á landi mun verða gefinn rúmur aðlögunartími. Ég legg til, hæstv. forseti, að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Eins og frumvarpið hljómar nú er gert ráð fyrir því að það verði til tvær deildir, þ.e. annars vegar A-deild, sem verður ný deild sem tekur á móti tryggingum frá næstu áramótum, og hins vegar B-deild, sem er í raun gamli tryggingarsjóðurinn sem liggur fyrir að muni þurfa að leggja af vegna þess að hann er einfaldlega gjaldþrota eða verður gjaldþrota. Hámarkstryggingin er í samræmi við þá þróun sem við höfum verið að sjá í löndunum í kringum okkur í Evrópu. Auðvitað er þetta samkvæmt tilskipun, 50 þúsund evrur, og það eykur öryggi sparifjáreigenda. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu út af þessu en ég vil samt minna á eitt atriði og það er að um leið og við aukum ábyrgðirnar núna tel ég mjög brýnt að það komi skýrt fram, eins og hefur komið fram hjá hæstv. viðskipta- og efnahagsráðherra, að það er ekki verið að afnema þær tryggingar eða tryggingar á öllum innstæðum sem voru gefnar hér í hruninu. Jafnframt vil ég minna á að nauðsynlegt er að endurskoða það hvernig þjónustutilskipun Evrópusambandsins sem fjallar um fjármálastarfsemi yfir landamæri er háttað til að koma í veg fyrir að hlutir eins og gerðust með Icesave-reikningana geti gerst aftur. Auk þess vil ég fagna því að hámarkstryggingin hafi ekki verið komin í þessa upphæð þegar Icesave-reikningarnir féllu. Að þessu sögðu ætla ég svo sem ekki að leggja meira út af þessu frumvarpi en eflaust verða gerðar athugasemdir við það í hv. viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum, og ýmsum öðrum lögum varðandi endurskoðendur og skoðunarmenn. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til breytinga á lögum um bókhald. Frumvarp þetta var lagt fram á haustþingi 2008 af þáverandi fjármálaráðherra en var ekki afgreitt úr efnahags- og skattanefnd fyrir þinglok. Málaflokkur þessi hefur nú verið færður yfir í efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju lítillega breytt með hliðsjón af þeim athugasemdum sem efnahags- og skattanefnd bárust frá hagsmunaaðilum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem leiða af lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, sem samþykkt voru á síðasta vorþingi. Töluverðar breytingar voru þá gerðar á áður gildandi lögum og reglum um endurskoðendur. Samkvæmt þeim lögum geta ekki aðrir en þeir sem fá löggildingu ráðherra endurskoðað reikningsskil og áritað þau í samræmi við endurskoðunina. Meginbreytingar þær sem hér eru lagðar til leiða af því að breyta núverandi lögum sem leggja störf endurskoðenda og skoðunarmanna að jöfnu. Þá verður í framhaldi af því að fylgja þeirri breytingu eftir með breytingum á löggjöf í félagarétti, svo sem lögum um hlutafélög, einkahlutafélög og fleiri lögum, sem gera kröfu um kosningu endurskoðenda og/eða skoðunarmanna í samþykktum sínum og framlagningu endurskoðaðra ársreikninga. Í frumvarpinu er einnig lagt til að falla frá endurskoðunarskyldu minni félaga eins og þau eru skilgreind í 98. gr. laga um ársreikninga. Er það í samræmi við heimild í 2. mgr. 51. gr. í fjórðu tilskipun Evrópusambandsins, um ársreikninga félaga með takmarkaðri ábyrgð, að falla frá endurskoðunarkröfu minni félaga. Einnig eru lagðar til breytingar á 8. gr. laganna sem fjallar um þau skilyrði sem félög verða að uppfylla til að fá heimild ársreikningaskrár til að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðli. Ekki er um að ræða efnisbreytingu á ákvæðinu en í ljósi reynslu sem komin er á veitingu þessarar heimildar er lagt til að gera ákvæðið skýrara. Með frumvarpinu er einnig lagt til að koma til framkvæmda hér á landi ákveðnum þáttum tilskipunar Evrópuþings og ráðsins nr. 2006/46/EB um góða stjórnunarhætti skráðra félaga á skipulegum verðbréfamarkaði og reglugerðar framkvæmdastjórnarinnar nr. 1569/2007/EB um eftirlit ársreikningaskrár með félögum utan EES-ríkjanna sem skrá verðbréf sín á skipulegum verðbréfamarkaði hér á landi. Lagt er til að lögin öðlist þegar gildi og skulu gilda um ársreikninga og samstæðureikninga fyrir hvert það reikningsár sem hefst 1. janúar 2010 eða síðar. Ekki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem hér eru lagðar fram hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um ársreikninga, endurskoðendur og skoðunarmenn. Mér sýnist að helstu nýmælin í þessu séu að endurskoðunarskylda minni félaga verði afnumin auk þess sem skýrð eru nokkur atriði í núgildandi lögum. Nú er það svo að þetta hljómar sem minni háttar lagfæring á núgildandi lögum en hafa ber í huga að allar breytingar sem varða umhverfi fyrirtækja og atvinnurekstrar hér á landi þurfa að taka mið af þeirri þróun sem er erlendis. Því vil ég undirstrika að þegar málið verður tekið fyrir í viðskiptanefnd verði gengið úr skugga um að þetta sé í samræmi við það sem er að gerast í ársreikningagerð og endurskoðun í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við og sé ekki í andstöðu við alþjóðareikningsskilastaðla, vegna þess að það versta sem við getum gert núna er að búa til einhverjar heimasmíðaðar íslenskar reglur sem erlendir fjárfestar og íslensk fyrirtæki sem eru á erlendum mörkuðum þurfa að fara að útskýra fyrir fjárfestum og lánardrottnum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 145/1994, um bókhald, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til breytinga á lögum um ársreikninga. Frumvarp þetta var lagt fram á haustþingi 2008 af þáverandi fjármálaráðherra en var ekki afgreitt úr efnahags- og skattanefnd fyrir þinglok. Málaflokkur þessi hefur nú verið færður yfir í efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju lítillega breytt með hliðsjón af þeim athugasemdum sem efnahags- og skattanefnd bárust frá hagsmunaaðilum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem leiða af lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, sem samþykkt voru á síðasta vorþingi. Töluverðar breytingar voru þá gerðar á áður gildandi lögum og reglum um endurskoðendur. Samkvæmt þeim lögum geta ekki aðrir en þeir sem fá löggildingu ráðherra endurskoðað reikningsskil og áritað þau í samræmi við endurskoðunina. Meginbreytingar þær sem hér eru lagðar til leiða af því að breyta núverandi lögum sem leggja störf endurskoðenda og skoðunarmanna að jöfnu. Til viðbótar er lagt til í frumvarpinu að heimild félaganna til að hafa texta bókhaldsbóka og ársreikninga á dönsku eða ensku í stað íslensku verði víkkuð út til annarra félaga en þeirra sem hafa heimild til að hafa reikningsskilin í erlendum gjaldmiðli. Vaxandi tilhneigingar félaga til að hafa texta ársreiknings á ensku kemur einkum af því að um erlenda eignaraðild og/eða stjórnaraðild er að ræða. Reynslan sýnir að fjöldi félaga semur ársreikninga sína á ensku þrátt fyrir að vera með reikningsskilin í íslenskum krónum og ekkert samband er á milli þess að færa bókhaldið í erlendum eða innlendum gjaldmiðli og texta bókhaldsins. Einnig er lögð til almenn heimild til að staðsetning bókhaldsgagna geti verið erlendis í allt að sex mánuði og ekki bundin færslu þess í erlendum gjaldmiðli. Benda má á að rafrænt bókhald er að verða algengara og er þá alltaf óheftur aðgangur að rafrænum bókhaldsgögnum án tillits til þess hvar bókhald er vistað í heiminum. Tekið er þó fram að það verði að vera eðlilegar forsendur fyrir þessum frávikum, t.d. að um erlenda eignaraðild sé að ræða svo og stjórnaraðild erlendra manna þegar textinn er ekki á íslensku. Einnig er lögð fram sú tillaga varðandi viðurkenningu bókara að fella niður þá kvöð að ráðherra hlutist til um að haldin séu námskeið fyrir viðurkenningu bókara og að einungis skuli hann hlutast til um að próf séu haldin í þeim tilgangi. Þetta heimilar einstaklingum sem unnið hafa við bókhald í mörg ár að taka próf án undanfarandi námskeiðs og heimilar fleiri skólum að bjóða upp á slík námskeið sem gefa möguleika á að taka próf til viðurkenningar sem prófnefnd á vegum ráðherra hlutast til um að haldið sé reglulega. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2010. Hjá þeim sem hafa annað reikningsár en almanaksárið koma lög þessi þó ekki til framkvæmda fyrr en við upphaf fyrsta reikningsárs sem hefst eftir 1. janúar 2010. Ekki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem hér eru lagðar fram hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um breyting á lögum um bókhald. Í fljótu bragði virðast þetta vera meira og minna breytingar sem leiða til þess að reglur um bókhald verði einfaldaðar. Ég vil nefna kannski eitt atriði að það er talað um frávik frá textamáli, sem sagt að frávik frá því að birta texta á íslensku megi einkum rekja til þess að eigendur eða stjórnarmenn séu af erlendu bergi brotnir. Ég held að þetta sé of þröngt túlkað. Ég held að ársreikningar á erlendum tungumálum þjóni fyrst og fremst þeim tilgangi fyrir íslensk fyrirtæki, jafnvel þó svo að þau geri upp í krónum og séu ekki með erlenda eigendur eða stjórnarmenn, að auðvelda t.d. fjármögnun erlendis þar sem þá verði einfaldari aðgangur að uppgjörum en ella.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur. Í frumvarpinu er lögð til breyting á 1. mgr. 6. gr. laga um endurskoðendur, nr. 79/2008. Í ákvæðinu er fjallað um starfsábyrgðartryggingar og sú skylda lögð á endurskoðendur að hafa í gildi starfsábyrgðartryggingu hjá vátryggingafélagi vegna fjárhagstjóns sem leitt getur af ásetningi eða gáleysi í störfum hans eða starfsmanna hans samkvæmt lögunum. Var ákvæði um skylduvátryggingu vegna tjóns sem leiðir af ásetningi nýmæli í lögum 79/2008. Eftir gildistöku laganna hefur komið í ljós að vátryggingafélög hafa ekki getað boðið endurskoðendum starfsábyrgðartryggingar vegna tjóns sem leitt getur af ásetningsbrotum. Hafa endurskoðendur því ekki getað uppfyllt þetta skilyrði laganna. Því er lagt til að felld verði niður skylda endurskoðenda til að hafa starfsábyrgðartryggingu vegna fjárhagstjóns af völdum ásetningsbrota. Þrátt fyrir að lagt sé til að endurskoðendum verði ekki skylt að taka starfsábyrgðartryggingu vegna tjóns sem hlotist hefur af ásetningsbrotum bera endurskoðendur eftir sem áður ábyrgð á tjóni sem þeir eða starfsmenn þeirra valda af ásetningi eða gáleysi, samanber 27. gr. laga um endurskoðendur. Lagt er til að lögin öðlist þegar gildi. Ekki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem lagðar eru fram hér hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um endurskoðendur. Í þessu frumvarpi er það helst að afnema á tryggingarskyldu endurskoðenda og er það gert fyrst og fremst vegna þess að þeir geta ekki keypt sér tryggingu. Þetta er skarplega athugað að taka kröfuna út þannig að það eru ekki miklar athugasemdir við þetta frumvarp en þetta minnir okkur alþingismenn kannski á að hugsa málið til enda áður en við setjum lög.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem er 228. mál þingsins á þskj. 253. Á árinu 1999 voru samþykkt á Alþingi lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Með lögunum var gjald sem eftirlitsskyldir aðilar greiða til að standa straum af rekstri Fjármálaeftirlitsins breytt á þann veg að tryggt væri að það uppfyllti skilyrði stjórnarskrárinnar um skattlagningarheimildir. Þetta þýddi m.a. að festa þurfti álagningarhlutfall í lögum í stað þess að kveða einungis á um hámark álagningar. Þessum álagningarhlutföllum þarf að breyta á hverju haustþingi enda ógerlegt að ákveða nákvæm hlutföll álagningar á flokka eftirlitsskyldra aðila til lengri tíma en eins árs í senn. Samkvæmt þessu hefur frumvarp til breytinga á þessum lögum verið lagt fram á hverju haustþingi að fenginni skýrslu Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs, athugun ráðuneytisins á skýrslunni og að fengnu áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila. Áætlað álagt eftirlitsgjald á yfirstandandi ári er 766 millj. kr. en frumvarpið gerir ráð fyrir 1.022 millj. kr. árið 2010 og nemur áætluð hækkun á milli ára 255 millj. kr. eða um 33%. Áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins árið 2009 er 954 millj. kr. en áætlaður rekstrarkostnaður á árinu 2010 nemur 1.111 millj. kr. sem er hækkun um 157 millj. kr. eða tæp 17%. Umrót í rekstrarumhverfi Fjármálaeftirlitsins á yfirstandandi ári í kjölfar falls þriggja stærstu viðskiptabankanna í október 2008 leiddi til þess að nauðsynlegt var að endurskoða rekstraráætlun stofnunarinnar fyrir árið 2009. Upphaflega áætlað rekstrarumfang var dregið saman og nauðsynlegt reyndist síðar að lækka áætlaðar tekjur af eftirlitsgjaldi enn frekar vegna ófyrirséðs samdráttar í álagningarstofnum eftirlitsgjaldsins. Þessar breytingar leiða til framangreinds misræmis í hlutfallshækkun áætlaðra gjalda og áætlaðra tekna stofnunarinnar milli áranna 2009 og 2010. Með frumvarpinu er álagningarhlutfalli einstakra tegunda eftirlitsskyldra aðila breytt. Ekki ætla ég að tíunda þær breytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Er gerð skilmerkilega grein fyrir því í athugasemdum með frumvarpinu og þeim fylgigögnum sem því fylgja. Tveggja atriða vil ég þó sérstaklega geta. Það fyrra varðar kostnað Fjármálaeftirlitsins við rannsóknir á einstökum föllnum fjármálafyrirtækjum og hvernig standa eigi að fjármögnun þess kostnaðar. Í frumvarpinu, eins og í fyrra, er gerð tillaga um að þau fjármálafyrirtæki sem eru undir stjórn skilanefnda eða sambærilegs yfirvalds greiði fast eftirlitsgjald sem nemur 4 milljónum króna. Samkvæmt upplýsingum Fjármálaeftirlitsins er kostnaður þessi umtalsvert hærri en sem nemur álagningunni. Það er umhugsunarefni hvort gera eigi þeim fjármálafyrirtækjum sem standa undir hefðbundnum eftirlitsverkefnum að standa jafnframt undir kostnaði við sértækar rannsóknir sem beinast gegn einstökum fyrirtækjum. Seinna atriðið varðar breytingar á starfsumhverfi Fjármálaeftirlitsins og er vissulega tengt hinu fyrra. Hremmingar á fjármálamarkaði hafa kallað á endurskoðun rekstraráætlunar eftirlitsins frá því að áætlun var lögð fyrir samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila og send ráðuneytinu. Meginástæðan er að þörf fyrir fjölgun starfsmanna til að sinna brýnum endurreisnar- og eftirlitsverkefnum og margháttaðri rannsóknarvinnu tengdri bankahruninu á árinu 2009 hefur reynst meiri en ráð var fyrir gert fyrr á árinu. Þá hafa á síðari hluta ársins bæst við hjá stofnuninni ný verkefni tengd samþykkt laga sem ekki var gert ráð fyrir í fyrri rekstraráætlunum. Í því sambandi má nefna lög um verðbréfasjóð vegna fagfjárfestasjóða og lög um skuldaaðlögun heimila. Að öllu samanlögðu er það mat Fjármálaeftirlitsins að bæta þurfi 8 stöðugildum við fyrir áætlun stofnunarinnar fyrir árið 2010 til að mögulegt sé að sinna fyrirliggjandi verkefnum. Vil ég vekja sérstaka athygli á þessum atriðum hér og vænti þess að þau verði sérstaklega skoðuð í viðskiptanefnd. Hæstv. forseti. Meðal fylgiskjala með frumvarpinu er skýrsla Fjármálaeftirlitsins til efnahags- og viðskiptaráðherra um starfsemi eftirlitsins. Í skýrslunni er fjallað um eftirlit með einstökum sviðum fjármálamarkaðar, lánamarkaðar, verðbréfamarkaðar, vátryggingamarkaðar og lífeyrismarkaðar, auk þess sem greint er frá þróun og horfum á íslenskum fjármálamarkaði og áherslum í starfi Fjármálaeftirlitsins næstu missiri. Er skýrslan fróðleg lesning öllum þeim er vilja kynna sér þróun á innlendum fjármálamarkaði og það þótt gjörbreyting hafi orðið frá því að skýrslan var samin. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Helstu athugasemdir sem ég hef við þetta mál eru nákvæmlega þær sömu og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kom inn á áðan, þ.e. að fjármálastofnanir sem eru í rekstri núna, nýjar fjármálastofnanir og fjármálastofnanir sem ekki hafa fallið skuli bera kostnað af rannsóknum og eftirliti með fjármálastofnunum sem urðu gjaldþrota í hruninu á síðasta ári. Þetta tel ég vera fullkomlega óeðlilegt, ég hefði talið eðlilegra til að skerða ekki samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja gagnvart t.d. erlendum aðilum að slitastjórnir eða þrotabú bankanna beri sjálf kostnað af rannsókn á málum sem tengjast þeim og tengjast hruninu beint. Sem dæmi um þetta getum við tekið stofnun eins og Lánasjóð sveitarfélaga. Það liggur fyrir að reikningurinn til Lánasjóðs sveitarfélaga margfaldast vegna hrunsins vegna þess að þrotabú bankanna bera ekki sjálf kostnaðinn. Ég mundi vilja beina því til viðskiptanefndar að hún athugi það sérstaklega hverjir eigi að bera kostnað af auknu eftirliti vegna hrunsins en auðvitað munu íslenskar fjármálastofnanir og þeir sem hafa starfsleyfi til að stunda fjármálastarfsemi á Íslandi bera kostnað við eftirlit með þeim sjálfum eða eigið eftirlit. Ég vildi benda hv. viðskiptanefnd á þetta.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vátryggingastarfsemi. Frumvarpið er á þingskjali 254 og er 229. mál þingsins. Hefur frumvarp þetta, lítt breytt eða samhljóða, verið lagt fram þrisvar sinnum en ekki hlotið afgreiðslu. Síðast var frumvarpið lagt fram á sumarþinginu 2009 og í ljósi þess hversu stutt er liðið síðan - og hv. þingmönnum því framsöguræða mín í fersku minni - mun ég fyrst og fremst fjalla um þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá framlagningunni þá. Á sumarþinginu 2009 var farið yfir umsagnir um frumvarpið frá umsagnaraðilum og hafa verið gerðar breytingar á frumvarpinu að teknu tilliti til þeirra, eftir því sem tilefni þótti til. Nokkrar þeirra varða einföldun á framsetningu, einkum ákvæði VI. kafla, um virkan eignarhlut, en allnokkrar eru efnisbreytingar frá eldri gerðum frumvarpsins. Þá hefur verið farið ítarlega yfir ákvæði sem eiga sér samsvörun í ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki og lagðar til breytingar til samræmis við ákvæði sem verður að finna í frumvarpi til laga um fjármálafyrirtæki. Varða ákvæði þessi einkum rekstraröryggisleg atriði. Mun ég nú, hæstv. forseti, gera grein fyrir helstu breytingum frá síðustu framlagningu. Í 53. gr. frumvarpsins er lagt til að vátryggingafélögum sé óheimilt að lána fé og taka eigin hlutabréf að veði. Tilgangur ákvæðisins er tvíþættur. Annars vegar að tryggja að upplýsingar um fjárhagslegan styrk séu í samræmi við raunveruleikann en útgáfa nýs hlutafjár, sem keypt er án þess að annað endurgjald komi fyrir en skuldaviðurkenning kaupanda sem tryggð er með veði í sjálfum bréfunum, eykur ekki fjárhagslegan styrk með sama hætti og útgáfa sem fullt endurgjald í beinhörðum peningum gerir. Hins vegar er ákvæðinu ætlað að vernda hagsmuni minni hluta í vátryggingafélagi sem á mikið undir því að félagið sé ekki rekið sem einkafjárfestingasjóður tiltölulega fárra stórra eigenda. Ákvæði um stjórn hafa verið gaumgæfð og eru nokkrar breytingar lagðar til frá síðustu framlagningu. Er m.a. lagt til að stjórn vátryggingafélags sé skylt að setja formlegar reglur, sem staðfestar skulu af Fjármálaeftirlitinu, um innra eftirlit, innri endurskoðun, fjárfestingarstarfsemi, lánveitingar og viðskipti við tengda aðila. Eins er nú lagt til að ekki sé heimilt að vera með svokallaðan starfandi stjórnarformann í vátryggingafélagi. Þá er í frumvarpinu lagt til að skipt sé um endurskoðunarfyrirtæki á fimm ára fresti. Hæstv. forseti. Upphaflegur tilgangur frumvarpsins var að innleiða ákvæði endurtryggingatilskipunar ESB. Við nánari skoðun þótti rétt að fara gaumgæfilega yfir gildandi lög með tilliti til breytinga sem gerðar höfðu verið á þeim í gegnum tíðina og nýrra laga á vátryggingasviði. Jafnframt þessu hafði Eftirlitsstofnun EFTA bent á nokkur ákvæði eldri tilskipana sem stofnunin taldi að ekki hefðu verið innleidd með fullnægjandi hætti. Þá var tilefnið einnig nýtt til þess að aðlaga ákvæði um virkan eignarhlut ákvæðum tilskipunar ESB nr. 44 frá 2007. Í athugasemdum um einstakar greinar frumvarpsins er skilmerkilega fjallað um það hvort viðkomandi grein sé til innleiðingar á endurtryggingatilskipuninni, öðrum tilskipunum eða hvort um sé að ræða séríslensk ákvæði. Hæstv. forseti. Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur stefnt íslenskum stjórnvöldum fyrir EFTA-dómstólinn fyrir að hafa ekki enn innleitt endurtryggingatilskipun ESB. Það þarf ekki að orðlengja það hversu mikill álitshnekkir það er fyrir Ísland að lenda þar á sakamannabekk. Vil ég því hvetja til þess að frumvarp þetta fái eins hraða yfirferð í þinginu og viðskiptanefnd og kostur er. Að lokinni þessari umræðu er lagt til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um vátryggingastarfsemi. Þetta er stórt mál og mikið í sniðum, en þar sem ræða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra síðan í sumar er mér enn í fersku minni ætla ég ekki að fara nákvæmlega í það atriði. Þær breytingar helstar sem ég rek augun í við færsluna frá sumarþingi og hingað eru annars vegar að lagt er bann við að taka eigin hlutabréf að veði og hins vegar að ekki megi reka félög í vátryggingastarfsemi sem fjárfestingarsjóð sem rekin sé í þágu eigenda. Ef þetta er það sem tíðkast í vátryggingastarfsemi í löndunum í kringum okkur geri ég ekki athugasemdir við þetta en aftur á móti, eins og ég hef varað við bæði í lögum um ársreikninga, um bókhald, endurskoðun og annað slíkt, er mikilvægt að búa ekki til séríslenskar reglur vegna sérstakra tilvika sem hafa orðið á Íslandi heldur miða okkur við það sem gerist í hinu alþjóðlega umhverfi þannig að íslenskt athafnalíf einangrist ekki með einhverjar sérlundaðar sérreglur. Ég vildi vekja athygli á þessu og hvet viðskiptanefnd til að leita fordæma um hvort þetta gildi almennt í lögum um vátryggingastarfsemi í löndunum í kringum okkur eða þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við áður en málið fer til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, sem er 258. mál þingsins á þskj. 294. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 103. gr. laga um fjármálafyrirtæki sem lýtur að lengingu frests til að höfða mál til riftunar á ráðstöfunum fjármálafyrirtækja sem eru í slitameðferð. Í 4. mgr. 103. gr. núgildandi laga um fjármálafyrirtæki kemur fram að krefjast megi riftunar á ráðstöfunum fjármálafyrirtækis eftir sömu reglum og gilda um riftun ráðstafana þrotamanns við gjaldþrotaskipti ef ekki er sýnt að eignir fjármálafyrirtækis muni nægja til að efna skuldbindingar þess að fullu. Þær reglur sem vísað er til að gildi um riftun ráðstafana er að finna í XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, m.a. í 148. gr. laganna. Samkvæmt 148. gr. gjaldþrotaskiptalaga er frestur til að höfða dómsmál til að koma fram riftun á ráðstöfunum þrotamanns sex mánuðir frá lokum kröfulýsingarfrests. Í frumvarpinu er lagt til að frestur til að höfða riftunarmál vegna gerninga fjármálafyrirtækja verði lengdur í 24 mánuði úr sex mánuðum. Þau sjónarmið sem búa að baki lengd tímafrests í gjaldþrotaskiptalögum eiga ekki að öllu leyti við í slitameðferð fjármálafyrirtækja. Rannsókn og undirbúningur vegna riftunarmála við slitameðferð fjármálafyrirtækja getur verið gríðarlega umfangsmikill og því óraunhæft að slitastjórnir hafi svigrúm til að rannsaka öll gögn og höfða dómsmál innan sex mánaða frestsins. Ákvæði XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki um slit fjármálafyrirtækja byggjast á því að jafnræðis kröfuhafa sé gætt við slit fjármálafyrirtækja og lýtur sú breyting sem nú er lögð til að því að ná sama markmiði. Heimildir laga um riftun gerninga hafa það að markmiði að gæta jafnræðis kröfuhafa, þ.e. að einstakir kröfuhafar séu ekki betur settir en aðrir vegna ráðstafana fjármálafyrirtækis áður en slitameðferðin hófst. Í ljósi umfangs margra fjármálafyrirtækja, m.a. þeirra sem nú eru í slitameðferð, má telja víst að verði frestur til að koma fram málshöfðun til riftunar á gerningum ekki lengdur séu miklar líkur á að markmið um jafnræði kröfuhafa fari forgörðum. Ég legg til, frú forseti, að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um fjármálafyrirtæki og þá helst hve langur frestur til að höfða riftunarmál vegna gerninga fjármálafyrirtækja geti verið. Frumvarpið kveður á um að þessi tímafrestur verði fjórfaldaður. Þær athugasemdir sem ég hef við þetta eru að það er mikilvægt að ekki sé innbyggt í lög að það komi til einhverjir tímafrestir sem séu það rúmir að skiptameðferð tefjist, vegna þess að það er algjörlega ljóst að við uppbrot fjármálafyrirtækja eru gríðarlega miklir fjárhagslegir hagsmunir margra í húfi og að draga þann frest sem lög veita til að ganga frá málum gæti varðað fjárhagslega afkomu viðskiptamanna eða þeirra sem hafa hagsmuni eða kröfur í þetta, þ.e. hvort þeir fari á höfuðið eða ekki. Mér finnst ríflegt að fjórfalda frestinn en það má vera að rökstuðningur sé nægjanlegur fyrir þessu. Ég vil beina því til viðskiptanefndar að skoða vel hvort þetta sé helst til rúmur frestur í ljósi þess að það er ljóst að kröfuhafar og þeir sem eiga kröfur í bú og annað slíkt, þetta lágmarkar þann tíma vegna þessa liðar niður í 24 mánuði þangað til hægt er að skipta búinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins, sem er mál nr. 277 á þingskjali 321. Með frumvarpi þessu er verið að innleiða efnisákvæði tilskipunar nr. 2006/123 um þjónustu á innri markaðnum, sem hér eftir er nefnd þjónustutilskipunin eða tilskipunin, en hún var tekin upp í EES-samninginn í júní sl. Tillaga að þjónustutilskipun var fyrst lögð fram í Evrópusambandinu í janúar 2004 og var markmið hennar að greiða fyrir og auka þjónustuviðskipti milli landa. Ástæðan var sú að þrátt fyrir ákvæði um innri markað, voru þá enn þá töluverðar hindranir á frjálsu flæði þjónustu sem komu niður á bæði þjónustuveitendum og neytendum. Tillagan fékk mikla athygli og var afar pólitískt umdeild, sér í lagi vegna ákvæða um heilbrigðisþjónustu og vinnurétt sem voru upphaflega hluti af tillögunni. Hin svokallaða „upprunalandsregla“ var einnig afar umdeild og óttast var að hún fæli í sér félagsleg undirboð, en samkvæmt henni giltu um þjónustuveitendur reglur þess lands þar sem hann var með staðfestu en ekki þar sem þjónustan var veitt. Í ljósi þeirrar miklu gagnrýni sem tillagan hlaut lagði framkvæmdastjórnin fram nýja tillögu þar sem tekin voru út ákvæði um heilbrigðisþjónustu og vinnurétt og verulegar breytingar gerðar á upprunalandsreglunni og var sú tillaga samþykkt í desember 2006. Tilskipunin fékk töluverða athygli í Noregi og gerðu Norðmenn ítarlegar úttektir á hinum ýmsu afleiðingum tilskipunarinnar. Að lokum náðist þó samstaða um hana og var hún eins og fyrr segir tekin upp í EES-samninginn í júní sl. Norðmenn og Íslendingar gerðu sams konar fyrirvara við innleiðingu tilskipunarinnar. Með fyrirvörunum voru löndin að skerpa á því að tilskipunin gildir ekki um vinnurétt og að hún hefur ekki áhrif á rétt stjórnvalda til að ákveða hvaða þjónusta veitt er af hinu opinbera og hvernig sú þjónusta er skipulögð og fjármögnuð. Það var mat framkvæmdastjórnarinnar að fyrirvararnir hefðu ekki áhrif á efni hennar og tekur gildissvið frumvarpsins mið af fyrrgreindum fyrirvörum, sbr. 4. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Frumvarpið skiptist í sjö kafla. Í I. kafla er fjallað um tilgang, gildissvið og skilgreiningar. Er þar í fyrsta skipti verið að leiða í íslensk lög hugtökin „þjónusta í almannaþágu sem er ekki af efnahagslegum toga“ og „þjónusta í almannaþágu sem hefur almenna efnahagslega þýðingu“. Hugtökin eru undirhugtök þess sem í daglegu tali mætti kalla „almannaþjónusta“. Þjónusta sem fellur í fyrri flokkinn er undanskilin gildissviði frumvarpsins sem síðari flokkurinn fellur undir. Frumvarpið hefur hins vegar ekki áhrif á rétt ríkisins til að ákvarða hvaða þjónusta fellur í hvorn flokk fyrir sig. Gildissvið frumvarpsins er viðamikið en þó eru stór þjónustusvið undanskilin, svo sem heilbrigðisþjónusta, félagsþjónusta og fjármálaþjónusta. Í II. kafla er fjallað um aðgengi að þjónustu, kröfur til skjala og rétt til upplýsinga. Til að tryggja jafnræði þeirra sem veita þjónustu á EES-svæðinu er í frumvarpinu kveðið á um rafræna málsmeðferð sem felur í sér að þjónustuveitandi á að geta sótt um leyfi til að stunda starfsemi sína rafrænt og fengið rafræn svör frá leyfisveitendum. Af þeim sökum vinnur forsætisráðuneytið nú að uppbyggingu og uppsetningu vefsvæðis þar sem eyðublöð og upplýsingar um leyfi verða aðgengileg. Leyfisveitanda er samkvæmt frumvarpinu óheimilt að krefjast þess að skjöl frá öðrum EES-ríkjum séu í frumriti, staðfestu endurriti eða löggilt þýðing nema brýnir almannahagsmunir krefjist. Eins verður leyfisveitandi að viðurkenna skjöl frá öðrum EES-ríkjum sem sönnun fyrir því að ákveðin skilyrði séu uppfyllt. Í III. kafla er fjallað um staðfesturétt þjónustuveitanda og leyfisveitingar. Ef aðgangur að því að veita þjónustu með staðfestu er háður leyfum skulu skilyrði fyrir veitingu leyfa vera án mismununar, nauðsynleg vegna brýnna almannahagsmuna og í samræmi við meðalhóf. Í kaflanum er einnig að finna ítarleg ákvæði um gildistíma leyfa og málsmeðferð við leyfisveitingar. Óheimilt að tímabinda leyfi nema að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, frestur til að veita leyfi skal fastsettur og birtur fyrir fram og ef svar við leyfisumsókn er ekki veitt innan tímafrests ber að líta svo á að leyfið hafi ekki verið veitt nema kveðið sé á um annað í lögum. Í lok kaflans er svo ákvæði þar sem talin eru upp skilyrði sem óheimilt er að setja fyrir veitingu leyfa. Í IV. kafla laganna er fjallað um frelsið til að veita þjónustu án staðfestu. Þar er m.a. verið að innleiða 16. gr. tilskipunarinnar, svokallaða „upprunalandsreglu“, en hún felur það í sér að þjónustuveitandi, sem hyggst veita þjónustu án staðfestu, á að meginstefnu til ekki að þurfa að undirgangast nein skilyrði í því ríki þar sem hann hyggst veita þjónustuna heldur eiga að gilda um hann lög og reglur staðfestuaðildarríkis hans. Frá þessu er þó heimilt að víkja með vísan til allsherjarreglu, almannaöryggis, lýðheilsu eða umhverfisverndar. Í V. kafla er fjallað um viðtakendur þjónustu o.fl. Þar kemur fram að óheimilt er að mismuna viðtakendum á grundvelli þjóðernis eða búsetu og gerð krafa um að þjónustuveitendur hafi töluvert magn upplýsinga aðgengilegt rafrænt fyrir viðtakendur þjónustu. Að auki eiga viðtakendur rétt á ákveðinni aðstoð frá íslenskum stjórnvöldum við að leita sér upplýsinga um hvaða reglur gilda um þjónustuveitingu í öðrum EES-ríkjum, einkum hvað varðar réttindi neytenda, og mun Neytendastofa taka að sér að veita þjónustuviðtakendum nauðsynlegar upplýsingar. Tilgangurinn er að hvetja og auðvelda viðtakendum þjónustu að velja sér hagkvæmustu þjónustuna óháð því hvaðan þjónustuveitandinn er. Í kaflanum er einnig að finna ákvæði þar sem tekið er fram að óheimilt sé að krefjast þess að starfsábyrgðartrygging þjónustuveitanda sé gefin út af íslensku tryggingafélagi, allsherjarbann við markaðssetningu lögverndaðra starfsstétta er óheimilt, nema að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, og einnig er kveðið á um að þjónustuveitandi hefur rétt til að stunda þverfaglega starfsemi. Í VI. kafla er fjallað um samvinnu á sviði stjórnsýslu. Ljóst er að til þess að ákvæði tilskipunarinnar virki sem skyldi er þörf á verulegri samvinnu stjórnvalda á EES-svæðinu. Af þeim sökum hefur Evrópusambandið komið upp sérstöku upplýsingakerfi, IMI, þar sem samskipti stjórnvalda fara fram. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra setji reglugerð um nánari framkvæmd þessara upplýsingaskipta. Í VII. kafla er svo fjallað um innleiðingu og gildistöku. Lagt er til að lögin taki gildi 28. desember 2009 en þá á að vera búið að innleiða tilskipunina í íslenskan rétt. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði EES. Það er ljóst að þetta frumvarp mun styðja við fjórfrelsið svokallaða, þ.e. að þjónustuviðskipti eiga að verða auðveldari á innri markaði eftir að þessi lög hafa tekið gildi. Það er eitt sem ég vil kannski minnast á og það er að á grundvelli þjónustutilskipunar var, þó svo að það sé ekki fjallað um það nákvæmlega hérna, hægt að stunda bankastarfsemi yfir landamæri og fjármálastarfsemi yfir landamæri. Hér er annað mál sem er kannski af svipuðum meiði og það er ferðaþjónusta yfir landamæri þar sem við ferðaþjónustu þarf að leggja fram tryggingu til að tryggt sé að ef fyrirtæki fer á hausinn sé einhvers konar trygging fyrir því að hægt sé að flytja fólk til síns heima. Það geta komið upp tilfelli í þessu svipað og var með innlánstryggingarkefið í sambandi við útibú íslenskra fjármálafyrirtækja erlendis. Við getum tekið dæmi t.d. af ferðaþjónustu þar sem eitthvert ferðaþjónustufyrirtæki - tökum bara eitthvert land sem við vitum að er á aðeins öðru þróunarstigi en Ísland og lönd á Evrópska efnahagssvæðinu, t.d. Rúmenía - segjum sem svo að rúmensk ferðaskrifstofa mundi ákveða að opna útibú á Íslandi, þá verður að vera tryggt að tryggingakerfið sem sú ferðaskrifstofa fer eftir tryggi það ef móðurfélagið, þ.e. móðurfélagið í Rúmeníu, fer á hausinn að hægt sé að flytja ferðalanga til síns heima. Þetta er dæmi sem gæti verið falið í þessari þjónustutilskipun eða frumvarpi um þjónustuviðskipti á innri markaðnum og ég vil vekja athygli hv. viðskiptanefndar á því að huga að svona atriðum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna frumvarps til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins, 278. mál á þingskjali 322. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi sem við ræddum rétt áðan til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins en með því er verið að innleiða í íslenskan rétt efnisákvæði tilskipunar nr. 2006/123, um þjónustu á innri markaðnum. Ákvæði hennar kveða á um að hvert og eitt ríki yfirfari löggjöf til að kanna hvort hún stangast á við ákvæði tilskipunarinnar. Hvert og eitt íslenskt ráðuneyti fór yfir löggjöf á sínu sviði og er niðurstöðu þeirrar yfirferðar að finna í frumvarpi þessu. Lagt er til að lögum nr. 85/2007, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, verði breytt þannig að skilyrðið sem kveður á um að búseta á Íslandi sé forsenda rekstrarleyfis samkvæmt lögunum gildi ekki um ríkisborgara og lögaðila innan EES, aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyinga. Lagt er til að sams konar breytingar verði gerðar á lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, lögum nr. 145/1994, um bókhald, og lögum nr. 64/2000, um bílaleigur. Að sama skapi er lögheimilisskilyrði fellt niður í lögum nr. 36/1994, um húsaleigu. Samkvæmt núgildandi vopnalögum skal beina umsóknum um leyfi til lögreglustjóra í því umdæmi sem umsækjandi á lögheimili. Það gerir það að verkum að eingöngu þeir sem eiga lögheimili á Íslandi geta sótt um leyfi, en það skilyrði er ósamrýmanlegt tilskipuninni. Af þeim sökum er lagt til að í þessum tilfellum skuli beina umsókn um leyfi til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Með breytingu á lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, er lagt til að efnahags- og viðskiptaráðherra hafi heimild til að ákveða að einn sýslumaður veiti leyfi til sölu notaðra ökutækja og leyfi til uppboðsstjóra í stað þess að hver og einn sýslumaður veiti leyfi í sínu umdæmi. Er slík tilfærsla til einföldunar og hagræðingar. Í lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, og lögum nr. 64/2000, um bílaleigur, er lagt til að orðalagi, hvað varðar starfsábyrgðartryggingar, verði breytt og allur vafi tekin af um það að heimilt er að taka starfsábyrgðartryggingu hjá öðrum vátryggingarfélögum en íslenskum, hafi umrædd félög öðlast heimild til að veita þjónustu hér á landi samkvæmt lögum nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi. Lagt er til að tímabinding leyfa samkvæmt lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, og samkvæmt lögum nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, verði felld niður en þau eru nú veitt til fimm ára í senn. Að lokum er lagt er til að lögin öðlist gildi 28. desember 2009 en þann dag skal vera búið að innleiða tilskipunina í landsrétt. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér ríkisábyrgðina á Icesave-lánunum illræmdu. Ég hef nú þegar farið yfir nokkur atriði í þessu máli. Ég hef farið yfir muninn á föstum og breytilegum vöxtum, ég hef farið yfir gengisforsendur Seðlabankans, ég hef farið yfir hagvaxtarforsendur Seðlabankans og ég hef farið yfir hverjar gætu verið efnahagshorfur í heiminum á næstu árum, sérstaklega með tilliti til þess sem hefur verið að gerast í Miðausturlöndum, auk annarra atriða. Í þessari ræðu hef ég hug á að ræða aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þessu máli og hvernig það kom til að bæði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og lán Norðurlandanna og reyndar fleiri landa blandaðist inn í Icesave-málið. Þannig var að síðasta haust þegar það lá fyrir að gerðar voru miklar kröfur á okkur Íslendinga um að gangast í ábyrgðir fyrir hina svokölluðu Icesave-reikninga sem Landsbanki Íslands hafði tekið á móti þá var sett mikil pressa á okkur Íslendinga. Þetta byrjaði frekar létt sem pressa frá Hollendingum og Bretum en vegna þess ástands sem var í heiminum og sérstaklega í Evrópu varð það fljótt að helsta áhugamáli Evrópuþjóða að Íslendingar viðurkenndu þá skyldu sína, sem þeir kölluðu svo, að gangast í ábyrgðir fyrir innlánstryggingarsjóðinn. Nú er það svo að Ísland er aðili að þjónustutilskipun Evrópusambandsins vegna þess að við erum partur af EES-svæðinu og með tilskipun um starfsemi fjármálafyrirtækja hafa Íslendingar eins og önnur EES-ríki leyfi til að vera í fjármálastarfsemi yfir landamæri. Vegna þessa setti Evrópusambandið tilskipun um hvernig innlánstryggingum ætti að vera háttað á svæðinu. Hún gengur í stuttu máli út á það að öll aðildarlöndin, hvert og eitt, eiga að vera með innlánstryggingarsjóð og það er kveðið á um hvernig útlitið á þeim sjóði eigi að vera en það er ekki kveðið á um að það sé ríkisábyrgð á sjóðnum. Það hefur verið seinni tíma túlkun hjá Evrópusambandinu að þar sé um einhvers konar ríkisábyrgð að ræða og Íslendingar hafa ávallt hafnað því en þrátt fyrir það gengist undir það að ganga frá þessu máli þannig að Íslendingar taki ábyrgð á innlánstryggingarsjóðnum á sig. Í október í fyrra voru Íslendingar þvingaðir til að undirgangast það að greiða Hollendingum og Bretum til baka það sem þeir höfðu lagt út eða mundu leggja út fyrir vegna innlánstrygginga og það var gert með bolabrögðum. Það byrjaði á því að Hollendingar og Bretar beittu sér í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á þann hátt að málefni Íslands, þ.e. það samkomulag sem Ísland og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerðu með sér um að sjóðurinn kæmi hér til hjálpar bæði með tæknilegri aðstoð og fjárhagsaðstoð, var stöðvað í stjórn sjóðsins þannig að það fékkst ekki tekið fyrir. Þetta olli miklum óróa meðal starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en Hollendingar og Bretar náðu, reyndar með hjálp Þjóðverja á sínum tíma, að sameina Evrópusambandið inni í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að ekkert yrði gert fyrir Íslendinga fyrr en þeir undirgengjust þessa ábyrgð. Síðan var það á fundum í Evrópu á vegum Evrópusambandsins sem Íslendingar voru þvingaðir til að skrifa undir þetta margfræga „Memorandum of Understanding“ þar sem fram kom að Íslendingar ættu að greiða þessar skuldbindingar til baka á að mig minnir tíu árum með 6,7% vöxtum. Þetta hefur verið túlkað af stjórnarflokkunum sem samningurinn sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi gera við Hollendinga og Breta, sem er náttúrlega alrangt. Nokkrum dögum seinna hringdi þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, í forsætisráðherra eða fjármálaráðherra Hollendinga og sagði að við mundum ekki standa við þetta blað, þetta væru afarkostir sem ekki væri hægt að byggja á. Það er skemmst frá því að segja að Evrópuþjóðir beittu sér með fautaskap gegn Íslandi inni í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem er sögulegt í mörgu tilliti vegna þess að Íslendingar voru stofnaðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í Bretton Woods og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var stofnaður til að koma til hjálpar löndum sem lentu í erfiðleikum vegna aðstæðna á gjaldeyrismörkuðum. Það var algjörlega ljóst við stofnun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans að þetta áttu að vera stofnanir sem kæmu til hjálpar en væri ekki hægt að beita í tvíhliða deilum á milli ríkja, sem sagt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Alþjóðabankinn mundu ekki skipta sér af tvíhliða deilum. Þessu var öllu snúið á haus í október í fyrra og Hollendingar og Bretar, eins og ég hef sagt áður, söfnuðu um sig liði í Evrópu og þeir segja með eftiráskýringu, og hugsanlega er það rétt, að það hafi verið vegna hræðslu við það að ef í ljós kæmi að Íslendingar stæðu ekki í skilum með greiðslur til innlánseigenda í Bretlandi og Hollandi gæti það skapað áhlaup á bankakerfi Evrópuríkjanna og innlánstryggingakerfið mundi liðast í sundur og þar af leiðandi væri hætta á að bankakerfi Evrópu gæti hrunið. Þetta hljómar allt mjög sennilega og ég efast ekki um að þetta sé rétt en það er aftur á móti merkilegt að þjóðir sem við höfum kallað vinaþjóðir okkar skuli hafa beitt okkur þessum brögðum og að í staðinn fyrir að þjóðir Evrópu kæmu sér saman um að þetta væri stór ágalli í evrópska regluverkinu, og þeim stafaði hætta af þessum ágalla, þá hafi verið tekin ákvörðun um að fórna Íslandi. Þessi skoðun sem ég lýsi hér er að koma svolítið upp á yfirborðið í Evrópu. Meðal annars birtir fyrirbæri sem heitir Brussel Journal grein í dag þar sem fram kemur sú túlkun að Íslandi hafi verið fórnað og að Evrópa hafi þarna afneitað sinni ábyrgð á hlutunum. Þetta er merkilegt í ljósi þess sem er að gerast á hinu háa Alþingi að stöðugt fleiri eru að komast á þá skoðun að e.t.v. liggi þetta ekki jafnljóst fyrir og margir vilja vera láta að Íslendingar eigi að greiða þessar upphæðir þrátt fyrir að við viljum í anda góðrar samvinnu við vinaþjóðir okkar semja á einhvern hátt um þetta. Kannski hefur Ísland verið barnalegt í þessum samskiptum öllum og stjórnvöld 

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram umfjöllun minni um efnahagslífið og efnahagslegar forsendur þessa samnings. Eins og fram hefur komið í umsögnum er staða ríkisins og landsins alls mjög erfið. Þó að við höfum fyrst og fremst verið að einbeita okkur að þessari greiðslu eða skuld í umræðunni held ég að við gerum okkur öll fyllilega grein fyrir því að heildarskuldabyrði þjóðarbúsins er gífurlega há og heildarskuldir ríkisins eru líka mjög háar og þetta verður mjög erfitt. Þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn birti loksins eftir langa bið svokallað Start Report eftir fyrstu endurskoðunina einkenndi umfjöllun bæði talsmanns Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fulltrúa ríkisstjórnarinnar að leggja áherslu á jákvæðu þættina, það væru sem sagt einhverjir jákvæðir þættir sem kæmu þarna fram. Minna var hins vegar talað um þá áhættuþætti sem töluverð áhersla er lögð á í skýrslunni sjálfri. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn talar um mikla áhættu, „large risks“, og að það sé mjög mikilvægt að mikillar aðhaldssemi verði gætt við að fylgja efnahagsáætluninni eftir og þeir tala jafnvel um „enormous policy efforts“, ekki bara að þetta verði mjög erfitt heldur gífurlega erfitt, og því finnst manni svolítið einkennilegt að heyra t.d. hæstv. fjármálaráðherra tala eins og þetta sé eiginlega smámál. Í Morgunblaðinu í morgun er haft eftir fulltrúum Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd að þetta sé nánast eins og eitthvert verkefni sem þurfi að ljúka. Staðan á Íslandi er mjög erfið og það er alveg geysilega margt sem getur farið úrskeiðis í þessum leiðangri. Ég hef miklar áhyggjur af þeim leiðangri sem ríkisstjórnin er í, að blekkja almenning á Íslandi. Sem dæmi um það má nefna athugasemd sem er höfð eftir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra 20. október þar sem hann talar um að umræður um greiðsluþrot þjóðarbúsins séu á villigötum vegna þess að þar sé verið að tala um að skuldastaðan, sem þá var talin vera einhvers staðar í kringum 240%, væri mjög erfið. Var þá vitnað í Harvard-prófessorinn Kenneth Rogoff, sem starfaði sem aðalhagfræðingur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, um að það væri nær fordæmalaust að þjóðir gætu staðið undir erlendri skuldsetningu af stærðargráðunni 100–150%, og þá var talið að erlend skuldastaða Íslands án Icesave væri einhvers staðar í kringum 240%. Þegar verið var að leggja lokahönd á skýrsluna frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kom síðan í ljós að erlend skuldastaða Íslands var ekki neitt nærri því að vera um 240 eða 250% heldur væri hún 310%, að það væri mjög stór erlend skuldbinding hjá einu ákveðnu fyrirtæki á Íslandi sem hækkaði skuldina mjög mikið á einu bretti, og svo virtist sem Seðlabankinn hafi ekki vitað af því. Nú þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er búinn að koma í heimsókn aftur hefur hann staðfest, án þess að ríkisstjórnin hafi verið upplýst um það, alla vega ekki hæstv. fjármálaráðherra, að staðan sé jafnvel enn verri, að hún sé einhvers staðar í kringum 350%. Þetta eru náttúrlega alveg einstakar tölur þannig að það er ekki að ástæðulausu sem við lesum þessi orð í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þeir hafa gífurlega miklar áhyggjur af þessu. Ég verð eiginlega að þakka fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kærlega fyrir hvernig þeir hafa komið fram undanfarna daga, það er mjög ánægjulegt má segja. Við eigum því eiginlega ekki að venjast hér í þinginu að fá upplýsingar þegar við spyrjum spurninga, að fá heiðarleg svör. Ég hef þegar í fyrri ræðum mínum nefnt dæmi þar sem ég tel að menn hafi annaðhvort verið að segja ósatt eða hafi hreinlega ekki staðið í stykkinu. Ég tek sem dæmi þegar hæstv. fjármálaráðherra fullyrti að hann hefði ekki hugmynd um að verið væri að ganga frá Icesave-samningnum og tveimur dögum seinna var komið fram skjal upp á 121 blaðsíðu. Annað dæmi er þegar hæstv. fjármálaráðherra var spurður út í það fyrir tveimur dögum hvort það stæðist að skuldir þjóðarbúsins væru enn hærri en áður hefði verið áætlað. En fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa verið að segja okkur nákvæmlega hvernig staðan er og síðan hafa stjórnarliðar komið eftir á og sagt: Þetta er nú allt í lagi vegna þess að skuldir einkaaðila skipta okkur engu máli, aðalatriðið er að einbeita okkur að skuldum ríkisins, sem við að vísu höfum verið að gera í gegnum alla þessa umræðu, en skuldir einkaaðila eru lítið mál. Við munum hvort sem er afskrifa þær eða þeir peningar koma einhvers staðar annars staðar frá. Mér finnst þetta mjög einkennilegt í ljósi þess að ástæðan fyrir því að við stöndum í þessum sporum, ástæðan fyrir því að við erum í þessari kreppu, er svo að ég viti til skuldir einkaaðila. Það eru skuldir einkaaðila sem gerðu það að verkum að þeir fóru á hausinn og ollu því að íslenska ríkið varð að taka á sig gífurlegar skuldbindingar, fór úr því að vera með erlendar skuldir í kringum 20%, að mig minnir, upp í 120%. Í lok árs 2007 var talað um að erlendar skuldir þjóðarbúsins væru í kringum 550% og þrátt fyrir að höfum farið í gegnum þetta hrun, gjaldþrot þriggja stærstu banka landsins, hafa erlendar skuldir ekki lækkað meira en um 30–40%, eru nú einhvers staðar í kringum 350%. Mér finnst þetta sláandi og mér finnst sláandi að heyra menn tala eins og þetta skipti engu máli. Ég vil líka taka undir yfirlýsingu frá formönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins og þingflokksformanni Hreyfingarinnar í gær þar sem lagt var til að málinu yrði frestað. Ólafur Ísleifsson, lektor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík, og Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir stjórnsýslufræðingur tóku undir þetta í gær, lögðu áherslu á að það skipti miklu máli að við hefðum alla heildarmyndina fyrir framan okkur. Miðað við þau samtöl sem ég hef átt við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er staðan gífurlega flókin. Nú er bara liðinn einn og hálfur mánuður frá því að síðasta skýrslan hjá þeim kom út og þeir eru enn ekki fyllilega búnir að gera sér gein fyrir því hvernig skuldastaðan er hérna. Og við erum að fara að taka mjög mikla og stóra ákvörðun, ákvörðun sem getur gert það að verkum að íslenskt þjóðarbú, íslenska ríkið, komist jafnvel í greiðsluþrot. Talað er um að það séu tveir mjög stórir áhættuþættir varðandi þessa skuldbindingu. Annar þeirra - sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, og ég er sannfærð um að svo verði ekki, en það er hins vegar áhætta sem þeir meta sem mjög stóra áhættu - er sá að neyðarlögunum verði hnekkt og að verðum búin að skuldbinda okkur hérna. Annað höfum við kannski talað minna um en samt hefur það verið skoðað að einhverju leyti, en það eru endurheimtur á eignum úr þrotabúi Landsbankans. Þriðji áhættuþátturinn, svo að ég gleymi honum ekki, er sá að ekki verði haldið nægilega vel utan um ríkisfjármálin, utan um skuldir ríkissjóðs. Við getum þá staðið frammi fyrir því að við höfum hreinlega ekki gjaldeyri til þess að standa undir öllum þeim skuldbindingum sem Ísland hefur í heildina tekið á sig. Ég hef alveg geysilegar áhyggjur af þessu. Ég hef líka miklar áhyggjur af því, þó að ég sé hins vegar sannfærð um að það eigi ekki við um hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, að 

Virðulegi forseti. Það er rétt að það er betra að skulda minna en meira en við verðum samt að hafa þessar tölur nokkurn veginn í réttu samhengi. Nú er rætt um það að erlendar skuldir þjóðarbúsins, brúttóskuldir, séu ríflega 300%. Hvort þær eru 310 eða eitthvað aðeins meira eða minna vitum við því miður ekki alveg fyrir víst en hitt er alveg ljóst að þessi tala sker sig ekkert mjög úr í vesturevrópsku samhengi. Fjölmörg Vestur-Evrópulönd eru með sambærilegar brúttó erlendar skuldir og er það eiginlega bara mælikvarði á hversu alþjóðlegt fjármálakerfi viðkomandi landa er. Til samanburðar verðum við að hafa í huga að áður en íslenska bankakerfið hrundi var þessi tala orðin um eða yfir 1.000%. Miklu mikilvægari tölur eru annars vegar brúttóskuldir þjóðarbúsins að slepptu því sem hvílir nú á hinum föllnu bönkum og verður ekki greitt nema að einhverjum mjög takmörkuðum hluta. Seðlabankinn birti tölur um þetta fyrir rétt um viku og þá kom í ljós að brúttóskuldir þess hluta hagkerfisins sem er ekki hin föllnu fjármálafyrirtæki eru rétt ríflega 200% af landsframleiðslu og því einungis 1/5 af því sem þær voru áður en bankakerfið hrundi. Á móti þessari eign eru þar fyrir utan talsverðar eignir þannig að nettó hrein eignastaða landsmanna, þó að hún sé því miður neikvæð, er sú tala um eða innan við helmingur af landsframleiðslu. Það er kannski markverðasta talan sem mælikvarði á það hversu illa við stöndum gagnvart útlöndum.

Frú forseti. Ég held að það væri mjög ánægjulegt að fá að heyra hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra viðurkenna að staðan er alveg geysilega erfið og alvarleg, að hæstv. ráðherra gæti einhvern tíma tekið undir það og bara viðurkennt það fyrir þjóðinni, svona svipað eins og við tókum ákvörðun innan íslenska heilbrigðiskerfisins fyrir þó nokkru að upplýsa fólk ef það hefði alvarlega sjúkdóma, að vera ekki að fela það fyrir fólki heldur segja því hvernig staðan er raunverulega. Það er rannsókn sem ég er alveg viss um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur kynnt sér sem Kenneth Rogoff og Carmen Reinhart unnu varðandi áhrif af alvarlegum fjármálakreppum. Þar kemur t.d. fram að að meðaltali aukast skuldir ríkissjóða ríkisins út af kreppum yfir þrjú ár um 86%. Fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa verið svo heiðarlegir að segja okkur að þessi kreppa sé engin meðaltalskreppa þannig að staðan er mjög alvarleg. Í rannsókn sem þessir sérfræðingar unnu líka, þar sem þeir skoðuðu fjármálakreppur 100 ár aftur í tímann, og í annarri rannsókn, þar sem þeir fóru um 800 ár aftur í tímann, benda þeir á að t.d. raunhúsnæðisverð lækkar um 35% yfir sex ár. Þeir benda á að að meðaltali aukist atvinnuleysi um 7 prósentustig sem nær yfir fjögur ár. 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að afsaka það að klukkan er enn og aftur að stríða okkur.

Virðulegi forseti. Vitaskuld er staðan alvarleg og staða ríkissjóðs, ef við tökum hana sérstaklega fyrir, er auðvitað miklu verri en hún var a.m.k. á pappírnum t.d. í ársbyrjun 2008. Það er líka alveg satt að ráðstöfunartekjur landsmanna hafa fallið talsvert og þjóðarframleiðsla eða landsframleiðsla hefur lækkað eða því er spáð að hún lækki á þessu ári um u.þ.b. 8% og kannski önnur 2% til viðbótar á næsta ári. Þetta eru auðvitað afar slæmar fréttir, ég ætla ekki að reyna að draga fjöður yfir það. En það er talsvert langt frá því að þetta lýsi landi sem er á leiðinni í gjaldþrot eða greiðsluþrot, eða þjóð sem býr við slæm lífskjör, því að það gerir það nefnilega alls ekki. Jafnvel með talsvert minni kaupmætti en t.d. á árinu 2007 og jafnvel með minni landsframleiðslu en á árinu 2007 höfum við Íslendingar það í alþjóðlegum og sögulegum samanburði mjög gott og raunar höfum við aldrei búið við betri lífskjör nema e.t.v. á árunum u.þ.b. 2003–2007, því að lífskjörin núna, mæld með kaupmætti ráðstöfunartekna á mann, eru núna svipuð og þau voru upp úr árþúsundamótunum, og því er raunar spáð og ég sé enga ástæðu til að draga þær spár í efa að við verðum komin aftur í svipaða stöðu og við höfðum 2007 eftir fimm, sex ár, 2015 eða 2016 eða þar um bil. Vitaskuld verðum við með eitthvað aðeins meiri skuldir þá en við vorum með 2007, a.m.k. ríkissjóður. Þjóðarbúið verður reyndar með minni skuldir en það helgast af því að bankarnir munu ekki greiða sínar skuldir. Þetta er kannski verri staða en hún var áður en ég held að við verðum samt að vera raunsæ og átta okkur á því að það hefur í ellefu alda sögu Íslands nánast aldrei verið boðið upp 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra Gylfa Magnússyni alla vega fyrir að viðurkenna það hversu alvarleg staðan er. Það er líka þakkarvert að þetta er, held ég, í fyrsta skipti sem ég hef heyrt ráðherra í ríkisstjórn viðurkenna það að við séum ekki að tala um einhver tvö til þrjú ár, við erum að tala um lengri tíma, það má þakka það. Ég vildi hins vegar benda hæstv. ráðherra á lokaorðin í þeirri grein sem ég vitnaði í áðan sem er kölluð „The Aftermath of Financial Crises“ og er eftir Carmen Reinhart og Kenneth S. Rogoff, þar sem þau útlista þessar rannsóknir og m.a. skoða stöðuna á Íslandi líka. Þau tóku okkur inn í þarna strax og segja síðan í lokaorðum sínum að greining þeirra á því sem gerist eftir kreppu hvað varðar atvinnuleysi, varðandi framleiðni, varðandi skuldir ríkissjóðs, sýni mjög alvarlegar og erfiðar niðurstöður fyrir það hvernig kreppan muni þróast á Íslandi og í öðrum löndum sem lenda í svona erfiðleikum. Svo benda þau líka á að sá sögulegi samanburður sem þau eru með byggist á atburðum eða kreppum, með þeirri undantekningu sem er kreppan mikla í Bandaríkjunum, sem gerðust bara í viðkomandi einstöku landi eða á viðkomandi svæði, ekki svona heimskreppu eins og við höfum verið að upplifa núna þar sem í rauninni allur hinn vestræni heimur og raunar heimurinn allur varð fyrir áhrifum af. Og vegna þess að þetta tekur til alls heimsins, að þetta er alþjóðleg kreppa, verður miklu, miklu erfiðara, samkvæmt því sem þau segja hér, fyrir mörg lönd að vaxa með auknum hagvexti, að komast út úr þessu með því að flytja meira út eða með því að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu en hún sagði að stjórnarliðar gerðu sér ekki grein fyrir vandanum. Ég held að það eigi vissulega við um suma þeirra, að þeir sjá milljarð eins og milljón og það sé sama sem hjólbörur eða eitthvað svoleiðis. Þeir gera engan mun á þessum hugtökum og halda að þetta sé eitthvað „easy“ sem menn geti bara sleppt sisvona. Ég held að margir þeirra geri sér grein fyrir vandanum en lenda þá í fyrirbæri sem Þjóðverjar uppgötvuðu í stríðinu sem heitir Wunderwaffe á þýsku, eða undravopnið. Þegar menn eru komnir í vonlausa stöðu, sjá enga útleið, bíða þeir eftir undravopninu. Og Þjóðverjar héldu áfram að berjast, ungt fólk var sent til að verja einhverja brú sem var gjörsamlega vonlaust og hafði engan tilgang en það beið eftir því að klukkan ellefu átti að koma undravopn. Þetta uppgötva menn líka, þeir sem hafa lent t.d. í gjaldþrotum og slíku, að þá fer heilinn í fólki að trúa einhverju öðru en er, af því að hann ræður ekki við vandann. Ég held að ansi margir stjórnarliðar séu haldnir þessu heilkenni eða einkenni, þeir sjá vandann og þeir geta ekki ráðið við að leysa hann. Þeir standa frammi fyrir því að fyrsta vinstri stjórnin falli ef þeir samþykkja þetta ekki og þeir eru í vonlausri stöðu. Þess vegna vilja þeir bara sjá þetta fyrir aftan sig, bara klára þetta, sjá þetta fyrir aftan sig og „den tid den sorg“, fyrirgefðu, frú forseti, þegar þar að kemur leysum við það. Það er einmitt þetta sem er svo hættulegt, þessi hugsun „það reddast“ hefur verið allt of algeng á Íslandi.

Frú forseti. Ég starfaði áður en ég varð þingmaður einmitt sem atvinnuráðgjafi og þar áður kom ég töluvert að fyrirtækjarekstri. Ég held að þetta sé svipuð hegðun sem við sjáum hérna og maður upplifði hjá fólki sem var í miklum rekstrarerfiðleikum með fyrirtæki sín. Þá var það stundum þannig að fólk vissi raunar ekki hvernig í ósköpunum það ætti að geta komist í gegnum þá, það hafði ekkert yfirlit lengur yfir skuldir sínar og svo mætti það á fund á nýjum jeppa og virtist einhvern veginn telja að það gæti bætt við sig endalaust eða að það skipti engu máli vegna þess að skuldirnar væru þegar orðnar svo miklar að það væri alveg hægt að bæta við einni milljón þarna eða tveimur milljónum annars staðar. Það sem líka einkennir fólk sem á í miklum rekstrarörðugleikum er að yfirsýnin yfir skuldirnar er nákvæmlega engin, það veit ekki hvað það skuldar. Þetta er nokkuð sem ég held að sé mjög auðvelt að yfirfæra á Ísland í heildina, að það skuli hafa tekið virta alþjóðlega stofnun eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þetta langan tíma að ná að einhverju leyti utan um það hver staðan er á Íslandi sýnir náttúrlega hvers konar vitleysu við vorum komin út í fyrir hrunið. Þegar menn tala um þessa vafninga, sem hlýtur að vera eina orðið sem hægt er að nota um það, þar sem verið var að stofna dótturfélög og „offshore“-félög og ég veit ekki hvað, sýnir það að einstaklingarnir sem stóðu í þessu höfðu væntanlega ekki hugmynd um hvað þeir voru að gera, ríkið hafði ekki hugmynd um það, Seðlabankinn hafði ekki hugmynd um það, Fjármálaeftirlitið hafði ekki hugmynd um það. Ég er ekkert hissa á því að við fáum athugasemdir frá fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins núna og þegar hann er spurður um hvað hann mundi gera ef hann væri Íslendingur, þá segir hann að hann mundi flytja í burtu. 

Frú forseti. Ég upplifði þessi sálfræðiáhrif eða heilkenni einu sinni og menn höfðu mjög góða mynd af skuldunum. Þetta voru verkfræðingar, raunvísindamenn sem vissu nákvæmlega að skuldirnar voru svona miklar en þeir áttu von á því að einhver 10 milljón króna reikningur yrði greiddur og þó að allir vissu að það væri búið að hafna því, þó að allir vissu að hann yrði aldrei greiddur, var haldið í þá von að þessi reikningur væri bara að koma, sko. Ég held að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins séu í þessari stöðu, þessu fólki er sagt: Pínið þið Íslendinga til að taka Icesave, þið verðið að gera það. En þeir vita nákvæmlega að það gengur ekki upp. Þess vegna kemur þessi furðulega staða eins og að 240% sé óbærilegt og nokkrum mánuðum seinna eru 310% allt í einu orðið bærilegt. Þeir verða að komast að þeirri niðurstöðu þó að þeir séu raunvísindalega þenkjandi og viti betur. Þetta er náttúrlega alveg skelfileg staða sem menn lenda í af því að þeim er sagt þetta, þeir hafa valdið fyrir ofan sig og verða að komast að ákveðinni niðurstöðu sem þeir vita sjálfir að gengur ekki upp. Svona held ég að þetta sé bæði hjá mörgum þingmönnum stjórnarliða og mörgum ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Það er dálítið merkilegt þegar maður fer í gegnum það, ég er búinn að gera lista yfir alla sem hafa talað í þessu máli, það virðist vera eitthvert einkenni á ráðherrum ríkisstjórnarinnar að tala ekki í málinu. Það er bara eiginlega enginn, það eru Árni Páll Árnason, Gylfi Magnússon, hann hafði bara talað í fjórar mínútur og aðeins í andsvörum þegar ég tók þessa stöðu. Nú hefur hann reyndar verið galdraður einu sinni upp í andsvar, þ.e. fjórða andsvarið. Jóhanna Sigurðardóttir, jú, hún hefur reyndar talað hérna nokkrum sinnum. Jón Bjarnason aldrei, bara aldrei. Katrín Jakobsdóttir aldrei í þessari umræðu. 

Það var komið í borði forseta samkvæmt klukkunni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvarið. Já, það er náttúrlega ekki hægt að kalla þetta neitt annað en heilkenni og þetta er bara sorglegt. En ég held að það megi kannski segja að þetta sé nokkuð sem við erum öll að fást við, þjóðin, við viljum bara að dagurinn sé venjulegur og við séum ekki alltaf að fá slæmar fréttir, enn þá fleiri slæmar fréttir. Það hefur komið svo mikið af erfiðum og slæmum fréttum að ég held að mjög margir þjáist af þessu heilkenni á Íslandi núna og séu einmitt með þessa tilfinningu: Nú skulum við bara klára þetta, ýtum þessu frá okkur. Ég held hins vegar að við verðum að staldra við og ég verð að segja það fyrir mína parta að mér finnst mjög leitt að ég skyldi t.d. ekki hafa hlustað á það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hérna í desember, þar sem hann benti á það hve miklu máli skipti að við skoðuðum allar þessar skuldir heildstætt. Við gætum ekki tekið bara Icesave-pakkann eða bara lánin hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða bara krónubréfin, það yrði að horfa á þetta allt heildstætt og við yrðum að leita til bestu sérfræðinga, ekki bara á Íslandi heldur í heiminum öllum, til að hjálpa okkur með það hvernig við ættum að koma okkur í gegnum þetta. Ég hef líka miklar áhyggjur af því hvar í ósköpunum við eigum að fá alla þessa peninga, því að það er eitt af því sem hefur líka komið fram í samtölum við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þær tölur virðast bara vera búnar til um það hvernig við eigum að geta staðið undir þessu. Búin hefur verið til tala sem uppfyllir þörf okkar hvað varðar afgang af vöruskiptum. Samkvæmt spá Seðlabankans í sumar var gert ráð fyrir að minnsti afgangur af 

Frú forseti. Úr þessum ræðustól hafa ítrekað verið gerðar athugasemdir um það með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafa haldið á málstað Íslendinga gagnvart þeim deiluaðilum sem við höfum verið að kljást við, hinum svokölluðu viðsemjendum okkar. Margir hv. þingmenn eru þeirrar skoðunar að það frumvarp sem liggur fyrir þinginu og ríkisstjórnin leitar eftir við þingið að verði að lögum, feli í raun og sanni það í sér að við Íslendingar berum fulla og algera ábyrgð á Icesave-málinu svokallaða og í raun og veru sé niðurstaða málsins eins og við hefðum farið með málið fyrir dóm og tapað því þar. Það er auðvitað niðurstaða sem ekki er hægt að sætta sig við. Við sjálfstæðismenn lögðum áherslu á það að rétt væri að leita eftir pólitískri lausn í málinu, samþykktum það á síðasta ári. Allar tilraunir stjórnarliða til að halda því fram að þar með hafi og á þeim tíma verið framkvæmdar einhverjar þær gjörðir sem skuldbinda Ísland til að greiða þennan Icesave-reikning hafa verið hraktar bæði í þingsölum og þó sérstaklega af til þess bærum lögfróðum mönnum. Enginn sem skoðar þetta mál af einhverri yfirvegun kemst að þeirri niðurstöðu að í þeirri ríkisstjórn sem var við völd undir forustu Sjálfstæðisflokksins í samstarfi við Samfylkingu hafi nokkurn tíma verið gerður nokkur sá hlutur sem skuldbatt Ísland til að standa undir öllum þessum greiðslum. Hitt var það og lá fyrir að við Íslendingar lýstum því yfir að við mundum standa við skuldbindingar okkar á alþjóðlegum vettvangi, annað hvort væri það nú, en við gerðum auðvitað kröfu um það að við fengjum þá að vita og úr því skorið hverjar þær skuldbindingar væru. Síðan er það að hingað til landsins kemur niðurstaða sem fjármálaráðherra færði til þingsins í sumar, og er margbúið að fara yfir hvers konar ólánssamningur það var sem ætlast var til að við settum ríkisábyrgð á. Og það er hollt fyrir stjórnarliða að rifja það upp að þeir hv. þingmenn sem styðja þessa ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar héldu því fram strax þá þegar málið kom í þingsal að það ætti að samþykkja þetta mál strax. Það væri það besta sem hægt var að fá, þetta væri niðurstaðan.

Og ...

Og jafnvel eru uppi grunsemdir um það, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kallar fram í, að einhverjir þeirra hafi jafnvel verið þeirrar skoðunar án þess að hafa kynnt sér málið nægilega vel. Ég neita þó að trúa því, frú forseti, ég neita að trúa því. Þess vegna er það svo að þegar hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa krafist þess á öllum stigum málsins að Alþingi gengi hratt til verks og samþykkti það, vegna þess að í hvert skipti hafa þeir verið þeirrar skoðunar að málið væri fullbúið og gott fyrir Ísland, geta þeir hinir sömu hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar auðvitað ekki reiknað með því að menn taki alveg mark á öllu sem þeir segja eftir því sem málinu vindur fram. Það er ekki fullt samræmi í slíkum málflutningi. Ég vil gera sérstaklega að umræðuefni, frú forseti, þá stöðu sem ég tel að sé komin upp í málinu sem felst í því hvernig 2. gr. þessa frumvarps er úr garði gerð. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á því að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að ábyrgjast greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi.“ Með því að Alþingi samþykki þetta, verði þetta að lögum og þessi grein verði samþykkt, þá þýðir það enn og aftur, frú forseti, að við Íslendingar erum að gangast undir fjárhagslegar skuldbindingar og loforð um það að greiða gríðarlegar fjárhæðir úr ríkissjóði okkar vegna þess að okkur hafi verið hótað, að það liggi undir að okkar mati hótun um valdbeitingu sem við metum sem svo að gangi fram verði skaðinn sem land okkar verði fyrir meiri en sá sem hlýst af því að gangast undir þessa skuldbindingu. Það er auðvitað ekkert annað en kúgun og kúgunargjörningur og að mínu mati hlýtur það að þýða að úr því að við leggjum málið upp með þessum hætti, sé verið að ráðast freklega gagnvart sjálfstæði þjóðarinnar. Það hefði verið annað ef ríkisstjórnarmeirihlutinn hefði búið málið þannig að það væri mat hv. þingmanna, meiri hluta þingsins, að okkur Íslendingum bæri að greiða þetta samkvæmt alþjóðalögum og því væri ekki undan því vikist. Þá væri umræðan auðvitað á annan veg. En úr því að það er sameiginlegur skilningur okkar á Alþingi að það sé ekki svo, breytir þetta mál allt um eðli og það er grundvallaratriði, frú forseti, sem nauðsynlegt er að hafa í huga. Þess vegna er það svo að sárgrætilegt verður að hugsa til þess hvernig við Íslendingar höfum haldið á í þessu máli. Það hlýtur að vekja upp spurningar og mun gera það þegar fram líða stundir. Þegar menn fara að skoða atburðarásina alla og eru komnir með hæfilega fjarlægð hljóta spurningar okkar í þinginu, hv. þingmanna, t.d. til hæstv. forsætisráðherra um það hvernig standi á því að hæstv. ráðherra hafi ekki skrifað t.d. bréf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og kallað eftir formlegu svari um það hvers vegna okkar mál hafi ekki verið tekin fyrir hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hvers vegna þau hafi verið tengd með þeim hætti sem svo augljóslega virtist hafa verið, við lausn Icesave-málsins, hvers vegna slíkt bréf hafi ekki verið sent og hvers vegna ekki hafi verið kallað eftir því hjá vinum okkar og frændum, Norðurlandabúum, sem svo góðfúslega hafa fallist á að veita okkur lán þegar okkur munaði svo mjög um, hvers vegna í ljósi áratuga langrar góðrar samskiptasögu væri gerð sú krafa af þeirra hálfu að við undirgengjumst þau skilyrði sem Bretar og Hollendingar settu á okkur. Hvers vegna var slíkt bréf ekki sent og eftir slíku kallað? Allar þessar spurningar hljóta að verða æpandi eftir því sem fram líða stundir. Hér hefur ítrekað verið bent á afleiðingar þess þegar bréf var sent frá almennum borgara hér á landi, almennum borgara sem ákvað bara að taka ómakið af hæstv. forsætisráðherra og senda bréf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem setur af stað atburðarás sem hefur til mikilla muna styrkt stöðu okkar Íslendinga, sem hefur gert það að verkum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur nú lýst því yfir með formlegum hætti að það sé ekki þannig að það sé tenging á milli Icesave-málsins og afgreiðslu sjóðsins og bent á að það sé einhvers konar krafa frá Norðurlöndunum. Þá fer auðvitað af stað þróun mála. Norðmenn lýsa því yfir að um ekkert slíkt sé að ræða og lánið sé að sjálfsögðu strax tilbúið til útgreiðslu. Og það eru mjög áhugaverðar fréttir sem birtust um daginn, þann 4. desember reyndar, á Pressunni en þar kemur fram, með leyfi forseta: „Aðalfulltrúi sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segir að það hafi verið Svíar sem settu það sem skilyrði að Ísland lyki samningum um Icesave við Breta og Hollendinga áður en lán sjóðsins yrðu greidd út.“ Við þetta bregður mjög sænska sendiherranum á Íslandi og hann er fljótur að komast í viðtal við sömu pressu og þar segir, með leyfi forseta: „Anders Ljunggren, sendiherra Svíþjóðar á Íslandi, þvertekur fyrir það að það hafi verið Svíar sem stóðu í vegi fyrir lánveitingum til Íslands frá Norðurlöndunum, líkt og Mark Flanagan hélt fram í dag. Hann furðar sig á orðum Flanagans og efast um að hann hafi heimild til að tala á þennan veg.“ Sænski sendiherrann segir áfram, með leyfi forseta, það er bein tilvitnun í hann: „Já, ég er verð að segja að ég er nokkuð hissa. Mér finnst óþarfi að vera að spila svona leiki.“ - Og sendir boltann aftur til Flanagans. Með öðrum orðum, eitt bréf frá einum almennum borgara hér á landi sem taldi nauðsynlegt að fá að heyra það frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hvernig stæði á þessari framkomu úr því að við Íslendingar segjum og lýsum því yfir í þessu frumvarpi að okkur beri ekki skylda til að greiða þetta, hvernig standi á því að það sé verið að tengja þessi mál saman, hvernig standi á því að það sé verið að taka þátt í því að ráðast svo gegn landinu með þeim freklega hætti sem Bretar og Hollendingar hafa gert. Þetta bréf hratt af stað atburðarás sem hefur auðvitað sett málið í kastljós á Norðurlöndunum, innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem er okkur Íslendingum hentugt. Og hefði ekki, frú forseti, verið æskilegt og heppilegt fyrir samningsstöðu okkar Íslendinga ef þetta hefði gerst fyrir margt löngu síðan? Ef þetta hefði gerst t.d. í sumar þegar við hv. þingmenn ítrekað kölluðum eftir því að hæstv. forsætisráðherra gripi til slíkra aðgerða. Og má reyndar bera saman viðbragsflýti Dominique Strauss-Kahn við að svara bréfi Gunnars leikstjóra við t.d. þeim ósóma sem átti sér stað þegar forsætisráðherrar Bretlands og Hollands leyfðu sér að láta vikur og aftur vikur líða án þess að virða hæstv. forsætisráðherra Íslands svars, enda má reyndar segja eins og er að þegar menn lásu það bréf sem íslenski forsætisráðherrann sendi frá sér, virtist það vera nú þannig stílað að það væri ekkert sérstaklega verið að ýta á eftir mönnunum að grípa til aðgerða og það var ekki svo að manni fyndist vera mjög hvass texti sem lá undir í þeim bréfum. Frú forseti. Auðvitað höfum við rætt þetta mál í hörgul en það eru svo margar hliðar á því að manni 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Ég ætla samt að fá að spyrja um þætti sem ættu að vera á sérfræðisviði þingmannsins og varða viðskiptajöfnuð. Haft er eftir fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að vísu óstaðfest, að talan sem kemur fram í gögnum sjóðsins - og þar sem útreikningar sjóðsins eru það sem Seðlabankinn, fjármálaráðuneytið og fleiri stofnanir í samfélaginu byggja á þegar þeir gera efnahagsspár sínar samkvæmt því sem hefur komið fram í fyrirspurnum á þinginu þar sem ég spurði hvernig stæði á því að þær væru svona keimlíkar - þá kom fram í orðum fulltrúa sjóðsins þegar þeir voru spurðir út í það hvernig þeir kæmust að þessari niðurstöðu að við gætum náð svona miklum afgangi af viðskiptajöfnuði, að þeir hefðu framreiknað hvað það væri sem við þyrftum og það væri talan sem hefði verið sett inn í skjalið. Það kemur fram í spá Seðlabankans sem lá fyrir í sumar að gert er ráð fyrir að minnsti afgangur á þessu tímabili sem við erum að tala um, á þessum 15 árum, yrði 134 milljarðar kr. en til samanburðar má benda á að besta ár Íslandssögunnar varðandi viðskiptajöfnuð var 1994 þar sem afgangurinn var 22 milljarðar. Ef þessi spá gengur ekki eftir og þessi talnaleikur, hvaða áhrif mun það hafa fyrir Ísland, annars vegar fyrir fyrirtækin sem þurfa á erlendum gjaldeyri að halda til að borga sínar skuldir og síðan fyrir ríkið til að standa skil á þeim miklu erlendu skuldbindingum sem það er búið að taka á sig og jafnvel ábyrgðir fyrir fyrirtæki, hvaða áhrif mun það hafa á íslenska þjóðarbúið og íslenska ríkisstjórn?

Frú forseti. Ég vil í upphafi þessa andsvars taka eitt fram. Í ræðu minni áðan sagði ég að við værum langt komin með það að ræða þetta mál út í hörgul en það virðist vera þannig að það eru sífellt að koma fram nýir fletir á því sem gera það að verkum að umræðan hefur tekið tíma í þingsalnum. Ég vil því nota tækifærið og beina því til forseta að í framtíðinni þegar við fáum jafnstór mál inn í þingið og þetta, verði sett frekari pressa á stjórnarliða um það að halda málum aðeins lengur inni í nefndum og ræða þau betur þar, þannig að þau séu betur búin til umræðu í þingsalnum og við lendum ekki í því sem hér hefur verið og því miður er ekki enn búið að klára, sem er opin umræða um mál sem að mörgu leyti eru mjög tæknileg og kalla mjög á sérfræðiþekkingu og aðkomu sérfræðinga. Hvað varðar fyrirspurn og spurningu hv. þingmanns er það alveg rétt að þetta er nokkuð bjartsýn spá hvað varðar vöruskiptajöfnuðinn. Hún gengur m.a. út á það að gengið haldi áfram til mjög langs tíma að vera svona hagstætt fyrir útflutning og óhagstætt fyrir innflutning. Það sem menn verða þá að velta fyrir sér og horfa á í sögulegu samhengi er hvað gerist hér með raungengið, þ.e. hvað mun gerast með launaþróun og verðlagsþróun í landinu vegna þess að það sem skiptir máli þegar upp er staðið er raungengið en ekki bara nafngengið. Ég er ekki sannfærður um að raungengið verði jafnhagstætt útflutningnum til mjög langs tíma, það muni sjá á því í launaþróun og verðþróun innan lands, það muni taka það niður. Við þekkjum það mjög vel, Íslendingar, úr sögunni. Hvað varðar stöðu fyrirtækja og ríkissjóðs varðandi erlend lán gefur það augaleið að eftir því sem þetta verður erfiðara því meiri eftirspurn verður eftir gjaldeyri. Ef skuldirnar eru háar og standa þarf í skilum með stórar greiðslur erlendis í gjaldeyri, verður 

Frú forseti. Er það þá rétt skilið hjá mér sem þingmaðurinn er að segja, að hann sjái fyrir sér töluvert meiri verðbólgu í landinu en gert er ráð fyrir líka í áðurnefndri spá Seðlabankans, vegna þess að hún virtist vera mjög stöðug þessi 15 ár og hvaða áhrif mun það hafa á greiðslugetu okkar? Annað sem var tiltölulega óvanalegt í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem þeir skrifuðu við fyrstu endurskoðunina, sjóðurinn hefur almennt verið mikið á móti gjaldeyrishöftum en samkvæmt tillögum sem þeir gera til Íslands virðast þeir telja að við munum verða með gjaldeyrishöft töluvert lengur en þeir höfðu áður ætlað. Tengist það kannski því að þeir sjái ekki fyrir að gjaldeyrisvaraforðinn okkar sé í raun og veru sjálfbær? Er til einhver áætlun? Hefur einhvers staðar komið fram áætlun hjá fjárlaganefnd eða efnahags- og skattanefnd eða bara hjá Seðlabankanum sjálfum þar sem hægt er að sjá greiðsluflæðið, áætlað sjóðstreymi hjá þjóðarbúinu í heildina? Ég er ekki að tala um eftir sjö ár þegar við förum að borga þessa vexti og við förum að borga Icesave-skuldina, heldur bara næstu sjö árin, tímabilið þarna á milli. Verður einhver möguleiki á því að byggja upp einhvern forða til að við getum síðan farið að standa undir þessari skuldbindingu, ef sú áætlun er til staðar? Ef hún er það ekki mundi maður telja að það væri löngu tímabært að leggja þá áætlun fyrir þingið.

Frú forseti. Hv. þingmaður vék að þáttum sem varða verðlagsþróun og ég er alveg sammála honum um að vel kunni að vera að spár um þá þróun gangi ekki eftir. Auðvitað spilar margt saman og staða íslenska þjóðarbúsins er erfið. Við ákveðnar aðstæður getur myndast hætta á verðhjöðnun og við aðrar aðstæður, þegar hlutirnir ganga fram með öðrum hætti, getur líka myndast verðbólga. Við erum með öðrum orðum í mjög óstöðugri og flókinni stöðu. Verðbólgan getur auðvitað farið þannig af stað að verkalýðshreyfingin geri launakröfur sem eru umfram greiðslugetu atvinnuveganna, sem hefur svo sem gerst hér, sem aftur leiðir til þess að raungengið lækkar. Ef raungengið lækkar umfram það sem er stöðugt þá mun það valda gengisfellingum og við förum í sama far og við vorum í áratugum saman. Það er eitt af því sem getur gerst. Það er voðalega erfitt að spá fyrir um framtíðina þessa dagana. Þess vegna verð ég að segja eins og er að ég er mjög efins um öll líkön og módel sem spá fyrir um þessa hluti. Ég held að menn verði að taka öllu slíku af varkárni. Hvað varðar aðra þætti í því greiðsluflæði sem við horfum upp á til næstu ára þá geri ég ráð fyrir og ætla að mat liggi fyrir gagnvart útgjöldum ríkisins. Ég gef mér að menn hafi næstu árin nokkurn veginn kortlagt þær skuldir sem ríkið þarf að greiða í erlendri mynt og viti hvernig greiðsluflæðið lítur út. Jafnframt tel ég að það hljóti 

Frú forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það hvernig haldið hefur verið á samskiptum við útlönd í þessu máli öllu saman. Í þeim birtist býsna margt. Ég ætla að nefna tvennt, - hv. þingmaður kom reyndar inn á þetta en ég ætla að nefna þetta til að setja í samhengi við spurningu mína til þingmannsins - annars vegar þann samskiptaskort, sem birtist m.a. í því að almennir borgarar fá meiri viðbrögð heldur en ríkisstjórnin, enda hefur hún ekkert verið að leita eftir þeim. Hins vegar viðhorfið til alþjóðasamfélagsins, það viðhorf sem birtist í yfirlýsingum stjórnarliða að ef við svo mikið sem förum fram á að lagaleg staða okkar sé rædd, þá megum við eiga von á einhverjum ógurlegum refsiaðgerðum, jafnvel efnahagslegri árás, nánast einhvers konar efnahagslegum hernaði gegn okkur, þar sem þessi ríki munu beita sér fyrir því að við höfum verra af, ef svo má segja, þrátt fyrir að það standist náttúrlega engin rök, enda eiga þau ríki sem borin eru þessum sökum gríðarlega mikið undir því að íslenskt efnahagslíf rétti úr kútnum. Því velti ég fyrir mér, hvað veldur þessu hugarfari. Enn frekar velti ég fyrir mér þriðja atriðinu og það er að í þessum samskiptum við útlönd hafa íslensk stjórnvöld ekki reynt að ryðja úr vegi hindrunum í málinu heldur þvert á móti reynt að ryðja úr vegi lausnum. Til að útskýra hvað ég á við með því má nefna sem dæmi tölvupóst hæstv. forsætisráðherra til forsætisráðherra Noregs þar sem beðið er um að allar hugmyndir um lánafyrirgreiðslu þaðan án aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins séu slegnar út af borðinu. Með öðrum orðum, menn vilja ekki góðar fréttir. Þeir vilja halda uppi hræðsluáróðri 

Frú forseti. Fyrsta og þriðja spurning hv. þingmanns eru að mínu mati mér ofviða og um megn að svara. Þetta eru spurningar sem sennilega falla frekar undir það fræðasvið sem mætti kalla dulsálarfræði eða eitthvað slíkt. Ég treysti mér ekki til að svara því hvernig stendur á því að þetta hafi verið unnið með þessum hætti. Eins og ég fór yfir í ræðu minni, þá birtist það hik og viljaleysi til aðgerða m.a. í því að hæstv. forsætisráðherra sá aldrei ástæðu til að senda bréf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins líkt og Gunnar leikstjóri sá ástæðu til með þeim afleiðingum sem við höfum séð og rætt. Það er eitthvað sem er alveg ómögulegt fyrir okkur hv. þingmenn að skilja. Menn verða að leita svaranna við því á einhverju öðru sviði en því sem við fjöllum um dags daglega. Ég tel rétt að rifja upp að við Íslendingar vorum tilbúnir til að eyða fleiri hundruðum millj. kr. í áróðursstarfsemi erlendis til að reyna að komast inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna en upphaflega fjárhagsáætlunin þar var einhvers staðar í kringum 1.000 millj. kr., ef ég man rétt, 1 milljarður kr. Auðvitað hljótum við að spyrjast fyrir um það og það mun koma í ljós, hvort sem það verður áður en við göngum til atkvæða í þingsal eða síðar, hversu miklum fjármunum Íslendingar voru tilbúnir að verja í það að bjarga þjóð sinni frá því að þurfa að undirgangast kröfur sem við sannanlega segjum að við eigum ekki að greiða og það stendur í 2. gr. frumvarpsins sem hér um ræðir. Það verður áhugavert að bera saman það mikla starf sem utanríkisráðuneytið vann til að reyna að koma okkur inn í þetta öryggisráð og það starf sem fór fram til að reyna að kynna sjónarmið Íslands, t.d. gagnvart þingmönnum á þingum Norðurlandanna, ráðherrum í ríkisstjórnum þessara ríkja, 

Frú forseti. Samanburðurinn við öryggisráðsmálið er vissulega sláandi og enn eitt atriðið sem setur í samhengi hvernig haldið hefur verið á kynningarstarfinu í þessu máli. Ég get eiginlega ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að ástæðan fyrir því að haldið hafi verið á málum með þessum hætti, þ.e. málið ekkert kynnt og raunar þráast mjög við í því - ég minni á að bréfin sem hæstv. forsætisráðherra sendi forsætisráðherrum Bretlands og Hollands fóru ekki af stað fyrr en búið var að margítreka við hana að hún þyrfti að senda slík bréf - sé sú að þessi ríkisstjórn, eða a.m.k. hluti hennar, telur hag sínum best borgið með því að færa einhverja gríðarlega stóra fórn til að geðjast þessu margumtalaða og óskilgreinda alþjóðasamfélagi og í því liggur alveg gríðarlega stór og dýr misskilningur, langdýrasti misskilningur Íslandssögunnar. En til að fjármagna þennan gríðarlega misskilning, ef hann gengur alla leið, þarf ákaflega mikinn afgang af útflutningi okkar, eins og hv. þingmaður útskýrði m.a. í andsvörum við hv. þm. Eygló Harðardóttur. Mig langar til að heyra hvort hv. þingmaður telur þann afgang sem gert er ráð fyrir í forsendum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Seðlabankans mögulegan. Ég tel reyndar að hann sé ekki mögulegur, en ef ætti að vera hægt að ná þessu fram, sem væri einhvers konar heimsmet, þá þyrftu Íslendingar að búa hér við afar lök kjör í millitíðinni. Menn hefðu sem sagt ekki efni á því að lifa því lífi sem þeir hafa gert í þessu landi undanfarna áratugi.

Frú forseti. Fyrst að skýringum hv. þingmanns um orsakir og ástæður þess hvernig á málum hefur verið haldið. Kenningin sem hv. þingmaður setur fram er náttúrlega áhugaverð og tilraun til að setja þessa hluti í pólitískt samhengi. Ég tel að það sé skoðunar vert hvernig þingmaðurinn nálgast þetta. Ég er þó enn á þeirri skoðun að sumt af því sé á fræðasviði sem við erum ekki að fást við innan þingsala.  Hversu mikið höfum við reynt að hafa áhrif á t.d. bandarísk stjórnvöld, að aðstoða okkur innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hvaða samskipti nákvæmlega höfum við átt við bandaríska þingmenn og ráðamenn í þessu máli? Allar þessar spurningar munu auðvitað brenna á okkur og svörin við þeim munu koma. Þeir sem hafa talað fyrir því allt frá því fyrst í sumar að nauðsynlegt væri að samþykkja þetta einn, tveir og þrír, sumir hverjir að því að talið er án þess að hafa kynnt sér málið mjög mikið, og hafa verið sömu skoðunar allan tímann, munu auðvitað þurfa að spyrja sig þessara spurninga síðar meir. Hvað varðar viðskiptahallann þá tek ég undir það með hv. þingmanni að auðvitað munu 

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka aðeins upp þráðinn þar sem hv. þm. Illugi Gunnarsson lauk máli sínu í andsvörum þegar hann og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ræddu um athafnaleysi stjórnvalda í samskiptum við önnur ríki vegna þessa máls. Nú liggja fyrir ákveðnar upplýsingar t.d. um samskipti hæstv. fjármálaráðherra og þessi bréf hæstv. forsætisráðherra. Eins hefur komið fram að hæstv. utanríkisráðherra átti nokkra fundi á haustdögum þar sem hann ræddi þessi mál. Reyndar hefur verið kallað eftir upplýsingum um hvert efni þeirra funda hafi verið en við bíðum enn svara við því. Það sama má segja um aðkomu utanríkisþjónustunnar að þessu máli sem hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ræddu um. Það er komin fram fyrirspurn á þinginu til hæstv utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir upplýsingum um það hvernig utanríkisþjónustan hafi beitt sér í málinu og hversu miklum fjármunum hafi verið varið í þetta og mikilvægt að þau svör komi fram áður en umræðunni lýkur. Vegna þess, eins og fram kom í máli þessara hv. þingmanna, að fordæmi eru fyrir því að utanríkisþjónustunni sé beitt í átaksverkefnum. Ég legg ekki mat á mikilvægi þeirra en fram hefur komið að þegar utanríkisráðherrar stefndu að því að koma Íslandi inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna, þá var miklum fjármunum og mikilli orku utanríkisþjónustunnar varið í slík verkefni og ég minnist þess að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fór ófáar ferðir til annarra landa til að tala máli Íslands í því sambandi. Mjög hörð kosningabarátta var rekin og það var varla sú eyja á Kyrrahafinu eða ríki í Afríku sem ekki var reynt að hafa samband við til að vinna málstað Íslands, eins og það var kallað, fylgis þannig að utanríkisþjónustunni og stjórnsýslunni hefur verið beitt í svona verkefnum sem hefur á tímum verið talið mikilvægt að sinna. Nú erum við hv. þingmenn sammála um það að hvað varðar hagsmuni Íslands og íslensks almennings þá er það mál sem við ræðum hér miklu mikilvægara en seta í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Ég held að við þurfum ekki að deila um það að í samanburði við þá gríðarlegu efnahagslegu hagsmuni sem hér er um að tefla er seta í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna bara hégómi, fullkominn hégómi miðað við það að verið er að leggja skuldbindingar á Íslendinga til langrar framtíðar. Við vitum hvorki til hversu langrar framtíðar né hversu háar fjárhæðir þarf að greiða en það er alla vega ljóst að hér er um gríðarlega fjármuni og langan tíma að ræða. Ég held að það sé alveg kristaltært. Það erum ekki bara við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem erum þeirrar skoðunar að íslensk stjórnvöld hafi ekki beitt sér af því afli sem nauðsynlegt var til að ná markmiðum okkar eða koma hagsmunum okkar á framfæri. Ég vitna í hv. þm. Ögmund Jónasson sem í ritdómi í tímariti nokkru hefur fjallað um þetta mál og má segja að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi farið nokkrar krókaleiðir til að koma þessu sjónarmiði sínu á framfæri vegna þess að hann hefur ekki tjáð sig í umræðunni, eins og hugsanlega hefði mátt gera ráð fyrir. Það kann að breytast. Það kann að vera að hv. þingmaður eigi eftir að taka til máls. Engu að síður standa þessi ummæli hans í tímaritinu Þjóðmál, sem ég vísaði til, og hann talar í þeirri grein um ótrúlegt meðvitundarleysi íslenskra stjórnvalda, bæði í tíð fyrri ríkisstjórnar en eins í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og hv. þingmaður átti sæti í um margra mánaða skeið frá 1. febrúar til 1. október, þannig að ætla verður að hann hafi nokkra þekkingu á því sem hann ræðir í þessu sambandi. Hann talar um ótrúlegt meðvitundarleysi íslenskra stjórnvalda við að koma málstað Íslands á framfæri og segir orðrétt í tímaritsgreininni og vísar þar til pólitískra tengsla Íslands í öðrum löndum, með leyfi forseta: „Það bíður seinni tíma að tíunda það ótrúlega meðvitundarleysi sem íslensk stjórnvöld hafa - allt fram á þennan dag - sýnt við að virkja tengsl af þessu tagi. Engin alvöru tilraun hefur verið gerð til að notfæra þá velvild sem er til staðar gagnvart Íslandi.“ Hann víkur líka að öðrum þáttum eins og t.d. þvingunaraðgerðum sem einnig hafa verið töluvert til umræðu í dag. Hann víkur að því með þessum orðum, með leyfi forseta: „Völdin og ofbeldið sem Íslendingar hafa verið beittir hefðu aldrei þolað dagsljósið.“ - Ég skýt hér inn að forvitnilegt væri að fá hv. þm. Ögmund Jónasson í ræðustól til að gera nánari grein fyrir þessum orðum vegna þess að þetta eru mjög þung orð. - „Þetta er mergurinn málsins sem íslensk stjórnvöld hafa ekki skilið. Það gera hins vegar andstæðingar okkar enda eru það þeir sem krefjast leyndar. Og við hlýðum!“ Ég skýt aftur inn, hæstv. forseti, þetta er maður sem átti sæti í ríkisstjórn frá 1. febrúar til 1. október. Hann segir að andstæðingar okkar hafi skilið að það verði að krefjast leyndar til að leyna þeirri valdbeitingu og því ofbeldi sem við höfum verið beitt og hæstv. fyrrv. ráðherra segir: „Og við hlýðum!“ Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir. Ég held tilvitnuninni áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Ég leyfi mér að fullyrða að almenningur á Norðurlöndum hefði aldrei liðið ríkisstjórnum sínum að koma fram gagnvart Íslandi eins og þær hafa gert - sem handbendi lánardrottna okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - ef framkomu þeirra hefðu verið gerð skil í fjölmiðlum.“ Hafa Íslendingar reynt að nálgast hinar norrænu þjóðirnar af einhverju viti í þessu máli? Ég leyfi mér að efast um það. Auðvitað hafa samskipti verið á milli ráðuneyta og stjórnvalda í þessum löndum en hafa Íslendingar beitt sér til að hafa áhrif á þingmenn, t.d. á norrænu þingunum? Hafa Íslendingar beitt sér til að hafa áhrif á þingmenn á breska þinginu eða hollenska þinginu þar sem þetta mál hefur verið töluvert rætt? Hefur eitthvað verið hlustað á þá tillögu sem ég man að hv. þm. Pétur Blöndal ræddi hér heilmikið í sumar að það yrði skipulagt af hálfu Alþingis að fara til þessara þinga og reyna að ræða við menn og koma sjónarmiðum okkar á framfæri? Ég hygg að hluti af skýringunni á þeirri stöðu sem við erum í í dag sé einmitt sú að mönnum hafi láðst að halda málstað Íslands nægilega vel á lofti, því miður. Síðan er auðvitað, hæstv. forseti, enn spurning, burt séð frá þessu tiltekna atriði, hvers vegna hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna ætla sér að styðja þetta mál þrátt fyrir allar þær upplýsingar og öll þau rök sem komið hafa fram á undanförnum vikum. Bara á undanförnum vikum hafa komið fram fjölmargar nýjar upplýsingar, góðar greinar fullar af röksemdum, góð nefndarálit full af röksemdum. Þeirri spurningu er enn ósvarað og ég ætla ekki að fara út í þær dulsálarfræðivangaveltur sem hv. þingmenn voru í áðan. En það er veruleg spurning hvers vegna hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna geta hugsað sér að styðja þetta mál miðað við öll þau sjónarmið sem hafa komið fram og það er mér veruleg ráðgáta hvernig þessir hv. þingmenn ætla að mæta kjósendum sínum og útskýra afstöðu sína fyrir þeim. Ég er hræddur um að þeir verði að gera það með einhverjum gildari hætti en komið hefur fram í þingsölum vegna þess að hér hefur rökum, sjónarmiðum og athugasemdum þingmanna stjórnarandstöðunnar verið mætt með þögninni einni. Ég er alveg sannfærður um það að þegar þessir þingmenn standa andspænis kjósendum sínum, hvort sem það verður eftir þrjú ár eða fjögur eða hvenær sem það verður eða þegar við verðum byrjuð að borga, þá muni þeim reynast vandasamt að útskýra 

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson bar rétt eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson saman það sem íslensk stjórnvöld hafa lagt á sig við að kynna málstað okkar í þeirri stöðu sem við erum nú í við umsóknina um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Sá samanburður er mjög sláandi enda hefur ákaflega litlu verið varið til að kynna málstað okkar nú þegar hagsmunirnir eru svo óendanlega miklu meiri. En það er líka sláandi að bera saman það sem við höfum varið til að verja málstað okkar við það sem Bretar og Hollendingar hafa varið til þess að greiða úr málinu sín megin og mér þætti áhugavert að heyra álit hv. þingmanns á því. Hver greiðir allan þennan gríðarlega kostnað sem Bretar og Hollendingar lögðu í til að greiða úr málum er varða Icesave í Bretlandi og Hollandi? Það eru Íslendingar. Til viðbótar við ábyrgðina sem var sett á okkur vegna innstæðnanna eru settir ofan á reikninginn milljarðar króna vegna umsýslukostnaðar og væntanlega lögfræðikostnaðar og hugsanlega kostnaðar við að láta berja á okkur. Við eigum að bera þann kostnað. Er hv. þingmaður sammála mér um að þarna birtist hin algjöra niðurlæging sem íslensk stjórnvöld hafa látið yfir sig ganga í málinu? Jafnframt vil ég taka undir með hv. þingmanni um áhrif þess að tala máli okkar í útlöndum og að það hafi ekki verið gert sem skyldi. En ég vil bæta því við að í þau skipti sem menn hafa reynt, og það hafa til að mynda nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar gert þegar þeir hafa haft tækifæri til að hitt erlenda blaðamenn eða þingmenn, þá hefur það borið alveg ótrúlega mikinn árangur því á daginn kemur að í útlöndum hafa menn almennt ekki hugmynd um hver staða þessa máls raunverulega er og þegar 

Hæstv. forseti. Þetta er hárrétt athugasemd hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Það sem hefur komið á daginn er að þingmenn, fjölmiðlamenn, svo ekki sé talað um almenning í þessum löndum, virðast hafa það á tilfinningunni að það sem Íslendingar eigi að borga í þessum málum verði greitt af íslenskum fjármálafyrirtækjum, íslenskum bönkum, þar muni reikningurinn lenda. Það virðist vera alveg ótrúlega útbreiddur misskilningur og þegar þeir menn heyra að íslenskir skattgreiðendur, íslenskur almenningur í þessu fámenna landi eigi að standa straum af þessum gríðarlegu upphæðum þá breytist viðhorfið mjög mikið. Þetta er auðvitað ákveðið spil sem Íslendingar hafa haft á hendi en virðast ekki hafa notað með þeim afleiðingum að ríkisstjórnir þeirra landa sem við eigum við að etja hafa komist upp með að beita því ofbeldi sem hv. þm. Ögmundur Jónasson talar um í grein sinni. Þær hafa komist upp með að beita okkur þeim þvingunum og þeirri kúgun sem leiðir til núverandi niðurstöðu, en við deilum auðvitað þeirri skoðun að hægt sé að snúa málinu, breyta stefnu þess frá því eins og það liggur fyrir þinginu í þessu frumvarpi. En talandi um þetta þá er auðvitað hægt að bera aðgerðir íslenskra stjórnvalda, íslenska utanríkisráðuneytisins saman við það sem er að gerast varðandi Evrópusambandið. Ekkert virðist eiga að spara til í sambandi við það að setja orku í aðildarumsóknina. Kannski hefur utanríkisþjónustan verið allt of upptekin í þessu Evrópusambandsmáli og ekki haft tíma til að sinna Icesave-málinu. 
            

Frú forseti. Já, það er vissulega eitt af áhyggjuefnunum að tíminn og kraftarnir hafi einmitt farið í Evrópusambandsumsóknina en þá vekur það líka aðra spurningu, hvort undirlægjuháttinn - ætli það sé ekki óhætt að kalla þetta undirlægjuhátt? Hefur ekki allt sem við höfum rætt nánast staðfest að það sé rétta orðið? - í þessu máli megi að einhverju leyti rekja til sömu ástæðu? Einnig vil ég heyra mat hv. þingmanns á því hvort segja megi að ekki hafi aðeins skort mikið upp á það að íslensk stjórnvöld hafi varið hagsmuni Íslands heldur megi fullyrða að þau hafi þvert á móti varið hagsmuni Breta og Hollendinga á tíðum. Bara til að nefna eitt dæmi þá vísa ég til þess að á sama tíma og fulltrúar fjármálaráðherra voru að reyna að semja aftur um þessa samninga í Bretlandi og Hollandi 

Hæstv. forseti. Ég er alveg sannfærður um að undirliggjandi ástæða er hjá ýmsum þingmönnum sem styðja hæstv. ríkisstjórn í þessu máli. Þá er ég auðvitað fyrst og fremst að hugsa um að hv. þingmenn Samfylkingarinnar leggja miklu meira upp úr væntanlegri ESB-aðild heldur en þessu máli og telja að rétt sé að ögra ekki Evrópusambandinu eða þessum áhrifamiklu þjóðum þar innan dyra til að reyna að greiða fyrir Evrópusambandsaðildinni. Ég er alveg sannfærður um að þetta er undirliggjandi ástæða. Auðvitað hafa menn hvað eftir annað reynt að sverja þetta af sér úr þessum stól en ég verð var við það að þessi ESB-hugsun skýtur upp kollinum af og til í þessu sambandi og leiðir alla vega fram 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans. Í ræðu sinni velti hann fyrir sér, líkt og margir aðrir þingmenn hafa gert, hver væri svona rökhugsunin á bak við afstöðu margra stjórnarliða, að vilja samþykkja þetta mál þrátt fyrir að hafa litla sannfæringu fyrir því og jafnvel svo að maður hefur heyrt að menn virðist trúa því að þetta leysist einhvern veginn seinna meir. Ég hef talið að það hlyti að búa eitthvað þarna undir og það eina sem ég hef fundið í frumvarpinu sem hægt er að taka á og gæti stutt trú stjórnarliða á að þetta leysist einhvern veginn er 4. gr. þar sem lagt er til að 5. gr. laganna orðist á ákveðinn máta, en þar er verið að tala um eftirlit og forsendur fyrir endurskoðun á lánasamningnum í síðasta lagi fyrir 5. júní 2015. Ég sé síðan í athugasemdum við greinina að þar er vísað í viðmið varðandi skuldaþol íslenska þjóðarbúsins. Þar er fyrsta viðmiðið að hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu fari ekki yfir 240%. Nú held ég að liggi alveg fyrir að þetta hlutfall er komið töluvert hærra en samt virðast menn ætla að láta þetta yfir sig ganga. Telur hv. þingmaður að það sé nægilega mikið hald í þessari grein? Er þetta eitthvað sem hægt er að byggja þessa trú á? Ef hún verður virk, hvað gerist þá? Gerist eitthvað annað en það að menn setjast niður og drekka kaffibolla og standa svo upp, 

Hæstv. forseti. Það er mjög sérstakt að við þingmenn stjórnarandstöðunnar þurfum hvað eftir annað að reyna að geta okkur til um afstöðu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli. Það væri auðvitað miklu eðlilegra að geta átt orðastað við þá sjálfa og farið yfir það með þeim hver þeirra rök eru, hver okkar rök eru, og reynt að komast þannig með skynsamlegum hætti að niðurstöðu. En eins og umræðan hefur þróast, eiginlega frá fyrsta degi, höfum við fyrst og fremst þurft að geta okkur til um hvað fyrir þessum hv. þingmönnum vakir í málinu. En ég held að hv. þm. Eygló Harðardóttir hafi hitt þarna alveg á réttan punkt þegar hún vísar til endurskoðunarákvæðisins vegna þess að stundum hef ég á tilfinningunni að það sé a.m.k. ein ástæða fyrir afstöðu þingmanna ríkisstjórnarflokkanna, að þeir trúi því í einhverri bjartsýni að við þurfum kannski aldrei að borga þetta. Þetta verði einhvern veginn allt öðruvísi eftir 2016, að þá verði einhvern veginn sú staða uppi að við þurfum bara ekkert að borga. Ég verð að játa að ég hef afskaplega litla trú á því og ég hef litla trú á því að jafnvel þó að við munum á þeim tímapunkti eiga rétt á að bjóða Bretum og Hollendingum í te eða kaffi, breyti það nokkru. Hollendingar og Bretar verða komnir með undirritaða lánasamninga, undirrituð skuldabréf sem þeir ætla að fara að rukka eftir þessi ár og ég held að ríkisstjórnir þessara landa, hverjir sem verða við stjórnvölinn í þessum löndum á þeim tíma, muni einfaldlega segja: Bíðið þið nú aðeins, þið skrifuðuð undir þennan samning, þið vissuð alveg hvað fólst í honum, af hverju borgið þið ekki samkvæmt efni samningsins? Hvað eruð þið 

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar um að það sé mjög einkennilegt að við skulum þurfa að standa í því aftur og aftur að reyna að skilja þessa afstöðu, vegna þess að ég held að það sem einkenni okkur sem erum á móti samningnum sé að við trúum því að við munum þurfa að borga. Við trúum því að ef við skrifum t.d. undir sjálfskuldarábyrgð sem einstaklingar og ábyrgðin fellur, þurfum við að borga þá ábyrgð, ólíkt því sem ákveðinn útrásarvíkingur virðist túlka núna í dómsmáli á Íslandi þess efnis að hann hafi talið að hann þyrfti ekki að borga neitt, þó að hann hafi kvittað undir það að hann þyrfti að borga. Það virðist vera svolítið svipuð afstaða þarna hjá stjórnarliðum. Ég verð að segja að mér finnst líka mjög einkennilegt að margir af þeim þingmönnum sem hafa ekki tekið til máls hér í málinu en ætla sér að styðja það, eru tilbúnir að tjá sig við Morgunblaðið um afstöðu sína, í staðinn fyrir að koma og túlka það hvort þau byggi það á þessari grein, hvort þau byggi það á breytingunum 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Þetta er alveg rétt sem hv. þm. Eygló Harðardóttir bendir á, þ.e. þær fátæklegu skýringar sem koma fram í orðum hv. þingmanna sem tjáðu sig við Morgunblaðið í morgun um þessi mál. Þar eru tvenns konar sjónarmið yfirleitt nefnd til sögunnar, annars vegar það sem þeir kalla málþóf stjórnarandstöðunnar og hins vegar að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Ég tel að þeir sem halda því fram að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu séu komnir á mjög hálan ís og slík ummæli beri þess vitni að þeir hafi ekki fylgst vel með því sem hefur verið að gerast, hvorki innan þings né í fjölmiðlum. Menn virðast hafa verið gersamlega meðvitundarlausir ef þeir halda því fram að ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Hins vegar er svo þetta með málþófið. Ætla menn að rökstyðja það að þeir styðji mörg hundruð 

Frú forseti. Ég legg það ekki í vana minn að fara í andsvör við samflokksfélaga mína, kýs frekar almennt að eiga við þá orðastað í þingflokksherbergi eða hér á göngunum, en ég vil þó inna hv. þm. Birgi Ármannsson eftir ákveðnu atriði. Þannig er að ég sagði í ræðu minni áðan að ég ætti engar skynsamlegar skýringar á því af hverju t.d. hæstv. forsætisráðherra hefði dregið það svo mjög úr hömlu að senda bréf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og gerði það reyndar aldrei, eða að hafa samband með sambærilegum hætti við kollega sína á Norðurlöndunum. Ég sagði að ég teldi að það væri eiginlega óútskýranlegt. Það er ekki þar með sagt, ég vil taka það fram, frú forseti, að ég telji að þeir sem hafi verið að vinna hér fyrir hönd Íslands hafi ekki gert það eftir bestu samvisku. Ég ætla engum manni það. Ég verð að segja eins og er að ég neita að trúa þeirri skýringu sem hv. þm. Birgir Ármannsson setti hér fram eða viðraði og reyndar hefur komið fram m.a. hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, að það geti stýrt afstöðu einstakra þingmanna og hæstv. ráðherra að við séum að sækja um aðild að Evrópusambandinu, vegna þess að það kemur sérstaklega fram í frumvarpinu að við Íslendingar segjum að við eigum ekki að greiða þetta. Ég get ekki fallist á það sem skýringu að menn séu tilbúnir, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, að láta þjóð sína gangast undir þvílíkar byrðar á þeim grundvelli og vitandi það að við eigum ekki að borga þetta og hafandi sett það fram alveg skýrt í lögum, og að ástæðan að baki því geti verið sú að menn vilji ekki verða óvinsælir hjá þeim þjóðum sem sækja þessa hluti á okkur, þeim sem fara fram með slíkum fantaskap sem raun ber vitni. Ég vil því nota tækifærið og spyrja úr þessum ræðustól hv. þm. Birgi Ármannsson, hvort hann hafi virkilega ekki einhverjar aðrar skýringar á því hvernig á því standi að á þessu hefur 

Hæstv. forseti. Umsókn okkar um aðild að Evrópusambandinu hefur einhvern tímann verið kölluð dýrasta bjölluat sögunnar. Eins hefur afgreiðsla okkar á Icesave-málinu stundum verið kölluð dýrasti aðgöngumiði sögunnar.

Það er af því við eigum svo mikið af peningum.

Hv. þm. Pétur H. Blöndal kallar fram í að það sé af því að við eigum svo mikið af peningum. Það mátti kannski ráða það af ummælum hæstv. viðskiptaráðherra áðan að við værum svo vel í stakk búin til að mæta þessu vegna þess að hér væri allt í blóma, sem auðvitað stangast dálítið á við ummæli sem við erum vön að heyra úr röðum ríkisstjórnarflokkanna um að hér sé allt í rúst eftir valdatíma Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þannig að maður veit ekki alveg hvoru maður á að trúa. Hæstv. viðskiptaráðherra greindi stöðuna þannig að við Íslendingar byggjum þrátt fyrir allt við ein bestu lífskjör í heiminum. Ég er sammála honum. En stemmir það saman við það sem aðrir hæstv. ráðherrar, eins og t.d. hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa sagt, að hér sé allt í rúst eftir 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins og 12 ára aðkomu Framsóknarflokksins að stjórnvöldum? Ég held burt séð frá þessu að við komumst kannski ekki lengra með nákvæmlega þennan þátt. Við stöndum bara frammi fyrir því að þeir sem styðja þetta mál ætla að þegja sig í gegnum það. Þeir ætla að láta málið ganga til atkvæða án þess að hafa tjáð sig um afstöðu sína, án þess að hafa gert þingi og þjóð grein fyrir því á hverju þeir byggja skoðun sína. Við stöndum auðvitað í þeim sporum að hafa haldið vel á okkar málflutningi, hafa flutt rök fyrir máli okkar en ekki fengið svör og ekki fengið gagnrök. Það er einmitt það sem ég benti á áðan, að hv. þingmenn stjórnarflokkanna geta kannski leyft sér að gera þetta í þinginu, það er ekkert sem neyðir 

Frú forseti. Ljóst er að mjög bagalegt er að við hv. þingmenn skulum þurfa að standa hér og reyna að geta okkur til um það hvernig standi á því að haldið sé á málum Íslands með þeim hætti sem gert er, að í einu orðinu skuli vera sagt að við eigum ekki að greiða þetta og það sé sett inn í frumvarpstexta en í hinu orðinu að við verðum að greiða þetta vegna þess að það séu svo miklar ógnir að baki, sem síðan virðist erfitt að lýsa nákvæmlega hverjar eru. Miðað við það sem sagt hefur verið og það sem fram hefur síðan gengið, eins og rætt hefur verið í þessum ræðustól, hvað varðar endurreisn bankanna, lánafyrirgreiðslu frá Norðurlöndunum, samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn o.s.frv., stendur auðvitað eftir að við hv. þingmenn sem stöndum hér og erum að ræða þetta mál núna, þurfum einhvern veginn að reyna að giska á á hvaða grunni hv. þingmenn stjórnarliðsins byggja afstöðu sína, við fáum ekki svör um það frá þeim hvers vegna t.d. hæstv. 

Hæstv. forseti. Til að reyna að svara hv. þm. Illuga Gunnarssyni betur en ég náði að gera í fyrra andsvari mínu, vísa ég til þess sem ég sagði áðan í svari til hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að ég get mér þess til, þegar ég er að reyna að velta þessu fyrir mér, að alla vega í röðum hv. þingmanna stjórnarflokkanna búi sú von, a.m.k. hjá sumum þeirra, að við munum aldrei þurfa að borga þetta, að við verðum í svo góðri stöðu eftir sjö ár, einhverri góðri stöðu sem við erum ekki í núna, sem geri okkur kleift að breyta samningunum akkúrat þegar við eigum að fara að borga. En ég verð hins vegar að segja að miðað við framgöngu breskra og hollenskra stjórnvalda og raunar alþjóðastofnana líka, hef ég enga trú á að svo verði, því miður.

Frú forseti. Ég hef bent á það áður að samkvæmt 53. gr. þingskapa Alþingis, sem eru lög frá Alþingi og gilda á Íslandi, stendur, með leyfi frú forseta: „Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni.“ Svo les maður í fjölmiðlum - ég rak augun í þetta rétt áðan, ég hef verið í umræðu í allan dag og hef ekki getað lesið fjölmiðla, það er bara þannig - að þingmenn eru að tjá sig úti í bæ um þetta mál sem er til umræðu á Alþingi. Frú forseti. Þetta er alveg óskapleg niðurlæging og vanvirðing við Alþingi að þessir hv. þingmenn, ég veit ekki hvort maður á að segja það lengur, skuli ekki taka þátt í umræðunni en eru að tjá sig um málið í fjölmiðlum úti í bæ. Ég er reiður yfir þessu, að t.d. Atli Gíslason sé að tjá sig úti í bæ en geti ekki komið hér og haldið ræðu og sagt okkur af hverju í ósköpunum hann ætli að styðja málið eða ég veit ekki einu sinni hvort hann ætlar að styðja það.

Frú forseti. Ég hef í ræðum mínum farið yfir nokkur meginatriði þessa máls, sem eru reyndar nokkuð mörg, og reynt að tala stuttlega um hvert þeirra þó að hvert og eitt mundi í raun réttlæta heila umræðu hérna í þinginu. Ég var kominn að atriði nr. 46 í upptalningunni og vil geta þess sérstaklega að þau eru ekki í neinni sérstakri mikilvægisröð, enda öll það mikilvæg að vert er að huga að þeim sérstaklega. Atriði nr. 46 er reyndar dálítið sér á parti því það snýst um hvort við eigum yfir höfuð að vera að ræða þetta mál hér á þinginu, hvort það sé viðeigandi. Mér finnst það nefnilega ekki. Alþingi samþykkti lög um Icesave-málið fyrir nokkrum vikum síðan. Það var gert þannig að ríkisstjórninni var falið af hálfu Alþingis, löggjafarvaldinu sem ríkisstjórninni er ætlað að hlýða, að fara með boðskap Alþingis, lögin, til Breta og Hollendinga, kynna þau fyrir þeim og heyra hvort þeir vildu fallast á þau eða ekki. Ef ekki tækju lögin einfaldlega ekki gildi og menn gætu haldið áfram viðræðum ef þeir kysu svo, reynt að ná nýjum samningum, en ef þeir féllust á þau mundu lögin öðlast gildi. Í stað þess að fara út með þennan boðskap og segja fulltrúum Breta og Hollendinga að Alþingi hefði talað og þeir gætu annaðhvort sætt sig við þá niðurstöðu eða ekki var farið út og heyrt í þeim hljóðið, hvort þeir vildu hugsanlega breyta einhverju í lögum Alþingis. Ríkisstjórnin tók sem sagt að sér að færa löggjafarvaldið frá Alþingi Íslendinga til Breta og Hollendinga. Í stað þess að fara út til þeirra og kynna þeim orðinn hlut var komið með orðinn hlut inn á Alþingi og okkur var sagt að við ættum að ganga frá þessu máli, samþykkja þetta eins og það væri eða ekki. Meira að segja hæstv. viðskiptaráðherra lýsir því yfir á fundum í útlöndum og í viðtölum við erlenda fjölmiðlamenn að málið færi í gegnum þingið. Hæstv. ráðherra er ekki einu sinni alþingismaður sjálfur en fullyrðir að íslenska þingið muni samþykkja þetta óbreytt. Hann ætlast sem sagt til þess að þingið hræri ekkert í málinu. Vinnan í nefndinni er þá væntanlega bara eitthvert sjónarspil og hann ætlast til þess og raunar segir að Alþingi muni samþykkja það sem því er sagt að samþykkja. Þetta gerir þessi ríkisstjórn sem hafði talað svo mikið fyrir breyttum vinnubrögðum í íslenskum stjórnmálum, fyrir því að lyfta Alþingi aftur til vegs og virðingar á þann stall sem það á heima til þess að treysta þrískiptingu ríkisvaldsins og vald löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Allt er þetta svikið eins afgerandi og hugsast getur. Þá komum við að atriði nr. 47 sem er tengt þessu, útflutningur löggjafarvalds á Íslandi. Það er sem sagt talið ásættanlegt af hálfu íslenskra stjórnvalda að stjórnvöld í Evrópuríkjum taki ákvörðun um það hvernig íslensk lög eigi að líta út. Ekki bara með hugmyndum um hvað megi fara betur eða hverju þurfi að ná fram, nei, það er beinlínis skrifað lið fyrir lið, grein fyrir grein, hvernig þetta eigi að vera. Síðan er það flutt hingað og kynnt Alþingi sem á að stimpla það og afgreiða eins og einhver afgreiðslustofnun, sem hefur væntanlega ósköp lítið hlutverk og er núna hálfpartinn svipt umræðu- og útskýringarhlutverki sínu líka vegna þess að stjórnarliðar virða þingið varla viðlits. Þeir mæta ekki hingað og reyna ekki að útskýra málstað sinn enda líta þeir væntanlega svo á að það sé ekki þeirra hlutverk að setja lögin, það eigi íslenska ríkisstjórnin og ríkisstjórnir Bretlands og Hollands að gera. Hver er þá tilgangurinn með setu þessara þingmanna Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hér á Alþingi? Hvert er viðhorf þeirra til þessarar stofnunar, elsta löggjafarþings heims? Atriði nr. 49 varðar líka stöðu Alþingis og stöðu stjórnarskrárinnar sem á að vera öllum þingmönnum Íslendinga heilög og hefur verið það, enda sverja þeir eið að stjórnarskránni, hver einn og einasti. Nú hafa lögmenn tekið upp á því hjá sjálfum sér, því þeir sáu að Alþingi var að villast af leið, að benda á að verulegur vafi leiki á því að frumvarpið sem hér er til umræðu standist stjórnarskrá. Sumir fullyrða reyndar að frumvarpið geri það ekki. Einn þessara manna er líklega virtasti lögfræðingur Íslands á þessu sviði, Sigurður Líndal, en hann hefur verulegar efasemdir um að frumvarpið standist stjórnarskrá. Hann lýsti þeirri skoðun sinni fyrst í blaðagreinum og síðan fyrir fjárlaganefnd þingsins og var tilbúinn til þess að gera það skriflega, skila greinargerð. Aðrir lögmenn sem komu að frumkvæði meiri hlutans til fundar við fjárlaganefnd slógu í og úr og voru alls ekki tilbúnir að láta neitt liggja eftir sig skriflega enda var málflutningur þeirra á þá leið að þeir virtust á engan hátt vissir, þótt þeir vonuðust greinilega til að það sem Alþingi væri að gera stæðist stjórnarskrána. Hvers vegna kann þetta frumvarp að brjóta í bága við stjórnarskrá? Fyrir því eru nokkrar ástæður. Þær stærstu eru annars vegar sú gífurlega og óljósa skuldsetning sem hefur verið mikið til umræðu hér, þ.e. að skuldsetja eigi þjóðina á þann hátt að ekki sé með nokkru móti hægt að gera sér grein fyrir því hvar mörkin liggi, hversu mikil útgjöldin verði. Það samrýmist varla hlutverki þingsins að skuldbinda þannig þing og Íslendinga framtíðarinnar umfram það sem hægt er að sjá fyrir. Með þessu frumvarpi er líka í rauninni ekki aðeins verið að flytja löggjafarvaldið út heldur dómsvaldið líka. Þar er annað hugsanlegt stjórnarskrárbrot. Það er sem sé verið að segja við Hæstarétt Íslands að honum sé ekki treystandi og það þurfi dómstóla úti í löndum til þess að skera úr um ágreining sem kann að rísa í þessu máli. Þetta tel ég að sé einfaldlega ekki heimilt. Ég tel að Alþingi Íslendinga megi ekki gera þetta, þar af leiðandi standist þessi lög ekki stjórnarskrá og það sé óforsvaranlegt fyrir íslenska alþingismenn að samþykkja þau. Reyndar finnst mér þetta hreinlega dapurlegt, ekki bara vegna þess að þingmenn stjórnarinnar hafi ekki treyst sér til að standa fyrir máli sínu - það er kannski skiljanlegt þegar hlutirnir eru settir í samhengi við það sem er verið að gera hér - heldur vegna þess að þetta er til vitnis um óheillaþróun í íslenskum stjórnmálum. Ég trúi því ekki að þær aðstæður hefðu komið upp á liðnum áratugum að þeir íslensku þingmenn sem þá sátu hefðu tekið í mál að fella Hæstarétt Íslands úr gildi, ef svo má segja, og skuldsetja þjóðina umfram það sem hugsanlega væri hægt að reikna út. Atriði nr. 49 eru aðgerðir forsætisráðherra í þessu máli. Þær hafa reyndar verið til umræðu í ræðum annarra þingmanna í kvöld en þær eru allar hinar undarlegustu. Frumkvæðið hefur ekkert verið. Bréfin sem fyrr voru nefnd og send voru forsætisráðherrum Bretlands og Hollands voru ekki skrifuð fyrr en fjölmargir höfðu bent á og rekið á eftir því að það yrði gert. Það er þó ekki mesti skaðinn. Mesti skaðinn er líklega sá, sem ég reyndar nefndi aðeins í andsvari áðan, að þegar hæstv. forsætisráðherra Íslands tjáir sig gerir hann það í rauninni miklu frekar til að verja málstað Breta og Hollendinga en Íslendinga. Dómsdagsspárnar sem forsætisráðherra viðurkenndi að hæstv. ráðherrann sjálfur hefði lekið í fjölmiðla, á sama tíma og fulltrúar fjármálaráðherra sátu úti í London eða Amsterdam á fundi með fulltrúum þarlendra stjórnvalda að reyna að semja í Icesave-málinu, rústuðu samningsstöðu þessara manna sem voru vonandi að reyna að verja málstað okkar í viðræðum við bresk og hollensk stjórnvöld. Hvað er að þessari ríkisstjórn þegar svona er haldið á þessu stærsta hagsmunamáli Íslands? Þetta hlýtur, frú forseti, að valda okkur verulegum áhyggjum og það hlýtur að réttlæta að við ræðum þetta mál í þaula og tökum ekki ákvarðanir 

Hæstv. forseti. Ég ætla að bregðast við nokkrum atriðum í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Í fyrsta lagi vil ég nefna stjórnarskrárþáttinn sem hann ræddi með mjög kraftmiklu orðalagi. Þetta er auðvitað stóralvarlegt mál og í tilvikum sem þessum hefur Alþingi tekið alvarlega svona athugasemdir sem hafa komið frá virtum lögmönnum úti í bæ. Hér á þingi hefur auðvitað verið rætt um þetta mál, bæði við 1. umr., 2. umr. og í nefndarálitum. Það hefur verið vakin athygli á stjórnarskrárþættinum í þessu máli en við höfum ekki úr þessum stól eða í neinum gögnum sem liggja fyrir, enn þá a.m.k., séð neitt sem réttlætir stöðu ríkisstjórnarinnar gagnvart stjórnarskránni í þessu máli. Það kann að vera að það eigi eftir að breytast en enn sem komið er hefur ekkert komið frá ríkisstjórninni eða stuðningsmönnum hennar í þessu efni sem hönd er á festandi. Ég vildi líka taka upp það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði varðandi ummæli hæstv. ráðherra um það hvernig þetta mál fer á þingi. Auðvitað er athyglisvert að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli hafa leyft sér að fullyrða við erlenda fjölmiðla, og áreiðanlega við erlenda ráðamenn líka, að þetta mál yrði samþykkt hér óbreytt. Það er alveg öruggt að hann hefur sagt það með þeim hætti. Þetta er í takt við það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur líka sagt, a.m.k. í samskiptum við fjölmiðla, og gefið í skyn að það væri alveg klárt að þetta mál hefði meiri hluta á þinginu. Ég bendi á að ótal margir þingmenn eiga eftir að tjá sig í þessu máli. Hæstv. fjármálaráðherra telur sig vita hvernig þeir ætla að greiða atkvæði en 

Frú forseti. Yfirlýsing hæstv. viðskiptaráðherra ein og sér er algjörlega óásættanleg fyrir Alþingi og við skulum vona að hún sé ekki rétt. Við skulum annars vegar vona að Alþingi felli þetta frumvarp en við skulum líka vona að það sé ekki fyrir fram ákveðið hvernig þingmenn þessara tveggja stjórnarflokka greiða atkvæði í málinu og það sé ástæðan fyrir því að þeir taka ekki til máls og vilja ekki heldur hlusta vegna þess að sama hvað þeir heyri og sama hvað þeir segi sé niðurstaðan fyrir fram ákveðin. Hæstv. fjármálaráðherra sagði einhvern tímann í sínu fyrra lífi að þingmenn þáverandi stjórnar, hann var þá í stjórnarandstöðu, væru eins og atkvæðagreiðsluvélar því þeir gerðu bara það sem flokkarnir ætluðust til af þeim. Ég held að það hafi varla verið aðrar eins atkvæðagreiðsluvélar í þinginu eins og þingmenn a.m.k. annars stjórnarflokksins nú, það á eftir að koma í ljós hvernig verður á endanum með hinn. Það hefur komið í ljós aftur og aftur að þingmennirnir lúta einhvers konar flokksaga í þessu máli og jafnvel þeir þingmenn sem maður veit eða telur sig vita að í hjarta sínu séu ósammála því sem stjórnin er að gera treysta sér ekki til að koma í ræðustól og segja það. Þeir munu hugsanlega ekki treysta sér til að greiða atkvæði í samræmi við sannfæringu sína. Þetta hlýtur að vera dapurlegt, sérstaklega í ljósi þess sem ég nefndi áðan að þeir tveir flokkar sem nú mynda ríkisstjórnina töluðu svo mikið fyrir því að það þyrfti að hverfa frá þessum blinda flokksaga sem hefur líklega aldrei verið jafnslæmur og nú. 
            

Hæstv. forseti. Út af þessum síðustu orðum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ætla ég að leyfa mér að vitna í ummæli hæstv. fjármálaráðherra frá því fyrir fimm árum hér í þinginu. Ég vitna til ummæla frá 19. maí 2004. Hæstv. fjármálaráðherra, sem var þá leiðtogi stjórnarandstöðunnar, sagði, með leyfi forseta: „Má ég þá frábiðja mér það að menn komi hér með þau nauðungarrök að þeir séu í liðinu, af því að þeir séu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar verði þeir að láta sig hafa það. Það er ekki þannig. Það er þvert á móti algerlega öfugt. Menn eru skyldugir til að fylgja sannfæringu sinni. Og hvað er fólgið í stuðningi við ríkisstjórn, að vera stuðningsmaður ríkisstjórnar? Að skrifa upp á hvert einasta mál sem hún flytur? Nei. Aldeilis ekki. Þá hafa menn eitthvað misskilið þetta. Þá verða nýju þingmennirnir að fara aftur á námskeið fyrir nýja þingmenn. Það er ekki það sem fólgið er í stuðningi við ríkisstjórn, að skrifa upp á hvaðeina sem hún gerir. Það eina sem menn lofa þegar þeir taka þátt í því að mynda ríkisstjórn og lýsa sig stuðningsmenn hennar er að verja hana vantrausti.“ Þetta ætti að vera umhugsunarefni, hæstv. forseti, fyrir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem virðast ætla að láta leiða sig, flestir, í þessu máli af hollustu við formann sinn og af hollustu við ríkisstjórnina, að greiða atkvæði öðruvísi en þeir hefðu gert ef þeir hefðu getað um frjálst höfuð strokið. Ég ætla að vitna áfram, með leyfi forseta: „Komi fram vantrauststillaga á Alþingi ber þeim sem eru í stjórnarliðinu samkvæmt reglunum að greiða atkvæði gegn henni eða segja sig frá stuðningi við ríkisstjórnina ella. Svo einfalt er það mál. Þeir hafa hins vegar fullt sjálfstæði til að leggjast gegn hvaða málum sem svo ber undir, einstökum málum sem ríkisstjórnin flytur. Það eina sem þeim ber þá að gera er að láta vita af því að þetta eða hitt málið eða efnisþáttinn geti þeir ekki stutt.“ Hæstv. fjármálaráðherra lýsti þarna ágætlega hvernig stuðningsmenn ríkisstjórnar geta hegðað sér varðandi mál sem þeir styðja 

Frú forseti. Ég held að þetta hafi verið holl lesning fyrir þingmenn í flokki hæstv. fjármálaráðherra. Það er mikilvægt að menn hafi það hugfast að hvað sem líður ofbeldi í garð þessara þingmanna, það orð hefur verið notað hér nokkrum sinnum í ræðustól - hv. þm. Birgitta Jónsdóttir lagði til eftir atkvæðagreiðslu í sumar að tekið yrði upp sérstakt eineltisprógramm vegna þess hvernig komið hefði verið fram við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Menn héldu sumir að hún væri að grínast með þessum orðum en svo var alls ekki því að þingmenn þess flokks höfðu verið beittir alveg ótrúlegu harðræði og þvingunum, hreinum og klárum þvingunum, eins og síðar kom í ljós, til þess að knýja fram hjá þeim afstöðu sem væri þóknanleg flokksforustunni. Það er vonandi að í þessu máli gerist ekki slíkt hið sama. Það er líka mikilvægt að hafa hugfast fyrir þessa sömu þingmenn að það sem kannski hefur verið notað einna mest til þess að knýja fram afstöðu sem er flokksforustunni - og með flokksforustu er ég að tala um formann flokksins, hæstv. fjármálaráðherra - þóknanleg, eru fullyrðingar um að ríkisstjórnin falli ef þetta mál fær ekki brautargengi. Það hefur reyndar verið notað áður í öðrum málum, til að mynda varðandi Evrópusambandið, en sérstaklega í þessu máli. Ég lýsi því hér með yfir, og hef reyndar gert áður, að það er fráleitt að ætla að ríkisstjórnin sé fallin ef þetta mál fellur. Ég mun ekki nýta mér það eða mínir flokksmenn gegn ríkisstjórninni til þess að reyna að fella stjórnina sjálfa þó að þetta mál falli. Raunar mundi ég fyrst telja ríkisstjórnina 

Frú forseti. Það sem er svo ómögulegt í þessu máli er sú staðreynd að ætlast er til þess að meiri hluti þingmanna segi já við því að gangast undir greiðslur fyrir hönd þjóðarinnar upp á gríðarlegar fjárhæðir, í sama frumvarpi þar sem sérstaklega er kveðið á um að okkur beri engin lagaleg skylda til að gera slíkt. Í raun er verið að ætlast til þess að hv. þingmenn segi já við því að Ísland verði beitt þvingunum til að greiða eitthvað sem því ber ekki að greiða. Það er auðvitað það hörmulega í málinu. Það er borið uppi á þeim rökum að það standi að okkur þvílík ógn og þvílík skelfing að ef ekki verður gert muni fara á verri veg fyrir land og þjóð. Á sama tíma hefur það sýnt sig að þær spár sem settar voru fram í sumar, um þá hluti sem annaðhvort mundu ekki ganga fram eða ganga okkur í mót, hafa ekki gengið eftir eins og ítrekað hefur verið bent á. Það er því ekkert skrýtið að við hv. þingmenn veltum fyrir okkur fullveldi þjóðarinnar og því hvort frumvarpið stangist á við stjórnarskrá. Það hafa komið fram af hálfu lögspekinga veigamikil rök fyrir því. Ég minni á það, frú forseti, að fyrir ekki svo löngu voru miklar deilur í þingsal um það hvort ákveðið frumvarp sem varð til vegna hins svokallaða öryrkjadóms sem féll í Hæstarétti - hér var svo hart tekist á um það hvort það frumvarp stangaðist á við stjórnarskrá að forseti þingsins ákvað að senda bréf til Hæstaréttar til að fá úr þessu skorið. Þá féllu mörg og mjög þung orð af hálfu stjórnarandstæðinga sem nú eru margir hverjir orðnir stjórnarliðar. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort honum finnist ekki vera nokkur mismunur á því hvernig margir stjórnarliðar 

Frú forseti. Munurinn er svo sannarlega sláandi á því hvernig þingmenn stjórnarliðsins tjá sig í stjórn miðað við það sem þeir gerðu í stjórnarandstöðu. Hann er sérstaklega sláandi vegna þess að það gafst alveg ótrúlegt tækifæri - ég veit reyndar ekki hvort tækifæri er rétta orðið, við skulum segja að skapast hafi alveg einstakar aðstæður til þess að menn gætu sýnt fram á að þeim væri alvara með öllum þeim yfirlýsingum sem féllu í kjölfar efnahagshrunsins síðastliðið haust, um það að vinnubrögð ættu að breytast í íslenskum stjórnmálum. Kannski eru aðstæður heldur ekki rétta orðið, heldur miklu frekar próf. Með þessu máli varð til próf til þess að sýna fram á það hvort einhver alvara væri á bak við allar þessar yfirlýsingar um breytt vinnubrögð, um sjálfstæði þingmanna, um sjálfstæði þingsins, löggjafans. Ef menn fylgja ekki því sem þeir hafa haldið fram um þessi atriði í þessu máli, þar sem hagsmunirnir eru nánast óendanlega miklir fyrir íslenskt samfélag, ekki bara efnahagslega heldur fyrir alla framtíð samfélagsins, þá á þetta líklega aldrei við. Þeir mundu þá aldrei standa á sannfæringu sinni eða sýna fram á breytt vinnubrögð. Með þessu máli fáum við úr því skorið hvort einhver minnsta alvara var á bak við allt talið, ekki bara öll síðustu ár, áratugi í tilviki sumra þingmanna, hvort alvara var á bak við loforðin, margítrekuð loforð um ný vinnubrögð í íslenskum stjórnmálum, 

Frú forseti. Mér þykir leitt að þurfa að segja það að það kemur mér mjög á óvart ef hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur trúað loforðum sem þessir stjórnmálaflokkar gáfu fyrir kosningar. Ég í það minnsta trúði þeim ekki og varð þess vegna ekki fyrir neinum vonbrigðum hvað það varðar að þau skuli ekki ganga eftir. Það er allt samkvæmt bókinni. Ég verð að segja líka að vegna þess hvernig málið er vaxið, vegna þess hvernig ríkisstjórnin ber það fram - ríkisstjórnin segir enn og aftur, og ég verð að endurtaka mig hér, að Íslandi beri engin skylda til að greiða þetta en eigi samt að greiða þetta - breytir málið algjörlega um eðli. Má glöggt sjá það á því hvernig málið stæði ef ríkisstjórnin legði fram frumvarp sem segði að það væri mat þeirra sem flyttu frumvarpið að Íslandi bæri að greiða þetta og því ætti að veita ríkisábyrgð. Á þessu tvennu er reginmunur. Þegar menn ræða hér um stjórnarskrá, þegar menn ræða um samvisku, þegar menn ræða um stærð þessa máls er verið að fara fram á það að Alþingi Íslendinga fallist á að skuldbinda íslenska þjóð til að greiða þessar gríðarlegu fjárhæðir, eða ganga í ábyrgð fyrir þessa gríðarlegu fjárhæð, án þess að við föllumst á að það sé greiðsluskylda. Það er hið hörmulega í þessu máli. Það er hið hörmulega, frú forseti. Allar yfirlýsingar sem gefnar hafa verið, m.a. eins og hv. þm. Birgir Ármannsson las hér upp og hafði eftir núverandi hæstv. fjármálaráðherra, þegar hann var hv. þingmaður, um stöðu stjórnarliða gagnvart sinni ríkisstjórn, líka þau ummæli sem fallið hafa hér um stjórnarskrá af mörgum af núverandi stjórnarliðum sem þá voru stjórnarandstæðingar, og mikilvægi þess að lög stæðust stjórnarskrá - maður verður að játa að allt þetta mál 

Frú forseti. Þetta er vissulega einstök staða að í frumvarpinu er fullyrt að okkur beri ekki að gera það sem frumvarpinu er ætlað að gera. Í rauninni mætti túlka það sem svo að frumvarpið sjálft segi að óheimilt sé að samþykkja það. Það mætti líta svo á að frumvarpið lýsi því að ekki sé ásættanlegt fyrir þingmenn að gera það að lögum. Hvernig getur það verið ásættanlegt fyrir íslenska alþingismenn að leiða í lög eitthvað sem augljóslega samræmist ekki skuldbindingum okkar, þ.e. að taka á sig þessa gríðarlegu skuldaklafa þrátt fyrir að fyrir liggi, að mati þeirra sem leggja frumvarpið fram, að okkur beri ekki að gera það? Þess vegna segi ég að í þessu máli sannist, betur en í nokkru öðru máli, að engin alvara hafi verið á bak við yfirlýsingarnar um ný vinnubrögð. Ég get varla ímyndað mér betri prófstein á þessar fullyrðingar allar. Hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur nú í kvöld í nokkur skipti viljað vera, skulum við segja, jákvæður á það sem liggur að baki ákvarðanatöku ríkisstjórnarinnar, en þó nokkuð óljós í því að skýra framgöngu ríkisstjórnarinnar með eins konar dulsálarfræði eða hvaða orð það nú var sem hann notaði. Hann er hins vegar afdráttarlaus þegar kemur að fyrirheitunum um breytt vinnubrögð í pólitík. Hann telur að aldrei hafi verið nein alvara þar að baki hjá þessum flokkum. Því miður 

Frú forseti. Þögn stjórnarliða og sérstaklega hæstv. ráðherra er hrópandi. Til dæmis hefur hæstv. dómsmálaráðherra sem á sæti í ríkisstjórn aldrei nokkurn tímann tjáð sig um Icesave, hvorki í sumar né nú. Hún kann að telja að þar sem hún er ekki kosin og kjörin á Alþingi eigi hún ekki að tjá skoðun sína en hún er samt sem áður mjög stór þáttur í ákvarðanaferlinu því hún hefur sitt atkvæði á ríkisstjórnarfundum. Gylfi Magnússon, sem er hæstv. efnahagsráðherra, hefur ekki tjáð sig nema í andsvörum um þetta mál. Ég skil ekki hvernig hæstv. efnahagsráðherra ríkisstjórnarinnar ætlar að láta þetta stóra efnahagsmál fara í gegn án þess að nokkur viti um afstöðu hans eða hvort hann hafi yfirleitt vit eða skoðun á málinu. Þetta er með ólíkindum, frú forseti. Ég er búinn að lista upp hverjir hafa tjáð sig í málinu og hverjir ekki. Það er áberandi að það eru hv. þingmenn stjórnarliða og ráðherrar sem ekki hafa tjáð sig og því verður maður eiginlega að geta sér til um afstöðu þeirra. Ég ætla að reyna að gera það og reyna að særa þá í ræðustól þannig að við fáum að heyra afstöðu þeirra. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, hefur ekki tjáð sig í þessu nýja máli en reyndar skilst mér að það hafi kannski verið veikindi. Hann gæti komið á mánudag því þá verður umræða og ég skora á hv. þingmann að halda ræðu og segja okkur hver afstaða hans er til málsins, hvort hann ætli að greiða atkvæði með því eða móti eða sitja hjá. Einnig af hverju hann ætli að greiða atkvæði með því ef hann skyldi gera það. Ég hefði sérstakan áhuga á því að hv. formaður efnahags- og skattanefndar Alþingis léti okkur vita um það því þetta mál varðar þá nefnd mjög mikið. Til þess að geta mér til um afstöðu þingmannsins fór ég í gegnum ræður hans frá í sumar. Þá hélt hann eina ræðu og kom tíu sinnum upp í andsvar en hefur aldrei talað núna í haust. Í einu andsvarinu segir hann að hann treysti því að við getum staðið við skuldbindingarnar ef hér verði hagvöxtur upp á 3% á ári næstu 15 árin, annars ekki. Það er ekki lítil forsenda. Þetta er akkúrat það sem efnahagslegu fyrirvararnir gerðu í sumar. Ég hefði sérstakan áhuga á því að heyra í hv. þm. Helga Hjörvar nú þegar búið er að útvatna og þynna þessa fyrirvara þannig að þeir eru gjörsamlega haldlausir. Það verður borguð til baka hver einasta evra og hvert einasta pund þótt það taki þjóðina 100 ár. Ég vil spyrja hv. þingmann að þessu. Mér finnst að bæði mér og kjósendum Samfylkingarinnar, sem og kjósendum almennt og öllum landsmönnum, komi við hvað hv. formaður efnahags- og skattanefndar hefur um málið að segja. Hv. þingmaður sagði í ræðu 21. ágúst sl., eftir að farið var að vinna að þessum fyrirvörum, með leyfi frú forseta: „Icesave-málið snýst auðvitað fyrst og fremst um ábyrgð.“ - Þá er gripið fram í: Ríkisábyrgð. - „Það snýst um ríkisábyrgð já, fjárhagslega ábyrgð en það snýst líka um ábyrgð þjóða, það snýst um siðferðilega ábyrgð, um pólitíska ábyrgð, um ábyrgð stjórnmálanna og viðskiptanna.“ Þetta sagði hv. þingmaður í sumar og svo hélt hann áfram, með leyfi frú forseta: „Við erum sem þjóð oft og tíðum óttaslegin eftir hrunið um framtíðina. Það er ekki nema eðlilegt að þegar traust manna hefur horfið meira og minna, þegar kerfið hefur hrunið að þá óttist menn um framtíð sína og ég held að það hafi kannski verið stærsta áhyggjuefni manna, þ.e. getum við borgað þetta? Um það fengum við að fjalla nokkuð í efnahags- og skattanefnd. Það er alveg ljóst að hér er um gríðarlega miklar skuldbindingar að ræða.“ - Ég ætla að endurtaka þetta, frú forseti: Það er alveg ljóst að hér er um gríðarlega miklar skuldbindingar að ræða. - „Eins og menn geta lesið um í umsögn meiri hluta efnahags- og skattanefndar eru forsendurnar fyrir því að hér verði næstu 15 árin sambærilegur hagvöxtur við það sem verið hefur síðustu 15 ár. Ég tel að sá efnahagslegi fyrirvari sem hv. fjárlaganefnd hefur sett við samningana taki einmitt mið af þessu og gangi mjög langt í því að tryggja það að hér verði efnahagslegar forsendur fyrir þeim greiðslum sem við þurfum að inna af hendi.“ Hvað er hv. þingmaður að segja þarna? Hann segir að efnahagslegu fyrirvararnir tryggi okkur í þessu máli, þá erum við að tala um það eins og það var samþykkt sem lög frá Alþingi. „En um leið og sá fyrirvari gengur mjög langt held ég að viðsemjendur okkar hljóti að fallast á að hann sé innan marka samningsins vegna þess að auðvitað er það þannig að það greiðir engin þjóð meira en hún getur.“ Þetta sagði hv. þm. Helgi Hjörvar. „Það greiðir engin þjóð meira en hún getur.“ Nú er búið að kippa þessu öllu í burtu, frú forseti. Mig langar til að heyra hvað hv. þm. Helgi Hjörvar hefur um þetta að segja að þessu breyttu. Síðan segir hann að fyrirvararnir sem nú eru komnir inn í samningana séu að mörgu leyti fyrst og fremst miklu betur útfærðir. Nú er ég að reyna að giska á afstöðu hv. þm. Helga Hjörvars. Ég verð hreinlega að giska á hana því hann er ekki mættur hingað sjálfur. Ég hugsa að hann hlýði flokksaga. Hann langar til að ganga í Evrópusambandið, hann veit að Bretar og Hollendingar þurfa að samþykkja aðildarbeiðni okkar að Evrópusambandinu og þess vegna hlýðir hann flokksaga, frú forseti. Það er dapurlegt að segja þetta en svona held ég að þetta sé. Auðvitað gæti hv. þingmaður komið hingað upp og ég vænti þess að hann komi þegar umræðan heldur áfram - hann var nú hérna reyndar í dag - og útskýri fyrir okkur hvernig hann ætli að fara að því að greiða t.d. vextina þegar enginn hagvöxtur er. Hvernig ætlar hann að afla gjaldeyris til þess þegar enginn hagvöxtur er? Hvernig ætlar hann að tryggja sína þjóð eins og við gerðum í sumar? Hún er ekki lengur tryggð. Ég hugsa að hann hafi líka mikinn hug á því að ríkisstjórnin haldi áfram. Þessi vinstri stjórn, ein sú fyrsta, er komin og við sjáum skattalagatillögurnar, það er kominn margþrepa tekjuskattur sem er draumur vinstri manna. Það er fínt. Fyrst það er þeirra draumur og þeir fengu kosningu til þess þá gera þeir það. Ég vil þó taka fram að ég sé engin tengsl þarna á milli. Ég kæri mig ekkert endilega, frú forseti, um að fella þessa ríkisstjórn. Ég hef margoft sagt að það er ekki til bóta að bæta pólitískri óreiðu við efnahagslega. Ég held að menn eigi ekki að tengja þetta saman. Eini stjórnmálamaðurinn á Íslandi sem hefur tengt þetta saman, hver skyldi það nú vera? Það er skipstjórinn á skútunni. Það er verkstjórinn, hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra ætlar að fella ríkisstjórnina ef þetta verður ekki samþykkt. Bíðum nú við, hvað er þetta nú aftur? Er þetta ekki einhvers konar kúgun eða hótun? Menn geta velt því fyrir sér. Nú er ræðutíma mínum lokið en ég ætlaði að ræða um afstöðu hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur. Hún hefur aldrei talað í seinni umræðu. Hún hélt eina ræðu um fyrra málið sem er orðið að lögum en aldrei síðan. Ég er alveg gáttaður. Er hún sammála þessu eða ekki? Er þetta óbreytt eða hvað er eiginlega að gerast? Mig langaði líka sérstaklega til að ræða við hv. þm. Atla Gíslason, sem segir í Morgunblaðinu á síðu 22 að ekkert nýtt hafi komið fram. Bíðum nú við, það er verið að ræða um stjórnarskrárbrot. Sigurður Líndal er nú ekki ómerkilegur lögfræðingur. Það er ný tilskipun sem lítið hefur verið rætt um hingað til og hv. þingmaður hefur ekki rætt hana. Það er tilskipunin sjálf, 

Frú forseti. Ég þakka enn á ný hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans. Hann hefur verið óþreytandi við að fylgja þessu máli eftir og benda á galla þess. Ég ætlaði að fá að spyrja hv. þingmann um skuldaþol hins íslenska þjóðarbús. Í frumvarpinu, sem kemur óbreytt út úr fjárlaganefnd samkvæmt tillögu meiri hlutans, er talað um að það eigi að fara fram ákveðin endurskoðun á lánasamningnum og sú endurskoðun á að fara fram í síðasta lagi 5. júní 2015. Ég hef reynt mikið, í ljósi þess hvað stjórnarliðar hafa tjáð sig lítið um þetta mál, að skilja ástæðuna fyrir því að menn eru tilbúnir að samþykkja þetta. Ég er sannfærð um að þetta sé eitthvað sem við munum þurfa að borga en hef fengið á tilfinninguna að ýmsir stjórnarliðar telji að það verði jafnvel ekki, þeir trúa og treysta á þetta ákvæði í lögunum um endurskoðunina. Það er talað um að skuldir þjóðarbúsins megi ekki fara fram úr ákveðnum hlutföllum, með leyfi forseta: „1. hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu fer yfir 240%, 2. hlutfall erlendra skulda opinberra aðila af skatttekjum fer yfir 250%, 3. hlutfall erlendra afborgana og vaxta af útflutningstekjum fer yfir 150%.“ Hefur þingmaðurinn upplýsingar um hvort eitthvað af þessu gildi nú þegar og hvort það liggi fyrir útreikningar um að þetta muni ekki verða svona árið 2015? Nú hefur komið fram áætlun frá Seðlabankanum um hvernig þeir álíta að staðan muni líta út næstu 15 árin. Getur verið að þetta ákvæði sé þegar orðið gilt þótt við séum að setja það inn í lögin 

Frú forseti. Ég hygg að þegar menn horfa aftur í tímann að 10, 15 árum liðnum muni mönnum finnast sú afstaða og sú vinnsla sem fer fram í hv. efnahags- og skattanefnd til háborinnar skammar. Það var mjög lítið rætt um þessi mál, málið var tekið út með offorsi og menn fóru í rauninni ekki í gegnum eitt eða neitt. Ég tel að þessi forsenda sé þegar til staðar. Ég gagnrýndi það í nefndinni að Seðlabankinn notar t.d. 5,55%, þessa frægu svavarsvexti, til þess að núvirða skuldina. Það er alveg fráleitt. Menn nota núvirðingu til þess að bera saman greiðslur í framtíðinni við nútímann en það á að miða við einhverja skikkanlega ávöxtunarkröfu. Ég hefði talið að ávöxtunarkrafan ætti að vera í takt við landsframleiðslu, aukningu hennar, hagvöxt eða miða við einhverja alþjóðlega vexti, kannski 1% eða 2%, en að keyra niður upphæðina með því að nota mjög háa ávöxtunarkröfu í núvirðingu, það er algjörlega fráleitt. Ég hafði mjög margt við álit Seðlabankans að athuga, t.d. að afgangur af vöruskiptum og viðskiptajöfnuður á að vera ævintýralega hár. Það á ekki að gerast með því að það verði ævintýraleg aukning á útflutningi. Nei, það á að gerast með því að minnka innflutning. Hvað þýðir það á mannamáli, frú forseti? Íslendingar eiga ekki að kaupa þvottavélar og bíla og hafa það sem menn kalla sæmileg lífskjör á Íslandi. Seðlabankinn reiknar hreinlega með því að hér á Íslandi búi virkilega fátækt fólk. Nú langar mig til að spyrja, ef hæstv. ríkisstjórn væri til staðar, þessi ágæta velferðarstjórn: Er það markmið hennar að Íslendingar verði virkilega fátækir? Þá er ég ekki að tala um að menn eigi ekki peninga fyrir bensíni á bílinn sinn. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir svar hans. Hann kom einmitt inn á það sem var seinni liðurinn í spurningunni minni, þ.e. greiðsluflæðið eða möguleika okkar á því að standa undir þessari skuldbindingu. Þar komum við að viðskiptajöfnuðinum. Nú þegar á þessu ári er talið að þetta verði með betri árum varðandi afgang af vöruskiptum við útlönd. Síðustu tölur sem ég sá sýndu einmitt þetta sem þingmaðurinn benti á, að útflutningurinn hefur jafnvel dregist aðeins saman í samanburði við árið 2008 en innflutningurinn hefur dregist svo geysilega mikið saman að það er afgangur af inn- og útflutningi. Hins vegar þegar heildarviðskiptajöfnuðurinn er tekinn inn er geysilegt útflæði á vaxtagreiðslum úr landinu. Afgangurinn er því mjög lítill eða enginn af hinum mikla viðskiptajöfnuði sem á að nota til þess að borga gjaldeyrinn. Ég spyr því: Hefur einhvers staðar komið fram í þessari litlu umfjöllun efnahags- og skattanefndar áætlun eða yfirlit yfir greiðsluflæði eða sjóðstreymi þjóðarbúsins í heild? Nú eru væntanlega til upplýsingar um hverju ríkissjóður þarf að standa undir. Það eru væntanlega til upplýsingar varðandi hvað Landsvirkjun þarf að borga, hvað sveitarfélögin þurfa að borga og ég geri ráð fyrir að langflest fyrirtæki geri svona áætlun líka. Er til einhvers staðar heildaráætlun yfir hvað við munum þurfa að borga, þótt það sé ekki nema bara næstu sjö árin þar til við eigum að fara að borga af Icesave? Verður til einhver sjóður þegar að því kemur að við þurfum að fara að borga Icesave af gjaldeyri hér í landinu?

Frú forseti. Ég get eiginlega svarað þessu með einu stóru nei-i. Þetta var ekkert rætt í nefndinni. Það eru ekki til neinar áætlanir um hvernig eigi að borga þetta. Menn hafa ekki gert neinar áætlanir um áhættugreiningu, eins og var t.d. gerð þegar við byggðum Kárahnjúkavirkjun. Hún kostaði rúmlega 100 milljarða og þar lögðu menn í flott forrit til að gera áhættugreiningu á því hvað gerist við jarðskjálfta, hvað gerist við eldgos, hvað gerist þegar verkföll eru o.s.frv. Menn fóru í áhættugreiningu á þeim vanda enda voru þar um 100 milljarðar í húfi. En frú forseti. Hvað er í húfi? Það eru 700–1.000 milljarðar og einn af stærstu áhættuþáttunum sýnist mér vera ef verðhjöðnun verður í Bretlandi, en slíkt hefur gerst í því ágæta landi, eins og ég hef farið í gegnum áður. Ég ætla að vona að ég sé ekki farinn að endurtaka mig í því, því að þá er ég kominn í málþóf. Ekkert af þessu hefur verið rætt, ekkert af þessu hefur farið í gegn. Ég veit ekki hvernig þessir þingmenn ætla að horfast í augu við börnin sín eða barnabörnin eða hringja í þau, af því að þau búa þá úti í Svíþjóð. Ég veit ekki hvernig þeir ætla að réttlæta fyrir þeim að hafa samþykkt þessi ósköp, ef þeir samþykkja þetta. Mér finnst að sérstaklega hv. þm. Helgi Hjörvar verði að útskýra fyrir okkur af hverju hann ætli að greiða atkvæði með þessu, ef hann ætlar að gera það. Þegar hann er kominn á elliheimili þar sem allt er skorið við nögl og talar í símann eða í gegnum netið við börnin sín, sem munu þá búa í Íslendinganýlendu fyrir utan Gautaborg, þar sem er mikið atvinnuleysi og fátækt, hverju ætlar hann að svara þeim til um það af hverju hann greiddi atkvæði með þessu? Ekkert af þessu liggur fyrir, engin afstaða.

Frú forseti. Ég hef nefnt áður að ef sæmilega rekið íslenskt fyrirtæki ætlaði að gera samning við erlent fyrirtæki og um þennan samning ættu að gilda lög í landi erlenda fyrirtækisins, þá hlyti íslenska fyrirtækið að vilja vita hvað fælist í þeim lögum og kynna sér það. Auk þess væri nánast sjálfgefið - ekki nánast, það væri algerlega sjálfgefið - að fyrirtækið mundi reikna út væntanlegar tekjur og gjöld af því sem það væri að leggja út í. Þess vegna finnst mér svo óskiljanlegt að íslensk stjórnvöld skuli ekki hafa gert þetta með þessa 700–1.000 milljarða skuldbindingu. En hv. þingmaður hefur staðfest það sem við reyndar vissum eiginlega fyrir að hefði ekki verið gert í nefndinni en vonandi bætir nefndin eitthvað úr því á næstu dögum, það verður þá breyting frá því sem áður var en ekki veitir af. Það sem ég vildi sérstaklega nefna er sú mynd sem hv. þingmaður dró upp af því ástandi sem kynni að skapast í framtíðinni í landinu ef hlutirnir þróuðust hér á verri veg og ég óttast reyndar að veruleg hætta sé á því, en eins og getið var um hér áðan eru afar litlar líkur á því að nægur gjaldeyrir skapist til að við getum haldið uppi þeim lífsgæðum sem við höfum vanist. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að fólk, alla vega ríkisstjórnin, virðist ekki gera sér grein fyrir því að þær tölur sem hér er verið að sýsla með munu hafa áhrif á daglegt líf hvers einasta Íslendings og þegar menn sitja uppi með það að þurfa að borga stóran hluta af gjaldeyristekjum þjóðarinnar til útlanda þá er ómögulegt að viðhalda þeim lífsgæðum sem Íslendingar hafa vanist. 
            

Frú forseti. Mér þótti vænt um að heyra að hv. þingmaður nefndi að þetta kynni að gerast. Ég hef alla tíð undirstrikað að þetta eru líkindafræði, það getur gerst, ef t.d. verður mikil og myndarleg og safarík verðbólga í Bretlandi, sem er mjög slæmt fyrir Breta, þá fellur gengið á pundinu og við fáum alltaf meira og meira fyrir fiskinn okkar og álið og ferðamennirnir koma til Íslands. Þá verður létt verk og löðurmannlegt að borga þetta og ákveðnar líkur eru á því. En við höfum engin áhrif á þetta. Ég held að fjármálaráðherra Íslands hafi ekkert með það að gera hvort verðbólga verður í Bretlandi eða ekki. Það er alger tilviljun. Þetta getur gerst, en hið öndverða getur líka gerst, að verðhjöðnun verði í Bretlandi og þá verður þetta gersamlega óbærilegt. Efnahagslegu fyrirvararnir í sumar voru settir fram að mínu frumkvæði að einhverju leyti og ég vildi að Bretar og Hollendingar tækju sem stóri bróðir í leiknum þá áhættu af Íslendingum, þeir færu létt með það, og fengju fyrir það safaríka svavarsvexti og ef hér gengi allt ljómandi þá borguðum við hverja einustu evru og hvert einasta pund, en ef við lendum í einhverjum áföllum, eins og t.d. þeim að neyðarlögin halda ekki, þá erum við varin og tryggð. Mig langaði einmitt sérstaklega til að heyra álit hv. þm. Atla Gíslasonar sem er lögmaður og ég ber mikið traust til, akkúrat þetta langaði mig til að spyrja hann um: Hvað ætlið þið að gera ef neyðarlögin halda ekki? Hvað ætlið þið að gera ef ný tilskipun kemur? Hvað ætlið þið að gera með stjórnarskrárbrotið sem Sigurður Líndal nefnir? En hann er ekki viðstaddur umræðuna, frú forseti, og við stöndum bara hér í einhverju limbói og hann gefur yfirlýsingar í dagblöðum.

Frú forseti. Jú, allt er þetta líkindafræði eins og lífið allt en ég tel þó að við þurfum alltaf að hafa hugfast að jafnvel þó að hlutirnir þróist í rétta átt er þetta engu að síður alveg gríðarleg byrði sem mun hafa áhrif á lífskjör almennings. Ég óttast að það hafi áhrif að Íslendingar hafa tilhneigingu til að líta fram hjá líkindafræðinni og hugsa sem svo að hlutirnir reddist. Þetta höfum við svo sem rætt áður. En annað sem ég óttast að sé hér að verki er sú tilhneiging fólks, ekki bara Íslendinga heldur fólks almennt, að ímynda sér að hlutirnir verði alltaf nokkurn veginn eins og þeir eru á hverjum tíma, svo fólk sem hefur alist upp á Íslandi á undanförnum áratugum getur ekki ímyndað sér að veruleg breyting verði þar á til hins verra. Það heyrir kannski hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsa sögunni af þingmanninum sem er á illa búnu elliheimili og þarf að tala við börnin sín í Svíþjóð og hugsar sem svo: Já, þarna er verið að draga upp einhverja mynd sem aldrei gæti orðið að veruleika á Íslandi. Þetta hugsar fólk vegna þess að hugarheimurinn á Íslandi er það lokaður að það kemst ekki út fyrir það sem það hefur vanist í lífinu. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að það sé mjög hættulegt einkenni á fólki að telja hluti að einhverju marki gefna? Því eins og við höfum séð svo oft á 20. öldinni geta hlutirnir breyst mjög hratt 

Frú forseti. Þarna kom þingmaðurinn inn á mál sem ég gæti sennilega talað um í heilan sólarhring. Það er hvernig menn ímynda sér alltaf að staðan haldi áfram og telja það náttúrulögmál að allt gangi þeim í hag, hjónabandið haldi, atvinnan haldi, menn verði ekki veikir o.s.frv., það er eins og menn gangi út frá því sem náttúrulögmáli. En það er ekki náttúrulögmál að atvinnulíf á Íslandi gangi vel, alls ekki, það gæti hrunið eins og gerðist sl. haust og það gæti hrunið í alvöru. Enn er enginn farinn að svelta eða neitt slíkt en menn fara til Afríkulanda og Asíulanda og sjá fátækt fólk og hugsa: Já, þetta er fátækt fólk. En þeir geta ekki séð sjálfa sig í stöðunni, engan veginn, langt í frá. Það er þetta sem er svo óskaplega hættulegt og ég er bara, frú forseti, kominn á flug í þessu máli og gæti haldið lengi áfram, talað um kjúklinginn og allt það, sem er mjög skemmtileg dæmisaga úr Veröld Soffíu þar sem menn ganga út frá því að allt sé óumbreytanlegt en allt er breytingum undirorpið, hvert einasta atriði. Þetta uppgötva menn allt í einu, bingó, þeir eru allt í einu búnir að skilja við makann en það stóð ekki til. Allt í einu verður dauðsfall, það stóð heldur ekki til eða slys, menn reiknuðu bara ekki með því. Ég held að Íslendingar séu sérstaklega háðir þessu eða hafi litla fyrirhyggju, þeir halda alltaf að allt reddist. Þegar glimrandi vinna var alls staðar var fullt af vandamálum sem redduðust þótt þau ættu ekki að gera það, menn gátu bara bætt á sig vinnu. Nú geta þeir það ekki lengur. Menn þurfa bara að hætta að taka svona áhættu, sérstaklega þurfa hv. þingmenn að hætta að taka áhættu fyrir heila þjóð.