Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Með lögum frá 11. des. 1891, um kynbætur hesta, er sýslunefndum veitt vald til að gera samþyktir um kynbætur hesta. Þessi samþykt getur gilt fyrir alla eða nokkurn hluta sýslunnar, og verða ? fundarmanna á fundi, sem haldinn skal um þetta mál, að greiða henni atkvæði, en atkvæðisrjett hafa þeir, sem kosningarrjett hafa til Alþingis. Það á því að vera trygt, að samþykt sje eigi gerð nema með vilja hjeraðsmanna, og þar sem svo er, þá er eigi nema rjett að ganga svo frá samþyktinni, að það sje trygt, að hún verði að notum, og frv. þetta tryggir það betur en núgildandi lög gera. Nú er, samkvæmt viðaukalögum frá 20. des. 1901, sem þetta frv., ef að lögum verður, kemur í staðinn fyrir, bannað, að graðhestar, sem eru l½ árs eða eldri, gangi lausir, nema þeir sjeu ætlaðir til undaneldis, en eftir frv. þarf að fá undanþágu í hverju einstöku tilfelli fyrir sig. Það er því allmikil framför og sýn búbót að frv. Brot gegn lögunum varða nú alt að 50 kr. sektum til sveitarsjóðs. Þetta mun sumstaðar hafa verið skilið svo, sem sektirnar ættu altaf að nema 50 kr. Hjer er gert ráð fyrir því, að sektirnar verði 10-100 kr., og virðist það vera til bóta. Það eru stundum málsbætur fyrir brotunum, og því ekki nema eðlilegt og rjett, að sektin geti verið nokkuð mismunandi. Jeg leyfi mjer því, fyrir hönd landbúnaðarnefndarinnar, að mæla með því, að frv. nái fram að ganga.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg hefi engu við að bæta það, sem segir í áliti nefndarinnar og prentað er á þgskj. 460, enda vænti jeg, að háttv. þingdeildarmenn hafi kynt sjer það. Nefndin er samdóma um það, að nauðsyn sje á því, að bæjarstjórn Reykjavíkur sje gefin heimild til þess að hafa eftirlit með gæðum mjólkur og rjóma, sem selt er hjer, og mælir nefndin því með, að frv. verði samþ. Nefndin ber fram nokkrar breytingar á frv., en þær geta ekki talist efnisbreytingar. Eins og sjest af 1. málsgr. 1. gr. er hjer að ræða um heimildarlög til handa bæjarstjórn Reykjavíkur, en 2. málsgr. 1. greinar segir afdráttarlaust: »Enginn má« standa fyrir sölu. Hjer er lagt lagabann fyrir því, að aðrir megi mjólk selja en þeir, sem hafa leyfi heilbrigðisnefndar. Þetta vill nefndin laga og setja í samræmi við lögin, sem heimila að eins bæjarstjórninni að banna það. Um þetta er fyrsta brtt. nefndarinnar. Í öðru lagi leggjum við til, að 3. og 4. grein verði færðar saman í eina grein. Þær eru báðar um sama efni. Nefndinni þótti það oflangt gengið að banna neyslu mjólkur á veitingastöðum, og hefir því felt það niður. Eftir orðalagi greinarinnar mætti líta svo á, sem þeim, er mat kaupa á veitingastöðum, væri óheimilt að drekka mjólk með matnum. Í 4. gr. frv. er heimilað að banna að nota mjólk eða rjóma í kökur eða til sælgætis. Nefndinni þótti hjer fulllangt farið, og vill láta sjer nægja að heimila að banna að nota mjólk eða rjóma til sælgætis. Jeg vænti þess, að háttv. deild samþ. frv. þetta.

Framsm. (Hannes Hafstein) Eins og háttv. þingdeildarmönnum er kunnugt, af nál. á þgskj. 462, hefir nefndin stungið upp á nokkrum breytingum á frv. þessu. Vil jeg leyfa mjer að gera stutta grein fyrir þessu. Það þótti nokkuð hart aðgöngu að takmarka mesta ökuhraða við 10 km. á klukkustund, þótt í kaupstöðum og þjettbýli sje. Sá hraði er ekki meiri en hægt er að fara á sæmilegum hesti, jafnvel þótt hvílt sje við og við. Hraði bifreiðanna yrði því í raun og veru minni, því að ekki þurfa þær hvíldar við. Við fengum beiðni um það frá kunnugum mönnum, að leyfður yrði 15 km. hraði, en okkur þótti varhugavert að fara fram á svo miklar breytingar frá því, sem samþ. var í háttv.Nd., og ljetum okkur því nægja að hækka takmarkið upp í 12 km. 2. brtt. nefndarinnar á við 3. gr. frv. Í frv. stendur, að hraðamælir skuli vera á hverri bifreið. En nú eru til ýmiskonar hraðamælar; sýna sumir vegalengdina í km., en aðrir í enskum mílum. Þetta gæti valdið ruglingi, og þótti nefndinni því rjett að setja ákvæði um, að hraðamælir þessir sýni vegalengdina í km. Þá er 3. brtt. nefndarinnar, við 5. gr. frv., viðvíkjandi því, hvernig bifreiðarstjórar skuli vera merktir, svo að þeir þekkist og unt sje að láta þá sæta ábyrgð, ef þeir brjóta ökureglurnar. Í frv. er ákvæði um það, að þeir skuli bera einkennishúfu, er á standi skrásetningarmerki bifreiðarinnar. Nú er það ekki bifreiðin, sem brýtur lögin, heldur bifreiðarstjórinn, en hann getur farið úr einni bifreiðinni í aðra og ef til vill ekið 3-4 sama daginn. Nefndinni þótti því rjett að orða þetta ákvæði svo, að á húfunni skyldi standa skrásetningarmerki þess umdæmis, þar sem hann hefir fengið skírteini, svo og tölumerki ökuskírteinis hans. Með þessu móti er vissa fengin fyrir því að þekkja má, hver brýtur, svo framarlega sem hann skiftir ekki um húfu. Við 6. gr. frv. hefir nefndin að eins gert orðabreyting, sett orðið »gjaldvísir« í staðinn fyrir »leiðarmælir«, því að svo er til ætlast, að mælir sá sýni bæði, hve langt er farið og hve hátt er orðið gjaldið. Síðari breytingarnar eru að eins leiðrjetting á skakkri tilvísun. Hefir háttv.Nd. breytt greinatölunni á síðustu stundu og tilfært síðan skakka greinatölu. Þá vil jeg geta þess, að sumum hefir þótt óheyrilegt að skylda aðra bifreiðarstjóra til að hafa einkennishúfur en þá, er aka bifreiðum til almenningsafnota, og hafa þeir viljað undanskilja þá, er hafa bifreiðar til eigin afnota. Nefndin hefir samt ekki tekið þessar athugasemdir til greina, því að hún leit svo á, að þeir, sem hefðu efni á að kaupa bifreiðar til eigin afnota, mundu engu síður geta ráðist í það að kaupa einkennishúfu.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg get tekið það fram, að í þessu frv. er þess ekki getið, hvernig greiðast skuli kostnaður sá, er leiða mundi af lögunum, en ætlast er til, að gerð sje grein fyrir honum í fjárlögunum. Eins og jeg tók fram við 1. umr. þá stendur frv. í sambandi við sjerstakan lið í fjárlagafrv. stjórnarinnar, þar sem ætlaðar eru 10,000 kr. til gæslu bannlaganna. Í sambandi við þann lið kæmi þá ákvæði um, hve mikið fje yrði veitt til framkvæmda þessara laga og sömuleiðis til undirbúnings, til þess, að fá „fag“menn í þessari grein. Mál þetta, sem hjer er um að ræða, er alls ekki nýtt. Árið 1914 var skorað á stjórnina með þingsál. að undirbúa betra löggæslueftirlit. Á þingmálafundum 1915 er borin fram sama krafa, og þá var komið með fyrirspurn til stjórnarinnar, hjer í þessari háttv. deild, um það, hvernig hún hefði sint kröfum þessum. Var það þáverandi þm. Ísafjarðar (S. St.) sem fyrirspurnina flutti. Í ár hafa komið samþyktir frá meira en helmingi allra þingmálafunda um það að skerpa löggæsluna, og á enn þá fleiri fundum hefir hið sama komið fram óbeinlínis, í sambandi við bannlögin. En stjórnin hefir ekki enn þá sint máli þessu, enda hefir hún í mörg horn að líta. Í mínu kjördæmi voru einnig einróma samþyktar tillögur í þessa átt. Annars er það nýtt fyrirbrigði, að alþýðan skuli krefjast betra lögreglueftirlits í landinu. Yfirleitt hefir það við gengist hjer og í öðrum löndum, að henni hafi verið lítið gefið um löggæslu og verið hvimleið öll lögregla. Í öðrum löndum er það framkvæmdarvaldið, sem heimtar ríkt lögregluvald, því að þess er að sjá um, að lögunum sje hlýtt, og þess er vansinn, ef brotin eru lögin. En hjer snýr þetta öfugt við, og til þess liggja þær ástæður, að lögvörnin er ónóg. Lögbrot hafa viðgengist og tollsvik fara sívaxandi, svo að stórmikið tekjutjón er að. Lögreglueftirlitsleysið er orðið hneyksli í augum smælingjanna, og í augum útlendinga lækkar það virðing þeirra og álit á okkur, og það einmitt á þeim tímum, þegar mest á ríður að við njótum fullrar virðingar og álits annara. Frv. þetta er í þeim tilgangi flutt, að nokkur bót verði ráðin á ástandi þessu. Það leggur mönnum ekki neitt bákn á herðar, en ætlast að eins til, að kipt verði í lag, smátt og smátt, eftir því sem þörf krefur og efni leyfa, verstu annmörkunum. Aðallega er farið fram á að fá menn, sem sjerþekkingu hafa í þessari grein. Mjer er fullkunnugt um það, að til eru í landinu kraftar, sem drepa vilja niður alla lögreglustjórn, og óska þess, að landið lendi í óstjórn og agaleysi, svo að þeir geti lifað og látið sem þá lystir. En jeg þykist þess fullviss, að sú siðspillingarstefna eigi enga formælendur hjer í háttv. deild, og þess vegna veit jeg líka, að frv. þessu hlýtur að verða vel tekið af háttv. þingdeild.

Hannes Hafstein Þó að frv. þetta sje eigi langt, þá hefir það þó ekki svo lítið nýmæli að flytja. Með því er sem sje þeim útgjöldum kastað yfir á landssjóð, sem alstaðar um víða veröld eru greidd úr bæjarsjóðum. Landssjóður á ekki einungis að greiða þau gjöld, sem annarsstaðar hvíla á ríkissjóðum, heldur á hann einnig að kosta löggæslu hjer, nái frv. þetta fram að ganga. Þetta álít jeg hættulega braut. Orðalag frv. er þar að auki svo vítt, að engin takmörk eru fyrir því, hve langt mætti ganga í að kasta löggæslunni yfir á landssjóð. Því að þó að einhver takmörk sjeu í greinargerð frv., sem eiga sjer engan stað í texta þess, þá hefir það litla þýðingu. Þar að auki fæ jeg ekki betur sjeð en að orðalag frv. og greinargerðarinnar sje í beinni mótsögn hvort við annað. Í 1. gr. frv. segir svo: „í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem siglingar eru mestar, skulu skipaðir löggæslumenn, eftir því sem þörf krefur, lögreglustjórum til aðstoðar“. En í greinargerðinni er gert ráð fyrir, að 3-4 menn verði valdir til starfsins. Hvernig er nú hægt að skifta 3-4 mönnum niður í alla kaupstaði og kauptún landsins, „þangað sem siglingar eru mestar?“ Það getur varla verið alvara hv.frsm. (M. T.). Ef til vill gætu 3-4 menn dugað á Ísafirði. En hve marga þyrfti þá ekki annarsstaðar? Landssjóður hefir ekki efni á að borga 3-4 mönnum í hverju kauptúni og kaupstað víðs vegar um landið. Og ef það er tilgangurinn með frv. þessu að gæta bannlaganna, sem jeg hygg að sje, þótt hv.frsm. (M. T.) hafi eigi getið þess, þá þyrfti fleiri en 3-4 menn í sumum kaupstöðunum. Þyrfti ef til vill tífalt fleiri, ef eftirlitið ætti að vera meira en nafnið eitt, og ætti landið að kosta svo miklu til eftirlits bannlaganna, er hætt við, að lítið yrði eftir í landssjóðnum. Það er ekki ætlun mín að fara í kappræður um málið, og býst jeg ekki við, að jeg muni taka aftur til máls, þó að athugasemdir kunni að verða gerðar við orð mín. En jeg verð að lýsa yfir því, að jeg álít það ekki ná nokkurri átt, að hv. deild samþykki óhugsað gjöld, sem altaf yrðu meiri og meiri með ári hverju, og fari að kasta fje út í bláinn, upp á jafn-óákveðið, örstutt og vanhugsað frv., sem þetta er. Með frv. er öllu slengt upp á ókomna tímann, og ekkert tekið fram ákveðið, hvað gera skuli, nema það, að heimilað er ótakmarkað eftirlit, og kemur það í bága við greinargerð frv. Jeg skal ekki segja um það, hvernig frv. reiðir af. En skemtilegt þætti mjer að sjá, hvort hv.frsm. (M. T.) verður að von sinni, að hv. deild samþ. frv. Því trúi jeg ekki fyr en jeg tek á.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg hlýt að þakka hv. 1. landsk.þm. (H. H.) fyrir þann sóma, sem hann hefir sýnt þessu litla frv., með því að ráðast á það með svo miklu afli, að hann virtist taka á öllu, er hann átti til. Í því sambandi hjelt hann kosningaræðu, og sagði, að hjer væri verið að taka stórfje úr landssjóði. Jeg hafði ekki búist við slíkri ræðu frá hv. 1. landsk.þm. (H.H.). Hann hefir haft hina megnustu óbeit á slíkum ræðum, og er jeg honum fyllilega samdóma í því efni. Jeg hygg, að kostnaðurinn sje grýla ein. Í öðrum löndum er einnig til ríkislögregla, og það í „Móðurlandinu“ okkar. Þegar jeg var erlendis, var kostað ekki ósmáu fje úr ríkissjóði til ríkislögreglu í Kaupmannahöfn, fyrir utan lögreglu ríkisins víðs vegar um landið, er var óstaðbundin. Sá er einnig munurinn á, að útlendar þjóðir hafa herlið, og gerir það að verkum, að löggæslan gengur betur en ella. Væri því ólíku saman að jafna, þótt rjett væri, að ríkislöggæsla tíðkaðist hvergi erlendis. Lögregluþjónar eru hjer að eins í bæjum, og hafa kaupstaðirnir sannarlega nóg við fje sitt að gera; er því engin von, að þeir vilji kosta meiru til en þarf til þess að halda uppi sæmilegum heimilisfriði, ef jeg mætti svo að orði komast, eða bæjarfriði. Þessi nýja lögregla ætti að gæta almennra landslaga. Er því sanngjarnt, að landið kosti hana, þar sem landssjóður hefir hag af því, að lögunum sje hlýtt, og sektirnar fyrir lögbrotin renna í landssjóð, en ekki bæjarsjóð. Jeg skal ekki um það deila við hv. 1. landsk.þm. (H. H.), hvort frv. þetta sje vel hugsað eða vanhugsað. En jeg vil benda á það, að ekki er hjer að ræða um að stofna nein ný embætti. Í fjárlögunum verður aftur á móti farið fram á að stofna embætti til eftirlits með bannlögunum. Var það ætlun mín, að þessi löggæsla kæmi í stað bannlagaeftirlitsins, eins og jeg hefi þegar tekið skýrt fram. Hefi jeg því ekki sent frv. þetta til fjárveitinganefndar, sem jeg að sjálfsögðu ella hefði gert. Í fjárlögunum yrði þá ákveðið í hvert sinn, hve mikið fje mælti veita til framkvæmdar þessum lögum. Hv. 1. landsk.þm. (H. H.) mintist á, að gert væri ráð fyrir 3-4 löggæslumönnum. En það er misskilningur. Í frv. er ekkert ákveðið um tölu mannanna, enda yrði það að sjálfsögðu ákveðið í fjárl. En í greinargerð frv. segir: „... fje til læringar 3-4 mönnum, er valdir yrðu til starfsins...“, og er þar talað um að senda 3-4 menn út, til þess að læra að vera lögregluþjónar. Hjer er engin lögregla til, í orðsins eiginlegu merkingu, enda þess engin von, þar sem enginn hefir lært. Menn geta ekki heldur orðið læknar eða bæjarfógetar án þess að búa sig undir það. Hv. 1. landsk.þm. (H. H.) drap á bannlögin í sambandi við frv. Jeg er ekkert feiminn við að nefna þau. En þar sprakk blaðran hjá hv.þm. Hann má ekki vita til þess, að neitt sje gert til varnar bannlögunum, og legst hann því á móti frv. þessu. En hvers vegna má ekki nefna tollsvik?  (H. H.: Þau leiða af bannlögunum)  . Nei, þau voru til áður. Það er ekki lítil upphæð, sem landið missir við tollsvik, eins og von er í lögreglulausu landi. Jeg segi þetta ekki þjóðinni til lasts; vjer erum sjálfsagt eins löghlýðnir og aðrar þjóðir. Í tilefni af kostnaðargrýlunni vil jeg geta þess, að til eru lög hjer í landi, sem ákveða, að ekkert aðkomuskip megi leggjast á aðrar hafnir en þær, sem löggiltar eru.  (H. H.: Þær eru margar)  . Já, en það styttir þó strandlengjuna að mun, enda væri hægt að þrengja það ákvæði meir. Jeg þykist nú hafa hrakið ástæður hv. 1. landsk.þm. (H. H.) gegn frv. Og án þess, að jeg hafi neitt „agiteraðu fyrir máli mínu, trúi jeg eigi fyr en jeg tek á, að hv. deild felli frv., hvað sem hv. 1. landsk.þm. (H. H.) segir.

Hannes Hafstein Hv. frsm. (M. T.) skýrði nú frv. svo, að tilætlunin væri að takmarka í fjárlögunum tölu löggæslumannanna. En jeg get ekki tekið þessi orð hv.frsm. (M. T.) í fullri alvöru. Þau fara beint á móti orðalagi frv. sjálfs. Í því stendur: „.... skulu skipaðir löggæslumenn, eftir því sem þörf krefur“. En ekkert er tekið fram um það, hver skuli ákveða, hvað þörfin krefji. Í því efni verður að fara eftir almennum reglum, og lögreglustjórarnir sjálfir skera úr. Enginn getur sagt um, hve mikillar löggæslu þarf, nema sá, sem yfir á að ráða í hverju einstöku tilfelli. En ef því eru engin takmörk sett, hvað þörf krefji, myndu lögreglustjórar taka sjer aðstoð eftir eigin geðþótta, í því trausti, að landssjóður greiði kostnaðinn samkv. lögum þessum. Hv. frsm. (M. T.) hefði átt að orða greinina öðruvísi en hún er orðuð, t. d. á þá leið, að skipaðir skuli löggæslumenn eftir því, sem fje verði veitt til í fjárlögunum. Skýring hv.frsm. (M. T.) á orðalagi greinargerðarinnar, að veitt verði fje til utanferðar 3-4 manna, er skuli læra starfið, liggur ekki laus fyrir. Jeg hygg, að engum, sem les frv., geti dottið í hug, að menn þurfi að læra í útlöndum að hafa opin augun. Er þá tilætlunin sú, að 3-4 skuli vera sjerstaklega lærðir, en hinir miður?  (M. T.: Þeir eiga að kenna hinum)  . Jeg hugði, að allir löggæslumennirnir ættu að geta framfylgt lögunum, og jafnt ætti að ganga yfir þá alla. Hv. frsm. (M. T.) gat um, að tollsvik væru mikil, og er það því miður afarsatt. En hann mintist ekki á, í hverju þau væru sjerstaklega fólgin. Þau eru aðallega fólgin í bannlagabrotum, enda eru bannlögin þess eðlis, að engin furða er, þó að þau mæti mótspyrnu. Og hv.frsm. (M.T.) má ganga að því sem vísu, að hann fær aldrei svo sterkt lögreglueftirlit, að hann geti komið í veg fyrir, að bannlögin verði brotin, jafnvel þótt hann fengi alt fje landssjóðs til umráða í því skyni.

Kristinn Daníelsson Jeg hefi skrifað undir nál., og skal jeg því gera stutta grein fyrir skoðun minni á málinu. Jeg skal vera drengur, sem við gengur, að það var ekki síst vernd bannlaganna, er fyrir mjer vakti. Í 11. gr. fjárlagafrv. eru áætlaðar 10,000 kr. hvort árið til eftirlits með þeim. Jeg tel þetta ákvæði í fullu samræmi við kröfur þingmálafunda víðs vegar um land alt um aukið eftirlit með bannlögunum. Það hefir sumum þótt þetta ákvæði í fjárlagafrumvarpinu nokkuð óákveðið. En þetta frumvarp er skref í áttina að gefa leiðbeiningu um fyrirkomulag eftirlitsins. Hikaði jeg því ekki við að fylgja frv., þótt vera kunni, að betur mætti orða það. Jeg hefði fúslega viljað vera í samvinnu við hv. 1. landsk.þm. (H. H.) um að laga orðalagið á frv., t. d. breyta orðunum: .„eftir því sem þörf krefur“ í 1. gr. frv. í þá átt, sem háttv. 1. landsk.þm. (H. H.) benti á. Háttv. 1. landsk.þm. (H. H.) kvað engin takmörk sett, hve langt mætti fara að auka eftirlitið. Þau takmörk eru sjálfgefin, þar sem frv. miðar við upphæð, er veitt yrði í fjárlögunum á ári hverju, eins og svo mörg önnur gjöld, er landssjóður greiðir og ákveðin eru í fjárlögunum í hvert sinn. Þess vegna þykir mjer nokkuð hart að orði kveðið, að það nái ekki nokkurri átt að samþykkja slíkt frv. sem þetta. Hygg jeg, að vel mætti draga úr þeim orðum. Jeg gæti fallist á, að bætt yrði inn í 3. gr. frv. ákvæði um, að kostnaðurinn greiðist úr landssjóði eftir fjárveitingu í fjárlögunum í hvert sinn. Annars hefir háttv.frsm. (M. T.) skýrt málið nægilega frá sjónarmiði okkar beggja, og læt jeg því staðar numið að sinni.

Magnús Kristjánsson Jeg vildi gera þá fyrirspurn til háttv.frsm. (M. T.), hvort tilætlun hans er, að þær 10,000 kr., sem stjórnin fer fram á í 11. gr. fjárlagafrv, að veittar verði til eftirlits með bannlögunum, stæðu sjerstaklega, og auk þess verði veitt fje til að standast þann kostnað, er frv. fer fram á. Vænti jeg skýrs svars frá hv.frsm. (M.T.). Þá vil jeg geta þess, að jeg álít, að þessi stefna geti ekki skoðast annað en fálm út í loftið. Ætti nokkurt gagn að vera að slíku, þyrfti svipað fyrirkomulag sem nú er verið að undirbúa hjer í Reykjavík, að aðskilja þá eiginlegu lögreglu, er bærinn kostar, frá tollstjórn og tollgæslu, sem landssjóður að sjálfsögðu á að kosta. Hefði háttv.flm. (M. T.) komið fram með frv. um slíkt fyrirkomulag, þá hefði verið vit í því, En þetta er kák, sem getur leitt út í ógöngur, sem enginn getur sjeð fyrir. Þótt háttv.frsm. (M. T.) segi, að fáir muni hafa djörfung til að greiða atkvæði gegn frv., þá greiði jeg þó óhikað atkv. gegn því, af þessari ástæðu. Menn verða að gera sjer ljósa grein fyrir, hvað verið er að gera, og mega ekki aðhyllast mál, er leikur í jafnlausu lofti og enginn grundvöllur er undir. Háttv. frsm. (M. T.) drap á tollsvik og sívaxandi siðspillingu í landinu. Tók hann þessi ummæli sín þó að nokkru leyti aftur í síðari ræðu sinni, og kvað oss ekki ólöghlýðnari en aðrar þjóðir, Þarf jeg því ekki að deila við háttv.frsm. (M. T.) um þetta, en hins vegar finst mjer illa til fallið og óheppilegt af fulltrúum þjóðarinnar að slá föstu í sterkum orðum, hve mögnuð siðspillingin sje í landinu. Hygg jeg ástæðulaust að leggja slíkan dóm á þjóðina, enda bætti hv.frsm. (M. T.) úr skák í síðari ræðu sinni, eins og jeg gat um. Jeg vil að eins taka það fram, að þar, sem jeg þekki til, hefi jeg ekki orðið var við neina sívaxandi siðspillingu. Ef siðspillingin keyrir svo úr hófi í umdæmi háttv.frsm. (M. T.) er honum vorkunn, en því vil jeg þó ekki gera ráð fyrir. Læt jeg svo þetta atriði útrætt, en vil að eins mælast til þess, að háttv.frsm. (M. T.) svari fyrirspurn minni.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg þarf ekki að svara háttv. 1. landsk, þm. (H. H.) miklu. Nægir að vísa til 27. gr. stjórnarskrárinnar. Þar segir svo: „Ekkert gjald má greiða af hendi nema heimild sje til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum“. Þetta sýnir, að það nær ekki nokkurri átt, að þessi lög út af fyrir sig geti lagt byrði á landssjóð, sjerstaklega þar sem löggæslan er að eins miðuð við kaupstaði og kauptún, þangað sem siglingar eru mestar. Það er auðvitað, að þeir, sem fjalla um fjárlögin, ákveða, hve margir þeir kaupstaðir og kauptún eru, sem löggæslu þurfa, og hve marga löggæslumenn þurfi á hvern stað. Um þá fáu menn, sem sendir yrðu út til þess að læra, vil jeg taka það fram, að ekki er ætlast til, að menn þurfi altaf að læra starfann í útlöndum, heldur á innlend þekking að myndast. Annars hefði verið hægt fyrir háttv. 1. landsk.þm. (H.H.) að bæta úr þessu, ef hann hefði viljað, með því að gera dálitla brtt. við frv., en það verð jeg að segja, að það er ekki rjett hugsað að vera að tala um tollsvik á bannlögunum. Tollsvik komast þar ekki að, nema ef það væri þá helst lyfsalarnir, sem menn vildi fara að gruna.  (H. H.: En þeir sem smygla?)  Það er enginn tollur á þeim vínum. Jeg hefi heldur aldrei ætlast til þess, að hægt væri að koma algerlega í veg fyrir það, að bannlögin væru brotin. Svo að jeg taki til dæmis önnur lög, sem þeim eru alllík, sem sje lögin um friðun æðarfugla, þá kváðu þau vera brotin afarmikið. Mjer hefir verið sagt, að sumstaðar skifti menn æðarkollunum í hluti, alveg eins og þeir væri að koma úr róðri.  (H. H.: Er það í lögsagnarumdæmi hv.þm. (M. T.)?)  . Ónei, það er annarsstaðar, en jeg veit til þess.  (H. H.: Jeg kannast við það.) Jeg skal þá með fáum orðum snúa mjer að fyrirspurn hv.þm. Ak. (M. K.). Jeg held, að jeg hafi skýrt tekið það fram, að fjárveiting samkvæmt þessu frv. komi í staðinn fyrir fjárveitingu þá, sem tekin er upp í fjárlagafrv., um bannlögin. Svo verður að athuga það, að um leið og tolllaganna er gætt, þá er bannlaganna gætt líka. En þótt farið sje fram á það nú að aðgreina tollgæslustarfið og löggæslustarfið hjer í Reykjavík, þá held jeg, að það geti staðið nokkuð í hv. þingi og stjórn, áður en það komist algerlega í lag; slíkt þarf mikils undirbúnings með, og er það því á engan hátt spilt starf, sem fer í þá átt að ná í almennilega löggæslumenn. Annars get jeg vitnað til þess, að í ráði er á Ísafirði og Akureyri að koma öllum bæjarmálum undir stjórn sjerstaks borgarstjóra, og er það ekki að ástæðulausu ; jeg veit t. d. að borgarstjórastörf mín taka fullan þriðjung eða meira af starfskröftum mínum. Jeg talaði ekkert um það, að þjóð vor væri siðspilt. Jeg lít svo á, að þessi þjóð hafi verið sjerlega löghlýðin, svo sem það ber vott um, að þjófar hafa verið sendir einir síns liðs alla leið norðan af Sauðanesi og hingað í „steininn“. En þjóðinni hefir farið aftur í þessu efni. Tollsvik voru þegar orðin mikil hjer áður en bannlögin komust á, en þau eru sá þvengur, sem menn hafa lært á. En hvernig löggæslustarfið í mínu umdæmi sje rekið, á ekki við fyrir mig að fara út í hjer, en sje mjer ábótavant í því efni, verð jeg að reyna að herða mig og taka á því litla, sem jeg á til.

Atvinnumálaráðherra (S. J): Jeg verð að láta það álit mitt í ljós að mjer finst þetta frv. ekki aðgengilegt, eins og það liggur fyrir. Jeg get ekki skilið 1. gr. frv. öðruvísi en svo, að landsstjórnin verði að skipa menn í þessi störf, og það að líkindum menn til viðbótar lögregluþjónum kaupstaðanna, sem þegar eru fyrir. Hversu margir þeir menn eru nú veit jeg ekki með vissu, en tel víst, að laun þeirra muni vega allmikið skarð í þær 10 þús. kr., sem hjer er verið að tala um, eða jafnvel nema meiru. Við þetta bætist svo eftir frv. allur launakostnaður þessara nýju fyrirhuguðu eftirlitsmanna. Auk þess virðist mjer það athugavert að ljetta þessum kostnaði algerlega af kaupstöðunum, því að vitanlega hefði þar mátt fara milliveg, ef mönnum hefði sýnst svo, vegna þess, að löggæslumenn þarf hver kaupstaður að hafa, og verða þeir því nokkuð í þágu kaupstaðanna. Hjer er auk þess um allmikla fjárupphæð að ræða, eins og jeg hefi þegar bent á, og landsstjórnin getur vart gert annað en áætlað eitthvað meira og sett það í fjár. aukalög, þegar svo stendur á, að ekkert er í fjárlögunum. En mjer finst grundvöllurinn hjer vera sá, að hjer sje myndaður verulegur vísir til tollgæslu í landinu. Það hefir verið mikið um það rætt á undanförnum þingum að reyna að komast hjá margbrotinni tollgæslu, enda hefir ekki enn verið lagt út í það að koma henni á. En sje þetta byrjunin til að koma á verulegri tollgæslu, þótt þess sje ekki getið þar beinlínis, þá er þetta lagafrv. að minni hyggju ekki nógu ítarlegt. Eins og málið liggur nú fyrir þá get jeg ekki annað en verið á móti því. En með því að háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) og háttv.flm. (M. T.) hafa lofað að koma með frv. í bættri og breyttri mynd næst, skal jeg ekki greiða atkvæði á móti því, að það fái að ganga til 3. umr., en jeg hygg, að það þurfi að taka miklum breytingum, til þess, að jeg geti fylgt því lengra.

Eggert Pálsson Jeg efast alls ekki um það, að tilgangurinn með frv. þessu sje góður, og þykist skilja það, að fyrir hv.flm. (M. T.) hafi vakað, að betri tollstjórn skyldi verða hjer á landi en nú er. En jeg hygg, að þegar á að fara að leggja grundvöll til nýrrar tollgæslu hjer, þá muni slíkt þurfa rækilegrar íhugunar, og meiri en mjer virðist þetta frv. bera vott um. Get jeg ekki hugsað mjer, að lögð hafi verið mikil hugsun inn í það, heldur hafi því verið flaustrað af, eins og þegar hefir greinilega komið í ljós í umræðunum. Ef litið er á 1. gr. frv., þá er hún afarófullkomin, þar sem svo er að orði komist, að þessir nýju tolleftirlitsmenn skuli skipaðir eftir því, sem þörf krefur, en hvergi sagt, hverjir meta skuli þörfina. Mjer virðist þess vegna, eins og jeg hefi áður sagt, að þótt jeg sje hugsun þeirri, er jeg hygg að bak við liggi, fyllilega samdóma, þá sje full þörf á því, að lagafrv. þetta sje athugað miklu meir en hjer virðist hafa átt sjer stað. Hv. flm. (M. T.) sagði, að tilætlunin væri sú, að frv. kæmi í stað þeirra 10000 kr., sem stjórnin ætlaði í fjárlagafrumvarpinu til gæslu bannlaganna. En jeg vil þá spyrja, hefir þá hv.flm. (M.T.) náð nokkru samkomulagi við stjórnina í því efni? Ef stjórnin ætlar sjer annað en hv.flm. (M. T.), þá er hjer slegið í baksegl; stjórnin heldur einu fram, og hv.flm. (M.T.) öðru. Stjórnin kann að koma fram og segja: Það var ekki meining mín, að þessum krónum skyldi verja svona. Mjer finst það vera offrekt hjá hv.flm. (M. T.) að taka þannig algerlega óumtalað 10000 kr., sem stjórnin hefir sett í fjárlögin, og verja þeim eftir sínu höfði, án þess að grenslast eftir, hver tilgangur stjórnarinnar hafi verið með þessari fjárveitingu. Jeg þyrfti að minsta kosti að vita það frekar en orðið er, að eitthvert samkomulag hefði átt sjer stað milli stjórnarinnar og hv.flm. (M.T.) í þessu efni. Jeg hygg, að nú sje orðið svo áliðið tíma þingsins, að ekki sjeu tök á að búa til sæmil. góð lög um tolleftirlit, frekar en þegar hefir gert verið. Spor í þá átt hefir þegar verið stigið af þessu þingi, þar sem er frv. um skifting bæjarfógetaembættisins í Reykjavík, því að sú skifting miðar vitanlega til betra tolleftirlits í stærsta kaupstað landsins. Það frv. hefir þegar gengið í gegnum hv.Nd., og er nú komið til vor. Þar er gott spor stigið til að byrja með, og væri gott, ef það gæti orðið til undirstöðu undir frekari og betri tolllög í framtíðinni. En að svo vöxnu máli get jeg ekki ljeð þessu frv. fylgi mitt, svo meingallað sem það er, sjerstaklega 1. gr, þess, enda þótt jeg kannist fyllilega við, að mikil þörf sje á lögum um þetta efni, væru þau sæmilega úr garði gerð.

Jóhannes Jóhannesson Mjer finst andmæli manna hjer gegn frv. þessu aðallega stafa af því, að hv.þm. virðist, að hjer sje verið að kasta byrði, sem áður hafi hvílt á bæjar- eða sveitarfjelögum, yfir á landssjóð. En jeg tel það alls ekki tilgang frv. Hv. flm. (M.T.) hefir tekið fram, að tilgangurinn væri aðallega sá, að styðja að því, að tollögunum væri hlýtt. Sama er að segja um aðflutningsbannslögin, sem einnig verður að reyna að halda í heiðri, á meðan þau eru í gildi. Jeg get ekki sjeð, að hjer komi neitt til mála að leggja bæjar- eða sveitarfjelögum nokkurt fje, heldur sje um það að ræða að veita lögreglustjórum lið til að gæta tolllaganna, enda ber þess að gæta, að tollar eða tollsektir renna ekki í bæjar- eða sveitarsjóði, heldur í landssjóð, og er það hans að sjá um, að þeim lögum sje hlýtt. Bæjar- og sveitarfjelögum er skylt að kosta þá löggæslu eina, sem nægir til að tryggja borgurunum, að þeir geti lifað og ferðast óhultir um sig, sína og sitt. Að ætlast til, að þessi fjelög leggi fram fje til sjerstakrar gæslu tolllaga og bannlaga, nær engri átt. Jeg verð hins vegar að játa, að það er mikið til í því, sem sagt hefir verið, að frv. sje ekki eins vel úr garði gert og það ætti að vera, en það verður sannarlega að vera verkefni hv. nefndar að bæta úr því. Jeg vildi þess vegna leyfa mjer að gera það að tillögu minni, að þessari umræðu yrði frestað, og að nefndin tæki það aftur til gagngerðari íhugunar og komi fram með breytingar við það, er geri það ákveðnara og aðgengilegra.

Kristinn Daníelsson Hæstvirtur atvinnumálaráðherra lagði á móti þessu frv. og tók það fram, að honum þætti það galli, að eftir 1. gr. frv. gæti stjórnin ekki annað en skipað þessa löggæslumenn, að því er mjer skildist, ótakmarkað.  En þar sem hæstv. atvinnumálaráðherra mintist á, að hjer væri að tala um að ljetta nokkru af kaupstöðunum, þá er það alls ekki hugsunin, heldur að þetta sje viðbót við lögreglueftirlitið, sem fyrir er. Hæstv. atvinnumálaráðherra tók það fram, að hjer gæti verið um allmikla fjárhæð að ræða, en jeg hygg, að það sje einnig ljóst, að hjer er ekki um aðra fjárhæð að ræða en þá, sem gefin er í fjárlögunum. Auðvitað gæti komið fyrir, að auka fjárveitingar þyrfti. Segjum t. d., að veittar væru 10000 kr. til þessa eftirlits. Verið gæti náttúrlega, að svo vantaði eitthvað á kostnaðinn við það eftirlit, sem ráðist hefði verið í, og þá yrði að grípa til fjáraukalaga, til þess að bæta það upp. En auðvitað er, að skipa verður eftirlitsmennina í samræmi við fjárveitinguna, sem fyrir liggur, og væri því um enga hættu að ræða í því efni. Um galla þá, sem á frv. kunna að vera, er það að segja, að þá má athuga til 3. umr., og vona jeg, að háttv. þingdm. láti frv. ganga svo langt, að það verði gert. Háttv, 1. þm. Rang. (E. P.) lagði mjög á móti frv. og kvartaði undan því, ef þetta frv. ætti að vera grundvöllur undir sjerstöku tolleftirliti hjer á landi. En þótt frv. þetta sje ófullkomið, þá gæti það þó verið góð byrjun til þess að fá hugmynd um það, hvað hægt væri að gera hjer á landi um tolleftirlit, og mætti setja þetta í samband við skiftingu bæjarfógetaembættisins hjer í Reykjavík. Þá spurði háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) um. hver ætti að meta þá þörf, sem talað væri um í 1. gr. frv. Mjer finst það liggja í augum uppi, að stjórnin á að meta hana í samráði við hina ýmsu lögreglustjóra. Hvað þann lið í fjárlögunum snertir, sem ætlaður er til líkra útgjalda og þetta, þá hygg jeg, að ekkert hafi verið gert hjer enn, er geti hamlað því, að gott samkomulag um þau atriði geti fengist við stjórnina. Háttv. þm. (E. P.) sagði, að þetta frv. væri svo meingallað, að hann gæti ekki greitt því atkv. sitt. Jeg var nú ekki viss um, hvort hann ætlaði að meina því að ganga til 3. umr., en mjer finst hann geta, þrátt fyrir þau orð, sem bann hefir viðhaft um frv., greitt því atkv. að þessu sinni. Vil jeg endurtaka þá ósk mína, að frv. fái að ganga til 3. umr.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg talaði um þetta frv., eins og það lá fyrir, og mjer lá næst að skilja það. En skýringar þær, er háttv. 2. þm. G. -K. (K. D.) hefir tekið fram, eru góðar, og er sjálfsagt að taka þær til greina, að því leyti, sem við á, en þær eru þó ekkert annað en skýringar, sem ónógar yrðu við framkvæmd laganna, og get jeg því ekki betur sjeð en að rjettara hefði verið að tilfæra þá þetta í 1. gr. frv. Jeg get því ekki annað en haldið mig að hinu sama og áður, að stjórnin verði að skipa þessa löggæslumenn, en eins og nú stendur er ekki til annars að grípa en til fjáraukalaga. En eftir því, sem jeg veit best, þá eru þessar 10000 kr., sem verið er að minnast á í þessu sambandi, veittar í sjerstökum tilgangi, og komi því ekkert í þeirra stað, þá verður stjórnin að gera eitt af tvennu, annaðhvort að vanrækja að framfylgja lögunum, sökum þess að engin fjárveiting er ætluð í þessu skyni, eða taka upp í aukafjárlög viðeigandi fjárhæð.

Frsm. (Magnús Torfason) Það er einungis örstutt athugasemd. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) sagði, að frv. hefði verið flaustrað af. Það er misskilningur, því að það er ætlast til þess, að í fjárlögunum verði nákvæmari ákvæði gefin um þessi lög, þar á meðal hve margir og á hve mörgum stöðum þessir eftirlitsmenn skuli vera.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Sjávarútvegsnefndin hefir haft mál þetta til meðferðar og hefir rannsakað það og athugað. Hún leggur til, að frv. verði samþykt. Við hafnarlögin sjálf er ekkert að athuga; þau eru samhljóða öðrum hafnarlögum hjer, en þau eru frábrugðin þeim vegna ákvæða þeirra, sem eru í 1. gr. frv., um fjárframlag úr landssjóði. Það kunna einhverjir að segja, að óþarft muni vera að verja miklu fje til hafnargerðar á Ísafirði, því að þar sje sjálfgerð höfn. Það er satt. Pollurinn þar er einhver besta höfn landsins, en hann fullnægir ekki þeirri þörf, sem framþróunin krefur, og þeim kröfum, sem þar verða gerðar, eftir atvinnurekstri þeim, sem rekinn er á því svæði. Pollurinn hefir og þann galla, að hann frýs á hverjum vetri, er frosinn á útmánuðum og stundum fyr, en þá þurfa mótorbátarnir á höfn að halda. Eins og öllum er kunnugt fer bifbátaflotinn á Ísafirði stórum vaxandi, og verður ekki sjeð hve mikið hann getur vaxið enn, ef bætt yrði höfnin. Það má með sanni segja, að Ísafjarðardjúp sje ein af mestu gullkistum landsins, og má því gera sjer vonir um stórkostlega framleiðslu þar. Hjer hefur verið lagður fram uppdráttur af hafnarsvæðinu, eftir Monberg, og sömuleiðis áætlun um kostnað. Er þar gert ráð fyrir talsverðri uppfyllingu og ýmsum útbúnaði, sem nauðsynlegur er, svo að bifbátarnir geti haft eitthvert skýli eða afdrep þegar ísalögin koma. Nefndinni hefir ekki blandast hugur um, að háttv. Alþingi muni sjá þá nauðsyn, er krefur í máli þessu, og hefir því ekki hikað við að mæla með fjárveitingu þeirri, sem farið er fram á í frv. Sömuleiðis hefir fjárveitinganefndin ritað samþykki sitt undir. Þá hefir nefndin gert þá athugasemd, að hún telji rjett, að sú regla komist á, að áætlanir um slík stórfyrirtæki verði samþyktar af stjórninni, svo að hún geti kynt sjer undirbúning þeirra og leitað álits verkfróðra manna. Brtt. nefndarinnar, á þgskj. 471, er að mestu leyti sama efnis og 1. gr. frv. Að eins er bætt við því ákvæði, að landssjóður leggi til ¼ hluta kostnaðar, eftir áætlun, sem stjórnin hefur samþykt. Þá hefir nefndin líka gert þá athugasemd, að hún ætlast til, að ekki verði ráðist í fyrirtæki þetta fyr en dýrtíðinni ljettir. Jeg hefi svo ekki fleira um málið að segja, en vil að eins óska þess fyrir nefndarinnar hönd, að frv. verði samþykt.

Magnús Torfason Jeg vil að eins leyfa mjer að þakka háttv. nefndum, bæði sjávarútvegsnefnd og fjárveitinganefnd, fyrir góðar undirtektir, og jafnframt vil jeg, að gefnu tilefni, lýsa yfir því, að það var aldrei hugsun manna, að ráðist yrði í fyrirtæki þetta fyr en að ófriðnum loknum. Jeg þykist þess fullviss, að landssjóður muni bráðlega fá bætt aftur fje það, sem hann leggur til, þar sem aukast munu að stórum mun bæði atvinnu- og verslunarskilyrði fyrir hafnarbótina. Og jeg er ekki í neinum vafa um það, að þessi háttv. deild mun á sínum tíma hafa ánægju af því að hafa samþykt frv. þetta.