Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Helgi Jónasson): N. hefir farið yfir frv. og borið það saman við gildandi ríkisreikninga og ekkert fundið athugavert, en vill þó vekja athygli á því, að umframgreiðslur hafa farið alllangt fram úr áætlun, einkum að því er snertir starfsmannahald ríkisins. Vill n. aðeins benda á þetta, en leggur annars til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Helgi Jónasson) N. hefir farið yfir frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

* Flm. (Jörundur Brynjólfsson): Ég hefi leyft mér að bera fram ásamt samþm. mínum, hv. 2. þm. Árn., till. þá, sem hér liggur fyrir. Efni hennar segir fyllilega til um það, hver till. er, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara um hana mörgum orðum. Það hefir komið í ljós, einkum á hinum síðari árum, að allmikil réttaróvissa ríkir um framfærslumál, og hefir það bæði valdið óþægilega mikilli fyrirhöfn, mótsögnum og kostnaði hjá ýmsum sveitarfélögum. Þannig hefir það borið við þó nokkrum sinnum, eftir því, sem mér hefir verið tjáð, að menn, sem hafa komið til dvalar í einu sveitarfélagi, e. t. v. aðeins um stuttan tíma, og á meðan þeir höfðu dvalarheimili þar, eða e. t. v. litlu síðar, hafa komið verulegar fjárkröfur á hendur þessum mönnum. Þegar farið var að gera gangskör að því, hvar heimilisfang þeirra væri, þá hefir það komið fyrir, að það hefir ekki fundizt. Þá hefir þeim málum verið stefnt þangað, sem mestar líkur voru til, að framfærslusveit þeirra væri, þar sem viðkomandi maður dvaldi síðast, og fjárkröfunum hefir verið vísað þangað og úrskurðað, að sú sveit skyldi greiða kostnaðinn, enda þótt viðkomandi maður hefði aðeins dvalið þar mjög stutta stund og aldrei komið til tals, að hann yrði þar lengi. Hann hefir e. t. v. dvalið þar 1/2 mánuð eða 3 mán. í mesta lagi og verið horfinn á bak og burt, þegar fjárkröfurnar komu. Stundum hefir farið svo, að það sveitarfélag, sem ólíklegast virtist, að ætti að greiða slíkt, hefir verið úrskurðað til að greiða slík gjöld. Slíkt öryggisleysi og óvissa í þessum málum er náttúrlega óviðunandi. Það má vel vera, að það hafi valdið nokkrum erfiðleikum, að löggjöfin sé ekki svo skýlaus og ótvíræð í þessum efnum, að það geti ekki orðið vandkvæðum bundið, að þau gjöld, sem þannig myndast, og þeir menn, sem aðeins dvelja stutta stund á hverjum stað, eiga að greiða, myndu ávallt koma niður á hinni réttu framfærslusveit. Eigi að síður. tel ég nauðsynlegt, að eitthvað sé gert til þess að ráða bót á þessu, og að við verðum nú að búa til löggjöf um heimilisfang manna með tilliti til hinnar fyrri framfærslulöggjafar, og við ættum að reyna að gera hana svo úr garði í þessum efnum, að hún verði fullnægjandi í framkvæmdinni. Það er ekki nóg, að menn vilji vel í þessu sambandi. L. um heimilisfang eru þannig, að ef menn vanrækja þær skyldur, sem á þeim hvíla, eru aðeins sektarákvæði lögð við slíkri vanrækslu, en frekara er þar ekki aðgert. En það hefir nú sýnt sig, að slíkt kemur ekki að fullu gagni. Einnig ber á það að líta, að menn flytja stundum á stuttu tímabili frá einum stað á landinu til annars staðar, eða hafa vistaskipti hvað eftir annað. Af þessu leiðir, að bréfaskipti, kröfur og klögumál geta stundum gengið langt áður en komizt verði til botns í þeim málum, hvert þær kröfur eigi að fara og hverjir skuli standa skil á þeim, og reynist niðurstaðan stundum á allt annan veg en menn höfðu búizt við, og það sveitarfélag, sem maður skyldi sízt ætla, hefir verið úrskurðað til þess að annast þessar greiðslur. Slíkt fyrirkomulag hlýtur að leiða til þess, að atvinnurekendur þora ekki að ráða menn í þjónustu sína, jafnvel þó að einungis sé um stuttan tíma að ræða, öðruvísi en að æviferilsskýrsla, undirrituð af hlutaðeigandi yfirvöldum, fylgi, og geta menn farið nærri um, hve auðvelt það muni reynast í framkvæmdinni, eða hve langdregin hagsmunamál allra starfsmanna í landinu myndu verða með slíku fyrirkomulagi. Við, sem erum flm. þessarar till., höfum ekki komið með ákveðnar brtt. viðvíkjandi þeirri löggjöf, sem um þessi mál fjallar. Það stafar af því, að við teljum, að þessi mál séu svo vandasöm og að það þurfi svo margs að gæta í því sambandi, að við treystum okkur ekki á stuttum tíma að gera slíkt þannig úr garði, að öruggt væri, í fyrsta lagi að slíkar brtt. röskuðu ekki við öðrum ákvæðum þessarar löggjafar, og í öðru lagi, að með slíkum brtt. yrði ráðin veruleg bót á þeim atriðum, sem ég hefi nú minnzt á. Fyrir þær sakir töldum við æskilegt, að hæstv. ríkisstj. vildi taka þessi mál til athugunar og sjá, hvort ekki væri unnt að ráða einhverja bót á þeim vandkvæðum, sem eru á framkvæmd þessara mála. Í fullu trausti þess, að ríkisstj. sinni þessum málum eftir beztu vitund, vil ég mælast til þess við þm., að þeir samþ. þessa þáltill. Hér er ekki raskað við efni þeirrar löggjafar, sem um er að ræða, né þess krafizt, að teknar verði neinar ákveðnar niðurstöður, heldur aðeins að það verði tekið til rannsókar, á hvern hátt muni verða bezt að lagfæra þetta, og hæstv. ríkisstj. leggi þá niðurstöðu, sem hún kemst að að þeirri rannsókn lokinni, fyrir næsta Alþ. Ég vil vona, að þar sem þetta mál er þannig borið fram, verði tillgr. samþ. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. geri sér ljóst að meira eða minna leyti, að framkvæmd þessara mála er ýmsum vandkvæðum bundin, og að þeir geti þess vegna fallizt á þessa þáltill.

* Flm. (Jón Pálmason): Ég þarf ekki að fara mjög mörgum orðum um þá till., sem ég flyt á þskj. 400, þar sem aðalatriðið, er fyrir mér vakir, er tekið fram í grg. till. Það hefir verið mjög mikill ágreiningur um það, bæði innan Alþ. og utan þess, að hve miklu leyti fjárhagur okkar þjóðar sé í vanda staddur. Ég tel, að það sé á hverjum tíma alveg brýn þörf á því, ekki aðeins fyrir Alþ. og ríkisstj., heldur alla aðila, sem hafa opinber fjármál með höndum, að gera sér glögga grein fyrir því, hvernig fjárhagur þjóðarinnar er í aðaldráttum á hverjum tíma. Það hefir undanfarið verið mjög mikill ágreiningur um það, hve mikla skatta og tolla væri fært að leggja á okkar þjóð, og hvernig hag atvinnuveganna væri farið, vegna þess að þungar byrðar hvíla á framleiðslunni í sambandi við opinber gjöld. Nú er það vitað mál, og ætti að standa ljóst fyrir augum allra, a. m. k. allra þeirra, sem sæti eiga hér á þingi, að sá eini grundvöllur, sem rétt er að byggja á til álagningar útsvara og skatta á framleiðslutekjur landsmanna og þær tekjur, sem menn hafa af skuldlausum eignum, er það, hve miklar þessar framleiðslutekjur þjóðarinnar hafa verið á undanförnum árum að frádregnum atvinnurekstrarkostnaði. Þetta atriði verðum við að fá upplýst, og þess vegna er það meginatriðið, sem ég hefi byggt till. mína á. Í sambandi við þetta er einnig brýn þörf á, að það liggi ljóst fyrir, hve miklar skuldirnar eru við útlönd og hve miklar skuldir eru við banka og sparisjóði hér innanlands og hjá öðrum slíkum stofnunum. Ennfremur þurfum við að fá að vita greinilega, hve miklu eignir íslenzkra manna erlendis nema, og arður af þeim. Okkur er nauðsynlegt að vita um hag framleiðslunnar, hve mikið allt stofnfé hennar er, hús og bátar og önnur fyrirtæki, sem eru arðberandi, en teljast ekki til opinberra stofnana„ eins og margt af því, sem talið er á ríkisreikningunum til eigna hjá ríkissjóði. Í fimmta lagi er farið fram á það í till. minni, að athuga rekstrarkostnaðinn og semja skýrslur um, hve mikill hann muni verða hjá þeim aðilum, sem till. tekur fram. Það þarf að safna skýrslum um þetta frá ríkinu, frá bæjar- og sveitarfélögum, frá peningastofnunum, samgöngufyrirtækjum og þeim fyrirtækjum, er einstakir menn eiga og annast verzlun í landinu. Ég lit svo á, að með þeirri athugun muni fást yfirlit yfir það helzta, sem framleiðsla landsmanna hvílir á á hverjum tíma. Af því að á mörgum sviðum liggja reikningar nokkuð ljóst fyrir, þá þarf ekki mjög mikla fyrirhöfn við það að draga þá út, og ég tel, að það þurfi ekki að valda mjög miklum kostnaði að fá þessar skýrslur gerðar. Mesta fyrirhöfnin er fólgin í því að draga út úr skattskýrslum öll gögn, er fyrir liggja um það, hve mikil framleiðslan er, að frádregnum atvinnurekstrarkostnaði. Ég get hugsað mér, að þeir einir muni vera á móti því, að sú athugun fari fram, sem ekki hafa gert sér ljóst, hvernig ástandið er á þessu sviði; en ég vona, að þeir séu ekki margir, sem þannig eru sinnaðir, að þeir vilji ekki hafa fastan grundvöll til að byggja á þær ráðstafanir, sem gerðar verða á fjármálasviðinu. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að vísa þessari till. til n., en ef till. kemur fram um það, þá tel ég réttast, að henni verði vísað til fjvn. - Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál að sinni, en ég óska þess að þessi till. nái fram að ganga, og ef þm. vilja vísa henni til n., óska ég þess, að hún verði athuguð af fjvn. áður en þingi verður slitið, svo að hún geti fengið fullnægjandi afgreiðslu.

*Sveinbjörn Högnason: Ég ætla aðeins að segja örfá orð til athugunar um þessa till. áður en henni verður vísað til n. Það hefir áður verið gerð tilraun til skýrslusöfnunar svipaðrar þeirri, sem farið er fram á í þessari till., m. a. mun hv. flm. hafa stofnað skrifstofu til þess í fyrra, og ég veit ekki, með hvaða heimild. Hún mun hafa kostað allmikið fé, en hefir komið að mjög litlu gagni, vegna þess að upplýsingarnar, er byggðust á skýrslusöfnun eins og gert er ráð fyrir í þessari till., voru mjög óábyggilegar, og ekki er vitað, að þær hafi komið að neinu liði, vegna þess hve óáreiðanlegar þær voru og náðu ekki nema yfir starfsmenn ríkisins og um það hversu launagreiðslum til þeirra væri varið. En til þess þurfti að stofna skrifstofu og hafa þar fimm launaða starfsmenn. Nú er ætlazt til samkv. þessari till., er hér liggur fyrir, að hefja mikla og stórfellda rannsókn á fjárhag þjóðarinnar, og sennilega yrði að fá sæg af mönnum til þess að hafa framkvæmd þess með höndum. Ef þetta yrði samþ., myndi það sjálfsagt kosta nýja n., skrifstofu og allmarga starfsmenn, og því verki myndi ekki verða lokið á einu ári, heldur standa yfir í nokkur ár. Hér er um stórfelld aukin útgjöld að ræða fyrir ríkið, ef miða skal við það, hvað sú skrifstofa kostaði á síðastl. ári, er þó leysti lítið starf af hendi. Hinsvegar skal því ekki neitað, að ef hægt yrði að safna áhyggilegum skýrslum um þessi mál, gæti það komið að gagni. En ég býst við því, að þetta mundi lenda í höndum manna. sem e. t. v. gæfu að lokum jafnóábyggilegar skýrslur á allan hátt eins og sú skrifstofa, sem var að safna skýrslum um þetta á síðastl. ári. Ég veit ekki, hvernig vinnuaðferð þeirra manna, er þar störfuðu, var háttað, en sú skrifstofa kostaði nokkur þús. kr. En ef þessi till. yrði samþ., myndi kostnaðurinn vitanlega verða margfalt meiri, og vafasamt, að skýrslurnar yrðu ábyggilegar. Ég vil aðeins láta það í ljós um þessa till., að ég vil, að henni verði vísað til fjvn., því að ég veit, að sú n. hefir langbezta aðstöðu til þess að meta, að hvaða gagni hún myndi koma, ef hún yrði samþ., og hve mikill kostnaður myndi verða við framkvæmd hennar, og geti þm. því verið nokkuð rólegir, ef þessari till. verður vísað þangað. Ég vil beina því til þm., að þeir taki þetta til hliðsjónar um leið og þeir taka þessa till. til athugunar.

* Flm. (Jón Pálmason): Út af þessum ummælum hv. 1. þm. Rang. vil ég taka fram, í fyrsta lagi, að hann veit ekkert um, þessi hv. þm., hvort skýrslusöfnun fjvn. síðastl. ár er ábyggileg eða ekki. Það hefir verið unnið að þessari skýrslugerð bæði af þessum hv. þm. og öðrum. sem hafa persónulegar ástæður til að koma í veg fyrir, að skýrslurnar verði birtar, vegna þess að þeir vilja ekki, að almenningur sjái, á hvern hátt launagreiðslur til þeirra og annara starfsmanna ríkisins fara fram. En að það hafi nokkuð upplýstst um það, að skýrslurnar séu óábyggilegar, er algerlega út í bláinn sagt. En um hitt má náttúrlega deila, hvort skýrslusöfnun á þennan hátt sé að fullu tæmandi. Hitt kemur nokkurnveginn ljóst fram hjá hv. þm., að hann er einn í hópi þeirra manna, sem ekki vilja fá það upplýst, hvernig fjárhagur þjóðarinnar er í raun og veru, vegna þess að hjá þeim mönnum er ríkjandi sá hugsunarháttur, sem hefir komið mjög í ljós hér á hv. Alþ. undanfarin ár, og ekki sízt nú upp á síðkastið, en það er að hugsa eins og maður, sem er á gjaldþrotabarmi og álítur, að bezt sé að láta allt afskiptalaust, það hrynji allt hvort sem er. Þessi hugsunarháttur hefir verið mjög ríkjandi bæði utan þings og innan, og getur það orðið til þess að blekkja þjóðina og leyna hana því, hvernig ástandið er í raun og veru í þessum efnum. viðvíkjandi því, hvort þessari till. skuli vísað til n., vil ég segja það, að ég álit eðlilegast, að fjvn. fengi málið til athugunar; það er hennar verksvið að fjalla um þessi mál.

*Sveinbjörn Högnason: Ég hefi ekki miklu að svara hv. þm. A: Húnv. í þessu efni. Hann sagði, að ég vissi ekkert um, hve ábyggileg skýrslusöfnun fjvn. hefði verið. Ég sagði ekki heldur beint, að skýrslurnar væru óábyggilegar, en sagði hinsvegar, að hv. fjvn. ætti að vera kunnugt um það, hversu ábyggilegar þær væru. Hitt er víst, að það kom a. m. k. fyrir í fyrra, að það munaði a. m. k. 1/3 með 3 menn., hvað skýrslurnar voru skakkar, og sumir menn voru alls ekki teknir með, og allt var gert af sama handahófinu. Hv. flm. sagði, að ég vildi ekki fá upplýst, hvernig fjárhag þjóðarinnar væri komið, og vildi því koma í veg fyrir, að slíkar skýrslur væru birtar. Ég vil bara segja það, að eftir því, sem ég þekki til óvandvirkni hans í þessum málum, treysti ég því ekki, að neinar gagnlegar upplýsingar fengjust um þessi mál, þó að stofnað væri til n., þar sem þessi hv. þm. ætti sæti, - það yrði líklega svipuð útkoma og með endurskoðun landsreikninganna. Þá sagði þessi hv. þm., að ég hugsaði eins og maður á gjaldþrotabarmi. Ég veit nú ekki, hvað hv. þm. hefir fyrir sér í þeim efnum, en hitt veit ég, að ef nokkur hugsar eins og maður, sem kominn er að gjaldþroti, þá er það einmitt þessi hv. þm., því að ég hefi aldrei heyrt nokkurn mann tala með eins mikilli lítilsvirðingu um fjármál þjóðarinnar eins og þennan hv. þm., því það verður að játa, að þrátt fyrir fjárhagserfiðleika þjóðarinnar hafa eignir hennar aldrei verið meiri en nú, Við skulum bara líta aftur til aldamóta og sjá, hverjar eignir þjóðarinnar voru þá, og bera þær saman við eignir hennar nú, og þrátt fyrir erfitt ástand nú verður að játa, að velmegun þjóðarinnar hefir aldrei verið meiri en einmitt nú. Ég hygg, ef við lítum nokkur ár aftur í tímann, að við vildum ekki skipta á þeim verðmætum og þeim skuldum, sem þá voru fyrir í landinu, og þeim verðmætum, sem nú eru fyrir, jafnvel þó skuldirnar séu miklar nú. Þess vegna er það, þegar menn eru alltaf að tala um, að þjóðin sé á barmi gjaldþrots, þá verður það til þess að draga úr bjartsýni þjóðarinnar og til þess að gera lítið úr þeim stórkostlegu verðmætum, sem þjóðin hefir eignazt, þrátt fyrir það, þó að hún hafi safnað skuldum. Ég sé þess vegna ekki, að það sé neinum manni til góðs að vera stöðugt að draga fram það svartasta í efnahag þjóðarinnar. Það er enginn vafi á því, að hún hefir rétt mikið úr kútnum frá því, sem áður var. Þess vegna segi ég það, að þeir einir stjórnmálamenn hugsa eins og gjaldþrotamenn, sem stöðugt eru að tala um, að gjaldþrot sé fyrir dyrum; ég sé ekki annað.

*Pétur Ottesen: Ég skal ekki blanda mér inn í umr. um þessi mál, en vil geta þess, af því að starf fjvn. hefir verið dregið inn í þessar umr., að þau ummæli, sem fallið hafa um það, að n. hafi gefið rangar og villandi upplýsingar, eru með öllu ómakleg, og ég vil láta það koma fram hér, að sá maður, sem lét þau orð falla, að upplýsingar fjvn. væru rangar og villandi, hann brestur kunnugleika til þess að fella dóm um þetta. Ég er sannfærður um, að það verk, sem þarna hefir verið unnið, getur orðið grundvöllur að þeirri endurskoðun á launal. og starfsmannahaldi, sem fjvn. lagði til fyrir nokkru, að fram færi, og var einum rómi samþ. Þess vegna held ég, að það sé líka ofmælt að segja, að þetta starf hafi verið unnið fyrir gíg. Um það, hvort þessi till. eigi að fara til fjvn. eða allshn„ þá skilst mér, að þarna sé um að ræða mjög almennt efni og álít ég því, að þetta geti eins heyrt undir verksvið allshn. eins og fjvn. Annars álít ég það ekki skipta verulegu máli, til hvorrar þessara tveggja n. málinu verður vísað.

*Bjarni Bjarnason: Ég vil mótmæla því, að þessi till. eigi sérstaklega heima hjá fjvn.; hún hefir það hlutverk að athuga skatta- og tollatekjur ríkissjóðs og gera till. um, hvernig því fé skuli varið, ennfremur að kynna sér nokkuð ríkisreksturinn. En þessi till. og þau atriði, sem þar koma fram, eiga alls ekki fyrst og fremst erindi til fjvn., heldur miklu fremur allshn., því að það eru einmitt þess háttar atriði, sem allshn. á að fjalla um.

*Sveinbjörn Högnason: Mér þykir það dálitið einkennilegt, hvað fjvnm. eru ákafir að losna við að fá þessa till. til athugunar. Mér finnst. að þeim ætti ekki að vera svo mjög á móti skapi að fá till. til athugunar, ef grnndvöllurinn, sem lagður hefir verið með skýrslusöfnuninni, er eins tryggur og hv. þm. Borgf. vill vera láta, og ég get ekki skilið annað en að hv. fjvn. verði fljót að afgr. þetta mál eftir að lagður hefir verið svo mikilsverður grundvöllur. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Borgf., að mig brestur kunnugleika til þess að dæma að fullu um skýrslusöfnunina. En mér finnst það samt ekki leika á tveim fungum, að það er alltaf mikilsvert, að byggt sé á traustum grundvelli, og mér finnst það ekki vera traustur grundvöllur að byggja á, ef miklar skekkjur eru undir því verki, sem lengi á að standa. Ég held, að þá sé miklu betra að mynda grundvöllinn að nýju; a. m. k. myndi ég miklu heldur taka þann kostinn, ef ég ætti að fást við slíkt.

* Flm. (Jón Pálmason): Ég þarf ekki mörg orð til að svara hv. 1. þm. Rang. Það þýðir að sjálfsögðu ekki fyrir okkur að þræta um það á þessum stað nú, hvernig komið sé fjárhag þjóðarinnar. Mér virtist á ræðu hv. þm., að hann teldi fjárhaginn vera í svo góðu lagi, að hann hefði jafnvel aldrei verið betri en nú, en um það atriði ætla ég ekki að þræta. En viðvíkjandi þeim ásökunum hv. þm., að ýmsar skekkjur hefðu átt sér stað viðvíkjandi skýrslusöfnuninni, þá vil ég enn segja það, að hann hefir ekki hugmynd um það, hvort þær eru rangar, og eru þessar fullyrðingar hans því út í bláinn sagðar. En þessar skýrslur eru teknar eftir upplýsingum frá stofnununum sjálfum, og eftir þeim niðurstöðum, sem þær hafa fengið, og ég er hræddur um, að hv. þm. reynist ofvaxið að telja almenningi trú um, að þessar skýrslur séu allar rangar og villandi. Snertandi það, að ég hafi gert mig sekan um að gorta af því, hvað illa væri komið hag þjóðarinnar, þá er það eins og svo margt annað hjá þessum hv. þm., að það er alveg hrein villa. Það er fjarri því, að ég hafi á nokkurn hátt verið að gorta yfir því, að illa væri komið fjárhag þjóðarinnar, en hitt er satt, að ég hefi ekki fundið ástæðu til að draga dul á það, hvernig fjárhagurinn er. Um það, hvort þessi till. eigi að fara til fjvn. eða allshn., þá tel ég það ekki skipta verulegu máli, en þar sem hér er eingöngu um fjárhagslega athugun að ræða, þá áliti ég réttara, að fjvn. fengi málið til athugunar, og ég vil mega æskja þess, að forseti beri þá till. upp fyrst.

* Flm. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Ég mun ekki tala langt mál fyrir till. þessari, nema sérstakt tilefni getist, því að í grg. eru fram dregnar þær höfuðástæður, sem við flm. teljum styðja þetta mál. Við fim. bendum á það, að oft getur verið, að menn eigi kost á að afla sér skipa án þess að fá innanlandslán, og jafnvel án þess að láta fyrir þau gjaldeyri út úr landinu. Ég get bent á dæmi þessu til skýringar, ef hv. þm. vildu spyrja, hvernig það mætti verða, að menn gætu eignazt fiskiskip hér á landi án þess að þurfa yfirfærslu gjaldeyris. Á síðastl. ári var keypt stórt og myndarlegt vélskip til vestmannaeyja frá Belgíu (þau voru víst tvö), og fór greiðslan þannig fram, að borgað var í fríðu, ef svo mætti segja; ákveðið tonnatal af fiski, sem aflað var á skipið, var látið ganga upp í greiðsluna. Hér var því ekki um að ræða gjaldeyri, sem tekinn væri frá öðrum þörfum. Þetta er einn möguleiki, en þeir eru fleiri til. Bæði geta menn eða félög átt lánstraust erlendis, eða annað, sem dugir. Því álítum við flm., að hafa verði á því alla gát, að torvelda ekki slíkan innflutning af skrifstofulegum ástæðum, ef svo má að orði kveða. Sé hægt að fá góð fiskiskip inn í landið, ætti það að vera föst regla að leyfa þann innflutning, ef skipin geta borgað sig sjálf. Nú mun því verða til svarað, að undanfarið hafi verið leyfður innflutningur á fjölda skipa, þannig að af þeim væri borguð viss upphæð árlega. En um þetta hefir engin föst regla verið höfð, heldur hefir þetta farið eftir því, „hvernig um hefir samizt á eyrinni“ við innflutningsn. Það kostar oft mikið stímabrak að semja við n. um slíkan innflutning, og getur oft orðið til þess, að menn missi af góðum kaupum á skipum sem öðrum hlutum. Við flm. álitum því, að þingið þurfi að segja orð í þessu máli, sem sé það, að þegar svo stendur á, skuli innflutningur hæfra skipa á engan hátt torveldaður af innflutningsnefnd. Mun ég svo ekki fjölyrða um þetta mál, því að ég tel víst að hv. þm. séu sammála um, að nauðsynlegt sé að auka skipastól landsmanna að hæfum skipum og að þetta sé leið, sem beri að fara. Þess má geta, að till. þessi var lögð fram áður en svo skipaðist á Norðurlöndum sem nú er orðið, en það ástand mun verða þrándur í götu þessa máls sem margra annara. En vert er að geta þess, að ýmsar leiðir eru enn opnar, og þó að miklir örðugleikar séu nú, getur þetta skjótlega breytzt þannig, að teppur af völdum ófriðarins hverfi, svo að till. á enn fullan rétt á sér.



Ég varð þess ekki var, að hv. þm. Vestm. gerði till. um að vísa þessu máli til n. til athugunar„ sem mér finnst þó eðlilegt, að gert væri, og vildi ég því gera það að till. mínni, ef slík till. er ekki fram komin. En áður en málið fer lengra, vildi ég segja um það nokkur orð. Ég er sammála hv. flm. um það, að skipafloti okkar mun brátt ganga úr sér, ef ekki eru gerðar ráðstafanir til þess, að flutt séu inn eða smiðuð skip í stað þeirra, er heltast úr lestinni. Það getur verið rétt að greiða fyrir innflutningi hentugra fiskiskipa, ef hægt er, þó að líta beri á það, að nú eru tímar erfiðir til þessa, þar sem skip eru í mjög háu verði. En það er fleira í sambandi við þetta, sem ég vildi láta koma fram og teldi gott, að n. athugaði einnig. Það er vitað, að mörg af fiskiskipum okkar eru orðin gömul og óhentug, og á ég þar aðallega við togarana, sem munu að meðaltali vera orðnir 20 ára, og þó að margir þeirra hafi verið reknir með góðum árangri síðan styrjöldin hófst, held ég, að óhætt sé að segja, að á venjulegum tímum muni ekki vera hægt að reka þá þannig, að afraksturinn hrökkvi fyrir gjöldum, með því afurðaverði, sem fengizt hefir að undanförnu. Það eru aðeins fá skip í flotanum, sem að undanförnu hafa verið rekin með sæmilegri útkomu. Ég tel því ástæðu til að athuga í þessu sambandi, hvort ekki myndu vera tök á að selja eitthvað af þessum skipum, ef hægt væri að losna við eitthvað af þeim og þau gætu reynzt öðrum hentugri en okkur. Hér á ég einnig sérstaklega við togarana. Eins og nú er komið í útvegsmálum, eru þeir okkur óhentugri en smærri skip, t. d. á síldveiðum, sem nú eru orðnar miklu stærri þáttur í útgerðinni en áður. Kostnaður við rekstur þeirra er meiri en smærri skipa, en afli or þó oft ekkert meiri á togurum. En þegar um það er að ræða að auka skipastól okkar, kemur fleira til greina en innflutningur skipa, sem sé smíði skipa hér á landi. Ef hægt væri að selja nokkra togara úr landi góðu verði, mætti fyrir andvirðið kaupa efni í skip, sem smíða mætti hér á landi. Reynsla hefir fengizt fyrir því, að íslenzkir iðnaðarmenn geta smíðað hér allstór skip, sem hentug eru fyrir okkur. Þetta tel ég ástæðu til að athuga í sambandi við þetta mál, úr því að það er fram komið. Fer ég svo ekki fleiri orðum um þetta, en óska þess, að hv. allshn„ sem ég legg til, að fái till. þessa, athugi þessa hlið málsins.

* Flm. (Jóhann Jósefsson): Út af till. hv. þm. V.-Húnv. get ég lýst yfir því, að það er náttúrulega í sjálfu sér réttara, að svona mál sé athugað í n., þó að þetta atriði, sem hér um ræðir, þurfi ekki nauðsynlega athugunar við. En það er ekki ætlun okkar flm. að setja okkur upp á móti nauðsynlegri athugun, og ekki er heldur rétt að amast við því, að hugleiðingar hv. þm. V.-Húnv. komi til athugunar. En af því að ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé mér sammála um það, að málið eigi ekki að fara til n. til þess að það sofni þar svefninum langa, þá er að spyrja, hvort hæstv. forseti getur upplýst það, hvort tími myndi vinnast til þess áður en þingi er slítið að afgreiða málið, þó að það færi til n. Ef hæstv. forseti telur það líklegt. að tími verði til að afgreiða það, þá er ekkert á móti því, að málinu sé vísað til n.

Forseti (HG): Það hefir ekkert verið ákveðið um þinglausnir enn, og geri ég ráð fyrir, að n. muni gefast tími til að ljúka athugun málsins, enda er auðvelt að ýta við henni um það.



Áður en ég vík að ræðu hv. þm. V.- Húnv., vil ég láta í ljós þá skoðun mína, að rétt sé að vísa málinu til n., með það fyrir augum auðvitað, að n. afgreiði málið. Hv. flm. benti réttilega á þær erfiðu ástæður, sem nú eru á Norðurlöndum, en ég geri ráð fyrir, að hv. flm. hafi; aðallega haft fyrir augum möguleika á skipakaupum þaðan. En nú munu flestar þjóðir ófúsar á að selja skip, því að bæði er það, að margar þeirra hafa goldið mikið afhroð og misst mörg skip af völdum stríðsins, og eins er hitt, að skip hafa nú hækkað mjög í verði, svo að hver þykist góður að halda því, sem hann hefir. Þó tel ég rétt að athuga þessa möguleika, ef til eru. En ég vildi ekki láta því ómótmælt, sem hv. þm. V.- Húnv. sagði um athugun á möguleikunum fyrir því, að hægt væri að selja íslenzk skip. Ég býst ekki við því, að þeir, sem hafa ráð yfir skipum, telji viturlegt að selja þau nú, því að mjög mun örðugt að fá sambærileg skip, hvað þá betri, í staðinn. Málið hefir að vísu margar hliðar. En ég tel þó nauðsynlegt, að við eigum sem stærstan skipastól, því að það getur komið okkur í koll síðar, ef við missum eitthvað af togurunum. Ég hefi orðið þess var, þegar leitazt var við að selja skip, sem menn gjarnan vildu losna við, að þá voru sett l. frá fyrra ári, er banna að selja skip úr landi. Hæstv. ríkisstj. hefir leitazt við að fara mjög varfærnislega og leyfa ekki sölu skipa úr landinu, og ég tel, að þm. líti svo á, að ríkisstj. sé fastbundin við að leyfa ekki slíka sölu. Ég get nefnt nokkur dæmi þess, að hæstv. ríkisstj. hefir synjað um leyfi fyrir slíkri sölu, og menn líta svo á, að slíkt gildi jafnt um sölu fiskiskipa sem annara skipa. Um nothæfi togara til síldveiða má deila aftur og fram, en skýrslur sýna, að meðalafli togara er langtum hærri en annara skipa. En hvort sá afli vegur upp á móti tilsvarandi kostnaði, fer nokkuð eftir því, hvernig síldveiðarnar ganga og hversu langt er sótt, en þegar um síldveiðar er að ræða, verður oft að fara nokkuð langt, og oft og tíðum verður afkoma togaraútgerðarinnar á síldveiðum ekki miklu lakari en annara skipa. Hins er ekki að vænta, að svona gömul skip sem sumir togararnir eru komi að sérstaklega miklum notum, þegar langt er sótt til veiða. Ég skal ekkert fara út í þá hlið málsins, sem hefir mjög mikla þýðingu fyrir alla þá menn, sem sjómennsku stunda. Það er ekki nóg að hafa aðeins vinnu tvo mánuði ársins; sjómenn þurfa að vinna lengur en tvo mánuði á ári til þess að geta lifað. En það hefir oft gengið þannig til, að síldveiðiskipin hafa aðeins gengið tvo eða í mesta lagi þrjá mánuði ársins, og hinn tímann hafa sjómennirnir verið atvinnulausir í landi. En flestir togaranna hafa stundað veiðar lengur en flest önnur veiðiskip, oftast 9–10 mánuði á hverju ári, og þess vegna veitt sjómönnum atvinnu um lengri tíma en flest önnur veiðiskip. Allir munu að vísu hafa hug á því að losna við þessar gömlu fleytur, og ber að því að stefna, þegar tímarnir breytast til batnaðar. En ég vil beina því til hv. þm., að þeir fari mjög varlega í það að taka undir slíka till, sem hv. þm. V.- Húnv. hefir hér komið með.



Ég ætla aðeins að segja örfá orð, áður en þessi till. verður borin undir atkv., út af ummælum hv. 2. landsk. Hafi hann skilið orð mín svo, að ég ætlaðist til, að hætt yrði við togaraútgerð, þá er það mjög fjarri því rétta. Það er alls ekki meining mín, þó að ég veki athygli á, að það gæti vel komið til mála, að við ættum að losna við eitthvað af togurunum, og það gæti vel komið til athugunar einmitt í sambandi við endurnýjun skipastólsins, sem hv. 2. landsk. var mér sammála um, að sé mjög nauðsynleg: Við vitum báðir, að sum af skipum togaraflotans eru orðin mjög gömul og úr sér gengin, og þó að möguleikar séu á því að gera þau út nú, vegna þess að verðið á ísfiski, sem seldur er til Englands, er miklu hærra nú heldur en á venjulegum tímum, þá er engin leið til að gera þau út nema með stórtapi á venjulegum tímum. Því miður er það nú svo um þó nokkra íslenzku togarana, að þeir munu innan skamms verða algerlega ónothæf skip, því að þegar skipin eru orðin mjög gömul, er viðhaldskostnaður þeirra svo mikill, að hann gleypir allar tekjurnar. Ég get ekki fallizt á, að það sé nein fjarstæða að leggja til, að þetta sé athugað af n., hvort opnast kynnu möguleikar til þess að selja eitthvað af íslenzkum skipum, og siðan væri hægt að verja andvirði þeirra til þess að kaupa ný og hentug skip, eða - og á það vil ég leggja áherzlu -, að kaupa efni í skip og láta íslenzka iðnaðarmenn smiða þau. Það hefir sýnt sig, að þeir eru vel færir um það. Sá kostur fylgir því að smiða skipin hér á landi, að þá er hægt að haga gerð þeirra eftir því, sem hver og einn telur sér bezt henta. Ég veit ekki betur en að hér á landi hafi verið smíðuð skip, sem eru um 100 smálestir að stærð, og að þau hafi reynzt ágætlega, og ég efast ekkert um, að það eru möguleikar til að smiða enn stærri skip hér á landi. Ef við gætum á þann hátt eignazt stór og góð vélskip í staðinn fyrir eitthvað af gömlu togurunum, sem ég álit ekki hægt að gera út nema mjög skamman tíma enn, væri einmitt stórt spor stigið í þá átt, að endurnýja skipastólinn, eins og hv. 2. landsk. taldi nauðsynlegt. Ég skal ekki lengja umr. um þetta, en vænti þess, að n. taki öll þessi atriði til yfirvegunar.