Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég veit að ekki hafa farið fram hjá neinum hv. alþm. þær óhugnanlegu fréttir sem okkur hafa borist í fjölmiðlunum síðustu daga varðandi umferðarslys. Eitt þessara slysa varð mér að sérstöku umhugsunarefni. Ég hef séð það á ferðum mínum víða erlendis að þar sem bifreið bilar á vegum úti geta bílstjórar og eiga að fara í farangursgeymslu bílsins, draga fram samanlagt aðvörunarmerki, sem þar á að geyma og koma því upp fyrir aftan bílinn til þess að önnur farartæki, sem eiga leið þar um, sjái, að um bilað farartæki er að ræða, og menn geti verið að vinna við það úti á akreininni. Ég átti tal við yfirlögregluþjón Reykjavíkurborgar, hr. Bjarka Elíasson, um þetta, og hann kannaðist vel við að þetta væri í reglugerðum og jafnvel lögfest erlendis, en svo væri ekki hér heima. Þegar við ræddum áfram um þetta vandamál tjáði hann mér að umferðarnefnd svokölluð væri nú sest á rökstóla á ný og hefði hafið störf til að endurskoða umferðarlögin. Ég veit að hv. dm. fyrtast ekki við þó að ég leyfi mér að beina þeim tilmælum til hæstv. dómsmrh., sem fer með þessi mál, hvort hann vilji ekki óska eftir því við nefnd þessa, en formaður hennar mun vera lögreglustjórinn í Reykjavík, að athuga hvort ekki sé ástæða til að taka upp þetta nýmæli hér á landi og skylda bíleigendur til að hafa slíkt aðvörunarmerki í bilum sínum svo að það megi setja upp þegar svona stendur á. Ég held að með slíkri aðvörun getum við hjálpað til við að fyrirbyggja að annar slíkur atburður eigi sér stað eins og varð fyrir skömmu og hafði í för með sér hörmulegt dauðsfall.



Herra forseti. Vegna tilmæla hv. 1. landsk. þm. vil ég taka þetta fram: Það er eðlilegt að allir hugsandi menn leiti í huga sínum allra tiltækra ráða til að reyna að koma í veg fyrir hin alvarlegu og allt of tíðu slys í umferðinni. Hv. 1. landsk. þm. hefur nú bent á eitt atriði, þ.e. aðvörunarmerki sem víða erlendis er skylda að geyma í farangursgeymslu bifreiðar til að nota ef óhapp verður og bifreiðin verður að nema staðar á vegum úti. Ég mun að sjálfsögðu taka tilmæli hans til greina og fela þeirri nefnd, sem nú vinnur að heildarendurskoðun á umferðarlöggjöfinni undir forustu Sigurjóns Sigurðssonar lögreglustjóra í Reykjavík, að athuga þetta mál. Mér er kunnugt um að nefndin heldur nú tíða fundi og leitar allra ráða í þessum málum. Ég mun þegar í stað koma þessum tilmælum hv. þm. á framfæri við nefndina og biðja hana að athuga þau.



Herra forseti. Það er margt sem mælir með því, að verðbótaþáttur vaxta verði yfirleitt ekki skattlagður hjá lánveitendum og þá ekki heldur undanþeginn skatti hjá lántakendum. T.d. þyrftu þá seljendur íbúðarhúsnæðis í fjölmörgum tilfellum ekki að krefjast nálægt því eins mikillar útborgunar og nú er gert. Við skulum hugsa okkur fullorðið fólk sem minnkar við sig húsnæði, fer í sérbyggðar íbúðir fyrir aldraða eða á dvalarheimili. Það selur hús sitt eða íbúð til að tryggja sig fjárhagslega í ellinni. Með núverandi kerfi þarf fólkið helst að fá eign sína að fullu greidda á borðið og leggja peningana inn á verðtryggðan bankareikning eða kaupa verðtryggð ríkisskuldabréf. Af hvoru tveggja eru vextir undanþegnir skatti. Ef sama fólk lánar kaupendunum verulegan hluta söluverðsins fær það fulla skatta af vöxtum af eigninni og einnig þótt mestur hluti þeirra sé í reynd verðbætur vegna verðbólgu. Auðvitað ætti fólkið að geta selt íbúðir sínar og fengið meiri hluta andvirðisins greiddan með skuldabréfi útgefnu af kaupanda til - við skulum segja - 10 ára. Bréfið þyrfti að vera verðtryggt, en með lágum vöxtum og a.m.k. ætti verðbótaþátturinn að vera skattfrjáls. Þetta mundi strax breyta miklu á fasteignamarkaðinum og auðvelda ungu fólki að kaupa sér eldri íbúðir. Málin standa þannig núna að Byggingarsjóður ríkisins lánar óverulegan hluta kaupverðs eldra íbúðarhúsnæðis og reyndar einnig óverulegan hluta byggingarkostnaðar á hinum almenna markaði. Og það sem verra er: Miðað við stefnu núv. ríkisstj., eins og hún kemur fram í frv. til fjárlaga fyrir 1981, eru alls engar líkur á að þetta hlutfall fari hækkandi í næstu framtíð. Ungt fólk og aðrir, sem eru að kaupa og byggja, að ekki sé talað um þegar það er í fyrsta skipti, hafa engin önnur ráð en þau, ef þeir á annað borð hafa nokkur ráð, að taka vaxtaaukalán til skamms tíma eða önnur enn óhagstæðari lán. Síðan reynir fólkið að velta þessu á undan sér í mörg ár með nýjum og nýjum lánum, ef þau þá fást. Flestum eru þetta drápsklyfjar og fjölmargir gefast upp. Fasteignasalar segja að ungt fólk sé horfið af markaðinum og það segir sína dapurlegu sögu. Félagslega kerfið hjálpar auðvitað mörgum og er það gott og blessað. En meiri hluti fólks hefur tekjur umfram þau mörk sem gefa rétt til þátttöku í því kerfi og sumir óska frekar af öðrum ástæðum að byggja eða kaupa á hinum almenna markaði. Vegna þessara aðstæðna í þjóðfélaginu, sem því miður er ekki sjáanlegt að fari batnandi með óbreyttri stefnu stjórnvalda, verður að koma ungu fólki og öðrum, sem eru að byggja og kaupa, til hjálpar, að ekki sé talað um þegar þeir eru að byggja eða kaupa í fyrsta skipti. Herra forseti. Ég styð það meginefni frv. að hækka þau mörk sem lög um tekju- og eignarskatt setja um hámark þeirra vaxta sem frádráttarbærir eru við álagningu tekju- og eignarskatts. Aftur á móti tel ég rétt að þessi frádráttur sé áfram miðaður við kaup eða byggingu íbúðarhúsnæðis, en tíminn, sem þessum frádrætti er ætlað að gilda eftir kaup eða byggingu húsnæðis, verði lengdur verulega, a.m.k. tvöfaldaður frá því sem er í gildandi lögum.



Herra forseti. Í fyrsta lagi ætla ég út af ummælum hv. þm. Magnúsar H. Magnússonar, 5. þm. Suðurl., að leiðrétta hluta af því sem hann sagði. Þau lög, sem eru í landinu nú varðandi vaxtatekjur og munu gilda við álagningu skatts á árinu 1981 fyrir árið 1980, segja einfaldlega að allar vaxtatekjur, hvort sem eru af bankainnstæðum eða veðskuldabréfum hjá einstaklingum, séu skattfrjálsar. Það er mjög mikilvægt að þetta sé skýrt vegna þess að alls konar misskilningur er í gangi í þjóðfélaginu og einhvern veginn hefur mönnum ekki tekist að koma þessum ákvæðum til skila. Hitt er svo annað mál, að vaxtagjöld eru ekki frádráttarbær í öllum tilfellum. Þannig getur maður, sem skuldar 10 millj. kr. skuldabréf með vöxtum og á annað skuldabréf á móti, fengið skerðingu á vaxtafrádrætti sínum vegna eignarinnar. En frá og með árinu 1981, ef ekki verður gerð breyting á lögunum, munu vaxtatekjur hjá t.d. eldra fólki, sem selur húsnæði sitt og fær veðskuldabréf í staðinn, ekki verða skattskyldar. Þetta er eðlileg þróun og eðlileg breyting. Verðhækkun eigna þessa fólks, t.d. fasteigna, er ekki skattskyld. Það fær ákveðna vexti vegna rýrnunar veðskuldabréfa sinna og óeðlileg t að skattleggja slíkar tekjur. - Þetta vildi ég leiðrétta því að það er mikilvægt að menn túlki reglurnar rétt gagnvart því fólki sem á að búa við þær og er að gera alls konar ráðstafanir og selja eignir sínar í ákveðinni trú um ákveðnar reglur. Varðandi það mál, sem hér er til umr. og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og Halldór Blöndal flytja varðandi hærra mark á vaxtafrádrætti, liggur það fyrir að mörk í núgildandi lögum eru miðuð við allt annað verðlag en nú er, þ.e. 1 500 þús. hjá einstaklingi og 3 millj. hjá hjónum. Ég er alveg sammála því, að þessi mörk verður að endurskoða, en að hækka þau í 4 millj. á einstakling er nánast það sama og að fella mörkin niður. Það er skoðun mín að það sé miklu betra að fella alveg niður þessi mörk en að hækka þau í 8 millj. hjá hjónum. Hvaða fólk er það, sem getur borgað 8 millj. á ári í vexti? Það er ekki nema hátekjufólk sem getur það. Venjulegt launafólk stendur hreinlega ekki undir því að taka nema ákveðna upphæð að láni vegna þess að það sér enga leið til að standa undir svona háum lánum og borga af þeim. Þannig hefur það verið á undanförnum árum, að þeir, sem hafa fengið mestan vaxtafrádráttinn í þjóðfélaginu, eru fyrst og fremst þeir sem hafa haft tækifæri til að taka lán og hafa haft lánstraust í bönkum vegna framtíðartekna sinna. Hins vegar hafa þeir vextir í sjálfur sér ekki verið vextir í þeim skilningi, heldur að mestu leyti haldið í við verðrýrnun peninganna. Þannig hefur ríkissjóður hjálpað þeim mun meir til þess að komast yfir eignir sem mest mega sín í þjóðfélaginu. Þessu geta menn ekki gengið fram hjá. Það hefur verið almenn pólitísk samstaða hér á Alþ. um að setja bæri einhver takmörk á vaxtafrádrátt. Hver sú takmörkun á að vera er undir ýmsu komið, en ég held að það sé raunhæfast að miða þá takmörkun við það sem atmennt gerist hjá launþegum og það sem almennir launþegar geta staðið undir með sæmilegu móti. Nú vil ég einnig taka fram í þessu sambandi, að það, sem er frádráttarbært núna, er aðeins greiddar verðbætur. Menn vita að verðbætur, sem falla á t.d. húsnæðismálastjórnarlán árlega, eru miklu meiri en þær verðbætur sem greiðast árlega, vegna þess að áföllnum verðbótum er deilt á allan lánstímann eða 25 ára tímabil. Af hámarksláni í húsnæðismálastjórn eru því ekki greiddar á fyrsta ári nema kannske 400–500 þús. í verðbætur og vexti, jafnvel þótt það séu einar 4 millj. sem lánið hækkar um. Það er mikilvægt að menn skilji þarna á milli þegar menn eru að hugsa um þetta hámark. Ég vil taka það fram, að ég er því sammála að hámarki á vaxtafrádrætti þurfi að breyta. En ef á næstum því að þrefalda það tel ég miklu hreinlegra að leggja það niður og fella það úr lögunum. Það hámark, sem hér er sett, hefur engan tilgang. Annað atriði. Ég skil þetta frv. þannig, að gert sé ráð fyrir að hætt sé við að gera tilraun til að skilja á milli vaxta til kaupa á íbúðarhúsnæði og annarra vaxtaútgjalda. Sú skilgreining er felld niður í þessu frv. Vissulega er nokkrum annmörkum háð að skilja þarna á milli, en hugsun laganna er sú, að vaxtafrádrátturinn og þeir fjármunir, sem eru til ráðstöfunar í því skyni í þjóðfélaginu, komi fyrst og fremst því fólki til góða sem er að koma sér þaki yfir höfuðið, en þessi vaxtafrádráttur komi þeim ekki til góða sem hafa lokið því og eru að taka lán til annarra þarfa: bílakaupa, einkaneyslu og annars sem kannske skiptir ekki eins miklu máli og menn þurfa ekki eins á aðstoð samfélagsins að halda til að geta fullnægt. Þetta er mikilvægt í mínum huga. Það má með ýmsum hætti koma ungu fólki í húsakaupum til aðstoðar. Ég er þeirrar skoðunar, að það þurfi að auka þá aðstoð, en ekki endilega með því að hækka vaxtafrádráttinn sem mest, heldur geti einnig komið til greina að greiða niður að einhverju leyti þann mikla fjármagnskostnað húsnæðismálalánanna sem leggst á þetta fólk. Það er ein leiðin. Með vaxtafrádrættinum er í reynd ekki verið að gera neitt annað en að greiða þennan mikla fjármagnskostnað niður með óbeinum hætti. Þegar hæsta skattprósenta er 50% þýðir það að viðkomandi aðili greiðir þeim mun minni skatta og ríkissjóður verður af þeim mun meiri tekjum við það að vaxtafrádrátturinn er heimilaður.



Herra forseti. Ég átti raunar von á að hv. 3. þm. Austurl. mundi tala í svipuðum dúr og hann gerði. Ég held að hann hafi í sambandi við þetta mál gleymt mörgum aðalatriðum málsins, þeim mannlegu þáttum sem beint snerta þetta mál, og honum hafi m.ö.o. láðst að tala út frá sjónarmiði hins almenna skattborgara, hins almenna launþega í landinu. Eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á leggst stighækkandi tekjuskattur fyrst og fremst á launþega. Þessi háa skattprósenta fellur fyrst og fremst á þá. Það liggur fyrir að ráðstöfunartekjur heimilanna hafa dregist mjög verulega saman á þessu ári, kaupmáttur hefur rýrnað, og hæstv. fjmrh. setti það markmið fram í fjárlagaræðu sinni að einkaneyslan mundi halda áfram að dragast saman á næsta ári. Jafnframt liggur það ljóst fyrir, ef ummæli einstakra ráðh. í blöðum og á öðrum vettvangi eru skoðuð, að ríkisstj. hyggst skerða þann kaupmátt sem náðst hefur með kjarasamningunum bæði í septembermánuði og í hinu almennu kjarasamningum sem nýlega er búið að skrifa undir. Ég álít að það sé afskaplega óheppilegt, á sama tíma og þannig er þrengt að kostum almennings í landinu, að auk þess sem skattprósentan hefur verið færð upp um 10% og nemur nú brúttó 65% skuli vera gerðar ráðstafanir til að þrengja kosti þeirra sem eru verst settir í þjóðfélaginu fyrir, mörg heimili hér í landinu sem hafa skuldaklafa. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum manni að hæstv. forsrh. hefur boðið að hann muni beita fortölum til þess að bankarnir dragi útlánastarfsemi sína saman. Okkur er ekki kunnugt um að neinar sérstakar ráðstafanir hafi verið gerðar til að standa við þau fyrirheit sem gefin voru með húsnæðismálafrv., og hinir almennu lífeyrissjóðir, svo að ég taki t.d. Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, hafa hlutfallslega verið að draga saman endurlán sín. Þetta liggur allt saman alveg ljóst fyrir. Kostir fólks eru því ekki jafnmargir og jafngóðir og áður. Ástæðan fyrir því, að hér er lagt til að vaxtafrádrátturinn verði undanþeginn tekjuskatti eins og áður, er einfaldlega sú, að við teljum að það fari ekki saman að afnema þá reglu um leið og launatekjur heimilanna eru að minnka. Ég held að það sé nógu erfitt fyrir menn að sætta sig við versnandi lífskjör af þeirri ástæðu þó hitt bætist ekki ofan á, að þannig eigi að koma aftan að mönnum í sambandi við vextina. Þó þetta hafi verið boðað í vor og fyrir tveim árum lagar enginn fjárhag sinn á þessum tíma og allra síst eins og vaxtakjörin hafa verið og lánskjörin, en víxlar fást nú ekki tengur en til tveggja, þriggja eða fjögurra mánaða, og við vitum hvernig vaxtaaukalánin eru. Það ár, sem nú er að líða, og næsta ár munu því verða mjög þung í skauti. Ég ætla að biðja menn að hafa þetta í huga þegar þetta mál verður skoðað í nefnd. Það sjónarmið hv. alþm., að það sé ýmsum annmörkum háð að skilja á milli skulda, sem stofnað er til vegna fasteignakaupa eða af öðrum ástæðum, er fyllilega réttmætt. En nú er það spurningin þegar Alþ. hyggst draga línu þarna á milli: Er sú vinna, sem þarna á að framkvæma, arðbær, - sú mikla vinna sem skattstofurnar hljóta að verða að leggja í ef skilja á milli vaxtanna? Er hægt að ímynda sér að þessi vinna geti orðið arðbær? Það held ég ekki. Ég held að þarna sé um enn einn annmarkann að ræða sem því fylgir að hafa tekjuskattinn allt of háan þannig að hann leggist á þurftartekjur almennings í landinu. Ég vek líka athygli á því, að þessi viðleitni beinist fyrst og fremst að launþegum vegna þess að þeir menn, sem standa í sjálfstæðum rekstri, hafa öll tök á að fela þessar vaxtagreiðslur ef þörf er á. Þarna er því enn um það að.ræða að ríkisstj. hyggst beina stjórnvaldsaðgerðum sínum fyrst og fremst gegn launþegum í landinu, auk þess sem um mjög óarðbæra vinnu verður að ræða og allt of mikil vinna mun eftir þessu lagi eins og áður fara í það að eltast við launþegana sem skilvísastir eru, en hins vegar mun sitja á hakanum áfram að fylgjast með söluskattinum og ýmsu öðru því sem vissulega er þörf á að fylgjast miklu betur með. Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Austurl. um annað mál, að hann taldi að skattprósentan væri ekkert aðalatriði í þessari umr., ef menn væru búnir að koma sér saman um ákveðna umgjörð skipti skattprósentan út af fyrir sig ekki máli. Þetta er mikill misskilningur. Ef tekjuskatturinn væri með eitthvað svipuðu sniði og legðist svipað á og hann gerði t.d. eftir viðreisnarráðstafanirnar á sínum tíma, þegar meðaltekjur í landinu voru tekjuskattsfrjálsar, þá væri almennt launafólk ekki jafnviðkvæmt fyrir atriðum eins og þessum og það er eftir þeim lögum sem nú gilda, þegar sífellt er seilst dýpra ofan í vasa skattborgaranna. Við skiljum allir að þegar stjórnvöld lýsa því yfir, að skattbyrðin eigi ekki að þyngjast frá þessu ári til hins næsta mun það í raun verða svo, að hún mun þyngjast. Forsaga málsins er slík að við vitum þetta, - eða hvernig hyggst ríkisstj., sem er nýbúin að semja um 10% grunnkaupshækkun í landinu, minnka einkaneysluna á næsta ári nema hún ætli einhvern veginn að ná í þær launagreiðslur sem hún er nýbúin að semja um? Annars er það svo um þetta mál eins og mörg önnur, sem snerta heimilin og afkomu fólksins, að stjórnarandstaðan hefur alls ekki í sínum höndum neinar upplýsingar um hvað ríkisstj. ætlar að gera í tengslum við gjaldmiðilsbreytinguna. Nú má vera að hv. 3. þm. Austurl. lumi á upplýsingum um að til standi að lækka tekjuskattinn mjög verulega, kannske um helming. Það mundi að sjálfsögðu breyta mínum viðhorfum og maður yrði reiðubúinn til að fallast á ýmislegt ef slíkt lægi fyrir. En því miður óttast ég að svo sé ekki. Ég vil sem sagt fagna því að hv. 3. þm. Austurl. skuli vera reiðubúinn til að hækka þó mörk vaxtafrádráttar gagnvart húsbyggjendum, en ég vil líka biðja hann að íhuga að ýmsir aðrir hafa þurft á lánsfjárfyrirgreiðslu að halda en húsbyggjendur. Ég get nefnt sem dæmi t.d. leigjendur, ungt fólk, sem er við nám, eða menn, sem hafa orðið fyrir áföllum af ýmsum toga. Ýmsir hafa líka reist sér hurðarás um öxl með eyðslu og eru að reyna að koma sínum málum í lag. Ég held að það fólk sem hefur safnað upp eyðsluskuldum sé alls ekki hamingjusamasta fólkið og ég held að í þvílíkum tilvikum bitni það oft á þeim sem síst skyldi, kannske ekki fyrst og fremst á þeim sem eyðir, heldur þeim sem eru í kringum hann. Þegar vextirnir eru orðnir þetta háir, 40–50%, þegar launin eru að dragast saman, meðan kaupmátturinn er að rýrna þar sem fyrir liggur að ríkisstj. ætlar að minnka einkaneysluna á næsta ári og draga enn saman það ráðstöfunarfé sem heimilin hafa handa á milli, þá held ég að það sé óhjákvæmilegt að koma til móts við þetta fólk í sambandi við vaxtafrádráttinn.



Herra forseti. Það er rétt með hálfum huga að ég hætti mér í stólinn að ræða við svo vísa menn eins og hv. þm. Halldór Blöndal, sem greinilega elskar alla. Hann er einn þeirra, sem hafa mest haldið því á loft að það þurfi að tryggja öllum sparifjáreigindum fulla vexti í takt við verðbólguna, og talar svo hinn daginn um að útlánsvextir séu allt of háir. Þetta er fulltrúi þess flokks í hv. Alþ. sem mest berst fyrir því að lögmálið um framboð og eftirspurn ráði hér öllu. Peningar eru vara, ef má orða það þannig, sem mikil eftirspurn er eftir í landinu. Hann er með þessu frv. að leggja til að peningar verði stórgreiddir niður þannig að skuldakóngar landsins geti keypt peninga í stórum stíl á útsöluprís. Ef raunveruleg ást á launþegum ræður því sem hv. þm. Halldór Blöndal er að segja hér, þá eru það nokkuð einkennilegir launþegar í mínum augum sem geta greitt 8 millj. á ári í vexti. Það eru a.m.k. ekki almennir launþegar sem gera það. Ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar, að vaxtafrádráttur til skatta almennt sé röng stefna. Það væri svo sem alveg eftir hv. þm. Halldóri Blöndal og öðrum slíkum að prédika að ég sé á móti ungu fólki í landinu sem er að koma yfir sig húsnæði o.s.frv., o.s.frv. En mér er alveg sama. Ég er ekkert hræddur við þá kjósendur frekar en aðra. Það er að mínum dómi rangt að vera að greiða niður peninga, og vitlausast er það þegar það er gert í verðbólguástandi eins og nú er í þjóðfélaginu. Þeir, sem eru að koma yfir sig húsnæði í fyrsta skipti, unga fólkið, gætu fengið aðstoð við það með allt öðrum hætti og ef allur vaxtafrádráttur yrði tekinn út þannig að menn hefðu engan, ekki einu sinni 1500 þús. kr. vaxtafrádráttarheimild, þaðan af síður 8 millj., - ef það er gersamlega tekið út þyrftu skattstofurnar ekki að vera að eyða miklum tíma og tilkostnaði í að skilja á milli vaxta, ef ættu að vera breytilegar aðferðir við það. Einfaldast er auðvitað að fella niður gersamlega heimild til að draga vexti frá skattskyldum tekjum. Aðstoðin við þá, sem eru að koma yfir sig húsnæði í fyrsta skipti, gæti verið með allt öðrum hætti og ætti að vera það. Þá væri sama reglan látin gilda um alla, að þeir fengju aðstoð við að byggja yfir sig, eignast íbúð eða hús í eitt skipti á ævinni. Þá hefðu allir nákvæmlega jafna stöðu í þeim efnum og þyrfti ekkert að vera að rugla þessu almennt saman við vaxtakostnað í þjóðfélaginu. Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til þess að einhver tæki sig fram um að svara hv. þm. Halldóri Blöndal í hans almennu efnahagsmálavangaveltum, sem hann kemur hér með í hvert einasta skipti sem hann talar um hvað sem er, en ég ætla ekki að gera það núna. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að niðurgreiðsla peninga með þessum hætti, sem tíðkuð hefur verið hér í þjóðfélaginu lengi, ýtir undir að menn safni skuldum. Þjóðfélagið hefur sem sagt verið að styðja við þá hugsun að verðlauna þá sem skulda, en hegna þeim sem ekki safna skuldum. Ef á að aðstoða ungt fólk eða aðra sem eru að koma yfir sig húsnæði, sem menn gera venjulega ekki nema einu sinni á ævinni, á að gera það með allt öðrum hætti en að leyfa skattafrádrátt. Ég hefði því lagt til að í stað þess að hækka skyldi fella niður allan vaxtafrádrátt, en leysa vandann með öðrum hætti.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 5. þm. Suðurl., Magnúsi H. Magnússyni, fyrir góðar undirtektir undir þetta mál. En ég get ekki látið hjá tíða að gera nokkrar aths. við mál bæði síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Suðurl., Garðars Sigurðssonar, og hv. 3. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, og skal byrja á þeim fyrrnefnda, Garðari Sigurðssyni. Hann flytur þá skoðun, sem er góðra gjalda verð og ég veit að nýtur stuðnings víða í þjóðfélaginu, að peningar séu á engan hátt greiddir niður, þ.e. menn greiði eins og framboð og eftirspurn segi fyrir um á hverjum tíma fyrir fjármagnið. Þetta fannst mér sérstaklega athyglisvert að heyra úr munni þm. frá Alþb. vegna þess að það er grundvallarstefna Alþb., eins og hún er sett fram í efnahagsstefnu þeirra, að vexti í þjóðfélaginu eigi að lækka. Við heyrum það dag eftir dag í Þjóðviljanum og dag eftir dag þegar forsvarsmenn Alþb. ræða um efnahagsmál, að ein höfuðmeinsemd í íslensku efnahagslífi, ein aðalástæðan fyrir því, að atvinnuvegir þjóðarinnar standa eins illa og raun ber vitni, séu vextirnir, hinir háu vextir sem greiddir séu og þess vegna beri að lækka þá. Þess vegna er það sérstaklega athyglisvert að heyra þá skoðun frá einum af þm. Alþb., að peningar skuli fylgja framboði og eftirspurn. Ég tók það sérstaklega fram þegar ég flutti framsögu fyrir þessu frv., að við flm. bærum ekki hag svokallaðra skuldakónga neitt sérstaklega fyrir brjósti, þ.e. þeirra manna sem hafa aðstöðu til að taka mikið af tánum, óeðlilega mikið af tánum e.t.v., auka eignir sínar á þann veg og láta verðbólguna síðan vinna með sér. Ástæðan fyrir þessu frv. okkar er fyrst og fremst sú, að við gerum okkur grein fyrir að sú mikla vaxtabyrði, sem nú hvílir á fólki, ekki síst þeim sem eru að byggja hús, er að sliga menn. Það er hægt að segja með almennum orðum, eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson segir, að fara skuli aðrar leiðir til að aðstoða þetta fólk. En við erum með þessu frv. að reyna að horfast í augu við vandamálið eins og það er í dag. Sú staðreynd liggur fyrir, að í áratugi hafa vextir verið frádráttarbærir. Ég veit ekki hversu marga áratugi það hefur verið, en það er víst að vextir hafa ávallt verið frádráttarbærir frá sköttum og sú hefð hefur grópast mjög inn í hugi fólks að svo sé. Þessu er breytt í einu vetfangi nú og fyrst við álagningu næsta árs standa menn frammi fyrir því, að þessi regla, sem verið hefur í gildi, takmarkast mjög verulega. Við teljum að eins og ástandið er, eins og viðhorfin eru sé einfaldasta leiðin og sú fljótvirkasta að halda þessari gömlu reglu þangað til menn geta komið sér saman um einhverja aðra aðferð til að aðstoða húsbyggjendur, hvort sem það er með niðurgreiðslu vaxta eða fjármagnskostnaðar, eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson lagði til, eða á einhvern annan hátt. En um það liggja engar till. fyrir, þannig að ég held að sú leið, sem við bendum á hér, sé auðveldasta leiðin, þ.e. að taka upp þá reglu, sem hefur gilt í áratugi, og koma þannig til móts við það fólk sem á í miklum erfiðleikum með húsbyggingar sínar og þær miklu byrðar sem slíkt skapar fólki. Ég fagnaði þeirri yfirlýsingu hv. 3. þm. Austurl., að hann teldi að þau mörk, sem eru í lögunum frá því í febrúar, væru of lág og þau væru miðuð við annað verðlag og rétt væri að hækka þau. Hann taldi hins vegar að það væri of hátt, sem við lögðum til, að hækka markið upp í 4 millj. fyrir einstakling eða 8 millj. fyrir hjón. Auðvitað má ávallt um það deila hvar þau mörk eiga að vera. Ég er hins vegar ekki sammála því, sem fram kom hjá honum m.a., að það væri aðeins hátekjufólk sem gæti greitt og greiddi svo háa vexti. Ég hef séð framtöl hjá ungu fólki sem stendur í húsbyggingum og það er með ólíkindum hvað vaxtabyrði er mikil og þung á slíku fólki. Þær fjárhæðir, sem margt af þessu fólki greiðir í vexti eða í fjármagnskostnað, vexti og vísitölubætur á hverju ári, standa í engu hlutfalli við þær tekjur sem það fólk hefur. Þetta er vegna þess séríslenska fyrirbæris, sem við þekkjum, að menn fleyta sér áfram á skammtímalánum sem mæta hvert öðru, menn taka hvert lánið á eftir öðru til stutts tíma, borga gamla lánið upp með hinu nýja og mjaka sér þannig áfram hægt og hægt út úr fjárhagserfiðleikunum þangað til jafnvægi hefur fengist í fjármálin eftir það mikla átak sem það er að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Ég hygg því að þó að þetta séu háar vaxtagreiðslur miðað við það sem vitað er um tekjur hjá öllum almenningi, hjá öllu launafólki, sé það samt svo, að margt af því fólki, sem telst til almenns launafólks, beri ótrúlega háa vaxtabyrði vegna lána sinna. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson gat þess réttilega um t.d. húsnæðismálastjórnarlánin, að nú væru aðeins greiddar verðbætur sem teldust vextir í þeim skilningi sem lögin segja fyrir um og væru frádráttarbærar. Það er rétt samkv. því kerfi sem nú hefur verið tekið upp hjá húsnæðismálastjórn. Hitt er annað mál, að það eru mörg lán í gangi vegna þess að það er tiltöluleg a nýlega sem þetta kerfi var tekið upp, - það eru mörg lán í gangi, bæði hjá húsnæðismálastjórn og hjá lífeyrissjóðum, þar sem fullar vísitölubætur eru greiddar út og teljast til útgjalda á árinu. Ég gat þess t.d. í framsöguræðu minni með frv., að lán, sem veitt voru t.d. úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóði starfsmanna Reykjavíkurborgar á árunum 1978 og 1979, eru með hæstu lögleyfðu fasteignavöxtum eins og þeir eru á hverjum tíma. Þeir vextir eru núna 38%, þannig að menn greiða af tiltöluleg a litlu láni, 2.3 millj. kr. láni sem þeir tóku árið 1979, í vexti á þessu ári 874 þús. kr. Þetta er bara eitt lán af mörgum lánum sem margt fólk hefur þurft að taka til að eignast þak yfir höfuðið. Ég legg áherslu á að þetta frv. miðast fyrst og fremst við að koma til móts við þá erfiðleika sem þetta fólk á við að glíma núna. Það miðar að því að bregðast við brennandi vandamáli sem hvílir á herðum mjög margra, ungra sem gamalla, sem í húsbyggingum standa. Við höfum líka gert ráð fyrir að ekki yrði skilið á milli lána til íbúðarhúsnæðis og annarra lána. Ég get vissulega fallist á margt af því sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði um að þegar út í svokölluð eyðslulán væri komið, þá væri óeðlilegt að vextir væru frádráttarbærir. Hins vegar er skattstofum fengið nú mjög mikið vald til að vega og meta hvort lán séu í rauninni tekin til húsbygginga eða ekki. Ég kem enn að því sérstaka fyrirbæri hér á Íslandi varðandi lán til húsbygginga, - þessi mörgu lán sem menn eru að taka hvert á eftir öðru til að greiða með niður gömlu lánin. Í fljótu bragði virðist oft og tíðum ekkert samhengi vera á milli húsbygginga og slíkra lána, sem e.t.v. eru tekin mörgum árum eftir að byggingu lauk eða kaup áttu sér stað, og þess vegna ákaflega auðvelt fyrir skattstofur að meta það þannig að lánin standi ekki í sambandi við húsbyggingar þó að svo sé í raun. Þess vegna fannst okkur, að skattstofunum væri fengið ákaflega mikið vald á að meta þetta, og töldum að jafnvel þótt einn og einn óverðugur flyti með væri eðlilegt að taka upp gömlu regluna um að allir vextir ættu þarna undir að koma. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið. En mér þótti sérstaklega athyglisverð yfirlýsing hv. 4. þm. Suðurl. um að sú regla ætti að gilda í þjóðfélaginu, að framboð og eftirspurn á peningum ætti að ráða því endurgjaldi sem menn greiddu fyrir þá.



Herra forseti. Ég verð að segja það, sem flestir stjórnarþm. þyrftu raunverulega sí og æ að vera að endurtaka, að það er undarlegt hve margir hv. sjálfstæðismenn leggjast lágt hér í hv. d. í málflutningi sínum á allra handa máta. Þeir eru að nudda sér utan í krakka út af skattamálunum, hágrátandi, hlutum sem þeir eru sjálfir búnir að margsamþykkja alla áður. En eitt er líka sem fer hálfpartinn í taugarnar á mér, að heyra jafnrólegan og yfirvegaðan mann, að því er virðist, fyrrv. borgarstjóra í Reykjavík, hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarsson, vera að snúa út úr máli mínu hér á ómerkilegasta hátt. Ég átti ekki von á því. Hann virðist vera heiðarlegur á framhliðinni.  Ég var aðeins að benda á ósamræmið í málflutningi þessara manna. Menn geta ekki bæði verið með háum vöxtum og móti háum vöxtum, sami maðurinn. Það er ómögulegt. En með þessum vaxtafrádráttaraðferðum er í raun verið að greiða niður peninga, menn fá peninga á útsölu eða skuldakóngarnir, sem skulda mest, græða mest á þessu. Menn eru að mæta með því sem sagt, að menn græði á verðbólgunni með því að hafa vaxtafrádrátt almennt eftir þessari reglu. Ég vil leysa málið „öðruvísi,“ eins og hefur verið sagt áður í öðrum málum. Þegar Sjálfstfl. er að koma með till. í málum eins og olíugjaldi vill hann leysa það „öðruvísi.“ Af hverju má ég ekki benda á það, að ég vilji leysa það öðruvísi, alveg eins og þeir?  Ég ætla mér hins vegar ekki að flytja neinn lærðan fyrirlestur um það nákvæmlega, hvernig á að útfæra þessar kenningar mínar í þessum efnum. En þær geta ekki verið flóknar því málið er einfalt. Hins vegar er auðvelt að fresta því og fresta, eins og ævinlega gerist hér í öllu kerfinu. Það virðist vera regla númer eitt að fresta öllum málum skjóta þeim á frest hvað eftir annað. Ég verð að segja, vegna þeirra orða hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar að um þetta liggi ekki neinar tillögur fyrir í dag, að fyrst þeir voru að gera sér það ómak að flytja till. í þessum efnum - af ást sinni á launþegum eins og það heitir, sem maður verður var við núna á haustdögum úr herbúðum þessara manna, bæði úr Garðastrætinu og annars staðar - þá ættu þeir heldur að leggja heilann í bleyti um það, hvernig væri hægt að leysa þetta í eitt skipti fyrir öll á þeim stað þar sem það á að gera. Herra forseti. Maður er nú orðinn langþreyttur á því að vera að neita því að hafa sagt þetta og hitt. En ég hélt að ég ætti síst eftir að verða fyrir því sem ég hef orðið fyrir í umr. að undanförnu, að mér væri núið því um nasir að ég væri með hávaxtastefnunni í þjóðfélaginu. Kannske hlustar þessi maður aldrei þegar ég tala hér, þá sjaldan það er. En því fer fjarri, mjög fjarri, að ég sé með þeirri stefnu, allra síst varðandi þá peninga sem fara í afurðalánin, þar sem beitt hefur verið að mínum dómi mjög vitlausri leið og íþyngjandi. Og þegar hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson talar hér klukkutímum saman um íslenska orkustefnu, þá gæti ég talað líka hér klukkutímum saman um íslenska okurstefnu á sjávarútvegi og framleiðslugreinum þjóðarinnar vegna vaxtabyrði. En það er svona á flestum sviðum. Menn láta sér detta það ótrúlegasta í hug. Meira að segja varð sá sjentilmaður, hv. 1. þm. Vestf., til þess að býsnast yfir því hér í langri ræðu hvað ég væri flokksþægur, kannske eitt af því sem ég átti síst von á.



Herra forseti. Mér hefur skilist það á flestum hv. þm. í þessari deild að við stæðum frammi fyrir miklum verðbólguvanda og við stæðum frammi fyrir miklum efnahagserfiðleikum. Menn hafa talað hér daglega um þetta og spurt: Hvað ætla menn að gera í því? Þm. Sjálfstfl. koma hér skipti eftir skipti með fyrirspurnir af þessu tagi. Hv. þm. Halldór Blöndal talaði um það, að ég hefði ekki sjónarmið hins almenna launþega í huga þegar ég ræddi þessi mál. Ég taldi mig einmitt vera að tala um þessi mál út frá sjónarmiðum hins almenna launþega. Við virðumst þá a.m.k. ekki leggja sama skilning í það hugtak. En þeir koma hér dag eftir dag og ætla að gera allt fyrir alla. Þeir ætla að lækka tekjuskatt mikið. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur lýst því. Vissulega væri gott að geta lækkað tekjuskatt mikið. Þeir ætla að hækka vaxtafrádráttinn. Þeir ætla að afnema barnaskatta. Ég bíð eftir brtt. þeirra í sambandi við fjárlagafrv. Eða hafa þeir hugsað sér almennt þann málflutning hér í vetur, að það eigi að lækka alla skatta og útgjöld ríkisins eigi að vera óbreytt? Er það sú efnahagsstefna sem þeir ætla að reka á þessu þingi? Mér sýnist að svo sé. Það er út af fyrir sig mjög þægilegt að segja sem svo, að allir vextir skuli vera frádráttarbærir, og það er einmitt það sem þeir eru að leggja hér til. En sannleikurinn er sá, að það voru gerðar miklar breytingar á skattalögunum á s.l. vetri. M.a. kemur fram í grg. með því frv. að ósamræmi milli meðferðar vaxta í atvinnurekstri og vaxta einstaklinga sé óæskilegt og mjög hættulegt, vegna þess að það skapi millifærslutilhneigingar, eins og segir í grg.: „Slíkt ósamræmi er mjög óheppilegt og skapar tilhneigingu til millifærslu eigna og skulda. Það hefur þótt nauðsynlegt að finna leið til að afnema eða draga úr þessu ósamræmi. Til greina kemur að taka upp hliðstæðar reglur um einstaklinga og lagt er til að gildi um atvinnurekstur.“ Niðurstaðan varð sú, að það þótti ófært að taka upp svokallaða tekjufærslu frá einstaklingum eins og er í atvinnurekstri. Sannleikurinn er sá - og ég vil leiðrétta hv. þm. Halldór Blöndal því að hann sagði að þetta beindist fyrst og fremst að launþegum - sannleikurinn er sá, að vextir í þeim skilningi sem við leggjum í orðið, vextir á Íslandi eru almennt ekki frádráttarbærir í atvinnurekstri eins og málum er fyrir komið í dag. Hér var því verið að reyna að finna leið til að ekki kæmi högg á almenna launþega. Og í forsendum laganna og í grg. kemur þetta m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: „Meginsjónarmiðið er að létta fólki að komast yfir húsnæði sem er hæfilegt til eigin nota. Hinir tekjuhærri stofna almennt til meiri fjárfestingar og standa undir meiri vaxtakostnaði. Takmarkalaus vaxtafrádráttur kæmi því fyrst og fremst þeim til góða.“ Ef það frv., sem hér er til umr., yrði samþykkt, þá væri það fyrst og fremst til hagsbóta fyrir þá tekjuhæstu. Jafnvel þótt menn reyni að velta á undan sér skuldum þarf enginn að segja mér það, að venjulegur launamaður geti velt áfram skuldum með 8 millj. í vaxtakostnað á ári. Ég hef þá allt annan skilning á orðunum venjulegur launamaður og allt annan skilning á orðinu hátekjumaður heldur en hv. þm. Sjálfstfl. Samkvæmt þeirra mati er hátekjumaður, maður sem hefur a.m.k. yfir 20 millj. í tekjur á ári. En að mínu mati eru þau mörk talsvert neðar. Í grg. skattalagafrv. í fyrra segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Vilji til slíkrar takmörkunar hefur verið áberandi í pólitískri umræðu um frádráttarbærni vaxta, en hins vegar hefur ávallt komið skýrt fram að taka verði tillit til þeirrar kynslóðar fólks sem heyr harða baráttu að byggja sér og sínum framtíðarheimili. Við mat á hæfilegu hámarki má m.a. líta til þess, hve fólk með almennar tekjur getur staðið undir miklum greiðslum. Erfitt er að finna ákveðna viðmiðun þar sem fólk leggur oft mikla vinnu af mörkum til að ná takmarki sínu. En almennt má segja að hámarksfrádráttur, 1 500 þús. kr. hjá einstaklingi og 3 millj. kr. hjá hjónum, sé innan þessara marka.“ Hér er auðvitað miðað við þann tíma þegar þetta var samið, og síðan hefur allt verðlag hækkað um a.m.k. 60%. Þetta var sett á blað sumarið eða haustið 1979 og átti að gilda fyrir árið 1980, en nú er um það að ræða sem á að gilda fyrir árið 1981 svo að ljóst er að hér þarf að gera breytingu. Og enn segir í grg.: „Lögin gera einnig ráð fyrir að til frádráttar teljist vextir og áfallnar verðbætur á afborganir. Með þessu er fyrst og fremst litið til þeirrar byrði sem lánin eru á viðkomandi skattþegn, en ekki verðbóta sem koma til greiðslu eftir langan tíma. Útlánastefna, sem gerir ráð fyrir lágum vöxtum og verðbótum, gerir það að verkum, að greiðslubyrði lækkar í fyrstu og hefur það áhrif á hæfilegt hámark frádráttar.“ Það er út af fyrir sig alveg rétt, að það eru í gangi ýmis eldri lán með háum vöxtum. Þau lán hafa rýrnað mikið á síðustu tveimur árum, þannig að ég á ekki von á því að fólk, sem er með slík lán, verði í verulegum vanda statt vegna þeirra. Unga fólkið, sem núna er að koma yfir sig heimili, er miklu meira áhyggjuefni. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar. Ég vil mótmæla því, að ég hafi ekki rætt þessi mál út frá sjónarmiðum hins almenna launþega, a.m.k. eins og ég skil það hugtak. Ég tel, eins og þetta frv. er orðað, að fyrst og fremst sé verið að verja hagsmuni hálaunamanna, og þá má vel vera að það sé stefna þeirra sjálfstæðismanna, að sú takmörkun, sem þarf að verða á einkaneyslu á næsta ári með einum eða öðrum hætti, megi ekki koma við einn né neinn, hvorki hinn lægst launaða né hinn hálaunaða.



Herra forseti. Þetta gerast allundarlegar umræður og þó vekur það mesta furðu mína, að hv. síðasti ræðumaður skuli standa upp hvað eftir annað og fárast út í þennan frv.-flutning í sama orðinu og hann viðurkennir að mikil nauðsyn sé á þeirri breytingu sem lagt er til að gerð verði með flutningi frv. Hann er búinn ítrekað að benda á að þeim upphæðum, sem eru í gildandi lögum, þurfi að breyta. Þetta var séð fyrir þegar þessi lög voru. sett. Það var bent á það þá, að þessar upphæðir væru of lágar. Og eins og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson benti á hér áðan, þá var bent á þau miklu viðbrigði sem það mundu verða fyrir skattborgarana að fara úr því kerfi að hafa fullan frádrátt fyrir allar vaxtagreiðslur sínar og yfir í þá miklu lækkun sem lögin kveða á um. Þeir gerðu nefnilega ekki ráð fyrir neinni verðbólgu á tímabilinu sem liðið er síðan. Stuðningsmenn ríkisstj. hafa líklega reiknað með a.m.k. tvöfaldri niðurtalningu á þessu tímabili, niður á við. En hún hefur orðið það upp á við, eins og allir vita. Ég fæ því ekki séð að menn þurfi að hafa mörg orð um þetta. Aðaltalsmaður stuðningsmanna stjórnarinnar, sem hefur hvað mest vit og menntun til þess að tala um þessi mál, viðurkennir nauðsyn þess að aðalefni frv. nái fram að ganga. Okkur getur greint á um hver upphæðin eigi að vera. En hann viðurkennir að það þurfi að hækka þær upphæðir sem í gildi eru. Og það er meginmálið. Ég tek undir það með honum hins vegar, að það getur verið álitamál hvort þetta eigi að vera 3 eða 4 millj. á einstakling. Þegar við tölum um ungt fólk, sem er að byggja, ber okkur að hafa það í huga, að ungt fólk ræðst nú ekki í byggingu nema báðir aðilar séu vinnandi. Það eru ekki fá dæmi þess, - ekki frekar hér á suðvesturhorninu, kannske síður, en víða úti um land og það í kjördæmi hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, - að tveir slíkir einstaklingar skili 16–18, jafnvel 20 millj. kr. árstekjum. Það þekkist vel, og verður enginn til þess að bera á móti því, að það fólk tilheyri svokölluðum launamannahópum. Ég veit auðvitað ekki hvað þessir herramenn telja launafólk vera. Það fer auðvitað eftir því, hvort þeir eru innan stjórnar eða utan. Ég veit a.m.k. að 1978 töldu þeir alla, hvort sem það voru hálaunamenn eða táglaunamenn, vera launafólk. Og þá var vináttan ekki bundin við þá ást á launafólki sem átti upptök sín í Garðastræti, eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson var að tala um áðan. Þá var líka talað um ást á launþegum sem átti upptök sín á Grettisgötu 3. Og þá voru allir elskaðir. Nú þykir þeim hin versta skömm að því, að eitthvað af þeim loforðum, sem þá voru gefin, skuli vera færð í frv.-búning og reynt að rétta nokkuð af allan þann loforðaflaum sem var gefinn. Það þykir hinn mesti galli. En ég geri ráð fyrir að það verði okkar höfuðmál á þessu hausti og á þinginu yfirleitt að benda á þau svik gagnvart launþegunum sem þessir sömu menn segjast öllum öðrum frekar elska. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Garðari Sigurðssyni, 4. þm. Suðurl., - sem á orðið verra með að sitja hér í salnum en jafnvel annar hv. ritari deildarinnar, - að honum sé vel kunnugt um þá launþega, sem ekki verður á nokkurn hátt hægt að stía frá þessum hópi, því að þess eru fjöldamörg dæmi, að þeir geti komist upp í miklar tekjur sum árin - bæði liðin og væntanlega og vonandi árin fram undan - og það verði til þess að þetta fólk ráðist í það stórfyrirtæki í dag að efna til íbúðarbyggingar eða kaupa á hálfbyggðu húsi eða íbúð. Þetta höfum við þekkt og þekkjum frá fyrri tíð. Þetta fólk verður auðvitað að vinna, og það vinnur myrkranna á milli, sem enn þá er hægt vegna þess að við höfum búið við á undanförnum árum og búum enn við næga atvinnu. Undir slíkum kringumstæðum getur þetta fólk komist í mjög háar tekjur. Okkur sjálfstæðismönnum þykir sjálfsagt að stuðla að því, að þetta fólk eignist íbúð, eigið húsnæði. Ef það vill leggja mikið á sig meðan það vill og getur, þá á ekki að refsa því fyrir með því að loka fyrir þennan möguleika, sem hefur verið á undanförnum áratugum, alla vega þau ár sem Sjálfstfl. hefur fengið að ráða nokkru um stefnu í húsbyggingarmálum. Við höfum verið mestir talsmenn þess hér á Íslandi meðal stjórnmálaflokka, að einstaklingarnir sjálfir eignuðust húsnæði, en frá þeirri stefnu hefur mjög verið sveigt hin síðari árin. Ég er alls ekki að halda fram að fleiri geti ekki átt hlut að góðu máli. Á ég þá að sjálfsögðu við að ég tel af hinu góða það átak sem gert hefur verið til styrktar byggingu verkamannabústaða. Ég tek fram, að ég er ekki að gagnrýna það. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta, herra forseti. En ég vil aðeins undirstrika að þetta frv. er flutt af þm. Sjálfstfl. og það er ítrekað tekið undir það efnislega af aðaltalsmanni Framsfl. og þeirra stjórnarliða allra um fjárhagsmál hér í deildinni. Ég vænti þess, að menn geti þar með látið málið fram ganga. En í guðs bænum, við skulum reyna að forðast það, að við fáum klukkustundaræður frá hv. þm. Garðari Sigurðssyni ofan á þær löngu ræður sem flokksbróðir hans, iðnrh., flytur hér í deild og drepur þar með allan áhuga manna á umráðum um íslenskan iðnað.



Herra forseti. Ég vil nú leiðrétta það fyrst hjá 3. þm. Austurl., að það sé ekki svo að vextir séu frádráttarbærir almennt í rekstri. Auðvitað er það svo, þó svo að tekjuuppfærslan hafi komið til skjalanna, og veit ég að hann segir þetta ekki af vanþekkingu, heldur hefur bara ekki athugað málið nógu vel og þetta dottið upp úr honum að vanhugsuðu máli. Ég kvaddi mér hljóðs að þessu sinni af því ég sá að hæstv. fjmrh. var kominn inn, og vil minna á atriði í sambandi við skattamál sem voru rædd hér fyrir nokkrum dögum. Þá vakti ég athygli á því, að í jafnmikilli verðbólgu og nú er, hækkuðu tekjur ríkissjóðs meira en útgjöldin. Og ég leyfði mér að viðhafa þau orð, að allir þeir menn, sem eitthvað þekktu til fjárlagagerðar, vissu þetta. Hæstv. fjmrh. steig þá hér upp í ræðustólinn og reyndi að hrekja þessi ummæli mín, en hefur sennilega ekki verið búinn að lesa fjárlagaræðuna sína þá, því að í henni segir hann svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á þessu ári er staða ríkissjóðs í viðunandi jafnvægi í fyrsta sinn um árabil. Á fyrstu átta mánuðum ársins er talið að verðlag hafi hækkað um 58%. Á þessu sama tímabili jukust tekjur ríkissjóðs um rúmleg a 60% miðað við sama tímabil í fyrra, en gjöld munu hafa aukist um 50%. Skýringin á bættri stöðu ríkissjóðs er því fótgin í hvoru tveggja, að tekjur hafa aukist um meira en verðlag hefur hækkað, en útgjöld hafa hækkað minna en verðlag. Af þeim tölum, sem ég nefndi, er þó ljóst að langtum minni útgjaldahækkun en nemur verðlagsbreytingum á þessu átta mánaða tímabili er meginskýringin á því, að ríkissjóður stendur nú betur að vígi en á sama tíma í fyrra.“ Svo mörg voru þau orð. Þau sanna að ég hafði rétt fyrir mér í orðaskiptum mínum hér við hæstv. fjmrh. um daginn ef marka má þann hluta fjmrh. sem skrifaði þessa ræðu. En það mun verða svo í þessu eins og oft áður, að ríkisstj. verður hér að rífast við sjálfa sig og veit hvorki upp né niður.

Í hverju hafði þm. rétt fyrir sér?

Ég var að tala um það, að ég hefði sagt hér um daginn að vegna hinnar miklu verðbólgu hefðu tekjur ríkissjóðs vaxið meira en útgjöldin. Það kæmi þannig niður, það væri þumalfingursregla og vituð. Þess vegna gæti hæstv. fjmrh. gumað af góðri stöðu ríkissjóðs núna, að hann hefði passað upp á það að verðbólgan æddi áfram, eins og kemur fram í fjárlagaræðunni. Ég vil svo aðeins ítreka það sem ég sagði áðan: Beinir, háir tekjuskattar beinast fyrst og fremst að launafólki. Launafólk, sem ræðst í íbúðarbyggingar á ári eins og þessu, er náttúrlega ekki lægst launaða fólkið í þjóðfélaginu, því að það fólk hefur engin tök á að gera það, hefur einfaldlega ekki ráð á því. Sú regla að aðskilja vextina felur í sér mjög mikla vinnu og útlátasama hjá skattstofunum, jafnvel svo að nauðsynlegt getur orðið að fjölga starfsmönnum. Þessi vinna er óarðsöm og gefur lítið í aðra hönd, auk þess sem eftirlitið beinist að því fólki sem engu getur skotið undan. Miklu nær væri, ef ríkisvaldið vildi reyna að afla aukinna tekna með aukinni vinnu á skattstofunum, að beina athyglinni að þeim þáttum þar sem við vitum að skattsvikin eru, auka eftirlitið þar, en láta þá einstaklinga, launþegana, í friði. Skattarnir eru nógu háir, og eins og ég sagði áðan liggur það fyrir, að ríkisstj. hyggst enn hækka tekjuskattana á næsta ári og umfram allt rýra ráðstöfunartekjurnar, draga úr lífskjörunum, eins og fram kom í ræðu hv. 3. þm. Austurl.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta strax misskilning hv. þm. sem ég vænti að hlýði á mál mitt. Það, sem kom fram í fjárlagaræðunni, sannar ekki á nokkurn máta það sem hann hafði haldið fram áður á þingfundi. Það er hinn mesti misskilningur. Hann var að tala um að bæði gjöld og tekjur hefðu aukist meira en fjárlög gerðu ráð fyrir og þá væri það meginregla að tekjurnar ykjust meira en útgjöldin. Ég sagði að þetta væri alrangt, hitt væri sönnu nær, að tilhneiging væri í þróun ríkisfjármála til þess að útgjöldin hækkuðu meira en tekjurnar, þó ekki væri þarna stór munur á. En í fjárlagaræðunni var alls ekki verið að fjalla um þetta atriði. Í fjárlagaræðunni var verið að bera saman heildarhækkun útgjalda og heildarhækkun tekna milli ára, frá árinu 1979 og til ársins 1980, en ekki eins og var í hinu tilvikinu, þar sem verið var að bera saman fjárlögin og raunverulega þróun. Þetta er auðvitað tvennt gjörólíkt. Auðvitað er skýringin á þessum orðum í ræðunni fyrir fjárlagafrv. ósköp einfaldlega sú, að við settum okkur fjárlög í vetur sem voru raunhæf. Þau urðu að gera ráð fyrir meiri hækkun tekna en útgjalda til þess að ekki yrði stórfelldur halli á ríkisbúskapnum. Og þessi áætlun hefur staðist. Það er kjarni þessa máls. En það vill nú svo til, að fjárlögin eru alls ekki til umræðu eða eiga ekki að vera til umræðu neitt sérstaklega í sambandi við þetta frv. Og það er kannske við hæfi að segja örfá orð um það áður en að ég lýk máli mínu, úr því að ég er á annað borð kominn hér í ræðustól. Ég vil vekja á því athygli, að frv. um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt var flutt hér á Alþ. í desembermánuði fyrir tæpu einu ári af þáv, fjmrh., Sighvati Björgvinssyni, eftir að málið hafði verið undirbúið allrækilega marga undanfarna mánuði og margir höfðu komið þar við sögu. Síðan var þetta frv. samþykkt hér á Alþ. í marsmánuði. En þá vantaði að gera breytingar á skattstiganum. Það vantaði að gera breytingar á skattstigum og ýmsar leiðréttingar á frádráttarliðum og öðru sem varðar skattvísitölu. Þarna var um að ræða ýmsar tæknilegar breytingar á skattalögunum sem býsna víðtæk samstaða var um í þinginu. Og ég held ég muni það rétt, að nokkurn veginn allir alþm. greiddu þessum brtt. atkvæði. Það má vera að þar hafi verið einhverjar undantekningar, en ég minnist þess, að t.d. fjh.- og viðskn. Nd. skilaði samhljóða áliti um þær breytingar, sem gerðar voru á frv., og stóð að samþykkt þess. Og ein breytingin, sem þar var gerð og því gerð bersýnilega á ábyrgð allra flokka hér í þinginu, var sú, að sett skyldi þak á vaxtafrádrátt. Ég vil að það komi skýrt fram, að hér var um að ræða breytingu á tekjuskattslögum sem allir þingflokkar stóðu að - með fáum eða engum undantekningum. Ég man ekki nákvæmlega hvort einhverjir skáru sig þar úr, en þeir voru þá mjög fáir. A.m.k. var ljóst að allir þingflokkar stóðu að þessum breytingum. Hins vegar átti þessi sérstaka breyting um vextina ekki að taka gildi við álagningu í sumar, heldur við álagningu á árinu 1981. Í frv, var gert ráð fyrir ákveðinni upphæð, sem væri hámark þess vaxtafrádráttar sem leyfilegur væri, en sú upphæð er bersýnilega orðin úrelt vegna verðþróunar í landinu. Það er því sjálfgefið eins og tvisvar sinnum tveir eru fjórir, að þessari upphæð hefði örugglega verið breytt núna í vetur þegar gerðar yrðu aðrar breytingar á tekjuskattslögunum. Ég hef ekki þessa grein fyrir framan mig og man ekki hvort þessi upphæð breytist sjálfkrafa í samræmi við skattvísitölu, sem er vel hugsanlegt, eða hvort gera þarf aðrar ráðstafanir til að breyta henni, annaðhvort með reglugerðarbreytingu eða lagabreytingu. En það skiptir ekki máli, því að það er alveg ljóst að þessari tölu hefði að sjálfsögðu verið breytt, hún hefði verið verulega hækkuð. Þess vegna finnst mér satt að segja hálfgerð tímaeyðsla að dvelja í mjög langan tíma yfir þessu frv., vegna þess að hér er um að ræða mál sem bersýnileiga kemur til meðferðar þingsins. Þegar þar að kemur. Ég held þess vegna að eðlilegra væri að geyma sér umræður um þetta mál þangað til það verður. 



Herra forseti. Lagafrv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. nr. 69/1980, en þau brbl. voru gefin út í tengslum við gerð samnings um félagsleg málefni ríkisstarfsmanna í Bandalagi háskólamanna milli fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. annars vegar og Bandalags háskólamanna hins vegar. Þessi samningur var undirritaður 8. sept. s.l. Gert er ráð fyrir því, að við lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem taka til félagsmanna Bandalags háskólamanna í þjónustu ríkisins, bætist nýr kafli um atvinnuleysisbætur. Þessum nýju lagaákvæðum er ætlað að tryggja þessum starfsmönnum rétt til atvinnuleysisbóta á sama hátt og ríkisstarfsmönnum innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sbr. brbl. nr. 68/1980 og frv. til l. um staðfestingu á þeim brbl. sem einnig hafa verið lögð fram hér á Alþingi. Ákvæðin í þessu frv. eru frábrugðin þeim ákvæðum, sem fjalla um atvinnuleysisbótarétt félagsmanna í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja í tveimur atriðum. Í fyrsta lagi ná ákvæði þessa frv. einungis til þeirra félagsmanna í Bandalagi háskólamanna sem starfa hjá ríkinu, og í öðru lagi er nefnd sú, sem ákveða skal atvinnuleysisbætur og úrskurða á annan ágreining sem upp kann að koma, einungis skipuð þremur mönnum, einum frá Bandalagi háskólamanna, einum frá fjmrn. og einum skipuðum af Hæstarétti. Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem tengist gerð kjarasamninga við opinbera starfsmenn á s.l. sumri, en eitt af höfuðatriðum þess samkomulags var einmitt það, að opinberir starfsmenn nytu réttar til atvinnuleysisbóta eins og aðrir starfandi launþegar. Hér er þó ekki gert ráð fyrir því, að stofnaður sé sérstakur sjóður í þessu skyni ellegar þessir starfsmenn fái aðild að Atvinnuleysistryggingasjóði, heldur gengið út frá því, að hugsanlegar atvinnuleysisbætur séu greiddar úr ríkissjóði, en að fylgt sé nákvæmlega sömu reglum og gilda um bætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Herra forseti. Ég legg til að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega það frv. sem hér hefur verið lagt fram og flutt framsaga með af hæstv. fjmrh. En þetta frv. ásamt nokkrum örðum frv., sem eru til staðfestingar á brbl. frá því í sumar og í tengslum við gerð kjarasamninga, eru þess virði að þau séu skoðuð með tilliti til formlegrar hliðar málsins. Þá vil ég fyrst greina frá því, að mér finnst það heldur óhrjálegt hvernig gengið er frá slíkum frumvörpum og þá fyrst og fremst hvernig aths. slíkra frv. eru unnar, því að þær segja bókstaflega ekki nokkurn skapaðan hlut um innihald frv., heldur er aðeins um að ræða endurprentun á efni frv. með því að birta eitt fskj., brbl. sjálf. Mér er kunnugt um að þetta hefur verið gert oft áður og mun vera siður, en mér finnst það vera ósiður, og það eru tilmæli mín, að aths. við frv. til staðfestingar á brbl. séu unnar með öðrum og betri hætti en gert er í þessu tilviki og öðrum samsvarandi tilvikum. Þá finnst mér eðlilegt að fram komi í aths. slíkra frv. hve mikill kostnaður fylgi þeim réttarbótum sem fást með frv. á borð við þessi. Það er ljóst að hér er um að ræða framlag ríkisins í kjarasamningum, hér er um að ræða aukin réttindi, lögbundin réttindi, og samkv. góðri reglu, sem ég held að samin hafi verið af núv. hæstv. valdhöfum hér á landi, mun eiga að birta með lögum hve mikið þau koma til með að kosta. Mér er ljóst að það er erfitt að meta það í því einstaka tilviki sem um getur í þessu frv., en ég sakna þess í öðrum álíka frv. Þá vil ég víkja að því, hvort brýna nauðsyn hafi borið til að brbl. væru sett á sínum tíma. Mér finnst ekki koma nægilega skýrt fram hjá hæstv. fjmrh., sem reyndar er lögfræðingur og þekkir þess vegna vel 28. gr. stjórnarskrárinnar, að um brýna nauðsyn hafi verið að ræða. Ég veit reyndar að þetta hugtak í stjórnarskránni hefur verið teygt og togað í allar áttir, en mér finnst ástæða til þess að spyrja hvort ekki hafi nægt einfalt loforð ríkisstj. um framlagningu á frv. á borð við þetta, en ekki endilega brbl., eins og gripið var til og er reyndar gripið til hér á landi í tíma og ótíma og er einn af ósiðum varðandi þessi mál. Það er beinlínis orðið hættulegt að mínu mati, - og ég tek fram að þessi gagnrýni mín er ekki einungis á núv. hæstv. ríkisstj., heldur á þær ríkisstj. sem á undan fóru. Það er trú mín, að það hefði mátt leysa mál eins og þetta og fleiri með öðrum hætti, einungis með einföldum loforðum, nema loforð ríkisstj. séu ekki tekin gild lengur í þessu þjóðfélagi, og það er þá athyglisvert, ef það fæst staðfest hér í umr. á Alþ. að slík einföld loforð séu ekki tekin gild. Í þriðja lagi vil ég minnast á það, sem kallaðir hafa verið félagsmálapakkar þessarar hæstv. ríkisstj., en hér er nánast um að ræða anga af því máli öllu. Það er athyglisvert fyrir þá sem eiga sæti á löggjafarsamkomunni, hvernig löggjafarstarfið er í raun af þeim tekið með svokölluðum félagsmálapökkum. Í raun og veru fer pólitíska baráttan og löggjafarstarfið orðið fram í kjarasamningum á milli launþega og vinnuveitenda með atbeina ríkisvaldsins í stað þess að slík mál eiga auðvitað að ræðast á hv. Alþ. þar sem menn eru kjörnir af þjóðinni til þess að fara með slík völd. Það mun hafa verið ætlunin og hugmynd þeirra, sem komu á fót lýðræði í þessu landi og öðrum, að löggjafárstarfsemin færi þannig fram, að hér á Alþ. kæmu fram frv. sem síðan væru rædd, meðrök og mótrök kæmu fram, nefndir störfuðu að málum og umsagna væri leitað. Þetta er sú aðferð sem yfirleitt er notuð. En á síðari tímum hefur þetta verið að breytast í það horf, að ríkisstjórnir leggja fram á Alþ. margvísleg frv. til staðfestingar á brbl. tengd kjarasamningum og öðrum málum og binda þannig hendur meiri hl., þess meiri hl. sem styður ríkisstj. á hverjum tíma, með þeim hætti, að þegar í þingsali er komið er í raun og veru ekkert annað að gera en að segja já og amen við þeim frv. sem hæstv. ríkisstj. leggur fram á hverjum tíma í sambandi við kjarasamninga. Á þetta minnist ég hér, því að hér er framkvæmdavaldið, hér er ríkisstj. vísvitandi að færa valdið frá löggjafarsamkomunni og yfir til allt annarra aðila í þjóðfélaginu. Ég vil vekja athygli á þessu máli sérstaklega hér vegna þess, að mér þætti eðlilegra að ríkisstj., sem vill binda hendur sinar, gerði það með einföldum loforðum. Hæstv. ríkisstj. getur að sjálfsögðu lofað að hlutast til um að frv. verði lagt fram á Alþ. og það samþykkt, en mér finnst það vera nánast út í bláinn að binda hendur stjórnarþm. með þeim hætti sem siður er að gera. Þessi gagnrýni á ekki eingöngu við um þá hæstv. ríkisstj. sem nú situr. Hér er ég að ræða atmennt um þessi mál. Mér finnst ástæða fyrir okkur að hugleiða þetta mál í fullri alvöru. Þetta er ekki mál sem er þannig vaxið að menn hafi á því skoðanir eftir því hvar í flokki þeir starfa. Þetta er mál sem hlýtur að koma við starf hvers einasta þm. hér á hv. Alþingi. Hitt er svo annað mál, að það hefur borið á því í seinni tíð hjá vissum ríkisstj. fremur en öðrum, að félagsmálapakkar hafa reynst vera loforð sem menn selja tvisvar. Þannig getur minnihlutaflokkur á Alþ., flokkur, sem fær fá atkvæði í almennum kosningum, sem ekki á sér viðreisnar von að mynda meiri hl. á Alþ. nema í samstarfi við aðra, farið inn á Alþ. með sín mál inn um bakdyrnar. Það gerist með þeim hætti, svo að ég taki dæmi, að ákveðinn angi sama stjórnmálaflokks biður fulltrúa sína í - við skulum segja stjórn verkalýðsfélags eða framámenn verkalýðshreyfingarinnar að setja fram ákveðin pólitísk skilyrði fyrir því, að kjarasamningar náist, og síðan reynir minni hl. ríkisstj. að koma málinu fram í gegnum ríkisstj. undir þeim þvingunum sem allir þekkja úr kjarasamningum. Með þessum hætti er í raun og veru verið að stilla löggjafarsamkomunni algerlega upp við vegg og takmarka völd hennar. Að þessu standa hv. þm., sem aðild eiga að ríkisstj., og menn verða að átta sig á hvert stefnir í þessum efnum. Þessi orð mín má ekki skilja á þann veg, að ég sé andvígur ýmsum þeim réttarbótum eða réttindabreytingum sem koma fram í svokölluðum félagsmálapökkum. Ég er einungis að benda á það, að með þessum starfsháttum getum við verið að grafa undan því starfi, sem við erum kjörin til að sinna hér á hv. Alþingi. Eins og öllum er kunnugt var fjárlagafrv. lagt fram með þeim hætti að stór upphæð var lögð til hliðar. Það kemur fram, að þá upphæð ætlar ríkisstj. að nota annars vegar til þess að greiða fyrir svokallaða félagsmálapakka og hins vegar til að standa undir nauðsynlegum efnahagsaðgerðum í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna. Miklar umr. hafa farið fram á hv. Alþ. á undanförnum dögum um þetta mál, sérstaklega vegna fsp. í Sþ. frá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni. Eins og allir vita hefur hæstv. ríkisstj. skotið sér undan að svara grundvallarspurningum. Ég vek athygli á þessu máli í þessum umr. vegna þess, að hér er verið að fjalla um brbl. sem sett voru til þess að efna loforð í kjarasamningum. En á sama tíma fær Alþ. ekki upplýsingar um það, hvernig ríkisstj. ætlar að standa að efnahagsaðgerðum sem hafa margfalt meiri áhrif á nýgerða kjarasamninga. Mér finnst þess vegna eðlilegt að láta á það reyna hér og nú, hvort hæstv. fjmrh., getur í þessum umr., - þótt mér sé fullljóst að það komi málinu ekki við í þrengstu merkingu þess frv. sem hér er til umr., - hvort hann vilji vera svo títillátur að skýra þau ummæli sín sem koma fram í fjárlagaræðunni, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Þess vegna mun ríkisstj. leita sambands við aðila vinnumarkaðarins á næstu vikum og freista þess að ná sem víðtækustu samkomulagi um efnahagsaðgerðir, sem hljóta að miða að því að draga úr víxlhækkunum og sjálfvirkni efnahagskerfisins og stuðla að því að verja þær kjarabætur láglaunafólks sem náðust í nýgerðum kjarasamningum.“ Mér finnst eðlilegt að þegar þau mál, sem varða kjarasamningana, fara til nefndar, þá geti hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar gert sér grein fyrir því, að hve miklu leyti verið er að efna kjarasamninga, annars vegar með þeim frv., sem hér liggja fyrir til umr., og hins vegar með öðrum þáttum í félagsmálapökkum, og svo hins vegar, við hverju launþegar og vinnuveitendur þessa lands megi búast á næstunni, þegar um er að ræða efnahagsaðgerðir sem nokkrir hæstv. ráðh. hafa aðeins minnst á í sínum ræðum, en enginn hefur fengist til hér á hv. Alþ. að gera nákvæmlega grein fyrir.



Herra forseti. Það lagafrv., sem hér er til umr., er flutt til staðfestingar á brbl. nr. 68 9. sept. 1980. Þessi brbl. voru gefin út í tengslum við gerð aðalkjarasamnings við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og í tengslum við þá samninga um félagsleg málefni opinberra starfsmanna sem gerðir voru milli fjmrn. fyrir hönd ríkisstj. annars vegar og BSRB og BHM hins vegar í kjölfar aðalkjarasamningsins við BSRB. Frv. fjallar um breytingu og viðauka við lög nr. 29 frá 1976, um kjarasamning Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Í 1. gr. er gert ráð fyrir því, að lögin nái einnig til starfsmanna sjálfseignarstofnana sem starfa í almannaþágu samkv. lögum, til stofnana sem eru í fjárlögum eða njóta fjárframlaga til launagreiðslna úr ríkissjóði eða af daggjöldum, enda komi til samþykki viðkomandi stofnana. Með þessu heimildarákvæði er sem sagt opnuð leið til þess, að þeir félagsmenn BSRB, sem nú falla utan ramma kjarasamningalaga, geti orðið aðilar að samningum BSRB og ríkisins, en til þessa hefur skort lagaheimild til slíks. Til þess að svo megi verða er þó áskilið að samþykkt viðkomandi stofnana komi til, þ.e. að þær afhendi fjmrh. umboð til að semja fyrir sína hönd við samtök starfsmanna. Þá er í 2. gr. frv. gert ráð fyrir því, að 8. gr. laganna orðist svo: „Kjarasamningar skulu vera skriflegir. Kveðið skal á um lengd samningstímabils í aðalkjarasamningi.“ Það hefur lengi verið baráttumál Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, að samningstíminn verði samningsatriði, en ekki bundinn í lögum við tvö ár eins og verið hefur fram að þessu. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að við lögin bætist nýr kafli, X. kafli, og fjallar hann um atvinnuleysisbætur til handa félagsmönnum BSRB, en seinasta mál á dagskrá hv. deildar fjallaði einmitt um þann þátt atvinnuleysisbótamálsins sem sneri að Bandalagi háskólamanna. Í þessu frv., sem snýr að félagsmönnum BSRB, er efni þessa nýja kafla á þessa leið: Félagsmenn BSRB, sem ekki njóta ákvæða 14. gr. laga nr. 38/1954, þ.e. um atvinnuleysisbætur, skulu njóta atvinnuleysisbóta sambærilegra við annað launafólk, í samræmi við gildandi lög um atvinnuleysistryggingar, einkum IV. og V. kafla laganna, og framkvæmd þeirra á hverjum tíma. Bótaréttur verður m.a. háður því skilyrði, að atvinnulaus starfsmaður hafi sannanlega ekki neitað annarri vinnu sem boðist hefur, sbr. 16. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og túlkun hennar á liðnum árum. Ríkið skal annast útgjöld vegna atvinnuleysisbóta ríkisstarfsmanna, en sveitarfélög skulu annast útgjöld vegna atvinnuleysisbóta til starfsmanna sinna, hvert fyrir sig eða fleiri sameiginlega, eftir því sem þau sjálf ákveða. Gert er ráð fyrir að félmrh. geti sett reglur um atvinnuleysisbætur til starfsmanna sveitarfélaga, að fengnum tillögum Sambands ísl. sveitarfélaga og að höfðu samráði við stjórn BSRB. Sérstök nefnd skal ákveða atvinnuleysisbætur og úrskurða ágreining sem upp kann að koma. Nefndin skal skipuð tveimur fulltrúum frá BSRB, einum frá fjmrn. og einum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, en einn skal skipaður af Hæstarétti. Við umr. um seinasta mál á dagskrá kvaddi sér hljóðs hv. þm. Friðrik Sophusson og gerði nokkrar aths. við það frv. sem stendur í nánum tengslum við málið sem hér er nú á dagskrá, og skal ég nú fara nokkrum orðum um það sem fram kom hjá honum. Hann kvartaði yfir því í fyrsta lagi, að greinargerðir þessara frv. til staðfestingar á brbl. væru fátæklegar í hæsta máta, og held ég að varla verði undan því komist að taka undir þessi orð, því að með þeirri venju, sem fylgt hefur verið og fylgt er við framlagningu þessa frv., að birta einungis efni brbl. sem sett eru án þess að gera neina frekari grein fyrir efni frv. eða einstökum greinum, þá er í raun og veru brotin sú meginregla sem gildir um önnur frv. hér í þinginu, að gerð sé grein fyrir málinu sér á parti í sérstakri grg. Má eiginlega segja að það eina sem segi um frv., þegar þessi aðferð er notuð, séu inngangsorð forseta Íslands sem venjulega eru þó mjög stuttaraleg eðli máls samkv. Ég tel þessa ábendingu hv. þm. fullkomlega réttmæta og að taka þurfi til athugunar að breyta þessari venju og ganga frá frv. með venjulegum hætti. En það verður ekki gert héðan af með þessi frv. og verður að skoðast á síðara stigi. Í öðru lagi spurði hv. þm. hvort hægt væri að segja að uppfyllt væri það ákvæði stjórnarskrárinnar, sem kveður á um það, að brbl. megi gefa út ef brýna nauðsyn beri til. Ég held að þessi spurning hafi komið upp í huga manna næstum því jafnoft og brbl. hafa verið gefin út. Það er mjög umdeilt pólitískt atriði hverju sinni, hvort brýna nauðsyn beri til að brbl. séu gefin út. En staðreyndin er sú, að hér á landi hefur þetta stjórnarskrárákvæði ævinlega verið túlkað nokkuð frjálslega og það algerlega lagt í vald viðkomandi ríkisstj. að meta, hvort brýna nauðsyn beri til. Á þetta reyndi nokkrum sinnum fyrir Hæstarétti fyrir fjöldamörgum árum, en Hæstiréttur komst ávallt að þeirri niðurstöðu, að það skyldi vera mat viðkomandi ríkisstj., hvort skilyrði stjórnarskrárinnar væru uppfyllt hvað þetta snertir. Ég held að ég geti leyft mér að fullyrða að það hafi verið skoðun ríkisstj. þegar þessi brbl. voru gefin út, að brýna nauðsyn bæri til að þau yrðu gefin út. Og skýringin á því er ósköp einfaldlega sú, að það var farið að dragast úr hófi fram að komið yrði á kjarasamningum hér á landi. Ekki höfðu verið gerðir nýir kjarasamningar um þriggja ára skeið, og t.d. höfðu kjarasamningar opinberra starfsmanna verið lausir frá miðju ári 1979. Það var ljóst, að kjarasamningagerð við opinbera starfsmenn gæti ýtt undir samninga við aðra launamenn, og því mætti ekki draga það, ef nokkur kostur væri, að ganga frá slíkum samningum. Þeir samningar, sem gerðir voru í sumar, höfðu ótvírætt marga kosti frá efnahagsleg u sjónarmiði. Hér var um að ræða hóflega samninga með tiltölulega litlum launabreytingum, en þó langmestum launabreytingum hjá þeim, sem neðstir eru í launastiganum, og síðan hægt dvínandi upp á við, eftir því sem launin verða meiri. Þetta voru því sannarlega launajöfnunarsamningar, og vissulega er mjög mikilvægt að ríkið skyldi geta gefið hinum almenna vinnumarkaði slíkt fordæmi með frjálsum samningum við opinbera starfsmenn. Þeir, sem voru ofan við miðjan launastigann, fengu sem sagt enga hækkun, og það er í samræmi við stefnumótun núv. ríkisstj. þegar hún var mynduð, að áherslu yrði að leggja á lægri launin og stuðla að launajöfnun í þessari samningalotu. En til þess að unnt væri að fá menn til að samþykkja stefnumótun af þessu tagi varð auðvitað eitthvað annað að koma í staðinn, því að óneitanlega verður því ekki á móti mælt, að kaupmáttur launanna hefur farið jafnt og þétt dvínandi seinasta árið fram að því að þessir samningar voru gerðir. Við vitum öll skýringuna á því, að kaupmátturinn hefur farið dvínandi. Skýringin er einfaldlega sú, að verðbótavísitala mælir ekki jafnmikla hækkun og framfærsluvísitala, bæði vegna þess, að miðað er við breytingar sem verða kunna á viðskiptakjörum, og í öðru lagi vegna þess, að nokkrir liðir framfærsluvísitölu eru dregnir frá við útreikning á verðbótavísitölu. Sá tími, sem liðið hefur frá því að þessi ákvæði voru sett í lög, hefur verið tími talsvert mikillar viðskiptakjararýrnunar. Þar af leiðir að kaupmáttur launa hefur hægt og þétt farið minnkandi og augljóst mál að það kemur ekki eingöngu niður á láglaunafólki, heldur á öllum launamönnum. Ég held að það hafi verið augljóst mál hverjum sem á horfði, að ekki var auðvelt að gera samning af því tagi, sem ég var nú að lýsa, öðruvísi en að jafnframt væri gerður samningur um ýmisleg félagsleg réttindamál, sem varða miklu fyrir opinbera starfsmenn. Það voru einkum þrjú réttindamál sem þeir lögðu hvað mesta áherslu á. Í fyrsta lagi að þeir fengju rýmkaðan samningsrétt, í öðru lagi, að þeir fengju atvinnuleysisbætur á við aðra launamenn, og í þriðja lagi, að gerðar yrðu nokkrar breytingar á lífeyrislögum opinberra starfsmanna. Ég held að það sé ósköp einfalt mál, að samningar hefðu ekki verið gerðir í ágústlok, þeir hefðu dregist um skeið, sennilega um nokkurra mánaða skeið, ekki hefði verið hægt að ganga endanlega frá þessum atriðum. Og það er ekki rétt, að ríkisstj. hefði getað lofað því að beita sér fyrir því að frv. um þetta efni yrðu lögð fram á Alþ., vegna þess að reynslan er sú, að það dregst mjög oft lengi að Alþ. afgreiði mál, og forsenda þess, að samningar af þessu tagi yrðu gerðir, var að sjálfsögðu sú, að þessi réttindamál kæmu til framkvæmda um leið og samningurinn væri undirritaður eða um leið og samningurinn hefði verið samþykktur. T.d. var það mikið áhersluatriði af hálfu forustumanna Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, að einmitt atvinnuleysistryggingarnar tækju gildi strax, að það frestaðist ekki í kannske hálft ár eða jafnvel lengur, að einmitt það atriði kæmi til framkvæmda. Að lokum minntist hv. þm. Friðrik Sophusson á það, að á undanförnum dögum hefðu verið bornar upp margar spurningar um væntanlegar efnahagsaðgerðir ríkisstj., en ekki hefðu fengist skýr svör við því, hvenær þessara aðgerða væri að vænta eða í hverju þær yrðu fólgnar. Ég held að það hlyti að teljast verulegt nýmæli ef stjórnarandstaðan fengi ævinlega svarað öllum spurningum sem bornar eru fram og eru þessa eðlis. Ég held að það verði að horfast í augu við það í þetta sinn eins og oft áður, að ríkisstj. sér ekki ástæðu til að opinbera aðgerðir sínar með töngum fyrirvara eða upplýsa stjórnarandstöðuna um þær, síst af öllu ef ýmsir þættir málanna hafa enn ekki verið ákveðnir eins og er í þessu tilviki. Ég vil hins vegar segja það, að efnahagsaðgerðir eru auðvitað stöðugt í gangi hjá sérhverri ríkisstj. og þessi ríkisstj. hefur beitt sér fyrir endurteknum efnahagsaðgerðum af ýmsu tagi, enda hefur það verið hennar aðalvandi að halda hjólum atvinnulífsins gangandi og koma í veg fyrir að alvarleg stöðvun yrði í atvinnurekstri. Og ég vil minna á í hverju þessar aðgerðir í efnahagsmálum hafa verið fólgnar. Fyrsta efnahagsaðgerðin var samþykkt fjárlaga á s.l. vetri. Önnur efnahagsaðgerðin var samþykkt skattalaga á s.l. vori. Ef hvorugt þessara mála hefði náð fram að ganga vegna allsherjar stjórnleysis hér á Alþ. og í þjóðfélaginu, þá býst ég við að efnahagsástandið væri nú allmiklu verra en það er. Þriðja aðgerðin í efnahagsmálum, sem tók nokkurn tíma, var undirbúningur lánsfjáráætlunar sem vissulega varðar allt efnahagslífið verulega miklu. Fjórða aðgerðin í efnahagsmálum var kjarasamningur við opinbera starfsmenn, og var mikil vinna í það lögð að tryggja almenna kjarasamninga í þjóðfélaginu. En gerð kjarasamninga er auðvitað undirstaða þess, að efnahagslíf og atvinnulíf geti gengið með eðlilegum hætti. Og nú höfum við lagt fram nýtt fjárlagafrv. og erum með í undirbúningi nýja lánsfjáráætlun. Því hefur verið lýst yfir, að von sé á efnahagsaðgerðum í byrjun næsta árs í tengslum við væntanlega gjaldmiðilsbreytingu. Ég vil fullvissa alla hv. þm. um það, að efnahagsaðgerðir verða engar framkvæmdar nema að vandlega undirbúnu máli og eftir að ítarleg samráð hafa farið fram við aðila vinnumarkaðarins, bæði vinnuveitendur og þá ekki síður verkalýðshreyfingu. Hins vegar er ljóst að það tekur nokkurn tíma að gera sér grein fyrir því, hver staða mála er eftir gerð nýrra kjarasamninga og eftir að fjárlagafrv. hefur verið lagt fram, þannig að meta megi með fullu raunsæi hver er áætluð verðlagsþróun að öllu óbreyttu á næsta ári. En forsenda þess, að hægt sé að undirbúa samræmdar efnahagsaðgerðir, er auðvitað sú, að menn hafi í höndunum sem gleggstar upplýsingar um það, hver þróunin er líkleg að verða. Nú segja menn kannske að búið sé að spá því, hver verðbólgan verði, og það vanti ekki spádómana frá Verslunarráði Íslands eða spádómana frá Vinnuveitendasambandinu og ýmsa aðra spádóma sem fram hafa komið. En ég vil vekja á því athygli, að eitt af grundvallaratriðunum í sambandi við þessa spádóma var það, hver yrði vísitala, framfærsluvísitala og verðbótavísitala 1. nóv., og þar voru uppi spádómar um mjög háar tölur. Við skulum sjá fyrst hvort þær rætast. Ég minnist þess, að í sjónvarpsumræðum fyrir einum mánuði átti ég í nokkrum sviptingum við fyrrv. fjmrh., Matthías Á Mathiesen, sem fullyrti að framfærsluvísitalan mundi hækka um 13% núna 1. nóv. og 1. des. Ég hélt því fram, að þarna væri ofáætlað og líklegt væri að hækkunin yrði um eða undir 11%, eins og ég mun hafa sagt í þessum umr. Ég hef glögga vitneskju um það, að þessi skoðun mín reyndist rétt og lægri talan, sem nefnd var í þessum umr., sú tala sem ég nefndi, um eða undir 11%, er rétta talan. Mun það væntanlega koma í ljós þegar kauplagsnefnd gefur upplýsingar um hækkun framfærsluvísitölu, annaðhvort í dag eða á morgun eða næstu daga. Kjarni málsins er sem sagt sá að í þessum spádómum um verðbólgu höfðu t.d. Vinnuveitendasambandið og Verslunarráð bersýnilega mjög ofáætlað hækkun vísitölu nú 1. nóv., sem kemur til framkvæmda 1. des. Þessi atriði öll þarf auðvitað að taka með í reikningana áður en frá þeim er gengið og áður en viðræður við aðila vinnumarkaðarins hefjast, sem ég geri ráð fyrir að verði á næstu vikum. En auðvitað segir það sig sjálft, að ekki er hægt að gera hér grein fyrir þessum væntanlegu aðgerðum þar sem endanlegar ákvarðanir um þær hafa alls ekki verið teknar og þær hafa ekki verið ræddar með þeim hætti við aðila vinnumarkaðarins sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir.