Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Afstaða mín í þessu máli hefur reyndar áður komið fram. Ég treysti mér ekki til að standa að einhliða lögleiðingu bílbelta á þessari stundu, en ég ítreka enn mikilvægi fræðslu og áróðurs fyrir notkun bílbelta og tel að málið hefði þurft meiri umfjöllun áður en það er endanlega afgreitt. Ég mun því sitja hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta mál hefur rækilega verið kannað, í fyrsta lagi af hálfu Umferðarráðs, í öðru lagi af hálfu landlæknisembættisins, í þriðja lagi hefur þessi leið verið farin í a. m. k. 28 löndum, þar af öllum Norðurlöndunum nema Íslandi. Þar við bætist að hér er ekki um umferðaröryggismál að ræða fyrst og fremst, heldur er hér um heilbrigðismál að ræða nr. eitt. Í ljósi alls þessa segi ég já.



Helgi Seljan greiðir ekki atkv. með tilvísan til fyrirvara hv. þm. Salome Þorkelsdóttur.



Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og mælir með því, að það verði samþykkt, á sömu forsendum og fjh.- og viðskn. Nd.



Herra forseti. Hér er verið að fjalla um frv. til l. um breytingu á tollskrá. Ég hefði viljað mæla fyrir brtt. sem er að vísu of seint fram komin og þarf afbrigði fyrir. Sú brtt. - og hefur það mál reyndar borið á góma hér áður - varðar tolltekjur til Ríkisútvarpsins, en það er um það eins og önnur mál að aldrei er góð vísa of oft kveðin. Nú er fyrirhugað með öðru frv., sem hér er til umr., að leggja enn frekari fjárhagsbyrðar á Ríkisútvarpið, en þar á ég við frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands sem hér er til meðferðar. En sú brtt., sem ég mæli hér fyrir, er að við 1. gr. þessa frv. bætist ný mgr., 3. mgr., svohljóðandi: „Tekjur af tollskrárnúmerum 85.15.20 og 85.15.25 (sjónvarpstæki) renni til Ríkisútvarpsins.“



Herra forseti. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni hefur þetta mál, sem hér er til umr., fengið nokkuð ítarlega meðferð í fjh.- og viðskn. Nd. og einnig að hluta til á sameiginlegum fundum fjh.- og viðskn. beggja deilda. Við vitum að breytingar á tollskrá geta verið mjög flókið mál og þurfa þó nokkurrar umræðu við áður en þær eru framkvæmdar. Það mál, sem við erum hér að afgreiða, var rækilega kannað áður en tekin var afstaða til þess. Sá háttur að flytja brtt. á síðustu stundu, svo að afbrigða þurfi með slíkum hætti eins og gert var áðan, held ég að sé ekki vænleg aðferð til að fá fram breytingar á tollskrá, heldur sé nauðsynlegt að menn skoði það mál í nefndum þingsins. Harma ég þess vegna að flm. þessarar brtt. skyldi ekki hafa samband við okkur í fjh.- og viðskn. eða við 1. umr. málsins lýsa áhuga sínum á því að bæta nýjum þætti í það frv. sem hér liggur fyrir. Vil ég þess vegna mælast til þess við flm. að hann dragi þessa brtt. til baka þannig að hægt sé að skoða þessi mál við betri kringumstæður, en ekki verði farið að greiða atkv. um þetta hér þar sem málið kemur nánast fyrirvaralaust eða fyrirvaralítið til okkar kasta. Ef flm. er hins vegar ekki reiðubúinn að gera það verð ég að mælast til þess við hv. deild að þessi brtt. verði felld.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur fjallað um málið og leggur til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um ábyrgðarheimildir vegna lántöku Bjargráðasjóðs. Hér er gert ráð fyrir að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs sé heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldaábyrgð lán sem Bjargráðasjóður tekur, allt að 15 millj. kr. Lán þetta er tekið til að bæta tjón sem varð víða um land í óveðri sem gekk yfir landið aðfaranótt 17. febr. s. l. Fjh.- og viðskn. hefur rætt frv. og mælir með því að það verði samþykkt. Undir þetta nál. skrifa hv. nm. Ólafur Ragnar Grímsson, Guðmundur Bjarnason, Davíð Aðalsteinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson með fyrirvara og Lárus Jónsson með fyrirvara.



Herra forseti. Ég stend ekki hér upp til að mæla á móti því frv. sem hér er til umr. Ég hef áður lýst fylgi mínu við það og áhugi minn á þessu máli er ótvíræður. En við 1. umr. þessa máls kom það fram, bæði hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., að því fjármagni, sem gert væri ráð fyrir að Bjargráðasjóður fengi til umráða með þeirri lánsheimild sem frv. það sem við nú ræðum fjallar um, yrði varið einungis í formi lána. Ef hæstv. ráðh. hefði ekki gefið þessa yfirlýsingu við 1. umr. hefði að sjálfsögðu farið með ráðstöfun þessa fjár að lögum Bjargráðasjóðs, en samkv. lögum Bjargráðasjóðs er gert ráð fyrir að aðstoð sú, sem hann veitir, geti verið ýmist sem styrkveiting, þ. e. óafturkræft framlag, eða sem lán. Ef þetta frv., sem við nú ræðum, verður samþ. óbreytt verða yfirlýsingar hæstv. ráðh. ekki skildar á annan veg en svo, að þá skuli einungis með fara með þeim hætti sem þeir greindu frá. Ég tel að þetta sé rangt, það sé ekki minni þörf nú en áður að aðstoð Bjargráðasjóðs geti verið bæði í formi styrkveitingar og formi láns eftir því hvernig á stendur. Því þykir mér rétt að hv. deild kveði á um það, að með ráðstöfun þess fjár, sem þetta frv. fjallar um, fari eins og með ráðstöfun annars fjár sem Bjargráðasjóður hefur undir höndum. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Agli Jónssyni, Eyjólfi Konráð Jónssyni, Guðmundi Karlssyni, Lárusi Jónssyni og Salome Þorkelsdóttur að bera fram svohljóðandi brtt. við frv. það sem hér er til umr.: „Ný grein komi er verði 2. gr. og orðist þannig: Fjármagni samkv. 1. gr. skal varið ýmist til styrkveitinga eða lána samkv. 10. gr. laga nr. 51/1972, um Bjargráðasjóð, sbr. lög nr. 110/1976, lög nr. 41/1977 og lög nr. 57/1980.“ Þessi till., eins og ég hef þegar tekið fram, er einungis til þess að lýsa þeim vilja hv. deildar að það skuli fara eins með ráðstöfun þessa fjár og venja er af hálfu Bjargráðasjóðs þannig að það verði metið í hverju einstöku tilfelli hvort það skuli vera styrkveiting eða lán eða hvort tveggja og þá að hve miklu leyti styrkveiting og að hve miklu leyti lán. Nú er það svo, að ég hef afhent skrifstofu Alþingis þessa brtt., en henni hefur ekki verið útbýtt. En ég var það forsjáll að taka ljósrit af þessu plaggi og það hef ég hér lesið upp. Það verður því að líta á þessa till. sem skriflega auk þess sem hún er of seint fram komin. Ég vænti þess, að hæstv. forseti fái heimild deildarinnar til að taka till. til umr.



Herra forseti. Iðnn. Ed. hefur haft til umfjöllunar í alllangan tíma frv. til l. um steinullarverksmiðju. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. á fjölmörgum fundum og haft til þess skamman tíma. Eftirtaldir aðilar, sem ég tel mér skylt að lesa hér upp, mættu á fundum nefndarinnar og veittu margvíslegar upplýsingar: Vilhjálmur Lúðvíksson, formaður steinullarnefndar, Hörður Jónsson, frá Iðntæknistofnun, Jón Steingrímsson, tilnefndur af Iðntæknistofnun, Bárður Daníelsson, frá Samtökum arkitekta, Hákon Ólafsson, frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Gunnar Björnsson, frá Félagi byggingarmeistara, Jón Magnússon, fyrrv. starfsmaður steinullarframleiðslu í Danmörku og fyrrv. forstjóri steinullarverksmiðju í Hafnarfirði, Garðar Ingvarsson, frá Seðlabanka, Guðmundur Halldórsson, frá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, Árni Reynisson, frá Náttúruverndarráði, Ólafur Davíðsson og Hallgrímur Snorrason, frá Þjóðhagsstofnun, Eyjólfur Sæmundsson, frá Vinnueftirliti ríkisins, og Hrafn Friðriksson, frá Heilbrigðiseftirliti ríkisins. Umsagnir frá hinum þremur síðast nefndu fylgja með þessu nál. Nefndin leggur ekki dóm á stærð eða staðarval steinullarverksmiðju, en leggur áherslu á að eignaraðild ríkisins er skilyrt hlutafjárframlögum annarra að 60% og einnig því, að hlutafé nemi a. m. k. 30% af stofnkostnaði. Nefndin flytur brtt. á sérstöku þskj. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja öðrum brtt. við frv. sem fram gætu komið. Undir þetta nál. rita allir hv. nm. iðnn. Ég vil þá leyfa mér í örstuttu máli að gera grein fyrir þeim brtt. sem nefndin flytur. Að mínum dómi skýra þessar brtt. sig sjálfar. Ég mun nú lesa þær upp: 1. gr. orðist svo: „ Ríkisstj. er heimilt að taka þátt í stofnun hlutafélags, er reisi og reki steinullarverksmiðju, og að leggja fram í því skyni allt að 40% af hlutafé þess, enda verði hlutafé félagsins minnst 30% af stofnkostnaði verksmiðjunnar.“ Breytingin er raunar ekki önnur en sú, að við bætum þarna við: enda verði hlutafé félagsins minnst 30% af stofnkostnaði verksmiðjunnar. Við viljum binda þetta í lögum. 2. brtt. er á þá leið, að 2. gr. frv. falli brott. Í ljósi þeirra umræðna, sem verið hafa um þessa ráðagerð, þ. e. byggingu steinullarverksmiðju, finnst okkur ekki eðlilegt, eins og þessi grein hljóðar, að það sé gert ráð fyrir svo miklu forustuhlutverki ríkisins. Við teljum að forustan eigi alfarið að vera í höndum einstaklinga - ef til kemur að þessari ráðagerð verði hrundið í framkvæmd. 3. brtt. við 3. gr. er á þá lund, að við 2. tölul. bætist: Þó ekki meira en 25% af heildarlánsfjárþörf vegna stofnkostnaðar. - Tölul. 2 verður þá þannig í heild sinni: „Að veita ríkisábyrgð fyrir lánum eða taka lán, er hlutafélaginu verði veitt til byggingar verksmiðjunnar, að fjárhæð samtals allt að 21 millj. kr., eða jafnvirði þess í erlendri mynt, þó ekki meira en 25% af heildarlánsfjárþörf vegna stofnkostnaðar.“ 4. brtt. er um að 4. gr. falli brott. Um þetta er það að segja, að við nm. teljum ekki ástæðu til að gefa undir fótinn með að stofnendur né hluthafar verði færri en fimm, eins og segir í hinum almennu hlutafélagalögum, og vísum við þá til þess frumkvæðis sem við ætlum að verði um þetta mál meðal þeirra sem sýnt hafa áhuga. 5. brtt. er ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar svo: „Ekki er ríkisstj. heimilt að taka þátt í stofnun hlutafélags samkv. 1. gr. né leggja fram fé ríkissjóðs sem hlutafé samkv. 1. tölul. 3. gr. né veita ríkisábyrgð eða taka lán samkv. 2. tölul. 3. gr. fyrr en tryggð hafa verið hlutafjárframlög annarra aðila fyrir 60% af hlutafé væntanlegs félags og aflað hefur verið öruggra viðskiptasambanda.“ Fleiri voru þær brtt. ekki sem n. flytur hér sameiginlega. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess hér og nú að fara að eyða löngu máli í umr. um þetta frv. Ég geri fastlega ráð fyrir að hv. þm. sé vel kunnugur sá aðdragandi sem er að þessu máli. Það hefur verið allrækilega kynnt í fjölmiðlum sem og fyrir hv. alþm. Eins og nál. og brtt. n. gefa til kynna leggur n. áherslu á að hér verði ekki rasað um ráð fram, ef ég mætti svo að orði komast. Nefndin hefur reynt, eftir því sem tök voru á, að meta þær forsendur sem liggja að baki þeim útreikningum og niðurstöðum sem fyrir liggja í skýrslu steinullarnefndar á vegum iðnrn. Fram hefur komið að ýmis atriði eru ekki nægilega ljós að því er varðar markað - sérstaklega erlendan markað. Því leggur n. áherslu á fyrirhyggju í allri málsmeðferð. Þrátt fyrir allt er það skoðun mín, að með þessu frv. sé þó verið að taka í útrétta hönd athafnamanna í þessu landi, og er það vel.



Herra forseti. Það mun hafa verið árið 1975 sem bæjarstjórn Sauðárkróks og áhugamenn um iðnvæðingu tóku til við að rannsaka möguleika á því að reist yrði steinullarverksmiðja í Skagafirði. Þessar frumathuganir hnigu að því að byggja allstóra verksmiðju sem m. a. byggði á útflutningi og kannske byggðist fyrst og fremst á því, að verulegt magn framleiðsluvörunnar yrði flutt á erlenda markaði. Þessi vinna stóð yfir í allmörg ár og satt best að segja leist mér ekki á þá útreikninga sem þá lágu fyrir. Sérstaklega benti markaðskönnun erlendis til þess, að ekki væri skynsamlegt að ætla sér að byggja á útflutningi á þessari vöru, og hníga að því mörg rök sem mönnum hér eru kunn. En í byrjun s. l. árs var tekið til við að rannsaka byggingu verksmiðju með allt öðrum hætti, miklu minni verksmiðju sem fyrst og fremst byggði á innlendum markaði, en flytti kannske einhverja offramleiðslu út, og þá auðvitað verksmiðju sem síðar meir mætti stækka eftir því sem markaðsþörf innanlands ykist. Þessa útreikninga og þessar athuganir hef ég auðvitað reynt að kynna mér og ég sé ekki betur en þarna gæti orðið um arðvænlegt fyrirtæki að ræða. Þó þarf það mál allt að skoðast miklu betur. Hins vegar væri allt of áhættusamt að ætla að leggja í byggingu mjög stórrar verksmiðju sem fyrst og fremst eða að mjög miklu leyti byggði á sölu til annarra landa. Þessi verksmiðja, sem fyrirhuguð er í Skagafirðinum, er með þeim hætti, að með tiltölulega litlum breytingum má jafnframt framleiða glerull ef sú vörutegund væri talin að einhverju leyti heppilegri en steinullin. Ég er sammála hv. iðnn. um, að það á að hafa allan vara á í þessu efni, og styð eindregið brtt. n. Þær eru til mikilla bóta á frv. Í fyrsta lagi hlýtur auðvitað frumkvæði og áhætta að koma frá áhugamönnum og þeim athafnamönnum sem vilja hafa forustu í þessum efnum, en alls ekki frá ríkisvaldinu, og í annan stað er auðvitað alveg ljóst mál að það er ekki hægt að ráðast í slíkt fyrirtæki án þess að nokkuð örugglega sé gengið frá sölumálum þannig að fyrirtækið fari ekki þráðbeint á hausinn strax í upphafi vegna þess að framleiðsluvaran seljist ekki eða aðeins örlítill hluti hennar, sem svarar til innanlandsmarkaðarins. Þó að ég sé sammála þessum fyrirvörum og að fara eigi að öllu með gát er hitt annað mál, að sjálfsagt eru þau fyrirtæki hérlendis fá sem hafa risið og menn fyrir fram verið öruggir um að mundu skila hagnaði. Ég held að það sé varla hægt að reikna út að skuttogari t. d. á Íslandi geti yfirleitt borið sig fyrstu árin. Einhvern veginn höfum við lifað á skuttogaraútgerð að undanförnu og þannig hefur það verið með útgerð, iðnað og atvinnufyrirtæki yfirleitt: Það er auðvitað alltaf áhætta samfara slíku og kannske ekki unnt að gera ráð fyrir hagnaði allra fyrstu árin. Við þekkjum það t. d. í sambandi við stóriðju. Menn gengu að því með opnum augum að byggja verksmiðjuna á Grundartanga þó að fyrir lægi að hún yrði rekin með einhverjum halla allra fyrstu árin. $n þegar fyrirtækin eru orðin afskrifuð og þegar verkmenning færist í aukana, þegar menn ná betri tökum á framleiðslunni o. s. frv. fara fyrirtækin að skila arði. Þess vegna megum við ekki horfa á það þó að arður sé allra fyrstu árin kannske lítill. Engu að síður hljótum við að halda áfram iðnaðaruppbyggingu og auðvitað stórauka hana, og þess vegna tel ég alveg sjálfsagt að þetta frv. verði samþykkt. Ég ætla ekki að hefja neinar deilur um hvar slík verksmiðja eigi að rísa. Ég vek aðeins athygli á því, að það voru Skagfirðingar sem hófu þessar athuganir og má því kannske segja að það sé viss siðferðilegur réttur sem þeir hafi. En að sjálfsögðu á að byggja verksmiðjuna þar sem arðvænlegast er, þó að hafa beri hliðsjón af byggðaþróun, og þess vegna er einmitt sjálfsagt að afgreiða frv. með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég styð málið í heild og ekki síst brtt.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að koma hér og lýsa ánægju minni með að frv. til l. um steinullarverksmiðju skuli nú vera til umfjöllunar. Ég hef frá því árið 1975 fylgst með þeim rannsóknum og athugunum sem farið hafa fram til undirbúnings að stofnsetningu steinullarverksmiðju, en árið 1975 var einmitt hafist handa um ýmiss konar upplýsingar og gagnaöflun fyrir slíkt fyrirtæki á Sauðarkróki. Þeir aðilar, sem einkum veittu ráðgjöf í þessum efnum á þessum tíma, voru m. a. Háskólinn, Iðnþróunarstofnun Íslands, Framkvæmdastofnun ríkisins, auk ýmissa athafnamanna og áhugaaðila í iðnaði. Í framhaldi af þessum athugunum voru teknar upp fjárveitingar úr bæjarsjóði Sauðárkróks vegna þessa máls. Í aprílmánuði árið 1977 var haldinn fundur að frumkvæði bæjarstjórnar Sauðárkróks í Iðnþróunarstofnun Íslands. Á þessum fundi voru lögð fyrstu drög að steinullarverksmiðju á Sauðárkróki. Á þessu ári voru gerðar mjög ítarlegar jarðfræðiathuganir í nágrenni Sauðárkróks sem gáfu mjög góða raun. Það var svo í janúarmánuði árið 1978 sem lögð var fram mjög vel unnin skýrsla af Iðnþróunarstofnun, sem bar heitið „Steinullarframleiðsla á Sauðárkróki. Könnunarskýrsla I.“ Með þessari skýrslu fylgdi frumkostnaðaráætlun um stofnkostnað og rekstur á um 15 þús. tonna verksmiðju. Eftir að Könnunarskýrsla I hafði verið skoðuð mjög nákvæmlega og kynnt fyrir ýmsum er þetta mál varðar, m. a. iðnrn. og þm., var eindregið mælt með að halda áfram og ljúka næsta áfanga þar sem skýrslan lofaði svo góðu um framhaldið. Að tillögu Iðnþróunarstofnunar og í samráði við Útflutningsmiðstöð iðnaðarins var ákveðið að fara í sérstaka kynnisferð til steinullar- og vélaframleiðenda erlendis. Auk heimaaðila fóru í þessa ferð fulltrúar frá Iðnþróunarstofnun og Útflutningsmiðstöð iðnaðarins. Árangurinn af ferðinni í heild var jákvæður og í henni fengust mjög gagnlegar upplýsingar og gott samband náðist við erlenda framleiðendur véla og tækjabúnaðar. Þegar hér var komið lá fyrir að fram undan væru ýmsar kostnaðarsamar athuganir, og var þá leitað til iðnrn. um frekari fjárstuðning, en um svipað leyti var gerður samstarfssamningur við Iðntæknistofnun um áframhaldandi athuganir. Þar var m. a. samþykkt að með alla vitneskju um málið skyldi farið sem trúnaðarmál milli aðila. Haustið 1978 samþykkti iðnrn. að standa straum af kostnaði við bræðsluprófanir og markaðsathuganir, en eingöngu gegn því skilyrði að aðrir aðilar, sem áhuga hefðu á framleiðslu steinullar, fengju aðgang að þeim upplýsingum á jafnréttisgrundvelli. Fulltrúum Sauðárkróks þóttu þetta að vísu harðir kostir þar sem svo lengi hafði verið unnið með stofnunum rn. að málinu. Þessi meðferð málsins var þó samþykkt þar sem ekki voru aðrar leiðir til fjármögnunar þessara rannsókna. Með þessu samkomulagi féll og úr gildi samningur Sauðárkróks við Iðntæknistofnun sem mjög vel hafði að þessum málum unnið. Á árinu 1979 ákvað rn. að láta vinna stofn- og rekstrarkostnaðaráætlun fyrir steinullarverksmiðju á Íslandi. Eftir stjórnarskiptin á því ári urðu óvæntar breytingar á stefnu rn. Ákveðið var að taka málið úr höndum Iðntæknistofnunar og afhenda áðurnefnda skýrslu öllum þeim sem kynnu að hafa áhuga á málinu. Iðntæknistofnun afhenti þó ekki nöfn hugsanlegra erlendra kaupenda vegna loforðs stofnunarinnar um trúnað við þessa aðila, þ. e. að þeim yrði ekki blandað í málið fyrr en ákvörðun um staðsetningu verksmiðju lægi fyrir. Skömmu síðar lét þó Iðntæknistofnun þessar upplýsingar af hendi. Í kjölfar þess fór einn áhugaaðili utan til að heimsækja þessa aðila. Síðan hefur málið verið tíðum í fjölmiðlum og því flestum nokkuð kunnugt um framhaldið. Ég hef hér að framan farið yfir forsögu þessa máls, frá því að farið var að vinna að því á Sauðárkróki árið 1975, og talið það nauðsynlegt. Um frv. sjálft ætla ég ekki að ræða frekar nú, en ég vil þó benda rækilega á þann kafla er fjallar um byggðaáhrif slíkrar verksmiðju og margir virðast ekki hafa gefið þann gaum sem ég hefði kosið. Þar er talið líklegt að staðsetning steinullarverksmiðju á Sauðárkróki stuðli að íbúafjölgun þar um 310 manns, en verði verksmiðjan staðsett í Þorlákshöfn er áætluð íbúafjölgun þar um 190 manns. Svæðisbundin atvinnuáhrif eru því sterkari á Sauðárkróki. M. a. að því leyti eru áhrif verksmiðjunnar á byggðaþróun á landinu sterkari þar en í Þorlákshöfn. Nú eru vissulega tímamót á næsta leiti. Í þessu máli hefur verið reynt að feta sig áfram skref fyrir skref að ákveðnu marki sem nú er í sjónmáli. Það er öllum þarft og hollt að líta til baka og skoða forsögu þessa máls og þá um leið þann grunn sem byggt skal á. Ýmsir kostir til aukinnar notkunar á steinull eru nú athugaðir og vissulega má ætla að um verulega aukna notkun á steinull verði að ræða hér á landi á næstu árum. Hæstv. iðnrh. hefur að undanförnu verið að kynna hér á Alþingi og víðar ýmsa nýja atvinnukosti, suma komna að framkvæmdastigi, en aðra sem enn eru á athugunarstigi. Eitt eiga nær allir þessir atvinnukostir sameiginlegt, þ. e. að verða staðsettir á eða við stór-Reykjavíkursvæðið. Það eru vandfundin atvinnufyrirtæki í iðnaði sem er rekstrarlega hagstætt að reisa og reka utan stór-Reykjavíkursvæðisins. Steinullarverksmiðjan er þó eitt slíkt fyrirtæki. Ég held að menn geti verið sammála um að í þeim skýrslum og athugunum, sem gerðar hafa verið komi fram að skynsamlega sé að þessu máli staðið hér og um gott fyrirtæki sé að ræða. Í frv. þessu er ekki tekin ákvörðun um hvar slík verksmiðja sem hér um ræðir verði reist og verði ríkisstj. að kveða á um það. Ég ætla ekki að ræða þann þátt hér og nú, þótt ég gæti ýmislegt sagt um það, ekki síst vegna þeirra orða er hæstv. iðnrh. lét falla um það atriði í ræðu sinni er hann mælti fyrir þessu frv. Ég verð að treysta á að hillingar villi ekki um fyrir þeim er vald til ákvörðunar verður hér gefið. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. þótt ýmislegt fleira væri hægt að segja um þróun þessa máls. En úr því sem komið er sé ég ekki að það þjóni neinum tilgangi nema þá sérstakt tilefni gefist til. Ég endurtek að ég vænti þess að þetta frv. nái fram fyrir þinglok þannig að úr framkvæmdum geti orðið sem fyrst.



Herra forseti. Eins og hv. deild hefur væntanlega veitt athygli hefur iðnn. leitast við á mjög skömmum tíma að afgreiða þau frv. sem fyrir hana hafa verið lögð, kannske með meiri hraða en verður að teljast eðlilegt, en alla vega hefur þetta þó þýtt að tíminn til að skoða þessi mál hefur verið hörmulega naumur. Ég held að það sé þess vegna alveg óhætt að ítreka að þegar af þeirri ástæðu hafi ekki verið tækifæri til að meta þau mál, sem hér um ræðir, eins ítarlega og nm. hefðu gjarnan kosið og æskilegt megi telja. Þegar af þeirri ástæðu, og kemur þó fleira til, kemur sú grundvallarskoðun n. fram í afstöðu hennar og þeim brtt., sem hún flytur, að ekki séu tök til þess að ríkið hafi frumkvæði í þeim málum sem hér um ræðir. Allar brtt. n. lúta að því að þeir aðilar, sem vilja ráðast í verksmiðju af þessu tagi, sýni fram á það fyrst að þeir séu reiðubúnir að hætta fé sínu í fyrirtæki af þessu tagi og hlutafjárframlag ríkisins komi ekki til framkvæmda nema áður hafi verið safnað því hlutafé sem ætlast er til að aðrir aðilar safni. Það hefur líka verið tekin sú afstaða að tryggja að heildarhlutafé í fyrirtækinu væri það sem teljast mætti eðlilegt og nauðsynlegt í sambandi við fyrirtæki af þessu tagi. Nefndin hefur á engan hátt tekið afstöðu til þess, hvar verksmiðja af þessu tagi ætti að risa, en hún hefur lagt hér almennar leikreglur um hvernig með skuli farið. Grunninntakið í því er það, að þeir aðilar, sem áhuga hafa á málinu, sýni áhuga sinn og trú sína á verkefninu og gangi það vel í gegnum þau atriði sem um er að ræða að það liggi algerlega ljóst fyrir að þeir hafi trú á því og muni hætta fé sínu í þetta verkefni. Þó að það sé ekki sérstaklega tekið fram að því er varðar ríkisábyrgðir held ég að óhætt sé að segja að hugsun n. hafi verið sú, að það sama gilti að því er ríkisábyrgðirnar varðaði, þ. e. umfram það hlutafé, sem hefði safnast, væri sýnt fram á að annað lánsfé fengist. Ég vil að þetta sjónarmið komi hér líka fram vegna þess, hvernig þetta mál er að öllu leyti í pottinn búið, að til þess að ríkisábyrgðir verði veittar hafi verið sýnt fram á að annað lánsfé fáist án þess að til ríkisábyrgða komi. Ég vil að lokum aðeins benda á að hér er náttúrlega um nokkuð öðruvísi mál að ræða en það mál sem var hér nýlega til umfjöllunar, um sjóefnavinnslu á Reykjanesi. Þar tók n. þá afstöðu að minnka stærð verksmiðjunnar í raun og sannleika niður í 8 þús. tonn, segja fyrir um það, hvernig menn skyldu standa að málum að þeim áfanga byggðum og hvaða skilyrði þyrftu að vera uppfyllt til þess að haldið væri áfram. Þar var hins vegar um rannsóknarverkefni að ræða að dómi n. og þess vegna eðlilegt að ríkið hefði frumkvæði. Sjóefnavinnslan er rannsóknar og þróunarverkefni upp að vissu marki sem ríkið hefur þess vegna frumkvæði að. Hér er ekki um slíkt að ræða. Hér er um að ræða iðnaðarframleiðslu og hlutafélag sem ætla verður að áhugaaðilar sýni trú sína á með þeim hætti sem n. hefur gert ráð fyrir. Séu skilyrði uppfyllt með þeim hætti, sem ég hef hér rakið, á að vera fengin trygging sem við getum haft besta fyrir því, að ekki verði flanað að neinu. Ef haldið verður á málunum með þessum hætti á það að verða besta tryggingin fyrir því, að hér verði einungis ráðist í það sem telja verður eðlilegt og sjálfsagt og getur verið liður í æskilegri iðnþróun á Íslandi.



Herra forseti. Það getur varla talist mjög óeðlilegt þótt nm. í iðnn. Ed. segi álit sitt á þeim málum þremur sem iðnn. hefur verið að fjalla um upp á síðkastið. Ég vil taka það fyrst fram, að ég er afskaplega ánægður og þakklátur formanni n. og reyndar líka öðrum nm. og þ. á m. þeim nm. sem eru stuðningsmenn núv. ríkisstj., hversu sem mönnum kann nú að þykja það hlutverk skemmtilegt, með hvaða hætti þetta mál hefur verið rætt og ítarlega kannað í iðnn., en fyrstu tilburðir að þeim vinnubrögðum voru miklu líkari því sem gerist undir því stjórnarfari þar sem menn þurfa ekki að hugsa sjálfir, þar sem menn geta látið aðra um að móta sínar skoðanir og afgreiða þær með litlum fyrirvara. Það hefði út af fyrir sig verið mikill lærdómur, og ekki síst fyrir síðari tíma, ef fyrsti sameiginlegi fundur iðnaðarnefndanna beggja hefði verið kominn á kvikmyndafilmu. Þar var smalað inn sérfræðingum með ákveðnu millibili af formanni iðnn. Nd. og síðan tók formaður iðnn. Ed. við stjórninni og þarna átti að matreiða alla þessa miklu visku á sem allra stystum tíma, líklega helst einum degi. Það er mjög mikilvægt hvernig allir urðu þess brátt varir að það gat einungis orðið stuðningur fyrir þessi mál að um þau yrði ítarlega fjallað og öll aðsend bein eða óbein fyrirmæli um vinnubrögð í þessum málum, sem kannske út af fyrir sig eru ekki mjög stór, væru send til baka. Þessi málsmeðferð öll, eins og hún hefur verið unnin í iðnn., er hins vegar með þeim hætti að a. m. k. ég get með góðri samvisku og af fullri ábyrgð og sannfæringu staðið með afgreiðslu þessara mála eins og þau eru. Þau eru afgreidd með þeim hætti að þar hafa allir fletir verið skýrðir og um þá hefur verið fjallað sem öskað og leitað hefur verið eftir. Þetta tel ég vera mjög trúverðug vinnubrögð sem reyndar ættu að liggja alls staðar til grundvallar í störfum Alþingis. Mér er alveg sama hvað um mig er sagt eða verður sagt í sambandi við drátt á öðrum málum. Það er vitanlega ekki hægt að vinna eða afgreiða mál með öðrum hætti en þeim, að menn hafi sæmilega sannfæringu fyrir þeim og sérstaklega þar sem um er að ræða ný mál, sem ekki hafa verið rædd og skýrð að neinu marki áður, og þá ekki síst þegar þau berast að á síðustu dögum þingsins, þegar lítill tími er orðinn til starfa og málatilbúnaður allur farinn að verða lausari í böndunum en við þær kringumstæður þegar tími er nægur fyrir hendi. Ég vil hins vegar segja að það mál, sem sérstaklega er fjallað um hér, finnst mér á vissan hátt helst orka tvímælis, en eins og það hefur verið skýrt hér og er að sjálfsögðu alveg hárrétt, bæði af frsm. og öðrum nm., er með þeim fyrirvara, sem þar eru inn settir, sem ég dreg raunar ekki í efa að verði fylgt, að sjálfsögðu auðvelt að fylgja málinu. Ég ætla þó alveg sérstaklega að undirstrika þar eitt atriði sem reyndar kemur fram í bráðabirgðaákvæði tillagna okkar og ekki er ágreiningur um. Þar er lögð áhersla á að markaður sé tryggður fyrir þessa framleiðslu. Á vissan hátt hefur steinullarframleiðslan að því leyti sérstöðu, að þar eru markaðir ótryggari en varðandi aðrar verksmiðjur sem við höfum verið að fjalla um. Og ég ætla ekkert að dylja þá skoðun mína, að ef hér hefði verið fyrst og fremst eða einvörðungu fjallað um steinullarframleiðslu til útflutnings hefði ég haft meiri og stærri fyrirvara í þessu máli, ef ég hefði þá ekki orðið á móti því sem slíku.



Herra forseti. Ég þakka iðnn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli. Ástæðan fyrir því, að ég tel mig þurfa sérstaklega að bera fram þakkir, er sú, að ég er tengdur öðrum þeim aðila sem sýnt hefur áhuga á því að koma upp steinullarverksmiðju, þ. e. Jarðefnaiðnaði hf. á Suðurlandi. Þetta félag var stofnað árið 1974 og í því eru 36 af 38 sveitarfélögum á Suðurlandi, auk fjölmargra einstaklinga. Bygging og rekstur steinullarverksmiðju var eitt af þeim verkefnum sem það tók strax fyrir til umræðu og athugunar á stofnfundi sínum. Ég ætla ekki að fara að rekja það, hvernig Jarðefnaiðnaður hf. hefur unnið að þessu máli fram á þennan dag. Það væri vitanlega löng saga ef ætti að rekja það nákvæmlega, og er hér ekki staður og stund til þess, enda veit ég ekki hvort það er aðalatriðið. Það, sem held ég hljóti að vera aðalatriðið fyrir byggingu svona verksmiðju, er rekstrargrundvöllurinn sem hún byggist á. Þar er vitanlega mest í húfi fyrir þá sem hana byggja, að undirstaðan sé á viðunandi grunni byggð. En það verða vitanlega fleiri aðilar sem það munu skoða. Það verða þeir lánveitendur sem koma til með að veita lánsfé til að byggingin nái fram að ganga. Jarðefnaiðnaður hf. hefur unnið að þessu á þeim grundvelli að hér yrði um samnorrænt verkefni að ræða og mun verða leitað eftir lánsfé úr samnorrænum lánasjóðum. Þeir munu þá vitanlega athuga mjög nákvæmlega hvernig sá grundvöllur er sem Jarðefnaiðnaður hugsar sér að verði fyrir rekstri þessarar verksmiðju. Ég býst við að við séum öll sammála um að það er leiðinlegt þegar upp kemur togstreita milli staða um svona verkefni. Þess vegna verð ég að segja það, að mér fannst það breyta málinu töluvert mikið þegar það kom í ljós nú í vetur, að hér er ekki eingöngu um það að ræða, heldur um mjög skiptar skoðanir þeirra tveggja aðila, sem áhuga hafa sýnt á þessu verkefni, um hvers konar fyrirtæki væri hugsanlegt að yrði að ræða. Það getur vel verið að þetta fari að einhverju leyti eftir ólíkum staðháttum. En það hefur komið í ljós, að Sunnlendingar telja að það sé vænlegra að byggja stærri verksmiðju, sem yrði þegar í upphafi útflutningsaðili og þar gæti þá orðið um að ræða upphaf að miklu stærri framleiðslu hér á landi ef vel tækist til. Fyrir norðan telja menn hins vegar að grundvöllur sé aðeins fyrir tiltölulega litla verksmiðju. Eins og ég sagði áðan er það rekstrargrundvöllurinn sem skiptir þarna mestu máli, og þegar þannig er komið, að þarna er um tvenns konar rekstur að ræða sem er nokkuð ólíks eðlis, ætti að vera hægara að gera sér grein fyrir staðreyndum og meta hvar hagkvæmt er að hafa þetta því að ég held að það sé engum til góðs að koma upp fyrirtæki sem yrðu eilíf vandræði með. Ég ætla ekki að fara að metast um þetta að öðru leyti, en vildi þó aðeins að gefnu tilefni taka það fram, að það er misskilningur að Suðurland sé hluti af stór-Reykjavíkursvæði. Það er vitanlega ekki nýtt, að það komi fram, og vafalaust skiljanlegt fyrir þá, sem lengra eru í burtu, að finnast það muni vera auðveldara fyrir Sunnlendinga að teljast til þessa svæðis en þá sem lengra eru í burtu. En það er óhætt að segja að nálægðin hafi þá bæði neikvæð og jákvæð áhrif, enda er það niðurstaðan í áliti byggðadeildar að þörf muni vera fyrir uppbyggingu á atvinnurekstri á báðum stöðum. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta, vil aðeins endurtaka þakklæti mitt til n. fyrir góða afgreiðslu á málinu.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja umr. um steinullarverksmiðjuna svo mjög. Ég vil aðeins taka undir gagnrýni sem fram hefur komið á þeim vinnubrögðum að leggja fram á síðustu dögum þingsins þrjú meiri háttar frumvörp að heimildarlögum um stofnun verksmiðju af því tagi sem hér um ræðir að forgöngu og með eignaraðild ríkisins. Ég gef alls ekki í skyn að hæstv. iðnrh. hafi með þessum hætti verið að gera tilraun til að leika Alþingi grátt eða þá deild þar sem þessi frv. voru lögð fram, síður en svo. En ég tel það mjög óheppilegt að þinginu skuli ekki gefast nægur tími til að fjalla um frv. af þessu tagi, og svona innra með mér finnst mér ég heyra óm af þeirri gagnrýni sem ég kynni nú að hafa borið fram á ráðh. sem slíkt gerði ef ég hefði verið í stjórnarandstöðu. Hér er um að ræða mál sem sérfræðingar og embættismenn hafa fjallað um jafnvel árum saman. Það verður að segja eins og er, að mér hefði þótt mjög æskilegt að iðnn. Ed., þar sem fyrst er fjallað um þessi mál, hefði haft mun rýmri tíma en henni gafst til að kynna sér málið, til að yfirheyra sérfræðingana sem að samningu þessara frv. stóðu, sem sömdu þær skýrslur sem liggja þar til grundvallar. Og hvorki lái ég hv. þm. Agli Jónssyni né hv. þm. Kjartani Jóhannssyni þótt þeir dræpu á þetta atriði. Ég mun hafa átt uppástungu að því við formann iðnn. Ed., hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, að við reyndum að halda þegar í upphafi sameiginlega fundi iðnn. Ed. og Nd. um þessi frv. í því skyni að sem best mætti nýtast tími. Á þau ráð hefur áður verið brugðið að haga svo málum. En það var sannarlega ekki ætlun mín að látið yrði við það sitja að stefna hinni fríðu og vösku sveit sérfræðinga inn á sameiginlegan fund beggja iðnn., þar sem fjallað yrði um öll þessi frv. samtímis, og síðan látið við það sitja. Hafi hv. þm. Egill Jónsson með einhverjum hætti fengið það á tilfinninguna að hér væri um að ræða austræn vinnubrögð við undirbúning lagagerðar bið ég hann um að trúa mér nú endilega þegar ég segi honum að svo var ekki. Hv. þm. kvað svo að orði að honum væri alveg sama hvað um hann væri sagt.

Í sambandi við aðra málaafgreiðslu.

Það tók hv. þm. ekki fram. Þá vil ég segja í sambandi við afgreiðslu þessa máls og annarra þeirra mála sem að þessum verksmiðjum lúta og umfjöllun þeirra í iðnn. Ed., að ég get ekkert um hann sagt nema hið allra besta. Ég bjóst ekki við að hann mundi vikna af þessum ummælum mínum, en gerði mér jafnvel von um að ég mundi heyra þennan ánægjuskrík sem hann rak upp hér að baki mér því að þetta er alveg dagsanna. Hvað eina það, sem hv. þm. Egill Jónsson lagði til málanna í iðnn., skipti mjög miklu um góða afgreiðslu málsins og spurningar hans leiddu til upplýsinga sem höfðu verulega þýðingu þar. Ég var orðinn hræddur um það um tíma að svo mikið yrði rætt um Sauðárkrók í sömu andránni og steinull að hv. dm., sem ekki hefðu lesið frv. því ítarlegar, kæmust á þá skoðun, að hér væri um að ræða steinullarverksmiðju á Sauðárkróki. Raunar undraðist ég umburðarlyndi og víðsýni þeirra þm. Suðurl. sem hér sitja inni, að þeir skyldu ekki gjalda líku líkt og reyna að kæfa nafn Sauðárkróks í þessu sambandi og tala þeim mun meira um Þorlákshöfn. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að átta okkur á því, að í frv., sem hér um ræðir, er alls ekki fjallað um staðsetningu verksmiðjunnar. Við gerum þessu máli engan greiða með því að hefja umr. um staðsetningu verksmiðjunnar á þessu stigi málsins. Það gerði náttúrlega hv. þm. Stefán Guðmundsson öllum öðrum mönnum fremur. Hann nefndi Sauðárkrók hvorki meira né minna en 18 sinnum í mjög skammri ræðu sinni áðan í tengslum við steinullarverksmiðju. Aftur á móti vil ég vekja athygli á því, að hv. þm. Jón Helgason nefndi ekki Þorlákshöfn í nýaflokinni ræðu sinni. Af hálfu iðnn. Ed er lagt til að samþykkt frv. verði skilyrt með þeim hætti að ljóst sé að hagkvæmni, þ. á m. hagkvæmar markaðsforsendur og lánsfjártryggingar, ráði mestu um hvar þessi verksmiðja verði sett niður. Hygg ég að ráðh. eða rn., sem um þetta fjallar, hljóti að fjalla um málið í ljósi þeirra skilyrða, eins og um hnútana er nú búið. Ég vil ekki leggja neinn dóm á hvort æskilegt sé að Sauðkræklingum fjölgi vegna steinullar um 300 eða Þorlákshafnarbúum um 190. Hér er vissulega um að ræða byggðamál. En ég er ekki alveg viss um að hv. þm. Stefán Guðmundsson eigi lengri veg að aka til Reykjavíkur en hv. þm. Jón Helgason í Seglbúðum, og geta menn dregið nokkrar ályktanir - af þeirri vegamælingu - um það, hvort með öllu sé sanngjarnt að tala um Suðurland allt að því í heild sem einhvers konar úthverfi frá Reykjavík. Þetta yrði byggðamál á hvorum staðnum sem það yrði. En þó ég játi, að við umræður um þetta mál við sérfræðinga og tilkvadda menn þótti mér einhvern veginn öll vötn hníga til Skagafjarðar héðan af stór-Reykjavíkursvæðinu, vil ég ítreka að við hljótum að treysta því, að hin efnahagslegu sjónarmið og afkomusjónarmiðin ráði úrslitum um staðsetningu þessarar verksmiðju þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr., en vil vegna þess, sem hér hefur fram komið áður, votta hv. iðnn. Ed. virðingu mína og aðdáun fyrir þá miklu vinnu, sem hún hefur látið í té við afgreiðslu þeirra verksmiðjumála sem fram hafa verið lögð, og um leið láta í ljós efasemdir mínar og gagnrýni á hæstv. iðnrh. fyrir að demba þessum mikilvægu frv. inn á síðustu vikum þingsins. Mér sýnist að hvert einasta þeirra sé svo mikilvægt að ekki hefði veitt af að þau hefðu fengið mánaðameðferð hér í þinginu, ef vel hefði átt að vera, hvert fyrir sig. Vegna þess, sem kom fram hjá hv. þm. Agli Jónssyni, vil ég undirstrika það, að ég tel ekki að markaðsmál steinullarverksmiðju séu neitt ótryggari eða verri en annarra verksmiðja sem hér er um fjallað. Ég tel að t. d. markaðsmál saltverksmiðju séu á engan hátt betur tryggð en steinullarverksmiðju. Við vitum að framleiðsla þessara verksmiðja beggja útheimtir mjög mikinn flutningskostnað, og ég sé ekki að það sé neitt sem bendir til þess, að flutningskostnaður frá verksmiðju, sem er staðsett norðanlands og framleiðir á innanlandsmarkað, þyrfti að vera miklu lægri flutningskostnaður frá verksmiðju, sem er staðsett norðanlands og framleiðir á innanlandsmarkað, þyrfti að vera miklu lægri en t. d. flutningskostnaður verksmiðju, sem staðsett er á suðurströndinni, þyrfti að verða á markað í Evrópu. Ég vil vekja athygli á því merkilega brautryðjandastarfi sem Jarðefnaiðnaður hf. á Suðurlandi hefur unnið á undanförnum árum. Þarna er verið að vinna stórvirki í því að flytja út á erlendan markað íslensk jarðefni, vikur og önnur steinefni, og þetta fyrirtæki leitar nú allra leiða til þess að koma þessum steinefnum á erlendan markað: Ég tel að einmitt steinullin sé ein leiðin til þess að svo geti orðið. Ég sé ekkert því til foráttu, að leitað verði allra leiða til að koma þessari framleiðslu á erlendan markað, og vil ætlast til þess, að það verði eingöngu afkoma fyrirtækisins sem verður látin ráða um staðsetningu, en ekki önnur sjónarmið. Ég ætla ekki að taka þátt í neins konar skæklatogi um hver staðsetningin verður, en ég vil mælast undan því, að Suðurland verði talið til stór-Reykjavíkursvæðisins, eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson gerði áðan, og vil benda á að steinullarverksmiðja, sem staðsett yrði á suðurströndinni, hefði ekki eingöngu atvinnuáhrif í einu þorpi, heldur hefði hún áhrif á afkomu fólks og atvinnu á stóru svæði. T. d. mundi hún hafa veruleg áhrif í Þorlákshöfn, Eyrarbakka, Stokkseyri og Hveragerði. Einmitt er ástæða til að vekja athygli á að Suðurland hefur í atvinnulegu sjónarmiði og atvinnulegri uppbyggingu orðið verulega út undan á undanförnum árum og meðaltekjur í Suðurlandskjördæmi eru með þeim lægstu í landinu. Þar breytir engu um hvort verksmiðjan er staðsett á Norðurlandi vestra eða Suðurlandi því að bæði eiga þessi kjördæmi í vök að verjast í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd iðnn. Ed. þakka fyrir góðar undirtektir hv. þm. við þá málsmeðferð sem iðnn. hefur hér lagt til. Að gefnu tilefni vil ég jafnframt flytja þakkir til hv. samnm. minna í iðnn. fyrir gott samstarf í umfjöllun þessa máls.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur tekið til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 frá 22. mars 1960, um söluskatt, með áorðnum breytingum. Frv. þetta var búið að fara í gegnum Nd. og var fjh.- og viðskn. Nd. sammála um afgreiðslu þessa frv. með smávegis orðalagsbreytingum, en frv. felur í sér niðurfellingu á söluskatti á vogum og rafeindatækjum til mælinga og skoðana í fiskiðnaði. Þetta er talið mjög brýnt hagsmunamál fyrir fiskiðnaðinn og einnig fyrir hinn ört vaxandi rafeindaiðnað okkar Íslendinga. Undir þetta nál. skrifa hv. nm. Ólafur Ragnar Grímsson með fyrirvara og Kjartan Jóhannsson, Guðmundur Bjarnason, Davíð Aðalsteinsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Lárus Jónsson. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu skrifaði ég undir þetta nál. með fyrirvara. Það koma ávallt fram margbreytilegar tillögur hér á Alþingi um að fella niður söluskatt af ýmiss konar þjónustu og framleiðslu. Slík braut er mjög varhugaverð ef langt er á henni gengið, þar eð slíkt getur framkallað töluvert mikið misrétti í þjóðfélagi okkar og mismunandi aðstöðu gagnvart einstökum greinum. Vissulega er æskilegt að stuðla að tæknivæðingu í sjávarútvegi, eins og gert er með þessu frv. Hins vegar má spyrja að því, hvers vegna ekki eigi að beita sams konar aðferðum gagnvart öðrum framleiðslugreinum hér á landi. Þá vaknar sú spurning, hvort sá tekjumissir, sem hið opinbera verður fyrir vegna slíkra breytinga, réttlæti þann ávinning sem framleiðslugreinarnar öðlast. Mér finnst hins vegar ekki ástæða til að gera ágreining um þetta mál hér og tel að það megi skoða þetta sem tilraun til að efla ákveðinn þátt í sjávarútvegi og tækniþróun hans, en hins vegar þurfi að huga vel að, hvort slíkum aðferðum eigi að beita í framtíðinni, og það hljóti að koma til álita í ljósi þeirrar reynslu sem fæst af framkvæmd þessa frv. Ég vil hins vegar vekja athygli þeirra, sem að þessu standa, á því, að ýmsir forsvarsmenn iðnaðarins hér í landinu hafa ávallt verið að flytja okkur ýmiss konar tölur um að íslenskum iðnaði væri mismunað. Þótt það sé vissulega rétt, sem fram kom hjá talsmanni n. áðan, að ákveðinn þáttur þessa máls gæti verið lyftistöng fyrir tiltekna grein iðnaðarins, má segja að frv. geti einnig falið í sér mismunun gagnvart öðrum greinum framleiðsluiðnaðarins. Það er m. a. sá þáttur í framkvæmdinni sem ég held að sé nauðsynlegt að menn hugi að, en styð hins vegar, að þessi tilraun verði gerð, og mæli með því að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til l. um atvinnuleysistryggingar. Ég vil fyrst taka það fram, að á fyrstu fundum um þetta mál, þegar það var til umfjöllunar í Nd., héldu nefndirnar sameiginlegan fund og um fm. náðist allvíðtæk samstaða. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og mælir með samþykkt þess eins og það var afgreitt frá Nd. Lárus Jónsson og Salome Þorkelsdóttir skrifuðu undir með fyrirvara og Karl Steinar Guðnason áskilur sér rétt til að flytja brtt. Allir hv. nm. skrifa undir nál. Eins og þar stendur og ég hef áður getið um eru þrír með fyrirvara.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er merkur áfangi í réttindabaráttu verkafólks - baráttu fyrir því að njóta öryggis þegar þröngt er um vinnu. Saga Atvinnuleysistryggingasjóðs hefst 1955, við samningagerð þá, og hann verður að veruleika 1956. Síðan hafa átt sér stað miklar breytingar í þjóðfélaginu og brýn nauðsyn hefur verið á að breyta ýmsum ákvæðum í lögum um sjóðinn, en verkefni sjóðsins hefur ekki aðeins verið að hjálpa fólki, sem misst hefur atvinnuna, heldur einnig að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Sjóðurinn hefur gegnt þýðingarmiklu hlutverki einmitt á þann máta og komið víða í veg fyrir atvinnuleysi með því að styrkja atvinnufyrirtæki, sem staðið hafa á brauðfótum, og koma þeim til betri vegar. Sjóðurinn var mjög sterkur fyrstu árin og alveg þar til tekið var upp á því að greiða fæðingarorlof úr sjóðnum, en síðan hefur hann orðið sífellt veikari og óburðugri til að þjóna því hlutverki sem honum var ætlað. Mér er sagt að komi atvinnuleysi svipað því, sem nú er í Danmörku, mundi sjóðurinn duga í 2–3 mánuði og síðan ekki söguna meir. Það er verið að leggja hvers kyns byrðar á sjóðinn og byrðar sem eru honum óviðkomandi. Síðast var það í nýliðinni viku að samþykktar voru nýjar byrðar á sjóðinn. Að vísu var af honum létt að greiða fæðingarorlofið, en þær byrðar, sem á hann voru lagðar í staðinn, voru næstum því jafnháar. Eitt af því, sem rýrt hefur sjóðinn, er verðbólgan sem auðvitað hefur komið niður á þessum sjóði eins og öðrum, og á það sinn þátt í því að hann er ekki burðugri en fyrir liggur. Það fé, sem til hans rennur, hefur verið 1% af ákveðnum taxta, upphaflega var þá miðað við fiskvinnslukaup, og þetta 1% hefur verið innheimt árinu eftir að tekjurnar verða til og því rýrnar féð mjög í meðförum einmitt vegna verðbólgunnar sem aldrei hefur verið æðisgengnari en síðustu árin eða áratuginn. Í þeim kjarasamningum, sem síðast áttu sér stað og gengið var frá 26. okt. s. l., var um það samið, að það frv., sem hér liggur fyrir, yrði lagt fram. Það hefur að geyma þýðingarmiklar úrbætur, eins og ég nefndi áðan, og fagna ég því mjög að þær komast í framkvæmd alveg á næstunni. Að vísu höfðum við, sem stóðum í samningagerðinni, samið við ríkisvaldið um að þessar breytingar tækju gildi þá þegar er lögin yrðu samþykkt, en í þeim nefndum þingsins, sem um þessi mál fjölluðu, var uppi vilji fyrir því að láta þessar breytingar ekki taka gildi fyrr en um áramót. Síðan var því þokað til þannig að nú eiga þessar breytingar að taka gildi 1. júlí. Það kemur sér mjög vel fyrir þá fjölmörgu sem verða atvinnulausir í sumar. Því miður er tímabundið atvinnuleysi víða. Ég á von á að fjölmargir verði atvinnulausir einmitt í sumar - og þá tala ég ekki síst um konur sem yfirleitt lenda verst í atvinnuleysinu. Þegar gengið var frá frv. var okkur heitið því í samninganefnd Alþýðusambands Íslands að gjöld í sjóðinn yrðu greidd samkv. 8. taxta efsta starfsaldursþrepi, og vorum við nokkuð ánægðir með það. Við gerðum að vísu kröfu til þess að gjaldið yrði verðtryggt og greitt samhliða kaupi. Það fékkst ekki fram, en aftur á móti fékkst sú breyting fram, að greitt yrði samkv. hæsta þrepi fiskvinnslutaxtans. Töldum við það vera í réttu hlutfalli við það sem gengið var frá í upphafi þegar um sjóðinn var samið. Það er nú reyndar svo, að þegar frv. var lagt fram af félmrh. gerði hann einmitt ráð fyrir að staðið yrði við þetta loforð, en í meðförum nefnda þingsins hefur þessu verið breytt samkv. kröfu Vinnuveitendasambands Íslands. Það kom upp þar að ríkisstj. eða félmrh. hafði selt atvinnurekendum það sama og okkur. - Nei, það má kannske orða það öðruvísi. Hann hafði sagt atvinnurekendum að gjaldið skyldi óbreytt, en tekið ríkt fram við okkur að þetta yrði 1% af fiskvinnslutaxta. Við trúðum því vissulega. Þarna stönguðust á yfirlýsingar og er það eitt dæmi um hversu óhöndulega ráðherrar í ríkisstj. vinna. Það er að vísu annað mál í gangi sem fram kemur í Nd. Það fjallar um kjarasamninga BSRB og ríkisins. Þar kemur fram að fjmrh. hefur selt báðum þessum stéttarsamtökum sama landið, eins og kallað er, en á undanförnum árum hefur átt sér stað allmikil deila milli þessara stóru og sterku stéttasamtaka um hverjir skuli semja fyrir hvern, og hefur þessi skringilega afstaða ráðh. verkað eins og þegar olíu er hellt á eld. En það verður um það rætt í Nd. hvernig með þau mál verður farið. Ég flyt hér aðeins eina brtt. við frv. þótt vissulega væri þarna ástæða til að flytja fleiri brtt., einkum varðandi gildistökutímann. Brtt., er ég flyt, er við 1. málslið 1. mgr. 10. gr. frv. og orðast svo: „Atvinnurekandi skal greiða iðgjald til Atvinnuleysistryggingasjóðs er sé 1% af útborguðu vikukaupi fyrir dagvinnu samkv. 8. launaflokki A. Verkamannasambands Íslands, efsta starfsaldursþrepi, vegna hverrar vinnuviku, sem starfsmaður vinnur í þjónustu hans.“ Ég ber þetta fram vegna þess að ég tel að með greininni, eins og hún er orðin, sé verið að svíkjast aftan að verkalýðssamtökunum. Það getum við í Alþfl. og verkalýðshreyfingin ekki sætt okkur við. Við erum þeirrar skoðunar að standa eigi við gerða samninga og ekki fara aftan að stéttasamtökunum, eins og gert hefur verið í þessu máli og öðrum. Það kom fram í máli félmrh. hér, er hann mælti fyrir þessu frv., að hann taldi að upphaflega hefði verið samið um það sem fram kemur í upphaflega frv., eins og hann lagði það fyrir, en hann kvartaði undan þrýstingi frá Vinnuveitendasambandinu og lauk svo umfjöllun um þetta mál með því að segja að það yrði að sækja þetta mál í næstu kjarasamningum. Þannig er verið að blekkja verkalýðssamtökin til samninga um ákveðna hluti og síðan er mönnum otað til að semja um þetta í næstu samningum. Það er vissulega óviðunandi því að ef svona verður farið að er engum að treysta. Svo er ætíð þegar samningar halda ekki. Ég skora því á hv. dm. að samþykkja fram komna brtt. mína. Samþykkt hennar verður ekki aðeins til að efna þau loforð, sem ríkisstj. hafði gefið, heldur og til þess að styrkja Atvinnuleysistryggingasjóð, gera hann færari til að sinna hlutverki sínu bæði hvað varðar atvinnuleysisbætur og að styrkja fyrirtæki sem eiga erfitt uppdráttar þessa stundina. Ég tel rétt að upplýsa að á síðasta fundi Framkvæmdastofnunar kom einmitt bréf frá skóverksmiðjunni á Akureyri eða Sambandinu þar sem óskað var eftir sérstökum styrk til að endurnýja starfsemina. Sú starfsemi er í mikilli hættu. Það liggur fyrir að verksmiðjan verður lögð niður ef ekki verða gerðar mjög verulegar endurbætur á henni og jafnframt því missa tugir manna atvinnuna. Það kom fram þar, að þeir hygðust sækja um lán hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og óskuðu einnig eftir láni, jafnvel styrk, frá Byggðasjóði til þessa verkefnis. Það lá fyrir tillaga um að synja þessu erindi, en síðan var því til vegar komið, að þessu erindi var frestað. Það var samróma álit stjórnarmanna Byggðasjóðs að þetta væri einmitt hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs: að hjálpa til þar sem erfiðleikar væru fyrir og tryggja að þeir tugir manna, sem eru háðir þessari atvinnu á Akureyri, missi ekki vinnuna. Ég tel að ef við samþykkjum þessa grein getum við hjálpað til við að þessu fyrirtæki verði hjálpað og fleiri fyrirtækjum sem nú standa á brauðfótum eins og vissulega hefur mjög komið fram í umfjöllun Byggðasjóðs um vandamál atvinnulífsins, en þar hefur komið fram að mjög mikil vá er fyrir dyrum og atvinnuleysi yfirvofandi ef ekki verða gerðar róttækar breytingar.



Herra forseti. Við hv. þm. Salome Þorkelsdóttir höfum ritað undir nál. í þessu máli með fyrirvara. Það er aðeins út af einu atriði sem þessi fyrirvari er gerður og ber hann ekki að skoðast á einn eða annan hátt sem neins konar afstaða gegn þessu máli. Þvert á móti styðjum við þetta merka mál og teljum, að þarna sé um að ræða nokkrar umbætur í löggjöfinni um atvinnuleysistryggingar. Það er aðeins eitt atriði sem við höfum fyrirvara um, og það eru deiluatriði milli ríkisstj. og vinnuveitenda annars vegar og verkalýðshreyfingarinnar hins vegar. Í 10. gr. er kveðið svo á, að atvinnurekendur skuli greiða 1% af ákveðnum taxta í iðgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Atvinnurekendur leggja fram skriflegt plagg undirritað af fulltrúum ríkisstj. þar sem segir að iðgjald í Atvinnuleysistryggingasjóð skuli vera óbreytt, og skilja atvinnurekendur það þannig að iðgjaldið eigi að haldast eins og það var, en ríkisstj. skýrir sinn málflutning þannig að 1% gjaldið sé óbreytt og hún hafi átt við prósentustigið. Það er náttúrlega nánast broslegt að þegar menn skrifa undir að eitthvert ákveðið gjald skuli haldast óbreytt geti menn breytt grundvellinum eins og þeim sýnist ef prósentan er sú sama. Þetta er eins og hver önnur véfrétt. Hv. þm. Karl Steinar rakti hvernig þetta mál hefði borið að verkalýðshreyfingunni, að sagt hefði verið að þarna yrði um að ræða 1% af fiskvinnslutaxta. Hér er sem sagt um þrætumál að tefla. Við vildum hafa fyrirvara um afstöðu til þess og sitjum hjá í þessu deilumáli.



Herra forseti. Ég hef einmitt borið fram brtt. varðandi þessa grein og bent á að með samþykkt þessarar greinar sé verið að svíkjast aftan að verkalýðshreyfingunni og þjóna atvinnurekendum í baráttu þeirra fyrir því að gera Atvinnuleysistryggingasjóð svo vanmegnugan sem hugsast getur. Brtt. mín var felld. Ég mun því ekki greiða atkv. um þessa grein.



Herra forseti. Með þessari grein er verið að staðfesta það samkomulag sem gert var með þeim aðilum sem að því stóðu á sínum tíma, og þótt ýmsir kynnu að hafa efnisatriði þess á annan veg er það skoðun okkar að það eigi að standa við samkomulag sem gert hefur verið. Það er sérkennileg afstaða hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Hann telur að verið sé að svíkjast aftan að verkalýðshreyfingunni, en hann sér aðeins ástæðu til að sitja hjá og greiðir ekki atkv. á móti því sem hann telur að sé verið að svíkjast með aftan að verkalýðshreyfingunni. Það hefur hins vegar verið afstaða okkar í Alþb., að það eigi að standa að því samkomulagi sem gert hefur verið, hvaða efnisafstöðu sem menn hafa til þess, og þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Eins og tillögur landbn. bera með sér hefur n. fjallað um þetta mál - fékk reyndar formanni sínum nokkurt alræðisvald um frágang málsins. N. sendi þetta mál til umsagnar til þriggja aðila: Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Búnaðarfélags Íslands og Eiturefnanefndar. Bárust þaðan ábendingar um tiltölulega smávægilegar orðalagsbreytingar, sem sérstaklega var fjallað um við þessa aðila og sjónarmið þeirra samræmd. Þessar ábendingar koma fram í brtt. við 1., 5. og 6. gr. frv. og eru þannig, að við 1. gr. bætist ein mgr. sem skilgreinir tilgang, þ. e. að tryggja heilbrigðan gróður og góða ræktun. Í 5. gr. kemur inn skilgreining á til hverra þessi löggjöf eigi einkum að ná og þar er bætt inn í gróðrarstöðvum. Í 6. gr., þar sem kemur til lögregluaðgerðanna, er því bætt við, að þeim, sem hafa skyldur í þessum efnum, beri að framkvæma aðgerðir undir opinberu eftirliti. Með þessum breytingum felldum inn í lagafrv. er mælt með að það verði samþykkt.