Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. hefur klofnað í þessu máli, og skilum við 4 nm. nál. á þskj. 633, og leggjum við í meiri hl. til, að frv. sé samþ. óbreytt. Ég vil aðeins vekja athygli á því út af áliti minni hl., að þetta frv. segir ekkert um það, að þingið geti ekki komið fyrr saman en 1. okt., heldur er það aðeins um það, að það megi koma saman í síðasta lagi þann dag, og er náttúrlega sá möguleiki fyrir hendi, að það komi saman fyrir þann tíma, ef þurfa þykir. - Við leggjum til, að frv. sé samþ. óbreytt.



Herra forseti. Í grg. ríkisstj. fyrir þessu frv. segir á þá leið, að það virðist ekki ástæða til þinghalds á ný eftir 15. febr. n.k., og get og einnig sagt það, að það mætti virðast svo, að það væri ekki, ef sá tími, sem eftir er af þessu þingi, sem nú stendur, væri vel notaður. Þetta þing hefur nú staðið í nærri 4 mánuði, og það er undir flestum kringumstæðum nægur tími til þinghalds, og það, að ég hef ekki að svo stöddu viljað greiða atkv. með þessu frv., sem þó er ekkert nýmæli, stafar ekki af því, að ég telji, að sú skipun að fresta samkomudegi reglulegs Alþ. til hausts sé óhagkvæm, heldur er það af sérstökum aðstæðum, sem ég tel að nú hafi skapazt þessar síðustu vikur, sem þingið hefur setið, að ég treysti mér ekki til að greiða atkv. með frv. að svo stöddu. Það hefur komið í ljós á þessum síðustu mánuðum, einkum í þessum mánuði, að skapazt hefur alveg sérstakt ástand í atvinnulífi þjóðarinnar, sem menn hafa ekki gert sér ljóst að væri að verða svo alvarlegt sem nú er orðið. Það er upplýst óvefengjanlega, að nú sé slíkt atvinnuleysi orðið hér í Reykjavík, að af félagsbundnum verkamönnum séu 1500 atvinnulausir, og þó er vitað, að miklu fleiri þeirra eru atvinnulausir hér en þetta. Í umr. hér á Alþ. í gær komst einn þm. Reykjavíkur svo að orði, að það mundi láta nærri, að 3000 manns væru atvinnulausir. Það er einnig kunnugt, að þetta er ekki bundið við Reykjavík eina. Það er svo í nærri öllum kaupstöðum og kauptúnum, að um verulegt atvinnuleysi er að ræða. Ég veit, að fram að þessu hefur verið talið af ríkisstj., að atvinnuleysið væri annaðhvort staðbundið eða tímabundið við árstíðir, en væri ekki um alvarlegt krónískt atvinnuleysi að ræða. En eftir þ ær upplýsingar, sem nú hafa komið fram um afvinnuleysið í landinu í þessum mánuði, þá verður að minni hyggju ekki um það deilt, að það sé þegar komið á alvarlegt, almennt og stórkostlegt atvinnuleysi. Það er að vísu rétt, að atvinnulíf þjóðarinnar er yfirleitt mjög bundið við árstíðir, og um þetta leyti árs fellur niður ýmis vinna af eðlilegum ástæðum, og það er ekki alltaf í mínum augum um alvarlegt ástand að ræða, þótt ekki hafi allar hendur vinnu rétt í svartasta skammdeginu. En síðustu árin hefur þetta atvinnuleysistímabil um þetta leyti árs verið að lengjast, vegna þess að atvinnuvegirnir vegna vertíðarinnar hafa ekki komizt í gang, og það hefur verið með hverju ári þungbærara fyrir verkalýðinn að búa við þetta atvinnuleysistímabil, vegna þess að árstekjur verkamanna hafa farið lækkandi og þó sérstaklega að kaupmáttur launanna hefur stórkostlega rýrnað. En þegar komið er í þjóðfélaginu krónískt atvinnuleysi, þá er það ekki bundið við stað eða árstíð, og það er alveg ljóst, að það er svo komið nú, að hér er komið á stórfellt krónískt atvinnuleysi og slíkt ástand er hið alvarlegasta verkefni, sem þing og stjórn getur fengið til meðferðar. Ég efast um, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér ljóst nú undanfarið, að hverju stefnir, en að mínu áliti er það atvinnuleysi, sem nú er komið á, aðeins byrjun á enn alvarlegra ástandi. Það er byggt á reynslu, að stórfellt atvinnuleysi verður að enn meira atvinnuleysi, ef það er komið á. Þess vegna er það, að ef ráðamenn þjóðfélagsins telja það höfuðverkefni sitt að koma í veg fyrir slíkt ástand, þá riður á, að gerðar séu ráðstafanir strax, áður en kemur að því að slíkt atvinnuleysi verður almennt, festist sem þjóðfélagslegt fyrirbrigði. Hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir, þegar hún settist að völdum, að það væri eitt aðalstefnuskrármál hennar að koma í veg fyrir atvinnuleysi, og þetta hafa ríkisstjórnir yfirleitt gert, þegar þær hafa setzt að völdum nú síðustu 15 árin. Við höfum ekki búið við króniskt atvinnuleysi að segja má um 20 ára skeið, en það atvinnuleysi, sem við þekktum þá, var svo alvarlegt fyrir þjóðfélagið, að allir, sem fengizt hafa við stjórnmál, hafa gert sér það ljóst og heitið því að koma í veg fyrir slíkt ástand, ef þeir kæmust til valda. Það atvinnuleysi stafaði af utanaðkomandi orsökum að nokkru leyti. Við höfðum einhæfa framleiðslu og einhæfa markaði, og markaðir okkar fyrir saltfisk brugðust, vegna þess að kaupgeta almennings í markaðslöndunum minnkaði, og þá gerðum við okkur ljóst, að ef við ættum að koma í veg fyrir lömun alls þjóðfélagsins vegna þess, að sjávarútvegurinn gæti ekki starfað, þá þyrfti að umskipuleggja sjávarútvegsframleiðsluna sjálfa að miklu leyti, og þetta var gert. Eftir árin 1930–33, þegar þetta alvarlega ástand skapaðist, gerðu menn sér ljóst, að til þess að koma í veg fyrir, að atvinnulíf Íslendinga lamaðist allt til frambúðar, varð að gera viðtækar ráðstafanir. Nú er ekki slíkt ástand, sem veldur því, að atvinnuleysi er nú komið, það er ekki utanaðkomandi kreppa eða markaðsleysi eða að atvinnuvegirnir séu ekki búnir þeim tækjum, sem þeir þurfa, til þess að vera reknir af fullum krafti. Ástæðan til þess atvinnuleysis, sem skapazt hefur, er fyrst og fremst stefnan í fjárhagsmálum, stefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið fast við og virðist ekki hafa gert sér ljóst, að hlýtur að leiða til atvinnuleysis. Það er sérstaklega ein atvinnugrein, iðnaðurinn, sem nú er lamaður, svo að samdráttur hans veldur stórkostlegu atvinnuleysi, og formælendur þeirrar atvinnugreinar hafa slegið því föstu, að það sé fyrst og fremst vegna lánsfjárleysis, að sú atvinnugrein geti ekki starfað, þó að aðrar orsakir komi þar einnig til. Hið sama má segja um aðrar atvinnugreinar, að lánsfjárleysið veldur því, að þær geta ekki gengið af fullum krafti. Það er að vísu til ástand bundið við einstaka staði á landinu, sem er annars eðlis, einstakir staðir búa við atvinnuleysi vegna aflaleysis eða vegna þess, að þeir staðir eru ekki búnir atvinnutækjum til að halda fullri atvinnu, og um einn stað er það kunnugt, Siglufjarðarkaupstað, að það ástand hefur verið í nokkur ár vegna síldarleysis. Það hefur hæstv. ríkisstj. gert sér ljóst og hefur síðast í dag sýnt vilja sinn til þess að bæta úr þar, en þær till., sem hún leggur til þar, sýna, að það þarf ráðstafanir, sem taka nokkurn tíma og kosta fé, til þess að koma í veg fyrir, að slíkt staðbundið ástand verði til þess, að neyðarástand skapist á þeim stað. Atvinnuleysinu í Reykjavík er svo varið, að það þarf ekki að skapa ný atvinnutæki til þess, að atvinna geti verið með eðlilegum hætti, það þarf aðeins að veita iðnaðinum lánsfé, til þess að hann geti starfað, að því er formælendur þeirrar iðngreinar segja. Það má að vísu vera, að það þurfi allvíðtækar ráðstafanir og breytta stefnu til þess að koma í veg fyrir, að það atvinnuleysi, sem orðið er, verði krónískt, og til þess þyrfti ef til vill nokkurn tíma, vegna þess að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkunum hefur ekki verið ljóst, að hverju stefnir. En ég tel, að það þyrfti ekki svo langan tíma, að það mætti ekki takast á þeim tíma, sem er fram til 15. febr., að gera slíkar ráðstafanir í samráði við Alþ., ef hæstv. ríkisstj. gerði sér ljóst, hve alvarlegt ástand er um að ræða. En andstaða mín gegn samþykkt þessa frv. kæmi ekki til greina, ef hér yrðu gerðar á Alþ. ráðstafanir, sem viðunandi gætu talizt, gegn þessu alvarlega ástandi á þeim dögum, sem eftir eru af þessu þingi. Ég held ég þurfi svo ekki að gera frekari grein fyrir minni afstöðu til þessa frv. Það er aðeins þetta, að ég vil gera ljóst, að ég tel, að alvarlegasta viðfangsetni, sem þetta þing geti haft, sé enn óleyst, og það er ekki sæmandi, að þinginu verði slitið og frestað til 1. okt. n.k., án þess að það snúi sér að alvarlegasta verkefninu, sem Alþ. getur haft, þ.e. að sjá þjóðinni fyrir nægri atvinnu.



Herra forseti. Ég get ekki látið þetta mál fara hér í gegnum hv. d. öðruvísi en ég láti það í ljós, að ég kann illa við þetta frv., þótt ég búist við að greiða því atkv., ef ekki næst samkomulag um breyt. á því. Ég kann illa við það sökum þess, að reynslan hefur sýnt það, ef ég man rétt, ég held s.l. 10 ár, að það hefur alltaf þurft að fresta hverju þinghaldi til hausts, og alltaf hafa verið sett l., sem gilda fyrir aðeins næsta ár, um það, að þinghaldi skuli frestað. Mér finnst, að það muni vera komin nægileg reynsla fyrir því, ef reikningsári ríkisins verður ekki breytt, að þá muni alltaf þurfa að hafa haustþing, og sá tími, sem ákveðinn er með stjskr., þótt breyta megi því með h, 15. febr., eigi ekki við lengur. Hví ekki, þegar menn sjá þetta, að setja l. um það, að Alþ. skuli koma saman fyrsta virkan dag í október í staðinn fyrir 15. febr.? Stjskr. heimilar að breyta þessu ákvæði með einföldum l., ekki fyrir eitt ár, heldur til frambúðar, og ég vil beina því til n. að athuga þetta milli umr., og eins vil ég beina því til hæstv. forsrh., sem hér er staddur, að ef það þykir ekki tími til þess nú að athuga þetta, þá mun ég sætta mig við það að greiða þessu frv. atkv., því að það er ekki um annað að gera, en þá vildi ég óska þess, að hæstv. ríkisstj. tæki þetta til athugunar fyrir næsta þing, a.m.k. annaðhvort að breyta þingtímanum til frambúðar, þannig að hann yrði færður til haustsins, eða breyta reikningsári ríkisins. Ég get látið það álit í ljós, að ef það þætti ekki nauðsynlegt - eins og hefur verið undanfarin ár - vegna fjárlagaafgreiðslu að hafa þing á haustin til þess að sjá betur afkomu ríkissjóðs fyrir næsta ár, þá teldi ég heppilegra að hafa þingtímann eins og hann er ákveðinn í stjskr., síðari hluta vetrar, heldur en að hafa hann í skammdeginu. Ræða hv. frsm. minni hl. n. fannst mér lítið koma þessu máli við. Þótt allt væri játað, sem hann sagði um þörf á því, að Alþ. skærist í leikinn út af atvinnuástandinn hjá almenningi og fjármálaástæðum þeim, sem nú eru að skapast, þá er það alveg öfugt við það, sem hann sagði. Ef farið væri að setja nýtt þing 15. febr., þá fylgir nýrri þingsetningu ýmislegt, eins og það, að leggja þarf fram nýtt fjárlagafrv. Það er beinlínis skylda, og ýmsar aðrar tafir mundu koma í ljós. Ég sé ekki, hvað er því til fyrirstöðu, að þetta þing sitji enn nokkurn tíma, þar til það hefur ráðið þessum málum til lykta. Þing, sem byrjað hafa að haustinu, hafa stundum staðið fram á vorið. Ef ég hefði verið í hans sporum og hans flokks, þá hefði ég miklu frekar beint því til þingheims og hæstv. ríkisstj. að slíta ekki þessu þingi fyrr en málin hefðu verið rædd og til lykta leidd. Hv. þm. hlýtur að sjá, að það er miklu eðlilegra að reyna að ljúka málunum á þessu þingi en setja nýtt Alþ. 15. febr. og verða svo að fresta því til næsta hausts, en það mundi reynast óhjákvæmilegt. Ég vildi gjarnan fá svör við því frá hæstv. forsrh. nú við þessa umr., hvernig hann tæki í það að beina þessu frv. í þá átt, að það verði ekki tímabundið bara við þetta næsta ár, og eins vildi ég beina því til þeirrar nefndar, sem um málið fjallar. En ef engar undirtektir verða við það, mun ég þó sem forseti taka málið aftur til 3. umr., en þó hugsa til þess á næsta þingi að gera breytingu í þessu efni í þá átt, sem ég tel viðkunnanlegra.



Herra forseti. Ég hef orðið samferða meiri hl. n. að leggja til, að frv. um frestun næsta Alþ. verði samþ. eins og það er borið fram af hæstv. ríkisstj. Ég skal taka það fram í sambandi við það, sem hefur verið talað hér, að ég er sömu skoðunar og ýmsir aðrir ræðumenn um það, að eitt af þeim verkefnum, sem þarf að gera ráðstafanir til þess að bæta úr, er atvinnuleysið. Ég sé hins vegar ekki, að það verði neitt síður gert, þótt ég fylgi þeirri till. að fresta Alþ. að þessu sinni. Það er enn nægur tími til þess, áður en þingi lýkur nú að þessu sinni, að afgreiða hverjar þær ráðstafanir, sem meiri hl. Alþ. getur fallizt á, og það er það, sem þarf að gera, áður en Alþ. er slitið.



Herra forseti. Ég þakka meiri hl. allshn. fyrir afgreiðslu þessa frv. En út af því, sem fram hefur komið bæði hjá minni hl. allshn. og eins hjá öðrum hv. þingdeildarmönnum, vildi ég aðeins segja nokkur orð. Hv. 7. landsk. skýrði sína afstöðu móti frv. með því að segja, að hið alvarlega ástand, sem nú væri í atvinnumálum Reykvíkinga, gerði það að verkum, að hann teldi ekki forsvaranlegt að fresta Alþ. því, sem á að koma saman 15. febr. næstkomandi. Ég verð að segja, án þess að rökræða, að hve miklu leyti þetta er rétt, að hann taldi aðalástæðuna fyrir atvinnuleysinu vera stefnu núverandi ríkisstj. í fjárhagsmálum. Þetta var eina orsökin, sem hann nefndi, til þess atvinnuleysis, sem nú ríkir. Þar sem Alþingi er nú búið að sitja síðan 1. okt. og mun sitja nokkra daga enn þá, er óhugsandi, að þeir menn, sem andvígir eru stefnu ríkisstj., hafi enn ekki komið með mál sín fram fyrir Alþ. og það sé séð, hvort þingfylgi er fyrir þeim málum eða ekki. Og ég hef ekki trú á því, að neitt þýði að kveðja saman nýtt þing 15. febr., fáum dögum eftir að þessu þingi lýkur. Vel getur hér verið um deilumál að ræða, sem ég mun ekki fara út í að rökræða við hv. 7. landsk. Það verður brátt úr því skorið, hvort nokkur þingvilji er fyrir því, að um stefnubreytingu verði þar að ræða. Það er rétt, að erfiðleikar eru í atvinnumálum, og stafa þeir af ýmsu. En hv. 7. landsk. sagði, að þeir væru meiri fram undan en þeir eru nú. Mér finnst það vafasamt að mála fjandann á vegginn og gera útlitið verra en það er. Það atvinnuleysi, sem nú er talsvert, stafar að vissu leyti af tíðarfarinu. Veðurfarið hefur alltaf mikil áhrif á atvinnulífið og ekki sízt hér í Reykjavík. Og eftir þessa veðurhrinu, sem nú hefur gengið yfir landið, stöðvast um nokkurn tíma ýmis atvinnufyrirtæki, sem rekin eru í sambandi við sjávarútveginn, því að ekki hefur verið hægt að stunda sjóinn. Hv. 7. landsk. sagði, að þetta væri aðeins byrjun að atvinnuleysi, það mundi fara vaxandi. Ég álít þar of mikið sagt. Ég held, að það dragi úr því aftur, og hef að nokkru leyti bent á ástæðuna fyrir atvinnuleysinu. Það er kominn nógu langur tími frá því Alþ. hófst, eins og hv. 4. þm. Reykv. sagði. Þótt hann hafi hér áður minnzt á atvinnuástandið og þinghaldið og borið fram fyrirspurn í Sþ. í gær, þá viðurkenndi hann, að það hefði ekki þýðingu að kalla Alþ. saman 15. febr. n.k. Ríkisstj. hefur það svo vitanlega í hendi sér að ákveða að kalla þingið saman hvenær sem er á þessum 7–8 mánaða tíma, þar til það í síðasta lagi má koma saman. Og án þess að ég viti nokkuð fyrir víst í þessu efni, þá er það svo, að þeir hlutir geta gerzt í atvinnulífinu hér hjá okkur á þessum mánuðum og í öðrum málum, að margt þykir mér ólíklegra en að þingið verði kallað saman vegna ráðstafana, sem e.t.v. verður að grípa til á þessum mánuðum. Það er ekki útilokað, að Alþ. komi saman fyrr en 1. okt., þó að það sé ekki lagaskylda að kalla það saman fyrr. Af því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, mátti ráða, að hann mundi kunna illa við þetta frv. Ég minnist þess, að hv. þm. vandaði um út af þessu, þegar frv. var fyrst borið fram, og skil ég það vel. Það er óviðkunnanlegt að koma með frv. á hverju ári um það, að samkomudegi Alþingis skuli frestað. Mig minnir, að hv. þm. hafi áður bent ríkisstj. á þetta og hún hafi ætlað að taka þetta til athugunar og setja ákvæði um annan samkomudag Alþ. Ég held, að allar þær ríkisstjórnir, sem hafa farið með framkvæmdavaldið síðustu 10–2 árin, hafi horfið að þessu ráði, af því að breytingar á þessu hafa verið settar að einhverju leyti í samband við endurskoðun stjórnarskrárinnar, að þegar hún fer fram, þá yrðu sett ákvæði um það, hver samkomudagur Alþ. yrði eftirleiðis. En hitt er rétt, að ef við sitjum við okkar gömlu stjórnarskrá næstu hundrað árin, þótt hún sé ekki nema átta ára, þá er það alltaf jafnóviðkunnanlegt fyrir því að hafa þennan hátt á. Og ég er kominn á þá skoðun, að við ættum að breyta reikningsárinu. Það gæti verið mikil lausn á því máli að láta það byrja með vorkomunni eða á miðju árinu. Og þá kæmi það af sjálfu sér, að samkomudagur Alþ. yrði upp úr áramótunum, fyrir 15. febr. Það er óþægilegt og slæmt að vera með jólaleyfið inni í þingtímanum, eins og nú er, og hlýtur það að valda truflun á störfum þingsins. - Það er ekki af því, að ég mótmæli þeim röksemdum, sem 1. þm. Eyf. bar fram, að ég treysti mér ekki til þess að beita mér fyrir því, að ríkisstj. fari að taka sig til og afhuga það að setja lög um þetta atriði. Þetta þarf að athuga betur og gera fleiri breytingar en á samkomudegi Alþ. og fjárlagaárinu. Ég skal þó lofa hv. þm. því, að þetta skal verða tekið til athugunar fram til næsta Alþ., hvort við ættum að setja nokkur ákvæði um það atriði, sem hér er nú til umræðu, er giltu meir en eitt ár í senn. En ég trúi því ekki, að hægt sé að fara neina framtíðarleið í þessu núna, og ég vil ekki lofa neinu ákveðnu í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir það, hve vel hann hefur tekið í þær athugasemdir, sem ég gerði hér. Í því trausti, að hann og hæstv. ríkisstj. taki þetta mál til athugunar fyrir næsta Alþ. og geri till. um framtíðarlausn þess, þá mun ég ekki setja fótinn fyrir þetta frv. eins og það liggur nú fyrir, en breytingar á því, ef þær næðu fram að ganga, mundu frekar tefja málið, og það er síður en svo þörf á því að tefja málin nú. En aftur á móti geri ég lítið úr hinu, sem hæstv. forsrh. sagði, að þessum málum hefði ekki verið ráðið til framtíðarlykta vegna þess, að alltaf hafi staðið til að breyta stjórnarskránni. Ég fæ ekki séð, hvenær kemur að því, að ný stjórnarskrá verði sett. Og ég er ekki sannfærður um, að það sé ný stjórnarskrá, sem okkur vanhagar mest um núna. Mér þóttu athyglisverð svör hæstv. ráðherra í Sþ. í gær við fyrirspurn, hvað liði samningu nýrrar stjórnarskrár. Hæstv. ráðherra upplýsti, að þrjár n. hefðu verið settar, hver eftir aðra, til þess að athuga þetta mál og engin þeirra gert neitt, svo að vitað sé, nema hvað fyrsta n. breytti stjórnarskránni þannig, að hún átti við lýðveldið. Og þegar forsrh. var að svara þessum fyrirspurnum, skýrði hann frá því í sambandi við síðustu n., að hún hefði ekkert gert, vegna þess að engum nefndarmanna hefði hugkvæmzt nein sú breyting, er gera þyrfti.

Þeir hafa ekki látið sér detta neina breyt. í hug, af því að flokkarnir hafa ekki gefið nein fyrirmæli.

Þetta getur vel verið, en þó voru ekki nema fjórir nefndarmannanna tilnefndir af flokkunum, en alls voru sjö menn í n., og formaður n., sem var stjórnlagafræðingur, gat ekki heldur látið sér hugkvæmast neina breytingu. En ég vil benda á það, að hefði verið skipuð stjórnarskrárn. árið 1934, þá er óhugsandi annað en einhver nefndarmanna hefði látið sér detta í hug að gera einhverjar breytingar á stjórnarskránni, vegna þess að þá var stjórnarskráin þannig, að hún þjakaði þjóðina. Og fólkið og þingmennirnir er ekkert verra núna en þá. Núna, þegar þrjár n. hafa verið settar til þess að endurskoða stjórnarskrána, dettur engum neitt í hug. Og hvers vegna er það? Það er af því, að stjórnarskráin, eins og hún er núna, þjakar ekki neitt þessa þjóð.

Og stjórnarvöldin taka hana ekki alvarlega.

Það hafa aldrei komið fram kærur á hendur neinni ríkisstjórn fyrir að hafa brotið gegn stjórnarskránni, og ég held, að ekki hafi verið ástæða til þess. Ég hef lesið stjórnarskrár og grundvallarlög hinna Norðurlandaþjóðanna, og mér sýnist okkar stjórnarskrá nauðalík þeirra stjórnarskrám; munurinn er bara sá, að hér er lýðveldi en þar konungsríki. Og ég hef ekki heyrt þess getið, að þær þjóðir séu nokkuð þjakaðar af sínum stjórnarskrám. Fyrirkomulag okkar á stjórnarskrá og þingi er t.d. mjög svipað og hjá Norðmönnum. Ég held þess vegna, að það geti dregizt, að okkur detti í hug nokkrar sérstakar breytingar á stjórnarskránni. En okkur hefur í sambandi við þessar umr. dottið annað í hug, og ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að taka það til athugunar. - Nú, en fari svo, að stjórnarskrá komi og hafi ný ákvæði um þau atriði, þá er það gott og vel. En það er ekkert erfitt að setja ákvæði um þetta miðað við núverandi stjórnarskrá. og það er miklu viðkunnanlegra en að vera á hverju ári að setja lög um þetta og tefja þannig störf Alþ. Mér finnst ekki rétt, að verið sé að bíða lengur í von um að breyta þessu í sambandi við nýja stjórnarskrá. Hver veit nema þessi hæstv. ríkisstj. geti fundið svo heppilega lausn á þessu máli, að hún verði tekin upp í hina nýju stjórnarskrá, þegar hún kemur, og þá er það bara kostur að hafa ráðið til lykta einu atriði hennar?



Herra forseti. Í sambandi við þessar umr. vil ég ákveðið taka undir það, sem hér hefur komið fram og ég hef oft bent á áður, að breyta fjárlagaárinu. Ég tel þó ekki hægt að gera þetta að lögum núna, en ég tel, að miða ætti fjárlagaárið við 1. júní. Þá ætti að gera fjárhagsáætlun fyrir 11/2 ár eða fram að árinu 1954. Ég er með því, að Alþ. komi saman rétt eftir áramótin. Þá ætti það að vera búið að afgreiða fjárhagsáætlunina í maí. Móti þessu mælir bara eitt atriði, og það er, að þá væri hægt að segja, að þær framkvæmdir, sem þarf að gera, brýr, hafnir o.fl., hefðu skemmri tíma en ella til undirbúnings, vegna þess að ákvarðanir á Alþ. um þær væru þá teknar síðar en nú er. Þó er það svo, að stuttu eftir að þing kemur saman mætti sjá, hverjar yrðu aðalframkvæmdir á næstunni, og mætti þá fara að undirbúa þær. Með þessu móti gæti líka endurskoðun ríkisreikninganna gengið miklu fljótar, og væri þá hægara fyrir Alþ. að fylgjast með þeim og finna að því, sem þar kynni að hafa verið gert. Þetta vildi ég biðja hæstv. ríkisstj. að taka til athugunar.



Herra forseti. Það hafa nú orðið nokkrar umr. um þetta mál og einkum um formshlið þess. Hv. 1. þm. Eyf. virtist slá því föstu, að óhjákvæmilegt væri að fresta þinginn, ef það kæmi saman 15. febr. En hví er ekki hægt að hefja það 15. febr. og semja ný fjárlög? Ég skal ekki blanda mér inn í þær umr. um stjórnarskrána, sem hér hafa farið fram. En stjórnarskráratriði, sem hægt er að breyta með lögum, hefur ekki mikið gildi og aukaatriði, hvort því er breytt ár frá ári. Ég tók það fram í fyrri ræðu minni, að nægur tími hafi verið til þess að gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegt er að gera til þess að leysa atvinnumál landsmanna á viðunandi hátt. Ég sé ekki, að það, sem hv. 4. þm. Reykv. heldur fram, sé næg ástæða til að vera með þessu frv. og gera ráð fyrir, að þingið verði sent heim næstu daga, eins og gert er ráð fyrir í grg. þessa frv. Það er þess vegna, að ég og sósialistar mótmælum, og þess vegna, að við greiðum frv. ekki atkv. Vitanlega þarf að samþ. slíkt frv., þó að þingið ætti að sitja til og eftir 15. febr., en það er ekki formsatriði hér á ferð, heldur á að senda þingið heim. Ég tel það óviðkunnanlegt, að þing verði sent heim, meðan þetta ástand ríkir í atvinnumálunum, án þess að ríkisstj. geri grein fyrir stefnu sinni og leiðum í þeim málum. Þess hefur áður verið getið, að það ástand, sem nú ríkir í atvinnumálunum, væri háð árstíðunum. Atvinnuleysi getur bæði stafað af tíðarfari og árstíðum, en það atvinnuleysi, sem hér ríkir, er ekki þess eðlis, og hæstv. forsrh. veit það. Það eru fleiri en við stjórnarandstæðingar hér á Alþ., sem ræða þessi mál og eru sammála um skilning á orsökum atvinnuleysisins. Tveir stuðningsmenn ríkisstj., þeir hv. þm. Barð. og hv. þm. Vestm., hafa verið þungorðir um, að stefna ríkisstj. valdi samdrætti í iðnaðinum, og að mínum dómi er hún orsök atvinnuleysis í iðnaðinum í Reykjavík. Í umr. í Sþ. í gær komu fram raddir um það, að það þyrfti að gera fleiri ráðstafanir en þá einu, sem ríkisstj. lagði þá fram. Eins og ég sagði áðan, er þetta ástæðan fyrir því, að ég og þm. Sósfl. greiðum því ekki atkv., að þingið verði sent heim, án þess að leitazt verði við að finna leið til úrlausnar þessa máls.



Herra forseti. Ég hef oft orðið var við það, síðan ég kom á Alþ., að þegar menn taka afstöðu til mála, gera þeir það frá mörgum sjónarmiðum. Ég hef orðið var við mál, þar sem menn fylgja eðli málsins, og líka orðið var við, að menn fylgja máli frá allsherjar sjónarmiði, sem kemur málinu ekki við. Þetta mál er hápunkturinn, og hitti ég ekki einn mann, sem sér ekki, að þetta er óþurftarmál. Þjóðin hefur ekkert gagn af því að veita nokkur sérréttindi. Það gerir engum manni gagn. Þess vegna vil ég, að málið verði alveg drepið, og eiginlega er það skylda þm. að gera það. Ég get ekki óskað því betri dauðdasa en að sofna í faðmi ástvinar, og ég vil lofa því að fallast í faðma við ríkisstj. Ef þeim finnst ástæða til að athuga þetta, eins og gert er, ef brtt. er samþ., þá vil ég samþ. að láta endurskoða skólalöggjöfina og athuga þá hlið, hvort rétt sé að láta menntaskólana kenna nemendum strax eftir barnaskólapróf. En að taka þetta út úr öllu skólakerfinu er að fara á snið við skólalögin og búa nokkrum mönnum, fæddum á Akureyri, sérréttindi, en ýta frá öðrum nemendum, sem taka landspróf úti um land. Þetta nær ekki nokkurri átt. Ég legg þess vegna til, að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Þetta mál hefur víst farið þrisvar sinnum af stað hér á Alþ. Í fyrsta sinn var farið fram á tveggja ára undanþágu frá skólalögunum, og þá var látið í veðri vaka, að þessi undanþága væri veitt í eitt skipti fyrir öll. Þessi tvö ár átti að nota til að samlaga skólann nýju skólalögunum, en samkv. þeim áttu þrír bekkir, þ.e. gagnfræðadeild, menntaskólans á Akureyri að falla niður. Svo leið þetta tímabil, og hefur skólinn ekki notað það til að samlaga sig hinni nýju skólalöggjöf, sem hann átti að lúta. Nú er það ein mótbáran, að ef menntaskólinn á Akureyri lúti skólalöggjöfinni, hafi hann of mörgum kennurum á að skipa. Þetta eina vandkvæði stafar af því, að skólinn hefur ekki notað sína tveggja ára undanþáguheimild til að samlaga sig kerfinu. Það eiga að falla niður tvær miðskóladeildir, og upplýsir fræðslumálastjóri, að stundakennsla við menntaskólann sé fullkomlega tveggja kennara starf. Með því að leggja niður deildirnar hefur skólinn aðeins kennslukrafta til að inna af hendi kennslu, en þyrfti ekki að bæta við kennurum. Virðist því ekki vera vandkvæði á því fyrir skólann að beygja sig, úr því að ástandið er svona. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um áðan, er þetta mál flutt af 8 þm. úr Nd. og hljóðaði um það að veita ríkisstj. með bráðabirgðaákvæði í menntaskólalögunum heimild til að starfrækja tveggja ára miðskóladeild við menntaskólana, ef húsrúm leyfði, og utanbæjarnemendur lærdómsdeildar sætu fyrir um heimavist við menntaskólann á Akureyri. Síðan var gerð sú breyt. á frv. í Nd., að undanþágan næði ekki til menntaskólans í Reykjavík, en áður en d. skildi við málið, bar hæstv. menntmrh., sem frá öndverðu hafði verið andvígur málinu, fram brtt., sem gerbreytti málinu í eðli sínu. Hann vildi þá leita eftir því, hvort þingvilji væri fyrir því að gerbreyta skólalöggjöfinni, svo að ekki væri aðeins um bráðabirgðaúrlausn að ræða á þessum málum. Hann lýsti því yfir, að ef hv. Alþ. vildi gera þessa breyt., þá mundi hann framkvæma hana, þó að hann væri henni andvígur. Það er að vísu ekki algengt, að ráðh. beri fram brtt., sem hann er andvígur, ekki af því að hann telji málið æskilegt, heldur til þess að ganga úr skugga um, hvort þingvilji sé fyrir hendi í máli, sem hann er andvígur, og lýsi svo yfir, að hann muni framkvæma till., ef hún verður samþ. Þrátt fyrir það að brtt. hæstv. menntmrh. verði samþ., liggur fyrir yfirlýsing hans um, að hann sé andvigur málinu í því formi, sem það er, og telji það óheppilegt. Málið er svo þannig komið fyrir Ed., ekki að það sé tengt menntaskólalögunum sem bráðabirgðaákvæði, heldur sem breyt. á menntaskólalögunum, þannig að þeim er heimilt að starfrækja miðskóladeildir, og að því að mér hefur skilizt upphaflega burt séð frá því, hvort húsrúm leyfði eða að utanbæjarnemendur sætu fyrir um heimavist við menntaskólann á Akureyri. Svo illt sem málið var, er þessir átta menn fluttu það, er það orðið margfalt verra eftir samþykkt brtt. menntmrh., því að þar voru numin burt skilyrði um, að þetta skuli vera framhald á breyt. á skólakerfinu. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat réttilega, var það strax ljóst í menntmn., að meiri hl. var ákveðinn á móti málinu, og var það sent þeim aðilum til umsagnar, sem hann nefndi, og bárust svör frá þeim. Fræðslumálastjóri var á móti málinu, og þess hefur áður verið getið, að hæstv. menntmrh. er á móti því. Landssamband framhaldsskólakennara er á móti því og flutti ýtarlegan rökstuðning gegn því. Námsstjóri gagnfræðastigsins er á móti því og flutti rökstuðning með merkilegu innleggi, sem fylgir nál. í málinu. Uppeidísmálaþing, sem haldið var á s.l. vori. ræddi skólakerfið og þetta þó sérstaklega. Það gerði skelegga ályktun um, að þingið teldi slíka breyt. óheppilega, ekki hvað sízt að hafa þessa miðskóladeild tveggja ára deild. Ég skal ekki fara lengra út í rök þau, sem borin voru fram, en vík næst að því, að strax var bent á það í n., að það væri hin mesta fjarstæða frá formlegu sjónarmiði að skjóta ákvæðum um miðskóla inn í lög um menntaskóla, inn í þá grein menntaskólalaganna, sem fjallar um skiptingu í stærðfræðideild og máladeild. Er fjarstæða að skjóta þar inn í framtíðarákvæðum um gagnfræðamenntun. Ég skírskotaði til form. menntmn., hv. 11. landsk. þm., sem er lögfræðingur, að hann gæti ekki lagt nafn sitt við slíkt hnoð. Varð ég var við það, að þetta bögglaðist mjög fyrir brjósti honum, ekki síður en biblían er sögð bögglast fyrir brjósti vissra manna. Hæstv. menntmrh. er einungis að gera þetta til að vita, hvort hv. þm. geti kingt svo stórum bita að afgreiða lög um nám á gagnfræðastigi í lögum um mentaskóla og hafa það ekki sem bráðabirgðaákvæði, heldur sem lög. Ég er eins sannfærður um það og hv. 1. þm. N–M., að þetta mál ber Alþingi að drepa. Nú hefur hv. 1. þm. N–M. lagt fram till. um að vísa málinu frá og vitnar til þess, að fyrir þinginu liggi þáltill. um að endurskoða skólalöggjöfina. Ég teldi ákaflega óviðeigandi, ef skólalögunum yrði breytt núna í þinglokin, samtímis því sem ákveðið er að endurskoða skólalöggjöfina í heild, eins og kann að verða samþ. Þessi breyting, sem hér um ræðir, getur alls ekki verið svo aðkallandi, að ekki megi bíða eftir því, að skólalöggjöfin verði endurskoðuð. Virðist það auðsætt, að það beri að samþykkja frávísunartill. hv. 1. þm. N-31. Við hv. 1. landsk. þm. höfum báðir tekið það fram, að við mundum greiða atkv. með frávísun. En ef svo ólíklega vildi til, að frávísunartill. yrði felld, af því að hér eru það ekki rök, sem ráða afstöðu manna, þá vildum við, að þessi breyting á skólalöggjöfinni yrði bráðabirgðaákvæði, sem næði til tveggja næstu ára; eða til vorsins 1954. En orsök þess, að við fundum slíkt úrræði, er aðeins sú, að við vildum afstýra því, sem annars yrði gert. Við vildum heldur bráðabirgðaákvæði til tveggja ára en ótímabundna gerbreytingu á skólakerfinu. Menntaskólinn á Akureyri heldur því fram, að hann hafi að minnsta kosti innan skamms eitthvert ónotað húsnæði, ef niður er felld hjá honum miðskóladeild. Ég hef rætt það hér áður og sýnt fram á það, að svo er ekki. Skólinn hefur, ef réttilega er skoðað, ekkert afgangshúsnæði, jafnvel ekki eftir að heimavistarhúsnæðið, sem er í smiðum, er fullgert. Menntaskólinn á Akureyri notar húsnæði, sem er ekki nothæft sem skólahúsnæði.

Ég bið hv. þm. að afsaka, en á hann mikið eftir af ræðu sinni?

Já, allt að hálftíma.

Þá verð ég að biðja hv. þm. að fresta henni.

- [Frh.]



Herra forseti. Ég sé, að hér liggur fyrir till. um stofnun eins nýs embættis við læknadeild háskólans. Ég skal út af fyrir sig ekki ræða þörf þess, en vil benda á, að sjálf læknadeildin telur, að það sé meiri þörf á að stofna nýtt embætti í lyfjafræði en þetta embætti, sem um ræðir í till., svo að haldið sé einungis við læknadeild. En ástæðan fyrir því, að ég stend upp, er sú, að ég tel óviðunandi annað, ef veruleg fjölgun er gerð á prófessorum við háskólann frá því, sem verið hefur, en að kennslukraftar verði þá einnig auknir í lagadeild, en kennarar eru þar jafnmargir og þeir voru fyrst þegar háskólinn var stofnaður og þegar lagaskólinn var stofnaður nokkrum árum áður, þó að vitað sé, að nemendafjöldinn hefur aukizt þar ekki síður en í öðrum deildum. Kennarar við lagadeildina hér hafa fengið víðtækara verkefni en í öðrum löndum. Það er ef til vill ekki svo mikið við þetta að athuga með svipaðri kennsluskyldu hjá öllum kennurum við háskólann, en nú er búið að margfalda kennsluskylduna hjá prófessorum við lagadeildina miðað við kennslu annarra kennara. Þegar búið er að fjölga kennurum hjá öllum öðrum deildum, verða menn að gera sér ljóst, að það er ekki lengur hægt að standa á móti fjölgun kennara við lagadeild. Ég hef þegar haft til athugunar, hvort ekki væri rétt að samræma þessu frv. að bæta einum kennara við í lagadeild. Ég tel ekki ástæðu til að gera þetta, verði frv. samþ. óbreytt, en ef því verður breytt, þá mun ég ekki skoða hug minn um að bera fram kröfur fyrir lagadeildina á móti. Ég hef aðstöðu til að koma fram með brtt. í Nd. og áskil mér rétt til þess, verði frv. breytt.



Herra forseti. Eins og ég talaði um síðast þegar þetta mál var hér í þessari hv. d., þá hef ég komið með brtt. við brtt. mína, sem var orðin ótímabær vegna þess, hve málið hefur verið lengi á döfinni. Þegar ég flutti brtt. mína, gerði ég ráð fyrir, að málinu lyki fyrir áramót, og miðaði mína till. við það. En nú er komið sem komið er, og þess vegna flyt ég brtt. á þskj. 628 við brtt. á þskj. 331. Ég hafði að vísu búizt við og gert ráð fyrir, að yfirlæknir röntgendeildar landsspítalans yrði fyrir valinu, ef um prófessorsembætti væri að ræða í þessari grein, en hins vegar er rétt, að ákveðinn prófessor hafi ákveðið verkefni innan síns starfssviðs, eins og ég geri ráð fyrir í brtt. á þskj. 628. Er þar fylgt þeirri hefð, sem á er komin í þeim efnum og snertir prófessorsembætti í læknisfræði við háskólann, eins og ég sýndi fram á við 2. umr. málsins. Yfirlæknir lyflækningadeildar landsspítalans, prófessor Jóhann Sæmundsson, er kennari við háskólann, og yfirlæknir handlækningadeildar landsspítalans, prófessor Guðmundur Thoroddsen, er kennari í sínum fræðum við háskólann. Með því að nýr prófessor verði settur, er það sjálfsögð krafa, að hann hafi á hendi tilsvarandi kennslu í sinni sérgrein eins og hinir prófessorarnir og verði yfirmaður röntgendeildar landsspítalans jafnframt. Málið liggur því ljóst fyrir. Það, sem er farið fram á hér, er, að yfirlæknir sá, sem á hverjum tíma gegnir yfirlæknisstörfum við röntgendeild landsspítalans, sé einnig prófessor og kenni sín fræði við háskólann. Ég hef mörg gögn, sem sýna, að yfirlæknirinn er vel séður og vel látinn maður. Ég kann ekki við að gert sé upp á milli yfirlækna landsspítalans í þessum efnum. Ég veit, að rektor háskólans er fylgjandi því. að þetta embætti í röntgenfræðum verði stofnað, og ég veit enn fremur, að heilbrigðisyfirvöldin, hæstv. heilbrmrh. og hæstv. landlæknir, eru báðir meðmæltir þessari breyt. Það liggur ljóst fyrir í bréfi, sem heilbrmrh. hefur sent menntmrn., dags. 25. jan. 1951, og auk þess í bréfi frá rektor, dags. 7. maí 1951, sem er svar til hæstv. menntmrh., er virðist hafa sent honum fyrirspurn varðandi þetta. Bréf þetta er dagsett 7. maí, en bréf heilbrmrh. er dagsett 25. jan. 1951. Ég ætla því, að það verði naumast talið, að þetta sé neitt hégómamál, þar sem ég hef það innlegg í málið, sem ég hef þegar sýnt fram á. Vil ég ekki tefja tíma hv. d. með því að endurtaka öll þau gögn og rök, sem ég taldi fram við 2. umr. þessa máls. Ég vil þó benda á, að stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur kemst svo að orði í bréfi til hæstv. menntmrh., dagsettu 10. des. 1951: „Vér teljum þörfina á aukinni kennslu í þessum efnum mjög brýna, þar sem nú eru aðeins haldnir fyrirlestrar í röntgenskoðun, en engir í röntgen- og geislalækningum, sbr. grg. yfirlæknis röntgendeildar landsspítalans til menntmrh., dags. 16. okt. s. l. Þetta mál varðar mjög alla baráttu gegn krabbameininu og mun verða til þess að auka ekki aðeins þekkingu lækna í þessum málum, heldur og til þess að auka áhuga þeirra.“ Það má vel vera, að það sé á einhverju öðru sviði, sem þarf að athuga prófessorsembætti við háskólann, en á þessu eina. En ég hef tekið það, sem mér finnst liggja næst, og það, sem að dómi heilbrmrh. og fleiri góðra manna og að dómi Krabbameinsfélagsins er talið nauðsynlegt. Hitt er svo annað mál, hvort skortur er á lagaprófessorum. Ég þekki þar ekki til og leiði það hjá mér. Ég vil ekki láta ómótmælt í sambandi við umr. um svona alvarlegar heilbrigðisráðstafanir, að það sé látið dragast úr hömlu, að hafður sé sá viðbúnaður, sem er skynsamlegur og réttur, til þess að reisa rönd gegn þeim vágesti, sem nú virðist herja svo mjög heilsufar íslenzku þjóðarinnar. Ég vil ekki heyra þær fullyrðingar, að ef þetta verði gert, þá þurfi aðrar kröfur að fylgja í kjölfar þess. Ég vil ekki láta þetta tefja fyrir þeim ráðstöfunum, sem hér hefur verið sýnt fram á að séu nauðsynlegar. Ég skal svo ekki án sérstaks tilefnis tefja hv. d. með langri ræðu um þetta atriði. Ég hef tekið að mér að flytja þessa till., eftir að búið var að sannfæra mig um, að á þennan hátt mætti bæta og auka nauðsynlega kennslu í þessari grein við háskólann. Ég hef nú dregið fram þau beztu gögn og staðreyndir, sem ég hef kynnt mér í þessu máli, og leitazt við að leysa af hendi þá skyldu hvers þm. að leiða fram í hverju máli það, sem nauðsynlegt er, sannast og réttast. Nú fyrir skömmu gat eitt af dagblöðum höfuðstaðarins þess, hve mjög þessi sjúkdómur, sem hér um ræðir, færi í vöxt í okkar þjóðfélagi. Enn hafa læknavísindin ekki fundið neitt öruggt meðal við krabbameini og ekki heldur fundið, hver er hin eiginlega orsök þess. En við þm. vitum, að hver skynsamleg ráðstöfun, sem gerð er til þess að fræða almenning og læknastéttina um greiningu á sjúkdómnum, hvernig skuli með hann farið og allar aðferðir, sem hægt er að nota til úrbóta. er til gagns á þessu sviði, og það er á okkar valdi að greiða fyrir þeim úrbótum. Mér er það ljóst, að vera kann, að þetta sé ekki stærsta sporið, sem hægt er að stíga í rétta átt, en með meiri kennslu, meiri fræðslu, meiri greiningu og ötulli vinnu á þessu sviði er áreiðanlega stigið spor í rétta átt. Þessi brtt. stendur svo eða fellur eftir geðþótta síns herra, sem er hv. d. í þetta sinn. En ég vona, að svo mikill skilningur sé ríkjandi hjá hv. þm., að þeir ljái því lið, að kennsla í þessari grein læknavísindanna verði bætt svo sem hér er farið fram á.



Herra forseti. Ég hef löngum vitað, að hv. þm. Vestm. er allra manna lagnastur við að gera mikið úr því litla, eins og góðum búmanni er sæmandi, en sjaldan hefur honum tekizt það betur en í grg. fyrir þessari till. sinni. Ég vil taka það fram, að ég hef ekkert sérstakt á móti því, að brtt. hans verði samþ. En nú kemur til álita, hvar nauðsyn á aukningu sé mest og hvaða óskir eigi að meta mest og hvað eigi fyrst að ná fram að ganga af öllu því, sem gæti orðið til bóta. Ég benti réttilega á, að það er enginn vafi á, að lagadeild háskólans hefur orðið meir útundan við aukningu og fjölgun starfsmanna en nokkur önnur deild við háskólann. Má fara ákaflega mörgum fögrum orðum um það starf, sem fræðimenn við lagadeildina hafa þegar unnið og gætu unnið, ef þeim gæfist færi til þess að sinna sínu starfi og beita sér fyrir þeim miklu umbótum, sem þeir gætu komið á með endurbótum á löggjöf og réttarfari landsins og jafnvel heilbrigðismálum þjóðarinnar. Gæti ég haldið um þetta langa ræðu, ef ég beitti sömu aðferð og hv. þm. Vestm. Það er vitað mál, að tilgangurinn með þessari till. er aðeins að koma á launabótum fyrir einn kennara við háskólann, mann, sem þegar gegnir vissu starfi, þar sem hann hefur fast starf við röntgendeild landsspítalans, og á honum hvílir nokkur kennsluskylda við háskólann. Hann vill aðeins fá bætt kjör og aukin laun, sem er ósköp mannlegt, og ráðið til þess er, að hann verði prófessor og fái þess vegna nokkur þús. kr. úr ríkissjóði fyrir þetta starf, sem er bæði fallegt og nytsamlegt. Er ekki nema gott eitt um það að segja, en ég get ekki fallizt á, að með þessu sé verið að veita krabbameinssjúkdómnum einhverja göfuga atlögu. Það er nokkuð langt gengið í röksemdafærslu og fjarstæða að telja prófessor í lagadeild lítilsvirði móts við þennan höfuðgrip. Ég met mikils þann mann, sem hlut á að máli, en menn verða að gera sér grein fyrir, að þessi ráðstöfun leiðir til annarra ráðstafana, því að það er ekki hægt að hlaða endalaust undir vissar deildir háskólans, en láta lagadeildina alltaf sitja á hakanum. Ef þetta verður samþ., hlýtur það að ýta undir, að lagadeildin vilji fá sinn hlut bættan, miðað við aðrar deildir háskólans. Það er ekki vegna metnaðar lagadeildarinnar sem slíkrar, en eins og ég sagði áðan, þá verður að vera visst samræmi í þeirri skyldu, sem er lögð á opinbera starfsmenn. En það er ekki forsvaranlegt, að ein deild háskólans verði áfram sett hjá, svo sem verið hefur. Það hafa legið fyrir áskoranir frá forstöðumanni lagadeildarinnar um að bæta úr þessu. Er það einungis fyrir hógværð okkar, sem við deildina höfum starfað, að við höfum ekki tekið þetta mál deildarinnar upp. - Mér þykir leitt, ef ég hef misskilið afstöðu læknadeildarinnar til þessa máls, en ég veit ekki skil á þeim gögnum, sem hér liggja fyrir, en samþykkt háskólaráðs frá 15. okt. 1951 skil ég ekki á annan veg en að það telji mest áríðandi það embætti, sem frsm. leggur til að stofnað verði, og þar næst komi kennari í lyfjafræði, og ef það hefði talið þetta prófessorsembætti í röntgenfræðum jafnáríðandi, hefði það vissulega verið tekið upp í umsögn ráðsins.



Herra forseti. Mér þykir mikið fyrir því, ef hæstv. dómsmrh. leggur þann skilning í þau orð mín, sem ég viðhafði um lagaprófessora, að ég væri að lítilsvirða þá. Það er nú eitthvað annað en ég beri ekki fulla virðingu fyrir lagaprófessorum. Ég hef aldrei verið kunnur að því að segja um þá nokkurt misjafnt orð. Það væri í raun og veru alveg óþarft fyrir mig að vitna um þá stétt, sem ég hef hvorki lagt til í orði né verki, ef hæstv. dómsmrh. hefði ekki gert sig líklegan til að hengja hér bakara fyrir smið. En ég tel það undirbúning að því að hengja bakara fyrir smið, ef till. mín um prófessorsembætti í röntgenfræðum á að valda því, að það hefur verið látið undir höfuð leggjast að skipa lagaprófessora undanfarið. En orsök þess, að lagaprófessorum við háskólann hefur fækkað, er kannske eðlileg. Við vitum, að hæstv. dómsmrh. hefur verið prófessor við háskólann, og einn þm., sem var lagaprófessor við háskólann, gegnir nú öðru embætti. En það er deildarmannanna að sjá fyrir fjölgun á prófessorum í deildinni, þegar fækkun verður, en ekki láta það koma niður á öðrum nauðsynlegum embættum. Þá sagði hæstv. dómsmrh., að eini tilgangur minn með þessari till. væri að fá hækkuð laun yfirlæknis röntgendeildar landsspítalans. Það er að vísu rétt, svo langt sem það nær. Ég vil láta hann fá þau laun, sem hann vinnur fyrir eða honum er gefið tækifæri til að vinna fyrir, en það er langt frá því, að eini tilgangurinn með flutningi þessarar till. sé að hækka laun þessa manns, án þess að hann vinni fyrir þeim. Það er í raun og veru ekki ég, sem er höfuðvitnið í þessu máli. Það eru allt önnur vitni. Það er heilbrmrh., landlæknir og stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur, sem eru vitnin. Þó að hæstv. dómsmrh. geri það að gamni sínu að gera mér aðrar hvatir en liggja hér til grundvallar, þá leyfir hann sér ekki að halda slíku fram um „kollega“ sinn, heilbrmrh., og um landlækni, svo að ég tali nú ekki um stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur. Þetta eru vitni, sem eru svo skýr, að allt, sem ég segi, væri hjóm og einskis virði, ef ég hefði ekki þann grundvöll til að standa á. Ég vil ekki þreyta hæstv. dómsmrh. og hv. d. á því að lesa bréfið frá stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur upp í þriðja sinn, þó að hæstv. ráðh. eigi það fyllilega skilið. Í bréfi frá Krabbameinsfélagi Reykjavíkur frá 28. des. 1951 er gefið yfirlit yfir viðtal við hæstv. menntmrh. 19. des. Þar segir, að hann hafi óskað eftir skriflegri grg. Segir þar svo. með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni viðtals okkar við hæstv. menntmrh. 19. þ. m., þar sem hann óskaði skriflegrar greinargerðar, þykir stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur hlýða að skýra sjónarmið félagsins varðandi aukna kennslu í röntgenfræðum við háskólann. Í lögum félagsins segir: „Tilgangur félagsins er að styðja í hvívetna baráttu gegn krabbameini“. Þessum tilgangi hyggst félagið ná m. a. með því: „að stuðla að aukinni menntun lækna í greiningu og meðferð krabbameins; að stuðla að útvegun eða kaupum á fullkomnustu lækningatækjum á hverjum tíma og nægu sjúkrarúmi fyrir krabbameinssjúklinga; að hjálpa krabbameinssjúklingum til þess að fá fullkomnustu sjúkrameðferð, sem völ er á innanlands og utan.“ - Af þessu er ljóst, að félagið hefur áhuga fyrir aukinni menntun lækna og læknaefna í greiningu og meðferð krabbameins. Það er eitt meginatriði í raunhæfri baráttu gegn krabbameini, að læknar og læknanemar eigi kost sem fullkomnastrar fræðslu um þennan sjúkdóm og meðferð hans. Yfirlæknir röntgendeildar landsspítalans annast kennslu í röntgenfræðum við háskólann, og telur hann þeirri kennslu ábótavant eins og er. Má sérstaklega benda á, að ekki eru haldnir neinir fyrirlestrar í geislalækningum (röntgen- og radiumtherapi), en það er þó önnur aðalgrein röntgenfræðinnar og varðar mjög greiningu og meðferð illkynjaðra meinsemda, enda eru geislalækningar auk skurðlækninga aðalmeðferðin við þeim. Það er því sérstaklega áríðandi, að kennslan sé aukin í þessum efnum. Stjórn Krabbameinsfélagsins leggur höfuðáherzlu á, að bætt verði hið fyrsta úr þessari kennsluþörf, og metur mikils góðan skilning hæstv. ráðh. á þeirri þörf, eins og fram kom í fyrrgreindu viðtali. Telur félagsstjórnin æskilegast og eðlilegast, að stofnað verði prófessorsembætti í röntgenfræðum. Landsspítalinn er háskólasjúkrahús og kennslustofnun. Á röntgendeild hans stunda læknaefni nám, og þar eiga læknar kost á framhaldsmenntun. Enn fremur eru læknar sérmenntaðir þar í röntgenfræðum, og þar eð þessi deild spítalans hefur starfað frá stofnun hans og býr því yfir mikilli reynslu. ætti hún að vera jafnrétthá lyflæknis- og handlæknisdeildum. Húsrými deildarinnar er nú verið að auka, og ný geislalækningatæki verða tekin þar í notkun eftir fáar vikur. Vonandi dregst ekki lengi úr þessu, að deildin fái nokkur sjúkrarúm fyrir rúmliggjandi geislasjúklinga, enda er á því brýn þörf. Þessi atriði virðast öll mæla með því, að yfirlæknir röntgendeildarinnar sé jafnframt prófessor við háskólann. Nauðsynleg aukning á kennslu í röntgenfræðum hlýtur að hafa nokkurn kostnað í för með sér. Nái sú aukning fram að ganga, væri hún eðlilegust og ódýrust í sambandi við stofnun prófessorsembættis í þessari grein og í fyllsta samræmi við óskir háskólans og heilbrigðisstjórnarinnar.“ Þetta er skrifað í nafni Krabbameinsfélags Reykjavíkur, og það er ekki annar læknir en Alfreð Gíslason sjálfur, sem undirritar þetta bréf. Er langt frá því, að hér sé verið að reyna að bæta nokkrum krónum við laun eins læknis. En það er sannmæli, að um leið og læknar eins og t. d. prófessor Jóhann Sæmundsson og prófessor Guðmundur Thoroddsen leggja á sig mikla kennslu í háskólanum auk síns starfs á landsspítalanum, þá fer með þá eins og hvern annan, að verkamaðurinn er verður launanna. Ég skal svo fúslega við það kannast, að það féll í minn hlut þann stutta tíma, sem ég gegndi störfum heilbrmrh. í þessu landi, að setja ákvæði um það. að þessir tveir mætu læknar fengju hálf prófessorslaun fyrir það, að þeir tækju á sig kennslu við háskólann. Svo mundi það verða með lækna í fleiri greinum, sem yrðu einnig prófessorar. Ég taldi mig vinna þarna rétt verk, enda var það í fyllsta samræmi við álit heilbrigðisstjórnarinnar að öllu leyti. Ég hjó eftir því í ræðu menntmrh. í gær, að það stæði til, að aukin yrði kennslan, en það er eins og hann hafi tekið það í höfuðið, að yfirlæknir röntgendeildarinnar megi alls ekki heita prófessor. Ég veit ekki, hvaða sparnaðarráðstöfun það er. Það er vitað, að þörf er á þessari kennslu, en úr þeirri þörf verður ekki bætt með skipun lagaprófessors. En það er vissa fyrir því, að þörf er fyrir aukna kennslu, og mun því vera brýn nauðsyn að fá færan prófessor skipaðan, eins og gögn þessara mætu manna sýna fram á. Hæstv. dómsmrh. sagði, að mér væri lagið að gera mikið úr litlu. Er ekki nema gott um það að segja, að maður geti haldið svo á því, sem maður hefur milli handa. En hæstv. dómsmrh. má gæta þess að iðka ekki aðra hættulegri list, sem er að gera lítið úr miklu. Mér virtist af því, sem hann lagði hér til málanna, að hann hefði allsterka tilhneigingu til þess að gera lítið úr þessari till. og telja hana fram komna af allt öðrum ástæðum en rétt er og gera á þann hátt lítið úr henni. Ég hef aldrei haldið því fram, að ég væri að vinna neitt stórverk í þessu efni, en ég sagði áðan, að hér væri áreiðanlega verið að stíga spor í rétta átt. En úr þessu máli á ekki að gera neinn hégóma, eins og mér virtist hæstv. dómsmrh. hafa nokkra tilhneigingu til að gera.



Herra forseti. Í sjálfu sér er þýðingarlítið að þrátta um þetta. Ég geri ráð fyrir, að við getum haldið áfram að þrefa um það í dag. En ég hef orðið þess var, að hv. þm. Vestm. hefur misskilið mjög það, sem ég sagði eða vildi hafa sagt um lagadeildina. Ég sagði aldrei, að fækkað hefði þar kennurum. Þó að ég og annar þm. höfum áður verið kennarar við lagadeildina, þá létum við af því starfi, eins og altítt er, og hafa aðrir menn tekið þar við okkar starfi. En lagadeildin er eina deild háskólans, sem hefur enn þá jafnmarga kennara og lagaskólinn hafði, þegar hann var stofnaður 1908, en tveimur, þremur og allt að sex kennurum hefur verið bætt við hinar deildirnar á sama tíma. Er það augljóst, að þetta er mjög óheppilegt fyrir allar vísindalegar rannsóknir, en lagavísindin eru sízt ómerkari, þó að þau séu á öðru sviði en þær fræðigreinar, sem kennaraliði hefur verið fjölgað við vegna harðrar sóknar þeirra manna, sem þar eiga hlut að málum. Ég hef lýst því yfir áður, að ég hef ekkert við þessa aukningu að athuga, ef menn hafa efni á því og fé til þess. Mun ég ekki greiða atkv. gegn till., en ég bendi á, að þessi aukning hlýtur að leiða til aukningar annars staðar. Það þarf ekki að vera af því, að menn séu á móti málinu, þótt þeir bendi á, að samræmi verði að ríkja, það megi ekki auka eina deild stofnunarinnar en setja aðrar hjá. Á þessu hlýtur að verða breyt. varðandi lagadeild, ef enn verður haldið áfram með svo stórfellda aukningu á sumum háskóladeildum sem verið hefur. Hins vegar verð ég að segja það, að þó að það láti vel í eyrum að tala um mikla málsvara í þessu máli, heilbrmrh., landlækni o. s. frv., þá er mér kunnugt, að mál þetta er fyrst og fremst metnaðarmál og tekjumál þess aðila, sem þarna á hlut að máli. Ég segi ekki, að málið sé rangt fyrir það. En það er staðreynd og kom fram í gögnunum, og það sjá allir, sem eru vanir að lesa slík gögn. Landsspítalinn greinist í nokkrar deildir og er fyrir sumum prófessor. Fyrir röntgendeildinni er maður, sem hefur kennsluskyldu og annast kennslu, en ber ekki prófessorsnafn og hefur þess vegna eitthvað lægri laun. Hann telur, að sinni stöðu og sinni fræðimennsku sé með þessu sýnd lítilsvirðing og sækir ákaflega fast að fá það, sem hann kallar réttingu sinna mála. Mér finnst það vera mál, sem menn geta metið og athugað, sumir með og aðrir móti, eða látið afskiptalaust, eins og ég ætla að gera. En ef á að gera úr þessu mikla sókn á hendur krabbameininu í landinu ef ekki í heiminum öllum, þó að þessi maður fái nýjan titil og eitthvað fleiri þúsundir úr ríkissjóði en áður, finnst mér það að ætlast til meiri trúgirni af hálfu þm. en sanngjarnt er.



Ég skal ekki misnota þingmannsrétt minn til aths. Ég ætla ekki að innleiða karp í anda hæstv. dómsmrh., því að það hefur komið ljóslega fram við þessar umr., að til þeirra hluta er hann miklu hæfari en ég, enda lærður þar til, samanber lagaprófessorsgreininguna. En mér þykir hart, að hæstv. ráðh. skuli leyfa sér að gera lítið úr þeim gögnum, sem ég hef lagt fram. Ég vona, að hann láti sér ekki detta í hug, að ég hafi búið til þetta bréf. Ég hef lesið upp afrit af bréfi eftir hvorki meira né minna en heilbrigðisstjórn landsins og stjórn eins ákveðins félags, sem hefur það hlutverk að berjast gegn ákveðnum sjúkdómi. Þegar þess vegna eru höfð lítilsvirðandi orð um mína till. og þau „mótív“, sem þar liggja á bak við, lenda þau ekki á mér, heldur á yfirlækni röntgendeildar landsspítalans, á stjórn Krabbameinsfélagsins og þeim öðrum, sem hafa rökstutt þetta mál. Rökföst gögn hlutaðeigandi yfirvalda eru komin fram og rökfæra þörf á aukinni kennslu í þessum efnum og þar af leiðandi þessum umbótum. En hæstv. ráðh. telur sig vita miklu meira og miklu betur, eftir því sem hann greinir frá. Og hann sér ekki nema eitt einasta „mótiv“, að það sé metnaðargirni eins manns og ég held græðgi eftir meiri launum. En hvað vill þá hæstv. ráðh. leggja upp úr orðum hæstv. forsrh., sem er einnig heilbrmrh.? Vill hann segja álit hans hégóma og aðeins til þess að láta undan metnaði eins manns og launagræðgi hans? Hvað vill hann leggja upp úr tillögum landlæknis? Hvað vill hann leggja upp úr tillögum og greinargerð Alfreðs Gíslasonar læknis og annarra í stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur? Eru virkilega svo lítilsigldir allir þessir menn í hans augum, að þeir hafi aðeins þetta áhugamál, metnað eins læknis og launamál hans? Ég held hæstv. ráðh. þurfi að svara þessu. Það má gera mér upp hvaða hvatir, sem vera skal og jafnvel manni, sem er fjarverandi, eins og þessum lækni. En það er ekki svo auðvelt að afgr. málið aðeins á þann hátt, þegar í hlut á sjálf heilbrigðisstjórn landsins, og það þvert ofan í skrifuð skjöl frá henni, og það er hún, sem í bréfi sínu vitnar í landlækni.



Það er einungis fyrir áskorun hv. þm. Vestm., að ég neyðist til að standa upp. Hann sagði, að ég yrði að svara, - liggja dauður ella, fannst mér felast í áskorun hans. Ég vil benda á, að í þessu bréfi, sem er nú ekki tiltækt á þessu augnabliki, en hv. þm. las og leggur svo mikið upp úr, frá Krabbameinsfélagi Reykjavíkur, er beinlínis komið inn á þetta, að það sé eðlilegt, að röntgendeildin sé ekki lægra sett en hinar deildir landsspítalans. Og ég segi nú: Allir þeir, sem nokkuð eru vanir að lesa málaleitanir, sem stjórnarvöldum berast, með því orðskrúði og fögrum rökstuðningi, sem tilheyrir, þeir eru fljótir að sjá, hvað er kjarni málsins, og ekki síður hv. þm. Vestm. en aðrir. Og hann er sá í þessu tilfelli, að hlutaðeigendur vilja, að röntgendeildin og hennar forustumaður fái sams konar stöðu og hinir yfirlæknarnir, sem kallaðir eru prófessorar. Það er ekkert ljótt í þessu, síður en svo. Og ég vil taka fram, að ég vil í engu halla á þann góða mann, sem hér á hlut að máli og ég hef þekkt síðan við vorum smástrákar. En ég veit, hvernig þetta mál er til komið, og það verður að metast þar eftir. Maðurinn sjálfur er framúrskarandi góður maður og alls góðs maklegur, en málaleitun þessa hans vegna er ekki hægt að taka fram yfir allar aðrar þarfir háskólans. Og það er hreinasta fjarstæða, að þetta komi ekki við fjölgun embætta í háskólanum að öðru leyti. Af því að bréfið frá Krabbameinsfélaginu er nú komið mér í hendur, vil ég lesa upp úr því, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur: „Enn fremur eru læknar sérmenntaðir þar í röntgenfræðum, og þar eð þessi deild spítalans hefur starfað frá stofnun hans og býr því yfir mikilli reynslu, ætti hún að vera jafnrétthá lyflæknis- og handlæknisdeildum.“ Þetta er kjarni málsins og það, sem fyrir liggur. Það stendur berum orðum í bréfinu, sem ég hef verið að segja. Einnig tel ég ósannað mál, að þessi maður geti fórnað meiri tíma til þessa starfs en hann nú gerir, þó að hann fengi hærri nafnbót og meiri laun. Ég held hann leggi þegar fram alla sína starfskrafta til þessa málefnis. Og maðurinn er mjög hæfur og ágætur. En það verða menn að gera sér ljóst, að ef þeir telja, að sá ágæti maður eigi að fá slíkan frama nú, þá vakna upp fleiri þarfir háskólans og verður eðlilegt, að fleiri, sem þar starfa, fái svipaðan frama. Og meðal deildanna um slíkar kröfur hlýtur lagadeild að verða.



Ég hef raunar ekki miklu við að bæta það, sem hæstv. dómsmrh. sagði í þessu máli. Hér fer nokkuð á sömu leið og ég sagði í umr. málsins í hv. d. í gær. Ég ásaka viðkomandi yfirlækni á engan hátt, þó að hann geri ráðstafanir til þess að fá breytt sínu starfi, svo sem hér hefur komið fram. Eins og hæstv. dómsmrh. tók fram, eru þrír yfirlæknar á landsspítalanum. Tveir af þeim eru skipaðir prófessorar við Háskóla Íslands, og einn hefur kennslu þar án þess að vera prófessor. Þessu fylgir nokkur launaviðbót. Þessum yfirlækni finnst hann vera lægra settur en hinir, þar eð hann hefur ekki fengið prófessorsnafnbót og þar með laun, sem henni fylgja. Af þessu hefur svo sprottið sú hvöt hjá honum að ná þessu marki, og í því hefur verið mjög fast róið. Eins og ég tók fram í gær, hef ég ekki talið rétt sem menntmrh. að leggja til, að prófessorsembætti verði stofnað í þessum fræðum að svo stöddu. Af því að hv. þm. Vestm. lagði mjög mikið upp úr bréfi Krabbameinsfélagsins og taldi það eina meginstoð sínu máli til stuðnings, skal ég taka það fram, að þegar þessir menn komu til mín með sitt bréf, þá komu þeir ekki til þess að tala um aukna kennslu í þessum fræðum. Þeir sögðust vera komnir til þess að mæla með því, að yfirlæknir röntgendeildarinnar yrði gerður að prófessor. Þetta stefnir því allt að sama marki. Það er áróður fyrir því, að þetta embætti verði stofnað. Ég benti þeim á, að ef fyrir þeim vekti að auka fræðslu í þessum greinum, væri hægt að ná því marki eftir öðrum leiðum án þess að stofna slíkt embætti að svo stöddu. Og ég sagði þeim, að þetta væri hvað stj. snerti, a. m. k. á þessu ári, afgreitt mál, að hún mundi ekki leggja til við þingið, að þetta embætti yrði stofnað. Hins vegar skyldi ég gera allt, sem í mínu valdi stæði, sem yfirmaður háskólans, til þess að kennsla yrði aukin í þessum fræðum. Og það er nú til athugunar, eins og ég sagði í gær. Ég vildi gjarnan, að þetta kæmi fram, svo að ljóst verði, að bréf Krabbameinsfélagsins getur ekki verið nein höfuðástæða fyrir stofnun þessa embættis.



Herra forseti. Áður en kemur til að greiða atkv. um þetta mál, sem hefur orðið hér deilumál milli hv. þm. Vestm. og hæstv. ráðh., langar mig til að fá nokkrar upplýsingar, sem ég geri ráð fyrir, að þeir geti veitt. Það blandast engum hugur um, að læknadeild háskólans er stofnun til að undirbúa lækna undir starf sitt í landinu. Nú hélt ég, að kennsla í meðferð röntgenverkfæra og geislalækningum og yfirleitt það, sem hér er um að ræða, sem er mikilsvert fyrir lækna, væri ekki einhlítt, heldur þyrftu þeir að hafa aðstöðu til að geta notfært sér þessa þekkingu í störfum sínum á ýmsum stöðum, þar sem þeir eru. Nú langar mig til að vita, hvað eru margir læknar, sem hafa aðstöðu til að nota sér þessa fræðslu eftir á. Hafa héraðslæknarnir röntgentæki, og geta þeir gert geislalækningar? Þetta þarf ég að vita, áður en ég greiði atkv., því að eftir því fer að nokkru, hvernig atkv. mitt fellur. Ef læknarnir hafa þessi tæki um landið þvert og endilangt og geta framkvæmt slíkar rannsóknir og lækningar, tel ég sjálfsagt að veita þeim þessa kunnáttu. En ef þeir búa við þá aðstöðu að geta ekki annað en sent sjúklingana frá sér til Akureyrar eða Reykjavíkur, þar sem tækin eru, er vafasamt, hvort þeir eigi að fá þessa fræðslu að sinni, fyrr en þeir geta hagnýtt hana. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. hafi athugað þessa hlið málsins og hv. þm. Vestm., sem álítur hér um að ræða eins konar allsherjarbót á krabbameininu. 



Ég skal, herra forseti, gæta þess að hafa aths. stutta, en mér þykir einkennilegt, að tveir ráðherrar skuli ganga gersamlega fram hjá þeim rökum, sem fram eru talin frá hálfu svo ábyrgra aðila sem hér er um að ræða, og þeirra á meðal eru heilbrmrh. og landlæknir, sem ég er búinn að benda á, að eru þessu meðmæltir, enda liggur bréf fyrir frá ráðh. Ég þarf varla að minna enn á bréf frá stjórn Krabbameinsfélagsins. Hæstv. ráðh. sagðist hafa verið til viðtals um það að auka kennslu í geislalækningafræði og greiningu sjúkdóma samkvæmt þeirri fræðigrein, en að hafa prófessor til þess starfs, um það virðist hann ekki hafa verið til viðtals. Það las ég úr orðum hans. Við skulum hugsa okkur, að þegar stofna átti prófessorsembætti í lyflækningum og handlækningum hér við háskólann, þá hefði þessi hæstv. ráðh. setið í sama stóli og haft sömu svör. Það er ekki víst, að allir hefðu sætt sig við það. Það er einkennilegt að vilja auka kennslu í þessum efnum, sem hér um ræðir, en vilja ekki nota hæfustu kraftana, sem þetta fátæka land hefur yfir að ráða, heldur halda slíkum mönnum niðri, sem mest hafa lagt sig eftir þessari þekkingu og eru hæfastir til að kenna. Ein er sú umsögn, sem ég hef ekki vitnað til, sem er frá rektor háskólans, dags. 28. sept. 1951. Hún snertir læknadeildina. Bréfið er til menntmrh., og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef, hæstv. ráðherra, sent læknadeild bréf yðar, dags. 15. þ. m., um stofnun prófessorsembættis í röntgenfræðum. Hefur deildin af því tilefni gert svofellda ályktun, er ég leyfi mér að senda yður samkvæmt ósk deildarinnar: Með því að læknadeild hafði þegar tekið afstöðu til og mælt með stofnun prófessorsembættis í röntgenfræðum, sbr. bréf menntamálaráðuneytisins til háskólaráðs, dags. 28. marz 1951, og bréf háskólarektors til ráðuneytisins, dags. 7. maí 1951, leit hún svo á, að bréf menntamálaráðherra til rektors, dags. 12. júlí 1951, varðaði ekki stofnun umrædds embættis sérstaklega, þannig að fyrir lægi að gera ályktun um það að nýju. Vill deildin því nú til áréttingar, að gefnu tilefni, taka það fram, að hún telur ekki æskilegt né heldur eðlilegt, eins og málið horfir við, að frestað sé að stofna prófessorsembætti í röntgenfræðum.“ Bréfið er svo undirskrifað af rektor, Alexander Jóhannessyni.

Vill ekki þingmaðurinn lesa upp fyrra bréfið?

Ég hef ekki vitnað til þessa bréfs, en álit rétt, að það komi fram, því ef það sýnir nokkuð, þá sýnir það einkennilegan skoðanaþroska hjá hæstv. menntmrh. í þessu sérstaka máli. Ég get því miður ekki svarað spurningu þeirri. sem hv. þm. N-M. lagði fyrir mig. En ef hann kynnir sér bréf Krabbameinsfélagsins, dags. 28. des. 1951, þá sér hann, hvað það félag álitur að fært sé að kenna læknum.



Vegna þess að hv. þm. Vestm. hefur ekki málfrelsi lengur, vil ég ekki ræða mikið, en benda honum á, að það hefði legið nær að lesa upp fyrra bréfið frá læknadeildinni, sem fjallar um málið, en ekki það síðara. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hefði fundizt nokkuð annar tónn í því en síðara bréfinu.

Er ekki betra að hafa það, sem sannara reynist?

Veit ég ekki, hvort það var nokkuð sannara, þótt það væri síðara.

Frsm. (Rannveig Þorsteinsdóttir) Heilbr.- og félmn. hefur í þessu hléi á milli umr. tekið þetta mál til nýrrar athugunar, eins og sést á brtt., sem hún ber fram. Var sú athugun í því fólgin að eiga viðræður við yfirlækninn á Kleppi og landlækni og að lokum við yfirlækninn á Kleppi og skrifstofustjórann í félmrn. báða saman, og er það, sem hér liggur fyrir, raunverulega árangur þeirra viðræðna. Gegnum þessar viðræður við læknana fengum við ýmsar upplýsingar, sem okkur þóttu mjög fróðlegar og náttúrlega væri skemmtilegt fyrir hv. d. að fá frá okkur aftur, en ég mun þó láta niður falla að mestu, enda býst ég við, að eitthvað af því sé nú gleymt. Yfirlæknirinn á Kleppi sagði, að sú skylda, sem meiningin er með frv. að leggja á geðveikrahælið á Kleppi, sé svo sjálfsögð, að hann vildi meina, að það væri allt að því móðgun að álíta, að taka þyrfti slíkt fram í fyrirsögn frv., og taldi hann sig ekki geta risið undir því, að slíkt kæmi fram í l. Taldi hann þetta vera óumdeilanlega skyldu geðveikrahælisins og bætti við, að reynt hefði verið á allan hátt að fullnægja þeirri skyldu. Að vísu kom það fram í þessum viðræðum, að um einstöku tilfelli hefði verið að ræða, sem ef til vill hefði mátt líta á sem undantekningar frá þessu, en yfirlæknirinn hélt því fram, að þar hefði verið gersamlega um ómöguleika að ræða, og tókum við í n. það trúanlegt og viðurkenndum viðleitni hans. En aðalatriðið í þeim upplýsingum var það, að jafnskjótt og viðbótarhúsnæði það, sem komið var upp á Kleppi, var tekið í notkun, fór fram viðgerð á eldri hluta spítalans, þannig að um tíma kom þessi viðbót ekki fram sem aukning, vegna þess að tilfærsla átti sér stað úr gamla hluta spítalans í nýja hlutann. Það var fyrst síðast í nóvember, sem málið stóð þannig, að allt húsnæði Klepps var komið í notkun, og komst yfirlæknirinn þannig að orði, þegar hann átti tal við okkur síðasta laugardag, að um langan tíma hefðu verið laus rúm á Kleppi, auk þess sem hann mundi í framtíðinni reyna að hafa - eins og hann kallaði það, að mig minnir - tilfærslu, sem þýðir að hafa vissan rúmafjölda handbæran, þegar eitthvað sérstakt ber að höndum. Það hefur sem sagt alveg nýskeð losnað þarna pláss, sem áður var ekki til, þannig að það má þegar af þeirri ástæðu gera ráð fyrir, að fyrst um sinn verði hægt án erfiðleika að fullnægja þessari skyldu, sem yfirlæknirinn telur allra fyrstu skyldu hælisins, en það er að hafa tiltækileg laus rúm fyrir menn, sem brjálast skyndilega. Af þessum sökum leggur n. til þá breyt., sem gerð er á þskj. 631, og ég vil undirstrika, að þótt þetta virðist nú vera gerbylting á frv., eins og það var upphaflega, hefur n. í engu hvikað frá því, sem var hinn upphaflegi tilgangur með því að flytja málið, þ. e., að fyrst og fremst verði reynt að sjá fyrir rúmum því fólki, sem brjálast skyndilega og verður hættulegt sér og umhverfi sínu. Og það gladdi okkur að heyra einmitt þetta sjónarmið koma fram hjá yfirlækninum á Kleppi, að það er þetta fólk, sem alltaf á fyrst og fremst að sitja fyrir um spítalavist og geta fengið rúm með stuttum fyrirvara. - Það er fullt samkomulag um þessa till., og hún er samin á fundi, þar sem voru við bæði yfirlæknirinn á Kleppi og skrifstofustjórinn í félmrn. Ég vil svo vænta þess, að hv. d. geti fallizt á að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Ég vil einungis þakka hv. n. fyrir góða afgreiðslu, sem málið hefur fengið hjá henni, sem ég vona að allir geti sætt sig við.



Ég þarf engu við það að bæta, sem hv. frsm. hefur tekið fram um samkomulag um þessa till. í n. og að ég ætla einnig að mestu leyti við þá aðila, sem n. hefur borið sig saman við. - Brtt., sem ég flutti fyrr við umr., á þskj. 891, tek ég aftur.



Herra forseti. Það er tvennt, sem mig langar til að benda á í þessu sambandi út af þeim viðskiptum, sem ég hef verið milligöngumaður að viðvíkjandi Kleppi. Ég hef nokkrum sinnum leitað eftir að koma þangað mönnum fyrir hönd sveitarfélaga hingað og þangað um landið. Það hefur gengið misjafnlega vegna þess, að það hefur tvennt komið fram. Annars vegar sú skoðun, sem hæstv. dómsmrh. nefndi, að læknisvottorð yrði að liggja fyrir um sjúklinginn, og hefur það oft ráðið því, að mér hefur ekki tekizt að koma sjúklingum þar inn, og hef ég þá stundum getað komið þeim fyrir á spítölum og gamalmennahælum, t. d. í Stykkishólmi, - en spítalinn þar nýtur svona styrks eins og Kleppur, - á Seyðisfirði, sem hefur stundum og stundum ekki notið styrks eins og það væri geðveikrahæli; í Skjaldarvík, sem aldrei hefur komið undir l. Svona hefur þetta gengið þrátt fyrir það, þó að á Kleppi hafi verið menn, sem að dómi Helga eru allgeðveikir, en gera engum manni mein, en ganga með ýmiss konar ímyndanir. Nú vildi ég biðja menn að athuga það vel, hvort ekki er hægt að útvega þessu fólki pláss í framtíðinni með því að semja við fleiri staði um að taka við því, því að Helgi Tómasson kvartar yfir því, að sér gangi verr að losna við fólk, sem er batnað, heldur en nokkurn mann geti dreymt um. Ég þekki t. d. 3 manneskjur á Kleppi, sem eru það heilbrigðar, að þær fara í bæinn hvenær sem þær vilja, og enginn verður var við, að það fólk sé veikt. Það er einhver minnimáttarkennd í þessu fólki, og það treystir sér ekki til að fara út í lífið á ný og vill helzt vera kyrrt á Kleppi, og Helgi segir: Hvað á ég að gera við þetta fólk, það vill vera? - Með því að hjálpa til að losna við þetta fólk af Kleppi, þá er enginn vafi á, að það skapast mikið rúm þar. - Þetta vildi ég benda á til athugunar fyrir þá, sem koma til með að hafa með þetta mál að gera.



Herra forseti. Ég á hér frv. á þskj. 59, 45. mál, sem útbýtt var 10. okt. og sett í n. þann 15. okt. Nál. kom þann 7. des. Þetta mál hefur ekki enn þá verið tekið á dagskrá. Ég á hér annað mál á þskj. 96, 70. mál, sem var útbýtt þann 19. okt. og sent til hv. fjhn. 22. okt. Nál. bæði meiri og minni hl. komu þann 5. og 8. des. Þetta mál hefur enn ekki verið tekið á dagskrá. - Enn á ég þriðja málið, þskj. 164, 94. mál, sem var útbýtt 5. nóv. og fór í n. 7. nóv. Nál. kom þann 17. nóv., en þetta mál hefur ekki heldur verið tekið á dagskrá. Ég hugsa, að ekki hafi verið farið svona með neinn annan þm., að geymd hafi verið fyrir honum þrjú frv. allan þennan tíma, án þess að þau væru tekin á dagskrá. Ég tel, að þetta sé ekki annað en mistök, og vænti þess, að hæstv. forseti taki öll þessi þrjú mál til afgreiðslu á næsta fundi, Ég sé ekki, hvar málin geta legið allan þennan tíma, en vona, að hann sjái um, að þau verði tekin á dagskrá.

Forseti (BSt): Eins og hv. þm. Barð. veit, er stutt eftir af þingtímanum. Hv. þm. ætti að vera það ljóst, að þessi mál ná ekki fram að ganga, og ég hef litið svo á, að það væri ekki til annars en að tefja tímann að taka þessi mál á dagskrá. Ég lít hins vegar svo á, að þm. eigi rétt á því að fá afgr. sín mál, og mun ég því taka þessi mál á dagskrá skv. kröfu hv. þm.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er á ferðinni, er gamall kunningi hér á Alþ. Það hefur náð samþykki Nd. og er komið þaðan til þessarar hv. d. Menntmn. hefur haft það til athugunar og meðferðar. Það kom fljótt í ljós í n., þegar rætt var um málið, að hv. nefndarmenn voru ekki sammála um afgreiðslu þess. Tveir nefndarmanna vildu samþ. frv., en þrír voru því andvígir. Það var samþ. í n. að senda málið nokkrum aðilum til umsagnar. Það var sent menntaskólunum á Akureyri og í Reykjavík, fræðslumálastjóra, stjórn Landssambands framhaldsskólakennara og Ármanni Halldórssyni, fræðslufulltrúa gagnfræðastigsins. Þessir aðilar sendu allir svör. Menntaskólarnir báðir mæltu með því að samþ. frv., en allir hinir mæltu gegn því. Það er að athuga, að þegar það lá fyrir n., var það breytt frá því, sem það var upphaflega flutt í Nd. Við 3. umr. var því breytt þannig, að það var breyt. við menntaskólalögin, þannig að ráðh. gæti heimilað, að við menntaskólana starfaði óskipt miðskóladeild. Þannig var það sent þeim aðilum, sem ég nefndi, til umsagnar. Að lokum fór svo í n., að samkomulag náðist milli fjögurra nefndarmanna um að leggja til, að frv. væri samþ. með þessum breyt., þó þannig, að tveir menn úr n. töldu sig óbundna um að greiða öðrum brtt. atkv., hvort heldur þær kæmu beint frá minni hl. eða öðrum hv. dm. Sú breyt., sem n. gerði samþykkt um, var, að þetta yrði ákvæði til bráðabirgða, og tímabilið var ákveðið til vors 1954. Þetta kostar, að málið þarf að fara aftur til Nd., og ef þingið á aðeins eftir að standa í nokkra daga, er frv. stefnt í hættu með þessari afgreiðslu, en þeir, sem vildu samþ. frv., álitu betra að ná þessu samkomulagi en ekki, og þess vegna er þessi brtt. borin fram. Nú er komin fram till. frá minni hl. n. um að vísa málinu til hæstv. ríkisstj., en það hefur vitanlega í för með sér, ef hún verður samþ., að málið verður stöðvað. En nú hefur það verið svo, að menntaskólinn á Akureyri hefur starfrækt þessa deild síðastliðið ár, enda þótt málið væri stöðvað í þessari hv. d. í fyrra. Hún hefur að vísu starfað undir öðru nafni eða sem námsflokkar. Nú, ef þessi brtt. verður samþ., verður afleiðingin sú, að þessir námsflokkar starfa áfram við skólann á Akureyri eða þá að þessi deild verði látin hætta og kennurum verði sagt upp. Ef væntanlegri milliþn. kynni að virðast, að deildin ætti að starfa, liggur nærri að samþ. brtt. meiri hl., svo að það þurfi ekki að hreyfa við þessu þangað til sú n. hefur skilað nál. - Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta, þetta er svo kunnugt mál frá síðasta þingi. Með nál. meiri hl. er prentað álit þessara aðila, sem leitað var álits hjá. Menntaskólarnir leggja til að samþ. frv. óbreytt, en aðrir aðilar mæltu á móti því, en nú horfir öðruvísi við með lagabreyt., og geri ég ekki ráð fyrir öðru en að þeir séu með henni. Eins og ég sagði áðan, tel ég ekki þörf að ræða þetta meira fyrir hönd meiri hlutans. - Það fer að líða á fundartímann, og ætla ég því ekki að hafa þessi orð fleiri.