Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég dvelst erlendis næstu tvær vikur og get því ekki sótt þingfundi leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. e., Soffía Gísladóttir félagsmálastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Halldór Blöndal, 1. þm. Norðurl. e.`` Kjörbréf Soffíu Gísladóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Soffía Gísladóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Að loknum atkvæðagreiðslum fer fram umræða utan dagskrár um atvinnumál landsbyggðar og byggðastefnu stjórnvalda. Málshefjandi er hv. þm. Kristján L. Möller. Hæstv. iðnrh. verður til andsvara.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að ég vil beina því til hæstv. forseta hvort ekki sé ástæða til þess að ræða um þá stöðu sem komin er upp vegna verkfalls framhaldsskólakennara. Það hefur staðið í tvær vikur og samkvæmt yfirlýsingum margra skólamanna hefðu samningar þurft að nást um þessa helgi svo bjarga mætti þeirri önn sem nú ætti að standa yfir í skólastarfinu. Það liggur fyrir að samningar hafa ekki náðst enn og samkvæmt yfirlýsingum formanna samninganefnda framhaldsskólakennara hefur ekkert miðað, ef eitthvað er þá aftur á bak. Það er líka fullyrt að engar vísbendingar séu um það í viðræðunum að ríkisstjórnin hyggist veita aukið fjármagn til skólastarfsins. Er það niðurstaðan að ríkisstjórnin meti bilið á milli framhaldsskólakennara og sín svo breitt að fórna verði þessari önn til óbætanlegs tjóns fyrir nemendur og skólastarfið að öðru leyti? Því miður er margt sem bendir til að forustu fjmrn. í vinnu að samningum við framhaldsskólakennara hafi verið mjög ábótavant og hún einkennst af áhuga- og viljaleysi til að ná samningum. Það virðist stór hluti af ástæðunni fyrir þeirri hörmulegu stöðu sem upp er komin. Þá hljóta menn ekki síður að spyrja: Hver er hlutur menntmrh. í málinu? Hefur ráðuneyti hans lagt fram einhverjar tillögur um mögulegar sáttaleiðir varðandi fyrirkomulag skólastarfs eða önnur málefni sem auðveldað gætu lausn þessarar deilu? Telur hann að enn megi bjarga því að ekki fari á versta veg, önnin verði ónýt fyrir nemendum og fjöldi þeirra flosni upp úr námi? Sú spurning hlýtur að vakna hvort það sé staðfastur vilji að ná samningum við framhaldsskólakennara. Eða eiga nemendur og þjóðin að horfa upp á að stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í menntamálum og getu- eða viljaleysi hennar til að leysa þann vanda sem það ástand hefur skapað valdi því óbætanlega tjóni sem nú stefnir í?

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Ríkisstjórnin sýnir ótrúlegt andvaraleysi vegna kennaraverkfallsins og það er stóralvarlegt mál ef ríkisstjórnin leitar ekki raunverulegra leiða til þess að leysa þessa deilu. Um 1.400 kennarar eru í verkfalli. Tæplega 20 þúsundum nemenda er haldið utan skólanna vegna þvergirðingsháttar ríkisstjórnarinnar. Það er stóralvarlegt mál ef hún sýnir áfram það andvaraleysi sem hún hefur sýnt í þessu máli. Það er staðreynd að á liðnum árum hefur verið erfitt að manna skólana og því valda án efa bágborin launakjör. Það er síðan í hrópandi ósamræmi við þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hefur gefið. Íslensk ungmenni eiga að sigla þöndum vængjum inn í framtíðina en án þess að nokkuð sé gert til að efla og bæta skólastarfið. Af hálfu fjmrn. og ríkisstjórnarinnar er hjakkað í saman farinu og talað um breytingar á launakerfum. En það eru ekki ný launakerfi sem þurfa að koma til sögunnar. Það er meira fjármagn sem þarf að koma til ef leysa á þessa deilu. Auðvitað á Alþingi kröfu á því að fá núna upplýsingar frá hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. um hvað stendur til að gera til að leysa þessa deilu. Hvaða áform eru uppi? Á að bíða dag eftir dag og viku eftir viku? Á að bíða fram á næsta ár? Á að halda þúsundum nemenda utan skólanna? Á að halda 1.400 kennurum í verkfalli? 

Hæstv. forseti. Staða þessa máls er svo grafalvarleg að ekki verður undan því vikist að taka það upp hér á Alþingi. Það eru ekki góð skilaboð sem berast frá samninganefnd kennara sem í þessari alvarlegu stöðu hefur nánast ekki fengið neitt tilboð af hálfu ríkisstjórnarinnar nema um kjaraskerðingu, þ.e. að afsláttur af kennslu sem kennurum var veittur í samningum 1997 vegna lengingar kennslutíma og þrengingar prófatíma verði tekinn af. Þetta hafa þeir gerst svo djarfir að kalla nauðsynlegar breytingar á vinnutíma sem mundi færa kennurum launabætur. Þvílíkur blekkingaleikur. Það hlýtur að fara að hvarfla að þeim sem bera skólastarf í íslenskum framhaldsskólum fyrir brjósti að fyrir Sjálfstfl. vaki að nota þetta tækifæri til að slá pólitískar keilur með því að lítillækka framhaldsskólakennara, hvað sem þeir halda svo að þeir geti fengið upp úr því. Hæstv. menntmrh. hlýtur að gera sér ljóst að það verður enginn framhaldsskóli rekinn án kennara, jafnvel þó allir fái fistölvu. En það er þó gert opinbert í grein, sem hv. talsmaður Framsfl. í þessu máli skrifar í DV í dag, að Framsfl. er einhuga í að styðja grunnskólakennara í þessu máli. Það liggur því fyrir að ríkisstjórnin er klofin í málinu ef marka má orð hv. þm. Það virðist ekki vera málinu til framdráttar nema síður væri og er þá illa komið fyrir garminum honum Katli. Sem gamall samningamaður get ég sagt að það er ekki gert með annarri hendinni á nokkrum dögum að breyta vinnutímafyrirkomulagi og reisa nýja kjarasamninga á þeim grunni. Hlýtur ekki í þessari stöðu, hæstv. forseti, að þurfa að reyna að gera aðlögunar- og framgangssamning til skamms tíma og nota síðan þann tíma til þess að fara í vinnutímann?

Herra forseti. Ég vildi að maður gæti talað undir þessum lið um störf þingsins. Það er athyglisvert að málshefjendur hér, þrír talsins, skuli sjá sér leik á borði og misnota ákvæði þingskapa til að fjalla um flókna og viðkvæma deilu sem vissulega er hér uppi að því er varðar framhaldsskólakennara. En þannig er að þegar tveir aðilar deila þá þurfa báðir að leggja sig fram um að ná samningum. Svo hefur ekki verið í þessari deilu. Kjarakröfur kennaranna eru því miður enn þá uppi í skýjunum, rúmlega 70% miðað við tveggja ára samningstíma. Það sjá auðvitað allir og það vita kennararnir líka sjálfir að það er ekki hægt að ganga að þessum kröfum. Það getur núverandi ríkisstjórn ekki gert og það gæti engin ríkisstjórn gert við núverandi aðstæður. Ég leyfi mér að spyrja hv. fulltrúa Samfylkingarinnar: Mundu þeir treysta sér til að ganga að rúmlega 70% kauphækkunum ef þeir sætu í ríkisstjórn sem þeir svo mjög þrá? Ég þarf ekki að spyrja hv. formann BSRB. Hann mundi auðvitað vilja borga það og þar með öllum félagsmönnum sínum í kjölfarið og öllum landsmönnum. Það er ekkert gamanmál að reyna að leysa svona deilu. Það verður ekki gert með upphrópunum úr ræðustól Alþingis. Það verður gert við samningaborðið þar sem samninganefndirnar eigast við og reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Af hálfu samninganefndar ríkisins hafa verið lagðar fram ákveðnar hugmyndir. Þær hafa verið hunsaðar af hálfu samninganefndar kennara. Það er þess vegna rétt að lítið hefur miðað. En menn verða að halda áfram við samningaborðið, að tala sig fram að niðurstöðu um þessi mál. En, eins og ég segi, það gerist ekki nema kennararnir komi sér niður úr skýjunum.

Herra forseti. Því miður er þessi deila flóknari en svo að við getum leyst hana í umræðum á Alþingi. Sama hve oft menn nota þingsköpin eða misnota til þess að ræða þessi mál, hún leysist ekki hér á þessum stað. Hún leysist við samningaborðið. Við sem höfum fylgst með framvindu mála höfum að sjálfsögðu áhyggjur af því þegar svo er komið eftir tvær vikur að kennarar halda enn við rúmlega 70% launakröfu og telja að hvað eina sem sagt er til þess að koma hreyfingu á málið sé frekar skref aftur á bak en til lausnar. Ég fullyrði að þær hugmyndir sem menntmrn. hefur komið með inn í þessar viðræður hefðu getað stuðlað að lausn og breyttum aðstæðum í viðræðunum ef kennarar hefðu ekki tekið þeim með því hugarfari sem gert hefur verið. Það vekur mér ekki bjartsýni um lausn þessarar deilu hvernig kennarar bregðast við þeim hugmyndum sem kynntar hafa verið. Þeir halda fast við þá kröfu sína að launahækkun verði yfir 70% á tveimur árum. Ég spyr eins og hæstv. fjmrh.: Hvaða þingmaður, við núverandi aðstæður í efnahagslífi íslensku þjóðarinnar, telur sig í stöðu til að fallast á slíkar kröfur? Hvaða þingmaður getur staðið hér upp og sagt að skynsamlegasta niðurstaðan á þessari deilu sé að fallast einhliða á kröfur kennara, taka málin út úr því samningaferli sem nú er í stað þess að leitast við að ná niðurstöðu í samningunum, eins og nauðsynlegt er og eins og þær leikreglur mæla fyrir um sem við störfum eftir, jafnt ríkisvaldið sem kennarar?

Herra forseti. Verkfall framhaldsskólakennara hefur nú staðið hálfan mánuð. Það hefur þegar haft alvarlegar afleiðingar fyrir nemendur skólanna. Furðuhljótt hefur verið um þessa alvarlegu stöðu úti í þjóðfélaginu. Eins má segja að hér sé valin óvenjuleg leið til að vekja athygli þjóðarinnar á alvarleika málsins og hvetja samningsaðila til að leggja hart að sér til að ná samningum og leysa þessa deilu. Samkvæmt nýjustu fréttum miðar ekkert áfram í samningaviðræðunum og ef eitthvað er þá hafi frekar verið stigin skref aftur á bak. Engar vísbendingar eru komnar fram á þinginu um að meira fjármagn eigi að koma inn í framhaldsskólana. Verkfall sem þetta bitnar harðast á þeim nemendum sem veikastir eru fyrir, bæði í námi og eins félagslega. Þeir flosna úr námi ef þeir hafa ekki mætingarskyldu og hafa ekki aðhald og stuðning kennara og skólaumhverfisins. Eftir að framhaldsskólanemendur eru komnir í vinnu er freistandi fyrir marga að sleppa því sem eftir er annarinnar þó að samningar komist á, sérstaklega þar sem mikil eftirspurn er eftir vinnuafli hér á höfuðborgarsvæðinu og þrýstingur á að halda fólki í verslunarstörfum fram að jólum. Þeim sem þegar hafa gefist upp við heimanám og hafa ekki vinnu er hætt við vanlíðan og þunglyndi. Það getur þurft nokkurn dug til að koma sér aftur til náms. Herra forseti. Framhaldsskólanemar sem verða að sækja nám fjarri heimabyggð hafa lagt út fyrir töluverðum kostnaði vegna búsetuskipta, þ.e. greitt gjald fyrir heimavist eða leigu og mötuneyti auk annarra útláta. Tiltrú nemenda á framhaldsskólanám minnkar eftir því sem verkfallið dregst á langinn. Ef hægt er að halda úti verkfalli svo lengi að allt námsferli raskist þá hlýtur að vera holrúm undir öllum yfirlýsingum stjórnvalda um mikilvægi góðrar menntunar þjóðarinnar og að upp sé runnið nýtt tímabil í atvinnusköpun á tækniöld.

Herra forseti. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar eru alveg dæmalaus. Hér eru 20 þúsund nemendur utan skóla. Þeir hafa flosnað upp. Sumir eru farnir að vinna, aðrir eru komnir á næturrölt. Þeir sem vinna með félagsleg vandamál hafa lýst því yfir að þeir hafi miklar áhyggjur af því hvað gerist. Í hádegisfréttum var fjallað um hverjar afleiðingar verkfallið 1995 og niðurstaðan þá hafði á það hverjir flosnuðu upp úr skóla. Svo koma ráðherrarnir hér meðan við erum með áhyggjur af 20 þúsund nemendum og tala um þingskapaumræður og hengja sig í form eða því undir hvaða formi við séum að ræða þetta alvarlega vandamál og segja svo: 70% kjarakröfur, mundi Samfylkingin ganga að því? Við sitjum ekki við þetta borð. Við höfum ekki aðgang að þessu samningsborði. Við komum hér og spyrjum: Er önnin töpuð? Er enn þá hægt að bjarga? Munu nemendur flosna upp úr skóla? Ætlar ríkisstjórnin að axla ábyrgð og bregðast við? Þetta er spurningar okkar af því að foreldrar eru áhyggjufullir og hafa samband við þingmenn, væntanlega líka þingmenn stjórnarliðsins. Herra forseti. Það hefur verið langur aðdragandi að því að þessi deila er núna í hnút og á það bentum við í utandagskrárumræðu fyrr í haust, langur aðdragandi meðan ríkisstjórnin gerði ekkert og flaut að feigðarósi með þeim hætti sem nú blasir við. Ekki koma og spyrja: Hvað ætlið þið að gera? Nefnilega vegna þess að þessi ríkisstjórn, ríkisstjórn valdsins, er með þetta á ábyrgð sinni. Það er hún sem leysir deiluna, ekki stjórnarandstaðan. En stjórnarandstaðan kemur hér óháð öllu formi og spyr óþægilegu spurninganna sem er ekki hægt að svara.

Herra forseti. Mér verður að umhugsunarefni yfirlýsing hæstv. fjmrh. og reyndar hæstv. menntmrh. einnig á þá leið að þessi kjaradeila sé ekki viðfangsefni þingsins. Þetta séu flóknir samningar sem eigi að leysa við samningsborðið. Að hluta til er þetta alveg rétt. En að verulegu leyti er þetta rangt. Vegna þess að kjaradeilan snýst um peninga og hún snýst um fjárveitingar frá Alþingi. Ríkisstjórnin vill hins vegar stilla dæminu upp á allt annan veg. Hún lítur fyrst og fremst á þetta sem deilur um kerfisbreytingar innan skólakerfisins og innan launakerfisins. Kennarar efna til verkfalls til að bæta kjör sín eða berjast fyrir bættum kjörum. Ríkisstjórnin vill hins vegar þröngva þeim inn í annað launakerfi, skapa einstaklingsbundna samninga, og sú spurning vaknar hvort hún vilji helst greiða götu einkalausna í skólakerfinu. Framsfl. lætur hafa sig inn á það þótt hann tali stundum annarri röddu í umræðu um þessi mál. Um þetta snýst deilan. Hún snýst um hvers konar skólakerfi við ætlum að reka í landinu og hvers konar launakerfi við ætlum að hafa. Síðast stendur hitt eftir óhaggað að til þess að leysa deiluna verður viðbótarfjármagn að koma til sögunnar og þar kemur til kasta Alþingis. Þess vegna er það rangt sem þeir halda fram, hæstv. ráðherrar, að þetta mál verði ekki leyst í sölum Alþingis. Það er viðfangsefni Alþingis að leysa þessa deilu.

Hæstv. forseti. Ég get ekki á mér setið að koma upp öðru sinni og vekja athygli á því að það eru aðallega hæstv. ráðherrar sem stöðugt halda á lofti því sem þeir kalla 70% kjarakröfur framhaldsskólakennara. Mér er kunnugt um að innan samninganefndarinnar er ekkert verið að ræða á þeim nótum og í rauninni er eina tilboð um launahækkun sem komið hefur frá ríkinu er á sömu nótum og Flóabandalagið fékk. Ég veit ekki hvernig fólk metur það í dag eftir að allt það hefur gengið í gegn sem við höfum horft upp á hjá öðrum háskólamönnum, og auðvitað miða framhaldsskólakennarar sig við þá. Ég held að engum geti þótt það óeðlilegt. Ég held að það sé rétt sem hér hefur komið áður, hér þarf að setja inn peninga. Það þarf að setja inn peninga til að launa framhaldsskólakennara þannig að þeir vilji gegna þessu starfi áfram. Annars eru þeir bara farnir og þá verða engir skólar reknir. Ég hef ekki séð glytta í þá peninga enn í þessum viðræðum og ég held að það hljóti að koma að því að það verði að fara að sýna þá en ég vil að það komi fram að ég tel að það verði mjög erfitt að ná niðurstöðu um miklar breytingar á vinnutíma á svo stuttum tíma sem hér er um að ræða. Ég mundi telja efnilegt að gerður yrði bráðabirgðakjarasamningur og sá tími svo notaður til að ræða breytingar á vinnutíma. Ég held að óásættanlegt sé að halda öllum kennurum og nemendum landsins utan skóla meðan slíkar viðræður fara fram því að þær geta dregist á langinn.

Hæstv. forseti. Kennaradeilur undanfarinna ára eru örugglega öllum hv. þm. í fersku minni. Örugglega þekkja allir þingmenn til þess skaða sem slíkar deilur hafa valdið fyrir nemendur, fyrir skólastarfið og fyrir fjölskyldurnar í landinu. Samt sem áður er það þannig að í dag standa menn frammi fyrir því að margra missira vitneskja um að það stefndi í þetta verkfall sem nú er skollið á hefur ekki verið notuð til þess að leysa málið. Ásakanir um að nú sé ekki vilji hjá kennurum fyrir því að ganga til samninga við ríkið eru þess vegna hjákátlegar, einfaldlega af því að hér er orðið ljóst að tíminn var ekki notaður. Fyrir örstuttu kom í ljós að menn stóðu í sömu sporum og þeir gerðu áður en menn vissu að í þetta stefndi. Menn tala um að hér sé verið að misnota þingsköpin. Gott og vel. Menn geta kallað það því nafni. Hér hefur verið rætt um störf þingsins af minna tilefni en þessu vil ég þó meina. Ég tel enga ástæðu til þess að menn séu feimnir að ræða þau mál sem efst eru á baugi hverju sinni undir þessum lið ef ekki fæst tækifæri til þess með öðrum hætti. Það verður að segjast eins og er að það er ekki að heyra á þeim umræðum sem hér hafa orðið af hálfu hæstvirtra ráðherra að verið sé á einhverjum sérstökum samningabuxum. Mér finnst miklu fremur hægt að sjá að þar eru menn með ásakanir á lofti og þar er ekki verið að leiða fram þá niðurstöðu sem þarf að nást fram í samningum og hún verður að koma innan mjög skamms tíma svo ekki verði þetta óbætanlega tjón sem allir hafa séð að hefur orðið í þeim verkföllum sem hafa verið á undanförnum árum.

Herra forseti. Í frétt frá Þjóðhagsstofnun nýlega var greint frá könnun á atvinnuástandi í september sl. Þar kemur fram að atvinnurekendur á landsbyggðinni vilja helst fækka starfsmönnum um tæplega 400 manns með nokkrum undantekningum þó. Þessi fækkun samsvarar liðlega 1% af vinnuafli á landsbyggðinni og er eftirspurn eftir vinnuafli þar í sögulegu lágmarki og fer minnkandi í flestum atvinnugreinum. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hefur eftirspurn eftir vinnuafli á landsbyggðinni ekki mælst minni í september frá því að mælingar hófust fyrir 15 árum. Á höfuðborgarsvæðinu er eftirspurn eftir starfsmönnum hins vegar í sögulegu hámarki. Þar vantar liðlega þúsund manns til starfa sem er um 1,6% af vinnuafli og áætlað er að eftirspurn eftir vinnuafli á höfuðborgarsvæðinu vaxi um 3% næstu 12 mánuði. Þetta er ástæða þess, herra forseti, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár til að ræða um ástand og horfur í atvinnumálum landsbyggðarinnar og byggðastefnu stjórnvalda um þessar mundir. Áframhaldandi byggðaröskun og niðurstaða áðurnefndrar könnunar Þjóðhagsstofnunar eru alvarleg tíðindi sem rétt er að taka til umræðu á Alþingi. Stjórnarflokkarnir hafa sett sér háleit markmið til að sporna gegn byggðaröskun en lítið hefur orðið um efndir þeirra markmiða. Spyrja má eftirfarandi spurninga: Hefur byggðaáætlun Alþingis virkað hingað til eða hefur byggðaáætlun kannski aldrei komið til framkvæmda? Rétt er að taka fram að umræður og úttektir á vanda landsbyggðarinnar skortir ekki. Það sem skortir á er að þeim úttektum og umræðum verði fylgt eftir með beinum aðgerðum og hugmyndum verði hrint í framkvæmd. Það hefur ekki verið gert. Íbúar landsbyggðarinnar hafa fengið nægan skammt af loforðum og háleitum markmiðum í ýmsum áætlunum en það sem fólkið bíður hins vegar eftir og það sem sárvantar nú eru markvissar úrbætur til þess að sporna gegn áframhaldandi byggðaröskun. Kröftugt átak í atvinnumálum landsbyggðarinnar er langþýðingarmest um þessar mundir og þolir enga bið. Við þurfum svæðisbundið stöðumat á ástandi og horfum í atvinnumálum fjölda byggðarlaga úti á landi og vil ég hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir slíkri úttekt. Við þurfum tafarlausar aðgerðir til að efla atvinnustarfsemi á landsbyggðinni og sóknaraðgerðir fyrir nýsköpun í atvinnumálum. Nýsköpun í atvinnumálum landsbyggðarinnar hefur aldrei verið jafnmikilvæg og einmitt nú. Þess vegna er mikilvægasta verkefni stjórnvalda og byggðastefna nútímans að stuðla að stofnun nýrra atvinnutækifæra og skapa aðstæður til að þau nái að festa rætur. Auk þess að efla þá starfsemi sem nú er fyrir hendi. Herra forseti. Ýmsar nýlegar ákvarðanir ríkisstjórnarflokkanna og stefna þeirra eru sérstaklega íþyngjandi fyrir íbúa og atvinnurekstur landsbyggðarinnar. Nægir þar að nefna breytingar á þungaskatti sem hafa haft í för með sér 30--40% hækkun flutningsgjalda frá árinu 1998 hjá flutningafyrirtækjum sem keyra mest og lengst eða um 100 þús. km á ári. Sameining Landsbanka og Búnaðarbanka mun hafa í för með sér stórfækkun starfa á landsbyggðinni, sérstaklega hjá konum. Einnig má nefna hávaxtastefnu stjórnvalda og gengislækkun krónunnar sem íþyngir öllum atvinnurekstri stórlega. Svo má líka nefna fjölmarga sérstaka landsbyggðarskatta hæstv. ríkisstjórnar. Herra forseti. Í samanburði okkar við hin Norðurlöndin kemur fram sú staðreynd að vandinn í byggðamálum er óvíða meiri en á Íslandi en aðgerðir eru þó á fæstum stöðum minni en einmitt hér á landi. Það er líka staðreynd að við Íslendingar verjum minnstu fé til byggðaþróunar á Norðurlöndum. Þess má einnig geta að framlag okkar Íslendinga er að mestu lánsfé og það dýrt lánsfé miðað við vexti í dag. En á hinum Norðurlöndum er um stofnstyrki og skattaívilnanir til atvinnuppbyggingar að ræða á landsbyggðinni. Þá atvinnuháttabreytingu sem átt hefur sér stað á Íslandi undanfarna tvo áratugi má rekja hingað til Alþingis og á ég þá sérstaklega við stefnuna í sjávarútvegsmálum. Í samantekt Stefáns Ólafssonar prófessors um orsakir búferlaflutninga segir m.a., með leyfi forseta: ,,Eigendur kvótans hafa við núverandi skipan fengið vænlega útgönguleið úr greininni með því að selja frá sér kvótann, en með því er lífsbjörgin hins vegar seld frá ... íbúum minni sjávarbyggðanna. Það fólk á um fátt annað að velja en að flytja brott þegar svo er komið og jafnvel skilja eftir afrakstur ævistarfsins í verðlausu húsnæði, ef fólkið þarf þá ekki að taka með sér skuldir af því að auki.`` Byggðaröskun undanfarinna ára er vegna ákvarðana Alþingis og á ábyrgð Alþingis og ríkisstjórnar. Um síðustu áramót voru byggðamál flutt til iðnrn. og ný lög sett og ný stjórn kosin fyrir Byggðastofnun. Hvort þessi ákvörðun eigi eftir að verða til góðs kemur vonandi í ljós fljótlega, en reynslutíminn er liðinn. Stjórn Byggðastofnunar hefur farið í kynnisferð til Noregs og Evrópusambandsins til að kynna sér hvernig staðið er að byggðamálum þar. Herra forseti. Að lokum vil ég leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. iðnrh.: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í framhaldi af niðurstöðum könnunar Þjóðhagsstofnunar sem ég hef hér gert að umtalsefni? Hvaða nýjar hugmyndir er ráðherra með um atvinnusköpun á landsbyggðinni? Eigum við von á stefnubreytingu í byggðamálum nú þegar eins árs afmæli byggðamála hjá iðnrn. er á næsta leiti?

Hæstv. forseti. Nú liggja fyrir tölulegar upplýsingar um búferlaflutninga fyrstu níu mánuði ársins sem eru með nokkuð öðrum hætti en verið hefur um langt skeið. Þær sýna að dregið hefur úr búferlaflutningum af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins sem er staðfesting á því að breytingin sem við fyrst sáum móta fyrir í vor hefur haldið áfram. Ekki þori ég að vona að orðið hafi viðvarandi umsnúningur í fólksflutningum en þessi þróun ætti engu að síður að geta verið okkur öllum nokkur vísbending um að unnt er í raun að snúa vörn í sókn. Það sem vekur ekki síst athygli varðandi þessar tölur Hagstofunnar er að flutningur af höfuðborgarsvæðinu út á land hefur ekki aukist. Þetta á þó aðeins við um svæðið umhverfis Reykjavík, en bæði á Suðurnesjum og Vesturlandi eru fleiri aðfluttir en brottfluttir innan lands og á Suðurlandi er munurinn lítill. Það eru þéttbýlissvæðin í þessum landshlutum sem draga helst til sín fólkið. Á Vesturlandi eru það Akranes og Borgarbyggð, og Selfoss og Hveragerði á Suðurlandi. Þá er einnig sýnileg breyting á Akureyri. Því miður heldur áfram að fækka í sveitunum eins og verið hefur um langt skeið. Eina meginorsök fólksflutninga frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðsins má eflaust rekja til breytinga í hefðbundnum atvinnugreinum, sjávarútvegi og landbúnaði og mikillar þenslu í allri atvinnustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu. Á árunum 1996--2000 sköpuðst 1.900 ný störf í hinu svokallaða nýja hagkerfi, þ.e. hátæknifyrirtækjum í hugbúnaðargerð, líftækni og fjarskiptum. Þetta er um 100 störfum fleiri en þau sem töpuðust í landbúnaði og sjávarútvegi samanlagt á sama tíma. Ég tel að atvinnuþróunarstarf stjórnvalda þurfi í meiri mæli að beinast að því að ný störf sem skapast í þessum tæknigreinum verði hornsteinn atvinnuþróunar á landsbyggðinni á næstu árum. Flestum er ljóst að hinar hefðbundnu atvinnugreinar munu í framtíðinni ekki standa undir uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni í þeim mæli sem verið hefur fram til þessa. Vissulega munu þessar atvinnugreinar eflast í takt við tæknilegar framfarir og nýja þekkingu. En störfum í þessum greinum mun halda áfram að fækka. Ný sókn í byggðamálum sem hefur það að markmiði að tryggja varanlega atvinnuuppbyggingu þarf því að byggja á nýjum forsendum. Við þurfum að hverfa frá aðgerðum er miða að því að viðhalda hefðbundnu atvinnulífi. Reynslan hefur sýnt að slíkar ráðstafanir geta e.t.v. mildað tímabundin skakkaföll en hafa lítil varanleg áhrif. Í stað þess þarf nýja nálgun sem er uppbygging á nýrri atvinnustarfsemi sem byggir á nýrri þekkingu. Ég tel að við þurfum að laga starfsemi Byggðastofnunar að breyttum tímum. Starfsemi hennar þarf í meiri mæli að beinast að því að stuðla að nýsköpun og atvinnuþróun á landsbyggðinni. Að sama skapi ætti að breyta áherslum í lánastarfsemi stofnunarinnar, sérstaklega hvað varðar útlán til hefðbundinna atvinnugreina. Hins vegar þarf að verja meira fé til starfsemi Byggðastofnunar en nú er gert til að gera stofnuninni kleift að taka virkan þátt í verkefnum er lúta að atvinnuuppbyggingu. Í tengslum við flutning Byggðastofnunar á Sauðárkrók gefst tækifæri til að endurskipuleggja starfsemi hennar og setja fram nýjar áherslur fyrir starfsemina. Ég tel að auk lánastarfseminnar eigi meginviðfangsefni Byggðastofnunar að vera átaksverkefni. Sem dæmi vil ég nefna að stofnunin hafi frumkvæði að því að setja af stað átaksverkefni á sviði nýsköpunar og atvinnuþróunar á landsbyggðinni í samræmi við þær áherslur sem ríkisstjórn og iðnrn. setja á hverjum tíma. Ég nefni þróunarsetur. Til að tryggja betur yfirfærslu þekkingar þarf að efla starfsemi þróunarsetra. Það þarf m.a. að gera með því að tengja starfsemi þeirra enn betur en nú er við menntakerfið í landinu. Til að framkvæma þetta þyrfti Byggðastofnun að ráða yfir fjármagni til að hafa forgöngu um stofnun og eflingu slíkra setra. Aðilar að þróunarsetrum yrðu fyrst og fremst atvinnuþróunarfélög, háskólar, rannsóknarstofnanir atvinnuveganna og fyrirtæki. Hæstv. forseti. Byggðastofnun er um þessar mundir að leggja lokahönd á skýrslu um framkvæmd byggðaáætlunar sem Alþingi samþykkti í mars 1999 í formi þingsályktunar. Ég mun leggja skýrsluna fyrir Alþingi þegar vinnu við hana er lokið, en þá gefst jafnframt tækifæri til að fjalla um það hvernig til hefur tekist. Í framhaldi af umræðu um skýrsluna mun ég setja af stað vinnu til að móta tillögur um nýja byggðaáætlun sem þá ætti að koma til framkvæmda þann 1. janúar árið 2002.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að vitna í grein eða úttekt sem Morgunblaðið gerði fimmtudaginn 2. nóvember 2000 og vitnar í Viðskiptablaðið. Þar kemur fram að eftirspurn eftir vinnuafli á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki í annan tíma mælst meiri á þessum tíma árs samkvæmt könnun Þjóðhagsstofnunar á atvinnuástandi í september. Eftirspurnin er nú 1,6% af vinnuaflinu eða rúmlega eitt þúsund manns. Þetta hefur komið fram áður. Mest er eftirspurnin í byggingarstarfsemi eða um 5,4% samkvæmt könnuninni og mun eftirspurn haldast mikil áfram á höfuðborgarsvæðinu. Á landsbyggðinni eru aðstæðurnar aðrar en þar hefur eftirspurn ekki áður verið minni. Þó dró enn úr eftirspurn eftir vinnuafli og er vilji til að fækka þar um 1,1% eða 390 manns. Þetta á þó ekki við um Suðurland, Suðurnes og Akureyri. Vandi landsbyggðarinnar, virðulegi forseti, er fyrst og fremst stefnuleysi stjórnvalda í innanríkismálum. Hér er ekkert sem kemur á óvart. Það hefur komið fram í þjóðhagsspám og þjóðhagsúttektum að stöðugt er dælt inn fjármunum í framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu og afleiðingin er sem raun ber vitni. Einkavæðingin hefur líka dregið úr þjónustu á landsbyggðinni án þess að nokkrar mótvægisaðgerðir hafi komið til og ekkert gengur að færa störf út á land eins og góð áform hafa verið um. Þess vegna er við hæfi að spyrja hæstv. iðnrh.: Hverjar eru mótvægisaðgerðir stjórnvalda vegna einkavæðingar og hagræðingar hjá opinberum fyrirtækjum, en þar hefur störfum fækkað mest úti á landsbyggðinni? Hvernig gengur að færa opinber störf út á land eins og margoft er rætt um á hátíðastundum á hinu háa Alþingi?

Hæstv. forseti. Störfum fækkar í sjávarútvegi og landbúnaði. Það er staðreynd sem hagtölur sýna okkur. Tæknivæðing og hagræðing hefur leitt til þess. Störfum fjölgar í hátæknifyrirtækjum, í hugbúnaðargerð, í líftækni og fjarskiptum, þ.e. hinu nýja hagkerfi. Verkefni okkar hlýtur að vera að skapa það umhverfi á landsbyggðinni að þar geti menn tekið þátt í hinu nýja hagkerfi. Það hefur m.a. verið gert með því að stofna framtakssjóði sem eiga að sinna verkefnum á sviði nýsköpunar í þeim greinum sem eru uppistaðan í nýja hagkerfinu. Þingsályktun um stefnu í byggðamálum sem samþykkt var á Alþingi í mars 1999 tekur á þessu atriði. Til að tryggja nauðsynlegt eigið fé í nýsköpunarverkefnum hefur verið komið á fót eignarhaldsfélögum í öllum landshlutum og framlag ríkissjóðs til þeirra er samtals 300 millj. kr. á ári. Framtakssjóður Nýsköpunarsjóðs hefur til ráðstöfunar 1 milljarð kr. og er honum ætlað að stuðla að nýsköpun í atvinnuuppbyggingu með áherslu á landsbyggðina, einkum á sviði upplýsinga- og hátækni. Hafið er átak í þá átt að flytja verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og annarra opinberra fyrirtækja út á landsbyggðina til fjarvinnslu. Það hefur gengið heldur hægar en mörg okkar hefðu óskað. Það kom í ljós í skýrslunni Nýsköpun í gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni sem kom út síðastliðið haust, að miklir möguleikar eru til ef vilji opinberra stofnana er fyrir hendi. Upplýsingar liggja fyrir um að í ráðuneytum er víða verið að vinna að þessum verkefnatilflutningum af miklu kappi. Ferðaþjónusta er í örum vexti um þessar mundir. Margt hefur verið gert til að efla þá atvinnugrein út um land. En betur má ef duga skal. Og víða liggur fyrir að leggja þarf í fjárfestingar til að hægt sé að sinna móttöku ferðamanna. Fjármagn til slíkrar grunnfjárfestingar liggur ekki á lausu. Nauðsynlegt er að huga að því hvernig beri best að leysa úr því máli. Hæstv. forseti. Við vitum að atvinnuástand er gott á landinu í heild. Það er hins vegar augljóst að bregðast verður við þegar atvinnuhættir breytast eins ört og við verðum vitni að um þessar mundir.

Herra forseti. Hér ræðum við atvinnuástand á landsbyggðinni og byggðastefnu. Ég hef sagt það nokkrum sinnum í þessum ræðustól á þessu hausti að hina raunverulegu byggðastefnu sem mér finnst vera í framkvæmd hafi ég kallað eyðibyggðastefnu og það ekki að ástæðulausu. Það er ekki hægt að halda því fram að landsbyggðarfólk hafi ekki varað við því hvaða afleiðingar stefnan sem á að halda landsbyggðinni í byggð, sjávarútvegsstefnan sem á að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu, hafi haft og muni hafa á landsbyggðina. Árið 1989 var haldinn sérstakur fundur á Ísafirði um atvinnumál sem Fjórðungssamband Vestfjarða gekkst fyrir og þá var gefin út um það þessi skýrsla hér. Þar kom fram hvaða þróun menn þóttust sjá fyrir varðandi kvótakerfið og aflaheimildir. Og þegar menn voru að velta upp þeirri stöðu sem þeir mundu lenda í þá spurðu þeir auðvitað: Hvað kemur í staðinn fyrir 80% tekjur af sjávarútvegi á Vestfjörðum? Því að þorskur, grálúða og rækja gáfu Vestfirðingum 80% af þeim tekjum sem komu inn af sjávarútvegi á Vestfjörðum. Menn spurðu eðlilega hvað kæmi í staðinn horfandi á að búið var að búa til meðalkvóta í grálúðu og færa hann út um allt land. Þorskstofninn var frekar á niðurleið. Og menn hafa síðan upplifað ástandið. Ég spyr auðvitað ráðherrann sem hér talaði áðan, hæstv. viðskrh.: Hér er verið að tala um hið nýja hagkerfi. Hvað á að koma í staðinn fyrir tekjur á landsbyggðinni þar sem byggðin hefur fyrst og fremst blómstrað vegna fiskveiða? Hvað ætla menn að hrista fram úr erminni? Það hefur ekki tekist með þessari byggðaáætlun og ég spái því að hið nýja hagkerfi sem á að taka við á landsbyggðinni muni ekki fæðast á næstu þremur fjórum árum hversu margar skýrslur sem menn skrifa um það mál.

Herra forseti. Atvinnumál og byggðaröskun á landsbyggðinni eru grafalvarlegt mál og kosta bæði fjárhagslegar og félagslegar fórnir. Hvað mun t.d. gerast ef af samruna bankanna verður sem allar líkur standa til? Tölur sem heyrst hafa eru að það eigi að leggja niður 18 útibú á landsbyggðinni. Þetta kemur auðvitað mest niður á einum hóp sem eru konur. Það er verið að tala um 200 konur og það er ekki lítil tala þegar verið er að horfa til landsbyggðar. Flestar eru eflaust á miðjum aldri, búnar að sérhæfa sig á þessu sviði. Hvað á að gera í málefnum þeirra? Er búið að að hugsa fyrir einhverjum lausnum? Eiga þær kannski allar að flytja suður? Samkvæmt upplýsingum hæstv. forsrh. er kostnaður sveitarfélaganna 3--6 millj. á hvern einstakling sem flytur á suðvesturhornið. Ef 2 þúsund manns flytja á ári eins og reyndin er þá kostar það 6--12 milljarða á ári. Inn í þetta er ekki reiknað tap sveitarfélagsins sem flutt er frá. Til samanburðar má nefna að allar sjúkratryggingar á ársgrundvelli kosta 11 milljarða. Félmrn. með málefnum, manni og mús, kostar 14 milljarða. Framhaldsskólinn kostar 7 milljarða. Háskólinn kostar 4 milljarða. Við erum að tala um óheyrilega mikið af peningum. Eins og ég segi, þetta eru ekki litlar upphæðir. Þingmenn geta sjálfir reiknað hvað það muni kosta ef 200 konur ásamt fjölskyldu geta ekki lengur verið í heimabyggð sinni vegna skorts á atvinnutækifærum. Svona getur þetta ekki haldið áfram, byggðaröskunina verðum við að stöðva á einhvern hátt. Slíkt mundi auðvitað draga úr þenslu og verðbólgu, landsmönnum öllum til heilla. Það þarf að skoða af fullri alvöru hvert við stefnum í þessum málum, það lifir enginn á háleitum markmiðum. Við þurfum aðgerðir.

Herra forseti. Við leysum ekki byggðavandamál með utandagskrárumræðu eins og þessari. Við landsbyggðarmenn eigum það til að tala okkur niður í þunglyndi og gera allt of lítið úr kostum þess að búa úti á landi. Ég er einn þeirra sem fyrir 10 árum fluttu úr höfuðborginni út á landsbyggðina þannig að ég hef ágætisreynslu af því. Við gleymum oft kostum þess að búa úti á landsbyggðinni, gleymum kostum þess að ala þar upp börn, þar er oft stutt í leikskóla, skóla, tómstundaiðju og ýmiss konar starf sem er mun léttara að sækja úti á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Að sjálfsögðu verðum við að skapa spennandi atvinnutækifæri úti á landsbyggðinni til að enn þá betra verði að búa þar. Ég varð ekki var við miklar lausnir í ræðu hv. þm. Kristjáns Möllers þegar hann fjallaði um málefni landsbyggðarinnar. Ég heyrði hann ekki tala um lausnir í þessum efnum, sem er auðvitað mjög nauðsynlegt. Mér þótti athyglisvert að heyra þegar hæstv. iðnrh. fjallaði um að í deiglunni væri að setja á ákveðin þróunarsetur. Það er sjálfsagt að tengja þessi þróunarsetur við háskólana á landsbyggðinni og atvinnuþróunarfélögin, vegna þess að atvinnuþróunarfélögin á landsbyggðinni hafa unnið mjög gott starf. Það þarf auðvitað að útvega þeim meiri peninga til þess þau geti gert enn þá meira. Mér fannst líka mjög athyglisvert að hlusta á rektor Menntaskólans á Akureyri þegar hann var að tala um háskólamenntun. Þar kom í ljós að 80% þeirra sem sækja Háskólann á Akureyri fara til starfa úti á landsbyggðinni en einungis 20% af viðskiptafræðingum sem útskrifast úr Háskóla Íslands, 15--20% fara að vinna úti á landsbyggðinni. Allir aðrir vinna hér á höfuðborgarsvæðinu. Þarna eru atriði sem við þurfum að leggja mikla áherslu á. Við þurfum að byggja upp betri menntun á landsbyggðinni, þannig getum við haldið í það unga fólk sem er að mennta sig.

Herra forseti. Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra hafa ályktað um aðgerðir í skattamálum til jöfnunar lífskjara. Ég leyfi mér, herra forseti, að vitna til þeirrar ályktunar: ,,Stjórn Sambands sveitarfélaga á Norðurlandi vestra ítrek\-ar ályktun 8. ársþings um byggðamál og skorar á Alþingi og ríkisstjórn að beita aðgerðum í skattamálum til jöfnunar lífskjara, þannig að búseta á landsbyggðinni verði eftirsóknarverð og atvinnustarfsemi njóti þar jafnræðis. Til að ná fram þessum markmiðum bendir stjórnin á eftirfarandi leiðir: 1. Útgjöld vegna ferðalaga milli heimilis og vinnustaða verði frádráttarbær frá skatti. 2. Stuðningur ef nám krefst breyttar búsetu. 3. Lægra afborgunarhlutfall námslána. 4. Þungaskattur af ökutækjum utan 100 km radíuss frá Lækjartorgi lækki um 30%. 5. Fella niður flugmiðaskatt. 6. Atvinnustarfsemi utan 100 km radíuss frá Lækjartorgi verði undanþegin almennu tryggingagjaldi sem núna er 3,99%. 7. Landbúnaður verði undanþeginn atvinnutryggingagjaldi sem nú er 1,15%.`` Herra forseti. Þeir sveitarstjórnarmenn sem þarna álykta þekkja vel hvað við er að fást. Þeir bera ekki svartsýni í brjósti gagnvart umbjóðendum sínum en þeir vita hvar á brennur. Þess vegna senda þeir frá sér þessa tillögu. Það er svo, herra forseti, að í gegnum skattkerfið á ríkisvaldið möguleika á að jafna lífskjör og búsetuskilyrði fólks og þeim aðgerðum ber að beita. Þetta er gert víða í nágrannalöndum okkar og ætti alveg eins að vera hægt hér. Ég vil ítreka að í gegnum skattkerfið getum við jafnað lífskjör og haft áhrif á þær aðstæður sem fólk býr við. Ég spyr hæstv. iðnrh.: Er eitthvað á döfinni í þessum efnum? Skattpíningin vegna fasteignaskattsins var jú leiðrétt og lagfærð, sem var lofsvert í sjálfu sér, en eru aðrar aðgerðir og virkari á leiðinni?

Virðulegi forseti. Það kom mér nokkuð á óvart að heyra í máli hv. málshefjanda að hann var hálfpartinn að tala gegn hagræðingu í atvinnulífinu á landsbyggðinni. Við lifum á hagræðingartímum og það er ekki hægt að bæta lífskjör þeirra sem starfa úti á landi eða hvar sem er, án þess að þessi hagræðing fái að ganga í gegn, hvort sem það er í sjávarútvegi, landbúnaði eða í bankakerfinu. Það þýðir ekki að koma hingað og býsnast yfir hagræðingu í bankakerfinu og jafnframt yfir háum vöxtum. Það hangir náttúrlega algjörlega saman að hagræða í bankakerfinu og ná vöxtunum niður. Ef við skoðum aðeins það sem gerst hefur þá sjáum við að aðgangur fyrirtækja á landsbyggðinni að fjármagni hefur líklega aldrei verið betri en núna. Það hefur verið nefnt það sem unnið er að í tengslum við Nýsköpunarsjóð og eignarhaldsfélög. Síðan hafa almennir fjárfestar verið óhikandi við að setja fé í góð fyrirtæki úti á landi. Það ætti málshefjandi, hv. þm. Kristján Möller, að þekkja með því að ganga um heimabyggð sína. Líklega hefur hvergi á landinu verið fjárfest jafnmikið að tiltölu og á Siglufirði á undanförnum árum. Til þess hins vegar að leysa þau vandamál sem fylgja búsetuþróuninni, þá duga engar töfralausnir. Það þarf að sjálfsögðu að hlúa að framtaki, byggja upp grunnkerfið og hlúa að menntamálum. En síðast en ekki síst kom mér verulega á óvart að hv. þm. skyldi segja að lægra gengi krónunnar kæmi sér illa fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni. Það er þvert á móti þannig að lækkun á gengi íslensku krónunnar hefur komið vel við sjávarútveginn, hún kemur ferðaþjónustunni vel og yfirleitt þeim atvinnugreinum sem við erum að reyna að byggja upp úti á landsbyggðinni.

Virðulegur forseti. Ég hef mál mitt á að lýsa yfir skelfingu yfir stöðunni í samningamálum framhaldsskólakennara og ríkisins og horfunum fyrir framhaldsskólanema af þeim sökum. Með leyfi forseta, þá vitna ég í ræðu Þorsteins Gunnarssonar, rektors Háskólans á Akureyri, um byggðamál, án þess að slíta á nokkurn hátt úr sambandi við innihald þeirrar ræðu. Þar segir: ,,Þvert gegn því sem stjórnvöld halda fram hefur byggðastefna sú sem hér hefur verið rekin á undanförnum árum fyrst og fremst miðað að því að efla höfuðborgarsvæðið á kostnað landsbyggðarinnar.`` Og síðar í sömu ræðu: ,,Stjórnvöld hafa stýrt nær allri erlendri fjárfestingu og uppbyggingu þekkingar- og upplýsingagreina inn á höfuðborgarsvæðið og er því ekki að undra að byggðaröskunin verði svo mikil hér á landi.`` Þetta er ömurlegur vitnisburður sem ríkisstjórnin og forusta forsrn. fær fyrir byggðastefnu undanfarinna ára. Það er ekki furða að málaflokkurinn sé fluttur þaðan. Í byggðamálum ríkisstjórnar hæstv. forsrh. ber allt að sama brunni. Í stað öflugra skipaútgerða á Vestfjörðum eru aðeins eftir smábátar og smáútgerðir. Afleiðingarnar hafa verið nær stöðugur byggðaflótti og fólk hefur nánast skilið eftir lykla af húsum sínum hjá bönkunum. Nú er ætlunin að fækka bönkum og þar með starfsfólki. Árangur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., er: Skortur á fólki til starfa á Reykjavíkursvæðinu og enn meiri fækkun starfa á landsbyggðinni, samkvæmt nýrri könnun. Herra forseti. Það síðasta sem ég heyrði um atvinnumál er að nú er hugmyndin að fækka stjórnunar-, skrifstofu- og viðhaldsstörfum hjá Rafmagnsveitu ríkisins á landsbyggðinni. Ég spyr því hæstv. byggðamálaráðherra: Er þetta rétt? Ég vil gefa hæstv. ráðherra færi á að neita því.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram þó hún sé stutt, standi aðeins í hálftíma. Það er kannski lýsandi fyrir byggðamálaumræðu á hinu háa Alþingi. Hún er yfirleitt aldrei lengri og ekki hægt að fara í gegnum málið. Ég fagna hins vegar því sem hæstv. ráðherra hefur boðað, að ræða hér sérstaklega skýrslu um byggðamál og bíð spenntur eftir að það verði. En það eru nokkur atriði sem ég vil hnykkja á. Ég vil t.d. ítreka spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra: Telur hæstv. ráðherra líklegt að hann muni beita sér fyrir því að farið verði í svæðisbundið stöðumat? Það liggur fyrir að ástandið er mjög misjafnt frá einum stað til annars, þ.e. staðan í byggðamálum. Á mörgum stöðum er ástandið sem betur fer að skána og er nokkuð gott. Sem dæmi má nefna Akureyri sem m.a. er að byggjast upp sem háskólabær og nefna mætti fleiri staði. En svo eru aðrir staðir, jafnvel í næsta nágrenni við Akureyri: Dalvík, Hrísey og Ólafsfjörður sem skoða þyrfti betur og finna lausnir í málum þeirra. Nokkur orð um fé til byggðamála, sem hæstv. ráðherra fjallaði um. Hafa menn gert sér grein fyrir því að fjárframlög til gærukaupa, flutnings og geymslu, í búvörusamningi eru töluvert hærri en heildarframlag til Byggðastofnunar, þ.e. um 460 millj. til þess málaflokks í búvörusamningnum? Hafa menn gert sér grein fyrir því? Það er miklu lægri upphæð sem fer til byggðamála almennt. Aðeins varðandi orð hæstv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar um að við séum að tala okkur niður í þunglyndi. Hér er enginn með neitt þunglyndi út af þessu máli en menn hafa vaxandi áhyggjur. Þær áhyggjur hafa framsóknarmenn því miður ekki, sem kemur best fram í orðum hæstv. félmrh. í svæðisútvarpi Norðurlands ekki alls fyrir löngu. Þar sagði hann að Framsfl. hefði gleymt landsbyggðinni í markaðssetningu sinni á mölinni hér í Reykjavík. Þetta eru orð að sönnu. Herra forseti. Ég vil enn á ný þakka hæstv. iðnrh. fyrir þátttöku hennar í umræðunni og þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Ég ítreka að það verður spennandi að ræða skýrslu hæstv. iðnrh. um byggðamál.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og málshefjandi þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst hún hafa verið á þeim nótum sem ég held að sé affarasælla, að tala frekar á rólegu nótunum en í æsingatón sem mér finnst enginn hafa gert hér. Við erum öll sammála um að við erum óánægð með þá byggðaröskun sem verið hefur. Við viljum öll að þessu verði breytt. Það sem hv. þm. hefur eftir samflokksmanni mínum, hæstv. félmrh., tek ég ekki undir vegna þess að Framsfl. hefur alltaf litið á það sem aðalsmerki sitt að standa með landsbyggðinni og berjast gegn byggðaröskun, þó árangurinn sé ekki meiri en raun ber vitni. Af því sumir hv. þm. taka það ráð að kenna fyrst og fremst hæstv. forsrh. og Sjálfstfl. um þá þróun sem varð á síðasta kjörtímabili þá vil ég ekki taka undir það. Að sjálfsögðu var Framsfl. líka í þeirri ríkisstjórn og hlýtur að bera ábyrgðina jafnt á við Sjálfstfl. Ég get hins vegar að nokkru leyti tekið undir það sem hv. þm. hafði eftir Þorsteini Gunnarssyni, rektor Háskólans á Akureyri, að ríkisstjórnin vissi á síðasta kjörtímabili ákaflega vel að stóraðgerðir hér á suðvesturhorninu, bæði stækkun álversins í Straumsvík og nýtt álver í Hvalfirði, mundu hafa afleiðingar. Hins vegar verð ég að segja að aðkoman, þegar við framsóknarmenn komum að ríkisstjórnarborðinu, var þannig, atvinnuleysið var slíkt, að það hefði verið djörf ákvörðun að afþakka það þegar erlendir aðilar voru tilbúnir að setja mikið fjármagn inn í atvinnureksturinn. Svo langar mig að segja það af því að nánast allir þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa talað hér hafa talað gegn því að sameina bankana vegna þess að það gæti hugsanlega fækkað störfum á landsbyggðinni. Ég lít þannig á að þetta sé stefnubreyting hjá Samfylkingunni því að formaðurinn talaði þannig fyrir nokkrum vikum að hann vildi sameina bankana en hann vildi láta markaðinn gera það. Er trúlegra að það hefði verið affarasælla fyrir landsbyggðina að fara þá leiðina? Ég segi nei.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, hinum almennu lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nánar tiltekið þeim ákvæðum er fjalla um barnabætur. Í frv. þessu eru lagðar til breytingar á a-lið 69. gr. laganna er fjallar um barnabætur en breytingarnar byggjast á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar svo og yfirlýsingu hennar frá því í marsmánuði sl. í tengslum við kjarasamninga en þó þannig að frávik eru nokkur í ívilnunarátt frá því sem þar var tiltekið. Helstu atriði frv. lúta að upptöku ótekjutengdra barnabóta, afnámi eignaskerðingar barnabóta, hækkun á bótafjárhæðum, hækkun á skerðingarmörkum tekna og lækkun á skerðingarhlutföllum vegna tekna. Meginmarkmið breytinganna er að draga úr tekjutengingum barnabótakerfisins með upptöku ótekjutengdra barnabóta og nálægt þriðjungslækkun á tekjuskerðingarhlutföllum en miðað er við að þessar breytingar komi til framkvæmda í þremur áföngum á árunum 2001, 2002 og 2003. Nánar tiltekið felast breytingarnar á frv. í eftirfarandi atriðum. Í fyrsta lagi er lagt til í frv. að þegar á næsta ári verði teknar upp ótekjutengdar barnabætur fyrir börn undir sjö ára aldri að fjárhæð 33.470 kr. á ári en þessar bætur voru áður tekjutengdar. Markmiðið með breytingunni er eins og áður segir að draga úr tekjutengingu barnabótakerfisins. Þessi fjárhæð mun síðan hækka um 3% 1. janúar 2002 og um 2,75% 1. janúar 2003 í samræmi við hækkun annarra bótafjárhæða. Í öðru lagi er lagt til í frv. að afnema eignatengingu barnabótakerfisins strax á næsta ári. Þá er lögð til sú breyting að bótafjárhæðir hækki í takt við almennar umsamdar launahækkanir á árunum 2001--2003. Í því felst að fjárhæðirnar hækki um 3% 1. janúar 2001, 3% 1. janúar 2002 og 2,75% 1. janúar 2003 til viðbótar við þau 2,5% sem áður höfðu verið samþykkt. Heildarhækkun bótafjárhæðar á næstu þremur árum nemur því 11,7%. Þessar breytingar á fjárhæðum barnabótanna eru í samræmi við samþykktar breytingar á fjárhæðum persónuafsláttar sem breytt var sl. vor með þeirri undantekningu að barnabæturnar hækka um 2,75% árið 2003 í staðinn fyrir 2,25%. Í frv. er einnig gert ráð fyrir að skerðingarmörk tekna hækki nokkru meira en bótafjárhæðirnar. Þannig er lagt til að skerðingarmörkin hækki um 5% 1. janúar 2001, 5% 1. janúar 2002 og 4% 1. janúar 2003. Auk þess hækka skerðingarmörkin um 2,5% við álagningu næsta árs samkvæmt gildandi lögum. Heildarhækkun á skerðingarmörkum barnabóta á næstu þremur árum nemur því 17,5%. Síðast en ekki síst er gerð sú tillaga að skerðingarhlutföll tekna lækki um 2 prósentustig í tveimur áföngum eða um 1% hvort ár, 2002 og 2003, þ.e. úr 5 í 3% með einu barni, úr 9 í 7% með tveimur börnum og úr 11 í 9% með þremur börnum eða fleiri. Þetta jafngildir um þriðjungslækkun á skerðingarhlutföllum tekna. Áætlað er að kostnaðarauki ríkissjóðs vegna þessara breytinga nemi rúmlega 2 milljörðum kr. árlega þegar breytingarnar verða að fullu komnar til framkvæmda á árunum 2003. Eins og ég gat um í upphafi, herra forseti, eru þessar breytingar til komnar m.a. vegna góðs samstarfs sem efnt var til af hálfu ríkisstjórnarinnar við þá aðila sem gerðu kjarasamninga á hinum almenna vinnumarkaði fyrr á þessu ári. Út úr því samstarfi hefur komið, að því er ég tel, mjög vænleg niðurstaða sem gagnast mun öllum barnafjölskyldum í landinu, ekki síst þeim sem minni hafa tekjurnar eða hafa miðlungstekjur og þaðan af minna. Þetta er nánar útskýrt í greinargerð frv. og sést það glöggt á skýringarmyndum sem birtar eru með þeim texta. Ég tel að þó að niðurstaðan í þessu máli kosti meira en ráð var fyrir gert í upphafi -- en þá var talað um kostnaðarauka fyrir ríkissjóð á bilinu 1.300--1.500 millj. kr. að þremur árum liðnum en frv. gerir ráð fyrir 2.000 millj. kr. kostnaði -- tel ég að þrátt fyrir þennan kostnaðarauka sé um að ræða mál sem er sjálfsagt að flytja í þessum búningi. Hér er komið til móts við fjölmörg sjónarmið sem hafa verið uppi að því er varðar barnabótakerfið. Að sjálfsögðu er ekki komið til móts við öll sjónarmið sem uppi hafa verið eða allar kröfur sem fram hafa verið bornar en ég held að náðst hafi mjög affarasæl niðurstaða þar sem komið er til móts við flest þau sjónarmið sem máli skipta í þessu efni. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Vissulega er ánægjuefni að verið er að fjalla um að auka nokkuð barnabætur til heimilanna í landinu og ber að fagna því skrefi sem stigið er í þá átt með því frv. sem er til umræðu. En því ber að halda til haga líka sem rétt er í þessu sambandi, að ríkisstjórnin er nokkuð að bæta fyrir það hvernig hún hefur raunverulega farið með barnabæturnar á þessu og síðasta kjörtímabili eða allt frá árinu 1995. Verið er að uppfylla loforð sem hún gerði í tengslum við kjarasamninga og stjórnarflokkarnir telja sig líka vera að standa við þau kosningaloforð sem þeir lofuðu og fóru fram með fyrir síðustu kosningar. Það er alveg ljóst ef litið er til kosningaloforða þeirra stjórnarflokka sem standa að þessu frv. að engan veginn er verið að standa við það sem kjósendum var lofað á sínum tíma. Í fyrsta lagi lofaði Framsfl. því að taka upp barnakort fyrir öll börn og það verður að líta svo á að það séu þá börn a.m.k. fram að 16 ára aldri ef ekki 18 ára aldri eftir að sjálfræðisaldrinum er breytt og greiða með hverjum barni upp að vissum aldri 30 þús. kr. en hér er aðeins stigin hálf leiðin vegna þess að einungis er greitt sem svarar ótekjutengdum barnabótum rúmlega 30 þús. kr. fyrir hvert barn upp að sjö ára aldri. Sjálfstfl. lofaði aftur á móti á landsfundi sínum því að afnema tekjutengingu barnabóta eða að öðrum kosti að taka upp persónuafslátt fyrir hvert barn frá fæðingu til 18 ára aldurs sem foreldrar geta nýtt. Það er alveg ljóst að með þeirri leið sem hér er farin er ekki verið að afnema tekjutengingu barnabóta, aðeins að stíga skref í þá átt að draga úr henni. Að vísu er eignatengingin afnumin en ekki tekjutengingin nema að litlum hluta. Hér er að sjálfsögðu ekki eins og frv. lítur út verið að taka upp sérstakan persónuafslátt fyrir hvert barn frá fæðingu til 18 ára aldurs. Vantar mikið á að Sjálfstfl. standi við það sem hann lofaði í því efni fyrir síðustu kosningar. Herra forseti. Í raun og veru er ekki verið að stíga mjög stórt skref þegar grannt er skoðað. Hér hefur ríkisstjórnin ákveðið að verja fjármunum sem nema 2 milljörðum á næstu þremur árum til að auka barnabætur þar sem sett verður framlag sem nemur 600--700 millj. á hverju ári næstu þrjú árin. Jafnvel þegar það skref hefur að fullu verið stigið og er komið til framkvæmda þá stöndum við ekki einu sinni í þeim sporum sem barnabótakerfið var í árið 1995 en á þeim tíma, 1995, voru fastar bætur sem öll heimili fengu á árinu miklu stærri hluti í heildarútgjöldum ríkisins vegna barnabóta en þær verða að þremur árum liðnum þegar tillögur ríkisstjórnarinnar verða að fullu komnar til framkvæmda. Á verðlagi í maí voru barnabætur rúmir 5,4 milljarðar, á árinu 1995 en á yfirstandandi ári eru þeir tæplega 3,6 og fjöldi heimila sem fengu barnabætur var um 71 þús. á árinu 1995 en hefur fækkað í 38 þús. á yfirstandandi ári. Ótekjutengdi hlutinn í nýju barnabótakerfi sem ríkisstjórnin boðar með þessu frv. er líka aðeins um þriðjungur þess sem var árið 1995. Af því sést að ekki er verið að stíga mjög stórt skref í að afnema tekjutenginguna á barnabótum. Þannig kostar ótekjutengdi hlutinn í heild ríkissjóð á næsta ári um milljarð kr. en á árinu 1995 kostaði hann 2,8 milljarða kr. eða nærri þrefalt meira, þ.e. ótekjutengdi hlutinn sem allir fá. Á árinu 1995 var ótekjutengdi hlutinn að meðaltali um 40 þús. kr. á ári með öllum börnum að 16 ára aldri en aðeins verða greiddar í nýju kerfi rúmar 33 þús. kr. á ári að sjö ára aldri barns. Hér er verulegur munur á frá þeirri stöðu sem við vorum þó komin með barnabótakerfið í árið 1995 þegar við á árinu á undan höfum búið við miklu verra efnahagsástand en við búum við í dag og á umliðnum árum þegar ríkisstjórnin hefur verið að krafsa svona í barnabótakerfið með þeim afleiðingum sem við höfum séð. Það hefur einmitt verið keppikefli að ég hélt flestra stjórnmálaflokka að vinna sig þannig út úr tekjutengingunni á barnabótakerfinu. Við vorum komin töluvert langt með það árið 1995 þegar ótekjutengdi hlutinn var nálægt þrisvar sinnum meiri en hann er í dag og nærri þrisvar sinnum meira fjármagni varið til ótekjutengda hlutans en verður að þremur árum liðnum þegar þetta frv. er að fullu komið til framkvæmda. Það sem meira er, ótekjutengdi hlutinn nær bara til barna að sjö ára aldri en ekki til 16 ára aldurs eða raunverulega 18 ára aldurs sem það ætti að gera eftir að sjálfræðisaldrinum var breytt. Ég spyr hæstv. ráðherra um rökin fyrir því af hverju staðnæmst er við sjö ára aldur barns. Ég held að við vitum það og flestir geta tekið undir það sem hafa alið upp börn að framfærslubyrði með börnum er raunverulega miklu meiri þegar börn stálpast og eru komin á unglingsaldurinn en þau eru að sjö ára aldri. Raunverulega er það svo með þeim þjóðfélagsbreytingum sem hafa orðið og með auknum menntunarkröfum að það leiðir til þess að börn dveljast lengur í foreldrahúsum en áður og þurfa lengur á framfærslu foreldra sinna að halda. Í könnun sem Félag einstæðra foreldra hefur gert kom fram einmitt að framfærslukostnaður vegna 16 ára barna er miklu meiri en vegna yngri barna. Á árinu 1991 var hann áætlaður hvorki meira né minna en 500 þús. kr. árlega. Það er mjög skrýtið að staðnæmast við þennan aldur, ekki síst þegar mér sýnist að við séum raunverulega að fjalla um það sem ríkisstjórnin ætlar að gera það sem eftir lifir kjörtímabilsins að því er þessar barnabætur varðar. Marka ég það af orðum hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl. þegar hann var spurður um það frv. sem við erum að fjalla um að þá var ekki hægt að skilja annað á orðum hans en að ekki yrði meira gert í þessum málum á kjörtímabilinu. Ljóst er að Framsfl. gengur til næstu kosninga með þessu sviknu loforð á bakinu að hafa ekki uppfyllt stærsta loforð sitt sem var að koma á barnakortum fyrir öll börn að 16 ára aldri sem nemur 30 þús. kr. á hvert barn. Það er líka ástæða til þess að nefna það að barnabætur eru ekki tekjutengdar nema í örfáum löndum innan OECD og flestöll lönd utan Ástralíu, Grikklands, Ítalíu, Kanada, Portúgals og Spánar auk Íslands eru með ótekjutengdar barnabætur. Í skýrslu sem ASÍ hefur gert um skattkerfið segir einmitt, með leyfi forseta: ,,Flest ríki OECD líta á barnabætur sem tæki til skattajöfnunar milli fólks með sömu tekjur eftir því hvort það hefur börn á framfæri sínu eða ekki. Barnabætur eru þá greiddar sem fastur framfærslustyrkur óháður tekjum og hefur þróunin síðustu ár í flestum OECD-ríkjum verið í þessa átt. Hér á landi er þessu öfugt farið. Þróunin hér hefur verið frá því að nota barnabætur til skattajöfnunar til að nota þær sem tæki til félagslegrar aðstoðar við tekju- og eignaminni barnafjölskyldur.`` Það er einmitt þannig sem þetta hefur þróast í vaxandi mæli. Það var auðvitað sök sér á þeim árum þegar við gengum í gegnum mikla kreppu í efnahags- og atvinnulífinu að farið var út í nokkra tekjutengingu á barnabótum. En þegar vel hefur árað eins og á umliðnum árum þá áttu menn auðvitað að nota tækifærið til þess að fara algjörlega út úr þessari tekjutengingu á barnabótum. Ég spyr hæstv. ráðherra, auk þess sem ég spyr hann um þetta viðmið um sjö ára aldurinn, af hverju staðnæmst er þar, hvort hann telji ekki eðlilegra að búa þannig um hnútana varðandi skattkerfið að litið sé á barnabæturnar raunverulega sem lið í fjölskyldustefnu þannig að allir fái barnabætur óháð tekjum sem litið er á raunverulega þá sem eign barnsins. Síðan ef menn vilja jafna skattbyrðina með einhverjum hætti þá sé það gert gegnum mismunandi skattþrep, t.d. í tekjuskatti, en að litið sé á þetta eins og öll þau lönd sem við berum okkur saman við gera, þ.e. að þetta sé óháð tekjum. Ég hefði haldið að við hefðum átt að nálgast málið út frá þeim sjónarhóli. Ég tel að þó að hægt sé að vísa til þess að sérstök viðmiðun við sjö ára aldur hafi gilt nokkuð langt aftur í tímann --- mér skilst raunverulega að hún hafi gilt allar götur síðan 1983 --- þá sé nú breytt umhverfi sem við eigum að skoða. Það eru allt aðrar aðstæður en voru í þjóðfélaginu þá og við eigum að skoða málið út frá því en ekki festa okkur í einhverju sem var fyrir 20 árum eða svo varðandi þetta viðmið. Herra forseti. Ég lít líka svo á, og mun auðvitað skoða þann þáttinn alveg sérstaklega í efh.- og viðskn. þar sem ég á sæti, að skoða þurfi það sem ríkisstjórnin hefur sett fram um hverju þetta skilar að því er varðar auknar ráðstöfunartekjur, sérstaklega til tekjulágra heimila og einstæðra foreldra. Hvernig sem ég reikna og hef látið skoða sérstaklega fyrir mig þá fæ ég ekki það sama út úr því hverju þetta skilar í auknum ráðstöfunartekjum til fólks eins og ríkisstjórnin kynnti á blaðamannafundi 28. okt. þegar hún kynnti þessa fyrirætlun sína að hækka barnabætur. Þar kemur fram að samanlagðar ráðstöfunartekjur einstæðra foreldra sem hafa lægstar tekjurnar hækki úr ríflega 8% á meðan hækkunin nemur 3,7% í hópi tekjulægstu hjóna og sambýlisfólks. Hvoruga þessara talna fæ ég til þess að ganga upp og hef út af fyrir sig líka reynt að kalla eftir því í fjmrn. að fá útreikningana á bak við þessar töflur sem settar eru fram með frv. en hef ekki fengið og mun því kalla eftir því í meðförum málsins í efh.- og viðskn. Ég sé ekki betur en að barnabætur til tekjulágra hjóna með tvö börn, ef við tökum tvö börn, annað yngra en sjö ára, sem fengu óskertar bætur samkvæmt gildandi kerfi, hækki aðeins um 2.600 kr. á mánuði eftir þrjú ár þegar breyting á barnabótunum er að fullu komin til framkvæmda. Skýringin er m.a. sú að í nýju kerfi fellur niður á móti tæplega 32 þús. kr. viðbótargreiðsla sem hjónin fengu áður vegna yngra barnsins. Bótafjárhæðirnar og skerðingarmörkin í gildandi barnabótakerfi hafa ekki heldur haldið í við verðlag frá árinu 1995, en barnabætur væru annars 9% hærri í dag. Þær eiga að hækka í rúm 5,5% á næsta ári, síðan um 3% 2002 og 2,75% á árinu 2003. Miðað við verðbólguspár munu bótafjárhæðirnar sennilega ekki ná því að raungildi á árinu 2003 sem þær ættu að vera í dag hefðu bótafjárhæðirnar haldið í við verðlag frá árinu 1995. Mér finnst mikilvægt að skoða hvort hérna sé um að ræða einhverja verulega hækkun á ráðstöfunartekjum einstæðra foreldra sem lægstar hafa tekjurnar eða tekjulágra hjóna og sambýlisfólks eins og verið er að gefa í skyn að þessi breyting skili. Ég veit að það þýðir ekki mikið að vera að ræða þá talnalegu hluti hér í ræðustólnum en þetta er atriði sem ég vil skoða í nefndinni og dreg sem sagt verulega í efa það töfluverk sem sýnt er með þessu lagafrv. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji enga ástæðu til þess þegar við erum að líta til barnabótakerfisins sem svo miklu skiptir fyrir heimilin í landinu, að miða barnabætur við sjálfræðisaldurinn. Það eru tvö, þrjú ár síðan fórum í að breyta og hækka sjálfræðisaldurinn og ættu ekki barnabætur þá að fylgja þeirri breytingu þar sem við höfum miðað við að sjálfræðisaldurinn sé 18 ár? Í svari sem ég fékk frá hæstv. fjmrh. fyrir sennilega tveim árum var farið yfir hvernig þetta er í hinum ýmsu löndum. Sérstaklega var spurt um Norðurlöndin og þar eru barnabætur alls staðar ótekjutengdar. Þær eru greiddar t.d. í Danmörku til 18 ára aldurs barns. Þær eru bæði algjörlega ótekjutengdar og greiddar til 18 ára aldurs. Í Noregi er því öðruvísi farið. Þar er greitt til 16 ára aldurs og í Finnlandi er greitt til 17 ára aldurs barns. Ég vil því spyrja hvort afstaða hafi verið tekin til þess hjá fjmrh. eða í ríkisstjórninni hvort það eigi ekki að fara út í einhverjar breytingar að því er varðar sjálfræðisaldurinn sem ég tel fulla ástæðu til að við skoðum. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið hugleitt og hvort nokkuð sé á döfinni að heimila tekjulágum fjölskyldum og einstæðum foreldrum að nýta ónýttan persónuafslátt barna sinna því að á landsfundi Sjálfstfl. sem ég vitnaði til áðan var það einmitt áskorun landsfundarins að taka upp persónuafslátt fyrir hvert barn frá fæðingu til 18 ára aldurs sem foreldrar geti nýtt. Þetta er mál sem Samfylkingin hefur lengi talað fyrir að sé réttlætismál og ætti að skoða. Síðast þegar ég skoðaði það mál var ónýttur persónuafsláttur vegna barna að 16 ára aldri um tveir og hálfur milljarður. Það hefði sennilega kostað töluverða fjármuni að heimila foreldrum að nýta ónýttan persónuafslátt barna sinna, sjálfsagt ekki undir milljarði kr. En mér finnst ástæða til þess að skoða það ekki síst þar sem við vorum nú að fara líka í breytingar á því að heimila hjónum og sambúðarfólki að nýta að fullu ónýttan persónuafslátt þess maka sem ekki nýtir hann að fullu. Eins hefði ég talið ástæðu til að skoða skattkerfið almennt í heild, hvernig það virkar sem það jöfnunartæki sem við höfum oft talið að skattkerfið ætti að vera. Ég hef t.d. talið að það ætti að skoða það varðandi barnabætur að heimila t.d. fastan frádrátt frá tekjum fólks fyrir hvert barn áður en kemur að skattlagningu tekna og síðan þá að ná jöfnuninni inn í kerfið með því t.d. að taka upp skattþrep eins og t.d. ASÍ hefur talað fyrir. Ég tel að það mál eigi að skoða í því ljósi. Herra forseti. Ég sé að tíma mínum er að verða lokið. Enn einni spurningu í viðbót vil ég beina til hæstv. ráðherra undir þessari umræðu vegna þess að við höfum samþykkt opinbera stefnu í málefnum fjölskyldunnar og hér er starfandi fjölskylduráð sem á að veita stjórnvöldum ráðgjöf í fjölskyldumálum, t.d. vegna áforma um stjórnvaldsaðgerðir. Þetta er einmitt mál sem slíkt fjölskylduráð hefði átt að fjalla um og spyr ég hvort það hafi fengið þetta mál til skoðunar.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju með þau skref sem stigin eru með þessu frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Með frv. er dregið úr tekjutengingu barnabóta og tengingin við eignir er afnumin frá ársbyrjun 2001. Jafnframt verða viðmiðunarmörk barnabótakerfisins færð upp á næstu árum samkvæmt lágmarks umsömdum launabreytingum, en það mun hafa í för með sér að samsvarandi skerðing á þessu kerfi og við höfum upplifað á síðustu árum verður ekki. Samkvæmt greinargerð frv. má ætla að þetta muni kosta ríkissjóð allt að tveimur milljörðum á ári þegar þær hækkanir sem gert er ráð fyrir í þessu frv. verða allar komnar til framkvæmda. Í þessu öllu saman felst svolítil mótsögn þegar menn eru að tala um aukið framlag. Skýringin er sú að það er verið að færa upp samkvæmt verðlagsþróun eða þróun launataxtans og þá verður mönnum að sjálfsögðu ljóst að við erum ekki að tala um raunaukningu sem nemur þessum tveim milljörðum til þessa málaflokks enda gefur það augaleið ef það ætti að færa þá fjóra milljarða eða þar um bil sem varið er til barnabótakerfisins upp samkvæmt verðbólgu, sem nú er einhvers staðar í kringum 4%. Hún er sennilega á milli 4 og 5% nú um stundir. Við skulum gefa okkur að hún sé 4% og framlagið til barnabótakerfisins er um fjórir milljarðar. Hvaða erum við þá að tala um? Við erum að tala um 40 milljónir á hvern milljarð. Við erum að tala um 160 milljónir á ári. Við erum að tala um tæpan hálfan milljarð þegar komið er fram til ársins 2003, en það er viðmiðunarverkið. Þessu vek ég athygli á til að menn átti sig á að við erum ekki að tala um raunaukningu til barnabótanna sem nemur þeim 2 milljörðum sem ríkisstjórnin gumar af. Hins vegar hefði þurft 2 milljarða raunaukningu til að framlag ríkisins til barnabótanna væri svipað og það var fyrir tíu árum. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég sakna þess svolítið að engir framsóknarmenn skuli vera við umræðuna. Það er merkilegt. Ég man ekki betur en þetta væri annað tveggja stóru kosningaloforða Framsfl. fyrir síðustu alþingiskosningar. En hér er verið að leggja fram frv. sem gerir það ekki einu sinni að framlag til barnabóta árið 2003 verði jafnmikið og það var fyrir tíu árum að raunvirði vegna þess að fyrir tíu árum var það að raunvirði 5.867 millj. kr. samkvæmt upplýsingum fjmrn. sem gefnar voru í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram hér á Alþingi sl. vor, 5.867 millj. að raunvirði á móti 3.779 millj. á raunvirði árið 1999. Þarna munar rúmlega tveimur milljörðum kr. En ríkisstjórnin segist ætla að auka framlagið um tæpa tvo milljarða og að hún verði búin að ná því marki árið 2003. Inni í þeirri upphæð er að sjálfsögðu verðlagið þannig að við erum ekki að tala um sömu upphæð að verðgildi. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta langa umræðu, aðeins örstutt um prinsippin í þessu máli. Ég er því samþykkur að draga úr tekjutengingu kerfisins. Ég er einnig samþykkur því að afnema eignatenginguna. Hún hefur komið illa við margt fólk sem á einhverjar eignir, íbúð, íbúðarhúsnæði. Við munum kannski mörg eftir eftirminnilegri grein sem var skrifuð í Morgunblaðið sl. sumar þar sem einstæð móðir rakti raunir sínar og hvernig sú staðreynd að hún átti íbúð varð til þess að hún missti barnabæturnar. Ég er þessu fylgjandi. Þó verð ég að segja að þegar bætur, millifærslur í skattkerfinu eða bætur í almannatryggingakerfinu, eru annars vegar finnst mér eðlilegt að sums staðar sé tekjutenging. Mér finnst ekki eðlilegt að hún sé afnumin með öllu. En ég hef áður varpað fram þeirri hugmynd að þessi tekjutenging verði tryggð í gegnum skattkerfið, hún verði tekin í gegnum tekjuskattana og þannig verði einnig um aðrar bætur. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði áðan að í reyndinni þurfum við að taka allt skattkerfið til endurskoðunar, ekki einvörðungu barnabæturnar eða almannatryggingarnar. Við verðum að skoða þetta allt í mun stærra samhengi. En ég vil aðeins að það komi fram að ég tel að einhverjar tekjutengingar eigi rétt á sér. Ég tel t.d. að það verði að vera meiri stuðningur við einstæða foreldra sem eru með börn á framfæri en við aðra. Mér finnst það vera eðlilegt en að öðru leyti vil ég lýsa stuðningi við það meginsjónarmið að dregið verði úr tekjutengingunni og að eignatengingin verði afnumin. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég vildi aðeins vekja athygli á því að ríkisstjórnin skyldi varast að skreyta sig miklum fjörðum með þessu frv. Hún er ekki að koma með aukinn stuðning við barnafólk í reynd, hún gengur ekki svo langt að tryggja barnafólki á þremur árum sambærilegan stuðning og það naut fyrir tíu árum en jafnt og þétt hefur verið dregið úr þessum stuðningi. Einnig vil ég vekja athygli á því að þegar fullyrt er að framlag ríkissjóðs verði 2 milljörðum meira á árinu 2003 en það er núna þá er það vissulega svo eða kann að vera svo í krónum talið en ekki að raungildi hins vegar.

Herra forseti. Það sem við höfum hingað til kallað barnabætur eru í rauninni ómegðarbætur vegna þess að það eru ekki öll börn sem fá það til framfærslu sinnar. Þau börn sem eiga foreldra með háar tekjur fá ekki barnabætur til framfærslu sinnar og þau börn sem eiga foreldra með miklar eignir fá ekki heldur barnabætur. Við erum því að tala um styrk til þeirra fjölskyldna sem hafa mikla ómegð sem kallað er, tekjulágt fólk og eignalítið fólk. Frá sjónarhóli sumra er réttlátt mál að borga ekki óskertar barnabætur til hátekjufólks og stóreignafólks. Í reynd er þetta líka tekjuskattur, aukatekjuskattur á foreldra barna. Ef foreldrar, sem eru t.d. með þrjú börn, auka tekjur sínar um 10 þúsund kr. borga þau aukatekjuskatt í formi lægri barnabóta upp á 1.100 kr., sem aðrir barnlausir skattgreiðendur með sömu tekjur greiða ekki. Þetta hefur líka verið aukaeignarskattur vegna þess að þeir foreldrar barna sem eiga eignir fá lægri barnabætur sem nemur 1,5% af eign umfram fríeignarmark þannig að það er aukaeignarskattur á foreldra barna sem aðrir barnlausir skattgreiðendur greiða ekki. Herra forseti. Nokkuð hefur verið um það fólk hefur haft samband við mig á netinu og spurt: Hvers vegna í ósköpunum er verið að borga barnabætur? Hvað kemur okkur barnlausa fólkinu við kjör þeirra sem eru að hrúga niður börnum, eins og einn kallaði það, og geta ekki framfært þau? Hann höfðar til þess að menn ættu að vera skynsamir og fara ekki að eiga börn fyrr en þeir hefðu efni á því. Þetta er viðhorf sem mér finnst vera að aukast og mér finnst það miður vegna þess að barnabætur og alls konar stuðningur við barnafólk er til þess að styðja þær fjölskyldur sem taka á sig, fyrir framtíðarvelferðarkerfið að ala upp börn, sem kostar mjög mikið, umfram þá sem koma sér undan því með því að vera barnlausir og hafa það miklu betra. Þetta er tilraun til að jafna lífskjör þessara hópa tveggja, þeirra sem ala upp börn og þeirra sem ala ekki upp börn. Ég tel algjörlega réttlætanlegt að ríkið komi inn í þetta dæmi til þess að stuðla að barneignum vegna þess að velferðarkerfi framtíðarinnar byggir á engu öðru en þeim sem þá vinna, þ.e. núverandi börnum. Við getum þóst spara eins og við viljum í einhverjum sjóðum en ef enginn er til þess að vinna á þeim tíma þegar fólk verður veikt og gamalt er allur þessi sparnaður einskis virði því hann er ekkert annað en ávísun á vinnu. Hér er sem sagt verið að hverfa frá því að hafa barnabætur tekjutengdar og eignatengdar. Það er algjörlega horfið frá því að hafa þær eignatengdar enda þykir sumum nóg um að leggja viðbótareignarskatt á foreldra barna til viðbótar við þann háa eignarskatt sem við borgum í dag, sem er með því hæsta sem gerist í heiminum. Það er vel. Auk þess er minnkuð sú mikla tekjutenging sem hefur verið sem eins og ég gat um áðan er ekkert annað en skattur á tekjur foreldra umfram aðra skattgreiðendur. Það er líka vel. En þetta er afskaplega dýrt og þess vegna hafa menn ekki getað stigið stærri skref en hér eru stigin. En þetta minnkar jaðarskattana úr því að vera 57%, þ.e. ef maður tekur barnabætur með þremur börnum, vaxtabætur og staðgreiðsluna, niður í 55%. Skref í rétta átt. Herra forseti. Við höfum barnabætur mjög víða í öllu velferðarkerfi okkar og það gleymist alltaf í umræðunni. Menn horfa alltaf á eina skúffu í þeirri kommóðu sem er velferðarkerfið og líta ekki í allar skúffurnar. Ég ætla að nefna það rétt aðeins að við erum með barnabætur í almannatryggingakerfinu fyrir öryrkja og fyrir börn þeirra sem hafa fallið frá og líka börn ellilífeyrisþega. Við erum með barnalífeyri hjá lífeyrissjóðunum, við erum með barnabætur í húsaleigukerfinu, nokkuð umtalsverðar, og við erum með lög um meðlag og við erum með mæðra- og feðralaun fyrir einstæða foreldra sem eiga tvö eða fleiri börn. Svo erum við með aukalánveitingar í LÍN. Þegar þetta allt fer saman, t.d. í LÍN, getur þetta þýtt það að barn getur fengið milli 60 og 70 þús. kr. til ráðstöfunar á mánuði. Það held ég að sé ekki það sem fólk almennt getur veitt sínum börnum sem vinnur fyrir venjulegum launum á vinnumarkaði. Ég skora á hv. nefnd að um leið og menn taka á þessu máli og ræða það að dæmið verði skoðað allt í heild sinni og allar skúffurnar skoðaðar og athugað hvort einhvers staðar megi þá ekki lækka bætur á móti til að koma í veg fyrir þá oftryggingu sem ég hef áður nefnt.

Herra forseti. Hér erum við að ræða mjög þarft mál. Þó hér sé gengið mun skemmra en ríkisstjórnarflokkarnir boðuðu í kosningabaráttu þá er þetta skref sem við í Frjálslynda flokknum munum styðja og teljum til bóta. Því ber að fagna að í þessu frv. skuli vera lagt til að afnema algjörlega tengingar við eignir fólks. Ég get alveg tekið undir það með þeim hv. þm. sem hér hafa talað að ég hefði viljað sjá meira aðhafst í því að afnema tekjutengingar almennt í barnabótum. Af þeim töflum sem birtast með í þessu frv. má ráða að þeir sem lægstar hafa tekjurnar, reyndar kemur ekki nákvæmlega fram við hve lágar tekjur er verið að miða, hvorki varðandi einstæða foreldra né hjón og sambýlisfólk. Af frv. má ráða að það séu þó a.m.k. tekjur sem hjá þeim sem mest fá út úr þessari breytingu eru einhvers staðar á bilinu 600--700 þúsund hjá einstæðu foreldri og um 1.200--1.300 þúsund hjá hjónum og sambýlisfólki. Þar kemur fram að þeir sem lægstar hafa tekjurnar fá í raun og veru mesta hækkun og það er sjónarmið sem vissulega ber að taka undir. Hins vegar ber að segjast alveg eins og er að það er margt annað sem menn hefðu viljað skoða í sambandi við skatta sem tengjast börnum og fjölskyldufólki. Eitt af því sem var nefnt í þessari umræðu er ónýttur persónuafsláttur barna. Það er auðvitað þannig að persónuafsláttur barna nýtist mjög misjafnlega hjá fjölskyldufólki og er rétt að fara um það nokkrum orðum. Þær fjölskyldur eða þeir einstaklingar sem eru í sjálfstæðum atvinnurekstri hafa oft og tíðum tök á því að fullnýta persónuafslátt hjá börnum vegna þess að það er annaðhvort hægt að hafa börnin í vinnu eða þá að skrá tekjur á börnin. Vonandi er það svo að þau vinni þá fyrir þeim en örugglega má færa fyrir því rök að ekki er jafnræði milli sjálfstæðra atvinnurekenda annars vegar og launþega hins vegar hvað það varðar að nýta ónýttan persónuafslátt barna. Það væri auðvitað verðugt verkefni að það yrði skoðað og reynt að átta sig á því hvaða fjölskyldur á Íslandi það eru og hvaða fjölskyldugerð það er sem geta að mestu leyti nýtt persónuafslátt barna. Ég hygg að það sé eins og ég hef nefnt að verulegur munur sé á milli þeirra sem tengjast atvinnurekstri annars vegar og hinna sem ekki tengjast atvinnurekstri. Ekki er hægt að draga þá ályktun af orðum mínum að ég sé beinlínis að væna fólk þar um skattsvik heldur er það einfaldlega auðveldara hjá fólki sem er með atvinnurekstur að sjá til þess að börn þeirra geti unnið fyrir tekjum en hjá hinum. Allir hljóta að sjá í hendi sér hvernig má koma því við, bæði með að hafa börn í hlutastarfi eða að öðru leyti þar sem menn fá því ráðið. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu vegna þess að ég held að það sé mjög þarft að skoða hvernig fólk hér á landi nýtir persónuafslátt barna. Að öðru leyti vil ég lýsa því yfir enn á ný að við munum styðja þetta frv. og teljum það til bóta þó við hefðum vissulega viljað sjá að lengra væri gengið.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. finnist notaleg tilbreyting að koma í þennan sal og mæla fyrir þingmáli þar sem verið er að taka á málum til bóta og heyra ákveðið tekið undir það mál af hálfu stjórnarandstöðunnar. Auðvitað styðjum við öll skref þó við séum ósátt við stærðina í þessu skrefi og teljum jafnvel að leita eigi nýrra leiða til að koma til móts við barnafjölskyldur en hér er farið. Það er ekki mjög oft sem við upplifum það að ríkisstjórnin sé að koma með þingmál sem eru úrbætur í málefnum fjölskyldunnar og reynt að líta á þau sem slík frá sjónarhóli fjölskyldunnar. Hér er að vísu bara lítið skref og bara verið að skoða fjölskyldur með börn innan sjö ára eins og ég mun koma að síðar. En það tók u.þ.b. þrjú ár frá ársbyrjun 1995 og fram á árið 1997 að þrýsta á ríkisstjórnina að koma fram á Alþingi með þáltill. um mótun opinberrar fjölskyldustefnu og þar með aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar. En þar kom að sú tillaga sá dagsins ljós, var lögð hér fram og samþykkt með fullum stuðningi stjórnarandstöðunnar, þó hún hafi látið í ljós vantrú á það sem koma átti í kjölfarið, nefnilega lagasetning á ólíkum sviðum, lagasetning um úrbætur í málefnum fjölskyldunnar, að það væri ákveðin vantrú á því að sú lagasetning mundi fylgja í kjölfarið á samþykkt Alþingis og ályktun þar um. Þá hefur það því miður gengið eftir að lítið hefur verið um að ríkisstjórnin hafi borið hingað inn í þingsalinn mál þar sem verið er að setja lög um úrbætur í málum fjölskyldunnar. Þvert á móti er algengast að við séum að ræða um það hvernig ríkisstjórnin er að taka ákvarðanir sem skerða kjör hefðbundinnar fjölskyldu og einstæðra foreldra og annarra sem kallast í dag eða hinsegin fjölskyldur, eins og stundum er sagt. Meginforsenda þeirrar fjölskyldustefnu sem ríkisstjórnin bar hér inn og samþykkt var, var að hún skyldi efla fjölskylduna í nútímaþjóðfélagi og spannaði því nánast öll viðfangsefni hinnar opinberu stjórnsýslu. Það er fróðlegt með tilliti til þessa, herra forseti, að drepa örlítið á hvað fólst í boðskap Alþingis til ríkisstjórnarinnar, nefnilega að skapa skilyrði til að ná jafnvægi milli fjölskyldulífs og atvinnu og leggja áherslu á jafna ábyrgð beggja foreldra í heimilishaldi og við umönnum og uppeldi barna sinna. Hefur ríkisstjórnin gert þetta? Hefur ríkisstjórnin beitt sér t.d. í því að mjög mikill mismunur er á launum karla og kvenna, að kvennalaunin dragast sífellt niður í samanburði? Ónei, ekki hefur hún gert það. Hér starfaði um árabil nefnd um starfsmat og laust fyrir kosningar rausnaðist félmrh. til að kippa málinu út úr nefndinni með þeim afleiðingum að fulltrúar fjmrn. lýstu því yfir að þeir teldu sig í engu bundna af niðurstöðu þessarar nefndar. Gífurlegar vonir höfðu verið bundnar við störf nefndarinnar, sem hafði starfað frá 8. mars 1995, 8. mars að sjálfsögu af því það var kvennadagur. Nei, ekki hefur ríkisstjórnin verið að setja lög um þessi mál, hún horfir í hina áttina og veit lítið hvað er að gerast úti í þjóðfélaginu í miðju góðærinu. Annað atriði er að grundvallaröryggi fjölskyldunnar sé efnahagslega tryggt ásamt rétti hennar til öryggis í húsnæðismálum. Aldrei hafa verið aðrir eins biðlistar hjá Reykjavíkurborg þrátt fyrir árlegt átak frá því að lögin um félagslegt húsnæði voru afnumin. Yfir 100 íbúðir byggðar á ári og nú á að hækka vextina af lánum til byggingar leiguíbúða. Það er aðgerð hæstv. ríkisstjórnar sem varðar grundvallaröryggi fjölskyldunnar í öryggi húsnæðismálum. Ef við grípum niður í annan punkt, að gildi hjónabandsins sem hins traustasta hornsteins fjölskyldunnar verði varðveitt og þess vegna verði þess gætt við setningu skattareglna að þeir sem ganga í hjónaband standi ekki verr að vígi en aðrir í skattalegu tilliti. Þá má kannski segja að ríkisstjórnin hafi svolítið haldið við þetta ákvæði, bara ekki á þann hátt sem við ræddum það á sínum tíma vegna þess að bæði hjón og einstæðir foreldrar hafa verið að missa barnabæturnar og meira að segja afleiðingar rangrar húsnæðisstefnu sem birtist í stórhækkuðu mati á húsnæði sem fólk hafði ekki verið að kaupa heldur bjóða í með óbreyttar tekjur, urðu til þess að fólk missti bæði barnabætur og vaxtabætur. Öldruðum átti að gera kleift að taka þátt í samfélaginu svo lengi sem auðið væri og fjölskyldur fatlaðra, sjúkra og annarra hópa njóta stuðnings í ljósi aðstæðna og grundvallarréttur þeirra til fjölskyldustofnunar, heimilis og virkrar þátttöku í samfélaginu virtur. Það sem hefur gerst er að ríkisstjórnin hefur verið rýra greiðslur til þeirra sem byggja á greiðslum Tryggingastofnunar ríkisins, það á við bæði um aldraða og fatlaða og hefur þar með skert kjör. Frægt er bréfið um hvað kostaði fatlaðan einstakling að ganga í hjónaband og hefur komið í hólfið til okkar alþingismanna ekki bara einu sinni, heldur tvisvar. Ef ég lít svo á einn punkt enn þá, að vernd gagnvart ofbeldi verði efld jafnt innan fjölskyldu sem utan, þá fer ég að hugsa um Barnahúsið. Þetta stórkostlega mál sem við sameinuðumst öll um og bárum fram og hrósuðum félmrh. fyrir að að þetta yrði málið sem yrði rósin í hnappagati hans þegar hann liti um farinn veg. Hvað gerðist þá? Auðvitað kom ríkisstjórnin með nýtt frv. og setti ný lög um að það ætti að yfirheyra börn í sérstöku húsnæði og við vorum svo barnaleg að halda að það væri Barnahúsið, en það var þá bara dómshúsið. Nú er svo komið að dómararnir í dómshúsinu eru að yfirheyra lítil börn út af máli sem verður e.t.v. aldrei dómsmál og yrði ábyggilega frægt langt út fyrir landsteinana ef útlendingar mundu kynna sér þá umræðu sem hér fer fram. En stærsta málið, herra forseti, að mínu mati og það mikilvægasta sem féll út þegar verið var að samþykkja þessa tillögu um aðgerðir í málefnum fjölskyldunnar, var að ríkisstjórnin felldi það brott að setja skyldi á laggir sjóð sem veitt yrði úr til að rannsaka hvernig stjórnvaldsaðgerðir bitna á ákveðnum og ólíkum hópum. Þetta vildi ríkisstjórnin, sem nú situr, alls ekki hafa. Ríkisstjórnin, sem nú situr, vildi ekki sjóð þar sem hægt væri að veita úr til að skoða hvernig stjórnvaldsaðgerðir bitna á ákveðnum hópum. Ríkisstjórnin, sem nú situr, vill nefnilega alls ekki vita hvernig aðgerðir hennar hitta hópa fyrir. Þess vegna hefur ríkisstjórnin, sem nú situr, alls ekki skoðað hvaða afleiðingar það hefur fyrir fjölskyldur sem eru með börn yfir sjö ára aldri að fá ekki barnabætur eins og var þó búið að lofa aftur og aftur. Ef ekki væri svona dapurlegt að sjá efndir ríkisstjórnarinnar á þessari þál. sem mörg okkar bundum svo miklar vonir við væri næstum því hægt að grínast með þetta og hafa gaman af og nota þetta til að hlæja að og jafnvel nota það bara þegar maður fer einhvers staðar í boð og segja: Eigum við að segja ykkur hvernig þessi ríkisstjórn er? Og svo mundu allir hlæja. Það gerum við auðvitað ekki vegna þess að þetta er grafalvarlegt mál. Þessir flokkar koma og álykta. Sjálfstfl. ályktar til ríkisstjórnar sinnar um það hvernig Sjálfstfl. vill að ríkisstjórnin haldi á málum. Landsfundur Sjálfstfl. ályktar og skorar á ríkisstjórnina á alveg réttum tímum. Landsfundur Sjálfstfl. skorar á ríkisstjórnina rétt fyrir kosningar að afnema tekjutengingu barnabóta, eða að taka upp persónuafslátt fyrir hvert barn frá fæðingu til 18 ára aldurs. Sjálfstfl. er ekkert að skora á ríkisstjórn í svona málum núna, ekki eftir kosningar, nei. Sjálfstfl. mun ábyggilega ekkert skipta sér af því þó að þessi ótekjutengdi hluti barnabótanna muni bara vera greiddur til barna að sjö ára aldri af því nú eru ekki kosningar. Í raun og veru er Sjálfstfl. alveg sama hvernig ríkisstjórnin heldur á málum á meðan hún er í þessi fjögur ár að skalta og valta með fjölskyldurnar í landinu. Það er svolítið verra með Framsókn. Það verður að segjast eins og er, að í þessari óþægilegu umræðu eru þingmenn Sjálfstfl. a.m.k. einstöku sinnum viðstaddir, en ekki þingmenn Framsfl. sem lofaði fyrir kosningar að koma á barnakorti. Þeir endurtaka enn að þeir ætli að standa við kosningaloforðið og hér verði sett á barnakort þar sem föst ótekjutengd greiðsla nái til allra barna að sextán ára aldri. Það er ekki gott fyrir þá að vera í salnum núna og vera spurðir að því hvenær eigi að framkvæma þetta loforð. Ég skil það vel og vorkenni Framsfl. Það er orðið svo augljóst að hann fer halloka út úr þessu samstarfi, þó hann beri sig vel. Hið alvarlega er að við, í barnalandinu, erum ekki með barnvænt samfélag, alls ekki. Í öllum samanburði förum við halloka. Og í samanburði við sjálf okkur förum við halloka. Þessi ríkisstjórn fer halloka í samanburði við sjálfa sig, a.m.k. hvað Sjálfstfl. varðar. Ef Sjálfstfl. ber sig saman við sjálfan sig milli áranna 1995 og 2000 þá fer hann halloka. Það er merkilegt. Eins og fram hefur komið við þessa umræðu voru barnabætur 5.419 millj. á árinu 1995, en á þessu ári 3.595 millj. Þessir 2 milljarðar hafa verið teknir beint úr vasanum á fólki sem stendur í basli, sem baslar við verðbólgu, við skertar barnabætur og við skertar vaxtabætur. En hver skyldi hafa áhyggjur af því? Ekki þessir stjórnarflokkar af því þeir eru nefnilega ekki með fjölskyldupólitík. Þeir setja nefnilega slíkt í þingsályktun og samþykkja hana en lögin sem koma í kjölfarið eru yfirleitt um skerðingu tekna fjölskyldunnar. Ég þarf víst ekki að endurtaka það að ótekjutengdi hlutinn í nýja barnabótakerfinu er bara þriðjungur þess sem var 1995. Þetta er umhugsunarefni fyrir þá sem taka þátt í þessari umræðu. Sérstaklega er þetta umhugsunarefni í samanburði við Norðurlöndin. Það þýðir ekkert hjá okkur að bera okkur saman við Norðurlöndin í launum, fólk á Íslandi hefur miklu lægri laun. Það þýðir heldur ekkert að bera saman tryggingagreiðslur til aldraðra og fatlaðra. Þær hanga ekki einu sinni í laununum í okkar landi, hvað þá að þær væri hægt að bera saman við það hvernig haldið er á málum þeirra hópa í löndunum í kringum okkur. Ef við skoðum bara tölur byggðar á upplýsingum frá Hagstofu Íslands og bæklingnum Social tryghed i de nordiske lande þá kemur fram að árið 1998 höfum við langhæst hlutfall barna miðað við þjóðir Norðurlandanna. Hjá okkur eru 28% þjóðarinnar börn 0--17 ára, á meðan hin Norðurlöndin eru með 21 og 22 og 23 og 24% hlutfall barna. Það næsta á eftir okkur er með 24% barna. En ef við skoðum útgjöld til félags- og heilbrigðismála sem renna til fjölskyldna og barna, t.d. fyrir árin 1993--1998, þá erum við með langlægst hlutfall. Þá eru hin löndin með hlutfallið 4 en við bara með 2. Við erum svo mikið svoleiðis, við erum alltaf langneðst af því við rekum ekki fjölskyldupólitík, a.m.k. ekki þeir sem ráða og halda um ríkiskassann. Þeir tala bara um góðærið og mikinn tekjuafgang og þeir sækja peninginn í tekjuafganginn í vasana sem hin demókratísku löndin á Norðurlöndunum eru alltaf að reyna að rétta aðeins við, setja meira í vasana hjá þeim sem hafa minnst til að reyna að skapa eins konar jöfnuð. Ef við skyldum nú skoða útgjöld til félags- og heilbrigðismála á Norðurlöndum í jafnvirðisgildum á íbúa, sem á að vera alveg sérstakur samanburður því þá er búið að taka allt með og vigta allt inn í og þessar upphæðir eru í evrum, þá erum við niðri í svona 480, en hin löndin frá um 700 upp í 800 og 835. Svona er samanburður okkar við velferðarþjóðfélögin. Við segjum alltaf: Okkar aðalsamstarf er við Norðurlöndin, við berum okkur saman við Norðurlöndin og Norðurlöndin byggja á sérstöku þjóðfélagi, þau eru með sósíaldemókratískt þjóðfélag. Við Íslendingar erum svo líkir hinum Norðurlandaþjóðunum, þangað til við förum að skoða tölur þá erum við ekki eins. Þá erum við, herra forseti, allt öðruvísi. Allt öðruvísi. Við í Samfylkingunni höfum verið að skoða, herra forseti, hvort ekki eigi að fara aðrar leiðir til að koma á einhverjum jöfnuði og reyna að rétta hlut barnafólksins í landinu. Hjá okkur er ákveðin vinna í gangi varðandi það. Við teljum að það eigi ekki að binda sig við gamla hugsun um ótekjutengdan hluta barnabóta og tekjutengdan hluta barnabóta og hreyfa þetta upp og niður eftir geðþótta ríkisstjórnarinnar. Ég er viss um að hæstv. fjmrh. hefur ákveðinn metnað til að standast samanburð við hin Norðurlöndin, jafnmikið og hann hefur starfað þar og metur mikils þær leiðir sem eru farnar þar. Því spyr ég hann hvort hann hafi skoðað aðrar leiðir til að reyna að búa til jöfnuð fyrir barnafólk og ég spyr hvort það liggi fyrir einhverjar áætlanir um að afnema alveg tekjutengda hlutann. Ef svo er, hvaða áætlanir eru það? Á hvaða tímabili á að fikra sig upp eftir aldri barnanna frá sjö ára og upp? Enn stend ég í þeirri trú að einhver áform séu um það. Jafnframt vil ég spyrja hvenær menn ætli að hætta tekjutengingunni, ef einhver áform eru um það. Þetta eru spurningar mínar, herra forseti.

Herra forseti. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum við þessa umræðu sem ég hyggst leitast við að svara. Ég mun þá í leiðinni láta í ljós skoðanir mínar á nokkrum þeim þáttum sem hér hafa borist í tal. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði að því hvaðan viðmiðunin við sjö ár væri komin, hvaðan sú regla væri komin í gildandi lögum og hvaðan hún væri komin inn í það frv. sem hér er til umræðu. Þar birtist sjö ára viðmiðunin í því að hinar ótekjutengdu barnabætur takmarkast við börn upp að sjö ára aldri. Það liggur fyrir að þessi viðmiðum við sjö ár er ekki byggð á neinum sérstökum vísindalegum grunni. Ég man vel eftir því þegar hún var bundin í lög varðandi sérstakar viðbótargreiðslur fyrir börn yngri en sjö ára. Það gerðist árið 1983 þegar mynduð var ríkisstjórn og ákveðið að gera tilteknar breytingar á barnabótakerfinu. Þá var dregin þessi lína við sjö ára aldurinn með þeim röksemdum að fólk með yngstu börnin hefði óhjákvæmilegan upphafskostnað af þeim og því væri ekki út í hött að draga línuna þarna. Sennilega hefur nú einhverju ráðið í dæminu að á þeim tíma hafi fjármunir ekki hrokkið lengra heldur en sem nam því að draga mörkin fyrir viðbótargreiðslur barnabóta við sjö ár. Hvað sem því líður þá hefur þessi regla verið í lögum núna í 17 ár, þar á meðal öll þau ár sem Alþfl. sat í ríkisstjórn og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var ráðherra. Þá voru ekki gerðar neinar sérstakar athugasemdir við þetta. Ég held að öllum hafi verið ljóst að þessi sjö ára regla, eins og hún var í þeim lögum og er enn, byggir ekki á neinum sérstökum vísindalegum forsendum. Þá er spurt: Af hverju er tekin upp sjö ára regla núna að því er varðar hinar ótekjutengdu bætur? Um það má líka segja að þar er engin sérstök vísindaleg niðurstaða. Það er ekki til fjármagn til að aftengja allar barnabætur tekjum. Einhvers staðar verður að draga mörkin og það kemur ekki illa út að nota sömu viðmiðun og fyrir er í lögunum, þ.e. við sjö ára aldurinn. Næsta spurning þingmannsins var hvort bæturnar væru ekki í raun eign barnsins og því greiddar óháð tekjum foreldra. Ég er ekki viss um að hægt sé að leggja málið þannig fyrir. Ég tók eftir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson var ekki sammála þessu sjónarmiði þingmannsins. Ég hygg að ég sé meira sammála honum heldur en hv. þm. sem bar fram spurninguna. Ég tel ekki eðlilegt að hátekjufólk njóti endilega sömu barnabóta og einstæð móðir með litlar tekjur. Ég hygg reyndar að það hafi ráðið töluverðu í afstöðu forvera míns í þessu starfi þegar honum fóru að berast barnabætur á meðan hluti kerfisins var alveg ótengdur tekjum. Ég held að með þeirri útfærslu sem hér er fundin sé komin tiltölulega ásættanleg málamiðlun gagnvart því grundvallaratriði hvort barnabætur eigi yfir höfuð að vera tekjutengdar. Hér er gerð ákveðin málamiðlun --- hluti bótanna er ótekjutengdur, annar hluti er það ekki --- sem ég tel að geti verið grundvöllur málamiðlunar gagnvart þessu grundvallarsjónarmiði, þ.e. spurningunni um hvort barnabætur eigi yfirleitt að vera tekjutengdar. Við skulum rifja upp hvernig þetta var hér á árum áður. Ef ég man þetta rétt þá voru til barnabætur alveg ótengdar tekjum allt þar til árið 1984 eða 1985. Þá var í tengslum við kjarasamninga ákveðið að taka upp svokallaðan barnabótaauka sem var tekjutengdur. Þá þótti flestum mjög gott að það skyldi vera svigrúm til að taka upp barnabótaauka fyrir þá sem höfðu lægri tekjur, tekjutengdan barnabótaauka. Þannig var kerfið um nokkurt árabil, sennilega í ein tólf eða þrettán ár, þar til að segja má að öllum barnabótunum hafi verið steypt yfir í barnabótaauka, hinn tekjutengda. Það sjónarmið varð ofan á árið 1997 að óþarfi væri að borga hinum hærra launuðu sérstakar bætur úr ríkissjóði í þessu formi. Nú er sem sagt horfið til baka á nýjan leik að hluta til og fallist á að rétt sé að upp að sjö ára aldri séu barnabæturnar ótengdar tekjum. En auðvitað er engin ein niðurstaða rétt í þessu. Þetta hefur gengið dálítið fram og til baka eins og harmonikka, hvaða afstaða hefur orðið ofan á í þessu, eins og svo mörgum málum sem við fáumst við. Menn finna ekki neina eina niðurstöðu sem er rétt vegna þess að hún er náttúrlega ekki til. Það er matskennt og huglægt hvað mönnum finnst rétt í þessu efni. Ég held því fram að það sem lagt er fyrir í þessu frv. sé ásættanleg málamiðlun milli sjónarmiða þeirra sem annars vegar vilja tekjutengja bæturnar að fullu og hins vegar þeirra sem vilja alls enga tekjutengingu, vilja að allir fá jafnar bætur úr ríkissjóði vegna barna sinna, óháð þeirra eigin tekjum. Þingmaðurinn spurði í þriðja lagi: Er ekki rétt að greiða barnabætur til 18 ára aldurs? Ég tel ekki að við höfum efni á því. Við getum ekki látið það eftir okkur þó að einhver einstök lönd sem hægt er að nefna geti það. Það er líka rétt að hafa í huga að það er miklu algengara hér á landi að börn eða unglingar á aldrinum 16--18 aldri afli sér eigin tekna og það er minni þörf fyrir slíkar bætur hér á landi, að ég tel, út frá þeim forsendum heldur en sums staðar annars staðar þar sem börn hafa kannski ekki dýft hendi í kalt vatn fyrr en einhvern tímann þegar þau komast á þrítugsaldurinn. Síðan er spurningin um ónýttan persónuafslátt barna. Þetta er ein hugmynd sem menn hafa verið að velta fyrir sér í gegnum árin. En það er bara aðferð til þess að koma peningum til fólks, að segja sem svo: Getur ekki þessi eða hinn fengið að nota ónýttan persónuafslátt annaðhvort unglinga eða jafnvel barna sem yrði þá úthlutað sérstökum persónuafslætti? Það er alveg hægt að fara einhverjar beinni leiðir að því og við erum að gera það hér með því að auka barnabætur almennt. Þetta er bara mismunandi nafn á hlutunum. Það er bara verið að tala um aðra aðferð til þess að koma bótum til fólks. Eins og staðan er núna teljum við ekki að það sé svigrúm til að ganga lengra í þessu efni, hvort heldur það væri með því að gefa því nafnið ónýttur persónuafsláttur barna eða unglinga eða eitthvað annað. Hefur þessi pakki verið borinn undir fjölskylduráð? spurði þingmaðurinn. Svarið er nei. Við höfum alla vega ekki gert það í fjmrn. og mér er ekki kunnugt um að það hafi verið gert af öðrum. En ég tel eðlilegt að þingnefndin geri það og leiti álits þess ráðs. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurði um nokkur atriði. Ég tel mig hafa svarað því að hluta til. Hvenær komumst við út úr tekjutengingunum? Miðað við frv. komumst við ekkert út úr þeim því þetta frv. er hugsað sem tiltölulega varanlegur grunnur þar sem er, eins og ég sagði áðan, gerð ákveðin málamiðlun milli sjónarmiðanna um engar tekjutengingar eða fullar tekjutengingar. Ég held að okkar barnabótakerfi sé ekki galið kerfi og að það þurfi ekki einhverjar aðrar leiðir eins og þingmaðurinn nefndi til þess að koma stuðningi til fólks sem þarf á honum að halda. Auðvitað geta menn alltaf, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði, látið í ljósi óskir um að meira fjármagn sé sett inn í svona bótakerfi. Við erum að hækka fjárhæðirnar í bótunum umfram þær hækkanir sem fyrirsjáanlegar eru að því er varðar verðlagið. Við erum sem sagt að hækka raunverðgildi bótanna. Staðreyndin er sú, eins og kemur fram í fylgigögnum með þessu frv., að þessar bætur munu koma þeim sérstaklega til góða sem lægstar hafa tekjurnar og það sést greinilega á þeim myndum sem birtar eru í greinargerðinni, en þar eru sýndir tekjuhópar annars vegar einstæðra foreldra og hins vegar hjóna og sambýlisfólks, skipt upp eftir tíundum. Annars vegar eru þeir hópar lengst til vinstri sem hafa lægstar tekjurnar, sá tíundi hluti alls hópsins, og svo lengst til hægri eru þeir hópar sem hæstar hafa tekjurnar innan þessa hóps, allt eftir tíundum. Og þá sést mjög greinilega hvernig þeim sem hafa minnstar tekjur, bæði í hópi einstæðra foreldra og hjóna, er liðsinnt meira en hinum með þessum breytingum. Og það hélt ég að gæti verið sameiginlegt áhugamál og markmið okkar hér í salnum að standa að. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur vitnað, bæði við þessa umræðu og við önnur tækifæri, í svokölluð kosningaloforð stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar. Ég vil láta þess getið að Sjálfstfl. gaf engin kosningaloforð, hvorki um þetta efni né nánast nokkur önnur, nema um það að treysta og tryggja efnahags- og atvinnulífið þannig að við gætum látið gott af okkur leiða, t.d. í því formi sem við erum að gera hér. Aðrir flokkar svara fyrir sín fyrirheit. Við gáfum ekki nein slík fyrirheit í okkar kosningayfirlýsingu, nema ef vera skyldi um að afnema hið óréttláta kerfi fasteignaskatta úti á landi og það erum við að gera með öðru frv. sem hér hefur verið lagt fram. Hins vegar er þetta frv. alveg í takt við stefnu okkar að því er varðar skattkerfið, barnabætur og fjölskyldustefnu yfirleitt. En við ákváðum fyrir síðustu kosningar að leggja ekki fyrir þjóðina ákveðin kosningaloforð í þeim efnum. Við erum hins vegar að láta stefnu okkar koma fram í þessu frv. eins og í mörgum öðrum frv. og höfum ekki þurft að gera það á grundvelli neinna sérstakra kosningaloforða. Að öðru leyfi vil ég þakka fólki hér fyrir málefnalega umræðu um þetta mál og ágætan stuðning sem ég tel að það hafi.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra nefndi að þessi sjö ár væru ekki byggð á vísindalegum grunni. Hins vegar leiddi hann að því líkur að það lægi í því að yngstu börnin hefðu mest útgjöld í för með sér. Ég vil því spyrja ráðherrann hvort það sé mat hans að börn á þessum aldri, frá fæðingu til sjö ára, séu dýrari í rekstri en þau sem eru eldri en sjö ára, sjö til 16 eða sjö til 17--18 ára. Ráðherrann nefndi það líka að þessi sjö ára regla hefði verið notuð í 17 ár og dró þar með inn að þessu hefði ekki verið breytt þegar Jóhanna Sigurðardóttir alþingismaður var ráðherra, reyndar félmrh. Hafði það eitthvað að segja fyrir Sjálfstfl. sem lagði til á landsfundi sínum, þrátt fyrir að þessi sjö ára regla hefði staðið í 17 ár og líka meðan Jóhanna Sigurðardóttir var ráðherra, að greitt yrði með börnum frá fæðingu til 18 ára aldurs? Ég er sammála hæstv. ráðherra um að engin ein niðurstaða sé endilega sú rétta. Það er hægt að fara margar leiðir til þess að jafna útgjöld og kjör. Aðalmálið er og mikilvægast að þær aðgerðir sem eru valdar nái tilgangi sínum, þ.e. að jafna kjör barnafólks. Því langar mig að spyrja, af því að Sjálfstfl. gaf náttúrlega ekki út kosningaplagg. Hann passaði sig á því. En við hin höldum að það sé eitthvað að marka sem landsfundurinn ályktar og landsfundurinn skoraði á sína ríkisstjórn að afnema tekjutengingu barnabóta, annars að fara í persónuafslátt fyrir hvert barn frá fæðingu til 18 ára. Var þá sagt á landsfundinum að ekki þætti æskilegt að fara upp fyrir sjö ár eins og ráðherrann gerir hér? Er landsfundurinn dálítið ómark hjá Sjálfstfl.?

Herra forseti. Landsfundur Sjálfstfl. er auðvitað ekki ómark, hv. þm. Hann gefur frá sér leiðbeiningar og vegvísa fyrir okkur sem erum kjörnir fulltrúar flokksins til þess að starfa eftir. Það er misjafnt í hve miklum mæli slík skilaboð eru skilgreind nákvæmlega eða á hve löngum tíma eigi að ná ákveðnum markmiðum. Okkur hefur tekist í ýmsum málum að ljúka þeim hratt. Annað er tímafrekara, tekur lengri tíma. Það þarf kannski að semja um það við fleiri eða þá að fjárhagur ríkissjóðs getur sett ýmsum góðum málum skorður. Þessi sjö ára regla er auðvitað ekkert aðalatriði í þessu kerfi okkar. Hún var hugsuð þannig upphaflega að með því að setja hana inn í kerfið væri hægt að gera meira fyrir ákveðinn hóp. Það hefði verið hægt að sleppa sjö ára reglunni og gera bara jafnmikið fyrir þá sem áttu börn yngri en sjö ára og fyrir hina. Þá hefði ríkissjóður sparað sér peninga. En það var ákveðið að taka ákveðna upphæð og dreifa henni á þennan hóp. Við vitum náttúrlega að unglingar geta verið dýrir í rekstri. Enginn ber á móti því. Eigi að síður hefur enginn stjórnmálaflokkur treyst sér til þess að leggja beinlínis til að afnema núverandi reglu um að foreldrar með börn yngri en sjö ára fái ákveðið álag á barnabæturnar. Ég man í það minnsta ekki eftir slíkri tillögu á undanförnum árum og hef nú fylgst með þessu nokkuð grannt nokkuð lengi. Aðalatriðið er þó að hin vísindalega niðurstaða í þessu efni er ekki til. Hv. þm. tók undir það. En hér er komin niðurstaða sem ég held að við eigum sem flest að geta sætt okkur við þó allir vildu gjarnan hafa úr meiru að spila í þennan þátt eins og marga fleiri.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde fyrir þessi svör. Mér finnst frekar gott að heyra það að landsfundur Sjálfstfl. sendir frá sér leiðbeiningar og vegvísa til forustu flokksins og til flokksins í ríkisstjórn, þegar hann er í ríkisstjórn, en að þeir geti þurft tíma til að framkvæma þessar leiðbeiningar og vegvísa, vegna þess að við getum þá áfram leyft okkur að tala um það sem stefnu Sjálfstfl. sem landsfundur Sjálfstfl. hefur sent frá sér.

Herra forseti. Svör hæstv. ráðherra voru vissulega skýr og ég þakka fyrir þau. En þau valda mér á ýmsan hátt vonbrigðum. Í fyrsta lagi telur hæstv. ráðherra enga ástæðu til þess að barnabætur séu greiddar til 18 ára aldurs líkt og gerist í mörgum löndum. Rökin sem hæstv. ráðherra ber fyrir sig eru algjörlega út úr kortinu. Ráðherrann ber fyrir sig að hér afli 16--18 ára unglingar sér tekna. Við skulum bara skoða framfærslubyrði heimilanna samanborið við t.d. á hinum Norðurlöndunum þar sem eru ótekjutengdar barnabætur og í sumum tilfellum greitt til 17 og 18 ára aldurs. Hér eru menntunarkröfur orðnar mjög miklar og unga fólkið býr lengur í foreldrahúsum þannig að engin rök eru fyrir öðru en að skoða það að greiða barnabætur til 18 ára aldurs. Síðan fannst mér á hæstv. ráðherra að hér væri bara allvel gert og nóg raunverulega að gert að því er varðar ótekjutengda hluta barnabótanna. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að árinu 1995, þegar efnahagsástandið var mun verra en er núna, var ótekjutengdi hlutinn að meðaltali um 40 þús. kr. á ári með öllum börnum að 16 ára aldri. Nú er hann einungis 33 þús. með börnum að sjö ára aldri. Ráðherrann minnti á mína ráðherratíð, að þá hefði þetta verið til sjö ára aldurs og bæturnar tekjutengdar. En það er bara ólíku saman að jafna, stöðunni í efnahagsmálum þá og nú. Það munar tugum milljarða á ári hverju sem ríkissjóður hefur úr meiru að spila en þá. Síðan finnst mér mjög athyglisvert að ekkert virðist að marka samþykktir Sjálfstfl. sem vill afnema tekjutengingu barnabóta, sem hæstv. fjmrh. er ósammála. Það er athyglisvert að fá það staðfest hér úr ræðustól að hæstv. ráðherra er ósammála síðustu landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. Það finnst mér vera athyglisvert í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, máli nr. 27 á þskj. 27. Meðflutningsmenn mínir að frv. eru þeir hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson, Jóhann Ársælsson og Bryndís Hlöðversdóttir. Í stuttu máli, herra forseti, er hér lagt til að 6. og 8. mgr. 17. gr. laganna um tekju- og eignarskatt falli brott. Þessi greinanúmer, herra forseti, eru að teknu tilliti til þess að 5. mgr. stendur auð sakir þess að lögin, þ.e. málsgreinarnar, hafa ekki verið uppfærðar af hv. efh.- og viðskn. en það er ástæða til þess að nefna þetta hér vegna þess að hæstv. ráðherra hefur uppfært málsgreinarnar í frv. sem hann flytur um hliðstætt efni. Herra forseti. Í stuttu máli er tilgangur þeirrar breytingar sem hér er lögð til að fella út þau ákvæði skattalaga sem heimila frestun á greiðslu skatts af söluhagnaði hlutabréfa og að hægt sé að komast hjá skattgreiðslu af slíkum söluhagnaði með því að kaupa ný hlutabréf. Þegar fjármagnstekjuskattur var settur á árið 1996 varð jafnframt sú breyting á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt að unnt varð að fara fram á frestun á tekjufærslu söluhagnaðar einstaklinga af sölu hlutabréfa yfir tvenn áramót af fjárhæð umfram 3 milljónir --- það er komið upp í 3,2 núna --- og fyrir hjón, eins og þetta stendur núna, fyrir um 6,4 milljónir. Ef keypt eru önnur hlutabréf í stað hinna seldu frestast skattgreiðsla enn og getur tæknilega varað endalaust. Árið 1998 kemur inn sú breyting að lögaðilar geti farið fram á að fresta tekjufærslu á söluhagnaði af sölu hlutabréfa einnig og líka um tvenn áramót frá söludegi. Sama regla kemur sem sagt inn tveimur árum síðar fyrir lögaðila. Ef marka má þá litlu umræðu, herra forseti, sem fram fór um breytinguna þegar hún var gerð á Alþingi vorið 1996 var tilgangurinn sá að stuðla að sparnaði og því að fjármagnið héldist áfram í íslenskum atvinnufyrirtækjum. Afleiðingar þessara breytinga hafa e.t.v. orðið aðrar og víðtækari en reiknað var með. Alvarlegast fyrir íslenskt efnahags- og atvinnulíf er líklega að mikið fjármagn hefur verið losað úr íslensku atvinnulífi með sölu hlutabréfa og verið flutt úr landi. Í svari hæstv. fjmrh. við fsp. frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni um þetta efni lætur hæstv. ráðherra þá skoðun í ljós að vafalaust sé rétt sem haldið er fram, að breytingin hafi ýtt undir að fjárfestar, sérstaklega hinir stærri, hafi leitað á erlendan markað þar sem skattaumhverfið er hagstæðara en hér, t.d. í Lúxemborg. Ráðherrann bendir jafnframt á þá bankaleynd sem þar er en jafnframt, og það skiptir máli, að þessi þróun stríði gegn hinu upphaflega markmiði lagabreytingarinnar frá 1996 og væntanlega þá líka frá 1998. Um þetta hygg ég að allur þingheimur sé sammála, að þarna varð þróun sem menn sáu e.t.v. ekki fyrir. Allt fjármálaumhverfið breyttist svo mjög á þessum árum að menn sáu ekki fyrir hvaða afleiðingar gátu orðið af þessum breytingum. Þó að upplýsingar um hlutabréfaeign Íslendinga erlendis séu ónákvæmar sýna tölur Seðlabankans að gríðarlega mikið fjármagn hefur flust frá landinu á allra síðustu árum. Frá árslokum 1996 hefur hlutabréfaeign Íslendinga erlendis vaxið úr rúmum 12 milljörðum kr. í 155 milljarða nú um mitt ár. Umræddar skattbreytingar og sá möguleiki að fresta skattgreiðslum með því að fjárfesta áfram í hlutafélögum, ásamt hagstæðu skattaumhverfi erlendis, hefur haft það í för með sér að margir fara þá leið að stofna eigin eignarhaldsfélög erlendis og fjárfesta síðan í þeim. Í áðurnefndu svari fjmrh. kom fram að örfáir tugir einstaklinga hafi á undanförnum árum talið fram söluhagnað umfram það sem lögin gera ráð fyrir. Á þessum tíma hafa íslensk fjármálafyrirtæki byggt upp útibú erlendis og sú uppbygging hefur áreiðanlega auðveldað mönnum að nýta sér þessa möguleika, e.t.v. hefur þessi breyting einnig hraðað stofnun og vexti dótturfyrirtækjanna. Dótturfyrirtæki Kaupþings í Lúxemborg hefur vaxið hratt á þessum árum og um síðustu áramót var það með sem samsvarar 35 milljörðum íslenskra króna í fjárvörslu. Aðrar fjármálastofnanir hafa einnig stofnað dótturfyrirtæki erlendis. Landsbankinn er með starfsemi á eyjunni Guernsey í Ermarsundi og í London. Íslandsbanki er einnig með starfsemi í London og Búnaðarbankinn hefur nú stofnað dótturfyrirtæki í Lúxemborg. Það er ekki fyllilega upp talið, herra forseti, með þessari upptalningu. En þótt fleira en þessi eina skattbreyting hafi áhrif á að íslenskar fjármálastofnanir séu með starfstöðvar erlendis er almennt talið að þessi breyting hafi haft áhrif á þessa þróun. Menn geta auðvitað líka velt fyrir sér áhrifum þessa á vaxandi viðskiptahalla á þessum sömu árum. Það hefur verið fjallað þó nokkuð um þessar breytingar og afleiðingar þeirra, herra forseti, einkum í Morgunblaðinu. Til að halda því til haga þá er áhugavert að skoða hvernig þessi stofnun eignarhaldsfélaga á sér stað og hvernig þetta virkar síðan. Ég leyfi mér, herra forseti, að vitna hér í grein Morgunblaðsins þar sem Egill Ólafsson blaðamaður fjallar um þessi mál en þar segir: ,,Til að sjá hvernig þetta gerist er einfaldast að taka dæmi af manni sem fyrir einhverjum árum eða áratugum lagði 2 milljónir í hlutafélag og selur nú hlut sinn á 100 milljónir. Maðurinn er því með 98 milljóna króna söluhagnað í höndunum. Samkvæmt ákvæðum skattalaga verður hann og eiginkona hans að borga 10% skatt af 6,4 milljónum og 45% skatt`` --- eða 38% --- ,,af því sem er umfram þetta mark ef hann frestar ekki skattlagningunni. Hann gæti því þurft að greiða 42 milljónir í skatt. Auk þess verður hann að greiða 1,45% eignarskatt af eignum sínum. Maðurinn, sem hagnaðist um 98 milljónir af hlutabréfasölu, getur hins vegar farið aðra leið. Hann getur tekið þá ákvörðun að stofna eignarhaldsfélag í Lúxemborg og notfært sér ákvæði tekjuskattslaga um frestun á söluhagnaði. Hagstæðast er fyrir hann að stofna félagið með tiltölulega litlu hlutafé, t.d. 2 milljónum. Gengi hlutafjár væri þá 50 sem þýðir að verðmæti félagsins er 100 millj. Ástæðan fyrir því að hlutaféð er haft þetta lágt er sú að eignarskattur á Íslandi er greiddur af nafnvirði og augljóst er að hagstæðara er að greiða eignarskatt af 2 millj. en 100 millj. Kostnaður við að stofna eignarhaldsfélag í Lúxemborg er um 800 þús. Við stofnun félagsins verður það enn fremur að greiða 1% af heildareign þess í skatt til Lúxemborgar. Eftir það greiðir félagið 0,2% árlegan skatt af nafnvirði hlutafjár, í þessu tilfelli af 2 millj. Auk þess þarf maðurinn að greiða að lágmarki 300 þús. á ári til fjárvörsluaðila, þ.e. þess aðila sem sér um umsjón með fjárfestingum félagsins. Inni í þeirri upphæð er m.a. þóknun til stjórnarmanna í félaginu. Nauðsynlegt er að stjórnarmenn hafi erlent ríkisfang því að ef stjórnarmenn eru íslenskir líta íslensk skattyfirvöld svo á að félaginu sé stjórnað frá Íslandi og félagið er því skattlagt eftir íslenskum skattareglum. Ef maðurinn vill nota þá peninga sem hann hefur fjárfest í eignarhaldsfélaginu í Lúxemborg getur hann t.d. gert það með því að greiða sér árlega 10% arð. Á þennan arð er lagður 10% fjármagnstekjuskattur sem rennur til íslenska ríkisins. Óhagstætt er fyrir manninn að láta eignarhaldsfélagið greiða út meira en 10% arð vegna þess að greiða þarf 2% skatt til ríkisins í Lúxemborg af arði sem er umfram 10%. Sá möguleiki er einnig fyrir hendi fyrir manninn að opna bankareikning á Íslandi eða í Lúxemborg í nafni eignarhaldsfélagsins. Hann getur síðan fengið sér kreditkort og tekið út af reikningnum. Samkvæmt skattalögum verður að líta á alla notkun á kreditkortinu sem arðgreiðslur og ber að skattleggja þær sem slíkar. Möguleikar íslenskra skattyfirvalda til að hafa eftirlit með kreditkortareikning í banka í Lúxemborg eru hins vegar mjög litlir. Eignarhaldsfélög í Lúxemborg starfa samkvæmt sérstökum lögum frá árinu 1929 og samkvæmt þeim eru þau undanþegin upplýsingaskyldu. Einu upplýsingarnar sem skattyfirvöld á Íslandi hafa um þetta eignarhaldsfélag er að hlutafé þess sé 2 milljónir. Sú upphæð breytist ekkert þó að félagið kunni að hafa miklar fjármagnstekjur og að ýmis kostnaður falli á það.`` Herra forseti. Það hefur eðlilega orðið nokkur umræða um þennan þátt. Það þekkja margir þá sem hafa kreditkort og hafa getað notað þau til þess að koma sér haganlega fyrir með ýmsum hætti eða í neyslu sína. Það er afar slæmt meðan við erum að byggja hér upp hlutabréfamarkað að hlutir skuli gerast með þessum hætti, með allri þeirri neikvæðu umræðu sem hefur fylgt. Það er út af fyrir sig alvarlegt vegna þess að við þurfum á öðru halda. Herra forseti. Síðasta vor vorum við í Samfylkingunni að skoða breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Við veltum þá vöngum yfir því hvernig eðlilegast væri að mæta þeirri gagnrýni sem hefur verið, ekki bara á að þeir sem fá að nýta auðlindina greiði ekki eðlilegan arð til þjóðarinnar heldur líka vöntun á skattgreiðslum þessara aðila. Þá rákum við okkur fljótlega á ákvæði þessarar 17. gr., þ.e. 6. og 8. mgr., og ákváðum þess vegna að flytja það frv. sem ég mæli fyrir hér í dag. Það vannst ekki tími til að koma því fram sl. vor þannig að það var flutt nú í haust. Það var gert, herra forseti, vegna þess að á undanförnum árum hefur það sætt verulegri gagnrýni hve mikinn söluhagnað einstaklingar hafa fengið af sölu hlutabréfa í sjávarútvegsfyrirtækjum. Menn kannast við þau uppþot --- ég leyfi mér að nota það orð --- sem orðið hafa þegar einstaklingar hafa selt stóra hluti og ekki greitt af þeim skatta. Markaðsverð aflahlutdeilda fór mjög hækkandi eftir að núgildandi lög voru sett. Einstaklingar sem hafa selt aflahlutdeildir og ekki keypt aðrar í staðinn hafa því oft hagnast verulega, jafnvel þó þeir hafi greitt fullan tekjuskatt af ágóðanum. Þeir sem eru óbeint handhafar aflahlutdeilda, með því að eiga hlutabréf í útgerðarfyrirtækjum, hafa hins vegar komist hjá þessari skattlagningu vegna þessarar lagabreytingar. Þegar þeir selja hlutabréf með hagnaði, sem að einhverju leyti er til kominn vegna hækkaðs verðs á aflahlutdeildum félagsins, geta þeir frestað og þar með komist hjá skattlagningu með því að kaupa hlutabréf í öðrum hlutafélögum eða farið eignarhaldsfélagsleiðina sem ég lýsti hér áðan Menn hafa einnig rætt þetta mál í tengslum við skuldir sjávarútvegsins sem eru giska miklar, menn tala um að þær séu í kringum 160--170 milljarðar og hafi aukist um tugi milljarða á undanförnum árum. Þetta gerist þrátt fyrir að nýfjárfestingar í sjávarútvegi hafi ekki verið miklar á þessum tíma og afkoma í greininni verið viðunandi. Ástæður þessarar miklu skuldaaukingar eru því af ýmsum taldar stafa af því að kvóti og fyrirtæki hafi verið seld fyrir fé sem ekki var varið til endurfjárfestingar í sjávarútvegi. Herra forseti. Reglan um frestun skattlagningar nær auðvitað til hlutabréfaeigenda í öllum atvinnugreinum en hagnaður af viðskiptum með hluti í sjávarútvegsfyrirtækjum hafa stungið mest í augu almennings, e.t.v. vegna þess að margir þeirra sem farið hafa með mikla peninga út úr greininni og komist hjá skattlagninu vegna framangreindra ákvæða hafa heldur ekki greitt fyrir þau afnot sem þeir fengu af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Eins og ég gat um var meintur tilgangur þessara breytinga að styrkja íslenskt atvinnulíf, að hleypa lífi í hlutabréfamarkaðinn með því að örva hreyfanleika á því fé sem varið er til hlutabréfakaupa. Aðstæður breyttust hins vegar --- ófyrirséð, getum við sagt og þingmenn geta velt því fyrir sér hvað breytingar gerast orðið hratt --- og niðurstaðan er sú að fé hefur streymt úr landi þar sem keyptir hafa verið hlutir í erlendum félögum eða eignarhaldsfélög stofnuð. Samkvæmt upplýsingum frá hæstv. fjmrh. hafa sárafáir greitt tekjuskatt af söluhagnaði hlutabréfa síðan þetta ákvæði kom inn. Tillaga okkar, þ.e. frv. sem ég mæli fyrir, gengur út á að afnema þessar tvær greinar og færa lögin hvað þetta varðar til fyrra horfs, bæði hvað varðar einstaklinga og lögaðila. Það er nokkuð ljóst, herra forseti, að ef einungis verður afnuminn möguleiki einstaklinga til að fresta greiðslu skatta af söluhagnaði hlutabréfa þá er verið að beina þeim í ákveðinn farveg eins og þann að stofna þá eignarhaldsfélög um hlutabréfaeign sína og komast þannig undir þak lögaðila og eiga þar með áfram möguleikann á frestun. Við vildum á þennan hátt setja þetta mál með afgerandi hætti á dagskrá en í raun, herra forseti, þarf að endurskoða lögin heildstætt með tilliti til þeirra breytinga sem orðið hafa á fjármálamarkaði og vegna opnunar til útlanda. Það er augljóst að til að auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs hvað varðar fjárfestingar þá þarf að skoða fleiri þætti. Þeir sem hafa verið að tjá sig um þessi mál, herra forseti, hafa m.a. bent á að á sama tíma og þessar breytingar eru gerðar á lögunum þá sé gerð sú breyting að erlendum eignarhaldsfélögum sé gert að greiða 20% skatt af söluhagnaði og stuðli það ákvæði m.a. að því að þau fjárfesti þá ekki hér á Íslandi. Sömuleiðis hefur margítrekað verið bent á þá staðreynd að við séum að verða ein eftir með eignarskatta. Það er augljóslega orðið brýnt að menn velti því alvarlega fyrir sér hvort ekki sé rétt að skoða betur samspil eignarskatta og skattlagningu þeirra tekna sem menn hafa af viðkomandi eignum. Herra forseti. Ég sagði að við hefðum viljað setja málið með afgerandi hætti á dagskrá og það má segja að það sé komið með afgerandi hætti á dagskrá Alþingis. Á dagskrá þingsins í dag er tillaga fjmrh. sem gengur út á það að fella út 8. gr. sem hann uppfærir og nefnir 7. eingöngu, þ.e. það sem snýr að einstaklingum og breyta skattprósentunni þá þannig að þeir greiði 10% af öllum söluhagnaði. Í tillögu fjmrh. hæstv. er hins vegar ekki hreyft við lögaðilum. Það eru fleiri viðhorf uppi í málinu því hér virðist varla vera um stjfrv. að ræða þar sem Framsfl. er ekki búinn að samþykkja nálgun fjmrh. að málinu. Og nú er spurning hvort nokkur framsóknarmaður er í salnum til að gera betur grein fyrir þeirra viðhorfum. En svo virðist því miður ekki vera. Samkvæmt frétt Morgunblaðsins sl. laugardag hefur þingflokkur Framsfl. afgreitt frv. með fyrirvara. Þeir horfa til þess að verið sé að lækka skattprósentuna hjá einstaklingum úr 38% í 10% á því sem er umfram 3,2 eða 6,4 millj., eftir því hvort um er að ræða einstakling eða hjón og það telja þeir vafasamt. Þeir eru sem sé frekar á línu Samfylkingarinnar hvað þetta varðar en línu fjmrh. En þeir nefna hins vegar ekki lögaðilana þannig að segja má að Framsókn keyri hér þriðju stefnuna í málinu. ,,Við þurfum að skoða hvort það er ekki nægjanlegt að afnema frestunarmöguleikann eða hvort önnur viðbrögð komi til greina.`` Þetta sagði Kristinn H. Gunnarsson þingflokksformaður Framsfl., og ef ég man rétt, fulltrúi flokksins í efh.- og viðskn., í viðtali við blaðið. Herra forseti. Mér sýnist ljóst að Framsfl. ætlar að hafa algjörlega frjálsar hendur í þessu máli og hann ætlar að skoða málið í nefnd en er ekki aðili að máli eða nálgun hæstv. fjmrh. Formaður efh.- og viðskn., hv. þm. Vihjálmur Egilsson, segist í sömu Morgunblaðsfrétt ekki vera ýkja hrifinn af þessari breytingu. Hann telur að ef menn séu með einhverjar upphæðir, þ.e. stóru fjármagnseigendurnir, þá reyni þeir örugglega að fjárfesta í gegnum eignarhaldsfélög hérlendis og þó líklega mest erlendis. Og hann bendir auðvitað á að skattfrestunarmöguleikinn verði áfram hjá lögaðilum. Herra forseti. Magnús Guðmundsson, bankastjóri hjá Kaupthing Bank í Lúxemborg, segist ekki telja að þær breytingar sem frv. hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir breyti neinu varðandi fjárfestingar Íslendinga erlendis. Það er því ljóst að álitaefnin eru mörg og efh.- og viðskn. á mikið starf fyrir höndum áður en niðurstaða fæst í það hvaða leið verður farin eða hversu víðtækar breytingarnar verða þegar upp er staðið. Herra forseti. Ég bendi á að í frv. okkar er að finna yfirlit sem tekið var saman af Árna Harðarsyni, forstöðumanni skatta og lögfræðisviðs Deloitte & Touche, þar sem farið er yfir meðferð þessara mála, skattlagningar söluhagnaðar, í nokkrum þeirra landa sem við helst berum okkur saman við. Og það er vissulega athyglisvert, herra forseti, að sjá hvaða prósentur menn eru að nota við skattlagningu á söluhagnaði þar af því við erum jafnan að vísa til þess að við þurfum að passa upp á samkeppnishæfni Íslands. Sannarlega vil ég taka undir það og vinna að því. Og þá er auðvitað rétt að við lítum til þess hvernig aðrir eru að gera hlutina. En við þurfum auðvitað líka alltaf að horfa til þess að íslenskur markaður er lítill og þess vegna að sumu leyti erfiðari eða óaðgengilegri af ýmsum ástæðum en aðrir. Herra forseti. Ég sagði það áðan að það þarf að endurskoða lögin heildstætt hvað þetta varðar. Það er alveg augljóst. Það hafa svo mörg álitaefni komið upp í tengslum við umfjöllun þessa máls að ef menn ætla að passa upp á stöðu okkar þá verður að taka frekara tillit til þeirra breytinga sem orðið hafa á fjármálamarkaði og vegna þeirra samskipta við útlönd, vegna þess frelsis í flutningum fjármagns sem nú er. Það hefur verið bent á, eins og ég gat um áðan, að erlendum eignarhaldsfélögum sé gert að greiða 20% skatt af söluhagnaði og það leiði m.a. til þess að þau fjárfesti ekki hér. Sömuleiðis spilar eignarskatturinn orðið inn í þegar tekin er ákvörðun um hvar skuli fjárfest. Það er augljóslega orðið brýnt að því sé velt alvarlega upp hvort ekki sé rétt að skoða þetta samspil eignarskatta og skattlagningu þeirra tekna sem menn hafa af viðkomandi eignum. Herra forseti. Það er orðið brýnt að menn velti því einfaldlega fyrir sér hvort ekki sé rétt að beita sömu reglu á allar tekjur án tillits til þess hvort um er að ræða fjármagnstekjur, skatt af launatekjum eða tekjur af eignum, hvort ekki sé rétt að menn samræmi þessa skatta en séu ekki að mismuna eftir því hvernig tekjurnar eru fengnar. Þegar hér var fjallað um fjármagnstekjuskattinn á sínum tíma þá var það skoðun okkar sem stöndum að Samfylkingunni að það væri óeðlilegt að skattar af fjármagni væru mun lægri í prósentu en þeir skattar sem fólk þarf að greiða af launatekjum. Sú skoðun stendur enn og menn hljóta að velta því fyrir sér hvort þarna þurfi ekki að samræma og þá í leiðinni, herra forseti, þær tekjur sem menn hafa af eignum. Og um leið að skoða hvort ekki sé eðlilegt að taka þá eignarskattinn af. Þannig gætu menn væntanlega lækkað tekjuskattsprósentuna hjá einstaklingum vegna launatekna. Ég held líka að það væri mjög gott að menn skoðuðu hvort það væri ekki til framdráttar fyrir samkeppnishæfni Íslands að þetta væri samræmt hjá okkur --- það væri einfalt --- og að á þetta væri litið sem spor í áttina til þess að gera okkar skattkerfi gegnsærra og réttlátara. Það er alveg ljóst að á undanförnum árum hafa verið að koma upp ýmsir möguleikar sem aðilar hafa verið að notfæra sér. Ég er ekki að tala um að neinn hafi verið að gera neitt sem ,,krímínelt`` getur kallast. Þetta hafa einfaldlega verið möguleikar sem menn hafa nýtt sér, sem gera það að verkum að menn greiða mjög mismunandi skatta eða eru mjög mismunandi settir skattalega eftir því hvort þeir greiða skatta beint af launatekjum sínum, hvort þeir fá tekjur sínar af fjármagni, af eignum eða eftir öðrum leiðum, hvort þeir eiga aðild að atvinnurekstri o.s.frv. Það er að okkar mati orðið nauðsynlegt að þetta verði skoðað í samhengi og ekki óeðlilegt að það sé gert á sama tíma og menn skoða skattlagningu söluhagnaðar. Er ekki er rétt að þetta verði samræmt, en að athugað verði þá á móti að fara niður með eignarskattinn og líta til þess hvernig aðrar þjóðir haga slíkum málum, þær þjóðir sem við berum okkur saman við og þykjumst vera að keppa við með ýmsum hætti? Herra forseti. Eins og ég sagði áðan sýnist mér að efh.- og viðskn. bíði þó nokkurt starf miðað við það hvernig þessi mál eru lögð upp. Það liggja fyrir a.m.k. þrjár skoðanir á þessu máli. Í fyrsta lagi sú skoðun sem ég mæli fyrir um að það beri að fella niður þennan möguleika bæði fyrir einstaklinga og lögaðila. Í öðru lagi sú skoðun hæstv. fjmrh. að það beri að fella niður þetta ákvæði varðandi einstaklinga en að breyta skattprósentunni á móti þannig að 10% skattur sé greiddur af öllu. Og í þriðja lagi er fyrirvari og þá væntanlega skoðun Framsfl. sem er ekki tilbúinn að samþykkja það að færa skattprósentuna niður um 28%, og vilji þeirra til þess að skoða málið í nefnd og að mér sýnist þá algerlega með frjálsar hendur. Þetta er mjög athyglisvert, herra forseti, og mun óhjákvæmilega leiða til þess að yfirferð nefndarinnar í þessu máli hlýtur að verða ítarlegri en ef hér hefði verið um að ræða stjfrv. sem menn hefðu klappað fyrir í báðum þingflokksherbergjunum. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu þá legg ég til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að koma inn á frv. í heild sinni í þessu andsvari. Það ræði ég á eftir. En hv. þm. sagði að hún teldi að sama regla ætti að gilda um allar tekjur. Ég get hjartanlega tekið undir það. En þá á að sjálfsögðu að tala um raunvexti. Þegar talað er um vexti þá tala menn um raunvexti. Og að sjálfsögðu tekur maður vaxtagjöld inn í það. Og þegar maður talar um söluhagnað af hlutabréfum þá tekur maður að sjálfsögðu sölutap af hlutabréfum líka með í reikninginn. Og þegar maður talar um arð þá tekur maður sömuleiðis sölutap inn í. Ég hygg að fjöldi manna á Íslandi yrði tekjuskattsfrjáls í áratugi ef það er allt saman tekið með vegna þess að fjármagnstekjur eru ekki eins og launatekjur beint í vasann. Það er áhætta í arði og söluhagnaði, geysileg áhætta. Geysilegur fjöldi manna er að tapa miklu fé í hlutabréfaviðskiptum, bara þessa dagana, og það geta þeir ekki dregið frá sínum tekjuskatti. Nú eru bankarnir að borga kannski 5% vexti í 5% verðbólgu. Það situr ekkert eftir. En sparifjáreigendur borga samt hálft prósent í fjármagnstekjuskatt. Þeir vildu gjarnan borga bara skatt af raunvöxtunum sem eru þá 0%. Svo er að sjálfsögðu fullt af fólki á Íslandi sem borgar mikla vexti af sínum skuldum og það ætti að sjálfsögðu að dragast frá tekjuskatti þeirra. Þannig að ég hygg, ef hv. þm. skoðar þetta allt í heild sinni, að þetta geti bara verið ágætt fyrir fjármagnseigendur.

Herra forseti. Það er ástæða til að harma að hv. þm. skuli ekki lengur sitja í efh.- og viðskn. þar sem hann hefði getað lagt þessa ágætu skýringu sína inn við vinnu nefndarinnar að málinu. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að skoða þetta í samhengi. Ég tel að það sé tímabært og að menn eigi að ganga til þeirra verka og að þau frv. og þær hugmyndir sem hér liggja fyrir gefi fyllilega tilefni til þess. Það er alveg ljóst að bara það grundvallaratriði að menn greiða ekki sambærilega skatta af tekjum sínum eftir því hvernig þær eru upprunnar, vekur ákveðna úlfúð og spurningar. Menn verða þá að svara þeim spurningum betur en gert hefur verið ef þessi mismunur á að vera áfram fyrir hendi.

Herra forseti. Þessi sjónarmið komu öll fram í svokallaðri fjármagnstekjuskattanefnd sem ég átti sæti í og ég átti í eilífum barningi við vinstri mennina í þeirri nefnd um að fá þessi sjónarmið fram. Það fékkst ekki. Þessi sjónarmið hafa líka verið kynnt á hinu háa Alþingi þannig að þetta er þekkt. Þetta er líka þekkt í efh.- og viðskn. þannig að ég þarf ekkert að sitja þar frekar til þess að koma þessum sjónarmiðum að. Ég hygg að í dag séu raunvextir í bankakerfinu sem sparifjáreigendur eru að fá 0%. Ég hugsa það í þeirri verðbólgu sem við sitjum uppi með. Og menn verða að borga af nafnvöxtum fjármagnstekjuskatt. Ég hugsa því að ríkið muni nú ekki ríða feitum hesti frá þeirri breytingu ef af yrði. 
             Varðandi tapað hlutafé. Menn hafa nú aldeilis tapað hlutafé út um allt land í fiskeldisfyrirtækjum og öðru slíku og þeim þætti kannski dágott að geta dregið það tap frá svo sem eins og í tíu ár og verið skattlausir á meðan.

Herra forseti. Ég vil einungis ítreka það sem kom fram í framsögu minni, að þegar fjármagnstekjuskatturinn var settur á árið 1996 þá var það tillaga okkar að skattprósentan yrði sú sama varðandi fjármagnstekjuskatt og tekjuskatt. Ég þekki því ekki alveg þá umræðu sem hæstv. ráðherra er hér að fitja upp á einfaldlega vegna þess að ég ... 

Herra forseti. Þannig háttar að við vorum hér fyrir stundu að ræða stjfrv. um barnabætur sem tengdist mjög stærsta kosningamáli Framsfl. Hér var Framsfl. ekki til staðar í þingsal. Við gátum á engan hátt rætt við Framsfl. um hvernig unnið væri að útfærslu á þessu kosningamáli. Hér erum við núna að ræða tvö mál af sama toga með ólíkri nálgun, sem varða skattlagningu söluhagnaðar. Það liggur alveg ljóst fyrir, herra forseti, að annar stjórnarflokkurinn, Framsfl., hefur sett alvarlegan fyrirvara við stjfrv. Það er hins vegar óviðunandi fyrir okkur að ræða þessi mál við ríkisstjórnina án þess að hinn stjórnarflokkurinn sé við. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta hvort þannig hátti til að einhver framsóknarþingmaður sé hér í húsinu. Getum við fengið Framsfl. til að vera viðstaddan þessa umræðu? Ég ætla bara að bíða svars hæstv. forseta hér í ræðustól. Leyfist það, herra forseti, að bíða svars hæstv. forseta?

Forseti hefur hlustað á hv. þm. Það eru framsóknarmenn í þinghúsinu og e.t.v. mæta þeir til umræðu.

Herra forseti. Ég óska eftir því að þeir þingmenn Framsfl., væntanlega þeir þingmenn sem átt hafa að fylgja eftir umræðunni sem fer fram hér í dag, mæti í þingsalinn þannig að okkur auðnist að fá fram sjónarmið beggja stjórnarflokkanna til stjfrv. sem hér verður rætt í kjölfar þess þingmannafrv. sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir flutti framsögu um og lýsti þar sjónarmiðum Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Ég vil taka undir að þetta er mjög eðlileg athugasemd sem fram kemur hjá formanni þingflokks Samfylkingarinnar. Við erum að ræða mál sem tengist mjög stjfrv. hæstv. fjmrh. sem hér er á dagskrá á eftir. Það fjallar raunar um sama efni en framsóknarmenn hafa gert mjög alvarlegan fyrirvara við frv. hæstv. fjmrh. Þess vegna er mjög eðlilegt að einhverjir af þingmönnum Framsfl. séu viðstaddir umræðuna. Ég spyr hæstv. forseta hvort ekki sé hægt að fá þessa þingmenn inn í þingsalinn. Þegar ég var að athuga þetta hér á töflunni áðan sýndist mér aðeins einn þingmaður Framsfl. vera hér í húsi, þ.e. einn af varaforsetum þingsins. Ég spyr: Er ekki hægt að fá a.m.k. þann eina þingmann sem virðist vera í húsinu til þess að ræða við okkur um það mikilvæga frv. sem hér er á dagskrá?

Forseti hefur meðtekið skilaboð hv. þingmanna og mun athuga hvort framsóknarmenn hafi áhuga á að fylgjast með umræðum í þingsalnum. Forseti telur sig hins vegar ekki hafa umboð til að láta ná í þá eins og hv. þm. orðaði það.

Herra forseti. Hér er til umræðu þingmannafrumvarp sem lagt var fram í haust og snýr eingöngu að breyttri meðferð á söluhagnaði hlutabréfa í skattalegu tilliti. Ég hef hugsað mér að tala hér eingöngu um það mál en ekki ýmis önnur atriði eins og hv. frsm. gerði. Ég mun síðan væntanlega hér á eftir mæla fyrir stjfrv. sem að hluta til nær yfir sama efnisatriðið en einnig fjölmörg önnur skattaleg atriði. Það má segja að menn hafi gefið meðferð söluhagnaðar af hlutabréfum heilmikinn gaum á þessu hausti, bæði hér á Alþingi og annars staðar. Það var borin fram fsp. um þetta efni hér í haust. Það gerði hv. þm. Ögmundur Jónasson. Samfylkingin flytur þetta frv. sem nú er á dagskrá og svo höfum við í ríkisstjórninni sammælst um frv. sem hér verður mælt fyrir á eftir. Hver er nú ástæðan fyrir öllu þessu? Hún er væntanlega sú að komið hefur í ljós að lagabreytingar sem gerðar voru hér 1996 hafa ekki að öllu leyti skilað því sem vænst var, hafa ekki þjónað tilgangi sínum að öllu leyti. Þá var farið út í það, þegar fjármagnstekjuskattur var upp tekinn, að undanþiggja söluhagnað af hlutabréfum hinni almennu reglu um meðferð á fjármagnstekjuskatti og láta slíkan söluhagnað bera fullan tekjuskatt einstaklinga eða eftir atvikum lögaðila en þó þannig að fresta mætti skattlagningunni um tveggja ára skeið, svo fremi að menn fjárfestu í öðrum hlutabréfum. Ásamt öðru hefur þetta væntanlega haft í för með sér það að menn eru nú í ríkari mæli en áður farnir að flytja fjármagn sitt til útlanda, en það er m.a. vegna þess opnað hefur verið fyrir fjármagnsflutninga milli landa. Vel má vera að einhverjir hefðu kosið að flytja sitt fé úr landi af öðrum ástæðum en þessum eftir að sú breyting var gerð, þannig að ekki er hægt að hengja alla flutninga á fjármagni til útlanda á þessa einu lagabreytingu frá 1996. Eigi að síður er ljóst að sú breyting hefur frekar ýtt undir það að menn flytji sitt fé milli landa, eins og hv. frsm. rakti að mínum dómi ágætlega áðan. Við skulum hins vegar hafa það í huga að um margra áratuga skeið var það þannig á hlutabréfamarkaði á Íslandi að lítil sem engin opinber viðskipti voru með hlutabréf. Það var enginn formlegur hlutabréfamarkaður til og lítil viðskipti með slík bréf, fyrirtæki voru gjarnan rekin sem fjölskyldufyrirtæki þó í hlutafélagsformi væri og bréf sjaldan á markaði og skiptu sjaldan um hendur nema við kynslóðaskipti, við uppgjör dánarbúa o.s.frv. Algjör grundvallarbreyting hefur orðið í þessu efni á undanförnum árum. Hér er kominn virkur hlutabréfamarkaður og búið að gjörbreyta öllu umhverfi á því sviði. Þessi skattalagabreyting árið 1996 hafði það auðvitað í för með sér að fólk var ekki eins tregt og áður var til að innleysa söluhagnað á hlutabréfum. Með öðrum orðum: Fólk leitaði eftir því að selja bréf ef það taldi það hagkvæmt af öðrum ástæðum, jafnvel þó af þeim yrði söluhagnaður sem það gat síðan frestað skattgreiðslum af með þeim hætti sem hér er um að ræða. Ég tel að það hafi í mörgum og flestum tilfellum verið mjög eðlileg þróun og jákvæð sem vakti úr dvala starfsemi sem þekkist í öllum siðuðum þjóðfélögum, að það séu einhver viðskipti á markaði með fyrirtæki og hlutabréf. Til þess var áður miklu minni tilhneiging hér á Íslandi. Það var vissulega mjög jákvætt. Þau hliðaráhrif sem birst hafa í tilflutningi fjármagns til útlanda eru hins vegar ekki það sem menn sáu fyrir. Það má halda því fram að þau séu neikvæð. Þau hafa haft ýmisleg áhrif á aðra þætti eins og þingmaðurinn nefndi hér áðan. Ég tel að menn eigi að gefa því gaum hvernig eigi að bregðast við þeirri ófyrirséðu breytingu sem varð. Samfylkingin leggur til í frv. sínu að aftur verði horfið til gamla fyrirkomulagsins, að menn borgi fullan tekjuskatt af slíkum söluhagnaði og þetta verði sem sagt einu fjármagnstekjurnar sem ekki beri fjármagnstekjuskatt. Ég tel að þetta mundi hafa þau áhrif að viðskipti með hlutabréf mundu fara í gamla farið. Þau mundu minnka mikið, hverfa í mörgum fyrirtækjum og þetta mundi líka ýta enn frekar undir flótta úr landi ef menn fyndu einhverja smugu til þess. Ég tel að þetta frv., eins og það er úr garði gert, gangi gegn yfirlýstum tilgangi sínum. Þá er nú ekki margt hægt að gera, ef menn vilja breyta núverandi fyrirkomulagi, annað en að horfast í augu við þá staðreynd að það er eðlilegt að meðhöndla söluhagnaðartekjur sem fjármagnstekjur og sætta sig við það. Ég nefndi það í umræðunni um fsp. frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrr í haust, og hv. þm. vitnaði til þess, að eingöngu nokkrir tugir einstaklinga hafa talið fram söluhagnað af hlutabréfum, t.d. á síðasta ári --- hvort það var 41 einstaklingur sem það gerði. En allir hinir sem hafa innleyst söluhagnað af hlutabréfum hafa frestað skattgreiðslunni. Allir hinir, já. Hve margir skyldu það vera? Ég veit það ekki fyrir víst, en það var upplýst á þskj. í haust, í tilefni af annarri fyrirspurn, að eigendur hlutabréfa eða þeir sem hafa nýtt sér skattfrádráttinn í tengslum við kaup á hlutabréfum eru hvorki fleiri né færri en 80.000 manns, þ.e. nálægt því að vera þriðjungur allra skattgreiðenda, sjálfsagt stærra hlutfall þeirra sem eru á virkum atvinnualdri og aflar sér tekna. Mun stærra hlutfall, ef maður dregur frá unglinga og eldra fólk sem ekki er á vinnumarkaði. Við sjáum þannig í hendi okkar að það eru örfáir einstaklingar sem ekki hafa frestað skattgreiðslunni en allir hinir, þúsundir ef ekki tugþúsundir manna, hafa hagnýtt sér þennan frádrátt. Það fólk er ekki einhverjir ljótir, svartir fjármagnseigendur, eins og stundum er nú talað um þann hóp hér í ræðustóli af þingmönnum eins og hv. þm. Ögmundi Jónassyni, hina illu fjármagnseigendur, fólkið sem á hlutabréfin í landinu. Þar er þá ekki einhver ljót minnihlutaklíka á ferð ef það liggur við að vera helmingi stærri hópur en allir félagsmenn í Alþýðusambandinu, kannski álíka stór hópur og allir sem eru í Alþýðusambandinu. Þannig er ekki um það að ræða, enda stendur sá málflutningur á brauðfótum að mínum dómi. Leiðin til þess að tryggja að ríkið fái einhverjar skatttekjur af þessu er að horfast í augu við þá staðreynd að hér er um að ræða venjulegar fjármagnstekjur. Langfæstir munu setja það fyrir sig, tel ég, að borga 10% fjármagnstekjuskatt af slíkum hagnaði. Fólk mun miklu frekar gera það en fara í einhverjar æfingar við að koma peningum sínum til útlanda, hirða þaðan arð og borga af því alls kyns kostnað sem því fylgir. Það mun sem sagt leysa úr læðingi skatttekjur sem ríkissjóður er að missa af í dag með því að horfast ekki í augu við þá staðreynd að þetta eru fjármagnstekjur eins og hvað annað. Við eigum bara að gera það, við skulum bara horfast í augu við það. Það voru menn ekki tilbúnir til að gera árið 1996 og þess vegna var lagaákvæðið þannig úr garði gert sem raun ber vitni. Ég tel sem sagt að þetta frv. sem Samfylkingin hefur flutt hér sé reyndar mjög í anda Samfylkingarinnar en að það missi marks og það muni hafa þveröfug áhrif á það sem því er ætlað að gera, það muni draga úr viðskiptum með hlutabréf og draga muni úr tekjum ríkissjóðs af viðskiptum með hlutabréf og færa þennan markað langt aftur í tímann, í stað þess að horfa fram á veginn. Við búum í alþjóðlegu umhverfi, við getum ekki meinað fólki að gera fjárhagslegar ráðstafanir fyrir sjálft sig, hvort heldur það er innan lands eða utan, eftir því sem það sjálft telur hagkvæmast. Við verðum hins vegar að búa skattkerfi okkar þannig úr garði að það standist samkeppni utan lands frá. Þetta er einn liður í því. Það er margt fleira sem þarf að gera, hlutir sem varða eignarskatta og stimpilgjöld og margt, margt fleira sem ekki er ástæða til að tíunda í þessari umræðu. En þetta vildi ég láta koma fram af minni hálfu gagnvart frv. Samfylkingarinnar. Ég mun síðan fylgja úr hlaði mínu eigin frv., vonandi á eftir.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. um að skattkerfi okkar þarf að standast samkeppni. En það er ekki um það að ræða hér að við höfum áhuga á því að skattkerfi okkar standist ekki samkeppni, vegna þess að ég taldi að ég hefði farið yfir það í ræðu minni að við erum tilbúin til að horfast í augu við að e.t.v. þurfi að gera mun víðtækari breytingar. Ég spáði því reyndar að gera þyrfti mun víðtækari breytingar á lögunum um tekju- og eignarskatt heldur en lagt er til í frv. okkar, heldur en lagt er til í frv. hæstv. fjmrh. og lagt er til af hálfu Framsfl. í þeim hugleiðingum sem fram hafa komið varðandi fyrirvara þeirra. Ég er nokkuð viss um, herra forseti, að menn þurfa að skoða þetta mun víðar en lagt er til í hverri þessari hugmynda eða frv. fyrir sig. Við ætlum okkur ekki þá dul að við séum búin að leysa þetta mál með frv. okkar sem hér liggur fyrir. Það er langt í frá vegna þess að málið er orðið mun stærra og það hefur orðið það á undanförnum árum. Ég er nokkuð viss um það, herra forseti, að þó að hæstv. ráðherra sé að reyna að spá fram í tímann um hvernig hlutir muni verða ef þetta eða hitt verði með þessum eða hinum hættinum, þá sér hann ekki lengra fram í tímann nú en menn sáu fyrir nokkrum árum síðan. Menn þurfa að skoða hvernig verið er að gera hlutina annars staðar, menn þurfa að skoða hvernig hægt er að gera þá með samræmdum hætti hér og ef þeim er annt um hlutabréfamarkaðinn, eins og mér heyrðist hæstv. ráðherra vera, þá þurfa menn líka að passa upp á að reglurnar séu þannig að menn hafi trú á því að þar fari fram viðskipti sem séu byggð á heiðarleika, að allir eigi þar einhverja möguleika og jafna möguleika, en ekki að búa þurfi til einhverja sérstaka farvegi fyrir menn til þess þeir geti átt þar einhverja möguleika.

Herra forseti. Mér þykir hv. þm. ekki vera sjálfri sér samkvæm að öllu leyti. Hv. þm. talaði um að gera þyrfti víðtækar breytingar á skattkerfinu og það þyrfti að vera samkeppnishæft og tók undir með mér í því efni. En Samfylkingin hefði náttúrlega ekki í þessu frv. haft allt undir, ekkert frekar en við í ríkisstjórninni eða Framsfl. eða hinir og þessir. Gott og vel. Vissulega þarf að gera margt fleira í skattkerfinu en þau frv. sem eru á dagskrá í dag ná yfir. Við þurfum að gera margt, margt fleira. Ég er ekki viss um að við munum ná samstöðu um það hér í þessum sal milli allra flokka hvað það er sem þarf að gera þegar kemur að því að lækka skatthlutföll, greiða fyrir atvinnurekstrinum og tryggja það að atvinnureksturinn búi við samkeppnisfær kjör, það mun tíminn leiða í ljós. En það sem snýr að frv. Samfylkingarinnar sem er þó innlegg hennar hér í dag um þessi mál mun ekki þjóna þessum tilgangi. Það mun þvert á móti hamla framþróun í þessa átt. Það mun færa okkur til baka og á það stig þegar fólk lagði ekki í að selja hlutabréf, lagði ekki í að innleysa söluhagnað og viðskipti voru lítil með slík bréf. Þó að ég efist ekki um góðan vilja þingmannsins til að bæta skattkerfið á breiðum grundvelli, þá tel ég að þessi tillaga eins og hún birtist í frv. gangi í þveröfuga átt. Þess vegna tel ég að hv. þm. sé ekki sjálfri sér samkvæm.

Herra forseti. Við getum svo sem farið í nokkra umræðu um það hver er sjálfum sér samkvæmur í þessari umræðu, einfaldlega vegna þess að hæstv. ráðherra talaði um það áðan að þær breytingar sem voru gerðar 1996 hafi verið góð örvun á sínum tíma, þ.e. að áður höfðu verið lítil sem engin viðskipti með bréf á markaðnum. En hann virðist vera þeirrar skoðunar að í dag hafi þetta gengið þannig fyrir sig að óhætt sé að fara í að breyta og gera þessa hluti öðruvísi en þeir voru og treystir því að fjármagnstekjuskatturinn, svo lágur sem hann er, 10%, verði ekki til þess að spilla nokkru. Ég er nokkuð viss um það, herra forseti, að það var alveg rétt á sínum tíma að þá þurfti örvunar við, ekki kannski þessarar, en það þurfti örvunar við og markaðurinn fékk þá örvun. En ég er líka á þeirri skoðun að aðstæður séu allt aðrar í dag. Hæstv. ráðherra fór sjálfur yfir það áðan hversu margir hlutabréfaeigendur eru orðnir, hvaða fjöldi það er sem á bréf, hversu fólki er orðið miklu tamara að skoða hlutabréf sem sparnað og þessi mikli fjöldi, sem hæstv. ráðherra nefnir, er ekki allt eigendur hlutabréfa með söluhagnað yfir 3,2 eða 6,4 millj. ef seld væru. Ég er því alveg handviss um, herra forseti, að aðstæður eru það breyttar að full ástæða er til að skoða málið að nýju rétt eins og hæstv. ráðherra er tilbúinn til að gera og það munum við ugglaust gera. Þó svo að frv. okkar gangi út frá því að við förum aftur að þeim byrjunarreit árið 1996 og 1998 þar sem þessar breytingar voru gerðar, þá dettur mér ekki augnablik í hug, herra forseti, að það verði gert án þess að fleira gerist í leiðinni. Mér kemur ekki til hugar eitt augnablik að það gerist einangrað. Enda mun það ekki verða þannig, hvorki með frv. okkar né heldur með frv. ráðherrans, það er alveg ljóst af því sem fram hefur komið, bæði í þessari umræðu og annars staðar.

Herra forseti. Árið 1996 voru gerðar ákveðnar breytingar á skattalögum. Þær höfðu mjög jákvæð áhrif á hlutabréfamarkaðnum. Þær höfðu hins vegar líkar ákveðnar hliðarverkanir sem við virðumst vera sammála um að séu ekki að öllu leyti jákvæðar. Og við erum að bregðast við þeim hérna með mismunandi frv. Með öðrum orðum er ástæða til að endurmeta málið, það er alveg rétt sem hv. þm. sagði, það er rétt að skoða málið upp á nýtt. Ég tel bara að Samfylkingin hafi komist að rangri niðurstöðu. Samfylkingin skoðar málið og kemst að niðurstöðu sem mun hafa óheppileg áhrif á þennan markað, með öðrum orðum, kemst að vitlausri niðurstöðu að mínum dómi. Ég tel að sú niðurstaða sem er að finna í frv. ríkisstjórnarinnar sé miklu heillavænlegri og miklu eðlilegri, ekki síst í ljósi allrar þeirrar þróunar sem orðið hefur síðan, bæði hérna innan lands og ekki síst gagnvart opnun hagkerfisins til annarra landa.

Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé þegar við ræðum þetta frv., sem flutt er af nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar undir forustu hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur, að inn í það blandist það frv. sem er næst á dagskrá og fjallar m.a. um frestun á söluhagnaði, þó það séu ýmis önnur atriði sem hæstv. ráðherra er að beita sér fyrir í því frv. Eins og fram hefur komið í umræðu um þetta frv. er grundvallarmunur á þessum tveimur frv. Annars vegar er um að ræða að í frv. hæstv. fjmrh. virðist aðeins eiga að afnema heimild til skattfrestunar hjá einstaklingum meðan lögaðilar eiga áfram að hafa allt sitt á þurru. Það er sá þáttur og þessi mismunur sem ég óttast nokkuð og ég tel að hæstv. fjmrh. hljóti að ræða það síðar þegar þetta mál verður á dagskrá, annaðhvort þetta eða hans eigið frv. Það er alveg ljóst að sú breyting sem gerð var á tekjuskattslögunum 1996 sem heimilaði frestun á skattgreiðslu á söluhagnaði er vissulega lögleg, en hún er siðlaus. Því hér er ekkert annað á ferðinni að mínu viti en undankomuleið á eðlilegum skattgreiðslum til samfélagsins. Mig undrar raunverulega málflutningur hæstv. fjmrh. af því mér finnst meira og minna að honum finnist þetta vera í rauninni allt í lagi sem gerðist 1996, sem ég lít á sem mistök sem gerð voru á hv. Alþingi 1996. Ég tel að eitt stærsta verkefni þessa þings sé að loka þessari löglegu en siðlausu undankomuleið frá skatti, eins og lagt er til í frv. þingmanna Samfylkingarinnar. Ég spyr alveg eins og hv. framsögumaður gerði: Er hugsanlegt að verið sé að búa til nýja leið fyrir einstaklinga til að komast hjá skattgreiðslum vegna söluhagnaðar með því að skilja eftir að lögaðilar geti áfram frestað skattlagningu á söluhagnaði? Við vitum að sú þróun hefur orðið að veruleg aukning er t.d. á einkahlutafélögum. Einkahlutafélögum hefur fjölgað gífurlega, eða um 64% á tæpum fjórum árum, þau voru um 8.700 í árslok 1996 en eru komin í 13.700 í október árið 2000. Með því að skilja þetta eftir varðandi lögaðilana, er þá verið að opna einhverja leið fyrir þá sem eiga mikið af hlutabréfum að halda áfram slíkri frestun á söluhagnaði eins og við höfum búið við á undanförnum fjórum árum? Mér finnst afar skrýtið að ekki sé hægt að upplýsa það nema með mikilli vinnu hjá ríkisskattstjóraembættinu hve mikil þessi frestun á söluhagnaði hefur verið á þessum þremur eða fjórum árum. Ég minni á að í septembermánuði sl. spurðist þingflokkur Samfylkingarinnar formlega fyrir um það hjá ríkisskattstjóraembættinu hvað þessi frestun á söluhagnaði hefði verið mikil í gegnum árin og mér er kunnugt um að ríkisskattstjóraembættið hefur verið að vinna að því á undanförnum vikum, eða sennilega frá því við spurðumst fyrir um það, a.m.k. síðan þá, að skoða þennan þátt. Ég spyr því hæstv. fjmrh.: Liggur eitthvað fyrir um það núna á þessum degi þegar við erum að ræða þetta frv. hve mikil slík frestun hefur verið á umliðnum fjórum árum? Ég er með fyrir fram mig hver hagnaður af sölu hlutabréfa hefur verið. Það hefur komið fram á skattframtölum alveg frá árinu 1996. Þar er um gífurlega stórar fjárhæðir að ræða og gífurlega miklar breytingar. Söluhagnaður var á skattframtölum 493 millj. árið 1996, en er í bráðabirgðayfirliti sem ég hef undir höndum frá ríkisskattstjóra 7,5 milljarðar á árinu 2000. Við erum því að tala um gífurlega aukningu þarna. Það sem mér finnst athyglisvert þegar maður skoðar hagnað af sölu hlutabréfa, sem er þá undir þessum mörkum sem greitt er 10% af áður en kemur að tekjuskattsálaginu, þá eru það á síðasta ári 3,5 milljarðar sem eykst í rúma 6,6 milljarða á yfirstandandi ári. Þannig að aukningin á söluhagnaði milli ára þar sem söluhagnaður er undir þessum tilskildu mörkum er 89,5% aukning. Það sem vekur líka athygli mína er að þeir sem fengu eða voru með þennan hagnað á sölu hlutabréfa á síðasta ári voru 12.900 framteljendur sem töldu fram söluhagnað upp á 3,6 milljarða undir þessum tilskildu mörkum, en á sama tíma og hagnaðurinn tvöfaldast í krónum talið upp í 7,5 milljarða, þá fækkar þeim um 4.300 sem telja fram þennan söluhagnað, voru sem sagt á árinu 1999 12.900 en fækkar niður í 8.600. Það eru því færri einstaklingar með meiri söluhagnað, virðist vera, milli ára samkvæmt skattframtölum sem sýna söluhagnað. Það er alveg rétt að samkvæmt þessu yfirliti eins og hæstv. fjmrh. benti á þá eru ekki margir sem sýna söluhagnað á skattframtölum umfram þetta hámark sem leyfilegt er með 10% fjármagnstekjuskatti. Þeir voru 19 árið 1997, 33 1998, 21 1999 og 41 á þessu ári. Engu að síður hefur söluhagnaður hlutabréfa umfram hámark, sem fram kemur á skattframtölum, verið á þessum fjórum árum um 700 millj. kr. og jókst verulega milli áranna 1997 og 1998, úr 31 milljón í 259, lækkar síðan aðeins milli áranna 1998 og 1999 og síðan lækkar það á milli síðasta árs og þessa árs úr 241 milljón í 181 milljón. Við erum engu að síður að tala um nokkrar skatttekjur sem ríkið hefur haft af söluhagnaði hlutabréfa umfram hámarkið. Það er einmitt það sem Framsfl. hefur verið að mótmæla, að verið sé að lækka skatthlutfallið af söluhagnaði hlutabréfa umfram þetta hámark sem verið hefur sama og tekjuskattshlutfallið og það er fyrirvarinn sem Framsfl. hefur greinilega gert á þingflokksfundi sínum við þetta mál. Það er ekki nægilega gott að enginn framsóknarþingmaður sé í húsinu til að fjalla um þennan fyrirvara utan hæstv. forseta sem hefur bundið sig í forsetastól og getur þá ekki tekið þátt í umræðunni. Mér finnst þessar tölur segja töluverða sögu um það sem hefur verið að gerast frá því að lagabreytingin átti sér stað. Það er umhugsunarvirði miðað við þingsköp og þinglega meðferð mála að svona stórt mál skuli hafa komið inn við 2. umr. málsins eða hvort það var 3., mér er sama hvort það var 2. eða 3. umr., sem haft hefur þær miklu afleiðingar sem við erum að tala um þar sem tilgangurinn var þveröfugur við það markmið sem menn héldu að þeir væru að ná með þessari breytingu og sem stuðlað hefur að mikilli fjármagnstilfærslu og fjárflótta úr landi. Það er umhugsunarvirði þegar verið er að skjóta inn svona stórum brtt. við aðra umferð á frv. þar sem ekkert er verið að fjalla um þá breytingu sem er síðan gerð í meðferð þingnefndar við málið. Mér finnst það athyglisvert sem hv. frsm. þessa frv. og reyndar sem fram kom í Morgunblaðinu núna á þessari helgi þar sem Morgunblaðið ræðir nokkuð um þennan söluhagnað og hvaða áhrif þetta hefur haft. Ég gat ekki séð betur á því sem fram kom í Morgunblaðinu en að þeir telji að það sé eðlilegt að um leið og þetta frv. er rætt hljóti að vakna umræðan um fjármagnstekjuskattinn almennt og það að tekjur almennt, hvernig sem þær eru fengnar, séu skattlagðar með mismunandi hætti eftir því hvort við erum að tala um tekjur af fjármagni eða launatekjur. Það er það sem er að gerast hér raunverulega að fjmrh. er að leggja til að bæði söluhagnaður og arður verði alfarið í sama skatthlutfalli, 10%, á meðan við erum með launatekjurnar í 38%. Ég vil minna á í þessu sambandi að þegar við vorum að fjalla um fjármagnstekjuskattinn á sínum tíma kom fram í umsögn skattrannsóknarstjóra um frv. að um verulega hagsmuni verði að ræða fyrir einstakling í atvinnurekstri að stofna til einkahlutafélags og taka síðan greiðslur frá þeim í formi arðs. Og síðan stendur hér orðrétt: ,,Þetta kom fram í umsögn frá skattrannsóknarstjóra um frv. Þar kemur fram að um verulega hagsmuni verði að ræða fyrir einstaklinga í atvinnurekstri að stofna til einkahlutafélaga og taka síðan greiðslur frá þeim í formi arðs. Ríkisskattstjóri tók í sama streng og skattrannsóknarstjóri í sinni umsögn og taldi að ef allar fjármagnstekjur væru skattlagðar með mun lægri skattprósentu en launatekjur muni það örugglega hafa þau áhrif að þeir aðilar sem eiga þess kost muni taka laun sín út sem arð, vexti og leigu.`` Maður veltir fyrir sér hvort þetta hafi verið að gerast á undanförnum árum að tilhneiging hafi verið t.d. með stofnun einkahlutafélaga að taka verulegan hluta launa út sem arðgreiðslur. Greinilegt er að skattrannsóknarstjóri og ríkisskattstjóri hafa óttast þetta á sínum tíma. Þess vegna er sú umræða fyllilega tímabær sem hér hefur verið sett fram af 1. flm. þessa frv. hvort ekki eigi að skoða það að meðhöndla tekjur, hvernig sem þær eru fengnar, hvort sem það eru tekjur af fjármagni eða launatekjur, með sama hætti og þá væri sennilega hægt að lækka verulega skattprósentuna í tekjuskatti en að hækka hana þá að sama skapi varðandi skattgreiðslur af arði og söluhagnaði. Ég vil minna á, herra forseti, í þessu sambandi að þegar verið var að fjalla um það 1998 að lögaðilar kæmu inn með sama hætti og einstaklingar gerðu 1996 eða tveim árum áður, þ.e. varðandi frestunina á söluhagnaði, þá kom fram í frv. hæstv. fjmrh. þegar mælt var fyrir þeirri breytingu að taka lögaðilana inn eins og einstaklinga að ekkert af löndum OECD skattleggur söluhagnað eins og arð. Það stendur orðrétt hér í einhverjum kafla undir yfirskriftinni í þessu frv. ,,Skattlagning söluhagnaðar í hendi hlutafélaga``. Ég sé ekki betur en það sé einmitt það sem hæstv. fjmrh. sé að leggja til, þ.e. að skattleggja söluhagnað með sama hætti arð, allan söluhagnað, þ.e. í 10%, en það virðist vera svo samkvæmt því sem fram kemur í grg. með frv. að ekkert land geri þetta. Það er athyglisverð samantekt í frv. hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um skattlagningu söluhagnaður í hinum ýmsu löndum. Svo virðist vera að við séum með algjöra sérstöðu hvað varðar lágan skatt af söluhagnaði og arði. Að vísu kemur á móti það sem hér hefur líka fram komið að við erum með mjög háan eignarskatt. Þess vegna er það eðlileg umræða sem hér er sett fram: Eigum við í alvöru að fara út í að skoða skattkerfið með því hugarfari, þá líka að jafna samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja þar sem við erum í alþjóðlegu umhverfi, að lækka verulega eða fella niður eignarskattana, stimpilgjöldin sem eru mjög erfið fyrir bæði atvinnulíf og einstaklinga, einstaklinga sem standa t.d. í því að koma sér þaki yfir höfuðið, en fara út í það að hækka skattinn af söluhagnaði og arði og lækka hann af launatekjum? Ég held að það mundi skila okkur því að við værum með miklu einfaldara og réttlátara skattkerfi sem sýndi miklu meira jafnræði í skattlagningu en nú er, þ.e. að leggja að jöfnu skattlagningu á tekjum hvernig sem þær eru fengnar. Mér finnst að hæstv. fjmrh. ætti að leggja í þá vinnu að skoða kosti þess og galla, hvað væri hægt að lækka skatthlutfallið mikið hjá einstaklingum ef við færum út í slíka breytingu og hvert yrði, ef þá nokkuð, tekjutap ríkissjóðs með því að fella alveg niður eignarskattana og skoða lækkun eða niðurfellingu á stimpilgjöldum. Ég veit að eignarskattarnir gefa ríkissjóði töluverða peninga, eru það ekki um þrír milljarðar og einhver svipuð fjárhæð sem stimpiligjöldin gefa? En það að hafa söluhagnaðinn, sem er svona mikill eins og hér kom fram, 7,5 milljarðar á þessu ári, í þessum 10% skatti mundi náttúrlega gefa töluverðar tekjur ef hann yrði með sama skatthlutfall og launatekjur, segjum kannski 20, 25, 30% skatti. Ef við skoðum arðgreiðslur á bráðabirgðayfirliti ríkisskattstjóra þá var arður af hlutabréfum 1996 rúmar 1.100 milljónir en er á árinu 2000 kominn í 6,280 milljónir. Þetta er skattlagt með 10% skatti þannig að við getum séð að það væru verulegir fjármunir sem kæmu þá á móti ef við hækkuðum skattlagningu á arði og söluhagnaði, felldum niður eða lækkuðum eignarskattinn og felldum niður eða lækkuðum stimpilgjöldin. Og það sem væri líka mjög mikilvægt að geta lækkað tekjuskattinn hjá einstaklingum. Mér finnst, herra forseti, að við eigum að leggja í þessa skoðun og væri mjög gott ef hæstv. fjmrh., sem hefur betri aðgang að mannskap og stofnunum til þess að reikna þetta út, hefði frumkvæði að því að fara í nýja kortlagningu á skattkerfinu sem hér hefur verið opnað á við umræðuna. Það sýndi mikið jafnræði að því er skattalögin varðar og þetta er ágætt tilefni til þess. Nefndasvið þingsins lét vinna ágæta töflu sem sýnir tekjustöðu þeirra sem eiga hlutabréf. Mér finnst hún mjög athyglisverð og hún ætti að koma til skoðunar líka hjá efh.- og viðskn. í tengslum við þetta frv. vegna þess að við hljótum að skoða þetta mjög víðtækt í nefndinni. Það vakti t.d. spurningar hjá mér að einstaklingar með 0--750 þús. kr. í árstekjur á sl. ári áttu hlutabréf samkvæmt skattframtali að nafnvirði 20 milljónir kr., og má áætla að markaðsvirði þeirra sé ekki undir 100 milljónum. Af 22 þúsund einstaklingum sem áttu hlutabréf var fast að helmingur þeirra eða tæplega 9.800 einstaklingar með árstekjur á bilinu 0--1,5 millj. kr. Ég velti fyrir mér hvernig fólk getur átt fyrir hlutabréfum sem sýnir svona litlar tekjur á skattframtölum. Er hugsanlegt að einhver hluti þessa fólks taki launin sín út í arði og sýni þá litlar tekjur á skattframtölum en hafi aftur á móti tekjur í formi arðgreiðslu til að velta hlutabréfum áfram? Þetta er eitthvað sem væri þess virði að skoða og tengdist athugun á breyttu skattkerfi sem við þingmenn Samfylkingarinnar erum að tala fyrir, sem þjónar bæði hagsmunum atvinnulífsins, ekki síst því að fyrirtæki okkar eru náttúrlega í alþjóðlegri samkeppni og líka það að við værum að lækka verulega skatta á einstaklinga. En þetta eru upplýsingar sem mér finnst að menn eigi að skoða, þ.e. bæði þá aukningu sem hefur orðið á einkahlutafélögunum sem við erum með upplýsingar um, hve margir eiga mikið af hlutabréfum þó þeir sýni engar tekjur á skattframtölum. Hver er skýringin á því? Eigum við ekki að skoða skattkerfið í því samhengi? Ég spyr, herra forseti, og mun auðvitað koma inn í umræðuna þegar frv. fjmrh. kemst á dagskrá: Hver er hin raunverulega skýring á því að hæstv. ráðherra er að skilja eftir lögaðilana og þar með að opna fyrir nýja smugu til að svíkja undan skatti að mínu viti, herra forseti?

Herra forseti. Hér er verið að ræða frv. sem gerir ráð fyrir breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, og er nátengt frv. sem kemur til umræðu eftir að þessari afgreiðslu lýkur, þ.e. afgreiðslu frv. frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og fleiri þingmönnum úr Samfylkingunni, en hitt frv. er borið fram af hæstv. fjmrh. og a.m.k. Sjálfstfl. Það er óljóst hver afstaða Framsfl. er til málsins en enginn framsóknarmaður hefur tjáð sig um efni þessa frv. Ég vil byrja á því að segja hve gott mér finnst að þessi frv. skuli bæði tekin til umræðu samtímis. Sá háttur hefur allt of oft verið hafður á, þegar frv. koma frá stjórnarandstöðu og tengjast frv. sem ríkisstjórnin ber fram, að stjórnarandstöðufrv. er iðulega skotið aftur fyrir og ríkisstjórnin eða málsvarar hennar reyna síðan að þegja þau í hel. Þennan hátt hefur hæstv. fjmrh. ekki haft á heldur tekið þátt í umræðu um þetta frv. frá stjórnarandstöðunni og tjáir sig ekkert síður um það en hann mun væntanlega gera um sitt eigið. Þetta finnst mér gott og ég vil að það komi fram hér í upphafi. Þetta mál á rætur að rekja til breytinga sem gerðar voru á tekjuskattslögunum árið 1996, reyndar hafa verið gerðar breytingar á þessum lögum síðan, árið 1998 voru m.a. gerðar breytingar á þeim ákvæðum þessa frv. sem hér eru til umfjöllunar. Árið 1996 var hér komið á fjármagnstekjuskatti og ýmsar aðrar breytingar gerðar á skattlagningu á arð af hlutafé og ýmsum öðrum þáttum skattalaganna. Á þessum tíma fór fram mikil prinsippumræða, m.a. um þá þætti sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir vék að hér áðan, hvort eðlilegt væri að skattleggja allar tekjur á sama hátt óháð því hvernig þær yrðu til. Ég tek undir þau sjónarmið sem hún lýsti. Mér finnst eðlilegt að þar sé ekki gerður á greinarmunur. Á að gera greinarmun á hverjir það eru sem afla teknanna, einstaklingar eða fyrirtæki? Það er enn önnur umræða. Sjálfum finnst mér eðlilegt að þarna sé jafnræði í milli. Mér finnst ekki óeðlilegt að tekjuskattar fyrirtækja séu endurskoðaðir og þá eitthvert samræmi haft við tekjuskatta einstaklinga. Það er ekki langt síðan tekjuskattar fyrirtækja voru miklu hærri en tekjuskattar einstaklinga. Ætli það sé meira en áratugur síðan tekjuskattar fyrirtækja voru yfir 50%? Nú eru tekjuskattar fyrirtækja komnir niður í 30%, tekjuskattar einstaklinga eru hins vegar á milli 38 og 39%. Þarna hefur orðið mikil breyting á auk þess sem margvíslegum álögum hefur verið aflétt af fyrirtækjum á þessum tíma. Þar nægir t.d. að nefna aðstöðugjöldin en álögur á einstaklinga hafa hins vegar aukist. Þýðir þetta að prósentan eigi í öllum tilvikum að vera sú sama? Hv. þm. Pétur H. Blöndal vék að þessu áðan þegar hann vakti máls á fjármagnstekjuskattinum annars vegar og tekjuskatti hins vegar. Ég held ekki. Ég held að þetta þýði ekki að skattprósentan þurfi að vera sú sama vegna þess að skattar af fjármagni, alla vega samkvæmt mínum skilningi, eiga að vera skattar á raunávöxtum fjármagnsins, þ.e. að verðbólgan sé dregin frá þannig að hinar raunverulegu tekjur einstaklingsins séu skattlagðar. Það var rætt á þessum tíma, árið 1996 þegar fjármagnstekjuskattinum var komið á, hvort ekki væri rétt að hafa fjármagnstekjuskattinn eitthvað lægri í prósentum talið en tekjuskattinn til að ná þessu markmiði. Prinsippinu yrði eftir sem áður haldið til haga, menn væru ekki að gera greinarmun á skattlagningu eftir því hvaðan tekjurnar eru komnar, hvort þær eru af fjármagni eða launavinnu. Þessi prinsippumræða fór fram á þessum tíma en þá og síðan við lagabreytingarnar 1998 fór minna fyrir umræðunni um það sem við ræðum um núna, þ.e. því ákvæði laganna sem heimilar frestun á skattlagningu á söluhagnaði hlutabréfa. Í stað þess að greiða tekjuskatt af hagnaðinum gátu einstaklingar frestað skattlagningunni með því að fjárfesta á nýjan leik. Það hefur orðið til þess að margir virðast hafa farið þá leið að fjárfesta fyrir söluhagnað í eigin eignarhaldsfélögum, ekki aðeins hér á landi heldur hafa þessir fjármunir einnig verið fluttir til útlanda, til Lúxemborgar og víðar. Á þessu var vakin rækileg athygli í fjölmiðlum í haust, þá ekki síst í Morgunblaðinu. Þar var gerð mjög ítarleg úttekt á þessum málum í grein sem birtist í októberbyrjun, ég held að það hafi verið 1. október. Ég setti fram spurningu í upphafi þings sem vitnað hefur verið í hér áður, um hvað ríkisstjórnin hygðist gera í þessum málum og hvort það hafi vakað fyrir henni á sínum tíma að gangast fyrir lagabreytingum sem auðvelduðu fólki að koma fjármunum undan skatti. Á þessum tíma boðaði Samfylkingin, með hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur í broddi fylkingar, lagafrv. sem tæki á þessum málum einnig og nú hefur þingmaðurinn upplýst að til hafi staðið að gera þetta á síðasta þingi. Nú stöndum við frammi fyrir tveimur leiðum sem boðið er upp á. Annars vegar er það leið hæstv. fjmrh. og hins vegar leið hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Ég lýsi því yfir að ég er hlynntari þeirri leið sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir leggur til. Munurinn á þessum tveimur leiðum virðist mér sá að samkvæmt leið hæstv. fjmrh. er gerður greinarmunur á því hvort einstaklingar eiga í hlut eða lögaðilar hins vegar, þ.e. fyrirtæki. Ég á erfitt með að fá botn í hvers vegna gera ætti þann greinarmun. Ég spyr einnig hvort sú hætta sé ekki fyrir hendi að einstaklingur sem fengi slíkan hagnað í hendur mundi grípa til þess ráðs, sem sannarlega hefur verið gert, að stofna utan um sig fyrirtæki og gerast lögaðili. Mér þætti vænt um að fá skýringar á þessu. Hitt sem við stöndum frammi fyrir er síðan sjálf skattprósentan, hver hún eigi að vera. Samkvæmt þeirri tillögu sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir leggur til er lagt til að venjulegri tekjuskattsprósentu sé beitt en í leið hæstv. fjmrh. skal skattprósentan núna vera 10% á alla fjárupphæðina, en þetta hefur verið tvískipt fram til þessa. Það hafa verið ákveðin skattleysismörk eða 10% skattur innan við vissa upphæð, 3,2 milljónir fyrir einstaklinginn og 6,4 milljónir fyrir hjónin. Ég vil því byrja á að lýsa stuðningi við þá meginleið sem boðuð er í frv. hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Ég tel að við þurfum að skoða þetta mjög vel í nefnd en lýsi því yfir að mér hugnast sú leið sem hún leggur til. Aðeins fáein orð um Ögmund Jónasson og hina illu fjármagnseigendur sem hæstv. fjmrh. vék hér að áðan. Það er nú ekki svo að mér sé sérlega uppsigað við fjármagnseigendur sem slíka. Mér er hins vegar svolítið í nöp við það þegar stjórnmálamenn hygla þeim á kostnað annarra þegna samfélagsins. Það segir sína sögu dæmið sem Morgunblaðið, í fyrr ívitnaðri blaðagrein frá 1. október, tekur til að varpa ljósi á það sem er að gerast. Ég vitnaði í á sínum tíma þegar fsp. mín kom til umfjöllunar hér á Alþingi og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir gerði það einnig í sínu máli. En í þessu dæmi sem varpa á ljósi á málið segir, með leyfi forseta, ég vitna í blaðagreinina: ,,Til að sjá hvernig þetta gerist er einfaldast að taka dæmi af manni sem fyrir einhverjum árum eða áratugum lagði 2 milljónir í hlutafélag og selur nú hlut sinn á 100 milljónir. Maðurinn er því með 98 milljóna króna söluhagnað í höndunum.`` Um þessar 98 milljónir standa síðan deilurnar, um hvernig eigi að fara með skattlagningu á þessum fjármunum. Það er ekki vegna þess að mér sé eitthvað í nöp við þennan einstakling eða þessi hjón, ef svo skyldi vera, sem hagnast um 98 millj. kr. Hins vegar skil ég ekki hvers vegna eigi sérstaklega að ívilna þessu fólki. Það eigi að búa við einhverja allt aðra skattprósentu en launamaðurinn sem með launavinnu hefur aflað sér fjár. Það eru nú engar 98 milljónir sem menn fá fyrir launavinnu, hvort sem það er hugur eða hönd sem aflar launateknanna. Ef menn horfa á fjárfestingargleðina sem alltaf er vísað til, að það megi ekki deyfa hana, tökum þá einstakling sem hefur aflað talsverðra tekna, við skulum segja 5 milljóna, og ætlar að fjárfesta. Stillum honum upp annars vegar og hins vegar hinum einstaklingnum sem hefur 98 milljóna söluhagnað sem hann hefur fengið af hlutabréfum sem hann fjárfesti í fyrir 2 milljónir á sínum tíma. Ekki stendur annað til en að skattleggja að fullu launatekjurnar sem nema 5 milljónum, það stendur ekki til annað en að gera það. En hitt á að fara allt öðruvísi með, það á að skattleggja það með 10%. Þetta, herra forseti, á ég við þegar ég tala um hlutabréfamarkaðinn. Hvernig farið er með hann og hvernig mismunað er í þágu hans en á kostnað almenns launafólks í landinu. Við erum stöðugt að takast á um það hvernig við eigum að dreifa skattbyrðinni. Við þurfum að afla samneyslunni tekna og síðan tökumst við á um hvernig við ætlum að deila þessum byrðum niður. Ég gagnrýni það að einstaklingar sem hafa tekjur af fjármagni eða hlutabréfagróða eða arði fyrirtækja skuli höndlaðir á allt annan hátt en annað fólk í landinu. Meðal annarra orða, hæstv. fjmrh., þótt hlutafélög og hlutabréfamarkaður og verðbréfamarkaður kunni að vera til góðs að ýmsu leyti og auðveldi viðskipti og tilfærslu á eignum og fyrirtækjum í landinu þá hef ég nú meiri efasemdir um það en hæstv. ráðherra að þar fari fram sú verðmætasköpun í samfélaginu sem mér finnst á máli hæstv. fjmrh. hann trúa að gerist á þeim vettvangi, ég hef miklar efasemdir um það. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Ég kem hingað upp fyrst og fremst til að lýsa meginsjónarmiðum mínum. Ég er samþykkur því sem kemur fram í frv. sem við erum með til umfjöllunar, að afnema þessa frestunarmöguleika, og ég er samþykkur því að skattprósentan skuli vera sú sama og af almennum tekjuskatti og lýsi almennt stuðningi við þetta frv.

Herra forseti. Við ræðum frv. hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um að afnema heimild til að fresta skattlagningu af fjármagnstekjum umfram 3 og 6 millj. kr. mörk, sem reyndar hafa hækkað eilítið. Til að varpa ljósi á hvernig staðan var áður en fjármagnstekjuskatturinn var settur á vil ég nefna aftur, því ég nefndi það dæmi 1996, mann sem ég hitti og átti lítið verkstæði. Hann var 75 ára gamall og var orðinn afskaplega þreyttur. Hann ætlaði að selja verkstæðið starfsmönnum sínum, ungum strákum, á 8 millj. Framreiknað kostnaðarverð verkstæðisins var eitthvað mjög lítið þannig að þetta var nánast allt saman hagnaður. Sem betur fer fór gamli maðurinn til endurskoðanda sem tjáði honum að þar sem hámarksjaðarskatturinn væri 47% mundi hann borga nærri því 4 millj. í skatt eftir lífsstarfið. Þessi maður átti lítinn lífeyrissjóð og þegar ég talaði við hann áður en fjármagnstekjuskatturinn var settur á var hann enn þá að baksa í verkstæðinu, báðir ungu mennirnir hættir, búnir að stofna sitt eigið verkstæði væntanlega, og þetta gekk ósköp brösuglega og konan hans kvartaði mikið yfir því hvað þetta væri mikil vinna hjá honum. Ég geri ráð fyrir að hann hafi selt við fyrstu hentugleika eftir að fjármagnstekjuskatturinn var settur á og hafi ekki þurft að borga nema 800 þús. kr. í skatt. Hvers vegna nefni ég þetta dæmi, herra forseti? Vegna þess að sumir hv. þm. virðast ekki átta sig á því að skattstofninn er háður skattinum, það er þetta fræga dæmi um Laffer-kúrfuna. Ef tekjuskattur á einstaklinga væri 100% mundi enginn vinna og tekjur ríkisins yrðu núll. Það er svo einfalt. Þetta er frægt dæmi og er víða notað. Menn vita að skattstofn er háður skattprósentunni. Og ef menn ætla að fara að skattleggja eitthvað með hárri skattprósentu þá gerist það nefnilega sem hv. þingmenn virðast gleyma, að skattgreiðandinn er svo skynsamur, hann hegðar sér í samræmi við það, hann bara býr ekki til skattstofninn. Fyrir upptöku fjármagnstekjuskatts þegar söluhagnaður var, eins og ég nefndi í þessu litla dæmi, nærri helmingur af söluverði eða hagnaði við sölu svona lítilla fyrirtækja þá seldi bara enginn maður, hvað þá að stóru aðilarnir seldu eins og t.d. Hagkaup og fleiri. Þær sölur hefðu aldrei átt sér stað. Öll sú bylting sem hefur átt sér stað í atvinnulífinu er vegna þess að skattprósentan er ekki nema 10%. Það er örvandi. Og tekjur ríkissjóðs hafa ekki minnkað vegna þessa, þær eru margfalt meiri. Spurningin er, herra forseti: Vilja hv. þingmenn ,,réttlátt`` skattkerfi sem gefur ríkissjóði engar tekjur og gagnast velferðarkerfinu ekki neitt, eða vilja þeir fá sanngjarna skatta sem örva atvinnulífið og gefa ríkissjóði miklar tekjur til að standa undir velferðarkerfinu? Sú hugmynd sem hér er gengið út frá, að hækka skatta á fjármagnstekjur umfram 6 millj. upp í 38% úr 10% þýðir einfaldlega að það verður ekkert selt, ef það fer umfram 6 millj. hjá hjónum. Þá munu menn selja annaðhvort í pörtum, selja fyrirtækin í pörtum, á mörgum, mörgum árum með alls konar óhagkvæmni sem fylgir því, eða þeir selja bara ekki neitt. Þetta verður tómt mengi eins og það var áður. En sú regla sem tekin var upp á hv. Alþingi 1996 um að setja hámark á fjármagnstekjur eða þann söluhagnað sem var með 10% og allt annað yrði skattað eins og tekjur hefur valdið því að segja má að það sé hámark á fjármagnstekjuskattinum, það er hámark á fjármagnstekjuskattinum, 600 þús. kr. fyrir hjón. Menn bara telja ekki fram hærri skatt. Þeir kaupa sér hlutabréf, setja peningana aftur í atvinnulífið fyrir það sem umfram er, nema náttúrlega einn og einn maður sem nennir ekki að hugsa um þetta og langar til að komast í blöðin. En allir aðrir láta hagnaðinn ekki fara upp fyrir þetta, þeir fresta honum og kaupa hlutabréf, og það er enginn vandi að gera það. Því miður þegar menn fara að hugsa svona þá fara þeir líka að hugsa um fleira eins og t.d. um eignarskattana. Og það hefur valdið því að fjármagnið streymir úr landi og það voru mistök. Það voru mistök að setja þau mörk, það voru mistök sem nú er verið að leiðrétta og taka til baka. Hér hefur nokkuð verið rætt um samanburð við tekjuskatt. Að meðaltali er tekjuskattur 20% vegna frítekjumarksins og vegna sjómannafsláttar og vaxtabóta og annars slíks, þannig að það mætti hafa tekjuskattinn 20%. Og þegar maður tekur inn í dæmið, eins og ég nefndi áðan í andsvari, að vextir eru að meginhluta núna verðbætur og að raunvextir séu væntanlega að meðaltali núll sem stendur í bankakerfinu, þá er eðlilegt að miða við helminginn af meðalskatti á tekjur. Og ef maður tekur inn í dæmið áhættuna sem felst í því að fjárfesta í hlutabréfum --- ég geri ráð fyrir að einhverjir hv. þingmenn hafi fjárfest í hlutabréfum og tapað þeim --- þá er eðlilegt að skattur á arð og söluhagnað sé líka helmingurinn af því sem er á tekjur. Sömuleiðis með leigu að ef maður mætti draga frá kostnað við leiguhúsnæðið mundi sá skattur líka lækka, en það má ekki. Allt er þetta rökstutt með þeim rökum að fjármagnstekjuskatturinn eigi að vera 10% en ekki 20% eins og hann er á tekjur. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem er stjórnarmaður í LSR og þekkir því verðbréfamarkaðinn afskaplega vel, tók sem dæmi mann sem fjárfesti fyrir 2 millj. og fékk 100 millj. eftir stuttan tíma. Afskaplega góð fjárfesting, afskaplega góð. En hann virðist ganga út frá þessu sem reglu. Mér þætti gaman að sjá niðurstöðuna hjá LSR ef hann fjárfesti alltaf þannig að hann fimmtugfaldaði fjármagnið á stuttum tíma. Þá hefði ríkissjóður ekki þurft að borga 15 milljarða inn í þann sjóð og þá væri nú gaman að lifa. Það er nefnilega þannig að þegar menn kaupa hlutabréf fyrir 2 millj., t.d. í fyrirtæki eins og deCode, þá vill það stundum lækka og menn tapa hreinlega. Það nefndi hv. þm. ekki að þegar þessi maður sem keypti hlutabréf fyrir 2 millj. lagði fram sína peninga þá hefði hann getað tapað. Og mjög margir ætla sér að græða en tapa samt. Það er þessi áhætta sem menn eru alltaf að taka og þess vegna er ekki eðlilegt að skattleggja svona hagnað að fullu vegna þess að maðurinn átti þetta ekkert víst. Ef hann hefur átt það víst að fá fimmtugfalt til baka þá væri nú ekki amalegt að lifa og þá mundi ég t.d. vera fús að borga venjulegan tekjuskatt af því, ef þetta væri víst, ef ríkissjóður mundi tryggja mér að ég fengi fimmtugfalt til baka þá væri ekkert vandamál að borga tekjuskatt af því, ekki aldeilis. Þetta er dæmið. Það er nefnilega nauðsynlegt í atvinnulífinu að einhver sé fús að taka áhættu. Það sem er verið að gera er að hvetja menn til þess að taka áhættu með því að hafa fjármagnstekjuskattinn ekki meiri en þetta, 10%, þannig að maður sem myndar 98 millj. kr. hagnað borgar þá ekki, eftir þessari nýju reglu, ,,nema`` tæpar 10 milljónir í skatt. Og ríkissjóður stendur betur eftir en áður, það er ekki spurning, vegna þess að tekjur ríkissjóðs af þessum skatti hafa stórhækkað þrátt fyrir að prósentan hafi verið lækkuð úr 47% eins og hún var, þ.e. 42% tekjuskattur plús hátekjuskattur 5%, í 10%, þá hafa nefnilega tekjur ríkissjóðs engu að síður hækkað. Þetta er það sem hv. þingmenn virðast alltaf gleyma, að tekjur ríkissjóðs eru háðar skattprósentunni og að skattstofninn, þ.e. söluhagnaðurinn, er líka háður skattprósentunni. Ef þetta er skattað of mikið, þá bara myndast enginn skattstofn og engar tekjur ríkissjóðs.

Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess í lokin að þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram, ekki síst þá umræðu sem farið hefur fram um grundvallaratriði, þau grundvallaratriði sem við viljum hafa þegar við ræðum það hvernig skatta við viljum hafa í landinu. Ég vil byrja á því, herra forseti, að leiðrétta hv. þm. Pétur Blöndal sem hélt því fram að við vildum hækka skatta. Það er algjör misskilningur. Í frv. stendur ekkert um það að við viljum hækka skatta. Staðan er þannig í dag að ef menn fjárfesta ekki aftur þá borga einstaklingar tekjuskatt af því sem umfram fer ákveðið lágmark og fyrirtæki af öllu. Við erum því ekki að tala um það að hækka neina skatta.  Það er nefnilega alveg rétt sem hv. þm. segir að tekjur ríkissjóðs eru auðvitað háðar skattprósentunni en þær eru líka háðar því skattalega umhverfi sem einstaklingum og fyrirtækjum er búið. Ég er nokkuð viss um það, herra forseti, vegna þess að hér hefur verið talað um að sú breyting að einstaklingum var gefin heimild til að fresta skattgreiðslum og síðan að losna undan þeim að stórum hluta með því að fjárfesta aftur á árinu 1996 hafi valdið svo mikilli örvun á hlutabréfamarkaðnum, að ef einstaklingum eða launamanninum hefði verið gefinn kostur á því, ef hann hefði getað staðið frammi fyrir því vali þegar kom að skattgreiðslu hans af launatekjum, annaðhvort að borga skattana sína eða hann gæti losnað við skattgreiðslu með því að fjárfesta í hlutabréfum, þá hefði það nú aldeilis líka valdið örvun á hlutabréfamarkaðnum. Það er það sem við viljum ræða, þ.e. þetta jafnræði. Það er hvernig aðilum er mismunað eftir því hvaðan tekjurnar eru komnar. Launamaðurinn á ekki þennan kost með sama hætti og sá sem er að taka söluhagnað. Launamaðurinn hefur reyndar átt þann kost á undanförnum árum að kaupa sér hlutabréf og hefur þá getað fengið skattafslátt að ákveðnu hámarki og mjög margir hafa nýtt sér það, en hann hefur ekki átt þennan opna kost eins og sá einstaklingur sem hefur getað tekið inn söluhagnað. Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um annars vegar réttlátt og hins vegar sanngjarnt skattkerfi og var á honum að skilja að það væri ekki það sama. Að mínu mati er það það sama. Það sem er sanngjarnt gagnvart borgurunum er réttlátt. Við viljum hafa þetta þannig, við viljum búa við sanngjarnt skattkerfi, skattkerfi þar sem menn eru --- ja, eigum við að segja tiltölulega sáttir við sinn hlut. Það er hins vegar alveg ljóst að skattumhverfið undanfarin ár hefur verið þannig að menn hafa ekki verið sáttir. Menn hafa ekki verið sáttir við að horfa upp á í rauninni það sem svo ágætlega var lýst í þessari Morgunblaðsgrein, þ.e. hvernig menn hafa getað farið með söluhagnað af hlutabréfum. Sérstaklega hafa menn verið ósáttir, eins og ég rakti í framsögu minni, við það sem tekið hefur verið út úr sjávarútvegsfyrirtækjunum af ýmsum ástæðum, eins og hv. þm. þekkir mætavel því ég veit að hann hefur fylgst með þeirri umræðu. Menn hafa líka verið mjög ósáttir við það hvernig fólk með meðaltekjur hefur verið skattlagt í rauninni umfram öll eðlileg mörk og hvernig jaðaráhrif skattkerfisins hafa fyrst og fremst bitnað á því fólki og menn hafa auðvitað verið ósáttir við að það er tiltölulega lítill hópur manna sem greiðir tekjuskatt. Auðvitað horfa menn á alla þessa hluti þegar verið er að ræða skattamál. Hæstv. ráðherra sagði áðan að honum sýndist að við með okkar frv. vildum fara aftur til baka í gamla farið. Herra forseti. Ég tel að þess væri ekki nokkur kostur jafnvel þó menn vildu af því að gamla farið er einfaldlega ekki til lengur. Þær breytingar sem við höfum verið að ræða um hafa gert það að verkum að menn geta ekki farið í neitt gamalt far. Menn verða einfaldlega að horfa fram á veginn, líta í kringum sig og bregðast við núverandi aðstæðum og þeim sem við sjáum fram undan jafnvel þó að það sé e.t.v. ekki langt vegna hraðfara breytinga, bregðast við því að við erum komin í alþjóðlegt umhverfi, bregðast við því að ef við viljum efla íslensk fyrirtæki þá þurfum við að hafa skattumhverfi þeirra þannig að þau séu fýsilegur fjárfestingarkostur. Það virðist ekki hafa verið gert nægjanlega á undanförnum árum, herra forseti. Því miður hefur umhverfið verið þannig að allt of mörgum hefur þótt það fýsilegra að fjárfesta erlendis en í íslenskum fyrirtækjum. Við þurfum auðvitað að reyna að glöggva okkur á af hverju. Það er ekki nóg að setja fram góðar óskir um að menn vilji sjá þetta svona eða hinsegin. Það þarf að finna leiðirnar. Við höfum lýst því yfir, þingmenn stjórnarandstöðunnar í þessari umræðu, að við viljum skoða breytingar á sköttunum. Við viljum ræða grundvallaratriði og við viljum skoða breytingar í átt að auknu jafnræði. Mér finnst að hæstv. fjmrh. eigi að taka þessari umræðu, þessu tilboði vil ég orða það, fagnandi. Mér finnst að hann eigi frekar að taka umræðunni þannig en með þeim hætti sem hann gerir, þ.e. reyna að setja hana í það þrönga far sem mér fannst hann gera hér áðan. Herra forseti. Við erum stödd í miðri skattaumræðu. Það er jafnan svo þegar dregur að jólahléi eða þegar á haustið líður að mikil skattaumræða fer fram á Alþingi vegna þeirra breytinga sem óhjákvæmilegt er að gera á hverju ári á ýmsum upphæðum og ýmsum hlutum skattkerfisins. En við erum líka vön því, herra forseti, að hér er verið að fara í skattbreytingar með stuttum fyrirvara þannig að lítill tími gefst til ígrundunar. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gat um í ágætri ræðu sinni áðan þá kom þetta ákvæði um frestun og möguleika á því að komast hjá skattgreiðslum með endurfjárfestingu árið 1996, inn á milli umræðna. Það var eins konar laumufarþegi í þeim skattapakka sem þá var verið að afgreiða. Mér finnst stundum að það hvernig mál eru keyrð hér í gegn gefi kost á allt of mörgum laumufarþegum af þessu tagi þannig að þingmönnum gefst ekki færi á að glöggva sig á því hverjar hugsanlegar afleiðingar kunna að verða. Ég held að hér séum við nákvæmlega að ræða um eitt slíkt atvik. Herra forseti. Ég vil svo í lok þessarar umræðu þakka fyrir hversu málefnaleg og ágæt hún hefur verið. Ég þykist vita að hér eigi eftir að fara fram enn líflegri skattaumræða eftir því sem nær dregur jólahléi þingmanna og afgreiðslu fjárlaga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, að nýju því að ég mælti fyrir öðru breytingafrv. á þeim lögum fyrr í dag um barnabætur. En hér er um að ræða ýmis önnur atriði skattalaganna sem tekin hafa verið saman í eitt frv. Eitt af þessum atriðum er meðferð söluhagnaðar á hlutabréfum sem hér hefur verið rætt ítarlega um fyrr á þessum fundi og má segja að það sé meginbreytingin sem lögð er til í þessu frv. efnislega séð. En auk þess eru lagðar til margvíslegar breytingar á skattalögunum í þessu frv. sem lúta að rétti borgaranna til að fá mál sín endurupptekin hjá skattyfirvöldum þegar yfirskattanefnd eða dómstólar hafa með úrskurði eða dómi breytt skattframkvæmd. Sömuleiðis eru lagðar til breytingar á ýmsum viðmiðunarstærðum tekjuskattsins, svo sem skattleysismörkum barna og sjómannaafslætti með hliðsjón af þeim breytingum sem gerðar voru á persónuafslætti sl. vor með lögum nr. 9/2000 í tengslum við kjarasamninga. Einnig eru lagðar til ýmsar breytingar sem lúta að lagatæknilegum atriðum og ýmsum framkvæmdaatriðum í skattkerfinu. Ég hyggst víkja fyrst að öðrum atriðum en þeim sem lúta að skattlagningu söluhagnaðar. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögunum sem lúta að heimild ríkisskattstjóra til að breyta ákvörðun skattstjóra að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni skattaðila hafi yfirskattanefnd eða dómstólar með úrskurði eða dómi kveðið upp úr með það að skattframkvæmd hafi ekki samrýmst lögum. Í ákvæðinu, sem er að mestu sniðið eftir danskri fyrirmynd, er skattaðila tryggður ákveðinn réttur til að fá mál sín upptekin að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Í frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að endurupptaka skattframtöl allt að sex ár aftur í tímann í tilefni af breytingu á skattframkvæmd. Er sú regla í samræmi við ríkjandi heimild skattyfirvalda til að endurákvarða skatta. Óhætt er að fullyrða að þessi breyting felur í sér aukið réttaröryggi fyrir skattborgarana. Í frv. er einnig lagt til að gerðar verði nokkrar breytingar á 8. gr. B í lögunum sem fjallar um kaup starfsmanna á hlutabréfum samkvæmt svokölluðum kauprétti. Þetta ákvæði er nýtt í skattalögunum. Það var tekið inn í þessi lög á sl. vori með lögum nr. 86/2000. Breytingarnar sem hér eru lagðar til eru tvíþættar. Í fyrsta lagi er ætlunin að undirstrika það sjónarmið að eðlilegt sé að þeim hlutabréfum, sem boðin eru starfsmönnum til kaups á grundvelli kaupréttarsamninga, fylgi þau almennu réttindi sem einkenna viðskipti af þessu tagi. Þannig er reynt að girða fyrir að hlutabréf starfsmanna séu sett í annan, hugsanlega lakari flokk en almenn hlutabréf fyrirtækisins, sem sé að einhverju leyti bundinn skilyrðum umfram það sem almennt gerist svo sem varðandi arðgreiðslur eða framsal. Með hinni breytingunni í þessu efni er lagt til að tekin verði af öll tvímæli um að einungis megi kaupa hlutabréf samkvæmt kaupréttarsamningi fyrir 600 þúsund krónur á ári. Upp hafa komið spurningar hvernig túlka beri ákvæðið, þ.e. hvort í því fælist að áunninn kaupréttur á ári mætti mestur vera 600 þúsund krónur á ári eða hvort innleysa þyrfti kaupréttinn og eru tekin af tvímæli í því efni í frv. Vissulega má segja að þessi upphæð sé ekki háð neinum vísindalegum mælikvarða. Hún gæti komið til skoðunar í þingnefndinni. En það er brýnt að taka af tvímæli um hver hún er og að hana verði að nota á einu ári en ekki hægt að safna upp slíkum heimildum milli ára eins og sumir hafa viljað. Loks má nefna í þessu sambandi að gert er ráð fyrir því í frv. að hið svokallaða áætlaða kaupverð sem við er miðað þegar um er að ræða viðskipti með hlutabréf sem skráð eru í kauphöll sé ekki miðað við gangverð á einum tilteknum degi, þ.e. samningsdegi, heldur meðalverði síðustu tíu viðskiptadaga fyrir samningsdag. Það hefur komið í ljós að á því eru ákveðnir annmarkar að miða við aðeins einn dag í þessu viðfangi og þess vegna er farin sú leið að miða við tíu viðskiptadaga fyrir umræddan samningsdag. Er þá sneitt hjá hugsanlegum sveiflum sem vera kunna á markaðsverði og kunna að vera dagbundnar. Í frv. er einnig lagt til að felld verði niður sú kvöð á fyrirtæki að tilgreina jöfnunarverðmæti hlutabréfa á skattframtali hlutafélags og hlutafjármiðum. Í stað þess er gengið út frá því að ríkisskattstjóri haldi skrá yfir jöfnunarstuðul félaga og birti þann stuðul á aðgengilegan hátt, t.d. á heimasíðu ríkisskattstjóraembættisins. Ein tillaga frv. sem verður að nefna er sú að skýrar verður kveðið á um kæruleiðir vegna ágreinings um fyrirframgreiðslu barnabóta og vaxtabóta. Um þetta eru ekki ákvæði í gildandi lögum og hafa verið áhöld um hvert skuli skjóta deilumálum um fyrirframgreiðslur. Hér er lagt til að ákvörðun skattstjóra um fyrirframgreiðslu sé kæranleg til ríkisskattstjóra sem taki endanlega ákvörðun í málinu. Með þessari tilhögun eru tekin af tvímæli um þetta atriði. Loks er í frv. einnig tekið á ýmsum þáttum sem lúta að þeim álagningarfrestum sem hingað til hafa verið bundnir í lögum. Á síðustu árum hafa rutt sér til rúms miklar breytingar á fyrirkomulagi og vinnubrögðum við skil á skattframtölum öllum framteljendum til mikilla hagsbóta. Ný tækni við skattskil, rafræn miðlun upplýsinga og forskráning upplýsinga á framtöl kallar hins vegar á meiri sveigjanleika í álagningartíma og ýmsum skilafrestum heldur en núverandi löggjöf býður upp á. Í samræmi við það er hér lagt til að fjármálaráðherra auglýsi að fengnum tillögum ríkisskattstjóra álagningarfresti en ríkisskattstjóri ákveði skilafresti með hliðsjón af öðrum atriðum sem máli skipta í því sambandi. Sérstaklega er bent á að gert er ráð fyrir að sérstakir frestir verði ákveðnir fyrir lögaðila sem hafa annað reikningsár en almanaksárið þannig að álagning á þá fari fram að liðnum jafnlöngum tíma frá lokum reikningsárs og hjá öðrum lögaðilum. Herra forseti. Kem ég þá að ákvæðinu um skattlagningu söluhagnaðar sem ég get farið yfir í stuttu máli vegna fyrri ræðu minnar hér í dag. Með lögum nr. 97/1996, um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, var samþykkt að heimila frestun skattlagningar á söluhagnaði hlutabréfa hjá einstaklingum um tvenn áramót. Í greinargerð með breytingunni kemur fram að markmið hennar hafi verið að auka aðlögunarhæfni atvinnulífsins að breyttum aðstæðum, auðvelda skipulagsbreytingar í atvinnulífinu og stuðla að því að fjármagn héldist í íslensku atvinnulífi, jafnframt því að auka sparnað hjá almenningi. Á undanförnum árum hefur íslenskt fjármálakerfi verið að opnast út á við og í kjölfarið hafa fjárfestingar Íslendinga erlendis aukist verulega, enda í boði ýmsir álitlegir fjárfestingarkostir. Þannig hafa einstaklingar getað nýtt þá fjármuni sem verða til ráðstöfunar vegna frestunar skattlagningar á söluhagnaði heima fyrir til að fjárfesta erlendis. Þar er ekki eingöngu verið að tala um kaup á hlutabréfum erlendra fyrirtækja heldur hafa einstaklingar í vaxandi mæli keypt í eða jafnvel stofnað hlutafélög erlendis sem hafa þann tilgang að fjárfesta í öðrum félögum. Óhætt er að fullyrða að við lagasetninguna 1996 ríktu því nokkuð aðrar aðstæður á hlutabréfamarkaði en nú er eins og fram hefur komið í umræðum í dag. Samkvæmt gildandi reglum er söluhagnaður einstaklinga af hlutabréfum umfram 3,2 milljónir króna og 6,4 milljónir hjá hjónum skattlagður eins og hverjar aðrar tekjur ef frestunarheimildin er ekki nýtt. Kaupi einstaklingur hins vegar önnur hlutabréf í stað hinna seldu innan tveggja ára færist söluhagnaðurinn til lækkunar á kaupverði nýju bréfanna. Skattur á aðrar fjármagnstekjur er aftur á móti 10% án takmörkunar. Ýmislegt bendir til þess að þeir sem hafa hagnast vel á sölu hlutabréfa á undanförnum árum hafi í vaxandi mæli nýtt sér umrædda frestunarheimild. Þar hafa verið nefndar háar fjárhæðir. Þá virðast sífellt fleiri telja að hagstæðara sé að ávaxta það fé í hlutafélögum annars staðar en á Íslandi, vegna hagstæðari skattareglna og í ýmsum tilvikum í skjóli bankaleyndar. Þá er ekki ólíklegt að skattlagningin falli í mörgum tilvikum jafnvel niður vegna skorts á upplýsingum. Þetta tvennt, frestun skattgreiðslna og hagstætt skattaumhverfi, eru án efa helstu ástæður þess að stærri fjárfestar hafa kosið að stofna eigin hlutafélög erlendis. Þannig má halda því fram að í gildandi reglum felist ákveðin hvatning fyrir einstaklinga til þess að fjárfesta í félögum erlendis fremur en hér á landi. Íslenskir fjárfestar hafa því getað takmarkað skatta sína með því að greiða sér arð frá hinu erlenda félagi sem er skattlagður með 10% skatti hér á landi. Þetta er gert þar sem hagstæðara er að fá fjármagnstekjur í formi arðs en söluhagnaðar þegar fjárhæðirnar eru orðnar háar. Í þessu sambandi hefur einnig verið nefnt að álagning eignarskatta hér á landi ýti verulega undir þessa þróun. Ég vil í því sambandi og í tilefni af umræðum fyrr á fundinum láta þess getið að ég hef sett á laggirnar sérstakan vinnuhóp sérfræðinga til þess að vinna að því að endurskoða ákvæði í gildandi lögum um álagningu eignarskatta og vænti ég þess að fá niðurstöðu þeirrar vinnu áður en mjög langt um líður. Af framansögðu má álykta að gildandi ákvæði um skattalega meðferð á söluhagnaði hafi aðeins að hluta til náð tilgangi sínum um eflingu íslensks atvinnulífs með aukinni þátttöku almennings. Niðurstaðan virðist að einhverju leyti sú að fjármagnið leiti frekar úr landi í stað þess að skila sér inn í íslensk atvinnufyrirtæki eins og til stóð með lagabreytingunni 1996. Er því lagt til að heimild til frestunar á söluhagnaði hlutabréfa verði afnumin, jafnframt því sem allur söluhagnaður einstaklinga af hlutabréfum verði skattlagður með 10% án takmörkunar, eins og á við um aðrar fjármagnstekjur. Hér hef ég rakið í stuttu máli, herra forseti, þær veigamestu breytingar sem er að finna í þessu frv. Þær eru vissulega misefnismiklar, en skipta þó allar máli, tel ég, og horfa allar í átt til aukinnar réttarverndar skattgreiðendanna annars vegar og þess að horfast í augu við ákveðnar staðreyndir að því er varðar skattlagningu á söluhagnaði hlutabréfa sem nauðsynlegt er að gera til þess að tryggja ríkissjóði skatttekjur af þeim söluhagnaði sem verður til við slík viðskipti. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.