Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 11. þ.m., og þau voru gefin út til að greiða fyrir ákvörðun um almennt fiskverð frá áramótum 1973–1974 og treysta rekstrargrundvöll þorskveiða. Þetta er gert í samráði við hagsmunasamtök sjávarútvegsins, að beita sér fyrir því, að á þessu ári verði lagt sérstakt 5% útflutningsgjald á fob-verðmæti útflutningsframleiðslu loðnuafurða, annarra en þeirrar loðnu, sem fer til niðursuðu eða niðurlagningar. Í upphafi máls míns vil ég láta það koma fram, að ég er hlynntur þessu frv. og tel, að það hafi verið nauðsyn að ná samkomulagi á líkan hátt og gert var til þess að tryggja eðlilegan gang sjávarútvegsins. Ég tel jafnframt eðlilegt, eins og málin stóðu þá í sambandi við afurðaverð á hinum ýmsu greinum sjávarafurða, að skattleggja þá grein sjávarafurða, þar sem talið var þá, að mundi gefa besta útkomu vegna mikilla verðhækkana, sem álit hafa sér stað. Ég vil einnig segja, að sú mikla hækkun, sem orðið hefur á olíu nú á síðustu mánuðum, hefði gjörbreytt grundvelli til útgerðar á komandi vertið, ef ekki hefði verið gripið til ráðstafana með dikum hætti og hér er gert. Verðbreytingarnar á olíunni hafa orðið mjög miklar. En þó er ekki sagan öll sögð, því að meira á örugglega eftir að ske. Það er engin smábreyting, sem hefur orðið á olíuverði frá því í júnílok á s.l. ári, að olían fór úr 4.70 kr. lítrinn í 5.30 kr., síðan í nóvembermánuði í 5.80 kr. og í desembermánuði í 7.70 kr. Er lagt til með þessum d., að olían verði greidd niður í það verð, sem var í árslok 1973, eða í 5.80 kr. lítrinn. - Allar líkur benda til þess, að olíuverð eigi eftir að hækka mjög verulega á næstu mánuðum, þó að nú sjái votta fyrir, að olían hefur lækkað á síðustu víkum. T.d. er vitað, að olía frá ríkjunum við Persaflóa hefur lækkað úr 150 dollurum niður í 120 dollara á markaði í Rotterdam og framboð hefur aukist mjög verulega að sama skapi. Hins vegar hefur stjórn Venezúela ákveðið í byrjun ársins að hækka enn olíuverðið, og þær verðhækkanir bitna harðast á okkur, því að í samningum okkar við Sovétríkin, sem við kaupum alla okkar olíu frá, er verðið háð því markaðsverði, sem er í Venezúela, en markaður Venezúela er fyrst og fremst í Bandaríkjunum, svo að það er sjáanlegt, að á næstunni munu verða mjög verulegar hækkanir á olíu. Er talið, að fram til júní muni olían hækka frá því, sem hún er nú, 7.70 kr. lítrinn, í 12.35 –12.70 kr. Þessar hækkanir verða sennilega í tvennu lagi. Ég vil fara þess á leit við hæstv. sjútvrh., að hann gefi okkur yfirlit um, hvaða breytingar hann telur verða á olíuverði á næstunni, hvort þessar fregnir, sem borist hafa, séu ekki nokkurn veginn réttar, að olían muni stíga í tveimur áföngum úr 7.70 kr. og þá sennilega í 12.35–12.70 kr. Það væri fróðlegt að fá um þetta upplýsingar. Það sjá allir og skilja, að þær miklu sveiflur, sem verða á verði olíu, bitna mjög hart á öllum þeim, sem þurfa að nota þetta eldsneyti, og þá fyrst og fremst á öllum fiskiskipaflotanum og þá auðvitað ekki síður á þeim heimilum á landinu, sem verða að nota olíu til hitunar húsa. því er nauðsynlegt að gera ráðstafanir í þá átt, sem hér er verið að gera. Hv. 5. landsk. þm., sem talaði hér, þegar þetta mál var til umr. fyrir tveimur dögum, var með nokkrar efasemdir um réttmæti þeirrar stefnu, sem hér væri tekin, og jafnframt virtist hann hafa nokkrar áhyggjur af því, að ef farið væri að greiða niður olíu, þá gæti átt sér stað misnotkun, þannig að olía, sem væri greidd niður fyrir fiskiskip, gæti þá verið notuð til kyndingar húsa, sem ekki lægi fyrir ákvörðun um að greiða niður. Ég hygg, að sjútvrn. hljóti að sjá um það, að slík misnotkun geti ekki átt sér stað, enda væri þar um hreinan og kláran þjófnað að ræða, ef menn notfærðu sér þannig slíka niðurgreiðslu sem þessa. Það hlýtur að vera í hendi þeirra aðila, sem annast dreifingu, að olía, sem fer á heimilistanka, sé ekki skrifuð hjá skipum, og ætti að varða, ef út af er brugðið, háum sektum, jafnvel missi söluleyfis. Ég vil ekki ætla fólki að vilja misnota á þennan hátt slíkar aðgerðir sem þessar. En það er sjálfsagt að vera búinn undir slíkan leka, en þá eiga auðvitað að vera þar mjög ákveðin og hörð viðurlög. Hæstv. sjútvrh. sagði í frumræðu sinni á mánudaginn, að það lægi fyrir, að útgerðinni hefði verið heitið óbreyttum afkomugrundvelli út árið, og hann lét að því liggja, að hann væri nokkuð bjartsýnn á hækkað afurðaverð útvegsins og þar af leiðandi þyrfti kannske ekki eftir þær hækkanir, sem kunna að verða, að grípa til þess að greiða olíuna niður í 5.80 kr. lítrann. Ég fyrir mitt leyti er ekki bjartsýnn á það, jafnvel þó að verði einhver hækkun á velflestum fiskafurðum okkar, að afkomugrundvöllur útgerðarinnar styrkist, þegar vertíðinni lýkur, því að fram undan eru nýir samningar við sjómenn, nýir samningar við launafólk almennt, sem auðvitað koma til með að hafa mikil áhrif á útgerðarkostnaðinn, og sömuleiðis vitum við það, að þróunin hefur orðið sú, að allt kaupgjald og verðlag erlendis hefur hækkað mjög verulega, og liggur mjög ljóst fyrir, að stórfelld hækkun hefur orðið á viðhaldi skipa, varahlutum, öllum veiðarfærum og yfirleitt öllum útgerðarkostnaði, þannig að ég er ekki bjartsýnn á að grundvöllur útgerðarinnar styrkist, þegar vertíð lýkur. Ég er fremur þeirrar skoðunar, að það verði miklu stærra mál að leysa niðurgreiðslu á olíu seinni hluta þessa árs heldur en til vertíðarloka. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvort það hafi ekki farið fram einhver könnun á því og athuganir, á hvern hátt eigi að leysa þetta mikla vandamál, sem verður, eins og ég sagði áðan, miklu meira eftir lok þessarar vertíðar, og hvernig hann eða hæstv. ríkisstj. hyggist afla fjár til að leysa þennan vanda út árið. Hins vegar skal ég taka það fram, að eftir öllu því, sem ég heyri og les um framvindu þessara olíumála, þá ættum við að geta verið bjartsýn á, að verðlag á olíu fari aftur lækkandi í lok þessa árs eða byrjun næsta, þannig að við verðum að líta á þetta vandamál sem tímabundið vandamál, sem rætist nokkuð úr, jafnvel fyrr en menn ætluðu um og fyrir síðustu áramót. Sömuleiðis langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, af því að hér er um að ræða að leggja sérstakt útflutningsgjald á loðnuafurðir fram yfir þau útflutningsgjöld, sem fyrir eru, bæði á þessar afurðir og aðrar, hvort það hafi ekki farið fram nein athugun á því, hvort þurfi að breyta lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum, því að eins og þm. rekur minni til, er útflutningsgjaldi af sjávarafurðum varið til nokkurra tiltekinna verkefna og þá sérstaklega eins, til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa samkv. reglum, sem sjútvrn. setur, en 85% af öllu útflutningsgjaldinu fara til greiðslu á vátryggingariðgjöldum. Þó að afurðaverð hafi verið hagstætt, er verðlagsþróunin sú, að verðgildi peninga fer sífellt minnkandi. Iðgjöld fiskiskipanna vaxa hröðum skrefum að krónutölu af þessum ástæðum og sömuleiðis af þeirri ástæðu, að mörg ný skip bætast við, miklu dýrari en þau, sem fyrir voru, og gera það að verkum, að heildarþörfin fyrir auknar greiðslur í tryggingakerfi fiskiskipanna vex svo hröðum skrefum, að ég álít, að með óbreyttum reglum, sem verið hafa í gildi frá hendi sjútvrn., þó að verði hagstæð þróun í verðlagi sjávarafurða, muni vanta mjög verulegar upphæðir á næsta ári. Slæm tjónareynsla gerir það að verkum, að iðgjaldaprósentan hefur hækkað, og, eða þessi útgjöld hafa vaxið svo hröðum skrefum, að hin hagstæða verðlagsþróun sjávarafurða mun ekki hafa við. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh., hver skoðun hans sé á þessum málum, hvort hann telji, að með óbreyttu útflutningsgjaldi verði hægt að standa undir þessum greiðslum samkv. sömu reglum og ráðuneyti hans hefur sett og hafa verið í gildi fram til síðustu áramóta. Aðrir aðilar, sem fá framlag af útflutningsgjaldinu, eru Fiskveiðasjóður, sem fær 9.4%, Fiskimálasjóður, sem fær 2.5%, til smíði haf- og fiskirannsóknaskips 1.5%, til bygginga í þágu rannsóknastofnana sjávarútvegsins 0.6% og 0.5% til L.Í.Ú. og sama hlutfall til samtaka sjómanna samkv. reglum, sem sjútvrn. setur. Mér finnst, að það þyrfti að liggja fyrir hér yfirlit um það, hvað hæstv. ráðherra telur í þessum efnum og hver skoðun hans er. Þó að það sé ekki beint hægt að segja, að það skipti máli í sambandi við afgreiðslu á þessu frv., þá gerir það það óbeint, og því er eðlilegt, að spurt sé um þetta hér. Hv. 5. landsk. þm. dró nokkuð í efa, að það væri eðlilegt að skattleggja svona eina grein sjávarútvegsins fyrir aðra. Um þetta geta auðvitað alltaf verið skiptar skoðanir, og það er matsatriði, hvort þetta sé rétt eða eitthvað annað sé betra. En ég held, að þegar við lítum á afkomumöguleika í hinum einstöku greinum sjávarútvegsins, þá sé eðlilegt að skattleggja þá grein, þar sem verður svona ótrúlega mikill vöxtur, til þess að taka á sig byrðar annarra og koma einnig í veg fyrir, að einn þáttur innan atvinnugreinar fari með mjög mikið fjármagn út í verðlagið, sem er auðvitað og verður alltaf verðbólguvaldandi. Það gleður mig alveg sérstaklega, að hæstv. núv. sjútvrh. skuli nú loksins viðurkenna, að þetta sé eðlilegt, því að ég man ekki bebur en að hann og ýmsir aðrir, sem teljast aðstandendur núv. ríkisstj., hafi haldið öðru fram fyrir nokkrum árum., þegar líkt var gert og þetta. Þá var talin stórsynd að haga sér þannig að taka kúf af einni atvinnugrein til þess að jafna á aðrar og koma á þann hátt í veg fyrir vaxandi verðbólgu, og þá var einblint á það, að verið væri að taka tekjur af mönnum, sem ættu þær. M.ö.o.: samkv. þeirri kenningu ætti því loðnuskipin og þeir sjómenn, sem eru við loðnuveiðar, að fá að fullu og öllu sitt verðlag á sínar tekjur, sem þeir gætu - svo eytt og farið með út í verðlagið, og svo hefði verið hægt að benda á hjá öðrum innan þessarar sömu atvinnugreinar, hvað munurinn væri þá orðinn gífurlegur. Ég var þeirrar skoðunar á þessum árum, að þetta bæri að gera með líkum hætti og nú er gert, og ég get engan veginn snúið frá þeirri skoðun, þó að ég styðji ekki hæstv. ríkisstj., því að ég tel, að þetta sé rétt og skynsamlegt, og ég gleðst alveg sérstaklega yfir því, þegar menn, sem hafa farið villu vegar í efnahagsmálum og í viðhorfum til þeirra, sjá að sér og skilja, hvað er skynsamlegt að gera og nauðsynlegt að gera, en það eiga menn auðvitað að gera alveg jafnt hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég er hræddur um, að sumir menn, sem eru nú aðstandendur ríkisstj., hefðu haft mjög hátt um áramótin, að það væri verið að ráðast á þá sjómenn, sem stunda loðnuveiðarnar. Maður hefur heyrt óánægjuraddir þaðan. En ég sé ekki annað en sú stefna, sem ríkisstj,, hefur nú tekið upp og er framhald af stefnu fyrrv. ríkisstj. í þessum efnum, sé það réttasta, sem hægt er að gera undir þessum kringumstæðum. Það er líka komið til móts við óskir sjómanna, því að það á að verja 25 millj. kr. af tekjum sjóðsins til lífeyrissjóða sjómanna eftir nánari ákvörðun rn. Þetta er auðvitað dúsa fyrir sjómenn, til þess að þeir væru fúsari að fallast á það samkomulag, sem þeir gerðu og skuldbundu sig til. Hv. 1. þm. Sunnl., sem hér talaði á mánudaginn einnig, gerði loðnuverðið nokkuð að umræðuefni, svo að ég skal spara mér að fara að endurtaka það. Ég hafði ætlað mér að ræða það á mjög líkan hátt og hann gerði með fsp. til hæstv. ráðherra, en hæstv. ráðherra á vafalaust eftir að svara bæði þeim fsp. og þessum, sem ég var nú að beina til hans, svo að maður bíður eftir því svari, hvað snertir verð á loðnuafurðum og útlit um sölu á loðnuaflanum almennt. Í umr. hér 18. des. spurðist hv. 5. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, fyrir um innflutning á olíu og um olíuverð. Sú fsp. kom til umr. hér 18. des. og 2. liður þeirrar fsp. var á þá leið, hvort ríkisstj. hyggist létta með einhverjum hætti byrðar þeirra heimila, sem verða að hita híbýli sín með olíu. Hæstv. viðskrh. svaraði þessari fsp. á þann veg, að þetta mál hefði verið rætt í ríkisstj. nokkrum sinnum, en um málið hefði enn engin ákvörðun verið tekin. Ég vil því spyrjast fyrir um það, þó kyndingarkostnaður heimila sé ekki til umr. eða afgreiðslu undir þessum dagskrárlið, spyrja hæstv. viðsk.- og sjútvrh. eð því, hvort það sé að vænta till. frá ríkisstj. í þessum efnum. Alveg eins og olíuverðið hefur breytt grundvelli útgerðar fiskiskipa í landinu, hefur það einnig breytt grundvelli að útgerð heimilanna, sem verða að kynda með olíu, og þessi gífurlega hækkun kemur á tæpan helming þjóðarinnar. því tel ég mjög eðlilegt og sjálfsagt, að einhverjar ráðstafanir séu gerðar af samfélaginu til að jafna þessar byrðar. Sjálfstfl. hefur í gær skrifað ríkisstj. bréf um þetta efni, þar sem hann tekur undir og hvetur til, að aðgerðir verði gerðar til að jafna þennan aðstöðumun, eins og segir í bréfi hans, en þó ekki á þann veg, að það verði lagður skattur á þá staði, sem eru með jarðvarmaveitu, því að flokkurinn telur eðlilegt, að fyrirtæki sveitarfélaganna fái fjármagn til að halda áfram eðlilegri uppbyggingu og aukningu jarðvarma. En auðvitað er nauðsynlegt að létta undir með tæplega helmingi heimilanna í landinu hvað snertir upphitun íbúðarhúsa. Hefur verið talið, að á árinu 1972 hafi 48.97% af olíuinnflutningnum farið til upphitunar húsa, en 25.47% til fiskiskipa, til bíla 9% og 16.58% til iðnaðar. Á árinu 1972 voru flutt inn um 301 þús. tonn af olíu, og er talið, að á milli áranna 1972 og 1973 hafi orðið um 5% aukningu á innflutningi olíu, svo að hér er um mjög mikið vandamál að ræða, þegar við berum það saman við þá niðurgreiðslu, sem nú er verið að ákveða hér til að tryggja afkomu fiskiskipanna í 5.80 kr. úr 7.70, sem nú er orðið olíuverðið. Ef olíuverðið fer í 12.35–12.50, er þetta vandamál orðið gífurlega stórt, bæði hvað snertir atvinnuvegina og þau heimill á landinu, sem þurfa að nota olíu til upphitunar. Ég vænti þess, að hæstv. sjútvrh. sjái sér fært að verða við því að svara þessum fsp., bæði þeim, sem hv. 1. þm. Sunnl. bar fram og raunar 5. landsk. þm. einnig, og þeim fsp., sem ég hef gert, og hann afsaki það, þó að ég hafi lítillega komið inn á olíu til húskyndingar, því að vandamálið er raunar það sama bæði fyrir atvinnurekstur og heimilin almennt.



Herra forseti. Það eru sannarlega engin gleði- eða hamingjuspor, sem stigin eru af þm., þegar þeir ganga hér í ræðustól á hv. Alþingi og lýsa sig fylgjandi þessu frv. Það hlýtur a.m.k. að vera ákaflega erfitt fyrir þá, sem um áramótin 1968 og 1969 sögðu það ekki aðeins glæp gagnvart launþegahreyfingunni í heild, heldur sérstaklega gagnvart íslenskri sjómannastétt að breyta með lögum samningsbundnum hlutaskiptum sjómanna, en það er einmitt það, sem verið er að gera með þessu frv. nú. Það er verið að breyta samningsbundnum hlutaskiptum sjómanna. Við höfum hins vegar haft slíkt dæmi fyrir okkur áður. Það var haustið 1968 og í ársbyrjun 1969 eða með lögum, sem voru samþykkt í kjölfar gengislækkunarinnar, þegar almennir verkamenn höfðu tekið á sig kjaraskerðingu, en séð var fram á, að nokkur hluti íslenskrar sjómannastéttar hefði fengið mikinn ágóða í sinn hlut, ef ekki hefðu verið gerðar breytingar á, og hætta var á, að samningar, sem gerðir hefðu verið við verkalýðshreyfinguna, mundu ekki standast. Þeir menn, sem nú og það í mínum samtökum hafa mælt með þessum aðgerðum nú, voru þá manna frekastir og töldu þetta hinn versta glæp gagnvart sjómannastéttinni. En nú eru þeir samþykkir þessu. Hvað veldur? Jú, það er önnur ríkisstj. við völd hér á landi í dag, það er þeirra ríkisstj., það er ríkisstj. hinna vinnandi stétta. Þá er sjálfsagt að setja slík þrælalög að breyta hlutaskiptum sjómanna. Ég hins vegar reyni að vera sjálfum mér samkvæmur, og hef sagt, að ef þjóðarhagur krefst, eigi jafnvel samningar við einstaka starfshópa eða stéttir ekki að vera því til fyrirstöðu, að tekinn sé hinn betri kostur, að bjarga stærra vandamáli heldur en hinu minna t.d. Þess vegna lýsti ég því yfir í stjórn Sjómannasambands Íslands, þar sem ég var spurður um afstöðu okkar til þessa máls, að ég mundi styðja málið hér á þingi, og ég mun gera það. En ég vil benda á loddaraleik þeirra manna, sem hafa á tungunni ágæti sitt og skyldleika, að ég tala nú ekki um sérstaka vináttu við íslenska sjómenn og verkamenn. Ég segi enn einu sinni, eins og ég hef haft á yfirstandandi þingi ástæðu til þess að segja við þá hina sömu menn: svei, svei. Það verður að viðurkenna, þegar svo stendur á eins og nú, að það verður að gera sérstakar ráðstafanir. Það var séð fram á, að miðað við núverandi afkomu ríkissjóðs og þá gífurlegu verðbólgu, sem þjóðin býr við í dag, er útilokað fyrir opinbera aðila eða ríkissjóð að koma á móti til þess að bæta fiskverð til þeirra fiskimanna, sem standa undir hráefnisöfluninni allt í kringum land til okkar fiskiðjuvera, sem er nauðsynlegt vegna þeirrar atvinnu, sem þau útvega þorra verkalýðs hér á landi. Hins vegar var séð fram á, eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á, að það var um stórkostlega aukningu og hagnaðarmöguleika að ræða hjá þeim, sem loðnuveiðar stunda. Í samræmi við það, sem reyndar allar ríkisstj. hér á Íslandi hafa gert á undanförnum áratugum, að færa á milli ekki aðeins stétta og starfshópa, heldur sérstaklega á milli þeirra, sem hafa mismunandi tekjur í einni eða annarri mynd, að þá hefur þetta verið flutt á milli, þá tel ég, að þetta hafi verið það skynsamlegasta, sem hafi verið hægt að gera á yfirstandandi vertið. Það er þess vegna, sem ég mun fylgja því. Hins vegar hafa komið hér fram ýmsar spurningar til hæstv. sjútvrh. í sambandi við þessa lagasetningu og reyndar í sambandi við lögin í heild, ekki aðeins frá síðasta ræðumanni, heldur og frá hv. 1 þm. Sunnl., hvort ekki þyrfti að gera frekari breytingar á útflutningsgjaldslögunum. Ég bendi m.a. á það vegna þess, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að það er á valdi rn. að breyta skiptingunni á þeim sameiginlega hlut, sem samtök sjómanna fá á móti útgerðarmönnum, það er á valdi rn. að breyta þeirri ákvörðun, sem var tekin í tíð fyrrv. ríkisstj. þar um. Ég bendi á það, að Sjómannasamband Íslands er lögformlegur aðili samkv. lögum Alþýðusambandsins innan þess og á lands mælikvarða. Hins vegar fær það ekki nema 1/3 hluta á móti Alþýðusambandi Íslands, og hluti Alþýðusambandsins er ekki notaður í þágu sjó manna eða sjómannastéttarinnar. Mér er ekki betur kunnugt en Alþýðusambandið í tíð fyrrv. forseta þess hafi ákveðið að kaupa fyrir þetta fé hlutabréf í hlutafélagi hér í borg. Það má auðvitað benda á fleiri breytingar, sem þarna þyrfti að gera. Það hefur verið bent á ýmsar þeirra, og ég skal ekki telja þær upp að sinni nú við 1. umr. Hins vegar er ein spurning, sem ég vildi gjarnan koma á framfæri við hæstv. ráðh., og hún er sú, að sú frétt kom í einu dagblaðanna hér í Reykjavík, í dag frekar en í gær, að hann hafi bannað allar fyrirframsölur á loðnumjöli til annarra en Pólverja, þar til viðræður við þá hefðu farið fram. Nú veit ég ekki sönnur á því, en gjarnan vildi ég heyra orð hans um það og helst, að hann afneitaði þessari frétt, því að það er ófyrirgefanlegt, þegar þeir koma hingað og reyna samninga við okkur og pressa niður verð og hlaupi svo burt, ef það getur verið, að æðsti maður íslenskra sjávarútvegsmála hefði leyft sér að banna slíkar fyrirframsölur, áður en að þeim kom. Ég vil aðeins endurtaka mín orð um það, að mér finnst hræsnin í hámarki, þegar stuðningsmenn hæstv. núv. ríkisstj. telja það heilaga skyldu sína að samþykkja þetta frv., sem felur fyrst og fremst í sér breytingu á hlutaskiptum sjómanna, - sömu mennirnir sem gengu froðufellandi um í stéttarfélögum og á fundum haustið 1968 og fram eftir ári 1969, þegar nákvæmlega sömu aðstæður steðjuðu að, sömu atburðir eða efnislega skyldir, og ríkisstj. þurfti að fara sömu leiðir. En nú eru þeir samþykkir, og það er eingöngu vegna þess, að þeir styðja aðra ríkisstj. en þá var við völd. Nú er að þeirra dómi sjálfsagt að beita þrælalögum og kúgunarlögum við íslenska sjómannastétt, og ég segi aftur svei.



Herra forseti. Það hafa orðið býsna miklar umr. um þetta frv. við 1. umr., og ýmsar fsp. hafa komið fram, sem ég skal leitast við að svara. En mér sýnist, að mjög hafi borið á því í þessum umr., að menn hafi ekki kynnt sér, hvernig þetta mál raunverulega ber að. Hér er um það að ræða að fulltrúar fiskseljenda svonefndra, þ.e.a.s. útgerðarmanna og sjómanna, sem eru að selja sinn afla, og fulltrúar fiskkaupenda, þeirra sem taka fiskinn til verkunar, framleiðslu og útflutnings, eiga rétt á því samkv. lögum að semja um hráefnisverð á fiski, jafnt loðnu sem öðrum fiski. Þessir aðilar höfðu setið við samningaborð og komið sér saman um ákveðna lausn á málinu. Þeir samþykkja það verð, sem þar er um að ræða, að tilskildum ákveðnum atriðum. Það, sem hv. 10. þm. Reykv., sem hér var síðast að tala, minntist á og hann viðhafði hin stóru orð um þrælalög o.s.frv. gagnvart sjómönnum -  Þetta þurfa menn að sjálfsögðu að hafa í huga í sambandi við það mál. sem hér liggur fyrir, að þeir fulltrúar, sem hér eiga beinna hagsmuna að gæta og eiga samkv. lögum aðild til að semja um verðið sín á milli, komust að fullu samkomulagi um það og óska aðeins eftir því, að þeim fjármunum, sem þeir áttu sameiginlega og áttu að renna í Verðjöfnunarsjóð væri ráðstafað á þennan hátt. Það hefði satt að segja verið mjög óeðlilegt, ef Alþ. hefði neitað því að verða við óskum þeirra um að ráðstafa þeirra eigin fjármunum á þann hátt, sem þeir urðu sammála um. Hitt er aftur annað mál, sem líka hefur komið hér fram og ég gat um strax í minni upphaflegu ræðu, að það, sem ríkisstj. tók á sig í þessum efnum, var þetta litla form, að standa fyrir því, að þetta samkomulag þeirra yrði lögfest, en í öðru lagi að gefa yfirlýsingu um, að ríkisstj. teldi eðlilegt að reyna að vinna að því að halda þeim rekstrargrundvelli áfram að þessu samningstímabili loknu, þ.e.a.s. að loknu vetrarvertíðartímabilinu, þá með sérstökum ráðstöfunum, ef nauðsynlegt kynni að reynast, því að það er vitanlega ekki á nokkurn hátt eðlileg, að þeir, sem stunda útgerð í sumar og á komandi hausti, verði að taka á sig þau miklu áföll sérstaklega, sem mundu hljótast af olíuverðhækkun, ef ekki hefði þá eitthvað annað komið til útgerðarinnar til hagnaðar til þess að standa á móti þeim auknu útgjöldum. Það er vandamál, sem þarf að glíma við, þegar að því kemur, og enginn getur sagt um á þessari stundu, hversu mikið vandamálið er. Það var sem sagt gefið fyrirheit um það af hálfu ríkisstj. að beita sér fyrir því, að hægt yrði að tryggja svipaða afkomu hjá útgerðinni á síðari útgerðartímabilum á árinu og á þessu fyrsta. Mér fannst allmikið bera á því í þeirri ræðu, sem hv. 5. landsk. þm., Stefán Gunnlaugsson, flutti hér, þegar málið var síðast á dagskrá, að það liti best út fyrir, að hann héldi, að með þessari ráðstöfun væri verið að skattleggja landsmenn, skattborgarana, sérstaklega, eins og hann vék að nokkrum sinnum, að það væri verið að fara í vasa skattborgaranna sí og æ og hver væri meiningin í þeim efnum, og einnig talaði hann um, að verið væri að seilast í sjóði loðnuframleiðenda. Ríkisstj. er ekkert að gera í þessum efnum annað en verða við óskum þeirra aðila, sem eiga loðnusjóðinn, að þeir megi ráðstafa honum svona. Ríkisstj. er ekki að standa hér fyrir neinni almennri skattlagningu á skattborgara. Hér er ekki verið að leggja neinn sérstakan skatt á skattborgarana í landinu í þessum efnum. Það er, eins og skýrt kemur hér fram, er verið að fallast á það, að fjármunir í sjávarútvegi verði notaðir á þennan hátt fyrir sjávarútveginn. Hér hefur einnig verið nokkuð að því vikið, að það væri hætta á því, að um misnotkun gæti orðið að ræða, þegar olíuverðið til fiskiskipa yrði allmiklu lægra en olíuverðið til ýmissa annarra í landinu. Það er ekki hægt að neita því, að viss hætta er þarna á ferðum, eins og í rauninni í sambandi við allar hliðstæðar lagasetningar. En það er gert ráð fyrir því í frv., að um framkvæmdina á málinu verði settar sérstakar reglur, og að því hefur verið unnið að reyna að tryggja eins og verða má, að það verði ekki mögulegt að misnota þessar niðurgreiðslur. Það er gert ráð fyrir, að hér komi eingöngu til niðurgreiðslu í þeim tilfellum, þegar þeir, sem olíuna afhenda, hafa tilgreint dag og fengið undirskrift manna fyrir því, hverjir taka við olíunni og hvaða magn hefur verið afgreitt og til hvaða skips. Það verður gerður samanburður á því, hvað þetta skip hefur notað áður, það verður einnig haft eftirlit með því, hvort viðkomandi skip geti notað þetta olíumagn með eðlilegum hætti, og það verða gerðar margvislegar aðrar ráðstafanir til þess að reyna að koma í veg fyrir, að hægt sé að misnota þetta. En vissulega er það svo, að það er alltaf hugsanlegt í sambandi við alla lagasetningu, að hægt sé að fara í kringum hana. En það er skoðun mín, að möguleikar til þess eigi ekki að vera miklir í þessu sambandi. Þá hefur í sambandi við þetta mál nokkuð verið minnst á það, að nú ríkti óvissa um sölu loðnuafurða, og býsna stór orð höfð um það. Það er alveg rétt. Ég gat um það strax í upphafi míns máls, að það er nokkur óvissa ríkjandi um söluna á loðnumjöli, eins og nú standa sakir. Það er auðvitað ekkert nýtt. Slíkt hefur komið fyrir áður margsinnis, að sölur eru látnar dragast af ýmsum ástæðum, ef menn telja, að markaðshorfur séu þannig, að rétt sé að bíða fremur en að selja. Það hafa verið seld nú í kringum 18 þús. tonn fyrir fram af loðnumjöli á mjög háu verði og að meðaltali á fyllilega eins háu verði og lagt hefur verið til grundvallar við þá útreikninga, sem aðilar studdust við, þegar þeir samþykktu hráefnisverðið. Þeir sem samþykktu hráefnisverðið, gerðu það eins og venjulega út frá ákveðnum forsendum, sem þeir miðuðu við sjálfir. Það var ekki ríkisvaldsins að segja þeim eitt eða neitt í þeim efnum. Þeir ákváðu að borga svona hátt hráefnisverð eins og þeir sömdu um á þeim forsendum, sem þeir studdust við. Það eru þeir sjálfir, sem hafa með söluna að gera á þessum afurðum. Ríkið selur ekki loðnumjölið, það er mesti misskilningur. Þar hefur ríkið aðeins haft það vald, að ríkið hefur haft visst eftirlit með því, að það ættu sér ekki stað óeðlileg undirboð, og það, sem hefur komið fram í þessum umr, og sagt var frá í Alþýðublaðinu nýlega, að viðskrh. hafi bannað sölu á loðnumjöli til annarra en Pólverja og þar með komið í veg fyrir góðar sölur, er gersamlega út í hött, úr lausu lofti gripið. Hér hefur ekki gerst annað en það, að viðskrn. hefur haldið allmarga fundi með öllum helstu loðnumjölsframleiðendum í landinu og öllum helstu aðilum, sem hafa haft með höndum að selja loðnumjöl á undanförnum árum, og í samráði við þessa aðila og með einróma samþykki þeirra allra hefur verið sett lágmarksverð á loðnumjöl. Þegar þessir aðilar, sem bæði framleiða loðnumjölið og vinna að því að selja það, hafa komið sér saman um, að rétt væri að miða við ákveðið lágmarksverð og heimila ekki lægri sölur, hefur rn. jafnan orðið við því. Það sjá allir, hversu hlægilegt það er í sjálfu sér, eftir að framleiðendur eru búnir að ákveða tiltekið hráefnisverð, sem þeir ætli sér að borga, ef þeir þykjast geta selt vöruna sér í hag á lægra verði, að rn. væri þá að koma í veg fyrir það. En hér viðurkenna bæði framleiðendur og seljendur, að það þarf að vera nokkurt samstarf, og vegna þess hefur verið leitað til ríkisins í þessum efnum. En það gera þessir framleiðendur sér ljóst alveg eins og rn., að þegar ákveðið lágmarksverð er sett, getur farið svo, að verðfall verði og menn verði að lúta því aftur seinna að selja jafnvel á lægra verði en þeir höfðu neitað áður. En það lágmarksverð, sem hér var sett í þau skipti, sem það var ákveðið, var sett með hliðsjón af því verði, sem þá gilti hér á markaðnum og hægt var að selja, fyrir, og með hliðsjón af því verði, sem nágrannar okkar, sem selja nokkuð mikið af þessu mjöli, eins og Norðmenn og Danir, höfðu miðað við hjá sér. Við höfðum allir fulla ástæðu til þess að halda, að Pólverjar mundu samþykkja þetta lágmarksverð, sem hér hafði verið sett, af því að þeir höfðu gert tilboð um svipað lámarksverð í fiskmjöl, ekki loðnumjöl. En það kom svo að því, að þeir töldu æskilegt fyrir sig að draga það nokkuð að ákveða verðið, en buðu hins vegar að kaupa mikið magn af loðnumjöli með föstum samningi og að verðið yrði ákveðið síðar í samræmi við það, sem algengast væri á erlendum mörkuðum. En því neituðu bæði framleiðendur og seljendur hér. Ég álit fyrir mitt leyti, að eins og upplýsingar liggja nú fyrir um verð á loðnumjöli, sé í rauninni engin ástæða til þess að örvænta í þeim efnum, og það er mesti misskilningur, að hægt sé að standa að þessari framleiðslu þannig, að hún sé alltaf öll fyrir fram seld, áður en byrjað er að framleiða. Það yrði eitthvað lítið úr framleiðslu okkar á frosnum fiski fyrir Bandarfkjamarkað og að framleiða saltfisk fyrir ýmsa markaði, ef við ættum að bíða eftir því að hafa selt vöruna, áður en við gætum ákveðið hráefnisverð á þeim fiski, sem til framleiðslunnar á að ganga. En það er hins vegar rétt, að hér er enn óselt allmikið af loðnumjöli og nokkur óvissa ríkjandi og framleiðendur telja rétt, eins og sakir standa, að bíða, en lúta ekki að því verði, sem þeim hefur verið boðið nú. Það kom einnig fram í ræðu hv. 1. þm. Sunnl., sem ræddi allmikið um söluhorfurnar í sambandi við loðnuafurðir, að hann var eitthvað uggandi um söluna á frystri loðnu til Japans. Það er rétt, að ýmsir aðilar hafa orðið nokkuð hræddir síðustu dagana um, að þar gæti orðið einhver breyting á. Hann sagði eitthvað á þá leið, að það væri ósköp eðlilegt, að undir þessum kringumstæðum spyrðu frystihúsin, hvað um þetta yrði og hvort það væri möguleiki fyrir þau að taka á móti loðnu til frystingar. En þetta mál er ekki, eins og ég hef þegar sagt, þannig, að frystihúsin þurfi að vera að spyrja einn eða neinn. Þau hafa þegar samið um að kaupa loðnuna á tilteknu verði. Enda veit ég ekki til þess, að nokkrum frystihúseiganda á landinu detti í hug að draga það eina einustu klukkustund að frysta loðnu til útflutnings, ef hann á þess kost að fá hráefni, sem er hæft í þennan útflutning, enda hefur það nýlega komið fram frá t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, að þannig er ástatt hjá þeim. Þeir biða í rauninni allir aðeins eftir því, að loðnan verði hæf í þessu skyni. Auk þess liggja nú fyrir upplýsingar um það, að það má telja nokkurn veginn víst, að það verð fáist, sem miðað hafði verið við varðandi frystu loðnuna. Það er því ekki um það að ræða í sambandi við þetta mál, að ég þurfi að fá neinn sérstakan tíma á milli umr. til að kynna mér sölumálin í þessum efnum. Þessi sölumál eru ekki í okkar höndum nema á óbeinan hátt. Að sjálfsögðu höfum við gífurlega mikinn áhuga á því, að vel takist með þessa sölu og að það fáist sem allra hæst verð. Salan er í höndum framleiðenda og útflytjenda sjálfra, og þeir hafa gert sína samninga við fiskseljendur út frá þeim forsendum, sem fyrir lágu, og miðað við þekkingu sína á mörkuðunum, eins og þeir meta markaðinn. Hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, bað mig fyrst um að gera hér nokkra grein fyrir því, hvað væri líklegt, að yrði um olíuverð hér á landi á næstunni. Ég sé ekki mikla ástæðu til þess að bæta miklu við það, sem hann upplýsti sjálfur í þessum efnum, því að enn er olíuverð óákveðið og er í rauninni ákveðið verðlagsnefndarmál, svo að það er ekki hægt að segja nákvæmlega um það. En þó er hægt að gefa þær upplýsingar, að sú olíuverðshækkun, sem tók gildi 8. des. s.l., var rétt um það bil helmingur af þeirri hækkun, sem þá lá fyrir, að var á leiðinni, og var gert ráð fyrir því, að síðari helmingur þeirrar hækkunar kæmi inn í verðlagið í febrúarmánuði, væntanlega um miðjan febr. eða svo. M.ö.o.: það verð, sem var 5.80 kr. á lítra til fiskiskipa og fór upp í 7.70 kr., það má búast við því, að um miðjan febr. verði óhjákvæmilegt að hækka það upp í á milli 9 og 10 kr. á litra. Ég vil ekki segja með meiri nákvæmni um það, því að eins og ég segi, þetta er verðlagsnefndarákvörðun og getur vitanlega eftir mati ýmissa aðila þar verið meira eða minna. En svo liggja einnig fyrir upplýsingar um enn þá hærra verð, sem við erum þegar byrjaðir að kaupa olíu á til landsins, og má telja líklegt, að það þurfi enn miðað við þessar forsendur að hækka olíuverðið talsvert í aprílmánuði, upp úr miðjum apríl. En vissulega gæti einnig komið til mála, að verðhækkunin, sem ráðgerð er um miðjan febr., yrði nokkru meiri en ég hef hér nefnt, en þá kæmi aftur hin hækkunin síðar. Þetta er tiltölulega auðvelt að gera, miðað við það fyrirkomulag, sem er við verðlagningu á olíu. En sú verðlagning, sem nú er í gildi, hefur verið við það miðuð, að þó nokkurt fé hefur nú safnast upp í verðjöfnunarsjóði olíufélaganna, og er því hægt í rauninni að halda þannig á verðlagningunni, að lengra sé á milliverðákvarðana og ýmist safnist fé í þennan verðjöfnunarsjóð eða það dragist út úr sjóðnum. Það er rétt, að af hálfu olíufélaganna hefur verið talað um, að þegar það hæsta verð, sem nú liggur fyrir skráð á olíu erlendis frá, væri komið hér að fullu til framkvæmda, þyrfti þetta verð raunverulega að fara upp í 12.30–12.60 kr. á lítra. En verðlagsyfirvöld hafa ekki lagt blessun sína yfir þá útreikninga enn þá. Það er sem sagt alveg ljóst og við það var miðað í þeim útreikningum, sem lagðir voru til grundvallar, þegar ákvörðun var tekin um þá niðurgreiðslu, sem felst í þessu frv., að olían ætti enn eftir að hækka upp í á milli 9 og 10 kr. upp úr miðjum febr. og síðan jafnvel enn aftur eitthvað í apríl. Við það var miðað, þegar samkomulagið var gert í yfirnefnd verðlagsráðsins. Hæstv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason sagði, að sér hefði fundist ég haga orðum mínum þannig, að þar hefði gætt nokkurrar bjartsýni um það, að e.t.v. yrði hægt að komast hjá sérstökum ráðstöfunum vegna olíuverðsins á sumarúthaldi fiskibátanna, vegna þess að þá yrðu orðnar hækkanir á fiskafurðum okkar á erlendum mörkuðum, sem gætu þá staðið undir þessum kostnaði, en hann væri nú ekki eins bjartsýnn. Um þetta atriði vil ég í rauninni ekkert segja á þessu stigi. Ég vil hvorki segja, að ég sé svartsýnn né bjartsýnn, því að um þetta atriði er í rauninni ómögulegt að spá nokkru. Það getur vissulega farið svo, að ýmis rekstrarútgjöld útgerðarinnar hafi hækkað, þegar dregur fram undir næstu fiskverðsákvörðun 1. júní, þannig að það éti nokkurn veginn upp þá fiskverðshækkun, sem þá yrði e.t.v. hægt að samþykkja, og eftir standi þá að fullu og öllu olíuvandamálið. Þetta má vel vera. En þá er ég á þeirri skoðun, eins og ég heyrði, að hv. 2. þm. Vestf. er líka, að þá verði að koma til sérstakar ráðstafanir. Um það, hverjar þær eigi að vera eða í hvaða formi, tel ég ekki tímabært að ræða á þessu stigi málsins, því að hér getur það líka orðið, að olíuverð fari aftur lækkandi, svo sem vonir eru til um, og það getur líka verið, að fiskverðið á erlendum mörkuðum verði okkur hagstætt. Það er þegar búið að taka inn í þann rekstrargrundvöll bátanna, sem hér er miðað við, umtalsverða hækkun á bæði veiðarfærum og viðhaldi miðað við útgerð allt árið, þannig að ég tel, að þetta verði að athuga, þegar þar að kemur. En hitt tel ég vera sanngjarnt, að það beri að reyna að halda sig við svipaða afkomu hjá fiskiskipaflotanum á sumar- og haustvertiðinni og var lögð til grundvallar við útreikninga, þegar fiskverðið var ákveðið fyrir vetrarvertíðina. Aðferðir til að leysa þann vanda, sem þá kæmi upp, eru ýmsar, eins og stundum hefur verið bent á, en eins og ég segi, ég tel ekki ástæðu til að fara út í að ræða það að svo stöddu. Þá spurði hv. 2. þm. Vestf., hvort ekki mundi reynast þörf á því að breyta gildandi ákvæðum um útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem nú rennur að miklum hluta í vátryggingarsjóð fiskiskipa, 85% af útflutningsgjaldi - hvort ekki mundi verða nauðsynlegt að breyta útflutningsgjaldinu að þessu leyti til. Á þessu hafa verið gerðar athuganir, og þeir, sem með þau mál hafa að gera, hafa ekki talið, að svo væri að svo komnu máli. En þarna er þó margt óvíst. Það er búið að semja í aðalatriðum um þann grundvöll, sem útgjöld þeirra trygginga eiga að miðast við, og eftir þeirri lauslegu áætlun, sem gerð hefur verið um tekjur og gjöld þessa tryggingasjóðs á næsta ári, búast forstöðumenn sjóðsins við því, að hann muni á næsta ári hafa tekjur á móti gjöldum. Hann hafði nokkurn afgang á s.l. ári, um 80 millj. kr., sem hann hafði í meiri tekjur en gjöld, en hann hafði að vísu verið í miklum skuldum frá fyrri tíð. En þetta eru það lauslegar áætlanir, að um það er ekki hægt að fullyrða. En það er sem sagt verið að gera ráð fyrir því, að tekjur og gjöld þessa sjóðs geti verið nokkuð í jafnvægi og það sé ekki nein ástæða til að halda, að það þurfi að breyta þessum gjöldum eða auka tekjur sjóðsins frá því, sem nú er.

Er þá miðað við sömu reglu?

Nei, þá er miðað við þær nýju reglur, sem nú hefur verið samið um við tryggingafélögin og nýjan tjónbótakostnað. Þá minntist hv. 2. þm. Vestf. einnig á það stóra vandamál. sem við stöndum öll frammi fyrir varðandi þann aukna kostnað, sem er af húsakyndingu með olíu hjá þeim, sem við slíka kyndingu eiga að búa. Það er rétt, að ég svaraði þannig fsp. nokkru fyrir jólin, að ríkisstj. hafi rætt þetta mál nokkrum sinnum og teldi, að hér þyrfti að gera ráðstafanir, en þá höfðu ekki verið teknar neinar ákvarðanir í málinu. Nú fyrir nokkrum dögum tók ríkisstj. ákvörðun um það að fela viðskrn. að láta semja frv. í í þessu skyni, þar sem miðað er við að reyna að tryggja það mikla lækkun á húsakyndingarkostnaði með olíu, að segja megi, að það sé ekki um tiltölulega meiri hækkun að ræða hjá þeim, sem búa við slíka upphitun, heldur en er hjá hinum, sem búa við hitaveitu. Þeir, sem búa við hitaveitu, eru að sjálfsögðu að taka á sig sífellt meiri útgjöld með hækkuðum hitaveitutöxtum, og hefur verið miðað við það, að hið sama yrði að gerast hjá þeim, sem byggja á olíukyndingu, en að reynt yrði að sjá um, að þeir yrðu ekki fyrir tiltölulega meiri hækkun á sínum kyndingarkostnaði en aðrir. Að þessu er nú unnið, og með tilliti til þess, að þingflokkur Sjálfstfl. hefur gert samþykkt um þetta mál. mun ég hafa samband við fulltrúa flokksins og annarra stjórnarandstöðuflokka um það, hvort ekki geti orðið samstaða um þær leiðir, sem hugsaðar eru í þessum efnum af hálfu ríkisstj. Þá hefur nokkuð verið að því vikið, að bæði ég og ýmsir aðrir höfum ekki verið hrifnir af því hér áður fyrr að gera ráðstafanir til að færa beinlínis með lögum fjármuni frá einni framleiðslugrein yfir til annarrar. Það er rétt. þetta er mín skoðun. Ég álít, að í þessum efnum eigi að fara mjög varlega. Skoðun mín er alveg óbreytt að því leyti til. Hinu hef ég aldrei neitað, að til þess geti komið, þegar keyrir alveg úr hófi, eins og í þessu tilfelli. Mér er ljóst, að þegar svo standa sakir, að hægt er að hækka loðnuverðið til loðnuskipanna og sjómanna, sem þær stunda, um nærri 100% frá mjög háu verði, sem áður var, en þá hafði það líka hækkað um 100%, þannig að launakjör þeirra, sem við þennan rekstur búa, eru algerlega ósambærileg við launakjör allra annarra, -þegar þetta er hægt, á sama tíma sem hið almenna fiskverð hækkar í kringum 45% á sama tíma, er það skoðun mín, að þá beri að gæta að því, hvort rétt sé að halda áfram að setja öll þessi miklu verðmæti út. Undir slíkum kringumstæðum hef ég aldrei viljað neita því, að það geti verið rétt að taka nokkurn kúf af og geyma hann í verðjöfnunarsjóði. Frá því að lög um verðjöfnunarsjóð voru sett, hefur þetta verið mín skoðun, og ég hef staðið að framkvæmdum í málinu þannig þann tíma, sem ég hef haft með framkvæmdir að gera. Það hefur verið greitt mikið fé í verðjöfnunarsjóð einmitt í svona tilfellum, og það er gert ráð fyrir því þrátt fyrir þessa ráðstöfun, að áfram verði greitt mikið fé í verðjöfnunarsjóð einnig af loðnuafurðum. Það var það, sem réð afstöðu fulltrúa sjómanna. Hér var því ekki um það að ræða, að það væri á nokkurn hátt verið að minnka þann hluta, sem sjómennirnir gátu fengið á þessari vertið. Hér var um hitt að ræða, hversu stór hluti af þessu aflaverðmæti ætti að geymast í verðjöfnunarsjóði eða hvort nokkru af því, sem annars átti að fara í verðjöfnunarsjóð, yrði varið á þennan hátt. Ég er alveg sannfærður um, að það er óheppilegt fyrir útgerðarreksturinn í landinu, að verð á einni tegund rjúki svo langt upp fyrir það, sem er á öðrum tegundum, að það verði óeðlilegur tildráttur í atvinnurekstrinum. Ég neita því ekki, að það ber meira að segja á því nú á þessari vertið, að ýmsir þeir séu að búa sig undir loðnuvertíð og fara á loðnuvertíð, sem vægast sagt er hæpið að senda á slíkar veiðar á þessum tíma árs. En hið gífurlega háa verð ýtir á eftir, þó að engan veginn sé víst, að allir þeir, sem fara á þessar veiðar, á jafnvel allt of litlum bátum, hafi mikla möguleika á því að fá góða útkomu við þær aðstæður, sem þeir hafa að búa. Ég er á því, að það hefði að mörgu leyti verið þjóðhagslega betra og líklega betra fyrir þá sjálfa að halda sig meira að sinni eðlilegu útgerð með bátana, þeim rekstri, sem þeir eru fyrst og fremst gerðir til. En mjög hátt verð getur auðvitað raskað þessu öllu. Þetta var álit fulltrúa sjómanna og fulltrúa útgerðarmanna, þegar þeir komu sér saman um að hafa þennan hátt á. Ég skal svo taka það fram í lokin, að það hafði komið fram í blöðum, að ég væri að leysa þau vandamál, sem við var að eiga í samhandi við þessa verðlagningu, með því að leggja til, að þessi háttur væri hafður á í sambandi við olíuverðlagið. En það er misskilningur. Þar er verið að þakka mér það, sem ég átti ekki nema litla hlutdeild að. Þetta var till., sem fram hafði komið í þeirri sáttanefnd, sem starfaði í deilu milli sjómanna og útgerðarmanna, og ég fyrir mitt leyti tók, þegar hún var borin undir mig, jákvætt undir þessa till. En till. kom þar fram, og það voru samningsaðilarnir sjálfir, sem komu sér saman um þetta, en fengu samþykki ríkisstj. fyrir því, að leitað skyldi eftir lögfestingu á þessu samkomulagi. Ég held, að það sé ekki þörf í sjálfu sér á því að ræða þetta mál öllu meir við 1. umr. Málið fer nú til n. til athugunar, og ég á von á því, að þegar menn hafa kynnt sér málið nánar og fengið allar upplýsingar frá réttum aðilum þar, þá standi ekki á hv. þm. að samþykkja að verða við því að lögfesta þær óskir sjómanna og útvegsmanna, sem eru bornar fram í þessu frv.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. ráðh. fyrir svör við þeirri spurningu minni, sem ég bar fram varðandi sölu á loðnumjölinu og fyrirframsölu. Ég heyrði á orðum hans, að hann gerði sér fulla grein fyrir því, að þær upplýsingar, sem ég fór hér með, voru fengnar úr einu dagblaða Reykjavíkurborgar, blaðinu, sem þorir, málgagni Alþfl., og gott, að fyrir liggja upplýsingar, sem hann kom með, hæstv. ráðh., þótt ég sé ekki alveg sammála honum um, að það sé óæskilegt að selja mikið fyrir fram. Burtséð frá frosnum fiski og öðrum slíkum afurðum, sem við horfum aldrei fram á, hvað geti komið mikið upp af, þá hefur nokkuð verið áætlað á undanförnum árum með margra mánaða fyrirvara, hvað við getum fengið upp af þessum afurðum, sem fara í bræðslu, fara í mjölvinnslu og olíuvinnslu, og ég mundi halda persónulega, að það væri óvitlaust fyrir þjóðarbúið eða fyrir framleiðendur sjálfa að hafa nokkra vissu fyrir því, að ákveðið magn þeirra afurða væri selt á ákveðnu, föstu verði. En nóg um það, það er ekki til umr, hér. Ég verð nú að láta í ljós - ekki undrun mína ég er hættur að undrast hæstv. ráðh., en þó að segja það, að bann bregður ekki vana sínum og sinni áráttu að reyna alltaf að skrökva nokkru til, að breyta nokkuð staðreyndum og láta þær vera í nokkuð öðru ljósi en þær eru í raunveruleikanum, eins og það að reyna að segja mér, að það séu sjómannasamtökin, sem hafi beðið hann og hæstv. ríkisstj. að samþykkja þetta samkomulag. Nú veit hann mætavel, að fulltrúar sjómannasamtakanna í verðlagsráði fjalla ekki um annað en verð á fiskafurðum. Þeir hafa ekkert með samninga þessara samtaka að gera, ekki nokkurn skapaðan hlut, og í sjálfu sér hafa samninganefndir það ekki. Það eina, sem þær gera, er að semja um væntanlega samninga, sem síðan á að leggja fyrir félagsfundi í viðkomandi stéttarfélagi til samþykktar, og þá og fyrr ekki er orðið nokkurt mark á samningum takandi. Enda lá þetta dæmi ekki þannig fyrir nú, þótt hæstv. ráðh. vilji láta skína í annað. Þegar við í stjórn Sjómannasambands Íslands vorum kallaðir á fund, lá hér fyrir bréf frá hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. með þessari till., og það var till. ríkisstj., sem þarna var rædd, en hvorki till. frá fulltrúum í verðlagsráði né fulltrúum í samninganefnd. Hins vegar sögðust fulltrúar okkar í Sjómannasambandinu, sem eiga sæti í samninganefndinni varðandi bátakjarasamningana, vita um þessa till., og þeir lýstu fylgi sínu við hana. Mér kom ekkert á óvart, þótt félagar mínir fyrrum, sem voru með aðgerðunum undir miklu álagi fyrir 5–6 árum samþykktu þetta. Þeir voru sjálfum sér samkvæmir. Hins vegar kom mér það mjög á óvart, þegar fylgismenn hæstv. sjútvrh. og núv. hæstv. ríkisstj. voru með þessu, sem fellur beint undir það, sem þeir kölluðu þá, - og þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að vera neitt að snúa út úr því, - sem þeir kölluðu þá þrælalög, breytingar á hlutaskiptum o.s.frv. En nóg um það. Það mætti tala mjög langt mál um ræðu hæstv. ráðh, og furðulegar vangaveltur hans um, að með eðlilegri olíunotkun gæti ekkert svindl átt sér stað á bátaflotanum. Hann á að vita það sem útgerðarmaður um margra ára skeið, að það þarf ekki að bæta við mikilli orkunotkun á einni vél í stóru vélskipi, til þess að aukning geti orðið um nokkur tonn af olíu á sólarhring, þegar skipið er á mikilli keyrslu eða í mikilli notkun t.d. í togi, þannig að í sjálfu sér getur verið hægt að gefa upp miklu meiri olíueyðslu í einu skipi en það nauðsynlega þarf að nota. Hitt er svo annað mál, að ég tek ekki undir það með hv. þm. Stefáni Gunnlaugssyni, að ekki megi koma í veg fyrir misnotkun í sambandi við þetta með reglugerð, sem hlýtur að verða sett í sambandi við þessi lög. Náttúrlega er ákaflega erfitt, þegar skip er á vertið, að vera kannske búinn að fá olíu um borð og verða þá að skipa í land aftur mörgum tonnum af olíu til þess að hafa upp úr því kannske 2–3 kr. á hvern lítra, þegar í land er komið. Satt að segja, þótt væna megi Íslenska útgerðarmenn um margt, ætla ég ekki að gera það í sambandi við þetta. Þá sagði hæstv. ráðh. m.a. að það væri ekkert tekið af sjómönnum, það væri aðeins tekið af því, sem væri sett í verðjöfnunarsjóð, en úr honum eiga þeir m.a. að fá til sinna skipta, þegar á þarf að halda. Og hann talaði um, að hann hefði eiginlega aldrei komið nálægt verðjöfnunarsjóðum nema til þess að setja í þá. En ég leyfi mér að rifja upp fyrir hæstv. ráðh. haustið 1971, þegar verðlag fór hækkandi, sem er þveröfugt við það, sem hann var að enda við að segja í sinni ræðu, þá fór verðlag hækkandi á erlendum mörkuðum, en þá tók hann líka úr verðjöfnunarsjóðnum til þess að hækka fiskverð. En það voru allt aðrar ástæður, sem lágu til grundvallar. Þær ástæður voru þá að skapa sér vinsældir í óvinsælli ríkisstj., sem er enn þá óvinsælli í dag. En ég er hræddur um, að þessi verðjöfnunarsjóður og aðrir, þótt þeir verði margfalt stærri, mundu aldrei duga til að auka vinsældir hæstv. ríkisstj., úr því sem komið er. En þetta er auðvitað alrangt hjá hæstv, ráðh. Það er verið að taka af óskiptum hlut skipsins til þess að flytja frá loðnuveiðunum yfir til annarra veiða til þess réttilega, eins og hann segir, að hækka fiskverð þar. Ég er ekkert að hafa á móti þessu. Ég lýsti því yfir, að ég væri sammála þessu og er sjálfum mér samkvæmur, en það er hæstv, ráðh. ekki, þótt hann reyni að láta skína í það núna, að hann hafi alltaf verið með því, að svona ætti að fara að. En það er alrangt. Hann var ekki með slíkum aðgerðum 1968 eða um áramótin 1968–1969. Það er langt frá því. En ég segi, að menn eigi að kannast við fyrri gerðir og viðurkenna, að þeir hafi öðlast frekari skilning á efnahagslífinu sjálfu hér á Íslandi og það geti verið nauðsynlegt að gera ráðstafanir sem þessar, að flytja til á milli atvinnugreina, þótt, eins og hæstv. ráðh. sagði, allir verði að viðurkenna það með honum, sem hann og viðurkenndi, að það sé ekki æskilegt. Auðvitað færi best á því, að þessi atvinnugrein, loðnuveiðarnar, ef sérstaklega vel gengi eitt ár, fengi sem aðrar, sem í því lentu, að njóta þess. En það er mjög sjaldan, sem það á sér stað hér á Íslandi. Það er þá helst í sjávarútvegi. En þá er líklega hönd ríkisvaldsins alltaf tilbúin til að grípa í taumana og binda féð eða taka í aðra þágu, hvernig sem á stendur. Ég skal svo ekki orðalengja þetta meira, enda kannske ástæðulaust nema vegna forsendanna fyrir mig. Ég hef, eins og ég tók fram, lýst því yfir, að ég mun fylgja þessu frv. og tel, að það hafi verið rétt hjá hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. að velja þessa leið, þótt ég hins vegar hafi talið skylt að benda á þann mismun, sem hefur komið fram hjá þeim sömu mönnum, sem að þessu standa nú, - þann mun, sem nú er á afstöðu þeirra til efnislega sömu aðgerða, frá því, sem var fyrir 5–6 árum. Ég er alveg sammála honum, eins og við vorum í samtökum sjómanna, að það er óæskilegt, að það sé verið að draga mikið af flota, sem hefur stundað aðrar nauðsynlegar veiðar, m.a. til hráefnisöflunar fyrir fiskiðnaðinn allt í kringum land, til þess að fara á þessar á margan hátt áhættusömu veiðar. Hins vegar er það nú svo, að þetta er veiðimennska, þar sem hluturinn ræður. Þessir menn geta haft góðar tekjur í ár, og það getur komið langt árabil, þar sem þeir hafa litlar tekjur eða eru á tryggingu, eins og kallað er, kauptryggingu, eins og því miður hefur átt sér stað með stóran hluta flotans um langt árabil. Ég held hins vegar, að það sé ákaflega hæpið, þrátt fyrir það að við viðurkennum þessa staðreynd, að láta gamla máltækið um það, að skósmiðurinn eigi að halda sig við sinn leist, ráða í þessu sambandi. Ég held, að mennirnir verði að taka á sig þessa áhættu, ef þeir óska þess, en hins vegar þó með þeirri fullu gát, sem ég þóttist skilja af orðum hæstv. ráðh., sem hann talaði hér áðan, það verður að hafa gát á þessum veiðum, sem fyrst og fremst er fólginn í því, að þau skip, sem fá leyfi til veiðanna séu fær um það, auðvitað líka vegna öryggis þeirra sjálfra, en þó fyrst og fremst skipshafnarinnar. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti. Ég endurtek aðeins það, sem ég hef þegar sagt, að ég mun fylgja þessu frv., eins og það hefur komið hér fram, þangað til það verður samþykkt sem lög frá Alþingi.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Ég vildi leiðrétta það, ef hv. 10. þm. Reykv. hefur skilið orð mín þannig að ég teldi það vera óæskilegt að selja framleiðslu fyrir fram, t.d. loðnumjölið. Það er mesti misskilningur. Ég er á því, að það væri miklu æskilegra að geta selt það fyrir fram. Hitt var ég að benda á, að við það búa hinar ýmsu greinar sjávarútvegsins og hafa búið jafnan áður að eiga þess ekki kost að selja fyrir fram allar sínar afurðir, svo að það er ekkert nýtt, þó að sá háttur hafi orðið á núna, að það er ekki búið að selja fyrir fram meira en raun er á orðin. Þetta var bara einhver misskilningur. Í leiðinni vil ég svo segja það, því að það er svo gömul saga, að hann er að staglast á því, að sumarið 1971 hafi ég gert ráðstafanir til þess að taka fé úr verðjöfnunarsjóði. Það er alrangt. Hann á að fara að læra, hvað er rétt í þessum efnum. Það var ekkert tekið úr verðjöfnunarsjóði. Reglum var breytt þannig, að minna var greitt í verðjöfnunarsjóð en búið var að setja reglur um. Hann getur auðveldlega sannfærst um það með því að líta þar á greiðslutölur, að sjóðurinn hélt áfram að vaxa á árinu 1971, það var ekkert tekið úr honum.  Svo er ég ekki að þræta við hv. þm., samherjar hans í sjómannasamtökunum hafa svarað um þessa samningagerð. Þeir neituðu algerlega að breyta hlutaskiptakjörum, en þeir samþykktu þetta, af því að þetta, sögðu þeir, er ekki að breyta hlutaskiptakjörum, enda er á þessu gífurlega mikill munur. 



Herra forseti. Á þskj. 339 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Stefáni Gunnlaugssyni, Bjarna Guðnasyni og Þórarni Þórarinssyni að bera frv. um breyt. á l. um íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins nr. 27 frá 1968. Það var á þessu ári, 1968, sem gerð var breyting á þessum lögum, breyting, sem fól það í sér m.a. að ríkissjóður ætti ekki lengur prestssetur í þéttbýli, og þetta hefur verið framkvæmt í samræmi við lögin með þeim hætti, að þegar prestar hafa náð hámarksaldri og hætt prestskap hafa prestssetur þau, sem þeir hafa haft til umráða, verið seld og andvirði þeirra runnið í ríkissjóð. Það frv., sem hér er borið fram, gerir ráð fyrir breyt. á þessu ákvæði l., þó þannig, að það er ekki gengið til baka, eins og l. voru fyrir þessa breyt., heldur felur frv., sem hér um ræðir, það í sér, að þegar prestssetur í þéttbýll eru seld, skuli andvirði þeirra, í stað þess að renna í ríkissjóð, renna í sérstakan sjóð, sem notaður skal til að veita þeim söfnuðum styrk, er sjálfir vilja tryggja sóknarprestum sínum húsnæði. Er þá gert ráð fyrir því, að þetta húsnæði verði í eigu safnaðarins. Sjóðurinn skal vera í vörslu fjmrn., en að öðru leyti skal kveða nánar á um meðferð hans í reglugerð. Hér er um að ræða tiltölulega fáar húseignir á þéttbýlissvæðinu hér í Reykjavík og nágrenni. Þetta frv, er borið fram vegna tilmæla starfandi presta og ályktana, sem ráðstefnur þeirra hafa gert í þá átt að koma til móts við söfnuðina og það vandamál, sem skapast hefur vegna núgildandi l. fyrir presta og söfnuði. Það þarf ekki að tíunda það hér, hversu mikilvægu hlutverki prestar gegna í okkar þjóðfélagi. Störf þeirra eru mjög sérstæð. Auk þess sem þeir halda uppi reglulegu kirkjustarfi, eru þeir vissir tengiliðir milli kirkjunnar og fólksins í viðkomandi prestaköllum. Þeir reyna að leysa úr félagslegum erfiðleikum og vera í persónulegum tengslum við fólkið, átta sig á vandamálum þess og leysa úr þeim eftir bestu getu. Þeir eru, má segja, félagslegir ráðunautar og vinna með þeim hætti störf, sem í vaxandi mæli eru viðurkennd í okkar þjóðfélagi. Eins og lög gera ráð fyrir, er eðlilegt, að prestar séu búsettir í þeim umdæmum, í þeim prestaköllum, þar sem þeir gegna embætti. Að því eru hins vegar nokkur brögð, að viðkomandi prestum gengur illa að koma sér upp slíku húsnæði í viðkomandi prestaköllum og þurfa að standa í venjulegum húsakaupum, afborgunum og fjárhagserfiðleikum, sem því fylgja, eins og gengur og gerist, og sjálfsagt og eðlilegt er, að prestar gangi undir það jarðarmen eins og aðrir þjóðfélagsþegnar. En þó er vissulega augljóst, að þetta veldur þeim erfiðleikum og tekur meiri tíma en góðu hófi gegnir frá þeirra mikilvæga starfi í þágu safnaðarins. Þess vegna er sú ósk eðlileg frá söfnuðum, að þeir geti komið til móts við prestana með því að aðstoða þá við slík húsakaup og hjálpað þeim til þess að setjast að í viðkomandi prestakalli. Söfnuðirnir vilja aðstoða presta sína í þessum efnum og það er sjálfsagt, að Alþingi taki til athugunar og vinsamlegrar meðferðar þessa ósk. Kirkjusöfnuðir vinna gott starf, vinna starf sitt í kyrrþey, en víða, eins og flestum er kunnugt, er unnið þar öflugt starf, þar sem fólk leggur drjúgt af mörkum til þess að reyna að bæta umhverfi sitt og sambúð manna á meðal. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. Það felur ekki í sér veruleg útgjöld af hálfu ríkissjóðs. Í stað þess að andvirði þeirra prestssetra, sem seld eru, gangi beint í ríkissjóð, er sem sagt gert ráð fyrir því, að það gangi í sérstakan sjóð. Það .er ekki tekið neitt fé úr ríkissjóði, heldur á það fjármagn, sem er í þessum fasteignum fólgið í dag, að ganga áfram til safnaðanstarfa og til kirkjunnar beint eða óbeint. Frv. þetta er flutt, eins og fyrr segir, að beiðni safnaða og presta, sem hagsmuna hafa að gæta, og það er vilji okkar flm., að þessi ósk sé tekin til athugunar hér á þingi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. sé máli þessu vísað til 2. umr. og hv. allshn.