Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti skýrði frá, að brtt. 4 væri útbýtt í deildinni á þessum fundi, en nál. væri ókomið enn, en mundi koma til útbýtingar síðar á fundinum eða verða borið út meðal deildarmanna. Mundi fundi verða frestað nokkrar klukkustundir, til þess að deildarmenn ættu kost á að kynna sjer álit nefndarinnar. En síðan yrði fundi haldið áfram síðari hluta daga og málið þá tekið til meðferðar, ef deildin leyfði.

Benedikt Sveinsson Jeg ætla að segja fáein orð, eingöngu um dagskrána. Um annað málið á dagskránni stendur, að það verði tekið til meðferðar »ef deildin leyfir«. Mjer finst, að eigi hefði síður verið þörf á, hinum sama fyrirvara um fyrra málið á dagakránni. Í 18. gr. þingskapanna segir svo um nefndarálit, að því skuli útbýtt meðal þingmanna á fundi, og enn fremur: »Eigi má taka málið af nýju til umræðu fyr en að minsta kosti tveim nóttum síðar en nefndarálitinu var útbýtt». Nú er mál þetta sett fyrirvaralaust á dagskrá og ætlast til, að það sje rætt í dag, þvert ofan í þingsköp, því að svo fer fjarri því, að nefndarálitinu hafi verið útbýtt fyrir tveim nóttum, að það er enn eigi komið í hendur þingmanna. Þessari aðferð mótmæli jeg algerlega; jeg neita því, að það hæfi að taka þetta mál fyrir á annan hátt en fyrir er mælt í 18. gr. þingakapanna. Þetta er hið stærsta mál, sem nokkru sinni hefir lagt verið fyrir Alþingi Íslendinga, hið flóknasta og hið afdrifaríkasta. Það er því hin mesta óhæfa að ætla sjer að flaustra því af með meira flýti en dæmi finnast til að gert hafi verið um nokkur smámál. Jeg mótmæli því fyrir hönd þjóðarinnar, að þannig sje níðst á stærsta máli hennar, og þingmenn sviftir tíma og tækifæri til að brjóta það sem best til mergjar og íhuga, hvað nefndin hefir um það að segja í áliti sínu. Að vísu má segja, að þau sjeu farin að tíðkast hin breiðu spjótin hjer í þingi. Það er ekki lengra á að minnast en í vor, er hjer var lagður fyrir þingfund mikilsvarðandi ríkjasamningur og eigi veittur nema rúmur klukkutíma frestur til þess að heyra hann tafsaðan á ensku og íslensku, ræða hann, athuga og samþykkja. Það má telja víst, að það hafi bakað landinu jafnvel tuga miljóna tjón, hve mjög hrapað var að úrslitum þess máls. Á sama hátt var farið með sambandslagafrv. þetta í sumar; þingmönnum var að eins veittur stundarfjórðungsfrestur til þess að athuga það og athugasemdirnar við það, og þeir látnir binda sig með atkvæðagreiðslu að lítt athuguðu máli.

Forseti: Út af ræðu háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) skal jeg geta þess, að það hefir verið föst venja að prenta á dagskrá, eins og hjer er gert um síðara málið, »ef deildin leyfir«, þegar um afbrigði frá þingsköpum er að ræða í meðferð frumvarpa, en hvorki um nefndarálit nje breytingartilllögur, og samkvæmt þessari venju er dagakráin samin. Og með því að jeg fæ ekki sjeð, að það brjóti bág við stjórnarskrá nje þingsköp, að málið sje tekið nú til umræðu, leyfi jeg mjer að bera það undir atkvæði háttv. deildar, hvort hún, að fengnu samþykki hæstv. forsætisráðherra, vilji leyfa, að málið sje rætt á þessum fundi.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg mun verða stuttorður um málið í þessari fyrstu ræðu minni, sökum þess, að meiri hluti nefndarinnar telur sig hafa í nefndaráliti sínu tekið fram öll þau aðalatriði, sem ástæða er til að ræða um, og skýrt þau svo greinilega, sem þörf er á, því að ekki er heimtandi, að hvert eitt smáatriði sje rakið og rætt á vísindalegan hátt út í ystu æsar; til þess þyrfti heila bók. En hins vegar hefi jeg hugsað mjer, að jeg sem framsögumaður sæti fyrir svörum, ef ráðist verður á röksemdaleiðslur í nefndarálitinu. Jeg skal láta þess getið, að jeg sem skrifari meiri hluta nefndarinnar spurði hv. minni hluta (M. T.), hvort hann óski eigi eftir, að nefndarálit hans yrði samferða okkar áliti, en hann kvaðst eigi mundu láta sitt álit koma fram fyr en í efri deild, þar sem hann á sæti. Þetta gerði jeg til þess, að enginn gæti sagt, að meiri hlutinn hefði viljað beita minni hlutann ofbeldi, eða fara á bak við hann. Þykir mjer rjett að taka þetta fram, svo að það sje lýðum ljóst, hvers vegna álitin urðu ekki samferða. Þá skal jeg og geta þess, að við hv. 2. þm. Árn. (E. A.) höfum skift þannig með okkur framsögunni, að jeg sitji fyrir svörum, þar sem er að ræða um hina almennu hlið málsins, fullveldi eða eigi fullveldi o. s. frv., en hv. 2. þm. Árn. (E. A.) taki einkum að sjer hin einstöku atriði frv., án þess þó að okkur sje meinað að koma hvor inn á annars svið, þar sem við teljum þess þörf. Skal jeg svo eigi lengja erindi mitt að þessu sinni, en vísa til nefndarálitsins og fylgiskjala þess. Í lok ræðunnar get jeg þess þó, að meiri hluti sameinaðra fullveldisnefnda efri og neðri deildar Alþingis, 11 menn af 12, hefir orðið sammála um frv. og leggur til, að það sje samþykt óbreytt.

Flm. (Bjarni Jónsson) Það þarf ekki að hafa langan formála fyrir þessu stutta frv. Jeg get þess að eins fyrir þá, sem lítt þekkja til þar vestra, að hreppur þessi hefir verið alt of stór til að vera einn hreppur; hann er góð þingmannaleið af einum enda á annan, og þótt þingstaðurinn væri í miðjum hreppnum, var hart á, að hægt væri að komast á dag að heiman og heim fyrir þá, sem í landi bjuggu, og enn tvísýnna fyrir eyjabúa. Þessum stóra hrepp hefir þegar verið skift í tvo hreppa, og nú óska allir íbúar beggja hreppanna, að hinni fornu þinghá verði skift í tvær þinghár með sömu takmörkum sem hinir nýju hreppar hafa fengið. Jeg vona, að háttv. deild leyfi málinu fram að ganga án þess að nefnd sje skipuð í það; því að hjer er hvorki um vandamál nje vafamál að ræða.