Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Sú skýrsla sem hér kemur til atkvæðagreiðslu og þingsályktunartillagan er langmikilvægasta framlag þingmannanefndarinnar sem hún sendir frá sér. Í henni felst framtíðarsýn. Það var um hana full samstaða og ég óska þingheimi og þingmannanefndinni til hamingju með það. Alþingi hefur í þessu máli sýnt styrk sinn, sýnt hvað Alþingi er fært um að gera. Ég greiði þessari tillögu stoltur atkvæði mitt. Ég vil líka leggja sérstaka áherslu á það sem ég tel mikilvægt að nefnd um eftirlit með framkvæmd um lagaúrbætur verði lögbundin þegar á komandi þingi.

Hæstv. forseti. Þetta er mikilvægt þingmál sem við greiðum hér atkvæði um. Ég fagna því að mikil samstaða ríkti í þingmannanefndinni um að ná samstöðu um þær mikilvægu tillögur sem við drögum fram í okkar skýrslu og þeirri þingsályktunartillögu sem hún inniber. Í henni er safnað saman þeim lærdómum sem við teljum mikilvægt að draga af efnahagshruninu og jafnframt er gerð tillaga að þeim lagabreytingum sem við teljum mikilvægt að ráðast í til þess að viðlíka hlutir gerist ekki aftur. Alþingi lýkur hér við að gera upp skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Nú skulum við öll sem hér sitjum heita því að fara að horfa til framtíðar og byggja gott samfélag fyrir þjóð okkar. Hún á það skilið.

Virðulegi forseti. Hér er á ferð um margt merkileg þingsályktunartillaga en hér ályktar Alþingi að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Hér er Alþingi að álykta að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum, stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu. Það er mikilvægt að um þessa tillögu sé sátt og hún verði grundvöllur að betri stjórnmálamenningu á Íslandi.

Virðulegi forseti. Skýrslan sem við erum með hér og að taka aftur til umfjöllunar er að mörgu leyti merkilegt plagg og sú þingsályktunartillaga sem kemur út úr henni. Það er mikilvægt að einhenda sér í þá vinnu að breyta hér löggjöf og bæta stjórnsýsluna eins og rætt er um í tillögunum. Þingflokkur framsóknarmanna mun styðja þessa tillögu heils hugar.

Frú forseti. Þetta er mjög merkilegur dagur. Það er merkilegt að okkur hafi tekist að finna sátt um það hvernig við ætlum að leggja línurnar fyrir framtíðina og að okkur tókst öllum að samþykkja það sem rannsóknarnefnd Alþingis komst að niðurstöðu um. Ég hvet alla hv. þingmenn til að láta þetta ekki verða einungis í orði heldur jafnframt á borði.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sjá í þingsal 63:0. Það er ekki oft sem slíkt gerist. Ég ætla rétt að vona að þessi dagur í þingsögu Íslendinga marki spor, marki spor í þá átt að við lærum af fortíðinni, marki þau spor að við ætlum að hefja Alþingi til vegs og virðingar á nýjan leik, að við ætlum að sýna samstöðu og við ætlum að standa saman um að bæta það samfélag sem við búum. Það gerum við með því að standa saman. Við gerum það ekki með því að sundra þinginu.

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um þingsályktunartillögu sem því miður hefur að einhverju leyti fallið í skuggann af öðrum tillögum í umræðum undanfarinna daga. Í tillögunni felst ákveðinn áfellisdómur yfir verklagi bæði Alþingis og framkvæmdarvalds og er lagt til að Alþingi álykti m.a. að mikilvægt sé að allir horfi með gagnrýnum augum á eigin verk og nýti tækifærið sem skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis gefur til þess að bæta samfélagið. Þverpólitísk sátt náðist um tillöguna og það eru í sjálfu sér stórtíðindi.

Frú forseti. Sú þróun sem við settum í gang með því að setja lög um rannsóknarnefnd Alþingis og síðan þingmannanefndina og skýrslur þessara tveggja nefnda hefur kennt þjóðinni hvernig hún eigi að læra af hruninu. Þetta er afskaplega jákvætt. Sú skýrsla sem við höfum hér í höndunum er frábær, hún er frábært starf. Þingsályktunartillagan er ekki alveg eins skýr. Ég vildi hafa hana skýrari en fellst á hana svona eins og hún er vegna þess að mér er lofað því að það verði tekið fyrir í framhaldinu að skerpa á því hvað Alþingi ætlar að gera til framtíðar því að við erum núna að samþykkja tillögu um hvernig við viljum sjá Ísland til framtíðar næstu tíu, tuttugu, þrjátíu ár - Ísland barnanna okkar.

Áður en atkvæðagreiðslan hefst vill forseti gera grein fyrir því hvernig henni verður hagað en forseti hefur kynnt áform sín um atkvæðagreiðsluna fyrir formönnum þingflokka og voru ekki gerðar athugasemdir þar. Fyrst verður afgreidd breytingartillaga frá flutningsmönnum tillögunnar, en hún er leiðrétting á tilvísun í greinanúmer laga í tillögunni. Því næst koma til atkvæða einstakir stafliðir tillögunnar, allir saman eða hver fyrir sig eftir óskum þingmanna, þ.e. stafliðir í inngangsmálsgrein, en þar eru nöfn þeirra sem málshöfðun beinist að, og svo viðkomandi stafliður í þeim hluta tillögunnar sem kallast kæruatriði. Fyrir þá sem eru með atkvæðagreiðsluskjal fyrir framan sig má orða þetta svo að bornir verða upp saman til atkvæða stafliður sem merktur er með litlu a og stafliður sem merktur er með stóru A og svo koll af kolli. Verði stafliðirnir allir eða einhver þeirra samþykktir verða inngangsmálsgrein og niðurlagsákvæði tillögunnar afgreidd þar á eftir. Síðan fyrirsögn hennar og loks verður tillagan í heild borin upp til atkvæða eftir almennum reglum. Verði allir stafliðir felldir mun forseti úrskurða þingsályktunartillöguna fallna. Óskað hefur verið eftir nafnakalli við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Ég er eins og hver okkar 63 þingmanna að greiða hér atkvæði í hlutverki ákæranda um hvort stefna skuli fyrrum ráðherrum fyrir refsiverða háttsemi. Í því hlutverki nýt ég sama réttar og allir aðrir þingmenn að eiga fyrst og fremst við samvisku mína og sannfæringu. Ég tek því hvorki afstöðu sem formaður Samfylkingarinnar né sem forsætisráðherra þegar ég greiði atkvæði hér í dag. Í hlutverki ákæranda á ekki að greiða atkvæði eftir pólitískum línum og því hef ég fylgt í þessu máli. Í ítarlegri ræðu minni í síðustu viku tók ég mjög yfirvegaða afstöðu út frá efni og formi þessa máls í fyllsta samræmi við það sem stjórnarskráin leggur mér og hverju ykkar á herðar sem ákæranda og ekki síður þann rétt okkar að hlýða sannfæringu okkar í málinu. Út frá þeim sjónarhóli hljótum við að virða skoðanir hver annars í þessari atkvæðagreiðslu. Hér eiga ekki erindi pólitískir hagsmunir, brigslyrði, málamiðlanir eða vinsældarkapphlaup. Sú atkvæðagreiðsla sem hér fer fram er og verður söguleg og sérhver þingmaður verður að geta litið yfir sinn feril sáttur við verk sín, ákvarðanir og töluð orð sem verða hluti af sögu þjóðar okkar.

Frú forseti. Ég vil halda því til haga að sú vinna sem liggur á bak við þessa þingsályktunartillögu er jafnítarleg og faglega unnin, öllum steinum velt, og vinnan við sjálfa skýrslu þingmannanefndarinnar sem við greiddum atkvæði um áðan. Ég vil líka minna, frú forseti, á meginniðurstöður og ályktanir þingmannanefndarinnar á bls. 5 þar sem nefndin fjallar um Alþingi og þar segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Alþingismönnum ber að sýna hugrekki, heiðarleika og festu í störfum sínum. Brýnt er að Alþingi og alþingismenn endurheimti traust þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum.“ Ég vek líka athygli á því að í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er talað um heiðarlegt uppgjör sem er forsenda þess að samfélag okkar geti sameinast á ný og beint kröftum sínum til að byggja upp til framtíðar.

Virðulegi forseti. Í 100 ár rúm hefur ekki þótt tilefni til að virkja ráðherraábyrgðarlögin. Slíkt tilefni er ekki enn komið fram. Til þess skortir enn að sýnt sé fram á með sannfærandi hætti að þeir ráðherrar sem hér er gerð tillaga um að verði dregnir fyrir landsdóm hafi sýnt af sér ásetning eða stórfellt hirðuleysi í embættisfærslum sínum. Auk þess má nefna að þau ákæruatriði sem hér er gerð tillaga um standast ekki skoðun. Með því að höfða sakamál gegn fyrrverandi ráðherrum í tilefni af hinum hörmulegu afleiðingum hrunsins er verið að færa pólitíska uppgjörið sem nauðsynlegt er inn í réttarsalina þar sem það á ekkert erindi. Þingið hefur í dag samhljóða afgreitt afar mikilvæga tillögu og gert upp við rannsóknarskýrsluna. Með því verður því aldrei haldið fram að þingið hafi ekki viljað horfast í augu við þær alvarlegu ásakanir sem þar komu fram.

Frú forseti. Við göngum bráðlega til atkvæða um hvort höfðað verði mál gegn fjórum fyrrverandi ráðherrum á grundvelli laga um ráðherraábyrgð. Mikið hefur verið rætt um þessi lög, hversu gölluð þau eru. Við skulum horfast í augu við að þessi lög eru í gildi. Okkur ber, öllum 63, að fara eftir okkar samvisku í þessu máli. Ég hef kynnt mér öll þau gögn sem legið hafa í trúnaðarbókum þingsins og ég hef mótað mér afstöðu, líka á þeim grundvelli sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir allan tímann í þessu máli, að hér sé ekki um þingflokkspólitískt mál að ræða, heldur verði hér hver og einn að gera upp við samvisku sína hvernig hann greiðir atkvæði í dag. Vissulega er það ekki auðvelt, en til þess erum við kjörin hér á Alþingi og það ætla ég mér að gera á eftir.

Frú forseti. Ætlum við að láta það sannast með atkvæðum okkar í dag að ein lög gildi fyrir stjórnmálayfirstéttina og önnur fyrir hina? Þeir þingmenn sem hér sitja lofuðu þjóðinni því fyrir kosningar að gera upp hrunið, að kalla fólk til ábyrgðar, það er liður í þessu uppgjöri. Við í Hreyfingunni hvetjum alla þingmenn til þess að standa ekki í vegi fyrir því að þetta mál verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Í kjölfar þess að við vorum sammála, 63:0, um að afgreiða skýrslu þingmannanefndarinnar eigum við nú að greiða atkvæði um ábyrgð ráðherra. Eins og komið hefur fram verður hver að gera upp við sína samvisku og sannfæringu hvernig greiða ber atkvæði í því máli. Eftir að hafa skoðað öll málin gaumgæfilega í þeirri fordæmalausu vinnu sem við vorum sett í í þingmannanefndinni allt frá 15. janúar síðastliðnum, hef ég komist að þeirri þungbæru niðurstöðu að kalla beri saman landsdóm í fyrsta sinn og birta þar fjórum ráðherrum ákæru vegna brota á ráðherraábyrgðarlögunum. Ég mun því greiða atkvæði með ákæruatriðunum hér á eftir.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið munu þingmenn Framsóknarflokksins taka afstöðu til þessara tillagna eins og þeim ber samviska og skylda til. Öðruvísi getur það hreinlega ekki verið. Niðurstaða hvers og eins segir því ekkert til um skoðun hans eða flokksins á þætti stjórnmálanna á efnahagshruninu eða viðbrögðum við því þá eða í dag, það þarf ekki að tengja þetta saman. Ég hvet alla til þess að virða niðurstöðu hvers og eins, virða þá niðurstöðu sem kemur út úr þessari atkvæðagreiðslu, hvort sem menn greiða atkvæði með eða á móti.

Virðulegi forseti. Við munum nú greiða atkvæði um hvort kæra eigi Geir H. Haarde, Árna M. Mathiesen, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og Björgvin G. Sigurðsson fyrir embættisbrot í störfum þeirra sem ráðherra. Ég er einn af flutningsmönnum þingsályktunartillögunnar og að baki þeirri ákvörðun liggur sannfæring mín að málsmeðferðin uppfylli mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Að baki þeirri ákvörðun liggur líka sú sannfæring mín að viðkomandi ráðherrar hafi brotið tvö ákvæði laga um ráðherraábyrgð sem varða brot á stjórnarskránni og góðri ráðsmennsku. Brotin ógnuðu heill ríkisins, þau ógnuðu heill almennings og þau ógnuðu þingræðinu og lýðræðinu í landinu. Valdi verður að fylgja ábyrgð. Því mun ég segja já.

Frú forseti. Ábyrgð stjórnmálamanna á hruninu er mikil. Ég leyfi mér hins vegar að efast um að ábyrgð þessara þriggja eða fjögurra fyrrverandi ráðherra sé meiri en þeirra sem lögðu grunn að hruninu á árunum 2000–2007. Því tel ég rangt að höfða sakamál á hendur þeim en leyfa hinum að sleppa. Í ræðu minni í síðustu viku lagði ég til að í stað þess að ákæra þessa ráðherra gæti Alþingi ályktað að átelja beri alla þá ráðherra sem fóru með stjórn efnahagsmála og fjármálakerfisins á árunum 2000–2008. Auk þess lagði ég til að unnið yrði að sáttagjörð meðal þjóðarinnar í framhaldinu. Ég hef ásamt hv. þingmönnum Samfylkingarinnar reynt að vinna þessari hugmynd brautargengi, en því miður án árangurs. Ég held að þar með höfum við misst af góðu tækifæri til að hefjast handa við að byggja upp sátt í samfélaginu og horfa fram á veginn.

Virðulegi forseti. Samkvæmt 48. gr. stjórnarskrárinnar eru alþingismenn eingöngu bundnir við sannfæringu sína og hafa undirritað drengskaparheit því til staðfestingar. Ég tel að lög um landsdóm og ráðherraábyrgð standist stjórnarskrá og viðeigandi ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu. Í 14. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um sérstaka málsmeðferð er varðar ráðherraábyrgð og er það Alþingi eitt sem getur tekið ákvörðun um að kæra ráðherra vegna embættisreksturs þeirra. Nú er löngu ferli að ljúka sem hófst með skipun rannsóknarnefndar Alþingis. Sú vinna hefur nú skilað sér í formi þingsályktunartillagna og eru þær tillögur lögfræðilega vel undirbyggðar. Það er Alþingis að hleypa þessu máli af stað eða stöðva það. Alþingi er ekki dómstóll. Alþingismenn eru ekki dómarar. Landsdómur dæmir í málum um ráðherraábyrgð. Verði þessar tillögur samþykktar er það skylda sérstaks saksóknara Alþingis að leita allra fáanlegra sannana fyrir kæruatriðum, hann undirbýr gagnasöfnun og rannsókn í málinu og gerir tillögu til landsdóms og viðeigandi ráðstafanir til að leiða hið sanna í ljós. Gleymum því ekki.

Virðulegi forseti. Ákæruvaldi fylgir mikil ábyrgð. Í sakamálaréttarfari gildir sú meginregla að eingöngu ber að höfða sakamál ef ákæranda virðist það sem fram er komið við rannsókn máls nægilegt eða líklegt til sakfellis. Við mat á því hvort líkur á sakfellingu séu meiri eða minni ber bæði að gæta að formi og efni. Ég tel að málsmeðferðin sem hér hefur verið viðhöfð brjóti í bága við stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna tvennt: Í fyrsta lagi annmarka er snúa að réttarstöðu ráðherranna fyrrverandi sem m.a. leiddi til þess að þeim var gert að fella á sig sök. Í öðru lagi að ráðherrunum fyrrverandi hafi ekki verð gerð grein fyrir sakargiftum með vísan til viðeigandi refsiákvæða þannig að þau gætu borið hönd fyrir höfuð sér. Fleiri annmarka er hægt að nefna sem snúa að formhlið málsins. Hvað efnisþátt málsins varðar tel ég að þær upplýsingar sem fyrir liggja í málinu séu ekki líklegar til sakfellis. Virðulegi forseti. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Með lögum skal land byggja. Allir eiga að vera jafnir fyrir lögum. Alþingi Íslendinga er falið það hlutverk samkvæmt stjórnarskrá landsins að meta hvort lög um ráðherraábyrgð hafi verið brotin. Landsdómur fer með og dæmir þau mál er Alþingi ákveður að höfða gegn ráðherrum út af embættisfærslum þeirra. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga um málshöfðun gegn fjórum ráðherrum vegna brota í embættisrekstri þeirra í aðdraganda hrunsins 2008. Tillagan felur í sér ítarlegan rökstuðning. Réttarfarsskilyrðum og refsiskilyrðum er fullnægt. Nægar líkur benda til sakfellis. Nú reynir á kjark og siðferðisþrek alþingismanna til að taka efnislega ákvörðun og sjálfstæð rannsókn og sönnunarfærsla fara fram fyrir landsdómi. Í mínum huga er enginn efi á að mál viðkomandi ráðherra eigi að rannsaka fyrir landsdómi og þar eigi að fara fram endanlegt uppgjör á efnahagshruninu sem áhrif hefur á afkomu þjóðarinnar til ókominna ára. Ég segi því já.

Ákæra og réttarhald þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði til að teljast fullnægja mannréttindum. Eitt er það að rannsaka þarf það sem leiðir til ákæru. Það hefur ekki verið gert eða í mjög litlum mæli. Sakborningur þarf að hafa stöðu sakbornings og hann þarf að hafa verjanda. Það hafði hann ekki. Hann veit ekki enn þá að hann er sakborningur. Sakarefnin eru óljós og auk þess kemur Alþingi, sem er kjörið og pólitískt, að öllum þáttum. Það ákærir. Það kýs saksóknara. Það velur átta af fimmtán dómurum landsdóms. Þetta eru pólitísk réttarhöld. Ég segi nei við því að ákæra Geir H. Haarde.

Virðulegi forseti. Það gerir enginn lítið úr því að þetta mál hefur verið erfitt fyrir þing og fyrir þjóð og þessi síðustu tvö ár síðan bankarnir féllu hafa verið íslenskri þjóð mjög erfið. Ég get sagt það fyrir mig að sú atkvæðagreiðsla sem við tökum nú þátt í núna er mér ekki erfið. Ég held að ég hafi aldrei verið jafnsannfærð um nokkra atkvæðagreiðslu á hinu háa Alþingi. Það er í mínum huga ekki hægt að finna nein lagaleg rök fyrir því að ákæra eigi fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, fyrir vanrækslu eða stórkostlegt hirðuleysi, fyrir ásetning eða stórkostlegt hirðuleysi. Ég segi nei.

Frú forseti. Á stundum sem þessari þarf enginn kjark, heldur þarf fólk að horfast í augu við eigin sannfæringu og taka ákvarðanir út frá henni. Ég segi nei.

Frú forseti. Þær tillögur sem við ræðum hér eru tilkomnar eftir mikla og vandaða vinnu þingmannanefndarinnar. Því hefur verið haldið fram að þar hafi að einhverju leyti flokkspólitík ráðið för. Þeir þingmenn úr þingflokki Framsóknarflokksins sem sæti áttu í nefndinni hafa gert ítarlega grein fyrir afstöðu sinni og rökstutt mál sitt vel. Ég er sannfærður um að þau komist að niðurstöðu eingöngu út frá sannfæringu sinni um hvað væri óhjákvæmileg lagaleg niðurstaða. Það verður þó að viðurkennast að í framhaldinu og allri umræðu um þetta mál hefur pólitík blandast verulega í það og kannski óhjákvæmilega. Það vekur upp ýmsar spurningar, m.a. spurningar um jafnræði t.d. er lýtur að þeirri ríkisstjórn sem nú situr og hefur að mínu mati brotið af sér ekki síður en sú ríkisstjórn sem á undan fór. Hins vegar er aðstaðan til þess að láta núverandi ríkisstjórn svara til saka allt önnur. Einnig hef ég efasemdir um að málið nægi til sakfellingar fyrir landsdómi. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Ég hef enga sannfæringu fyrir því að Geir H. Haarde hafi sem forsætisráðherra af ásetningi eða stórfelldu hirðuleysi brotið gegn stjórnarskrá lýðveldisins, öðrum landslögum eða stofnað hagsmunum ríkisins í fyrirsjáanlega hættu með athöfnum sínum og athafnaleysi. Saknæmisskilyrði ráðherraábyrgðarlaganna eru því ekki uppfyllt og því ber þingheimi að segja nei. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Í þeirri umræðu sem nú er að enda komin hefur mér þótt oft og tíðum að sá misskilningur væri á ferðinni að ákærur og málsmeðferð fyrir landsdómi væri á einhvern hátt nauðsynlegur hluti pólitísks uppgjörs eftir bankahrunið. Þetta er grundvallarmisskilningur. Málið er það að hér stöndum við einvörðungu frammi fyrir þeirri spurningu hvort nægar forsendur séu komnar fram til að réttlætanlegt sé að höfða refsimál á hendur tilteknum einstaklingum. Það kann að vera að sumum þingmönnum þyki rétt að færa pólitíska baráttu og pólitískt uppgjör í klæði refsimáls. Það finnst mér ekki og því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Hér er um gríðarstórt mál að ræða þar sem niðurstaðan byggir m.a. á mati hvers og eins þingmanns, mati á líkum á sakfellingu fyrir landsdómi. Á endanum snýst því matið um ákvörðunina og ákvörðunin um hvort meiri líkur eða minni eru taldar á að sakfellt verði fyrir landsdómi. Frú forseti. Mitt mat er að meiri líkur en minni séu á því að landsdómur muni ekki sakfella þessa einstaklinga. Því tel ég mér ekki fært að samþykkja þessar tillögur og segi því nei.

Virðulegi forseti. Margt er á huldu um forsendur ákæruliða í þessu máli öllu saman en í engu máli er það jafnljóst og í því sem nú er greitt atkvæði um og liggur mér nærri að segja að allar grundvallarforsendur ákærunnar séu upp í loft. Nú síðast þegar í ljós kemur að þáverandi utanríkisráðherra er borið á brýn að hafa leynt upplýsingum sem voru í Fréttablaðinu þann sama morgun og hún átti að hafa leynt þeim. Virðulegi forseti. Fari svo að þessi tillaga verði samþykkt held ég að muni sannast hið fornkveðna að „skamma stund verður hönd höggi fegin“. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það eru engin rök fyrir ákærum sem hér er um að ræða, engin. Það er ekki hægt að taka þátt í þessum hráskinnsleik. Ég segi nei.

Forseti. Þetta er einn af þeim þáttum málsins sem ég hef velkst í vafa um frá því að ég byrjaði að kynna mér það, m.a. vegna þess að málsgögn og yfirlýsingar sem varða fyrrverandi utanríkisráðherra og fyrrverandi viðskiptaráðherra eru misvísandi. Að lokum er það mín niðurstaða að um alla fjóra ábyrgðarmenn ríkisstjórnarinnar 2007–2009 um efnahagsmál hljóti að gilda hið sama. Ég segi því já.

Frú forseti. Við ræðum hér ákæru á hendur, eins og það er kallað, oddvita Samfylkingarinnar í ríkisstjórn, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Hún er ekki í mínum flokki en það gildir nákvæmlega sama um hana og Geir H. Haarde, að hún er að sæta óréttlátum réttarhöldum, og sérstaklega í hennar tilfelli er ótrúlegt að í málinu hér í umræðunni komi ekkert fram um að hún hefði með þessi mál að gera. Hún var utanríkisráðherra en hvorki viðskiptaráðherra, fjármálaráðherra né efnahagsráðherra. Hins vegar virðist mér á umræðunni og andsvari sem ég fór í að hún sé ákærð fyrir að vera formaður síns flokks, fyrir oddvitaræði sem kallað er. Hún er ákærð fyrir að vera formaður síns flokks og það stendur hvergi nokkurs staðar í lögum að það sé bannað. Ég segi nei við því að ákæra Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur.

Virðulegur forseti. Þetta er nokkuð sérkennilegt satt best að segja. En í þessari stöðu eins og ég sagði í fyrra svari mínu þarf engan kjark, frú forseti, það þarf sannfæringu. Sannfæring mín segir að hvorki Ingibjörg Sólrún Gísladóttir né aðrir þeir ráðherrar sem hér sæta hugsanlega ákæru eigi það skilið undir nokkrum kringumstæðum. Ég segi nei.

Frú forseti. Við ræðum hérna ákæru á hendur Árna M. Mathiesen, fyrrverandi fjármálaráðherra, sem hafði með fjármál að gera en ekki þau mál sem bankarnir heyrðu undir, sem var aðalástæðan fyrir fallinu. Ákærurnar eru mjög loðnar. Menn áttu að gera þetta og menn áttu að gera hitt og Árni M. Mathiesen hefur ekki fengið stöðu sakaðs manns. Hann hefur ekki fengið að hafa verjanda. Málið hefur ekki verið rannsakað. Þetta eru jafnóréttlát réttarhöld og ákæra eins og hugsast getur. Þetta eru pólitísk réttarhöld eins og maður sér á atkvæðagreiðslunni. Atkvæðin falla eftir flokkum. Það er athyglisvert að enginn Vinstri grænna hefur efasemdir um sektina. Það er mjög athyglisvert. Ég get því ekki fallist á þá ákæru að kæra Árna M. Mathiesen fyrir glæp. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þegar við greiðum atkvæði um það hvort ákæra beri fyrrverandi viðskiptaráðherra liggur fyrir að fyrrverandi forsætisráðherra mun þurfa að svara til saka fyrir landsdómi vegna ákæruatriða sem að stórum hluta voru á valdsviði og á ábyrgð fyrrverandi viðskiptaráðherra. Þar sem svona er komið er órökrétt að viðskiptaráðherra þurfi ekki jafnframt forsætisráðherranum fyrrverandi að svara til saka í þeim réttarhöldum sem fram undan eru. En, eins og góður maður, Árni Grétar Finnsson, sagði: Það þarf magnað þor til að vera sannur maður, meta sinn vilja fremur en fjöldans daður, fylgja í verki sannfæringu sinni, sigurviss þótt freistingarnar ginni. Réttlætinu verður ekki frekar fullnægt í þessu máli með enn frekara óréttlæti en orðið er. Þess vegna er hið eina rétta í máli fyrrverandi viðskiptaráðherra að segja nei við ákæru á hendur honum.

Forseti. Meiri hluti Alþingis hefur ákveðið að kæra ekki fyrrverandi utanríkisráðherra og fyrrverandi fjármálaráðherra. Við þær aðstæður er út í hött að mínu viti að kæra fyrrverandi viðskiptaráðherra. Ég greiði ekki atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til ákæru á hendur hv. fyrrverandi viðskiptaráðherra Björgvini G. Sigurðssyni. Hann fellur undir sömu óréttlátu saksóknina og réttarhöldin eins og ég gat um áðan. Þetta eru pólitísk réttarhöld. Mannréttindi eru brotin. Hann hefur ekki fengið stöðu sakaðs manns. Hann hefur ekki fengið að hafa verjendur og það hefur ekki verið rannsakað, en það er búið að ákæra. Þessi ákæra er að mínu mati alveg út í hött og trúr minni sannfæringu er ég jafnmikið á móti því að ákæra Björgvin G. Sigurðsson og aðra þá ráðherra sem hér hafa verið til umræðu. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég hlustaði á atkvæðaskýringu Marðar Árnasonar áðan og hugsaði þá með mér að með þessum rökum ætti eiginlega að krefjast atkvæðagreiðslu aftur um hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. En það sem hefur hins vegar gerst, finnst mér, í þessari atkvæðagreiðslu í dag, að því marki sem hún er komin, er að hið pólitíska eðli þessa máls hefur afhjúpast, það hefur afhjúpast hér í dag í þessari atkvæðagreiðslu. Hér er um að ræða pólitíska aðför og þannig verður eftirskrift þessa dags í þingsögunni: Pólitísk aðför. Það er reynt að færa pólitískt uppgjör í gervi refsimáls, í klæði og búning refsimáls, og með þessu eru mörkuð söguleg skil í störfum þingsins, óæskileg skil. Því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Þessi atkvæðagreiðsla virðist ætla að fara eins og sumir óttuðust en enginn þorði að trúa í rauninni að gæti gerst, að þingheimur ætlaði sér að láta fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, sitja einan uppi með ákæru yfir höfði sér vegna efnahagshrunsins. Og við sem höfum fylgst með þessari atkvæðagreiðslu höfum horft upp á suma hv. þingmenn Samfylkingarinnar greiða atkvæði eftir flokkspólitískum skírteinum en ekki eftir efnislegum ástæðum. Það er auðvitað freistandi, mundu margir hugsa, að vilja taka þátt í þeim pólitíska leik, en það er okkur ekki heimilt að gera sem förum með ákæruvald yfir þessu fólki, að draga fólk fyrir dóm fyrir það í hvaða stjórnmálaflokki það stendur. Ég mun ekki gera það gagnvart Björgvini G. Sigurðssyni, jafnvel þótt hann sé ekki flokksbróðir minn, vegna þess að hann á það ekki skilið, ekki frekar en þeir einstaklingar sem við höfum greitt atkvæði um í dag. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu erum við að verða vitni að ömurlegum hráskinnaleik og alveg ótrúlegum loddaraskap. Nú virðist vera að sannast hið fornkveðna að Samfylkingin sér um sína. 
            

Frú forseti. Við þingmenn tökum okkur nú mikið vald í hendur. Ég hef greitt atkvæði í öllum tilvikum, sagt hér fjórum sinnum nei formsins og efnisins vegna en ekki síst vegna þess að ákæruatriðin eru óskýr, það er mér efst í huga. Nú er komið í ljós að þingheimur virðist vera þeirrar skoðunar að einn maður beri ábyrgð á því sem úrskeiðis fór í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það finnst mér ekki stórmannlegt. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég tel að allt það versta sem menn óttuðust að gæti gerst á grundvelli ráðherraábyrgðarlaganna sé að gerast hér í dag, í fyrsta lagi að matskennd ákvæði eru notuð til þess að kalla saman landsdóm og draga fyrrverandi ráðherra til ábyrgðar vegna embættisfærslna sinna. En við sjáum það líka í atkvæðagreiðslunni að þingflokkar nota þingstyrk sinn til að skjóta samflokksmönnum sínum undan því að verða dregnir fyrir dóminn, sem dregur fram einmitt það sem menn ræddu um sérstaklega þegar lögin voru sett, að þetta væri það sem væri líklegt að gerðist. Það verður þó ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu þegar þessari atkvæðagreiðslu er lokið en að hugmyndir þeirra sem lögðu fram þessar ákærur hafi fengið býsna harðan dóm hér í þinginu þar sem þingið hafnar því í þremur tilvikum af fjórum að draga viðkomandi ráðherra til ábyrgðar, og því fagna ég sérstaklega. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það hefur mikið verið rætt um virðingu Alþingis í þessari umræðu og það er enginn vafi á því að þetta er dimmur dagur í sögu þingsins. Menn lögðu af stað með vinnu til að sameina okkur þingmenn til að gera upp hrunið og nú sitjum við uppi með það að búið er að véla um í bakherbergjum að sækja eigi að einn mann til saka án nokkurrar ástæðu. Virðulegi forseti. Í upphafi þessa máls, þ.e. þegar skýrslan kom, sagði hæstv. forsætisráðherra að þetta væri m.a. gert til þess að friða almenning. Því miður, niðurstaðan er sú að menn hafa vélað þannig um mál að ákæran er hugsuð til þess. Réttlætinu er ekki fullnægt með því og því miður er þessum málum ekki lokið. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Nú virðist blasa við að landsdómur verður kallaður saman og hann mun fá það hlutverk að rétta yfir Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, væntanlega vegna þess að þeir hv. þingmenn sem greiddu þeirri tillögu atkvæði sitt eru sannfærðir um að það séu meiri líkur en minni á að Geir H. Haarde hafi gerst ber að refsiverðri eða glæpsamlegri háttsemi í embættisfærslum sínum. Um það verður tekist fyrir landsdómi og niðurstaða mun liggja fyrir. Þegar hún liggur fyrir tel ég að þeir hv. þingmenn sem greiddu tillögunni atkvæði sitt þurfi að svara því hvernig þeir ætla sjálfir að axla ábyrgð á gjörðum sínum verði málinu vísað frá dómi eða sá sakborningur sem þangað verður dreginn verður sýknaður. 

Fleiri þingfundir verða ekki haldnir á 138. löggjafarþingi sem nú er orðið hið lengsta í sögunni. Þingsetning fer fram á föstudag.