Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 2. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég mátti ekki varast það að dagskrá var snúið við, þó að 50% líkur væru á því þar sem tvö mál voru á dagskrá og kom því aðeins of seint til að flytja hér mál mitt varðandi nál. fyrir frv. og hlýt að eyða allnokkrum tíma í þetta mál, þar sem hér er stórmál á ferðinni. Á sínum tíma, þegar tímabundið vörugjald var sett á, var því hátíðlega lofað að það stæði ekki nema takmarkaðan tíma og skyldi falla úr gildi við áramót 1975–1976. Þegar þetta gjald birtist töldu forsvarsmenn launþegasamtakanna í landinu sig vera svikna og loforð hæstv. ríkisstj. um kjarabætur rokin út í veður og vind. Ekki er séð fyrir endann á því hvaða áhrif þetta hefur, þar sem nú er komið á daginn að ríkisstj. ætlar sér ekki að afnema gjaldið þó að hún leiti hér eftir staðfestingu á brbl. Þrátt fyrir þetta hefur verkalýðsforustan nú tekið þá stefnu, sem óvenjuleg er, að fara mjög hægt í sínum kröfum og raunverulega rétta út hönd til að takast á við verðbólguvandann og lægja þær öldur sem hafa orsakað svo hátt ris á vísitölunni. En þeir, sem höndin er rétt til, virðast ekki átta sig á því að hér er eitt atriði sem hindrar hina útréttu hönd launþegasamtakanna í að ráðast til atlögu við verðbólgudrauginn og kveða hann niður. Það er þetta atriði að fella niður þetta tímabilsbundna vörugjald og lækka þar með verðlag í landinu. Ríkisstj. hafði þó sem afsökun, þegar hún setti þetta gjald á, að það væri á ýmsum miður nauðsynlegum vörum og taldi því réttlætanlegt að hafa það um skamma stund til að bæta þröngan efnahag ríkissjóðs og bæta nokkuð úr fjárskorti. En útstreymi úr Seðlabankanum í þágu ríkissjóðs hafði verið geigvænlegt, og mér sýnist að eftir síðustu tölum skuldi ríkissjóður á 9. milljarð, svo að það er von að þeir vilji halda möguleika til tekjuöflunar áfram. Ef að líkum lætur, miðað við efndir fyrri loforða, kann svo að fara þegar líður á næsta ár, að gefin verði út að nýju brbl. sem staðfesta það, að góð áform rjúki út í veður og vind, þegar fer að hausta, og fölni og felli eins og laufblöð af trjánum. Þetta er mjög slæmt og þetta vekur ókyrrð í þjóðfélaginu ef ekki má treysta neinu því sem kemur frá ríkisstj., hver sem hún er á hverjum tíma. Einmitt ein af meginorsökum þess, að efnahagslíf okkar gengur svo í bylgjum sem raun ber vitni, er vantrú almennings í landinu á fasta og skipulega stjórn efnahagsmála. Það fer ekkert á milli mála að þrátt fyrir góðar yfirlýsingar og þrátt fyrir góð áform hefur sú stjórn ekki verið fyrir hendi um langt bil og vantar mikið á. Það kemur einnig í ljós í sambandi við tillögur um lánsfjáröflun, sem lagðar voru nýlega á borð okkar, að fyrirheit, sem gefin voru í fyrstu stefnuræðu hæstv. forsrh., eru nú ekki sett fram ákveðið, um ákveðna prósentutölu í verðbólguhömlun, en þó skal stefnt í þá átt að draga eins mikið úr verðbólgunni og aðstæður reynast til, segir þar nokkurn veginn orðrétt. En ef ekki er hlustað á óskir launþegasamtakanna, sem eru mjög hógværar ? dag, í því efni að reyna að ráða bót á verðbólgunni, þá hafa þau ekki nema eitt og gamalt ráð. Það er að tilkynna með ákveðnum fyrirvara að þau setji fram þessar kröfur og sé þeim ekki sinnt, þá kemur að verkfalli og verðbólguhjólið heldur áfram með fullum þrótti. Og þá þarf að halda öllum sköttum sem fundnir hafa verið upp, reynslan sýnir það, og engum aðila tekst að höggva þá niður og fella burt. Þetta vildi ég undirstrika sérstaklega að er mjög alvarlegt mál. Forsendan fyrir þörf þessa skatts gat verið fyrir hendi þegar hann var settur. Það gat vel verið. En engu að síður hefði mátt gera ýmsar fleiri ráðstafanir til þess að hamla á móti útgjaldaþenslu ríkissjóðs með brbl. og aðgerðum til verðhjöðnunar, alveg eins og að auka þetta álag. Þetta kemur niður á stórum, mikilvægum vöruflokkum í neyslu almennings, öllu efni til byggingariðnaðar t. d., og þykir þó mönnum nóg um hvað byggingarkostnaður á Íslandi er orðinn mikill. Það er því dapurlegt að horfa upp á það að nú á ekki að standa við gefin fyrirheit í þessu efni. Það er komin viðbót er sýnir okkur að það á að halda þessu tímabundna vörugjaldi út næsta ár, og er áætlað að það gefi ríkissjóði um 2200 millj. kr. Ég hef þó ekki fengið staðfest að söluskattur sé innifalinn í þessari tölu og hefði viljað fá á hreint hvort þetta er heildartekjujöfnun út af þessu gjaldi eða söluskattur á þessa tölu komi í viðbót. Þá fer nú lumman að bólgna út og nálgast 3 milljarða sem þetta gjald gefur ríkissjóði. Það er talað um að taka þetta í áföngum, en ekki einu stökki. Einu sinni þótti það nú skynsamlegt að reyna að stökkva yfir erfiðleika í einu stökki, og sagt var hér af efnahagsráðgjafa þáv. ríkisstj.: „Ekki er hægt að stökkva yfir gjána nema í einu stökki.“ En nú skal reynt að stikla lækinn og komast þannig yfir. Það kann að hafa ýmiss konar aukaverkanir og víxláhrif þegar almenningur og menn, sem standa í innflutningi, sjá að hverju stefnir. Geta ákvæðin því verið mjög neikvæð fyrir ríkissjóð og jafnvel fyrir almenning í landinu. Menn munu þá fresta að leysa út lífsnauðsynlegar vörur eingöngu til þess að forðast að lenda í hærra hlutfalli í sambandi við þetta tímabundna vörugjald. Kann það að leiða af sér beinan vöruskort og hefur jafnvel bryddað á því nú í þessum mánuði, vegna þess að menn reiknuðu með að gjaldið mundi falla niður við áramót eins og ráð var fyrir gert. En þegar kom að lokaafgreiðslu og lokaátökum við að koma saman fjárlögum, þá kom í ljós að staða ríkissjóðs var svo bág að ekki hefur hæstv. ríkisstj. treyst sér til þess að standa við gefin fyrirheit og því er hér líklega um nauðvörn að ræða að framlengja gjaldið, jafnframt því sem Alþ. er beðið um að staðfesta brbl. sem gefin voru út í sumar. Sem sagt rökin fyrir áframhaldandi vörugjaldi eru nauðvöru og mjög þröngur hagur ríkissjóðs. Það hefði verið hægt að sætta sig við hluta áfram ef hann hefði runnið óskertur í niðurgreiðslur og ákveðna þætti sem hefðu runnið beint til kjarabóta almenningi til handa og þannig stuðla að jafnvægi í verðlaginu. En það er nú öðru nær. Þótt niðurgreiðslur séu auknar um 700 millj. kr. er það aðeins tæpur þriðjungur af þeirri tölu sem þetta gjald gefur af sér á næsta ári, svo að ríkissjóður hefur miklar tekjur umfram fyrri ráðstöfun sem hækkar þá vöruverð á lífsnauðsynjum til almennings. Það hafa verið gefin út loforð af hendi hæstv. ríkisstj. á undanförnum mánuðum sem nálgast það að skrifað sé upp á óútfyllta víxla. Í því sambandi má nefna ýmsar ábyrgðir, eins og við Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins í sambandi við vandamál togaraflotans og þar fram eftir götunum. Ef standa á við gefin fyrirheit í því efni kann ríkissjóð að vanta á annan milljarð kr., hvorki meira né minna. Og af því að þetta er víxill sem enginn veit hvað hár verður á falldegi, þá er gripið til þessa ráðs að framlengja gjaldið og treysta á að það gefi ríkissjóði hátt í 3 milljarða. Ég geng þá út frá því, þegar ég nefni svo háa tölu, að söluskatturinn komi ofan á 2.2 milljarða kr. Við vitum það, sem höfum verið í fjvn., að vandalaust er að ráðstafa þessari tölu og þótt meira hefði verið til í ríkissjóði. En það segir ekki það, að ekki hefði mátt breyta skattalögunum og um leið að taka víðar til fanga en bara af almenningi til þess að jafna metin fyrir ríkissjóð. Það hefur ekki fengist fram, eins og skýrt hefur komið í ljós í sambandi við almannatryggingalögin, þegar fært þótti að lækka heildarniðurstöðu fjárlaga um 1.7 milljarð nokkurn veginn til þess að sýna að fjárl. hækkuðu aðeins um ákveðna prósentutölu sem var svo eftirsóknarverð að nauðsynlegt var að taka stórar fjárfúlgur út úr fjárlögum sem þar hafa verið mörg undanfarin ár, aðeins til að geta sagt og hælt sér af því að fjárlög hækkuðu um sáralítið eða sem minnst á milli ára. Það er markmið sem um er talandi og eitthvað er hægt að leggja á sig fyrir að ná. Hitt er minna markmið, að standa við gefin fyrirheit. En það má hæstv. ríkisstj. vita, að launþegasamtökin eru ekki svo illa sett að þau muni ekki eftir þeim loforðum sem þau hafa fengið, enda ekki svo langt um liðið að þau séu fyrnd. Ég vara við svona vinnubrögðum. Alþ. og ríkisstj. hver sem hún er, eiga að hafa meiri festu í yfirlýsingum sínum og gjörðum. Þá næst meira jafnvægi í þjóðarbúskapnum og meira tillit verður tekið til ráðh., hverjir svo sem þeir eru og hvaða flakkar svo sem standa á bak við þá - og ekki mun af veita. Almenningur vill sjá trausta og örugga forsjá héðan úr þingsölunum, því að það er gamalt máltæki að eftir höfðinu dansa limirnir og sé ekki um góða viðleitni að ræða á efstu stöðum, þá er ekki að vænta þess að hinn óbreytti þegn hagi sér alltaf á besta veg þegar um eyðslusemi eða ráðdeildarsemi er að ræða. Menn líta þá oft ekki með nægilegri athugun á hvernig ráðstöfun fjármagns er best og æskilegust hverju sinni og engan veginn þegar ríkjandi er alvarlegt ástand í verðbólguþjóðfélagi eins og við höfum búið við undanfarinn langan tíma. Við í Alþfl. lítum þetta illu auga og við hvetjum til þess að það sé ekki haldið áfram á þessari braut, það sé leitað annarra úrræða í þessu efni og það sé tekið eftir því að verkalýðshreyfingin hefur nú sett fram alveg nýtt viðhorf til þess að ná jafnvægi í efnahagsmálum okkar. Það er nauðsynlegt að taka eftir því og haga sér skv. því. Annars er ekki neitt annað fram undan en sú gamla, leiðinlega barátta að setja fram kröfur er nema tugum prósenta og þeim verði fylgt eftir með þeirri baráttuaðferð sem launþegasamtökin hafa, að sitja við sinn keip og ef ekki er undan látið þá að beita verkfallsvopninu. Ég tel að nóg sé af slíku komið og við ættum að reyna nýjar leiðir. Og það er ósk mín til hæstv. ríkisstj. að hún stuðli að því af fremsta megni að slíkt takist nú og meira jafnvægi verði komið á en verið hefur. Mjög margar greinar atvinnulífsins eiga við þröng kjör að búa nú og segjast ekki þola stórkostlegar kauphækkanir, og kann vel að vera að rétt sé frá skýrt. Ef kauphækkanir, sem nema tveggja stafa tölu í prósentum, verða knúnar fram, orsakar það enn skriðu í verðbólguátt og kannske endar það með gengisfellingu er líður á sumarið, eins og oft hefur skeð hér á Íslandi. En þá er það vegna þess að hæstv, ríkisstj. hefur ekki hlustað á þær kröfur og þær hugmyndir og þær tillögur, sem launþegasamtökin hafa sett fram, og hefur ekki viljað með nokkrum hætti stuðla að því jafnvægi í ríkisbúskapnum sem hún segist hafa áhuga á. Ef halda á fast við að þessi prósentutala ríki út næsta ár, þá stuðlar hún óhjákvæmilega að því að illa takist til í þessum efnum og verðbólgan haldi um of áfram í tveggja tuga eða þriggja tuga stærð. Sem sagt, hin ágætu fyrirheit rjúka út í veður og vind hjá hæstv. ríkisstj. Ég vil undirstrika það, að hæstv. fjmrh. endurskoði afstöðu sína til þessa gjalds, að hann treysti sér til þess að lækka það og ráðstafa fjármagninu sem mest í lækkun á öðrum lífsnauðsynjum, af því að þetta gjald er á mjög mörgum tollflokkum er snerta almenning í landinu. Einkanlega er það á tollflokkum tilfinnanlega varðandi húsnæðismálin sem eru þó orðin þegar mjög mikið vandamál vegna fjármögnunar á öðru sviði. Ég óska eindregið eftir því, að það verði athugað gaumgæfilega hvort ekki sé hægt að gera hér nokkra breytingu á. Ef tímaskorti verður um kennt, þá er það haldlítil ástæða vegna þess að ég er viss um það að hv. alþm. mundu afgreiða lægri prósentutölu umsvifalaust og án málalenginga. Það mundu allir fagna því ef slíkt yrði gert, og ekki síður mundi verslunarstéttin fagna slíku, að sjá að búa mætti við eitthvað fast út næsta ár á því sviði. Gæti þá farið saman áhugi á að vinna vel að innkaupum og einnig að jafnvægi takist á milli eyðslu og tekjuöflunar hjá ríkissjóði. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri, herra forseti. Ég reiknaði ekki með því að breyting yrði gerð svo skyndilega á dagskránni. Við í fjvn. höfum verið að mestu leyti innilokaðir í dag við að ganga frá síðustu tölum fjárlaga og ekki getað tekið hér þátt í umr. En ég taldi að við 3. umr. hefði ég eðlilegan rétt til að skýra sjónarmið mín þar sem ég gat ekki stutt frv. eins og það lá fyrir og vildi helst að hæstv. ríkisstj. og fjmrh. gæfu sér örlítinn tíma til að hugleiða málið. Svo langt er nú gengið í þeim efnum að hraða málum hér fram að einn af oddvitum stjórnarliðsins sér sig knúinn til að ávita ríkisstj. í þeim efnum og undirstrika hve þingmál koma lítt undirbúin inn í þingsalina. Á sama hátt erum við knúnir til að afgreiða þingmálin sem koma svo litt undirbúin, með að mestu leyti sýndarnefndarfundum. Ég segi að mestu leyti, því að við erum kallaðir hér á nefndarfundi í hliðarsali og nánast engar skýringar látnar í té. Oft hefur verið deilt á Alþ. fyrir léleg störf, og oft hefur verið sagt að þetta hafi aldrei verið svona áður. Ég skal ekki leggja nokkurn dóm á það en lítt er til eftirbreytni að haga sér með þessum hætti og er mál að linni.



Herra forseti. Í aths. með fjárlagafrv. fyrir árið 1976, á bls. 174, er rakið að hve miklu leyti lagaheimildir til ráðgerðrar lántöku skv. fjárlagafrv. eru fyrir hendi í sérstökum lögum og í frv. sjálfu, 6. gr., er leitað heimilda til lántöku innanlands. Því til viðbótar er í dag útbýtt á Alþ. lánsfjárskýrslu ríkisstj. þar sem gerð er grein fyrir lánsfjáráætlun á árinu 1976. Þar kemur fram að þörf er að afla heimildar til lántöku fyrir ríkissjóð að upphæð 6655 millj. kr. Í þessari lánsfjárskýrslu, sem grein verður gerð fyrir á morgun við 3. umr. fjárlaga, kemur fram með hvaða hætti hugsað er að nýta þau erlendu lán sem ætlað er að taka á árinu 1976. Sé ég því ekki ástæðu til að fara ítarlegar út í það hér. Frv., eins og það var lagt fram, hefur verið breytt í hv. Nd. og er nú á þskj. 247 með þeim breytingum sem þar hafa orðið. Í 2. gr. er enn fremur leitað heimildar fyrir fjmrh. til að endurlána Framkvæmdasjóði allt að 2045 millj. kr. á árinu af lánsfé því sem um getur í 1. gr. frv. Ég vísa til þeirrar skýrslu sem lögð hefur verið fram þar sem ítarleg grein er gerð fyrir þeirri lánsfjáráætlun sem hugsað er að gildi á árinn 1976 og eins og ég vék að áðan verður gerð grein fyrir við 3. umr. fjárl. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh,- og viðskn.



Herra forseti. Svo mikið liggur á að koma þessu máli í gegn að það er búið að boða okkur á fund strax á eftir í fjh.- og viðskn., áður en búið er að vísa málinu til okkar. Ég var að undirstrika það rétt áðan í ræðu minni, er viðkom öðru máli, að æskilegt væri að vinnubrögð hæstv. ríkisstj. skánuðu lítils háttar, og undirstrikaði það einnig, að svo langt væri orðið gengið í þessu að einn af oddvitum í stuðningsliði ríkisstj. ávítaði hæstv. félmrh. fyrir lélegan undirbúning mála og allan framgang hér á Alþ. En þeir láta sér ekki segjast, þessir ágætu herrar, svo að það væri langréttast að tala hér í nokkra klukkutíma um efnahagsmálin og framvindu hjá hæstv. ríkisstj. og flýta sér hvergi í því efni, vita hvort menn vildu ekki eilítið taka tillit til stjórnarandstöðunnar. Hér kom bókstaflega ekki neitt fram í sambandi við þessi mál í framsöguræðu hæstv. fjmrh. sem máli skiptir, og engin leið er að fá það fram á nefndarfundi um miðja nótt - ekki nokkur minnsti möguleiki. Það er ekki hægt að kalla til nokkurn embættismann á einn eða annan veg. Ég þarf ekki að fara mörg ár aftur í tímann, en ég man eftir því að hæstv. forsrh., sem er nú ekki viðlátinn í d., hélt hér langa ræðu í tíð vinstri stjórnar og taldi það ósvinnu mikla er hann fann það út að stefnt væri að um 13% byrði vegna erlendrar lántöku sem hún ætlaði að stofna til - talaði um það langt mál. Það væri nú ekkert úr vegi í sambandi við svona mikla lántöku að hv. Ed. a. m. k. fengi hugmynd um hvað þetta þýddi á næsta ári í greiðslubyrði í hlutfalli af gjaldeyristekjum þjóðarinnar og nánari sundurliðun, því að eins og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. var skýrsla um þessi mál lögð fyrir okkur hér á Alþ. í dag. Þó höfðum við fáeinir menn séð hana ljósritaða með mjög smækkuðu letri, og var það hliðstætt við annað gengissig í landinu að letrið var svo smátt að jafnvel held ég að sumir hafi gefist upp við að reyna að lesa það nema þá í gegnum stækkunargler. Hér eru engin smámál á ferðinni. Það þarf að taka á annan tug milljarða að láni. Því var lofað að lánsfjáráætlun skyldi lögð fyrir Alþ. fyrir lok fjárlagaafgreiðslu ár hvert og er það lofsvert út af fyrir sig. En það stendur rétt á endum, að verið er að afgreiða fjárlög og þessi mál eru tekin fyrir um miðja nótt. Það má segja að staðið sé við loforð, en naumt er það og skellur hurð nærri hælum í því efni. Þó hafa ýmsir stórir fjallað hér um og samið þessa skýrslu. En það virðist hafa tekið þá langan tíma að komast að niðurstöðu sem við hv. alþm., a. m. k. stjórnarandstaðan, fengjum að sjá og fylgjast með í því efni. Það er gott út af fyrir sig að sjá þetta í heilu lagi og er sérstakt átak sem ber að þakka og virða. En svo mikið er nú orðið um stofnanir er fást við athugun á framgangi mála, reikningsheila og allt það dót, að varla ætti það að undra þó að heilleg niðurstaða lægi nú loksins fyrir um fjármál ríkisins og lántökur og fjármagnsþarfir, hreyfingu og greiðslubyrði og skyldi ekki þurfa að þakka neinum það sérstaklega. Í II. kafla í þessari skýrslu segir: „Helstu markmið ríkisstj. í efnahagsmálum á næstunni eru, eins og fram kom í stefnuræðu forsrh.: 1) Að draga verulega úr viðskiptahallanum við útlönd strax á næsta ári. 2) Að hægja mikið á verðbólguhraðanum frá því sem verið hefur á þessu ári.“ Í fyrstu ræðu sinni boðaði hann stefnumarkið 1.5%. Nú er líklega fokið yfir það á haustmánuðum þó að ekki séu miklir snjóar og það týnt og grafið. En vonandi grefst það upp með vorinu og sést þá hversu haldgóð loforðin eru. Í þriðja lagi segir: „Að tryggja fulla atvinnu.“ Hvernig er nú hægt að standa við það eins og ástandið er nú og boðskapurinn í þessu öllu er feikilega aðhaldssöm fjármálastefna. Það er þó staðreynd að ekki hefur ríkt skynsamlegt mat í því efni, hvernig því skorna fjármagni, sem til er hefur verið úthlutað, og dæmi ég það eftir því að mjög mörg atvinnufyrirtæki í frumstarfsemi eru á heljarþröminni með greiðslu vinnulauna. Nú erum við komin fram á föstudag 19. des. anno domini 1975 og mér segir svo hugur um, að á morgun berjist margir forsvarsmenn atvinnufyrirtækja nærri vonlausri baráttu til þess að tryggja að þeir geti borgað vinnulaunin út kl. 3:34 á morgun. Það kom nýlega fram hjá stórum samtökum, er þjóna undirstöðuatvinnuvegi hér, þ. e. a. s. sjávarútvegi og fiskvinnslu, að skuld þessara aðila við þessa einu þjónustugrein var um 1.3 milljarðar kr., og hér skiptir litlu máli þó að grimmsterkt fyrirtæki eigi í hlut. Þeir fá ekki keyptan víxil jafnvel upp á 100–200 þús. kr., og það er næstum því að mennirnir eigi að borga starfsfólkinu af engu eða taka féð úr loftinu. Frá Fiskveiðasjóði hefur komið sá boðskapur að draga verði verulega úr fyrra hlutfalli í sambandi við nýsmiði og margt annað. Það getur vel verið að í þessari skýrslu komi rækilega fram það sem Fiskveiðasjóður áformar sér á næstunni í því efni, en ekkert svigrúm hefur unnist til þess að fara gaumgæfilega í gegnum það. En hitt veit ég og margir þm. hafa séð að forsvarsmenn skipasmiðaiðnaðarins hafa verið bæði hér í þingsölum og ég hef heyrt af því að þeir hafi verið annars staðar einnig og sótt mjög fast á að hér væri sett upp eitthvert ákveðið skipulag, en ekki tilkynnt skyndilega eftir einn fund í stjórn Fiskveiðasjóðs að niður væri skorið um fast að helming frá því sem verið hafði áður, því að slík ákvörðun, ef við hana er haldið, þýðir rothögg fyrir marga aðila - ekkert annað, og þeir skafa ekkert utan af því. Það er hreint rothögg og þess vegna er tilgangslaust að koma með svona samþykkt ef á að halda við eitt af grundvallarsjónarmiðum þessarar ríkisstj. að hafa fulla atvinnu í landinu. Þrátt fyrir mikil áform um stórkastlegar lántökur, bæði erlendis og innanlands, kemur í ljós að óskir fjárfestingarsjóðanna eru langt umfram það sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það hefur jafnan verið svo að óskir manna um fjármagn hafa verið langt ofan við það sem hægt er að fullnægja og standa við, og kannske ekki heldur æskilegt að láta undan öllum óskum til þess að halda jafnvægi á efnahagssviðinu. Eitt er athyglisvert í sambandi við þessi mál og því ber að fagna að nú hefur ráðstöfunarbært fé frá lífeyrissjóðunum aukist og því er gert ráð fyrir að þeir muni lána hærra hlutfall en verið hefur í mörg ár. Tel ég það rétt og mætti stefna að enn hærra hlutfalli, allt að annarri hverri krónu, í gegnum þessa lánasjóði. Ég tel að það væri mikil bót til þess að hafa jafnvægi í efnahagsmálum okkar og koma málum betur fyrir með þeim hætti. Frv. sjálfu fylgir engin grg. þótt um stóra tölu sé að ræða svo að við verðum að líta á sundurliðun í sambandi við þessa lántöku í skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun 197-6. Hæstv. fjmrh. sagði að hún yrði rædd eða grein fyrir henni yrði gerð við 3. umr. fjárlaga á morgun. En þá verður tíminn naumur til einhvers á morgun ef ræða á þessi mál þá einnig. Ég vildi mega óska eftir því að heyra það nú af hálfu hæstv. fjmrh. hver greiðslubyrði ríkissjóðs hafi verið í ár af erlendum lántökum, vöxtum og afborgunum, og að hverju er stefnt á næsta ári. Ég vona að einhver stuðningsmaður hæstv. ráðh. komi þessu til skila, því að ég fer nú ekki að stöðva ræðu mína og óska eftir því að einhver ráðh. virði okkur svo mikils í stjórnarandstöðunni að hlusta á okkur. Þeir hafa ekki sýnt okkur þann heiður undanfarna klukkutíma og vart hægt búast við að þeir geri það um miðjar nætur. En fari svo að þeir nenni ekki að hlusta á þessi orð né svara mér, þá stig ég aftur í stólinn og þá lengjast aðeins umr. allverulega að nýju. Það er áætlað að inn komi löng erlend lán sem nemi 18 milljörðum 725 millj. kr. árið 1976, en afborgun af eldri lánum verði samkals 8.5 milljarðar, þannig að nettóaukning erlendra lána verði um 10.1 milljarður kr., samanborið þó við 13.1 milljarð nettóaukningu á yfirstandandi ári, svo að hér er stefnt að með meiri gát þrátt fyrir að stórvirkjanir séu í gangi. Enn liggur ekki fyrir hvað skeður varðandi Grundartanga. Það mál er allt í athugun og við vitum ekkert um það enn þá hvað það þýðir. Sagt er að erlendar lántökur fjárfestingarlánasjóðanna árið 1976 séu áætlaðar rúmlega 2 milljarðar, en munu hafa verið á þessu ári 2.2 milljarðar, svo að hér um 10% lægri tölu að ræða. Þetta á að sanna það að heldur varlega sé farið í sakirnar varðandi næsta ár. Þó er svo komið, eftir því sem ég best veit, að heildarskuldir ríkisins muni vera rúmlega 55 milljarðar, en fjárlögin núna tognuðu upp fyrir 60 milljarða síðla dags er fjvn. hætti störfum. Þetta hljóta að vera óheyrilega háar skuldir miðað við ríkisfjárlög. Ekkert liggur fyrir hvernig þetta er í hlutfalli við önnur Norðurlönd eða önnur lönd sem við höfum efnahagssamstarf við, en fróðlegt væri að hafa um þetta nokkurn samanburð svo að við gætum séð að hverju við stefnum hér. Mér segir svo hugur um að fast að fimmta hver króna fari nú í vexti og afborganir af þeim gjaldeyriskrónum sem við öflum. Þetta hlutfall tel ég langt umfram eðlilegt, og eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar sagði núv. hæstv. forsrh. að í óefni stefndi hjá vinstri stjórninni þegar reikna mætti með allt að 11–13% greiðslubyrði vegna erlendrar lántöku hjá henni. Forsvarsmaður vinstri stjórnarinnar, form. Alþb„ las þá upp langan lista er hann hafði látið útbúa um greiðslubyrði í tíð viðreisnarstjórnarinnar og hallaðist ekki mikið á. Síðan hafa viðhorf kannske breyst og við höfum átt sæmilega tíma og þolað að taka aukin erlend lán. En hér er komið að markinu að því er ég tel og nauðsynlegt að móta nýja stefnu og ný viðhorf í þessu efni. Það er ósk mín að það komi fram við þessar umr. að hverju stefnir í þessu efni svo að ég fái það staðfest af hæstv. fjmrh. eða forsvarsmönnum ríkisstj. og sé ekki sjálfur með ágiskanir einar. Ef starfa á hér á nefndarfundum og afgreiða mál um miðjar nætur, þá er það algjör vanvirða við okkur í stjórnarandstöðunni og eigum við varla annars úrkosta en að taka upp skipulagt málþóf, ekki aðeins í þessu máli, heldur mörgum fleiri. Ég óska því eindregið eftir því að málið sé rætt við eðlilegar aðstæður og það gefist smásvigrúm til að athuga þetta mál. Ef svo er ekki, þá er látið skeika sköpuðu með það, en ég áskil mér þá allan rétt að fjalla um þessi mál og almenna efnahagsstefnu í sambandi við þessi mál, því að þetta tvinnast sannarlega saman.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem hv. 1. landsk. þm. sagði varðandi flutning þess frv. sem hér er til umr. Það er sjálfsagt að veita allar þær upplýsingar sem óskað er eftir, á nefndarfundi fjh.- og viðskn. Ed. Að menn séu boðaðir á fund áður en umr. er lokið er ekkert nýtt fyrirbrigði hér á Alþ. Ég man ekki betur en að oft séu boðaðir sameiginlegir fundir í nefndum, og þá er það undir þeim kringumstæðum að málin eru i.il umr. í fyrri d., þannig að hér er ekki um neitt afbrigðilegt að ræða. Ég skil mjög vel að kannske sé erfitt á þessum tíma að fá þá aðila til fundar sem hv. þm. vildu gjarnan spyrja í sambandi við þetta mál. Ef óskir koma fram í fjh.- og viðskn. vegna ákveðinna aðila sem mér skilst að ætlað sé að koma þar til fundar, á þá veit ég að orðið verður við þeirri ósk að fresta fundi til morguns og fá þá viðkomandi aðila til þess að mæta þar á fundi. Ég vitnaði og skírskotaði hér til þeirrar skýrslu sem lögð var fram á Alþ. í dag, og ég held að það komi mjög vel fram þar til hvers verið er að afla þeirrar lánsheimildar sem gert er í fv. á þskj. 247. Að hluta til var búið að kynna það í fjárlagafrv. svo og hitt, að fjvn.-mönnum var sérstaklega send þessi skýrsla í handriti til þess að þeir gætu fengið tækifæri til þess að kynna sér hana um leið og þeir væru að að vinna að lokaafgreiðslu fjárlagafrv. Það er að sjálfsögðu rétt að skýrslan kemur seinna en ég vonaðist til á borð alþm., en ég vonast til þess að menn virði mér það til vorkunnar þegar litið er á að hér er um að ræða verk sem ekki hefur verið unnið áður, og af skýrslunni má sjá að hér er um mikið verk að ræða. Ég held að þau vinnubrögð, sem hér eru upp tekin, séu með þeim hætti að þm. eigi miklu fremur að sjá það jákvæða heldur en hitt, þó að svo takist til að skýrslan hafi ekki verið lögð fram á þingi fyrr en í dag. Með því að þessi skýrslugerð hefur nú. átt sér stað og hún verði lögð fyrir Alþ. um leið og fjárlagaafgreiðsla fer fram, þá tel ég eðlilegt að frv. til að afla heimildar til erlendrar lántöku í samræmi við þá skýrslu sé til umr. á sama tíma. Ég held að þetta séu vinnubrögð sem eigi að viðhafa, en ekki hitt, sem gjarnan hefur viljað brenna við, að afgreiðsla slíkra mála hefur tekið lengri tíma og ekki verið í neinu samhengi. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri, en vil segja við hv. þm. að það er hægt að fá allar upplýsingar - sjálfsagt að fá þær, og ef til fundar verður boðað í hv. fjh.- og viðskn. nú á þessum tíma og þar kemur fram ósk um að einhverjir þeirra, sem að samningu þessarar skýrslu hafa staðið komi til fundar, þá er sjálfsagt að sjá til þess þegar dagur rís.