Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið frá hv. Nd., þar sem gerð var á því nokkur breyting til hækkunar á tekjumörkum og eignamörkum fyrir þá menn, sem geta gerzt aðilar að byggingarfélögum verkamanna samkv. frv. Um þetta eru kannske nokkuð skiptar skoðanir, en hv. Nd. taldi, að tekjumarkið hefði áður verið það lágt, að það væri nauðsynlegt að lyfta því ofboðlítið, og var gert á þann hátt að hækka tekjumarkið úr 100 þús. kr. upp í 120 þús. kr. Nú er það svo, að fyrir liggja hjá stjórn byggingarsjóðsins allmargar umsóknir, sem stjórnin hefur viðurkennt að uppfylli þau skilyrði, sem áður hafa verið sett og lægri eru en hér er gert ráð fyrir. Ég tel því ekki óeðlilegt, ef hv. Ed. vill samþykkja frv. eins og það nú er, að sá framgangsmáti verði hafður, að þeir, sem þegar hafa sótt og uppfylla hin lægri tekjumörk og eignamörk, sitji í fyrirrúmi um afgreiðslu á lánum hjá stjórn byggingarsjóðsins. Og ég fyrir mitt leyti mun, ef það kemur til minna kasta, stuðla að því, að svo megi verða, þannig að hin nýju tekjumörk komi ekki til framkvæmda og verði látin gilda fyrr en þessar umsóknir, sem viðurkenndar hafa verið, hafa verið teknar til afgreiðslu. Ég mun leggja nokkuð upp úr því, að málinu yrði nú ekki vísað aftur til hv. Nd., heldur væri unnt að afgreiða það eins og það liggur hér fyrir með þessum skilningi, sem ég hef nú lýst.



Herra forseti. Eitt af mörgu, sem núv. hæstv. ríkisstj. hafði skráð á skjöld sinn, þegar hún reið úr hlaði var, að hún ætlaði að afnema allar uppbætur. Og eitt af mörgu, sem hún hefur kiknað á að standa við, er afnám uppbótanna. Ekki er ég beinlínis að lá hæstv. ríkisstj. þetta. Hitt er það, að henni og fylgismönnum hennar er skylt að kannast við þetta og hafa samræmi í uppbótakerfinu jafnhliða. Og þegar ástandið er þannig, að hæstv. ríkisstj. hefur engin úrræði önnur, en auka við uppbótakerfið, eins og hún hyggst gera með þeirri lagasetningu, sem hér er til 3. umr., á hún að bíta á jaxlinn og hafa uppbæturnar til sjávarútvegsins, sem þar um ræðir, svo að verulegu gagni verði. Ég skil það vel, að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar finnur sárt til þess að þurfa að strika yfir sín stóru orð um afnám uppbóta og fara nú að lifa á uppbótakerfi, sem þessir menn höfðu fordæmt og gengið til kosninga og hlotið meiri hluta m.a. upp á það, að þeir kynnu ráð til að afnema uppbætur. Ég veit, að þeir gera það ekki að gamni sínu í sæmilega hagstæðu tekjuári að skera niður 1/5 hluta af nýlega gefnum fyrirheitum um framkvæmdafé á fjárl. til þess að greiða með því uppbætur. Þetta er vitanlega neyðarúrræði, þetta er óáran í stjórnarfarinu, þó að það sé ekki óáran að öðru leyti. Það má líkja þessu við að skera af líkama lifandi hold og flytja til vegna slysasára. Það er ekki sársaukalaust og enginn gerir það, nema hann sjái ekki önnur ráð. En úr því að til þess er gripið, á að vanda sig við það betur, en að mínu áliti er gert í þessu frv. Ákveðið er samkv. 1. gr. frv. þessa, að greiddar skuli á hvert kg línu- og handfærafisks uppbætur, sem nema 25 aurum. Samkv. 2. gr. má verja 33 millj. kr. 1965 til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta við framleiðslu frystra fiskafurða. Á stofnlánadeild sjávarútvegsins að úthluta fé þessu í samráði við Landsbankann og Útvegsbankann eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Ekki veit ég, hvernig þær reglur verða. Þó þykist ég vita, að þær geti ekki orðið þannig, að þær komi svo sem vera þarf til hjálpar þeim frystihúsum, sem eru af staðháttum þannig sett, að þau verða að taka á móti og vinna úr þeim afla, sem fyrirhafnarmestur er og dýrastur í vinnslu og leggur sig verst í flökun. Á ég þar við smáfisk og fisktegundir, sem svara illa til verðs miðað við vinnslukostnað. Sum frystihús, einkum á vissum árstíðum, verða að taka þann fisk til vinnslu og það jafnvel sem meginverkefni. Þann aðstöðumun, sem þannig verður til, fá fyrirtækin ekki jafnaðan með framleiðni aukningartillagi eða endurbótastyrk. Sá stuðningur er við annað miðaður fyrst og fremst en erfiðleikana, sem vissar tegundir hráefnisins skapa. Fyrir tíma núv. hæstv. ríkisstj. voru greiddar uppbætur á þann fisk, sem hér um ræðir. Það fyrirkomulag var ekki gallalaust. En þessi uppbót var sumum sjávarplássum og frystihúsum þeirra stórkostleg hjálp. Þessar verðbætur jöfnuðu aðstöðumun milli staða og voru því mikilsverðar, ekki aðeins fyrir þá, sem á móti þeim tóku, heldur líka mikilsverðar þjóðfélagslega. Þetta var í reynd nokkurs konar staðaruppbót og stuðlaði því að byggðajafnvægi. Þegar hæstv. núv. ríkisstj. sagði öllum uppbótum stríð á hendur, felldi hún niður þennan réttláta jafnvægisstuðning. Nú hefur hún samið frið við uppbæturnar og yfirleitt gengið uppbótakerfi á hönd og nú á hún þess vegna og stuðningsmenn hennar að taka upp jafnvægisuppbæturnar aftur. Þetta hefur láðst, þegar stjórnarfrv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins var samið. Þetta vantar í frv. Þess vegna höfum við hv. 3. þm. Norðurl. v. leyft okkur nú við 3. umr. að leggja fram brtt. á þskj. 499 um, að aftan við 2. gr. frv. komi svo hljóðandi mgr.: „Enn fremur leggur ríkissjóður fram á árinu 1965 10 millj, kr., er verja skal til að greiða vinnslustöðvum, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu, vinnsluuppbætur á smáfisk, á tilteknar fisktegundir og fisk veiddan á vissum tímum árs eftir reglum, sem rn. setur að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna.“ Leggi ríkissjóður fram 10 millj. á þessu ári í umræddu skyni og verði þessari fjárfúlgu skynsamlga skipt milli þeirra vinnslustöðva sjávarútvegsins, er erfiðasta hafa rekstraraðstöð, er enginn vafi á því, að það yrði mikil jafnvægishjálp. Fyrir fáum dögum heyrðist frá landsfundi útvegsmanna og fiskverkenda svo mikið ramakvein, að úr þeirri átt hefur ekki annað eins áður heyrst. Ég held, að nú eftir þann fund ætti enginn alþm. að skoða hug sinn um að samþykkja þessa till: Og nú er fram komið, að hafísinn hefur eyðilagt útmánaðaaflabrögðin þetta ár einmitt á mörgum þeim stöðum, sem hafa erfiðasta aðstöðu fyrir frystihús sín, þó að venjulegt árferði sé. Þeir atburðir gera að mínu álíti hv. þm. skylt að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir afstöðu minni og gat þess þá, að enda þótt ég væri frv. í sjálfu sér fylgjandi, kynni ég að flytja brtt. fyrir 3. umr. málsins. Ég hef nú leyft mér á þskj. 498 að bera fram tvær brtt., og snerta þær báðar aðstoð við togaraútgerð landsmanna. Ég gerði grein fyrir þeim atriðum; sem þessar till. fjalla um, við 2. umr. málsins og skal þar af leiðandi spara mér öllu frekari greinargerð þar um, en vil þó aðeins með örfáum orðum drepa á efni þessara brtt. Hin fyrri fjallar um það, að þegar ákveðinn skal rekstrarstyrkur til togara, skuli gera mun á því, hvort þeir veiða fyrir innlendan eða erlendan markað. Rökin, sem að því hníga að veita hærri rekstrarstyrk til þeirra togara, sem veiða fyrir innlendan markað, eru að sjálfsögðu þau, að sá afli, sem þannig kemur á land og er unninn hér, er þjóðhagslega séð meira virði, en hinn aflinn, sem fer beint óunninn á hinn erlenda markað. Það hefur sýnt sig hvað eftir annað, einkum áður fyrr, meðan togararnir lögðu í verulegum mæli upp afla sinn hér heima til vinnslu í hraðfrystihús, að einmitt á þeim árstímum, þegar var á milli vertíða hjá bátaflötanum, munaði stórlega um afla togaranna. Hann jók atvinnu í sjávarplássunum og gerði rekstrargrundvöll hraðfrystihúsanna öruggari og traustari, en hann hefði ella orðið. Nú á síðustu tímum hefur dregið mjög úr því, að togararnir legðu upp afla sinn hér til vinnslu og ástæðan er sú, að fyrir útgerðina er hitt í mörgum tilfellum hagkvæmara, eins og sakir standa, að sigla með aflann og selja hann þar. En með því að gera þarna allmikinn mun á rekstrarstyrk, mundi mega stuðla að því, að togarar legðu í auknum mæli upp áfla sinn til vinnslu hér, sem er tvímælálaust í flestum tilfellum hagkvæmara fyrir þjóðarbúið heldur, en að sigla beint með aflann. Síðari brtt. mín hljóðar um það, að hæstv. ríkisstj. skuli falið að skipa 5 manna n., sem geri till. til Alþ. um ráðstafanir til þess að koma togaraútgerð landsmanna á rekstrarhæfan grundvöll. Ég hef fyrir skömmu hér í þessari hv. d. fjallað um það, hversu mikils virði það hefur verið fyrir okkur að hafa hér lengi getað rekið blómlega togaraútgerð og ég hef lagt á það áherzlu, að ég teldi það mjög mikið tjón fyrir íslenzkan sjávarútveg, ef togáraútgerð héðan þyrfti að leggjast niður og ef ekki yrði hægt að yfirvinna þá tímabundnu erfiðleika, sem hafa verið og eru nú um sinn á rekstri togara. Þar kemur að sjálfsögðu margt til greina, þegar litið er til framtíðarinnar og þá ekki sízt það, að við verðum að horfast í augu við, að í dag erum við með gömul skip í flestum tilfellum. Togaraflotinn er að verða og orðinn gömul skip og úrelt að mörgu Ieyti og að sjálfsögðu þarf hann að endurnýjast og taka nútíma tækni í þjónustu sína, eins og hann hefur gert oft og tíðum áður fyrr. Og sú endurnýjun á að mínu viti að dreifast á nokkurn tíma. Það er óhentugt að þurfa að endurnýja mikinn hluta flotans í einu. Hitt er hentara, að slík endurnýjun komi smám saman, en ekki í stökkum. En ýmsar ráðstafanir mundi vafalaust vera hægt að gera til þess að auðvelda rekstur þeirra togara, sem við eigum þó enn þá og gengur í erfiðleikum með að halda úti. Og raunar hefur verið bent á ýmsa hugsanlega möguleika í því sambandi. Þar sem hæstv. sjútvmrh. er nú hér viðstaddur í d., vildi ég aðeins minnast á eitt atriði, sem ég gerði að umtalsefni við 2. umr., þegar hann var fjarverandi, eitt atriði, sem ætti að geta orðið togaraútgerðinni nokkur stuðningur og jafnvel veruleg lyftistöng, ef vel tækist til. Það er stóraukin fiskileit með þarfir togaranna alveg sérstaklega fyrir augum. Það var ákveðið á s.1. ári að auka þessa fiskileit með sérstöku tilliti til togaranna og var það vissulega vel ráðið. Hins vegar hefur frétzt, að ýmsir örðugleikar hafi komið upp í sámbandi við framkvæmd þessarar ákvörðunar og þá minnist ég þess, að fyrir rúmum mánuði, seint í marzmánuði, nánar tiltekið hinn 25. marz s.1., birtist í einu dagblaðanna, dagblaðinu Vísi, viðtal við Jakob Magnússon fiskifræðing, sem hefur haft með að gera undirbúning og framkvæmd þessarar fiskileitar og það upplýstist,m. a., að í meira en mánuð þá á undan, hefði fiskideildin verið að leitast við að fá mannskap á þann togara, sem fenginn hafði verið til fiskileitárinnar, togarann Þorstein þorskabít, en það hefði ekki tekizt og togarinn hefði þess vegna ekki farið í fiskileitina og frá því var skýrt í þessu viðtali, að nú hefði fiskideildin gefizt upp á því að leysa þetta verkefni. Það kom einnig fram og vakti athygli mína í þessu viðtali, að í sambandi við ráðningu manna á þetta leitarskip hefði verið leitað bæði til sjómannasamtakanna og Félags botnvörpuskipaeigenda varðandi, skildist mér, annars vegar vinnutíma eða fjölda manna á skipinu, ekki veit ég, hvort heldur var og þá hins vegar sennilega kaup og kjör, og eins og haft er eftir fiskifræðingnum í þessu viðtali. Við reyndum á sínum tíma að ná samkomulagi við sjómannasamtökin um breyttan hvíldartíma og við Félag botnvörpuskipaeigenda um frekar hátt kaup, en hvorugt tókst. - Mér þætti æskilegt að fá um það upplýsingar af hálfu hæstv. sjútvmrh., í fyrsta lagi, hverjar orsakir vorú til þess, að svona erfiðlega gekk að gera út þetta leitarskip, sem jafnframt átti að vera rannsóknarskip, átti að hafa það með höndum að rannsaka, að mér skilst, nýja gerð veiðarfæra, sem töluverðar vonir voru bundnar við og í öðru lagi, hvernig þessi mál standa nú, hvort tekizt hefur að leysa þennan vanda, hvort skipið er farið af stað til rannsóknar og leitar. Mér er ekki grunlaust um; að eitt af því, sem kann að hafa valdið erfiðleikum í sambandi við það að koma togaranum Þorsteini þorskabít út í þessa rannsóknarleiðangra og fiskileitarleiðangra, sé það, að það kaup og þau kjör, sem boðin voru, hafi ekki verið nægilega hagstæð til þess að leysa vandann með að fá mannskap á skipið. Það er vitanlegt, að til þess að árangurs megi vænta af starfsemi eins og þessari, af fiskileit og rannsóknum á nýjum veiðarfærum, sem eru a.m.k. ný hér á landi, þarf margt að fara saman. Það þarf til þess gott skip og ég satt að segja efast um, að togarinn Þorsteinn þorskabítur sé alls kostar hentugur til þeirra hluta, þar sem hann er með minnstu togurum okkár. Það þarf góða yfirmenn og góða skipshöfn að öllu leyti og útbúnað í samræmi við það, til þess að árangur náist. Mér skilst, að það hafi, fyrst og fremst staðið á því að fá háseta á skipið, að kaupið og kjörin, sem boðin voru, hafi ekki verið nægilega viðhlítandi til þess að fá góðan mannskap á skipið. Fastakaup á togurum, sem eru við almennar veiðar, mun nú vera, að því er ég bezt veit, um, 6000 kr. á mánuði og það má gera ráð fyrir, að á þeim veíðum, sem nú eru stundaðar og með heldur tregan afla, eins og oftast hefur verið að undanförnu, má gera ráð fyrir að, að meðaltali séu aflaverðlaunin jafnmikil eða aðrar 6000 kr., þannig að heildartekjur togarasjómanna á mánuði undanfarinn tíma, sem í flestum tilfellum hefur verið erfiður, afli lítill, háfi verið um 12 þús. kr., en á þeim skipum, sem vel hefur gengið, hefur hann hins vegar verið nokkru meiri á mánuði. Við síldarleit hygg ég, að nú sé samið um fast káup, bæði þá síldarleit, sem fram fer fyrir Norður- og Austurlandi að sumrinu og sömuleiðis þá leit, sem framkvæmd er fyrir Suður- og Vesturlandi á öðrum árstímum, muni vera um að ræða fast kaup um 12 þús. kr. fyrir háseta á mánuði. Ég hygg, að það sé vonlítið að fá skipverjá á fiskileitar- og hálfgert fiskiathugana- eða veiðarfærarannsóknarskip, sem yrði tryggð öllu minni mánaðarlaun og það föst mánaðarlaun, heldur en hér er um að ræða við síldarleitina. Ég veit ekki, hvað hefur verið í boði, en ég tel líklegt, að það hafi ekki verið um að ræða þessi kjör, þannig að örugg væru, heldur hafi það verið eitthvað minna. En það er enginn efi á því, að fiskileitarskip, sem er vel útbúið og með góðri áhöfn og hefur það að aðalstarfi sínu að leita að fiski og fiskimiðum í þágu togaranna, en jafnframt tæki að sér að prófa nýjungar í sambandi við veiðar og veiðarfæri, er eitt af því, sem nú í bili gæti orðið einna mest lyftistöng fyrir togaraútgerðina í þeim erfiðleikum, sem hún á í nú um sinn. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta mál, en vildi mega vænta þess, að hæstv. ráðh. upplýsti, hvernig gengið hefði með þessa fiskileit í þágu togaranna og hvernig það mál líti út nú.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þær brtt., sem hér hafa verið lagðar fram á þskj. 499 og þskj. 498. Á þskj. 499 leggur hv. 1. þm. Norðurl. e. til, að varið verði 10 millj, kr. til þess að greiða vinnslustöðvum, sem erfiða rekstraraðstöðu eiga, vinnslubætur á smáfisk og tilteknar fisktegundir og á fisk veiddan á vissum tímum árs eftir reglum, sem rn. setji. Út af þessu vil ég aðeins taka fram, að þegar ákveðið var að veita sérstaka uppbót á línufisk, var það með nokkru tilliti til þess, að sú veiðiaðferð er tíðkanleg á mörgum stöðum úti um landsbyggðina, hér að vísu fyrsta mánuð eða rétt í byrjun ársins, en annars staðar um miklu lengri tíma. Þetta var þess vegna hugsað líka sem aðstoð við þessi frystihús úti um landsbyggðina, vegna þess að þau mundu á þennan hátt geta fengið fleiri til þess að stunda þessar veiðar en ella mundi, ef enginn styrkur væri þar greiddur. Þessi uppbót var talin mundu nema um 22 millj. kr. En nú hefur það atvikazt svo, að á þeim tíma, hér sunnanlands, sem þessar veiðar eru yfirleitt stundaðar, þá lágu veiðarnar niðri af ýmsum ástæðum og verður þess vegna ekki eins mikið, sem kemur þar til greiðslu, eins og gert var ráð fyrir: Hins vegar hefur þetta verið notað til þess að styrkja skreiðarframleiðslu, eins og hér hefur verið ákveðið við 2. umr. málsins og skal ég ekki fara frekar út í það. En að okkar áliti, sem að frv. stóðum, átti þessi styrkur til línuveiðanna, sem vonandi kemur að fullum notum úti um landsbyggðina, þótt hann hafi ekki gert það hér sunnan- og vestanlands, að geta orðið þeim nokkur bót og get ég þess vegna ekki lagt til, að þessi viðbót verði samþykkt. Þá eru á þskj. 498 frá hv. 5. þm. Reykn. tvær till. Önnur um það, áð styrkur til togaranna verði að nokkru leyti miðaður við það, hvort skipin selja innanlands eða erlendis og í öðru lagi, að sett verði á laggirnar n. til að gera till. um ráðstafanir til að koma togaraútgerð landsmanna á rekstrarhæfan grundvöll. Um fyrra atriðið vildi ég segja það, að það er sjálfsagt meiningin með þessari mismunun í styrk áð reyna heldur að hvetja togarana til þess að landa hér heima og vissulega er það líka æskilegt frá sjónarmiði frystihúsanna og annarra vinnslustöðva, sem togararnir leggja upp hjá. En frá sjónarmiði togaraeigendanna og ég vil einnig segja frá sjónarmiði þjóðarbúsins í heild er þetta mjög vafasamt, því að verðið á ísuðum, ferskum fiski erlendis hefur upp á síðkastið verið svo hátt, að það nálgast það verð, sem fiskflökin fullunnin eru seld fyrir frá frystihúsunum. Ég segi ekki, að meðalverðið hafi komizt svo hátt, en þetta hefur í mörgum tilfellum komizt það hátt, að kg af þorski hefur verið selt á 10 kr. og þar yfir, sem er um það bil þrisvar sinnum hærra en verðið, sem greitt er hér heima af frystihúsunum. Og t.d. það, að fiskverð að meðaltali í Noregi hefur reynzt hærra en hér, stafar að verulegu leyti af því, að þeir hafa getað komið fiskinum ferskum, óunnum á markaðinn í Bretlandi fyrir mjög hátt verð. Ef þetta gefur þá raun, að það, sem fæst fyrir fiskinn óunninn, er kannske langt til jafnmikið og fæst fyrir hann unninn, þá er náttúrlega ekkert vit í því að koma í veg fyrir þá sölu, sem gefur þetta verð. Og togaraeigendurnir sjálfir líta náttúrlega til þessa markaðar mjög hýru auga, vegna þess að þrátt fyrir uppbætur hér fyrir heimalandaðan fisk mundu þeir aldrei komast upp í neitt svipað verð og þeir hafa fengið á hinum erlenda markaði nú um sinn, svo að ég held, að þetta sé á vissan hátt hæpin ráðstöfun, þó að út af fyrir sig megi segja, að það sé æskilegt að fá að vinna aflann hér heima í landi. En ef hún gefur ekki meira en fæst fyrir hann erlendis óunninn, er fyrirhöfnin og vinnan til lítils. Í öðru lagi er lagt til, að sett sé 5 manna n. til þess, eins og segir í brtt., að koma togaraútgerð landsmanna á rekstrarhæfan grundvöll. Það er hægt að segja þetta, en ég er hræddur um, að það verði erfitt að finna leið til þess, að þetta geti orðið svo. Það er búið að skipa margar nefndir, og það er stutt siðan síðasta n. starfaði. Þær hafa allar gert ýmsar till., en þó engin getað komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri hægt að reka þennan útveg, eins og í pottinn er búið, án styrks frá ríkissjóði. Það hefur orðið niðurstaðan af öllum athugunum. Og þó að það væri sett ný nefnd, hef ég sannast sagna ekki trú á, - er ég ekki allt of bjartsýnn á, - að það mundi takast að gera togarana út rekstrarhallalaust, því að mér skilst, að það að koma togaraútgerð landsmanna á rekstrarhæfan grundvöll þýði það, að þeir þurfi ekki meðgjöf með útgerðinni. Það hefur ýmislegt komið til álita og er raunar í gangi. Hv. þm. minntist á fiskleitina. Hún hefur því miður ekki gefið þá raun, sem vonazt var eftir. Hún var ákaflega dýr og ég hef ekki orðið var við það út af fyrir sig, að það væri ekki hægt að fá mannskap á leitarskipin vegna þess að kaupið væri svo lágt. Ég hef ekki orðið var við það. En hitt er annað, að árangurinn af þessari leit hefur orðið mjög smár og varla svarað þeim kostnaði, sem við þessa fiskileit var bundinn. Það er nú komið svo, að það er mjög ólíklegt, að nokkur ný fiskimið finnist fyrir togarana, segja fiskifræðingar. Það eru svo þrautrannsökuð öll svæðin við Grænland og við Nýfundnaland og fyrir austan Ísland er sjálfsagt ekki um neitt slíkt að ræða. Þess vegna hefur það orðið niðurstaðan hjá bæði fiskifræðingum og Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, að þeir hafa talið leitina, eins og hún hefur verið að undanförnu, svo þýðingarlitla, að þeir óska ekki eftir henni, þannig að ég geri ráð fyrir því, að Þorsteini þorskabít verði lagt og þessi leit a.m.k. ekki rekin á svipaðan hátt og gert hefur verið að undanförnu. En það hafa verið notuð önnur skip og stærri og aðrir skipstjórar, valinkunnir aflaskipstjórar, til þess að leita, en niðurstaðan hefur því miður orðið sú, að leitin hefur ekki svarað þeim árangri, sem búizt var við. Hins vegar getur það orðið mjög þýðingarmikið fyrir togaraútgerðina, að hægt sé að beita togurum til síldveiða og athugun á því málí er í fullum gangi. Ef það tækist að búa togarana þannig út, að þeir gætu aflað síldar og gert það með nokkurn veginn svipuðum árangri og stærri línuskipin, er enginn vafi á því, að það mundi gefa togurunum bætta rekstraraðstöðu, svo að um munaði. Það, sem hefur staðið á í því efni, er það, að togararnir okkar eru þannig byggðir, að þeir eru svifaseinir í snúningi, og það, sem verið er að gera nú, að það er verið að gera módeltilraunir og þær eru í fullum gangi, til þess að freista þess að koma þeim útbúnaði fyrir á skipunum, sem gerir þau auðveldari til snúnings. Hverjar niðurstöðurnar verða af þeim tilraunum, skal ég ekki segja, en ef þær tilraunir ,takast, ætla ég, að það sé það, sem getur orðið togaraútgerðinni hjá okkur að mestu gagni á næstunni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hæstv. sjútvmrh. Í sambandi við þá till. að styrkja með hærra framlagi, með hærri styrk þann afla togaranna, sem lagður er á land til vinnslu innanlands, heldur en hinn, sem siglt er með til sölu á erlendum markaði, sagði hæstv. ráðh., að þjóðhagslega séð mundi þetta í mörgum tilfellum og eins og nú stæðu sakir ekki vera hagkvæmt. Það má vafalaust leiða full rök að því, að þegar ísfiskssala er í hámarki, þegar sala er mjög góð, afli almennt á norðurslóðum mjög tregur, eins og hann hefur verið til að mynda s.1. vetur, þá sé stórum hagkvæmara í fyrsta lagi fyrir útgerðirnar og jafnvel í vissum tilfellum hagkvæmara fyrir þjóðarbúið að sigla með aflann. En það er nú svo, að verðlag á erlendum mörkuðum hefur verið einmitt á þessari vöru mjög breytilegt og þó að það hafi verið tiltölulega jafnt og gott nú síðustu mánuðina, sýnir reynslan, að á þessu eru töluvert miklar sveiflur og hafa oft verið og verða vafalaust, og þá breytist myndin strax, þegar svo er komið, að þetta verð lækkar verulega frá því, sem nú er og hefur verið. En jafnframt er staðan nú sú frá þjóðhagslegu sjónarmiði, að það eru ýmsir plúsar og mínusar í þessu dæmi, sem sjálfsagt er að reikna með. Það er til að mynda ekki litill tilkostnaður í sjálfu sér við það að selja fiskinn og borga toll af honum og þar fram eftir götunum á hinum erlenda markaði, og jafnframt er oft nauðsynlegt fyrir einstök byggðarlög að fá þá vinnu, sem afli togara getur skapað í erfiðu árferði. Ég vil aðeins benda á það sem dæmi, sem bara þjóðhagslegt reikningsdæmi, að það hefur verið skýrt frá því fyrir skömmu, að togarinn Hafliði hefur ekki getað siglt á erlendan markað vegna hafíssins fyrir Norðurlandi. Hann hefur lagt upp nokkrum sinnum á Siglufirði, þar sem hefur verið mjög mikið atvinnuleysi. Nú hefur fólkið fengið þarna töluverða atvinnu við að vinna afla skipsins. Skipið hefur ekki þurft að sigla á erlendan markað og veitt þar af leiðandi meira en ella, miklu meira vafalaust, þar sem það hefur getað komið oftar að landi eða farið fleiri ferðir á sama tíma. Það er spurning, hvað út úr því dæmi kæmi, þegar það væri reiknað til fulls, hvort hentugra hefði verið fyrir þjóðarbúið, að togarinn Hafliði hefði siglt eins og einn túr til Bretlands eða lagt e.t.v. þrisvar upp á Siglufirði, þar sem vinnufúsar hendur hafa tekið við aflanum, miklu meiri afla, en farið hefði á erlendan markað og gert úr honum all verðmæta vöru. Þá ræddi hæstv. ráðh. lítils háttar um fiskileitina og hann vildi bera á móti því, að það hefði verið erfitt að fá mannskap á togarann Þorstein þorskabít, sem hefði átt að annast þessa leit. En ég held, að það sé alveg óvefengjanlegt, að á því hafa verið miklir örðugleikar og það á e.t.v. sinn þátt í því, ef það reynist svo, að útgerðarmenn leggja ekki mjög mikið upp úr þessari leit, að það hefur gengið svo hörmulega með útgerð skipsins og af því hefur e.t.v. ekki orðið sá árangur, sem menn væntu. En það var í rauninni fleira en bein fiskileit, sem hugmyndin var að þetta skip fengist við, það voru ákveðnar tilraunir í sambandi við veiðarfæri. Ég hygg, að það hafi verið svokallað japanskt troll, sem þessi togari var að gera tilraunir með hér við íslenzkar aðstæður, hann hafi verið kominn eitthvað áleiðis með þær tilraunir, en þeim ekki lokið, menn hafi jafnvel gert sér allmiklar vonir um árangur af þeim. En nú er búið að leggja þessu skipi, og ég veit ekki, hvað um frekari tilraunir verður, en þar höfðu farið fram, en var ekki lokið. Fleira er það vafalaust, sem slíkt skip sem þetta, rekið í þágu togaraútgerðarinnar, gæti gert, svo sem tilraunir með margvíslega hagræðingu um borð í þessum skipum. Ég las það fyrir skömmu, að einn helzti aflamaður og afreksmaður á togaraflotanum hér skýrði frá því, að með nokkrum breytingum, sem hann hafði gert a dekki og um borð í sínu skipi, hefði honum tekizt að stytta allverulega þann tíma, sem hann þurfti til þess að taka inn trollið og koma því frá sér aftur og taldi og að þessar hagræðingar einar mundu verða og hefðu þegar sýnt sig að verða mjög verðmætar, fyrir útgerð þessa skips, þannig að það er í rauninni ýmislegt, sem ekki hefur enn verið fullreynt í þessum efnum. En ég legg á það áherzlu, að togaraútgerð landsmanna er þjóðfélaginu svo mikilsverð, að á það verður að leggja alla áherzlu að kanna hverja leið, sem fær getur verið til þess að leysa vanda þessara skipa, þeirra skipa, sem geta veitt á þeim miðum og þeim tímum, þegar öðrum skipum verður naumast við komið.