Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið hér við 2. umr. og nál, mitt kemur þess vegna allseint og hefur ekki verið útbýtt fyrr en nú. Það hefur nú þegar verið rætt allmikið, bæði í hv. Ed. og hér, um alla hina fjármálalegu hlið þessa máls, og það, sem ég vil þess vegna aðallega gera að umtalsefni við þessa umr. málsins, er tvennt. Það er í fyrsta lagi sú stefna, sem í þessu frv. felst gagnvart alþýðu manna, frá sjónarhóli hæstv. ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. er nýbúin að fá það fram á Alþingi, að sjálfkrafa vísitala á kaupgjald hefur verið afnumin, þannig að sú hækkun, sem veiður á vöruverði, jafnt á brýnustu lífsnauðsynjum sem öðrum, kemur ekki lengur sjálfkrafa fram sem hækkun á kaupi. Hingað til hefur það verið svo, að einmitt hvað snerti það, sem var lífsnauðsyn manna fyrir stríð, fiskur, kartöflur, mjólk, kjöt og annað slíkt, allt saman þetta vó ákaflega sterkt í þeirri gömlu vísitölu. Og meðan svo var og meðan hver sú ríkisstj., sem að völdum sat í landinu, hafði þess vegna nokkurt aðhald um, að hún vildi ekki láta verðvísitöluna, framfærsluvísitöluna, hækka mjög mikið og dýrtíðina í landinu verða mikla og af því leiða verðbólgu, þá hafði ríkisstj. ætíð sérstakt aðhald sökum þessarar sjálfkrafa vísitölu á kaupgjald með að hækka ekki brýnustu lífsnauðsynjar almennings. Meðan hin gamla vísitala frá 1939 var í gildi og þessi ákvæði, sem verið hafa nú í upp undir 20 ár, að reikna vísitölu á kaupgjald, þá var þess vegna reynt að hlutast svo til um allar verðhækkanir, þegar þær fóru fram, - sem, eins og hv. þm. vita, hafa verið miklar á þessu 20 ára tímabili, - þá var ætíð reynt að hlutast svo til um, að frekar væru tollar eða aðrar álögur lagðar á þær vörur, sem voru ekki eins knýjandi lífsnauðsyn hjá alþýðu manna, til þess að framkalla þannig ekki meiri verðbólgu en óhjákvæmilegt væri. Það mátti segja með þessu móti, að það yrði svo að segja regla ríkisstjórnanna að skekkja þannig vísitöluna, falsa hana jafnvel og hún sýndi ekki rétta mynd þess vegna af því, hvernig um lífskjörin væri í landinu, ef litíð var frá sjónarmiði landsbúa almennt. En einn kost hafði þetta ætíð. Þetta hafði þann kost, að lífsnauðsynjar hins fátæka manns voru ekki hækkaðar í verði. Þeir, sem höfðu úr minnstu að spila, gátu verið öruggir um, að því, sem þeir þurftu nauðsynlegast, fiskinum, brauðinu, kartöflunum og öðru slíku, væri haldið niðri. Þeir, sem áttu einhverja peninga á sparisjóði, eitthvað lítið, gátu verið vissir um það, að verðgildi þessara peninga hélzt í hlutfalli við þessar brýnustu lífsnauðsynjar. Hvað er nú það fyrsta, sem við rekum okkur á, eftir að þessi vísitala hefur verið afnumin? Í fyrra var látið svo heita, þegar lögin 1. febr. voru sett, að nú væri verið að leiðrétta vísitöluna, nú ætti hún að verða rétt mynd af þeirri neyzlu, sem sá almenni launþegi byggi við í landinu, og brennivín og sitt hvað eina var tekið þarna mjög samvizkusamlega inn í með. En ekki var fyrr búið að gera þetta og sníða vísitöluna við það, sem þótti gefa rétta mynd af þeim lífskjörum, sem þjóðin byggi við, en vísitalan sjálf var afnumin sem mælikvarði. Og þetta þýðir um leið, eins og við sjáum á þessum söluskatti og öðrum þeim ráðstöfunum, sem nú hafa verið gerðar, að það er ráðizt á garðinn, þar sem hann er lægstur, það er hækkað almennt verð á öllum vörum, þannig að brýnustu lífsnauðsynjarnar eru hvað sízt undan skildar. Og þetta er beinlínis stefna, sem hæstv. ríkisstjórn tekur upp, stefna, sem er framkvæmd tillitslaust og harðvítugt. Það var rætt um það við 1. umr. málsins og minnzt á það í fjhn., hvort það væri nokkur leið að fá undanþegin þarna einstök atriði, eins og fisk eða annað slíkt, og var ekki við komandi, og þótt till. muni koma fram um það, hefur maður ekki sérstaklega mikla von um, að tillit til slíks verði tekið. En það er nauðsynlegt, að menn geri sér þetta ljóst. Það eru nú líklega ekki nema 60–70 ár síðan fyrstu tollar voru lagðir á á Íslandi, og var þá jafnan sagt af miklum fjármálamönnum, sem þó greiddu atkv. á móti þeim tollum, að þeir gerðu það vegna þess, að svo framarlega sem byrjað væri á því, jafnvel þó að byrjað væri bara með toll á brennivíni, þá mundi það enda með því, að það yrði hver einasta lífsnauðsyn, sem almenningur þyrfti að nota, tolluð. Sú er nú orðin leiðin, og hér er nú gengið lengra í slíku en nokkurn tíma hefur verið gert áður, hver einasta brýnasta lífsnauðsyn daglegs lífs, sem aldrei hefur verið tolluð fyrr, er nú tolllögð. Þess vegna verða þessi söluskattslög í sínu eðli allt öðruvísi en öll þau lög um söluskatt, sem við höfum búið við í meira en áratug í mismunandi formi. Þegar sá gamli söluskattur, sem stundum hefur verið kallaður „sá illræmdi söluskattur“, var settur á, þá var það gert í alveg sérstökum tilgangi, sem sé til þess að tryggja fé handa útgerðinni, bæta mönnum upp fiskverð, sem var tryggt sjómönnum og útvegsmönnum, og til þess að greiða niður dýrtíðina. Og þennan söluskatt, sem þá var á lagður, fékk alþýða manna upp bættan. Að svo miklu leyti sem brýnustu lífsnauðsynjar, sem fyrir stríð komu inn í vísitöluna, hækkuðu, þá hækkaði kaup almennings. M.ö.o.: allan þann illræmda söluskatt, sem menn hafa orðið að búa við í 10–12 ár, hafa menn fengið einhverjar bætur fyrir, sérstaklega alþýða manna. Þessi söluskattur er lagður á bótalaust. Menn fá ekkert. Hann er aðeins neftollur, nefskattur, sem á er lagður. Og alþýða manna verður að bera hann, ef hún grípur ekki til annarra sérstakra ráðstafana, án þess að fá sjálfkrafa þær uppbætur, sem hingað til hafa gerzt með vísitölunni. Þetta er það, sem gerir þennan söluskatt áreiðanlega óvinsælasta söluskattinn, sem nokkurn tíma hefur verið leiddur í lög á Íslandi. Og hann hefur þau einkenni hinna verstu nefskatta að lenda einmitt þyngst á þeim, sem sízt mega við því. Og á sama tíma er svo sú stefna boðuð, eins og var af hæstv. fjmrh., að það skuli lækka hina beinu skatta, þá skatta, sem alltaf hafa verið réttlátastir frá því sjónarmiði, að þeir komu þó þyngra niður á þeim, sem meira höfðu að miðla, og þess vegna er auðséð, í hvaða átt er stefnt með þessum álögum. Það er vitað mál, að svona stefna um skattaálögur er ekki aðeins óréttlát og ill, heldur er hún líka óviturleg, og þeir valdhafar, sem knýja hana fram, eru furðu óraunsæir. Það er engin von til þess, að alþýða manna muni sætta sig við svona árásir án þess að svara, hún muni sætta sig við það, að svona sé af henni tekið, eins og gert er nú með þessum bótalausa söluskatti og með þeim ráðstöfunum, sem hann fylgir í kjölfarið á, gengislækkuninni. Þess vegna mundi Alþingi firra þjóðina miklum vandræðum með því að fella þetta frv., með því að stemma á að ósi, með því að segja við ríkisstj. nú: Þessi braut, sem þú ferð út á, er svo ranglát, svo ill, svo óraunhæf og óviturleg, að það er bezt að stöðvast nú þegar, áður en þetta hefur valdið þjóðfélaginu miklum vandræðum og efnt til flokkadrátta og harðvitugrar innanlandsbaráttu. Þess vegna er það, að mín till. er, að þetta frv. sé fellt. Ef ríkisstj. kærði sig um að leita annarra ráða, þá er ég reiðubúinn að benda á þau. Það er mikill gróði skapaður í þessu þjóðfélagi, og það fer mikið í eyðslu í okkar þjóðfélagi vegna skipulagsleysis, og það er lítill vandi, bæði í sambandi við sjálfan þjóðarbúskapinn og meira að segja ríkisbúskapinn, að spara svo að hundruðum millj. kr. skiptir, í stað þess að fara að leggja bótalausan söluskatt á brýnustu lífsnauðsynjar almennings. Meira að segja ríkisstofnanir hafa svo að skiptir tugum milljóna króna í gróða, sem aldrei rennur þó til ríkissjóðs, þannig að þær eru meira að segja í vandræðum oft og tíðum með að reyna að fela þetta, því að þær kunna ekki við að sýna það. Ég á þar við suma bankana. Þar að auki er vitanlegt, að gífurlegur gróði safnast fyrir hjá voldugum auðhringum í þjóðfélaginu, eins og t.d. olíufélögunum, enda vitanlegt, að hann hefur verið svo mikill, að þau hafa neyðzt til þess sum hver að reyna að koma honum fyrir erlendis til þess að láta ekki bera allt of mikið á honum hér heima. Það er þess vegna engum efa bundið, að það er hægt að finna nóg, ef farið er í - ja, músarholurnar var það kallað einu sinni, og Alþingi yrði engin skotaskuld úr að benda ríkisstj. á betri, réttlátari, viturlegri og raunsærri álögur en þær, sem lagt er til að fara út í með þessum söluskatti. Ég skal svo láta útrætt um þá hlið þessa máls, sem snýr að íslenzkri alþýðu og þeirri árás, sem með þessum söluskattslögum er á hana gerð og hennar lífskjör, en víkja að öðru. Mér sýnist það greinilegt eftir orðum hæstv. fjmrh. við 1. umr, þessa máls, að þessi lög um söluskatt eru ekki einvörðungu hugsuð sem sérstök ný eða gömul - endurnýjuð, skulum við segja, tekjuöflunaraðferð fyrir ríkissjóð. Þau eru hugsuð sem ný stefna, ný almenn stefna um skattheimtu á Íslandi. Hingað til hafa skattar á Íslandi fyrst og fremst verið tvenns konar. Þeir hafa verið tollar á hinar ýmsu vörur, sérstaklega aðfluttar, og svo á nokkrar innlendar, með allt öðrum hætti hins vegar og eftir öðrum reglum, og í öðru lagi beinir skattar, hlutfallslegir eftir tekjum manna og eignum. Hins vegar fannst mér það liggja í orðum hæstv. fjmrh. við 1. umr, þessa máls, að söluskattsfrv. það, sem hér liggur fyrir, væri þáttur í nýrri stefnu, sem ætti að taka upp á Íslandi. Hann fór ekki mörgum orðum um þetta, en nægum til þess að sýna, enda sýndu þau orðaskipti, sem áttu sér stað á milli okkar, að þar var á bak við þrauthugsuð stefna hjá hæstv. ráðherra. Þessi orðaskipti sýndu og ummæli hæstv. fjmrh., að það átti í fyrsta lagi að fara að hverfa burt frá hinum beinu sköttum, hverfa meira og meira burt frá því að leggja því hærri tekjuskatta á menn og félög, því meira sem þau græddu, eða haga sér á sama hátt hvað eignir snertir. En jafnframt kom það fram hjá hæstv. fjmrh., að einnig tollarnir, sem verið hafa aðaltekjustofninn fyrir íslenzka ríkið, þyrftu að fara að breytast, ekki vegna þess að ríkisstj. áliti, að loksins væri alþýða manna orðin svo langþreytt á tollum, að það dygði ekki að bjóða henni tolla lengur, nei, heldur af hinu, að það væri verið að undirbúa inngöngu Íslands í fríverzlunarsvæði, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það, eitthvert fríverzlunarsvæði, og eins og hann nefndi seinna, helzt ef þau yrðu sameinuð, þau tvö, sem nú er aðallega um að ræða í Vestur- og Norður-Evrópu, þá þyrfti að undirbúa inngöngu Íslands í fríverzlunarsvæðin. Við vitum, að á fríverzlunarsvæðunum er það svo, að það er samningur á milli þjóðanna um að lækka gagnkvæmt tollana, m.ö.o. stefna í áttina til þess kerfis, sem var um miðja 19. öld, þegar tollar voru yfirleitt ákaflega lágir eða jafnvel ekki til og þegar hin ýmsu þjóðlönd, sérstaklega þau, sem á eftir voru í sinni iðnaðarþróun, tóku að skapa sér tolla og tollmúra, jafnvel ekki fyrst og fremst sem tekjuöflun fyrir sinn ríkissjóð, heldur sem vernd til þess að koma upp sínum innlenda iðnaði, eins og þegar Þýzkaland fyrir tæpum 100 árum byrjaði á sínum tollasamböndum, þau mörgu þýzku ríki, sem þá voru, til þess að byrja þannig að vernda sig á móti þeim volduga, sterka enska iðnaði, sem alls staðar barðist fyrir fríverzlun, vegna þess að hann var svo sterkur, að með fríverzlun treysti hann sér til þess að halda niðri iðnaði allra annarra landa og einoka markaðinn í þeim löndum fyrir sig. M.ö.o.: þegar sú stefna skýtur nú upp kollinum hjá hæstv. fjmrh., að það skuli jafnvel fara að stefna að því að auka ekki tolla á Íslandi, jafnvel lækka þá, en taka upp söluskatt sem stefnu og kerfi í staðinn, þá er það þáttur í því, að Ísland eigi að gerast aðili að einhverju fríverzlunarsvæði. Þau lönd, sem slíkt fríverzlunarsvæði mynda, eru á vissan hátt að afsala sér hluta af sínu efnahagslega sjálfstæði. Það er engum efa bundið fyrir hvern, sem með því hefur fylgzt, að þegar tollakerfið, hvað sem annars má um tolla segja, þegar tollamúrarnir eru reistir, t.d. 1866 af mörgum þýzkum ríkjum sameiginlega, þá er það þáttur í sjálfstæðisbaráttu Þýzkalands og sameiningu Þýzkalands, fjárhagsleg ráðstöfun borgarastéttarinnar í Þýzkalandi til þess að geta reist innan þessara tollamúra sterkan þýzkan iðnað, sem geti barizt við þann brezka. Þegar verið er að ræða nú um fríverzlunarsvæði, verið er að ræða um það að reisa sameiginlega tollamúra máske fyrir sex lönd eða máske fyrir sjö lönd, en að þessi þjóðlönd innan þessara tollamúra smám saman lækki og brjóti niður þá tollamúra, sem voru á milli þeirra, og gerist þannig raunverulega eitt sameiginlegt, sterkt tollaríki með vel vörðum landamærum, tollmúrum út á við, þá þýðir þetta, að innan slíks fríverzlunarbandalags verða þeir auðhringar, þær stóriðjusamsteypur, sem sterkastar eru, enn þá risavaxnari og öflugri en áður, vegna þess að þær fá enn þá stærri og meiri markað sem vettvang og eflast þannig að auð og völdum, en troða að sama skapi niður þá smáu, sem áður voru í þessum þjóðlöndum, smáfyrirtækin. Það má vera, að gömul, rík nýlenduveldi á meginlandi Evrópu geti hugsað sem svo, að eitthvað af þeirra fyrirtækjum bjargist af, þegar þau sameinist svona. Jafnvel smáríki eins og Holland hafa svo lengi arðrænt aðrar þjóðir heims, að þar eru risnir upp hringar, sem í samsteypu með brezku auðmagni eru með voldugustu hringum heims, eins og t.d. Unilever-hringurinn, sem við höfum oft fengið að kenna á, eða Shell, þessir gömlu kunningjar okkar, og þessi ríki og borgarastétt þessara ríkja getur þess vegna vel hugsað sér, að þessir hringar þeirra haldi sjálfstæði sínu og valdi sem hollenzkir eða ensk-hollenzkir hringar. En fyrir Ísland er enginn slíkur möguleiki til. Fyrir Ísland er hvorki til slíkt fjármagn hjá einstaklingum né ríkinu né þjóðin svo stór, að í fríverzlunarsvæði gætum við, jafnvel þótt við vildum státa af því, að við héldum okkar þjóðlega sjálfstæði innan slíks kerfis, svo framarlega sem einhver auðhringur hjá okkur væri nægilega voldugur til að bjóða hinum byrginn, - við gætum ekki státað af neinu slíku. Sé Ísland innlimað í eitthvert slíkt fríverzlunarsvæði, þá er úti um okkar efnahagslega sjálfstæði. Ísland getur aðeins haldið sínu efnahagslega sjálfstæði með því að ráða sjálft algerlega sinni utanríkisverzlun, ekki aðeins hvað snertir viðskipti, heldur einnig hvað snertir tollamúra. Okkar litli íslenzki iðnaður, bæði sá, sem við eigum nú, og sá, sem við þurfum að koma hér upp í framtíðinni, verður þess eðlis, að ef við ætlum að halda honum sem íslenzkum iðnaði, hvaða aðilar sem kunna að eiga hann hér innanlands, þá þurfum við alltaf á því að halda, að ríkið geti með tollmúrum verndað hann. Það hefur engin þjóð í Evrópu komið upp sínum iðnaði og sízt af öllu stóriðju án þess að taka ríkisvaldið í sína þjónustu með tollmúrum og jafnvel fleiri ráðstöfunum til þess að vernda iðnaðinn, a.m.k. meðan hann væri nýgræðingur, og tryggja þannig sjálfstæði hans og tilveru. Og því meira sem stóriðja hefur þróazt og tæknin tekið þeim gífurlegu framförum, sem heimta svo mikinn stórrekstur, því greinilegra er það, að engin von er fyrir land eins og Ísland, land, sem með nýlendukúguninni, sem við vorum beittir, var haldið burt af þeirri þróunarbraut, sem lönd í Vestur-Evrópu og Norður-Evrópu hafa gengið, - það er engin von til þess, að við getum skapað okkur þann iðnað, sem við höfum alla orku og alla möguleika til, öðruvísi en við stöndum einir og óháðir í þessum efnum og leggjum áherzlu á að skapa slíkan iðnað sem íslenzkan iðnað, sem Íslendingar ráða yfir, en innlimum ekki okkar land í stórt efnahagskerfi annarra ríkja, hvaða ríki svo sem um væri að ræða, heldur höldum okkar efnahagslega sjálfstæði og neytum allra þeirra færa, sem við höfum, til að koma okkar ár sem bezt fyrir borð, hvar sem er í veröldinni. Ég geri þetta að umtalsefni vegna þess, að mér heyrðist á ræðu hæstv. fjmrh., að þetta frv., sem hér liggur fyrir um söluskatt, sé raunverulega yfirlýsing um nýja stefnu, sem upp skuli taka, um leið og hverfa skuli meira og meira frá beinum sköttum, tekjuskattinum og öðru slíku, og tollum. Það er eftirtektarvert, að það er hvorki lagt til að hækka nú gífurlega tolla á ýmsum ónauðsynlegasta varningnum né taka á honum einkasölu fyrir ríkið, þannig að það mætti ná tekjum ríkissjóðs þannig, heldur að leggja á almennan söluskatt, sem kemur jafnt niður á öllu, hinum brýnustu nauðsynjum og hinum ónauðsynlegasta lúxus. Hingað til hefur alltaf verið sagt af hálfu allra fjmrh., sem lagt hafa fram till. um söluskatt, að þetta væri einhver ill nauðsyn og einhver góður tilgangur, eins og dýrtíðarsjóðurinn 1948, ætti að gera það þolanlegt, að menn gripu nú til þessa slæma verks. Nú aftur á móti virðist það vera yfirlýsing hæstv. ríkisstj., að söluskatturinn sé stefna, sem eigi að miða við í framtíðinni, vegna þess að í framtíðinni muni Ísland ekki þora að beita þeirri aðferð að hækka t.d. tolla á ýmsum erlendum varningi, vegna þess að Ísland væri of bundið erlendum þjóðum með samningum til þess að mega gera slíkt, og þess vegna sé eina ráðið, sem Ísland hefur, að leggja almennan söluskatt á alla mögulega hluti og að öllum líkindum meir og meir söluskatt í sjálfri smásölunni, sem lendir á öllu, því að það er náttúrlega gefið um söluskatt á þá innfluttu vöru, svo mikið sem hann hefur fram yfir, samanborið við hinn söluskattinn, að það er náttúrlega hægt að umskíra alla tolla í söluskatt á innfluttar vörur, þannig að ef Ísland væri búið að binda sig samningum við önnur ríki, þá mundi það a.m.k. varla ganga til frambúðar, jafnvel þó að einhvern tíma væri hægt að beita því. Ég vil vekja eftirtekt á þessu, vegna þess að mér sýnist, að ef ekki er tekið þannig undireins í þessa stefnu, sem hæstv. fjmrh. nú hefur tilkynnt og mér satt að segja fannst eins og gloprast upp úr honum, en hann ætlaði ekki beinlínis að gera að höfuðatriði, - ég held, að það sé nauðsynlegt, að menn geri sér það ljóst, að ef menn ekki stöðvi þennan söluskatt nú þegar, þá sé voði þarna yfirvofandi. Það er sem sé ekki aðeins með þessu frv. verið að leggja út í hatramma árás á lífskjör íslenzkrar alþýðu og tolla hennar brýnustu nauðsynjar. Það er líka verið, að líkindum í samræmi við þær kröfur, sem hæstv. ríkisstj. veit að auðvald Vestur-Evrópu mun gera til hennar, ef á að fara að semja meira um fríverzlunarsvæði og innlimun Íslands í það, þá er verið að feta inn á svo að segja nýja braut hvað þetta snertir, hvað eðli þessa skatts snertir í íslenzkum fjármálum. Þetta frv. um söluskatt er því ekki aðeins harðvítugar álögur á almenning, bótalausar og ranglátar, heldur líka tilkynning um stefnu, sem ríkisstj, ætli að taka upp, að innlima Ísland í efnahagskerfi vestur-evrópska auðvaldsins, en gefast upp við þá stefnu, sem Ísland hefur reynt að fylgja, frá því að það varð lýðveldi, að reyna að halda sínu efnahagslega sjálfstæði, byggja okkar land upp eingöngu með hagsmunasjónarmið þjóðarinnar sjálfrar fyrir augum og með hverjum þeim aðferðum, hvað villutrúarkenndar frá hagfræðilegu sjónarmiði sem mönnum kynni að finnast þær, sem henta Íslandi í hvert sinn. Það er því till. mín, að þetta frv. verði fellt, og ef það yrði gert, þá skyldi ég m.a. vera reiðubúinn til þess að koma fram með till. um, á hvern hátt ætti að taka þær tekjur í ríkissjóð, sem kynni þar að vanta, þótt hitt sé slæmt til að vita, að hæstv. ríkisstj. skuli vera búin með gengislækkunarlögunum að stórskemma alla möguleika í slíku efni svo gífurlega, að hún verður með þessum söluskatti að leggja á þjóðina hærri álögur en allar þær álögur, sem hæstv. forsrh. sjálfur áleit að væri nauðsynlegt að leggja á þjóðina, áður en gengislækkunarlögin voru framkvæmd. Það er því tillaga mín, að frv. sé fellt.



Herra forseti. Við 2. umr. um frv. lét ég þess getið, að ég mundi taka til athugunar fyrir 3. umr. að flytja einhverjar brtt. við það. Við höfum nú leyft okkur, ég og hv. 2. þm. Sunnl. og hv. 5. þm. Norðurl. v., að leggja fram brtt., sem eru í prentun, en ekki komnar enn til útbýtingar í d. Verð ég því fyrir okkar hönd að leggja þessar brtt. fram skriflegar og fara fram á við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða fyrir þeim, þannig að þær geti komið hér til meðferðar. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir þessum brtt. okkar. Brtt. eru við 6. og 17. gr. frv. Við 6. gr. eru þrjár brtt. Í fyrsta lagi till. um það, að kjöt og fiskur verði undanþegið söluskatti eins og nýmjólk. Það er sannarlega langt gengið að ætla að skattleggja þessar almennu neyzluvörur, sem öll heimili landsins nota allan ársins hring á hverjum degi. Við leggjum til, að 2. tölul. 6. gr. orðist þannig: „Nýmjólk, kjöt og fiskur, nema um veltingasölu sé að ræða.“ Þá er önnur brtt. við sömu frvgr., að á eftir 12. tölul. komi nýr tölul., þannig: „Dráttarvélar (traktorar) og aðrar heyvinnuvélar.“ Í þessu felst það, að þessi nauðsynlegu tæki til landbúnaðarins verði undanþegin söluskatti á sama hátt og ýmsar þær vörur, sem taldar eru upp í 6. gr. Ég hef áður í umræðum um þetta frv. skýrt frá því, hve geysimikil verðhækkun verður á nauðsynlegum vélum og tækjum, bæði vegna gengisbreyt. og einnig söluskattsins, sem hér er verið að fjalla um. Þessar vélar eru nauðsynlegar fyrir bændurna. Það er ekki hægt nú á tímum að reka landbúnað nema hafa þessi tæki. Það er þegar allmikið til af þeim í landinu. Þó munu þau heimili allmörg vera í sveitum, sem hafa ekki dráttarvélar og þurfa vitanlega eins og önnur að fá þær. Einnig má á það benda, að þetta eru tæki, sem ganga úr sér, og þess vegna þarf árlega að flytja inn allmikið af slíkum vélum til endurnýjunar fyrir þær, sem ónothæfar verða. Og sé um það að ræða, að menn, sem áður hafa stundað aðra atvinnu, hefji búskap, þá þurfa þeir vitanlega að ná sér í slík tæki. Við leggjum til, að þessi tæki verði undanþegin söluskattinum. Þá er í þriðja lagi lagt til, að síðari málsgr. 6. gr. orðist þannig: „Endurgreiða skal söluskatt af efni, vinnu, vélum og tækjum í skip og báta, sem smíðaðir eru innanlands. Má miða endurgreiðsluna við tiltekna fjárhæð á rúmlest.“ Eins og mgr. er orðuð nú í frv., er þar aðeins um að ræða heimild til að endurgreiða þetta, en við teljum rétt, að það sé ákveðið í l., að söluskattur af þessu sé endurgreiddur. Þá er brtt. við 17, gr. Í 2. mgr. þeirrar greinar segir svo: „Undanþegnar söluskatti af innfluttum vörum eru vörur þær, sem 2. gr. tollskrárlaganna tekur til, einnig viðgerðir á skipum og flugvélum framkvæmdar erlendis og flugvélavarahlutir.“ Við leggjum til, að við þessa mgr. bætist: „enn fremur dráttarvélar (traktorar) og heyvinnuvélar, svo og vélar í skip og báta, sem smíðaðir eru innanlands.“ Þetta er í samræmi við brtt. okkar við 6. gr. frv. Í bráðabirgðaákvæði frv. er gert ráð fyrir því, að innheimta skuli til viðbótar 7% söluskatti samkv. 17. gr. 8% af tollverði allrar innfluttrar vöru að viðbættum aðflutningsgjöldum og áætlaðri álagningu 10%, eins og þar segir, og síðan segir, að ákvæði III. kafla l. skuli gilda um þennan viðbótarskatt. Við lítum svo á, að það leiði af sjálfu sér, að ef samþ. verður brtt, okkar við 17. gr. um að undanþiggja þær vélar, sem þar eru nefndar, 7% gjaldinu, þá muni þær líka verða undanþegnar þessu viðbótargjaldi, vegna þess að í bráðabirgðaákvæðinu segir, að þetta skuli vera til viðbótar 7% söluskattinum og að ákvæði III. kafla l. skuli gilda um þennan viðbótarskatt. Verði því ákveðið í III. kafla l. að undanþiggja þessar vélar 7% skattinum, þá gildir samkv. þessu það sama um viðbótarskattinn, hann kemur þá vitanlega ekki heldur á þessar vélar. Að sjálfsögðu hefði verið ástæða til þess að gera hér tillögur um að fella margt fleira undan þessum skatti. Við höfum þó ekki gengið lengra en þetta í okkar brtt., þar sem okkur er ljóst, að það muni vera þýðingarlaust að bera fram brtt. um mikla röskun á þessu frv., en gerum okkur þó vonir um, að þessar undanþágur, sjálfsögðu undanþágur að okkar dómi, verði veittar, væntum þess, að hv. d. geti á það fallizt.



Herra forseti. Ég hef haft tækifæri til að hafa fregnir af ræðu hv. 3. varaþm. Austf. (EinS) s.l. laugardag, sem hann hélt hér við 2. umr. þessa máls. Hv. varaþm. sagði, að gróusaga hans frá Hornafirði væri eins dagsönn og það væri staðreynd, að hann stæði hér í ræðustólnum. Auðvitað var þetta mjög áhrifamikið sönnunargagn, því að það má nú minna sjá og heyra en hv. 3. varaþm. Austf., þegar hann stendur a.m.k. í fárra feta fjarlægð frá áheyrendunum. En enn þá áhrifameira og trúverðugra hefði ég nú talið, ef hann hefði haft þá venju, sem var þekkt fyrir austan s.l. haust, að hann byndi sig ekki algerlega við ræðustólinn, heldur stigi stríðsdans, sem maður gæti kallað, utan við ræðustólinn, jafnhliða og hann flytur sínar áhrifamiklu ræður. A.m.k. heyrði ég það á mönnum eystra, kjósendum og fleirum, að þeim þótti þetta mjög athyglisverður háttur um ræðuflutning, sem hv. þm. viðhafði þar eystra, og því athyglisverðari sem hann var áður óþekktur þar í fásinninu. Og menn létu jafnvel á sér skilja, að svona málflutning í ræðu og látbragðslist hefðu þeir aldrei orðið varir við, nema þá e.t.v. meðan Konni var upp á sitt bezta og sótti stjórnmálafundi fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. En það ber að skilja svo ræðu hv. varaþm., að hann hefði ekki alveg verið sannfærður um, að tilheyrendur tækju þetta gott og gilt, sem hann sagði, með tilvísun til þess, að hann stæði hér í ræðustólnum og gæti ekki meira. Hann fór líka að vitna í það, að sannorður maður á Hornafirði hefði sagt sér þessa sögu. Þetta er mjög átakanlegt og áþreifanlegt dæmi um Gróueðlið, þ.e. „sannorður maður hafði sagt mér“. En varaþm. hv. kærði sig ekkert um að leita fleiri heimilda um gróusögu sina. Hún var að hans skapi, og hann gat ekki látíð það á móti sér að telja hana umsvifalaust sanna. Hann varð endilega að veita sér þann munað að hlaupa með hana jafnvel inn í sali Alþingis. Það varð að kosta sem kosta vildi. Ég skal ekki mjög fjölyrða um þessa hornfirzku gróusögu hv. varaþm. Ég geri í raun og veru ekki ráð fyrir, að það séu margir hv. þdm., sem hafi tilhneigingu til þess að vilja trúa þessu rugli hv. varaþm. En ef það væri einhver, sem hefði löngun til þess og vildi sannprófa sannleiksgildi hennar, þá vil ég mælast vinsamlegast til þess, að hv. dm. kynntu sér þessa hluti þar, sem hægt er, þ.e. á Hornafirði, og þá munu þeir komast að raun um, að þessi atvinnurekandi, sem hv. 3. varaþm. Austf. ber svo mjög fyrir brjósti, hefur nú sem áður og endranær lagt öll sín fiskbein, alla sína lifur inn til fiskimjölsverksmiðju og lifrarbræðslu kaupfélagsins. En hv. varaþm. er ekki af baki dottinn, þótt hann sé hér í þessari hv. þd. staðinn ósannindamaður að þessari hornfirzku slúðursögu. Hann sezt bara á prikið aftur og ríður gandreið og kemur niður í Vopnafirði. Og það verður að segja hv. varaþm. til hróss, að hann er þó nokkru gætnari í sögum sinum frá Vopnafirði heldur en Hornafirði. En sami er hugurinn á bak við, þ.e. dylgjur og rætni. Hann reynir inn í þessar sögur sinar frá Vopnafirði að flétta einhverju, sem ókunnugir áheyrendur gætu haldið að séu staðreyndir, en hann misstigur sig strax og bregzt bogalistin. Maðurinn nær sem sagt ekki flugtakinu, ef hann þarf að halda sig nokkurn skapaðan hlut við sannleikann. Það er staðreynd. Hv. varaþm. vildi m.a. í þessari ræðu sinni segja mönnum frá því, hvað íbúar Vopnafjarðarhrepps væru margír. Hann telur þá tæplega 400. En sannleikurinn er sá, að íbúar Vopnafjarðar eru á áttunda hundrað manns. Þessum hv. ræðumanni er tæplega sjálfrátt.  Hv. varaþm. vildi auðvitað í þessari ræðu sinni koma við hjá kaupfélaginu. Það var náttúrlega sjálfsagður hlutur. Hann hefur það eftir mér, að skuldir viðskiptamannanna þar séu mjög litlar í ársbyrjun 1959, og nefndi tölu. Þetta skyldi hann nú varast, ekki sízt eftir þetta. Hann á að varast að nefna nokkuð það, sem kemur nálægt staðreyndum. Það er helzt, að hann geti fleytt sér á gróusögunum, sem erfitt er að festa fingur á. Ég hef sem sagt aldrei sagt honum frá skuldum viðskiptamanna Kaupfélags Vopnfirðinga, hreint ekki. Og talan, sem hann nefnir, er röng. Ég geri ráð fyrir, að maðurinn hafi haft viðleitni til þess að leita frétta af kaupfélaginu og einhver kunni að hafa sagt honum, að skuldir viðskiptamanna við kaupfélagið hefðu verið sem hann nefndi. Ég geri ráð fyrir líka, að aðspurður Vopnfirðingur hafi viljað segja honum söguna eins og hann mundi bezt og réttast, t.d. frá síðasta aðalfundi kaupfélagsins. En hv. varaþm. hugsaði ekki um það að leita sér meiri sönnunargagna en spyrja einhvern á götunni. Og hvers vegna spurði hann? Auðvitað vegna þess, að hann bjóst við að fá aðrar upplýsingar og sér geðþekkari. Hann hélt, að hann gæti fengið upplýsingar um það, að viðskiptamenn kaupfélagsins skulduðu svona og svona mikið, þannig að það gæti orðið árásarefni á mig og kaupfélagið, hve miklar skuldir væru við það. En hann fékk sögu, - þó að hún sé ekki rétt flutt, þá fékk hann sögu um, að skuldir viðskiptamanna við kaupfélagið væru litlar. Það er rétt. En þá er bara að athuga það, hvernig mætti nota þá sögu. Og þá var að ráðast á kaupfélagið fyrir það, hvað víðskiptamennirnir við kaupfélagið skulduðu lítið, og draga þá ályktun og flytja þá staðhæfingu fram, jafnvel hér á hv. Alþingi, að vegna þess að viðskiptamenn kaupfélagsins, bæði félagsmenn og aðrir, skulduðu lítið, þá hlyti að ríkja þar eymd og volæði. Ég verð líka að minnast á það, að þrátt fyrir þetta, sem og sýnir, hvað þessi málflutningur hv. varaþm. er fjarstæður, fór hann s.l. sumar og s.l. haust hús úr húsi í þorpinu og hrósaði réttilega hinu unga og framtakssama fólki fyrir mörg og snyrtileg nýbyggð hús, svo mörg, að þau setja yfirleitt svip á þorpið. Og ég veit það enn fremur, að hv. varaþm. ferðaðist svolítið með okkur öðrum frambjóðendum s.l. haust um sveitina og enn meir einn s.l. sumar í sambandi við sitt framboð og alls staðar hrósaði hann fólkinu og það réttilega fyrir ræktunina, heyvinnuvélarnar, útihúsin og íbúðarhúsin og eins og ekki siður fyrir alla þá snyrtimennsku, sem væri ráðandi í sveitinni á hverjum bæ utan húss og innan. Þetta var mér sagt, að hv. varaþm. hefði haft þar á orði, og ég trúði því, að rétt væri frá skýrt, vegna þess að ég hef heyrt, að margir ferðamenn hafa haft orð á þessu sama við mig. En nú á allt í einu að vera eymd og volæði á Vopnafirði, og það á að vera kaupfélaginu að kenna, sökum þess að viðskiptamennirnir skulda lítið. Mikil er trú hv. varaþm. á skuldunum, ef þær eiga að vera að hans dómi mælíkvarðinn á, að því meiri skuldir, því meira framtak og vellíðan og velgengni. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessum orðum hv. varaþm. Þessi hv. varaþm. reyndi svo að ráðast á kaupfélagið á Vopnafirði fyrir, að það hefur ekki getað starfrækt hraðfrystihús sitt nú um 3 s.l. sumur. Hann vill gefa það í skyn, að kaupfélagið geri þetta af illvilja við fólkið, sem sagt illvilja við þá, sem eiga kaupfélagið. Sannleikurinn er sá, að kaupfélagið starfrækti hraðfrystihúsið svo lengi sem nokkur fiskur fékkst þar til frystingar og horfði ekki í að starfrækja það þrátt fyrir það, þó að ýmis árin fengist svo litill fiskur til frystingar, að rekstrarhalli var á húsinu, sem tilfinnanlegum upphæðum nam. Hraðfrystihúsið var sem sagt starfrækt svo lengi sem nokkrir menn í kauptúninu treystu sér til þess að gera þar út, en þeir gáfust smátt og smátt upp, vegna þess að það var engan fisk að hafa á venjulegum miðum um fjölda ára. Hreppsfélagið og kaupfélagið reyndu að hjálpa mönnum til að ná í stærri báta en áður, svo að frekar væri hægt að sækja á dýpri mið, en það stoðaði ekkí. Meðal þeirra, sem nutu aðstoðar, voru bræður tveir ásamt fleirum, sem fengu nýjan bát, sem þeir hlupu svo frá og komu svo s.l. haust fram hér í Reykjavík. Sjálfstfl. hafði tekið þá upp á arma sína, útvegað þeim lán til að kaupa nýjan bát og þ. á m. veitt til þeirra af atvinnuaukningarfé á nafni Vopnafjarðarhrepps, án þess að hreppsnefndin hefði þar komið við sögu eða um beðið. Svo er birt að sjálfsögðu mynd í Morgunblaðinu af bátnum og mönnunum, ágæt mynd, og sagt eitthvað á þá leið: Hér sjáið þið vopnfirzka píslarvotta, píslarvotta rangsnúins kaupfélagsvalds, sem hindrar framtak duglegra og heiðarlegra ungra manna. - Og Morgunblaðið var ekki nægilegur vettvangur fyrir þennan málflutning. Það var farið með málið í útvarpið og saga þessara bræðra dregin þar fram sem dæmi um vonzku kaupfélaganna og Framsfl. En á Vopnafirði var hlegið, ýmist hlegið eða hneykslazt, því að fólkið þar þekkti sögu þessara manna. Það mundi það, að bæði kaupfélagið og hreppsfélagið höfðu hlaupið undir bagga með þessum mönnum til þess að komast yfir nýjan bát, sem þeir svo hlupu frá. E.t.v. kannast hv. varaþm. nokkuð við þetta mál og veit kannske, hver átti þátt í því að hleypa Sjálfstfl., sjálfsagt í góðri trú, út í þessa málsmeðferð og málaflutning. Og e.t.v. vill svo hv. varaþm. segja okkur hér sögulokin, sem ég veit reyndar í stórum dráttum. Þau eru í aðalatriðum þannig, að þessir menn eru líka hlaupnir frá „sjálfstæðisbátnum“ og kunna hv. varaþm. og Sjálfstfl. enga þökk fyrir það, sem liðið er. Þetta var raunalegt. Svona fór, þegar hv. varaþm. ætlaði að fara að byggja upp einkaframtakið í útgerðarmálum á Vopnafirði. Þetta ævintýri gat aldrei orðið til framdráttar hagsmunum Vopnafjarðar, og það var ekki heldur til þess ætlazt. En málið átti að vera til framdráttar Sjálfstfl., en það misheppnaðist. En nú bíða Vopnfirðingar eftir því, að hin tvö austur-þýzku togskip, sem þeir eiga með nokkrum öðrum sveitarfélögum á Norðausturlandi, geti orðið þeim að einhverju liði, því liði, sem til var ætlazt, og það geta þau væntanlega orðið, ef hæstv. núv. ríkisstj. vill t.d. hjálpa með því að lána eitthvert atvinnuaukningarfé, til þess að hægt sé að búa þessi skip út með nægum nýtízku veiðarfærum. Og ég vil alls ekki ætla hæstv. ríkisstj., að hún vilji ekki hlaupa undir baggann með því að lána til þessara hluta eitthvert atvinnuaukningarfé. Það er ekki ástæða til þess að vantreysta henni fyrir fram í því efni, fyrst hún hefur lánað einstaklingum, sem kenndir eru við Vopnafjörð, nokkra fjárhæð úr þeim sjóði, án þess meira að segja að sveitarfélagið hafi þar um beðið. Hv, varaþm. lætur drjúglega yfir fylgi sínu og Sjálfstfl. á Vopnafirði. Ekki held ég nú, að maðurinn viti mikið um það, ef hann veit ekki einu sinni, hve margir kjósendur eru þar á kjörskrá. En ég hef enga löngun til þess að ræða mikið við hann um þetta mál, því að mér líkar það ekki illa, að hann standi í þessari trú sinni, sem er í raun og veru oftrú. Ef hv. varaþm. hefði kynnt sér málið, þá hefði hann sannfærzt um, að fylgi Sjálfstfl. er og hefur aldrei verið mikið á Vopnafirði, miðað við fólksfjöldann. En hv. varaþm. stendur sjálfsagt einn í þeirri trú, að hann hafi s.l. haust sópað að sér kjósendum út á sín fögru og stórkostlegu loforð. Hann lofaði vegum, hann lofaði höfnum, hann lofaði heilum verksmiðjum, svo að bara lítið eitt sé upp talið af því stærsta, sem hv. varaþm. lofaði að menn skyldu fá og fá strax, ef hann næði sæti á Alþingi. En kjósendurnir fóru að reikna og leggja saman og komust að þeirri niðurstöðu, að þessi duglegi maður lofaði ekki milljónum, heldur tugmilljónum á suma staðina og hundruðum milljóna, þegar allt var saman talið, og þeir fylltust nokkrum ugg og tortryggni í garð þessa manns, að þótt hann væri ríkur, eins og sagt er, þá mundi hann tæplega geta gert allt þetta, sem hann lofaði. En hvað heldur svo hv. varaþm. að fylgið aukist við það, að það kemur nú í ljós á Alþingi, að hann hefur ekki einu sinni viðleitni til þess að standa við sín kosningaloforð, ekki einu sinni viðleitni í sambandi við allt það smæsta, meira að segja nauðsynlegar fjárveitingar til vega, litlar fjárveitingar, sem nema nokkrum tugum þúsunda. Hann sér sér ekki fært að standa að því að flytja slíkar tillögur. Vill ekki varaþm. hugsa út í það, að svona framkoma verður honum tæplega til framdráttar þarna eystra? Það er ekki ástæða til þess í raun og veru að elta meir ólar við þennan hv. varaþm., hvorki út af kaupfélaginu á Vopnafirði né öðru. Í hverju orði skin í löngun hans til að níða kaupfélögin. En honum bregzt bogalistin þar eins og annars staðar í sambandi við þau mál, sem snerta samvinnufélögin. Hann gefur í skyn í sambandi við Vopnafjörð, að fólkið sé kúgað og þrælkað af kaupfélaginu. Ef þetta ætti að vera satt eða nærri sanni, þá mætti imynda sér, hvernig hugur fólksins þar væri til þessara samtaka sinna. Hv. varaþm. segir svo í því sambandi eina sögu frá Vopnafirði, þar hafi einstaklingur - þetta er í stíl við Gróuna og fer honum vel - sagt við sig s.l. haust í tilefni af því, að sóknarpresturinn og héraðslæknirinn voru að hætta störfum og enginn hafði sótt um embættin: „Ætli kaupfélagið taki þetta nú ekki að sér hvort tveggja eins og annað ?“ Þetta er út af fyrir sig skemmtileg saga. En ef sagan væri sönn, sem hún þarf ekki að vera, þótt hv. varaþm. segi hana, þá bið ég samt hann og aðra að hugleiða, að það er síður en svo, að þarna sé vantraust. Það mætti miklu frekar segja og eðlilega kalla það oftraust. Samt slysast hv. varaþm. í ofurkappi sínu að segja sögur að koma með svona alveg misheppnað dæmi um vantrú á kaupfélagið. Hitt er svo annað mál, að annaðhvort er sagan tilbúin af hv. varaþm. eða hann hefur hitt fyrir sér einhvern gárunga, sem hefur haft gaman af að vita, hvort hægt væri að segja hv. varaþm. svo ótrúlega sögu, að hann hlypi ekki með hana. Ég skal nú ljúka máli mínu. Ræður hv. varaþm. hafa gefið nokkra innsýn í hugarfar hans til manna og málefna. Hv. varaþm. hefur, eins og hans er venja, gengið rösklega fram hér á hv. Alþingi að kynna sig hér í sölunum. Og mönnum er það vafalaust ljóst, hvaða mann hann hefur að geyma eftir þessar ræður, sem hann hefur flutt hér. Ég hafði áður nokkur kynni af ræðumennsku og innræti hv. varaþm., en eðlilega aðrir þm. miklu síður. Síðustu orð mín nú til þessa hv. varaþm. eru þau, að ég þakka honum fyrir þessar viðræður, og sennilega verður það eina þökkin, sem hann fær fyrir þetta frumhlaup sitt, því að ég á ekki von á, að hans flokkur a.m.k. þakki fyrir málflutning þann, sem hv. varaþm. hefur viðhaft.

Forseti (JóhH) : Forseti vill nú að gefnu tilefni minna hv. þm. á 34. gr. þingskapa, þar sem stendur, að þm., sem hefur óskað að taka til máls og fengið leyfi til þess, skal ávallt mæla úr ræðustól, og kannske er rétt að taka það fram, að sama gildir um ráðherra. En svo er það annað atriði, sem er svo hljóðandi í þessari grein og rétt er að hv. þm. fylgi: „Eigi má ræðumaður ávarpa nokkurn einstakan þm., og kenna skal þm. við kjördæmi hans eða kosningu.“