Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé, að málið hefur frekar litlum breyt. tekið til bóta í Ed. Þó hefur verið felld niður 2. gr., sem var svo vitlaus annars vegar, að varla hefði nokkur banki treyst sér til að framkvæma hana, og hins vegar óþarfa ógnun gagnvart verkalýðssamtökunum, sem hefði þurft óvenjulega vitlausa fjármálastjórn til að beita. Þetta frv. er þó eftir sem áður jafnharðvítug árás á verkalýðssamtökin og lífskjör allra vinnandi stétta í landinu. Það mál hefur verið rætt svo ýtarlega við þrjár umr. í hvorri d., að ekki þýðir að fara að bæta þar við. En á hinu vil ég vekja athygli, að mér virðist, að við þessar sex umr. hafi alltaf farið minna og minna fyrir því, að forsvarsmenn frv. hafi vitnað til hagfræðingagreinargerðarinnar fyrir þessu frv. Þvert á móti hefur nú ríkisstj. orðið að falla frá einni ályktuninni á fætur annarri, sem þessir svokölluðu hagfræðingar hafa sett sem undirstöðu undir þessu frv., þannig að það stendur nú varla steinn yfir steini í uppbyggingu þess. Af sjálfum hagfræðingunum er það að segja, að annar þeirra er stunginn af til Ameríku, en hinn sýndi sig á einum fundi í n. Þetta minnir mjög á ævintýri Andersens um nýju fötin keisarans, þegar tveir menn voru fengnir til að vefa ákaflega fínan vefnað, sem keisarinn átti að bera í mikilli skrúðgöngu. Þeir voru látnir fá dýrindis vefstóla og hátt kaup náttúrlega og dýrt efni. En eins og allir muna, lyktaði því svo, að vefararnir stungu af með allt kaupið og gull og silfur, en keisarinn gekk ber eftir götunni. Mér sýnist vera svipað komið með þennan vefnað hjá þessum tveimur hagfræðingum, sem áttu að vefa utan um sjávarútveginn klæði, sem hann gæti gengið í. Mér virðist það ætla að verða þannig eftir samþykkt þessa frv., að það, sem nú liggur fyrir, er, að togaraútgerðin og bátaútvegurinn eigi að stöðvast við framkvæmd þessa frv. Þannig virðist meiri hl. Alþingis ætla að skilja við sjávarútveginn. Þegar hagfræðingarnir eru búnir að vefa þennan vef, eru þeir horfnir, annar til Ameríku, láta ekki sjá sig meir og standa ekki fyrir neinu, sem þeir hafa sagt. Þó er það því verra hjá þessum góðu hagfræðingum, en hjá vefurunum, sem áttu að vefa handa keisaranum, að í ævintýrinu hafði enginn illt af því, þó að þeir styngju af, en hér verða hagfræðingarnir og þeirra till. til bölvunar öllum vinnandi stéttum í landinu. Það hefur verið reiknað út, að þessi aðferð sviptir verkalýðinn upp undir 100 millj. kr. í versnandi kjörum, enda fór að bera á því fljótt, að hin gífurlega verðhækkun kæmi í ljós. Það væri gaman að fá upplýsingar um, hvort það væri rétt, að kolin í Keflavík væru nú seld á 450 krónur tonnið, en voru áður 240 krónur. Ég álít, að fyrst Ed. sýndi lit á því að taka sönsum um eina gr. í þessu máli, þá sé það fyrir neðan virðingu þessarar d. að skilja svo við þetta frv., að ekki sé reynt að bæta eitthvað ofurlítið úr þeim göllum, sem mundu verða til að stöðva útveginn. Ég ætla ekki að koma með neina brtt. um aðalatriði frv. Þar erum við búnir að bera fram svo margar brtt., Sósfl. og Alþfl., að það væri ekki nema orðaleikur að bera þær aftur fram nú, þannig að það teldust ekki sömu till. og gætu þannig komizt að samkv. þingsköpum. En ég ætla að freista, hvort hægt er að fá samþ. nú brtt., sem mundi að öllum líkindum valda því, að togaraútgerðin og bátaútvegurinn gætu haldið áfram. Það er í fyrsta lagi, að við 11. gr. í frv., eins og það er nú, bætist svo hljóðandi málsgr., með leyfi hæstv. forseta: „Framleiðslugjald skal innheimta árlega fyrir næsta skattár á undan, en þó því aðeins, að hagnaður hafi orðið á rekstri viðkomandi togara umfram lögleyfðar afskriftir.“ Þetta er í fyrsta lagi ákaflega sanngjarnt mál, sanngjarnt þegar það er flutt fram sem rök fyrir þessu frv., að það sé gert til að bjarga sjávarútveginum og hann gangi ekki með taprekstri, að það sé tryggt, að það gjald, sem lagt er á togaraútgerðina, sé ekki lagt á, nema þegar ekki er um taprekstur að ræða. Ég hef áður vakið eftirtekt á því, hvaða þýðingu það hefði fyrir bátaútgerðina í landinu, að þetta gjald sé ekki innheimt. Það er beinlínis árás á þær útgerðir, sem menn af litlum efnum hafa verið að koma sér upp út um land, að samþ. þetta 10% gjald, og einnig árás á bátaútgerðina og togaraútgerðina í Reykjavík. Ég veit, að bæjarútgerðin í Reykjavík hefur sent þm. Reykv. svo hljóðandi skeyti út af þessari gr., sem ég vil lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Ef 10% framleiðslutollurinn í 11. gr. frumvarpsins um gengisskráningu verður samþykktur þannig að hann sé tekinn af taprekstri, þá álitum við, að slíkur tollur gæti stöðvað rekstur. Skorum því á yður sem þingmann Reykjavíkur, að þér sjáið um, að frumvarpinu verði breytt þannig, að ekki komi til innheimtu á honum, ef um taprekstur er að ræða. Bæjarútgerð Reykjavíkur.“ Og svo framarlega sem bæjarútgerðin í Reykjavík kemur út með tapi, þá veit maður, hvernig bláfátæk bæjarfélög standa. Það er því bein árás á viðleitni fólksins að reyna að skapa góð atvinnutæki að samþ. þetta 10% gjald, svo framarlega sem það á að innheimtast af taprekstri, og það væri óréttmætt að gera það, þó að bæjarfélögin hefðu þessi 10% í ágóða. Bæjarfélögin úti um land standa ekki svo vel í þeirri kreppu og atvinnuleysi, sem yfirvöldin í Reykjavík eru að skipuleggja á fólkið, að þeim veiti af þessu. Ég vil vara Alþingi við því hvað snertir áhrifin út á við að samþ. svona gjald. Við vitum vel, að við höfum verið að berjast árum saman fyrir að fá afnuminn 10% toll, ranglátan, svívirðilegan toll, sem lagður hefur verið á fiskinn í Englandi. Hver eru okkar rök fyrir að flytja það fram við brezku ríkisstj. að létta þessum tolli af okkur, svo framarlega sem ríkið, sjálft íslenzka ríkið leggur 10% toll á fiskinn, sem hér er lagður á land? Þá erum við að gera það sama og við kvörtum yfir, að brezka stjórnin geri. Ef við samþ. þetta 10% gjald, þá er það uppörvun til fleiri þjóða að fara að dæmi Englendinga í þessu efni. Þess vegna væri sóknin erfiðari út á við um að fá slíkan toll afnuminn, ef við leggjum á það gjald, sem hér er um að ræða. En þar sem ég hef áður komið með brtt. um að afnema hann, þá treysti ég mér ekki til að flytja hana nú, svo að hún gæti skoðazt lögleg, og tek ég þess vegna þessa till. til að freista samkvæmt áskorun bæjarútgerðarinnar, sem ég þykist vita, að fleiri hv. þm. hafi fengið, hvort er hægt að fá hana fram. Ég vil minna á, að við 3. umr. var fellt ákvæði um 93 aura lágmarksverð á fiski bátaútvegsins. Það er sama verð og hagfræðingarnir gengu út frá að bátaútvegurinn þyrfti að fá. Ég álít nauðsynlegt, að Alþingi gangi svo frá þessum málum og ríkisstj. á eftir, og henni ber skylda til þess, að setja lágmarksverð á fiskinn til hraðfrystihúsanna og til söltunar, til að bátaútvegurinn geti haldið áfram að ganga. Með þeirri samþykkt, sem meiri hl. Alþingis hefur gert, er fiskábyrgðinni kippt burt, og þar með er bátaútgerðinni kastað út í öryggisleysi og arðrán. Ríkisstj. verður að fá vald til að setja lágmarksverð á fiskinn. Þess vegna legg ég til, að eftir 11. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: „Eftir gildistöku þessara laga skal ríkisstjórnin ákveða með auglýsingu lágmarksverð á fiski bátaútvegsins.“ Það er það mikil hefð um, hvernig slíkt skuli framkvæmt, að það þarf ekki að taka það fram. Það er 3–4 ára hefð, hvernig það er gert, svo að það er ekki nauðsynlegt að taka það fram. Þá vil ég flytja eina litla brtt., sem er nánast leiðrétting, að síðasta málsgr. 6. gr. breytist svo, að í stað orðanna „31. janúar 1950“ komi: 19. marz 1950. Ég hef áður lagt til, að þessi málsgr. félli niður, svo að ég ber hana ekki fram aftur. Ég vil, að í staðinn fyrir 31. jan. komi 17. marz, en samkv. frv., eins og það er nú, mundu engin verkalýðsfélög, sem hefðu samið eftir 31. jan. 1950, fá rétt til þeirrar uppbótar, sem um er rætt í þessum l. Verkalýðsfélögin hafa haldið áfram sinni venjulegu starfsemi, þó að búið sé að segja upp. Verkamenn og atvinnurekendur hafa samið. Það verður að miða við, að þeir, sem hafa samið fyrir 17. marz eða 18. marz, skuli verða þessara hlunninda aðnjótandi, sem þar er um að ræða. Ég þykist vita, að Benjamín Eiríksson muni hafa gengið frá frv. 1. febrúar. Ég álít, að Alþingi þurfi ekki að vera svo svínbeygt undir skrifstofumenn amerískra banka, að það þurfi að teljast óhæfa, þó að þetta pennafeil sé leiðrétt. Ég held, að okkur sé alveg óhætt að leiðrétta þetta og setja þarna 17. eða 18. marz og láta þau verkalýðsfélög, sem hafa samið á þessum tíma, fá sama rétt og aðrir. Það er ómögulegt að straffa verkalýðsfélögum, þó að þau viti ekki, hvað Benjamín Eiríksson hugsaði 1. febrúar. Ég vona sem sagt, að d. vilji með góðu samþ. þessar brtt. Ég legg mest upp úr þeim, sem ég nefndi fyrst. Hins vegar skil ég ekki í öðru en d. vilji a.m.k. samþ. þá síðustu.

Frsm,. 3. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason): Þetta mál hefur verið þrautrætt svo, að ég sé ekki ástæðu til að ræða það almennt við þessa umr. Ég vil aðeins benda á, að meginrökin, sem flutt hafa verið af hálfu andstöðuflokkanna, standa að öllu leyti óhrakin. Það stendur óhaggað, sem hefur verið haldið fram, að frv. sé ranglát lausn á þeim vandamálum, sem að atvinnulífi landsmanna steðja. Það stendur óhrakið, að lagðar eru einhliða byrðar á launamenn landsins, þegar gera á tilraun til að rétta við hag útvegsins. Enn fremur stendur það óhrakið, að það er mjög hæpið, að frv. geti náð tilgangi sínum í þeirri mynd, sem það hefur nú. Það hefur komið fram, að það er ólíklegt, að bátaútvegurinn og hraðfrystihúsin geti starfað við þau skilyrði, sem þeim verða búin. Ég beindi til hæstv. stj. þeirri fyrirspurn við 3. umr., hvort stj. hefði trú á því, að hægt yrði að greiða 93 aura fyrir bátafiskinn, eins og gert væri ráð fyrir í frv. Hæstv. viðskmrh. svaraði því, að ríkisstj. gæti engan veginn ábyrgzt, að hægt yrði að greiða það verð. En sé svo, að þetta frv. tryggi ekki nokkurn veginn 93 aura verð, þá verður með engu móti séð, að frv. nái þeim tilgangi, sem því er ætlað að ná, því að megintilgangurinn er að haga gengisskráningunni svo, að 93 aura verð yrði nokkurn veginn tryggt. Allir útreikningar hagfræðinganna miðuðu að því, að hægt væri að greiða þetta verð, og - hafa þeir verið þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt væri fyrir bátaútveginn að fá það fyrir fiskinn. Fyrst því hefur verið lýst yfir af hálfu ríkisstj., að fyrir því sé engin trygging, að frv. geti fært bátaútveginum 93 aura verð, hefur það í rauninni verið játað af ríkisstj., að ekki sé víst, að frv. geti náð tilgangi sínum. Af hálfu Alþfl. hafa í þessari hv. d. og í hv. Ed. verið fluttar brtt. við frv., þó að flokkurinn sé andvígur því í heild. Alþfl. hefur lagt til, að felld verði niður 2. gr. og gengisákvörðunarvaldið verði áfram í höndum Alþingis, stóreignaskattur verði verulega hækkaður og skattfénu skipt öðruvísi, en lagt er til í frv. Alþfl. hefur lagt til, að tilhögun vísitöluuppbótagreiðslnanna verði öðruvísi en í frv., þannig, að frá 1. apríl 1950 skuli laun breytast mánaðarlega samkv. ákvæðum 7. gr. frv. og núgildandi kaup talið svara til vísitölu kauplagsnefndar eins og hún var 1. sept. s.l., og enn fremur, að verðuppbæturnar verði framvegis greiddar mánaðarlega. Einnig hefur flokkurinn lagt til, að persónufrádráttur verði stórlega hækkaður frá því, sem nú er, þar sem það miðar að því að létta þær byrðar, sem lagðar eru á launamenn með þessu frv. Þá höfum við einnig lagt til, að hlutatryggingasjóði verði tryggt það fé, sem honum raunverulega hefur verið lofað, og enn fremur, að létt verði af námsmönnum þeim byrðum, sem þeim eru lagðar á herðar með þessu frv. Þá hefur flokkurinn og lagt til betra og einfaldara fyrirkomulag á greiðslu sparifjáruppbótarinnar, en frv. gerir ráð fyrir, og höfum við gert till. þjóðbankans í því máli að okkar till. Við höfum lagt til, að framleiðslugjöldin yrðu gerð léttari og réttlátari, en frv. gerir ráð fyrir, og lagt til, að verðtollur yrði lækkaður. Það hefur aðeins verið gengið til móts við eina af þessum brtt. af hálfu ríkisstj., þ.e. að Alþingi á nú eins og áður að halda valdi yfir gengisskráningunni. Enn fremur verður lítils háttar breyt. á greiðslu kaupuppbótanna. Allar aðrar brtt. Alþfl. hafa verið felldar, og þó er það svo, að bak við hinar mikilvægustu þeirra hefur staðið mjög einróma vilji verkalýðssamtakanna í landinu, nýlega látinn í ljós á þýðingarmikilli ráðstefnu, þar sem mættir voru formenn allra verkalýðsfélaga í landinu. Þrátt fyrir allt þetta hefur ríkisstj. treyst sér til þess að fella allar þessar till. Þess vegna þarf auðvitað ekki að orðlengja það, að Alþfl. er andvígur frv., jafnandvígur því nú og þegar það var lagt fyrir þessa hv. d. í fyrstu. Ég mun að sjálfsögðu ekki endurflytja við þessa umr. neinar af þeim till., sem þegar hafa verið felldar. En við þrír af þm. Alþfl. viljum freista þess enn við þessa umr. að fá svolitla lagfæringu á frv. og berum fram till. við 6. gr., sem flutt var af þm. Alþfl. í Ed., en náði ekki fram að ganga þar. Brtt. er í tveimur liðum, og er sá fyrri svo hljóðandi: „Við 6. gr. Fyrir orðin „desembermánuð 1950“, „janúar 1951“, „janúar 1951“, „júníloka 1951“, „júní 1951“, „júlí 1951“' og „1. ágúst 1951“ í 3.–5. málsgr. kemur í sömu röð: október 1950, nóvember 1950, nóvember 1950, aprílloka 1951, apríl 1951, maí 1951, 1. júní 1951.“ Tilgangurinn með þessari brtt. er sá, að launþegar fái kaupuppbót þegar í stað vegna þeirrar hækkunar, sem gera má ráð fyrir, að verði á vísitölunni í sept. n.k. vegna hækkaðs verðs landbúnaðarafurða. Eins og frv. er nú, er gert ráð fyrir, að kaup geti breytzt mánaðarlega 3 fyrstu mánuðina, en síðan ekki fyrr en 1. jan. 1951. Er þó vitað, að í sept. n. k. verða landbúnaðarafurðir verðlagðar. og augljóst, að á þeim verður allveruleg hækkun, sem mun hækka framfærsluvísitöluna talsvert. Gert er ráð fyrir í frv., að kaup launþega eigi að haldast óbreytt til næstu áramóta. Þetta álítum við mjög óeðlilegt, sérstaklega með tilliti til þeirra byrða, sem að öðru leyti má gera ráð fyrir að falli á herðar launþega samkv. þessu frv., og þetta viljum við fá leiðrétt þannig, að kaup megi hækka þegar 1. nóv. 1950 vegna þeirrar hækkunar, sem verður á landbúnaðarafurðum í sept. þ. á., og breytast aðrar dagsetningar í frv. síðan samkvæmt því. Þessi brtt. þýðir því í rauninni ekkert annað en það, að launþegar eigi ekki að þurfa að bíða í þrjá mánuði eftir að fá kaupuppbót vegna þeirrar hækkunar, sem verður í sept., heldur geti fengið hana einum mánuði á eftir. Ég fæ ekki séð, að þetta verði talin ósanngjörn krafa. Sanngjarnir menn hljóta að játa, að þessi krafa er hófleg. Því hefur verið haldið fram af ríkisstj. og talsmönnum hennar, að það sé vilji hennar að bæta launþegum þá hækkun, sem raunverulega verður á framfærslukostnaði. En eins og tímatakmarkið fyrir kauphækkuninni hefur verið ákveðið, líður langur tími frá því verðlag hækkar og þangað til sú hækkun fæst bætt með hækkuðu kaupgjaldi. Ég veit ekki, hvort það hefur verið þrauthugsað af höfundum frv., að þetta skyldi vera svona. Mér er nær að halda, að svo hafi ekki verið, heldur hafi láðst að athuga þetta atriði málsins, og ég get með engu móti séð, að þetta breyti tilgangi frv. eða komi að nokkru leyti í bága við þá heildarstefnu, sem frv. að öðru leyti byggist á. Hér er aðeins verið að sníða galla af frv. Ég vil því leyfa mér að vonast til þess, að hv. d. sjái sér fært að samþ. þessa till. Það mundi vafalaust milda eitthvað afstöðu launþegasamtakanna til málsins, ef þessi skilningur væri sýndur á málstað þeirra. Síðari brtt., sem við þessir sömu þm. flytjum, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við greinina bætist nýr málsliður, þannig: Þetta ákvæði tekur þó ekki til verkalýðsfélaga, sem hækka ekki kaup sitt meira en svo, að það samsvari vegnu meðaltali af grunnkaupi allra félaga ófaglærðra verkamanna og verkakvenna í landinu.“ Eins og síðasta málsgr. 6. gr. er nú, þýðir hún, að ekkert verkalýðsfélag getur notið hinnar lögleyfðu kaupuppbótar, ef það hækkar grunnkaup sitt frá því, sem það var við janúarlok 1950. Hér er enginn greinarmunur gerður á því, hvort kaup verkalýðsfélags hefur verið fyrir ofan eða neðan meðaltal kaupgjalds allra verkalýðsfélaga í landinu. Þar með er fyrir það tekið, að þau verkalýðsfélög, sem hafa orðið á eftir í kaupgjaldshækkunum á s.l. ári eða s.l. tveimur árum, geti fylgzt með hinum verkalýðsfélögunum og fært kaup sitt eingöngu til samræmis við kaup annarra verkalýðsfélaga, án þess að missa um leið rétt til þeirra Iögheimiluðu verðlagsuppbóta, sem frv. gerir ráð fyrir. Sú hugsun, sem liggur til grundvallar í frv., er að sporna gegn því, að til almennra grunnkaupshækkana komi í landinu. Hugsunin er auðvitað sú, að láta ekki koma til framkvæmda hinar lögheimiluðu kaupuppbætur, ef grunnkaup verður almennt hækkað, og út af fyrir sig má segja, að í þessu sé samfelld hugsun. Hitt getur hins vegar ekki verið tilgangur frv., að koma í veg fyrir, að hægt verði að lagfæra ótvírætt ósamræmi, sem nú er ríkjandi í kaupgjaldi verkalýðsfélaganna í landinu, en eins og frá frv. er gengið, er ekki hægt að koma við lagfæringu. Það getur ekki verið tilgangurinn með þessu ákvæði að koma í veg fyrir samræmingu á kaupi, heldur hitt, að sporna við því, að almennar grunnkaupshækkanir eigi sér stað. Hins vegar hefur líklega ekki verið athugað, að kaupgjald í einstökum verkalýðsfélögum er mjög misjafnt, og sums staðar er munurinn svo mikill, að það yrði að teljast mjög ósanngjarnt, ef þetta kaupgjaldsákvæði yrði látið haldast. Tilgangurinn með þessari brtt. er sá, að ákvæðum frv. verði breytt þannig, að lagfæring á kaupgjaldi til samræmis við meðalkaupgjald verði ekki til þess að svipta hlutaðeigandi verkalýðsfélög rétti til lögheimilaðrar uppbótar, ef verkalýðsfélögin hækka kaupið ekki meira en svo, að það fari upp í meðalkaupgjald allra verkalýðsfélaga á landinu. Ég staðhæfi, að þessi brtt. fari ekki í bága við þann megintilgang, sem sjálfir flm. telja, að frv. hafi, og tel, að hægt sé að samþ. þessa till. einnig frá þeirra sjónarmiði séð. Þessi till. er mjög sanngjörn og eðlileg, og vænti ég þess því, að hv. d. sjái sér fært að samþykkja hana.

Forseti (SB): Þm. hafa heyrt fram komnar brtt. frá hv. 3. landsk. (GÞG), hv. 8. landsk. (StJSt) og hv. þm. Ísaf. (FJ). - Brtt. eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf því afbrigði til þess að þær megi koma fyrir, sem ég leita hér með.



Það eru aðeins örfá orð. Ég vildi leyfa mér að mælast til þess og tala þar í umboði allrar ríkisstj., að samþ. yrði 1. brtt. hv. 2. þm. Reykv. (EOI) á þskj. 467, þ. e. í stað orðanna „1. janúar 1950“ komi: 17. marz 1950. Hann færði sjálfur réttar ástæður fyrir því, að þessi breyt. yrði gerð. Hann var með nokkurn smávægilegan skæting, en það var rétt hjá honum, að það kunna að vera félög, sem hafa samið um kauphækkun frá áramótum og til þess tíma, og náttúrlega væri ekki eðlilegt að svipta þau félög rétti til kauphækkunar, enda viðurkenni ég fúslega, að þetta var rætt í ríkisstj., og það var mín yfirsjón að hafa ekki sjálfur munað eftir þessu, því að ég man vel, að ég beitti mér gegn því, að ákvæðið yrði öðruvísi, en það er í frv., og var ástæðan sú, að ég áleit, að strax og frv. væri lagt fram, gæfi það félögunum visst aðhald um að vera ekki að fara fram á kauphækkun, en ég gat þess við hagfræðingana, að ef engar kauphækkanir hefðu orðið, mætti á síðustu stundu breyta ákvæðunum þannig, að þau, næðu fram á þennan dag. Ég ætla ekki nú við þessa umr. frekar en áður að taka upp deilur við andstæðinga frv. um einstök atriði. Ég hef lagt mikla áherzlu á, að þetta mál gæti haft sem skjótastan gang gegnum þingið. Við erum allir svo mælskir, að ef við förum að deila á annað borð um það, sem á milli ber, mætti það æra óstöðugan. Ég vil þó aðeins út af ræðu hv. 3. landsk. (GÞG) segja það, að það er ekki rétt hjá honum, ef hann hyggur, að fyrri brtt. hafi ekki verið hugsuð eða rædd af hagfræðingum ríkisstj. og henni sjálfri. En hagfræðingar okkar lögðu, mjög mikla áherzlu á, að það yrði nokkurt tímabil þarna, sem þetta gæti leitað jafnvægis, eins og þeir komust að orði, og voru þess vegna á öðru máli en hv. þm. um áhrif slíkrar breyt., sem hann ber fram, á höfuðtilgang málsins. Ég tel mig ekki vera mann til þess að staðhæfa meira í þeim efnum, en kom fram í umræðunum milli mín og annarra ráðh. og hagfræðinganna, en skýri aðeins frá þessu. Ég get vel játað, að ég og við allir höfðum vissa löngun til þess að aðhyllast brtt. eins og þessa, en höfum þó ekki þorað út á þá braut. Það væri að mörgu leyti sanngjarnt að gera þetta, að þau félög, sem hafa lægra kaup, fengju leyfi til að hækka eitthvað sitt kaup, án þess að þau misstu þau fríðindi, sem 7. gr. frv. mælir fyrir um. En ég veit líka, að hv. þm. skilur það, að ríkisstj., sem ber fram þetta frv. til þess að reyna að lagfæra það, sem úr skorðum hefur gengið vegna hins ógiftusamlega kapphlaups milli kaupgjalds og afurðaverðs í landinu, hún hikar við að bera sjálf fram framt að því fyrirmæli um kauphækkun, því að ef þessi till. væri samþ., - og ég viðurkenni, að ég hef vissa löngun til þess og við allir ráðh. að gera það, þó að við höfum ekki viljað fallast á það að athuguðu máli, - þýddi það í raun og veru sama og fyrirmæli um kauphækkun. Það kann að vera, að á einum af þessum stöðum, sem um er að ræða, væru menn svo sanngjarnir, að þrátt fyrir þessa bendingu frá löggjafarvaldinu um kauphækkun hækkuðu þeir samt sem áður ekki kaupið. En almenna reglan yrði sú, að öll þessi félög mundu neyta réttar síns, og ég mundi ekki þora að taka á mig ábyrgðina af því að gerast þess hvetjandi, að almenningur í landinu hækki sitt kaup vegna ákvæða þessa frv. Það er bjargföst sannfæring okkar í ríkisstj., að ef þetta frv. fær ekki að meginefni staðizt dóm reynslunnar, blasi hrein ógæfa við. Eina meginhættan, sem vofir yfir frv., er sú, að kauphækkanir í landinu stöðvist ekki. Og ég veit, að þeir, sem skoða þetta með sanngirni, skilja, að þrátt fyrir visst réttmæti þeirra óska, sem þarna eru fram bornar, er þess varla að vænta, að ríkisstj., sem tekur á sig þá ábyrgð að framkvæma þetta mál, þori að eiga nokkurn hlut í því að hrinda skriðunni á stað. Ég hef áður átt þátttöku í ríkisstj., sem leyfði kaupbreytingu til samræmingar. Það gekk mikið úr skorðum hjá þeirri ríkisstj. vegna kauphækkana til samræmingar og lagfæringar, og þeirri stjórn, sem tók við á eftir, mistókst kannske í enn ríkari mæli, en minni stjórn að stöðva í þessum efnum. Mig brestur þess vegna kjark til þess að fylgja þessari till., því að ég tel, að með henni væri frv. stefnt í nokkurn vanda, svo að þótt ég, eins og ég áður sagði, hefði haft víssa löngun til að fylgja henni, sé ég mér ekki annað fært en að beita mér gegn henni.



Ég vildi bara leiðrétta eitt atriði í ræðu hv. 3. landsk. (GÞG), þar sem hann sagði, að ég hefði lýst yfir því, að ekki mundi vera hægt að greiða 93 aura fyrir fiskinn. Ég sagði þetta alls ekki. Ég sagði, að ríkisstj. hefði ekki gefið neina yfirlýsingu í þessum efnum og reynslan mundi skera úr því. Annað sagði ég ekki. Ég vildi bara leiðrétta þetta.



Ég held, að atvmrh. mikli fyrir sér þá áhættu um almenna kauphækkun í landinu, sem yrði því samfara að samþ. till. okkar þremenninganna. Hér er aðeins um að ræða kauphækkun til þess að ná meðaltali þess kaupgjalds, sem greitt er í öllum verkalýðsfélögum á landinu, og upp fyrir það gæti það ekki farið, nema viðkomandi félög misstu þá rétt til uppbóta. Þegar nýsköpunarstjórnin samþykkti kauphækkanir til lagfæringar og samræmingar, þá var um annað að ræða, en í brtt. okkar. Í henni er þetta allt miklu bundnara. Í sambandi við þetta mál vil ég geta þess, út af því, að oft er talað um léleg störf og lítinn árangur af vinnu okkar þm., að ef borin eru saman frv. frá utanþingsmönnum, sem sérfræðingar eru kallaðir, og frv. samin af þm., þá held ég, að samanburðurinn verði þm. mjög í hag, því að t.d. eru á þessu frv. frá hagfræðingunum ýmsir gallar, sem hæpið er, að þingvanir menn létu frá sér, m.a. 2. gr., sem hæstv. ríkisstj. hefur nú fallizt á að nema burtu. Ég hygg, að engum þingvönum manni hefði dulizt það, að alþýða manna mundi aldrei sætta sig við það, að ríkisstj. og Landsbankinn yrðu einhvers konar gerðardómur í kaupgjaldsmálum, eins og til var stefnt með frv., og þar sem kunnugt er, hve verkalýðsfélögin veittu gerðardómslögunum harða mótspyrnu, þá er alveg furðulegt, að slík till. skuli nú koma fram á Alþingi. Á þetta var bent við 2. umr., og lögðu þm. Alþfl. fram brtt. um að fella 2. gr. niður. Hæstv. ríkisstj. hefur nú tekið þessa till. upp, og ber að fagna því. Eins og hv. 3. landsk. þm. gat um, hafa margar tilraunir verið gerðar til þess að reyna að bæta frv., eins og vel mætti gera, en í sambandi við það, sem rætt var hér, t.d. lágmarksverð á fiski til bátaútvegsins, bæði af hv. 2. þm. Reykv., hv. 3. landsk. og hæstv. viðskmrh., má benda á, að hæstv. ríkisstj. getur í þessu sýnt trú sína á mætti þessa frv. með því að ákveða lágmarksverð á fiski til bátaútvegsins skv. heimild í l. um útflutning á íslenzkum afurðum. Ég minnist þess ekki, að breytt hafi verið því ákvæði, sem sett var á stríðsárunum, að til þess að mega flytja út vöru þurfi leyfi ríkisstj. eða stofnana, sem starfa undir henni, og ríkisstj. getur sett hvaða skilyrði sem er fyrir því. Þessi heimild hefur oft verið notuð, svo að samkv. lögum og venju gæti hæstv. ríkisstj. sett það skilyrði fyrir útflutningi, að ákveðið lágmarksverð á fiski yrði til bátaútvegsins. Ef þetta ákvæði er enn í gildi, sem ég held áreiðanlega, þá er einfalt fyrir hæstv. ríkisstj., ef hún fær þetta frv. samþ., að nota sér þessa heimild og setja lágmarksverð á bátafiski sem skilyrði fyrir útflutningsleyfi skv. þeim útreikningi, sem í frv. hæstv. ríkisstj. er. Geri hún þetta ekki, þá ber það ekki vott um, að hún trúi á það, að eftir að frv. verði samþ., þá verði hægt að fá 93 aura fyrir bátaflskinn. - Ég skal nú ekki vera langorður, en vildi með örfáum orðum gera grein fyrir brtt., sem ég ætla að flytja við 11. gr., sem síðustu tilraun til þess að sníða ágalla af frv. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá hefur verið alger aflabrestur á síldveiðum fyrir Norðurlandi í 5 vertíðir, svo að bátaflotinn hefur verið rekinn með miklum halla, en skipverjar á síld fyrir norðan varla verið matvinnungar og margir þeirra, er þar voru á síld s.l. sumar, ekki fengið greidda kauptryggingu fyrir vinnu sína. Í þessum rekstri hefur því verið um hreint hallærissstand að ræða í 5 ár, en þó á skv. frv. að taka 8% framleiðslugjald af síldarafurðum á næsta sumri. Af öllu því fáránlega í þessu frv. er þetta það fáránlegasta, að ætlast til, að síldarútvegurinn geti borgað 8% framleiðslugjald eftir 5 ára hallæri. Að vísu er gert ráð fyrir því, að ef sumaraflinn verði minni en 6.000 mál að meðaltali, þá sé ríkisstj. heimílt að hækka gjaldið, en ef hann verður undir 4.000 mál að meðaltali, þá að fella gjaldið niður. En með frv. er gert ráð fyrir því í öllum tilfellum að byrja að innheimta gjaldið. Það á að sýna sig, hvort ekki sé hægt að kroppa eitthvað af þeim atvinnuvegi, sem rekinn hefur verið með stórtapi í 5 sumur, svo að þar hefur verið beinlínis um hallæri að ræða. Það má segja, að ef einhverjir nýir aðilar fari á stað með síldveiðar, þá megi með nokkurri sanngirni taka eitthvert gjald af þeim, ef vel veiðist. Hitt nær engri átt, að taka 8% gjald af atvinnurekstri, sem er eins á vegi staddur og bátaútvegurinn, sem stundað hefur síldveiðar, er nú. Ég vil því freista þess á síðustu stundu að fá þessi óréttlátu ákvæði niður felld, með því að leggja til, að þeir, sem stundað hafa síldveiðar með tapi 3 ár eða lengur, þurfi ekki að greiða þetta gjald. Ég leyfi mér því að flytja svo hljóðandi brtt. við 11. gr., 4. málslið: „Á eftir orðunum „Ef afli er minni en 4.000 mál pr. skipshöfn að meðaltali, er ríkisstjórninni heimílt að fella það niður“ komi: Eigi skal framleiðslugjald innheimt af síldarafla veiðiskipa útgerðarmanna þeirra, er stundað hafa síldveiðar fyrir Norðurlandi s.l. þrjú ár eða lengur, né heldur af aflahlut skipverja þeirra, er ráðnir hafa verið á síldarskip sama tíma.“

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. frá hv. þm. Ísaf. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða frv. almennt, aðeins minnast á eitt atriði, en það er í 11. gr., að 10% gjald á að taka af afla þeim, sem nýsköpunartogararnir leggja upp hér, öðrum en ísfiski. Ýmis útgerðarfélög, bæði einstaklinga og bæjarfélaga úti á landi, eru ný af nálinni og hafa orðið að taka lán til togarakaupanna, og þetta gjald er því mjög varhugavert vegna fjárhags þeirra, og væri hyggilegra að taka prósentugjald upp í skuldir þessara félaga, því að það verður ekki tekið út úr rekstri þeirra, en kæmi þeim að gagni til að tryggja reksturinn í framtiðinni. Ég hef fengið skeyti frá útgerðarfélagi míns kjördæmis með eindregnum tilmælum um það, að þetta 10% gjald verði fellt niður, ef um taprekstur er að ræða, og slík tilmæli munu fleiri hv. þm. hafa fengið úr sínum kjördæmum. Nú hafa komið fram í hv. Ed. yfirlýsingar frá hæstv. viðskmrh. og hæstv. utanrrh. um það, hvernig ríkisstj. ætlaði sér að innheimta þetta gjald, og bar hæstv. ráðh. ekki saman. Hæstv. viðskmrh. mun hafa sagt, að ekki væri meiningin að innheimta gjaldið í því tilfelli, að um taprekstur væri að ræða, en hæstv. utanrrh. mun hins vegar hafa sagt, að fella ætti niður gjaldið, ef um almennan taprekstur væri að ræða, en ekkert tillit yrði tekið til einstakra togara. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh., hver sé skoðun hæstv. ríkisstj. á þessu, og óska ég þess, að skýrt liggi fyrir, hvort ríkisstj. ætlar að innheimta gjaldið skv. skýringu hæstv. viðskmrh. eða skv. skýringu hæstv. utanrrh. Þetta skiptir miklu máli að fá strax að vita. Hins vegar tekur brtt. hv. 2. þm. Reykv. af öll tvímæli um þetta, enda er eðlilegast, að ákvæðin séu svo skýr, að þau þurfi ekki skýringar við, heldur viti allir, að hverju sé verið að ganga. Vil ég sérstaklega beina þessu til hæstv. forsrh. og vænti skýrra svara.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson: Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn hv. þm. Siglf. vil ég aðeins taka fram, að ég hlustaði ekki á yfirlýsingar þær, sem hann vitnaði í, og verða hæstv. ráðh. sjálfir að svara fyrir það, en um ákvæði 11. gr. gef ég engar yfirlýsingar, hvernig þau verða framkvæmd, ef frv. verður samþ. Það verður athugað innan ríkisstj. síðar. Sé ég mér ekki fært að svara fyrirspurn hv. þm. Siglf. öðruvísi.