Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að fá tækifæri til þess að ræða hér ákveðið mál utan dagskrár. Það hefur reyndar staðið til að gera það nú um nokkurt skeið og ég hafði orð á því að við þann hæstv. ráðh. sem ég átti vantalað við, ef svo má að orði komast, í síðustu viku, en þá gafst ekki færi til, og það er ekki fyrr en nú sem tækifæri er til þess að taka upp mál sem ég vil gjarnan gera hér að umtalsefni. Eins og fram hefur komið í blöðum gerðist það fyrir stuttu að ákveðin var hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur og þrátt fyrir að beðið væri um 58% hækkun fékkst aðeins 10% hækkun, sem var tillaga gjaldskrárnefndar og kom þannig til ríkisstj. og ríkisstj. samþykkti tillögu gjaldskrárnefndar. Það er ljóst, að allt frá árinu 1970 hefur verð á heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur lækkað stöðugt miðað við almennt verðlag í landinu, og nú er svo komið að það er um 57% af því sem það var fyrir 10 árum. Á sama tíma hefur Hitaveita Reykjavíkur staðið undir miklum framkvæmdum og stækkunum og þjónar nú fjórum nágrannasveitarfélögum. Til þess að ná þessum árangri í viðbót við stækkun á Reykjavíkursvæðinu var gripið til þess úrræðis að taka erlent lán til framkvæmda. En lántökur héldu áfram eftir að útvíkkun kerfisins til nágrannasveitarfélaganna átti sér stað eða allt til ársins 1978. Eftirstöðvar þessara lána eru nú um 5–6 milljarðar kr. og árlegar greiðslur afborgana og vaxta eru um 1200 millj. Ef eðlileg gjaldskrárhækkun hefði fengist á þessu framkvæmdatímabili, eins og óskað var eftir, væri búið að greiða þessi lán niður án þess að verð á heitu vatni væri hærra en það er í dag. Afborganir lána og vaxtagreiðslur eru nú nokkru lægri en fjárvöntun til framkvæmda. Þrátt fyrir erlend lán, sem tekin voru á síðasta áratug, hefur orðið að fresta ýmsum nauðsynlegum framkvæmdum sem varða eðlilega þjónustu við viðskiptavinina. Miðað við eðlilegan vöxt nemur stærð þeirra húsa, sem árlega eru tengd Hitaveitu Reykjavíkur, um 900 þús. rúmmetra. Þetta samsvarar allri byggð í Keflavík eða álíka og helmingi byggðar Akureyrar, svo að einhver samanburður sé nefndur. Þessi dæmi sýna glögglega hvað árlegar framkvæmdir eru umfangsmiklar hjá Hitaveitu Reykjavíkur. Árlegur kostnaður við þessar framkvæmdir nemur um 3-4 millj. kr. og ber þar helst upp á síðkastið á framkvæmdum við Grafarholt, sem stefna að því að auka afl Hitaveitunnar til þess að mæta verstu kuldaköstum og auka þar með öryggi neytenda, svo og stækkun dreifikerfisins. Á síðustu árum hefur orðið að skera niður nauðsynlegar framkvæmdir og er nú svo komið, að ekki má fresta lengur þeim verkum sem lagt er til að unnin verði, ef halda á því rekstraröryggi sem Hitaveitan hefur tryggt síðasta áratuginn. Það nálgast óðum sá tími sem Hitaveita Reykjavíkur getur ekki fullnægt hitunarþörf höfuðborgarsvæðisins. Að óbreyttu mun framboð á heitu vatni ekki fullnægja þörfum á komandi vetri. Það er þess vegna sem stjórn veitustofnana - en frá henni eru komnar þessar upplýsingar - telur að ekki komi til greina að taka erlend lán til að standa undir eðlilegri stækkun. Slíkt mun aðeins magna vandann á næstu árum, eins og ég sagði í upphafi máls míns. Fyrst væri nú kannske rétt að átta sig á því, hvað hæstv. ríkisstj., sem nú situr, hyggst gera í orkumálum og þá sérstaklega í þeim málum sem varða innlenda orkugjafa. Ég vil leyfa mér - ef leyfi forseta fæst - að lesa hérna örfáar setningar úr svokölluðum stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, en þar segir í kaflanum um verðlagsmál: „Fyrir mánaðamótin maí–júní 1980 skulu afgreiddar sérstaklega hækkunarbeiðnir fyrirtækja og stofnana, sem nauðsynlegar kunna að teljast til þess að verðbreytingar slíkra aðila geti síðan fallið innan þess ramma, sem framangreind mörk setja.“ Það, sem hér er sagt, er að það eigi að renna úr svokölluðu uppistöðulóni, sem hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson kallaði svo, áður en til niðurtalningaraðferðarinnar verði gripið. Það verður þess vegna að skilja það svo - á meðan aðrar og betri skýringar fást ekki að sú hækkun, sem Hitaveita Reykjavíkur fékk á dögunum í síðustu viku í meðhöndlun ríkisstj., hafi verið byggð á þessum ummælum í stjórnarsáttmálanum og á öðrum sem ég vil líka gera hér grein fyrir. Í kaflanum um fjárfestingarmál segir í tölul. 3: „Áhersla skal lögð á framkvæmdir á sviði orkumála.“ Og í kaflanum um orkumál segir orðrétt í stjórnarsáttmálanum, með leyfi forseta: „Sérstök áhersla verði lögð á aðgerðir í orkumálum, m. a. með það að markmiði, að innlendir orkugjafar komi sem fyrst í stað innfluttrar orku og að unnt verði með viðunandi öryggi að tryggja afhendingu orkunnar til notenda.“ Þarna er það greinilega sagt, að orkumálin eigi að hafa forgang og það eigi að ná borði fyrir báru í þessum efnum. Og það verður ekki annað skilið en hæstv. ríkisstj. telji að með 10% hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur hafi þeim markmiðum, sem eru í þessum stjórnarsáttmála, verið náð, enda skal það upplýst hér, sem öllum má ljóst vera, að í erindisbréfi gjaldskrárnefndar segir að hún eigi að starfa eins og gjaldskrárnefndir hafa starfað áður - þær hafa starfað tvær áður, allt frá árinu 1977 - og það eigi að taka tillit til þeirrar stefnu sem kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstj. Gjaldskrárnefnd er trúnaðarnefnd ríkisstj. Hún er sú nefnd sem ríkisstj. lætur fara yfir mál og samræma málin, og hún vinnur að öllu leyti á ábyrgð ríkisstj. Það hefur komið í ljós í blöðum, að Hitaveita Reykjavíkur bað um 58% hækkun Iðnrn., sem er það fagráðuneyti sem tekur við till. Hitaveitunnar, sendi frá sér till. um að hækkunin yrði 40%. Gjaldskrárnefnd skar niður hækkunina í 10%. Málið fór fyrir ríkisstj. Iðnrn. bauð þá 20%, en ríkisstj. hafnaði því með öllu og við 10% sat. Þetta er í stuttu máli saga málsins.  Í Morgunblaðinu var fjallað um þessi mál og þar svaraði Georg Ólafsson, formaður gjaldskrárnefndar, fyrir gjaldskrárnefnd og sagði þá orðrétt, með leyfi forseta: „Gjaldskrárnefnd byggði tillögu sína á þeim gögnum sem fyrirtækið lagði fram, auk þess sem tekið var mið af stefnumörkun ríkisstj. í verðlagsmálum á þessu ári. Nefndin telur að þótt varlega hafi verið farið í tillögugerð muni fyrirtækið hafa mun meira fjármagn til ráðstöfunar á þessu ári en það gefur í skyn í fjölmiðlum, og því lagði nefndin til að beiðni þess yrði skorin niður. Að öðru leyti tel ég það ekki vera í verkahring gjaldskrárnefndar að ræða þessi mál opinberlega, þar sem endanlegt ákvörðunarvald í þeim er í höndum ríkisstj., sagði verðlagsstjórinn að lokum.“ Hér segir formaður gjaldskrárnefndar beinlínis að farið hafi verið eftir einhverjum gögnum sem hann hafi undir höndum og séu önnur en þau sem Hitaveitan hefur lagt til grundvallar sinni tillögubeiðni. Síðan vísar hann á ríkisstj., og það er þess vegna sem ég hef kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár. Hitaveitustjórinn í Reykjavík var síðan beðinn um að segja nokkur orð af þessu tilefni. Þá kemur það fram, að hann hefur ekki hugmynd um til hvaða gagna er þarna vitnað eða hvaða upplýsingar verðlagsstjóri hefur, sem eru aðrar en þær sem Hitaveitan veit um. - Og loks segir í Morgunblaðinu að leitað hafi verið til ýmissa ráðh., þ. á m. hæstv. ráðh. Hjörleifs Guttormssonar og Gunnars Thoroddsens, og þeir hafi báðir vísað á formann gjaldskrárnefndar og hæstv. ráðh. Tómas Árnason, en ekki hafi tekist að ná í viðskrh. Þetta mál var síðan lagt fyrir oddvita meiri hl. og minni hl. borgarstjórnarinnar í Reykjavík og Sigurjón Pétursson, forseti borgarstjórnar, sagði orðrétt í Morgunblaðinu daginn eftir að þessi frétt, sem ég vitnaði til áðan, birtist, með leyfi forseta: „Þetta er náttúrlega allt of lítil hækkun miðað við þær framkvæmdaþarfir sem Hitaveitan hefur kynnt og nauðsynlegt er að ráðast í. Óneitanlega finnst mér þetta mjög óeðlilegt. Á sama tíma og rætt er um hve lágt verð Hitaveitu Reykjavíkur er miðað við aðra staði á landinu, þá er þessu verði haldið niðri umfram það sem eðlilegt er. Manni finnst það óneitanlega skjóta nokkuð skökku við.“ Siðar segir sami Sigurjón: „Og óneitanlega hlýtur það að draga úr áhuga Hitaveitunnar að dreifa vatni til annarra aðila, ef hætta er á því að staðið verði frammi fyrir vatnsskorti.“ Í sömu frétt er síðan viðtal við Birgi Ísl. Gunnarsson um þetta efni þar sem hann gerir grein fyrir sínum sjónarmiðum. Það er öllum ljóst, að Hitaveita Reykjavíkur býr við pólitískt verðlag. Vísitölufjölskyldan býr í Reykjavík og þess vegna er það svo, að ráðamenn í þessu þjóðfélagi reyna að draga úr hækkunum á Reykjavíkursvæðinu, en láta sig minna varða þær hækkanir sem verða á sams konar vöruverði eða þjónustu á öðrum svæðum á landinu. Það er óneitanlega einkennilegt að hlusta á hæstv. ráðh. ríkisstj. koma fram í opinberum fjölmiðli og afsaka það og réttlæta, að hækkun á framfærsluvísitölunni sé miklu meiri en ráð var fyrir gert, og nefna það eitt sem rök í málinu, að það sé aðallega hækkun á Hitaveitu Reykjavíkur sem hafi komið þarna til skjalanna. Af þessu tilefni er rétt að það komi fram, að hækkunin sem varð nú á heitu vatni í Reykjavík, er 0.18% af hækkun framfærsluvísitölunnar eða 1/70 hluti hækkunarinnar. Þetta var það sem um munaði. Þá var það athyglisvert, að í hæstv. ríkisstj. situr hæstv. forsrh., sem því miður er ekki hér og ekki er sanngjarnt þess vegna að beina máli sínu mikið til hans, en hann er yfirlýstur andstæðingur vísitölubindingar og hefði verið gaman að heyra viðhorf hans til þessa máls, auk þess sem hann er fyrrv. borgarstjóri í Reykjavík. En um það er ekki að ræða þar sem hann er ekki viðstaddur. Nú má auðvitað spyrja sem svo, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson gerði hér áðan, hvort ég sé að mælast til þess að hækka verðlag í Reykjavík. Um þetta vil ég segja - þar sem ég sé að hv. þm. er kominn í salinn aftur - að ef Hitaveita Reykjavíkur fær ekki staðið undir sér með því verði sem viðgengst á heitu vatni sem hún selur, þá verður það auðvitað til þess að bæjarfélagið verður að greiða með Hitaveitunni og sú niðurgreiðsla verður gerð með útsvörum okkar, m. a. okkar hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar sem erum búsettir hér í Reykjavík. Það er auðvitað miklu léttari leið vegna þess að útsvörin mælast ekki í vísitölunni. Þetta veit hv. þm. jafnvel og ég. Og ég rifja það upp, að nýlega lét hæstv. ríkisstj. það út ganga og náði sér í þingmeirihluta fyrir því að leyfa bæjarfélögunum hér á landi að hækka útsvörin. Má vera að þar sé komin skýringin á þessari stefnu. En það er annað sem er athyglisvert í þessu sambandi, og það er að Hitaveita Reykjavíkur fór fram á 58% hækkun ekki eingöngu á heitu vatni, heldur einnig á öðrum kostnaðarþáttum, og þar með var talið heimtaugagjald svokallað. Hvað gætum við nú haldið að hafi gerst í því sambandi? Var ekki heimtaugagjaldið hækkað um 10% eins og heita vatnið? Nei, það gerðist ekki. Heimtaugagjaldið fékkst hækkað um 58%, og sýnir sá tvískinnungur að einhver maðkur er í þessari mysu. Auðvitað er það rétt, sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hvíslaði að sessunaut sínum. Þetta stafar af því að heimtaugagjaldið er ekki í vísitölunni. Þar er skýringin. Í þessu sambandi er ástæða til að minnast á það, að það eru fleiri hitaveitur í landinu en Hitaveita Reykjavíkur. Og það er ástæða til að spyrjast fyrir um það, hvort þær hitaveitur hafi farið fram á hækkun á sínum gjöldum og hve miklar þær hækkunarbeiðnir hafi verið og hvaða afgreiðslu þær hafi fengið á sínum hækkunarbeiðnum. Ástæðan fyrir því, að ég hef máls á þessum atriðum hér utan dagskrár, er að ég vil fá að vita og tel að alþm. eigi heimtingu á að vita, á hvaða forsendum ákvörðun gjaldskrárnefndar var tekin, og um leið, hvernig hæstv. ríkisstj. fór að því að finna það út að Hitaveita Reykjavíkur ætti að fá 10%, en ekki 20% eins og t. d. iðnrn. lagði til í síðara áliti sínu. Mig langar til þess að minnast örlítið í lokin á það, hvað gerist ef ekki verður komið meira til móts við þarfir Hitaveitu Reykjavíkur. Það er í fyrsta lagi, að skera verður niður allar framkvæmdir aðrar en þær sem eru samningsbundnar, og samt vantar 500 millj. kr. á að Hitaveita Reykjavíkur geti staðið í skilum við verktaka þeirra framkvæmda sem þegar hafa verið gerðir samningar um. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að þetta er einsdæmi ef um ríkisrekstur væri að ræða, því að sem fjvn.-maður veit ég að þannig er alltaf hagað málum gagnvart opinberum framkvæmdum að fyrst er reynt að klára það sem þegar hafa verið gerðir samningar um við verktaka. Ef gert er ráð fyrir því að Hitaveitan framkvæmi það magn af framkvæmdum sem hún þarf að gera til að fylgja þeirri áætlun sem hún telur vera æskilega, þá er ljóst að hún þarf að taka 1500 millj. kr. lán. Þau lán fást í dag aðeins á 16–20% vöxtum auk þess sem þau eru í erlendum gjaldeyri. Dollaralán og afborganir og vextir af slíkum lánum munu nema um 350 millj. kr. á ári, en ef Hitaveitan fær ekki leiðréttingu á sinni gjaldskrá, þá kemur í ljós að söluaukningin gefur henni aðeins 270 millj. kr., þannig að það vantar nokkra tugi millj. upp á að þessar framkvæmdir standi undir sér eða séu arðsamar, miðað við það söluverð sem hún hefur í dag. Mig langar til þess að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. viðskrh. í lokin: Er hæstv. ríkisstj. tilbúin til þess að breyta niðurstöðum sínum, ef ný gögn koma fram sem sýna fram á að það hafi verið rangar forsendur sem lágu til grundvallar ákvörðun gjaldskrárnefndar og hæstv. ríkisstj.? Í öðru lagi vil ég ítreka þá spurningu sem kom fram áður í mínu máli: Hvað hafa aðrar hitaveitur beðið um mikla hækkun og hvað hafa þær fengið mikla hækkun? Ég skal nefna tvær stórar hitaveitur í landinu: annars vegar Hitaveitu Suðurnesja og hins vegar Hitaveitu Akureyrar, en þær eru báðar á svæðum utan vísitölusvæðisins, ef ég má nefna Reykjavík það í þessu tilliti. Og af hverju var heimtaugagjaldið hækkað um 58%, en heita vatnið aðeins um 10%? Hver er skýringin á þessum mun? Það kemur í ljós, að heimtaugagjaldið í Reykjavík er orðið eitt alhæsta á landinu, ef ekki það hæsta, af því að það fæst yfirleitt alltaf hækkun á þessum lið. Ég vil fá haldbæra og góða skýringu hæstv. ráðh. á þeim mismun sem þarna kemur fram. Og að síðustu: Munu forsendur gjaldskrárnefndar verða birtar, eins og óskað hefur verið eftir af forráðamönnum Hitaveitunnar og borgarstjórnarinnar í Reykjavík? Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gefið mér tækifæri til þess að varpa fram þessum spurningum.



Herra forseti. Ég skal fúslega verða við beiðni hv. 10. þm. Reykv. og svara spurningu hans um ákvörðun gjaldskrárnefndar og ríkisstj. varðandi gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur. Ég vil fyrst taka það fram, að því er ekki að leyna að ríkisstj. hefur að sjálfsögðu í huga, þegar hún fjallar um þessi mál öll, að reyna að halda niðri verðlagi eins og frekast er kostur og taka ekki tillit til beiðna um verðlagshækkanir eða hækkanir á þjónustu nema þær séu vel rökstuddar. Það hefur ekki verið venja að birta forsendur gjaldskrárnefndar. Ég skal gera undantekningu í þessu tilviki og skýra frá því, á hvaða forsendum gjaldskrárnefnd komst að sinni niðurstöðu og gerði sína tillögu, vegna þess að það hefur verið farið ákaft fram á það. Ég hef rætt þetta mál allítarlega við formann gjaldskrárnefndarinnar, og ýmsar þær upplýsingar, sem ég byggi hér á, eru frá honum komnar. Hitaveita Reykjavíkur er, eins og öllum er kunnugt, gamalt, gróið og gott fyrirtæki sem hefur góða afkomu eins og kunnugt er. Þegar fjallað er um þessi mál gerir gjaldskrárnefnd tillögu til viðkomandi ráðuneytis um verðlag á þeirri þjónustu sem heyrir undir það rn. Í þessu tilviki gerði gjaldskrárnefnd till. til iðnrn. Tilhögunin er þannig: Ef rn. og gjaldskrárnefnd eru sammála gengur hækkunin fram og ríkisstj. blandar sér ekki í málið. Ef aftur á móti er ágreiningur í þessum efnum verður ríkisstj. að skera úr, og svo var í þessu máli. Ég ætla að lesa bréf gjaldskrárnefndarinnar til iðnrn. um þetta mál, en það er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Gjaldskrárnefnd hefur fjallað um erindi stjórnar veitustofnana í Reykjavík, dags. 4. mars s. l., um 58% hækkun gjaldskrár Hitaveitu Reykjavíkur og umsögn rn. yðar, dags. 19. apríl, þar sem mælt er með að heimila 42% hækkun. Verði farið að ósk stjórnar veitustofnana yrðu hækkanir á þessu ári samtals 113% miðað við niðurtalningu það sem eftir er ársins í samræmi við ákvæði stjórnarsamningsins um þau efni. En samkv. till. rn. mundu þær verða rúm 91%. Beiðnin er studd þeim rökum, að þörf sé á að auka framkvæmdir Hitaveitu Reykjavíkur um 127% að krónutölu í því skyni að koma í veg fyrir vatnsskort í framtíðinni. Við athugun kemur í ljós að staða fyrirtækisins var mjög góð um s. 1. áramót. Hagnaður á síðasta ári varð rúmar 1600 millj. kr. eða um 32% af veltu, og höfðu þá verið afskrifaðar rúmlega 1000 millj. kr. Gjaldskrárnefnd er þeirrar skoðunar, að fyrirtæki, sem er með jafnsterka fjárhagsstöðu og Hitaveita Reykjavíkur, þurfi að færa fram alveg sérstök rök fyrir slíkri stökkhækkun verðlagningar eins og farið er fram á, á sama tíma og ríkisstj. leggur allt kapp á að halda verðbólgunni í skefjum. Gjaldskrárnefnd telur, að þau rök liggi engan veginn fyrir, og bendir í því sambandi m. a. á eftirfarandi: 1. Í tekjuspá, sem umsókninni fylgdi, er selt vatnsmagn áætlað 39.1 millj. tonn á árinu 1980. Þessi áætlaða vatnssala er verulega lægri en vatnssalan reyndist vera á s. l. ári og skýtur skökku við fullyrðingar Hitaveitunnar um aukna vatnsþörf. Tekjur fyrirtækisins af vatnssölu teljast því vanmetnar. 2. Gjaldskrárnefnd telur að verðlagsforsendur þær, sem að baki rekstrar- og framkvæmdaáætlun liggja, séu of rúmar. Áætlaður rekstrar- og framkvæmdakostnaður fyrirtækisins telst því of hár. 3. Veltustaða fyrirtækisins var mjög góð um s. l. áramót og hafði batnað á árinu 1979 um 743 millj. kr. Að mati gjaldskrárnefndar má losa hér verulega fjármuni til framkvæmda, en í fjárhagsáætlun fyrirtækisins er þvert á móti gert ráð fyrir aukningu veltufjármuna. Ýmislegt fleira mætti tilfæra sem bendir til að hækkunarbeiðni stjórnar veitustofnana sé óeðlilega há. Í ljósi framanritaðs leggur gjaldskrárnefnd til að Hitaveitu Reykjavíkur verði hinn 1. maí n. k. heimiluð 10% gjaldskrárhækkun vatnssölu og mælaleigu og fallist verði á ósk fyrirtækisins um 58% hækkun heimæðagjalda. Nemur þetta um 12.4% meðalhækkun á gjaldskrá Hitaveitunnar. Nefndin telur að með þessari gjaldskrárhækkun geti fyrirtækið fylgt niðurtalningaráformum ríkisstj. á þessu ári.“ Þetta er bréf eða erindi gjaldskrárnefndar til iðnrn., og þarna eru tilfærð þau rök sem gjaldskrárnefnd færir fyrir sinni tillögugerð. Það er auðvitað ljóst, að það, sem þarna er fyrst og fremst afgerandi, er að Hitaveita Reykjavíkur hefur haft ákaflega góða afkomu, eins og kom fram áður í máli mínu. Það er á þeirri forsendu sem þessi niðurstaða verður, að það sé hvorki skynsamlegt né æskilegt að hækka gjaldskrárnar meira en hér er gert ráð fyrir miðað við þessar niðurstöður. Hv. þm. óskaði eftir því, að ég svaraði nokkrum spurningum. Ég skal reyna það eftir föngum. Hann spurðist fyrir um það hvort ríkisstj. væri reiðubúin til að breyta niðurstöðu sinni vegna Hitaveitu Reykjavíkur ef ný gögn kæmu fram og sýndu að rangar forsendur hefðu verið notaðar við þessa ákvarðanatöku. Ég vil svara því, að að sjálfsögðu er ríkisstj. reiðubúin til þess að leiðrétta ákvarðanir sínar ef þær eru byggðar á röngum forsendum, það er alveg ljóst mál. Vitanlega verða menn að vinna þannig að þessum málum sem öðrum að byggja á ákveðnum forsendum. En slíkar forsendur hafa ekki breyst að mati ríkisstj. og gjaldskrárnefndar og þess vegna er ákaflega ólíklegt að það verði gerðar á þessu nokkrar breytingar. Þá spurðist hv. þm. fyrir um það, hvaða hitaveitur hafi beðið um gjaldskrárhækkanir og hve miklar, aðrar en Hitaveita Reykjavíkur. Ég skal svara því. Hitaveita Seltjarnarness bað um 30% hækkun, Hitaveita Mosfellshrepps um sömu hækkun og Hitaveita Reykjavíkur, Hitaveita Suðurnesja um 9.2%, Hitaveita Þorlákshafnar um 22.5%, Hitaveita Hveragerðis um 40%, Hitaveita Vestmannaeyja um 41.5%, Hitaveita Hvammstanga um 30%, Hitaveita Siglufjarðar um 34%, Hitaveita Ólafsfjarðar um 23.3%, Hitaveita Dalvíkur um 47.2%, Hitaveita Akureyrar um 53%, Hitaveita Reykjahlíðar um 20%, Hitaveita Selfoss um 12% og Hitaveita Orkubús Vestfjarða um 12.5%. Hv. þm. spurðist fyrir um það, hvernig hefði verið brugðist við þessum beiðnum. Þær komu ekki til kasta ríkisstj. vegna þess að það varð samkomulag um þær milli gjaldskrárnefndar og viðkomandi rn. Nú er það mála sannast, að fjárhagur hitaveitnanna í landinu er ákaflega misjafn. Sérstaklega er hann erfiður hjá þeim hitaveitum sem hafa verið að fjárfesta mikið á allra seinustu árum, og þess vegna eru þessar beiðnir, eins og sést af því sem ég las upp áðan, ákaflega misjafnar og misháar. En gjaldskrárnefnd ákvað að fallast að mestu leyti á umbeðnar hækkunarbeiðnir sem ég gat um hér áður. Þessar beiðnir bárust gjaldskrárnefnd seint og þeim fylgdu almennt ekki nægilega fullkomin gögn, og þess vegna gat nefndin aðeins kannað lauslega fjárhagsstöðu fyrirtækjanna innan þeirra tímamarka sem henni voru sett um tillögugerð. Nefndinni varð þó ljóst af þeim gögnum sem fyrir lágu, að margar hitaveitnanna eiga við fjárhagsörðugleika að etja, og taldi því rétt að þessu sinni að leggja til að þeim yrðu að mestu heimilaðar umbeðnar gjaldskrárhækkanir eins og iðnrn. hafði lagt til. Jafnframt ítrekaði gjaldskrárnefnd fyrri óskir sínar um ítarlegri gögn frá fyrirtækjunum sem yrðu að liggja fyrir áður en frekari gjaldskrárhækkanir yrðu heimilaðar. Hv. þm. spurði sérstaklega um af hverju heimtaugagjald hefði verið hækkað um 58% hér í Reykjavík. Gjaldskrárnefnd var þeirrar skoðunar, að gjaldskrársamsetning Hitaveitu Reykjavíkur með tilliti til vægis heimæða- og vatnsgjalda orkaði tvímælis um hækkun vegna rétt að verða við beiðni fyrirtækisins um hækkun heimæðagjalda. Síðan fjallaði hv. þm. um það, hvort forsendur gjaldskrárnefndar yrðu yfirleitt birtar. Það hefur ekki verið venja að gera það. Gjaldskrárnefndin er starfsnefnd sem ríkisstj. setur á fót, eins og kunnugt er. Núv. formaður gjaldskrárnefndar er verðlagsstjórinn, Georg Ólafsson. Ég held að gjaldskrárnefndarmenn hafi unnið sín störf af mikilli kostgæfni. Það er mín skoðun. Sjálfsagt má deila um þeirra störf og þeirra niðurstöður eins og annarra, en í heild held ég að gjaldskrárnefndin hafi unnið sín störf af kostgæfni. Í þessu sérstaka máli byggði gjaldskrárnefndin mat sitt á gögnum sem Hitaveita Reykjavíkur lagði fram, svo sem ársskýrslu Hitaveitu Reykjavíkur 1979, endurskoðuðum reikningum Hitaveitu Reykjavíkur 1978 og 1.979, fjárhagsáætlun Hitaveitu Reykjavíkur fyrir 1980 og bréflegum rökstuðningi hitaveitustjóra og stjórnar hitaveitustofnana með verðhækkunarbeiðninni. Auk þessara gagna var einnig byggt á upplýsingum Hagstofu Íslands um framvindu verðlagsvísitölu. Því er ekki að leyna, það er ekkert leyndarmál, að auðvitað hefur hin almenna þróun verðlags áhrif á þessar ráðstafanir, ekki aðeins í þessu tilviki, heldur í mörgum öðrum. Því er ekki að leyna. Og ég get auðvitað tekið undir það sem oft hefur verið um rætt, að það er fáránlegt fyrirkomulag að haga mælingum vísitölu á þann veg, að ef upphitunarkostnaður hækkar í Reykjavík, þá hækka laun um allt land, en ef hann margfaldast úti á landi, þá gerist ekki neitt. Þetta er ekki gott kerfi. Skal ég ekki fara nánar út í vísitöluna, það mætti margt um hana segja.  Ég hef nú rakið þær röksemdir, sem liggja til grundvallar tillögugerð gjaldskrárnefndarinnar í sambandi við Hitaveitu Reykjavíkur, og vil vekja athygli á því, að aukning veltufjár hjá Hitaveitunni var á síðasta ári 743 millj. kr., sem voru í sjóði um áramótin. Samkv. tillögugerð Hitaveitunnar átti þessi upphæð að hækka upp í 1729 millj. um n. k. áramót, þannig að veltuféð átti að aukast rétt um milljarð. Ég geri ráð fyrir því, að forráðamenn Hitaveitu Reykjavíkur hafi að ýmsu leyti góðar og gildar ástæður til þess að hækka sína taxta. En það er mikil spurning hvað á að ganga langt í þessum efnum á kostnað almennrar verðlagsþróunar í landinu. Það verður að sjálfsögðu að hafa hliðsjón af því og því kerfi sem við búum við, þegar svona ákvarðanir eru teknar. Ég vil endurtaka það, að ég álít að gjaldskrárnefnd hafi lagt fram skynsamlegar till. og það hefði verið óráð að hækka þessa gjaldskrá meira eins og sakir standa, þó að ég skilji vel að forráðamenn Hitaveitu Reykjavíkur sem góðir búmenn um árabil vilji búa vel og vilji hafa rúman fjárhag. Ég skil það vel. En það verður að taka tillit til margs fleira þegar verið er að taka ákvarðanir í þessum málum öllum, sem hafa afdrifarík áhrif á framvindu efnahagsmála í landinu. Og það er ekki síst ástæða til þess um þessar mundir að fara með gát í sambandi við hækkanir á verðlagi. Nú standa yfir samningar um kaup og kjör á vinnumarkaðinum í öllu landinu, og það verður áreiðanlega tekið eftir því hvað stjórnvöld gera í sambandi við verðlagsmál. Um þessi mál má deila fram og til baka, það viðurkenni ég. En þær upplýsingar, sem ég hef nú gefið, eru, held ég, þær sem byggt var á í sambandi við rökstuðning gjaldskrárnefndar fyrir tillögugerð um gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur og rökstuðning fyrir samþykki og staðfestingu ríkisstj. á þeim tillögum.



Herra forseti. Ég skal ekki níðast á góðvild forseta og reyna að stytta mál mitt, en ég sá mig knúinn til að segja nokkur orð í tilefni af þeim svörum sem hæstv. viðskrh. gaf hér áðan. Ég hefði að vísu talið æskilegra að hann væri hér í salnum. Ég efast ekkert um að sú gjaldskrárnefnd, sem hæstv. viðskrh. vitnaði til og hann las bréf hennar hér áðan, vinni störf sín af samviskusemi, en það hvarflar þó að manni, þegar maður hlýðir á það svar sem hún gaf og hann las upp, að þetta sé misvitur nefnd. Það kom m. a. fram hjá hæstv. ráðh., að nær allar og ég vil segja allar hitaveitur landsins hafa fengið sínar hækkanir samþykktar, jafnvel þótt gögn væru ófullkomin, eins og fram kom hjá ráðh. En Hitaveita Reykjavíkur fær 1/6 af sinni beiðni, og það er m. a. vegna þess að gögn hennar voru vefengd. En það kom fram hjá hæstv. ráðh., að gjaldskrárnefndin kallaði ekki forráðamenn Hitaveitunnar á sinn fund til að fá nánari skýringar. Hún kallaði ekki hitaveitustjóra á sinn fund, ekki formann stjórnar veitustofnana, borgarstjóra né aðra þá sem með málefni Hitaveitunnar hafa að gera. Hún lét sér nægja þau gögn sem hún fékk og hún vefengdi, en hækkaði hjá öðrum hitaveitum, jafnvel þótt gögn þeirra væru ófullkomin, eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. Og bréf gjaldskrárnefndarinnar bar vissulega vott um það, að þessari ágætu nefnd hefði ekki veitt af að fá forráðamenn fyrirtækisins á sinn fund til þess að skýra sitt mál, svo miklar villur og svo mikill misskilningur sem fram kom í því bréfi gjaldskrárnefndar sem hæstv. ráðh. las upp áðan. Hæstv. ráðh. gat þess t. d., að nefndin hefði talið að spár um vatnssölu á þessu ári væru vanmetnar miðað við vatnssölu s. I. ár og tekjur Hitaveitunnar af þeim sökum mundu verða meiri á þessu ári. Síðan bætti gjaldskrárnefndin við: Og skýtur það skökku við hugmyndir fyrirtækisins um aukna vatnsþörf. - Menn vita að sjálfsögðu að vatnssala sveiflast frá ári til árs, fer fyrst og fremst eftir veðráttu. Áætlun um aukningu vatnssölunnar miðast að sjálfsögðu við reynslutölur undanfarinna ára, en tölur um vatnsþörf eru að sjálfsögðu allt annað en tölur um vatnssölu, því að tölur um vatnsþörf byggjast á því að geta haft nægilegt vatn við verstu skilyrði. Er vatnsþörf að því leyti sambærileg við aflþörf raforkufyrirtækis sem miðar sitt raforkukerfi við það að geta selt rafmagn ótruflað jafnvel á hæstu toppum. En ég vildi sjá upplitið á gjaldskrárnefnd þegar kólnar hér í veðri ef þá væri hægt að draga úr vatnssölunni sem því næmi til notendanna og segja sem svo: Það var svo gott veður í fyrra að við reiknuðum ekki með að það þyrfti að selja svona mikið vatn í ár, og þess vegna verðið þið að sitja við það að búa í kulda í þessu veðri. - Hér er ruglað saman hugtökum á svo ótrúlegan hátt, að það ber ekki vott um neinn vilja gjaldskrárnefndar til að setja sig niður í málefni fyrirtækisins. Þetta ber ekki heldur vott um að hæstv. ríkisstj. eða hæstv. ráðh. hafi haft neinn áhuga á því að setja sig inn í það, hvað raunverulega er á bak við þær tölur sem nefndar eru. Tölur um hagnað á einstaka ári eða tölur um afkomu eða afskriftir segja auðvitað sáralítið um aðstöðu fyrirtækisins. Það verður að skoða hvað er á bak við þessar tölur, hvert þessi hagnaður hefur farið, í hvað hefur hann verið notaður, hvert er þjóðhagslegt gildi þeirra framkvæmda sem á að leggja í og hvað á að framkvæma. Við skulum huga örlítið að því. Það er að halda áfram djúpborunum til þess að auka heitt vatn. Það er að leggja leiðslur í ný hverfi þannig að hægt sé að sjá nýjum hverfum fyrir heitu vatni, ekki bara hér í Reykjavík, heldur á öllu höfuðborgarsvæðinu, jafnóðum og þessi hverfi byggjast upp. Og það ber ekki vott um mikill skilning hæstv. ríkisstj. eða mikinn vilja hennar raunverulega til þess að standa við þau fyrirheit, sem hún hefur gefið í orkumálum, að sauma þannig að þó þeim fáu orkuöflunarfyrirtækjum í landinu, sem standa á sæmilega styrkum fótum, að hætta sé á því að þau geti ekki sinnt sínu hlutverki. Hitaveitustjóri hefur fært fyrir því rök og stjórn veitustofnana einnig, að það sé hætta á því að ekki verði hægt vegna þessa að leggja hitaveitu í öll ný hverfi sem tekin verða í notkun á þessu ári. Það er þegar búið að fresta borunum sem taldar voru nauðsynlegar og þar fram eftir götum. Sannleikurinn er sá, að þó að það sé auðvitað aldrei vinsælt að óska eftir hækkunum eða samþykkja hækkanir, þá verða menn að líta á í hvaða skyni farið er fram á þær. Og ég held að miðað við bæði sögu Hitaveitu Reykjavíkur og miðað við hina þungu greiðslubyrði af erlendum lánum vegna fyrri framkvæmda hafi ríkisstj. borið skylda til að kynna sér þetta mál betur en raun ber vitni af þeirri ræðu sem hæstv. viðskrh. flutti hér áðan og að miklu leyti var byggð á svörum gjaldskrárnefndarinnar og - eins og ég sagði áðan - ber vitni um ótrúlega lítinn vilja til þess að setja sig raunverulega inn í þau vandamál sem þarna er við að glíma. Ég skal ekki, þó að ég hefði gjarnan haft áhuga á því, ræða þetta mál frekar. Mætti þó m. a. benda á hvað gjaldskráin gæti verið lægri nú ef till. Hitaveitunnar fyrr á árum hefði verið fylgt um gjaldskrá. En ég spara mér það vegna þess hvernig á stendur hér í deildinni og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Það er fyllilega eðlilegt að þetta mál komi hér til umr. á Alþ., svo gífurlegt hagsmunamál sem hér er um að ræða fyrir alla Reykvíkinga. En eins og menn vita er Hitaveita Reykjavíkur eitthvert besta og mikilvægasta fyrirtæki í Reykjavík og þar með raunar á landinu öllu. Ég skal virða orð forseta um það að lengja ekki mikið þessar umr. utan dagskrár, en mig langar þó að fara um þetta mál nokkrum orðum. Ég vil þá fyrst segja það, að ég styð fyllilega stefnu ríkisstj. í niðurtalningu verðbólgunnar, og ég tel raunar að vandfundin sé önnur leið til þess að ná tökum á verðbólgunni sem vænlegri sé. Ég held að þar sé um skynsamlega aðferð að ræða. En á því er auðvitað enginn vafi, að þar þarf að fara með sérstakri gætni, sérstaklega varðandi byrjunarpunktinn, eins og raunar kemur fram í stefnuyfirlýsingu eða sáttmála ríkisstj. Þar er auðvitað sérstaklega þess að gæta varðandi þennan byrjunarpunkt, hvernig fyrirtækin í Reykjavík standa, og þá sérstaklega með tilliti til þessa margumtalaða vísitölugrundvallar og þess, eins og allir hafa margoft gert að umræðuefni, að vísitölufjölskyldan býr hér í Reykjavík. Þetta hefur þau áhrif að fjölmörgum fyrirtækjum Reykjavíkur er haldið niðri og þau eru illa stödd fjárhagslega. Það er ekki bara Hitaveita Reykjavíkur, heldur Strætisvagnar Reykjavíkur, Rafmagnsveita Reykjavíkur o. s. frv., o. s. frv. Það er öllum ljóst, að það setur þessi fyrirtæki í algera spennitreyju, að hækkun á Hitaveitu Reykjavíkur skuli þurfa að þýða kauphækkun á Patreksfirði, að hækkun á gjaldskrá Strætisvagna Reykjavíkur skuli þurfa að þýða launahækkun á Fáskrúðsfirði o. s, frv., o. s. frv. Nú skal ég fyrstur manna viðurkenna það, að vísitöluviðmiðun er launþegum nauðsynleg. En ég held að það sé alveg ljóst, að sá ágalli, sem þessi grundvöllur hefur í för með sér fyrir Reykvíkinga, krefst þess að þarna verði úr bætt og breyting á gerð. En menn verða að gera sér grein fyrir því, að þessi grundvöllur er samningsatriði og honum verður ekki einhliða breytt. Þessir ágallar, sem hér eru til umr., hljóta þó að opna enn frekar augu manna fyrir því, að þessum atriðum verður að breyta og það er engum til góðs að hafa þennan grundvöll á þennan veg. Það hefur greinilega verið freisting fyrir allar ríkisstjórnir að halda niðri gjaldskrá þessara fyrirtækja hér í Reykjavík, og ég hygg að einmitt í þessu máli sé það augljóst, þegar hækkun heimæða er miklu meiri en gjaldskrárinnar sjálfrar og samanborið jafnframt við þær hækkanir sem aðrar hitaveitur hafa fengið. Hitaveita Reykjavíkur er eitthvert mesta þjóðþrifafyrirtæki Íslendinga og hefur getað séð Reykvíkingum fyrir hitun húsa með kostnaði sem hefur legið á bilinu 1/6 til 1/8 af kyndikostnaði með olíu. Það er því algerlega út í hött að fara að halda þessu fyrirtæki sem einhvers konar bónbjargafyrirtæki. Og menn verða að horfa til þeirrar framtíðar, eins og fram hefur komið hér, að ég hygg, í ræðu hv. 10. þm. Reykv., að bara viðbótin hjá Hitaveitu Reykjavíkur á hverju ári nemur sem svarar Keflavík allri. Forráðamenn Hitaveitunnar hafa sagt það ljóst og leynt, að þeir telji ekki unnt að tengja fleiri hús við fyrirtækið nema meiri hækkanir fáist. Þetta er stórkostlega alvarlegt mál og verður að skoða sérstaklega í ljósi þess hversu alvarlegt það er. Annað er það, sem menn verða að horfa til varðandi þetta mikla fyrirtæki, Hitaveitu Reykjavíkur, að þekking manna á því, sem fram fer niðri í jörðinni á þessum jarðhitasvæðum, er engan veginn nægjanleg, og það er alveg ljóst, að vatnsniðurdráttur á þessum borunarsvæðum Hitaveitunnar er orðinn það mikill að það er vafasamt að unnt sé að auka hann með þeim dælukosti og þeirri þekkingu sem menn búa yfir. Þess vegna telja forráðamenn Hitaveitunnar að þegar árið 1985 muni þurfa að tengja veituna jarðhitasvæðinu við Nesjavelli. Þar er um gífurlega fjárfestingu að ræða og ef áfram verður búið að Hitaveitu Reykjavíkur svo sem verið hefur, þá verður hún þess algerlega vanmegnug að takast á við það feiknalega verkefni sem þar er um að ræða. Það er gífurlegt atriði fyrir Reykvíkinga alla, að Hitaveitan hér í Reykjavík sé sterkt fyrirtæki, og það kallar á óeðlilegan samanburð við aðra landsmenn um kyndikostnað þegar hennar gjaldskrá er haldið svona niðri. Og ég vil taka undir það sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að þegar menn leggja megináherslu á orkuframkvæmdir vegna þeirrar gífurlegu óvissu sem er fram undan í orkumálum, þá skýtur það auðvitað skökku við að halda helstu innlendu orkuöflunarfyrirtækjunum í svelti að þessu leyti. Um þetta væri hægt að fara mörgum orðum. Ég ætla ekki að gera það vegna tímaeklu. Ég vil hins vegar sérstaklega benda á það af hálfu okkar Reykvíkinga, að það er ekki bara það að helstu fyrirtækjum okkar er haldið niðri vegna þessa vísitöluspils, heldur er jafnframt ýmislegt annað sem stefnir í þá átt að hér þurfum við sérstakrar athugunar við. Það er ekki langt síðan það kom fram í útvarpsþætti, að ef skoðuð er fólksfjölgun hér í Reykjavík, þá kemur í ljós að fjölgun aldraðra er miklu, miklu meiri en fjölgun íbúa í heild, sem bendir til þess að sú þjónusta, sem Reykvíkingar hafa getað veitt öldruðum, dregur aldrað fólk hér að og eykur enn á kostnað Reykvíkinga við aðbúnað fyrir þá. Í skýrslu, sem nýlega var dreift hér í þinginu, ársskýrslu Framkvæmdastofnunar, kemur í ljós, að meðalbrúttótekjur í Reykjavík fara stöðugt lækkandi miðað við landsmeðaltal og stefnir nánast á að Reykjavík verði láglaunasvæði hér á landinu. Ég óttast að atvinnulíf í Reykjavík sé að verða veikara en á öðrum stöðum á landinu. Allt er þetta sérstakt umhugsunarefni. Það er teflt í tvísýnu ef Hitaveita Reykjavíkur, það ágæta fyrirtæki, þarf að taka erlend lán til þess að komast í gegnum þennan vetur. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að mildur vetur þýðir minni vatnssölu hjá Hitaveitu Reykjavíkur, sem selur með mælum, og mér er tjáð að þessi mildi vetur muni þýða um einum milljarði minni tekjur hjá Hitaveitu Reykjavíkur á þessu ári vegna þess að vatnssalan er minni. Ég tel alveg nauðsynlegt að ríkisstj. taki þetta mál, hækkun gjaldskrár Hitaveitu Reykjavíkur, til sérstakrar athugunar í ljósi þess sem hér hefur komið fram hjá þm. Reykjavíkur, og ég tel alveg nauðsynlegt að þm. Reykjavíkur sameinist í því að skoða þessi sameiginlegu hagsmunamál Reykvíkinga og þessar - ég vil segja: síendurteknu umræður einmitt um þessi atriði. Þær sýna það svart á hvítu, að nauðsynlegt er að menn sameinist um að breyta þeim vísitölugrundvelli, sem nú er búið við, þannig að hann miðist ekki sérstaklega við það að halda niðri gjaldskrám á fyrirtækjum Reykvíkinga.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota aðstöðu mína og flytja hér langa ræðu, en það er þó ástæða til þess að fara nokkrum orðum um málið vegna svars hæstv. ráðh. Ég vil byrja á því að þakka honum fyrir þau svör og um leið samþm. mínum, þeim hv. 6. þm. Reykv. og 12. þm. Reykv., sem hafa lýst hér hvaða áhrif þessi stefna ríkisstj. og gjaldskrárnefndar getur haft fyrir Reykjavík og Hitaveitu Reykjavíkur. Það kom fram í máli hæstv. ráðh., að staða fyrirtækisins eða afkoma væri óvenjulega góð, og það var meginforsenda þess að ekki fékkst meiri hækkun. Þessi staða, sagði hæstv. ráðh., var góð vegna þess að sala fyrirtækisins var mikil á síðasta ári. Nú er það svo, að þetta fyrirtæki leggur fram sínar áætlanir um sölu á hverju ári miðað við meðaltalsaukningu síðustu fimm ára, og er gert ráð fyrir að söluaukningin sé að meðaltali um 4% á ári. Vegna þess að síðasta ár var kaldasta ár um langt skeið hér á þessu svæði varð söluaukningin 6% og miklu meiri en gerist í meðalári, og það seldust 41.2 millj. tonna af heitu vatni samkv. áætlun fyrir 1979. Í áætlun Hitaveitunnar um sölu 1980 er gert ráð fyrir að salan verði 39.3 millj. tonna, og það er þessi tala sem hæstv. ráðh. vefengir, eins og fram kom í upplýsingum gjaldskrárnefndar. Það skal tekið fram, að nú stendur yfir úttekt á sölu heits vatns frá Hitaveitu Reykjavíkur fyrstu mánuði þessa árs, og allt stefnir í þá átt að salan sé um það bil 4.1% minni en hún var á síðasta ári, þrátt fyrir að um 4% rúmmálsaukningu húsnæðis var að ræða hér í borginni. Þetta lá nokkurn veginn fyrir þegar beiðnin kom frá Hitaveitu Reykjavíkur og kemur fram í bréfaskriftum Hitaveitunnar til iðnrn. Það er þetta sem ég á við þegar talað er um breyttar forsendur, og ég er feginn að heyra það af munni hæstv. ráðh., að hann er tilbúinn að efna til breytinga á gjaldskrárákvörðuninni ef slíkar forsendur hafa breyst, sem allar líkur eru fyrir að gerast muni. Varðandi veltufé kemur fram ákaflega mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh. Hann telur, að veltustaða fyrirtækisins sé góð, og nefnir í því sambandi að í sjóði fyrirtækisins hafi verið 743 millj. kr. um síðustu áramót. Þetta er rangt, þetta er alrangt. Veltufjármunir eru ekki bara sjóðir heldur líka efni. Og þetta efni er búið að reikna inn í þá áætlun sem var gerð fyrir yfirstandandi ár. Þess vegna er þarna um að ræða misskilning af hálfu gjaldskrárnefndar, sem hún gat auðvitað leiðrétt, ef hún hefði kært sig um. Hagnaður fyrirtækisins er auðvitað kominn ofan í jörðina, ef svo má að orði komast, það er búið að fjárfesta í þeim hagnaði sem kom fram á síðasta ári, og það er aðeins verið að tala um þann mun sem kemur fram þegar því hefur verið ráðstafað. Af þessu sést að það er um misskilning að ræða við þessa gjaldskrárákvörðun. Hún byggist á röngum forsendum og um það er að ræða að ríkisstj. taki málið upp þegar hið sanna kemur í ljós, sem væntanlega getur gerst innan tíðar. Þá er það afar athyglisvert, og á það vil ég leggja áherslu, að ríkisstj. hikar ekki við að hækka heimtaugagjaldið um 58%, eins og beðið var um. Þá er engin fyrirstaða, enda er heimtaugagjaldið ekki í vísitölunni. Enn fremur er það athyglisvert, að ríkisstj. hefur ekki í hyggju að birta forsendur gjaldskrárnefndar í framtíðinni. Það segi ég vegna þess að það kemur fram í erindisbréfi til gjaldskrárnefndar, að hún eigi m. a. að byggja á þeirri stefnu sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum, og allir vita að sú stefna er ekki í öllum atriðum mjög skýr. Að lokum - og á það vil ég leggja sérstaka áherslu - gaf hæstv. ráðh. Alþingi upplýsingar um hækkunarbeiðnir sem hafa komið frá hinum og þessum hitaveitum á landinu, og þær voru frá 10 og upp í 40%. Það, sem vekur athygli, er að engin þessara beiðna, ekki ein einasta þessara beiðna fór til gjaldskrárnefndar, en gjaldskrárnefnd tekur aðeins við málum þegar um ágreining er að ræða milli þeirra, sem biðja um hækkun, og viðkomandi fagráðuneytis. Iðnrn. féllst á þessar hækkunarbeiðnir og við þeim var orðið. Gjaldskrárnefndin fékk málið ekki til sín og á ábyrgð ríkisstj. fékkst þessi hækkun fullkomlega út í verðlagið. Síðan kemur Hitaveita Reykjavíkur. Iðnrn. leggur fram till. um að hún hækki um 40% með sama hætti og aðrar hitaveitur landsins. Hún fær 10%, fjórðung af því sem fagrn. lagði til, sjöttung af því sem fyrirtækið telur sig þurfa að nota. Á þetta legg ég áherslu því að þarna kemur fram mismunurinn. Og þarna kemur fram í raun sú stefna sem hæstv. ríkisstj., sem hér ríkir, hefur í orkumálum.



Herra forseti. Frv. til barnalaga hefur fjórum sinnum áður legið fyrir Alþ., en hefur ekki hlotið afgreiðslu. Í tvö af þessum fjórum skiptum hefur frv. þó verið lagt fram í byrjun þings. Frv. var nú lagt fram skömmu fyrir stjórnarskiptin í febr. s. I. og þá í óbreyttri mynd frá því vorið 1979. Þá höfðu verið gerðar á því allmiklar breytingar við endurskoðun af hálfu nefndar þeirrar er frv. samdi. Eins og þingstörfum hefur verið háttað á liðnum vetri mátti heita augljóst að frv. gæti ekki hlotið efnislega meðferð á þessu þingi. Ég tel augljóst að nauðsynlegt er að svo viðamikið mál sem hér er um að tefla sé lagt fyrir þingið þegar í upphafi þings svo að það geti fengið nægilega umfjöllun til þess að lögfesta megi. Mun verða lögð á það áhersla að frv. verði lagt fyrir næsta þing þegar í þingbyrjun, annaðhvort óbreytt eða með breytingum í samráði við sifjalaganefnd. Svo sem áður hefur verið lýst í framsögu fyrir málinu hefur framþróun löggjafar á þessu réttarsviði verið mjög ör síðasta áratug og er reyndar svo enn, svo sem sjá má m. a. á því, að í Noregi er nú verið að leggja fram frv. að samfelldum barnalögum í fyrsta sinn þar í landi eftir margra ára undirbúning og að vísu við skiptar skoðanir í ýmsum efnum. Um efni frv. vil ég að þessu sinni vera fáorður. Því hefur í aðalatriðum verið lýst áður. Ljóst er að um margar mikilsverðar breytingar á gildandi löggjöf er að ræða í frv., og það er vart að undra ef haft er í huga að núgildandi löggjöf er að verða 60 ára. Verður ekki annað sagt en hún hafi vel gagnast og furðanlega staðist tímans tönn, en nú er meira en tímabært að nútímalegum endurbótum verði komið á. Varða þær nánast alla þætti sifjalaga, ákvæði um ákvörðun faðernis, réttarfarsákvæði í því sambandi til styrktar stöðu móður óskilgetins barns, efnisákvæði um bætta réttarstöðu föður óskilgetins barns, bætta jafnstöðu við forsjá barna, bætta stöðu við framfærslu barna og svo mætti lengi telja. Ég vil hvetja þingheim til þess að láta á næsta þingi hendur standa fram úr ermum, þannig að endurnýjuð löggjöf á þessu sviði hafi séð dagsins ljós áður en núgildandi löggjöf nær sextugsaldri á miðju næsta ári. Þessa er beðið með vaxandi óþreyju. Ég vil óska þess, herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að gagnrýna það harðlega, að nú fyrst nokkrum dögum fyrir þingslit hafi ríkisstj. uppburði í sér til þess að mæla fyrir þessu frv. til barnalaga. Eins og fram kemur á þskj. er þetta 103. mál þingsins og lagt fram í janúarmánuði, að ég hygg, af minnihlutastjórn Alþfl. Fjórir mánuðir eru því liðnir frá framlagningu frv. og nú tæpri viku fyrir þingslit mannar hæstv. dómsmrh. sig fyrst upp í það að mæla fyrir frv. Málið var þó á dagskrá fyrir tæpum mánuði, að ég hygg, en þá bar hæstv. dómsmrh. því við að hann vantaði upplýsingar til þess að mæla fyrir málinu. Það verður að kallast léleg afsökun þegar á það er litið að þetta er í fimmta sinn sem það er lagt fyrir hv. Alþ. og er því meðgöngutími þess orðinn æðilangur hér. Frv, hefur tekið töluverðum breytingum síðan það var fyrst lagt fram vorið 1976. Tekið hefur verið verulegt tillit til ábendinga og aths. sem fram hafa komið við meðferð málsins á fyrri þingum. Gefur það tilefni til þess að ætla að frv. sé það vel úr garði gert að ekki ætti að þurfa að tefja málið lengi á hv. Alþingi. Hæstv. dómsmrh. hefur haft nokkra mánuði til þess að afla sér upplýsinga um málið frá því að hann varð dómsmrh., og afsökun hans fyrir upplýsingavöntun fyrir mánuði er því harla léttvæg. Það krefst því skýringa nú frá hæstv. dómsmrh., hvað hann og sú ríkisstj., sem hann styður, hyggst fyrir með framlagningu frv. fyrst nú. Vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmrh., hver sé tilgangurinn nú með því að mæla fyrir frv., ef ekki er ætlunin að málið fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég lýsi eindregnum stuðningi mínum við þetta frv. og mun styðja ríkisstj. í því að málið fái afgreiðslu og að nauðsynlegur tími verði tekinn í það að afgreiða málið áður en þingi lýkur. Frv. þetta byggist að verulegu leyti á því að tryggja betur en nú er réttarstöðu óskilgetinna jafnt sem skilgetinna barna. Athyglisvert er það sem kemur fram í töflu í aths. með frv., þar sem getið er um hlutfall óskilgetinna barna á Íslandi og hinum Norðurlöndunum. Kemur þar glöggt fram hve brýnt er orðið að setja slíka löggjöf sem þessa, þegar á það er litið hvað hlutfall óskilgetinna barna er hátt hér á landi. Fram kemur t. d. 1977, að hlutfall óskilgetinna barna sé 36% á Íslandi, næst komi Svíþjóð með 34.7%, þá Danmörk með 25.9 og loks Noregur og Finnland með rúm 11%. Þó að mörg og merk nýmæli sé að finna í þessu frv., þá vil ég benda einkum á kaflann um framfærslu barna, en þar er að finna mjög brýn og veigamikil atriði varðandi réttarstöðu þeirra, sem ég fagna sérstaklega. Má þar benda á 17. gr., um að framlag til menntunar og starfsþjálfunar barna sé heimilt að ákveða allt til þess að barn nær 24 ára aldri. Þessu ákvæði ber sérstaklega að fagna, því að mjög erfitt hefur verið t. d. fyrir einstæða móður að sjá barni sínu fyrir áframhaldandi skólagöngu eftir að framfærslu föður lýkur við 17 ára aldurinn. Gefur það auga leið, að margir unglingar hafa orðið að hætta skólagöngu af þeim sökum, hversu gjarnan sem þeir annars vildu halda henni áfram. Að vísu finnst mér ekki nægjanlega tryggt hvernig innheimta eigi áframhaldandi framfærslueyri hjá barnsföður, ef skilningur minn er réttur á þessum kafla, þar sem skylda Tryggingastofnunarinnar til þess að greiða meðlag sem síðan er innheimt hjá barnsföður af Innheimtustofnun sveitarfélaga - en skv. 29. gr. þessara laga er það innan þeirra marka um fjárhæð og aldur barns sem almannatryggingalögin mæla fyrir um hverju sinni - nær nú til 17 ára aldurs. Getur reynst erfitt að innheimta slíkan framfærslueyri vegna skólagöngu, ef ekki er vel frá því gengið og á tryggilegan hátt, hvernig það framlag á að innheimta. Fleiri merk nýmæli er að finna í kaflanum um framfærslu, eins og t. d. í 19. gr. og 25. gr., en þar er heimild til þess að úrskurða framfærsluskyldan aðila til að inna af hendi sérstakt framlag vegna mikilla útgjalda, vegna veikinda og fleiri atriða sem þar eru upp talin. Að vísu getur orðið erfitt í framkvæmd að meta slík sérstök útgjöld sem frá er greint í 19. gr., og því er nauðsynlegt að frá slíku sé vel gengið í reglugerð. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., en legg áherslu á að þó að stuttur tími sé eftir af þingtímanum, þá verði reynt að afgreiða þetta brýna réttlætismál sem svo lengi hefur verið hér til umfjöllunar á hv. Alþ. Væri vissulega ánægjulegt að sjá þetta frv. verða að lögum nú. Ég ítreka spurningu mína til ráðh., hver sé ætlun ríkisstj. og þá kannske fyrst og fremst hver sé tilgangurinn með því að mæla fyrir þessu frv. núna, ef ekki er ætlunin að afgreiða málið. Og ég ítreka það enn þá einu sinni, að ég gagnrýni harðlega hvernig meðferð þetta mál hefur fengið á þingi. Langt er síðan það var lagt hér fram þannig að það hefði vel verið auðvelt að afgreiða það og gera það að lögum á þessu þingi.



Herra forseti. Ég sagði áðan að frv. þessa eða máls þessa mundi vera beðið með vaxandi óþreyju og hefur það nú glögglega komið á daginn. Hér tekur hv. 10. landsk. þm. til máls og kvartar yfir löngum meðgöngutíma þessa máls hér á þinginu. Frv. var lagt fram að þessu sinni - það hefur áður verið lagt fram - rétt fyrir stjórnarskiptin í febr. s. l. og þá í óbreyttri mynd frá því vorið 1979. Ég sá strax að hér var um svo merkt mál að ræða og svo tímabært að því hlaut að verða fylgt eftir. En það er ör þróun í þessum málum og undirbúningsnefndin kom skömmu síðar - eða eftir að ég tók við ráðherraembætti - að máli við mig og óskaði eftir að fá að koma á framfæri aths. sem gjarnan mættu koma fram áður en framsöguræða um þetta mál yrði flutt á þingi. Ég varð að sjálfsögðu við þeim óskum og ætlaði mér að ræða ítarlega við aðalhöfunda frv. Á því hafa orðið tafir, m. a. vegna fjarveru þeirra erlendis um nokkurt skeið. Nú um daginn var hér á hv. Alþ. kvartað yfir því, hvað nefndum gengi illa að skila af sér störfum. Þá var þetta mál á dagskrá. Ég hafði þá ekki fengið tækifæri til þess að ræða við höfunda frv. og gat þess, en jafnframt að ég mundi gera það eins fljótt og unnt væri. Mér er það fyllilega ljóst, að það er skammt nú til þingloka, en hér er hins vegar um stórmál að ræða sem ég hygg að fæstir hv. alþm. hafi krufið til mergjar. Ég hygg að sú n., sem fær mál þetta til meðferðar, þurfi að skjóta á ekki aðeins einum fundi, heldur nokkuð mörgum fundum áður en það hlýtur endanlega afgreiðslu frá n. Þess vegna er ég ekki bjartsýnni en svo, að ég geri mér engar háar vonir um að frv. verði afgreitt fyrir þinglok nú, en að þeim er stefnt 20. þ. m. Ég taldi þó rétt og skylt, bæði vegna hv. þm. og ekki síst vegna hæstv. fyrrv. dómsmrh., sem hafði lagt þetta frv. fram hér á þinginu, að tala fyrir því til nefndar. En ég get gjarnan beðist afsökunar á því, hvað það hefur dregist. Nú hefur frv. legið frammi um nokkra hríð á þingi. Væntanlega hefur hv. alþm. gefist nokkurt tóm til að lesa það lið fyrir lið. Nefnd fær það til athugunar nú þegar frídagar eru fram undan, að ég tali nú ekki um þegar þingi lýkur. Þá er allt sumarið fram undan sem þeir, sem áhuga hafa á þessu máli, ættu að nota vel svo að málið verði sem best undirbúið undir haustþingið. Ég tel að úr því sem komið er sé tvímælalaust rétt að stefna að því að skoða málið enn einu sinni rækilega fyrir haustþing og leggja það síðan fram á þann veg að ný löggjöf á þessu sviði geti litið dagsins ljós áður en núgildandi löggjöf nær sextugsaldri á miðju næsta ári.



Herra forseti. Mér þykir miður að hæstv. dómsmrh. skuli ekki vera í salnum. Þetta er mál sem undir hann heyrir. Ég skal ekki vera langorð um þetta mál. Ég get sagt að það gladdi mig og hryggði í senn að sjá á dagskránni 2. mál, barnalögin, sem lengi hefur verið beðið eftir að tekið yrði hér til umr. Þetta mál er búið að vera lengi fyrir Alþingi, í heil fjögur ár. Illu heilli hefur það ekki náð fram að ganga sem lög. Það er þó búið að fá mjög vandlega athugun á þeim þingum sem það hefur verið lagt fram á, og mér er í rauninni alveg óskiljanlegt hvers vegna þessi töf þarf að verða á málinu nú. Samkv. bókum þingsins var það lagt hér fram 11. febr. Það hefur verið þrjá mánuði fyrir þinginu án þess að mælt hafi verið fyrir því. Ég hlýt að láta í ljós þá skoðun mína, að mér finnst illa hafa verið staðið að þessu og mér finnst rök þau, sem hæstv. ráðh. flutti hér áðan, heldur léttvæg til þess að þau geti réttlætt enn eina frestun málsins. Það má segja sem svo, að þeir þm., sem áhuga hafa á framgangi þessa máls, hefðu haft tækifæri til þess að þrýsta á ráðh. með þetta. En ég vænti þess, að ekki hafi farið fram hjá hæstv. ráðh. áhugi almennings á því að fá þetta mál fram nú. M. a. hafa, að ég hygg, borist frá flestum kvennasamtökum landsins mjög ákveðnar áskoranir um að afgreiða málið nú. Í trausti þess hef ég fyrir mitt leyti ekki talið ástæðu til þess að þrýsta persónulega á málið. Það er í sjálfu sér borin von að málið nái fram að ganga nú, ef fer sem horfir að þingi eigi að slíta í næstu viku. Mér heyrist þó á ýmsum þm. að litlar horfur séu á að staðið verði við þá ákvörðun að slíta þingi hinn 20. þ. m., og satt að segja eru þm. almennt undrandi og lítið eitt hneykslaðir á þeim vinnubrögðum sem tíðkast nú undir lok þingsins. Það er hvolft yfir þm. mikilvægustu málum, sem fela í sér ýmist meiri háttar breytingar á kerfinu eða stór fjárútlát, og það er ákaflega erfitt að átta sig á því, hvað verið er að afgreiða þessa dagana frá þingi. Ég geri ráð fyrir að margir vildu hafa svigrúm til að athuga betur sinn gang. Ég vil - með tilvísun til þess hugboðs míns að þingi verði ekki slitið fyrr en e. t. v. undir mánaðarlokin - skora á hæstv. ráðh. að endurskoða þá ákvörðun, sem mér fannst koma fram í máli hans, og freista þess að ná málinu fram nú. Eins og ég gat um áður er þetta mál grandskoðað af þinginu, það er vandlega undirbúið í upphafi af sérstakri nefnd, sifjalaganefnd, sem eins og kunnugt er er fastanefnd á vegum dómsmrn. Athugunum og brtt., sem komu fram eftir að það var lagt fram fyrst, á þinginu 1976, hefur verið vísað til þessarar sömu nefndar. Það hafa verið gerðar á því vissar breytingar og ég hef satt að segja ekki trú á því, að málið sé ekki undir það búið nú að vera afgreitt. Það má líka segja, að reynist einhverjir agnúar á því í framkvæmd, sem ég tel síður líkur á, þá má alltaf breyta þessum lögum sem öðrum ef nauðsyn reynist. Ég fer ekki út í þetta mál efnislega. Það felur vissulega í sér miklar úrbætur. Í umræðum um málefni barnsins hefur það gengið sem rauður þráður í gegnum umræðurnar að barnið skuli hljóta bætta réttarstöðu í samfélaginu frá því sem nú er. Og sérstaklega vil ég benda á að í þessu frv. koma fram tillögur um stórlega aukið öryggi og bætta réttarstöðu óskilgetinna barna, sem hingað til hefur verið mjög svo í lausu lofti. Það er ekki að ófyrirsynju að málefni óskilgetna barnsins eru tekin sérstaklega fyrir, því að Ísland á met í fjölda óskilgetinna barna, hvernig sem menn vilja leggja það út, Íslendingum til lofs eða lasts, hvort það er meira lauslæti, meira ábyrgðarleysi, meira frjálslyndi og meiri kjarkur sem gæti hugsanlega skýrt þessa staðreynd. En það er eitt land sem stendur okkur aftar, vil ég nú segja, það eru Grænlendingar. Og mér skilst á grg. með frv. að frændur okkar Svíar og Norðmenn fylgi fast á eftir, þannig að kannske slá þeir metið af okkur á næstu árum. En þetta er síður en svo gamanmál, og ég beini því hér með til fjarverandi hæstv. ráðh., sem ég vona þó að þessi ábending berist til eftir einhverjum leiðum, að þess verði freistað, ef við eigum eftir viku til 10 daga af þingi, að ná þessu máli í gegn. Ég hef þá trú, að það sé það vel undirbúið og það sé búið að fá svo rækilega meðferð að á því ættu ekki að vera nein vandkvæði.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál. Hér er um mjög mikilvægt lagafrv. að ræða sem enginn dregur í efa. Það vildi svo til í vetur, að ég sat ráðstefnu Kvenréttindafélags Íslands að Hótel Borg sem fulltrúi okkar þingflokks. Eitt aðalmálið, sem þar var til umr., voru einmitt þessi lög, frv. til barnalaga með meiru, og ég verð að segja það eftir að hafa verið á þeim fundi, sem var mjög fróðlegur og bar þar margt á góma sem varðar þessi mál almennt og ekki síst málefni barna, að miðað við þær umsagnir og aths. og ábendingar, sem þar komu fram, hef ég tilhneigingu til þess að skilja þá hugmynd hæstv. dómsmrh., að þetta mál fái frekari skoðun og verði lagt fram að nýju í byrjun næsta þings. Ég tel það mjög þýðingarmikið að sú löggjöf, sem Alþ. sendir frá sér hvað þetta varðar, sé helst hnökralaus og að þeir aðilar, sem af mestum áhuga hafa fjallað um þetta mál, hafi þá a. m. k. haft möguleika á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við þá sem kunna að endurskoða þessi lög. Ég er sannfærður um að það er vilji fyrir því að þetta verði að lögum, og mér finnst í alla staði eðlilegt að það fái þessa meðferð og verði eitt af fyrstu málum sem næsta reglulegt Alþingi tekur til meðferðar og afgreiðslu.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir þá gagnrýni, sem fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fleirum raunar, hversu fáránlega seint er mælt fyrir þessu máli hér á hinu háa Alþingi. En jafnframt vil ég segja það, að í allshn. Nd. hefur verið boðað til fundar á föstudagsmorgun. Þetta frv. hefur nú legið fyrir mörgum þingum. Það var lagt fram nú á miðjum þessum vetri, og ef því verður með nokkru móti við komið og ef þinghald lengist af einhverjum ástæðum, eins og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir taldi að verða mundi, þá þykir mér líklegt að a. m. k. þurfi ekki að standa á því að þetta mál verði afgreitt út úr þessari nefnd. Það er rétt, sem fram hefur komið í gagnrýnum röddum hér, að það er orðið mjög brýnt að afgreiða þetta mál. Við búum við fáránlega gamla löggjöf í þessum efnum. Við vitum að það eru nánast harmsögur sem gerast af þessum ástæðum, og þá á ég einkum við atriði er varða umgengnisrétt foreldra, sem ekki eru í sambúð, við börn sín. M. a. af þessum ástæðum er mjög brýnt, að þetta frv. verði afgreitt sem allra fyrst. Ef mál fara svo sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagði, þá gæti vel verið að möguleiki væri til að afgreiða þetta mál nú fyrir þinglok, en það heyrist mér vera vilji hv. þm. Ég vil svo aðeins með örfáum orðum mótmæla gáleysislegum orðum sem féllu hjá hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur um afar viðkvæm efni, þ. e. um óskilgetin börn og háar tölur sem hér á Íslandi birtast um þessi efni. Við þekkjum það, að víða í erlendum blöðum er þetta stundum haft að gamanmálum, þessar háu tölur, og á að bera vott skringilegum sambýlisháttum íslenskrar þjóðar. En staðreynd er að þetta er alrangt, þessar tölur eru mjög villandi. Ástæður fyrir þessu eru þær, að ungt fólk í sambúð eignast börn og í afar mörgum tilfellum verður þar um reglubundna sambúð að ræða. En þessar tölur eru þannig til komnar, að þær eru reiknaðar frá fæðingardegi barns, og ég vil frábiðja mér að mál sem þessi séu hér gerð að gamanmálum. Í kringum þetta eru oft afar viðkvæm efni. Hitt tel ég skylt að fram komi, að þessar tölur, þessar háu íslenskar tölur um þessi efni eru mjög villandi og gersamlega út í hött. Það breytir ekki því, hversu áríðandi þetta frv. er af öðrum ástæðum, og þá nefni ég enn og endurtek umgengnisrétt foreldra, sem ekki eru í sambúð, við börn sín. Það er afar brýnt, að þetta frv. verði afgreitt og helst nú fyrir þinglok.



Herra forseti. Frv. til l. um skráningu lífeyrisréttinda, sem ég mæli hér fyrir, er undirbúið og samið í fjmrn. í náinni samvinnu við svonefnda átta manna lífeyrisnefnd Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Tvö frv. tengd þessu liggja fyrir Ed., annað á þskj. 405, um starfskjör launþega, og hitt á þskj. 420, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Lífeyrissjóðir viðurkenndir af fjmrn. eða lögbundnir eru nú 95 talsins. Engin heildarskrá er til í landinu um, hverjir eiga aðild að sjóðum þessum, og því síður er til heildarskrá um réttindi aðila í þeim. Fjmrn. hefur að undanförnu unnið að því að safna saman efni í skrá um lífeyrisréttindi landsmanna. Þýðingarmesta framlagið til slíkrar skrár til þessa hefur komið frá Sambandi almennu lífeyrissjóðanna, en samband þetta hefur gert samnafnaskrár fyrir alla sjóði innan sambandsins. Biðreikningur lífeyrissjóðsiðgjalda hefur og tengst þeirri skrá í samræmi við sérstakt samkomulag er gert var við Samband almennu lífeyrissjóðanna. Samnafnaskrá Sambands almennu lífeyrissjóðanna hefur að geyma 97 þús. nöfn. Sérstaka athygli vekur að á skránni eru nöfn manna er greitt hafa til allt að sjö lífeyrissjóða. Algengt er að einn og sami maður eigi aðild að 2–3 sjóðum. Og þegar þess er gætt, að margir og mjög stórir lífeyrissjóðir eiga ekki aðild að Sambandi almennra lífeyrissjóða, er augljóst mál að aðild einstaklinga að mörgum sjóðum er mun flóknara viðfangsefni en fram kemur í samnafnaskrá Sambands almennu lífeyrissjóðanna. Það hefur iðulega komið í ljós við umsóknir um lífeyri eða lán hjá lífeyrissjóðunum, að umsækjendum er ókunnugt um réttindi sín í öðrum sjóðum en þeim er þeir eru aðilar að þá stundina. Með skráningu lífeyrisréttinda er stefnt að því að koma á fót samræmdu upplýsingakerfi um lífeyrisréttindi og iðgjaldagreiðslur, sem orðið geti hvort tveggja í senn, stofn fyrir eftirlit með því, að lagaákvæðinu um skylduaðild að lífeyrissjóðum sé fullnægt, og grundvöllur heildarendurskoðunar á lífeyriskerfinu og samræmingar á lífeyrisréttindum og iðgjaldagreiðslum. Eins og ég hef þegar tekið fram er frv. þetta samið í fjmrn. í náinni samvinnu við svonefnda átta manna lífeyrisnefnd aðila vinnumarkaðarins. Alger samstaða var í þessari nefnd um þessi þrjú frv. sem ég hef hér gert grein fyrir. Þegar frv. voru lögð fram til kynningar í svonefndri 17 manna nefnd, sem er víðtækari hópur þar sem m. a. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja á fulltrúa, kom í ljós að BSRB hafði nokkrar aths. að gera við frv. um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda annars vegar og það frv. sem hér um ræðir. Aths., sem BSRB hafði að gera við frv. um skráningu lífeyrisréttinda, var sú, að eðlilegra væri að skráin væri unnin og varðveitt í fjmrn., þar sem þessi vinna hefur fram að þessu farið fram, og þar er sem sagt mjög verulegur vísir að skráningu af þessu tagi. Með hliðsjón af því, að ágreiningur væri gerður um tvö af þessum þremur frv., var það niðurstaðan hjá 16 af 17 nefndarmönnum í svonefndri 17 manna nefnd að mælast til þess við Alþ., að það kannaði þessi frv. öll, en eitt þeirra yrði afgreitt og það er frv. um starfskjör launþega. Sextán manna nefndin leggur afar þunga áherslu á það, að a. m. k. verði það frv. afgreitt, enda ekki vitað um neinn ágreining um það frv., og með því að tefja það mál væri hætta á því að málið í heild tefðist um kannske hálft til heilt ár. Þess vegna er nú megináherslan lögð á það frv., en hins vegar skiptir kannske ekki eins miklu máli þó að afgreiðsla þessara tveggja frv. bíði til haustsins, þ. e. frv, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og frv. sem ég mæli nú fyrir, um skráningu lífeyrisréttinda. Það gefst þá aðstaða til þess fyrir þá n., sem fær þetta til umr., að senda málið til umsagnar og menn geta þá haft það til athugunar í sumar og verið reiðubúnir að afgreiða það, breytt eða óbreytt, á hausti komanda. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Að mínu mati er hér á ferðinni mjög mikilsvert og nauðsynlegt mál. Það er nauðsynlegt fyrir hvern og einn að geta gengið úr skugga um réttindi sín, og á þetta ekki síst við um gamalt fólk og aðstandendur þess. Það er nauðsynlegt að geta gengið úr skugga um að atvinnurekendur geri skyldu sína í þessum efnum, því að það er fullseint að uppgötva vanrækslur á þessu sviði þegar menn þurfa á lífeyrisgreiðslum að halda, en að því munu vera nokkur brögð. Þessi skráning er líka æskileg, allt að því nauðsynleg vegna framkvæmdar laga um eftirlaun aldraðra. Ég hef oft rekið mig á það vegna starfa minna að sveitarstjórnarmálum, að gamalt fólk og aðstandendur þess vita ekki um rétt sinn á ýmsum sviðum. Sérstaklega verður þetta áberandi þegar ætlast er til að viðkomandi sendi inn umsókn til að ná rétti sínum í hinu eða þessu málinu. Að mínu mati má það ekki vera komið undir kunnugleika gamla fólksins eða aðstandenda þess, hvort það fær notið réttinda sem það á lögum eða reglum samkvæmt. Það verður einhver opinber aðili að grípa inn í ef blessað gamla fólkið eða öryrkjar missa af löglegum rétti sínum til eins eða annars. Það er heldur engin vissa fyrir því, að þeir, sem mest þurfa á fyrirgreiðslu á einhverjum sviðum að halda, viti hvort hún er til eða hvert þeir eigi að leita hennar. Ef þær upplýsingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að safnað verði saman, eru settar í tölvuvinnslu, sem hlýtur að verða, ætti að verða auðvelt að finna hverjir fara á mis við lífeyrisréttindi sem þeir hugsanlega eiga tilkall til. Enn fremur hljóta þessar upplýsingar að verða mjög gagnlegar við undirbúning lagasetningar um samræmt verðtryggt lífeyrisréttindakerfi fyrir landsmenn alla, sem er eitt af stærstu sanngirnis- og réttindamálum sem að hlýtur að verða unnið næstu mánuðina. Hæstv. fjmrh. kom inn á nauðsyn þess að samþykkja lög um skylduaðild að lífeyrissjóðum eða lög um starfskjör launþega, en í þeim er skylduaðildin fólgin. Ég er honum sammála. Það nær auðvitað engri átt að menn fái réttindi og áframhaldandi og vaxandi réttindi nema þeir fái þá kvaðir um leið. Það frv. verður að ná fram að ganga á þessu þingi. Ég held líka að það sé praktískt, að það frv., sem hér er til umr., nái fram að ganga, og ég endurtek það, herra forseti, að ég styð það eindregið.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um ábyrgðarheimildir vegna lántöku Bjargráðasjóðs sem er 5. mál þingsins og var flutt í Ed. Nefndin leggur einróma til að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem gerð var í Ed., en upphaf þessa máls er það, að sett voru brbl. um þetta mál 9. nóv. 1979 og samþykkt ábyrgðarheimild til handa Bjargráðasjóði, 850 millj., sem síðan var breytt í meðferð Ed. í 1500 millj. Nefndin hafði einnig fjallað um annað mál Bjargráðasjóðs, en það mun verða tekið fyrir sérstaklega hér á eftir. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, 5. mál, en endurtek það, að n. leggur einróma til að frv. verði samþ. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Albert Guðmundsson og Matthías Á. Mathiesen.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur einnig fjallað, eins og ég sagði áðan, um 154. mál, sem er frv. til l. um breyt. á lögum um Bjargráðasjóð. Upphaf þess máls eru brbl. sem voru sett sama dag, 9. nóv. 1979. Á fund n. komu þeir Hallgrímur Dalberg, formaður stjórnar Bjargráðasjóðs, og Magnús E. Guðjónsson, framkvæmdastjóri sjóðsins, og skýrðu okkur frá starfsemi þessa sjóðs. Það kom fram í þeirra máli, að mjög mikið hefði verið leitað til sjóðsins um þessar mundir vegna harðindanna á s. 1. ári, en brbl. á sínum tíma fjölluðu eingöngu um að fjárhagsaðstoð beggja deilda sjóðsins skuli fólgin í veitingu styrkja og/eða lána eftir reglum sem sjóðsstjórn setur. Stjórn sjóðsins ákveður kjör á lánum, þar með talið lánstíma, vexti og hvort lán skuli bundin verðtryggingu. Það hafði verið um nokkurn tíma í undirbúningi ein breyting enn á lögum um Bjargráðasjóð og var frv. um það tilbúið á s. 1. ári, en fjmrh. flutti það mál, að vísu nokkuð breytt, sem brtt. fyrir hönd ríkisstj. á þskj. 441. Þar eru ákvæði um tekjur Bjargráðasjóðs sem eru ferns konar: í fyrsta lagi framlög sveitarfélaga, 300 kr. á íbúa, í öðru lagi 0.6% af söluvörum landbúnaðarins, sbr. 2. gr. laga nr. 38 frá 15. febr. 1945, um stofnun Búnaðarmálasjóðs, í þriðja lagi framlag ríkissjóðs samkv. ákvörðun á fjárlögum ár hvert og í fjórða lagi vextir af fé sjóðsins. Gert er ráð fyrir því í þessari brtt., að þessi grein öðlist gildi frá og með 1. jan. 1981, enda hefur framlag til sjóðsins þegar verið ákveðið á fjárlögum og staðfestingar á því leitað í frv. til lánsfjárlaga. Einnig má geta þess, að sveitarfélög hafa að sjálfsögðu gengið frá sínum fjárhagsáætlunum fyrir árið 1980. Ég vil aðeins að lokum taka það fram, að fjh.- og viðskn. leggur til einróma, að þessi brbl. verði staðfest með þeirri breytingu sem hæstv fjmrh. hefur lagt til. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Albert Guðmundsson og Matthías Á. Mathiesen.



Herra forseti. Mér þykir miður að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér staddur, en ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum mínum með hans till., þ. e. um framlag ríkissjóðs samkv. þessari till. hans. Í núgildandi lögum er það þannig, að ríkissjóður hefur lagt fram - eða á að gera það samkv. lögunum - jafnmikið og komið hefur frá öðrum aðilum, þ. e. framlög sveitarfélaga og framlög bændanna. Eins og allir hv. þm. vita er þetta slysa- og neyðarsjóður, og ég vil minna á það, að ég held að fulltrúar allra stjórnmálaflokka hafi rætt um það fyrir ári, þegar sýnt var hvernig árferðið mundi leika heila landshluta, að þeir mundu gera sitt til þess að hlaupa þarna undir bagga. Því miður hefur orðið mikil töf á að þetta yrði gert, af ýmsum ástæðum sem allir hv. þm. þekkja. Það var stjórnmálaástandið síðari hluta síðasta árs og raunar langt fram á vetur nú. En þarna er verið að breyta frá gildandi lögum og ástandið í þessum málum er þannig, að það veitir satt að segja ekki af því að þetta framlag haldist eins og núgildandi lög mæla fyrir um. Annað atriði er í þessum lögum sem ég vil líka lýsa óánægju minni yfir og tel í raun og veru að sé út í hött að hafa í þessum lögum, og það er að stjórnin geti lánað fé með verðtryggingu úr þessum sjóði. Þetta er, eins og ég sagði áðan, slysa- og neyðarsjóður. Það er verið að hækka í raun og veru iðgjöld bændanna í þennan tryggingarsjóð. Þetta er veruleg upphæð. Þetta eru 0.6% af allri þeirra framleiðslu. Ég skal ekki segja hve mikið þetta er á annað prósent af þeirra raunverulegu tekjum. Af því að þetta er svona sjóður, þá er auðvitað út í hött að ætla sér að lána með þeim verstu lánskjörum sem þekkjast í þessu þjóðfélagi, þ. e. með verðtryggingu. Ég vona að vísu að stjórnin muni aldrei nota þessa heimild, en ég vil benda á það, að fjh.- og viðskn. hefur ekki gert till. um breytingar á þessu, og harma ég það, en ég vil ekki fara að koma hér með brtt., enda væri það þýðingarlítið. Ég vil þó benda á þessi tvö atriði. Ég man ekki betur en þegar Viðlagatrygging var lögfest hafi átt að taka mál Bjargráðasjóðs og þau verkefni, sem hann á að sinna, til athugunar, og ég vonast til að hæstv. ríkisstj. eða hæstv. félmrh. muni beita sér fyrir því að láta endurskoða lögin á næsta þingi þannig að það verði hægt að verða við því sem stendur í okkar stjórnarsáttmála, að fundnar verði leiðir til þess að þessi sjóður hafi þær tekjur að hann geti valdið því hlutverki sem honum er ætlað.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til umfjöllunar frv. til l. um skráningu og mat fasteigna, en á þinginu 1976 var samþ. hér mjög viðamikil löggjöf um fasteignamat sem var í mjög mörgum greinum og mikil vinna var lögð í hér í n. að gera ýmsar breytingar á. Voru fluttar mjög margar brtt. við það frv. áður en það varð að lögum. Það var hins vegar ljóst, að það þyrfti að koma ákveðin reynsla á þessi mál, og það hefur ýmislegt komið í ljós í sambandi við þá löggjöf eins og marga aðra löggjöf sem betur má fara. Sú breyting, sem hér um ræðir, er fyrst og fremst þess eðlis, að það er gert ráð fyrir því að rýmka heimildir til að fela einstökum sveitarfélögum eða samstarfsstofnunum þeirra að annast tiltekin störf til undirbúnings mati fasteigna. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að Fasteignamat ríkisins hafi eftir sem áður samræmt heildarmat í þessu sambandi á vegum eins opinbers aðila. Hér er fyrst og fremst um að ræða mjög ákveðnar óskir frá Reykjavíkurborg. Hún vill hafa þessi mál meira í sínum höndum og sjálfsagt m. a. vegna þess, að menn sjá ýmis dæmi um að þess er ekki nægilega gætt að leiðrétta þetta fasteignamat. Það er afskaplega mikilvægt að matið sé sanngjarnt og eins rétt og nokkur kostur er, því að það er mjög margvísleg skattlagning í þjóðfélaginu sem byggist á þessu mati. Bæði er það varðandi ríkissjóð, þ. e. eignarskattur, og eins fasteignagjöld til sveitarfélaganna, þannig að sveitarfélögin sjálf eiga þarna mikilla hagsmuna að gæta og þess vegna eðlilegt að þau vilji koma nokkuð nálægt undirbúningi og framkvæmd þessara mála. Mál þetta hefur áður fengið umfjöllun í Ed., en fjh.- og viðskn. leggur einróma til að frv. þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft um langa hríð til athugunar frv. til 1. um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Hér er um skatt að ræða sem var lögfestur 1979, held ég muni rétt vera, og lagður á á s. l. ári. Gert hefur verið ráð fyrir þessari skattlagningu í fjárlagaundirbúningi þriggja fjmrh., Tómasar Árnasonar, Sighvats Björgvinssonar og Ragnars Arnalds. Það er hins vegar ljóst, að með breytingu á skattalögum nú á þessum vetri eru komin hér gerbreytt viðhorf, vegna þess að þar er gert ráð fyrir að eignarskatturinn komi til með að hækka mjög verulega. Hins vegar er ljóst að tekjuskattur félaga mun verða miklum mun minni en gert er ráð fyrir í fjárlögum. Vegna óvissu þeirra mála allra treystum við okkur ekki, þeir nm. sem undirrita þetta nál., meiri hl. fjh.- og viðskn., annað en leggja til að þessi skattur verði lagður á í ár. Það er hins vegar ljóst, með tilliti til þess sem ég sagði áður um breytingu á eignarskattinum, að slíkt getur ekki haldið lengur áfram. Það verður að taka til endurskoðunar þegar fyrir liggur hvað kemur út úr nýju skattalögunum. Við leggjum til að gerðar verði á frv. nokkrar breytingar sem eru ekki alvarlegs eðlis. Sú fyrsta er aðeins í þá átt, að gert er ráð fyrir að vitna þar ekki aðeins í lögin um tekjuskatt og eignarskatt frá 1978, heldur einnig með síðari breytingum, í öðru lagi að taka af öll tvímæli í sambandi við innheimtu þessa skatts og síðan í þriðja lagi að hann komi til frádráttar eins og hver önnur rekstrarútgjöld og dragist frá tekjum rekstrarársins 1980, þ. e. þessi skattur, sem nú er á lagður. En eins og ég hef áður getið um í sambandi við skattamál hér á Alþ. verða menn að gera sér það ljóst, að þegar lagður er á skattur sem þessi, sem kemur til frádráttar tekjum, þá leiðir hann náttúrlega til lækkunar á tekjuskatti félaga árið eftir. Þegar tekjuskattur félaga er 65% eru þetta í sjálfu sér ekki tekjur sem koma sem viðbótartekjur. Þessi skattur lækkar aðra skatta ríkisins og svo er einnig m. a. með aðstöðugjald sveitarfélaga, hækkun á því kemur til lækkunar á tekjuskatti þeim sem til ríkisins rennur. Ég hef reynt að kanna það, hvort með einhverjum hætti mætti ákvarða betur þann stofn sem þessi skattur er á lagður. Það er alveg ljóst og borgar sig ekki að fara í neina launkofa með það, að það er ágreiningsefni hvernig skuli skilgreina það, hvað er verslunarhúsnæði, hvað er skrifstofuhúsnæði og hvað eru fasteignir sem nýttar eru til verslunarrekstrar og/eða til skrifstofuhalds. Sumir hafa jafnvel viljað segja að fasteign, sem nýtt er til verslunarrekstrar, sé m. a. olíutankur, vegna þess að inni í honum sé vara sem á að selja. Þetta er að sjálfsögðu alröng skilgreining að mínu mati. Hér er um verslunarhúsnæði að ræða og skrifstofuhúsnæði. Það er einnig ljóst, að samkv. þessum lögum er þessi skattur ekki lagður á skipaafgreiðslur, t. d. hér við höfnina. Þessi skattur er ekki lagður á skipaafgreiðslur, sem eru hér og vörum er skipað upp í, og með sama hætti verður að telja, að hann sé ekki lagður á skipaafgreiðslur úti um land. Það skiptir að sjálfsögðu ekki máli hvort vörur koma inn í þessa afgreiðslu frá útlöndum eða hvort þær koma með bílum eða skipum. Þarna verður að gæta samræmis. Hitt er svo annað mál, að í einstökum tilvikum má vera að vörur séu afgreiddar beint til neytenda út úr þessum skipaafgreiðslum, sem ég hygg að sé sjaldgæft, en þarna verður að gæta samræmis. Að öðru leyti vil ég ekki tjá mig um þann stofn sem þessi skattur er á lagður. En ég veit að um hann er ágreiningur, sem alltaf hlýtur að verða varðandi svona skatt, þá skilgreiningu hvað felst í verslunarhúsnæði og skrifstofuhúsnæði í þessu sambandi. Nú hafa verið tekin af nokkur tvímæli með þessu nýja frv., en lögin voru með dálítið öðrum hætti á s. l. ári. Ég vil aðeins ítreka það, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég fagna því, að hæstv. fjmrh. hefur gengið í salinn. Það er að mínum dómi lágmark að ráðh. séu viðstaddir, sér í lagi þegar verið er að fjalla um ný skattalög eða framlengd skattalög. Auðvitað varð fjh.- og viðskn. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls, og skýringin á því, að ég er aðeins einn sem skila nál., er augljós, þar sem félagar mínir, hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, og hv. 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, eru fjarstaddir. En ég hygg og veit raunar að þeir eru mér alveg sammála um afstöðu til þessa máls. Hv. 3. þm. Austurl. þurfti ekki að taka fram hvaða árgerð þessi skattur var. Það þekkja víst allir þefinn af þessu. Auðvitað var þetta 1979 þegar menn uppgötvuðu flesta nýja skatta til að leggja á þjóðina.  Það má greinilega heyra á máli frsm. meiri hl., að þessi skattur er hin mesta ómynd og öll skilgreining á honum, enda sjá þeir nú breytt skattalög og stórhækkaða eignarskatta. Hann á engan rétt á sér. Samt er það svo, að það er haldið áfram þótt þetta sé í alla staði óeðlilegur og óréttlátur skattur. Þeir þora engu að sleppa. Það var að vísu sagt - og var harmur í röddinni þegar hann benti á það - að þetta mætti ekki alveg teljast nettó þar sem þetta kæmi til skattfrádráttar síðar, á síðara ári. Og skilgreiningarnar, sem hann minntist á, þetta er auðvitað hlægilegt, að verslunarhúsnæði skuli teljast olíutankur o. s. frv. Ég hef ekki mörgu við þetta að bæta, en ég rifja það aðeins enn einu sinni upp, að Sjálfstfl. lýsti því yfir, það var eitt af heilögum kosningaloforðum hans, að afnema hina 18 viðbótarskatta vinstri stjórnarinnar, 2. vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar. Það var ágreiningslaus ákvörðun í Sjálfstfl., þannig að hæstv. forsrh., hæstv. landbrh. og hæstv. dómsmrh. hafa lýst því yfir fyrir alþjóð og fengið kosningu út á það að fella m. a. þennan skatt niður. Reynir enn á það, hvernig menn standa við orð sín og gerðir. Ég hef ekkert um brtt. að segja, ég skipti mér ekkert af þeim, því að ég legg til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Félmn. Nd. hefur á fjórum fundum sínum haft til meðferðar frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, 18. mál Alþingis. Eins og raunar kom fram við afgreiðslu frv. í Ed. var í félmn. þeirrar d. lögð mikil vinna í að kynna frv., fara yfir umsagnir og ræða við fulltrúa allra þeirra aðila, sem unnu að gerð frv., svo og aðila er höfðu hagsmuna að gæta í sambandi við setningu þessara laga. Það kom fram í nál. félmn. Ed., að frv. þetta er samið í framhaldi af sameiginlegum tillögum, sem aðilar vinnumarkaðarins lögðu fram í kjarasamningum vorið 1977 um aðgerðir í vinnuverndarmálum og samþykktar voru af þeim og ríkisstj. 19. apríl 1977. Það kom einnig fram í nál. frá Ed., að skipuð var nefnd 1977, sem í áttu sæti þrír fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, tveir fulltrúar frá Vinnuveitendasambandi Íslands, einn fulltrúi frá Vinnumálasambandi samvinnufélaga og þrír fulltrúar skipaðir af félmrh. Nefnd þessi hafði samráð við fjölmargar stofnanir, sem lögum samkv. hafa eftirlit á vinnustöðum hér á landi, og vann nefndin samkv. því meginsjónarmiði, að eftirlit með aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum yrði sem allra mest innan vinnustaðanna sjálfra. Í frv. er í samræmi við samkomulagið frá 19. apríl 1977 lagt til að ein stofnun, Vinnueftirlit ríkisins, sjái um framkvæmd laganna og er með því lögð rík áhersla á nauðsyn náins samstarfs allra þeirra aðila sem hafa eftirlit á vinnustöðum til þess að komið verði í veg fyrir tvöfalt og margfalt eftirlit með sama hætti á vinnustað, eins og nú vill við brenna. Félmn. Nd. var í meginatriðum samþykk þeim breytingum, sem gerðar voru á frv. í Ed., og álítur að þær hafi verið til bóta. Fram kom við umr., þegar frv. var kynnt hér í Nd., nokkur gagnrýni á frv., og í framhaldi þess ákvað n. á fyrsta fundi sínum að kalla til viðræðna við n. nokkra aðila, þ. á m. Hallgrím Dalberg ráðuneytisstjóra, sem var formaður þeirrar nefndar er samdi frv., Ingimar Sigurðsson úr heilbrmrn., sem hefur unnið að frv.-gerð um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, Þóri Hilmarsson brunamálastjóra, Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga og Hákon Sigurgrímsson frá Stéttarsambandi bænda, og kynnti n. sér viðhorf þessara aðila á einum fundi nefndarinnar. Það var margt, sem kom fram í viðtölum við þessa aðila, sem skýrir þetta mál. Hallgrímur Dalberg, sem var formaður þeirrar nefndar sem vann að frv., tjáði félmn. m. a., að úttekt hefði verið gerð á 165 vinnustöðum í landinu og þar skoðað í hvernig ástandi þessi mál eru í raun og veru, sem undirstrikar nauðsyn þess að um þetta verði sett löggjöf. Ingimar Sigurðsson, sem er að ganga frá frv. til l. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, lét þá skoðun í ljós, að eðlilegra hefði verið að hans mati að þessi mál hefðu verið athuguð samtímis, en taldi þó að hann hefði gengið þannig frá hinu frv., sem væntanlega verður lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi, að það ætti ekki að vera vandkvæðum bundið, að þetta frv., ef að lögum yrði, yrði sérlög, og ekki mundi vera um mikla skörun að ræða. Hins vegar kom fram í viðtölum við brunamálastjóra, að hann telur mjög óljóst, hvernig verður með þá stofnun eða þau lög sem sú stofnun starfar eftir, það væri að hans mati ekki ljóst, hvort sú stofnun yrði lögð niður eða ætti að starfa áfram að einhverju leyti. Það kom einnig fram í þeim viðræðum, sem n. átti við formann nefndarinnar sem samdi frv., að það hafði verið haft samráð við fulltrúa í landbúnaði í sambandi við samningu frv. Það kom fram, að búnaðarmálastjóri og verkfæraráðunautur Búnaðarfélagsins ásamt yfirdýralækni hefðu verið á nokkrum fundum nefndarinnar og hefðu þeir fengið sérstaklega til meðferðar það, sem snertir öryggismál í landbúnaði, og tjáð sig við nefndina um viðhorf sitt í þeim málum. Í samtali við fulltrúa Stéttarsambandsins kom til umræðu sú breyting sem Ed. gerði á frv. í sambandi við bráðabirgðaákvæði, þar sem segir að félmrh. skuli fyrir 1. júní 1981 setja reglugerð um þau ákvæði laga þessara sem snerta landbúnaðinn. Skal þar m. a. kveðið á um aðild Stéttarsambands bænda að ákvörðunin um þau ákvæði laganna er sérstaklega varða landbúnaðinn. Reglugerðin skal samin í samráði við stjórn Vinnueftirlits ríkisins, Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands. Þetta er mjög afdráttarlaus tilvitnun í lögin, þannig að það mun vera ljóst samkv. þessu að þau atriði, sem helst er um að ræða að gætu valdið ágreiningi í sambandi við málefni landbúnaðarins, ættu að geta komist í því formi inn í þessi lög sem bændasamtökin gætu fellt sig við. Það er vissulega galli á frv., að ekki er nógu greinilega tekið fram gildissvið og framkvæmd laganna, hvorki í frv. sjálfu né í aths. með frv. Það er m. a. óljóst hvernig eða hvort aðrar stofnanir verða lagðar niður eða starfsemi þeirra minnkuð. Enn fremur er það galli, að engin áætlun eða spá fylgir frv. um rekstrarkostnað Vinnueftirlitsins eða sparnað sem af sameiningu stofnana leiðir. Þess vegna varð félmn. sammála um að setja í nál. ákvæði um þetta atriði sem er þannig, að þrátt fyrir þau ákvæði til bráðabirgða .í frv., þar sem gert er ráð fyrir að endurskoðun laganna skuli fara fram eigi síðar en fimm árum eftir gildistöku þeirra, telur n. nauðsyn bera til, vegna ágreinings um túlkun ýmissa ákvæða í frv. svo og margra óljósra atriða, að stjórnvöld láti í sumar gera úttekt á gildissviði og framkvæmd laganna að því er varðar ýmsar stofnanir, ný lagafrv. og eldri lög, sem frv. gerir ráð fyrir að falli undir hin nýju lög að einhverju eða öllu leyti. Jafnframt verði lögð fram áætlun um rekstrarkostnað Vinnueftirlits og sparnað sem sameining stofnana leiðir til. Og enn fremur segir í nál.: „Nauðsynlegt er að þessi úttekt liggi fyrir áður en Alþ. kemur saman á ný næsta haust, svo að Alþ. geti gert viðeigandi lagabreytingar, ef ástæða þykir til, áður en lögin taka gildi 1. jan. 1981.“ Það er sameiginlegt álit okkar í n., að við teljum þetta mjög mikilvægt framfaramál sem brýnt sé að verði að lögum, og það er eindreginn vilji þeirra, sem sömdu frv. að það nái fram að ganga. Það var mjög mikilvægt að n. náði samstöðu um málið og var sammála um að leggja til að frv. yrði samþ. óbreytt eins og það nú liggur fyrir, enda liggi fyrir að ríkisstj. fallist á álit n. samkv. framansögðu, eins og ég hef áður bent á. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja eða fylgja sérstökum brtt. sem fram kynnu að koma við málið. Hæstv. félmrh. fékk að vita þetta viðhorf n. og varð fúslega við þeim ábendingum, að þegar málið kæmi hér til afgreiðslu yrði hann reiðubúinn að gefa þá yfirlýsingu sem n. hefur óskað eftir. Ég vil svo vænta þess, að samstaða náist hér í hv. d. um að afgreiða þetta mál greiðlega fyrst okkur tókst að ná algerri samstöðu í félmn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. félmn. fyrir rösklega unnin störf að þessu flókna frv. sem hér er um að ræða. Og einnig af því að ég átti ekki kost á því að vera við afgreiðslu málsins í Ed. í síðustu viku, þá vildi ég koma á framfæri, þó að það væri ekki nema fyrir þingtíðindin, þakklæti til n. þar fyrir það hvernig hún hefur unnið að þessu máli. Ég vil einnig taka undir það sem hv. frsm. n., Alexander Stefánsson, sagði hér áðan, að það er ákaflega mikilsvert að samstaða hefur náðst í n. um þetta stóra mál, og ég tel að það sé ekki nema sjálfsagt að verða við þeirri ósk n., sem birtist í nál. á þskj. 504, en þar er lögð á það áhersla, að stjórnvöld láti í sumar „gera úttekt á gildissviði og framkvæmd laganna, að því er varðar ýmsar stofnanir, ný lagafrv. og eldri lög, sem frv. gerir ráð fyrir að falli undir hin nýju lög að einhverju eða öllu leyti. Jafnframt verði lögð fram áætlun um rekstrarkostnað Vinnueftirlits og sparnað sem sameining stofnana leiðir til.“ Í nál. segir enn fremur: „Nauðsynlegt er að þessi úttekt liggi fyrir áður en Alþingi kemur saman á ný næsta haust, svo að Alþingi geti gert viðeigandi lagabreytingar, ef ástæða þykir til, áður en lögin taka gildi 1. jan. 1981.“ Í framhaldi af þessu áliti n. vil ég láta það koma fram, að ég mun gera til þess ráðstafanir, strax og hv. Alþ. hefur afgreitt frv. þetta, að kalla saman þá nefnd sem undirbjó frv. Ég mun óska eftir því, að n. ræði við þá aðila sem einkum koma við sögu og þetta mál einkum snertir, m. a. þá aðila sem hreyft hafa gagnrýni hér á hv. Alþingi. Ég mun einnig óska eftir því við n., að hún skili til félmrh. skriflegri skýrslu um málið sem ég geti lagt fyrir Alþingi í haust, þannig að þm. geti gert það upp við sig sjálfir, ef ríkisstj. teldi ekki til þess ástæðu, hvort þeir telja nauðsynlegt að flytja frv. til l. um breytingu á hinum nýsamþykktu lögum sem tæki þá gildi frá og með 1. jan. 1981. Ég vil einnig geta þess hér, að í athugun eru sérstaklega í tengslum við þetta frv. ákvæði sem í gildi eru í landinu um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Hefur verið unnið að samningu frv. sem nær til verksviðs laganna um heilbrigðiseftirlit, um geislavarnir og um eiturefni. Einnig hefur verið rætt um að í sama frv. verði ákvæði um samstarf þessara mikilvægu þátta heilbrigðiseftirlitsins við áfengisvarnir og reykingavarnir. Þetta frv. er í undirbúningi og ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. geti lagt það fyrir Alþ. á næsta hausti. Þá vil ég og geta þess, að núv. ríkisstj. hefur sett af stað sérstaka athugun á málefnum Brunamálastofnunar ríkisins. Í skipunarbréfi nefndar, sem um þau mál fjallar, eru henni sett þau tímatakmörk að hún skili áliti, að mig minnir, síðsumars, í ágúst eða sept. Það ætti þá að vera unnt að taka mið af því nál. þegar athugað verður fyrir áramót, hvort nauðsynlegt verður þá talið af hv. Alþ. að lagfæra einhver ákvæði þess viðamikla frv. sem ég vænti að hv. Alþ. lögfesti nú þegar á næstu sólarhringum.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. er félmn. þessarar hv. d. sammála um afgreiðslu þessa máls, og ég vil taka undir það, sem kom fram í ræðu hans um það, hvernig að afgreiðslu málsins var staðið. Frá mínum bæjardyrum séð var það algert skilyrði þess, að ég skrifaði undir nál., að í því væru þeir fyrirvarar sem hér hafa komið fram og verið lýst í ræðu hv. frsm. og eins hæstv. ráðh. Og ég legg á það áherslu, sem kom fram í máli hæstv. ráðh., að málið verði opnað, ef svo má segja, í hálfa gátt í sumar af stjórnvöldum og þeirri nefnd sem undirbjó lögin, svo að þeir aðilar, sem hafa sett fram ýmsar breytingarhugmyndir varðandi lagafrv., geti komið þeim á framfæri við þessa nefnd og í haust liggi fyrir úttekt sem þm. geta síðan skoðað og þá metið hvort ástæða sé til þess að efna til brtt. við þessi væntanlegu lög eða önnur lög sem þetta mál snertir. Það mun hafa verið megintilgangur þessarar lagasmíðar að sameina ýmsar stofnanir sem sinna eftirlitsstörfum á vinnustöðum, vinna að hagræðingu, betri aðbúnaði, meira öryggi og betri hollustuháttum á vinnustöðum. Ræturnar liggja til samkomulags sem gert var milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. 1977, og þetta frv. er afsprengi þeirrar samvinnu sem þá skapaðist. Það er þó rétt að taka fram, að ekki er hægt að segja að í þessu frv. birtist endilega stefna þeirrar ríkisstj. sem þá sat að völdum, því að hún lofaði því á grundvelli ákveðinna viðhorfa að láta vinna þetta lagafrv. sem nú er verið að afgreiða úr hv. d. En eins og ætíð vill verða þegar um stórkostlegar breytingar er að ræða, þá koma upp ýmis vandamál og þetta frv. er engin undantekning hvað það varðar. Mig langar til að benda í örfáum orðum á nokkur atriði, sem sýna þá erfiðleika sem um er að ræða, og vekja þannig athygli á nokkrum gagnrýnisatriðum, sem fram komu í meðförum málsins, bæði hjá hv. félmn. Ed. og eins n. sem starfaði í þessari hv. deild. Í fyrsta lagi eru nokkur atriði sem tengjast gildissviði annarra laga og skara önnur lög og aðrar stofnanir en Vinnueftirlit ríkisins, sem gert er ráð fyrir að stofna samkv. þessu lagafrv. Hæstv. ráðh. nefndi það, að nú liggja fyrir frumvarpsdrög um endurskoðun á lögunum frá 1969 um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Þessi frumvarpsdrög eru tilbúin og formaður nefndarinnar, Ingimar Sigurðsson deildarstjóri í heilbrmrn., kom á fund félmn. og sagði þar, að vissulega væri mikil skörun á milli þessara tveggja lagabálka, en tók það jafnframt fram, að þeir í hans nefnd hefðu undirbúið sína lagasmíð með þeim hætti, að þau lög væru almenns eðlis, en það frv., sem hér er til umr., væri frv. til sérlaga sem giltu umfram hin almennu lög. Engu að síður er það vitað, að fjölmargir, sérstaklega þeir sem starfa á heilbrigðissviðinu, eru óánægðir með að hollustuhættir og ýmis heilbrigðismál, er snerta vinnustaði, heyri ekki lengur undir aðila í heilbrigðiskerfinu. Þetta snertir lög og lagafrv. sem nú liggur fyrir. Næst vil ég víkja að stofnun, sem ekki er alveg ljóst hvort hverfa á, þegar þetta lagafrv, verður samþ., eða hvort hún kemur til með að lifa af, en það er Brunamálastofnunin. Forstjóri hennar kom á nefndarfund og sagði að hann teldi að þessi lög, sem hér er verið að setja; mundu á engan hátt skerða rétt hans og völd, ef ég má nota hugtakið völd í þessu sambandi, kýs þá að setja það innan gæsalappa. Hins vegar kemur það glögglega fram í áliti hagsýslustjóra, að hann telur að Brunamálastofnunin muni að langmestu leyti og jafnvel öllu leyti leggjast af, leggjast niður. Um þetta eru deildar meiningar og auðvitað þarf niðurstaða um þetta að liggja fyrir áður en Alþ. sleppir endanlega höndum af þessari lagagerð. Í þriðja lagi vil ég nefna dæmi í þessu sambandi um gildissvið laganna og það snertir fiskiðnaðinn. Það kemur fram í bréfi frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, að þar er um skörun að ræða, því að Framleiðslueftirlit sjávarafurða hefur eftirlit með vissum þáttum fiskiðnaðarins, en það er gert ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir til samþykktar, að þessi nýja stofnun, Vinnueftirlit ríkisins, eigi að hafa með þau mál að gera. Engin svör hafa fengist um þetta atriði og það þarf að liggja klárt fyrir í haust, hvernig á þeim málum verður haldið. Ég vil nefna sérstaklega í þessu sambandi, að það hefur starfað nefnd til skamms tíma sem fjallar um Framleiðslueftirlit fiskiðnaðarins. Á einum stað í áfangaskýrslu þeirrar nefndar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Stofnunin hefur vaxið langt umfram það sem eðlilegt er.“ Ég held að það sé full ástæða fyrir hv. Alþ. að átta sig á því, þegar efnt er til eða stofnað eða sett er á laggirnar stofnun á borð við Vinnueftirlit ríkisins, hvernig sú stofnun kemur til með að þróast. Ég nefni Framleiðslueftirlitið sem dæmi um stofnun sem nú er unnið að að endurskoða, og vissulega væri fróðlegt að frétta af þeirri endurskoðun um þessar mundir, hvort við hana hafi verið hætt við stjórnarskipti eða hvort henni verður haldið áfram. Ég býst ekki við að það gefist tækifæri hér til þess að fara frekar út í þá sálma, en ég nefni þetta atriði þar sem ég tel að ýmsar stofnanir, sem settar eru á laggirnar og líta sakleysislega út í upphafi, hafi tilhneigingu til þess að þenjast út. Og komi upp óhappatilvik, sem má kannske að einhverju leyti rekja til mannfæðar, er reynt að efla viðkomandi eftirlitsstofnanir, sem auðvitað er vonlaust ef koma á í veg fyrir skaðann, því að ábyrgðin verður auðvitað fyrst og fremst að hvíla á þeim, sem vinna við framleiðsluna, og þeim, sem hafa með vinnustaðinn að gera, og að því leyti til er rétt stefna í því lagafrv. sem hér er til umr. Annað, sem ég vil nefna og ekki er alveg skýrt og ljóst samkv. þessum frv., er það, hvernig fer með fyrirtæki þar sem starfsmannafjöldi er misjafnt frá einum tíma til annars, eins og t. d. gerist við saltfiskverkun, þar sem stundum - við skulum segja hálft árið - eru 4–5, 6–7 menn starfandi, en á vissum hluta ársins yfir 50 starfsmenn. Þá hefur verið bent á óvenjulega mikið vald, sem Vinnueftirliti ríkisins er fengið í hendur með 82. gr., sem er nokkurs konar lögregluvald og finnst varla í íslenskum rétti nema í tollalögum og lögum sem snerta lögreglulið ríkisins. Næst hefur verið bent á IX. kafla frv., sem fjallar um vinnutímann, og spurt hvort ástæða sé til þess að hafa slík ákvæði í lögum, hvort þau eigi ekki fremur heima í samningum, enda sýnist á frv. að þessi ákvæði séu opnuð og það sagt, að slíkt tilheyri síðan samningum vinnuveitenda annars vegar og launþega hins vegar. Þetta hefur verið gagnrýnt frá tveimur mismunandi hliðum. Annars vegar frá þeim, sem segja að slíkt eigi ekki að setja í lög vegna þess að þetta séu kjaraatriði, og hins vegar frá mönnum úr heilbrigðiskerfinu, sem segja að hvíldartími manna geti aldrei orðið samningsatriði né heldur lagaatriði, heldur hljóti það að hvíla á læknisfræðilegum athugunum. Og að lokum varðandi óljósar hugmyndir í þessu frv. vil ég minna á að ekkert segir í frv. um það, hvort starfsmenn beri sjálfir ábyrgð á sínum gerðum, ef þeir fara ekki eftir þeim öryggisreglum sem sem er verið að setja í þessari löggjöf. Þá vík ég örlítið að kostnaðinum. Það er alveg ljóst, að engar hugmyndir liggja fyrir um það, hve mikið þetta muni kosta í framkvæmd, og í umsögn hagsýslustjóra er ekki hægt að lesa nokkuð um það, hvað ríkisvaldið þarf að greiða til þess að halda slíkri stofnun sem þessari gangandi. Þá kemur fram í áliti hagsýslustjóra, að hann telji að markaðir tekjustofnar séu óæskilegir. Það samræmist þeirri hugmynd sem fram hefur komið margoft í hv. Alþ. og í hv. fjvn. M. a. er þessa dagana einmitt verið að brjóta niður þessa mörkuðu tekjustofna með lánsfjárlögum, án þess þó að breyta lögum til frambúðar, heldur aðeins til stutts tíma í senn. Þá er annar þáttur, sem snertir kostnaðinn sérstaklega, og það er iðgjaldamálið. Ekki sýnist glögglega frá því gengið í frv. hvernig flokka á iðgjaldið á fyrirtæki og hvort taka eigi tillit til þess áhættumunar sem er á fyrirtækjum eftir því við hvaða störf er fengist. Þetta kemur ekki nægilega vel fram í 77. gr. frv. Þá má benda á í sambandi við kostnaðinn að Vinnuveitendasambandið hefur sagt að ýmis tæki, sem nauðsynlegt er að eiga til þess að hægt sé að ná fram þeim atriðum sem frv. gerir ráð fyrir að náist fram, eru tæki sem á er lúxustollur. Og þeir benda á að ef ríkisvaldið vill ýta undir að fyrirtæki eignist slík öryggistæki og hollustutæki, ef ég má nota það orðalag, þurfi ríkisvaldið að koma til móts við fyrirtækin með því að lækka tolla eða með öðrum hætti. Þá vil ég að lokum nefna að ýmsir hafa lýst sig óánægða með það, að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi, og telja að full ástæða hefði verið til að fresta málinu til hausts. Vil ég þar nefna Stéttarsamband bænda, heilbrigðisyfirvöld, landlækni og forstöðumann Heilbrigðiseftirlits og loks að einn aðilinn, sem stóð að samningu þessa frv., Vinnuveitendasamband Íslands, fór ákveðið fram á að málinu yrði frestað til haustsins. Margt fleira mætti telja. Ég hef tínt hér upp nokkur atriði til þess að benda á að í raun og veru var félmn. Nd. sett í ákveðinn vanda þegar hún fékk þetta mál til meðferðar nú á lokadögum þingsins. Við tókum hins vegar þá stefnu í þessari n., enda mjög sáttfúsir menn, að láta frv. fara í gegn eða leggja til að það yrði samþ. í þeirri von að í sumar yrði unnið frekar að þessum málum. Allir nm. skrifuðu þess vegna undir nál. með þeim fyrirvara. Og nú hefur hæstv. félmrh. lýst að hann vilji vinna að málinu með þessum hætti. Ég er þakklátur honum fyrir þá yfirlýsingu og vænti þess, að þetta mál verði skoðað í sumar með tilliti til þeirra atriða, sem ég hef nefnt hér, og þeirra fjölmörgu atriða annarra, sem komið hafa fram við skoðun málsins í nefndum beggja deilda.



Ég legg mikla áherslu á að ljúka umr. um þetta mál fyrir kl. 7, ef hv. þdm. vilja veita aðstoð sína til þess að svo megi verða.



Herra forseti. Ég mun verða stuttorður svo að ég mun ekki hindra það að forseti geti lokið umr. Ég ræddi þetta mál nokkuð ítarlega við 1. umr. og út af fyrir sig get ég verið sæmilega ánægður með þá niðurstöðu félmn., að þetta frv., eins og það liggur fyrir, hafi ekki verið svo vel skoðað að þeir vilji láta samþykkja það frá Alþingi öðru vísi en að tryggja það að frv. fari strax í endurskoðun. Ég er búinn að vera nokkuð mörg ár hér á Alþ. og ég man ekki til að það hafi nokkurn tíma gerst, að n. hafi afgreitt mál þannig að negla það niður að lögin, sem er verið að afgreiða, fari í endurskoðun áður en þau taka gildi. Man ég ekki til þess að þetta hafi nokkurn tíma komið fyrir.  Ég ræddi þetta mál ítarlega við 2. umr. og ætla ekki að fara að taka neitt upp af því sem ég sagði annað en það, að ég gat um það, að ég mundi ekki geta greitt atkv. með frv. ef landbúnaðurinn yrði ekki tekinn út úr þessu eða það yrði tryggt að hann yrði athugaður fyrir gildistökuna, sem ég tel að sé ekki með samþykkt þessa frv., því að bráðabirgðaákvæðið, sem samþykkt var í Ed. og stendur óhaggað, er á þá leið, að það verði komin reglugerð fimm eða sex mánuðum eftir að lögin hafa tekið gildi eða um mitt ár 1981, ef ég man rétt. Ég tel að það hefði verið réttast, eins og málið stendur, að afgreiða frv. ekki á þessu þingi, þar sem lögin eiga ekki að taka gildi fyrr en í ársbyrjun 1981. Það er enginn vafi á því, að það er full þörf á því að reyna að koma í veg fyrir slys og auka eftirlit, en það er ekki sama hvernig að því er staðið. Hæstv. félmrh. gat um það, að t. d. væri nefnd að athuga málefni Brunamálastofnunar. Ég hef ekki séð það erindisbréf sem sú nefnd hefur fengið, en einhvern veginn hef ég fengið það á tilfinninguna, að nefndinni hafi ekki verið falið það í raun og veru að taka út verksvið Brunamálastofnunar og hvaða mannskap hún þyrfti til starfa. 



Herra forseti. Örfá orð. Ég tek það fram í upphafi, að ég minnist ekki á málflutning síðasta ræðumanns. Í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, má segja að vilji hafi verið í félmn. til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu og tryggja að þetta mál næði fram að ganga. Það þarf hins vegar ekki að þýða að menn séu nákvæmlega sömu skoðunar um einstakar greinar frv., eins og kom réttilega fram hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni. Ég skal ekki heldur vera að deila við hann í löngu máli, fjarri því. Ég vil aðeins ítreka það, sem kom fram hjá frsm. um eðli þessa frv., og lesa hér lítið eitt upp úr 5. gr.: „Í fyrirtækjum, þar sem eru 10 starfsmenn eða fleiri skal atvinnurekandi tilnefna einn aðila af sinni hálfu öryggisvörð og starfsmenn skulu tilnefna annan úr sínum hópi öryggistrúnaðarmann. Þeir skulu í samvinnu fylgjast með því, að aðbúnaður og hollustuhættir á vinnustað séu í samræmi við lög þessi.“ Og í 6. gr. segir: „Í fyrirtækjum, þar sem eru 20 starfsmenn eða fleiri, skal stofna öryggisnefnd. Starfsmenn kjósa úr sínum hópi tvo fulltrúa og atvinnurekandi tilnefnir tvo fulltrúa. Þessi nefnd skal skipuleggja aðgerðir varðandi aðbúnað, hollustuhætti, o. s. frv. og hafa eftirlit á vinnustöðum.“ Það, sem fyrst og fremst kemur þarna fram, er að það er verið að gera hinn almenna mann á vinnustaðnum virkan, að það séu ekki eingöngu launaðir embættismenn, heldur er verið að tryggja að á vinnustaðnum sjálfum séu sérstakir trúnaðarmenn frá báðum aðilum, þannig að það sé vakandi eftirlit og vinnumálaeftirlitið geti haft samband við þessa aðila. Í langsamlega flestum greinum frv. er það einmitt inntakið að tryggja þetta samband, fá fleiri virka á vinnustaðnum. Þetta er það, sem hefur reynst hjá þjóðum, sem eru tæknivæddari en við, það langsamlega virkasta. Ég ætla ekki að fara að taka upp deilur við hv. þm. Friðrik Sophusson. Aðeins í sambandi við kostnaðinn af þessu frv. vil ég taka fram, að sú tillaga um greiðslufyrirkomulag, að það sé greitt eftir sömu reglum og segir í 77. gr., sömu reglum og sjúkratryggingagjöld, hún er komin frá fulltrúum Vinnuveitendasambandsins. Vinnuveitendur sjálfir vilja leggja á sig þennan kostnað, vegna þess að þeir eru ekki vissir um að þetta sé kostnaður þegar allt kemur til alls, heldur jafnvel sparnaður - og örugglega sparnaður. Það er þessi tilgangur og það eru þessi efnisatriði sem skipta höfuðmáli. Vitanlega er tekið fram í 77. gr., og skal ég ekki vera með lagaskýringar við frv., enda ástæðulaust þar sem við erum búnir að ná samkomulagi um þetta, en vitanlega er gert ráð fyrir að Vinnueftirlitið skili sinni fjárhagsáætlun eins og önnur ríkisfyrirtæki. Í fjölmörgum tilfellum er þetta beinn sparnaður, og það er ekki minnsti vafi á því, að ef á að leggja niður stofnanir og, eins og hv. þm. Friðrik Sophusson benti á, ef verkefni stofnana skarast, þá var nú hugsunin með frv. að forstjórar viðkomandi fyrirtækja hefðu samstarf, hittust ársfjórðungslega, og reyndar er gert ráð fyrir þessu í frv. sjálfu. Í sambandi við það, sem hér hefur verið allt of mikið rætt að mínu mati, Brunaeftirlit ríkisins, segir í 73. gr., með leyfi forseta: „Ráðh. skal skipta stofnuninni í deildir, svo sem rekstrardeild, eftirlitsdeild, fræðslu- og upplýsingadeild, brunamáladeild, atvinnusjúkdóma- og heilsugæsludeild o. fl., að fengnum tillögum stjórnar stofnunarinnar. Ráðh. skal setja reglur um skiptingu landsins í eftirlitsumdæmi að fengnum tillögum stjórnar og forstjóra stofnunarinnar. Ráðh. setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd á lögum þessum.“ Það er vissulega rétt, að því er ekki endanlega slegið föstu hvað verður um Brunamálastofnun, en það er alveg fullkomlega gert ráð fyrir því hér, að þarna sé hægt að færa saman stofnanir. Eins er náttúrlega verkefni þeirrar nefndar, sem skilar áliti í haust um nýja heilbrigðislöggjöf, að gæta þess að verkefni skarist þar ekki. Ég held að þó freistandi væri að fara ítarlega í nokkrar fleiri greinar, þá sé það óþarfi eins og málum er komið. Ég ræði ekki orð hv. 2. þm. Norðurl. e., en hitt vil ég láta í ljós í sambandi við þetta frv. og samþykkt þess, að ég er ekkert smeykur við það að þarna séu athugaðar ýmsar greinar og jafnvel séu sett ákvæði þar sem stofnanir og verkefni þeirra skarast. Með þessu er stigið mjög merkt skref í öryggismálum á vinnustöðum og verður ábyggilega síðar talinn heilladrjúgur áfangi og ein besta heilsuvernd sem hægt er að skapa vinnandi fólki. Um þetta erum við nm. sammála, og ekki ætla ég að fara að deila hér við aðra nm. um túlkun á neinni grein. Að vísu er ekki alveg nákvæmlega sama túlkun okkar hv. þm. Friðriks Sophussonar, en það skiptir minnstu máli. Þetta fær sína meðferð og þetta verður skoðað betur í sumar og við getum þá kannske eitthvað deilt. Aðalatriðið er þetta, að þarna komi þáttaskil í íslenskri öryggislöggjöf. Þetta erum við sammála um. Það er atriði nr. eitt, tvö og þrjú í þessu máli.