Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg get látið mjer nægja að vísa til aths. við frv. eins og það er fram borið. Því var ekki breytt í hv.Nd. að öðru leyti en því, að sett var inn ein upphæð, sem nemur 3 þús. kr., sem greitt var fyrir eftirlit með öryggi báta og skipa, til þess að fullnægja gildandi lögum. Að svo mæltu óska jeg, að hv.þd. leyfi málinu að ganga áfram.

Fjármálaráðherra (JÞ): Þetta er stjfrv., sem háttv.Nd. hefir fallist á með þeirri einni breytingu við 3. umr., að heimild til þess að innheimta 25% gengisviðauka skyldi tímabundin og falla niður við árslok 1926. Raunar er það viðurkent af flm. þeirrar till., að engar líkur sjeu til þess, að gjald þetta megi missast frá þeim áramótum, og vil jeg skjóta því til athugunar þeirri nefnd, sem fær frv., hvort ekki sje rjett að ganga svo frá því, að það hjeldi gildi þangað til Alþingi ákveður breytingu á venjulegan hátt. - Annars legg jeg það til, að frv. sje vísað til fjhn.

Jónas Jónsson Jeg vil taka það fram út af niðurlagsorðum hæstv. fjrh., að mjer finst vanta skýringu á því, hvers vegna tollurinn á ekki að leggjast niður í árslok 1926. Eins og frv. ber með sjer, er frumskilyrðið fyrir því, að tollurinn haldist, að ísl. króna verði til muna lgri en sem svarar gullgengi. Jeg ímynda mjer, að þótt hstv. fjrh. hafi skrifað bók um lággengi, geri hann samt ekki ráð fyrir því, að lággengi haldist um tíma og eilífð. Jeg vil benda hstv. fjrh. á það, að þar sem mikill hluti stuðningsmanna stjórnarinnar mun hallast að því að svifta ríkissjóð um 1/2 milj. kr. tekjum af tóbakseinkasölunni, má það heita frekja, að ætlast til þess, að Alþingi samþykki þennan almenna skatt um leið og stjórnin sýnir þá ljettúð að fleygja frá landssjóði gróða af tóbakseinkasölunni, til hagnaðar fáeinum mönnum.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 5. landsk.þm. kvartar undan því, að það vanti öll rök fyrir því, að gjaldinu verði haldið áfram. Svo var á honum að skilja, sem lággengi mundi ljetta af fyrir árslok 1926, þar sem hann talar fyrir því, að viðaukinn falli þá úr gildi. Þessi lagasetning var af hálfu fyrverandi stjórnar borin fram í þessu formi, sem gengisviðauki vegna lággengis á ísl. krónu. En það er margsagt í hv.Nd. og viðurkent af öllum, að raunverulega ástæðan til þess, að lögin voru fram borin, var sú, að ríkissjóður hafði ekki ngar tekjur til þess að standast útgjöldin. Tekjuhallinn var hátt á 3. milj. kr. Óþarfi þykir mjer það vera hjá hv. 5. landsk.þm. að láta eins og hann viti ekki um þessar raunverulegu ástæður. Það bar nauðsyn til að víkja út af þeirri tekjuhallabraut, sem ríkissjóður var kominn inn á. Hv. Nd. fjelist á uppástungu stjórnarinnar um að binda heimildina ekki við tiltekið gengi sterlingspundsins. Jeg gæti skilið mótstöðuna gegn því að láta gjaldið halda áfram, ef álitið væri, að ríkissjóður mætti missa þetta fje. En hann má ekki missa það, og þykir mjer í því sambandi rjett að taka fram, sem jeg hefi áður sagt í hv.Nd., að þótt tekjuafgangur yrði 1924, er mjög hæpið að treysta á það, að tekjuafgangur haldi áfram. Tekjuafgangurinn 1924 byggist á tvennu, sem hvorttveggja var fyrir hendi þá, en hreint ekki er víst, að verði fyrir hendi í framtíðinni. Annað er það, að allar verklegar framkvæmdir af hálfu þess opinbera voru skornar niður. Ef nú á að fara að sinna þeim, má búast við skarði í þennan 11/2 milj. kr. tekjuafgang, sem varð í fyrra. Einnig byggist allur tekjuafgangurinn á því, að árferði var svo gott, að sömu tekjustofnar gáfu 11/2 milj. meira 1924 en 1923. Ef árferði hefði ekki verið betra en 1923, mundi ríkissjóður ekki hafa gert meira en rjett slampast tekjuhallalaust yfir árið. Þetta vil jeg biðja hv. 5. landsk.þm. vel að athuga. Hv. 5. landsk. bauð upp á hrossakaup. Það er ofureðlilegt, að jafnverslunarfróður maður og hann er noti tækifrið til þess, þegar það gefst. Hann sagði sem sje, að ef við vildum sjá um, að frv. um afnám tóbakseinkasölunnar yrði felt, skyldi hann vera góður við stjórnina og samþykkja framlengingu gengisviðaukans. En jeg vil leyfa mjer að segja honum, að jeg er enginn verslunarmaður hjer á Alþingi og vil engin kaup við hann eiga hjer. Háttv. 5. landsk. fór með ósannandi, er hann sagði, að farið vri fram á að svifta ríkissjóð 1/2 milj. króna tekjum. Eftir því sem frv. um afnám tóbakseinkasölu er borið fram í Nd., er ekki rjett, að það fari fram á að svifta ríkissjóð 1/2 milj. króna tekjum. Því í 1. gr. þess er farið fram á að hækka toll á tóbaki og í síðustu grein er farið fram á að afnema einkasöluna. Nú virðist hv. 5. landsk. gera ráð fyrir því, að 1. gr., tollhækkunin, verði feld, en sú síðasta látin standa. Þetta sverðshögg á hv. 5. landsk. eftir að fremja áður en ummæli hans geta komist í nánd við sannleikann, og býst jeg ekki við, að hann sje maður til þess. Að öðru leyti en því, sem jeg hefi nú sagt, ætla jeg ekki að rða frumvörp, sem ekki liggja fyrir þessari hv. deild nú, og læt því nægja að svara háttv. 5. landsk. þessu, og vona ennfremur, að hann gefi ekki frekara tilefni til þess, að ræða þurfi önnur mál nú en þau, sem á dagskrá eru.

Jónas Jónsson Það er ekki eins einfalt og hæstv. fjrh. (JÞ) hjelt fram, að losna við þessar nokkur hundruð þúsund króna tekjur, sem hæstv. stjórn krafðist með harðri hendi í neðri deild. Hstv. ráðherra verður að skilja það, að tilgangur minn með umræðum á þessu stigi málsins miðast eingöngu við það að skýra aðstöðu mína til þess nú þegar, svo ekki verði hgt að segja við 2. umræðu þess, að strax hafi verið goldið jákvæði við því með þögninni. Það var eitt í ræðu hæstv. ráðherra, sem jeg álít hann meiri mann fyrir, því að þar kvað við alt annan tón en hjá sumum öðrum stjettarbræðrum hans. Hann viðurkendi nefnilega, að það hefði ekki verið neinn kóngakraftur, sem breytt hefði fjármálaástandi landsins. Það var árferðið og þorskurinn síðastliðið ár, en ekki stjórnin, eins og Morgunblaðið og hæstv.forsrh. hafa viljað telja þjóðinni trú um. En þegar hann kom að gengisviðaukanum, var rjettltistilfinningin farin að dofna. Hann vildi halda því fram, að gengisviðaukinn væri ekkert viðkomandi lággenginu, en frv. bygðist á lággengi. Og þess er ekki langt að minnast, að í fyrra var lögleiddur gulltollur í Noregi, einmitt með tilliti til lággengis norsku krónunnar, og engum í Noregi dettur í hug, að þessi tollur verði látinn standa, ef krónan hækkar. Hið sama á sjer stað hjer. Almenningi dettur ekki í hug, að þessi gengisviðauki verði látinn standa, ef krónan hækkar. En ef hæstv. ráðherra og fylgifiskar hans geta komið því til leiðar, að hann verði látinn haldast, ætti að breyta um nafn á honum og kalla hann tollhækkun. Það er rjetta nafnið. Jeg get vitanlega ekkert sagt um, hvað gengi krónunnar verður í árslok 1926, en jeg vil halda því fram, að þessi lög þurfi að endurskoða fyrir þann tíma. Þá leyfði hæstv. fjrh. (JÞ) sjer að tala um verslun hjer í deildinni. Jeg þakka honum þau „kompliment“, sem hann gaf mjer, þó jeg búist samt við, að hann í hjarta sínu hafi ekki meint, að jeg væri honum fremri í verslunarþekkingu. Því jeg býst við, að öll hans sement- og járnverslun hafi aflað honum mikillar æfingar, að minsta kosti í álagsreikningi. Og jeg vildi óska, að hún hefði aflað honum svo mikillar þekkingar, að ef hann eftir næstu kosningar skyldi láta sjer detta í hug að mynda stjórn, þá gæti hann að minsta kosti keypt sjer eitt atkvæði, ef svo ólíklega vildi til, að hann vantaði það. Já, verslunin er svo rík í huga hæstv. ráðherra, að hún er honum alt. Hann sjer ekkert annað. Hann skilur ekkert annað. Á honum sannast því málshátturinn: „Alt er safi hjá selveiði“. Það hefir nú sýnt sig, að stefna hæstv. stjórnar er að koma sem flestum beinum nefsköttum á þjóðina. Má þar til nefna berklavarnagjaldið, sóknargjöldin o. fl. Jafnframt á að halda dauðahaldi í gengisviðaukann og verðtollinn, samhliða því, að stjórnin vill svifta ríkissjóð mörg hundruð þúsund króna tekjum með breytingu á tekjuskattslögunum og með því að drepa tóbakseinkasöluna. Jeg verð að leiðrjetta dálítinn misskilning, sem ennþá loðir í höfði hæstv. fjrh., þrátt fyrir 4 daga umrðu um málið í neðri deild. Það má vel líta svo á eftir reikningi einkasölunnar síðastl. ár, að tap landssjóðs verði 450 þús. Og tapið getur vel orðið meira. Og tollurinn, sem talað er um að leggja á tóbakið í viðbót, verður aðeins aukaskattur á landsmenn. Þetta er ofurskiljanlegt. Allir skilja það, nema máske hæstvirt stjórn. Það stendur því óhrakið, sem haldið var fram í Nd. um daginn, að hjer væri verið að kasta frá sjer tekjustofni, sem vel getur gefið 1/2 milj. króna. Hæstv. ráðherra ætti að skilja, að við Framsóknarmenn getum ekki verið með, þegar verið er að leika slíkt ljettúðarspil með fjárhag landsins.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 5. landsk. (JJ) mintist á gulltollinn í Noregi og vildi bera hann saman við gengisviðaukann hjer. En þetta er ekki sambærilegt, því að gulltollurinn breytist eftir því, sem gengi krónunnar breytist. Hann er því altaf samsvarandi, eftir því sem krónan hækkar eða lækkar. Ef svo hefði verið hjer, hefði jeg ekki farið fram á að fá þá breytingu á lögunum um gengisviðauka, sem hjer liggur fyrir. En hann er ekki sama eðlis og gulltollurinn, því að hann er ekki hreyfanlegur. Jeg lýsti því yfir á síðasta þingi, að jeg væri fús að taka upp gulltoll, sem væri bundinn við gengið. En það hafði ekki fylgi þá. Þetta má segja, að sje aukaatriði. En hitt er aðalatriðið, að þörf ríkissjóðs er ekki bundin við gengið nema að örlitlu leyti, heldur er hún bundin við útgjaldakröfurnar og þær kröfur, sem þingmenn gera til fjárframlaga. Annars get jeg vel fallist á að kalla þetta tollauka, í stað gengisviðauka. Þá verð jeg að gefa háttv. 5. landsk. (JJ) viðurkenningu fyrir því hóli, sem hann setti á mig, af því að jeg hefði ekki verið að hæla mjer fyrir hið góða árferði, en það hefðu aðrir samverkamenn mínir gert.

Morgunblaðið hefir gert það

. Nei, Morgunblaðið hefir ekki gert það, og enginn okkar hefir gert það. Hjer skjöplast því háttv.þm. algerlega, eins og svo oft áður, og á eflaust eftir að gera oft ennþá. Jeg hefi aldrei lagt það í vana minn að hæla mjer sjálfur, en miklu oftar fundið ástæðu til að bera af mjer oflof. Háttv. þm. þarf því ekki að halda, að jeg falli fyrir þeirri freistingu, sem hann hefir svo oft rasað um, að hæla mjer sjálfur af því að mjer finnist aðrir gera of lítið að því. Þá fór háttv.þm. að skera tóbak, sem kallað er. En það var óþarfi af honum að fara að gera það hjer nú, því að besta útlit er fyrir, að hann fái að gera það á þinglegan hátt síðar. Ósannindi verða aldrei neitt merkilegri, þó að þau sjeu margendurtekin. Í síðari ræðu sinni stje hv. 5. landsk. þó ofurlítið spor í áttina til sannleikans, þar sem hann færði tekjumissinn úr 1/ milj. niður í 450 þús. kr. Ef hann heldur níu ræður um þetta mál, þegar það kemur til umr. hjer í deildinni, og stígur jafnstórt spor í áttina til sannleikans í hverri, þá endar hann í miðjum sannleikanum. Þetta gæti hann með því að tala tvisvar við hverja umræðu, og fá svo leyfi til að gera stutta athugasemd. Þá eru sporin orðin 9, því að umræðurnar eru þrjár. Jeg vil nú ráða háttv. þingmanni til að gera þetta, því jeg er ekki viss um, að hann geri annað, sem betra er eða hollara fyrir sálu hans. Út í umræður um önnur mál, sem hv.þm. hefir verið að draga inn í þessar umræður, ætla jeg ekki að fara, því jeg býst við, að síðar verði tækifæri til þess. Út af járnbrautarmálinu, sem hann var að minna mig á, vil jeg taka það fram, að það er eitt af því skoplega, sem tilveran leggur á leiðir manns, að jeg skuli ekki hafa getað lagt því máli liðsinni síðan jeg komst í þessa stöðu. En það er nú svona fyrir bóndanum, ef kýrin hans dettur ofan í pytt, þá verður hann að draga hana upp úr áður en hann fer að mjólka hana. Eins er því farið um stjórnina; henni hefir orðið það fyrst fyrir að reyna að draga ríkissjóð upp úr þeim heljarpytti, sem stjórn hv.þm. var búin að steypa honum á kaf í.

Jónas Jónsson Jeg get ekki sagt, að jeg gleðjist yfir því, að hæstv. fjrh. (JÞ) skuli nú hafa kastað frá sjer því eina raunverulega áhugamáli, sem hann hefir átt. En hann gerði það á svo átakanlegan hátt, að hann var alveg brjóstumkennanlegur, er hann lýsti því yfir, að hann hefði orðið að vinna það til upphefðarinnar að kasta sínum hugsjónum. Út af þessu vil jeg minna hann á ummæli Herriots forsætisráðherra Frakka, að það væru miklir stjórnmálamenn, sem framkvæmdu það þegar þeir væru komnir í meiri hluta, sem þeir hefðu haldið fram meðan þeir voru í minni hluta. Um slíkt er ekki að ræða hjá þessum hæstv. ráðherra, heldur hið öfuga. Hann hefir fyrrum látist vilja gera mikla samgöngubót hjer á Suðurlandi, leggja járnbraut austur. Nú þegir hann um það. Verður líklega að vinna það til skinvaldanna að eta ofan í sig hugsjónir yngri áranna.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er ekki vert fyrir hv. 5. landsk. (JJ) að vera að spá neinu um það, hverjir verði við stjórn, þegar járnbrautarmálið verður framkvæmt. Og jeg verð að segja það, að honum hefir oft farist fimlegar í því að umhverfa sannleikanum en nú, þegar hann vill gera það eymdarástand, sem hans eigin stjórn hefir leitt yfir ríkissjóðinn, að hugsjónarflótta hjá mjer. Þetta kemur hvað öðru harla lítið við. Jeg get geymt mínar hugsjónir og síðar lagt mitt lið til að koma þeim í framkvæmd, þegar þær eru framkvæmanlegar. Það getur verið, að hv. 5. landsk. (JJ) hafi aldrei orðið að bíða tkifæris til þess að koma hugsjónum sínum í framkvæmd, en það er þá eingöngu af því, að hann hefir aldrei átt neinar hugsjónir.