Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Allshn. hefir athugað frv. þetta. Það er borið fram eftir tilmælum læknadeildar háskólans. Hún lítur svo á, að þörf sje á lagasetningu um þetta efni, einkum vegna kenslu læknaefna. Að öðru leyti get jeg látið mjer nægja að vísa til greinargerðar frv. Jeg vil svo fyrir hönd nefndarinnar leggja það til, að hv. deild samþykki frv. óbreytt.

Jón Baldvinsson Mjer þykir leitt, að hv. nefnd hefir ekki athugað það, sem jeg benti á um daginn, er frv. var til 1. umr., hvort ekki væri rjettara að koma því svo fyrir, að ættingjar eða aðstandendur fái að segja álit sitt um það, hvort lík skuli tekið og rannsakað. Ef það er rjett, sem hv. sessunautur minn (JóhJóh) segir, að það sje nóg að kveða á um það í reglugerð, þá get jeg fyrir mitt leyti látið þar við sitja, þó að jeg hinsvegar hefði kunnað betur við, að eitthvað hefði komið um þetta frá hv. nefnd stjórninni til leiðbeiningar.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Fyrirspurn þessi er borin fram í tilefni af því, að síðastliðið sumar andaðist yfirsíldarmatsmaðurinn á Seyðisfirði, og að honum látnum var gerð sú ráðstöfun á starfi hans, að það var falið yfirsíldarmatsmanninum á Akureyri, en enginn yfirsíldarmatsmaður settur á Austfjörðum. Nú hittist svo á, að einmitt um þetta leyti byrjaði síldveiði fyrir Austfjörðum, og í sumar var hún með allra mesta móti. Svo sem eðlilegt var, gat hinn setti yfirmatsmaður ekki ferðast um umdæmið nema einu sinni, og það fljótlega, því að hann varð að gegna starfa sínum á Akureyri. Hann mun að vísu hafa skipað undirmatsmenn á mörgum stöðum, en svo hagar til um síldveiði á Austfjörðum, að hún er stunduð inni í fjörðunum frá því nær hverjum bæ. Þar af leiðir, að þegar saltað er til útflutnings, fer söltunin fram á því nær hverjum bæ, þar af leiðir enn þá meiri vandkvæði um matið en t. d. á Norðurlandi, þar sem ávalt er saltað mikið á sama stað, og því er auðveldara að hafa umsjón með söltuninni. Ráðstöfun hæstv. landsstjórnar á stöðunni vakti mikla óánægju á Austfjörðum, af því að mönnum þótti ástæða til að ætla, að það gæti bakað síldarútflytjendum töluvert tjón, að matið var ekki í góðu horfi. Auk þess eru ýmsir, sem álíta, að ráðstöfunin sje gerð eftir mjög vafasömum heimildum, og í þeirra hóp er jeg. Lögin um síldarmat frá 1919 mæla svo fyrir, að matsmenn skuli vera 4, og skuli einn vera búsettur á Seyðisfirði. Auk þess er nú liðinn svo langur tími frá því, er yfirsíldarmatsmaðurinn á Seyðisfirði fjell frá, að menn eru farnir að bera kvíðboga fyrir því, að enginn verði settur í hans stað, og þessi skipun eigi að standa framvegis. Þess vegna hefi jeg haft fyrirspurnina í tveim liðum, og vænti svars við hvorum fyrir sig. Fyrst er sú spurning, eftir hvaða heimildum yfirsíldarmatsstarfið á Seyðisfirði hafi verið sameinað yfirsíldarmatsstarfinu á Akureyri s. 1. sumar. Síðari spurningin er, hve lengi þessi ráðstöfun eigi að standa. - Mjer er ekki ljóst, hvað olli þessari ráðstöfun, en það er tvímælalaust, að skipunin hefir valdið óánægju og tjóni, auk þess sem hún er að mínu áliti þvert ofan í lög. Nú ætla jeg ekki að fara fleiri orðum um þetta mál, fyr en jeg hefi fengið svör hæstv. ráðh. (MG), því að jeg geri ráð fyrir, að hann færi fram ástæður, sem mjer hafa verið ókunnar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. fyrirspyrjandi spyr. eftir hvaða heimildum yfirsíldarmatsstarfið á Seyðisfirði hafi verið sameinað yfirsíldarmatsstarfinu á Akureyri síðastliðið sumar. Heimildin liggur í þeirri viðurkendu reglu, að stjórnin er ekki skyld til að skipa menn strax í embætti, er einhver fellur frá, heldur má setja mann í embættið til bráðabirgða. Auk þess vil jeg benda á, að á þingi 1924 var samþ.þál. um að skora á landsstjórnina að veita ekki þau embætti, sem hægt væri að komast af án eða sameina öðrum. Þetta var ærið nóg til að rjettlæta ráðstöfunina, en þó er aðalástæðan enn ótalin. Hún var sú, að s. l. 10 ár hafði verið flutt út svo lítið af síld frá Austfjörðum, að það virtist tilgangslaust að hafa þar matsmann á fullum launum. Til þess að sýna fram á þetta, skal jeg gefa yfirlit yfir útflutta síld þaðan á árunum 1917–1926 Útflutt af Austfj. Alls af landinu. 1917 658 tn. um 89,6 þús. 1918 423 - - 14,8 - 1919 486 - - 208 - 1920 ½ - - 183 - 1921 1422 - - 129 - 1922 470 - - 242,5 - 1923 321 - - 248 - 1924 364 - - 136,5 - 1925 1404 - - 245,6 - 1926 9684 - - 152,8 - Þetta yfirlit vona jeg að sýni, að það hefir verið lítill búhnykkur að hafa sjerstakan yfirmatsmann á Austfjörðum. 1920 hefir það t. d. kostað 3520 kr. að meta þá ½ tunnu af síld, sem út var flutt. En þó að ekki sje tekið þetta dæmi, heldur aðeins meðaltal áranna, sem jeg nefndi, sjest, að miklu minna kemur inn í tolli og útflutningsgjaldi af síldinni en nemur yfirmatskostnaðinum einum. Þegar þess vegna sá matsmaður, sem skipaður hafði verið, dó s. l. sumar, ákvað landsstjórnin að skipa engan mann í hans stað í bili, en þá vildi svo til, að óvenjumikið síldarhlaup kom að Austfjörðum. Þetta gat stjórnin auðvitað ekki vitað, er hún ákvað að veita ekki embættið. Jeg veit ekki, hvað hún hefði gert, ef hún hefði vitað þetta fyrir, en jeg hugsa þó, að hún hefði beðið og sjeð, hvort framhald yrði á þessu. Það nær ekki nokkurri átt að hafa mann á 2–3 þús. kr. launum til að annast yfirmat á 3–400 tn. af síld. Það vona jeg að allir sjái. Alþingi ætti því að vera stjórninni þakklátt fyrir að veita embættið ekki. Þessi matsmaður hefir sama sem ekkert að gera. Og þó að það kunni að vera rjett, að metið sje á mörgum stöðum, kannske því nær hverjum bæ, er auðsætt, að yfirmatsmaðurinn getur ekki haft eftirlit með söltun á allri þeirri síld. Hann getur ekki verið alstaðar og verður að treysta undirmatsmönnum sínum. Þá spyr hv. fyrirspyrjandi, hve lengi þessi ráðstöfun eigi að standa. Um það er enn ekkert hægt að fullyrða, en jeg skal geta þess, að yfirsíldarmatsmaðurinn á Akureyri gegnir starfinu fyrir ekki neitt, nema auðvitað er honum greiddur ferðakostnaður. Þetta svar vona jeg að hv. fyrirspyrjandi láti sjer nægja. Jeg veit, að hann er svo sanngjarn, að hann sjer að ekki er hægt að hafa sjerstakan mann til að meta þessar örfáu tunnur. En verði framhald á því, að eins mikil síld veiðist á Austfjörðum eins og í sumar sem leið, skal það tekið til athugunar, hvort ekki væri rjett að skipa mann í starfið á ný.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Jeg hefi nú heyrt svar hæstv. stjórnar, og verð að segja það rjett eins og það er, að það er dálítið utan við efnið. Hæstv. stjórn telur sig hafa leyfi til þess að setja mann í þetta embætti. eins og öll önnur embætti. Það er enginn, sem hefir neitt á móti því; það er ekkert kvartað undan því, þótt maður sje settur í embætti, heldur undan því, að staðan er lögð niður, og það er kvartað um, að það sje gert í fullkomnu heimildarleysi við lögin, og það er kvartað yfir því, að sá maður, sem á að gegna starfinu, sje látinn sitja á Akureyri, þar sem menn vita, að hann hefið miklum störfum að gegna og getur þar af leiðandi ekki verulega sint þessum störfum á Austfjörðum. Jeg hefði ekkert haft við það að athuga, þótt hæstv. ráðh. (MG) hefði ekki veitt þessa stöðu, en aðeins sett mann í hana, en jeg held, að ef á að fara þessa leið, sem hjer hefir verið farin, sem gildir sama og niðurlagning stöðunnar, þá sje þó að minsta kosti viðkunnanlegra að breyta lögunum um síldarmat, svo að þau sjeu ekki þverbrotin svo lengi sem hæstv. stjórn þóknast, vegna þess að lögin mæla svo fyrir, að einn yfirsíldarmatsmaður skuli sitja á Seyðisfirði, og það er það ákvæði laganna, sem jeg hefi talið að væri brotið. Þá kom hæstv. ráðh. að því, að það væri lítil ástæða til að hafa sjerstakan yfirsíldarmatsmann á Austfjörðum, af því að það væri svo lítið veitt af síld þar. Það er ástæða, sem má ræða. Og svo kom hæstv. ráðh. með yfirlit yfir metna síld á Austfjörðum síðastliðin 10 ár. Það yfirlit sýnir, að það hefir verið flutt út síld frá Austfjörðum öll árin nema eitt, og síðastliðið ár var það svo mikið, að hvað sem tollinum líður, þá er það áreiðanlegt, að ef um ljelegt mat er að ræða, þá getur það varðað hlutaðeigendur miklu meira fjárhagslegu tjóni en kaupi síldarmatsmanns nemur. Jeg sje ekki, að það sje hægt að verja það, að þessi skipun hefir verið gerð, á þeim grundvelli, að síldarútflutningur hafi verið svo lítill, því að það vita allir, að auk þess, að hann var mikill síðastliðið sumar, getur hann aukist, þegar minst varir, eins og líka hefir sýnt sig síðastliðið ár, og þá er orðið of seint að byrgja brunninn, þegar stórtjón hefir af hlotist. Jeg held því, að það sje mjög hæpið, að hæstv. atvrh. hafi leyfi til þess að taka til sinna ráða um opinbera starfsmenn og leggja niður störf, sem stofnuð eru með lögum, og jeg trúi því ekki, að hið háa Alþingi verði honum þakklátt fyrir það, þótt eitthvað kunni að sparast við það; og eitt er víst, að Austfirðingar verða ekki þakklátir hæstv. ráðh. fyrir þessa ráðstöfun, því svo er alment álitið fyrir austan, að stórtjón hafi af henni hlotist. Og sje það tilætlunin að halda þessu áfram, þá er það víst, að hlutaðeigendur láta ekki sitja við þessa fyrirspurn, sem jeg hefi borið fram; þeir munu gera eitthvað til þess að fá hlut sinn rjettan. Jeg hefi áður í ræðu minni bent á það, að á Austfjörðum er sjerstök þörf á góðu eftirliti, vegna þess, hve saltað er á mörgum stöðum. Hæstv. atvrh. vildi segja, að það mundi ekki verða mikið bætt úr þessu með því, að þar sæti yfirsíldarmatsmaður, því að hann gæti ekki verið á öllum stöðvum, og jeg býst að vísu við því, að þó að skipaður eða settur verði annar yfirsíldarmatsmaður en sá, sem er á Akureyri, þá gæti hann ekki verið alstaðar. En víst er það, að ef hann getur ferðast um vikulega, þá verður eftirlitið miklu tryggara. Auk þess er það mjög hæpið, að undirmatsmenn hafi getað gefið vottorð fyrir þeirri síld, sem út var flutt. Eitt af því, sem líka var í mikilli óreiðu á Austfjörðum, var skipun undirmatsmanna, því að þeirra hafði ekki verið brýn þörf á undanförnum árum nema á tveimur stöðum, en á síðastliðnu sumri á hverjum firði; þar af leiddi, að ekki voru nema tveir undirmatsmenn til, og það er dálítið erfitt, þegar svo stendur á, að yfirmatsmaður kemur ekki nema aðeins til að benda á hverjir skuli vera undirmatsmenn, að fá reynda og vel hæfa menn til starfans. Þeir geta auðvitað orðið góðir undir eftirliti yfirsíldarmatsmanns, þótt það sje annars erfiðleikum bundið. Jeg vildi mega benda á, að það getur átt sjer stað, þó að hæstv. atvrh. vilji halda því fram, að hjer verði ekki um mikinn síldarútflutning að ræða, að þau ár komi yfir þetta land, að aðalsíldarútflutningurinn verði frá Austurlandi; það hefir verið svo árum saman áður, og það er ýmislegt, sem bendir á, að sá tími sje að nálgast, að síldveiði fyrir Austurlandi fari að aukast. Á síðastliðnu sumri veiddu skip mikið af síld fyrir austan Langanes, og jeg skal líka benda á það, að frá Austfjörðum hafa gengið mörg skip til síldveiða undanfarin ár. Þessi skip hafa hingað til lagt upp á Siglufirði, en nú má telja víst, að þau muni eftirleiðis leggja aflann á land heima hjá sjer, á Austfjörðum, ef veiðin fer að verða svo nærtæk. Vona jeg því, þegar hæstv. ráðh. athugar þetta, að hann haldi ekki fast við, að það beri að leggja niður þetta starf á Austfjörðum, og þó að hann haldi fast við það, þá vona jeg, að hæstv. ráðh. kjósi þá þá leið, að gera það löglega, með því að breyta svo síldarmatslögunum, að það verði í samræmi við þau. Jeg efast reyndar um, að það muni takast, og þá virðist mjer það bersýnilegt, að þessi ráðstöfun hafi verið gerð í óþökk flestra hv.þm., og auk þess skapar hún mjög slæmt fordæmi um það, að stjórnin leyfi sjer að virða að vettugi greinileg fyrirmæli laga. Jeg vil benda á, að það er sitt hvað, að skipa í stöðu til bráðabirgða, eða að leggja hana alveg niður.  (Atvrh. MG: Það var settur maður í stöðuna)  . Því verður ekki neitað, að hjer var framið lagabrot, því að það stendur í lögunum, að síldarmatsmenn skuli vera fjórir og einn sitja á Seyðisfirði. Hitt er alt annað, þótt maður sje settur í stöðuna, ef hann er búsettur á Seyðisfirði; jeg hefði ekkert við það að athuga, og mjer er það ekkert kappsmál, að staðan sje veitt, en hitt er mjer kappsmál, að hún verði ekki lögð niður, en það hefir verið gert með þeirri ráðstöfun, sem hjer hefir verið átalin. Jeg geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. haldi sjer fast við það, sem fram kom í fyrri ræðu hans, að þessi ráðstöfun eigi að gilda áfram. En þá mun jeg verða neyddur til að fara aðra leið en að nota fyrirspurn, því ef það er meiningin að beita vissa landshluta slíku gerræði, þá liggur það í hlutarins eðli, að það verður að fara aðra leið til þess að fá þetta lagfært.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vildi aðeins leyfa mjer að biðja hæstv. forseta um, að umr. verði frestað, vegna þess, að jeg þarf að vera við umr. í Nd.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Það er sennilega þýðingarlítið að ræða þetta mál öllu meir en orðið er. Jeg vil samt, áður en jeg skilst við það, taka það fram, að enn hefir því ekki verið hnekt af hæstv. stjórn nje neinum öðrum, að lögin hafi verið brotin. Þau segja, að síldarmatsmenn eigi að vera 4. Þeir hafa ekki verið 4. Þessu er ekki hægt að neita, og yfir þessu er kvartað. Hæstv. ráðh. segir, að maður hafi verið settur í þetta starf, og finst hann þá vera laus allra mála. Ef fjórði maður hefði verið settur og hann hefði setið á Seyðisfirði, þá hefði alt verið í lagi. En alt annað mál er það, að setja mann, sem er búsettur á Akureyri og hefir ærið nóg að gera þar, og er auk þess fastur starfsmaður Fiskifjelags Íslands. Sá maður er önnum kafinn og þurfti m. a. að fara til útlanda á síðastliðnu sumri vegna stöðu sinnar hjá Fiskifjelagi Íslands, svo að ekki er hægt að ætlast til, að hann geti auk alls þessa sint matsstarfinu á Austfjörðum. Mjer virtist hæstv. ráðh. telja fullvel sjeð fyrir síldarmatinu á Austfjörðum með þessari ráðstöfun sinni, og taldi engan búhnykk að hafa þar sjerstakan mann. Jeg tel víst, að hæstv. ráðh. viti, hvað metið var þar síðasta ár. Það voru 9000 tunnur. Hver hefir gefið vottorð um þá síld? Ætli það verði ekki erfitt fyrir mig, sem salta síld á Austfjörðum, að fá vottorð um hana hjá manni á Akureyri, og ætli það verði ekki jafnerfitt fyrir hann að gefa slíkt vottorð, þegar hann hefir ekki sjeð síldina, áður en hún var söltuð? Hæstv. ráðh. sagði, að jeg hefði haft hótanir í frammi. Það er hinn mesti misskilningur. En jeg hygg ekki, að hæstv. ráðh. taki mikið ofan, þó að hann játi, að rjettara hefði verið að setja mann í þetta starf á Seyðisfirði. Það kom fram í fyrri ræðu hæstv. ráðh., að laun matsmannsins hefðu öll sparast. Það kann að vera, en jeg hefi grun um, að eitthvað annað hafi komið á móti. Jeg á ekki von á því, að maðurinn á Akureyri ferðist kostnaðarlaust. Jeg býst því við, að sá liður, sem hæstv. ráðh. telur sig hafa sparað, komi fram annarssstaðar sem ferðakostnaður. Að minsta kosti þakka jeg ekki þann sparnað, fyr en hæstv. ráðh. sannar mjer, að hann sje mun lægri en kostnaðurinn við að hafa settan mann á Seyðisfirði, jafnvel þó að engin bein laun hafi verið greidd þeim, sem hann telur að hafi verið settur til að gegna starfinu. Jeg fæ ekki annað út úr svari hæstv. ráðh. en að hann telji, að þegar honum gott þyki, geti hann virt landslög að vettugi. Jeg geri ráð fyrir, að jeg verði neyddur til að flytja þáltill. síðar út af þessu máli, en hvernig um hana fer, skal jeg ekki segja. En vilji Alþingi staðfesta gerðir hæstv. stjórnar í þessu máli, verð jeg að segja, að þá fer að verða erfitt fyrir vissa landshluta að ná rjetti sínum. Að vísu kæmi mjer það ekki á óvart, þó að svo reyndist nú, sem svo oft áður, að Austfirðir væru hafðir að olnbogabarni.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. fyrirspyrjandi er altaf að tala um, að jeg hafi brotið lögin. Jeg skora þá á hann að kæra mig fyrir landsdómi. Hann segir, að síldarmatsmenn sjeu fyrirskipaðir 4, en sjeu ekki nema 3. Vill hann þá ekki kæra mig fyrir að hafa sett fræðslumálastjóra og fyrir að hafa ekki sett neinn í embætti Bjarna heitins frá Vogi? Og vill ekki hv.þm. yfirleitt kæra mig fyrir allan þann sparnað á embættiskostnaði, sem jeg hefi verið valdur að? Það er eins og hv.þm. haldi, að yfirsíldarmatsmennimir meti alla síld og líti á hverja tunnu. Jeg skil ekki, að hv.þm. sje svo fáfróður. Hann hlýtur að vita, að undirmatsmennirnir meta hjer um bil alla síld. Hvernig heldur hann t. d., að yfirsíldarmatsmaðurinn á Seyðisfirði geti gefið vottorð um síld, sem veidd er á Eyrarbakka, sem þó er í hans umdæmi?  Hv. þm. áleit, að ferðakostnaðurinn næmi laununum. Eitthvað er þá ferðast, þó að engin síld sje metin!! Eða heldur hv.þm., að yfirmatsmaðurinn á Akureyri taki peninga fyrir, þó að hann komi ekki á staðinn? Annars get jeg upplýst, að ferðakostnaðurinn í þessu umdæmi var lítill síðastl. ár. Jeg finn enga ástæðu til að tala meira um þetta mál að svo stöddu. Það verður að bíða, þangað til hv.þm. flytur þáltill. sína.

Magnús Kristjánsson Það víkur svo undarlega við, að einmitt á þeim tíma, sem þessi bráðabirgðaráðstöfun er gerð, fara síldveiðar að glæðast á Austfjörðum. Það er ekki langt síðan þetta mál var hjer til umr. Á þinginu 1923 kom fram frv. um að afnema yfirsíldarmatsmannsstarfið á Seyðisfirði, og var því haldið fast fram, að það næði engri átt að kosta það, þar sem reynslan væri sú, að mjög lítið veiddist. Jeg hjelt því þá fram, að slíkt væri hin mesta fljótfæmi, af því að ekki væri hægt að búast við því, að síldin gerði boð á undan sjer, og of seint væri að skipa mann, þegar á þyrfti að halda. Þá var mikið um þetta deilt, og virtist talsverður byr vera fyrir því að leggja starfið niður. Þó komust menn að þeirri niðurstöðu, að það væri álitamál, og endirinn varð sá, að það var ekki lagt niður þá. Þó að sparnaður sje auðvitað yfirleitt góður og virðingarverður, þá hugsa jeg, að þessi sparnaður sje þýðingarlítill, enda njóti hans ekki lengi við. Það eru áraskifti að síldveiðum. Þó að lítið hafi veiðst um nokkurt árabil, er ekkert líklegra en það, að veiðin glæðist aftur, eins og nú hefir komið í ljós. Þess vegna álít jeg óhjákvæmilegt að hafa fastan mann í þessu starfi. Jeg geri ráð fyrir, að það hafi verið á 10. þúsund tunnur, sem veiddust á Austurlandi síðastliðið sumar. Jeg verð að álíta, að undir þessum kringumstæðum hefði verið mjög æskilegt, að þar hefði verið maður, sem hefði framkvæmt þetta mat, og eitt er víst, að undirmatsmennirnir hafa eiginlega aldrei fengið þá undirstöðu til þekkingar í starfi sínu, sem þarf til þess að matið geti verið í lagi, vegna þess að yfirmatsmaðurinn var heilsulítill og gat því ekki ferðast um sem þurft hefði, til þess að leiðbeina þeim. Jeg skal aðeins geta þess, að á síðastliðnu sumri hefir orðið talsvert verðfall á útfluttri síld af Austurlandi, og hygg jeg, að það muni stafa að einhverju leyti af því, að matið hafi verið ófullnægjandi, og jeg veit, að utanlands liggur enn þá nokkuð af síld, vegna þess að kaupendur segja, að þar ægi öllu saman, stórri síld og smárri, og mjer er kunnugt um, að það er verið að reyna að taka síldina upp úr tunnum og meta hana og aðgreina. Jeg skal ekki segja nema þetta hefði getað átt sjer stað, þó að yfirmatsmaður hefði verið búsettur austanlands. En það er auðsjeð, að maður, sem er búsettur á Akureyri, getur ekki sint starfinu á Austurlandi, og því síður á Eyrarbakka og Stokkseyri. Það væri þó sanni nær, að síldarmatsmaður frá Seyðisfirði gæti sint þessu starfi þar, heldur en sá, sem búsettur er á Akureyri. Jeg get ekki látið hjá líða að minnast á þetta mál, þar sem jeg áður hefi orðið að berjast fyrir því, að þetta starf yrði ekki afnumið, og því get jeg heldur ekki látið hjá líða að láta þá skoðun mína í ljós, að jeg hygg það ekki vel ráðið, ef meiningin er að láta engan yfirmatsmann sitja austanlands, sem geti sint því starfi, því þótt sum ár hafi lítið veiðst þar, þá má minna á það, að síðastliðið ár hefir líklega veiðst þar síld fyrir um ½ milj. kr., og hygg jeg, að það mundi hafa fengist meira fyrir þá síld, ef þeim, sem hana veiddu og söltuðu, hefði verið það ljóst, að það hefði þurft meiri nákvæmni við söltunina; má vera, að þá hefði fengist 3/4 milj. fyrir hana, ef öll skilyrði hefðu verið til staðar fyrir því, að varan yrði rjett með farin til þess að geta talist góð verslunarvara. Það er ekki meining mín að fara að leggja nokkurn dóm á deilu þeirra hæstv. atvrh. (MG) og hv. 2. þm. S.-M. (IP). En jeg held því aðeins fram, sem jeg hefi áður haldið fram, að jeg álít það ekki hyggilegt að leggja þetta starf alveg niður.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Ef hv. 4. landsk. (MK) hefði heyrt hvað jeg sagði, þá hefði hann vitað, að það er ekki meiningin að leggja starfið niður, og hv.þm. (MK) veit líka vel, að það mál, sem var hjer til meðferðar á þinginu fyrir nokkrum árum, var um það, að leggja starfið niður. Hjer er um ekkert annað að ræða en að leggja starfið niður um tíma og bíða og sjá, hvort síldveiðin við Austurland eykst, og verð jeg að segja það, út af orðum hv.þm. (MK) um matið, að jeg veit, að það hefir oft ekki þótt gott, þótt frá þeim stöðum væri, þar sem yfirmatsmaður hefir verið búsettur, og eftir því sem yfirmatsmaðurinn á Akureyri hefir sagt mjer, þá voru skipaðir matsmenn á öllum útflutningsstöðum, sem áður höfðu verið, nema á Vopnafirði. Þar veiddust einar 15 tunnur, og þær mat yfirsíldarmatsmaðurinn sjálfur. Á einum stað varð þó að skifta um matsmenn, af því að sá maður, sem áður hafði verið, gat ekki verið það lengur. Jeg get ekki sjeð, hvað við það er að athuga, þótt reynt sje að spara þessi yfirmatsmannslaun, á meðan útflutningurinn er ekki meiri en verið hefir. Jeg skal fúslega viðurkenna það, að síðastliðið ár var útflutningurinn miklu meiri heldur en hvert af átta árunum á undan, og meira að segja meiri en öll hin árin samtals, en jeg vil aðeins sjá, hvort þessu heldur áfram.

Jóhannes Jóhannesson Því miður hefir lítið verið um síldveiðina á Austurlandi, jeg held síðan árið 1909. Aftur á móti er það kunnugt, að síldveiðin byrjaði á Austfjörðum, og voru þar um langt skeið bestu síldveiðasvæðin. Mjer var sagt það af gömlum mönnum, að þeir hefðu veitt því eftirtekt, að síldin flytti sig kringum landið, og væri 30 ár að því, og mjer virðist margt benda á, að svo geti verið. Síldin hefir t. d. farið sunnan um land og norður með því að vestan, og svo austur um með Norðurlandinu, og um nokkur ár hefir miðstöð síldveiðanna verið á Siglufirði og Eyjafirði. En um nokkur ár hafa menn veitt því eftirtekt, að frá þessum stöðum hafa menn orðið að sækja síldina austur fyrir sig, og í fyrra veiddist töluvert af síld á Austfjörðum. Jeg á þess vegna sterka von á því, að síldaraflinn aukist á Austfjörðum og það er mín von og trú, að sá tími eigi eftir að koma, að Austfirðir verði slík miðstöð aftur. Jeg verð að telja það fullgilda ráðstöfun, sem gerð hefir verið, að skipa ekki fastan mann í þessa stöðu, því að þangað til í fyrra gat verið full ástæða til þess að athuga, hvort ekki hefði verið rjett að leggja starfið niður. Jeg held, að það sje einmitt heppilegt fyrirkomulag, sem nú er, að það er settur næsti yfirsíldarmatsmaður til þess að gegna stöðunni, því að þá má undir eins kippa því í lag, með því að setja sjerstakan yfirsíldarmatsmann á Austurlandi. Og jeg fyrir mitt leyti treysti hæstv. stjórn til þess, ef nokkurt útlit verður fyrir síldveiði á Austfjörðum í sumar, því að hún á hægt um vik, þar sem yfirsíldarmatsmaðurinn á Akureyri er settur til að gegna starfinu um tíma. En það skyldi ekki koma flatt upp á mig, þótt jafnvel á næstkomandi sumri yrði að gera þessa breytingu, og efast jeg þá ekki um, að hæstv. stjórn muni framkvæma hana, svo framarlega sem þess verður þörf.

Jón Baldvinsson Jeg verð að taka undir með hv. fyrirspyrjanda (IP) um það, að mjer finst hæstv. stjórn nokkuð djarftæk um það, að setja ekki mann í þessa stöðu.  (Atvrh. MG: Það var settur maður í hana)  . Og því frekar hefði stjórnin átt að hafa sjerstakan mann í þeirri stöðu, þar sem Alþingi hefir áður neitað að leggja niður þetta embætti, og það sýndi, að Alþingi taldi það ekki forsvaranlegt, jafnvel þó að um nokkur ár hefði ekki aflast þar síld. Mörgum þykir vera trygging í því, að þessir matsmenn sjeu á þeim svæðum, sem eftir bestu manna ráði hefir verið skipað niður í matsumdæmi á landinu, og þingið vildi ekki breyta þessu, og það var til engra bóta fyrir umdæmið að vera sett undir yfirsíldarmatsmanninn á Akureyri, þar sem það áður hafði verið sjerstakt umdæmi. Manni kemur þetta því ákaflega einkennilega fyrir sjónir. En raunar er það ekki meira en að víkja frá lögunum um atvinnu við siglingar, því að það er alt á eina bók lært hjá hæstv. stjórn. Hún virðist ekki skeyta mikið um það, þótt einstakar athafnir hennar sje hálfgerð mótsögn við þau lög, sem henni er ætlað að framfylgja. Nú getur það verið, að það verði full þörf á að halda þessu embætti fyrir Austurland, og það hefir sýnt sig, að nú þegar er eitt ár liðið, sem mikil síldveiði hefir verið þar, og þeir, sem undir því eiga að búa, telja það ekki forsvaranlegt að leggja þetta embætti niður. En undarlegast þykir mjer þó það, að einn af fyrirsvarsmönnum Austfirðinga hjer á þingi, eins og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), skuli telja þetta forsvaranlegt, einmitt af því að það er nú komið að því, sem hann trúir, að þessi 30 ára strandferð síldarinnar sje nú komin aftur að Austurlandi; þá finst mjer, að hv.þm. ætti að krefjast þess af stjórninni, að hún ljeti ekki þetta starf niður falla, heldur skipaði mann í starfið, sem þar ætti heima. Það er líka svo, að þó að hæstv. stjórn geri sig líklega til að lofa því, eða hv.þm. Seyðf. geri ráð fyrir því, að stjórnin muni skipa mann í embættið, ef síldveiðin eykst þar eystra, þá gæti farið svo, að hv.þm. brygðust þær vonir, eins og vonin um rannsókn á veg yfir Fjarðarheiði, sem hæstv. stjórn hefir, þrátt fyrir hans óskir og vonir, dregið að láta rannsaka. Jeg gæti líka hugsað mjer, að það væri of seint að skipa mann í starfið, eftir að síldveiðin væri komin í fullan gang, og mjer finst líka, að það ætti að auglýsa embættið og gefa mönnum kost á að sækja um það, til þess að hægt yrði að velja þann manninn, sem bestur og færastur þykir. En það getur verið of seint, þegar komið er fram á síldveiðitímann, því að einhvern frest verður að ætla mönnum til umsóknar. En þessi sameining á starfinu á Akureyri og Seyðisfirði fólst einmitt á bak við þá till., sem fram kom á þinginu 1923, og hefir þingið því í raun og veru fyrirfram neitað að samþykkja þessa gerð stjórnarinnar, og í öðru lagi með því að samþykkja það, sem nú er í lögum, að yfirsíldarmatsmenn skuli vera fjórir, og hefir hæstv. stjórn því farið í bág við vilja Alþingis, sem lýsti yfir því, að það vildi ekki leggja starfið niður. Þá er þriðja atriðið, sem mest er um vert, að þessi gerð stjórnarinnar fer í bág við hagsmuni almennings, sem mest verður að taka tillit til, svo að hæstv. stjórn hefir brotið í bág við alt, sem hún hefði átt að telja sína helgustu skyldu að fara eftir.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg hefi litlu að svara hv. 5. landsk. (JBald), því að ræða hans var aðeins vatnsþynning á því, sem áður var búið að segja. En jeg vil benda hv.þm. (JBald) á, að það er lítill kjarkvottur að standa hjer upp í þinghelginni og brigsla öðrum um lögbrot, vitandi það, að ekki er hægt að koma fram ábyrgð á hendur þeim, sem sökina ber fram. Slík aðferð minnir mest á kjarklausa en ósvífna götustrákaræfla, sem hrópa ókvæðisorð að vegfarendum, ef þeir vita sig óhulta. Jeg man vel, að þegar þetta mál var hjer til meðferðar fyrir nokkrum árum, þá var aðalástæðan til þess, að menn vildu ekki afnema þetta embætti, að háaldraður maður gegndi því, og þótti það því vera mjög hart gagnvart honum að gera það.

Jóhannes Jóhannesson Jeg játa það, að jeg er ekki eins mikill „hreppapólitíkus“ eins og hv. 5. landsk. (JBald). Hann má gjarnan leggja mjer það til lasts, en jeg vildi samt ekki skifta við hv.þm. (JBald). Það er ekki satt, að hæstv. stjórn hafi dregið mig á því að rannsaka vegarlagningu yfir Fjarðarheiði. Drátturinn, sem varð, er vegamálastjóra að kenna. Á þinginu 1923 var það felt, að leggja niður yfirsíldarmatsmannsstarfið á Seyðisfirði, en stjórnin hefir heldur ekki lagt það niður, eins og hjer hefir verið tekið fram; aðeins hefir þessi sýslan verið starfrækt á sama hátt og á sjer stað um margar aðrar sýslanir, og jeg verð að telja, að þegar sú ráðstöfun var gerð, þá hafi eftir undanfarandi ára reynslu sú ráðstöfun verið fullforsvaranleg. Og jeg tel það líka víst, að gerð verði breyting á þessu þegar á næsta sumri, ef þörf verður fyrir sjerstakan yfirmatsmann þar. Og eins og jeg tók fram áðan, þá hefir ekkert verið gert í málinu, sem geti hindrað það. Jeg er nú ekki eins grimmur stjórnarandstæðingur eins og hv. sessunautur minn (JBald), og þess vegna dettur mjer ekki í hug að efast um, að hæstv. stjórn muni setja sjerstakan yfirsíldarmatsmann á Austfjörðum, ef mikið útlit verður fyrir síldarútflutning þaðan á næsta sumri.

Jón Baldvinsson Jeg vildi aðeins svara því, sem hæstv. atvrh. (MG) og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) halda fram, að embættið hafi ekki verið lagt niður. En hvað er það þá, sem gerist hjer? Það er skipað svo fyrir í lögum, að yfirmatsmenn skuli vera fjórir, en nú eru þeir aðeins þrír. Mjer skilst, að hæstv. stjórn hafi þarna felt niður eitt starf, sem ákveðið er í síldarmatslögunum. Þar er öllu landinu skift niður í fjögur umdæmi, en nú hefir hæstv. stjórn slegið tveimur umdæmum saman, sem lögin gera ráð fyrir að eigi að vera í höndum tveggja manna. Það er því svo, að hæstv. stjórn hefir sameinað tvö umdæmi í eitt, og það verður ekki með neinum lagaflækjum hægt að komast í kringum það. Hæstv. atvrh. (MG) var að segja, að það væri lítill kjarkur í því fólginn að bera þungar sakir á menn. En hreinsi hæstv. ráðh. (MG) sig þá. Hann hefir hjer fult málfrelsi og getur borið fram þau rök, sem hann hefir. Hv. þm. Seyðf. (JóhJóh) hælir sjer af því að vera ekki „hreppapólitíkus“ eins og jeg. Það er náttúrlega gott fyrir hv.þm. (JóhJóh) að vera sjer þess meðvitandi, en hitt er ekki víst, að allir líti svo á starfsemi hv.þm. (JóhJóh) hjer á þingi, að þeir telji hann með öllu lausan við hreppa- og stjettapólitík.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það er eins og það sje erfitt að koma því inn í höfuðið á hv. 5. landsk. (JBald), að það sje annað að setja mann til að gegna einhverju starfi og að leggja það niður, en hv.þm. (JBald) veit það vel, að það er algengt, að menn sjeu settir til að gegna embættum jafnframt sínu, og það er það, sem gert er hjer. Og jeg mun hvergi standa bleikur nje rauður fyrir það, að hafa reynt að spara fje á þennan hátt, nje heldur með því að setja ekki menn í nokkur önnur embætti, sem hægt hefir verið að komast hjá. Jeg get sýnt, að það hafa verið sparaðar 20 þúsund krónur í ár á þennan hátt, og ætla jeg að standa óskelfdur fyrir hv. 5. landsk. (JBald) og hv. 2. þm. S.-M. (IP) fyrir þau verk mín.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Það eru aðeins fáein orð út af þeirri fullyrðingu hæstv. atvrh. (MG), að hjer hafi verið sparað, án þess að það. hafi komið að sök. Það er algerlega órannsakað mál, því að það hefir annar hv.þm. (MK) bent á það, að hjer hafi orðið töluvert tjón af þessari ráðstöfun. Jeg skal svo ekki lengja meira umr. að sinni. Jeg geri ráð fyrir, að hvorir haldi sinni skoðun. En mjer kemur það dálítið undarlega fyrir sjónir, ef sagt er, að þinghelgin sje notuð til þess að bera sakir á hæstv. stjórn. En að minni hyggju á einmitt að gera það þar. Einmitt þar getur hún borið þær sakir af sjer, og hvergi annarsstaðar betur. Það hefir verið bent á það, að oft væri sameinuð embætti þegar svona stendur á. Jeg þekki dæmi til þess, að hjeraðslæknir hefir verið settur til að þjóna í næsta hjeraði við sitt eigið. Er það hefir altaf verið af knýjandi ástæðum og aðeins um stuttan tíma, og jafnvel hefði mátt segja af því, að ekki hefði fengist maður í stöðuna. En hjer er um alt annað að ræða en að sameina embættin í bili, því að hæstv. atvrh (MG) hefir lýst yfir því að þessi ráðstöfun eigi að standa þar til síld fer reglulega að fiskast fyrir austan, og er þá ekki gott að segja, hve mikið tjón kann að hafa hlotist af þeirri ráðstöfun. Síðastliðið sumar fiskaðist þar um 9 þús. tunnur af síld, og auk þess allmikið, sem notað var þar fyrir austan og ef við hugsum okkur nú, að næsta sumar fiskist þar helmingi meira, þá verður manni að spyrja, hve lengi þetta á að ganga svo. Jeg hygg, að þótt hæstv. ráðh. (MG) geti máske fundið einhverja afsökun fyrir því, að þetta hefir verið látið vera svona hingað til, þá sjái hann sjer ekki fært að láta við svo búið sitja, bæði þvert ofan í skýlaus fyrirmæli síldarmatslaganna, og svo þegar litið er á þann geysimikla skaða, sem slík ráðstöfun getur bakað síldarútflytjendum á Austurlandi.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg hefi ekki mikla trú á því, að hægt sje að sýna fram á það með rökum, að þessi ráðstöfun hafi komið að sök, og að minsta kosti hefir það ekki verið gert enn. En í sambandi við þetta vil jeg upplýsa, að síldarmatsmaðurinn á Seyðisfirði dó seinast í júní í fyrra, og mestan hluta júlímánaðar gegndi starfinu maður sá, er það hafði gert í sjúkdómsforföllum hins látna. Hann fór eftirlitsferð um Austfjörðu í júlí, til þess að undirbúa matið í fyrra, en í ágústbyrjun mun yfirsíldarmatsmaðurinn á Akureyri hafa tekið við starfinu, og hann ferðaðist einnig um umdæmið. Starfið hefir því verið rækt forsvaranlega, og það, sem verið er að finna að, er það, að ekki hafa verið greidd laun fyrir haust- og vetrarmánuðina, meðan engin síldveiði var og ekkert að gera. Jeg sá og sje enga ástæðu til að borga þannig fje úr ríkissjóði fyrir ekki neitt, og má ávíta mig eins og vill fyrir það. Jeg læt mig það litlu skifta; en þá, sem sýna svo litla sanngirni, met jeg minna eftir en áður, og þeir geta tæpast vænst að komast langt með þeirri aðferð. Um að skipa mann í stöðuna lofa jeg hv. 2. þm. S.-M. (IP) engu. En eins og jeg hefi tekið fram, verður matið tekið til athugunar, ef út lítur fyrir talsverða veiði á Austfjörðum í sumar.