Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. á þskj. 354, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og Ed. gekk frá því, en aðrir nm. munu skila sérálitum og e.t.v. flytja brtt. Segja má, að frv. þetta sé í aðalatriðum þríþætt. Í fyrsta lagi veitir það ríkisstj. heimild til að greiða á þessu ári viðbót við lágmarksverð á ferskum fiski öðrum en síld og loðnu, er má nema sem svarar 8% til viðbótar við það lágmarksverð, sem verðlagsráð sjávarútvegsins og yfirnefnd þess ákveða. Á sú viðbót að skiptast þannig, að 5%, greiðist í marz og apríl, en 11% aðra mánuði ársins. Jafnframt þessu veitir frv. heimild til að verja 20 millj. kr. í verðbætur á línu- og handfærafisk á þessu ári og enn fremur til þess að hækka samsvarandi verðbætur á línu- og handfærafisk, sem veiddur var á síðustu þrem mánuðum ársins 1966, umfram þá 25 aura, sem ákveðnir voru með 1. nr. 16 16. apríl í fyrra. Varðandi útreikning á bótum til togara úr aflatryggingasjóði vegna aflabrests 1966 gerir frv. ráð fyrir sömu reglu og gilt hefur að undanförnu, þ.e.a.s. að bæturnar skuli miðast við úthaldstíma sama ár, sbr. 5. gr. frv. Í frv. eru einnig ákvæði um, að ríkissjóður skuli leggja fram 50 millj. kr. á þessu ári til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Og loks hefur frv. inni að halda heimild til að greiða úr ríkissjóði 10 millj. kr. verðbætur á útfluttar skreiðarafurðir eða útfluttar afurðir af öðrum fiski en síld og loðnu eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Að frátalinni heimild til þess að greiða 8% viðbótina við lágmarksverð á ferskum fiski, eru önnur ákvæði þessa frv., sem ég nú hef nefnt, að mestu óbreytt frá sams konar ákvæðum, sem gilt hafa undanfarin tvö ár. Undantekning er þó frá þessu í 9. gr. frv., þar sem sú heimild, sem þar er varðandi ráðstöfun á 10 millj. kr., er ekki lengur bundin við skreið eingöngu, heldur getur hún einnig náð til annarra útfluttra afurða, að undanskildum þó síldar- og loðnuafurðum. Er talið, að verðlag á útfluttri skreið hafi breytzt mjög til hins betra samanborið við aðrar útfluttar sjávarafurðir, og var í frv., eins og það var upphaflega lagt fyrir Ed., gert ráð fyrir að nota upphæðina til ótiltekinna verðbóta á útfluttar afurðir á öðrum fiski en síld og loðnu. En í meðförum hv. Ed. var orðalagi 9. gr. breytt í það horf, sem það er nú, og mun breytingin hafa verið gerð samkv. fram komnum óskum skreiðarframleiðenda. Undanfarin tvö ár hefur ekki komið til þess, að ríkissjóður greiddi þá almennu uppbót á fiskverð, sem 1. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir, að skuli nema allt að 8%. En árið 1964 var greidd 6% viðbót við það fiskverð, sem þá var ákveðið með úrskurði yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins, og er ákvæði þessarar gr. frv. nú hliðstæð við það, sem ákveðið var í 2. gr. 1. nr. 1 31. janúar 1964, um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl. Ástæðan til þess, að nú er talin nauðsyn að hverfa aftur að þessu ráði, er mikið verðfall á frystum fiskafurðum, sem hófst á s.l. ári. Samanborið við meðalverð ársins 1966 er nú talið, að verðlækkunin nemi 11–12%. Þegar verðlagsráð sjávarútvegsins vann að því um s.l. áramót að ákveða fiskverðið til útgerðarmanna og sjómanna, náðist þess vegna ekki samkomulag milli fiskkaupenda annars vegar og fiskseljenda hins vegar, og fór málið til úrskurðar yfirnefndar, og segir svo um niðurstöðu málsins í grg. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Áður en til ákvörðunar fiskverðsins kom, gaf ríkisstj. yfirnefnd verðlagsráðs til kynna, að hún væri reiðubúin að beita sér fyrir því, að greidd yrði á árinu 1967 8% viðbót á verð landaðs fisks annars en síldar og loðnu. Með tilliti til þessarar yfirlýsingar ákvað yfirn., að fiskverð skyldi standa óbreytt frá því, sem verið hafði á árinu 1966. Sú viðbót, sem ríkisstj. vildi beita sér fyrir að greidd yrði, svarar um það bil til hækkunar kaupgreiðsluvísitölu, frá því að fiskverð var ákveðið í upphafi árs 1966, þar til það var ákveðið nú. Ætlunin er, að þessi viðbótargreiðsla skiptist þannig, að 5% verði greidd mánuðina marz–apríl, en 11% aðra mánuði ársins. Í þessu frv. er farið fram á heimild Alþ. til þess að inna þessar greiðslur af hendi.“ Þessi niðurstaða yfirnefndar var samþ. með atkvæðum oddamanns og fiskseljenda í yfirnefndinni, en fulltrúar fiskkaupenda voru henni andvígir og töldu, að frystihúsin gætu ekki borið óbreytt fiskverð. Hófust nú viðræður ríkisstj. og fulltrúa frystihúsaeigenda um aðgerðir til stuðnings frystihúsunum, og er það, sem ég leyfi mér að kalla annað höfuðatriði þessa frv., árangurinn af þeim viðræðum, þ.e.a.s. 6., 7. og 10. gr., sem fjalla um stofnun sjóðs til að greiða verðbætur vegna verðfalls á frystum fískafurðum og um áframhaldandi athugun á rekstraraðstæðum og fjárhagslegri uppbyggingu frystiiðnaðarins. Er stofnun verðjöfnunarsjóðsins hið merkasta nýmæli, og bendir bitur reynsla fyrri ára til þess, að ef slíkur sjóður hefði fyrr verið fyrir hendi, hefði mátt draga úr eða afstýra ýmsum erfiðleikum fiskiðnaðarins og þjóðarbúsins á undanförnum árum. Það er þess vegna rík ástæða til að athuga nánar um eflingu sjóðsins og um breikkun á starfssviði hans, eins og bent er á í grg. með frv. Athugun á skipulagningu frystiiðnaðarins er einnig nauðsynleg, og hefur mikið verið um það mál rætt og ritað að undanförnu, einkum um hráefnisskortinn og það ástand, að afkastageta hraðfrystihúsanna er langt frá því að vera fullnýtt. Ætla ég mér ekki að ræða þau mál við þetta tækifæri. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á eitt atriði, sem ég tel að rannsaka þurfi sérstaklega vel í sambandi við þá athugun, sem frv. gerir ráð fyrir. Það þarf að rannsaka gaumgæfilega, hvaða stærð hraðfrystihúsa er hagkvæmust í rekstri með tilliti til aðstæðna á hverjum stað, og hygg ég þá, að í ljós muni koma, að ekki sé víst, að sama stærð eigi alls staðar jafnvel við, og ekki heldur, að alltaf hljóti stærstu frystihúsin að gefa bezta raun. Aðstæður til hráefnisöflunar og vinnuaflsútvegunar eru svo mismunandi, að erfitt hlýtur að reynast að finna um það algilda reglu fyrir alla staði jafnt; hvaða stærð frystihúsa henti bezt. Þess vegna hygg ég, að þetta sé rannsóknarefni á hverjum stað fyrir sig, þar sem slíkur rekstur fer fram. Þau tvö meginatriði frv., sem ég hef nú drepið á, eru í raun réttri samningar eða árangur af samningum ríkisstj. við þá aðila, sem hlut eiga að máli. Er þess því ekki að vænta, að á þeim atriðum verði gerðar breytingar í meðförum hv. Alþ. Í Ed. komu, að ég hygg, ekki fram neinar brtt. frá hv. stjórnarandstæðingum í sambandi við þessi tvö meginatriði. Þriðja meginatriði frv. er svo aftur á móti tekjuöflun til þess að standa straum af aðstoðinni við útgerðina og fiskiðnaðinn, að svo miklu leyti sem sú tekjuöflun er ekki þegar ákveðin í fjárl. þessa árs. Um þetta atriði skildu leiðir stjórnar og stjórnarandstöðu í Ed., og geri ég ráð fyrir, að svo muni einnig fara í þessari hv. d. Samkv. frv., eins og það er nú, er gert ráð fyrir, að framlagið til verðjöfnunar frystra fiskafurða nemi 140 millj. kr., og verður það lagt fram af greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1966. Áætlað er, að 8% viðbótin við fiskverðið hafi í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, er nemi 100 millj. kr., og gerir frv. ráð fyrir, að þeirrar upphæðar verði aflað þannig: 1) Með heimild til að lækka framlög til verklegra framkvæmda um 10%, og er áætlað, að við það sparist 65 millj. kr. 2) Með því að lækka greiðslur til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga fyrir árið 1966 um 20 millj. kr., og er sú upphæð tekin af 23 millj. kr., sem framlag ríkissjóðs til jöfnunarsjóðsins fór fram úr áætlun s.l. ár. 3) Með því að taka af áætluðu framlagi til ríkisábyrgðasjóðs á þessu ári 15 millj. kr., en talið er, að þetta framlag sé ofáætlað í fjárl., sem þeirri upphæð nemur. Segja má, að um tvær leiðir hafi verið að velja til þess að standa straum af aðstoðinni við sjávarútveginn: annars vegar að leggja á nýja skatta, en hins vegar fara þá leið, sem frv. gerir ráð fyrir. Skattahækkunarleiðin hefði gersamlega brotið í bága við verðstöðvunina, sem þegar hefur kostað ríkissjóð mikil útgjöld í niðurgreiðslum á vöruverði. Þær ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar til þess að stöðva verðlagið, hefðu þannig verið unnar fyrir gýg, ef nýjar verðhækkanir hefðu nú hafizt í kjölfar skattahækkunar. Einnig hefði hinn almenni skilningur á nauðsyn verðstöðvunarinnar, sem vissulega hefur reynzt vera fyrir hendi, beðið alvarlegan hnekki, og af þessum ástæðum kom skattahækkunarleiðin ekki til greina. Leiðin, sem farin er, reynist fær vegna þess, að afkoma ríkisins að undanförnu hefur verið góð, og þess vegna er hægt að ráðstafa tekjuafgangi til þess að standa að nokkru leyti straum af aðstoðinni við útveginn. Undir þetta vil ég leyfa mér að flokka skerðinguna á framlaginu til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á s.l. ári um 20 millj. kr. Munu sveitarfélögin þrátt fyrir þá skerðingu fá úr sjóðnum fyllilega það, sem þau gátu reiknað með samkv. fjárl. ársins 1966, og raunar rúml. 10 millj. kr. betur. En sé miðað við samanlagðar tekjur sveitarfélaganna á s.l. ári af hinum ýmsu tekjustofnum þeirra, nemur skerðingin, sem þau verða fyrir, ekki nema sem svarar 1%. Tel ég það ekki mikla fórn fyrir sveitarfélögin, þegar um er að ræða að reyna að treysta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, sem skapar svo í staðinn meginundirstöðuna undir tekjuöflun sveitarfélaganna sjálfra og þó alveg sérstaklega að því er varðar framlagið til jöfnunarsjóðsins. Ég stóð að því á sínum tíma að tryggja sveitarfélögunum hlutdeild í söluskatti og aðflutningsgjöldum í gegnum jöfnunarsjóð sveitarfélaga, og það tel ég, að hafi verið vel ráðið og orðið sveitarfélögunum til ómetanlegs gagns. Þess vegna tel ég mig með góðri samvizku geta ætlazt til þess af sveitarfélögunum, að þau færi þá lítilfjörlegu fórn, sem hér er um að ræða, þegar jafnmikla nauðsyn ber til og nú að koma undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar til hjálpar. Í annan stað reynist tekjuöflunarleiðin, sem frv. gerir ráð fyrir, fær vegna þess að framkvæmdir og atvinna í landinu hafa á undanförnum árum verið meiri en framboð á vinnuafli, þannig að skerðing á framkvæmdafé ríkisins um 10% eða 65 millj. kr. hefur ekki í för með sér meiri samdrátt en svo, að þess verður ekki vart á vinnumarkaðinum. Annað mál er svo það, að þegar framkvæma verður slíkan niðurskurð, eru það tiltölulega fáir liðir fjárl., sem niðurskurðurinn lendir á. Ef þetta sama skeður mörg ár í röð, verða þeir liðir sérstaklega hart úti, og þótt nú verði engu um þetta breytt, finnst mér, að upp á seinni tímann ættu menn að hafa það hugfast að dreifa slíkum niðurskurði niður á fleiri útgjaldaliði, ef til hans þarf að grípa. Herra forseti. Að svo komnu sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv., en ég mæli með því enn á ný fyrir hönd meiri hl. sjútvn., að það verði samþ. óbreytt. Þessu frv. hefur verið fundið það til foráttu af andmælendum þess, að með því væru ekki gerðar nægilega haldgóðar ráðstafanir vegna útvegsins og fiskiðnaðarins til frambúðar. Því hefur ekki heldur verið haldið fram af þeim, sem frv. styðja að svo sé. Vandamál útvegsins og útflutningsframleiðslunnar eru svo margslungin og fjölþætt og háð ýmsum breytilegum aðstæðum, að erfitt er að sjá fyrir þróun þeirra langt fram í tímann. Þannig hefur reynsla liðinna ára a.m.k. verið. Mér telst svo til, að frá árinu 1950 hafi alls verið sett 19 lög, sem eru ýmist um aðstoð og stuðning við útveginn og útflutningsframleiðsluna eða um ráðstafanir, sem þjóðfélagið hefur orðið að gera til að laga sig eftir breyttum aðstæðum í útflutningsatvinnuvegunum. Auk þessa kemur sjávarútvegurinn að sjálfsögðu jafnan við sögu við afgreiðslu fjárl. En þessi fyrirgreiðsla við útveginn og aðlögun við breyttar aðstæður í honum hefur jafnan verið óhjákvæmileg vegna þess, hversu mikla þýðingu sjávarútvegur og útflutningur fiskafurða hefur fyrir þjóðarbúið í heild. Það lýsir að vissu leyti trausti á núverandi stjórn og stjórnarflokkum, að til þess skuli vera ætlazt af þeim, að þeir sjái lengra en aðrir í þessu efni, en því miður er það ofmat. Hins vegar er það svo, að árangurinn af stjórnarstarfinu undanfarin ár er svo jákvæður á svíði efnahagsmálanna, að nú gefst þjóðinni betra tóm til en oft áður að átta sig á hlutunum og þeim alvarlegu viðhorfum, sem í augnablikinu blasa við í útflutningsframleiðslunni. Þetta er mikils virði, því að á einu ári getur margt breytzt til hins betra ekki síður en til hins verra. En hvernig sem allt fer, verða stjórnarvöld landsins á hverjum tíma að gera útflutningsatvinnuvegunum kleift að starfa með eðlilegum hætti. Með þessu frv. er stefnt að því marki.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér til 1. umr., ræddi ég í alllöngu máli um þau viðhorf, sem nú eru í okkar sjávarútvegsmálum, og gerði þá sérstaklega að umtalsefni, hvernig komið væri ýmsum þýðingarmestu þáttum sjávarútvegsins nú eftir 7 ára viðreisnarpólitík. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, tekur í raun og veru ekki á vandamálum sjávarútvegsins eða þeim þeirra, sem mestu máli mundi skipta að taka á, eins og nú er komið. Hér er í rauninni aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, ráðstöfun, sem aðeins getur linað kvalirnar lítið eitt og í stuttan tíma, en það er allsendis ótrúlegt, að þeir, sem kynnt hafa sér ástandið í okkar sjávarútvegsmálum nú í dag, geti búizt við því, að þessar ráðstafanir endist nema tiltölulega stuttan tíma. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að bæta við nokkrum greiðslum frá ríkinu til nokkurra þátta sjávarútvegsins. Það er sem sagt miðað við það að auka við hið margfordæmda uppbótakerfi talsvert frá því, sem orðið var. Í nál., sem ég hef lagt fram á þskj. 359, bendi ég m.a. á, að það má telja mjög líklegt, að nú sé svo komið, að á yfirstandandi ári verði millifærslugreiðslur vegna sjávarútvegsins eða uppbótagreiðslur eða hvað menn vilja kalla þær nokkuð yfir 600 millj. kr., og ef síðan er bætt við þær fjárhæðir greiðslum, sem ganga eiga til niðurborgunar á vöruverði og í útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðum, er sýnilegt, að þessar millifærslur til stuðnings atvinnuvegunum á beinan eða óbeinan hátt munu nema á yfirstandandi ári a.m.k. 1700 millj. kr. Það er því ekkert um það að villast, að uppbóta- og styrkjakerfið er enn í fullum gangi, þó að liðin séu 7 ár síðan núverandi stjórnarflokkar tóku að sér að leggja það niður. Það mun ekki í annan tíma hafa komizt í hærri fjárhæðir en einmitt nú, og þó hygg ég, að allir sjái, að þannig stefnir, að það má fyllilega búast við því, að þessar fjárhæðir fari stöðugt vaxandi, ef ekki verða gerðar einhverjar aðrar meiri háttar breytingar í okkar efnahagsmálum. Það, sem hefur raunverulega verið að gerast í málefnum sjávarútvegsins á undanförnum árum, er það, að meginatriðin í efnahagsstefnu ríkisstj. hafa verið íslenzkum sjávarútvegi óhagstæð, hafa beinlínis aukið á erfiðleika sjávarútvegsins og þar af leiðandi hefur þurft að grípa til þessara millifærslugreiðslna, sem þó átti aldrei að grípa til. Ríkisvaldið hefur hagað málum þannig, að margvíslegar álögur hafa farið hækkandi á sjávarútveginum og rekstraraðstaðan hefur verið versnandi. Þannig, eins og ég benti hér á við 1. umr. málsins, hafa t.d. hin almennu lánaviðskipti sjávarútvegsins verið gerð stórum miklu verri en þau voru áður, en þau hafa vitanlega feiknalega mikið að segja, þegar til rekstrarins kemur. Vextir hafa verið stórhækkaðir jöfnum höndum á rekstrarlánum sem á stofnlánum, og krafizt hefur verið miklu örari eða hærri afborgana en áður var. Þetta vitanlega hefur verið sjávarútveginum mjög óhagstætt. Þar að auki hefur svo stefnan, sem framkvæmd hefur verið, einkum í hinum almennu viðskiptamálum og þar með í markaðsmálum, verið útflutningsatvinnuvegunum mjög óhagstæð og gert rekstrarafkomuna mun lakari en hefði þurft að vera. Ég segi í þessu nál., sem ég hef lagt fram um afgreiðslu þessa máls, að það er mín skoðun, að sjávarútveginum veiti ekki af þeim fjárgreiðslum, sem gert er ráð fyrir að hann fái samkv. þessu frv., og þó sé miklu líklegra, að ýmsar greinar hans þyrftu á mun meiri fjárframlögum að halda en í frv. felast. Ég vil því ekki á neinn hátt standa á móti því, að þessar fjárhæðir renni til sjávarútvegsins. Ég álít, að eins og komið er, verði ekki undan þessu vikizt, en hins vegar tel ég, að það hljóti að eiga að vera verk þeirra, sem hafa ráðið málunum á þennan veg á undanförnum árum, að bera ábyrgð á þessari afgreiðslu, sem felst í þessu frv. Ég er þeirri afgreiðslu út af fyrir sig ósamþykkur. Ég tel, að hér sé um mjög veika bráðabirgðalausn að ræða, sem taki engan veginn á aðalvandamálinu. Og það er víst, að það verður ekki tekizt á við þetta vandamál að óbreyttri stefnu í efnahagsmálum. Þar þarf að gjörbreyta um stefnu, ef nokkur árangur á að fást. Í frv. er á það minnzt, að það vaki fyrir ríkisstj. að taka nokkuð öðrum tökum á þessum málum en gert hefur verið, einkum varðandi fiskiðnaðinn. Það er á það minnzt, að það þurfi að koma upp sérstökum verðjöfnunarsjóði, sem dregið geti úr sveiflum í verðlagi á útfluttum sjávarafurðum, og það er einnig vikið að því, að það þurfi að taka skipulagsmál fiskiðnaðarins nýjum tökum. En allt er þetta svo óljóst og óákveðið og í rauninni ekki gerðar neinar beinar ráðstafanir í þessu frv. í þessa átt. Það er aðeins vikið að þessum málum í almennu orðalagi, svo að það mun nú ekki skipta miklu máli fyrst um sinn, þó að eitthvað sé á þetta drepið í grg. Raunverulega er, eins og segir í sjálfri grg. frv. frá hendi ríkisstj., með þessu frv. ekki tekin nein ákvörðun um stofnun verðjöfnunarsjóðs. Það mál liggur aðeins í athugun. Og enn eiga menn eftir að átta sig á því, að hvaða gagni slíkur verðjöfnunarsjóður gæti komið og hvernig ætti í rauninni að byggja hann upp. Svipaða sögu er að segja um hina hugmyndina, sem minnzt er á, að það þurfi að taka skipulagsmál fiskiðnaðarins til athugunar. Þar er aðeins lauslega drepið á það, hvað þurfi að gera. Það er verið að minnast á, að það þurfi helzt að fækka frystihúsum í landinu, það þurfi, eins og þar segir, að draga úr afkastagetu frystiiðnaðarins og vinna að því að sameina fiskiðnaðarfyrirtæki þá væntanlega í stærri heildir. Allt er þetta svo óljóst og óákveðið, að það tekur því varla á þessu stigi málsins að ræða um það í löngu máli. En í sambandi við þessar hugleiðingar hlýtur maður að minnast á, að það hefur einmitt verið eitt af því, sem við Alþb.- menn sérstaklega höfum fundið að efnahagsstefnu ríkisstj. á undanförnum árum, það er einmitt skipulagsleysið varðandi þróun atvinnuveganna og framkvæmdir í landinu yfirleitt. Við höfum talið, að það þyrfti að vera nokkuð virk yfirstjórn í landinu á því, hvernig fjárfestingu landsmanna væri háttað, í hvað það fjármagn færi, sem þjóðin gæti sett í föst verðmæti, og við höfum flutt hér mörg frv. í þessa átt og till. um að taka upp þessi vinnubrögð. En þetta er einmitt eitt af því, sem efnahagssérfræðingar ríkisstj. og síðan ríkisstj. hafa barizt hvað mest á móti. Efnahagssérfræðingar ríkisstj. hafa komizt það lengst í þessum málum, að þeir hafa viljað setja upp svonefndar áætlanir, sem í rauninni hafa verið töflur um það, hvað væri sennilegast, að gerast mundi í atvinnuþróuninni í landinu á komandi árum, en þeir hafa ekki viljað gera neinar till. um, hvað raunverulega ætti að gera og hvað síðan ætti að lögfesta til þess að sjá um framkvæmd á því, sem æskilegt væri. Kenningar ríkisstj. hafa verið þær varðandi þessi mikilvægu atriði, að hér ætti að vera hið fullkanna og frjálsa efnahagskerfi, þ.e.a.s. að þeir, sem réðu yfir fjármagninu, ættu óhindrað að fá að ákveða það, í hvað fjármagnið færi, hvernig fjárfestingin í landinu yrði, og það mundi að lokum gefa bezta raun fyrir þjóðarbúskapinn. En sem sagt, þegar þeir nú standa frammi fyrir því, að illa er komið m.a. í fiskiðnaði landsmanna, í þeirri þýðingarmiklu starfsgrein, og það þarf að grípa til þess ráðs að styrkja fiskiðnaðinn með beinum fjárframlögum frá ríkinu, er fyrst farið að minnast á, að skipulagið í okkar fiskiðnaði sé ekki hið ákjósanlegasta, þar hafi ýmislegt verið að gerast á undanförnum árum, sem sé býsna óhagstætt og hefði átt að vera á annan veg. Ég hlýt að vekja athygli á þessu, en þá ekki síður á hinu, að það hefur ekki aðeins verið á þessu eina sviði, sem þróunin hefur verið okkur óhagstæð eða kannske of kostnaðarsöm undir þessu skipulagsleysi öllu, sem við höfum hér búið við. Það er ekki aðeins á því sviði, að það hafi risið upp fiskiðnaðarfyrirtæki, sem ekki eru í hinu æskilegasta formi, og að sums staðar hafi jafnvel verið um það að ræða, að fiskiðnaðarfyrirtækin hafi komið upp óeðlilega mörg miðað við allar kringumstæður. Það er ekki aðeins á þessu sviði, sem skipulagsleysið er farið að segja til sín í okkar efnahagsmálum. Ég vil segja, að á ýmsum öðrum sviðum þjóðlífsins er þetta skipulagsleysi og hefur kostað okkur miklum mun meira en það kostar okkur í okkar fiskiðnaði. Það væri ekki síður ástæða til þess að líta t.d. eftir því, hvernig við höfum farið með okkar fjármuni í sambandi við verzlunaruppbygginguna í landinu á undanförnum árum og uppbyggingu á fjöldamörgum öðrum sviðum. En þarna erum við einmitt komin að því meginatriði, þar sem greint hefur á milli okkar Alþb.-manna og þeirra, sem ráðið hafa efnahagsmálastefnunni á undanförnum árum. Við höfum haldið því fram, að eitt af því þýðingarmesta væri einmitt að reyna að gera sér fulla grein fyrir því, í hvað fjármagnið á að fara á hverjum tíma, í hverju við eigum að fjárfesta og hvað mikið í hverri grein, en ekki að búa við það skipulagsleysi, sem við höfum búið við, og það hefur ekki aðeins átt við af okkar hálfu varðandi undirstöðuatvinnuvegina, heldur ekkert síður ýmsa aðra þætti í efnahagslífi landsins. En sem sagt, niðurstaðan hefur orðíð þessi eftir skipulagsleysi viðreisnarstefnunnar. Nú erum við að súpa seyðið af þeirri stefnu og verðum að borga býsna háar upphæðir í aukaálögur vegna þessarar röngu fjárfestingarstefnu. Ég tók eftir því, að hv. frsm. meiri hl. sjútvn., sem hér talaði fyrir frv. ríkisstj., komst þannig að orði í lokaorðum sínum, þegar hann var að mæla fyrir þessu frv., að vegna þess að ýmislegt hefði unnizt jákvætt við stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum á undanförnum árum, gæfist mönnum nú meira tóm en stundum áður til að átta sig á vandamálum sjávarútvegsins og atvinnuveganna. Það er nú svo. Það virðist nú ekki vera allt of mikið tóm, sem hæstv. ríkisstj. hefur unnizt til þess að átta sig á því, því að mér sýnist í rauninni allt benda til þess, að eftir 7 ára viðreisn sé ríkisstj. ekki enn búin að fá nægilega langan tíma til að átta sig á þeim aðalvandamálum, sem við er að glíma í íslenzkum sjávarútvegsmálum nú í dag. Nei, ég held, að hitt sé miklu sannara, sem ég sagði um þessi mál, að sannleikurinn sé sá, að það eru afleiðingarnar af hinni röngu stefnu ríkisstj. á liðnum árum í efnahagsmálunum, sem valda mestu um þá erfiðleika, sem við stöndum nú frammi fyrir í okkar atvinnumálum, en ekki hitt, að það hafi unnizt svo mikið jákvætt við stefnu ríkisstj., að maður geti farið að setjast niður í rólegheitum og átta sig á þeim vandamálum, sem að steðja í okkar atvinnulífi. Því miður, þá er ekki ástandið þannig nú í dag. Ég skal ekki að þessu sinni ræða þetta frv. í ýkjalöngu máli. Ég ræddi um það ýtarlega við 1. umr., af því að ég tel, að þetta frv., eins og það liggur hér fyrir, gefi fyrst og fremst tilefni til þess að gera nokkra úttekt á því, hvernig komið er með okkar undirstöðuatvinnuveg nú í dag, sjávarútveginn, eftir sjö ára framkvæmd á þeirri efnahagsmálastefnu, sem núverandi ríkisstj. hefur haldið sig fast við. Þá úttekt gerði ég hér við 1. umr. málsins. En þetta frv., eins og það liggur hér fyrir, það hefur ekki ýkjamikið að segja að ræða það út af fyrir sig í löngu máli. Varðandi það, hvort ákveðið er, að ríkisstj. skuli nú leggja til hliðar 140 millj. kr. í sérstakan sjóð til þess að greiða úr honum síðan styrki til frystihúsanna í landinu vegna fallandi verðs á útfluttum frosnum fiskafurðum, eða hvort menn hefðu haft í þessari grein upphæðina 180 millj. kr., - mér sýnist, að hér sé fullt eins líklegt, að um það verði að ræða, þegar ríkið þarf að standa við þær skuldbindingar, sem það tekur á sig skv. ákvæðum frv., því að skuldbindingar ríkisins við frystiiðnaðinn í landinu takmarkast ekki við þessar 140 millj. kr., heldur við ákveðna greiðslureglu, sem þar er sett upp, og ef verðlækkunin á frosnum fiski verður eitthvað í námunda við það, sem þeir segja, sem bezt þekkja til þeirra mála og hafa sett fram sínar hugmyndir þar um, þá er miklu líklegra, að greiðslur ríkisins verði skv. þessu frv. 180 millj. kr., en ekki 140 millj. kr. Það er því miklu líklegra, að svo fari, að það verði enginn afgangur af þessum 140 millj. kr. og það þurfi því ekki að vera að gera ráð fyrir því, að sá afgangur eigi að mynda einhvern stofnsjóð að væntanlegum verðjöfnunarsjóði, ef löggjöf verður þá sett um þennan verðjöfnunarsjóð. Það er miklu líklegra, að til hins mundi koma, að það þurfi að bæta við upphæðina, þessar 140 millj., til þess að standa við þær skuldbindingar, sem ríkið er að taka á sig með frv. Svipað er að segja um önnur bein ákvæði í þessu frv. Þau eru í rauninni ekki þess eðlis, að það taki að ræða þau í löngu máli. Þannig er t.d. um hina aðalupphæðina, sem gert er ráð fyrir að greiða skv. þessu frv., þar sem gert er ráð fyrir því að greiða í kringum 100 millj. kr. til hækkunar á fiskverði til fiskibáta. Þar er um að ræða slíka verðhækkun, að það vita allír, sem til þekkja, að hún samsvarar engan veginn því, sem bátaútvegurinn þyrfti að fá, eins og nú er ástatt fyrir honum. Þessi upphæð er rétt aðeins til þess að tryggja það, að fiskimennirnir á bátaflotanum geti á árinu 1967 fengið hliðstæða verðlagsuppbót á kaup sitt eins og aðrir launþegar fengu á árinu 1966. Það er svona rétt aðeins verið að ná þeim hala, en lengra er ekki komið í þessum efnum. Það er því eins og ég sagði, það er miklu frekar um það að ræða, að þær fjárhæðir, sem nefndar eru í þessu frv., muni reynast of litlar til þess að ná hér fullum árangri og það aðeins í bili, en þessar greiðslur, sem hugsaðar eru skv. þessu frv., geta aldrei náð því, að þær geti skipt neinu afgerandi um það, hvernig fer með framhaldið í okkar sjávarútvegsmálum. Þar þarf á nýrri stefnu að halda. Það þarf að gjörbreyta ýmsu því, sem nú er í gildi og sett var í framkvæmd með viðreisnarstefnunni. Ég skal svo ekki að þessu sinni ræða málið frekar. Ég mun ekki, og við Alþb.-menn munum ekki standa á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga, en ég ætla, að ég hafi lýst okkar afstöðu til þessa máls í öllum aðalatriðum.

Frsm. 2. m inni hl. (Jón Skaftason): Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum þeirra, sem hér hafa talað af hálfu tveggja hluta sjútvn., þá klofnaði n. í afstöðu sinni til málsins. Við fulltrúar Framsfl. í sjútvn. höfðum skilað sérstöku nál., sem við lögðum inn til skrifstofunnar í morgun, en sökum mikilla anna í prentsmiðju hefur ekki enn þá verið lokið við að prenta nál. og liggur það því ekki frammi núna við umr., en er væntanlegt á hverri stundu. Afstaða okkar til frv. er sú, að við mælum með því með vissum breytingum, sem við flytjum og prentaðar eru í nál. Þessar brtt. eru þær sömu og fluttar voru af hálfu fulltrúa flokksins í Ed., og tel ég því, að jafnvel þó að nál. yrði ekki komið úr prentun, áður en gengið er til atkvgr., þá sé hægt að greiða atkv. um brtt., því að þær liggja frammí á þskj, og nál. framsóknarmanna úr Ed. Mun ég afhenda forseta þær hér á eftir. Ég talaði alllangt mál um frv. þetta, þegar það var hér til 1. umr. í hv. d. Ég leitaðist þá við að sýna fram á, að þeir erfiðleikar, sem sjávarútvegurinn á nú við að búa og frv.-flutningur þessi ber vott um, ætti meginrætur að rekja til þeirrar stjórnarstefnu, sem fylgt hefur verið á valdatímabili hæstv. núverandi ríkisstj. eða í rúm sjö ár. Ég reyndi að sýna fram á, að ýmsir meginþættir þeirrar stefnu væru sjávarútveginum, sem býr við nokkra sérstöðu umfram aðra atvinnuvegi landsmanna, í meginatriðum beinlínis fjandsamlegir. Ég vék einnig að því, að þær ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir, séu auðsjáanlega einungis bráðabirgðaráðstafanir, þær lagi engan þann meginvanda, sem nú er til staðar, og þurfi þar annað og meira til að koma og þá fyrst og fremst gjörbreyting á sjálfri stjórnarstefnunni. Ég get því verið stuttorður um frv. nú og skal ekki víkja að mörgum þáttum málsins. Eins og ég sagði, þá er tilgangur með frv. sá að koma í veg fyrir stöðvun í rekstri frystihúsa og þorskveiðiskipa um nokkurt skeið með því að verja fé úr ríkissjóði til stuðnings þessum aðilum. Er hér um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, þá fjórðu í röðinni frá árinu 1964 að telja, en auk þessa hefur rekstur togara verið styrktur úr ríkissjóði allt valdatímabil viðreisnarstjórnarinnar. Þessar staðreyndir eru þungur áfellisdómur um árangur stjórnarstefnunnar, sem ríkt hefur í landinu í 7 1/2 ár og hafði það að aðalmarkmiði að koma atvinnulífinu á heilbrigðan grundvöll og tryggja, að útflutningsframleiðslan yrði rekin hallalaust án uppbóta og styrkja. Af fjárlögum yfirstandandi árs sést m.a., að um 1.3 milljarði kr. á að verja af ríkistekjum ársins, sem nema alls um 4.7 milljörðum, til uppbóta og niðurgreiðslna til þess að forða frá stöðvun í atvinnulífinu, en raunar er fjárhæð þessi mörg hundruð millj. kr. hærri, ef allur fjárstuðningur við atvinnuvegina úr ríkissjóði væri talinn með. Ég hygg því, að óhætt megi fullyrða, að af hverjum 3 kr., sem ríkissjóður tekur til sín með sköttum og álögum á landsmenn, gangi rúmlega 1 kr. til þess að standa undir þessum uppbótum og níðurgreiðslum. Þrátt fyrir þetta eru erfiðleikar stofnatvinnuveganna nú meiri en oftast áður. Ekkert verðfall erlendis né samdráttur í þjóðarframleiðslu fær skýrt þetta. Þjóðartekjur á mann hafa á tímabilinu frá 1960–1965 vaxið um 5.7%, sem er sennilega mesta hagvaxtarskeið síðustu áratuga hér á landi, en þessi hagvöxtur á að miklu leyti rót að rekja til síbatnandi viðskiptakjara við útlönd. Frv. þetta fjallar um einn þátt þessara vandamála, rekstrarvandamál frystihúsanna, smærri bátanna og togaranna. Er í veðri látið vaka af þeim, sem að flutningi þess standa, að verðfall á frystum fiskafurðum á erlendum mörkuðum hafi skapað þessa erfiðleika. Að mínu áliti er ekki nema hluti sannleikans þar með sagður og stærstu ástæðunum alveg sleppt, sem eru síaukinn útgerðarkostnaður af völdum óðaverðbólgunnar, sem dafnað hefur óvenjuvel á valdatímabili viðreisnarstjórnarinnar, en óðaverðbólgan hefur vaxið hér þrisvar til fjórum sinnum hraðar en í helztu viðskiptalöndum okkar og hjá keppinautum okkar um markaðina. Árið 1966 er talið, að frystihúsin hafi tapað á milli 50 og 100 millj. kr., en einmitt það árið hefur Efnahagsstofnunin upplýst í skýrslu sinni til Hagráðs, að meðalverð útfluttra frystra þorskafurða hafi það ár verið 10% hærra en meðalverð ársins 1965 og meðalverð skelfiskafurða um 5% hærra. Árin 1964–1966 voru frystihúsunum veittar uppbætur á framleiðslu sína, samtals 126 millj. kr. Uppbætur þessar voru veittar til þess að standa undir hækkandi fiskverði. Öll þessi ár seldust frystar fiskafurðir fyrir síhækkandi verð á erlendum mörkuðum. Þannig segir í skýrslu Efnahagsstofnunarinnar til Hagráðs, að markaðsverð frystra afurða hafi hækkað um 45% árin 1960–1965. Ég minnist á þetta hér til þess að sýna fram á haldleysi þeirra staðhæfinga, sem nú er haldið uppi af hálfu stjórnarliða í umr. um frv. þetta, að ástæðan fyrir erfiðleikunum sé eingöngu verðlækkun sú, sem fór að gæta á hraðfrystum fiski síðustu mánuði s.l. árs og hefur því miður haldið enn áfram. Á s.l. ári skilaði n. alþm., sem athugaði rekstrarvandamál báta undir 120 smálestum að stærð, áliti. Niðurstaða þeirrar nefndar var í fáum orðum sú, og um hana voru allir alþm. sammála, að enginn rekstrargrundvöllur væri til fyrir þessa báta í dag. Með samanburði á afkomu þeirra á milli ára var sýnt fram á, að rekstraraðstaða meðalbátsins hafði versnað, útgerðarkostnaður hafði vaxið hraðar en tekjur bátsins þrátt fyrir umtalsverðar hækkanir á fiskverði. Hnignun í togaraútgerð er alkunn, og fækkar þeim togurum nú jafnt og þétt, sem eru í rekstri. Enginn rekstrargrundvöllur er til fyrir þessi skip í dag, og eru þau rekin með stórfelldu tapi. Eins og ég sagði áðan, á frv. þetta að forða frá stöðvun í þessum atvinnugreinum næstu mánuðina. En meira þarf til. Stefnubreyting, þar sem horfið er frá óðaverðbólgu, er nauðsynleg. Mótun stefnu í uppbyggingu bátaflotans, fiskiðjuvera og nýtingu fiskimiða er einnig nauðsynleg. Það þarf að létta álögum af sjávarútveginum í mörgum greinum, og það þarf að lækka þann gífurlega háa fjármagnskostnað, sem bundinn er í honum. Við nokkrir þm. Framsfl. höfum á undanförnum þingum flutt fjölda mála í þessa stefnu, en annaðhvort hafa þau verið svæfð eða felld af ráðandi meiri hl. í Alþ. Frv. þetta gerir ráð fyrir, að fjár verði aflað til hækkunar fiskverðs og til myndunar verðjöfnunarsjóðs. Fjárins verði aflað með því að rýra framkvæmdafé á fjárlögum og klípa um 20 millj. af jöfnunarsjóðsframlagi sveitarfélaganna, auk þess sem fella á niður ríkisframlagið til ríkisábyrgðasjóðs. Við fulltrúar Framsfl. í sjútvn. getum ekki fallizt á þessa leið. Ríkissjóður hefur sannarlega haft á s.l. ári í hreinar umframtekjur á milli 800 og 900 millj. kr. Þessi aukna skattheimta á m.a. sök á þeim vanda, sem útvegurinn á við að stríða, og við teljum því eðlilegt, að hluti af þessum greiðsluafgangi ríkissjóðs verði notaður í þessu skyni. Um það fjallar 1. brtt. okkar. Þá er það upplýst í umr. í Ed. og raunar víðar, að svokallað hagræðingarfé til frystihúsanna er ætlað eingöngu til þess að standa undir hærra fiskverði, en ekki sérstaklega til framleiðniaukningar í hraðfrystihúsunum. Við teljum, að nefna beri hlutina réttum nöfnum og flytjum brtt. um það, sem er 2. brtt. okkar. Síðasta brtt. miðar að því að gera ákvæði 10. gr. frv. skýrari. Við teljum óeðlilegt að takmarka eftirgjafir fjárkrafna við ríkisábyrgðasjóðinn einan, en þannig skiljum við greinina, eins og hún er nú. Við leggjum til, að þessu verði breytt eins og fram kemur í 3. brtt. okkar. Ég vil svo að endingu aðeins lýsa því yfir, að við munum á engan hátt leggjast gegn því, að frv. þetta nái fram að ganga, eða tefja framgang þess á nokkurn hátt. Eins og ég sagði í upphafi, mælum við með samþykkt frv. með vissum breytingum, sem ég var að skýra hér frá.



Herra forseti. Ég skal ekki verða til þess að lengja þessar hógværu umr. hér, þó að vissulega hefði verið ástæða til þess að gera að umtalsefni ýmislegt af því, sem hér kom fram hjá tveimur hv. síðustu ræðumönnum, ekki sízt hjá hv. 4. þm. Reykn., en til þess að fara ekki að efna til neinna eldhúsumr. um það efni, - það gefst tækifæri til þess, þegar til þess kemur að ræða efnahagsmálin almennt, - þá skal ég láta það hjá líða. En ástæðan fyrst og fremst til þess, að ég stóð hér upp, er í sambandi við það, sem hann síðast sagði varðandi eftirgjafir fjárkrafna ríkisábyrgðasjóðs. Ég lýsti því yfir í Ed., einnig vegna ummæla, sem þar komu fram, og brtt., sem þar var flutt og mun vera shlj. þeirri, sem hér er flutt, varðandi breytingu á þeirri gr. frv., að þótt orðalag hennar kynni að orka eitthvað tvímælis, þá hefði aldrei verið hugmyndin, að það væri ríkisábyrgðasjóður einn, sem ætti að gefa eftir af fjárkröfum. Það er hins vegar svo ástatt, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, að meginhluti þeirra fjárkrafna, sem hér um ræðir, er væntanlega með ríkisábyrgð og þar af leiðandi á snærum ríkisábyrgðasjóðs beint eða óbeint, og allar breytingar á slíkum kröfum eða nýir samningar um þær gætu að sjálfsögðu ekki komið til greina, nema ríkisábyrgðasjóður væri við það riðinn. Það hefur því þótt eðlilegt, að ríkisábyrgðasjóður væri sérstaklega nefndur sem forgönguaðili um að rannsaka þessi mál og hlutast til um eftir atvikum nýja samninga í sambandi við þær kröfur, sem hér um ræðir. Náttúrlega kemur ekki til mála, að ríkisábyrgðasjóður gefi eftir kröfur, sem eru þannig til komnar, að þær eru ekki gjaldfallnar, heldur vegna ábyrgða, sem sjóðurinn er í, en hefur ekki útlagt. Það, sem hér eitt kemur til greina, er, hvort að einhverju leyti yrði gefið eftir eða samið um lengri tíma um kröfur, sem ríkisábyrgðasjóður hefur þegar lagt út vegna vanskila skuldara. En ég tel ekki, að enda þótt sú till., sem hv. framsóknarmenn hér flytja varðandi orðalagsbreytingu á þessari gr., yrði felld, þá feli það í sér neina yfirlýsingu um, að ríkisábyrgðasjóður eigi að ganga hér sérstaklega á undan öðrum í þessu efni. Þetta taldi ég rétt, að kæmi fram. Varðandi svo annað atriði er kannske freistandi aðeins að segja það í sambandi við ummæli hv. þm. um þá miklu erfiðleika, sem stafa að útgerðinni, og orsakir þeirra, að það væri fyrst og fremst óðaverðbólgan, sem þar réði úrslitum, að vissulega hefur verðbólgan haft sín slæmu áhrif, bæði fyrir útgerðina og margt annað í okkar efnahagskerfi og okkar atvinnulífi, en ég tel ekki, að það væri sérstaklega í anda þeirrar stefnu að vinna gegn þeirri verðbólguþróun, sem hv. þm. talaði um, að leggja til að verja út í atvinnulífið 140 millj. kr. með þeim hætti, sem hann gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. með því að halda áfram yfirdrætti við Seðlabankann, sem óumflýjanlega yrði að koma til, ef þetta ætti að gerast. Þetta held ég, að við hljótum allir í alvöru talað að geta verið sammála um, að sé ekki í samræmi hvað við annað. Við vitum það svo auðvitað jafnframt allir, að það er ekki eingöngu verðbólguþróun, sem hefur skapað erfiðleika útgerðarinnar og veldur því, að ýmsar greinar hennar eiga við meiri erfiðleika að stríða en aðrar. Það er vegna misræmis, sem þar hefur skapazt, mjög mismunandi aðstöðu, sem hefði vafalaust verið til staðar, hvort sem hefði verið verðbólga eða ekki, að það væri mismunandi aðstaða í dag, sem allir vita, að er mjög misjöfn, varðandi vissar greinar síldarútvegs annars vegar, minni báta hins vegar og í þriðja lagi togara, þannig að ef verðlagsmyndun sjávarafurða ætti að vera með þeim hætti, að hún t.d. nægði togurum, án þess að þar kæmu til verulegir styrkir, þá hygg ég, að það mundi leiða til einkennilegrar niðurstöðu í þjóðfélaginu og líklegt, að það mundi þá skapa ósamræmi í hina áttina, að aðrar greinar sjávarútvegs kynnu þá að bera óeðlilega mikið úr býtum, þannig að þetta verður auðvitað ekki jafnað með þessum hætti, heldur með ýmsum öðrum ráðstöfunum, sem hv. þm. hafa minnzt hér á, að þyrftu að koma til, og ekki verða kenndar stjórnarfari, heldur ýmiss konar þróun, sem orðið hefur í þessum efnum og hefur orðið mjög misjöfn fyrir ýmsar greinar sjávarútvegsins, og það er vissulega miklum vandkvæðum bundið og mikilvægt viðfangsefni að gera sér grein fyrir því í fullri alvöru, hvernig hægt er að leysa þann vanda. Ég skal ekki, herra forseti, efna til frekari umr. um málið, en taldi aðeins rétt, að þetta kæmi fram, fyrst og fremst varðandi það, sem ég áðan gat um, um ríkisábyrgðasjóðinn, til þess að það ylli engum misskilningi, hver ætlunin væri í því efni í sambandi við orðalag frv.



Herra forseti. Það hefur ekki gefizt neitt sérstakt tilefni í þeim umr., sem fram hafa farið nú, umfram það, sem kom fram við 1. umr., sem gert það nauðsynlegt af minni hálfu, að til frekari umr. sé stofnað. Ég vildi aðeins nota tækifærið núna til þess að þakka hv. sjútvn. fyrir góða og skjóta afgreiðslu málsins og vænti þess, að málið nái fram að ganga nú, áður en þinghlé verður gert um páskana.



Herra forseti. Það hefur verið mjög áberandi við þær umr., sem átt hafa sér stað um frv. það til laga um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, sem hér liggur fyrir, að stjórnarandstaðan hefur sem jafnan fyrr sniðgengið grundvallarorsakir þess vanda, sem við er að glíma, en þess í stað reynt með útúrdúrum og blekkingum að færa sönnur á, að núverandi stjórnarflokkar bæru þar alla sök á. Hv. 4. þm. Reykn. orðaði það svo við 1. umr. um málið hér í hv. d., að stjórnarstefnan væri sjávarútveginum í grundvallaratriðum fjandsamleg. Minna mátti ekki gagn gera. En orðum sínum fann hann hvergi stað, enda var mál hans frá upphafi til enda ekkert annað en í meira lagi hæpnar fullyrðingar. Aðeins á einu var bitastætt í hans málflutningi, en það var þar sem hann ræddi um, að verðbólguþróun undanfarinna ára hefði orðið sjávarútvegi og fiskiðnaði þung í skauti. Það er alveg rétt og nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir því, enda auðvelt um svo augljóst mál. En nú sem framsóknarmenn, þessir nýju vinir íslenzks sjávarútvegs, virðast gera sér fulla grein fyrir þeim óheillavænlegu áhrifum, sem verðbólguþróunin undanfarin ár hefur haft á þennan okkar útflutningsatvinnuveg, hvernig stendur þá á því, að afstaða þeirra til verðbólguvandamálsins hefur verið með þeim hætti, sem raun ber vitni um og sannanlegt er? Stjórnarflokkarnir hafa frá upphafi brýnt fyrir þjóðinni mikilvægi þess, að takast megi að halda verðbólgunni sem mest í skefjum. Fyrir frumkvæði ríkisstj. hafa verið gerðir kjarasamningar nú hin síðari árin með það fyrir augum fyrst og fremst, að þeir yllu sem minnstum vexti verðbólgu. Þetta hefur giftusamlega tekizt, einnig fyrir það, að skilningur hefur verið fyrir hendi á þessari stefnu hjá forystumönnum launþegasamtakanna. Forystumenn verkalýðsfélaganna úr röðum Alþb.-manna hafa haft skilning á þeirri nauðsyn, að stefnu þessari yrði fylgt. Það er aðeins einn hópur manna í þessu landi, aðeins einn flokkur, sem aðra stefnu hefur í þessum málum, enda þótt skilningur hans kunni að vera annar, og það er Framsfl. Honum þykir bezt henta, bezt þjónað sínum pólitísku stundarhagsmunum með því sem mest að kynda undir verðbólgunni. Þeim tjóar ekki, framsóknarmönnunum, að þræta fyrir þessa staðreynd, svo berir sem þeir hafa orðið að þessari ósvinnu. Og nú, þegar hv. 4. þm. Reykn. reynir að gera hosur sínar grænar fyrir útvegsbændum, þá ætti hann ekki að ganga þess dulinn, að þeim er fullkunnugt um þessa hegðun Framsfl., og ekkert síður útvegsbændum á Suðurnesjum en öðrum. Þær orsakir, sem til þeirra ráðstafana liggja, sem með þessu frv. er verið að gera sjávarútvegi og fiskiðnaði til aðstoðar, eru fyrst og fremst skyndilegt og mikið verðfall á afurðum mikilvægra framleiðsluþátta frystiiðnaðarins á erlendum mörkuðum og einnig að nokkru sökum minnkandi bolfiskafla á undanförnum árum. Þetta eru þær staðreyndir, sem hv. 4. þm. Reykn. þykja gefa sér tilefni til þess nú að lýsa yfir því, að stefna ríkisstj. sé sjávarútvegi og fiskiðnaði fjandsamleg í grundvallaratriðum. Um verðfall á erlendum mörkuðum verður að sjálfsögðu engum innlendum aðilum kennt. Þá er hitt atriðið, sem snýr að minnkandi bolfiskafla og þeim örðugleikum, sem það hefur valdið fiskiðnfyrirtækjum. Að því leyti sem minnkandi bolfiskafli kann að stafa af minnkandi fiskgengd, verða engir sóttir til saka. Ástæðurnar fyrir minnkandi bolfiskafla eru tvímælalaust fyrst og fremst þær reglur, sem gilda um togveiðar hinna minni fiskiskipa, skipa af stærðunum frá 60–150 smálestir, innan íslenzkrar landhelgi. Mér er tjáð, að hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, hafi hér á hinu háa Alþingi vakið máls á nauðsyn þess, að skipum af fyrrnefndri stærð og jafnvel smærri yrði heimiluð togveiði innan landhelgi, og flutt um það till. Hv. 5. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, hefur nýlega lagt fram frv. til laga um þetta efni, að vísu frv. til laga um það, að skip af stærðinni 40–100 smálestir fengju til þess undanþágu. Ég vil nú spyrja: Eru þeir hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem í þessu máli hafa talað, hv. 4, þm. Reykn. og hv. 5. þm. Austf., reiðubúnir til að lýsa því yfir, að þeir vilji á þessar tillögur fallast? Að leyfa skipum af þessari stærð að stunda togveiðar innan landhelgi, er að mínum dómi frumskilyrði þess, að þeim verði fundinn traustur rekstrargrundvöllur og um leið að fiskíðnaðurinn fái það hráefni, sem hann nú er sem mest þurfandi fyrir. Það skal þó skýrt fram tekið, að togveiðar innan landhelgi verða að vera háðar því skilyrði, að við jafnhliða stóraukum vísindalegt eftirlit með og rannsókn á fiskstofnum við strendur landsins og öðru, sem að fiskgengd og fiskrækt lýtur. Þá er og að því að gá, að með því að leyfa minni fiskiskipum togveiðar innan landhelgi fengju frystihúsin hið nauðsynlega hráefni einmitt á þeim tíma, sem er þeim hentugastur, þ.e.a.s. utan aðalvertíðar, en vel mætti hugsa sér, að togveiðar yrðu bannaðar innan landhelgi, meðan hún stendur yfir. Eitt aðalvandamál fiskiðnaðarins hefur verið hinn misjafni afli eftir árstíðum. Fjárfesting í fiskvinnslustöðvum í Vestmannaeyjum t.d. er mjög miklu meiri en þyrfti að vera, ef það hráefni, sem þar er unnið, bærist nokkuð jafnt á land yfir árið, en ekki að meginhluta á 1–2 mánuðum, eins og nú er. Vestmanneyingar verða hins vegar að vera við því búnir að hafa undan í aflahrotum og vinna fullan helming þess hráefnis, sem þeim berst yfir árið, á aðeins 1/6 hluta ársins, einnig með stórauknum kostnaði öðrum en fastakostnaði, svo sem auknum rekstrarkostnaði vegna gífurlegrar yfirvinnu. Þess vegna er mest um vert að skapa frystihúsum skilyrði til aukinnar vinnslu frá því, sem nú er, utan aðalvertíðar. Meðan ekki rætist verulega úr með togaraútgerð hér á landi, eru það eingöngu hin minni fiskiskipin, sem aflað geta hins nauðsynlega hráefnis, a.m.k. meðan aflauppgrip hinna stærri skipa haldast óbreytt á síldveiðum. En þetta geta minni skipin ekki, nema aðstöðu þeirra til hráefnisöflunar verði breytt frá því, sem nú er, og sú aðstöðubreyting er að leyfa þeim togveiðar innan landhelgi, en eins og ég áður sagði undir auknu vísindalegu eftirliti. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa mjög haft í orði, að skipulagsleysi ríkti í sjávarútvegi landsmanna, og gagnrýnt, að endurnýjun á hinum minni fiskiskipum hafi verið látin sitja á hakanum. Ég er því algjörlega sammála, að við getum ekki miklu lengur haldið áfram nær eingöngu að byggja 300–500 smálesta síldveiðiskip og gefa ekki gaum að nauðsynlegri endurnýjun hinna minni fiskiskipa, sem, eins og ég hef reynt að sýna fram á, eru þau skipin, sem í náinni framtíð verða að anna hráefnisþörf frystihúsanna að mestu leyti. En það er þýðingarlaust að ræða um endurnýjun þessara skipa, meðan grundvöllur er ekki lagður fyrir rekstri þeirra. Verði hann lagður, þá mun mikil og hröð endurnýjun þessa fiskiskipaflota eiga sér stað af sjálfu sér. Þess vegna verða þessir hv. Þm. að svara því alveg umbúðalaust: Eru þeir reiðubúnir til þess að leggja þennan grundvöll, með því að þessum skipum verði leyfðar togveiðar innan landhelgi? Það sýnist vera nærtækasta ráðið nú til viðreisnar þessari atvinnugrein og einnig um leið fiskiðnaði landsmanna. Þeim, sem halda því fram, að of í lagt hafi verið um byggingu hinna stærri síldveiðiskipa og að í þeim efnum hafi ríkt skipulagsleysi, þeim skal bent á, að ef svo vel hefði ekki verið greitt fyrir í þeim efnum sem raun ber vitni um, þá hefði það tvímælalaust bitnað á þeirri velmegun, sem þjóðin hefur átt við að búa undanfarin ár. Í stað þeirra stórvirku tækja til auðsöflunar hefðu engin önnur getað komið. Við 1. umr. hér í hv. d. hafði hv. 4. þm. Reykn. og eins hv. 5. þm. Austf. það mjög í orði, að skipulagsleysi ríkti í sjávarátvegsmálum okkar, og þetta endurtóku þeir báðir nú við þessa 2. umr. Orðrétt sagði hv. þm. Reykn., með leyfi forseta: „Í öðru lagi má rekja erfiðleikana í vissum greinum útvegsins til minnkandi þorskfiskafla og skyldra tegunda. Og í þriðja lagi má rekja það til þess skipulagsleysis, sem hefur ríkt bæði í sjávarútveginum og öðrum greinum landsmanna um atvinnuuppbyggingu.“ Ég vil leyfa mér að segja, að verði ráðslag núverandi hæstv. ríkisstj. kallað skipulagsleysi, þá er orðið öngþveiti allt of vægt yfir það ástand, sem ríkjandi var á tímum vinstri stjórnarinnar. Sannleikurinn er sá, að það er fyrst í tíð núverandi hæstv. ríkisstj., sem umtalsvert skipulag á öllum okkar þjóðarbúskap er hafið. Síðast í dag var lagt hér fram frv. til l. um skipulag framkvæmda á vegum ríkisins, þar sem lagt er til að lögfesta allumfangsmiklar meginreglur um þetta efni. Fyrir forgöngu ríkisstj. hafa nákvæmar framkvæmdaáætlanir verið gerðar og unnar af hinum færustu mönnum. Úr því að minnzt er á skipulagsleysi í sjávarútvegsmálum, má minna á viðreisn stofnlánasjóða allra okkar aðalatvinnuvega. Ríkisstj. hefur gert sér ljóst, að þörf er á sem nákvæmustum áætlunarbúskap í þjóðfélagi okkar. Slíkt er erfitt, meðan afkoma okkar byggist að langmestu leyti á stopulum sjávarafla, sem bezt sýnir sig nú, þegar gera þarf þær ráðstafanir, sem hér er lagt til að gerðar verði. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa enda stigið stórt skref í þá átt, að afkoma þjóðarinnar verði í náinni framtíð ekki eins háð því, sem úr sjónum aflast, og hingað til, og á ég þar við stóriðju þá, er lagður hefur verið grundvöllur að. En af því að hv. þm. stjórnarandstöðuflokkanna hafa í frammi slíkar fullyrðingar um skipulagsleysi í sjávarútvegi og fiskiðnaði, þá er eðlilegt, að spurt sé um tillögur þeirra til úrbóta í þessum efnum. Það fer furðulítið fyrir þeim, enda sagði hv. 5. þm. Austf., með leyfi hæstv. forseta, orðrétt við 1. umr. hér í hv. d. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins: „Það er að vísu býsna flókið mál að ætla að tilgreina nákvæmlega, hvað skuli gert til viðréttingar íslenzkum sjávarútvegi í öllum greinum.“ Það var og, og leyfi ég mér að líta svo á, að í þetta skipti hafi hv. þm. talað af hreinskilni, enda í fullu samræmi við tillögugerðir hans og sálufélaga hans í stjórnarandstöðunni í þessum málum. Ég vil hins vegar benda á til viðbótar því, sem ég sagði um viðreisn stofnlánasjóða sjávarútvegsins, að ríkisstj. hefur að undanförnu veítt fé til hagræðingar og framleiðsluaukningar í fiskiðnaðinum. Ég vil minna á, að ríkisstj. beitti sér fyrir samningu og framkvæmd hagræðingaráætlunar, sem á fjögurra ára tímabili, síðustu 2 ára og næstu 2, mun að óbreyttu kosta ríkissjóð 15 millj. kr., til þess að kenna trúnaðarmönnum verkalýðsfélaganna og vinnuveitenda grundvallaratriði þess, hvað hagræðing og vinnurannsóknir eru. Það er áreiðanlega rétt stefna, að þessi áætlun nái tilgangi sínum, áður en veitt verður aukið fé til hagræðingar, eins og stjórnarandstaðan leggur nú til, þannig að starfsmönnum og stjórnendum sé a.m.k. gert ljóst, við hvað er átt með hagræðingu og að hverju er stefnt með henni. Í 10. gr. þessa frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir, að fram verði látin fara athugun á rekstraraðstæðum og fjárhagslegri uppbyggingu frystiiðnaðarins í samráði við samtök framleiðenda og þær lánastofnanir, er sérstaklega starfa fyrir sjávarútveginn. Þá má enn minna á þá nýju stefnu, sem mörkuð var af hálfu ríkisstj. við ákvörðun fiskverðsins um s.l. áramót. Þessi stefna var ekki ný að því leyti, sem um var að ræða uppboð á verð landaðs fisks, heldur vegna þess. að miklu meiri verðuppbót verður greidd á fisk utan aðalvertíðar, og þar af leiðandi er þetta til eflingar útgerðar hinna minni fiskiskipa og til stórstyrktar aukinni hráefnisöflun fyrir frystihúsin, einmitt á þeim tíma, sem þess er mest þörf. Því má skjóta hér inn í, að eftir það, sem fyrir lá fyrir síðustu áramót um stórfellt verðfall á erlendum mörkuðum á frystum fiskafurðum, þá gerðu útgerðarmenn og sjómenn sér ekki háar vonir um hækkað hráefnisverð. Þegar svo fyrir lá, að fiskverð mundi samt sem áður hækka um 8% að meðaltali, þá var því yfirleitt vel tekið, eins af þeim, sem á undanförnum árum hafa á stundum staðið að mjög harkalegri kröfugerð hvað snertir verð sjávarafla. Jafnvel var fiskverðinu vel tekið af þeim, sem stunda bolfiskveiðar aðeins á þeim tíma, sem greidd er 5% verðuppbót, mánuðina marz og apríl, þar sem þeir höfðu góðan skilning á, hvað hér lá til grundvallar. Sú óánægja, sem síðar kom upp, þótt ekki væri almenn, var af allt öðrum toga spunnin. Hún var óánægja, sem spratt upp vegna áróðurs í dagblöðunum Tímanum og Þjóðviljanum og einnig kannske vegna ötulla umsvifa erindreka frá stjórnarandstöðuflokkunum, þótt ekki sé vitað til, að þeir hafi þá verið búnir að uppgötva það snjallræði að láta opinberar stofnanir standa straum af ferðakostnaði sendisveina sinna, eins og Framsfl. síðar í sama tilgangi og frægt er orðið. Þeim hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem tala um skipulagsleysi og stjórnleysi í sjávarútvegsmálum, en hafa þó sjálfir engar raunhæfar till. til úrbóta fram að færa, þeim skal til viðbótar því, sem áður hefur verið sagt, bent á ýmis mikil framfaramál í þessum efnum, sem nú liggja fyrir í hinu háa Alþingi. 8 þm. Sjálfstfl. flytja frv. til l. um fiskimálaráð. Það var að heyra á hv. 5. þm. Austf. hér á dögunum, að hann hefði alls ekki kosið að eiga aðild að till. um þá skipan mála, sem lagt er til með frv. um fiskimálaráð, enda veit ég ekki, hvort hann hefur átt þess nokkurn kost. Þessi hv. þm. lætur við það sitja að lýsa því yfir, að það sé að vísu býsna erfitt, býsna flókið mál að tilgreina nákvæmlega, hvað gera skuli til viðréttingar íslenzkum sjávarútvegi í öllum greinum. Eftir er svo að sjá, hver akkur íslenzkum útvegi verður í svo skarplegri uppgötvun. Með frv. um fiskimálaráð er lagt til, að stofnað verði ráð, sem, eins og segir í grg. fyrir frv., skal í samvinnu við alla þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, móta heildarstefnu í uppbyggingu sjávarútvegsins og í markaðsmálum. Lagt er til, að í þessu ráði eigi sæti fulltrúar útgerðar, helztu greina fiskiðnaðar, sjómanna, verkamanna, lánastofnana sjávarútvegsins og helztu stofnana, sem fjalla um efnahagsmál og sérmál útvegsins. Það er skoðun mín, að með samþykkt frv. til laga um fiskimálaráð og ötulli framkvæmd þeirra, eftir því sem þau lög standa til, þá sé brotið blað í sögu íslenzkra sjávarútvegs- og fiskiðnaðarmála. Það kann að vera, að ekki sé gert ráð fyrir nægilegu fjármagni til framkvæmdar þeirra mikilvægu verkefna, sem frv. gerir ráð fyrir að fiskimálaráð fjalli um, en reynist ráðið vanda sínum vaxið, þá mun skjótlega verða ráðin bót á því. Þá skulu þeir, sem mest tala um stjórnleysi í útvegsmálum, minntir á yfirlýsingu hæstv. sjútvmrh. um byggingu fjögurra skuttogveiðiskipa. Ég vil geta þess, að við nokkrir þm. Sjálfstfl. flytjum till. til þál., sem útbýtt hefur verið hér í hv. d. og er á þskj. 368, þess efnis, að rannsökuð verði nákvæmlega öll atriði þessa máls, áður en hafizt verður handa um framkvæmdir. Nú er það að vísu svo, að því hefur lengi verið haldið fram í þessum efnum, að skuttogarar væru það, sem koma skal. Ekki er þó vitað til, að hér liggi enn þá neitt fyrir, sem sanni óyggjandi þá staðhæfingu. Mér skilst á þeim, sem bezt þekkja, að skip eins og togararnir Maí, Sigurður og Víkingur séu talin frábær skip til síns brúks. Ekki verður séð, hverju máli getur skipt upp á rekstrarhæfni skipanna, hvort trollið er tekið inn á hlið þeirra eða inn um skutinn. Líklegt er þó, að vinnuaðstaða á tveggja þilfara skipum, eins og skuttogarar eru, sé miklu betri, og er auðvitað mikið fyrir það gefandi. En ekki verður heldur séð, hverju máli það skiptir hvað rekstrarhæfni snertir. Þó kann svo vel að vera. En af því að þetta og fjölmargt annað í þessu sambandi krefst ýtarlegrar rannsóknar, áður en skynsamlegt er að láta til skarar skríða, þá er þáltill. á þskj. 368 flutt. Það má ekkert til spara í tilraunum við að koma fótum undir íslenzka togaraútgerð á nýjan leik, og er enda ákveðið að því stefnt. Til viðbótar öllu því, sem nefnt hefur verið, má minna á till. um fiskrækt í fjörðum, og fjölmargt mætti enn nefna, sem sýnir, að unnið er fullum fetum að öflugri uppbyggingu og framförum í sjávarútvegs- og fiskiðnaðarmálum. Nú, þegar fyrir liggur að veita stórfé úr ríkissjóði til aðstoðar frystihúsaeigendum í landinu, verð ég að játa, að ég hef á stundum átt erfitt með að bægja þeim grunsemdum frá mér, að hin harðskipulögðu samtök frystiiðnaðarins í landinu væru að skara eld að sinni köku umfram brýnar þarfir. Þeir, sem fylgzt hafa með hinni miklu fjárfestingu í frystiiðnaðinum á undanförnum árum og séð önnur umsvif frystihúsaeigenda og staðreynt, að þeir hafa velflestir plumað sig mjög vel þrátt fyrir stopulan sjávarafla og þrátt fyrir meðalnýtingu þeirra stórkostlegu fjárfestingarfyrirtækja, innan við 20% að meðaltali, þegar bezt lætur 50%, þeir hljóta að undrast, að þessir aðilar riði nú til falls við fyrsta högg, eftir að þeir hafa lifað feit ár að undanförnu að eigin sögn. Í kaupstað úti á landi starfaði lítið frystihús, sem um áratugaskeið, er mér óhætt að fullyrða, var hæsti útsvarsgreiðandi á staðnum. Einnig um áratugaskeið fékk þetta frystihús afla af aðeins einum til tveimur 15–20 smálesta línubátum á vetrum, og voru vertíðir á þessari tíð yfirleitt miklu megurri en bæði fyrr og síðar. Á sumrum seldu nokkrar trillur frystihúsi þessu afla sinn, en auk þess keypti frystihúsið nokkurt magn af togaraafla. Þetta var allt hráefnið, sem um var að tefla. Á því lék á hinn bóginn enginn vafi, að húsið var frábærlega vel rekið. Þrátt fyrir það, að ekki var meira umleikis en þetta, þá kom að því, að þetta frystihús fjárfesti upp á milljónatugi, margfaldaði húsakost sinn, vélakost og tók í notkun öll nýjustu tæki og tækni þessu að lútandi. Til viðbótar þessu var í samvinnu við aðra hafin ný og stór útgerð til öflunar hráefnis. Þetta dæmi sýnir, að ekki hefur alltaf þurft mikið til, að fyrirtæki þessi skiluðu góðum arði, og er það vel. En horfandi á þetta, er þá að undra, þótt mönnum vakni grunsemdir um, að frystihúsamenn berji sér umfram ástæður, þegar og í fyrsta skiptið að kalla, sem harðnar verulega á dalnum hjá þeim. Það var í tíð hv. 5. þm. Austf. sem sjútvmrh., að hafin var bygging þriðja frystihússins í litlu sjávarplássi á Vestfjörðum, íbúar voru rétt rúmlega 400 og vinnuafl ekki nægjanlegt fyrir hin tvö, sem fyrir voru, og þaðan af síður hráefni. Spyrja mætti þennan hv. þm., sem telur, að landsstjórnarmenn eigi að vera með nefið niðri í hvers manns koppi, hvers vegna hann sem sjútvmrh. stöðvaði ekki slíka ósvinnu á sínum tíma. Við getum hins vegar látið það liggja milli hluta, heldur skoðað hitt, hvernig það mátti vera, að slíkt var gert, hvernig það mátti vera, að fyrirsvarsmenn fjármálastofnana leyfðu slíkt, því að fyrirtæki þetta var ekki byggt fyrir eigið fé nema að mjög litlu leyti. Skýringin er aðeins ein, og hún er sú, að atvinnuvegur þessi hafi verið slík gullnáma, að þrjú frystihús gætu lifað góðu lífi í þessu litla sjávarplássi þrátt fyrir þær ástæður, sem ég greindi frá. Önnur skýring er ekki til. Og því spyr ég enn aftur: Er ástandið orðið svona slæmt hjá frystiiðnaðinum í upphafi ótíðar, eins og þeir vilja vera láta? Enn er eitt ótalið, sem gerir alla samúð með þessum aðilum erfiðari, en það er hin nýja umbúðaverksmiðja, sem þessir aðilar eru að láta reisa eða samtök frystiiðnaðarins fyrir tugi millj. kr., en svo sýnist sem þetta fyrirtæki sé gersamlega óþarft, þar sem fyrir er í landinu fullkomin umbúðaverksmiðja, sem annað getur allri umbúðaþörf um ófyrirsjáanlega framtíð. Hefði ekki verið nær fyrir samtök frystiiðnaðarins að verja þessu fé til aukinnar hagræðingar og framleiðni? Þótt það sé raunar óþarft, þá vil ég leggja áherzlu á, að ég hef ekki verið með neinar getsakir í garð þessara aðila, sem hér um ræðir. Ég hef aðeins sagt, sem satt er, að ég hef stundum átt erfitt með að bægja frá mér grunsemdum til orðnum af orsökum, sem ég hef rakið. Héðan í frá ætti að vera einfalt og auðvelt að eyða öllum grunsemdum. Eftir að fyrirtæki frystiiðnaðarins í landinu eru farin að taka við almannafé til uppbyggingar og rekstrar, þá kemur auðvitað ekki annað til greina en að opinberir trúnaðarmenn fái greiðan aðgang að öllum þeirra rekstri og reikningshaldi, og sama er auðvitað að segja um samtök þessara aðila. Eins og fram kemur í 6. gr. frv. þess, sem hér liggur fyrir til umr., er gert ráð fyrir, að stofnaður skuli sjóður, sem hafi það hlutverk að greiða verðbætur vegna verðfalls á frystum fiskafurðum, sem framleiddar eru á árinu 1967. Það er að vísu ekki lagt til í þessu frv., að stofnaður verði verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, en fram koma hugmyndir um stofnun hans, og skal hugsanlegur greiðsluafgangur þessa verðbótasjóðs renna til hans sem stofnfé. Það var að heyra á hv. 5. þm. Austf. við 1. umr. málsins, að hann væri lítið hrifinn af hugmyndinni um stofnun slíks sjóðs. Komu fram getsakir hjá honum um, að fjár til sjóðsins mundi aflað með álögum á óskyldar greinar sjávarútvegs, sem að sjálfsögðu voru alveg úr lausu lofti gripnar, þar sem málið er engan veginn komið á rekspöl. Allt að einu er þessi hugmynd alveg sjálfsögð, enda hyggindi, sem í hag koma, að safna í góðæri til harðari ára, og ættum við vissulega að gera meira að því en gert hefur verið og í fleiri atvinnugreinum og þá allra helzt í greinum, sem svo miklar sveiflur eru á sem þessari, sem hér um ræðir. Hv. 5. þm. Austf. orðaði það svo hér á dögunum, að stefna núverandi ríkisstj. hefði verið íslenzkum sjávarútvegi óhagstæð. Þessi hv. þm. nefndi sem dæmi, að viðskiptabankarnir tækju til sín í ábyrgðarþóknun 1% af þeirri fjárhæð, sem þeir ganga í ábyrgð fyrir erlendis vegna kaupa á fiskiskipum, þetta væri þung byrði á fiskiskipaeigendum eða fiskiskipakaupendum, sem rétt er. En þessi ábyrgðarþóknun hefur verið innheimt í áratugi og einnig innheimt í hans tíð sem sjútvmrh. Hvers vegna beitti þessi hv. þm. sér ekki fyrir afnámi þessa gjalds, meðan hann var ráðh., eða öllu heldur, hvað hefur þessi hv. þm. aðhafzt í þessu máli sem bankaráðsmaður í Útvegsbanka Íslands? Hefur hann lagt þar til, að þessi ábyrgðarþóknun verði afnumin? Það verður að svara þessu. Eitt var það í ræðu hv. 5. þm. Austf. hér á dögunum, við 1. umr. þessa máls hér í hv. d., sem mér satt að segja var óskiljanlegt og fýsir mjög að fá skýringar á. Hann sagði, að það væri dýrt að eiga 2000 millj. kr. gjaldeyrisvarasjóð, sem gæfi aðeins af sér 3–4% í vexti, meðan Seðlabankinn greiðir þeim aðilum, sem binda fé hjá honum, 8–9% í vexti. Hvað á hv. þm, við með þessu? Er það hans skoðun kannske, að það borgi sig ekki að eiga gjaldeyrisvarasjóð, sem allar þjóðir telja algjöra undirstöðu þess, að um fyrirhyggjusaman búskap sé að ræða í einu landi? En nú sem þessi hv. þm. gagnrýnir núverandi ríkisstj. harðlega fyrir stefnu, sem reynzt hafi íslenzkum sjávarútvegi óhagstæð, þá er ekki úr vegi, að hann telji upp einhver afrek sín frá því, er hann gegndi embætti sjútvmrh. Sannleikurinn er sá, að í hans ráðherratíð var ekkert blað brotið í málefnum útvegsins, allt sat við það sama. Hv. þm. slapp áfallalítið úr embættinu sjálfu í skjóli góðæris til sjávarins. Hitt skiptir þó öllu máli, að hann bar fullkomna ábyrgð á þeirri ríkisstj., sem þá réð ríkjum og reið þjóðarbúskapnum á slig í heild, og gilti það að sjálfsögðu jafnt um sjávarútvegsmál og ekki síður en önnur mál. Nú hefur það verið játað, bæði af honum og öðrum, að góðæri hafi ríkt, góðæri hafi verið til sjávarins árin 1957 og 1958. Það var því ekki þess vegna, sem þróun mála fiskiskipaflotans varð með þeim hætti í tíð vinstri stjórnarinnar, sem raun ber vitni um. Árið 1956 var tala fiskiskipa yfir 100 rúmlestir 50 og samanlagður brúttórúmlestafjöldi 7829. Þetta var árið 1956, þegar þessi hv. þm. kemur að stjórnvelinum. Í árslok 1958, þegar hann hefur skilað honum, er tala skipanna 49, hafði fækkað um 1 og samanlagðar brúttórúmlestir minnkað úr 7829 í 7561. Þetta eru óhrekjanlegar tölur. Frá þessum tíma, í tíð viðreisnarstjórnarinnar, aftur á móti hefur þessum skipum fjölgað upp í 184 eða um 135 og rúmlestatalan aukizt úr 7561 í 35559 eða um 27998 brúttólestir, svo að allir sjá, hver gjörbylting hefur átt sér hér stað. Hvernig stóð á þessari þróun mála í tíð vinstri stjórnarinnar sælu? Að vísu hvarf lánstraust Íslendinga í öðrum löndum alveg á þessum árum, en þó ekki svo, að trúlega hefðu Norðmenn lánað okkur fé til kaupa á fiskiskipum, svo áfjáðir sem þeir eru í að selja framleiðslu sína. Það, sem úrslitum réð, var hins vegar, að undir þessari dæmalausu stjórn fýsti engan útvegsmann að leggja út í svo mikið fyrirtæki sem kaup á nýju fiskiskipi er. Meðan ekkert blasti við nema eymd og volæði og gjaldþrot þjóðarbúsins, var ekki eðlilegt, að neinn þyrði að leggja til atlögu við stórfyrirtæki, þótt hann kynni að öðru leyti að hafa á því tök. Þetta gjörbreyttist hins vegar, þegar viðreisnarstjórnin tók við völdum, og hefur haldizt síðan, sem dæmin sanna.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í sambandi við umr. um þetta mál á þskj. 290 til þess að ræða hér 2. gr. frv. Ég hafði ekki hugsað mér að fara út í almennar umr. í sambandi við það, sem ég ætla að segja hér. Ég get ekki látið hjá líða að gefnu tilefni að þakka hv. 3. þm. Austurl. fyrir þá ræðu, sem hann flutti hér áðan. Hún var á ýmsan hátt fróðleg og á margan hátt skemmtileg. Hún sýnir betur en flest annað, hvernig fer fyrir mönnum, þegar þeir trúa blint á áróður Morgunblaðsins og annað, sem frá ríkisstj. kemur, án þess að kynna sér það nánar. Það voru 4 atriði, sem ég tel, að máli hafi skipt í ræðu þessa hv. þm. Í fyrsta lagi sagði hann, að ríkisstj. hefði beitt sér gegn verðbólgunni allt sitt stjórnartímabil og náð verulegum árangri. En ástandið sannar betur en nokkuð annað og þetta frv., sem við erum að fjalla um nú, getuleysi hæstv. ríkisstj. Þessi þáttur var sönnun fyrir getuleysi ríkisstj., fyrst þetta var aðalverkefnið. Ástandið er þannig, að vísitalan hefur tvöfaldazt. Meira er nú varið til niðurgreiðslna en nokkru sinni fyrr, svo að hundruðum millj. nemur er meira varið til niðurgreiðslna núna en áður hefur verið, beinir styrkir með atvinnuvegunum í landinu, og í raun og veru ástand þeirra þannig að sögn þeirra, sem fyrir atvinnuvegunum standa, að ekki er séð um framtíð þeirra, og ráðstafanir, sem nú er verið að gera, eru aðeins til bráðabirgða. Í öðru lagi sagði hv. 2. þm., að aðeins væri til einn hópur manna, sem hefði aðra stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar, og það væri Framsfl. Það er vel, að hv. þm. hefur áttað sig á því, að það er einn flokkur í þessu landi, sem hefur aðra stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar, þ.e. Framsfl. Á þessu vil ég vekja alveg sérstaka athygli, og ég held, að hv. þm, hefði gott af því að kynna sér stefnu Framsfl. í efnahagsmálunum. Í þriðja lagi ræddi hv. þm. í sambandi við þáttinn Þjóðlíf. Þegar heyrist í þjóðinni, þegar þjóðlífið sjálft kemur í útvarpið, þáttur þess, þá er það áróður Framsfl. Rödd þjóðarinnar er rödd Framsfl. Hverjir hafa ástæðu til að fagna þessu og þakka, ef það eru ekki framsóknarmenn? Og ég hef alveg sérstaka ástæðu til þess að fagna því, að þessi hv. þm., sem er þó mjög trúaður á áróður sjálfstæðismanna, skuli hafa áttað sig á þessu. Fjórða atriðið var, að stefnan yrði óbreytt áfram, ef ríkisstj. mætti ráða, og svo ætti að reyna að komast fram hjá getuleysinu, stefnuleysinu og öðru hinu með því að benda á till., sem einstakir þm. stjórnarflokkanna, eins og hv. 11. landsk., hafa lagt hér fram á hv. Alþ. Í leiðindum sínum út af getuleysi hæstv. ríkisstj. til þess að leysa vandamálin flytja þeir till. til að láta þjóðina halda, að í stjórnarflokkunum sé þó eitthvað af mannskap, sem hugsar á annan veg en ríkisstj. gerir. Ég ætla ekki að ræða fleira um það, sem fram kom í ræðu þessa hv. þm. Í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir til 2. umr., vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa úr nál. okkar framsóknarmanna við 2. umr. fjárlaga fyrir jólin í vetur, en þá komumst við þannig að orði: „Þá er enn óljóst, hvernig ríkisstj. ætlar sér að leysa aðkallandi vandamál sjávarútvegsins og frystihúsanna, og ekki sjáanlegt annað en til þess þurfi einhverjir fjármunir að koma.“ Við bentum þá á, að þetta vandamál, sem nú er verið að fást við, var til staðar, þegar fjárl. voru afgr. fyrir jólin, og eðlilegast var, að vandamálið væri einmitt leyst þá. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. tekið upp þau vinnubrögð hér á hv. Alþ. að afgr. fjárl. fyrir jól, en koma svo með aukafjárl. eða viðbótarfjárl. í höfuðatvinnumálum þjóðarinnar í janúar og febrúar og nú fram í marz. Þetta eru vinnubrögð, sem ekki á að viðhafa á hv. Alþ. Það var öllum ljóst, sem um þjóðmál hugsa, og öllum þeim, sem atvinnumál þekkja, að fram hjá þessum vanda, sem nú er verið að fást við, varð ekki komizt. Efnahagsstefna ríkisstj. hefur leitt til þessa vanda, elns og hv. 4. þm. Reykn. hefur gert grein fyrir, og það varð að leysa hann, eins og nú hefur sýnt sig, að ríkisstj. er að bjástra við. Þetta var svo augljóst, að það hlaut að vera, að þeir, sem tóku á málunum raunhæft og eðlilega, með fullri ábyrgð, leystu þessi fjárl. og þennan þátt efnahagsmálanna samtímis. Hæstv. ríkisstj. sá ekki ástæðu til þess og er þess vegna nú að leysa þennan þátt. Ég vil líka minna á það, að í sambandi við fjárl. í vetur, - þá kem ég að því, sem var erindi mitt hér upp í ræðustólinn, og það er sú tekjuöflun, sem hæstv. ríkisstj. hyggst fara í 2. gr. þessa frv., - ég benti á það og við framsóknarmenn við fjárlagaafgreiðsluna í vetur, að ríkisstj. hefði verið svo rausnarleg við margar stofnanir í þessu landi að hækka fjárveitingar til þeirra um 30–40%. Við lýstum þeirri skoðun okkar, framsóknarmenn, að við teldum ekki hægt að veita embættum eins og saksóknaraembætti, borgarfógetaembætti, lögreglustjóraembætti, almannavörnum o.fl. 30 og 40 og jafnvel upp í 50%, hækkun á fjárveitingum, á sama tíma og ekki væri hægt að sinna eðlilega málum eins og skólamálum, rafmagnsmálum og vegamálum, svo að dæmi séu nefnd. Við töldum, að það væri fráleitt með öllu að byggja fjárlög þannig upp, að rekstrarkostnaður væri hækkaður gífurlega, ef þessum málefnaflokkum væri ekki sinnt. Nú vil ég til samanburðar benda á, hvernig komið er fyrir þessum málefnaflokkum, eins og skólamálum, raforkuframkvæmdum og vegamálum. Á sama tíma sem fjárl. hækka frá árinu í fyrra um 24–25% í heild og ýmsir málaflokkar um 20–30 og 30–40 og þaðan af meira, eins og ég drap á hér áðan, þá hækkar til skólabygginganna á landinu frá s.l. ári um 7.8%, til rafvæðingar í sveitunum um 3.1% og til vegamálanna um 1%. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að þegar þannig er haldið á fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar, er von, að gagnrýnt sé, að einstaka embætti og stofnanir fái hækkað fé til rekstrarins um 30–40% og þaðan af meira. Þetta gagnrýndum við í vetur, og er ekki síður ástæða til að gagnrýna það nú, þegar lengra er gengið í því að taka fé af þessum nauðsynlegustu framkvæmdum. Ég benti á það við 2. umr. fjárl. hér í vetur, hvernig ástandið í skólamálunum væri, og við gerðum það í okkar nál., fulltrúar Framsfl. í fjvn., og spurðumst fyrir um, hvernig ætti að taka á þeim vandamálum, sem þar yrði við að fást. Það þýðir ekkert að skella skollaeyrum við því, tala um, að fjárfesting megi ekki eiga sér stað. Hér er vandamál, sem verður að leysa, vegna þess að við viljum hafa okkar fólk sæmilega menntað. Til þess að svo megi verða, verður að vera húsnæði, til þess að svo megi verða, verður að vera húsnæði, til þess að það geti notið þeirrar kennslu, sem fram á að fara. Hæstv. ríkisstj. fannst ekki nóg að gert þá í þá átt að halda þessum liðum niðri og hækka hina, heldur hefur hún nú haldið áfram á þeirri braut og tekur 10% af fé, sem á að fara til skólamála, raforkumála, hafnarmála o.fl. slíkra málaflokka. Það eru rausnarlegar fjárveitingar í hafnirnar, þar sem hæstu hafnir fá 700 þús., að taka 70 þús. þar af! Það er furðulegt í sjálfu sér, að þetta geti skeð. Það er ekki nóg að gert í þessu efni að reyna að hafa vald eða reyna að tefja eðlilega uppbyggingu landsbyggðarinnar, heldur er einnig farið að taka af tekjustofnum sveitarfélaganna í gegnum jöfnunarsjóðinn. Nú hefur það komið fram í umr. hjá hæstv. ríkisstj., að verðstöðvunin muni geta komið því til leiðar, að sveitarfélögin þurfi ekki á þessum tekjustofnum að halda á árinu 1967, eins og verið hefur: Nú er því til að svara, að ríkisstj. sjálf og ríkissjóður býr við verðstöðvun að dómi hæstv. ríkisstjórnar. Þrátt fyrir það verður að hækka rekstrarliði fjárlagafrv. um 20–30% og upp í 40%. Ekki kemur verðstöðvunin að fullum notum þarna, meira fé þarf til. Hins vegar er það svo, að þær tekjur, sem jöfnunarsjóðurinn hafði umfram áætlun s.l. ár, sem voru um 20 millj. kr., það er þegar búið að deila þessum tekjum út til sveitarfélaganna á árinu, sem var að líða. Þessi sveitarfélög eru þrátt fyrir það sízt ofhaldin af sínum tekjum á því ári, vegna þess að rekstrarkostnaður sveitarfélaganna fór geysilega fram úr áætlun vegna verðbólgunnar. Á árinu 1967 á því það að ske, að jafnhliða því, sem á að taka 20 millj. af framlagi jöfnunarsjóðs til sveitarfélaganna á því ári, á jöfnunarsjóðurinn einnig að leggja 15 millj. fram í lánasjóð sveitarfélaganna, sem hann hafði ekki á s.l. ári, og það eru því 35 millj. kr. minni fjárhæð, sem jöfnunarsjóðurinn hefur yfir að ráða á næsta ári, þó að tekjurnar næðu því, sem þær náðu þá, sem ekki er heldur séð. Sjá allir, hvernig að sveitarfélögunum er búið með þessum hætti ofan á það að taka af þeim fé til framkvæmda, og margar þessar framkvæmdir, sem ríkissjóður er nú að greiða fé til, eru þegar gerðar og aðeins er um afborganir af föstum lánum að ræða og kostnað við þau, auk þess sem framkvæmdir eins og skólar, hafnir og gatnagerð eru óumflýjanlegar og er ekki hægt að stöðva nema að mjög takmörkuðu leyti frekar en það er hægt að stöðva eðlilegan framgang hlutanna. Ég verð að segja, að mér er það í sjálfu sér óskiljanlegt, hvers vegna hæstv. ríkisstj. fer inn á þá braut, sem hún fer hér inn á. Hér er um að ræða 85 millj. kr. fyrir ríkissjóð, aðeins 85 millj. kr. Fjárlögin eru hins vegar upp á um 5 milljarða. Það er ekki svo nákvæmlega frá áætlun fjárlaga gengið, að 85 millj. mundu muna þar miklu frá eða til, enda verður að segjast, að það er alger óþarfi að greiða upp á einu ári yfirdráttarlánið í Seðlabankanum og óframkvæmanlegt, fyrst ríkisstj. þurfti að grípa til þessa ráðs í stuðningi við atvinnuvegina. Það, sem hér er á ferðinni, er því annað mál, sem ekki er hér til umr, og er forðazt að nefna. Hér er verið að rýma fyrir framkvæmdum, sem ríkisstj. metur meira en hinar opinberu framkvæmdir eins og skóla; hafnir og vegi. Það hlýtur að vera stefnt að því að rýma fyrir öðrum framkvæmdum, sem að dómi ríkisstj. eru meira virði en þessar. Hæstv. ríkisstj. fer hér freklega inn á það að þrengja kosti sveitarfélaganna, og er minnug þess, að sveitarstjórnarkosningar fóru fram s.l. ár, en eiga ekki að fara fram á þessu eða næsta ári, og vonast til þess, að þá verði þessi ráðstöfun gleymd. Samband ísl. sveitarfélaga eða stjórn þess hefur mótmælt harðlega þessum ráðstöfunum og hvað freklega er á rétt sveitarfélaganna gengið, og ýmsar sveitarstjórnir hafa gert það sama. Ég vil enda þessi orð mín hér með því að mótmæla harðlega slíkum ráðstöfunum að ganga svo freklega á fjárveitingar til verklegra framkvæmda og til sveitarfélaganna í landinu, á sama tíma sem útþensla og eyðsla í ríkiskerfinu eykst hröðum skrefum.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja þessar umr. neitt að ráði og ekki að ræða frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins í einstökum atriðum, að því er snertir sjávarútveginn eða þær ráðstafanir, sem allir virðast vera sammála um, að nauðsynlegar séu til þess að koma honum á rekstrarhæfan grundvöll um eitthvert tímabil a.m.k. Það voru aðeins nokkur orð um fjáröflunarleiðirnar, sem ég ætlaði að leyfa mér að flytja hérna. Satt að segja hef ég verið að búast við því núna í dag, að einhverjir aðrir þm. Reykv. en ég, og þá fyrst og fremst kannske úr Sjálfstfl., mundu vekja athygli á samþykkt frá borgarráði Reykjavikur, sem Alþ. hefur verið send og skýrt var frá, að lægi frammi á lestrarsal, í upphafi þess fundar, sem nú stendur yfir. Ég er nú eiginlega orðinn úrkula vonar um, að aðrir verði til þess að vekja athygli á þessari samþykkt, og þess vegna ætla ég að leyfa mér að minna á hana. Sú ályktun, sem þarna er um að ræða, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Reykjavík, 15. marz 1967. Á fundi sínum í gær samþykkti borgarráð Reykjavíkur að ítreka mótmæli stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, við því ákvæði í frv. til laga um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, að framlag ríkissjóðs til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði skert um 20 millj. kr. Borgarráð samþ. enn fremur að tilkynna Alþ. þessa afstöðu Reykjavíkurborgar. Undirskrifað: Geir Hallgrímsson.“ Eins og öllum hv. þdm. er að sjálfsögðu kunnara en rekja þurfi, er það Sjálfstfl., sem skipar meiri hluta borgarráðs Reykjavíkur. Ég hefði þess vegna vænzt þess, að slík ályktun frá þessum meiri hluta ásamt þeim minni hluta, sem þar er fyrir hendi, mundi vekja einhverja af hv. þm., a.m.k. þm, þessa byggðarlags, til umhugsunar um það, hvort ekki væri stefnt hér inn á ranga braut. Ég vil geta þess hér í leiðinni, að sams konar bréf eða mjög sama efnis og með svipuðu orðalagi hefur enn fremur borizt frá bæjarstjórn Akureyrar. Því bréfi eða þeim mótmælum stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, sem borgarráð á við, hefur verið útbýtt hér á Alþ. Þau eru þess efnis, að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga mótmælir harðlega því ákvæði í frv. til laga um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, sem nú liggur fyrir Alþ., að greiðslur til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði lækkaðar um 20 millj. kr. Þessari ályktun Sambands ísl. sveitarfélaga fylgdi allýtarleg greinargerð, sem ég ætla að leyfa mér að minna á og lesa úr stutta pósta, með leyfi forseta: „Lagt hefur verið fram á Alþ. frv. til laga um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að lækka greiðslu til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga fyrir árið 1966 frá því, sem ákveðið er í tekjustofnalögunum, um 20 millj. kr. Í grg. frv. er upplýst, að tekjur jöfnunarsjóðs 1966 muni fara 23 millj. kr. fram úr áætlun fjárlaga fyrir árið 1966, og er ráðgerð lækkun rökstudd með því, að sveitarfélögin njóti góðs af árangri verðstöðvunarinnar og því sé sanngjarnt, að þau taki nokkurn þátt í ráðstöfunum til að tryggja framgang hennar. Það hafi verið baráttuefni sveitarfélaganna árum saman að fá nýjan tekjustofn, þ.e. hlutdeild í söluskatti ríkissjóðs. Í samþykkt söluskattslaganna, nr. 10 1960, og laga um jöfnunarsjóð sveitarfélaga, nr. 19 1960, kom ríkisvaldið til móts við þessa ósk sveitarfélaganna og sýndi með því skilning á aðstöðu þeirra og því mikilsverða hlutverki, sem þau gegna í þjóðfélaginu.“ Og síðan segir, að lögfesting þessa fyrirkomulags hafi markað tímamót í samskiptum sveitarfélaga og ríkissjóðs. Sveitarfélögin telja sig hafa bæði þakkað þetta og metið. Því ber að harma það, að með ákvæðum frv. skuli nú stefnt að skerðingu þessara þýðingarmiklu réttinda sveitarfélaganna. Síðar í þessari grg. segir, að sveitarfélögin telji það mjög ranglátt, að til viðbótar þeim útgjaldahækkunum, sem áður eru raktar í grg., eigi að koma hvort tveggja skerðing á framlagi til jöfnunarsjóðs og lækkun á framlagi ríkisins til sameiginlegra framkvæmda þess og sveitarfélaganna, svo sem gert er ráð fyrir í frv. Og þessu bréfi lýkur á þennan hátt: „Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga treystir því, að hv. Alþ. leysi þetta mál á farsælan hátt fyrir sveitarfélög landsins, þannig að þeim verði ekki torveldað að gegna þeim þýðingarmiklu verkefnum, sem löggjöfin hefur falið þeim.“ Undir þessa grg. og þessa ályktun Sambands ísl. sveitarfélaga hefur borgarráð Reykjavíkur, eins og ég áðan sagði, mjög eindregið tekið og ekki bara gert um það samþykkt, heldur sent Alþ. þá samþ., að sjálfsögðu til þess að reyna að hafa áhrif á úrslit þessa máls. Og ég vænti þess, að þeir þm. Reykjavíkur a.m.k., sem hér eru inni, vilji taka vilja allra kjörinna borgarfulltrúa, hvar í flokki sem þeir standa, til greina í þessu efni. Einhver kann að vilja benda á það, að frv. til laga um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins sé þegar búið að ganga gegnum Ed., án þess að nokkur hv. þm. þar hafi séð ástæðu til þess að snúast gegn þessu ákvæði, þ.e.a.s. nokkur þm. úr hv. stjórnarliði. En ég vil segja það þeim hv. stjórnarþm. þar til afsökunar, að þegar málið var afgreitt þar, þá lá ekki fyrir þessi áskorun borgarráðs Reykjavíkur, og því tel ég tvöfalda ástæðu til þess fyrir þm. í þessari hv. d. að skoða málið betur en lá fyrir, þegar málið var til umr. og afgreiðslu í Ed., enda þótt vitanlega mætti segja, að allir þm., a.m.k. þeir, sem sveitarstjórnarmálefnum sinna, hefðu átt að gera sér ljóst, hvað lögfesting þessara ákvæða þýðir fyrir sveitarfélögin. Nú vill svo vel til, að við afgreiðslu þessa frv. hér í þessari hv. d. hefur verið lögð fram brtt. á þskj. 369, sem gerir öllum þm. það auðvelt og fært að verða við þessari ósk borgarráðs Reykjavíkur, þar sem 1. brtt. þess minni hl. sjútvn., sem stendur að nál. á þskj. 369, er einmitt svona: „Til að standa straum af greiðslu þeirrar viðbótar við fiskverðið, sem heimiluð er í 1. gr. þessara laga, er ríkisstj. heimilt að verja allt að 85 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1966.“ Eins og margsinnis hefur verið rakið hér við þessa umr. og svo við 1. umr. þessa frv., þá eru ákvæði þess að því er snertir fjáröflun aðallega með fernu móti. Það er í fyrsta lagi 140 millj. kr. framlag, sem greiða á af tekjuafgangi ársins 1966 og á að standa undir því framlagi, sem skv. frv. er ætlað að leggja í svokallaðan verðjöfnunarsjóð. Það er í öðru lagi eftirgjöf frá ríkisábyrgðasjóði, sem nemur 15 millj. kr. Það er í þriðja lagi niðurskurður verklegra framkvæmda á fjárlögum ársins 1967, 10%, sem áætlað er að geri, að mig minnir, 65 millj. kr. Og að lokum svo þessar umræddu 20 millj. kr., sem á að skerða hlut jöfnunarsjóðs sveitarfélaga af tilföllnum tekjum ársins 1966. Í grg. þessa frv. er látið að því liggja, að það sé eðlismunur á því tvennu, hvort framlög eru ákveðin til verðjöfnunarsjóðsins eða hvort þau eru ákveðin til hækkunar á fiskverði eftir öðrum leiðum. Þennan eðlismun get ég ekki komið auga á, og ég get ekki verið honum samþykkur. Ég hygg, að hann sé í reynd enginn, vegna þess að það eru vafalaust mjög litlar líkur til þess, að afgangur verði af þeim 140 millj. kr., sem ráðgert er að leggja í verðjöfnunarsjóðinn, þannig að í reynd hygg ég, að þeir fjármunir verði uppbætur á fiskverð eins og aðrar bætur skv. þessum lögum og því sé enginn eðlismunur á þessum tvennum greiðslum. Ef svo skyldi vera, að ekki væri þörf á því að greiða þær verðuppbætur, sem 6. gr. frv. gerir ráð fyrir, þá er vissulega þeim mun meiri ástæða til þess að fagna því og þá verða greiðslurnar að sjálfsögðu léttbærari ríkissjóði, sem því nemur, þ.e.a.s. ef ekki verður þá stofnaður þessi verðfallssjóður, sem er nú ráðgerður, hvort sem uppbæturnar verða greiddar eða ekki. Enn liggur þó engan veginn fyrir, hvernig honum verður hagað. Hv. frsm. meiri hl. sjútvn., 2. landsk. þm., sagði hér áðan í framsöguræðu sinni, að aðeins um tvær leiðir væri að ræða til þess að standa undir þessum útgjöldum, sem á ríkissjóð væru lögð. Hann sagði að það væri þessi leið, þ.e.a.s. taka af jöfnunarsjóði sveitarfélaganna og að skera niður verklegar framkvæmdir, sem Alþ. er nýbúið að ákveða skv. fjárlögum, eða, sagði hann, að leggja á nýja skatta. En ég held, að hann hafi gleymt þriðju leiðinni, þ.e. þeirri, sem lögð er til með brtt. á þskj. 369, sem ég var áðan að minnast á, þ.e. að greiða þessar 85 millj. til viðbótar af greiðsluafgangi 1966, sem upplýst er, að er fyrir hendi, 800–900 millj. kr., hef ég heyrt, án þess að ég taki ábyrgð á því, – hæstv. fjmrh. er ekki samþykkur þeirri tölu, og hann leiðréttir hana þá væntanlega, ef þess gerist þörf, - en alla vega er mörg hundruð millj. kr., svo að ég reyni að hafa þetta rétt, og er óráðstafað. Alþ. hefur ekki ráðstafað greiðsluafgangi 1966. Þess vegna getur Alþ., ef því svo sýnist, ákveðið það, að þessar greiðslur skuli greiðast af greiðsluafgangi 1966, og hætt við að klípa þetta tillag af jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Hv. 2. landsk., frsm. sjútvn., sem hér talaði áðan, var búinn að reikna það út, að þessar 20 millj. kr. væru ekki nema 1% af heildartekjum sveitarfélaganna. Og hann sagði, að það væri um slíkt lítilræði að tefla, að hann teldi það ekki eftir sveitarfélögunum, annað eins og búið væri fyrir þau að gera, að manni skildist, að bera þennan bagga. Þetta átti auðvitað að sýna það, 1%, það er lág tala, hversu hér væri nú smátt klipið, hér væri um hreina smámuni að ræða. Ég tók það svo. Það hlýtur að hafa verið svo meint. Skv. þessu ættu þá allar tekjur sveitarfélaga að vera 2000 millj. kr., og má vel vera, að það sé rétt. Þá eru náttúrlega 20 millj. kr. heldur lítil fjárhæð, það má taka undir það. En ég hef ekki upplýsingar um, hve miklar tekjur allra sveitarfélaganna í landinu eru, en ég veit svona nokkurn veginn, hvað tekjur samkv. fjárlögum eru, þær munu vera 4800 millj. kr. og þó líklega nær 5 þús. millj. kr., ef vegaskatturinn, sem vitanlega er tekjur ríkisins, er talinn með, og þá telst mér til, að þessar 20 millj. séu ekki nema 0.4%, af heildartekjum skv. fjárlögum, svo að enn þá minna munar þá um þennan litla bagga á þeim stóra lið. Það má kannske segja, að hér sé ekki um þá fjárhæð að ræða, að það taki því að vera að deila um það, hvar hana beri að taka, það muni litlu, á hvorum staðnum sem vera skal, það er 1% til sveitarfélaganna, en 2/5%, þegar rætt er um fjárlög ríkissjóðs. En hér er um stefnumálefni að ræða. Og ég held, að það sé ekki rétt braut að fara að skerða þá tekjustofna, sem sveitarfélögin hafa fengið í sínar hendur. Ég held, að þeir séu fremur of fáir og of smáir en of miklir, og þessu til staðfestingar vil ég leyfa mér að vitna í bréf, sem fylgdi mótmælum Sambands ísl. sveitarfélaga og samið er af formanni Sambands ísl. sveitarfélaga, Páli Líndal borgarlögmanni, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn sambandsins hefur rætt þetta mál og telur, að hún geti ekki fallizt á þessa skerðingu, enda sé hér um að ræða mjög snögglega stefnubreytingu hvað snertir viðhorf ríkisins til sveitarfélaganna, - stefnubreytingu, sem muni valda erfiðleikum í sveitarfélögunum, bæði fjárhagslegum og þá ekki síður stjórnmálalegum. Stjórn sambandsins telur, að síðustu árin hafi samskipti ríkisins og sveitarfélaganna farið mjög batnandi og hafi skilningur ríkisvaldsins á aðstöðu sveitarfélaganna mjög aukizt. Sérstaklega meta þau mikils þá skipun, sem upp var tekin fyrir nokkrum árum, er sveitarfélögum var veitt hlutdeild í söluskatti og þeirri skipan komið á, að sveitarfélögin fengju árlega framlag úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga. En rétt er þó að benda á, að sú hlutdeild, sem sveitarfélögunum hefur verið veitt í tekjum jöfnunarsjóðs, hefur þrívegis raskazt, þar sem sveitarfélögin hafa ekki haldið því hlutfalli af tekjum, sem upphaflega var ákveðið. Þar sem Sambandi ísl. sveitarfélaga var ljóst,“ - það stendur nú svona hérna - „að nauðsyn var á þeim hækkunum, var þessu ekki mótmælt, og má vera, að sambandið gjaldi þessa aðgerðarleysis, þegar beinlínis er að því stefnt að skerða þær tekjur, sem gildandi lög gera ráð fyrir.“ Eins og þarna er tekið fram, hefur þrátt fyrir till. í þá átt aldrei verið á það fallizt, frá því að upphaflegu lögin um söluskatt voru sett, að sveitarfélögin héldu því hlutfalli, sem þeim þá var ákveðið af söluskattinum. Augljóst er þó, að með vaxandi innheimtu söluskatts til ríkissjóðs minnka þeir tekjustofnar, sem sveitarfélögin hafa til þess að leggja á, því að vitanlega er gjaldþol einstaklinganna takmarkað. Ef nú á enn að fara að skerða þennan litla hlut, sem sveitarfélögin hafa haldið í innheimtu söluskattsins, hygg ég, að farið sé út á varhugaverðar brautir, sem sagt farið inn á stefnubreytingu, sem muni valda erfiðleikum í sveitarfélögunum, bæði fjárhagslegum og þá ekki síður stjórnmálalegum, svo að aftur sé vitnað til orða Páls Líndals formanns Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég vil því mjög eindregið hvetja menn til að endurskoða þessi ákvæði og vænti þess, að einhverjir þm. a.m.k., sem hafa ætlað sér að fylgja þessu frv., endurskoði þá afstöðu sína nú, þegar þessi mótmæli liggja fyrir. Ég ætlaði ekki að lengja þessar umr., og mér hafði satt að segja skilizt það, að þessu máli lægi nokkuð á og það væri af hálfu hæstv. ríkisstj. nokkurt kapp lagt á það, að menn lykju umr. hið allra fyrsta. En ég sá það áðan rétt fyrir fundarfrestunina, að svo muni ekki vera, því að þá var hér af hálfu stjórnliða haldin löng ræða, sem gaf mörg tilefni til athugasemda af hálfu okkar, sem stjórnarandstöðuna skipum. Ég ætla ekki að gera þessa ræðu að neinu verulegu umtalsefni hér, en með því að tíminn er nægur og tilefnið ærið, hafði ég hugsað mér að víkja að kannske tveimur eða þremur liðum í þessari ræðu. Sú ræða, sem ég á hér við, var flutt af hv. 3. þm. Austf., Sverri Hermannssyni. Hann vildi í fyrsta lagi kenna Framsfl. um þá verðbólguþróun, sem hér hefði átt sér stað á undanförnum árum. Hann sagði, að Framsfl. væri hinn eini, sem hefði aðra stefnu en framfylgt væri, og manni skildist, að þessari stefnu Framsfl. væri það að kenna, hver verðbólga hefði verið hér nú að undanförnu. Ég held, að það verði ákaflega erfitt fyrir þennan hv. þm. að sannfæra fólk almennt um, að þessu sé svona varið. Hann sagði enn fremur, að samningarnir við verkalýðsfélögin samkv. júní-samkomulagi, sem svo hefur verið kallað, hefðu stuðlað að því að draga verulega úr verðbólgunni. Það er svo sem alveg satt, að verkalýðsfélögin hafa sýnt þessari hæstv. ríkisstj. alveg ótrúlegt langlundargeð og meira langlundargeð en oft hefur verið að mæta úr þeirri átt, þar sem þau hafa sætt sig við það, að kaupmáttur tímakaupsins hefur lítið sem ekkert hækkað á undanförnum 7–8 árum. Það má vissulega viðurkenna þetta hjá verkalýðsfélögunum, og menn leggja það út eftir því, sem þeim lízt. En ýmislegt hefur þó annað verið gert, og það mætti kannske spyrja þennan hv. þm., 3. þm. Austf., að því, hvað það hafi dregið mikið úr verðbólgunni, að samið var um vísitölu á lán húsnæðismálastjórnar, þannig að þeir, sem byggja nýjar íbúðir, verða einir allra að bera þær drápsklyfjar? Hann svarar þessu væntanlega hér á eftir. Í framhaldi af þessu: Hvað þurfa kaupgreiðslur að hækka til þess að standa undir þessum auknu útgjöldum? Samhengið milli kaupgjalds og húsnæðiskostnaðar hefur svo oft verið rakið og rifjað upp hér á hv. Alþ., að ég hygg, að það sé óþarfi að gera það einu sinni enn. Þess vegna skal ég ekki fara langt út í það, en aðeins segja, eins og hér hefur raunar oft verið bent á, að lágmarkskaupgreiðslur hljóta vitanlega að miðast við það, að menn hafi húsnæði til að búa í, og sú ráðstöfun að setja vísitöluálag á húsnæðislánin hefur gert þennan kostnað meiri, og þess vegna þarf lágmarkskaupið að hækka þegar af þessari ástæðu. Þetta er alveg augljóst mál, og þarf ekki að eyða fleiri orðum að því. Þá vék þessi hv. þm. að því reginhneyksli, sem ég vil kalla, að ráðh., einn eða fleiri, beitti sér fyrir því, að málfrelsið í útvarpinu var skert, að það fékkst ekki að flytja þátt, hann var bannaður. Það var útvarpsþáttur bannaður, áður en nokkrum var kunnugt um efni hans. Ég held, að það hafi þurft mikla hreysti eða þá vanþekkingu til þess að fara að hreyfa þessu máli hér, svo mikla hneisu sem aðstandendur þess, ráðh. og meiri hl. útvarpsráðs, hafa haft af þessu máli. Ég held, að það þurfi ekki að ræða þetta mjög ýtarlega hér að þessu sinni, þar sem fyrir þingið hefur verið lögð till., sem gengur í þá átt að sporna við því, að ráðh. séu að fikta við dagskrá útvarpsins, og að ákvörðunarvaldið um þau efni sé hjá þeirri n. eða þeirri stofnun, sem á að hafa það, sjálfu útvarpsráði. Ég vil bara segja þessum hv. þm. það, að ég hygg, að af mörgum ráðstöfunum og aðgerðum, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur verið gagnrýnd fyrir, sé fátt, sem hún hefur verið meira gagnrýnd fyrir en einmitt þetta, og ég hygg, að það verði hvorki honum né flokki hans til framdráttar að bíta höfuðið af skömminni með því að reyna að hafa æruna af ungum manni með því að brigzla honum um misnotkun í opinberu starfi. Ég er anzi hræddur um, að ef enginn, sem tekur launagreiðslur frá útvarpinu, mætti reka pólitísk erindi, þá færi að fækka erindrekum stjórnarflokkanna, og ég hygg, að þeir mættu lita sér nær, þeir sem gagnrýna þennan unga mann fyrir það að hafa gert fleira, eftir að hann var búinn að skila sínu erindi, en það, sem útvarpið fól honum.  Þá vék þessi hv. þm., 3. þm. Austf., að því sem hann sagði að við kölluðum stjórnleysið í útvegsmálunum, og þá fannst honum vera langt gengið, þegar stjórnarandstæðingar töluðu um það, að í útvegsmálunum ríkti stjórnleysi, eða hefðum við ekki tekið eftir því, að svo til allir þm. Sjálfstfl. hér í þessari hv. d. hefðu nú á allra síðustu dögum flutt hvert frv. öðru merkara um það, sem til stæði og ætti að gera í sjávarútvegsmálunum til þess að koma þeim í viðunandi horf. Jú, jú, við höfum séð þessi frv., og við drögum okkar ályktanir af flutningi þeirra. Við vitum, hvað stendur til í vor, og samhengið er augljóst. Ég verð að segja, að það er ekki sigurstranglegt að leggja út í baráttuna með það aðalhaldreipi, að eftir 8 ára stjórnarsetu séu það nokkur frv. eins taka þm. Sjálfstfl., sem fleygt er inn í þingið á síðustu dögunum og vonlítið er að nokkra afgreiðslu fái, sem eiga að vera það flotholt, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að fljóta á inn yfir brimgarðinn að þessu sinni. Hafa þessir menn ekki haft neina aðstöðu undanfarin 7–8 ár? Hafa þeir ekki getað gert þetta, sem þeir nú vilja? Hefur ekki Sjálfstfl. verið aðalþátttakandi í ríkisstj. undanfarin 2 kjörtímabil? Ég veit ekki betur. Og ástandið í sjávarútvegsmálunum eftir þetta 7 eða 8 ára tímabil er þannig, að þm. Sjálfstfl. í hv. Nd. sjá sig knúna til þess að flytja þmfrv. til þess að skýla nekt hæstv. ríkisstj. Eða er þetta ekki svona? Er þetta kannske á hinn veginn? Er það Alþfl., sem hefur ráðið því, að þessir ráðagóðu þm. Sjálfstfl. hafa ekki fengið að koma því fram, sem þeir hafa allan tímann viljað? Þessu get ég ekki svarað. Þessu getur hv. 3. þm. Austf. væntanlega svarað, enda er hann einn af þeim, sem að einhverjum af þessum frv. standa. Það var sjálfsagt ýmislegt fleira í þessari ræðu, sem hefði mátt gera hér að umtalsefni, en ég ætla nú að láta þetta duga. Ég stóð hér fyrst og fremst upp til þess að vekja athygli á þeirri ályktun borgarráðs Reykjavíkur, sem ég hef nú leyft mér að lesa fyrir hv. þdm., til þess að tryggja það, að hún færi ekki fram hjá þeim, og ég tel sérstaklega, að hv. þm. Reykv. í stjórnarflokkunum ættu nú að hlusta á það, sem þessir flokksbræður þeirra hérna hinum megin við Austurvöll hafa til málanna að leggja, því að það hefur löngum verið talið ráðlegt, að vinstri höndin vissi, hvað sú hægri gerði. Ég vil treysta því, að þessi mál verði tekin til athugunar, og hér er, eins og bent hefur verið á, um það stórvægilegt atriði að ræða, að það má vel koma því fyrir á annan hátt, ef menn bara vilja.



Herra forseti. Það var rétt um það bil, þegar þeir 2 hæstv. ráðh., sem mál þetta, sem hér er nú til umr., heyrir einkum undir, höfðu komið hér upp í ræðustólinn og þakkað fyrir skjóta og góða afgreiðslu á málinu í sjútvn. og undirstrikað það mjög, að þeir vildu nú ekki gefa tilefni til frekari umr. um þetta mál en orðið væri og öllu átti að vera lokið, þá skauzt hér upp í ræðustólinn einn nýr þm. úr liði stjórnarinnar og þurfti að bæta hér við nokkrum orðum. Það var greinilegt, að það kom einkum á ráðh., þegar þetta gerðist, og líklega meira á þá en flesta aðra. En hvað um það, menn tóku fljótlega eftir því, að það, sem hér var að gerast, var þessi ósköp venjulegi atburður, að hér var á ferðinni ungur sjálfstæðismaður, sem þurfti að láta birta eftir sig grein í Morgunblaðinu. Hann virtist ekki vera öruggur um að fá greinina birta þar nema koma hér upp í ræðustól og lesa hana upp hér fyrst, jafnvel þó að það kostaði það, að það tefði nokkuð fyrir ríkisstj. að ljúka því málí, sem hún var búin að þakka fyrir afgreiðslu á hér að þessu sinni. Þessi hv. þm. hafði sýnilega vandað sig mjög, kom hér með samda ræðu, hafði ekki verið alveg tilbúinn til að taka hér þátt í þeim almennu umræðum um þetta mál, sem fram fóru við 1. umr., og hóf mál sitt á því að finna að því við stjórnarandstöðuna, að hún hefði skágengið það í þessum umr. að ræða þann hluta þessa máls, sem væri í rauninni kjarni vandamálsins. Ég vildi strax reyna að hlusta eftir því, hver væri kjarni vandamálsins að áliti þessa hv. þm., og það stóð auðvitað ekki á því, að það kæmi fram. Hann tilgreindi tvennt, sem um væri að ræða sem grundvallarvandamál sjávarútvegsins, eins og nú væri ástatt. Annað væri skyndilegt verðfall á erlendum mörkuðum, hitt væri minnkandi bolfiskafli á bátum, og eins og þm, sagði, hvorugt var á valdi ríkisstj. að ráða við. Ekki gat hún ráðið því, að verðlag féll á erlendum mörkuðum, og ekki gat hún ráðið við það, þó að færri fiskar bitu á krókana en áður. Og eflaust er þetta rétt. Þetta stendur ekki í valdi ríkisstj. að ráða við, og þar með hélt þessi þm., að ríkisstj. væri kvitt og hana væri ekki að sakfella um eitt né neitt í sjávarútvegsmálum, eins og nú væri komið. Ég hafði gert einmitt nokkuð af þessum atriðum að umtalsefni hér við 1. umr. málsins, og því miður virðist þessi hv. þm. ekki hafa veitt því mikla athygli, sem ég var að tala þá um, og ég neyðist því til þess að endurtaka sumt af því aftur, þó að ég nenni ekki að hafa það hér yfir allt aftur. Ég vil því í tilefni af þessu spyrja hv. þm. að því, m.a. varðandi erfiðleika íslenzks sjávarútvegs í dag: heldur hann, að erfiðleikar togaraflotans í dag stafi af verðfalli á mörkuðum, - heldur hann það? Heldur hann, að ástæðan til þess, að nú eru reknir í landinu aðeins um 16 togarar, en í upphafi viðreisnar voru reknir um 46, - heldur hann, að þessi fækkun stafi af því? Ég get varla trúað, að hann líti þannig á málin, að þetta sé ástæðan til þess, hvernig komið er fyrir íslenzkri togaraútgerð. Hv. þm. virðist halda það líka, að um það hafi verið að ræða nú síðustu árin, að það hafi verið um verulega minnkandi afla að ræða hjá bátaflotanum miðað við þá sókn, sem um hefur verið að ræða hjá bátaflotanum. Það er líka misskilningur. Það er tiltölulega létt að átta sig á því, að þannig liggja málin ekki fyrir. Þegar athugaður er afli jafnt á línuveiðum sem netaveiðum, er ekki um að ræða neinn minnkandi afla á eiginlega einingu. Minnkandi heildarafli hefur beinlínis stafað af því, að það hefur verið um minnkandi þátttöku að ræða hjá flotanum í þessum veiðum. Hún hefur farið minnkandi ár frá ári, og til þess liggja alveg ákveðnar ástæður. Í framhaldi af þessum hugsanagangi hjá þessum hv. þm. hélt hann því hér fram, að það væri ofureinfalt að leysa þann vanda, sem um væri að ræða í íslenzkum sjávarútvegsmálum nú í dag. Og vandinn eða lausnarorðið, sem hann hafði, var þetta: Til þess að leysa vanda bátaflotans varð að leyfa togveiðar í landhelgi. Og hann endurtók spurningu í sambandi við þetta atriði til mín og fleiri aðila hér, hvort við værum því sammála eða ekki að leysa vandamál bátanna á þennan einfalda hátt? Það er greinilegt, að þessi hv. þm. hefur ekki fylgzt mikið með því, sem hefur verið að gerast í íslenzkum sjávarútvegsmálum á undanförnum árum. Hann heldur kannske, að togveiðar báta í íslenzkri landhelgi hafi einhvern tíma átt hér einhvern verulegan þátt í heildarafkomu sjávarútvegsins, en það er mikill misskilningur. Þegar leyfi í þeim efnum voru sem ríflegust á allan hátt, var heildarþátttakan í togveiðum báta og heildaraflamagnið, sem þá kom á land, algert lítilræði borið saman við útgerð bátaflotans í heild. Og það, sem hefur verið að gerast nú hin síðari ár, þegar þrengt hefur að bátaflotanum, á því ekki rætur sínar að rekja til þess, að bátaflotanum sé nú meinað að stunda þær veiðar, sem hann yfirleitt telur sér hagstæðari en aðrar veiðar. Það er rétt, að á einstaka stað hefur borið á því nú í seinni tíð, þar sem sérstaklega hefur verið erfitt að manna bátana til annarra veiða og þar sem bátarnir jafnvel hafa ekki fylgt fyllilega á eftir með allan útbúnað og stærð og gerð bátanna, þá hefur sótt nokkuð í það, að menn hafa viljað fá aukin leyfi til landhelgisveiða. En allir, sem þekkja nokkuð til, vita, að hér er í rauninni um hreint aukaatriði að ræða einnig varðandi útgerð bátanna. En svo þyrfti þessi hv. þm. að gera sér grein fyrir því, að jafnvel þó að um það væri að ræða, að fyrir lægi sú spurning, hvort það ætti að veita hinum minni fiskibátum nokkuð aukna heimild til landhelgisveiða með botnvörpu frá því, sem verið hefur, jafnvel þótt um það væri að ræða að veita slíka heimild til þess að greiða lítils háttar fyrir bátum á stöku stað, þá þarf hann að átta sig á því, að það er margt annað og fleira, sem hér fylgir með og gerir það að verkum, að þannig líta þessi mál ekki út í dag, að um það sé að ræða, að hægt sé að greiða fyrir bátunum á stöku stað á þennan hátt. Og þar eru skýrustu fyrirmælin frá hans eigin ríkisstj., þar sem forustumennirnir þar hafa alveg tvímælalaust tekið fram, að þeirra afstaða væri sú, að það kæmi hreinlega ekki til mála að veita bátunum nokkur viðbótarfríðandi til veiða í landhelgi, án þess að togaraflotinn fengi þau líka. Hér hefur því verið um það að ræða varðandi þetta mál, hvort við ættum að breyta okkar aðalreglum í þessu varðandi þessar veiðar og heimila bæði togurum og bátum á tiltölulega mjög víðum grundvelli auknar landhelgisveiðar. Nú hefur það hins vegar verið upplýst í þessum málum, að okkar aðalfiskifræðingar telja, að það sé ekki um að villast, að nú sé þannig ástatt með þorskstofninn við Ísland, að á Íslandsmiðum beri á því, að allt of mikið sé veitt úr stofninum af smáfiski, af ókynþroska fiski, og þeir hafa varað við þessum miklu veiðum á smáfiski. Þessir sömu fiskifræðingar hafa svo gefið út skýrslur um það, hvaða veiðarfæri það séu, sem séu hættulegust einmitt smáfiskinum. Og hvað kemur út úr því? Þar skera sig tvö veiðarfæri úr, þannig að þau hafa algera sérstöðu, að það er ekki samanlíkjandi á neinn hátt við önnur veiðarfæri, en það eru botnvarpan og dragnótin, þar sem yfirgnæfandi meiri hluti aflans er einmitt þessi smáfiskur, sem þeir vara sérstaklega við, að nú sé farið að bera á ofveiði á. Og á það hefur einnig verið bent af okkar fiskifræðingum og m.a. af mér hér á Alþ. hvað eftir annað, að það væri mjög nauðsynlegt, að við notfærðum okkur þá samninga, sem við höfum við aðrar þjóðir um það að gera samkomulag við þær um að draga úr veiðinni hér á Íslandsmiðum, sem sérstaklega bitnar á ungfiskinum. En það eru til alþjóðlegar samþykktir, sem gefa okkur rétt til þess að heimta það af þessum þjóðum, að þær taki þátt í því að draga úr slíkum veiðum. Það er mín skoðun, að þetta sé eitt af þýðingarmestu málum okkar, sem við stöndum frammi fyrir nú varðandi íslenzkan sjávarútveg, það sé einmitt að koma því til leiðar með samningum við aðrar þjóðir að fá samkomulag um að friða tiltekin veiðisvæði á Íslandsmiðum, þar sem ofveiðin á smáfiski einkum fer fram. Þetta yrði væntanlega gert á þann hátt, að togveiðar yrðu bannaðar bæði Íslendingum og útlendingum á vissum svæðum í kringum landið á tilteknum tímum a.m.k. En nú sjá það allir menn, að einmitt þegar svona stendur á og þegar þetta kallar að, væri það lélegur undirbúningur að málsókn af okkar hálfu Íslendinga, ef við ætluðum, á sama tíma og við leitum til annarra þjóða um að minnka þessar hættulegu veiðar, sem þær stunda hér alveg sérstaklega á vissum svæðum við landið, - ef við á sama tíma breyttum þannig til okkar fiskveiðireglum, að við heimiluðum stórauknar togveiðar einmitt á uppeldisstöðvum smáfisksins við landið. Slíkt væri heimskulegt og nær vitanlega engri átt. Þetta eru þær kringumstæður, sem hér er um að ræða og hv. þm. hefur ekki gert sér neina grein fyrir sýnilega. Þetta lá alveg greinilega fyrir þeirri mþn., sem var að athuga um þetta spursmál og hefur skilað sérstöku áliti til ríkisstj. varðandi þessi efni og þar sem þm. úr öllum flokkum voru sammála um það, að eins og nú væri ástatt og eins og þessi mál lægju nú fyrir, væri óhyggilegt að opna fyrir frekari veiðum íslenzkra togara og togbáta í landhelgi. Ég hef hins vegar sagt það æðioft, að það er mín skoðun, að það kemur fyllilega til greina á réttum tíma, þegar aðstæður eru eðlilegar, - þá kemur það fyllilega til greina að halla til reglum varðandi veiðar einnig með botnvörpu og dragnót fyrir minni fiskibáta í landhelginni. En við eigum ekki að gera það, sem getur í bezta falli fært okkur tiltölulega lítinn ábata, en gæti hins vegar orðið okkur til stórtjóns, þegar litið er á heildina. Það er því með öllu þýðingarlaust fyrir þennan hv. þm. að ætla að stilla þessu máli upp þannig nú, að hér sé um eitthvert lausnarorð að ræða fyrir íslenzkan sjávarútveg. Hann ætti að vita það, að mikill meiri hl. útgerðarmanna í landinu, sem á íslenzka bátaflotann, hefur þegar lýst því yfir opinberlega með atkvgr., að þeir eru algerlega á móti því að rýmka þessar reglur, og alveg sérstaklega má heita, að þeir séu svo til einróma á móti þessari rýmkun, ef rýmkunin á að kosta það, að togaraflotinn fylgi á eftir, eins og virðist vera alveg greinileg stefna ríkisstj. og hefur komið fram hvað eftir annað. Það er því ekki um það að ræða að bæta afkomu bátaflotans, eins og nú er ástatt, á þennan hátt, að opna aðeins landhelgina, eða hægt sé að bjarga íslenzkri togaraútgerð með því að hleypa henni enn nær landinu en verið hefur. Slíkt er hrein skammsýni. Það, sem þarf að horfast í augu við varðandi bæði togaraútgerð og bátaútveg, er, að það þarf að grípa til fjölþættra ráðstafana til þess að bæta rekstrargrundvöllinn, því að rekstrargrundvöllur þessara þátta útgerðarinnar hefur verið að raskast á undanförnum árum. Aðalatriðið varðandi togaraútgerðina er vitanlega það, að það þarf með aðstoð ríkisvaldsins að endurnýja íslenzka togaraflotann af þeirri tegund, sem nú ein er orðin rekstrarhæf. Og þar er vitanlega sú skoðun, sem kom fram hjá þessum hv. þm., að gömlu síðutogararnir okkar gætu fyllilega dugað og það væri allsendis ósannað, að þeir væru nokkuð lakari en hin nýjasta tegund af togurum, sem nú þekkist, - slíkur hugsunarháttur er auðvitað orðinn algerlega úreltur og með öllu rangur. Þessi hv. þm. hefði átt að lesa grein, sem birtist í Morgunblaðinu núna fyrir bara nokkrum dögum frá einum okkar þekktasta togaraskipstjóra í landinu og þeim af togaraskipstjórum okkar, sem mesta reynslu hefur einmitt af því að hafa stundað veiðar jöfnum höndum á síðutogara og á skuttogurum og verksmiðjutogurum. Hann var ekkert myrkur í máli um það, hvað ætti að gera. Og hann lagði það einmitt til í þessari Morgunblaðsgrein, nákvæmlega það, sem ég og fleiri Alþb.- menn höfum verið að leggja hér til á undanförnum árum, að gera ætti í málefnum togaranna. Hann sagði: Það á ekki að hika við það, að það á þegar í stað að kaupa nokkra skuttogara af stærðinni 1400–1800 rúmlestir, og það á vitanlega að útbúa þessi skip þeirri nýjustu tækni, sem við þekkjum í dag, - og þá segir hann: Þá gætum við gert út þessi skip með 17–18 mönnum, í staðinn fyrir að nú höfum við á þessum skipum 32 og upp í 35 menn. Og efast ég þó ekkert um, eins og hann segir, að afköst þessara nýju skipa yrðu þrátt fyrir það miklum mun meiri en afköst gömlu skipanna. - Það er þetta, sem hefði átt að gera á undanförnum árum. Það er þetta, sem ríkisstj. hefur ekki skilið. Það er þetta, sem ríkisstj. hefur ekki viljað gera. Og það er líka alveg augljóst, hver er afstaða þess flokksins, sem ræður fyrst og fremst ríkisstjórnar-stefnunni í þessum efnum, þegar nú svo er komið, að hæstv. sjútvmrh. lýsir því yfir hér á Alþ., að ríkisstj. - sýnilega farin að titra með tilliti til kosninga - sé nú alveg komin að því að gera eitthvað í togaramálunum, að vísu sé það enn þá á borðinu til athugunar að kaupa t.d. 3–4 togara, alla af mismunandi gerðum, til þess að prófa hverja gerð fyrir sig, rétt eins og þetta sé einhver ný uppfinning, eins og enginn hafi prófað þessa hluti áður og menn yfirleitt hafi enga reynslu í þessum efnum. Þetta var þó að mínum dómi stórt spor fram á við frá fyrra skrefi, sem hæstv. sjútvmrh. tók, þegar hann hreyfðist í þessum málum, en þá hafði hann sagt, að hann vildi gjarnan taka einn svona togara á leigu erlendis og prófa hann í leigu, en festa sig ekki í þessum skratta auðvitað, sem menn vissu ekkert um, hvernig myndi reynast hér. En næsta skrefið var þó það, að hann talar um, að nú verði gerðar ráðstafanir til þess að kaupa 3–4 skip af mismunandi stærðum og þetta sé nú í athugun. En þá koma líka nokkrir áhugamenn Sjálfstfl. og kasta fram till. á Alþ., og meginefni till. er það: Nei, farið nú gætilega. Við skorum á ríkisstj. að hlutast til um, að sjútvmrh. fari ekki of hratt í þessu máli, hann athugi alla hluti vandlega, áður en nokkuð er gert í málinu. - Um það er till. Og þar er ýmislegt kostulegt upp talið. En þetta átti sérstaklega að sýna áhuga Sjálfstfl. núna rétt fyrir kosningar varðandi þetta þýðingarmikla mál. Upphaf till. var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Nd. Alþingis ályktar að skora á sjútvmrh. í framhaldi af yfirlýsingu hans um fyrirgreiðslu við smíði nokkurra skuttogara að fela þeim aðilum, sem fara munu með framkvæmd þessa máls, að hafa samráð við samtök togaraeigenda, sjómanna og eigenda hraðfrystihúsa vegna væntanlegrar endurbyggingar togaraflotans.“ Það mátti búast við því, að nú hlypi sjútvmrh. á sig, færi nú allt of hratt og gerði þetta líklega án samráðs við alla. Já, hann þarf að gæta vel að sér, því að í till, segir enn fremur: „Einnig verði athugaðir möguleikar á erlendum lánum.“ Sér er nú hver uppfinningin! Það er rétt að skjóta þessu að sjútvmrh., að togararnir verði ekki keyptir lánalaust og kannske borgaðir út í hönd og landið sett á hausinn. Það hafa ekki verið keyptir togarar hér til landsins, svo að ég muni til, án þess að þeim hafi fylgt allrífleg erlend lán, enda hefur það staðið alveg opið allan tímann, að hægt hefur verið tiltölulega auðveldlega að fá upp í 90% af andvirði skipanna að láni. Það hefur ekki staðið á því, að það vantaði peninga til framkvæmdanna. Það hefur staðið á því, að menn skildu, um hvað var að tefla og hvað átti að gera, og að þeir hefðu vilja til þess að ráðast í hlutina. En þeir, sem eru ekki enn búnir að átta sig á því, að nýjustu tegundir af togurum, eins og skuttogarar, séu betri en síðutogarar, gömlu togararnir okkar, þeir sem eru enn að fálma við það annaðhvort að taka skip á leigu eða fálma við það að kaupa einhverja reynslutogara, eiga auðvitað mikið eftir til þess að nálgast það, að þeir geti leyst vandamál togaraútgerðarinnar í landinu, eins og komið er. Sannleikurinn er sá, að svona hefur þessu verið varið á undanförnum árum með afstöðu ríkisstj. yfirleitt til sjávarútvegsins og nýjunga á vegum hans. Þessi hv. þm., 3. þm. Austf., Sverrir Hermannsson, fór, eins og vill stundum verða, þegar þeir reyna að bera hönd fyrir höfuð stjórnarinnar fyrir hennar aðgerðarleysi, þá hljóp hann í það að reyna að draga mynd upp af því, hvað hefði verið að gerast í þessum málum á vinstristjórnarárunum. Og þar virtist hann ekki vera allt of vel að sér, þessi hv. þm. Hann hélt því fram, að á þeim tíma hefði enginn maður viljað kaupa nýtt skip vegna þess, hvernig ástatt hefði þá verið í íslenzkum útgerðarmálum. En þessu var ekki svona farið. Menn geta að vísu villzt á þessu. Ég hef þurft að benda fleirum en honum á það, - og það er auðvitað svolítil sárabót fyrir hann, að hann sé ekki miklu verri í þessum efnum en sumir hverjir aðrir, þó að hann sjái ekki ýkjalangt, - að þegar menn eru að átta sig á því og fletta upp í gömlum skýrslum, hvernig aukning t.d. skipaflotans hefur átt sér stað, verða menn að átta sig nokkuð á því, hvernig þessi mál ganga raunverulega fyrir sig. Þegar þessi hv. þm. slær upp töflu og lítur á það, hvað var keypt mikið af skipum á árinu 1956 eða 1957, og sér það á skýrslunum, að árið 1957 var komið tiltölulega lítið af nýjum skipum, 1957 var vinstristjórnarár, þar með hefur vinstri stjórnin ekkert gert í málinu, og 1958 kom dálítið meira af skipum, en ekki mjög mikið, aftur 1959 kom mjög mikið af skipum, og 1960 var komin viðreisnarstjórn, þá kom mjög mikið. Menn draga þá ályktun: Það var ekki fyrr en viðreisnarstjórnin kom, sem kom kippur í þessi mál, og þá fóru menn að trúa á framtíðina og þá keyptu þeir skipin. Svona er þessu nú ekki varið. Skipin, sem komu árin 1959 og 1960, þegar meira kom af skipum til landsins en nokkru sinni fyrr, voru pöntuð í tíð vinstri stjórnarinnar og allur grundvöllur lagður að þeim þá, vegna þess að það tekur 1–2 og stundum allt upp í 3 ár, frá því að ákveðið er að kaupa skip og samningar eru gerðir um þau, þar til þau eru komin og skráð og veitt eru lán út á þau hér á landi. Ef þessi hv. þm. lítur á skýrslur, sér hann einmitt, að svona er þessum tölum háttað. Innflutningur á skipum til landsins var mjög mikill á árinu 1959. Það voru skipin, sem var verið að leggja grundvöllinn að á árunum 1958 og 1957, og á árinu 1960 sérlega mikið, - það voru einmitt þau skip, sem leyfi voru veitt fyrir seinni hluta ársins 1958 og á árinu 1959 í beinu framhaldi með samningum á milli þeirra flokka, sem þá stóðu að kjördæmabreytingunni, - leyfi, sem þeir gáfu út sameiginlega og samkomulag var um þeirra á milli. Og þessi skip voru sem sagt að koma til landsins og komu í gagnið á árinu 1960, og þessi skip voru einmitt keypt samkv. þeim grundvelli, sem lagður var á vinstristjórnarárunum. Veit þessi hv. þm. það, að fyrsti stálfiskibáturinn, sem fluttur var til landsins og markaði í rauninni alveg tímamót í gerð okkar skipa nú í seinni tíð, var keyptur inn samkv. sérstakri forgöngu vinstri stjórnarinnar? Það kom í minn hlut að senda út sérstakan mann og gera samning um kaup á þessum bát í Noregi, fyrsta 150 tonna fiskibátnum, sem keyptur var til Eskifjarðar og gerbreytti síðan viðhorfum manna til stærðar og gerðar þessara fiskibáta. Og síðan kom hvað af öðru, vinstri stjórnin samdi, beint fyrir milligöngu ríkisins, um kaup á 12 skipum, 250 tonn að stærð, í Austur-Þýzkalandi, sem enn í dag eru einhver beztu skip í íslenzka síldveiðiflotanum. En það var hlutverk Sjálfstfl. á þessum tíma að ráðast alveg sérstaklega að þessum skipum sem sérstökum vandræðaskipum. Og síðan var það hlutverk Sjálfstfl. að taka þannig á móti þessum nýja flota, sem grundvöllurinn var lagður að í tíð vinstri stjórnarinnar, þessum miklu stærri og betur útbúnu skipum, sem voru að koma til landsins á þessum árum, að heil syrpa af þm. Sjálfstfl., 7 talsins, komu hér fram á Alþ. með till. um það, að ríkisstj. gerði sérstakar ráðstafanir til þess að hjálpa þessum stóru skipum við sérstakan útgerðarrekstur við Afríkustrendur, vegna þess, eins og stóð í till. þeirra sjálfstæðismanna, að það væri enginn rekstrargrundvöllur fyrir svona skip á Íslandsmiðum. Svona sáu þeir vel fram í tímann þá. Þetta var þeirra forusta. Hún er ekkert ósvipuð því einmitt, sem kemur fram í málflutningi þessa hv. þm. nú í dag. En ég hafði af tilviljun hérna hjá mér m.a. fræðirit Efnahagsstofnunarinnar, og þar er m.a. skýrt frá því, hvað var að gerast varðandi okkar fiskiskipastól á þessum árum og þó einkum á fyrri hluta tímabili viðreisnarstjórnarinnar. Þessi skýrsla nær því miður ekki nema aftur til ársins 1960, en það ár var skipainnflutningurinn meiri en hann hefur verið nokkru sinni áður og nokkru sinni síðar. En á árinu 1960, á verðlagi þess árs, þá er verðmæti fiskiskipaflotans, nýrra innfluttra skipa, talið vera 478 millj. kr. En hvað gerðist á árinu 1961 og 1962? Þá hættu menn svo að segja algerlega að kaupa ný fiskiskip til landsins. Þeim leizt ekkert á viðreisnina, og þá hrundu kaupin úr 408 millj. kr. niður í 151 millj. Og það var síðan ekki fyrr en uppgripasíldaraflinn fór að koma til, sem nýju skipin færðu að landi, tiltölulega góður síldarafli á árinu 1961, ágætur síldarafli 1962, þá fóru menn sjálfir að hafa aðstöðu til að geta brotizt í gegn og hefja kaup á nýjum skipum, sem aftur koma svo til landsins á árunum 1963 og 1964. En það var gefið út m.a. af Fiskifélagi Íslands með sérstakri aths. frá fiskimálastjóra, Davíð ólafssyni, að á árunum 1961 og 1962 varð útkoman sú varðandi okkar fiskiskipastól, að hann fór rýrnandi þau tvö ár. Aukningin samsvaraði ekki á þeim árum útstrikunum af skipaskrá. Og enn er rýrnun á flotanum. Ástæðurnar til þessa voru auðvitað þær, að árið 1960 var íslenzkum sjávarútvegi mjög óhagstætt vegna þeirra stefnu, sem þá var tekin upp. Árið 1961 var einnig mjög þungt, og þannig fór versnandi hagur útgerðarinnar áfram. En það er kannske rétt að minna þennan hæstv. þm. með nokkrum orðum á það, hvað aftur hefur raunverulega verið að gerast í málefnum sjávarútvegsins nú síðustu árin, sem hafa verið sjávarútveginum óhagstæð og ber að rekja beint til stjórnarstefnunnar, en hann þykist vilja losa hana undan því að bera ábyrgð á því, hvernig komið er. Kannast þessi hv. þm. við það, að ríkisstj. hafi ákveðið með efnahagsstefnu sinni að stórhækka alla vexti í landinu? Kannast hann við það? Getur hann gert sér það í hugarlund, hvað það muni þýða fyrir íslenzkan sjávarútveg, þegar vextirnir eru stórhækkaðir? Getur hann gert sér grein fyrir því, hvað það muni þýða fyrir t.d. bátaútveginn, þegar stofnlánavextir í stofnlánasjóði sjávarútvegsins eru skyndilega færðir upp úr 41/2% vöxtum upp í 61/2%? Vitanlega er verið að stórauka álögurnar á útgerðinni á þennan hátt, og þegar verið er að knýja hér í gegn samþykkt um að lækka stofnlánatímann úr 20 árum niður í 15 ár, eða úr 15 árum niður í 12 ár, eins og gert var, þá er vitanlega líka verið að leggja viðbótarbagga á útgerðina. En einmitt slíka bagga hefur ríkisstj. verið að leggja á í fjöldamörgum greinum. Ein greinin var þessi, sem ég hafði hér minnzt á og þessi hv. þm. vék að, en það er hið svonefnda ábyrgðargjald í sambandi við kaup á nýjum bátum. Hann hélt, að hann hefði þá þægilegu leið að segja: Ábyrgðargjaldið var líka borgað í tíð vinstri stjórnarinnar. - Þetta er reginmisskilningur hjá hv. þm. Í tíð vinstri stjórnarinnar giltu þær reglur, að þá var frjálst að kaupa skip erlendis frá, þegar menn fengu til þess innflutningsleyfi, en þá var sú regla í gildi, að menn urðu að fá leyfi til þess að kaupa inn skipin, og þá voru engar sérstakar hömlur settar á það, að menn mættu ekki greiða þessi skip með eðlilegum hætti eins og hvern annan innflutning. En í tíð núverandi ríkisstj. voru settar þær reglur, að það er ekki leyfilegt að flytja fiskiskip inn til landsins þannig að það sé borgað út. Það eru þau skilyrði á um lánveitingar úr fiskveiðasjóði, að 7 ára lán verði að fylgja erlendis frá á 70% af andvirði skipsins, og það eru þessar reglur, sem hafa kallað á það, að það þurfti sérstaka bankaábyrgð, og bankarnir fóru þá út í það að taka 1% á ári af ábyrgðinni og komast í það að taka á þennan hátt 1/2 millj. af hverjum venjulegum nýtízku síldarbát, sem keyptur er til landsins núna, - 1/2 milljón. Efast kannske hv. þm. um það? Ég hef nefnilega alveg nýlega séð einn reikning yfir bát, sem fór nokkuð yfir 1/2 millj. En það kann að vera, að á árinu 1958 hafi samt einhverjir bátar verið fluttir inn þannig, að eigendurnir hafi fengið eitthvað að láni erlendis, því að það var ekki bannað, ef það greiddi eitthvað götu þeirra, og í einstaka tilfellum fengu menn viðbótarlán erlendis við þau lán, sem þeir gátu fengið hér úr fiskveiðasjóði. En slíkt hefur verið bannað nú, að taka slík lán til fiskibátakaupa, og þeir hafa þurft að setja bankatryggingu fyrir slíku. En hin almenna regla var ekki svona, enda var það svo, þegar þá var samið við samtök sjávarútvegsins um rekstrargrundvöll bátanna á hverju ári, þá óskuðu þeir aldrei eftir neinni aðstoð varðandi þessi mál. En nú hafa óskirnar komið fram margendurteknar frá hálfu sjávarútvegsmanna og samtökum þeirra um að fá leiðréttingu á þessu. En þeir hafa ekki fengið þá leiðréttingu. Þessi hv. þm. ætti líka að vita það, að í tíð núverandi stjórnar hefur bátafloti landsins beinlínis með sérstökum stjórnaraðgerðum verið skattlagður til þess að standa undir hallarekstri togaranna í landinu, bæði í gegnum aflatryggingasjóð og eins í gegnum vátryggingakerfið. Og ríkisstj. hefur ekki enn komið því í verk að breyta þessu. Hún heldur sér enn þá við sína stefnu í þessum efnum. Það eru þessi atriði, sem ég hef m.a. minnzt á nú, ásamt mörgum öðrum, sem ég hef gert að umtalsefni áður, sem í öllu sanna það, að stefna núverandi ríkisstj. í málefnum sjávarútvegsins hefur verið sjávarútveginum fjandsamleg. Þessi atriði öll sýna það og sanna. Og við þetta bætist svo auðvitað það, sem hér skiptir þó allra mestu máli, en það er afstaða ríkisstj. til verðlagsmálanna í landinu. Ríkisstj. virðist beinlínis hafa látið sér það í léttu rúmi liggja á undanförnum árum, hvort verðlagið innanlands stórhækkaði eða ekki. En slíkt hlaut vitanlega að falla á útflutningsatvinnuvegina með auknum þunga og vitanlega með mjög alvarlegum afleiðingum, eins og reynslan hefur sýnt. Ríkisstj. hefur knúið hér í gegn á Alþ. æ ofan í æ löggjöf t.d. um hækkun á söluskatti, fyrst úr 3% í 51/2%, svo úr 51/2% í 71/2% o.s.frv. Þetta hefur hún gert, þó að hún hafi vitað, að þetta hlaut að endurkastast í verðlaginu og valda útflutningsatvinnuvegunum erfiðleikum. Á meðan svo stóð, að verðlagið á mörkuðum erlendis var sjávarútveginum mjög hagstætt og aflinn var einnig mikill, þá gat þetta flotið, þó á þennan hátt, að togaraútgerðin hefur verið að dragast saman og útgerð minni báta hefur einnig verið að dragast saman, en þetta hefur þó skrimt, á meðan þessi ytri skilyrði voru svona hagstæð. Svo kom þessi hv. þm. og sagði, að nú loksins hefði sjálfstæðismönnum tekizt að brjóta í blað í málefnum sjávarútvegsins, og það var þegar þeir köstuðu hér fram frv. um fiskimálaráð. Þá var brotið í blað í málefnum sjávarútvegsins. Sér er nú hvað! Lagt er til að stofna samkundu, sem gæti í bezta falli verið eins og málfundaklúbbur, hefur í rauninni enga aðstöðu til þess að hafa nein áhrif, vegna þess að þessi samtök ráða ekki yfir neinu fjármagni. Þá fann líka hv. þm. það út, að það væri að vísu rétt, að þessi samtök réðu ekki yfir miklu fjármagni, en ef samtökin reyndust vel svona fjármagnslaus, þá mætti láta þau hafa peninga síðar. Það var gott. Ef þessi samtök reyndust vel peningalaus og aðstöðulaus, þá mátti kannske láta þau hafa peninga síðar. En þannig verða ábyggilega vandamál sjávarútvegsins ekki leyst. Ef á að hafa einhver áhrif t.d. í markaðsmálum, eins og rætt er um, að þetta fiskimálaráð eigi að hafa, þá þarf það að fá allvíðtækt vald. Það þýðir ekki, þó að það jafnvel setti fram einhverjar frómar óskir. Slíkar óskir hafa verið að koma fram frá samtökum útvegsins á undanförnum árum, og hefur ekki verið farið mikið eftir þeim. Ríkisstj. hefur hiklaust reynt að knýja fram þá stefnu, t.d. í markaðsmálum, sem beinlínis hefur skert aðstöðu sjávarútvegsins, sem hefur svipt íslenzkan sjávarútveg góðum mörkuðum, sem áunnizt höfðu. Þessi hv. þm. sagði, að þann tíma, sem ég hefði verið sjútvmrh., hefði ég ekkert blað brotið í íslenzkum sjávarútvegsmálum. Og það má vel til sanns vegar færa, ef það er slíkt blaðbrot sem hv. þm. talar nú um í sambandi við flutninginn á þessari till. nokkurra sjálfstæðismanna um fiskimálaráð. Um slík blaðbrot var tiltölulega lítið að ræða í minni tíð. En það eru nokkrar staðreyndir, sem liggja alveg óumdeilanlega fyrir frá þeim tíma, sem ég var sjútvmrh. Það liggur m.a. fyrir og er verkefni fyrir þennan hv. þm. að rannsaka það, að þau 21/2 ár, sem ég var sjútvmrh., kom það aldrei fyrir, að íslenzki sjávarútvegurinn stöðvaðist í verkföllum eða neinum öðrum rekstrarstöðvunum. Allan tímann gat bátaflotinn, togaraflotinn og fiskiðnaðurinn gengið fullum gangi. Það var séð um það með samningum við þessa aðila, að það var hægt að fullnýta íslenzkan sjávarútveg á þessum tíma, en það er meira en hægt er að segja bæði um tímabilið á undan og eftir, því að í tíð viðreisnarstjórnarinnar hefur hver stöðvunin rekið aðra. Þannig var það t.d., að árið 1957, sem þessi hv. þm. taldi eitt af góðu árunum í tíð vinstri stjórnarinnar, - en það er líka mikill misskilningur, árið 1957 var mikill aflabrestu. Í fyrsta skipti í langan tíma brást aflinn svo heiftarlega, t.d. hér suðvestanlands á vetrarvertíð, að þá þurfti að greiða sérstakar bætur úr aflatryggingasjóðskerfinu til bátanna hér við Faxaflóa, - en ástæðan til þess, að á árinu 1957 var heildaraflinn þó eins mikill og hann hafði mestur orðið áður eða árið 1956, var sú, að það var um 20% meiri þátttaka í útgerð vélbáta en hafði verið árið á undan. Það voru miklu fleiri bátar, sem stunduðu veiðar, og þeir stunduðu þær miklu lengri tíma. Árið 1958 var hins vegar miklu betra ár, og því er það rétt, sem ég sagði hér, að árin 1958 og 1959 voru hagstæð ár, það voru næstu tvö árin, áður en viðreisnarstefnan tók við. Hv. 3. þm. Austf., Sverrir Hermannsson, sagði, að í skjóli góðæris hefði ég sloppið út úr sjútvmrh.- starfinu án mikilla áfalla. Hið rétta er sem sagt það, að árið 1957 var íslenzkum sjávarútvegi mjög erfitt, og það var ekki aðeins, að þá væri um miklu minni afla að ræða en á árunum á undan, heldur voru líka ýmis ytri skilyrði mjög óhagstæð það ár. Framan af því ári var verðlag á ýmsum innfluttum vörum til sjávarútvegsins alveg óvenjulega hátt, sem stafaði af ófriðlegu ástandi í heiminum, þegar farmgjöld hækkuðu stórkostlega frá því, sem áður var, og þetta vitanlega skall með auknum þunga á sjávarútveginum. Og þessi hv. þm. gæti líka kynnt sér það, að í minni tíð sem sjútvmrh. var einmitt lagður grundvöllurinn, eins og ég hef vikið hér að nokkuð oft áður, að þeirri nýsköpun í íslenzka sjávarútveginum, sem við höfum byggt á síðan. Og það má kannske minna þennan þm. á það einnig, að það kom í minn hlut að standa fyrir því, að ríkið gerði sérstakt samkomulag við einn af efnilegustu síldarskipstjórum í landinu, Eggert Gíslason, og útgerðarmann hans, Guðmund á Rafnkelsstöðum, um það að kaupa fyrstu stóru hringnótina, sem notuð var við vetrarsíldveiðar við Ísland, og sanna þar með þeim veiðitilraunum, að það var hægt að veiða síld á þennan hátt, eftir þessum leiðum, einmitt hér suðvestanlands. Og það var einmitt upp úr þessu, með gjörbreytingu fiskiskipastólsins að gerð allri og útbúnaði, sem tök urðu á því að notfæra sér þessa nýju veiðitækni og skila öllum þeim árangri, sem síðan hefur orðið. Og það kom einnig í hlut þessarar vinstri stjórnar að leggja allan grundvöll að síldariðnaði þeim, sem allt hefur hvílt á síðan, en núverandi ríkisstj. hefur lagt harla litið til. Þær síldarverksmiðjur, sem mestu máli hafa skipt fyrir okkar síldarútgerð hin síðari ár, voru byggðar með sérstakri forgöngu af hálfu vinstri stjórnarinnar, og þær hafa síðan orðið færar um að leggja sér til fjármagnið sjálfar, en fengið neitun úr þeim lánasjóðum, sem ríkisstj. hefur sérstaklega ráðið yfir. Hv. 3. þm. Austf. komst þannig að orði, að það væri stefna okkar Alþb.-manna, að vera með nefið niðri í hvers manns koppi, eins og hann orðaði það, varðandi uppbyggingu atvinnuveganna í landinu. En þannig er sem sagt allajafna lýsingin hjá fulltrúum sjálfstæðismanna á því, þegar verið er að taka afstöðu til þess, hvort rétt sé að hafa einhverja skynsamlega stjórn á því, hvernig fjárfestingu í landinu er háttað, þá heitir það þessum nöfnum, að nú séu menn uppi með kröfur um það að hafa nefið í hvers manns koppi. En það verður hins vegar að segjast, að í tíð vinstri stjórnarinnar var engan veginn tekin upp sú yfirstjórn, sem við Alþb.-menn vildum í málefnum atvinnuveganna, við fengum þar okkar kröfum ekki fullnægt. Við vildum taka þar miklu fastar á málum en gert var. Hins vegar var reynt að hafa nokkra íhlutun um, hvernig fjármunum þjóðarinnar var varið, og dómur Sjálfstfl. síðan hefur orðið sá, að við höfum þrengt mjög hag verzlunarinnar í landinu og það hafi verið komið í veg fyrir, að verzlunin gæti byggt sig upp á eðlilegan hátt, og síðan hefur sú mikla aukning, sem orðið hefur nú í tíð viðreisnarstjórnarinnar í byggingu verzlunarhúsa, verið afsökuð með því, að við höfum kreppt svo að verzluninni m.a. í tíð vinstri stjórnarinnar. Það er alveg rétt, að við reyndum að hafa á því nokkrar hömlur þá, og verzlunin, sem hafði vitanlega þá eins og oft áður nokkra sérstöðu um möguleika til þess að geta ráðizt í miklar fjárfestingar, varð að sækja um leyfi til þess að mega ráðast í meiri háttar fjárfestingar. Og það má vel vera, að í einhverjum tilfellum hafi verið synjað um leyfi, sem réttmætt hefði verið að veita. Það vill jafnan verða svo, þegar reynt er að hafa heildareftirlit með þessum málum. En ég er ekki í nokkrum vafa um, að þegar á heildina er litið, var ekki kreppt svo að íslenzkri verzlun í tíð vinstri stjórnarinnar, að það hafi verið þjóðarbúskap okkar til tjóns, síður en svo. En ég efast ekki heldur um, að það, sem verið hefur að gerast nú síðari árin varðandi útþensluna í verzluninni, hefur verið ofviða fyrir íslenzkt efnahagslíf og þar höfum við verið að eyða fjármunum, sem ástæðulaust hefur verið að eyða. Þessi hv. þm. nefndi svo það, að hann hefði grafið það upp, að t.d. í einu þorpi á Vestfjörðum hefði slæðzt í gegn eitt viðbótarfrystihús og þannig hefðu orðið þrjú frystihús í þessu byggðarlagi, og það hefði gerzt með leyfi vinstri stjórnarinnar. Ekki skal ég nú sverja fyrir þetta, þekki það ekki, en þó er mér sagt það af kunnugum mönnum, að þetta leyfi, sem mun vera eitt það allra minnsta, sem veitt hefur verið til frystihúsabyggingar á landinu og varla teljandi, muni hafa verið veitt af þeirri ríkisstj., sem var við völd, ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl., áður en vinstri stjórnin tók við, og ætti hv. þm. að athuga þetta betur. En sem sagt, þarna er þá a.m.k. fundið eitt af frystihúsunum, sem nýja stefnan hjá núv. stjórn ætlar sér að taka til athugunar og ætlar sér sýnilega að leggja niður, því að eitthvað á að leggja niður af frystihúsum, eftir því sem boðað er. Nú ætti hv. þm. að upplýsa það hér á Alþ., hvaða byggðarlag þetta er, svo að það fari ekkert á milli mála og menn geti fengið að vita um það nú þegar, að þarna er þó einn, sem á að slá af.  Ég hef nú vikið hér að nokkrum atriðum, sem hv. þm. gaf tilefni til. Ég skal ekki ræða þetta mál öllu lengur, enda er komið fram að venjulegum matartíma, og verð ég fyrir mitt leyti að biðja hæstv. ríkisstj. afsökunar á því, að það hefur farið nokkur tími í að ræða málið fram yfir það, sem hún hafði gert sér vonir um. En sem sagt, nýjar ræður, sem eiga að birtast í Morgunblaðinu, kosta sinn tíma líka í umr. hér á Alþingi.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. og var samþ. þar nær óbreytt. Frv. er samið af n. og allrækilega undirbúið. Formaður þessarar n. var prófessor Ólafur Björnsson. Búreikningaskrifstofan hefur starfað í nær 30 ár, en oftast við allt of þröngan fjárhag. Hún hefur þess vegna ekki getað innt af hendi í nægilega ríkum mæli það verkefni, sem henni var upphaflega ætlað. En verkefnið var frá upphafi að stuðla að því, að bændur færi búreikninga, og færsla búreikninga er mjög nauðsynleg, bæði fyrir bændurna sjálfa og mætti segja fyrir þjóðfélagið í heild. Ef bændurnir færa búreikninga á glöggan hátt, eiga þeir hægara með en annars að gera sér grein fyrir því, hvaða búgrein borgar sig, hvaða búgrein borgar sig verr og í hvaða þætti búrekstrarins þarf helzt umbóta við. Og þetta er vitanlega ákaflega mikið atriði. Í öðru lagi er það mikið atriði, að nægilega margir búreikningar liggi fyrir og glöggir, þegar um verðlagningu búsafurða er að ræða. Þetta er sérstaklega nauðsynlegt, þegar við það er miðað að verðleggja búsafurðirnar þannig, að bændur hafi ekki minni tekjur en aðrar vinnandi stéttir. En það hefur vantað á, að það væri hægt að leggja gögnin nægilega vel á borðið hvað þetta snertir. Með því að gera þetta frv. að lögum er ætlazt til, að úr þessu verði bætt, sérstaklega með því, að búreikningaskrifstofan hefur nú fengið aukin fjárráð. Síðustu 3 árin hafa fjárráð búreikningaskrifstofunnar verið aukin, og sérstaklega nú á yfirstandandi fjárl. er sú upphæð veitt til búreikningaskrifstofunnar, að ætla má, að hún geti nú innt af hendi það hlutverk, sem henni hefur verið ætlað. Og nú er kominn til Búnaðarfélagsins vel fær maður til þess að hafa á hendi stjórn þessarar reikningsfærslu. Við samningu þessa frv. hefur verið stuðzt við þá reynslu, sem hefur fengizt á undanförnum árum. Það hefur nokkuð verið stuðzt við reynslu Breta og Hollendinga, sem leggja kapp á að færa slíka reikninga. Það hefur vitanlega verið stuðzt við búskaparhætti íslenzkra bænda, og það hefur verið miðað við það, að bókhaldsþekking íslenzkra bænda er af eðlilegum ástæðum takmörkuð, og reynt að hafa reikningsformið þannig, að þeir bændur, sem vilja leggja sig eftir því að færa reikningana, geti það. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. við þessa 1. umr. Það fylgir því allskýr grg., sem gerir málið ljóst. En ég held, að það sé til mikilla bóta, að þetta frv. verður að lögum og búreikningaskrifstofan fær tækifæri til að vinna eftir þeim reglum, sem hér er gert ráð fyrir, að lögfest verði. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða það frv. efnislega, sem hér liggur fyrir um Búreikningastofu landbúnaðarins. En ég þykist hafa veitt því athygli, að í þessu frv. sé ekki ákvæði um það, nema mér hafi sézt yfir það, að gildandi lög um þetta efni falli úr gildi. Þess vegna vildi ég spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort það sé ætlunin, að gamla löggjöfin um búreikningaskrifstofu gildi áfram, að því leyti sem hún færi ekki í bága við þetta frv., eða hvort hér sé um prentvillu að ræða eða einhverja vangá.



Herra forseti. Þetta atriði, sem hv. þm. vekur athygli á, var réttmætt, þegar frv. var lagt fram, en því var veitt athygli í hv. Ed. og gerð breyting á frv. þar, þar sem var flutt brtt. á þskj. 350 frá hv. landbn. Ed., og þar er það tekið fram, að úr gildi verði felld lög nr. 12 1. febr. 1936, um búreikningaskrifstofu ríkisins. En það er þessi till., sem hv. þm. hefur ekki tekið eftir, sem var samþ. í Ed.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað frv. til l. um breyt. á l. um Háskóla Íslands og fengið á sinn fund rektor háskólans til að ræða við hann innihald frv. Skv. þessu frv. er gert ráð fyrir 6 nýjum prófessorsembættum við Háskóla Íslands, og væri þó réttara að tala um 4 ný embætti, því að hvað tvo þeirra varðar, er aðeins um breytingar að ræða. Embættin eru þessi: Það fyrsta er í læknadeild. Er ætlunin að aðskilja meina- og sýklafræði, sem nú er eitt embætti, og gera að tveimur. Þessu eina embætti gegnir nú próf. Ólafur Bjarnason og er talið mjög nauðsynlegt að skilja þætti þess í sundur. Í öðru lagi er gert ráð fyrir sjötta prófessornum í lagadeild og er reiknað með, að hann kenni refsirétt, sem talið er mikið verkefni, og mundi þar m.a. verða, allmikið um rannsóknir. Í sambandi við umr. um prófessorsembætti í lagadeild kom það í ljós í n., að nokkur misskilningur hefur verið á milli alþm. og háskólans. Hér hefur verið upplýst, þegar prófessorum hefur verið fjölgað áður, að ætlunin væri að setja upp embætti t.d. í réttarsögu. Hins vegar var auglýst prófessorsembætti í lagadeild almennt, án þess að það væri tilgreint í hvaða grein lögfræðinnar hið nýja embætti ætti að vera. Alþm. munu hafa talið, að greinin yrði tengd beint við hið nýja embætti, en rektor upplýsti, að lagadeild hefði ávallt haft þann hátt á að auglýsa embætti sem almenn prófessorsembætti í lagadeild, en deildin síðan skipt með sér kennslugreinum innbyrðis. Enda þótt ekki hafi beinlínis verið auglýst eftir og skipaður prófessor í réttarsögu, heldur aðeins í almennum l., fullvissaði rektor háskólans menntmn. um, að niðurstaðan mundi verða hin sama, því að þessi fjölgun embætta mundi þýða, að einum prófessor yrði gert kleift að helga sig réttarsögu, þó að það verði deildarinnar að ákveða, nú eins og áður, hvort það yrði hinn nýi prófessor eða einhver hinna eldri. Þriðja embættið er í viðskiptadeild og verður prófessorsembætti í þjóðhagfræði. Þar eru nú 145 stúdentar og lögð vaxandi áherzla á kennslu í hagfræði. Fjórða embættið er í læknadeild, prófessorsembætti fyrir fæðingarhjálp og kvensjúkdóma. Þetta er nú dósentsembætti og er ætlunin að breyta því í prófessorsembætti. Því gegnir Pétur Jakobsson yfirlæknir. Fimmta embættið er einnig í læknadeild, í röntgenfræði. Þar er sömu sögu að segja. Dósentsembættinu er breytt í prófessorsembætti og gegnir því nú Gísli Petersen yfirlæknir. Loks er sjötta embættið í verkfræðideild. Það er prófessorsembætti í jarðeðlisfræði og standa vonir til þess, að Gunnar Böðvarsson muni sækja um það embætti og hann þar með fást til starfa hér á landi, en hann er nú prófessor í Bandaríkjunum. Menntmn. er sammála um að mæla með samþ. frv. óbreytts.



Herra forseti. Hæstv. iðnmrh. þurfti að skreppa frá og er þess vegna ekki við nú. Ég hafði ekki búið mig undir í forföllum hans að tala fyrir þessu frv. í einstökum atriðum, en vildi mælast til þess, að það yrði nú afgr. til n. og menn gætu þá tekið upp efnisumr. um það við 2. umr. og á síðari stigum málsins. En tilgangur þessa frv. er sá að bæta hag veiðarfæraiðnaðarins eftir öðrum leiðum en frv. lá fyrir um hér á haustþinginu, en um það mál varð mikill ágreiningur, eins og kunnugt er. Ætlunin nú er að stofna sérstakan sjóð eða sjóðsdeild, sem annist það verkefni, sem nánar er í frv. greint, og fé til hans á að veitast með þeim hætti, sem í frv. er gerð grein fyrir. Ég játa, að þessi framsaga er ærið ófullnægjandi, en þar sem ég hafði ekki áttað mig á því, að ráðh. yrði ekki við, hafði ég ekki undirbúið mig um frekari grg.



Herra forseti. Ef ég man rétt, mun það vera lögfest, að vegáætlun skuli takast til endurskoðunar á þessu þingi. Þótti fyrirsjáanlegt, þegar hún var afgreidd hér í fyrsta sinn, þó að gert væri ráð fyrir, að vegáætlun væri afgreidd til fjögurra ára, að í fyrsta sinn væri réttara að gera ráð fyrir því, að hún þyrfti endurskoðunar við eftir 2 ár. Ég hygg, að reynslan hafi leitt það í ljós, að endurskoðunar er full þörf. Ýmislegt þarf að lagfæra, ýmsu að breyta út frá breyttum viðhorfum síðan hún var sett, og þykir mér nú vafasamt, að við þetta verði staðið, þar sem svo langt er á þingtíma liðið. Má þó vera, að hún sé rétt ókomin. En þá verður a.m.k. frekar naumur tími til athugunar á henni og til þeirrar endurskoðunar, sem fara skal fram. Nú vil ég ekki hafa um þetta fleiri orð, heldur beina þeirri fsp. til hæstv. samgmrh., hvort ekki verði við það staðið, að vegáætlunin komi til endurskoðunar á þessu þingi og geti fengið sína afgreiðslu.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. segir, að það er gert ráð fyrir að endurskoða vegáætlunina á tveggja ára fresti. Það segir í vegalögum: „Vegáætlun skal endurskoða á tveggja ára fresti.“ Það segir náttúrlega ekkert um það, hvernig þeirri endurskoðun skuli háttað, og til upplýsinga fyrir fyrirspyrjanda og aðra hv. alþm. vil ég segja það, að vegáætlunin verður endurskoðuð eins og lög mæla fyrir og er verið að vinna að því. Vegamálaskrifstofan er, að ég ætla, langt komin með það að umreikna ýmsa liði vegáætlunar og samræma þá breyttum kostnaði, sem á hefur orðið síðan vegáætlun var samþ. o. s. frv. En því miður verður það ekki fyrr en eftir þinghléið, sem till. til endurskoðunar verður lögð fram.