Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Mér þykir nokkur galli að fsp. mínar eru ekki teknar fyrir í þeirri röð sem ég spurðist hér fyrir um því að þær eru allar í samhengi og sú fyrsta, sem ég spurðist fyrir um, var varðandi byggðalínu á Norðurlandi, en maður verður víst að sætta sig við það sem forsetinn fyrirskipar. Fsp. mín varðandi Kröfluvirkjun er svo hljóðandi: „1. Hve stóra virkjun er nú verið að gera við Kröflu og hver er áætlaður kostnaður hennar nú? 2. Hvaða aðili á að reka virkjunina þegar hún tekur til starfa? 3. Hve mikið rafmagn má ætla að verði til umframnota á Norðurlandi þegar Kröfluvirkjun og byggðalínan komast í gagn, og hefur verið hugsað fyrir markaði fyrir það? Ef ekki, á hvaða rafmagnsnotendur á að deila kostnaði af því? 4. Hver er kostnaður orðinn við Kröfluvirkjun nú miðað við októberlok: a. við virkjunarframkvæmdirnar sjálfar, þar með taldar byggingar, b. Kröflunefndar sjálfrar í heild, e. laun formanns, skrifstofukostnaður (þar með talinn launakostnaður), aðkeypt ráðgjafaþjónusta og ferðakostnaður?“ Stundum er sagt að reisa eigi 30 mw. orkustöð við Kröflu, stundum 60, stundum 74 mw. Mér þykir rétt að fá nákvæma stærð staðfesta almenningi til upplýsingar. Þá er á huldu hver eigi að að eiga og reka þessa orkustöð, og er tími til kominn að fá það upplýst. Þá eru sterkar líkur á að verulegt umframrafmagn verði á Norðurlandi þegar bæði byggðalínan og Kröfluvirkjun verða komnar í gagn og brýn nauðsyn að hugsa fyrir umsetningu á því, ef ekki hefur verið gert nú þegar, sem ekki hefur heyrst um. Ella hlýtur Kröflu- og byggðalínurafmagn að verða óbærilega dýrt notendum í einhverri mynd, norðlendingum einum eða alþjóð, eftir því sem þau mál verða framkvæmd. Síðari spurningar mínar út af ýmsu varðandi framkvæmd verksins, en um hana hefur mikið verið talað norðanlands og raunar nú upp á síðkastið um allt land. Val verktaka, sem er fyrst og fremst vega- og stíflugerðarverktaki, ekki byggingarverktaki, hefur verið gagnrýnt þar sem stöðvarhúsbygging er aðalverk hans. Það hefur verið umdeilt að gengið var fram hjá norðlenskum byggingarverktaka við verkið og öll innkaup og flutningar að verulegu magni sett í hendur reykvískum aðilum, byggðasjónarmiðið verið fyrir borð borið. Það hefur verið umtalað, að vegna þess að aðalverktakinn er reykvíkingur og margt starfslið hans héðan hafi flugkostnaður með þá á hálfs mánaðar eða þriggja vikna fresti suður og norður verið stórfelldur, tekin einkaflugvél. Þá hefur val á vélbúnaði til virkjunarinnar verið mjög í munni fólks og hvernig að því var unnið, og nú síðast boðsferð form. Kröflunefndar með fylgdarliði til sölufyrirtækis allar götur til Japans, sem almenningi þykir óviðeigandi, svo að ekki sé dýpra tekið í árinni, og ýmis umsvif Kröflunefndar hafa þótt næsta þjóðhöfðingjaleg. En allt er gott ef endirinn er góður, og ekki vil ég gera lítið úr dugnaði Kröflunefndar að reka málið áfram. Einlæglega vona ég að verkinu farnist vel. Hinu leyni ég ekki, að í mér hefur alltaf verið geigur við þessa virkjun geigur og grunsemd hve illa hún var undirbúin rannsóknum - geigur við staðarval. Þarna gaus síðast 1729 og skammt austar 1875. Er ekki djarft teflt að setja lífsstöð norðlendinga niður á bráðvirku jarðeldasvæði, og er gufuvirkjun eins hagkvæm og okkur hefur verið sagt? Hví hefur þá ekki löngu verið virkjað í Hveragerði eða Krýsuvík? Norðanlands var og eru næg fallvötn til að virkja, flest minna í gini gosstöðva en þessi.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi vék hér í máli sínu að ýmsum atriðum og mörgum þeirra í ádeiluskyni sem alls ekki er um spurt. Að því leyti er grg. hans fyrir fsp. ekki í samræmi við þingsköp, og ég mun að sjálfsögðu ekki fara inn á þau atriði sem hann nú hreyfir hér án þess að hafa spurt um þau í sinni fsp. Ég mun halda mig við svör við þeim fsp., sem hann hefur lagt fram á hinu prentaða þskj. Fyrst er spurt: „Hve stóra virkjun er nú verið að gera við Kröflu og hver er áætlaður kostnaður hennar nú?“ Samningar hafa verið gerðir um kaup á tveimur 30 mw. vélum til virkjunarinnar eða samtals 60 mw. Hins vegar er talið að unnt verði að framleiða allt að 70 mw. með þessum tveimur vélum. Áætlaður kostnaður er: Framkvæmdir á vegum Kröflunefndar 4132 millj. kr., á vegum Orkustofnunar, kostnaður við jarðboranir og gufukerfi, 1706 millj. Kostnaður við 132 kílóvolta háspennulínu til Akureyrar er hér ekki meðtalinn. Hann er áætlaður 510 millj. kr. og kostnaður við aðveitustöð á Akureyri er áætlaður 126 millj. kr. Önnur spurning er þessi: „Hvaða aðili á að reka virkjunina þegar hún tekur til starfa?“ Skv. 1. gr. laga nr. 21 frá 1974, um jarðgufuvirkjun við Kröflu, heimilar Alþ. ríkisstj. að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila að reisa og reka virkjunina. Tekið er fram í skipunarbréfi Kröflunefndar að virkjunin skuli afhent Norðurlandsvirkjun þegar það fyrirtæki hefur tekið til starfa. Þriðja spurningin: „Hve mikið rafmagn má ætla að verði til umframnota á Norðurlandi þegar Kröfluvirkjun og byggðalínan komast í gagn, og hefur verið hugsað fyrir markaði fyrir það? Ef ekki, á hvaða rafmagnsnotendur á að deila kostnaði af því?“ Orkustofnun hefur nýlega gert orkuspár fyrir Norðurland. Er í öðru tilvikinu gert ráð fyrir rafhitun á Akureyri, en í hinu er gert ráð fyrir hitaveitu þar. Skv. fyrra tilvikinu er aflþörfin 67 mw. árið 1977. Nú er gert ráð fyrir að fyrri vél Kröfluvirkjunar verði komin í gang fyrir árslok 1976. Með 30 mw, í Kröflu er uppsett vatnsafl og gufuafl á Norðurlandi 58 mw. Ef norðurlínan verður í fyrstu rekin með 60 kílóvolta spennu má gera ráð fyrir að hægt verði að flytja eftir henni 5 mw. Verður þá aflið samtals 63 mw. Ef aflþörfin verður 67 mw., eins og orkuspáin gerir ráð fyrir, þarf að nota dísilstöðvar þegar notkun fer yfir 63 mw. þangað til annaðhvort byggðalínan eða norðurlínan flytur rafmagn með fullum afköstum eða seinni vélasamstæðan í Kröflu tekur til starfa. Skv. síðara tilvikinu, þegar gert er ráð fyrir hitaveitu á Akureyri, er aflþörfin hins vegar 59 mw. árið 1977. Hér má bæta því við, að ætla má að orkunotkun markaðar, sem sveltur hefur verið um langan tíma, vaxi mun meira en gert er ráð fyrir í orkuspám, þar sem gera má ráð fyrir að ýmis iðufyrirtæki muni stórauka orkukaup sín fljótlega eftir að orka er fyrir hendi. Verður því að koma síðari vélasamstæðu í notkun áður en langt líður. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að nú fyrir skemmstu ritaði Samband ísl. samvinnufélaga á Akureyri bréf til Kröflunefndar þar sem komið er á framfæri þeirri ósk að fá keypta ódýra orku frá Kröfluvirkjun þegar hún kemst í notkun veturinn 1976, sambandsverksmiðjurnar á Akureyri verði að endurnýja olíukatla sína fyrir áramótin 1976–1977 og rafmagn það sem þarf, ef endurnýja á gamla olíukynta gufukatla með nýjum rafknúnum kötlum, er um 10–12 mw. Þar sem Krafla verður fyrsta meiri háttar jarðgufustöð hér á landi væri einnig óráðlegt að gera ráð fyrir snurðulausum rekstri beggja vélasamstæðna samtímis, a. m. k. í fyrstu. Sú er a. m. k. reynsla annarra þjóða um rekstur jarðgufustöðva. Út frá öryggissjónarmiði er því einnig nauðsynlegt að hafa vélarnar tvær áður en langt líður. Fjórða spurningin er: „Hver er kostnaður orðinn við Kröfluvirkjun nú miðað við októberlok: a. við virkjunarframkvæmdirnar sjálfar, þar með taldar byggingar, b. Kröflunefndar sjálfrar í heild, c. laun formanns, skrifstofukostnaður (þar með talinn launakostnaður), aðkeypt ráðgjafaþjónusta og ferðakostnaður?“ Undirbúningur og framkvæmdir við virkjunina og háspennulínur frá henni eru á vegum eftirfarandi þriggja aðila: 1. Kröflunefnd, þ. e. undirbúningur og bygging sjálfrar virkjunarinnar. 2. Jarðvarmaveitur ríkisins eða Orkustofnun, þ. e. rannsóknir jarðhitasvæðisins, borun tilrauna- og vinnsluhola við virkjun þeirra og lagning gufuveitu að virkjuninni. 3. Rafmagnsveitur ríkisins, þ. e. undirbúningur og lagning háspennulínu frá Kröflu til Akureyrar og tenging þeirrar línu á Akureyri. Kröflunefnd hefur hins vegar undirbúið tengingu línunnar við tengivirki Kröfluvirkjunar. Heildarútgjöld þessara aðila munu nú vera um 1 000 millj. - einn milljarður. Seinni liðum þessarar fsp. í fjórða lið er svarað skv. upplýsingum frá ríkisbókhaldinu. Skrifstofa Kröflunefndar skilar mánaðaryfirliti og fskj. fyrir næstliðinn mánuð eigi síðar en 10. n. m. Lokið hefur verið sundurliðun fram til 30. sept. og liggur það fyrir, en heildarútgjöld Kröflunefndar fyrir október námu 135.8 millj. kr. Skv. þessu nema heildarútgjöld vegna virkjunarframkvæmda til 30. sept. 570.4 millj. kr. og útgjöld í okt. námu 135.5 millj., samtals því í októberlok 705.9 millj. kr. kostnaður við sjálfar virkjunarframkvæmdirnar. Þá er spurt um kostnað við Kröflunefnd sjálfa í heild. Ekki er nú fyllilega ljóst hvað átt er við með þessu orðalagi. Starfsemi n. er samtvinnuð virkjunarframkvæmdum og stendur eingöngu í sambandi við þær, en þóknun nm. á árinu 1974 nam samtals 747 658 kr., en þau laun eru ákveðin með hliðsjón af launum stjórnarmanna í Laxárvirkjun. Laun formanns á árinu 1974 námu 182 160 kr. og er það innifalið í þessari þóknun nm. sem getið var. Skrifstofukostnaður fram til 30. sept. nú í ár hefur numið 1 603 þús. kr. Aðkeypt ráðgjafarþjónusta hefur til septemberloka 1975 numið 135 millj. 812 þús. kr. Ferðakostnaður hefur til 30. sept. 197:5 numið 2 millj. 809 þús. kr.



Herra forseti. Ég þakka fyrir gefnar upplýsingar. Eins og menn hafa á hlýtt, þá er hér ekki um neinar smátölur að tefla. Vissi ég vel að Norðurlandsvirkjun var ætlað að taka við þessari virkjun þegar tímar liðu, en enn hefur Norðurlandsvirkjun ekki verið stofnuð og einhver vandkvæði virðast vera á því að hún komist á laggirnar. Sagnarandar mínir segja mér að ákaflega ólíklegt sé, eins og borun er enn komið í Kröflu, að virkjun komist í gagn 1976. Enn er þar ekki gufa nema fyrir 5 mw. og það má ganga betur borun heldur en enn hefur gengið ef þetta á að komast í gagn 1976, hálf virkjunin, en báðar vélarnar hafa verið pantaðar og ég veit ekki annað en þær komi til landsins í febrúar n. k. Ákaflega hef ég litla trú á og það má þá vera einstakur dugnaður og einstök heppni, miðað við það sem enn hefur gengið, ef þessi virkjun verður komin öll í gagn eftir 2 ár, eins og nú er verið að tala um. En þeir fjármunir, eins og ég nefndi áðan, eru gífurlegir sem þarna er um að tefla, og byggðalínunni er ætlað að flytja undarlega lítið, eftir því sem ráðh. nefndi hér áðan, eftir þeim kostnaði sem þar er sagður vera kominn líka. - En ég þakka fyrir upplýsingarnar. Þær voru fróðlegar.



Herra forseti. Vera má að ég þyki fara út fyrir spurningakerfið með fsp. minni nú eins og áðan, en það verður þá að hafa það. Ég held að fleiri brjóti þær reglur en ég. Ég hef leyft mér að bera fram svofellda fsp. til hæstv. iðnrh.: „Hvað er hinni svonefndu byggðalínu til Norðurlands ætlað að flytja mikið rafmagn? Hvenær er áætlað nú að lagningu hennar ljúki? Hve mikið hefur hún kostað og hve mikið er áætlað nú að hún kosti fulllögð?“ Ástæðan til fsp. minnar er í fyrsta lagi sú, að á reiki hefur verið í frásögnum hver flutningsgetan eigi að verða, og hafa verið uppi tölur frá 20–50 mw. Í öðru lagi er vitað að lagningu línunnar hefur seinkað og jafnvel kvittur uppi, að um sinn verði staðar numið við Blönduós og staurana, sem áttu að fara í það að framlengja línuna frá Blönduós til Varmahlíðar, eigi nú að taka í línuna frá Kröflu til Akureyrar, því að hana er ekki farið að leggja. Rétt vitneskja og nákvæm er almenningi hollari en sögusagnir og hlaupafréttir. Þá er fullvíst að kostnaður við byggðalínuna hlýtur að hafa hækkað stórlega vegna hækkaðs verðlags- og kaupgjalds og væntanlegum notendum þessa línurafmagns þá fróðlegt að vita hver línukostnaður er orðinn nú og hver hann er áætlaður að verða að lokum, eins og nú horfir. En síðasta og ekki sísta ástæða spurninga minna er þessi: Þegar núv. stjórn tók við völdum leitaði hún álits Laxárvirkjunarstjórnar, ef ég veit rétt, um það á hvern hátt hún teldi auðgerðast að bæta úr bráðustu orkuþörf á því virkjunarsvæði. Laxárvirkjunarstjórn benti á í fyrsta lagi stíflu í Laxárgljúfrum, 12–16 m háa, og var sú stífluhæð nefnd af tillitssemi við landeigendur. Þetta var talin langfljótvirkasta og langódýrasta úrlausnin, m. a. vegna þeirra mannvirkja sem fyrir voru og ekki eru fullnýtt. Ríkisstj. taldi þessa leið ófæra, vísast vegna fávísisamninga fyrrv. ríkisstj. við landeigendur við Laxá, en því kalla ég það fávísisamninga að ég hef gilda ástæðu til þess að ætla að ríkisstj., hefði hún nennt og viljað kynna sér málin vel, þá hefði hún aldrei gert þá samninga. Þá var stungið upp á lítilli skyndivirkjun í Bjarnarflagi eða við Kröflu sem bráðabirgðalausn, eða allur framkvæmdaþunginn yrði lagður á byggðalínu eða Kröfluvirkjun, og mun Laxárvirkjunarstjórn hafa litið svo á að ofrausn væri að ætla til hvors tveggja þegar við blasti fjármunakreppa, enda þegar í byggingu dísilúrlausn fyrrv. ríkisstj. þótt óhagkvæm væri og auðvitað ekki til langframa. Eins og kunnugt er réðst núv. ríkisstj. í báðar úrlausnirnar, byggðalínu og Kröfluvirkjun. Ég er einn í þeim hópi sem tel að hér hafi ekki verið haldið af nægilegri fyrirhyggju og aðgæslu á málum. Ég vil með fsp. minni auðvelda mér og öðrum að dæma af svörunum hvort ég hef rétt fyrir mér eða ekki.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Það er spurt: „Hvað er hinni svonefndu byggðalínu til Norðurlands ætlað að flytja mikið rafmagn? Hvenær er áætlað nú að lagningu hennar ljúki? Hve mikið hefur hún kostað og hve mikið er áætlað nú að hún kosti fulllögð?“ Það er áætlað að norðurlínan flytji fulllögð með 132 kílóvolta spennu allt að 60 mw. milli Suðurlands og Norðurlands. Gert er ráð fyrir að lagningu syðri hluta hennar, þ. e. frá Andakílsárvirkjun norður í Hrútafjörð, ljúki í vetur. Lokið er að reisa stam.a á verulegum hluta kaflans frá Hrútafirði að Laxárvatni. Á næsta ári er áformað að ljúka þeim kafla svo og áfanganum frá Laxárvatni til Varmahlíðar. Þar verður norðurlínan tengd línunni milli Varmahlíðar og Akureyrar. Gert er ráð fyrir að þessum framkvæmdum verði lokið síðla næsta árs. Yrði þá hægt að reka línuna milli Andakíls og Akureyrar með 132 kílóvolta spennu með bráðabirgðatengingu. Þá er eftir að gera kaflann milli Grundartanga og Andakíls, og hefur verið reiknað með að það verk yrði unnið árið 1977 og línan að öðru leyti fullgerð. Þó þarf að athuga nánar þá tímaáætlun. Skv. upplýsingum Rafmagnsveitna ríkisins var áfallinn kostnaður við lagningu línunnar hinn 1. nóv. s. l. 657.8 millj. kr. Heildarkostnaður við sjálfa línulögnina er áætlaður 1300 millj. kr. Þar að auki er kostvaður við spennistöðvar og er þar innifalið nokkuð af rafbúnaði fyrir dreifireitur í héruðum.

Stefán Jónsson; Herra forseti. Ég hygg að það sé nú rétt hjá hv. þm. Braga Sigurjónssyni að ekki hafi verið með öllu heppilegt að breyta þeirri röð á fyrirspurnum hans sem hann ætlaðist til að á þeim væri. Ég er þeirrar skoðunar að honum hefði betur tekist að byggja upp æskilegan stígandi, eins og þeir segja á bókmenntamáli, með þessum tveimur fyrirspurnum ef hann hefði fengið að ráða röðinni, þannig að hann hafi fengið að spyrja fyrst um byggðalínuna. Tilgangurinn með báðum spurningunum virðist fremur vera ákveðin gróin árátta heldur en forvitni um það hversu gangi virkjunarframkvæmdir á þessu svæði eða jafnvel áhugi fyrir því að bæta úr brýnni raforkuþörf, sem það bendir til að enn getur hann ekki stillt sig um að reyna að vekja upp deilumál varðandi virkjun Laxár. Ljóst mál er að hefðu ekki verið gerðir þeir samningar, sem hann kallaði fávísisamninga, af fyrri ríkisstj. varðandi lausn Laxárdeilunnar, þá hefði alls ekkert vatn fengist á stóru vélarnar sem settar voru niður í heimildarleysi við Laxárgljúfur. Ég ítreka það, þeir sem í rauninni vilja stuðla að lausn raforkuvandamála í Norðurl. e., þeir gera vel í því að reyna ekki að rífa ofan af fleiðrunum sem mynduðust í Laxárdeilunni nyrðra. Svo, úr því að ég er kominn hingað upp á annað borð, þá ætla ég að víkja aðeins að ræðu hans um Kröfluvirkjun. Ég er eins og hann uggandi um hversu af reiði. Ég hefði viljað, að lengri tími hefði gefist til þess að framkvæma þarna rannsóknir. Hann gafst ekki. Þörfin var orðin ákaflega brýn, m. a. vegna þess hvernig fyrirtæki það, sem hafði tekið að sér og vildi sitja eitt að því að miðla raforku á þessu svæði, hvernig þetta fyrirtæki hafði staðið að raforkumálum norðlendinga. Þau voru komin í öngþveiti. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að fylgjast með framkvæmdum við Kröfluvirkjun. Ég hef rökstudda ástæðu til þess að ætla að myndarlega hafi verið staðið að þeim af talsverðum dugnaði. Ég hef ekki heldur haft tækifæri til þess að fylgjast með ráðdeild hv. þm. Jóns Sólness í þessu máli. En ég tel það algjört drengskaparatriði að taka ekki undir þrælundirbúin rógsmál úr blöðum - úr blaði hv. þm. Braga Sigurjónssonar fyrir norðan um Jón Sólnes í þessu sambandi. Komi það í ljós að honum hafi orðið á skyssa þarna, hafi farið eitthvað óvarlega eða klaufalega, þá mun ég taka þátt í því að skamma hann. Undir svona rógsmál tekur enginn almennilegur maður.

Fyrirspyrjandi (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Ég hefði nú kannske átt að geyma mín orð ef einhverjir fleiri ætla að tala hér, en ég ætlaði aðeins að þakka fyrir upplýsingar ráðh. Svo þykir mér gaman að ég er búinn að eignast sérfræðing í hugsunum mínum hér á Alþ., því þetta er í annað skipti sem hv. þm. Stefán Jónsson kemur hér upp og segist vita hvað Bragi Sigurjónsson hugsi í þessu eða hinu máli. Það er gaman að eiga svona sérfræðing, og ekki síst þegar það er jafngáfaður og orðhagur maður eins og Stefán Jónsson. En ekki er það nú rétt hjá hv. þm. að ekkert vatn hefði fengist á vélarnar í Laxárgljúfrum þó að þessi samningur hefði ekki verið gerður. Ef nokkur nennir að hafa fyrir því að kynna sér þetta mál, þá vita allir að Laxárvirkjun var gerð á landi ríkisins og enginn gat bannað ríkinu að taka vatn á vélarnar þar.



Herra forseti. Hæstv. forseti sleit umr. nokkuð fljótt í sambandi við fsp. um Kröfluvirkjun, en það var visst atriði í þessu sem ég vildi ræða. Að vísu ætla ég ekki að fara út í deilur við hv. 4. landsk. þm., enda er þess enginn kostur í þessum umr. eða þeim ræðutíma sem við höfum hér í sambandi við fyrirspurnir. Hins vegar finnst mér það ákaflega undarlegt þegar einn hv. þm. kemur hér upp og segir okkur að hann hafi „sagnaranda“ helst sér að leiðarljósi, og mætti kannske sitthvað fleira um það atriði segja. En það, sem var efnislega alvarlegt í þessu máli, það er að hann gaf fyllilega í skyn að það yrði ekki nægileg gufa til þess að drífa þessa miklu aflstöð sem þarna á að reisa á Kröflusvæðinu. En ég held að hv. þm. viti vel að hann fer ekki með rétt mál. Auðvitað getur sagnarandi hans sagt honum eitt og annað. En ég verð nú að segja það, að sá sagnarandi er ekki mikils virði, og raunar held ég að ég gæti næstum nafngreint hann og ættfært hver sá sagnarandi er. En það, sem ég vildi segja í sambandi við gufuöflunina, er að Orkustofnunin hefur gefið út álit sitt um þetta og hún hefur fullvissað Kröflunefnd um að það verði til nægileg orka á árinu 1976 til þess að drífa þá stöð sem þarna á að reisa, - nægileg til þess að drífa fyrri vélasamstæðuna og nægileg til þess að prófa báðar vélasamstæðurnar. Ég vil segja um gufuöflunina það, að fyrsta holan, fyrsta vinnsluholan, sem boruð var, hún gekk ákaflega vel, og það er meira en 5 mw. orka í þeirri holu, og í raun og veru var orkan í þeirri holu miklu meiri en sagnarandi hv. þm. gerði ráð fyrir. Um aðra holuna er það að segja, að orkan þar var svo gífurlega mikil að Orkustofnunin var hreinlega ekki við því búin að mæta henni og er að búa sig undir að geta búið svo um holuna að orkan þar nýtist. Þriðja holan hefur verið undirbúin og búið að bora niður á ca. 800 m dýpi, og það verður haldið áfram með hana á næsta ári. Það verður undirbúin fjórða holan sem hægt verður að byrja á strax þegar lokið er þeirri þriðju, og þannig verður haldið áfram næsta sumar og fram á haust og kannske fram á vetur við að bora, og þá er ég sannfærður um að það verður nægileg orka á þessu svæði. Og ég vil nú biðja ágætan kunningja minn, hv. 4. landsk. þm., að taka meira mark á því sem kemur frá Orkustofnun heldur en einhverjum ónafngreindum sagnaranda sem hann kann að eiga einhvers staðar norður í landi.



Herra forseti. Það var að heyra á hv. fyrirspyrjanda, Braga Sigurjónssyni, að hætta væri á því að of mikil raforka yrði á Norðurlandi innan skamms, vegna þess að það væri verið að leysa sama vandamálið með tvennum hætti, annars vegar með byggðalínu og hins vegar með Kröfluvirkjun. Þetta höfum við oft heyrt áður, ekki síst frá alþfl.-mönnum á Norðurlandi, en ég stend hér upp til að benda á að þetta er algjör misskilningur. Byggðalínan er ekki reist fyrir norðlendinga sérstaklega. Hún er ekkert frekar fyrir norðlendinga heldur en sunnlendinga. Þessi líma er reist vegna þess að hún eykur rekstraröryggi rafveitna bæði á Norðurlandi og Suðurlandi. Hún jafnar út orkuafganga og stóreykur nýtingu orkunnar. Sérfræðingar í raforkumálum hafa lagt á það áherslu að þó að reistar verði rafvirkjanir í öllum landsfjórðungum, þá yrði samt byggð stofnlína sem tengi saman öll orkuveitusvæðin á landinu, og þeir vilja meira að segja fá hálfan hringinn, þ. á m. stofnlínur til Vestfjarða, Norðurlands og Austfjarða, á næstu 2–3 árum. Ef menn telja að við höfum ekki efni á því að ráðast í þetta nauðsynlega verk á þessu ári eða hinu næsta, þá geta menn út af fyrir sig ákveðið að bíða með byggðalínuna, en hitt er ljóst, að Kröfluvirkjunin er það nauðsynlegasta sem verður að ráðast í og byggðalínan kemur þar af leiðandi ekki því máli beinlínis við. Ég er þeirrar skoðunar eins og margir aðrir að línutengingin megi ekki dragast lengur, fyrst og fremst frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar, ekki frá sjónarmiði norðlendinga sérstaklega, til þess að unnt sé að fullnýta húshitunarmarkaðinn og skapa fullt rekstraröryggi rafveitna um allt land og minnka dísilkeyrsluna. Og það er af þessari ástæðu sem ég legg á það áherslu að lagningu byggðalínunnar verði lokið sem fyrst - og ekki nóg með það, heldur verði haldið áfram að reisa slíkar línur bæði til Austfjarða og Vestfjarða núna á næstu 2–3 árum. Ég bendi á það um leið, að það er líklegt að byggðalínan borgi sig á tiltölulega fáum árum, og ekki er ólíklegt að bygging byggðalínunnar muni einnig fresta byggingu virkjunar hér á Suðvesturlandi um einhvern tíma eftir að Sigölduvirkjun er komin í gagnið. Með þetta allt í huga kemur það áreiðanlega fleirum en mér spánskt fyrir sjónir að þeir alþfl.-menn skuli vera að skamma hæstv. iðnrh. fyrir of miklar orkuframkvæmdir á Norðurlandi. Það er óskiljanleg afstaða. Nær væri að þeir gagnrýndu hæstv. iðnrh. fyrir að vinna of slælega að því að koma þeirri orku í gagnið sem á boðstólum verður eftir tilkomu Kröfluvirkjunar. Í húsahitunarmálum á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum, í uppbyggingu dreifikerfis víðs vegar um land hefur hæstv. iðnrh. því miður ekki staðið sig nægilega vel. Því miður hef ég ekki tíma til þess að rökstyðja það nánar, en það hefur verið oft áður rætt hér í þinginu. Of mikið orkuframboð á Norðurlandi á næstu árum stafar ekki af því að það hafi verið virkjað of mikið, heldur af hinu, að það hafa ekki verið gerðar ráðstafanir í tæka tíð til þess að hagnýta þessa orku m. a. til húshitunar á Norðurlandi og víðar.



Herra forseti. Hér hef ég að lokum leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um Bessastaðaárvirkjun. Hún er svo hljóðandi: „Hvað hefur miklum fjármunum verið varið á þessu ári til athugana og undirbúnings Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal, þar með talin vegagerð ?“ Miklar sögusagnir ganga um land allt um furðulega fjársóun og umstang við rannsókn og undirbúning Bessastaðaárvirkjunar, sem hátt settir menn í orkumálum okkar eiga þó að telja að aldrei komist á vegna vatnsskorts. „Það er eins og vera að virkja vatn sem ekki er til í dalnum,“ orti einu sinni austfirðingur um Grímsárvirkjun. Þó er talið að um 100 millj. kr. hafi farið í vegagerð í sambandi við þessa virkjun, og virðist raunar auðsætt að farsælla hefði verið að veita það fé, sem þarna er urðað, í flutningslínu frá Kröflu svo að umframrafmagn þaðan yrði austfirðingum til gagnsemdar meðan væri verið að finna þeim í raun hagsama heimavirkjun. Einhverjum kann að finnast framangreind fsp. mín slettirekuskapur í garð austfirðinga. En hún er ekki hugsuð á þann veg heldur er ég að draga að því nót með öllum þeim fsp., sem ég hér hef borið fram við iðnrh., að almenningi verði ljóst hvernig ekki á og ekki má vinna að virkjunarmálum okkar né öðrum framkvæmdamálum. Það verður að vinna eftir þrauthugsuðum áætlunum og ítarlegum rannsóknum um þörf, hagkvæmni og fjárhagsgetu þjóðarinnar. Fyrr var þörf, en nú var nauðsyn í þeim kreppudal sem þjóðin er nú stödd í. Það er þetta sem ég vil undirstrika, þótt ég út af fyrir sig virði og meti framkvæmdagleði ráðh. og fagni út af fyrir sig úrlausnum þeim sem okkur norðlendingum eru nú búnar, með þeim fyrirvörum að þær útleiðist vel. Hitt þykir mér dapurlegur skuggi á, að þær hafa orðið líður í því fjárhagslega öngþveiti sem fyrrv. og núv. ríkisstj. hafa að verulegu leyti leitt yfir þjóðina. Ég ætla að leyfa mér aðeins að svara því sem kom hér fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds og Ingvari Gíslasyni. Mér er alveg ljóst að línur, flutningslínur eða tengilínur, kringum allt land eru nauðsyn, En það er bara spurningin um það, eftir hvaða röð á að taka þessar framkvæmdir. Ég tel, og ég hygg að það séu fleiri sem telja, að það hefði ekki átt að ráðast við þær aðstæður sem nú eru í fjármálum þjóðarinnar nema í aðra hvora þessa framkvæmd, hitt hafi verið bruðl og sóun á fjármunum þjóðarinnar eins og málum er nú komið. Þetta vil ég að mönnum sé ljóst að vakti m. a. fyrir mér í mínum fyrirspurnum. Ég veit ekki hvað ættfróður Ingvar Gíslason er, en ég hygg að hann viti harla lítið hverjir mínir sagnarandar eru varðandi Kröfluvirkjun. Þeir eru furðumargir og sennilega miklu fleiri en hann hefur hugmynd um. Jafnvel eru þeir ekki fjarskyldir Orkustofnuninni. En ég held að þeim litist ekkert allt of vel á framkvæmdirnar sem þarna eru í gangi. Og þó að þeir vafalaust vilji það, þá er ég ekki viss um að þeir ráði við það að ná tökum á þessari holu sem hefur verið að angra þá núna í haust og vetur. En við skulum vona það öll að þessir ágætu og vel ættuðu sagnarandar mínir hafi rangt fyrir sér. Við skulum vona það. En því miður hef ég nokkuð ríka ástæðu til þess að ætla að það sé ekki vist.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Fyrirspurnin er svo hljóðandi: „Hvað hefur miklum fjármunum verið varið á þessu ári til athugana og undirbúnings Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal, þar með talin vegagerð?“ Á s. l. sumri var unnið að margvíslegum rannsóknum á virkjunarstaðnum og komið upp nauðsynlegri aðstöðu fyrir starfsmenn. Þá hefur verið unnið að vegagerð á væntanlegu virkjunarstæði. Þessum framkvæmdum er lokið í ár, en nú stendur yfir úrvinnsla þeirra gagna, sem aflað hefur verið, og gerðar áfangaskýrslur, sem talið er að lokið verði nokkru eftir áramót. Kostnaður við undirbúning virkjunarinnar og rannsóknir nemur samkv. upplýsingum frá Rafmagnsveitum ríkisins: vegagerð 35.2 millj., hönnunarkostnaður 34.2 millj., rannsóknarboranir 19.6 millj., vinnubúðir o. fl. 47.3 millj. Samtals 136 millj. rúmar. Í samræmi við lántökuheimild í fjárlögum og lántökuheimildir til orkumála skv. lögum nr. 11/1975 var ákveðið að lántaka vegna undirbúnings Bessastaðaárvirkjunar í Fljótsdal skyldi vera 150 millj. kr., og hefur það fé verið notað í þessu skyni.

Fyrirspyrjandi (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Þetta er dálítil upphæð ef af því verður ekki að verði virkjað þarna, eins og margir halda, en sleppum því. Mig langaði aðeins að nota þær örfáu mínútur, sem ég má tala hérna áður en hringt verður á mig, til þess að svara því sem Ingvar Gíslason var að rétta að mér og kannske einhver annar varðandi rógsherferð sem Alþfl. ætti að standa í gagnvart vini mínum Jóni Sólnes. Ég vil ekki taka undir það að ég hafi staðið í nokkurri rógsherferð gagnvart Jóni. Ég efast um að hann haldi það heldur. En ég get ekki samt sem áður, úr því að ég er hér kominn og þetta ber á góma, látið vera að lýsa þeirri skoðun minni að mér þykir ferð Sólness til Japans hafa verið ákaflega misráðin, þó að honum hafi verið boðið þangað. Honum er boðið af fyrirtæki sem vélarnar eru keyptar af, og einhvers staðar las ég að hann hafi farið þangað til að skoða hvernig gangi að framleiða þessar vélar og líta á hvernig sú framleiðsía hefði gengið. Ég spyr bara þingheim: Í hvernig aðstöðu er maður sem þiggur boðsferð af viðskiptamanni sínum, í hvaða aðstöðu verður hann eftir á til þess að finna að ef eitthvað verður að þessum vélakosti? Það er þetta sem mér finnst hafa verið mistök hjá hv. þm., ekki það að fara til Japans - það er gaman að fara til Japans - en þetta finnst mér mistök hjá Jóni og ég segi honum það hreinskilnislega. Hann má telja þetta róg, en ég held að hann geri það ekki þegar hann þekkir bæði mig og það sem ég hef hér sagt. - Svo þakka ég fyrir.



Herra forseti. Út af þeim athugasemdum sem komið hafa fram hér um að það hafi verið geysileg mistök af mér sem formanni Kröflunefndar að þiggja boð frá framleiðandanum í Japan, jafnvel þó að það hafi verið nefndinni að kostnaðarlausu, þá vil ég aðeins skýra það að ég held einmitt að þessi ferð mín til Japans hafi verið stórlega til gagns. Mér fannst ég hafa fulla ástæðu til þess að þiggja þetta boð, skoða hvernig framkvæmdum væri háttað hjá þessum aðilum og yfirleitt kynna mér framvindu mála, því að það er mjög þröngur afgreiðslutími á þessum vélum, - og einnig fróðlegt að sjá hvernig þarna væri til hagað. Ég vil svo aðeins bæta því við í sambandi við þessa margumtöluðu Japansferð, að samkv. þeim samningum sem gerðir voru um þessi kaup, sem voru nálægt 2 milljörðum yena var eins og oft er í sambandi við slíka samninga ákvæði um að þarna skyldi fara fram bankaábyrgð. Bankaábyrgð kostar geysilega peninga, það vita þeir sem eru kunnugir slíkum hlutum, og þá var þetta, að við hefðum átt að opna bankaábyrgð hér sem hefði svo verið framkvæmd og staðfest af banka úti í Japan. Ég hafði talað um það við umboðsmenn framleiðenda hérna og umboðsmann þeirra í London hvort ekki mundi vera hægt að komast að samningum um það við þessa aðila að þeir slepptu því að þessi bankaábyrgð færi fram á þann veg að hún yrði staðfest af japönskum banka. Þetta var talið ómögulegt. Ég gat náð í háttsetta menn í Japan, sem stjórna þessu fyrirtæki, og tókst svo til að það var fallið frá þessu ákvæði samningsins. Nú vil ég biðja menn að reikna út hvað slíkur ábyrgðarkostnaður, staðfestingarþóknun hins erlenda aðila mundi verða í 7 ár. Ætli sá kostnaður hefði ekki orðið nokkrum millj. meiri en þó að ferðin til Japans hefði verið greidd af Kröflunefnd?



Herra forseti. Ég stend ekki upp til að tala um Kröflu eða hv. þm. Jón Sólnes og ferð hans til Japans, það virðist vera gaman að vera þar. En ég spyr um Bessastaðaárvirkjun sem er hér til umr. og mér skilst að sé búið að verja 136 millj. kr. til rannsókna. En mér er ekki ljóst hvort er búið að ákveða að virkja - eða er þetta allt saman kostnaður án þess að nokkur ákvörðun liggi fyrir um 30 mw. virkjun sem heimild var veitt til á síðasta þingi? Þetta er ákaflega hár rannsóknarkostnaður. Ég hef þær fréttir frá sérfræðingum að þeir telja raunar slíka virkjun þarna, 30 mw., mjög vafasama, ekki síst með tilliti til annarra möguleika sem þarna eru fyrir hendi. Sumir virðast telja að allur þessi kostnaður sé fremur til undirbúnings Fljótsdalsvirkjunar heldur en Bessastaðaárvirkjunar. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðh. getur svarað þessu, en mín spurning er sú, ef hann treystir sér til að svara því : Er nokkur ákvörðun enn tekin um virkjun Bessastaðaár upp á 30 mw.?

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Á síðasta þingi voru samþ. lög um heimild til virkjunar Bessastaðaár með allt að 32 mw. afli. Áður en ákvörðun yrði tekin þurftu að sjálfsögðu að fara fram frekari rannsóknir, rennslismælingar, boranir og margt fleira. Að þessu hefur verið unnið, eins og ég gat um í svari mínu við fyrirspurninni. Ég skal ekki ræða við hv. 2. þm. Vestf. hvort þessi kostnaður er of hár eða ekki. Ég býst við að fyrirspyrjanda hafi komið á óvart að hann skyldi ekki vera hærri, því hann hefur frá sögusögnum og sagnaröndum sínum allt aðrar tölur og miklu hærri. En þegar úrvinnslu úr þeim gögnum, sem aflað hefur verið nú í sumar, er lokið, þá mun gerð skýrsla og endanleg álitsgerð um virkjunina, eins og ég skýrði frá hér í sambandi við aðra fyrirspurn frá hv. þm. Helga Seljan fyrir nokkru. Þegar þessar grg. og endanlegu álitsgerðir liggja fyrir, þá verður tekin ákvörðun um hvort í virkjunina verður ráðist.



Herra forseti. Í sambandi við þessa fsp. langar mig aðeins til þess að koma inn á einn þátt þessa máls, a. m. k. óbeinan, þ. e. a. s. þál. sem samþ. var hér á Alþ. í fyrravetur um rannsókn á Fljótsdalsvirkjun. Það var samþ. sérstök þáltill. Það var gert ráð fyrir því í áætlunum sem lágu henni til grundvallar að það mundi taka um 3 ár a. m. k. að gera þessa rannsókn og hún mundi kosta 250–300 millj. kr. Mig hefði aðeins langað til þess að spyrja hæstv. iðnrh., en ætlast ekki til þess að hann svari því nauðsynlega núna, nema hann hafi upplýsingar á takteinum, hvort þær rannsóknir og sá kostnaður, sem þegar er fallinn vegna rannsókna á Bessastaðaárvirkjun, mundi koma að einhverju leyti að gagni í sambandi við framkvæmd þeirrar þál. sem ég minntist hér á um rannsókn á Fljótsdalsvirkjun.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Þegar frv. um heimild til Bessastaðaárvirkjunar var lagt fyrir Alþ. í fyrra og meðan það var til meðferðar í þinginu var það kannað sérstaklega hvort undirbúningur og framkvæmd virkjunar í Bessastaðaá mundi koma að gagni í sambandi við stærri virkjun í Fljótsdal. Það var álit Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, sem fjallaði um þetta atriði, og orkumálastjóra að það, sem gert væri á þessum slóðum í sambandi við Bessastaðaárvirkjun, kæmi að gagni við stærri virkjun í Fljótsdal.

Fyrirspyrjandi (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 51 fsp. til hæstv. samgrh., svo hljóðandi: „1. Hvað líður kaupum eða leigu á nýju dýpkunarskipi samkv. ályktun frá síðasta þingi? 2. Hver hafa verkefni dýpkunarskipsins Grettis verið á yfirstandandi ári? 3. Hve margar hafnir á landinu bíða nú dýpkunarframkvæmda? 4. Hefur verið leitað til innlendra aðila sem hugsanlega gætu tekið að sér sams konar verkefni og Grettir?“ Þáltill. sú, sem um getur í 1. lið fsp., var borin fram af öllum Vestfjarðaþm. á síðasta þingi og var afgreidd sem ályktun Alþ. Hér var og er um mikið nauðsynjamál að ræða. Dýpkunarskipið Grettir er nú um það bil að syngja sitt síðasta, enda orðinn um 30 ára gamall, en í sumar var þó gerð á honum klössun sem tók um hálft ár, á meðan margar hafnir á landinu biðu aðkallandi dýpkunarframkvæmda. Að klössun lokinni tók Grettir aftur til við Grindavíkurhöfn sem hann hefur nú unnið við í um það bil tvö ár samfleytt með hléi á meðan á viðgerð stóð, og enn biða hinar hafnirnar og leggja ný og fullkomin fiskiskip í stöðuga áhættu við of grunna innsiglingu. Það er sýnt að framkvæmdir við hafnir landsins hafa engan veginn haldist í hendur við hina stórfelldu aukningu fiskiskipastólsins og því nauðsynlegt að hugsa fyrir nauðsynlegum tækjakosti til að bæta þar úr eigi ekki illa að fara. Það eru raunar ekki aðeins fiskiskip sem þurfa á góðum höfnum að halda. Vöruflutningaskip okkar þurfa að komast inn á þær hafnir sem þau flytja vörur á. Það vildi svo til að er ég í haust var stödd vestur á fjörðum, í Bolungarvík, þá hafði vöruflutningaskip úr Reykjavík orðið að sigla fram hjá höfninni í Bolungarvík hlaðið vörum þangað og sigla inn á Ísafjörð, og síðan varð auðvitað að flytja landleiðis vörur til Bolungarvíkur út Óshlíð. Þarna skeður auðvitað tvennt í senn : Bolungarvíkurhöfn missti af aðflutningsgjöldum af vörum og á lagðist aukakostnaður með bifreiðaflutningum út Óshlíð. Nú er það svo að til eru íslenskir einkaaðilar sem hafa yfir að ráða allgóðum dýpkunartækjakosti, og hafa alþm. nýlega fengið kynningarbréf í hendur frá þess konar fyrirtæki, Björgun hf. Björgun hf. býður fram þjónustu sína við hvers konar hafnarframkvæmdir og dýpkunarframkvæmdir, bæði við dælingu og gröft á hörðum botni, og telur sig geta boðið hagkvæmari kjör og meiri afköst en tæki Hafnamálaskrifstofunnar. Því er spurt um það í síðasta lið fsp. hvort leitað hafi verið til innlendra aðila sem hugsanlega gætu tekið að sér sams konar verkefni og Grettir og þannig flýtt þessum bráðnauðsynlegu framkvæmdum. Í nýrri reglugerð um hafnamál er gert ráð fyrir að Hafnamálastofnunin annist hafnarframkvæmdir eða framkvæmdin sé boðin út. Væri í alla staði eðlilegt og æskilegt að útboð á frjálsum markaði væri tíðkað meira en verið hefur hingað til og því sjálfsagt að kanna þá möguleika.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 51 er fsp. frá hv. 9. landsk. þm. sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta. „1. Hvað líður kaupum eða leigu á nýju dýpkunarskipi samkv. ályktun frá síðasta þingi? 2. Hver hafa verið verkefni dýpkunarskipsins Grettis á yfirstandandi ári? 3. Hvað margar hafnir á landinu biða nú dýpkunarframkvæmda? 4. Hefur verið leitað til innlendra aðila, sem hugsanlega gætu tekið að sér sams konar verkefni og Grettir?“ Svar það, sem ég hef við þessum fsp. hv. 9. landsk. þm., er frá Hafnamálastofnuninni. Nú verð ég að biðja afsökunar á því að röð svaranna er ekki í samræmi við fyrirspurnina. Hafnamálastofnunin gerir út tvö dýpkunarskip eða tæki: dýpkunarskipið Gretti og dæluprammann Hák. Grettir er gamalt grafskip, keypt til landsins fyrir 30 árum. Hann hefur samt öflugasta dýpkunartækið á landinu. Hann hefur s. l. tvö ár unnið að dýpkun Grindavíkur, en þar hefur verið unnið að hafnargerð undanfarið, fjármagnað með láni Alþjóðabankans. Grettir er mjög gamalt tæki, en honum hefur verið vel við haldið. Talið er eðlilegt að nota hann nokkur ár enn. Hákur er miklu nýrra tæki. Hann er keyptur hingað til lands árið 1967. Hákur hefur reynst mjög afkastamikill við hafnargerðir og hefur þann kost að hann dælir efni því, er hann dælir, upp á land þar sem uppfyllingar er þörf. Hákur er útbúinn með skera á inntaki dælurörsins og hann getur dælt upp efni úr höfnum þar sem dæluskipi án slíkra skera er ókleift að dýpka, auk þess sem hann ristir minna en önnur slík skip. Hákur hefur á þessu ári dælt úr höfninni í Ólafsfirði, Dalvík, við Karlsey og Ólafsvíkurhöfn. Hákur er nú í allmikilli viðhaldsviðgerð, en dæluútbúnaður sem þessi þarfnast mikils viðhalds. Þegar þessum viðgerðum verður lokið verður hann jafngóður og nýr. Líkleg verkefni fyrir Gretti á næsta ári verða dýpkanir í Bolungarvík, Skagaströnd, Húsavík og Neskaupstað. Hákur mun eftir áramótin líklega hefja dælingu í Hafnarfirði, dæla síðan á Grundarfirði, á Bíldudal og Þingeyri, síðan á Hvammstanga, Sauðárkróki og Hrísey. Einnig verður stórt verkefni dýpkun Þorlákshafnar. Ef litið er á verkefni næstu ára ber mest á verkefnum sem leysa má með dælum. Miklu minni eru þau verkefni sem nota verður við graftæki eins og Gretti. Sprenginga er þörf, en oftast takmarkað á hverjum stað. Undanfarið hefur Hafnamálaskrifstofan unnið að könnun á því hvers konar dýpkunartæki væri hagkvæmast að bæta við tækjakost stofnunarinnar. Áhuginn beinist einkum að fleka á fótum. Slíkur fleki mundi á margan hátt henta vel hinum fjölbreytilegu verkefnum hér á landi, sem borðpallur fyrir krana við dýpkanir, vinnupallur við þilrekstur og grjótútlagningu og fleira. Segja má að ekkert eitt tæki hafi jafnmarga möguleika við hafnaframkvæmdir. Verð á slíkum fleka er nú af stærstu gráðu 150 millj. kr. Einnig kemur til greina að hafa sérstakan fleka fyrir gröft og annan fyrir bortæki. Á vegum Hafnamálastofnunarinnar var nýlega skoðuð stór fljótandi grafskófla í Norður-Noregi. Grafskófla þessi er mjög öflug og mundi henta vel við viss verkefni. Það mun standa okkur til boða að leigja hana í eitt ár eða svo. Vegna þess hversu dýrt yrði að flytja hana hingað yrði það ekki gert nema umrædd verkefni yrðu unnin í einu lagi. Þyrftu því að vera til þessara nota töluverðar fjárveitingar. Sérstaklega kostnaður við gröft slíkrar skóflu virðist vera af líkri stærðargráðu og hjá Gretti. Nokkur fjöldi dýpkunartækja er til hér í landi í einkaeign. Hér er eingöngu um dælutæki að ræða. Ekkert þeirra hefur skera eins og Hákur. Það hefur komið sér vel að geta leigt þessi tæki þegar Hákur hefur verið bundinn annars staðar og legið hefur á takmörkuðum dýpkunum sem þessi tæki hafa ráðið við, en það er nær eingöngu tiltölulega laus sandur og leir. Reynst hefur illa að ætla þeim erfið verkefni. Í dag má segja að Hákur uppfylli þá þörf sem er fyrir dælingu, dæluskip innan ramma þeirrar fjármögnunar hafnagerða sem fyrir hendi er. Ef á henni yrði skyndileg aukning gæti orðið þörf fyrir fleiri tæki á þessu sviði, en æskilegt væri að þau gætu leyst erfiðari verkefni en dælingu lausra efna. Að endingu má benda á það almennt, að ekki er réttlætanlegt að kaupa dýr og afkastamikil tæki til hafnagerðar nema fjármagn til hafnagerðar sé svo mikið að þörf sé fyrir tækin og þau geti unnið við þau verk sem þau eru miðuð við. Þetta svar mitt verður að nægja við fsp. hv. þm. Ég endurtek, að ég bið afsökunar á því að röðin í svarinu er ekki eins og í fsp., en ég vona að það nægi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Það kom fram í svari hans, sem ég raunar vissi, að það eru mjög margar hafnir á landinu sem biða þessara framkvæmda á næstunni. Mér finnst reynsla síðustu ára hafa sýnt að þau tæki, sem við höfum anna alls ekki þeirri eftirspurn sem er fyrir hendi í þessum efnum. Ég sakna þess því að mér fannst ég ekki fá fullnægjandi svar við síðasta lið fsp. minnar, um það, hvort leitað hefði verið til innlendra aðila sem hugsanlega gætu tekið að sér verkefni Grettis. Það, sem fram kom í svari hæstv. ráðherra þar að lútandi, stangast raunar algjörlega á við það sem forsvarsmenn Björgunar hf. hafa tjáð mér og raunar öllum þm. í áðurnefndu bréfi sem ég gat um. Ég hef reyndar talað um þetta við Hafnamálastofnunina, forsvarsmenn hennar, og þeir hafa þar uppi staðhæfingar sem stangast á við fullyrðingar Björgunar hf. Í þessu bréfi, sem ég hef gert að umtalsefni, stendur, með leyfi hæstv. forseta, þar sem talað er um krana á dæluskipinu Sandey 2, að þessi krani hafi verið í notkun fyrir nokkrum árum og tók þá m. a. upp grjót í Sundahöfn sem ekkert annað tæki hér á landi réð við. Ég hef orðið vör við undarlega tregðu við að nýta þessa innlendu aðila sem staðhæfa að þeir geti sinnt þessum verkefnum sem bíða mánuðum og árum saman í íslenskum höfnum til mikils baga og óhagræðis og maður veit raunar ekki hvenær vandræði hljótast af. Því vil ég ítreka, beina því til hæstv. samgrh., að sérstaklega þessi síðasti liður fsp. minnar verði tekinn gaumgæfilega til athugunar og það hendi ekki að það sé gengið fram hjá íslenskum aðilum sem hugsanlega gætu tekið þessi verkefni að sér. Ég er að sjálfsögðu sammála hæstv. samgrh. að því leyti, að það er auðvitað ekki rétt nú á þessum þrengingatímum okkar í efnahagsmálum að ráðast í hundruð millj. kr. kaup á nýju tæki eða leigu á tæki erlendis frá ef við höfum tæki sjálf sem gætu leyst verkefnin af hendi. Þess vegna vil ég vænta þess að það verði ekki gengið fram hjá þessum aðilum, sem ég gat um, og raunar fleiri, sem ég hef ekki minnst á hér, en þeir möguleikar verði kannaðir til allrar hlítar.



Herra forseti. Þegar samþykkt var sú breyting á lögum á síðasta þingi að þeir, sem hljóta uppbót á elli- og örorkulífeyri, verði undanþegnir afnotagjöldum fyrir síma, lá sú hugsun að baki hve þörfin fyrir síma er brýn hjá mörgu af þessu fólki sem býr eitt á heimilum sínum, bæði til að hafa eðlileg tengsl við umhverfi sitt og einnig í öryggisskyni, t. d. ef um er að ræða snöggleg veikindi. En símgjöld eru erfiður baggi fólki með þurftartekjur, ekki síst eftir 35% hækkunina sem á þeim varð fyrir ekki alllöngu, og raunar svo stór útgjaldaliður að margir fleiri en lífeyrisþegar treysta sér vart lengur til að hafa síma. Þegar við bætist stórfelld kjaraskerðing vegna verðhækkana á nauðsynjavörum, á sama tíma og lífeyrir hækkar lítið sem ekkert, er augljóst um hve mikið sanngirnismál hér er að ræða. Um það urðu hv. þm. líka sammála á síðasta þingi er þeir samþykktu lagabreytingu þess efnis að undanþiggja hóp lífeyrisþega afnotagjöldum af síma. En þar sem ég hef ekki orðið vör við neinar tilkynningar frá opinberum aðilum um þetta mál, leyfi ég mér að spyrja hæstv. samgrh.: Hvað líður framkvæmd laganna? Hefur reglugerð samkvæmt þeim verið samin?

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. hv. 3. þm. Reykv. get ég svarað því strax að reglugerð um þetta efni hefur ekki enn þá verið samin. En til frekari skýringar vil ég lesa hér svar það sem póst- og símamálastjóri hefur látið mér í té í sambandi við mál þetta. En á s. l. sumri óskaði ég eftir því að starfsmenn samgrn. viðuðu að sér efni í sambandi við framkvæmd á þessu máli, og því verki er nú langt til lokið. Þetta er svar póst- og símamálastjóra, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilvísun til bréfs samgrn. frá 10. nóv. s. l. varðandi fsp. á Alþ. um undanþágu afnotagjalds fyrir síma, sbr. lög nr. 24 1975, um breyt. á lögum nr. 30 frá 1941, um fjarskipti, skal hér upplýst eftirfarandi: Vilji löggjafans, hins háa Alþingis, verður að okkar mati best framkvæmdur með því að hækka uppbætur á elli- og örorkulífeyri um sömu upphæð og símagjöldum nemur, sem mundi vera um 800 kr. á mánuði. Með þessari tilhögun fær hlutaðeigandi styrkþegi á öruggan og hagkvæman hátt það sem til er ætlast í nefndum lögum og umræddur styrkur greiðist af almannafé, en verður ekki sérstakur skattur á símanotendum einum. Eftirlit og endurskoðun mundi þá fylgja uppbótum á elli- og örorkugreiðslur að öllu leyti og kosta enga teljandi fyrirhöfn. Samkv. upplýsingum Tryggingastofnunar ríkisins er fjöldi þeirra, sem njóta uppbóta á elli- og örorkulífeyri í des. 1974 sem hér segir: einstaklingar 1934, hjón 273, samtals 2203. Nú hefur hins vegar verið kannað hversu margir af framangreindum aðilum hafa síma nú. Það er ekki lokið þeirri könnun, heldur ekki hvar í landinu þeir eru búsettir, og vinna við þessa athugun er kostnaðarsöm, þar sem ekki liggur beint við að nota skýrsluvélavinnslu vegna þess að nafnnúmer símnotenda er ekki fært inn á spjaldskrár sem notaðar eru við útskrift símareikninga. Eftirlit með þessum málum í þeirri mynd að fella símgjöldin niður mundi fyrirsjáanlega verða mikið og kostnaðarsamt, og það sem mest er, að þetta gæti hugsanlega boðið heim hættunni á misnotkun. Að lokum skal bent á að tekjutap vegna umræddrar ráðstöfunar gæti numið 21 millj. kr. á ári, miðað við núverandi gjaldskrá og eftirgjöf á ársfjórðungsgjaldi eingöngu. Enn fremur ber að hafa í huga að stofnkostnaðurinn við hvern nýjan síma nemur 200–300 þús. kr. Hér er þá svar póst- og símamálastjóra við þessu og till. hans um hvernig með málið skuli farið. Hins vegar er unnið að athugun málsins og verður gert og verður þá ákvörðun tekin um framkvæmd þess.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. svarið eða réttara sagt tilraunina til svars, því að þar sem ekkert hefur verið gert er náttúrlega ekki hægt að segja frá neinu. Þm. voru um það sammála á síðasta þingi að hér væri um að ræða algjört sanngirnismál og að undanþágur af afnotagjöldum ætti að gefa til að búa betur að því fólki sem býr við þröngan kost og hefur ekki sjálft möguleika á að greiða þessi gjöld, þótt augljóst sé hve mikla þörf það hefur fyrir síma. Ég bendi á að tekjutrygging nemur nú 29 þús. kr. á mánuði til einhleypinga og rúmu 51 þús. til hjóna. Svar það, sem hæstv. samgrh. vitnaði í, frá póst- og símamálastjóra tel ég aðeins vera undanslátt og tillögur hans alls ekki í anda laganna. Það að hækka uppbætur í staðinn er aðeins tilfærsla á peningum. Og sú skýring sem komið er með í sambandi við tekjurýrnun, er í raun og veru ekki tekjurýrnun, vegna þess að þessar tekjur koma ekki til Pósts- og síma þegar fólk hefur ekki efni á að hafa símann. Lög koma ekki að gagni nema þeim sé framfylgt, og það er jafnlitið gagn að síma sem lofað er einhvern tíma í framtíðinni, en er ekki til taks þegar þörfin kallar. Ég vona að loforð hæstv. ráðherra um frekari athugun á þessu máli standist.

Fyrirspyrjandi (Jóhannes Árnason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 75 fsp. til hæstv. samgrh. um verðjöfnunarsjóð vöruflutninga o. fl. Fsp. þessi hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hvað líður störfum milliþn., sem kosin var samkv. þál. um stofnun verðjöfnunarsjóðs vöruflutninga og bætt skipulag þeirra flutninga frá 10. apríl 1973, og hvenær er þess að vænta að nefndin skili áliti? 2. Hver er orðinn kostnaður við störf nefndarinnar?“ Hinn 10. apríl 1973 var samþ. á Alþ. þáltill. sú sem þessi fsp. lýtur að, en hún fjallar um verðjöfnunarsjóð vöruflutninga og bætt skipulag vöruflutninga. Till. er í 4 liðum og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að kjósa 5 manna milliþn. til þess að: 1) Kanna þátt flutningskostnaðar í mismunandi vöruverði í landinu. 2) Skila áliti um hvort tiltækt væri að jafna kostnað við vöruflutninga með stofnun og starfrækslu verðjöfnunarsjóðs, þannig að verð á allri vöru verði hið sama á öllum stöðum á landinu sem vöruflutningaskip sigla til og flugvélar og vöruflutningabifreiðar halda uppi áætlunarferðum til. 3) Kanna hver kostnaður væri af rekstri slíks sjóðs og hver ætla mætti að yrðu þjóðhagsleg áhrif af starfrækslu hans. 4) Gera till. um bætt skipulag vöruflutninga á sjó og landi og í lofti. Skulu þá m. a. hafðar í huga breytingar á tilhögun flutninga frá helstu viðskiptaborgum íslendinga erlendis til hinna ýmsu hafna á landinn. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Þáltill. þessi var á sínum tíma flutt af þm. Matthíasi Bjarnasyni, Sverri Hermannssyni, Guðlaugi Gíslasyni og Halldóri Blöndal. Sú þál., sem ég nú hef lesið, er ákaflega skýr og glögg og þarf í rauninni ekki að fara um hana mörgum orðum. En það var kosin 5 manna milliþn. til að annast úrvinnslu þess, sem þál. fjallar um, og skila áliti og till. þar að lútandi. Síðan þessi þál. var samþ. og nefndin kosin eru liðin 21/2 ár eða þar um bil, og mér er ekki kunnugt um að nefndin hafi enn skilað áliti. Það er tilefni þess að ég hef séð ástæðu til að hreyfa þessu máli hér á hinu háa Alþ. með fsp. um hvað líði störfum nefndarinnar og hver sé kostnaður við störf hennar. Hér er um að ræða milliþn. og milliþinganefndir eiga, svo sem nafnið bendir til, að starfa milli þinga og skila síðan áliti. Ég vil vekja athygli á því að hér er um að ræða stórt mál fyrir þá, sem búa úti á landi, og eitt af þeim málum, sem skiptir sköpum um lífsafkomu og framfærslukostnað á Reykjavíkursvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar. Svo til allar vörur, sem til landsins koma, eru fluttar inn um Reykjavík. Þaðan er þeim svo dreift út um landið, ýmist með skipum, flugvélum eða vöruflutningabifreiðum. Það leggst þannig gífurlegur flutningskostnaður á vörurnar sem leiðir til þess að vöruverð almennt er hærra úti á landi en hér í Reykjavík. Það má alltaf bæta við sannanlegum flutningskostnaði, eins og það heitir í auglýsingum verðlagsyfirvalda. Þó eru auðvitað frá þessu undantekningar þar sem um fast verð er að ræða hvar sem er á landinu. Það koma þannig oft út hinar furðulegustu niðurstöður hvað snertir verð úti á landi miðað við það sem er í Reykjavík. Það kostar oft ótrúlega mikið að flytja einn lítinn hlut frá Reykjavík vestur á firði eða austur á land. Mætti nefna um þetta mörg dæmi, en ég fer ekki út í það hér, enda skammur tími til að gera grein fyrir þessum málum við slíkar umræður, heldur vil ég aðeins segja það, að á meðan skipulag þessara mála, þ. e. vöruflutninganna er með þeim hætti sem nú er, þá er þess vart að vænta að það með meiru sé hvetjandi fyrir fólk til að flytja út á land, heldur er hið gagnstæða raunin á. Hér er þörf á úrbótum og því ekki vanþörf á að till. þeirrar milliþn., sem á sínum tíma var kosin, fari að sjá dagsins ljós. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð að svo stöddu, fsp. er skýr og ákveðin og vænti ég svara hæstv. samgrh. við henni.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 1. þm. Vestf. á þskj. 75 get ég verið stuttorður því að hún gefur ekki tilefni til umræðu. En fsp. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað líður störfum milliþn. sem kosin var samkv. þál. um stofnun verðjöfnunarsjóðs vöruflutninga og bætt skipulag þeirra flutninga frá 10. apríl 1973, og hvenær er þess að vænta að nefndin skili áliti?“ Eins og hv. þm. er kunnugt var núv. hæstv. menntmrh. formaður í þessari nefnd, en sagði af sér því starfi á síðasta þingi og var þá hv. 5. þm. Austf. kosinn í hans stað í nefndina og er hann formaður eins og hæstv. menntmrh. var áður. Svar mitt er því þaðan komið og er svo hljóðandi : Árið 1973 kaus Alþingi milliþn. til þess að gera athugun á stofnun verðjöfnunarsjóðs vöruflutninga. Gagnasöfnun hefur farið fram og er að því stefnt að n. skili áliti snemma á næsta ári. Hinn hluti fsp. er um kostnað við nefndina, og þar er svarið: Samkv. upplýsingum ríkisbókhaldsins nemur bókfærður kostnaður við störf nefndarinnar til 31. okt. s. l. 845 þús. kr. Þetta svar á að nægja við fsp. þessari.

Fyrirspyrjandi (Jóhannes Árnason) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. svör við þessari fyrirspurn. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með að það sé að vænta tillagna frá þessari nefnd snemma á næsta ári. Um þetta mál, skipulag vöruflutninga til landsins og flutninga innanlands, vil ég annars segja það, að það er engu líkara en á þessu sviði hafi orðið stór afturför hérlendis á síðustu árum og áratugum. Sú var tíðin að vöruflutningar voru beint frá útlöndum til hafna úti á landi í miklu ríkara mæli en nú er. Þá áttu verslanir á Ísafirði og víðar eigin skip sem önnuðust þessa flutninga. Það þarf að efla þá starfsemi að flytja vörur beint frá útlöndum til hafna úti á landi, t. d. á eina höfn í hverju kjördæmi eða landshluta, landsfjórðungi, og dreifa vörunum síðan þaðan á nálæga staði með bifreiðum eða skipum eða jafnvel flugvélum. En að svo miklu leyti sem þarf að flytja vörur frá Reykjavík, Akureyri og öðrum stöðum til kauptúna og kaupstaða við sjávarsíðuna, þá hallast ég helst að þeirri skoðun að eigi að flytja sem mest með skipum og miklu meira en hefur verið gert að undanförnu. Ég álít að þjóðhagslega séð hljóti sú leið að koma best út, enda verði við þessa flutninga við komið nýjustu tækni í vöruflutningum og sem mestrar hagkvæmni gætt. Þarna kemur einnig til að víða hefur verið ráðist í dýrar hafnarframkvæmdir sem þarf að nýta sem best. Það var einmitt rétt áðan verið að fjalla um fsp. varðandi dýpkunarskip og bætta aðstöðu við hafnir landsins. Flutningar með vöruflutningabifreiðum eru einnig nauðsynlegir þar sem þeir eiga við, þ. e. á styttri vegalengdum og þar sem flutningum á sjó verður ekki við komið, en það er ekkert vit, má segja, í vöruflutningum sem tíðkast hafa á landi að undanförnu. Má sem dæmi nefna að áður en hringvegurinn var opnaður voru vörur fluttar með bifreiðum um Vesturland, Norðurland, síðan eftir Austurlandi og alla leið til Hornafjarðar. Ég get ekki meint að slík flutningastarfsemi geti verið hagkvæm, en þetta sýnir að þörf er á að koma betra skipulagi hér á. Ég vil að lokum leggja áherslu á að hér er um þýðingarmikið mál að ræða, og ég leyfi mér að vænta þess að tillögur um þetta efni liggi fyrir fljótlega á næsta ári, eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra.