Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Pálmason Það er alþjóð kunnugt, að við sjálfstæðismenn erum búnir að vera í minni hl. á Alþ. nálegu um 9 ára skeið. Allan þann tíma hafa núv. stjórnarflokkar ráðið í landinu. Þegar allt breytist eins ört og gerist nú á tímum, þá eru 9 ár langur og áhrifarikur valdatími. Um það er því eigi að villust, að það ástand, sem nú er hér í fjármálum menningu og atvinnulífi, er reynsla sem þjóðin hefir fengið af þessum valdaflokkum, að því leyti, sem innlendir menn mega því ráða. Um það bil, sem framsóknarmenn með aðstoð Alþfl. voru að brjótast til valda í landinu 1927 þá var þerra höfuðherorð þetta: „Alhliða viðreisn í sveitum landsins.“ Þetta herorð var hrópað landshornanna á milli. og ekkert Tímablað kom út, án þess að loforðið væri þar í ýmsum útgáfum. Nú hafa þessir sömu flokkar bráðum ráðið 9 ár, ekki einasta yfir landbúnaðarmálum heldur yfir öllum fjármálum þjóðarinnar á Alþingi og í ríkisstjórn. Þeir hafa haft yfirstjórn í banka- og peningamálum. Þeir hafa ráðið í Sambandi ísl. samvinnufélaga og Búnaðarfélagi Íslands. En þær stofnanir eru sterkar um áhrif í íslenzkum sveitum. Það mætti því ætla, að nú hefðu bændur og sveitamenn ekki ástæðu til að kvarta. Nú væri alhliða viðreisnin, sem lofað var, komin í framkvæmd. Það er því allrík ástæða til að bregða upp nokkrum myndum af því ástandi sem nú er í sveitunum. Það hefir oft verið bent á þá miklu ræktun sem fram hefir farið í sveitunum á undanförnum árum, sem sönnun þess, að mjög miklar almennar framfarir hafi þar átt sér stað og nú stæði sveitafólkið miklu betur að vígi en nokkru sinni fyrr. Það er nú staðreynd, að síðustu 12 árin hefir meira verið ræktað í landinu en nokkru sinni áður, og hafa margir bændur sýnt frábæran dugnað í því efni. En hvaða orsakir liggja til þessa? Þær eru aðallega tvær. Í fyrsta lagi sú, að þetta eru áhrif tveggja laga, sem sett voru áður en núverandi stjórnarflokkar fengu völd: jarðræktarlaganna og ræktunar- sjóðslaganna. Í annan stað hafa bændur verið blátt áfram neyddir til að bjarga lífi sínu sem framleiðendur á þann hátt að minnka sem allra mest þörfina fyrir að nota þann vinnukraft, mannsaflið, sem gerður hefir verið torfengnari og dýrari en nokkur dæmi eru til áður í hlutfalli við arðinn af framleiðslunni. Í þessu ljósi ber meðal annars að skoða ræktunarframkvæmdirnar. Þær eru ekki afleiðing eðlilegrar umbótaþróunar og fjárhagslegrar velgengni, heldur annarsvegar áhrif opinberra, að vísu réttmætra styrkja, hinsvegar ávöxtur þess, ástands, sem svipar mjög til þess, sem sagt er um arabíska, hestinn, að hann taki harðasta sprettinn, þegar hann er kominn að því að springa. En hvernig er nú búið að fara með ræktunarsjóðinn? Og hvernig á að fara með jarðræktarlögin. Ræktunarsjóðurinn hefir verið aðaluppistaðan í Búnaðarbanka Íslands og eina deildin sem hefir sæmilega vel annað sínu hlutverki. En nú virðist sá tími liðinn. Fé þessarar stofnunar er búið að festa mjög mikið í öðru. Þar fæst ekki einn eyrir til ræktunar. Þeir bændur sem einskis hafa notið af hinni svonefndu kreppuhjálp annars en tjóns, eru sem aðrir útilokaðir frá öllu lánsfé til ræktunar á þessum stað. Þetta er gersamlega óþolandi og sýnir eina myndina af fjármálaaðförunum. Jarðræktarlögunum ætla stjórnarflokkarnir nú að breyta í það horf, að þar fái sumir styrk en sumir ekki, og mest þeir, sem lítið eða ekkert hafa áður gert. Frumvarp um það efni er tilbúið frá mþn., en hefir ekki enn verið afhent öðrum þm. en stjórnarliðum. Þó nú að svona sé þá er í ræktunarmálum að finna björtustu myndina af ástandinu í sveitum á stjórnartímabili núv. valdaflokka. En hvernig er nú með fólkið sjálft? Hvaða mynd sýnir þess ráðbreytni á síðustu 9 árum? Frá því í ársbyrjun 1927 og til ársloka 1934 hefir alls fjölgað í landinu um 13013 manns. Á sama tíma hefir fækkað í sveitum um 2160 en fjölgað í kaupstöðum og kauptúnum með yfir 300 íbúa um 15173. Sveitirnar hafa á þessu 8 ára tímabili tapað allri fjölguninni 2160 í viðbót. En ef miðað er við fólksfjölgunina í heildinni á þessu tímabili, hefir flutzt úr sveitum um það bil 8870 manns. Nú hefir straumurinn verið mestur 1935, en um það eru eigi skýrslurnar til. Þó er víst óhætt að gera ráð fyrir, að talan verði að því viðbættu 10 þús. manns. Þetta fólk hefir flúið úr sveitunum á 9 ára valdatíma stjórnarflokkanna. Og hvaða fólk er nú þetta? Meginhluti þess er ungt fólk og fólk á bezta aldri. Það er dýrmætasta eign sveitanna. Það er sá auður, sem þeirra framtíð átti að byggjast á og gat byggzt á. Við það voru björtustu vonirnar bundnar. Þetta er eigi hægt að reikna til verðs, en væri það gert eftir mælikvarða tryggingarlaganna nýju, þá er þarna um 60 millj. kr. tjón að ræða fyrir sveitir landsins. Auk þess hafa flutzt burtu með þessu fólki millj. í fjármunum, sem í sveitunum hafa aflazt. Aðalorsakirnar til þessa liggja í áhrifum þeirra manna sem þetta tímabil hafa stjórnað landinu, ekki einasta áhrifum þeirra í landsstjórn og á þingi, heldur engu síður í félagslífi, menning- armálum og blaðamennsku. Nú er það svo, að þó sveitunum hafi verið óbætanlegt tjón í burtflutningi þessa fólks og þeirra fjármuna, sem því hafa fylgt, þá hefir kaupstöðum og kauptúnum eigi orðið þetta tilsvarandi hagur, af því að atvinnuskilyrði þar hafa ekki aukizt að sama skapi. En hvernig er nú með það fólk, sem eftir er í sveitunum og smáþorpum? Hvaða fólk er það? Og skyldi það vera hrifið af alhliða viðreisninni, sem lofað var fyrir 9 árum? Yfirgnæfandi meiri hl. fólksins í flestum sveitum eru börn innan fermingar og fólk sem er komið yfir miðjan aldur. Það sem komizt hefir af barnsaldri til æskuára, síðan viðreisnartímabilið byrjaði, hefir farið. Það er því engin furða, þegar svona er komið, þó vonleysi grípi marga þá bændur, sem allar framtíðarvonir sínar og sinna barna hafa áður bundið við héraðið sitt, sveitina sína og jafnvel jörðina sína. Enda er það svo, að fjöldi bænda bíður fyrsta færis að geta selt og farið á eftir börnunum sínum. Þetta er sannarlega eigi að kenna landinu eða lífsskilyrðum sveitanna. Aukin þekking aukin tækni og fjölgandi atvinnugreinar sýna það og sanna betur nú en nokkru sinni fyrr, að þar getur lifað mörgum sinnum fleira fólk en þar er og liðið vel. Þetta stafar heldur ekki af hallæri eða tröllalátum okkar trylltu náttúruafla á undanförnum árum. Heldur stafar þetta af óhæfu stjórnarfari og öllu því ölduróti og óreiðu, sem kröfupólitík og öfgakenningar sósíalismanns hafa leitt inn í þjóðlífið. Eitt af því, sem sýnir glöggt, hvernig nú er komið er það hvernig ástatt er með undirstöðu sveitaframleiðslunnar, jarðeignirnar. Verðið á þeim er öruggasti mælikvarði fyrir því, hvernig sveitamennirnir sjálfir líta á framtíðina. Frá aldamótum og fram um 1927 var mjög mikil eftirspurn eftir jörðum. Fengu þær færri en vildu, og þær seldust háu verði, oft margföldu við matverð. Nú er þetta orðið svo breytt, að jarðir eru lítt seljanlegar og alls eigi nema fyrir lítið verð. Ég þekki dæmi til, að bóndi keypti jörð fyrir 10 árum á 10 þús. kr. en seldi hana síðastliðið vor fyrir 3600 kr. Hafði þó orðið fyrir stórtapi í vaxtagreiðslum á tímabilinu. Þarna var verðfallið 64% að mati bóndans sjálfs á valdatíma stjórnarflokkanna, en þó er lítið verðfall á afurðum, ef miðað er við 1927 og1935. Um það hafa staðið miklar deilur milli sjálf- stæðismanna og stjórnarliða, hvort bændur eða ríkið ætti að eiga jarðirnar. Formælendur ríkiseignastefnunnar eru komnir vel á veg með að sigra þann leik, af því að þeirra stjórnarfar og félagsmálastefna er búin að koma því til leiðar, að flestar jarðir í einkaeign eru toppveðsettar. Nú álíta þeir líka hina réttu stund upp runna. því nýlega hafa þeir lagt fyrir þingið frumv. um jarðkaup ríkisins, sem vitanlega stefnir að því, að allar jarðir verði ríkiseign. Þetta frumv. er borið fram sem bjargráðamál fyrir bændur, og það er engin fjarstæða, að svo geti reynzt mörgum einstaklingi. En af hverju? Af því að fjármálaóstjórn núv. valdaflokka er búin að kom hag margra bænda á það stig, að þeir hafa um tvennt að velja, ef þetta nær lagagildi, - annað að ganga slyppir frá hinni veðsettu jörð, sem peningastofnanir taka upp í skuld, eða afhenda hana ríkinu og fá að hírast áfram sem leiguliðar. Þannig er myndin af alhliða viðreisninni. Að laga það ástand, sem við augum blasir, er nú orðið hægra sagt en gert. Það er erfitt verk að byggja upp húsið, þó eigi kosti nema eina eldspýtu að brenna það til ösku á lítilli stundu. Það er nú líka vitað, að núna er við að stríða margvísleg utan að komandi vandræði, sem þjóðinni eru ósjálfráð, svo sem markaðshömlur, harðindi og aflaskort. Þeir, sem nú ráða, vilja kenna þeim annmörkum um allt hið illa ástand, sem nú ríkir í landi voru, en slíkt er fjarstæða. Hitt er aftur á móti rétt, að afleiðingar innanlandsóstjórnar og mistaka koma fyrr í ljós, og eru alvarlegri af því verzlunarhömlur og önnur vandræði bera að höndum. Þessu er eins farið og því, að bóndinn, sem að hausti setur fénað sinn í bersýnilegan voða, hann er jafnsekur, hvort sem kemur góður vetur eða harður. Hann getur sloppið nokkurn veginn ef vel viðrar. Komi harðindi, fær hann að kenna á sínu fyrirhyggjuleysi. Sökin er sama, hvort sem verður, og eins er nú ástatt með afstöðu okkar þjóðar. Vandræðin eru ekki sprottin af viðskiptareglu, en hegningin fyrir óstjórn og ráðleysi hefði getað dregizt og orðið minni ef áfram hefði haldizt sæmilega frjáls viðskipti og endalaust góðæri. Það er nú kunnugt, að gjöld ríkissjóðs hafa verið frá miðju ári 1927 til þessa dags um 150 millj. kr. a. m. k. Á sama tíma hafa öll gjöld sveitar- og bæjarfélaga numið 40–50 millj. kr., og talsverður hluti þeirra gjalda fer alltaf eftir því, hvernig fjármálum ríkisins er stjórnað. Þetta er ægileg upphæð, og eigi furða, þó illa sé komið, jafnvel þó talsverður hl. þessa fjár hafi farið til nauðsynlegra hluta. Auðvitað hefir þetta komið harðast niður á framleiðendum, því öll gjöld lenda á framleiðslunni fyrr eða síðar eða safnast í skuldum, sem aldrei greiðast. Áhrifin hafa komið fram í aukinni dýrtíð á öllum sviðum lægra verði á framleiðsluvörum vegna tilkostnaðar við verkun og sölu, auk allra beinna skatta. Jafnhliða hefir verið unnið að því af Alþfl. beinlínis og Framsfl. óbeinlínis vegna félagsskaparins að hækka laun og kaupgjald langt umfram það, sem framleiðslan þolir. Þetta hefir verið gert undir því yfirskini, að verið væri að vinna fyrir hagsmuni verkamanna, og þeir undramargir ginntir til fylgis við stjórnina á þann veg. En hér hefir annað verra að baki búið, sem sé það að eyðileggja það þjóðskipulag, sem verið hefir í landinu til síðustu tíma og byggt er á atvinnufrelsi, eignarrétti, vinnufriði og félagsfrelsi, en stofna þess í stað sósíalistaríki, þar sem allir eiga að eiga allt en enginn neitt. Að verkamenn hafi öðrum fremur haft hag af þessu er algerlega rangt, ef almennt er á málið litið. Unga fólkið hefir meir og meir hópast í stétt verkamanna vegna vonar um vel borgaða atvinnu, en fjöldinn smám saman orðið svo mikill, sem um vinnu sækir, að eigi getur nema nokkur hl. fengið hana. Hitt er atvinnulaust nema tíma og tíma, af því hin gamla eðlilega atvinna við almenn framleiðslustörf hefir fallið úr eða rýrnað til stóru muna, einkum í sveitum. Við þetta hefir verkafólkið lent í fullkomnu ófrelsi. Sumt orðið að kaupa atvinnu fyrir há tillög til verkalýðsfélaga, auk kjörfylgis við öfgastefnu, en sumt farið á sveitina eða í hina svonefndu atvinnubótavinnu, sem er sveiturframfæri nr. 2. Og nú er enn á ný búið að búa út nýja gildru til að ginna fólkið með úr sveitum landsins, en það er atvinnuleysistryggingin, sem svo er kölluð. Í því felst fyrst og fremst það, að borga mönnum kaup fyrir að gera ekki neitt. Verkalýðurinn hefir því sannarlegu ekki ástæðu til að hrósa happi yfir ástandinu. Hann eins og allar stéttir landsins fær að kenna á því, ef þjóðfélagsmálum er ill, stjórnað, og það er þeim æfinlega, þegar ósamræmi er milli framleiðslu og tilkostnaðar. Verkafólkið veit það sjálft, að því er heppilegri örugg vinna með lægra kaupi en vinna lítinn tíma árs með hærra dagkaupið. Árskaupið, en ekki tímakaupið, er það, sem mesta hefir þýðinguna. Þeim hl. þjóðarinnar er því sem öðrum full þörf að varast ginningar og flærðarhjal ábyrgðarlítilla lýðskrumara. Það hefir leitt og mun leiða til sívaxandi atvinnuleysis, síhækkandi fátækraframfæris, sífjölgandi öreiga og síhækkandi skulda hjá öllum aðiljum nema þeim, sem stikla upp tröppurnar á heimsku fjöldans. Þegar svo gengur, og þannig hefir gengið síðustu 9 árin, þá stefnir allt til þess, að ábyrgðarleysi fer vaxandi okkar nauðsynlegu dyggðum, fyrirhyggju, hagsýni og sparsemi, er sparkað út fyrir þröskuldinn, en sá hugsunarháttur fær blásandi byr, að gera látlausar kröfur til hins opinbera og grípa fegins hendi hvern þann feng sem hönd á festir, jafnvel hvað sem til þarf að vinna. Til dæmis um það, hve langt er gengið á þessari leið, má nefna, að aðalblað Alþfl. réðst nýlega á fátækrastjórn höfuðstaðarins með óbótaskömmum fyrir það, hvernig hún kveldi þurfamenn bæjarins. Var einn sérstaklega tekinn til dæmis. En þegar farið var að rannsaka, komi ljós, að sá hafði fengið tæpar 7 þús. kr. í fá- tækrastyrk síðastl. ár. Á sama tíma verður yfirgnæfandi meiri hl. bænda og verkamanna í landinu að láta sér nægja 1–2 þús. kr. í árstekjur. Ég gerði yfirlit í vetur um „brúttó“-tekjur allra bænda í einni sýslu í hvorum landsfjórðungi árið 1934 samkvæmt skattskýrslunum. Meðaltekjur bónda í þessum 4 sýslum voru rúmar 1500 kr., og mun láta nærri meðaltali á öllu landinu. Af því verða þeir að borga vexti af skuldum, útsvör og skatta og framfæra sig og sína fjölskyldu af afganginum. Þegar þetta er athuguð, þá er engin furða, þó fólkinu finnist það ekki mikill glötunarvegur að komast á þurfamannaframfæri undir yfirstjórn Alþfl., enda er svo komið nú þegar, að þurfamannaframfærsla er komin langt út fyrir þau eðlilegu takmörk, að vera bundin við það fólk eingöngu, sem óviðráðanlegar orsakir knýja til að leita þessarar hjálpar undir eðlilegu og heilbrigðu stjórnarfari. Hér í Reykjavík er nálega tíundi hver maður á bæjarframfæri auk þeirra, sem stunda atvinnubótavinnu. Í sumum kauptúnum er fjórði hver maður orðinn þurfamaður. Þar á milli liggja mörkin í kaupstöðum og þorpum og í sveitum stefnir á sama veg þó að víðast sé skemmra komið áleiðis. Fjölmörg dæmi finnast þess, að fullfrískir menn eru á sveitarframfæri samtímis því, sem atvinnurekendur sveitanna fá engan vinnukraft. Þetta sem fleira er að miklu leyti afleiðing af kröfupólitík og kynningum sumra þeirra manna, sem nú ráða landinu, og er sprottin af þeim hugsunarhætti, sem speglast í þeim orðum núv. atvmrh. á Alþ. 1933, að það þurfi að granda þjóðskipulaginu. Síðan um síðustu kosningar hafa verið með allra samþykki sett ýms lög, sem réttmæt eru og eðlileg, en í flestu, sem mestu varðar hefir verið stefnt í öfuga átt, eins og margoft hefir verið bent á. Skattar og tollar hafa verið hækkaðir í stórum stíl. Kaupgjald hefir verið hækkuð. Vinnufriður hefir ekki verið tryggður. Launafólki hefir verið fjölgað, laun hafa ekki verið lækkuð, svo verulegu nemi. Dýrtíðin hefir verið aukin. Einstaklingsfrelsi og félagsfrelsi hefir verið rýrt að mun, og allt þetta hefir orðið til þess að auka misræmið milli arðs og tilkostnaðar í framleiðslu landsmanna. Þetta er gersamlega öfugt við það, sem þarf, eins og bent hefir verið á. Meira að segja er búið að sökkva okkar fjármálafrelsi svo djúpt, að mikill efi er á, hvort unnt er að bjarga á annan veg en þann, sem nú er eigi beinlínis líklegur, að hægt væri að útiloka fjandskapinn, sem myndazt hefir milli manna og flokka og þjóðin öll sem vinsamleg félagsheild tæki verkefnin, sem fyrir liggja, réttum og heilbrigðum tökum. Þá væri án efa fært að rétta við, því nóg eru lífsskilyrði í landinu okkar og nógur kraftur í þjóðinni, ef honum væri beitt í þá átt að vinna með heildarhag fyrir augum, en eigi flokkshag eða einkahag þeirra manna sem með völdin fara, eins og mjög bólar á hjá núverandi valdhöfum. Að svo er, sannast meðal annars af framkvæmd mjólkursölulaganna. fiskimálahneykslunum, raftækjaverzluninni, launamálinu o. fl. Það virðist nú t. d. fátt ólíklegra til að gera að pólitísku æsingamáli en það, hvernig á að selja mjólk. Það hefir þó núv. stj. tekizt. Allir flokkar þings voru sammála um að setja lög um mjólkursölu með opinberri verðskráningu og verðjöfnunargjaldi frá þeim, sem sætu að bezta markaðinum. Það hefði nú mátt ætla, að framsóknarmenn, sem telja sig samvinnumenn, vildu leysa þetta mál á hreinum samvinnugrundvelli og láta framleiðendurna eina hafa stjórn þessara mála í höndum. En viti menn. Við slíkt var ekki komandi. Samvinnustefnan var þarna með öllu óhæf. Ríkisstjórnin og sósíalistarnir máttu til að hafa ráðin. Áður en lögin komu til framkvæmda, var svo stofnað til æsingafunda um alla Árnes- og Rangárvallasýslu til að panta þakklæti fyrir að hafa sett bráðabirgðalög um mjólkursölu og útmála, hvað við sjálfstæðismenn værum fjandsamlegir öllum aðgerðum í þessu efni, þó vitað væri, að við vorum frá upphafi fylgjandi því að setja slík lög til styrktar við samvinnufélög bænda, en ekki til að taka ráðin af þeim. Allur ferillinn í framkvæmd þessara laga hefir svo verið í samræmi við byrjunina. Sú saga er saga ofríkis og glappaskota. Hún sýnir ljóst, hvernig ekki á að framkvæma umbætur á viðkvæmum málum, sem ríður á að hafa frið um. Þá er launamálið gott dæmi um starfshætti stjórnarflokkanna. Við sjálfsæðismenn bárum fram till. á þingi 1933 um skipun milliþm. í launamálið til að gera till. um samræming launa lækkun hærri launa og fækkun starfsmanna. N. var kosin og starfaði sem kunnugt er. Hún skilaði áliti í fyrravetur. Starf n. er að vísu mjög athugavert, en þó liggur málið frá hennar hálfu það ljóst fyrir, að ekkert er því til fyrirstöðu, að Alþingi tæki það til afgreiðslu, ef vilji væri til. En hvernig hefir gengið. Rétt áður en þingi er frestað, var málið lagt fyrir og kosin í það þingnefnd. Í haust, þegar þingið kom saman, þá tilkynntu fulltrúar stjórnarflokkanna í n., að málið ætti ekki að fá afgreiðslu á því þingi, en skyldi afgreitt á þingi 1936. Samt hélt nefndin fjölda funda, en fulltrúi Alþfl. mætti aldrei. Hinir 4 nm. afgreiddu nokkra smærri þætti málsins en ekki aðalfrumv. Þegar svo þetta þing kom saman, gerðum við sjálfstæðismenn ráð fyrir að nú yrði málið tekið til afgreiðslu. En hvað skeður? Fyrstu þrjár vikurnar bólar ekkert á málinu, svo er það lagt fram af form. mþn.hv. 1. þm. Árn. Síðan leið vika, þar til n. er kosin í málið. Hún hefir ekki getað haldið nema örfáa fundi af því fulltrúa stjórnarflokkanna hefir vantað á víxl, enda hafa þeir nú fengið að vita hjá sínum flokkum, að málið ætti ekki að afgreiðast. Það eitt vilja þeir fá afgreitt að fækka prestum í sveitum landsins um 40, svo að þeim fækki ríflega í hlutfalli við fækkun annars sveitafólks. Það er auðsætt að á þessu sviði á ella ekkert að gera frá hálfu þeirra, sem ráðin hafa. Ég býst því við að gefa út sérstakt nál. nú á næstunni, því í þessari n. þýðir ekki að vera öllu lengur. Það er nú upplýst að ríkið og opinberar stofnanir greiða í laun og styrktarfé hátt á 8. millj. kr. á ári, og þar fyrir utan er kaupgjald í opinberri vinnu um 2 millj. kr. Ríkið er því sá aðili sem aðallega ræður launum og kaupgjaldi í landinu. Gjöld ríkisins er eigi hægt að færa niður, svo verulega muni um, á annan veg en þann að taka þetta allt í gegn og færa niður á þeim upphæðum og svo á verklegum framkvæmdum. Nú er það vitað, að ekki eru miklar líkur til að hægt sé að spara til muna á launum þeirra manna, sem taka laun eftir launalögunum frá 1919, en utan þeirra laga er aragrúi af launafólki, og flest þau störf hafa verið stofnuð síðan 1927 af núverandi valdaflokkum. Þess vegna vilja, þeir eigi taka launamálið í gegn að bæði launalækkun og starfsmannafækkun kæmi aðallega niður á þessu liði. Yfirgnæfandi meiri hl. allra þeirra starfa hafa á þessu tímabili verið veitt eftir pólitískum lit. Verndarvængur valdhafanna þarf því auðvitað að hvíla yfir hag hinna trúu þjóna. Þó bændur, útgerðarmenn, sjómenn, fjöldi atvinnulítilla verkamanna og annað landsfólk stynji undir byrðum dýrtíðar, opinberra gjalda og skulda, sem stofnazt hafa síðan 1927 í, þá má ekki hreyfa við því að fækka eða spara við starfrækslu ríkisins og stofnana þess, heldur fjölga sí og æ. Hið eina, sem þessir menn telja fært, er að fækka sveitaprestum um 40. Í þeim telja þeir minnstan skaðann, þó álíka margir starfsmenn séu hér í áfengisverzlun ríkisins, svo eitt dæmi sé nefnt. Annars virðist hugmyndin sú að láta allt fljóta, meðan flotið getur, og hirða hvergi, þó óðfluga beri,t fram að hengiflugi fjárhagslegrar og stjórnarfarslegrar glötunar. En hvernig er nú með gengi okkar peninga; Þar blasir við augum eitt viðfangsefni, sem mikla þýðingu hefir, eins og drepið hefir verið á í þessum umr. Okkar gengi hefir hingað til, eins og kunnugt er verið fjötrað við enska mynt án tillits til þess, hver væri verðmáttur okkar krónu og hvert hlutfall væri milli arðs og tilkostnaðar hjá afvinnuvegum landsmanna. Þetta hefir verið liðið átölulítið af almenningi, af því að menn hafa til ýtrustu marka gert sér vonir um, að reynt mundi að rétta við á annan veg en með gengisfalli. Nú er svo komið okkar fjárhag, að deilan um það, hvort krónan falli eða ekki, er raunverulega úti. Um hitt er og hlýtur að verðu stór deila, hvenær á að fella og hvað mikið á að fella gengið, þ. e. hvenær á að viðurkenna á eðlilegan hátt það sem orðið er. Af hverju skyldi það nú stafa, að svo er komið? Auðvitað er þar að finna eina alvarlegustu afleiðingu fjármálaóstjórnar liðinn, ára. Að fá gengisfall er sannarlega ekki ánægjulegt eða sársaukalaust fyrir landsfólkið. En þegar svo er komið sem komið er, þegar engar aðrar skynsamlegar ráðstafanir fást fram, þegar alltaf er aukið á ósamræmi milli arðs og tilkostnaðar og öll framleiðsla er rekin með tapi, þá virðist ekki lengur undanfæri að rétta hlutfallið með krónulækkun til að koma að nokkru leyti í veg fyrir enn meir, hrun atvinnulífsins. Á þessu sviði sem öðrum gildir það, að því lengur sem dregið er að láta það ske, sem hlýtur að koma þess óviðráðanlegri verður skriðan og þess fleiri og dýrmætari þau verðmæti, sem hún sópar með sér. Hér sem annars staðar lítur út fyrir að núverandi valdsmenn ætli að bíða, þar til allt strandar. Að síðustu vil ég svo segja þetta: Þess er brýn þörf að þm. og allur landslýður rökhugsi þá spurningu, hvort starfsemi Alþingis og landsstjórnar hafi verið slík síðustu 9 árin, að hún sé til heilla fyrir þjóðina og framtíð hennar. Ef einhverjir trúa því enn, að svo sé, þá vilja þeir náttúrlega, að áfram haldi í sömu átt. Allir hinir sem sjá og skilja, að svo er ekki, eru skyldugir til sjálfs sín vegna, sinna afkomenda og allra landsmanna að vinna af alefli að því, að slíkt haldi ekki áfram.

Hannes Jónsson Á eldhúsdegi eru gerðir upp reikningar við ríkisstj. Enginn mun ætlast til, að hæstv. núv. stj. geti svarað til saka um allar sínar drýgðu syndir og vanrækslusyndir, sem haldizt hafa í hendur nú um sinn og aukið og margfaldað alla þá örðugleika, sem þjóðfélagsheildin og einstaklingar hennar eiga við að stríða. Enginn mun heldur búast við að stjórnarandstæðingum vinnist tími til á þessum fáu klukkustundum, sem þeir hafa til umráða, að telja fram allar þær misfellur, sem orðið hafa í stjórnartíð hæstv. núv. ríkisstj., til þess er af of miklu að taka. Ég mun að þessu sinni aðallega snúa mér að afkomu atvinnuveganna, landbúnaðar og sjávarútvegs, þeirra þátta í þjóðlífi voru, sem mestu valda um framtíð þjóðarinnar og einir geta veitt öryggi um fjárhagslegt sjálfstæði hennar. Hvað hefir hæstv.ríkisstj. og hinir ráðandi stjórnarflokkar hafzt að í þessum málum undanfarið? Hefir verið sýndur skilningur á þörfum framleiðendanna til heilbrigðs atvinnurekstrar? Eða er til þeirra litið með óvild og tortryggni? Þessu mun ég svara síðar. Engum, sem nokkuð vill kynnast afkomu landbúnaðarins, getur dulizt, að hann hefir til margra ára verið rekinn með stórum töpum. Nýlega hafa verið gerðar upp skuldir bænda í kreppulánasjóði, og kom þá í ljós, að tapaðar voru með öllu um 8 millj. kr., og það eru ekki einu töpin. Margir sóttu ekki eða fengu ekki lán, sem skuldir eru tapaðar hjá, og svo að segja hver einasti maður, sem landbúnað hefir stundað, hefir tapað meira og minna af samanspöruðu fé frá fyrri tíma. Töpin eru því margfalt meiri en hér kemur fram. Sjávarútvegurinn hefir enn ekki verið gerður upp á sama hátt, en öllum er kunnugt, að þegar hafa komið fram stórfelld töp á honum í gegnum bankana, og meira vofir yfir, og er þegar á skollið, þó ekki sé formlega afskrifað. Í grein, sem birtist í Alþýðublaðinu 22. f. m., skrifuð af Sigurjóni Ólafssyni alþm., er gerð grein fyrir, hvernig gengið hefir fyrir þessum atvinnurekstri undanfarið, sérstaklega togaraútgerðinni, og þó að greinin sé sérstaklega skrifuð til að andmæla samvinnuútgerð, þá má þó margt af því læra, sem þar er sagt og sérstaklega ættu jafnaðarmenn og framsóknarmenn að vera þess minnugir. Að vísu er hér talað um staðreyndir, sem áður voru kunnar en Sigurjón ætlar að nota þær máli sínu til stuðnings, en tekst þó miður höndulega. Nú læt ég Sigurjón hafa orðið. Hann segir: „Fiskveiðar eru nú sem fyrr höfuðatvinnuvegur landsmanna framhjá því verður ekki gengið. Við útveginn vinna verkamenn á sjó og landi, svo þúsundum skiptir. Af striti þeirra lifa svo útgerðarmenn og skyldulið þeirra, kaupmenn og aðrir verzlunarmenn, iðnstéttirnar í vel flestum greinum og einnig embættismenn og menntamenn. Af fiskframleiðslunni eru greiddir skattar til ríkis bæjar og sveitarfélaga. Ríkið hefir tekjur sínar beint og óbeint af þessari framleiðslu. Allir styrkir sem ríkið lætur af hendi, hvort heldur er til verklegra framfara almennt eða til einstakra manna, eru þaðan teknir. Og síðast, en ekki sízt, þá hefir landbúnaðarstéttin um tugi ára fengið sína stoð og styttu frá þessum atvinnuvegi að mestu leyti.“ Hinn þröngi sjóndeildarhringur bæjarmannsins, sem auðkennir svo mjög jafnaðarmenn, verður að vera afsökun Sigurjóns fyrir því, að hann sýnist gleyma þeim mikla þætti landbúnaðarins að fæða og klæða þjóðina; þar hefir landbúnaðurinn haft miklu meiri áhrif en sjávarútvegurinn, og á landbúnaði hafa miklu fleiri menn lifað beinlínis en á sjávarútvegi. Þetta dregur þó enganveginn úr þörfinni á heilbrigðum rekstri sjávarútvegsins. Það, sem Sigurjón segir um sjávarútveginn, má því að miklu leyti tilfæra um landbúnaðinn, og að sumu leyti fremur. Um samvinnuútgerðina segir Sigurjón: „Samkvæmt þeirri reynslu sem fengin er, verkar hún svo: Skipahöfn kaupir skip og gerir það út. Flestir verða að lána fyrir því, sem út þarf að borga í kaupverðinu, síðan fá lánaðar útgerðarvörur allar, kol, salt, beitu, veiðarfæri til útbúnaðar skips, matvæli, olíur, ef um mótorskip er að ræða. Staðgreiðsla á öllum opinberum gjöldum, svo sem vátrygging, hafnargjöld, lögskráning. lyf o. s. frv. Með lánsfyrirkomulaginu verða allar vörur dýrari. Af aflanum verður að greiða alla úttekt, sem áður getur, vinnulaun við aflann, þegar að landi er komið, vexti og afborgun af lánum til útgerðarinnar, vexti og afborgun af kaupverði skipsins, skatta og skyldur til ríkis, bæja og sveita. Allir lánardrottnar verða að fá sitt áður en sjómaðurinn fær einn eyri handa sjálfum sér og heimili sínu, hann fær aðeins kaup handa sjálfum sér af því sem er afgangs rekstri.“ Ennfremur segir hann: „Dæmin eru þau, að sjómenn samvinnuútgerðarinnar hafa gengið kauplausir frá því að lokinni vertíð, og allur þorrinn með miklum mun lægri tekjur en þeir, sem vinna fyrir ákveðnum ráðningarkjörum. Allar stéttir þjóðfélagsins, er við þau skipta, hafa fengið sitt, en sjómaðurinn hefir unnið kauplítill eða kauplaus.“ Þannig er þá um að litast hjá samvinnuútgerðinni, og skal ég ekki efast um að rétt sé lýst. En hvernig er þá útkoman í einstaklingsrekstrinum? Með svipaðri stjórn ætti hún að vera þeim mun verri sem svaraði öllum hrunagreiðslum til sjómannanna, sem kæmi þá fram sem tap á rekstrinum, og svo mun líka hafa orðið raunin á. Nákvæmlega það sama hefir komið fram hjá landbúnaðinum. Bændur hafa orðið að borga sömu eða hliðstæð gjöld, og kaup þeirra er það sem eftir verður, þegar búið er að greiða öll þessi gjöld. Í flestum tilfellum hefir kaupið verið minna en ekki neitt, og hefir þótt vel skipast, ef hægt hefir verið að láta tekjur og gjöld standast á, þó ekkert væri reiknað í vexti af höfuðstól búanna. Varla er hægt að búast við, að nokkur maður sé svo glámskyggn, að hann sjái ekki, að með slíku áframhaldi er stefnt í hreinan voða um fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. En hvað hefir þá ríkisstj. aðhafzt í þessu stærsta vandamáli? Ríkisstj. tók við af fyrrv. stj. undirbúnu frv. til l. um sölu framleiðsluvara bændanna. Lög þessi hefðu getað orðið til mikilla bóta fyrir bændurna. En framkvæmdin hefir tekizt svo hörmulega, að lítið eða ekkert hefir áunnizt, þegar öll kurl koma til grafar. Veldur þar mestu, að meira hefir verið litið á flokkslega hagsmuni jafnaðarmanna en hag framleiðendanna. Á þetta sérstaklega við framkvæmd mjólkurlaganna, og velta nú yfir ríkisstj. háar öldur óánægju frá mjólkurframleiðendum, og það jafnt frá þeim sem annars fylgja stj. að málum. Ríkisstj. hefir verið hirðulaus um að bæta markaði fyrir útflutningsvörur bændanna, og jafnvel gengið svo langt að hindra sölu þeirra þar, sem markaðurinn hefir verið beztur fyrir þær. Þannig var bannað að flytja meira en helming af ull og gærum á þýzkan markað síðastl. ár, og var þó verðið um 50 aurum hærra fyrir hvert kg. ullar og 25 aurum hærra fyrir hvert kg. af gærum þar en hægt var að fá annars staðar. Þessi ráðstöfun stj. mæltist að vonum mjög illa fyrir, því sannarlega veitti ekki hinum aðþrengda landbúnaði af því að fá eins hátt verð og hægt var fyrir þennan litla hl. af framleiðsluvörum sínum, sem ull og gærur eru. Meðal annars hafa kjósendur forsrh. sent frá sér allalvarlega áskorun um að láta slíkt ekki koma fyrir framar. Hæstv. ríkisstj. færir sér það til afsökunar, að árin 1934 og 1935 hafi verið meira selt af framleiðsluvöru á þýzkum markaði en árið 1933, en ég hefi áður bent hæstv. stj. á það, að árið 1933 var verðið á þessum vörum lægra í Þýzkalandi en hægt var að fá annarsstaðar. Það var því ekki von, að bændur sendu vörur sínar á þýzkan markað. Þeir vildu vitanlega láta vörurnar þangað, sem hæst verð fekkst fyrir þær. En svo breyttist viðhorfið svo, að það fór að borga sig betur að selja vöruna til Þýzkalands, og 1934 óx salan á afurðum bænda þangað að miklum mun, og hún hefði orðið langtum meiri 1935 ef hæstv. stj. hefði ekki hindrað það, og má það teljast aumleg framkoma af hálfu þeirra manna, sem þykjast vera að berjast fyrir hagsmunum landbúuaðarins. Ríkisstjórnin hefir fundið það eitt til bjargar að hækka launagreiðslur, skatta og tolla, og með því aukið útgjaldaliði framleiðslunnar, bæði við framleiðsluna sjálfa og afsetningu á framleiðsluvörunum. Með þessu hefir aukizt til muna það ósamræmi, sem búið er að vera til margra ára á tilkostnaði og söluverði framleiðslunnar. Sjávarútvegurinn hefir engu síður orðið fyrir þessari hyrnu á barði stj. Og þar við bætist að ýmsar fjandsamlegar tilraunir hafa verið gerðar til að hindra þær umbætur, sem sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefir verið að reyna að koma á. Fiskimálanefndin, sem kostar marga tugi þúsunda, hefir verið sett til höfuðs Sölusambandinu, og nú nýverið hefir sendimaður n. gert hverja vitleysuna á fætur annari í Norður-Ameríku, og hefir víst legið við, að allt væri eyðilagt af því, sem búið var að vinna á þeim slóðum af sölusamlaginu. Fyrir þetta tiltæki hefir svo stj. uppskorið, að verðugu, vanþakklæti þeirra manna, sem að framleiðslunni standa. Hæstv. atvmrh., HG, gerði tilraun til þess í gærkveldi að verja þessar gerðir fiskimálanefndar; kom þar fram hin sterka tilhneiging jafnaðarmanna til að hrifsa umráðarétt framleiðslu varanna úr höndum framleiðendanna sjálfra, eins og þeir hafa gert með framleiðsluvörur bændanna, og fá hann í hendur skjólstæðingum sínum og bitlingaskjóðum. En þó tekur út yfir allan þjófabálk, þegar ráðh. ætlar að þakka sér og skipulagi sínu það, sem áunnizt hefir, en kenna S. Í. F. um allar misfellurnar. Margur mun spyrja: Hvað veldur þessu öfug streymi? Getur það verið, að ríkisstj. sjái ekki, hvert stefnir með slíku áframhaldi? Getur það verið, að henni sé ókunnugt um það, að á nokkrum undanförnum árum hafa skuldir þjóðarinnar við útlönd aukizt um 60–70 millj. kr. að miklu leyti fyrir óhagstæða útkomu á rekstri atvinnuveganna, og eru orðnar nú allt að 100 millj. kr. Ég verð að álíta, að svo sé í raun og veru ekki, heldur valdi hér aðrar og ef til vill verri ástæður. Þetta dreg ég meðal annars af því, að síðastl. sumar og haust dvaldi hér sænskur hagfræðingur á vegum stj. Hann sýndi henni fram á, hvernig ástandið væri, hvað af því leiddi, og benti á ráð, studd hagfræðilegum rökum, til úrlausnar. Hann benti á, að erlendur gjaldeyrir væri skráður hér 40% of lágt og að slíkt mundi hvergi geta gengið án verulegra truflana í atvinnu- og fjárhagsmálum. Réttlát skráning krónunnar er og verður krafa framleiðendanna og allra þeirra manna, sem sjá og skilja, hve nauðsynlegt er, að rétt hlutföll haldist milli gjaldeyrisskráningar og verðlags í landinu. Með því er ekki eingöngu séð fyrir hagsmunum framleiðendanna, heldur allri afkomu heildarinnar. Atvinnuleysið hverfur í skjóli arðbærrar framleiðslu, og greiðslujöfnuður við útlönd verður hagkvæmari. Það er reynsla nágrannaþjóðar okkar, Dana, að nákvæmlega hefir farið saman hjá þeim, hátt gengi án eðlilegra skilyrða og aukið atvinnuleysi, en þverrandi atvinnuleysi, þegar gengið hefir verið í réttu samræmi við innri kaupmátt krónunnar. Hæstv. atvmrh., HG, breiddi sig í gærkveldi út yfir ágæti sitt og sinna flokksmanna í því að reyna að yfirbuga atvinnuleysið með atvinnubótastyrk. En ef ráðh. hefir ekki séð það enn, þá hlýtur hann þó að komast að því fyrr eða síðar, að ráð hans eru fölsk og leiða til falskrar niðurstöðu. Því meira sem er veitt af fé til atvinnubóta, því meiri verður þörfin á auknum fjárframlögum. Fólkið dregst frá hinum sveltandi atvinnuvegum og leitar þangað, sem féð er lagt þeim í lófa fyrir mismunandi vel unna atvinnubótavinnu. Menn verðu að muna, að það eru takmörk fyrir því, hvað atvinnuvegirnir geta haldið uppi mikilli óarðbærri vinnu í landinu. Lang eðlilegasta og hollasta leiðin til að losna við atvinnuleysið er að beina starfskröftum þjóðarinnar sem mest að atvinnuvegunum sjálfum: framleiðslunni til lands og sjávar. En þá verða stjórnarvöld landsins að þora að horfast í augu við raunveruleikann og skrá gengi krónunnar í samræmi við virkilegt verðgildi hennar. Snemma á þinginu í fyrra flutti ég frumv. um gengisskráningu. Málið komst í n. en var svæft þar. Þrátt fyrir margítrekaða kröfu um að fá málið afgreitt úr n., var því ekki sinnt og málið þagað í hel. Í byrjun þessa þings flutti ég enn frv. um gengisskráningu. Frv. komst í n., og hefir legið þar síðan. Í grg. og framsöguræðu hefi ég gert grein fyrir kröfu Bændafl. um réttláta skráningu krónunnar, og í blaði flokksins hefir öðru hvoru verið skrifað allrækilega um þetta mál og greint frá reynslu annara þjóða. Við þetta bætist svo, að ráðunautur stj. í fjárhags og viðskiptamálum, sænski hagfræðingurinn E. Lundberg, kemst að mjög svipaðri niðurstöðu um það, hvað íslenzka krónan er of hátt metin gagnvart erlendum gjaldeyri, eins og haldið hefir verið fram af okkur bændafl.mönnum. Stj. og flokkar hennar hafa nú haft þetta mál til yfirvegunar í meira en ár. Jafnaðarmenn hafa ætíð barizt á móti öllum breytingum á verðgildi krónunnar gagnvart sterlingspundi nema til hækkunar, og ekki er kunnugt, að þeir hafi í neinu breytt þessari afstöðu sinni, þrátt fyrir sterkar ábendingar úr þeirra eigin herbúðum annarsstaðar frá. En hvernig er þá þessu varið með Framsfl.? Fyrir síðustu kosningar gaf hann loforð um það að láta fram fara rannsókn á skráningu gengisins í sambandi við afkomu atvinnuveganna og láta síðan skrá gengi krónunnar í samræmi við þá niðurstöðu. Enga slíka rannsókn hefir stj. látið fram fara aðra en þá, sem fram kom við athugun Svíans. Ekki vantar, að kjósendur hafi ýtt á eftir málinu: hvaðanæva af landinu hafa borizt áskoranir til þings og stj. um að lækka gengi krónunnar, og það engu síður úr kjördæmum framsóknarmanna en hinum. Sumir þm. Framsfl. hafa líka orðið að játa fylgi sitt við málið fyrir kjósendum sínum. En lengra hefir þetta ekki komizt. Formaður flokksins hefir verið andstæður gengislækkun mest fyrir þær ástæður, að sjávarútvegurinn græði svo mikið á því. Jú, með því móti mundu atvinnuvegirnir komast á starfhæfan og arðvænlegan grundvöll. En eitthvað hlýtur að vera bogið við málfærslu þeirra manna, sem telja þetta eitt af meginástæðunum fyrir því, að ekki megi raska við gengi krónunnar. Nei, aðalástæðan fyrir því, að flokkurinn hefir ekkert aðhafzt í þessu máli, er óttinn við það, að annars muni jafnaðarmenn segja upp öllu samstarfi, og stj. hrökklast frá völdum. Þrátt fyrir þetta heyrast þó raddir úr hópi framsóknarmanna, og það meira að segja sumra ráðamanna hans, um það, að sennilega verði ekki til lengdar staðið á móti gengislækkunef ekki eigi allt um koll að keyra í atvinnulífi þjóðarinnar. En nú hefi ég frétt, að fyrir fáum dögum hafi Framsfl. tekið endanleg, ákvörðun um það að leggjast á þetta mál enn einu sinni og hindra, að það fái að koma til umr. oftar á þessu þingi. Þjóðin mun fordæma slíka framkomu og hirðuleysi um lausn stærstu vandamála þjóðfélagsins. Svo bersýnilega er með þessu stefnt í fjárhagslega glötun og eyðileggingu, að maður freistast til að halda, að af yfirlögðu ráði sé stefnt að því að útrýma öllum einkarekstri úr atvinnulífi þjóðarinnar. Og að upp úr rústunum eigi svo hið fyrirheitna land sósíalistanna að rísa með ríkisrekstur og ófrelsi einstaklinganna á öllum skautum. Bændunum er klappað á kinnina og sagt við þá: Blessaðir verið þið ekki að súta, þó að þið tapið á búskapnum og skuldir hlaðist á jarðeignir ykkar. Þegar þið eruð búnir að tapa nógu miklu, þá kaupum við af ykkur jarðirnar og lofum ykkur að búa þar áfram, en þá verðið þið að hætta að tapa, að minnsta kosti verður afgjaldið að borgast, því annars verðið þið að fara frá jörðinni og annar að taka við, sem betur reynist. Jarðakaupum ríkisins hefir átt að stinga eins og dúsu upp í bændur í von um, að þeim sæist yfir, að hverju stefndi með slíkum ráðstöfunum, og að þeim gleymdist á meðan að krefjast þeirra leiðréttinga á málum sínum, að búskapur fengi borið sig. Allt hefir verið fundið því til foráttu, að hægt væri að finna út, hvaða framleiðsluverð bændur þyrftu að fá, sennilega í því augnamiði að koma mönnum á þá skoðun, að allir þessir erfiðleikar í atvinnurekstri þeirra væru eins og hver önnur plága, sem ekki yrði undan komizt og bændurnir yrðu að beygja sig fyrir. Vonandi tekst framleiðendum til sjávar og sveita að reisa þá öldu andúðar gegn stj. út af hinni afturhaldssömu stefnu hennar í gengismálinu, að hún fái ekki lengur rönd við reist og verði að gera annað tveggja, að verða við kröfum framleiðenda eða að láta af völdum. Það ástand, sem nú er ríkjandi, getur ekki staðið til lengdar, án þess að valda fjárhagslegu hruni, og eftir því er ekki forsvaranlegt að bíða. Hafi ríkisstj. hvorki vit né hugrekki til fara þá einu leið, sem fær er, verður hún að skila völdum af sér, og aðrir að taka við, sem betur skilja þörf þjóðarinnar á skjótri lausn málsins.

Jónas Jónsson Hv. þm. G.-K. hélt hér í gær langa ræðu um fjármál og talaði mikið um skuldasöfnun ríkissjóðs. Þessi maður, sem er einn af forstjórum Kveldúlfs, skuldugasta fyrirtækisins hér á landi, ætti sem minnst að tala um fjármál. Hann ætti að minnast þess og honum ætti að vera það ljóst, að hann er skuldugasti maður landsins. Hann ætti að minnast þess, að Kveldúlfur skuldar 5 millj. kr., og það eru 5 eða 6 fjölskyldur, sem eiga Kveldúlf og skulda þetta. Hann ætti að minnast þess, að sá banki, sem trúir honum og fjölskyldu hans fyrir þessu fé, verður fyrir álitshnekki af skiptum við hann og fjölskyldu hans. Hann ætti að minnast þess reginhneykslis, að þetta fátæka fyrirtæki hefir borgað Thor Jensen 25 þús. kr. í eftirlaun á ári, þrátt fyrir það, þó að fyrirtækið hafi síðustu árin verið rekið með rekstarhalla. Hann ætti að minnast þess, að hann og bræður hans hafa dregið úr veltu Kveldúlfs 400 þús. kr. til þess að byggja „villur“ fyrir á síðustu árum, og það hefir verið gert fyrir fé Landsbankans, og það í leyfisleysi bankans. Hann ætti að minnast þess, að hann og bræður hans hafa um 30 þús. kr. á ári hver frá Kveldúlfi, en í rauninni frá bankanum og allri þjóðinni, og er þetta kallað laun og lán. Hann ætti að síðustu að minnast þess, þegar hann talar um skuldir, að hann og hans fyrirtæki hefir stöðugt verið að tapa, og nú spyrja þennan hv.þm., hvenær hann hugsi sér að fara að borga. Í hugleiðingum sínum minntist hann á dáinn mann, Jón Þorhiksson, og hans ágætu stjórn á fjármálunum, sem hann gumaði mjög af. Ég ætla nú ekki að fara að deila um Jón Þorláksson hér. En úr því að hann hefir gefið tilefni til þess, þá get ég ekki annað en minnt þennan hv.þm. á það, að Jón Þorláksson, sem trúði á það, að það væri rétt að hækka gengi krónunnar og gerði það, skaðaði eitt íhaldsfyrirtæki um 2 millj kr. Hv. þm. G.-K. veit vel, hvaða fyrirtæki það er, en hvort hann vill afneita forstjórum þess veit ég ekki. Þá sagði þessi sami hv.þm., að Jón Þorláksson, sem var við stjórn frá 1924–1927 hefði minnkað skuldirnar. En hann gleymdi 8 millj. kr. láni, sem Jón Þorláksson tók og fór að mestu leyti til þess að byggja skrauthýsi íhaldsmanna í Rvík. Og hann gleymdi að geta þess, að þó að það megi segja, að það sé staðið í skilum í íslenzkum peningum með þessi lán, þá er hins að gæta, að þetta lán, sem tekið var aðallega til þess að byggja „villur“ fyrir, kostar landið nú 420 þús. kr. í erlendum gjaldeyri. Af þeim fiski og af þeirri síld og af því kjöti, sem selt er til útlanda, verður að greiða 420 þús. kr., sem verður að draga frá nauðsynlegum innkaupum til þess að borga afborganir í Danmörku vegna „villu“lánsins, sem Jón Þorláksson tók handa vinum sínum í Rvík. Loks var það að heyra á hv.þm. G.-K., að það hefði enginn tekið lán nema framsóknarmenn. Þá ætti að minna hann á, að það var flokksbróðir hans, sem tók lán 1921, 10 millj. kr. Ég ætti líka að minna hann á, að Jón Þorláksson tók 1926–1927 8 millj. kr. lán erlendis, sem ég hefi minnzt á áður. Og á síðasta þinginu, sem hann var fjmrh., þá barði hann í gegn með mikilli hörku heimild handa Landsbankanum til þess að taka 10 millj. kr. lán í Ameríku hjá National City Bank. Þetta var samþ. gegn vilja okkur framsóknarmanna og móti vilja Landsbankans. En hann var knúinn til þess af íhaldsstj. að taka strax eina milljón í Íslandsbanka. Og það er enginn vafi á því, að ef íhaldsmenn hefðu ráðið í stjórn eftir kosningar 1927, þá hefði allt þetta lán verið tekið og það látið í Íslandsbanka, og hann hefði þá verið látinn halda áfram. Þjóðin græddi það á kosningunum 1927, að hún slapp við þessar 9 millj., sem áttu að fara í þetta óhóf. Þá kem ég að láninu, sem framsóknarmenn stóðu að 1930, 10 millj. kr. láni. Af þessum 10 millj. fóru 3 millj. í stofnfé Landsbankans, sem Jón Þorláksson átti að vera búinn að útvega. og 3½ millj. í Búnaðarbankann, og er ekki hægt að segja, að það hafi verið eyðslueyrir. Hitt fór í útvarpsstöðina, símstöðina og aðra gagnlegri hluti en þá að byggja yfir hv.þm. G.-K. Hann ætti að muna eftir því, að hann og hans flokkur greiddi 12 sinnum við 12 umr.atkv. með þessu, því að það voru samþ. tvisvar l. um þetta. Það er því allt íhaldið, sem hefir verið með í því að taka þetta lán. Og síðast en ekki sízt vil ég benda hv.þm. A.Húnv., sem sagði, að framsóknarmenn hefðu ráðið hér ríkjum í 9 ár, á, að það er vitað, að 2 árin af þessum 9 var það íhaldið og varaliðið, sem hafði stjórnina með höndum. Jafnaðarmenn voru þá í opinberri andstöðu við stj. og við framsóknarmenn bárum ekki ábyrgð á þeirri stj., eins og var viðurkennt af Jóni Þorlákssyni, þar sem hann sagði, að þetta væri bezta fyrirkomulagið, sem hugsazt gæti, þegar ekki væri hrein íhaldsstj., að fá þá lánað hjá framsóknarmönnum nógu mikið, til þess að það gæti verið þeirra stjórnarandi. Á þessum tímum voru teknar 10 millj. í Englandi vegna íhaldsmanna. Fjmrh. þáv. var knúinn til þess eins og Magnús Guðmundsson 1921. Á sama hátt varð Ásgeir Ásgeirsson að taka þetta lán, en það voru svo núv. fjmrh. og Magnús Sigurðsson, sem björguðu þessum 10 millj. kr. í eitt fast lán í tíð núv. stj. Þannig er aðstaða þessara góðu manna í fjármálunum, og þó hefi ég ekki tekið nema fáa liði, og sleppt National City Bank láninu, þar sem ráðh. var bjargað frá því að taka 9 millj. kr. vegna þess að kosningar fóru þannig 1927. Það er þá um 4 lán að ræða, og hvert þeirra er um 10 millj. kr., sem mynda þessar skuldir. Af þeim hafa íhaldsmenn tekið um 30 millj. kr., en framsóknarmenn 10 millj. kr., en þessar 10 millj. hefir íhaldið samþ. 12 sinnum við 12 umr. í þinginu og þannig gengið inn á, að þetta lán væri tekið. Hitt er annað mál, að þetta er eina lánið, sem var tekið til nauðsynlegra hluta, en hitt aftur á móti til skaðlegra eða vafasamra hluta. En samt var íhaldinu þetta ekki nóg, því að eftir að þetta var gert, þá tók það Sogslánið handa Rvík, 6 millj. kr., og gat það þó ekki nema með hjálp núv. stj. En það lítur út fyrir, að íhaldinu sé þetta ekki nóg, því nú er einn af þess þm. að biðja um ábyrgð fyrir 1½ millj. kr., og hans flokkur leggur áherzlu á það, að hún fáist. Og við afgreiðslu fjárl. hefir reynslan verið sú, að flokkurinn hefir verið með fjölda ábyrgðarheimilda. Það er fyrst, að núv. fjmrh. hefir tekið fast á þessum málum, og það er fyrsta skarpa viðnámið, sem hefir verið veitt móti þessari stefnu, sem íhaldsfyrirtæki eins og Kveldúlfur fylgdu, þessari brjálæðis botnleysustefnu, að yfirfæra allt á ríkið og bankana. Þá kem ég að næsta lið, sem líka er um fjármál, en þó mun ég ekki eyða í þetta miklum tinta. Hv. þm. V.-Húnv. (HannJ) talaði um gengismálið og kenndi okkur framsóknarmönnum um það, að þar væri engu um þokað. Hv. þm. veit, að það var Jón Þorláksson, sem hækkaði gengið, og það er sá flokkur, sem hann var formaður fyrir, sem hjálpaði þessum þm. inn við síðustu kosningar og hefir hann núna nýlega verið brýndur með því af þeim Kveldúlfsbræðrum í hv.Nd., að hann eigi sitt líf þeim að þakka, og var þetta gert með mjög ófögrum orðum. Hv. þm. V.-Húnv. lýsti því yfir, að annar bróðirinn hefði brúkað mútur á Snæfellsnesi, og hefir hann svo fengið álíka fallega lýsingu n. sinni framkomu í Vestur-Húnavatnssýslu fyrir að þóknast yfirboðurum sínum og fyrir að verzla við íhaldið. Að öðru leyti er það að segja, að hann sem varaliðsmaður var í raun og veru í meiri hl. og með fullt áhrifavald á stj. 1932–1934. Þá var Alþfl. sem er frábitinn gengislækkun í stjórnarandstöðu og þeir, sem nú mynda Framsfl., höfðu engin áhrif hjá þeirri stj. Það var stj. íhaldsins og varaliðsins, og ef nokkur minnsti snefill af manndómi hefði verið í þessum mönnum, þá áttu þeir að lækka gengið þá, þegar þeir höfðu aðstöðu til þess. Þeir höfðu þá meiri hl. í þinginu. en þeir gerðu þó ekkert til þess að lækka gengið. Hvers vegna gerðu þeir það ekki þá? Ég skora á hv.þm. V-Húnv. að svara því, hvers vegna hv. 10. landsk., sem þá var ráðh., lækkaði ekki gengið, þegar hann gat það. Þorði hann það kannske ekki vegna íhaldsins? Það er kunnugt, að Jón Þorláksson lýsti þessum mönnum þannig, að þeir væru svo vesælir, að þeir þyrðu ekki að hafa neina sannfæringu. Þó að Jón Þorláksson sé dáinn, þá má ef til vili vitna í það, að hann sagði það réttilega, að vísu ekki í útvarpsumræðum 1934, heldur í útvarpssalnum við þá, sem tóku þátt í útvarpsumræðum, að það væri ómögulegt fyrir nokkra stj. að lækka gengið, því að það setti ríkið á höfuðið. Það væru útlendu lánin, sem gerðu það ómögulegt að lækka gengið. Ég vil þó ekki gera orð Jóns Þorlákssonar að mínum orðum. Ég segi aðeins, hvað hann sagði, og það því fremur sem hann er húsbóndi liðhlauparanna, sem ásaka okkur framsóknarmenn fyrir gengismálið. Vegna hv.þm. V.-Húnv. vil ég rifja upp skuldalistann að því leyti sem snertir gengismálið og aðstöðu húsbónda þm. Af þessum 40 millj. kr., sem teknar hafa verið erlendis, hefir íhaldið tekið um 30 millj. og samþ. heimild til þess að taka 10 millj. kr. Af þessum 30 millj. tók Jón Þorláksson 3 millj., sem aðallega fór í „villurnar“. Hann var nýbúinn að taka það, þegar hann fór úr stj. 1927. Ef þá hefði verið svifið að því að lækka gengi krónunnar og hún t. d. verið lækkuð um helming, - hvað hefði þá tap ríkissjóðs orðið á þessu eina láni Jóns Þorlákssonar? Það hefði orðið 4 millj., sem hefðu orðið að borgast af skattþegnunum. Þeir, sem byggðu „villurnar“, hefðu grætt þessa upphæð, nema hvað þeir sem skattþegnar hefðu orðið að borga eitthvað, en næst hefði það komið niður á fátækum almenningi, þ. e. fólkinu, sem kaupir hinar skattlögðu vörur. Ég er ekki að segja neitt um það, hvað eigi að gera í gengismálinu, en ég er að benda hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. á, að þeir geta ekki neitað því, að þeir hafa haft tækifæri til þess að lækka gengið, en þeir notuðu það ekki. Þeir fá núna leyfi hjá íhaldinu til þess að látast hafa þessa skoðun, en ef hv.þm. V.-Húnv. ætlaði í raun og veru að beita sér fyrir því að koma þessu fram, þá myndi það segja honum, að hann fengi ekki atkv. við næstu kosningar, ef hann hefði skoðun í andstöðu við kaupmenn í Reykjavík. Ég ætla núna um leið að leiðrétta það, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði um að Framsfl. hefði tekið ákvörðun um gengismálið. Það er undir athugun, eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. Hv. þm. V.-Húnv. fer hér vísvitandi með rangt mál. Þá finnst mér rétt að minnast á eitt stórmál, sem nýlega hefir orðið uppvíst og hefir verið ljóstað upp af stj., og sérstaklega af hæstv.forsrh. Þetta mál er njósnaramálið. Menn vita, hvað það er, sem gerzt hefir í því máli. Það hefir komið í ljós, að heill hópur af fylgismönnum hv.þm. G.-K. hefir verið leigður af útlendingum til þess að njósna um íslenzka landhelgi og leiðbeina útlendingum inn í landhelgina til þess að stela þar afla og eyðileggja með því þennan íslenzka bjargræðisveg. Kom þetta nú eins og þruma úr heiðskíru lofti? Ekki var það. Við framsóknarmenn vorum búnir að heyja þrotlausa baráttu fyrir málstað sjómanna og þeirra, sem eiga líf sitt undir sjávaraflanum, og í 5 ár hafði ég barizt fyrir því að koma á eftirliti. En hverjir voru á móti því? Það voru hv.þm. G.-K. og hans nánustu, sem kúguðu íhaldið til þess að vera á móti þessu, og það fékk varaliðið til þess að vera á móti þessu líka, því að 1930 var það svo í hv.Nd., að þáv. framsóknarmenn, sem síðar urðu varaliðsmenn, gengu í lið með íhaldinu og eyðilögðu málið þá. Við framsóknarmenn byggðum þetta aftur á móti á skýlausri yfirlýsingu Ágústs Flygenring um það, að togurunum væri skipað inn í landhelgina. En hv.þm. G.-K. var á móti þessu vegna stéttarbræðra sinna, og á hans ábyrgð eru í rauninni öll þau landhelgissvik, sem framin hafa verið síðan 1928. Allt það, sem kjósendur þeirra Kveldúlfsbræðra hafa liðið vegna ágengni togara síðan 1928, hvort heldur það er á Snæfellsnesi eða á Reykjanesi, er að kenna Kveldúlfsbræðrum eða þeirra pólitík. Nú hafa svikin komizt upp, og þeir, sem við þetta hafa verið riðnir, verða fyrir þungum sektum eða ef til vill fangelsi, og landið hefir orðið fyrir stórkostlegum álitshnekki erlendis fyrir það, að hér hafa verið drýgð stórfelld föðurlandssvik. En þeir, sem þetta gerðu, studdust við Morgunblaðið og íhaldið, því þeim hafði verið sagt, að það væri ekkert athugavert við þetta og að það þyrfti ekkert eftirlit. Þessir menn vissu, að þeir stóru í íhaldsflokknum sögðu að þetta mætti. En þegar uppvíst varð um glæpina og margir íhaldsmenn höfðu verið teknir fyrir þá, þá flýr Mbl. frá þeim í staðinn fyrir að vera með þeim. Hin eina vörn Mbl. er, að stjórnin hafi getað rannsakað skeytin dag lega. En það er ólöglegt og jafnmikil fjarstæða og það að hugsa sér, að óviðkomandi menn geti farið í peningaskáp Kveldúlfs. Hugsum okkur t. d., að þegar Geir Zoëga í Hafnarfirði sendi 5 skeyti sama daginn, þá hefði þurft að fá úrskurð hjá sýslumanninum þar 5 sinnum þann dag til þess að skoða skeytin. Hverjum dettur í hug, að landsstj. hafi aðstöðu til þess? En síðan hæstv.forsrh. tókst að ljósta þessu upp, þá varð íhaldið súrt á svipinn út af málinu. Það veit sinn dóm og sína skömm, og veit líka, að síðan er landhelgin vel varin. Þá voru gefin út lög það frv., sem framsóknarmenn reyndu að koma á en íhaldið barðist á móti í5 ár, frá 1928–'32. Ég ætla svo að minnast á kreppulánasjóð. Ég ætla fyrst aðeins að taka það fram, af því að ég hefi svo lítinn tíma, að hugmyndin um hann kom fyrst fram í blaði okkar framsóknarmanna en af því að þá sat íhaldsstjórn við völd, þá lentu framkvæmdirnar í höndum íhaldsins og varaliðsins. Þeir brutust þá inn í sjóðinn Jón í Stóradal og Pétur Magnússon og þeirra er því dýrðin, ef hún er nokkur, en líka skömmin ef illa hefir verið unnið, og því munu nú flestir trúa. Þessir herrar byrjuðu með því að bola Sambandinu og Landsbankanum frá því að hafa áhrif á kreppulánasjóðinn, af því að þeir vissu, að það var ekki hægt að láta þessa aðila taka þátt í spillingu þeirri, sem fyrir fram var ákveðin og síðan framkvæmd. En með því að koma þannig fram gagnvart Landsbankanum, þá hrintu þeir bankanum frá sér og stóðu síðan uppi peningalausir og máttvana, þegar til framkvæmda kom, af því að þeir voru búnir að sparka í þann eina aðila, sem gat hjálpað þeim. Og niðurstaðan af verkum þessara manna er sú, að búið er að festu mjög mikinn hluta af handbæru fé Búnaðarbankans og Landsbankans í þessum sjóði á þann hátt t. d., að Jón í Stóradal lánar frænda sínum, einhleypum manni í Húnavatnssýslu, manni sem á mörg hundruð fjár og býr á góðri jörð. Þetta er stórríkur maður, sem hefir beztu skilyrði til þess að geta bjargað sér, en þó er hann látinn fá stórt lán, sem er tekið frá fátæku barnamönnunum, sem þurfa þess meira með. Með þessu framferði hafa þeir félagar í raun og veru lamað Landsbankann og Búnaðarbankann að mjög verulegu leyti fyrir bændastétt landsins. Og þegar hv.þm. A.-Húnv. talar um það, að í ræktunarsjóðnum séu ekki til neinir peningar til ræktunar, þá get ég trúað, að það sé ekki rétt, en hann verður að gæta þess, að hans flokkur ber ábyrgð á þessu, því hann stjórnaði kreppulánasjóðnum og ber því ábyrgð á því, sem þar gerðist. Ég ætla með nokkrum orðum að skýra frá því, hvernig þetta hefir verið í framkvæmdinni. Þeir Pétur Magnússon og Jón í Stóradal settu þá grundvallarreglu að lána gegn veði í 90% af fasteignamatinu frá 1931 og bættu þar við jarðabótum hjá mönnum, sem höfðu 500 dagsverk. 480 dagsverk eða minna voru þar einskis virði. Og eins og síðar verður útskýrt þá eru allar framkvæmdir kreppulánasjóðs byggðar á því að níðast á smábændunum. Þá eru teknar tvær sýslur út úr og þar dregin frá 15% af fasteignamatinu, og líka 10% eins og annarsstaðar. Það eru líka 2 sýslur, þar sem þeir eru sérstaklega með kjósandaveiðar. Samkv. þeirra mati á sauðfé er ærin í Rangárvallasýslu metin á 13 kr., en í Suður-Þingeyjarsýslu á 30 kr. Ég get auðvitað verið stoltur vegna kjósenda minna út af því, hvað fé þeirra er virt hátt, en ekki er hægt að segja, að það sé neitt réttlæti í því, hvernig Pétur Magnússon hefir komið þessu fyrir. Ósamræmið milli sýslnanna er svo áberandi, að ef teknar eru Austur-Skaftafellssýsla, Árnessýsla og Norður-Múlasýsla og bornar saman við Þingeyjarsýslur og Skagafjarðarsýslu, þá fá bændur þar, sem varaliðið er á kjósendaveiðum, 15%–20 meiri afslátt heldur en í Þingeyjarsýslum og Skagafjarðarsýslu. Þeir fóru þannig að, að fyrsta lánið, sem veitt var, var veitt stórríkum bónda í Mýrasýslu sem er í íhaldsflokknum. Þeir láta hann fá 16 þús. kr. að láni og 1000 kr. í peningum til þess að greiða fólki kaup. En fyrir norðan er bóndi, nr. 2042, sem fær 11% í allt í kreppubréfum og á að borga af því kaupa- og verkfólki sínu, en ríki íhaldsbóndinn fær 16 þús. kr. í bréfum og 1000 kr. í peningum til þess að borga verkafólkinu. Ég tek ennfremur dæmi um það, hvernig samræmið er í þessum lánveitingum viðvíkjandi fasteignamatinu. Í Mýrasýslu er framsóknarmaður, nr. 49, sem á fasteign, sem er virt á 30 þús. kr., og hann skuldar 31 þús., eða 1 þús. fram yfir fasteignamat. Fyrir þennan mann er engin veðskuld greidd, en hann fær 700 kr. í áfallna vexti. Í Árnessýslu er maður, sem er nr. 1261. Hann er íhaldsmaður og „koketterar“ við Bændafl. Hans lán er 28 þús. kr. Fasteign hans er 35 þús. kr., en skuldir 44 þús. kr. Þessi maður fær allar sínar veðskuldir greiddar úr kreppulánasjóði og felldar niður. Hann fær 12 þús. kr. í peningum, en 198800 kr. eru afskrifaðar, þannig, að hann greiðir aðeins 3%, en eftir á hann bústofn sinn óveðsettan, 10700 kr. Maður nr. 95 er bæði íhaldsmaður og varaliðsmaður. Hann hefir fengið fasteign sína hækkaða um 67 þús. kr., og kröfuhöfum hans greitt 90%–100%, og það, sem hvílir nú á jörðinni, eru 100 þús. kr. Þessi maður getur svo hlaupið frá jörðinni með sitt stóra bú og látið alla skömmina skella á ríkinu. Ég er að verða búinn með minn tíma, en að síðustu vil ég nefna einstök dæmi í Árnessýslu til þess að sýna hvernig réttlætið er þar. Fyrst er það þessi nr. 1261, sem er íhaldsmaður og varaliðsmaður. Lán hans er 28 þús. kr., veð 28 þús. kr. á móti. Hann fær 12 þús. kr. í peningum og hann fær 19 þús. af sínu fasteignamati afskrifað ofan í 3% og svo á hann eftir rúmar 10 þús. kr. í bústofni, eins og ég gat um áðan. Nábúi hans er ekki nema varaliðsmaður og er nr. 1237. Hans lán er 16 þús. kr., og hann hefir sett veð fyrir 17 þús. kr. Fyrir hann er greidd fasteignaskuld 8100 kr., og kaupgjald nær 3000 kr. og kröfuhafar fá 20 þús. kr. Greidd eru 20% af skuldum hans, en 80% tapast. En Jón og Pétur láta þennan vin sinn fá að hafa allt lausafé sitt óveðsett en það var rúmlega 13000 kr. virði. Þessi dæmi nægja til að sýna aðstöðu íhaldsins og liðhlauparanna í þessum málum. Ólafur Thors með sína þungu skuldabagga er þyngsti ómagi á þjóðfélaginu, skuldar mest og eyðir mestu en brigzlar samvinnumönnum um hneigð til skulda. Hannes Jónsson og Þorsteinn Briem láta sem þeir vilji gengisfall, en hreyfðu sig ekki meðan þeir voru í stjórn, af ótta við húsbændur sína. Og að lokum hefi ég nefnt nógu mörg dæmi um meðferð Jóns og Péturs á kreppusjóði til að sanna hvílíkt hyldýpi af spillingu og ranglæti hefir komið fram í stjórn þeirra á þessari stofnun. - Og komi svo Ólafur Thors næst hér í pontuna og hæli sér af fjármálaspeki sinni.

Finnur Jónsson Hv. þm. A.-Húnv., sem talaði hér fyrir Sjálfstfl. í dag, vildi mjög vara verkalýð landsins við Alþfl. Sérstaklega lagði hann áherzlu á, að Alþf1. hefði ginnt menn inn í verkalýðsfélögin til þess, að heimta hátt kaup, og með því hefðu þeir eyðilagt atvinnurekstur landsmanna. Hv. þm. var um leið að gráta yfir því, að ekki væri ennþá hér á landi 14–18 stunda vinnudagur og 25 aurar greiddir fyrir hvern klukkutíma í kaup. Hann sagði í þessu sambandi að það væri heppilegra fyrir verkalýðinn að hafa langa vinnu með lágu kaupi en stutta vinnu með háu kaupi. Nú skal ég ekki fara út í það og rifja upp frekar fyrir kjósendum þann harmagrát, sem hv.þm. hafði í þessu sambandi. Á öllu hans tali var auðséð, að hann hefði frekar átt að vera uppi á 17.–18. öld en 20. öld. Og þau heilræði, sem hann sagði verkalýðnum um að það væri betra að hafa langan vinnutíma með lágu kaupi heldur en stuttan vinnutíma með háu kaupi, eru í samræmi við þau ráð, sem hann og hans flokkur leggur verkalýðnum yfirleitt, og í samræmi við það, sem þessi flokkur mundi skammta verkalýðnum, ef hann væri við völd. Þá kom hv.þm. nokkuð að því, sem hann nefndi fisksöluhneykslin, og þykist ég vita að hann eigi þar við það, að stjórnarfl. muni ófáanlegir til að afnema fiskimálanefnd og afhenda framkvæmdastjórn Sölusambands ísl. fiskframleiðenda öll störf fiskimálanefndar. Við skulum nú athuga, á hvaða rökum þessi krafa er byggð. Og þá tel ég einkum nauðsynlegt að athuga nánar, hvort forstjórar S. Í. F. gætu leyst þessi störf sæmilega af hendi, og sú athugun getur ekki farið fram öðruvísi en að ofurlítið sé litið yfir feril S. Í. F. og framkvæmdastjóra þess síðan það var stofnað á árinu 1932. Nú neitar því enginn, að S. Í. F. hefir gert talsvert gagn og þau sölusamtök, sem mynduð hafa verið, hafa í rauninni komið í veg fyrir hina taumlausu samkeppni, sem var að leggja fiskverzlun landsmanna í rústir. Og eins og ástatt var þegar S. Í. F. var stofnað, verður því ekki neitað, að þetta var eina ráðið út úr ógöngunum, úr því ekki var að því horfið að taka upp ríkiseinkasölu á saltfiski. Þó félagsskapur þessi hafi komið að gagni, verður því ekki neitað, að talsverður klíkuskapur hefir átt sér stað innan hans og um leið nokkur sofandaháttur. Það verður ekki annað séð en að hinir 3 forstjórar þess hafi ekki haft nægilegan áhuga fyrir starfi sínu, eða þá að þeir hafa verið ofhlaðnir störfum og ekki mátt sinna þeim nægilega. Ég byggi þetta ekki á eigin athugun, heldur ýmsu, sem fram kemur í skýrslu Thors Thors, sem sendur var til S.Ameríku til markaðsleitar síðastl. sumar. Ég alla, að þessi skýrsla Thors Thors eigi sízt að vera hlutdræg framkvæmdarstjórunum í óhag. Eins og menn vita, hefir saltfiskmarkaðurinn í Suður-Evrópu stöðugt verið að þrengjast, bæði á Spáni og Ítalíu, og það svo mjög að allir, sem eitthvað hafa með saltfisksöluna að gera, hafa fyrir löngu komizt að raun um, að það þyrfti eitthvað sérstakt að vinna í þessum málum, ef ekki ætti að stefna til ófarnaðar. Óseldar saltfiskbirgðir í landinu í árslok 1934 voru um 18000 smálestir, og í árslok 1935 voru þær líka 18000 smálestir. En svo mjög hafði markaðurinn dregizt saman á árinu, að ef aflinn hefði verið jafnmikill 1935 eins og 1934, þá hefðu verið óseldar um áramót um 28000 smálestir af saltfiski. En náttúran tók í taumana að þessu sinni, og aflinn varð 10000 smálestum minni á árinu 1935 heldur en árið áður, og urðu því birgðirnar ekki meiri en 1934. Nú er það vitað, að S. Í. F., sem stofnað er árið 1932, hefir aldrei gert neitt til þess að breyta til um verkunaraðferðir né til þess að leita fyrir sér um nýja markaði, fyrr en Thor Thors var sendur í ferð sína, í ágúst 1935, þegar búið var að setja í stjórnarmenn yfir þessa 3 framkvæmdarstjóra, sem hafa til samans 72 þús. kr. í árslaun. Þá fyrst var farið að senda menu til þess að leita nýrra markaða og reyna að selja saltfisk á öðrum stöðum en fiskur hafði verið seldur árin áður. Ég vil þá leyfa mér að vitna til þeirrar skýrslu,sem ég gat um áðan og alþm. Thor Thors hefir gefið út um þessa för. Hann segir, að það hafi verið samþ. að senda hann til Suður-Ameríku 23. ágúst. Thor segist hafa talið sig fúsan til fararinnar, „enda þótt horfur um árangur væru hinsvegar mjög vafasamar vegna gjaldeyrishamla í Argentínu og gengisfalls í Brasilíu.“ En þegar þessari skýrslu er flett lengra, kemur í ljós á blaðsíðu 5, að „verzlunarjöfnuður Argentínu hefir verið mjög hagstæður undanfarin ár. Árið 1932 var útflutt 450 millj. pesos meira en innflutningur nam. Árið 1933 var munurinn 220 millj. pesos. Fyrstu 11 mánuði ársins 1934 nam útflutningurinn um 1318220000 pesos, en innflutningur 1015908000 pesos. Útflutningur var því um 302 millj. pesos umfram innflutning.“ Fyrstu 6 mán. ársins 1935 var verzlunarjöfnuður Spánar óhagstæður um 130 millj. peseta.“ Með öðrum orðum: gjaldeyrisástandið í Argentínu er í rauninni, eins og Thor segir, svo miklu betra en í aðalviðskiptalandi okkar Spáni. Nú hafði maður, sem hafði áhuga, eftir því sem Thor Thors segir, á þessum málum, skrifað til danska sendiherrans og hann skrifað gengisnefndinni í Argentínu um að fá hið skráða opinbera gengi fyrir vörur frá Íslandi. Hann hafði haft góðar vonir um, að það fengist, þar eð Danir kaupa 30 sinnum meira frá Argentínu en Argentína af þeim. Svar var ekki komið, þegar Thor kom, enda engin gengisumsókn send af Sundt, af því, eins og Thor Thors orðar það í skýrslu sinni. „hann hafði ekki umboð til að selja neinar íslenzkar vörur. Hann hafði skrifað S. Í. F. 5. sept. 1932, en ekkert svar fengið.“ Þarna segir Thor Thors beinlínis, að maður í Argentinu hafi skrifað stjórn S. Í. F. um að fá að selja íslenzkan fisk á árinu 1932, en hann fær ekkert svar. Þessir framkvæmdarstjórar, sem hver um sig situr á 24 þús. kr. árslaunum, hafa ekki tíma til að svara bréfum um söluviðskipti, sem berast úr landi, sem ekki hafa verið viðskipti við áður. Gjaldeyrishömlur Argentínu eru þá ekki meiri en það, að „sendiherann taldi málið sama sem leyst.“ Sbr. bls. 10 í skýrslu Thors Thors. Þetta eru þá allar gjaldeyrishömlurnar, sem T. T. setti svo fyrir sig áður en hann fór að hann taldi mjög ósýnt um árangur þó að hann færi í þessa för. Samkv. því, sem T. T. segir á bls. 22, hefir innflutningurinn til Argentínu verið 3–4000 smálestir af saltfiski á ári. Ennfremur segir T.T. á bls. 22, að H. Sundt hafi annazt sölu fyrir Kveldúlf árið 1928, og síðan stöðugt óskað eftir áframhaldandi viðskiptum við Ísland. Hann segir, að Sundt hafi skrifað S. Í. F. 5. sept. 1932 og óskað eftir umboði, en aldrei fengið neitt svar. T. T. lýsir þessum manni sem mjög álitlegum umboðsmanni. T. T. álítur viðskiptin við Brasilíu mjög álitleg; um þau segir hann á bls. 25: „Þess þyrfti ekki að vera mjög langt að bíða, að við næðum sölu í Argentínu fyrir 50000 £ árlega“, en það er um 1 millj. og 200 þús. kr. Hann segir líka á sömu bls.: „Það er mjög líklegt, að við gætum bráðlega náð sölu á helmingi alls innflutningsins, eða um 50 þús. kössum, eða ca. 2000 smálestum“. Um verzlunarjöfnuðinn í Brasilíu upplýsist í skýrslu T. T., að hann sé mjög hagstæður. Um hann segir Thor: .,11. febr. s. 1. var gjaldeyrir gefinn frjáls á öllum innfluttum vörum. - Sem stendur eru því engar gjaldeyrishömlur í Brasilíu að því er innflutning snertir, og það er ekki búizt við, að þær verði teknar upp af nýju.“ - Mér er kunnugt um, að hjá framkvæmdastjórum S. Í. F. hafa ríkt ýmsar bábiljur um, hverskonar fiskur væri seljanlegur í Brasilíu. Einn þeirra sagði við mig, að S.-Ameríkumenn vildu, að mér skildist, ekki annað en fisk nr. 3. En Thor upplýsir, að fiskurinn þurfi að vera harður, hvítur og stór. M. ö. o.: Suður-Ameríkumenn vilja líkan fisk eins og verkaður hefir verið undanfarið fyrir Spánarmarkað, en þó þarf hann að vera harðari. Það voru fleiri en Sundt, sem höfðu skrifað S. Í. F. og beiðzt eftir viðskiptum með fisk til Suður-Ameríku, en ekki verið svarað. T. d. segir Thor um firmað Pereira & Meirelles í Rio de Janeiro: „Hafði það firma skrifað og símað til S. Í. F., en engin svör fengið.“ Það virðist svo sem forstjórar S. Í. F. hafi litið svo á, að Suður-Ameríka væri á öðrum hnetti, og væri ekki hægt að koma þangað fiski, þótt Suður-Ameríkumönnum virðist hafa verið ljóst að hagkvæmt væri að komast í samband við okkur um kaup á fiski. Á bls. 59 í skýrslunni segir Thor Thors, að maður að nafni A. J. Hollevik í Sao Paulo hefði gert tilraun til þess að fá umboð fyrir íslenzkan fisk, en ekkert svar fengið. Um þetta segir orðrétt í skýrslu T. T.: „Þessi maður skrifaði S. Í. F. þegar eftir stofnun þess og fór þess á leit, með bréfi dags. 26. ág. 1932, að fá umboð fyrir það í Brasilíu, en S. Í. F. tók þá eigi upp nein viðskipti við Suður-Ameríku.“ Um Hollevik segir Thor: „Ég teldi það mikið happ fyrir okkur að fá Hollevik sem umboðsmann.“ Menn hlýtur að reka í rogastanz þegar þeir sjá í skýrslu þessa sendimanns S. Í. F. sem ekkert tækifæri lætur ónotað til þess að hefja framkvæmdastjóra þess til skýjanna, hvílíkt tómlæti þessir framkv. stj. hafa sýnt við að afla saltfiskinum nýrra markaða. Og þetta er ekki af því, eins og Thor segir, að þarna hafi verið óyfirstíganlegir erfiðleikar, og ekki af því, ef maður má trúa Thor Thors, sem ég væni ekki um að fara með neitt rangt í skýrslu sinni, ekki af því, að það hafi ekki verið sæmilegt verð, sem þarna fékkst fyrir fiskinn. Thor Thors segir um verðið á bls. 77: „Ég vil þó geta þess að sölurnar í Argentínu á 31 sh. fyrir 11 kg. cif. eru, að frádregnum öllum hinum aukna kostnaði, rýrnun o. fl., hærri en núverandi Spánarverð fyrir samskonar vöru. Þegar keppinautar okkar hafa róazt og séð, að okkur verður ekki bolað burtu, er líklegt, að að öllu óreyndu mætti hækka verðið um 1–2 sh. á kassa.“ M. ö. o. Thor segir, að það sé fyllilega sambærilegt við Spánarverðið, og enn heldur hann áfram á bls. 33: „Verði þessi reynsla þann veg, að neytendur séu ánægðir, má telja líklegt, að þegar á næstu árum náist sala þarna syðra á nokkrum þús. smálestum.“ Ég hefi tekið þetta svona nákvæmlega vegna þess, að menn þurfa að gera sér þetta ljóst, þegar verið er að heimta stjórnarskipti í landinu og verið að heimta, að þessum sömu forstjórum S. Í. F. verði falið að hafa allar tilraunir fiskimálan. með höndum og útflutning áhverskonar fiski úr landinu. Þessum mönnum sem sofið hafa á verði í 4 ár um saltfiskmarkaðinn, sem þeim var trúað fyrir. Þessum mönnum, sem þá fyrst, þegar búið er að setja í menn til þess að stjórna þeim, fara að gera eitthvað í þessum málum, sem þeir eiga að veita forstöðu. Ókunnugleiki framkvæmdarstjóra S. Í. F. á þessum málum. Sem þeir eiga að hafa beztu kunnáttu allra manna um, er svo mikill, að þá loksins þeir senda þessa tvo menn, þá Kristján Einarsson og Thor Thors, til Ameríku, senda þeir þá svo seint á ári, að kaupendur eru búnir að birgja sig upp af fiski, áður en sendimennirnir koma. Sést þetta á báðum skýrslum þeirra. Kristján Einarsson segir í skýrslu sinni: „Í Havana seldi ég ca. 5000 kassa af fiski, sem afskipast eiga að mestu í jan.-febr. mán. Flestir kaupendur höfðu birgt sig upp, svo tiltölulega fáir af innflytjendum voru kaupendur í bili. Er það álit mitt, að Íslendingar gætu að öllu eðlilegu selt til Cuba og annara nálægra staða ca. 50000 kassa árlega, eða jafnvel meir, þegar fiskurinn er orðinn almenningi kunnur, þ. e. 2200 smál.“ Ennfremur upplýsir Kristján Einarsson, að í Bandaríkjunum seljist árlega 70000 smálestir af hraðfrystum og flökuðum fiski og að einn fiskkaupmaður þar áætlaði sölu sína 500 smálestir af harðfiski. Möguleikarnir, er þeir fundu Th. Th. og K. E. eru mjög miklir og allir þessir möguleikar, sem þeir finna í þessum ferðum sínum til Norður- og Suður-Ameríku, hafa verið til síðustu 4 árin. Þetta eru ekki nýir möguleikar, það eru þeir sömu og hafa verið allt starfstímabil S. Í. F., og meir;l að segja framkvæmdastjórum S. Í. F. var að einhverju leyti kunnugt um þessa markaði, því bæði Kveldúlfur og Alliance höfðu selt þangað fisk áður. En þessar forstjórar, sem höfðu 24 þús. kr. árslaun hver, þeir týndu þessum markaði, týndu Ameríku í 4 ár, þrátt fyrir það, eins og bent er á í skýrslu Thors Thors, að þeim hefir hvað eftir annað verið skrifað og beðnir um sýnishorn. En þannig er framkvæmdaleysið hjá þessum mönnum, sem stjórna S. Í. F. og farið er fram á af Sjálfstfl., að falinn verði allur útflutningur á fiski úr landinn og hin margháttaða starfsemi og tilraunir fiskimálanefndar, að þeir hafa hvorki svarað bréfum né símskeytum frá þessum markaðslöndum, sem mjög eru þó álitleg að dómi Thors Thors. Svo mikil er óskammfeilnin, að form. Sjálfstfl. kemur hér við umr. í gær og heimtar stjórnarskipti meðal annars af því, að stjórnarflokkarnir vilja ekki fyrir nokkurn mun fá þessum mönnum meiri ráð í fisksölunlálum en þeir nú hafa.

Forseti (JBald): Forseti vili vekja athygli þingflokkanna og ræðumanna á því, að til þess er ætlazt, að ræðutími falli sem jafnast í hverri umferð á flokka. Þó verður hnikað til, þegar um fárra mínútna mun er að ræða, og þeim mínútum bætt við eða þær dregnar frá í næstu umferð. En þegar komið er að síðustu umferð, þá er til þess ætlazt, að ræðutími sé sem allrajafnastur, eða að enginn þingflokkur eigi þá meira svo nokkru nemi, en þrjá stundarfjórðunga, svo að flokkur geti eigi þá haft margfaldan ræðutíma móts við aðra flokka. Er hér með beint til þingflokkanna að sjá um, að þetta geti orðið svo, svo forseti þurfi eigi að skipa fyrir um nákvæman ræðutíma. Geta ræðumenn ávallt feng- ið að vita hjá forseta, hvað ræðutíma flokka þeirra liður, og hagað lengd ræðutíma eftir því. Þá vill forseti ennfremur vekja athygli ræðumanna á því, að þeim ber í umr. að kenna þm. við kjördæmi, svo sem fyrirskipað er í þingsköpum.

Sigurður Kristjánsson Það hefir skipazt svo til, að mér hefir verið falið það sérstaklega af mínum flokki í þeirri deild, sem ég á sæti í, að líta á hag sjávarútvegsins. Það er því sjálfsagt ekki illa til fallið, að ég lýsi sökum á hendur núv. hæstv. stj. fyrir misgerðir hennar við þennan mikla atvinnu- og bjargræðisveg þjóðarinnar. Ég get nú ekki sagt, að það hafi orðið mér ánægjulegt verk að fjalla um málefni sjávarútvegsins á þingi. Veldur það, að margar meinsemdir þjá þennan volduga atvinnuverg, svo hann er nú fjárhagslega alveg að þrotum kominn. Óvinir hans, þeir yngstu, eru verðfall og sölutregða í gömlu markaðslöndunum og óvenjulegt aflaleysi síðustu vortíðir. Þetta eru ærið skaðsamlegir óvinir. En þó hika ég ekki við að segja, og skal láta því fylgja fullgildar sannanir, að skæðasti óvinur sjávarútvegs Íslendinga er meiri hl. Alþingis með fáráða ríkisstjórn í fararbroddi. Ef hin síðasta plágan væri ekki, væri það, þrátt fyrir aðra örðugleika, að mörgu leyti ánægjulegt að fjalla um málefni útvegsins. Sjávarútvegurinn hefir frá landnámstíð verið annar af tveim aðalatvinnuvegum Íslendinga. Fram til síðustu áratuga var hann minni bróðirinn. En þá tók hann snöggt viðbragð og yfirgnæfir nú að verðmætaöflun alla atvinnuvegi landsmanna, og er jafnframt sá atvinnuvegurinn, sem er langnæst því að vera rekinn eftir fullkomnum nýtízku reglum. Mikilvægi sjávarútvegsins fyrir þjóðina geta menn strax skilið, er þeir athuga það, að um mörg undanfarin ár hafa 9/10 hl. allra verðmæta, sem flutt hafa verið út frá landinu, verið sjávarafurðir. Verðmæti þessi hafa komizt hæst upp í 70–80 millj. kr. á ári, en eru nú því miður aftur hröpuð niður í ca. 40 millj. kr. Það er vitað, að hinar geysilegu tekjur ríkissjóðs á síðustu árum eru að langmestu komnar frá hinum mikla vitaðsgjafa, fiskimiðunum við Ísland. Og það er þá líka víst, að fyrir örlæti þessa vitaðsgjafa hefir íslenzku þjóðinni auðnast að lifa á síðari árum ríkara menningarlífi á mörgum sviðum heldur en bjartsýnustu menn dreymdi um um síðustu aldamót. Allt þetta talar skýru máli um það, hve geysilega mikið íslenzka þjóðin á undir því, að sjávarútvegurinn bregðist ekki. Og ef nokkuð skortir á, að sannað sé, að íslenzka þjóðin eigi meira en hálft líf sitt undir sjávaraflanum, þá má bæta því við, að Íslendingar eru langmestu aflamenn í heimi. Fiskafli þeirra var árið 1930 samkv. hagskýrslum 3200 kg. á hvert mannsbarn í landinu, en sú þjóð, sem komst næst Íslendingum í aflasæld, og það eru Norðmenn, aflaði þetta ár 396 kg. á mann. En hvernig hefir skilningur hæstv.ríkisstj. og flokks hennar hér í þinginn verið á þessu? Þar um eru verk hennar óljúgfróðust, og er því bezt að láta þau tala. Þegar núv. hæstv.ríkisstj. kom til valda, stóð yfir rannsókn á hag og afkomu sjávarútvegsins. Það varð hlutskipti þessrar stj. að tak, við árangri rannsóknanna, en þær virtust leiða í ljós, að útgerðin væri fjárhagslega alveg að þrotum komin. Eftir skýrslunum hafði útgerðin verið rekin með stórtapi þrjú næstu árin á undan. Allar eignir útgerðarmanna voru þar taldar um 32,5 millj. kr., en skuldirnar alls 26.5 millj. kr. Árin, sem síðan eru liðin, hafa verið útgerðinni svo erfið, að vafalaust má telja, að þó einstaka útgerðarmaður eigi enn eitthvað fram yfir skuldir, þá séu aðrir, sem skulda það meira en brúttóeign þeirra nemur, að meðaltalið sé það, að allir útgerðarmenn séu öreigar. Nú kom hin þrautsogna útgerð og bað um það, og það eitt, að af útgerðinni yrði létt útflutningsgjaldinu og henni leyft að mynda af því sjóð til viðréttingar fjárhag útgerðarinnar. Hún bað ekki um eyrisframlag úr ríkissjóði, heldur aðeins að létt yrði skatti af atvinnurekstri, sem sannanlega var rekinn með stórtapi. Þess má og geta, að enginn fiskveiðaþjóð í heimi leggur útflutningsgjald til ríkisins á sjávarafurðir, en sumar greiða útflutningspremíu á útfluttar sjávarafurðir. Hvernig tók svo íslenzka stj. þessari málaleitun útgerðarinnar? Henni fór líkt og manninum, sem tók fyrir kverkar samþegni sínum og hneppti hann í þrældóm, af því að hann átti ekkert til að greiða með skuld sína. Á þingunum 1934 og 1935 bárum við sjálfstæðismenn fram eftirfarandi mál til viðreisnar sjávarútveginum, auk margra smærri mála: 1. Frv. til l. um eflingu fiskveiðasjóðs Íslands, 2. frv. til l. um skuldaskilasjóð útgerðarmanna, 3. frv. til l. um rekstarlánafélög bátaútvegsins, 4. frv. til l. um frystigjald beitusíldar. 5. frv. til l. um afnám útflutningsgjalds á fiski, 6. frv. til l. um markaðssjóð saltfisks, 7. frv. til l. um afnám fiskimálanefndar, 8. frv. til l. um fiskiráð, 9. till. til þál. um ábyrgð á gengi þýzkra marka fyrir ísfisk, sem útgerðin átti innifrosin í þýzkum bönkum. Öll þessi frv. eru til mikilla hags- og réttarbóta fyrir útgerðina. Þau eru öll borin fram af sjálfstæðismönnum, sum tvisvar, sum þrisvar. Mörgum þeirra hafa fylgt til þingsins áskoranir fjölda manna utan þings, sumum þúsund, manna, úr flestum sjávarbyggðum landsins um að samþykkja þau. En ekki einn einasti stuðningsmaður stj. hér á þessari háttvirtu samkomu hefir veitt þeim stuðning með flutningi eða atkv. Þau hafa öll fallið fyrir sömu bolöxinni, bolöxi hinnar blindu óvildar stj. og stjórnarflokkanna. En stj. og stuðningsflokkar hennar hafa ekki látið við það lenda að veita andstöðu hverju þurftarmáli útvegsins, heldur hefir hún byrlað útgerðinni marga ólyfjan. Vil ég fyrst telja lögin um fiskimálanefnd. Það var krafa þeirra rauðustu, sem flestu ráða í stjórnarflokkunum, að öll verzlun landsmanna með sjávarafurðir yrði gerð að ríkisrekstri. Ríkið átti að setja á stofn verzlunarbákn, áhættuverzlun með 40–60 millj. kr. umsetningu á ári. Utan um þessa kommúnistísku hugmynd voru svo sett saman lögin um fiskimálanefnd. Tók stj. sér þar svo gersamlega vald yfir öllum útvegsmálum, að varla gat heitið, að soltinn þurrabúðarmaður mætti draga sér fisk í soðið, nema með allramildilegasta leyfi sérfræðinganna í „Hvíta húsinu“. Stjórnin mátti banna skipum að veiða og takmarka veiði annara. Menn áttu að spyrja hann, hvort þeir mæltu verka fiskinn og hvernig þeir ættu að verka hann. Hvort þeir mættu ljóða hann til sölu og hverjum þeir mætu bjóða hann og fyrir hvaða verð. Allt þetta gátu hinir vísu feður í „Hvíta húsinu“ falið fiskimálanefnd. Og svo kom rúsínan í pylsuendanum: Ef ríkisstjórninni sýndist, að það yrði .,notadrýgst“, gat hún falið fiskimálanefnd einkasölu á fiski til útflutnings. Um það hefir verið deilt, hvort einkasala hafi verið takmark stj. Þeir, sem bezt þekkja innræti stjórnarflokkanna eða þeirra, sem þar ráða mestu, fara næst um þetta. En um það þarf ekki að fjölyrða nú. Bankarnir tóku mjög hart á einkasölubrölti stj., svo að hún sá sér ekki fært að skella því fyrirkomulagi á þegar í stað. Atvmrh. breytti lögunum um fiskimálanefnd í skyndi með bráðabirgðalögum, til þess að gamla samlagið gæti haldið áfram að starfa. Og síðan breytti þingið óskapnaðinum stórkostlega. Fiskframleiðendur stofnuðu síðan með sér nýjan félagsskap, er þeir nefndu Samband ísl. fiskframleiðenda, skammstafað S. Í. F. Þessi félagsskapur var síðan löggiltur sem aðalútflytjandi saltfisksins eða fyrir ca. 9/10 allrar framleiðslunnar. Með stofnun og löggildingu þessa félagsskapar voru verkefni fiskimálanefndar raunverulega úr sögunni, að mestu leyti. Hið ótakmarkaða vald hennar og fjárráð voru ekki lengur annað en draumur Héðins. Það, sem eftir var, er þá helzt þetta: „Hún skal gera ráðstafanir til þess að gerðar séu tilraunir með nýjar veiðiaðferðir og útflutning á fiski með öðrum verkunaraðferðum en nú er mest tíðkað“. Þannig er hlutverk n. skilgreint í lögunum. En n. lét sér ekki skiljast, að með hinni nýju skipun var tilveruréttur hennar umlir lok liðinn. Hún setti á stofn skrifstofubákn, og þessir 7 menn gerðu olíusalann að formanni með prófessorslaunum og skömmtuðu sér allir gild laun. Þessi n., sem með breyt. á l. um fiskimálanefnd átti í veruleika að vera úr sögunni, gekk hreinlega aftur og hefir síðan haft hæstv.atvmrh. á valdi sínu og þveitt honum að hverju skemmdarverki eftir annað, eins og síðar mun sýnt verða. Ég hlýt að geta þess hér, vegna hinna alveg einstæðu og siðlausu árása stjórnarblaðanna á fisksölu Íslendinga, sem að mínu viti speglar hugarfar rauðu flokkanna til útgerðarinnar, að Íslendingar hafa allt frá því, að hinar miklu framfarir í útgerð þeirra hófust, verkað nær allan fisk sinn fyrir beztu markaðina, en það var saltfiskmarkaðurinn í Miðjarðarhafslöndunum. Á fáum árum fjórfölduðu Íslendingar fiskframleiðslu sína, en þeir unnu markaði jafnóðum fyrir allan viðaukann. Engin þjóð hefir staðið Íslendingum á sporði í fisksölu, meðan innflutningur til Miðjarðarhafslandanna var frjáls. Keppinautarnir urðu að víkja. Og þeir urðu að verka fisk sinn að meira eða minna leyti á verðlægri markaði, t. d. með því að herða hann. Norðmenn hafa stundum orðið að herða allt að helmingi ársframleiðslunnar og sæta miklu lægra verði fyrir þann hlutann. Jafnvel hafa þeir stundum orðið að mala harðfiskinn aftur í fiskimjöl og orðið lítið úr honum. Það er dálítið broslegt fyrir þá, sem vita, hvert neyðarúrræði það hefir verið fyrir Norðmenn að herða meira og minna af fiski sínum, þegar strákarusl það, sem skrifar um útvegsmál í blöð íslenzku ríkisstjórnarinnar, er að harma það sem hina mestu ógæfu, að Íslendingar lentu ekki fyrr í því að þurfa að herða eitthvað af framleiðslu sinni. Þegar S. Í. F. tók til starfa, var viðhorfið mikið breytt frá því, sem áður var. Innflutningsskömmtun var hafin í Miðjarðarhafslöndunum, og hafði innflutningur farið mjög minnkandi, þannig talið í smálestum: Spánn Portúgal Ítalía Samtals þús. tonn þús. tonn þús. tonn þús. tonn 1933 ... 31,2 15,6 19,9 66,8 1934 ... 20,0 19,0 16,3 35,3 1935 ... 14,2 16,8 8,6 39,6 Við innflutningsskömmtunina bætast sífellt nýir örðugleikar, svo sem yfirfærsluvandræði kaupendanna og kröfur þeirra um jafnaðarkaup og greiðslur í sinni eigin mynt. Bætist þá hætta á gengisbreytingu við annað. Og loks það að íslenzku stj. virðist heldur ósýnt um meðferð allra utanríkismála, einkanlega það, sem við kemur fiski. Stjórn S. Í. F. varð af þessu alveg ljóst, að henni voru engin setugrið boðin. Hún varð að bæta sér tap neytenda í Miðjarðarhafslöndunum með því að finna aðra neytendur. Hún varð að finna milljónir manna, sem fengjust til að borða íslenzkan fisk og gætu borgað hann. Og hvar mundi það fólk frekar að finna en í hinu gagnauðuga reginvíða landi, Ameríku, með milljóna hundruðin. S. Í. F. staðréð að vinna markaði í þessu landi. Tækist að fullnægja smekk og kröfum milljónanna þar, mundu fiskfarmarnir renna hver í annars kjölfar vestur um haf, og dollararnir veltast til Íslands. Og það var einnig ráðið, að fela ekki landnám þetta öðrum en völdustu mönnum. Mönnum með fullkomna þekkingu á fiski og fisksölu. Vegna hins alveg einstæða blekkingavaðals og blygðunarlausu ósanninda atvmrh. um sendiferðir S. Í. F. til Ameríku sé ég mig knúðan til, eftir því, sem tími leyfir, að gefa skýrslu um þessar ferðir. Ráðh. sagði, að út liti fyrir, að árangur af ferðinni til Suður-Ameríku yrði mikill og góður. En hann sagði, að Jón Árnason hefði átt till. um þá sendiferð, og lét sem hann hefði fyrstur séð söluskilyrði þar. Sannleikurinn er þessi: Íslenzkir fiskeigendur gerðu svo árum skipti verulegar sölur til Suður-Ameríku. En þær sölur stöðvuðust, algerlega og eingöngu fyrir greiðsluþrot þeirra landa. Fraus þar inni stórfé fyrir öðrum þjóðum og er sú saga víst flestum kunn nema ráðh. Á fyrsta fundi stjórnar S. Í. F. var samþ. fyrir tilmæli Jóh. Þ. Jósefssonar, þm. Vestm., að hefja sölur til Suður-Ameríku. Var þá strax ákveðið af okkur sjálfstæðismönnum í fisksölustjórninni að senda þangað mann til þess að greiða fyrir sölum, og alltaf um það talað sem sjálfsagðan hlut. Þegar sú ályktun var bókuð, var það Magnús Sigurðsson, sem bar hana fram. Og þegar svo sendiför Thor Thors var ákveðin, greiddi J. Á. ekki einu sinni atkv. Að gefnu tilefni lýsti hann því þá yfir, að það væri ekki af því, að hann væri á móti manninum. Liggur því nærri að álykta, að það hafi verið förin sjálf. Thor Thors fór bæði til Argentínu og Brasilíu. varð árangur af ferð hans hinn glæsilegasti. Leysti hann mjög örðugt gjaldeyrismál, sem raunverulega opnaði íslenzka fiskinum leið á markaðinn. Höfum við á þeim fáu mánuðum, sem síðan eru liðnir, selt 26 þús. kassa af fiski til Argentínu og Brasilíu, eða um 800 skp., og er líklegt, að salan margfaldist. Hefir danska sendiráðið í Argentínu skrifað utanríkisstjórninni dönsku, og hún aftur sent íslenzku ríkisstj. mjög lofsamleg ummæli um framkomu og dugnað hins íslenzka sendimanns. Telur honum meðal annars til ágætis, að hann hafi fullkomið vald á spanskri tungu. Ég get þessa af því, að ráðh. varaðist vandlega að geta þess, hver sendimaðurinn var. Mundi hann víst ekki hafa gleymt því, ef hann hefði heitið Sigurður Jónasson. Um leið og ferð Thor Thors var ákveðin til Suður-Ameríku, var einnig ákveðið, að sérstakur maður yrði sendur til Kúba og Bandaríkjanna. Að þetta var ekki fyrr ákveðið, stafaði af því, að í upphafi var ætlazt til, að Suður-Ameríkuferðin væri sameinuð ferðinni til Kúba. En Thor gat ekki komið því við að fara til Kúba, og varð þá að fara þangað sérstakur maður. Þykir mér rétt að skýra frá þessu til þess að hnekkja þeim ósannindum atvmrh., að Héðinn Valdimarsson hafi átt þá till. Sannleikurinn er sá, að Héðinn barðist með oddi og eggji móti sendiförinni, og fann þá ástæðu til, að það var Kristján Einarsson forstjóri, sem valinn var til ferðarinnar. - Og vegna fádæma rætinnar niðgreinar í Alþýðublaðinu um Kristján Einarsson, og vegna þess að atvmrh. var í gærkvöldi að hlaða ofan á þær lygar dylgjum um það, að sendimaðurinn hefði ekki verið vel valinn né leyst erindi sitt vel af hendi, skal ég leyfa mér að hnekkja rógburði beggja í einu. En það mun ég gera með því að lesa hér með leyfi hæstv. forseta nokkur ummæli úr bréfi ræðismanns Dana í Havana. Bréfið er stílað til utanríkisstjórnar Dana, en það sendi afrit af því íslenzku stj., svo það, sem ráðh. sagði til álitshnekkis Kr. E., var fullkomlega móti betri vitund. Í bréfi ræðismannsins stendur meðal annars: „Hann (Kr. E) hefir selt 5 þúsund kassa fiskjar, meðan hann stóð við. Hann hefir valið mjög góðan umboðsmann og undirbúið vel framtíðina. ... Ég vildi óska að viðskiptin gætu haldið áfram á þeim heilbrigða grundvelli, sem nú er lagður. ... Áður en ég lýk máli mínu, verð ég að skýra frá því, að þessi góði árangur, sem náðst hefir, er að miklu leyti, vafalaust, að þakka hinni fullkomnu þekkingu herra Kristjáns Einarssonar í fisksölumálunum í heitu löndunum, þekkingu, sem ég tók strax eftir, er hann fyrst talaði við mig og þær aðferðir, er hann notaði í tali sínu og umræðum þeim, er hann átti við kaupendur. Það er mikilsvert atriði í landi eins og Kuba, þar sem viðskiptin, sérstaklega þó matvælaviðskiptin, eru sannarlega mjög erfið viðfangs.“ Í öðru bréfi segir ræðismaðurinn, að Kr. E. hafi meiri þekkingu á þessum málum heldur en nokkur annar, er hann hafi átt tal við þau 15 ár, sem hann hefir verið ræðismaður. Eins og þarna segir, seldi Kr. E. þegar, er hann kom til Kúba, 5000 kassa af saltfiski og útvegaði þar ágætan umboðsmann. Höfum við nú selt þangað 10000 kassa, þrátt fyrir það að venjulegur innkaupstími fyrir fisk frá 1935 var liðinn, þegar Kr. E. kom þangað. Frá Kúba fór Kr. Einarsson til Bandaríkjanna og Kanada. Varð honum strax ljóst, er hann fór að kynna sér markaðshorfurnar, að þótt selja mætti að líkindum talsvert af saltfiski í Bandaríkjunum, þá fer þó neyzla hans þverrandi með hverju ári. En með því meiri hraða vex þar markaður fyrir hraðfrystan fisk. Neyla hraðfrysta fisksins þekktist varla þar í landi fyrir nokkrum árum, en nú er talið, að í Bandaríkjunum einum seljist á ári um 70 þúsund tonn af nýjum og hraðfrystum fiski, bæði vatnafiski og sjóveiddum fiski, og virðist aukning neyzlunnar í fullum hraða. Sá Kr. E. strax, að þarna var til mikils að vinna fyrir Ísland. Komst hann fyrir milligöngu ágætra manna að á stöð elzta og stærstu flökunar- og hraðfrystifirmans í New York og lærði þar verkun og útbúnað fisksins, eins og smekkur Ameríkumanna krefur, allt frá vali fisksins og til þess, er hann er kominn í síðustu umbúðir. Er þar skemmst frá að segja, að Kristján kom S. Í. F. í samband við öflugustu verzlunarfélög, er honum, eftir beztu heimildum, virtust hafa fullkomnust skilyrði til þess að kynna og selja íslenzkan fisk. Skipti hann Bandaríkjunum og Kanada milli þriggja umboðsmanna, en tveir þeirra eru stórir verzlunarhringar eða verzlunarsambönd, sem hafa viðskiptanet um öll Bandaríkin og Kanada, með eigin skrifstofur í öllum aðalborgum þessara landa. Hæstv. atvmrh. lét sér sæma að fara með þau ósannindi, að Kr. E. hefði ekki „fundið“ nema einn umboðsmann í ferð sinni. Fór hann lítilsvirðandi orðum um þennan „eina“. Þessi framkona ráðh. var að sönnu gægsnisleg, en verður þó að leiðréttast, af því að um mikilsvert mál er að ræða. Sannleikurinn er sá, að Kr. E. réð til bráðabirgða fjóra umboðsmenn. Staðfesti S. Í. F. strax eftir heimkomu hans ráðningu þriggja þeirra ágreiningslaust. Um þetta var ráðh. kunnugt, svo að ósannindi hans voru vísvitandi. Fyrstu umboðið er fyrir Kúba, Vestur-Indlandseyjur og Mið-Ameríku. Umboðsmaðurinn á heima í Havana, er fæddur þar og nýtur mikils álits. Sendiherra Dana í Havna mælti eindregið með honum. Og fiskkaupmenn töldu hann hverjum manni betur til starfans fallinn. Er þann og þaulkunnugur fiskverzlun. Fyrir Boston og umhverfið réð Kr. E. til bráðabirgða íslenzkan mann, Andrés Guðmundsson, sem búsettur er í Boston, Rak A. 9, og rak áður lengi fiskverzlun á Englandi og er Íslendingum að góðu kunnur. Umboð í New York um suðurhluta Bandaríkjanna fól Kr. E. firmanu Ol. Hertzvig Trading Co incl. í New York. Er forstjóri þessa afar öfluga verzlunarfélags afarmikilsmetinn maður og hefir afarvíðtæk og traust verzlunarsambönd um öll Bandaríkin. Umboðsmenn fyrir Chicago og norðvestur Banaríkin réð Kr. E. tvo Íslendinga: Guðm. Jónasson, forstjóra firmans The Keipetown Fichering í Winnepeg, og meðeiganda hans, Þ. Þorsteinsson (Thorsteinn Thorsteinsson), fyrrum bankastjóra. Sá fyrrnefndi hefir mestan hluta æfi sinnar starfað að fisksölu, og hefir firma hans öflug sambönd um Kanada og Bandaríkin. Hinn síðartaldi var bankastjóri Rayalbank of Canada í 20 ár, áður en hann gekk inn í nefnt firma. Nýtur hann hins mesta trausts, hefir alltaf hálf laun frá bankanum og stendur opin staðan, hvenær sem hann vill taka hana aftur. Vestur-Íslendingar hafa sýnt hinn mesta áhuga fyrir þessum málum, eins og öllu því, er Íslandi horfir til gagns og sóma. T. d. um fórnfýsi þeirra skal ég geta þess, að vel fjáður verksmiðjueigandi í Winnipeg bauð strax og lagði fram 150 þús. kr. til tryggingar og fyrirgreiðslu á sölu íslenzks fiskjar í Bandaríkjunum og Kanada. - Er þetta mikið og myndarlegt drengskaparbragð af manni, sem engra hagsmuna hefir að gæta í þessu sambandi, og gekk honum ekkert til nema vináttan og tryggðin til landsins. Þegar Kristján Einarsson kom heim, samþ. S. Í. F. strax eftir till. hans að senda þegar sýnishorn af hraðfrystum fiski vestur. Reynslusendingar þessar tóku þeir að sér að útbúa hr Gustafsson í sænska frystihúsinu og Ingólfur Esphólín. Nú kemur fiskimálanefnd fyrst verulega til sögunnar. Hún hafði frá öndverðu sett upp hinn mesta hundshaus yfir þessum sendiferðum, neitað um sjálfsagðan styrk til þeirra og reynt að spilla því, að þær væru farnar. En er nú sýnishornin skyldu fara, gerði n. sendinguna hjá Esphólin upptæka! Fann það til, að hún „ætti frystihúsið og manninn.“ Með mesta dræmingi fékkst útflutningsleyfi fyrir því, sem útbúið var í sænska frystihúsinu. Hafði Kristján Einarsson séð um það að öllu leyti. Og þegar sú sending kom vestur, líkaði hún í alla staði vel, að því undanskildu, að pappírinn væri ekki nógu vandaður. Það stafaði af því, að sá rétti pappír var ekki til með svo stuttum fyrirvara. En til sönnunar því, að sendingin líkaði vel, er það, að umboðsmenn okkar vestra símuðu strax og ráðlögðu S. Í. F. að senda þegar stóra sendingu - heilan farm. S. Í. F. tryggði sér nú strax fisk í farm þennan kæliskip til flutningsins, kassa og aðrar umbúðir og frystingu á 200 tonnum. En þá kemur fiskimálanefnd og neitar um útflutningsleyfi. Bar hún aðallega fyrir féleysi S. Í. F., ef tap yrði á sendingunni. S. Í. F. vissi, að atvmrh. réð yfir fiskimálasjóði, sem hefir milljón kr. tekjur úr ríkissjóði og ½% útflutningsgjald af fiski. Sneri S. Í. F. sér til ráðh. og bað hann að láta fiskimálasjóð ábyrgjast halla, er verða kynni á reynslusendingu þessari. En þá kom í ljós að ráðh. var í ráðabrugginu með fiskimálanefnd. Neitaði hann S. Í. F. um alla slíka aðstoð. Var nú ekki annars kostur en að láta fiskimálanefnd taka við öllu, þó að okkur grunaði, að ekki mundi fara vel úr hendi sökum vankunnáttu. Fiskimálanefnd brá nú á sitt ráð. Hún sendi Sigurð Jónasson tóbakssala vestur. Ekki er mér kunnugt - né neinum kunnugt - að hann hafi þekkingu á fisksölu. Eftir beiðni n. fékk hann meðmælabréf frá S. Í. F. til umboðsmanna þess vestra. Voru þeir beðnir að aðstoða hann á allan hátt. Jafnframt sendi S. Í. F. umboðsmönnum skeyti með sömu tilmælum um að vera sendimanni fiskimálanefndar til aðstoðar. En hann skyldi selja gegnum þessi umboð eftir því, sem unnt og haganlegt væri. Jafnframt þessu heimilaði S. Í. F. framkvæmdastjórum sínum að leitast fyrir um fasta fyrirframsölu á farminum gegnum umboðsmenn sína. Taldi umboðsmaðurinn í New York strax líklegt, að selja mætti allan farminn fyrirfram við góðu verði, ef það yrði leyft. En fiskimálanefnd var ófáanleg til að leyfa sölu á öllum farminum. Umboðsmaðurinn í New York fékk t. d. ekki leyfi til að selja fyrirfram nema 50 tonn. Símaði hann þegar, að hann hefði samdægurs selt einn firma þessi50 tonn. og að það vildi fá meira. Gat hann selt því allan farminn fyrir verð sem eftir áætlun S. Í. F. hefði gefið 20 þús. kr. hagnað á farminum. En fiskimálanefnd neitaði þverlega. Farmurinn kom svo ekki vestur á tilsettum tíma. Og vegna óheppilegrar framkomu sendimanns fiskimálanefndar notaði kaupaneti áðurnefndra 50 smálesta þetta til þess að ganga frá kaupunum. Jafnframt og umboðsmaður S. Í. F. tilkynnti sendimanni fiskimálanefndar þetta, tjáir hann honum, að hann hafi annan kaupanda, sennilega að öllum farminum. Hann skrifar sendimanninum sama daginn og Steady kom, 21. marz, á þessa leið: „(Great Atlantic and Pacific Sea Company hafa tilkynnt oss, að vegna þess að mótorskipið Steady kom ekki innan hins tilskilda tíma, 15.–20. marz, þá segi þeir upp kaupum á þeim 100000 lbs. af ferskum og frosnum þorski, er þeir hafa keypt. Vér höfum kaupanda, sem vilja kaupa allmikið. Sennilega allan farminn. Góðfúslegast gefið oss bezta tilboð yðar. Yðar einlægur, Olaf Hertzvig Trading Company Inc.“ Þessu tilboði var að engu sinnt, og fór því þessi sala út um þúfur. Framkoma sendimanns fiskimálanefndar var neðan við allar hellur. Hann fór alls ekki á fund umboðsmanns S. Í. F., sem hann hafði meðmælabréf til, fyrr en 9 dögum eftir að hann kom vestur. Þá rak hann inn höfuðið til þess að láta hann vita, að hann vildi ekkert hafa með aðstoð hans að gera. Ráðh. sagði, að fyrirframsala S. Í. F. í New York hefði brugðizt. Sannleikurinn er sá, að fiskimálanefnd réð því sjálf, að salan var bundin við það, að farmurinn kæmi 15.–20. marz. En hann kom 21. marz. Þó hefði kaupandinn auðvitað ekki gengið frá kaupunum, ef sendimaður fiskimálanefndar hefði ekki orðið ber að þeim einstaka verzlunarhætti að neita þessum kaupanda um meira af farminum, en bjóða hann jafnframt öðrum við hlið hans fyrir lægra verð. Sést á þessu, að aðaláherzlan var lögð á það að eyðileggja mannorð og sölumöguleika S. Í. F. og umboðsmanna þess. Þó sýndi S. Í. F. fiskimálanefnd þann drengskap, að þegar allt var komið í hundana hjá sendimanni hennar, símaði það umboðsmanni sínum í New York og fékk hann til að koma aftur á sölu þessara 50 tonna, sem þá seldust með lægra verði, af því að umboðsmaður fiskimálanefndar hafði boðið það niður. Þessi 50 tonn eru það eina, sem enn er selt af Steady-farminnm. Hitt liggur óselt í leigugeymslu í New York. Sigurður Jónasson seldi ekki eitt kíló af þessum farmi. Þau 22 tonn, sem hann seldi og stjórnarblöðin telja í pundum eða jafnvel kvintum, til að gera tölurnar stórar, eru alls ekki úr Steady-farminnm, heldur smásending, sem fór með öðru skipi. Ég vil nú út af ósannindavaðli hæstv. ráðh. um framkomu S. Í. F. gagnvart fiskimálanefnd gera lítinn samanburð á framkomu beggja. Fiskimálanefnd neitaði um styrk til sendiferðanna vestur og barðist hart gegn því, að sendir voru menn með þekkingu. Hún gerði upptæk sýnishorn, sem S. Í. F. ætlaði að senda. Hún neitaði S. Í. F. um útflutningsleyfi. Hún lét sendimann sinn hundsa umboðsmenn S. Í. F. og gera orð þeirra ómerk. S. Í. F. hinsvegar bauð fiskimálanefnd að láta sendimann sinn, er vestur fór, reka erindi hennar eins og hún óskaði, og gerði það. S. Í. F. greiddi götu sendimanns fiskimálanefndar, Sigurðar Jónassonar, á allan hátt og gaf honum meðmælabréf o. s. frv. Og er hann hafði eyðilagt fyrirframsöluna, kom S. Í. F. henni í lag aftur. Því verður ekki neitað, að flugumannssending fiskimálanefndar til Ameríku er hin herfilegasta. Að vestan hafa drifið bréf og skeyti, þar sem kvartað er yfir framkomu þessa manns. Segja umboðsmenn S. Í. F., að slíkur verzlunarmáti sé ekki aðeins óþekktur meðal siðmannaðra þjóða. heldur sé hann alls ekki þolaður í Bandaríkjunum. Telja þeir veruleg viðskipti útilokuð að sinni, og að viðskiptasómi og traust okkar Íslendinga hafi beðið mikinn hnekki. Það er því ekki aðeins svo, að Norður-Ameríkumarkaðurinn sé enn óunninn vegna slettirekuháttar fiskimálanefndar í skjóli ríkisstjórnarinnar, heldur eigum við einnig óunnið það erfiða verk að fá þar uppreisn viðskiptaæru Íslands. Þannig gengur hvert happ úr greipum hverrar þjóðar, sem hefir illa stjórn og óhæfa. Ég heyrði það á ræðu hæstv.atvmrh., að hann er samsekur fiskimálanefnd í þessu máli, en það hafði ég vonað, að hann væri ekki. Hann var boðinn á fjölmennan fund fiskeigenda, sem haldinn var hér fyrir fáum dögum. Þar óð hann uppi með rosta og hálfgerðar hótanir og krafðist þess, að málinu, sem fundurinn var boðaður til að ræða, væri vísað frá. En hann bar ekki höfuðið hátt af þeim fundi. Hefi ég varla vitað framkomu nokkurs manns mæta dýpri fyrirlitningu heldur en framkoma ráðherrans mætti á þessum fundi fiskeigenda. Nú kemur hann fram hér í þessari háttv. samkomu með óhróður um einstaka menn og ósannindi um málefni. Þessi vanstilling sannar, að sök bítur sekan. Meðal annara málefnafalsana, sem hann hefir farið með, eru þau, að S. Í. F. hafi ekki leyfi til að flytja út annan fisk en saltfisk. Allir fiskeigendur mega flytja út, hvaða fisk sem er ef þeir fá útflutningsleyfi. Og því skyldu ekki meðlimir S. Í. F., sem eru um 90% allra fiskeigenda, fá útflutningsleyfi, eins og smáfisksalar í Reykjavík og aðrir, er slík leyfi hafa fengið og styrk til að standast halla af sölu slíkrar sendingar? Jafnósatt er það, að þetta sé sérréttur fiskimálanefndar. Allir hv.þm. vita það, að fiskimálanefnd á alls ekki samkv. l., sem um hana gilda, að vera verzlunarfyrirtæki. Er það einmitt mjög greinilega tekið fram í 1. um fiskimálanefnd, að hún skuli gangast fyrir því, að aðrir geri sölutilraunir með nýjar verkunartegundir og á nýjum mörkuðum. Sjálfri er henni því aðeins heimilað að hafa á hendi slíkar sölur, að ráðh. beinlínis feli henni það hvert sinn. Þetta mál er svo umfangsmikið, að það rúmast alls ekki í þeim fáu mínútum, sem ég hafði til umráða: en ég skal vissuleg, gera því fyllri skil síðar, svo að alþjóð megi dæma um það út í æsar. En samkv. þeim gögnum, sem fram eru komin, ætla ég að ljóst sé, að hér hafa miklar hagsmunavonir farið forgörðum. Ákæri ég hér með fiskimálanefnd fyrir þessari háu samkomu og fyrir alþjóð. Og ég ákæri hæstv. ráðh. fyrir samsekt í því, að hafa haft af landi sinu og þjóð alveg vísvitandi stærstu hagsmuni, sem henni hafa staðið til boða á þessum óheillaárum, sem hann hefir setið í ráðherradómi. Tel ég að hann sé þar um svo alvarlegt brot sekur, að það eitt ætti að nægja til þess, að hann víki frá ráðherradómi og léti aldrei framar nafns síns getið í íslenzkum stjórnmálum.

*Þorsteinn Briem: Herra forseti. - Hæstv. fjmrh. hafði nú engin rök í sínu svari til mín annað en lítilfjörlega kviksögu í sambandi við áfengistoll, sem gengi til sveitarfélaga. Þó að orð mín væru úr sambandi tekin og þess vegna gætu misskilizt, þá get ég tekið það fram, að af því að ég er á móti víni og vínnautn, vil ég tolla áfengi það hátt, að sem minnst verði drukkið af því. Og af því að ég tel, að sveitarsjóðir verði mjög víða fyrir þyngslum af afleiðingum áfengisnautnar, þá tel ég sanngjarnt, að sveitar- og bæjarsjóðir fái sem mest af þeim tolli. Það er sjálfsagt endurgjald fyrir þau þyngsli, sem á þá eru lögð að opinberri tilhlutun með vínsölu. Og ég tel það alveg sjálfsagt mál að þegar ríkið selur þjóðinni vín svo ótakmarkað, að það nemur hálfri fjórðu millj. kr. eða meiru en andvirði allra jarða í fimm sýslum landsins, þá fái sveitar- og bæjarfélögin einhverja uppbót fyrir það böl, sem þannig er leitt yfir þau t. d. með hluta af áfengistollinum. Hæstv. fjmrh. ætti að getu skilið það, eins og aðrir að þeir sem víninu unna, þeir óska ekki eftir hátolli en þeir sem vilja draga úr vínnautn - eða þá tóbaksnautn - vilja aftur á móti hátolla þessar vörur. Og ég þykist hafa sýnt það í meira en 30 ár, að ég er andstæður vínnautn. Hinu reyndi hæstv. fjmrh. alls ekki að svara, hvers vegna er neitað um innflutning á netum á ýmsum byggingarefnum og ýmsum efnivörum til smáiðnaðar á sama tíma og flutt er inn ótakmarkað vín. Það er rétt, sem ég sagði hér á þingi fyrir skömmu, að áfengisverzlunin hafi jafnvel skammt frá sjálfum stjórnarráðsdyrunum tæpt á fremstu nöf laganna með áfengissölu um síðustu áramót. Og sem sönnun fyrir því get ég bent á það, sem ég hefi áður nefnt, að áfengisvarnarnefnd hefir kært áfengisverzlun fyrir þetta framferði sitt. Þá kem ég að hæstv.forsrh. Þegar forsrh. var kominn fram í ræðu sína í gærkvöldi. kom mér í hug orð manns nokkurs, sem var að drekka kaffi hjá kunningja sínum. Hann sagði í glettni: Alltaf ertu fornbýll, húsóndi, þú átt gamlar lummur! Hæstv. ráðh. gat ekki með einu orði hrakið þær tölur, studdar staðreyndum, sem ég bar fram, og hann var að því leyti svo vitur, að hann reyndi það ekki hið allra minnsta. Þessi húsbóndi þjóðarinnar var svo lélegur veitandi, að hann átti ekki einn einasta nýbakaðan kökuhita á kaffiborðið í eldhúsinu. Hann átti ekki annað fram að bera en sömu lummurnar, sem hann hefir verið að reyna að bera fram á eldhúsborðið á undanförnum þingum. En þær segja það a. m. k., konurnar, að þegar lummurnar eru orðnar þetta eins til tveggja ára gamlar, þá geti þær varla talizt mönnum bjóðandi. En fyrst þessi þjóðarinnar húsbóndi hafði ekki upp á annað að bjóða, þá verður allt til vorkunnar að virða og ekki þarf ég að kvarta. Ég ætla nú fyrir kurteisissakir við hæstv.forsrh., án þess að þurfa vegna þeirra áheyrenda, sem nokkuð hafa fylgzt með, rétt að líta á þessar gömlu lummur. Ein hin helzta var sú, að ég hefði haft heimild í l. nr. 90 frá 1933 til að skipuleggja kjötsöluna innanlands um haustið. Hann hefir borið þessa sömu lummu á borð á fyrsta þinginu, sem hann sat. Ég sýndi þá fram á, hver fjarstæða þetta var frá lögfræðilegu sjónarmiði, sýndi það svo ljóslega, að þjóðarhúsbóndinn gaf upp alla vörn. Í röksemdaþrotum sínum á síðasta þingi bar hann þó aftur á eldhúsborðið þetta sama ómeti; þá vitnaði ég til fyrri raka minna, og hann gafst enn upp. Og nú kemur hann í þriðja sinn með lummuna hina sömu. Fyrr má nú vera Fróðárselshausnáttúra! Ég gef mér ekki tíma til að fara að rekja þetta mál enn á ný; menn getu lesið ræður mínar í Alþt. frá 1934. Ég bar þetta undir glögga lögfræðinga, sem staðfesta þessa skoðun mína. En vegna þeirra, sem ókunnugir eru, vil ég rifja upp eitt atriði. Þegar stj. tók við völdum, stóð þannig á, eins og aldrei áður, fyrir íslenzkum landbúnaði, að búið var að loka báðum mörkuðunum fyrir íslenzkt kjöt. Stj. tókst fyrir frábæra lægni utanríkismálaráðherrans að opna saltkjötsmarkaðinn, þannig að við fengum stórmiklar ívilnanir í tolli frá því áður. En á þingi 1933 var ekki enn fullgengið frá samningum við England. Og af því að þeir samningar voru í óvissu, gekk þingið inn á að setja þessi ákvæði í l. nr. 90 frá 1933, sem ég nefndi. þ. e. að ef kjötbirgðir innanlands yrðu ofætlaðar, þá mætti setja reglugerð um skipulagningu sölunnar. Þessi heimild var beint bundin því skilyrði, að til hennar yrði því aðeins gripið, að enski markaðurinn yrði svo takmarkaður, að við gætum ekki selt okkar freðkjöt þangað, m. ö. o. að hér yrði allt of mikið kjöt innanlands. Úr þessu rættist og tókst að fá þann freðkjötsmarkað í Englandi, sem þurfti þá á að halda. En vegna þess var grundvöllurinn undir þessari áðurnefndu lagasetningu horfinn burt. Ég spurði hinn glöggasta lögfræðing, hvort standast mundu fyrir dómi framkvæmdir samkv. reglugerð, sem sett væri undir þessum breyttu aðstæðum, og kvað hann nei við. Og til hvers var að setja reglugerð sem ekki hefði getað staðizt fyrir dómstólum? Þetta sýndi ég ljóslega fram á á þingi 1934, og geta menn lesið það í þingtíðindum. Og ætla ég, að þeim, sem það lesa, lítist ekki á selshausinn, sem enn kemur upp. Þá kom hæstv.forsrh. með mjólkurlögin frá 1933. Formaður Tímaflokksins hafði æ ofan í æ álasað mér fyrir að framkvæma ekki þau l., og hæstv.forsrh. hefir annað veifið gert það líka, þó að hann hefði þar sjálfur erfiða aðstöðu, þar sem hann kom til mín sem lögreglustjóri og vildi fá framkvæmd l. frestað um tiltekinn tíma. Nú segir hann og, að l., ef framkvæmd hefðu verið, hefðu orðið til hins mesta tjóns fyrir Árnessýslu. Er ég þá ámælisverður, eins og formaður Framsóknarflokksins heldur fram, fyrir að framkvæma ekki l., sem forsrh. þess sama flokks telur, að verið hefðu til tjóns fyrir Árnessýslu? Svona er samræmið. Annars var atkvæðamagn til í Ed. til þess 1933 að fá lögin fyllri, en að ráðum tveggja aðalmanna mjólkursamlaganna bæði austan heiðar og vestan heiðar var þetta látið vera svona, af því að þá var komið að þinglokum og nokkrir sjálfstæðismenn, sem áttu sæti í Nd., gátu neitað um afbrigði til þess að málið gengi fram. Við eina umr. í Nd. talaði Bjarni Ásgeirsson fyrir lögunum, en forsrh. hafði sjálfur skrifað konungi, að l. væru ónothæf. Svona stangaðist hvað við annað hjá þeim Tímamönnum. Lumman um jarðræktarlögin er líka gömul og fyrst steikt af fljótfærnasta manni, sem við landbúnaðarmál fæst. En hér hefir hæstv.forsrh. reynzt heldur um of trúgjarn. Hvernig heldur hann t. d., að hægt sé með reglugerð að breyta ákvæðum um hlöður, vermireiti, gróðurhús, jarðyrkjuvélar, kornskurðar- og þreskivélar? Hvernig ætlar hann að ákveða með reglugerð, að hlöður úr öðru efni en steini fái styrk, eins og gert er ráð fyrir í frv. Bændafl., þar sem 1., sem nú gilda, taka beint fram, að styrkurinn sé því skilyrði bundinn, að hlöðurnar séu gerðar úr steini eða steinsteypu? Hvernig ætlar hann með reglugerð um breytingu dagsverka að veita styrk til vermireita og gróðurhúsa, þar sem vermireitir og gróðurhús eru alls ekki nefnd í núgildandi jarðræktarlögum? En þau mannvirki eiga að fá styrk samkv. frv. Bændafl. Hvernig ætlar hann með öðrum dagsverkareikningi að hækka um helming styrk til jarðvinnsluvéla. þar sem 1. miða eingöngu við kostnaðarverð? Eða að gera kornskurðar og þreskivélar styrkhæfar, þar sem þær eru hvergi nefndar í núgildandi jarðræktarlögum? Hvernig ætlar hann yfir höfuð að leggja vélar í dagsverk? Nei, hæstv.forsrh. má vara sig á vinum sínum, þegar þeir ætla að umbæta hans röksemdafátækt Hæstv. forsrh. benti réttilega á það, að hans flokkur hefði komið nokkuð á móti búnaðarfélaginu með frv. um grænmetisverzlun, og hefi ég á sínum tíma þakkað fyrir það, þó að verðlaun fyrir uppskerumagn séu að vísu vafasamari grundvöllur fyrir styrk en dagsverk í unnu kartöflulandi og girðingum, því að uppskerumagnið fer eftir veðráttunni, og hún getur verið mismunandi í landshlutum. Hvers á t. d. bóndi í Strandasýslu að gjalda, þó að hann fái ekki nema fjórfalda uppskeru, þegar menn hér fá áttfalda eða tólffalda uppskeru? Hvers vegna á hann að fá allt að þrefalt minni styrk fyrir að vinna jafnstórt land og kosta þeim mun meira til í áburði og ummönnun sem veðráttan er óhagstæðari? Hvers á hann að gjalda? Á hann að segja: Mér var þetta mátulegt, úr því að ég kaus ekki hyggnari búnaðarfrömuð en Hermann Jónasson? En svo er ekki allt búið enn með búnaðar- hyggindi hæstv.forsrh. Því að um leið og hann ætlar að veita verðlaun fyrir uppskerumagnið og hvetja menn til garðræktar. þá dregur hann að sér höndina um áburðarstyrkinn og lækkar hann um 15 þús. kr. Og nú kvað eiga að lækka þetta enn meir! Veit hann ekki að höfuðskilyrði garðræktar með árangri er áburðurinn? Menn ættu að lesa grein frá góðum búnaðarfrömuði í Frey um það mál. En svona er fátið og flumbruhátturinn. Vitandi eða óafvitandi er tekið aftur með annari hendinni, sem rétt er með hinni. Hæstv. ráðh. gat ekki hrakið það, sem ég sagði um niðurstöðuna af framkvæmd mjólkurlaganna, sem fært hafa framleiðendum í heild tap, í stað þess 22 au. gróða, sem Tímamenn lofuðu fyrir kosningarnar. Hann var og að segja, að blaðið Framsókn hefði alls ekki getið um niðurstöðuna frá búi Flóamanna eða aðalfundar þess. Blaðið gat þess strax eftir fundinn, að hann hefði verið haldinn og að mjólkurverðið hefði hækkað frá því á síðasta ári, og gat þess, að það mundi verða nánar sagt frá þessu seinna, þ. e. blaðið vildi bíða eftir að sjá reikningana, er segðu gerr og glöggar frá. Hæstv. forsrh. sagði, að vinnslubúin öll fengju 19,5 au. nú fyrir mjólkina. En það er aðeins Flóabúið eitt sem fær. Hin fá miklu minna. Hann þakkaði mjólkursölul. fituaukninguna í Flóabúinu og öðrum búum. Með þessum blekkingum fékk hann út 2 au. hagnað. Í mjólkurmálinu kom hæstv. ráðh. ekki með eina einustu röksemd móti rærðu minni. Það voru allt saman gömlu lummurnar. Jafnvel það eina, sem í fljótu bragði mátti virðast nýtt, það var líka gamalt. Það var þegar hann taldi sér það líka til málsbóla, sem mjólkin var hærri fyrir það. hvað hún var feitari s. 1. ár en árið áður. Fitumagnsaukningin stafaði af betri heynýtingu, betri veðráttu en sumarið áður. Og það er heldur ekki nýtt að þakka góða veðráttu góðum mönnum. Erlendum gesti var eitt sinn þakkað góða veðrið, meðan hann stóð hér við. En ég veit ekki, hvort ég á að þakka hæstv.forsrh. góða veðrið fyrir austan. En hann gleymdi að tala um þann mismun, sem mörgum finnst gerður milli búanna um úthlutun verðjöfnunargjaldsins. Hann gleymdi að geta um það, að Mjólkurfélag Borgfirðinga, sem hefir eina milljón lítra, fær ekki nema rúmlega 1/5 verðjöfnunargjalds móti öðru búi, sem hefir 3 milljónir. Hann gleymdi, að sama bú, sem hefir 1/3 af framleiðslu móti öðru búi, fær aðeins rúmlega 1/6 af rjómasölu þess og aðeins 1/5 af skyrsölu, í stað þess að það ætti að fá 1/3 af hvorutveggja. Hann gleymdi, að þetta bú, sem hefir eina milljón lítra innvigtaða mjólk, fær aðeins 13 þús. í verðjöfnunargjald, þar sem annað bú, sem hefir 3 milljónir, fær 150 þús. Hjá öðru búinu er því verðjöfnunargjaldið 1,3 au, á lítra, en hinu 5 au. á lítra af innvigtaðri mjólk. Þó að annað búið hafi niðursuðu, skiptir það engu máli í þessu sambandi, því að l. gera ráð fyrir uppbót á alla vinnslumjólk. Hjá þessu búi taldi forsrh. gróðann vera (0,8 au. á lítra. En reikningarnir sýna, að vinnslukostnaður hefir lækkað um 11.6 au. á lítra, og ekki er að þakka stj. svo að eftir eru aðeins 0,2 au. á lítra. En jafnvel sú hækkun er ekki l. að þakka, því að búið hefir borgað eignir sínar minna niður en áður. Borgfirðingar hafa gert samþykkt um þetta þar sem þeir lýsa óánægju sinni og heimta lagfæringu á framkvæmd laganna, og nægir þar að vísa til samþ., sem gerð var á fundi Kaupfélags Borgfirðinga í e. hlj., þar sem skorað var á landbúnaðarráðh. að sjá svo til að þessu yrði kippt í lag. Hæstv. forsrh. var að minna á bakaratilboðið. Þau tilboð, sem því fylgdu, fólu í sér 31/3 eyris gjald fyrir það, sem samsalan hefir tekið 6 au. fyrir. En meðan samsalan skilar engu af þeim 6 aur. aftur, þá ætti hæstv. ráðh. sem minnst að tala um það tilboð. En þar sem hæstv.forsrh. var að tala um gróða Gullbringusýslubúa af gerilsneyðingargjaldi, þar fór hann, sem vita mátti, með rangt mál. Hann vildi gera gróðann 2 au., og eftir því hefði gerilsneyðingin ekki átt að kosta nema 1 eyri á lítra. En þar, sem hún er ódýrust á Norðurlöndum, kostar hún um 3 au. í íslenzkum peningum. Þetta er einmitt verðið í Oslo. Hér hefir hæstv. ráðh. gert brot úr eyri að 2 au., og má þá segja, að flest fari að einu hjá forsrh. Út af þeirri gömlu tuggu, að ég hafi árið 1933 talið 72 au. nógu hátt verð fyrir kjötið, skal ég enn vísa til þingtíðindanna, sem sýna ljóst, að ég taldi þetta verð ekki nóg. En það var um það að ræða, hvort ætti að bæta up það verð sem hafði hækkað um 50% frá því árið áður. Allir vonuðu að kreppunni væri að létta og við töldum meiri þörf að bæta upp saltkjötið, sem var aðeins 54 au. Það er fremur kleift fyrir íslenzka bændur að þola tap á búrekstri í eitt eða tvö ár heldur en að staðaldri. En það datt okkur ekki í hug að kreppan mundi verða jafnlengi og hún hefir verið. Þess vegna var jafnframt á þessu sama þingi samþ.þál. um það að tryggja bændum framleiðsluverð framvegis, og get ég þar vísað til þáltill., sem Jón í Stóradal bar fram og var samþ. þrátt fyrir mótmæli formanns Framsfl. Ég varð næstum undrandi á því, að hæstv.forsrh. skyldi fara að minnast mikið á kjötlögin, og þó enn meir forviða á því, að hann skyldi vitna í reikninga hv. 2. þm.N.-M., Páls Zophóníassonar, máli sínu til stuðnings. Því að hann er kunnur að því að reisa allfávíslegar niðurstöður á allskonar reikningum. Má í því sambandi minna á þá eftirminnilegu útreið, sem hann fékk hjá kennara á Hvanneyri, Þóri Guðmundssyni. Nú hyggst þessi hv.þm. (PZ) að hafa fundið öruggan mælikvarða um það, hvað kjötlögin hafi hækkað kjötverðið frá því, sem annars hefði urðið. Þennan örugga mælikvarða þykist hann finna með því að bera saman verðið 1933 og 1934 hjá kaupfélögunum. Og hann heldur fram, að öll hækkun á útborgun félaganna sé kjötlögunum að þakka. Nú veit ég ýms dæmi, sem sanna það gagnstæða. Og ég tek eitt. Sláturfélagið á Blönduósi borgaði 10 au. hærra fyrir kjötkílóið 1934 en það gerði 1933, en kaupfélagið á Sauðárkrók aðeins 3 au. hærra. Bæði félögin búa við sömu skilyrði. Græddi nú sláturfélagið á Blönduósi þetta meira á kjötlögunum heldur en kaupfélagið á Sauðárkróki? Kaupfélagið á Dýrafirði hækkaði verðið um 17 au. en kaupfélagið í Önundarfirði hækkaði það aðeins um 5 au., kaupfélagið í Búðardal um 14 au., en á Borðeyri um 12 au. Þetta sýnir, að grundvöllurinn hjá hv. 2. þm.N.-M. er bara sandur. Enda er þetta ekkert undrunarefni. Það eru svo margir aðrir hlutir en kjötlögin, sem koma til greina við verðákvörðun hjá kaupfélögunum. Rekstrarkostnaður heima fyrir, verð á útskipun, getur t. d. haft allmikil áhrif, mismunur á rafmagnsverði í frystihúsum o. m. fl. Sum félög tóku við verðlagið 1934 mikið tillit til þess, að þatð létti stórkostlega undir rekstur frystihúsa að fá þann ríkisstyrk, sem fyrrv. stj. útvegaði og veitti til þeirra. Jafnvel eru þess dæmi, að kaupfélög hafa skipt upp nokkru af þeim frystihúsastyrk, sem uppbót á kjötið 1934. Er þetta kjötsölul. að þakka? Vegna örðugleika félagsmanna teygðu sum kaupfélög sig sem allra lengst með verð. Útborgað verð hjá félögum, sem flytja kjöt út, sannar þess vegna lítið um hagnað af kjötsölulögunum, því að þar kemur svo margt til greina annað. Sá eini hagur, sem þeir bændur, er seldu kjöt á erlendan markað, hafa af kjötsölulögunum. er styrkurinn frá kjötverðjöfnunarsjóði. Og kjöverðjöfnunargjaldið var 138 þús. kr., eða um 5 au. að meðaltali á hvert útflutt kjötkíló. Þetta er hagnaðurinn, og eini hagnaðurinn. Hitt er algerlega villandi, allar þær tölur, sem þessi hv.þm., sem ég áðan nefndi, hefir verið að reyna að hrúga upp. Um hagnað þeirra bænda sem seldu innanlands, má náttúrlega deila. Það er talið, að Sláturfélag Suðurlands hafi borgað 18 au. hætta 1934 en 1933, og að Eyfirðingar og Ísfirðingar hafi borgað 10 au. hærra. Hversu mikið af þessu er að þakka kjötlögunum er ekki fullvíst verðið á innlendum markaði hefir undanfarið verið miðað að miklu leyti við erlent verð á kjöti árið áður. Þess vegna var verð á innlendum markaði svo lágt 1933, af því að mikil hliðsjón var höfð af verðinu 1932. Þó að engin kjötlög hefðu verið innanlands 1934, hlaut verðið að hækka það ár frá árinu 1933 eitthvað í hlutfalli við verðhækkun á erlendum markaði frá 1932–1933. Það bar þess vegna á engan hátt að þakka kjötlögunum alla verðhækkun á innlendum murkaði 1934; en auðvitað vildi ég óska, að sú hækkun hefði orðið sem mest. Því að það er ekki kjötlögunum sjálfum að kenna að hagnaður varð ekki meiri, heldur aðeins því að framkvæmdin var ekki svo góð sem skyldi. Eitt er víst að árangur kjötlaganna hefir ekki fært mönnum framleiðsluverð. Og yfirráð bænda yfir verði á innlendum markaði eru alveg tekin af bændum. Búnaðarfélagið skipaði n. í fyrra til þess að rannsaka framleiðsluverð. Komst hún að þeirri niðurstöðu, að kostnaðarverð á kjöti væri yfir krónu, og hafa nm. sýnt ljóslega fram á, hversu kostnaðarverð hefir hækkað síðustu tvö árin. Menn skyldi því halda, að stj. hlutaðist til um, að bændur fengju sem hæst verð upp í kostnaðarverð, með því að setja kjötverðið svo hátt á innlendum markaði, að það svaraði sem bezt til þess, eða þá að væri framlag úr ríkissj. til uppbótar; í þriðja lagi að varið væri einhverju af atvinnubótafé til þess að kaupa kjöt handa atvinnuleysingjum. Ekkert af þessu hefir verið gert, heldur þvert á móti haldið þannig á málinu, að mestar horfur eru á því, að kjötverð til bænda fyrir s. 1. ár verði jafnvel stórum lægra en bændur fá fyrir útflutt kjöt, og þó er það jafnvel langt fyrir neðan kostnaðarverð. Sýnir þetta enn sem fyrr, að mikið vantar á, að ríkisstj. hafi séð fyrir afkomu þessa atvinnuvegar. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði gleymt genginn meðan ég var í stj. við, sem erum í Bændafl., vildum einmitt þá koma réttlátri gengisskráningu fram. Bar Tryggvi Þórhallsson það fram á flokkafundum Framsfl. af okkar hálfu. en fékk ekki fylgi meiri hl., heldur harða andstöðu. Það má vel vera, að það hafi verið rétt að ganga harðar að. En við vildum í lengstu lög halda félag, af því að samvinnan að öðru leyti var þá allgóð. Bændafl. flutti svo gengismálið undir eins og hann hafði aðstöðu til, og hefir haldið á því máli síðan. Hæstv. forsrh. segir, að ég hafi gleymt. Ég skal nú minna hann á hluti, sem hann hefir sjálfur gleymt. Hann gleymdi að svara flestu, sem í minni ræðu stóð. Og hann gleymdi að gata margra sinna eigin verka, sem þó hefði verið ástæða fyrir hann að minnast á. Hann gleymdi að geta um, hvernig ríkisstj. fækkaði dagsverkunum í brúa- og vegavinnunni um 35 þúsund s. 1. ár. Hann gleymdi að gera grein fyrir, að þó að nokkur hl. bænda hafi tapað 105 þús. á mjólkurl. þá hafa hinir ekki grætt nema 70 þús. kr. Hann gleymdi að gera grein fyrir 20 þús. kr. tapinu á brauðbúðum. Og hann gleymdi að tala um ýms sin eigin verk gagnvart landbúnaðinum. Hann gleymdi að geta þess, hvernig stj. kom yfir á landbúnaðinn sjálfan þátttöku í kostnaði af afurðasölunefnd. Hann gleymdi að geta þess. hvernig stj. tók frá ræktunarsjóði 45 þús. kr., sem hann áður hafði. Hann gleymdi að geta þess, hvernig hún lækkaði lögboðið framlag um 10 þús. kr. Hann gleymdi að geta um það, hvernig hann lækkaði framlag til sandgræðslunnar. Hann gleymdi því, að hann lækkaði framlag til sýsluvegasjóða um 50 þús. Hann gleymdi. hvernig hann lækkaði framlag til áburðarkaupa og til Búnaðarfélags Íslands, til búnaðarsambandanna og Ræktunarfélags Norðurlands. Hann gat ekki minnzt á þessi sín eigin verk. Og það eru fleiri verk en þessi, sem þessi hæstv.forsrh. getur ekki minnzt á.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Um gengisskráningu krónunnar hefir verið tiltölulega lítið rætt síðustu árin, og það, sem fram hefir komið, hefir verið lítt til þess fallið, að menn áttuðu sig á þessu vandasama máli. - Við því er heldur ekki að búast, þegar þess er gætt, að það er aðallega blað svokallaðs Bændafl., sem um málið hefir fjallað. - Hefir blaðið í þeim umr. dyggilega fylgt þeirri meginreglu sinni að meta blekkingar meira en rétta málsmeðferð. Þar sem þetta mál hefir nú blandazt í þessar umr. að eðlilegum hætti, þykir mér rétt að sinna því, ef ske kynni, að menn fengju frekari skilning á málinu en vænta má, að menn fái af þeim villandi ummælum sumra þeirra hv.þm., sem um það hafa talað. Gengisbreytingar orsaka fyrst og fremst verðbreytingar á öllum innfluttum og útfluttum vörum. - Gengislækkun orsakar t. d. hækkun á þessum vörum. Í kjölfar þessarar vöruverðhækkunar fer oft samsvarandi eða einhver hækkun á vörum framleiddum til sölu innanlands. Þó er slíkt enganveginn víst. Fer eftir því m. a., hve framboðið er mikið af vörunni og hvort kaupgetan innanlands þolir samsvarandi hækkun án þess að úr sölu dragi til tjóns. Verðhækkunin, sem stafar af gengislækkun, a. m. k. á öllum innfluttum vörum, verkar hinsvegar sem kauphækkun og dregur úr kaupgetunni. ef framleiðslan ekki örvast svo, að atvinnuaukning vegi upp kauphækkunina eða kaupið sé beinlínis hækkað svo sem verðhækkuninni nemur. Af þessum staðreyndum er það ljóst, að það eru blekkingar að halda því fram, eins og ótæpt er í skyn gefið af pólitískum spákaupmönnum“, að við gengislækkun batni hagur framleiðenda, sem flytja út vörur sem snarar verðhækkuninni. Allar innfluttar notaþarfir framleiðendanna hækka jafnmikið í verði og útflutningsvörurnar. Í vöruviðskiptum framleiðandans kemur því til hagnaðar aðeins hækkunin á þeim hluta af andvirði framleiðsluvaranna, sem afgangs er, þegar öll vöruúttekt hefir verið greidd upp. Frá þeim hagnaði dragast svo óhjákvæmilegar skattahækkanir og einhver hækkun á vöxtum og kauphækkun, ef frumleiðandinn kaupir vinnu og til kauphækkunar kemur að framkominni gengislækkun. Af þessu sést ennfremur, hversu hlálegt er að halda því fram, að með gengisbreyt. einni saman sé hægt að tryggja það, að öll framleiðsla beri sig. Sést það bezt á því, að gengislækkun bætir t. d. ekkert afkomu þess framleiðanda, sem ekki hefir vöruinnlegg fyrir meira en vöruúttekt og ef vöruúttektin er meiri, þá versnar hagurinn. Þótt því fari þannig mjög fjarri, eins og nú hefir verið sýnt fram á, að gengisbreyting sé þess megnug að tryggja afkomu framleiðendanna, þá getur hún haft í bili áhrif á afkomu þeirra til bóta. a. m. k. þeirra, sem selja vörur sínar á erlendum markaði, ef verðmæti framleiðslu þeirra nemur meiru en aðkeyptra vara, og ef kaupgjald hækkaði, þá kemur hagnaður þó því aðeins fram, að tekjur þeirra fari fram úr kaupgjaldi og vöruúttekt. - Þó að gengisbreyting sé þannig, ein af þeim leiðum, sem kemur til álita, þegar verðlagsbreytingar eru nauðsynlegar til hagsbóta fyrir framleiðendur, einkum þá, er framleiða fyrir erlendan markað, er hún enganveginn sú eina. Kemur þar ýmislegt til, eins og ég vík síðar að, en m. a. að það er út af fyrir sig slæmt að þurfa að orsaka þá truflun, sem gengisbreytingar hafa í för með sér í öllu fjármálalífi. Þegar Framsfl. gekk til kosninga vorið 1934. var hans mesta áhugamál að koma á verðlagsbreytingum til hagsmuna fyrir bændur. Flokkurinn valdi ekki þá leið að fella krónuna –heldur hina, að hækka með lögum verðlag landbúnaðarafurðanna innan lands og láta þá, sem út fluttu, njóta góðs af þeirri hækkun Þessi leið var valin að mjög vel athuguðu máli. Hún var valin vegna þess, að um helmingur af kjötframleiðslu bændanna og svo að segja allar mjólkurafurðir þeirra eru seldar innanlands. Verðið á framleiðsluvörum bænda á innlendum markaði hefir því meiri áhrif á afkomu bændastéttarinnar sem heildar en verðið erl., og flokkurinn vildi koma fram verðhækkuninni án þess að draga úr kaupgetunni innanlands. Verðið á innlenda markaðinum átti síðan að bera uppi uppbætur á útfluttu afurðirnar. Hér kom og til greina, að þessari verðhækkun varð ekki á komið nema í samvinnu við verkamenn. Um árangur gengislækkunar var hinsvegar tvísýnt, þar sem bændastéttin í heild kaupir án efa meira af erlendum vörum til sinna þarfa en hún selur til útlanda nú orðið. Barátta Framsfl. var miðuð við að bæta kjötverðið frá því, sem það var haustið 1933, og mjólkurverðið frá því, sem það var 1934. Væntanlega lætur mjög nærri, að kjötverðið 1935 verði að meðaltali yfir allt landið um 20% hærra en það var 1933 og í þeim þrem mjólkurbúum (vinnslubúum) á verðlagssvæði Reykjavíkur, sem mjólkurlöggjöfinni var fyrst og fremst ætlað að styrkja, hefir mjólkurverðið hækkað um ca. 11–12%, og tekjur bændanna þar þó meira en því nemur, vegna aukningar á framleiðslunni. Aðalatriði þessa máls er þó það að þessi afurðahækkun er bein hækkun á hreinum tekjum bændanna - þar sem henni hefir verið komið á án þess að vörur almennt hafi hækkað í verði um leið. - Á því er þess vegna enginn vafi að gengislækkun hefði aldrei orðið að öðru eins liði pg þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í þessum málum. Ný atriði eru alltaf að koma fram í þessum málum. Afkoma sjávarútvegsins fer nú versnandi - þrátt fyrir ötult starf í þá átt að afla nýrra markaða og koma á fót nýrri framleiðslu sjávarvara. - Að því getur rekið, að stöðvun verði í framleiðslunni vegna erfiðleikanna. jafnvel svo, að markaðsmöguleikarnir ekki notist, þótt takmarkaðir séu. - Af slíku mundi leiða minnkandi kaupgetu og erfiðleika fyrir landbúnaðinn og jafnvel verðfall á afurðum hans: a. m. k. mundu útilokast möguleikar fyrir aukningu á tekjum bænda af sölu sinni innanlands. Færi svo, yrðu sérstakar ráðstafanir nauðsynlegar til þess að bæta rekstraraðstöðu framleiðendanna. Kæmu þá ýmsar leiðir til greina, og er of snemmt upp um það að kveða, hvað ofan á yrði. Allt þetta gengishjal bændaflokksmanna er því fundið upp til blekkinga og árása á stj., eins og sést bezt á því, að 1933, þegar þeir höfðu ásamt bandamönnum sínum, íhaldsmönnum, aðstöðu til að koma þessu máli fram, datt þeim ekki í hug að hreyfa því að lækka krónuna. Auk þess má benda á það, að Bændafl. hefir átt fulltrúa í báðum bankaráðunum, en þeir hafa aldrei barið fram neinar slíkar till., þótt allir viti, að bankaráðin geti ráðið þessu máli til lykta. Um afstöðu Sjálfstfl. í þessu máli er það að segja, að það er næsta hlálegt að heyra hv.þm. G.-K. og hv.þm. A.-Húnv. vera nú að tala um gengislækkun, þegar vitað er, að hv.þm. G.-K. a. m. k. hefir verið harðneitað um greinar um þau efni í Mbl. Hv. þm. G.-K. hefir í mörg ár verið að gaspra um gengislækkun, en flokksblöð hans jafnan synjað honum um rúm fyrir þessar kenningar hans. Svo langt er frá því, að þessir herrar geti haldið því fram, að Sjálfstfl. sé fylgjandi gengislækkun. Ég vil drepa lítið eitt á eitt atriði í ræðu hv.þm. A.-Húnv., þar sem hann talaði um launamálið. Hann sagði, að ríkisstj. vildi ekkert gera í launamálinu af því, að launalækkun myndi aðallega lenda á hennar eigin mönnum. Þetta eru vísvitandi ósannindi hjá hv.þm. Núv. stj. hefir lækkað dýrtíðaruppbótina gegn atkv. sjálfstæðismanna. Hún hefir ennfremur lækkað mjög há embættislaun á ýmsum stöðum beinlínis. Og loks hefir hún raunverulega lækkað öll hálaun með hátekjuskatti þeim, sem hún bar fram og fékk samþ.Hv. þm. A.-Húnv. væri nær að beina ásökunum sínum hér í Reykjavík, þar sem laun manna í opinberum stöðum bæjarins eru miklu hærri en hjá ríkinu, svo að við í ráðuneytinu höfum sífellt ónæði af starfsfólki ríkisins, sem kvartar yfir því, hve laun sín séu lág í samanburði við laun starfsmanna Reykjavíkurbæjar. Hv. þm. A.-Húnv. hefir slæmt hlutverk í flokki sínum, þar sem hann er hvað eftir annað hafður til þess að bera fram till., sem Sjálfstfl. myndi aldrei koma til hugar að fylgja í fullri alvöru, heldur strádrepa, ef til hans kasta kæmi. En það getur verið nógu gott að hafa slíkt í útvarp. En nú vil ég taka eitt dæmi um það, hvernig íhaldið launar þeim mönnum, sem það hefir til slíkra verka. Ég tek það til dæmis, er hv.þm. A.-Húnv. var eitt sinn sendur á fund til að verju málstað íhaldsins í mjólkur- og kjötsölumálinu. Meðan hv.þm. A.-Húnv. var eftir beztu getu að baksa við að verja þennan ófagra málstað, sögðu broddar Sjálfstfl. á öðrum fundi, að með kjötlögunum væru bændur í Árnessýslu skattlagðir til hagsbóta fyrir bændur norðanlands. M. ö. o., að meðan hv.þm. A.-Húnv. var að baksa við vörn sína fyrir afstöðu Sjálfstfl. í málinu, voru flokksmenn hans að álasa okkur fyrir að hafa viljað sýna kjósendum hans réttlæti! Slík er meðferð á þessum fórnarlömbum Sjálfstfl. Þá vík ég örfáum orðum að hv.þm. V.-Húnv. Hann bar það m. a. upp á stj., að hún hefði hindrað útflutning á íslenzkum vörum til Þýzkalands. Árið 1934, þegar hver mátti selja þangað, sem vildi, voru seldar þangað vörur fyrir 630 þús. kr. En árið eftir, þegar stj. hafði skipt útflutningnum meðal framleiðenda og skipulagt söluna, þrefaldaðist þessi upphæð. Stj. hefir því margfaldað möguleika fyrir bændur á sölu til Þýzkalands með þremur. Þá kem ég að hv. 10. landsk. Ég skal segja það honum til hróss, að það var dálítið hik á honum þegar hann fór að tala um áfengið. Hann viðurkenndi nú, að tekjur af þeirri vöru til handa ríkissjóði væru „vel fengnar“, þótt hann hefði áður sagt, að það væri að „taka lán hjá lífinu“ að afla slíkra tekna. Nú hefir hann tekið hræsni sína aftur að þessu leyti, en segir aðeins að sveitafélögin eigi að njóta þessara tekna, sem hann felur nú „vel fengnar“. Hv. þm. sagði, að ég hefði engu svarað um takmarkanirnar á innflutningi neta. Ég geymdi að svara þeim pósti, vegna þess, að ég vildi eiga tal við gjaldeyrisnefnd áður. Ég hefi nú talað við n., og enginu nm. veit til þess, að slíkar hömlur hafi átt sér stað. Ég vil því skora á hv. 10. landsk. að segja hreinskilnislega, hvað hann á við. Netafæðin í Vestmannaeyjum stafar í þetta sinn eingöngu af óvenjulegu tjóni af völdum togara og langri netavertíð. Að takmarkanir séu á smíðaefni meiri en áður er fjarstæða. Því þvert á móti hafa verið veitt innflutningsleyfi fyrir meira af þeirri vöru en í fyrra. En munurinn er sá, að nú fá menn leyfin sjálfir milliliðalaust. Annars kemur það úr hörðustu átt, að þeir sem þykjast vilja efla iðnað í landinu, skuli ráðast á innflutningshöftin. Viðvíkjandi takmörkun á innflutningi á vörum til iðnaðar get ég sagt það, að enginn hefir kvartað yfir slíku til fjármálaráðuneytisins, svo að hömlurnar hafa varla verið tilfinnanlegar úr því að aðiljarnir hafa ekki kvartað. Ég mun ekki eltast frekar við það að svara ræðum stjórnarandstæðinga. En ég vil að lokum aðeins drepa á eitt atriði. Því var haldið fram af Bændafl. fyrir síðustu kosningar, að framsóknarmenn væru um of háðir sósíalistum og undirtyllum þeirra. Við sýndum fram á það þá, eins og jafnan síðan, að þetta hefir við engin rök að styðjast. En við héldum því fram með gildum rökum, sem síðan hafa fengið staðfestingu reynslunnar, að þeir menn, sem þá höfðu klofið sig út úr Framsfl. og buðu sig fram sem bændaflokksmenn, voru aðeins flugumenn sendir af íhaldinu til að vinna gegn bændum og þeirra sanna flokki, Framsfl. Við sýndum líka fram á það, að sá eini þeirra, sem skreið á þing í kjördæmi, hv.þm. V.-Húnv., hefði komizt þangað með hjálp Sjálfstfl., sem hefði séð sér hag í því að fá flugumennina á þing. Þá sóru bændaflokksmenn og sárt við lögðu, að þetta væri ósatt. En nú er sönnun fengin fyrir hinu gagnstæða. Nýlega hefir komið fram játning frá formanni Sjálfstfl. um þetta. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa upp kafla úr ræðu hv . þm. G.-K. um þetta, þar sem hann gerir þessa eftirtektarverðu játningu fyrir hönd flokksins. Hann segir svo: „Það er satt, að ég hefi í því engu að leyna, að meðan stóð á undirbúningi fyrir síðustu kosningar, var ég því heldur fylgjandi, að þessi hv.þm. kæmist á þing, og þó að Sjálfstfl. hefði frambjóðanda í þessu kjördæmi, þá var hvorki af mér né sumum öðrum flokksmönnum gert það, sem hægt var, til stuðnings kosningu hans, og sagði ég honum það. . . . En ég leyni því ekki, að ég hygg, að afstaða mín og sumra annara sjálfstæðismanna hafi ráðið miklu um það að þessi hv.þm. komst að, og ég harma það ekki, að svo fór.“ Síðar segir hann: „Ég hefi mætur á þessum hv.þm. og tel mér enga skömm að því að hafa stutt að kosningu hans.“ Ég vil nú spyrja hv. hlustendur, hvort þeir álíti, að frekar þurfi vitnanna við í þessu máli, hvort þetta sé ekki full sönnun þess, að þeir, sem buðu sig fram sem bændaflokksmenn og báru á framsóknarmenn, að þeir væru fjandmenn bænda, voru einmitt útsendarar hinna sönnu fjandmanna bænda, íhaldsmanna. Annað allmerkilegt atriði kom fram í ræðu hv.þm. G.-K., sem sýnir, að íhaldið ætlast til þess af hv.þm. V.-Húnv., að hann sé því undirgefinn í einu og öllu, að viðlögðum refsingum. Hann segir svo: „Þótt ég neiti því ekki, að ég beri e. t. v. nokkra ábyrgð á kosningu þessa hv.þm., þá finn ég það ekki sem mitt hlutskipti að vanda um við hann, þegar reiðin og fljótfærnin fá yfirhöndina, því að bæði er það, að hann jafnar sig fljótt aftur, og eins mun hann fá nægar ákúrur í sínum flokki.“ Hvað á hv.þm. G.-K. við, að hv.þm. V.-Húnv. muni fá ákúrur fyrir? Jú það, að hv.þm. Húnv. hafði í bræði sinni látið nokkur orð falla í garð bróður hv. formanns Sjálfstfl., hv.þm. G.-K. þetta ódæði hafði hv.þm. V.-Húnv. leyft sér, og hv.þm. G.-K. er viss um, að hann fær refsingu fyrir það í flokki sínum. Þetta er full sönnun þess, að íhaldið telur bændaflokksmennina sína þjóna, sem verða að sitja og standa eins og því sýnist.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Í ræðu sinni fyrir skömmu benti hv.þm. V.-Húnv. á það sem aðalbjargráðið í kreppunni að lækka gengi krónunnar. Þar með væru öll vandræði atvinnurekenda leyst og atvinnuleysið úr sögunni. Án þess að ég ætli að fara ýtarlega út í gengismálið, get ég ekki stillt mig um að benda á það, hve fljótfærnisleg og vanhugsuð þessi skoðun er. Afleiðingarnar liggja í rauninni í augum uppi. Allar skuldir ríkisins í erlendum gjaldeyri myndu hækka að sama skapi og gengið lækkar, svo að ríkissjóður yrði að auka tekjur sínar stórkostlega með nýjum sköttum. Sama er að segja um skuldir bankanna, hækkunin á erlendum skuldum þeirra hlyti að leiða til þess, að vextir myndu hækka. Allar aðkeyptar nauðsynjavörur hlytu að hækka í verði. Ég veit, að aðalvon þeirra manna, er berjast fyrir gengislækkun er sú, að kaupgjald lækki, þ. e. þeir treysta því, að samtök verkalýðsins fái ekki hækkað kaup hans eftir því, sem dýrtíðin vex. Ég held að þetta séu falsvonir. Ég býst við því, að samtakamáttur verkalýðsins sé það mikill, að hann geti hrundið þessari kauplækkunarárás, eins og svo mörgum öðrum. En hver yrði nú afleiðingin fyrir bændur, ef verkamönnum tækist ekki að fá hækkað kaup sitt í hlutfalli við gengislækkunina? Nú sem stendur er aðalmarkaður bænda við sjóinn. Þ. e. a. s. sá múgur manna þar, sem selur vinnu sína fyrir ákveðið kaup, og ef kaupið er fellt með gengislækkun, þá minnkar að sama skapi það, sem þeir geta keypt af framleiðsluvörum bændanna, svo að með gengislækkun og þar af leiðandi kauplækkun herða bændur aðeins snöruna að sínum eigin hálsi. Ég held það sé mála sannast, að gengislækkun sé álíka haldgott bjargarráð eins og ef kaldur ferðamaður að vetrarlagi pissar í skóinn sinn til þess að ylja á sér tærnar. Það getur verið bót að því í bili, en ég hygg, að það muni samt fljótlega hefna sín. Í ræðu minni í gær benti ég á það, hve samvizkulaust athæfi það er sem áhrifamenn Sjálfstfl. hafa beitt gegn fiskimálanefnd. Á meðan n. er að leita nýrra markaðsmöguleika og reyna að vinna nýja markaði og leita fyrir sér með nýjar verkunaraðferðir á fiski, þá er hún rógborin, hrúgað upp gróusögum um hana og allt hugsanlegt gert til þess að spilla fyrir árangri af störfum hennar. Ég benti einnig á það í gærkveldi, hversu ástatt mundi um S. Í. F., ef það hefði verið beitt sömu vopnum. Ef - þegar það var að störfum sínum - hefði verið hleypt upp fundum í þeim tilgangi að gera starf þess tortryggilegt og skapa andúð gegn því og ef blöð stjórnarliða hefðu fyllt dálka sína af slúðri og rógi um framkvæmdir þess. Ég hygg að þeim sömu mönnum, sem hafa beitt þessari aðferð gegn fiskimálanefnd, hefði þótt slíkt hin mesta óhæfa og ég tel einnig, að svo hefði verið. Ég hefði kosið, að fullt samkomulag væri á milli þessara tveggja aðilja, og ég hefi borið þá von í brjósti, að svo mætti verða, því verkefnin eru nægileg fyrir þá báða, og má í því sambandi minna á það, að sölusambandið hefir ekki snúið sér að því enn, þótt ég voni, að það muni gera það innan skamms, að fá fasta umboðsmenn í þeim löndum, sem mest kaupa af óverkuðum saltfiski, og á ég þar fyrst og fremst við Danmörku og England, og þó einkum við England, því nú hafa Englendingar fengið hækkaðan kvóta sinn á Spáni og þurfa að kaupa fisk frá öðrum þjóðum til þess að geta fyllt hann, og þess vegna ætti það að vera mikilvægt atriði að geta tryggt það að sá blauti fiskur væri keyptur hér. Hv. 6. þm. Reykv. flutti skörulega ræðu hér áðan, og þótt ég telji ekki í raun og veru ástæðu til þess að skipta orðum við þennan hv.þm. nú fremur en endranær, þá voru samt nokkur atriði í þessari ræðu, sem ég tel rétt að drepa á með nokkrum orðum. Hann notaði að vanda allstór orð, og snjöll á stundum. Kvað hann upp einskonar útlegðardóm yfir mér, að því, er mér skildist, ekki eingöngu úr hinu pólitíska lífi þjóðarinnar, heldur vildi hann jafnvel dæma mig útlægan af landi hér. Það er til gamalt máltæki, sem segir, að þeir lifi lengst, sem með orðum eru vegnir, og hvort sem sá málsháttur á hér við eða ekki, þá er það víst, að ég á ekki aðra ósk betri mér til handa heldur en þá, að ég geti sem lengst hagað störfum mínum þannig, að ég hljóti jafnan last hans fyrir því það er nú einu sinni þannig, að last sumra manna er á borð við lof góðra manna og réttsýnna. Hann sagði, að ég hefði farið með blygðunarlaus ósannindi, þegar ég sagði frá sendiförinni til Ameríku. Nú veit hann samt, að það, sem ég sagði um það, var allt rétt og eftir staðfestum fundarbókum. Hinn 4. júlí flutti Jón Árnason till. um að hafizt yrði handa um undirbúning á saltfisksölu til Suður-Ameríku. - En það sýndi hv.þm. Ísaf. áðan, hve hrapalega gamla union vanrækti að athuga markaðsmöguleika jafnvel svo, að þeim, sem skrifuðu henni, var ekki einu sinni svarað. - Þann 15. ágúst flutti svo Magnús Sigurðsson till. um það, að maður væri sendur til Suður-Ameríku, og það var samþ., og Thor Thors var sendur. Ég nefndi ekki nafn mannsins, en ég talaði um þann árangur, sem orðið hefði af ferðinni og sem sýndi, hvers mætti vænta af því í framtíðinni. En það hörmulega við þetta er að ekki skyldi vera hafizt handa áður en gjaldeyrisvandræði og markaðsvandræði voru dunin yfir. 9. okt. flutti svo Héðinn Valdimarsson till. um að senda mann til Norður-Ameríku og Kúba í sömu erindum. Þetta er innfært í fundabók og undirskrifað bæði af formanni og ritara, óvefengt og athugasemdalaust af öllum, og það þýðir ekki að þyrla upp neinu reyki um það, að þetta séu ósannindi, og það er næsta óviðkunnanlegt, að slíkt skuli vera gert af þeim manni, sem veit eins vel um þetta eins og hv. 6. þm. Reykv., sem sjálfur á sæti í stj. Þá staðfesti hv. 6. þm. Reykv. það, sem ég sagði um sölutilraunina á Steady-farminum, þótt hann segði, að ég hefði sagt það ósatt. Hann sagði, að það væri ekki rétt, að Kristján Einarsson hefði fengið aðeins einn umboðsmann vestra, heldur hefði hann fengið þrjá umboðsmenn eða 4, ef sá í Kúba er talinn með. En ég sagði einmitt í ræðu minni í gær, að farminum hefði átt að skipta á milli þriggja umboðsmanna, þannig að þeir fengju samtals 130 tonn, en 70 tonn voru ætluð frjáls til sölu. Hitt er svo annað mál, að aðeins einn af þessum umboðsmönnum seldi 45 tonn, en hinir ekkert, og að salan á þessum 40 tonnum brást af þeim ástæðum, sem ég greindi. Ég sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum, það sem ég sagði í ræðu minni í gær var í raun og veru staðfest af ræðu hv. 6. þm. Reykv. Það hefir enginn hreyft hnjóðsyrðum að þeim Thor Thors og Kristjáni Einarssyni fyrir afskipti þeirra af saltfiskssölu eða fyrir þær tilraunir, sem þeir hafa gert vestunhafs til að vinna markað fyrir saltfisk. Þeir eru sjálfsagt mjög kunnugir saltfisksölu, en þeir eru engu kunnugri sölu á öðrum fiski heldur en tóbakssalinn, sem nú er vesta og mest hefir verið um rætt; hins vegar álíta margir, að tóbakssalinn sé engu óslyngari kaupsýslumaður heldur en hver hinna sem er. Þá skildist mér, að hv. fl. þm. Reykv. væri mjög móðgaður af því, að ég hefði ekki nefnt alla stjórnendurna, en ég veit ekki, hvers vegna hann ætti að vera móðgaður af því, ef það er ekki af því, hverja ég nefndi, en þeir sem ég nefndi, voru Sigurður Kristjánsson og Jón Kjartansson, og ef hann telur sig móðgaðan af því, að þessir eru nefndir, þá verður hann að gera það upp við sig, hvort honum finnst það vegsauki eða hnekkir fyrir sölusambandið, að þessir menn skulu eiga sæti í stjórn þess. Mér finnst það eðlilegt, að Jóhann Jósefsson og Kristján Einarsson eigi sæti í stjórninni, en hitt þykir mér hlálegt, að ég ekki segi grátlegt, að menn eins og Sigurður Kristjánsson og Jón Kjartansson skuli vera í stjórninni, því ég hygg, að þeir hafi minna til brunns að bera en margir aðrir, en ég hafði ekki meint það sem neina móðgun fyrir félagið, þótt ég nefndi þessi nöfn, en ef hann álítur, að það sé svo, þá hann um það. Þá sagði hann, að sölusambandið hefði snúið sér til mín sem ráðh. og sótt um söluleyfi og styrk fyrir Steady farminum og að ég hefði með því að neita þessu eyðilagt sölumöguleikana í Norður-Ameríku. En ef þetta væri rétt, þá væri ég ekki einn í sökinni, og er nú rétt að gera sem bezta grein fyrir þessu atriði. Það er rétt, að fisksölusambandið sótti um styrk í þessu skyni. Það sótti um útflutningsleyfi og styrk fyrir allt að 200 tonnum og sagði, að það væri samkv. till., sem hefði verið samþ. stjórnarfundi í sölusambandinn þann 8. febr. Nú skal ég með leyfi hæstv. forseta lesa hér upp till., sem samþ. var á stjórnarfundi sölusambandsins þann dag. Till er frá Jóni Árnasyni og er þannig: „Þar sem fiskimálanefnd hefir undanfarið haft með höndum tilraunasendingar á freðfiski til útlanda og fær framvegis fé til slíkra tilrauna, álítur stjórn S. Í. F. eðlilegt, að fiskimálanefnd annist sölu á tilraunasendingum af freðfiski til Norður-Ameríku, og er fús til þess að greiða fyrir slíkum viðskiptum, með því að mæla með við umboðsmenn sína, að þeir aðstoði fiskimálanefnd við þessar framkvæmdir eftir því, sem hún kann að óska. Þessi till. var samþ. á stjórnarfundi S. Í. F. þann 8. febr. með 4:3 atkv. Ég ætla, að um þetta þurfi ekki að fara fleiri orðum. Sjálf stjórn sölusambandsins, sem í augum hv. 6. þm. Reykv. er óskeikult æðsta vald, telur það eðlilegt, að það sé fiskimálanefnd, sem hafi þessa sölu með höndum, og vill mæla með því við umboðsmenn sína að þeir styðji fiskimálanefnd eftir því, sem hún óskar. Á sama fundi var borin fram till. þessi frá þeim Sigurði Kristjánssyni, Kristjáni Einarssyni og Jóni Kjartanssyni: „Þar sem ekki hefir tekizt að ná samkomulagi við fiskimálanefnd um sendingu á frystum fiski til Ameríku, þá felur stjórn S. Í. F. framkvæmdastjórum sínum að sækja nú þegar um útflutningsleyfi og styrk, samanber lög fyrir fiskimálanefnd, fyrir allt að 200 tonnum af frystum fiski til sölu til Ameríku og gera allar þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd hið skjótasta, Þessi till. var samþ. með 3:2 atkv., en 2 greiddu ekki atkv. Síðan skrifa framkvæmdastjórar S. Í. F. mér sem ráðh. og biðja um styrk og útflutningsleyfi samkv. þessari till., en láta ekki getið fyrri till., sem samþ. var, og það varð beinlínis að heimta af þeim þá till., sem ég las áðan, þar sem talið er eðlilegt, að fiskimálanefnd hafi með höndum allar framkvæmdir í þessu efni. Þetta held ég, að sé sæmilega ljóst hverjum meðalgreindum manni. Sjálf stjórn S. Í. F. telur það sjálfsagt og eðlilegt, að fiskimálanefnd hafi þessa starfsemi með höndum, og leggur til, að umboðsmenn sínir aðstoði hana eftir föngum. Þetta er heldur ekki þakklætisvert, það er ekki nema sjálfsagt, að þeir snúist vel við og geri eins og fyrir þá er lagt í þessu efni. Ég get látið þetta nægja viðvíkjandi ræðu hv. 6. þm. Reykv., en af því að hann hefir tekið að sér að vera sjálfkjörinn málsvari sjávarútvegsmanna gegn ágangi stjórnarflokkanna, sem vilja taka þá kverktaki og fleygja þeim í dyflissu –hann notaði þessi biblíulegu orð - þá held ég, að það sé rétt að drepa hér á till., sem ég ætla, að séu bornar fram af hv. 6. þm. Reykv. og eiga væntanlega að sýna vilja þess hluta Sjálfstfl., sem fylgir honum að málum. 1. till. þarf ég ekki að lesa, hún er áskorun til Alþingis um að leggja fiskimálanefnd niður og láta S. Í. F. taka við störfum hennar. - 2. till. er svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn telur eðlilegt, að framkvæmdastjórar S. Í. F. sjái um sölu á öllum fiski, sem félagsmenn þurfa að selja fyrir sig, og í hvaða ástandi, sem hann er. Einnig telur fundurinn, að framkvæmdastjórar félagsins hafi bezt skilyrði til að leysa sölu vel af hendi og með hóflegum kostnaði fyrir fiskeigendur. Felur því fundurinn stjórninni að undirbúa og leggja fyrir næsta aðalfund þær breytingar á félagslögum, að S. Í. F. skuli sjá um sölu á fiskframleiðslu félagsmanna í hverju verkunarástandi, sem er.“ Hv. 6. þm. Reykv. drap mjög á það í ræðu sinni, að ríkisstj. hefði verið með þann bakþanka að taka upp einkasölu á salfiski. En þessi till. gengur miklu lengra, og hér á að fela framkvæmdastjórum S. Í. F. eða með öðrum orðum hlutafélögunum Alliance og Kveldúlfi þessa einkasölu. Till. segir, að fundurinn telji það eðlilegt, að framkvæmdastjórar S. Í. F. sjái um sölu á öllum fiski félagsmanna í hvaða verkunarástandi, sem hann er, hvort sem hann er frosinn, hertur eða ísaður eða nýr, og hvort sem er heldur á útlendan eða innlendan markað, eins og t. d. til neyzlu hér í Reykjavík, og úthluta þeim leyfum öllum, sem veitt kynnu að verða. Það er að segja sú rammasta einkasala, sem hægt er að hugsa sér, en það eru þessir sjálfvöldu framkvæmdastjórar, sem eiga að hafa þessa einkasölu með höndum. - Ég get ekki hugsað mér öllu vanbugsaðri till. en þessa. Ég vil líka minna á, að þegar S. Í. F. var endurreist, að þá var það fram tekið í lögum þess, að markmið þess væri að selja saltfisk til útlanda, og því var alls ekki hreyft, að það væri heppilegt að sölusambandið hefði annað með höndum. Þessi till., sem ég las hér, er líka órækur vottur þess, að þeir eru búnir að finna, að það er ekki hægt nema með því móti, að lögunum sé breytt. Þá var enn ein till., sem kom fram á þessum sama fundi. Hún var frá hv.þm.N.-Ísf., en ekki frá hv. 6. þm. Reykv., og var þannig, með leyfi hæstv. forseta: .,Í því skyni að hægt verði að greiða fiskeigendum innan Sambands íslenzkra fiskframleiðenda andvirði saltfiskjarins jafnóðum og hann er afhentur á skip til útflutnings, skorar fundurinn fastlega á Alþingi það, er nú situr, að fela ríkisstjórninni að taka fyrir hönd ríkissjóðs ábyrgð á öllum þeim halla, sem orsakast kann af gengissveiflum, greiðslutálmunum og öðrum orsökum í þeim markaðslöndum, sem S. Í. F. selur fisk til.“ Hér er ekki verið að skera við neglur sér. Fyrst á að fá þessum 3 sjálfvöldu framkvæmdarstjórum í hendur einræðisvald um alla sölu á fiski, og svo á ríkisstjórnin að taka ábyrgð á öllum þeim halla, sem kann að verða af gengissveiflum og greiðslutálmunum, og ekki nóg með það, heldur líka á öllum þeim halla, sem verða kann af öðrum ástæðum, hverjar svo sem þær eru. T. d. ef þessum háu herrum dytti í hug að selja einhverju firma, sem ekki gæti borgað, þá er það ríkisstjórnin, sem á að bera ábyrgðina, en ekki þeir sjálfir. Þeir eiga alltaf að vera ábyrgðarlausir fyrir halla af sölu, hverjar sem orsakir þess halla eru. Þetta er í fáum dráttum mynd af því átstandi, sem þeir óska, að sé ríkjandi í þessu máli og á öðrum sviðum atvinnulífsins. Nokkrir sjálfvaldir stórlaxar, sem fari með framkvæmdirnar og hirði ágóðann, þegar hann gefst, en hallinn lendi svo á bönkum landsbúa svo lengi sem þeir sligast ekki algerlega undir þeim.

Ólafur Thors Herra forseti. Á þessum mínútum, sem ég hefi til umráða, ætla ég að hrekja verstu firrur andstæðinganna. Þm. S.-Þ., Jónas Jónsson, leiði ég hjá mér eins og aðrir. Slíkt er orðið nokkuð föst venja hér á þingi, og sé ég ekki ástæðu til, að út af sé brugðið fremur fyrir það, að umr. er útvarpað, nema síður sé, enda er hvorttveggja, að sá, er slíkan málflutning hefir, - sá, sem ekkert annað og meira hefir að segja þjóð sinni við slíkar umr., sem hér fara fram, en óblandinn persónulegan róg, er eiginlega ekki viðmælandi, sem og hitt, að fyrir það er síður þörf að sinna einmitt honum, að álitinu á honum fer hraðhnignandi og þeim fækkar ört, sem á honum taka minnsta mark. Þm. Ísaf., Finni Jónssyni, læt ég nægja að svara því, að hann sleit úr samhengi skýrslu þm. Snæf., Thors Thors, og hafði nær því í frammi villandi og rangan málflutning, sem raunar engan undrar, sem þennan þm. þekkir. En um sjálft efni málsins, ádeiluna á S. Í. F. út af því, að það félag og forgenglar þess skuli ekki fyrir löngu hafa hafið stór og mikil viðskipti í Ameríku, nægir sem alveg tæmandi skýring sú einfalda upplýsing að verðlag á þeim mörkuðum er miklu lægra en Íslendingar til þessa hafa þurft að sætta sig við. Nú aftur á móti, eftir að búið er að loka þeim mörkuðum, sem hið frjálsa framtak lagði undir sig og beztir voru, verðum við að lúta að því er áður þótti óboðlegt, þ. á. m. þessum umræddu mörkuðum í Ameríku. Ádeila þessa þm. er viðlíka viturleg eins og ef ráðizt væri á mjólkur framleiðendur í Reykjavík og grennd fyrir að hafa látið undir höfuð leggjast að búa til skyr úr mjólk sinni í því skyni að kenna mönnum skyrát, enda þótt þeir gætu ekki fullnægt eftirspurninni eftir nýmjólk - verðhæstu vörunni. Tel ég nauðsynjalaust að svara þessum þm. frekar, en mun nú beina ádeilu minni til sjálfra ráðherranna. Kröfu okkar sjálfstæðismanna um þingrof og nýjar kosningar svöruðu hæstv.forsrh. og hæstv.atvmrh. báðir á einn og sama veg: Þeir ætla ekki að láta mig skipa sér fyrir verkum. Ég skil það út af fyrir sig, og mér finnst það eðlilegt. En það er bara ekkert svar við rökum mínum. Frumræða mín var samin utan um þann sannleika, að sú þjóð, sem er í hættu stödd og hefir verið svikin af valdhöfunum, á alveg ótvíræðan rétt á því að fá með nýjum dómi að skera úr um, hverjum hún vill fela forustuna á örlagastundinni. Hvorugur ráðherranna vildi neita því, að þjóðin væri í hættu stödd. Hvorugur gat hrakið, að stjórnin hefði brugðizt fyrirheitum sínum og þjóðin væri því vonsvikin. Og hvorugur reyndi að hrekja, að vonsvikin þjóð eigi rétt á að velja sér nýja forustu á neyðarinnar stundu. En báðir ráðh. færðust samt sem áður undan hinum einn rökréttu afleiðingum: kosningum. - Af því sést glögglega, að stjórnin veit, að fylgið hrynur nú af henni jafnt til sveita og sjávar. Hæstv. forsrh. þarf ég litlu að svara. Firrurnar í mjólkurmálinu, sem hann var að reyna að sanna með röngum tölum, hafa nú verið hraktar af öðrum. Ég myndi aldrei hafa hirt um að verja tíma mínum til þess, vegna þess, að allir, sem eiga hagsmuna að gæta í þessu máli, vita fyrir löngu, að án allra mjólkurlaga hefðu austanmenn, hvað þá vestanmenn, borið meira úr býtum. En með réttri hagnýtingu mjólkurlaganna hefir altaf verið og er enn auðvelt að bæta afkomuna, svo verulegu nemi. Ég þarf ekkert að segja þeim, sem við þessi lök eiga að búa, um mistökin í mjólkursölunni. Hinir geta áttað sig út frá því, að allir bændur vestanfjalls, sbr. einnig einróma samþykkt kaupfélags Borgfirðinga, hafa lýst skýru og ótvíræðu vantrausti á stjórn mjólkursölunnar. Ráðh. getur náttúrlega gert sér til gaman, að reyna að telja mönnum trú um að allir þessir bændur séu fífl, sem ekkert viti, hvað þeir eru að segja, en án þess að ég á nokkurn hátt vilji gera lítið úr vitsmunum hæstv. ráðh., þá efa ég samt, að hann einn verði talinn meiri vitsmunamaður en allir þessir bændur til samans. Eftir fyrri reynslu má sjálfsagt búast við, að ráðh. þverskallist gegn kröfu bænda. Hann er vanur að segjast ætla að standa og falla með þessu máli, en það þýðir, að hann ætlar að sitja og standa í þessu máli eftir því, sem Egill í Sigtúnum segir honum, en það þýðir aftur, að hann ætlar alltaf að vera með því vitlausasta. Ég sný mér þá að hæstv.atvmrh.Hæstv. ráðh. hefir oft áður teflt á tæpt vað í meðferð sannleikans, en þó efa ég, að hann hafi fyrr handleikið sannleikann jafngálauslega og sérstaklega jafnklaufalega eins og í ræðu sinni í gær, og hefir hæstv.atvmrh. í þessari ræðu komizt fram úr hæstv. fjmrh. í þessari list. Mér þykir tilhlýðilegt að færa ráðh. þakkir fyrir mér veittar ánægjustundir við að hlýða á upplestur hans á eldhúsdagsræðu þeirri, er ég flutti á þinginu 1934. Ég verð að vísu að játa, að ráðh. gerði þetta ekki í góðu skyni, en ég mun nú snúa því til góðs. Ráðh. taldi sér feng í því, að ég hefði viðurkennt í desembermánuði 1934, að ástandið á Íslandi væri mjög alvarlegt. Af þessu vildi ráðh. álykta, að úr því að hann sjálfur á þeim tíma hefði aðeins verið ráðh. í fáa mánuði, þá væri ekki heldur hægt að sakfella hann, eða hans flokk, um það eymdarástand, er nú ríkir og fara virðist versnandi. Þetta er nú auðvitað barnaskapur eða blekkingar, því eins og ég skýrt tók fram í frumræðu minni, þá rekur það ófremdarástand, sem hér ríkir, rætur sínar til kosningasigurs stjórnarflokkanna 1927. Það er þess vegna ekki eingöngu fárra mánaða lamandi áhrif núverandi ríkisstj., sem öllu veldur, heldur 9 ára nær óslitinn valdaferill þessara sömu flokka. Það er eignaránið og frelsisskerðingin á sviði atvinnulífsins, það eru þessi tvö vopn, sem stjórnarflokkarnir hafa beitt í herferðinni á hendur einkaframtakinu, sem nú, eftir 9 ár, eru langt komin með að leggja það að velli, og það er af þessum ástæðum, sem atvinnureksturinn þverr og atvinnuleysið vex, og í þessu á ráðh. persónulega sinn þátt, mikinn eða lítinn, eftir því hvort hann hefir verið mikill eða lítill maður í sínum flokki. Ég vil í þessu sambandi vita ráðh. fyrir þau ummæli, sem hann beindi til mín í sambandi við hið vaxandi atvinnuleysi. Ráðh. sagði, að þegar ég væri að tala um, að ég vildi bæta úr atvinnuleysinu, þá væri það af fullkomnum óheilindum mælt. Slík ásökun er svo þung, að þess verður að krefjast, að úr ráðherrastól fylgi henni einhver rök. Atvinnuleysið er eitt ógurlegasta böl sérhverrar þeirrar þjóðar og sérhvers þess einstaklings, sem fyrir því verður. Ekkert er ömurlegra, ekkert getur verið ömurlegra en að ganga iðjulaus frá morgni til kvölds og hafa um ekkert annað að hugsa en sitt eigið bjargarleysi, og ef til vill á ekkert annað að horfa en skort ástvina sinna. Sá maður, sem ekki vill bæta úr þessu, er verra hrakmenni en nokkur sá, sem ég hefi kynnzt á lífsleiðinni. Hitt er svo annað mál, hvað menn geta gert í þessum efnum, og enn er það þriðja hlið málsins, hvort menn komi auga á réttu leiðirnar til að létta af bölinu, og það er einmitt um þetta, sem deilan í raun og veru stendur og á að standa, og það er þetta, sem ég ber á hæstv.atvmrh. og hæstv.ríkisstj., að sú leið, sem hún leggur út á til að aflétta atvinnuleysinu, sé röng, af því að hún leiðir til aukins atvinnuleysis, en ekki aukinnar atvinnu, vegna þess að atvinnuleysið stafar að mínu viti frá því, að atvinnureksturinn er sligaður af ofþyngslum gjaldanna, og það getur þess vegna ekki verið ráð til að bæta úr atvinnuleysinu, að þyngja á þeim, sem of þungt bera, og sliga þannig þá, sem enn eru ekki sligaðir. Það væri sæmandi ráðh. að rökræða málið á þessum grundvelli, en það er til minnkunar fyrir embætti hans, að hann skuli leyfa sér að standa spertur og bera menn æruleysissökum um það, að þeir vilji ekki reyna að ráða bót á einu mesta böli mannkynsins. Ég ætla þá að víkja nokkrum orðum að fjármálunum og skattamálunum, og mun þá fyrst svara hæstv. fjmrh. út af greiðslujöfnuðinum, en síðan honum og hæstv.atvmrh. út af skatta- og fjármálunum almennt, því fjármálaráðherrann bætti í rauninni ekki mörgum vitleysum við þær, sem atvinnumálaráðherra var búinn að prýða sig með. Hæstv. ráðh. staðhæfði, að ekki skorti meir en 1–5 millj. upp á greiðslujöfnuð árið 1935, og, bætti ráðh. við, „hvernig er hægt að sýna betur, að það, sem Ó. Th. sagði um þetta í vetur, er fleipur, sem enginn skyldi trúa.“ - Ég skal nú sanna, að það er ráðh., en ekki ég, sem fer með fleipur. Vil ég þá fyrst leyfa mér að taka upp úr þeirri ræðu minni þau ummæli, er að þessu lúta og hljóða þannig: „Hinn fyrsta nóvember var raunverulegur innflutningur kominn upp fyrir 40 millj. króna, og sé gert ráð fyrir svipuðum innflutningi og í fyrra 2 síðustu mánuði ársins, verður heildarinnflutningurinn ekki 32 millj. eins og ráðh. taldi sig reiðubúinn til að tryggja, ef með þyrfti,og ekki 38 millj., eins og þurft hefði til að standa við heitstrenginguna, heldur 49 millj., eða nær 11 milljónum hærra.“ Mér þykir nú rétt að vekja athygli á því, að ég tek fram, að áætlun mín byggist á því, að innflutningurinn verði jafn 2 síðustu mánuði ársins 1935 eins og hann var þessa sömu mánuði 1934 og um leið get ég þess að þessa út- reikninga mína hefi ég frá hagstofustjóra, enda eru þeir réttir, eins og sést á því, að samkv. bráðabirgðaskýrslum var innflutningurinn í janúar-október 1935 36259 þús., en innflutningur 2 síðustu mánuði ársins 1934 var kr. 8387 þús., eða innflutningur alls samkvæmt bráðabirgðaskýrslum 44646 þús., og þegar við er bætt þeim 10%, sem hagstofustjóri telur, að bæta beri við bráðabirgðaskýrslurnar, hefði raunverulegur innflutningur orðið rúmar 49 millj., eins og ég sagði. Og það raskar ekkert mínum fullyrðingum, þó að innflutningur þessara mánaða ársins 1935 hafi reynzt minni heldur en ársins 1931. eins og raun bar vitni um og nú liggja fyrir skýrslur um. Samkvæmt bráðabirgðaskýrslum hefir innflutningur ársins 1935 reynzt kr. 42600 þús. Hagstofustjóri telur, að hæfilegt sé að bæta l0% ofan á bráðabirgðaskýrslur, og verður því raunverulegur innflutningur sem næst 11 millj. Útflutningur 2 síðustu mánuði ársins 1935 var allverulega miklu hærri en sömu mánuði 1934, og reyndist því samkv. bráðabirgðaskýrslum kr. 43881 þús., en ofan á það telur hagstofustjóri hæfilegt að bæta 6%, því að bráðabirgðaútflutningskýrslur séu æfinlega allmiklu nákvæmari en bráðabirgðainnflutningsskýrslur, og yrði þá raunverulegur útflutningur kr. 46700 þús., eða nokkru lægri en innflutningurinn. Út frá þessum staðreyndum telur svo ráðh., að skorta muni aðeins 4–5 millj. króna til að skapa greiðslujöfnuð, þ. e. a. s. að ósýnilegu greiðslurnar séu 1–5 millj. kr., en sjálfur hefir hann oft. þ. á. m. bæði í fjárlagaræðunni 1934 og '35, fullyrt, (og það meðan skuldir Íslendinga voru miklu minni út á við en nú er) að ekki yrði komizt af með minna en 8–9 millj. króna í ósýnilegu greiðslurnar. Skal ég sanna þetta með orðréttum tilvitnunum í þessar ræður, ef ráðh. dirfist að mæla því í gegn. En með þessum orðum ráðh. eru sönnuð þau ummæli mín, að 8–9 millj. skorti á greiðslujöfnuð ársins 1935, þ. e. a. s. að það er ráðh., en ég ekki, sem fer með fleipur, sem enginn má festa trúnað á. En afleiðingin af þessu ráðleysi ráðh. er sú, að á tveim valdaárum ráðh., hafa Íslendingar sokkið 20 millj. króna dýpra í skuldafenið, og standa nú uppi févana, lánstraustslausir, gjaldvana, og ef til vill þá og þegar gjaldþrota, jafnt ríki sem bæjarfélög, jafnt bankar sem einstaklingar, og í aðra hönd er ekkert annað en svikull ráðh., sem brugðizt hefir öllum sínum fyrirheitum, og bætir því svo ofan á að hælast um af skömminni, og reynir nú að, hylja ávirðing- una með stöðugt nýjum blekkingum. Báðir hæstv. ráðh. fullyrtu, að það, sem ég sagði um fjármálin, væri í öllum aðalatriðunum eintómar blekkingar. En það, sem ég sagði. var þetta: Sjálfstæðismenn telja, að eina leiðin út úr fjármálaöngþveitinu sé að létta sköttunum af þjóðinni, og hafa þess vegna boðið fram samvinnu um niðurfærslu á útgjöldum ríkisins, - og ríkisstjórnin, sem lofaði að létta sköttunum af nauðsynjum, hefir svikið það loforð og í stað þess lagt á nýja skatta, 4–5 millj. krónu. Við þessu hrópa nú ráðherrarnir hver í kapp við annan, að Sjálfstfl. meini ekkert með þessu, eins og bezt sjáist á því, að hann hafi engar sparnaðartillögur gert. Við þessu er nú í fyrsta lagi það að segja, að þetta eru vísvitandi ósannindi. Sjálfstfl. bar fram sjálfstæðar sparnaðartillögur á þinginu 1934, að upphæð 600–700þús. króna. En stjórnin lét fella þær. Og á þinginu í fyrra átti Sjálfstfl. sinn þátt í sparnaðartillögum, sem námu meir en millj. króna, og enn í ár er samvinna boðin. Með þessu innir flokkurinn af hendi þær ströngustu kröfur, sem hægt er að gera til stjórnarandstæðinga. Hitt er ekki annað en hugsunarlaust fleipur, að krefjast þess, að við tökum beinlínis á okkur skyldur og hlutverk fjármálaráðherra, en allir viti bornir menn vita að það er á herjum tíma fjmrh., sem á að eiga uppástungurnar að því, hvar á að spara og það vegna þess, að ríkisstj. hefir bolmagn til að lögfest, sparnaðinn, hvað svo sem andstæðingarnir segja, en andstæðingarnir hinsvegar geta ekkert lögfest í þessum efnum án ríkisstj., og eiga þess vegna á hættu að taka á sig óvinsældirnar, sem alltaf hljóta að fylgja slíkum tillögum, án þess að ná því, sem að er stílað, þ. e. a. s. sjálfum sparnaðinum. Út af ummælum mínum um skattahækkunina sagði hæstv.atvmrh., að ég væri einstaklega ómerkilegur maður og óráðvandur í meðferð talna, svo engu orði mætti trúa, sem ég segði, og ráðh. bætti við, svo ég noti hans eigin orð, „fæstir ljúga meir en helming, en Ólafur Thors lætur sér ekki nægja minni en fimmfalda lygina.“ Mér verður sjálfsagt virt til vorkunnar, þó ég vandi ráðherranum síður kveðjurnar en ég er vanur, en ég skal þó hafa það umfram bann, að ég skal fara rétt með staðreyndir. Rök ráðh. fyrir þessu voru þau, að úr því að tekjur ríkissjóðs á árinu 1934 hefðu verið, eins og hann sagði, l4,5 millj., en á árinu 1935 ekki nema 13–l5,7 millj., þá sýndi það og sannaði, að ekki hefðu verið lagðir á þjóðina nýir skattar, sem næmu 4–5 millj. króna, heldur aðeins 1 milljón til 1200 þús. Ég veit vel, að ráðh. er ekki svo vitgrannur, að hann skilji ekki, hvar blekkingarnar liggja í slíkri rökfærslu, og mig undrar, að hann skuli sýna hv. þingheimi þá fyrirlitningu að halda, að slík rök megi bjóða. Að tekjur ríkissjóðs hafa ekki hækkað meira en þetta, stafar auðvitað ekki af því, að þessir nýju skattar hafi ekki verið lögfestir, heldur af hinu að þrátt fyrir það, að búið er að lögfesta nýja skatta upp á 4–5 millj., þá fær ríkissjóður ekki meira en 1 millj. króna meira en árið áður, vegna þess að almenningur er svo aðþrengdur, að hann verður að neita sér um nokkurn hluta þeirrar tollvöru, sem hann áður hafði notað. Ef þessi rök ráðh. stæðust, þá myndu þau náttúrlega nægja ríkisstj. til efnda á fyrirheitunum um að létta tollum af nauðsynjum. Ráðh. þyrfti þá ekki annað en snúa sér til fátæks fjölskyldumanns og geta honum það heilræði að hætta að eta og drekka, a. m. k. alla aðflutta nauðsynjavöru, því með því móti er tollunum létt af hans nauðsynjum, þrátt fyrir hina nýju skatta, ef hann neitar sér um nauðsynjarnar. Ég hefi hér handbæra sundurliðun á þeim nýju sköttum, sem lagðir hafa verið á þjóðina á þessum 2 árum og eru nær 5 millj. en 4, og ég myndi lesa þau öll upp og skýra þau, ef ég þyrfti þess. En hæstv. fjmrh. hefir tekið af mér ómakið, því honum tókst nú ekki lánlegar í blekkingunum í þetta skiptið en svo, að þegar hann var búinn að tyggja upp þessi tyllirök atvmrh., þá endaði hann á því að segja, að ef sjálfstæðismenn hefðu ráðið, og þar af leiðandi engir nýir skattar verið lagðir á þjóðina,þá hefðu tekjur ríkissjóðs í fyrra ekki orðið 15,5 millj., heldur aðeins 11,5 millj. En hvaðan koma þá þessar 4 mill.? Hefir þeim rignt af himnum ofan? Eða eru þær kannske „skenking“frá Dönum til atvmrh.; eða hafa þær komið eins og þjófur úr heiðskíru lofti, eins og 2. þm.N.-M., Páll Zóphóníasson, mundi orða það? Nei, þær eru með lagaheimild í hinni nýju tollalöggjöf, tíndar saman eyrir fyrir eyri, úr buddu fátæks almennings, sem blóðskattur af hverjum þeim munnbita, sem ofan í fólkið fer, og þetta er svo augljóst, að ég framt að því skammast mín fyrir, að ráðh. íslenzku þjóðarinnar skuli leyfa sér að gera tilraunir til þess að þræta fyrir það. Hitt má fremur skilja að þeir í vandræðum sínum reyni að hanga í því, að a. m. k. ekki allar þessar 5 millj. séu teknar af nauðynjum, eitthvað sé þó lekið með öðrum hætti. En einnig þetta haldreipi er fúið, og það sést þá líka af málsvörninni, að þeim er þetta ljóst. Atvmrh. sagði, að það væri að sumu leyti satt, að tollarnir hefðu hækkað, en það væri alveg á móti sínum vilja. Fjmrh. hirti sneiðina, því úr því að svikin voru framin á móti vilja atvmrh., hlaut það að vera samkv. vilja fjmrh. Og hann hagaði þá líka vörn sinni þar eftir, því hann neitaði algerlega, að tollarnir hefðu hækkað á nokkrum nauðsynjavörum, eða a. m. k. væru allar brýnustu nauðsynjar undanþegnar. Einnig þetta er ekki aðeins rangt, heldur og af augljós ósannindi til þess að vera hættuleg öðrum en þeim, sem þau við hefir, því auk þess sem búið er að skattleggja nær alla flutninga fólksins í landinu, þá er líka búið svona meðal annars að tvíhækka tolla á vefnaðarvöru og skófatnaði, fyrst um 10–20%, og síðan um mörg %, kaffi og sykurtollurinn stórhækkaður, og lagt svokallað viðskiptagjald á þær allra nauðsynlegustu vörur, t. d. fæðu almennings og notaþarfir framleiðslunnar. En þar að auki kemur svo hitt, sem ég sannaði í ræðu minni í gær með alveg óhrekjanlegum rökum, að sjálfur tekju- og eignarskatturinn, sem lagður var á háu tekjurnar, yfirfærðist á notaþarfir almennings, eins og sést bezt á frumv. þeirra Jónasar Guðmundssonar, Bernharðs Stefánssonar og Magnúsar Guðmundssonar, sem fer fram á, að tekjumissir bæjarsjóða út af eignarskattinum fáist bættur með heimild til að leggja nýja skatta á nauðsynjar og notaþarfir. Og það er náttúrlega ekkert annað en rakafals, þegar þessu til afsönnunar er verið að tala um, að notaþarfir t. d. Reykjavíkurbæjar vaxi vegna þrenginganna, og þess vegna þurfi nú þessa nýju skatta, því að þó að það sé að vísu rétt, að notaþarfir Rvíkur hafi vaxið og útgjöld bæjarsjóðs aukizt, ekki aðeins vegna hinnar öru fólksfjölgunar, heldur og vegna þess, að stjórnmálastefna ríkisstj. hefir komið æ fleirum og fleirum á hreppinn. - þó að þetta að vísu sé rétt, þá raskar það ekkert hinu, að ef ríkið hefði ekki seilzt ofan í buddu þeirra, er meðalárstekjur hafa og þar umfram, þá hefði bærinn auðvitað getað tekið meira af þessum mönnum og þess vegna ekki þurft að leggja þessa nýju skatta á nauðsynjar almennings og notaþarfirnar. Ég skal þá að lukum víkja að atvmrh. og fiskimálunum. Ráðh. varði allöngum tíma til að verja afbrot sín í sambandi við gerðir og gerræði fiskimálanefndar. Hv. 6. þm. Reykv., Sigurður Kristjánsson hefir nú veitt ráðh. alveg maklega hirtingu fyrir orð hans og verk í þessum efnum, en þó get ég ekki stillt mig um að bæta þar nokkru við. Það hlægir mig að hlýða á raup ráðh. í sambandi við lögin um fiskimálanefnd, sem samþ. voru á Alþingi 1934. Helzt var svo að skilja, sem ráðh. teldi, að fisksölusambandið setti líf sitt þeim lögum að launa, en sjálfur væri ráðh. faðir lagasetningarinnar, og þá einskonar afi fisksölusambandsins, og mætti þá telja það vel ættað. En sannleikurinn í málinu er sá, að eftir að fisksölusambandið hafði starfað á fullkomlega frjálsum grundvelli í 3 ár, og með þeirri starfsemi sinni beinlínis forðað þjóðfélaginn frá hruni, þá réðust stjórnarliðar á Alþingi 1934 með ruddalegum yfirgangi inn í þessi frjálsu samtök, og tóku með lögunum um fiskimálanefnd öll réttindi af útvegsmönnum til sölu sinnar eigin framleiðsluvöru. Enginn þekkir betur þennan sannleika en einmitt þessi hæstv. ráðh., en framhjá honum ætlaði hann að komast, með því að skýra frá, eins og hann orðaði það, að hann hefði með bráðabirgðalögum gert smávægilega breytingu á þessari lagasetningu. En hvaða smávægilega breyting var nú þetta? Breytingin var sú, að eftir löggjöfinni hafði fiskimálanefnd öll yfirráð yfir saltfiskssölunni, en fyrir hina smávægilegu bráðabirgðabreytingu fékk fisksölusambandið öll yfirráðin. Og hæstv. ráðh. sagði, að ef vandinn í fisksölumálunum væri ekki annar en sá, að lægja ofsann í Héðinn Valdimarssyni og efla dáð hans sjálfs, þá skyldi ekki á honum standa. Ég tek þessu tilboði. Ég bið hann um að lægja ofsann í Héðni Valdimarssyni og herða sjálfur upp hugann, þó ekki væri nema stutta stund, manna sig upp og gera aðra smávægilega breytingu á lögunum um fiskimálanefnd, sem færir yfirráðin yfir freðfiskinum og harðfiskinum frá fiskimálanefnd og yfir til fisksölusambandsins, á sama hátt sem hann, með smávægilegri breytingu færði yfirráðin yfir saltfiskinum milli þessara aðila. Geri ráðh. þetta, þá mun hann sanna að við þurfum a. m. k. ekki að kvíða því að annað eins hneyksli eins og för Sigurðar Jónassonar, og yfirleitt afskipti Héðins Valdimarssonar af freðfisksölunni í Norður-Ameríku, þurfi oftar að spilla afkomuskilyrðum þjóðarinnar. Ég skil, að ráðh. reyni að afsaka fiskimálanefnd, en ég skil ekki, að hann skyldi reyna að gera það eins og hann gerði. Það er að vísu rétt, að lögin heimila ráðh. að fá fiskimálanefndinni í hendur alla framkvæmd um sölu ákveðinna sjávarafurða, en það er ekkert í lögunum, sem fyrirskipar þetta, og alveg fjarri öllum sanni og mikið verra en vitlaust að leyfa sér að staðhæfa, að nefnd, sem hefir handa á milli milljón krónur af ríkisfé, í því skyni að tryggja, að troðnar verði nýjar slóðir í þessum efnum, að slíkri nefnd beri, eða öllu heldur, að slíkri nefnd sé heimilt að leggja stein í götu nokkurs þess aðila, sem líkur getur leitt að því, að hann hafi einhverja möguleika til þess að inna af hendi þetta verkefni. En það, sem nú hefir skeð, og það sem ráðh. er að stritast við að verja, er hvorki meira eða minna en það, að fiskimálanefnd leyfir sér að taka fyrir kverkarnar á þessum aðila, sem sjálfkjörinn er til að fást við þetta verkefni, ekki aðeins af því, að hann er fjölfróðastur um alla möguleika á þessu sviði, heldur einnig af því, að hann er lýðræðislega réttkjörinn til forustu um sölu sjávarafurðanna, einmitt af útvegsmönnum sjálfum. Svona fáránlega vitleysu getur Héðinn Valdimarsson gert í ofstopa, ofmetnaði og hroka, en það afsakar ekkert hitt að ráðh., sem er sér til armæðu búinn að horfa á þetta undarlega fyrirbrigði nú um alllanga hríð, skuli taka sér fyrir hendur að verja það fyrir dómstóli þjóðarinnar, þvert ofan í betri vitund. Og þá færðist nú skörin upp í bekkinn, þegar ráðh. á 60. mínútu ræðu sinnar ætlaði sér að bæta fyrir hinar 59 með því að belgja sig upp með ógurlegum rembingi og hvalablæstri yfir þeim fáheyrða og alveg einsdæma ódrengskap, sem fiskimálanefndinni væri nú sýndur, þar sem verið væri að gagnrýna gerðir hennar, og það, eins og ráðh. sagði, meðan ekki einu sinni væri útséð um, hvort salan tækist í Ameríku. En mætti mér leyfast að stinga títuprjóni í belginn og minna ráðh. á, að eftir að sölusambandið, fyrir tilstilli Kristjáns Einarssonar, var búið að tengja fyrstu böndin þar vestra, en áður en reynslan var búin að treysta þau, var það fiskimálanefndin sjálf, sem sendi Sigurð Jónasson vestur, til þess þar að bera út þann boðskap að allt, sem Kristján Einarsson hefði sagt um völd og verkefni sölusambandsins, væru ósannindi hans, sem ekkert væri ábyggjandi, því að því færi svo fjarri, að sölusambandið mætti selja freðfisk, eins og Kristján Einarsson hefði sagt, að það mætti ekki einu sinni selja saltfisk. Við þessa iðju hefir umboðsmaður fiskimálanefndar dvalið í mánaðartíma í Ameríku, og þó að honum hafi ekki tekizt að losa Íslendinga við fiskinn, sem hann átti að selja, þá er hann víst kominn langt á leið með að losa fisksölusambandið við mannorðið og æruna, með óhróðrinum, sem hann hefir borið út um það og Íslendinga, við a. m. k. fyrstu uppskeruna af þessum nýja markaði. Mætti ég í allri kurteisi ráðleggja þessum hæstv. ráðh. að minnast ekki á drengskap í sambandi við viðskipti fiskimálanefndar og fisksölusambandsins. Ég lýk svo þessari ádeilu minni á ráðh. út af þeim firrum, sem hann hafði í frammi í sambandi við fisksölumálin, með því, að vekja athygli hans á, að það bar fullmikið á því í ræðu hans, að einhver ég, sem var atvinnumálaráðherra Haraldur Guðmundsson, hann ályktaði, hann teldi og hann ákvæði, að svona og svona skyldi það vera. Flestir telja nefnilega, að það séu aðrir en hæstv. ráðh., sem þarna eiga að ákveða. Í fyrsta lagi af því, að þeir hafa þekkingu umfram hann, og í öðru lagi af því, að þeir eiga sjálfir alla afkomu sína undir því, hvernig til tekst, en það eru útvegsmenn í landinu. Þeir hafa nú nýverið lokið fundi sínum, þar sem mættir voru umboðsmenn nær allra hinna íslenzku útvegsmanna, og þeir kröfðust þess, með nær 80% af öllu atkvæðamagninu, að fiskimálanefnd yrði lögð niður, en yfirráðin fengin fisksölusambandinu. Gegn svo ákveðnum, yfirlýstum meirihlutavilja er ekki hægt fyrir neinn ráðh. að rísa, og eftir að þessi vilji er orðinn kunnur, þá er tilgangslaust fyrir ráðh. að vera að segja frá, hvað hann sjálfur ályktar, af því að það skiptir svo litlu máli. Ríkisstj. telur sig vilja vernda lýðræðið í landinu. Við skulum bíða átekta og sjá, hvað reynslan segir, því neiti ráðh. að verða við þeirri kröfu, sem 4/5 hlutar útvegsmannanna í landinu bera fram, þá er það ekki lýðræði, heldur verra en einræði, því það er hreint gerræði. Ég hefi þá hrakið firrur beggja ráðherranna, svo þar stendur ekkert eftir, og legg nú óhræddur undir dóm alls þingheims, hvort það er ég, sem farið hefi með fleipur, eða hvort það er hæstv. fjmrh., sem það hefir gert. Hvort það er ég, sem er einstaklega ómerkilegur, eða hvort það e. t. v. skyldi vera hæstv.atvmrh. sjálfur. Hvort það eru mín orð, sem ekki er að treysta eða hans. Hvort það er ég, sem „lýg meira en helming,“ svo að ég noti ráðherraleg orð hans sjálfs, eða hann sjálfur.

*Hannes Jónsson: Hv. þm. S.-Þ. vék þeirri spurningu til mín, hvernig stæði á því, að gengismálið hefði ekki verið leyst á þinginu 1932–1933. Ég get gefið hv.þm. fullgild svör við þessu, og er rétt að gera það nú þegar, til þess að alþjóð fái að vita sannleikann í þessu máli. Hv. þm. S.-Þ. hefir alltaf barizt á móti því í Framsfl., að gerð yrði breyting á genginn til lækkunar; hann berst með hnúum og hnefum á móti öllum slíkum breytingum og er í því efni svipaður sósíalistunum, eins og í öðru. Enda þótt Tryggvi heitinn Þórhallsson berðist fyrir því innan Framsfl., að komið yrði einhverjum skriði á þetta mál, þá vann Jónas Jónsson það á innan flokksins, að því máli var eytt. Önnur ástæðan var sú, að á þessu ári var verið að undirbúa löggjöf um kreppulán. Á þeim árum þótti það miklu máli skipta að fá því máli komið heilu og höldnu í höfn. Ég skal ekki neita því, að hv.þm. S.-Þ. hafi ef til vill litið þetta mál hornauga að einhverju leyti og honum hafi fundizt viðsjárvert að gera bændur eins sjálfstæða og líkur voru til, að þeir gætu orðið með þessum ráðstöfunum, mér finnst ekki ólíklegt, að honum hafi þótt öruggara að hafa þá skuldunum vafna til þess að geta teymt þá eftir vild. Hv. þm. S.-Þ. beitti áhrifum sínum í þá átt að reyna að koma stjórn kreppulánasjóðs í hendur bankanna og S. Í. S., þeirra stofnana, sem áttu aðalkröfurnar á hendur bændum. Ég vil leggja það undir dóm hlustenda minna, hvort slíkt fyrirkomulag hefði orðið til hagsbóta fyrir bændur, að þeir, sem kröfu áttu á hendur þeim, skyldu gera upp skuldaskilin við þá. Ég hygg, að það hefði ekki verið betra. Hv. þm. S.-Þ. hefir bent á það, að það yrði ómögulegt að lækka gengi krónunnar vegna þess, að ríkið ætti við svo mikið af erlendum skuldum að stríða. Hann sagði að vísu, að hann vildi ekki gera þessa kenningu bankanna að sinni kenningu, en það var ekki hægt að skilja annað en að hann vildi nota sér þá menn í sínum málflutningi, sem slíkum kenningum halda á lofti. Hæstv. atvmrh. beitti sömu aðferðinni til þess að mæla á móti gengislækkun, en þessir háu herrar gleyma því bara, að þau auknu útgjöld, sem koma á ríkissjóðinn, koma aftur fram ríkissjóði til tekna í beinni aukningu vegna gengislækkunar á öllum verðtollum, og til skamms tíma hefir það a. m. k. verið svo, að þessar tvær upphæðir hafa verið mjög svipaðar. Hv. þm. S.-Þ. hélt því fram, að það væri ósatt, að Framsfl. hefði tekið afstöðu í gengismálinu, ég hefi það hinsvegar fyrir satt, að svo muni vera. Þetta kom líka fram hjá og var viðurkennt af hæstv. fjmrh., því að hann hélt því fram, að gengismálið væri aðeins flutt af okkur bændaflokksmönnum til þess að vera á móti hæstv. stj. með því gefur hæstv. ráðh. þá yfirlýsingu, að hæstv.ríkisstj. sé á móti því að lækka gengið. Hv. þm. S.-Þ. segir um gengismálið, að hann vilji ekki segja, hvað gera eigi í þessu máli. Form. annars stjórnarflokksins gefur þá yfirlýsingu, að hann viti ekki, hvað eigi að gera í þessu máli. Það er varla hægt að hugsa sér hörmulegri aðstöðu fyrir Framsfl. en þá, að hann skuli ekki vita, hvað á að gera í einu stærsta velferðarmáli þjóðarinnar. Í marga mánuði hefir hann haft sérfræðing til þess að láta segja sér, hvaða ráð ætti að taka upp, og þau ráð eru þau sömu, sem Bændafl. hefir haldið fram; að nauðsyn bæri til, að lækka gengi krónunnar. En þrátt fyrir þetta velt Framsfl. ekki enn, hvað hann á að gera í þessu mikla vandamáli. Hv. þm. S.-Þ., sem er talinn hafa einhver málamyndavöld í Framsfl., ætti að leggja þau niður og fá þau öðrum í hendur, sem einhvern þrótt hafa til þess að skapa sér skoðun á því, hvað gera beri í þessu stórmáli. Hæstv. atvmrh. hélt því ennfremur fram, að bankarnir mundu tapa svo miklu, ef gengið lækkaði, vegna hinna stóru skulda, sem þeir stæðu í erlendis, en hann athugaði það ekki að með því að lækka gengi krónunnar tryggir hann sér greiðslu á þeim útistandandi skuldum, sem hér eru innanlands og miklar líkur eru til, að tapist að miklu eða öllu leyti, ef svo heldur áfram með rekstur atvinnuveganna og nú horfir við. Það, sem þannig bjargaðist af skuldum í innlendum útlánum, verður því fullkomlega til þess að vega upp á móti þessari aukningu á greiðslu vaxta og afborgana af erlendum lánum. Ein af ástæðum hans er sú, að það megi ekki lækka gengið vegna þess, að við það verði vöruhækkun. Þetta er gamla sagan. Á kostnað framleiðendanna á að halda uppi óeðlilega lágu verði á aðfluttum vörum. Þetta getur ekki haft við nein eðlileg rök að styðjast, því að það hefir þegar verið sýnt fram á það með hagfræðilegum rökum, að svo getur ekki gengið til lengdar, að þannig sé níðzt á framleiðendum, sem einir geta skapað gjaldeyri, sem þjóðin þarf á að halda. Um kauphækkun, sem hann sagði, að hlyti að fylgja í kjölfar gengislækkunar, er það að segja, að verkamenn eiga ekki að hafa minni kaupgetu eftir en áður; aukning kaupgetunnar kemur fram í því, að þeir hafa stöðugri vinnu en ella. Atvinnulífið blómgast, og framleiðendur geta greitt verkamönnunum laun sín og haldið starfsemi sinni betur gangandi en nú. Þetta er sameiginlegt áhugamál framleiðenda og vinnandi stétta í landinu, því að báðir aðiljar hafa hag af því, að atvinnuvegirnir séu reknir á heilbrigðum grundvelli. Á annan hátt er ekki hægt að tryggja verkamönnum viðunandi afkomu í framtíðinni. Þá klykkti hæstv. ráðh. út með því að segja, að gengishækkunin mundi verka á svipaðan hátt eins og þegar þreyttur og kaldur göngumaður pissar í skóinn sinn, það mundi ylja um stundar sakir, en yrði skammgóður vermir. Hvað hefir nú skeð hér hjá ykkur í þessum málum? Í marz 1924 var gengi íslenzku krónunnar, miðað við gull, 47.7; síðan kemur gengishækkun, sem nær hámarki í desember 1925, og þá er gullgengi krónunnar orðið 81.5. Þessu gullgengi heldur krónan svo þangað til 1931, en þá er það komið ofan í 65,50. Á tímabilinu frá 1925–1931, og raunar fram á þennan dag, hefir íslenzka krónan alltaf haldið sama gildi gagnvart ensku pundi eða 22,15, en árið 1931 í október hættu Englendingar við að halda sínum gjaldeyri í gullgengi, og síðan hafa þeir látið pundið laga sig eftir ástandinu í landinu. Frá 1931 er sú breyting orðin á íslenzku krónunni, að úr rúmum 81 gullaurum er hún fallin ofan í 48,75 núna í janúar þ. á. Á þessum tíma hefir krónan þó alltaf verið skoðuð eins gagnvart pundinu. Hvað hefir þá skeð í þessu efni? Á þessum tíma hafa Englendingar verið að framkvæma það, sem hæstv. ráðh. kallar að pissa í skóinn sinn. Hæstv. ráðh. ætlar að taka fjármálamenn hins mikla Bretaveldis á kné sér og kenna þeim fjármálaspeki. Ég skal þá aftur víkja að afstöðu hv.þm. S.Þ. til kreppulánasjóðsins. Honum varð tíðrætt um hann og lánveitingar úr honum. Það er vert að virða fyrir sér, hvernig málflutningur hans er, og bera hann saman við þann málflutning, sem hann viðhafði, þegar hann fyrst hóf árásir sínar á starfsemi kreppulánasjóðs. Hann byrjaði á því í sinni fyrstu árás að telja, að menn hefðu verið beittir misrétti við úthlutun lána og að gæðingum, eins og hann orðaði það, kreppulánasjóðsstjórnarinnar hefði verið veitt mikið hærri lán út á sama veð heldur en stuðningsmönnum stj. Nú segir hann, að það hafi verið beitt hlutdrægni við úthlutun lán, úr kreppulánasjóði á þann og, að gæðingum stjórnar kreppulánasjóðs hafi verið gefið eftir meira heldur en andstæðingum þeirra. Hv. þm. er búinn að snúa við aðferðinni, sem hann beitti við það að ráðast á ráðstafanir um lánveitingar sjóðsins. Hvernig stendur á þessu? Það er auðskilið. Hv. þm. var fyrir fram ákveðinn í því að gera lánveitingar úr kreppulánasjóði að árásarefni á þá, sem þar hafa unnið að, en hann athugaði ekki, á hvaða grundvelli hann ætti að reisu þessar ásakanir sínar; svo flaskar hann á því að skamma stjórn kreppulánasjóðs fyrir það, sem flestir lántakendur þakka henni fyrir. Hv. þm. fór svo hörmulega út úr árásum sínum á einstaka menn í sambandi við þetta mál, að sennilega bíður hann þess ekki bætur. Hv. þm. ásakar stjórn kreppulánasjóðs fyrir það, að hún skuli hafa greitt verkalaun í peningum. Það mun ef til vill vera tekið á móti þessu með velþóknun af þeim, sem eru á hans máli, en hv.þm. hefði átt að minnast þess, að í lögunum er beint gert ráð fyrir, að þessir menn fái sínar greiðslur í peningum. Það var líka eftirtektarvert í þessum sparðatíningi hv.þm., að hann lagði sig aðallega eftir því að finna dæmi af starfsviði Tryggva heitins Þórhallssonar, en hann sleppti svo að segja alveg að tína til dæmi af starfssviði Jóns Jónssonar frá Stóradal,. enda hefir hann vitað, að allt slíkt hefði verið rekið ofan í hann samstundis. Menn geta dæmt um, hversu drengileg slík aðferð er hjá hv.þm. Ég mun ekki rekja þau dæmi, sem hann til tíndi. Ég skal aðeins geta þess, að vel má vera að í einstökum tilfellum hafi komið fram mismunur á afgreiðslu mála í kreppulánasjóði, en það er þá undantekning og stafar af því, að kröfuhafar hafa beitt sér mismunandi gagnvart hinum ýmsu skuldunautum. Hv. þm. var að finna að því ósamræmi, sem hann taldi vera á mati búpenings manna í ýmsum héruðum landsins. Það vill nú svo vel til að kreppulánasjóðsstjórnin fór til Búnaðarfélags Íslands til þess að fá þetta mat, og það er hv. 3. þm.N.-M., flokksbróðir hv.þm. S.-Þ., sem hefir gert þetta mat, en stjórn kreppulánasjóðs kom þar hvergi nærri. Hæstv. fjmrh. reyndi að verja framkomu hæstv. stj. viðvíkjandi sölu á landbúnaðarafurðum til Þýzkalands á síðastliðnu ári. Hann færði það fram sér til afsökunar, að 1931 hefði verið mikið minna flutt af landbúnaðarafurðum héðan til Þýzkalands en árið 1935, þrátt fyrir takmörkun á útflutningsleyfum frá hæstv. stj., nú veit hæstv. fjmrh. ef til vill ekki, að verðhækkun á þessum framleiðsluvörum kom fram í Þýzkalandi fyrst á árinu 1934, og allir þeir, sem sölu höfðu með höndum á þessum vörum, voru ekki jafn fljótir að nota sér þessa sölu og munu sumir af einhverjum ástæðum hafa veigrað sér við að nota þetta hærra verð, þótt þeir vissu um það. S. Í. S. mun sama og ekkert haft selt til Þýzkalands á þessu ári, og það var a. m. k. fært fram sem ein höfuðástæðan fyrir því að félagið gat ekki borgað eins hátt verð fyrir ull og gærur 1931 eins og þeir kaupmenn, sem verzluðu við Þýzkaland. Mér er ókunnugt um af hvaða ástæðum sambandið notaði sér ekki þennan markað, en ein af aðalástæðunum fyrir því að svo mikið minna var flutt til Þýzkalands 1931 en gert var 1935 var sú, sem ég nefndi, en ef framleiðendur hefðu fengið leyfi til þess að nota markaðinn í Þýzkalandi 1935 þá hefðu nærri allar þessar vörur verið fluttar þangað, og hefði afleiðingin af því orðið sú, að framleiðendur hefðu fengið nokkur hundruð þúsund krónum meira fyrir sínar vörur en þeir fengu. Tími minn er að þrotum kominn að þessu sinni. Ég hefi hrakið þau atriði, sem helzt hafa komið fram til andsvara því, sem ég hefi sagt um gengismálið. Ég læt mér það vel líka, að ekki hafa komið fram sterk rök á móti því, sem ég hefi haldið fram um það mál. Ég vona að Framsfl. sjái að sér, og þó að hann hafi einu sinni ákveðið að leggjast á þetta mál, þá vænti ég þess, að hann sjái sóma sinn í því að verða við kröfum framleiðenda og taka málið til yfirvegunar og afgreiðslu, og það nú þegar á þessu þingi.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Herra forseti! Góðir útvarpshlustendur! Hv. þm. A.-Húnv., Jón Pálmason var sendur hér fram af hálfu Sjálfstfl. til þess að deila á Framsóknarfl. Þessi hv.þm. hefir að því leyti svipað hlutverk og hinn svokallaði Bændafl. Honum er skákað fram til að vitna aðallega af því, að hann er bóndi. Og það er í sjálfu sér hörmulegt, að það skuli vera til í landinu bóndi sem lætur skáka sér þannig fram. Þessi hv.þm. minntist á 4 atriði, sem ég sé ástæðu til að leiðrétta og svara. - Fyrsta atriðið var það, að Framsfl. hefði stjórnað hér í 9 ár. Hann gleymdi því að hans eigin flokksmenn, sjálfstæðismenn, fóru með völdin að miklu leyti í næstum því tvö ár af þessu tímabili og settu sinn blæ á fjármálastefnuna, sem var með þeim endemum þau ár, að sjaldan hefir verra verið. Bæði fjárhagur ríkisins og verzlunarjöfnuðurinn var þannig að minnisstætt er orðið. Maður hefir því reynslu af fjármálastjórn þessara herra. Í öðru lagi minntist hv.þm. á það, að jarðræktarlögin hefðu verið sett áður en Framsfl. kom til valda. Það er þó öllum vitanlegt, að þau l. voru eingöngu sett fyrir atbeina Framsfl., og sá maður, sem tók mestan þátt í undirbúningi þeirra, Hallgrímur Kristinsson, mun áreiðanlega hafa sett sinn svip á það verk, eins og hann gerði venjulega um það, sem hann lagði hönd að. Mun áreiðanlega ofverk þessa hv.þm. að telja landsmönnum trú um, að svo hafi ekki verið. Þá talaði hv.þm. um, að nú fengjust ekki lán úr Búnaðarbankanum. En ef þröngt er í búi um lánsfé hjá Búnaðarbankanum, hverjum er þá um að kenna nema samherjum þessa hv.þm., sem jusu peningum í „kreppuna“ á þann hátt, sem lýst hefir verið í þessum umr., og tæmdu þannig bankann að peningum. Þá minntist hann á það, þessi hv.þm., að fólksstraumurinn lægi enn úr sveitunum í kaupstaðina. En má ég spyrja þennan hv.þm., sem hefir tekið að sér að deila á Framsfl., hvernig heldur hann að hefði farið, ef Framsfl. hefði ekki öll þessi undanfarandi ár beitt sér fyrir þeim umbótamálum sveitanna, sem hann hefir beitt sér fyrir. Getur hv.þm. bent á eitt einasta mál, sem unnið hefir verið fyrir hinn íslenzka landbúnað, er Framsfl. hefir ekki fyrst og fremst beitt sér fyrir, ýmist gegn fjandsamlegri andstöðu Sjálfstfl. eða daufu aðgerðaleysi. Getur hann bent á eitt einasta mál af öllum þeim málum, sem borin hafa verið fram til sigurs bændum í landinu til hagsbóta, sem ekki hefir fyrst og fremst verið barið í gegn af Framsfl. í andstöðu við flokksmenn þessa hv.þm. Það nægir að minna á styrkinn til frystihúsanna, styrkinn til mjólkurbúanna. Og það nægir að minna á það, að nú mundi vera stöðvuð fyrir nokkru útborgun samkv. jarðræktarlögunum, ef flokksmenn þessa hv.þm. hefðu átt að sjá fyrir tekjunum. Það væri sannarlega of langt mál að rekja þennan feril allan, og það hefir verið gert svo oft, að ég sé ekki ástæðu til þess. En það er ástæða til annars. Það er ástæða til að fara styttra aftur í tímann og rekja sögu þeirra tveggja ára, sem nú eru nýlega liðin. Má ég leyfa mér að minna þennan hv.þm. á allan fjandskapinn sem hans flokksmenn sýndu afurðasölumálum bænda, sérstaklega kjötsöluskipulaginu, á meðan þeir gátu gert sér vonir um að eyðileggja skipulagið. Nú fyrst eru þeir þagnaðir, þegar skipulagið hefir sýnt, að það er svo sterkt, að ekki er hægt að rífa það niður. Má ég minna hann á ofsóknirnar gegn mjólkurskipulaginu, mjólkurverkföllin, sem stofnað var til hér í bænum. Nú eru þær raddir einnig þagnaðar, þegar sýnt er, að mjólkurskipulagið er að sigra. Má ég minna hann á aðgerðaleysi flokks hans í framfærslumálunum. Hver annar en Framsfl. hefir borið framfærslulögin nýju fram til sigurs, sem í felst fullkomin réttarbót fyrir sveitirnar. Og má ég jafnframt minna hann á það, að þegar það var til umr. að setja l. um erfðaábúð og óðalsrétt, þá voru það fyrst og fremst sjálfstæðismenn, sem sýndu því máli að sumu leyti andúð og að sumu leyti skeytingarleysi. Það var einmitt þessi hv.þm. sjálfur, ásamt hv.þm. Ak., sem tók því máli sæmilega í landbn., og er grunur á, að hv.þm. Ak. hafi verið rekinn úr landbn. af þeim sökum. Hvernig var um nýbýlamálið, sem er sú umbót, sem fyrst og fremst á að stöðva fólksflutninginn úr sveitunum. Var það ekki Sjálfstfl., sem hélt fram á síðasta þingi, að það ætti ekki að sjá fyrir tekjum til þess að koma því máli í framkvæmd, það ætti að fresta því. Það er vitað mál, að þeir, sem þorðu, sýndu því máli andúð. En það er óþarfi að vera að rekja þetta frekar. Allsstaðar er sama sagan, og það er sorglegt eins og ég sagði áðan, að nokkur bóndi skuli láta nota sig til slíkrar framkomu. Þetta er vitanlega sama reynslan og allsstaðar annarsstaðar. M. a. á Norðurlöndum er reynslan þessi sama, að hátekjumennirnir í kaupstöðunum hafa reynzt ófáanlegir til þess að taka á sig skatta og þau útgjöld, sem þarf til þess að styrkju landbúnaðinn. Því hafa bændur í Noregi, Svíþjóð og Danmörku orðið að taka höndum saman við jafnaðarmenn til þess að fá þær álögur lögleiddar, sem nauðsynlegar eru, ef hægt á að vera að styrkja landbúnaðinn, eins og þarf, því þar, eins og hér, og yfirleitt allsstaðar, liggur straumurinn úr sveitunum í kaupstaðina. Einmitt út af þessu urðu stjórnarskiptin síðustu í Noregi. Þarf ég svo ekki að svara þessum hv.þm. frekar. Ég ætla þá að snúa mér að hv. 10. landsk. útvarpshlustendur eru vafalaust farnir að taka eftir því, að sá hv.þm. byrjar oft ræður sínar með því, eftir að flest hefir verið hrakið, sem hann hefir áður sagt, að segja, að ekkert einasta orð af því hafi verið hrakið og allt standi óhaggað, sem hann hefir haldið fram. Þetta er svipað ræðusnið eins og hjá hv.þm. G.-K., sem vanalega bæði byrjar og endar ræður sínar með því að fullyrða, að allt standi óhrakið, sem hann hefir sagt. Það er eins og þeim finnist eitthvað vissara að benda á þetta, eins og þeir séu hræddir um, að ekki verði tekið eftir því annars. Skal ég svo snúa mér að einstökum atriðum. Hv. þm. sagði, að það hefðu verið gamlar lummur, sem ég hefði komið hér með. Getur hann þar varla átt við þá nýju reikninga frá samsölunni og mjólkurbúunum, sem ég kom fram með, né upplýsingarnar frá kaupfélögunum um kjötverðið. Þessar gömlu lummur, sem honum er svo illa við, að bornar séu á borð fyrir sig, geta því ekki verið annað en staðreyndirnar um hann sjálfan, þegar hann var ráðh. Hann bregzt ekki reiðari við neinu heldur en þegar hann er minntur á þessar staðreyndir. Hann fer þá allur hjá sér, verður órólegur, og honum liður illa. Get ég líka vel skilið það. Annars ætti hv.þm. að tala sem minnst um lummur og gamla bóndann, sem hann minntist á í sambandi við þær,því það var einmitt þessi bóndi með lummurnar, sem keypti af honum Hrafnagil, en það jarðbrask er þessi hv.þm. áreiðanlega frægastur fyrir um land allt, nema ef hann er nú að verða frægari fyrir að gleyma öllum áhugamálum bændanna, meðan hann var ráðh. og átti að vinna að þeim, en muna fyrst eftir þeim, þegar hann var kominn úr ráðherrastólnum. Ég ætla að fara ákaflega fljótt yfir sögu. enda gerir svar hv.þm. mér það mögulegt. Ég ætla ekki að deila frekar um mjólkurverðið. Ég hefi lesið opinbera reikninga um það efni, sem sumpart hafa verið birtir og sumpart munu verða birtir í opinberum blöðum. Bændurnir, sem við þetta skipulag búa, vita bezt sjálfir um þessi mál, og er því óþarfi fyrir mig að eyða tíma í að karpa um þetta við hv.þm. Þessir opinberu reikningar, sem ég las upp, eru staðreyndir, sem tala sinu máli. Hv. þm. viðurkenndi, að það hefði verið búið að geta um að það ætti að birta þá en svo hefði það gleymzt - eins og áhugamálin gleymdust hjá hv.þm., þegar hann var ráðh. Ég ætla ekki að fara inn á þann róg, sem verið er að bera milli mjólkurbúanna út af verðjöfnunargjaldinu. En mismunurinn á því, sem búin fengu, stafar af því m. a., að Borgarfjarðarbúið framleiddi mikið af niðursoðinni mjólk, sem ekkert verðjöfnunargjald er af, en Flóabúið seldi aftur mikið af osti til útlanda, en það vildu hin búin ekki nota sér, þó þeim væri skýrt frá því fyrir fram, að þau gætu fengið til þess þann styrk, sem Flóabúið fékk. Þetta notar svo hv.þm. í blekkingarskyni til nýrrar herferðar gegn mjólkurbúunum og til þess að rægja þau saman. Sjálfsagt veit þó hv.þm. sannleikann í þessu. Menn taki eftir því, að um leið og einn rógurinn hrynur niður fyrir staðreyndunum, kemur hv.þm. með nýjan. Um leið og rógurinn um skemmda ostinn var hrakinn, er hætt að minnast á hann. Og nú er ekki minnzt á bakaratilboðið lengur, af því búið er að sanna með reikningum, að samsalan hefði skaðazt um 20 þús. kr. á að taka því. Áður var haldið fram að því væri ekki tekið, af því ekki mætti taka söluna af búðum Alþýðubrauðgerðarinnar, jafnvel þó það væri mjög hagkvæmt. Nú er sannað að það hefði orðið skaði að því; þá er þagað um það og fundið upp á öðru nýju. Ég hnekki þessum ósannindum aðeins til þess að sýna, hvernig málaflutningurinn er. Það er nú orðið nokkuð mikið af ósannindum, sem borið hefir verið ofan í þennan hv.þm.; býst ég við, að hv. hlustendum þyki það nóg, þegar þess er gætt, að þetta er prestvígður maður sem stígur í stólinn á hverjum sunnudegi til þess að predika sannleikann fyrir fólkinu. Síðustu ósannindin hjá hv.þm. voru þau, að brauðbúðir Alþýðubrauðgerðarinnar hefðu gefið miklu minni tekjur heldur en búðirnar yfirleitt hefðu fengið inn. Sannleikurinn er sá, að þá þrjá mánuði, sem liðnir eru af árinu 1936, hefir meðalútkomu allra búðanna verið kr. 149.34, en útkoma búða Alþýðubrauðgerðarinnar kr. 148.69. Það er þannig 65 au. munur á búðunum, í staðinn fyrir 89 kr. í útreikningum hv.þm. Hann sleppir alveg brauðbúðum bakaranna og falsar þannig beinlínis útreikningana Sama er að segja viðvíkjandi verðlaginu á kjötinu. Hv. þm. er flúinn frá öllum árásum á kjötsöluskipulagið, en nú er reynt að blekkja með því, að sumsstaðar hefir verið lítið hækkað, sumsstaðar aftur meir en ég til tók. Hann gengur þannig alveg fram hjá því að útreikningarnir eru byggðir á meðalverði yfir allt landið. Þá talaði hv.þm. um gömlu mjólkurlögin, og segist hann eiga þakkir skilið fyrir að hafa ekki framkvæmt þau þar sem þau hefðu e. t. v. orðið til tjóns. En ef hann áleit, að þau mundu verða til tjóns fyrir framleiðendurna, hversvegna tók hann þá við þeim sem landbrh.? Eða ef hann áleit, að þau mundu verða til gagns fyrir framleiðendurna, því framkvæmdi hann þau þá ekki ? Heimildina til að skipuleggja kjötsöluna segir hv.þm., að góður lögfræðingur hafi sagt sér, að ekki væri hægt að nota. Hversvegna tók þá landbrh. við þessari heimild? Hvers vegna situr maðurinn á þingi og tekur við slíkri heimild, sem hann segir, að hafi verið ómögulegt að nota af því markaðurinn var ekki alveg lokaður erlendis. Hvað jarðræktarlögin snertir, þá viðurkenndi hv.þm., að það hefði verið hægt að setja reglug. um umrædd atriði að undanteknum nokkrum smáatriðum. En hann segist ekki hafa viljað hringla með þetta þó beinlínis sé ætlazt til þess í 1., að sett sé reglug. um þetta, og það væri gert 1928 og 1929. Því fékk hann þá ekki samþ.l. um þetta á þingi? Allt ber þannig að sama brunni. Hv. þm. segir, að það sé rétt að hann hafi ekki treyst sér að bæta upp 72 au. kjötverðið, þó hann feldi það of lágt. Og svo kom hann með þá rúsínu, að bændur hefðu getað þolað þetta eitt eða tvö ár. Það var um að gera að pína menn meðan mögulegt var. Það var nú búið að pína menn árið 1932 og það mátti líka gera það árið 1933. En ætli það hefði ekki fengið að halda áfram sama fyrirkomulag, ef þessi hv.þm. hefði fengið að vera við völd? - Hann talaði digurbarkalega um það, að dagsverkatalan í opinberri vinnu hefði verið hærri hjá sér 1933–1934 heldur en hún hefði reynzt 1935. Ég hefi nú ekki rannsakað þetta, en eftir öðru, sem þessi hv.þm. segir, er ekki ólíklegt, að þetta séu ósannindi. En ég get bent á annað, sem sýnir, að það eru sömu heilindin í þessu öllu saman. því árið 1934 tók þessi hv.þm. sem ráðh. stórlán til framkvæmda sérstaklega á Suðurlandsundirlendinu. Til þeirra framkvæmda, sem hv.þm. er að guma af, er því nú fyrst verið að afla tekna. Við verðum nú að borga 200 þús. kr. á ári vegna slíkra lána, sem voru m. a. tekin í ráðherratíð þessa hv.þm. Það er ekki að furða, þó hv.þm. gumi svo af framkvæmdunum. Eitt get ég enn nefnt, sem sýnir heilindi þessa hv.þm. og velvild hans í garð þeirra, sem hann þykist hafa svo mikinn áhuga á að vinna fyrir.

*Héðinn Valdimarsson: Herra forseti! Góðir hlustendur! Það er ekki þörf á fyrir mig að taka upp hanzkann fyrir hæstv.ríkisstj. eða verja hennar málstað. Það hefir hún gert sjálf svo, að ekki er þörf á frekar. Ástæðan til þess, að ég tala hér í kvöld, er sú, að ræðumenn andstöðuflokka stj. minntust á mig í sambandi við tvö mál, og mun ég því sérstaklega snúa mér hér að þeim tveimur málum. Ég mun ekki taka sérstaklega fyrir það, sem fulltrúar Bændafl. hafa borið hér fram; eins og allir vita, er Bændafl. ekkert annað en taglhnýtingur Sjálfstfl. hér á þingi, og er því nægilegt að taka það til andsvara, sem hv.þm. Sjálfstfl. hafa borið fram. Þau tvö mál, sem hv.þm. hafa minnzt á framkomu mína í sambandi við, eru olíuverðið og fisksalan. Nú er það vitanlegt, að ef ég hefði verið í Sjálfstfl. eða þó ekki hefði verið nema í Bændafl., þá hefðu ekki þm. þessara flokka gert olíuverzlunina að umtalsefni sérstaklega. Það hefir ekki orðið vart við, að þm. Sjálfstfl. hreyfðu því, hvernig verzlað er með almennar vörutegundir hér á landi. En vegna þess að þannig stendur á, að ég er á móti íhaldinu og vinn á móti því bæði í mínu kjördæmi og annarsstaðar þar, sem ég næ til í landinu, þá er veitzt að mér í sambandi við olíusöluna. Það, sem fundið er að, er eingöngu það, að olíuverðið sé of hátt, og því gæti ég í sjálfu sér svarað með örfáum orðum á mjög einfaldan hátt. Það verzlunarfyrirtæki, sem ég stend fyrir, ræður ekki olíuverðinu. Það hefir olíuna í umboðssölu, og þeir, sem verðinu ráða, eru hin erlendu firmu, sem olíuna selja hingað. Og svipað mun vera hátttað um önnur olíufélög, sem hér starfa. En þó ég losi mig á þennan hátt undan ákærunni um það, að olíuverðið sé of hátt af mínum völdum, þá þykir mér rétt, úr því þessu máli hefir á annað borð verið hreyft hér, að taka það til nokkuð nánari athugunar, sérstaklega að hvað miklu leyti þetta er rétt, sem haldið hefir verið fram. Þeir, sem þekkja til um verzlun í Danmörku, vita, að kol eru þar ? ódýrari heldur en hér. Borið saman við kolaverðið, væri því ekki undarlegt, þó olíuverðið væri talvert hærra hér en í Danmörku. Það mætti þykja líklegt, að sambærilegt hlutfall væri í olíuverðinu, en munurinn er lítill. Það talaði einhver um 10 au. verð pr. kg. í Danmörku, en ég hefi hér fyrir framan mig reikning yfir olíu, sem mótorbátur keypti þar um áramótin á 11,7 au. kg. Sé svo reiknað til viðbótar flutningsgjald og tollur, er verðið komið upp í 15,9 au. hér, í stað þess að það er að frádregnum afslætti við staðgreiðslu ekki nema 14,4 au. eða 1,5 au. lægra kg en almennt olíuverð er í Danmörku. Nú gæti skeð, að olían yrði ódýrari, ef hún væri flutt frá Danmörku í stærri sendingum. Þetta hefir verið reynt. Alfreð Ólsen hefir t. d. flutt olíu til Ísafjarðar, en það hefir sýnt sig, að kostnaðurinn hefir orðið svo mikill að verðið hefir þannig orðið heldur hærra. Loks mætti segja, að olían yrði ódýrari, ef hún væri flutt í heilum förmum. Um það skal ég ekki segja, það yrði reynslan að sýna. En ég skal geta þess, að ég álít, að verðið gæti verið lægra, ef verzlunin væri rekin á réttan hátt. En á henni hafa verið miklir gallar. Olíufélögin hafa tapað um 2 millj. kr. á 3 árum vegna þess, að þau hafa lánað olíuna. Og eins og gengur, er reynt að ná því inn aftur með því að leggja það á. Nú er búið að breyta þessu á þann veg, að nú er eingöngu selt gegn staðgreiðslu, og þá ætti verðið að geta lækkað. En þá kemur til annar þröskuldur, sem er yfirfærslu örðugleikar, enda áttu félögin orðið á þriðju millj. kr. innifrosið hér í bönkunum. og sem vafi lék á um, hvort fengist flutt út. Áður en til verðlækkunar á olíunni kæmi, urðu félögin því að vita, hvort yfirfærslur fengjust. Það varð svo úr eftir fleiri mánaða þóf, að samkomulag náðist um, að olíufélögin lánuðu skuldaskilasjóði vélbátaeigenda mikinn hl. af þessu fé. Þetta hafa andstæðingarnir tekið upp sem árás á mig og stj., en ég tel það heppni fyrir mig að hafa getað hjálpað til við svo gott verk. Þá hafa menn verið að segja, að benzíverðið sé að lækka. Ég skal ekki um það segja, hvort sú lækkun verður varanleg, hvort verðið heldur áfram að lækka eða hvort núverandi verð helzt. En hitt er sjáanlegt, að félagið „Nafta“ getur ekki fullnægt þörfum landsmanna um 16 þús. tn. af olíum og 5 þús. tn. af benzíni. Til þess þarf strax að reisa stóru geyma, og þarf því mikið fé og gott fyrirkomulag, ef vel á að sjá fyrir þörfum landsmanna. Ég vil í þessu sambandi fullyrða, að benzínverkfallið var ekki reist til þess að lækka benzínverðið, heldur aðeins af eigingjörnum og pólitískum ástæðum. Þeir, sem minnast benzínverkfallsins, muna, að því var eiginlega beitt gegn ríkisstj. og Dagsbrún. Til frekari skýringar á þessu máli skal ég lesa hér upp kafla úr bréfi til mín frá h. f. Nafta. - Bréfið hljóðar svo: NAFTA H F Sölufélag fyrir rússneskar olíur og benzín. Reykjavík, 6. desember 1935. Herra framkvæmdarstjóri Héðinn Valdimarsson, Reykjavík. Með tilvísun til samtals þess, er Fritz Kjartansson hefir átt við yður í dag og í áframhaldi af bréfi hans til yðar, dags. l5. nóv. s. l., leyfum við okkur að gefa yður eftirfarandi tilboð: H f Nafta kaupi af Olíuverzlun Íslands h f 500000 lítra af benzíni til afhendingar á tímubilinu frá áramótum 1935–1936 til 1. janúar 1937. - Kaupverðið sé 20 au. pr. lítra. flutt í dælustöð h f Nafta í Reykjavík eða áfyllt á tunnur, sem h,f Nafta leggur til, fluttar í port h f Nafta í Reykjavík. Benzínið verði greitt yður jafnóðum og afhending þess fer fram eftir óskum h f Nafta, og getum við fallizt á það að greiða yður hinar daglegu úttektir eigi sjaldnar en vikulega. Til tryggingar skilvísri greiðslu hinna einstöku úttekta í samræmi við það, sem að ofan er sagt, gæti það komið til mála, að yður yrði afhentur tryggingarvíxill að upphæð kr. 5000, samþykktur af h f Nafta, en útgefinn af Magnúsi Bl. Jónsyni past. emer. H/f Nafta mundi ekki flytja til landsins eða selja á tímabili þessu annað benzín en frá félagi yðar. Benzínið yrði selt frá útsölustöðum hf Nafta í Reykjavík, Vestmannaeyjum, Keflavík, Hafnarfirði og Borgarnesi. Um útsöluverðið viljum við taka það fram, að h f Nafta mundi á hverjum tíma haga söluverði sínu í samræmi við hið opinbera útsöluverð á benzíni hjá félagi yðar, þó þannig að núverandi 2 au. mismunur pr. lítra á hinum einstöku útsölustöðum mætti haldast, og mundi h f Nafta ekki slaka á nokkurn hátt frá því verði. Að endingu viljum við geta þess, að svo framarlega sem þér óskið eftir því að taka við umboðinu fyrir Polish Petroleum Company, þá mundi Fritz Kjartansson gera ráðstafanir til þess, að það verði fært yfir á yður. Ennfremur mun okkur vera óhætt að fullyrða, að rússneska olíumboðið hér á landi verði framvegis á valdi sömu manna, sem eru hluthafar í h f Nafta, þannig að það kæmi ekki til greina sem keppandi um markaðinn. Með tilvísun til loforðs yðar um svar við þessari málaleitan væntum við heiðraðs svars yðar í byrjun næstu viku. Virðigarfyllst pr. pr. h f Nafta Fritz Kjartansson. M. Sveinsson. Þetta bréf sýnir nægilega skýrt, hvað legið hefir á bak við. Þessir menn gátu ekki fengið eins góð viðskiptakjör eins og það félag sem ég veiti forstöðu. Ég spurði Fritz Kjartansson, hvort hann réði við Einar Olgeirsson og sagði hann, að það væri ekki vandi, hann væri alveg í þeirra vasa. Þá skal ég svara þeim, sem hafa verið að spyrja um hvort það væri ekki ennþá skoðun Alþfl., að það eigi að vera einkasala á olíunni. En þar eru fyrst nokkrir hlutir, sem þarf að athuga. Þó get ég strax sagt það að eigi að gera alvarlega tilraun til þess að lækka benzínverðið, þá verður það ekki gert nema með einkasölu, því olíufélögin, sem hafa milljarða hlutafé, geta vel um stundasakir selt undir verði. Þá þyrfti að byggja hér a. m. k. 8000 tn. tank og taka olíuna beint frá framleiðslulöndunum. t. d. Mexíkóflóa. Þá eru enn ótalin tvö höfuðskilyrði, sem hvorugu er hægt að fullnægja, eins og nú stendur. Annað er það að ná samböndum við olíufélag sem fullnægt gæti olíuþörf landsins, þó um Evrópustríð yrði að ræða. Og loks er það atriðið, sem ekki er minnst vert, að til þess að setja á stofn slíka einkasölu þyrfti a. m. k. um 6 millj. kr. í stofnfé og rekstrarfé. En meðan ekki er hægt að fullnægja þessum skilyrðum mætti gera ráðstafanir til þess að lækka verðið á annan hátt en hér er talað um. Ég er sannfærður um, að Sjálfstfl. dettur ekki í hug að taka einkasölu á olíunni, og að þetta glamur þeirra er ekki annað en bomba frá þeirra hendi. A. m. k. var því ekkert hreyft meðan þeir Thórsbræður áttu 4 millj. kr. í hlutafé, í stað þess að nú skulda þeir 5millj. eða guð veit hvað. Þá gerðu þeir ekkert til þess að útvega olíu, en lofa því fyrst nú. Nema setning Ó. Th. í bankaráðið eigi að tryggja honum svo sem eina millj. kr. að láni í viðbót til olíukaupa. Mun ég þá snúa mér að fisksölunmálum, þar sem tími minn er naumur, en ég verð að skýra nokkuð afstöðu fiskimálanefndar til Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda (S. Í. F.). Í þessu sambandi vil ég einnig athuga dálítið. hvernig ástandið mundi vera í landinu, ef farið hefði verið að ráðum Sjálfstfl. og engin fiskimálanefnd verið skipuð, en í þess stað samþ. frv. frá hv.þm. G.-K. um fiskiráð. Aðalinnihald þess frv. var þetta: 1. gr.Atvmrh. skipar í manna n., er nefnist fiskiráð. Skipar ráðh. form. n., en Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda, Félag íslenzkra atvinnurekenda, Alþýðusamband Íslands, Verzlunarráð Íslands, Samlag íslenzkra matjessíldarframleiðenda og Fiskifélag Íslands tilnefna sínu manninn hvert. 2. gr. Verkefni fiskiráðsins er að gera till. um breyttar og nýjar aðferðir um framleiðslu og sölu sjávarafurða, útvegun nýrra markaða og annað, sem lýtur að vexti og viðgangi sjávarútvegsins. 3. gr. Fiskiráðið á að senda atvmrh. og þeim aðiljum, er hlut eiga að máli, skýrslu um niðurstöðu rannsókna sinna og þær till., sem það svo gerir, og gera það sem í þess valdi stendur, til þess, að fá aðilja til að framkvæma till. Einnig á ráðið að senda ráðh. skýrslu um starfsemi sína eigi sjaldnar en á 6 mánaða fresti. 4. Kostnaður af störfum fiskiráðsins greiðist úr verðjöfnunar- og markaðsleitarsjóði fiskútflytjenda, eftir úrskurði ráðh. Verkefni fiskiráðsins samkv. þessu frv. er því aðeins að safna skýrslum og gera till. Annað átti það ekki að gera, og hafði því ekki vald til nokkurra framkvæmda. En 1. um fiskimálanefnd eru reist á þeirri skoðun, að fiskimálunum hafi ekki verið vel stjórnað, og nauðsyn þess að finna þar nýjar leiðir. Hefir þar þegur verið hafizt handa, t. d. með karfavinnslu í samvinnu við síldarverksmiðjurnar, harðfisksverkun og herzlu ufsa. Eins og menn vita, gerði hv.þm. G.-K. lítið úr harðfiskinum og faldi, að það væri verið að breyta góðri vöru í verri. En þetta stafur aðeins af hans vanþekkingu. Norðmenn halda áfram herzlu fiskjar og telja markað fyrir hann eins góðan og á saltfiskinum. Í fyrra mun það hafa valdið nokkru um, hvað menn hertu lítið, að sumir trúðu enn á forystu Sjálfstfl. og fleipur Ólafs Thors, en þó aðallega, hve lítið var til af trönum. Það, sem hert var, seldist fyrir sæmilegt verð. Þann stutta tíma, sem fiskimálanefnd er búin að starfa, hefir hún gert tilraunir með frystan fisk til Mið-Evrópu, og nú síðast með Steadyfarminn til Ameríku. Auk þess er nú byrjað að rannsaka möguleika fyrir hákarlaveiðum. Í þessum málum hefði fiskiráðið eða S. Í. F. ekkert gert. Viðvíkjandi sendingu Steady-farmsins til Ameríku vil ég segja það, að við Kristján Einarsson var ekki talað eitt orð um að leita umboða fyrir frystan fisk fyrir hönd fiskimálanefndar sem ein hafði þó með þann fisk að gera. Það kom því n. mjög á óvart, þegar það upplýstist að hann er búinn að gefa mönnum vestra umboð fyrir fisk, sem S. Í. F. hefir ekkert leyfi til að verzla með. Það hefir einungis löggildingu til þess að verzla með saltfisk. Þó er einna undurlegast, þegar athuguð er aðferð Kristjáns Einarssonar við val á umboðsmönnum. Um ferðalag Kr. E. til Kúbu er ókunnugt. En sá maður í New-York, sem hann gerir að aðalumboðsmanni fyrir Ameríku, var í 2 ár umboðsmaður síldareinkasölunnar án þess að finna nokkurn síldarmarkað. Þessi maður mun aldrei hafa selt fisk, a. m. k. ekki frystan. Þá finnur hann og gerir að umboðsmanni í Boston bróður manns, sem hafði skrifað S. Í. F., en aldrei verið svarað, því þar var aldrei skipt svo verkum, að hægt væri að vita, hver ætti að svara bréfum. Síðan finnur Kr. E. tvo Íslendinga, sem hann gerir að einhverskonar undirumboðsmönnum í New-York. Svo þegar Kr. E. kemur heim og á að fara að segja fyrir um útbúnað og sendingu fiskjarins, er tvennt, sem hann segir vitlaust fyrir um. Annað er það, að hann notar vitlausan pappír, en kennir því svo um, að hann hafi ekki verið til. En það hefði átt að vera nægur tími til þess að útvega pappírinn, þar sem Kr. E. er búinn að vera 2 mánuði í landi, áður en farið er að frysta fiskinn, og því var ástæðan aðeins sú, að hann hafði ekki kynnt sér málið nógu vel. Hitt atriðið var það, að hann skýrði ekki frá því, að svo er mælt fyrir, að merkja skuli á hvern kassa, að í þeim séu íslenzkar afurðir. Sé það ekki gert, getur það kostað 10 kr. refsitoll á hvern kassa. En þessu var bjargað við vegna þess, að Sigurður Jónasson var þar fyrir, þegar skipið kom. Þegar svo Kr. E. kemur heim, neitar S. Í. F. allri samvinnu við fiskimálanefnd, en mun hafa ætlað að annast freðfiskssöluna sjálft. Og í stað þess að snúa sér með þetta til fiskimálanefndar. fer hann í einn starfsmann hennar og segir honum að frysta fiskinn fyrir S. Í. F., og starfsmanninum datt ekki í hug annað en fyrir því væri leyfi fiskimálanefndar. Þetta er meiri ósvífni en hægt er að lýsa. Þar er ofurkappið og metnaðurinn svo mikill, að ekkert hóf er á, og það jafnvel svo, að haft er í hótunum um að senda fiskinn, hvað sem líður landslögum. Það, sem fiskimálanefnd segir er þetta: Úr því að við erum byrjaðir á því að vinna nýja markaði, viljum við halda því áfram, en ekki láta kasta því í okkur eftir á, þegar búið er að eyðileggja möguleikana. Þá var skýrt svo frá, að búið væri að selja allan Steady-farminn fyrirfram. En það reyndist svo, að að nafninu til voru seld 40 tn. Að öðru leyti var kaupunum riftað vegna þess, að Kr. E. hafði gert ráð fyrir, að fiskurinn kæmi vestur í marzbyrjun, sem allir vissu, að ekki gat orðið, þar sem ekki var hægt að byrja frystingu fyrr en í marzbyrjun. Svo þegar kemur til fiskimálanefndar, segir hún, að skipið geti ekki komið vestur fyrr en 16.–20. marz. Þá símar Kr. E., að skipið komi 15.–20. marz. Svo þegar Steady kemur vestur um 20. marz, þá er svo fjarri því, að fiskurinn sé seldur, að þessi umboðsmaður, sem aldrei hafði selt frystan fisk, neitaði að taka við honum. Það er því svo fjarri, að umboðsmaður S. Í. F. seldi fiskinu, að það var einmitt Sigurður Jónasson, sem seldi hann, og það fyrir hærra verð, með því að fara til kaupendanna sjálfra. Þetta er nú öll frægðarförin sem íhaldið er að dýrðast yfir og svo er verið að halda því fram, að þessir menn hafi unnið einhver stór afrek fyrir fiskmarkaðinn. Það má því segja, að fátt hafi verið nauðsynlegra en senda mann vestur til þess að athuga söluhorfur og sjá um, að ekki yrðu eingöngu notaðir sem umboðsmenn þeir, sem aldrei hafa við freðfisksölu fengizt. Enda er nú þegar búið að fá ágæt sambönd. Eftir að S. Í. F. er búið að gera út í þessa frægðarför, heimtar það svo að fá að selja allan fiskinn. Þá er verið að segja, að fiskimálanefnd gangi illa að selja. En hvernig gengur salan á saltfiskinum hjá S. Í. F.? Er ekki útistandandi og innifrosið hjá því á 4. millj. kr., án þess nokkuð sé um það talað? Þetta stafar af ýmsum óviðráðanlegum ástæðum, þó stj. hafi reynt að greiða fram úr því eftir því sem hún hefir getað. Ef rifja ætti upp, hvernig haldið hefir verið á fisksölumálunum á undanförnum árum, mundi margur spyrja: Hvernig stendur á því, að þeir fundu ekki markaðinn í Suður-Ameríku fyrr en á þessu ári? Og hvernig stendur á því, að þeir fundu ekki harðfisksmarkaðinn, þegar bezti harðfiskmarkaður heimsins var á Ítalíu rétt við nefið á þeim? Þó höfðu forgöngumenn fisksölunnar, a. m. k. á tímabili, nóga peninga. Að vísu mun freðfiskur einu sinni verið seldur til Barcelona, og tapast á honum ca. 500 þús. kr. Hvernig stóð á því, að þeim tilraunum var ekki haldið áfram? Það stafaði af því, að útgerðarmenn hafa tvennskonar ólíkra hagsmuna að gæta. Það eru aðallega mótorbátarnir, sem hafa hag af freðfisks- og harðfisksmarkaði, en þess njóta togararnir lítið, vegna þess að hjá þeim er veiðin langsóttari. Þess vegna var ekki hugsað um söluna. Ég vil benda á út frá því, að verið er að tala um S. Í. F. sem stórveldi, að hér eru til tvö önnur sambönd, Alþýðusambandið með yfir 12 þús. félaga og S. Í. S. með fleiri þús. félaga. En hverjir eru það svo, sem stjórna S. Í. F.? Það sást vel á nýafstöðnum fundi þess. Þar fóru skrifstofumenn hjá Kveldúlfi, Alliance (Kr. Einarssyni) og Ólafi Proppé með á annað hundr. atkv., og með atkv. togaranna skapaði það yfirgnæfandi meiri hl. á fundinum. Það er því auðséð, hverjir ráða framkvæmdunum. En útgerðarmálunum ætti að vera stjórnað af sjómönnum og verkamönnum sjálfum með hag allrar alþýðu, sem af atvinnurekstrinum lifir, fyrir augum, en ekki af þeim mönnum, sem flestar millj. haft fengið að láni úr bönkunum.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Hæstv. atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. hafa nú báðir talað hér í hálfan tíma hvor og að miklu leyti snúið máli sínu til mín. En ég hefi ekki nema 5–10 mínútum yfir að ráða. Ég geri því ráð fyrir því, að ég verði að hafa skáraslátt, ef ég á að geta lagt að velli alla þá staðlausu stafi, sem þessir tveir hv.þm. báru hér fram. Því að það má segja um þessar staðleysur, eins og sagt var um illu andana í svínahjörðinni forðum, að þær voru legíó. Jæja, ég má ekki gleyma garminum honum Katli, þ. e. a. s. hv.þm. Ísaf., sem gerði sig allbreiðan út af Suður-Ameríkumarkaðinum. Hann sagði með nokkrum svigurmælum í garð forstjóra Sölusamb. ísl. fiskframleiðenda, að þeir hefðu týnt Ameríku. En sannleikur þess máls er sá, að viðskiptin við Suður-Ameríku stöðvuðust af því einu, að gjaldeyrismálin þar voru komin í ólag. Og það er vitanlegt, að það var fyrst í febrúar sl., sem stórþjóðirnar, sem töpuðu milljónum af innifrosnu fé í Brasilíu, voru búnar að koma skuldamálum þeirrar viðskiptaþjóðar þannig fyrir eða í það lag, að gjaldeyrisverzlun hennar yrði gefin frjáls. Mynt þeirra nefnist milreis, og 1930 jafngiltu 40 milreis ensku sterlingspundi, peningar þeirra féllu svo í verði. þannig að 100 milreis þurfti á móti ensku pundi og 1935 voru um 80 milreis í pundinu. Þessi þjóð, sem aflar sér ódýrra fæðutegunda, eins og kjöts, korns og ávaxta, hefir ekki ráð á því að borga fisk svipað því eins háu verði og við höfum þurft að selja hann fyrir, beinlínis vegna þessu misvægis, á milli gengis peninga þeirra og enskra peninga. Af þessu var ekki hægt að hefja viðskiptasamvinnu við þessa þjóð, fyrr en í vetur, þegar gjaldeyrisverzlun hennar var gefin frjáls. Það er nú engin furða, þó að hv.þm. Ísaf. viti ekki, hvernig í þessu máli liggur. En mig furðar, að hæstv.atvmrh. skuli hafa farið að hlaupa ofan í sömu vilpuna til þess manns, því að sannarlega ætti honum vegna stöðu sinnar að vera þetta kunnugt. Ég hefi eytt þessari stund til þess að mótmæla þessu, af því að ég tel það illa til fallið að fara að hlaupa til og álasa forstjórum Sölusambands ísl. fiskframleiðenda undir því yfirskini, að þeir hafi ekki geri það, sem hægt var fyrir fisakmarkaðinn í Suður-Ameríku. Um fiskmarkaðsmöguleika í Norður-Ameríku verð ég að vera fáorður. En af þessum umr. er mönnum orðið það ljóst, að von eða jafnvel vissa var um, að S. Í. F. hefði opnað möguleika til sölu á fiski til Norður-Ameríku með góðum kjörum. En fiskimálanefnd hefir lokað þessum viðskiptaleiðum með aðstoð hæstv.atvmrh., og meira, fyrirfarið sóma okkar í sambandi við þetta um leið. Til þess að hnekkja þeim ósannindum, sem hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. fóru hér með um það, að umboðsmaður okkar ( S. Í. F.) í New-York hefði ekki getað selt Steady-farminn, þá ber nú svo vel í veiði, að í dag kom bréf, sem er afrit af bréfi til Sigurðar Jónassonar frá Olaf Hertzwig, þar sem hann skýrir frá því, hvers vegna hafi verið riftað kaupum á þessum fiski, sem fluttur var með mótorskipinu Steady til Ameríku. Hann segir þar: „Vér höfum kaupendur, sem vilja kaupa allmikið, sennilega allan farminn. Góðfúslega gefið oss bezta tilboð yðar.“ Þessi maður hefir enn á hendinni viðskiptamenn, sem vilja kaupa mikið af farminum eða hann allan. Og hann býður Sigurði Jónassyni að kaupa hann. Það er slysalegt, að hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. skuli hafa skrökvað um þetta. Því að hér er þessi maður að bjóðast til að selja farminn. En þá má Sigurður Jónasson ekki selja hann. Þessi 22 tonn, sem seld voru, eru af öðrum farmi. En af Steady-farminum hefir ekki verið selt annað en þau 45 tonn, sem umboðsmaður okkar gat selt. Annað, sem þessir herrar hafa sagt í þessu máli, er á álíka góðum rökum reist eins og þetta. Þá þótti hæstv.atvmrh. það mestu firn, eftir orðum hans að dæma, að ég skyldi vera í stj. S. Í. F., og áleit hann, að þar hefði ég litið til brunns að bera. Ég skal að því leyti viðurkenna að hæstv. ráðh. hafi rétt fyrir sér, að til eru miklu fróðari menn og þekkingarmeiri í S. Í. F. heldur en ég. En ég hygg, að ástæðan til þess, að ég er í stj. S. Í. F. sé sú, að fiskeigendur viti þó, að ég muni vera þeim trúr og vilja þeim vel. En sýnist hæstv. ráðh. það ekkert undarlegt, að allir fiskeigendur á Íslandi skuli þurfa að sækja undir hann sem yfirmann um þessi mál? Hefir hann þekkinguna? Hefir hann trúmennskuna? Ég ætla, að hæstv. ráðh. hafi séð það, þegar hann mætti á fundi í S. Í. F. síðast hversu undarlegt þetta er. En út af því, sem hæstv.atvmrh. var að tala um, að þessi fisksölumál heyrðu undir fiskimálanefnd, þá vil ég benda á það, að fiskimálanefnd var búin að senda jafnstóra sendingu af fiski, 200 tonn, til Póllands. En farmurinn lá allt sumarið í skipinu fram í september frá því í apríl. Yfir þennan tíma voru borgaðar 6 þús. kr. fyrir skipið hvern mánuð. Og 40 þús. kr. tap varð á þessari sendingu, eftir því, sem reikningar um þetta gáfu til kynna. Þar var í þeim reikningum einn póstur, sem talinn var auglýsingakostnaður, um 10 þús. kr. En aldrei var kostað einum eyri til þess að auglýsa þann fisk. Aðeins kvað blöðin hafa verið keypt til að geta ekki um farminn. Þannig var nú fortíð fiskimálanefndar í fisksölumálunum. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi rekið sig á það á þessum aukafundi fiskeigenda um daginn, að þó að ég e. t. v. og a. m. k. að hans sögn, hafi litla þekkingu á fisksölumálunum, þá hafi samt sem áður mínar till. fengið þar góðan byr. En hitt sá hann líka, að aldrei hefir nokkur framkoma nokkurs manns á nokkrum fundi mætt eins djúpri fyrirlitningu eins og framkoma hans þar. Og þó að þessi hæstv. ráðh. og stj. í heild taki því ekki nærri, sem hv. form. Sjálfstfl. fór fram á, að hæstv. ráðh. hverfi úr ráðherrastólum, þá hygg ég að þeir þurfi ekki mikið fyrir því að hafa heldur muni það koma af sjálfu sér, af því að alþýðunni í landinu þyki það tímabært. Og ég vona, að forlögin verði svo miskunnsöm að láta fenna fljótt yfir slóð þeirra, í íslenzkum stjórnmálum, þar sem í hverju spori má heita, að sé að finna slys og ótrúmensku.

*Sigurður Einarsson: Góðir áheyrendur! Það er ekki óalgengt, að það heyrist hér og þá einkum í umr. eins og þeim sem hér hafa farið fram í gær og dag, að verið sé að tala um þau geysiháu fjárlög, sem núverandi stj. leggur fyrir Alþingi og afgreiðir með stuðningi sinna flokka. Á einum 15 mínútum er ekki hægt að drepa á nema aðalatriðin í því sambandi. En það eru ekki fjárlögin ein, sem eru fyrsta og mesta atriðið í þessu máli. Fjárlögin eru aðeins meira og minna nákvæm áætlun á hinum ýmsu atriðum þeirra. Og það, sem allt veltur á um þau, er það, hvort þau séu svo samin og sett að kostur sé að halda þau og að þau standist í einstökum atriðum í heild. Reglurnar, sem fara verður eftir við samningu fjárl., til þess að líkurnar verði sem mestar til þess, að þau standist í framkvæmd, eru þær, að taka allt með, sem mestar líkur eru til, að komi fram á landsreikningi, fela hvorki fyrirsjáanleg gjöld né tekjur, og halda sig síðan við fjárlögin. Það getur vel verið, að þeir, sem fjasa hér mest um fjárh. núverandi stj. haldi, að hlustendur séu svo fáfróðir, að þeir viti ekki, að til er nokkuð sem heitir fjáraukalög, og enn annað, sem heitir landsreikningur. Þetta hvorttveggja er til og talar miklu skýrara máli en fullyrðingur við fjárlagaumr. Hér skulu tilfærð nokkur dæmi um samningu fjárl. og útkomu fjáraukal. á undanförnum árum. Svo verður fólk að gera það upp við sig, hvort það vill heldur, að þing og stjórn geri, að semja fjárl. þannig, að fram þurfi að leggja síðar há fjáraukal., eða að fjárl. séu þannig sett, að fjáraukal. þurfi ekki að verða mjög há vegna þess, að fjárl. hafa verið samin í sem nánustu samræmi við veruleikann sem kostur er. Fjáraukal. fyrir árið 1931 voru kr. 3392238,14 = 348279,64 = 3740517,78 kr. Fyrir árið 1932 voru þau kr. 997921,29+ 74987,44 = 1072908,73 kr. Fyrir árið 1933 voru þau kr. 136933,14 2017211,76 = 2154144,90 kr. Fyrir árið 1934 voru þau kr. 207405,34 og með þeim, sem nú eru nýlögð fram, alls kr. 3858362,67. Fjáraukal. fyrir 1935, sem lögð eru fram, eru að upphæð 53845,95 kr. Hér á eitthvað eftir að koma til viðbótar, en hér er líka mikill munur á. Það hlýtur að vera einkennileg lífsreynsla fyrir hv. hlustendur að heyra formann Sjálfstfl., Ólaf Thors, ár eftir ár flytja ræðuna sína í eldhúsumr. á Alþingi. Hann er orðinn einskonar pólitískur halastjörnuspámaður. En það er eins með hann eins og suma aðra halastjörnu- og heimsendisspámenn; hann fær ekki sinn heimsendir. Í eldhúsdagsræðum hans kveða við hróp um „feigðargöngu“ fjárhagslegt hrun, fjármálaspillingu og allt í þessa átt, sem nöfnum tjáir að nefna. Og hann krefst þingrofs upp á þetta En til hvers vill hann þingrof? Hvað býður hann upp á og hvað hefir hann boðið upp á? Nú skulum við athuga það. Í fyrsta lagi býður hann upp á sparnað og gætilega fjármálastjórn. Það er trúlegt, að það verði á færi eyðsluklónna að framkvæma slíkt! Sparnaðurinn, sem hv.þm. G.-K., formaður Sjálfstfl., Ólafur Thor, vill koma fram, er sparnaður á framlagi til verklegra framkvæmda í landinu, framlagi til verkamannabústaða framlagi til Byggingar- og landnámssjóðs, framlagi til landbúnaðarmála. Allt sparnaður á framlögum til hagsmunamál, almennings. Ég hefi starfað með hv. sjálfstæðismönnum í fjvn. Þar hefir ekki verið mikið sparnaðarhljóðið í þeim. En þeir hafa sótt það jafnfast eins og við hinir, að veitt yrði fé til framkvæmda í kjördæmum landsins sem slíkum. Þeir hafa einnig lagt til, að fellt yrði úr tekjuliðum ríkissjóðs útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem er nú um 650 þús. kr. á ári, og gjald af innfluttum vörum, um 750 þús. kr., eða alls 1400 þús. kr., og það án þess að koma með neinar sparnaðartill. til þess að vega þar á móti. Keppni þeirra er bara um að lækka tekjuliðina. Það er ráðið. Þetta er gætilega fjármálastjórnin! Seinna gefst tækifæri til þess að segja ykkur betur, heiðruðu hlustendur, hvað á að spara. Annað úrræði hv. formanns sjálfstfl., Ólafs Thors, til að spara er „skynsamleg viðskipti við útlönd“. Það þarf stillingu til skynsamlegra viðskipta í því efni, þannig að ekki tjáir að hlaupa úr n., sem stofnuð er til samvinnu um þau mál, á meðan hæst stendur á störfum hennar. Trúir nokkur því, að Sjálfstfl. sé líklegur til að laka greiðsluhallann við útlönd? Á Ólafi Thors hangir nú kaupsýsluhákarl í Reykjavík, heildsalar og þ. h. Þeir heimta alltaf meiri innflutning, meiri vörur til að selja, meira svigrúm til að braska. Og nú seinast gerir Sjálfstfl. gjaldeyrisherferð á hendur stjórnarvöldunum. Mér þykir fyrir því hve lint hefir verið tekið á því máli. Hæstv. atvmrh., Haraldur Guðmundsson, rakti skoðun Ólafs Thors í gær í búskap hins frjálsa framtaks og ummæli hans um fúaduggur, ryðkláfa töp og hrörnun, úrræðaleysi og vandræði sjávarútvegsins. Það þýðir ekkert fyrir sjálfst.-menn að kveinka sér undan þessum staðreyndum. Það þekkja þær allir. Og það skilja þær allir. Það skilja allir, hvernig á því stendur, að samvinnumenn byggja upp sterkan félagsskap af sínum litlu efnum, að verkamenn skapa sér stórfelld menningar- og hagsmunasambönd, á meðan allt sekkur hjá þessum sólarbörnum þjóðfélagsins, hinum dugandi mönnum frjálsa framtaksins, sem réðu bönkum og öðrum peningastofnunum og framleiðslutækjunum. Þetta er af því að sérhagsmunastreita þeirra, augnabliksgræðgi, skammsýni og vesaldómur hefir gert alla möguleika þeirra að engu. - Þeir hafa gert allt sitt að engu. Alþýðan hefir skapað það litla, sem hún hefir, af engu. Hvað bíður Ólafur Thors ennfremur upp á? Betra réttarfar. Þá er rétt að minnast örlítið á togaranjósnirnar. Íhaldið á sér gamla sögu í þessum málum. Réttarfar þess á sjó og landi er alræmdast af öllu því sem gengur undir nafninu réttarfar á Norðurlöndum. Þau ár, sem íhaldið hefir farið með völd hefir landið réttarfarslega verið eins og skrælingjanýlenda. Nei, það hefir áreiðanlega komið ýmsum einkennilega fyrir, þegar Ólafur Thors krafðist kosninga í nafni flokks síns. Hvaða umboð mun hann hafa haft til þess? Hv. formaður sjálfstfl., Ól. Thors. segir, að vilji sjálfstæðismann, hafi verið virtur að vettugi. En í hverju? Gat Ólafur Thors búizt við því að það einræði, sem hann dreymdi um árið 1934 fengi hann að framkvæma, þegar þjóðin hafði afneitað honum og öllu hans athæfi? En ég skora á hv.þm. Sjálfstfl. í fjvn. að greina frá því, í hverju vilji þeirra hefir verið virtur að vettugi. Þeir vita vel, að slíkt var ekki tilfellið. En þeir hv.þm. fengju ekki að tala, þó að þeir vildu né greina frá því rétta í þessu efni. Það, sem til þess kemur, að hv. sjálfstæðisflokksmenn segja, að vilji þeirra hafi verið virtur að vettugi, er að þeim svíður það, að þingmeirihlutinn hefir haft vit fyrir hinni flasfengnu og ofsafengnu flokksforustu sjálfstæðismanna. eins og honum bar skylda til. Ég vil beina þeim orðum til ykkar alþýðuflokksmenn í bæjum og sveitum landsins, að fylgjast vel með þessum umr. og spyrja alltaf eftir úrræðum sjálfstæðismanna. Þau eru jú allglæsileg! Nú skulu nefnd nokkur þeirra: vinnulöggjöf Thors Thors, sem er miðað gegn alþýðunni í landinu. Niðurlagning arðberandi fyrirtækja. Lækkun framlaga til verklegra framkvæmda. Létting skatta af stóreigna og hátekjumönnum og af atvinnurekstri þeirra. Lagavernd fyrir hin, stóru á kostnað hinna smáu, eins og t. d. mjólkurlög Þorsteins Briems og Korpúlfsstaðabúsins. Umráð yfir gjaldeyrinum í hendur stórkaupmanna. Innflutningur langt umfram kaupgetu landsmanna. - Þetta eru úrræðin. Það er þetta, sem Ólafur Thors er að bjóða ykkur að kjósa upp á, í stað þeirrar stjórnarstefnu, sem núverandi stjórnarflokkar fylgja. En hann varast að segja þetta berum orðum. Hannes er látinn hjala allskonar svikagyllingar um krónu-lækkun, sem hann hefir ekkert vit á. Jón Pálmason er látinn velta vöngum framan í bændur með alls konar frómum utangarnabollaleggingum ásamt allmiklu af rangfærslum um jafnaðarmenn. Þorsteinn Briem er látinn naga sig í handarbökin fyrir að hækka ekki jarðræktarstyrkinn og krefjast þess nú af jafn miklum móði, að hann verði hækkaður, eins og hann var svikull og deigur við það, á meðan hann réð yfir þeim málum. Þetta eru leiktjöldin utan um foringja Sjálfstfl. og stefnu hans. En inni fyrir er harðsvíruð drottnunarstefna örfárra manna, sem ætla sér að stjórna hér með ofbeldi, ef þeir fá nokkru sinni færi til að ráða hér lögum og lofum í landinu: ráða bönkunum, ráða atvinnutækjum, ráða afrakstri framleiðslunnar Og framleiðslunni sjálfri. En fólkið í landinu er búið að fá nóg af þeirri ráðsmennsku. Það segir bara: „Fjandinn fjarri mér.“ Hversvegna flanar hv. formaður Sjálfstfl. út í það að biðjast kosninga? Það er vitað, að þessi flokkur er að ala upp barsmíða- og mannvígaflokk hér í landinu. Þeir setjast í launsátur fyrir mönnum. Þeir æsa til manndrápa og blóðsúthellinga. Það er óþekkt fyrirbrigði hér um langt skeið bréfið, sem skrifað var á dögunum í sambandi við 1. maí n. k. Og að þessum æskulýð standa klerkar og prelátar bæjarins. Formaður Sjálfst.fl. veit vafalaust betur en ég, eins og fyrirrennari hans, Jón Þorláksson, um hinar hreinu hugsanir þessara, æskumanna. Hann veit sennilega, hvers hann má vænta af þeim. Hugsið ykkur, alþýðumenn, þessa uppbelgdu snáða koma heim á bæi ykkar, bólgna af ofstopa og hroka hins fáfróða smælingja, sem fengið hefðu mikið vald til að reka erindi kúgarans, taka að skipa ykkur fyrir og heimta af ykkur skatta í flokkssjóði íhaldsins og refsa gömlum andstæðingum þess. Þetta er gert í Þýzkalandi. Ef hv. formaður Sjálfstfl. er heils hugar um að beiðast kosningar og ef honum er annt um það, að hans hlutur og flokks hans verði ekki ennþá hlálegri en hann er, þá er það af því, og af því einu, að hann trúir á þetta ofbeldislið. Þetta er varalið íhaldsins nr. 2, en yrði nr. 1, þegar svo væri komið, að flokkurinn hefði náð völdum. Fasisminn er engan veginn dauður í landinu. Hann lifir í íhaldinu. Hann er nú eina von þess og líftaug. Það er undir yfirskini lýðræðis og mannfrelsi, en með algerlega markvissan tilgang um að heita óaldarsveitum sínum, sem Ólafur Thors biður um kosningar.

*Þorsteinn Briem: Herra forseti! Hæstv. forsrh. talaði um fjármálastjórn samsteypustjórnarinnar og sagði, að hún hefði verið með þeim endemum, að slíks væru engin dæmi. Ég vil nú spyrja þau einu málsskjöl, sem geta sagt satt og rétt um þetta mál, og athuga það eina ár - 1933 -, sem hún sat að völdum. Við það eitt er hægt að miða, ef um þetta á að dæma óhlutdrægt. Hvernig verður svo svarið, ef við spyrjum þessi málsskjöl, sem eru fjárlög og landsreikningur fyrir árið 1933. Ef við athugum landsreikninginn fyrir árið 1933, þá sýnir hann betri útkomu á rekstrarreikningi heldur en fjárlög fyrir það ár gera ráð fyrir. Á fjárlögunum er gert ráð fyrir að rekstrarhallinn verði 195 þús. kr., en landsreikningurinn sýnir 133 þús. kr. rekstrarhalla, eða 62 þús. kr. minni en gert er ráð fyrir á fjárlögum. M. ö. o. fjárhagsafkoman er 62 þús. krónum betri á landsreikningi heldur en gert er ráð fyrir á fjárlögum. Ef við berum þetta svo saman við árið 1935, þá kemur það í ljós, að á árinu 1935 er útkoman á landsreikningi lakari heldur en gert er ráð fyrir á fjárlögum, og samt voru fjárlögin fyrir árið 1935 hæstu fjárlög, sem hér höfðu sézt, og þá fékk stj. 3 millj. kr. ágóða af vínsölu. - Ég skal nú bera saman fjárlögin fyrir árið 1935 og það bráðabirgðaryfirlit, sem hæstv. fjmrh. hefir gefið um afkomu á því ári. Á fjárlögum fyrir árið 1935 var áætlaður rekstrarafgangur 650 þús. krónur, enda var þá búið að leggja á nýja skatta, sem námu mörgum millj. kr. Samkv. bráðabirgðayfirliti hæstv. fjmrh. er þessi tekjuafgangur ekki nema 500 þús. kr. þ. e. a. s. 150 þús. kr. minni en fjárlögin gera ráð fyrir, og má þó vænta þess að ekki bregði algerlega út frá þeirri venju, að landsreikningurinn sjálfur sýni meiri útgjöld heldur en hægt er að sýna á slíku bráðabirgðayfirliti. Það er sú viðtekna venja, sem varla verður útilokuð. Hæstv. fjmrh. montaði af því í fyrra, að útgjöldin færu ekki fram úr áætlun,og á einum fundi, sem ég var á í fyrra, man ég eftir, að því var lýst yfir, að útgjöldin færu ekkert fram úr áætlun. Hann sagði, að það gæti verið, að þau færu svo sem 10 krónur fram úr áætlun. En hvernig fer? Samkvæmt bráðabirgðayfirliti hæstv. fjmrh. fara þau 2,2 millj. fram úr áætlun. Á árunum 1932–1935 fara þau ekki að meðaltali meira fram úr áætlun, þótt fjárlögin væru miklu lægri á þeim árum. Fjárlögin fyrir árið 1932 hljóðuðu upp á 10,5 millj., en útgjöldin urðu 12,3 millj. 1933 voru á fjárlögum áætluð 10,7 millj. kr. útgjöld en reyndust 13,6 millj. kr., og árið 1935 voru á fjárlögum 13,1 millj. kr., en útgjöldin urðu 15,3 millj. krónur samkvæmt því bráðabirgðayfirliti, sem hæstv. fjmrh. gaf, og geta væntanlega ekki lækkað frá því. Hæstv. forsrh. þurfti, eins og vant er, að monta af einhverju, en þegar hann var að svara hv.þm. A.-Húnv., þá fann hann ekkert annað til að monta af en það, að hann hefði veitt styrk til frystihúsa. Hann hefir þá gleymt að það var ekki hann, sem veitti hann. Það var gert í minni tíð, og þessi styrkur nam um ½ millj. kr. Kreppuhjálpin, sem lög voru sett um í tíð samsteypustjórnarinnar, nam alls 14 millj. kr., og það eru ekki dæmi til þess hér, að á einu ári hafi jafnmikið fé verið veitt til landbúnaðarins eins og árið 1933 af samsteypustjórninni, og engin stjórn hefir enn getað borið sig saman við hana um það efni. Hæstv. forsrh. þorði ekki að tala um loforð framsóknarmanna um hagnað á mjólkursölunni. Hann þorði ekki að segja, að viss hluti bænda hefði tapað 105 þús. kr. og annar hluti þeirra grætt 75 þús. kr. Hann hefir þar með viðurkennt það sem ég sagði að árangur mjólkursölulaganna hefir orðið tilfærsla á verði á milli bænda, en ekki ágóði í heild. Um brauðbúðir sósíalista hrakti hann ekkert af því, sem ég sagði í þeirri skýrslu, sem ég gaf og sem var fyrir 3 mánuði ágúst–október 1935, en hann kom með skýrslu frá yfirstandandi ári, sem ekkert tekur til þeirrar skýrslu sem ég gaf. Um kjötið sannaði ég að bændur hefðu ekki haft neinn hagnað af kjötsölulögum. nema verðjöfnunarsjóðsgjaldið. Aðrar þær tölur, sem t. d. hv. 2. þm.N.-M. hefir verið með, eru villandi. Ég hefi áður sýnt það að í mjólkurlögunum gömlu var farið eftir till. frá ráðamönnum tveggja stærstu mjólkurbúanna, og þarf ég ekki að bæta neinu við það. Hæstv. forsrh. þorði ekki að fara út í það, sem ég sagði um það, hve dagsverkin í vega- og brúargerðum hefðu verið miklu færri á árinu 1935 heldur en 1933. Hann álasaði mér fyrir að ég sagði, að ég hefði samkvæmt heimild tekið lán til vega- og brúargerða, en það kom einkum til góðs fyrir Austfirði að opnaður var bílvegur héðan austu til Seyðisfjarðar og Reyðarfjarðar. Hann ásakaði mig fyrir þessa hjálp við Austfirðinga og fyrir hjálp við Rangvellinga með brýr á Þverá og Markarfljót, en það eru einmitt þessar brýr, sem hv.þm. S.-Þ. hefir verið að hæla Páli Zóphóníassyni og Sveinbirni Högnasyni fyrir, svo mér sýnist, að hæstv. ráðh. ætti að hætta að álasa mér fyrir þær. Sama má segja um Árnessýslu, hún hefir líka haft mjög gott af þessu láni. Þá vitnaði hæstv.forsrh. í gerðabók Framsfl. og sagði, að þar væri engin ályktun um gengismálið bókuð. En það er hægt að kynnu sér hug manna á annan veg en með því að lesa ályktanir í gerðabókum. Hæstv. forsrh. sagði, að við bændaflokksmenn værum pólitískt dauðir. Hann hefir nú sagt það í 2 ár, að Bændafl. væri dauður, en hann lifir nú samt, og hann heldur áfram að vaxa og dafna, og hann yfirvinnur Framsfl. Framsóknarmenn eru líka alltaf með lífið í lúkunum út af því að Bændafl. er að vaxa, Framsfl. þjáist af stöðugri pólitískri móðursýki, þegar hann hugsar til Bændafl. Tíminn spann langan lopa út af því, að hv.þm. V.-Húnv. hefði sézt á tali við hv. 4. landsk. og jafnvel við hv. 2. þm. Reykv. En nú nýlega hefir hann fengið annað umræðuefni. Það spratt af því, að hv.þm. V.-Húnv. háði hér nokkra orðasennu við þá bræður, hv.þm. Snæf. og hv.þm. G.-K. Hv. þm. V.-Húnv. hélt allfast á sínu máli eins og hann er vanur, og vildu þeir þá vega að honum með því vopninu, sem þeir hugðu þá í svipinn, að bezt mundi bita, og báru það fram, að nokkrir sjálfstæðismenn mundu hafa veitt honum fylgi við síðustu kosningar og að hann ætti það þeim að þakka, að hann hefði náð kosningu. En hv.þm. V.-Húnv. á það ekki Sjálfstfl. að þakka, að hann var kosinn, fremur en hann á það Framsfl. að þakka. hve margir framsóknarmenn kusu hann, þeir kusu hann af því, að þeir vildu fylgja Bændafl. Tímaflokkurinn er að sjá það, að sífellt fleiri og fleiri hallast að Bændafl., því hann heldur fram þeirri gömlu stefnu Framsfl., sem flestir hinir svo kölluðu framsóknarmenn eru nú frá gengnir og orðnir annaðhvort sósíalistar eða kommúnistar. Margir falla líka frá Framsfl. af því, að hann hefir hv.þm. S.-Þ. innanborðs, og á meðan ekki var til annar sveitaflokkur en sá, sem hýsti hv.þm. S.-Þ., þá þóttust þeir menn hvergi geta verið annarsstaðar en í Sjálfstfl. En strax og risinn. var upp jónasarlaus Framsfl. - þ. e. Bændafl., sem ekki vildi láta sósíalista og kommúnista knésetja sig, þá vildu þessir menn ganga í hann og styðja hann, og úr hópi þessara manna kom Bændafl. mjög mikið fylgi til viðbótar við það aðalfylgi, sem hann hefir og komið er úr gamla Framsfl., sem fögnuðu því þegar þeir sáu að gamli flokkurinn þeirra var orðinu fylgihnöttur annars flokks, að þá skyldi rísa upp nýr Bændafl. Flokkur, sem vildi halda gömlu stefnunni og ekki léti hafa sig að leiksoppi af sósíalistum eða rússneskum ráðstjórnarflukkum. Þeir voru margir, sem fögnuðu því, að það reis upp flokkur, sem þorir að berjast til beggja handa og fylgja góðum málum, hvaðan sem þau koma. Flokkur, sem vill, að bændur dreifi ekki kröftum sínum heldur snúi saman bökum í sameiginlegri sókn og vörn, og þessum flokki eykst sífellt lið. Menn koma frá hægri og fá vinstri og safnast undir merki hans því þeir finna, að gömlu flokkarnir eru búnir að lifa sitt fegursta, og þá fyrst og fremst Framsfl., sem nú siglir í kjölfar sósíalista og kommúnista með hv.þm. S.-Þ. við hún. Þessi götótti gunnfáni segir illa til litarins, enda er sagt, að það sé heppilegast að flagga honum ekki ofar en í hálfa stöng.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Hv. þm. V.-Húnv. hélt því fram, að það hefði nú nýlega verið tekin ákvörðun af Framsfl. um gengismálið, og byggði það á því, sem ég sagði, að Bændafl. héldi fram gengislækkun, en Framsfl. hefði tekið það ráð að hækka verðið á innlendum markaði og taka lán á erlendum markaði. En það er ekki rétt, að flokkurinn hafi tekið neina ákvörðun um gengismálið, enda er það ekki hægt, það verður að fara eftir ástæðum. En það merkilega í þessu sambandi er það, að hv.þm. gat ekki hrakið það, að aðferð okkar framsóknarmanna á árunum 1934 og 1935 til að bæta hag framleiðenda væri sú rétta. Að það væri rétt að taka ekki gengislækkun, heldur hækka verðið innanlands á afurðunum með löggjöf. Þá talaði hann enn um Þýzkalandsmarkaðinn og sagði, að sumir hefðu af einhverjum ástæðum veigrað sér við því að selja til Þýzkaland, á árinu 1934, þrátt fyrir að þar hefði boðizt hærra verð en annarsstaðar. Ég skal nú upplýsa það, að þessar einhverjar ástæður voru þær, að innkaupin frá Þýzkalandi voru svo illa skipulögð af þeirri n. sem þessi hv.þm. átti sæti í, að menn þorðu ekki að selja vörur sínar þangað af ótta við, að andvirði þeirra frysi inni. En á árinu 1935 notaðist Þýzkalandsmarkaðurinn vegna þess, að þá hafði núv. stj. skipulagt viðskiptin svo, að menn þurftu ekki að óttast að mörkin yrðu ekki leyst inn. Fleiru þarf ég ekki að svara þessum hv.þm. Hann eyddi tímanum í þarflaust pex, en gekk fram hjá því að skýra frá því, hvernig hann gæti fremur talið sig fyrir Bændafl. heldur en fyrir Sjálfstfl. eftir að hv.þm. G.-K. hefir gefið þá yfirlýsingu, að Sjálfstfl. hefði kosið hann á þing. Hv. 10 landsk. var að reyna að vega á móti þessu með almennum upphrópunum um það, að Bændafl. yxi fylgi sem sjálfstæðum flokki, sem menn færu í af því að þeir væru orðnir leiðir á gömlu flokkunum og þá fyrst og fremst Framsfl. En það þarf mikla óskammfeilni til að halda þessu fram, þar sem það liggur fyrir yfirlýsing frá formanni Sjálfstæðisfl. hv.þm. G.-K., um það, að hann beri ábyrgð á kosningu hv.þm. V.-Húnv. Allt skraf bændaflokksmanna um það, að þessi flokkur sé sjálfstæður og vilji vinna til beggja handa, fellur um sjálft sig, og það hefir sýnt sig, að þessir menn eru pólitískir flugumenn, sem eru sendir af Sjálfstfl. og var ætluð að eyðileggja Framsfl. Hv. þm. G.-K. er kominn í hina mestu klípu, og til þess að komast út úr henni, reynir hann að rugla saman tölum. Hann segir, hv.þm., og ber hagstofuna fyrir, að það þurfi að bæta 6% við innflutninginn og 10% við útflutninginn s. l. ár til þess að fá hið rétta út. En nú vill hagstofustjóri ekki kannast við þetta, heldur telur hann, að samanlagt þurfi að draga frá innflutningnum ca. 3 millj. og bæta við útflutninginn öðru eins. Það stendur því óhaggað, sem ég hefi sagt, að greiðslujöfnuðurinn 1935 hafi verið óhagstæður um 4–5 millj. í stað 11–12 millj. 1934. Það er því alveg sama, hvernig hv.þm. G.-K. reynir að sprikla, það stendur fast og því verður ekki haggað, að fyrir ráðstafanir stj. og innflutningsnefndar hefir innflutningurinn lækkað á árinu, sem leið, um 6–7 millj. frá því, sem hann var 1934. Nú er því spurningin sú, hvort sjálfstæðismönnum hefði verið betur Treystandi til að fá hagstæðan verzlunarjöfnuð en stjórnarflokkunum? Ég segi nei, og aftur nei, til þess var þeim sízt treystandi, því að svo mjög telja þeir innflutningshömlurnar koma hart niður á sér. Þá tók hv.þm. þrjú dæmi, sem áttu að sýna skattahækkun stj. Fyrst gat hann þess, að kaffi- og sykurtollur hefði hækkað. En þetta er rangt, því að tollur af þessum vörutegundum hefir lækkað, en ekki hækkað í tíð núv. stj. Einnig taldi hann, að tollur af vefnaðarvörum hefði hækkað, en þetta er líka rangt. Og í þriðja lagi sagði hann, að tollar hefðu verið hækkaðir á allri notaþörf framleiðslunnar. Þetta er líka rangt. eins og allt annað í ræðu hv.þm. Þá kem ég að því atriðinu í ræðu hv.þm., sem var aðalatriðið. Það atriðið, sem átti að vera rothögg á stjórnarflokkana. Eins og hv.þm. muna, þá skoraði ég á hv.þm. G.-K. í gær að standa við þau ummæli sín, að stjórnarflokkarnir hefðu staðið á móti launalækkunartill. sjálfstæðismanna, en það sagði hv.þm., að þeir hefðu gert, því að við vildum ekki hækkun á útgjöldum ríkissjóðs, því að hún myndi fyrst og fremst ganga út yfir bein og bitlinga stjórnargæðinganna. Þessari áskorun minni hefir hv.þm. engu svarað. En hann sagði í ræðu sinni áðan, að Sjálfstfl. vildi ekki taka á sig óvinsældirnar, sem fylgdu því að flytja lækkunartillögur. Ég er hreint og beint steinhissa á þessari yfirlýsingu hv.þm., því að hingað til hafa sjálfstæðismenn þó viljað hofa tillögurétt, sem og ekki er undarlegt, þar sem það er einn helgasti réttur þingræðisins, að menn mega bera fram till. Getur nokkur hugsað sig meiri uppgjöf en þetta. Að vilja ekki taka á sig óvinsældirnar af því að flytja lækkunartill. Hvílík fjarstæða. Eins og ég þegar hefi tekið fram, þá sagði hv.þm. í gær, að það sem helzt þyrfti að lækka af útgjöldum ríkissjóðs. væru bitlingar og bein stjórnargæðinganna. Ég vil því spyrja, heldur hv.þm. í raun og veru, að hann yrði óvinsæll, þó að hann bæri fram till. til lækkunar á bitlingum og beinum andstæðinga sinna. Ég held, að hv.þm. þurfi ekkert að óttast um slíkt. Annars mun það svo, eins og oft vill verða fyrir þessum hv.þm., að hann hafi farið of langt, farið einu feti of langt til þess að geta staðið við það, sem hann sagði. Ágreiningurinn liggur alls ekki í þessu, heldur í því, hvort lækka eigi framlög ríkissjóðs til atvinnuveganna og verklegra, framkvæmda. Það er því of vægt að kalla slíkan málflutning sem þennan fleipur, þar sem hann er beinlínis þvaður af lélegasta tægi, og hreint ekkert annað. Ég býst við, að allir hv. hlustendur kannist við Jón sterka í Skugga-Sveini, hinn innantóma og huglausa grobbara. Þegar hv.þm. G.K. reisti sig hér í gær og sagðist hafa kveðið í kútinn alla andstæðinga sína, datt mér sannarlega í hug þessi persóna Matthíasar í Skugga-Sveini. Þar sem hann stendur upp á leiksviðinu, eftir að Haraldur hefir kastað honum niður, hristir af sér ruslið og segir: „Sáuð þið hvernig ég tók hann, piltar?“ Hvað snertir tekjuhalla fjárlaganna, þá vildi stj. vinna að því að bæta úr honum, og það hefir hún gert, en ekki með því að auka útgjöldin um 5 millj., heldur aðeins um eina millj. Sömuleiðis hefir stj. viljað vinna að því að fá greiðslujöfnuð við útlönd, hvernig það tekst, skal ekkert fullyrt um nú, en útlitið er ekki gott þar sem verð á öllum útflutningsvörum okkar hrynur niður svo að segja dag frá degi.

*Hannes Jónsson: Háttv. þm. S.-Þ. hóf ræðu sína áðan, með því að minna áheyrendur á það, sem hann sagði fyrr í dag. Þessa var sízt vanþörf, því að annars hefði enginn munað það, því að það er nú einu sinni svo, að allt, sem þessi hv.þm. segir, er sama tóbakið, sami grautur í sömu skál, sem enginn man stundinni lengur. Hann bar af sér það, sem ég sagðist hafa fregnað, að ákveðið hefði verið á fundi stjórnarflokkanna að liggja á gengismálinu, þetta þing a. m. k. Það, sem ég hafði fyrir mér til þess að segja þetta, voru ummæli hæstv. fjmrh., þar sem hann sagði, að Bændafl. hefði borið málið fram til þess að geta verið þar á móti stjórninni. Þessi ummæli hæstv. ráðh. tel ég vera sönnun fyrir því, að Framsfl. ætlar gengismálinu ekki að ganga fram á þessu þingi. Hv. þm. S.-Þ. hefir gert hér að umtalsefni útlánin úr kreppulánasjóði. Vegna þeirra ummæla, sem hann hefir haft um þau, vil ég lesa upp nokkrar spurningar frá vel þekktum bónda, sem beint er til hans. Þær hljóða svo: „1. Var það tilgangurinn með stofnun og starfrækslu kreppulánasjóðs, að nota hann eftir á eins og gapastokk á almannafæri, þar sem hver óvalinn dóni gæti gengið að viðskiptamönnum hans og skyrpt í andlit þeirra, ef honum byði svo við að horfa? 2. Er kreppulánasjóður eina lánsstofnunin í landinu, sem ekki veitir viðskiptamönnum sínum meiri vernd en það að hvaða stjórnmálasiðleysingi sem vera skal getur vaðið inn á einkamál þeirra og notað þau með meiri og minni rangfærslum og blekkingum til árása og svívirðinga á þá, ef þeir sitja eða standa öðruvísi en þessir herrar vilja vera láta? 3. Og er nú komið svo um álit manna á íslenzkri bændastétt, að jafnvel þeir, sem hafa gert atkvæðaveiðar meðal hennar að atvinnu sinni, telji sér áhættulaust að nota fjárhagsógæfu hennar sem refsivönd á hana. ef hún gerist svo djörf að lyfta höfðinu eins og aðrir venjulegir menn? 4. Eða eru þeir, sem fyrir þessum aðförum standa, svo blindir á báðum augum, að þeir ekki sjái það, sem hverjum meðalgreindum manni ætti að liggja í augum uppi, að fjárhagsógæfa bændanna er, undantekningarlítið, að því einn þeirra eigin sök, að þeir hafa verið bundnir tryggð við torfuna og haldið áfram atvinnurekstri feðra sinna á meðan aðrir, sem flýðu undan örðugleikum sveitalífsins og leituðu næðisamari starfa, hafa baðað í rósum?“ Þannig hljóða þá þessar spurningar. Þær eru frá flokksmanni hv.þm. S.-Þ., og getur hann nú glímt við að svara þeim. Annars lít ég svo á, að hver einasti maður, sem fengið hefir lán úr kreppulánasjóði, eigi heimtingu á að fá að vera í friði um skuldamál sín fyrir áreitni óhlutvandra manna. Eigi því slíkt siðleysi að viðgangast, sem hv.þm. S.-Þ. hefir tekið upp gagnvart sumum þeirra manna, sem lán hafa fengið úr þessum sjóði, verður Alþingi að taka í taumana, því að menn eiga heimtingu á vernd fyrir árásum allskonar óhlutvandra manna, sem einskis svifast í því að gera öðrum lítilsvirðingu. Hæstv. fjmrh. var í síðustu ræðu sinni að reyna að bera á móti því, eins og hv.þm. S.-Þ., að Framsfl. hefði tekið ákvörðun í gengismálinu. Ég vil því spyrja þessa góðu menn, hvenær flokkurinn ætli að taka ákvarðanir í þessu mikilvæga máli. Eða er kannske ekki búið að þreyta þolinmæði manna nógu lengi í þessu máli? Ég segi jú, og því sé langsamlega kominn tími til fyrir stjórnarflokkana að lýsa það. Hæstv. fjmrh. vildi halda því fram, að hin litla hækkun, sem orðið hefir á kjötverði innanlands fyrir tilstilli stj., væri nægilega ráðstöfun í þessu efni. En því mótmæli ég, því að sú hækkun á kjöti, sem hæstv. ráðh. á við, getur alls ekki varað til þess verðmætis útfluttrar vöru, sem eðlilegt gengi myndi skapa. Ég skal svo bæta því við, sem ég sagði um gengismál Englendinga, að Danir hafa gripið til svipaðs ráðs, þeir hafa lækkað gengi dönsku krónunnar úr 1,25 niður í 1,00 kr. Sömuleiðis hafa Norðmenn lækkað gengi norsku krónunnar, enda þótt minna sé, og öll þessi gengislækkun hefir verið miðuð við það, sem atvinnuvegirnir í löndunum hafa sagt, að gengið þyrfti að vera. Á nákvæmlega sama hátt er sjálfsagt, að íslenzka þjóðin fari að. Það var hrein og bein skylda stjórnarvaldanna, að skrá gengi krónunnar rétt, eftir að búið var að gera bændurna upp í kreppulánasjóði, til þess að koma í veg fyrir að þeir sykkju í sama skuldafenið aftur. Um kosningu mína í Vestur-Húnavatnssýslu skal ég ekki fara mörgum orðum. Það er sýnt, að öll sú afbrýðissemi, sem þjáir framsóknarmenn út af því, að ég skyldi ná kosningu þar, á rót sína að rekja til þess, að þeir hafa misst allt álit og alla tiltrú þar, eins og annarsstaðar. En vilji hæstv. fjmrh. halda því fram, að hann með kosningu sinni í Suður-Múlasýslu sé eitthvað bundinn sósialistum sökum þess, að um 90 sósíalistar munn hafa kosið hann við síðustu kosningar með hv. fl. landsk., þá má vera, að hann geti með frekari rétti talað um, að ég sé bundinn sjálfstæðismönnum vegna ímyndaðs fylgis þeirra við mig við síðustu kosningar. Annars má vel vera að til sé flokkur manna í Suður-Múlasýslu, sem gerir ekki greinarmun á sósialistum og framsóknarmönnum, og hafi þess vegna kosið sinn manninn af hvorum flokki, því að eins og kunnugt er, skilur nú orðið svo lítið á milli þeirra flokka, að ekki er beint ástæða til að ætla, að almenningur geri mun á þeim; og er slíkt ekkert undarlegt, þar sem hv.þm. S.-Þ. hefir um langt skeið unnið að ræktun sósíalismans meðal bændastéttar landsins. Honum var upphaflega falið það hlutverk að gera bændur landsins að sósíalistum, þegar hann og Ólafur Friðriksson skiptu með sér verkum um árið. Og nú er árangurinn af starfseminni að koma í ljós. Að bera á móti þessu, þýðir ekkert fyrir hv.þm., sannanirnar eru svo miklar, að þær verða ekki véfengdar.

*Héðinn Valdimarsson: Háttv. 6. þm. Reykv., Sig. Kristjánsson, hélt því fram í ræðu sinni í dag, að umboðsmaður sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda hefði getað selt allan farminn úr Steady, eftir að skipið kom vestur, og þessari staðhæfingu sinni til sönnunar las hann upp bréf, sem skrifað mun hafa verið á ensku, en þýtt á íslenzku. En sá galli er á þessari fullyrðingu, að bréf þetta er dagsett daginn eftir að fiskurinn kemur vestur og kaupandi fiskjarins, sem seldur var fyrirfram, búinn að afsegja að kaupa hann. Hitt kemur aftur ekki þessu máli við, þó að nokkur hluti farmsins seldist til hins upphaflega kaupanda fyrir milligöngu Sigurðar Jónassonar án íhlutunar S. Í. F. Allt, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, sannar því mitt mál. Ef Kristján Einarsson hefði hugsað betur um þessi mál vestra, ekki hugsað eins mikið um að komast heim fyrir jólin, eins og hann gerði, þá hefði hann átt að athuga, að með því að senda farminn svona seint til Bandaríkjanna, þá væri farið að fiskast þar og tíminn því óheppilegur. Hér hafa því átt sér stað sömu mistökin og með frysta fiskinn, sem sendur var til Póllands. Hv. þm. Vestm., Jóhann Jósefsson hafði gefið þær upplýsingar, að bezti tíminn til þess að senda fisk þangað væri í marz og apríl, enda þótt síðar upplýstist, að bezti tíminn fyrir freðfisk væri fyrir jól. Það er því skotið yfir markið hjá hv. stjórnarandstæðingum að vera að vitna í fisksöluna til Póllands. Annars var reynslusending sú, sem þangað var send, send að hálfu leyti á ábyrgð fiskimálanefndar og að hálfu leyti á ábyrgð íslenzks manns, búsetts í Kaupmannahöfn. Og þrátt fyrir þau mistök, sem þegar hafa verið nefnd, að fiskurinn kom of seint. seldist hann þó fyrir það verð, sem hann hafði verið keyptur fyrir. Hefði tilraunin því borið sig, ef á fiskinn hefði ekki fallið ýmiskonar kostnaður, sem ekki var fyrirsjáanlegur í fyrstu. Ég vil svo aðeins benda á eitt mál í viðbót, sem að vísu hefir ekki verið talað um í dag en í blöðum sjálfstæðismanna hefir verið gert mikið veður út af því, að Sigurður Jónasson hafi átt að gera tilraun með saltfisksölu í Ameríku, en nú hafi Júlíus Guðmundsson fengið leyfi til útflutnings á saltfiski til Ameríku. Nú var það svo í fyrra, að S. Í. F. var ekki löggilt og ekki hægt að löggilda það fyrr en eftir 1. marz, því það gat ekki upplýst, hvort það hefði nægilegt magn til þess að hljóta löggildingu. Á þessum tíma kom hingað umboðsmaður fyrir bifreiðafirma til fiskimálanefndar og sagði, að hægt mundi vera að selja saltfisk í Ameríku ef að fengjust fluttar inn bifreiðar í staðinn. Þetta varð til þess, að sýnishorn af saltfiski var sent vestur, en það þvældist þar í pakkhúsum og varð að engum notum. En svo var óskað eftir, að tilraunum í þessa átt væri haldið áfram og þegar Sigurður Jónasson var sendur vestur var honum falið að athuga, hvort hægt mundi vera að selja í gegn um þessi bifreiðafirmu, en á sama tíma sendi sölusambandið umboðsmann sinn og mun hvorugur hafa vitað af öðrum. Sigurður Jónasson fer til eins bifreiðafirma en fær það svar, að það hafi ekkert með slíkt að gera, en vísar honum á aðra, sem hann geti athugað hvort fáist til að kaupa fisk. Hann fór þá til 3 firma, en 2 þeirra vildu alls ekki kaupa. Það 3. var tilleiðanlegt, en þegar Sigurður nefnir verð fiskjarins, þá upplýstist það, að umboðsmaður frá sölusambandinu hefir verið þar áður og boðið fiskinn fyrir lægra verð. Sigurður Jónasson símar þetta svo til fiskimálanefndar og er þá ákveðið að hann hætti þessum tilraunum, en S. Í. F. er vísað á þennan mann. Sölusambandið kennir Sigurði Jónassyni um það, að umboðsmaður þess hafi ekki getað selt fisk á sama tíma og uplýst er að þessi umboðsmaður bauð fiskinn fyrir lægra verð en Sigurður Jónasson. Hvaða skaða gat það unnið starfi þessa umboðsmanns, þótt annar byði sömu vöru fyrir hærra verð? Þetta sýnir aðeins það, að ekki hefir verið vel valið til sendiferðarinnar af hálfu sölusambandsins. Litlu síðar kemur svo beiðni frá Júlíusi Guðmundssyni um leyfi fyrir útflutningi á saltfiski; hafði hann þá fengið tilboð um kaup á fiski einmitt frá þeim manni, sem Sigurður Jónasson hafði talað við og vísað á; að sjálfsögðu var leyfið veitt. Hér ber að sama brunni og annarsstaðar. Þau sambönd, sem umboðsmaður sölusambandsins hefir útvegað, hafa ekki reynzt haldgóð. Þau, sem fiskimálanefnd hefir fengið, hafa reynzt betur. Ég vona að næst þegar sölusambandið sendir mann í markaðsleit, að þá verði þess gætt, að hann hafi góðan tíma til ferðarinnar og sé ekki látinn fást við önnur viðfangsefni en þau, sem sölusambandinn kemur við og það getur ráðið við. Það má geta nærri, hvort möguleikarnir eru rannsakaðir nægilega með svona flugferð. Sölusambandið hefir haft mann í tvö ár í Grikklandi fyrir 12 þús. krónur á ári, án þess að hann hafi selt einn ugga, og þessi maður hefir aldrei haft tíma til þess að fara til Gyðingalands eða Sýrlands, og hefi ég þó minnzt á það hvað eftir annað, að þar væru líkindi fyrir sölu. En fjórir farmar eru sendir óseldir til Ítalíu. Þá er talað um sparnað. Mér finnst að S. Í. F. ætti fyrst og fremst að spara hjá sér. Þar eru þrír framkvæmdastjórar á 21 þús. kr. árslaun um hver, og hafa oft ekki meira en 2–3 tíma starf á dag. Þar finnst mér að mætti spara 42 þús. kr. og ætti fyrst og fremst að minnast á það, ef farið er að tala um sparnað á annað borð. Það er talað um samvinnu. Ég skil vel, að íhaldsmenn vilji samvinnu með Bændaflokknum og Kommúnistum, en við eigum ekki samleið með þeim. Við vitum til hvers sú samvinna á að vera. Hún á að koma á gengislækkun og þar af leiðandi kauplækkun og þrengja meir en orðið er að verkalýðnum í landinu, og hún á að vera til þess að ná tveimur af þeim fimm milljónum, sem Kveldúlfur skuldar íslenzkum sparifjáreigendum. Sú samvinna yrði fyrst og fremst fyrir stórbóndann á Korpúlfsstöðum og Kveldúlfsfélagið. Í þessari samfylkingu verðum við ekki. Við myndum samfylkingu Alþýðuflokksins með samvinnu alþýðumanna í sveitum og við sjó- og berjumst samhuga á móti íhaldinu.

*Jón Pálmason: Hv. hlustendur! Það eru aðeins fá atriði, sem hægt er að minnast á, á þeim stutta tíma, sem ég ræð hér yfir. Ég vil byrja á því að mótmæla þeirri firru hv.þm. Ísaf. að ég hafi haldið því fram, að það ætti að lengja vinnutímann. Ég hélt því fram, að öllu verkafólki væri það betra að hafa vinnu sem mestan hluta árs og hafa hátt árskaup, heldur en að hafa hátt dagkaup en fáa vinnudaga á ári og þar af leiðandi lágt árskaup. Þetta er allt annað heldur en það, sem hv.þm. Ísaf. sagði að ég hefði haldið fram. Hvort sem það stafar af því, að hann hefir ekki skilið þetta eða af öðru. Þá vil ég svara hæstv.forsrh. með nokkrum urðum. Hann hóf svarræðu sína með því að segja, að það væri hörmulegt að til væri bóndi, sem léti skáka sér fram til að tala í útvarp fyrir Sjálfstæðisflokkinn, sem er stærsti flokkur þessa lands. Þessu vil ég svara með því að láta í ljós undrun mína yfir því, að nokkur maður skuli vilja vera forsætisráðherra fyrir Framsóknarflokkinn eftir þann feril, sem sá flokkur hefir að baki sér og með því ástandi, sem stjórnmálastarfsemi hans hefir skapað hér á landi. Þá var hann að mótmæla því, að það væru 9 ár, sem þeir hefðu stjórnað, því Sjálfstæðisflokkurinu hefði verið í stjórn í 2 ár af þeim tíma. - Þeir hafa nú hnakkrifizt hér við þessar umræður núverandi og fyrrverandi landbúnaðrráðherra og er gott fyrir þjóðina að kynnast þessum ræðumönnum, því þeir hafa báðir verið ráðherrar fyrir sama flokk, og það er algerlega þýðingarlaust fyrir hæstv.forsrh. að ætla sér að slengja nokkurri ábyrgð á Sjálfstfl. fyrir meðferð á fjármálum og landbúnaðarmálum ríkisins á 9 síðustu árum. Sú ábyrgð hvílir öll á hans eigin flokki. Viðvíkjandi því, að öll umbótamál sveitanna hafi verið borin fram af Framsóknarflokknum og að okkar flokkur hafi verið þeim mótsnúinn, þá er því til að svara, að þetta er aðeins ein þeirra mörgu blekkinga, sem fram hafa verið bornar í blöðum framsóknarmanna og í umr. þeirra hér á Alþ., en allir vita, að þetta er aðeins blekking og að þessi mál hafa komizt fram vegna þess, að þau hafa verið studd af Sjálfstfl. eða beinlínis borin fram af honum. Má í því sambandi minna á jarðræktarlögin, sem þeir Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastj. og Valtýr Stefánsson voru helztu hvatamenn að. Þá má og minna á, að flokksmaður hæstv.forsrh., Klemens Jónsson, neitaði að bera fram kröfu um styrk til mjólkurbúa, en 1. flm. þess var form. okkar flokks, hv.þm. G.-K. Þannig er það í öllum þeim atriðum, sem hæstv.forsrh. var að guma af, að Framsfl. hefði unnið fyrir sveitirnar, en við verið umbótunum andvígir. Það má einnig minna á erfðaábúðar- og óðalsréttarlöggjöfina og sömuleiðis á nýbýlalögin, eftir að þau höfðu verið löguð hér í landbn., en eins og þau komu hér fyrst fram, voru þau algerlega óviðunandi. Viðvíkjandi því, að brýn nauðsyn sé á að vera í sambandi við sósíalista í bæjunum, vil ég taka það fram, að frá sjónarmiði okkar eru það hættulegustu mennirnir. Bæði hæstv.forsrh. og hv.þm. vita, að það er hættulegt fyrir landbúnaðinn að hafa samband við sósíalista og að þeir gera óleik í öllum þjóðmálum, bæði til sveita og í bæjum, þar sem áhrifa þeirra gætir á annað borð, sem því miður er allt of víða. Þau heillaspor, sem hv. stjórnarflokkar hafa markað í íslenzkt þjóðlíf, má m. a. sjá á því, að síðan árið 1927 hafa um 10 þús. manna flutt burt úr sveitunum - burt frá þeirri atvinnugrein, sem framtíð þjóðarinnar byggist á, bæði efnalega og menningarlega. Of hvert haf, þessi 10 þús. farið? Og að hverju hafa þau horfið? Þau hafa farið í kaupstaðina og fylla nú þann hóp atvinnuleysingja, sem þar er. Mér hefir aldrei dottið í hug - eins og hér hefir verið borið á mig - að halda því fram, að ekki væri lifandi hér í sveitum. Ég veit vel, að í sveitum landsins gæti verið margfalt fleira fólk en nú er þar, en ekki með því stjórnarfari, sem nú er og verið hefir á undanförnum árum. En það er ekki sveitunum sjálfum að kenna, þótt illt stjórnarfar og óhollar öfgastefnur sé að eyðileggja þær. Annars er það undarlegt, ef athugaðar eru útvarpsumræður þær, sem hér fara fram nú, og farið hafa fram á undanfarandi þingum, að fulltrúar stjórnarflokkanna gera ekki annað en skamma minni hl. fyrir það, sem aflaga fer og segja, að það sé honum að kenna. Þeir skamma atvinnufyrirtækin, sem búið er að mergsjúga með sívaxandi sköttum í allan þennan tíma. Þegar þau eru að sligast undir byrðunum, þá skamm, þeir þau fyrir að geta ekki staðið betur. Þegar verið að sjúga úr þeim síðasta blóðdropann, þá er bent á þau og sagt: þarna sjáið þið hve vel þetta ber sig. Þessi aðferð er óverjandi, og því trúa engir, sem eru greindir og gæta þess hverju fram fer, þeim flokki, sem búinn er að ráða í 9 ár og ekki hefir reynzt betur fallinn til stjórnar en Framsóknarfl. Því trúir heldur enginn, að allt það illa sé að kenna þeim flokki, sem hefir verið í minnihl. aðstöðu á Alþ. nú í 9 ár. Ég vil enda þessi orð mín með því, að skora á alla að athuga gaumgæfilega, hvort nokkur líkindi geti verið til þess, að þeir annmarkar, sem eru á atvinnulífi og fjármálum þjóðarinnar séu helzt þeim að kenna, sem nú í 9 ár eru búnir að vera í minni hl. á Alþ. og að þeir, sem ráðið hafa lögum og lofum hefðu ekki getað komið því í betra horf, ef þeir hefðu kostað kapps um það, að stjórna á sæmilegan hátt og í samræmi við þarfir okkar fátæku þjóðar og unga atvinnulífs. En þeir hafa stjórnað um of eftir anda þeirrar kenningar, að það þurfi að granda þjóðskipulaginn. - Rauðu flokkarnir ætla að granda þjóðskipulaginu. Eg vona að þeim takist það ekki, þótt því miður horfi þannig við nú, að augljós hætta sé fyrir dyrum. Ég óska svo þess að lokum, að breyting verði á frá því, sem nú er, og verið hefir á undanförnum árum, svo að öllum mínum hlustendum megi vel vegna og hin íslenzka þjóð stefni fram til vaxandi velmegunar og þroska. - Góða nótt!

Forseti (JBald): Þá hefst síðasta umferð. og á Sjálfstæðisfl. eftir 11 mín., Bændafl. 19 mín., Framsfl. 11 mín. og Alþfl. 8 mín.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Herra forseti. Hv. hlustendur! 14 mínútur er ekki langur tími og ég kemst ekki yfir mikið af því, sem ég vildi segja. Ég vil minna á það, út af orðum hv.þm. V.-Húnv., þegar hann var að eigna okkur framsóknarmönnum hv. 10. landsk. og hans ráðherradóm, að það, sem við finnum að hv. 10. landsk., er það, að hann starfaði í anda sjálfstæðismanna og gleymdi öllum áhugamálum Framsóknarflokksins á meðan hann sat í ráðherrastóli og getur ekki á neinn hátt talizt til þess flokks eftir að hann hóf starf sitt í samsteypustjórninni, og Framsfl. hefir enga ábyrgð á hans aðgerðum. Það er rétt hjá hv.þm. A.-Húnv., að Sjálfstfl. hefir verið með ýmsum góðum málum. Hann hefir verið með þeim, þegar búið hefir verið að þvinga hann til þess með almenningsálitinu. Þannig er það t. d. með jarðræktarlögin og m. fl. Ég hygg jafnvel, að þeir mundu nú fást til að flytja frv. til l. til að fyrirbyggja njósnarstarfsemi fyrir landhelgisbrjóta, þótt þeir hafi barizt á móti því nú í mörg ár. Nú greiddu þeir atkv. með því. Þannig má þvinga þá til að fylgja góðum málum og það hefir verið gert í þessum málum með því að nota almenningsálitið til þess að beygja þá. Þá höfum við einnig næga reynslu af skuldasöfnun sjálfstæðismanna þegar þeir hafa farið með völd. Og hér í Reykjavík, þar sem þeir eru einráðir, hafa gjöldin hækkað svo gífurlega á síðustu árum, að ef eins væri hjá ríkinu ættu fjárlög nú að vera yfir 40 millj. kr. Hvernig var á Ísafirði þegar sósialistar tóku við af íhaldinu? Hvernig er í Vestmannaeyjum? Nei, í öllum bænum reynið ekki að bera blak af fjármálastjórn íhaldsins, við höfum svo allt of mikla reynslu af henni. Hv. 10. landsk. ætla ég að yfirgefa í stórveldisdraumum sínum, en vil aðeins minna hann á í sambandi við kreppulánasjóðinn, að honum hefði verið nær að ganga sæmilega frá þeirri löggjöf í fyrstu heldur en að vera nú að hæla sér af því að hafa komið henni á, eins og hún var. Þessi hv.þm. á nú eftir að tala, og ég býst við að hann fari þá að vana sínum og tali um 10–20 liði, sem hann segist hafa borið hér fram og hafi ekki verið svarað og bæti þá einhverju nýju við. Þetta er hans venjulega aðferð og sjálfsagt bregður hann ekki vana sínum. En áður en ég hætti, vil ég rifja upp eitt atriði, sem mér finnst eiga vel við í sambandi við þessa stórveldisdrauma hv. 10. landsk. Þetta atriði, sem ég ætla að rifja hér upp og festa í minni hlustenda, eru þau orð, sem hv.þm. G.-K. segir um það, hvernig hv.þm. V.-Húnv. komst á þing nú síðast. Hann segir svo - með leyfi hæstv. forseta: „Það er satt, að ég hefi í því engu að leyna, að meðan stóð á undirbúningi fyrir síðustu kosningar var ég því heldur fylgjandi, að þessi hv.þm. kæmist á þing, og þó að Sjálfstæðisflokkurinn hefði frambjóðanda í þessu kjördæmi, þá var hvorki af mér né sumum öðrum flokksmönnum gert það, sem hægt var til stuðnings kosningu hans og sagði ég honum frá því. En eftir að formaður flokksins hafði tekið sína afstöðu og skrifað bréf norður, þá fylgdi ég honum vitanlega að málum í þessu sem öðru. En ég leyni því ekki, að ég hygg að mín afstaða og sumra annara sjálfstæðismanna hafi ráðið miklu um það, að þessi hv.þm. komst að, og ég harma það ekki, að svo fór.“ Ætli það fari ekki að draga úr stórveldisdraumunum þegar það er upplýst mál og sannað, að Sjálfstfl. þarf ekki annað en að kippa í snúru, til þess að sjálft móðurskipið sökkvi og flokkurinn sé ekki lengur til. Halda mun, að hjá þessum flokki, sem þannig er ástatt um, sé til nokkurt sjálfstæði gagnvart þeim flokki, sem ræður algerlega yfir lífi hans? Ég vil aðeins minna hv. 10. landsk. á þetta, áður en hann kemst hærra í sínum stórveldisdraumum. Ég vil svo jafnframt minna hv.þm. V.-Húnv. á það, að í umr. um fjárl., þegar þau voru lögð hér fram, var skorað á hann að nefna einhvern af þeim bitlingum, sem hann sagði, að ríkisstj. hefði haldið að sínum fylgismönnum. Ég minni hv. útvarpshlustendur á það, að því hefir verið haldið fram, að varið hafi verið allt að einni millj. til þess að ausa í fylgismenn stj. með bitlingum. Hv. þm. V.-Húnv. lofaði að nefna dæmi um þetta við þessar útvarpsumræður, en hann hefir ekki ennþá komið með eitt einasta dæmi, ef til vill reynir hv. 10. landsk. að koma með „dæmi“ núna, þegar ekki verður hægt að svara ósannindunum. Þetta er eftirtektarverður málflutningur. En þessar útvarpsumræður eru merkilegar fyrir fleira en þetta. Á þessum eldhúsdegi er aðeins deilt um landsmálin, en það hefir svo að segja ekkert verið deilt á stj. fyrir einstök mál, og það mun vekja athygli ekki síður nú en í útvarpsumræðunum síðastliðið ár. Ég geng þess náttúrlega ekki dulinn, að nú eru fram undan erfiðir tímar, en ég geng þess heldur ekki dulinn, að það er tiltölulega auðveldar nú en nokkurn tíma áður að draga kjark úr landsfólkinu á þann hátt, sem reynt hefir verið að gera í þessum umræðum. Það er auðveldara en nokkru sinni áður að vekja óánægjuöldu hjá fólkinu, ef það fylgist ekki með, og þess vegna er aðalatriðið í þessum umræðum, að hver maður í landinn fylgist með því, sem verið er að gera. Því hefir verið haldið fram við þessar umr., sérstaklega af Sjálfstfl., að það væri mikil bót í máli ef hann fengi að taka við völdum, svo að nýtt blóð kæmi í pólitíkina eins og hv.þm. G.-K. hefir orðað það. Landsmenn þekkja sannarlega þetta nýja eða öllu betur þetta gamla íhalds-blóð. Þessi flokkur hefir áður farið með völd í þessu landi, og landsmenn þekkja hug hans til alþýðunnar og bændastéttarinnar. Ætli alþýðumenn þessa lands teldu það til bóta, að þessi flokkur tæki við völdum? Ég held ekki. Dettur hv. form. Sjálfstfl., Ólafi Thors, í hug, að hann fái fólkið úti um land til þess að trúa því, að það yrði fjármálum þessarar þjóðar til hagsbóta, að hann tæki við fjármálastjórninni, hann, sem hefir haft mjög góða aðstöðu til þess að stjórna fyrirtæki sínu, sem þó er ómótmælanlega eitt af langskuldugustu fyrirtækjum landsins? Áður en hv.þm. G.-K. getur gert slíka kröfu til trausts landsmanna, ætti hann a. m. k. að reyna að sýna betra lit á því að stjórna sinn eigin fyrirtæki dálítið betur. Ég tel þessi ummæli mín réttmæt vegna þess, að hv.þm. beindi þeim orðum til stj., að hjá henni væri fjársukk. Ég held að þeir séu fáir sem álíta að það yrði til bóta fyrir fjármálastjórnina í landinu að þeir menn, sem nú stjórna fyrirtækinu Kveldúlfi, og þeir sem stjórna Reykjavík, tækju við völdum.

Ólafur Thors Herra forseti! Hæstv. forsrh. lauk ræðu sinni með þeim ummælum, að vegna þess að útgerðarfélag það sem ég hefi átt þátt í að stjórna, mundi nú standa höllum fæti, væri augljóst, að Sjálfstfl. væri ekki fær um að fara með fjármálastjórnina í landinu. Þetta er gáfulega mælt(!) og ætla ég hlustendur einfæra um að dæma, bæði sannleiksgildi spakmælisins og manngildi og vitsmuni höfundarins. Forsrh. sagði, að þetta félag hefði haft öllum öðrum betri aðstöðu til að efnast. Allir aðrir en ráðh. vita, að nær öll útgerð landsmanna er gjaldþrota, og veldur þar um allt í senn: skattaæði rauðliða, kaupgjaldskröfur og verðfall framleiðsluvörunnar. Nei, Kveldúlfur hefir ekki fremur en önnur útgerðarfélög haft sérréttindi til fjársöfnunar. Ég þekki mann - og forsrh. þekkir hann sérlega vel -, sem hefir haft allt aðra aðstöðu til að auðgast. Hann hefir hvorki unnið né spunnið, en þó safnað í kornhlöður. Forsrh. ætti að fá hann til að leggja svo sem 50 þús. kr. í útgerð. Hann kynni að vísu að tapa peningunum, en hann mundi fá í staðinn nokkra menntun og aukinn skilning á lífi og örðugleikum þjóðarinnar. þ. á. m. og ekki sízt þeirra manna, sem öllu sínu hafa tapað á viðleitninni til að halda uppi atvinnu- og framleiðslulífinu. Hæstv. fjmrh. var enn að streitast við að verja opin og augljós ósannindi. Deila okkar liggur skýr fyrir í fyrri ræðum okkar, en út af beinni fyrirspurn ráðh. minni ég annarsvegar á m. a. kaffi- og sykurtoll og viðskiptagjaldið, sem lagt er á flestar notaþarfir almennings, en hinsvegar á tilraunir okkar til að fækka bitlingaliðinn, sbr. t. d. fiskimálanefnd, sem og þvermóðsku rauðliða gegn lækkun á launum þeirra, er hæst hafa launin, en það er einmitt bitlingahjörðin. Hv. þm. S.-Þ., Jónas Jónsson, hældist um yfir því, að allt, sem hann hefði sagt, stæði óhrakið. Það var nú hvorki mikið né merkilegt, sem hann sagði, aðeins þessi venjulegi óhróður um einstaka stjórnmálaandstæðinga, sem enginn tekur lengur mark á og ekkert sannleiksgildi hefir, nema sanna lýsingu á andlegri göfgi þessa þm. Hann segir það alveg satt, a. m. k. að því er mína ræðu snertir, að allur stendur rógburður hans óhrakinn. Við þingbræður hans tökum æ minna og minna mark á honum með hverju árinu, sem líður. Þeim fækkar stöðugt, sem virða hann svars, og að sama skapi vex sá hluti úr ræðum hans, sem stendur „óhrakinn“. Ég sé enga ástæðu til að taka hann hátíðlega, þó um útvarpsumræður sé að ræða, m. a. af því, að ég hefi sannar sagnir af því, að allur landslýður skilur orðið, að ræður hans „standa óhraktar“ vegna þess að sjálfur er hann lagztur svo djúpt, að menn sneiða yfirleitt hjá honum. Það er vinargreiði, sem Alþfl. gerir Framsfl. og Jónasi Jónssyni persónulega með því að senda Sigurð Einarsson fram á vígvöllinn ár eftir ár. Ef Alþfl. sendi sæmilegan mann, mundi að sjálfsögðu bera meira á brestum Jónasar Jónssonar. Enginn er fremur til þess fallinn en einmitt Sigurður Einarsson að breiða yfir bresti og misfellur annara. Hann nýtur minni virðingar en nokkur annar þm. - að meðtöldum þm S.-Þ. - og getur því sagt alveg eins og J. J.: ræður mínar standa óhraktar, - og af alveg sömu ástæðum. Hv. 2. þm. Reykv. hefir nú hervæðzt, en það vekur sérstaka athygli, að hann kemur fyrst fram á völlinn, þegar aðrir eru að fara þaðan, - hann tekur þá fyrst til máls, þegar tryggt er, að öðrum vinnist litill tími til að svara honum. Þessi hv.þm. þykir hagsýnn. Sá eiginleiki hefir að þessu sinni ekki brugðizt. Það skilja þeir bezt, sem gerst þekkja, hve málstaður hans er hæpinn. Ræðu hans má skipta í tvo höfuðþætti: 1) Héðinn og olían. 2) Héðinn og fiskurinn. - Að því er olíuna snerti færði hv.þm. prýðilega sannanir fyrir því, að ekkert vit væri í því, að ríkið tæki einkasölu. Sá hann á því hvern annmarkann öðrum stærri, en þann verstan og mestan, að til þeirra hluta hefði ríkið alls ekkert fé. Ég tók á allri minni stillingu. Mig langaði að hrópa. „heyr,“ og mig langaði líka og jafnvel enn meira að spyrja, hvaðan þetta fátæka og févana ríki ætlaði þá að taka peninga til að byggja alla togarana, sem hv.þm. og flokksbræður hans vilja láta ríkið byggja og reka. Ef engin tök eru til fjáröflunar, er auðskilið að allt hjal sósíalista um togarabyggingar er loddaraleikur, en sé hinsvegar hægt að afla þeirra milljóna, er til þess þarf, því má þá ekki nota þær til að létta undir með smáútveginum og útvega honum ódýrari olíu en H. V. hefir reynzt bær um ? Hið sanna hugarfar H. V. í garð útvegsins speglast í olíuokri hans. Ofan á þær ávirðingar bætir hann svo opnum fjandskap við þá stofnun, sem útvegurinn með frjálsum samtökum hefir komið sér upp og kjörið til forustu í baráttunni gegn lágu verði á framleiðsluvörunni og innlendum ofsóknum. Þessi fjandskapur hv.þm. kemur gleggst fram í hinum látlausu svívirðingum um Kristján Einarsson, sem hefir það eitt til saka unnið, að hafa vit og þekkingu á öllum sviðum atvinnulífsins langt um fram þennan mann, sem gert hefir sjálfan sig að athlægi með því að takast á hendur formennsku í fiskimálanefnd. Þessi aðstöðumunur veldur því að sjálfsögðu, að Kr. E. varpar skugga á hv.þm., en af því spinnst öfundin og úlfúðin. Sérhver sá sem ber hag útvegsins fyrir brjósti, gleðst yfir framtaki sölusambandsins og sendiför Kr. E. Hitt er eðlilegt, að sá sé argur, sem lætur sig einu gilda, hversu fer um hag útvegsins, en hugsar aðeins um það, að Héðinn Valdimarsson megi halda áfram að úthluta milljónum af opinberu fé milli þeirra manna, sem olíu þurfa að kaupa. Í þessu liggur skýringin á heift hv.þm. til Kristjáns Einarssonar. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. beindi til hv.þm. Vestm., þykir mér rétt að upplýsa, að ekki ferst honum þar betur vörnin úr hendi. Nú, þegar það er upplýst og sannað, að Steady-farmur sá, er seldur var til Póllands, er talandi vitni þeirrar fádæma fáfræði, sem ríkir í fiskimálanefnd undir forustu H.V. sjálfs, - nú, þegar skjallega er upplýst, að betra hefði verið að henda fiskinum fyrir borð, þegar út úr Rvíkurhöfn kom, en að kosta upp á að senda hann til Póllands, - nú, þegar sannað er, að H. hefir gert hverja vitleysuna annari barnalegri og klaufalegri að því er snertir sölu þessa fiskjar, þá er það Jóhann Jósefsson, sem á heiðurinn af öllu frumkvæði um sendingu þessa fiskjar. En í vetur stóð þessi sami H. V. og hældist um yfir frumkvæði fiskimálanefndar í þessu sem fleiru. Einhverjum varð þá á að nefna nafn Jóhanns Jósefssonar, þá meðan verzlunarvit H. V. var enn ekki búið að gera heilan fiskfarm að engu, og ynnir þóttu standa til sæmilegs árangurs af þessari fisksendingu, þá var H. V. ekki seinn á sér að sverja og sárt við leggja, að Jóh. Jós. hefði hvergi nærri þessu komið, þar hefði hann sjálfur og fiskimálan. verið að verki og ættu því allan heiðurinn. Ég get nú ekki vegna takmarkaðs tíma gert þessum hv.þm. frekari skil. Ég tel, að honum og hans flokki hefði verið eins vel borgið með því að velja einhvern annan til þess að túlka kærleika Alþfl. í garð útvegsins en einmitt þann manninn, sem liggur undir þyngstu ámæli út af margra ára olíuokri og ekki veit betur skil á hugarfari útvegsmanna en svo, að hann telur sig ná eyrum þeirra með rógi um þá menn, sem þeir treysta bezt. Þessum umr. er nú að verða lokið. Við sjálfstæðismenn höfum, eins og áður fyrr, svipt tjöldunum til hliðar og sýnt þjóðinni inn á leiksvið stjórnmálanna, svo að almenningi hefir gefizt kostur á að virða fyrir sér stjórnarherrana og fylgilið þeirra, og dæma þá eftir afrekunum. Við höfum fært sönnur á, að eftir 9 ára nær óslitinn valdaferil þessara flokka, eru sveitir landsins að leggjast í auðn, en framleiðslan við sjávarsíðuna að hruni komin, vegna þess að valdhafarnir hafa látið greipar sópa og hirt hvern eyri, sem til hefir náðzt. Það hefir verið sannað að nú, þegar hinir eldri fiskmarkaðir eru að bresta, hefir stjórnarliðið, vegna ofmetnaðar, ofsa og valdagræðgi formanns fiskimálanefndar, Héðins Valdimarssonar og þróttleysis atvinnumálaráðherra stigið örlagaríkt víxlspor. Er allur þessi leikur með fjöregg þjóðarinnar svo fráleitur og fordæmanlegur, að fiskimálanefndin og ríkisstjórnin, sem ber ábyrgð á gerðum hennar og hefir verið leiksoppur í höndum hennar, hefir unnið sér til óhelgis í hugum allra þeirra, er eitthvað eiga undir þeim málum og um þau hugsa. Það hefir verið sannað, að lánstraust þjóðarinnar og eigur hafa verið uppétnar, og nú stendur þjóðin uppi varnarlítil gegn aðsteðjandi örðugleikum, atvinnuleysi, skorti og eymd. Það hefir verið sannað, að stj. hefir svikið kosningafyrirheitin. lagt 5 millj. króna skatta á þjóðina, í stað þess að aflétta sköttunum, hækkað fjárlögin um margar millj., í stað þess að lækka þau, sökkt þjóðinni í 20 millj. króna skuldir út á við, í stað þess að stöðva greiðsluhallann, leitt hvern nýjan gæðinginn af öðrum að stjórnarjötunni, í stað þess að skera niður óþörf embætti og bitlinga, og rutt atvinnuleysinu braut, í stað þess að tryggja atvinnu handa öllum. Það hefir verið sannað, að eins og stj. brauzt til valda með óhróðri og ósannindum, þannig reynir hún nú að hanga við völdin með sömu baráttuaðferðum, enda þótt sérhverjum hugsandi manni sé ljóst, að fyrsta skylda valdhafanna er sú, að vara þjóðina við þeim hættum, sem framundan eru. og það hefir verið sannað, að valdhafarnir víla ekki fyrir sér að afnema anda og bókstaf stjórnarskrárinnar með einföldum lögum, hvenær sem þeim býður svo við að horfa, heft athafnafrelsið og með því brotið niður einkaframtakið og étið upp efni og lánstraust þjóðarinnar. Það hefir verið sannað að vegna alls þessa er þjóðin nú stödd í yfirvofandi geigvænlegri hættu. Allt þetta hefir verið sannað, og ég hefi með þeim rökum leyft mér, fyrir hönd stærsta stjórnmálaflokksins í landinu, sem við síðustu kosningar hafði að baki sér allt að því jafnmarga kjósendur eins og báðir stjórnarflokkarnir til samans, og sem nú alveg tvímælalaust hefir að baki sér miklu fleiri kjósendur en allt stjórnarliðið, að bera fram þá kröfu að stjórnin svari nú til saka, og leggi afbrot sín undir dóm þjóðarinnar með nýjum kosningum. Þessari kröfu minni hefir stj. neitað að verða við, og það er vegna þess, að enda þótt samkomulag innan stjórnarflokkanna sé svo illt og bölvað, að þar sé hver höndin upp á móti annari, og flokkarnir innbyrðis berist á banaspjótunum og hafi fullkomna fyrirlitningu ef ekki fyrir sín eigin, þá þó a. m. k. hver fyrir annara afbrotum og yndaferli, velur stj. sér samt það hlutaskipti að hanga við völd, af því hún þorir ekki fyrir sitt lifandi líf að ganga fram fyrir dóm kjósendanna í landinu, því hvaðanæva utan af landinu berast henni fregnirnar um þverrandi fylgi og vaxandi andúð, sem magnast með hverjum deginum, sem líður. Stjórnin hefir því, þrátt fyrir að sambúðin sé með hinum mestu örðugleikum, og í rauninni báðum flokkunum til ama, haft á rökstólunum sáttanefnd allan þingtímann, til þess að reyna að jafna misklíðarefni, og þá eins og fyrri daginn með því að úthluta nýjum fríðindum til gráðugra fylgismanna, á kostnað gjaldvana ríkissjóðs. Frá flokkslegu sjónarmiði megum við sjálfstæðismenn una vel við þessa úrlausn, því að flokkslega séð eigum við kröfu á því, að mennirnir sem brotizt hafa til valda með gyllingum og blekkingum, fari með völdin, þangað til augu allrar þjóðarinnar hafa opnazt fyrir afrekum þeirra. Það er réttlátt, að þeir, sem skapað hafa örðugleikana, leysi þá, og það er sanngjarnt, að þeir menn, sem kennt hafa fólkinu að gera hærri kröfur á hendur annara en hægt er að rísa undir, sýni, hvernig á að fullnægja þeim kröfum, og það er sunnarlegu verðskuldað, að stjórnin fái að lifa það, að dómur reynslunnar skeri úr um það, hvort vonirnar, sem stjórnin hefir með fagurgala sínum kveikt í brjóstum almennings, eru aðeins hillingar, eða hvort þær eiga eftir að rætast. Stjórnin hefir sjálf valið hlutskipti sitt. Ég þekkti einu sinni gamla konu. Hún var blind, eins og íslenzka ríkisstjórnin, heyrnarlaus, eins og íslenzka ríkisstjórnin, og orðin hálfsljó, eins og íslenzka ríkisstjórnin. Hún var vesöl, eins og íslenzka ríkisstjórnin, og karlæg. Hún gat einskis góðs vænzt af lífinu, fremur en íslenzka ríkisstjórnin, og engum verið til gagns eða góðs, fremur en íslenzka ríkisstjórnin. En hún var lífhrædd og óttaðist dauðann, eins mikið og íslenzka ríkisstjórnin kosningar. Forsjónin hefir nú miskunnað sig yfir hana og veitt henni hægt andlát, eins og íslenzka ríkisstjórnin myndi fá við kosningar. En íslenzka ríkisstjórnin hefir kosið sér annað hlutskipti. Hún ætlar að sitja meðan sætt er, hanga við völdin til lengstra laga. - Jæja, verði þeim herrum að góðu. - Ég óska, að betur megi úr rætast en á horfist, ekki vegna stjórnarinnar, heldur vegna þjóðarinnar. En ég spái því, að enginn verði öfundsverður, þegar vonsvikinn almenningur vaknar til skilnings á svikunum og blekkingunum, því þá duga engin undanbrögð, og þá mun stjórn hinna vinnandi stétta skolast burt í brimöldum þess böls og þeirrar eymdar, sem hún hefir fært yfir þjóðina, og þá verða þyngslu sakargiftirnar þær, að vegna fagurgala og blekkinga ríkisstjórnarinnar hefir almenningur látið undir höfuð leggjast að búa sig til varnar, svo sem þó hefði verið hægt, og miklu böli hefði mátt afstýra.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. þm. G.-K. sagði í lok ræðu sinnar, að hann hefði sannað býsna margt; ég álít, að það sé rétt, að hann hafi a. m. k. sannað eitt mjög greinilega, en það er ekki nýsannað, heldur er það gamall málsháttur, að það bylji hæst í tómri tunnu. Ég hefi sjaldan heyrt öllu innantómari vaðal en í þessum tveim síðustu ræðum hv.þm., nema ef vera kynni, að hv. 6. þm. Reykv. hafi sett metið. Um gömlu konuna er það að segja, að þótt hún sé ekki betur á sig komin en hv.þm. lýsti henni, þá hefir hv.þm. samt orðið að þola það að fara hverja hrakförina á eftir annari fyrir kerlingunni, og þegar kosningar koma á sínum tíma, ekki eftir ósk hv.þm., þá á hann enn einu sinni eftir að þreyta fangbrögð við þessa gömlu konu. Þessar fáu mínútur, sem ég hefi til afnota, ætla ég að nota til þess að draga saman höfuðatriði þessara umræðna. Þó verð ég að svara einu atriði fyrst, sem hv.þm. G.-K. drap á í sinni næstsíðustu ræðu. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram, að hann hefði mælt af óheilindum, þegar hann lézt vilja bæta úr atvinnuleysinu. Hélt hv.þm. því fram, að slík ummæli sæmdu ekki ráðh., og hvað hann þá skyldu hvíla á mér, að ég færði rök fyrir þessum orðum mínum. Ég skal nú endurtaka þessi rök. Ég hefi ekki trú á því, að Ólafur Thors mæli af heilindum í þessu efni, og hefi ég sannað, að hann gerir það ekki. Sannanirnar fyrir þessu eru þær till., sem hann hefir borið fram í sambandi við afgreiðslu fjárl., því að þær till. miða allar að því að auka atvinnuleysið og draga úr verklegum framkvæmdum og atvinnubótum. Þetta er líka skiljanlegt, þótt það sé leiðinlegt að þurfa að segja það, vegna þess að hann lítur svo á sem það sé aðalatriðið að tryggja afkomu atvinnurekendanna. Þessir menn eru ekki komnir lengra en það,að þeir telja sér mestan hag í því að hafa kaupgjald verkalýðsins sem lægst, og með langvarandi atvinnuleysi vilja þeir koma fram kauphækkun, annaðhvort með beinni kauplækkun í krónum eða gengislækkun, sem hv.þm. G.-K. og hv.þm. V.-Húnv. hafa hampað mjög á þessu þingi. Þetta sýnir bezt, hvílíkur geysimunur er á því, hvernig stjórnarflokkarnir og andstæðingarnir vilja mæta erfiðleikum yfirstandandi tíma. Samvinna stjórnarflokkanna byggist á þeim skilningi, að svo sé bezt komið hag allra landsmanna, að hönd hjálpi fæti, að bændur og verkamenn vinni saman. Með kjötlögunum hafa verkamenn í kaupstöðum og sveitaþorpum tekið á sig byrðar verðhækkunar á kjötinu vegna þess, að þeim er það ljóst, að bændum er þetta nauðsynlegt til þess að geta haldið áfram sínum atvinnurekstri, og verkamenn eru hinsvegar fegnir því, að bændurnir þurfi ekki að flosna upp frá búum sínum og bætast við atvinnuleysingjahópinn í kaupstöðunum. Á sama hátt er þessum stéttum báðum ljóst, að bezta leiðin til þess að tryggja betur en verið hefir sæmilegt verð fyrir mjólkurafurðir bænda er að koma því skipulagi á söluna, að hún geti aukizt, og hún eykst bezt með því, að verðinu sé stillt í hóf og lækkað eftir föngum. Því meiri mjólk, sem selst, því hærra verð fá framleiðendur fyrir sína vöru. Stjórnarflokkunum er það líka ljóst, að það verður að fyrirbyggja það, að útflytjendur undirbjóði hver annan, og er það gert með lögum um síldarútvegsnefnd og fiskimálanefnd, en þessu verður ekki komið í kring, án þess að takmarka möguleika einhverra stórlaxa, af því stafar andúð andstæðinganna gegn þessum lögum, sem þeir þó viðurkenna, að séu nauðsynleg, af því að það er bersýnilegt, að það er ekki hægt að komast hjá þessu, eins og tímarnir eru nú. Stjórnarflokkarnir telja nauðsynlegt að hafa sérstaka stofnun til þess að brjóta nýjar leiðir og skapa þar með betri afkomumöguleika fyrir almenning. Þetta er trygging fyrir því, að því, sem veitt er af hinu opinbera, sé varið til hagsbóta fyrir alla. Gjaldeyrishöftin eru nauðsynleg á þeim tímum, sem nú eru, til þess að beina kaupum okkar til ákveðinna landa og skapa með því móti möguleika fyrir okkar vöru. Það er vitað, að þetta verður ekki gert, án þess að takmarka eða minnka töluvert verzlunarhagnað þeirra manna, sem hafa hagnað af því að flytja inn þessar vörur og verzla með þær. Það er ástæða til þess, að verzlunarmenn og stórkaupmenn séu ekki alls kostar ánægðir með gjaldeyrishöftin, en þau eru samt nauðsynleg fyrir allan almenning í landinu. Þá sýnir njósnamálið afstöðu flokkanna í þessu efni. Það er þýðingarmikið mál fyrir alla bátaútgerð landsmanna og yfirleitt fyrir útgerðina í landinu að eftirlit sé með því, að landhelgisgæzlan sé í lagi, en fyrir störf togarafélaganna er það mikið hagsmunamál, að gæzlan sé ekki í lagi. Vitanlega dettur engum í hug að neita því, að ríkissjóður þurfi að afla sér tekna, og í erfiðu árferði þarf hann þess fremur með en ella. En um það er deilt, hvernig hann eigi að afla sér tekna. Stjórnarflokkarnir hafa lækkað tollana, þeir hafa lækkað útflutningsgjald á síld, lækkað toll á kaffi og sykri, afnumið útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, fellt niður markaðs- og verðjöfnunarsjóðsgjald. Þessu gleyma andstæðingarnir, þegar þeir tala um skattabrjálæði. Það er satt, að tekjuskatturinn hefir verið hækkaður, og viðskiptagjaldið hefir verið hækkað um 750 þús. kr. til þess að geta greitt kostnaðinn við alþýðutryggingarnar og stuðlað að verklegum framkvæmdum. Þetta hefir verið gert til þess að mæta þeim erfiðleikum, sem fyrir eru. Nýbýlamálið sýnir einnig, að viðhorfið hjá núv. stj. er ólíkt því, sem það er hjá andstöðuflokkunum. Það skapast möguleikar fyrir þá, sem nú leita úr sveitunum og til kaupstaðanna, og einnig fyrir þá, sem vilja leita til sveitanna úr kaupstöðunum, til þess að sjá sér og sínum farborða með því að stunda landbúnað. Þeim er t. d. veittur styrkur til þess að afla kartaflna hér heima, í stað þess að þær séu fluttar inn. Ég ætla, að þessi mál sýni nokkurnveginn afstöðumun stjórnarflokkanna og andstöðunnar. Ég játa það og vil enga dul á það draga, að tímarnir, sem fram undan eru, eru býsna ískyggilegir. Það getur enginn sagt, hverju við verðum að mæta á næstunni. Ef viðskiptastríðið harðnar enn, þá er ómögulegt að segja, nema erfiðleikarnir verði svo miklir, að við fáum varla rönd við reist. Og enginn veit, nema svo kunni að fara, að öll norðurálfan lendi í ófriði. Hvernig á að mæta þessum tímum? Verður það bezt gert með því að láta fólkið í friði, eins og formaður Sjálfstfl. óskaði eftir á síðasta þingi? Ég segi nei. Þessu verður bezt mætt þannig að afla í sameiginlega sjóði af þeim, sem geta eitthvað af mörkum látið, til þess að geta fyrirbyggt það, að nokkur hluti þjóðarinnar líði skort, til þess að hjálpa þeim fátækari til þess að vinna fyrir sér og halda áfram sínum atvinnuvegi. Erfiðleikum þeim, sem að steðja á öllum tímum, verður bezt mætt með því að jafna tekjur og eignir þjóðarinnar. Ég læt svo lokið máli mínu, og ég vona, um leið og ég býð góða nótt, að þetta eldhús hafi orðið mönnum til góðs.

*Hannes Jónsson: Hæstv. forsrh. var að kvarta yfir því, að ekki hefði verið lögð fram skrá yfir þá bitlinga, sem stj. hefði veitt, síðan hún tók við. Ég verð að segja það, að það er nokkuð stíf krafa til andstöðuflokkanna að þeir leggi þá skrá fram og ræði hana lið fyrir lið við útvarpsumræður, því að sá tími, sem þeim er ætlaður, mundi ekki endast til slíks upplesturs. Ég hefi líka litið svo á, að þetta væri liðið og yrði ekki aftur tekið. Fyrir þjóðinni liggja nú mikil vandamál, sem þurfa skjótrar úrlausnar. Ég hefi gefið stjórnarflokkunum tækifæri til þess að láta í ljós skoðun sína á einu mesta vandamáli þjóðarinnar. Þetta mál er gengismálið. Jafnaðarmenn hafa lýst yfir andstöðu sinni við málið, og mér hefir tekizt, að sýna Framsfl. berstrípaðan í áhugaleysi sínu og úrræðaleysi í þessu mikla vandamáli þjóðarinnar, sem kjósendur þeirra úti um landið krefjast af þeim, að þeir fái leyst með hagkvæmri niðurstöðu fyrir framleiðslu landsmanna. Þeir hafa sýnt, að til þeirra verður ekki neitað um úrlausn þessa máls. Ég skal, til þess að vera ekki ósanngjarn við ríkisstj., láta niður falla, þó það væri freistandi, að telja nokkuð af þeim bitlingum, sem mest eru áberandi, en vil aðeins taka nokkur dæmi, sem þegar eru kunn, svo að það er ekki hægt að segja, að það sé komið að baki þeirra með þau. Ég vil nefna fiskimálanefnd, sem þegar er búið að tala mikið um og viðurkennt er, að sé þarflaus, ef ekki beinlínis skaðleg fyrir landsmenn. Það má nefna skipulagsnefnd, sem ekki er vitað, að hafi neitt nýtilegt verk unnið, en hefir látið undir höfuð leggjast að hlíta þeim ráðum, sem útlendur fræðimaður hefir gefið henni til lausnar á viðskiptamálum og fjármálum þjóðarinnar. Þessi dæmi um einstaka menn má tilfæra: 2. þm. Reykv. hefir 32 þús. kr. á ári með öllum sínum bitlingum, þm. S.-Þ. hefir 20 þús. kr. á ári í laun með öllum sínum bitlingum. Guðbrandur Magnússon forstjóri hefir 18 þús. kr. á ári með öllum sínum bitlingum og 2. þm.N.-M. hefir 15 þús. kr. á ári með öllum sínum bitlingum. Þetta eru allt tölur, sem fram hafa komið áður, og ekki hafa verið rengdar. Það er gott að taka þetta til samanburðar við það, sem hv.þm. S.-Þ. sagði, að bændastéttin væri sú bezt stæða stétt í landinu. Skyldu þeir geta jafnast við þessar bitlingaskjóður stj.? Ég býst við, að þeir þættust góðir, þó þeir hefðu ekki nema litinn hluta af þeim launum, sem þessir menn taka úr ríkissjóði. Hæstv. atvmrh. minntist á það, að verkamönnum væri ekki neinn hagur í því, að bændur flosnuðu upp og kepptu við þá um vinnu á mölinni. En hvað hefir ríkisstj. gert á undanförnum árum? Hún hefir ýtt undir bændur að hætta búskap og fara í daglaunavinnu með því að hækka daglaunin hjá verkamönnum svo mikið, að það er langt frá því, að atvinnuvegirnir geti komizt í hálfkvisti við þá launagreiðslu, þó að allt væri látið af höndum rakna, sem þessir atvinnuvegir hafa yfir að ráða. Þeir hafa þarna verið að vinna móti betri vitund eftir því, sem hæstv. ráðh. hafa gefið yfirlýsingu um. Bændurnir vilja nú komast til kaupstaðanna og njóta þar atvinnubótavinnu og vegavinnu og taka hana frá þeim, sem svo þurfa að leita úr kaupstöðunum til sveitanna til þess að afla sér atvinnu. Þetta er stefna stj., og hún getur ekki leitt til neins góðs fyrir afkomu þjóðfélagsins. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég get verið ánægður með umræður þær, sem farið hafa fram. Ég hefi neytt stj. til þess að sýna afstöðu hennar til gengismálsins og þjóðinni getur ekki blandast hugur um, hversu óheppileg sú afstað er. Ég get svo boðið þeim, sem hlýtt hafa góða nótt og sagt eins og hæstv. ráðh., að ég vona, að þeim hafi orðið þessar umræður til góðs og að þeir hafi tekið sína afstöðu gagnvart ríkisstj. í samræmi við yfirlýst getuleysi hennar um lausn stærstu vandamála þjóðfélagsins.

*Þorsteinn Briem: Herra forseti! Ég vil svara hæstv. fjmrh. nokkrum orðum út af því, að hann var að reyna að bera á móti því, að það hefði verið neitað um eða dregið úr leyfum á netum og byggingarefni og öðru til smíða. Ég þarf ekki að svara þessu mikið. Ég get vitnað til manna, sem ég talaði við í dag, og get ég nefnt þá með nöfnum fyrir hæstv. ráðh. að umr. lokinni. Ég get nefnt útvegsbændur á Akranesi, sem urðu fyrir barðinu á þessu og fengu ekki net, þegar þeir þurftu þeirra til þess að ausa síldinni upp úr sjónum í sumar. Hann getur talað við tvo bændur, sem ég skal nefna fyrir honum, og spurt þá sjálfa um þetta. Annar þeirra varð að bíða í mánuð eftir því að fá net, á meðan veiðin stóð sem hæst. Annar báturinn beið hér við bryggju í mánuð og 2 daga eftir því að fá net, sem hann átti, út úr afgreiðslunni. Báðir þessir bátar urðu sem sagt að bíða heilan mánuð. Um Vestmannaeyjar er hið sama að segja, því ég hefi talað við kunnuga þar. Svörin eru yfirleitt allsstaðar þau sömu, að sumstaðar hafi verið dregið úr leyfunum, en sumsstaðar sé svo mikill dráttur á að fá þau, að það er stórbagalegt. Allir vita, að net vantar núna. Ég veit af veiðarfæraverzlun, sem hefir beðið eftir svari upp á net í fimm eða sex vikur, og ekki fengið það enn. Og þeir, sem hlut eiga að máli, segja, að það virðist vera svo, að stj. ætlist til þess, að síldin og þorskurinn eigi að bíða eftir hinum seinu ákvörðunum þeirrar n., sem stj. hefir skipað í þessum málum. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Hæstv. ráðh. getur gengið úr skugga um þetta með því að tala við þá menn, sem hér eiga hlut að máli. Það var auðheyrt á hæstv.forsrh., að hann var hræddur við það, að bændaflokksmenn ættu að tala á eftir sér, en ég skal leysa hann frá ótta. Ég skal ekki vera harðhentur á honum. Hann talaði um, að samsteypustjórnin hefði ekki haft áhugamál. En hún opnaði markaði fyrir kjötið, sem voru algerlega lokaðir í báðum aðalmarkaðslöndunum, þegar hún tók við völdum. Samsteypustjórnin kom til leiðar þeirri mestu hjálp, sem bændum hefir nokkurn tíma verið veitt á einu þingi. Hann vildi halda því fram, að það hefði verið hans nótum í Framsfl. að þakka, að þetta gekk fram. Ég get fullvissað hann um, að svo var ekki. Framkvæmdin í því kom frá þeim mönnum, sem á sínum tíma stofnuðu og eru enn í Bændafl. Ég skipaði kreppunefndina áður en ég talaði um það við nokkra menn aðra en þá, sem eru í Bændafl., og Tryggva heitinn Þórhallsson. Menn geta lesið Tímann frá 1932 og séð, hvernig þá var talað um kreppuhjálpina. Ég man þegar núv. hv.þm. S.-Þ. talaði um það sem einhver ósköp, ef hægt væri að verja 10 millj. kr. í kreppuhjálp, en samsteypustjórnin fékk l4 millj. kr. í kreppusjóðinn. Og þrátt fyrir þetta leyfir hæstv.forsrh. sér að segja, að við í samsteypustjórninni höfum verið knúðir til þess að gera þetta af hans nótum. Út af því, sem hæstv.forsrh. er alltaf að klifa á, þá get ég fullvissað hann um það, að við bændaflokksmenn munum framvegis, eins og hingað til, halda fullu sjálfstæði okkar bæði gagnvart framsóknarmönnum, alþýðuflokksmönnum og sjálfstæðismönnum. Þeir munu berjast á báðar hendur, en þeir munn ekki hafa það eins og Framsfl., sem ekki getur hugsað sér sveitamannaflokk, nema þannig að hann hafi eitthvað til þess að halla sér upp að. Þessar umr. eru nú að lokum liðnar, og vil ég þá biðja þá, sem á þær hafa hlustað, að athuga, hvernig þær hafa farið fram. Ég vil biðja menn að athuga orðaskiptin milli flokkanna um nokkur þau atriði, sem um hefir verið deilt. Ég vil biðja menn að athuga, hvort þær upplýsingar hafa verið hraktar, sem við bændaflokksmenn höfum gefið um deilumálin. Ég vil biðja menn að taka eftir umræðunum um kjötlögin, og festa sér í minni umræðurnar um framkvæmd mjólkurlaganna. Og ég vil biðja menn að athuga sérstaklega, hverju því hefir verið svarað, þegar ég sýndi fram á það misrétti sem hefði átt sér stað milli mjólkurbúa í hinum ýmsu héruðum. Ég vil biðja menn að athuga, hverju því hefir verið svarað, þegar minnzt var á loforð um 22 aura hagnað til bænda. Ég vil biðja menn að athuga, hversu margir bændur hafa fengið þessa háu upphæð, sem má þakka framkvæmd mjólkurlaganna, sem var 1¾ eyris, og ég vil biðja menn að athuga það tap, sem bændur í einstökum héruðum telja sig hafa orðið fyrir vegna mjólkurlaganna. Ég vil biðja menn að athuga hverju ríkisstj. hefir svarað, þegar hún hefir verið minnt á þær lækkanir, sem hún gerði á styrkjum til ýmsra búnaðarframkvæmda frá því, sem var í tíð samsteypustjórnarinnar, svo sem styrkjunum til ræktunarsjóðs, sandgræðslu, búfjárræktar, sýslusjóðavega, til kaupa á erlendum áburði, til Búnaðarfélags Íslands og búnaðarsambandanna. Ég vil biðja menn að athuga, hverju því hefir verið svarað, þegar því hefir verið haldið fram, að bæjar- og sveitarfélögin væru að sligast. Ég vil biðja menn að athuga, hvort því hefir verið svarað með rökum eða með brigzlunum, þegar talað hefir verið um vasandi atvinnuleysi. Ég vil biðja menn að athuga, hvort það hefir verið borið á móti því, að í landinu hafi verið drukkið sem svarar landverði jarða í fimm sýslum siðástliðið ár. Ég vil biðja menn að athuga, hvort því hefir verið svarað nægilega, þegar á það hefir verið bent, hversu mikið öryggisleysi er hjá ýmsum atvinnurekstri, svo að þeir, sem vilja byrja á nýjum atvinnurekstri, þora það ekki, þar sem þeir eiga yfir höfði sér aðra eins óvita stjórnarstefnu eins og kemur fram hjá ríkisstj. í ýmsum málum. Ég vil biðja menn að athuga, hvort því hefir verið svarað, sem sagt hefir verið um olíuverðið. Ég vil biðja menn að athuga, hvað sagt hefir verið um jarðræktarfrv. okkar bændaflokksmanna, sem er tilraun til þess, að hjálpa þessari atvinnustétt til þess að lækka framleiðslukostnaðinn svo, að landbúnaðurinn geti borið sig og að hann geti með tímanum selt þær afurðir, sem hann framleiðir, fyrir lægra verð heldur en hann getur nú og heldur en hann þyrfti að fá nú til þess, að það gæti orðið þjóðfélaginu í heild til góðs. En þeir peningar, sem til jarðræktar fara, koma allri þjóðinni að notum. Það er þess vegna hin mesta fjarstæða, sem haldið hefir verið fram nýlega, að jarðræktarstyrkurinn væri gjafir. Hæstv. forseti segir, að tíminn sé kominn, og skal ég ekki brjóta skipun hans. Þessum umr. er nú lokið. Ræður hafa verið fluttar af nokkru kappi, eins og oft vill verða, þegar í odda skerst. En ættjörðinni vilja allir góðir menn þjóna, þó að sjónarmiðin séu ólík. Ég vil enda þessar umr. með þeirri ósk, að þjóðinni og hverju barni hennar megi vel farnast. - Góða nótt.